නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

Homage to the Blessed One, the Arahant, the Fully Self-Enlightened One.

අභිධම්මපිටකෙ

In the Abhidhamma Piṭaka

පුග්ගලපඤ්ඤත්තිපාළි

The Designation of Persons

මාතිකා

The Outline

1. එකකඋද්දෙසො

1. The Singular Section

1. ඡ [Pg.101] පඤ්ඤත්තියො – ඛන්ධපඤ්ඤත්ති, ආයතනපඤ්ඤත්ති, ධාතුපඤ්ඤත්ති, සච්චපඤ්ඤත්ති, ඉන්ද්‍රියපඤ්ඤත්ති, පුග්ගලපඤ්ඤත්තීති.

1. There are six designations: the designation of aggregates, the designation of sense-bases, the designation of elements, the designation of truths, the designation of faculties, and the designation of persons.

2. කිත්තාවතා ඛන්ධානං ඛන්ධපඤ්ඤත්ති? යාවතා පඤ්චක්ඛන්ධා – රූපක්ඛන්ධො, වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; එත්තාවතා ඛන්ධානං ඛන්ධපඤ්ඤත්ති.

2. To what extent is there the designation of aggregates? To the extent that there are the five aggregates—the form aggregate, the feeling aggregate, the perception aggregate, the volitional formations aggregate, and the consciousness aggregate; to this extent there is the designation of aggregates.

3. කිත්තාවතා ආයතනානං ආයතනපඤ්ඤත්ති? යාවතා ද්වාදසායතනානි – චක්ඛායතනං, රූපායතනං, සොතායතනං, සද්දායතනං, ඝානායතනං, ගන්ධායතනං, ජිව්හායතනං, රසායතනං, කායායතනං, ඵොට්ඨබ්බායතනං, මනායතනං, ධම්මායතනං; එත්තාවතා ආයතනානං ආයතනපඤ්ඤත්ති.

3. To what extent is there the designation of sense-bases? To the extent that there are the twelve sense-bases—the eye base, the form base, the ear base, the sound base, the nose base, the smell base, the tongue base, the taste base, the body base, the tangible object base, the mind base, and the mental-object base; to this extent there is the designation of sense-bases.

4. කිත්තාවතා ධාතූනං ධාතුපඤ්ඤත්ති? යාවතා අට්ඨාරස ධාතුයො – චක්ඛුධාතු, රූපධාතු, චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු, සොතධාතු, සද්දධාතු, සොතවිඤ්ඤාණධාතු, ඝානධාතු, ගන්ධධාතු, ඝානවිඤ්ඤාණධාතු, ජිව්හාධාතු, රසධාතු, ජිව්හාවිඤ්ඤාණධාතු, කායධාතු, ඵොට්ඨබ්බධාතු, කායවිඤ්ඤාණධාතු, මනොධාතු, ධම්මධාතු, මනොවිඤ්ඤාණධාතු; එත්තාවතා ධාතූනං ධාතුපඤ්ඤත්ති.

4. To what extent is there the designation of elements? To the extent that there are the eighteen elements—the eye element, the form element, the eye-consciousness element; the ear element, the sound element, the ear-consciousness element; the nose element, the smell element, the nose-consciousness element; the tongue element, the taste element, the tongue-consciousness element; the body element, the tangible object element, the body-consciousness element; the mind element, the mental-object element, and the mind-consciousness element; to this extent there is the designation of elements.

5. කිත්තාවතා [Pg.102] සච්චානං සච්චපඤ්ඤත්ති? යාවතා චත්තාරි සච්චානි – දුක්ඛසච්චං, සමුදයසච්චං, නිරොධසච්චං, මග්ගසච්චං; එත්තාවතා සච්චානං සච්චපඤ්ඤත්ති.

5. To what extent is there the designation of truths? To the extent that there are the four truths—the truth of suffering, the truth of the origin of suffering, the truth of the cessation of suffering, and the truth of the path; to this extent there is the designation of truths.

6. කිත්තාවතා ඉන්ද්‍රියානං ඉන්ද්‍රියපඤ්ඤත්ති? යාවතා බාවීසතින්ද්‍රියානි – චක්ඛුන්ද්‍රියං, සොතින්ද්‍රියං, ඝානින්ද්‍රියං, ජිව්හින්ද්‍රියං, කායින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියං, ඉත්ථින්ද්‍රියං, පුරිසින්ද්‍රියං, ජීවිතින්ද්‍රියං, සුඛින්ද්‍රියං, දුක්ඛින්ද්‍රියං, සොමනස්සින්ද්‍රියං, දොමනස්සින්ද්‍රියං, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං, සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං, අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියං, අඤ්ඤින්ද්‍රියං, අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රියං; එත්තාවතා ඉන්ද්‍රියානං ඉන්ද්‍රියපඤ්ඤත්ති.

6. To what extent is there the designation of faculties? To the extent that there are the twenty-two faculties—the eye faculty, the ear faculty, the nose faculty, the tongue faculty, the body faculty, the mind faculty, the femininity faculty, the masculinity faculty, the life faculty, the pleasure faculty, the pain faculty, the joy faculty, the sorrow faculty, the equanimity faculty, the faith faculty, the energy faculty, the mindfulness faculty, the concentration faculty, the wisdom faculty, the faculty of the thought, 'I shall know the unknown', the faculty of final knowledge, and the faculty of one who has final knowledge; to this extent there is the designation of faculties.

7. කිත්තාවතා පුග්ගලානං පුග්ගලපඤ්ඤත්ති?

7. To what extent is there the designation of persons?

(1) සමයවිමුත්තො

(1) One liberated on occasion

(2) අසමයවිමුත්තො

(2) One liberated without occasion

(3) කුප්පධම්මො

(3) One of a shakeable nature

(4) අකුප්පධම්මො

(4) One of an unshakeable nature

(5) පරිහානධම්මො

(5) One who is of a nature to decline

(6) අපරිහානධම්මො

(6) One who is not of a nature to decline

(7) චෙතනාභබ්බො

(7) One capable of exertion

(8) අනුරක්ඛණාභබ්බො

(8) One capable of safeguarding

(9) පුථුජ්ජනො

(9) A worldling

(10) ගොත්‍රභූ

(10) One who changes lineage

(11) භයූපරතො

(11) One who refrains through fear

(12) අභයූපරතො

(12) One who refrains not through fear

(13) භබ්බාගමනො

(13) One capable of attainment

(14) අභබ්බාගමනො

(14) One incapable of attainment

(15) නියතො

(15) One who is fixed

(16) අනියතො

(16) One who is not fixed

(17) පටිපන්නකො [Pg.103]

(17) One practicing the path

(18) ඵලෙඨිතො

(18) One established in the fruit

(19) සමසීසී

(19) One who is equal-headed

(20) ඨිතකප්පී

(20) One who endures for an aeon

(21) අරියො

(21) A noble one

(22) අනරියො

(22) An ignoble one

(23) සෙක්ඛො

(23) A trainee

(24) අසෙක්ඛො

(24) One beyond training

(25) නෙවසෙක්ඛනාසෙක්ඛො

(25) One who is neither a trainee nor beyond training

(26) තෙවිජ්ජො

(26) One endowed with the threefold knowledge

(27) ඡළභිඤ්ඤො

(27) One endowed with the six higher knowledges

(28) සම්මාසම්බුද්ධො

(28) A Perfectly Enlightened One

(29) පච්චෙකසම්බුද්ධො

A Solitary Enlightened One

(30) උභතොභාගවිමුත්තො

One liberated in both ways

(31) පඤ්ඤාවිමුත්තො

One liberated by wisdom

(32) කායසක්ඛී

A body-witness

(33) දිට්ඨිප්පත්තො

One who has attained to the view

(34) සද්ධාවිමුත්තො

One liberated by conviction

(35) ධම්මානුසාරී

A Dhamma-follower

(36) සද්ධානුසාරී

A conviction-follower

(37) සත්තක්ඛත්තුපරමො

One with at most seven more rebirths

(38) කොලඞ්කොලො

One who goes from clan to clan

(39) එකබීජී

A one-seeder

(40) සකදාගාමී [Pg.104]

A once-returner

(41) අනාගාමී

A non-returner

(42) අන්තරාපරිනිබ්බායී

One who attains Parinibbāna in the interim

(43) උපහච්චපරිනිබ්බායී

One who attains Parinibbāna upon reaching

(44) අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී

One who attains Parinibbāna without exertion

(45) සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී

One who attains Parinibbāna with exertion

(46) උද්ධංසොතොඅකනිට්ඨගාමී

An upstream-goer bound for the Akaniṭṭha realm

(47) සොතාපන්නො

A stream-enterer

(48) සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො

One practicing for the realization of the fruit of stream-entry

(49) සකදාගාමී

A once-returner

(50) සකදාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො

One practicing for the realization of the fruit of once-returning

(51) අනාගාමී

A non-returner

(52) අනාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො

One practicing for the realization of the fruit of non-returning

(53) අරහා

An Arahant

(54) අරහත්තඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො

One practicing for the realization of the fruit of Arahantship

එකකං.

The Section of Ones.

2. දුකඋද්දෙසො

2. The Matrix of Pairs

8. ද්වෙ පුග්ගලා –

8. Two kinds of individuals:

(1) කොධනො ච, උපනාහී ච.

The angry one and the grudge-bearer.

(2) මක්ඛී ච, පළාසී ච.

The denigrator and the rivalrous one.

(3) ඉස්සුකී ච, මච්ඡරී ච.

The envious one and the miserly one.

(4) සඨො ච, මායාවී ච.

The fraudulent one and the schemer.

(5) අහිරිකො [Pg.105] ච, අනොත්තප්පී ච.

The shameless one and the one with no fear of wrongdoing.

(6) දුබ්බචො ච, පාපමිත්තො ච.

The one difficult to admonish and the one with bad friends.

(7) ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරො ච, භොජනෙ අමත්තඤ්ඤූ ච.

The one with unguarded doors in the sense faculties and the one who is immoderate in eating.

(8) මුට්ඨස්සති ච, අසම්පජානො ච.

The one with lapsed mindfulness and the one who lacks clear comprehension.

(9) සීලවිපන්නො ච, දිට්ඨිවිපන්නො ච.

The one corrupt in virtue and the one corrupt in view.

(10) අජ්ඣත්තසංයොජනො ච, බහිද්ධාසංයොජනො ච.

The one with internal fetters and the one with external fetters.

(11) අක්කොධනො ච, අනුපනාහී ච.

The one who is not angry and the one who does not bear a grudge.

(12) අමක්ඛී ච, අපළාසී ච.

The person who is not ungrateful and the person who is not disparaging.

(13) අනිස්සුකී ච, අමච්ඡරී ච.

The person who is not envious and the person who is not miserly.

(14) අසඨො ච, අමායාවී ච.

The person who is not fraudulent and the person who is not scheming.

(15) හිරිමා ච, ඔත්තප්පී ච.

The person who has moral shame and the person who has moral dread.

(16) සුවචො ච, කල්‍යාණමිත්තො ච.

The person who is easy to admonish and the person who has good friends.

(17) ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො ච, භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ ච.

The person with guarded sense faculties and the person who is moderate in eating.

(18) උපට්ඨිතස්සති ච, සම්පජානො ච.

The person with established mindfulness and the person who has clear comprehension.

(19) සීලසම්පන්නො ච, දිට්ඨිසම්පන්නො ච.

The person who is accomplished in virtue and the person who is accomplished in view.

(20) ද්වෙ පුග්ගලා දුල්ලභා ලොකස්මිං.

Two persons are rare in the world.

(21) ද්වෙ පුග්ගලා දුත්තප්පයා.

Two persons are hard to please.

(22) ද්වෙ පුග්ගලා සුතප්පයා.

Two persons are easily satisfied.

(23) ද්වින්නං පුග්ගලානං ආසවා වඩ්ඪන්ති.

For two persons, the taints increase.

(24) ද්වින්නං පුග්ගලානං ආසවා න වඩ්ඪන්ති.

For two persons, the taints do not increase.

(25) හීනාධිමුත්තො ච, පණීතාධිමුත්තො ච.

The person with inferior inclinations and the person with sublime inclinations.

(26) තිත්තො ච, තප්පෙතා ච.

The person who is satisfied and the person who causes satisfaction.

දුකං.

The Dyad.

3. තිකඋද්දෙසො

3. Exposition of the Triads

9. තයො [Pg.106] පුග්ගලා –

9. Three persons:

(1) නිරාසො, ආසංසො, විගතාසො.

The person without longing, the person with longing, and the person whose longing has departed.

(2) තයො ගිලානූපමා පුග්ගලා.

Three persons comparable to a sick person.

(3) කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්තො, සද්ධාවිමුත්තො.

The body-witness, the one attained-to-view, and the one liberated by faith.

(4) ගූථභාණී, පුප්ඵභාණී, මධුභාණී.

The person whose speech is like excrement, the person whose speech is like a flower, and the person whose speech is like honey.

(5) අරුකූපමචිත්තො පුග්ගලො, විජ්ජූපමචිත්තො පුග්ගලො, වජිරූපමචිත්තො පුග්ගලො.

A person with a mind like a festering sore, a person with a mind like lightning, and a person with a mind like a diamond.

(6) අන්ධො, එකචක්ඛු, ද්විචක්ඛු.

The blind person, the one-eyed person, and the two-eyed person.

(7) අවකුජ්ජපඤ්ඤො පුග්ගලො, උච්ඡඞ්ගපඤ්ඤො පුග්ගලො, පුථුපඤ්ඤො පුග්ගලො.

The person with overturned wisdom, the person with lap-wisdom, and the person with broad wisdom.

(8) අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො කාමෙසු ච භවෙසු ච අවීතරාගො, අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො කාමෙසු වීතරාගො භවෙසු අවීතරාගො, අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො කාමෙසු ච භවෙසු ච වීතරාගො.

There is a certain person who is not free from passion for sensual pleasures and for existences; there is a certain person who is free from passion for sensual pleasures but not free from passion for existences; and there is a certain person who is free from passion for sensual pleasures and for existences.

(9) පාසාණලෙඛූපමො පුග්ගලො, පථවිලෙඛූපමො පුග්ගලො, උදකලෙඛූපමො පුග්ගලො.

The person comparable to a line on rock, the person comparable to a line on earth, and the person comparable to a line on water.

(10) තයො පොත්ථකූපමා පුග්ගලා.

Three persons comparable to linen cloths.

(11) තයො කාසිකවත්ථූපමා පුග්ගලා.

Three persons comparable to cloths from Kāsī.

(12) සුප්පමෙය්‍යො, දුප්පමෙය්‍යො, අප්පමෙය්‍යො.

The person who is easily measured, the person who is difficult to measure, and the person who is immeasurable.

(13) අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො, අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො, අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො සක්කත්වා ගරුං කත්වා සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො.

There is a certain person who is not to be associated with, not to be cultivated, and not to be attended upon; there is a certain person who is to be associated with, to be cultivated, and to be attended upon; and there is a certain person who, after being respected and venerated, is to be associated with, to be cultivated, and to be attended upon.

(14) අත්ථෙකච්චො [Pg.107] පුග්ගලො ජිගුච්ඡිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො, අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො; අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො.

There is a certain person who is to be loathed, not to be associated with, not to be cultivated, and not to be attended upon; there is a certain person who is to be regarded with equanimity, not to be associated with, not to be cultivated, and not to be attended upon; and there is a certain person who is to be associated with, to be cultivated, and to be attended upon.

(15) අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො සීලෙසු පරිපූරකාරී, සමාධිස්මිං මත්තසො කාරී, පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී; අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො සීලෙසු ච පරිපූරකාරී, සමාධිස්මිඤ්ච පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී; අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො සීලෙසු ච පරිපූරකාරී, සමාධිස්මිඤ්ච පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය ච පරිපූරකාරී.

There is a certain person who is a full practitioner in virtue, a moderate practitioner in concentration, and a moderate practitioner in wisdom; there is a certain person who is a full practitioner in virtue and a full practitioner in concentration, but a moderate practitioner in wisdom; and there is a certain person who is a full practitioner in virtue, a full practitioner in concentration, and a full practitioner in wisdom.

(16) තයො සත්ථාරො.

Three teachers.

(17) අපරෙපි තයො සත්ථාරො.

Also, three other teachers.

තිකං.

The Triad.

4. චතුක්කඋද්දෙසො

4. Exposition of the Fours

10. චත්තාරො පුග්ගලා –

10. Four persons:

(1) අසප්පුරිසො, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො, සප්පුරිසො, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො.

An ignoble person, one more ignoble than an ignoble person; a noble person, one more noble than a noble person.

(2) පාපො, පාපෙන පාපතරො, කල්‍යාණො, කල්‍යාණෙන කල්‍යාණතරො.

An evil person, one more evil than an evil person; a virtuous person, one more virtuous than a virtuous person.

(3) පාපධම්මො, පාපධම්මෙන පාපධම්මතරො, කල්‍යාණධම්මො, කල්‍යාණධම්මෙන කල්‍යාණධම්මතරො.

A person of evil conduct; one of more evil conduct than a person of evil conduct; a person of good conduct; one of better conduct than a person of good conduct.

(4) සාවජ්ජො, වජ්ජබහුලො, අප්පවජ්ජො, අනවජ්ජො.

A blameworthy person; one full of blame; one with little blame; a blameless person.

(5) උග්ඝටිතඤ්ඤූ, විපඤ්චිතඤ්ඤූ, නෙය්‍යො, පදපරමො.

One who understands upon a brief exposition; one who understands upon a detailed explanation; one who requires guidance; one for whom the text is the absolute limit.

(6) යුත්තප්පටිභානො[Pg.108], නො මුත්තප්පටිභානො, මුත්තප්පටිභානො, නො යුත්තප්පටිභානො, යුත්තප්පටිභානො ච මුත්තප්පටිභානො ච, නෙව යුත්තප්පටිභානො නො මුත්තප්පටිභානො.

One whose exposition is coherent but not fluent; one whose exposition is fluent but not coherent; one whose exposition is both coherent and fluent; one whose exposition is neither coherent nor fluent.

(7) චත්තාරො ධම්මකථිකා පුග්ගලා.

There are four types of persons who are speakers of the Dhamma.

(8) චත්තාරො වලාහකූපමා පුග්ගලා.

There are four types of persons comparable to clouds.

(9) චත්තාරො මූසිකූපමා පුග්ගලා.

There are four types of persons comparable to mice.

(10) චත්තාරො අම්බූපමා පුග්ගලා.

There are four types of persons comparable to mangoes.

(11) චත්තාරො කුම්භූපමා පුග්ගලා.

There are four types of persons comparable to pots.

(12) චත්තාරො උදකරහදූපමා පුග්ගලා.

There are four types of persons comparable to pools of water.

(13) චත්තාරො බලීබද්දූපමා පුග්ගලා.

There are four types of persons comparable to bulls.

(14) චත්තාරො ආසීවිසූපමා පුග්ගලා.

There are four types of persons comparable to venomous snakes.

(15) අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා අවණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති, අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා වණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති, අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා අප්පසාදනීයෙ ඨානෙ පසාදං උපදංසිතා හොති, අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා පසාදනීයෙ ඨානෙ අප්පසාදං උපදංසිතා හොති.

There is a certain person who, without investigating and without examining, speaks in praise of one who is unworthy of praise. There is a certain person who, without investigating and without examining, speaks in dispraise of one who is worthy of praise. There is a certain person who, without investigating and without examining, shows confidence in a matter that should not inspire confidence. There is a certain person who, without investigating and without examining, shows a lack of confidence in a matter that should inspire confidence.

(16) අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති, අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති, අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා අප්පසාදනීයෙ ඨානෙ අප්පසාදං උපදංසිතා හොති, අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා පසාදනීයෙ ඨානෙ පසාදං උපදංසිතා හොති.

There is a certain person who, after investigating and examining, speaks in dispraise of one who is unworthy of praise. There is a certain person who, after investigating and examining, speaks in praise of one who is worthy of praise. There is a certain person who, after investigating and examining, shows a lack of confidence in a matter that should not inspire confidence. There is a certain person who, after investigating and examining, shows confidence in a matter that should inspire confidence.

(17) අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නො ච ඛො වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන; අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා [Pg.109] හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නො ච ඛො අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන; අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අවණ්ණාරහස්ස ච අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන; වණ්ණාරහස්ස ච වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො නෙව අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නො ච වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන.

There is a certain person who speaks in dispraise of one who is unworthy of praise—factually, truthfully, and at the proper time—but does not speak in praise of one who is worthy of praise—factually, truthfully, and at the proper time. There is a certain person who speaks in praise of one who is worthy of praise—factually, truthfully, and at the proper time—but does not speak in dispraise of one who is unworthy of praise—factually, truthfully, and at the proper time. There is a certain person who speaks both in dispraise of one who is unworthy of praise—factually, truthfully, and at the proper time—and in praise of one who is worthy of praise—factually, truthfully, and at the proper time. There is a certain person who speaks neither in dispraise of one who is unworthy of praise—factually, truthfully, and at the proper time—nor in praise of one who is worthy of praise—factually, truthfully, and at the proper time.

(18) උට්ඨානඵලූපජීවී නො පුඤ්ඤඵලූපජීවී, පුඤ්ඤඵලූපජීවී නො උට්ඨානඵලූපජීවී, උට්ඨානඵලූපජීවී ච පුඤ්ඤඵලූපජීවී ච, නෙව උට්ඨානඵලූපජීවී නො පුඤ්ඤඵලූපජීවී.

One who lives by the fruit of effort, not by the fruit of merit; one who lives by the fruit of merit, not by the fruit of effort; one who lives by both the fruit of effort and the fruit of merit; one who lives by neither the fruit of effort nor the fruit of merit.

(19) තමො තමපරායනො, තමො ජොතිපරායනො, ජොති තමපරායනො, ජොති ජොතිපරායනො.

One from darkness destined for darkness; one from darkness destined for light; one from light destined for darkness; one from light destined for light.

(20) ඔණතොණතො, ඔණතුණ්ණතො, උණ්ණතොණතො, උණ්ණතුණ්ණතො.

Low and tending lower; low and tending higher; high and tending lower; high and tending higher.

(21) චත්තාරො රුක්ඛූපමා පුග්ගලා.

There are four types of persons comparable to trees.

(22) රූපප්පමාණො, රූපප්පසන්නො, ඝොසප්පමාණො, ඝොසප්පසන්නො.

One who measures by form; one who is pleased by form; one who measures by sound; one who is pleased by sound.

(23) ලූඛප්පමාණො, ලූඛප්පසන්නො, ධම්මප්පමාණො, ධම්මප්පසන්නො.

One who measures by austerity; one who is pleased by austerity; one who measures by the Dhamma; one who is pleased by the Dhamma.

(24) අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති, නො පරහිතාය; අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො පරහිතාය පටිපන්නො හොති, නො අත්තහිතාය; අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො හොති පරහිතාය ච; අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො නෙව අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති නො පරහිතාය.

There is a certain person who is practicing for his own welfare, but not for the welfare of others. There is a certain person who is practicing for the welfare of others, but not for his own welfare. There is a certain person who is practicing for both his own welfare and for the welfare of others. There is a certain person who is practicing neither for his own welfare nor for the welfare of others.

(25) අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අත්තන්තපො හොති අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො; අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො පරන්තපො හොති පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො; අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අත්තන්තපො ච හොති අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො[Pg.110], පරන්තපො ච පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො; අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො නෙව අත්තන්තපො හොති න අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො, න පරන්තපො න පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො. සො අනත්තන්තපො අපරන්තපො දිට්ඨෙව ධම්මෙ නිච්ඡාතො නිබ්බුතො සීතීභූතො සුඛප්පටිසංවෙදී බ්‍රහ්මභූතෙන අත්තනා විහරති.

There is a certain person who torments himself and is devoted to the practice of self-torment. There is a certain person who torments others and is devoted to the practice of tormenting others. There is a certain person who torments himself and is devoted to the practice of self-torment, and who torments others and is devoted to the practice of tormenting others. There is a certain person who neither torments himself nor is devoted to the practice of self-torment, and who neither torments others nor is devoted to the practice of tormenting others. That person, not tormenting himself and not tormenting others, right in this present life is without craving, extinguished, cooled, experiencing bliss, and dwells with a self that has become sublime.

(26) සරාගො, සදොසො, සමොහො, සමානො.

One with lust; one with hatred; one with delusion; one with conceit.

(27) අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, න ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය; අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, න ලාභී අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස; අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී චෙව හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය; අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො නෙව ලාභී හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, න ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය.

There is a certain person who obtains internal serenity of mind but does not obtain insight into phenomena through higher wisdom. There is a certain person who obtains insight into phenomena through higher wisdom but does not obtain internal serenity of mind. There is a certain person who obtains both internal serenity of mind and insight into phenomena through higher wisdom. There is a certain person who obtains neither internal serenity of mind nor insight into phenomena through higher wisdom.

(28) අනුසොතගාමී පුග්ගලො, පටිසොතගාමී පුග්ගලො, ඨිතත්තො පුග්ගලො, තිණ්ණො පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො.

The person who goes with the stream; the person who goes against the stream; the person with a steadfast self; and the brāhmaṇa who has crossed over, gone to the far shore, and stands on high ground.

(29) අප්පස්සුතො සුතෙන අනුපපන්නො, අප්පස්සුතො සුතෙන උපපන්නො, බහුස්සුතො සුතෙන අනුපපන්නො, බහුස්සුතො සුතෙන උපපන්නො.

One of little learning, not endowed with learning; one of little learning, endowed with learning; one of much learning, not endowed with learning; one of much learning, endowed with learning.

(30) සමණමචලො, සමණපදුමො, සමණපුණ්ඩරීකො, සමණෙසු සමණසුඛුමාලො.

An unshakeable recluse; a red lotus recluse; a white lotus recluse; and among recluses, a most refined recluse.

චතුක්කං.

The Group of Four.

5. පඤ්චකඋද්දෙසො

5. The Section on Fives

11. පඤ්ච පුග්ගලා –

11. There are five types of persons—

(1) අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො ආරභති ච විප්පටිසාරී ච හොති, තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං නප්පජානාති, යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා [Pg.111] අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති. අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො ආරභති න විප්පටිසාරී ච හොති, තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං නප්පජානාති, යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති. අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො නාරභති විප්පටිසාරී ච හොති, තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං නප්පජානාති, යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති. අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො නාරභති න විප්පටිසාරී හොති, තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං නප්පජානාති, යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති. අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො නාරභති න විප්පටිසාරී හොති, තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං පජානාති, යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති.

There is a certain person who commits an offense and is remorseful, and does not know as it really is that liberation of mind and liberation by wisdom wherein those evil, unwholesome states that have arisen in him cease without remainder. There is a certain person who commits an offense and is not remorseful, and does not know as it really is that liberation of mind and liberation by wisdom wherein those evil, unwholesome states that have arisen in him cease without remainder. There is a certain person who does not commit an offense and is remorseful, and does not know as it really is that liberation of mind and liberation by wisdom wherein those evil, unwholesome states that have arisen in him cease without remainder. There is a certain person who does not commit an offense and is not remorseful, and does not know as it really is that liberation of mind and liberation by wisdom wherein those evil, unwholesome states that have arisen in him cease without remainder. There is a certain person who does not commit an offense and is not remorseful, and knows as it really is that liberation of mind and liberation by wisdom wherein those evil, unwholesome states that have arisen in him cease without remainder.

(2) දත්වා අවජානාති, සංවාසෙන අවජානාති, ආධෙය්‍යමුඛො හොති, ලොලො හොති, මන්දො මොමූහො හොති.

Having given, he despises; through association, he despises; he is credulous; he is fickle; he is dull and deluded.

(3) පඤ්ච යොධාජීවූපමා පුග්ගලා.

Five persons comparable to professional soldiers.

(4) පඤ්ච පිණ්ඩපාතිකා.

Five who are alms-round-farers.

(5) පඤ්ච ඛලුපච්ඡාභත්තිකා.

Five who refuse food offered after having started to eat.

(6) පඤ්ච එකාසනිකා.

Five who are one-session-eaters.

(7) පඤ්ච පංසුකූලිකා.

Five who are refuse-rag-robe-wearers.

(8) පඤ්ච තෙචීවරිකා.

Five who are triple-robe-wearers.

(9) පඤ්ච ආරඤ්ඤිකා.

Five who are forest-dwellers.

(10) පඤ්ච රුක්ඛමූලිකා.

Five who are tree-root-dwellers.

(11) පඤ්ච අබ්භොකාසිකා.

Five who are open-air-dwellers.

(12) පඤ්ච නෙසජ්ජිකා.

Five who undertake the sitter's practice.

(13) පඤ්ච යථාසන්ථතිකා.

Five who are any-lodging-acceptors.

(14) පඤ්ච සොසානිකා.

Five who are charnel-ground-dwellers.

පඤ්චකං.

The Group of Five.

6. ඡක්කඋද්දෙසො

6. The Section on Sixes

12. ඡ [Pg.112] පුග්ගලා –

12. Six persons—

(1) අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අභිසම්බුජ්ඣති, තත්ථ ච සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණාති බලෙසු ච වසීභාවං. අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අභිසම්බුජ්ඣති, න ච තත්ථ සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණාති න ච බලෙසු වසීභාවං. අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අනභිසම්බුජ්ඣති, දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොති සාවකපාරමිඤ්ච පාපුණාති. අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අනභිසම්බුජ්ඣති, දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොති, න ච සාවකපාරමිං පාපුණාති. අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අනභිසම්බුජ්ඣති, න ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොති, අනාගාමී හොති අනාගන්තා ඉත්ථත්තං. අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අනභිසම්බුජ්ඣති, න ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොති, ආගාමී හොති ආගන්තා ඉත්ථත්තං.

There is a certain person who, in regard to teachings unheard before, awakens by himself to the truths, and therein he attains omniscience and mastery over the powers. There is a certain person who, in regard to teachings unheard before, awakens by himself to the truths, but he does not therein attain omniscience nor mastery over the powers. There is a certain person who, in regard to teachings unheard before, does not awaken by himself to the truths, but he makes an end of suffering in this very life and attains the perfection of a disciple. There is a certain person who, in regard to teachings unheard before, does not awaken by himself to the truths, but he makes an end of suffering in this very life, yet does not attain the perfection of a disciple. There is a certain person who, in regard to teachings unheard before, does not awaken by himself to the truths, nor does he make an end of suffering in this very life; he is a non-returner, not coming back to this state of existence. There is a certain person who, in regard to teachings unheard before, does not awaken by himself to the truths, nor does he make an end of suffering in this very life; he is a returner, coming back to this state of existence.

ඡක්කං.

The Group of Six.

7. සත්තකඋද්දෙසො

7. The Matrix of Sevens.

13. සත්ත පුග්ගලා –

13. Seven persons—

(1) සත්ත උදකූපමා පුග්ගලා. සකිං නිමුග්ගො නිමුග්ගොව හොති, උම්මුජ්ජිත්වා නිමුජ්ජති, උම්මුජ්ජිත්වා ඨිතො හොති, උම්මුජ්ජිත්වා විපස්සති විලොකෙති, උම්මුජ්ජිත්වා පතරති, උම්මුජ්ජිත්වා පටිගාධප්පත්තො හොති, උම්මුජ්ජිත්වා තිණ්ණො හොති පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො.

Seven persons with the simile of a swimmer: one who, having sunk once, remains sunk; one who, having emerged, sinks; one who, having emerged, stands still; one who, having emerged, looks intently and looks around; one who, having emerged, swims across; one who, having emerged, reaches a firm footing; one who, having emerged, has crossed over, has gone to the far shore, and as a brāhmaṇa, stands on the dry ground.

(2) උභතොභාගවිමුත්තො[Pg.113], පඤ්ඤාවිමුත්තො, කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්තො, සද්ධාවිමුත්තො, ධම්මානුසාරී, සද්ධානුසාරී.

One liberated in both ways, one liberated by wisdom, a body-witness, one who has attained to the view, one liberated by faith, a Dhamma-follower, a faith-follower.

සත්තකං.

The Group of Sevens.

8. අට්ඨකඋද්දෙසො

8. The Matrix of Eights.

14. අට්ඨ පුග්ගලා –

14. Eight persons—

(1) චත්තාරො මග්ගසමඞ්ගිනො, චත්තාරො ඵලසමඞ්ගිනො පුග්ගලා.

Four persons endowed with the path, and four persons endowed with the fruit.

අට්ඨකං.

The Group of Eights.

9. නවකඋද්දෙසො

9. The Matrix of Nines.

15. නව පුග්ගලා –

15. Nine persons—

(1) සම්මාසම්බුද්ධො, පච්චෙකසම්බුද්ධො, උභතොභාගවිමුත්තො, පඤ්ඤාවිමුත්තො, කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්තො, සද්ධාවිමුත්තො, ධම්මානුසාරී, සද්ධානුසාරී.

The Perfectly Self-Enlightened One, a Paccekabuddha, one liberated in both ways, one liberated by wisdom, a body-witness, one who has attained to the view, one liberated by faith, a Dhamma-follower, a faith-follower.

නවකං.

The Group of Nines.

10. දසකඋද්දෙසො

10. The Matrix of Tens.

16. දස පුග්ගලා –

16. Ten persons—

(1) පඤ්චන්නං ඉධ නිට්ඨා, පඤ්චන්නං ඉධ විහාය නිට්ඨා.

Of five, the completion is here; of five, the completion is after having abandoned this existence.

දසකං.

The Group of Tens.

පුග්ගලපඤ්ඤත්තිමාතිකා නිට්ඨිතා.

The Matrix of the Designation of Persons is completed.

නිද්දෙසො

Exposition

1. එකකපුග්ගලපඤ්ඤත්ති

1. Designation of Persons: The Group of Ones

1. කතමො [Pg.114] ච පුග්ගලො සමයවිමුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කාලෙන කාලං සමයෙන සමයං අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා එකච්චෙ ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සමයවිමුත්තො’’.

1. And which is the person liberated by occasion? Here, a certain person from time to time, on occasion, abides having attained the eight liberations with the body; and for him, having seen with wisdom, some cankers are destroyed. This person is called 'liberated by occasion'.

2. කතමො ච පුග්ගලො අසමයවිමුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො න හෙව ඛො කාලෙන කාලං සමයෙන සමයං අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අසමයවිමුත්තො’’. සබ්බෙපි අරියපුග්ගලා අරියෙ විමොක්ඛෙ අසමයවිමුත්තා.

2. And which is the person liberated without occasion? Here, a certain person does not, from time to time and on occasion, dwell having touched the eight liberations with the body; but for him, having seen with wisdom, the taints are destroyed. This person is called 'liberated without occasion'. All noble persons are liberated without occasion in the noble liberation.

3. කතමො ච පුග්ගලො කුප්පධම්මො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති රූපසහගතානං වා අරූපසහගතානං වා සමාපත්තීනං. සො ච ඛො න නිකාමලාභී හොති න අකිච්ඡලාභී න අකසිරලාභී; න යත්ථිච්ඡකං යදිච්ඡකං යාවතිච්ඡකං සමාපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති, යං තස්ස පුග්ගලස්ස පමාදමාගම්ම තා සමාපත්තියො කුප්පෙය්‍යුං – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘කුප්පධම්මො’’.

3. And which is the person of a nature to be shaken? Here, a certain person is an obtainer of the attainments associated with form or the formless. But he is not an obtainer at will, nor an obtainer without difficulty; he does not enter and emerge whenever he wishes, just as he wishes, for as long as he wishes. There is this possibility, that on account of that person's negligence, those attainments might be shaken. This person is called 'of a nature to be shaken'.

4. කතමො ච පුග්ගලො අකුප්පධම්මො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති රූපසහගතානං වා අරූපසහගතානං වා සමාපත්තීනං. සො ච ඛො නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී; යත්ථිච්ඡකං යදිච්ඡකං යාවතිච්ඡකං සමාපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. අට්ඨානමෙතං අනවකාසො යං තස්ස පුග්ගලස්ස පමාදමාගම්ම තා සමාපත්තියො කුප්පෙය්‍යුං – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අකුප්පධම්මො’’. සබ්බෙපි අරියපුග්ගලා අරියෙ විමොක්ඛෙ අකුප්පධම්මා.

4. And which is the person of an unshakable nature? Here, a certain person is an obtainer of the attainments associated with form or the formless. He is an obtainer at will, an obtainer without difficulty, an obtainer without trouble; he enters and emerges whenever he wishes, just as he wishes, for as long as he wishes. This is impossible, there is no opportunity, that on account of that person's negligence, those attainments might be shaken. This person is called 'of an unshakable nature'. All noble persons are of an unshakable nature in the noble liberation.

5. කතමො ච පුග්ගලො පරිහානධම්මො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති රූපසහගතානං වා අරූපසහගතානං වා සමාපත්තීනං. සො ච ඛො න නිකාමලාභී හොති න අකිච්ඡලාභී න අකසිරලාභී; න [Pg.115] යත්ථිච්ඡකං යදිච්ඡකං යාවතිච්ඡකං සමාපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති, යං සො පුග්ගලො පමාදමාගම්ම තාහි සමාපත්තීහි පරිහායෙය්‍ය – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පරිහානධම්මො’’.

5. And which is the person of a nature to decline? Here, a certain person is an obtainer of the attainments associated with form or the formless. But he is not an obtainer at will, not an obtainer without difficulty, not an obtainer without trouble; he does not enter and emerge whenever he wishes, just as he wishes, for as long as he wishes. There is this possibility, that on account of that person's negligence, he might decline from those attainments. This person is called 'of a nature to decline'.

6. කතමො ච පුග්ගලො අපරිහානධම්මො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති රූපසහගතානං වා අරූපසහගතානං වා සමාපත්තීනං. සො ච ඛො නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී; යත්ථිච්ඡකං යදිච්ඡකං යාවතිච්ඡකං සමාපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. අට්ඨානමෙතං අනවකාසො යං සො පුග්ගලො පමාදමාගම්ම තාහි සමාපත්තීහි පරිහායෙය්‍ය – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අපරිහානධම්මො’’. සබ්බෙපි අරියපුග්ගලා අරියෙ විමොක්ඛෙ අපරිහානධම්මා.

6. And which is the person of a nature not to decline? Here, a certain person is an obtainer of the attainments associated with form or the formless. He is an obtainer at will, an obtainer without difficulty, an obtainer without trouble; he enters and emerges whenever he wishes, just as he wishes, for as long as he wishes. This is impossible, there is no opportunity, that on account of that person's negligence, he might decline from those attainments. This person is called 'of a nature not to decline'. All noble persons are of a nature not to decline in the noble liberation.

7. කතමො ච පුග්ගලො චෙතනාභබ්බො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති රූපසහගතානං වා අරූපසහගතානං වා සමාපත්තීනං. සො ච ඛො න නිකාමලාභී හොති න අකිච්ඡලාභී න අකසිරලාභී; න යත්ථිච්ඡකං යදිච්ඡකං යාවතිච්ඡකං සමාපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. සචෙ අනුසඤ්චෙතෙති, න පරිහායති තාහි සමාපත්තීහි. සචෙ න අනුසඤ්චෙතෙති, පරිහායති තාහි සමාපත්තීහි – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘චෙතනාභබ්බො’’.

7. And which is the person who is capable through volition? Here, a certain person is an obtainer of the attainments associated with form or the formless. But he is not an obtainer at will, not an obtainer without difficulty, not an obtainer without trouble; he does not enter and emerge whenever he wishes, just as he wishes, for as long as he wishes. If he makes an effort of will, he does not decline from those attainments. If he does not make an effort of will, he declines from those attainments. This person is called 'one who is capable through volition'.

8. කතමො ච පුග්ගලො අනුරක්ඛණාභබ්බො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති රූපසහගතානං වා අරූපසහගතානං වා සමාපත්තීනං. සො ච ඛො න නිකාමලාභී හොති න අකිච්ඡලාභී න අකසිරලාභී; න යත්ථිච්ඡකං යදිච්ඡකං යාවතිච්ඡකං සමාපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. සචෙ අනුරක්ඛති, න පරිහායති තාහි සමාපත්තීහි. සචෙ න අනුරක්ඛති, පරිහායති තාහි සමාපත්තීහි – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අනුරක්ඛණාභබ්බො’’.

8. And which is the person who is capable through guarding? Here, a certain person is an obtainer of the attainments associated with form or the formless. But he is not an obtainer at will, not an obtainer without difficulty, not an obtainer without trouble; he does not enter and emerge whenever he wishes, just as he wishes, for as long as he wishes. If he guards them, he does not decline from those attainments. If he does not guard them, he declines from those attainments. This person is called 'one who is capable through guarding'.

9. කතමො ච පුග්ගලො පුථුජ්ජනො? යස්ස පුග්ගලස්ස තීණි සංයොජනානි අප්පහීනානි; න ච තෙසං ධම්මානං පහානාය පටිපන්නො – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පුථුජ්ජනො’’.

9. And which is the person who is a worldling? A person for whom the three fetters are unabandoned, and who has not entered upon the practice for the abandoning of those states. This person is called a 'worldling'.

10. කතමො ච පුග්ගලො ගොත්‍රභූ? යෙසං ධම්මානං සමනන්තරා අරියධම්මස්ස අවක්කන්ති හොති තෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘ගොත්‍රභූ’’.

10. And which is the person at the change-of-lineage? One who is endowed with those states immediately following which there is the entry into the noble state. This person is called 'one at the change-of-lineage'.

11. කතමො [Pg.116] ච පුග්ගලො භයූපරතො? සත්ත සෙක්ඛා භයූපරතා, යෙ ච පුථුජ්ජනා සීලවන්තො. අරහා අභයූපරතො.

11. And which person is one who abstains from what is fearful? The seven trainees are those who abstain from what is fearful, as are those virtuous worldlings. The Arahant is one who has abstained from what is fearful.

12. කතමො ච පුග්ගලො අභබ්බාගමනො? යෙ තෙ පුග්ගලා කම්මාවරණෙන සමන්නාගතා, කිලෙසාවරණෙන සමන්නාගතා, විපාකාවරණෙන සමන්නාගතා, අස්සද්ධා අච්ඡන්දිකා දුප්පඤ්ඤා එළා, අභබ්බා නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං – ඉමෙ වුච්චන්ති පුග්ගලා ‘‘අභබ්බාගමනා’’.

12. And which person is incapable of attainment? Those persons who are possessed of the obstruction of kamma, possessed of the obstruction of defilements, possessed of the obstruction of resultants; who are faithless, lacking in wholesome desire, unwise, mute and deaf; they are incapable of entering the fixed course of rightness in wholesome states. These persons are called 'incapable of attainment'.

13. කතමො ච පුග්ගලො භබ්බාගමනො? යෙ තෙ පුග්ගලා න කම්මාවරණෙන සමන්නාගතා, න කිලෙසාවරණෙන සමන්නාගතා, න විපාකාවරණෙන සමන්නාගතා, සද්ධා ඡන්දිකා පඤ්ඤවන්තො අනෙළා, භබ්බා නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං – ඉමෙ වුච්චන්ති පුග්ගලා ‘‘භබ්බාගමනා’’.

13. And which person is capable of attainment? Those persons who are not possessed of the obstruction of kamma, not possessed of the obstruction of defilements, not possessed of the obstruction of resultants; who have faith, have wholesome desire, are wise, and are not mute and deaf; they are capable of entering the fixed course of rightness in wholesome states. These persons are called 'capable of attainment'.

14. කතමො ච පුග්ගලො නියතො? පඤ්ච පුග්ගලා ආනන්තරිකා, යෙ ච මිච්ඡාදිට්ඨිකා නියතා, අට්ඨ ච අරියපුග්ගලා නියතා. අවසෙසා පුග්ගලා අනියතා.

14. And which person is fixed? The five persons who have committed a heinous act and those with fixed wrong view are fixed. The eight noble persons are also fixed. The remaining persons are unfixed.

15. කතමො ච පුග්ගලො පටිපන්නකො? චත්තාරො මග්ගසමඞ්ගිනො පුග්ගලා පටිපන්නකා, චත්තාරො ඵලසමඞ්ගිනො පුග්ගලා ඵලෙ ඨිතා.

15. And which person is a practiser? The four persons endowed with the path are practisers; the four persons endowed with the fruit are established in the fruit.

16. කතමො ච පුග්ගලො සමසීසී? යස්ස පුග්ගලස්ස අපුබ්බං අචරිමං ආසවපරියාදානඤ්ච හොති ජීවිතපරියාදානඤ්ච – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සමසීසී’’.

16. And which person is a 'samasīsī'? A person for whom the exhaustion of the taints and the exhaustion of life occur neither before nor after one another. This person is called a 'samasīsī'.

17. කතමො ච පුග්ගලො ඨිතකප්පී? අයඤ්ච පුග්ගලො සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො අස්ස, කප්පස්ස ච උඩ්ඩය්හනවෙලා අස්ස, නෙව තාව කප්පො උඩ්ඩය්හෙය්‍ය යාවායං පුග්ගලො න සොතාපත්තිඵලං සච්ඡිකරොති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘ඨිතකප්පී’’. සබ්බෙපි මග්ගසමඞ්ගිනො පුග්ගලා ඨිතකප්පිනො.

17. And which person is one who makes the aeon stand? Suppose this person is practising for the realization of the fruit of stream-entry, and it is the time for the aeon to burn up; the aeon will not burn up so long as this person has not realized the fruit of stream-entry. This person is called 'one who makes the aeon stand'. All persons endowed with the path are ones who make the aeon stand.

18. කතමො ච පුග්ගලො අරියො? අට්ඨ අරියපුග්ගලා අරියා. අවසෙසා පුග්ගලා අනරියා.

18. And which person is noble? The eight noble persons are noble. The remaining persons are not noble.

19. කතමො [Pg.117] ච පුග්ගලො සෙක්ඛො? චත්තාරො මග්ගසමඞ්ගිනො තයො ඵලසමඞ්ගිනො පුග්ගලා ‘‘සෙක්ඛා’’. අරහා අසෙක්ඛො. අවසෙසා පුග්ගලා නෙවසෙක්ඛනාසෙක්ඛා.

19. And which person is a trainee? The four persons endowed with the path and the three persons endowed with the fruit are trainees. The Arahant is one beyond training. The remaining persons are neither trainees nor ones beyond training.

20. කතමො ච පුග්ගලො තෙවිජ්ජො? තීහි විජ්ජාහි සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘තෙවිජ්ජො’’.

20. And which person is one with the threefold knowledge? A person endowed with the three knowledges is called 'one with the threefold knowledge'.

21. කතමො ච පුග්ගලො ඡළභිඤ්ඤො? ඡහි අභිඤ්ඤාහි සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘ඡළභිඤ්ඤො’’.

21. And which person is one with the six supernormal knowledges? A person endowed with the six supernormal knowledges is called 'one with the six supernormal knowledges'.

22. කතමො ච පුග්ගලො සම්මාසම්බුද්ධො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අභිසම්බුජ්ඣති; තත්ථ ච සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණාති, බලෙසු ච වසීභාවං – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො’’.

22. And which person is a Perfectly Enlightened One? Here, a certain person, regarding dhammas previously unheard, awakens fully to the truths by himself; and therein he attains omniscience and mastery in the powers. This person is called a 'Perfectly Enlightened One'.

23. කතමො ච පුග්ගලො පච්චෙකසම්බුද්ධො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අභිසම්බුජ්ඣති; න ච තත්ථ සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණාති, න ච බලෙසු වසීභාවං – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පච්චෙකසම්බුද්ධො’’.

23. And which person is a Paccekasambuddha? Here, a certain person, regarding dhammas previously unheard, awakens fully to the truths by himself; but he does not therein attain omniscience, nor does he attain mastery in the powers. This person is called a 'Paccekasambuddha'.

24. කතමො ච පුග්ගලො උභතොභාගවිමුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති; පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘උභතොභාගවිමුත්තො’’.

24. And which person is one liberated in both parts? Here, a certain person abides having touched the eight liberations with the mental body; and having seen with wisdom, their taints are destroyed. This person is called 'one liberated in both parts'.

25. කතමො ච පුග්ගලො පඤ්ඤාවිමුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො න හෙව ඛො අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති; පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පඤ්ඤාවිමුත්තො’’.

25. And which person is one liberated by wisdom? Here, a certain person does not abide having touched the eight liberations with the mental body; but having seen with wisdom, their taints are destroyed. This person is called 'one liberated by wisdom'.

26. කතමො ච පුග්ගලො කායසක්ඛී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති; පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා එකච්චෙ ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘කායසක්ඛී’’.

26. And which person is a body-witness? Here, a certain person abides having touched the eight liberations with the mental body; and having seen with wisdom, some of their taints are destroyed. This person is called a 'body-witness'.

27. කතමො ච පුග්ගලො දිට්ඨිප්පත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති. තථාගතප්පවෙදිතා චස්ස [Pg.118] ධම්මා පඤ්ඤාය වොදිට්ඨා හොන්ති වොචරිතා. පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා එකච්චෙ ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘දිට්ඨිප්පත්තො’’.

27. And which person is one who has attained the view? Here, a certain person understands as it really is: 'This is suffering,' 'This is the origin of suffering,' 'This is the cessation of suffering,' 'This is the path leading to the cessation of suffering.' And the dhammas declared by the Tathāgata are well seen and well practiced by them with wisdom. Having seen with wisdom, some of their taints are destroyed. This person is called 'one who has attained the view'.

28. කතමො ච පුග්ගලො සද්ධාවිමුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති. තථාගතප්පවෙදිතා චස්ස ධම්මා පඤ්ඤාය වොදිට්ඨා හොන්ති වොචරිතා. පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා එකච්චෙ ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති, නො ච ඛො යථා දිට්ඨිප්පත්තස්ස – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සද්ධාවිමුත්තො’’.

28. And which person is one liberated by faith? Here, a certain person understands as it really is: 'This is suffering,' 'This is the origin of suffering,' 'This is the cessation of suffering,' 'This is the path leading to the cessation of suffering.' And the dhammas declared by the Tathāgata are well seen and well practiced by them with wisdom. Having seen with wisdom, some of their taints are destroyed, but not in the same way as for one who has attained the view. This person is called 'one liberated by faith'.

29. කතමො ච පුග්ගලො ධම්මානුසාරී? යස්ස පුග්ගලස්ස සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නස්ස පඤ්ඤින්ද්‍රියං අධිමත්තං හොති, පඤ්ඤාවාහිං පඤ්ඤාපුබ්බඞ්ගමං අරියමග්ගං භාවෙති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘ධම්මානුසාරී’’. සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො පුග්ගලො ධම්මානුසාරී ඵලෙ ඨිතො දිට්ඨිප්පත්තො.

29. And which person is a Dhamma-follower? A person who is practising for the realization of the fruit of stream-entry, for whom the faculty of wisdom is predominant, develops the noble path that is borne by wisdom and preceded by wisdom. This person is called a 'Dhamma-follower'. The person practising for the realization of the fruit of stream-entry is a Dhamma-follower; one established in the fruit is one who has attained the view.

30. කතමො ච පුග්ගලො සද්ධානුසාරී? යස්ස පුග්ගලස්ස සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නස්ස සද්ධින්ද්‍රියං අධිමත්තං හොති, සද්ධාවාහිං සද්ධාපුබ්බඞ්ගමං අරියමග්ගං භාවෙති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සද්ධානුසාරී’’. සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො පුග්ගලො සද්ධානුසාරී ඵලෙ ඨිතො සද්ධාවිමුත්තො.

30. And which person is a faith-follower? A person who is practicing for the realization of the fruit of stream-entry, for whom the faculty of faith is predominant, develops the noble path that is borne by faith and preceded by faith. This person is called a 'faith-follower'. A person practicing for the realization of the fruit of stream-entry is a faith-follower; one established in the fruit is one liberated by faith.

31. කතමො ච පුග්ගලො සත්තක්ඛත්තුපරමො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො. සො සත්තක්ඛත්තුං දෙවෙ ච මානුසෙ ච සන්ධාවිත්වා සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සත්තක්ඛත්තුපරමො’’.

31. And which person is a 'seven-times-at-most' person? Here, a certain person, with the destruction of the three fetters, becomes a stream-enterer, is of a nature not to fall into states of woe, is assured, and is bound for enlightenment. After transmigrating and wandering among devas and humans at most seven times, he makes an end of suffering. This person is called a 'seven-times-at-most' person.

32. කතමො ච පුග්ගලො කොලඞ්කොලො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො [Pg.119] සම්බොධිපරායනො. සො ද්වෙ වා තීණි වා කුලානි සන්ධාවිත්වා සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘කොලඞ්කොලො’’.

32. And which person is a 'family-to-family' person? Here, a certain person, with the destruction of the three fetters, becomes a stream-enterer, is of a nature not to fall into states of woe, is assured, and is bound for enlightenment. After transmigrating and wandering through two or three families, he makes an end of suffering. This person is called a 'family-to-family' person.

33. කතමො ච පුග්ගලො එකබීජී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො. සො එකංයෙව මානුසකං භවං නිබ්බත්තෙත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘එකබීජී’’.

33. And which person is a 'one-seed' person? Here, a certain person, with the destruction of the three fetters, becomes a stream-enterer, is of a nature not to fall into states of woe, is assured, and is bound for enlightenment. After taking rebirth in just one human existence, he makes an end of suffering. This person is called a 'one-seed' person.

34. කතමො ච පුග්ගලො සකදාගාමී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී හොති, සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සකදාගාමී’’.

34. And which person is a once-returner? Here, a certain person, with the destruction of the three fetters and the attenuation of greed, hatred, and delusion, becomes a once-returner. Having come to this world only once, he makes an end of suffering. This person is called a 'once-returner'.

35. කතමො ච පුග්ගලො අනාගාමී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති, තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අනාගාමී’’.

35. And what person is a non-returner? Here, a certain person, with the destruction of the five lower fetters, is of spontaneous birth, will attain Parinibbāna there, and is of a nature not to return from that world. This person is called a 'non-returner'.

36. කතමො ච පුග්ගලො අන්තරාපරිනිබ්බායී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති, තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. සො උපපන්නං වා සමනන්තරා අප්පත්තං වා වෙමජ්ඣං ආයුප්පමාණං අරියමග්ගං සඤ්ජනෙති උපරිට්ඨිමානං සංයොජනානං පහානාය – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අන්තරාපරිනිබ්බායී’’.

36. And what person is one who attains Parinibbāna in the interval? Here, a certain person, with the destruction of the five lower fetters, is of spontaneous birth, will attain Parinibbāna there, and is of a nature not to return from that world. Immediately after being reborn or before reaching the midpoint of the lifespan, he generates the Noble Path for the abandonment of the higher fetters. This person is called 'one who attains Parinibbāna in the interval'.

37. කතමො ච පුග්ගලො උපහච්චපරිනිබ්බායී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති, තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. සො අතික්කමිත්වා වෙමජ්ඣං ආයුප්පමාණං උපහච්ච වා කාලකිරියං අරියමග්ගං සඤ්ජනෙති උපරිට්ඨිමානං සංයොජනානං පහානාය – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘උපහච්චපරිනිබ්බායී’’.

37. And what person is one who attains Parinibbāna upon reaching? Here, a certain person, with the destruction of the five lower fetters, is of spontaneous birth, will attain Parinibbāna there, and is of a nature not to return from that world. Having surpassed the midpoint of the lifespan or upon reaching the time of death, he generates the Noble Path for the abandonment of the higher fetters. This person is called 'one who attains Parinibbāna upon reaching'.

38. කතමො ච පුග්ගලො අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති, තත්ථ පරිනිබ්බායී [Pg.120] අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. සො අසඞ්ඛාරෙන අරියමග්ගං සඤ්ජනෙති උපරිට්ඨිමානං සංයොජනානං පහානාය – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී’’.

38. And what person is one who attains Parinibbāna without prompting? Here, a certain person, with the destruction of the five lower fetters, is of spontaneous birth, will attain Parinibbāna there, and is of a nature not to return from that world. Without prompting, he generates the Noble Path for the abandonment of the higher fetters. This person is called 'one who attains Parinibbāna without prompting'.

39. කතමො ච පුග්ගලො සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති, තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. සො සසඞ්ඛාරෙන අරියමග්ගං සඤ්ජනෙති උපරිට්ඨිමානං සංයොජනානං පහානාය – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී’’.

39. And what person is one who attains Parinibbāna with prompting? Here, a certain person, with the destruction of the five lower fetters, is of spontaneous birth, will attain Parinibbāna there, and is of a nature not to return from that world. With prompting, he generates the Noble Path for the abandonment of the higher fetters. This person is called 'one who attains Parinibbāna with prompting'.

40. කතමො ච පුග්ගලො උද්ධංසොතො අකනිට්ඨගාමී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති, තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. සො අවිහා චුතො අතප්පං ගච්ඡති, අතප්පා චුතො සුදස්සං ගච්ඡති, සුදස්සා චුතො සුදස්සිං ගච්ඡති, සුදස්සියා චුතො අකනිට්ඨං ගච්ඡති; අකනිට්ඨෙ අරියමග්ගං සඤ්ජනෙති උපරිට්ඨිමානං සංයොජනානං පහානාය – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘උද්ධංසොතො අකනිට්ඨගාමී’’.

40. And what person is one who goes upstream to Akaniṭṭha? Here, a certain person, with the destruction of the five lower fetters, is of spontaneous birth, will attain Parinibbāna there, and is of a nature not to return from that world. Having passed away from Avihā, he goes to Atappa. Having passed away from Atappa, he goes to Sudassa. Having passed away from Sudassa, he goes to Sudassī. Having passed away from Sudassī, he goes to Akaniṭṭha. In Akaniṭṭha, he generates the Noble Path for the abandonment of the higher fetters. This person is called 'one who goes upstream to Akaniṭṭha'.

41. කතමො ච පුග්ගලො සොතාපන්නො සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො? තිණ්ණං සංයොජනානං පහානාය පටිපන්නො පුග්ගලො සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො. යස්ස පුග්ගලස්ස තීණි සංයොජනානි පහීනානි – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සොතාපන්නො’’.

41. And which person is a stream-enterer, and which is one practicing for the realization of the fruit of stream-entry? A person practicing for the abandonment of the three fetters is one practicing for the realization of the fruit of stream-entry. A person for whom the three fetters have been abandoned is called a 'stream-enterer'.

42. කාමරාගබ්‍යාපාදානං තනුභාවාය පටිපන්නො පුග්ගලො සකදාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො. යස්ස පුග්ගලස්ස කාමරාගබ්‍යාපාදා තනුභූතා – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සකදාගාමී’’.

42. A person practicing for the attenuation of sensual lust and ill will is one practicing for the realization of the fruit of once-returning. A person for whom sensual lust and ill will have become attenuated is called a 'once-returner'.

43. කාමරාගබ්‍යාපාදානං අනවසෙසප්පහානාය පටිපන්නො පුග්ගලො අනාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො. යස්ස පුග්ගලස්ස කාමරාගබ්‍යාපාදා අනවසෙසා පහීනා – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අනාගාමී’’.

43. A person practicing for the remainderless abandonment of sensual lust and ill will is one practicing for the realization of the fruit of non-returning. A person for whom sensual lust and ill will have been abandoned without remainder is called a 'non-returner'.

44. රූපරාගඅරූපරාගමානඋද්ධච්චඅවිජ්ජාය අනවසෙසප්පහානාය පටිපන්නො පුග්ගලො අරහත්තඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො. යස්ස පුග්ගලස්ස රූපරාගො [Pg.121] අරූපරාගො මානො උද්ධච්චං අවිජ්ජා අනවසෙසා පහීනා – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අරහා’’.

44. A person practicing for the remainderless abandonment of lust for form, lust for the formless, conceit, restlessness, and ignorance is one practicing for the realization of the fruit of Arahantship. A person for whom lust for form, lust for the formless, conceit, restlessness, and ignorance have been abandoned without remainder is called an 'Arahant'.

එකකනිද්දෙසො.

The Exposition of the Ones.

2. දුකපුග්ගලපඤ්ඤත්ති

2. Designation of Persons in Pairs

45. කතමො ච පුග්ගලො කොධනො? තත්ථ කතමො කොධො? යො කොධො කුජ්ඣනා කුජ්ඣිතත්තං දොසො දුස්සනා දුස්සිතත්තං බ්‍යාපත්ති බ්‍යාපජ්ජනා බ්‍යාපජ්ජිතත්තං විරොධො පටිවිරොධො චණ්ඩික්කං අසුරොපො අනත්තමනතා චිත්තස්ස – අයං වුච්චති කොධො. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං කොධො අප්පහීනො – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘කොධනො’’.

45. And what person is an angry one? Herein, what is anger? Whatever is anger, being angry, the state of being angry; whatever is aversion, being averse, the state of being averse; whatever is ill will, the act of being ill-willed, the state of being ill-willed; whatever is opposition, resistance; whatever is ferocity, tearfulness, and displeasure of mind—this is called anger. A person in whom this anger is unabandoned is called an 'angry one'.

46. කතමො ච පුග්ගලො උපනාහී? තත්ථ කතමො උපනාහො? පුබ්බකාලං කොධො අපරකාලං උපනාහො. යො එවරූපො උපනාහො උපනය්හනා උපනය්හිතත්තං අට්ඨපනා ඨපනා සණ්ඨපනා අනුසංසන්දනා අනුප්පබන්ධනා දළ්හීකම්මං කොධස්ස – අයං වුච්චති උපනාහො. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං උපනාහො අප්පහීනො – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘උපනාහී’’.

46. And what person is a resentful one? Herein, what is resentment? Anger in a former time; resentment in a later time. Whatever such resentment, bearing resentment, the state of bearing resentment, establishing, fixing, settling, connecting in sequence, binding in sequence, the strengthening of anger—this is called resentment. A person in whom this resentment is unabandoned is called a 'resentful one'.

47. කතමො ච පුග්ගලො මක්ඛී? තත්ථ කතමො මක්ඛො? යො මක්ඛො මක්ඛායනා මක්ඛායිතත්තං නිට්ඨුරියං නිට්ඨුරියකම්මං – අයං වුච්චති මක්ඛො. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං මක්ඛො අප්පහීනො – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘මක්ඛී’’.

47. And what person is a denigrator of others' virtue? Herein, what is denigration of others' virtue? Whatever is denigration of others' virtue, the act of denigrating others' virtue, the state of denigrating others' virtue; whatever is the rejection of others' virtue, the act of rejecting others' virtue—this is called denigration of others' virtue. A person in whom this denigration of others' virtue is unabandoned is called a 'denigrator of others' virtue'.

48. කතමො ච පුග්ගලො පළාසී? තත්ථ කතමො පළාසො? යො පළාසො පළාසායනා පළාසායිතත්තං පළාසාහාරො විවාදට්ඨානං යුගග්ගාහො අප්පටිනිස්සග්ගො – අයං වුච්චති පළාසො. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං පළාසො අප්පහීනො – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පළාසී’’.

48. And what person is a competitive one? Herein, what is competitiveness? Whatever is competitiveness, being competitive, the state of being competitive; whatever is competitive speech, grounds for dispute, and taking sides—this is called competitiveness. A person in whom this competitiveness is unabandoned is called a 'competitive one'.

49. කතමො [Pg.122] ච පුග්ගලො ඉස්සුකී? තත්ථ කතමා ඉස්සා? යා පරලාභසක්කාරගරුකාරමානනවන්දනපූජනාසු ඉස්සා ඉස්සායනා ඉස්සායිතත්තං උසූයා උසූයනා උසූයිතත්තං – අයං වුච්චති ඉස්සා. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං ඉස්සා අප්පහීනා – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘ඉස්සුකී’’.

49. And what person is an envious one? Herein, what is envy? Whatever is envy, being envious, the state of being envious; jealousy, being jealous, the state of being jealous, with regard to others’ gains, honor, respect, reverence, homage, and offerings—this is called envy. A person in whom this envy is unabandoned is called an 'envious one'.

50. කතමො ච පුග්ගලො මච්ඡරී? තත්ථ කතමං මච්ඡරියං? පඤ්ච මච්ඡරියානි – ආවාසමච්ඡරියං, කුලමච්ඡරියං, ලාභමච්ඡරියං, වණ්ණමච්ඡරියං, ධම්මමච්ඡරියං. යං එවරූපං මච්ඡෙරං මච්ඡරායනා මච්ඡරායිතත්තං වෙවිච්ඡං කදරියං කටුකඤ්චුකතා අග්ගහිතත්තං චිත්තස්ස – ඉදං වුච්චති මච්ඡරියං. යස්ස පුග්ගලස්ස ඉදං මච්ඡරියං අප්පහීනං – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘මච්ඡරී’’.

50. And what person is a stingy one? Herein, what is stinginess? There are five kinds of stinginess: stinginess regarding dwellings, stinginess regarding families, stinginess regarding gains, stinginess regarding appearance, and stinginess regarding the Dhamma. Whatever is such stinginess, being stingy, the state of being stingy, reluctance, miserliness, acrimony, and the unaccepting state of the mind—this is called stinginess. A person in whom this stinginess is unabandoned is called a 'stingy one'.

51. කතමො ච පුග්ගලො සඨො? තත්ථ කතමං සාඨෙය්‍යං? ඉධෙකච්චො සඨො හොති පරිසඨො. යං තත්ථ සඨං සඨතා සාඨෙය්‍යං කක්කරතා කක්කරියං පරික්ඛත්තත්තා පාරික්ඛත්තියං – ඉදං වුච්චති සාඨෙය්‍යං. යස්ස පුග්ගලස්ස ඉදං සාඨෙය්‍යං අප්පහීනං – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සඨො’’.

51. And what person is a deceitful one? Herein, what is deceitfulness? Here, a certain person is deceitful, thoroughly deceitful. Whatever is deceit, the state of being deceitful, craftiness, harshness, roughness, and guardedness—this is called deceitfulness. A person in whom this deceitfulness is unabandoned is called a 'deceitful one'.

52. කතමො ච පුග්ගලො මායාවී? තත්ථ කතමා මායා? ඉධෙකච්චො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා තස්ස පටිච්ඡාදනහෙතු පාපිකං ඉච්ඡං පණිදහති – ‘‘මා මං ජඤ්ඤා’’ති ඉච්ඡති, ‘‘මා මං ජඤ්ඤා’’ති සඞ්කප්පති ‘‘මා මං ජඤ්ඤා’’ති වාචං භාසති, ‘‘මා මං ජඤ්ඤා’’ති කායෙන පරක්කමති. යා එවරූපා මායා මායාවිතා අච්චාසරා වඤ්චනා නිකති විකිරණා පරිහරණා ගූහනා පරිගූහනා ඡාදනා පටිච්ඡාදනා අනුත්තානීකම්මං අනාවිකම්මං වොච්ඡාදනා පාපකිරියා – අයං වුච්චති මායා. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං මායා අප්පහීනා – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘මායාවී’’.

52. And what person is a deceptive one? Herein, what is deception? Here, a certain person, having engaged in misconduct by body, speech, and mind, for the sake of concealing it, forms a wicked wish. He wishes, 'May they not know me.' He resolves, 'May they not know me.' He speaks, 'May they not know me.' He strives with his body, 'May they not know me.' Whatever is such deception, the state of being deceptive, tricking others, fraud, dissimulation, subterfuge, evasion, concealment, complete concealment, covering up, hiding, the act of not making things plain, the act of not making things manifest, thorough concealment, and evil action—this is called deception. A person in whom this deception is unabandoned is called a 'deceptive one'.

53. කතමො ච පුග්ගලො අහිරිකො? තත්ථ කතමං අහිරිකං? යං න හිරීයති හිරියිතබ්බෙන න හිරීයති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා – ඉදං වුච්චති අහිරිකං. ඉමිනා අහිරිකෙන සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘අහිරිකො’’.

53. And what person is a shameless one? Herein, what is shamelessness? It is not being ashamed of what is shameful; not being ashamed of the attainment of evil, unwholesome states—this is called shamelessness. A person endowed with this shamelessness is called a 'shameless one'.

54. කතමො [Pg.123] ච පුග්ගලො අනොත්තප්පී? තත්ථ කතමං අනොත්තප්පං? යං න ඔත්තප්පති ඔත්තප්පිතබ්බෙන න ඔත්තප්පති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා – ඉදං වුච්චති අනොත්තප්පං. ඉමිනා අනොත්තප්පෙන සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘අනොත්තප්පී’’.

54. And what person is one without moral dread? Herein, what is lack of moral dread? It is not dreading what is dreadful; not dreading the attainment of evil, unwholesome states—this is called lack of moral dread. A person endowed with this lack of moral dread is called 'one without moral dread'.

55. කතමො ච පුග්ගලො දුබ්බචො? තත්ථ කතමො දොවචස්සතා? සහධම්මිකෙ වුච්චමානෙ දොවචස්සායං දොවචස්සියං දොවචස්සතා විප්පටිකුලග්ගාහිතා විපච්චනීකසාතතා අනාදරියං අනාදරියතා අගාරවතා අප්පතිස්සවතා – අයං වුච්චති දොවචස්සතා. ඉමාය දොවචස්සතාය සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘දුබ්බචො’’.

55. And what person is difficult to admonish? Herein, what is the state of being difficult to admonish? When being spoken to by companions in the holy life, whatever is the state of being difficult to admonish, the quality of being difficult to admonish, the fact of being difficult to admonish, the taking up of a contrary view, delighting in opposition, disrespect, the state of being disrespectful, lack of reverence, and unresponsiveness—this is called the state of being difficult to admonish. A person endowed with this state of being difficult to admonish is called 'difficult to admonish'.

56. කතමො ච පුග්ගලො පාපමිත්තො? තත්ථ කතමා පාපමිත්තතා? යෙ තෙ පුග්ගලා අස්සද්ධා දුස්සීලා අප්පස්සුතා මච්ඡරිනො දුප්පඤ්ඤා, යා තෙසං සෙවනා නිසෙවනා සංසෙවනා භජනා සම්භජනා භත්ති සම්භත්ති සම්පවඞ්කතා – අයං වුච්චති පාපමිත්තතා. ඉමාය පාපමිත්තතාය සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘පාපමිත්තො’’.

56. And what person is one who has evil friends? Herein, what is the state of having evil friends? Those persons who are faithless, immoral, of little learning, stingy, and unwise—whatever is the associating with them, frequenting them, keeping close company with them, serving them, serving them intimately, devotion to them, intimate devotion to them, and the state of inclining towards them—this is called the state of having evil friends. A person endowed with this state of having evil friends is called 'one who has evil friends'.

57. කතමො ච පුග්ගලො ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරො? තත්ථ කතමා ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරතා? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො චක්ඛුනා රූපං දිස්වා නිමිත්තග්ගාහී හොති අනුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී; යත්වාධිකරණමෙනං චක්ඛුන්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය න පටිපජ්ජති, න රක්ඛති චක්ඛුන්ද්‍රියං, චක්ඛුන්ද්‍රියෙ න සංවරං ආපජ්ජති. සොතෙන සද්දං සුත්වා…පෙ… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා…පෙ… ජිව්හාය රසං සායිත්වා…පෙ… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා…පෙ… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය නිමිත්තග්ගාහී හොති අනුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී; යත්වාධිකරණමෙනං මනින්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය න පටිපජ්ජති, න රක්ඛති මනින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියෙ න සංවරං ආපජ්ජති. යා ඉමෙසං ඡන්නං ඉන්ද්‍රියානං අගුත්ති අගොපනා අනාරක්ඛො අසංවරො – අයං වුච්චති ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරතා. ඉමාය ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරතාය සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරො’’.

57. And what person is one with unguarded doors in the sense faculties? Herein, what is the state of having unguarded doors in the sense faculties? Here, a certain person, seeing a form with the eye, grasps its sign and grasps its minor features. Because of which cause, while dwelling with the eye faculty unrestrained, evil, unwholesome states—covetousness and dejection—would flow in upon him, he does not practice for its restraint, does not guard the eye faculty, and does not achieve restraint in the eye faculty. Having heard a sound with the ear… having smelled an odor with the nose… having tasted a flavor with the tongue… having touched a tangible object with the body… having cognized a mental object with the mind, he grasps its sign and grasps its minor features. Because of which cause, while dwelling with the mind faculty unrestrained, evil, unwholesome states—covetousness and dejection—would flow in upon him, he does not practice for its restraint, does not guard the mind faculty, and does not achieve restraint in the mind faculty. Whatever, regarding these six sense faculties, is the lack of guarding, lack of protection, lack of watchfulness, and lack of restraint—this is called the state of having unguarded doors in the sense faculties. A person endowed with this state of having unguarded doors in the sense faculties is called 'one with unguarded doors in the sense faculties'.

58. කතමො ච පුග්ගලො භොජනෙ අමත්තඤ්ඤූ? තත්ථ කතමා භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතා? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අප්පටිසඞ්ඛා අයොනිසො ආහාරං [Pg.124] ආහාරෙති දවාය මදාය මණ්ඩනාය විභූසනාය, යා තත්ථ අසන්තුට්ඨිතා අමත්තඤ්ඤුතා අප්පටිසඞ්ඛා භොජනෙ – අයං වුච්චති භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතා. ඉමාය භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතාය සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘භොජනෙ අමත්තඤ්ඤූ’’.

58. And what person is one who does not know the measure in eating? Herein, what is not knowing the measure in eating? Here, a certain person, improperly and without reflection, consumes food for amusement, for intoxication, for adornment, for beautification. Whatever therein is the lack of contentment, the lack of knowing the measure, and the lack of reflection in eating—this is called not knowing the measure in eating. A person endowed with this lack of knowing the measure in eating is called 'one who does not know the measure in eating'.

59. කතමො ච පුග්ගලො මුට්ඨස්සති? තත්ථ කතමං මුට්ඨස්සච්චං? යා අස්සති අනනුස්සති අප්පටිස්සති අස්සති අස්සරණතා අධාරණතා පිලාපනතා සම්මුසනතා – ඉදං වුච්චති මුට්ඨස්සච්චං. ඉමිනා මුට්ඨස්සච්චෙන සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘මුට්ඨස්සති’’.

59. And what person is one with lapsed mindfulness? Herein, what is the state of lapsed mindfulness? Whatever is lack of mindfulness, non-recollection, non-remembrance, forgetfulness, non-retention, superficiality, and bewilderment—this is called the state of lapsed mindfulness. A person endowed with this state of lapsed mindfulness is called 'one with lapsed mindfulness'.

60. කතමො ච පුග්ගලො අසම්පජානො? තත්ථ කතමං අසම්පජඤ්ඤං? යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං අනභිසමයො අනනුබොධො අසම්බොධො අප්පටිවෙධො අසඞ්ගාහණා අපරියොගාහණා අසමපෙක්ඛණා අපච්චවෙක්ඛණා අපච්චක්ඛකම්මං දුම්මෙජ්ඣං බාල්‍යං අසම්පජඤ්ඤං මොහො පමොහො සම්මොහො අවිජ්ජා අවිජ්ජොඝො අවිජ්ජායොගො අවිජ්ජානුසයො අවිජ්ජාපරියුට්ඨානං අවිජ්ජාලඞ්ගී මොහො අකුසලමූලං – ඉදං වුච්චති අසම්පජඤ්ඤං. ඉමිනා අසම්පජඤ්ඤෙන සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘අසම්පජානො’’.

60. And what person is one without clear comprehension? Herein, what is the lack of clear comprehension? Whatever is not-knowing, not-seeing, not-realizing, not-understanding, not-awakening, not-penetrating, not-grasping, not-fathoming, not-considering, not-reflecting, not-directly-experiencing, dullness, foolishness, lack of clear comprehension, delusion, great delusion, utter delusion, ignorance, the flood of ignorance, the yoke of ignorance, the underlying tendency of ignorance, the obsession of ignorance, the bar of ignorance, and delusion which is an unwholesome root—this is called the lack of clear comprehension. A person endowed with this lack of clear comprehension is called 'one without clear comprehension'.

61. කතමො ච පුග්ගලො සීලවිපන්නො? තත්ථ කතමා සීලවිපත්ති? කායිකො වීතික්කමො වාචසිකො වීතික්කමො කායිකවාචසිකො වීතික්කමො – අයං වුච්චති සීලවිපත්ති. සබ්බම්පි දුස්සිල්‍යං සීලවිපත්ති. ඉමාය සීලවිපත්තියා සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘සීලවිපන්නො’’.

61. And what person is one corrupted in virtue? Herein, what is the corruption of virtue? Bodily transgression, verbal transgression, and bodily and verbal transgression—this is called the corruption of virtue. All immorality is the corruption of virtue. A person endowed with this corruption of virtue is called 'one corrupted in virtue'.

62. කතමො ච පුග්ගලො දිට්ඨිවිපන්නො? තත්ථ කතමා දිට්ඨිවිපත්ති? ‘‘නත්ථි දින්නං, නත්ථි යිට්ඨං, නත්ථි හුතං, නත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, නත්ථි අයං ලොකො, නත්ථි පරො ලොකො, නත්ථි මාතා, නත්ථි පිතා, නත්ථි සත්තා ඔපපාතිකා, නත්ථි ලොකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා සම්මග්ගතා සම්මාපටිපන්නා යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තී’’ති. යා එවරූපා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං දිට්ඨිගහනං දිට්ඨිකන්තාරො දිට්ඨිවිසූකායිකං දිට්ඨිවිප්ඵන්දිතං දිට්ඨිසංයොජනං ගාහො පටිග්ගාහො අභිනිවෙසො පරාමාසො කුම්මග්ගො මිච්ඡාපථො මිච්ඡත්තං තිත්ථායතනං විපරියාසග්ගාහො, අයං [Pg.125] වුච්චති දිට්ඨිවිපත්ති. සබ්බාපි මිච්ඡාදිට්ඨි දිට්ඨිවිපත්ති. ඉමාය දිට්ඨිවිපත්තියා සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘දිට්ඨිවිපන්නො’’.

62. And what person is one corrupted in view? Herein, what is the corruption of view? 'There is no result of giving, no result of sacrifice, no result of offerings; there is no fruit or result of good and bad deeds; there is no this world, no other world; there is no mother, no father; there are no spontaneously arisen beings; there are in the world no ascetics or brahmins who are well-gone and well-practicing, who, having realized this world and the other world for themselves through direct knowledge, make it known.' Whatever is such a view, a tenet of view, a thicket of views, a wilderness of views, the spike of views, the agitation of views, the fetter of views; a grasping, a firm grasping, an adherence, a misapprehension, a wrong path, a false way, wrongness, a sectarian basis, a grasping of perversion—this is called the corruption of view. All wrong view is the corruption of view. A person endowed with this corruption of view is called 'one corrupted in view'.

63. කතමො ච පුග්ගලො අජ්ඣත්තසංයොජනො? යස්ස පුග්ගලස්ස පඤ්චොරම්භාගියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අජ්ඣත්තසංයොජනො’’.

63. And what person is one with internal fetters? A person for whom the five lower fetters are unabandoned—this person is called 'one with internal fetters'.

64. කතමො ච පුග්ගලො බහිද්ධාසංයොජනො? යස්ස පුග්ගලස්ස පඤ්චුද්ධම්භාගියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘බහිද්ධාසංයොජනො’’.

64. And what person is one with external fetters? A person for whom the five higher fetters are unabandoned—this person is called 'one with external fetters'.

65. කතමො ච පුග්ගලො අක්කොධනො? තත්ථ කතමො කොධො? යො කොධො කුජ්ඣනා කුජ්ඣිතත්තං දොසො දුස්සනා දුස්සිතත්තං බ්‍යාපත්ති බ්‍යාපජ්ජනා බ්‍යාපජ්ජිතත්තං විරොධො පටිවිරොධො චණ්ඩික්කං අසුරොපො අනත්තමනතා චිත්තස්ස – අයං වුච්චති කොධො. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං කොධො පහීනො – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අක්කොධනො’’.

65. And what person is one without anger? Herein, what is anger? Whatever is anger, the act of being angry, the state of being angry; hatred, the act of hating, the state of hating; ill will, the act of being ill-disposed, the state of being ill-disposed; opposition, contrariness, harshness, irascibility, and displeasure of mind—this is called anger. A person for whom this anger is abandoned—this person is called 'one without anger'.

66. කතමො ච පුග්ගලො අනුපනාහී? තත්ථ කතමො උපනාහො? පුබ්බකාලං කොධො අපරකාලං උපනාහො යො එවරූපො උපනාහො උපනය්හනා උපනය්හිතත්තං අට්ඨපනා ඨපනා සණ්ඨපනා අනුසංසන්දනා අනුප්පබන්ධනා දළ්හීකම්මං කොධස්ස – අයං වුච්චති උපනාහො. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං උපනාහො පහීනො – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අනුපනාහී’’.

66. And what person is one without resentment? Herein, what is resentment? In a former time there is anger; in a later time there is resentment. Whatever is such resentment, the act of resenting, the state of being resentful; a placing, a setting down, a firm establishing, a continuous joining, a continuous binding, and the solidification of anger—this is called resentment. A person for whom this resentment is abandoned—this person is called 'one without resentment'.

67. කතමො ච පුග්ගලො අමක්ඛී? තත්ථ කතමො මක්ඛො? යො මක්ඛො මක්ඛායනා මක්ඛායිතත්තං නිට්ඨුරියං නිට්ඨුරියකම්මං – අයං වුච්චති මක්ඛො. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං මක්ඛො පහීනො – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අමක්ඛී’’.

67. And what person is one without disparagement? Herein, what is disparagement? Whatever is disparagement, the act of disparaging, the state of being disparaging; harshness, the act of being harsh—this is called disparagement. A person for whom this disparagement is abandoned—this person is called 'one without disparagement'.

68. කතමො ච පුග්ගලො අපළාසී? තත්ථ කතමො පළාසො? යො පළාසො පළාසායනා පළාසායිතත්තං පළාසාහාරො විවාදට්ඨානං යුගග්ගාහො අප්පටිනිස්සග්ගො – අයං වුච්චති පළාසො. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං පළාසො පහීනො – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අපළාසී’’.

68. And what person is without contentiousness? Herein, what is contentiousness? That which is contentiousness, the manner of being contentious, the state of being contentious, the bearing of contentiousness, a ground for dispute, a stubborn grasp, non-relinquishing—this is called contentiousness. The person in whom this contentiousness is abandoned is called a person 'without contentiousness'.

69. කතමො [Pg.126] ච පුග්ගලො අනිස්සුකී? තත්ථ කතමා ඉස්සා? යා පරලාභසක්කාරගරුකාරමානනවන්දනපූජනාසු ඉස්සා ඉස්සායනා ඉස්සායිතත්තං උසූයා උසූයනා උසූයිතත්තං – අයං වුච්චති ඉස්සා. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං ඉස්සා පහීනා – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අනිස්සුකී’’.

69. And what person is without envy? Herein, what is envy? The envy, the manner of being envious, the state of being envious, the jealousy, the manner of being jealous, the state of being jealous in regard to others' gains, honor, respect, reverence, homage, and veneration—this is called envy. The person in whom this envy is abandoned is called a person 'without envy'.

70. කතමො ච පුගලො අමච්ඡරී? තත්ථ කතමං මච්ඡරියං? පඤ්ච මච්ඡරියානි – ආවාසමච්ඡරියං, කුලමච්ඡරියං, ලාභමච්ඡරියං, වණ්ණමච්ඡරියං, ධම්මමච්ඡරියං. යං එවරූපං මච්ඡෙරං මච්ඡරායනා මච්ඡරායිතත්තං වෙවිච්ඡං කදරියං කටුකඤ්චුකතා අග්ගහිතත්තං චිත්තස්ස – ඉදං වුච්චති මච්ඡරියං. යස්ස පුග්ගලස්ස ඉදං මච්ඡරියං පහීනං – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අමච්ඡරී’’.

70. And what person is without miserliness? Herein, what is miserliness? There are five kinds of miserliness: miserliness in regard to dwellings, miserliness in regard to families, miserliness in regard to gains, miserliness in regard to appearance, and miserliness in regard to the Dhamma. Whatever miserliness of this sort, the manner of being miserly, the state of being miserly, illiberality, stinginess, a bitter disposition, a state of un-receptiveness of mind—this is called miserliness. The person in whom this miserliness is abandoned is called a person 'without miserliness'.

71. කතමො ච පුග්ගලො අසඨො? තත්ථ කතමං සාඨෙය්‍යං? ඉධෙකච්චො සඨො හොති පරිසඨො. යං තත්ථ සඨං සඨතා සාඨෙය්‍යං කක්කරතා කක්කරියං පරික්ඛත්තතා පාරික්ඛත්තියං – ඉදං වුච්චති සාඨෙය්‍යං. යස්ස පුග්ගලස්ස ඉදං සාඨෙය්‍යං පහීනං – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අසඨො’’.

71. And what person is without deceit? Herein, what is deceit? Here, some person is deceitful, thoroughly deceitful. That which is deceit, the state of being deceitful, fraud, harshness, the state of being harsh, deviousness, the state of being devious—this is called deceit. The person in whom this deceit is abandoned is called a person 'without deceit'.

72. කතමො ච පුග්ගලො අමායාවී? තත්ථ කතමා මායා? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා තස්ස පටිච්ඡාදනහෙතු පාපිකං ඉච්ඡං පණිදහති – ‘‘මා මං ජඤ්ඤා’’ති ඉච්ඡති, ‘‘මා මං ජඤ්ඤා’’ති සඞ්කප්පති, ‘‘මා මං ජඤ්ඤා’’ති වාචං භාසති, ‘‘මා මං ජඤ්ඤා’’ති කායෙන පරක්කමති. යා එවරූපා මායා මායාවිතා අච්චාසරා වඤ්චනා නිකති විකිරණා පරිහරණා ගූහනා පරිගූහනා ඡාදනා පටිච්ඡාදනා අනුත්තානීකම්මං අනාවිකම්මං වොච්ඡාදනා පාපකිරියා – අයං වුච්චති මායා. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං මායා පහීනා – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අමායාවී’’.

72. And what person is without trickery? Herein, what is trickery? Here, a certain person, having committed misconduct by body, speech, or mind, makes a wicked wish for the sake of concealing it: 'May no one know me,' he wishes; 'May no one know me,' he resolves; 'May no one know me,' he speaks; 'May no one know me,' he strives with his body. Whatever trickery of this sort—craftiness, transgressive deception, fraud, cheating, duplicity, evasion, hiding, thorough hiding, concealing, covering up, the act of not making manifest, the act of not making clear, obscuring, evil action—this is called trickery. The person in whom this trickery is abandoned is called a person 'without trickery'.

73. කතමො ච පුග්ගලො හිරිමා? තත්ථ කතමා හිරී? යං හිරීයති හිරියිතබ්බෙන හිරීයති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා – අයං වුච්චති හිරී. ඉමාය හිරියා සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘හිරිමා’’.

73. And what person has moral shame? Herein, what is moral shame? It is to be ashamed of what ought to be ashamed of; to be ashamed of the attainment of evil, unwholesome states—this is called moral shame. A person endowed with this moral shame is called 'one with moral shame'.

74. කතමො ච පුග්ගලො ඔත්තප්පී? තත්ථ කතමං ඔත්තප්පං? යං ඔත්තප්පති ඔත්තප්පිතබ්බෙන ඔත්තප්පති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා – ඉදං වුච්චති ඔත්තප්පං. ඉමිනා ඔත්තප්පෙන සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘ඔත්තප්පී’’.

74. And what person has moral dread? Herein, what is moral dread? It is to dread what ought to be dreaded; to dread the attainment of evil, unwholesome states—this is called moral dread. A person endowed with this moral dread is called 'one with moral dread'.

75. කතමො [Pg.127] ච පුග්ගලො සුවචො? තත්ථ කතමා සොවචස්සතා? සහධම්මිකෙ වුච්චමානෙ සොවචස්සායං සොවචස්සියං සොවචස්සතා අවිප්පටිකුලග්ගාහිතා අවිපච්චනීකසාතතා සාදරියං සාදරියතා සගාරවතා සප්පතිස්සවතා – අයං වුච්චති සොවචස්සතා. ඉමාය සොවචස්සතාය සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘සුවචො’’.

75. And what person is easy to admonish? Herein, what is amenability? When one is being addressed by spiritual companions, it is the ease of being admonished, the manner of being amenable, the state of being amenable, not taking up a contrary view, not delighting in opposition, deference, the state of being deferential, respectfulness, and compliance—this is called amenability. A person endowed with this amenability is called 'one who is easy to admonish'.

76. කතමො ච පුග්ගලො කල්‍යාණමිත්තො? තත්ථ කතමා කල්‍යාණමිත්තතා? යෙ තෙ පුග්ගලා සද්ධා සීලවන්තො බහුස්සුතා චාගවන්තො පඤ්ඤවන්තො, යා තෙසං සෙවනා නිසෙවනා සංසෙවනා භජනා සම්භජනා භත්ති සම්භත්ති සම්පවඞ්කතා – අයං වුච්චති කල්‍යාණමිත්තතා. ඉමාය කල්‍යාණමිත්තතාය සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘කල්‍යාණමිත්තො’’.

76. And what person has admirable friends? Herein, what is admirable friendship? It is associating with, frequenting, keeping company with, resorting to, consorting with, devotion to, complete devotion to, and inclining towards those persons who are faithful, virtuous, learned, generous, and wise—this is called admirable friendship. A person endowed with this admirable friendship is called 'one who has admirable friends'.

77. කතමො ච පුග්ගලො ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො? තත්ථ කතමා ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතා? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො චක්ඛුනා රූපං දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී; යත්වාධිකරණමෙනං චක්ඛුන්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති, රක්ඛති චක්ඛුන්ද්‍රියං චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. සොතෙන සද්දං සුත්වා…පෙ… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා…පෙ… ජිව්හාය රසං සායිත්වා…පෙ… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා…පෙ… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී; යත්වාධිකරණමෙනං මනින්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති, රක්ඛති මනින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. යා ඉමෙසං ඡන්නං ඉන්ද්‍රියානං ගුත්ති ගොපනා ආරක්ඛො සංවරො – අයං වුච්චති ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතා. ඉමාය ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතාය සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො’’.

77. And what person has guarded sense doors? Herein, what is the guarding of the sense doors? Here, a certain person, on seeing a form with the eye, does not grasp at its signs and features. Since, if he were to dwell with the eye faculty unrestrained, evil unwholesome states of covetousness and displeasure might invade him, he practices for its restraint, guards the eye faculty, and undertakes the restraint of the eye faculty. On hearing a sound with the ear… on smelling an odor with the nose… on tasting a flavor with the tongue… on feeling a tactile object with the body… on cognizing a mental phenomenon with the mind, he does not grasp at its signs and features. Since, if he were to dwell with the mind faculty unrestrained, evil unwholesome states of covetousness and displeasure might invade him, he practices for its restraint, guards the mind faculty, and undertakes the restraint of the mind faculty. This guarding, protecting, watching over, and restraint of these six faculties—this is called guarding the sense doors. A person endowed with this guarding of the sense doors is called 'one with guarded sense doors'.

78. කතමො ච පුග්ගලො භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ? තත්ථ කතමා භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පටිසඞ්ඛා යොනිසො ආහාරං ආහාරෙති – ‘‘නෙව දවාය, න මදාය, න මණ්ඩනාය, න විභූසනාය; යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා යාපනාය විහිංසූපරතියා බ්‍රහ්මචරියානුග්ගහාය. ඉති පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමි, නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමි, යාත්‍රා ච මෙ භවිස්සති අනවජ්ජතා ච ඵාසුවිහාරො චා’’ති. යා තත්ථ සන්තුට්ඨිතා මත්තඤ්ඤුතා [Pg.128] පටිසඞ්ඛා භොජනෙ – අයං වුච්චති භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා. ඉමාය භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතාය සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ’’.

78. And what person is moderate in eating? Herein, what is moderation in eating? Here, a certain person, reflecting wisely, takes food—not for amusement, not for intoxication, not for adornment, not for embellishment, but only for the endurance and maintenance of this body, for the cessation of affliction, and for the support of the holy life, thinking: 'Thus I shall ward off the old feeling and not give rise to a new feeling. And for me there will be maintenance, blamelessness, and dwelling in comfort.' Whatever contentment, moderation, and reflection there is in regard to food—this is called moderation in eating. A person endowed with this moderation in eating is called 'one who is moderate in eating'.

79. කතමො ච පුග්ගලො උපට්ඨිතස්සති? තත්ථ කතමා සති? යා සති අනුස්සති පටිස්සති සති සරණතා ධාරණතා අපිලාපනතා අසම්මුසනතා සති සතින්ද්‍රියං සතිබලං සම්මාසති – අයං වුච්චති සති. ඉමාය සතියා සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘උපට්ඨිතස්සති’’.

79. And what person has established mindfulness? Herein, what is mindfulness? That which is mindfulness, recollection, repeated recollection, mindfulness, the state of remembering, the state of bearing, non-superficiality, non-forgetfulness, mindfulness, the faculty of mindfulness, the power of mindfulness, right mindfulness—this is called mindfulness. A person endowed with this mindfulness is called 'one with established mindfulness'.

80. කතමො ච පුග්ගලො සම්පජානො? තත්ථ කතමං සම්පජඤ්ඤං? යා පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම්මවිචයො සල්ලක්ඛණා උපලක්ඛණා පච්චුපලක්ඛණා පණ්ඩිච්චං කොසල්ලං නෙපුඤ්ඤං වෙභබ්‍යා චින්තා උපපරික්ඛා භූරී මෙධා පරිණායිකා විපස්සනා සම්පජඤ්ඤං පතොදො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්‍රියං පඤ්ඤාබලං පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාපාසාදො පඤ්ඤාආලොකො පඤ්ඤාඔභාසො පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාරතනං අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – ඉදං වුච්චති සම්පජඤ්ඤං. ඉමිනා සම්පජඤ්ඤෙන සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘සම්පජානො’’.

80. And what person is clearly comprehending? Herein, what is clear comprehension? That which is wisdom, understanding, investigation, thorough investigation, investigation of phenomena, discrimination, differentiation, detailed differentiation, erudition, skillfulness, subtlety, sagacity, reflection, scrutiny, breadth, intelligence, guidance, insight, clear comprehension, a goad; wisdom, the faculty of wisdom, the power of wisdom, the sword of wisdom, the mansion of wisdom, the light of wisdom, the radiance of wisdom, the lamp of wisdom, the jewel of wisdom; non-delusion, investigation of phenomena, right view—this is called clear comprehension. A person endowed with this clear comprehension is called 'one who is clearly comprehending'.

81. කතමො ච පුග්ගලො සීලසම්පන්නො? තත්ථ කතමා සීලසම්පදා? කායිකො අවීතික්කමො වාචසිකො අවීතික්කමො කායිකවාචසිකො අවීතික්කමො – අයං වුච්චති සීලසම්පදා. සබ්බොපි සීලසංවරො සීලසම්පදා. ඉමාය සීලසම්පදාය සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘සීලසම්පන්නො’’.

81. And what person is accomplished in virtue? Herein, what is accomplishment in virtue? Non-transgression by body, non-transgression by speech, non-transgression by body and speech—this is called accomplishment in virtue. All restraint in regard to virtue is accomplishment in virtue. A person endowed with this accomplishment in virtue is called 'one accomplished in virtue'.

82. කතමො ච පුග්ගලො දිට්ඨිසම්පන්නො? තත්ථ කතමා දිට්ඨිසම්පදා? ‘‘අත්ථි දින්නං, අත්ථි යිට්ඨං, අත්ථි හුතං, අත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, අත්ථි අයං ලොකො, අත්ථි පරො ලොකො, අත්ථි මාතා, අත්ථි පිතා, අත්ථි සත්තා ඔපපාතිකා, අත්ථි ලොකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා සම්මග්ගතා සම්මාපටිපන්නා යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තී’’ති. යා එවරූපා පඤ්ඤා පජානනා…පෙ… අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – අයං වුච්චති දිට්ඨිසම්පදා. සබ්බාපි සම්මාදිට්ඨි දිට්ඨිසම්පදා. ඉමාය දිට්ඨිසම්පදාය සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘දිට්ඨිසම්පන්නො’’.

82. And what person is accomplished in view? Therein, what is the accomplishment in view? 'There is a result from what is given, what is offered, and what is sacrificed; there is fruit and result of good and bad actions; there is this world and the other world; there is the result of conduct towards one's mother and father; there are beings of spontaneous birth; there are in the world ascetics and brahmins who have gone the right way and are practicing the right way, who declare this world and the other world after having realized them for themselves by direct knowledge.' Such wisdom, understanding... non-delusion, investigation of phenomena, right view—this is called the accomplishment in view. All right view is accomplishment in view. A person endowed with this accomplishment in view is called 'accomplished in view.'

83. කතමෙ ද්වෙ පුග්ගලා දුල්ලභා ලොකස්මිං? යො ච පුබ්බකාරී, යො ච කතඤ්ඤූ කතවෙදී – ඉමෙ ද්වෙ පුග්ගලා දුල්ලභා ලොකස්මිං.

83. What two persons are rare in the world? One who does a kindness first, and one who is grateful and acknowledges what has been done—these two persons are rare in the world.

84. කතමෙ [Pg.129] ද්වෙ පුග්ගලා දුත්තප්පයා? යො ච ලද්ධං ලද්ධං නික්ඛිපති, යො ච ලද්ධං ලද්ධං විස්සජ්ජෙති – ඉමෙ ද්වෙ පුග්ගලා ‘‘දුත්තප්පයා’’.

84. What two persons are hard to satisfy? One who hoards whatever he gets, and one who gives away whatever he gets—these two persons are hard to satisfy.

85. කතමෙ ද්වෙ පුග්ගලා සුතප්පයා? යො ච ලද්ධං ලද්ධං න නික්ඛිපති, යො ච ලද්ධං ලද්ධං න විස්සජ්ජෙති – ඉමෙ ද්වෙ පුග්ගලා ‘‘සුතප්පයා’’.

85. What two persons are easy to satisfy? One who does not hoard whatever he gets, and one who does not give away whatever he gets—these two persons are easy to satisfy.

86. කතමෙසං ද්වින්නං පුග්ගලානං ආසවා වඩ්ඪන්ති? යො ච න කුක්කුච්චායිතබ්බං කුක්කුච්චායති, යො ච කුක්කුච්චායිතබ්බං න කුක්කුච්චායති – ඉමෙසං ද්වින්නං පුග්ගලානං ආසවා වඩ්ඪන්ති.

86. For which two persons do the taints increase? For one who feels remorse over what is not a matter for remorse, and for one who does not feel remorse over what is a matter for remorse—for these two persons the taints increase.

87. කතමෙසං ද්වින්නං පුග්ගලානං ආසවා න වඩ්ඪන්ති? යො ච න කුක්කුච්චායිතබ්බං න කුක්කුච්චායති, යො ච කුක්කුච්චායිතබ්බං කුක්කුච්චායති – ඉමෙසං ද්වින්නං පුග්ගලානං ආසවා න වඩ්ඪන්ති.

87. For which two persons do the taints not increase? For one who does not feel remorse over what is not a matter for remorse, and for one who feels remorse over what is a matter for remorse—for these two persons the taints do not increase.

88. කතමො ච පුග්ගලො හීනාධිමුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො, සො අඤ්ඤං දුස්සීලං පාපධම්මං සෙවති භජති පයිරුපාසති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘හීනාධිමුත්තො’’.

88. And what person is of inferior inclination? Here, a certain person is immoral and of evil character; he associates with, resorts to, and attends on another who is immoral and of evil character. This person is called 'one of inferior inclination.'

89. කතමො ච පුග්ගලො පණීතාධිමුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො, සො අඤ්ඤං සීලවන්තං කල්‍යාණධම්මං සෙවති භජති පයිරුපාසති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පණීතාධිමුත්තො’’.

89. And what person is of sublime inclination? Here, a certain person is virtuous and of good character; he associates with, resorts to, and attends on another who is virtuous and of good character. This person is called 'one of sublime inclination.'

90. කතමො ච පුග්ගලො තිත්තො? පච්චෙකසම්බුද්ධා යෙ ච තථාගතස්ස සාවකා අරහන්තො තිත්තා. සම්මාසම්බුද්ධො තිත්තො ච තප්පෙතා ච.

90. And what person is satisfied? Paccekasambuddhas and those disciples of the Tathāgata who are arahants are satisfied. A Sammāsambuddha is both satisfied and one who satisfies others.

දුකනිද්දෙසො.

The Exposition of the Twos.

3. තිකපුග්ගලපඤ්ඤත්ති

3. Designation of Persons in Triads

91. කතමො ච පුග්ගලො නිරාසො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො අසුචි සඞ්කස්සරසමාචාරො පටිච්ඡන්නකම්මන්තො අස්සමණො [Pg.130] සමණපටිඤ්ඤො අබ්‍රහ්මචාරී බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤො අන්තොපූති අවස්සුතො කසම්බුජාතො. සො සුණාති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො කිර භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති. තස්ස න එවං හොති – ‘‘කුදාස්සු නාමාහම්පි ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමී’’ති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘නිරාසො’’.

91. And what person is without hope? Here, a certain person is immoral, of evil nature, impure, of suspect behavior, secretive in his actions, not a recluse though claiming to be one, not practicing the holy life though claiming to do so, rotten within, full of defilements, a refuse heap. He hears: “It seems that the monk of such and such a name, by the destruction of the taints, has realized for himself with direct knowledge, in this very life, the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, and having entered upon it, abides in it.” But it does not occur to him: “When will I too, by the destruction of the taints, realize for myself with direct knowledge, in this very life, the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, and having entered upon it, abide in it?” This is called a person “without hope.”

92. කතමො ච පුග්ගලො ආසංසො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො. සො සුණාති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො කිර භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති. තස්ස එවං හොති – ‘‘කුදාස්සු නාමාහම්පි ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමී’’ති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘ආසංසො’’.

92. And what person is hopeful? Here, a certain person is virtuous and of good character. He hears: “It seems that the monk of such and such a name, by the destruction of the taints, has realized for himself with direct knowledge, in this very life, the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, and having entered upon it, abides in it.” It occurs to him: “When, indeed, will I too, by the destruction of the taints, realize for myself with direct knowledge, in this very life, the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, and having entered upon it, abide in it?” This is called a “hopeful” person.

93. කතමො ච පුග්ගලො විගතාසො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. සො සුණාති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො කිර භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති. තස්ස න එවං හොති – ‘‘කුදාස්සු නාමාහම්පි ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමී’’ති. තං කිස්ස හෙතු? යා හිස්ස පුබ්බෙ අවිමුත්තස්ස විමුත්තාසා, සා පටිප්පස්සද්ධා. අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘විගතාසො’’.

93. And what person is hope-freed? Here, a certain person, by the destruction of the taints, has realized for himself with direct knowledge, in this very life, the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, and having entered upon it, abides in it. He hears: “It seems that the monk of such and such a name, by the destruction of the taints, has realized for himself with direct knowledge, in this very life, the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, and having entered upon it, abides in it.” It does not occur to him: “When, indeed, will I too, by the destruction of the taints, realize for myself with direct knowledge, in this very life, the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, and having entered upon it, abide in it?” For what reason? Because his former hope for liberation, which he had when he was not yet liberated, has subsided. This is called a person who is 'hope-freed'.

94. තත්ථ කතමෙ තයො ගිලානූපමා පුග්ගලා? තයො ගිලානා – ඉධෙකච්චො ගිලානො ලභන්තො වා සප්පායානි භොජනානි අලභන්තො වා සප්පායානි භොජනානි, ලභන්තො වා සප්පායානි භෙසජ්ජානි අලභන්තො වා සප්පායානි භෙසජ්ජානි, ලභන්තො වා පතිරූපං උපට්ඨාකං අලභන්තො වා පතිරූපං උපට්ඨාකං, නෙව වුට්ඨාති තම්හා ආබාධා. (1)

94. Therein, what are the three persons comparable to a sick person? There are three kinds of sick persons. Here, a certain sick person, whether or not he obtains suitable food, whether or not he obtains suitable medicine, whether or not he obtains a suitable attendant, will not recover from that illness.

ඉධ පනෙකච්චො ගිලානො ලභන්තො වා සප්පායානි භොජනානි අලභන්තො වා සප්පායානි භොජනානි, ලභන්තො වා සප්පායානි භෙසජ්ජානි [Pg.131] අලභන්තො වා සප්පායානි භෙසජ්ජානි, ලභන්තො වා පතිරූපං උපට්ඨාකං අලභන්තො වා පතිරූපං උපට්ඨාකං, වුට්ඨාති තම්හා ආබාධා. (2)

Again, here, a certain sick person, whether or not he obtains suitable food, whether or not he obtains suitable medicine, whether or not he obtains a suitable attendant, recovers from that illness.

ඉධ පනෙකච්චො ගිලානො ලභන්තො සප්පායානි භොජනානි නො අලභන්තො, ලභන්තො සප්පායානි භෙසජ්ජානි නො අලභන්තො, ලභන්තො පතිරූපං උපට්ඨාකං නො අලභන්තො, වුට්ඨාති තම්හා ආබාධා. (3)

Here, a certain sick person recovers from that illness upon obtaining suitable food, but not upon failing to obtain it; upon obtaining suitable medicine, but not upon failing to obtain it; and upon obtaining a suitable attendant, but not upon failing to obtain one.

තත්‍ර ය්වායං ගිලානො ලභන්තො සප්පායානි භොජනානි නො අලභන්තො, ලභන්තො සප්පායානි භෙසජ්ජානි නො අලභන්තො, ලභන්තො පතිරූපං උපට්ඨාකං නො අලභන්තො, වුට්ඨාති තම්හා ආබාධා, ඉමං ගිලානං පටිච්ච භගවතා ගිලානභත්තං අනුඤ්ඤාතං ගිලානභෙසජ්ජං අනුඤ්ඤාතං ගිලානුපට්ඨාකො අනුඤ්ඤාතො. ඉමඤ්ච පන ගිලානං පටිච්ච අඤ්ඤෙපි ගිලානා උපට්ඨාතබ්බා.

It is with reference to this sick person—the one who recovers from that illness upon obtaining suitable food but not upon failing to obtain it, upon obtaining suitable medicine but not upon failing to obtain it, and upon obtaining a suitable attendant but not upon failing to obtain one—that the Blessed One has allowed food for the sick, medicine for the sick, and an attendant for the sick. And it is on account of this sick person that other sick persons should also be attended to.

එවමෙවං තයො ගිලානූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ලභන්තො වා තථාගතං දස්සනාය අලභන්තො වා තථාගතං දස්සනාය, ලභන්තො වා තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවණාය අලභන්තො වා තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවණාය, නෙව ඔක්කමති නියාමං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං. (1)

In the same way, there are three persons comparable to a sick person found existing in the world. What three? Here, a certain person, whether or not he gets to see the Tathāgata, whether or not he gets to hear the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata, does not enter upon the fixed course of rightness in wholesome qualities.

ඉධ පනෙකච්චො පුග්ගලො ලභන්තො වා තථාගතං දස්සනාය අලභන්තො වා තථාගතං දස්සනාය, ලභන්තො වා තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවණාය අලභන්තො වා තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවණාය, ඔක්කමති නියාමං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං. (2)

Here, a certain person, whether or not he gets to see the Tathāgata, whether or not he gets to hear the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata, enters upon the fixed course of rightness in wholesome qualities.

ඉධ පනෙකච්චො පුග්ගලො ලභන්තො තථාගතං දස්සනාය නො අලභන්තො, ලභන්තො තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවණාය නො අලභන්තො, ඔක්කමති නියාමං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං. (3)

Here, a certain person enters upon the fixed course of rightness in wholesome qualities upon getting to see the Tathāgata, but not upon failing to see him; and upon getting to hear the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata, but not upon failing to hear it.

තත්‍ර ය්වායං පුග්ගලො ලභන්තො තථාගතං දස්සනාය නො අලභන්තො, ලභන්තො තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවණාය නො අලභන්තො[Pg.132], ඔක්කමති නියාමං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං, ඉමං පුග්ගලං පටිච්ච භගවතා ධම්මදෙසනා අනුඤ්ඤාතා, ඉමඤ්ච පුග්ගලං පටිච්ච අඤ්ඤෙසම්පි ධම්මො දෙසෙතබ්බො. ඉමෙ තයො ගිලානූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

It is with reference to the person who enters the fixed course of rightness in wholesome qualities upon getting to see the Tathāgata, but not upon failing to see him, and upon getting to hear the Dhamma and Discipline proclaimed by the Tathāgata, but not upon failing to hear it, that the Blessed One has permitted the teaching of the Dhamma. And with reference to this person, the Dhamma should be taught to others also. These three persons comparable to the sick exist and are found in the world.

95. කතමො ච පුග්ගලො කායසක්ඛී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා එකච්චෙ ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘කායසක්ඛී’’.

95. And what person is a body-witness? Here, a certain person dwells having touched the eight liberations with the body, and having seen with wisdom, some of his taints are destroyed. This person is called a 'body-witness.'

96. කතමො ච පුග්ගලො දිට්ඨිප්පත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති, තථාගතප්පවෙදිතා චස්ස ධම්මා පඤ්ඤාය වොදිට්ඨා හොන්ති වොචරිතා, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා එකච්චෙ ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘දිට්ඨිප්පත්තො’’.

96. And what person is one attained-to-view? Here, a certain person understands as it really is: ‘This is suffering’; ‘This is the origin of suffering’; ‘This is the cessation of suffering’; ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’ The teachings proclaimed by the Tathāgata have been well seen and well practiced by him with wisdom, and having seen with wisdom, some of his taints are destroyed. This person is called one ‘attained-to-view.’

97. කතමො ච පුග්ගලො සද්ධාවිමුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… තථාගතප්පවෙදිතා චස්ස ධම්මා පඤ්ඤාය වොදිට්ඨා හොන්ති වොචරිතා, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා එකච්චෙ ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති, නො ච ඛො යථාදිට්ඨිප්පත්තස්ස – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සද්ධාවිමුත්තො’’.

97. And what person is one liberated by faith? Here, a certain person understands as it really is: ‘This is suffering’… and so on… The teachings proclaimed by the Tathāgata have been well seen and well practiced by him with wisdom, and having seen with wisdom, some of his taints are destroyed, but not indeed as for one attained-to-view. This person is called one ‘liberated by faith.’

98. කතමො ච පුග්ගලො ගූථභාණී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො මුසාවාදී හොති සභග්ගතො වා පරිසග්ගතො වා ඤාතිමජ්ඣගතො වා පූගමජ්ඣගතො වා රාජකුලමජ්ඣගතො වා අභිනීතො සක්ඛිපුට්ඨො – ‘‘එහම්භො, පුරිස, යං ජානාසි තං වදෙහී’’ති, සො අජානං වා ආහ – ‘‘ජානාමී’’ති, ජානං වා ආහ – ‘‘න ජානාමී’’ති, අපස්සං වා ආහ – ‘‘පස්සාමී’’ති, පස්සං වා ආහ – ‘‘න පස්සාමී’’ති. ඉති අත්තහෙතු වා පරහෙතු වා ආමිසකිඤ්චික්ඛහෙතු වා සම්පජානමුසා භාසිතා හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘ගූථභාණී’’.

98. And what person is a filth-speaker? Here, a certain person is a liar. When brought to a council, an assembly, a gathering of relatives, a guild, or the royal court, and questioned as a witness: “Come, good man, speak what you know,” not knowing, he says, “I know”; or knowing, he says, “I do not know”; not seeing, he says, “I see”; or seeing, he says, “I do not see.” Thus, for his own sake, for another’s sake, or for the sake of some trifling material gain, he is one who speaks falsehood knowingly. This person is called a ‘filth-speaker.’”

99. කතමො [Pg.133] ච පුග්ගලො පුප්ඵභාණී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො මුසාවාදං පහාය මුසාවාදා පටිවිරතො හොති සභග්ගතො වා පරිසග්ගතො වා ඤාතිමජ්ඣගතො වා පූගමජ්ඣගතො වා රාජකුලමජ්ඣගතො වා අභිනීතො සක්ඛිපුට්ඨො – ‘‘එහම්භො, පුරිස, යං ජානාසි තං වදෙහී’’ති, සො අජානං වා ආහ – ‘‘න ජානාමී’’ති, ජානං වා ආහ – ‘‘ජානාමී’’ති, අපස්සං වා ආහ – ‘‘න පස්සාමී’’ති, පස්සං වා ආහ – ‘‘පස්සාමී’’ති. ඉති අත්තහෙතු වා පරහෙතු වා ආමිසකිඤ්චික්ඛහෙතු වා න සම්පජානමුසා භාසිතා හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පුප්ඵභාණී’’.

99. And what person is a flower-speaker? Here, a certain person, having abandoned false speech, abstains from false speech. When brought to a council, an assembly, a gathering of relatives, a guild, or the royal court, and questioned as a witness: “Come, good man, speak what you know,” not knowing, he says, “I do not know”; or knowing, he says, “I know”; not seeing, he says, “I do not see”; or seeing, he says, “I see.” Thus, for his own sake, for another’s sake, or for the sake of some trifling material gain, he is not one who speaks falsehood knowingly. This person is called a ‘flower-speaker.’”

100. කතමො ච පුග්ගලො මධුභාණී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො යා සා වාචා නෙලා කණ්ණසුඛා පෙමනියා හදයඞ්ගමා පොරී බහුජනකන්තා බහුජනමනාපා, තථාරූපිං වාචං භාසිතා හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘මධුභාණී’’.

100. And what person is a honey-speaker? Here, a certain person utters speech that is faultless, pleasing to the ear, affectionate, goes to the heart, urbane, liked by many people, and agreeable to many people. This person is called a ‘honey-speaker.’”

101. කතමො ච පුග්ගලො අරුකූපමචිත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කොධනො හොති උපායාසබහුලො, අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිත්ථීයති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. සෙය්‍යථාපි නාම දුට්ඨාරුකො කට්ඨෙන වා කඨලාය වා ඝට්ටිතො භිය්‍යොසො මත්තාය ආසවං දෙති, එවමෙවං ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කොධනො හොති උපායාසබහුලො, අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිත්ථීයති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අරුකූපමචිත්තො’’.

101. And what person has a mind like a sore? Here, a certain person is irritable and prone to vexation. Even when spoken to just a little, he gets offended, becomes angry, is hostile, and becomes stubborn; he makes manifest his anger, ill will, and displeasure. Just as a festering sore, when struck by a stick or a potsherd, gives forth discharge all the more, so too, here a certain person is irritable and prone to vexation. Even when spoken to just a little, he gets offended, becomes angry, is hostile, and becomes stubborn; he makes manifest his anger, ill will, and displeasure. This person is called one with a ‘mind like a sore.’”

102. කතමො ච පුග්ගලො විජ්ජූපමචිත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති. සෙය්‍යථාපි නාම චක්ඛුමා පුරිසො රත්තන්ධකාරතිමිසාය විජ්ජන්තරිකාය රූපානි පස්සෙය්‍ය, එවමෙවං ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති[Pg.134], ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘විජ්ජූපමචිත්තො’’.

102. And what person has a mind like lightning? Here, a certain person understands as it really is: ‘This is suffering,’ ‘This is the origin of suffering,’ ‘This is the cessation of suffering,’ ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’ Just as a man with sight might see forms in the pitch-black darkness of night by a flash of lightning, so too a certain person understands as it really is: ‘This is suffering,’ ‘This is the origin of suffering,’ ‘This is the cessation of suffering,’ ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’ This person is called one with a ‘mind like lightning.’”

103. කතමො ච පුග්ගලො වජිරූපමචිත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. සෙය්‍යථාපි නාම වජිරස්ස නත්ථි කිඤ්චි අභෙජ්ජං මණි වා පාසාණො වා, එවමෙවං ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘වජිරූපමචිත්තො’’.

103. And what person has a mind like a diamond? Here, a certain person, through the destruction of the taints, in this very life, having realized for himself with higher knowledge, attains and abides in the taintless liberation of mind, liberation by wisdom. Just as for a diamond there is nothing that cannot be broken, be it a gem or a stone, so too, here a certain person, through the destruction of the taints, in this very life, having realized for himself with higher knowledge, attains and abides in the taintless liberation of mind, liberation by wisdom. This person is called one with a ‘mind like a diamond.’”

104. කතමො ච පුග්ගලො අන්ධො? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තථාරූපං චක්ඛු න හොති යථාරූපෙන චක්ඛුනා අනධිගතං වා භොගං අධිගච්ඡෙය්‍ය, අධිගතං වා භොගං ඵාතිං කරෙය්‍ය; තථාරූපම්පිස්ස චක්ඛු න හොති යථාරූපෙන චක්ඛුනා කුසලාකුසලෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, සාවජ්ජානවජ්ජෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, හීනප්පණීතෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, කණ්හසුක්කසප්පටිභාගෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අන්ධො’’.

104. And what person is blind? Here, a certain person does not have that kind of eye by which one might acquire unacquired wealth or make acquired wealth increase; and he does not have that kind of eye by which one might know wholesome and unwholesome dhammas, blameworthy and blameless dhammas, inferior and superior dhammas, and dark and bright dhammas with their counterparts. This person is called ‘blind.’”

105. කතමො ච පුග්ගලො එකචක්ඛු? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තථාරූපං චක්ඛු හොති, යථාරූපෙන චක්ඛුනා අනධිගතං වා භොගං අධිගච්ඡෙය්‍ය, අධිගතං වා භොගං ඵාතිං කරෙය්‍ය; තථාරූපම්පිස්ස චක්ඛු න හොති යථාරූපෙන චක්ඛුනා කුසලාකුසලෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, සාවජ්ජානවජ්ජෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, හීනප්පණීතෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, කණ්හසුක්කසප්පටිභාගෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘එකචක්ඛු’’.

105. And what person has one eye? Here, a certain person has that kind of eye by which he might acquire unacquired wealth or cause acquired wealth to increase; but he does not have that kind of eye by which he might know wholesome and unwholesome dhammas, blameworthy and blameless dhammas, inferior and superior dhammas, and dark and bright dhammas with their counterparts. This person is called ‘one-eyed’.

106. කතමො ච පුග්ගලො ද්විචක්ඛු? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තථාරූපං චක්ඛු හොති යථාරූපෙන චක්ඛුනා අනධිගතං වා භොගං අධිගච්ඡෙය්‍ය, අධිගතං වා භොගං ඵාතිං කරෙය්‍ය; තථාරූපම්පිස්ස චක්ඛු හොති යථාරූපෙන චක්ඛුනා කුසලාකුසලෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, සාවජ්ජානවජ්ජෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, හීනප්පණීතෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, කණ්හසුක්කසප්පටිභාගෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘ද්විචක්ඛු’’.

106. And what person has two eyes? Here, a certain person has that kind of eye by which he might acquire unacquired wealth or cause acquired wealth to increase; and he also has that kind of eye by which he might know wholesome and unwholesome dhammas, blameworthy and blameless dhammas, inferior and superior dhammas, and dark and bright dhammas with their counterparts. This person is called ‘two-eyed’.

107. කතමො [Pg.135] ච පුග්ගලො අවකුජ්ජපඤ්ඤො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවණාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය නෙව ආදිං මනසි කරොති, න මජ්ඣං මනසි කරොති, න පරියොසානං මනසි කරොති. වුට්ඨිතොපි තම්හා ආසනා තස්සා කථාය නෙව ආදිං මනසි කරොති, න මජ්ඣං මනසි කරොති, න පරියොසානං මනසි කරොති. සෙය්‍යථාපි නාම කුම්භො නික්කුජ්ජො තත්‍ර උදකං ආසිත්තං විවට්ටති, නො සණ්ඨාති; එවමෙවං ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවණාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය නෙව ආදිං මනසි කරොති, න මජ්ඣං මනසි කරොති, න පරියොසානං මනසි කරොති. වුට්ඨිතොපි තම්හා ආසනා තස්සා කථාය නෙව ආදිං මනසි කරොති, න මජ්ඣං මනසි කරොති, න පරියොසානං මනසි කරොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අවකුජ්ජපඤ්ඤො’’.

107. And what person has overturned wisdom? Here, a certain person frequently goes to the monastery to listen to the Dhamma in the presence of the bhikkhus. The bhikkhus teach him the Dhamma that is good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with its meaning and phrasing; they proclaim the holy life, perfectly complete and pure. While sitting in that seat, he does not attend to the beginning, the middle, or the end of that talk. Even after rising from that seat, he does not attend to the beginning, the middle, or the end of that talk. Just as water poured into an overturned pot flows away and does not remain, so too, here a certain person frequently goes to the monastery to listen to the Dhamma in the presence of the bhikkhus. The bhikkhus teach him the Dhamma that is good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with its meaning and phrasing; they proclaim the holy life, perfectly complete and pure. While sitting in that seat, he does not attend to the beginning, the middle, or the end of that talk. Even after rising from that seat, he does not attend to the beginning, the middle, or the end of that talk. This person is called one with ‘overturned wisdom’.

108. කතමො ච පුග්ගලො උච්ඡඞ්ගපඤ්ඤො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවණාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති. වුට්ඨිතො ච ඛො තම්හා ආසනා තස්සා කථාය නෙව ආදිං මනසි කරොති, න මජ්ඣං මනසි කරොති, න පරියොසානං මනසි කරොති. සෙය්‍යථාපි නාම පුරිසස්ස උච්ඡඞ්ගෙ නානාඛජ්ජකානි ආකිණ්ණානි – තිලා තණ්ඩුලා මොදකා බදරා. සො තම්හා ආසනා වුට්ඨහන්තො සතිසම්මොසා පකිරෙය්‍ය. එවමෙවං ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවණාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං [Pg.136] සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති. වුට්ඨිතො ච ඛො තම්හා ආසනා තස්සා කථාය නෙව ආදිම්පි මනසි කරොති, න මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, න පරියොසානම්පි මනසි කරොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘උච්ඡඞ්ගපඤ්ඤො’’.

108. And what is the person with lap-wisdom? Here, a certain person frequently goes to the monastery to listen to the Dhamma in the presence of the bhikkhus. The bhikkhus teach him the Dhamma that is good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with its meaning and phrasing; they proclaim the holy life, perfectly complete and pure. While sitting in that seat, he attends to the beginning, the middle, and the end of that talk. But having risen from that seat, he does not attend to the beginning, the middle, or the end of that talk. Just as a person’s lap might be filled with various snacks—sesame seeds, rice grains, sweets, and jujubes—and when rising from that seat, due to a lapse of mindfulness, he might scatter them; so too, here a certain person frequently goes to the monastery to listen to the Dhamma in the presence of the bhikkhus. The bhikkhus teach him the Dhamma that is good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with its meaning and phrasing; they proclaim the holy life, perfectly complete and pure. While sitting in that seat, he attends to the beginning, the middle, and the end of that talk. But having risen from that seat, he does not attend to the beginning, the middle, or the end of that talk. This person is called one with lap-wisdom.

109. කතමො ච පුග්ගලො පුථුපඤ්ඤො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවණාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති. වුට්ඨිතොපි තම්හා ආසනා තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති. සෙය්‍යථාපි නාම කුම්භො උක්කුජ්ජො තත්‍ර උදකං ආසිත්තං සණ්ඨාති, නො විවට්ටති; එවමෙවං ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොන්ති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවණාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති. වුට්ඨිතොපි තම්හා ආසනා තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පුථුපඤ්ඤො’’.

109. And what kind of person is one with broad wisdom? Here, a certain person is one who frequently goes to a monastery to listen to the Dhamma in the presence of the bhikkhus. The bhikkhus teach him the Dhamma that is good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with its meaning and phrasing; they make clear the holy life, which is utterly complete and pure. While sitting in that seat, he attends to the beginning of that talk, he attends to the middle, and he attends to the end. Even after having risen from that seat, he attends to the beginning of that talk, he attends to the middle, and he attends to the end. Just as a water pot placed upright, when water is poured into it, retains it and does not let it run off; in the same way, here a certain person is one who frequently goes to a monastery to listen to the Dhamma in the presence of the bhikkhus. The bhikkhus teach him the Dhamma that is good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with its meaning and phrasing; they make clear the holy life, which is utterly complete and pure. While sitting in that seat, he attends to the beginning of that talk, he attends to the middle, and he attends to the end. Even after having risen from that seat, he attends to the beginning of that talk, he attends to the middle, and he attends to the end. This is called a person with broad wisdom.

110. කතමො ච පුග්ගලො කාමෙසු ච භවෙසු ච අවීතරාගො? සොතාපන්නසකදාගාමිනො – ඉමෙ වුච්චන්ති පුග්ගලා ‘‘කාමෙසු ච භවෙසු ච අවීතරාගා’’.

110. And what kind of person is not free from passion for sensual pleasures and for states of existence? The stream-enterer and the once-returner. These persons are called 'those not free from passion for sensual pleasures and for states of existence'.

111. කතමො ච පුග්ගලො කාමෙසු වීතරාගො, භවෙසු අවීතරාගො? අනාගාමී – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘කාමෙසු වීතරාගො, භවෙසු අවීතරාගො’’.

111. And what kind of person is free from passion for sensual pleasures but not free from passion for states of existence? The non-returner. This person is called 'one who is free from passion for sensual pleasures but not free from passion for states of existence'.

112. කතමො ච පුග්ගලො කාමෙසු ච භවෙසු ච වීතරාගො? අරහා – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘කාමෙසු ච භවෙසු ච වීතරාගො’’.

112. And what kind of person is free from passion for sensual pleasures and for states of existence? The Arahant. This person is called 'one who is free from passion for sensual pleasures and for states of existence'.

113. කතමො [Pg.137] ච පුග්ගලො පාසාණලෙඛූපමො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො චිරං දීඝරත්තං අනුසෙති. සෙය්‍යථාපි නාම පාසාණෙ ලෙඛා න ඛිප්පං ලුජ්ජති වාතෙන වා උදකෙන වා, චිරට්ඨිතිකා හොති; එවමෙවං ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො චිරං දීඝරත්තං අනුසෙති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පාසාණලෙඛූපමො’’.

113. And what kind of person is comparable to a line on a rock? Here, a certain person is frequently angry. And that anger of his lies dormant for a long, long time. Just as a line on a rock is not quickly effaced by wind or by water but is long-lasting; in the same way, here a certain person is frequently angry, and that anger of his lies dormant for a long, long time. This is called a person comparable to a line on a rock.

114. කතමො ච පුග්ගලො පථවිලෙඛූපමො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො න චිරං දීඝරත්තං අනුසෙති. සෙය්‍යථාපි නාම පථවියා ලෙඛා ඛිප්පං ලුජ්ජති වාතෙන වා උදකෙන වා, න චිරට්ඨිතිකා හොති; එවමෙවං ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො න චිරං දීඝරත්තං අනුසෙති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පථවිලෙඛූපමො’’.

114. And what kind of person is comparable to a line on the earth? Here, a certain person is frequently angry. But that anger of his does not lie dormant for a long, long time. Just as a line on the earth is quickly effaced by wind or by water and is not long-lasting; in the same way, here a certain person is frequently angry, but that anger of his does not lie dormant for a long, long time. This is called a person comparable to a line on the earth.

115. කතමො ච පුග්ගලො උදකලෙඛූපමො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආගාළ්හෙනපි වුච්චමානො ඵරුසෙනපි වුච්චමානො අමනාපෙනපි වුච්චමානො සංසන්දතිමෙව සන්ධියතිමෙව සම්මොදතිමෙව. සෙය්‍යථාපි නාම උදකෙ ලෙඛා ඛිප්පං ලුජ්ජති, න චිරට්ඨිතිකා හොති; එවමෙවං ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආගාළ්හෙනපි වුච්චමානො ඵරුසෙනපි වුච්චමානො අමනාපෙනපි වුච්චමානො සංසන්දතිමෙව සන්ධියතිමෙව සම්මොදතිමෙව – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘උදකලෙඛූපමො’’.

115. And what kind of person is comparable to a line on water? Here, a certain person, even when spoken to strongly, even when spoken to harshly, even when spoken to disagreeably, just reconciles, just unites, just gets along. Just as a line on water is quickly effaced and is not long-lasting; in the same way, here a certain person, even when spoken to strongly, even when spoken to harshly, even when spoken to disagreeably, just reconciles, just unites, just gets along. This is called a person comparable to a line on water.

116. තත්ථ කතමෙ තයො පොත්ථකූපමා පුග්ගලා? තයො පොත්ථකා – නවොපි පොත්ථකො දුබ්බණ්ණො චෙව හොති දුක්ඛසම්ඵස්සො ච අප්පග්ඝො ච, මජ්ඣිමොපි පොත්ථකො දුබ්බණ්ණො චෙව හොති දුක්ඛසම්ඵස්සො ච අප්පග්ඝො ච, ජිණ්ණොපි පොත්ථකො දුබ්බණ්ණො චෙව හොති දුක්ඛසම්ඵස්සො ච අප්පග්ඝො ච. ජිණ්ණම්පි පොත්ථකං උක්ඛලිපරිමජ්ජනං වා කරොන්ති සඞ්කාරකූටෙ වා නං ඡඩ්ඩෙන්ති. එවමෙවං තයොමෙ පොත්ථකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා භික්ඛූසු. කතමෙ තයො? නවො චෙපි භික්ඛු හොති දුස්සීලො පාපධම්මො, ඉදමස්ස දුබ්බණ්ණතාය. සෙය්‍යථාපි සො පොත්ථකො දුබ්බණ්ණො, තථූපමො [Pg.138] අයං පුග්ගලො. යෙ ඛො පනස්ස සෙවන්ති භජන්ති පයිරුපාසන්ති දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජන්ති, තෙසං තං හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය. ඉදමස්ස දුක්ඛසම්ඵස්සතාය. සෙය්‍යථාපි සො පොත්ථකො දුක්ඛසම්ඵස්සො, තථූපමො අයං පුග්ගලො. යෙසං ඛො පන සො පටිග්ගණ්හාති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං, තෙසං තං න මහප්ඵලං හොති න මහානිසංසං. ඉදමස්ස අප්පග්ඝතාය. සෙය්‍යථාපි සො පොත්ථකො අප්පග්ඝො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

116. In this context, what are the three persons comparable to a hempen cloth? There are three kinds of hempen cloths: a new hempen cloth is of poor color, rough to the touch, and of little value; a used hempen cloth is of poor color, rough to the touch, and of little value; and a worn-out hempen cloth is of poor color, rough to the touch, and of little value. A worn-out hempen cloth is used for scouring a pot or is thrown on a rubbish heap. In the same way, these three persons comparable to a hempen cloth exist and are found among the bhikkhus. What are the three? If a bhikkhu is new, he may be immoral and of evil character; this is his poor color. Just as that hempen cloth is of poor color, this person is comparable to that. Whoever associates with, attends on, and resorts to him, and falls into following his views, for them that leads to their harm and suffering for a long time. This is his roughness to the touch. Just as that hempen cloth is rough to the touch, this person is comparable to that. For those from whom he accepts the requisites—robes, almsfood, lodging, and medicine and provisions for the sick—that gift of theirs is not of great fruit, not of great benefit. This is his little value. Just as that hempen cloth is of little value, this person is comparable to that.

මජ්ඣිමො චෙපි භික්ඛු හොති…පෙ… ථෙරො චෙපි භික්ඛු හොති දුස්සීලො පාපධම්මො, ඉදමස්ස දුබ්බණ්ණතාය. සෙය්‍යථාපි සො පොත්ථකො දුබ්බණ්ණො, තථූපමො අයං පුග්ගලො. යෙ ඛො පනස්ස සෙවන්ති භජන්ති පයිරුපාසන්ති දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජන්ති, තෙසං තං හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය. ඉදමස්ස දුක්ඛසම්ඵස්සතාය. සෙය්‍යථාපි සො පොත්ථකො දුක්ඛසම්ඵස්සො, තථූපමො අයං පුග්ගලො. යෙසං ඛො පන සො පටිග්ගණ්හාති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං, තෙසං තං න මහප්ඵලං හොති න මහානිසංසං. ඉදමස්ස අප්පග්ඝතාය. සෙය්‍යථාපි සො පොත්ථකො අප්පග්ඝො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

If a bhikkhu is of middle standing... and so on... and if an elder bhikkhu is immoral and of evil character, this is his poor color. Just as that hempen cloth is of poor color, this person is comparable to that. Whoever associates with, attends on, and resorts to him, and falls into following his views, for them that leads to their harm and suffering for a long time. This is his roughness to the touch. Just as that hempen cloth is rough to the touch, this person is comparable to that. For those from whom he accepts the requisites—robes, almsfood, lodging, and medicine and provisions for the sick—that gift of theirs is not of great fruit, not of great benefit. This is his little value. Just as that hempen cloth is of little value, this person is comparable to that.

එවරූපො චෙ ථෙරො භික්ඛු සඞ්ඝමජ්ඣෙ භණති. තමෙනං භික්ඛූ එවමාහංසු – ‘‘කිං නු ඛො තුය්හං බාලස්ස අබ්‍යත්තස්ස භණිතෙන, ත්වම්පි නාම භණිතබ්බං මඤ්ඤසී’’ති! සො කුපිතො අනත්තමනො තථාරූපිං වාචං නිච්ඡාරෙති යථාරූපාය වාචාය සඞ්ඝො තං උක්ඛිපති, සඞ්කාරකූටෙව නං පොත්ථකං. ඉමෙ තයො පොත්ථකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා භික්ඛූසු.

If such an elder bhikkhu speaks in the midst of the Sangha, the bhikkhus say this to him: ‘What is the use of your speaking, you fool, you incompetent one? Do you indeed think you should speak?’ Angered and displeased, he utters such speech by which the Sangha suspends him, just as one would toss that hempen cloth onto a rubbish heap. These three persons comparable to a hempen cloth exist and are found among the bhikkhus.

117. තත්ථ කතමෙ තයො කාසිකවත්ථූපමා පුග්ගලා? තීණි කාසිකවත්ථානි – නවම්පි කාසිකවත්ථං වණ්ණවන්තඤ්චෙව හොති සුඛසම්ඵස්සඤ්ච මහග්ඝඤ්ච, මජ්ඣිමම්පි කාසිකවත්ථං වණ්ණවන්තඤ්චෙව හොති සුඛසම්ඵස්සඤ්ච මහග්ඝඤ්ච, ජිණ්ණම්පි කාසිකවත්ථං වණ්ණවන්තඤ්චෙව හොති සුඛසම්ඵස්සඤ්ච මහග්ඝඤ්ච. ජිණ්ණම්පි කාසිකවත්ථං රතනපලිවෙඨනං වා කරොන්ති ගන්ධකරණ්ඩකෙ වා නං නික්ඛිපන්ති.

117. In this context, what are the three persons comparable to Benares cloth? There are three kinds of Benares cloth. A new Benares cloth is beautiful, pleasant to the touch, and of great value. A used Benares cloth is beautiful, pleasant to the touch, and of great value. An old Benares cloth is also beautiful, pleasant to the touch, and of great value. An old Benares cloth they use to wrap a jewel, or they place it in a perfume casket.

එවමෙවං [Pg.139] තයොමෙ කාසිකවත්ථූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා භික්ඛූසු. කතමෙ තයො? නවො චෙපි භික්ඛු හොති සීලවා කල්‍යාණධම්මො, ඉදමස්ස සුවණ්ණතාය. සෙය්‍යථාපි තං කාසිකවත්ථං වණ්ණවන්තං, තථූපමො අයං පුග්ගලො. යෙ ඛො පනස්ස සෙවන්ති භජන්ති පයිරුපාසන්ති දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජන්ති, තෙසං තං හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය. ඉදමස්ස සුඛසම්ඵස්සතාය. සෙය්‍යථාපි තං කාසිකවත්ථං සුඛසම්ඵස්සං, තථූපමො අයං පුග්ගලො. යෙසං ඛො පන සො පටිග්ගණ්හාති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං, තෙසං තං මහප්ඵලං හොති මහානිසංසං. ඉදමස්ස මහග්ඝතාය. සෙය්‍යථාපි තං කාසිකවත්ථං මහග්ඝං, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

In the same way, these three persons comparable to Benares cloth exist and are found among the bhikkhus. What are the three? If a newly ordained bhikkhu is virtuous and of good conduct, this is his beauty. Just as that Benares cloth is beautiful, this person is comparable to that. Whoever associates with, attends on, and resorts to him, and falls into following his views, for them that leads to their welfare and happiness for a long time. This is his pleasant touch. Just as that Benares cloth is pleasant to the touch, this person is comparable to that. For those from whom he accepts the requisites—robes, almsfood, lodging, and medicine and provisions for the sick—that gift of theirs is of great fruit and great benefit. This is his great value. Just as that Benares cloth is of great value, this person is comparable to that.

මජ්ඣිමො චෙපි භික්ඛු…පෙ… ථෙරො චෙපි භික්ඛු හොති සීලවා කල්‍යාණධම්මො, ඉදමස්ස සුවණ්ණතාය. සෙය්‍යථාපි තං කාසිකවත්ථං වණ්ණවන්තං, තථූපමො අයං පුග්ගලො. යෙ ඛො පනස්ස සෙවන්ති භජන්ති පයිරුපාසන්ති දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජන්ති, තෙසං තං හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය. ඉදමස්ස සුඛසම්ඵස්සතාය. සෙය්‍යථාපි තං කාසිකවත්ථං සුඛසම්ඵස්සං, තථූපමො අයං පුග්ගලො. යෙසං ඛො පන සො පටිග්ගණ්හාති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං, තෙසං තං මහප්ඵලං හොති මහානිසංසං. ඉදමස්ස මහග්ඝතාය. සෙය්‍යථාපි තං කාසිකවත්ථං මහග්ඝං, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

If a bhikkhu is of middle standing... and so on... and if an elder bhikkhu is virtuous and of good conduct, this is his beauty. Just as that Benares cloth is beautiful, this person is comparable to that. Whoever associates with, attends on, and resorts to him, and falls into following his views, for them that leads to their welfare and happiness for a long time. This is his pleasant touch. Just as that Benares cloth is pleasant to the touch, this person is comparable to that. For those from whom he accepts the requisites—robes, almsfood, lodging, and medicine and provisions for the sick—that gift of theirs is of great fruit and great benefit. This is his great value. Just as that Benares cloth is of great value, this person is comparable to that.

එවරූපො චෙ ථෙරො භික්ඛු සඞ්ඝමජ්ඣෙ භණති, තමෙනං භික්ඛූ එවමාහංසු – ‘‘අප්පසද්දා ආයස්මන්තො හොථ, ථෙරො භික්ඛු ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච භණතී’’ති. තස්ස තං වචනං ආධෙය්‍යං ගච්ඡති, ගන්ධකරණ්ඩකෙව නං කාසිකවත්ථං. ඉමෙ තයො කාසිකවත්ථූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා භික්ඛූසු.

If such an elder bhikkhu speaks in the midst of the Sangha, the bhikkhus say: ‘Be quiet, venerable sirs, the elder bhikkhu is speaking on the Dhamma and the Vinaya.’ His speech is held as authoritative, just as that Benares cloth is placed in a perfume casket. These three persons comparable to Benares cloth exist and are found among the bhikkhus.

118. කතමො ච පුග්ගලො සුප්පමෙය්‍යො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො උද්ධතො හොති උන්නළො චපලො මුඛරො විකිණ්ණවාචො මුට්ඨස්සති අසම්පජානො අසමාහිතො විබ්භන්තචිත්තො පාකටින්ද්‍රියො – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සුප්පමෙය්‍යො’’.

118. And what kind of person is easily measured? Here, a certain person is agitated, arrogant, fickle, harsh-mouthed, of scattered speech, of lapsed mindfulness, without clear comprehension, unconcentrated, with a distracted mind, and with faculties unrestrained. This person is called ‘easily measured.’

119. කතමො ච පුග්ගලො දුප්පමෙය්‍යො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අනුද්ධතො හොති අනුන්නළො අචපලො අමුඛරො අවිකිණ්ණවාචො උපට්ඨිතස්සති [Pg.140] සම්පජානො සමාහිතො එකග්ගචිත්තො සංවුතින්ද්‍රියො – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘දුප්පමෙය්‍යො’’.

119. And what kind of person is hard to measure? Here, a certain person is unagitated, not arrogant, not fickle, not harsh-mouthed, not of scattered speech, with mindfulness established, clearly comprehending, concentrated, with a unified mind, and with faculties restrained. This person is called ‘hard to measure.’

120. කතමො ච පුග්ගලො අප්පමෙය්‍යො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අප්පමෙය්‍යො’’.

120. And what kind of person is immeasurable? Here, through the destruction of the taints, a certain person has realized for himself with direct knowledge, in this very life, the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, and having attained it, he dwells therein. This person is called ‘immeasurable.’

121. කතමො ච පුග්ගලො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො හීනො හොති සීලෙන සමාධිනා පඤ්ඤාය. එවරූපො පුග්ගලො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො, අඤ්ඤත්‍ර අනුද්දයා අඤ්ඤත්‍ර අනුකම්පා.

121. And what kind of person should not be associated with, not frequented, and not served? Here, a certain person is deficient in virtue, concentration, and wisdom. Such a person should not be associated with, not frequented, and not served, except out of pity and compassion.

122. කතමො ච පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සදිසො හොති සීලෙන සමාධිනා පඤ්ඤාය. එවරූපො පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. තං කිස්ස හෙතු? ‘‘සීලසාමඤ්ඤගතානං සතං සීලකථා ච නො භවිස්සති, සා ච නො ඵාසු භවිස්සති, සා ච නො පවත්තිනී භවිස්සති; සමාධිසාමඤ්ඤගතානං සතං සමාධිකථා ච නො භවිස්සති, සා ච නො ඵාසු භවිස්සති, සා ච නො පවත්තිනී භවිස්සති; පඤ්ඤාසාමඤ්ඤගතානං සතං පඤ්ඤාකථා ච නො භවිස්සති, සා ච නො ඵාසු භවිස්සති, සා ච නො පවත්තිනී භවිස්සතී’’ති. තස්මා එවරූපො පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො.

122. And what kind of person should be associated with, frequented, and served? Here, a certain person is similar in virtue, concentration, and wisdom. Such a person should be associated with, frequented, and served. For what reason? ‘When we are with those who are similar in virtue, we will have talk on virtue, and that will be pleasant for us and will be for our growth. When we are with those who are similar in concentration, we will have talk on concentration, and that will be pleasant for us and will be for our growth. When we are with those who are similar in wisdom, we will have talk on wisdom, and that will be pleasant for us and will be for our growth.’ Therefore, such a person should be associated with, frequented, and served.

123. කතමො ච පුග්ගලො සක්කත්වා ගරුං කත්වා සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අධිකො හොති සීලෙන සමාධිනා පඤ්ඤාය. එවරූපො පුග්ගලො සක්කත්වා ගරුං කත්වා සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. තං කිස්ස හෙතු? ‘‘අපරිපූරං වා සීලක්ඛන්ධං පරිපූරෙස්සාමි, පරිපූරං වා සීලක්ඛන්ධං තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමි; අපරිපූරං වා සමාධික්ඛන්ධං පරිපූරෙස්සාමි, පරිපූරං වා සමාධික්ඛන්ධං තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමි; අපරිපූරං වා පඤ්ඤාක්ඛන්ධං පරිපූරෙස්සාමි, පරිපූරං වා පඤ්ඤාක්ඛන්ධං තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමී’’ති. තස්මා එවරූපො පුග්ගලො සක්කත්වා ගරුං කත්වා සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො.

123. And what kind of person should be associated with, frequented, and served after having honored and respected him? Here, a certain person is superior in virtue, concentration, and wisdom. Such a person should be associated with, frequented, and served after having honored and respected him. For what reason? ‘I will fulfill the unfulfilled aggregate of virtue, or I will assist with wisdom the fulfilled aggregate of virtue in various respects. I will fulfill the unfulfilled aggregate of concentration, or I will assist with wisdom the fulfilled aggregate of concentration in various respects. I will fulfill the unfulfilled aggregate of wisdom, or I will assist with wisdom the fulfilled aggregate of wisdom in various respects.’ Therefore, such a person should be associated with, frequented, and served after having honored and respected him.

124. කතමො [Pg.141] ච පුග්ගලො ජිගුච්ඡිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො අසුචි සඞ්කස්සරසමාචාරො පටිච්ඡන්නකම්මන්තො අස්සමණො සමණපටිඤ්ඤො අබ්‍රහ්මචාරී බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤො අන්තොපූති අවස්සුතො කසම්බුජාතො. එවරූපො පුග්ගලො ජිගුච්ඡිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො. තං කිස්ස හෙතු? කිඤ්චාපි එවරූපස්ස පුග්ගලස්ස න දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජති, අථ ඛො නං පාපකො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති – ‘‘පාපමිත්තො පුරිසපුග්ගලො පාපසහායො පාපසම්පවඞ්කො’’ති. සෙය්‍යථාපි නාම අහි ගූථගතො කිඤ්චාපි න ඩංසති, අථ ඛො නං මක්ඛෙති; එවමෙවං කිඤ්චාපි එවරූපස්ස පුග්ගලස්ස න දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජති, අථ ඛො නං පාපකො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති – ‘‘පාපමිත්තො පුරිසපුග්ගලො පාපසහායො පාපසම්පවඞ්කො’’ති! තස්මා එවරූපො පුග්ගලො ජිගුච්ඡිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො.

124. And what kind of person should be loathed, not associated with, not frequented, and not served? Here, a certain person is immoral, of evil character, impure, of suspect conduct, of secretive actions, not an ascetic though claiming to be one, not a celibate though claiming to be one, inwardly rotten, oozing, and like rubbish. Such a person should be loathed, not associated with, not frequented, and not served. For what reason? Even if one does not follow his example, a bad report still spreads about him: ‘This person has bad friends, bad companions, bad associates.’ Just as a snake that has gotten into excrement, though it does not bite, still besmears one, so too, even if one does not follow that person’s example, a bad report still spreads about him: ‘This person has bad friends, bad companions, bad associates.’ Therefore, such a person should be loathed, not associated with, not frequented, and not served.

125. කතමො ච පුග්ගලො අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කොධනො හොති උපායාසබහුලො, අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිත්ථීයති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. සෙය්‍යථාපි නාම දුට්ඨාරුකො කට්ඨෙන වා කඨලාය වා ඝට්ටිතො භිය්‍යොසො මත්තාය ආසවං දෙති, එවමෙවං ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කොධනො හොති උපායාසබහුලො, අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිත්ථීයති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. සෙය්‍යථාපි නාම තින්දුකාලාතං කට්ඨෙන වා කඨලාය වා ඝට්ටිතං භිය්‍යොසො මත්තාය චිච්චිටායති චිටිචිටායති, එවමෙවං ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කොධනො හොති උපායාසබහුලො, අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිත්ථීයති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. සෙය්‍යථාපි නාම ගූථකූපො කට්ඨෙන වා කඨලාය වා ඝට්ටිතො භිය්‍යොසො මත්තාය දුග්ගන්ධො හොති, එවමෙවං ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කොධනො හොති උපායාසබහුලො, අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිත්ථීයති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති; එවරූපො පුග්ගලො අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො. තං කිස්ස හෙතු? ‘‘අක්කොසෙය්‍යපි මං පරිභාසෙය්‍යපි මං අනත්ථම්පි [Pg.142] මෙ කරෙය්‍යා’’ති! තස්මා එවරූපො පුග්ගලො අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො.

125. And what kind of person should be regarded with equanimity, not associated with, not frequented, and not served? Here, some person is prone to anger and full of vexation. When spoken to even a little, he is offended, becomes hostile, malevolent, and stubborn, and he manifests anger, hatred, and resentment. Just as a festering sore, when struck with a stick or a potsherd, discharges even more matter, so too some person here is prone to anger and full of vexation; when spoken to even a little, he is offended, becomes hostile, malevolent, and stubborn, and he manifests anger, hatred, and resentment. Just as a firebrand of tinduka wood, when struck with a stick or a potsherd, sputters and crackles all the more, so too some person here is prone to anger and full of vexation; when spoken to even a little, he is offended, becomes hostile, malevolent, and stubborn, and he manifests anger, hatred, and resentment. Just as a cesspool, when struck with a stick or a potsherd, becomes even more foul-smelling, so too some person here is prone to anger and full of vexation; when spoken to even a little, he is offended, becomes hostile, malevolent, and stubborn, and he manifests anger, hatred, and resentment. Such a person should be regarded with equanimity, not associated with, not frequented, and not served. For what reason? With the thought: ‘He might abuse me, revile me, and do me harm.’ Therefore, such a person should be regarded with equanimity, not associated with, not frequented, and not served.

126. කතමො ච පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො – එවරූපො පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. තං කිස්ස හෙතු? කිඤ්චාපි එවරූපස්ස පුග්ගලස්ස න දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජති, අථ ඛො නං කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති – ‘‘කල්‍යාණමිත්තො පුරිසපුග්ගලො කල්‍යාණසහායො කල්‍යාණසම්පවඞ්කො’’ති! තස්මා එවරූපො පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො.

126. And what kind of person should be associated with, frequented, and served? Here, a certain person is virtuous, of good character—such a person should be associated with, frequented, and served. For what reason? Even if one does not emulate his conduct, a good report about him circulates: ‘This person has good friends, good companions, and good associates.’ Therefore, such a person should be associated with, frequented, and served.

127. කතමො ච පුග්ගලො සීලෙසු පරිපූරකාරී, සමාධිස්මිං මත්තසො කාරී, පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී? සොතාපන්නසකදාගාමිනො – ඉමෙ වුච්චන්ති පුග්ගලා සීලෙසු පරිපූරකාරිනො, සමාධිස්මිං මත්තසො කාරිනො, පඤ්ඤාය මත්තසො කාරිනො.

127. And what kind of person is fully accomplished in virtue, but to a moderate degree in concentration and wisdom? The stream-enterer and the once-returner—these are called persons fully accomplished in virtue, but to a moderate degree in concentration and wisdom.

128. කතමො ච පුග්ගලො සීලෙසු ච පරිපූරකාරී, සමාධිස්මිඤ්ච පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී? අනාගාමී – අයං වුච්චති පුග්ගලො සීලෙසු ච පරිපූරකාරී, සමාධිස්මිඤ්ච පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී.

128. And what kind of person is fully accomplished in virtue and concentration, but to a moderate degree in wisdom? The non-returner. This person is called one who is fully accomplished in virtue and concentration, but to a moderate degree in wisdom.

129. කතමො ච පුග්ගලො සීලෙසු ච පරිපූරකාරී, සමාධිස්මිඤ්ච පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය ච පරිපූරකාරී? අරහා – අයං වුච්චති පුග්ගලො සීලෙසු ච පරිපූරකාරී, සමාධිස්මිඤ්ච පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය ච පරිපූරකාරී.

129. And what kind of person is fully accomplished in virtue, concentration, and wisdom? The Arahant. This person is called one who is fully accomplished in virtue, concentration, and wisdom.

130. තත්ථ කතමෙ තයො සත්ථාරො? ඉධෙකච්චො සත්ථා කාමානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, න රූපානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, න වෙදනානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති. ඉධ පනෙකච්චො සත්ථා කාමානඤ්ච පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, රූපානඤ්ච පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, න වෙදනානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති. ඉධ පනෙකච්චො සත්ථා කාමානඤ්ච පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, රූපානඤ්ච පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, වෙදනානඤ්ච පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති.

130. Therein, what are the three teachers? Here, a certain teacher prescribes the full understanding of sensual pleasures, but does not prescribe the full understanding of forms, nor the full understanding of feelings. Here, another teacher prescribes the full understanding of sensual pleasures and also of forms, but does not prescribe the full understanding of feelings. Here, yet another teacher prescribes the full understanding of sensual pleasures, and also of forms, and also of feelings.

තත්‍ර ය්වායං සත්ථා කාමානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, න රූපානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, න වෙදනානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, රූපාවචරසමාපත්තියා ලාභී සත්ථා තෙන දට්ඨබ්බො. තත්‍ර ය්වායං සත්ථා කාමානඤ්ච පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, රූපානඤ්ච [Pg.143] පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, න වෙදනානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, අරූපාවචරසමාපත්තියා ලාභී සත්ථා තෙන දට්ඨබ්බො. තත්‍ර ය්වායං සත්ථා කාමානඤ්ච පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, රූපානඤ්ච පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, වෙදනානඤ්ච පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, සම්මාසම්බුද්ධො සත්ථා තෙන දට්ඨබ්බො. ඉමෙ තයො සත්ථාරො.

Therein, that teacher who prescribes the full understanding of sensual pleasures, but does not prescribe the full understanding of forms nor of feelings, should thereby be understood as a teacher who is an obtainer of the form-sphere attainment. Therein, that teacher who prescribes the full understanding of sensual pleasures and also of forms, but does not prescribe the full understanding of feelings, should thereby be understood as a teacher who is an obtainer of the formless-sphere attainment. Therein, that teacher who prescribes the full understanding of sensual pleasures, and also of forms, and also of feelings, should thereby be understood as a Perfectly Self-Enlightened One. These are the three teachers.

131. තත්ථ කතමෙ අපරෙපි තයො සත්ථාරො? ඉධෙකච්චො සත්ථා දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤපෙති, අභිසම්පරායඤ්ච අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤපෙති. ඉධ පනෙකච්චො සත්ථා දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤපෙති, නො ච ඛො අභිසම්පරායං අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤපෙති. ඉධ පනෙකච්චො සත්ථා දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො න පඤ්ඤපෙති, අභිසම්පරායඤ්ච අත්තානං සච්චතො ථෙතතො න පඤ්ඤපෙති.

131. What are the other three teachers? Here, a certain teacher prescribes the self as true and stable in this very life, and also prescribes the self as true and stable in the future life. Here, another teacher prescribes the self as true and stable in this very life, but does not prescribe the self as true and stable in the future life. Here, yet another teacher does not prescribe the self as true and stable in this very life, nor does he prescribe the self as true and stable in the future life.

තත්‍ර ය්වායං සත්ථා දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤපෙති, අභිසම්පරායඤ්ච අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤපෙති, සස්සතවාදො සත්ථා තෙන දට්ඨබ්බො. තත්‍ර ය්වායං සත්ථා දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤපෙති, නො ච ඛො අභිසම්පරායං අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤපෙති, උච්ඡෙදවාදො සත්ථා තෙන දට්ඨබ්බො. තත්‍ර ය්වායං සත්ථා දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො න පඤ්ඤපෙති, අභිසම්පරායඤ්ච අත්තානං සච්චතො ථෙතතො න පඤ්ඤපෙති, සම්මාසම්බුද්ධො සත්ථා තෙන දට්ඨබ්බො. ඉමෙ අපරෙපි තයො සත්ථාරො.

Therein, that teacher who prescribes the self as true and stable in this very life, and also prescribes the self as true and stable in the future life, should thereby be understood as a teacher who is an eternalist. Therein, that teacher who prescribes the self as true and stable in this very life, but does not prescribe the self as true and stable in the future life, should thereby be understood as a teacher who is an annihilationist. Therein, that teacher who does not prescribe the self as true and stable in this very life, nor in the future life, should thereby be understood as a Perfectly Self-Enlightened One. These are the other three teachers.

තිකනිද්දෙසො.

The Exposition of the Triads.

4. චතුක්කපුග්ගලපඤ්ඤත්ති

4. The Designation of Persons by Fours

132. කතමො ච පුග්ගලො අසප්පුරිසො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, මුසාවාදී හොති, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨායී හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අසප්පුරිසො’’.

132. And what kind of person is an unvirtuous person? Here, a certain person takes life, takes what is not given, engages in sexual misconduct, speaks falsehood, and partakes of spirits, liquor, and intoxicants which are the basis for heedlessness. This person is called an 'unvirtuous person'.

133. කතමො ච පුග්ගලො අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අත්තනා ච පාණාතිපාතී හොති පරඤ්ච පාණාතිපාතෙ සමාදපෙති[Pg.144], අත්තනා ච අදින්නාදායී හොති පරඤ්ච අදින්නාදානෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති පරඤ්ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච මුසාවාදී හොති පරඤ්ච මුසාවාදෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨායී හොති පරඤ්ච සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානෙ සමාදපෙති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො’’.

133. And what kind of person is more unvirtuous than an unvirtuous person? Here, a certain person, himself, takes life and encourages others to take life; himself, takes what is not given and encourages others to take what is not given; himself, engages in sexual misconduct and encourages others to engage in sexual misconduct; himself, speaks falsehood and encourages others to speak falsehood; himself, partakes of spirits, liquor, and intoxicants which are the basis for heedlessness, and encourages others to do so. This person is called 'more unvirtuous than an unvirtuous person'.

134. කතමො ච පුග්ගලො සප්පුරිසො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සප්පුරිසො’’.

134. And what kind of person is a virtuous person? Here, a certain person abstains from taking life, abstains from taking what is not given, abstains from sexual misconduct, abstains from false speech, and abstains from partaking of spirits, liquor, and intoxicants which are the basis for heedlessness. This person is called a 'virtuous person'.

135. කතමො ච පුග්ගලො සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අත්තනා ච පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති පරඤ්ච පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති, අත්තනා ච අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති පරඤ්ච අදින්නාදානා වෙරමණියා සමාදපෙති, අත්තනා ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති පරඤ්ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණියා සමාදපෙති, අත්තනා ච මුසාවාදා පටිවිරතො හොති පරඤ්ච මුසාවාදා වෙරමණියා සමාදපෙති, අත්තනා ච සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති පරඤ්ච සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා වෙරමණියා සමාදපෙති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො’’.

135. And what kind of person is more virtuous than a virtuous person? Here, a certain person, he himself abstains from taking life and establishes others in abstinence from taking life; he himself abstains from taking what is not given and establishes others in abstinence from taking what is not given; he himself abstains from sexual misconduct and establishes others in abstinence from sexual misconduct; he himself abstains from false speech and establishes others in abstinence from false speech; he himself abstains from spirits, liquor, and intoxicants which are the basis for heedlessness, and establishes others in abstinence from spirits, liquor, and intoxicants which are the basis for heedlessness. This person is called 'more virtuous than a virtuous person'.

136. කතමො ච පුග්ගලො පාපො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, මුසාවාදී හොති, පිසුණවාචො හොති, ඵරුසවාචො හොති, සම්ඵප්පලාපී හොති, අභිජ්ඣාලු හොති, බ්‍යාපන්නචිත්තො හොති, මිච්ඡාදිට්ඨි හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පාපො’’.

136. And what kind of person is an evil person? Here, a certain person takes life, takes what is not given, engages in sexual misconduct, speaks falsehood, speaks divisive speech, speaks harsh speech, engages in idle chatter, is covetous, has a mind of ill will, and holds wrong view. This person is called an 'evil person'.

137. කතමො ච පුග්ගලො පාපෙන පාපතරො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අත්තනා ච පාණාතිපාතී හොති පරඤ්ච පාණාතිපාතෙ සමාදපෙති, අත්තනා [Pg.145] ච අදින්නාදායී හොති පරඤ්ච අදින්නාදානෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති පරඤ්ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච මුසාවාදී හොති පරඤ්ච මුසාවාදෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච පිසුණවාචො හොති පරඤ්ච පිසුණාය වාචාය සමාදපෙති, අත්තනා ච ඵරුසවාචො හොති පරඤ්ච ඵරුසාය වාචාය සමාදපෙති, අත්තනා ච සම්ඵප්පලාපී හොති පරඤ්ච සම්ඵප්පලාපෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච අභිජ්ඣාලු හොති පරඤ්ච අභිජ්ඣාය සමාදපෙති, අත්තනා ච බ්‍යාපන්නචිත්තො හොති පරඤ්ච බ්‍යාපාදෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච මිච්ඡාදිට්ඨි හොති පරඤ්ච මිච්ඡාදිට්ඨියා සමාදපෙති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පාපෙන පාපතරො’’.

137. And what kind of person is more evil than an evil person? Here, a certain person, he himself takes life and establishes others in taking life; he himself takes what is not given and establishes others in taking what is not given; he himself engages in sexual misconduct and establishes others in sexual misconduct; he himself speaks falsehood and establishes others in false speech; he himself speaks divisive speech and establishes others in divisive speech; he himself speaks harsh speech and establishes others in harsh speech; he himself engages in idle chatter and establishes others in idle chatter; he himself is covetous and establishes others in covetousness; he himself has a mind of ill will and establishes others in ill will; he himself holds wrong view and establishes others in wrong view. This person is called 'more evil than an evil person'.

138. කතමො ච පුග්ගලො කල්‍යාණො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති, සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති, අනභිජ්ඣාලු හොති, අබ්‍යාපන්නචිත්තො හොති, සම්මාදිට්ඨි හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘කල්‍යාණො’’.

138. And what kind of person is a virtuous person? Here, a certain person abstains from taking life, abstains from taking what is not given, abstains from sexual misconduct, abstains from false speech, abstains from divisive speech, abstains from harsh speech, abstains from idle chatter, is uncovetous, has a mind without ill will, and holds right view. This person is called a 'virtuous person'.

139. කතමො ච පුග්ගලො කල්‍යාණෙන කල්‍යාණතරො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අත්තනා ච පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති පරඤ්ච පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති, අත්තනා ච අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති පරඤ්ච අදින්නාදානා වෙරමණියා සමාදපෙති, අත්තනා ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති පරඤ්ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණියා සමාදපෙති, අත්තනා ච මුසාවාදා පටිවිරතො හොති පරඤ්ච මුසාවාදා වෙරමණියා සමාදපෙති, අත්තනා ච පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති පරඤ්ච පිසුණාය වාචාය වෙරමණියා සමාදපෙති, අත්තනා ච ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති පරඤ්ච ඵරුසාය වාචාය වෙරමණියා සමාදපෙති, අත්තනා ච සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති පරඤ්ච සම්ඵප්පලාපා වෙරමණියා සමාදපෙති, අත්තනා ච අනභිජ්ඣාලු හොති පරඤ්ච අනභිජ්ඣාය සමාදපෙති, අත්තනා ච අබ්‍යාපන්නචිත්තො හොති පරඤ්ච අබ්‍යාපාදෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච සම්මාදිට්ඨි හොති පරඤ්ච [Pg.146] සම්මාදිට්ඨියා සමාදපෙති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘කල්‍යාණෙන කල්‍යාණතරො’’.

139. And what kind of person is more virtuous than a virtuous person? Here, a certain person, he himself abstains from taking life and establishes others in abstinence from taking life; he himself abstains from taking what is not given and establishes others in abstinence from taking what is not given; he himself abstains from sexual misconduct and establishes others in abstinence from sexual misconduct; he himself abstains from false speech and establishes others in abstinence from false speech; he himself abstains from divisive speech and establishes others in abstinence from divisive speech; he himself abstains from harsh speech and establishes others in abstinence from harsh speech; he himself abstains from idle chatter and establishes others in abstinence from idle chatter; he himself is uncovetous and establishes others in non-covetousness; he himself has a mind without ill will and establishes others in non-ill will; he himself holds right view and establishes others in right view. This person is called 'more virtuous than a virtuous person'.

140. කතමො ච පුග්ගලො පාපධම්මො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති…පෙ… මිච්ඡාදිට්ඨි හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පාපධම්මො’’.

140. And what kind of person is of evil nature? Here, a certain person takes life, takes what is not given…pe… holds wrong view. This person is called a person 'of evil nature'.

141. කතමො ච පුග්ගලො පාපධම්මෙන පාපධම්මතරො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අත්තනා ච පාණාතිපාතී හොති පරඤ්ච පාණාතිපාතෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච අදින්නාදායී හොති පරඤ්ච අදින්නාදානෙ සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච මිච්ඡාදිට්ඨි හොති පරඤ්ච මිච්ඡාදිට්ඨියා සමාදපෙති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පාපධම්මෙන පාපධම්මතරො’’.

141. And what kind of person is of a more evil nature than one of evil nature? Here, a certain person, he himself takes life and establishes others in taking life; he himself takes what is not given and establishes others in taking what is not given…pe… he himself holds wrong view and establishes others in wrong view. This person is called 'one of a more evil nature than one of evil nature'.

142. කතමො ච පුග්ගලො කල්‍යාණධම්මො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති…පෙ… සමාදිට්ඨි හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘කල්‍යාණධම්මො’’.

142. And what kind of person is of a virtuous nature? Here, a certain person abstains from taking life, abstains from taking what is not given…pe… holds right view. This person is called 'one of a virtuous nature'.

143. කතමො ච පුග්ගලො කල්‍යාණධම්මෙන කල්‍යාණධම්මතරො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අත්තනා ච පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති පරඤ්ච පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච සම්මාදිට්ඨි හොති පරඤ්ච සම්මාදිට්ඨියා සමාදපෙති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘කල්‍යාණධම්මෙන කල්‍යාණධම්මතරො’’.

143. And what kind of person is of a more virtuous nature than one of a virtuous nature? Here, a certain person, he himself abstains from taking life and establishes others in abstinence from taking life…pe… he himself holds right view and establishes others in right view. This person is called 'one of a more virtuous nature than one of a virtuous nature'.

144. කතමො ච පුග්ගලො සාවජ්ජො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සාවජ්ජෙන කායකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, සාවජ්ජෙන වචීකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, සාවජ්ජෙන මනොකම්මෙන සමන්නාගතො හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සාවජ්ජො’’.

144. And what kind of person is blameworthy? Here, a certain person is endowed with blameworthy bodily action, blameworthy verbal action, and blameworthy mental action. This person is called 'blameworthy'.

145. කතමො ච පුග්ගලො වජ්ජබහුලො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සාවජ්ජෙන බහුලං කායකම්මෙන සමන්නාගතො හොති අප්පං අනවජ්ජෙන, සාවජ්ජෙන බහුලං වචීකම්මෙන සමන්නාගතො හොති අප්පං අනවජ්ජෙන, සාවජ්ජෙන බහුලං මනොකම්මෙන සමන්නාගතො හොති අප්පං අනවජ්ජෙන – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘වජ්ජබහුලො’’.

145. And what kind of person is one abounding in faults? Here, a certain person is endowed with much blameworthy bodily action and little that is blameless; with much blameworthy verbal action and little that is blameless; with much blameworthy mental action and little that is blameless. This person is called 'one abounding in faults'.

146. කතමො [Pg.147] ච පුග්ගලො අප්පවජ්ජො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අනවජ්ජෙන බහුලං කායකම්මෙන සමන්නාගතො හොති අප්පං සාවජ්ජෙන, අනවජ්ජෙන බහුලං වචීකම්මෙන සමන්නාගතො හොති අප්පං සාවජ්ජෙන, අනවජ්ජෙන බහුලං මනොකම්මෙන සමන්නාගතො හොති අප්පං සාවජ්ජෙන – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අප්පවජ්ජො’’.

146. And what kind of person is one with few faults? Here, a certain person is endowed with much blameless bodily action and little that is blameworthy; with much blameless verbal action and little that is blameworthy; with much blameless mental action and little that is blameworthy. This person is called 'one with few faults'.

147. කතමො ච පුග්ගලො අනවජ්ජො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අනවජ්ජෙන කායකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අනවජ්ජෙන වචීකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අනවජ්ජෙන මනොකම්මෙන සමන්නාගතො හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අනවජ්ජො’’.

147. And what kind of person is one who is blameless? Here, a certain person is endowed with blameless bodily action, blameless verbal action, and blameless mental action. This person is called 'blameless'.

148. කතමො ච පුග්ගලො උග්ඝටිතඤ්ඤූ? යස්ස පුග්ගලස්ස සහ උදාහටවෙලාය ධම්මාභිසමයො හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘උග්ඝටිතඤ්ඤූ’’.

148. And what kind of person is one of quick understanding? The person for whom there is a breakthrough to the Dhamma at the very time a topic is stated. This person is called 'one of quick understanding'.

149. කතමො ච පුග්ගලො විපඤ්චිතඤ්ඤූ? යස්ස පුග්ගලස්ස සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථෙ විභජියමානෙ ධම්මාභිසමයො හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘විපඤ්චිතඤ්ඤූ’’.

149. And what kind of person is one who understands through detailed exposition? The person for whom there is a breakthrough to the Dhamma when the meaning of what was stated in brief is analyzed in detail. This person is called 'one who understands through detailed exposition'.

150. කතමො ච පුග්ගලො නෙය්‍යො? යස්ස පුග්ගලස්ස උද්දෙසතො පරිපුච්ඡතො යොනිසො මනසිකරොතො කල්‍යාණමිත්තෙ සෙවතො භජතො පයිරුපාසතො එවං අනුපුබ්බෙන ධම්මාභිසමයො හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘නෙය්‍යො’’.

150. And what kind of person is one who is guidable? The person for whom there is a breakthrough to the Dhamma gradually through instruction, questioning, wise attention, and by associating with, resorting to, and attending on good friends. This person is called 'one who is guidable'.

151. කතමො ච පුග්ගලො පදපරමො? යස්ස පුග්ගලස්ස බහුම්පි සුණතො බහුම්පි භණතො බහුම්පි ධාරයතො බහුම්පි වාචයතො න තාය ජාතියා ධම්මාභිසමයො හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පදපරමො’’.

151. And what kind of person is one whose highest attainment is the text? It is the person who, though they hear much, speak much, memorize much, and recite much, does not in that very life make a breakthrough to the Dhamma. This person is called 'one whose highest attainment is the text'.

152. කතමො ච පුග්ගලො යුත්තප්පටිභානො නො මුත්තප්පටිභානො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො යුත්තං වදති නො සීඝං – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘යුත්තප්පටිභානො නො මුත්තප්පටිභානො’’.

152. And what kind of person is astute but not quick-witted? Here, a certain person, when asked a question, speaks pertinently but not quickly. This person is called 'one who is astute but not quick-witted'.

153. කතමො [Pg.148] ච පුග්ගලො මුත්තප්පටිභානො නො යුත්තප්පටිභානො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො සීඝං වදති නො යුත්තං – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘මුත්තප්පටිභානො නො යුත්තප්පටිභානො’’.

153. And what kind of person is quick-witted but not astute? Here, a certain person, when asked a question, speaks quickly but not pertinently. This person is called 'one who is quick-witted but not astute'.

154. කතමො ච පුග්ගලො යුත්තප්පටිභානො ච මුත්තප්පටිභානො ච? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො යුත්තඤ්ච වදති සීඝඤ්ච – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘යුත්තප්පටිභානො ච මුත්තප්පටිභානො ච’’.

154. And what kind of person is both astute and quick-witted? Here, a certain person, when asked a question, speaks both pertinently and quickly. This person is called 'one who is both astute and quick-witted'.

155. කතමො ච පුග්ගලො නෙව යුත්තප්පටිභානො නො මුත්තප්පටිභානො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො නෙව යුත්තං වදති නො සීඝං – අයං වුච්චති, පුග්ගලො ‘‘නෙව යුත්තප්පටිභානො නො මුත්තප්පටිභානො’’.

155. And what kind of person is neither astute nor quick-witted? Here, a certain person, when asked a question, speaks neither pertinently nor quickly. This person is called 'one who is neither astute nor quick-witted'.

156. තත්ථ කතමෙ චත්තාරො ධම්මකථිකා පුග්ගලා? ඉධෙකච්චො ධම්මකථිකො අප්පඤ්ච භාසති අසහිතඤ්ච, පරිසා චස්ස න කුසලා හොති සහිතාසහිතස්ස. එවරූපො ධම්මකථිකො එවරූපාය පරිසාය ධම්මකථිකොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

156. Herein, what are the four kinds of persons who are Dhamma speakers? Here, a certain Dhamma speaker speaks little and what is unbeneficial, and his assembly is not skilled in regard to what is beneficial and unbeneficial. For such an assembly, such a Dhamma speaker is reckoned as a Dhamma speaker.

ඉධ පනෙකච්චො ධම්මකථිකො අප්පඤ්ච භාසති සහිතඤ්ච, පරිසා චස්ස කුසලා හොති සහිතාසහිතස්ස. එවරූපො ධම්මකථිකො එවරූපාය පරිසාය ධම්මකථිකොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

Again, here, a certain Dhamma speaker speaks little but what is beneficial, and his assembly is skilled in regard to what is beneficial and unbeneficial. For such an assembly, such a Dhamma speaker is reckoned as a Dhamma speaker.

ඉධ පනෙකච්චො ධම්මකථිකො බහුඤ්ච භාසති අසහිතඤ්ච, පරිසා චස්ස න කුසලා හොති සහිතාසහිතස්ස. එවරූපො ධම්මකථිකො එවරූපාය පරිසාය ධම්මකථිකොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

Again, here, a certain Dhamma speaker speaks much but what is unbeneficial, and his assembly is not skilled in regard to what is beneficial and unbeneficial. For such an assembly, such a Dhamma speaker is reckoned as a Dhamma speaker.

ඉධ පනෙකච්චො ධම්මකථිකො බහුඤ්ච භාසති සහිතඤ්ච, පරිසා චස්ස කුසලා හොති සහිතාසහිතස්ස. එවරූපො ධම්මකථිකො එවරූපාය පරිසාය ධම්මකථිකොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. ඉමෙ චත්තාරො ‘‘ධම්මකථිකා පුග්ගලා’’.

Again, here, a certain Dhamma speaker speaks much and what is beneficial, and his assembly is skilled in regard to what is beneficial and unbeneficial. For such an assembly, such a Dhamma speaker is reckoned as a Dhamma speaker. These are the four persons who are Dhamma speakers.

157. තත්ථ කතමෙ චත්තාරො වලාහකූපමා පුග්ගලා? චත්තාරො වලාහකා – ගජ්ජිතා නො වස්සිතා, වස්සිතා නො ගජ්ජිතා, ගජ්ජිතා ච වස්සිතා ච, නෙව ගජ්ජිතා නො වස්සිතා. එවමෙවං චත්තාරොමෙ වලාහකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො[Pg.149]? ගජ්ජිතා නො වස්සිතා, වස්සිතා නො ගජ්ජිතා, ගජ්ජිතා ච වස්සිතා ච, නෙව ගජ්ජිතා නො වස්සිතා.

157. Herein, what are the four persons comparable to clouds? There are four kinds of clouds: one that thunders but does not rain, one that rains but does not thunder, one that both thunders and rains, and one that neither thunders nor rains. In the very same way, these four persons comparable to clouds are present and exist in the world. What four? One who thunders but does not rain, one who rains but does not thunder, one who both thunders and rains, and one who neither thunders nor rains.

කථඤ්ච පුග්ගලො ගජ්ජිතා හොති නො වස්සිතා? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො භාසිතා හොති, නො කත්තා. එවං පුග්ගලො ගජ්ජිතා හොති, නො වස්සිතා. සෙය්‍යථාපි සො වලාහකො ගජ්ජිතා නො වස්සිතා, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

And how is a person one who thunders but does not rain? Here, a certain person is a speaker but not a doer. In this way, a person is one who thunders but does not rain. Just as that cloud thunders but does not rain, so this person is of a similar nature.

කථඤ්ච පුග්ගලො වස්සිතා හොති නො ගජ්ජිතා? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කත්තා හොති, නො භාසිතා. එවං පුග්ගලො වස්සිතා හොති නො ගජ්ජිතා. සෙය්‍යථාපි සො වලාහකො වස්සිතා නො ගජ්ජිතා, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

And how is a person one who rains but does not thunder? Here, a certain person is a doer but not a speaker. In this way, a person is one who rains but does not thunder. Just as that cloud rains but does not thunder, so this person is of a similar nature.

කථඤ්ච පුග්ගලො ගජ්ජිතා ච හොති වස්සිතා ච? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො භාසිතා ච හොති, කත්තා ච. එවං පුග්ගලො ගජ්ජිතා ච හොති වස්සිතා ච. සෙය්‍යථාපි සො වලාහකො ගජ්ජිතා ච වස්සිතා ච, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

And how is a person one who both thunders and rains? Here, a certain person is both a speaker and a doer. In this way, a person is one who both thunders and rains. Just as that cloud both thunders and rains, so this person is of a similar nature.

කථඤ්ච පුග්ගලො නෙව ගජ්ජිතා හොති නො වස්සිතා? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො නෙව භාසිතා හොති නො කත්තා. එවං පුග්ගලො නෙව ගජ්ජිතා හොති නො වස්සිතා. සෙය්‍යථාපි සො වලාහකො නෙව ගජ්ජිතා නො වස්සිතා, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

And how is a person one who neither thunders nor rains? Here, a certain person is neither a speaker nor a doer. In this way, a person is one who neither thunders nor rains. Just as that cloud neither thunders nor rains, this person is to be understood as comparable to that.

ඉමෙ චත්තාරො වලාහකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

These four persons comparable to clouds are found to exist in the world.

158. තත්ථ කතමෙ චත්තාරො මූසිකූපමා පුග්ගලා? චතස්සො මූසිකා – ගාධං කත්තා නො වසිතා, වසිතා නො ගාධං කත්තා, ගාධං කත්තා ච වසිතා ච, නෙව ගාධං කත්තා නො වසිතා. එවමෙවං චත්තාරොමෙ මූසිකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ගාධං කත්තා නො වසිතා, වසිතා නො ගාධං කත්තා, ගාධං කත්තා ච වසිතා ච, නෙව ගාධං කත්තා නො වසිතා.

158. Herein, what are the four persons comparable to mice? There are four kinds of mice: one that makes a burrow but does not dwell in it, one that dwells in a burrow but does not make it, one that both makes a burrow and dwells in it, and one that neither makes a burrow nor dwells in it. In the very same way, these four persons comparable to mice are found to exist in the world. What four? One who makes a burrow but does not dwell in it, one who dwells in a burrow but does not make it, one who both makes a burrow and dwells in it, and one who neither makes a burrow nor dwells in it.

කථඤ්ච පුග්ගලො ගාධං කත්තා හොති නො වසිතා? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං නප්පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති [Pg.150] යථාභූතං නප්පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං පුග්ගලො ගාධං කත්තා හොති නො වසිතා. සෙය්‍යථාපි සා මූසිකා ගාධං කත්තා නො වසිතා, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

And how is a person one who makes a burrow but does not dwell in it? Here, a certain person learns the Dhamma—discourses, mixed prose and verse, expositions, verses, inspired utterances, 'thus-saids,' birth stories, amazing phenomena, and question-and-answer texts. He does not understand as it truly is: 'This is suffering.' He does not understand as it truly is: 'This is the origin of suffering.' He does not understand as it truly is: 'This is the cessation of suffering.' He does not understand as it truly is: 'This is the path leading to the cessation of suffering.' In this way, a person is one who makes a burrow but does not dwell in it. Just as that mouse makes a burrow but does not dwell in it, this person is to be understood as comparable to that.

කථඤ්ච පුග්ගලො වසිතා හොති නො ගාධං කත්තා? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ධම්මං න පරියාපුණාති – සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති. එවං පුග්ගලො වසිතා හොති නො ගාධං කත්තා. සෙය්‍යථාපි සා මූසිකා වසිතා නො ගාධං කත්තා, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

And how is a person one who dwells in a burrow but does not make it? Here, a certain person does not learn the Dhamma—discourses, mixed prose and verse, expositions, verses, inspired utterances, 'thus-saids,' birth stories, amazing phenomena, and question-and-answer texts. He understands as it truly is: 'This is suffering.' He understands as it truly is: 'This is the origin of suffering.' He understands as it truly is: 'This is the cessation of suffering.' He understands as it truly is: 'This is the path leading to the cessation of suffering.' In this way, a person is one who dwells in a burrow but does not make it. Just as that mouse dwells in a burrow but does not make it, this person is to be understood as comparable to that.

කථඤ්ච පුග්ගලො ගාධං කත්තා ච හොති වසිතා ච? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති. එවං පුග්ගලො ගාධං කත්තා ච හොති වසිතා ච. සෙය්‍යථාපි සා මූසිකා ගාධං කත්තා ච වසිතා ච, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

And how is a person one who both makes a burrow and dwells in it? Here, a certain person learns the Dhamma—discourses, mixed prose and verse, expositions, verses, inspired utterances, 'thus-saids,' birth stories, amazing phenomena, and question-and-answer texts. He understands as it truly is: 'This is suffering.' He understands as it truly is: 'This is the origin of suffering.' He understands as it truly is: 'This is the cessation of suffering.' He understands as it truly is: 'This is the path leading to the cessation of suffering.' In this way, a person is one who both makes a burrow and dwells in it. Just as that mouse both makes a burrow and dwells in it, this person is to be understood as comparable to that.

කථඤ්ච පුග්ගලො නෙව ගාධං කත්තා හොති නො වසිතා? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ධම්මං න පරියාපුණාති – සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං නප්පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං නප්පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං පුග්ගලො නෙව ගාධං කත්තා හොති නො වසිතා. සෙය්‍යථාපි සා මූසිකා නෙව ගාධං කත්තා නො වසිතා, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

And how is a person one who neither makes a burrow nor dwells in it? Here, a certain person does not learn the Dhamma—discourses, mixed prose and verse, expositions, verses, inspired utterances, 'thus-saids,' birth stories, amazing phenomena, and question-and-answer texts. He does not understand as it truly is: 'This is suffering.' He does not understand as it truly is: 'This is the origin of suffering.' He does not understand as it truly is: 'This is the cessation of suffering.' He does not understand as it truly is: 'This is the path leading to the cessation of suffering.' In this way, a person is one who neither makes a burrow nor dwells in it. Just as that mouse neither makes a burrow nor dwells in it, this person is to be understood as comparable to that.

ඉමෙ චත්තාරො මූසිකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

These four persons comparable to mice are found to exist in the world.

159. තත්ථ [Pg.151] කතමෙ චත්තාරො අම්බූපමා පුග්ගලා? චත්තාරි අම්බානි – ආමං පක්කවණ්ණි, පක්කං ආමවණ්ණි, ආමං ආමවණ්ණි, පක්කං පක්කවණ්ණි. එවමෙවං චත්තාරොමෙ අම්බූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ආමො පක්කවණ්ණී, පක්කො ආමවණ්ණී, ආමො ආමවණ්ණී, පක්කො පක්කවණ්ණී.

159. Herein, what are the four persons comparable to mangoes? There are four kinds of mangoes: one that is unripe but has the appearance of a ripe one, one that is ripe but has the appearance of an unripe one, one that is unripe and has the appearance of an unripe one, and one that is ripe and has the appearance of a ripe one. In the very same way, these four persons comparable to mangoes are found to exist in the world. What four? A person who is unripe but has the appearance of a ripe one, a person who is ripe but has the appearance of an unripe one, a person who is unripe and has the appearance of an unripe one, and a person who is ripe and has the appearance of a ripe one.

කථඤ්ච පුග්ගලො ආමො හොති පක්කවණ්ණී? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං නප්පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං නප්පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං පුග්ගලො ආමො හොති පක්කවණ්ණී. සෙය්‍යථාපි තං අම්බං ආමං පක්කවණ්ණි, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

And how is a person unripe but has a ripe appearance? Here, for a certain person, the going forward and returning, the looking ahead and looking aside, the bending and stretching, and the bearing of the outer robe, bowl, and robes are inspiring. But he does not understand as it truly is: ‘This is suffering’; he does not understand as it truly is: ‘This is the origin of suffering’; he does not understand as it truly is: ‘This is the cessation of suffering’; he does not understand as it truly is: ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’ In this way, a person is unripe but has a ripe appearance. Just as that mango is unripe but has a ripe appearance, this person is to be understood as comparable to that.

කථඤ්ච පුග්ගලො පක්කො හොති ආමවණ්ණී? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති. එවං පුග්ගලො පක්කො හොති ආමවණ්ණී. සෙය්‍යථාපි තං අම්බං පක්කං ආමවණ්ණි, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

And how is a person ripe but has an unripe appearance? Here, for a certain person, the going forward and returning, the looking ahead and looking aside, the bending and stretching, and the bearing of the outer robe, bowl, and robes are not inspiring. But he understands as it truly is: ‘This is suffering’; he understands as it truly is: ‘This is the origin of suffering’; he understands as it truly is: ‘This is the cessation of suffering’; he understands as it truly is: ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’ In this way, a person is ripe but has an unripe appearance. Just as that mango is ripe but has an unripe appearance, this person is to be understood as comparable to that.

කථඤ්ච පුග්ගලො ආමො හොති ආමවණ්ණී? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති…පෙ… ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං පුග්ගලො ආමො හොති ආමවණ්ණී. සෙය්‍යථාපි තං අම්බං ආමං ආමවණ්ණි, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

And how is a person unripe and has an unripe appearance? Here, for a certain person, the going forward and returning, the looking ahead and looking aside, the bending and stretching, and the bearing of the outer robe, bowl, and robe are not inspiring. And he does not understand as it really is: ‘This is suffering’ … he does not understand as it really is: ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’ In this way, a person is unripe and has an unripe appearance. Just as that mango is unripe and has an unripe appearance, this person is to be understood as comparable to that.

කථඤ්ච පුග්ගලො පක්කො හොති පක්කවණ්ණී? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති [Pg.152] …පෙ… ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති. එවං පුග්ගලො පක්කො හොති පක්කවණ්ණී. සෙය්‍යථාපි තං අම්බං පක්කං පක්කවණ්ණි, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

And how is a person ripe and has a ripe appearance? Here, for a certain person, the going forward and returning, the looking ahead and looking aside, the bending and stretching, and the bearing of the outer robe, bowl, and robe are inspiring. And he understands as it really is: ‘This is suffering’ … he understands as it really is: ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’ In this way, a person is ripe and has a ripe appearance. Just as that mango is ripe and has a ripe appearance, this person is to be understood as comparable to that.

ඉමෙ චත්තාරො අම්බූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

These four persons comparable to mangoes are found existing in the world.

160. තත්ථ කතමෙ චත්තාරො කුම්භූපමා පුග්ගලා? චත්තාරො කුම්භා – තුච්ඡො පිහිතො, පූරො විවටො, තුච්ඡො විවටො, පූරො පිහිතො. එවමෙවං චත්තාරොමෙ කුම්භූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? තුච්ඡො පිහිතො, පූරො විවටො, තුච්ඡො විවටො, පූරො පිහිතො.

160. Now, what are the four persons comparable to pots? There are four kinds of pots: empty and covered, full and open, empty and open, and full and covered. In the same way, these four persons comparable to pots are found existing in the world. What four? The empty and covered, the full and open, the empty and open, and the full and covered.

කථඤ්ච පුග්ගලො තුච්ඡො හොති පිහිතො? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති…පෙ… ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං පුග්ගලො තුච්ඡො හොති පිහිතො. සෙය්‍යථාපි සො කුම්භො තුච්ඡො පිහිතො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

And how is a person empty and covered? Here, for a certain person, the going forward and returning, the looking ahead and looking aside, the bending and stretching, and the bearing of the outer robe, bowl, and robe are inspiring. But he does not understand as it really is: ‘This is suffering’ … he does not understand as it really is: ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’ In this way, a person is empty and covered. Just as that pot is empty and covered, this person is to be understood as comparable to that.

කථඤ්ච පුග්ගලො පූරො හොති විවටො? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති. එවං පුග්ගලො පූරො හොති විවටො. සෙය්‍යථාපි සො කුම්භො පූරො විවටො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

And how is a person full and open? Here, for a certain person, the going forward and returning, the looking ahead and looking aside, the bending and stretching, and the bearing of the outer robe, bowl, and robe are not inspiring. But he understands as it really is: ‘This is suffering’ … he understands as it really is: ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’ In this way, a person is full and open. Just as that pot is full and open, this person is to be understood as comparable to that.

කථඤ්ච පුග්ගලො තුච්ඡො හොති විවටො? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති…පෙ… ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං පුග්ගලො තුච්ඡො හොති විවටො. සෙය්‍යථාපි සො කුම්භො තුච්ඡො විවටො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

And how is a person empty and open? Here, for a certain person, the going forward and returning, the looking ahead and looking aside, the bending and stretching, and the bearing of the outer robe, bowl, and robe are not inspiring. And he does not understand as it really is: ‘This is suffering’ … he does not understand as it really is: ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’ In this way, a person is empty and open. Just as that pot is empty and open, this person is to be understood as comparable to that.

කථඤ්ච පුග්ගලො පූරො හොති පිහිතො? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං [Pg.153] පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති. එවං පුග්ගලො පූරො හොති පිහිතො. සෙය්‍යථාපි සො කුම්භො පූරො පිහිතො, තථූපමො අයං පුග්ගලො. ඉමෙ චත්තාරො කුම්භූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

And how is a person full and covered? Here, for a certain person, the going forward and returning, the looking ahead and looking aside, the bending and stretching, and the bearing of the outer robe, bowl, and robe are inspiring. And he understands as it really is: ‘This is suffering’ … he understands as it really is: ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’ In this way, a person is full and covered. Just as that pot is full and covered, this person is to be understood as comparable to that. These four persons comparable to pots are found existing in the world.

161. තත්ථ කතමෙ චත්තාරො උදකරහදූපමා පුග්ගලා? චත්තාරො උදකරහදා – උත්තානො ගම්භීරොභාසො, ගම්භීරො උත්තානොභාසො, උත්තානො උත්තානොභාසො, ගම්භීරො ගම්භීරොභාසො. එවමෙවං චත්තාරොමෙ උදකරහදූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? උත්තානො ගම්භීරොභාසො, ගම්භීරො උත්තානොභාසො, උත්තානො උත්තානොභාසො, ගම්භීරො ගම්භීරොභාසො.

161. Now, what are the four persons comparable to lakes of water? There are four kinds of lakes of water: shallow but appearing deep, deep but appearing shallow, shallow and appearing shallow, and deep and appearing deep. In the same way, these four persons comparable to lakes of water are found existing in the world. What four? The shallow but appearing deep, the deep but appearing shallow, the shallow and appearing shallow, and the deep and appearing deep.

කථඤ්ච පුග්ගලො උත්තානො හොති ගම්භීරොභාසො? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති…පෙ… ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං පුග්ගලො උත්තානො හොති ගම්භීරොභාසො. සෙය්‍යථාපි සො උදකරහදො උත්තානො ගම්භීරොභාසො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

And how is a person shallow but appearing deep? Here, for a certain person, the going forward and returning, the looking ahead and looking aside, the bending and stretching, and the bearing of the outer robe, bowl, and robe are inspiring. But he does not understand as it really is: ‘This is suffering’ … he does not understand as it really is: ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’ In this way, a person is shallow but appearing deep. Just as that pool of water is shallow but appears deep, this person is to be understood as comparable to that.

කථඤ්ච පුග්ගලො ගම්භීරො හොති උත්තානොභාසො? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති. එවං පුග්ගලො ගම්භීරො හොති උත්තානොභාසො. සෙය්‍යථාපි සො උදකරහදො ගම්භීරො උත්තානොභාසො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

And how is a person deep but appearing shallow? Here, for a certain person, the going forward and returning, the looking ahead and looking aside, the bending and stretching, and the bearing of the outer robe, bowl, and robe are not inspiring. But he understands as it really is: ‘This is suffering’ … he understands as it really is: ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’ In this way, a person is deep but appearing shallow. Just as that pool of water is deep but appears shallow, this person is to be understood as comparable to that.

කථඤ්ච පුග්ගලො උත්තානො හොති උත්තානොභාසො? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති…පෙ… ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං [Pg.154] නප්පජානාති. එවං පුග්ගලො උත්තානො හොති උත්තානොභාසො. සෙය්‍යථාපි සො උදකරහදො උත්තානො උත්තානොභාසො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

And how is a person shallow and appearing shallow? Here, a certain person’s going forward and returning, looking ahead and looking aside, bending and stretching, and wearing of the double-layered robe, bowl, and robe is not inspiring. He does not understand as it really is: ‘This is suffering’ … he does not understand as it really is: ‘This is the path of practice leading to the cessation of suffering.’ In this way, a person is shallow and appearing shallow. Just as that pool of water is shallow and appears shallow, so this person is to be understood as comparable to it.

කථඤ්ච පුග්ගලො ගම්භීරො හොති ගම්භීරොභාසො? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති. එවං පුග්ගලො ගම්භීරො හොති ගම්භීරොභාසො. සෙය්‍යථාපි සො උදකරහදො ගම්භීරො ගම්භීරොභාසො, තථූපමො අයං පුග්ගලො. ඉමෙ චත්තාරො උදකරහදූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

And how is a person deep and appearing deep? Here, a certain person’s going forward and returning, looking ahead and looking aside, bending and stretching, and wearing of the double-layered robe, bowl, and robe is inspiring. He understands as it really is: ‘This is suffering’ … he understands as it really is: ‘This is the path of practice leading to the cessation of suffering.’ In this way, a person is deep and appearing deep. Just as that pool of water is deep and appears deep, so this person is to be understood as comparable to it. These four persons comparable to pools of water are found existing in the world.

162. තත්ථ කතමෙ චත්තාරො බලීබද්දූපමා පුග්ගලා? චත්තාරො බලීබද්දා – සකගවචණ්ඩො නො පරගවචණ්ඩො, පරගවචණ්ඩො නො සකගවචණ්ඩො, සකගවචණ්ඩො ච පරගවචණ්ඩො ච, නෙව සකගවචණ්ඩො නො පරගවචණ්ඩො. එවමෙවං චත්තාරොමෙ බලීබද්දූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? සකගවචණ්ඩො නො පරගවචණ්ඩො, පරගවචණ්ඩො නො සකගවචණ්ඩො, සකගවචණ්ඩො ච පරගවචණ්ඩො ච, නෙව සකගවචණ්ඩො නො පරගවචණ්ඩො.

162. Among them, what are the four persons comparable to bulls? There are four kinds of bulls: one that is fierce toward its own herd but not toward another’s herd; one that is fierce toward another’s herd but not toward its own herd; one that is fierce toward both its own herd and another’s herd; and one that is fierce toward neither its own herd nor another’s herd. In the same way, these four persons comparable to bulls are found existing in the world. What four? One who is like a bull that is fierce toward its own herd but not toward another’s herd; one who is like a bull that is fierce toward another’s herd but not toward its own herd; one who is like a bull that is fierce toward both its own herd and another’s herd; and one who is like a bull that is fierce toward neither its own herd nor another’s herd.

කථඤ්ච පුග්ගලො සකගවචණ්ඩො හොති නො පරගවචණ්ඩො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සකපරිසං උබ්බෙජිතා හොති, නො පරපරිසං. එවං පුග්ගලො සකගවචණ්ඩො හොති නො පරගවචණ්ඩො. සෙය්‍යථාපි සො බලීබද්දො සකගවචණ්ඩො නො පරගවචණ්ඩො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

And how is a person like a bull that is fierce toward its own herd but not toward another’s herd? Here, a certain person intimidates his own assembly, but not another’s assembly. In this way, a person is like a bull that is fierce toward its own herd but not toward another’s herd. Just as that bull is fierce toward its own herd but not toward another’s, so this person is to be understood as comparable to it.

කථඤ්ච පුග්ගලො පරගවචණ්ඩො හොති නො සකගවචණ්ඩො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පරපරිසං උබ්බෙජිතා හොති, නො සකපරිසං. එවං පුග්ගලො පරගවචණ්ඩො හොති නො සකගවචණ්ඩො. සෙය්‍යථාපි සො බලීබද්දො පරගවචණ්ඩො නො සකගවචණ්ඩො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

And how is a person like a bull that is fierce toward another’s herd but not toward his own herd? Here, a certain person intimidates another’s assembly, but not his own assembly. In this way, a person is like a bull that is fierce toward another’s herd but not toward his own herd. Just as that bull is fierce toward another’s herd but not toward its own, so this person is to be understood as comparable to it.

කථඤ්ච පුග්ගලො සකගවචණ්ඩො ච හොති පරගවචණ්ඩො ච? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සකපරිසඤ්ච උබ්බෙජිතා හොති, පරපරිසඤ්ච. එවං පුග්ගලො [Pg.155] සකගවචණ්ඩො ච හොති පරගවචණ්ඩො ච. සෙය්‍යථාපි සො බලීබද්දො සකගවචණ්ඩො ච පරගවචණ්ඩො ච, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

And how is a person like a bull that is fierce toward his own herd and also toward another’s herd? Here, a certain person intimidates his own assembly and also another’s assembly. In this way, a person is like a bull that is fierce toward his own herd and also toward another’s herd. Just as that bull is fierce toward its own herd and also toward another’s herd, so this person is to be understood as comparable to it.

කථඤ්ච පුග්ගලො නෙව සකගවචණ්ඩො හොති නො පරගවචණ්ඩො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො නෙව සකපරිසං උබ්බෙජිතා හොති නො පරපරිසං. එවං පුග්ගලො නෙව සකගවචණ්ඩො හොති නො පරගවචණ්ඩො. සෙය්‍යථාපි සො බලීබද්දො නෙව සකගවචණ්ඩො නො පරගවචණ්ඩො, තථූපමො අයං පුග්ගලො. ඉමෙ චත්තාරො බලීබද්දූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

And how is a person like a bull that is fierce toward neither his own herd nor another’s herd? Here, a certain person intimidates neither his own assembly nor another’s assembly. In this way, a person is like a bull that is fierce toward neither his own herd nor another’s herd. Just as that bull is fierce toward neither its own herd nor another’s herd, so this person is to be understood as comparable to it. These four persons comparable to bulls are found existing in the world.

163. තත්ථ කතමෙ චත්තාරො ආසීවිසූපමා පුග්ගලා? චත්තාරො ආසීවිසා – ආගතවිසො නො ඝොරවිසො, ඝොරවිසො නො ආගතවිසො, ආගතවිසො ච ඝොරවිසො ච, නෙව ආගතවිසො නො ඝොරවිසො. එවමෙවං චත්තාරොමෙ ආසීවිසූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ආගතවිසො නො ඝොරවිසො, ඝොරවිසො නො ආගතවිසො, ආගතවිසො ච ඝොරවිසො ච, නෙව ආගතවිසො නො ඝොරවිසො.

163. Among them, what are the four persons comparable to venomous snakes? There are four kinds of venomous snakes: one with swift-acting venom but not virulent venom; one with virulent venom but not swift-acting venom; one with venom that is both swift-acting and virulent; and one with venom that is neither swift-acting nor virulent. In the same way, these four persons comparable to venomous snakes are found existing in the world. What four? One who is like a snake with swift-acting venom but not virulent venom; one who is like a snake with virulent venom but not swift-acting venom; one who is like a snake with venom that is both swift-acting and virulent; and one who is like a snake with venom that is neither swift-acting nor virulent.

කථඤ්ච පුග්ගලො ආගතවිසො හොති නො ඝොරවිසො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො න චිරං දීඝරත්තං අනුසෙති. එවං පුග්ගලො ආගතවිසො හොති, නො ඝොරවිසො. සෙය්‍යථාපි සො ආසීවිසො ආගතවිසො නො ඝොරවිසො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

And how is a person like a snake with swift-acting venom but not virulent venom? Here, a certain person frequently gets angry, but that anger of his does not lie latent for a long time. In this way, a person is like a snake with swift-acting venom but not virulent venom. Just as that venomous snake has swift-acting venom but not virulent venom, so this person is to be understood as comparable to it.

කථඤ්ච පුග්ගලො ඝොරවිසො හොති නො ආගතවිසො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො නහෙව ඛො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො චිරං දීඝරත්තං අනුසෙති. එවං පුග්ගලො ඝොරවිසො හොති, නො ආගතවිසො. සෙය්‍යථාපි සො ආසීවිසො ඝොරවිසො නො ආගතවිසො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

And how is a person like a snake with virulent venom but not swift-acting venom? Here, a certain person does not frequently get angry, but that anger of his lies latent for a long time. In this way, a person is like a snake with virulent venom but not swift-acting venom. Just as that venomous snake has virulent venom but not swift-acting venom, so this person is to be understood as comparable to it.

කථඤ්ච පුග්ගලො ආගතවිසො ච හොති ඝොරවිසො ච? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො චිරං දීඝරත්තං අනුසෙති. එවං පුග්ගලො ආගතවිසො ච හොති ඝොරවිසො ච. සෙය්‍යථාපි [Pg.156] සො ආසීවිසො ආගතවිසො ච ඝොරවිසො ච, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

And how is a person like a snake with venom that is both swift-acting and virulent? Here, a certain person frequently gets angry, and that anger of his lies latent for a long time. In this way, a person is like a snake with venom that is both swift-acting and virulent. Just as that venomous snake has venom that is both swift-acting and virulent, so this person is to be understood as comparable to it.

කථඤ්ච පුග්ගලො නෙව ආගතවිසො හොති නො ඝොරවිසො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො නහෙව ඛො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො න චිරං දීඝරත්තං අනුසෙති. එවං පුග්ගලො නෙව ආගතවිසො හොති නො ඝොරවිසො. සෙය්‍යථාපි සො ආසීවිසො නෙව ආගතවිසො නො ඝොරවිසො, තථූපමො අයං පුග්ගලො. ඉමෙ චත්තාරො ආසීවිසූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

And how is a person like a snake with venom that is neither swift-acting nor virulent? Here, a certain person does not frequently get angry, and that anger of his does not lie latent for a long time. In this way, a person is like a snake with venom that is neither swift-acting nor virulent. Just as that venomous snake has venom that is neither swift-acting nor virulent, so this person is to be understood as comparable to it. These four persons comparable to venomous snakes are found existing in the world.

164. කථඤ්ච පුග්ගලො අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා අවණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො දුප්පටිපන්නානං මිච්ඡාපටිපන්නානං තිත්ථියානං තිත්ථියසාවකානං වණ්ණං භාසති – ‘‘සුප්පටිපන්නා’’ ඉතිපි, ‘‘සම්මාපටිපන්නා’’ ඉතිපීති. එවං පුග්ගලො අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා අවණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති.

164. And how is a person one who, without reflecting and without comprehending, speaks praise of one who is unworthy of praise? Here, a certain person speaks praise of sectarians and their disciples who are of bad and wrong practice, saying: ‘They are of good practice,’ and ‘They are of right practice.’ In this way, a person is one who, without reflecting and without comprehending, speaks praise of one who is unworthy of praise.

කථඤ්ච පුග්ගලො අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා වණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සුප්පටිපන්නානං සම්මාපටිපන්නානං බුද්ධානං බුද්ධසාවකානං අවණ්ණං භාසති – ‘‘දුප්පටිපන්නා’’ ඉතිපි, ‘‘මිච්ඡාපටිපන්නා’’ ඉතිපීති. එවං පුග්ගලො අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා වණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති.

And how is a person one who, without reflecting and without comprehending, speaks dispraise of one who is worthy of praise? Here, a certain person speaks dispraise of the Buddhas and the disciples of the Buddhas who are of good and right practice, saying: ‘They are of bad practice,’ and ‘They are of wrong practice.’ In this way, a person is one who, without reflecting and without comprehending, speaks dispraise of one who is worthy of praise.

කථඤ්ච පුග්ගලො අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා අප්පසාදනීයෙ ඨානෙ පසාදං උපදංසිතා හොති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො දුප්පටිපදාය මිච්ඡාපටිපදාය පසාදං ජනෙති – ‘‘සුප්පටිපදා’’ ඉතිපි, ‘‘සම්මාපටිපදා’’ ඉතිපීති. එවං පුග්ගලො අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා අප්පසාදනීයෙ ඨානෙ පසාදං උපදංසිතා හොති.

And how is a person one who, without reflecting and without comprehending, shows confidence in a matter that is not inspiring? Here, a certain person generates confidence in bad practice and wrong practice, saying: ‘This is good practice,’ and ‘This is right practice.’ In this way, a person is one who, without reflecting and without comprehending, shows confidence in a matter that is not inspiring.

කථඤ්ච පුග්ගලො අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා පසාදනීයෙ ඨානෙ අප්පසාදං උපදංසිතා හොති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සුප්පටිපදාය සම්මාපටිපදාය අප්පසාදං ජනෙති – ‘‘දුප්පටිපදා’’ ඉතිපි, ‘‘මිච්ඡාපටිපදා’’ ඉතිපීති. එවං පුග්ගලො අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා පසාදනීයෙ ඨානෙ අප්පසාදං උපදංසිතා හොති.

And how is a person one who, without reflecting and without comprehending, shows a lack of confidence in a matter that is inspiring? Here, a certain person generates a lack of confidence in good practice and right practice, saying: ‘This is bad practice,’ and ‘This is wrong practice.’ In this way, a person is one who, without reflecting and without comprehending, shows a lack of confidence in a matter that is inspiring.

165. කථඤ්ච [Pg.157] පුග්ගලො අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො දුප්පටිපන්නානං මිච්ඡාපටිපන්නානං තිත්ථියානං තිත්ථියසාවකානං අවණ්ණං භාසති – ‘‘දුප්පටිපන්නා’’ ඉතිපි, ‘‘මිච්ඡාපටිපන්නා’’ ඉතිපීති. එවං පුග්ගලො අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති.

165. And how is a person one who, having reflected and comprehended, speaks dispraise of one who is unworthy of praise? Here, a certain person speaks dispraise of sectarians and their disciples who are of bad and wrong practice, saying: ‘They are of bad practice,’ and ‘They are of wrong practice.’ In this way, a person is one who, having reflected and comprehended, speaks dispraise of one who is unworthy of praise.

කථඤ්ච පුග්ගලො අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සුප්පටිපන්නානං සම්මාපටිපන්නානං බුද්ධානං බුද්ධසාවකානං වණ්ණං භාසති – ‘‘සුප්පටිපන්නා’’ ඉතිපි, ‘‘සම්මාපටිපන්නා’’ ඉතිපීති. එවං පුග්ගලො අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති.

And how is a person one who, having reflected and comprehended, speaks praise of one who is worthy of praise? Here, a certain person speaks praise of the Buddhas and the disciples of the Buddhas who are of good and right practice, saying: ‘They are of good practice,’ and ‘They are of right practice.’ In this way, a person is one who, having reflected and comprehended, speaks praise of one who is worthy of praise.

කථඤ්ච පුග්ගලො අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා අප්පසාදනීයෙ ඨානෙ අප්පසාදං උපදංසිතා හොති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො දුප්පටිපදාය මිච්ඡාපටිපදාය අප්පසාදං ජනෙති – ‘‘දුප්පටිපදා’’ ඉතිපි, ‘‘මිච්ඡාපටිපදා’’ ඉතිපීති. එවං පුග්ගලො අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා අප්පසාදනීයෙ ඨානෙ අප්පසාදං උපදංසිතා හොති.

And how is a person one who, having reflected and comprehended, shows a lack of confidence in a matter that is not inspiring? Here, a certain person generates a lack of confidence in bad practice and wrong practice, saying: ‘This is bad practice,’ and ‘This is wrong practice.’ In this way, a person is one who, having reflected and comprehended, shows a lack of confidence in a matter that is not inspiring.

කථඤ්ච පුග්ගලො අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා පසාදනීයෙ ඨානෙ පසාදං උපදංසිතා හොති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සුප්පටිපදාය සම්මාපටිපදාය පසාදං ජනෙති – ‘‘සුප්පටිපදා’’ ඉතිපි, ‘‘සම්මාපටිපදා’’ ඉතිපීති. එවං පුග්ගලො අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා පසාදනීයෙ ඨානෙ පසාදං උපදංසිතා හොති.

And how is a person one who, having reflected and comprehended, shows confidence in a matter that is inspiring? Here, a certain person generates confidence in good practice and right practice, saying: ‘This is good practice,’ and ‘This is right practice.’ In this way, a person is one who, having reflected and comprehended, shows confidence in a matter that is inspiring.

166. කථඤ්ච පුග්ගලො අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නො ච ඛො වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො වණ්ණොපි සංවිජ්ජති අවණ්ණොපි සංවිජ්ජති. යො තත්ථ අවණ්ණො තං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන, යො තත්ථ වණ්ණො තං න භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන. එවං පුග්ගලො අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නො ච ඛො වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන.

166. And how is a person one who speaks dispraise of one unworthy of praise factually, truthfully, and at the proper time, but is not one who speaks praise of one worthy of praise factually, truthfully, and at the proper time? Here, a certain person has both praiseworthy and blameworthy qualities. As to the blameworthy qualities that are there, he speaks of them factually, truthfully, and at the proper time. As to the praiseworthy qualities that are there, he does not speak of them factually, truthfully, and at the proper time. In this way, a person is one who speaks dispraise of one unworthy of praise factually, truthfully, and at the proper time, but is not one who speaks praise of one worthy of praise factually, truthfully, and at the proper time.

කථඤ්ච පුග්ගලො වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නො ච ඛො අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො වණ්ණොපි සංවිජ්ජති අවණ්ණොපි සංවිජ්ජති[Pg.158]. යො තත්ථ වණ්ණො තං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන, යො තත්ථ අවණ්ණො තං න භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන. එවං පුග්ගලො වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නො ච ඛො අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන.

And how is a person one who speaks praise of one worthy of praise factually, truthfully, and at the proper time, but is not one who speaks dispraise of one unworthy of praise factually, truthfully, and at the proper time? Here, regarding a certain person, there are both grounds for praise and for dispraise. He speaks of the grounds for praise factually, truthfully, and at the proper time, but he does not speak of the grounds for dispraise factually, truthfully, and at the proper time. In this way, a person is one who speaks praise of one worthy of praise factually, truthfully, and at the proper time, but is not one who speaks dispraise of one unworthy of praise factually, truthfully, and at the proper time.

කථඤ්ච පුග්ගලො අවණ්ණාරහස්ස ච අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, වණ්ණාරහස්ස ච වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො වණ්ණොපි සංවිජ්ජති අවණ්ණොපි සංවිජ්ජති. යො තත්ථ අවණ්ණො තං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන, යොපි තත්ථ වණ්ණො තම්පි භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන. තත්‍ර කාලඤ්ඤූ හොති තස්ස පඤ්හස්ස වෙය්‍යාකරණාය. එවං පුග්ගලො අවණ්ණාරහස්ස ච අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, වණ්ණාරහස්ස ච වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන.

And how is a person one who speaks dispraise of one unworthy of praise factually, truthfully, and at the proper time, and also speaks praise of one worthy of praise factually, truthfully, and at the proper time? Here, a certain person has both blameworthy and praiseworthy qualities. He speaks of the blameworthy qualities factually, truthfully, and at the proper time; and he also speaks of the praiseworthy qualities factually, truthfully, and at the proper time. In that matter, he knows the right time for answering that question. In this way, a person is one who speaks dispraise of one unworthy of praise factually, truthfully, and at the proper time, and also speaks praise of one worthy of praise factually, truthfully, and at the proper time.

කථඤ්ච පුග්ගලො නෙව අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නොපි වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො වණ්ණොපි සංවිජ්ජති අවණ්ණොපි සංවිජ්ජති. යො තත්ථ අවණ්ණො තං න භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන, යොපි තත්ථ වණ්ණො තම්පි න භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන. උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. එවං පුග්ගලො නෙව අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නොපි වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන.

And how is it that a person speaks neither dispraise of one deserving dispraise truthfully, factually, and at the right time, nor praise of one deserving praise truthfully, factually, and at the right time? Here, a certain person has both praiseworthy and blameworthy qualities. They do not speak of the blameworthy qualities truthfully, factually, and at the right time; nor do they speak of the praiseworthy qualities truthfully, factually, and at the right time. They dwell equanimously, mindful and clearly comprehending. In this way, a person speaks neither dispraise of one deserving dispraise truthfully, factually, and at the right time, nor praise of one deserving praise truthfully, factually, and at the right time.

167. කතමො ච පුග්ගලො උට්ඨානඵලූපජීවී නො පුඤ්ඤඵලූපජීවී? යස්ස පුග්ගලස්ස උට්ඨහතො ඝටතො වායමතො ආජීවො අභිනිබ්බත්තති, නො පුඤ්ඤතො – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘උට්ඨානඵලූපජීවී, නො පුඤ්ඤඵලූපජීවී’’.

167. And what kind of person lives on the fruit of exertion, not on the fruit of merit? It is the person whose livelihood is produced by exertion, effort, and striving, not by merit. This person is called one who 'lives on the fruit of exertion, not on the fruit of merit.'

කතමො ච පුග්ගලො පුඤ්ඤඵලූපජීවී නො උට්ඨානඵලූපජීවී? පරනිම්මිතවසවත්තී දෙවෙ උපාදාය තතූපරි දෙවා පුඤ්ඤඵලූපජීවිනො න උට්ඨානඵලූපජීවිනො.

And what kind of person lives on the fruit of merit, not on the fruit of exertion? Beginning with the devas who wield power over the creations of others, the devas above them live on the fruit of merit, not on the fruit of exertion.

කතමො [Pg.159] ච පුග්ගලො උට්ඨානඵලූපජීවී ච පුඤ්ඤඵලූපජීවී ච? යස්ස පුග්ගලස්ස උට්ඨහතො ඝටතො වායමතො ආජීවො අභිනිබ්බත්තති පුඤ්ඤතො ච – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘උට්ඨානඵලූපජීවී ච පුඤ්ඤඵලූපජීවී ච’’.

And what kind of person lives on both the fruit of exertion and the fruit of merit? It is the person whose livelihood is produced by exertion, effort, and striving, and also by merit. This person is called one who 'lives on both the fruit of exertion and the fruit of merit.'

කතමො ච පුග්ගලො නෙව උට්ඨානඵලූපජීවී නො පුඤ්ඤඵලූපජීවී? නෙරයිකා නෙව උට්ඨානඵලූපජීවිනො නො පුඤ්ඤඵලූපජීවිනො.

And what kind of person lives on neither the fruit of exertion nor the fruit of merit? Beings in hell live on neither the fruit of exertion nor the fruit of merit.

168. කථඤ්ච පුග්ගලො තමො හොති තමපරායනො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො නීචෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති – චණ්ඩාලකුලෙ වා නෙසාදකුලෙ වා වෙනකුලෙ වා රථකාරකුලෙ වා පුක්කුසකුලෙ වා දලිද්දෙ අප්පන්නපානභොජනෙ කසිරවුත්තිකෙ, යත්ථ කසිරෙන ඝාසච්ඡාදො ලබ්භති. සො ච හොති දුබ්බණ්ණො දුද්දසිකො ඔකොටිමකො බහ්වාබාධො කාණො වා කුණී වා ඛඤ්ජො වා පක්ඛහතො වා, න ලාභී අන්නස්ස පානස්ස වත්ථස්ස යානස්ස මාලාගන්ධවිලෙපනස්ස සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. එවං පුග්ගලො තමො හොති තමපරායනො.

168. And how is a person one who comes from darkness and is destined for darkness? Here, a certain person is reborn in a low family—a family of outcastes, hunters, bamboo-workers, cartwrights, or scavengers; a poor family with little food and drink and a difficult livelihood, where food and clothing are obtained with difficulty. And they are ugly, unsightly, dwarfish, and very sickly: one-eyed, or with a crippled hand, or lame, or paralyzed. They do not obtain food, drink, clothing, vehicles, garlands, scents, and unguents, a bed, a dwelling, and a lamp. They engage in misconduct by body, speech, and mind. Having engaged in misconduct by body, speech, and mind, on the breakup of the body, after death, they are reborn in the plane of misery, a bad destination, the lower world, in hell. In this way, a person is one who comes from darkness and is destined for darkness.

කථඤ්ච පුග්ගලො තමො හොති ජොතිපරායනො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො නීචෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති – චණ්ඩාලකුලෙ වා නෙසාදකුලෙ වා වෙනකුලෙ වා රථකාරකුලෙ වා පුක්කුසකුලෙ වා දලිද්දෙ අප්පන්නපානභොජනෙ කසිරවුත්තිකෙ, යත්ථ කසිරෙන ඝාසච්ඡාදො ලබ්භති. සො ච හොති දුබ්බණ්ණො දුද්දසිකො ඔකොටිමකො බහ්වාබාධො කාණො වා කුණී වා ඛඤ්ජො වා පක්ඛහතො වා, න ලාභී අන්නස්ස පානස්ස වත්ථස්ස යානස්ස මාලාගන්ධවිලෙපනස්ස සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො කායෙන සුචරිතං චරති, වාචාය සුචරිතං චරති, මනසා සුචරිතං චරති. සො කායෙන සුචරිතං චරිත්වා වාචාය සුචරිතං චරිත්වා මනසා සුචරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජති. එවං පුග්ගලො තමො හොති ජොතිපරායනො.

And how is a person one who comes from darkness and is destined for light? Here, a certain person is reborn in a low family—a family of outcastes, hunters, bamboo-workers, cartwrights, or scavengers; a poor family with little food and drink and a difficult livelihood, where food and clothing are obtained with difficulty. And they are ugly, unsightly, dwarfish, and very sickly: one-eyed, or with a crippled hand, or lame, or paralyzed. They do not obtain food, drink, clothing, vehicles, garlands, scents, and unguents, a bed, a dwelling, and a lamp. They engage in good conduct by body, speech, and mind. Having engaged in good conduct by body, speech, and mind, on the breakup of the body, after death, they are reborn in a good destination, a heavenly world. In this way, a person is one who comes from darkness and is destined for light.

කථඤ්ච පුග්ගලො ජොති හොති තමපරායනො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො උච්චෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති – ඛත්තියමහාසාලකුලෙ වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ [Pg.160] වා ගහපතිමහාසාලකුලෙ වා අඩ්ඪෙ මහද්ධනෙ මහාභොගෙ පහූතජාතරූපරජතෙ පහූතවිත්තූපකරණෙ පහූතධනධඤ්ඤෙ. සො ච හොති අභිරූපො දස්සනීයො පාසාදිකො පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතො, ලාභී අන්නස්ස පානස්ස වත්ථස්ස යානස්ස මාලාගන්ධවිලෙපනස්ස සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. එවං පුග්ගලො ජොති හොති තමපරායනො.

And how is a person one who comes from light and is destined for darkness? Here, a certain person is reborn in a high family—a family of wealthy khattiyas, wealthy brahmins, or wealthy householders—affluent, with great wealth and great possessions, with abundant gold and silver, abundant property and equipment, abundant wealth and grain. And they are handsome, good-looking, and inspiring, endowed with the supreme beauty of complexion. They are one who obtains food, drink, clothing, vehicles, garlands, scents, and unguents, a bed, a dwelling, and a lamp. They engage in misconduct by body, speech, and mind. Having engaged in misconduct by body, speech, and mind, on the breakup of the body, after death, they are reborn in the plane of misery, a bad destination, the lower world, in hell. In this way, a person is one who comes from light and is destined for darkness.

කථඤ්ච පුග්ගලො ජොති හොති ජොතිපරායනො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො උච්චෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති – ඛත්තියමහාසාලකුලෙ වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ වා ගහපතිමහාසාලකුලෙ වා අඩ්ඪෙ මහද්ධනෙ මහාභොගෙ පහූතජාතරූපරජතෙ පහූතවිත්තූපකරණෙ පහූතධනධඤ්ඤෙ. සො ච හොති අභිරූපො දස්සනීයො පාසාදිකො පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතො, ලාභී අන්නස්ස පානස්ස වත්ථස්ස යානස්ස මාලාගන්ධවිලෙපනස්ස සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො කායෙන සුචරිතං චරති, වාචාය සුචරිතං චරති, මනසා සුචරිතං චරති. සො කායෙන සුචරිතං චරිත්වා වාචාය සුචරිතං චරිත්වා මනසා සුචරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජති. එවං පුග්ගලො ජොති හොති ජොතිපරායනො.

And how is a person one who comes from light and is destined for light? Here, a certain person is reborn in a high family—a family of wealthy khattiyas, wealthy brahmins, or wealthy householders—affluent, with great wealth and great possessions, with abundant gold and silver, abundant property and equipment, abundant wealth and grain. And they are handsome, good-looking, and inspiring, endowed with the supreme beauty of complexion. They are one who obtains food, drink, clothing, vehicles, garlands, scents, and unguents, a bed, a dwelling, and a lamp. They engage in good conduct by body, speech, and mind. Having engaged in good conduct by body, speech, and mind, on the breakup of the body, after death, they are reborn in a good destination, a heavenly world. In this way, a person is one who comes from light and is destined for light.

169. කථඤ්ච පුග්ගලො ඔණතොණතො හොති…පෙ… එවං පුග්ගලො ඔණතොණතො හොති.

169. And how is a person one who comes from a low state and is inclined to a low state? … In this way, a person is one who comes from a low state and is inclined to a low state.

කථඤ්ච පුග්ගලො ඔණතුණ්ණතො හොති…පෙ… එවං පුග්ගලො ඔණතුණ්ණතො හොති.

And how is a person one who, having come from a low state, is inclined to a high state? … Thus, a person is one who, having come from a low state, is inclined to a high state.

කථඤ්ච පුග්ගලො උණ්ණතොණතො හොති…පෙ… එවං පුග්ගලො උණ්ණතොණතො හොති.

And how is a person one who, having come from a high state, is inclined to a low state? … Thus, a person is one who, having come from a high state, is inclined to a low state.

කථඤ්ච පුග්ගලො උණ්ණතුණ්ණතො හොති…පෙ… එවං පුග්ගලො උණ්ණතුණ්ණතො හොති.

And how is a person one who, having come from a high state, is inclined to a high state? … Thus, a person is one who, having come from a high state, is inclined to a high state.

170. තත්ථ [Pg.161] කතමෙ චත්තාරො රුක්ඛූපමා පුග්ගලා? චත්තාරො රුක්ඛා – ඵෙග්ගු සාරපරිවාරො, සාරො ඵෙග්ගුපරිවාරො, ඵෙග්ගු ඵෙග්ගුපරිවාරො, සාරො සාරපරිවාරො. එවමෙවං චත්තාරොමෙ රුක්ඛූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඵෙග්ගු සාරපරිවාරො, සාරො ඵෙග්ගුපරිවාරො, ඵෙග්ගු ඵෙග්ගුපරිවාරො, සාරො සාරපරිවාරො.

170. Therein, what are the four persons comparable to trees? There are four kinds of trees: sapwood with a retinue of heartwood; heartwood with a retinue of sapwood; sapwood with a retinue of sapwood; and heartwood with a retinue of heartwood. In the same way, these four persons comparable to trees are found existing in the world. What four? The person who is like sapwood with a retinue of heartwood; the person who is like heartwood with a retinue of sapwood; the person who is like sapwood with a retinue of sapwood; and the person who is like heartwood with a retinue of heartwood.

කථඤ්ච පුග්ගලො ඵෙග්ගු හොති සාරපරිවාරො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො, පරිසා ච ඛ්වස්ස හොති සීලවතී කල්‍යාණධම්මා. එවං පුග්ගලො ඵෙග්ගු හොති සාරපරිවාරො. සෙය්‍යථාපි සො රුක්ඛො ඵෙග්ගු සාරපරිවාරො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

And how is a person like sapwood with a retinue of heartwood? Here, a certain person is immoral, of evil character, but their assembly is indeed virtuous, of good character. Thus, a person is like sapwood with a retinue of heartwood. This person is comparable to that tree which is sapwood with a retinue of heartwood.

කථඤ්ච පුග්ගලො සාරො හොති ඵෙග්ගුපරිවාරො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො, පරිසා ච ඛ්වස්ස හොති දුස්සීලා පාපධම්මා. එවං පුග්ගලො සාරො හොති ඵෙග්ගුපරිවාරො. සෙය්‍යථාපි සො රුක්ඛො සාරො ඵෙග්ගුපරිවාරො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

And how is a person like heartwood with a retinue of sapwood? Here, a certain person is virtuous, of good character, but their assembly is indeed immoral, of evil character. Thus, a person is like heartwood with a retinue of sapwood. This person is comparable to that tree which is heartwood with a retinue of sapwood.

කථඤ්ච පුග්ගලො ඵෙග්ගු හොති ඵෙග්ගුපරිවාරො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො, පරිසාපිස්ස හොති දුස්සීලා පාපධම්මා. එවං පුග්ගලො ඵෙග්ගු හොති ඵෙග්ගුපරිවාරො. සෙය්‍යථාපි සො රුක්ඛො ඵෙග්ගු ඵෙග්ගුපරිවාරො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

And how is a person like sapwood with a retinue of sapwood? Here, a certain person is immoral, of evil character, and their assembly is also immoral, of evil character. Thus, a person is like sapwood with a retinue of sapwood. This person is comparable to that tree which is sapwood with a retinue of sapwood.

කථඤ්ච පුග්ගලො සාරො හොති සාරපරිවාරො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො, පරිසාපිස්ස හොති සීලවතී කල්‍යාණධම්මා. එවං පුග්ගලො සාරො හොති සාරපරිවාරො. සෙය්‍යථාපි සො රුක්ඛො සාරො සාරපරිවාරො, තථූපමො අයං පුග්ගලො. ඉමෙ චත්තාරො රුක්ඛූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

And how is a person like heartwood with a retinue of heartwood? Here, a certain person is virtuous, of good character, and their assembly is also virtuous, of good character. Thus, a person is like heartwood with a retinue of heartwood. This person is comparable to that tree which is heartwood with a retinue of heartwood. These four persons comparable to trees are found existing in the world.

171. කතමො ච පුග්ගලො රූපප්පමාණො රූපප්පසන්නො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආරොහං වා පස්සිත්වා පරිණාහං වා පස්සිත්වා සණ්ඨානං වා පස්සිත්වා පාරිපූරිං වා පස්සිත්වා තත්ථ පමාණං ගහෙත්වා පසාදං ජනෙති. අයං වුච්චති පුග්ගලො රූපප්පමාණො රූපප්පසන්නො.

171. And which person is one who measures by form and is pleased by form? Here, a certain person, having seen another's height, or girth, or build, or completeness of features, takes that as a measure and generates confidence. This is called a person who measures by form and is pleased by form.

කතමො [Pg.162] ච පුග්ගලො ඝොසප්පමාණො ඝොසප්පසන්නො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පරවණ්ණනාය පරථොමනාය පරපසංසනාය පරවණ්ණහාරිකාය තත්ථ පමාණං ගහෙත්වා පසාදං ජනෙති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ඝොසප්පමාණො ඝොසප්පසන්නො.

And which person is one who measures by report and is pleased by report? Here, a certain person, by means of others' praise, extolling, commendation, or reports of good qualities, takes that as a measure and generates confidence. This is called a person who measures by report and is pleased by report.

172. කතමො ච පුග්ගලො ලූඛප්පමාණො ලූඛප්පසන්නො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො චීවරලූඛං වා පස්සිත්වා පත්තලූඛං වා පස්සිත්වා සෙනාසනලූඛං වා පස්සිත්වා විවිධං වා දුක්කරකාරිකං පස්සිත්වා තත්ථ පමාණං ගහෙත්වා පසාදං ජනෙති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ලූඛප්පමාණො ලූඛප්පසන්නො.

172. And which person is one who measures by austerity and is pleased by austerity? Here, a certain person, having seen coarse robes, or a coarse bowl, or coarse lodgings, or the performance of various difficult deeds, takes that as a measure and generates confidence. This is called a person who measures by austerity and is pleased by austerity.

කතමො ච පුග්ගලො ධම්මප්පමාණො ධම්මප්පසන්නො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සීලං වා පස්සිත්වා සමාධිං වා පස්සිත්වා පඤ්ඤං වා පස්සිත්වා තත්ථ පමාණං ගහෙත්වා පසාදං ජනෙති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ධම්මප්පමාණො ධම්මප්පසන්නො.

And which person is one who measures by the Dhamma and is pleased by the Dhamma? Here, a certain person, having seen another's virtue, or concentration, or wisdom, takes that as a measure and generates confidence. This is called a person who measures by the Dhamma and is pleased by the Dhamma.

173. කථඤ්ච පුග්ගලො අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති නො පරහිතාය? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අත්තනා සීලසම්පන්නො හොති, නො පරං සීලසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා සමාධිසම්පන්නො හොති, නො පරං සමාධිසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා පඤ්ඤාසම්පන්නො හොති, නො පරං පඤ්ඤාසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා විමුත්තිසම්පන්නො හොති, නො පරං විමුත්තිසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා විමුත්තිඤාණදස්සනසම්පන්නො හොති, නො පරං විමුත්තිඤාණදස්සනසම්පදාය සමාදපෙති. එවං පුග්ගලො අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති නො පරහිතාය.

173. And how is a person one who is practicing for their own welfare but not for the welfare of others? Here, a certain person is themselves accomplished in virtue but does not encourage others in the accomplishment of virtue; is themselves accomplished in concentration but does not encourage others in the accomplishment of concentration; is themselves accomplished in wisdom but does not encourage others in the accomplishment of wisdom; is themselves accomplished in liberation but does not encourage others in the accomplishment of liberation; is themselves accomplished in the knowledge and vision of liberation but does not encourage others in the accomplishment of the knowledge and vision of liberation. In this way, a person is one who is practicing for their own welfare but not for the welfare of others.

කථඤ්ච පුග්ගලො පරහිතාය පටිපන්නො හොති නො අත්තහිතාය? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අත්තනා න සීලසම්පන්නො හොති, පරං සීලසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා න සමාධිසම්පන්නො හොති, පරං සමාධිසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා න පඤ්ඤාසම්පන්නො හොති, පරං පඤ්ඤාසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා න විමුත්තිසම්පන්නො හොති, පරං විමුත්තිසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා න විමුත්තිඤාණදස්සනසම්පන්නො හොති, පරං විමුත්තිඤාණදස්සනසම්පදාය සමාදපෙති. එවං පුග්ගලො පරහිතාය පටිපන්නො හොති නො අත්තහිතාය.

And how is a person one who is practicing for the welfare of others but not for their own welfare? Here, a certain person is not themselves accomplished in virtue but encourages others in the accomplishment of virtue; is not themselves accomplished in concentration but encourages others in the accomplishment of concentration; is not themselves accomplished in wisdom but encourages others in the accomplishment of wisdom; is not themselves accomplished in liberation but encourages others in the accomplishment of liberation; is not themselves accomplished in the knowledge and vision of liberation but encourages others in the accomplishment of the knowledge and vision of liberation. In this way, a person is one who is practicing for the welfare of others but not for their own welfare.

කථඤ්ච [Pg.163] පුග්ගලො අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො හොති පරහිතාය ච? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අත්තනා ච සීලසම්පන්නො හොති, පරඤ්ච සීලසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා ච සමාධිසම්පන්නො හොති, පරඤ්ච සමාධිසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා ච පඤ්ඤාසම්පන්නො හොති, පරඤ්ච පඤ්ඤාසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා ච විමුත්තිසම්පන්නො හොති, පරඤ්ච විමුත්තිසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා ච විමුත්තිඤාණදස්සනසම්පන්නො හොති, පරඤ්ච විමුත්තිඤාණදස්සනසම්පදාය සමාදපෙති. එවං පුග්ගලො අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො හොති පරහිතාය ච.

And how is a person one who is practicing for their own welfare and for the welfare of others? Here, a certain person is themselves accomplished in virtue and also encourages others in the accomplishment of virtue; is themselves accomplished in concentration and also encourages others in the accomplishment of concentration; is themselves accomplished in wisdom and also encourages others in the accomplishment of wisdom; is themselves accomplished in liberation and also encourages others in the accomplishment of liberation; is themselves accomplished in the knowledge and vision of liberation and also encourages others in the accomplishment of the knowledge and vision of liberation. In this way, a person is one who is practicing for their own welfare and for the welfare of others.

කථඤ්ච පුග්ගලො නෙව අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති නො පරහිතාය? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අත්තනා න සීලසම්පන්නො හොති, නො පරං සීලසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා න සමාධිසම්පන්නො හොති, නො පරං සමාධිසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා න පඤ්ඤාසම්පන්නො හොති, නො පරං පඤ්ඤාසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා න විමුත්තිසම්පන්නො හොති, නො පරං විමුත්තිසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා න විමුත්තිඤාණදස්සනසම්පන්නො හොති, නො පරං විමුත්තිඤාණදස්සනසම්පදාය සමාදපෙති. එවං පුග්ගලො නෙව අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති නො පරහිතාය.

And how is a person one who is practicing neither for their own welfare nor for the welfare of others? Here, a certain person is not themselves accomplished in virtue and does not encourage others in the accomplishment of virtue; is not themselves accomplished in concentration and does not encourage others in the accomplishment of concentration; is not themselves accomplished in wisdom and does not encourage others in the accomplishment of wisdom; is not themselves accomplished in liberation and does not encourage others in the accomplishment of liberation; is not themselves accomplished in the knowledge and vision of liberation and does not encourage others in the accomplishment of the knowledge and vision of liberation. In this way, a person is one who is practicing neither for their own welfare nor for the welfare of others.

174. කථඤ්ච පුග්ගලො අත්තන්තපො හොති අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අචෙලකො හොති මුත්තාචාරො හත්ථාපලෙඛනො, නඑහිභද්දන්තිකො නතිට්ඨභද්දන්තිකො නාභිහටං න උද්දිස්සකතං න නිමන්තනං සාදියති, සො න කුම්භිමුඛා පටිග්ගණ්හාති න කළොපිමුඛා පටිග්ගණ්හාති, න එළකමන්තරං න දණ්ඩමන්තරං න මුසලමන්තරං න ද්වින්නං භුඤ්ජමානානං න ගබ්භිනියා න පායමානාය න පුරිසන්තරගතාය, න සඞ්කිත්තීසු න යත්ථ සා උපට්ඨිතො හොති න යත්ථ මක්ඛිකා සණ්ඩසණ්ඩචාරිනී, න මච්ඡං න මංසං න සුරං න මෙරයං න ථුසොදකං පිවති. සො එකාගාරිකො වා හොති එකාලොපිකො, ද්වාගාරිකො වා හොති ද්වාලොපිකො…පෙ… සත්තාගාරිකො වා හොති සත්තාලොපිකො; එකිස්සාපි දත්තියා යාපෙති, ද්වීහිපි දත්තීහි යාපෙති…පෙ… සත්තහිපි දත්තීහි යාපෙති; එකාහිකම්පි ආහාරං ආහාරෙති, ද්වීහිකම්පි ආහාරං ආහාරෙති…පෙ… සත්තාහිකම්පි ආහාරං ආහාරෙති. ඉති එවරූපං [Pg.164] අඩ්ඪමාසිකම්පි පරියායභත්තභොජනානුයොගමනුයුත්තො විහරති. සො සාකභක්ඛො වා හොති සාමාකභක්ඛො වා හොති නීවාරභක්ඛො වා හොති දද්දුලභක්ඛො වා හොති හටභක්ඛො වා හොති කණභක්ඛො වා හොති ආචාමභක්ඛො වා හොති පිඤ්ඤාකභක්ඛො වා හොති තිණභක්ඛො වා හොති ගොමයභක්ඛො වා හොති, වනමූලඵලාහාරො යාපෙති පවත්තඵලභොජී. සො සාණානිපි ධාරෙති මසාණානිපි ධාරෙති ඡවදුස්සානිපි ධාරෙති පංසුකූලානිපි ධාරෙති තිරීටානිපි ධාරෙති අජිනම්පි ධාරෙති අජිනක්ඛිපම්පි ධාරෙති කුසචීරම්පි ධාරෙති වාකචීරම්පි ධාරෙති ඵලකචීරම්පි ධාරෙති කෙසකම්බලම්පි ධාරෙති වාළකම්බලම්පි ධාරෙති උලූකපක්ඛම්පි ධාරෙති, කෙසමස්සුලොචකොපි හොති කෙසමස්සුලොචනානුයොගමනුයුත්තො, උබ්භට්ඨකොපි හොති ආසනපටික්ඛිත්තො, උක්කුටිකොපි හොති උක්කුටිකප්පධානමනුයුත්තො, කණ්ටකාපස්සයිකොපි හොති කණ්ටකාපස්සයෙ සෙය්‍යං කප්පෙති, සායතතියකම්පි උදකොරොහනානුයොගමනුයුත්තො විහරති. ඉති එවරූපං අනෙකවිහිතං කායස්ස ආතාපනපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො විහරති. එවං පුග්ගලො අත්තන්තපො හොති අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො.

174. And how is a person a self-tormentor, devoted to the practice of self-torment? Here, a certain person goes naked, is of unrestrained conduct, and licks their hands clean; they do not come when told, 'Venerable sir, please come,' nor stop when told, 'Venerable sir, please stop;' they do not accept food brought to them, food prepared for them, or an invitation to a meal. They do not accept food from the mouth of a pot or a pan. They do not accept it across a threshold, a stick, or a pestle; nor from two people eating together; nor from a pregnant woman, a nursing woman, or a woman consorting with a man; nor from where food is distributed; nor where a dog is waiting or flies are swarming. They do not eat fish or meat; they do not drink liquor, spirits, or fermented brew. They are a one-houser, a one-morsel person; a two-houser, a two-morsel person… a seven-houser, a seven-morsel person. They subsist on one small bowlful a day, on two… on seven small bowlfuls a day. They take food once a day, once every two days… once every seven days. Thus they dwell committed to the practice of eating by turns, up to half a month. They are one who feeds on vegetables, millet, wild rice, daddula-scum, moss, broken rice, rice scum, sesame cake, grass, or cow dung. They subsist on forest roots and fruits; they feed on fallen fruit. They wear garments of hemp, of coarse cloth, of charnel-ground cloths, of refuse rags, of tree bark; they wear antelope hide, antelope hide with the hoofs intact, a garment of kusa grass, a garment of bark-strips, a garment of wood-shavings; they wear a blanket of human hair, a blanket of horsehair, a garment of owl’s feathers. They are a plucker-out of hair and beard, devoted to the practice of plucking out hair and beard. They are one who stands upright, rejecting seats. They are a squatter, devoted to the exertion of squatting. They are a thorn-bed ascetic; they make their bed on a mattress of thorns. They dwell committed to the practice of bathing in water three times a day, including the evening. Thus they dwell committed to the practice of heating and tormenting the body in many ways. In this way, a person is a self-tormentor, devoted to the practice of self-torment.

175. කථඤ්ච පුග්ගලො පරන්තපො හොති පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ඔරබ්භිකො හොති සූකරිකො සාකුණිකො මාගවිකො ලුද්දො මච්ඡඝාතකො චොරො චොරඝාතකො ගොඝාතකො බන්ධනාගාරිකො, යෙ වා පනඤ්ඤෙපි කෙචි කුරූරකම්මන්තා. එවං පුග්ගලො පරන්තපො හොති පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො.

175. And how is a person a tormentor of others, devoted to the practice of tormenting others? Here, a certain person is a butcher of sheep, a pig butcher, a fowler, a deer-hunter, a trapper, a fisherman, a thief, an executioner of thieves, a cattle slaughterer, a jailer, or one who follows any other such cruel occupation. In this way, a person is a tormentor of others, devoted to the practice of tormenting others.

176. කථඤ්ච පුග්ගලො අත්තන්තපො ච හොති අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො, පරන්තපො ච පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො රාජා වා හොති ඛත්තියො මුද්ධාවසිත්තො බ්‍රාහ්මණො වා මහාසාලො. සො පුරත්ථිමෙන නරස්ස නවං සන්ධාගාරං කාරාපෙත්වා කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා ඛරාජිනං නිවාසෙත්වා සප්පිතෙලෙන කායං අබ්භඤ්ජිත්වා [Pg.165] මිගවිසාණෙන පිට්ඨිං කණ්ඩුවමානො සන්ධාගාරං පවිසති සද්ධිං මහෙසියා බ්‍රාහ්මණෙන ච පුරොහිතෙන. සො තත්ථ අනන්තරහිතාය භූමියා හරිතුපලිත්තාය සෙය්‍යං කප්පෙති. එකිස්සා ගාවියා සරූපවච්ඡාය යං එකස්මිං ථනෙ ඛීරං හොති තෙන රාජා යාපෙති, යං දුතියස්මිං ථනෙ ඛීරං හොති තෙන මහෙසී යාපෙති, යං තතියස්මිං ථනෙ ඛීරං හොති තෙන බ්‍රාහ්මණො පුරොහිතො යාපෙති, යං චතුත්ථස්මිං ථනෙ ඛීරං හොති තෙන අග්ගිං ජුහති, අවසෙසෙන වච්ඡකො යාපෙති. සො එවමාහ – ‘‘එත්තකා උසභා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා වච්ඡතරා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා වච්ඡතරියො හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා අජා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා උරබ්භා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, (එත්තකා අස්සා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය) එත්තකා රුක්ඛා ඡිජ්ජන්තු යූපත්ථාය, එත්තකා දබ්භා ලූයන්තු බරිහිසත්ථායා’’ති. යෙපිස්ස තෙ හොන්ති දාසාති වා පෙස්සාති වා කම්මකරාති වා, තෙපි දණ්ඩතජ්ජිතා භයතජ්ජිතා අස්සුමුඛා රුදමානා පරිකම්මානි කරොන්ති. එවං පුග්ගලො අත්තන්තපො ච හොති අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො, පරන්තපො ච පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො.

176. And how is a person one who torments themself and is devoted to the practice of self-torment, and who torments others and is devoted to the practice of tormenting others? Here, a certain person is a king, an anointed khattiya, or a wealthy brahmin. To the east of the city, they have a new sacrificial hall built. Having shaved off their hair and beard, dressed in a rough deerskin, smeared their body with ghee and oil, and scratching their back with a deer's horn, they enter the sacrificial hall together with their chief queen and the brahmin chaplain. There they lie down on the bare ground, which has been smeared with fresh cow-dung. The king subsists on the milk from one teat of a single cow with a calf of similar appearance; the chief queen subsists on the milk from the second teat; the brahmin chaplain subsists on the milk from the third teat; with the milk from the fourth teat they make an offering to the fire; and the calf subsists on what is left. They say: ‘Let so many bulls be slaughtered for the sake of the sacrifice, so many steers be slaughtered for the sake of the sacrifice, so many heifers be slaughtered for the sake of the sacrifice, so many goats be slaughtered for the sake of the sacrifice, so many rams be slaughtered for the sake of the sacrifice, so many horses be slaughtered for the sake of the sacrifice, so many trees be cut down for the sacrificial posts, and so much dabba grass be mown for the sacred ground.’ And those who are their slaves, messengers, or workers perform the preparatory rites, threatened by the rod and by fear, with tear-stained faces, weeping. In this way a person is one who torments themself and is devoted to the practice of self-torment, and who torments others and is devoted to the practice of tormenting others.

177. කථඤ්ච පුග්ගලො නෙව අත්තන්තපො ච හොති න අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො, න පරන්තපො න පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො? සො අනත්තන්තපො අපරන්තපො දිට්ඨෙව ධම්මෙ නිච්ඡාතො නිබ්බුතො සීතීභූතො සුඛප්පටිසංවෙදී බ්‍රහ්මභූතෙන අත්තනා විහරති.

177. And how is a person one who neither torments himself nor is devoted to the practice of self-torment, neither torments others nor is devoted to the practice of tormenting others? Such a person, not tormenting himself and not tormenting others, in this very life is without craving, extinguished, cooled, experiencing happiness, and dwells with a self that has become sublime.

ඉධ තථාගතො ලොකෙ උප්පජ්ජති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා. සො ඉමං ලොකං සදෙවකං සමාරකං සබ්‍රහ්මකං සස්සමණබ්‍රාහ්මණිං පජං සදෙවමනුස්සං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙති. සො ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති. තං ධම්මං සුණාති ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා අඤ්ඤතරස්මිං වා කුලෙ පච්චාජාතො[Pg.166]. සො තං ධම්මං සුත්වා තථාගතෙ සද්ධං පටිලභති. සො තෙන සද්ධාපටිලාභෙන සමන්නාගතො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘‘සම්බාධො ඝරාවාසො රජාපථො, අබ්භොකාසො පබ්බජ්ජා. නයිදං සුකරං අගාරං අජ්ඣාවසතා එකන්තපරිපුණ්ණං එකන්තපරිසුද්ධං සඞ්ඛලිඛිතං බ්‍රහ්මචරියං චරිතුං. යංනූනාහං කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජෙය්‍ය’’න්ති! සො අපරෙන සමයෙන අප්පං වා භොගක්ඛන්ධං පහාය මහන්තං වා භොගක්ඛන්ධං පහාය අප්පං වා ඤාතිපරිවට්ටං පහාය මහන්තං වා ඤාතිපරිවට්ටං පහාය කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජති.

Here, a Tathāgata arises in the world, an Arahant, a Perfectly Self-Enlightened One, accomplished in knowledge and conduct, a Fortunate One, a Knower of the world, an unsurpassed trainer of persons to be tamed, a Teacher of gods and humans, the Buddha, the Blessed One. He makes known this world with its devas, its Māra, and its Brahmā, this generation with its ascetics and brahmins, with its devas and humans, having realized it himself with direct knowledge. He teaches the Dhamma that is good in the beginning, good in the middle, and good in the end, with its meaning and phrasing; he reveals the holy life, perfectly complete and pure. A householder or a householder’s son, or one born in some other family, hears that Dhamma. Having heard the Dhamma, he gains faith in the Tathāgata. Possessed of that faith, he reflects: ‘The household life is confining, a path of dust; going forth is the open air. It is not easy for one living at home to lead the holy life, perfectly complete and pure, polished like a conch shell. Suppose I shave off my hair and beard, put on the saffron robes, and go forth from the household life into homelessness?’ Then, after some time, having abandoned a small or large fortune, having abandoned a small or large circle of relatives, he shaves off his hair and beard, puts on the saffron robes, and goes forth from the household life into homelessness.

178. සො එවං පබ්බජිතො සමානො භික්ඛූනං සික්ඛාසාජීවසමාපන්නො පාණාතිපාතං පහාය පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති නිහිතදණ්ඩො නිහිතසත්ථො ලජ්ජී දයාපන්නො සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පී විහරති.

178. Having thus gone forth, and possessing the training and livelihood of the bhikkhus, he abandons the destruction of life and abstains from the destruction of life. With rod and weapon laid aside, conscientious and merciful, he dwells compassionate for the welfare of all living beings.

අදින්නාදානං පහාය අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති දින්නාදායී දින්නපාටිකඞ්ඛී, අථෙනෙන සුචිභූතෙන අත්තනා විහරති.

Abandoning the taking of what is not given, he abstains from taking what is not given. Taking only what is given, expecting only what is given, he dwells with a self that has become pure by being free from theft.

අබ්‍රහ්මචරියං පහාය බ්‍රහ්මචාරී හොති ආරාචාරී පටිවිරතො මෙථුනා ගාමධම්මා.

Abandoning unchaste conduct, he is celibate, living aloof, and abstains from sexual intercourse, the practice of villagers.

මුසාවාදං පහාය මුසාවාදා පටිවිරතො හොති සච්චවාදී සච්චසන්ධො ථෙතො පච්චයිකො අවිසංවාදකො ලොකස්ස.

Abandoning false speech, he abstains from false speech. He is a speaker of truth, joining truth to truth, steadfast, trustworthy, and not a deceiver of the world.

පිසුණං වාචං පහාය පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, ඉතො සුත්වා න අමුත්‍ර අක්ඛාතා ඉමෙසං භෙදාය, අමුත්‍ර වා සුත්වා න ඉමෙසං අක්ඛාතා අමූසං භෙදාය. ඉති භින්නානං වා සන්ධාතා සහිතානං වා අනුප්පදාතා සමග්ගාරාමො සමග්ගරතො සමග්ගනන්දී සමග්ගකරණිං වාචං භාසිතා හොති.

Abandoning divisive speech, he abstains from divisive speech. He does not repeat there what he has heard here in order to cause division among them, nor does he repeat here what he has heard there in order to cause division among them. Thus he is a reconciler of those who are divided and an encourager of those who are united. He delights in concord, rejoices in concord, is fond of concord, and speaks words that promote concord.

ඵරුසං වාචං පහාය ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති. යා සා වාචා නෙලා කණ්ණසුඛා පෙමනීයා හදයඞ්ගමා පොරී බහුජනකන්තා බහුජනමනාපා තථාරූපිං වාචං භාසිතා හොති.

Abandoning harsh speech, he abstains from harsh speech. He speaks such words as are faultless, pleasing to the ear, lovable, going to the heart, courteous, agreeable to many, and pleasing to many.

සම්ඵප්පලාපං [Pg.167] පහාය සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති, කාලවාදී භූතවාදී අත්ථවාදී ධම්මවාදී විනයවාදී නිධානවතිං වාචං භාසිතා කාලෙන සාපදෙසං පරියන්තවතිං අත්ථසංහිතං.

Abandoning idle chatter, he abstains from idle chatter. He speaks at the proper time, speaks what is true, speaks what is beneficial, and speaks on the Dhamma and the Vinaya. He speaks words worth treasuring, which are timely, accompanied by reasons, circumscribed, and connected with the goal.

179. සො බීජගාමභූතගාමසමාරම්භා පටිවිරතො හොති, එකභත්තිකො හොති රත්තූපරතො විරතො විකාලභොජනා, නච්චගීතවාදිතවිසූකදස්සනා පටිවිරතො හොති, මාලාගන්ධවිලෙපනධාරණමණ්ඩනවිභූසනට්ඨානා පටිවිරතො හොති, උච්චාසයනමහාසයනා පටිවිරතො හොති, ජාතරූපරජතපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති.

179. He abstains from damaging seed and plant life. He eats only one meal a day, abstaining from eating at night and at the wrong time. He abstains from dancing, singing, instrumental music, and seeing shows. He abstains from wearing garlands, using scents, and applying unguents for the purpose of beautification and adornment. He abstains from high and luxurious beds. He abstains from accepting gold and silver.

ආමකධඤ්ඤපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති, ආමකමංසපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති, ඉත්ථිකුමාරිකාපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති, දාසිදාසපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති, අජෙළකපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති, කුක්කුටසූකරපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති, හත්ථිගවාස්සවළවපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති, ඛෙත්තවත්ථුපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති, දූතෙය්‍යපහිණගමනානුයොගා පටිවිරතො හොති, කයවික්කයා පටිවිරතො හොති, තුලාකූටකංසකූටමානකූටා පටිවිරතො හොති, උක්කොටනවඤ්චනනිකතිසාචියොගා පටිවිරතො හොති, ඡෙදනවධබන්ධනවිපරාමොසආලොපසහසාකාරා පටිවිරතො හොති.

He abstains from accepting raw grain, raw meat, women and girls, male and female slaves, goats and sheep, fowl and pigs, elephants, cattle, horses, and mares, and fields and lands. He abstains from undertaking errands and messages. He abstains from cheating with scales, coins, and measures. He abstains from the crooked ways of bribery, deception, and fraud. He abstains from cutting, killing, binding, highway robbery, plundering, and violence.

180. සො සන්තුට්ඨො හොති කායපරිහාරිකෙන චීවරෙන කුච්ඡිපරිහාරිකෙන පිණ්ඩපාතෙන. සො යෙන යෙනෙව පක්කමති සමාදායෙව පක්කමති, සෙය්‍යථාපි නාම පක්ඛී සකුණො යෙන යෙනෙව ඩෙති සපත්තභාරොව ඩෙති. එවමෙවං භික්ඛු සන්තුට්ඨො හොති කායපරිහාරිකෙන චීවරෙන කුච්ඡිපරිහාරිකෙන පිණ්ඩපාතෙන. සො යෙන යෙනෙව පක්කමති සමාදායෙව පක්කමති. සො ඉමිනා අරියෙන සීලක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො අජ්ඣත්තං අනවජ්ජසුඛං පටිසංවෙදෙති.

180. He is content with robes to protect his body and with almsfood to sustain his belly. Wherever he goes, he sets out taking only these with him. Just as a winged bird, wherever it flies, flies with its wings as its only burden, so too, the bhikkhu is content with robes to protect his body and with almsfood to sustain his belly. Wherever he goes, he sets out taking only these with him. Possessed of this noble aggregate of virtue, he experiences within himself a blameless happiness.

181. සො චක්ඛුනා රූපං දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං චක්ඛුන්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති, රක්ඛති චක්ඛුන්ද්‍රියං, චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති; සොතෙන සද්දං සුත්වා…පෙ… ඝානෙන [Pg.168] ගන්ධං ඝායිත්වා…පෙ… ජිව්හාය රසං සායිත්වා…පෙ… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා…පෙ… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං මනින්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති, රක්ඛති මනින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. සො ඉමිනා අරියෙන ඉන්ද්‍රියසංවරෙන සමන්නාගතො අජ්ඣත්තං අබ්‍යාසෙකසුඛං පටිසංවෙදෙති.

181. On seeing a form with the eye, he does not grasp at its signs or its features. Inasmuch as, if he were to dwell with the eye faculty unrestrained, evil, unwholesome states of covetousness and displeasure might assail him, he practices for its restraint, he guards the eye faculty, he attains restraint over the eye faculty. On hearing a sound with the ear… on smelling an odor with the nose… on tasting a flavor with the tongue… on touching a tangible with the body… on cognizing a mental phenomenon with the mind, he does not grasp at its signs or its features. Inasmuch as, if he were to dwell with the mind faculty unrestrained, evil, unwholesome states of covetousness and displeasure might assail him, he practices for its restraint, he guards the mind faculty, he attains restraint over the mind faculty. Possessed of this noble restraint of the faculties, he experiences within himself an unblemished happiness.

182. සො අභික්කන්තෙ පටික්කන්තෙ සම්පජානකාරී හොති, ආලොකිතෙ විලොකිතෙ සම්පජානකාරී හොති, සමිඤ්ජිතෙ පසාරිතෙ සම්පජානකාරී හොති, සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණෙ සම්පජානකාරී හොති, අසිතෙ පීතෙ ඛායිතෙ සායිතෙ සම්පජානකාරී හොති, උච්චාරපස්සාවකම්මෙ සම්පජානකාරී හොති, ගතෙ ඨිතෙ නිසින්නෙ සුත්තෙ ජාගරිතෙ භාසිතෙ තුණ්හීභාවෙ සම්පජානකාරී හොති.

182. He is one who acts with clear comprehension when going forward and returning; when looking ahead and looking aside; when bending and extending his limbs; in bearing his outer robe, bowl, and other robes; when eating, drinking, chewing, and savoring; when defecating and urinating; when walking, standing, sitting, falling asleep, waking up, speaking, and keeping silent.

සො ඉමිනා ච අරියෙන සීලක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො ඉමිනා ච අරියෙන ඉන්ද්‍රියසංවරෙන සමන්නාගතො ඉමිනා ච අරියෙන සතිසම්පජඤ්ඤෙන සමන්නාගතො ඉමාය ච අරියාය සන්තුට්ඨියා සමන්නාගතො විවිත්තං සෙනාසනං භජති අරඤ්ඤං රුක්ඛමූලං පබ්බතං කන්දරං ගිරිගුහං සුසානං වනපත්ථං අබ්භොකාසං පලාලපුඤ්ජං. සො පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො නිසීදති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා. සො අභිජ්ඣං ලොකෙ පහාය විගතාභිජ්ඣෙන චෙතසා විහරති, අභිජ්ඣාය චිත්තං පරිසොධෙති; බ්‍යාපාදපදොසං පහාය අබ්‍යාපන්නචිත්තො විහරති සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පී, බ්‍යාපාදපදොසා චිත්තං පරිසොධෙති; ථිනමිද්ධං පහාය විගතථිනමිද්ධො විහරති ආලොකසඤ්ඤී සතො සම්පජානො, ථිනමිද්ධා චිත්තං පරිසොධෙති; උද්ධච්චකුක්කුච්චං පහාය අනුද්ධතො විහරති අජ්ඣත්තං වූපසන්තචිත්තො, උද්ධච්චකුක්කුච්චා චිත්තං පරිසොධෙති; විචිකිච්ඡං පහාය තිණ්ණවිචිකිච්ඡො විහරති අකථංකථී කුසලෙසු ධම්මෙසු, විචිකිච්ඡාය චිත්තං පරිසොධෙති.

Endowed with this noble aggregate of virtue, this noble restraint of the faculties, this noble mindfulness and clear comprehension, and this noble contentment, he resorts to a secluded dwelling: a forest, the root of a tree, a mountain, a ravine, a hillside cave, a charnel ground, a jungle thicket, an open space, or a heap of straw. After his meal, having returned from his alms round, he sits down, folds his legs crosswise, sets his body erect, and establishes mindfulness before him. Having abandoned covetousness for the world, he dwells with a mind free from covetousness; he purifies his mind of covetousness. Having abandoned ill will and malevolence, he dwells with a mind free from ill will, compassionate for the welfare of all living beings; he purifies his mind of ill will and malevolence. Having abandoned sloth and torpor, he dwells free from sloth and torpor, percipient of light, mindful, and clearly comprehending; he purifies his mind of sloth and torpor. Having abandoned restlessness and remorse, he dwells unagitated, with a mind inwardly peaceful; he purifies his mind of restlessness and remorse. Having abandoned doubt, he dwells having crossed over doubt, without perplexity regarding wholesome states; he purifies his mind of doubt.

183. සො ඉමෙ පඤ්ච නීවරණෙ පහාය චෙතසො උපක්කිලෙසෙ පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණෙ විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං [Pg.169] සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති; විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති; පීතියා ච විරාගා උපෙක්ඛකො ච විහරති සතො ච සම්පජානො සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙති, යං තං අරියා ආචික්ඛන්ති – ‘‘උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’’ති තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති; සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති.

183. Having abandoned these five hindrances, defilements of the mind that weaken wisdom, quite secluded from sensual pleasures, secluded from unwholesome states, he enters and abides in the first jhāna, which is accompanied by directed thought and evaluation, with rapture and happiness born of seclusion. With the stilling of directed thought and evaluation, he enters and abides in the second jhāna, which has internal tranquility and unification of mind, is without directed thought and evaluation, and has rapture and happiness born of concentration. With the fading away of rapture, he dwells equanimous, and mindful and clearly comprehending, he experiences happiness with the body; he enters and abides in the third jhāna, of which the noble ones declare: ‘Equanimous and mindful, one abides happily.’ With the abandoning of pleasure and pain, and with the previous disappearance of joy and grief, he enters and abides in the fourth jhāna, which is neither-painful-nor-pleasant and includes the purification of mindfulness by equanimity.

සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති. සො අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො තිස්සොපි ජාතියො චතස්සොපි ජාතියො පඤ්චපි ජාතියො දසපි ජාතියො වීසම්පි ජාතියො තිංසම්පි ජාතියො චත්තාලීසම්පි ජාතියො පඤ්ඤාසම්පි ජාතියො ජාතිසතම්පි ජාතිසහස්සම්පි ජාතිසතසහස්සම්පි අනෙකෙපි සංවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි විවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙ – ‘‘අමුත්‍රාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛපටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො අමුත්‍ර උදපාදිං; තත්‍රාපාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛපටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො ඉධූපපන්නො’’ති. ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති.

With his mind thus concentrated, purified, bright, unblemished, free from defilements, malleable, workable, steady, and having attained the imperturbable, he inclines his mind to the knowledge of recollecting past lives. He recollects his manifold past lives, that is to say: one birth, two births, three births, four births, five births, ten births, twenty births, thirty births, forty births, fifty births, a hundred births, a thousand births, a hundred thousand births, many eons of cosmic contraction, many eons of cosmic expansion, many eons of cosmic contraction and expansion: ‘There I was with such a name, of such a clan, with such a complexion, eating such food, experiencing such pleasure and pain, with such a life span. Passing away from there, I arose elsewhere. There, too, I was with such a name, of such a clan, with such a complexion, eating such food, experiencing such pleasure and pain, with such a life span. Passing away from there, I have arisen here.’ Thus, with their aspects and details, he recollects his manifold past lives.

184. සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ සත්තානං චුතූපපාතඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති. සො දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති – ‘‘ඉමෙ වත භොන්තො සත්තා කායදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා, වචීදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා, මනොදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා, අරියානං උපවාදකා, මිච්ඡාදිට්ඨිකා මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානා. තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපන්නා. ඉමෙ වා පන භොන්තො සත්තා කායසුචරිතෙන [Pg.170] සමන්නාගතා වචීසුචරිතෙන සමන්නාගතා මනොසුචරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං අනුපවාදකා සම්මාදිට්ඨිකා සම්මාදිට්ඨිකම්මසමාදානා. තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපන්නා’’ති. සො ඉති දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති.

184. With his mind thus concentrated, purified, bright, unblemished, free from defilements, malleable, workable, steady, and having attained the imperturbable, he inclines his mind to the knowledge of the passing away and arising of beings. With the divine eye, which is purified and surpasses the human, he sees beings passing away and arising—inferior and superior, of good complexion and bad complexion, in good destinations and in bad destinations. He knows beings who fare according to their kamma: ‘Indeed, venerable sirs, these beings were endowed with misconduct of body, speech, and mind, were revilers of the noble ones, held wrong view, and undertook actions based on wrong view. They, with the breakup of the body, after death, have arisen in a state of deprivation, a bad destination, a place of ruin, in hell. But indeed, venerable sirs, these other beings were endowed with good conduct of body, speech, and mind, were not revilers of the noble ones, held right view, and undertook actions based on right view. They, with the breakup of the body, after death, have arisen in a good destination, in the heavenly world.’ Thus, with the divine eye, which is purified and surpasses the human, he sees beings passing away and arising—inferior and superior, of good complexion and bad complexion, in good destinations and in bad destinations. He knows beings who fare according to their kamma.

185. සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ ආසවානං ඛයඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘ඉමෙ ආසවා’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං ආසවසමුදයො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං ආසවනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං ආසවනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති. තස්ස එවං ජානතො එවං පස්සතො කාමාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, භවාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, අවිජ්ජාසවාපි චිත්තං විමුච්චති. විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’’ති පජානාති. එවං පුග්ගලො නෙව අත්තන්තපො ච හොති න අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො, න පරන්තපො න පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො. සො අනත්තන්තපො අපරන්තපො දිට්ඨෙව ධම්මෙ නිච්ඡාතො නිබ්බුතො සීතීභූතො සුඛප්පටිසංවෙදී බ්‍රහ්මභූතෙන අත්තනා විහරති.

185. With his mind thus concentrated, purified, bright, unblemished, free from defilements, malleable, workable, steady, and having attained the imperturbable, he inclines his mind to the knowledge of the destruction of the taints. He knows as it really is: ‘This is suffering.’ He knows as it really is: ‘This is the origin of suffering.’ He knows as it really is: ‘This is the cessation of suffering.’ He knows as it really is: ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’ He knows as it really is: ‘These are the taints.’ He knows as it really is: ‘This is the origin of the taints.’ He knows as it really is: ‘This is the cessation of the taints.’ He knows as it really is: ‘This is the path leading to the cessation of the taints.’ For him, thus knowing and thus seeing, the mind is liberated from the taint of sensual desire, the mind is liberated from the taint of becoming, and the mind is liberated from the taint of ignorance. When it is liberated, the knowledge arises: ‘It is liberated.’ He knows: ‘Birth is destroyed, the holy life has been lived, what had to be done has been done, there is no more of this state of being.’ Thus, such a person is neither a self-tormentor nor one engaged in the practice of self-torment, nor a tormentor of others nor one engaged in the practice of tormenting others. He, not tormenting himself and not tormenting others, in this very life, is free from craving, extinguished, cooled, experiencing bliss, and dwells with a self that has become sublime.

186. කතමො ච පුග්ගලො සරාගො? යස්ස පුග්ගලස්ස රාගො අප්පහීනො, අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සරාගො’’.

186. And which person is one with passion? The person for whom passion is not abandoned, this person is called 'one with passion.'

කතමො ච පුග්ගලො සදොසො? යස්ස පුග්ගලස්ස දොසො අප්පහීනො, අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සදොසො’’.

And which person is one with aversion? The person for whom aversion is not abandoned, this person is called 'one with aversion.'

කතමො ච පුග්ගලො සමොහො? යස්ස පුග්ගලස්ස මොහො අප්පහීනො, අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සමොහො’’.

And which person is one with delusion? The person for whom delusion is not abandoned, this person is called 'one with delusion.'

කතමො ච පුග්ගලො සමානො? යස්ස පුග්ගලස්ස මානො අප්පහීනො, අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සමානො’’.

And which person is one with conceit? The person for whom conceit is not abandoned, this person is called 'one with conceit.'

187. කථඤ්ච [Pg.171] පුග්ගලො ලාභී හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, න ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති රූපසහගතානං වා අරූපසහගතානං වා සමාපත්තීනං, න ලාභී ලොකුත්තරමග්ගස්ස වා ඵලස්ස වා. එවං පුග්ගලො ලාභී හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, න ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය.

187. And how is a person a gainer of internal serenity of mind, but not a gainer of the higher wisdom of insight into phenomena? Here, a certain person is a gainer of the form attainments or the formless attainments, but is not a gainer of the supramundane path or its fruit. Thus, a person is a gainer of internal serenity of mind, but not a gainer of the higher wisdom of insight into phenomena.

කථඤ්ච පුග්ගලො ලාභී හොති අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, න ලාභී අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති ලොකුත්තරමග්ගස්ස වා ඵලස්ස වා, න ලාභී රූපසහගතානං වා අරූපසහගතානං වා සමාපත්තීනං. එවං පුග්ගලො ලාභී හොති අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, න ලාභී අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස.

And how is a person a gainer of the higher wisdom of insight into phenomena, but not a gainer of internal serenity of mind? Here, a certain person is a gainer of the supramundane path or its fruit, but is not a gainer of the form attainments or the formless attainments. Thus, a person is a gainer of the higher wisdom of insight into phenomena, but not a gainer of internal serenity of mind.

කථඤ්ච පුග්ගලො ලාභී චෙව හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති රූපසහගතානං වා අරූපසහගතානං වා සමාපත්තීනං, ලාභී ලොකුත්තරමග්ගස්ස වා ඵලස්ස වා. එවං පුග්ගලො ලාභී චෙව හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය.

And how is a person a gainer of both internal serenity of mind and the higher wisdom of insight into phenomena? Here, a certain person is a gainer of the form attainments or the formless attainments, and is also a gainer of the supramundane path or its fruit. Thus, a person is a gainer of both internal serenity of mind and the higher wisdom of insight into phenomena.

කථඤ්ච පුග්ගලො නෙව ලාභී හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, න ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො නෙව ලාභී හොති රූපසහගතානං වා අරූපසහගතානං වා සමාපත්තීනං, න ලාභී ලොකුත්තරමග්ගස්ස වා ඵලස්ස වා. එවං පුග්ගලො නෙව ලාභී හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, න ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය.

And how is a person a gainer of neither internal serenity of mind nor the higher wisdom of insight into phenomena? Here, a certain person is neither a gainer of the form attainments or the formless attainments, nor a gainer of the supramundane path or its fruit. Thus, a person is a gainer of neither internal serenity of mind nor the higher wisdom of insight into phenomena.

188. කතමො ච පුග්ගලො අනුසොතගාමී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කාමෙ ච පටිසෙවති පාපඤ්ච කම්මං කරොති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අනුසොතගාමී’’.

188. And which person is one who goes along with the stream? Here, a certain person partakes of sensual pleasures and performs evil actions. This person is called 'one who goes along with the stream'.

කතමො ච පුග්ගලො පටිසොතගාමී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කාමෙ ච න පටිසෙවති පාපඤ්ච කම්මං න කරොති. සො සහාපි දුක්ඛෙන සහාපි දොමනස්සෙන අස්සුමුඛෙනපි රුදමානො පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පටිසොතගාමී’’.

And which person is one who goes against the stream? Here, a certain person does not partake of sensual pleasures and does not perform evil actions. That person, with suffering and displeasure, weeping with a tear-stained face, practices the complete and pure holy life. This person is called 'one who goes against the stream'.

කතමො [Pg.172] ච පුග්ගලො ඨිතත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘ඨිතත්තො’’.

And which person is one of steadfast nature? Here, a certain person, through the destruction of the five lower fetters, is of spontaneous rebirth, will attain Parinibbāna there, and is of a nature not to return from that world. This person is called one of 'steadfast nature'.

කතමො ච පුග්ගලො තිණ්ණො පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති පුග්ගලො තිණ්ණො පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො.

And which person is the brahmin who has crossed over, reached the far shore, and stands on dry land? Here, a certain person, through the destruction of the taints, having realized for himself with higher knowledge the taintless liberation of mind and liberation by wisdom in this very life, abides having attained it. This person is called the brahmin 'who has crossed over, reached the far shore, and stands on dry land'.

189. කථඤ්ච පුග්ගලො අප්පස්සුතො හොති සුතෙන අනුපපන්නො? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස අප්පකං සුතං හොති සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො තස්ස අප්පකස්ස සුතස්ස න අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති. එවං පුග්ගලො අප්පස්සුතො හොති සුතෙන අනුපපන්නො.

189. And how is a person of little learning and not endowed with that learning? Here, a certain person has learned little: discourses, prose-and-verse, expositions, verses, inspired utterances, quotations, birth stories, marvelous accounts, and question-and-answer discourses. Of that little learning, not having understood the meaning and not having understood the Dhamma, that person does not practice in accordance with the Dhamma. In this way, a person is of little learning and not endowed with that learning.

කථඤ්ච පුග්ගලො අප්පස්සුතො හොති සුතෙන උපපන්නො? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස අප්පකං සුතං හොති සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො තස්ස අප්පකස්ස සුතස්ස අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති. එවං පුග්ගලො අප්පස්සුතො හොති සුතෙන උපපන්නො.

And how is a person of little learning but endowed with that learning? Here, a certain person has learned little: discourses, prose-and-verse, expositions, verses, inspired utterances, quotations, birth stories, marvelous accounts, and question-and-answer discourses. Of that little learning, having understood the meaning and having understood the Dhamma, that person practices in accordance with the Dhamma. In this way, a person is of little learning but endowed with that learning.

කථඤ්ච පුග්ගලො බහුස්සුතො හොති සුතෙන අනුපපන්නො? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස බහුකං සුතං හොති සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො තස්ස බහුකස්ස සුතස්ස න අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති. එවං පුග්ගලො බහුස්සුතො හොති සුතෙන අනුපපන්නො.

And how is a person of much learning but not endowed with that learning? Here, a certain person has learned much: discourses, prose-and-verse, expositions, verses, inspired utterances, quotations, birth stories, marvelous accounts, and question-and-answer discourses. Of that much learning, not having understood the meaning and not having understood the Dhamma, that person does not practice in accordance with the Dhamma. In this way, a person is of much learning but not endowed with that learning.

කථඤ්ච පුග්ගලො බහුස්සුතො හොති සුතෙන උපපන්නො? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස බහුකං සුතං හොති සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො තස්ස බහුකස්ස සුතස්ස අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති. එවං පුග්ගලො බහුස්සුතො හොති සුතෙන උපපන්නො.

And how is a person of much learning and endowed with that learning? Here, a certain person has learned much: discourses, prose-and-verse, expositions, verses, inspired utterances, quotations, birth stories, marvelous accounts, and question-and-answer discourses. Of that much learning, having understood the meaning and having understood the Dhamma, that person practices in accordance with the Dhamma. In this way, a person is of much learning and endowed with that learning.

190. කතමො [Pg.173] ච පුග්ගලො සමණමචලො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො. අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සමණමචලො’’.

190. And which person is the immovable ascetic? Here, a certain person, through the destruction of the three fetters, is a stream-enterer, of a nature not subject to perdition, certain, and destined for enlightenment. This person is called the 'immovable ascetic'.

කතමො ච පුග්ගලො සමණපදුමො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී හොති, සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සමණපදුමො’’.

And which person is the red-lotus ascetic? Here, a certain person, through the destruction of the three fetters and the attenuation of lust, hatred, and delusion, is a once-returner; having come to this world only once, he makes an end of suffering. This person is called the 'red-lotus ascetic'.

කතමො ච පුග්ගලො සමණපුණ්ඩරීකො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සමණපුණ්ඩරීකො’’.

And which person is the white-lotus ascetic? Here, a certain person, through the destruction of the five lower fetters, is of spontaneous rebirth, will attain Parinibbāna there, and is of a nature not to return from that world. This person is called the 'white-lotus ascetic'.

කතමො ච පුග්ගලො සමණෙසු සමණසුඛුමාලො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සමණෙසු සමණසුඛුමාලො’’ති.

And which person is the most refined ascetic among ascetics? Here, a certain person, through the destruction of the taints, having realized for himself with higher knowledge the taintless liberation of mind and liberation by wisdom in this very life, abides having attained it. This person is called 'the most refined ascetic among ascetics'.

චතුක්කනිද්දෙසො.

The Exposition of the Fours is concluded.

5. පඤ්චකපුග්ගලපඤ්ඤත්ති

5. Designation of Persons by Fives

191. තත්‍ර ය්වායං පුග්ගලො ආරභති ච විප්පටිසාරී ච හොති, තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං නප්පජානාති, යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති, සො එවමස්ස වචනීයො – ‘‘ආයස්මතො ඛො ආරම්භජා ආසවා සංවිජ්ජන්ති, විප්පටිසාරජා ආසවා පවඩ්ඪන්ති. සාධු වතායස්මා ආරම්භජෙ ආසවෙ පහාය විප්පටිසාරජෙ ආසවෙ පටිවිනොදෙත්වා චිත්තං පඤ්ඤඤ්ච භාවෙතු. එවමායස්මා අමුනා පඤ්චමෙන පුග්ගලෙන සමසමො භවිස්සතී’’ති.

191. Herein, as to that person who commits an offense and is remorseful, and who does not understand as it truly is the liberation of mind and liberation by wisdom wherein his arisen evil, unwholesome states cease without remainder, he should be told thus: ‘Venerable one, the taints born of committing an offense are present in you, and the taints born of remorse are increasing. It would be good, venerable one, if, having abandoned the taints born of committing an offense and dispelled the taints born of remorse, you would develop the insight-mind and insight-wisdom. In this way, you will become the equal of that fifth person.’

තත්‍ර ය්වායං පුග්ගලො ආරභති න විප්පටිසාරී හොති, තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං නප්පජානාති, යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා [Pg.174] අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති, සො එවමස්ස වචනීයො – ‘‘ආයස්මතො ඛො ආරම්භජා ආසවා සංවිජ්ජන්ති, විප්පටිසාරජා ආසවා නප්පවඩ්ඪන්ති. සාධු වතායස්මා ආරම්භජෙ ආසවෙ පහාය චිත්තං පඤ්ඤඤ්ච භාවෙතු. එවමායස්මා අමුනා පඤ්චමෙන පුග්ගලෙන සමසමො භවිස්සතී’’ති.

Herein, as to that person who commits an offense but is not remorseful, and who does not understand as it truly is the liberation of mind and liberation by wisdom wherein his arisen evil, unwholesome states cease without remainder, he should be told thus: ‘Venerable one, the taints born of committing an offense are present in you, but the taints born of remorse are not increasing. It would be good, venerable one, if, having abandoned the taints born of committing an offense, you would develop the insight-mind and insight-wisdom. In this way, you will become the equal of that fifth person.’

තත්‍ර ය්වායං පුග්ගලො න ආරභති විප්පටිසාරී හොති, තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං නප්පජානාති, යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති, සො එවමස්ස වචනීයො – ‘‘ආයස්මතො ඛො ආරම්භජා ආසවා න සංවිජ්ජන්ති, විප්පටිසාරජා ආසවා පවඩ්ඪන්ති. සාධු වතායස්මා විප්පටිසාරජෙ ආසවෙ පටිවිනොදෙත්වා චිත්තං පඤ්ඤඤ්ච භාවෙතු. එවමායස්මා අමුනා පඤ්චමෙන පුග්ගලෙන සමසමො භවිස්සතී’’ති.

Herein, as to that person who does not commit an offense but is remorseful, and who does not understand as it truly is the liberation of mind and liberation by wisdom wherein his arisen evil, unwholesome states cease without remainder, he should be told thus: ‘Venerable one, the taints born of committing an offense are not present in you, but the taints born of remorse are increasing. It would be good, venerable one, if, having dispelled the taints born of remorse, you would develop the insight-mind and insight-wisdom. In this way, you will become the equal of that fifth person.’

තත්‍ර ය්වායං පුග්ගලො න ආරභති න විප්පටිසාරී හොති, තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං නප්පජානාති, යත්ථස්ස තෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති, සො එවමස්ස වචනීයො – ‘‘ආයස්මතො ඛො ආරම්භජා ආසවා න සංවිජ්ජන්ති, විප්පටිසාරජා ආසවා නප්පවඩ්ඪන්ති. සාධු වතායස්මා චිත්තං පඤ්ඤඤ්ච භාවෙතු. එවමායස්මා අමුනා පඤ්චමෙන පුග්ගලෙන සමසමො භවිස්සතී’’ති. ඉමෙ චත්තාරො පුග්ගලා අමුනා පඤ්චමෙන පුග්ගලෙන එවං ඔවදියමානා එවං අනුසාසියමානා අනුපුබ්බෙන ආසවානං ඛයං පාපුණන්ති.

Herein, as to that person who does not commit an offense and is not remorseful, and who does not understand as it truly is the liberation of mind and liberation by wisdom wherein his evil, unwholesome states cease without remainder, he should be told thus: ‘Venerable one, the taints born of committing an offense are not present in you, and the taints born of remorse are not increasing. It would be good, venerable one, if you would develop the insight-mind and insight-wisdom. In this way, you will become the equal of that fifth person.’ When these four persons are thus advised and instructed by that fifth person, they gradually attain the destruction of the taints.

192. කථඤ්ච පුග්ගලො දත්වා අවජානාති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො යස්ස පුග්ගලස්ස දෙති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං, තස්ස එවං හොති – ‘‘අහං දම්මි, අයං පටිග්ගණ්හාතී’’ති, තමෙනං දත්වා අවජානාති. එවං පුග්ගලො දත්වා අවජානාති.

192. And how does a person give and then look down on the recipient? Here, a certain person gives robes, almsfood, lodgings, and medicines and provisions for the sick to some person, and it occurs to him: ‘I am giving, he is receiving.’ Having given, he looks down on him. This is how a person gives and then looks down on the recipient.

කථඤ්ච පුග්ගලො සංවාසෙන අවජානාති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො යෙන පුග්ගලෙන සද්ධිං සංවසති ද්වෙ වා තීණි වා වස්සානි, තමෙනං සංවාසෙන අවජානාති. එවං පුග්ගලො සංවාසෙන අවජානාති.

And how does a person look down on another because of living together? Here, a certain person lives together with some person for two or three years, and because of living together with him, he looks down on him. This is how a person looks down on another because of living together.

කථඤ්ච [Pg.175] පුග්ගලො ආධෙය්‍යමුඛො හොති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පරස්ස වණ්ණෙ වා අවණ්ණෙ වා භාසියමානෙ ඛිප්පඤ්ඤෙව අධිමුච්චිතා හොති. එවං පුග්ගලො ආධෙය්‍යමුඛො හොති.

And how is a person easily led? Here, when praise or blame of another is spoken, a certain person is quickly won over. This is how a person is easily led.

කථඤ්ච පුග්ගලො ලොලො හොති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ඉත්තරසද්ධො හොති ඉත්තරභත්තී ඉත්තරපෙමො ඉත්තරප්පසාදො. එවං පුග්ගලො ලොලො හොති.

And how is a person fickle? Here, a certain person has short-lived faith, short-lived devotion, short-lived affection, and short-lived confidence. This is how a person is fickle.

කථඤ්ච පුග්ගලො මන්දො මොමූහො හොති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කුසලාකුසලෙ ධම්මෙ න ජානාති, සාවජ්ජානවජ්ජෙ ධම්මෙ න ජානාති, හීනප්පණීතෙ ධම්මෙ න ජානාති, කණ්හසුක්කසප්පටිභාගෙ ධම්මෙ න ජානාති. එවං පුග්ගලො මන්දො මොමූහො හොති.

And how is a person dull and bewildered? Here, a certain person does not know wholesome and unwholesome states, does not know blameworthy and blameless states, does not know inferior and superior states, and does not know dark and bright states with their counterparts. This is how a person is dull and bewildered.

193. තත්ථ කතමෙ පඤ්ච යොධාජීවූපමා පුග්ගලා? පඤ්ච යොධාජීවා – ඉධෙකච්චො යොධාජීවො රජග්ගඤ්ඤෙව දිස්වා සංසීදති විසීදති න සන්ථම්භති න සක්කොති සඞ්ගාමං ඔතරිතුං. එවරූපොපි ඉධෙකච්චො යොධාජීවො හොති. අයං පඨමො යොධාජීවො සන්තො සංවිජ්ජමානො ලොකස්මිං.

193. Therein, what are the five persons comparable to professional soldiers? There are five kinds of professional soldiers. Here, a certain professional soldier, just on seeing the cloud of dust, sinks down, becomes dejected, cannot hold his ground, and is unable to enter the battle. Such a kind of professional soldier also exists. This is the first professional soldier to be found existing in the world.

පුන චපරං ඉධෙකච්චො යොධාජීවො සහති රජග්ගං, අපි ච ඛො ධජග්ගඤ්ඤෙව දිස්වා සංසීදති විසීදති න සන්ථම්භති න සක්කොති සඞ්ගාමං ඔතරිතුං. එවරූපොපි ඉධෙකච්චො යොධාජීවො හොති. අයං දුතියො යොධාජීවො සන්තො සංවිජ්ජමානො ලොකස්මිං.

Furthermore, here a certain professional soldier endures the dust cloud; but on seeing just the banner top, he sinks down, becomes dejected, cannot stand firm, and is unable to enter the battle. Such a kind of professional soldier also exists. This is the second professional soldier to be found existing in the world.

පුන චපරං ඉධෙකච්චො යොධාජීවො සහති රජග්ගං සහති ධජග්ගං, අපි ච ඛො උස්සාරණඤ්ඤෙව සුත්වා සංසීදති විසීදති න සන්ථම්භති න සක්කොති සඞ්ගාමං ඔතරිතුං. එවරූපොපි ඉධෙකච්චො යොධාජීවො හොති. අයං තතියො යොධාජීවො සන්තො සංවිජ්ජමානො ලොකස්මිං.

Furthermore, here a certain professional soldier endures the dust cloud and the banner top; but on hearing just the battle cry, he sinks down, becomes dejected, cannot stand firm, and is unable to enter the battle. Such a kind of professional soldier also exists. This is the third professional soldier to be found existing in the world.

පුන චපරං ඉධෙකච්චො යොධාජීවො සහති රජග්ගං සහති ධජග්ගං සහති උස්සාරණං, අපි ච ඛො සම්පහාරෙ හඤ්ඤති බ්‍යාපජ්ජති. එවරූපොපි ඉධෙකච්චො යොධාජීවො හොති. අයං චතුත්ථො යොධාජීවො සන්තො සංවිජ්ජමානො ලොකස්මිං.

Furthermore, here a certain professional soldier endures the dust cloud, the banner top, and the battle cry; but in the clash of battle he is wounded and overcome. Such a kind of professional soldier also exists. This is the fourth professional soldier to be found existing in the world.

පුන [Pg.176] චපරං ඉධෙකච්චො යොධාජීවො සහති රජග්ගං සහති ධජග්ගං සහති උස්සාරණං සහති සම්පහාරං. සො තං සඞ්ගාමං අභිවිජිනිත්වා විජිතසඞ්ගාමො තමෙව සඞ්ගාමසීසං අජ්ඣාවසති. එවරූපොපි ඉධෙකච්චො යොධාජීවො හොති. අයං පඤ්චමො යොධාජීවො සන්තො සංවිජ්ජමානො ලොකස්මිං. ඉමෙ පඤ්ච යොධාජීවා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

Furthermore, here a certain professional soldier endures the dust cloud, the banner top, the battle cry, and the clash of battle. Having conquered that battle, victorious in battle, he dwells right at the head of that very battle. Such a kind of professional soldier also exists. This is the fifth professional soldier to be found existing in the world. These five professional soldiers are to be found existing in the world.

194. එවමෙවං පඤ්චිමෙ යොධාජීවූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා භික්ඛූසු. කතමෙ පඤ්ච? ඉධෙකච්චො භික්ඛු රජග්ගඤ්ඤෙව දිස්වා සංසීදති විසීදති න සන්ථම්භති න සක්කොති බ්‍රහ්මචරියං සන්ධාරෙතුං, සික්ඛාදුබ්බල්‍යං ආවිකත්වා සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. කිමස්ස රජග්ගස්මිං? ඉධ භික්ඛු සුණාති – ‘‘අසුකස්මිං නාම ගාමෙ වා නිගමෙ වා ඉත්ථී වා කුමාරී වා අභිරූපා දස්සනීයා පාසාදිකා පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතා’’ති. සො තං සුත්වා සංසීදති විසීදති න සන්ථම්භති න සක්කොති බ්‍රහ්මචරියං සන්ධාරෙතුං, සික්ඛාදුබ්බල්‍යං ආවිකත්වා සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. ඉදමස්ස රජග්ගස්මිං.

194. In the very same way, these five persons comparable to warriors are to be found existing among the bhikkhus. What five? Here, a certain bhikkhu, on seeing just the dust cloud, sinks down, becomes dejected, cannot stand firm, and is unable to continue the holy life; having declared his weakness in the training, he renounces the training and reverts to the low life. What, for him, is the dust cloud? Here, a bhikkhu hears: ‘In such and such a village or town there is a woman or a girl who is beautiful, good-looking, pleasing, endowed with the supreme beauty of complexion.’ Having heard this, he sinks down, becomes dejected, cannot stand firm, and is unable to continue the holy life; having declared his weakness in the training, he renounces the training and reverts to the low life. This, for him, is the dust cloud.

සෙය්‍යථාපි සො යොධාජීවො රජග්ගඤ්ඤෙව දිස්වා සංසීදති විසීදති න සන්ථම්භති න සක්කොති සඞ්ගාමං ඔතරිතුං, තථූපමො අයං පුග්ගලො. එවරූපොපි ඉධෙකච්චො පුග්ගලො හොති. අයං පඨමො යොධාජීවූපමො පුග්ගලො සන්තො සංවිජ්ජමානො භික්ඛූසු.

Just as that warrior, on seeing just the dust cloud, sinks down, becomes dejected, cannot stand firm, and is unable to enter the battle, so too is this person comparable. Such a kind of person also exists. This is the first person comparable to a warrior to be found existing among the bhikkhus.

195. පුන චපරං ඉධෙකච්චො භික්ඛු සහති රජග්ගං, අපි ච ඛො ධජග්ගඤ්ඤෙව දිස්වා සංසීදති විසීදති න සන්ථම්භති න සක්කොති බ්‍රහ්මචරියං සන්ධාරෙතුං, සික්ඛාදුබ්බල්‍යං ආවිකත්වා සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. කිමස්ස ධජග්ගස්මිං? ඉධ භික්ඛු න හෙව ඛො සුණාති – ‘‘අසුකස්මිං නාම ගාමෙ වා නිගමෙ වා ඉත්ථී වා කුමාරී වා අභිරූපා දස්සනීයා පාසාදිකා පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතා’’ති, අපි ච ඛො සාමං පස්සති ඉත්ථිං වා කුමාරිං වා අභිරූපං දස්සනීයං පාසාදිකං පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතං. සො තං දිස්වා සංසීදති විසීදති න සන්ථම්භති න සක්කොති බ්‍රහ්මචරියං සන්ධාරෙතුං, සික්ඛාදුබ්බල්‍යං ආවිකත්වා සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. ඉදමස්ස ධජග්ගස්මිං.

195. Furthermore, here a certain bhikkhu endures the dust cloud; but on seeing just the banner top, he sinks down, despairs, cannot stand firm, and is unable to continue the holy life; having declared his weakness in the training, he renounces the training and reverts to the low life. What, for him, is the banner top? Here, a bhikkhu does not just hear: ‘In such and such a village or town there is a woman or a girl who is beautiful, good-looking, pleasing, endowed with the supreme beauty of complexion,’ but he himself sees a woman or a girl who is beautiful, good-looking, pleasing, endowed with the supreme beauty of complexion. On seeing her, he sinks down, despairs, cannot stand firm, and is unable to continue the holy life; having declared his weakness in the training, he renounces the training and reverts to the low life. This, for him, is the banner top.

සෙය්‍යථාපි [Pg.177] සො යොධාජීවො සහති රජග්ගං, අපි ච ඛො ධජග්ගඤ්ඤෙව දිස්වා සංසීදති විසීදති න සන්ථම්භති න සක්කොති සඞ්ගාමං ඔතරිතුං, තථූපමො අයං පුග්ගලො. එවරූපොපි ඉධෙකච්චො පුග්ගලො හොති. අයං දුතියො යොධාජීවූපමො පුග්ගලො සන්තො සංවිජ්ජමානො භික්ඛූසු.

Just as that warrior endures the dust cloud, but on seeing just the banner top, sinks down, despairs, cannot stand firm, and is unable to enter the battle, so too is this person comparable. Such a kind of person exists here. This is the second person comparable to a warrior to be found existing among the bhikkhus.

196. පුන චපරං ඉධෙකච්චො භික්ඛු සහති රජග්ගං සහති ධජග්ගං, අපි ච ඛො උස්සාරණඤ්ඤෙව සුත්වා සංසීදති විසීදති න සන්ථම්භති න සක්කොති බ්‍රහ්මචරියං සන්ධාරෙතුං, සික්ඛාදුබ්බල්‍යං ආවිකත්වා සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. කිමස්ස උස්සාරණාය? ඉධ භික්ඛුං අරඤ්ඤගතං වා රුක්ඛමූලගතං වා සුඤ්ඤාගාරගතං වා මාතුගාමො උපසඞ්කමිත්වා ඌහසති උල්ලපති උජ්ජග්ඝති උප්පණ්ඩෙති. සො මාතුගාමෙන ඌහසියමානො උල්ලපියමානො උජ්ජග්ඝියමානො උප්පණ්ඩියමානො සංසීදති විසීදති න සන්ථම්භති න සක්කොති බ්‍රහ්මචරියං සන්ධාරෙතුං, සික්ඛාදුබ්බල්‍යං ආවිකත්වා සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. ඉදමස්ස උස්සාරණාය.

196. Furthermore, here a certain bhikkhu endures the dust cloud and the banner top; but on hearing just the battle cry, he sinks down, despairs, cannot stand firm, and is unable to continue the holy life; having declared his weakness in the training, he renounces the training and reverts to the low life. What, for him, is the battle cry? Here, when a bhikkhu has gone to the forest, to the root of a tree, or to an empty dwelling, a woman approaches and smiles at him, speaks to him, laughs aloud, and teases him. Being smiled at, spoken to, laughed at, and teased by the woman, he sinks down, despairs, cannot stand firm, and is unable to continue the holy life; having declared his weakness in the training, he renounces the training and reverts to the low life. This, for him, is the battle cry.

සෙය්‍යථාපි සො යොධාජීවො සහති රජග්ගං සහති ධජග්ගං, අපි ච ඛො උස්සාරණඤ්ඤෙව සුත්වා සංසීදති විසීදති න සන්ථම්භති න සක්කොති සඞ්ගාමං ඔතරිතුං, තථූපමො අයං පුග්ගලො. එවරූපොපි ඉධෙකච්චො පුග්ගලො හොති. අයං තතියො යොධාජීවූපමො පුග්ගලො සන්තො සංවිජ්ජමානො භික්ඛූසු.

Just as that warrior endures the dust cloud and the banner top, but on hearing just the battle cry, sinks down, despairs, cannot stand firm, and is unable to enter the battle, so too is this person comparable. Such a kind of person exists here. This is the third person comparable to a warrior to be found existing among the bhikkhus.

197. පුන චපරං ඉධෙකච්චො භික්ඛු සහති රජග්ගං සහති ධජග්ගං සහති උස්සාරණං, අපි ච ඛො සම්පහාරෙ හඤ්ඤති බ්‍යාපජ්ජති. කිමස්ස සම්පහාරස්මිං? ඉධ භික්ඛුං අරඤ්ඤගතං වා රුක්ඛමූලගතං වා සුඤ්ඤාගාරගතං වා මාතුගාමො උපසඞ්කමිත්වා අභිනිසීදති අභිනිපජ්ජති අජ්ඣොත්ථරති. සො මාතුගාමෙන අභිනිසීදියමානො අභිනිපජ්ජියමානො අජ්ඣොත්ථරියමානො සික්ඛං අප්පච්චක්ඛාය දුබ්බල්‍යං අනාවිකත්වා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවති. ඉදමස්ස සම්පහාරස්මිං.

197. Furthermore, here a certain bhikkhu endures the dust cloud, the banner top, and the battle cry; but in the clash of battle he is struck down and perishes. What, for him, is the clash of battle? Here, when a bhikkhu has gone to the forest, to the root of a tree, or to an empty dwelling, a woman approaches him, sits down close to him, lies down close to him, and covers him. Being sat close to, lain down close to, and covered by the woman, without having renounced the training and without having declared his weakness, he engages in sexual intercourse. This, for him, is the clash of battle.

සෙය්‍යථාපි සො යොධාජීවො සහති රජග්ගං සහති ධජග්ගං සහති උස්සාරණං, අපි ච ඛො සම්පහාරෙ හඤ්ඤති බ්‍යාපජ්ජති, තථූපමො [Pg.178] අයං පුග්ගලො. එවරූපොපි ඉධෙකච්චො පුග්ගලො හොති. අයං චතුත්ථො යොධාජීවූපමො පුග්ගලො සන්තො සංවිජ්ජමානො භික්ඛූසු.

Just as that warrior endures the dust cloud, the banner top, and the battle cry, but in the clash of battle is struck down and perishes, so too is this person comparable. Such a kind of person exists here. This is the fourth person comparable to a warrior to be found existing among the bhikkhus.

198. පුන චපරං ඉධෙකච්චො භික්ඛු සහති රජග්ගං සහති ධජග්ගං සහති උස්සාරණං සහති සම්පහාරං. සො තං සඞ්ගාමං අභිවිජිනිත්වා විජිතසඞ්ගාමො තමෙව සඞ්ගාමසීසං අජ්ඣාවසති. කිමස්ස සඞ්ගාමවිජයස්මිං? ඉධ භික්ඛුං අරඤ්ඤගතං වා රුක්ඛමූලගතං වා සුඤ්ඤාගාරගතං වා මාතුගාමො උපසඞ්කමිත්වා අභිනිසීදති අභිනිපජ්ජති අජ්ඣොත්ථරති. සො මාතුගාමෙන අභිනිසීදියමානො අභිනිපජ්ජියමානො අජ්ඣොත්ථරියමානො විනිවෙඨෙත්වා විනිමොචෙත්වා යෙන කාමං පක්කමති.

198. Furthermore, here a certain bhikkhu endures the dust cloud, the banner top, the battle cry, and the clash of battle. Having conquered that battle, victorious in battle, he dwells right at the head of that very battle. What, for him, is victory in battle? Here, when a bhikkhu has gone to the forest, to the root of a tree, or to an empty dwelling, a woman approaches him, sits down close to him, lies down close to him, and covers him. But when he is being sat close to, lain down close to, and covered by the woman, he disentangles himself, frees himself, and departs wherever he wishes.

සො විවිත්තං සෙනාසනං භජති අරඤ්ඤං රුක්ඛමූලං පබ්බතං කන්දරං ගිරිගුහං සුසානං වනපත්ථං අබ්භොකාසං පලාලපුඤ්ජං. සො අරඤ්ඤගතො වා රුක්ඛමූලගතො වා සුඤ්ඤාගාරගතො වා නිසීදති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා. සො අභිජ්ඣං ලොකෙ පහාය විගතාභිජ්ඣෙන චෙතසා විහරති, අභිජ්ඣාය චිත්තං පරිසොධෙති; බ්‍යාපාදපදොසං පහාය අබ්‍යාපන්නචිත්තො විහරති, සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පී බ්‍යාපාදපදොසා චිත්තං පරිසොධෙති; ථිනමිද්ධං පහාය විගතථිනමිද්ධො විහරති ආලොකසඤ්ඤී සතො සම්පජානො, ථිනමිද්ධා චිත්තං පරිසොධෙති; උද්ධච්චකුක්කුච්චං පහාය අනුද්ධතො විහරති අජ්ඣත්තං වූපසන්තචිත්තො, උද්ධච්චකුක්කුච්චා චිත්තං පරිසොධෙති; විචිකිච්ඡං පහාය තිණ්ණවිචිකිච්ඡො විහරති අකථංකථී කුසලෙසු ධම්මෙසු, විචිකිච්ඡාය චිත්තං පරිසොධෙති.

He resorts to a secluded lodging: a forest, the root of a tree, a mountain, a ravine, a mountain cave, a cemetery, a forest thicket, an open space, or a heap of straw. Having gone to the forest, or to the root of a tree, or to an empty dwelling, he sits down, folds his legs crosswise, sets his body erect, and establishes mindfulness directed towards his meditation subject. Having abandoned covetousness for the world, he dwells with a mind free from covetousness; he purifies his mind from covetousness. Having abandoned ill will and hatred, he dwells with a mind free from ill will, compassionate for the welfare of all living beings; he purifies his mind from ill will and hatred. Having abandoned sloth and torpor, he dwells free from sloth and torpor, percipient of light, mindful and clearly comprehending; he purifies his mind from sloth and torpor. Having abandoned restlessness and remorse, he dwells unagitated with a mind inwardly peaceful; he purifies his mind from restlessness and remorse. Having abandoned doubt, he dwells having crossed over doubt, free from perplexity about wholesome states; he purifies his mind from doubt.

සො ඉමෙ පඤ්ච නීවරණෙ පහාය චෙතසො උපක්කිලෙසෙ පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණෙ විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති; විතක්කවිචාරානං වූපසමා දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති.

Having abandoned these five hindrances—defilements of the mind that weaken wisdom—quite secluded from sensual pleasures, secluded from unwholesome states, he enters and abides in the first jhāna, which is accompanied by applied and sustained thought, with rapture and pleasure born of seclusion. With the stilling of applied and sustained thought, he enters and abides in the second jhāna… the third jhāna… the fourth jhāna.

සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ ආසවානං ඛයඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘ඉමෙ ආසවා’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං ආසවසමුදයො’’ති [Pg.179] යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං ආසවනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං ආසවනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති.

When his mind is thus concentrated, purified, bright, unblemished, rid of defilements, malleable, workable, steady, and has attained imperturbability, he directs and inclines his mind to the knowledge of the destruction of the taints. He understands as it actually is: ‘This is suffering.’ He understands as it actually is: ‘This is the origin of suffering.’ He understands as it actually is: ‘This is the cessation of suffering.’ He understands as it actually is: ‘This is the path leading to the cessation of suffering.’ He understands as it actually is: ‘These are the taints.’ He understands as it actually is: ‘This is the origin of the taints.’ He understands as it actually is: ‘This is the cessation of the taints.’ He understands as it actually is: ‘This is the path leading to the cessation of the taints.’

තස්ස එවං ජානතො එවං පස්සතො කාමාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, භවාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, අවිජ්ජාසවාපි චිත්තං විමුච්චති. විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’’ති පජානාති. ඉදමස්ස සඞ්ගාමවිජයස්මිං. සෙය්‍යථාපි සො යොධාජීවො සහති රජග්ගං සහති ධජග්ගං සහති උස්සාරණං සහති සම්පහාරං, සො තං සඞ්ගාමං අභිවිජිනිත්වා විජිතසඞ්ගාමො තමෙව සඞ්ගාමසීසං අජ්ඣාවසති, තථූපමො අයං පුග්ගලො. එවරූපොපි ඉධෙකච්චො පුග්ගලො හොති. අයං පඤ්චමො යොධාජීවූපමො පුග්ගලො සන්තො සංවිජ්ජමානො භික්ඛූසු. ඉමෙ පඤ්ච යොධාජීවූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා භික්ඛූසු.

For one who knows and sees thus, his mind is liberated from the taint of sensual desire, from the taint of existence, and from the taint of ignorance. When it is liberated, the knowledge arises: ‘It is liberated.’ He understands: ‘Destroyed is birth, the holy life has been lived, what had to be done has been done, there is no more of this state of being.’ This, for him, is victory in battle. Just as that warrior who lives by fighting withstands the cloud of dust, withstands the banner-tip, withstands the uproar, and withstands the clash of weapons, and having conquered the battle, victorious in battle, he dwells at the very head of the battle—so too is this person. Such a kind of person is found here. This is the fifth warrior-like person found among the bhikkhus. These are the five warrior-like persons found among the bhikkhus.

199. තත්ථ කතමෙ පඤ්ච පිණ්ඩපාතිකා? මන්දත්තා මොමූහත්තා පිණ්ඩපාතිකො හොති, පාපිච්ඡො ඉච්ඡාපකතො පිණ්ඩපාතිකො හොති, උම්මාදා චිත්තවික්ඛෙපා පිණ්ඩපාතිකො හොති, ‘‘වණ්ණිතං බුද්ධෙහි බුද්ධසාවකෙහී’’ති පිණ්ඩපාතිකො හොති, අපි ච අප්පිච්ඡතංයෙව නිස්සාය සන්තුට්ඨිංයෙව නිස්සාය සල්ලෙඛංයෙව නිස්සාය ඉදමත්ථිතංයෙව නිස්සාය පිණ්ඩපාතිකො හොති. තත්‍ර ය්වායං පිණ්ඩපාතිකො අප්පිච්ඡතංයෙව නිස්සාය සන්තුට්ඨිංයෙව නිස්සාය සල්ලෙඛංයෙව නිස්සාය ඉදමත්ථිතංයෙව නිස්සාය පිණ්ඩපාතිකො, අයං ඉමෙසං පඤ්චන්නං පිණ්ඩපාතිකානං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච පාමොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච.

199. Herein, what are the five kinds of alms-food practitioners? One is an alms-food practitioner due to dullness and delusion. One is an alms-food practitioner because of evil desires and being overcome by wishes. One is an alms-food practitioner due to madness and mental distraction. One is an alms-food practitioner thinking, “This has been praised by the Buddhas and the Buddha’s disciples.” Furthermore, one is an alms-food practitioner relying solely on fewness of wishes, on contentment, on effacement, and on the desire for this good practice. Among these, the alms-food practitioner who relies solely on fewness of wishes, on contentment, on effacement, and on the desire for this good practice, is the foremost, the best, the chief, the highest, and the most excellent of these five alms-food practitioners.

සෙය්‍යථාපි නාම ගවා ඛීරං, ඛීරම්හා දධි, දධිම්හා නවනීතං, නවනීතම්හා සප්පි, සප්පිම්හා සප්පිමණ්ඩො, සප්පිමණ්ඩං තත්ථ අග්ගමක්ඛායති; එවමෙවං ය්වායං පිණ්ඩපාතිකො අප්පිච්ඡතංයෙව නිස්සාය සන්තුට්ඨිංයෙව නිස්සාය සල්ලෙඛංයෙව නිස්සාය ඉදමත්ථිතංයෙව නිස්සාය පිණ්ඩපාතිකො හොති, අයං ඉමෙසං පඤ්චන්නං පිණ්ඩපාතිකානං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච පාමොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච. ඉමෙ පඤ්ච පිණ්ඩපාතිකා.

Just as from a cow comes milk, from milk curds, from curds fresh butter, from fresh butter ghee, and from ghee the cream of ghee, and the cream of ghee is reckoned the best; so too, the alms-food practitioner who relies solely on fewness of wishes, on contentment, on effacement, and on the desire for this good practice, is the foremost, the best, the chief, the highest, and the most excellent among these five alms-food practitioners. These are the five alms-food practitioners.

200. තත්ථ [Pg.180] කතමෙ පඤ්ච ඛලුපච්ඡාභත්තිකා…පෙ… පඤ්ච එකාසනිකා…පෙ… පඤ්ච පංසුකූලිකා…පෙ… පඤ්ච තෙචීවරිකා…පෙ… පඤ්ච ආරඤ්ඤිකා…පෙ… පඤ්ච රුක්ඛමූලිකා …පෙ… පඤ්ච අබ්භොකාසිකා…පෙ… පඤ්ච නෙසජ්ජිකා…පෙ… පඤ්ච යථාසන්ථතිකා…පෙ….

200. Herein, what are the five kinds of practitioners who refuse food offered later? … the five kinds of one-session practitioners … the five kinds of rag-robe practitioners … the five kinds of triple-robe practitioners … the five kinds of forest-dwelling practitioners … the five kinds of tree-root-dwelling practitioners … the five kinds of open-air-dwelling practitioners … the five kinds of sitting practitioners … the five kinds of practitioners who accept any assigned lodging…

201. තත්ථ කතමෙ පඤ්ච සොසානිකා? මන්දත්තා මොමූහත්තා සොසානිකො හොති, පාපිච්ඡො ඉච්ඡාපකතො සොසානිකො හොති, උම්මාදා චිත්තවික්ඛෙපා සොසානිකො හොති, ‘‘වණ්ණිතං බුද්ධෙහි බුද්ධසාවකෙහී’’ති සොසානිකො හොති, අපි ච අප්පිච්ඡතංයෙව නිස්සාය සන්තුට්ඨිංයෙව නිස්සාය සල්ලෙඛංයෙව නිස්සාය ඉදමත්ථිතංයෙව නිස්සාය සොසානිකො හොති. තත්‍ර ය්වායං සොසානිකො අප්පිච්ඡතංයෙව නිස්සාය සන්තුට්ඨිංයෙව නිස්සාය සල්ලෙඛංයෙව නිස්සාය ඉදමත්ථිතංයෙව නිස්සාය සොසානිකො, අයං ඉමෙසං පඤ්චන්නං සොසානිකානං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච පාමොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච.

201. Herein, what are the five kinds of charnel-ground practitioners? One is a charnel-ground practitioner due to dullness and delusion. One is a charnel-ground practitioner because of evil desires and being overcome by wishes. One is a charnel-ground practitioner due to madness and mental distraction. One is a charnel-ground practitioner thinking, “This has been praised by the Buddhas and the Buddha’s disciples.” Furthermore, one is a charnel-ground practitioner relying solely on fewness of wishes, on contentment, on effacement, and on the desire for this good practice. Among these, that charnel-ground practitioner who relies solely on fewness of wishes, on contentment, on effacement, and on the desire for this good practice, is the foremost, the best, the chief, the highest, and the most excellent of these five charnel-ground practitioners.

සෙය්‍යථාපි නාම ගවා ඛීරං, ඛීරම්හා දධි, දධිම්හා නවනීතං, නවනීතම්හා සප්පි, සප්පිම්හා සප්පිමණ්ඩො, සප්පිමණ්ඩං තත්ථ අග්ගමක්ඛායති; එවමෙවං ය්වායං සොසානිකො අප්පිච්ඡතංයෙව නිස්සාය සන්තුට්ඨිංයෙව නිස්සාය සල්ලෙඛංයෙව නිස්සාය ඉදමත්ථිතංයෙව නිස්සාය සොසානිකො හොති, අයං ඉමෙසං පඤ්චන්නං සොසානිකානං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච පාමොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච. ඉමෙ පඤ්ච සොසානිකා.

Just as from a cow comes milk, from milk curds, from curds fresh butter, from fresh butter ghee, and from ghee the cream of ghee, and the cream of ghee is said to be the best; so too, the charnel-ground practitioner who relies solely on fewness of wishes, on contentment, on effacement, and on the desire for this good practice—this person, among these five charnel-ground practitioners, is the foremost, the best, the chief, the highest, and the most excellent. These are the five charnel-ground practitioners.

පඤ්චකනිද්දෙසො.

The Exposition of the Fives is concluded.

6. ඡක්කපුග්ගලපඤ්ඤත්ති

6. Designation of Persons in Sixes

202. තත්‍ර ය්වායං පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අභිසම්බුජ්ඣති, තත්ථ ච සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණාති බලෙසු ච වසීභාවං, සම්මාසම්බුද්ධො තෙන දට්ඨබ්බො.

202. Herein, that person who, in regard to dhammas unheard before, awakens by himself to the truths, and therein attains omniscience and mastery over the powers, is to be understood as a Perfectly Self-Enlightened One.

තත්‍ර ය්වායං පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අභිසම්බුජ්ඣති, න ච තත්ථ සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණාති න ච බලෙසු වසීභාවං, පච්චෙකසම්බුද්ධො තෙන දට්ඨබ්බො.

Herein, that person who, in regard to dhammas unheard before, awakens by himself to the truths, but does not therein attain omniscience nor mastery over the powers, is to be understood as an Independently Enlightened One.

තත්‍ර [Pg.181] ය්වායං පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අනභිසම්බුජ්ඣති, දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොති, සාවකපාරමිඤ්ච පාපුණාති, සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා තෙන දට්ඨබ්බා.

Herein, that person who, in regard to dhammas unheard before, does not awaken to the truths by himself, but makes an end of suffering in this very life and attains the perfection of a disciple—by this are to be understood Sāriputta and Moggallāna.

තත්‍ර ය්වායං පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අනභිසම්බුජ්ඣති, දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොති, න ච සාවකපාරමිං පාපුණාති, අවසෙසා අරහන්තා තෙන දට්ඨබ්බා.

Herein, that person who, in regard to dhammas unheard before, does not awaken to the truths by himself, but makes an end of suffering in this very life, yet does not attain the perfection of a disciple—by this are to be understood the remaining arahants.

තත්‍ර ය්වායං පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අනභිසම්බුජ්ඣති, න ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොති, අනාගාමී හොති අනාගන්තා ඉත්ථත්තං, අනාගාමී තෙන දට්ඨබ්බො.

Herein, that person who, in regard to dhammas unheard before, does not awaken to the truths by himself and does not make an end of suffering in this very life, but is a non-returner, not coming back to this state of existence—by this, he is to be understood as a non-returner.

තත්‍ර ය්වායං පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අනභිසම්බුජ්ඣති, න ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොති, ආගන්තා ඉත්ථත්තං, සොතාපන්නසකදාගාමිනො තෙන දට්ඨබ්බා.

Herein, that person who, in regard to dhammas unheard before, does not awaken to the truths by himself and does not make an end of suffering in this very life, but is one who comes back to this state of existence—by this are to be understood stream-enterers and once-returners.

ඡක්කනිද්දෙසො.

The Exposition of the Six is concluded.

7. සත්තකපුග්ගලපඤ්ඤත්ති

7. Designation of Persons: The Group of Seven

203. කථඤ්ච පුග්ගලො සකිං නිමුග්ගො නිමුග්ගොව හොති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සමන්නාගතො හොති එකන්තකාළකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි. එවං පුග්ගලො සකිං නිමුග්ගො නිමුග්ගොව හොති.

203. And how is it that a person, having sunk once, remains sunk? Here, a certain person is endowed with exclusively dark, unwholesome states. In this way a person, having sunk once, remains sunk.

කථඤ්ච පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා නිමුජ්ජති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජති ‘‘සාහු සද්ධා කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු හිරී කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු ඔත්තප්පං කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු වීරියං කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු පඤ්ඤා කුසලෙසු ධම්මෙසූ’’ති. තස්ස සා සද්ධා නෙව තිට්ඨති නො වඩ්ඪති හායතියෙව, තස්ස සා හිරී නෙව තිට්ඨති නො වඩ්ඪති හායතියෙව, තස්ස තං ඔත්තප්පං නෙව තිට්ඨති නො වඩ්ඪති හායතියෙව, තස්ස තං වීරියං නෙව තිට්ඨති නො වඩ්ඪති හායතියෙව, තස්ස සා පඤ්ඤා නෙව තිට්ඨති නො වඩ්ඪති හායතියෙව. එවං පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා නිමුජ්ජති.

And how is it that a person, having emerged, sinks back down? Here, a certain person emerges, thinking: ‘It is good to have faith in wholesome states, good to have moral shame in wholesome states, good to have moral dread in wholesome states, good to have energy in wholesome states, good to have wisdom in wholesome states.’ But that faith of his neither persists nor grows; it only declines. That moral shame of his neither persists nor grows; it only declines. That moral dread of his neither persists nor grows; it only declines. That energy of his neither persists nor grows; it only declines. That wisdom of his neither persists nor grows; it only declines. In this way a person, having emerged, sinks back down.

කථඤ්ච [Pg.182] පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා ඨිතො හොති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජති ‘‘සාහු සද්ධා කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු හිරී කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු ඔත්තප්පං කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු වීරියං කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු පඤ්ඤා කුසලෙසු ධම්මෙසූ’’ති. තස්ස සා සද්ධා නෙව හායති නො වඩ්ඪති ඨිතා හොති, තස්ස සා හිරී නෙව හායති නො වඩ්ඪති ඨිතා හොති, තස්ස තං ඔත්තප්පං නෙව හායති නො වඩ්ඪති ඨිතං හොති, තස්ස තං වීරියං නෙව හායති නො වඩ්ඪති ඨිතං හොති, තස්ස සා පඤ්ඤා නෙව හායති නො වඩ්ඪති ඨිතා හොති. එවං පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා ඨිතො හොති.

And how is it that a person, having emerged, remains stationary? Here, a certain person emerges, thinking: ‘It is good to have faith in wholesome states, good to have moral shame in wholesome states, good to have moral dread in wholesome states, good to have energy in wholesome states, good to have wisdom in wholesome states.’ That faith of his neither declines nor grows but is stationary. That moral shame of his neither declines nor grows but is stationary. That moral dread of his neither declines nor grows but is stationary. That energy of his neither declines nor grows but is stationary. That wisdom of his neither declines nor grows but is stationary. In this way a person, having emerged, remains stationary.

කථඤ්ච පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා විපස්සති විලොකෙති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජති ‘‘සාහු සද්ධා කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු හිරී කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු ඔත්තප්පං කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු වීරියං කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු පඤ්ඤා කුසලෙසු ධම්මෙසූ’’ති. සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො. එවං පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා විපස්සති විලොකෙති.

And how is it that a person, having emerged, looks around and surveys? Here, a certain person emerges, thinking: ‘It is good to have faith in wholesome states, good to have moral shame in wholesome states, good to have moral dread in wholesome states, good to have energy in wholesome states, good to have wisdom in wholesome states.’ With the destruction of the three fetters, he becomes a stream-enterer, no longer subject to downfall, fixed in destiny, bound for enlightenment. In this way a person, having emerged, looks around and surveys.

කථඤ්ච පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා පතරති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජති ‘‘සාහු සද්ධා කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු හිරී කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු ඔත්තප්පං කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු වීරියං කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු පඤ්ඤා කුසලෙසු ධම්මෙසූ’’ති. සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී හොති සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තකරො හොති. එවං පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා පතරති.

And how is it that a person, having emerged, crosses over? Here, a certain person emerges, thinking: ‘It is good to have faith in wholesome states, good to have moral shame in wholesome states, good to have moral dread in wholesome states, good to have energy in wholesome states, good to have wisdom in wholesome states.’ With the destruction of the three fetters and with the attenuation of lust, hatred, and delusion, he becomes a once-returner; having come back to this world only one more time, he will make an end of suffering. In this way a person, having emerged, crosses over.

කථඤ්ච පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා පතිගාධප්පත්තො හොති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජති ‘‘සාහු සද්ධා කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු හිරී කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු ඔත්තප්පං කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු වීරියං කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු පඤ්ඤා කුසලෙසු ධම්මෙසූ’’ති. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. එවං පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා පතිගාධප්පත්තො හොති.

And how is it that a person, having emerged, gains a foothold? Here, a certain person emerges, thinking: ‘It is good to have faith in wholesome states, good to have moral shame in wholesome states, good to have moral dread in wholesome states, good to have energy in wholesome states, good to have wisdom in wholesome states.’ With the destruction of the five lower fetters, he is one of spontaneous birth, due to attain final Nibbāna there, not liable to return from that world. In this way a person, having emerged, gains a foothold.

කථඤ්ච පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා තිණ්ණො හොති පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජති ‘‘සාහු සද්ධා කුසලෙසු ධම්මෙසු[Pg.183], සාධු හිරී කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු ඔත්තප්පං කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු වීරියං කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු පඤ්ඤා කුසලෙසු ධම්මෙසූ’’ති. සො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. එවං පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා තිණ්ණො හොති පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො.

And how is it that a person, having emerged, has crossed over, gone beyond, and stands on high ground, a brahmin? Here, a certain person emerges, thinking: ‘It is good to have faith in wholesome states, good to have moral shame in wholesome states, good to have moral dread in wholesome states, good to have energy in wholesome states, good to have wisdom in wholesome states.’ By the destruction of the taints, in this very life he realizes for himself with direct knowledge the taintless liberation of mind, liberation by wisdom, and having entered upon it, he dwells in it. In this way a person, having emerged, has crossed over, gone beyond, and stands on high ground, a brahmin.

204. කතමො ච පුග්ගලො උභතොභාගවිමුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති පුග්ගලො උභතොභාගවිමුත්තො.

204. And what kind of person is one liberated in both ways? Here, a certain person dwells having contacted the eight liberations with the body, and his taints are destroyed by his seeing with wisdom. This is called a person liberated in both ways.

205. කතමො ච පුග්ගලො පඤ්ඤාවිමුත්තො…පෙ… කායසක්ඛී… දිට්ඨිප්පත්තො… සද්ධාවිමුත්තො… ධම්මානුසාරී ….

205. And what kind of person is one liberated by wisdom … a body-witness … one who has attained view … one liberated by faith … a Dhamma-follower …

206. කතමො ච පුග්ගලො සද්ධානුසාරී? යස්ස පුග්ගලස්ස සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නස්ස සද්ධින්ද්‍රියං අධිමත්තං හොති, සද්ධාවාහිං සද්ධාපුබ්බඞ්ගමං අරියමග්ගං භාවෙති. අයං වුච්චති පුග්ගලො සද්ධානුසාරී. සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො පුග්ගලො සද්ධානුසාරී, ඵලෙ ඨිතො සද්ධාවිමුත්තොති.

206. And what kind of person is a faith-follower? It is a person practicing for the realization of the fruit of stream-entry for whom the faith faculty is predominant, who develops the noble path led by faith, with faith as its forerunner. This person is called a faith-follower. The person practicing for the realization of the fruit of stream-entry is a faith-follower; established in the fruit, he is one liberated by faith.

සත්තකනිද්දෙසො.

The Exposition of the Sevens is finished.

8. අට්ඨකපුග්ගලපඤ්ඤත්ති

8. Designation of Persons in Eights

207. තත්ථ කතමෙ චත්තාරො මග්ගසමඞ්ගිනො, චත්තාරො ඵලසමඞ්ගිනො පුග්ගලා? සොතාපන්නො, සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො; සකදාගාමී, සකදාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො; අනාගාමී, අනාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො; අරහා, අරහත්තඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො; ඉමෙ චත්තාරො මග්ගසමඞ්ගිනො, ඉමෙ චත්තාරො ඵලසමඞ්ගිනො පුග්ගලා.

207. Therein, who are the four persons endowed with the path and the four persons endowed with the fruit? The stream-enterer, and the one practicing for the realization of the fruit of stream-entry; the once-returner, and the one practicing for the realization of the fruit of once-returning; the non-returner, and the one practicing for the realization of the fruit of non-returning; the Arahant, and the one practicing for the sake of Arahantship. These are the four persons endowed with the path; these are the four persons endowed with the fruit.

අට්ඨකනිද්දෙසො.

The Exposition of the Eights is finished.

9. නවකපුග්ගලපඤ්ඤත්ති

9. Designation of Persons in Nines

208. කතමො [Pg.184] ච පුග්ගලො සම්මාසම්බුද්ධො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අභිසම්බුජ්ඣති, තත්ථ ච සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණාති බලෙසු ච වසීභාවං. අයං වුච්චති පුග්ගලො සම්මාසම්බුද්ධො.

208. And what kind of person is a Perfectly Self-Enlightened One? Here, a certain person, in regard to teachings not heard before, awakens by himself to the truths, and therein he attains omniscience and mastery in regard to the powers. This person is called a Perfectly Self-Enlightened One.

කතමො ච පුග්ගලො පච්චෙකසම්බුද්ධො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අභිසම්බුජ්ඣති, න ච තත්ථ සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණාති න ච බලෙසු වසීභාවං. අයං වුච්චති පුග්ගලො පච්චෙකසම්බුද්ධො.

And what kind of person is a Private Buddha? Here, a certain person, in regard to teachings not heard before, awakens by himself to the truths, but he does not therein attain omniscience nor mastery in regard to the powers. This person is called a Private Buddha.

කතමො ච පුග්ගලො උභතොභාගවිමුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති පුග්ගලො උභතොභාගවිමුත්තො.

And what kind of person is one liberated in both ways? Here, a certain person dwells having touched the eight liberations with his body, and his taints are destroyed through his seeing with wisdom. This person is called one liberated in both ways.

කතමො ච පුග්ගලො පඤ්ඤාවිමුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො න හෙව ඛො අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති පුග්ගලො පඤ්ඤාවිමුත්තො.

And what kind of person is one liberated by wisdom? Here, a certain person does not dwell having touched the eight liberations with his body, but his taints are destroyed through his seeing with wisdom. This person is called one liberated by wisdom.

කතමො ච පුග්ගලො කායසක්ඛී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා එකච්චෙ ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති පුග්ගලො කායසක්ඛී.

And what kind of person is a body-witness? Here, a certain person dwells having touched the eight liberations with his body, and some of his taints are destroyed through his seeing with wisdom. This person is called a body-witness.

කතමො ච පුග්ගලො දිට්ඨිප්පත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති, තථාගතප්පවෙදිතා චස්ස ධම්මා පඤ්ඤාය වොදිට්ඨා හොන්ති වොචරිතා, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා එකච්චෙ ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති පුග්ගලො දිට්ඨිප්පත්තො.

And what kind of person is one who has attained to view? Here, a certain person understands as it really is: ‘This is suffering’ … ‘This is the path leading to the cessation of suffering’; and the teachings proclaimed by the Tathāgata have been well seen and well practiced by him with wisdom, and some of his taints are destroyed through his seeing with wisdom. This person is called one who has attained to view.

කතමො ච පුග්ගලො සද්ධාවිමුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති, තථාගතප්පවෙදිතා චස්ස ධම්මා පඤ්ඤාය වොදිට්ඨා [Pg.185] හොන්ති වොචරිතා, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා එකච්චෙ ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති, නො ච ඛො යථා දිට්ඨිප්පත්තස්ස. අයං වුච්චති පුග්ගලො සද්ධාවිමුත්තො.

And what kind of person is one liberated by faith? Here, a certain person understands as it really is: ‘This is suffering’ … ‘This is the path leading to the cessation of suffering’; and the teachings proclaimed by the Tathāgata have been well seen and well practiced by him with wisdom, and some of his taints are destroyed through his seeing with wisdom, but not to the same extent as for one who has attained to view. This person is called one liberated by faith.

කතමො ච පුග්ගලො ධම්මානුසාරී? යස්ස පුග්ගලස්ස සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නස්ස පඤ්ඤින්ද්‍රියං අධිමත්තං හොති, පඤ්ඤාවාහිං පඤ්ඤාපුබ්බඞ්ගමං අරියමග්ගං භාවෙති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ධම්මානුසාරී. සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො පුග්ගලො ධම්මානුසාරී, ඵලෙ ඨිතො දිට්ඨිප්පත්තො.

And what kind of person is a Dhamma-follower? It is a person practicing for the realization of the fruit of stream-entry for whom the wisdom faculty is predominant; he develops the noble path that is led by wisdom and has wisdom as its forerunner. This person is called a Dhamma-follower. The person practicing for the realization of the fruit of stream-entry is a Dhamma-follower; established in the fruit, he is one who has attained to view.

කතමො ච පුග්ගලො සද්ධානුසාරී? යස්ස පුග්ගලස්ස සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නස්ස සද්ධින්ද්‍රියං අධිමත්තං හොති, සද්ධාවාහිං සද්ධාපුබ්බඞ්ගමං අරියමග්ගං භාවෙති. අයං වුච්චති පුග්ගලො සද්ධානුසාරී. සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො පුග්ගලො සද්ධානුසාරී, ඵලෙ ඨිතො සද්ධාවිමුත්තොති.

And what kind of person is a faith-follower? It is a person practicing for the realization of the fruit of stream-entry for whom the faith faculty is predominant; he develops the noble path that is led by faith and has faith as its forerunner. This person is called a faith-follower. The person practicing for the realization of the fruit of stream-entry is a faith-follower; established in the fruit, he is one liberated by faith.

නවකනිද්දෙසො.

The Exposition of the Nines is finished.

10. දසකපුග්ගලපඤ්ඤත්ති

10. Designation of Persons in Tens

209. කතමෙසං පඤ්චන්නං ඉධ නිට්ඨා? සත්තක්ඛත්තුපරමස්ස කොලඞ්කොලස්ස එකබීජිස්ස සකදාගාමිස්ස යො ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ අරහා – ඉමෙසං පඤ්චන්නං ඉධ නිට්ඨා.

209. For which five persons is there consummation here? For the one with at most seven more existences, the one who goes from clan to clan, the one-seeder, the once-returner, and the one who is an Arahant in this very life—for these five persons, there is consummation here.

කතමෙසං පඤ්චන්නං ඉධ විහාය නිට්ඨා? අන්තරාපරිනිබ්බායිස්ස උපහච්චපරිනිබ්බායිස්ස අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායිස්ස සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායිස්ස උද්ධංසොතස්ස අකනිට්ඨගාමිනො – ඉමෙසං පඤ්චන්නං ඉධ විහාය නිට්ඨාති.

For which five persons is there consummation, having abandoned this existence? For the one who attains Parinibbāna in the interval, the one who attains Parinibbāna upon landing, the one who attains Parinibbāna without exertion, the one who attains Parinibbāna with exertion, and the one heading upstream, bound for the Akaniṭṭha realm—for these five persons, there is consummation, having abandoned this existence.

එත්තාවතා පුග්ගලානං පුග්ගලපඤ්ඤත්තීති.

Thus far is the designation of persons.

දසකනිද්දෙසො.

The Exposition of the Tens is concluded.

පුග්ගලපඤ්ඤත්තිපකරණං නිට්ඨිතං.

The Treatise on the Designation of Persons is completed.