Tipiṭaka Translation

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

Con xin đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Chánh Giác.

อภิธมฺมปิฏเก

Trong Tạng Vi Diệu Pháp

ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ

Kinh Nhân Chế Định

มาติกา

Mẫu Đề

๑. เอกกอุทฺเทโส

1. Chương Một Pháp

๑. ฉ [Pg.101] ปญฺญตฺติโย – ขนฺธปญฺญตฺติ, อายตนปญฺญตฺติ, ธาตุปญฺญตฺติ, สจฺจปญฺญตฺติ, อินฺทฺริยปญฺญตฺติ, ปุคฺคลปญฺญตฺตีติ.

1. Có sáu loại chế định: chế định về uẩn, chế định về xứ, chế định về giới, chế định về đế, chế định về quyền, và chế định về cá nhân.

๒. กิตฺตาวตา ขนฺธานํ ขนฺธปญฺญตฺติ? ยาวตา ปญฺจกฺขนฺธา – รูปกฺขนฺโธ, เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, วิญฺญาณกฺขนฺโธ; เอตฺตาวตา ขนฺธานํ ขนฺธปญฺญตฺติ.

2. Chế định về uẩn có mức độ như thế nào? Trong chừng mực có năm uẩn: sắc uẩn, thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn; trong chừng mực ấy có sự chế định về uẩn.

๓. กิตฺตาวตา อายตนานํ อายตนปญฺญตฺติ? ยาวตา ทฺวาทสายตนานิ – จกฺขายตนํ, รูปายตนํ, โสตายตนํ, สทฺทายตนํ, ฆานายตนํ, คนฺธายตนํ, ชิวฺหายตนํ, รสายตนํ, กายายตนํ, โผฏฺฐพฺพายตนํ, มนายตนํ, ธมฺมายตนํ; เอตฺตาวตา อายตนานํ อายตนปญฺญตฺติ.

3. Chế định về xứ có mức độ như thế nào? Trong chừng mực có mười hai xứ: nhãn xứ, sắc xứ, nhĩ xứ, thanh xứ, tỷ xứ, hương xứ, thiệt xứ, vị xứ, thân xứ, xúc xứ, ý xứ, pháp xứ; trong chừng mực ấy có sự chế định về xứ.

๔. กิตฺตาวตา ธาตูนํ ธาตุปญฺญตฺติ? ยาวตา อฏฺฐารส ธาตุโย – จกฺขุธาตุ, รูปธาตุ, จกฺขุวิญฺญาณธาตุ, โสตธาตุ, สทฺทธาตุ, โสตวิญฺญาณธาตุ, ฆานธาตุ, คนฺธธาตุ, ฆานวิญฺญาณธาตุ, ชิวฺหาธาตุ, รสธาตุ, ชิวฺหาวิญฺญาณธาตุ, กายธาตุ, โผฏฺฐพฺพธาตุ, กายวิญฺญาณธาตุ, มโนธาตุ, ธมฺมธาตุ, มโนวิญฺญาณธาตุ; เอตฺตาวตา ธาตูนํ ธาตุปญฺญตฺติ.

4. Chế định về giới có mức độ như thế nào? Trong chừng mực có mười tám giới: nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới, nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới, tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới, thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới, thân giới, xúc giới, thân thức giới, ý giới, pháp giới, ý thức giới; trong chừng mực ấy có sự chế định về giới.

๕. กิตฺตาวตา [Pg.102] สจฺจานํ สจฺจปญฺญตฺติ? ยาวตา จตฺตาริ สจฺจานิ – ทุกฺขสจฺจํ, สมุทยสจฺจํ, นิโรธสจฺจํ, มคฺคสจฺจํ; เอตฺตาวตา สจฺจานํ สจฺจปญฺญตฺติ.

5. Chế định về đế có mức độ như thế nào? Trong chừng mực có bốn đế: khổ đế, tập đế, diệt đế, đạo đế; trong chừng mực ấy có sự chế định về đế.

๖. กิตฺตาวตา อินฺทฺริยานํ อินฺทฺริยปญฺญตฺติ? ยาวตา พาวีสตินฺทฺริยานิ – จกฺขุนฺทฺริยํ, โสตินฺทฺริยํ, ฆานินฺทฺริยํ, ชิวฺหินฺทฺริยํ, กายินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริยํ, อิตฺถินฺทฺริยํ, ปุริสินฺทฺริยํ, ชีวิตินฺทฺริยํ, สุขินฺทฺริยํ, ทุกฺขินฺทฺริยํ, โสมนสฺสินฺทฺริยํ, โทมนสฺสินฺทฺริยํ, อุเปกฺขินฺทฺริยํ, สทฺธินฺทฺริยํ, วีริยินฺทฺริยํ, สตินฺทฺริยํ, สมาธินฺทฺริยํ, ปญฺญินฺทฺริยํ, อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ, อญฺญินฺทฺริยํ, อญฺญาตาวินฺทฺริยํ; เอตฺตาวตา อินฺทฺริยานํ อินฺทฺริยปญฺญตฺติ.

6. Chế định về quyền có mức độ như thế nào? Trong chừng mực có hai mươi hai quyền: nhãn quyền, nhĩ quyền, tỷ quyền, thiệt quyền, thân quyền, ý quyền, nữ quyền, nam quyền, mạng quyền, lạc quyền, khổ quyền, hỷ quyền, ưu quyền, xả quyền, tín quyền, tấn quyền, niệm quyền, định quyền, tuệ quyền, vị tri đương tri quyền, dĩ tri quyền, cụ tri quyền; trong chừng mực ấy có sự chế định về quyền.

๗. กิตฺตาวตา ปุคฺคลานํ ปุคฺคลปญฺญตฺติ?

7. Chế định về cá nhân có mức độ như thế nào?

(๑) สมยวิมุตฺโต

(1) Người giải thoát theo thời

(๒) อสมยวิมุตฺโต

(2) Người giải thoát phi thời

(๓) กุปฺปธมฺโม

(3) Người có pháp bị lay động

(๔) อกุปฺปธมฺโม

(4) Người có pháp không bị lay động

(๕) ปริหานธมฺโม

(5) Người có pháp bị thối giảm

(๖) อปริหานธมฺโม

(6) Người có pháp không bị thối giảm

(๗) เจตนาภพฺโพ

(7) Người có khả năng do tác ý

(๘) อนุรกฺขณาภพฺโพ

(8) Người có khả năng do hộ trì

(๙) ปุถุชฺชโน

(9) Phàm phu

(๑๐) โคตฺรภู

(10) Chuyển tộc

(๑๑) ภยูปรโต

(11) Người dừng lại vì sợ hãi

(๑๒) อภยูปรโต

(12) Người dừng lại không do sợ hãi

(๑๓) ภพฺพาคมโน

(13) Người có khả năng chứng đắc

(๑๔) อภพฺพาคมโน

(14) Người không có khả năng chứng đắc

(๑๕) นิยโต

(15) Người nhất định

(๑๖) อนิยโต

(16) Người bất định

(๑๗) ปฏิปนฺนโก [Pg.103]

(17) Bậc đang thực hành

(๑๘) ผเลฐิโต

(18) Bậc trú trong quả

(๑๙) สมสีสี

Hạng người Samasīsī (đồng thời lậu tận và mạng tận)

(๒๐) ฐิตกปฺปี

Hạng người trú kiếp

(๒๑) อริโย

Hạng người Thánh nhân

(๒๒) อนริโย

Hạng người không phải Thánh nhân

(๒๓) เสกฺโข

Hạng người Hữu học

(๒๔) อเสกฺโข

Hạng người Vô học

(๒๕) เนวเสกฺขนาเสกฺโข

Hạng người không phải Hữu học cũng không phải Vô học

(๒๖) เตวิชฺโช

Hạng người Tam minh

(๒๗) ฉฬภิญฺโญ

Hạng người Lục thông

(๒๘) สมฺมาสมฺพุทฺโธ

Hạng người Chánh Đẳng Giác

(๒๙) ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ

Hạng người Độc Giác Phật

(๓๐) อุภโตภาควิมุตฺโต

Hạng người Câu phần giải thoát

(๓๑) ปญฺญาวิมุตฺโต

Hạng người Tuệ giải thoát

(๓๒) กายสกฺขี

Hạng người Thân chứng

(๓๓) ทิฏฺฐิปฺปตฺโต

Hạng người Kiến đáo

(๓๔) สทฺธาวิมุตฺโต

Hạng người Tín giải thoát

(๓๕) ธมฺมานุสารี

Hạng người Tùy Pháp hành

(๓๖) สทฺธานุสารี

Hạng người Tùy Tín hành

(๓๗) สตฺตกฺขตฺตุปรโม

Hạng người Thất lai

(๓๘) โกลงฺโกโล

Hạng người Gia gia

(๓๙) เอกพีชี

Hạng người Nhất chủng

(๔๐) สกทาคามี [Pg.104]

Hạng người Nhất lai

(๔๑) อนาคามี

Hạng người Bất lai

(๔๒) อนฺตราปรินิพฺพายี

Hạng người Trung gian Bát-niết-bàn

(๔๓) อุปหจฺจปรินิพฺพายี

Hạng người Sanh Bát-niết-bàn

(๔๔) อสงฺขารปรินิพฺพายี

Hạng người Vô hành Bát-niết-bàn

(๔๕) สสงฺขารปรินิพฺพายี

Hạng người Hữu hành Bát-niết-bàn

(๔๖) อุทฺธํโสโตอกนิฏฺฐคามี

Hạng người Thượng lưu đến cõi Sắc Cứu Cánh

(๔๗) โสตาปนฺโน

Hạng người Dự lưu

(๔๘) โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน

Hạng người đang thực hành để chứng ngộ quả Dự lưu

(๔๙) สกทาคามี

(49) Vị Nhất lai.

(๕๐) สกทาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน

(50) Vị đang thực hành để chứng ngộ quả Nhất lai.

(๕๑) อนาคามี

(51) Vị Bất lai.

(๕๒) อนาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน

(52) Vị đang thực hành để chứng ngộ quả Bất lai.

(๕๓) อรหา

(53) Vị A-la-hán.

(๕๔) อรหตฺตผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน

(54) Vị đang thực hành để chứng ngộ quả A-la-hán.

เอกกํ.

Phẩm Một Pháp.

๒. ทุกอุทฺเทโส

2. Đề mục Hai Pháp

๘. ทฺเว ปุคฺคลา –

8. Có hai hạng người:

(๑) โกธโน จ, อุปนาหี จ.

(1) Người hay phẫn nộ và người hay ôm hận.

(๒) มกฺขี จ, ปฬาสี จ.

(2) Người hay gièm pha và người hay ganh đua.

(๓) อิสฺสุกี จ, มจฺฉรี จ.

(3) Người hay tật đố và người hay bỏn xẻn.

(๔) สโฐ จ, มายาวี จ.

(4) Người xảo trá và người gian dối.

(๕) อหิริโก [Pg.105] จ, อโนตฺตปฺปี จ.

(5) Người không hổ thẹn và người không ghê sợ (tội lỗi).

(๖) ทุพฺพโจ จ, ปาปมิตฺโต จ.

(6) Người khó dạy bảo và người có bạn xấu.

(๗) อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวาโร จ, โภชเน อมตฺตญฺญู จ.

(7) Người không phòng hộ các căn và người không biết tiết độ trong ăn uống.

(๘) มุฏฺฐสฺสติ จ, อสมฺปชาโน จ.

(8) Người thất niệm và người không tỉnh giác.

(๙) สีลวิปนฺโน จ, ทิฏฺฐิวิปนฺโน จ.

(9) Người hư hỏng về giới và người hư hỏng về tri kiến.

(๑๐) อชฺฌตฺตสํโยชโน จ, พหิทฺธาสํโยชโน จ.

(10) Người có nội kiết sử và người có ngoại kiết sử.

(๑๑) อกฺโกธโน จ, อนุปนาหี จ.

(11) Người không phẫn nộ và người không ôm hận.

(๑๒) อมกฺขี จ, อปฬาสี จ.

(12) Người không gièm pha và người không ganh đua.

(๑๓) อนิสฺสุกี จ, อมจฺฉรี จ.

(13) Người không tật đố và người không bỏn xẻn.

(๑๔) อสโฐ จ, อมายาวี จ.

(14) Người không xảo trá và người không gian dối.

(๑๕) หิริมา จ, โอตฺตปฺปี จ.

(15) Người có hổ thẹn và người có ghê sợ (tội lỗi).

(๑๖) สุวโจ จ, กลฺยาณมิตฺโต จ.

(16) Người dễ dạy bảo và người có bạn tốt.

(๑๗) อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร จ, โภชเน มตฺตญฺญู จ.

(17) Người phòng hộ các căn và người biết tiết độ trong ăn uống.

(๑๘) อุปฏฺฐิตสฺสติ จ, สมฺปชาโน จ.

(18) Người an trú niệm và người tỉnh giác.

(๑๙) สีลสมฺปนฺโน จ, ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน จ.

(19) Người đầy đủ giới và người đầy đủ tri kiến.

(๒๐) ทฺเว ปุคฺคลา ทุลฺลภา โลกสฺมึ.

(20) Có hai hạng người khó tìm được ở trên đời.

(๒๑) ทฺเว ปุคฺคลา ทุตฺตปฺปยา.

(21) Có hai hạng người khó làm cho thỏa mãn.

(๒๒) ทฺเว ปุคฺคลา สุตปฺปยา.

Hai hạng người dễ được thỏa mãn.

(๒๓) ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา วฑฺฒนฺติ.

Đối với hai hạng người, các lậu hoặc tăng trưởng.

(๒๔) ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา น วฑฺฒนฺติ.

Đối với hai hạng người, các lậu hoặc không tăng trưởng.

(๒๕) หีนาธิมุตฺโต จ, ปณีตาธิมุตฺโต จ.

Hạng người có khuynh hướng thấp kém và hạng người có khuynh hướng cao thượng.

(๒๖) ติตฺโต จ, ตปฺเปตา จ.

Hạng người được thỏa mãn và hạng người làm cho thỏa mãn.

ทุกํ.

Phẩm Hai Pháp.

๓. ติกอุทฺเทโส

3. Đề Cương Về Ba Pháp

๙. ตโย [Pg.106] ปุคฺคลา –

9. Có ba hạng người:

(๑) นิราโส, อาสํโส, วิคตาโส.

Hạng người không có hy vọng, hạng người có hy vọng, hạng người đã từ bỏ hy vọng.

(๒) ตโย คิลานูปมา ปุคฺคลา.

Ba hạng người ví như người bệnh.

(๓) กายสกฺขี, ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, สทฺธาวิมุตฺโต.

Hạng người thân chứng, hạng người kiến đáo, hạng người tín giải thoát.

(๔) คูถภาณี, ปุปฺผภาณี, มธุภาณี.

Hạng người nói lời như phân, hạng người nói lời như hoa, hạng người nói lời như mật.

(๕) อรุกูปมจิตฺโต ปุคฺคโล, วิชฺชูปมจิตฺโต ปุคฺคโล, วชิรูปมจิตฺโต ปุคฺคโล.

Hạng người có tâm ví như vết thương, hạng người có tâm ví như tia chớp, hạng người có tâm ví như kim cương.

(๖) อนฺโธ, เอกจกฺขุ, ทฺวิจกฺขุ.

Hạng người mù, hạng người một mắt, hạng người hai mắt.

(๗) อวกุชฺชปญฺโญ ปุคฺคโล, อุจฺฉงฺคปญฺโญ ปุคฺคโล, ปุถุปญฺโญ ปุคฺคโล.

Hạng người có trí tuệ úp ngược, hạng người có trí tuệ nơi vạt áo, hạng người có trí tuệ rộng lớn.

(๘) อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล กาเมสุ จ ภเวสุ จ อวีตราโค, อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล กาเมสุ วีตราโค ภเวสุ อวีตราโค, อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล กาเมสุ จ ภเวสุ จ วีตราโค.

Có hạng người chưa ly tham các dục và các hữu, có hạng người đã ly tham các dục nhưng chưa ly tham các hữu, có hạng người đã ly tham các dục và các hữu.

(๙) ปาสาณเลขูปโม ปุคฺคโล, ปถวิเลขูปโม ปุคฺคโล, อุทกเลขูปโม ปุคฺคโล.

Hạng người ví như vết khắc trên đá, hạng người ví như vết vạch trên đất, hạng người ví như vết vạch trên nước.

(๑๐) ตโย โปตฺถกูปมา ปุคฺคลา.

Ba hạng người ví như ba loại vải.

(๑๑) ตโย กาสิกวตฺถูปมา ปุคฺคลา.

Ba hạng người ví như ba loại vải Kāsika.

(๑๒) สุปฺปเมยฺโย, ทุปฺปเมยฺโย, อปฺปเมยฺโย.

Hạng người dễ đo lường, hạng người khó đo lường, hạng người không thể đo lường.

(๑๓) อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ, อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ, อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ.

Có hạng người không nên thân cận, không nên gần gũi, không nên hầu hạ; có hạng người nên thân cận, nên gần gũi, nên hầu hạ; có hạng người sau khi tôn trọng, cung kính rồi mới nên thân cận, nên gần gũi, nên hầu hạ.

(๑๔) อตฺเถกจฺโจ [Pg.107] ปุคฺคโล ชิคุจฺฉิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ, อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อชฺฌุเปกฺขิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ; อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ.

Có hạng người đáng kinh tởm, không nên thân cận, không nên gần gũi, không nên hầu hạ; có hạng người đáng xả bỏ, không nên thân cận, không nên gần gũi, không nên hầu hạ; có hạng người nên thân cận, nên gần gũi, nên hầu hạ.

(๑๕) อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล สีเลสุ ปริปูรการี, สมาธิสฺมึ มตฺตโส การี, ปญฺญาย มตฺตโส การี; อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล สีเลสุ จ ปริปูรการี, สมาธิสฺมิญฺจ ปริปูรการี, ปญฺญาย มตฺตโส การี; อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล สีเลสุ จ ปริปูรการี, สมาธิสฺมิญฺจ ปริปูรการี, ปญฺญาย จ ปริปูรการี.

Có hạng người thực hành viên mãn về giới, thực hành vừa phải về định, thực hành vừa phải về tuệ; có hạng người thực hành viên mãn về giới và định, thực hành vừa phải về tuệ; có hạng người thực hành viên mãn về giới, định, và tuệ.

(๑๖) ตโย สตฺถาโร.

Có ba hạng thầy.

(๑๗) อปเรปิ ตโย สตฺถาโร.

Cũng có ba hạng thầy khác.

ติกํ.

Phẩm Ba Pháp.

๔. จตุกฺกอุทฺเทโส

4. Đề Cương Về Bốn Pháp

๑๐. จตฺตาโร ปุคฺคลา –

10. Có bốn hạng người:

(๑) อสปฺปุริโส, อสปฺปุริเสน อสปฺปุริสตโร, สปฺปุริโส, สปฺปุริเสน สปฺปุริสตโร.

Hạng người không phải chân nhân, hạng người còn tệ hơn người không phải chân nhân; hạng người chân nhân, hạng người còn tốt hơn người chân nhân.

(๒) ปาโป, ปาเปน ปาปตโร, กลฺยาโณ, กลฺยาเณน กลฺยาณตโร.

Hạng người ác, hạng người còn ác hơn người ác; hạng người thiện, hạng người còn thiện hơn người thiện.

(๓) ปาปธมฺโม, ปาปธมฺเมน ปาปธมฺมตโร, กลฺยาณธมฺโม, กลฺยาณธมฺเมน กลฺยาณธมฺมตโร.

(3) Hạng người có ác pháp, hạng người có ác pháp hơn; hạng người có thiện pháp, hạng người có thiện pháp hơn.

(๔) สาวชฺโช, วชฺชพหุโล, อปฺปวชฺโช, อนวชฺโช.

(4) Hạng người có tội lỗi, hạng người có nhiều tội lỗi, hạng người có ít tội lỗi, hạng người không có tội lỗi.

(๕) อุคฺฆฏิตญฺญู, วิปญฺจิตญฺญู, เนยฺโย, ปทปรโม.

(5) Hạng người liễu tri (ugghaṭitaññū), hạng người quảng tri (vipañcitaññū), hạng người sở dẫn (neyya), hạng người tối đa là văn tự (padaparama).

(๖) ยุตฺตปฺปฏิภาโน[Pg.108], โน มุตฺตปฺปฏิภาโน, มุตฺตปฺปฏิภาโน, โน ยุตฺตปฺปฏิภาโน, ยุตฺตปฺปฏิภาโน จ มุตฺตปฺปฏิภาโน จ, เนว ยุตฺตปฺปฏิภาโน โน มุตฺตปฺปฏิภาโน.

(6) Hạng người có tài ứng đối hợp lý nhưng không có tài ứng đối nhanh lẹ; hạng người có tài ứng đối nhanh lẹ nhưng không có tài ứng đối hợp lý; hạng người vừa có tài ứng đối hợp lý vừa có tài ứng đối nhanh lẹ; hạng người không có tài ứng đối hợp lý cũng không có tài ứng đối nhanh lẹ.

(๗) จตฺตาโร ธมฺมกถิกา ปุคฺคลา.

(7) Có bốn hạng người thuyết pháp.

(๘) จตฺตาโร วลาหกูปมา ปุคฺคลา.

(8) Có bốn hạng người ví như mây.

(๙) จตฺตาโร มูสิกูปมา ปุคฺคลา.

(9) Có bốn hạng người ví như chuột.

(๑๐) จตฺตาโร อมฺพูปมา ปุคฺคลา.

(10) Có bốn hạng người ví như xoài.

(๑๑) จตฺตาโร กุมฺภูปมา ปุคฺคลา.

(11) Có bốn hạng người ví như cái bình.

(๑๒) จตฺตาโร อุทกรหทูปมา ปุคฺคลา.

(12) Có bốn hạng người ví như hồ nước.

(๑๓) จตฺตาโร พลีพทฺทูปมา ปุคฺคลา.

(13) Có bốn hạng người ví như bò đực.

(๑๔) จตฺตาโร อาสีวิสูปมา ปุคฺคลา.

(14) Có bốn hạng người ví như rắn độc.

(๑๕) อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ, อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ, อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํสิตา โหติ, อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํสิตา โหติ.

(15) Có hạng người không thẩm sát, không thẩm tra, đã nói lời tán dương người không đáng tán dương; có hạng người không thẩm sát, không thẩm tra, đã nói lời chê bai người đáng tán dương; có hạng người không thẩm sát, không thẩm tra, đã tỏ lòng tịnh tín ở trường hợp không đáng tịnh tín; có hạng người không thẩm sát, không thẩm tra, đã tỏ lòng không tịnh tín ở trường hợp đáng tịnh tín.

(๑๖) อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ, อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ, อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํสิตา โหติ, อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํสิตา โหติ.

(16) Có hạng người sau khi thẩm sát, sau khi thẩm tra, đã nói lời chê bai người không đáng tán dương; có hạng người sau khi thẩm sát, sau khi thẩm tra, đã nói lời tán dương người đáng tán dương; có hạng người sau khi thẩm sát, sau khi thẩm tra, đã tỏ lòng không tịnh tín ở trường hợp không đáng tịnh tín; có hạng người sau khi thẩm sát, sau khi thẩm tra, đã tỏ lòng tịnh tín ở trường hợp đáng tịnh tín.

(๑๗) อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โน จ โข วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน; อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา [Pg.109] โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โน จ โข อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน; อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อวณฺณารหสฺส จ อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน; วณฺณารหสฺส จ วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล เนว อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โน จ วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน.

(17) Có hạng người nói lời chê bai người không đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời; nhưng không nói lời tán dương người đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời. Có hạng người nói lời tán dương người đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời; nhưng không nói lời chê bai người không đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời. Có hạng người nói lời chê bai người không đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời; và nói lời tán dương người đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời. Có hạng người không nói lời chê bai người không đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời; và không nói lời tán dương người đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời.

(๑๘) อุฏฺฐานผลูปชีวี โน ปุญฺญผลูปชีวี, ปุญฺญผลูปชีวี โน อุฏฺฐานผลูปชีวี, อุฏฺฐานผลูปชีวี จ ปุญฺญผลูปชีวี จ, เนว อุฏฺฐานผลูปชีวี โน ปุญฺญผลูปชีวี.

(18) Hạng người sống bằng kết quả của sự nỗ lực nhưng không sống bằng kết quả của phước báu; hạng người sống bằng kết quả của phước báu nhưng không sống bằng kết quả của sự nỗ lực; hạng người sống bằng kết quả của sự nỗ lực và sống bằng kết quả của phước báu; hạng người không sống bằng kết quả của sự nỗ lực cũng không sống bằng kết quả của phước báu.

(๑๙) ตโม ตมปรายโน, ตโม โชติปรายโน, โชติ ตมปรายโน, โชติ โชติปรายโน.

(19) Hạng người từ bóng tối đi đến bóng tối; hạng người từ bóng tối đi đến ánh sáng; hạng người từ ánh sáng đi đến bóng tối; hạng người từ ánh sáng đi đến ánh sáng.

(๒๐) โอณโตณโต, โอณตุณฺณโต, อุณฺณโตณโต, อุณฺณตุณฺณโต.

(20) Hạng người từ thấp đến thấp; hạng người từ thấp đến cao; hạng người từ cao đến thấp; hạng người từ cao đến cao.

(๒๑) จตฺตาโร รุกฺขูปมา ปุคฺคลา.

(21) Có bốn hạng người ví như cây.

(๒๒) รูปปฺปมาโณ, รูปปฺปสนฺโน, โฆสปฺปมาโณ, โฆสปฺปสนฺโน.

(22) Hạng người lấy sắc làm tiêu chuẩn, hạng người có niềm tin nơi sắc; hạng người lấy tiếng làm tiêu chuẩn, hạng người có niềm tin nơi tiếng.

(๒๓) ลูขปฺปมาโณ, ลูขปฺปสนฺโน, ธมฺมปฺปมาโณ, ธมฺมปฺปสนฺโน.

(23) Hạng người lấy sự thô sơ làm tiêu chuẩn, hạng người có niềm tin nơi sự thô sơ; hạng người lấy Pháp làm tiêu chuẩn, hạng người có niềm tin nơi Pháp.

(๒๔) อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรหิตาย; อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล ปรหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน อตฺตหิตาย; อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตหิตาย เจว ปฏิปนฺโน โหติ ปรหิตาย จ; อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล เนว อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ โน ปรหิตาย.

(24) Có hạng người thực hành vì lợi ích cho bản thân nhưng không vì lợi ích cho người khác; có hạng người thực hành vì lợi ích cho người khác nhưng không vì lợi ích cho bản thân; có hạng người thực hành vừa vì lợi ích cho bản thân vừa vì lợi ích cho người khác; có hạng người thực hành không vì lợi ích cho bản thân cũng không vì lợi ích cho người khác.

(๒๕) อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป โหติ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต; อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล ปรนฺตโป โหติ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต; อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป จ โหติ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต[Pg.110], ปรนฺตโป จ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต; อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล เนว อตฺตนฺตโป โหติ น อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต, น ปรนฺตโป น ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. โส อนตฺตนฺตโป อปรนฺตโป ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีตีภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรติ.

(25) Có hạng người tự hành khổ, chuyên tâm vào việc tự hành khổ; có hạng người hành khổ người khác, chuyên tâm vào việc hành khổ người khác; có hạng người vừa tự hành khổ, chuyên tâm vào việc tự hành khổ, vừa hành khổ người khác, chuyên tâm vào việc hành khổ người khác; có hạng người không tự hành khổ, không chuyên tâm vào việc tự hành khổ, không hành khổ người khác, không chuyên tâm vào việc hành khổ người khác. Vị ấy không tự hành khổ, không hành khổ người khác, ngay trong hiện tại được vô dục, tịch tịnh, mát mẻ, cảm thọ lạc, tự thân an trú trong trạng thái Phạm thiên.

(๒๖) สราโค, สโทโส, สโมโห, สมาโน.

(26) Hạng người có tham, hạng người có sân, hạng người có si, hạng người có mạn.

(๒๗) อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, น ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย; อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย, น ลาภี อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส; อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี เจว โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, ลาภี จ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย; อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล เนว ลาภี โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, น ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย.

(27) Có hạng người chứng được nội tâm chỉ, nhưng không chứng được tuệ quán pháp thượng nhân; có hạng người chứng được tuệ quán pháp thượng nhân, nhưng không chứng được nội tâm chỉ; có hạng người chứng được nội tâm chỉ và chứng được tuệ quán pháp thượng nhân; có hạng người không chứng được nội tâm chỉ cũng không chứng được tuệ quán pháp thượng nhân.

(๒๘) อนุโสตคามี ปุคฺคโล, ปฏิโสตคามี ปุคฺคโล, ฐิตตฺโต ปุคฺคโล, ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ.

(28) Hạng người đi xuôi dòng, hạng người đi ngược dòng, hạng người tự thân đứng vững, hạng người là vị Bà-la-môn đã vượt qua, đã đến bờ bên kia, đứng trên đất liền.

(๒๙) อปฺปสฺสุโต สุเตน อนุปปนฺโน, อปฺปสฺสุโต สุเตน อุปปนฺโน, พหุสฺสุโต สุเตน อนุปปนฺโน, พหุสฺสุโต สุเตน อุปปนฺโน.

(29) Hạng người ít nghe, không thành tựu điều đã nghe; hạng người ít nghe, thành tựu điều đã nghe; hạng người nghe nhiều, không thành tựu điều đã nghe; hạng người nghe nhiều, thành tựu điều đã nghe.

(๓๐) สมณมจโล, สมณปทุโม, สมณปุณฺฑรีโก, สมเณสุ สมณสุขุมาโล.

(30) Vị Sa-môn bất động, vị Sa-môn sen hồng, vị Sa-môn sen trắng, vị Sa-môn vi diệu giữa các Sa-môn.

จตุกฺกํ.

Phẩm Bốn Pháp.

๕. ปญฺจกอุทฺเทโส

5. Đề Mục Năm Pháp

๑๑. ปญฺจ ปุคฺคลา –

11. Có năm hạng người –

(๑) อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อารภติ จ วิปฺปฏิสารี จ โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา [Pg.111] อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ. อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อารภติ น วิปฺปฏิสารี จ โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ. อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล นารภติ วิปฺปฏิสารี จ โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ. อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล นารภติ น วิปฺปฏิสารี โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ. อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล นารภติ น วิปฺปฏิสารี โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ ปชานาติ, ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ.

(1) Có hạng người vừa vi phạm, vừa có hối hận; và vị ấy không biết như thật về tâm giải thoát, tuệ giải thoát ấy, là nơi mà các pháp ác, bất thiện đã sanh khởi của vị ấy được đoạn diệt không còn dư tàn. Có hạng người vi phạm nhưng không có hối hận; và vị ấy không biết như thật về tâm giải thoát, tuệ giải thoát ấy, là nơi mà các pháp ác, bất thiện đã sanh khởi của vị ấy được đoạn diệt không còn dư tàn. Có hạng người không vi phạm nhưng có hối hận; và vị ấy không biết như thật về tâm giải thoát, tuệ giải thoát ấy, là nơi mà các pháp ác, bất thiện đã sanh khởi của vị ấy được đoạn diệt không còn dư tàn. Có hạng người không vi phạm, cũng không có hối hận; và vị ấy không biết như thật về tâm giải thoát, tuệ giải thoát ấy, là nơi mà các pháp ác, bất thiện đã sanh khởi của vị ấy được đoạn diệt không còn dư tàn. Có hạng người không vi phạm, cũng không có hối hận; và vị ấy biết như thật về tâm giải thoát, tuệ giải thoát ấy, là nơi mà các pháp ác, bất thiện đã sanh khởi của vị ấy được đoạn diệt không còn dư tàn.

(๒) ทตฺวา อวชานาติ, สํวาเสน อวชานาติ, อาเธยฺยมุโข โหติ, โลโล โหติ, มนฺโท โมมูโห โหติ.

(2) Sau khi cho, lại khinh thường; do sống chung, lại khinh thường; là người có lời nói gây xung đột; là người dao động; là người đần độn, si mê.

(๓) ปญฺจ โยธาชีวูปมา ปุคฺคลา.

(3) Năm hạng người ví như người lính chiến.

(๔) ปญฺจ ปิณฺฑปาติกา.

(4) Năm hạng người thực hành hạnh khất thực.

(๕) ปญฺจ ขลุปจฺฉาภตฺติกา.

(5) Năm hạng người thực hành hạnh không nhận thêm đồ ăn sau khi đã từ chối.

(๖) ปญฺจ เอกาสนิกา.

(6) Năm hạng người thực hành hạnh ngồi ăn một lần.

(๗) ปญฺจ ปํสุกูลิกา.

(7) Năm hạng người thực hành hạnh mặc y phấn tảo.

(๘) ปญฺจ เตจีวริกา.

(8) Năm hạng người thực hành hạnh chỉ dùng ba y.

(๙) ปญฺจ อารญฺญิกา.

(9) Năm hạng người thực hành hạnh ở rừng.

(๑๐) ปญฺจ รุกฺขมูลิกา.

(10) Năm hạng người thực hành hạnh ở dưới gốc cây.

(๑๑) ปญฺจ อพฺโภกาสิกา.

(11) Năm hạng người thực hành hạnh ở ngoài trời.

(๑๒) ปญฺจ เนสชฺชิกา.

(12) Năm hạng người thực hành hạnh ngồi.

(๑๓) ปญฺจ ยถาสนฺถติกา.

(13) Năm hạng người thực hành hạnh ở bất cứ chỗ nào được sắp đặt.

(๑๔) ปญฺจ โสสานิกา.

(14) Năm hạng người thực hành hạnh ở nghĩa địa.

ปญฺจกํ.

Phẩm Năm Pháp.

๖. ฉกฺกอุทฺเทโส

6. Đề Cương Sáu Pháp

๑๒. ฉ [Pg.112] ปุคฺคลา –

12. Có sáu hạng người –

(๑) อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อภิสมฺพุชฺฌติ, ตตฺถ จ สพฺพญฺญุตํ ปาปุณาติ พเลสุ จ วสีภาวํ. อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อภิสมฺพุชฺฌติ, น จ ตตฺถ สพฺพญฺญุตํ ปาปุณาติ น จ พเลสุ วสีภาวํ. อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อนภิสมฺพุชฺฌติ, ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ สาวกปารมิญฺจ ปาปุณาติ. อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อนภิสมฺพุชฺฌติ, ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ, น จ สาวกปารมึ ปาปุณาติ. อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อนภิสมฺพุชฺฌติ, น จ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ, อนาคามี โหติ อนาคนฺตา อิตฺถตฺตํ. อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อนภิสมฺพุชฺฌติ, น จ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ, อาคามี โหติ อาคนฺตา อิตฺถตฺตํ.

(1) Có hạng người, đối với các pháp chưa từng được nghe trước đây, tự mình giác ngộ các chân lý, và ở đó, vị ấy đạt đến nhất thiết trí và sự thuần thục trong các năng lực. Có hạng người, đối với các pháp chưa từng được nghe trước đây, tự mình giác ngộ các chân lý, nhưng ở đó, vị ấy không đạt đến nhất thiết trí và cũng không đạt đến sự thuần thục trong các năng lực. Có hạng người, đối với các pháp chưa từng được nghe trước đây, không tự mình giác ngộ các chân lý, nhưng là người chấm dứt khổ đau ngay trong hiện tại và đạt đến sự toàn hảo của bậc thinh văn. Có hạng người, đối với các pháp chưa từng được nghe trước đây, không tự mình giác ngộ các chân lý, là người chấm dứt khổ đau ngay trong hiện tại, nhưng không đạt đến sự toàn hảo của bậc thinh văn. Có hạng người, đối với các pháp chưa từng được nghe trước đây, không tự mình giác ngộ các chân lý, và cũng không phải là người chấm dứt khổ đau ngay trong hiện tại, là bậc Bất Lai, không còn trở lại trạng thái này nữa. Có hạng người, đối với các pháp chưa từng được nghe trước đây, không tự mình giác ngộ các chân lý, và cũng không phải là người chấm dứt khổ đau ngay trong hiện tại, là bậc còn trở lại, sẽ trở lại trạng thái này.

ฉกฺกํ.

Phẩm Sáu Pháp.

๗. สตฺตกอุทฺเทโส

7. Đề Cương Bảy Pháp

๑๓. สตฺต ปุคฺคลา –

13. Có bảy hạng người –

(๑) สตฺต อุทกูปมา ปุคฺคลา. สกึ นิมุคฺโค นิมุคฺโคว โหติ, อุมฺมุชฺชิตฺวา นิมุชฺชติ, อุมฺมุชฺชิตฺวา ฐิโต โหติ, อุมฺมุชฺชิตฺวา วิปสฺสติ วิโลเกติ, อุมฺมุชฺชิตฺวา ปตรติ, อุมฺมุชฺชิตฺวา ปฏิคาธปฺปตฺโต โหติ, อุมฺมุชฺชิตฺวา ติณฺโณ โหติ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ.

(1) Bảy hạng người ví như ở dưới nước. Người một lần chìm là chìm luôn; người sau khi trồi lên lại bị chìm xuống; người sau khi trồi lên vẫn đứng yên; người sau khi trồi lên, nhìn thẳng và nhìn quanh; người sau khi trồi lên, bơi đi; người sau khi trồi lên, đạt đến chỗ cạn; người sau khi trồi lên, đã vượt qua, đã đến bờ bên kia, là bậc brāhmaṇa đứng trên đất liền.

(๒) อุภโตภาควิมุตฺโต[Pg.113], ปญฺญาวิมุตฺโต, กายสกฺขี, ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, สทฺธาวิมุตฺโต, ธมฺมานุสารี, สทฺธานุสารี.

(2) Người được giải thoát cả hai phần, người được giải thoát bằng trí tuệ, người thân chứng, người kiến đáo, người được giải thoát bằng đức tin, người tùy pháp hành, người tùy tín hành.

สตฺตกํ.

Phẩm Bảy Pháp.

๘. อฏฺฐกอุทฺเทโส

8. Đề Cương Tám Pháp

๑๔. อฏฺฐ ปุคฺคลา –

14. Có tám hạng người –

(๑) จตฺตาโร มคฺคสมงฺคิโน, จตฺตาโร ผลสมงฺคิโน ปุคฺคลา.

(1) Bốn người thành tựu đạo và bốn người thành tựu quả.

อฏฺฐกํ.

Phẩm Tám Pháp.

๙. นวกอุทฺเทโส

9. Đề Cương Chín Pháp

๑๕. นว ปุคฺคลา –

15. Có chín hạng người –

(๑) สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ, อุภโตภาควิมุตฺโต, ปญฺญาวิมุตฺโต, กายสกฺขี, ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, สทฺธาวิมุตฺโต, ธมฺมานุสารี, สทฺธานุสารี.

(1) Bậc Chánh Đẳng Giác, bậc Độc Giác Phật, bậc Câu Phần Giải Thoát, bậc Tuệ Giải Thoát, bậc Thân Chứng, bậc Kiến Đáo, bậc Tín Giải Thoát, bậc Tùy Pháp Hành, bậc Tùy Tín Hành.

นวกํ.

Phẩm Chín Người.

๑๐. ทสกอุทฺเทโส

10. Đề Mục Mười Người

๑๖. ทส ปุคฺคลา –

16. Có mười hạng người –

(๑) ปญฺจนฺนํ อิธ นิฏฺฐา, ปญฺจนฺนํ อิธ วิหาย นิฏฺฐา.

(1) Năm hạng người được viên mãn ở đây, và năm hạng người sau khi từ bỏ (cõi này) được viên mãn ở nơi khác.

ทสกํ.

Phẩm Mười Người.

ปุคฺคลปญฺญตฺติมาติกา นิฏฺฐิตา.

Dứt phần Đề Cương của bộ Chế Định Về Cá Nhân.

นิทฺเทโส

Phần Diễn Giải

๑. เอกกปุคฺคลปญฺญตฺติ

1. Chế Định Về Hạng Người Một Pháp

๑. กตโม [Pg.114] จ ปุคฺคโล สมยวิมุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล กาเลน กาลํ สมเยน สมยํ อฏฺฐ วิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา เอกจฺเจ อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สมยวิมุตฺโต’’.

1. Thế nào là hạng người được giải thoát theo thời? Ở đây, có hạng người thỉnh thoảng, tùy thời chứng đắc và an trú trong tám giải thoát bằng thân; và sau khi thấy bằng trí tuệ, một số lậu hoặc của vị ấy được đoạn tận. Hạng người này được gọi là ‘người được giải thoát theo thời’.

๒. กตโม จ ปุคฺคโล อสมยวิมุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล น เหว โข กาเลน กาลํ สมเยน สมยํ อฏฺฐ วิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อสมยวิมุตฺโต’’. สพฺเพปิ อริยปุคฺคลา อริเย วิโมกฺเข อสมยวิมุตฺตา.

2. Thế nào là hạng người được giải thoát phi thời? Ở đây, có hạng người không thỉnh thoảng, không tùy thời chứng đắc và an trú trong tám giải thoát bằng thân; và sau khi thấy bằng trí tuệ, các lậu hoặc của vị ấy được đoạn tận. Hạng người này được gọi là ‘người được giải thoát phi thời’. Tất cả các bậc Thánh nhân đối với sự giải thoát cao thượng đều là những người được giải thoát phi thời.

๓. กตโม จ ปุคฺคโล กุปฺปธมฺโม? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ รูปสหคตานํ วา อรูปสหคตานํ วา สมาปตฺตีนํ. โส จ โข น นิกามลาภี โหติ น อกิจฺฉลาภี น อกสิรลาภี; น ยตฺถิจฺฉกํ ยทิจฺฉกํ ยาวติจฺฉกํ สมาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ, ยํ ตสฺส ปุคฺคลสฺส ปมาทมาคมฺม ตา สมาปตฺติโย กุปฺเปยฺยุํ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘กุปฺปธมฺโม’’.

3. Thế nào là hạng người có pháp bị lay động? Ở đây, có hạng người chứng đắc các thiền chứng thuộc sắc giới hoặc vô sắc giới. Vị ấy không chứng đắc theo ý muốn, không chứng đắc một cách dễ dàng, không chứng đắc một cách không khó nhọc; không thể nhập định và xuất định ở bất cứ nơi nào, bất cứ lúc nào, và trong bất cứ khoảng thời gian nào vị ấy muốn. Có trường hợp do sự dể duôi của hạng người ấy mà các thiền chứng ấy có thể bị lay động. Hạng người này được gọi là ‘người có pháp bị lay động’.

๔. กตโม จ ปุคฺคโล อกุปฺปธมฺโม? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ รูปสหคตานํ วา อรูปสหคตานํ วา สมาปตฺตีนํ. โส จ โข นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; ยตฺถิจฺฉกํ ยทิจฺฉกํ ยาวติจฺฉกํ สมาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. อฏฺฐานเมตํ อนวกาโส ยํ ตสฺส ปุคฺคลสฺส ปมาทมาคมฺม ตา สมาปตฺติโย กุปฺเปยฺยุํ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อกุปฺปธมฺโม’’. สพฺเพปิ อริยปุคฺคลา อริเย วิโมกฺเข อกุปฺปธมฺมา.

4. Thế nào là hạng người có pháp không bị lay động? Ở đây, có hạng người chứng đắc các thiền chứng thuộc sắc giới hoặc vô sắc giới. Vị ấy chứng đắc theo ý muốn, chứng đắc một cách dễ dàng, chứng đắc một cách không khó nhọc; có thể nhập định và xuất định ở bất cứ nơi nào, bất cứ lúc nào, và trong bất cứ khoảng thời gian nào vị ấy muốn. Không có trường hợp, không có lý do gì do sự dể duôi của hạng người ấy mà các thiền chứng ấy có thể bị lay động. Hạng người này được gọi là ‘người có pháp không bị lay động’. Tất cả các bậc Thánh nhân đối với sự giải thoát cao thượng đều là những người có pháp không bị lay động.

๕. กตโม จ ปุคฺคโล ปริหานธมฺโม? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ รูปสหคตานํ วา อรูปสหคตานํ วา สมาปตฺตีนํ. โส จ โข น นิกามลาภี โหติ น อกิจฺฉลาภี น อกสิรลาภี; น [Pg.115] ยตฺถิจฺฉกํ ยทิจฺฉกํ ยาวติจฺฉกํ สมาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ, ยํ โส ปุคฺคโล ปมาทมาคมฺม ตาหิ สมาปตฺตีหิ ปริหาเยยฺย – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปริหานธมฺโม’’.

5. Thế nào là hạng người có pháp bị thối giảm? Ở đây, có hạng người chứng đắc các thiền chứng thuộc sắc giới hoặc vô sắc giới. Vị ấy không chứng đắc theo ý muốn, không chứng đắc một cách dễ dàng, không chứng đắc một cách không khó nhọc; không thể nhập định và xuất định ở bất cứ nơi nào, bất cứ lúc nào, và trong bất cứ khoảng thời gian nào vị ấy muốn. Có trường hợp do sự dể duôi của hạng người ấy mà vị ấy có thể bị thối giảm khỏi các thiền chứng ấy. Hạng người này được gọi là ‘người có pháp bị thối giảm’.

๖. กตโม จ ปุคฺคโล อปริหานธมฺโม? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ รูปสหคตานํ วา อรูปสหคตานํ วา สมาปตฺตีนํ. โส จ โข นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; ยตฺถิจฺฉกํ ยทิจฺฉกํ ยาวติจฺฉกํ สมาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. อฏฺฐานเมตํ อนวกาโส ยํ โส ปุคฺคโล ปมาทมาคมฺม ตาหิ สมาปตฺตีหิ ปริหาเยยฺย – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อปริหานธมฺโม’’. สพฺเพปิ อริยปุคฺคลา อริเย วิโมกฺเข อปริหานธมฺมา.

6. Thế nào là hạng người có pháp không bị thối giảm? Ở đây, có hạng người chứng đắc các thiền chứng thuộc sắc giới hoặc vô sắc giới. Vị ấy chứng đắc theo ý muốn, chứng đắc một cách dễ dàng, chứng đắc một cách không khó nhọc; có thể nhập định và xuất định ở bất cứ nơi nào, bất cứ lúc nào, và trong bất cứ khoảng thời gian nào vị ấy muốn. Không có trường hợp, không có lý do gì do sự dể duôi của hạng người ấy mà vị ấy có thể bị thối giảm khỏi các thiền chứng ấy. Hạng người này được gọi là ‘người có pháp không bị thối giảm’. Tất cả các bậc Thánh nhân đối với sự giải thoát cao thượng đều là những người có pháp không bị thối giảm.

๗. กตโม จ ปุคฺคโล เจตนาภพฺโพ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ รูปสหคตานํ วา อรูปสหคตานํ วา สมาปตฺตีนํ. โส จ โข น นิกามลาภี โหติ น อกิจฺฉลาภี น อกสิรลาภี; น ยตฺถิจฺฉกํ ยทิจฺฉกํ ยาวติจฺฉกํ สมาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. สเจ อนุสญฺเจเตติ, น ปริหายติ ตาหิ สมาปตฺตีหิ. สเจ น อนุสญฺเจเตติ, ปริหายติ ตาหิ สมาปตฺตีหิ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘เจตนาภพฺโพ’’.

7. Thế nào là hạng người có khả năng (duy trì) nhờ tác ý? Ở đây, có hạng người chứng đắc các thiền chứng thuộc sắc giới hoặc vô sắc giới. Vị ấy không chứng đắc theo ý muốn, không chứng đắc một cách dễ dàng, không chứng đắc một cách không khó nhọc; không thể nhập định và xuất định ở bất cứ nơi nào, bất cứ lúc nào, và trong bất cứ khoảng thời gian nào vị ấy muốn. Nếu vị ấy tác ý, vị ấy không bị thối giảm khỏi các thiền chứng ấy. Nếu vị ấy không tác ý, vị ấy bị thối giảm khỏi các thiền chứng ấy. Hạng người này được gọi là ‘người có khả năng (duy trì) nhờ tác ý’.

๘. กตโม จ ปุคฺคโล อนุรกฺขณาภพฺโพ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ รูปสหคตานํ วา อรูปสหคตานํ วา สมาปตฺตีนํ. โส จ โข น นิกามลาภี โหติ น อกิจฺฉลาภี น อกสิรลาภี; น ยตฺถิจฺฉกํ ยทิจฺฉกํ ยาวติจฺฉกํ สมาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. สเจ อนุรกฺขติ, น ปริหายติ ตาหิ สมาปตฺตีหิ. สเจ น อนุรกฺขติ, ปริหายติ ตาหิ สมาปตฺตีหิ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อนุรกฺขณาภพฺโพ’’.

8. Thế nào là hạng người có khả năng (duy trì) nhờ phòng hộ? Ở đây, có hạng người chứng đắc các thiền chứng thuộc sắc giới hoặc vô sắc giới. Vị ấy không chứng đắc theo ý muốn, không chứng đắc một cách dễ dàng, không chứng đắc một cách không khó nhọc; không thể nhập định và xuất định ở bất cứ nơi nào, bất cứ lúc nào, và trong bất cứ khoảng thời gian nào vị ấy muốn. Nếu vị ấy phòng hộ, vị ấy không bị thối giảm khỏi các thiền chứng ấy. Nếu vị ấy không phòng hộ, vị ấy bị thối giảm khỏi các thiền chứng ấy. Hạng người này được gọi là ‘người có khả năng (duy trì) nhờ phòng hộ’.

๙. กตโม จ ปุคฺคโล ปุถุชฺชโน? ยสฺส ปุคฺคลสฺส ตีณิ สํโยชนานิ อปฺปหีนานิ; น จ เตสํ ธมฺมานํ ปหานาย ปฏิปนฺโน – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปุถุชฺชโน’’.

9. Thế nào là hạng người phàm phu? Hạng người nào chưa đoạn trừ ba kiết sử và không thực hành để đoạn trừ các pháp ấy, hạng người này được gọi là ‘phàm phu’.

๑๐. กตโม จ ปุคฺคโล โคตฺรภู? เยสํ ธมฺมานํ สมนนฺตรา อริยธมฺมสฺส อวกฺกนฺติ โหติ เตหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘โคตฺรภู’’.

10. Thế nào là hạng người chuyển tộc? Hạng người nào được thành tựu các pháp mà ngay sau đó là sự chứng nhập Thánh pháp, hạng người này được gọi là ‘người chuyển tộc’.

๑๑. กตโม [Pg.116] จ ปุคฺคโล ภยูปรโต? สตฺต เสกฺขา ภยูปรตา, เย จ ปุถุชฺชนา สีลวนฺโต. อรหา อภยูปรโต.

11. Thế nào là hạng người dừng lại vì sợ hãi? Bảy hạng hữu học và những phàm phu có giới đức là những người dừng lại vì sợ hãi. Bậc A-la-hán là người đã dừng lại không do sợ hãi.

๑๒. กตโม จ ปุคฺคโล อภพฺพาคมโน? เย เต ปุคฺคลา กมฺมาวรเณน สมนฺนาคตา, กิเลสาวรเณน สมนฺนาคตา, วิปากาวรเณน สมนฺนาคตา, อสฺสทฺธา อจฺฉนฺทิกา ทุปฺปญฺญา เอฬา, อภพฺพา นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ – อิเม วุจฺจนฺติ ปุคฺคลา ‘‘อภพฺพาคมนา’’.

12. Thế nào là hạng người không có khả năng đi đến (Thánh đạo)? Những hạng người nào bị chướng ngại do nghiệp, bị chướng ngại do phiền não, bị chướng ngại do quả (dị thục), không có đức tin, không có ý muốn, trí tuệ thấp kém, câm ngọng, không có khả năng đi vào con đường chánh định trong các thiện pháp, những hạng người này được gọi là ‘người không có khả năng đi đến (Thánh đạo)’.

๑๓. กตโม จ ปุคฺคโล ภพฺพาคมโน? เย เต ปุคฺคลา น กมฺมาวรเณน สมนฺนาคตา, น กิเลสาวรเณน สมนฺนาคตา, น วิปากาวรเณน สมนฺนาคตา, สทฺธา ฉนฺทิกา ปญฺญวนฺโต อเนฬา, ภพฺพา นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ – อิเม วุจฺจนฺติ ปุคฺคลา ‘‘ภพฺพาคมนา’’.

13. Thế nào là hạng người có khả năng chứng ngộ? Những hạng người nào không bị chướng ngại bởi nghiệp, không bị chướng ngại bởi phiền não, không bị chướng ngại bởi quả dị thục, có đức tin, có ý muốn, có trí tuệ, không câm điếc, có khả năng đi vào con đường chánh định trong các pháp thiện – những hạng người này được gọi là ‘hạng người có khả năng chứng ngộ’.

๑๔. กตโม จ ปุคฺคโล นิยโต? ปญฺจ ปุคฺคลา อานนฺตริกา, เย จ มิจฺฉาทิฏฺฐิกา นิยตา, อฏฺฐ จ อริยปุคฺคลา นิยตา. อวเสสา ปุคฺคลา อนิยตา.

14. Thế nào là hạng người cố định? Năm hạng người tạo nghiệp vô gián, những người có tà kiến cố định, và tám bậc Thánh nhân là cố định. Các hạng người còn lại là không cố định.

๑๕. กตโม จ ปุคฺคโล ปฏิปนฺนโก? จตฺตาโร มคฺคสมงฺคิโน ปุคฺคลา ปฏิปนฺนกา, จตฺตาโร ผลสมงฺคิโน ปุคฺคลา ผเล ฐิตา.

15. Thế nào là hạng người đang thực hành? Bốn hạng người thành tựu Đạo là đang thực hành, bốn hạng người thành tựu Quả là đang an trú trong Quả.

๑๖. กตโม จ ปุคฺคโล สมสีสี? ยสฺส ปุคฺคลสฺส อปุพฺพํ อจริมํ อาสวปริยาทานญฺจ โหติ ชีวิตปริยาทานญฺจ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สมสีสี’’.

16. Thế nào là hạng người đồng thời? Hạng người nào có sự đoạn tận các lậu hoặc và sự đoạn tận mạng sống không trước không sau – hạng người này được gọi là ‘hạng người đồng thời’.

๑๗. กตโม จ ปุคฺคโล ฐิตกปฺปี? อยญฺจ ปุคฺคโล โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน อสฺส, กปฺปสฺส จ อุฑฺฑยฺหนเวลา อสฺส, เนว ตาว กปฺโป อุฑฺฑยฺเหยฺย ยาวายํ ปุคฺคโล น โสตาปตฺติผลํ สจฺฉิกโรติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ฐิตกปฺปี’’. สพฺเพปิ มคฺคสมงฺคิโน ปุคฺคลา ฐิตกปฺปิโน.

17. Thế nào là hạng người làm cho kiếp trụ lại? Hạng người này đang thực hành để chứng ngộ quả Dự Lưu, và đó là thời điểm kiếp bị thiêu cháy, thì kiếp sẽ không bị thiêu cháy cho đến khi hạng người này chưa chứng ngộ quả Dự Lưu. Hạng người này được gọi là ‘người làm cho kiếp trụ lại’. Tất cả những người thành tựu Đạo đều là những người làm cho kiếp trụ lại.

๑๘. กตโม จ ปุคฺคโล อริโย? อฏฺฐ อริยปุคฺคลา อริยา. อวเสสา ปุคฺคลา อนริยา.

18. Thế nào là hạng người Thánh? Tám bậc Thánh nhân là Thánh. Các hạng người còn lại là không phải Thánh.

๑๙. กตโม [Pg.117] จ ปุคฺคโล เสกฺโข? จตฺตาโร มคฺคสมงฺคิโน ตโย ผลสมงฺคิโน ปุคฺคลา ‘‘เสกฺขา’’. อรหา อเสกฺโข. อวเสสา ปุคฺคลา เนวเสกฺขนาเสกฺขา.

19. Thế nào là hạng người hữu học? Bốn hạng người thành tựu Đạo và ba hạng người thành tựu Quả là ‘hữu học’. Bậc A-la-hán là vô học. Các hạng người còn lại không phải hữu học cũng không phải vô học.

๒๐. กตโม จ ปุคฺคโล เตวิชฺโช? ตีหิ วิชฺชาหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘เตวิชฺโช’’.

20. Thế nào là hạng người tam minh? Hạng người thành tựu ba minh là ‘tam minh’.

๒๑. กตโม จ ปุคฺคโล ฉฬภิญฺโญ? ฉหิ อภิญฺญาหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘ฉฬภิญฺโญ’’.

21. Thế nào là hạng người lục thông? Hạng người thành tựu sáu thắng trí là ‘lục thông’.

๒๒. กตโม จ ปุคฺคโล สมฺมาสมฺพุทฺโธ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อภิสมฺพุชฺฌติ; ตตฺถ จ สพฺพญฺญุตํ ปาปุณาติ, พเลสุ จ วสีภาวํ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’.

22. Thế nào là bậc Chánh Đẳng Giác? Ở đời này, có hạng người tự mình giác ngộ các chân lý trong các pháp chưa từng được nghe trước đây; và ở đó, vị ấy đạt đến nhất thiết trí và làm chủ các năng lực – hạng người này được gọi là ‘bậc Chánh Đẳng Giác’.

๒๓. กตโม จ ปุคฺคโล ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อภิสมฺพุชฺฌติ; น จ ตตฺถ สพฺพญฺญุตํ ปาปุณาติ, น จ พเลสุ วสีภาวํ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ’’.

23. Thế nào là bậc Độc Giác? Ở đời này, có hạng người tự mình giác ngộ các chân lý trong các pháp chưa từng được nghe trước đây; nhưng không đạt đến nhất thiết trí ở đó, và không làm chủ các năng lực – hạng người này được gọi là ‘bậc Độc Giác’.

๒๔. กตโม จ ปุคฺคโล อุภโตภาควิมุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อฏฺฐ วิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ; ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อุภโตภาควิมุตฺโต’’.

24. Thế nào là hạng người câu phần giải thoát? Ở đời này, có hạng người sống, đã chạm đến tám giải thoát bằng thân; và sau khi thấy bằng trí tuệ, các lậu hoặc của vị ấy đã được đoạn tận – hạng người này được gọi là ‘câu phần giải thoát’.

๒๕. กตโม จ ปุคฺคโล ปญฺญาวิมุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล น เหว โข อฏฺฐ วิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ; ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปญฺญาวิมุตฺโต’’.

25. Thế nào là hạng người tuệ giải thoát? Ở đời này, có hạng người không an trú bằng cách chạm đến tám giải thoát bằng thân; nhưng sau khi thấy bằng trí tuệ, các lậu hoặc của vị ấy đã được đoạn tận. Hạng người này được gọi là ‘tuệ giải thoát’.

๒๖. กตโม จ ปุคฺคโล กายสกฺขี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อฏฺฐ วิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ; ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา เอกจฺเจ อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘กายสกฺขี’’.

26. Thế nào là hạng người thân chứng? Ở đời này, có hạng người sống, đã chạm đến tám giải thoát bằng thân; và sau khi thấy bằng trí tuệ, một số lậu hoặc của vị ấy đã được đoạn tận. Hạng người này được gọi là ‘thân chứng’.

๒๗. กตโม จ ปุคฺคโล ทิฏฺฐิปฺปตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตถาคตปฺปเวทิตา จสฺส [Pg.118] ธมฺมา ปญฺญาย โวทิฏฺฐา โหนฺติ โวจริตา. ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา เอกจฺเจ อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ทิฏฺฐิปฺปตฺโต’’.

27. Thế nào là hạng người kiến đáo? Ở đời này, có hạng người biết rõ như thật: ‘Đây là khổ’, biết rõ như thật: ‘Đây là khổ tập’, biết rõ như thật: ‘Đây là khổ diệt’, biết rõ như thật: ‘Đây là con đường đưa đến khổ diệt’. Và các pháp do Như Lai tuyên thuyết đã được vị ấy thấy rõ, thực hành rõ bằng trí tuệ. Và sau khi thấy bằng trí tuệ, một số lậu hoặc của vị ấy đã được đoạn tận – hạng người này được gọi là ‘kiến đáo’.

๒๘. กตโม จ ปุคฺคโล สทฺธาวิมุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตถาคตปฺปเวทิตา จสฺส ธมฺมา ปญฺญาย โวทิฏฺฐา โหนฺติ โวจริตา. ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา เอกจฺเจ อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ, โน จ โข ยถา ทิฏฺฐิปฺปตฺตสฺส – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สทฺธาวิมุตฺโต’’.

28. Thế nào là hạng người tín giải thoát? Ở đời này, có hạng người biết rõ như thật: ‘Đây là khổ’, biết rõ như thật: ‘Đây là khổ tập’, biết rõ như thật: ‘Đây là khổ diệt’, biết rõ như thật: ‘Đây là con đường đưa đến khổ diệt’. Và các pháp do Như Lai tuyên thuyết đã được vị ấy thấy rõ, thực hành rõ bằng trí tuệ. Và sau khi thấy bằng trí tuệ, một số lậu hoặc của vị ấy đã được đoạn tận, nhưng không giống như của hạng người kiến đáo – hạng người này được gọi là ‘tín giải thoát’.

๒๙. กตโม จ ปุคฺคโล ธมฺมานุสารี? ยสฺส ปุคฺคลสฺส โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺนสฺส ปญฺญินฺทฺริยํ อธิมตฺตํ โหติ, ปญฺญาวาหึ ปญฺญาปุพฺพงฺคมํ อริยมคฺคํ ภาเวติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ธมฺมานุสารี’’. โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน ปุคฺคโล ธมฺมานุสารี ผเล ฐิโต ทิฏฺฐิปฺปตฺโต.

29. Thế nào là hạng người pháp hành? Hạng người nào đang thực hành để chứng ngộ quả Dự Lưu, có tuệ quyền vượt trội, tu tập Thánh đạo với trí tuệ dẫn dắt, trí tuệ đi trước – hạng người này được gọi là ‘pháp hành’. Hạng người đang thực hành để chứng ngộ quả Dự Lưu là pháp hành; khi an trú trong quả, là kiến đáo.

๓๐. กตโม จ ปุคฺคโล สทฺธานุสารี? ยสฺส ปุคฺคลสฺส โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺนสฺส สทฺธินฺทฺริยํ อธิมตฺตํ โหติ, สทฺธาวาหึ สทฺธาปุพฺพงฺคมํ อริยมคฺคํ ภาเวติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สทฺธานุสารี’’. โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน ปุคฺคโล สทฺธานุสารี ผเล ฐิโต สทฺธาวิมุตฺโต.

30. Thế nào là hạng người tín hành? Hạng người nào đang thực hành để chứng ngộ quả Dự Lưu, có tín quyền vượt trội, tu tập Thánh đạo với đức tin dẫn dắt, đức tin đi trước – hạng người này được gọi là ‘tín hành’. Hạng người đang thực hành để chứng ngộ quả Dự Lưu là tín hành; khi an trú trong quả, là tín giải thoát.

๓๑. กตโม จ ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุปรโม? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโน. โส สตฺตกฺขตฺตุํ เทเว จ มานุเส จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สตฺตกฺขตฺตุปรโม’’.

31. Thế nào là hạng người tối đa bảy lần? Ở đời này, có hạng người do đoạn tận ba kiết sử, trở thành bậc Dự Lưu, có pháp không đoạ lạc, chắc chắn, hướng đến giác ngộ. Vị ấy, sau khi lang thang, luân hồi tối đa bảy lần trong cõi trời và cõi người, sẽ chấm dứt khổ đau – hạng người này được gọi là ‘tối đa bảy lần’.

๓๒. กตโม จ ปุคฺคโล โกลงฺโกโล? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต [Pg.119] สมฺโพธิปรายโน. โส ทฺเว วา ตีณิ วา กุลานิ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘โกลงฺโกโล’’.

32. Thế nào là hạng người Gia-gia (Kolaṅkola)? Ở đây, có hạng người do đoạn tận ba kiết sử, trở thành bậc Dự lưu, không còn bị rơi vào đọa xứ, chắc chắn sẽ đạt đến giác ngộ. Vị ấy sau khi luân chuyển qua hai hoặc ba gia đình, sẽ chấm dứt khổ đau. Hạng người này được gọi là 'Gia-gia'.

๓๓. กตโม จ ปุคฺคโล เอกพีชี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโน. โส เอกํเยว มานุสกํ ภวํ นิพฺพตฺเตตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘เอกพีชี’’.

33. Thế nào là hạng người Nhất chủng (Ekabījī)? Ở đây, có hạng người do đoạn tận ba kiết sử, trở thành bậc Dự lưu, không còn bị rơi vào đọa xứ, chắc chắn sẽ đạt đến giác ngộ. Vị ấy sau khi tái sanh vào cõi người chỉ một lần duy nhất, sẽ chấm dứt khổ đau. Hạng người này được gọi là 'Nhất chủng'.

๓๔. กตโม จ ปุคฺคโล สกทาคามี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี โหติ, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สกทาคามี’’.

34. Thế nào là hạng người Nhất lai (Sakadāgāmī)? Ở đây, có hạng người do đoạn tận ba kiết sử và do làm muội lược tham, sân, si, trở thành bậc Nhất lai, sau khi trở lại thế gian này chỉ một lần duy nhất, sẽ chấm dứt khổ đau. Hạng người này được gọi là 'Nhất lai'.

๓๕. กตโม จ ปุคฺคโล อนาคามี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ, ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อนาคามี’’.

35. Thế nào là hạng người Bất lai (Anāgāmī)? Ở đây, có hạng người do đoạn tận năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, sẽ đạt Bát-niết-bàn tại nơi ấy, không còn trở lại từ thế giới ấy nữa. Hạng người này được gọi là 'Bất lai'.

๓๖. กตโม จ ปุคฺคโล อนฺตราปรินิพฺพายี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ, ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. โส อุปปนฺนํ วา สมนนฺตรา อปฺปตฺตํ วา เวมชฺฌํ อายุปฺปมาณํ อริยมคฺคํ สญฺชเนติ อุปริฏฺฐิมานํ สํโยชนานํ ปหานาย – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อนฺตราปรินิพฺพายี’’.

36. Thế nào là hạng người Trung gian Bát-niết-bàn (Antarāparinibbāyī)? Ở đây, có hạng người do đoạn tận năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, sẽ đạt Bát-niết-bàn tại nơi ấy, không còn trở lại từ thế giới ấy nữa. Vị ấy, hoặc ngay sau khi sanh, hoặc chưa đạt đến nửa tuổi thọ, làm sanh khởi Thánh đạo để đoạn trừ các thượng phần kiết sử. Hạng người này được gọi là 'Trung gian Bát-niết-bàn'.

๓๗. กตโม จ ปุคฺคโล อุปหจฺจปรินิพฺพายี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ, ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. โส อติกฺกมิตฺวา เวมชฺฌํ อายุปฺปมาณํ อุปหจฺจ วา กาลกิริยํ อริยมคฺคํ สญฺชเนติ อุปริฏฺฐิมานํ สํโยชนานํ ปหานาย – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อุปหจฺจปรินิพฺพายี’’.

37. Thế nào là hạng người Tổn hại Bát-niết-bàn (Upahaccaparinibbāyī)? Ở đây, có hạng người do đoạn tận năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, sẽ đạt Bát-niết-bàn tại nơi ấy, không còn trở lại từ thế giới ấy nữa. Vị ấy, sau khi đã vượt quá nửa tuổi thọ, hoặc gần lúc mệnh chung, làm sanh khởi Thánh đạo để đoạn trừ các thượng phần kiết sử. Hạng người này được gọi là 'Tổn hại Bát-niết-bàn'.

๓๘. กตโม จ ปุคฺคโล อสงฺขารปรินิพฺพายี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ, ตตฺถ ปรินิพฺพายี [Pg.120] อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. โส อสงฺขาเรน อริยมคฺคํ สญฺชเนติ อุปริฏฺฐิมานํ สํโยชนานํ ปหานาย – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อสงฺขารปรินิพฺพายี’’.

38. Thế nào là hạng người Vô hành Bát-niết-bàn (Asaṅkhāraparinibbāyī)? Ở đây, có hạng người do đoạn tận năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, sẽ đạt Bát-niết-bàn tại nơi ấy, không còn trở lại từ thế giới ấy nữa. Vị ấy làm sanh khởi Thánh đạo một cách không cần cố gắng để đoạn trừ các thượng phần kiết sử. Hạng người này được gọi là 'Vô hành Bát-niết-bàn'.

๓๙. กตโม จ ปุคฺคโล สสงฺขารปรินิพฺพายี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ, ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. โส สสงฺขาเรน อริยมคฺคํ สญฺชเนติ อุปริฏฺฐิมานํ สํโยชนานํ ปหานาย – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สสงฺขารปรินิพฺพายี’’.

39. Thế nào là hạng người Hữu hành Bát-niết-bàn (Sasaṅkhāraparinibbāyī)? Ở đây, có hạng người do đoạn tận năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, sẽ đạt Bát-niết-bàn tại nơi ấy, không còn trở lại từ thế giới ấy nữa. Vị ấy làm sanh khởi Thánh đạo một cách phải cố gắng để đoạn trừ các thượng phần kiết sử. Hạng người này được gọi là 'Hữu hành Bát-niết-bàn'.

๔๐. กตโม จ ปุคฺคโล อุทฺธํโสโต อกนิฏฺฐคามี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ, ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. โส อวิหา จุโต อตปฺปํ คจฺฉติ, อตปฺปา จุโต สุทสฺสํ คจฺฉติ, สุทสฺสา จุโต สุทสฺสึ คจฺฉติ, สุทสฺสิยา จุโต อกนิฏฺฐํ คจฺฉติ; อกนิฏฺเฐ อริยมคฺคํ สญฺชเนติ อุปริฏฺฐิมานํ สํโยชนานํ ปหานาย – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อุทฺธํโสโต อกนิฏฺฐคามี’’.

40. Thế nào là hạng người Thượng lưu đến cõi Sắc Cứu Cánh (Uddhaṃsoto akaniṭṭhagāmī)? Ở đây, có hạng người do đoạn tận năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, sẽ đạt Bát-niết-bàn tại nơi ấy, không còn trở lại từ thế giới ấy nữa. Vị ấy, sau khi mệnh chung từ cõi Vô Phiền (Avihā) đi đến cõi Vô Nhiệt (Atappa), sau khi mệnh chung từ cõi Vô Nhiệt đi đến cõi Thiện Hiện (Sudassa), sau khi mệnh chung từ cõi Thiện Hiện đi đến cõi Thiện Kiến (Sudassī), sau khi mệnh chung từ cõi Thiện Kiến đi đến cõi Sắc Cứu Cánh (Akaniṭṭha); tại cõi Sắc Cứu Cánh, vị ấy làm sanh khởi Thánh đạo để đoạn trừ các thượng phần kiết sử. Hạng người này được gọi là 'Thượng lưu đến cõi Sắc Cứu Cánh'.

๔๑. กตโม จ ปุคฺคโล โสตาปนฺโน โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน? ติณฺณํ สํโยชนานํ ปหานาย ปฏิปนฺโน ปุคฺคโล โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน. ยสฺส ปุคฺคลสฺส ตีณิ สํโยชนานิ ปหีนานิ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘โสตาปนฺโน’’.

41. Thế nào là hạng người Dự lưu, thế nào là hạng người thực hành để chứng ngộ quả Dự lưu? Hạng người thực hành để đoạn trừ ba kiết sử là hạng người thực hành để chứng ngộ quả Dự lưu. Hạng người nào đã đoạn trừ được ba kiết sử, hạng người này được gọi là 'Dự lưu'.

๔๒. กามราคพฺยาปาทานํ ตนุภาวาย ปฏิปนฺโน ปุคฺคโล สกทาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน. ยสฺส ปุคฺคลสฺส กามราคพฺยาปาทา ตนุภูตา – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สกทาคามี’’.

42. Hạng người thực hành để làm muội lược dục tham và sân là hạng người thực hành để chứng ngộ quả Nhất lai. Hạng người nào đã làm muội lược được dục tham và sân, hạng người này được gọi là 'Nhất lai'.

๔๓. กามราคพฺยาปาทานํ อนวเสสปฺปหานาย ปฏิปนฺโน ปุคฺคโล อนาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน. ยสฺส ปุคฺคลสฺส กามราคพฺยาปาทา อนวเสสา ปหีนา – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อนาคามี’’.

43. Hạng người thực hành để đoạn trừ không còn dư tàn dục tham và sân là hạng người thực hành để chứng ngộ quả Bất lai. Hạng người nào đã đoạn trừ không còn dư tàn dục tham và sân, hạng người này được gọi là 'Bất lai'.

๔๔. รูปราคอรูปราคมานอุทฺธจฺจอวิชฺชาย อนวเสสปฺปหานาย ปฏิปนฺโน ปุคฺคโล อรหตฺตผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน. ยสฺส ปุคฺคลสฺส รูปราโค [Pg.121] อรูปราโค มาโน อุทฺธจฺจํ อวิชฺชา อนวเสสา ปหีนา – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อรหา’’.

44. Hạng người thực hành để đoạn trừ không còn dư tàn sắc tham, vô sắc tham, ngã mạn, trạo cử, và vô minh là hạng người thực hành để chứng ngộ quả A-la-hán. Hạng người nào đã đoạn trừ không còn dư tàn sắc tham, vô sắc tham, ngã mạn, trạo cử, và vô minh, hạng người này được gọi là 'A-la-hán'.

เอกกนิทฺเทโส.

Phần giải thích về một pháp.

๒. ทุกปุคฺคลปญฺญตฺติ

2. Chế định về hạng người theo cặp đôi

๔๕. กตโม จ ปุคฺคโล โกธโน? ตตฺถ กตโม โกโธ? โย โกโธ กุชฺฌนา กุชฺฌิตตฺตํ โทโส ทุสฺสนา ทุสฺสิตตฺตํ พฺยาปตฺติ พฺยาปชฺชนา พฺยาปชฺชิตตฺตํ วิโรโธ ปฏิวิโรโธ จณฺฑิกฺกํ อสุโรโป อนตฺตมนตา จิตฺตสฺส – อยํ วุจฺจติ โกโธ. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ โกโธ อปฺปหีโน – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘โกธโน’’.

45. Thế nào là hạng người hay phẫn nộ? Ở đây, thế nào là phẫn nộ? Sự phẫn nộ, sự tức giận, trạng thái tức giận, sự sân hận, sự làm hại, trạng thái làm hại, sự trái ý, sự làm cho trái ý, trạng thái làm cho trái ý, sự chống đối, sự phản kháng, sự hung dữ, sự cộc cằn, sự không hài lòng của tâm — đây được gọi là phẫn nộ. Hạng người nào chưa đoạn trừ được sự phẫn nộ này, hạng người này được gọi là 'người hay phẫn nộ'.

๔๖. กตโม จ ปุคฺคโล อุปนาหี? ตตฺถ กตโม อุปนาโห? ปุพฺพกาลํ โกโธ อปรกาลํ อุปนาโห. โย เอวรูโป อุปนาโห อุปนยฺหนา อุปนยฺหิตตฺตํ อฏฺฐปนา ฐปนา สณฺฐปนา อนุสํสนฺทนา อนุปฺปพนฺธนา ทฬฺหีกมฺมํ โกธสฺส – อยํ วุจฺจติ อุปนาโห. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ อุปนาโห อปฺปหีโน – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อุปนาหี’’.

46. Thế nào là hạng người hay oán hận? Ở đây, thế nào là oán hận? Trước là phẫn nộ, sau là oán hận. Sự oán hận như vậy, sự buộc hận, trạng thái buộc hận, sự ghi khắc, sự giữ lấy, sự thiết lập, sự nối kết, sự cột chặt, sự làm cho phẫn nộ trở nên kiên cố — đây được gọi là oán hận. Hạng người nào chưa đoạn trừ được sự oán hận này, hạng người này được gọi là 'người hay oán hận'.

๔๗. กตโม จ ปุคฺคโล มกฺขี? ตตฺถ กตโม มกฺโข? โย มกฺโข มกฺขายนา มกฺขายิตตฺตํ นิฏฺฐุริยํ นิฏฺฐุริยกมฺมํ – อยํ วุจฺจติ มกฺโข. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ มกฺโข อปฺปหีโน – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘มกฺขี’’.

47. Thế nào là người hay phủi ơn (makkhī)? Trong ấy, thế nào là sự phủi ơn (makkho)? Sự phủi ơn, tình trạng phủi ơn, bản chất của sự phủi ơn, sự nhẫn tâm, hành động nhẫn tâm nào – cái ấy được gọi là sự phủi ơn. Người nào chưa đoạn trừ được sự phủi ơn này – người ấy được gọi là người hay phủi ơn (makkhī).

๔๘. กตโม จ ปุคฺคโล ปฬาสี? ตตฺถ กตโม ปฬาโส? โย ปฬาโส ปฬาสายนา ปฬาสายิตตฺตํ ปฬาสาหาโร วิวาทฏฺฐานํ ยุคคฺคาโห อปฺปฏินิสฺสคฺโค – อยํ วุจฺจติ ปฬาโส. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ ปฬาโส อปฺปหีโน – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปฬาสี’’.

48. Thế nào là người hay tranh cạnh (paḷāsī)? Trong ấy, thế nào là sự tranh cạnh (paḷāso)? Sự tranh cạnh, tình trạng tranh cạnh, bản chất của sự tranh cạnh, sự mang tâm tranh cạnh, nền tảng của sự tranh luận, sự chấp chặt vào một bên, sự không từ bỏ nào – cái ấy được gọi là sự tranh cạnh. Người nào chưa đoạn trừ được sự tranh cạnh này – người ấy được gọi là người hay tranh cạnh (paḷāsī).

๔๙. กตโม [Pg.122] จ ปุคฺคโล อิสฺสุกี? ตตฺถ กตมา อิสฺสา? ยา ปรลาภสกฺการครุการมานนวนฺทนปูชนาสุ อิสฺสา อิสฺสายนา อิสฺสายิตตฺตํ อุสูยา อุสูยนา อุสูยิตตฺตํ – อยํ วุจฺจติ อิสฺสา. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ อิสฺสา อปฺปหีนา – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อิสฺสุกี’’.

49. Thế nào là người có lòng ganh tỵ (issukī)? Trong ấy, thế nào là sự ganh tỵ (issā)? Sự ganh tỵ, tình trạng ganh tỵ, bản chất của sự ganh tỵ, sự đố kỵ, tình trạng đố kỵ, bản chất của sự đố kỵ nào đối với lợi lộc, sự tôn trọng, sự cung kính, sự quý mến, sự đảnh lễ, sự cúng dường của người khác – cái ấy được gọi là sự ganh tỵ. Người nào chưa đoạn trừ được sự ganh tỵ này – người ấy được gọi là người có lòng ganh tỵ (issukī).

๕๐. กตโม จ ปุคฺคโล มจฺฉรี? ตตฺถ กตมํ มจฺฉริยํ? ปญฺจ มจฺฉริยานิ – อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, ธมฺมมจฺฉริยํ. ยํ เอวรูปํ มจฺเฉรํ มจฺฉรายนา มจฺฉรายิตตฺตํ เววิจฺฉํ กทริยํ กฏุกญฺจุกตา อคฺคหิตตฺตํ จิตฺตสฺส – อิทํ วุจฺจติ มจฺฉริยํ. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อิทํ มจฺฉริยํ อปฺปหีนํ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘มจฺฉรี’’.

50. Thế nào là người bỏn xẻn (maccharī)? Trong ấy, thế nào là sự bỏn xẻn (macchariyaṃ)? Có năm sự bỏn xẻn: bỏn xẻn về trú xứ, bỏn xẻn về gia tộc, bỏn xẻn về lợi lộc, bỏn xẻn về dung sắc, bỏn xẻn về Pháp. Sự keo kiệt, tình trạng keo kiệt, bản chất của sự keo kiệt, sự không muốn cho, sự bủn xỉn, tính chất cay nghiệt, sự không nắm bắt của tâm nào có hình thái như vậy – cái này được gọi là sự bỏn xẻn. Người nào chưa đoạn trừ được sự bỏn xẻn này – người ấy được gọi là người bỏn xẻn (maccharī).

๕๑. กตโม จ ปุคฺคโล สโฐ? ตตฺถ กตมํ สาเฐยฺยํ? อิเธกจฺโจ สโฐ โหติ ปริสโฐ. ยํ ตตฺถ สฐํ สฐตา สาเฐยฺยํ กกฺกรตา กกฺกริยํ ปริกฺขตฺตตฺตา ปาริกฺขตฺติยํ – อิทํ วุจฺจติ สาเฐยฺยํ. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อิทํ สาเฐยฺยํ อปฺปหีนํ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สโฐ’’.

51. Thế nào là người xảo trá (saṭho)? Trong ấy, thế nào là sự xảo trá (sāṭheyyaṃ)? Ở đây, có người xảo trá, rất xảo trá. Trong ấy, sự lừa dối, tình trạng lừa dối, bản chất của sự xảo trá, sự cứng rắn, tình trạng cứng rắn, sự quanh co, bản chất của sự quanh co nào – cái này được gọi là sự xảo trá. Người nào chưa đoạn trừ được sự xảo trá này – người ấy được gọi là người xảo trá (saṭho).

๕๒. กตโม จ ปุคฺคโล มายาวี? ตตฺถ กตมา มายา? อิเธกจฺโจ กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา ตสฺส ปฏิจฺฉาทนเหตุ ปาปิกํ อิจฺฉํ ปณิทหติ – ‘‘มา มํ ชญฺญา’’ติ อิจฺฉติ, ‘‘มา มํ ชญฺญา’’ติ สงฺกปฺปติ ‘‘มา มํ ชญฺญา’’ติ วาจํ ภาสติ, ‘‘มา มํ ชญฺญา’’ติ กาเยน ปรกฺกมติ. ยา เอวรูปา มายา มายาวิตา อจฺจาสรา วญฺจนา นิกติ วิกิรณา ปริหรณา คูหนา ปริคูหนา ฉาทนา ปฏิจฺฉาทนา อนุตฺตานีกมฺมํ อนาวิกมฺมํ โวจฺฉาทนา ปาปกิริยา – อยํ วุจฺจติ มายา. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ มายา อปฺปหีนา – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘มายาวี’’.

52. Thế nào là người gian xảo (māyāvī)? Trong ấy, thế nào là sự gian xảo (māyā)? Ở đây, có người sau khi làm điều ác bằng thân, làm điều ác bằng lời, làm điều ác bằng ý, vì muốn che giấu điều đó nên khởi lên ước muốn xấu xa: mong rằng: “Mong rằng họ không biết ta”, suy tư rằng: “Mong rằng họ không biết ta”, nói lời rằng: “Mong rằng họ không biết ta”, cố gắng bằng thân rằng: “Mong rằng họ không biết ta”. Sự gian xảo, tình trạng gian xảo, sự lừa dối, sự lừa gạt, sự xảo quyệt, sự che đậy, sự tránh né, sự giấu giếm, sự che giấu kỹ, sự bao che, sự che đậy nhiều lần, hành động không làm cho rõ ràng, hành động không làm cho hiển lộ, sự che lấp, hành vi xấu xa nào có hình thái như vậy – cái ấy được gọi là sự gian xảo. Người nào chưa đoạn trừ được sự gian xảo này – người ấy được gọi là người gian xảo (māyāvī).

๕๓. กตโม จ ปุคฺคโล อหิริโก? ตตฺถ กตมํ อหิริกํ? ยํ น หิรียติ หิริยิตพฺเพน น หิรียติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อิทํ วุจฺจติ อหิริกํ. อิมินา อหิริเกน สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘อหิริโก’’.

53. Thế nào là người không có lòng tàm (ahiriko)? Trong ấy, thế nào là sự không có lòng tàm (ahirikaṃ)? Sự không hổ thẹn đối với điều đáng hổ thẹn, không hổ thẹn đối với việc đạt đến các pháp ác, bất thiện nào – cái này được gọi là sự không có lòng tàm. Người được trang bị sự không có lòng tàm này (được gọi là) người không có lòng tàm (ahiriko).

๕๔. กตโม [Pg.123] จ ปุคฺคโล อโนตฺตปฺปี? ตตฺถ กตมํ อโนตฺตปฺปํ? ยํ น โอตฺตปฺปติ โอตฺตปฺปิตพฺเพน น โอตฺตปฺปติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อิทํ วุจฺจติ อโนตฺตปฺปํ. อิมินา อโนตฺตปฺเปน สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘อโนตฺตปฺปี’’.

54. Thế nào là người không có lòng quý (anottappī)? Trong ấy, thế nào là sự không có lòng quý (anottappaṃ)? Sự không ghê sợ đối với điều đáng ghê sợ, không ghê sợ đối với việc đạt đến các pháp ác, bất thiện nào – cái này được gọi là sự không có lòng quý. Người được trang bị sự không có lòng quý này (được gọi là) người không có lòng quý (anottappī).

๕๕. กตโม จ ปุคฺคโล ทุพฺพโจ? ตตฺถ กตโม โทวจสฺสตา? สหธมฺมิเก วุจฺจมาเน โทวจสฺสายํ โทวจสฺสิยํ โทวจสฺสตา วิปฺปฏิกุลคฺคาหิตา วิปจฺจนีกสาตตา อนาทริยํ อนาทริยตา อคารวตา อปฺปติสฺสวตา – อยํ วุจฺจติ โทวจสฺสตา. อิมาย โทวจสฺสตาย สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘ทุพฺพโจ’’.

55. Thế nào là người khó dạy (dubbaco)? Trong ấy, thế nào là tính khó dạy (dovacassatā)? Khi được bạn đồng phạm hạnh nhắc nhở, sự khó nói, tình trạng khó nói, bản chất của sự khó dạy, sự chấp thủ quan điểm sai lệch, sự ưa thích điều đối nghịch, sự không tôn trọng, tình trạng không tôn trọng, sự không cung kính, sự không vâng lời nào – cái ấy được gọi là tính khó dạy. Người được trang bị tính khó dạy này (được gọi là) người khó dạy (dubbaco).

๕๖. กตโม จ ปุคฺคโล ปาปมิตฺโต? ตตฺถ กตมา ปาปมิตฺตตา? เย เต ปุคฺคลา อสฺสทฺธา ทุสฺสีลา อปฺปสฺสุตา มจฺฉริโน ทุปฺปญฺญา, ยา เตสํ เสวนา นิเสวนา สํเสวนา ภชนา สมฺภชนา ภตฺติ สมฺภตฺติ สมฺปวงฺกตา – อยํ วุจฺจติ ปาปมิตฺตตา. อิมาย ปาปมิตฺตตาย สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘ปาปมิตฺโต’’.

56. Thế nào là người có bạn xấu (pāpamitto)? Trong ấy, thế nào là tình trạng có bạn xấu (pāpamittatā)? Những người nào không có đức tin, theo ác giới, ít nghe học, bỏn xẻn, không có trí tuệ; sự thân cận, sự thường xuyên thân cận, sự kết giao, sự gần gũi, sự thường xuyên gần gũi, sự phụng sự, sự thường xuyên phụng sự, sự thiên về những người ấy nào – cái ấy được gọi là tình trạng có bạn xấu. Người được trang bị tình trạng có bạn xấu này (được gọi là) người có bạn xấu (pāpamitto).

๕๗. กตโม จ ปุคฺคโล อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวาโร? ตตฺถ กตมา อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตา? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา นิมิตฺตคฺคาหี โหติ อนุพฺยญฺชนคฺคาหี; ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย น ปฏิปชฺชติ, น รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ, จกฺขุนฺทฺริเย น สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา…เป… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา…เป… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย นิมิตฺตคฺคาหี โหติ อนุพฺยญฺชนคฺคาหี; ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย น ปฏิปชฺชติ, น รกฺขติ มนินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริเย น สํวรํ อาปชฺชติ. ยา อิเมสํ ฉนฺนํ อินฺทฺริยานํ อคุตฺติ อโคปนา อนารกฺโข อสํวโร – อยํ วุจฺจติ อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตา. อิมาย อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตาย สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวาโร’’.

57. Thế nào là người không phòng hộ các căn (indriyesu aguttadvāro)? Trong ấy, thế nào là sự không phòng hộ các căn (indriyesu aguttadvāratā)? Ở đây, có người sau khi thấy sắc bằng mắt, liền nắm giữ tướng chung, nắm giữ tướng riêng; do vì không chế ngự nhãn căn ấy mà người ấy sống, nên các pháp ác, bất thiện là tham và ưu xâm chiếm, vị ấy không thực hành sự chế ngự nhãn căn, không phòng hộ nhãn căn, không đạt đến sự chế ngự trong nhãn căn. Sau khi nghe tiếng bằng tai... cho đến... sau khi biết pháp bằng ý, liền nắm giữ tướng chung, nắm giữ tướng riêng; do vì không chế ngự ý căn ấy mà người ấy sống, nên các pháp ác, bất thiện là tham và ưu xâm chiếm, vị ấy không thực hành sự chế ngự ý căn, không phòng hộ ý căn, không đạt đến sự chế ngự trong ý căn. Sự không phòng hộ, sự không bảo vệ, sự không canh chừng, sự không chế ngự nào đối với sáu căn này – cái ấy được gọi là sự không phòng hộ các căn. Người được trang bị sự không phòng hộ các căn này (được gọi là) người không phòng hộ các căn (indriyesu aguttadvāro).

๕๘. กตโม จ ปุคฺคโล โภชเน อมตฺตญฺญู? ตตฺถ กตมา โภชเน อมตฺตญฺญุตา? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อปฺปฏิสงฺขา อโยนิโส อาหารํ [Pg.124] อาหาเรติ ทวาย มทาย มณฺฑนาย วิภูสนาย, ยา ตตฺถ อสนฺตุฏฺฐิตา อมตฺตญฺญุตา อปฺปฏิสงฺขา โภชเน – อยํ วุจฺจติ โภชเน อมตฺตญฺญุตา. อิมาย โภชเน อมตฺตญฺญุตาย สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘โภชเน อมตฺตญฺญู’’.

58. Thế nào là người không biết tiết độ trong ăn uống? Ở đây, thế nào là sự không biết tiết độ trong ăn uống? Ở đây, có người không suy xét, không như lý mà thọ dụng vật thực là để vui đùa, để say sưa, để trang điểm, để làm đẹp. Sự không biết đủ, sự không biết tiết độ, sự không suy xét trong ăn uống ở đây – đây được gọi là sự không biết tiết độ trong ăn uống. Người nào có đủ sự không biết tiết độ trong ăn uống này, (người ấy được gọi là) ‘người không biết tiết độ trong ăn uống’.

๕๙. กตโม จ ปุคฺคโล มุฏฺฐสฺสติ? ตตฺถ กตมํ มุฏฺฐสฺสจฺจํ? ยา อสฺสติ อนนุสฺสติ อปฺปฏิสฺสติ อสฺสติ อสฺสรณตา อธารณตา ปิลาปนตา สมฺมุสนตา – อิทํ วุจฺจติ มุฏฺฐสฺสจฺจํ. อิมินา มุฏฺฐสฺสจฺเจน สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘มุฏฺฐสฺสติ’’.

59. Thế nào là người thất niệm? Ở đây, thế nào là sự thất niệm? Sự không ghi nhớ, không tùy niệm, không tái niệm, sự không nhớ, sự không ghi nhận, sự quên lãng, sự mê muội – đây được gọi là sự thất niệm. Người nào có đủ sự thất niệm này, (người ấy được gọi là) ‘người thất niệm’.

๖๐. กตโม จ ปุคฺคโล อสมฺปชาโน? ตตฺถ กตมํ อสมฺปชญฺญํ? ยํ อญฺญาณํ อทสฺสนํ อนภิสมโย อนนุโพโธ อสมฺโพโธ อปฺปฏิเวโธ อสงฺคาหณา อปริโยคาหณา อสมเปกฺขณา อปจฺจเวกฺขณา อปจฺจกฺขกมฺมํ ทุมฺเมชฺฌํ พาลฺยํ อสมฺปชญฺญํ โมโห ปโมโห สมฺโมโห อวิชฺชา อวิชฺโชโฆ อวิชฺชาโยโค อวิชฺชานุสโย อวิชฺชาปริยุฏฺฐานํ อวิชฺชาลงฺคี โมโห อกุสลมูลํ – อิทํ วุจฺจติ อสมฺปชญฺญํ. อิมินา อสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘อสมฺปชาโน’’.

60. Thế nào là người không tỉnh giác? Ở đây, thế nào là sự không tỉnh giác? Sự không biết, sự không thấy, sự không chứng ngộ, sự không giác ngộ, sự không liễu ngộ, sự không thông suốt, sự không nắm bắt, sự không thâm nhập, sự không quán xét, sự không xem xét, sự không trực nhận, trí tuệ xấu, sự ngu si, sự không tỉnh giác, sự si mê, sự mê muội, sự hôn ám, vô minh, bộc lưu vô minh, ách vô minh, tùy miên vô minh, triền vô minh, then cài vô minh, si là gốc rễ bất thiện – đây được gọi là sự không tỉnh giác. Người nào có đủ sự không tỉnh giác này, (người ấy được gọi là) ‘người không tỉnh giác’.

๖๑. กตโม จ ปุคฺคโล สีลวิปนฺโน? ตตฺถ กตมา สีลวิปตฺติ? กายิโก วีติกฺกโม วาจสิโก วีติกฺกโม กายิกวาจสิโก วีติกฺกโม – อยํ วุจฺจติ สีลวิปตฺติ. สพฺพมฺปิ ทุสฺสิลฺยํ สีลวิปตฺติ. อิมาย สีลวิปตฺติยา สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘สีลวิปนฺโน’’.

61. Thế nào là người hư hỏng về giới? Ở đây, thế nào là sự hư hỏng về giới? Sự vi phạm về thân, sự vi phạm về lời, sự vi phạm về thân và lời – đây được gọi là sự hư hỏng về giới. Tất cả sự không có giới cũng là sự hư hỏng về giới. Người nào có đủ sự hư hỏng về giới này, (người ấy được gọi là) ‘người hư hỏng về giới’.

๖๒. กตโม จ ปุคฺคโล ทิฏฺฐิวิปนฺโน? ตตฺถ กตมา ทิฏฺฐิวิปตฺติ? ‘‘นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ, นตฺถิ หุตํ, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, นตฺถิ อยํ โลโก, นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ มาตา, นตฺถิ ปิตา, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’’ติ. ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ ทิฏฺฐิคหนํ ทิฏฺฐิกนฺตาโร ทิฏฺฐิวิสูกายิกํ ทิฏฺฐิวิปฺผนฺทิตํ ทิฏฺฐิสํโยชนํ คาโห ปฏิคฺคาโห อภินิเวโส ปรามาโส กุมฺมคฺโค มิจฺฉาปโถ มิจฺฉตฺตํ ติตฺถายตนํ วิปริยาสคฺคาโห, อยํ [Pg.125] วุจฺจติ ทิฏฺฐิวิปตฺติ. สพฺพาปิ มิจฺฉาทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิวิปตฺติ. อิมาย ทิฏฺฐิวิปตฺติยา สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘ทิฏฺฐิวิปนฺโน’’.

62. Thế nào là người hư hỏng về tri kiến? Ở đây, thế nào là sự hư hỏng về tri kiến? ‘Không có (quả của) sự bố thí, không có (quả của) sự cúng dường, không có (quả của) sự tế lễ; không có quả dị thục của các nghiệp thiện ác; không có đời này, không có đời sau; không có mẹ, không có cha; không có các chúng sinh hóa sinh; ở đời không có các vị Sa-môn, Bà-la-môn đã đạt đến chánh đạo, đã thực hành chân chánh, những vị đã tự mình chứng ngộ bằng thắng trí và làm cho người khác biết rõ đời này và đời sau.’ Tri kiến như vậy, sở kiến, rừng rậm tri kiến, hoang địa tri kiến, sự máy động của tri kiến, sự rung động của tri kiến, tri kiến kết, sự nắm giữ, sự chấp giữ, sự cố chấp, sự chấp thủ, con đường xấu, con đường tà, tà tánh, ngoại đạo xứ, sự chấp thủ điên đảo – đây được gọi là sự hư hỏng về tri kiến. Tất cả tà kiến cũng là sự hư hỏng về tri kiến. Người nào có đủ sự hư hỏng về tri kiến này, (người ấy được gọi là) ‘người hư hỏng về tri kiến’.

๖๓. กตโม จ ปุคฺคโล อชฺฌตฺตสํโยชโน? ยสฺส ปุคฺคลสฺส ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ อปฺปหีนานิ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อชฺฌตฺตสํโยชโน’’.

63. Thế nào là người có nội kết? Người nào chưa đoạn trừ năm hạ phần kiết sử – người ấy được gọi là ‘người có nội kết’.

๖๔. กตโม จ ปุคฺคโล พหิทฺธาสํโยชโน? ยสฺส ปุคฺคลสฺส ปญฺจุทฺธมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ อปฺปหีนานิ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘พหิทฺธาสํโยชโน’’.

64. Thế nào là người có ngoại kết? Người nào chưa đoạn trừ năm thượng phần kiết sử – người ấy được gọi là ‘người có ngoại kết’.

๖๕. กตโม จ ปุคฺคโล อกฺโกธโน? ตตฺถ กตโม โกโธ? โย โกโธ กุชฺฌนา กุชฺฌิตตฺตํ โทโส ทุสฺสนา ทุสฺสิตตฺตํ พฺยาปตฺติ พฺยาปชฺชนา พฺยาปชฺชิตตฺตํ วิโรโธ ปฏิวิโรโธ จณฺฑิกฺกํ อสุโรโป อนตฺตมนตา จิตฺตสฺส – อยํ วุจฺจติ โกโธ. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ โกโธ ปหีโน – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อกฺโกธโน’’.

65. Thế nào là người không phẫn nộ? Ở đây, thế nào là phẫn nộ? Sự phẫn nộ, sự tức giận, trạng thái tức giận, sự sân, sự làm hại, trạng thái làm hại, sự ác ý, sự có ác ý, trạng thái có ác ý, sự chống đối, sự thù nghịch, sự hung hăng, sự cộc cằn, sự không hài lòng của tâm – đây được gọi là phẫn nộ. Người nào đã đoạn trừ sự phẫn nộ này – người ấy được gọi là ‘người không phẫn nộ’.

๖๖. กตโม จ ปุคฺคโล อนุปนาหี? ตตฺถ กตโม อุปนาโห? ปุพฺพกาลํ โกโธ อปรกาลํ อุปนาโห โย เอวรูโป อุปนาโห อุปนยฺหนา อุปนยฺหิตตฺตํ อฏฺฐปนา ฐปนา สณฺฐปนา อนุสํสนฺทนา อนุปฺปพนฺธนา ทฬฺหีกมฺมํ โกธสฺส – อยํ วุจฺจติ อุปนาโห. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ อุปนาโห ปหีโน – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อนุปนาหี’’.

66. Thế nào là người không hiềm hận? Ở đây, thế nào là hiềm hận? Trước kia là phẫn nộ, sau này là hiềm hận. Sự hiềm hận như vậy, sự oán giận, trạng thái oán giận, sự ghi khắc, sự chất chứa, sự chứa chặt, sự nối kết, sự buộc chặt, sự làm cho phẫn nộ được vững chắc – đây được gọi là hiềm hận. Người nào đã đoạn trừ sự hiềm hận này – người ấy được gọi là ‘người không hiềm hận’.

๖๗. กตโม จ ปุคฺคโล อมกฺขี? ตตฺถ กตโม มกฺโข? โย มกฺโข มกฺขายนา มกฺขายิตตฺตํ นิฏฺฐุริยํ นิฏฺฐุริยกมฺมํ – อยํ วุจฺจติ มกฺโข. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ มกฺโข ปหีโน – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อมกฺขี’’.

67. Thế nào là người không gièm pha? Ở đây, thế nào là gièm pha? Sự gièm pha, sự chê bai, trạng thái chê bai, sự cay nghiệt, hành động cay nghiệt – đây được gọi là gièm pha. Người nào đã đoạn trừ sự gièm pha này – người ấy được gọi là ‘người không gièm pha’.

๖๘. กตโม จ ปุคฺคโล อปฬาสี? ตตฺถ กตโม ปฬาโส? โย ปฬาโส ปฬาสายนา ปฬาสายิตตฺตํ ปฬาสาหาโร วิวาทฏฺฐานํ ยุคคฺคาโห อปฺปฏินิสฺสคฺโค – อยํ วุจฺจติ ปฬาโส. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ ปฬาโส ปหีโน – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อปฬาสี’’.

68. Thế nào là người không tranh cạnh? Ở đây, thế nào là tranh cạnh? Sự tranh cạnh, sự ganh đua, trạng thái ganh đua, sự mang lòng tranh cạnh, nền tảng của tranh luận, sự chấp chặt một bên, sự không từ bỏ – đây được gọi là tranh cạnh. Người nào đã đoạn trừ sự tranh cạnh này – người ấy được gọi là ‘người không tranh cạnh’.

๖๙. กตโม [Pg.126] จ ปุคฺคโล อนิสฺสุกี? ตตฺถ กตมา อิสฺสา? ยา ปรลาภสกฺการครุการมานนวนฺทนปูชนาสุ อิสฺสา อิสฺสายนา อิสฺสายิตตฺตํ อุสูยา อุสูยนา อุสูยิตตฺตํ – อยํ วุจฺจติ อิสฺสา. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ อิสฺสา ปหีนา – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อนิสฺสุกี’’.

69. Thế nào là người không tật đố? Ở đây, thế nào là tật đố? Đối với lợi lộc, sự cung kính, sự tôn trọng, sự quý mến, sự đảnh lễ, sự cúng dường của người khác mà có sự tật đố, sự ganh tỵ, trạng thái ganh tỵ, sự đố kỵ, sự ghen ghét, trạng thái ghen ghét – đây được gọi là tật đố. Người nào đã đoạn trừ sự tật đố này – người ấy được gọi là ‘người không tật đố’.

๗๐. กตโม จ ปุคโล อมจฺฉรี? ตตฺถ กตมํ มจฺฉริยํ? ปญฺจ มจฺฉริยานิ – อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, ธมฺมมจฺฉริยํ. ยํ เอวรูปํ มจฺเฉรํ มจฺฉรายนา มจฺฉรายิตตฺตํ เววิจฺฉํ กทริยํ กฏุกญฺจุกตา อคฺคหิตตฺตํ จิตฺตสฺส – อิทํ วุจฺจติ มจฺฉริยํ. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อิทํ มจฺฉริยํ ปหีนํ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อมจฺฉรี’’.

70. Thế nào là người không bỏn xẻn? Ở đây, thế nào là bỏn xẻn? Có năm sự bỏn xẻn: bỏn xẻn về trú xứ, bỏn xẻn về gia đình, bỏn xẻn về lợi lộc, bỏn xẻn về dung sắc, bỏn xẻn về Pháp. Sự keo kiệt như vậy, sự bỏn xẻn, trạng thái bỏn xẻn, sự miễn cưỡng, sự bủn xỉn, sự cay nghiệt, sự co rút của tâm – đây được gọi là bỏn xẻn. Người nào đã đoạn trừ sự bỏn xẻn này – người ấy được gọi là ‘người không bỏn xẻn’.

๗๑. กตโม จ ปุคฺคโล อสโฐ? ตตฺถ กตมํ สาเฐยฺยํ? อิเธกจฺโจ สโฐ โหติ ปริสโฐ. ยํ ตตฺถ สฐํ สฐตา สาเฐยฺยํ กกฺกรตา กกฺกริยํ ปริกฺขตฺตตา ปาริกฺขตฺติยํ – อิทํ วุจฺจติ สาเฐยฺยํ. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อิทํ สาเฐยฺยํ ปหีนํ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อสโฐ’’.

71. Thế nào là người không xảo trá? Ở đây, thế nào là sự xảo trá? Ở đây, có người xảo trá, rất xảo trá. Ở đây, sự xảo trá, tính cách xảo trá, bản chất xảo trá, sự cứng rắn, tính cách cứng rắn, sự ngoan cố, bản chất ngoan cố – đây được gọi là sự xảo trá. Người nào đã đoạn trừ sự xảo trá này, người ấy được gọi là ‘người không xảo trá’.

๗๒. กตโม จ ปุคฺคโล อมายาวี? ตตฺถ กตมา มายา? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา ตสฺส ปฏิจฺฉาทนเหตุ ปาปิกํ อิจฺฉํ ปณิทหติ – ‘‘มา มํ ชญฺญา’’ติ อิจฺฉติ, ‘‘มา มํ ชญฺญา’’ติ สงฺกปฺปติ, ‘‘มา มํ ชญฺญา’’ติ วาจํ ภาสติ, ‘‘มา มํ ชญฺญา’’ติ กาเยน ปรกฺกมติ. ยา เอวรูปา มายา มายาวิตา อจฺจาสรา วญฺจนา นิกติ วิกิรณา ปริหรณา คูหนา ปริคูหนา ฉาทนา ปฏิจฺฉาทนา อนุตฺตานีกมฺมํ อนาวิกมฺมํ โวจฺฉาทนา ปาปกิริยา – อยํ วุจฺจติ มายา. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ มายา ปหีนา – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อมายาวี’’.

72. Thế nào là người không gian xảo? Ở đây, thế nào là sự gian xảo? Ở đây, có người sau khi thực hành ác hạnh về thân, ác hạnh về lời, ác hạnh về ý, vì muốn che giấu điều ấy nên đã khởi lên ước muốn xấu xa: vị ấy mong muốn: “Mong rằng không ai biết đến ta,” suy nghĩ: “Mong rằng không ai biết đến ta,” nói lời: “Mong rằng không ai biết đến ta,” cố gắng bằng thân: “Mong rằng không ai biết đến ta.” Sự gian xảo, tính cách gian xảo, sự lừa dối, sự lường gạt, sự xảo quyệt, sự che đậy, sự lẩn tránh, sự giấu giếm, sự che giấu kỹ, sự che đậy, sự che đậy kỹ, việc làm không rõ ràng, việc làm không hiển lộ, sự che lấp, hành vi xấu xa như vậy – đây được gọi là sự gian xảo. Người nào đã đoạn trừ sự gian xảo này, người ấy được gọi là ‘người không gian xảo’.

๗๓. กตโม จ ปุคฺคโล หิริมา? ตตฺถ กตมา หิรี? ยํ หิรียติ หิริยิตพฺเพน หิรียติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อยํ วุจฺจติ หิรี. อิมาย หิริยา สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘หิริมา’’.

73. Thế nào là người có tàm? Ở đây, thế nào là tàm? Sự hổ thẹn đối với điều đáng hổ thẹn, hổ thẹn đối với việc thành tựu các pháp ác bất thiện – đây được gọi là tàm. Người được trang bị tàm này (được gọi là) ‘người có tàm’.

๗๔. กตโม จ ปุคฺคโล โอตฺตปฺปี? ตตฺถ กตมํ โอตฺตปฺปํ? ยํ โอตฺตปฺปติ โอตฺตปฺปิตพฺเพน โอตฺตปฺปติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อิทํ วุจฺจติ โอตฺตปฺปํ. อิมินา โอตฺตปฺเปน สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘โอตฺตปฺปี’’.

74. Thế nào là người có quý? Ở đây, thế nào là quý? Sự ghê sợ đối với điều đáng ghê sợ, ghê sợ đối với việc thành tựu các pháp ác bất thiện – đây được gọi là quý. Người được trang bị quý này (được gọi là) ‘người có quý’.

๗๕. กตโม [Pg.127] จ ปุคฺคโล สุวโจ? ตตฺถ กตมา โสวจสฺสตา? สหธมฺมิเก วุจฺจมาเน โสวจสฺสายํ โสวจสฺสิยํ โสวจสฺสตา อวิปฺปฏิกุลคฺคาหิตา อวิปจฺจนีกสาตตา สาทริยํ สาทริยตา สคารวตา สปฺปติสฺสวตา – อยํ วุจฺจติ โสวจสฺสตา. อิมาย โสวจสฺสตาย สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘สุวโจ’’.

75. Thế nào là người dễ nói? Ở đây, thế nào là tính dễ nói? Khi được bạn đồng phạm hạnh nhắc nhở, sự dễ nói, tính cách dễ nói, bản chất dễ nói, không chấp thủ điều trái ngược, không ưa thích sự chống đối, sự tôn trọng, tính cách tôn trọng, bản chất kính trọng, sự vâng lời – đây được gọi là tính dễ nói. Người được trang bị tính dễ nói này (được gọi là) ‘người dễ nói’.

๗๖. กตโม จ ปุคฺคโล กลฺยาณมิตฺโต? ตตฺถ กตมา กลฺยาณมิตฺตตา? เย เต ปุคฺคลา สทฺธา สีลวนฺโต พหุสฺสุตา จาควนฺโต ปญฺญวนฺโต, ยา เตสํ เสวนา นิเสวนา สํเสวนา ภชนา สมฺภชนา ภตฺติ สมฺภตฺติ สมฺปวงฺกตา – อยํ วุจฺจติ กลฺยาณมิตฺตตา. อิมาย กลฺยาณมิตฺตตาย สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘กลฺยาณมิตฺโต’’.

76. Thế nào là người có bạn lành? Ở đây, thế nào là tình bạn lành? Những người có đức tin, có giới hạnh, đa văn, có lòng quảng đại, có trí tuệ; sự thân cận, thường xuyên thân cận, hoàn toàn thân cận, sự giao du, hoàn toàn giao du, sự gần gũi, hoàn toàn gần gũi, sự hướng về những vị ấy – đây được gọi là tình bạn lành. Người được trang bị tình bạn lành này (được gọi là) ‘người có bạn lành’.

๗๗. กตโม จ ปุคฺคโล อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร? ตตฺถ กตมา อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตา? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี; ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา…เป… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา…เป… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี; ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ มนินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. ยา อิเมสํ ฉนฺนํ อินฺทฺริยานํ คุตฺติ โคปนา อารกฺโข สํวโร – อยํ วุจฺจติ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตา. อิมาย อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตาย สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร’’.

77. Thế nào là người có các căn được phòng hộ? Ở đây, thế nào là sự phòng hộ các căn? Ở đây, có người sau khi thấy sắc bằng mắt, không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng; do nguyên nhân nào, nếu người ấy sống không phòng hộ nhãn căn, các pháp ác bất thiện là tham và ưu sẽ xâm nhập, vị ấy thực hành để phòng hộ căn ấy, giữ gìn nhãn căn, đạt đến sự phòng hộ trong nhãn căn. Sau khi nghe tiếng bằng tai... cho đến... sau khi ngửi hương bằng mũi... cho đến... sau khi nếm vị bằng lưỡi... cho đến... sau khi cảm nhận xúc bằng thân... cho đến... sau khi biết pháp bằng ý, không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng; do nguyên nhân nào, nếu người ấy sống không phòng hộ ý căn, các pháp ác bất thiện là tham và ưu sẽ xâm nhập, vị ấy thực hành để phòng hộ căn ấy, giữ gìn ý căn, đạt đến sự phòng hộ trong ý căn. Sự bảo vệ, sự canh giữ, sự che chở, sự phòng hộ sáu căn này – đây được gọi là sự phòng hộ các căn. Người được trang bị sự phòng hộ các căn này (được gọi là) ‘người có các căn được phòng hộ’.

๗๘. กตโม จ ปุคฺคโล โภชเน มตฺตญฺญู? ตตฺถ กตมา โภชเน มตฺตญฺญุตา? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปฏิสงฺขา โยนิโส อาหารํ อาหาเรติ – ‘‘เนว ทวาย, น มทาย, น มณฺฑนาย, น วิภูสนาย; ยาวเทว อิมสฺส กายสฺส ฐิติยา ยาปนาย วิหึสูปรติยา พฺรหฺมจริยานุคฺคหาย. อิติ ปุราณญฺจ เวทนํ ปฏิหงฺขามิ, นวญฺจ เวทนํ น อุปฺปาเทสฺสามิ, ยาตฺรา จ เม ภวิสฺสติ อนวชฺชตา จ ผาสุวิหาโร จา’’ติ. ยา ตตฺถ สนฺตุฏฺฐิตา มตฺตญฺญุตา [Pg.128] ปฏิสงฺขา โภชเน – อยํ วุจฺจติ โภชเน มตฺตญฺญุตา. อิมาย โภชเน มตฺตญฺญุตาย สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘โภชเน มตฺตญฺญู’’.

78. Thế nào là người biết tiết độ trong ăn uống? Ở đây, thế nào là sự biết tiết độ trong ăn uống? Ở đây, có người sau khi suy xét một cách như lý, thọ dụng vật thực – “Không phải để vui đùa, không phải để đam mê, không phải để trang điểm, không phải để trang sức; chỉ để thân này được duy trì, được bảo dưỡng, để chấm dứt sự khổ não, để hỗ trợ cho phạm hạnh. Như vậy, ta sẽ diệt trừ cảm thọ cũ, và không để cảm thọ mới phát sinh, và sự điều độ, sự không bị chê trách, và sự sống thoải mái sẽ đến với ta.” Ở đây, sự biết đủ, sự biết tiết độ, sự suy xét trong ăn uống – đây được gọi là sự biết tiết độ trong ăn uống. Người được trang bị sự biết tiết độ trong ăn uống này (được gọi là) ‘người biết tiết độ trong ăn uống’.

๗๙. กตโม จ ปุคฺคโล อุปฏฺฐิตสฺสติ? ตตฺถ กตมา สติ? ยา สติ อนุสฺสติ ปฏิสฺสติ สติ สรณตา ธารณตา อปิลาปนตา อสมฺมุสนตา สติ สตินฺทฺริยํ สติพลํ สมฺมาสติ – อยํ วุจฺจติ สติ. อิมาย สติยา สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘อุปฏฺฐิตสฺสติ’’.

79. Thế nào là người có niệm được thiết lập? Ở đây, thế nào là niệm? Sự niệm, sự tùy niệm, sự tái niệm, sự ghi nhớ, tính cách ghi nhớ, sự duy trì, sự không trôi nổi, sự không quên lãng, niệm, niệm căn, niệm lực, chánh niệm – đây được gọi là niệm. Người được trang bị niệm này (được gọi là) ‘người có niệm được thiết lập’.

๘๐. กตโม จ ปุคฺคโล สมฺปชาโน? ตตฺถ กตมํ สมฺปชญฺญํ? ยา ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สลฺลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อิทํ วุจฺจติ สมฺปชญฺญํ. อิมินา สมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘สมฺปชาโน’’.

80. Thế nào là người có tỉnh giác? Ở đây, thế nào là tỉnh giác? Trí tuệ, sự hiểu biết, sự thẩm sát, sự phân tích, sự trạch pháp, sự ghi nhận, sự nhận biết, sự nhận biết rõ, sự thông thái, sự khéo léo, sự tinh tế, sự phân biệt, sự tư duy, sự quán sát, trí tuệ rộng lớn, trí tuệ sắc bén, sự dẫn dắt, tuệ quán, sự tỉnh giác, sự thúc đẩy, trí tuệ, tuệ căn, tuệ lực, gươm báu trí tuệ, lâu đài trí tuệ, ánh sáng trí tuệ, hào quang trí tuệ, ngọn đuốc trí tuệ, bảo vật trí tuệ, sự không si mê, sự trạch pháp, chánh kiến – đây được gọi là tỉnh giác. Người được trang bị tỉnh giác này (được gọi là) ‘người có tỉnh giác’.

๘๑. กตโม จ ปุคฺคโล สีลสมฺปนฺโน? ตตฺถ กตมา สีลสมฺปทา? กายิโก อวีติกฺกโม วาจสิโก อวีติกฺกโม กายิกวาจสิโก อวีติกฺกโม – อยํ วุจฺจติ สีลสมฺปทา. สพฺโพปิ สีลสํวโร สีลสมฺปทา. อิมาย สีลสมฺปทาย สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘สีลสมฺปนฺโน’’.

81. Thế nào là người thành tựu giới? Ở đây, thế nào là giới thành tựu? Sự không vi phạm về thân, sự không vi phạm về lời nói, sự không vi phạm về thân và lời nói – đây được gọi là giới thành tựu. Tất cả sự thu thúc trong giới cũng là giới thành tựu. Người đã thành tựu giới thành tựu này là ‘người thành tựu giới’.

๘๒. กตโม จ ปุคฺคโล ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน? ตตฺถ กตมา ทิฏฺฐิสมฺปทา? ‘‘อตฺถิ ทินฺนํ, อตฺถิ ยิฏฺฐํ, อตฺถิ หุตํ, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, อตฺถิ อยํ โลโก, อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ มาตา, อตฺถิ ปิตา, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’’ติ. ยา เอวรูปา ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ ทิฏฺฐิสมฺปทา. สพฺพาปิ สมฺมาทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิสมฺปทา. อิมาย ทิฏฺฐิสมฺปทาย สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน’’.

82. Thế nào là người thành tựu tri kiến? Ở đây, thế nào là tri kiến thành tựu? ‘Có sự bố thí, có sự cúng dường, có sự tế lễ; có quả, có dị thục của các nghiệp thiện ác; có đời này, có đời sau; có mẹ, có cha; có các chúng sanh hóa sanh; có ở đời các vị Sa-môn, Bà-la-môn đã đi đến chánh đạo, đã thực hành chánh đạo, những vị đã tự mình chứng ngộ với thắng trí và làm cho tỏ tường đời này và đời sau.’ Trí tuệ, sự thông hiểu... sự không si mê, sự trạch pháp, chánh kiến có hình thái như vậy – đây được gọi là tri kiến thành tựu. Tất cả chánh kiến cũng là tri kiến thành tựu. Người đã thành tựu tri kiến thành tựu này là ‘người thành tựu tri kiến’.

๘๓. กตเม ทฺเว ปุคฺคลา ทุลฺลภา โลกสฺมึ? โย จ ปุพฺพการี, โย จ กตญฺญู กตเวที – อิเม ทฺเว ปุคฺคลา ทุลฺลภา โลกสฺมึ.

83. Hai hạng người nào khó tìm được ở trên đời? Người làm ơn trước và người biết ơn, nhớ ơn – hai hạng người này khó tìm được ở trên đời.

๘๔. กตเม [Pg.129] ทฺเว ปุคฺคลา ทุตฺตปฺปยา? โย จ ลทฺธํ ลทฺธํ นิกฺขิปติ, โย จ ลทฺธํ ลทฺธํ วิสฺสชฺเชติ – อิเม ทฺเว ปุคฺคลา ‘‘ทุตฺตปฺปยา’’.

84. Hai hạng người nào khó làm cho vừa lòng? Người cất giữ những gì đã nhận được, và người từ bỏ những gì đã nhận được – hai hạng người này ‘khó làm cho vừa lòng’.

๘๕. กตเม ทฺเว ปุคฺคลา สุตปฺปยา? โย จ ลทฺธํ ลทฺธํ น นิกฺขิปติ, โย จ ลทฺธํ ลทฺธํ น วิสฺสชฺเชติ – อิเม ทฺเว ปุคฺคลา ‘‘สุตปฺปยา’’.

85. Hai hạng người nào dễ làm cho vừa lòng? Người không cất giữ những gì đã nhận được, và người không từ bỏ những gì đã nhận được – hai hạng người này ‘dễ làm cho vừa lòng’.

๘๖. กตเมสํ ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา วฑฺฒนฺติ? โย จ น กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ กุกฺกุจฺจายติ, โย จ กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ น กุกฺกุจฺจายติ – อิเมสํ ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา วฑฺฒนฺติ.

86. Hai hạng người nào có các lậu hoặc tăng trưởng? Người hối hận về điều không đáng hối hận, và người không hối hận về điều đáng hối hận – hai hạng người này có các lậu hoặc tăng trưởng.

๘๗. กตเมสํ ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา น วฑฺฒนฺติ? โย จ น กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ น กุกฺกุจฺจายติ, โย จ กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ กุกฺกุจฺจายติ – อิเมสํ ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา น วฑฺฒนฺติ.

87. Hai hạng người nào có các lậu hoặc không tăng trưởng? Người không hối hận về điều không đáng hối hận, và người hối hận về điều đáng hối hận – hai hạng người này có các lậu hoặc không tăng trưởng.

๘๘. กตโม จ ปุคฺคโล หีนาธิมุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ทุสฺสีโล โหติ ปาปธมฺโม, โส อญฺญํ ทุสฺสีลํ ปาปธมฺมํ เสวติ ภชติ ปยิรุปาสติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘หีนาธิมุตฺโต’’.

88. Thế nào là người có khuynh hướng thấp kém? Ở đây, có người không có giới, theo ác pháp; người ấy giao du, thân cận, gần gũi người khác không có giới, theo ác pháp – người này được gọi là ‘người có khuynh hướng thấp kém’.

๘๙. กตโม จ ปุคฺคโล ปณีตาธิมุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม, โส อญฺญํ สีลวนฺตํ กลฺยาณธมฺมํ เสวติ ภชติ ปยิรุปาสติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปณีตาธิมุตฺโต’’.

89. Thế nào là người có khuynh hướng cao thượng? Ở đây, có người có giới, theo thiện pháp; người ấy giao du, thân cận, gần gũi người khác có giới, theo thiện pháp – người này được gọi là ‘người có khuynh hướng cao thượng’.

๙๐. กตโม จ ปุคฺคโล ติตฺโต? ปจฺเจกสมฺพุทฺธา เย จ ตถาคตสฺส สาวกา อรหนฺโต ติตฺตา. สมฺมาสมฺพุทฺโธ ติตฺโต จ ตปฺเปตา จ.

90. Thế nào là người đã mãn nguyện? Các vị Độc Giác Phật và các vị A-la-hán là thinh văn của Như Lai là những người đã mãn nguyện. Bậc Chánh Đẳng Giác vừa là người đã mãn nguyện, vừa là người làm cho mãn nguyện.

ทุกนิทฺเทโส.

Phần giải về nhóm hai.

๓. ติกปุคฺคลปญฺญตฺติ

3. Chế định về các hạng người theo nhóm ba

๙๑. กตโม จ ปุคฺคโล นิราโส? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ทุสฺสีโล โหติ ปาปธมฺโม อสุจิ สงฺกสฺสรสมาจาโร ปฏิจฺฉนฺนกมฺมนฺโต อสฺสมโณ [Pg.130] สมณปฏิญฺโญ อพฺรหฺมจารี พฺรหฺมจาริปฏิญฺโญ อนฺโตปูติ อวสฺสุโต กสมฺพุชาโต. โส สุณาติ – ‘‘อิตฺถนฺนาโม กิร ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’’ติ. ตสฺส น เอวํ โหติ – ‘‘กุทาสฺสุ นามาหมฺปิ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสามี’’ติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘นิราโส’’.

91. Thế nào là người không có hy vọng? Ở đây, có người không có giới, theo ác pháp, không trong sạch, có hành vi đáng ngờ, có việc làm che giấu, không phải Sa-môn nhưng tự nhận là Sa-môn, không sống phạm hạnh nhưng tự nhận là người sống phạm hạnh, bên trong thối rữa, bị rỉ chảy, sanh như rác rưởi. Người ấy nghe rằng: ‘Vị Tỳ khưu tên là... do đoạn tận các lậu hoặc, đã tự mình chứng ngộ với thắng trí ngay trong hiện tại, đạt đến và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát.’ Người ấy không khởi lên ý nghĩ rằng: ‘Khi nào ta cũng sẽ do đoạn tận các lậu hoặc, tự mình chứng ngộ với thắng trí ngay trong hiện tại, đạt đến và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát?’ Người này được gọi là ‘người không có hy vọng’.

๙๒. กตโม จ ปุคฺคโล อาสํโส? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม. โส สุณาติ – ‘‘อิตฺถนฺนาโม กิร ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’’ติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘‘กุทาสฺสุ นามาหมฺปิ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสามี’’ติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อาสํโส’’.

92. Thế nào là người có hy vọng? Ở đây, có người có giới, theo thiện pháp. Người ấy nghe rằng: ‘Vị Tỳ khưu tên là... do đoạn tận các lậu hoặc, đã tự mình chứng ngộ với thắng trí ngay trong hiện tại, đạt đến và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát.’ Người ấy khởi lên ý nghĩ rằng: ‘Khi nào ta cũng sẽ do đoạn tận các lậu hoặc, tự mình chứng ngộ với thắng trí ngay trong hiện tại, đạt đến và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát?’ Người này được gọi là ‘người có hy vọng’.

๙๓. กตโม จ ปุคฺคโล วิคตาโส? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส สุณาติ – ‘‘อิตฺถนฺนาโม กิร ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’’ติ. ตสฺส น เอวํ โหติ – ‘‘กุทาสฺสุ นามาหมฺปิ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสามี’’ติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ยา หิสฺส ปุพฺเพ อวิมุตฺตสฺส วิมุตฺตาสา, สา ปฏิปฺปสฺสทฺธา. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘วิคตาโส’’.

93. Thế nào là người đã hết hy vọng? Ở đây, có người do đoạn tận các lậu hoặc, đã tự mình chứng ngộ với thắng trí ngay trong hiện tại, đạt đến và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Người ấy nghe rằng: ‘Vị Tỳ khưu tên là... do đoạn tận các lậu hoặc, đã tự mình chứng ngộ với thắng trí ngay trong hiện tại, đạt đến và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát.’ Người ấy không khởi lên ý nghĩ rằng: ‘Khi nào ta cũng sẽ do đoạn tận các lậu hoặc, tự mình chứng ngộ với thắng trí ngay trong hiện tại, đạt đến và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát?’ Vì sao vậy? Bởi vì hy vọng về sự giải thoát mà người ấy đã có trước đây khi chưa được giải thoát, hy vọng ấy đã được lắng dịu. Người này được gọi là ‘người đã hết hy vọng’.

๙๔. ตตฺถ กตเม ตโย คิลานูปมา ปุคฺคลา? ตโย คิลานา – อิเธกจฺโจ คิลาโน ลภนฺโต วา สปฺปายานิ โภชนานิ อลภนฺโต วา สปฺปายานิ โภชนานิ, ลภนฺโต วา สปฺปายานิ เภสชฺชานิ อลภนฺโต วา สปฺปายานิ เภสชฺชานิ, ลภนฺโต วา ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ อลภนฺโต วา ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ, เนว วุฏฺฐาติ ตมฺหา อาพาธา. (๑)

94. Ở đây, thế nào là ba hạng người ví như người bệnh? Có ba hạng người bệnh. Ở đây, có người bệnh, dù được hay không được các món ăn thích hợp, dù được hay không được các loại thuốc thích hợp, dù được hay không được người chăm sóc thích đáng, vẫn không thể khỏi được cơn bệnh ấy. (1)

อิธ ปเนกจฺโจ คิลาโน ลภนฺโต วา สปฺปายานิ โภชนานิ อลภนฺโต วา สปฺปายานิ โภชนานิ, ลภนฺโต วา สปฺปายานิ เภสชฺชานิ [Pg.131] อลภนฺโต วา สปฺปายานิ เภสชฺชานิ, ลภนฺโต วา ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ อลภนฺโต วา ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ, วุฏฺฐาติ ตมฺหา อาพาธา. (๒)

Lại nữa, ở đời này, có người bệnh dù có được hay không có được các món ăn thích hợp, dù có được hay không có được các loại thuốc thích hợp, dù có được hay không có được người chăm sóc thích đáng, vẫn bình phục khỏi cơn bệnh ấy.

อิธ ปเนกจฺโจ คิลาโน ลภนฺโต สปฺปายานิ โภชนานิ โน อลภนฺโต, ลภนฺโต สปฺปายานิ เภสชฺชานิ โน อลภนฺโต, ลภนฺโต ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ โน อลภนฺโต, วุฏฺฐาติ ตมฺหา อาพาธา. (๓)

Lại nữa, ở đời này, có người bệnh nếu có được các món ăn thích hợp thì bình phục khỏi cơn bệnh ấy, nếu không có được thì không bình phục; nếu có được các loại thuốc thích hợp thì bình phục khỏi cơn bệnh ấy, nếu không có được thì không bình phục; nếu có được người chăm sóc thích đáng thì bình phục khỏi cơn bệnh ấy, nếu không có được thì không bình phục.

ตตฺร ยฺวายํ คิลาโน ลภนฺโต สปฺปายานิ โภชนานิ โน อลภนฺโต, ลภนฺโต สปฺปายานิ เภสชฺชานิ โน อลภนฺโต, ลภนฺโต ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ โน อลภนฺโต, วุฏฺฐาติ ตมฺหา อาพาธา, อิมํ คิลานํ ปฏิจฺจ ภควตา คิลานภตฺตํ อนุญฺญาตํ คิลานเภสชฺชํ อนุญฺญาตํ คิลานุปฏฺฐาโก อนุญฺญาโต. อิมญฺจ ปน คิลานํ ปฏิจฺจ อญฺเญปิ คิลานา อุปฏฺฐาตพฺพา.

Trong các trường hợp ấy, người bệnh nào nếu có được các món ăn thích hợp thì bình phục khỏi cơn bệnh ấy, nếu không có được thì không bình phục; nếu có được các loại thuốc thích hợp thì bình phục khỏi cơn bệnh ấy, nếu không có được thì không bình phục; nếu có được người chăm sóc thích đáng thì bình phục khỏi cơn bệnh ấy, nếu không có được thì không bình phục; do duyên người bệnh này, Đức Thế Tôn đã cho phép vật thực cho người bệnh, thuốc cho người bệnh, và người chăm sóc bệnh. Và do duyên người bệnh này, những người bệnh khác cũng nên được chăm sóc.

เอวเมวํ ตโย คิลานูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ลภนฺโต วา ตถาคตํ ทสฺสนาย อลภนฺโต วา ตถาคตํ ทสฺสนาย, ลภนฺโต วา ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวณาย อลภนฺโต วา ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวณาย, เนว โอกฺกมติ นิยามํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. (๑)

Cũng tương tự như vậy, có ba hạng người ví như người bệnh đang hiện hữu trong thế gian. Ba hạng người ấy là những ai? Ở đây, có người dù có được hay không có được diện kiến Như Lai, dù có được hay không có được nghe Pháp và Luật do Như Lai tuyên thuyết, vẫn không đi vào chánh tánh quyết định trong các thiện pháp.

อิธ ปเนกจฺโจ ปุคฺคโล ลภนฺโต วา ตถาคตํ ทสฺสนาย อลภนฺโต วา ตถาคตํ ทสฺสนาย, ลภนฺโต วา ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวณาย อลภนฺโต วา ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวณาย, โอกฺกมติ นิยามํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. (๒)

Lại nữa, ở đây, có người dù có được hay không có được diện kiến Như Lai, dù có được hay không có được nghe Pháp và Luật do Như Lai tuyên thuyết, vẫn đi vào chánh tánh quyết định trong các thiện pháp.

อิธ ปเนกจฺโจ ปุคฺคโล ลภนฺโต ตถาคตํ ทสฺสนาย โน อลภนฺโต, ลภนฺโต ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวณาย โน อลภนฺโต, โอกฺกมติ นิยามํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. (๓)

Lại nữa, ở đây, có người nếu có được diện kiến Như Lai thì đi vào chánh tánh quyết định trong các thiện pháp, nếu không có được thì không đi vào; nếu có được nghe Pháp và Luật do Như Lai tuyên thuyết thì đi vào chánh tánh quyết định trong các thiện pháp, nếu không có được thì không đi vào.

ตตฺร ยฺวายํ ปุคฺคโล ลภนฺโต ตถาคตํ ทสฺสนาย โน อลภนฺโต, ลภนฺโต ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวณาย โน อลภนฺโต[Pg.132], โอกฺกมติ นิยามํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ, อิมํ ปุคฺคลํ ปฏิจฺจ ภควตา ธมฺมเทสนา อนุญฺญาตา, อิมญฺจ ปุคฺคลํ ปฏิจฺจ อญฺเญสมฺปิ ธมฺโม เทเสตพฺโพ. อิเม ตโย คิลานูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

Trong các trường hợp ấy, người nào nếu có được diện kiến Như Lai thì đi vào chánh tánh quyết định trong các thiện pháp, nếu không có được thì không đi vào; nếu có được nghe Pháp và Luật do Như Lai tuyên thuyết thì đi vào chánh tánh quyết định trong các thiện pháp, nếu không có được thì không đi vào; do duyên người này, Đức Thế Tôn đã cho phép việc thuyết Pháp. Và do duyên người này, Pháp cũng nên được thuyết giảng cho những người khác. Ba hạng người ví như người bệnh này đang hiện hữu trong thế gian.

๙๕. กตโม จ ปุคฺคโล กายสกฺขี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อฏฺฐ วิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา เอกจฺเจ อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘กายสกฺขี’’.

95. Thế nào là hạng người Thân chứng? Ở đây, có người sau khi dùng thân chạm đến tám giải thoát và an trú trong đó, và sau khi thấy bằng trí tuệ, một số lậu hoặc của người ấy được đoạn tận. Người này được gọi là hạng người ‘Thân chứng’.

๙๖. กตโม จ ปุคฺคโล ทิฏฺฐิปฺปตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ตถาคตปฺปเวทิตา จสฺส ธมฺมา ปญฺญาย โวทิฏฺฐา โหนฺติ โวจริตา, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา เอกจฺเจ อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ทิฏฺฐิปฺปตฺโต’’.

96. Thế nào là hạng người Kiến đáo? Ở đây, có người biết rõ như thật: ‘Đây là khổ’, biết rõ như thật: ‘Đây là khổ tập’, biết rõ như thật: ‘Đây là khổ diệt’, biết rõ như thật: ‘Đây là con đường đưa đến khổ diệt’. Và các pháp do Như Lai tuyên thuyết đã được người ấy thấy rõ và thực hành bằng trí tuệ, và sau khi thấy bằng trí tuệ, một số lậu hoặc của người ấy được đoạn tận. Người này được gọi là hạng người ‘Kiến đáo’.

๙๗. กตโม จ ปุคฺคโล สทฺธาวิมุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ตถาคตปฺปเวทิตา จสฺส ธมฺมา ปญฺญาย โวทิฏฺฐา โหนฺติ โวจริตา, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา เอกจฺเจ อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ, โน จ โข ยถาทิฏฺฐิปฺปตฺตสฺส – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สทฺธาวิมุตฺโต’’.

97. Thế nào là hạng người Tín giải thoát? Ở đây, có người biết rõ như thật: ‘Đây là khổ’... (vân vân)... các pháp do Như Lai tuyên thuyết đã được người ấy thấy rõ và thực hành bằng trí tuệ, và sau khi thấy bằng trí tuệ, một số lậu hoặc của người ấy được đoạn tận, nhưng không giống như của người Kiến đáo. Người này được gọi là hạng người ‘Tín giải thoát’.

๙๘. กตโม จ ปุคฺคโล คูถภาณี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล มุสาวาที โหติ สภคฺคโต วา ปริสคฺคโต วา ญาติมชฺฌคโต วา ปูคมชฺฌคโต วา ราชกุลมชฺฌคโต วา อภินีโต สกฺขิปุฏฺโฐ – ‘‘เอหมฺโภ, ปุริส, ยํ ชานาสิ ตํ วเทหี’’ติ, โส อชานํ วา อาห – ‘‘ชานามี’’ติ, ชานํ วา อาห – ‘‘น ชานามี’’ติ, อปสฺสํ วา อาห – ‘‘ปสฺสามี’’ติ, ปสฺสํ วา อาห – ‘‘น ปสฺสามี’’ติ. อิติ อตฺตเหตุ วา ปรเหตุ วา อามิสกิญฺจิกฺขเหตุ วา สมฺปชานมุสา ภาสิตา โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘คูถภาณี’’.

98. Thế nào là hạng người có lời nói như phân? Ở đây, có người nói dối; khi đến giữa hội chúng, hoặc giữa đám đông, hoặc giữa bà con, hoặc giữa đoàn thể, hoặc giữa hoàng tộc, được dẫn đến và hỏi làm chứng: ‘Này ông, điều gì ông biết, hãy nói ra.’ Người ấy, dù không biết vẫn nói: ‘Tôi biết,’ hoặc dù biết vẫn nói: ‘Tôi không biết;’ dù không thấy vẫn nói: ‘Tôi thấy,’ hoặc dù thấy vẫn nói: ‘Tôi không thấy.’ Như vậy, vì lợi mình, hoặc vì lợi người, hoặc vì một chút lợi lộc, người ấy cố ý nói dối. Người này được gọi là hạng người ‘có lời nói như phân’.

๙๙. กตโม [Pg.133] จ ปุคฺคโล ปุปฺผภาณี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ สภคฺคโต วา ปริสคฺคโต วา ญาติมชฺฌคโต วา ปูคมชฺฌคโต วา ราชกุลมชฺฌคโต วา อภินีโต สกฺขิปุฏฺโฐ – ‘‘เอหมฺโภ, ปุริส, ยํ ชานาสิ ตํ วเทหี’’ติ, โส อชานํ วา อาห – ‘‘น ชานามี’’ติ, ชานํ วา อาห – ‘‘ชานามี’’ติ, อปสฺสํ วา อาห – ‘‘น ปสฺสามี’’ติ, ปสฺสํ วา อาห – ‘‘ปสฺสามี’’ติ. อิติ อตฺตเหตุ วา ปรเหตุ วา อามิสกิญฺจิกฺขเหตุ วา น สมฺปชานมุสา ภาสิตา โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปุปฺผภาณี’’.

99. Thế nào là hạng người có lời nói như hoa? Ở đây, có người từ bỏ nói dối, tránh xa nói dối; khi đến giữa hội chúng, hoặc giữa đám đông, hoặc giữa bà con, hoặc giữa đoàn thể, hoặc giữa hoàng tộc, được dẫn đến và hỏi làm chứng: ‘Này ông, điều gì ông biết, hãy nói ra.’ Người ấy, dù không biết vẫn nói: ‘Tôi không biết,’ hoặc dù biết vẫn nói: ‘Tôi biết;’ dù không thấy vẫn nói: ‘Tôi không thấy,’ hoặc dù thấy vẫn nói: ‘Tôi thấy.’ Như vậy, vì lợi mình, hoặc vì lợi người, hoặc vì một chút lợi lộc, người ấy không cố ý nói dối. Người này được gọi là hạng người ‘có lời nói như hoa’.

๑๐๐. กตโม จ ปุคฺคโล มธุภาณี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ยา สา วาจา เนลา กณฺณสุขา เปมนิยา หทยงฺคมา โปรี พหุชนกนฺตา พหุชนมนาปา, ตถารูปึ วาจํ ภาสิตา โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘มธุภาณี’’.

100. Thế nào là hạng người có lời nói như mật? Ở đây, có người nói những lời không lỗi lầm, êm tai, đáng yêu, đi vào lòng người, tao nhã, được nhiều người ưa thích, được nhiều người quý mến; người ấy nói những lời như vậy. Người này được gọi là hạng người ‘có lời nói như mật’.

๑๐๑. กตโม จ ปุคฺคโล อรุกูปมจิตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โกธโน โหติ อุปายาสพหุโล, อปฺปมฺปิ วุตฺโต สมาโน อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. เสยฺยถาปิ นาม ทุฏฺฐารุโก กฏฺเฐน วา กฐลาย วา ฆฏฺฏิโต ภิยฺโยโส มตฺตาย อาสวํ เทติ, เอวเมวํ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โกธโน โหติ อุปายาสพหุโล, อปฺปมฺปิ วุตฺโต สมาโน อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อรุกูปมจิตฺโต’’.

101. Thế nào là người có tâm như vết thương? Ở đây, có người hay phẫn nộ, nhiều phiền muộn, dù bị nói chút ít cũng bực tức, tức giận, chống đối, cứng đầu, và biểu lộ sự phẫn nộ, sân hận, và bất bình. Ví như vết thương mưng mủ, khi bị que cây hay mảnh sành cọ vào, liền chảy mủ ra nhiều hơn; cũng vậy, ở đây, có người hay phẫn nộ, nhiều phiền muộn, dù bị nói chút ít cũng bực tức, tức giận, chống đối, cứng đầu, và biểu lộ sự phẫn nộ, sân hận, và bất bình. Người này được gọi là người có tâm như vết thương.

๑๐๒. กตโม จ ปุคฺคโล วิชฺชูปมจิตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เสยฺยถาปิ นาม จกฺขุมา ปุริโส รตฺตนฺธการติมิสาย วิชฺชนฺตริกาย รูปานิ ปสฺเสยฺย, เอวเมวํ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ[Pg.134], ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘วิชฺชูปมจิตฺโต’’.

102. Thế nào là người có tâm như tia chớp? Ở đây, có người như thật tuệ tri: ‘Đây là Khổ’, như thật tuệ tri: ‘Đây là Khổ tập’, như thật tuệ tri: ‘Đây là Khổ diệt’, như thật tuệ tri: ‘Đây là con đường đưa đến Khổ diệt’. Ví như người có mắt, trong đêm tối mịt mùng, nhờ ánh chớp lóe lên mà thấy được các sắc; cũng vậy, ở đây, có người như thật tuệ tri: ‘Đây là Khổ’, như thật tuệ tri: ‘Đây là Khổ tập’, như thật tuệ tri: ‘Đây là Khổ diệt’, như thật tuệ tri: ‘Đây là con đường đưa đến Khổ diệt’. Người này được gọi là người có tâm như tia chớp.

๑๐๓. กตโม จ ปุคฺคโล วชิรูปมจิตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เสยฺยถาปิ นาม วชิรสฺส นตฺถิ กิญฺจิ อเภชฺชํ มณิ วา ปาสาโณ วา, เอวเมวํ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘วชิรูปมจิตฺโต’’.

103. Thế nào là người có tâm như kim cương? Ở đây, có người do đoạn tận các lậu hoặc, ngay trong hiện tại, tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Ví như đối với kim cương, không có vật gì không thể phá vỡ, dù là ngọc hay đá; cũng vậy, ở đây, có người do đoạn tận các lậu hoặc, ngay trong hiện tại, tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Người này được gọi là người có tâm như kim cương.

๑๐๔. กตโม จ ปุคฺคโล อนฺโธ? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตถารูปํ จกฺขุ น โหติ ยถารูเปน จกฺขุนา อนธิคตํ วา โภคํ อธิคจฺเฉยฺย, อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กเรยฺย; ตถารูปมฺปิสฺส จกฺขุ น โหติ ยถารูเปน จกฺขุนา กุสลากุสเล ธมฺเม ชาเนยฺย, สาวชฺชานวชฺเช ธมฺเม ชาเนยฺย, หีนปฺปณีเต ธมฺเม ชาเนยฺย, กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาเค ธมฺเม ชาเนยฺย – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อนฺโธ’’.

104. Thế nào là người mù? Ở đây, có người không có loại mắt mà nhờ đó có thể thủ đắc của cải chưa thủ đắc, hay làm tăng trưởng của cải đã thủ đắc; người ấy cũng không có loại mắt mà nhờ đó có thể biết các pháp thiện và bất thiện, biết các pháp có tội và không có tội, biết các pháp hạ liệt và cao thượng, biết các pháp đen trắng đối đãi. Người này được gọi là người mù.

๑๐๕. กตโม จ ปุคฺคโล เอกจกฺขุ? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตถารูปํ จกฺขุ โหติ, ยถารูเปน จกฺขุนา อนธิคตํ วา โภคํ อธิคจฺเฉยฺย, อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กเรยฺย; ตถารูปมฺปิสฺส จกฺขุ น โหติ ยถารูเปน จกฺขุนา กุสลากุสเล ธมฺเม ชาเนยฺย, สาวชฺชานวชฺเช ธมฺเม ชาเนยฺย, หีนปฺปณีเต ธมฺเม ชาเนยฺย, กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาเค ธมฺเม ชาเนยฺย – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘เอกจกฺขุ’’.

105. Thế nào là người một mắt? Ở đây, có người có loại mắt mà nhờ đó có thể thủ đắc của cải chưa thủ đắc, hay làm tăng trưởng của cải đã thủ đắc; nhưng người ấy không có loại mắt mà nhờ đó có thể biết các pháp thiện và bất thiện, biết các pháp có tội và không có tội, biết các pháp hạ liệt và cao thượng, biết các pháp đen trắng đối đãi. Người này được gọi là người một mắt.

๑๐๖. กตโม จ ปุคฺคโล ทฺวิจกฺขุ? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตถารูปํ จกฺขุ โหติ ยถารูเปน จกฺขุนา อนธิคตํ วา โภคํ อธิคจฺเฉยฺย, อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กเรยฺย; ตถารูปมฺปิสฺส จกฺขุ โหติ ยถารูเปน จกฺขุนา กุสลากุสเล ธมฺเม ชาเนยฺย, สาวชฺชานวชฺเช ธมฺเม ชาเนยฺย, หีนปฺปณีเต ธมฺเม ชาเนยฺย, กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาเค ธมฺเม ชาเนยฺย – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ทฺวิจกฺขุ’’.

106. Thế nào là người hai mắt? Ở đây, có người có loại mắt mà nhờ đó có thể thủ đắc của cải chưa thủ đắc, hay làm tăng trưởng của cải đã thủ đắc; và người ấy cũng có loại mắt mà nhờ đó có thể biết các pháp thiện và bất thiện, biết các pháp có tội và không có tội, biết các pháp hạ liệt và cao thượng, biết các pháp đen trắng đối đãi. Người này được gọi là người hai mắt.

๑๐๗. กตโม [Pg.135] จ ปุคฺคโล อวกุชฺชปญฺโญ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวณาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย เนว อาทึ มนสิ กโรติ, น มชฺฌํ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานํ มนสิ กโรติ. วุฏฺฐิโตปิ ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย เนว อาทึ มนสิ กโรติ, น มชฺฌํ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานํ มนสิ กโรติ. เสยฺยถาปิ นาม กุมฺโภ นิกฺกุชฺโช ตตฺร อุทกํ อาสิตฺตํ วิวฏฺฏติ, โน สณฺฐาติ; เอวเมวํ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวณาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย เนว อาทึ มนสิ กโรติ, น มชฺฌํ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานํ มนสิ กโรติ. วุฏฺฐิโตปิ ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย เนว อาทึ มนสิ กโรติ, น มชฺฌํ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานํ มนสิ กโรติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อวกุชฺชปญฺโญ’’.

107. Thế nào là người có trí tuệ úp ngược? Ở đây, có người thường đi đến tu viện để nghe pháp từ các vị Tỳ khưu. Các vị Tỳ khưu thuyết pháp cho người ấy, pháp toàn thiện ở phần đầu, toàn thiện ở phần giữa, toàn thiện ở phần cuối, có nghĩa, có văn, trình bày phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, trong sạch. Người ấy, trong khi ngồi tại chỗ đó, không tác ý đến phần đầu, không tác ý đến phần giữa, không tác ý đến phần cuối của bài pháp. Và sau khi đứng dậy khỏi chỗ ngồi, người ấy cũng không tác ý đến phần đầu, không tác ý đến phần giữa, không tác ý đến phần cuối của bài pháp. Ví như một cái bình bị úp ngược, nước đổ vào đó liền chảy đi chứ không đọng lại; cũng vậy, ở đây, có người thường đi đến tu viện để nghe pháp từ các vị Tỳ khưu. Các vị Tỳ khưu thuyết pháp cho người ấy, pháp toàn thiện ở phần đầu, toàn thiện ở phần giữa, toàn thiện ở phần cuối, có nghĩa, có văn, trình bày phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, trong sạch. Người ấy, trong khi ngồi tại chỗ đó, không tác ý đến phần đầu, không tác ý đến phần giữa, không tác ý đến phần cuối của bài pháp. Và sau khi đứng dậy khỏi chỗ ngồi, người ấy cũng không tác ý đến phần đầu, không tác ý đến phần giữa, không tác ý đến phần cuối của bài pháp. Người này được gọi là người có trí tuệ úp ngược.

๑๐๘. กตโม จ ปุคฺคโล อุจฺฉงฺคปญฺโญ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวณาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ. วุฏฺฐิโต จ โข ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย เนว อาทึ มนสิ กโรติ, น มชฺฌํ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานํ มนสิ กโรติ. เสยฺยถาปิ นาม ปุริสสฺส อุจฺฉงฺเค นานาขชฺชกานิ อากิณฺณานิ – ติลา ตณฺฑุลา โมทกา พทรา. โส ตมฺหา อาสนา วุฏฺฐหนฺโต สติสมฺโมสา ปกิเรยฺย. เอวเมวํ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวณาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ [Pg.136] สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ. วุฏฺฐิโต จ โข ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย เนว อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, น มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อุจฺฉงฺคปญฺโญ’’.

108. Thế nào là người có trí tuệ như đồ vật trong vạt áo? Ở đây, có người thường xuyên đến tu viện, đến gần các vị tỳ khưu để nghe Pháp. Các vị tỳ khưu thuyết Pháp cho người ấy, Pháp toàn thiện ở phần đầu, toàn thiện ở phần giữa, toàn thiện ở phần cuối, có ý nghĩa, có văn cú, phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, trong sạch được công bố. Khi đang ngồi ở chỗ ấy, người ấy tác ý đến phần đầu, tác ý đến phần giữa, và tác ý đến phần cuối của bài Pháp đó. Nhưng khi đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi ấy, người ấy không tác ý đến phần đầu, không tác ý đến phần giữa, và không tác ý đến phần cuối của bài Pháp đó. Ví như một người có nhiều loại đồ ăn vặt đựng trong vạt áo – như mè, gạo, bánh ngọt, táo. Khi đứng dậy khỏi chỗ ngồi, do thất niệm, người ấy làm rơi vãi hết. Cũng vậy, ở đây, có người thường xuyên đến tu viện, đến gần các vị tỳ khưu để nghe Pháp. Các vị tỳ khưu thuyết Pháp cho người ấy, Pháp toàn thiện ở phần đầu, toàn thiện ở phần giữa, toàn thiện ở phần cuối, có ý nghĩa, có văn cú, phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, trong sạch được công bố. Khi đang ngồi ở chỗ ấy, người ấy tác ý đến phần đầu, tác ý đến phần giữa, và tác ý đến phần cuối của bài Pháp đó. Nhưng khi đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi ấy, người ấy không tác ý đến phần đầu, không tác ý đến phần giữa, và không tác ý đến phần cuối của bài Pháp đó. Người này được gọi là ‘người có trí tuệ như đồ vật trong vạt áo’.

๑๐๙. กตโม จ ปุคฺคโล ปุถุปญฺโญ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวณาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ. วุฏฺฐิโตปิ ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ. เสยฺยถาปิ นาม กุมฺโภ อุกฺกุชฺโช ตตฺร อุทกํ อาสิตฺตํ สณฺฐาติ, โน วิวฏฺฏติ; เอวเมวํ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหนฺติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวณาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ. วุฏฺฐิโตปิ ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปุถุปญฺโญ’’.

109. Thế nào là người có trí tuệ rộng lớn? Ở đây, có người thường xuyên đến tu viện, đến gần các vị tỳ khưu để nghe Pháp. Các vị tỳ khưu thuyết Pháp cho người ấy, Pháp toàn thiện ở phần đầu, toàn thiện ở phần giữa, toàn thiện ở phần cuối, có ý nghĩa, có văn cú, phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, trong sạch được công bố. Khi đang ngồi ở chỗ ấy, người ấy tác ý đến phần đầu, tác ý đến phần giữa, và tác ý đến phần cuối của bài Pháp đó. Và khi đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi ấy, người ấy vẫn tác ý đến phần đầu, tác ý đến phần giữa, và tác ý đến phần cuối của bài Pháp đó. Ví như một cái bình được đặt ngửa lên, nước được đổ vào đó sẽ được giữ lại, không chảy đi mất. Cũng vậy, ở đây, có người thường xuyên đến tu viện, đến gần các vị tỳ khưu để nghe Pháp. Các vị tỳ khưu thuyết Pháp cho người ấy, Pháp toàn thiện ở phần đầu, toàn thiện ở phần giữa, toàn thiện ở phần cuối, có ý nghĩa, có văn cú, phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, trong sạch được công bố. Khi đang ngồi ở chỗ ấy, người ấy tác ý đến phần đầu, tác ý đến phần giữa, và tác ý đến phần cuối của bài Pháp đó. Và khi đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi ấy, người ấy vẫn tác ý đến phần đầu, tác ý đến phần giữa, và tác ý đến phần cuối của bài Pháp đó. Người này được gọi là ‘người có trí tuệ rộng lớn’.

๑๑๐. กตโม จ ปุคฺคโล กาเมสุ จ ภเวสุ จ อวีตราโค? โสตาปนฺนสกทาคามิโน – อิเม วุจฺจนฺติ ปุคฺคลา ‘‘กาเมสุ จ ภเวสุ จ อวีตราคา’’.

110. Thế nào là người chưa ly tham trong các dục và các cõi hữu? Vị Nhập Lưu và vị Nhất Lai. Những vị này được gọi là ‘những người chưa ly tham trong các dục và các cõi hữu’.

๑๑๑. กตโม จ ปุคฺคโล กาเมสุ วีตราโค, ภเวสุ อวีตราโค? อนาคามี – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘กาเมสุ วีตราโค, ภเวสุ อวีตราโค’’.

111. Thế nào là người đã ly tham trong các dục, nhưng chưa ly tham trong các cõi hữu? Vị Bất Lai. Vị này được gọi là ‘người đã ly tham trong các dục, nhưng chưa ly tham trong các cõi hữu’.

๑๑๒. กตโม จ ปุคฺคโล กาเมสุ จ ภเวสุ จ วีตราโค? อรหา – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘กาเมสุ จ ภเวสุ จ วีตราโค’’.

112. Thế nào là người đã ly tham trong các dục và các cõi hữu? Vị A-la-hán. Vị này được gọi là ‘người đã ly tham trong các dục và các cõi hữu’.

๑๑๓. กตโม [Pg.137] จ ปุคฺคโล ปาสาณเลขูปโม? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ จิรํ ทีฆรตฺตํ อนุเสติ. เสยฺยถาปิ นาม ปาสาเณ เลขา น ขิปฺปํ ลุชฺชติ วาเตน วา อุทเกน วา, จิรฏฺฐิติกา โหติ; เอวเมวํ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ จิรํ ทีฆรตฺตํ อนุเสติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปาสาณเลขูปโม’’.

113. Thế nào là người giống như vết khắc trên đá? Ở đây, có người thường hay phẫn nộ. Và cơn phẫn nộ của người ấy tồn tại dai dẳng, lâu dài. Ví như vết khắc trên đá không mau chóng bị xóa mờ bởi gió hay bởi nước, tồn tại lâu dài; cũng vậy, ở đây, có người thường hay phẫn nộ. Và cơn phẫn nộ của người ấy tồn tại dai dẳng, lâu dài. Người này được gọi là ‘người giống như vết khắc trên đá’.

๑๑๔. กตโม จ ปุคฺคโล ปถวิเลขูปโม? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ น จิรํ ทีฆรตฺตํ อนุเสติ. เสยฺยถาปิ นาม ปถวิยา เลขา ขิปฺปํ ลุชฺชติ วาเตน วา อุทเกน วา, น จิรฏฺฐิติกา โหติ; เอวเมวํ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ น จิรํ ทีฆรตฺตํ อนุเสติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปถวิเลขูปโม’’.

114. Thế nào là người giống như vết vẽ trên đất? Ở đây, có người thường hay phẫn nộ. Nhưng cơn phẫn nộ của người ấy không tồn tại dai dẳng, lâu dài. Ví như vết vẽ trên đất mau chóng bị xóa mờ bởi gió hay bởi nước, không tồn tại lâu dài; cũng vậy, ở đây, có người thường hay phẫn nộ. Nhưng cơn phẫn nộ của người ấy không tồn tại dai dẳng, lâu dài. Người này được gọi là ‘người giống như vết vẽ trên đất’.

๑๑๕. กตโม จ ปุคฺคโล อุทกเลขูปโม? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อาคาฬฺเหนปิ วุจฺจมาโน ผรุเสนปิ วุจฺจมาโน อมนาเปนปิ วุจฺจมาโน สํสนฺทติเมว สนฺธิยติเมว สมฺโมทติเมว. เสยฺยถาปิ นาม อุทเก เลขา ขิปฺปํ ลุชฺชติ, น จิรฏฺฐิติกา โหติ; เอวเมวํ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อาคาฬฺเหนปิ วุจฺจมาโน ผรุเสนปิ วุจฺจมาโน อมนาเปนปิ วุจฺจมาโน สํสนฺทติเมว สนฺธิยติเมว สมฺโมทติเมว – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อุทกเลขูปโม’’.

115. Thế nào là người giống như vết vẽ trên nước? Ở đây, có người dù bị nói lời nặng nề, dù bị nói lời thô lỗ, dù bị nói lời không vừa ý, vẫn hòa hợp, vẫn kết giao, vẫn vui vẻ. Ví như vết vẽ trên nước mau chóng biến mất, không tồn tại lâu dài; cũng vậy, ở đây, có người dù bị nói lời nặng nề, dù bị nói lời thô lỗ, dù bị nói lời không vừa ý, vẫn hòa hợp, vẫn kết giao, vẫn vui vẻ. Người này được gọi là ‘người giống như vết vẽ trên nước’.

๑๑๖. ตตฺถ กตเม ตโย โปตฺถกูปมา ปุคฺคลา? ตโย โปตฺถกา – นโวปิ โปตฺถโก ทุพฺพณฺโณ เจว โหติ ทุกฺขสมฺผสฺโส จ อปฺปคฺโฆ จ, มชฺฌิโมปิ โปตฺถโก ทุพฺพณฺโณ เจว โหติ ทุกฺขสมฺผสฺโส จ อปฺปคฺโฆ จ, ชิณฺโณปิ โปตฺถโก ทุพฺพณฺโณ เจว โหติ ทุกฺขสมฺผสฺโส จ อปฺปคฺโฆ จ. ชิณฺณมฺปิ โปตฺถกํ อุกฺขลิปริมชฺชนํ วา กโรนฺติ สงฺการกูเฏ วา นํ ฉฑฺเฑนฺติ. เอวเมวํ ตโยเม โปตฺถกูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสุ. กตเม ตโย? นโว เจปิ ภิกฺขุ โหติ ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม, อิทมสฺส ทุพฺพณฺณตาย. เสยฺยถาปิ โส โปตฺถโก ทุพฺพณฺโณ, ตถูปโม [Pg.138] อยํ ปุคฺคโล. เย โข ปนสฺส เสวนฺติ ภชนฺติ ปยิรุปาสนฺติ ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, เตสํ ตํ โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย. อิทมสฺส ทุกฺขสมฺผสฺสตาย. เสยฺยถาปิ โส โปตฺถโก ทุกฺขสมฺผสฺโส, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. เยสํ โข ปน โส ปฏิคฺคณฺหาติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ, เตสํ ตํ น มหปฺผลํ โหติ น มหานิสํสํ. อิทมสฺส อปฺปคฺฆตาย. เสยฺยถาปิ โส โปตฺถโก อปฺปคฺโฆ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

116. Trong ấy, thế nào là ba hạng người ví như tấm vải gai thô? Có ba loại vải gai thô: Tấm vải gai thô mới vừa có màu sắc xấu, vừa thô ráp khi xúc chạm, và vừa có giá trị thấp. Tấm vải gai thô trung bình vừa có màu sắc xấu, vừa thô ráp khi xúc chạm, và vừa có giá trị thấp. Tấm vải gai thô cũ kỹ vừa có màu sắc xấu, vừa thô ráp khi xúc chạm, và vừa có giá trị thấp. Người ta dùng tấm vải gai thô cũ kỹ để chùi nồi hoặc vứt nó vào đống rác. Cũng tương tự như thế, có ba hạng người này ví như tấm vải gai thô đang hiện hữu ở giữa các vị tỳ khưu. Thế nào là ba? Nếu có vị tỳ khưu mới tu là người ác giới, có pháp ác, đây là sự xấu xí của vị ấy. Ví như tấm vải gai thô kia có màu sắc xấu, hạng người này cũng tương tự như vậy. Những ai gần gũi, thân cận, giao du với vị ấy, và đi đến chỗ noi theo quan kiến của vị ấy, đối với họ, điều ấy trong một thời gian dài sẽ đưa đến bất hạnh, khổ đau. Đây là sự thô ráp khi xúc chạm của vị ấy. Ví như tấm vải gai thô kia thô ráp khi xúc chạm, hạng người này cũng tương tự như vậy. Và vị ấy thọ nhận y phục, vật thực khất thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh của những người nào, đối với họ, sự cúng dường ấy không có quả lớn, không có lợi ích lớn. Đây là sự có giá trị thấp của vị ấy. Ví như tấm vải gai thô kia có giá trị thấp, hạng người này cũng tương tự như vậy.

มชฺฌิโม เจปิ ภิกฺขุ โหติ…เป… เถโร เจปิ ภิกฺขุ โหติ ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม, อิทมสฺส ทุพฺพณฺณตาย. เสยฺยถาปิ โส โปตฺถโก ทุพฺพณฺโณ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. เย โข ปนสฺส เสวนฺติ ภชนฺติ ปยิรุปาสนฺติ ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, เตสํ ตํ โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย. อิทมสฺส ทุกฺขสมฺผสฺสตาย. เสยฺยถาปิ โส โปตฺถโก ทุกฺขสมฺผสฺโส, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. เยสํ โข ปน โส ปฏิคฺคณฺหาติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ, เตสํ ตํ น มหปฺผลํ โหติ น มหานิสํสํ. อิทมสฺส อปฺปคฺฆตาย. เสยฺยถาปิ โส โปตฺถโก อปฺปคฺโฆ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Nếu có vị tỳ khưu trung bình... (nên được hiểu tương tự)... Nếu có vị tỳ khưu trưởng lão là người ác giới, có pháp ác, đây là sự xấu xí của vị ấy. Ví như tấm vải gai thô kia có màu sắc xấu, hạng người này cũng tương tự như vậy. Những ai gần gũi, thân cận, giao du với vị ấy, và đi đến chỗ noi theo quan kiến của vị ấy, đối với họ, điều ấy trong một thời gian dài sẽ đưa đến bất hạnh, khổ đau. Đây là sự thô ráp khi xúc chạm của vị ấy. Ví như tấm vải gai thô kia thô ráp khi xúc chạm, hạng người này cũng tương tự như vậy. Và vị ấy thọ nhận y phục, vật thực khất thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh của những người nào, đối với họ, sự cúng dường ấy không có quả lớn, không có lợi ích lớn. Đây là sự có giá trị thấp của vị ấy. Ví như tấm vải gai thô kia có giá trị thấp, hạng người này cũng tương tự như vậy.

เอวรูโป เจ เถโร ภิกฺขุ สงฺฆมชฺเฌ ภณติ. ตเมนํ ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘กึ นุ โข ตุยฺหํ พาลสฺส อพฺยตฺตสฺส ภณิเตน, ตฺวมฺปิ นาม ภณิตพฺพํ มญฺญสี’’ติ! โส กุปิโต อนตฺตมโน ตถารูปึ วาจํ นิจฺฉาเรติ ยถารูปาย วาจาย สงฺโฆ ตํ อุกฺขิปติ, สงฺการกูเฏว นํ โปตฺถกํ. อิเม ตโย โปตฺถกูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสุ.

Nếu vị tỳ khưu trưởng lão có tính chất như vậy nói năng ở giữa Tăng chúng, các vị tỳ khưu nói với vị ấy như vầy: ‘Này kẻ ngu si, bất tài, lời nói của ông thì có ích gì? Ông mà cũng nghĩ rằng mình nên nói hay sao!’ Vị ấy tức giận, không hài lòng, thốt ra những lời lẽ mà vì những lời lẽ ấy Tăng chúng trục xuất vị ấy, giống như người ta vứt tấm vải gai thô kia vào đống rác. Ba hạng người này ví như tấm vải gai thô đang hiện hữu ở giữa các vị tỳ khưu.

๑๑๗. ตตฺถ กตเม ตโย กาสิกวตฺถูปมา ปุคฺคลา? ตีณิ กาสิกวตฺถานิ – นวมฺปิ กาสิกวตฺถํ วณฺณวนฺตญฺเจว โหติ สุขสมฺผสฺสญฺจ มหคฺฆญฺจ, มชฺฌิมมฺปิ กาสิกวตฺถํ วณฺณวนฺตญฺเจว โหติ สุขสมฺผสฺสญฺจ มหคฺฆญฺจ, ชิณฺณมฺปิ กาสิกวตฺถํ วณฺณวนฺตญฺเจว โหติ สุขสมฺผสฺสญฺจ มหคฺฆญฺจ. ชิณฺณมฺปิ กาสิกวตฺถํ รตนปลิเวฐนํ วา กโรนฺติ คนฺธกรณฺฑเก วา นํ นิกฺขิปนฺติ.

117. Trong ấy, thế nào là ba hạng người ví như tấm vải Kāsī? Có ba loại vải Kāsī: Tấm vải Kāsī mới vừa có màu sắc đẹp, vừa êm dịu khi xúc chạm, và vừa có giá trị cao. Tấm vải Kāsī trung bình vừa có màu sắc đẹp, vừa êm dịu khi xúc chạm, và vừa có giá trị cao. Tấm vải Kāsī cũ kỹ vừa có màu sắc đẹp, vừa êm dịu khi xúc chạm, và vừa có giá trị cao. Người ta dùng tấm vải Kāsī cũ kỹ để gói báu vật hoặc cất giữ nó trong hộp đựng hương liệu.

เอวเมวํ [Pg.139] ตโยเม กาสิกวตฺถูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสุ. กตเม ตโย? นโว เจปิ ภิกฺขุ โหติ สีลวา กลฺยาณธมฺโม, อิทมสฺส สุวณฺณตาย. เสยฺยถาปิ ตํ กาสิกวตฺถํ วณฺณวนฺตํ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. เย โข ปนสฺส เสวนฺติ ภชนฺติ ปยิรุปาสนฺติ ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, เตสํ ตํ โหติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย. อิทมสฺส สุขสมฺผสฺสตาย. เสยฺยถาปิ ตํ กาสิกวตฺถํ สุขสมฺผสฺสํ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. เยสํ โข ปน โส ปฏิคฺคณฺหาติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ, เตสํ ตํ มหปฺผลํ โหติ มหานิสํสํ. อิทมสฺส มหคฺฆตาย. เสยฺยถาปิ ตํ กาสิกวตฺถํ มหคฺฆํ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Cũng tương tự như thế, có ba hạng người này ví như tấm vải Kāsī đang hiện hữu ở giữa các vị tỳ khưu. Thế nào là ba? Nếu có vị tỳ khưu mới tu là người có giới, có pháp lành, đây là sự tốt đẹp của vị ấy. Ví như tấm vải Kāsī kia có màu sắc đẹp, hạng người này cũng tương tự như vậy. Những ai gần gũi, thân cận, giao du với vị ấy, và đi đến chỗ noi theo quan kiến của vị ấy, đối với họ, điều ấy trong một thời gian dài sẽ đưa đến lợi ích, an lạc. Đây là sự êm dịu khi xúc chạm của vị ấy. Ví như tấm vải Kāsī kia êm dịu khi xúc chạm, hạng người này cũng tương tự như vậy. Và vị ấy thọ nhận y phục, vật thực khất thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh của những người nào, đối với họ, sự cúng dường ấy có quả lớn, có lợi ích lớn. Đây là sự có giá trị cao của vị ấy. Ví như tấm vải Kāsī kia có giá trị cao, hạng người này cũng tương tự như vậy.

มชฺฌิโม เจปิ ภิกฺขุ…เป… เถโร เจปิ ภิกฺขุ โหติ สีลวา กลฺยาณธมฺโม, อิทมสฺส สุวณฺณตาย. เสยฺยถาปิ ตํ กาสิกวตฺถํ วณฺณวนฺตํ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. เย โข ปนสฺส เสวนฺติ ภชนฺติ ปยิรุปาสนฺติ ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, เตสํ ตํ โหติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย. อิทมสฺส สุขสมฺผสฺสตาย. เสยฺยถาปิ ตํ กาสิกวตฺถํ สุขสมฺผสฺสํ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. เยสํ โข ปน โส ปฏิคฺคณฺหาติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ, เตสํ ตํ มหปฺผลํ โหติ มหานิสํสํ. อิทมสฺส มหคฺฆตาย. เสยฺยถาปิ ตํ กาสิกวตฺถํ มหคฺฆํ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Nếu có vị tỳ khưu trung bình... (nên được hiểu tương tự)... Nếu có vị tỳ khưu trưởng lão là người có giới, có pháp lành, đây là sự tốt đẹp của vị ấy. Ví như tấm vải Kāsī kia có màu sắc đẹp, hạng người này cũng tương tự như vậy. Những ai gần gũi, thân cận, giao du với vị ấy, và đi đến chỗ noi theo quan kiến của vị ấy, đối với họ, điều ấy trong một thời gian dài sẽ đưa đến lợi ích, an lạc. Đây là sự êm dịu khi xúc chạm của vị ấy. Ví như tấm vải Kāsī kia êm dịu khi xúc chạm, hạng người này cũng tương tự như vậy. Và vị ấy thọ nhận y phục, vật thực khất thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh của những người nào, đối với họ, sự cúng dường ấy có quả lớn, có lợi ích lớn. Đây là sự có giá trị cao của vị ấy. Ví như tấm vải Kāsī kia có giá trị cao, hạng người này cũng tương tự như vậy.

เอวรูโป เจ เถโร ภิกฺขุ สงฺฆมชฺเฌ ภณติ, ตเมนํ ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘อปฺปสทฺทา อายสฺมนฺโต โหถ, เถโร ภิกฺขุ ธมฺมญฺจ วินยญฺจ ภณตี’’ติ. ตสฺส ตํ วจนํ อาเธยฺยํ คจฺฉติ, คนฺธกรณฺฑเกว นํ กาสิกวตฺถํ. อิเม ตโย กาสิกวตฺถูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสุ.

Nếu vị tỳ khưu trưởng lão có tính chất như vậy nói năng ở giữa Tăng chúng, các vị tỳ khưu nói với vị ấy như vầy: ‘Chư hiền giả, hãy giữ im lặng, vị tỳ khưu trưởng lão đang nói về Pháp và Luật.’ Lời nói ấy của vị ấy được xem là đáng tin cậy, giống như người ta cất giữ tấm vải Kāsī kia trong hộp đựng hương liệu. Ba hạng người này ví như tấm vải Kāsī đang hiện hữu ở giữa các vị tỳ khưu.

๑๑๘. กตโม จ ปุคฺคโล สุปฺปเมยฺโย? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อุทฺธโต โหติ อุนฺนโฬ จปโล มุขโร วิกิณฺณวาโจ มุฏฺฐสฺสติ อสมฺปชาโน อสมาหิโต วิพฺภนฺตจิตฺโต ปากฏินฺทฺริโย – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สุปฺปเมยฺโย’’.

118. Và thế nào là hạng người dễ đo lường? Ở đây, có hạng người là kẻ trạo cử, kiêu mạn, dao động, lắm lời, nói năng bừa bãi, thất niệm, không tỉnh giác, không định tĩnh, tâm hoang mang, các căn buông thả. Hạng người này được gọi là ‘dễ đo lường’.

๑๑๙. กตโม จ ปุคฺคโล ทุปฺปเมยฺโย? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อนุทฺธโต โหติ อนุนฺนโฬ อจปโล อมุขโร อวิกิณฺณวาโจ อุปฏฺฐิตสฺสติ [Pg.140] สมฺปชาโน สมาหิโต เอกคฺคจิตฺโต สํวุตินฺทฺริโย – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ทุปฺปเมยฺโย’’.

119. Và thế nào là hạng người khó đo lường? Ở đây, có hạng người không trạo cử, không kiêu mạn, không dao động, không lắm lời, không nói lời vương vãi, có niệm an trú, có tỉnh giác, có định tĩnh, có nhất tâm, có các căn được phòng hộ. Hạng người này được gọi là hạng người ‘khó đo lường’.

๑๒๐. กตโม จ ปุคฺคโล อปฺปเมยฺโย? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อปฺปเมยฺโย’’.

120. Và thế nào là hạng người không thể đo lường? Ở đây, có hạng người do đoạn tận các lậu hoặc, ngay trong hiện tại, tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và an trú tâm giải thoát vô lậu, tuệ giải thoát. Hạng người này được gọi là hạng người ‘không thể đo lường’.

๑๒๑. กตโม จ ปุคฺคโล น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล หีโน โหติ สีเลน สมาธินา ปญฺญาย. เอวรูโป ปุคฺคโล น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ, อญฺญตฺร อนุทฺทยา อญฺญตฺร อนุกมฺปา.

121. Và thế nào là hạng người không nên thân cận, không nên giao du, không nên gần gũi? Ở đây, có hạng người thấp kém về giới, về định, về tuệ. Hạng người như vậy không nên thân cận, không nên giao du, không nên gần gũi, ngoại trừ vì lòng thương, vì lòng bi mẫn.

๑๒๒. กตโม จ ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สทิโส โหติ สีเลน สมาธินา ปญฺญาย. เอวรูโป ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? ‘‘สีลสามญฺญคตานํ สตํ สีลกถา จ โน ภวิสฺสติ, สา จ โน ผาสุ ภวิสฺสติ, สา จ โน ปวตฺตินี ภวิสฺสติ; สมาธิสามญฺญคตานํ สตํ สมาธิกถา จ โน ภวิสฺสติ, สา จ โน ผาสุ ภวิสฺสติ, สา จ โน ปวตฺตินี ภวิสฺสติ; ปญฺญาสามญฺญคตานํ สตํ ปญฺญากถา จ โน ภวิสฺสติ, สา จ โน ผาสุ ภวิสฺสติ, สา จ โน ปวตฺตินี ภวิสฺสตี’’ติ. ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ.

122. Và thế nào là hạng người nên thân cận, nên giao du, nên gần gũi? Ở đây, có hạng người tương đương về giới, về định, về tuệ. Hạng người như vậy nên thân cận, nên giao du, nên gần gũi. Vì sao vậy? ‘Đối với những bậc thiện nhân đã đạt đến sự tương đương về giới, cuộc nói chuyện về giới sẽ khởi lên cho chúng ta, và điều ấy sẽ dễ chịu cho chúng ta, và điều ấy sẽ được tiếp diễn cho chúng ta; đối với những bậc thiện nhân đã đạt đến sự tương đương về định, cuộc nói chuyện về định sẽ khởi lên cho chúng ta, và điều ấy sẽ dễ chịu cho chúng ta, và điều ấy sẽ được tiếp diễn cho chúng ta; đối với những bậc thiện nhân đã đạt đến sự tương đương về tuệ, cuộc nói chuyện về tuệ sẽ khởi lên cho chúng ta, và điều ấy sẽ dễ chịu cho chúng ta, và điều ấy sẽ được tiếp diễn cho chúng ta’. Do vậy, hạng người như vậy nên thân cận, nên giao du, nên gần gũi.

๑๒๓. กตโม จ ปุคฺคโล สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อธิโก โหติ สีเลน สมาธินา ปญฺญาย. เอวรูโป ปุคฺคโล สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? ‘‘อปริปูรํ วา สีลกฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสามิ, ปริปูรํ วา สีลกฺขนฺธํ ตตฺถ ตตฺถ ปญฺญาย อนุคฺคเหสฺสามิ; อปริปูรํ วา สมาธิกฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสามิ, ปริปูรํ วา สมาธิกฺขนฺธํ ตตฺถ ตตฺถ ปญฺญาย อนุคฺคเหสฺสามิ; อปริปูรํ วา ปญฺญากฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสามิ, ปริปูรํ วา ปญฺญากฺขนฺธํ ตตฺถ ตตฺถ ปญฺญาย อนุคฺคเหสฺสามี’’ติ. ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ.

123. Và thế nào là hạng người nên cung kính, tôn trọng, thân cận, nên giao du, nên gần gũi? Ở đây, có hạng người vượt trội về giới, về định, về tuệ. Hạng người như vậy nên cung kính, tôn trọng, thân cận, nên giao du, nên gần gũi. Vì sao vậy? ‘Giới uẩn chưa viên mãn, ta sẽ làm cho viên mãn; hoặc giới uẩn đã viên mãn, ta sẽ hỗ trợ bằng trí tuệ ở nơi này nơi kia. Định uẩn chưa viên mãn, ta sẽ làm cho viên mãn; hoặc định uẩn đã viên mãn, ta sẽ hỗ trợ bằng trí tuệ ở nơi này nơi kia. Tuệ uẩn chưa viên mãn, ta sẽ làm cho viên mãn; hoặc tuệ uẩn đã viên mãn, ta sẽ hỗ trợ bằng trí tuệ ở nơi này nơi kia’. Do vậy, hạng người như vậy nên cung kính, tôn trọng, thân cận, nên giao du, nên gần gũi.

๑๒๔. กตโม [Pg.141] จ ปุคฺคโล ชิคุจฺฉิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ทุสฺสีโล โหติ ปาปธมฺโม อสุจิ สงฺกสฺสรสมาจาโร ปฏิจฺฉนฺนกมฺมนฺโต อสฺสมโณ สมณปฏิญฺโญ อพฺรหฺมจารี พฺรหฺมจาริปฏิญฺโญ อนฺโตปูติ อวสฺสุโต กสมฺพุชาโต. เอวรูโป ปุคฺคโล ชิคุจฺฉิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? กิญฺจาปิ เอวรูปสฺส ปุคฺคลสฺส น ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ, อถ โข นํ ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ – ‘‘ปาปมิตฺโต ปุริสปุคฺคโล ปาปสหาโย ปาปสมฺปวงฺโก’’ติ. เสยฺยถาปิ นาม อหิ คูถคโต กิญฺจาปิ น ฑํสติ, อถ โข นํ มกฺเขติ; เอวเมวํ กิญฺจาปิ เอวรูปสฺส ปุคฺคลสฺส น ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ, อถ โข นํ ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ – ‘‘ปาปมิตฺโต ปุริสปุคฺคโล ปาปสหาโย ปาปสมฺปวงฺโก’’ติ! ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล ชิคุจฺฉิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ.

124. Và thế nào là hạng người nên ghê tởm, không nên thân cận, không nên giao du, không nên gần gũi? Ở đây, có hạng người ác giới, có pháp ác, có hành vi không trong sạch đáng ngờ, có hành động che giấu, không phải Sa-môn nhưng tự nhận là Sa-môn, không sống phạm hạnh nhưng tự nhận sống phạm hạnh, bên trong thối rữa, bị rỉ chảy, sinh ra như đồ rác rưởi. Hạng người như vậy nên ghê tởm, không nên thân cận, không nên giao du, không nên gần gũi. Vì sao vậy? Dầu cho người ta không đi theo quan điểm của hạng người như vậy, nhưng tiếng xấu vẫn đồn xa về người ấy: ‘Người này có bạn xấu, có bạn đồng hành xấu, có khuynh hướng nghiêng về bạn xấu’. Ví như con rắn dính phẩn, dầu nó không cắn, nhưng nó vẫn làm vấy bẩn người ấy. Cũng vậy, dầu cho người ta không đi theo quan điểm của hạng người như vậy, nhưng tiếng xấu vẫn đồn xa về người ấy: ‘Người này có bạn xấu, có bạn đồng hành xấu, có khuynh hướng nghiêng về bạn xấu’. Do vậy, hạng người như vậy nên ghê tởm, không nên thân cận, không nên giao du, không nên gần gũi.

๑๒๕. กตโม จ ปุคฺคโล อชฺฌุเปกฺขิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โกธโน โหติ อุปายาสพหุโล, อปฺปมฺปิ วุตฺโต สมาโน อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. เสยฺยถาปิ นาม ทุฏฺฐารุโก กฏฺเฐน วา กฐลาย วา ฆฏฺฏิโต ภิยฺโยโส มตฺตาย อาสวํ เทติ, เอวเมวํ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โกธโน โหติ อุปายาสพหุโล, อปฺปมฺปิ วุตฺโต สมาโน อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. เสยฺยถาปิ นาม ตินฺทุกาลาตํ กฏฺเฐน วา กฐลาย วา ฆฏฺฏิตํ ภิยฺโยโส มตฺตาย จิจฺจิฏายติ จิฏิจิฏายติ, เอวเมวํ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โกธโน โหติ อุปายาสพหุโล, อปฺปมฺปิ วุตฺโต สมาโน อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. เสยฺยถาปิ นาม คูถกูโป กฏฺเฐน วา กฐลาย วา ฆฏฺฏิโต ภิยฺโยโส มตฺตาย ทุคฺคนฺโธ โหติ, เอวเมวํ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โกธโน โหติ อุปายาสพหุโล, อปฺปมฺปิ วุตฺโต สมาโน อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ; เอวรูโป ปุคฺคโล อชฺฌุเปกฺขิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? ‘‘อกฺโกเสยฺยปิ มํ ปริภาเสยฺยปิ มํ อนตฺถมฺปิ [Pg.142] เม กเรยฺยา’’ติ! ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล อชฺฌุเปกฺขิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ.

125. Và thế nào là hạng người nên xả bỏ, không nên thân cận, không nên giao du, không nên gần gũi? Ở đây, có hạng người hay phẫn nộ, nhiều phiền não; dù bị nói chút ít cũng bực tức, sân hận, chống đối, trở nên cứng đầu; biểu lộ sự phẫn nộ, sân hận, và bất mãn. Ví như vết thương mưng mủ, khi bị que củi hay mảnh sành va chạm, liền chảy mủ ra nhiều hơn. Cũng vậy, ở đây, có hạng người hay phẫn nộ, nhiều phiền não; dù bị nói chút ít cũng bực tức, sân hận, chống đối, trở nên cứng đầu; biểu lộ sự phẫn nộ, sân hận, và bất mãn. Ví như khúc củi gỗ thị đang cháy, khi bị que củi hay mảnh sành va chạm, liền kêu xèo xèo, lách tách nhiều hơn. Cũng vậy, ở đây, có hạng người hay phẫn nộ, nhiều phiền não; dù bị nói chút ít cũng bực tức, sân hận, chống đối, trở nên cứng đầu; biểu lộ sự phẫn nộ, sân hận, và bất mãn. Ví như hố phẩn, khi bị que củi hay mảnh sành khuấy động, liền bốc mùi hôi thối nhiều hơn. Cũng vậy, ở đây, có hạng người hay phẫn nộ, nhiều phiền não; dù bị nói chút ít cũng bực tức, sân hận, chống đối, trở nên cứng đầu; biểu lộ sự phẫn nộ, sân hận, và bất mãn. Hạng người như vậy nên xả bỏ, không nên thân cận, không nên giao du, không nên gần gũi. Vì sao vậy? ‘(Nghĩ rằng): Người ấy có thể mắng nhiếc ta, có thể phỉ báng ta, có thể làm hại ta’. Do vậy, hạng người như vậy nên xả bỏ, không nên thân cận, không nên giao du, không nên gần gũi.

๑๒๖. กตโม จ ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม – เอวรูโป ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? กิญฺจาปิ เอวรูปสฺส ปุคฺคลสฺส น ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ, อถ โข นํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ – ‘‘กลฺยาณมิตฺโต ปุริสปุคฺคโล กลฺยาณสหาโย กลฺยาณสมฺปวงฺโก’’ติ! ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ.

126. Thế nào là hạng người nên gần gũi, nên thân cận, nên lui tới? Ở đây, có hạng người có giới, có thiện pháp. Hạng người như vậy nên gần gũi, nên thân cận, nên lui tới. Vì sao vậy? Dù cho không bắt chước theo cái thấy của hạng người như vậy, nhưng tiếng lành đồn xa về người ấy rằng: 'Người này có bạn lành, có bạn đồng hành tốt, có thân hữu tốt'. Do đó, hạng người như vậy nên gần gũi, nên thân cận, nên lui tới.

๑๒๗. กตโม จ ปุคฺคโล สีเลสุ ปริปูรการี, สมาธิสฺมึ มตฺตโส การี, ปญฺญาย มตฺตโส การี? โสตาปนฺนสกทาคามิโน – อิเม วุจฺจนฺติ ปุคฺคลา สีเลสุ ปริปูรการิโน, สมาธิสฺมึ มตฺตโส การิโน, ปญฺญาย มตฺตโส การิโน.

127. Thế nào là hạng người viên mãn trong giới, thực hành có chừng mực trong định, thực hành có chừng mực trong tuệ? Đó là các vị Dự Lưu và Nhất Lai. Những vị này được gọi là những người viên mãn trong giới, thực hành có chừng mực trong định, thực hành có chừng mực trong tuệ.

๑๒๘. กตโม จ ปุคฺคโล สีเลสุ จ ปริปูรการี, สมาธิสฺมิญฺจ ปริปูรการี, ปญฺญาย มตฺตโส การี? อนาคามี – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล สีเลสุ จ ปริปูรการี, สมาธิสฺมิญฺจ ปริปูรการี, ปญฺญาย มตฺตโส การี.

128. Thế nào là hạng người viên mãn trong giới, viên mãn trong định, và thực hành có chừng mực trong tuệ? Đó là vị Bất Lai. Vị này được gọi là người viên mãn trong giới, viên mãn trong định, và thực hành có chừng mực trong tuệ.

๑๒๙. กตโม จ ปุคฺคโล สีเลสุ จ ปริปูรการี, สมาธิสฺมิญฺจ ปริปูรการี, ปญฺญาย จ ปริปูรการี? อรหา – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล สีเลสุ จ ปริปูรการี, สมาธิสฺมิญฺจ ปริปูรการี, ปญฺญาย จ ปริปูรการี.

129. Thế nào là hạng người viên mãn trong giới, viên mãn trong định, và viên mãn trong tuệ? Đó là vị A-la-hán. Vị này được gọi là người viên mãn trong giới, viên mãn trong định, và viên mãn trong tuệ.

๑๓๐. ตตฺถ กตเม ตโย สตฺถาโร? อิเธกจฺโจ สตฺถา กามานํ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, น รูปานํ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, น เวทนานํ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ. อิธ ปเนกจฺโจ สตฺถา กามานญฺจ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, รูปานญฺจ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, น เวทนานํ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ. อิธ ปเนกจฺโจ สตฺถา กามานญฺจ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, รูปานญฺจ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, เวทนานญฺจ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ.

130. Trong đó, ba vị đạo sư là những ai? Ở đây, có vị đạo sư chế định sự liễu tri về các dục, không chế định sự liễu tri về các sắc, không chế định sự liễu tri về các thọ. Lại nữa, ở đây có vị đạo sư chế định sự liễu tri về các dục và chế định sự liễu tri về các sắc, nhưng không chế định sự liễu tri về các thọ. Lại nữa, ở đây có vị đạo sư chế định sự liễu tri về các dục, chế định sự liễu tri về các sắc, và chế định sự liễu tri về các thọ.

ตตฺร ยฺวายํ สตฺถา กามานํ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, น รูปานํ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, น เวทนานํ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, รูปาวจรสมาปตฺติยา ลาภี สตฺถา เตน ทฏฺฐพฺโพ. ตตฺร ยฺวายํ สตฺถา กามานญฺจ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, รูปานญฺจ [Pg.143] ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, น เวทนานํ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, อรูปาวจรสมาปตฺติยา ลาภี สตฺถา เตน ทฏฺฐพฺโพ. ตตฺร ยฺวายํ สตฺถา กามานญฺจ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, รูปานญฺจ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, เวทนานญฺจ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, สมฺมาสมฺพุทฺโธ สตฺถา เตน ทฏฺฐพฺโพ. อิเม ตโย สตฺถาโร.

Trong đó, vị đạo sư nào chế định sự liễu tri về các dục, không chế định sự liễu tri về các sắc, không chế định sự liễu tri về các thọ, vị đạo sư ấy nên được hiểu là người đắc thiền sắc giới. Trong đó, vị đạo sư nào chế định sự liễu tri về các dục và chế định sự liễu tri về các sắc, nhưng không chế định sự liễu tri về các thọ, vị đạo sư ấy nên được hiểu là người đắc thiền vô sắc giới. Trong đó, vị đạo sư nào chế định sự liễu tri về các dục, chế định sự liễu tri về các sắc, và chế định sự liễu tri về các thọ, vị đạo sư ấy nên được hiểu là bậc Chánh Đẳng Giác. Đây là ba vị đạo sư.

๑๓๑. ตตฺถ กตเม อปเรปิ ตโย สตฺถาโร? อิเธกจฺโจ สตฺถา ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อตฺตานํ สจฺจโต เถตโต ปญฺญเปติ, อภิสมฺปรายญฺจ อตฺตานํ สจฺจโต เถตโต ปญฺญเปติ. อิธ ปเนกจฺโจ สตฺถา ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อตฺตานํ สจฺจโต เถตโต ปญฺญเปติ, โน จ โข อภิสมฺปรายํ อตฺตานํ สจฺจโต เถตโต ปญฺญเปติ. อิธ ปเนกจฺโจ สตฺถา ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อตฺตานํ สจฺจโต เถตโต น ปญฺญเปติ, อภิสมฺปรายญฺจ อตฺตานํ สจฺจโต เถตโต น ปญฺญเปติ.

131. Trong đó, ba vị đạo sư khác nữa là những ai? Ở đây, có vị đạo sư chế định ngã là chân thật, là thường hằng trong hiện tại và cũng chế định ngã là chân thật, là thường hằng trong đời sau. Lại nữa, ở đây có vị đạo sư chế định ngã là chân thật, là thường hằng trong hiện tại, nhưng không chế định ngã là chân thật, là thường hằng trong đời sau. Lại nữa, ở đây có vị đạo sư không chế định ngã là chân thật, là thường hằng trong hiện tại và cũng không chế định ngã là chân thật, là thường hằng trong đời sau.

ตตฺร ยฺวายํ สตฺถา ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อตฺตานํ สจฺจโต เถตโต ปญฺญเปติ, อภิสมฺปรายญฺจ อตฺตานํ สจฺจโต เถตโต ปญฺญเปติ, สสฺสตวาโท สตฺถา เตน ทฏฺฐพฺโพ. ตตฺร ยฺวายํ สตฺถา ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อตฺตานํ สจฺจโต เถตโต ปญฺญเปติ, โน จ โข อภิสมฺปรายํ อตฺตานํ สจฺจโต เถตโต ปญฺญเปติ, อุจฺเฉทวาโท สตฺถา เตน ทฏฺฐพฺโพ. ตตฺร ยฺวายํ สตฺถา ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อตฺตานํ สจฺจโต เถตโต น ปญฺญเปติ, อภิสมฺปรายญฺจ อตฺตานํ สจฺจโต เถตโต น ปญฺญเปติ, สมฺมาสมฺพุทฺโธ สตฺถา เตน ทฏฺฐพฺโพ. อิเม อปเรปิ ตโย สตฺถาโร.

Trong đó, vị đạo sư nào chế định ngã là chân thật, là thường hằng trong hiện tại và cũng chế định ngã là chân thật, là thường hằng trong đời sau, vị đạo sư ấy nên được hiểu là người theo thường kiến luận. Trong đó, vị đạo sư nào chế định ngã là chân thật, là thường hằng trong hiện tại, nhưng không chế định ngã là chân thật, là thường hằng trong đời sau, vị đạo sư ấy nên được hiểu là người theo đoạn kiến luận. Trong đó, vị đạo sư nào không chế định ngã là chân thật, là thường hằng trong hiện tại và cũng không chế định ngã là chân thật, là thường hằng trong đời sau, vị đạo sư ấy nên được hiểu là bậc Chánh Đẳng Giác. Đây cũng là ba vị đạo sư khác.

ติกนิทฺเทโส.

Phần giải thích về pháp ba.

๔. จตุกฺกปุคฺคลปญฺญตฺติ

4. Chế định về hạng người theo pháp bốn.

๑๓๒. กตโม จ ปุคฺคโล อสปฺปุริโส? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อสปฺปุริโส’’.

132. Thế nào là người không phải chân nhân? Ở đây, có hạng người sát sanh, lấy của không cho, tà dâm trong các dục, nói dối, dễ duôi trong việc uống rượu men rượu nấu. Người này được gọi là 'người không phải chân nhân'.

๑๓๓. กตโม จ ปุคฺคโล อสปฺปุริเสน อสปฺปุริสตโร? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนา จ ปาณาติปาตี โหติ ปรญฺจ ปาณาติปาเต สมาทเปติ[Pg.144], อตฺตนา จ อทินฺนาทายี โหติ ปรญฺจ อทินฺนาทาเน สมาทเปติ, อตฺตนา จ กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ ปรญฺจ กาเมสุมิจฺฉาจาเร สมาทเปติ, อตฺตนา จ มุสาวาที โหติ ปรญฺจ มุสาวาเท สมาทเปติ, อตฺตนา จ สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี โหติ ปรญฺจ สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐาเน สมาทเปติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อสปฺปุริเสน อสปฺปุริสตโร’’.

133. Thế nào là người không phải chân nhân mà còn tệ hơn người không phải chân nhân? Ở đây, có hạng người tự mình sát sanh và xúi giục người khác sát sanh; tự mình lấy của không cho và xúi giục người khác lấy của không cho; tự mình tà dâm trong các dục và xúi giục người khác tà dâm trong các dục; tự mình nói dối và xúi giục người khác nói dối; tự mình dễ duôi trong việc uống rượu men rượu nấu và xúi giục người khác dễ duôi trong việc uống rượu men rượu nấu. Người này được gọi là 'người không phải chân nhân mà còn tệ hơn người không phải chân nhân'.

๑๓๔. กตโม จ ปุคฺคโล สปฺปุริโส? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สปฺปุริโส’’.

134. Thế nào là bậc chân nhân? Ở đây, có hạng người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà dâm trong các dục, từ bỏ nói dối, từ bỏ sự dễ duôi do uống rượu men rượu nấu. Người này được gọi là 'bậc chân nhân'.

๑๓๕. กตโม จ ปุคฺคโล สปฺปุริเสน สปฺปุริสตโร? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนา จ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ ปรญฺจ ปาณาติปาตา เวรมณิยา สมาทเปติ, อตฺตนา จ อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ ปรญฺจ อทินฺนาทานา เวรมณิยา สมาทเปติ, อตฺตนา จ กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ ปรญฺจ กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิยา สมาทเปติ, อตฺตนา จ มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ ปรญฺจ มุสาวาทา เวรมณิยา สมาทเปติ, อตฺตนา จ สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ ปรญฺจ สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา เวรมณิยา สมาทเปติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สปฺปุริเสน สปฺปุริสตโร’’.

135. Và thế nào là người cao thượng hơn người cao thượng? Ở đây, có người tự mình từ bỏ việc sát sanh, và khuyến khích người khác trong việc từ bỏ sát sanh; tự mình từ bỏ việc lấy của không cho, và khuyến khích người khác trong việc từ bỏ việc lấy của không cho; tự mình từ bỏ việc tà hạnh trong các dục, và khuyến khích người khác trong việc từ bỏ việc tà hạnh trong các dục; tự mình từ bỏ việc nói dối, và khuyến khích người khác trong việc từ bỏ việc nói dối; tự mình từ bỏ việc dùng các loại rượu men, rượu nấu là cơ hội của sự dễ duôi, và khuyến khích người khác trong việc từ bỏ việc dùng các loại rượu men, rượu nấu là cơ hội của sự dễ duôi. Người này được gọi là ‘người cao thượng hơn người cao thượng’.

๑๓๖. กตโม จ ปุคฺคโล ปาโป? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, ปิสุณวาโจ โหติ, ผรุสวาโจ โหติ, สมฺผปฺปลาปี โหติ, อภิชฺฌาลุ โหติ, พฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปาโป’’.

136. Và thế nào là người ác? Ở đây, có người là người sát sanh, là người lấy của không cho, là người tà hạnh trong các dục, là người nói dối, là người nói lời chia rẽ, là người nói lời thô ác, là người nói lời sáo rỗng, là người có lòng tham lam, là người có tâm sân hận, là người có tà kiến. Người này được gọi là ‘người ác’.

๑๓๗. กตโม จ ปุคฺคโล ปาเปน ปาปตโร? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนา จ ปาณาติปาตี โหติ ปรญฺจ ปาณาติปาเต สมาทเปติ, อตฺตนา [Pg.145] จ อทินฺนาทายี โหติ ปรญฺจ อทินฺนาทาเน สมาทเปติ, อตฺตนา จ กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ ปรญฺจ กาเมสุมิจฺฉาจาเร สมาทเปติ, อตฺตนา จ มุสาวาที โหติ ปรญฺจ มุสาวาเท สมาทเปติ, อตฺตนา จ ปิสุณวาโจ โหติ ปรญฺจ ปิสุณาย วาจาย สมาทเปติ, อตฺตนา จ ผรุสวาโจ โหติ ปรญฺจ ผรุสาย วาจาย สมาทเปติ, อตฺตนา จ สมฺผปฺปลาปี โหติ ปรญฺจ สมฺผปฺปลาเป สมาทเปติ, อตฺตนา จ อภิชฺฌาลุ โหติ ปรญฺจ อภิชฺฌาย สมาทเปติ, อตฺตนา จ พฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ ปรญฺจ พฺยาปาเท สมาทเปติ, อตฺตนา จ มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ ปรญฺจ มิจฺฉาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปาเปน ปาปตโร’’.

137. Và thế nào là người ác hơn người ác? Ở đây, có người tự mình là người sát sanh và khuyến khích người khác trong việc sát sanh; tự mình là người lấy của không cho và khuyến khích người khác trong việc lấy của không cho; tự mình là người tà hạnh trong các dục và khuyến khích người khác trong việc tà hạnh trong các dục; tự mình là người nói dối và khuyến khích người khác trong việc nói dối; tự mình là người nói lời chia rẽ và khuyến khích người khác trong việc nói lời chia rẽ; tự mình là người nói lời thô ác và khuyến khích người khác trong việc nói lời thô ác; tự mình là người nói lời sáo rỗng và khuyến khích người khác trong việc nói lời sáo rỗng; tự mình là người có lòng tham lam và khuyến khích người khác trong việc tham lam; tự mình là người có tâm sân hận và khuyến khích người khác trong việc sân hận; tự mình là người có tà kiến và khuyến khích người khác trong việc tà kiến. Người này được gọi là ‘người ác hơn người ác’.

๑๓๘. กตโม จ ปุคฺคโล กลฺยาโณ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ, อนภิชฺฌาลุ โหติ, อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘กลฺยาโณ’’.

138. Và thế nào là người thiện? Ở đây, có người từ bỏ việc sát sanh, từ bỏ việc lấy của không cho, từ bỏ việc tà hạnh trong các dục, từ bỏ việc nói dối, từ bỏ việc nói lời chia rẽ, từ bỏ việc nói lời thô ác, từ bỏ việc nói lời sáo rỗng, là người không có lòng tham lam, là người có tâm không sân hận, là người có chánh kiến. Người này được gọi là ‘người thiện’.

๑๓๙. กตโม จ ปุคฺคโล กลฺยาเณน กลฺยาณตโร? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนา จ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ ปรญฺจ ปาณาติปาตา เวรมณิยา สมาทเปติ, อตฺตนา จ อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ ปรญฺจ อทินฺนาทานา เวรมณิยา สมาทเปติ, อตฺตนา จ กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ ปรญฺจ กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิยา สมาทเปติ, อตฺตนา จ มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ ปรญฺจ มุสาวาทา เวรมณิยา สมาทเปติ, อตฺตนา จ ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ ปรญฺจ ปิสุณาย วาจาย เวรมณิยา สมาทเปติ, อตฺตนา จ ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ ปรญฺจ ผรุสาย วาจาย เวรมณิยา สมาทเปติ, อตฺตนา จ สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ ปรญฺจ สมฺผปฺปลาปา เวรมณิยา สมาทเปติ, อตฺตนา จ อนภิชฺฌาลุ โหติ ปรญฺจ อนภิชฺฌาย สมาทเปติ, อตฺตนา จ อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ ปรญฺจ อพฺยาปาเท สมาทเปติ, อตฺตนา จ สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ ปรญฺจ [Pg.146] สมฺมาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘กลฺยาเณน กลฺยาณตโร’’.

139. Và thế nào là người thiện hơn người thiện? Ở đây, có người tự mình từ bỏ việc sát sanh và khuyến khích người khác trong việc từ bỏ sát sanh; tự mình từ bỏ việc lấy của không cho và khuyến khích người khác trong việc từ bỏ việc lấy của không cho; tự mình từ bỏ việc tà hạnh trong các dục và khuyến khích người khác trong việc từ bỏ việc tà hạnh trong các dục; tự mình từ bỏ việc nói dối và khuyến khích người khác trong việc từ bỏ việc nói dối; tự mình từ bỏ việc nói lời chia rẽ và khuyến khích người khác trong việc từ bỏ việc nói lời chia rẽ; tự mình từ bỏ việc nói lời thô ác và khuyến khích người khác trong việc từ bỏ việc nói lời thô ác; tự mình từ bỏ việc nói lời sáo rỗng và khuyến khích người khác trong việc từ bỏ việc nói lời sáo rỗng; tự mình là người không có lòng tham lam và khuyến khích người khác trong việc không tham lam; tự mình là người có tâm không sân hận và khuyến khích người khác trong việc không sân hận; tự mình là người có chánh kiến và khuyến khích người khác trong việc chánh kiến. Người này được gọi là ‘người thiện hơn người thiện’.

๑๔๐. กตโม จ ปุคฺคโล ปาปธมฺโม? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปาปธมฺโม’’.

140. Và thế nào là người có ác pháp? Ở đây, có người là người sát sanh, là người lấy của không cho, ... cho đến ... là người có tà kiến. Người này được gọi là ‘người có ác pháp’.

๑๔๑. กตโม จ ปุคฺคโล ปาปธมฺเมน ปาปธมฺมตโร? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนา จ ปาณาติปาตี โหติ ปรญฺจ ปาณาติปาเต สมาทเปติ, อตฺตนา จ อทินฺนาทายี โหติ ปรญฺจ อทินฺนาทาเน สมาทเปติ…เป… อตฺตนา จ มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ ปรญฺจ มิจฺฉาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปาปธมฺเมน ปาปธมฺมตโร’’.

141. Và thế nào là người có ác pháp hơn người có ác pháp? Ở đây, có người tự mình là người sát sanh và khuyến khích người khác trong việc sát sanh; tự mình là người lấy của không cho và khuyến khích người khác trong việc lấy của không cho, ... cho đến ... tự mình là người có tà kiến và khuyến khích người khác trong việc tà kiến. Người này được gọi là ‘người có ác pháp hơn người có ác pháp’.

๑๔๒. กตโม จ ปุคฺคโล กลฺยาณธมฺโม? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สมาทิฏฺฐิ โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘กลฺยาณธมฺโม’’.

142. Và thế nào là người có thiện pháp? Ở đây, có người từ bỏ việc sát sanh, từ bỏ việc lấy của không cho, ... cho đến ... là người có chánh kiến. Người này được gọi là ‘người có thiện pháp’.

๑๔๓. กตโม จ ปุคฺคโล กลฺยาณธมฺเมน กลฺยาณธมฺมตโร? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนา จ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ ปรญฺจ ปาณาติปาตา เวรมณิยา สมาทเปติ…เป… อตฺตนา จ สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ ปรญฺจ สมฺมาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘กลฺยาณธมฺเมน กลฺยาณธมฺมตโร’’.

143. Và thế nào là người có thiện pháp hơn người có thiện pháp? Ở đây, có người tự mình từ bỏ việc sát sanh và khuyến khích người khác trong việc từ bỏ sát sanh, ... cho đến ... tự mình là người có chánh kiến và khuyến khích người khác trong việc chánh kiến. Người này được gọi là ‘người có thiện pháp hơn người có thiện pháp’.

๑๔๔. กตโม จ ปุคฺคโล สาวชฺโช? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สาวชฺเชน กายกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, สาวชฺเชน วจีกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, สาวชฺเชน มโนกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สาวชฺโช’’.

144. Và thế nào là người có tội lỗi? Ở đây, có người thành tựu thân nghiệp có tội lỗi, thành tựu khẩu nghiệp có tội lỗi, thành tựu ý nghiệp có tội lỗi. Người này được gọi là ‘người có tội lỗi’.

๑๔๕. กตโม จ ปุคฺคโล วชฺชพหุโล? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สาวชฺเชน พหุลํ กายกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ อปฺปํ อนวชฺเชน, สาวชฺเชน พหุลํ วจีกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ อปฺปํ อนวชฺเชน, สาวชฺเชน พหุลํ มโนกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ อปฺปํ อนวชฺเชน – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘วชฺชพหุโล’’.

145. Thế nào là người có nhiều tội lỗi? Ở đây, có người thành tựu nhiều thân nghiệp có tội lỗi, ít thân nghiệp không có tội lỗi; thành tựu nhiều khẩu nghiệp có tội lỗi, ít khẩu nghiệp không có tội lỗi; thành tựu nhiều ý nghiệp có tội lỗi, ít ý nghiệp không có tội lỗi – người này được gọi là ‘người có nhiều tội lỗi’.

๑๔๖. กตโม [Pg.147] จ ปุคฺคโล อปฺปวชฺโช? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อนวชฺเชน พหุลํ กายกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ อปฺปํ สาวชฺเชน, อนวชฺเชน พหุลํ วจีกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ อปฺปํ สาวชฺเชน, อนวชฺเชน พหุลํ มโนกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ อปฺปํ สาวชฺเชน – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อปฺปวชฺโช’’.

146. Thế nào là người có ít tội lỗi? Ở đây, có người thành tựu nhiều thân nghiệp không có tội lỗi, ít thân nghiệp có tội lỗi; thành tựu nhiều khẩu nghiệp không có tội lỗi, ít khẩu nghiệp có tội lỗi; thành tựu nhiều ý nghiệp không có tội lỗi, ít ý nghiệp có tội lỗi – người này được gọi là ‘người có ít tội lỗi’.

๑๔๗. กตโม จ ปุคฺคโล อนวชฺโช? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อนวชฺเชน กายกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, อนวชฺเชน วจีกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, อนวชฺเชน มโนกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อนวชฺโช’’.

147. Thế nào là người không có tội lỗi? Ở đây, có người thành tựu thân nghiệp không có tội lỗi, thành tựu khẩu nghiệp không có tội lỗi, thành tựu ý nghiệp không có tội lỗi – người này được gọi là ‘người không có tội lỗi’.

๑๔๘. กตโม จ ปุคฺคโล อุคฺฆฏิตญฺญู? ยสฺส ปุคฺคลสฺส สห อุทาหฏเวลาย ธมฺมาภิสมโย โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อุคฺฆฏิตญฺญู’’.

148. Thế nào là người liễu ngộ nhanh? Đối với người nào, sự thông hiểu Giáo pháp xảy ra đồng thời với lúc được nghe lời trình bày – người này được gọi là ‘người liễu ngộ nhanh’.

๑๔๙. กตโม จ ปุคฺคโล วิปญฺจิตญฺญู? ยสฺส ปุคฺคลสฺส สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส วิตฺถาเรน อตฺเถ วิภชิยมาเน ธมฺมาภิสมโย โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘วิปญฺจิตญฺญู’’.

149. Thế nào là người liễu ngộ rộng? Đối với người nào, sự thông hiểu Giáo pháp xảy ra trong khi ý nghĩa của lời nói tóm tắt đang được phân tích một cách chi tiết – người này được gọi là ‘người liễu ngộ rộng’.

๑๕๐. กตโม จ ปุคฺคโล เนยฺโย? ยสฺส ปุคฺคลสฺส อุทฺเทสโต ปริปุจฺฉโต โยนิโส มนสิกโรโต กลฺยาณมิตฺเต เสวโต ภชโต ปยิรุปาสโต เอวํ อนุปุพฺเพน ธมฺมาภิสมโย โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘เนยฺโย’’.

150. Thế nào là người cần được dẫn dắt? Đối với người nào, sự thông hiểu Giáo pháp xảy ra một cách tuần tự như vầy: do việc học thuộc lòng, do việc tra hỏi, do việc tác ý như lý, do việc phụng sự, thân cận, gần gũi các bạn lành – người này được gọi là ‘người cần được dẫn dắt’.

๑๕๑. กตโม จ ปุคฺคโล ปทปรโม? ยสฺส ปุคฺคลสฺส พหุมฺปิ สุณโต พหุมฺปิ ภณโต พหุมฺปิ ธารยโต พหุมฺปิ วาจยโต น ตาย ชาติยา ธมฺมาภิสมโย โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปทปรโม’’.

151. Thế nào là người tối đa chỉ là văn tự? Đối với người nào, dù có nghe nhiều, dù có nói nhiều, dù có ghi nhớ nhiều, dù có đọc tụng nhiều, sự thông hiểu Giáo pháp vẫn không xảy ra trong kiếp sống ấy – người này được gọi là ‘người tối đa chỉ là văn tự’.

๑๕๒. กตโม จ ปุคฺคโล ยุตฺตปฺปฏิภาโน โน มุตฺตปฺปฏิภาโน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน ยุตฺตํ วทติ โน สีฆํ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ยุตฺตปฺปฏิภาโน โน มุตฺตปฺปฏิภาโน’’.

152. Thế nào là người có tài ứng đối hợp lý nhưng không có tài ứng đối nhanh nhạy? Ở đây, có người khi được hỏi câu hỏi, nói ra điều hợp lý nhưng không nói nhanh được – người này được gọi là ‘người có tài ứng đối hợp lý nhưng không có tài ứng đối nhanh nhạy’.

๑๕๓. กตโม [Pg.148] จ ปุคฺคโล มุตฺตปฺปฏิภาโน โน ยุตฺตปฺปฏิภาโน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน สีฆํ วทติ โน ยุตฺตํ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘มุตฺตปฺปฏิภาโน โน ยุตฺตปฺปฏิภาโน’’.

153. Thế nào là người có tài ứng đối nhanh nhạy nhưng không có tài ứng đối hợp lý? Ở đây, có người khi được hỏi câu hỏi, nói nhanh được nhưng không nói ra điều hợp lý – người này được gọi là ‘người có tài ứng đối nhanh nhạy nhưng không có tài ứng đối hợp lý’.

๑๕๔. กตโม จ ปุคฺคโล ยุตฺตปฺปฏิภาโน จ มุตฺตปฺปฏิภาโน จ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน ยุตฺตญฺจ วทติ สีฆญฺจ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ยุตฺตปฺปฏิภาโน จ มุตฺตปฺปฏิภาโน จ’’.

154. Thế nào là người vừa có tài ứng đối hợp lý vừa có tài ứng đối nhanh nhạy? Ở đây, có người khi được hỏi câu hỏi, vừa nói ra điều hợp lý vừa nói nhanh được – người này được gọi là ‘người vừa có tài ứng đối hợp lý vừa có tài ứng đối nhanh nhạy’.

๑๕๕. กตโม จ ปุคฺคโล เนว ยุตฺตปฺปฏิภาโน โน มุตฺตปฺปฏิภาโน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน เนว ยุตฺตํ วทติ โน สีฆํ – อยํ วุจฺจติ, ปุคฺคโล ‘‘เนว ยุตฺตปฺปฏิภาโน โน มุตฺตปฺปฏิภาโน’’.

155. Thế nào là người không có tài ứng đối hợp lý cũng không có tài ứng đối nhanh nhạy? Ở đây, có người khi được hỏi câu hỏi, không nói ra điều hợp lý cũng không nói nhanh được – người này được gọi là ‘người không có tài ứng đối hợp lý cũng không có tài ứng đối nhanh nhạy’.

๑๕๖. ตตฺถ กตเม จตฺตาโร ธมฺมกถิกา ปุคฺคลา? อิเธกจฺโจ ธมฺมกถิโก อปฺปญฺจ ภาสติ อสหิตญฺจ, ปริสา จสฺส น กุสลา โหติ สหิตาสหิตสฺส. เอวรูโป ธมฺมกถิโก เอวรูปาย ปริสาย ธมฺมกถิโกตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

156. Ở đây, bốn hạng người thuyết pháp là những ai? Ở đây, có vị thuyết pháp nói ít và nói điều không có lợi ích, và hội chúng của vị ấy không khéo léo về điều có lợi ích và không có lợi ích. Vị thuyết pháp như vậy với hội chúng như vậy được kể là một vị thuyết pháp.

อิธ ปเนกจฺโจ ธมฺมกถิโก อปฺปญฺจ ภาสติ สหิตญฺจ, ปริสา จสฺส กุสลา โหติ สหิตาสหิตสฺส. เอวรูโป ธมฺมกถิโก เอวรูปาย ปริสาย ธมฺมกถิโกตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

Lại nữa, ở đây có vị thuyết pháp nói ít nhưng nói điều có lợi ích, và hội chúng của vị ấy khéo léo về điều có lợi ích và không có lợi ích. Vị thuyết pháp như vậy với hội chúng như vậy được kể là một vị thuyết pháp.

อิธ ปเนกจฺโจ ธมฺมกถิโก พหุญฺจ ภาสติ อสหิตญฺจ, ปริสา จสฺส น กุสลา โหติ สหิตาสหิตสฺส. เอวรูโป ธมฺมกถิโก เอวรูปาย ปริสาย ธมฺมกถิโกตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ.

Lại nữa, ở đây có vị thuyết pháp nói nhiều nhưng nói điều không có lợi ích, và hội chúng của vị ấy không khéo léo về điều có lợi ích và không có lợi ích. Vị thuyết pháp như vậy với hội chúng như vậy được kể là một vị thuyết pháp.

อิธ ปเนกจฺโจ ธมฺมกถิโก พหุญฺจ ภาสติ สหิตญฺจ, ปริสา จสฺส กุสลา โหติ สหิตาสหิตสฺส. เอวรูโป ธมฺมกถิโก เอวรูปาย ปริสาย ธมฺมกถิโกตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. อิเม จตฺตาโร ‘‘ธมฺมกถิกา ปุคฺคลา’’.

Lại nữa, ở đây có vị thuyết pháp nói nhiều và nói điều có lợi ích, và hội chúng của vị ấy khéo léo về điều có lợi ích và không có lợi ích. Vị thuyết pháp như vậy với hội chúng như vậy được kể là một vị thuyết pháp. Đây là bốn hạng người thuyết pháp.

๑๕๗. ตตฺถ กตเม จตฺตาโร วลาหกูปมา ปุคฺคลา? จตฺตาโร วลาหกา – คชฺชิตา โน วสฺสิตา, วสฺสิตา โน คชฺชิตา, คชฺชิตา จ วสฺสิตา จ, เนว คชฺชิตา โน วสฺสิตา. เอวเมวํ จตฺตาโรเม วลาหกูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร[Pg.149]? คชฺชิตา โน วสฺสิตา, วสฺสิตา โน คชฺชิตา, คชฺชิตา จ วสฺสิตา จ, เนว คชฺชิตา โน วสฺสิตา.

157. Ở đây, bốn hạng người ví như mây là những ai? Có bốn loại mây: sấm vang nhưng không mưa, mưa nhưng không sấm vang, vừa sấm vang vừa mưa, không sấm vang cũng không mưa. Tương tự như vậy, có bốn hạng người này ví như mây đang hiện hữu, có mặt ở đời. Bốn hạng người nào? Sấm vang nhưng không mưa, mưa nhưng không sấm vang, vừa sấm vang vừa mưa, không sấm vang cũng không mưa.

กถญฺจ ปุคฺคโล คชฺชิตา โหติ โน วสฺสิตา? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ภาสิตา โหติ, โน กตฺตา. เอวํ ปุคฺคโล คชฺชิตา โหติ, โน วสฺสิตา. เสยฺยถาปิ โส วลาหโก คชฺชิตา โน วสฺสิตา, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Và thế nào là người sấm vang nhưng không mưa? Ở đây, có người là người nói, không phải là người làm. Như vậy, người ấy sấm vang nhưng không mưa. Ví như đám mây kia sấm vang nhưng không mưa, người này cũng tương tự như vậy.

กถญฺจ ปุคฺคโล วสฺสิตา โหติ โน คชฺชิตา? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล กตฺตา โหติ, โน ภาสิตา. เอวํ ปุคฺคโล วสฺสิตา โหติ โน คชฺชิตา. เสยฺยถาปิ โส วลาหโก วสฺสิตา โน คชฺชิตา, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Và thế nào là người mưa nhưng không sấm vang? Ở đây, có người là người làm, không phải là người nói. Như vậy, người ấy mưa nhưng không sấm vang. Ví như đám mây kia mưa nhưng không sấm vang, người này cũng tương tự như vậy.

กถญฺจ ปุคฺคโล คชฺชิตา จ โหติ วสฺสิตา จ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ภาสิตา จ โหติ, กตฺตา จ. เอวํ ปุคฺคโล คชฺชิตา จ โหติ วสฺสิตา จ. เสยฺยถาปิ โส วลาหโก คชฺชิตา จ วสฺสิตา จ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Và thế nào là người vừa sấm vang vừa mưa? Ở đây, có người vừa là người nói vừa là người làm. Như vậy, người ấy vừa sấm vang vừa mưa. Ví như đám mây kia vừa sấm vang vừa mưa, người này cũng tương tự như vậy.

กถญฺจ ปุคฺคโล เนว คชฺชิตา โหติ โน วสฺสิตา? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล เนว ภาสิตา โหติ โน กตฺตา. เอวํ ปุคฺคโล เนว คชฺชิตา โหติ โน วสฺสิตา. เสยฺยถาปิ โส วลาหโก เนว คชฺชิตา โน วสฺสิตา, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Và thế nào là hạng người không sấm sét cũng không mưa? Ở đây, có hạng người không nói cũng không làm. Như vậy, hạng người này không sấm sét cũng không mưa. Ví như đám mây kia không sấm sét cũng không mưa, hạng người này cũng tương tự như vậy.

อิเม จตฺตาโร วลาหกูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

Bốn hạng người ví như mây này đang hiện hữu, có mặt ở trên đời.

๑๕๘. ตตฺถ กตเม จตฺตาโร มูสิกูปมา ปุคฺคลา? จตสฺโส มูสิกา – คาธํ กตฺตา โน วสิตา, วสิตา โน คาธํ กตฺตา, คาธํ กตฺตา จ วสิตา จ, เนว คาธํ กตฺตา โน วสิตา. เอวเมวํ จตฺตาโรเม มูสิกูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? คาธํ กตฺตา โน วสิตา, วสิตา โน คาธํ กตฺตา, คาธํ กตฺตา จ วสิตา จ, เนว คาธํ กตฺตา โน วสิตา.

158. Ở đây, thế nào là bốn hạng người ví như chuột? Có bốn loại chuột: loại đào hang nhưng không ở, loại ở nhưng không đào hang, loại vừa đào hang vừa ở, và loại không đào hang cũng không ở. Tương tự y như thế, bốn hạng người ví như chuột này đang hiện hữu, có mặt ở trên đời. Bốn hạng người ấy là những ai? Hạng người đào hang nhưng không ở, hạng người ở nhưng không đào hang, hạng người vừa đào hang vừa ở, và hạng người không đào hang cũng không ở.

กถญฺจ ปุคฺคโล คาธํ กตฺตา โหติ โน วสิตา? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถํ อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ [Pg.150] ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล คาธํ กตฺตา โหติ โน วสิตา. เสยฺยถาปิ สา มูสิกา คาธํ กตฺตา โน วสิตา, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Và thế nào là hạng người đào hang nhưng không ở? Ở đây, có hạng người học thuộc lòng Chánh pháp – Kinh, Ứng tụng, Ký thuyết, Kệ ngôn, Cảm hứng ngữ, Như thị thuyết, Bổn sanh, Vị tằng hữu pháp, Phương quảng. Vị ấy không như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ,’ không như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ tập,’ không như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ diệt,’ không như thật tuệ tri: ‘Đây là con đường đưa đến khổ diệt.’ Như vậy, hạng người này là người đào hang nhưng không ở. Ví như con chuột kia đào hang nhưng không ở, hạng người này cũng tương tự như vậy.

กถญฺจ ปุคฺคโล วสิตา โหติ โน คาธํ กตฺตา? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ธมฺมํ น ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถํ อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล วสิตา โหติ โน คาธํ กตฺตา. เสยฺยถาปิ สา มูสิกา วสิตา โน คาธํ กตฺตา, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Và thế nào là hạng người ở nhưng không đào hang? Ở đây, có hạng người không học thuộc lòng Chánh pháp – Kinh, Ứng tụng, Ký thuyết, Kệ ngôn, Cảm hứng ngữ, Như thị thuyết, Bổn sanh, Vị tằng hữu pháp, Phương quảng. Vị ấy như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ,’ như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ tập,’ như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ diệt,’ như thật tuệ tri: ‘Đây là con đường đưa đến khổ diệt.’ Như vậy, hạng người này là người ở nhưng không đào hang. Ví như con chuột kia ở nhưng không đào hang, hạng người này cũng tương tự như vậy.

กถญฺจ ปุคฺคโล คาธํ กตฺตา จ โหติ วสิตา จ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถํ อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล คาธํ กตฺตา จ โหติ วสิตา จ. เสยฺยถาปิ สา มูสิกา คาธํ กตฺตา จ วสิตา จ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Và thế nào là hạng người vừa đào hang vừa ở? Ở đây, có hạng người học thuộc lòng Chánh pháp – Kinh, Ứng tụng, Ký thuyết, Kệ ngôn, Cảm hứng ngữ, Như thị thuyết, Bổn sanh, Vị tằng hữu pháp, Phương quảng. Vị ấy như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ,’ như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ tập,’ như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ diệt,’ như thật tuệ tri: ‘Đây là con đường đưa đến khổ diệt.’ Như vậy, hạng người này là người vừa đào hang vừa ở. Ví như con chuột kia vừa đào hang vừa ở, hạng người này cũng tương tự như vậy.

กถญฺจ ปุคฺคโล เนว คาธํ กตฺตา โหติ โน วสิตา? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ธมฺมํ น ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถํ อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล เนว คาธํ กตฺตา โหติ โน วสิตา. เสยฺยถาปิ สา มูสิกา เนว คาธํ กตฺตา โน วสิตา, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Và thế nào là hạng người không đào hang cũng không ở? Ở đây, có hạng người không học thuộc lòng Chánh pháp – Kinh, Ứng tụng, Ký thuyết, Kệ ngôn, Cảm hứng ngữ, Như thị thuyết, Bổn sanh, Vị tằng hữu pháp, Phương quảng. Vị ấy không như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ,’ không như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ tập,’ không như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ diệt,’ không như thật tuệ tri: ‘Đây là con đường đưa đến khổ diệt.’ Như vậy, hạng người này là người không đào hang cũng không ở. Ví như con chuột kia không đào hang cũng không ở, hạng người này cũng tương tự như vậy.

อิเม จตฺตาโร มูสิกูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

Bốn hạng người ví như chuột này đang hiện hữu, có mặt ở trên đời.

๑๕๙. ตตฺถ [Pg.151] กตเม จตฺตาโร อมฺพูปมา ปุคฺคลา? จตฺตาริ อมฺพานิ – อามํ ปกฺกวณฺณิ, ปกฺกํ อามวณฺณิ, อามํ อามวณฺณิ, ปกฺกํ ปกฺกวณฺณิ. เอวเมวํ จตฺตาโรเม อมฺพูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อาโม ปกฺกวณฺณี, ปกฺโก อามวณฺณี, อาโม อามวณฺณี, ปกฺโก ปกฺกวณฺณี.

159. Ở đây, thế nào là bốn hạng người ví như xoài? Có bốn loại xoài: xoài sống có vẻ ngoài chín, xoài chín có vẻ ngoài sống, xoài sống có vẻ ngoài sống, và xoài chín có vẻ ngoài chín. Tương tự y như thế, bốn hạng người ví như xoài này đang hiện hữu, có mặt ở trên đời. Bốn hạng người ấy là những ai? Hạng người sống có vẻ ngoài chín, hạng người chín có vẻ ngoài sống, hạng người sống có vẻ ngoài sống, và hạng người chín có vẻ ngoài chín.

กถญฺจ ปุคฺคโล อาโม โหติ ปกฺกวณฺณี? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล อาโม โหติ ปกฺกวณฺณี. เสยฺยถาปิ ตํ อมฺพํ อามํ ปกฺกวณฺณิ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Và thế nào là hạng người sống nhưng có vẻ ngoài chín? Ở đây, có hạng người có dáng vẻ khả ái trong việc đi tới, đi lui, nhìn thẳng, nhìn nghiêng, co tay, duỗi tay, trong việc mang y kép, bình bát, và y phục. Vị ấy không như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ,’ không như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ tập,’ không như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ diệt,’ không như thật tuệ tri: ‘Đây là con đường đưa đến khổ diệt.’ Như vậy, hạng người này là người sống nhưng có vẻ ngoài chín. Ví như quả xoài kia sống nhưng có vẻ ngoài chín, hạng người này cũng tương tự như vậy.

กถญฺจ ปุคฺคโล ปกฺโก โหติ อามวณฺณี? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส น ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล ปกฺโก โหติ อามวณฺณี. เสยฺยถาปิ ตํ อมฺพํ ปกฺกํ อามวณฺณิ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Và thế nào là hạng người chín nhưng có vẻ ngoài sống? Ở đây, có hạng người không có dáng vẻ khả ái trong việc đi tới, đi lui, nhìn thẳng, nhìn nghiêng, co tay, duỗi tay, trong việc mang y kép, bình bát, và y phục. Vị ấy như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ,’ như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ tập,’ như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ diệt,’ như thật tuệ tri: ‘Đây là con đường đưa đến khổ diệt.’ Như vậy, hạng người này là người chín nhưng có vẻ ngoài sống. Ví như quả xoài kia chín nhưng có vẻ ngoài sống, hạng người này cũng tương tự như vậy.

กถญฺจ ปุคฺคโล อาโม โหติ อามวณฺณี? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส น ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล อาโม โหติ อามวณฺณี. เสยฺยถาปิ ตํ อมฺพํ อามํ อามวณฺณิ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Và thế nào là người còn xanh và có vẻ ngoài còn xanh? Ở đây, đối với một hạng người, việc đi tới, đi lui, nhìn thẳng, nhìn nghiêng, co tay, duỗi tay, việc mang y tăng-già-lê, bát, và y không được khả ái. Vị ấy không như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ’, ... cho đến ... ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ’. Như vậy, người ấy là còn xanh và có vẻ ngoài còn xanh. Ví như quả xoài kia còn xanh và có vẻ ngoài còn xanh, người này cũng tương tự như vậy.

กถญฺจ ปุคฺคโล ปกฺโก โหติ ปกฺกวณฺณี? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ [Pg.152] …เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล ปกฺโก โหติ ปกฺกวณฺณี. เสยฺยถาปิ ตํ อมฺพํ ปกฺกํ ปกฺกวณฺณิ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Và thế nào là người đã chín và có vẻ ngoài đã chín? Ở đây, đối với một hạng người, việc đi tới, đi lui, nhìn thẳng, nhìn nghiêng, co tay, duỗi tay, việc mang y tăng-già-lê, bát, và y được khả ái. Vị ấy như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ’, ... cho đến ... ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ’. Như vậy, người ấy là đã chín và có vẻ ngoài đã chín. Ví như quả xoài kia đã chín và có vẻ ngoài đã chín, người này cũng tương tự như vậy.

อิเม จตฺตาโร อมฺพูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

Bốn hạng người ví như quả xoài này có mặt, hiện hữu ở trên đời.

๑๖๐. ตตฺถ กตเม จตฺตาโร กุมฺภูปมา ปุคฺคลา? จตฺตาโร กุมฺภา – ตุจฺโฉ ปิหิโต, ปูโร วิวโฏ, ตุจฺโฉ วิวโฏ, ปูโร ปิหิโต. เอวเมวํ จตฺตาโรเม กุมฺภูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? ตุจฺโฉ ปิหิโต, ปูโร วิวโฏ, ตุจฺโฉ วิวโฏ, ปูโร ปิหิโต.

160. Trong ấy, thế nào là bốn hạng người ví như cái ghè? Có bốn cái ghè: rỗng và được đậy kín, đầy và được mở ra, rỗng và được mở ra, đầy và được đậy kín. Cũng tương tự như vậy, bốn hạng người ví như cái ghè này có mặt, hiện hữu ở trên đời. Thế nào là bốn? Người ví như cái ghè rỗng và được đậy kín, người ví như cái ghè đầy và được mở ra, người ví như cái ghè rỗng và được mở ra, người ví như cái ghè đầy và được đậy kín.

กถญฺจ ปุคฺคโล ตุจฺโฉ โหติ ปิหิโต? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล ตุจฺโฉ โหติ ปิหิโต. เสยฺยถาปิ โส กุมฺโภ ตุจฺโฉ ปิหิโต, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Và thế nào là người rỗng và được đậy kín? Ở đây, đối với một hạng người, việc đi tới, đi lui, nhìn thẳng, nhìn nghiêng, co tay, duỗi tay, việc mang y tăng-già-lê, bát, và y được khả ái. Vị ấy không như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ’, ... cho đến ... ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ’. Như vậy, người ấy là rỗng và được đậy kín. Ví như cái ghè kia rỗng và được đậy kín, người này cũng tương tự như vậy.

กถญฺจ ปุคฺคโล ปูโร โหติ วิวโฏ? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส น ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล ปูโร โหติ วิวโฏ. เสยฺยถาปิ โส กุมฺโภ ปูโร วิวโฏ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Và thế nào là người đầy và được mở ra? Ở đây, đối với một hạng người, việc đi tới, đi lui, nhìn thẳng, nhìn nghiêng, co tay, duỗi tay, việc mang y tăng-già-lê, bát, và y không được khả ái. Vị ấy như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ’, ... cho đến ... ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ’. Như vậy, người ấy là đầy và được mở ra. Ví như cái ghè kia đầy và được mở ra, người này cũng tương tự như vậy.

กถญฺจ ปุคฺคโล ตุจฺโฉ โหติ วิวโฏ? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส น ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล ตุจฺโฉ โหติ วิวโฏ. เสยฺยถาปิ โส กุมฺโภ ตุจฺโฉ วิวโฏ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Và thế nào là người rỗng và được mở ra? Ở đây, đối với một hạng người, việc đi tới, đi lui, nhìn thẳng, nhìn nghiêng, co tay, duỗi tay, việc mang y tăng-già-lê, bát, và y không được khả ái. Vị ấy không như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ’, ... cho đến ... ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ’. Như vậy, người ấy là rỗng và được mở ra. Ví như cái ghè kia rỗng và được mở ra, người này cũng tương tự như vậy.

กถญฺจ ปุคฺคโล ปูโร โหติ ปิหิโต? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ [Pg.153] ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล ปูโร โหติ ปิหิโต. เสยฺยถาปิ โส กุมฺโภ ปูโร ปิหิโต, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. อิเม จตฺตาโร กุมฺภูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

Và thế nào là người đầy và được đậy kín? Ở đây, đối với một hạng người, việc đi tới, đi lui, nhìn thẳng, nhìn nghiêng, co tay, duỗi tay, việc mang y tăng-già-lê, bát, và y được khả ái. Vị ấy như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ’, ... cho đến ... ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ’. Như vậy, người ấy là đầy và được đậy kín. Ví như cái ghè kia đầy và được đậy kín, người này cũng tương tự như vậy. Bốn hạng người ví như cái ghè này có mặt, hiện hữu ở trên đời.

๑๖๑. ตตฺถ กตเม จตฺตาโร อุทกรหทูปมา ปุคฺคลา? จตฺตาโร อุทกรหทา – อุตฺตาโน คมฺภีโรภาโส, คมฺภีโร อุตฺตาโนภาโส, อุตฺตาโน อุตฺตาโนภาโส, คมฺภีโร คมฺภีโรภาโส. เอวเมวํ จตฺตาโรเม อุทกรหทูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อุตฺตาโน คมฺภีโรภาโส, คมฺภีโร อุตฺตาโนภาโส, อุตฺตาโน อุตฺตาโนภาโส, คมฺภีโร คมฺภีโรภาโส.

161. Trong ấy, thế nào là bốn hạng người ví như hồ nước? Có bốn hồ nước: cạn nhưng có vẻ sâu, sâu nhưng có vẻ cạn, cạn và có vẻ cạn, sâu và có vẻ sâu. Cũng tương tự như vậy, bốn hạng người ví như hồ nước này có mặt, hiện hữu ở trên đời. Thế nào là bốn? Người ví như hồ nước cạn nhưng có vẻ sâu, người ví như hồ nước sâu nhưng có vẻ cạn, người ví như hồ nước cạn và có vẻ cạn, người ví như hồ nước sâu và có vẻ sâu.

กถญฺจ ปุคฺคโล อุตฺตาโน โหติ คมฺภีโรภาโส? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล อุตฺตาโน โหติ คมฺภีโรภาโส. เสยฺยถาปิ โส อุทกรหโท อุตฺตาโน คมฺภีโรภาโส, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Và thế nào là người cạn nhưng có vẻ sâu? Ở đây, đối với một hạng người, việc đi tới, đi lui, nhìn thẳng, nhìn nghiêng, co tay, duỗi tay, việc mang y tăng-già-lê, bát, và y được khả ái. Vị ấy không như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ’, ... cho đến ... ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ’. Như vậy, người ấy là cạn nhưng có vẻ sâu. Ví như hồ nước kia cạn nhưng có vẻ sâu, người này cũng tương tự như vậy.

กถญฺจ ปุคฺคโล คมฺภีโร โหติ อุตฺตาโนภาโส? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส น ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล คมฺภีโร โหติ อุตฺตาโนภาโส. เสยฺยถาปิ โส อุทกรหโท คมฺภีโร อุตฺตาโนภาโส, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Và thế nào là người sâu nhưng có vẻ cạn? Ở đây, đối với một hạng người, việc đi tới, đi lui, nhìn thẳng, nhìn nghiêng, co tay, duỗi tay, việc mang y tăng-già-lê, bát, và y không được khả ái. Vị ấy như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ’, ... cho đến ... ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ’. Như vậy, người ấy là sâu nhưng có vẻ cạn. Ví như hồ nước kia sâu nhưng có vẻ cạn, người này cũng tương tự như vậy.

กถญฺจ ปุคฺคโล อุตฺตาโน โหติ อุตฺตาโนภาโส? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส น ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ [Pg.154] นปฺปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล อุตฺตาโน โหติ อุตฺตาโนภาโส. เสยฺยถาปิ โส อุทกรหโท อุตฺตาโน อุตฺตาโนภาโส, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Thế nào là người nông cạn và có vẻ nông cạn? Ở đây, có hạng người mà việc đi tới, đi lui, nhìn thẳng, nhìn nghiêng, co tay, duỗi tay, việc mang y kép, bát, và y của người ấy là không có vẻ trang nghiêm. Người ấy không biết như thật rằng: ‘Đây là khổ,’... cho đến... ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ.’ Như vậy, người ấy là nông cạn và có vẻ nông cạn. Ví như hồ nước kia nông cạn và có vẻ nông cạn, người này cũng có ví dụ tương tự như thế.

กถญฺจ ปุคฺคโล คมฺภีโร โหติ คมฺภีโรภาโส? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล คมฺภีโร โหติ คมฺภีโรภาโส. เสยฺยถาปิ โส อุทกรหโท คมฺภีโร คมฺภีโรภาโส, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. อิเม จตฺตาโร อุทกรหทูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

Thế nào là người sâu sắc và có vẻ sâu sắc? Ở đây, có hạng người mà việc đi tới, đi lui, nhìn thẳng, nhìn nghiêng, co tay, duỗi tay, việc mang y kép, bát, và y của người ấy là có vẻ trang nghiêm. Người ấy biết như thật rằng: ‘Đây là khổ,’... cho đến... ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ.’ Như vậy, người ấy là sâu sắc và có vẻ sâu sắc. Ví như hồ nước kia sâu sắc và có vẻ sâu sắc, người này cũng có ví dụ tương tự như thế. Bốn hạng người ví như hồ nước này đang có mặt, hiện hữu ở trên đời.

๑๖๒. ตตฺถ กตเม จตฺตาโร พลีพทฺทูปมา ปุคฺคลา? จตฺตาโร พลีพทฺทา – สกควจณฺโฑ โน ปรควจณฺโฑ, ปรควจณฺโฑ โน สกควจณฺโฑ, สกควจณฺโฑ จ ปรควจณฺโฑ จ, เนว สกควจณฺโฑ โน ปรควจณฺโฑ. เอวเมวํ จตฺตาโรเม พลีพทฺทูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? สกควจณฺโฑ โน ปรควจณฺโฑ, ปรควจณฺโฑ โน สกควจณฺโฑ, สกควจณฺโฑ จ ปรควจณฺโฑ จ, เนว สกควจณฺโฑ โน ปรควจณฺโฑ.

162. Trong các hạng người ấy, thế nào là bốn hạng người ví như con bò đực? Có bốn loại bò đực: hung dữ với đàn của mình, không hung dữ với đàn khác; hung dữ với đàn khác, không hung dữ với đàn của mình; hung dữ với đàn của mình và cũng hung dữ với đàn khác; không hung dữ với đàn của mình và cũng không hung dữ với đàn khác. Cũng tương tự như vậy, bốn hạng người ví như con bò đực này đang có mặt, hiện hữu ở trên đời. Thế nào là bốn hạng? Hung dữ với đàn của mình, không hung dữ với đàn khác; hung dữ với đàn khác, không hung dữ với đàn của mình; hung dữ với đàn của mình và cũng hung dữ với đàn khác; không hung dữ với đàn của mình và cũng không hung dữ với đàn khác.

กถญฺจ ปุคฺคโล สกควจณฺโฑ โหติ โน ปรควจณฺโฑ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สกปริสํ อุพฺเพชิตา โหติ, โน ปรปริสํ. เอวํ ปุคฺคโล สกควจณฺโฑ โหติ โน ปรควจณฺโฑ. เสยฺยถาปิ โส พลีพทฺโท สกควจณฺโฑ โน ปรควจณฺโฑ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Thế nào là người hung dữ với đàn của mình, không hung dữ với đàn khác? Ở đây, có hạng người làm cho hội chúng của mình kinh sợ, nhưng không làm cho hội chúng của người khác. Như vậy, người ấy là hung dữ với đàn của mình, không hung dữ với đàn khác. Ví như con bò đực kia hung dữ với đàn của mình, không hung dữ với đàn khác, người này cũng có ví dụ tương tự như thế.

กถญฺจ ปุคฺคโล ปรควจณฺโฑ โหติ โน สกควจณฺโฑ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปรปริสํ อุพฺเพชิตา โหติ, โน สกปริสํ. เอวํ ปุคฺคโล ปรควจณฺโฑ โหติ โน สกควจณฺโฑ. เสยฺยถาปิ โส พลีพทฺโท ปรควจณฺโฑ โน สกควจณฺโฑ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Thế nào là người hung dữ với đàn khác, không hung dữ với đàn của mình? Ở đây, có hạng người làm cho hội chúng của người khác kinh sợ, nhưng không làm cho hội chúng của mình. Như vậy, người ấy là hung dữ với đàn khác, không hung dữ với đàn của mình. Ví như con bò đực kia hung dữ với đàn khác, không hung dữ với đàn của mình, người này cũng có ví dụ tương tự như thế.

กถญฺจ ปุคฺคโล สกควจณฺโฑ จ โหติ ปรควจณฺโฑ จ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สกปริสญฺจ อุพฺเพชิตา โหติ, ปรปริสญฺจ. เอวํ ปุคฺคโล [Pg.155] สกควจณฺโฑ จ โหติ ปรควจณฺโฑ จ. เสยฺยถาปิ โส พลีพทฺโท สกควจณฺโฑ จ ปรควจณฺโฑ จ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Thế nào là người vừa hung dữ với đàn của mình, vừa hung dữ với đàn khác? Ở đây, có hạng người làm cho hội chúng của mình kinh sợ và cũng làm cho hội chúng của người khác. Như vậy, người ấy là vừa hung dữ với đàn của mình, vừa hung dữ với đàn khác. Ví như con bò đực kia vừa hung dữ với đàn của mình, vừa hung dữ với đàn khác, người này cũng có ví dụ tương tự như thế.

กถญฺจ ปุคฺคโล เนว สกควจณฺโฑ โหติ โน ปรควจณฺโฑ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล เนว สกปริสํ อุพฺเพชิตา โหติ โน ปรปริสํ. เอวํ ปุคฺคโล เนว สกควจณฺโฑ โหติ โน ปรควจณฺโฑ. เสยฺยถาปิ โส พลีพทฺโท เนว สกควจณฺโฑ โน ปรควจณฺโฑ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. อิเม จตฺตาโร พลีพทฺทูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

Thế nào là người không hung dữ với đàn của mình, cũng không hung dữ với đàn khác? Ở đây, có hạng người không làm cho hội chúng của mình kinh sợ, cũng không làm cho hội chúng của người khác. Như vậy, người ấy là không hung dữ với đàn của mình, cũng không hung dữ với đàn khác. Ví như con bò đực kia không hung dữ với đàn của mình, cũng không hung dữ với đàn khác, người này cũng có ví dụ tương tự như thế. Bốn hạng người ví như con bò đực này đang có mặt, hiện hữu ở trên đời.

๑๖๓. ตตฺถ กตเม จตฺตาโร อาสีวิสูปมา ปุคฺคลา? จตฺตาโร อาสีวิสา – อาคตวิโส โน โฆรวิโส, โฆรวิโส โน อาคตวิโส, อาคตวิโส จ โฆรวิโส จ, เนว อาคตวิโส โน โฆรวิโส. เอวเมวํ จตฺตาโรเม อาสีวิสูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อาคตวิโส โน โฆรวิโส, โฆรวิโส โน อาคตวิโส, อาคตวิโส จ โฆรวิโส จ, เนว อาคตวิโส โน โฆรวิโส.

163. Trong các hạng người ấy, thế nào là bốn hạng người ví như loài rắn độc? Có bốn loại rắn độc: có nọc độc phát tác nhanh, không có nọc độc ghê gớm; có nọc độc ghê gớm, không có nọc độc phát tác nhanh; vừa có nọc độc phát tác nhanh, vừa có nọc độc ghê gớm; không có nọc độc phát tác nhanh, cũng không có nọc độc ghê gớm. Cũng tương tự như vậy, bốn hạng người ví như loài rắn độc này đang có mặt, hiện hữu ở trên đời. Thế nào là bốn hạng? Có nọc độc phát tác nhanh, không có nọc độc ghê gớm; có nọc độc ghê gớm, không có nọc độc phát tác nhanh; vừa có nọc độc phát tác nhanh, vừa có nọc độc ghê gớm; không có nọc độc phát tác nhanh, cũng không có nọc độc ghê gớm.

กถญฺจ ปุคฺคโล อาคตวิโส โหติ โน โฆรวิโส? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ น จิรํ ทีฆรตฺตํ อนุเสติ. เอวํ ปุคฺคโล อาคตวิโส โหติ, โน โฆรวิโส. เสยฺยถาปิ โส อาสีวิโส อาคตวิโส โน โฆรวิโส, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Thế nào là người có nọc độc phát tác nhanh, không có nọc độc ghê gớm? Ở đây, có hạng người thường hay phẫn nộ. Và cơn phẫn nộ ấy của người ấy không tồn tại tiềm ẩn lâu dài. Như vậy, người ấy là có nọc độc phát tác nhanh, không có nọc độc ghê gớm. Ví như loài rắn độc kia có nọc độc phát tác nhanh, không có nọc độc ghê gớm, người này cũng có ví dụ tương tự như thế.

กถญฺจ ปุคฺคโล โฆรวิโส โหติ โน อาคตวิโส? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล นเหว โข อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ จิรํ ทีฆรตฺตํ อนุเสติ. เอวํ ปุคฺคโล โฆรวิโส โหติ, โน อาคตวิโส. เสยฺยถาปิ โส อาสีวิโส โฆรวิโส โน อาคตวิโส, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Thế nào là người có nọc độc ghê gớm, không có nọc độc phát tác nhanh? Ở đây, có hạng người không thường hay phẫn nộ. Và cơn phẫn nộ ấy của người ấy tồn tại tiềm ẩn lâu dài. Như vậy, người ấy là có nọc độc ghê gớm, không có nọc độc phát tác nhanh. Ví như loài rắn độc kia có nọc độc ghê gớm, không có nọc độc phát tác nhanh, người này cũng có ví dụ tương tự như thế.

กถญฺจ ปุคฺคโล อาคตวิโส จ โหติ โฆรวิโส จ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ จิรํ ทีฆรตฺตํ อนุเสติ. เอวํ ปุคฺคโล อาคตวิโส จ โหติ โฆรวิโส จ. เสยฺยถาปิ [Pg.156] โส อาสีวิโส อาคตวิโส จ โฆรวิโส จ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Thế nào là người vừa có nọc độc phát tác nhanh, vừa có nọc độc ghê gớm? Ở đây, có hạng người thường hay phẫn nộ. Và cơn phẫn nộ ấy của người ấy tồn tại tiềm ẩn lâu dài. Như vậy, người ấy là vừa có nọc độc phát tác nhanh, vừa có nọc độc ghê gớm. Ví như loài rắn độc kia vừa có nọc độc phát tác nhanh, vừa có nọc độc ghê gớm, người này cũng có ví dụ tương tự như thế.

กถญฺจ ปุคฺคโล เนว อาคตวิโส โหติ โน โฆรวิโส? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล นเหว โข อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ น จิรํ ทีฆรตฺตํ อนุเสติ. เอวํ ปุคฺคโล เนว อาคตวิโส โหติ โน โฆรวิโส. เสยฺยถาปิ โส อาสีวิโส เนว อาคตวิโส โน โฆรวิโส, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. อิเม จตฺตาโร อาสีวิสูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

Thế nào là người không có nọc độc phát tác nhanh, cũng không có nọc độc ghê gớm? Ở đây, có hạng người không thường hay phẫn nộ. Và cơn phẫn nộ ấy của người ấy không tồn tại tiềm ẩn lâu dài. Như vậy, người ấy là không có nọc độc phát tác nhanh, cũng không có nọc độc ghê gớm. Ví như loài rắn độc kia không có nọc độc phát tác nhanh, cũng không có nọc độc ghê gớm, người này cũng có ví dụ tương tự như thế. Bốn hạng người ví như loài rắn độc này đang có mặt, hiện hữu ở trên đời.

๑๖๔. กถญฺจ ปุคฺคโล อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ทุปฺปฏิปนฺนานํ มิจฺฉาปฏิปนฺนานํ ติตฺถิยานํ ติตฺถิยสาวกานํ วณฺณํ ภาสติ – ‘‘สุปฺปฏิปนฺนา’’ อิติปิ, ‘‘สมฺมาปฏิปนฺนา’’ อิติปีติ. เอวํ ปุคฺคโล อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ.

164. Thế nào là người không thẩm xét, không thẩm tra, lại nói lời tán dương người không đáng tán dương? Ở đây, có người nói lời tán dương các người theo ngoại đạo và các đệ tử của người theo ngoại đạo là những người có thực hành xấu xa, có thực hành sai lầm rằng: ‘(Họ) là những người có thực hành tốt đẹp,’ ‘(Họ) là những người có thực hành đúng đắn.’ Như vậy là người không thẩm xét, không thẩm tra, lại nói lời tán dương người không đáng tán dương.

กถญฺจ ปุคฺคโล อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สุปฺปฏิปนฺนานํ สมฺมาปฏิปนฺนานํ พุทฺธานํ พุทฺธสาวกานํ อวณฺณํ ภาสติ – ‘‘ทุปฺปฏิปนฺนา’’ อิติปิ, ‘‘มิจฺฉาปฏิปนฺนา’’ อิติปีติ. เอวํ ปุคฺคโล อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ.

Thế nào là người không thẩm xét, không thẩm tra, lại nói lời không tán dương người đáng tán dương? Ở đây, có người nói lời không tán dương các vị Phật và các đệ tử của đức Phật là những người có thực hành tốt đẹp, có thực hành đúng đắn rằng: ‘(Họ) là những người có thực hành xấu xa,’ ‘(Họ) là những người có thực hành sai lầm.’ Như vậy là người không thẩm xét, không thẩm tra, lại nói lời không tán dương người đáng tán dương.

กถญฺจ ปุคฺคโล อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํสิตา โหติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ทุปฺปฏิปทาย มิจฺฉาปฏิปทาย ปสาทํ ชเนติ – ‘‘สุปฺปฏิปทา’’ อิติปิ, ‘‘สมฺมาปฏิปทา’’ อิติปีติ. เอวํ ปุคฺคโล อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํสิตา โหติ.

Thế nào là người không thẩm xét, không thẩm tra, lại thể hiện niềm tin ở nơi không đáng tin? Ở đây, có người sanh khởi niềm tin đối với sự thực hành xấu xa, sự thực hành sai lầm rằng: ‘(Đây) là sự thực hành tốt đẹp,’ ‘(Đây) là sự thực hành đúng đắn.’ Như vậy là người không thẩm xét, không thẩm tra, lại thể hiện niềm tin ở nơi không đáng tin.

กถญฺจ ปุคฺคโล อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํสิตา โหติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สุปฺปฏิปทาย สมฺมาปฏิปทาย อปฺปสาทํ ชเนติ – ‘‘ทุปฺปฏิปทา’’ อิติปิ, ‘‘มิจฺฉาปฏิปทา’’ อิติปีติ. เอวํ ปุคฺคโล อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํสิตา โหติ.

Thế nào là người không thẩm xét, không thẩm tra, lại thể hiện sự không tin ở nơi đáng tin? Ở đây, có người sanh khởi sự không tin đối với sự thực hành tốt đẹp, sự thực hành đúng đắn rằng: ‘(Đây) là sự thực hành xấu xa,’ ‘(Đây) là sự thực hành sai lầm.’ Như vậy là người không thẩm xét, không thẩm tra, lại thể hiện sự không tin ở nơi đáng tin.

๑๖๕. กถญฺจ [Pg.157] ปุคฺคโล อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ทุปฺปฏิปนฺนานํ มิจฺฉาปฏิปนฺนานํ ติตฺถิยานํ ติตฺถิยสาวกานํ อวณฺณํ ภาสติ – ‘‘ทุปฺปฏิปนฺนา’’ อิติปิ, ‘‘มิจฺฉาปฏิปนฺนา’’ อิติปีติ. เอวํ ปุคฺคโล อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ.

165. Thế nào là người sau khi thẩm xét, sau khi thẩm tra, lại nói lời không tán dương người không đáng tán dương? Ở đây, có người nói lời không tán dương các người theo ngoại đạo và các đệ tử của người theo ngoại đạo là những người có thực hành xấu xa, có thực hành sai lầm rằng: ‘(Họ) là những người có thực hành xấu xa,’ ‘(Họ) là những người có thực hành sai lầm.’ Như vậy là người sau khi thẩm xét, sau khi thẩm tra, lại nói lời không tán dương người không đáng tán dương.

กถญฺจ ปุคฺคโล อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สุปฺปฏิปนฺนานํ สมฺมาปฏิปนฺนานํ พุทฺธานํ พุทฺธสาวกานํ วณฺณํ ภาสติ – ‘‘สุปฺปฏิปนฺนา’’ อิติปิ, ‘‘สมฺมาปฏิปนฺนา’’ อิติปีติ. เอวํ ปุคฺคโล อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ.

Thế nào là người sau khi thẩm xét, sau khi thẩm tra, lại nói lời tán dương người đáng tán dương? Ở đây, có người nói lời tán dương các vị Phật và các đệ tử của đức Phật là những người có thực hành tốt đẹp, có thực hành đúng đắn rằng: ‘(Họ) là những người có thực hành tốt đẹp,’ ‘(Họ) là những người có thực hành đúng đắn.’ Như vậy là người sau khi thẩm xét, sau khi thẩm tra, lại nói lời tán dương người đáng tán dương.

กถญฺจ ปุคฺคโล อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํสิตา โหติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ทุปฺปฏิปทาย มิจฺฉาปฏิปทาย อปฺปสาทํ ชเนติ – ‘‘ทุปฺปฏิปทา’’ อิติปิ, ‘‘มิจฺฉาปฏิปทา’’ อิติปีติ. เอวํ ปุคฺคโล อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํสิตา โหติ.

Thế nào là người sau khi thẩm xét, sau khi thẩm tra, lại thể hiện sự không tin ở nơi không đáng tin? Ở đây, có người sanh khởi sự không tin đối với sự thực hành xấu xa, sự thực hành sai lầm rằng: ‘(Đây) là sự thực hành xấu xa,’ ‘(Đây) là sự thực hành sai lầm.’ Như vậy là người sau khi thẩm xét, sau khi thẩm tra, lại thể hiện sự không tin ở nơi không đáng tin.

กถญฺจ ปุคฺคโล อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํสิตา โหติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สุปฺปฏิปทาย สมฺมาปฏิปทาย ปสาทํ ชเนติ – ‘‘สุปฺปฏิปทา’’ อิติปิ, ‘‘สมฺมาปฏิปทา’’ อิติปีติ. เอวํ ปุคฺคโล อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํสิตา โหติ.

Thế nào là người sau khi thẩm xét, sau khi thẩm tra, lại thể hiện niềm tin ở nơi đáng tin? Ở đây, có người sanh khởi niềm tin đối với sự thực hành tốt đẹp, sự thực hành đúng đắn rằng: ‘(Đây) là sự thực hành tốt đẹp,’ ‘(Đây) là sự thực hành đúng đắn.’ Như vậy là người sau khi thẩm xét, sau khi thẩm tra, lại thể hiện niềm tin ở nơi đáng tin.

๑๖๖. กถญฺจ ปุคฺคโล อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โน จ โข วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล วณฺโณปิ สํวิชฺชติ อวณฺโณปิ สํวิชฺชติ. โย ตตฺถ อวณฺโณ ตํ ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โย ตตฺถ วณฺโณ ตํ น ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน. เอวํ ปุคฺคโล อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โน จ โข วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน.

166. Thế nào là người nói lời không tán dương về người không đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời; nhưng lại không nói lời tán dương về người đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời? Ở đây, có người vừa có điều đáng tán dương, vừa có điều không đáng tán dương. Ở đó, điều gì không đáng tán dương thì người ấy nói ra, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời; còn điều gì đáng tán dương thì người ấy không nói ra, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời. Như vậy là người nói lời không tán dương về người không đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời; nhưng lại không nói lời tán dương về người đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời.

กถญฺจ ปุคฺคโล วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โน จ โข อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล วณฺโณปิ สํวิชฺชติ อวณฺโณปิ สํวิชฺชติ[Pg.158]. โย ตตฺถ วณฺโณ ตํ ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โย ตตฺถ อวณฺโณ ตํ น ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน. เอวํ ปุคฺคโล วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โน จ โข อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน.

Thế nào là người nói lời tán dương về người đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời; nhưng lại không nói lời không tán dương về người không đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời? Ở đây, có người vừa có điều đáng tán dương, vừa có điều không đáng tán dương. Ở đó, điều gì đáng tán dương thì người ấy nói ra, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời; còn điều gì không đáng tán dương thì người ấy không nói ra, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời. Như vậy là người nói lời tán dương về người đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời; nhưng lại không nói lời không tán dương về người không đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời.

กถญฺจ ปุคฺคโล อวณฺณารหสฺส จ อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, วณฺณารหสฺส จ วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล วณฺโณปิ สํวิชฺชติ อวณฺโณปิ สํวิชฺชติ. โย ตตฺถ อวณฺโณ ตํ ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โยปิ ตตฺถ วณฺโณ ตมฺปิ ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน. ตตฺร กาลญฺญู โหติ ตสฺส ปญฺหสฺส เวยฺยากรณาย. เอวํ ปุคฺคโล อวณฺณารหสฺส จ อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, วณฺณารหสฺส จ วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน.

Thế nào là người nói lời không tán dương về người không đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời; và nói lời tán dương về người đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời? Ở đây, có người vừa có điều đáng tán dương, vừa có điều không đáng tán dương. Ở đó, điều gì không đáng tán dương thì người ấy nói ra, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời; và điều gì đáng tán dương thì người ấy cũng nói ra, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời. Về việc ấy, vị ấy là người biết thời để trả lời cho câu hỏi ấy. Như vậy là người nói lời không tán dương về người không đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời; và nói lời tán dương về người đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời.

กถญฺจ ปุคฺคโล เนว อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โนปิ วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล วณฺโณปิ สํวิชฺชติ อวณฺโณปิ สํวิชฺชติ. โย ตตฺถ อวณฺโณ ตํ น ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โยปิ ตตฺถ วณฺโณ ตมฺปิ น ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน. อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. เอวํ ปุคฺคโล เนว อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โนปิ วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน.

Thế nào là người không nói lên sự không đáng tán dương của người đáng bị không tán dương, đúng sự thật, đúng thực tại, đúng thời; và cũng không nói lên sự đáng tán dương của người đáng được tán dương, đúng sự thật, đúng thực tại, đúng thời? Này, có người vừa có điều đáng tán dương, vừa có điều không đáng tán dương. Về điều không đáng tán dương, vị ấy không nói lên đúng sự thật, đúng thực tại, đúng thời; và về điều đáng tán dương, vị ấy cũng không nói lên đúng sự thật, đúng thực tại, đúng thời. Vị ấy sống xả, chánh niệm, tỉnh giác. Như vậy là người không nói lên sự không đáng tán dương của người đáng bị không tán dương, đúng sự thật, đúng thực tại, đúng thời; và cũng không nói lên sự đáng tán dương của người đáng được tán dương, đúng sự thật, đúng thực tại, đúng thời.

๑๖๗. กตโม จ ปุคฺคโล อุฏฺฐานผลูปชีวี โน ปุญฺญผลูปชีวี? ยสฺส ปุคฺคลสฺส อุฏฺฐหโต ฆฏโต วายมโต อาชีโว อภินิพฺพตฺตติ, โน ปุญฺญโต – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อุฏฺฐานผลูปชีวี, โน ปุญฺญผลูปชีวี’’.

167. Thế nào là người sống bằng kết quả của sự nỗ lực, không sống bằng kết quả của phước báu? Người nào có sinh kế phát sanh do sự phấn đấu, do sự cố gắng, do sự nỗ lực, chứ không phải do phước báu – người này được gọi là ‘người sống bằng kết quả của sự nỗ lực, không sống bằng kết quả của phước báu’.

กตโม จ ปุคฺคโล ปุญฺญผลูปชีวี โน อุฏฺฐานผลูปชีวี? ปรนิมฺมิตวสวตฺตี เทเว อุปาทาย ตตูปริ เทวา ปุญฺญผลูปชีวิโน น อุฏฺฐานผลูปชีวิโน.

Thế nào là người sống bằng kết quả của phước báu, không sống bằng kết quả của sự nỗ lực? Kể từ chư Thiên ở cõi Tha Hóa Tự Tại trở lên, chư Thiên sống bằng kết quả của phước báu, không sống bằng kết quả của sự nỗ lực.

กตโม [Pg.159] จ ปุคฺคโล อุฏฺฐานผลูปชีวี จ ปุญฺญผลูปชีวี จ? ยสฺส ปุคฺคลสฺส อุฏฺฐหโต ฆฏโต วายมโต อาชีโว อภินิพฺพตฺตติ ปุญฺญโต จ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อุฏฺฐานผลูปชีวี จ ปุญฺญผลูปชีวี จ’’.

Thế nào là người vừa sống bằng kết quả của sự nỗ lực, vừa sống bằng kết quả của phước báu? Người nào có sinh kế phát sanh do sự phấn đấu, do sự cố gắng, do sự nỗ lực, và cũng do phước báu – người này được gọi là ‘người vừa sống bằng kết quả của sự nỗ lực, vừa sống bằng kết quả của phước báu’.

กตโม จ ปุคฺคโล เนว อุฏฺฐานผลูปชีวี โน ปุญฺญผลูปชีวี? เนรยิกา เนว อุฏฺฐานผลูปชีวิโน โน ปุญฺญผลูปชีวิโน.

Thế nào là người không sống bằng kết quả của sự nỗ lực, cũng không sống bằng kết quả của phước báu? Các chúng sanh ở địa ngục không sống bằng kết quả của sự nỗ lực, cũng không sống bằng kết quả của phước báu.

๑๖๘. กถญฺจ ปุคฺคโล ตโม โหติ ตมปรายโน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล นีเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ – จณฺฑาลกุเล วา เนสาทกุเล วา เวนกุเล วา รถการกุเล วา ปุกฺกุสกุเล วา ทลิทฺเท อปฺปนฺนปานโภชเน กสิรวุตฺติเก, ยตฺถ กสิเรน ฆาสจฺฉาโท ลพฺภติ. โส จ โหติ ทุพฺพณฺโณ ทุทฺทสิโก โอโกฏิมโก พหฺวาพาโธ กาโณ วา กุณี วา ขญฺโช วา ปกฺขหโต วา, น ลาภี อนฺนสฺส ปานสฺส วตฺถสฺส ยานสฺส มาลาคนฺธวิเลปนสฺส เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. เอวํ ปุคฺคโล ตโม โหติ ตมปรายโน.

168. Thế nào là người từ bóng tối đi vào bóng tối? Này, có người sanh vào gia đình hạ tiện – hoặc gia đình của người Chiên-đà-la, hoặc gia đình của người thợ săn, hoặc gia đình của người đan tre, hoặc gia đình của người đóng xe, hoặc gia đình của người đổ rác, trong cảnh nghèo khó, ít thức ăn thức uống, sinh kế khó khăn, nơi mà thức ăn và y phục kiếm được một cách chật vật. Và người ấy có dung sắc xấu xí, khó nhìn, thấp lùn, nhiều bệnh tật, hoặc bị chột, hoặc bị què tay, hoặc bị gù, hoặc bị bại liệt, không được ăn, uống, vải mặc, xe cộ, vòng hoa, hương liệu, phấn sáp, giường nằm, trú xứ, đèn đuốc. Người ấy thực hành tà hạnh về thân, thực hành tà hạnh về lời, thực hành tà hạnh về ý. Sau khi thực hành tà hạnh về thân, tà hạnh về lời, tà hạnh về ý, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Như vậy là người từ bóng tối đi vào bóng tối.

กถญฺจ ปุคฺคโล ตโม โหติ โชติปรายโน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล นีเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ – จณฺฑาลกุเล วา เนสาทกุเล วา เวนกุเล วา รถการกุเล วา ปุกฺกุสกุเล วา ทลิทฺเท อปฺปนฺนปานโภชเน กสิรวุตฺติเก, ยตฺถ กสิเรน ฆาสจฺฉาโท ลพฺภติ. โส จ โหติ ทุพฺพณฺโณ ทุทฺทสิโก โอโกฏิมโก พหฺวาพาโธ กาโณ วา กุณี วา ขญฺโช วา ปกฺขหโต วา, น ลาภี อนฺนสฺส ปานสฺส วตฺถสฺส ยานสฺส มาลาคนฺธวิเลปนสฺส เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส กาเยน สุจริตํ จรติ, วาจาย สุจริตํ จรติ, มนสา สุจริตํ จรติ. โส กาเยน สุจริตํ จริตฺวา วาจาย สุจริตํ จริตฺวา มนสา สุจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. เอวํ ปุคฺคโล ตโม โหติ โชติปรายโน.

Thế nào là người từ bóng tối đi vào ánh sáng? Này, có người sanh vào gia đình hạ tiện – hoặc gia đình của người Chiên-đà-la, hoặc gia đình của người thợ săn, hoặc gia đình của người đan tre, hoặc gia đình của người đóng xe, hoặc gia đình của người đổ rác, trong cảnh nghèo khó, ít thức ăn thức uống, sinh kế khó khăn, nơi mà thức ăn và y phục kiếm được một cách chật vật. Và người ấy có dung sắc xấu xí, khó nhìn, thấp lùn, nhiều bệnh tật, hoặc bị chột, hoặc bị què tay, hoặc bị gù, hoặc bị bại liệt, không được ăn, uống, vải mặc, xe cộ, vòng hoa, hương liệu, phấn sáp, giường nằm, trú xứ, đèn đuốc. Người ấy thực hành thiện hạnh về thân, thực hành thiện hạnh về lời, thực hành thiện hạnh về ý. Sau khi thực hành thiện hạnh về thân, thiện hạnh về lời, thiện hạnh về ý, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, thiên giới. Như vậy là người từ bóng tối đi vào ánh sáng.

กถญฺจ ปุคฺคโล โชติ โหติ ตมปรายโน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อุจฺเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ – ขตฺติยมหาสาลกุเล วา พฺราหฺมณมหาสาลกุเล [Pg.160] วา คหปติมหาสาลกุเล วา อฑฺเฒ มหทฺธเน มหาโภเค ปหูตชาตรูปรชเต ปหูตวิตฺตูปกรเณ ปหูตธนธญฺเญ. โส จ โหติ อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต, ลาภี อนฺนสฺส ปานสฺส วตฺถสฺส ยานสฺส มาลาคนฺธวิเลปนสฺส เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. เอวํ ปุคฺคโล โชติ โหติ ตมปรายโน.

Thế nào là người từ ánh sáng đi vào bóng tối? Này, có người sanh vào gia đình cao quý – hoặc gia đình Sát-đế-lỵ đại phú, hoặc gia đình Bà-la-môn đại phú, hoặc gia đình gia chủ đại phú, giàu có, nhiều của cải, nhiều tài sản, nhiều vàng bạc, nhiều vật dụng, nhiều tiền của và ngũ cốc. Và người ấy có dung sắc xinh đẹp, đáng nhìn, đáng mến, sở hữu vẻ đẹp tuyệt vời, được ăn, uống, vải mặc, xe cộ, vòng hoa, hương liệu, phấn sáp, giường nằm, trú xứ, đèn đuốc. Người ấy thực hành tà hạnh về thân, thực hành tà hạnh về lời, thực hành tà hạnh về ý. Sau khi thực hành tà hạnh về thân, tà hạnh về lời, tà hạnh về ý, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Như vậy là người từ ánh sáng đi vào bóng tối.

กถญฺจ ปุคฺคโล โชติ โหติ โชติปรายโน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อุจฺเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ – ขตฺติยมหาสาลกุเล วา พฺราหฺมณมหาสาลกุเล วา คหปติมหาสาลกุเล วา อฑฺเฒ มหทฺธเน มหาโภเค ปหูตชาตรูปรชเต ปหูตวิตฺตูปกรเณ ปหูตธนธญฺเญ. โส จ โหติ อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต, ลาภี อนฺนสฺส ปานสฺส วตฺถสฺส ยานสฺส มาลาคนฺธวิเลปนสฺส เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส กาเยน สุจริตํ จรติ, วาจาย สุจริตํ จรติ, มนสา สุจริตํ จรติ. โส กาเยน สุจริตํ จริตฺวา วาจาย สุจริตํ จริตฺวา มนสา สุจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. เอวํ ปุคฺคโล โชติ โหติ โชติปรายโน.

Thế nào là người từ ánh sáng đi vào ánh sáng? Này, có người sanh vào gia đình cao quý – hoặc gia đình Sát-đế-lỵ đại phú, hoặc gia đình Bà-la-môn đại phú, hoặc gia đình gia chủ đại phú, giàu có, nhiều của cải, nhiều tài sản, nhiều vàng bạc, nhiều vật dụng, nhiều tiền của và ngũ cốc. Và người ấy có dung sắc xinh đẹp, đáng nhìn, đáng mến, sở hữu vẻ đẹp tuyệt vời, được ăn, uống, vải mặc, xe cộ, vòng hoa, hương liệu, phấn sáp, giường nằm, trú xứ, đèn đuốc. Người ấy thực hành thiện hạnh về thân, thực hành thiện hạnh về lời, thực hành thiện hạnh về ý. Sau khi thực hành thiện hạnh về thân, thiện hạnh về lời, thiện hạnh về ý, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, thiên giới. Như vậy là người từ ánh sáng đi vào ánh sáng.

๑๖๙. กถญฺจ ปุคฺคโล โอณโตณโต โหติ…เป… เอวํ ปุคฺคโล โอณโตณโต โหติ.

169. Thế nào là người từ thấp kém đến thấp kém? …đến… Như vậy là người từ thấp kém đến thấp kém.

กถญฺจ ปุคฺคโล โอณตุณฺณโต โหติ…เป… เอวํ ปุคฺคโล โอณตุณฺณโต โหติ.

Và thế nào là hạng người từ thấp hướng đến cao? ... Như vậy là hạng người từ thấp hướng đến cao.

กถญฺจ ปุคฺคโล อุณฺณโตณโต โหติ…เป… เอวํ ปุคฺคโล อุณฺณโตณโต โหติ.

Và thế nào là hạng người từ cao hướng đến thấp? ... Như vậy là hạng người từ cao hướng đến thấp.

กถญฺจ ปุคฺคโล อุณฺณตุณฺณโต โหติ…เป… เอวํ ปุคฺคโล อุณฺณตุณฺณโต โหติ.

Và thế nào là hạng người từ cao hướng đến cao? ... Như vậy là hạng người từ cao hướng đến cao.

๑๗๐. ตตฺถ [Pg.161] กตเม จตฺตาโร รุกฺขูปมา ปุคฺคลา? จตฺตาโร รุกฺขา – เผคฺคุ สารปริวาโร, สาโร เผคฺคุปริวาโร, เผคฺคุ เผคฺคุปริวาโร, สาโร สารปริวาโร. เอวเมวํ จตฺตาโรเม รุกฺขูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? เผคฺคุ สารปริวาโร, สาโร เผคฺคุปริวาโร, เผคฺคุ เผคฺคุปริวาโร, สาโร สารปริวาโร.

170. Ở đây, thế nào là bốn hạng người ví như cây? Có bốn loại cây: cây giác được bao quanh bởi cây lõi, cây lõi được bao quanh bởi cây giác, cây giác được bao quanh bởi cây giác, và cây lõi được bao quanh bởi cây lõi. Cũng thế ấy, có bốn hạng người này ví như cây đang hiện hữu, có mặt ở trên đời. Thế nào là bốn? Hạng người ví như cây giác được bao quanh bởi cây lõi, hạng người ví như cây lõi được bao quanh bởi cây giác, hạng người ví như cây giác được bao quanh bởi cây giác, và hạng người ví như cây lõi được bao quanh bởi cây lõi.

กถญฺจ ปุคฺคโล เผคฺคุ โหติ สารปริวาโร? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ทุสฺสีโล โหติ ปาปธมฺโม, ปริสา จ ขฺวสฺส โหติ สีลวตี กลฺยาณธมฺมา. เอวํ ปุคฺคโล เผคฺคุ โหติ สารปริวาโร. เสยฺยถาปิ โส รุกฺโข เผคฺคุ สารปริวาโร, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Và thế nào là hạng người giác được bao quanh bởi lõi? Ở đây, có hạng người ác giới, theo ác pháp; nhưng hội chúng của vị ấy có giới hạnh, theo thiện pháp. Như vậy là hạng người giác được bao quanh bởi lõi. Ví như cây kia là cây giác được bao quanh bởi cây lõi, hạng người này cũng tương tự như thế.

กถญฺจ ปุคฺคโล สาโร โหติ เผคฺคุปริวาโร? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม, ปริสา จ ขฺวสฺส โหติ ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา. เอวํ ปุคฺคโล สาโร โหติ เผคฺคุปริวาโร. เสยฺยถาปิ โส รุกฺโข สาโร เผคฺคุปริวาโร, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Và thế nào là hạng người lõi được bao quanh bởi giác? Ở đây, có hạng người có giới hạnh, theo thiện pháp; nhưng hội chúng của vị ấy ác giới, theo ác pháp. Như vậy là hạng người lõi được bao quanh bởi giác. Ví như cây kia là cây lõi được bao quanh bởi cây giác, hạng người này cũng tương tự như thế.

กถญฺจ ปุคฺคโล เผคฺคุ โหติ เผคฺคุปริวาโร? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ทุสฺสีโล โหติ ปาปธมฺโม, ปริสาปิสฺส โหติ ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา. เอวํ ปุคฺคโล เผคฺคุ โหติ เผคฺคุปริวาโร. เสยฺยถาปิ โส รุกฺโข เผคฺคุ เผคฺคุปริวาโร, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล.

Và thế nào là hạng người giác được bao quanh bởi giác? Ở đây, có hạng người ác giới, theo ác pháp; và hội chúng của vị ấy cũng ác giới, theo ác pháp. Như vậy là hạng người giác được bao quanh bởi giác. Ví như cây kia là cây giác được bao quanh bởi cây giác, hạng người này cũng tương tự như thế.

กถญฺจ ปุคฺคโล สาโร โหติ สารปริวาโร? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม, ปริสาปิสฺส โหติ สีลวตี กลฺยาณธมฺมา. เอวํ ปุคฺคโล สาโร โหติ สารปริวาโร. เสยฺยถาปิ โส รุกฺโข สาโร สารปริวาโร, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. อิเม จตฺตาโร รุกฺขูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

Và thế nào là hạng người lõi được bao quanh bởi lõi? Ở đây, có hạng người có giới hạnh, theo thiện pháp; và hội chúng của vị ấy cũng có giới hạnh, theo thiện pháp. Như vậy là hạng người lõi được bao quanh bởi lõi. Ví như cây kia là cây lõi được bao quanh bởi cây lõi, hạng người này cũng tương tự như thế. Bốn hạng người này ví như cây đang hiện hữu, có mặt ở trên đời.

๑๗๑. กตโม จ ปุคฺคโล รูปปฺปมาโณ รูปปฺปสนฺโน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อาโรหํ วา ปสฺสิตฺวา ปริณาหํ วา ปสฺสิตฺวา สณฺฐานํ วา ปสฺสิตฺวา ปาริปูรึ วา ปสฺสิตฺวา ตตฺถ ปมาณํ คเหตฺวา ปสาทํ ชเนติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล รูปปฺปมาโณ รูปปฺปสนฺโน.

171. Và thế nào là hạng người lấy sắc làm thước đo, có niềm tin nơi sắc? Ở đây, có hạng người sau khi thấy chiều cao, hoặc thấy bề ngang, hoặc thấy hình dáng, hoặc thấy sự đầy đặn, liền lấy đó làm thước đo và phát sinh niềm tin. Đây được gọi là hạng người lấy sắc làm thước đo, có niềm tin nơi sắc.

กตโม [Pg.162] จ ปุคฺคโล โฆสปฺปมาโณ โฆสปฺปสนฺโน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปรวณฺณนาย ปรโถมนาย ปรปสํสนาย ปรวณฺณหาริกาย ตตฺถ ปมาณํ คเหตฺวา ปสาทํ ชเนติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล โฆสปฺปมาโณ โฆสปฺปสนฺโน.

Và thế nào là hạng người lấy tiếng tăm làm thước đo, có niềm tin nơi tiếng tăm? Ở đây, có hạng người do sự tán dương của người khác, do sự ca tụng của người khác, do sự khen ngợi của người khác, do sự truyền tụng đức hạnh của người khác, liền lấy đó làm thước đo và phát sinh niềm tin. Đây được gọi là hạng người lấy tiếng tăm làm thước đo, có niềm tin nơi tiếng tăm.

๑๗๒. กตโม จ ปุคฺคโล ลูขปฺปมาโณ ลูขปฺปสนฺโน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล จีวรลูขํ วา ปสฺสิตฺวา ปตฺตลูขํ วา ปสฺสิตฺวา เสนาสนลูขํ วา ปสฺสิตฺวา วิวิธํ วา ทุกฺกรการิกํ ปสฺสิตฺวา ตตฺถ ปมาณํ คเหตฺวา ปสาทํ ชเนติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ลูขปฺปมาโณ ลูขปฺปสนฺโน.

172. Và thế nào là hạng người lấy sự khổ hạnh làm thước đo, có niềm tin nơi sự khổ hạnh? Ở đây, có hạng người sau khi thấy sự thô sơ của y, hoặc thấy sự thô sơ của bát, hoặc thấy sự thô sơ của chỗ ở, hoặc thấy các hạnh khổ hạnh khó làm khác nhau, liền lấy đó làm thước đo và phát sinh niềm tin. Đây được gọi là hạng người lấy sự khổ hạnh làm thước đo, có niềm tin nơi sự khổ hạnh.

กตโม จ ปุคฺคโล ธมฺมปฺปมาโณ ธมฺมปฺปสนฺโน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สีลํ วา ปสฺสิตฺวา สมาธึ วา ปสฺสิตฺวา ปญฺญํ วา ปสฺสิตฺวา ตตฺถ ปมาณํ คเหตฺวา ปสาทํ ชเนติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ธมฺมปฺปมาโณ ธมฺมปฺปสนฺโน.

Và thế nào là hạng người lấy Pháp làm thước đo, có niềm tin nơi Pháp? Ở đây, có hạng người sau khi thấy giới, hoặc thấy định, hoặc thấy tuệ, liền lấy đó làm thước đo và phát sinh niềm tin. Đây được gọi là hạng người lấy Pháp làm thước đo, có niềm tin nơi Pháp.

๑๗๓. กถญฺจ ปุคฺคโล อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ โน ปรหิตาย? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนา สีลสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ สีลสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ สมาธิสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ ปญฺญาสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ วิมุตฺติสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทาย สมาทเปติ. เอวํ ปุคฺคโล อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ โน ปรหิตาย.

173. Và thế nào là hạng người thực hành vì lợi ích cho bản thân, không vì lợi ích cho người khác? Ở đây, có hạng người tự mình đầy đủ giới hạnh, nhưng không khuyến khích người khác đầy đủ giới hạnh; tự mình đầy đủ định, nhưng không khuyến khích người khác đầy đủ định; tự mình đầy đủ tuệ, nhưng không khuyến khích người khác đầy đủ tuệ; tự mình đầy đủ giải thoát, nhưng không khuyến khích người khác đầy đủ giải thoát; tự mình đầy đủ giải thoát tri kiến, nhưng không khuyến khích người khác đầy đủ giải thoát tri kiến. Như vậy là hạng người thực hành vì lợi ích cho bản thân, không vì lợi ích cho người khác.

กถญฺจ ปุคฺคโล ปรหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ โน อตฺตหิตาย? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนา น สีลสมฺปนฺโน โหติ, ปรํ สีลสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, ปรํ สมาธิสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, ปรํ ปญฺญาสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, ปรํ วิมุตฺติสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, ปรํ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทาย สมาทเปติ. เอวํ ปุคฺคโล ปรหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ โน อตฺตหิตาย.

Và thế nào là hạng người thực hành vì lợi ích cho người khác, không vì lợi ích cho bản thân? Ở đây, có hạng người tự mình không đầy đủ giới hạnh, nhưng khuyến khích người khác đầy đủ giới hạnh; tự mình không đầy đủ định, nhưng khuyến khích người khác đầy đủ định; tự mình không đầy đủ tuệ, nhưng khuyến khích người khác đầy đủ tuệ; tự mình không đầy đủ giải thoát, nhưng khuyến khích người khác đầy đủ giải thoát; tự mình không đầy đủ giải thoát tri kiến, nhưng khuyến khích người khác đầy đủ giải thoát tri kiến. Như vậy là hạng người thực hành vì lợi ích cho người khác, không vì lợi ích cho bản thân.

กถญฺจ [Pg.163] ปุคฺคโล อตฺตหิตาย เจว ปฏิปนฺโน โหติ ปรหิตาย จ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนา จ สีลสมฺปนฺโน โหติ, ปรญฺจ สีลสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, ปรญฺจ สมาธิสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, ปรญฺจ ปญฺญาสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, ปรญฺจ วิมุตฺติสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, ปรญฺจ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทาย สมาทเปติ. เอวํ ปุคฺคโล อตฺตหิตาย เจว ปฏิปนฺโน โหติ ปรหิตาย จ.

Và thế nào là hạng người thực hành vì lợi ích cho bản thân và vì lợi ích cho người khác? Ở đây, có hạng người tự mình đầy đủ giới hạnh và khuyến khích người khác đầy đủ giới hạnh; tự mình đầy đủ định và khuyến khích người khác đầy đủ định; tự mình đầy đủ tuệ và khuyến khích người khác đầy đủ tuệ; tự mình đầy đủ giải thoát và khuyến khích người khác đầy đủ giải thoát; tự mình đầy đủ giải thoát tri kiến và khuyến khích người khác đầy đủ giải thoát tri kiến. Như vậy là hạng người thực hành vì lợi ích cho bản thân và vì lợi ích cho người khác.

กถญฺจ ปุคฺคโล เนว อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ โน ปรหิตาย? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนา น สีลสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ สีลสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ สมาธิสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ ปญฺญาสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ วิมุตฺติสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทาย สมาทเปติ. เอวํ ปุคฺคโล เนว อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ โน ปรหิตาย.

Và thế nào là hạng người không thực hành vì lợi ích cho mình, cũng không vì lợi ích cho người khác? Ở đây, có hạng người tự mình không thành tựu giới hạnh, cũng không khuyến khích người khác thành tựu giới hạnh; tự mình không thành tựu thiền định, cũng không khuyến khích người khác thành tựu thiền định; tự mình không thành tựu trí tuệ, cũng không khuyến khích người khác thành tựu trí tuệ; tự mình không thành tựu giải thoát, cũng không khuyến khích người khác thành tựu giải thoát; tự mình không thành tựu giải thoát tri kiến, cũng không khuyến khích người khác thành tựu giải thoát tri kiến. Như vậy là hạng người không thực hành vì lợi ích cho mình, cũng không vì lợi ích cho người khác.

๑๗๔. กถญฺจ ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป โหติ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อเจลโก โหติ มุตฺตาจาโร หตฺถาปเลขโน, นเอหิภทฺทนฺติโก นติฏฺฐภทฺทนฺติโก นาภิหฏํ น อุทฺทิสฺสกตํ น นิมนฺตนํ สาทิยติ, โส น กุมฺภิมุขา ปฏิคฺคณฺหาติ น กโฬปิมุขา ปฏิคฺคณฺหาติ, น เอฬกมนฺตรํ น ทณฺฑมนฺตรํ น มุสลมนฺตรํ น ทฺวินฺนํ ภุญฺชมานานํ น คพฺภินิยา น ปายมานาย น ปุริสนฺตรคตาย, น สงฺกิตฺตีสุ น ยตฺถ สา อุปฏฺฐิโต โหติ น ยตฺถ มกฺขิกา สณฺฑสณฺฑจารินี, น มจฺฉํ น มํสํ น สุรํ น เมรยํ น ถุโสทกํ ปิวติ. โส เอกาคาริโก วา โหติ เอกาโลปิโก, ทฺวาคาริโก วา โหติ ทฺวาโลปิโก…เป… สตฺตาคาริโก วา โหติ สตฺตาโลปิโก; เอกิสฺสาปิ ทตฺติยา ยาเปติ, ทฺวีหิปิ ทตฺตีหิ ยาเปติ…เป… สตฺตหิปิ ทตฺตีหิ ยาเปติ; เอกาหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ, ทฺวีหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ…เป… สตฺตาหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ. อิติ เอวรูปํ [Pg.164] อฑฺฒมาสิกมฺปิ ปริยายภตฺตโภชนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. โส สากภกฺโข วา โหติ สามากภกฺโข วา โหติ นีวารภกฺโข วา โหติ ททฺทุลภกฺโข วา โหติ หฏภกฺโข วา โหติ กณภกฺโข วา โหติ อาจามภกฺโข วา โหติ ปิญฺญากภกฺโข วา โหติ ติณภกฺโข วา โหติ โคมยภกฺโข วา โหติ, วนมูลผลาหาโร ยาเปติ ปวตฺตผลโภชี. โส สาณานิปิ ธาเรติ มสาณานิปิ ธาเรติ ฉวทุสฺสานิปิ ธาเรติ ปํสุกูลานิปิ ธาเรติ ติรีฏานิปิ ธาเรติ อชินมฺปิ ธาเรติ อชินกฺขิปมฺปิ ธาเรติ กุสจีรมฺปิ ธาเรติ วากจีรมฺปิ ธาเรติ ผลกจีรมฺปิ ธาเรติ เกสกมฺพลมฺปิ ธาเรติ วาฬกมฺพลมฺปิ ธาเรติ อุลูกปกฺขมฺปิ ธาเรติ, เกสมสฺสุโลจโกปิ โหติ เกสมสฺสุโลจนานุโยคมนุยุตฺโต, อุพฺภฏฺฐโกปิ โหติ อาสนปฏิกฺขิตฺโต, อุกฺกุฏิโกปิ โหติ อุกฺกุฏิกปฺปธานมนุยุตฺโต, กณฺฏกาปสฺสยิโกปิ โหติ กณฺฏกาปสฺสเย เสยฺยํ กปฺเปติ, สายตติยกมฺปิ อุทโกโรหนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. อิติ เอวรูปํ อเนกวิหิตํ กายสฺส อาตาปนปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. เอวํ ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป โหติ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต.

174. Và thế nào là hạng người tự hành khổ, chuyên tâm vào việc hành hạ bản thân? Ở đây, có hạng người sống lõa thể, không theo quy tắc, liếm tay cho sạch, không nhận lời mời 'xin mời đến', không nhận lời mời 'xin hãy đứng lại', không chấp nhận vật thực mang đến, không chấp nhận vật thực làm riêng cho mình, không chấp nhận lời mời. Vị ấy không nhận vật thực từ miệng ghè, không nhận vật thực từ miệng nồi, không nhận vật thực được cho qua ngưỡng cửa, qua cây gậy, qua cái chày, không nhận từ hai người đang ăn, không nhận từ phụ nữ có thai, không nhận từ phụ nữ đang cho con bú, không nhận từ phụ nữ đang chung sống với người đàn ông, không nhận vật thực được quyên góp, không nhận ở nơi có chó đứng chờ, không nhận ở nơi có ruồi bu. Vị ấy không ăn cá, không ăn thịt, không uống rượu nấu, không uống rượu men, không uống nước gạo lên men. Vị ấy chỉ nhận ở một nhà, chỉ ăn một miếng; hoặc nhận ở hai nhà, ăn hai miếng... hoặc nhận ở bảy nhà, ăn bảy miếng. Vị ấy sống chỉ với một chén nhỏ, sống chỉ với hai chén nhỏ... sống chỉ với bảy chén nhỏ. Vị ấy ăn cách một ngày, ăn cách hai ngày... ăn cách bảy ngày. Như vậy, vị ấy sống chuyên tâm vào việc thực hành ăn theo phiên, đến nửa tháng một lần. Vị ấy ăn rau, ăn lúa hoang, ăn lúa nương, ăn da vụn, ăn rêu, ăn cám, ăn nước cơm, ăn váng dầu, ăn cỏ, ăn phân bò. Vị ấy sống bằng rễ và trái cây trong rừng, ăn các loại quả tự rụng. Vị ấy mặc vải gai, mặc vải gai trộn, mặc vải liệm người chết, mặc vải lượm từ đống rác, mặc vỏ cây, mặc da thú, mặc da thú có cả móng, mặc y kết bằng cỏ kusa, mặc y kết bằng vỏ cây, mặc y kết bằng mảnh gỗ, mặc y bằng lông tóc, mặc y bằng lông đuôi ngựa, mặc y bằng lông cánh cú. Vị ấy nhổ râu tóc, chuyên tâm vào việc nhổ râu tóc. Vị ấy đứng suốt, từ bỏ chỗ ngồi. Vị ấy ngồi xổm, chuyên tâm vào việc ngồi xổm. Vị ấy nằm trên gai, thực hành việc nằm trên giường gai. Vị ấy sống chuyên tâm vào việc xuống nước ba lần mỗi ngày. Như vậy, vị ấy sống chuyên tâm thực hành nhiều cách hành hạ, làm khổ thân xác. Như vậy là hạng người tự hành khổ, chuyên tâm vào việc hành hạ bản thân.

๑๗๕. กถญฺจ ปุคฺคโล ปรนฺตโป โหติ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โอรพฺภิโก โหติ สูกริโก สากุณิโก มาควิโก ลุทฺโท มจฺฉฆาตโก โจโร โจรฆาตโก โคฆาตโก พนฺธนาคาริโก, เย วา ปนญฺเญปิ เกจิ กุรูรกมฺมนฺตา. เอวํ ปุคฺคโล ปรนฺตโป โหติ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต.

175. Và thế nào là hạng người hành khổ người khác, chuyên tâm vào việc hành hạ người khác? Ở đây, có hạng người là người giết cừu, người giết heo, người bẫy chim, thợ săn, người hung ác, người giết cá, kẻ trộm, người hành hình kẻ trộm, người giết bò, người cai ngục, hay bất kỳ ai khác làm những nghề tàn bạo. Như vậy là hạng người hành khổ người khác, chuyên tâm vào việc hành hạ người khác.

๑๗๖. กถญฺจ ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป จ โหติ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต, ปรนฺตโป จ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ราชา วา โหติ ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต พฺราหฺมโณ วา มหาสาโล. โส ปุรตฺถิเมน นรสฺส นวํ สนฺธาคารํ การาเปตฺวา เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา ขราชินํ นิวาเสตฺวา สปฺปิเตเลน กายํ อพฺภญฺชิตฺวา [Pg.165] มิควิสาเณน ปิฏฺฐึ กณฺฑุวมาโน สนฺธาคารํ ปวิสติ สทฺธึ มเหสิยา พฺราหฺมเณน จ ปุโรหิเตน. โส ตตฺถ อนนฺตรหิตาย ภูมิยา หริตุปลิตฺตาย เสยฺยํ กปฺเปติ. เอกิสฺสา คาวิยา สรูปวจฺฉาย ยํ เอกสฺมึ ถเน ขีรํ โหติ เตน ราชา ยาเปติ, ยํ ทุติยสฺมึ ถเน ขีรํ โหติ เตน มเหสี ยาเปติ, ยํ ตติยสฺมึ ถเน ขีรํ โหติ เตน พฺราหฺมโณ ปุโรหิโต ยาเปติ, ยํ จตุตฺถสฺมึ ถเน ขีรํ โหติ เตน อคฺคึ ชุหติ, อวเสเสน วจฺฉโก ยาเปติ. โส เอวมาห – ‘‘เอตฺตกา อุสภา หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย, เอตฺตกา วจฺฉตรา หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย, เอตฺตกา วจฺฉตริโย หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย, เอตฺตกา อชา หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย, เอตฺตกา อุรพฺภา หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย, (เอตฺตกา อสฺสา หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย) เอตฺตกา รุกฺขา ฉิชฺชนฺตุ ยูปตฺถาย, เอตฺตกา ทพฺภา ลูยนฺตุ พริหิสตฺถายา’’ติ. เยปิสฺส เต โหนฺติ ทาสาติ วา เปสฺสาติ วา กมฺมกราติ วา, เตปิ ทณฺฑตชฺชิตา ภยตชฺชิตา อสฺสุมุขา รุทมานา ปริกมฺมานิ กโรนฺติ. เอวํ ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป จ โหติ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต, ปรนฺตโป จ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต.

176. Và thế nào là hạng người vừa tự hành khổ, chuyên tâm vào việc hành hạ bản thân, vừa hành khổ người khác, chuyên tâm vào việc hành hạ người khác? Ở đây, có hạng người là vua thuộc dòng Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, hoặc là Bà-la-môn đại phú. Vị ấy cho xây một nhà tế lễ mới ở phía đông thành phố, cạo bỏ râu tóc, mặc một tấm da nai thô, xoa dầu bơ lên thân, dùng sừng nai để gãi lưng, rồi cùng với hoàng hậu và vị Bà-la-môn tế sư đi vào nhà tế lễ. Ở đó, vị ấy nằm trên nền đất trống, được trát bằng phân bò tươi. Sữa từ một vú của một con bò cái có con bê cùng màu thì nhà vua dùng để sống; sữa từ vú thứ hai thì hoàng hậu dùng để sống; sữa từ vú thứ ba thì vị Bà-la-môn tế sư dùng để sống; sữa từ vú thứ tư thì dùng để cúng dường lửa; phần còn lại thì con bê dùng để sống. Vị ấy ra lệnh như sau: 'Hãy giết từng này bò đực để tế lễ, hãy giết từng này bò tơ đực để tế lễ, hãy giết từng này bò tơ cái để tế lễ, hãy giết từng này dê cái để tế lễ, hãy giết từng này cừu đực để tế lễ, (hãy giết từng này ngựa để tế lễ), hãy chặt từng này cây để làm cột tế, hãy cắt từng này cỏ kusa để trải xung quanh'. Và những người là tôi tớ, người đưa tin, hay người làm công của vị ấy, bị đe dọa bằng roi vọt, bị đe dọa bằng sự sợ hãi, mặt đẫm nước mắt, khóc lóc mà làm các công việc chuẩn bị. Như vậy là hạng người vừa tự hành khổ, chuyên tâm vào việc hành hạ bản thân, vừa hành khổ người khác, chuyên tâm vào việc hành hạ người khác.

๑๗๗. กถญฺจ ปุคฺคโล เนว อตฺตนฺตโป จ โหติ น อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต, น ปรนฺตโป น ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต? โส อนตฺตนฺตโป อปรนฺตโป ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีตีภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรติ.

177. Và thế nào là hạng người không tự hành khổ mình, không chuyên tâm hành khổ mình, không hành khổ người, không chuyên tâm hành khổ người? Vị ấy, không tự hành khổ mình, không hành khổ người, ngay trong hiện tại, không còn khao khát, được tịch tịnh, được mát mẻ, cảm thọ lạc, sống với tự thân đã trở nên thanh tịnh.

อิธ ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. ตํ ธมฺมํ สุณาติ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อญฺญตรสฺมึ วา กุเล ปจฺจาชาโต[Pg.166]. โส ตํ ธมฺมํ สุตฺวา ตถาคเต สทฺธํ ปฏิลภติ. โส เตน สทฺธาปฏิลาเภน สมนฺนาคโต อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘‘สมฺพาโธ ฆราวาโส รชาปโถ, อพฺโภกาโส ปพฺพชฺชา. นยิทํ สุกรํ อคารํ อชฺฌาวสตา เอกนฺตปริปุณฺณํ เอกนฺตปริสุทฺธํ สงฺขลิขิตํ พฺรหฺมจริยํ จริตุํ. ยํนูนาหํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย’’นฺติ! โส อปเรน สมเยน อปฺปํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย อปฺปํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย มหนฺตํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ.

Ở đây, Như Lai xuất hiện ở đời, là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Sau khi tự mình chứng ngộ với thắng trí, Ngài tuyên thuyết thế giới này cùng với chư Thiên, Ma vương, Phạm thiên, cùng với các chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài người. Ngài thuyết pháp toàn hảo ở đoạn đầu, toàn hảo ở đoạn giữa, toàn hảo ở đoạn cuối, đầy đủ ý nghĩa, đầy đủ văn tự; Ngài trình bày đời sống phạm hạnh hoàn toàn viên mãn, trong sạch. Một gia chủ, hoặc con của gia chủ, hoặc người sanh trong một gia tộc nào khác, được nghe pháp ấy. Sau khi nghe pháp, người ấy có được niềm tin nơi Như Lai. Với niềm tin ấy, người ấy suy xét như sau: ‘Đời sống tại gia thì chật hẹp, là con đường của bụi bặm; đời sống xuất gia thì như hư không. Thật không dễ gì cho người sống tại gia có thể thực hành đời sống phạm hạnh hoàn toàn viên mãn, hoàn toàn trong sạch, trắng bạch như vỏ ốc đã được mài giũa. Vậy ta hãy cạo bỏ râu tóc, đắp y ca-sa, từ bỏ gia đình, sống không gia đình’. Rồi sau một thời gian, người ấy từ bỏ tài sản nhỏ, hoặc từ bỏ tài sản lớn, từ bỏ quyến thuộc nhỏ, hoặc từ bỏ quyến thuộc lớn, cạo bỏ râu tóc, đắp y ca-sa, từ bỏ gia đình, sống không gia đình.

๑๗๘. โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน ภิกฺขูนํ สิกฺขาสาชีวสมาปนฺโน ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถ ลชฺชี ทยาปนฺโน สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรติ.

178. Vị ấy, sau khi xuất gia như vậy, chấp nhận đời sống và học giới của các Tỷ kheo, từ bỏ sát sanh, từ khước sát sanh, bỏ trượng, bỏ kiếm, có lòng tàm quý, có lòng bi mẫn, sống thương xót đến hạnh phúc của tất cả chúng sanh và loài hữu tình.

อทินฺนาทานํ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ ทินฺนาทายี ทินฺนปาฏิกงฺขี, อเถเนน สุจิภูเตน อตฺตนา วิหรติ.

Vị ấy từ bỏ lấy của không cho, từ khước lấy của không cho, chỉ nhận vật đã cho, chỉ mong đợi vật đã cho, tự mình sống trong sạch, không trộm cắp.

อพฺรหฺมจริยํ ปหาย พฺรหฺมจารี โหติ อาราจารี ปฏิวิรโต เมถุนา คามธมฺมา.

Vị ấy từ bỏ hành vi không phạm hạnh, thực hành phạm hạnh, sống xa lìa, từ khước hành vi dâm dục, là pháp của dân làng.

มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ สจฺจวาที สจฺจสนฺโธ เถโต ปจฺจยิโก อวิสํวาทโก โลกสฺส.

Vị ấy từ bỏ nói dối, từ khước nói dối, nói lời chân thật, y chỉ nơi sự thật, chắc chắn, đáng tin cậy, không lừa dối đời.

ปิสุณํ วาจํ ปหาย ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, อิโต สุตฺวา น อมุตฺร อกฺขาตา อิเมสํ เภทาย, อมุตฺร วา สุตฺวา น อิเมสํ อกฺขาตา อมูสํ เภทาย. อิติ ภินฺนานํ วา สนฺธาตา สหิตานํ วา อนุปฺปทาตา สมคฺคาราโม สมคฺครโต สมคฺคนนฺที สมคฺคกรณึ วาจํ ภาสิตา โหติ.

Vị ấy từ bỏ lời nói đâm thọc, từ khước lời nói đâm thọc; nghe điều gì ở đây, không đến nơi kia nói để gây chia rẽ những người này; nghe điều gì ở nơi kia, không đến đây nói để gây chia rẽ những người kia. Như vậy, vị ấy hàn gắn những ai đã chia rẽ, khuyến khích những ai đã đoàn kết, ưa thích sự hòa hợp, vui thích trong sự hòa hợp, hân hoan trong sự hòa hợp, nói những lời đưa đến hòa hợp.

ผรุสํ วาจํ ปหาย ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ. ยา สา วาจา เนลา กณฺณสุขา เปมนียา หทยงฺคมา โปรี พหุชนกนฺตา พหุชนมนาปา ตถารูปึ วาจํ ภาสิตา โหติ.

Vị ấy từ bỏ lời nói thô ác, từ khước lời nói thô ác. Vị ấy nói những lời nhu hòa, dễ nghe, dễ thương, đi vào lòng người, tao nhã, được nhiều người ưa thích, được nhiều người hài lòng.

สมฺผปฺปลาปํ [Pg.167] ปหาย สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ, กาลวาที ภูตวาที อตฺถวาที ธมฺมวาที วินยวาที นิธานวตึ วาจํ ภาสิตา กาเลน สาปเทสํ ปริยนฺตวตึ อตฺถสํหิตํ.

Vị ấy từ bỏ lời nói phù phiếm, từ khước lời nói phù phiếm; nói đúng thời, nói lời chân thật, nói lời có ý nghĩa, nói lời hợp pháp, nói lời hợp luật. Vị ấy nói những lời đáng được ghi nhớ, hợp thời, có dẫn chứng, có giới hạn, liên hệ đến mục đích.

๑๗๙. โส พีชคามภูตคามสมารมฺภา ปฏิวิรโต โหติ, เอกภตฺติโก โหติ รตฺตูปรโต วิรโต วิกาลโภชนา, นจฺจคีตวาทิตวิสูกทสฺสนา ปฏิวิรโต โหติ, มาลาคนฺธวิเลปนธารณมณฺฑนวิภูสนฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ, อุจฺจาสยนมหาสยนา ปฏิวิรโต โหติ, ชาตรูปรชตปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ.

179. Vị ấy từ khước làm hại các loại hạt giống và cây cối; dùng bữa một lần, không ăn ban đêm, từ khước ăn phi thời; từ khước đi xem múa, hát, nhạc, và các buổi trình diễn; từ khước trang sức bằng vòng hoa, hương liệu, và phấn sáp; từ khước dùng giường cao và giường lớn; từ khước nhận vàng và bạc.

อามกธญฺญปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ, อามกมํสปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ, อิตฺถิกุมาริกาปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ, ทาสิทาสปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ, อเชฬกปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ, กุกฺกุฏสูกรปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ, หตฺถิควาสฺสวฬวปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ, เขตฺตวตฺถุปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ, ทูเตยฺยปหิณคมนานุโยคา ปฏิวิรโต โหติ, กยวิกฺกยา ปฏิวิรโต โหติ, ตุลากูฏกํสกูฏมานกูฏา ปฏิวิรโต โหติ, อุกฺโกฏนวญฺจนนิกติสาจิโยคา ปฏิวิรโต โหติ, เฉทนวธพนฺธนวิปราโมสอาโลปสหสาการา ปฏิวิรโต โหติ.

Vị ấy từ khước nhận lúa thóc sống; từ khước nhận thịt sống; từ khước nhận phụ nữ và thiếu nữ; từ khước nhận tôi trai và tớ gái; từ khước nhận dê và cừu; từ khước nhận gà và heo; từ khước nhận voi, bò, ngựa, và ngựa cái; từ khước nhận ruộng nương và đất đai; từ khước làm người đưa tin và môi giới; từ khước gian lận bằng cân, tiền bạc, và vật đo lường; từ khước các hành vi quanh co như nhận hối lộ, lừa đảo, và gian trá; từ khước việc cắt, giết, trói, cướp đường, cướp phá, và bạo hành.

๑๘๐. โส สนฺตุฏฺโฐ โหติ กายปริหาริเกน จีวเรน กุจฺฉิปริหาริเกน ปิณฺฑปาเตน. โส เยน เยเนว ปกฺกมติ สมาทาเยว ปกฺกมติ, เสยฺยถาปิ นาม ปกฺขี สกุโณ เยน เยเนว เฑติ สปตฺตภาโรว เฑติ. เอวเมวํ ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ กายปริหาริเกน จีวเรน กุจฺฉิปริหาริเกน ปิณฺฑปาเตน. โส เยน เยเนว ปกฺกมติ สมาทาเยว ปกฺกมติ. โส อิมินา อริเยน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต อชฺฌตฺตํ อนวชฺชสุขํ ปฏิสํเวเทติ.

180. Vị ấy biết đủ với y để che thân và vật thực để nuôi bụng. Dù đi đâu, vị ấy cũng chỉ mang theo các vật dụng ấy. Ví như con chim, dù bay đi đâu, nó cũng chỉ bay với đôi cánh là gánh nặng của mình. Cũng vậy, Tỷ kheo biết đủ với y để che thân và vật thực để nuôi bụng. Dù đi đâu, vị ấy cũng chỉ mang theo các vật dụng ấy. Vị ấy, sau khi thành tựu uẩn giới cao thượng này, cảm nhận được niềm hạnh phúc không thể chê trách ở nội tâm.

๑๘๑. โส จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ, จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ; โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… ฆาเนน [Pg.168] คนฺธํ ฆายิตฺวา…เป… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา…เป… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ มนินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โส อิมินา อริเยน อินฺทฺริยสํวเรน สมนฺนาคโต อชฺฌตฺตํ อพฺยาเสกสุขํ ปฏิสํเวเทติ.

181. Vị ấy, khi mắt thấy sắc, không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Do nhân nào mà vị ấy sống không phòng hộ nhãn căn, các pháp ác, bất thiện, tham và ưu sẽ xâm chiếm vị ấy, vị ấy thực hành để phòng hộ nhãn căn ấy, hộ trì nhãn căn, đạt đến sự phòng hộ trong nhãn căn. Khi tai nghe tiếng... v.v... Khi mũi ngửi mùi... v.v... Khi lưỡi nếm vị... v.v... Khi thân xúc chạm... v.v... Khi ý biết pháp, không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Do nhân nào mà vị ấy sống không phòng hộ ý căn, các pháp ác, bất thiện, tham và ưu sẽ xâm chiếm vị ấy, vị ấy thực hành để phòng hộ ý căn ấy, hộ trì ý căn, đạt đến sự phòng hộ trong ý căn. Vị ấy, được thành tựu sự phòng hộ các căn cao quý này, cảm thọ lạc nội tâm không bị phiền não thấm ướt.

๑๘๒. โส อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต สมฺปชานการี โหติ, อาโลกิเต วิโลกิเต สมฺปชานการี โหติ, สมิญฺชิเต ปสาริเต สมฺปชานการี โหติ, สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ สมฺปชานการี โหติ, อสิเต ปีเต ขายิเต สายิเต สมฺปชานการี โหติ, อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม สมฺปชานการี โหติ, คเต ฐิเต นิสินฺเน สุตฺเต ชาคริเต ภาสิเต ตุณฺหีภาเว สมฺปชานการี โหติ.

182. Vị ấy, khi đi tới, đi lui, đều có tỉnh giác; khi nhìn thẳng, liếc nhìn, đều có tỉnh giác; khi co lại, duỗi ra, đều có tỉnh giác; trong việc mang y tăng-già-lê, bát, và y, đều có tỉnh giác; khi ăn, uống, nhai, nếm, đều có tỉnh giác; trong việc đại tiện, tiểu tiện, đều có tỉnh giác; khi đi, đứng, ngồi, nằm, thức, nói, im lặng, đều có tỉnh giác.

โส อิมินา จ อริเยน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต อิมินา จ อริเยน อินฺทฺริยสํวเรน สมนฺนาคโต อิมินา จ อริเยน สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต อิมาย จ อริยาย สนฺตุฏฺฐิยา สมนฺนาคโต วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ. โส ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส อภิชฺฌํ โลเก ปหาย วิคตาภิชฺเฌน เจตสา วิหรติ, อภิชฺฌาย จิตฺตํ ปริโสเธติ; พฺยาปาทปโทสํ ปหาย อพฺยาปนฺนจิตฺโต วิหรติ สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี, พฺยาปาทปโทสา จิตฺตํ ปริโสเธติ; ถินมิทฺธํ ปหาย วิคตถินมิทฺโธ วิหรติ อาโลกสญฺญี สโต สมฺปชาโน, ถินมิทฺธา จิตฺตํ ปริโสเธติ; อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหาย อนุทฺธโต วิหรติ อชฺฌตฺตํ วูปสนฺตจิตฺโต, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจา จิตฺตํ ปริโสเธติ; วิจิกิจฺฉํ ปหาย ติณฺณวิจิกิจฺโฉ วิหรติ อกถํกถี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วิจิกิจฺฉาย จิตฺตํ ปริโสเธติ.

Vị ấy, được thành tựu với uẩn giới cao quý này, được thành tựu với sự phòng hộ các căn cao quý này, được thành tựu với niệm và tỉnh giác cao quý này, và được thành tựu với sự tri túc cao quý này, tìm đến một trú xứ vắng vẻ: trong rừng, dưới gốc cây, trên núi, trong hang núi, trong sơn động, ngoài nghĩa địa, trong lùm cây, ngoài trời, trên đống rơm. Vị ấy, sau bữa ăn, sau khi đi khất thực về, ngồi kiết-già, giữ thân thẳng, an trú niệm trước mặt. Vị ấy, sau khi đoạn trừ tham ái ở đời, sống với tâm không tham ái, gột sạch tâm khỏi tham ái; sau khi đoạn trừ sân hận, sống với tâm không sân hận, là người có lòng thương xót đến lợi ích của tất cả chúng sanh hữu tình, gột sạch tâm khỏi sân hận; sau khi đoạn trừ hôn trầm và thụy miên, sống thoát ly hôn trầm và thụy miên, với tưởng ánh sáng, chánh niệm, tỉnh giác, gột sạch tâm khỏi hôn trầm và thụy miên; sau khi đoạn trừ trạo cử và hối quá, sống không trạo cử, với tâm nội tĩnh, gột sạch tâm khỏi trạo cử và hối quá; sau khi đoạn trừ hoài nghi, sống vượt qua hoài nghi, không còn phân vân đối với các thiện pháp, gột sạch tâm khỏi hoài nghi.

๑๘๓. โส อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ [Pg.169] สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต จ สมฺปชาโน สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

183. Vị ấy, sau khi đoạn trừ năm triền cái này là những tùy phiền não của tâm, làm cho trí tuệ yếu ớt, liền ly dục, ly các pháp bất thiện, chứng và trú Sơ thiền, một trạng thái có tầm, có tứ, với hỷ và lạc do ly dục sanh. Do làm cho tầm và tứ lắng dịu, vị ấy chứng và trú Nhị thiền, một trạng thái nội tĩnh nhất tâm, không tầm, không tứ, với hỷ và lạc do định sanh. Do ly hỷ, vị ấy trú xả, chánh niệm, tỉnh giác, cảm thọ lạc bằng thân, chứng và trú Tam thiền, một trạng thái mà các bậc Thánh gọi là ‘xả niệm lạc trú’. Do đoạn lạc, đoạn khổ, và do các hỷ ưu đã diệt mất từ trước, vị ấy chứng và trú Tứ thiền, một trạng thái không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh.

โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป – ‘‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ.

Vị ấy, với tâm định tĩnh, thanh tịnh, trong trắng, không cấu uế, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, đạt đến bất động như vậy, hướng tâm, dẫn tâm đến Túc Mạng Minh. Vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ, nghĩa là: một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều kiếp hoại, nhiều kiếp thành, nhiều kiếp hoại và thành: ‘Ở nơi kia, ta có tên như vầy, dòng họ như vầy, dung sắc như vầy, thức ăn như vầy, cảm thọ khổ lạc như vầy, tuổi thọ như vầy. Sau khi chết ở đó, ta sanh vào nơi kia. Ở đó, ta cũng có tên như vầy, dòng họ như vầy, dung sắc như vầy, thức ăn như vầy, cảm thọ khổ lạc như vầy, tuổi thọ như vầy. Sau khi chết ở đó, ta sanh vào nơi đây’. Như vậy, vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ cùng với các trạng thái và các chi tiết.

๑๘๔. โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต สตฺตานํ จุตูปปาตญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ – ‘‘อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา, วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา, มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา, อริยานํ อุปวาทกา, มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา. อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน [Pg.170] สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’’ติ. โส อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ.

184. Vị ấy, với tâm định tĩnh, trong sạch, thanh tịnh, không tỳ vết, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, an trú, bất động như vậy, hướng tâm đến trí tuệ về sự sinh và diệt của chúng sanh. Vị ấy với thiên nhãn thanh tịnh, vượt ngoài mắt người thường, thấy các chúng sanh đang chết đi, đang sanh ra, hạ liệt, cao sang, xinh đẹp, xấu xí, đi đến thiện thú, đi đến ác thú; vị ấy biết rõ các chúng sanh tùy theo nghiệp của họ: ‘Chư vị hiền giả, những chúng sanh này đã thực hành thân ác hạnh, khẩu ác hạnh, ý ác hạnh, phỉ báng các bậc Thánh, có tà kiến, chấp giữ hành vi theo tà kiến. Sau khi thân hoại mạng chung, họ đã sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Còn chư vị hiền giả, những chúng sanh này đã thực hành thân thiện hạnh, khẩu thiện hạnh, ý thiện hạnh, không phỉ báng các bậc Thánh, có chánh kiến, chấp giữ hành vi theo chánh kiến. Sau khi thân hoại mạng chung, họ đã sanh vào thiện thú, thiên giới.’ Như vậy, vị ấy với thiên nhãn thanh tịnh, vượt ngoài mắt người thường, thấy các chúng sanh đang chết đi, đang sanh ra, hạ liệt, cao sang, xinh đẹp, xấu xí, đi đến thiện thú, đi đến ác thú; vị ấy biết rõ các chúng sanh tùy theo nghiệp của họ.

๑๘๕. โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อิเม อาสวา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ อาสวสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ อาสวนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ. วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ ปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล เนว อตฺตนฺตโป จ โหติ น อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต, น ปรนฺตโป น ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. โส อนตฺตนฺตโป อปรนฺตโป ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีตีภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรติ.

185. Vị ấy, với tâm định tĩnh, trong sạch, thanh tịnh, không tỳ vết, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, an trú, bất động như vậy, hướng tâm đến trí tuệ về sự đoạn tận các lậu hoặc. Vị ấy biết như thật: ‘Đây là khổ,’ biết như thật: ‘Đây là khổ tập,’ biết như thật: ‘Đây là khổ diệt,’ biết như thật: ‘Đây là con đường đưa đến khổ diệt.’ Vị ấy biết như thật: ‘Đây là các lậu hoặc,’ biết như thật: ‘Đây là lậu hoặc tập,’ biết như thật: ‘Đây là lậu hoặc diệt,’ biết như thật: ‘Đây là con đường đưa đến lậu hoặc diệt.’ Đối với vị ấy, khi biết như vậy, thấy như vậy, tâm được giải thoát khỏi dục lậu, tâm được giải thoát khỏi hữu lậu, tâm được giải thoát khỏi vô minh lậu. Khi đã giải thoát, trí tuệ khởi lên rằng: ‘Đã được giải thoát.’ Vị ấy biết rõ: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa.’ Người như vậy không tự mình khổ hạnh, không chuyên tâm vào việc tự mình khổ hạnh, không làm người khác khổ hạnh, không chuyên tâm vào việc làm người khác khổ hạnh. Vị ấy không tự mình khổ hạnh, không làm người khác khổ hạnh, ngay trong hiện tại, không còn khao khát, được tịch tịnh, mát mẻ, cảm thọ sự an lạc, sống với tự thân đã trở thành Phạm thiên.

๑๘๖. กตโม จ ปุคฺคโล สราโค? ยสฺส ปุคฺคลสฺส ราโค อปฺปหีโน, อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สราโค’’.

186. Thế nào là người có tham ái? Người nào mà tham ái chưa được đoạn trừ, người này được gọi là ‘người có tham ái’.

กตโม จ ปุคฺคโล สโทโส? ยสฺส ปุคฺคลสฺส โทโส อปฺปหีโน, อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สโทโส’’.

Thế nào là người có sân hận? Người nào mà sân hận chưa được đoạn trừ, người này được gọi là ‘người có sân hận’.

กตโม จ ปุคฺคโล สโมโห? ยสฺส ปุคฺคลสฺส โมโห อปฺปหีโน, อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สโมโห’’.

Thế nào là người có si mê? Người nào mà si mê chưa được đoạn trừ, người này được gọi là ‘người có si mê’.

กตโม จ ปุคฺคโล สมาโน? ยสฺส ปุคฺคลสฺส มาโน อปฺปหีโน, อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สมาโน’’.

Thế nào là người có ngã mạn? Người nào mà ngã mạn chưa được đoạn trừ, người này được gọi là ‘người có ngã mạn’.

๑๘๗. กถญฺจ [Pg.171] ปุคฺคโล ลาภี โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, น ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ รูปสหคตานํ วา อรูปสหคตานํ วา สมาปตฺตีนํ, น ลาภี โลกุตฺตรมคฺคสฺส วา ผลสฺส วา. เอวํ ปุคฺคโล ลาภี โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, น ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย.

187. Và thế nào là người đạt được sự an tịnh nội tâm, nhưng không đạt được minh sát về các pháp thuộc tăng thượng tuệ? Ở đây, có người đạt được các tầng thiền chứng thuộc sắc giới hoặc vô sắc giới, nhưng không đạt được đạo hoặc quả siêu thế. Như vậy là người đạt được sự an tịnh nội tâm, nhưng không đạt được minh sát về các pháp thuộc tăng thượng tuệ.

กถญฺจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย, น ลาภี อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ โลกุตฺตรมคฺคสฺส วา ผลสฺส วา, น ลาภี รูปสหคตานํ วา อรูปสหคตานํ วา สมาปตฺตีนํ. เอวํ ปุคฺคโล ลาภี โหติ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย, น ลาภี อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส.

Và thế nào là người đạt được minh sát về các pháp thuộc tăng thượng tuệ, nhưng không đạt được sự an tịnh nội tâm? Ở đây, có người đạt được đạo hoặc quả siêu thế, nhưng không đạt được các tầng thiền chứng thuộc sắc giới hoặc vô sắc giới. Như vậy là người đạt được minh sát về các pháp thuộc tăng thượng tuệ, nhưng không đạt được sự an tịnh nội tâm.

กถญฺจ ปุคฺคโล ลาภี เจว โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, ลาภี จ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ รูปสหคตานํ วา อรูปสหคตานํ วา สมาปตฺตีนํ, ลาภี โลกุตฺตรมคฺคสฺส วา ผลสฺส วา. เอวํ ปุคฺคโล ลาภี เจว โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, ลาภี จ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย.

Và thế nào là người vừa đạt được sự an tịnh nội tâm, vừa đạt được minh sát về các pháp thuộc tăng thượng tuệ? Ở đây, có người đạt được các tầng thiền chứng thuộc sắc giới hoặc vô sắc giới, và đạt được đạo hoặc quả siêu thế. Như vậy là người vừa đạt được sự an tịnh nội tâm, vừa đạt được minh sát về các pháp thuộc tăng thượng tuệ.

กถญฺจ ปุคฺคโล เนว ลาภี โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, น ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล เนว ลาภี โหติ รูปสหคตานํ วา อรูปสหคตานํ วา สมาปตฺตีนํ, น ลาภี โลกุตฺตรมคฺคสฺส วา ผลสฺส วา. เอวํ ปุคฺคโล เนว ลาภี โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, น ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย.

Và thế nào là người không đạt được sự an tịnh nội tâm, cũng không đạt được minh sát về các pháp thuộc tăng thượng tuệ? Ở đây, có người không đạt được các tầng thiền chứng thuộc sắc giới hoặc vô sắc giới, và không đạt được đạo hoặc quả siêu thế. Như vậy là người không đạt được sự an tịnh nội tâm, cũng không đạt được minh sát về các pháp thuộc tăng thượng tuệ.

๑๘๘. กตโม จ ปุคฺคโล อนุโสตคามี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล กาเม จ ปฏิเสวติ ปาปญฺจ กมฺมํ กโรติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อนุโสตคามี’’.

188. Thế nào là người đi xuôi dòng? Ở đây, có người thọ hưởng các dục và làm điều ác. Người này được gọi là ‘người đi xuôi dòng’.

กตโม จ ปุคฺคโล ปฏิโสตคามี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล กาเม จ น ปฏิเสวติ ปาปญฺจ กมฺมํ น กโรติ. โส สหาปิ ทุกฺเขน สหาปิ โทมนสฺเสน อสฺสุมุเขนปิ รุทมาโน ปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ จรติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปฏิโสตคามี’’.

Thế nào là người đi ngược dòng? Ở đây, có người không thọ hưởng các dục và không làm điều ác. Vị ấy dù phải chịu khổ, dù phải chịu ưu, dù khóc lóc, mặt đẫm lệ, vẫn thực hành phạm hạnh viên mãn, thanh tịnh. Người này được gọi là ‘người đi ngược dòng’.

กตโม [Pg.172] จ ปุคฺคโล ฐิตตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ฐิตตฺโต’’.

Và thế nào là hạng người có tâm tánh kiên cố? Ở đây, có hạng người do đã đoạn tận năm hạ phần kiết sử nên là vị hóa sanh, sẽ tịch diệt Niết-bàn ở tại nơi ấy, có trạng thái không còn trở lui từ cõi ấy. Hạng người này được gọi là ‘hạng người có tâm tánh kiên cố’.

กตโม จ ปุคฺคโล ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ.

Và thế nào là hạng người Bà-la-môn đã vượt qua, đã đến bờ bên kia, đứng trên đất liền? Ở đây, có hạng người do đã đoạn tận các lậu hoặc, đã tự mình chứng ngộ với thắng trí, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại tâm giải thoát, tuệ giải thoát không còn lậu hoặc. Hạng người này được gọi là ‘hạng người Bà-la-môn đã vượt qua, đã đến bờ bên kia, đứng trên đất liền’.

๑๘๙. กถญฺจ ปุคฺคโล อปฺปสฺสุโต โหติ สุเตน อนุปปนฺโน? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส อปฺปกํ สุตํ โหติ สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถํ อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ. โส ตสฺส อปฺปกสฺส สุตสฺส น อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน โหติ. เอวํ ปุคฺคโล อปฺปสฺสุโต โหติ สุเตน อนุปปนฺโน.

189. Và thế nào là hạng người ít nghe, không thành tựu về sở văn? Ở đây, có hạng người đã nghe ít: Kinh, ứng tụng, ký thuyết, kệ ngôn, cảm hứng ngữ, như thị thuyết, bổn sanh, vị tằng hữu pháp, và phương quảng. Vị ấy không hiểu biết ý nghĩa, không hiểu biết pháp về những điều đã nghe ít ỏi ấy, và không phải là người thực hành pháp và tùy pháp. Như vậy là hạng người ít nghe, không thành tựu về sở văn.

กถญฺจ ปุคฺคโล อปฺปสฺสุโต โหติ สุเตน อุปปนฺโน? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส อปฺปกํ สุตํ โหติ สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถํ อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ. โส ตสฺส อปฺปกสฺส สุตสฺส อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน โหติ. เอวํ ปุคฺคโล อปฺปสฺสุโต โหติ สุเตน อุปปนฺโน.

Và thế nào là hạng người ít nghe, nhưng thành tựu về sở văn? Ở đây, có hạng người đã nghe ít: Kinh, ứng tụng, ký thuyết, kệ ngôn, cảm hứng ngữ, như thị thuyết, bổn sanh, vị tằng hữu pháp, và phương quảng. Vị ấy hiểu biết ý nghĩa, hiểu biết pháp về những điều đã nghe ít ỏi ấy, và là người thực hành pháp và tùy pháp. Như vậy là hạng người ít nghe, nhưng thành tựu về sở văn.

กถญฺจ ปุคฺคโล พหุสฺสุโต โหติ สุเตน อนุปปนฺโน? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส พหุกํ สุตํ โหติ สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถํ อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ. โส ตสฺส พหุกสฺส สุตสฺส น อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน โหติ. เอวํ ปุคฺคโล พหุสฺสุโต โหติ สุเตน อนุปปนฺโน.

Và thế nào là hạng người nghe nhiều, không thành tựu về sở văn? Ở đây, có hạng người đã nghe nhiều: Kinh, ứng tụng, ký thuyết, kệ ngôn, cảm hứng ngữ, như thị thuyết, bổn sanh, vị tằng hữu pháp, và phương quảng. Vị ấy không hiểu biết ý nghĩa, không hiểu biết pháp về những điều đã nghe nhiều ấy, và không phải là người thực hành pháp và tùy pháp. Như vậy là hạng người nghe nhiều, không thành tựu về sở văn.

กถญฺจ ปุคฺคโล พหุสฺสุโต โหติ สุเตน อุปปนฺโน? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส พหุกํ สุตํ โหติ สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถํ อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ. โส ตสฺส พหุกสฺส สุตสฺส อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน โหติ. เอวํ ปุคฺคโล พหุสฺสุโต โหติ สุเตน อุปปนฺโน.

Và thế nào là hạng người nghe nhiều, thành tựu về sở văn? Ở đây, có hạng người đã nghe nhiều: Kinh, ứng tụng, ký thuyết, kệ ngôn, cảm hứng ngữ, như thị thuyết, bổn sanh, vị tằng hữu pháp, và phương quảng. Vị ấy hiểu biết ý nghĩa, hiểu biết pháp về những điều đã nghe nhiều ấy, và là người thực hành pháp và tùy pháp. Như vậy là hạng người nghe nhiều, thành tựu về sở văn.

๑๙๐. กตโม [Pg.173] จ ปุคฺคโล สมณมจโล? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโน. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สมณมจโล’’.

190. Và thế nào là hạng người Sa-môn bất động? Ở đây, có hạng người do đã đoạn tận ba kiết sử nên là bậc Dự lưu, có trạng thái không bị rơi vào đọa xứ, chắc chắn, hướng đến sự giác ngộ. Hạng người này được gọi là ‘Sa-môn bất động’.

กตโม จ ปุคฺคโล สมณปทุโม? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี โหติ, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สมณปทุโม’’.

Và thế nào là hạng người Sa-môn sen hồng? Ở đây, có hạng người do đã đoạn tận ba kiết sử, do đã làm cho tham, sân, si được muội lược nên là bậc Nhất lai, chỉ trở lại thế gian này một lần nữa rồi chấm dứt khổ đau. Hạng người này được gọi là ‘Sa-môn sen hồng’.

กตโม จ ปุคฺคโล สมณปุณฺฑรีโก? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สมณปุณฺฑรีโก’’.

Và thế nào là hạng người Sa-môn sen trắng? Ở đây, có hạng người do đã đoạn tận năm hạ phần kiết sử nên là vị hóa sanh, sẽ tịch diệt Niết-bàn ở tại nơi ấy, có trạng thái không còn trở lui từ cõi ấy. Hạng người này được gọi là ‘Sa-môn sen trắng’.

กตโม จ ปุคฺคโล สมเณสุ สมณสุขุมาโล? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สมเณสุ สมณสุขุมาโล’’ติ.

Và thế nào là hạng người Sa-môn tinh tế giữa các Sa-môn? Ở đây, có hạng người do đã đoạn tận các lậu hoặc, đã tự mình chứng ngộ với thắng trí, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại tâm giải thoát, tuệ giải thoát không còn lậu hoặc. Hạng người này được gọi là ‘Sa-môn tinh tế giữa các Sa-môn’.

จตุกฺกนิทฺเทโส.

Dứt phần giải về bốn pháp.

๕. ปญฺจกปุคฺคลปญฺญตฺติ

5. Chế Định Về Năm Hạng Người

๑๙๑. ตตฺร ยฺวายํ ปุคฺคโล อารภติ จ วิปฺปฏิสารี จ โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘‘อายสฺมโต โข อารมฺภชา อาสวา สํวิชฺชนฺติ, วิปฺปฏิสารชา อาสวา ปวฑฺฒนฺติ. สาธุ วตายสฺมา อารมฺภเช อาสเว ปหาย วิปฺปฏิสารเช อาสเว ปฏิวิโนเทตฺวา จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาเวตุ. เอวมายสฺมา อมุนา ปญฺจเมน ปุคฺคเลน สมสโม ภวิสฺสตี’’ติ.

5. Trong các hạng người ấy, hạng người nào vừa có sự vi phạm, vừa có sự hối hận, và vị ấy không biết như thật về tâm giải thoát, tuệ giải thoát ấy là nơi mà các pháp ác bất thiện đã sanh khởi của vị ấy được đoạn diệt không còn dư sót, vị ấy nên được nói như vầy: ‘Thưa hiền giả, các lậu hoặc sanh từ sự vi phạm đang hiện hữu nơi hiền giả, và các lậu hoặc sanh từ sự hối hận đang tăng trưởng. Lành thay, mong hiền giả hãy từ bỏ các lậu hoặc sanh từ sự vi phạm, hãy loại trừ các lậu hoặc sanh từ sự hối hận, rồi hãy tu tập tâm và tuệ. Như vậy, hiền giả sẽ trở nên tương đương với hạng người thứ năm kia.’”

ตตฺร ยฺวายํ ปุคฺคโล อารภติ น วิปฺปฏิสารี โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา [Pg.174] อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘‘อายสฺมโต โข อารมฺภชา อาสวา สํวิชฺชนฺติ, วิปฺปฏิสารชา อาสวา นปฺปวฑฺฒนฺติ. สาธุ วตายสฺมา อารมฺภเช อาสเว ปหาย จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาเวตุ. เอวมายสฺมา อมุนา ปญฺจเมน ปุคฺคเลน สมสโม ภวิสฺสตี’’ติ.

191. Trong các hạng người ấy, hạng người nào có sự vi phạm nhưng không có sự hối hận, và vị ấy không biết như thật về tâm giải thoát, tuệ giải thoát ấy là nơi mà các pháp ác bất thiện đã sanh khởi của vị ấy được đoạn diệt không còn dư sót, vị ấy nên được nói như vầy: ‘Thưa hiền giả, các lậu hoặc sanh từ sự vi phạm đang hiện hữu nơi hiền giả, nhưng các lậu hoặc sanh từ sự hối hận không tăng trưởng. Lành thay, mong hiền giả hãy từ bỏ các lậu hoặc sanh từ sự vi phạm, rồi hãy tu tập tâm và tuệ. Như vậy, hiền giả sẽ trở nên tương đương với hạng người thứ năm kia.’”

ตตฺร ยฺวายํ ปุคฺคโล น อารภติ วิปฺปฏิสารี โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘‘อายสฺมโต โข อารมฺภชา อาสวา น สํวิชฺชนฺติ, วิปฺปฏิสารชา อาสวา ปวฑฺฒนฺติ. สาธุ วตายสฺมา วิปฺปฏิสารเช อาสเว ปฏิวิโนเทตฺวา จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาเวตุ. เอวมายสฺมา อมุนา ปญฺจเมน ปุคฺคเลน สมสโม ภวิสฺสตี’’ติ.

Trong các hạng người ấy, hạng người nào không có sự vi phạm nhưng có sự hối hận, và vị ấy không biết như thật về tâm giải thoát, tuệ giải thoát ấy là nơi mà các pháp ác bất thiện đã sanh khởi của vị ấy được đoạn diệt không còn dư sót, vị ấy nên được nói như vầy: ‘Thưa hiền giả, các lậu hoặc sanh từ sự vi phạm không hiện hữu nơi hiền giả, nhưng các lậu hoặc sanh từ sự hối hận đang tăng trưởng. Lành thay, mong hiền giả hãy loại trừ các lậu hoặc sanh từ sự hối hận, rồi hãy tu tập tâm và tuệ. Như vậy, hiền giả sẽ trở nên tương đương với hạng người thứ năm kia.’”

ตตฺร ยฺวายํ ปุคฺคโล น อารภติ น วิปฺปฏิสารี โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ยตฺถสฺส เต ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘‘อายสฺมโต โข อารมฺภชา อาสวา น สํวิชฺชนฺติ, วิปฺปฏิสารชา อาสวา นปฺปวฑฺฒนฺติ. สาธุ วตายสฺมา จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาเวตุ. เอวมายสฺมา อมุนา ปญฺจเมน ปุคฺคเลน สมสโม ภวิสฺสตี’’ติ. อิเม จตฺตาโร ปุคฺคลา อมุนา ปญฺจเมน ปุคฺคเลน เอวํ โอวทิยมานา เอวํ อนุสาสิยมานา อนุปุพฺเพน อาสวานํ ขยํ ปาปุณนฺติ.

Trong các hạng người ấy, có hạng người không vi phạm, cũng không hối hận, nhưng không biết như thật về tâm giải thoát, tuệ giải thoát, nơi mà các pháp ác bất thiện của vị ấy được đoạn diệt không còn dư tàn. Vị ấy nên được khuyên bảo như sau: ‘Thưa hiền giả, các lậu hoặc phát sanh do sự vi phạm không có nơi hiền giả, các lậu hoặc phát sanh do sự hối hận không tăng trưởng. Lành thay, mong hiền giả hãy tu tập tâm và tuệ. Như vậy, hiền giả sẽ trở nên ngang bằng với hạng người thứ năm kia.’ Bốn hạng người này, khi được hạng người thứ năm kia giáo giới và chỉ dạy như vậy, tuần tự đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc.

๑๙๒. กถญฺจ ปุคฺคโล ทตฺวา อวชานาติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ยสฺส ปุคฺคลสฺส เทติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ, ตสฺส เอวํ โหติ – ‘‘อหํ ทมฺมิ, อยํ ปฏิคฺคณฺหาตี’’ติ, ตเมนํ ทตฺวา อวชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล ทตฺวา อวชานาติ.

192. Thế nào là hạng người sau khi cho lại khinh thường? Ở đây, có hạng người cho y phục, vật thực khất thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh đến một người nào đó, rồi vị ấy khởi lên ý nghĩ: ‘Ta là người cho, còn người này là người nhận.’ Sau khi cho, vị ấy khinh thường người kia. Như vậy là hạng người sau khi cho lại khinh thường.

กถญฺจ ปุคฺคโล สํวาเสน อวชานาติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล เยน ปุคฺคเลน สทฺธึ สํวสติ ทฺเว วา ตีณิ วา วสฺสานิ, ตเมนํ สํวาเสน อวชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล สํวาเสน อวชานาติ.

Thế nào là hạng người do sống chung mà khinh thường? Ở đây, có hạng người sống chung với một người nào đó trong hai hoặc ba năm, rồi do sống chung mà khinh thường người kia. Như vậy là hạng người do sống chung mà khinh thường.

กถญฺจ [Pg.175] ปุคฺคโล อาเธยฺยมุโข โหติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปรสฺส วณฺเณ วา อวณฺเณ วา ภาสิยมาเน ขิปฺปญฺเญว อธิมุจฺจิตา โหติ. เอวํ ปุคฺคโล อาเธยฺยมุโข โหติ.

Thế nào là hạng người có bộ mặt dễ tin? Ở đây, có hạng người khi nghe người khác nói lời tán thán hay chê bai liền vội tin ngay. Như vậy là hạng người có bộ mặt dễ tin.

กถญฺจ ปุคฺคโล โลโล โหติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อิตฺตรสทฺโธ โหติ อิตฺตรภตฺตี อิตฺตรเปโม อิตฺตรปฺปสาโท. เอวํ ปุคฺคโล โลโล โหติ.

Thế nào là hạng người nông nổi? Ở đây, có hạng người có đức tin ít ỏi, lòng sùng kính ít ỏi, tình thương mến ít ỏi, sự trong sạch ít ỏi. Như vậy là hạng người nông nổi.

กถญฺจ ปุคฺคโล มนฺโท โมมูโห โหติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล กุสลากุสเล ธมฺเม น ชานาติ, สาวชฺชานวชฺเช ธมฺเม น ชานาติ, หีนปฺปณีเต ธมฺเม น ชานาติ, กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาเค ธมฺเม น ชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล มนฺโท โมมูโห โหติ.

Thế nào là hạng người đần độn, ngu si? Ở đây, có hạng người không biết các pháp thiện và bất thiện, không biết các pháp có tội và không có tội, không biết các pháp thấp kém và cao thượng, không biết các pháp có phần đen và phần trắng. Như vậy là hạng người đần độn, ngu si.

๑๙๓. ตตฺถ กตเม ปญฺจ โยธาชีวูปมา ปุคฺคลา? ปญฺจ โยธาชีวา – อิเธกจฺโจ โยธาชีโว รชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวรูโปปิ อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ ปฐโม โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

193. Trong đó, năm hạng người ví như chiến sĩ là những ai? Có năm hạng chiến sĩ. Ở đây, có hạng chiến sĩ vừa thấy bụi bay lên liền chùn bước, thối lui, không đứng vững, không thể tiến vào trận địa. Cũng có hạng chiến sĩ như vậy ở đời. Đây là hạng chiến sĩ thứ nhất hiện có mặt ở trên đời.

ปุน จปรํ อิเธกจฺโจ โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ, อปิ จ โข ธชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวรูโปปิ อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ ทุติโย โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

Lại nữa, ở đây có hạng chiến sĩ chịu đựng được cảnh bụi bay lên, nhưng vừa thấy ngọn cờ liền chùn bước, thối lui, không đứng vững, không thể tiến vào trận địa. Cũng có hạng chiến sĩ như vậy ở đời. Đây là hạng chiến sĩ thứ hai hiện có mặt ở trên đời.

ปุน จปรํ อิเธกจฺโจ โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ สหติ ธชคฺคํ, อปิ จ โข อุสฺสารณญฺเญว สุตฺวา สํสีทติ วิสีทติ น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวรูโปปิ อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ ตติโย โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

Lại nữa, ở đây có hạng chiến sĩ chịu đựng được cảnh bụi bay lên, chịu đựng được ngọn cờ, nhưng vừa nghe tiếng hò hét liền chùn bước, thối lui, không đứng vững, không thể tiến vào trận địa. Cũng có hạng chiến sĩ như vậy ở đời. Đây là hạng chiến sĩ thứ ba hiện có mặt ở trên đời.

ปุน จปรํ อิเธกจฺโจ โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ สหติ ธชคฺคํ สหติ อุสฺสารณํ, อปิ จ โข สมฺปหาเร หญฺญติ พฺยาปชฺชติ. เอวรูโปปิ อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ จตุตฺโถ โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ.

Lại nữa, ở đây có hạng chiến sĩ chịu đựng được cảnh bụi bay lên, chịu đựng được ngọn cờ, chịu đựng được tiếng hò hét, nhưng khi giao chiến thì bị thương, bị bại trận. Cũng có hạng chiến sĩ như vậy ở đời. Đây là hạng chiến sĩ thứ tư hiện có mặt ở trên đời.

ปุน [Pg.176] จปรํ อิเธกจฺโจ โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ สหติ ธชคฺคํ สหติ อุสฺสารณํ สหติ สมฺปหารํ. โส ตํ สงฺคามํ อภิวิชินิตฺวา วิชิตสงฺคาโม ตเมว สงฺคามสีสํ อชฺฌาวสติ. เอวรูโปปิ อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ ปญฺจโม โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ. อิเม ปญฺจ โยธาชีวา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ.

Lại nữa, ở đây có hạng chiến sĩ chịu đựng được cảnh bụi bay lên, chịu đựng được ngọn cờ, chịu đựng được tiếng hò hét, chịu đựng được sự giao chiến. Vị ấy sau khi chiến thắng trận chiến, là người chiến thắng, liền chiếm cứ ngay đầu trận địa. Cũng có hạng chiến sĩ như vậy ở đời. Đây là hạng chiến sĩ thứ năm hiện có mặt ở trên đời. Năm hạng chiến sĩ này hiện có mặt ở trên đời.

๑๙๔. เอวเมวํ ปญฺจิเม โยธาชีวูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสุ. กตเม ปญฺจ? อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ รชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ, สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. กิมสฺส รชคฺคสฺมึ? อิธ ภิกฺขุ สุณาติ – ‘‘อสุกสฺมึ นาม คาเม วา นิคเม วา อิตฺถี วา กุมารี วา อภิรูปา ทสฺสนียา ปาสาทิกา ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคตา’’ติ. โส ตํ สุตฺวา สํสีทติ วิสีทติ น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ, สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. อิทมสฺส รชคฺคสฺมึ.

194. Cũng vậy, có năm hạng người ví như chiến sĩ này hiện có mặt giữa các Tỳ khưu. Năm hạng đó là những ai? Ở đây, có vị Tỳ khưu vừa thấy bụi bay lên liền chùn bước, thối lui, không đứng vững, không thể duy trì phạm hạnh, bộc lộ sự yếu kém về học giới, từ bỏ học giới, hoàn tục. Bụi của vị ấy là gì? Ở đây, vị Tỳ khưu nghe rằng: ‘Tại ngôi làng hay thị trấn kia, có người phụ nữ hay thiếu nữ xinh đẹp, dễ nhìn, đáng mến, có dung sắc tuyệt vời.’ Vị ấy nghe vậy liền chùn bước, thối lui, không đứng vững, không thể duy trì phạm hạnh, bộc lộ sự yếu kém về học giới, từ bỏ học giới, hoàn tục. Đây là bụi của vị ấy.

เสยฺยถาปิ โส โยธาชีโว รชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. เอวรูโปปิ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ ปฐโม โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ.

Ví như người chiến sĩ kia vừa thấy bụi bay lên liền chùn bước, thối lui, không đứng vững, không thể tiến vào trận địa, hạng người này cũng tương tự như vậy. Cũng có hạng người như vậy ở đây. Đây là hạng người thứ nhất ví như chiến sĩ hiện có mặt giữa các Tỳ khưu.

๑๙๕. ปุน จปรํ อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ สหติ รชคฺคํ, อปิ จ โข ธชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ, สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. กิมสฺส ธชคฺคสฺมึ? อิธ ภิกฺขุ น เหว โข สุณาติ – ‘‘อสุกสฺมึ นาม คาเม วา นิคเม วา อิตฺถี วา กุมารี วา อภิรูปา ทสฺสนียา ปาสาทิกา ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคตา’’ติ, อปิ จ โข สามํ ปสฺสติ อิตฺถึ วา กุมารึ วา อภิรูปํ ทสฺสนียํ ปาสาทิกํ ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคตํ. โส ตํ ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ, สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. อิทมสฺส ธชคฺคสฺมึ.

195. Lại nữa, ở đây, có hạng tỳ khưu chịu đựng được bụi bặm, nhưng khi vừa thấy ngọn cờ liền bị chìm đắm, bị suy sụp, không đứng vững, không thể duy trì được phạm hạnh, bèn tuyên bố sự yếu kém về học giới, từ bỏ học giới, hoàn tục. Ngọn cờ của vị ấy là gì? Ở đây, vị tỳ khưu không hề nghe rằng: ‘Tại ngôi làng hay thị trấn kia, có người phụ nữ hay thiếu nữ xinh đẹp, đáng nhìn, đáng mến, có được vẻ đẹp tuyệt vời của làn da’, nhưng vị ấy lại tự mình trông thấy người phụ nữ hay thiếu nữ xinh đẹp, đáng nhìn, đáng mến, có được vẻ đẹp tuyệt vời của làn da. Sau khi thấy người ấy, vị tỳ khưu bị chìm đắm, bị suy sụp, không đứng vững, không thể duy trì được phạm hạnh, bèn tuyên bố sự yếu kém về học giới, từ bỏ học giới, hoàn tục. Đây là ngọn cờ của vị ấy.

เสยฺยถาปิ [Pg.177] โส โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ, อปิ จ โข ธชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. เอวรูโปปิ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ ทุติโย โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ.

Ví như người lính chiến ấy chịu đựng được bụi bặm, nhưng khi vừa thấy ngọn cờ liền bị chìm đắm, bị suy sụp, không đứng vững, không thể tiến vào trận địa; hạng người này cũng tương tự như vậy. Ở đây, có hạng người có bản chất như thế. Đây là hạng người thứ hai tương tự người lính chiến, đang hiện hữu có mặt giữa các tỳ khưu.

๑๙๖. ปุน จปรํ อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ สหติ รชคฺคํ สหติ ธชคฺคํ, อปิ จ โข อุสฺสารณญฺเญว สุตฺวา สํสีทติ วิสีทติ น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ, สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. กิมสฺส อุสฺสารณาย? อิธ ภิกฺขุํ อรญฺญคตํ วา รุกฺขมูลคตํ วา สุญฺญาคารคตํ วา มาตุคาโม อุปสงฺกมิตฺวา อูหสติ อุลฺลปติ อุชฺชคฺฆติ อุปฺปณฺเฑติ. โส มาตุคาเมน อูหสิยมาโน อุลฺลปิยมาโน อุชฺชคฺฆิยมาโน อุปฺปณฺฑิยมาโน สํสีทติ วิสีทติ น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ, สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. อิทมสฺส อุสฺสารณาย.

196. Lại nữa, ở đây, có hạng tỳ khưu chịu đựng được bụi bặm, chịu đựng được ngọn cờ, nhưng khi vừa nghe tiếng hò hét liền bị chìm đắm, bị suy sụp, không đứng vững, không thể duy trì được phạm hạnh, bèn tuyên bố sự yếu kém về học giới, từ bỏ học giới, hoàn tục. Tiếng hò hét của vị ấy là gì? Ở đây, khi vị tỳ khưu đang ở trong rừng, hoặc dưới gốc cây, hoặc tại nơi thanh vắng, có người nữ đến gần, mỉm cười, nói lời tán tỉnh, cười lớn tiếng, và chế nhạo. Vị ấy, khi bị người nữ mỉm cười, nói lời tán tỉnh, cười lớn tiếng, và chế nhạo, liền bị chìm đắm, bị suy sụp, không đứng vững, không thể duy trì được phạm hạnh, bèn tuyên bố sự yếu kém về học giới, từ bỏ học giới, hoàn tục. Đây là tiếng hò hét của vị ấy.

เสยฺยถาปิ โส โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ สหติ ธชคฺคํ, อปิ จ โข อุสฺสารณญฺเญว สุตฺวา สํสีทติ วิสีทติ น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. เอวรูโปปิ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ ตติโย โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ.

Ví như người lính chiến ấy chịu đựng được bụi bặm, chịu đựng được ngọn cờ, nhưng khi vừa nghe tiếng hò hét liền bị chìm đắm, bị suy sụp, không đứng vững, không thể tiến vào trận địa; hạng người này cũng tương tự như vậy. Ở đây, có hạng người có bản chất như thế. Đây là hạng người thứ ba tương tự người lính chiến, đang hiện hữu có mặt giữa các tỳ khưu.

๑๙๗. ปุน จปรํ อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ สหติ รชคฺคํ สหติ ธชคฺคํ สหติ อุสฺสารณํ, อปิ จ โข สมฺปหาเร หญฺญติ พฺยาปชฺชติ. กิมสฺส สมฺปหารสฺมึ? อิธ ภิกฺขุํ อรญฺญคตํ วา รุกฺขมูลคตํ วา สุญฺญาคารคตํ วา มาตุคาโม อุปสงฺกมิตฺวา อภินิสีทติ อภินิปชฺชติ อชฺโฌตฺถรติ. โส มาตุคาเมน อภินิสีทิยมาโน อภินิปชฺชิยมาโน อชฺโฌตฺถริยมาโน สิกฺขํ อปฺปจฺจกฺขาย ทุพฺพลฺยํ อนาวิกตฺวา เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวติ. อิทมสฺส สมฺปหารสฺมึ.

197. Lại nữa, ở đây, có hạng tỳ khưu chịu đựng được bụi bặm, chịu đựng được ngọn cờ, chịu đựng được tiếng hò hét, nhưng khi bị giao chiến liền bị thương tích, bị thất bại. Sự giao chiến của vị ấy là gì? Ở đây, khi vị tỳ khưu đang ở trong rừng, hoặc dưới gốc cây, hoặc tại nơi thanh vắng, có người nữ đến gần, ngồi xuống bên cạnh, nằm xuống bên cạnh, và đè lên trên. Vị ấy, khi bị người nữ ngồi xuống bên cạnh, nằm xuống bên cạnh, và đè lên trên, không từ bỏ học giới và không tuyên bố sự yếu kém, đã thực hành dâm pháp. Đây là sự giao chiến của vị ấy.

เสยฺยถาปิ โส โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ สหติ ธชคฺคํ สหติ อุสฺสารณํ, อปิ จ โข สมฺปหาเร หญฺญติ พฺยาปชฺชติ, ตถูปโม [Pg.178] อยํ ปุคฺคโล. เอวรูโปปิ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ จตุตฺโถ โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ.

Ví như người lính chiến ấy chịu đựng được bụi bặm, chịu đựng được ngọn cờ, chịu đựng được tiếng hò hét, nhưng khi giao chiến liền bị thương tích, bị thất bại; hạng người này cũng tương tự như vậy. Ở đây, có hạng người có bản chất như thế. Đây là hạng người thứ tư tương tự người lính chiến, đang hiện hữu có mặt giữa các tỳ khưu.

๑๙๘. ปุน จปรํ อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ สหติ รชคฺคํ สหติ ธชคฺคํ สหติ อุสฺสารณํ สหติ สมฺปหารํ. โส ตํ สงฺคามํ อภิวิชินิตฺวา วิชิตสงฺคาโม ตเมว สงฺคามสีสํ อชฺฌาวสติ. กิมสฺส สงฺคามวิชยสฺมึ? อิธ ภิกฺขุํ อรญฺญคตํ วา รุกฺขมูลคตํ วา สุญฺญาคารคตํ วา มาตุคาโม อุปสงฺกมิตฺวา อภินิสีทติ อภินิปชฺชติ อชฺโฌตฺถรติ. โส มาตุคาเมน อภินิสีทิยมาโน อภินิปชฺชิยมาโน อชฺโฌตฺถริยมาโน วินิเวเฐตฺวา วินิโมเจตฺวา เยน กามํ ปกฺกมติ.

198. Lại nữa, ở đây, có hạng tỳ khưu chịu đựng được bụi bặm, chịu đựng được ngọn cờ, chịu đựng được tiếng hò hét, chịu đựng được sự giao chiến. Vị ấy, sau khi chiến thắng trận chiến đó, là người chiến thắng, sống ngay tại nơi đầu trận tuyến. Sự chiến thắng trận chiến của vị ấy là gì? Ở đây, khi vị tỳ khưu đang ở trong rừng, hoặc dưới gốc cây, hoặc tại nơi thanh vắng, có người nữ đến gần, ngồi xuống bên cạnh, nằm xuống bên cạnh, và đè lên trên. Vị ấy, khi bị người nữ ngồi xuống bên cạnh, nằm xuống bên cạnh, và đè lên trên, đã gỡ mình ra, tự giải thoát, và đi đến bất cứ nơi nào mình muốn.

โส วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ. โส อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส อภิชฺฌํ โลเก ปหาย วิคตาภิชฺเฌน เจตสา วิหรติ, อภิชฺฌาย จิตฺตํ ปริโสเธติ; พฺยาปาทปโทสํ ปหาย อพฺยาปนฺนจิตฺโต วิหรติ, สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี พฺยาปาทปโทสา จิตฺตํ ปริโสเธติ; ถินมิทฺธํ ปหาย วิคตถินมิทฺโธ วิหรติ อาโลกสญฺญี สโต สมฺปชาโน, ถินมิทฺธา จิตฺตํ ปริโสเธติ; อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหาย อนุทฺธโต วิหรติ อชฺฌตฺตํ วูปสนฺตจิตฺโต, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจา จิตฺตํ ปริโสเธติ; วิจิกิจฺฉํ ปหาย ติณฺณวิจิกิจฺโฉ วิหรติ อกถํกถี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วิจิกิจฺฉาย จิตฺตํ ปริโสเธติ.

Vị ấy tìm đến trú xứ thanh vắng: khu rừng, gốc cây, ngọn núi, khe núi, hang đá, nghĩa địa, lùm cây rậm, ngoài trời, đống rơm. Vị ấy, đi vào rừng, hoặc đến gốc cây, hoặc đến nơi thanh vắng, ngồi kiết-già, giữ thân ngay thẳng, an lập chánh niệm trước mặt. Vị ấy, sau khi từ bỏ tham ái ở đời, sống với tâm không tham ái, gột sạch tâm khỏi tham ái. Sau khi từ bỏ sân hận, vị ấy sống với tâm không sân hận, có lòng thương tưởng đến lợi ích của tất cả chúng sanh hữu tình, gột sạch tâm khỏi sân hận. Sau khi từ bỏ hôn trầm và thụy miên, vị ấy sống thoát khỏi hôn trầm và thụy miên, với tưởng về ánh sáng, chánh niệm, tỉnh giác, gột sạch tâm khỏi hôn trầm và thụy miên. Sau khi từ bỏ trạo cử và hối quá, vị ấy sống không trạo cử, với nội tâm an tịnh, gột sạch tâm khỏi trạo cử và hối quá. Sau khi từ bỏ hoài nghi, vị ấy sống vượt qua hoài nghi, không còn phân vân đối với các thiện pháp, gột sạch tâm khỏi hoài nghi.

โส อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ.

Vị ấy, sau khi từ bỏ năm triền cái này, là những pháp làm ô nhiễm tâm, làm trí tuệ suy yếu, ly dục, ly các pháp bất thiện, chứng và trú thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ. Do sự tịnh chỉ của tầm và tứ, (vị ấy chứng và trú) thiền thứ hai... thiền thứ ba... thiền thứ tư.

โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อิเม อาสวา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ อาสวสมุทโย’’ติ [Pg.179] ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ อาสวนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ.

Vị ấy, khi tâm được định tĩnh, trong sạch, thanh tịnh, không cấu uế, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, đạt đến trạng thái bất động như vậy, hướng tâm đến lậu tận trí. Vị ấy tuệ tri như thật: "Đây là khổ". Tuệ tri như thật: "Đây là khổ tập". Tuệ tri như thật: "Đây là khổ diệt". Tuệ tri như thật: "Đây là con đường đưa đến khổ diệt". Tuệ tri như thật: "Đây là các lậu hoặc". Tuệ tri như thật: "Đây là lậu hoặc tập". Tuệ tri như thật: "Đây là lậu hoặc diệt". Tuệ tri như thật: "Đây là con đường đưa đến lậu hoặc diệt".

ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ. วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ ปชานาติ. อิทมสฺส สงฺคามวิชยสฺมึ. เสยฺยถาปิ โส โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ สหติ ธชคฺคํ สหติ อุสฺสารณํ สหติ สมฺปหารํ, โส ตํ สงฺคามํ อภิวิชินิตฺวา วิชิตสงฺคาโม ตเมว สงฺคามสีสํ อชฺฌาวสติ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. เอวรูโปปิ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ ปญฺจโม โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ. อิเม ปญฺจ โยธาชีวูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสุ.

Đối với vị ấy, khi biết như vậy, thấy như vậy, tâm được giải thoát khỏi dục lậu, tâm được giải thoát khỏi hữu lậu, tâm được giải thoát khỏi vô minh lậu. Trong sự giải thoát, trí khởi lên: "Đã được giải thoát". Vị ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa". Đây là sự chiến thắng trận mạc của vị ấy. Ví như người chiến sĩ kia chịu đựng được bụi bặm, chịu đựng được ngọn cờ, chịu đựng được tiếng hò hét, chịu đựng được sự tấn công. Người ấy, sau khi chiến thắng trận mạc, đã chiến thắng trận mạc, sống ngay tại đầu trận địa ấy. Hạng người này cũng tương tự như vậy. Ở đây, có hạng người như thế. Đây là hạng người thứ năm ví như chiến sĩ, đang hiện hữu, có mặt giữa các vị tỳ khưu. Năm hạng người ví như chiến sĩ này đang hiện hữu, có mặt giữa các vị tỳ khưu.

๑๙๙. ตตฺถ กตเม ปญฺจ ปิณฺฑปาติกา? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา ปิณฺฑปาติโก โหติ, ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต ปิณฺฑปาติโก โหติ, อุมฺมาทา จิตฺตวิกฺเขปา ปิณฺฑปาติโก โหติ, ‘‘วณฺณิตํ พุทฺเธหิ พุทฺธสาวเกหี’’ติ ปิณฺฑปาติโก โหติ, อปิ จ อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย ปิณฺฑปาติโก โหติ. ตตฺร ยฺวายํ ปิณฺฑปาติโก อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย ปิณฺฑปาติโก, อยํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ปิณฺฑปาติกานํ อคฺโค จ เสฏฺโฐ จ ปาโมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จ.

199. Trong đó, năm hạng người khất thực là những ai? Do ngu độn, si mê mà trở thành người khất thực. Do có ác dục, bị ác dục chi phối mà trở thành người khất thực. Do điên cuồng, tâm tán loạn mà trở thành người khất thực. Do nghĩ rằng: "Được chư Phật và các đệ tử của chư Phật tán thán" mà trở thành người khất thực. Lại nữa, do nương vào sự thiểu dục, nương vào sự tri túc, nương vào sự khắc khổ, nương vào sự có mục đích này mà trở thành người khất thực. Trong đó, người khất thực nào do nương vào sự thiểu dục, nương vào sự tri túc, nương vào sự khắc khổ, nương vào sự có mục đích này mà trở thành người khất thực, vị này trong năm hạng người khất thực ấy là bậc đứng đầu, là bậc cao tột, là bậc lãnh đạo, là bậc tối thượng, là bậc ưu tú.

เสยฺยถาปิ นาม ควา ขีรํ, ขีรมฺหา ทธิ, ทธิมฺหา นวนีตํ, นวนีตมฺหา สปฺปิ, สปฺปิมฺหา สปฺปิมณฺโฑ, สปฺปิมณฺฑํ ตตฺถ อคฺคมกฺขายติ; เอวเมวํ ยฺวายํ ปิณฺฑปาติโก อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย ปิณฺฑปาติโก โหติ, อยํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ปิณฺฑปาติกานํ อคฺโค จ เสฏฺโฐ จ ปาโมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จ. อิเม ปญฺจ ปิณฺฑปาติกา.

Ví như từ bò có sữa, từ sữa có sữa chua, từ sữa chua có bơ tươi, từ bơ tươi có bơ luyện, từ bơ luyện có bơ tinh luyện, trong đó bơ tinh luyện được gọi là thượng hạng. Cũng vậy, người khất thực nào do nương vào sự thiểu dục, nương vào sự tri túc, nương vào sự khắc khổ, nương vào sự có mục đích này mà trở thành người khất thực, vị này trong năm hạng người khất thực ấy là bậc đứng đầu, là bậc cao tột, là bậc lãnh đạo, là bậc tối thượng, là bậc ưu tú. Đây là năm hạng người khất thực.

๒๐๐. ตตฺถ [Pg.180] กตเม ปญฺจ ขลุปจฺฉาภตฺติกา…เป… ปญฺจ เอกาสนิกา…เป… ปญฺจ ปํสุกูลิกา…เป… ปญฺจ เตจีวริกา…เป… ปญฺจ อารญฺญิกา…เป… ปญฺจ รุกฺขมูลิกา …เป… ปญฺจ อพฺโภกาสิกา…เป… ปญฺจ เนสชฺชิกา…เป… ปญฺจ ยถาสนฺถติกา…เป….

200. Trong đó, năm hạng người không ăn sau khi đã từ chối là những ai?... năm hạng người ăn một bữa... năm hạng người mặc y phấn tảo... năm hạng người chỉ dùng ba y... năm hạng người ở trong rừng... năm hạng người ở dưới gốc cây... năm hạng người ở ngoài trời... năm hạng người ngồi không nằm... năm hạng người ở bất cứ chỗ nào được sắp đặt...

๒๐๑. ตตฺถ กตเม ปญฺจ โสสานิกา? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา โสสานิโก โหติ, ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต โสสานิโก โหติ, อุมฺมาทา จิตฺตวิกฺเขปา โสสานิโก โหติ, ‘‘วณฺณิตํ พุทฺเธหิ พุทฺธสาวเกหี’’ติ โสสานิโก โหติ, อปิ จ อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย โสสานิโก โหติ. ตตฺร ยฺวายํ โสสานิโก อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย โสสานิโก, อยํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ โสสานิกานํ อคฺโค จ เสฏฺโฐ จ ปาโมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จ.

201. Trong đó, năm hạng người ở nghĩa địa là những ai? Do ngu độn, si mê mà trở thành người ở nghĩa địa. Do có ác dục, bị ác dục chi phối mà trở thành người ở nghĩa địa. Do điên cuồng, tâm tán loạn mà trở thành người ở nghĩa địa. Do nghĩ rằng: "Được chư Phật và các đệ tử của chư Phật tán thán" mà trở thành người ở nghĩa địa. Lại nữa, do nương vào sự thiểu dục, nương vào sự tri túc, nương vào sự khắc khổ, nương vào sự có mục đích này mà trở thành người ở nghĩa địa. Trong đó, người ở nghĩa địa nào do nương vào sự thiểu dục, nương vào sự tri túc, nương vào sự khắc khổ, nương vào sự có mục đích này mà trở thành người ở nghĩa địa, vị này trong năm hạng người ở nghĩa địa ấy là bậc đứng đầu, là bậc cao tột, là bậc lãnh đạo, là bậc tối thượng, là bậc ưu tú.

เสยฺยถาปิ นาม ควา ขีรํ, ขีรมฺหา ทธิ, ทธิมฺหา นวนีตํ, นวนีตมฺหา สปฺปิ, สปฺปิมฺหา สปฺปิมณฺโฑ, สปฺปิมณฺฑํ ตตฺถ อคฺคมกฺขายติ; เอวเมวํ ยฺวายํ โสสานิโก อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย โสสานิโก โหติ, อยํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ โสสานิกานํ อคฺโค จ เสฏฺโฐ จ ปาโมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จ. อิเม ปญฺจ โสสานิกา.

Ví như từ bò có sữa, từ sữa có sữa chua, từ sữa chua có bơ tươi, từ bơ tươi có bơ luyện, từ bơ luyện có bơ tinh luyện, trong đó bơ tinh luyện được gọi là thượng hạng. Cũng vậy, người ở nghĩa địa nào do nương vào sự thiểu dục, nương vào sự tri túc, nương vào sự khắc khổ, nương vào sự có mục đích này mà trở thành người ở nghĩa địa, vị này trong năm hạng người ở nghĩa địa ấy là bậc đứng đầu, là bậc cao tột, là bậc lãnh đạo, là bậc tối thượng, là bậc ưu tú. Đây là năm hạng người ở nghĩa địa.

ปญฺจกนิทฺเทโส.

Phần giải thích về nhóm năm.

๖. ฉกฺกปุคฺคลปญฺญตฺติ

6. Chế định về sáu hạng người

๒๐๒. ตตฺร ยฺวายํ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อภิสมฺพุชฺฌติ, ตตฺถ จ สพฺพญฺญุตํ ปาปุณาติ พเลสุ จ วสีภาวํ, สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตน ทฏฺฐพฺโพ.

202. Trong đó, hạng người nào, đối với các pháp chưa từng được nghe trước đây, tự mình giác ngộ các chân lý, và ở đó đạt được nhất thiết trí và làm chủ các lực, vị ấy được xem là bậc Chánh Đẳng Giác.

ตตฺร ยฺวายํ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อภิสมฺพุชฺฌติ, น จ ตตฺถ สพฺพญฺญุตํ ปาปุณาติ น จ พเลสุ วสีภาวํ, ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ เตน ทฏฺฐพฺโพ.

Trong đó, hạng người nào, đối với các pháp chưa từng được nghe trước đây, tự mình giác ngộ các chân lý, nhưng không đạt được nhất thiết trí và không làm chủ các lực, vị ấy được xem là bậc Độc Giác Phật.

ตตฺร [Pg.181] ยฺวายํ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อนภิสมฺพุชฺฌติ, ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ, สาวกปารมิญฺจ ปาปุณาติ, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา เตน ทฏฺฐพฺพา.

Trong các hạng người ấy, người nào trước đây đối với các pháp chưa từng được nghe, không tự mình giác ngộ các sự thật, là người chấm dứt khổ đau ngay trong hiện tại, và đạt đến Thinh Văn ba-la-mật, do đó cần được hiểu là các ngài Sāriputta và Moggallāna.

ตตฺร ยฺวายํ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อนภิสมฺพุชฺฌติ, ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ, น จ สาวกปารมึ ปาปุณาติ, อวเสสา อรหนฺตา เตน ทฏฺฐพฺพา.

Trong các hạng người ấy, người nào trước đây đối với các pháp chưa từng được nghe, không tự mình giác ngộ các sự thật, là người chấm dứt khổ đau ngay trong hiện tại, và không đạt đến Thinh Văn ba-la-mật, do đó cần được hiểu là các vị A-la-hán còn lại.

ตตฺร ยฺวายํ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อนภิสมฺพุชฺฌติ, น จ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ, อนาคามี โหติ อนาคนฺตา อิตฺถตฺตํ, อนาคามี เตน ทฏฺฐพฺโพ.

Trong các hạng người ấy, người nào trước đây đối với các pháp chưa từng được nghe, không tự mình giác ngộ các sự thật, và không là người chấm dứt khổ đau ngay trong hiện tại, là bậc Bất Lai do không trở lại trạng thái này (cõi Dục), do đó cần được hiểu là bậc Bất Lai.

ตตฺร ยฺวายํ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อนภิสมฺพุชฺฌติ, น จ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ, อาคนฺตา อิตฺถตฺตํ, โสตาปนฺนสกทาคามิโน เตน ทฏฺฐพฺพา.

Trong các hạng người ấy, người nào trước đây đối với các pháp chưa từng được nghe, không tự mình giác ngộ các sự thật, và không là người chấm dứt khổ đau ngay trong hiện tại, có trở lại trạng thái này (cõi Dục), do đó cần được hiểu là các bậc Nhập Lưu và Nhất Lai.

ฉกฺกนิทฺเทโส.

Phần giải về sáu hạng người đã xong.

๗. สตฺตกปุคฺคลปญฺญตฺติ

7. Chế định về bảy hạng người

๒๐๓. กถญฺจ ปุคฺคโล สกึ นิมุคฺโค นิมุคฺโคว โหติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สมนฺนาคโต โหติ เอกนฺตกาฬเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ. เอวํ ปุคฺคโล สกึ นิมุคฺโค นิมุคฺโคว โหติ.

203. Và thế nào là người một lần chìm xuống là chìm luôn? Này đây, có người có đầy đủ các pháp bất thiện hoàn toàn đen tối. Như vậy là người một lần chìm xuống là chìm luôn.

กถญฺจ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชิตฺวา นิมุชฺชติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชติ ‘‘สาหุ สทฺธา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ หิรี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ โอตฺตปฺปํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ วีริยํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ ปญฺญา กุสเลสุ ธมฺเมสู’’ติ. ตสฺส สา สทฺธา เนว ติฏฺฐติ โน วฑฺฒติ หายติเยว, ตสฺส สา หิรี เนว ติฏฺฐติ โน วฑฺฒติ หายติเยว, ตสฺส ตํ โอตฺตปฺปํ เนว ติฏฺฐติ โน วฑฺฒติ หายติเยว, ตสฺส ตํ วีริยํ เนว ติฏฺฐติ โน วฑฺฒติ หายติเยว, ตสฺส สา ปญฺญา เนว ติฏฺฐติ โน วฑฺฒติ หายติเยว. เอวํ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชิตฺวา นิมุชฺชติ.

Và thế nào là người sau khi trồi lên lại chìm xuống? Này đây, có người trồi lên (với ý nghĩ): ‘Lành thay là tín trong các pháp thiện, lành thay là tàm trong các pháp thiện, lành thay là quý trong các pháp thiện, lành thay là tinh tấn trong các pháp thiện, lành thay là trí tuệ trong các pháp thiện.’ Tín ấy của người đó không đứng vững, không tăng trưởng, chỉ bị suy giảm. Tàm ấy của người đó không đứng vững, không tăng trưởng, chỉ bị suy giảm. Quý ấy của người đó không đứng vững, không tăng trưởng, chỉ bị suy giảm. Tinh tấn ấy của người đó không đứng vững, không tăng trưởng, chỉ bị suy giảm. Trí tuệ ấy của người đó không đứng vững, không tăng trưởng, chỉ bị suy giảm. Như vậy là người sau khi trồi lên lại chìm xuống.

กถญฺจ [Pg.182] ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชิตฺวา ฐิโต โหติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชติ ‘‘สาหุ สทฺธา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ หิรี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ โอตฺตปฺปํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ วีริยํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ ปญฺญา กุสเลสุ ธมฺเมสู’’ติ. ตสฺส สา สทฺธา เนว หายติ โน วฑฺฒติ ฐิตา โหติ, ตสฺส สา หิรี เนว หายติ โน วฑฺฒติ ฐิตา โหติ, ตสฺส ตํ โอตฺตปฺปํ เนว หายติ โน วฑฺฒติ ฐิตํ โหติ, ตสฺส ตํ วีริยํ เนว หายติ โน วฑฺฒติ ฐิตํ โหติ, ตสฺส สา ปญฺญา เนว หายติ โน วฑฺฒติ ฐิตา โหติ. เอวํ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชิตฺวา ฐิโต โหติ.

Và thế nào là người sau khi trồi lên thì đứng vững? Này đây, có người trồi lên (với ý nghĩ): ‘Lành thay là tín trong các pháp thiện, lành thay là tàm trong các pháp thiện, lành thay là quý trong các pháp thiện, lành thay là tinh tấn trong các pháp thiện, lành thay là trí tuệ trong các pháp thiện.’ Tín ấy của người đó không suy giảm, không tăng trưởng, được đứng yên. Tàm ấy của người đó không suy giảm, không tăng trưởng, được đứng yên. Quý ấy của người đó không suy giảm, không tăng trưởng, được đứng yên. Tinh tấn ấy của người đó không suy giảm, không tăng trưởng, được đứng yên. Trí tuệ ấy của người đó không suy giảm, không tăng trưởng, được đứng yên. Như vậy là người sau khi trồi lên thì đứng vững.

กถญฺจ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชิตฺวา วิปสฺสติ วิโลเกติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชติ ‘‘สาหุ สทฺธา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ หิรี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ โอตฺตปฺปํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ วีริยํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ ปญฺญา กุสเลสุ ธมฺเมสู’’ติ. โส ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโน. เอวํ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชิตฺวา วิปสฺสติ วิโลเกติ.

Và thế nào là người sau khi trồi lên thì nhìn thấy, nhìn ngắm? Này đây, có người trồi lên (với ý nghĩ): ‘Lành thay là tín trong các pháp thiện, lành thay là tàm trong các pháp thiện, lành thay là quý trong các pháp thiện, lành thay là tinh tấn trong các pháp thiện, lành thay là trí tuệ trong các pháp thiện.’ Vị ấy, do đoạn tận ba kiết sử, trở thành bậc Nhập Lưu, có pháp không bị rơi vào đọa xứ, chắc chắn, có sự giác ngộ ở phía trước là nơi hướng đến. Như vậy là người sau khi trồi lên thì nhìn thấy, nhìn ngắm.

กถญฺจ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชิตฺวา ปตรติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชติ ‘‘สาหุ สทฺธา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ หิรี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ โอตฺตปฺปํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ วีริยํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ ปญฺญา กุสเลสุ ธมฺเมสู’’ติ. โส ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี โหติ สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. เอวํ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชิตฺวา ปตรติ.

Và thế nào là người sau khi trồi lên thì bơi qua? Này đây, có người trồi lên (với ý nghĩ): ‘Lành thay là tín trong các pháp thiện, lành thay là tàm trong các pháp thiện, lành thay là quý trong các pháp thiện, lành thay là tinh tấn trong các pháp thiện, lành thay là trí tuệ trong các pháp thiện.’ Vị ấy, do đoạn tận ba kiết sử, do làm cho tham, sân, si được mỏng nhẹ, trở thành bậc Nhất Lai, chỉ một lần trở lại thế gian này rồi chấm dứt khổ đau. Như vậy là người sau khi trồi lên thì bơi qua.

กถญฺจ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชิตฺวา ปติคาธปฺปตฺโต โหติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชติ ‘‘สาหุ สทฺธา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ หิรี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ โอตฺตปฺปํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ วีริยํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ ปญฺญา กุสเลสุ ธมฺเมสู’’ติ. โส ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. เอวํ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชิตฺวา ปติคาธปฺปตฺโต โหติ.

Và thế nào là người sau khi trồi lên thì đạt đến chỗ đứng vững? Này đây, có người trồi lên (với ý nghĩ): ‘Lành thay là tín trong các pháp thiện, lành thay là tàm trong các pháp thiện, lành thay là quý trong các pháp thiện, lành thay là tinh tấn trong các pháp thiện, lành thay là trí tuệ trong các pháp thiện.’ Vị ấy, do đoạn tận năm hạ phần kiết sử, là vị hóa sanh, sẽ Bát-Niết-bàn ở nơi ấy, có pháp không trở lại từ thế giới ấy. Như vậy là người sau khi trồi lên thì đạt đến chỗ đứng vững.

กถญฺจ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชิตฺวา ติณฺโณ โหติ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชติ ‘‘สาหุ สทฺธา กุสเลสุ ธมฺเมสุ[Pg.183], สาธุ หิรี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ โอตฺตปฺปํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ วีริยํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ ปญฺญา กุสเลสุ ธมฺเมสู’’ติ. โส อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชิตฺวา ติณฺโณ โหติ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ.

Và thế nào là người sau khi trồi lên thì đã vượt qua, đã đến bờ bên kia, là bậc Phạm hạnh đứng trên đất liền? Này đây, có người trồi lên (với ý nghĩ): ‘Lành thay là tín trong các pháp thiện, lành thay là tàm trong các pháp thiện, lành thay là quý trong các pháp thiện, lành thay là tinh tấn trong các pháp thiện, lành thay là trí tuệ trong các pháp thiện.’ Vị ấy, do đoạn tận các lậu hoặc, tự mình với thắng trí chứng ngộ, thành tựu và an trú tâm giải thoát vô lậu, tuệ giải thoát ngay trong hiện tại. Như vậy là người sau khi trồi lên thì đã vượt qua, đã đến bờ bên kia, là bậc Phạm hạnh đứng trên đất liền.

๒๐๔. กตโม จ ปุคฺคโล อุภโตภาควิมุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อฏฺฐ วิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล อุภโตภาควิมุตฺโต.

204. Và người nào là bậc song phần giải thoát? Này đây, có người sau khi chứng đắc tám giải thoát bằng thân và an trú, và sau khi thấy bằng trí tuệ, các lậu hoặc của vị ấy đã được đoạn tận. Người này được gọi là bậc song phần giải thoát.

๒๐๕. กตโม จ ปุคฺคโล ปญฺญาวิมุตฺโต…เป… กายสกฺขี… ทิฏฺฐิปฺปตฺโต… สทฺธาวิมุตฺโต… ธมฺมานุสารี ….

205. Và người nào là bậc tuệ giải thoát? … vân vân … là bậc thân chứng? … là bậc kiến đáo? … là bậc tín giải thoát? … là bậc tùy pháp hành? …

๒๐๖. กตโม จ ปุคฺคโล สทฺธานุสารี? ยสฺส ปุคฺคลสฺส โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺนสฺส สทฺธินฺทฺริยํ อธิมตฺตํ โหติ, สทฺธาวาหึ สทฺธาปุพฺพงฺคมํ อริยมคฺคํ ภาเวติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล สทฺธานุสารี. โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน ปุคฺคโล สทฺธานุสารี, ผเล ฐิโต สทฺธาวิมุตฺโตติ.

206. Thế nào là hạng người Tùy Tín? Đối với hạng người đang thực hành để chứng ngộ quả Dự Lưu, tín quyền được trội hơn, vị ấy tu tập Thánh đạo được đức tin dẫn dắt, có đức tin đi trước. Hạng người này được gọi là Tùy Tín. Hạng người đang thực hành để chứng ngộ quả Dự Lưu là Tùy Tín, người đã an trú trong quả vị là Tín Giải Thoát.

สตฺตกนิทฺเทโส.

Phần giải về nhóm bảy.

๘. อฏฺฐกปุคฺคลปญฺญตฺติ

8. Chế định về hạng người thuộc nhóm tám

๒๐๗. ตตฺถ กตเม จตฺตาโร มคฺคสมงฺคิโน, จตฺตาโร ผลสมงฺคิโน ปุคฺคลา? โสตาปนฺโน, โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน; สกทาคามี, สกทาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน; อนาคามี, อนาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน; อรหา, อรหตฺตผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน; อิเม จตฺตาโร มคฺคสมงฺคิโน, อิเม จตฺตาโร ผลสมงฺคิโน ปุคฺคลา.

207. Trong ấy, thế nào là bốn hạng người thành tựu đạo và bốn hạng người thành tựu quả? Bậc Dự Lưu, vị đang thực hành để chứng ngộ quả Dự Lưu; bậc Nhất Lai, vị đang thực hành để chứng ngộ quả Nhất Lai; bậc Bất Lai, vị đang thực hành để chứng ngộ quả Bất Lai; bậc A-la-hán, vị đang thực hành để chứng ngộ quả A-la-hán. Bốn hạng người này là những vị thành tựu đạo, bốn hạng người này là những vị thành tựu quả.

อฏฺฐกนิทฺเทโส.

Phần giải về nhóm tám.

๙. นวกปุคฺคลปญฺญตฺติ

9. Chế định về hạng người thuộc nhóm chín

๒๐๘. กตโม [Pg.184] จ ปุคฺคโล สมฺมาสมฺพุทฺโธ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อภิสมฺพุชฺฌติ, ตตฺถ จ สพฺพญฺญุตํ ปาปุณาติ พเลสุ จ วสีภาวํ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล สมฺมาสมฺพุทฺโธ.

208. Thế nào là hạng người Chánh Đẳng Giác? Ở đây, có hạng người tự mình giác ngộ các chân lý về các pháp chưa từng được nghe trước đây, và ở đấy vị ấy đạt đến nhất thiết trí và đạt đến sự thuần thục ở các năng lực. Hạng người này được gọi là Chánh Đẳng Giác.

กตโม จ ปุคฺคโล ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อภิสมฺพุชฺฌติ, น จ ตตฺถ สพฺพญฺญุตํ ปาปุณาติ น จ พเลสุ วสีภาวํ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ.

Thế nào là hạng người Độc Giác? Ở đây, có hạng người tự mình giác ngộ các chân lý về các pháp chưa từng được nghe trước đây, nhưng ở đấy vị ấy không đạt đến nhất thiết trí và không đạt đến sự thuần thục ở các năng lực. Hạng người này được gọi là Độc Giác.

กตโม จ ปุคฺคโล อุภโตภาควิมุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อฏฺฐ วิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล อุภโตภาควิมุตฺโต.

Thế nào là hạng người Câu Phần Giải Thoát? Ở đây, có hạng người sau khi đã thân chứng tám bậc giải thoát và an trú, và sau khi đã thấy bằng trí tuệ, các lậu hoặc của vị ấy được đoạn tận. Hạng người này được gọi là Câu Phần Giải Thoát.

กตโม จ ปุคฺคโล ปญฺญาวิมุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล น เหว โข อฏฺฐ วิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ปญฺญาวิมุตฺโต.

Thế nào là hạng người Tuệ Giải Thoát? Ở đây, có hạng người không thân chứng tám bậc giải thoát và an trú, và sau khi đã thấy bằng trí tuệ, các lậu hoặc của vị ấy được đoạn tận. Hạng người này được gọi là Tuệ Giải Thoát.

กตโม จ ปุคฺคโล กายสกฺขี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อฏฺฐ วิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา เอกจฺเจ อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล กายสกฺขี.

Thế nào là hạng người Thân Chứng? Ở đây, có hạng người sau khi đã thân chứng tám bậc giải thoát và an trú, và sau khi đã thấy bằng trí tuệ, một số lậu hoặc của vị ấy được đoạn tận. Hạng người này được gọi là Thân Chứng.

กตโม จ ปุคฺคโล ทิฏฺฐิปฺปตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ตถาคตปฺปเวทิตา จสฺส ธมฺมา ปญฺญาย โวทิฏฺฐา โหนฺติ โวจริตา, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา เอกจฺเจ อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ทิฏฺฐิปฺปตฺโต.

Thế nào là hạng người Kiến Đáo? Ở đây, có hạng người tuệ tri như thật: ‘Đây là khổ,’... cho đến... tuệ tri như thật: ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ,’ và các pháp do Như Lai tuyên thuyết đã được vị ấy thấy rõ, thực hành rõ bằng trí tuệ, và sau khi đã thấy bằng trí tuệ, một số lậu hoặc của vị ấy được đoạn tận. Hạng người này được gọi là Kiến Đáo.

กตโม จ ปุคฺคโล สทฺธาวิมุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ตถาคตปฺปเวทิตา จสฺส ธมฺมา ปญฺญาย โวทิฏฺฐา [Pg.185] โหนฺติ โวจริตา, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา เอกจฺเจ อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ, โน จ โข ยถา ทิฏฺฐิปฺปตฺตสฺส. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล สทฺธาวิมุตฺโต.

Thế nào là hạng người Tín Giải Thoát? Ở đây, có hạng người tuệ tri như thật: ‘Đây là khổ,’... cho đến... tuệ tri như thật: ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ,’ và các pháp do Như Lai tuyên thuyết đã được vị ấy thấy rõ, thực hành rõ bằng trí tuệ, và sau khi đã thấy bằng trí tuệ, một số lậu hoặc của vị ấy được đoạn tận, nhưng không giống như của hạng người Kiến Đáo. Hạng người này được gọi là Tín Giải Thoát.

กตโม จ ปุคฺคโล ธมฺมานุสารี? ยสฺส ปุคฺคลสฺส โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺนสฺส ปญฺญินฺทฺริยํ อธิมตฺตํ โหติ, ปญฺญาวาหึ ปญฺญาปุพฺพงฺคมํ อริยมคฺคํ ภาเวติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ธมฺมานุสารี. โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน ปุคฺคโล ธมฺมานุสารี, ผเล ฐิโต ทิฏฺฐิปฺปตฺโต.

Thế nào là hạng người Tùy Pháp? Đối với hạng người đang thực hành để chứng ngộ quả Dự Lưu, tuệ quyền được trội hơn, vị ấy tu tập Thánh đạo được trí tuệ dẫn dắt, có trí tuệ đi trước. Hạng người này được gọi là Tùy Pháp. Hạng người đang thực hành để chứng ngộ quả Dự Lưu là Tùy Pháp, người đã an trú trong quả vị là Kiến Đáo.

กตโม จ ปุคฺคโล สทฺธานุสารี? ยสฺส ปุคฺคลสฺส โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺนสฺส สทฺธินฺทฺริยํ อธิมตฺตํ โหติ, สทฺธาวาหึ สทฺธาปุพฺพงฺคมํ อริยมคฺคํ ภาเวติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล สทฺธานุสารี. โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน ปุคฺคโล สทฺธานุสารี, ผเล ฐิโต สทฺธาวิมุตฺโตติ.

Thế nào là hạng người Tùy Tín? Đối với hạng người đang thực hành để chứng ngộ quả Dự Lưu, tín quyền được trội hơn, vị ấy tu tập Thánh đạo được đức tin dẫn dắt, có đức tin đi trước. Hạng người này được gọi là Tùy Tín. Hạng người đang thực hành để chứng ngộ quả Dự Lưu là Tùy Tín, người đã an trú trong quả vị là Tín Giải Thoát.

นวกนิทฺเทโส.

Phần giải về nhóm chín.

๑๐. ทสกปุคฺคลปญฺญตฺติ

10. Chế định về hạng người thuộc nhóm mười

๒๐๙. กตเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ นิฏฺฐา? สตฺตกฺขตฺตุปรมสฺส โกลงฺโกลสฺส เอกพีชิสฺส สกทาคามิสฺส โย จ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อรหา – อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ นิฏฺฐา.

209. Năm hạng người nào có sự kết thúc ở đây? Bậc Thất Lai Tối Đa, bậc Gia Tộc Chuyển Giao, bậc Nhất Chủng, bậc Nhất Lai, và vị A-la-hán trong hiện tại – năm hạng người này có sự kết thúc ở đây.

กตเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ วิหาย นิฏฺฐา? อนฺตราปรินิพฺพายิสฺส อุปหจฺจปรินิพฺพายิสฺส อสงฺขารปรินิพฺพายิสฺส สสงฺขารปรินิพฺพายิสฺส อุทฺธํโสตสฺส อกนิฏฺฐคามิโน – อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ วิหาย นิฏฺฐาติ.

Năm hạng người nào có sự kết thúc sau khi từ bỏ nơi đây? Bậc Trung Gian Bát-niết-bàn, bậc Tổn Giảm Bát-niết-bàn, bậc Vô Hành Bát-niết-bàn, bậc Hữu Hành Bát-niết-bàn, bậc Thượng Lưu đến cõi Sắc Cứu Cánh – năm hạng người này có sự kết thúc sau khi từ bỏ nơi đây.

เอตฺตาวตา ปุคฺคลานํ ปุคฺคลปญฺญตฺตีติ.

Chế định về các hạng người là đến mức độ như vậy.

ทสกนิทฺเทโส.

Phần giải về nhóm mười.

ปุคฺคลปญฺญตฺติปกรณํ นิฏฺฐิตํ.

Kinh Chế Định Về Hạng Người đã chấm dứt.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi
นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส Con xin đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Chánh Giác. อภิธมฺมปิฏเก Trong Tạng Vi Diệu Pháp ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ Kinh Nhân Chế Định มาติกา Mẫu Đề ๑. เอกกอุทฺเทโส 1. Chương Một Pháp ๑. ฉ [Pg.101] ปญฺญตฺติโย – ขนฺธปญฺญตฺติ, อายตนปญฺญตฺติ, ธาตุปญฺญตฺติ, สจฺจปญฺญตฺติ, อินฺทฺริยปญฺญตฺติ, ปุคฺคลปญฺญตฺตีติ. 1. Có sáu loại chế định: chế định về uẩn, chế định về xứ, chế định về giới, chế định về đế, chế định về quyền, và chế định về cá nhân. ๒. กิตฺตาวตา ขนฺธานํ ขนฺธปญฺญตฺติ? ยาวตา ปญฺจกฺขนฺธา – รูปกฺขนฺโธ, เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, วิญฺญาณกฺขนฺโธ; เอตฺตาวตา ขนฺธานํ ขนฺธปญฺญตฺติ. 2. Chế định về uẩn có mức độ như thế nào? Trong chừng mực có năm uẩn: sắc uẩn, thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thức uẩn; trong chừng mực ấy có sự chế định về uẩn. ๓. กิตฺตาวตา อายตนานํ อายตนปญฺญตฺติ? ยาวตา ทฺวาทสายตนานิ – จกฺขายตนํ, รูปายตนํ, โสตายตนํ, สทฺทายตนํ, ฆานายตนํ, คนฺธายตนํ, ชิวฺหายตนํ, รสายตนํ, กายายตนํ, โผฏฺฐพฺพายตนํ, มนายตนํ, ธมฺมายตนํ; เอตฺตาวตา อายตนานํ อายตนปญฺญตฺติ. 3. Chế định về xứ có mức độ như thế nào? Trong chừng mực có mười hai xứ: nhãn xứ, sắc xứ, nhĩ xứ, thanh xứ, tỷ xứ, hương xứ, thiệt xứ, vị xứ, thân xứ, xúc xứ, ý xứ, pháp xứ; trong chừng mực ấy có sự chế định về xứ. ๔. กิตฺตาวตา ธาตูนํ ธาตุปญฺญตฺติ? ยาวตา อฏฺฐารส ธาตุโย – จกฺขุธาตุ, รูปธาตุ, จกฺขุวิญฺญาณธาตุ, โสตธาตุ, สทฺทธาตุ, โสตวิญฺญาณธาตุ, ฆานธาตุ, คนฺธธาตุ, ฆานวิญฺญาณธาตุ, ชิวฺหาธาตุ, รสธาตุ, ชิวฺหาวิญฺญาณธาตุ, กายธาตุ, โผฏฺฐพฺพธาตุ, กายวิญฺญาณธาตุ, มโนธาตุ, ธมฺมธาตุ, มโนวิญฺญาณธาตุ; เอตฺตาวตา ธาตูนํ ธาตุปญฺญตฺติ. 4. Chế định về giới có mức độ như thế nào? Trong chừng mực có mười tám giới: nhãn giới, sắc giới, nhãn thức giới, nhĩ giới, thanh giới, nhĩ thức giới, tỷ giới, hương giới, tỷ thức giới, thiệt giới, vị giới, thiệt thức giới, thân giới, xúc giới, thân thức giới, ý giới, pháp giới, ý thức giới; trong chừng mực ấy có sự chế định về giới. ๕. กิตฺตาวตา [Pg.102] สจฺจานํ สจฺจปญฺญตฺติ? ยาวตา จตฺตาริ สจฺจานิ – ทุกฺขสจฺจํ, สมุทยสจฺจํ, นิโรธสจฺจํ, มคฺคสจฺจํ; เอตฺตาวตา สจฺจานํ สจฺจปญฺญตฺติ. 5. Chế định về đế có mức độ như thế nào? Trong chừng mực có bốn đế: khổ đế, tập đế, diệt đế, đạo đế; trong chừng mực ấy có sự chế định về đế. ๖. กิตฺตาวตา อินฺทฺริยานํ อินฺทฺริยปญฺญตฺติ? ยาวตา พาวีสตินฺทฺริยานิ – จกฺขุนฺทฺริยํ, โสตินฺทฺริยํ, ฆานินฺทฺริยํ, ชิวฺหินฺทฺริยํ, กายินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริยํ, อิตฺถินฺทฺริยํ, ปุริสินฺทฺริยํ, ชีวิตินฺทฺริยํ, สุขินฺทฺริยํ, ทุกฺขินฺทฺริยํ, โสมนสฺสินฺทฺริยํ, โทมนสฺสินฺทฺริยํ, อุเปกฺขินฺทฺริยํ, สทฺธินฺทฺริยํ, วีริยินฺทฺริยํ, สตินฺทฺริยํ, สมาธินฺทฺริยํ, ปญฺญินฺทฺริยํ, อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ, อญฺญินฺทฺริยํ, อญฺญาตาวินฺทฺริยํ; เอตฺตาวตา อินฺทฺริยานํ อินฺทฺริยปญฺญตฺติ. 6. Chế định về quyền có mức độ như thế nào? Trong chừng mực có hai mươi hai quyền: nhãn quyền, nhĩ quyền, tỷ quyền, thiệt quyền, thân quyền, ý quyền, nữ quyền, nam quyền, mạng quyền, lạc quyền, khổ quyền, hỷ quyền, ưu quyền, xả quyền, tín quyền, tấn quyền, niệm quyền, định quyền, tuệ quyền, vị tri đương tri quyền, dĩ tri quyền, cụ tri quyền; trong chừng mực ấy có sự chế định về quyền. ๗. กิตฺตาวตา ปุคฺคลานํ ปุคฺคลปญฺญตฺติ? 7. Chế định về cá nhân có mức độ như thế nào? (๑) สมยวิมุตฺโต (1) Người giải thoát theo thời (๒) อสมยวิมุตฺโต (2) Người giải thoát phi thời (๓) กุปฺปธมฺโม (3) Người có pháp bị lay động (๔) อกุปฺปธมฺโม (4) Người có pháp không bị lay động (๕) ปริหานธมฺโม (5) Người có pháp bị thối giảm (๖) อปริหานธมฺโม (6) Người có pháp không bị thối giảm (๗) เจตนาภพฺโพ (7) Người có khả năng do tác ý (๘) อนุรกฺขณาภพฺโพ (8) Người có khả năng do hộ trì (๙) ปุถุชฺชโน (9) Phàm phu (๑๐) โคตฺรภู (10) Chuyển tộc (๑๑) ภยูปรโต (11) Người dừng lại vì sợ hãi (๑๒) อภยูปรโต (12) Người dừng lại không do sợ hãi (๑๓) ภพฺพาคมโน (13) Người có khả năng chứng đắc (๑๔) อภพฺพาคมโน (14) Người không có khả năng chứng đắc (๑๕) นิยโต (15) Người nhất định (๑๖) อนิยโต (16) Người bất định (๑๗) ปฏิปนฺนโก [Pg.103] (17) Bậc đang thực hành (๑๘) ผเลฐิโต (18) Bậc trú trong quả (๑๙) สมสีสี Hạng người Samasīsī (đồng thời lậu tận và mạng tận) (๒๐) ฐิตกปฺปี Hạng người trú kiếp (๒๑) อริโย Hạng người Thánh nhân (๒๒) อนริโย Hạng người không phải Thánh nhân (๒๓) เสกฺโข Hạng người Hữu học (๒๔) อเสกฺโข Hạng người Vô học (๒๕) เนวเสกฺขนาเสกฺโข Hạng người không phải Hữu học cũng không phải Vô học (๒๖) เตวิชฺโช Hạng người Tam minh (๒๗) ฉฬภิญฺโญ Hạng người Lục thông (๒๘) สมฺมาสมฺพุทฺโธ Hạng người Chánh Đẳng Giác (๒๙) ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ Hạng người Độc Giác Phật (๓๐) อุภโตภาควิมุตฺโต Hạng người Câu phần giải thoát (๓๑) ปญฺญาวิมุตฺโต Hạng người Tuệ giải thoát (๓๒) กายสกฺขี Hạng người Thân chứng (๓๓) ทิฏฺฐิปฺปตฺโต Hạng người Kiến đáo (๓๔) สทฺธาวิมุตฺโต Hạng người Tín giải thoát (๓๕) ธมฺมานุสารี Hạng người Tùy Pháp hành (๓๖) สทฺธานุสารี Hạng người Tùy Tín hành (๓๗) สตฺตกฺขตฺตุปรโม Hạng người Thất lai (๓๘) โกลงฺโกโล Hạng người Gia gia (๓๙) เอกพีชี Hạng người Nhất chủng (๔๐) สกทาคามี [Pg.104] Hạng người Nhất lai (๔๑) อนาคามี Hạng người Bất lai (๔๒) อนฺตราปรินิพฺพายี Hạng người Trung gian Bát-niết-bàn (๔๓) อุปหจฺจปรินิพฺพายี Hạng người Sanh Bát-niết-bàn (๔๔) อสงฺขารปรินิพฺพายี Hạng người Vô hành Bát-niết-bàn (๔๕) สสงฺขารปรินิพฺพายี Hạng người Hữu hành Bát-niết-bàn (๔๖) อุทฺธํโสโตอกนิฏฺฐคามี Hạng người Thượng lưu đến cõi Sắc Cứu Cánh (๔๗) โสตาปนฺโน Hạng người Dự lưu (๔๘) โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน Hạng người đang thực hành để chứng ngộ quả Dự lưu (๔๙) สกทาคามี (49) Vị Nhất lai. (๕๐) สกทาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน (50) Vị đang thực hành để chứng ngộ quả Nhất lai. (๕๑) อนาคามี (51) Vị Bất lai. (๕๒) อนาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน (52) Vị đang thực hành để chứng ngộ quả Bất lai. (๕๓) อรหา (53) Vị A-la-hán. (๕๔) อรหตฺตผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน (54) Vị đang thực hành để chứng ngộ quả A-la-hán. เอกกํ. Phẩm Một Pháp. ๒. ทุกอุทฺเทโส 2. Đề mục Hai Pháp ๘. ทฺเว ปุคฺคลา – 8. Có hai hạng người: (๑) โกธโน จ, อุปนาหี จ. (1) Người hay phẫn nộ và người hay ôm hận. (๒) มกฺขี จ, ปฬาสี จ. (2) Người hay gièm pha và người hay ganh đua. (๓) อิสฺสุกี จ, มจฺฉรี จ. (3) Người hay tật đố và người hay bỏn xẻn. (๔) สโฐ จ, มายาวี จ. (4) Người xảo trá và người gian dối. (๕) อหิริโก [Pg.105] จ, อโนตฺตปฺปี จ. (5) Người không hổ thẹn và người không ghê sợ (tội lỗi). (๖) ทุพฺพโจ จ, ปาปมิตฺโต จ. (6) Người khó dạy bảo và người có bạn xấu. (๗) อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวาโร จ, โภชเน อมตฺตญฺญู จ. (7) Người không phòng hộ các căn và người không biết tiết độ trong ăn uống. (๘) มุฏฺฐสฺสติ จ, อสมฺปชาโน จ. (8) Người thất niệm và người không tỉnh giác. (๙) สีลวิปนฺโน จ, ทิฏฺฐิวิปนฺโน จ. (9) Người hư hỏng về giới và người hư hỏng về tri kiến. (๑๐) อชฺฌตฺตสํโยชโน จ, พหิทฺธาสํโยชโน จ. (10) Người có nội kiết sử và người có ngoại kiết sử. (๑๑) อกฺโกธโน จ, อนุปนาหี จ. (11) Người không phẫn nộ và người không ôm hận. (๑๒) อมกฺขี จ, อปฬาสี จ. (12) Người không gièm pha và người không ganh đua. (๑๓) อนิสฺสุกี จ, อมจฺฉรี จ. (13) Người không tật đố và người không bỏn xẻn. (๑๔) อสโฐ จ, อมายาวี จ. (14) Người không xảo trá và người không gian dối. (๑๕) หิริมา จ, โอตฺตปฺปี จ. (15) Người có hổ thẹn và người có ghê sợ (tội lỗi). (๑๖) สุวโจ จ, กลฺยาณมิตฺโต จ. (16) Người dễ dạy bảo và người có bạn tốt. (๑๗) อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร จ, โภชเน มตฺตญฺญู จ. (17) Người phòng hộ các căn và người biết tiết độ trong ăn uống. (๑๘) อุปฏฺฐิตสฺสติ จ, สมฺปชาโน จ. (18) Người an trú niệm và người tỉnh giác. (๑๙) สีลสมฺปนฺโน จ, ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน จ. (19) Người đầy đủ giới và người đầy đủ tri kiến. (๒๐) ทฺเว ปุคฺคลา ทุลฺลภา โลกสฺมึ. (20) Có hai hạng người khó tìm được ở trên đời. (๒๑) ทฺเว ปุคฺคลา ทุตฺตปฺปยา. (21) Có hai hạng người khó làm cho thỏa mãn. (๒๒) ทฺเว ปุคฺคลา สุตปฺปยา. Hai hạng người dễ được thỏa mãn. (๒๓) ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา วฑฺฒนฺติ. Đối với hai hạng người, các lậu hoặc tăng trưởng. (๒๔) ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา น วฑฺฒนฺติ. Đối với hai hạng người, các lậu hoặc không tăng trưởng. (๒๕) หีนาธิมุตฺโต จ, ปณีตาธิมุตฺโต จ. Hạng người có khuynh hướng thấp kém và hạng người có khuynh hướng cao thượng. (๒๖) ติตฺโต จ, ตปฺเปตา จ. Hạng người được thỏa mãn và hạng người làm cho thỏa mãn. ทุกํ. Phẩm Hai Pháp. ๓. ติกอุทฺเทโส 3. Đề Cương Về Ba Pháp ๙. ตโย [Pg.106] ปุคฺคลา – 9. Có ba hạng người: (๑) นิราโส, อาสํโส, วิคตาโส. Hạng người không có hy vọng, hạng người có hy vọng, hạng người đã từ bỏ hy vọng. (๒) ตโย คิลานูปมา ปุคฺคลา. Ba hạng người ví như người bệnh. (๓) กายสกฺขี, ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, สทฺธาวิมุตฺโต. Hạng người thân chứng, hạng người kiến đáo, hạng người tín giải thoát. (๔) คูถภาณี, ปุปฺผภาณี, มธุภาณี. Hạng người nói lời như phân, hạng người nói lời như hoa, hạng người nói lời như mật. (๕) อรุกูปมจิตฺโต ปุคฺคโล, วิชฺชูปมจิตฺโต ปุคฺคโล, วชิรูปมจิตฺโต ปุคฺคโล. Hạng người có tâm ví như vết thương, hạng người có tâm ví như tia chớp, hạng người có tâm ví như kim cương. (๖) อนฺโธ, เอกจกฺขุ, ทฺวิจกฺขุ. Hạng người mù, hạng người một mắt, hạng người hai mắt. (๗) อวกุชฺชปญฺโญ ปุคฺคโล, อุจฺฉงฺคปญฺโญ ปุคฺคโล, ปุถุปญฺโญ ปุคฺคโล. Hạng người có trí tuệ úp ngược, hạng người có trí tuệ nơi vạt áo, hạng người có trí tuệ rộng lớn. (๘) อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล กาเมสุ จ ภเวสุ จ อวีตราโค, อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล กาเมสุ วีตราโค ภเวสุ อวีตราโค, อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล กาเมสุ จ ภเวสุ จ วีตราโค. Có hạng người chưa ly tham các dục và các hữu, có hạng người đã ly tham các dục nhưng chưa ly tham các hữu, có hạng người đã ly tham các dục và các hữu. (๙) ปาสาณเลขูปโม ปุคฺคโล, ปถวิเลขูปโม ปุคฺคโล, อุทกเลขูปโม ปุคฺคโล. Hạng người ví như vết khắc trên đá, hạng người ví như vết vạch trên đất, hạng người ví như vết vạch trên nước. (๑๐) ตโย โปตฺถกูปมา ปุคฺคลา. Ba hạng người ví như ba loại vải. (๑๑) ตโย กาสิกวตฺถูปมา ปุคฺคลา. Ba hạng người ví như ba loại vải Kāsika. (๑๒) สุปฺปเมยฺโย, ทุปฺปเมยฺโย, อปฺปเมยฺโย. Hạng người dễ đo lường, hạng người khó đo lường, hạng người không thể đo lường. (๑๓) อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ, อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ, อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. Có hạng người không nên thân cận, không nên gần gũi, không nên hầu hạ; có hạng người nên thân cận, nên gần gũi, nên hầu hạ; có hạng người sau khi tôn trọng, cung kính rồi mới nên thân cận, nên gần gũi, nên hầu hạ. (๑๔) อตฺเถกจฺโจ [Pg.107] ปุคฺคโล ชิคุจฺฉิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ, อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อชฺฌุเปกฺขิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ; อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. Có hạng người đáng kinh tởm, không nên thân cận, không nên gần gũi, không nên hầu hạ; có hạng người đáng xả bỏ, không nên thân cận, không nên gần gũi, không nên hầu hạ; có hạng người nên thân cận, nên gần gũi, nên hầu hạ. (๑๕) อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล สีเลสุ ปริปูรการี, สมาธิสฺมึ มตฺตโส การี, ปญฺญาย มตฺตโส การี; อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล สีเลสุ จ ปริปูรการี, สมาธิสฺมิญฺจ ปริปูรการี, ปญฺญาย มตฺตโส การี; อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล สีเลสุ จ ปริปูรการี, สมาธิสฺมิญฺจ ปริปูรการี, ปญฺญาย จ ปริปูรการี. Có hạng người thực hành viên mãn về giới, thực hành vừa phải về định, thực hành vừa phải về tuệ; có hạng người thực hành viên mãn về giới và định, thực hành vừa phải về tuệ; có hạng người thực hành viên mãn về giới, định, và tuệ. (๑๖) ตโย สตฺถาโร. Có ba hạng thầy. (๑๗) อปเรปิ ตโย สตฺถาโร. Cũng có ba hạng thầy khác. ติกํ. Phẩm Ba Pháp. ๔. จตุกฺกอุทฺเทโส 4. Đề Cương Về Bốn Pháp ๑๐. จตฺตาโร ปุคฺคลา – 10. Có bốn hạng người: (๑) อสปฺปุริโส, อสปฺปุริเสน อสปฺปุริสตโร, สปฺปุริโส, สปฺปุริเสน สปฺปุริสตโร. Hạng người không phải chân nhân, hạng người còn tệ hơn người không phải chân nhân; hạng người chân nhân, hạng người còn tốt hơn người chân nhân. (๒) ปาโป, ปาเปน ปาปตโร, กลฺยาโณ, กลฺยาเณน กลฺยาณตโร. Hạng người ác, hạng người còn ác hơn người ác; hạng người thiện, hạng người còn thiện hơn người thiện. (๓) ปาปธมฺโม, ปาปธมฺเมน ปาปธมฺมตโร, กลฺยาณธมฺโม, กลฺยาณธมฺเมน กลฺยาณธมฺมตโร. (3) Hạng người có ác pháp, hạng người có ác pháp hơn; hạng người có thiện pháp, hạng người có thiện pháp hơn. (๔) สาวชฺโช, วชฺชพหุโล, อปฺปวชฺโช, อนวชฺโช. (4) Hạng người có tội lỗi, hạng người có nhiều tội lỗi, hạng người có ít tội lỗi, hạng người không có tội lỗi. (๕) อุคฺฆฏิตญฺญู, วิปญฺจิตญฺญู, เนยฺโย, ปทปรโม. (5) Hạng người liễu tri (ugghaṭitaññū), hạng người quảng tri (vipañcitaññū), hạng người sở dẫn (neyya), hạng người tối đa là văn tự (padaparama). (๖) ยุตฺตปฺปฏิภาโน[Pg.108], โน มุตฺตปฺปฏิภาโน, มุตฺตปฺปฏิภาโน, โน ยุตฺตปฺปฏิภาโน, ยุตฺตปฺปฏิภาโน จ มุตฺตปฺปฏิภาโน จ, เนว ยุตฺตปฺปฏิภาโน โน มุตฺตปฺปฏิภาโน. (6) Hạng người có tài ứng đối hợp lý nhưng không có tài ứng đối nhanh lẹ; hạng người có tài ứng đối nhanh lẹ nhưng không có tài ứng đối hợp lý; hạng người vừa có tài ứng đối hợp lý vừa có tài ứng đối nhanh lẹ; hạng người không có tài ứng đối hợp lý cũng không có tài ứng đối nhanh lẹ. (๗) จตฺตาโร ธมฺมกถิกา ปุคฺคลา. (7) Có bốn hạng người thuyết pháp. (๘) จตฺตาโร วลาหกูปมา ปุคฺคลา. (8) Có bốn hạng người ví như mây. (๙) จตฺตาโร มูสิกูปมา ปุคฺคลา. (9) Có bốn hạng người ví như chuột. (๑๐) จตฺตาโร อมฺพูปมา ปุคฺคลา. (10) Có bốn hạng người ví như xoài. (๑๑) จตฺตาโร กุมฺภูปมา ปุคฺคลา. (11) Có bốn hạng người ví như cái bình. (๑๒) จตฺตาโร อุทกรหทูปมา ปุคฺคลา. (12) Có bốn hạng người ví như hồ nước. (๑๓) จตฺตาโร พลีพทฺทูปมา ปุคฺคลา. (13) Có bốn hạng người ví như bò đực. (๑๔) จตฺตาโร อาสีวิสูปมา ปุคฺคลา. (14) Có bốn hạng người ví như rắn độc. (๑๕) อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ, อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ, อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํสิตา โหติ, อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํสิตา โหติ. (15) Có hạng người không thẩm sát, không thẩm tra, đã nói lời tán dương người không đáng tán dương; có hạng người không thẩm sát, không thẩm tra, đã nói lời chê bai người đáng tán dương; có hạng người không thẩm sát, không thẩm tra, đã tỏ lòng tịnh tín ở trường hợp không đáng tịnh tín; có hạng người không thẩm sát, không thẩm tra, đã tỏ lòng không tịnh tín ở trường hợp đáng tịnh tín. (๑๖) อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ, อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ, อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํสิตา โหติ, อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํสิตา โหติ. (16) Có hạng người sau khi thẩm sát, sau khi thẩm tra, đã nói lời chê bai người không đáng tán dương; có hạng người sau khi thẩm sát, sau khi thẩm tra, đã nói lời tán dương người đáng tán dương; có hạng người sau khi thẩm sát, sau khi thẩm tra, đã tỏ lòng không tịnh tín ở trường hợp không đáng tịnh tín; có hạng người sau khi thẩm sát, sau khi thẩm tra, đã tỏ lòng tịnh tín ở trường hợp đáng tịnh tín. (๑๗) อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โน จ โข วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน; อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา [Pg.109] โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โน จ โข อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน; อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อวณฺณารหสฺส จ อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน; วณฺณารหสฺส จ วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล เนว อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โน จ วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน. (17) Có hạng người nói lời chê bai người không đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời; nhưng không nói lời tán dương người đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời. Có hạng người nói lời tán dương người đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời; nhưng không nói lời chê bai người không đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời. Có hạng người nói lời chê bai người không đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời; và nói lời tán dương người đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời. Có hạng người không nói lời chê bai người không đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời; và không nói lời tán dương người đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời. (๑๘) อุฏฺฐานผลูปชีวี โน ปุญฺญผลูปชีวี, ปุญฺญผลูปชีวี โน อุฏฺฐานผลูปชีวี, อุฏฺฐานผลูปชีวี จ ปุญฺญผลูปชีวี จ, เนว อุฏฺฐานผลูปชีวี โน ปุญฺญผลูปชีวี. (18) Hạng người sống bằng kết quả của sự nỗ lực nhưng không sống bằng kết quả của phước báu; hạng người sống bằng kết quả của phước báu nhưng không sống bằng kết quả của sự nỗ lực; hạng người sống bằng kết quả của sự nỗ lực và sống bằng kết quả của phước báu; hạng người không sống bằng kết quả của sự nỗ lực cũng không sống bằng kết quả của phước báu. (๑๙) ตโม ตมปรายโน, ตโม โชติปรายโน, โชติ ตมปรายโน, โชติ โชติปรายโน. (19) Hạng người từ bóng tối đi đến bóng tối; hạng người từ bóng tối đi đến ánh sáng; hạng người từ ánh sáng đi đến bóng tối; hạng người từ ánh sáng đi đến ánh sáng. (๒๐) โอณโตณโต, โอณตุณฺณโต, อุณฺณโตณโต, อุณฺณตุณฺณโต. (20) Hạng người từ thấp đến thấp; hạng người từ thấp đến cao; hạng người từ cao đến thấp; hạng người từ cao đến cao. (๒๑) จตฺตาโร รุกฺขูปมา ปุคฺคลา. (21) Có bốn hạng người ví như cây. (๒๒) รูปปฺปมาโณ, รูปปฺปสนฺโน, โฆสปฺปมาโณ, โฆสปฺปสนฺโน. (22) Hạng người lấy sắc làm tiêu chuẩn, hạng người có niềm tin nơi sắc; hạng người lấy tiếng làm tiêu chuẩn, hạng người có niềm tin nơi tiếng. (๒๓) ลูขปฺปมาโณ, ลูขปฺปสนฺโน, ธมฺมปฺปมาโณ, ธมฺมปฺปสนฺโน. (23) Hạng người lấy sự thô sơ làm tiêu chuẩn, hạng người có niềm tin nơi sự thô sơ; hạng người lấy Pháp làm tiêu chuẩn, hạng người có niềm tin nơi Pháp. (๒๔) อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน ปรหิตาย; อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล ปรหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ, โน อตฺตหิตาย; อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตหิตาย เจว ปฏิปนฺโน โหติ ปรหิตาย จ; อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล เนว อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ โน ปรหิตาย. (24) Có hạng người thực hành vì lợi ích cho bản thân nhưng không vì lợi ích cho người khác; có hạng người thực hành vì lợi ích cho người khác nhưng không vì lợi ích cho bản thân; có hạng người thực hành vừa vì lợi ích cho bản thân vừa vì lợi ích cho người khác; có hạng người thực hành không vì lợi ích cho bản thân cũng không vì lợi ích cho người khác. (๒๕) อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป โหติ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต; อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล ปรนฺตโป โหติ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต; อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป จ โหติ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต[Pg.110], ปรนฺตโป จ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต; อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล เนว อตฺตนฺตโป โหติ น อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต, น ปรนฺตโป น ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. โส อนตฺตนฺตโป อปรนฺตโป ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีตีภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรติ. (25) Có hạng người tự hành khổ, chuyên tâm vào việc tự hành khổ; có hạng người hành khổ người khác, chuyên tâm vào việc hành khổ người khác; có hạng người vừa tự hành khổ, chuyên tâm vào việc tự hành khổ, vừa hành khổ người khác, chuyên tâm vào việc hành khổ người khác; có hạng người không tự hành khổ, không chuyên tâm vào việc tự hành khổ, không hành khổ người khác, không chuyên tâm vào việc hành khổ người khác. Vị ấy không tự hành khổ, không hành khổ người khác, ngay trong hiện tại được vô dục, tịch tịnh, mát mẻ, cảm thọ lạc, tự thân an trú trong trạng thái Phạm thiên. (๒๖) สราโค, สโทโส, สโมโห, สมาโน. (26) Hạng người có tham, hạng người có sân, hạng người có si, hạng người có mạn. (๒๗) อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, น ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย; อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย, น ลาภี อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส; อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี เจว โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, ลาภี จ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย; อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล เนว ลาภี โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, น ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย. (27) Có hạng người chứng được nội tâm chỉ, nhưng không chứng được tuệ quán pháp thượng nhân; có hạng người chứng được tuệ quán pháp thượng nhân, nhưng không chứng được nội tâm chỉ; có hạng người chứng được nội tâm chỉ và chứng được tuệ quán pháp thượng nhân; có hạng người không chứng được nội tâm chỉ cũng không chứng được tuệ quán pháp thượng nhân. (๒๘) อนุโสตคามี ปุคฺคโล, ปฏิโสตคามี ปุคฺคโล, ฐิตตฺโต ปุคฺคโล, ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ. (28) Hạng người đi xuôi dòng, hạng người đi ngược dòng, hạng người tự thân đứng vững, hạng người là vị Bà-la-môn đã vượt qua, đã đến bờ bên kia, đứng trên đất liền. (๒๙) อปฺปสฺสุโต สุเตน อนุปปนฺโน, อปฺปสฺสุโต สุเตน อุปปนฺโน, พหุสฺสุโต สุเตน อนุปปนฺโน, พหุสฺสุโต สุเตน อุปปนฺโน. (29) Hạng người ít nghe, không thành tựu điều đã nghe; hạng người ít nghe, thành tựu điều đã nghe; hạng người nghe nhiều, không thành tựu điều đã nghe; hạng người nghe nhiều, thành tựu điều đã nghe. (๓๐) สมณมจโล, สมณปทุโม, สมณปุณฺฑรีโก, สมเณสุ สมณสุขุมาโล. (30) Vị Sa-môn bất động, vị Sa-môn sen hồng, vị Sa-môn sen trắng, vị Sa-môn vi diệu giữa các Sa-môn. จตุกฺกํ. Phẩm Bốn Pháp. ๕. ปญฺจกอุทฺเทโส 5. Đề Mục Năm Pháp ๑๑. ปญฺจ ปุคฺคลา – 11. Có năm hạng người – (๑) อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อารภติ จ วิปฺปฏิสารี จ โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา [Pg.111] อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ. อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล อารภติ น วิปฺปฏิสารี จ โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ. อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล นารภติ วิปฺปฏิสารี จ โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ. อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล นารภติ น วิปฺปฏิสารี โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ. อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล นารภติ น วิปฺปฏิสารี โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ ปชานาติ, ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ. (1) Có hạng người vừa vi phạm, vừa có hối hận; và vị ấy không biết như thật về tâm giải thoát, tuệ giải thoát ấy, là nơi mà các pháp ác, bất thiện đã sanh khởi của vị ấy được đoạn diệt không còn dư tàn. Có hạng người vi phạm nhưng không có hối hận; và vị ấy không biết như thật về tâm giải thoát, tuệ giải thoát ấy, là nơi mà các pháp ác, bất thiện đã sanh khởi của vị ấy được đoạn diệt không còn dư tàn. Có hạng người không vi phạm nhưng có hối hận; và vị ấy không biết như thật về tâm giải thoát, tuệ giải thoát ấy, là nơi mà các pháp ác, bất thiện đã sanh khởi của vị ấy được đoạn diệt không còn dư tàn. Có hạng người không vi phạm, cũng không có hối hận; và vị ấy không biết như thật về tâm giải thoát, tuệ giải thoát ấy, là nơi mà các pháp ác, bất thiện đã sanh khởi của vị ấy được đoạn diệt không còn dư tàn. Có hạng người không vi phạm, cũng không có hối hận; và vị ấy biết như thật về tâm giải thoát, tuệ giải thoát ấy, là nơi mà các pháp ác, bất thiện đã sanh khởi của vị ấy được đoạn diệt không còn dư tàn. (๒) ทตฺวา อวชานาติ, สํวาเสน อวชานาติ, อาเธยฺยมุโข โหติ, โลโล โหติ, มนฺโท โมมูโห โหติ. (2) Sau khi cho, lại khinh thường; do sống chung, lại khinh thường; là người có lời nói gây xung đột; là người dao động; là người đần độn, si mê. (๓) ปญฺจ โยธาชีวูปมา ปุคฺคลา. (3) Năm hạng người ví như người lính chiến. (๔) ปญฺจ ปิณฺฑปาติกา. (4) Năm hạng người thực hành hạnh khất thực. (๕) ปญฺจ ขลุปจฺฉาภตฺติกา. (5) Năm hạng người thực hành hạnh không nhận thêm đồ ăn sau khi đã từ chối. (๖) ปญฺจ เอกาสนิกา. (6) Năm hạng người thực hành hạnh ngồi ăn một lần. (๗) ปญฺจ ปํสุกูลิกา. (7) Năm hạng người thực hành hạnh mặc y phấn tảo. (๘) ปญฺจ เตจีวริกา. (8) Năm hạng người thực hành hạnh chỉ dùng ba y. (๙) ปญฺจ อารญฺญิกา. (9) Năm hạng người thực hành hạnh ở rừng. (๑๐) ปญฺจ รุกฺขมูลิกา. (10) Năm hạng người thực hành hạnh ở dưới gốc cây. (๑๑) ปญฺจ อพฺโภกาสิกา. (11) Năm hạng người thực hành hạnh ở ngoài trời. (๑๒) ปญฺจ เนสชฺชิกา. (12) Năm hạng người thực hành hạnh ngồi. (๑๓) ปญฺจ ยถาสนฺถติกา. (13) Năm hạng người thực hành hạnh ở bất cứ chỗ nào được sắp đặt. (๑๔) ปญฺจ โสสานิกา. (14) Năm hạng người thực hành hạnh ở nghĩa địa. ปญฺจกํ. Phẩm Năm Pháp. ๖. ฉกฺกอุทฺเทโส 6. Đề Cương Sáu Pháp ๑๒. ฉ [Pg.112] ปุคฺคลา – 12. Có sáu hạng người – (๑) อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อภิสมฺพุชฺฌติ, ตตฺถ จ สพฺพญฺญุตํ ปาปุณาติ พเลสุ จ วสีภาวํ. อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อภิสมฺพุชฺฌติ, น จ ตตฺถ สพฺพญฺญุตํ ปาปุณาติ น จ พเลสุ วสีภาวํ. อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อนภิสมฺพุชฺฌติ, ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ สาวกปารมิญฺจ ปาปุณาติ. อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อนภิสมฺพุชฺฌติ, ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ, น จ สาวกปารมึ ปาปุณาติ. อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อนภิสมฺพุชฺฌติ, น จ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ, อนาคามี โหติ อนาคนฺตา อิตฺถตฺตํ. อตฺเถกจฺโจ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อนภิสมฺพุชฺฌติ, น จ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ, อาคามี โหติ อาคนฺตา อิตฺถตฺตํ. (1) Có hạng người, đối với các pháp chưa từng được nghe trước đây, tự mình giác ngộ các chân lý, và ở đó, vị ấy đạt đến nhất thiết trí và sự thuần thục trong các năng lực. Có hạng người, đối với các pháp chưa từng được nghe trước đây, tự mình giác ngộ các chân lý, nhưng ở đó, vị ấy không đạt đến nhất thiết trí và cũng không đạt đến sự thuần thục trong các năng lực. Có hạng người, đối với các pháp chưa từng được nghe trước đây, không tự mình giác ngộ các chân lý, nhưng là người chấm dứt khổ đau ngay trong hiện tại và đạt đến sự toàn hảo của bậc thinh văn. Có hạng người, đối với các pháp chưa từng được nghe trước đây, không tự mình giác ngộ các chân lý, là người chấm dứt khổ đau ngay trong hiện tại, nhưng không đạt đến sự toàn hảo của bậc thinh văn. Có hạng người, đối với các pháp chưa từng được nghe trước đây, không tự mình giác ngộ các chân lý, và cũng không phải là người chấm dứt khổ đau ngay trong hiện tại, là bậc Bất Lai, không còn trở lại trạng thái này nữa. Có hạng người, đối với các pháp chưa từng được nghe trước đây, không tự mình giác ngộ các chân lý, và cũng không phải là người chấm dứt khổ đau ngay trong hiện tại, là bậc còn trở lại, sẽ trở lại trạng thái này. ฉกฺกํ. Phẩm Sáu Pháp. ๗. สตฺตกอุทฺเทโส 7. Đề Cương Bảy Pháp ๑๓. สตฺต ปุคฺคลา – 13. Có bảy hạng người – (๑) สตฺต อุทกูปมา ปุคฺคลา. สกึ นิมุคฺโค นิมุคฺโคว โหติ, อุมฺมุชฺชิตฺวา นิมุชฺชติ, อุมฺมุชฺชิตฺวา ฐิโต โหติ, อุมฺมุชฺชิตฺวา วิปสฺสติ วิโลเกติ, อุมฺมุชฺชิตฺวา ปตรติ, อุมฺมุชฺชิตฺวา ปฏิคาธปฺปตฺโต โหติ, อุมฺมุชฺชิตฺวา ติณฺโณ โหติ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ. (1) Bảy hạng người ví như ở dưới nước. Người một lần chìm là chìm luôn; người sau khi trồi lên lại bị chìm xuống; người sau khi trồi lên vẫn đứng yên; người sau khi trồi lên, nhìn thẳng và nhìn quanh; người sau khi trồi lên, bơi đi; người sau khi trồi lên, đạt đến chỗ cạn; người sau khi trồi lên, đã vượt qua, đã đến bờ bên kia, là bậc brāhmaṇa đứng trên đất liền. (๒) อุภโตภาควิมุตฺโต[Pg.113], ปญฺญาวิมุตฺโต, กายสกฺขี, ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, สทฺธาวิมุตฺโต, ธมฺมานุสารี, สทฺธานุสารี. (2) Người được giải thoát cả hai phần, người được giải thoát bằng trí tuệ, người thân chứng, người kiến đáo, người được giải thoát bằng đức tin, người tùy pháp hành, người tùy tín hành. สตฺตกํ. Phẩm Bảy Pháp. ๘. อฏฺฐกอุทฺเทโส 8. Đề Cương Tám Pháp ๑๔. อฏฺฐ ปุคฺคลา – 14. Có tám hạng người – (๑) จตฺตาโร มคฺคสมงฺคิโน, จตฺตาโร ผลสมงฺคิโน ปุคฺคลา. (1) Bốn người thành tựu đạo và bốn người thành tựu quả. อฏฺฐกํ. Phẩm Tám Pháp. ๙. นวกอุทฺเทโส 9. Đề Cương Chín Pháp ๑๕. นว ปุคฺคลา – 15. Có chín hạng người – (๑) สมฺมาสมฺพุทฺโธ, ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ, อุภโตภาควิมุตฺโต, ปญฺญาวิมุตฺโต, กายสกฺขี, ทิฏฺฐิปฺปตฺโต, สทฺธาวิมุตฺโต, ธมฺมานุสารี, สทฺธานุสารี. (1) Bậc Chánh Đẳng Giác, bậc Độc Giác Phật, bậc Câu Phần Giải Thoát, bậc Tuệ Giải Thoát, bậc Thân Chứng, bậc Kiến Đáo, bậc Tín Giải Thoát, bậc Tùy Pháp Hành, bậc Tùy Tín Hành. นวกํ. Phẩm Chín Người. ๑๐. ทสกอุทฺเทโส 10. Đề Mục Mười Người ๑๖. ทส ปุคฺคลา – 16. Có mười hạng người – (๑) ปญฺจนฺนํ อิธ นิฏฺฐา, ปญฺจนฺนํ อิธ วิหาย นิฏฺฐา. (1) Năm hạng người được viên mãn ở đây, và năm hạng người sau khi từ bỏ (cõi này) được viên mãn ở nơi khác. ทสกํ. Phẩm Mười Người. ปุคฺคลปญฺญตฺติมาติกา นิฏฺฐิตา. Dứt phần Đề Cương của bộ Chế Định Về Cá Nhân. นิทฺเทโส Phần Diễn Giải ๑. เอกกปุคฺคลปญฺญตฺติ 1. Chế Định Về Hạng Người Một Pháp ๑. กตโม [Pg.114] จ ปุคฺคโล สมยวิมุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล กาเลน กาลํ สมเยน สมยํ อฏฺฐ วิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา เอกจฺเจ อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สมยวิมุตฺโต’’. 1. Thế nào là hạng người được giải thoát theo thời? Ở đây, có hạng người thỉnh thoảng, tùy thời chứng đắc và an trú trong tám giải thoát bằng thân; và sau khi thấy bằng trí tuệ, một số lậu hoặc của vị ấy được đoạn tận. Hạng người này được gọi là ‘người được giải thoát theo thời’. ๒. กตโม จ ปุคฺคโล อสมยวิมุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล น เหว โข กาเลน กาลํ สมเยน สมยํ อฏฺฐ วิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อสมยวิมุตฺโต’’. สพฺเพปิ อริยปุคฺคลา อริเย วิโมกฺเข อสมยวิมุตฺตา. 2. Thế nào là hạng người được giải thoát phi thời? Ở đây, có hạng người không thỉnh thoảng, không tùy thời chứng đắc và an trú trong tám giải thoát bằng thân; và sau khi thấy bằng trí tuệ, các lậu hoặc của vị ấy được đoạn tận. Hạng người này được gọi là ‘người được giải thoát phi thời’. Tất cả các bậc Thánh nhân đối với sự giải thoát cao thượng đều là những người được giải thoát phi thời. ๓. กตโม จ ปุคฺคโล กุปฺปธมฺโม? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ รูปสหคตานํ วา อรูปสหคตานํ วา สมาปตฺตีนํ. โส จ โข น นิกามลาภี โหติ น อกิจฺฉลาภี น อกสิรลาภี; น ยตฺถิจฺฉกํ ยทิจฺฉกํ ยาวติจฺฉกํ สมาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ, ยํ ตสฺส ปุคฺคลสฺส ปมาทมาคมฺม ตา สมาปตฺติโย กุปฺเปยฺยุํ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘กุปฺปธมฺโม’’. 3. Thế nào là hạng người có pháp bị lay động? Ở đây, có hạng người chứng đắc các thiền chứng thuộc sắc giới hoặc vô sắc giới. Vị ấy không chứng đắc theo ý muốn, không chứng đắc một cách dễ dàng, không chứng đắc một cách không khó nhọc; không thể nhập định và xuất định ở bất cứ nơi nào, bất cứ lúc nào, và trong bất cứ khoảng thời gian nào vị ấy muốn. Có trường hợp do sự dể duôi của hạng người ấy mà các thiền chứng ấy có thể bị lay động. Hạng người này được gọi là ‘người có pháp bị lay động’. ๔. กตโม จ ปุคฺคโล อกุปฺปธมฺโม? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ รูปสหคตานํ วา อรูปสหคตานํ วา สมาปตฺตีนํ. โส จ โข นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; ยตฺถิจฺฉกํ ยทิจฺฉกํ ยาวติจฺฉกํ สมาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. อฏฺฐานเมตํ อนวกาโส ยํ ตสฺส ปุคฺคลสฺส ปมาทมาคมฺม ตา สมาปตฺติโย กุปฺเปยฺยุํ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อกุปฺปธมฺโม’’. สพฺเพปิ อริยปุคฺคลา อริเย วิโมกฺเข อกุปฺปธมฺมา. 4. Thế nào là hạng người có pháp không bị lay động? Ở đây, có hạng người chứng đắc các thiền chứng thuộc sắc giới hoặc vô sắc giới. Vị ấy chứng đắc theo ý muốn, chứng đắc một cách dễ dàng, chứng đắc một cách không khó nhọc; có thể nhập định và xuất định ở bất cứ nơi nào, bất cứ lúc nào, và trong bất cứ khoảng thời gian nào vị ấy muốn. Không có trường hợp, không có lý do gì do sự dể duôi của hạng người ấy mà các thiền chứng ấy có thể bị lay động. Hạng người này được gọi là ‘người có pháp không bị lay động’. Tất cả các bậc Thánh nhân đối với sự giải thoát cao thượng đều là những người có pháp không bị lay động. ๕. กตโม จ ปุคฺคโล ปริหานธมฺโม? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ รูปสหคตานํ วา อรูปสหคตานํ วา สมาปตฺตีนํ. โส จ โข น นิกามลาภี โหติ น อกิจฺฉลาภี น อกสิรลาภี; น [Pg.115] ยตฺถิจฺฉกํ ยทิจฺฉกํ ยาวติจฺฉกํ สมาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. ฐานํ โข ปเนตํ วิชฺชติ, ยํ โส ปุคฺคโล ปมาทมาคมฺม ตาหิ สมาปตฺตีหิ ปริหาเยยฺย – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปริหานธมฺโม’’. 5. Thế nào là hạng người có pháp bị thối giảm? Ở đây, có hạng người chứng đắc các thiền chứng thuộc sắc giới hoặc vô sắc giới. Vị ấy không chứng đắc theo ý muốn, không chứng đắc một cách dễ dàng, không chứng đắc một cách không khó nhọc; không thể nhập định và xuất định ở bất cứ nơi nào, bất cứ lúc nào, và trong bất cứ khoảng thời gian nào vị ấy muốn. Có trường hợp do sự dể duôi của hạng người ấy mà vị ấy có thể bị thối giảm khỏi các thiền chứng ấy. Hạng người này được gọi là ‘người có pháp bị thối giảm’. ๖. กตโม จ ปุคฺคโล อปริหานธมฺโม? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ รูปสหคตานํ วา อรูปสหคตานํ วา สมาปตฺตีนํ. โส จ โข นิกามลาภี โหติ อกิจฺฉลาภี อกสิรลาภี; ยตฺถิจฺฉกํ ยทิจฺฉกํ ยาวติจฺฉกํ สมาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. อฏฺฐานเมตํ อนวกาโส ยํ โส ปุคฺคโล ปมาทมาคมฺม ตาหิ สมาปตฺตีหิ ปริหาเยยฺย – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อปริหานธมฺโม’’. สพฺเพปิ อริยปุคฺคลา อริเย วิโมกฺเข อปริหานธมฺมา. 6. Thế nào là hạng người có pháp không bị thối giảm? Ở đây, có hạng người chứng đắc các thiền chứng thuộc sắc giới hoặc vô sắc giới. Vị ấy chứng đắc theo ý muốn, chứng đắc một cách dễ dàng, chứng đắc một cách không khó nhọc; có thể nhập định và xuất định ở bất cứ nơi nào, bất cứ lúc nào, và trong bất cứ khoảng thời gian nào vị ấy muốn. Không có trường hợp, không có lý do gì do sự dể duôi của hạng người ấy mà vị ấy có thể bị thối giảm khỏi các thiền chứng ấy. Hạng người này được gọi là ‘người có pháp không bị thối giảm’. Tất cả các bậc Thánh nhân đối với sự giải thoát cao thượng đều là những người có pháp không bị thối giảm. ๗. กตโม จ ปุคฺคโล เจตนาภพฺโพ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ รูปสหคตานํ วา อรูปสหคตานํ วา สมาปตฺตีนํ. โส จ โข น นิกามลาภี โหติ น อกิจฺฉลาภี น อกสิรลาภี; น ยตฺถิจฺฉกํ ยทิจฺฉกํ ยาวติจฺฉกํ สมาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. สเจ อนุสญฺเจเตติ, น ปริหายติ ตาหิ สมาปตฺตีหิ. สเจ น อนุสญฺเจเตติ, ปริหายติ ตาหิ สมาปตฺตีหิ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘เจตนาภพฺโพ’’. 7. Thế nào là hạng người có khả năng (duy trì) nhờ tác ý? Ở đây, có hạng người chứng đắc các thiền chứng thuộc sắc giới hoặc vô sắc giới. Vị ấy không chứng đắc theo ý muốn, không chứng đắc một cách dễ dàng, không chứng đắc một cách không khó nhọc; không thể nhập định và xuất định ở bất cứ nơi nào, bất cứ lúc nào, và trong bất cứ khoảng thời gian nào vị ấy muốn. Nếu vị ấy tác ý, vị ấy không bị thối giảm khỏi các thiền chứng ấy. Nếu vị ấy không tác ý, vị ấy bị thối giảm khỏi các thiền chứng ấy. Hạng người này được gọi là ‘người có khả năng (duy trì) nhờ tác ý’. ๘. กตโม จ ปุคฺคโล อนุรกฺขณาภพฺโพ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ รูปสหคตานํ วา อรูปสหคตานํ วา สมาปตฺตีนํ. โส จ โข น นิกามลาภี โหติ น อกิจฺฉลาภี น อกสิรลาภี; น ยตฺถิจฺฉกํ ยทิจฺฉกํ ยาวติจฺฉกํ สมาปชฺชติปิ วุฏฺฐาติปิ. สเจ อนุรกฺขติ, น ปริหายติ ตาหิ สมาปตฺตีหิ. สเจ น อนุรกฺขติ, ปริหายติ ตาหิ สมาปตฺตีหิ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อนุรกฺขณาภพฺโพ’’. 8. Thế nào là hạng người có khả năng (duy trì) nhờ phòng hộ? Ở đây, có hạng người chứng đắc các thiền chứng thuộc sắc giới hoặc vô sắc giới. Vị ấy không chứng đắc theo ý muốn, không chứng đắc một cách dễ dàng, không chứng đắc một cách không khó nhọc; không thể nhập định và xuất định ở bất cứ nơi nào, bất cứ lúc nào, và trong bất cứ khoảng thời gian nào vị ấy muốn. Nếu vị ấy phòng hộ, vị ấy không bị thối giảm khỏi các thiền chứng ấy. Nếu vị ấy không phòng hộ, vị ấy bị thối giảm khỏi các thiền chứng ấy. Hạng người này được gọi là ‘người có khả năng (duy trì) nhờ phòng hộ’. ๙. กตโม จ ปุคฺคโล ปุถุชฺชโน? ยสฺส ปุคฺคลสฺส ตีณิ สํโยชนานิ อปฺปหีนานิ; น จ เตสํ ธมฺมานํ ปหานาย ปฏิปนฺโน – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปุถุชฺชโน’’. 9. Thế nào là hạng người phàm phu? Hạng người nào chưa đoạn trừ ba kiết sử và không thực hành để đoạn trừ các pháp ấy, hạng người này được gọi là ‘phàm phu’. ๑๐. กตโม จ ปุคฺคโล โคตฺรภู? เยสํ ธมฺมานํ สมนนฺตรา อริยธมฺมสฺส อวกฺกนฺติ โหติ เตหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘โคตฺรภู’’. 10. Thế nào là hạng người chuyển tộc? Hạng người nào được thành tựu các pháp mà ngay sau đó là sự chứng nhập Thánh pháp, hạng người này được gọi là ‘người chuyển tộc’. ๑๑. กตโม [Pg.116] จ ปุคฺคโล ภยูปรโต? สตฺต เสกฺขา ภยูปรตา, เย จ ปุถุชฺชนา สีลวนฺโต. อรหา อภยูปรโต. 11. Thế nào là hạng người dừng lại vì sợ hãi? Bảy hạng hữu học và những phàm phu có giới đức là những người dừng lại vì sợ hãi. Bậc A-la-hán là người đã dừng lại không do sợ hãi. ๑๒. กตโม จ ปุคฺคโล อภพฺพาคมโน? เย เต ปุคฺคลา กมฺมาวรเณน สมนฺนาคตา, กิเลสาวรเณน สมนฺนาคตา, วิปากาวรเณน สมนฺนาคตา, อสฺสทฺธา อจฺฉนฺทิกา ทุปฺปญฺญา เอฬา, อภพฺพา นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ – อิเม วุจฺจนฺติ ปุคฺคลา ‘‘อภพฺพาคมนา’’. 12. Thế nào là hạng người không có khả năng đi đến (Thánh đạo)? Những hạng người nào bị chướng ngại do nghiệp, bị chướng ngại do phiền não, bị chướng ngại do quả (dị thục), không có đức tin, không có ý muốn, trí tuệ thấp kém, câm ngọng, không có khả năng đi vào con đường chánh định trong các thiện pháp, những hạng người này được gọi là ‘người không có khả năng đi đến (Thánh đạo)’. ๑๓. กตโม จ ปุคฺคโล ภพฺพาคมโน? เย เต ปุคฺคลา น กมฺมาวรเณน สมนฺนาคตา, น กิเลสาวรเณน สมนฺนาคตา, น วิปากาวรเณน สมนฺนาคตา, สทฺธา ฉนฺทิกา ปญฺญวนฺโต อเนฬา, ภพฺพา นิยามํ โอกฺกมิตุํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ – อิเม วุจฺจนฺติ ปุคฺคลา ‘‘ภพฺพาคมนา’’. 13. Thế nào là hạng người có khả năng chứng ngộ? Những hạng người nào không bị chướng ngại bởi nghiệp, không bị chướng ngại bởi phiền não, không bị chướng ngại bởi quả dị thục, có đức tin, có ý muốn, có trí tuệ, không câm điếc, có khả năng đi vào con đường chánh định trong các pháp thiện – những hạng người này được gọi là ‘hạng người có khả năng chứng ngộ’. ๑๔. กตโม จ ปุคฺคโล นิยโต? ปญฺจ ปุคฺคลา อานนฺตริกา, เย จ มิจฺฉาทิฏฺฐิกา นิยตา, อฏฺฐ จ อริยปุคฺคลา นิยตา. อวเสสา ปุคฺคลา อนิยตา. 14. Thế nào là hạng người cố định? Năm hạng người tạo nghiệp vô gián, những người có tà kiến cố định, và tám bậc Thánh nhân là cố định. Các hạng người còn lại là không cố định. ๑๕. กตโม จ ปุคฺคโล ปฏิปนฺนโก? จตฺตาโร มคฺคสมงฺคิโน ปุคฺคลา ปฏิปนฺนกา, จตฺตาโร ผลสมงฺคิโน ปุคฺคลา ผเล ฐิตา. 15. Thế nào là hạng người đang thực hành? Bốn hạng người thành tựu Đạo là đang thực hành, bốn hạng người thành tựu Quả là đang an trú trong Quả. ๑๖. กตโม จ ปุคฺคโล สมสีสี? ยสฺส ปุคฺคลสฺส อปุพฺพํ อจริมํ อาสวปริยาทานญฺจ โหติ ชีวิตปริยาทานญฺจ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สมสีสี’’. 16. Thế nào là hạng người đồng thời? Hạng người nào có sự đoạn tận các lậu hoặc và sự đoạn tận mạng sống không trước không sau – hạng người này được gọi là ‘hạng người đồng thời’. ๑๗. กตโม จ ปุคฺคโล ฐิตกปฺปี? อยญฺจ ปุคฺคโล โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน อสฺส, กปฺปสฺส จ อุฑฺฑยฺหนเวลา อสฺส, เนว ตาว กปฺโป อุฑฺฑยฺเหยฺย ยาวายํ ปุคฺคโล น โสตาปตฺติผลํ สจฺฉิกโรติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ฐิตกปฺปี’’. สพฺเพปิ มคฺคสมงฺคิโน ปุคฺคลา ฐิตกปฺปิโน. 17. Thế nào là hạng người làm cho kiếp trụ lại? Hạng người này đang thực hành để chứng ngộ quả Dự Lưu, và đó là thời điểm kiếp bị thiêu cháy, thì kiếp sẽ không bị thiêu cháy cho đến khi hạng người này chưa chứng ngộ quả Dự Lưu. Hạng người này được gọi là ‘người làm cho kiếp trụ lại’. Tất cả những người thành tựu Đạo đều là những người làm cho kiếp trụ lại. ๑๘. กตโม จ ปุคฺคโล อริโย? อฏฺฐ อริยปุคฺคลา อริยา. อวเสสา ปุคฺคลา อนริยา. 18. Thế nào là hạng người Thánh? Tám bậc Thánh nhân là Thánh. Các hạng người còn lại là không phải Thánh. ๑๙. กตโม [Pg.117] จ ปุคฺคโล เสกฺโข? จตฺตาโร มคฺคสมงฺคิโน ตโย ผลสมงฺคิโน ปุคฺคลา ‘‘เสกฺขา’’. อรหา อเสกฺโข. อวเสสา ปุคฺคลา เนวเสกฺขนาเสกฺขา. 19. Thế nào là hạng người hữu học? Bốn hạng người thành tựu Đạo và ba hạng người thành tựu Quả là ‘hữu học’. Bậc A-la-hán là vô học. Các hạng người còn lại không phải hữu học cũng không phải vô học. ๒๐. กตโม จ ปุคฺคโล เตวิชฺโช? ตีหิ วิชฺชาหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘เตวิชฺโช’’. 20. Thế nào là hạng người tam minh? Hạng người thành tựu ba minh là ‘tam minh’. ๒๑. กตโม จ ปุคฺคโล ฉฬภิญฺโญ? ฉหิ อภิญฺญาหิ สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘ฉฬภิญฺโญ’’. 21. Thế nào là hạng người lục thông? Hạng người thành tựu sáu thắng trí là ‘lục thông’. ๒๒. กตโม จ ปุคฺคโล สมฺมาสมฺพุทฺโธ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อภิสมฺพุชฺฌติ; ตตฺถ จ สพฺพญฺญุตํ ปาปุณาติ, พเลสุ จ วสีภาวํ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สมฺมาสมฺพุทฺโธ’’. 22. Thế nào là bậc Chánh Đẳng Giác? Ở đời này, có hạng người tự mình giác ngộ các chân lý trong các pháp chưa từng được nghe trước đây; và ở đó, vị ấy đạt đến nhất thiết trí và làm chủ các năng lực – hạng người này được gọi là ‘bậc Chánh Đẳng Giác’. ๒๓. กตโม จ ปุคฺคโล ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อภิสมฺพุชฺฌติ; น จ ตตฺถ สพฺพญฺญุตํ ปาปุณาติ, น จ พเลสุ วสีภาวํ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ’’. 23. Thế nào là bậc Độc Giác? Ở đời này, có hạng người tự mình giác ngộ các chân lý trong các pháp chưa từng được nghe trước đây; nhưng không đạt đến nhất thiết trí ở đó, và không làm chủ các năng lực – hạng người này được gọi là ‘bậc Độc Giác’. ๒๔. กตโม จ ปุคฺคโล อุภโตภาควิมุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อฏฺฐ วิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ; ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อุภโตภาควิมุตฺโต’’. 24. Thế nào là hạng người câu phần giải thoát? Ở đời này, có hạng người sống, đã chạm đến tám giải thoát bằng thân; và sau khi thấy bằng trí tuệ, các lậu hoặc của vị ấy đã được đoạn tận – hạng người này được gọi là ‘câu phần giải thoát’. ๒๕. กตโม จ ปุคฺคโล ปญฺญาวิมุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล น เหว โข อฏฺฐ วิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ; ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปญฺญาวิมุตฺโต’’. 25. Thế nào là hạng người tuệ giải thoát? Ở đời này, có hạng người không an trú bằng cách chạm đến tám giải thoát bằng thân; nhưng sau khi thấy bằng trí tuệ, các lậu hoặc của vị ấy đã được đoạn tận. Hạng người này được gọi là ‘tuệ giải thoát’. ๒๖. กตโม จ ปุคฺคโล กายสกฺขี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อฏฺฐ วิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ; ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา เอกจฺเจ อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘กายสกฺขี’’. 26. Thế nào là hạng người thân chứng? Ở đời này, có hạng người sống, đã chạm đến tám giải thoát bằng thân; và sau khi thấy bằng trí tuệ, một số lậu hoặc của vị ấy đã được đoạn tận. Hạng người này được gọi là ‘thân chứng’. ๒๗. กตโม จ ปุคฺคโล ทิฏฺฐิปฺปตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตถาคตปฺปเวทิตา จสฺส [Pg.118] ธมฺมา ปญฺญาย โวทิฏฺฐา โหนฺติ โวจริตา. ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา เอกจฺเจ อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ทิฏฺฐิปฺปตฺโต’’. 27. Thế nào là hạng người kiến đáo? Ở đời này, có hạng người biết rõ như thật: ‘Đây là khổ’, biết rõ như thật: ‘Đây là khổ tập’, biết rõ như thật: ‘Đây là khổ diệt’, biết rõ như thật: ‘Đây là con đường đưa đến khổ diệt’. Và các pháp do Như Lai tuyên thuyết đã được vị ấy thấy rõ, thực hành rõ bằng trí tuệ. Và sau khi thấy bằng trí tuệ, một số lậu hoặc của vị ấy đã được đoạn tận – hạng người này được gọi là ‘kiến đáo’. ๒๘. กตโม จ ปุคฺคโล สทฺธาวิมุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตถาคตปฺปเวทิตา จสฺส ธมฺมา ปญฺญาย โวทิฏฺฐา โหนฺติ โวจริตา. ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา เอกจฺเจ อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ, โน จ โข ยถา ทิฏฺฐิปฺปตฺตสฺส – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สทฺธาวิมุตฺโต’’. 28. Thế nào là hạng người tín giải thoát? Ở đời này, có hạng người biết rõ như thật: ‘Đây là khổ’, biết rõ như thật: ‘Đây là khổ tập’, biết rõ như thật: ‘Đây là khổ diệt’, biết rõ như thật: ‘Đây là con đường đưa đến khổ diệt’. Và các pháp do Như Lai tuyên thuyết đã được vị ấy thấy rõ, thực hành rõ bằng trí tuệ. Và sau khi thấy bằng trí tuệ, một số lậu hoặc của vị ấy đã được đoạn tận, nhưng không giống như của hạng người kiến đáo – hạng người này được gọi là ‘tín giải thoát’. ๒๙. กตโม จ ปุคฺคโล ธมฺมานุสารี? ยสฺส ปุคฺคลสฺส โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺนสฺส ปญฺญินฺทฺริยํ อธิมตฺตํ โหติ, ปญฺญาวาหึ ปญฺญาปุพฺพงฺคมํ อริยมคฺคํ ภาเวติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ธมฺมานุสารี’’. โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน ปุคฺคโล ธมฺมานุสารี ผเล ฐิโต ทิฏฺฐิปฺปตฺโต. 29. Thế nào là hạng người pháp hành? Hạng người nào đang thực hành để chứng ngộ quả Dự Lưu, có tuệ quyền vượt trội, tu tập Thánh đạo với trí tuệ dẫn dắt, trí tuệ đi trước – hạng người này được gọi là ‘pháp hành’. Hạng người đang thực hành để chứng ngộ quả Dự Lưu là pháp hành; khi an trú trong quả, là kiến đáo. ๓๐. กตโม จ ปุคฺคโล สทฺธานุสารี? ยสฺส ปุคฺคลสฺส โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺนสฺส สทฺธินฺทฺริยํ อธิมตฺตํ โหติ, สทฺธาวาหึ สทฺธาปุพฺพงฺคมํ อริยมคฺคํ ภาเวติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สทฺธานุสารี’’. โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน ปุคฺคโล สทฺธานุสารี ผเล ฐิโต สทฺธาวิมุตฺโต. 30. Thế nào là hạng người tín hành? Hạng người nào đang thực hành để chứng ngộ quả Dự Lưu, có tín quyền vượt trội, tu tập Thánh đạo với đức tin dẫn dắt, đức tin đi trước – hạng người này được gọi là ‘tín hành’. Hạng người đang thực hành để chứng ngộ quả Dự Lưu là tín hành; khi an trú trong quả, là tín giải thoát. ๓๑. กตโม จ ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุปรโม? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโน. โส สตฺตกฺขตฺตุํ เทเว จ มานุเส จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สตฺตกฺขตฺตุปรโม’’. 31. Thế nào là hạng người tối đa bảy lần? Ở đời này, có hạng người do đoạn tận ba kiết sử, trở thành bậc Dự Lưu, có pháp không đoạ lạc, chắc chắn, hướng đến giác ngộ. Vị ấy, sau khi lang thang, luân hồi tối đa bảy lần trong cõi trời và cõi người, sẽ chấm dứt khổ đau – hạng người này được gọi là ‘tối đa bảy lần’. ๓๒. กตโม จ ปุคฺคโล โกลงฺโกโล? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต [Pg.119] สมฺโพธิปรายโน. โส ทฺเว วา ตีณิ วา กุลานิ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘โกลงฺโกโล’’. 32. Thế nào là hạng người Gia-gia (Kolaṅkola)? Ở đây, có hạng người do đoạn tận ba kiết sử, trở thành bậc Dự lưu, không còn bị rơi vào đọa xứ, chắc chắn sẽ đạt đến giác ngộ. Vị ấy sau khi luân chuyển qua hai hoặc ba gia đình, sẽ chấm dứt khổ đau. Hạng người này được gọi là 'Gia-gia'. ๓๓. กตโม จ ปุคฺคโล เอกพีชี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโน. โส เอกํเยว มานุสกํ ภวํ นิพฺพตฺเตตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘เอกพีชี’’. 33. Thế nào là hạng người Nhất chủng (Ekabījī)? Ở đây, có hạng người do đoạn tận ba kiết sử, trở thành bậc Dự lưu, không còn bị rơi vào đọa xứ, chắc chắn sẽ đạt đến giác ngộ. Vị ấy sau khi tái sanh vào cõi người chỉ một lần duy nhất, sẽ chấm dứt khổ đau. Hạng người này được gọi là 'Nhất chủng'. ๓๔. กตโม จ ปุคฺคโล สกทาคามี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี โหติ, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สกทาคามี’’. 34. Thế nào là hạng người Nhất lai (Sakadāgāmī)? Ở đây, có hạng người do đoạn tận ba kiết sử và do làm muội lược tham, sân, si, trở thành bậc Nhất lai, sau khi trở lại thế gian này chỉ một lần duy nhất, sẽ chấm dứt khổ đau. Hạng người này được gọi là 'Nhất lai'. ๓๕. กตโม จ ปุคฺคโล อนาคามี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ, ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อนาคามี’’. 35. Thế nào là hạng người Bất lai (Anāgāmī)? Ở đây, có hạng người do đoạn tận năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, sẽ đạt Bát-niết-bàn tại nơi ấy, không còn trở lại từ thế giới ấy nữa. Hạng người này được gọi là 'Bất lai'. ๓๖. กตโม จ ปุคฺคโล อนฺตราปรินิพฺพายี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ, ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. โส อุปปนฺนํ วา สมนนฺตรา อปฺปตฺตํ วา เวมชฺฌํ อายุปฺปมาณํ อริยมคฺคํ สญฺชเนติ อุปริฏฺฐิมานํ สํโยชนานํ ปหานาย – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อนฺตราปรินิพฺพายี’’. 36. Thế nào là hạng người Trung gian Bát-niết-bàn (Antarāparinibbāyī)? Ở đây, có hạng người do đoạn tận năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, sẽ đạt Bát-niết-bàn tại nơi ấy, không còn trở lại từ thế giới ấy nữa. Vị ấy, hoặc ngay sau khi sanh, hoặc chưa đạt đến nửa tuổi thọ, làm sanh khởi Thánh đạo để đoạn trừ các thượng phần kiết sử. Hạng người này được gọi là 'Trung gian Bát-niết-bàn'. ๓๗. กตโม จ ปุคฺคโล อุปหจฺจปรินิพฺพายี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ, ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. โส อติกฺกมิตฺวา เวมชฺฌํ อายุปฺปมาณํ อุปหจฺจ วา กาลกิริยํ อริยมคฺคํ สญฺชเนติ อุปริฏฺฐิมานํ สํโยชนานํ ปหานาย – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อุปหจฺจปรินิพฺพายี’’. 37. Thế nào là hạng người Tổn hại Bát-niết-bàn (Upahaccaparinibbāyī)? Ở đây, có hạng người do đoạn tận năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, sẽ đạt Bát-niết-bàn tại nơi ấy, không còn trở lại từ thế giới ấy nữa. Vị ấy, sau khi đã vượt quá nửa tuổi thọ, hoặc gần lúc mệnh chung, làm sanh khởi Thánh đạo để đoạn trừ các thượng phần kiết sử. Hạng người này được gọi là 'Tổn hại Bát-niết-bàn'. ๓๘. กตโม จ ปุคฺคโล อสงฺขารปรินิพฺพายี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ, ตตฺถ ปรินิพฺพายี [Pg.120] อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. โส อสงฺขาเรน อริยมคฺคํ สญฺชเนติ อุปริฏฺฐิมานํ สํโยชนานํ ปหานาย – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อสงฺขารปรินิพฺพายี’’. 38. Thế nào là hạng người Vô hành Bát-niết-bàn (Asaṅkhāraparinibbāyī)? Ở đây, có hạng người do đoạn tận năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, sẽ đạt Bát-niết-bàn tại nơi ấy, không còn trở lại từ thế giới ấy nữa. Vị ấy làm sanh khởi Thánh đạo một cách không cần cố gắng để đoạn trừ các thượng phần kiết sử. Hạng người này được gọi là 'Vô hành Bát-niết-bàn'. ๓๙. กตโม จ ปุคฺคโล สสงฺขารปรินิพฺพายี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ, ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. โส สสงฺขาเรน อริยมคฺคํ สญฺชเนติ อุปริฏฺฐิมานํ สํโยชนานํ ปหานาย – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สสงฺขารปรินิพฺพายี’’. 39. Thế nào là hạng người Hữu hành Bát-niết-bàn (Sasaṅkhāraparinibbāyī)? Ở đây, có hạng người do đoạn tận năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, sẽ đạt Bát-niết-bàn tại nơi ấy, không còn trở lại từ thế giới ấy nữa. Vị ấy làm sanh khởi Thánh đạo một cách phải cố gắng để đoạn trừ các thượng phần kiết sử. Hạng người này được gọi là 'Hữu hành Bát-niết-bàn'. ๔๐. กตโม จ ปุคฺคโล อุทฺธํโสโต อกนิฏฺฐคามี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ, ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. โส อวิหา จุโต อตปฺปํ คจฺฉติ, อตปฺปา จุโต สุทสฺสํ คจฺฉติ, สุทสฺสา จุโต สุทสฺสึ คจฺฉติ, สุทสฺสิยา จุโต อกนิฏฺฐํ คจฺฉติ; อกนิฏฺเฐ อริยมคฺคํ สญฺชเนติ อุปริฏฺฐิมานํ สํโยชนานํ ปหานาย – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อุทฺธํโสโต อกนิฏฺฐคามี’’. 40. Thế nào là hạng người Thượng lưu đến cõi Sắc Cứu Cánh (Uddhaṃsoto akaniṭṭhagāmī)? Ở đây, có hạng người do đoạn tận năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, sẽ đạt Bát-niết-bàn tại nơi ấy, không còn trở lại từ thế giới ấy nữa. Vị ấy, sau khi mệnh chung từ cõi Vô Phiền (Avihā) đi đến cõi Vô Nhiệt (Atappa), sau khi mệnh chung từ cõi Vô Nhiệt đi đến cõi Thiện Hiện (Sudassa), sau khi mệnh chung từ cõi Thiện Hiện đi đến cõi Thiện Kiến (Sudassī), sau khi mệnh chung từ cõi Thiện Kiến đi đến cõi Sắc Cứu Cánh (Akaniṭṭha); tại cõi Sắc Cứu Cánh, vị ấy làm sanh khởi Thánh đạo để đoạn trừ các thượng phần kiết sử. Hạng người này được gọi là 'Thượng lưu đến cõi Sắc Cứu Cánh'. ๔๑. กตโม จ ปุคฺคโล โสตาปนฺโน โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน? ติณฺณํ สํโยชนานํ ปหานาย ปฏิปนฺโน ปุคฺคโล โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน. ยสฺส ปุคฺคลสฺส ตีณิ สํโยชนานิ ปหีนานิ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘โสตาปนฺโน’’. 41. Thế nào là hạng người Dự lưu, thế nào là hạng người thực hành để chứng ngộ quả Dự lưu? Hạng người thực hành để đoạn trừ ba kiết sử là hạng người thực hành để chứng ngộ quả Dự lưu. Hạng người nào đã đoạn trừ được ba kiết sử, hạng người này được gọi là 'Dự lưu'. ๔๒. กามราคพฺยาปาทานํ ตนุภาวาย ปฏิปนฺโน ปุคฺคโล สกทาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน. ยสฺส ปุคฺคลสฺส กามราคพฺยาปาทา ตนุภูตา – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สกทาคามี’’. 42. Hạng người thực hành để làm muội lược dục tham và sân là hạng người thực hành để chứng ngộ quả Nhất lai. Hạng người nào đã làm muội lược được dục tham và sân, hạng người này được gọi là 'Nhất lai'. ๔๓. กามราคพฺยาปาทานํ อนวเสสปฺปหานาย ปฏิปนฺโน ปุคฺคโล อนาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน. ยสฺส ปุคฺคลสฺส กามราคพฺยาปาทา อนวเสสา ปหีนา – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อนาคามี’’. 43. Hạng người thực hành để đoạn trừ không còn dư tàn dục tham và sân là hạng người thực hành để chứng ngộ quả Bất lai. Hạng người nào đã đoạn trừ không còn dư tàn dục tham và sân, hạng người này được gọi là 'Bất lai'. ๔๔. รูปราคอรูปราคมานอุทฺธจฺจอวิชฺชาย อนวเสสปฺปหานาย ปฏิปนฺโน ปุคฺคโล อรหตฺตผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน. ยสฺส ปุคฺคลสฺส รูปราโค [Pg.121] อรูปราโค มาโน อุทฺธจฺจํ อวิชฺชา อนวเสสา ปหีนา – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อรหา’’. 44. Hạng người thực hành để đoạn trừ không còn dư tàn sắc tham, vô sắc tham, ngã mạn, trạo cử, và vô minh là hạng người thực hành để chứng ngộ quả A-la-hán. Hạng người nào đã đoạn trừ không còn dư tàn sắc tham, vô sắc tham, ngã mạn, trạo cử, và vô minh, hạng người này được gọi là 'A-la-hán'. เอกกนิทฺเทโส. Phần giải thích về một pháp. ๒. ทุกปุคฺคลปญฺญตฺติ 2. Chế định về hạng người theo cặp đôi ๔๕. กตโม จ ปุคฺคโล โกธโน? ตตฺถ กตโม โกโธ? โย โกโธ กุชฺฌนา กุชฺฌิตตฺตํ โทโส ทุสฺสนา ทุสฺสิตตฺตํ พฺยาปตฺติ พฺยาปชฺชนา พฺยาปชฺชิตตฺตํ วิโรโธ ปฏิวิโรโธ จณฺฑิกฺกํ อสุโรโป อนตฺตมนตา จิตฺตสฺส – อยํ วุจฺจติ โกโธ. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ โกโธ อปฺปหีโน – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘โกธโน’’. 45. Thế nào là hạng người hay phẫn nộ? Ở đây, thế nào là phẫn nộ? Sự phẫn nộ, sự tức giận, trạng thái tức giận, sự sân hận, sự làm hại, trạng thái làm hại, sự trái ý, sự làm cho trái ý, trạng thái làm cho trái ý, sự chống đối, sự phản kháng, sự hung dữ, sự cộc cằn, sự không hài lòng của tâm — đây được gọi là phẫn nộ. Hạng người nào chưa đoạn trừ được sự phẫn nộ này, hạng người này được gọi là 'người hay phẫn nộ'. ๔๖. กตโม จ ปุคฺคโล อุปนาหี? ตตฺถ กตโม อุปนาโห? ปุพฺพกาลํ โกโธ อปรกาลํ อุปนาโห. โย เอวรูโป อุปนาโห อุปนยฺหนา อุปนยฺหิตตฺตํ อฏฺฐปนา ฐปนา สณฺฐปนา อนุสํสนฺทนา อนุปฺปพนฺธนา ทฬฺหีกมฺมํ โกธสฺส – อยํ วุจฺจติ อุปนาโห. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ อุปนาโห อปฺปหีโน – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อุปนาหี’’. 46. Thế nào là hạng người hay oán hận? Ở đây, thế nào là oán hận? Trước là phẫn nộ, sau là oán hận. Sự oán hận như vậy, sự buộc hận, trạng thái buộc hận, sự ghi khắc, sự giữ lấy, sự thiết lập, sự nối kết, sự cột chặt, sự làm cho phẫn nộ trở nên kiên cố — đây được gọi là oán hận. Hạng người nào chưa đoạn trừ được sự oán hận này, hạng người này được gọi là 'người hay oán hận'. ๔๗. กตโม จ ปุคฺคโล มกฺขี? ตตฺถ กตโม มกฺโข? โย มกฺโข มกฺขายนา มกฺขายิตตฺตํ นิฏฺฐุริยํ นิฏฺฐุริยกมฺมํ – อยํ วุจฺจติ มกฺโข. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ มกฺโข อปฺปหีโน – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘มกฺขี’’. 47. Thế nào là người hay phủi ơn (makkhī)? Trong ấy, thế nào là sự phủi ơn (makkho)? Sự phủi ơn, tình trạng phủi ơn, bản chất của sự phủi ơn, sự nhẫn tâm, hành động nhẫn tâm nào – cái ấy được gọi là sự phủi ơn. Người nào chưa đoạn trừ được sự phủi ơn này – người ấy được gọi là người hay phủi ơn (makkhī). ๔๘. กตโม จ ปุคฺคโล ปฬาสี? ตตฺถ กตโม ปฬาโส? โย ปฬาโส ปฬาสายนา ปฬาสายิตตฺตํ ปฬาสาหาโร วิวาทฏฺฐานํ ยุคคฺคาโห อปฺปฏินิสฺสคฺโค – อยํ วุจฺจติ ปฬาโส. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ ปฬาโส อปฺปหีโน – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปฬาสี’’. 48. Thế nào là người hay tranh cạnh (paḷāsī)? Trong ấy, thế nào là sự tranh cạnh (paḷāso)? Sự tranh cạnh, tình trạng tranh cạnh, bản chất của sự tranh cạnh, sự mang tâm tranh cạnh, nền tảng của sự tranh luận, sự chấp chặt vào một bên, sự không từ bỏ nào – cái ấy được gọi là sự tranh cạnh. Người nào chưa đoạn trừ được sự tranh cạnh này – người ấy được gọi là người hay tranh cạnh (paḷāsī). ๔๙. กตโม [Pg.122] จ ปุคฺคโล อิสฺสุกี? ตตฺถ กตมา อิสฺสา? ยา ปรลาภสกฺการครุการมานนวนฺทนปูชนาสุ อิสฺสา อิสฺสายนา อิสฺสายิตตฺตํ อุสูยา อุสูยนา อุสูยิตตฺตํ – อยํ วุจฺจติ อิสฺสา. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ อิสฺสา อปฺปหีนา – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อิสฺสุกี’’. 49. Thế nào là người có lòng ganh tỵ (issukī)? Trong ấy, thế nào là sự ganh tỵ (issā)? Sự ganh tỵ, tình trạng ganh tỵ, bản chất của sự ganh tỵ, sự đố kỵ, tình trạng đố kỵ, bản chất của sự đố kỵ nào đối với lợi lộc, sự tôn trọng, sự cung kính, sự quý mến, sự đảnh lễ, sự cúng dường của người khác – cái ấy được gọi là sự ganh tỵ. Người nào chưa đoạn trừ được sự ganh tỵ này – người ấy được gọi là người có lòng ganh tỵ (issukī). ๕๐. กตโม จ ปุคฺคโล มจฺฉรี? ตตฺถ กตมํ มจฺฉริยํ? ปญฺจ มจฺฉริยานิ – อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, ธมฺมมจฺฉริยํ. ยํ เอวรูปํ มจฺเฉรํ มจฺฉรายนา มจฺฉรายิตตฺตํ เววิจฺฉํ กทริยํ กฏุกญฺจุกตา อคฺคหิตตฺตํ จิตฺตสฺส – อิทํ วุจฺจติ มจฺฉริยํ. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อิทํ มจฺฉริยํ อปฺปหีนํ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘มจฺฉรี’’. 50. Thế nào là người bỏn xẻn (maccharī)? Trong ấy, thế nào là sự bỏn xẻn (macchariyaṃ)? Có năm sự bỏn xẻn: bỏn xẻn về trú xứ, bỏn xẻn về gia tộc, bỏn xẻn về lợi lộc, bỏn xẻn về dung sắc, bỏn xẻn về Pháp. Sự keo kiệt, tình trạng keo kiệt, bản chất của sự keo kiệt, sự không muốn cho, sự bủn xỉn, tính chất cay nghiệt, sự không nắm bắt của tâm nào có hình thái như vậy – cái này được gọi là sự bỏn xẻn. Người nào chưa đoạn trừ được sự bỏn xẻn này – người ấy được gọi là người bỏn xẻn (maccharī). ๕๑. กตโม จ ปุคฺคโล สโฐ? ตตฺถ กตมํ สาเฐยฺยํ? อิเธกจฺโจ สโฐ โหติ ปริสโฐ. ยํ ตตฺถ สฐํ สฐตา สาเฐยฺยํ กกฺกรตา กกฺกริยํ ปริกฺขตฺตตฺตา ปาริกฺขตฺติยํ – อิทํ วุจฺจติ สาเฐยฺยํ. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อิทํ สาเฐยฺยํ อปฺปหีนํ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สโฐ’’. 51. Thế nào là người xảo trá (saṭho)? Trong ấy, thế nào là sự xảo trá (sāṭheyyaṃ)? Ở đây, có người xảo trá, rất xảo trá. Trong ấy, sự lừa dối, tình trạng lừa dối, bản chất của sự xảo trá, sự cứng rắn, tình trạng cứng rắn, sự quanh co, bản chất của sự quanh co nào – cái này được gọi là sự xảo trá. Người nào chưa đoạn trừ được sự xảo trá này – người ấy được gọi là người xảo trá (saṭho). ๕๒. กตโม จ ปุคฺคโล มายาวี? ตตฺถ กตมา มายา? อิเธกจฺโจ กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา ตสฺส ปฏิจฺฉาทนเหตุ ปาปิกํ อิจฺฉํ ปณิทหติ – ‘‘มา มํ ชญฺญา’’ติ อิจฺฉติ, ‘‘มา มํ ชญฺญา’’ติ สงฺกปฺปติ ‘‘มา มํ ชญฺญา’’ติ วาจํ ภาสติ, ‘‘มา มํ ชญฺญา’’ติ กาเยน ปรกฺกมติ. ยา เอวรูปา มายา มายาวิตา อจฺจาสรา วญฺจนา นิกติ วิกิรณา ปริหรณา คูหนา ปริคูหนา ฉาทนา ปฏิจฺฉาทนา อนุตฺตานีกมฺมํ อนาวิกมฺมํ โวจฺฉาทนา ปาปกิริยา – อยํ วุจฺจติ มายา. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ มายา อปฺปหีนา – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘มายาวี’’. 52. Thế nào là người gian xảo (māyāvī)? Trong ấy, thế nào là sự gian xảo (māyā)? Ở đây, có người sau khi làm điều ác bằng thân, làm điều ác bằng lời, làm điều ác bằng ý, vì muốn che giấu điều đó nên khởi lên ước muốn xấu xa: mong rằng: “Mong rằng họ không biết ta”, suy tư rằng: “Mong rằng họ không biết ta”, nói lời rằng: “Mong rằng họ không biết ta”, cố gắng bằng thân rằng: “Mong rằng họ không biết ta”. Sự gian xảo, tình trạng gian xảo, sự lừa dối, sự lừa gạt, sự xảo quyệt, sự che đậy, sự tránh né, sự giấu giếm, sự che giấu kỹ, sự bao che, sự che đậy nhiều lần, hành động không làm cho rõ ràng, hành động không làm cho hiển lộ, sự che lấp, hành vi xấu xa nào có hình thái như vậy – cái ấy được gọi là sự gian xảo. Người nào chưa đoạn trừ được sự gian xảo này – người ấy được gọi là người gian xảo (māyāvī). ๕๓. กตโม จ ปุคฺคโล อหิริโก? ตตฺถ กตมํ อหิริกํ? ยํ น หิรียติ หิริยิตพฺเพน น หิรียติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อิทํ วุจฺจติ อหิริกํ. อิมินา อหิริเกน สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘อหิริโก’’. 53. Thế nào là người không có lòng tàm (ahiriko)? Trong ấy, thế nào là sự không có lòng tàm (ahirikaṃ)? Sự không hổ thẹn đối với điều đáng hổ thẹn, không hổ thẹn đối với việc đạt đến các pháp ác, bất thiện nào – cái này được gọi là sự không có lòng tàm. Người được trang bị sự không có lòng tàm này (được gọi là) người không có lòng tàm (ahiriko). ๕๔. กตโม [Pg.123] จ ปุคฺคโล อโนตฺตปฺปี? ตตฺถ กตมํ อโนตฺตปฺปํ? ยํ น โอตฺตปฺปติ โอตฺตปฺปิตพฺเพน น โอตฺตปฺปติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อิทํ วุจฺจติ อโนตฺตปฺปํ. อิมินา อโนตฺตปฺเปน สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘อโนตฺตปฺปี’’. 54. Thế nào là người không có lòng quý (anottappī)? Trong ấy, thế nào là sự không có lòng quý (anottappaṃ)? Sự không ghê sợ đối với điều đáng ghê sợ, không ghê sợ đối với việc đạt đến các pháp ác, bất thiện nào – cái này được gọi là sự không có lòng quý. Người được trang bị sự không có lòng quý này (được gọi là) người không có lòng quý (anottappī). ๕๕. กตโม จ ปุคฺคโล ทุพฺพโจ? ตตฺถ กตโม โทวจสฺสตา? สหธมฺมิเก วุจฺจมาเน โทวจสฺสายํ โทวจสฺสิยํ โทวจสฺสตา วิปฺปฏิกุลคฺคาหิตา วิปจฺจนีกสาตตา อนาทริยํ อนาทริยตา อคารวตา อปฺปติสฺสวตา – อยํ วุจฺจติ โทวจสฺสตา. อิมาย โทวจสฺสตาย สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘ทุพฺพโจ’’. 55. Thế nào là người khó dạy (dubbaco)? Trong ấy, thế nào là tính khó dạy (dovacassatā)? Khi được bạn đồng phạm hạnh nhắc nhở, sự khó nói, tình trạng khó nói, bản chất của sự khó dạy, sự chấp thủ quan điểm sai lệch, sự ưa thích điều đối nghịch, sự không tôn trọng, tình trạng không tôn trọng, sự không cung kính, sự không vâng lời nào – cái ấy được gọi là tính khó dạy. Người được trang bị tính khó dạy này (được gọi là) người khó dạy (dubbaco). ๕๖. กตโม จ ปุคฺคโล ปาปมิตฺโต? ตตฺถ กตมา ปาปมิตฺตตา? เย เต ปุคฺคลา อสฺสทฺธา ทุสฺสีลา อปฺปสฺสุตา มจฺฉริโน ทุปฺปญฺญา, ยา เตสํ เสวนา นิเสวนา สํเสวนา ภชนา สมฺภชนา ภตฺติ สมฺภตฺติ สมฺปวงฺกตา – อยํ วุจฺจติ ปาปมิตฺตตา. อิมาย ปาปมิตฺตตาย สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘ปาปมิตฺโต’’. 56. Thế nào là người có bạn xấu (pāpamitto)? Trong ấy, thế nào là tình trạng có bạn xấu (pāpamittatā)? Những người nào không có đức tin, theo ác giới, ít nghe học, bỏn xẻn, không có trí tuệ; sự thân cận, sự thường xuyên thân cận, sự kết giao, sự gần gũi, sự thường xuyên gần gũi, sự phụng sự, sự thường xuyên phụng sự, sự thiên về những người ấy nào – cái ấy được gọi là tình trạng có bạn xấu. Người được trang bị tình trạng có bạn xấu này (được gọi là) người có bạn xấu (pāpamitto). ๕๗. กตโม จ ปุคฺคโล อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวาโร? ตตฺถ กตมา อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตา? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา นิมิตฺตคฺคาหี โหติ อนุพฺยญฺชนคฺคาหี; ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย น ปฏิปชฺชติ, น รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ, จกฺขุนฺทฺริเย น สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา…เป… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา…เป… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย นิมิตฺตคฺคาหี โหติ อนุพฺยญฺชนคฺคาหี; ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย น ปฏิปชฺชติ, น รกฺขติ มนินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริเย น สํวรํ อาปชฺชติ. ยา อิเมสํ ฉนฺนํ อินฺทฺริยานํ อคุตฺติ อโคปนา อนารกฺโข อสํวโร – อยํ วุจฺจติ อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตา. อิมาย อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตาย สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวาโร’’. 57. Thế nào là người không phòng hộ các căn (indriyesu aguttadvāro)? Trong ấy, thế nào là sự không phòng hộ các căn (indriyesu aguttadvāratā)? Ở đây, có người sau khi thấy sắc bằng mắt, liền nắm giữ tướng chung, nắm giữ tướng riêng; do vì không chế ngự nhãn căn ấy mà người ấy sống, nên các pháp ác, bất thiện là tham và ưu xâm chiếm, vị ấy không thực hành sự chế ngự nhãn căn, không phòng hộ nhãn căn, không đạt đến sự chế ngự trong nhãn căn. Sau khi nghe tiếng bằng tai... cho đến... sau khi biết pháp bằng ý, liền nắm giữ tướng chung, nắm giữ tướng riêng; do vì không chế ngự ý căn ấy mà người ấy sống, nên các pháp ác, bất thiện là tham và ưu xâm chiếm, vị ấy không thực hành sự chế ngự ý căn, không phòng hộ ý căn, không đạt đến sự chế ngự trong ý căn. Sự không phòng hộ, sự không bảo vệ, sự không canh chừng, sự không chế ngự nào đối với sáu căn này – cái ấy được gọi là sự không phòng hộ các căn. Người được trang bị sự không phòng hộ các căn này (được gọi là) người không phòng hộ các căn (indriyesu aguttadvāro). ๕๘. กตโม จ ปุคฺคโล โภชเน อมตฺตญฺญู? ตตฺถ กตมา โภชเน อมตฺตญฺญุตา? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อปฺปฏิสงฺขา อโยนิโส อาหารํ [Pg.124] อาหาเรติ ทวาย มทาย มณฺฑนาย วิภูสนาย, ยา ตตฺถ อสนฺตุฏฺฐิตา อมตฺตญฺญุตา อปฺปฏิสงฺขา โภชเน – อยํ วุจฺจติ โภชเน อมตฺตญฺญุตา. อิมาย โภชเน อมตฺตญฺญุตาย สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘โภชเน อมตฺตญฺญู’’. 58. Thế nào là người không biết tiết độ trong ăn uống? Ở đây, thế nào là sự không biết tiết độ trong ăn uống? Ở đây, có người không suy xét, không như lý mà thọ dụng vật thực là để vui đùa, để say sưa, để trang điểm, để làm đẹp. Sự không biết đủ, sự không biết tiết độ, sự không suy xét trong ăn uống ở đây – đây được gọi là sự không biết tiết độ trong ăn uống. Người nào có đủ sự không biết tiết độ trong ăn uống này, (người ấy được gọi là) ‘người không biết tiết độ trong ăn uống’. ๕๙. กตโม จ ปุคฺคโล มุฏฺฐสฺสติ? ตตฺถ กตมํ มุฏฺฐสฺสจฺจํ? ยา อสฺสติ อนนุสฺสติ อปฺปฏิสฺสติ อสฺสติ อสฺสรณตา อธารณตา ปิลาปนตา สมฺมุสนตา – อิทํ วุจฺจติ มุฏฺฐสฺสจฺจํ. อิมินา มุฏฺฐสฺสจฺเจน สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘มุฏฺฐสฺสติ’’. 59. Thế nào là người thất niệm? Ở đây, thế nào là sự thất niệm? Sự không ghi nhớ, không tùy niệm, không tái niệm, sự không nhớ, sự không ghi nhận, sự quên lãng, sự mê muội – đây được gọi là sự thất niệm. Người nào có đủ sự thất niệm này, (người ấy được gọi là) ‘người thất niệm’. ๖๐. กตโม จ ปุคฺคโล อสมฺปชาโน? ตตฺถ กตมํ อสมฺปชญฺญํ? ยํ อญฺญาณํ อทสฺสนํ อนภิสมโย อนนุโพโธ อสมฺโพโธ อปฺปฏิเวโธ อสงฺคาหณา อปริโยคาหณา อสมเปกฺขณา อปจฺจเวกฺขณา อปจฺจกฺขกมฺมํ ทุมฺเมชฺฌํ พาลฺยํ อสมฺปชญฺญํ โมโห ปโมโห สมฺโมโห อวิชฺชา อวิชฺโชโฆ อวิชฺชาโยโค อวิชฺชานุสโย อวิชฺชาปริยุฏฺฐานํ อวิชฺชาลงฺคี โมโห อกุสลมูลํ – อิทํ วุจฺจติ อสมฺปชญฺญํ. อิมินา อสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘อสมฺปชาโน’’. 60. Thế nào là người không tỉnh giác? Ở đây, thế nào là sự không tỉnh giác? Sự không biết, sự không thấy, sự không chứng ngộ, sự không giác ngộ, sự không liễu ngộ, sự không thông suốt, sự không nắm bắt, sự không thâm nhập, sự không quán xét, sự không xem xét, sự không trực nhận, trí tuệ xấu, sự ngu si, sự không tỉnh giác, sự si mê, sự mê muội, sự hôn ám, vô minh, bộc lưu vô minh, ách vô minh, tùy miên vô minh, triền vô minh, then cài vô minh, si là gốc rễ bất thiện – đây được gọi là sự không tỉnh giác. Người nào có đủ sự không tỉnh giác này, (người ấy được gọi là) ‘người không tỉnh giác’. ๖๑. กตโม จ ปุคฺคโล สีลวิปนฺโน? ตตฺถ กตมา สีลวิปตฺติ? กายิโก วีติกฺกโม วาจสิโก วีติกฺกโม กายิกวาจสิโก วีติกฺกโม – อยํ วุจฺจติ สีลวิปตฺติ. สพฺพมฺปิ ทุสฺสิลฺยํ สีลวิปตฺติ. อิมาย สีลวิปตฺติยา สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘สีลวิปนฺโน’’. 61. Thế nào là người hư hỏng về giới? Ở đây, thế nào là sự hư hỏng về giới? Sự vi phạm về thân, sự vi phạm về lời, sự vi phạm về thân và lời – đây được gọi là sự hư hỏng về giới. Tất cả sự không có giới cũng là sự hư hỏng về giới. Người nào có đủ sự hư hỏng về giới này, (người ấy được gọi là) ‘người hư hỏng về giới’. ๖๒. กตโม จ ปุคฺคโล ทิฏฺฐิวิปนฺโน? ตตฺถ กตมา ทิฏฺฐิวิปตฺติ? ‘‘นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ, นตฺถิ หุตํ, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, นตฺถิ อยํ โลโก, นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ มาตา, นตฺถิ ปิตา, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’’ติ. ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ ทิฏฺฐิคหนํ ทิฏฺฐิกนฺตาโร ทิฏฺฐิวิสูกายิกํ ทิฏฺฐิวิปฺผนฺทิตํ ทิฏฺฐิสํโยชนํ คาโห ปฏิคฺคาโห อภินิเวโส ปรามาโส กุมฺมคฺโค มิจฺฉาปโถ มิจฺฉตฺตํ ติตฺถายตนํ วิปริยาสคฺคาโห, อยํ [Pg.125] วุจฺจติ ทิฏฺฐิวิปตฺติ. สพฺพาปิ มิจฺฉาทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิวิปตฺติ. อิมาย ทิฏฺฐิวิปตฺติยา สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘ทิฏฺฐิวิปนฺโน’’. 62. Thế nào là người hư hỏng về tri kiến? Ở đây, thế nào là sự hư hỏng về tri kiến? ‘Không có (quả của) sự bố thí, không có (quả của) sự cúng dường, không có (quả của) sự tế lễ; không có quả dị thục của các nghiệp thiện ác; không có đời này, không có đời sau; không có mẹ, không có cha; không có các chúng sinh hóa sinh; ở đời không có các vị Sa-môn, Bà-la-môn đã đạt đến chánh đạo, đã thực hành chân chánh, những vị đã tự mình chứng ngộ bằng thắng trí và làm cho người khác biết rõ đời này và đời sau.’ Tri kiến như vậy, sở kiến, rừng rậm tri kiến, hoang địa tri kiến, sự máy động của tri kiến, sự rung động của tri kiến, tri kiến kết, sự nắm giữ, sự chấp giữ, sự cố chấp, sự chấp thủ, con đường xấu, con đường tà, tà tánh, ngoại đạo xứ, sự chấp thủ điên đảo – đây được gọi là sự hư hỏng về tri kiến. Tất cả tà kiến cũng là sự hư hỏng về tri kiến. Người nào có đủ sự hư hỏng về tri kiến này, (người ấy được gọi là) ‘người hư hỏng về tri kiến’. ๖๓. กตโม จ ปุคฺคโล อชฺฌตฺตสํโยชโน? ยสฺส ปุคฺคลสฺส ปญฺโจรมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ อปฺปหีนานิ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อชฺฌตฺตสํโยชโน’’. 63. Thế nào là người có nội kết? Người nào chưa đoạn trừ năm hạ phần kiết sử – người ấy được gọi là ‘người có nội kết’. ๖๔. กตโม จ ปุคฺคโล พหิทฺธาสํโยชโน? ยสฺส ปุคฺคลสฺส ปญฺจุทฺธมฺภาคิยานิ สํโยชนานิ อปฺปหีนานิ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘พหิทฺธาสํโยชโน’’. 64. Thế nào là người có ngoại kết? Người nào chưa đoạn trừ năm thượng phần kiết sử – người ấy được gọi là ‘người có ngoại kết’. ๖๕. กตโม จ ปุคฺคโล อกฺโกธโน? ตตฺถ กตโม โกโธ? โย โกโธ กุชฺฌนา กุชฺฌิตตฺตํ โทโส ทุสฺสนา ทุสฺสิตตฺตํ พฺยาปตฺติ พฺยาปชฺชนา พฺยาปชฺชิตตฺตํ วิโรโธ ปฏิวิโรโธ จณฺฑิกฺกํ อสุโรโป อนตฺตมนตา จิตฺตสฺส – อยํ วุจฺจติ โกโธ. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ โกโธ ปหีโน – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อกฺโกธโน’’. 65. Thế nào là người không phẫn nộ? Ở đây, thế nào là phẫn nộ? Sự phẫn nộ, sự tức giận, trạng thái tức giận, sự sân, sự làm hại, trạng thái làm hại, sự ác ý, sự có ác ý, trạng thái có ác ý, sự chống đối, sự thù nghịch, sự hung hăng, sự cộc cằn, sự không hài lòng của tâm – đây được gọi là phẫn nộ. Người nào đã đoạn trừ sự phẫn nộ này – người ấy được gọi là ‘người không phẫn nộ’. ๖๖. กตโม จ ปุคฺคโล อนุปนาหี? ตตฺถ กตโม อุปนาโห? ปุพฺพกาลํ โกโธ อปรกาลํ อุปนาโห โย เอวรูโป อุปนาโห อุปนยฺหนา อุปนยฺหิตตฺตํ อฏฺฐปนา ฐปนา สณฺฐปนา อนุสํสนฺทนา อนุปฺปพนฺธนา ทฬฺหีกมฺมํ โกธสฺส – อยํ วุจฺจติ อุปนาโห. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ อุปนาโห ปหีโน – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อนุปนาหี’’. 66. Thế nào là người không hiềm hận? Ở đây, thế nào là hiềm hận? Trước kia là phẫn nộ, sau này là hiềm hận. Sự hiềm hận như vậy, sự oán giận, trạng thái oán giận, sự ghi khắc, sự chất chứa, sự chứa chặt, sự nối kết, sự buộc chặt, sự làm cho phẫn nộ được vững chắc – đây được gọi là hiềm hận. Người nào đã đoạn trừ sự hiềm hận này – người ấy được gọi là ‘người không hiềm hận’. ๖๗. กตโม จ ปุคฺคโล อมกฺขี? ตตฺถ กตโม มกฺโข? โย มกฺโข มกฺขายนา มกฺขายิตตฺตํ นิฏฺฐุริยํ นิฏฺฐุริยกมฺมํ – อยํ วุจฺจติ มกฺโข. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ มกฺโข ปหีโน – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อมกฺขี’’. 67. Thế nào là người không gièm pha? Ở đây, thế nào là gièm pha? Sự gièm pha, sự chê bai, trạng thái chê bai, sự cay nghiệt, hành động cay nghiệt – đây được gọi là gièm pha. Người nào đã đoạn trừ sự gièm pha này – người ấy được gọi là ‘người không gièm pha’. ๖๘. กตโม จ ปุคฺคโล อปฬาสี? ตตฺถ กตโม ปฬาโส? โย ปฬาโส ปฬาสายนา ปฬาสายิตตฺตํ ปฬาสาหาโร วิวาทฏฺฐานํ ยุคคฺคาโห อปฺปฏินิสฺสคฺโค – อยํ วุจฺจติ ปฬาโส. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ ปฬาโส ปหีโน – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อปฬาสี’’. 68. Thế nào là người không tranh cạnh? Ở đây, thế nào là tranh cạnh? Sự tranh cạnh, sự ganh đua, trạng thái ganh đua, sự mang lòng tranh cạnh, nền tảng của tranh luận, sự chấp chặt một bên, sự không từ bỏ – đây được gọi là tranh cạnh. Người nào đã đoạn trừ sự tranh cạnh này – người ấy được gọi là ‘người không tranh cạnh’. ๖๙. กตโม [Pg.126] จ ปุคฺคโล อนิสฺสุกี? ตตฺถ กตมา อิสฺสา? ยา ปรลาภสกฺการครุการมานนวนฺทนปูชนาสุ อิสฺสา อิสฺสายนา อิสฺสายิตตฺตํ อุสูยา อุสูยนา อุสูยิตตฺตํ – อยํ วุจฺจติ อิสฺสา. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ อิสฺสา ปหีนา – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อนิสฺสุกี’’. 69. Thế nào là người không tật đố? Ở đây, thế nào là tật đố? Đối với lợi lộc, sự cung kính, sự tôn trọng, sự quý mến, sự đảnh lễ, sự cúng dường của người khác mà có sự tật đố, sự ganh tỵ, trạng thái ganh tỵ, sự đố kỵ, sự ghen ghét, trạng thái ghen ghét – đây được gọi là tật đố. Người nào đã đoạn trừ sự tật đố này – người ấy được gọi là ‘người không tật đố’. ๗๐. กตโม จ ปุคโล อมจฺฉรี? ตตฺถ กตมํ มจฺฉริยํ? ปญฺจ มจฺฉริยานิ – อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, ธมฺมมจฺฉริยํ. ยํ เอวรูปํ มจฺเฉรํ มจฺฉรายนา มจฺฉรายิตตฺตํ เววิจฺฉํ กทริยํ กฏุกญฺจุกตา อคฺคหิตตฺตํ จิตฺตสฺส – อิทํ วุจฺจติ มจฺฉริยํ. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อิทํ มจฺฉริยํ ปหีนํ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อมจฺฉรี’’. 70. Thế nào là người không bỏn xẻn? Ở đây, thế nào là bỏn xẻn? Có năm sự bỏn xẻn: bỏn xẻn về trú xứ, bỏn xẻn về gia đình, bỏn xẻn về lợi lộc, bỏn xẻn về dung sắc, bỏn xẻn về Pháp. Sự keo kiệt như vậy, sự bỏn xẻn, trạng thái bỏn xẻn, sự miễn cưỡng, sự bủn xỉn, sự cay nghiệt, sự co rút của tâm – đây được gọi là bỏn xẻn. Người nào đã đoạn trừ sự bỏn xẻn này – người ấy được gọi là ‘người không bỏn xẻn’. ๗๑. กตโม จ ปุคฺคโล อสโฐ? ตตฺถ กตมํ สาเฐยฺยํ? อิเธกจฺโจ สโฐ โหติ ปริสโฐ. ยํ ตตฺถ สฐํ สฐตา สาเฐยฺยํ กกฺกรตา กกฺกริยํ ปริกฺขตฺตตา ปาริกฺขตฺติยํ – อิทํ วุจฺจติ สาเฐยฺยํ. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อิทํ สาเฐยฺยํ ปหีนํ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อสโฐ’’. 71. Thế nào là người không xảo trá? Ở đây, thế nào là sự xảo trá? Ở đây, có người xảo trá, rất xảo trá. Ở đây, sự xảo trá, tính cách xảo trá, bản chất xảo trá, sự cứng rắn, tính cách cứng rắn, sự ngoan cố, bản chất ngoan cố – đây được gọi là sự xảo trá. Người nào đã đoạn trừ sự xảo trá này, người ấy được gọi là ‘người không xảo trá’. ๗๒. กตโม จ ปุคฺคโล อมายาวี? ตตฺถ กตมา มายา? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา ตสฺส ปฏิจฺฉาทนเหตุ ปาปิกํ อิจฺฉํ ปณิทหติ – ‘‘มา มํ ชญฺญา’’ติ อิจฺฉติ, ‘‘มา มํ ชญฺญา’’ติ สงฺกปฺปติ, ‘‘มา มํ ชญฺญา’’ติ วาจํ ภาสติ, ‘‘มา มํ ชญฺญา’’ติ กาเยน ปรกฺกมติ. ยา เอวรูปา มายา มายาวิตา อจฺจาสรา วญฺจนา นิกติ วิกิรณา ปริหรณา คูหนา ปริคูหนา ฉาทนา ปฏิจฺฉาทนา อนุตฺตานีกมฺมํ อนาวิกมฺมํ โวจฺฉาทนา ปาปกิริยา – อยํ วุจฺจติ มายา. ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ มายา ปหีนา – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อมายาวี’’. 72. Thế nào là người không gian xảo? Ở đây, thế nào là sự gian xảo? Ở đây, có người sau khi thực hành ác hạnh về thân, ác hạnh về lời, ác hạnh về ý, vì muốn che giấu điều ấy nên đã khởi lên ước muốn xấu xa: vị ấy mong muốn: “Mong rằng không ai biết đến ta,” suy nghĩ: “Mong rằng không ai biết đến ta,” nói lời: “Mong rằng không ai biết đến ta,” cố gắng bằng thân: “Mong rằng không ai biết đến ta.” Sự gian xảo, tính cách gian xảo, sự lừa dối, sự lường gạt, sự xảo quyệt, sự che đậy, sự lẩn tránh, sự giấu giếm, sự che giấu kỹ, sự che đậy, sự che đậy kỹ, việc làm không rõ ràng, việc làm không hiển lộ, sự che lấp, hành vi xấu xa như vậy – đây được gọi là sự gian xảo. Người nào đã đoạn trừ sự gian xảo này, người ấy được gọi là ‘người không gian xảo’. ๗๓. กตโม จ ปุคฺคโล หิริมา? ตตฺถ กตมา หิรี? ยํ หิรียติ หิริยิตพฺเพน หิรียติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อยํ วุจฺจติ หิรี. อิมาย หิริยา สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘หิริมา’’. 73. Thế nào là người có tàm? Ở đây, thế nào là tàm? Sự hổ thẹn đối với điều đáng hổ thẹn, hổ thẹn đối với việc thành tựu các pháp ác bất thiện – đây được gọi là tàm. Người được trang bị tàm này (được gọi là) ‘người có tàm’. ๗๔. กตโม จ ปุคฺคโล โอตฺตปฺปี? ตตฺถ กตมํ โอตฺตปฺปํ? ยํ โอตฺตปฺปติ โอตฺตปฺปิตพฺเพน โอตฺตปฺปติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อิทํ วุจฺจติ โอตฺตปฺปํ. อิมินา โอตฺตปฺเปน สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘โอตฺตปฺปี’’. 74. Thế nào là người có quý? Ở đây, thế nào là quý? Sự ghê sợ đối với điều đáng ghê sợ, ghê sợ đối với việc thành tựu các pháp ác bất thiện – đây được gọi là quý. Người được trang bị quý này (được gọi là) ‘người có quý’. ๗๕. กตโม [Pg.127] จ ปุคฺคโล สุวโจ? ตตฺถ กตมา โสวจสฺสตา? สหธมฺมิเก วุจฺจมาเน โสวจสฺสายํ โสวจสฺสิยํ โสวจสฺสตา อวิปฺปฏิกุลคฺคาหิตา อวิปจฺจนีกสาตตา สาทริยํ สาทริยตา สคารวตา สปฺปติสฺสวตา – อยํ วุจฺจติ โสวจสฺสตา. อิมาย โสวจสฺสตาย สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘สุวโจ’’. 75. Thế nào là người dễ nói? Ở đây, thế nào là tính dễ nói? Khi được bạn đồng phạm hạnh nhắc nhở, sự dễ nói, tính cách dễ nói, bản chất dễ nói, không chấp thủ điều trái ngược, không ưa thích sự chống đối, sự tôn trọng, tính cách tôn trọng, bản chất kính trọng, sự vâng lời – đây được gọi là tính dễ nói. Người được trang bị tính dễ nói này (được gọi là) ‘người dễ nói’. ๗๖. กตโม จ ปุคฺคโล กลฺยาณมิตฺโต? ตตฺถ กตมา กลฺยาณมิตฺตตา? เย เต ปุคฺคลา สทฺธา สีลวนฺโต พหุสฺสุตา จาควนฺโต ปญฺญวนฺโต, ยา เตสํ เสวนา นิเสวนา สํเสวนา ภชนา สมฺภชนา ภตฺติ สมฺภตฺติ สมฺปวงฺกตา – อยํ วุจฺจติ กลฺยาณมิตฺตตา. อิมาย กลฺยาณมิตฺตตาย สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘กลฺยาณมิตฺโต’’. 76. Thế nào là người có bạn lành? Ở đây, thế nào là tình bạn lành? Những người có đức tin, có giới hạnh, đa văn, có lòng quảng đại, có trí tuệ; sự thân cận, thường xuyên thân cận, hoàn toàn thân cận, sự giao du, hoàn toàn giao du, sự gần gũi, hoàn toàn gần gũi, sự hướng về những vị ấy – đây được gọi là tình bạn lành. Người được trang bị tình bạn lành này (được gọi là) ‘người có bạn lành’. ๗๗. กตโม จ ปุคฺคโล อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร? ตตฺถ กตมา อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตา? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี; ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา…เป… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา…เป… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี; ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ มนินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. ยา อิเมสํ ฉนฺนํ อินฺทฺริยานํ คุตฺติ โคปนา อารกฺโข สํวโร – อยํ วุจฺจติ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตา. อิมาย อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตาย สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวาโร’’. 77. Thế nào là người có các căn được phòng hộ? Ở đây, thế nào là sự phòng hộ các căn? Ở đây, có người sau khi thấy sắc bằng mắt, không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng; do nguyên nhân nào, nếu người ấy sống không phòng hộ nhãn căn, các pháp ác bất thiện là tham và ưu sẽ xâm nhập, vị ấy thực hành để phòng hộ căn ấy, giữ gìn nhãn căn, đạt đến sự phòng hộ trong nhãn căn. Sau khi nghe tiếng bằng tai... cho đến... sau khi ngửi hương bằng mũi... cho đến... sau khi nếm vị bằng lưỡi... cho đến... sau khi cảm nhận xúc bằng thân... cho đến... sau khi biết pháp bằng ý, không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng; do nguyên nhân nào, nếu người ấy sống không phòng hộ ý căn, các pháp ác bất thiện là tham và ưu sẽ xâm nhập, vị ấy thực hành để phòng hộ căn ấy, giữ gìn ý căn, đạt đến sự phòng hộ trong ý căn. Sự bảo vệ, sự canh giữ, sự che chở, sự phòng hộ sáu căn này – đây được gọi là sự phòng hộ các căn. Người được trang bị sự phòng hộ các căn này (được gọi là) ‘người có các căn được phòng hộ’. ๗๘. กตโม จ ปุคฺคโล โภชเน มตฺตญฺญู? ตตฺถ กตมา โภชเน มตฺตญฺญุตา? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปฏิสงฺขา โยนิโส อาหารํ อาหาเรติ – ‘‘เนว ทวาย, น มทาย, น มณฺฑนาย, น วิภูสนาย; ยาวเทว อิมสฺส กายสฺส ฐิติยา ยาปนาย วิหึสูปรติยา พฺรหฺมจริยานุคฺคหาย. อิติ ปุราณญฺจ เวทนํ ปฏิหงฺขามิ, นวญฺจ เวทนํ น อุปฺปาเทสฺสามิ, ยาตฺรา จ เม ภวิสฺสติ อนวชฺชตา จ ผาสุวิหาโร จา’’ติ. ยา ตตฺถ สนฺตุฏฺฐิตา มตฺตญฺญุตา [Pg.128] ปฏิสงฺขา โภชเน – อยํ วุจฺจติ โภชเน มตฺตญฺญุตา. อิมาย โภชเน มตฺตญฺญุตาย สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘โภชเน มตฺตญฺญู’’. 78. Thế nào là người biết tiết độ trong ăn uống? Ở đây, thế nào là sự biết tiết độ trong ăn uống? Ở đây, có người sau khi suy xét một cách như lý, thọ dụng vật thực – “Không phải để vui đùa, không phải để đam mê, không phải để trang điểm, không phải để trang sức; chỉ để thân này được duy trì, được bảo dưỡng, để chấm dứt sự khổ não, để hỗ trợ cho phạm hạnh. Như vậy, ta sẽ diệt trừ cảm thọ cũ, và không để cảm thọ mới phát sinh, và sự điều độ, sự không bị chê trách, và sự sống thoải mái sẽ đến với ta.” Ở đây, sự biết đủ, sự biết tiết độ, sự suy xét trong ăn uống – đây được gọi là sự biết tiết độ trong ăn uống. Người được trang bị sự biết tiết độ trong ăn uống này (được gọi là) ‘người biết tiết độ trong ăn uống’. ๗๙. กตโม จ ปุคฺคโล อุปฏฺฐิตสฺสติ? ตตฺถ กตมา สติ? ยา สติ อนุสฺสติ ปฏิสฺสติ สติ สรณตา ธารณตา อปิลาปนตา อสมฺมุสนตา สติ สตินฺทฺริยํ สติพลํ สมฺมาสติ – อยํ วุจฺจติ สติ. อิมาย สติยา สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘อุปฏฺฐิตสฺสติ’’. 79. Thế nào là người có niệm được thiết lập? Ở đây, thế nào là niệm? Sự niệm, sự tùy niệm, sự tái niệm, sự ghi nhớ, tính cách ghi nhớ, sự duy trì, sự không trôi nổi, sự không quên lãng, niệm, niệm căn, niệm lực, chánh niệm – đây được gọi là niệm. Người được trang bị niệm này (được gọi là) ‘người có niệm được thiết lập’. ๘๐. กตโม จ ปุคฺคโล สมฺปชาโน? ตตฺถ กตมํ สมฺปชญฺญํ? ยา ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สลฺลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อิทํ วุจฺจติ สมฺปชญฺญํ. อิมินา สมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘สมฺปชาโน’’. 80. Thế nào là người có tỉnh giác? Ở đây, thế nào là tỉnh giác? Trí tuệ, sự hiểu biết, sự thẩm sát, sự phân tích, sự trạch pháp, sự ghi nhận, sự nhận biết, sự nhận biết rõ, sự thông thái, sự khéo léo, sự tinh tế, sự phân biệt, sự tư duy, sự quán sát, trí tuệ rộng lớn, trí tuệ sắc bén, sự dẫn dắt, tuệ quán, sự tỉnh giác, sự thúc đẩy, trí tuệ, tuệ căn, tuệ lực, gươm báu trí tuệ, lâu đài trí tuệ, ánh sáng trí tuệ, hào quang trí tuệ, ngọn đuốc trí tuệ, bảo vật trí tuệ, sự không si mê, sự trạch pháp, chánh kiến – đây được gọi là tỉnh giác. Người được trang bị tỉnh giác này (được gọi là) ‘người có tỉnh giác’. ๘๑. กตโม จ ปุคฺคโล สีลสมฺปนฺโน? ตตฺถ กตมา สีลสมฺปทา? กายิโก อวีติกฺกโม วาจสิโก อวีติกฺกโม กายิกวาจสิโก อวีติกฺกโม – อยํ วุจฺจติ สีลสมฺปทา. สพฺโพปิ สีลสํวโร สีลสมฺปทา. อิมาย สีลสมฺปทาย สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘สีลสมฺปนฺโน’’. 81. Thế nào là người thành tựu giới? Ở đây, thế nào là giới thành tựu? Sự không vi phạm về thân, sự không vi phạm về lời nói, sự không vi phạm về thân và lời nói – đây được gọi là giới thành tựu. Tất cả sự thu thúc trong giới cũng là giới thành tựu. Người đã thành tựu giới thành tựu này là ‘người thành tựu giới’. ๘๒. กตโม จ ปุคฺคโล ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน? ตตฺถ กตมา ทิฏฺฐิสมฺปทา? ‘‘อตฺถิ ทินฺนํ, อตฺถิ ยิฏฺฐํ, อตฺถิ หุตํ, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, อตฺถิ อยํ โลโก, อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ มาตา, อตฺถิ ปิตา, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’’ติ. ยา เอวรูปา ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ ทิฏฺฐิสมฺปทา. สพฺพาปิ สมฺมาทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิสมฺปทา. อิมาย ทิฏฺฐิสมฺปทาย สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ‘‘ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน’’. 82. Thế nào là người thành tựu tri kiến? Ở đây, thế nào là tri kiến thành tựu? ‘Có sự bố thí, có sự cúng dường, có sự tế lễ; có quả, có dị thục của các nghiệp thiện ác; có đời này, có đời sau; có mẹ, có cha; có các chúng sanh hóa sanh; có ở đời các vị Sa-môn, Bà-la-môn đã đi đến chánh đạo, đã thực hành chánh đạo, những vị đã tự mình chứng ngộ với thắng trí và làm cho tỏ tường đời này và đời sau.’ Trí tuệ, sự thông hiểu... sự không si mê, sự trạch pháp, chánh kiến có hình thái như vậy – đây được gọi là tri kiến thành tựu. Tất cả chánh kiến cũng là tri kiến thành tựu. Người đã thành tựu tri kiến thành tựu này là ‘người thành tựu tri kiến’. ๘๓. กตเม ทฺเว ปุคฺคลา ทุลฺลภา โลกสฺมึ? โย จ ปุพฺพการี, โย จ กตญฺญู กตเวที – อิเม ทฺเว ปุคฺคลา ทุลฺลภา โลกสฺมึ. 83. Hai hạng người nào khó tìm được ở trên đời? Người làm ơn trước và người biết ơn, nhớ ơn – hai hạng người này khó tìm được ở trên đời. ๘๔. กตเม [Pg.129] ทฺเว ปุคฺคลา ทุตฺตปฺปยา? โย จ ลทฺธํ ลทฺธํ นิกฺขิปติ, โย จ ลทฺธํ ลทฺธํ วิสฺสชฺเชติ – อิเม ทฺเว ปุคฺคลา ‘‘ทุตฺตปฺปยา’’. 84. Hai hạng người nào khó làm cho vừa lòng? Người cất giữ những gì đã nhận được, và người từ bỏ những gì đã nhận được – hai hạng người này ‘khó làm cho vừa lòng’. ๘๕. กตเม ทฺเว ปุคฺคลา สุตปฺปยา? โย จ ลทฺธํ ลทฺธํ น นิกฺขิปติ, โย จ ลทฺธํ ลทฺธํ น วิสฺสชฺเชติ – อิเม ทฺเว ปุคฺคลา ‘‘สุตปฺปยา’’. 85. Hai hạng người nào dễ làm cho vừa lòng? Người không cất giữ những gì đã nhận được, và người không từ bỏ những gì đã nhận được – hai hạng người này ‘dễ làm cho vừa lòng’. ๘๖. กตเมสํ ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา วฑฺฒนฺติ? โย จ น กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ กุกฺกุจฺจายติ, โย จ กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ น กุกฺกุจฺจายติ – อิเมสํ ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา วฑฺฒนฺติ. 86. Hai hạng người nào có các lậu hoặc tăng trưởng? Người hối hận về điều không đáng hối hận, và người không hối hận về điều đáng hối hận – hai hạng người này có các lậu hoặc tăng trưởng. ๘๗. กตเมสํ ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา น วฑฺฒนฺติ? โย จ น กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ น กุกฺกุจฺจายติ, โย จ กุกฺกุจฺจายิตพฺพํ กุกฺกุจฺจายติ – อิเมสํ ทฺวินฺนํ ปุคฺคลานํ อาสวา น วฑฺฒนฺติ. 87. Hai hạng người nào có các lậu hoặc không tăng trưởng? Người không hối hận về điều không đáng hối hận, và người hối hận về điều đáng hối hận – hai hạng người này có các lậu hoặc không tăng trưởng. ๘๘. กตโม จ ปุคฺคโล หีนาธิมุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ทุสฺสีโล โหติ ปาปธมฺโม, โส อญฺญํ ทุสฺสีลํ ปาปธมฺมํ เสวติ ภชติ ปยิรุปาสติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘หีนาธิมุตฺโต’’. 88. Thế nào là người có khuynh hướng thấp kém? Ở đây, có người không có giới, theo ác pháp; người ấy giao du, thân cận, gần gũi người khác không có giới, theo ác pháp – người này được gọi là ‘người có khuynh hướng thấp kém’. ๘๙. กตโม จ ปุคฺคโล ปณีตาธิมุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม, โส อญฺญํ สีลวนฺตํ กลฺยาณธมฺมํ เสวติ ภชติ ปยิรุปาสติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปณีตาธิมุตฺโต’’. 89. Thế nào là người có khuynh hướng cao thượng? Ở đây, có người có giới, theo thiện pháp; người ấy giao du, thân cận, gần gũi người khác có giới, theo thiện pháp – người này được gọi là ‘người có khuynh hướng cao thượng’. ๙๐. กตโม จ ปุคฺคโล ติตฺโต? ปจฺเจกสมฺพุทฺธา เย จ ตถาคตสฺส สาวกา อรหนฺโต ติตฺตา. สมฺมาสมฺพุทฺโธ ติตฺโต จ ตปฺเปตา จ. 90. Thế nào là người đã mãn nguyện? Các vị Độc Giác Phật và các vị A-la-hán là thinh văn của Như Lai là những người đã mãn nguyện. Bậc Chánh Đẳng Giác vừa là người đã mãn nguyện, vừa là người làm cho mãn nguyện. ทุกนิทฺเทโส. Phần giải về nhóm hai. ๓. ติกปุคฺคลปญฺญตฺติ 3. Chế định về các hạng người theo nhóm ba ๙๑. กตโม จ ปุคฺคโล นิราโส? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ทุสฺสีโล โหติ ปาปธมฺโม อสุจิ สงฺกสฺสรสมาจาโร ปฏิจฺฉนฺนกมฺมนฺโต อสฺสมโณ [Pg.130] สมณปฏิญฺโญ อพฺรหฺมจารี พฺรหฺมจาริปฏิญฺโญ อนฺโตปูติ อวสฺสุโต กสมฺพุชาโต. โส สุณาติ – ‘‘อิตฺถนฺนาโม กิร ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’’ติ. ตสฺส น เอวํ โหติ – ‘‘กุทาสฺสุ นามาหมฺปิ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสามี’’ติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘นิราโส’’. 91. Thế nào là người không có hy vọng? Ở đây, có người không có giới, theo ác pháp, không trong sạch, có hành vi đáng ngờ, có việc làm che giấu, không phải Sa-môn nhưng tự nhận là Sa-môn, không sống phạm hạnh nhưng tự nhận là người sống phạm hạnh, bên trong thối rữa, bị rỉ chảy, sanh như rác rưởi. Người ấy nghe rằng: ‘Vị Tỳ khưu tên là... do đoạn tận các lậu hoặc, đã tự mình chứng ngộ với thắng trí ngay trong hiện tại, đạt đến và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát.’ Người ấy không khởi lên ý nghĩ rằng: ‘Khi nào ta cũng sẽ do đoạn tận các lậu hoặc, tự mình chứng ngộ với thắng trí ngay trong hiện tại, đạt đến và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát?’ Người này được gọi là ‘người không có hy vọng’. ๙๒. กตโม จ ปุคฺคโล อาสํโส? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม. โส สุณาติ – ‘‘อิตฺถนฺนาโม กิร ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’’ติ. ตสฺส เอวํ โหติ – ‘‘กุทาสฺสุ นามาหมฺปิ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสามี’’ติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อาสํโส’’. 92. Thế nào là người có hy vọng? Ở đây, có người có giới, theo thiện pháp. Người ấy nghe rằng: ‘Vị Tỳ khưu tên là... do đoạn tận các lậu hoặc, đã tự mình chứng ngộ với thắng trí ngay trong hiện tại, đạt đến và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát.’ Người ấy khởi lên ý nghĩ rằng: ‘Khi nào ta cũng sẽ do đoạn tận các lậu hoặc, tự mình chứng ngộ với thắng trí ngay trong hiện tại, đạt đến và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát?’ Người này được gọi là ‘người có hy vọng’. ๙๓. กตโม จ ปุคฺคโล วิคตาโส? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. โส สุณาติ – ‘‘อิตฺถนฺนาโม กิร ภิกฺขุ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรตี’’ติ. ตสฺส น เอวํ โหติ – ‘‘กุทาสฺสุ นามาหมฺปิ อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหริสฺสามี’’ติ. ตํ กิสฺส เหตุ? ยา หิสฺส ปุพฺเพ อวิมุตฺตสฺส วิมุตฺตาสา, สา ปฏิปฺปสฺสทฺธา. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘วิคตาโส’’. 93. Thế nào là người đã hết hy vọng? Ở đây, có người do đoạn tận các lậu hoặc, đã tự mình chứng ngộ với thắng trí ngay trong hiện tại, đạt đến và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Người ấy nghe rằng: ‘Vị Tỳ khưu tên là... do đoạn tận các lậu hoặc, đã tự mình chứng ngộ với thắng trí ngay trong hiện tại, đạt đến và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát.’ Người ấy không khởi lên ý nghĩ rằng: ‘Khi nào ta cũng sẽ do đoạn tận các lậu hoặc, tự mình chứng ngộ với thắng trí ngay trong hiện tại, đạt đến và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát?’ Vì sao vậy? Bởi vì hy vọng về sự giải thoát mà người ấy đã có trước đây khi chưa được giải thoát, hy vọng ấy đã được lắng dịu. Người này được gọi là ‘người đã hết hy vọng’. ๙๔. ตตฺถ กตเม ตโย คิลานูปมา ปุคฺคลา? ตโย คิลานา – อิเธกจฺโจ คิลาโน ลภนฺโต วา สปฺปายานิ โภชนานิ อลภนฺโต วา สปฺปายานิ โภชนานิ, ลภนฺโต วา สปฺปายานิ เภสชฺชานิ อลภนฺโต วา สปฺปายานิ เภสชฺชานิ, ลภนฺโต วา ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ อลภนฺโต วา ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ, เนว วุฏฺฐาติ ตมฺหา อาพาธา. (๑) 94. Ở đây, thế nào là ba hạng người ví như người bệnh? Có ba hạng người bệnh. Ở đây, có người bệnh, dù được hay không được các món ăn thích hợp, dù được hay không được các loại thuốc thích hợp, dù được hay không được người chăm sóc thích đáng, vẫn không thể khỏi được cơn bệnh ấy. (1) อิธ ปเนกจฺโจ คิลาโน ลภนฺโต วา สปฺปายานิ โภชนานิ อลภนฺโต วา สปฺปายานิ โภชนานิ, ลภนฺโต วา สปฺปายานิ เภสชฺชานิ [Pg.131] อลภนฺโต วา สปฺปายานิ เภสชฺชานิ, ลภนฺโต วา ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ อลภนฺโต วา ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ, วุฏฺฐาติ ตมฺหา อาพาธา. (๒) Lại nữa, ở đời này, có người bệnh dù có được hay không có được các món ăn thích hợp, dù có được hay không có được các loại thuốc thích hợp, dù có được hay không có được người chăm sóc thích đáng, vẫn bình phục khỏi cơn bệnh ấy. อิธ ปเนกจฺโจ คิลาโน ลภนฺโต สปฺปายานิ โภชนานิ โน อลภนฺโต, ลภนฺโต สปฺปายานิ เภสชฺชานิ โน อลภนฺโต, ลภนฺโต ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ โน อลภนฺโต, วุฏฺฐาติ ตมฺหา อาพาธา. (๓) Lại nữa, ở đời này, có người bệnh nếu có được các món ăn thích hợp thì bình phục khỏi cơn bệnh ấy, nếu không có được thì không bình phục; nếu có được các loại thuốc thích hợp thì bình phục khỏi cơn bệnh ấy, nếu không có được thì không bình phục; nếu có được người chăm sóc thích đáng thì bình phục khỏi cơn bệnh ấy, nếu không có được thì không bình phục. ตตฺร ยฺวายํ คิลาโน ลภนฺโต สปฺปายานิ โภชนานิ โน อลภนฺโต, ลภนฺโต สปฺปายานิ เภสชฺชานิ โน อลภนฺโต, ลภนฺโต ปติรูปํ อุปฏฺฐากํ โน อลภนฺโต, วุฏฺฐาติ ตมฺหา อาพาธา, อิมํ คิลานํ ปฏิจฺจ ภควตา คิลานภตฺตํ อนุญฺญาตํ คิลานเภสชฺชํ อนุญฺญาตํ คิลานุปฏฺฐาโก อนุญฺญาโต. อิมญฺจ ปน คิลานํ ปฏิจฺจ อญฺเญปิ คิลานา อุปฏฺฐาตพฺพา. Trong các trường hợp ấy, người bệnh nào nếu có được các món ăn thích hợp thì bình phục khỏi cơn bệnh ấy, nếu không có được thì không bình phục; nếu có được các loại thuốc thích hợp thì bình phục khỏi cơn bệnh ấy, nếu không có được thì không bình phục; nếu có được người chăm sóc thích đáng thì bình phục khỏi cơn bệnh ấy, nếu không có được thì không bình phục; do duyên người bệnh này, Đức Thế Tôn đã cho phép vật thực cho người bệnh, thuốc cho người bệnh, và người chăm sóc bệnh. Và do duyên người bệnh này, những người bệnh khác cũng nên được chăm sóc. เอวเมวํ ตโย คิลานูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ลภนฺโต วา ตถาคตํ ทสฺสนาย อลภนฺโต วา ตถาคตํ ทสฺสนาย, ลภนฺโต วา ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวณาย อลภนฺโต วา ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวณาย, เนว โอกฺกมติ นิยามํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. (๑) Cũng tương tự như vậy, có ba hạng người ví như người bệnh đang hiện hữu trong thế gian. Ba hạng người ấy là những ai? Ở đây, có người dù có được hay không có được diện kiến Như Lai, dù có được hay không có được nghe Pháp và Luật do Như Lai tuyên thuyết, vẫn không đi vào chánh tánh quyết định trong các thiện pháp. อิธ ปเนกจฺโจ ปุคฺคโล ลภนฺโต วา ตถาคตํ ทสฺสนาย อลภนฺโต วา ตถาคตํ ทสฺสนาย, ลภนฺโต วา ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวณาย อลภนฺโต วา ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวณาย, โอกฺกมติ นิยามํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. (๒) Lại nữa, ở đây, có người dù có được hay không có được diện kiến Như Lai, dù có được hay không có được nghe Pháp và Luật do Như Lai tuyên thuyết, vẫn đi vào chánh tánh quyết định trong các thiện pháp. อิธ ปเนกจฺโจ ปุคฺคโล ลภนฺโต ตถาคตํ ทสฺสนาย โน อลภนฺโต, ลภนฺโต ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวณาย โน อลภนฺโต, โอกฺกมติ นิยามํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ. (๓) Lại nữa, ở đây, có người nếu có được diện kiến Như Lai thì đi vào chánh tánh quyết định trong các thiện pháp, nếu không có được thì không đi vào; nếu có được nghe Pháp và Luật do Như Lai tuyên thuyết thì đi vào chánh tánh quyết định trong các thiện pháp, nếu không có được thì không đi vào. ตตฺร ยฺวายํ ปุคฺคโล ลภนฺโต ตถาคตํ ทสฺสนาย โน อลภนฺโต, ลภนฺโต ตถาคตปฺปเวทิตํ ธมฺมวินยํ สวณาย โน อลภนฺโต[Pg.132], โอกฺกมติ นิยามํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ สมฺมตฺตํ, อิมํ ปุคฺคลํ ปฏิจฺจ ภควตา ธมฺมเทสนา อนุญฺญาตา, อิมญฺจ ปุคฺคลํ ปฏิจฺจ อญฺเญสมฺปิ ธมฺโม เทเสตพฺโพ. อิเม ตโย คิลานูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. Trong các trường hợp ấy, người nào nếu có được diện kiến Như Lai thì đi vào chánh tánh quyết định trong các thiện pháp, nếu không có được thì không đi vào; nếu có được nghe Pháp và Luật do Như Lai tuyên thuyết thì đi vào chánh tánh quyết định trong các thiện pháp, nếu không có được thì không đi vào; do duyên người này, Đức Thế Tôn đã cho phép việc thuyết Pháp. Và do duyên người này, Pháp cũng nên được thuyết giảng cho những người khác. Ba hạng người ví như người bệnh này đang hiện hữu trong thế gian. ๙๕. กตโม จ ปุคฺคโล กายสกฺขี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อฏฺฐ วิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา เอกจฺเจ อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘กายสกฺขี’’. 95. Thế nào là hạng người Thân chứng? Ở đây, có người sau khi dùng thân chạm đến tám giải thoát và an trú trong đó, và sau khi thấy bằng trí tuệ, một số lậu hoặc của người ấy được đoạn tận. Người này được gọi là hạng người ‘Thân chứng’. ๙๖. กตโม จ ปุคฺคโล ทิฏฺฐิปฺปตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ตถาคตปฺปเวทิตา จสฺส ธมฺมา ปญฺญาย โวทิฏฺฐา โหนฺติ โวจริตา, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา เอกจฺเจ อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ทิฏฺฐิปฺปตฺโต’’. 96. Thế nào là hạng người Kiến đáo? Ở đây, có người biết rõ như thật: ‘Đây là khổ’, biết rõ như thật: ‘Đây là khổ tập’, biết rõ như thật: ‘Đây là khổ diệt’, biết rõ như thật: ‘Đây là con đường đưa đến khổ diệt’. Và các pháp do Như Lai tuyên thuyết đã được người ấy thấy rõ và thực hành bằng trí tuệ, và sau khi thấy bằng trí tuệ, một số lậu hoặc của người ấy được đoạn tận. Người này được gọi là hạng người ‘Kiến đáo’. ๙๗. กตโม จ ปุคฺคโล สทฺธาวิมุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ตถาคตปฺปเวทิตา จสฺส ธมฺมา ปญฺญาย โวทิฏฺฐา โหนฺติ โวจริตา, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา เอกจฺเจ อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ, โน จ โข ยถาทิฏฺฐิปฺปตฺตสฺส – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สทฺธาวิมุตฺโต’’. 97. Thế nào là hạng người Tín giải thoát? Ở đây, có người biết rõ như thật: ‘Đây là khổ’... (vân vân)... các pháp do Như Lai tuyên thuyết đã được người ấy thấy rõ và thực hành bằng trí tuệ, và sau khi thấy bằng trí tuệ, một số lậu hoặc của người ấy được đoạn tận, nhưng không giống như của người Kiến đáo. Người này được gọi là hạng người ‘Tín giải thoát’. ๙๘. กตโม จ ปุคฺคโล คูถภาณี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล มุสาวาที โหติ สภคฺคโต วา ปริสคฺคโต วา ญาติมชฺฌคโต วา ปูคมชฺฌคโต วา ราชกุลมชฺฌคโต วา อภินีโต สกฺขิปุฏฺโฐ – ‘‘เอหมฺโภ, ปุริส, ยํ ชานาสิ ตํ วเทหี’’ติ, โส อชานํ วา อาห – ‘‘ชานามี’’ติ, ชานํ วา อาห – ‘‘น ชานามี’’ติ, อปสฺสํ วา อาห – ‘‘ปสฺสามี’’ติ, ปสฺสํ วา อาห – ‘‘น ปสฺสามี’’ติ. อิติ อตฺตเหตุ วา ปรเหตุ วา อามิสกิญฺจิกฺขเหตุ วา สมฺปชานมุสา ภาสิตา โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘คูถภาณี’’. 98. Thế nào là hạng người có lời nói như phân? Ở đây, có người nói dối; khi đến giữa hội chúng, hoặc giữa đám đông, hoặc giữa bà con, hoặc giữa đoàn thể, hoặc giữa hoàng tộc, được dẫn đến và hỏi làm chứng: ‘Này ông, điều gì ông biết, hãy nói ra.’ Người ấy, dù không biết vẫn nói: ‘Tôi biết,’ hoặc dù biết vẫn nói: ‘Tôi không biết;’ dù không thấy vẫn nói: ‘Tôi thấy,’ hoặc dù thấy vẫn nói: ‘Tôi không thấy.’ Như vậy, vì lợi mình, hoặc vì lợi người, hoặc vì một chút lợi lộc, người ấy cố ý nói dối. Người này được gọi là hạng người ‘có lời nói như phân’. ๙๙. กตโม [Pg.133] จ ปุคฺคโล ปุปฺผภาณี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ สภคฺคโต วา ปริสคฺคโต วา ญาติมชฺฌคโต วา ปูคมชฺฌคโต วา ราชกุลมชฺฌคโต วา อภินีโต สกฺขิปุฏฺโฐ – ‘‘เอหมฺโภ, ปุริส, ยํ ชานาสิ ตํ วเทหี’’ติ, โส อชานํ วา อาห – ‘‘น ชานามี’’ติ, ชานํ วา อาห – ‘‘ชานามี’’ติ, อปสฺสํ วา อาห – ‘‘น ปสฺสามี’’ติ, ปสฺสํ วา อาห – ‘‘ปสฺสามี’’ติ. อิติ อตฺตเหตุ วา ปรเหตุ วา อามิสกิญฺจิกฺขเหตุ วา น สมฺปชานมุสา ภาสิตา โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปุปฺผภาณี’’. 99. Thế nào là hạng người có lời nói như hoa? Ở đây, có người từ bỏ nói dối, tránh xa nói dối; khi đến giữa hội chúng, hoặc giữa đám đông, hoặc giữa bà con, hoặc giữa đoàn thể, hoặc giữa hoàng tộc, được dẫn đến và hỏi làm chứng: ‘Này ông, điều gì ông biết, hãy nói ra.’ Người ấy, dù không biết vẫn nói: ‘Tôi không biết,’ hoặc dù biết vẫn nói: ‘Tôi biết;’ dù không thấy vẫn nói: ‘Tôi không thấy,’ hoặc dù thấy vẫn nói: ‘Tôi thấy.’ Như vậy, vì lợi mình, hoặc vì lợi người, hoặc vì một chút lợi lộc, người ấy không cố ý nói dối. Người này được gọi là hạng người ‘có lời nói như hoa’. ๑๐๐. กตโม จ ปุคฺคโล มธุภาณี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ยา สา วาจา เนลา กณฺณสุขา เปมนิยา หทยงฺคมา โปรี พหุชนกนฺตา พหุชนมนาปา, ตถารูปึ วาจํ ภาสิตา โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘มธุภาณี’’. 100. Thế nào là hạng người có lời nói như mật? Ở đây, có người nói những lời không lỗi lầm, êm tai, đáng yêu, đi vào lòng người, tao nhã, được nhiều người ưa thích, được nhiều người quý mến; người ấy nói những lời như vậy. Người này được gọi là hạng người ‘có lời nói như mật’. ๑๐๑. กตโม จ ปุคฺคโล อรุกูปมจิตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โกธโน โหติ อุปายาสพหุโล, อปฺปมฺปิ วุตฺโต สมาโน อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. เสยฺยถาปิ นาม ทุฏฺฐารุโก กฏฺเฐน วา กฐลาย วา ฆฏฺฏิโต ภิยฺโยโส มตฺตาย อาสวํ เทติ, เอวเมวํ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โกธโน โหติ อุปายาสพหุโล, อปฺปมฺปิ วุตฺโต สมาโน อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อรุกูปมจิตฺโต’’. 101. Thế nào là người có tâm như vết thương? Ở đây, có người hay phẫn nộ, nhiều phiền muộn, dù bị nói chút ít cũng bực tức, tức giận, chống đối, cứng đầu, và biểu lộ sự phẫn nộ, sân hận, và bất bình. Ví như vết thương mưng mủ, khi bị que cây hay mảnh sành cọ vào, liền chảy mủ ra nhiều hơn; cũng vậy, ở đây, có người hay phẫn nộ, nhiều phiền muộn, dù bị nói chút ít cũng bực tức, tức giận, chống đối, cứng đầu, và biểu lộ sự phẫn nộ, sân hận, và bất bình. Người này được gọi là người có tâm như vết thương. ๑๐๒. กตโม จ ปุคฺคโล วิชฺชูปมจิตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เสยฺยถาปิ นาม จกฺขุมา ปุริโส รตฺตนฺธการติมิสาย วิชฺชนฺตริกาย รูปานิ ปสฺเสยฺย, เอวเมวํ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ[Pg.134], ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘วิชฺชูปมจิตฺโต’’. 102. Thế nào là người có tâm như tia chớp? Ở đây, có người như thật tuệ tri: ‘Đây là Khổ’, như thật tuệ tri: ‘Đây là Khổ tập’, như thật tuệ tri: ‘Đây là Khổ diệt’, như thật tuệ tri: ‘Đây là con đường đưa đến Khổ diệt’. Ví như người có mắt, trong đêm tối mịt mùng, nhờ ánh chớp lóe lên mà thấy được các sắc; cũng vậy, ở đây, có người như thật tuệ tri: ‘Đây là Khổ’, như thật tuệ tri: ‘Đây là Khổ tập’, như thật tuệ tri: ‘Đây là Khổ diệt’, như thật tuệ tri: ‘Đây là con đường đưa đến Khổ diệt’. Người này được gọi là người có tâm như tia chớp. ๑๐๓. กตโม จ ปุคฺคโล วชิรูปมจิตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เสยฺยถาปิ นาม วชิรสฺส นตฺถิ กิญฺจิ อเภชฺชํ มณิ วา ปาสาโณ วา, เอวเมวํ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘วชิรูปมจิตฺโต’’. 103. Thế nào là người có tâm như kim cương? Ở đây, có người do đoạn tận các lậu hoặc, ngay trong hiện tại, tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Ví như đối với kim cương, không có vật gì không thể phá vỡ, dù là ngọc hay đá; cũng vậy, ở đây, có người do đoạn tận các lậu hoặc, ngay trong hiện tại, tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Người này được gọi là người có tâm như kim cương. ๑๐๔. กตโม จ ปุคฺคโล อนฺโธ? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตถารูปํ จกฺขุ น โหติ ยถารูเปน จกฺขุนา อนธิคตํ วา โภคํ อธิคจฺเฉยฺย, อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กเรยฺย; ตถารูปมฺปิสฺส จกฺขุ น โหติ ยถารูเปน จกฺขุนา กุสลากุสเล ธมฺเม ชาเนยฺย, สาวชฺชานวชฺเช ธมฺเม ชาเนยฺย, หีนปฺปณีเต ธมฺเม ชาเนยฺย, กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาเค ธมฺเม ชาเนยฺย – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อนฺโธ’’. 104. Thế nào là người mù? Ở đây, có người không có loại mắt mà nhờ đó có thể thủ đắc của cải chưa thủ đắc, hay làm tăng trưởng của cải đã thủ đắc; người ấy cũng không có loại mắt mà nhờ đó có thể biết các pháp thiện và bất thiện, biết các pháp có tội và không có tội, biết các pháp hạ liệt và cao thượng, biết các pháp đen trắng đối đãi. Người này được gọi là người mù. ๑๐๕. กตโม จ ปุคฺคโล เอกจกฺขุ? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตถารูปํ จกฺขุ โหติ, ยถารูเปน จกฺขุนา อนธิคตํ วา โภคํ อธิคจฺเฉยฺย, อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กเรยฺย; ตถารูปมฺปิสฺส จกฺขุ น โหติ ยถารูเปน จกฺขุนา กุสลากุสเล ธมฺเม ชาเนยฺย, สาวชฺชานวชฺเช ธมฺเม ชาเนยฺย, หีนปฺปณีเต ธมฺเม ชาเนยฺย, กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาเค ธมฺเม ชาเนยฺย – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘เอกจกฺขุ’’. 105. Thế nào là người một mắt? Ở đây, có người có loại mắt mà nhờ đó có thể thủ đắc của cải chưa thủ đắc, hay làm tăng trưởng của cải đã thủ đắc; nhưng người ấy không có loại mắt mà nhờ đó có thể biết các pháp thiện và bất thiện, biết các pháp có tội và không có tội, biết các pháp hạ liệt và cao thượng, biết các pháp đen trắng đối đãi. Người này được gọi là người một mắt. ๑๐๖. กตโม จ ปุคฺคโล ทฺวิจกฺขุ? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตถารูปํ จกฺขุ โหติ ยถารูเปน จกฺขุนา อนธิคตํ วา โภคํ อธิคจฺเฉยฺย, อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กเรยฺย; ตถารูปมฺปิสฺส จกฺขุ โหติ ยถารูเปน จกฺขุนา กุสลากุสเล ธมฺเม ชาเนยฺย, สาวชฺชานวชฺเช ธมฺเม ชาเนยฺย, หีนปฺปณีเต ธมฺเม ชาเนยฺย, กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาเค ธมฺเม ชาเนยฺย – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ทฺวิจกฺขุ’’. 106. Thế nào là người hai mắt? Ở đây, có người có loại mắt mà nhờ đó có thể thủ đắc của cải chưa thủ đắc, hay làm tăng trưởng của cải đã thủ đắc; và người ấy cũng có loại mắt mà nhờ đó có thể biết các pháp thiện và bất thiện, biết các pháp có tội và không có tội, biết các pháp hạ liệt và cao thượng, biết các pháp đen trắng đối đãi. Người này được gọi là người hai mắt. ๑๐๗. กตโม [Pg.135] จ ปุคฺคโล อวกุชฺชปญฺโญ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวณาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย เนว อาทึ มนสิ กโรติ, น มชฺฌํ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานํ มนสิ กโรติ. วุฏฺฐิโตปิ ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย เนว อาทึ มนสิ กโรติ, น มชฺฌํ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานํ มนสิ กโรติ. เสยฺยถาปิ นาม กุมฺโภ นิกฺกุชฺโช ตตฺร อุทกํ อาสิตฺตํ วิวฏฺฏติ, โน สณฺฐาติ; เอวเมวํ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวณาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย เนว อาทึ มนสิ กโรติ, น มชฺฌํ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานํ มนสิ กโรติ. วุฏฺฐิโตปิ ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย เนว อาทึ มนสิ กโรติ, น มชฺฌํ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานํ มนสิ กโรติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อวกุชฺชปญฺโญ’’. 107. Thế nào là người có trí tuệ úp ngược? Ở đây, có người thường đi đến tu viện để nghe pháp từ các vị Tỳ khưu. Các vị Tỳ khưu thuyết pháp cho người ấy, pháp toàn thiện ở phần đầu, toàn thiện ở phần giữa, toàn thiện ở phần cuối, có nghĩa, có văn, trình bày phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, trong sạch. Người ấy, trong khi ngồi tại chỗ đó, không tác ý đến phần đầu, không tác ý đến phần giữa, không tác ý đến phần cuối của bài pháp. Và sau khi đứng dậy khỏi chỗ ngồi, người ấy cũng không tác ý đến phần đầu, không tác ý đến phần giữa, không tác ý đến phần cuối của bài pháp. Ví như một cái bình bị úp ngược, nước đổ vào đó liền chảy đi chứ không đọng lại; cũng vậy, ở đây, có người thường đi đến tu viện để nghe pháp từ các vị Tỳ khưu. Các vị Tỳ khưu thuyết pháp cho người ấy, pháp toàn thiện ở phần đầu, toàn thiện ở phần giữa, toàn thiện ở phần cuối, có nghĩa, có văn, trình bày phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, trong sạch. Người ấy, trong khi ngồi tại chỗ đó, không tác ý đến phần đầu, không tác ý đến phần giữa, không tác ý đến phần cuối của bài pháp. Và sau khi đứng dậy khỏi chỗ ngồi, người ấy cũng không tác ý đến phần đầu, không tác ý đến phần giữa, không tác ý đến phần cuối của bài pháp. Người này được gọi là người có trí tuệ úp ngược. ๑๐๘. กตโม จ ปุคฺคโล อุจฺฉงฺคปญฺโญ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวณาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ. วุฏฺฐิโต จ โข ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย เนว อาทึ มนสิ กโรติ, น มชฺฌํ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานํ มนสิ กโรติ. เสยฺยถาปิ นาม ปุริสสฺส อุจฺฉงฺเค นานาขชฺชกานิ อากิณฺณานิ – ติลา ตณฺฑุลา โมทกา พทรา. โส ตมฺหา อาสนา วุฏฺฐหนฺโต สติสมฺโมสา ปกิเรยฺย. เอวเมวํ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวณาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ [Pg.136] สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ. วุฏฺฐิโต จ โข ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย เนว อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, น มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, น ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อุจฺฉงฺคปญฺโญ’’. 108. Thế nào là người có trí tuệ như đồ vật trong vạt áo? Ở đây, có người thường xuyên đến tu viện, đến gần các vị tỳ khưu để nghe Pháp. Các vị tỳ khưu thuyết Pháp cho người ấy, Pháp toàn thiện ở phần đầu, toàn thiện ở phần giữa, toàn thiện ở phần cuối, có ý nghĩa, có văn cú, phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, trong sạch được công bố. Khi đang ngồi ở chỗ ấy, người ấy tác ý đến phần đầu, tác ý đến phần giữa, và tác ý đến phần cuối của bài Pháp đó. Nhưng khi đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi ấy, người ấy không tác ý đến phần đầu, không tác ý đến phần giữa, và không tác ý đến phần cuối của bài Pháp đó. Ví như một người có nhiều loại đồ ăn vặt đựng trong vạt áo – như mè, gạo, bánh ngọt, táo. Khi đứng dậy khỏi chỗ ngồi, do thất niệm, người ấy làm rơi vãi hết. Cũng vậy, ở đây, có người thường xuyên đến tu viện, đến gần các vị tỳ khưu để nghe Pháp. Các vị tỳ khưu thuyết Pháp cho người ấy, Pháp toàn thiện ở phần đầu, toàn thiện ở phần giữa, toàn thiện ở phần cuối, có ý nghĩa, có văn cú, phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, trong sạch được công bố. Khi đang ngồi ở chỗ ấy, người ấy tác ý đến phần đầu, tác ý đến phần giữa, và tác ý đến phần cuối của bài Pháp đó. Nhưng khi đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi ấy, người ấy không tác ý đến phần đầu, không tác ý đến phần giữa, và không tác ý đến phần cuối của bài Pháp đó. Người này được gọi là ‘người có trí tuệ như đồ vật trong vạt áo’. ๑๐๙. กตโม จ ปุคฺคโล ปุถุปญฺโญ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวณาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ. วุฏฺฐิโตปิ ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ. เสยฺยถาปิ นาม กุมฺโภ อุกฺกุชฺโช ตตฺร อุทกํ อาสิตฺตํ สณฺฐาติ, โน วิวฏฺฏติ; เอวเมวํ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อารามํ คนฺตา โหนฺติ อภิกฺขณํ ภิกฺขูนํ สนฺติเก ธมฺมสฺสวณาย. ตสฺส ภิกฺขู ธมฺมํ เทเสนฺติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสนฺติ. โส ตสฺมึ อาสเน นิสินฺโน ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ. วุฏฺฐิโตปิ ตมฺหา อาสนา ตสฺสา กถาย อาทิมฺปิ มนสิ กโรติ, มชฺฌมฺปิ มนสิ กโรติ, ปริโยสานมฺปิ มนสิ กโรติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปุถุปญฺโญ’’. 109. Thế nào là người có trí tuệ rộng lớn? Ở đây, có người thường xuyên đến tu viện, đến gần các vị tỳ khưu để nghe Pháp. Các vị tỳ khưu thuyết Pháp cho người ấy, Pháp toàn thiện ở phần đầu, toàn thiện ở phần giữa, toàn thiện ở phần cuối, có ý nghĩa, có văn cú, phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, trong sạch được công bố. Khi đang ngồi ở chỗ ấy, người ấy tác ý đến phần đầu, tác ý đến phần giữa, và tác ý đến phần cuối của bài Pháp đó. Và khi đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi ấy, người ấy vẫn tác ý đến phần đầu, tác ý đến phần giữa, và tác ý đến phần cuối của bài Pháp đó. Ví như một cái bình được đặt ngửa lên, nước được đổ vào đó sẽ được giữ lại, không chảy đi mất. Cũng vậy, ở đây, có người thường xuyên đến tu viện, đến gần các vị tỳ khưu để nghe Pháp. Các vị tỳ khưu thuyết Pháp cho người ấy, Pháp toàn thiện ở phần đầu, toàn thiện ở phần giữa, toàn thiện ở phần cuối, có ý nghĩa, có văn cú, phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, trong sạch được công bố. Khi đang ngồi ở chỗ ấy, người ấy tác ý đến phần đầu, tác ý đến phần giữa, và tác ý đến phần cuối của bài Pháp đó. Và khi đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi ấy, người ấy vẫn tác ý đến phần đầu, tác ý đến phần giữa, và tác ý đến phần cuối của bài Pháp đó. Người này được gọi là ‘người có trí tuệ rộng lớn’. ๑๑๐. กตโม จ ปุคฺคโล กาเมสุ จ ภเวสุ จ อวีตราโค? โสตาปนฺนสกทาคามิโน – อิเม วุจฺจนฺติ ปุคฺคลา ‘‘กาเมสุ จ ภเวสุ จ อวีตราคา’’. 110. Thế nào là người chưa ly tham trong các dục và các cõi hữu? Vị Nhập Lưu và vị Nhất Lai. Những vị này được gọi là ‘những người chưa ly tham trong các dục và các cõi hữu’. ๑๑๑. กตโม จ ปุคฺคโล กาเมสุ วีตราโค, ภเวสุ อวีตราโค? อนาคามี – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘กาเมสุ วีตราโค, ภเวสุ อวีตราโค’’. 111. Thế nào là người đã ly tham trong các dục, nhưng chưa ly tham trong các cõi hữu? Vị Bất Lai. Vị này được gọi là ‘người đã ly tham trong các dục, nhưng chưa ly tham trong các cõi hữu’. ๑๑๒. กตโม จ ปุคฺคโล กาเมสุ จ ภเวสุ จ วีตราโค? อรหา – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘กาเมสุ จ ภเวสุ จ วีตราโค’’. 112. Thế nào là người đã ly tham trong các dục và các cõi hữu? Vị A-la-hán. Vị này được gọi là ‘người đã ly tham trong các dục và các cõi hữu’. ๑๑๓. กตโม [Pg.137] จ ปุคฺคโล ปาสาณเลขูปโม? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ จิรํ ทีฆรตฺตํ อนุเสติ. เสยฺยถาปิ นาม ปาสาเณ เลขา น ขิปฺปํ ลุชฺชติ วาเตน วา อุทเกน วา, จิรฏฺฐิติกา โหติ; เอวเมวํ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ จิรํ ทีฆรตฺตํ อนุเสติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปาสาณเลขูปโม’’. 113. Thế nào là người giống như vết khắc trên đá? Ở đây, có người thường hay phẫn nộ. Và cơn phẫn nộ của người ấy tồn tại dai dẳng, lâu dài. Ví như vết khắc trên đá không mau chóng bị xóa mờ bởi gió hay bởi nước, tồn tại lâu dài; cũng vậy, ở đây, có người thường hay phẫn nộ. Và cơn phẫn nộ của người ấy tồn tại dai dẳng, lâu dài. Người này được gọi là ‘người giống như vết khắc trên đá’. ๑๑๔. กตโม จ ปุคฺคโล ปถวิเลขูปโม? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ น จิรํ ทีฆรตฺตํ อนุเสติ. เสยฺยถาปิ นาม ปถวิยา เลขา ขิปฺปํ ลุชฺชติ วาเตน วา อุทเกน วา, น จิรฏฺฐิติกา โหติ; เอวเมวํ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ น จิรํ ทีฆรตฺตํ อนุเสติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปถวิเลขูปโม’’. 114. Thế nào là người giống như vết vẽ trên đất? Ở đây, có người thường hay phẫn nộ. Nhưng cơn phẫn nộ của người ấy không tồn tại dai dẳng, lâu dài. Ví như vết vẽ trên đất mau chóng bị xóa mờ bởi gió hay bởi nước, không tồn tại lâu dài; cũng vậy, ở đây, có người thường hay phẫn nộ. Nhưng cơn phẫn nộ của người ấy không tồn tại dai dẳng, lâu dài. Người này được gọi là ‘người giống như vết vẽ trên đất’. ๑๑๕. กตโม จ ปุคฺคโล อุทกเลขูปโม? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อาคาฬฺเหนปิ วุจฺจมาโน ผรุเสนปิ วุจฺจมาโน อมนาเปนปิ วุจฺจมาโน สํสนฺทติเมว สนฺธิยติเมว สมฺโมทติเมว. เสยฺยถาปิ นาม อุทเก เลขา ขิปฺปํ ลุชฺชติ, น จิรฏฺฐิติกา โหติ; เอวเมวํ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อาคาฬฺเหนปิ วุจฺจมาโน ผรุเสนปิ วุจฺจมาโน อมนาเปนปิ วุจฺจมาโน สํสนฺทติเมว สนฺธิยติเมว สมฺโมทติเมว – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อุทกเลขูปโม’’. 115. Thế nào là người giống như vết vẽ trên nước? Ở đây, có người dù bị nói lời nặng nề, dù bị nói lời thô lỗ, dù bị nói lời không vừa ý, vẫn hòa hợp, vẫn kết giao, vẫn vui vẻ. Ví như vết vẽ trên nước mau chóng biến mất, không tồn tại lâu dài; cũng vậy, ở đây, có người dù bị nói lời nặng nề, dù bị nói lời thô lỗ, dù bị nói lời không vừa ý, vẫn hòa hợp, vẫn kết giao, vẫn vui vẻ. Người này được gọi là ‘người giống như vết vẽ trên nước’. ๑๑๖. ตตฺถ กตเม ตโย โปตฺถกูปมา ปุคฺคลา? ตโย โปตฺถกา – นโวปิ โปตฺถโก ทุพฺพณฺโณ เจว โหติ ทุกฺขสมฺผสฺโส จ อปฺปคฺโฆ จ, มชฺฌิโมปิ โปตฺถโก ทุพฺพณฺโณ เจว โหติ ทุกฺขสมฺผสฺโส จ อปฺปคฺโฆ จ, ชิณฺโณปิ โปตฺถโก ทุพฺพณฺโณ เจว โหติ ทุกฺขสมฺผสฺโส จ อปฺปคฺโฆ จ. ชิณฺณมฺปิ โปตฺถกํ อุกฺขลิปริมชฺชนํ วา กโรนฺติ สงฺการกูเฏ วา นํ ฉฑฺเฑนฺติ. เอวเมวํ ตโยเม โปตฺถกูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสุ. กตเม ตโย? นโว เจปิ ภิกฺขุ โหติ ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม, อิทมสฺส ทุพฺพณฺณตาย. เสยฺยถาปิ โส โปตฺถโก ทุพฺพณฺโณ, ตถูปโม [Pg.138] อยํ ปุคฺคโล. เย โข ปนสฺส เสวนฺติ ภชนฺติ ปยิรุปาสนฺติ ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, เตสํ ตํ โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย. อิทมสฺส ทุกฺขสมฺผสฺสตาย. เสยฺยถาปิ โส โปตฺถโก ทุกฺขสมฺผสฺโส, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. เยสํ โข ปน โส ปฏิคฺคณฺหาติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ, เตสํ ตํ น มหปฺผลํ โหติ น มหานิสํสํ. อิทมสฺส อปฺปคฺฆตาย. เสยฺยถาปิ โส โปตฺถโก อปฺปคฺโฆ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. 116. Trong ấy, thế nào là ba hạng người ví như tấm vải gai thô? Có ba loại vải gai thô: Tấm vải gai thô mới vừa có màu sắc xấu, vừa thô ráp khi xúc chạm, và vừa có giá trị thấp. Tấm vải gai thô trung bình vừa có màu sắc xấu, vừa thô ráp khi xúc chạm, và vừa có giá trị thấp. Tấm vải gai thô cũ kỹ vừa có màu sắc xấu, vừa thô ráp khi xúc chạm, và vừa có giá trị thấp. Người ta dùng tấm vải gai thô cũ kỹ để chùi nồi hoặc vứt nó vào đống rác. Cũng tương tự như thế, có ba hạng người này ví như tấm vải gai thô đang hiện hữu ở giữa các vị tỳ khưu. Thế nào là ba? Nếu có vị tỳ khưu mới tu là người ác giới, có pháp ác, đây là sự xấu xí của vị ấy. Ví như tấm vải gai thô kia có màu sắc xấu, hạng người này cũng tương tự như vậy. Những ai gần gũi, thân cận, giao du với vị ấy, và đi đến chỗ noi theo quan kiến của vị ấy, đối với họ, điều ấy trong một thời gian dài sẽ đưa đến bất hạnh, khổ đau. Đây là sự thô ráp khi xúc chạm của vị ấy. Ví như tấm vải gai thô kia thô ráp khi xúc chạm, hạng người này cũng tương tự như vậy. Và vị ấy thọ nhận y phục, vật thực khất thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh của những người nào, đối với họ, sự cúng dường ấy không có quả lớn, không có lợi ích lớn. Đây là sự có giá trị thấp của vị ấy. Ví như tấm vải gai thô kia có giá trị thấp, hạng người này cũng tương tự như vậy. มชฺฌิโม เจปิ ภิกฺขุ โหติ…เป… เถโร เจปิ ภิกฺขุ โหติ ทุสฺสีโล ปาปธมฺโม, อิทมสฺส ทุพฺพณฺณตาย. เสยฺยถาปิ โส โปตฺถโก ทุพฺพณฺโณ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. เย โข ปนสฺส เสวนฺติ ภชนฺติ ปยิรุปาสนฺติ ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, เตสํ ตํ โหติ ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย. อิทมสฺส ทุกฺขสมฺผสฺสตาย. เสยฺยถาปิ โส โปตฺถโก ทุกฺขสมฺผสฺโส, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. เยสํ โข ปน โส ปฏิคฺคณฺหาติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ, เตสํ ตํ น มหปฺผลํ โหติ น มหานิสํสํ. อิทมสฺส อปฺปคฺฆตาย. เสยฺยถาปิ โส โปตฺถโก อปฺปคฺโฆ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Nếu có vị tỳ khưu trung bình... (nên được hiểu tương tự)... Nếu có vị tỳ khưu trưởng lão là người ác giới, có pháp ác, đây là sự xấu xí của vị ấy. Ví như tấm vải gai thô kia có màu sắc xấu, hạng người này cũng tương tự như vậy. Những ai gần gũi, thân cận, giao du với vị ấy, và đi đến chỗ noi theo quan kiến của vị ấy, đối với họ, điều ấy trong một thời gian dài sẽ đưa đến bất hạnh, khổ đau. Đây là sự thô ráp khi xúc chạm của vị ấy. Ví như tấm vải gai thô kia thô ráp khi xúc chạm, hạng người này cũng tương tự như vậy. Và vị ấy thọ nhận y phục, vật thực khất thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh của những người nào, đối với họ, sự cúng dường ấy không có quả lớn, không có lợi ích lớn. Đây là sự có giá trị thấp của vị ấy. Ví như tấm vải gai thô kia có giá trị thấp, hạng người này cũng tương tự như vậy. เอวรูโป เจ เถโร ภิกฺขุ สงฺฆมชฺเฌ ภณติ. ตเมนํ ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘กึ นุ โข ตุยฺหํ พาลสฺส อพฺยตฺตสฺส ภณิเตน, ตฺวมฺปิ นาม ภณิตพฺพํ มญฺญสี’’ติ! โส กุปิโต อนตฺตมโน ตถารูปึ วาจํ นิจฺฉาเรติ ยถารูปาย วาจาย สงฺโฆ ตํ อุกฺขิปติ, สงฺการกูเฏว นํ โปตฺถกํ. อิเม ตโย โปตฺถกูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสุ. Nếu vị tỳ khưu trưởng lão có tính chất như vậy nói năng ở giữa Tăng chúng, các vị tỳ khưu nói với vị ấy như vầy: ‘Này kẻ ngu si, bất tài, lời nói của ông thì có ích gì? Ông mà cũng nghĩ rằng mình nên nói hay sao!’ Vị ấy tức giận, không hài lòng, thốt ra những lời lẽ mà vì những lời lẽ ấy Tăng chúng trục xuất vị ấy, giống như người ta vứt tấm vải gai thô kia vào đống rác. Ba hạng người này ví như tấm vải gai thô đang hiện hữu ở giữa các vị tỳ khưu. ๑๑๗. ตตฺถ กตเม ตโย กาสิกวตฺถูปมา ปุคฺคลา? ตีณิ กาสิกวตฺถานิ – นวมฺปิ กาสิกวตฺถํ วณฺณวนฺตญฺเจว โหติ สุขสมฺผสฺสญฺจ มหคฺฆญฺจ, มชฺฌิมมฺปิ กาสิกวตฺถํ วณฺณวนฺตญฺเจว โหติ สุขสมฺผสฺสญฺจ มหคฺฆญฺจ, ชิณฺณมฺปิ กาสิกวตฺถํ วณฺณวนฺตญฺเจว โหติ สุขสมฺผสฺสญฺจ มหคฺฆญฺจ. ชิณฺณมฺปิ กาสิกวตฺถํ รตนปลิเวฐนํ วา กโรนฺติ คนฺธกรณฺฑเก วา นํ นิกฺขิปนฺติ. 117. Trong ấy, thế nào là ba hạng người ví như tấm vải Kāsī? Có ba loại vải Kāsī: Tấm vải Kāsī mới vừa có màu sắc đẹp, vừa êm dịu khi xúc chạm, và vừa có giá trị cao. Tấm vải Kāsī trung bình vừa có màu sắc đẹp, vừa êm dịu khi xúc chạm, và vừa có giá trị cao. Tấm vải Kāsī cũ kỹ vừa có màu sắc đẹp, vừa êm dịu khi xúc chạm, và vừa có giá trị cao. Người ta dùng tấm vải Kāsī cũ kỹ để gói báu vật hoặc cất giữ nó trong hộp đựng hương liệu. เอวเมวํ [Pg.139] ตโยเม กาสิกวตฺถูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสุ. กตเม ตโย? นโว เจปิ ภิกฺขุ โหติ สีลวา กลฺยาณธมฺโม, อิทมสฺส สุวณฺณตาย. เสยฺยถาปิ ตํ กาสิกวตฺถํ วณฺณวนฺตํ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. เย โข ปนสฺส เสวนฺติ ภชนฺติ ปยิรุปาสนฺติ ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, เตสํ ตํ โหติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย. อิทมสฺส สุขสมฺผสฺสตาย. เสยฺยถาปิ ตํ กาสิกวตฺถํ สุขสมฺผสฺสํ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. เยสํ โข ปน โส ปฏิคฺคณฺหาติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ, เตสํ ตํ มหปฺผลํ โหติ มหานิสํสํ. อิทมสฺส มหคฺฆตาย. เสยฺยถาปิ ตํ กาสิกวตฺถํ มหคฺฆํ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Cũng tương tự như thế, có ba hạng người này ví như tấm vải Kāsī đang hiện hữu ở giữa các vị tỳ khưu. Thế nào là ba? Nếu có vị tỳ khưu mới tu là người có giới, có pháp lành, đây là sự tốt đẹp của vị ấy. Ví như tấm vải Kāsī kia có màu sắc đẹp, hạng người này cũng tương tự như vậy. Những ai gần gũi, thân cận, giao du với vị ấy, và đi đến chỗ noi theo quan kiến của vị ấy, đối với họ, điều ấy trong một thời gian dài sẽ đưa đến lợi ích, an lạc. Đây là sự êm dịu khi xúc chạm của vị ấy. Ví như tấm vải Kāsī kia êm dịu khi xúc chạm, hạng người này cũng tương tự như vậy. Và vị ấy thọ nhận y phục, vật thực khất thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh của những người nào, đối với họ, sự cúng dường ấy có quả lớn, có lợi ích lớn. Đây là sự có giá trị cao của vị ấy. Ví như tấm vải Kāsī kia có giá trị cao, hạng người này cũng tương tự như vậy. มชฺฌิโม เจปิ ภิกฺขุ…เป… เถโร เจปิ ภิกฺขุ โหติ สีลวา กลฺยาณธมฺโม, อิทมสฺส สุวณฺณตาย. เสยฺยถาปิ ตํ กาสิกวตฺถํ วณฺณวนฺตํ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. เย โข ปนสฺส เสวนฺติ ภชนฺติ ปยิรุปาสนฺติ ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชนฺติ, เตสํ ตํ โหติ ทีฆรตฺตํ หิตาย สุขาย. อิทมสฺส สุขสมฺผสฺสตาย. เสยฺยถาปิ ตํ กาสิกวตฺถํ สุขสมฺผสฺสํ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. เยสํ โข ปน โส ปฏิคฺคณฺหาติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ, เตสํ ตํ มหปฺผลํ โหติ มหานิสํสํ. อิทมสฺส มหคฺฆตาย. เสยฺยถาปิ ตํ กาสิกวตฺถํ มหคฺฆํ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Nếu có vị tỳ khưu trung bình... (nên được hiểu tương tự)... Nếu có vị tỳ khưu trưởng lão là người có giới, có pháp lành, đây là sự tốt đẹp của vị ấy. Ví như tấm vải Kāsī kia có màu sắc đẹp, hạng người này cũng tương tự như vậy. Những ai gần gũi, thân cận, giao du với vị ấy, và đi đến chỗ noi theo quan kiến của vị ấy, đối với họ, điều ấy trong một thời gian dài sẽ đưa đến lợi ích, an lạc. Đây là sự êm dịu khi xúc chạm của vị ấy. Ví như tấm vải Kāsī kia êm dịu khi xúc chạm, hạng người này cũng tương tự như vậy. Và vị ấy thọ nhận y phục, vật thực khất thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh của những người nào, đối với họ, sự cúng dường ấy có quả lớn, có lợi ích lớn. Đây là sự có giá trị cao của vị ấy. Ví như tấm vải Kāsī kia có giá trị cao, hạng người này cũng tương tự như vậy. เอวรูโป เจ เถโร ภิกฺขุ สงฺฆมชฺเฌ ภณติ, ตเมนํ ภิกฺขู เอวมาหํสุ – ‘‘อปฺปสทฺทา อายสฺมนฺโต โหถ, เถโร ภิกฺขุ ธมฺมญฺจ วินยญฺจ ภณตี’’ติ. ตสฺส ตํ วจนํ อาเธยฺยํ คจฺฉติ, คนฺธกรณฺฑเกว นํ กาสิกวตฺถํ. อิเม ตโย กาสิกวตฺถูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสุ. Nếu vị tỳ khưu trưởng lão có tính chất như vậy nói năng ở giữa Tăng chúng, các vị tỳ khưu nói với vị ấy như vầy: ‘Chư hiền giả, hãy giữ im lặng, vị tỳ khưu trưởng lão đang nói về Pháp và Luật.’ Lời nói ấy của vị ấy được xem là đáng tin cậy, giống như người ta cất giữ tấm vải Kāsī kia trong hộp đựng hương liệu. Ba hạng người này ví như tấm vải Kāsī đang hiện hữu ở giữa các vị tỳ khưu. ๑๑๘. กตโม จ ปุคฺคโล สุปฺปเมยฺโย? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อุทฺธโต โหติ อุนฺนโฬ จปโล มุขโร วิกิณฺณวาโจ มุฏฺฐสฺสติ อสมฺปชาโน อสมาหิโต วิพฺภนฺตจิตฺโต ปากฏินฺทฺริโย – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สุปฺปเมยฺโย’’. 118. Và thế nào là hạng người dễ đo lường? Ở đây, có hạng người là kẻ trạo cử, kiêu mạn, dao động, lắm lời, nói năng bừa bãi, thất niệm, không tỉnh giác, không định tĩnh, tâm hoang mang, các căn buông thả. Hạng người này được gọi là ‘dễ đo lường’. ๑๑๙. กตโม จ ปุคฺคโล ทุปฺปเมยฺโย? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อนุทฺธโต โหติ อนุนฺนโฬ อจปโล อมุขโร อวิกิณฺณวาโจ อุปฏฺฐิตสฺสติ [Pg.140] สมฺปชาโน สมาหิโต เอกคฺคจิตฺโต สํวุตินฺทฺริโย – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ทุปฺปเมยฺโย’’. 119. Và thế nào là hạng người khó đo lường? Ở đây, có hạng người không trạo cử, không kiêu mạn, không dao động, không lắm lời, không nói lời vương vãi, có niệm an trú, có tỉnh giác, có định tĩnh, có nhất tâm, có các căn được phòng hộ. Hạng người này được gọi là hạng người ‘khó đo lường’. ๑๒๐. กตโม จ ปุคฺคโล อปฺปเมยฺโย? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อปฺปเมยฺโย’’. 120. Và thế nào là hạng người không thể đo lường? Ở đây, có hạng người do đoạn tận các lậu hoặc, ngay trong hiện tại, tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và an trú tâm giải thoát vô lậu, tuệ giải thoát. Hạng người này được gọi là hạng người ‘không thể đo lường’. ๑๒๑. กตโม จ ปุคฺคโล น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล หีโน โหติ สีเลน สมาธินา ปญฺญาย. เอวรูโป ปุคฺคโล น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ, อญฺญตฺร อนุทฺทยา อญฺญตฺร อนุกมฺปา. 121. Và thế nào là hạng người không nên thân cận, không nên giao du, không nên gần gũi? Ở đây, có hạng người thấp kém về giới, về định, về tuệ. Hạng người như vậy không nên thân cận, không nên giao du, không nên gần gũi, ngoại trừ vì lòng thương, vì lòng bi mẫn. ๑๒๒. กตโม จ ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สทิโส โหติ สีเลน สมาธินา ปญฺญาย. เอวรูโป ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? ‘‘สีลสามญฺญคตานํ สตํ สีลกถา จ โน ภวิสฺสติ, สา จ โน ผาสุ ภวิสฺสติ, สา จ โน ปวตฺตินี ภวิสฺสติ; สมาธิสามญฺญคตานํ สตํ สมาธิกถา จ โน ภวิสฺสติ, สา จ โน ผาสุ ภวิสฺสติ, สา จ โน ปวตฺตินี ภวิสฺสติ; ปญฺญาสามญฺญคตานํ สตํ ปญฺญากถา จ โน ภวิสฺสติ, สา จ โน ผาสุ ภวิสฺสติ, สา จ โน ปวตฺตินี ภวิสฺสตี’’ติ. ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. 122. Và thế nào là hạng người nên thân cận, nên giao du, nên gần gũi? Ở đây, có hạng người tương đương về giới, về định, về tuệ. Hạng người như vậy nên thân cận, nên giao du, nên gần gũi. Vì sao vậy? ‘Đối với những bậc thiện nhân đã đạt đến sự tương đương về giới, cuộc nói chuyện về giới sẽ khởi lên cho chúng ta, và điều ấy sẽ dễ chịu cho chúng ta, và điều ấy sẽ được tiếp diễn cho chúng ta; đối với những bậc thiện nhân đã đạt đến sự tương đương về định, cuộc nói chuyện về định sẽ khởi lên cho chúng ta, và điều ấy sẽ dễ chịu cho chúng ta, và điều ấy sẽ được tiếp diễn cho chúng ta; đối với những bậc thiện nhân đã đạt đến sự tương đương về tuệ, cuộc nói chuyện về tuệ sẽ khởi lên cho chúng ta, và điều ấy sẽ dễ chịu cho chúng ta, và điều ấy sẽ được tiếp diễn cho chúng ta’. Do vậy, hạng người như vậy nên thân cận, nên giao du, nên gần gũi. ๑๒๓. กตโม จ ปุคฺคโล สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อธิโก โหติ สีเลน สมาธินา ปญฺญาย. เอวรูโป ปุคฺคโล สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? ‘‘อปริปูรํ วา สีลกฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสามิ, ปริปูรํ วา สีลกฺขนฺธํ ตตฺถ ตตฺถ ปญฺญาย อนุคฺคเหสฺสามิ; อปริปูรํ วา สมาธิกฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสามิ, ปริปูรํ วา สมาธิกฺขนฺธํ ตตฺถ ตตฺถ ปญฺญาย อนุคฺคเหสฺสามิ; อปริปูรํ วา ปญฺญากฺขนฺธํ ปริปูเรสฺสามิ, ปริปูรํ วา ปญฺญากฺขนฺธํ ตตฺถ ตตฺถ ปญฺญาย อนุคฺคเหสฺสามี’’ติ. ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. 123. Và thế nào là hạng người nên cung kính, tôn trọng, thân cận, nên giao du, nên gần gũi? Ở đây, có hạng người vượt trội về giới, về định, về tuệ. Hạng người như vậy nên cung kính, tôn trọng, thân cận, nên giao du, nên gần gũi. Vì sao vậy? ‘Giới uẩn chưa viên mãn, ta sẽ làm cho viên mãn; hoặc giới uẩn đã viên mãn, ta sẽ hỗ trợ bằng trí tuệ ở nơi này nơi kia. Định uẩn chưa viên mãn, ta sẽ làm cho viên mãn; hoặc định uẩn đã viên mãn, ta sẽ hỗ trợ bằng trí tuệ ở nơi này nơi kia. Tuệ uẩn chưa viên mãn, ta sẽ làm cho viên mãn; hoặc tuệ uẩn đã viên mãn, ta sẽ hỗ trợ bằng trí tuệ ở nơi này nơi kia’. Do vậy, hạng người như vậy nên cung kính, tôn trọng, thân cận, nên giao du, nên gần gũi. ๑๒๔. กตโม [Pg.141] จ ปุคฺคโล ชิคุจฺฉิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ทุสฺสีโล โหติ ปาปธมฺโม อสุจิ สงฺกสฺสรสมาจาโร ปฏิจฺฉนฺนกมฺมนฺโต อสฺสมโณ สมณปฏิญฺโญ อพฺรหฺมจารี พฺรหฺมจาริปฏิญฺโญ อนฺโตปูติ อวสฺสุโต กสมฺพุชาโต. เอวรูโป ปุคฺคโล ชิคุจฺฉิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? กิญฺจาปิ เอวรูปสฺส ปุคฺคลสฺส น ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ, อถ โข นํ ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ – ‘‘ปาปมิตฺโต ปุริสปุคฺคโล ปาปสหาโย ปาปสมฺปวงฺโก’’ติ. เสยฺยถาปิ นาม อหิ คูถคโต กิญฺจาปิ น ฑํสติ, อถ โข นํ มกฺเขติ; เอวเมวํ กิญฺจาปิ เอวรูปสฺส ปุคฺคลสฺส น ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ, อถ โข นํ ปาปโก กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ – ‘‘ปาปมิตฺโต ปุริสปุคฺคโล ปาปสหาโย ปาปสมฺปวงฺโก’’ติ! ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล ชิคุจฺฉิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ. 124. Và thế nào là hạng người nên ghê tởm, không nên thân cận, không nên giao du, không nên gần gũi? Ở đây, có hạng người ác giới, có pháp ác, có hành vi không trong sạch đáng ngờ, có hành động che giấu, không phải Sa-môn nhưng tự nhận là Sa-môn, không sống phạm hạnh nhưng tự nhận sống phạm hạnh, bên trong thối rữa, bị rỉ chảy, sinh ra như đồ rác rưởi. Hạng người như vậy nên ghê tởm, không nên thân cận, không nên giao du, không nên gần gũi. Vì sao vậy? Dầu cho người ta không đi theo quan điểm của hạng người như vậy, nhưng tiếng xấu vẫn đồn xa về người ấy: ‘Người này có bạn xấu, có bạn đồng hành xấu, có khuynh hướng nghiêng về bạn xấu’. Ví như con rắn dính phẩn, dầu nó không cắn, nhưng nó vẫn làm vấy bẩn người ấy. Cũng vậy, dầu cho người ta không đi theo quan điểm của hạng người như vậy, nhưng tiếng xấu vẫn đồn xa về người ấy: ‘Người này có bạn xấu, có bạn đồng hành xấu, có khuynh hướng nghiêng về bạn xấu’. Do vậy, hạng người như vậy nên ghê tởm, không nên thân cận, không nên giao du, không nên gần gũi. ๑๒๕. กตโม จ ปุคฺคโล อชฺฌุเปกฺขิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โกธโน โหติ อุปายาสพหุโล, อปฺปมฺปิ วุตฺโต สมาโน อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. เสยฺยถาปิ นาม ทุฏฺฐารุโก กฏฺเฐน วา กฐลาย วา ฆฏฺฏิโต ภิยฺโยโส มตฺตาย อาสวํ เทติ, เอวเมวํ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โกธโน โหติ อุปายาสพหุโล, อปฺปมฺปิ วุตฺโต สมาโน อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. เสยฺยถาปิ นาม ตินฺทุกาลาตํ กฏฺเฐน วา กฐลาย วา ฆฏฺฏิตํ ภิยฺโยโส มตฺตาย จิจฺจิฏายติ จิฏิจิฏายติ, เอวเมวํ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โกธโน โหติ อุปายาสพหุโล, อปฺปมฺปิ วุตฺโต สมาโน อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ. เสยฺยถาปิ นาม คูถกูโป กฏฺเฐน วา กฐลาย วา ฆฏฺฏิโต ภิยฺโยโส มตฺตาย ทุคฺคนฺโธ โหติ, เอวเมวํ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โกธโน โหติ อุปายาสพหุโล, อปฺปมฺปิ วุตฺโต สมาโน อภิสชฺชติ กุปฺปติ พฺยาปชฺชติ ปติตฺถียติ, โกปญฺจ โทสญฺจ อปฺปจฺจยญฺจ ปาตุกโรติ; เอวรูโป ปุคฺคโล อชฺฌุเปกฺขิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? ‘‘อกฺโกเสยฺยปิ มํ ปริภาเสยฺยปิ มํ อนตฺถมฺปิ [Pg.142] เม กเรยฺยา’’ติ! ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล อชฺฌุเปกฺขิตพฺโพ น เสวิตพฺโพ น ภชิตพฺโพ น ปยิรุปาสิตพฺโพ. 125. Và thế nào là hạng người nên xả bỏ, không nên thân cận, không nên giao du, không nên gần gũi? Ở đây, có hạng người hay phẫn nộ, nhiều phiền não; dù bị nói chút ít cũng bực tức, sân hận, chống đối, trở nên cứng đầu; biểu lộ sự phẫn nộ, sân hận, và bất mãn. Ví như vết thương mưng mủ, khi bị que củi hay mảnh sành va chạm, liền chảy mủ ra nhiều hơn. Cũng vậy, ở đây, có hạng người hay phẫn nộ, nhiều phiền não; dù bị nói chút ít cũng bực tức, sân hận, chống đối, trở nên cứng đầu; biểu lộ sự phẫn nộ, sân hận, và bất mãn. Ví như khúc củi gỗ thị đang cháy, khi bị que củi hay mảnh sành va chạm, liền kêu xèo xèo, lách tách nhiều hơn. Cũng vậy, ở đây, có hạng người hay phẫn nộ, nhiều phiền não; dù bị nói chút ít cũng bực tức, sân hận, chống đối, trở nên cứng đầu; biểu lộ sự phẫn nộ, sân hận, và bất mãn. Ví như hố phẩn, khi bị que củi hay mảnh sành khuấy động, liền bốc mùi hôi thối nhiều hơn. Cũng vậy, ở đây, có hạng người hay phẫn nộ, nhiều phiền não; dù bị nói chút ít cũng bực tức, sân hận, chống đối, trở nên cứng đầu; biểu lộ sự phẫn nộ, sân hận, và bất mãn. Hạng người như vậy nên xả bỏ, không nên thân cận, không nên giao du, không nên gần gũi. Vì sao vậy? ‘(Nghĩ rằng): Người ấy có thể mắng nhiếc ta, có thể phỉ báng ta, có thể làm hại ta’. Do vậy, hạng người như vậy nên xả bỏ, không nên thân cận, không nên giao du, không nên gần gũi. ๑๒๖. กตโม จ ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม – เอวรูโป ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. ตํ กิสฺส เหตุ? กิญฺจาปิ เอวรูปสฺส ปุคฺคลสฺส น ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชติ, อถ โข นํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉติ – ‘‘กลฺยาณมิตฺโต ปุริสปุคฺคโล กลฺยาณสหาโย กลฺยาณสมฺปวงฺโก’’ติ! ตสฺมา เอวรูโป ปุคฺคโล เสวิตพฺโพ ภชิตพฺโพ ปยิรุปาสิตพฺโพ. 126. Thế nào là hạng người nên gần gũi, nên thân cận, nên lui tới? Ở đây, có hạng người có giới, có thiện pháp. Hạng người như vậy nên gần gũi, nên thân cận, nên lui tới. Vì sao vậy? Dù cho không bắt chước theo cái thấy của hạng người như vậy, nhưng tiếng lành đồn xa về người ấy rằng: 'Người này có bạn lành, có bạn đồng hành tốt, có thân hữu tốt'. Do đó, hạng người như vậy nên gần gũi, nên thân cận, nên lui tới. ๑๒๗. กตโม จ ปุคฺคโล สีเลสุ ปริปูรการี, สมาธิสฺมึ มตฺตโส การี, ปญฺญาย มตฺตโส การี? โสตาปนฺนสกทาคามิโน – อิเม วุจฺจนฺติ ปุคฺคลา สีเลสุ ปริปูรการิโน, สมาธิสฺมึ มตฺตโส การิโน, ปญฺญาย มตฺตโส การิโน. 127. Thế nào là hạng người viên mãn trong giới, thực hành có chừng mực trong định, thực hành có chừng mực trong tuệ? Đó là các vị Dự Lưu và Nhất Lai. Những vị này được gọi là những người viên mãn trong giới, thực hành có chừng mực trong định, thực hành có chừng mực trong tuệ. ๑๒๘. กตโม จ ปุคฺคโล สีเลสุ จ ปริปูรการี, สมาธิสฺมิญฺจ ปริปูรการี, ปญฺญาย มตฺตโส การี? อนาคามี – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล สีเลสุ จ ปริปูรการี, สมาธิสฺมิญฺจ ปริปูรการี, ปญฺญาย มตฺตโส การี. 128. Thế nào là hạng người viên mãn trong giới, viên mãn trong định, và thực hành có chừng mực trong tuệ? Đó là vị Bất Lai. Vị này được gọi là người viên mãn trong giới, viên mãn trong định, và thực hành có chừng mực trong tuệ. ๑๒๙. กตโม จ ปุคฺคโล สีเลสุ จ ปริปูรการี, สมาธิสฺมิญฺจ ปริปูรการี, ปญฺญาย จ ปริปูรการี? อรหา – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล สีเลสุ จ ปริปูรการี, สมาธิสฺมิญฺจ ปริปูรการี, ปญฺญาย จ ปริปูรการี. 129. Thế nào là hạng người viên mãn trong giới, viên mãn trong định, và viên mãn trong tuệ? Đó là vị A-la-hán. Vị này được gọi là người viên mãn trong giới, viên mãn trong định, và viên mãn trong tuệ. ๑๓๐. ตตฺถ กตเม ตโย สตฺถาโร? อิเธกจฺโจ สตฺถา กามานํ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, น รูปานํ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, น เวทนานํ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ. อิธ ปเนกจฺโจ สตฺถา กามานญฺจ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, รูปานญฺจ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, น เวทนานํ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ. อิธ ปเนกจฺโจ สตฺถา กามานญฺจ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, รูปานญฺจ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, เวทนานญฺจ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ. 130. Trong đó, ba vị đạo sư là những ai? Ở đây, có vị đạo sư chế định sự liễu tri về các dục, không chế định sự liễu tri về các sắc, không chế định sự liễu tri về các thọ. Lại nữa, ở đây có vị đạo sư chế định sự liễu tri về các dục và chế định sự liễu tri về các sắc, nhưng không chế định sự liễu tri về các thọ. Lại nữa, ở đây có vị đạo sư chế định sự liễu tri về các dục, chế định sự liễu tri về các sắc, và chế định sự liễu tri về các thọ. ตตฺร ยฺวายํ สตฺถา กามานํ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, น รูปานํ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, น เวทนานํ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, รูปาวจรสมาปตฺติยา ลาภี สตฺถา เตน ทฏฺฐพฺโพ. ตตฺร ยฺวายํ สตฺถา กามานญฺจ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, รูปานญฺจ [Pg.143] ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, น เวทนานํ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, อรูปาวจรสมาปตฺติยา ลาภี สตฺถา เตน ทฏฺฐพฺโพ. ตตฺร ยฺวายํ สตฺถา กามานญฺจ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, รูปานญฺจ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, เวทนานญฺจ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, สมฺมาสมฺพุทฺโธ สตฺถา เตน ทฏฺฐพฺโพ. อิเม ตโย สตฺถาโร. Trong đó, vị đạo sư nào chế định sự liễu tri về các dục, không chế định sự liễu tri về các sắc, không chế định sự liễu tri về các thọ, vị đạo sư ấy nên được hiểu là người đắc thiền sắc giới. Trong đó, vị đạo sư nào chế định sự liễu tri về các dục và chế định sự liễu tri về các sắc, nhưng không chế định sự liễu tri về các thọ, vị đạo sư ấy nên được hiểu là người đắc thiền vô sắc giới. Trong đó, vị đạo sư nào chế định sự liễu tri về các dục, chế định sự liễu tri về các sắc, và chế định sự liễu tri về các thọ, vị đạo sư ấy nên được hiểu là bậc Chánh Đẳng Giác. Đây là ba vị đạo sư. ๑๓๑. ตตฺถ กตเม อปเรปิ ตโย สตฺถาโร? อิเธกจฺโจ สตฺถา ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อตฺตานํ สจฺจโต เถตโต ปญฺญเปติ, อภิสมฺปรายญฺจ อตฺตานํ สจฺจโต เถตโต ปญฺญเปติ. อิธ ปเนกจฺโจ สตฺถา ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อตฺตานํ สจฺจโต เถตโต ปญฺญเปติ, โน จ โข อภิสมฺปรายํ อตฺตานํ สจฺจโต เถตโต ปญฺญเปติ. อิธ ปเนกจฺโจ สตฺถา ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อตฺตานํ สจฺจโต เถตโต น ปญฺญเปติ, อภิสมฺปรายญฺจ อตฺตานํ สจฺจโต เถตโต น ปญฺญเปติ. 131. Trong đó, ba vị đạo sư khác nữa là những ai? Ở đây, có vị đạo sư chế định ngã là chân thật, là thường hằng trong hiện tại và cũng chế định ngã là chân thật, là thường hằng trong đời sau. Lại nữa, ở đây có vị đạo sư chế định ngã là chân thật, là thường hằng trong hiện tại, nhưng không chế định ngã là chân thật, là thường hằng trong đời sau. Lại nữa, ở đây có vị đạo sư không chế định ngã là chân thật, là thường hằng trong hiện tại và cũng không chế định ngã là chân thật, là thường hằng trong đời sau. ตตฺร ยฺวายํ สตฺถา ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อตฺตานํ สจฺจโต เถตโต ปญฺญเปติ, อภิสมฺปรายญฺจ อตฺตานํ สจฺจโต เถตโต ปญฺญเปติ, สสฺสตวาโท สตฺถา เตน ทฏฺฐพฺโพ. ตตฺร ยฺวายํ สตฺถา ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อตฺตานํ สจฺจโต เถตโต ปญฺญเปติ, โน จ โข อภิสมฺปรายํ อตฺตานํ สจฺจโต เถตโต ปญฺญเปติ, อุจฺเฉทวาโท สตฺถา เตน ทฏฺฐพฺโพ. ตตฺร ยฺวายํ สตฺถา ทิฏฺเฐ เจว ธมฺเม อตฺตานํ สจฺจโต เถตโต น ปญฺญเปติ, อภิสมฺปรายญฺจ อตฺตานํ สจฺจโต เถตโต น ปญฺญเปติ, สมฺมาสมฺพุทฺโธ สตฺถา เตน ทฏฺฐพฺโพ. อิเม อปเรปิ ตโย สตฺถาโร. Trong đó, vị đạo sư nào chế định ngã là chân thật, là thường hằng trong hiện tại và cũng chế định ngã là chân thật, là thường hằng trong đời sau, vị đạo sư ấy nên được hiểu là người theo thường kiến luận. Trong đó, vị đạo sư nào chế định ngã là chân thật, là thường hằng trong hiện tại, nhưng không chế định ngã là chân thật, là thường hằng trong đời sau, vị đạo sư ấy nên được hiểu là người theo đoạn kiến luận. Trong đó, vị đạo sư nào không chế định ngã là chân thật, là thường hằng trong hiện tại và cũng không chế định ngã là chân thật, là thường hằng trong đời sau, vị đạo sư ấy nên được hiểu là bậc Chánh Đẳng Giác. Đây cũng là ba vị đạo sư khác. ติกนิทฺเทโส. Phần giải thích về pháp ba. ๔. จตุกฺกปุคฺคลปญฺญตฺติ 4. Chế định về hạng người theo pháp bốn. ๑๓๒. กตโม จ ปุคฺคโล อสปฺปุริโส? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อสปฺปุริโส’’. 132. Thế nào là người không phải chân nhân? Ở đây, có hạng người sát sanh, lấy của không cho, tà dâm trong các dục, nói dối, dễ duôi trong việc uống rượu men rượu nấu. Người này được gọi là 'người không phải chân nhân'. ๑๓๓. กตโม จ ปุคฺคโล อสปฺปุริเสน อสปฺปุริสตโร? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนา จ ปาณาติปาตี โหติ ปรญฺจ ปาณาติปาเต สมาทเปติ[Pg.144], อตฺตนา จ อทินฺนาทายี โหติ ปรญฺจ อทินฺนาทาเน สมาทเปติ, อตฺตนา จ กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ ปรญฺจ กาเมสุมิจฺฉาจาเร สมาทเปติ, อตฺตนา จ มุสาวาที โหติ ปรญฺจ มุสาวาเท สมาทเปติ, อตฺตนา จ สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐายี โหติ ปรญฺจ สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐาเน สมาทเปติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อสปฺปุริเสน อสปฺปุริสตโร’’. 133. Thế nào là người không phải chân nhân mà còn tệ hơn người không phải chân nhân? Ở đây, có hạng người tự mình sát sanh và xúi giục người khác sát sanh; tự mình lấy của không cho và xúi giục người khác lấy của không cho; tự mình tà dâm trong các dục và xúi giục người khác tà dâm trong các dục; tự mình nói dối và xúi giục người khác nói dối; tự mình dễ duôi trong việc uống rượu men rượu nấu và xúi giục người khác dễ duôi trong việc uống rượu men rượu nấu. Người này được gọi là 'người không phải chân nhân mà còn tệ hơn người không phải chân nhân'. ๑๓๔. กตโม จ ปุคฺคโล สปฺปุริโส? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สปฺปุริโส’’. 134. Thế nào là bậc chân nhân? Ở đây, có hạng người từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà dâm trong các dục, từ bỏ nói dối, từ bỏ sự dễ duôi do uống rượu men rượu nấu. Người này được gọi là 'bậc chân nhân'. ๑๓๕. กตโม จ ปุคฺคโล สปฺปุริเสน สปฺปุริสตโร? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนา จ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ ปรญฺจ ปาณาติปาตา เวรมณิยา สมาทเปติ, อตฺตนา จ อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ ปรญฺจ อทินฺนาทานา เวรมณิยา สมาทเปติ, อตฺตนา จ กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ ปรญฺจ กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิยา สมาทเปติ, อตฺตนา จ มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ ปรญฺจ มุสาวาทา เวรมณิยา สมาทเปติ, อตฺตนา จ สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ ปรญฺจ สุราเมรยมชฺชปมาทฏฺฐานา เวรมณิยา สมาทเปติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สปฺปุริเสน สปฺปุริสตโร’’. 135. Và thế nào là người cao thượng hơn người cao thượng? Ở đây, có người tự mình từ bỏ việc sát sanh, và khuyến khích người khác trong việc từ bỏ sát sanh; tự mình từ bỏ việc lấy của không cho, và khuyến khích người khác trong việc từ bỏ việc lấy của không cho; tự mình từ bỏ việc tà hạnh trong các dục, và khuyến khích người khác trong việc từ bỏ việc tà hạnh trong các dục; tự mình từ bỏ việc nói dối, và khuyến khích người khác trong việc từ bỏ việc nói dối; tự mình từ bỏ việc dùng các loại rượu men, rượu nấu là cơ hội của sự dễ duôi, và khuyến khích người khác trong việc từ bỏ việc dùng các loại rượu men, rượu nấu là cơ hội của sự dễ duôi. Người này được gọi là ‘người cao thượng hơn người cao thượng’. ๑๓๖. กตโม จ ปุคฺคโล ปาโป? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ, มุสาวาที โหติ, ปิสุณวาโจ โหติ, ผรุสวาโจ โหติ, สมฺผปฺปลาปี โหติ, อภิชฺฌาลุ โหติ, พฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปาโป’’. 136. Và thế nào là người ác? Ở đây, có người là người sát sanh, là người lấy của không cho, là người tà hạnh trong các dục, là người nói dối, là người nói lời chia rẽ, là người nói lời thô ác, là người nói lời sáo rỗng, là người có lòng tham lam, là người có tâm sân hận, là người có tà kiến. Người này được gọi là ‘người ác’. ๑๓๗. กตโม จ ปุคฺคโล ปาเปน ปาปตโร? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนา จ ปาณาติปาตี โหติ ปรญฺจ ปาณาติปาเต สมาทเปติ, อตฺตนา [Pg.145] จ อทินฺนาทายี โหติ ปรญฺจ อทินฺนาทาเน สมาทเปติ, อตฺตนา จ กาเมสุมิจฺฉาจารี โหติ ปรญฺจ กาเมสุมิจฺฉาจาเร สมาทเปติ, อตฺตนา จ มุสาวาที โหติ ปรญฺจ มุสาวาเท สมาทเปติ, อตฺตนา จ ปิสุณวาโจ โหติ ปรญฺจ ปิสุณาย วาจาย สมาทเปติ, อตฺตนา จ ผรุสวาโจ โหติ ปรญฺจ ผรุสาย วาจาย สมาทเปติ, อตฺตนา จ สมฺผปฺปลาปี โหติ ปรญฺจ สมฺผปฺปลาเป สมาทเปติ, อตฺตนา จ อภิชฺฌาลุ โหติ ปรญฺจ อภิชฺฌาย สมาทเปติ, อตฺตนา จ พฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ ปรญฺจ พฺยาปาเท สมาทเปติ, อตฺตนา จ มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ ปรญฺจ มิจฺฉาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปาเปน ปาปตโร’’. 137. Và thế nào là người ác hơn người ác? Ở đây, có người tự mình là người sát sanh và khuyến khích người khác trong việc sát sanh; tự mình là người lấy của không cho và khuyến khích người khác trong việc lấy của không cho; tự mình là người tà hạnh trong các dục và khuyến khích người khác trong việc tà hạnh trong các dục; tự mình là người nói dối và khuyến khích người khác trong việc nói dối; tự mình là người nói lời chia rẽ và khuyến khích người khác trong việc nói lời chia rẽ; tự mình là người nói lời thô ác và khuyến khích người khác trong việc nói lời thô ác; tự mình là người nói lời sáo rỗng và khuyến khích người khác trong việc nói lời sáo rỗng; tự mình là người có lòng tham lam và khuyến khích người khác trong việc tham lam; tự mình là người có tâm sân hận và khuyến khích người khác trong việc sân hận; tự mình là người có tà kiến và khuyến khích người khác trong việc tà kiến. Người này được gọi là ‘người ác hơn người ác’. ๑๓๘. กตโม จ ปุคฺคโล กลฺยาโณ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ, กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ, มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ, ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ, อนภิชฺฌาลุ โหติ, อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ, สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘กลฺยาโณ’’. 138. Và thế nào là người thiện? Ở đây, có người từ bỏ việc sát sanh, từ bỏ việc lấy của không cho, từ bỏ việc tà hạnh trong các dục, từ bỏ việc nói dối, từ bỏ việc nói lời chia rẽ, từ bỏ việc nói lời thô ác, từ bỏ việc nói lời sáo rỗng, là người không có lòng tham lam, là người có tâm không sân hận, là người có chánh kiến. Người này được gọi là ‘người thiện’. ๑๓๙. กตโม จ ปุคฺคโล กลฺยาเณน กลฺยาณตโร? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนา จ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ ปรญฺจ ปาณาติปาตา เวรมณิยา สมาทเปติ, อตฺตนา จ อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ ปรญฺจ อทินฺนาทานา เวรมณิยา สมาทเปติ, อตฺตนา จ กาเมสุมิจฺฉาจารา ปฏิวิรโต โหติ ปรญฺจ กาเมสุมิจฺฉาจารา เวรมณิยา สมาทเปติ, อตฺตนา จ มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ ปรญฺจ มุสาวาทา เวรมณิยา สมาทเปติ, อตฺตนา จ ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ ปรญฺจ ปิสุณาย วาจาย เวรมณิยา สมาทเปติ, อตฺตนา จ ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ ปรญฺจ ผรุสาย วาจาย เวรมณิยา สมาทเปติ, อตฺตนา จ สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ ปรญฺจ สมฺผปฺปลาปา เวรมณิยา สมาทเปติ, อตฺตนา จ อนภิชฺฌาลุ โหติ ปรญฺจ อนภิชฺฌาย สมาทเปติ, อตฺตนา จ อพฺยาปนฺนจิตฺโต โหติ ปรญฺจ อพฺยาปาเท สมาทเปติ, อตฺตนา จ สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ ปรญฺจ [Pg.146] สมฺมาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘กลฺยาเณน กลฺยาณตโร’’. 139. Và thế nào là người thiện hơn người thiện? Ở đây, có người tự mình từ bỏ việc sát sanh và khuyến khích người khác trong việc từ bỏ sát sanh; tự mình từ bỏ việc lấy của không cho và khuyến khích người khác trong việc từ bỏ việc lấy của không cho; tự mình từ bỏ việc tà hạnh trong các dục và khuyến khích người khác trong việc từ bỏ việc tà hạnh trong các dục; tự mình từ bỏ việc nói dối và khuyến khích người khác trong việc từ bỏ việc nói dối; tự mình từ bỏ việc nói lời chia rẽ và khuyến khích người khác trong việc từ bỏ việc nói lời chia rẽ; tự mình từ bỏ việc nói lời thô ác và khuyến khích người khác trong việc từ bỏ việc nói lời thô ác; tự mình từ bỏ việc nói lời sáo rỗng và khuyến khích người khác trong việc từ bỏ việc nói lời sáo rỗng; tự mình là người không có lòng tham lam và khuyến khích người khác trong việc không tham lam; tự mình là người có tâm không sân hận và khuyến khích người khác trong việc không sân hận; tự mình là người có chánh kiến và khuyến khích người khác trong việc chánh kiến. Người này được gọi là ‘người thiện hơn người thiện’. ๑๔๐. กตโม จ ปุคฺคโล ปาปธมฺโม? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปาณาติปาตี โหติ, อทินฺนาทายี โหติ…เป… มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปาปธมฺโม’’. 140. Và thế nào là người có ác pháp? Ở đây, có người là người sát sanh, là người lấy của không cho, ... cho đến ... là người có tà kiến. Người này được gọi là ‘người có ác pháp’. ๑๔๑. กตโม จ ปุคฺคโล ปาปธมฺเมน ปาปธมฺมตโร? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนา จ ปาณาติปาตี โหติ ปรญฺจ ปาณาติปาเต สมาทเปติ, อตฺตนา จ อทินฺนาทายี โหติ ปรญฺจ อทินฺนาทาเน สมาทเปติ…เป… อตฺตนา จ มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ ปรญฺจ มิจฺฉาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปาปธมฺเมน ปาปธมฺมตโร’’. 141. Và thế nào là người có ác pháp hơn người có ác pháp? Ở đây, có người tự mình là người sát sanh và khuyến khích người khác trong việc sát sanh; tự mình là người lấy của không cho và khuyến khích người khác trong việc lấy của không cho, ... cho đến ... tự mình là người có tà kiến và khuyến khích người khác trong việc tà kiến. Người này được gọi là ‘người có ác pháp hơn người có ác pháp’. ๑๔๒. กตโม จ ปุคฺคโล กลฺยาณธมฺโม? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ, อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ…เป… สมาทิฏฺฐิ โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘กลฺยาณธมฺโม’’. 142. Và thế nào là người có thiện pháp? Ở đây, có người từ bỏ việc sát sanh, từ bỏ việc lấy của không cho, ... cho đến ... là người có chánh kiến. Người này được gọi là ‘người có thiện pháp’. ๑๔๓. กตโม จ ปุคฺคโล กลฺยาณธมฺเมน กลฺยาณธมฺมตโร? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนา จ ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ ปรญฺจ ปาณาติปาตา เวรมณิยา สมาทเปติ…เป… อตฺตนา จ สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ ปรญฺจ สมฺมาทิฏฺฐิยา สมาทเปติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘กลฺยาณธมฺเมน กลฺยาณธมฺมตโร’’. 143. Và thế nào là người có thiện pháp hơn người có thiện pháp? Ở đây, có người tự mình từ bỏ việc sát sanh và khuyến khích người khác trong việc từ bỏ sát sanh, ... cho đến ... tự mình là người có chánh kiến và khuyến khích người khác trong việc chánh kiến. Người này được gọi là ‘người có thiện pháp hơn người có thiện pháp’. ๑๔๔. กตโม จ ปุคฺคโล สาวชฺโช? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สาวชฺเชน กายกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, สาวชฺเชน วจีกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, สาวชฺเชน มโนกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สาวชฺโช’’. 144. Và thế nào là người có tội lỗi? Ở đây, có người thành tựu thân nghiệp có tội lỗi, thành tựu khẩu nghiệp có tội lỗi, thành tựu ý nghiệp có tội lỗi. Người này được gọi là ‘người có tội lỗi’. ๑๔๕. กตโม จ ปุคฺคโล วชฺชพหุโล? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สาวชฺเชน พหุลํ กายกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ อปฺปํ อนวชฺเชน, สาวชฺเชน พหุลํ วจีกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ อปฺปํ อนวชฺเชน, สาวชฺเชน พหุลํ มโนกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ อปฺปํ อนวชฺเชน – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘วชฺชพหุโล’’. 145. Thế nào là người có nhiều tội lỗi? Ở đây, có người thành tựu nhiều thân nghiệp có tội lỗi, ít thân nghiệp không có tội lỗi; thành tựu nhiều khẩu nghiệp có tội lỗi, ít khẩu nghiệp không có tội lỗi; thành tựu nhiều ý nghiệp có tội lỗi, ít ý nghiệp không có tội lỗi – người này được gọi là ‘người có nhiều tội lỗi’. ๑๔๖. กตโม [Pg.147] จ ปุคฺคโล อปฺปวชฺโช? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อนวชฺเชน พหุลํ กายกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ อปฺปํ สาวชฺเชน, อนวชฺเชน พหุลํ วจีกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ อปฺปํ สาวชฺเชน, อนวชฺเชน พหุลํ มโนกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ อปฺปํ สาวชฺเชน – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อปฺปวชฺโช’’. 146. Thế nào là người có ít tội lỗi? Ở đây, có người thành tựu nhiều thân nghiệp không có tội lỗi, ít thân nghiệp có tội lỗi; thành tựu nhiều khẩu nghiệp không có tội lỗi, ít khẩu nghiệp có tội lỗi; thành tựu nhiều ý nghiệp không có tội lỗi, ít ý nghiệp có tội lỗi – người này được gọi là ‘người có ít tội lỗi’. ๑๔๗. กตโม จ ปุคฺคโล อนวชฺโช? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อนวชฺเชน กายกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, อนวชฺเชน วจีกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ, อนวชฺเชน มโนกมฺเมน สมนฺนาคโต โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อนวชฺโช’’. 147. Thế nào là người không có tội lỗi? Ở đây, có người thành tựu thân nghiệp không có tội lỗi, thành tựu khẩu nghiệp không có tội lỗi, thành tựu ý nghiệp không có tội lỗi – người này được gọi là ‘người không có tội lỗi’. ๑๔๘. กตโม จ ปุคฺคโล อุคฺฆฏิตญฺญู? ยสฺส ปุคฺคลสฺส สห อุทาหฏเวลาย ธมฺมาภิสมโย โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อุคฺฆฏิตญฺญู’’. 148. Thế nào là người liễu ngộ nhanh? Đối với người nào, sự thông hiểu Giáo pháp xảy ra đồng thời với lúc được nghe lời trình bày – người này được gọi là ‘người liễu ngộ nhanh’. ๑๔๙. กตโม จ ปุคฺคโล วิปญฺจิตญฺญู? ยสฺส ปุคฺคลสฺส สํขิตฺเตน ภาสิตสฺส วิตฺถาเรน อตฺเถ วิภชิยมาเน ธมฺมาภิสมโย โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘วิปญฺจิตญฺญู’’. 149. Thế nào là người liễu ngộ rộng? Đối với người nào, sự thông hiểu Giáo pháp xảy ra trong khi ý nghĩa của lời nói tóm tắt đang được phân tích một cách chi tiết – người này được gọi là ‘người liễu ngộ rộng’. ๑๕๐. กตโม จ ปุคฺคโล เนยฺโย? ยสฺส ปุคฺคลสฺส อุทฺเทสโต ปริปุจฺฉโต โยนิโส มนสิกโรโต กลฺยาณมิตฺเต เสวโต ภชโต ปยิรุปาสโต เอวํ อนุปุพฺเพน ธมฺมาภิสมโย โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘เนยฺโย’’. 150. Thế nào là người cần được dẫn dắt? Đối với người nào, sự thông hiểu Giáo pháp xảy ra một cách tuần tự như vầy: do việc học thuộc lòng, do việc tra hỏi, do việc tác ý như lý, do việc phụng sự, thân cận, gần gũi các bạn lành – người này được gọi là ‘người cần được dẫn dắt’. ๑๕๑. กตโม จ ปุคฺคโล ปทปรโม? ยสฺส ปุคฺคลสฺส พหุมฺปิ สุณโต พหุมฺปิ ภณโต พหุมฺปิ ธารยโต พหุมฺปิ วาจยโต น ตาย ชาติยา ธมฺมาภิสมโย โหติ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปทปรโม’’. 151. Thế nào là người tối đa chỉ là văn tự? Đối với người nào, dù có nghe nhiều, dù có nói nhiều, dù có ghi nhớ nhiều, dù có đọc tụng nhiều, sự thông hiểu Giáo pháp vẫn không xảy ra trong kiếp sống ấy – người này được gọi là ‘người tối đa chỉ là văn tự’. ๑๕๒. กตโม จ ปุคฺคโล ยุตฺตปฺปฏิภาโน โน มุตฺตปฺปฏิภาโน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน ยุตฺตํ วทติ โน สีฆํ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ยุตฺตปฺปฏิภาโน โน มุตฺตปฺปฏิภาโน’’. 152. Thế nào là người có tài ứng đối hợp lý nhưng không có tài ứng đối nhanh nhạy? Ở đây, có người khi được hỏi câu hỏi, nói ra điều hợp lý nhưng không nói nhanh được – người này được gọi là ‘người có tài ứng đối hợp lý nhưng không có tài ứng đối nhanh nhạy’. ๑๕๓. กตโม [Pg.148] จ ปุคฺคโล มุตฺตปฺปฏิภาโน โน ยุตฺตปฺปฏิภาโน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน สีฆํ วทติ โน ยุตฺตํ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘มุตฺตปฺปฏิภาโน โน ยุตฺตปฺปฏิภาโน’’. 153. Thế nào là người có tài ứng đối nhanh nhạy nhưng không có tài ứng đối hợp lý? Ở đây, có người khi được hỏi câu hỏi, nói nhanh được nhưng không nói ra điều hợp lý – người này được gọi là ‘người có tài ứng đối nhanh nhạy nhưng không có tài ứng đối hợp lý’. ๑๕๔. กตโม จ ปุคฺคโล ยุตฺตปฺปฏิภาโน จ มุตฺตปฺปฏิภาโน จ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน ยุตฺตญฺจ วทติ สีฆญฺจ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ยุตฺตปฺปฏิภาโน จ มุตฺตปฺปฏิภาโน จ’’. 154. Thế nào là người vừa có tài ứng đối hợp lý vừa có tài ứng đối nhanh nhạy? Ở đây, có người khi được hỏi câu hỏi, vừa nói ra điều hợp lý vừa nói nhanh được – người này được gọi là ‘người vừa có tài ứng đối hợp lý vừa có tài ứng đối nhanh nhạy’. ๑๕๕. กตโม จ ปุคฺคโล เนว ยุตฺตปฺปฏิภาโน โน มุตฺตปฺปฏิภาโน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปญฺหํ ปุฏฺโฐ สมาโน เนว ยุตฺตํ วทติ โน สีฆํ – อยํ วุจฺจติ, ปุคฺคโล ‘‘เนว ยุตฺตปฺปฏิภาโน โน มุตฺตปฺปฏิภาโน’’. 155. Thế nào là người không có tài ứng đối hợp lý cũng không có tài ứng đối nhanh nhạy? Ở đây, có người khi được hỏi câu hỏi, không nói ra điều hợp lý cũng không nói nhanh được – người này được gọi là ‘người không có tài ứng đối hợp lý cũng không có tài ứng đối nhanh nhạy’. ๑๕๖. ตตฺถ กตเม จตฺตาโร ธมฺมกถิกา ปุคฺคลา? อิเธกจฺโจ ธมฺมกถิโก อปฺปญฺจ ภาสติ อสหิตญฺจ, ปริสา จสฺส น กุสลา โหติ สหิตาสหิตสฺส. เอวรูโป ธมฺมกถิโก เอวรูปาย ปริสาย ธมฺมกถิโกตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. 156. Ở đây, bốn hạng người thuyết pháp là những ai? Ở đây, có vị thuyết pháp nói ít và nói điều không có lợi ích, và hội chúng của vị ấy không khéo léo về điều có lợi ích và không có lợi ích. Vị thuyết pháp như vậy với hội chúng như vậy được kể là một vị thuyết pháp. อิธ ปเนกจฺโจ ธมฺมกถิโก อปฺปญฺจ ภาสติ สหิตญฺจ, ปริสา จสฺส กุสลา โหติ สหิตาสหิตสฺส. เอวรูโป ธมฺมกถิโก เอวรูปาย ปริสาย ธมฺมกถิโกตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. Lại nữa, ở đây có vị thuyết pháp nói ít nhưng nói điều có lợi ích, và hội chúng của vị ấy khéo léo về điều có lợi ích và không có lợi ích. Vị thuyết pháp như vậy với hội chúng như vậy được kể là một vị thuyết pháp. อิธ ปเนกจฺโจ ธมฺมกถิโก พหุญฺจ ภาสติ อสหิตญฺจ, ปริสา จสฺส น กุสลา โหติ สหิตาสหิตสฺส. เอวรูโป ธมฺมกถิโก เอวรูปาย ปริสาย ธมฺมกถิโกตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. Lại nữa, ở đây có vị thuyết pháp nói nhiều nhưng nói điều không có lợi ích, và hội chúng của vị ấy không khéo léo về điều có lợi ích và không có lợi ích. Vị thuyết pháp như vậy với hội chúng như vậy được kể là một vị thuyết pháp. อิธ ปเนกจฺโจ ธมฺมกถิโก พหุญฺจ ภาสติ สหิตญฺจ, ปริสา จสฺส กุสลา โหติ สหิตาสหิตสฺส. เอวรูโป ธมฺมกถิโก เอวรูปาย ปริสาย ธมฺมกถิโกตฺเวว สงฺขํ คจฺฉติ. อิเม จตฺตาโร ‘‘ธมฺมกถิกา ปุคฺคลา’’. Lại nữa, ở đây có vị thuyết pháp nói nhiều và nói điều có lợi ích, và hội chúng của vị ấy khéo léo về điều có lợi ích và không có lợi ích. Vị thuyết pháp như vậy với hội chúng như vậy được kể là một vị thuyết pháp. Đây là bốn hạng người thuyết pháp. ๑๕๗. ตตฺถ กตเม จตฺตาโร วลาหกูปมา ปุคฺคลา? จตฺตาโร วลาหกา – คชฺชิตา โน วสฺสิตา, วสฺสิตา โน คชฺชิตา, คชฺชิตา จ วสฺสิตา จ, เนว คชฺชิตา โน วสฺสิตา. เอวเมวํ จตฺตาโรเม วลาหกูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร[Pg.149]? คชฺชิตา โน วสฺสิตา, วสฺสิตา โน คชฺชิตา, คชฺชิตา จ วสฺสิตา จ, เนว คชฺชิตา โน วสฺสิตา. 157. Ở đây, bốn hạng người ví như mây là những ai? Có bốn loại mây: sấm vang nhưng không mưa, mưa nhưng không sấm vang, vừa sấm vang vừa mưa, không sấm vang cũng không mưa. Tương tự như vậy, có bốn hạng người này ví như mây đang hiện hữu, có mặt ở đời. Bốn hạng người nào? Sấm vang nhưng không mưa, mưa nhưng không sấm vang, vừa sấm vang vừa mưa, không sấm vang cũng không mưa. กถญฺจ ปุคฺคโล คชฺชิตา โหติ โน วสฺสิตา? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ภาสิตา โหติ, โน กตฺตา. เอวํ ปุคฺคโล คชฺชิตา โหติ, โน วสฺสิตา. เสยฺยถาปิ โส วลาหโก คชฺชิตา โน วสฺสิตา, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Và thế nào là người sấm vang nhưng không mưa? Ở đây, có người là người nói, không phải là người làm. Như vậy, người ấy sấm vang nhưng không mưa. Ví như đám mây kia sấm vang nhưng không mưa, người này cũng tương tự như vậy. กถญฺจ ปุคฺคโล วสฺสิตา โหติ โน คชฺชิตา? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล กตฺตา โหติ, โน ภาสิตา. เอวํ ปุคฺคโล วสฺสิตา โหติ โน คชฺชิตา. เสยฺยถาปิ โส วลาหโก วสฺสิตา โน คชฺชิตา, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Và thế nào là người mưa nhưng không sấm vang? Ở đây, có người là người làm, không phải là người nói. Như vậy, người ấy mưa nhưng không sấm vang. Ví như đám mây kia mưa nhưng không sấm vang, người này cũng tương tự như vậy. กถญฺจ ปุคฺคโล คชฺชิตา จ โหติ วสฺสิตา จ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ภาสิตา จ โหติ, กตฺตา จ. เอวํ ปุคฺคโล คชฺชิตา จ โหติ วสฺสิตา จ. เสยฺยถาปิ โส วลาหโก คชฺชิตา จ วสฺสิตา จ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Và thế nào là người vừa sấm vang vừa mưa? Ở đây, có người vừa là người nói vừa là người làm. Như vậy, người ấy vừa sấm vang vừa mưa. Ví như đám mây kia vừa sấm vang vừa mưa, người này cũng tương tự như vậy. กถญฺจ ปุคฺคโล เนว คชฺชิตา โหติ โน วสฺสิตา? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล เนว ภาสิตา โหติ โน กตฺตา. เอวํ ปุคฺคโล เนว คชฺชิตา โหติ โน วสฺสิตา. เสยฺยถาปิ โส วลาหโก เนว คชฺชิตา โน วสฺสิตา, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Và thế nào là hạng người không sấm sét cũng không mưa? Ở đây, có hạng người không nói cũng không làm. Như vậy, hạng người này không sấm sét cũng không mưa. Ví như đám mây kia không sấm sét cũng không mưa, hạng người này cũng tương tự như vậy. อิเม จตฺตาโร วลาหกูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. Bốn hạng người ví như mây này đang hiện hữu, có mặt ở trên đời. ๑๕๘. ตตฺถ กตเม จตฺตาโร มูสิกูปมา ปุคฺคลา? จตสฺโส มูสิกา – คาธํ กตฺตา โน วสิตา, วสิตา โน คาธํ กตฺตา, คาธํ กตฺตา จ วสิตา จ, เนว คาธํ กตฺตา โน วสิตา. เอวเมวํ จตฺตาโรเม มูสิกูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? คาธํ กตฺตา โน วสิตา, วสิตา โน คาธํ กตฺตา, คาธํ กตฺตา จ วสิตา จ, เนว คาธํ กตฺตา โน วสิตา. 158. Ở đây, thế nào là bốn hạng người ví như chuột? Có bốn loại chuột: loại đào hang nhưng không ở, loại ở nhưng không đào hang, loại vừa đào hang vừa ở, và loại không đào hang cũng không ở. Tương tự y như thế, bốn hạng người ví như chuột này đang hiện hữu, có mặt ở trên đời. Bốn hạng người ấy là những ai? Hạng người đào hang nhưng không ở, hạng người ở nhưng không đào hang, hạng người vừa đào hang vừa ở, và hạng người không đào hang cũng không ở. กถญฺจ ปุคฺคโล คาธํ กตฺตา โหติ โน วสิตา? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถํ อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ [Pg.150] ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล คาธํ กตฺตา โหติ โน วสิตา. เสยฺยถาปิ สา มูสิกา คาธํ กตฺตา โน วสิตา, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Và thế nào là hạng người đào hang nhưng không ở? Ở đây, có hạng người học thuộc lòng Chánh pháp – Kinh, Ứng tụng, Ký thuyết, Kệ ngôn, Cảm hứng ngữ, Như thị thuyết, Bổn sanh, Vị tằng hữu pháp, Phương quảng. Vị ấy không như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ,’ không như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ tập,’ không như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ diệt,’ không như thật tuệ tri: ‘Đây là con đường đưa đến khổ diệt.’ Như vậy, hạng người này là người đào hang nhưng không ở. Ví như con chuột kia đào hang nhưng không ở, hạng người này cũng tương tự như vậy. กถญฺจ ปุคฺคโล วสิตา โหติ โน คาธํ กตฺตา? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ธมฺมํ น ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถํ อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล วสิตา โหติ โน คาธํ กตฺตา. เสยฺยถาปิ สา มูสิกา วสิตา โน คาธํ กตฺตา, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Và thế nào là hạng người ở nhưng không đào hang? Ở đây, có hạng người không học thuộc lòng Chánh pháp – Kinh, Ứng tụng, Ký thuyết, Kệ ngôn, Cảm hứng ngữ, Như thị thuyết, Bổn sanh, Vị tằng hữu pháp, Phương quảng. Vị ấy như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ,’ như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ tập,’ như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ diệt,’ như thật tuệ tri: ‘Đây là con đường đưa đến khổ diệt.’ Như vậy, hạng người này là người ở nhưng không đào hang. Ví như con chuột kia ở nhưng không đào hang, hạng người này cũng tương tự như vậy. กถญฺจ ปุคฺคโล คาธํ กตฺตา จ โหติ วสิตา จ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ธมฺมํ ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถํ อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล คาธํ กตฺตา จ โหติ วสิตา จ. เสยฺยถาปิ สา มูสิกา คาธํ กตฺตา จ วสิตา จ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Và thế nào là hạng người vừa đào hang vừa ở? Ở đây, có hạng người học thuộc lòng Chánh pháp – Kinh, Ứng tụng, Ký thuyết, Kệ ngôn, Cảm hứng ngữ, Như thị thuyết, Bổn sanh, Vị tằng hữu pháp, Phương quảng. Vị ấy như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ,’ như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ tập,’ như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ diệt,’ như thật tuệ tri: ‘Đây là con đường đưa đến khổ diệt.’ Như vậy, hạng người này là người vừa đào hang vừa ở. Ví như con chuột kia vừa đào hang vừa ở, hạng người này cũng tương tự như vậy. กถญฺจ ปุคฺคโล เนว คาธํ กตฺตา โหติ โน วสิตา? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ธมฺมํ น ปริยาปุณาติ – สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถํ อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล เนว คาธํ กตฺตา โหติ โน วสิตา. เสยฺยถาปิ สา มูสิกา เนว คาธํ กตฺตา โน วสิตา, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Và thế nào là hạng người không đào hang cũng không ở? Ở đây, có hạng người không học thuộc lòng Chánh pháp – Kinh, Ứng tụng, Ký thuyết, Kệ ngôn, Cảm hứng ngữ, Như thị thuyết, Bổn sanh, Vị tằng hữu pháp, Phương quảng. Vị ấy không như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ,’ không như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ tập,’ không như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ diệt,’ không như thật tuệ tri: ‘Đây là con đường đưa đến khổ diệt.’ Như vậy, hạng người này là người không đào hang cũng không ở. Ví như con chuột kia không đào hang cũng không ở, hạng người này cũng tương tự như vậy. อิเม จตฺตาโร มูสิกูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. Bốn hạng người ví như chuột này đang hiện hữu, có mặt ở trên đời. ๑๕๙. ตตฺถ [Pg.151] กตเม จตฺตาโร อมฺพูปมา ปุคฺคลา? จตฺตาริ อมฺพานิ – อามํ ปกฺกวณฺณิ, ปกฺกํ อามวณฺณิ, อามํ อามวณฺณิ, ปกฺกํ ปกฺกวณฺณิ. เอวเมวํ จตฺตาโรเม อมฺพูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อาโม ปกฺกวณฺณี, ปกฺโก อามวณฺณี, อาโม อามวณฺณี, ปกฺโก ปกฺกวณฺณี. 159. Ở đây, thế nào là bốn hạng người ví như xoài? Có bốn loại xoài: xoài sống có vẻ ngoài chín, xoài chín có vẻ ngoài sống, xoài sống có vẻ ngoài sống, và xoài chín có vẻ ngoài chín. Tương tự y như thế, bốn hạng người ví như xoài này đang hiện hữu, có mặt ở trên đời. Bốn hạng người ấy là những ai? Hạng người sống có vẻ ngoài chín, hạng người chín có vẻ ngoài sống, hạng người sống có vẻ ngoài sống, và hạng người chín có vẻ ngoài chín. กถญฺจ ปุคฺคโล อาโม โหติ ปกฺกวณฺณี? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล อาโม โหติ ปกฺกวณฺณี. เสยฺยถาปิ ตํ อมฺพํ อามํ ปกฺกวณฺณิ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Và thế nào là hạng người sống nhưng có vẻ ngoài chín? Ở đây, có hạng người có dáng vẻ khả ái trong việc đi tới, đi lui, nhìn thẳng, nhìn nghiêng, co tay, duỗi tay, trong việc mang y kép, bình bát, và y phục. Vị ấy không như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ,’ không như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ tập,’ không như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ diệt,’ không như thật tuệ tri: ‘Đây là con đường đưa đến khổ diệt.’ Như vậy, hạng người này là người sống nhưng có vẻ ngoài chín. Ví như quả xoài kia sống nhưng có vẻ ngoài chín, hạng người này cũng tương tự như vậy. กถญฺจ ปุคฺคโล ปกฺโก โหติ อามวณฺณี? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส น ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล ปกฺโก โหติ อามวณฺณี. เสยฺยถาปิ ตํ อมฺพํ ปกฺกํ อามวณฺณิ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Và thế nào là hạng người chín nhưng có vẻ ngoài sống? Ở đây, có hạng người không có dáng vẻ khả ái trong việc đi tới, đi lui, nhìn thẳng, nhìn nghiêng, co tay, duỗi tay, trong việc mang y kép, bình bát, và y phục. Vị ấy như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ,’ như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ tập,’ như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ diệt,’ như thật tuệ tri: ‘Đây là con đường đưa đến khổ diệt.’ Như vậy, hạng người này là người chín nhưng có vẻ ngoài sống. Ví như quả xoài kia chín nhưng có vẻ ngoài sống, hạng người này cũng tương tự như vậy. กถญฺจ ปุคฺคโล อาโม โหติ อามวณฺณี? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส น ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล อาโม โหติ อามวณฺณี. เสยฺยถาปิ ตํ อมฺพํ อามํ อามวณฺณิ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Và thế nào là người còn xanh và có vẻ ngoài còn xanh? Ở đây, đối với một hạng người, việc đi tới, đi lui, nhìn thẳng, nhìn nghiêng, co tay, duỗi tay, việc mang y tăng-già-lê, bát, và y không được khả ái. Vị ấy không như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ’, ... cho đến ... ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ’. Như vậy, người ấy là còn xanh và có vẻ ngoài còn xanh. Ví như quả xoài kia còn xanh và có vẻ ngoài còn xanh, người này cũng tương tự như vậy. กถญฺจ ปุคฺคโล ปกฺโก โหติ ปกฺกวณฺณี? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ [Pg.152] …เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล ปกฺโก โหติ ปกฺกวณฺณี. เสยฺยถาปิ ตํ อมฺพํ ปกฺกํ ปกฺกวณฺณิ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Và thế nào là người đã chín và có vẻ ngoài đã chín? Ở đây, đối với một hạng người, việc đi tới, đi lui, nhìn thẳng, nhìn nghiêng, co tay, duỗi tay, việc mang y tăng-già-lê, bát, và y được khả ái. Vị ấy như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ’, ... cho đến ... ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ’. Như vậy, người ấy là đã chín và có vẻ ngoài đã chín. Ví như quả xoài kia đã chín và có vẻ ngoài đã chín, người này cũng tương tự như vậy. อิเม จตฺตาโร อมฺพูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. Bốn hạng người ví như quả xoài này có mặt, hiện hữu ở trên đời. ๑๖๐. ตตฺถ กตเม จตฺตาโร กุมฺภูปมา ปุคฺคลา? จตฺตาโร กุมฺภา – ตุจฺโฉ ปิหิโต, ปูโร วิวโฏ, ตุจฺโฉ วิวโฏ, ปูโร ปิหิโต. เอวเมวํ จตฺตาโรเม กุมฺภูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? ตุจฺโฉ ปิหิโต, ปูโร วิวโฏ, ตุจฺโฉ วิวโฏ, ปูโร ปิหิโต. 160. Trong ấy, thế nào là bốn hạng người ví như cái ghè? Có bốn cái ghè: rỗng và được đậy kín, đầy và được mở ra, rỗng và được mở ra, đầy và được đậy kín. Cũng tương tự như vậy, bốn hạng người ví như cái ghè này có mặt, hiện hữu ở trên đời. Thế nào là bốn? Người ví như cái ghè rỗng và được đậy kín, người ví như cái ghè đầy và được mở ra, người ví như cái ghè rỗng và được mở ra, người ví như cái ghè đầy và được đậy kín. กถญฺจ ปุคฺคโล ตุจฺโฉ โหติ ปิหิโต? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล ตุจฺโฉ โหติ ปิหิโต. เสยฺยถาปิ โส กุมฺโภ ตุจฺโฉ ปิหิโต, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Và thế nào là người rỗng và được đậy kín? Ở đây, đối với một hạng người, việc đi tới, đi lui, nhìn thẳng, nhìn nghiêng, co tay, duỗi tay, việc mang y tăng-già-lê, bát, và y được khả ái. Vị ấy không như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ’, ... cho đến ... ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ’. Như vậy, người ấy là rỗng và được đậy kín. Ví như cái ghè kia rỗng và được đậy kín, người này cũng tương tự như vậy. กถญฺจ ปุคฺคโล ปูโร โหติ วิวโฏ? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส น ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล ปูโร โหติ วิวโฏ. เสยฺยถาปิ โส กุมฺโภ ปูโร วิวโฏ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Và thế nào là người đầy và được mở ra? Ở đây, đối với một hạng người, việc đi tới, đi lui, nhìn thẳng, nhìn nghiêng, co tay, duỗi tay, việc mang y tăng-già-lê, bát, và y không được khả ái. Vị ấy như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ’, ... cho đến ... ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ’. Như vậy, người ấy là đầy và được mở ra. Ví như cái ghè kia đầy và được mở ra, người này cũng tương tự như vậy. กถญฺจ ปุคฺคโล ตุจฺโฉ โหติ วิวโฏ? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส น ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล ตุจฺโฉ โหติ วิวโฏ. เสยฺยถาปิ โส กุมฺโภ ตุจฺโฉ วิวโฏ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Và thế nào là người rỗng và được mở ra? Ở đây, đối với một hạng người, việc đi tới, đi lui, nhìn thẳng, nhìn nghiêng, co tay, duỗi tay, việc mang y tăng-già-lê, bát, và y không được khả ái. Vị ấy không như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ’, ... cho đến ... ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ’. Như vậy, người ấy là rỗng và được mở ra. Ví như cái ghè kia rỗng và được mở ra, người này cũng tương tự như vậy. กถญฺจ ปุคฺคโล ปูโร โหติ ปิหิโต? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ [Pg.153] ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล ปูโร โหติ ปิหิโต. เสยฺยถาปิ โส กุมฺโภ ปูโร ปิหิโต, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. อิเม จตฺตาโร กุมฺภูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. Và thế nào là người đầy và được đậy kín? Ở đây, đối với một hạng người, việc đi tới, đi lui, nhìn thẳng, nhìn nghiêng, co tay, duỗi tay, việc mang y tăng-già-lê, bát, và y được khả ái. Vị ấy như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ’, ... cho đến ... ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ’. Như vậy, người ấy là đầy và được đậy kín. Ví như cái ghè kia đầy và được đậy kín, người này cũng tương tự như vậy. Bốn hạng người ví như cái ghè này có mặt, hiện hữu ở trên đời. ๑๖๑. ตตฺถ กตเม จตฺตาโร อุทกรหทูปมา ปุคฺคลา? จตฺตาโร อุทกรหทา – อุตฺตาโน คมฺภีโรภาโส, คมฺภีโร อุตฺตาโนภาโส, อุตฺตาโน อุตฺตาโนภาโส, คมฺภีโร คมฺภีโรภาโส. เอวเมวํ จตฺตาโรเม อุทกรหทูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อุตฺตาโน คมฺภีโรภาโส, คมฺภีโร อุตฺตาโนภาโส, อุตฺตาโน อุตฺตาโนภาโส, คมฺภีโร คมฺภีโรภาโส. 161. Trong ấy, thế nào là bốn hạng người ví như hồ nước? Có bốn hồ nước: cạn nhưng có vẻ sâu, sâu nhưng có vẻ cạn, cạn và có vẻ cạn, sâu và có vẻ sâu. Cũng tương tự như vậy, bốn hạng người ví như hồ nước này có mặt, hiện hữu ở trên đời. Thế nào là bốn? Người ví như hồ nước cạn nhưng có vẻ sâu, người ví như hồ nước sâu nhưng có vẻ cạn, người ví như hồ nước cạn và có vẻ cạn, người ví như hồ nước sâu và có vẻ sâu. กถญฺจ ปุคฺคโล อุตฺตาโน โหติ คมฺภีโรภาโส? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล อุตฺตาโน โหติ คมฺภีโรภาโส. เสยฺยถาปิ โส อุทกรหโท อุตฺตาโน คมฺภีโรภาโส, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Và thế nào là người cạn nhưng có vẻ sâu? Ở đây, đối với một hạng người, việc đi tới, đi lui, nhìn thẳng, nhìn nghiêng, co tay, duỗi tay, việc mang y tăng-già-lê, bát, và y được khả ái. Vị ấy không như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ’, ... cho đến ... ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ’. Như vậy, người ấy là cạn nhưng có vẻ sâu. Ví như hồ nước kia cạn nhưng có vẻ sâu, người này cũng tương tự như vậy. กถญฺจ ปุคฺคโล คมฺภีโร โหติ อุตฺตาโนภาโส? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส น ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล คมฺภีโร โหติ อุตฺตาโนภาโส. เสยฺยถาปิ โส อุทกรหโท คมฺภีโร อุตฺตาโนภาโส, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Và thế nào là người sâu nhưng có vẻ cạn? Ở đây, đối với một hạng người, việc đi tới, đi lui, nhìn thẳng, nhìn nghiêng, co tay, duỗi tay, việc mang y tăng-già-lê, bát, và y không được khả ái. Vị ấy như thật tuệ tri: ‘Đây là khổ’, ... cho đến ... ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ’. Như vậy, người ấy là sâu nhưng có vẻ cạn. Ví như hồ nước kia sâu nhưng có vẻ cạn, người này cũng tương tự như vậy. กถญฺจ ปุคฺคโล อุตฺตาโน โหติ อุตฺตาโนภาโส? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส น ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ [Pg.154] นปฺปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล อุตฺตาโน โหติ อุตฺตาโนภาโส. เสยฺยถาปิ โส อุทกรหโท อุตฺตาโน อุตฺตาโนภาโส, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Thế nào là người nông cạn và có vẻ nông cạn? Ở đây, có hạng người mà việc đi tới, đi lui, nhìn thẳng, nhìn nghiêng, co tay, duỗi tay, việc mang y kép, bát, và y của người ấy là không có vẻ trang nghiêm. Người ấy không biết như thật rằng: ‘Đây là khổ,’... cho đến... ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ.’ Như vậy, người ấy là nông cạn và có vẻ nông cạn. Ví như hồ nước kia nông cạn và có vẻ nông cạn, người này cũng có ví dụ tương tự như thế. กถญฺจ ปุคฺคโล คมฺภีโร โหติ คมฺภีโรภาโส? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ปาสาทิกํ โหติ อภิกฺกนฺตํ ปฏิกฺกนฺตํ อาโลกิตํ วิโลกิตํ สมิญฺชิตํ ปสาริตํ สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารณํ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล คมฺภีโร โหติ คมฺภีโรภาโส. เสยฺยถาปิ โส อุทกรหโท คมฺภีโร คมฺภีโรภาโส, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. อิเม จตฺตาโร อุทกรหทูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. Thế nào là người sâu sắc và có vẻ sâu sắc? Ở đây, có hạng người mà việc đi tới, đi lui, nhìn thẳng, nhìn nghiêng, co tay, duỗi tay, việc mang y kép, bát, và y của người ấy là có vẻ trang nghiêm. Người ấy biết như thật rằng: ‘Đây là khổ,’... cho đến... ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ.’ Như vậy, người ấy là sâu sắc và có vẻ sâu sắc. Ví như hồ nước kia sâu sắc và có vẻ sâu sắc, người này cũng có ví dụ tương tự như thế. Bốn hạng người ví như hồ nước này đang có mặt, hiện hữu ở trên đời. ๑๖๒. ตตฺถ กตเม จตฺตาโร พลีพทฺทูปมา ปุคฺคลา? จตฺตาโร พลีพทฺทา – สกควจณฺโฑ โน ปรควจณฺโฑ, ปรควจณฺโฑ โน สกควจณฺโฑ, สกควจณฺโฑ จ ปรควจณฺโฑ จ, เนว สกควจณฺโฑ โน ปรควจณฺโฑ. เอวเมวํ จตฺตาโรเม พลีพทฺทูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? สกควจณฺโฑ โน ปรควจณฺโฑ, ปรควจณฺโฑ โน สกควจณฺโฑ, สกควจณฺโฑ จ ปรควจณฺโฑ จ, เนว สกควจณฺโฑ โน ปรควจณฺโฑ. 162. Trong các hạng người ấy, thế nào là bốn hạng người ví như con bò đực? Có bốn loại bò đực: hung dữ với đàn của mình, không hung dữ với đàn khác; hung dữ với đàn khác, không hung dữ với đàn của mình; hung dữ với đàn của mình và cũng hung dữ với đàn khác; không hung dữ với đàn của mình và cũng không hung dữ với đàn khác. Cũng tương tự như vậy, bốn hạng người ví như con bò đực này đang có mặt, hiện hữu ở trên đời. Thế nào là bốn hạng? Hung dữ với đàn của mình, không hung dữ với đàn khác; hung dữ với đàn khác, không hung dữ với đàn của mình; hung dữ với đàn của mình và cũng hung dữ với đàn khác; không hung dữ với đàn của mình và cũng không hung dữ với đàn khác. กถญฺจ ปุคฺคโล สกควจณฺโฑ โหติ โน ปรควจณฺโฑ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สกปริสํ อุพฺเพชิตา โหติ, โน ปรปริสํ. เอวํ ปุคฺคโล สกควจณฺโฑ โหติ โน ปรควจณฺโฑ. เสยฺยถาปิ โส พลีพทฺโท สกควจณฺโฑ โน ปรควจณฺโฑ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Thế nào là người hung dữ với đàn của mình, không hung dữ với đàn khác? Ở đây, có hạng người làm cho hội chúng của mình kinh sợ, nhưng không làm cho hội chúng của người khác. Như vậy, người ấy là hung dữ với đàn của mình, không hung dữ với đàn khác. Ví như con bò đực kia hung dữ với đàn của mình, không hung dữ với đàn khác, người này cũng có ví dụ tương tự như thế. กถญฺจ ปุคฺคโล ปรควจณฺโฑ โหติ โน สกควจณฺโฑ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปรปริสํ อุพฺเพชิตา โหติ, โน สกปริสํ. เอวํ ปุคฺคโล ปรควจณฺโฑ โหติ โน สกควจณฺโฑ. เสยฺยถาปิ โส พลีพทฺโท ปรควจณฺโฑ โน สกควจณฺโฑ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Thế nào là người hung dữ với đàn khác, không hung dữ với đàn của mình? Ở đây, có hạng người làm cho hội chúng của người khác kinh sợ, nhưng không làm cho hội chúng của mình. Như vậy, người ấy là hung dữ với đàn khác, không hung dữ với đàn của mình. Ví như con bò đực kia hung dữ với đàn khác, không hung dữ với đàn của mình, người này cũng có ví dụ tương tự như thế. กถญฺจ ปุคฺคโล สกควจณฺโฑ จ โหติ ปรควจณฺโฑ จ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สกปริสญฺจ อุพฺเพชิตา โหติ, ปรปริสญฺจ. เอวํ ปุคฺคโล [Pg.155] สกควจณฺโฑ จ โหติ ปรควจณฺโฑ จ. เสยฺยถาปิ โส พลีพทฺโท สกควจณฺโฑ จ ปรควจณฺโฑ จ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Thế nào là người vừa hung dữ với đàn của mình, vừa hung dữ với đàn khác? Ở đây, có hạng người làm cho hội chúng của mình kinh sợ và cũng làm cho hội chúng của người khác. Như vậy, người ấy là vừa hung dữ với đàn của mình, vừa hung dữ với đàn khác. Ví như con bò đực kia vừa hung dữ với đàn của mình, vừa hung dữ với đàn khác, người này cũng có ví dụ tương tự như thế. กถญฺจ ปุคฺคโล เนว สกควจณฺโฑ โหติ โน ปรควจณฺโฑ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล เนว สกปริสํ อุพฺเพชิตา โหติ โน ปรปริสํ. เอวํ ปุคฺคโล เนว สกควจณฺโฑ โหติ โน ปรควจณฺโฑ. เสยฺยถาปิ โส พลีพทฺโท เนว สกควจณฺโฑ โน ปรควจณฺโฑ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. อิเม จตฺตาโร พลีพทฺทูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. Thế nào là người không hung dữ với đàn của mình, cũng không hung dữ với đàn khác? Ở đây, có hạng người không làm cho hội chúng của mình kinh sợ, cũng không làm cho hội chúng của người khác. Như vậy, người ấy là không hung dữ với đàn của mình, cũng không hung dữ với đàn khác. Ví như con bò đực kia không hung dữ với đàn của mình, cũng không hung dữ với đàn khác, người này cũng có ví dụ tương tự như thế. Bốn hạng người ví như con bò đực này đang có mặt, hiện hữu ở trên đời. ๑๖๓. ตตฺถ กตเม จตฺตาโร อาสีวิสูปมา ปุคฺคลา? จตฺตาโร อาสีวิสา – อาคตวิโส โน โฆรวิโส, โฆรวิโส โน อาคตวิโส, อาคตวิโส จ โฆรวิโส จ, เนว อาคตวิโส โน โฆรวิโส. เอวเมวํ จตฺตาโรเม อาสีวิสูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? อาคตวิโส โน โฆรวิโส, โฆรวิโส โน อาคตวิโส, อาคตวิโส จ โฆรวิโส จ, เนว อาคตวิโส โน โฆรวิโส. 163. Trong các hạng người ấy, thế nào là bốn hạng người ví như loài rắn độc? Có bốn loại rắn độc: có nọc độc phát tác nhanh, không có nọc độc ghê gớm; có nọc độc ghê gớm, không có nọc độc phát tác nhanh; vừa có nọc độc phát tác nhanh, vừa có nọc độc ghê gớm; không có nọc độc phát tác nhanh, cũng không có nọc độc ghê gớm. Cũng tương tự như vậy, bốn hạng người ví như loài rắn độc này đang có mặt, hiện hữu ở trên đời. Thế nào là bốn hạng? Có nọc độc phát tác nhanh, không có nọc độc ghê gớm; có nọc độc ghê gớm, không có nọc độc phát tác nhanh; vừa có nọc độc phát tác nhanh, vừa có nọc độc ghê gớm; không có nọc độc phát tác nhanh, cũng không có nọc độc ghê gớm. กถญฺจ ปุคฺคโล อาคตวิโส โหติ โน โฆรวิโส? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ น จิรํ ทีฆรตฺตํ อนุเสติ. เอวํ ปุคฺคโล อาคตวิโส โหติ, โน โฆรวิโส. เสยฺยถาปิ โส อาสีวิโส อาคตวิโส โน โฆรวิโส, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Thế nào là người có nọc độc phát tác nhanh, không có nọc độc ghê gớm? Ở đây, có hạng người thường hay phẫn nộ. Và cơn phẫn nộ ấy của người ấy không tồn tại tiềm ẩn lâu dài. Như vậy, người ấy là có nọc độc phát tác nhanh, không có nọc độc ghê gớm. Ví như loài rắn độc kia có nọc độc phát tác nhanh, không có nọc độc ghê gớm, người này cũng có ví dụ tương tự như thế. กถญฺจ ปุคฺคโล โฆรวิโส โหติ โน อาคตวิโส? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล นเหว โข อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ จิรํ ทีฆรตฺตํ อนุเสติ. เอวํ ปุคฺคโล โฆรวิโส โหติ, โน อาคตวิโส. เสยฺยถาปิ โส อาสีวิโส โฆรวิโส โน อาคตวิโส, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Thế nào là người có nọc độc ghê gớm, không có nọc độc phát tác nhanh? Ở đây, có hạng người không thường hay phẫn nộ. Và cơn phẫn nộ ấy của người ấy tồn tại tiềm ẩn lâu dài. Như vậy, người ấy là có nọc độc ghê gớm, không có nọc độc phát tác nhanh. Ví như loài rắn độc kia có nọc độc ghê gớm, không có nọc độc phát tác nhanh, người này cũng có ví dụ tương tự như thế. กถญฺจ ปุคฺคโล อาคตวิโส จ โหติ โฆรวิโส จ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ จิรํ ทีฆรตฺตํ อนุเสติ. เอวํ ปุคฺคโล อาคตวิโส จ โหติ โฆรวิโส จ. เสยฺยถาปิ [Pg.156] โส อาสีวิโส อาคตวิโส จ โฆรวิโส จ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Thế nào là người vừa có nọc độc phát tác nhanh, vừa có nọc độc ghê gớm? Ở đây, có hạng người thường hay phẫn nộ. Và cơn phẫn nộ ấy của người ấy tồn tại tiềm ẩn lâu dài. Như vậy, người ấy là vừa có nọc độc phát tác nhanh, vừa có nọc độc ghê gớm. Ví như loài rắn độc kia vừa có nọc độc phát tác nhanh, vừa có nọc độc ghê gớm, người này cũng có ví dụ tương tự như thế. กถญฺจ ปุคฺคโล เนว อาคตวิโส โหติ โน โฆรวิโส? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล นเหว โข อภิณฺหํ กุชฺฌติ. โส จ ขฺวสฺส โกโธ น จิรํ ทีฆรตฺตํ อนุเสติ. เอวํ ปุคฺคโล เนว อาคตวิโส โหติ โน โฆรวิโส. เสยฺยถาปิ โส อาสีวิโส เนว อาคตวิโส โน โฆรวิโส, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. อิเม จตฺตาโร อาสีวิสูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. Thế nào là người không có nọc độc phát tác nhanh, cũng không có nọc độc ghê gớm? Ở đây, có hạng người không thường hay phẫn nộ. Và cơn phẫn nộ ấy của người ấy không tồn tại tiềm ẩn lâu dài. Như vậy, người ấy là không có nọc độc phát tác nhanh, cũng không có nọc độc ghê gớm. Ví như loài rắn độc kia không có nọc độc phát tác nhanh, cũng không có nọc độc ghê gớm, người này cũng có ví dụ tương tự như thế. Bốn hạng người ví như loài rắn độc này đang có mặt, hiện hữu ở trên đời. ๑๖๔. กถญฺจ ปุคฺคโล อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ทุปฺปฏิปนฺนานํ มิจฺฉาปฏิปนฺนานํ ติตฺถิยานํ ติตฺถิยสาวกานํ วณฺณํ ภาสติ – ‘‘สุปฺปฏิปนฺนา’’ อิติปิ, ‘‘สมฺมาปฏิปนฺนา’’ อิติปีติ. เอวํ ปุคฺคโล อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ. 164. Thế nào là người không thẩm xét, không thẩm tra, lại nói lời tán dương người không đáng tán dương? Ở đây, có người nói lời tán dương các người theo ngoại đạo và các đệ tử của người theo ngoại đạo là những người có thực hành xấu xa, có thực hành sai lầm rằng: ‘(Họ) là những người có thực hành tốt đẹp,’ ‘(Họ) là những người có thực hành đúng đắn.’ Như vậy là người không thẩm xét, không thẩm tra, lại nói lời tán dương người không đáng tán dương. กถญฺจ ปุคฺคโล อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สุปฺปฏิปนฺนานํ สมฺมาปฏิปนฺนานํ พุทฺธานํ พุทฺธสาวกานํ อวณฺณํ ภาสติ – ‘‘ทุปฺปฏิปนฺนา’’ อิติปิ, ‘‘มิจฺฉาปฏิปนฺนา’’ อิติปีติ. เอวํ ปุคฺคโล อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ. Thế nào là người không thẩm xét, không thẩm tra, lại nói lời không tán dương người đáng tán dương? Ở đây, có người nói lời không tán dương các vị Phật và các đệ tử của đức Phật là những người có thực hành tốt đẹp, có thực hành đúng đắn rằng: ‘(Họ) là những người có thực hành xấu xa,’ ‘(Họ) là những người có thực hành sai lầm.’ Như vậy là người không thẩm xét, không thẩm tra, lại nói lời không tán dương người đáng tán dương. กถญฺจ ปุคฺคโล อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํสิตา โหติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ทุปฺปฏิปทาย มิจฺฉาปฏิปทาย ปสาทํ ชเนติ – ‘‘สุปฺปฏิปทา’’ อิติปิ, ‘‘สมฺมาปฏิปทา’’ อิติปีติ. เอวํ ปุคฺคโล อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํสิตา โหติ. Thế nào là người không thẩm xét, không thẩm tra, lại thể hiện niềm tin ở nơi không đáng tin? Ở đây, có người sanh khởi niềm tin đối với sự thực hành xấu xa, sự thực hành sai lầm rằng: ‘(Đây) là sự thực hành tốt đẹp,’ ‘(Đây) là sự thực hành đúng đắn.’ Như vậy là người không thẩm xét, không thẩm tra, lại thể hiện niềm tin ở nơi không đáng tin. กถญฺจ ปุคฺคโล อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํสิตา โหติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สุปฺปฏิปทาย สมฺมาปฏิปทาย อปฺปสาทํ ชเนติ – ‘‘ทุปฺปฏิปทา’’ อิติปิ, ‘‘มิจฺฉาปฏิปทา’’ อิติปีติ. เอวํ ปุคฺคโล อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํสิตา โหติ. Thế nào là người không thẩm xét, không thẩm tra, lại thể hiện sự không tin ở nơi đáng tin? Ở đây, có người sanh khởi sự không tin đối với sự thực hành tốt đẹp, sự thực hành đúng đắn rằng: ‘(Đây) là sự thực hành xấu xa,’ ‘(Đây) là sự thực hành sai lầm.’ Như vậy là người không thẩm xét, không thẩm tra, lại thể hiện sự không tin ở nơi đáng tin. ๑๖๕. กถญฺจ [Pg.157] ปุคฺคโล อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ทุปฺปฏิปนฺนานํ มิจฺฉาปฏิปนฺนานํ ติตฺถิยานํ ติตฺถิยสาวกานํ อวณฺณํ ภาสติ – ‘‘ทุปฺปฏิปนฺนา’’ อิติปิ, ‘‘มิจฺฉาปฏิปนฺนา’’ อิติปีติ. เอวํ ปุคฺคโล อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ. 165. Thế nào là người sau khi thẩm xét, sau khi thẩm tra, lại nói lời không tán dương người không đáng tán dương? Ở đây, có người nói lời không tán dương các người theo ngoại đạo và các đệ tử của người theo ngoại đạo là những người có thực hành xấu xa, có thực hành sai lầm rằng: ‘(Họ) là những người có thực hành xấu xa,’ ‘(Họ) là những người có thực hành sai lầm.’ Như vậy là người sau khi thẩm xét, sau khi thẩm tra, lại nói lời không tán dương người không đáng tán dương. กถญฺจ ปุคฺคโล อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สุปฺปฏิปนฺนานํ สมฺมาปฏิปนฺนานํ พุทฺธานํ พุทฺธสาวกานํ วณฺณํ ภาสติ – ‘‘สุปฺปฏิปนฺนา’’ อิติปิ, ‘‘สมฺมาปฏิปนฺนา’’ อิติปีติ. เอวํ ปุคฺคโล อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ. Thế nào là người sau khi thẩm xét, sau khi thẩm tra, lại nói lời tán dương người đáng tán dương? Ở đây, có người nói lời tán dương các vị Phật và các đệ tử của đức Phật là những người có thực hành tốt đẹp, có thực hành đúng đắn rằng: ‘(Họ) là những người có thực hành tốt đẹp,’ ‘(Họ) là những người có thực hành đúng đắn.’ Như vậy là người sau khi thẩm xét, sau khi thẩm tra, lại nói lời tán dương người đáng tán dương. กถญฺจ ปุคฺคโล อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํสิตา โหติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ทุปฺปฏิปทาย มิจฺฉาปฏิปทาย อปฺปสาทํ ชเนติ – ‘‘ทุปฺปฏิปทา’’ อิติปิ, ‘‘มิจฺฉาปฏิปทา’’ อิติปีติ. เอวํ ปุคฺคโล อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา อปฺปสาทนีเย ฐาเน อปฺปสาทํ อุปทํสิตา โหติ. Thế nào là người sau khi thẩm xét, sau khi thẩm tra, lại thể hiện sự không tin ở nơi không đáng tin? Ở đây, có người sanh khởi sự không tin đối với sự thực hành xấu xa, sự thực hành sai lầm rằng: ‘(Đây) là sự thực hành xấu xa,’ ‘(Đây) là sự thực hành sai lầm.’ Như vậy là người sau khi thẩm xét, sau khi thẩm tra, lại thể hiện sự không tin ở nơi không đáng tin. กถญฺจ ปุคฺคโล อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํสิตา โหติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สุปฺปฏิปทาย สมฺมาปฏิปทาย ปสาทํ ชเนติ – ‘‘สุปฺปฏิปทา’’ อิติปิ, ‘‘สมฺมาปฏิปทา’’ อิติปีติ. เอวํ ปุคฺคโล อนุวิจฺจ ปริโยคาเหตฺวา ปสาทนีเย ฐาเน ปสาทํ อุปทํสิตา โหติ. Thế nào là người sau khi thẩm xét, sau khi thẩm tra, lại thể hiện niềm tin ở nơi đáng tin? Ở đây, có người sanh khởi niềm tin đối với sự thực hành tốt đẹp, sự thực hành đúng đắn rằng: ‘(Đây) là sự thực hành tốt đẹp,’ ‘(Đây) là sự thực hành đúng đắn.’ Như vậy là người sau khi thẩm xét, sau khi thẩm tra, lại thể hiện niềm tin ở nơi đáng tin. ๑๖๖. กถญฺจ ปุคฺคโล อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โน จ โข วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล วณฺโณปิ สํวิชฺชติ อวณฺโณปิ สํวิชฺชติ. โย ตตฺถ อวณฺโณ ตํ ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โย ตตฺถ วณฺโณ ตํ น ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน. เอวํ ปุคฺคโล อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โน จ โข วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน. 166. Thế nào là người nói lời không tán dương về người không đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời; nhưng lại không nói lời tán dương về người đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời? Ở đây, có người vừa có điều đáng tán dương, vừa có điều không đáng tán dương. Ở đó, điều gì không đáng tán dương thì người ấy nói ra, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời; còn điều gì đáng tán dương thì người ấy không nói ra, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời. Như vậy là người nói lời không tán dương về người không đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời; nhưng lại không nói lời tán dương về người đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời. กถญฺจ ปุคฺคโล วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โน จ โข อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล วณฺโณปิ สํวิชฺชติ อวณฺโณปิ สํวิชฺชติ[Pg.158]. โย ตตฺถ วณฺโณ ตํ ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โย ตตฺถ อวณฺโณ ตํ น ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน. เอวํ ปุคฺคโล วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โน จ โข อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน. Thế nào là người nói lời tán dương về người đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời; nhưng lại không nói lời không tán dương về người không đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời? Ở đây, có người vừa có điều đáng tán dương, vừa có điều không đáng tán dương. Ở đó, điều gì đáng tán dương thì người ấy nói ra, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời; còn điều gì không đáng tán dương thì người ấy không nói ra, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời. Như vậy là người nói lời tán dương về người đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời; nhưng lại không nói lời không tán dương về người không đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời. กถญฺจ ปุคฺคโล อวณฺณารหสฺส จ อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, วณฺณารหสฺส จ วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล วณฺโณปิ สํวิชฺชติ อวณฺโณปิ สํวิชฺชติ. โย ตตฺถ อวณฺโณ ตํ ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โยปิ ตตฺถ วณฺโณ ตมฺปิ ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน. ตตฺร กาลญฺญู โหติ ตสฺส ปญฺหสฺส เวยฺยากรณาย. เอวํ ปุคฺคโล อวณฺณารหสฺส จ อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, วณฺณารหสฺส จ วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน. Thế nào là người nói lời không tán dương về người không đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời; và nói lời tán dương về người đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời? Ở đây, có người vừa có điều đáng tán dương, vừa có điều không đáng tán dương. Ở đó, điều gì không đáng tán dương thì người ấy nói ra, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời; và điều gì đáng tán dương thì người ấy cũng nói ra, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời. Về việc ấy, vị ấy là người biết thời để trả lời cho câu hỏi ấy. Như vậy là người nói lời không tán dương về người không đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời; và nói lời tán dương về người đáng tán dương, đúng sự thật, đúng sự việc, đúng thời. กถญฺจ ปุคฺคโล เนว อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โนปิ วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล วณฺโณปิ สํวิชฺชติ อวณฺโณปิ สํวิชฺชติ. โย ตตฺถ อวณฺโณ ตํ น ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โยปิ ตตฺถ วณฺโณ ตมฺปิ น ภณติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน. อุเปกฺขโก วิหรติ สโต สมฺปชาโน. เอวํ ปุคฺคโล เนว อวณฺณารหสฺส อวณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน, โนปิ วณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหติ ภูตํ ตจฺฉํ กาเลน. Thế nào là người không nói lên sự không đáng tán dương của người đáng bị không tán dương, đúng sự thật, đúng thực tại, đúng thời; và cũng không nói lên sự đáng tán dương của người đáng được tán dương, đúng sự thật, đúng thực tại, đúng thời? Này, có người vừa có điều đáng tán dương, vừa có điều không đáng tán dương. Về điều không đáng tán dương, vị ấy không nói lên đúng sự thật, đúng thực tại, đúng thời; và về điều đáng tán dương, vị ấy cũng không nói lên đúng sự thật, đúng thực tại, đúng thời. Vị ấy sống xả, chánh niệm, tỉnh giác. Như vậy là người không nói lên sự không đáng tán dương của người đáng bị không tán dương, đúng sự thật, đúng thực tại, đúng thời; và cũng không nói lên sự đáng tán dương của người đáng được tán dương, đúng sự thật, đúng thực tại, đúng thời. ๑๖๗. กตโม จ ปุคฺคโล อุฏฺฐานผลูปชีวี โน ปุญฺญผลูปชีวี? ยสฺส ปุคฺคลสฺส อุฏฺฐหโต ฆฏโต วายมโต อาชีโว อภินิพฺพตฺตติ, โน ปุญฺญโต – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อุฏฺฐานผลูปชีวี, โน ปุญฺญผลูปชีวี’’. 167. Thế nào là người sống bằng kết quả của sự nỗ lực, không sống bằng kết quả của phước báu? Người nào có sinh kế phát sanh do sự phấn đấu, do sự cố gắng, do sự nỗ lực, chứ không phải do phước báu – người này được gọi là ‘người sống bằng kết quả của sự nỗ lực, không sống bằng kết quả của phước báu’. กตโม จ ปุคฺคโล ปุญฺญผลูปชีวี โน อุฏฺฐานผลูปชีวี? ปรนิมฺมิตวสวตฺตี เทเว อุปาทาย ตตูปริ เทวา ปุญฺญผลูปชีวิโน น อุฏฺฐานผลูปชีวิโน. Thế nào là người sống bằng kết quả của phước báu, không sống bằng kết quả của sự nỗ lực? Kể từ chư Thiên ở cõi Tha Hóa Tự Tại trở lên, chư Thiên sống bằng kết quả của phước báu, không sống bằng kết quả của sự nỗ lực. กตโม [Pg.159] จ ปุคฺคโล อุฏฺฐานผลูปชีวี จ ปุญฺญผลูปชีวี จ? ยสฺส ปุคฺคลสฺส อุฏฺฐหโต ฆฏโต วายมโต อาชีโว อภินิพฺพตฺตติ ปุญฺญโต จ – อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อุฏฺฐานผลูปชีวี จ ปุญฺญผลูปชีวี จ’’. Thế nào là người vừa sống bằng kết quả của sự nỗ lực, vừa sống bằng kết quả của phước báu? Người nào có sinh kế phát sanh do sự phấn đấu, do sự cố gắng, do sự nỗ lực, và cũng do phước báu – người này được gọi là ‘người vừa sống bằng kết quả của sự nỗ lực, vừa sống bằng kết quả của phước báu’. กตโม จ ปุคฺคโล เนว อุฏฺฐานผลูปชีวี โน ปุญฺญผลูปชีวี? เนรยิกา เนว อุฏฺฐานผลูปชีวิโน โน ปุญฺญผลูปชีวิโน. Thế nào là người không sống bằng kết quả của sự nỗ lực, cũng không sống bằng kết quả của phước báu? Các chúng sanh ở địa ngục không sống bằng kết quả của sự nỗ lực, cũng không sống bằng kết quả của phước báu. ๑๖๘. กถญฺจ ปุคฺคโล ตโม โหติ ตมปรายโน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล นีเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ – จณฺฑาลกุเล วา เนสาทกุเล วา เวนกุเล วา รถการกุเล วา ปุกฺกุสกุเล วา ทลิทฺเท อปฺปนฺนปานโภชเน กสิรวุตฺติเก, ยตฺถ กสิเรน ฆาสจฺฉาโท ลพฺภติ. โส จ โหติ ทุพฺพณฺโณ ทุทฺทสิโก โอโกฏิมโก พหฺวาพาโธ กาโณ วา กุณี วา ขญฺโช วา ปกฺขหโต วา, น ลาภี อนฺนสฺส ปานสฺส วตฺถสฺส ยานสฺส มาลาคนฺธวิเลปนสฺส เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. เอวํ ปุคฺคโล ตโม โหติ ตมปรายโน. 168. Thế nào là người từ bóng tối đi vào bóng tối? Này, có người sanh vào gia đình hạ tiện – hoặc gia đình của người Chiên-đà-la, hoặc gia đình của người thợ săn, hoặc gia đình của người đan tre, hoặc gia đình của người đóng xe, hoặc gia đình của người đổ rác, trong cảnh nghèo khó, ít thức ăn thức uống, sinh kế khó khăn, nơi mà thức ăn và y phục kiếm được một cách chật vật. Và người ấy có dung sắc xấu xí, khó nhìn, thấp lùn, nhiều bệnh tật, hoặc bị chột, hoặc bị què tay, hoặc bị gù, hoặc bị bại liệt, không được ăn, uống, vải mặc, xe cộ, vòng hoa, hương liệu, phấn sáp, giường nằm, trú xứ, đèn đuốc. Người ấy thực hành tà hạnh về thân, thực hành tà hạnh về lời, thực hành tà hạnh về ý. Sau khi thực hành tà hạnh về thân, tà hạnh về lời, tà hạnh về ý, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Như vậy là người từ bóng tối đi vào bóng tối. กถญฺจ ปุคฺคโล ตโม โหติ โชติปรายโน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล นีเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ – จณฺฑาลกุเล วา เนสาทกุเล วา เวนกุเล วา รถการกุเล วา ปุกฺกุสกุเล วา ทลิทฺเท อปฺปนฺนปานโภชเน กสิรวุตฺติเก, ยตฺถ กสิเรน ฆาสจฺฉาโท ลพฺภติ. โส จ โหติ ทุพฺพณฺโณ ทุทฺทสิโก โอโกฏิมโก พหฺวาพาโธ กาโณ วา กุณี วา ขญฺโช วา ปกฺขหโต วา, น ลาภี อนฺนสฺส ปานสฺส วตฺถสฺส ยานสฺส มาลาคนฺธวิเลปนสฺส เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส กาเยน สุจริตํ จรติ, วาจาย สุจริตํ จรติ, มนสา สุจริตํ จรติ. โส กาเยน สุจริตํ จริตฺวา วาจาย สุจริตํ จริตฺวา มนสา สุจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. เอวํ ปุคฺคโล ตโม โหติ โชติปรายโน. Thế nào là người từ bóng tối đi vào ánh sáng? Này, có người sanh vào gia đình hạ tiện – hoặc gia đình của người Chiên-đà-la, hoặc gia đình của người thợ săn, hoặc gia đình của người đan tre, hoặc gia đình của người đóng xe, hoặc gia đình của người đổ rác, trong cảnh nghèo khó, ít thức ăn thức uống, sinh kế khó khăn, nơi mà thức ăn và y phục kiếm được một cách chật vật. Và người ấy có dung sắc xấu xí, khó nhìn, thấp lùn, nhiều bệnh tật, hoặc bị chột, hoặc bị què tay, hoặc bị gù, hoặc bị bại liệt, không được ăn, uống, vải mặc, xe cộ, vòng hoa, hương liệu, phấn sáp, giường nằm, trú xứ, đèn đuốc. Người ấy thực hành thiện hạnh về thân, thực hành thiện hạnh về lời, thực hành thiện hạnh về ý. Sau khi thực hành thiện hạnh về thân, thiện hạnh về lời, thiện hạnh về ý, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, thiên giới. Như vậy là người từ bóng tối đi vào ánh sáng. กถญฺจ ปุคฺคโล โชติ โหติ ตมปรายโน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อุจฺเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ – ขตฺติยมหาสาลกุเล วา พฺราหฺมณมหาสาลกุเล [Pg.160] วา คหปติมหาสาลกุเล วา อฑฺเฒ มหทฺธเน มหาโภเค ปหูตชาตรูปรชเต ปหูตวิตฺตูปกรเณ ปหูตธนธญฺเญ. โส จ โหติ อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต, ลาภี อนฺนสฺส ปานสฺส วตฺถสฺส ยานสฺส มาลาคนฺธวิเลปนสฺส เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ, วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ, มนสา ทุจฺจริตํ จรติ. โส กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺชติ. เอวํ ปุคฺคโล โชติ โหติ ตมปรายโน. Thế nào là người từ ánh sáng đi vào bóng tối? Này, có người sanh vào gia đình cao quý – hoặc gia đình Sát-đế-lỵ đại phú, hoặc gia đình Bà-la-môn đại phú, hoặc gia đình gia chủ đại phú, giàu có, nhiều của cải, nhiều tài sản, nhiều vàng bạc, nhiều vật dụng, nhiều tiền của và ngũ cốc. Và người ấy có dung sắc xinh đẹp, đáng nhìn, đáng mến, sở hữu vẻ đẹp tuyệt vời, được ăn, uống, vải mặc, xe cộ, vòng hoa, hương liệu, phấn sáp, giường nằm, trú xứ, đèn đuốc. Người ấy thực hành tà hạnh về thân, thực hành tà hạnh về lời, thực hành tà hạnh về ý. Sau khi thực hành tà hạnh về thân, tà hạnh về lời, tà hạnh về ý, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Như vậy là người từ ánh sáng đi vào bóng tối. กถญฺจ ปุคฺคโล โชติ โหติ โชติปรายโน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อุจฺเจ กุเล ปจฺจาชาโต โหติ – ขตฺติยมหาสาลกุเล วา พฺราหฺมณมหาสาลกุเล วา คหปติมหาสาลกุเล วา อฑฺเฒ มหทฺธเน มหาโภเค ปหูตชาตรูปรชเต ปหูตวิตฺตูปกรเณ ปหูตธนธญฺเญ. โส จ โหติ อภิรูโป ทสฺสนีโย ปาสาทิโก ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคโต, ลาภี อนฺนสฺส ปานสฺส วตฺถสฺส ยานสฺส มาลาคนฺธวิเลปนสฺส เสยฺยาวสถปทีเปยฺยสฺส. โส กาเยน สุจริตํ จรติ, วาจาย สุจริตํ จรติ, มนสา สุจริตํ จรติ. โส กาเยน สุจริตํ จริตฺวา วาจาย สุจริตํ จริตฺวา มนสา สุจริตํ จริตฺวา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺชติ. เอวํ ปุคฺคโล โชติ โหติ โชติปรายโน. Thế nào là người từ ánh sáng đi vào ánh sáng? Này, có người sanh vào gia đình cao quý – hoặc gia đình Sát-đế-lỵ đại phú, hoặc gia đình Bà-la-môn đại phú, hoặc gia đình gia chủ đại phú, giàu có, nhiều của cải, nhiều tài sản, nhiều vàng bạc, nhiều vật dụng, nhiều tiền của và ngũ cốc. Và người ấy có dung sắc xinh đẹp, đáng nhìn, đáng mến, sở hữu vẻ đẹp tuyệt vời, được ăn, uống, vải mặc, xe cộ, vòng hoa, hương liệu, phấn sáp, giường nằm, trú xứ, đèn đuốc. Người ấy thực hành thiện hạnh về thân, thực hành thiện hạnh về lời, thực hành thiện hạnh về ý. Sau khi thực hành thiện hạnh về thân, thiện hạnh về lời, thiện hạnh về ý, sau khi thân hoại mạng chung, người ấy sanh vào thiện thú, thiên giới. Như vậy là người từ ánh sáng đi vào ánh sáng. ๑๖๙. กถญฺจ ปุคฺคโล โอณโตณโต โหติ…เป… เอวํ ปุคฺคโล โอณโตณโต โหติ. 169. Thế nào là người từ thấp kém đến thấp kém? …đến… Như vậy là người từ thấp kém đến thấp kém. กถญฺจ ปุคฺคโล โอณตุณฺณโต โหติ…เป… เอวํ ปุคฺคโล โอณตุณฺณโต โหติ. Và thế nào là hạng người từ thấp hướng đến cao? ... Như vậy là hạng người từ thấp hướng đến cao. กถญฺจ ปุคฺคโล อุณฺณโตณโต โหติ…เป… เอวํ ปุคฺคโล อุณฺณโตณโต โหติ. Và thế nào là hạng người từ cao hướng đến thấp? ... Như vậy là hạng người từ cao hướng đến thấp. กถญฺจ ปุคฺคโล อุณฺณตุณฺณโต โหติ…เป… เอวํ ปุคฺคโล อุณฺณตุณฺณโต โหติ. Và thế nào là hạng người từ cao hướng đến cao? ... Như vậy là hạng người từ cao hướng đến cao. ๑๗๐. ตตฺถ [Pg.161] กตเม จตฺตาโร รุกฺขูปมา ปุคฺคลา? จตฺตาโร รุกฺขา – เผคฺคุ สารปริวาโร, สาโร เผคฺคุปริวาโร, เผคฺคุ เผคฺคุปริวาโร, สาโร สารปริวาโร. เอวเมวํ จตฺตาโรเม รุกฺขูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม จตฺตาโร? เผคฺคุ สารปริวาโร, สาโร เผคฺคุปริวาโร, เผคฺคุ เผคฺคุปริวาโร, สาโร สารปริวาโร. 170. Ở đây, thế nào là bốn hạng người ví như cây? Có bốn loại cây: cây giác được bao quanh bởi cây lõi, cây lõi được bao quanh bởi cây giác, cây giác được bao quanh bởi cây giác, và cây lõi được bao quanh bởi cây lõi. Cũng thế ấy, có bốn hạng người này ví như cây đang hiện hữu, có mặt ở trên đời. Thế nào là bốn? Hạng người ví như cây giác được bao quanh bởi cây lõi, hạng người ví như cây lõi được bao quanh bởi cây giác, hạng người ví như cây giác được bao quanh bởi cây giác, và hạng người ví như cây lõi được bao quanh bởi cây lõi. กถญฺจ ปุคฺคโล เผคฺคุ โหติ สารปริวาโร? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ทุสฺสีโล โหติ ปาปธมฺโม, ปริสา จ ขฺวสฺส โหติ สีลวตี กลฺยาณธมฺมา. เอวํ ปุคฺคโล เผคฺคุ โหติ สารปริวาโร. เสยฺยถาปิ โส รุกฺโข เผคฺคุ สารปริวาโร, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Và thế nào là hạng người giác được bao quanh bởi lõi? Ở đây, có hạng người ác giới, theo ác pháp; nhưng hội chúng của vị ấy có giới hạnh, theo thiện pháp. Như vậy là hạng người giác được bao quanh bởi lõi. Ví như cây kia là cây giác được bao quanh bởi cây lõi, hạng người này cũng tương tự như thế. กถญฺจ ปุคฺคโล สาโร โหติ เผคฺคุปริวาโร? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม, ปริสา จ ขฺวสฺส โหติ ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา. เอวํ ปุคฺคโล สาโร โหติ เผคฺคุปริวาโร. เสยฺยถาปิ โส รุกฺโข สาโร เผคฺคุปริวาโร, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Và thế nào là hạng người lõi được bao quanh bởi giác? Ở đây, có hạng người có giới hạnh, theo thiện pháp; nhưng hội chúng của vị ấy ác giới, theo ác pháp. Như vậy là hạng người lõi được bao quanh bởi giác. Ví như cây kia là cây lõi được bao quanh bởi cây giác, hạng người này cũng tương tự như thế. กถญฺจ ปุคฺคโล เผคฺคุ โหติ เผคฺคุปริวาโร? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ทุสฺสีโล โหติ ปาปธมฺโม, ปริสาปิสฺส โหติ ทุสฺสีลา ปาปธมฺมา. เอวํ ปุคฺคโล เผคฺคุ โหติ เผคฺคุปริวาโร. เสยฺยถาปิ โส รุกฺโข เผคฺคุ เผคฺคุปริวาโร, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. Và thế nào là hạng người giác được bao quanh bởi giác? Ở đây, có hạng người ác giới, theo ác pháp; và hội chúng của vị ấy cũng ác giới, theo ác pháp. Như vậy là hạng người giác được bao quanh bởi giác. Ví như cây kia là cây giác được bao quanh bởi cây giác, hạng người này cũng tương tự như thế. กถญฺจ ปุคฺคโล สาโร โหติ สารปริวาโร? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สีลวา โหติ กลฺยาณธมฺโม, ปริสาปิสฺส โหติ สีลวตี กลฺยาณธมฺมา. เอวํ ปุคฺคโล สาโร โหติ สารปริวาโร. เสยฺยถาปิ โส รุกฺโข สาโร สารปริวาโร, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. อิเม จตฺตาโร รุกฺขูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. Và thế nào là hạng người lõi được bao quanh bởi lõi? Ở đây, có hạng người có giới hạnh, theo thiện pháp; và hội chúng của vị ấy cũng có giới hạnh, theo thiện pháp. Như vậy là hạng người lõi được bao quanh bởi lõi. Ví như cây kia là cây lõi được bao quanh bởi cây lõi, hạng người này cũng tương tự như thế. Bốn hạng người này ví như cây đang hiện hữu, có mặt ở trên đời. ๑๗๑. กตโม จ ปุคฺคโล รูปปฺปมาโณ รูปปฺปสนฺโน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อาโรหํ วา ปสฺสิตฺวา ปริณาหํ วา ปสฺสิตฺวา สณฺฐานํ วา ปสฺสิตฺวา ปาริปูรึ วา ปสฺสิตฺวา ตตฺถ ปมาณํ คเหตฺวา ปสาทํ ชเนติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล รูปปฺปมาโณ รูปปฺปสนฺโน. 171. Và thế nào là hạng người lấy sắc làm thước đo, có niềm tin nơi sắc? Ở đây, có hạng người sau khi thấy chiều cao, hoặc thấy bề ngang, hoặc thấy hình dáng, hoặc thấy sự đầy đặn, liền lấy đó làm thước đo và phát sinh niềm tin. Đây được gọi là hạng người lấy sắc làm thước đo, có niềm tin nơi sắc. กตโม [Pg.162] จ ปุคฺคโล โฆสปฺปมาโณ โฆสปฺปสนฺโน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปรวณฺณนาย ปรโถมนาย ปรปสํสนาย ปรวณฺณหาริกาย ตตฺถ ปมาณํ คเหตฺวา ปสาทํ ชเนติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล โฆสปฺปมาโณ โฆสปฺปสนฺโน. Và thế nào là hạng người lấy tiếng tăm làm thước đo, có niềm tin nơi tiếng tăm? Ở đây, có hạng người do sự tán dương của người khác, do sự ca tụng của người khác, do sự khen ngợi của người khác, do sự truyền tụng đức hạnh của người khác, liền lấy đó làm thước đo và phát sinh niềm tin. Đây được gọi là hạng người lấy tiếng tăm làm thước đo, có niềm tin nơi tiếng tăm. ๑๗๒. กตโม จ ปุคฺคโล ลูขปฺปมาโณ ลูขปฺปสนฺโน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล จีวรลูขํ วา ปสฺสิตฺวา ปตฺตลูขํ วา ปสฺสิตฺวา เสนาสนลูขํ วา ปสฺสิตฺวา วิวิธํ วา ทุกฺกรการิกํ ปสฺสิตฺวา ตตฺถ ปมาณํ คเหตฺวา ปสาทํ ชเนติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ลูขปฺปมาโณ ลูขปฺปสนฺโน. 172. Và thế nào là hạng người lấy sự khổ hạnh làm thước đo, có niềm tin nơi sự khổ hạnh? Ở đây, có hạng người sau khi thấy sự thô sơ của y, hoặc thấy sự thô sơ của bát, hoặc thấy sự thô sơ của chỗ ở, hoặc thấy các hạnh khổ hạnh khó làm khác nhau, liền lấy đó làm thước đo và phát sinh niềm tin. Đây được gọi là hạng người lấy sự khổ hạnh làm thước đo, có niềm tin nơi sự khổ hạnh. กตโม จ ปุคฺคโล ธมฺมปฺปมาโณ ธมฺมปฺปสนฺโน? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สีลํ วา ปสฺสิตฺวา สมาธึ วา ปสฺสิตฺวา ปญฺญํ วา ปสฺสิตฺวา ตตฺถ ปมาณํ คเหตฺวา ปสาทํ ชเนติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ธมฺมปฺปมาโณ ธมฺมปฺปสนฺโน. Và thế nào là hạng người lấy Pháp làm thước đo, có niềm tin nơi Pháp? Ở đây, có hạng người sau khi thấy giới, hoặc thấy định, hoặc thấy tuệ, liền lấy đó làm thước đo và phát sinh niềm tin. Đây được gọi là hạng người lấy Pháp làm thước đo, có niềm tin nơi Pháp. ๑๗๓. กถญฺจ ปุคฺคโล อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ โน ปรหิตาย? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนา สีลสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ สีลสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ สมาธิสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ ปญฺญาสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ วิมุตฺติสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทาย สมาทเปติ. เอวํ ปุคฺคโล อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ โน ปรหิตาย. 173. Và thế nào là hạng người thực hành vì lợi ích cho bản thân, không vì lợi ích cho người khác? Ở đây, có hạng người tự mình đầy đủ giới hạnh, nhưng không khuyến khích người khác đầy đủ giới hạnh; tự mình đầy đủ định, nhưng không khuyến khích người khác đầy đủ định; tự mình đầy đủ tuệ, nhưng không khuyến khích người khác đầy đủ tuệ; tự mình đầy đủ giải thoát, nhưng không khuyến khích người khác đầy đủ giải thoát; tự mình đầy đủ giải thoát tri kiến, nhưng không khuyến khích người khác đầy đủ giải thoát tri kiến. Như vậy là hạng người thực hành vì lợi ích cho bản thân, không vì lợi ích cho người khác. กถญฺจ ปุคฺคโล ปรหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ โน อตฺตหิตาย? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนา น สีลสมฺปนฺโน โหติ, ปรํ สีลสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, ปรํ สมาธิสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, ปรํ ปญฺญาสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, ปรํ วิมุตฺติสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, ปรํ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทาย สมาทเปติ. เอวํ ปุคฺคโล ปรหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ โน อตฺตหิตาย. Và thế nào là hạng người thực hành vì lợi ích cho người khác, không vì lợi ích cho bản thân? Ở đây, có hạng người tự mình không đầy đủ giới hạnh, nhưng khuyến khích người khác đầy đủ giới hạnh; tự mình không đầy đủ định, nhưng khuyến khích người khác đầy đủ định; tự mình không đầy đủ tuệ, nhưng khuyến khích người khác đầy đủ tuệ; tự mình không đầy đủ giải thoát, nhưng khuyến khích người khác đầy đủ giải thoát; tự mình không đầy đủ giải thoát tri kiến, nhưng khuyến khích người khác đầy đủ giải thoát tri kiến. Như vậy là hạng người thực hành vì lợi ích cho người khác, không vì lợi ích cho bản thân. กถญฺจ [Pg.163] ปุคฺคโล อตฺตหิตาย เจว ปฏิปนฺโน โหติ ปรหิตาย จ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนา จ สีลสมฺปนฺโน โหติ, ปรญฺจ สีลสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, ปรญฺจ สมาธิสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, ปรญฺจ ปญฺญาสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, ปรญฺจ วิมุตฺติสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา จ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, ปรญฺจ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทาย สมาทเปติ. เอวํ ปุคฺคโล อตฺตหิตาย เจว ปฏิปนฺโน โหติ ปรหิตาย จ. Và thế nào là hạng người thực hành vì lợi ích cho bản thân và vì lợi ích cho người khác? Ở đây, có hạng người tự mình đầy đủ giới hạnh và khuyến khích người khác đầy đủ giới hạnh; tự mình đầy đủ định và khuyến khích người khác đầy đủ định; tự mình đầy đủ tuệ và khuyến khích người khác đầy đủ tuệ; tự mình đầy đủ giải thoát và khuyến khích người khác đầy đủ giải thoát; tự mình đầy đủ giải thoát tri kiến và khuyến khích người khác đầy đủ giải thoát tri kiến. Như vậy là hạng người thực hành vì lợi ích cho bản thân và vì lợi ích cho người khác. กถญฺจ ปุคฺคโล เนว อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ โน ปรหิตาย? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อตฺตนา น สีลสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ สีลสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น สมาธิสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ สมาธิสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น ปญฺญาสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ ปญฺญาสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น วิมุตฺติสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ วิมุตฺติสมฺปทาย สมาทเปติ; อตฺตนา น วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปนฺโน โหติ, โน ปรํ วิมุตฺติญาณทสฺสนสมฺปทาย สมาทเปติ. เอวํ ปุคฺคโล เนว อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน โหติ โน ปรหิตาย. Và thế nào là hạng người không thực hành vì lợi ích cho mình, cũng không vì lợi ích cho người khác? Ở đây, có hạng người tự mình không thành tựu giới hạnh, cũng không khuyến khích người khác thành tựu giới hạnh; tự mình không thành tựu thiền định, cũng không khuyến khích người khác thành tựu thiền định; tự mình không thành tựu trí tuệ, cũng không khuyến khích người khác thành tựu trí tuệ; tự mình không thành tựu giải thoát, cũng không khuyến khích người khác thành tựu giải thoát; tự mình không thành tựu giải thoát tri kiến, cũng không khuyến khích người khác thành tựu giải thoát tri kiến. Như vậy là hạng người không thực hành vì lợi ích cho mình, cũng không vì lợi ích cho người khác. ๑๗๔. กถญฺจ ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป โหติ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อเจลโก โหติ มุตฺตาจาโร หตฺถาปเลขโน, นเอหิภทฺทนฺติโก นติฏฺฐภทฺทนฺติโก นาภิหฏํ น อุทฺทิสฺสกตํ น นิมนฺตนํ สาทิยติ, โส น กุมฺภิมุขา ปฏิคฺคณฺหาติ น กโฬปิมุขา ปฏิคฺคณฺหาติ, น เอฬกมนฺตรํ น ทณฺฑมนฺตรํ น มุสลมนฺตรํ น ทฺวินฺนํ ภุญฺชมานานํ น คพฺภินิยา น ปายมานาย น ปุริสนฺตรคตาย, น สงฺกิตฺตีสุ น ยตฺถ สา อุปฏฺฐิโต โหติ น ยตฺถ มกฺขิกา สณฺฑสณฺฑจารินี, น มจฺฉํ น มํสํ น สุรํ น เมรยํ น ถุโสทกํ ปิวติ. โส เอกาคาริโก วา โหติ เอกาโลปิโก, ทฺวาคาริโก วา โหติ ทฺวาโลปิโก…เป… สตฺตาคาริโก วา โหติ สตฺตาโลปิโก; เอกิสฺสาปิ ทตฺติยา ยาเปติ, ทฺวีหิปิ ทตฺตีหิ ยาเปติ…เป… สตฺตหิปิ ทตฺตีหิ ยาเปติ; เอกาหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ, ทฺวีหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ…เป… สตฺตาหิกมฺปิ อาหารํ อาหาเรติ. อิติ เอวรูปํ [Pg.164] อฑฺฒมาสิกมฺปิ ปริยายภตฺตโภชนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. โส สากภกฺโข วา โหติ สามากภกฺโข วา โหติ นีวารภกฺโข วา โหติ ททฺทุลภกฺโข วา โหติ หฏภกฺโข วา โหติ กณภกฺโข วา โหติ อาจามภกฺโข วา โหติ ปิญฺญากภกฺโข วา โหติ ติณภกฺโข วา โหติ โคมยภกฺโข วา โหติ, วนมูลผลาหาโร ยาเปติ ปวตฺตผลโภชี. โส สาณานิปิ ธาเรติ มสาณานิปิ ธาเรติ ฉวทุสฺสานิปิ ธาเรติ ปํสุกูลานิปิ ธาเรติ ติรีฏานิปิ ธาเรติ อชินมฺปิ ธาเรติ อชินกฺขิปมฺปิ ธาเรติ กุสจีรมฺปิ ธาเรติ วากจีรมฺปิ ธาเรติ ผลกจีรมฺปิ ธาเรติ เกสกมฺพลมฺปิ ธาเรติ วาฬกมฺพลมฺปิ ธาเรติ อุลูกปกฺขมฺปิ ธาเรติ, เกสมสฺสุโลจโกปิ โหติ เกสมสฺสุโลจนานุโยคมนุยุตฺโต, อุพฺภฏฺฐโกปิ โหติ อาสนปฏิกฺขิตฺโต, อุกฺกุฏิโกปิ โหติ อุกฺกุฏิกปฺปธานมนุยุตฺโต, กณฺฏกาปสฺสยิโกปิ โหติ กณฺฏกาปสฺสเย เสยฺยํ กปฺเปติ, สายตติยกมฺปิ อุทโกโรหนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. อิติ เอวรูปํ อเนกวิหิตํ กายสฺส อาตาปนปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต วิหรติ. เอวํ ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป โหติ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. 174. Và thế nào là hạng người tự hành khổ, chuyên tâm vào việc hành hạ bản thân? Ở đây, có hạng người sống lõa thể, không theo quy tắc, liếm tay cho sạch, không nhận lời mời 'xin mời đến', không nhận lời mời 'xin hãy đứng lại', không chấp nhận vật thực mang đến, không chấp nhận vật thực làm riêng cho mình, không chấp nhận lời mời. Vị ấy không nhận vật thực từ miệng ghè, không nhận vật thực từ miệng nồi, không nhận vật thực được cho qua ngưỡng cửa, qua cây gậy, qua cái chày, không nhận từ hai người đang ăn, không nhận từ phụ nữ có thai, không nhận từ phụ nữ đang cho con bú, không nhận từ phụ nữ đang chung sống với người đàn ông, không nhận vật thực được quyên góp, không nhận ở nơi có chó đứng chờ, không nhận ở nơi có ruồi bu. Vị ấy không ăn cá, không ăn thịt, không uống rượu nấu, không uống rượu men, không uống nước gạo lên men. Vị ấy chỉ nhận ở một nhà, chỉ ăn một miếng; hoặc nhận ở hai nhà, ăn hai miếng... hoặc nhận ở bảy nhà, ăn bảy miếng. Vị ấy sống chỉ với một chén nhỏ, sống chỉ với hai chén nhỏ... sống chỉ với bảy chén nhỏ. Vị ấy ăn cách một ngày, ăn cách hai ngày... ăn cách bảy ngày. Như vậy, vị ấy sống chuyên tâm vào việc thực hành ăn theo phiên, đến nửa tháng một lần. Vị ấy ăn rau, ăn lúa hoang, ăn lúa nương, ăn da vụn, ăn rêu, ăn cám, ăn nước cơm, ăn váng dầu, ăn cỏ, ăn phân bò. Vị ấy sống bằng rễ và trái cây trong rừng, ăn các loại quả tự rụng. Vị ấy mặc vải gai, mặc vải gai trộn, mặc vải liệm người chết, mặc vải lượm từ đống rác, mặc vỏ cây, mặc da thú, mặc da thú có cả móng, mặc y kết bằng cỏ kusa, mặc y kết bằng vỏ cây, mặc y kết bằng mảnh gỗ, mặc y bằng lông tóc, mặc y bằng lông đuôi ngựa, mặc y bằng lông cánh cú. Vị ấy nhổ râu tóc, chuyên tâm vào việc nhổ râu tóc. Vị ấy đứng suốt, từ bỏ chỗ ngồi. Vị ấy ngồi xổm, chuyên tâm vào việc ngồi xổm. Vị ấy nằm trên gai, thực hành việc nằm trên giường gai. Vị ấy sống chuyên tâm vào việc xuống nước ba lần mỗi ngày. Như vậy, vị ấy sống chuyên tâm thực hành nhiều cách hành hạ, làm khổ thân xác. Như vậy là hạng người tự hành khổ, chuyên tâm vào việc hành hạ bản thân. ๑๗๕. กถญฺจ ปุคฺคโล ปรนฺตโป โหติ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โอรพฺภิโก โหติ สูกริโก สากุณิโก มาควิโก ลุทฺโท มจฺฉฆาตโก โจโร โจรฆาตโก โคฆาตโก พนฺธนาคาริโก, เย วา ปนญฺเญปิ เกจิ กุรูรกมฺมนฺตา. เอวํ ปุคฺคโล ปรนฺตโป โหติ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. 175. Và thế nào là hạng người hành khổ người khác, chuyên tâm vào việc hành hạ người khác? Ở đây, có hạng người là người giết cừu, người giết heo, người bẫy chim, thợ săn, người hung ác, người giết cá, kẻ trộm, người hành hình kẻ trộm, người giết bò, người cai ngục, hay bất kỳ ai khác làm những nghề tàn bạo. Như vậy là hạng người hành khổ người khác, chuyên tâm vào việc hành hạ người khác. ๑๗๖. กถญฺจ ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป จ โหติ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต, ปรนฺตโป จ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ราชา วา โหติ ขตฺติโย มุทฺธาวสิตฺโต พฺราหฺมโณ วา มหาสาโล. โส ปุรตฺถิเมน นรสฺส นวํ สนฺธาคารํ การาเปตฺวา เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา ขราชินํ นิวาเสตฺวา สปฺปิเตเลน กายํ อพฺภญฺชิตฺวา [Pg.165] มิควิสาเณน ปิฏฺฐึ กณฺฑุวมาโน สนฺธาคารํ ปวิสติ สทฺธึ มเหสิยา พฺราหฺมเณน จ ปุโรหิเตน. โส ตตฺถ อนนฺตรหิตาย ภูมิยา หริตุปลิตฺตาย เสยฺยํ กปฺเปติ. เอกิสฺสา คาวิยา สรูปวจฺฉาย ยํ เอกสฺมึ ถเน ขีรํ โหติ เตน ราชา ยาเปติ, ยํ ทุติยสฺมึ ถเน ขีรํ โหติ เตน มเหสี ยาเปติ, ยํ ตติยสฺมึ ถเน ขีรํ โหติ เตน พฺราหฺมโณ ปุโรหิโต ยาเปติ, ยํ จตุตฺถสฺมึ ถเน ขีรํ โหติ เตน อคฺคึ ชุหติ, อวเสเสน วจฺฉโก ยาเปติ. โส เอวมาห – ‘‘เอตฺตกา อุสภา หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย, เอตฺตกา วจฺฉตรา หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย, เอตฺตกา วจฺฉตริโย หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย, เอตฺตกา อชา หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย, เอตฺตกา อุรพฺภา หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย, (เอตฺตกา อสฺสา หญฺญนฺตุ ยญฺญตฺถาย) เอตฺตกา รุกฺขา ฉิชฺชนฺตุ ยูปตฺถาย, เอตฺตกา ทพฺภา ลูยนฺตุ พริหิสตฺถายา’’ติ. เยปิสฺส เต โหนฺติ ทาสาติ วา เปสฺสาติ วา กมฺมกราติ วา, เตปิ ทณฺฑตชฺชิตา ภยตชฺชิตา อสฺสุมุขา รุทมานา ปริกมฺมานิ กโรนฺติ. เอวํ ปุคฺคโล อตฺตนฺตโป จ โหติ อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต, ปรนฺตโป จ ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. 176. Và thế nào là hạng người vừa tự hành khổ, chuyên tâm vào việc hành hạ bản thân, vừa hành khổ người khác, chuyên tâm vào việc hành hạ người khác? Ở đây, có hạng người là vua thuộc dòng Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, hoặc là Bà-la-môn đại phú. Vị ấy cho xây một nhà tế lễ mới ở phía đông thành phố, cạo bỏ râu tóc, mặc một tấm da nai thô, xoa dầu bơ lên thân, dùng sừng nai để gãi lưng, rồi cùng với hoàng hậu và vị Bà-la-môn tế sư đi vào nhà tế lễ. Ở đó, vị ấy nằm trên nền đất trống, được trát bằng phân bò tươi. Sữa từ một vú của một con bò cái có con bê cùng màu thì nhà vua dùng để sống; sữa từ vú thứ hai thì hoàng hậu dùng để sống; sữa từ vú thứ ba thì vị Bà-la-môn tế sư dùng để sống; sữa từ vú thứ tư thì dùng để cúng dường lửa; phần còn lại thì con bê dùng để sống. Vị ấy ra lệnh như sau: 'Hãy giết từng này bò đực để tế lễ, hãy giết từng này bò tơ đực để tế lễ, hãy giết từng này bò tơ cái để tế lễ, hãy giết từng này dê cái để tế lễ, hãy giết từng này cừu đực để tế lễ, (hãy giết từng này ngựa để tế lễ), hãy chặt từng này cây để làm cột tế, hãy cắt từng này cỏ kusa để trải xung quanh'. Và những người là tôi tớ, người đưa tin, hay người làm công của vị ấy, bị đe dọa bằng roi vọt, bị đe dọa bằng sự sợ hãi, mặt đẫm nước mắt, khóc lóc mà làm các công việc chuẩn bị. Như vậy là hạng người vừa tự hành khổ, chuyên tâm vào việc hành hạ bản thân, vừa hành khổ người khác, chuyên tâm vào việc hành hạ người khác. ๑๗๗. กถญฺจ ปุคฺคโล เนว อตฺตนฺตโป จ โหติ น อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต, น ปรนฺตโป น ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต? โส อนตฺตนฺตโป อปรนฺตโป ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีตีภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรติ. 177. Và thế nào là hạng người không tự hành khổ mình, không chuyên tâm hành khổ mình, không hành khổ người, không chuyên tâm hành khổ người? Vị ấy, không tự hành khổ mình, không hành khổ người, ngay trong hiện tại, không còn khao khát, được tịch tịnh, được mát mẻ, cảm thọ lạc, sống với tự thân đã trở nên thanh tịnh. อิธ ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา. โส อิมํ โลกํ สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ. โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ, เกวลปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ. ตํ ธมฺมํ สุณาติ คหปติ วา คหปติปุตฺโต วา อญฺญตรสฺมึ วา กุเล ปจฺจาชาโต[Pg.166]. โส ตํ ธมฺมํ สุตฺวา ตถาคเต สทฺธํ ปฏิลภติ. โส เตน สทฺธาปฏิลาเภน สมนฺนาคโต อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ – ‘‘สมฺพาโธ ฆราวาโส รชาปโถ, อพฺโภกาโส ปพฺพชฺชา. นยิทํ สุกรํ อคารํ อชฺฌาวสตา เอกนฺตปริปุณฺณํ เอกนฺตปริสุทฺธํ สงฺขลิขิตํ พฺรหฺมจริยํ จริตุํ. ยํนูนาหํ เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพเชยฺย’’นฺติ! โส อปเรน สมเยน อปฺปํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย อปฺปํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย มหนฺตํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ. Ở đây, Như Lai xuất hiện ở đời, là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Sau khi tự mình chứng ngộ với thắng trí, Ngài tuyên thuyết thế giới này cùng với chư Thiên, Ma vương, Phạm thiên, cùng với các chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài người. Ngài thuyết pháp toàn hảo ở đoạn đầu, toàn hảo ở đoạn giữa, toàn hảo ở đoạn cuối, đầy đủ ý nghĩa, đầy đủ văn tự; Ngài trình bày đời sống phạm hạnh hoàn toàn viên mãn, trong sạch. Một gia chủ, hoặc con của gia chủ, hoặc người sanh trong một gia tộc nào khác, được nghe pháp ấy. Sau khi nghe pháp, người ấy có được niềm tin nơi Như Lai. Với niềm tin ấy, người ấy suy xét như sau: ‘Đời sống tại gia thì chật hẹp, là con đường của bụi bặm; đời sống xuất gia thì như hư không. Thật không dễ gì cho người sống tại gia có thể thực hành đời sống phạm hạnh hoàn toàn viên mãn, hoàn toàn trong sạch, trắng bạch như vỏ ốc đã được mài giũa. Vậy ta hãy cạo bỏ râu tóc, đắp y ca-sa, từ bỏ gia đình, sống không gia đình’. Rồi sau một thời gian, người ấy từ bỏ tài sản nhỏ, hoặc từ bỏ tài sản lớn, từ bỏ quyến thuộc nhỏ, hoặc từ bỏ quyến thuộc lớn, cạo bỏ râu tóc, đắp y ca-sa, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. ๑๗๘. โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน ภิกฺขูนํ สิกฺขาสาชีวสมาปนฺโน ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถ ลชฺชี ทยาปนฺโน สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรติ. 178. Vị ấy, sau khi xuất gia như vậy, chấp nhận đời sống và học giới của các Tỷ kheo, từ bỏ sát sanh, từ khước sát sanh, bỏ trượng, bỏ kiếm, có lòng tàm quý, có lòng bi mẫn, sống thương xót đến hạnh phúc của tất cả chúng sanh và loài hữu tình. อทินฺนาทานํ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ ทินฺนาทายี ทินฺนปาฏิกงฺขี, อเถเนน สุจิภูเตน อตฺตนา วิหรติ. Vị ấy từ bỏ lấy của không cho, từ khước lấy của không cho, chỉ nhận vật đã cho, chỉ mong đợi vật đã cho, tự mình sống trong sạch, không trộm cắp. อพฺรหฺมจริยํ ปหาย พฺรหฺมจารี โหติ อาราจารี ปฏิวิรโต เมถุนา คามธมฺมา. Vị ấy từ bỏ hành vi không phạm hạnh, thực hành phạm hạnh, sống xa lìa, từ khước hành vi dâm dục, là pháp của dân làng. มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ สจฺจวาที สจฺจสนฺโธ เถโต ปจฺจยิโก อวิสํวาทโก โลกสฺส. Vị ấy từ bỏ nói dối, từ khước nói dối, nói lời chân thật, y chỉ nơi sự thật, chắc chắn, đáng tin cậy, không lừa dối đời. ปิสุณํ วาจํ ปหาย ปิสุณาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ, อิโต สุตฺวา น อมุตฺร อกฺขาตา อิเมสํ เภทาย, อมุตฺร วา สุตฺวา น อิเมสํ อกฺขาตา อมูสํ เภทาย. อิติ ภินฺนานํ วา สนฺธาตา สหิตานํ วา อนุปฺปทาตา สมคฺคาราโม สมคฺครโต สมคฺคนนฺที สมคฺคกรณึ วาจํ ภาสิตา โหติ. Vị ấy từ bỏ lời nói đâm thọc, từ khước lời nói đâm thọc; nghe điều gì ở đây, không đến nơi kia nói để gây chia rẽ những người này; nghe điều gì ở nơi kia, không đến đây nói để gây chia rẽ những người kia. Như vậy, vị ấy hàn gắn những ai đã chia rẽ, khuyến khích những ai đã đoàn kết, ưa thích sự hòa hợp, vui thích trong sự hòa hợp, hân hoan trong sự hòa hợp, nói những lời đưa đến hòa hợp. ผรุสํ วาจํ ปหาย ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ. ยา สา วาจา เนลา กณฺณสุขา เปมนียา หทยงฺคมา โปรี พหุชนกนฺตา พหุชนมนาปา ตถารูปึ วาจํ ภาสิตา โหติ. Vị ấy từ bỏ lời nói thô ác, từ khước lời nói thô ác. Vị ấy nói những lời nhu hòa, dễ nghe, dễ thương, đi vào lòng người, tao nhã, được nhiều người ưa thích, được nhiều người hài lòng. สมฺผปฺปลาปํ [Pg.167] ปหาย สมฺผปฺปลาปา ปฏิวิรโต โหติ, กาลวาที ภูตวาที อตฺถวาที ธมฺมวาที วินยวาที นิธานวตึ วาจํ ภาสิตา กาเลน สาปเทสํ ปริยนฺตวตึ อตฺถสํหิตํ. Vị ấy từ bỏ lời nói phù phiếm, từ khước lời nói phù phiếm; nói đúng thời, nói lời chân thật, nói lời có ý nghĩa, nói lời hợp pháp, nói lời hợp luật. Vị ấy nói những lời đáng được ghi nhớ, hợp thời, có dẫn chứng, có giới hạn, liên hệ đến mục đích. ๑๗๙. โส พีชคามภูตคามสมารมฺภา ปฏิวิรโต โหติ, เอกภตฺติโก โหติ รตฺตูปรโต วิรโต วิกาลโภชนา, นจฺจคีตวาทิตวิสูกทสฺสนา ปฏิวิรโต โหติ, มาลาคนฺธวิเลปนธารณมณฺฑนวิภูสนฏฺฐานา ปฏิวิรโต โหติ, อุจฺจาสยนมหาสยนา ปฏิวิรโต โหติ, ชาตรูปรชตปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ. 179. Vị ấy từ khước làm hại các loại hạt giống và cây cối; dùng bữa một lần, không ăn ban đêm, từ khước ăn phi thời; từ khước đi xem múa, hát, nhạc, và các buổi trình diễn; từ khước trang sức bằng vòng hoa, hương liệu, và phấn sáp; từ khước dùng giường cao và giường lớn; từ khước nhận vàng và bạc. อามกธญฺญปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ, อามกมํสปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ, อิตฺถิกุมาริกาปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ, ทาสิทาสปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ, อเชฬกปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ, กุกฺกุฏสูกรปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ, หตฺถิควาสฺสวฬวปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ, เขตฺตวตฺถุปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ, ทูเตยฺยปหิณคมนานุโยคา ปฏิวิรโต โหติ, กยวิกฺกยา ปฏิวิรโต โหติ, ตุลากูฏกํสกูฏมานกูฏา ปฏิวิรโต โหติ, อุกฺโกฏนวญฺจนนิกติสาจิโยคา ปฏิวิรโต โหติ, เฉทนวธพนฺธนวิปราโมสอาโลปสหสาการา ปฏิวิรโต โหติ. Vị ấy từ khước nhận lúa thóc sống; từ khước nhận thịt sống; từ khước nhận phụ nữ và thiếu nữ; từ khước nhận tôi trai và tớ gái; từ khước nhận dê và cừu; từ khước nhận gà và heo; từ khước nhận voi, bò, ngựa, và ngựa cái; từ khước nhận ruộng nương và đất đai; từ khước làm người đưa tin và môi giới; từ khước gian lận bằng cân, tiền bạc, và vật đo lường; từ khước các hành vi quanh co như nhận hối lộ, lừa đảo, và gian trá; từ khước việc cắt, giết, trói, cướp đường, cướp phá, và bạo hành. ๑๘๐. โส สนฺตุฏฺโฐ โหติ กายปริหาริเกน จีวเรน กุจฺฉิปริหาริเกน ปิณฺฑปาเตน. โส เยน เยเนว ปกฺกมติ สมาทาเยว ปกฺกมติ, เสยฺยถาปิ นาม ปกฺขี สกุโณ เยน เยเนว เฑติ สปตฺตภาโรว เฑติ. เอวเมวํ ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ กายปริหาริเกน จีวเรน กุจฺฉิปริหาริเกน ปิณฺฑปาเตน. โส เยน เยเนว ปกฺกมติ สมาทาเยว ปกฺกมติ. โส อิมินา อริเยน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต อชฺฌตฺตํ อนวชฺชสุขํ ปฏิสํเวเทติ. 180. Vị ấy biết đủ với y để che thân và vật thực để nuôi bụng. Dù đi đâu, vị ấy cũng chỉ mang theo các vật dụng ấy. Ví như con chim, dù bay đi đâu, nó cũng chỉ bay với đôi cánh là gánh nặng của mình. Cũng vậy, Tỷ kheo biết đủ với y để che thân và vật thực để nuôi bụng. Dù đi đâu, vị ấy cũng chỉ mang theo các vật dụng ấy. Vị ấy, sau khi thành tựu uẩn giới cao thượng này, cảm nhận được niềm hạnh phúc không thể chê trách ở nội tâm. ๑๘๑. โส จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ, จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ; โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… ฆาเนน [Pg.168] คนฺธํ ฆายิตฺวา…เป… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา…เป… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ มนินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โส อิมินา อริเยน อินฺทฺริยสํวเรน สมนฺนาคโต อชฺฌตฺตํ อพฺยาเสกสุขํ ปฏิสํเวเทติ. 181. Vị ấy, khi mắt thấy sắc, không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Do nhân nào mà vị ấy sống không phòng hộ nhãn căn, các pháp ác, bất thiện, tham và ưu sẽ xâm chiếm vị ấy, vị ấy thực hành để phòng hộ nhãn căn ấy, hộ trì nhãn căn, đạt đến sự phòng hộ trong nhãn căn. Khi tai nghe tiếng... v.v... Khi mũi ngửi mùi... v.v... Khi lưỡi nếm vị... v.v... Khi thân xúc chạm... v.v... Khi ý biết pháp, không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Do nhân nào mà vị ấy sống không phòng hộ ý căn, các pháp ác, bất thiện, tham và ưu sẽ xâm chiếm vị ấy, vị ấy thực hành để phòng hộ ý căn ấy, hộ trì ý căn, đạt đến sự phòng hộ trong ý căn. Vị ấy, được thành tựu sự phòng hộ các căn cao quý này, cảm thọ lạc nội tâm không bị phiền não thấm ướt. ๑๘๒. โส อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต สมฺปชานการี โหติ, อาโลกิเต วิโลกิเต สมฺปชานการี โหติ, สมิญฺชิเต ปสาริเต สมฺปชานการี โหติ, สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ สมฺปชานการี โหติ, อสิเต ปีเต ขายิเต สายิเต สมฺปชานการี โหติ, อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม สมฺปชานการี โหติ, คเต ฐิเต นิสินฺเน สุตฺเต ชาคริเต ภาสิเต ตุณฺหีภาเว สมฺปชานการี โหติ. 182. Vị ấy, khi đi tới, đi lui, đều có tỉnh giác; khi nhìn thẳng, liếc nhìn, đều có tỉnh giác; khi co lại, duỗi ra, đều có tỉnh giác; trong việc mang y tăng-già-lê, bát, và y, đều có tỉnh giác; khi ăn, uống, nhai, nếm, đều có tỉnh giác; trong việc đại tiện, tiểu tiện, đều có tỉnh giác; khi đi, đứng, ngồi, nằm, thức, nói, im lặng, đều có tỉnh giác. โส อิมินา จ อริเยน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต อิมินา จ อริเยน อินฺทฺริยสํวเรน สมนฺนาคโต อิมินา จ อริเยน สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต อิมาย จ อริยาย สนฺตุฏฺฐิยา สมนฺนาคโต วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ. โส ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส อภิชฺฌํ โลเก ปหาย วิคตาภิชฺเฌน เจตสา วิหรติ, อภิชฺฌาย จิตฺตํ ปริโสเธติ; พฺยาปาทปโทสํ ปหาย อพฺยาปนฺนจิตฺโต วิหรติ สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี, พฺยาปาทปโทสา จิตฺตํ ปริโสเธติ; ถินมิทฺธํ ปหาย วิคตถินมิทฺโธ วิหรติ อาโลกสญฺญี สโต สมฺปชาโน, ถินมิทฺธา จิตฺตํ ปริโสเธติ; อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหาย อนุทฺธโต วิหรติ อชฺฌตฺตํ วูปสนฺตจิตฺโต, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจา จิตฺตํ ปริโสเธติ; วิจิกิจฺฉํ ปหาย ติณฺณวิจิกิจฺโฉ วิหรติ อกถํกถี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วิจิกิจฺฉาย จิตฺตํ ปริโสเธติ. Vị ấy, được thành tựu với uẩn giới cao quý này, được thành tựu với sự phòng hộ các căn cao quý này, được thành tựu với niệm và tỉnh giác cao quý này, và được thành tựu với sự tri túc cao quý này, tìm đến một trú xứ vắng vẻ: trong rừng, dưới gốc cây, trên núi, trong hang núi, trong sơn động, ngoài nghĩa địa, trong lùm cây, ngoài trời, trên đống rơm. Vị ấy, sau bữa ăn, sau khi đi khất thực về, ngồi kiết-già, giữ thân thẳng, an trú niệm trước mặt. Vị ấy, sau khi đoạn trừ tham ái ở đời, sống với tâm không tham ái, gột sạch tâm khỏi tham ái; sau khi đoạn trừ sân hận, sống với tâm không sân hận, là người có lòng thương xót đến lợi ích của tất cả chúng sanh hữu tình, gột sạch tâm khỏi sân hận; sau khi đoạn trừ hôn trầm và thụy miên, sống thoát ly hôn trầm và thụy miên, với tưởng ánh sáng, chánh niệm, tỉnh giác, gột sạch tâm khỏi hôn trầm và thụy miên; sau khi đoạn trừ trạo cử và hối quá, sống không trạo cử, với tâm nội tĩnh, gột sạch tâm khỏi trạo cử và hối quá; sau khi đoạn trừ hoài nghi, sống vượt qua hoài nghi, không còn phân vân đối với các thiện pháp, gột sạch tâm khỏi hoài nghi. ๑๘๓. โส อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ [Pg.169] สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต จ สมฺปชาโน สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. 183. Vị ấy, sau khi đoạn trừ năm triền cái này là những tùy phiền não của tâm, làm cho trí tuệ yếu ớt, liền ly dục, ly các pháp bất thiện, chứng và trú Sơ thiền, một trạng thái có tầm, có tứ, với hỷ và lạc do ly dục sanh. Do làm cho tầm và tứ lắng dịu, vị ấy chứng và trú Nhị thiền, một trạng thái nội tĩnh nhất tâm, không tầm, không tứ, với hỷ và lạc do định sanh. Do ly hỷ, vị ấy trú xả, chánh niệm, tỉnh giác, cảm thọ lạc bằng thân, chứng và trú Tam thiền, một trạng thái mà các bậc Thánh gọi là ‘xả niệm lạc trú’. Do đoạn lạc, đoạn khổ, và do các hỷ ưu đã diệt mất từ trước, vị ấy chứng và trú Tứ thiền, một trạng thái không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh. โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ – เอกมฺปิ ชาตึ ทฺเวปิ ชาติโย ติสฺโสปิ ชาติโย จตสฺโสปิ ชาติโย ปญฺจปิ ชาติโย ทสปิ ชาติโย วีสมฺปิ ชาติโย ตึสมฺปิ ชาติโย จตฺตาลีสมฺปิ ชาติโย ปญฺญาสมฺปิ ชาติโย ชาติสตมฺปิ ชาติสหสฺสมฺปิ ชาติสตสหสฺสมฺปิ อเนเกปิ สํวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ วิวฏฺฏกปฺเป อเนเกปิ สํวฏฺฏวิวฏฺฏกปฺเป – ‘‘อมุตฺราสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อมุตฺร อุทปาทึ; ตตฺราปาสึ เอวํนาโม เอวํโคตฺโต เอวํวณฺโณ เอวมาหาโร เอวํสุขทุกฺขปฏิสํเวที เอวมายุปริยนฺโต, โส ตโต จุโต อิธูปปนฺโน’’ติ. อิติ สาการํ สอุทฺเทสํ อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ. Vị ấy, với tâm định tĩnh, thanh tịnh, trong trắng, không cấu uế, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, đạt đến bất động như vậy, hướng tâm, dẫn tâm đến Túc Mạng Minh. Vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ, nghĩa là: một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều kiếp hoại, nhiều kiếp thành, nhiều kiếp hoại và thành: ‘Ở nơi kia, ta có tên như vầy, dòng họ như vầy, dung sắc như vầy, thức ăn như vầy, cảm thọ khổ lạc như vầy, tuổi thọ như vầy. Sau khi chết ở đó, ta sanh vào nơi kia. Ở đó, ta cũng có tên như vầy, dòng họ như vầy, dung sắc như vầy, thức ăn như vầy, cảm thọ khổ lạc như vầy, tuổi thọ như vầy. Sau khi chết ở đó, ta sanh vào nơi đây’. Như vậy, vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ cùng với các trạng thái và các chi tiết. ๑๘๔. โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต สตฺตานํ จุตูปปาตญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ – ‘‘อิเม วต โภนฺโต สตฺตา กายทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา, วจีทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา, มโนทุจฺจริเตน สมนฺนาคตา, อริยานํ อุปวาทกา, มิจฺฉาทิฏฺฐิกา มิจฺฉาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปนฺนา. อิเม วา ปน โภนฺโต สตฺตา กายสุจริเตน [Pg.170] สมนฺนาคตา วจีสุจริเตน สมนฺนาคตา มโนสุจริเตน สมนฺนาคตา อริยานํ อนุปวาทกา สมฺมาทิฏฺฐิกา สมฺมาทิฏฺฐิกมฺมสมาทานา. เต กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปนฺนา’’ติ. โส อิติ ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ, สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมูปเค สตฺเต ปชานาติ. 184. Vị ấy, với tâm định tĩnh, trong sạch, thanh tịnh, không tỳ vết, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, an trú, bất động như vậy, hướng tâm đến trí tuệ về sự sinh và diệt của chúng sanh. Vị ấy với thiên nhãn thanh tịnh, vượt ngoài mắt người thường, thấy các chúng sanh đang chết đi, đang sanh ra, hạ liệt, cao sang, xinh đẹp, xấu xí, đi đến thiện thú, đi đến ác thú; vị ấy biết rõ các chúng sanh tùy theo nghiệp của họ: ‘Chư vị hiền giả, những chúng sanh này đã thực hành thân ác hạnh, khẩu ác hạnh, ý ác hạnh, phỉ báng các bậc Thánh, có tà kiến, chấp giữ hành vi theo tà kiến. Sau khi thân hoại mạng chung, họ đã sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Còn chư vị hiền giả, những chúng sanh này đã thực hành thân thiện hạnh, khẩu thiện hạnh, ý thiện hạnh, không phỉ báng các bậc Thánh, có chánh kiến, chấp giữ hành vi theo chánh kiến. Sau khi thân hoại mạng chung, họ đã sanh vào thiện thú, thiên giới.’ Như vậy, vị ấy với thiên nhãn thanh tịnh, vượt ngoài mắt người thường, thấy các chúng sanh đang chết đi, đang sanh ra, hạ liệt, cao sang, xinh đẹp, xấu xí, đi đến thiện thú, đi đến ác thú; vị ấy biết rõ các chúng sanh tùy theo nghiệp của họ. ๑๘๕. โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อิเม อาสวา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ อาสวสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ อาสวนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ. วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ ปชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล เนว อตฺตนฺตโป จ โหติ น อตฺตปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต, น ปรนฺตโป น ปรปริตาปนานุโยคมนุยุตฺโต. โส อนตฺตนฺตโป อปรนฺตโป ทิฏฺเฐว ธมฺเม นิจฺฉาโต นิพฺพุโต สีตีภูโต สุขปฺปฏิสํเวที พฺรหฺมภูเตน อตฺตนา วิหรติ. 185. Vị ấy, với tâm định tĩnh, trong sạch, thanh tịnh, không tỳ vết, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, an trú, bất động như vậy, hướng tâm đến trí tuệ về sự đoạn tận các lậu hoặc. Vị ấy biết như thật: ‘Đây là khổ,’ biết như thật: ‘Đây là khổ tập,’ biết như thật: ‘Đây là khổ diệt,’ biết như thật: ‘Đây là con đường đưa đến khổ diệt.’ Vị ấy biết như thật: ‘Đây là các lậu hoặc,’ biết như thật: ‘Đây là lậu hoặc tập,’ biết như thật: ‘Đây là lậu hoặc diệt,’ biết như thật: ‘Đây là con đường đưa đến lậu hoặc diệt.’ Đối với vị ấy, khi biết như vậy, thấy như vậy, tâm được giải thoát khỏi dục lậu, tâm được giải thoát khỏi hữu lậu, tâm được giải thoát khỏi vô minh lậu. Khi đã giải thoát, trí tuệ khởi lên rằng: ‘Đã được giải thoát.’ Vị ấy biết rõ: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa.’ Người như vậy không tự mình khổ hạnh, không chuyên tâm vào việc tự mình khổ hạnh, không làm người khác khổ hạnh, không chuyên tâm vào việc làm người khác khổ hạnh. Vị ấy không tự mình khổ hạnh, không làm người khác khổ hạnh, ngay trong hiện tại, không còn khao khát, được tịch tịnh, mát mẻ, cảm thọ sự an lạc, sống với tự thân đã trở thành Phạm thiên. ๑๘๖. กตโม จ ปุคฺคโล สราโค? ยสฺส ปุคฺคลสฺส ราโค อปฺปหีโน, อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สราโค’’. 186. Thế nào là người có tham ái? Người nào mà tham ái chưa được đoạn trừ, người này được gọi là ‘người có tham ái’. กตโม จ ปุคฺคโล สโทโส? ยสฺส ปุคฺคลสฺส โทโส อปฺปหีโน, อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สโทโส’’. Thế nào là người có sân hận? Người nào mà sân hận chưa được đoạn trừ, người này được gọi là ‘người có sân hận’. กตโม จ ปุคฺคโล สโมโห? ยสฺส ปุคฺคลสฺส โมโห อปฺปหีโน, อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สโมโห’’. Thế nào là người có si mê? Người nào mà si mê chưa được đoạn trừ, người này được gọi là ‘người có si mê’. กตโม จ ปุคฺคโล สมาโน? ยสฺส ปุคฺคลสฺส มาโน อปฺปหีโน, อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สมาโน’’. Thế nào là người có ngã mạn? Người nào mà ngã mạn chưa được đoạn trừ, người này được gọi là ‘người có ngã mạn’. ๑๘๗. กถญฺจ [Pg.171] ปุคฺคโล ลาภี โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, น ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ รูปสหคตานํ วา อรูปสหคตานํ วา สมาปตฺตีนํ, น ลาภี โลกุตฺตรมคฺคสฺส วา ผลสฺส วา. เอวํ ปุคฺคโล ลาภี โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, น ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย. 187. Và thế nào là người đạt được sự an tịnh nội tâm, nhưng không đạt được minh sát về các pháp thuộc tăng thượng tuệ? Ở đây, có người đạt được các tầng thiền chứng thuộc sắc giới hoặc vô sắc giới, nhưng không đạt được đạo hoặc quả siêu thế. Như vậy là người đạt được sự an tịnh nội tâm, nhưng không đạt được minh sát về các pháp thuộc tăng thượng tuệ. กถญฺจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย, น ลาภี อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ โลกุตฺตรมคฺคสฺส วา ผลสฺส วา, น ลาภี รูปสหคตานํ วา อรูปสหคตานํ วา สมาปตฺตีนํ. เอวํ ปุคฺคโล ลาภี โหติ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย, น ลาภี อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส. Và thế nào là người đạt được minh sát về các pháp thuộc tăng thượng tuệ, nhưng không đạt được sự an tịnh nội tâm? Ở đây, có người đạt được đạo hoặc quả siêu thế, nhưng không đạt được các tầng thiền chứng thuộc sắc giới hoặc vô sắc giới. Như vậy là người đạt được minh sát về các pháp thuộc tăng thượng tuệ, nhưng không đạt được sự an tịnh nội tâm. กถญฺจ ปุคฺคโล ลาภี เจว โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, ลาภี จ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ลาภี โหติ รูปสหคตานํ วา อรูปสหคตานํ วา สมาปตฺตีนํ, ลาภี โลกุตฺตรมคฺคสฺส วา ผลสฺส วา. เอวํ ปุคฺคโล ลาภี เจว โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, ลาภี จ อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย. Và thế nào là người vừa đạt được sự an tịnh nội tâm, vừa đạt được minh sát về các pháp thuộc tăng thượng tuệ? Ở đây, có người đạt được các tầng thiền chứng thuộc sắc giới hoặc vô sắc giới, và đạt được đạo hoặc quả siêu thế. Như vậy là người vừa đạt được sự an tịnh nội tâm, vừa đạt được minh sát về các pháp thuộc tăng thượng tuệ. กถญฺจ ปุคฺคโล เนว ลาภี โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, น ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล เนว ลาภี โหติ รูปสหคตานํ วา อรูปสหคตานํ วา สมาปตฺตีนํ, น ลาภี โลกุตฺตรมคฺคสฺส วา ผลสฺส วา. เอวํ ปุคฺคโล เนว ลาภี โหติ อชฺฌตฺตํ เจโตสมถสฺส, น ลาภี อธิปญฺญาธมฺมวิปสฺสนาย. Và thế nào là người không đạt được sự an tịnh nội tâm, cũng không đạt được minh sát về các pháp thuộc tăng thượng tuệ? Ở đây, có người không đạt được các tầng thiền chứng thuộc sắc giới hoặc vô sắc giới, và không đạt được đạo hoặc quả siêu thế. Như vậy là người không đạt được sự an tịnh nội tâm, cũng không đạt được minh sát về các pháp thuộc tăng thượng tuệ. ๑๘๘. กตโม จ ปุคฺคโล อนุโสตคามี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล กาเม จ ปฏิเสวติ ปาปญฺจ กมฺมํ กโรติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘อนุโสตคามี’’. 188. Thế nào là người đi xuôi dòng? Ở đây, có người thọ hưởng các dục và làm điều ác. Người này được gọi là ‘người đi xuôi dòng’. กตโม จ ปุคฺคโล ปฏิโสตคามี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล กาเม จ น ปฏิเสวติ ปาปญฺจ กมฺมํ น กโรติ. โส สหาปิ ทุกฺเขน สหาปิ โทมนสฺเสน อสฺสุมุเขนปิ รุทมาโน ปริปุณฺณํ ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ จรติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ปฏิโสตคามี’’. Thế nào là người đi ngược dòng? Ở đây, có người không thọ hưởng các dục và không làm điều ác. Vị ấy dù phải chịu khổ, dù phải chịu ưu, dù khóc lóc, mặt đẫm lệ, vẫn thực hành phạm hạnh viên mãn, thanh tịnh. Người này được gọi là ‘người đi ngược dòng’. กตโม [Pg.172] จ ปุคฺคโล ฐิตตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘ฐิตตฺโต’’. Và thế nào là hạng người có tâm tánh kiên cố? Ở đây, có hạng người do đã đoạn tận năm hạ phần kiết sử nên là vị hóa sanh, sẽ tịch diệt Niết-bàn ở tại nơi ấy, có trạng thái không còn trở lui từ cõi ấy. Hạng người này được gọi là ‘hạng người có tâm tánh kiên cố’. กตโม จ ปุคฺคโล ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ติณฺโณ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ. Và thế nào là hạng người Bà-la-môn đã vượt qua, đã đến bờ bên kia, đứng trên đất liền? Ở đây, có hạng người do đã đoạn tận các lậu hoặc, đã tự mình chứng ngộ với thắng trí, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại tâm giải thoát, tuệ giải thoát không còn lậu hoặc. Hạng người này được gọi là ‘hạng người Bà-la-môn đã vượt qua, đã đến bờ bên kia, đứng trên đất liền’. ๑๘๙. กถญฺจ ปุคฺคโล อปฺปสฺสุโต โหติ สุเตน อนุปปนฺโน? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส อปฺปกํ สุตํ โหติ สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถํ อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ. โส ตสฺส อปฺปกสฺส สุตสฺส น อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน โหติ. เอวํ ปุคฺคโล อปฺปสฺสุโต โหติ สุเตน อนุปปนฺโน. 189. Và thế nào là hạng người ít nghe, không thành tựu về sở văn? Ở đây, có hạng người đã nghe ít: Kinh, ứng tụng, ký thuyết, kệ ngôn, cảm hứng ngữ, như thị thuyết, bổn sanh, vị tằng hữu pháp, và phương quảng. Vị ấy không hiểu biết ý nghĩa, không hiểu biết pháp về những điều đã nghe ít ỏi ấy, và không phải là người thực hành pháp và tùy pháp. Như vậy là hạng người ít nghe, không thành tựu về sở văn. กถญฺจ ปุคฺคโล อปฺปสฺสุโต โหติ สุเตน อุปปนฺโน? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส อปฺปกํ สุตํ โหติ สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถํ อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ. โส ตสฺส อปฺปกสฺส สุตสฺส อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน โหติ. เอวํ ปุคฺคโล อปฺปสฺสุโต โหติ สุเตน อุปปนฺโน. Và thế nào là hạng người ít nghe, nhưng thành tựu về sở văn? Ở đây, có hạng người đã nghe ít: Kinh, ứng tụng, ký thuyết, kệ ngôn, cảm hứng ngữ, như thị thuyết, bổn sanh, vị tằng hữu pháp, và phương quảng. Vị ấy hiểu biết ý nghĩa, hiểu biết pháp về những điều đã nghe ít ỏi ấy, và là người thực hành pháp và tùy pháp. Như vậy là hạng người ít nghe, nhưng thành tựu về sở văn. กถญฺจ ปุคฺคโล พหุสฺสุโต โหติ สุเตน อนุปปนฺโน? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส พหุกํ สุตํ โหติ สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถํ อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ. โส ตสฺส พหุกสฺส สุตสฺส น อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน โหติ. เอวํ ปุคฺคโล พหุสฺสุโต โหติ สุเตน อนุปปนฺโน. Và thế nào là hạng người nghe nhiều, không thành tựu về sở văn? Ở đây, có hạng người đã nghe nhiều: Kinh, ứng tụng, ký thuyết, kệ ngôn, cảm hứng ngữ, như thị thuyết, bổn sanh, vị tằng hữu pháp, và phương quảng. Vị ấy không hiểu biết ý nghĩa, không hiểu biết pháp về những điều đã nghe nhiều ấy, và không phải là người thực hành pháp và tùy pháp. Như vậy là hạng người nghe nhiều, không thành tựu về sở văn. กถญฺจ ปุคฺคโล พหุสฺสุโต โหติ สุเตน อุปปนฺโน? อิเธกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส พหุกํ สุตํ โหติ สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ คาถํ อุทานํ อิติวุตฺตกํ ชาตกํ อพฺภุตธมฺมํ เวทลฺลํ. โส ตสฺส พหุกสฺส สุตสฺส อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปนฺโน โหติ. เอวํ ปุคฺคโล พหุสฺสุโต โหติ สุเตน อุปปนฺโน. Và thế nào là hạng người nghe nhiều, thành tựu về sở văn? Ở đây, có hạng người đã nghe nhiều: Kinh, ứng tụng, ký thuyết, kệ ngôn, cảm hứng ngữ, như thị thuyết, bổn sanh, vị tằng hữu pháp, và phương quảng. Vị ấy hiểu biết ý nghĩa, hiểu biết pháp về những điều đã nghe nhiều ấy, và là người thực hành pháp và tùy pháp. Như vậy là hạng người nghe nhiều, thành tựu về sở văn. ๑๙๐. กตโม [Pg.173] จ ปุคฺคโล สมณมจโล? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโน. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สมณมจโล’’. 190. Và thế nào là hạng người Sa-môn bất động? Ở đây, có hạng người do đã đoạn tận ba kiết sử nên là bậc Dự lưu, có trạng thái không bị rơi vào đọa xứ, chắc chắn, hướng đến sự giác ngộ. Hạng người này được gọi là ‘Sa-môn bất động’. กตโม จ ปุคฺคโล สมณปทุโม? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี โหติ, สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สมณปทุโม’’. Và thế nào là hạng người Sa-môn sen hồng? Ở đây, có hạng người do đã đoạn tận ba kiết sử, do đã làm cho tham, sân, si được muội lược nên là bậc Nhất lai, chỉ trở lại thế gian này một lần nữa rồi chấm dứt khổ đau. Hạng người này được gọi là ‘Sa-môn sen hồng’. กตโม จ ปุคฺคโล สมณปุณฺฑรีโก? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สมณปุณฺฑรีโก’’. Và thế nào là hạng người Sa-môn sen trắng? Ở đây, có hạng người do đã đoạn tận năm hạ phần kiết sử nên là vị hóa sanh, sẽ tịch diệt Niết-bàn ở tại nơi ấy, có trạng thái không còn trở lui từ cõi ấy. Hạng người này được gọi là ‘Sa-môn sen trắng’. กตโม จ ปุคฺคโล สมเณสุ สมณสุขุมาโล? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ‘‘สมเณสุ สมณสุขุมาโล’’ติ. Và thế nào là hạng người Sa-môn tinh tế giữa các Sa-môn? Ở đây, có hạng người do đã đoạn tận các lậu hoặc, đã tự mình chứng ngộ với thắng trí, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại tâm giải thoát, tuệ giải thoát không còn lậu hoặc. Hạng người này được gọi là ‘Sa-môn tinh tế giữa các Sa-môn’. จตุกฺกนิทฺเทโส. Dứt phần giải về bốn pháp. ๕. ปญฺจกปุคฺคลปญฺญตฺติ 5. Chế Định Về Năm Hạng Người ๑๙๑. ตตฺร ยฺวายํ ปุคฺคโล อารภติ จ วิปฺปฏิสารี จ โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘‘อายสฺมโต โข อารมฺภชา อาสวา สํวิชฺชนฺติ, วิปฺปฏิสารชา อาสวา ปวฑฺฒนฺติ. สาธุ วตายสฺมา อารมฺภเช อาสเว ปหาย วิปฺปฏิสารเช อาสเว ปฏิวิโนเทตฺวา จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาเวตุ. เอวมายสฺมา อมุนา ปญฺจเมน ปุคฺคเลน สมสโม ภวิสฺสตี’’ติ. 5. Trong các hạng người ấy, hạng người nào vừa có sự vi phạm, vừa có sự hối hận, và vị ấy không biết như thật về tâm giải thoát, tuệ giải thoát ấy là nơi mà các pháp ác bất thiện đã sanh khởi của vị ấy được đoạn diệt không còn dư sót, vị ấy nên được nói như vầy: ‘Thưa hiền giả, các lậu hoặc sanh từ sự vi phạm đang hiện hữu nơi hiền giả, và các lậu hoặc sanh từ sự hối hận đang tăng trưởng. Lành thay, mong hiền giả hãy từ bỏ các lậu hoặc sanh từ sự vi phạm, hãy loại trừ các lậu hoặc sanh từ sự hối hận, rồi hãy tu tập tâm và tuệ. Như vậy, hiền giả sẽ trở nên tương đương với hạng người thứ năm kia.’” ตตฺร ยฺวายํ ปุคฺคโล อารภติ น วิปฺปฏิสารี โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา [Pg.174] อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘‘อายสฺมโต โข อารมฺภชา อาสวา สํวิชฺชนฺติ, วิปฺปฏิสารชา อาสวา นปฺปวฑฺฒนฺติ. สาธุ วตายสฺมา อารมฺภเช อาสเว ปหาย จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาเวตุ. เอวมายสฺมา อมุนา ปญฺจเมน ปุคฺคเลน สมสโม ภวิสฺสตี’’ติ. 191. Trong các hạng người ấy, hạng người nào có sự vi phạm nhưng không có sự hối hận, và vị ấy không biết như thật về tâm giải thoát, tuệ giải thoát ấy là nơi mà các pháp ác bất thiện đã sanh khởi của vị ấy được đoạn diệt không còn dư sót, vị ấy nên được nói như vầy: ‘Thưa hiền giả, các lậu hoặc sanh từ sự vi phạm đang hiện hữu nơi hiền giả, nhưng các lậu hoặc sanh từ sự hối hận không tăng trưởng. Lành thay, mong hiền giả hãy từ bỏ các lậu hoặc sanh từ sự vi phạm, rồi hãy tu tập tâm và tuệ. Như vậy, hiền giả sẽ trở nên tương đương với hạng người thứ năm kia.’” ตตฺร ยฺวายํ ปุคฺคโล น อารภติ วิปฺปฏิสารี โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ยตฺถสฺส เต อุปฺปนฺนา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘‘อายสฺมโต โข อารมฺภชา อาสวา น สํวิชฺชนฺติ, วิปฺปฏิสารชา อาสวา ปวฑฺฒนฺติ. สาธุ วตายสฺมา วิปฺปฏิสารเช อาสเว ปฏิวิโนเทตฺวา จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาเวตุ. เอวมายสฺมา อมุนา ปญฺจเมน ปุคฺคเลน สมสโม ภวิสฺสตี’’ติ. Trong các hạng người ấy, hạng người nào không có sự vi phạm nhưng có sự hối hận, và vị ấy không biết như thật về tâm giải thoát, tuệ giải thoát ấy là nơi mà các pháp ác bất thiện đã sanh khởi của vị ấy được đoạn diệt không còn dư sót, vị ấy nên được nói như vầy: ‘Thưa hiền giả, các lậu hoặc sanh từ sự vi phạm không hiện hữu nơi hiền giả, nhưng các lậu hoặc sanh từ sự hối hận đang tăng trưởng. Lành thay, mong hiền giả hãy loại trừ các lậu hoặc sanh từ sự hối hận, rồi hãy tu tập tâm và tuệ. Như vậy, hiền giả sẽ trở nên tương đương với hạng người thứ năm kia.’” ตตฺร ยฺวายํ ปุคฺคโล น อารภติ น วิปฺปฏิสารี โหติ, ตญฺจ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ยถาภูตํ นปฺปชานาติ, ยตฺถสฺส เต ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อปริเสสา นิรุชฺฌนฺติ, โส เอวมสฺส วจนีโย – ‘‘อายสฺมโต โข อารมฺภชา อาสวา น สํวิชฺชนฺติ, วิปฺปฏิสารชา อาสวา นปฺปวฑฺฒนฺติ. สาธุ วตายสฺมา จิตฺตํ ปญฺญญฺจ ภาเวตุ. เอวมายสฺมา อมุนา ปญฺจเมน ปุคฺคเลน สมสโม ภวิสฺสตี’’ติ. อิเม จตฺตาโร ปุคฺคลา อมุนา ปญฺจเมน ปุคฺคเลน เอวํ โอวทิยมานา เอวํ อนุสาสิยมานา อนุปุพฺเพน อาสวานํ ขยํ ปาปุณนฺติ. Trong các hạng người ấy, có hạng người không vi phạm, cũng không hối hận, nhưng không biết như thật về tâm giải thoát, tuệ giải thoát, nơi mà các pháp ác bất thiện của vị ấy được đoạn diệt không còn dư tàn. Vị ấy nên được khuyên bảo như sau: ‘Thưa hiền giả, các lậu hoặc phát sanh do sự vi phạm không có nơi hiền giả, các lậu hoặc phát sanh do sự hối hận không tăng trưởng. Lành thay, mong hiền giả hãy tu tập tâm và tuệ. Như vậy, hiền giả sẽ trở nên ngang bằng với hạng người thứ năm kia.’ Bốn hạng người này, khi được hạng người thứ năm kia giáo giới và chỉ dạy như vậy, tuần tự đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc. ๑๙๒. กถญฺจ ปุคฺคโล ทตฺวา อวชานาติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ยสฺส ปุคฺคลสฺส เทติ จีวรปิณฺฑปาตเสนาสนคิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ, ตสฺส เอวํ โหติ – ‘‘อหํ ทมฺมิ, อยํ ปฏิคฺคณฺหาตี’’ติ, ตเมนํ ทตฺวา อวชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล ทตฺวา อวชานาติ. 192. Thế nào là hạng người sau khi cho lại khinh thường? Ở đây, có hạng người cho y phục, vật thực khất thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh đến một người nào đó, rồi vị ấy khởi lên ý nghĩ: ‘Ta là người cho, còn người này là người nhận.’ Sau khi cho, vị ấy khinh thường người kia. Như vậy là hạng người sau khi cho lại khinh thường. กถญฺจ ปุคฺคโล สํวาเสน อวชานาติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล เยน ปุคฺคเลน สทฺธึ สํวสติ ทฺเว วา ตีณิ วา วสฺสานิ, ตเมนํ สํวาเสน อวชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล สํวาเสน อวชานาติ. Thế nào là hạng người do sống chung mà khinh thường? Ở đây, có hạng người sống chung với một người nào đó trong hai hoặc ba năm, rồi do sống chung mà khinh thường người kia. Như vậy là hạng người do sống chung mà khinh thường. กถญฺจ [Pg.175] ปุคฺคโล อาเธยฺยมุโข โหติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปรสฺส วณฺเณ วา อวณฺเณ วา ภาสิยมาเน ขิปฺปญฺเญว อธิมุจฺจิตา โหติ. เอวํ ปุคฺคโล อาเธยฺยมุโข โหติ. Thế nào là hạng người có bộ mặt dễ tin? Ở đây, có hạng người khi nghe người khác nói lời tán thán hay chê bai liền vội tin ngay. Như vậy là hạng người có bộ mặt dễ tin. กถญฺจ ปุคฺคโล โลโล โหติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อิตฺตรสทฺโธ โหติ อิตฺตรภตฺตี อิตฺตรเปโม อิตฺตรปฺปสาโท. เอวํ ปุคฺคโล โลโล โหติ. Thế nào là hạng người nông nổi? Ở đây, có hạng người có đức tin ít ỏi, lòng sùng kính ít ỏi, tình thương mến ít ỏi, sự trong sạch ít ỏi. Như vậy là hạng người nông nổi. กถญฺจ ปุคฺคโล มนฺโท โมมูโห โหติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล กุสลากุสเล ธมฺเม น ชานาติ, สาวชฺชานวชฺเช ธมฺเม น ชานาติ, หีนปฺปณีเต ธมฺเม น ชานาติ, กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาเค ธมฺเม น ชานาติ. เอวํ ปุคฺคโล มนฺโท โมมูโห โหติ. Thế nào là hạng người đần độn, ngu si? Ở đây, có hạng người không biết các pháp thiện và bất thiện, không biết các pháp có tội và không có tội, không biết các pháp thấp kém và cao thượng, không biết các pháp có phần đen và phần trắng. Như vậy là hạng người đần độn, ngu si. ๑๙๓. ตตฺถ กตเม ปญฺจ โยธาชีวูปมา ปุคฺคลา? ปญฺจ โยธาชีวา – อิเธกจฺโจ โยธาชีโว รชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวรูโปปิ อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ ปฐโม โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ. 193. Trong đó, năm hạng người ví như chiến sĩ là những ai? Có năm hạng chiến sĩ. Ở đây, có hạng chiến sĩ vừa thấy bụi bay lên liền chùn bước, thối lui, không đứng vững, không thể tiến vào trận địa. Cũng có hạng chiến sĩ như vậy ở đời. Đây là hạng chiến sĩ thứ nhất hiện có mặt ở trên đời. ปุน จปรํ อิเธกจฺโจ โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ, อปิ จ โข ธชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวรูโปปิ อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ ทุติโย โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ. Lại nữa, ở đây có hạng chiến sĩ chịu đựng được cảnh bụi bay lên, nhưng vừa thấy ngọn cờ liền chùn bước, thối lui, không đứng vững, không thể tiến vào trận địa. Cũng có hạng chiến sĩ như vậy ở đời. Đây là hạng chiến sĩ thứ hai hiện có mặt ở trên đời. ปุน จปรํ อิเธกจฺโจ โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ สหติ ธชคฺคํ, อปิ จ โข อุสฺสารณญฺเญว สุตฺวา สํสีทติ วิสีทติ น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ. เอวรูโปปิ อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ ตติโย โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ. Lại nữa, ở đây có hạng chiến sĩ chịu đựng được cảnh bụi bay lên, chịu đựng được ngọn cờ, nhưng vừa nghe tiếng hò hét liền chùn bước, thối lui, không đứng vững, không thể tiến vào trận địa. Cũng có hạng chiến sĩ như vậy ở đời. Đây là hạng chiến sĩ thứ ba hiện có mặt ở trên đời. ปุน จปรํ อิเธกจฺโจ โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ สหติ ธชคฺคํ สหติ อุสฺสารณํ, อปิ จ โข สมฺปหาเร หญฺญติ พฺยาปชฺชติ. เอวรูโปปิ อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ จตุตฺโถ โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ. Lại nữa, ở đây có hạng chiến sĩ chịu đựng được cảnh bụi bay lên, chịu đựng được ngọn cờ, chịu đựng được tiếng hò hét, nhưng khi giao chiến thì bị thương, bị bại trận. Cũng có hạng chiến sĩ như vậy ở đời. Đây là hạng chiến sĩ thứ tư hiện có mặt ở trên đời. ปุน [Pg.176] จปรํ อิเธกจฺโจ โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ สหติ ธชคฺคํ สหติ อุสฺสารณํ สหติ สมฺปหารํ. โส ตํ สงฺคามํ อภิวิชินิตฺวา วิชิตสงฺคาโม ตเมว สงฺคามสีสํ อชฺฌาวสติ. เอวรูโปปิ อิเธกจฺโจ โยธาชีโว โหติ. อยํ ปญฺจโม โยธาชีโว สนฺโต สํวิชฺชมาโน โลกสฺมึ. อิเม ปญฺจ โยธาชีวา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. Lại nữa, ở đây có hạng chiến sĩ chịu đựng được cảnh bụi bay lên, chịu đựng được ngọn cờ, chịu đựng được tiếng hò hét, chịu đựng được sự giao chiến. Vị ấy sau khi chiến thắng trận chiến, là người chiến thắng, liền chiếm cứ ngay đầu trận địa. Cũng có hạng chiến sĩ như vậy ở đời. Đây là hạng chiến sĩ thứ năm hiện có mặt ở trên đời. Năm hạng chiến sĩ này hiện có mặt ở trên đời. ๑๙๔. เอวเมวํ ปญฺจิเม โยธาชีวูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสุ. กตเม ปญฺจ? อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ รชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ, สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. กิมสฺส รชคฺคสฺมึ? อิธ ภิกฺขุ สุณาติ – ‘‘อสุกสฺมึ นาม คาเม วา นิคเม วา อิตฺถี วา กุมารี วา อภิรูปา ทสฺสนียา ปาสาทิกา ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคตา’’ติ. โส ตํ สุตฺวา สํสีทติ วิสีทติ น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ, สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. อิทมสฺส รชคฺคสฺมึ. 194. Cũng vậy, có năm hạng người ví như chiến sĩ này hiện có mặt giữa các Tỳ khưu. Năm hạng đó là những ai? Ở đây, có vị Tỳ khưu vừa thấy bụi bay lên liền chùn bước, thối lui, không đứng vững, không thể duy trì phạm hạnh, bộc lộ sự yếu kém về học giới, từ bỏ học giới, hoàn tục. Bụi của vị ấy là gì? Ở đây, vị Tỳ khưu nghe rằng: ‘Tại ngôi làng hay thị trấn kia, có người phụ nữ hay thiếu nữ xinh đẹp, dễ nhìn, đáng mến, có dung sắc tuyệt vời.’ Vị ấy nghe vậy liền chùn bước, thối lui, không đứng vững, không thể duy trì phạm hạnh, bộc lộ sự yếu kém về học giới, từ bỏ học giới, hoàn tục. Đây là bụi của vị ấy. เสยฺยถาปิ โส โยธาชีโว รชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. เอวรูโปปิ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ ปฐโม โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ. Ví như người chiến sĩ kia vừa thấy bụi bay lên liền chùn bước, thối lui, không đứng vững, không thể tiến vào trận địa, hạng người này cũng tương tự như vậy. Cũng có hạng người như vậy ở đây. Đây là hạng người thứ nhất ví như chiến sĩ hiện có mặt giữa các Tỳ khưu. ๑๙๕. ปุน จปรํ อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ สหติ รชคฺคํ, อปิ จ โข ธชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ, สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. กิมสฺส ธชคฺคสฺมึ? อิธ ภิกฺขุ น เหว โข สุณาติ – ‘‘อสุกสฺมึ นาม คาเม วา นิคเม วา อิตฺถี วา กุมารี วา อภิรูปา ทสฺสนียา ปาสาทิกา ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคตา’’ติ, อปิ จ โข สามํ ปสฺสติ อิตฺถึ วา กุมารึ วา อภิรูปํ ทสฺสนียํ ปาสาทิกํ ปรมาย วณฺณโปกฺขรตาย สมนฺนาคตํ. โส ตํ ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ, สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. อิทมสฺส ธชคฺคสฺมึ. 195. Lại nữa, ở đây, có hạng tỳ khưu chịu đựng được bụi bặm, nhưng khi vừa thấy ngọn cờ liền bị chìm đắm, bị suy sụp, không đứng vững, không thể duy trì được phạm hạnh, bèn tuyên bố sự yếu kém về học giới, từ bỏ học giới, hoàn tục. Ngọn cờ của vị ấy là gì? Ở đây, vị tỳ khưu không hề nghe rằng: ‘Tại ngôi làng hay thị trấn kia, có người phụ nữ hay thiếu nữ xinh đẹp, đáng nhìn, đáng mến, có được vẻ đẹp tuyệt vời của làn da’, nhưng vị ấy lại tự mình trông thấy người phụ nữ hay thiếu nữ xinh đẹp, đáng nhìn, đáng mến, có được vẻ đẹp tuyệt vời của làn da. Sau khi thấy người ấy, vị tỳ khưu bị chìm đắm, bị suy sụp, không đứng vững, không thể duy trì được phạm hạnh, bèn tuyên bố sự yếu kém về học giới, từ bỏ học giới, hoàn tục. Đây là ngọn cờ của vị ấy. เสยฺยถาปิ [Pg.177] โส โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ, อปิ จ โข ธชคฺคญฺเญว ทิสฺวา สํสีทติ วิสีทติ น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. เอวรูโปปิ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ ทุติโย โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ. Ví như người lính chiến ấy chịu đựng được bụi bặm, nhưng khi vừa thấy ngọn cờ liền bị chìm đắm, bị suy sụp, không đứng vững, không thể tiến vào trận địa; hạng người này cũng tương tự như vậy. Ở đây, có hạng người có bản chất như thế. Đây là hạng người thứ hai tương tự người lính chiến, đang hiện hữu có mặt giữa các tỳ khưu. ๑๙๖. ปุน จปรํ อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ สหติ รชคฺคํ สหติ ธชคฺคํ, อปิ จ โข อุสฺสารณญฺเญว สุตฺวา สํสีทติ วิสีทติ น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ, สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. กิมสฺส อุสฺสารณาย? อิธ ภิกฺขุํ อรญฺญคตํ วา รุกฺขมูลคตํ วา สุญฺญาคารคตํ วา มาตุคาโม อุปสงฺกมิตฺวา อูหสติ อุลฺลปติ อุชฺชคฺฆติ อุปฺปณฺเฑติ. โส มาตุคาเมน อูหสิยมาโน อุลฺลปิยมาโน อุชฺชคฺฆิยมาโน อุปฺปณฺฑิยมาโน สํสีทติ วิสีทติ น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ พฺรหฺมจริยํ สนฺธาเรตุํ, สิกฺขาทุพฺพลฺยํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขาย หีนายาวตฺตติ. อิทมสฺส อุสฺสารณาย. 196. Lại nữa, ở đây, có hạng tỳ khưu chịu đựng được bụi bặm, chịu đựng được ngọn cờ, nhưng khi vừa nghe tiếng hò hét liền bị chìm đắm, bị suy sụp, không đứng vững, không thể duy trì được phạm hạnh, bèn tuyên bố sự yếu kém về học giới, từ bỏ học giới, hoàn tục. Tiếng hò hét của vị ấy là gì? Ở đây, khi vị tỳ khưu đang ở trong rừng, hoặc dưới gốc cây, hoặc tại nơi thanh vắng, có người nữ đến gần, mỉm cười, nói lời tán tỉnh, cười lớn tiếng, và chế nhạo. Vị ấy, khi bị người nữ mỉm cười, nói lời tán tỉnh, cười lớn tiếng, và chế nhạo, liền bị chìm đắm, bị suy sụp, không đứng vững, không thể duy trì được phạm hạnh, bèn tuyên bố sự yếu kém về học giới, từ bỏ học giới, hoàn tục. Đây là tiếng hò hét của vị ấy. เสยฺยถาปิ โส โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ สหติ ธชคฺคํ, อปิ จ โข อุสฺสารณญฺเญว สุตฺวา สํสีทติ วิสีทติ น สนฺถมฺภติ น สกฺโกติ สงฺคามํ โอตริตุํ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. เอวรูโปปิ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ ตติโย โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ. Ví như người lính chiến ấy chịu đựng được bụi bặm, chịu đựng được ngọn cờ, nhưng khi vừa nghe tiếng hò hét liền bị chìm đắm, bị suy sụp, không đứng vững, không thể tiến vào trận địa; hạng người này cũng tương tự như vậy. Ở đây, có hạng người có bản chất như thế. Đây là hạng người thứ ba tương tự người lính chiến, đang hiện hữu có mặt giữa các tỳ khưu. ๑๙๗. ปุน จปรํ อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ สหติ รชคฺคํ สหติ ธชคฺคํ สหติ อุสฺสารณํ, อปิ จ โข สมฺปหาเร หญฺญติ พฺยาปชฺชติ. กิมสฺส สมฺปหารสฺมึ? อิธ ภิกฺขุํ อรญฺญคตํ วา รุกฺขมูลคตํ วา สุญฺญาคารคตํ วา มาตุคาโม อุปสงฺกมิตฺวา อภินิสีทติ อภินิปชฺชติ อชฺโฌตฺถรติ. โส มาตุคาเมน อภินิสีทิยมาโน อภินิปชฺชิยมาโน อชฺโฌตฺถริยมาโน สิกฺขํ อปฺปจฺจกฺขาย ทุพฺพลฺยํ อนาวิกตฺวา เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวติ. อิทมสฺส สมฺปหารสฺมึ. 197. Lại nữa, ở đây, có hạng tỳ khưu chịu đựng được bụi bặm, chịu đựng được ngọn cờ, chịu đựng được tiếng hò hét, nhưng khi bị giao chiến liền bị thương tích, bị thất bại. Sự giao chiến của vị ấy là gì? Ở đây, khi vị tỳ khưu đang ở trong rừng, hoặc dưới gốc cây, hoặc tại nơi thanh vắng, có người nữ đến gần, ngồi xuống bên cạnh, nằm xuống bên cạnh, và đè lên trên. Vị ấy, khi bị người nữ ngồi xuống bên cạnh, nằm xuống bên cạnh, và đè lên trên, không từ bỏ học giới và không tuyên bố sự yếu kém, đã thực hành dâm pháp. Đây là sự giao chiến của vị ấy. เสยฺยถาปิ โส โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ สหติ ธชคฺคํ สหติ อุสฺสารณํ, อปิ จ โข สมฺปหาเร หญฺญติ พฺยาปชฺชติ, ตถูปโม [Pg.178] อยํ ปุคฺคโล. เอวรูโปปิ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ จตุตฺโถ โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ. Ví như người lính chiến ấy chịu đựng được bụi bặm, chịu đựng được ngọn cờ, chịu đựng được tiếng hò hét, nhưng khi giao chiến liền bị thương tích, bị thất bại; hạng người này cũng tương tự như vậy. Ở đây, có hạng người có bản chất như thế. Đây là hạng người thứ tư tương tự người lính chiến, đang hiện hữu có mặt giữa các tỳ khưu. ๑๙๘. ปุน จปรํ อิเธกจฺโจ ภิกฺขุ สหติ รชคฺคํ สหติ ธชคฺคํ สหติ อุสฺสารณํ สหติ สมฺปหารํ. โส ตํ สงฺคามํ อภิวิชินิตฺวา วิชิตสงฺคาโม ตเมว สงฺคามสีสํ อชฺฌาวสติ. กิมสฺส สงฺคามวิชยสฺมึ? อิธ ภิกฺขุํ อรญฺญคตํ วา รุกฺขมูลคตํ วา สุญฺญาคารคตํ วา มาตุคาโม อุปสงฺกมิตฺวา อภินิสีทติ อภินิปชฺชติ อชฺโฌตฺถรติ. โส มาตุคาเมน อภินิสีทิยมาโน อภินิปชฺชิยมาโน อชฺโฌตฺถริยมาโน วินิเวเฐตฺวา วินิโมเจตฺวา เยน กามํ ปกฺกมติ. 198. Lại nữa, ở đây, có hạng tỳ khưu chịu đựng được bụi bặm, chịu đựng được ngọn cờ, chịu đựng được tiếng hò hét, chịu đựng được sự giao chiến. Vị ấy, sau khi chiến thắng trận chiến đó, là người chiến thắng, sống ngay tại nơi đầu trận tuyến. Sự chiến thắng trận chiến của vị ấy là gì? Ở đây, khi vị tỳ khưu đang ở trong rừng, hoặc dưới gốc cây, hoặc tại nơi thanh vắng, có người nữ đến gần, ngồi xuống bên cạnh, nằm xuống bên cạnh, và đè lên trên. Vị ấy, khi bị người nữ ngồi xuống bên cạnh, nằm xuống bên cạnh, và đè lên trên, đã gỡ mình ra, tự giải thoát, và đi đến bất cứ nơi nào mình muốn. โส วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺถํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ. โส อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส อภิชฺฌํ โลเก ปหาย วิคตาภิชฺเฌน เจตสา วิหรติ, อภิชฺฌาย จิตฺตํ ปริโสเธติ; พฺยาปาทปโทสํ ปหาย อพฺยาปนฺนจิตฺโต วิหรติ, สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี พฺยาปาทปโทสา จิตฺตํ ปริโสเธติ; ถินมิทฺธํ ปหาย วิคตถินมิทฺโธ วิหรติ อาโลกสญฺญี สโต สมฺปชาโน, ถินมิทฺธา จิตฺตํ ปริโสเธติ; อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหาย อนุทฺธโต วิหรติ อชฺฌตฺตํ วูปสนฺตจิตฺโต, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจา จิตฺตํ ปริโสเธติ; วิจิกิจฺฉํ ปหาย ติณฺณวิจิกิจฺโฉ วิหรติ อกถํกถี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, วิจิกิจฺฉาย จิตฺตํ ปริโสเธติ. Vị ấy tìm đến trú xứ thanh vắng: khu rừng, gốc cây, ngọn núi, khe núi, hang đá, nghĩa địa, lùm cây rậm, ngoài trời, đống rơm. Vị ấy, đi vào rừng, hoặc đến gốc cây, hoặc đến nơi thanh vắng, ngồi kiết-già, giữ thân ngay thẳng, an lập chánh niệm trước mặt. Vị ấy, sau khi từ bỏ tham ái ở đời, sống với tâm không tham ái, gột sạch tâm khỏi tham ái. Sau khi từ bỏ sân hận, vị ấy sống với tâm không sân hận, có lòng thương tưởng đến lợi ích của tất cả chúng sanh hữu tình, gột sạch tâm khỏi sân hận. Sau khi từ bỏ hôn trầm và thụy miên, vị ấy sống thoát khỏi hôn trầm và thụy miên, với tưởng về ánh sáng, chánh niệm, tỉnh giác, gột sạch tâm khỏi hôn trầm và thụy miên. Sau khi từ bỏ trạo cử và hối quá, vị ấy sống không trạo cử, với nội tâm an tịnh, gột sạch tâm khỏi trạo cử và hối quá. Sau khi từ bỏ hoài nghi, vị ấy sống vượt qua hoài nghi, không còn phân vân đối với các thiện pháp, gột sạch tâm khỏi hoài nghi. โส อิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหาย เจตโส อุปกฺกิเลเส ปญฺญาย ทุพฺพลีกรเณ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ; วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ. Vị ấy, sau khi từ bỏ năm triền cái này, là những pháp làm ô nhiễm tâm, làm trí tuệ suy yếu, ly dục, ly các pháp bất thiện, chứng và trú thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ. Do sự tịnh chỉ của tầm và tứ, (vị ấy chứng và trú) thiền thứ hai... thiền thứ ba... thiền thứ tư. โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินินฺนาเมติ. โส ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อิเม อาสวา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ อาสวสมุทโย’’ติ [Pg.179] ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ อาสวนิโรโธ’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ‘‘อยํ อาสวนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ. Vị ấy, khi tâm được định tĩnh, trong sạch, thanh tịnh, không cấu uế, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, đạt đến trạng thái bất động như vậy, hướng tâm đến lậu tận trí. Vị ấy tuệ tri như thật: "Đây là khổ". Tuệ tri như thật: "Đây là khổ tập". Tuệ tri như thật: "Đây là khổ diệt". Tuệ tri như thật: "Đây là con đường đưa đến khổ diệt". Tuệ tri như thật: "Đây là các lậu hoặc". Tuệ tri như thật: "Đây là lậu hoặc tập". Tuệ tri như thật: "Đây là lậu hoặc diệt". Tuệ tri như thật: "Đây là con đường đưa đến lậu hoặc diệt". ตสฺส เอวํ ชานโต เอวํ ปสฺสโต กามาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, ภวาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ, อวิชฺชาสวาปิ จิตฺตํ วิมุจฺจติ. วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’’ติ ปชานาติ. อิทมสฺส สงฺคามวิชยสฺมึ. เสยฺยถาปิ โส โยธาชีโว สหติ รชคฺคํ สหติ ธชคฺคํ สหติ อุสฺสารณํ สหติ สมฺปหารํ, โส ตํ สงฺคามํ อภิวิชินิตฺวา วิชิตสงฺคาโม ตเมว สงฺคามสีสํ อชฺฌาวสติ, ตถูปโม อยํ ปุคฺคโล. เอวรูโปปิ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล โหติ. อยํ ปญฺจโม โยธาชีวูปโม ปุคฺคโล สนฺโต สํวิชฺชมาโน ภิกฺขูสุ. อิเม ปญฺจ โยธาชีวูปมา ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา ภิกฺขูสุ. Đối với vị ấy, khi biết như vậy, thấy như vậy, tâm được giải thoát khỏi dục lậu, tâm được giải thoát khỏi hữu lậu, tâm được giải thoát khỏi vô minh lậu. Trong sự giải thoát, trí khởi lên: "Đã được giải thoát". Vị ấy tuệ tri: "Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa". Đây là sự chiến thắng trận mạc của vị ấy. Ví như người chiến sĩ kia chịu đựng được bụi bặm, chịu đựng được ngọn cờ, chịu đựng được tiếng hò hét, chịu đựng được sự tấn công. Người ấy, sau khi chiến thắng trận mạc, đã chiến thắng trận mạc, sống ngay tại đầu trận địa ấy. Hạng người này cũng tương tự như vậy. Ở đây, có hạng người như thế. Đây là hạng người thứ năm ví như chiến sĩ, đang hiện hữu, có mặt giữa các vị tỳ khưu. Năm hạng người ví như chiến sĩ này đang hiện hữu, có mặt giữa các vị tỳ khưu. ๑๙๙. ตตฺถ กตเม ปญฺจ ปิณฺฑปาติกา? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา ปิณฺฑปาติโก โหติ, ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต ปิณฺฑปาติโก โหติ, อุมฺมาทา จิตฺตวิกฺเขปา ปิณฺฑปาติโก โหติ, ‘‘วณฺณิตํ พุทฺเธหิ พุทฺธสาวเกหี’’ติ ปิณฺฑปาติโก โหติ, อปิ จ อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย ปิณฺฑปาติโก โหติ. ตตฺร ยฺวายํ ปิณฺฑปาติโก อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย ปิณฺฑปาติโก, อยํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ปิณฺฑปาติกานํ อคฺโค จ เสฏฺโฐ จ ปาโมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จ. 199. Trong đó, năm hạng người khất thực là những ai? Do ngu độn, si mê mà trở thành người khất thực. Do có ác dục, bị ác dục chi phối mà trở thành người khất thực. Do điên cuồng, tâm tán loạn mà trở thành người khất thực. Do nghĩ rằng: "Được chư Phật và các đệ tử của chư Phật tán thán" mà trở thành người khất thực. Lại nữa, do nương vào sự thiểu dục, nương vào sự tri túc, nương vào sự khắc khổ, nương vào sự có mục đích này mà trở thành người khất thực. Trong đó, người khất thực nào do nương vào sự thiểu dục, nương vào sự tri túc, nương vào sự khắc khổ, nương vào sự có mục đích này mà trở thành người khất thực, vị này trong năm hạng người khất thực ấy là bậc đứng đầu, là bậc cao tột, là bậc lãnh đạo, là bậc tối thượng, là bậc ưu tú. เสยฺยถาปิ นาม ควา ขีรํ, ขีรมฺหา ทธิ, ทธิมฺหา นวนีตํ, นวนีตมฺหา สปฺปิ, สปฺปิมฺหา สปฺปิมณฺโฑ, สปฺปิมณฺฑํ ตตฺถ อคฺคมกฺขายติ; เอวเมวํ ยฺวายํ ปิณฺฑปาติโก อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย ปิณฺฑปาติโก โหติ, อยํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ปิณฺฑปาติกานํ อคฺโค จ เสฏฺโฐ จ ปาโมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จ. อิเม ปญฺจ ปิณฺฑปาติกา. Ví như từ bò có sữa, từ sữa có sữa chua, từ sữa chua có bơ tươi, từ bơ tươi có bơ luyện, từ bơ luyện có bơ tinh luyện, trong đó bơ tinh luyện được gọi là thượng hạng. Cũng vậy, người khất thực nào do nương vào sự thiểu dục, nương vào sự tri túc, nương vào sự khắc khổ, nương vào sự có mục đích này mà trở thành người khất thực, vị này trong năm hạng người khất thực ấy là bậc đứng đầu, là bậc cao tột, là bậc lãnh đạo, là bậc tối thượng, là bậc ưu tú. Đây là năm hạng người khất thực. ๒๐๐. ตตฺถ [Pg.180] กตเม ปญฺจ ขลุปจฺฉาภตฺติกา…เป… ปญฺจ เอกาสนิกา…เป… ปญฺจ ปํสุกูลิกา…เป… ปญฺจ เตจีวริกา…เป… ปญฺจ อารญฺญิกา…เป… ปญฺจ รุกฺขมูลิกา …เป… ปญฺจ อพฺโภกาสิกา…เป… ปญฺจ เนสชฺชิกา…เป… ปญฺจ ยถาสนฺถติกา…เป…. 200. Trong đó, năm hạng người không ăn sau khi đã từ chối là những ai?... năm hạng người ăn một bữa... năm hạng người mặc y phấn tảo... năm hạng người chỉ dùng ba y... năm hạng người ở trong rừng... năm hạng người ở dưới gốc cây... năm hạng người ở ngoài trời... năm hạng người ngồi không nằm... năm hạng người ở bất cứ chỗ nào được sắp đặt... ๒๐๑. ตตฺถ กตเม ปญฺจ โสสานิกา? มนฺทตฺตา โมมูหตฺตา โสสานิโก โหติ, ปาปิจฺโฉ อิจฺฉาปกโต โสสานิโก โหติ, อุมฺมาทา จิตฺตวิกฺเขปา โสสานิโก โหติ, ‘‘วณฺณิตํ พุทฺเธหิ พุทฺธสาวเกหี’’ติ โสสานิโก โหติ, อปิ จ อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย โสสานิโก โหติ. ตตฺร ยฺวายํ โสสานิโก อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย โสสานิโก, อยํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ โสสานิกานํ อคฺโค จ เสฏฺโฐ จ ปาโมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จ. 201. Trong đó, năm hạng người ở nghĩa địa là những ai? Do ngu độn, si mê mà trở thành người ở nghĩa địa. Do có ác dục, bị ác dục chi phối mà trở thành người ở nghĩa địa. Do điên cuồng, tâm tán loạn mà trở thành người ở nghĩa địa. Do nghĩ rằng: "Được chư Phật và các đệ tử của chư Phật tán thán" mà trở thành người ở nghĩa địa. Lại nữa, do nương vào sự thiểu dục, nương vào sự tri túc, nương vào sự khắc khổ, nương vào sự có mục đích này mà trở thành người ở nghĩa địa. Trong đó, người ở nghĩa địa nào do nương vào sự thiểu dục, nương vào sự tri túc, nương vào sự khắc khổ, nương vào sự có mục đích này mà trở thành người ở nghĩa địa, vị này trong năm hạng người ở nghĩa địa ấy là bậc đứng đầu, là bậc cao tột, là bậc lãnh đạo, là bậc tối thượng, là bậc ưu tú. เสยฺยถาปิ นาม ควา ขีรํ, ขีรมฺหา ทธิ, ทธิมฺหา นวนีตํ, นวนีตมฺหา สปฺปิ, สปฺปิมฺหา สปฺปิมณฺโฑ, สปฺปิมณฺฑํ ตตฺถ อคฺคมกฺขายติ; เอวเมวํ ยฺวายํ โสสานิโก อปฺปิจฺฉตํเยว นิสฺสาย สนฺตุฏฺฐึเยว นิสฺสาย สลฺเลขํเยว นิสฺสาย อิทมตฺถิตํเยว นิสฺสาย โสสานิโก โหติ, อยํ อิเมสํ ปญฺจนฺนํ โสสานิกานํ อคฺโค จ เสฏฺโฐ จ ปาโมกฺโข จ อุตฺตโม จ ปวโร จ. อิเม ปญฺจ โสสานิกา. Ví như từ bò có sữa, từ sữa có sữa chua, từ sữa chua có bơ tươi, từ bơ tươi có bơ luyện, từ bơ luyện có bơ tinh luyện, trong đó bơ tinh luyện được gọi là thượng hạng. Cũng vậy, người ở nghĩa địa nào do nương vào sự thiểu dục, nương vào sự tri túc, nương vào sự khắc khổ, nương vào sự có mục đích này mà trở thành người ở nghĩa địa, vị này trong năm hạng người ở nghĩa địa ấy là bậc đứng đầu, là bậc cao tột, là bậc lãnh đạo, là bậc tối thượng, là bậc ưu tú. Đây là năm hạng người ở nghĩa địa. ปญฺจกนิทฺเทโส. Phần giải thích về nhóm năm. ๖. ฉกฺกปุคฺคลปญฺญตฺติ 6. Chế định về sáu hạng người ๒๐๒. ตตฺร ยฺวายํ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อภิสมฺพุชฺฌติ, ตตฺถ จ สพฺพญฺญุตํ ปาปุณาติ พเลสุ จ วสีภาวํ, สมฺมาสมฺพุทฺโธ เตน ทฏฺฐพฺโพ. 202. Trong đó, hạng người nào, đối với các pháp chưa từng được nghe trước đây, tự mình giác ngộ các chân lý, và ở đó đạt được nhất thiết trí và làm chủ các lực, vị ấy được xem là bậc Chánh Đẳng Giác. ตตฺร ยฺวายํ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อภิสมฺพุชฺฌติ, น จ ตตฺถ สพฺพญฺญุตํ ปาปุณาติ น จ พเลสุ วสีภาวํ, ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ เตน ทฏฺฐพฺโพ. Trong đó, hạng người nào, đối với các pháp chưa từng được nghe trước đây, tự mình giác ngộ các chân lý, nhưng không đạt được nhất thiết trí và không làm chủ các lực, vị ấy được xem là bậc Độc Giác Phật. ตตฺร [Pg.181] ยฺวายํ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อนภิสมฺพุชฺฌติ, ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ, สาวกปารมิญฺจ ปาปุณาติ, สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา เตน ทฏฺฐพฺพา. Trong các hạng người ấy, người nào trước đây đối với các pháp chưa từng được nghe, không tự mình giác ngộ các sự thật, là người chấm dứt khổ đau ngay trong hiện tại, và đạt đến Thinh Văn ba-la-mật, do đó cần được hiểu là các ngài Sāriputta và Moggallāna. ตตฺร ยฺวายํ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อนภิสมฺพุชฺฌติ, ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ, น จ สาวกปารมึ ปาปุณาติ, อวเสสา อรหนฺตา เตน ทฏฺฐพฺพา. Trong các hạng người ấy, người nào trước đây đối với các pháp chưa từng được nghe, không tự mình giác ngộ các sự thật, là người chấm dứt khổ đau ngay trong hiện tại, và không đạt đến Thinh Văn ba-la-mật, do đó cần được hiểu là các vị A-la-hán còn lại. ตตฺร ยฺวายํ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อนภิสมฺพุชฺฌติ, น จ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ, อนาคามี โหติ อนาคนฺตา อิตฺถตฺตํ, อนาคามี เตน ทฏฺฐพฺโพ. Trong các hạng người ấy, người nào trước đây đối với các pháp chưa từng được nghe, không tự mình giác ngộ các sự thật, và không là người chấm dứt khổ đau ngay trong hiện tại, là bậc Bất Lai do không trở lại trạng thái này (cõi Dục), do đó cần được hiểu là bậc Bất Lai. ตตฺร ยฺวายํ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อนภิสมฺพุชฺฌติ, น จ ทิฏฺเฐว ธมฺเม ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ, อาคนฺตา อิตฺถตฺตํ, โสตาปนฺนสกทาคามิโน เตน ทฏฺฐพฺพา. Trong các hạng người ấy, người nào trước đây đối với các pháp chưa từng được nghe, không tự mình giác ngộ các sự thật, và không là người chấm dứt khổ đau ngay trong hiện tại, có trở lại trạng thái này (cõi Dục), do đó cần được hiểu là các bậc Nhập Lưu và Nhất Lai. ฉกฺกนิทฺเทโส. Phần giải về sáu hạng người đã xong. ๗. สตฺตกปุคฺคลปญฺญตฺติ 7. Chế định về bảy hạng người ๒๐๓. กถญฺจ ปุคฺคโล สกึ นิมุคฺโค นิมุคฺโคว โหติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สมนฺนาคโต โหติ เอกนฺตกาฬเกหิ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ. เอวํ ปุคฺคโล สกึ นิมุคฺโค นิมุคฺโคว โหติ. 203. Và thế nào là người một lần chìm xuống là chìm luôn? Này đây, có người có đầy đủ các pháp bất thiện hoàn toàn đen tối. Như vậy là người một lần chìm xuống là chìm luôn. กถญฺจ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชิตฺวา นิมุชฺชติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชติ ‘‘สาหุ สทฺธา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ หิรี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ โอตฺตปฺปํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ วีริยํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ ปญฺญา กุสเลสุ ธมฺเมสู’’ติ. ตสฺส สา สทฺธา เนว ติฏฺฐติ โน วฑฺฒติ หายติเยว, ตสฺส สา หิรี เนว ติฏฺฐติ โน วฑฺฒติ หายติเยว, ตสฺส ตํ โอตฺตปฺปํ เนว ติฏฺฐติ โน วฑฺฒติ หายติเยว, ตสฺส ตํ วีริยํ เนว ติฏฺฐติ โน วฑฺฒติ หายติเยว, ตสฺส สา ปญฺญา เนว ติฏฺฐติ โน วฑฺฒติ หายติเยว. เอวํ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชิตฺวา นิมุชฺชติ. Và thế nào là người sau khi trồi lên lại chìm xuống? Này đây, có người trồi lên (với ý nghĩ): ‘Lành thay là tín trong các pháp thiện, lành thay là tàm trong các pháp thiện, lành thay là quý trong các pháp thiện, lành thay là tinh tấn trong các pháp thiện, lành thay là trí tuệ trong các pháp thiện.’ Tín ấy của người đó không đứng vững, không tăng trưởng, chỉ bị suy giảm. Tàm ấy của người đó không đứng vững, không tăng trưởng, chỉ bị suy giảm. Quý ấy của người đó không đứng vững, không tăng trưởng, chỉ bị suy giảm. Tinh tấn ấy của người đó không đứng vững, không tăng trưởng, chỉ bị suy giảm. Trí tuệ ấy của người đó không đứng vững, không tăng trưởng, chỉ bị suy giảm. Như vậy là người sau khi trồi lên lại chìm xuống. กถญฺจ [Pg.182] ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชิตฺวา ฐิโต โหติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชติ ‘‘สาหุ สทฺธา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ หิรี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ โอตฺตปฺปํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ วีริยํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ ปญฺญา กุสเลสุ ธมฺเมสู’’ติ. ตสฺส สา สทฺธา เนว หายติ โน วฑฺฒติ ฐิตา โหติ, ตสฺส สา หิรี เนว หายติ โน วฑฺฒติ ฐิตา โหติ, ตสฺส ตํ โอตฺตปฺปํ เนว หายติ โน วฑฺฒติ ฐิตํ โหติ, ตสฺส ตํ วีริยํ เนว หายติ โน วฑฺฒติ ฐิตํ โหติ, ตสฺส สา ปญฺญา เนว หายติ โน วฑฺฒติ ฐิตา โหติ. เอวํ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชิตฺวา ฐิโต โหติ. Và thế nào là người sau khi trồi lên thì đứng vững? Này đây, có người trồi lên (với ý nghĩ): ‘Lành thay là tín trong các pháp thiện, lành thay là tàm trong các pháp thiện, lành thay là quý trong các pháp thiện, lành thay là tinh tấn trong các pháp thiện, lành thay là trí tuệ trong các pháp thiện.’ Tín ấy của người đó không suy giảm, không tăng trưởng, được đứng yên. Tàm ấy của người đó không suy giảm, không tăng trưởng, được đứng yên. Quý ấy của người đó không suy giảm, không tăng trưởng, được đứng yên. Tinh tấn ấy của người đó không suy giảm, không tăng trưởng, được đứng yên. Trí tuệ ấy của người đó không suy giảm, không tăng trưởng, được đứng yên. Như vậy là người sau khi trồi lên thì đứng vững. กถญฺจ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชิตฺวา วิปสฺสติ วิโลเกติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชติ ‘‘สาหุ สทฺธา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ หิรี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ โอตฺตปฺปํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ วีริยํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ ปญฺญา กุสเลสุ ธมฺเมสู’’ติ. โส ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโน. เอวํ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชิตฺวา วิปสฺสติ วิโลเกติ. Và thế nào là người sau khi trồi lên thì nhìn thấy, nhìn ngắm? Này đây, có người trồi lên (với ý nghĩ): ‘Lành thay là tín trong các pháp thiện, lành thay là tàm trong các pháp thiện, lành thay là quý trong các pháp thiện, lành thay là tinh tấn trong các pháp thiện, lành thay là trí tuệ trong các pháp thiện.’ Vị ấy, do đoạn tận ba kiết sử, trở thành bậc Nhập Lưu, có pháp không bị rơi vào đọa xứ, chắc chắn, có sự giác ngộ ở phía trước là nơi hướng đến. Như vậy là người sau khi trồi lên thì nhìn thấy, nhìn ngắm. กถญฺจ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชิตฺวา ปตรติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชติ ‘‘สาหุ สทฺธา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ หิรี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ โอตฺตปฺปํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ วีริยํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ ปญฺญา กุสเลสุ ธมฺเมสู’’ติ. โส ติณฺณํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา ราคโทสโมหานํ ตนุตฺตา สกทาคามี โหติ สกิเทว อิมํ โลกํ อาคนฺตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตกโร โหติ. เอวํ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชิตฺวา ปตรติ. Và thế nào là người sau khi trồi lên thì bơi qua? Này đây, có người trồi lên (với ý nghĩ): ‘Lành thay là tín trong các pháp thiện, lành thay là tàm trong các pháp thiện, lành thay là quý trong các pháp thiện, lành thay là tinh tấn trong các pháp thiện, lành thay là trí tuệ trong các pháp thiện.’ Vị ấy, do đoạn tận ba kiết sử, do làm cho tham, sân, si được mỏng nhẹ, trở thành bậc Nhất Lai, chỉ một lần trở lại thế gian này rồi chấm dứt khổ đau. Như vậy là người sau khi trồi lên thì bơi qua. กถญฺจ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชิตฺวา ปติคาธปฺปตฺโต โหติ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชติ ‘‘สาหุ สทฺธา กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ หิรี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ โอตฺตปฺปํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ วีริยํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ ปญฺญา กุสเลสุ ธมฺเมสู’’ติ. โส ปญฺจนฺนํ โอรมฺภาคิยานํ สํโยชนานํ ปริกฺขยา โอปปาติโก โหติ ตตฺถ ปรินิพฺพายี อนาวตฺติธมฺโม ตสฺมา โลกา. เอวํ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชิตฺวา ปติคาธปฺปตฺโต โหติ. Và thế nào là người sau khi trồi lên thì đạt đến chỗ đứng vững? Này đây, có người trồi lên (với ý nghĩ): ‘Lành thay là tín trong các pháp thiện, lành thay là tàm trong các pháp thiện, lành thay là quý trong các pháp thiện, lành thay là tinh tấn trong các pháp thiện, lành thay là trí tuệ trong các pháp thiện.’ Vị ấy, do đoạn tận năm hạ phần kiết sử, là vị hóa sanh, sẽ Bát-Niết-bàn ở nơi ấy, có pháp không trở lại từ thế giới ấy. Như vậy là người sau khi trồi lên thì đạt đến chỗ đứng vững. กถญฺจ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชิตฺวา ติณฺโณ โหติ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชติ ‘‘สาหุ สทฺธา กุสเลสุ ธมฺเมสุ[Pg.183], สาธุ หิรี กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ โอตฺตปฺปํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ วีริยํ กุสเลสุ ธมฺเมสุ, สาธุ ปญฺญา กุสเลสุ ธมฺเมสู’’ติ. โส อาสวานํ ขยา อนาสวํ เจโตวิมุตฺตึ ปญฺญาวิมุตฺตึ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา อุปสมฺปชฺช วิหรติ. เอวํ ปุคฺคโล อุมฺมุชฺชิตฺวา ติณฺโณ โหติ ปารงฺคโต ถเล ติฏฺฐติ พฺราหฺมโณ. Và thế nào là người sau khi trồi lên thì đã vượt qua, đã đến bờ bên kia, là bậc Phạm hạnh đứng trên đất liền? Này đây, có người trồi lên (với ý nghĩ): ‘Lành thay là tín trong các pháp thiện, lành thay là tàm trong các pháp thiện, lành thay là quý trong các pháp thiện, lành thay là tinh tấn trong các pháp thiện, lành thay là trí tuệ trong các pháp thiện.’ Vị ấy, do đoạn tận các lậu hoặc, tự mình với thắng trí chứng ngộ, thành tựu và an trú tâm giải thoát vô lậu, tuệ giải thoát ngay trong hiện tại. Như vậy là người sau khi trồi lên thì đã vượt qua, đã đến bờ bên kia, là bậc Phạm hạnh đứng trên đất liền. ๒๐๔. กตโม จ ปุคฺคโล อุภโตภาควิมุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อฏฺฐ วิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล อุภโตภาควิมุตฺโต. 204. Và người nào là bậc song phần giải thoát? Này đây, có người sau khi chứng đắc tám giải thoát bằng thân và an trú, và sau khi thấy bằng trí tuệ, các lậu hoặc của vị ấy đã được đoạn tận. Người này được gọi là bậc song phần giải thoát. ๒๐๕. กตโม จ ปุคฺคโล ปญฺญาวิมุตฺโต…เป… กายสกฺขี… ทิฏฺฐิปฺปตฺโต… สทฺธาวิมุตฺโต… ธมฺมานุสารี …. 205. Và người nào là bậc tuệ giải thoát? … vân vân … là bậc thân chứng? … là bậc kiến đáo? … là bậc tín giải thoát? … là bậc tùy pháp hành? … ๒๐๖. กตโม จ ปุคฺคโล สทฺธานุสารี? ยสฺส ปุคฺคลสฺส โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺนสฺส สทฺธินฺทฺริยํ อธิมตฺตํ โหติ, สทฺธาวาหึ สทฺธาปุพฺพงฺคมํ อริยมคฺคํ ภาเวติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล สทฺธานุสารี. โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน ปุคฺคโล สทฺธานุสารี, ผเล ฐิโต สทฺธาวิมุตฺโตติ. 206. Thế nào là hạng người Tùy Tín? Đối với hạng người đang thực hành để chứng ngộ quả Dự Lưu, tín quyền được trội hơn, vị ấy tu tập Thánh đạo được đức tin dẫn dắt, có đức tin đi trước. Hạng người này được gọi là Tùy Tín. Hạng người đang thực hành để chứng ngộ quả Dự Lưu là Tùy Tín, người đã an trú trong quả vị là Tín Giải Thoát. สตฺตกนิทฺเทโส. Phần giải về nhóm bảy. ๘. อฏฺฐกปุคฺคลปญฺญตฺติ 8. Chế định về hạng người thuộc nhóm tám ๒๐๗. ตตฺถ กตเม จตฺตาโร มคฺคสมงฺคิโน, จตฺตาโร ผลสมงฺคิโน ปุคฺคลา? โสตาปนฺโน, โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน; สกทาคามี, สกทาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน; อนาคามี, อนาคามิผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน; อรหา, อรหตฺตผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน; อิเม จตฺตาโร มคฺคสมงฺคิโน, อิเม จตฺตาโร ผลสมงฺคิโน ปุคฺคลา. 207. Trong ấy, thế nào là bốn hạng người thành tựu đạo và bốn hạng người thành tựu quả? Bậc Dự Lưu, vị đang thực hành để chứng ngộ quả Dự Lưu; bậc Nhất Lai, vị đang thực hành để chứng ngộ quả Nhất Lai; bậc Bất Lai, vị đang thực hành để chứng ngộ quả Bất Lai; bậc A-la-hán, vị đang thực hành để chứng ngộ quả A-la-hán. Bốn hạng người này là những vị thành tựu đạo, bốn hạng người này là những vị thành tựu quả. อฏฺฐกนิทฺเทโส. Phần giải về nhóm tám. ๙. นวกปุคฺคลปญฺญตฺติ 9. Chế định về hạng người thuộc nhóm chín ๒๐๘. กตโม [Pg.184] จ ปุคฺคโล สมฺมาสมฺพุทฺโธ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อภิสมฺพุชฺฌติ, ตตฺถ จ สพฺพญฺญุตํ ปาปุณาติ พเลสุ จ วสีภาวํ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล สมฺมาสมฺพุทฺโธ. 208. Thế nào là hạng người Chánh Đẳng Giác? Ở đây, có hạng người tự mình giác ngộ các chân lý về các pháp chưa từng được nghe trước đây, và ở đấy vị ấy đạt đến nhất thiết trí và đạt đến sự thuần thục ở các năng lực. Hạng người này được gọi là Chánh Đẳng Giác. กตโม จ ปุคฺคโล ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ปุพฺเพ อนนุสฺสุเตสุ ธมฺเมสุ สามํ สจฺจานิ อภิสมฺพุชฺฌติ, น จ ตตฺถ สพฺพญฺญุตํ ปาปุณาติ น จ พเลสุ วสีภาวํ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ปจฺเจกสมฺพุทฺโธ. Thế nào là hạng người Độc Giác? Ở đây, có hạng người tự mình giác ngộ các chân lý về các pháp chưa từng được nghe trước đây, nhưng ở đấy vị ấy không đạt đến nhất thiết trí và không đạt đến sự thuần thục ở các năng lực. Hạng người này được gọi là Độc Giác. กตโม จ ปุคฺคโล อุภโตภาควิมุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อฏฺฐ วิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล อุภโตภาควิมุตฺโต. Thế nào là hạng người Câu Phần Giải Thoát? Ở đây, có hạng người sau khi đã thân chứng tám bậc giải thoát và an trú, và sau khi đã thấy bằng trí tuệ, các lậu hoặc của vị ấy được đoạn tận. Hạng người này được gọi là Câu Phần Giải Thoát. กตโม จ ปุคฺคโล ปญฺญาวิมุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล น เหว โข อฏฺฐ วิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ปญฺญาวิมุตฺโต. Thế nào là hạng người Tuệ Giải Thoát? Ở đây, có hạng người không thân chứng tám bậc giải thoát và an trú, và sau khi đã thấy bằng trí tuệ, các lậu hoặc của vị ấy được đoạn tận. Hạng người này được gọi là Tuệ Giải Thoát. กตโม จ ปุคฺคโล กายสกฺขี? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล อฏฺฐ วิโมกฺเข กาเยน ผุสิตฺวา วิหรติ ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา เอกจฺเจ อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล กายสกฺขี. Thế nào là hạng người Thân Chứng? Ở đây, có hạng người sau khi đã thân chứng tám bậc giải thoát và an trú, và sau khi đã thấy bằng trí tuệ, một số lậu hoặc của vị ấy được đoạn tận. Hạng người này được gọi là Thân Chứng. กตโม จ ปุคฺคโล ทิฏฺฐิปฺปตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ตถาคตปฺปเวทิตา จสฺส ธมฺมา ปญฺญาย โวทิฏฺฐา โหนฺติ โวจริตา, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา เอกจฺเจ อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ทิฏฺฐิปฺปตฺโต. Thế nào là hạng người Kiến Đáo? Ở đây, có hạng người tuệ tri như thật: ‘Đây là khổ,’... cho đến... tuệ tri như thật: ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ,’ và các pháp do Như Lai tuyên thuyết đã được vị ấy thấy rõ, thực hành rõ bằng trí tuệ, và sau khi đã thấy bằng trí tuệ, một số lậu hoặc của vị ấy được đoạn tận. Hạng người này được gọi là Kiến Đáo. กตโม จ ปุคฺคโล สทฺธาวิมุตฺโต? อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล ‘‘อิทํ ทุกฺข’’นฺติ ยถาภูตํ ปชานาติ…เป… ‘‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’’ติ ยถาภูตํ ปชานาติ, ตถาคตปฺปเวทิตา จสฺส ธมฺมา ปญฺญาย โวทิฏฺฐา [Pg.185] โหนฺติ โวจริตา, ปญฺญาย จสฺส ทิสฺวา เอกจฺเจ อาสวา ปริกฺขีณา โหนฺติ, โน จ โข ยถา ทิฏฺฐิปฺปตฺตสฺส. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล สทฺธาวิมุตฺโต. Thế nào là hạng người Tín Giải Thoát? Ở đây, có hạng người tuệ tri như thật: ‘Đây là khổ,’... cho đến... tuệ tri như thật: ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt khổ,’ và các pháp do Như Lai tuyên thuyết đã được vị ấy thấy rõ, thực hành rõ bằng trí tuệ, và sau khi đã thấy bằng trí tuệ, một số lậu hoặc của vị ấy được đoạn tận, nhưng không giống như của hạng người Kiến Đáo. Hạng người này được gọi là Tín Giải Thoát. กตโม จ ปุคฺคโล ธมฺมานุสารี? ยสฺส ปุคฺคลสฺส โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺนสฺส ปญฺญินฺทฺริยํ อธิมตฺตํ โหติ, ปญฺญาวาหึ ปญฺญาปุพฺพงฺคมํ อริยมคฺคํ ภาเวติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ธมฺมานุสารี. โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน ปุคฺคโล ธมฺมานุสารี, ผเล ฐิโต ทิฏฺฐิปฺปตฺโต. Thế nào là hạng người Tùy Pháp? Đối với hạng người đang thực hành để chứng ngộ quả Dự Lưu, tuệ quyền được trội hơn, vị ấy tu tập Thánh đạo được trí tuệ dẫn dắt, có trí tuệ đi trước. Hạng người này được gọi là Tùy Pháp. Hạng người đang thực hành để chứng ngộ quả Dự Lưu là Tùy Pháp, người đã an trú trong quả vị là Kiến Đáo. กตโม จ ปุคฺคโล สทฺธานุสารี? ยสฺส ปุคฺคลสฺส โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺนสฺส สทฺธินฺทฺริยํ อธิมตฺตํ โหติ, สทฺธาวาหึ สทฺธาปุพฺพงฺคมํ อริยมคฺคํ ภาเวติ. อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล สทฺธานุสารี. โสตาปตฺติผลสจฺฉิกิริยาย ปฏิปนฺโน ปุคฺคโล สทฺธานุสารี, ผเล ฐิโต สทฺธาวิมุตฺโตติ. Thế nào là hạng người Tùy Tín? Đối với hạng người đang thực hành để chứng ngộ quả Dự Lưu, tín quyền được trội hơn, vị ấy tu tập Thánh đạo được đức tin dẫn dắt, có đức tin đi trước. Hạng người này được gọi là Tùy Tín. Hạng người đang thực hành để chứng ngộ quả Dự Lưu là Tùy Tín, người đã an trú trong quả vị là Tín Giải Thoát. นวกนิทฺเทโส. Phần giải về nhóm chín. ๑๐. ทสกปุคฺคลปญฺญตฺติ 10. Chế định về hạng người thuộc nhóm mười ๒๐๙. กตเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ นิฏฺฐา? สตฺตกฺขตฺตุปรมสฺส โกลงฺโกลสฺส เอกพีชิสฺส สกทาคามิสฺส โย จ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อรหา – อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ นิฏฺฐา. 209. Năm hạng người nào có sự kết thúc ở đây? Bậc Thất Lai Tối Đa, bậc Gia Tộc Chuyển Giao, bậc Nhất Chủng, bậc Nhất Lai, và vị A-la-hán trong hiện tại – năm hạng người này có sự kết thúc ở đây. กตเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ วิหาย นิฏฺฐา? อนฺตราปรินิพฺพายิสฺส อุปหจฺจปรินิพฺพายิสฺส อสงฺขารปรินิพฺพายิสฺส สสงฺขารปรินิพฺพายิสฺส อุทฺธํโสตสฺส อกนิฏฺฐคามิโน – อิเมสํ ปญฺจนฺนํ อิธ วิหาย นิฏฺฐาติ. Năm hạng người nào có sự kết thúc sau khi từ bỏ nơi đây? Bậc Trung Gian Bát-niết-bàn, bậc Tổn Giảm Bát-niết-bàn, bậc Vô Hành Bát-niết-bàn, bậc Hữu Hành Bát-niết-bàn, bậc Thượng Lưu đến cõi Sắc Cứu Cánh – năm hạng người này có sự kết thúc sau khi từ bỏ nơi đây. เอตฺตาวตา ปุคฺคลานํ ปุคฺคลปญฺญตฺตีติ. Chế định về các hạng người là đến mức độ như vậy. ทสกนิทฺเทโส. Phần giải về nhóm mười. ปุคฺคลปญฺญตฺติปกรณํ นิฏฺฐิตํ. Kinh Chế Định Về Hạng Người đã chấm dứt.