නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

අභිධම්මපිටකෙ

论藏

පුග්ගලපඤ්ඤත්තිපාළි

人施设论

මාතිකා

纲要

1. එකකඋද්දෙසො

1. 一法之章

1. ඡ [Pg.101] පඤ්ඤත්තියො – ඛන්ධපඤ්ඤත්ති, ආයතනපඤ්ඤත්ති, ධාතුපඤ්ඤත්ති, සච්චපඤ්ඤත්ති, ඉන්ද්‍රියපඤ්ඤත්ති, පුග්ගලපඤ්ඤත්තීති.

1. 有六种施设：蕴施设、处施设、界施设、谛施设、根施设、补特伽罗施设。

2. කිත්තාවතා ඛන්ධානං ඛන්ධපඤ්ඤත්ති? යාවතා පඤ්චක්ඛන්ධා – රූපක්ඛන්ධො, වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; එත්තාවතා ඛන්ධානං ඛන්ධපඤ්ඤත්ති.

2. 蕴施设的范围为何？凡是五蕴：色蕴、受蕴、想蕴、行蕴、识蕴；此即蕴施设的范围。

3. කිත්තාවතා ආයතනානං ආයතනපඤ්ඤත්ති? යාවතා ද්වාදසායතනානි – චක්ඛායතනං, රූපායතනං, සොතායතනං, සද්දායතනං, ඝානායතනං, ගන්ධායතනං, ජිව්හායතනං, රසායතනං, කායායතනං, ඵොට්ඨබ්බායතනං, මනායතනං, ධම්මායතනං; එත්තාවතා ආයතනානං ආයතනපඤ්ඤත්ති.

3. 处施设的范围为何？凡是十二处：眼处、色处、耳处、声处、鼻处、香处、舌处、味处、身处、触处、意处、法处；此即处施设的范围。

4. කිත්තාවතා ධාතූනං ධාතුපඤ්ඤත්ති? යාවතා අට්ඨාරස ධාතුයො – චක්ඛුධාතු, රූපධාතු, චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු, සොතධාතු, සද්දධාතු, සොතවිඤ්ඤාණධාතු, ඝානධාතු, ගන්ධධාතු, ඝානවිඤ්ඤාණධාතු, ජිව්හාධාතු, රසධාතු, ජිව්හාවිඤ්ඤාණධාතු, කායධාතු, ඵොට්ඨබ්බධාතු, කායවිඤ්ඤාණධාතු, මනොධාතු, ධම්මධාතු, මනොවිඤ්ඤාණධාතු; එත්තාවතා ධාතූනං ධාතුපඤ්ඤත්ති.

4. 界施设的范围为何？凡是十八界：眼界、色界、眼识界，耳界、声界、耳识界，鼻界、香界、鼻识界，舌界、味界、舌识界，身界、触界、身识界，意界、法界、意识界；此即界施设的范围。

5. කිත්තාවතා [Pg.102] සච්චානං සච්චපඤ්ඤත්ති? යාවතා චත්තාරි සච්චානි – දුක්ඛසච්චං, සමුදයසච්චං, නිරොධසච්චං, මග්ගසච්චං; එත්තාවතා සච්චානං සච්චපඤ්ඤත්ති.

5. 谛施设的范围为何？凡是四谛：苦谛、集谛、灭谛、道谛；此即谛施设的范围。

6. කිත්තාවතා ඉන්ද්‍රියානං ඉන්ද්‍රියපඤ්ඤත්ති? යාවතා බාවීසතින්ද්‍රියානි – චක්ඛුන්ද්‍රියං, සොතින්ද්‍රියං, ඝානින්ද්‍රියං, ජිව්හින්ද්‍රියං, කායින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියං, ඉත්ථින්ද්‍රියං, පුරිසින්ද්‍රියං, ජීවිතින්ද්‍රියං, සුඛින්ද්‍රියං, දුක්ඛින්ද්‍රියං, සොමනස්සින්ද්‍රියං, දොමනස්සින්ද්‍රියං, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං, සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං, අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියං, අඤ්ඤින්ද්‍රියං, අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රියං; එත්තාවතා ඉන්ද්‍රියානං ඉන්ද්‍රියපඤ්ඤත්ති.

6. 根的施设是怎样的？即此二十二根：眼根、耳根、鼻根、舌根、身根、意根、女根、男根、命根、乐根、苦根、喜根、忧根、舍根、信根、精进根、念根、定根、慧根、未知当知根(anaññātaññassāmītindriya)、已知根(aññindriya)、具知根(aññātāvindriya)。根的施设即如是。

7. කිත්තාවතා පුග්ගලානං පුග්ගලපඤ්ඤත්ති?

7. 补特伽罗的施设是怎样的？

(1) සමයවිමුත්තො

（1）时解脱者

(2) අසමයවිමුත්තො

（2）非时解脱者

(3) කුප්පධම්මො

（3）退法者

(4) අකුප්පධම්මො

（4）不动法者

(5) පරිහානධම්මො

（5）退堕法者

(6) අපරිහානධම්මො

（6）不退堕法者

(7) චෙතනාභබ්බො

（7）堪策励者

(8) අනුරක්ඛණාභබ්බො

（8）堪守护者

(9) පුථුජ්ජනො

（9）凡夫

(10) ගොත්‍රභූ

（10）种姓者

(11) භයූපරතො

（11）因畏止息者

(12) අභයූපරතො

（12）非因畏止息者

(13) භබ්බාගමනො

（13）能到达者

(14) අභබ්බාගමනො

（14）不能到达者

(15) නියතො

（15）决定者

(16) අනියතො

（16）不定者

(17) පටිපන්නකො [Pg.103]

（17）行道者

(18) ඵලෙඨිතො

（18）住果者

(19) සමසීසී

（19）俱尽者

(20) ඨිතකප්පී

（20）住劫者

(21) අරියො

（21）圣者

(22) අනරියො

（22）非圣者

(23) සෙක්ඛො

（23）有学

(24) අසෙක්ඛො

（24）无学

(25) නෙවසෙක්ඛනාසෙක්ඛො

（25）非有学非无学

(26) තෙවිජ්ජො

（26）三明者

(27) ඡළභිඤ්ඤො

（27）六神通者

(28) සම්මාසම්බුද්ධො

（28）正等觉者

(29) පච්චෙකසම්බුද්ධො

(29) 独觉佛

(30) උභතොභාගවිමුත්තො

(30) 俱分解脱者

(31) පඤ්ඤාවිමුත්තො

(31) 慧解脱者

(32) කායසක්ඛී

(32) 身证者

(33) දිට්ඨිප්පත්තො

(33) 见至者

(34) සද්ධාවිමුත්තො

(34) 信解脱者

(35) ධම්මානුසාරී

(35) 法随行者

(36) සද්ධානුසාරී

(36) 信随行者

(37) සත්තක්ඛත්තුපරමො

(37) 极七返有者

(38) කොලඞ්කොලො

(38) 家家者

(39) එකබීජී

(39) 一种者

(40) සකදාගාමී [Pg.104]

(40) 一来者

(41) අනාගාමී

(41) 不还者

(42) අන්තරාපරිනිබ්බායී

(42) 中般涅槃者

(43) උපහච්චපරිනිබ්බායී

(43) 生般涅槃者

(44) අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී

(44) 无行般涅槃者

(45) සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී

(45) 有行般涅槃者

(46) උද්ධංසොතොඅකනිට්ඨගාමී

(46) 上流至色究竟天者

(47) සොතාපන්නො

(47) 入流者

(48) සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො

(48) 为作证入流果而行道者

(49) සකදාගාමී

(49) 一来者

(50) සකදාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො

(50) 为作证一来果而行道者

(51) අනාගාමී

(51) 不还者

(52) අනාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො

(52) 为作证不还果而行道者

(53) අරහා

(53) 阿罗汉

(54) අරහත්තඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො

(54) 为作证阿罗汉果而行道者

එකකං.

一法竟。

2. දුකඋද්දෙසො

2. 二法之章

8. ද්වෙ පුග්ගලා –

8. 二人：

(1) කොධනො ච, උපනාහී ච.

(1) 忿者与结恨者。

(2) මක්ඛී ච, පළාසී ච.

(2) 覆恩者与较量者。

(3) ඉස්සුකී ච, මච්ඡරී ච.

(3) 嫉妒者与悭吝者。

(4) සඨො ච, මායාවී ච.

(4) 诳者与谄者。

(5) අහිරිකො [Pg.105] ච, අනොත්තප්පී ච.

(5) 无惭者与无愧者。

(6) දුබ්බචො ච, පාපමිත්තො ච.

(6) 难教诫者与有恶友者。

(7) ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරො ච, භොජනෙ අමත්තඤ්ඤූ ච.

(7) 于诸根门不守护者与于食不知量者。

(8) මුට්ඨස්සති ච, අසම්පජානො ච.

(8) 失念者与不正知者。

(9) සීලවිපන්නො ච, දිට්ඨිවිපන්නො ච.

(9) 戒毁坏者与见毁坏者。

(10) අජ්ඣත්තසංයොජනො ච, බහිද්ධාසංයොජනො ච.

(10) 内结者与外结者。

(11) අක්කොධනො ච, අනුපනාහී ච.

(11) 无忿者与不结恨者。

(12) අමක්ඛී ච, අපළාසී ච.

(12) 不覆恩者与不较量者。

(13) අනිස්සුකී ච, අමච්ඡරී ච.

(13) 不嫉妒者与不悭吝者。

(14) අසඨො ච, අමායාවී ච.

(14) 不诳者与不谄者。

(15) හිරිමා ච, ඔත්තප්පී ච.

(15) 有惭者与有愧者。

(16) සුවචො ච, කල්‍යාණමිත්තො ච.

(16) 易教诫者与有善友者。

(17) ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො ච, භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ ච.

(17) 于诸根门守护者与于食知量者。

(18) උපට්ඨිතස්සති ච, සම්පජානො ච.

(18) 念现前者与正知者。

(19) සීලසම්පන්නො ච, දිට්ඨිසම්පන්නො ච.

(19) 戒具足者与见具足者。

(20) ද්වෙ පුග්ගලා දුල්ලභා ලොකස්මිං.

(20) 世间有两种人难得。

(21) ද්වෙ පුග්ගලා දුත්තප්පයා.

(21) 有两种人难满足。

(22) ද්වෙ පුග්ගලා සුතප්පයා.

(22) 有两种人易满足。

(23) ද්වින්නං පුග්ගලානං ආසවා වඩ්ඪන්ති.

(23) 于两种人，诸漏增长。

(24) ද්වින්නං පුග්ගලානං ආසවා න වඩ්ඪන්ති.

(24) 于两种人，诸漏不增长。

(25) හීනාධිමුත්තො ච, පණීතාධිමුත්තො ච.

(25) 低劣志向者与高胜志向者。

(26) තිත්තො ච, තප්පෙතා ච.

(26) 知足者与令他满足者。

දුකං.

二法竟。

3. තිකඋද්දෙසො

3. 三法纲要

9. තයො [Pg.106] පුග්ගලා –

9. 三种人：

(1) නිරාසො, ආසංසො, විගතාසො.

(1) 无希求者，有希求者，离希求者。

(2) තයො ගිලානූපමා පුග්ගලා.

(2) 三种如病之人。

(3) කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්තො, සද්ධාවිමුත්තො.

(3) 身证者，见至者，信解脱者。

(4) ගූථභාණී, පුප්ඵභාණී, මධුභාණී.

(4) 粪语者，花语者，蜜语者。

(5) අරුකූපමචිත්තො පුග්ගලො, විජ්ජූපමචිත්තො පුග්ගලො, වජිරූපමචිත්තො පුග්ගලො.

(5) 心如脓疮的个人，心如闪电的个人，心如金刚的个人。

(6) අන්ධො, එකචක්ඛු, ද්විචක්ඛු.

(6) 盲者，独眼者，双眼者。

(7) අවකුජ්ජපඤ්ඤො පුග්ගලො, උච්ඡඞ්ගපඤ්ඤො පුග්ගලො, පුථුපඤ්ඤො පුග්ගලො.

(7) 智慧颠倒的个人，智慧在怀的个人，智慧广博的个人。

(8) අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො කාමෙසු ච භවෙසු ච අවීතරාගො, අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො කාමෙසු වීතරාගො භවෙසු අවීතරාගො, අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො කාමෙසු ච භවෙසු ච වීතරාගො.

(8) 有某种个人，于欲与有未离贪；有某种个人，于欲已离贪，于有未离贪；有某种个人，于欲与有已离贪。

(9) පාසාණලෙඛූපමො පුග්ගලො, පථවිලෙඛූපමො පුග්ගලො, උදකලෙඛූපමො පුග්ගලො.

(9) 如石上文的个人，如地上文的个人，如水上文的个人。

(10) තයො පොත්ථකූපමා පුග්ගලා.

(10) 三种如亚麻布的个人。

(11) තයො කාසිකවත්ථූපමා පුග්ගලා.

(11) 三种如迦尸布的个人。

(12) සුප්පමෙය්‍යො, දුප්පමෙය්‍යො, අප්පමෙය්‍යො.

(12) 易衡量者，难衡量者，不可衡量者。

(13) අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො, අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො, අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො සක්කත්වා ගරුං කත්වා සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො.

(13) 有某种个人，不应亲近，不应交往，不应侍奉；有某种个人，应亲近，应交往，应侍奉；有某种个人，应恭敬、尊重地亲近、交往、侍奉。

(14) අත්ථෙකච්චො [Pg.107] පුග්ගලො ජිගුච්ඡිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො, අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො; අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො.

(14) 有某种个人应被厌恶，不应亲近、不应交往、不应侍奉；有某种个人应被舍置，不应亲近、不应交往、不应侍奉；有某种个人应亲近、应交往、应侍奉。

(15) අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො සීලෙසු පරිපූරකාරී, සමාධිස්මිං මත්තසො කාරී, පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී; අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො සීලෙසු ච පරිපූරකාරී, සමාධිස්මිඤ්ච පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී; අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො සීලෙසු ච පරිපූරකාරී, සමාධිස්මිඤ්ච පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය ච පරිපූරකාරී.

(15) 有某种个人，于戒圆满，于定适度，于慧适度；有某种个人，于戒与定圆满，于慧适度；有某种个人，于戒、定与慧皆圆满。

(16) තයො සත්ථාරො.

(16) 三种导师。

(17) අපරෙපි තයො සත්ථාරො.

(17) 又有三种导师。

තිකං.

三集竟。

4. චතුක්කඋද්දෙසො

4. 四集之优提舍

10. චත්තාරො පුග්ගලා –

10. 四种补特伽罗——

(1) අසප්පුරිසො, අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො, සප්පුරිසො, සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො.

(1) 非善士，比非善士更非善士者；善士，比善士更善士者。

(2) පාපො, පාපෙන පාපතරො, කල්‍යාණො, කල්‍යාණෙන කල්‍යාණතරො.

(2) 恶人，更恶之人；善人，更善之人。

(3) පාපධම්මො, පාපධම්මෙන පාපධම්මතරො, කල්‍යාණධම්මො, කල්‍යාණධම්මෙන කල්‍යාණධම්මතරො.

(3) 恶行之人，更恶行之人；善行之人，更善行之人。

(4) සාවජ්ජො, වජ්ජබහුලො, අප්පවජ්ජො, අනවජ්ජො.

(4) 有过失者，过失繁多者，过失甚少者，无过失者。

(5) උග්ඝටිතඤ්ඤූ, විපඤ්චිතඤ්ඤූ, නෙය්‍යො, පදපරමො.

(5) 捷悟者，广解者，可引导者，止于文句者。

(6) යුත්තප්පටිභානො[Pg.108], නො මුත්තප්පටිභානො, මුත්තප්පටිභානො, නො යුත්තප්පටිභානො, යුත්තප්පටිභානො ච මුත්තප්පටිභානො ච, නෙව යුත්තප්පටිභානො නො මුත්තප්පටිභානො.

(6) 有相应辩才而无流畅辩才者；有流畅辩才而无相应辩才者；兼有相应辩才与流畅辩才者；既无相应辩才亦无流畅辩才者。

(7) චත්තාරො ධම්මකථිකා පුග්ගලා.

(7) 四种说法之人。

(8) චත්තාරො වලාහකූපමා පුග්ගලා.

(8) 四种如云之人。

(9) චත්තාරො මූසිකූපමා පුග්ගලා.

(9) 四种如鼠之人。

(10) චත්තාරො අම්බූපමා පුග්ගලා.

(10) 四种如芒果之人。

(11) චත්තාරො කුම්භූපමා පුග්ගලා.

(11) 四种如瓮之人。

(12) චත්තාරො උදකරහදූපමා පුග්ගලා.

(12) 四种如水池之人。

(13) චත්තාරො බලීබද්දූපමා පුග්ගලා.

(13) 四种如公牛之人。

(14) චත්තාරො ආසීවිසූපමා පුග්ගලා.

(14) 四种如毒蛇之人。

(15) අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා අවණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති, අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා වණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති, අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා අප්පසාදනීයෙ ඨානෙ පසාදං උපදංසිතා හොති, අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා පසාදනීයෙ ඨානෙ අප්පසාදං උපදංසිතා හොති.

(15) 有一种人未经审察、未彻底探究，而称赞不应称赞者；有一种人未经审察、未彻底探究，而诋毁应称赞者；有一种人未经审察、未彻底探究，而于不应生净信处表示净信；有一种人未经审察、未彻底探究，而于应生净信处表示不净信。

(16) අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති, අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති, අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා අප්පසාදනීයෙ ඨානෙ අප්පසාදං උපදංසිතා හොති, අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා පසාදනීයෙ ඨානෙ පසාදං උපදංසිතා හොති.

(16) 有一种人经过审察、彻底探究，而诋毁不应称赞者；有一种人经过审察、彻底探究，而称赞应称赞者；有一种人经过审察、彻底探究，而于不应生净信处表示不净信；有一种人经过审察、彻底探究，而于应生净信处表示净信。

(17) අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නො ච ඛො වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන; අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා [Pg.109] හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නො ච ඛො අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන; අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අවණ්ණාරහස්ස ච අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන; වණ්ණාරහස්ස ච වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො නෙව අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නො ච වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන.

(17) 有某种人，适时地、真实地、如实地言说不应称赞者的过失，却不适时地、真实地、如实地言说应称赞者的功德；有某种人，适时地、真实地、如实地言说应称赞者的功德，却不适时地、真实地、如实地言说不应称赞者的过失；有某种人，既适时地、真实地、如实地言说不应称赞者的过失，也适时地、真实地、如实地言说应称赞者的功德；有某种人，既不适时地、真实地、如实地言说不应称赞者的过失，也不适时地、真实地、如实地言说应称赞者的功德。

(18) උට්ඨානඵලූපජීවී නො පුඤ්ඤඵලූපජීවී, පුඤ්ඤඵලූපජීවී නො උට්ඨානඵලූපජීවී, උට්ඨානඵලූපජීවී ච පුඤ්ඤඵලූපජීවී ච, නෙව උට්ඨානඵලූපජීවී නො පුඤ්ඤඵලූපජීවී.

(18) 依勤奋之果活命，不依福德之果活命；依福德之果活命，不依勤奋之果活命；既依勤奋之果活命，也依福德之果活命；既不依勤奋之果活命，也不依福德之果活命。

(19) තමො තමපරායනො, තමො ජොතිපරායනො, ජොති තමපරායනො, ජොති ජොතිපරායනො.

(19) 从黑暗趣向黑暗者，从黑暗趣向光明者，从光明趣向黑暗者，从光明趣向光明者。

(20) ඔණතොණතො, ඔණතුණ්ණතො, උණ්ණතොණතො, උණ්ණතුණ්ණතො.

(20) 由下向下者，由下向上者，由上向下者，由上向上者。

(21) චත්තාරො රුක්ඛූපමා පුග්ගලා.

(21) 四种如树之人。

(22) රූපප්පමාණො, රූපප්පසන්නො, ඝොසප්පමාණො, ඝොසප්පසන්නො.

(22) 以色为量者、于色净信者，以声为量者、于声净信者。

(23) ලූඛප්පමාණො, ලූඛප්පසන්නො, ධම්මප්පමාණො, ධම්මප්පසන්නො.

(23) 以粗劣为量者、于粗劣净信者，以法为量者、于法净信者。

(24) අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති, නො පරහිතාය; අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො පරහිතාය පටිපන්නො හොති, නො අත්තහිතාය; අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො හොති පරහිතාය ච; අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො නෙව අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති නො පරහිතාය.

(24) 有某种人，为自利行而不为利他；有某种人，为利他行而不为自利；有某种人，既为自利行也为利他；有某种人，既不为自利行也不为利他。

(25) අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අත්තන්තපො හොති අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො; අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො පරන්තපො හොති පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො; අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො අත්තන්තපො ච හොති අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො[Pg.110], පරන්තපො ච පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො; අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො නෙව අත්තන්තපො හොති න අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො, න පරන්තපො න පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො. සො අනත්තන්තපො අපරන්තපො දිට්ඨෙව ධම්මෙ නිච්ඡාතො නිබ්බුතො සීතීභූතො සුඛප්පටිසංවෙදී බ්‍රහ්මභූතෙන අත්තනා විහරති.

(25) 有某一补特伽罗是折磨自己者，致力于折磨自己；有某一补特伽罗是折磨他人者，致力于折磨他人；有某一补特伽罗既是折磨自己者，致力于折磨自己，又是折磨他人者，致力于折磨他人；有某一补特伽罗既不折磨自己，不致力于折磨自己，也不折磨他人，不致力于折磨他人。此补特伽罗不折磨自己，不折磨他人，于现法中无欲、寂灭、清凉，感受着乐，以梵而住。

(26) සරාගො, සදොසො, සමොහො, සමානො.

(26) 有贪者，有嗔者，有痴者，有慢者。

(27) අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, න ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය; අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, න ලාභී අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස; අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී චෙව හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය; අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො නෙව ලාභී හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, න ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය.

(27) 有某一补特伽罗，得内心之寂止(cetosamatha)，不得增上慧法观(adhipaññādhammavipassanā)；有某一补特伽罗，得增上慧法观，不得内心之寂止；有某一补特伽罗，既得内心之寂止，亦得增上慧法观；有某一补特伽罗，既不得内心之寂止，亦不得增上慧法观。

(28) අනුසොතගාමී පුග්ගලො, පටිසොතගාමී පුග්ගලො, ඨිතත්තො පුග්ගලො, තිණ්ණො පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො.

(28) 随流者、逆流者、住立者、已渡、已达彼岸、立于陆地之婆罗门。

(29) අප්පස්සුතො සුතෙන අනුපපන්නො, අප්පස්සුතො සුතෙන උපපන්නො, බහුස්සුතො සුතෙන අනුපපන්නො, බහුස්සුතො සුතෙන උපපන්නො.

(29) 少闻而于所闻不成就者，少闻而于所闻成就者，多闻而于所闻不成就者，多闻而于所闻成就者。

(30) සමණමචලො, සමණපදුමො, සමණපුණ්ඩරීකො, සමණෙසු සමණසුඛුමාලො.

(30) 不动沙门，红莲沙门，白莲沙门，沙门中之最细妙者。

චතුක්කං.

四法品

5. පඤ්චකඋද්දෙසො

5. 五法纲目

11. පඤ්ච පුග්ගලා –

11. 五种补特伽罗：

(1) අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො ආරභති ච විප්පටිසාරී ච හොති, තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං නප්පජානාති, යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා [Pg.111] අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති. අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො ආරභති න විප්පටිසාරී ච හොති, තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං නප්පජානාති, යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති. අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො නාරභති විප්පටිසාරී ච හොති, තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං නප්පජානාති, යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති. අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො නාරභති න විප්පටිසාරී හොති, තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං නප්පජානාති, යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති. අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො නාරභති න විප්පටිසාරී හොති, තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං පජානාති, යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති.

(1) 有一种人，违犯且追悔，并且不如实了知那能使其已生的诸恶不善法无余息灭的心解脱、慧解脱。有一种人，违犯而不追悔，并且不如实了知那能使其已生的诸恶不善法无余息灭的心解脱、慧解脱。有一种人，不违犯却追悔，并且不如实了知那能使其已生的诸恶不善法无余息灭的心解脱、慧解脱。有一种人，不违犯且不追悔，并且不如实了知那能使其已生的诸恶不善法无余息灭的心解脱、慧解脱。有一种人，不违犯且不追悔，并且如实了知那能使其已生的诸恶不善法无余息灭的心解脱、慧解脱。

(2) දත්වා අවජානාති, සංවාසෙන අවජානාති, ආධෙය්‍යමුඛො හොති, ලොලො හොති, මන්දො මොමූහො හොති.

(2) 给予后轻视，因共住而轻视，轻信于人，轻浮，迟钝、愚痴。

(3) පඤ්ච යොධාජීවූපමා පුග්ගලා.

(3) 五种以职业军人为譬喻的人。

(4) පඤ්ච පිණ්ඩපාතිකා.

(4) 五种行乞食者。

(5) පඤ්ච ඛලුපච්ඡාභත්තිකා.

(5) 五种食后不再食者。

(6) පඤ්ච එකාසනිකා.

(6) 五种一座食者。

(7) පඤ්ච පංසුකූලිකා.

(7) 五种穿粪扫衣者。

(8) පඤ්ච තෙචීවරිකා.

(8) 五种持三衣者。

(9) පඤ්ච ආරඤ්ඤිකා.

(9) 五种住阿兰若者。

(10) පඤ්ච රුක්ඛමූලිකා.

(10) 五种住树下者。

(11) පඤ්ච අබ්භොකාසිකා.

(11) 五种住露地者。

(12) පඤ්ච නෙසජ්ජිකා.

(12) 五种常坐不卧者。

(13) පඤ්ච යථාසන්ථතිකා.

(13) 五种随处住者。

(14) පඤ්ච සොසානිකා.

(14) 五种住冢间者。

පඤ්චකං.

五法品。

6. ඡක්කඋද්දෙසො

6. 六法之纲目

12. ඡ [Pg.112] පුග්ගලා –

12. 六种人——

(1) අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අභිසම්බුජ්ඣති, තත්ථ ච සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණාති බලෙසු ච වසීභාවං. අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අභිසම්බුජ්ඣති, න ච තත්ථ සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණාති න ච බලෙසු වසීභාවං. අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අනභිසම්බුජ්ඣති, දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොති සාවකපාරමිඤ්ච පාපුණාති. අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අනභිසම්බුජ්ඣති, දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොති, න ච සාවකපාරමිං පාපුණාති. අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අනභිසම්බුජ්ඣති, න ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොති, අනාගාමී හොති අනාගන්තා ඉත්ථත්තං. අත්ථෙකච්චො පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අනභිසම්බුජ්ඣති, න ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොති, ආගාමී හොති ආගන්තා ඉත්ථත්තං.

(1) 有一种人，于往昔未闻之法中，自己现等觉诸谛，并且于彼达到一切知，于诸力中得自在。有一种人，于往昔未闻之法中，自己现等觉诸谛，但未于彼达到一切知，亦未于诸力中得自在。有一种人，于往昔未闻之法中，自己不现等觉诸谛，但在现法中作苦之终结，并达到声闻波罗蜜。有一种人，于往昔未闻之法中，自己不现等觉诸谛，于现法中作苦之终结，但未达到声闻波罗蜜。有一种人，于往昔未闻之法中，自己不现等觉诸谛，也未在现法中作苦之终结，是不还者，不来此有。有一种人，于往昔未闻之法中，自己不现等觉诸谛，也未在现法中作苦之终结，是还来者，还来此有。

ඡක්කං.

六法。

7. සත්තකඋද්දෙසො

7. 七法纲目

13. සත්ත පුග්ගලා –

13. 七种人：

(1) සත්ත උදකූපමා පුග්ගලා. සකිං නිමුග්ගො නිමුග්ගොව හොති, උම්මුජ්ජිත්වා නිමුජ්ජති, උම්මුජ්ජිත්වා ඨිතො හොති, උම්මුජ්ජිත්වා විපස්සති විලොකෙති, උම්මුජ්ජිත්වා පතරති, උම්මුජ්ජිත්වා පටිගාධප්පත්තො හොති, උම්මුජ්ජිත්වා තිණ්ණො හොති පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො.

(1) 七种水喻人：一沉到底者；浮起复沉者；浮起而住者；浮起而观察、环视者；浮起而渡者；浮起而得立足处者；浮起后已渡过、已到彼岸、立于陆地的婆罗门。

(2) උභතොභාගවිමුත්තො[Pg.113], පඤ්ඤාවිමුත්තො, කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්තො, සද්ධාවිමුත්තො, ධම්මානුසාරී, සද්ධානුසාරී.

(2) 俱分解脱者、慧解脱者、身证者、见至者、信解脱者、法行者、信行者。

සත්තකං.

七法。

8. අට්ඨකඋද්දෙසො

8. 八法纲目

14. අට්ඨ පුග්ගලා –

14. 八种人：

(1) චත්තාරො මග්ගසමඞ්ගිනො, චත්තාරො ඵලසමඞ්ගිනො පුග්ගලා.

(1) 四位具道者，四位具果者。

අට්ඨකං.

八法。

9. නවකඋද්දෙසො

9. 九法纲目

15. නව පුග්ගලා –

15. 九种人：

(1) සම්මාසම්බුද්ධො, පච්චෙකසම්බුද්ධො, උභතොභාගවිමුත්තො, පඤ්ඤාවිමුත්තො, කායසක්ඛී, දිට්ඨිප්පත්තො, සද්ධාවිමුත්තො, ධම්මානුසාරී, සද්ධානුසාරී.

(1) 正等觉者、独觉者、俱分解脱者、慧解脱者、身证者、见至者、信解脱者、法行者、信行者。

නවකං.

九法终。

10. දසකඋද්දෙසො

10. 十法纲目

16. දස පුග්ගලා –

16. 十种人：

(1) පඤ්චන්නං ඉධ නිට්ඨා, පඤ්චන්නං ඉධ විහාය නිට්ඨා.

(1) 五种人于此究竟，五种人舍离此后究竟。

දසකං.

十法终。

පුග්ගලපඤ්ඤත්තිමාතිකා නිට්ඨිතා.

《人施设论》母论终。

නිද්දෙසො

解释

1. එකකපුග්ගලපඤ්ඤත්ති

1. 一法之人施设

1. කතමො [Pg.114] ච පුග්ගලො සමයවිමුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කාලෙන කාලං සමයෙන සමයං අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා එකච්චෙ ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සමයවිමුත්තො’’.

1. 何种人为时解脱者(samayavimutta)？于此，某人时时、适时地以身触证八解脱而住，并且以智慧见到他的某些漏已灭尽——此人被称为“时解脱者”。

2. කතමො ච පුග්ගලො අසමයවිමුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො න හෙව ඛො කාලෙන කාලං සමයෙන සමයං අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අසමයවිමුත්තො’’. සබ්බෙපි අරියපුග්ගලා අරියෙ විමොක්ඛෙ අසමයවිමුත්තා.

2. 何种人为不时解脱者(asamayavimutta)？于此，某人并非时时、适时地以身触证八解脱而住，但以智慧见到他的诸漏已灭尽——此人被称为“不时解脱者”。一切圣者于圣解脱中皆为不时解脱者。

3. කතමො ච පුග්ගලො කුප්පධම්මො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති රූපසහගතානං වා අරූපසහගතානං වා සමාපත්තීනං. සො ච ඛො න නිකාමලාභී හොති න අකිච්ඡලාභී න අකසිරලාභී; න යත්ථිච්ඡකං යදිච්ඡකං යාවතිච්ඡකං සමාපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති, යං තස්ස පුග්ගලස්ස පමාදමාගම්ම තා සමාපත්තියො කුප්පෙය්‍යුං – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘කුප්පධම්මො’’.

3. 何种人为可退法者(kuppadhamma)？于此，某人是色界或无色界诸等至的获得者。但他并非随欲获得，并非不艰难地获得，并非不费力地获得；他不能随其所愿、如其所愿、尽其所愿地入定或出定。有此可能，即那些等至会因该人的放逸而退失——此人被称为“可退法者”。

4. කතමො ච පුග්ගලො අකුප්පධම්මො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති රූපසහගතානං වා අරූපසහගතානං වා සමාපත්තීනං. සො ච ඛො නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී; යත්ථිච්ඡකං යදිච්ඡකං යාවතිච්ඡකං සමාපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. අට්ඨානමෙතං අනවකාසො යං තස්ස පුග්ගලස්ස පමාදමාගම්ම තා සමාපත්තියො කුප්පෙය්‍යුං – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අකුප්පධම්මො’’. සබ්බෙපි අරියපුග්ගලා අරියෙ විමොක්ඛෙ අකුප්පධම්මා.

4. 何为不动法者(akuppadhamma)？于此，某人是色界或无色界诸等至的获得者。他随欲获得，不艰难地获得，不费力地获得；能随其所愿、如其所愿、尽其所愿地入定与出定。此事无有是处，无有可能：那些等至会因该人的放逸而动摇——此人被称为“不动法者”。一切圣者于圣解脱中皆为不动法。

5. කතමො ච පුග්ගලො පරිහානධම්මො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති රූපසහගතානං වා අරූපසහගතානං වා සමාපත්තීනං. සො ච ඛො න නිකාමලාභී හොති න අකිච්ඡලාභී න අකසිරලාභී; න [Pg.115] යත්ථිච්ඡකං යදිච්ඡකං යාවතිච්ඡකං සමාපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. ඨානං ඛො පනෙතං විජ්ජති, යං සො පුග්ගලො පමාදමාගම්ම තාහි සමාපත්තීහි පරිහායෙය්‍ය – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පරිහානධම්මො’’.

5. 何为退法者(parihānadhamma)？于此，某人是色界或无色界诸等至的获得者。但他并非随欲获得，并非不艰难地获得，并非不费力地获得；不能随其所愿、如其所愿、尽其所愿地入定与出定。有此可能：此人会因放逸而从那些等至中退失——此人被称为“退法者”。

6. කතමො ච පුග්ගලො අපරිහානධම්මො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති රූපසහගතානං වා අරූපසහගතානං වා සමාපත්තීනං. සො ච ඛො නිකාමලාභී හොති අකිච්ඡලාභී අකසිරලාභී; යත්ථිච්ඡකං යදිච්ඡකං යාවතිච්ඡකං සමාපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. අට්ඨානමෙතං අනවකාසො යං සො පුග්ගලො පමාදමාගම්ම තාහි සමාපත්තීහි පරිහායෙය්‍ය – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අපරිහානධම්මො’’. සබ්බෙපි අරියපුග්ගලා අරියෙ විමොක්ඛෙ අපරිහානධම්මා.

6. 何为不退法者(aparihānadhamma)？于此，某人是色界或无色界诸等至的获得者。他随欲获得，不艰难地获得，不费力地获得；能随其所愿、如其所愿、尽其所愿地入定与出定。此事无有是处，无有可能：此人会因放逸而从那些等至中退失——此人被称为“不退法者”。一切圣者于圣解脱中皆为不退法。

7. කතමො ච පුග්ගලො චෙතනාභබ්බො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති රූපසහගතානං වා අරූපසහගතානං වා සමාපත්තීනං. සො ච ඛො න නිකාමලාභී හොති න අකිච්ඡලාභී න අකසිරලාභී; න යත්ථිච්ඡකං යදිච්ඡකං යාවතිච්ඡකං සමාපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. සචෙ අනුසඤ්චෙතෙති, න පරිහායති තාහි සමාපත්තීහි. සචෙ න අනුසඤ්චෙතෙති, පරිහායති තාහි සමාපත්තීහි – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘චෙතනාභබ්බො’’.

7. 何种人是应策励者(cetanābhabba)？于此，有某类人是色相应或无色相应诸等至的获得者。但他并非随欲获得，并非不艰难地获得，并非不费力地获得；他不能随其所愿、如其所愿、尽其所愿地入定或出定。如果他策励，则不从那些等至中退失；如果他不策励，则从那些等至中退失——此人被称为“应策励者”。

8. කතමො ච පුග්ගලො අනුරක්ඛණාභබ්බො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති රූපසහගතානං වා අරූපසහගතානං වා සමාපත්තීනං. සො ච ඛො න නිකාමලාභී හොති න අකිච්ඡලාභී න අකසිරලාභී; න යත්ථිච්ඡකං යදිච්ඡකං යාවතිච්ඡකං සමාපජ්ජතිපි වුට්ඨාතිපි. සචෙ අනුරක්ඛති, න පරිහායති තාහි සමාපත්තීහි. සචෙ න අනුරක්ඛති, පරිහායති තාහි සමාපත්තීහි – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අනුරක්ඛණාභබ්බො’’.

8. 何种人是应守护者(anurakkhaṇābhabba)？于此，有某类人是色相应或无色相应诸等至的获得者。但他并非随欲获得，并非不艰难地获得，并非不费力地获得；他不能随其所愿、如其所愿、尽其所愿地入定或出定。如果他守护，则不从那些等至中退失；如果他不守护，则从那些等至中退失——此人被称为“应守护者”。

9. කතමො ච පුග්ගලො පුථුජ්ජනො? යස්ස පුග්ගලස්ස තීණි සංයොජනානි අප්පහීනානි; න ච තෙසං ධම්මානං පහානාය පටිපන්නො – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පුථුජ්ජනො’’.

9. 何种人是凡夫(puthujjana)？若某个人三结未断，且未为断除此等法而行道，此人被称为“凡夫”。

10. කතමො ච පුග්ගලො ගොත්‍රභූ? යෙසං ධම්මානං සමනන්තරා අරියධම්මස්ස අවක්කන්ති හොති තෙහි ධම්මෙහි සමන්නාගතො – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘ගොත්‍රභූ’’.

10. 何种人是种姓者(gotrabhū)？他具足了某些法，紧随其后即是圣法的趋入——此人被称为“种姓者”。

11. කතමො [Pg.116] ච පුග්ගලො භයූපරතො? සත්ත සෙක්ඛා භයූපරතා, යෙ ච පුථුජ්ජනා සීලවන්තො. අරහා අභයූපරතො.

11. 何种人是因畏止息者(bhayūparato)？七有学以及具戒的凡夫是因畏止息者。阿罗汉是已超越怖畏者(abhayūparato)。

12. කතමො ච පුග්ගලො අභබ්බාගමනො? යෙ තෙ පුග්ගලා කම්මාවරණෙන සමන්නාගතා, කිලෙසාවරණෙන සමන්නාගතා, විපාකාවරණෙන සමන්නාගතා, අස්සද්ධා අච්ඡන්දිකා දුප්පඤ්ඤා එළා, අභබ්බා නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං – ඉමෙ වුච්චන්ති පුග්ගලා ‘‘අභබ්බාගමනා’’.

12. 何种人是不堪得证者(abhabbāgamano)？那些具足业障、烦恼障、异熟障，无信、无欲、劣慧、愚钝，于诸善法中不能进入正性决定的人——这些人被称为“不堪得证者”。

13. කතමො ච පුග්ගලො භබ්බාගමනො? යෙ තෙ පුග්ගලා න කම්මාවරණෙන සමන්නාගතා, න කිලෙසාවරණෙන සමන්නාගතා, න විපාකාවරණෙන සමන්නාගතා, සද්ධා ඡන්දිකා පඤ්ඤවන්තො අනෙළා, භබ්බා නියාමං ඔක්කමිතුං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං – ඉමෙ වුච්චන්ති පුග්ගලා ‘‘භබ්බාගමනා’’.

13. 何为人是具堪能者(bhabbāgamano)？若人未具足业障、未具足烦恼障、未具足异熟障，有信、有善法欲、有慧，非是聋哑，堪能于诸善法中进入正性决定——此等人被称为“具堪能者”。

14. කතමො ච පුග්ගලො නියතො? පඤ්ච පුග්ගලා ආනන්තරිකා, යෙ ච මිච්ඡාදිට්ඨිකා නියතා, අට්ඨ ච අරියපුග්ගලා නියතා. අවසෙසා පුග්ගලා අනියතා.

14. 何为人是决定者(niyato)？五无间业者、决定邪见者，以及八圣人，是为决定者。其余的人则为不定者(aniyatā)。

15. කතමො ච පුග්ගලො පටිපන්නකො? චත්තාරො මග්ගසමඞ්ගිනො පුග්ගලා පටිපන්නකා, චත්තාරො ඵලසමඞ්ගිනො පුග්ගලා ඵලෙ ඨිතා.

15. 何为人是行道者(paṭipannako)？四类具足道的人是行道者，四类具足果的人是住于果者。

16. කතමො ච පුග්ගලො සමසීසී? යස්ස පුග්ගලස්ස අපුබ්බං අචරිමං ආසවපරියාදානඤ්ච හොති ජීවිතපරියාදානඤ්ච – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සමසීසී’’.

16. 何为人是等首者(samasīsī)？若人的漏尽与命尽不先不后地同时发生，此人被称为“等首者”。

17. කතමො ච පුග්ගලො ඨිතකප්පී? අයඤ්ච පුග්ගලො සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො අස්ස, කප්පස්ස ච උඩ්ඩය්හනවෙලා අස්ස, නෙව තාව කප්පො උඩ්ඩය්හෙය්‍ය යාවායං පුග්ගලො න සොතාපත්තිඵලං සච්ඡිකරොති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘ඨිතකප්පී’’. සබ්බෙපි මග්ගසමඞ්ගිනො පුග්ගලා ඨිතකප්පිනො.

17. 何为人是住劫者(ṭhitakappī)？若此人正为现证须陀洹果而行道，又恰逢此劫烧尽之时，但只要此人尚未现证须陀洹果，此劫便不会烧尽。此人被称为“住劫者”。所有具足道的人都是住劫者。

18. කතමො ච පුග්ගලො අරියො? අට්ඨ අරියපුග්ගලා අරියා. අවසෙසා පුග්ගලා අනරියා.

18. 何为人是圣者(ariyo)？八圣人是圣者。其余的人则为非圣者。

19. කතමො [Pg.117] ච පුග්ගලො සෙක්ඛො? චත්තාරො මග්ගසමඞ්ගිනො තයො ඵලසමඞ්ගිනො පුග්ගලා ‘‘සෙක්ඛා’’. අරහා අසෙක්ඛො. අවසෙසා පුග්ගලා නෙවසෙක්ඛනාසෙක්ඛා.

19. 何为人是有学(sekho)？四类具足道的人与三类具足果的人是“有学”。阿罗汉是无学(asekkho)。其余的人则非有学非无学。

20. කතමො ච පුග්ගලො තෙවිජ්ජො? තීහි විජ්ජාහි සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘තෙවිජ්ජො’’.

20. 何为人是三明者(tevijjo)？具足三明的人，是为“三明者”。

21. කතමො ච පුග්ගලො ඡළභිඤ්ඤො? ඡහි අභිඤ්ඤාහි සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘ඡළභිඤ්ඤො’’.

21. 何为人是六通者(chaḷābhiñño)？具足六神通的人，是为“六通者”。

22. කතමො ච පුග්ගලො සම්මාසම්බුද්ධො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අභිසම්බුජ්ඣති; තත්ථ ච සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණාති, බලෙසු ච වසීභාවං – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සම්මාසම්බුද්ධො’’.

22. 哪位个人是正等觉者(sammāsambuddho)？于此，某一个人，对于往昔未曾听闻之法，亲自圆满觉悟诸谛；并且于彼处证得一切知(sabbaññutā)，于诸力中得自在。此人被称为“正等觉者”。

23. කතමො ච පුග්ගලො පච්චෙකසම්බුද්ධො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අභිසම්බුජ්ඣති; න ච තත්ථ සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණාති, න ච බලෙසු වසීභාවං – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පච්චෙකසම්බුද්ධො’’.

23. 哪位个人是独觉(paccekasambuddho)？于此，某一个人，对于往昔未曾听闻之法，亲自圆满觉悟诸谛；但他于彼处未证得一切知，于诸力中也未得自在。此人被称为“独觉”。

24. කතමො ච පුග්ගලො උභතොභාගවිමුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති; පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘උභතොභාගවිමුත්තො’’.

24. 哪位个人是俱分解脱(ubhatobhāgavimutto)？于此，某一个人，以名身触证八解脱(aṭṭha vimokkhe)而住；并且以智慧见到，他的诸漏已灭尽。此人被称为“俱分解脱”。

25. කතමො ච පුග්ගලො පඤ්ඤාවිමුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො න හෙව ඛො අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති; පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පඤ්ඤාවිමුත්තො’’.

25. 哪位个人是慧解脱(paññāvimutto)？于此，某一个人，不以名身触证八解脱(aṭṭha vimokkhe)而住；但以智慧见到，他的诸漏已灭尽。此人被称为“慧解脱”。

26. කතමො ච පුග්ගලො කායසක්ඛී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති; පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා එකච්චෙ ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘කායසක්ඛී’’.

26. 哪位个人是身证(kāyasakkhī)？于此，某一个人，以名身触证八解脱而住；并且以智慧见到，他的某些漏已灭尽。此人被称为“身证”。

27. කතමො ච පුග්ගලො දිට්ඨිප්පත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති. තථාගතප්පවෙදිතා චස්ස [Pg.118] ධම්මා පඤ්ඤාය වොදිට්ඨා හොන්ති වොචරිතා. පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා එකච්චෙ ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘දිට්ඨිප්පත්තො’’.

27. 哪位个人是见至(diṭṭhippatto)？于此，某一个人，如实了知“此是苦”，如实了知“此是苦集”，如实了知“此是苦灭”，如实了知“此是导向苦灭之道”。并且，如来所宣说的此等诸法，已被他以智慧善见、善行。他也以智慧见到，其某些漏已灭尽。此人被称为“见至”。

28. කතමො ච පුග්ගලො සද්ධාවිමුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති. තථාගතප්පවෙදිතා චස්ස ධම්මා පඤ්ඤාය වොදිට්ඨා හොන්ති වොචරිතා. පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා එකච්චෙ ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති, නො ච ඛො යථා දිට්ඨිප්පත්තස්ස – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සද්ධාවිමුත්තො’’.

28. 何为信解脱(saddhāvimutta)补特伽罗？于此，某一补特伽罗如实了知：“此是苦”，如实了知：“此是苦集”，如实了知：“此是苦灭”，如实了知：“此是导向苦灭之道”。彼以智慧善见、善行如来所宣说之法。彼以智慧亲见，某些漏已尽，然不如见至(diṭṭhippatta)者——此补特伽罗被称为“信解脱者”。

29. කතමො ච පුග්ගලො ධම්මානුසාරී? යස්ස පුග්ගලස්ස සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නස්ස පඤ්ඤින්ද්‍රියං අධිමත්තං හොති, පඤ්ඤාවාහිං පඤ්ඤාපුබ්බඞ්ගමං අරියමග්ගං භාවෙති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘ධම්මානුසාරී’’. සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො පුග්ගලො ධම්මානුසාරී ඵලෙ ඨිතො දිට්ඨිප්පත්තො.

29. 何为法随行(dhammānusārī)补特伽罗？若有补特伽罗，为现证须陀洹(sotāpatti)果而行道，其慧根增上，修习以慧为引导、以慧为前导之圣道——此补特伽罗被称为“法随行者”。为现证须陀洹果而行道之补特伽罗是法随行者，住于果位者是见至(diṭṭhippatta)。

30. කතමො ච පුග්ගලො සද්ධානුසාරී? යස්ස පුග්ගලස්ස සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නස්ස සද්ධින්ද්‍රියං අධිමත්තං හොති, සද්ධාවාහිං සද්ධාපුබ්බඞ්ගමං අරියමග්ගං භාවෙති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සද්ධානුසාරී’’. සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො පුග්ගලො සද්ධානුසාරී ඵලෙ ඨිතො සද්ධාවිමුත්තො.

30. 何为信随行(saddhānusārī)补特伽罗？若有补特伽罗，为现证须陀洹(sotāpatti)果而行道，其信根增上，修习以信为引导、以信为前导之圣道——此补特伽罗被称为“信随行者”。为现证须陀洹果而行道之补特伽罗是信随行者，住于果位者是信解脱(saddhāvimutta)者。

31. කතමො ච පුග්ගලො සත්තක්ඛත්තුපරමො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො. සො සත්තක්ඛත්තුං දෙවෙ ච මානුසෙ ච සන්ධාවිත්වා සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සත්තක්ඛත්තුපරමො’’.

31. 何为极七有(sattakkhattuparama)补特伽罗？于此，某一补特伽罗因三结(saṃyojana)断尽而成为须陀洹(sotāpanna)，为不堕恶趣法，决定，以正等觉为归趣。彼于天界与人间流转轮回至多七次，便令苦终结——此补特伽罗被称为“极七有者”。

32. කතමො ච පුග්ගලො කොලඞ්කොලො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො [Pg.119] සම්බොධිපරායනො. සො ද්වෙ වා තීණි වා කුලානි සන්ධාවිත්වා සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘කොලඞ්කොලො’’.

32. 何为家家者(kolaṅkolo)？于此，某一补特伽罗因三结已尽，成为预流者，为不堕法，决定趣向正觉。他于二或三家中流转轮回后，终结痛苦——此补特伽罗被称为“家家者”。

33. කතමො ච පුග්ගලො එකබීජී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො. සො එකංයෙව මානුසකං භවං නිබ්බත්තෙත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘එකබීජී’’.

33. 何为一种子者(ekabījī)？于此，某一补特伽罗因三结已尽，成为预流者，为不堕法，决定趣向正觉。他仅再生于人趣一有，便终结痛苦——此补特伽罗被称为“一种子者”。

34. කතමො ච පුග්ගලො සකදාගාමී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී හොති, සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සකදාගාමී’’.

34. 何为一来者(sakadāgāmī)？于此，某一补特伽罗因三结已尽，贪、嗔、痴微薄，成为一来者。他仅只一次来此世间，便终结痛苦——此补特伽罗被称为“一来者”。

35. කතමො ච පුග්ගලො අනාගාමී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති, තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අනාගාමී’’.

35. 何为不还者(anāgāmī)？于此，某一补特伽罗因五下分结已尽，成为化生者，于彼处般涅槃，其法为从彼世间不还——此补特伽罗被称为“不还者”。

36. කතමො ච පුග්ගලො අන්තරාපරිනිබ්බායී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති, තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. සො උපපන්නං වා සමනන්තරා අප්පත්තං වා වෙමජ්ඣං ආයුප්පමාණං අරියමග්ගං සඤ්ජනෙති උපරිට්ඨිමානං සංයොජනානං පහානාය – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අන්තරාපරිනිබ්බායී’’.

36. 何为中般涅槃者(antarāparinibbāyī)？于此，某一补特伽罗因五下分结已尽，成为化生者，于彼处般涅槃，其法为从彼世间不还。他或于出生后立即，或于寿量未及一半时，为断除上分结而生起圣道——此补特伽罗被称为“中般涅槃者”。

37. කතමො ච පුග්ගලො උපහච්චපරිනිබ්බායී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති, තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. සො අතික්කමිත්වා වෙමජ්ඣං ආයුප්පමාණං උපහච්ච වා කාලකිරියං අරියමග්ගං සඤ්ජනෙති උපරිට්ඨිමානං සංයොජනානං පහානාය – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘උපහච්චපරිනිබ්බායී’’.

37. 何种补特伽罗是中夭般涅槃者(upahaccaparinibbāyī)？于此，某一补特伽罗因五下分结的灭尽而成为化生者，于彼处般涅槃，有不从彼界还来之法。他超越寿命的中点，或在临近死亡时，为断除诸上分结而生起圣道——此补特伽罗被称为“中夭般涅槃者”。

38. කතමො ච පුග්ගලො අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති, තත්ථ පරිනිබ්බායී [Pg.120] අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. සො අසඞ්ඛාරෙන අරියමග්ගං සඤ්ජනෙති උපරිට්ඨිමානං සංයොජනානං පහානාය – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී’’.

38. 何种补特伽罗是无行般涅槃者(asaṅkhāraparinibbāyī)？于此，某一补特伽罗因五下分结的灭尽而成为化生者，于彼处般涅槃，有不从彼界还来之法。他无须勤行，即为断除诸上分结而生起圣道——此补特伽罗被称为“无行般涅槃者”。

39. කතමො ච පුග්ගලො සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති, තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. සො සසඞ්ඛාරෙන අරියමග්ගං සඤ්ජනෙති උපරිට්ඨිමානං සංයොජනානං පහානාය – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී’’.

39. 何种补特伽罗是有行般涅槃者(sasaṅkhāraparinibbāyī)？于此，某一补特伽罗因五下分结的灭尽而成为化生者，于彼处般涅槃，有不从彼界还来之法。他须经勤行，才为断除诸上分结而生起圣道——此补特伽罗被称为“有行般涅槃者”。

40. කතමො ච පුග්ගලො උද්ධංසොතො අකනිට්ඨගාමී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති, තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. සො අවිහා චුතො අතප්පං ගච්ඡති, අතප්පා චුතො සුදස්සං ගච්ඡති, සුදස්සා චුතො සුදස්සිං ගච්ඡති, සුදස්සියා චුතො අකනිට්ඨං ගච්ඡති; අකනිට්ඨෙ අරියමග්ගං සඤ්ජනෙති උපරිට්ඨිමානං සංයොජනානං පහානාය – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘උද්ධංසොතො අකනිට්ඨගාමී’’.

40. 何种补特伽罗是上流至色究竟天者(uddhaṃsoto akaniṭṭhagāmī)？于此，某一补特伽罗因五下分结的灭尽而成为化生者，于彼处般涅槃，有不从彼界还来之法。他从无烦天(Aviha)命终，去往无热天(Atappa)；从无热天命终，去往善见天(Sudassa)；从善见天命终，去往善现天(Sudassī)；从善现天命终，去往色究竟天(Akaniṭṭha)；在色究竟天，为断除诸上分结而生起圣道——此补特伽罗被称为“上流至色究竟天者”。

41. කතමො ච පුග්ගලො සොතාපන්නො සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො? තිණ්ණං සංයොජනානං පහානාය පටිපන්නො පුග්ගලො සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො. යස්ස පුග්ගලස්ස තීණි සංයොජනානි පහීනානි – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සොතාපන්නො’’.

41. 何人为入流者？何人为为作证入流果而行道者？为断除三结而行道之人，即是为作证入流果而行道者。若人三结已断，此人称为“入流者”。

42. කාමරාගබ්‍යාපාදානං තනුභාවාය පටිපන්නො පුග්ගලො සකදාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො. යස්ස පුග්ගලස්ස කාමරාගබ්‍යාපාදා තනුභූතා – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සකදාගාමී’’.

42. 为使欲贪与瞋恚轻薄而行道之人，即是为作证一来果而行道者。若人欲贪与瞋恚已轻薄，此人称为“一来者”。

43. කාමරාගබ්‍යාපාදානං අනවසෙසප්පහානාය පටිපන්නො පුග්ගලො අනාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො. යස්ස පුග්ගලස්ස කාමරාගබ්‍යාපාදා අනවසෙසා පහීනා – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අනාගාමී’’.

43. 为无余断除欲贪与瞋恚而行道之人，即是为作证不还果而行道者。若人欲贪与瞋恚已无余断尽，此人称为“不还者”。

44. රූපරාගඅරූපරාගමානඋද්ධච්චඅවිජ්ජාය අනවසෙසප්පහානාය පටිපන්නො පුග්ගලො අරහත්තඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො. යස්ස පුග්ගලස්ස රූපරාගො [Pg.121] අරූපරාගො මානො උද්ධච්චං අවිජ්ජා අනවසෙසා පහීනා – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අරහා’’.

44. 为无余断除色贪、无色贪、慢、掉举与无明而行道之人，即是为作证阿罗汉果而行道者。若人色贪、无色贪、慢、掉举与无明已无余断尽，此人称为“阿罗汉”。

එකකනිද්දෙසො.

一法解释竟。

2. දුකපුග්ගලපඤ්ඤත්ති

2. 二法之人施设

45. කතමො ච පුග්ගලො කොධනො? තත්ථ කතමො කොධො? යො කොධො කුජ්ඣනා කුජ්ඣිතත්තං දොසො දුස්සනා දුස්සිතත්තං බ්‍යාපත්ති බ්‍යාපජ්ජනා බ්‍යාපජ්ජිතත්තං විරොධො පටිවිරොධො චණ්ඩික්කං අසුරොපො අනත්තමනතා චිත්තස්ස – අයං වුච්චති කොධො. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං කොධො අප්පහීනො – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘කොධනො’’.

45. 何为人是易怒者？于此，何为愤怒？凡是愤怒、发怒、发怒的状态；憎恶、憎恶之行、憎恶的状态；乖戾、乖戾之行、乖戾的状态；对立、反抗；粗暴；言语不周；心的不悦——此称为愤怒。若人此愤怒未断，此人称为“易怒者”。

46. කතමො ච පුග්ගලො උපනාහී? තත්ථ කතමො උපනාහො? පුබ්බකාලං කොධො අපරකාලං උපනාහො. යො එවරූපො උපනාහො උපනය්හනා උපනය්හිතත්තං අට්ඨපනා ඨපනා සණ්ඨපනා අනුසංසන්දනා අනුප්පබන්ධනා දළ්හීකම්මං කොධස්ස – අයං වුච්චති උපනාහො. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං උපනාහො අප්පහීනො – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘උපනාහී’’.

46. 何为人是怀恨者？于此，何为怀恨？先前有愤怒，后来有怀恨。凡是如此的怀恨、结恨、结恨的状态；存留、安置、确立；持续、相续；使愤怒坚固——此称为怀恨。若人此怀恨未断，此人称为“怀恨者”。

47. කතමො ච පුග්ගලො මක්ඛී? තත්ථ කතමො මක්ඛො? යො මක්ඛො මක්ඛායනා මක්ඛායිතත්තං නිට්ඨුරියං නිට්ඨුරියකම්මං – අයං වුච්චති මක්ඛො. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං මක්ඛො අප්පහීනො – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘මක්ඛී’’.

47. 何为人为覆者(makkhī)？于此，何为覆(makkha)？凡覆、覆行、覆性、拒恩、拒恩业——此谓之覆。若于何人，此覆未断，此人谓之“覆者”。

48. කතමො ච පුග්ගලො පළාසී? තත්ථ කතමො පළාසො? යො පළාසො පළාසායනා පළාසායිතත්තං පළාසාහාරො විවාදට්ඨානං යුගග්ගාහො අප්පටිනිස්සග්ගො – අයං වුච්චති පළාසො. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං පළාසො අප්පහීනො – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පළාසී’’.

48. 何为人为争强者(paḷāsī)？于此，何为争强(paḷāsa)？凡争强、争强行、争强性、争强语、争论处、执己见、不舍离——此谓之争强。若于何人，此争强未断，此人谓之“争强者”。

49. කතමො [Pg.122] ච පුග්ගලො ඉස්සුකී? තත්ථ කතමා ඉස්සා? යා පරලාභසක්කාරගරුකාරමානනවන්දනපූජනාසු ඉස්සා ඉස්සායනා ඉස්සායිතත්තං උසූයා උසූයනා උසූයිතත්තං – අයං වුච්චති ඉස්සා. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං ඉස්සා අප්පහීනා – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘ඉස්සුකී’’.

49. 何为人为嫉者(issukī)？于此，何为嫉(issā)？于他人之利得、恭敬、尊重、敬重、礼拜、供养，凡嫉、嫉行、嫉性，以及愤羡、愤羡行、愤羡性——此谓之嫉。若于何人，此嫉未断，此人谓之“嫉者”。

50. කතමො ච පුග්ගලො මච්ඡරී? තත්ථ කතමං මච්ඡරියං? පඤ්ච මච්ඡරියානි – ආවාසමච්ඡරියං, කුලමච්ඡරියං, ලාභමච්ඡරියං, වණ්ණමච්ඡරියං, ධම්මමච්ඡරියං. යං එවරූපං මච්ඡෙරං මච්ඡරායනා මච්ඡරායිතත්තං වෙවිච්ඡං කදරියං කටුකඤ්චුකතා අග්ගහිතත්තං චිත්තස්ස – ඉදං වුච්චති මච්ඡරියං. යස්ස පුග්ගලස්ස ඉදං මච්ඡරියං අප්පහීනං – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘මච්ඡරී’’.

50. 何为人为悭者(maccharī)？于此，何为悭(macchariya)？有五种悭：住处悭、家族悭、利得悭、称誉悭、法悭。凡此类悭、悭行、悭性、贪吝、鄙吝、尖刻、心不舍离——此谓之悭。若于何人，此悭未断，此人谓之“悭者”。

51. කතමො ච පුග්ගලො සඨො? තත්ථ කතමං සාඨෙය්‍යං? ඉධෙකච්චො සඨො හොති පරිසඨො. යං තත්ථ සඨං සඨතා සාඨෙය්‍යං කක්කරතා කක්කරියං පරික්ඛත්තත්තා පාරික්ඛත්තියං – ඉදං වුච්චති සාඨෙය්‍යං. යස්ස පුග්ගලස්ස ඉදං සාඨෙය්‍යං අප්පහීනං – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සඨො’’.

51. 何为人为谄者(saṭho)？于此，何为谄(sāṭheyya)？于此，或有一人是谄者、是极谄者。凡谄、谄曲、谄伪、粗暴、刚愎、诡诈——此谓之谄。若于何人，此谄未断，此人谓之“谄者”。

52. කතමො ච පුග්ගලො මායාවී? තත්ථ කතමා මායා? ඉධෙකච්චො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා තස්ස පටිච්ඡාදනහෙතු පාපිකං ඉච්ඡං පණිදහති – ‘‘මා මං ජඤ්ඤා’’ති ඉච්ඡති, ‘‘මා මං ජඤ්ඤා’’ති සඞ්කප්පති ‘‘මා මං ජඤ්ඤා’’ති වාචං භාසති, ‘‘මා මං ජඤ්ඤා’’ති කායෙන පරක්කමති. යා එවරූපා මායා මායාවිතා අච්චාසරා වඤ්චනා නිකති විකිරණා පරිහරණා ගූහනා පරිගූහනා ඡාදනා පටිච්ඡාදනා අනුත්තානීකම්මං අනාවිකම්මං වොච්ඡාදනා පාපකිරියා – අයං වුච්චති මායා. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං මායා අප්පහීනා – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘මායාවී’’.

52. 何种人是诡诈者(māyāvī)？于此，什么是诡诈(māyā)？在此，某一类人身行恶行，语行恶行，意行恶行后，为覆藏彼恶行而立下恶愿，他欲求：“愿他们不知道我！”他思量：“愿他们不知道我！”他言说：“愿他们不知道我！”他以身努力，想：“愿他们不知道我！”凡是如此的诡诈、诡诈之态、欺骗、哄骗、欺诈、狡诈、推诿、隐藏、藏匿、遮盖、覆藏、不公开的行为、不显露的行为、善巧覆藏、恶行——这被称为诡诈。若任何人的此诡诈未被断除，此人即被称为“诡诈者”。

53. කතමො ච පුග්ගලො අහිරිකො? තත්ථ කතමං අහිරිකං? යං න හිරීයති හිරියිතබ්බෙන න හිරීයති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා – ඉදං වුච්චති අහිරිකං. ඉමිනා අහිරිකෙන සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘අහිරිකො’’.

53. 何种人是无惭者(ahiriko)？于此，什么是无惭(ahirikaṃ)？即于应惭愧之事不惭愧，于达成诸恶不善法不惭愧——这被称为无惭。具备此无惭的人，被称为“无惭者”。

54. කතමො [Pg.123] ච පුග්ගලො අනොත්තප්පී? තත්ථ කතමං අනොත්තප්පං? යං න ඔත්තප්පති ඔත්තප්පිතබ්බෙන න ඔත්තප්පති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා – ඉදං වුච්චති අනොත්තප්පං. ඉමිනා අනොත්තප්පෙන සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘අනොත්තප්පී’’.

54. 何种人是无愧者(anottappī)？于此，什么是无愧(anottappaṃ)？即于应怖畏之事不怖畏，于达成诸恶不善法不怖畏——这被称为无愧。具备此无愧的人，被称为“无愧者”。

55. කතමො ච පුග්ගලො දුබ්බචො? තත්ථ කතමො දොවචස්සතා? සහධම්මිකෙ වුච්චමානෙ දොවචස්සායං දොවචස්සියං දොවචස්සතා විප්පටිකුලග්ගාහිතා විපච්චනීකසාතතා අනාදරියං අනාදරියතා අගාරවතා අප්පතිස්සවතා – අයං වුච්චති දොවචස්සතා. ඉමාය දොවචස්සතාය සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘දුබ්බචො’’.

55. 何种人是难教者(dubbaco)？于此，什么是难教性(dovacassatā)？当被同梵行者说时，凡是难教、难教性、执取乖逆、喜好对立、不尊重、不敬重、不恭敬、不顺从——这被称为难教性。具备此难教性的人，被称为“难教者”。

56. කතමො ච පුග්ගලො පාපමිත්තො? තත්ථ කතමා පාපමිත්තතා? යෙ තෙ පුග්ගලා අස්සද්ධා දුස්සීලා අප්පස්සුතා මච්ඡරිනො දුප්පඤ්ඤා, යා තෙසං සෙවනා නිසෙවනා සංසෙවනා භජනා සම්භජනා භත්ති සම්භත්ති සම්පවඞ්කතා – අයං වුච්චති පාපමිත්තතා. ඉමාය පාපමිත්තතාය සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘පාපමිත්තො’’.

56. 云何为有恶友之人？于此，云何为恶友性？凡是那些无信、恶戒、少闻、悭吝、劣慧之人，凡对他们所作的亲近、数数亲近、善亲近，交往、数数交往，亲附、善亲附，以及对他们的倾向——此谓之恶友性。具足此恶友性之人，即被称为“有恶友之人”。

57. කතමො ච පුග්ගලො ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරො? තත්ථ කතමා ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරතා? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො චක්ඛුනා රූපං දිස්වා නිමිත්තග්ගාහී හොති අනුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී; යත්වාධිකරණමෙනං චක්ඛුන්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය න පටිපජ්ජති, න රක්ඛති චක්ඛුන්ද්‍රියං, චක්ඛුන්ද්‍රියෙ න සංවරං ආපජ්ජති. සොතෙන සද්දං සුත්වා…පෙ… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා…පෙ… ජිව්හාය රසං සායිත්වා…පෙ… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා…පෙ… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය නිමිත්තග්ගාහී හොති අනුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී; යත්වාධිකරණමෙනං මනින්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය න පටිපජ්ජති, න රක්ඛති මනින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියෙ න සංවරං ආපජ්ජති. යා ඉමෙසං ඡන්නං ඉන්ද්‍රියානං අගුත්ති අගොපනා අනාරක්ඛො අසංවරො – අයං වුච්චති ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරතා. ඉමාය ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරතාය සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරො’’.

57. 云何为诸根门不守护之人？于此，云何为诸根门不守护？于此，有一类人以眼见色时，即取相、取随相；缘此，当彼住于眼根不律仪时，贪与忧诸恶不善法即会流入。彼不为防护而行，不守护眼根，不进入对眼根的防护。以耳闻声……乃至……以意了知法时，即取相、取随相；缘此，当彼住于意根不律仪时，贪与忧诸恶不善法即会流入。彼不为防护而行，不守护意根，不进入对意根的防护。凡对此六根的不守护、不保护、不看护、不律仪——此谓之诸根门不守护。具足此诸根门不守护之人，即被称为“诸根门不守护者”。

58. කතමො ච පුග්ගලො භොජනෙ අමත්තඤ්ඤූ? තත්ථ කතමා භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතා? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අප්පටිසඞ්ඛා අයොනිසො ආහාරං [Pg.124] ආහාරෙති දවාය මදාය මණ්ඩනාය විභූසනාය, යා තත්ථ අසන්තුට්ඨිතා අමත්තඤ්ඤුතා අප්පටිසඞ්ඛා භොජනෙ – අයං වුච්චති භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතා. ඉමාය භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතාය සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘භොජනෙ අමත්තඤ්ඤූ’’.

58. 何谓于食不知量之人？于此，何谓于食不知量？在此，某个个人不省察地、不如理地食用食物，是为了嬉戏、为了骄慢、为了美饰、为了庄严；凡是于食物不知足、不知量、不省察——此即称为于食不知量。具备此于食不知量的个人，即被称为“于食不知量之人”。

59. කතමො ච පුග්ගලො මුට්ඨස්සති? තත්ථ කතමං මුට්ඨස්සච්චං? යා අස්සති අනනුස්සති අප්පටිස්සති අස්සති අස්සරණතා අධාරණතා පිලාපනතා සම්මුසනතා – ඉදං වුච්චති මුට්ඨස්සච්චං. ඉමිනා මුට්ඨස්සච්චෙන සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘මුට්ඨස්සති’’.

59. 何谓失念之人？于此，何谓失念？凡是失念、不随念、不忆念、失念、健忘、不忆持、遗忘、迷惘——此即称为失念。具备此失念的个人，即被称为“失念之人”。

60. කතමො ච පුග්ගලො අසම්පජානො? තත්ථ කතමං අසම්පජඤ්ඤං? යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං අනභිසමයො අනනුබොධො අසම්බොධො අප්පටිවෙධො අසඞ්ගාහණා අපරියොගාහණා අසමපෙක්ඛණා අපච්චවෙක්ඛණා අපච්චක්ඛකම්මං දුම්මෙජ්ඣං බාල්‍යං අසම්පජඤ්ඤං මොහො පමොහො සම්මොහො අවිජ්ජා අවිජ්ජොඝො අවිජ්ජායොගො අවිජ්ජානුසයො අවිජ්ජාපරියුට්ඨානං අවිජ්ජාලඞ්ගී මොහො අකුසලමූලං – ඉදං වුච්චති අසම්පජඤ්ඤං. ඉමිනා අසම්පජඤ්ඤෙන සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘අසම්පජානො’’.

60. 何谓不正知之人？于此，何谓不正知？即是无知、不见、不现观、不觉悟、不通达、不彻悟、不领会、不深入、不等观、不省察、不现见、劣慧、愚昧、不正知、痴、大痴、深痴、无明、无明暴流、无明轭、无明随眠、无明缠、无明闩、痴（不善根）——此即称为不正知。具备此不正知的个人，即被称为“不正知之人”。

61. කතමො ච පුග්ගලො සීලවිපන්නො? තත්ථ කතමා සීලවිපත්ති? කායිකො වීතික්කමො වාචසිකො වීතික්කමො කායිකවාචසිකො වීතික්කමො – අයං වුච්චති සීලවිපත්ති. සබ්බම්පි දුස්සිල්‍යං සීලවිපත්ති. ඉමාය සීලවිපත්තියා සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘සීලවිපන්නො’’.

61. 何谓破戒之人？于此，何谓破戒？身的违犯、语的违犯、身与语的违犯——此即称为破戒。一切恶戒亦是破戒。具备此破戒的个人，即被称为“破戒之人”。

62. කතමො ච පුග්ගලො දිට්ඨිවිපන්නො? තත්ථ කතමා දිට්ඨිවිපත්ති? ‘‘නත්ථි දින්නං, නත්ථි යිට්ඨං, නත්ථි හුතං, නත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, නත්ථි අයං ලොකො, නත්ථි පරො ලොකො, නත්ථි මාතා, නත්ථි පිතා, නත්ථි සත්තා ඔපපාතිකා, නත්ථි ලොකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා සම්මග්ගතා සම්මාපටිපන්නා යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තී’’ති. යා එවරූපා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං දිට්ඨිගහනං දිට්ඨිකන්තාරො දිට්ඨිවිසූකායිකං දිට්ඨිවිප්ඵන්දිතං දිට්ඨිසංයොජනං ගාහො පටිග්ගාහො අභිනිවෙසො පරාමාසො කුම්මග්ගො මිච්ඡාපථො මිච්ඡත්තං තිත්ථායතනං විපරියාසග්ගාහො, අයං [Pg.125] වුච්චති දිට්ඨිවිපත්ති. සබ්බාපි මිච්ඡාදිට්ඨි දිට්ඨිවිපත්ති. ඉමාය දිට්ඨිවිපත්තියා සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘දිට්ඨිවිපන්නො’’.

62. 何种人为见已败坏者？于此，何为见之败坏？即：“无布施，无供养，无祭祀；无善作、恶作(sukatadukkaṭa)之业的果报；无此世，无他世；无母，无父；无化生有情；世间无已达正行、已入正道，能亲身以证智(abhiññā)证知、实现此世与他世后而宣说的沙门、婆罗门。”凡诸如此类的见、见执、见密林、见荒野、见芒刺、见动摇、见结、执取、坚执、执著、谬执、邪径、邪道、邪性、外道处、颠倒执，此被称为见之败坏。一切邪见(micchādiṭṭhi)亦是见之败坏。具足此见之败坏的人，被称为“见已败坏者”。

63. කතමො ච පුග්ගලො අජ්ඣත්තසංයොජනො? යස්ස පුග්ගලස්ස පඤ්චොරම්භාගියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අජ්ඣත්තසංයොජනො’’.

63. 何种人为内结者？若有人的五下分结(pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni)未断，此人被称为“内结者”。

64. කතමො ච පුග්ගලො බහිද්ධාසංයොජනො? යස්ස පුග්ගලස්ස පඤ්චුද්ධම්භාගියානි සංයොජනානි අප්පහීනානි – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘බහිද්ධාසංයොජනො’’.

64. 何种人为外结者？若有人的五上分结(pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni)未断，此人被称为“外结者”。

65. කතමො ච පුග්ගලො අක්කොධනො? තත්ථ කතමො කොධො? යො කොධො කුජ්ඣනා කුජ්ඣිතත්තං දොසො දුස්සනා දුස්සිතත්තං බ්‍යාපත්ති බ්‍යාපජ්ජනා බ්‍යාපජ්ජිතත්තං විරොධො පටිවිරොධො චණ්ඩික්කං අසුරොපො අනත්තමනතා චිත්තස්ස – අයං වුච්චති කොධො. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං කොධො පහීනො – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අක්කොධනො’’.

65. 何种人为无瞋者？于此，何为瞋(kodha)？凡是愤怒、发怒、愤怒的状态；瞋恚、怀恨、怀恨的状态；恶意、起恶意、恶意的状态；对立、反抗；凶暴、暴躁；以及心的不悦，此被称为瞋。若有人的此瞋已断，此人被称为“无瞋者”。

66. කතමො ච පුග්ගලො අනුපනාහී? තත්ථ කතමො උපනාහො? පුබ්බකාලං කොධො අපරකාලං උපනාහො යො එවරූපො උපනාහො උපනය්හනා උපනය්හිතත්තං අට්ඨපනා ඨපනා සණ්ඨපනා අනුසංසන්දනා අනුප්පබන්ධනා දළ්හීකම්මං කොධස්ස – අයං වුච්චති උපනාහො. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං උපනාහො පහීනො – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අනුපනාහී’’.

66. 何等人为无怨恨者？于此，何为怨恨(upanāha)？先前为瞋，后为怨恨。凡此等怨恨、怀恨、怀恨的状态，存留、安置、令其坚固，持续、相续，使瞋坚固——此谓之怨恨。若人的此怨恨已断，此人谓之“无怨恨者”。

67. කතමො ච පුග්ගලො අමක්ඛී? තත්ථ කතමො මක්ඛො? යො මක්ඛො මක්ඛායනා මක්ඛායිතත්තං නිට්ඨුරියං නිට්ඨුරියකම්මං – අයං වුච්චති මක්ඛො. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං මක්ඛො පහීනො – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අමක්ඛී’’.

67. 何等人为无抹杀善行者？于此，何为抹杀善行(makkha)？凡此等抹杀善行、抹杀之行、抹杀之态，以及忘恩、忘恩之行——此谓之抹杀善行。若人的此抹杀善行已断，此人谓之“无抹杀善行者”。

68. කතමො ච පුග්ගලො අපළාසී? තත්ථ කතමො පළාසො? යො පළාසො පළාසායනා පළාසායිතත්තං පළාසාහාරො විවාදට්ඨානං යුගග්ගාහො අප්පටිනිස්සග්ගො – අයං වුච්චති පළාසො. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං පළාසො පහීනො – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අපළාසී’’.

68. 何等人为无贬抑者？于此，何为贬抑(paḷāsa)？凡此等贬抑、贬抑之行、贬抑之态、心怀贬抑，以及争论之由、偏袒固执、不舍己见——此谓之贬抑。若人的此贬抑已断，此人谓之“无贬抑者”。

69. කතමො [Pg.126] ච පුග්ගලො අනිස්සුකී? තත්ථ කතමා ඉස්සා? යා පරලාභසක්කාරගරුකාරමානනවන්දනපූජනාසු ඉස්සා ඉස්සායනා ඉස්සායිතත්තං උසූයා උසූයනා උසූයිතත්තං – අයං වුච්චති ඉස්සා. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං ඉස්සා පහීනා – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අනිස්සුකී’’.

69. 何等人为无嫉妒者？于此，何为嫉妒(issā)？于他人之利得、恭敬、尊重、尊敬、礼拜、供养，所生起之嫉妒、嫉妒之行、嫉妒之态，以及嫉羡、嫉羡之行、嫉羡之态——此谓之嫉妒。若人的此嫉妒已断，此人谓之“无嫉妒者”。

70. කතමො ච පුගලො අමච්ඡරී? තත්ථ කතමං මච්ඡරියං? පඤ්ච මච්ඡරියානි – ආවාසමච්ඡරියං, කුලමච්ඡරියං, ලාභමච්ඡරියං, වණ්ණමච්ඡරියං, ධම්මමච්ඡරියං. යං එවරූපං මච්ඡෙරං මච්ඡරායනා මච්ඡරායිතත්තං වෙවිච්ඡං කදරියං කටුකඤ්චුකතා අග්ගහිතත්තං චිත්තස්ස – ඉදං වුච්චති මච්ඡරියං. යස්ස පුග්ගලස්ස ඉදං මච්ඡරියං පහීනං – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අමච්ඡරී’’.

70. 何等人为无悭吝者？于此，何为悭吝(macchariya)？有五种悭吝：住处悭吝、家族悭吝、利得悭吝、称誉悭吝、法悭吝。凡此等悭吝、悭吝之行、悭吝之态，以及吝啬、鄙吝、尖酸刻薄、心之执吝——此谓之悭吝。若人的此悭吝已断，此人谓之“无悭吝者”。

71. කතමො ච පුග්ගලො අසඨො? තත්ථ කතමං සාඨෙය්‍යං? ඉධෙකච්චො සඨො හොති පරිසඨො. යං තත්ථ සඨං සඨතා සාඨෙය්‍යං කක්කරතා කක්කරියං පරික්ඛත්තතා පාරික්ඛත්තියං – ඉදං වුච්චති සාඨෙය්‍යං. යස්ස පුග්ගලස්ස ඉදං සාඨෙය්‍යං පහීනං – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අසඨො’’.

71. 何种人为不狡诈者？于此，何为狡诈(sāṭheyya)？于此，某人狡诈、极其狡诈。凡于此有狡猾、狡猾性、狡诈；顽固、顽固性；矫伪、矫伪性——此谓之狡诈。若人已断此狡诈，此人谓之“不狡诈者”。

72. කතමො ච පුග්ගලො අමායාවී? තත්ථ කතමා මායා? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා තස්ස පටිච්ඡාදනහෙතු පාපිකං ඉච්ඡං පණිදහති – ‘‘මා මං ජඤ්ඤා’’ති ඉච්ඡති, ‘‘මා මං ජඤ්ඤා’’ති සඞ්කප්පති, ‘‘මා මං ජඤ්ඤා’’ති වාචං භාසති, ‘‘මා මං ජඤ්ඤා’’ති කායෙන පරක්කමති. යා එවරූපා මායා මායාවිතා අච්චාසරා වඤ්චනා නිකති විකිරණා පරිහරණා ගූහනා පරිගූහනා ඡාදනා පටිච්ඡාදනා අනුත්තානීකම්මං අනාවිකම්මං වොච්ඡාදනා පාපකිරියා – අයං වුච්චති මායා. යස්ස පුග්ගලස්ස අයං මායා පහීනා – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අමායාවී’’.

72. 何种人为不欺诈者？于此，何为欺诈(māyā)？于此，某人身行恶行、语行恶行、意行恶行后，为覆藏其行而立恶愿：“愿人不知我！”他如此欲求，如此思惟，如此言说，如此以身努力。凡有此等欺诈、欺诈性、欺罔、欺骗、诡计、伪饰、规避、隐藏、周密隐藏、覆盖、覆藏、不坦诚之行、不显露之行、善于隐藏、恶劣行为——此谓之欺诈。若人已断此欺诈，此人谓之“不欺诈者”。

73. කතමො ච පුග්ගලො හිරිමා? තත්ථ කතමා හිරී? යං හිරීයති හිරියිතබ්බෙන හිරීයති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා – අයං වුච්චති හිරී. ඉමාය හිරියා සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘හිරිමා’’.

73. 何种人为有惭者？于此，何为惭(hirī)？即于应惭愧之事而惭愧，于造作诸恶不善法而惭愧——此谓之惭。具足此惭之人，谓之“有惭者”。

74. කතමො ච පුග්ගලො ඔත්තප්පී? තත්ථ කතමං ඔත්තප්පං? යං ඔත්තප්පති ඔත්තප්පිතබ්බෙන ඔත්තප්පති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා – ඉදං වුච්චති ඔත්තප්පං. ඉමිනා ඔත්තප්පෙන සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘ඔත්තප්පී’’.

74. 何种人为有愧者？于此，何为愧(ottappa)？即于应怖畏之事而怖畏，于造作诸恶不善法而怖畏——此谓之愧。具足此愧之人，谓之“有愧者”。

75. කතමො [Pg.127] ච පුග්ගලො සුවචො? තත්ථ කතමා සොවචස්සතා? සහධම්මිකෙ වුච්චමානෙ සොවචස්සායං සොවචස්සියං සොවචස්සතා අවිප්පටිකුලග්ගාහිතා අවිපච්චනීකසාතතා සාදරියං සාදරියතා සගාරවතා සප්පතිස්සවතා – අයං වුච්චති සොවචස්සතා. ඉමාය සොවචස්සතාය සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘සුවචො’’.

75. 何种人是善言者？于此，何为善言性？当被同法者所说时，凡有易受教言、易受教性、不执取违逆见、不喜好敌对、恭敬、尊重、敬重、顺从——此被称为“善言性”。具足此善言性的人，被称为“善言者”。

76. කතමො ච පුග්ගලො කල්‍යාණමිත්තො? තත්ථ කතමා කල්‍යාණමිත්තතා? යෙ තෙ පුග්ගලා සද්ධා සීලවන්තො බහුස්සුතා චාගවන්තො පඤ්ඤවන්තො, යා තෙසං සෙවනා නිසෙවනා සංසෙවනා භජනා සම්භජනා භත්ති සම්භත්ති සම්පවඞ්කතා – අයං වුච්චති කල්‍යාණමිත්තතා. ඉමාය කල්‍යාණමිත්තතාය සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘කල්‍යාණමිත්තො’’.

76. 何种人是有善友者？于此，何为有善友之性？凡有具信、具戒、多闻、具舍、具慧的诸人，对他们加以亲近、常亲近、善亲近，依止、善依止，敬爱、善敬爱，以及倾向——此被称为“有善友之性”。具足此有善友之性的人，被称为“有善友者”。

77. කතමො ච පුග්ගලො ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො? තත්ථ කතමා ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතා? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො චක්ඛුනා රූපං දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී; යත්වාධිකරණමෙනං චක්ඛුන්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති, රක්ඛති චක්ඛුන්ද්‍රියං චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. සොතෙන සද්දං සුත්වා…පෙ… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා…පෙ… ජිව්හාය රසං සායිත්වා…පෙ… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා…පෙ… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී; යත්වාධිකරණමෙනං මනින්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති, රක්ඛති මනින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. යා ඉමෙසං ඡන්නං ඉන්ද්‍රියානං ගුත්ති ගොපනා ආරක්ඛො සංවරො – අයං වුච්චති ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතා. ඉමාය ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතාය සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරො’’.

77. 何种人是守护根门者？于此，何为守护根门性？于此，某一类人以眼见色后，不执取相，不执取细相；因为当他眼根未受防护而住时，贪与忧等恶不善法即会流入，他为此而行于防护，守护眼根，于眼根达到防护。以耳闻声后……（中略）……以鼻嗅香后……（中略）……以舌尝味后……（中略）……以身触所触后……（中略）……以意知法后，不执取相，不执取细相；因为当他意根未受防护而住时，贪与忧等恶不善法即会流入，他为此而行于防护，守护意根，于意根达到防护。凡对此六根的守护、护卫、看护、防护——此被称为“守护根门性”。具足此守护根门性的人，被称为“守护根门者”。

78. කතමො ච පුග්ගලො භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ? තත්ථ කතමා භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පටිසඞ්ඛා යොනිසො ආහාරං ආහාරෙති – ‘‘නෙව දවාය, න මදාය, න මණ්ඩනාය, න විභූසනාය; යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා යාපනාය විහිංසූපරතියා බ්‍රහ්මචරියානුග්ගහාය. ඉති පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමි, නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමි, යාත්‍රා ච මෙ භවිස්සති අනවජ්ජතා ච ඵාසුවිහාරො චා’’ති. යා තත්ථ සන්තුට්ඨිතා මත්තඤ්ඤුතා [Pg.128] පටිසඞ්ඛා භොජනෙ – අයං වුච්චති භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා. ඉමාය භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතාය සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘භොජනෙ මත්තඤ්ඤූ’’.

78. 云何为于食知量之人？于此，云何为于食知量？于此，有一人如理省察而食，非为嬉戏，非为骄慢，非为装饰，非为庄严；仅为此身住立、存续，为断除恼害，为资助梵行。“如是，我将遣除旧受，不令新受生起，我将得以存续，无过失且安乐住。”于食中，凡有知足、知量、省察，此谓于食知量。具足此于食知量之人，谓“于食知量者”。

79. කතමො ච පුග්ගලො උපට්ඨිතස්සති? තත්ථ කතමා සති? යා සති අනුස්සති පටිස්සති සති සරණතා ධාරණතා අපිලාපනතා අසම්මුසනතා සති සතින්ද්‍රියං සතිබලං සම්මාසති – අයං වුච්චති සති. ඉමාය සතියා සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘උපට්ඨිතස්සති’’.

79. 云何为念现前之人？于此，云何为念？凡是念、随念、忆念、忆持、持念、不忘失、不遗忘、念、念根、念力、正念，此谓之念。具足此念之人，谓“念现前者”。

80. කතමො ච පුග්ගලො සම්පජානො? තත්ථ කතමං සම්පජඤ්ඤං? යා පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම්මවිචයො සල්ලක්ඛණා උපලක්ඛණා පච්චුපලක්ඛණා පණ්ඩිච්චං කොසල්ලං නෙපුඤ්ඤං වෙභබ්‍යා චින්තා උපපරික්ඛා භූරී මෙධා පරිණායිකා විපස්සනා සම්පජඤ්ඤං පතොදො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්‍රියං පඤ්ඤාබලං පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාපාසාදො පඤ්ඤාආලොකො පඤ්ඤාඔභාසො පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාරතනං අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – ඉදං වුච්චති සම්පජඤ්ඤං. ඉමිනා සම්පජඤ්ඤෙන සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘සම්පජානො’’.

80. 云何为正知之人？于此，云何为正知？凡是慧、了知、简择、遍察、择法、善察、近察、对察、贤智、善巧、练达、分别、思择、审察、广慧、才慧、引导慧、观(vipassanā)、正知、策励、慧、慧根、慧力、慧剑、慧殿、慧光、慧明、慧炬、慧宝、无痴、择法、正见，此谓之正知。具足此正知之人，谓“正知者”。

81. කතමො ච පුග්ගලො සීලසම්පන්නො? තත්ථ කතමා සීලසම්පදා? කායිකො අවීතික්කමො වාචසිකො අවීතික්කමො කායිකවාචසිකො අවීතික්කමො – අයං වුච්චති සීලසම්පදා. සබ්බොපි සීලසංවරො සීලසම්පදා. ඉමාය සීලසම්පදාය සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘සීලසම්පන්නො’’.

81. 云何为戒具足之人？于此，云何为戒具足？身无违越，语无违越，身语无违越，此谓戒具足。一切戒律仪亦是戒具足。具足此戒具足之人，谓“戒具足者”。

82. කතමො ච පුග්ගලො දිට්ඨිසම්පන්නො? තත්ථ කතමා දිට්ඨිසම්පදා? ‘‘අත්ථි දින්නං, අත්ථි යිට්ඨං, අත්ථි හුතං, අත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, අත්ථි අයං ලොකො, අත්ථි පරො ලොකො, අත්ථි මාතා, අත්ථි පිතා, අත්ථි සත්තා ඔපපාතිකා, අත්ථි ලොකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා සම්මග්ගතා සම්මාපටිපන්නා යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තී’’ති. යා එවරූපා පඤ්ඤා පජානනා…පෙ… අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – අයං වුච්චති දිට්ඨිසම්පදා. සබ්බාපි සම්මාදිට්ඨි දිට්ඨිසම්පදා. ඉමාය දිට්ඨිසම්පදාය සමන්නාගතො පුග්ගලො ‘‘දිට්ඨිසම්පන්නො’’.

82. 何种人为具足见者？于此，何为具足见？“有布施，有供养，有献供；有善作与恶作诸业的果与异熟；有此世，有他世；有母，有父；有化生有情；世间有已达善趣、已入正道的沙门、婆罗门，他们以自己的证智亲证后而宣说此世与他世。”凡诸如此类的慧、识知……乃至……无痴、择法、正见——此被称为具足见。一切正见皆是具足见。具足此见的人，被称为“具足见者”。

83. කතමෙ ද්වෙ පුග්ගලා දුල්ලභා ලොකස්මිං? යො ච පුබ්බකාරී, යො ච කතඤ්ඤූ කතවෙදී – ඉමෙ ද්වෙ පුග්ගලා දුල්ලභා ලොකස්මිං.

83. 世间有哪两种人是难得的？先施惠者，以及知恩报恩者——这两种人在世间是难得的。

84. කතමෙ [Pg.129] ද්වෙ පුග්ගලා දුත්තප්පයා? යො ච ලද්ධං ලද්ධං නික්ඛිපති, යො ච ලද්ධං ලද්ධං විස්සජ්ජෙති – ඉමෙ ද්වෙ පුග්ගලා ‘‘දුත්තප්පයා’’.

84. 哪两种人是难满足的？凡有所得即积存者，以及凡有所得即舍弃者——这两种人是“难满足的”。

85. කතමෙ ද්වෙ පුග්ගලා සුතප්පයා? යො ච ලද්ධං ලද්ධං න නික්ඛිපති, යො ච ලද්ධං ලද්ධං න විස්සජ්ජෙති – ඉමෙ ද්වෙ පුග්ගලා ‘‘සුතප්පයා’’.

85. 哪两种人是易满足的？凡有所得不积存者，以及凡有所得不舍弃者——这两种人是“易满足的”。

86. කතමෙසං ද්වින්නං පුග්ගලානං ආසවා වඩ්ඪන්ති? යො ච න කුක්කුච්චායිතබ්බං කුක්කුච්චායති, යො ච කුක්කුච්චායිතබ්බං න කුක්කුච්චායති – ඉමෙසං ද්වින්නං පුග්ගලානං ආසවා වඩ්ඪන්ති.

86. 哪两种人的诸漏会增长？于不应懊悔之事懊悔者，以及于应懊悔之事不懊悔者——这两种人的诸漏会增长。

87. කතමෙසං ද්වින්නං පුග්ගලානං ආසවා න වඩ්ඪන්ති? යො ච න කුක්කුච්චායිතබ්බං න කුක්කුච්චායති, යො ච කුක්කුච්චායිතබ්බං කුක්කුච්චායති – ඉමෙසං ද්වින්නං පුග්ගලානං ආසවා න වඩ්ඪන්ති.

87. 哪两种人的诸漏不会增长？于不应懊悔之事不懊悔者，以及于应懊悔之事懊悔者——这两种人的诸漏不会增长。

88. කතමො ච පුග්ගලො හීනාධිමුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො, සො අඤ්ඤං දුස්සීලං පාපධම්මං සෙවති භජති පයිරුපාසති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘හීනාධිමුත්තො’’.

88. 何种人为倾向低劣者？在此，某一类人是恶戒者、恶法者，他亲近、交往、承事另一位恶戒、恶法之人——此人被称为“倾向低劣者”。

89. කතමො ච පුග්ගලො පණීතාධිමුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො, සො අඤ්ඤං සීලවන්තං කල්‍යාණධම්මං සෙවති භජති පයිරුපාසති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පණීතාධිමුත්තො’’.

89. 何等人是志趣高尚者？于此，某一类人具戒、行善法，他亲近、结交、承事另一位具戒、行善法之人——此人被称为“志趣高尚者”。

90. කතමො ච පුග්ගලො තිත්තො? පච්චෙකසම්බුද්ධා යෙ ච තථාගතස්ස සාවකා අරහන්තො තිත්තා. සම්මාසම්බුද්ධො තිත්තො ච තප්පෙතා ච.

90. 何等人是已满足者？独觉佛（paccekasambuddha）以及如来的声闻弟子阿罗汉是已满足者。正等觉者（sammāsambuddha）既是已满足者，也是令他人满足者。

දුකනිද්දෙසො.

二法之解释

3. තිකපුග්ගලපඤ්ඤත්ති

3. 三法之人施设

91. කතමො ච පුග්ගලො නිරාසො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො අසුචි සඞ්කස්සරසමාචාරො පටිච්ඡන්නකම්මන්තො අස්සමණො [Pg.130] සමණපටිඤ්ඤො අබ්‍රහ්මචාරී බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤො අන්තොපූති අවස්සුතො කසම්බුජාතො. සො සුණාති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො කිර භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති. තස්ස න එවං හොති – ‘‘කුදාස්සු නාමාහම්පි ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමී’’ති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘නිරාසො’’.

91. 何等人是无希求者？于此，某一类人是恶戒者、恶法者、不清净、行为可疑、行为隐秘者，非沙门而自称沙门，非梵行者而自称梵行者，内里腐烂、为漏所湿、如同垃圾。他听说：“某某比丘因诸漏已尽，于现法中，自以证智作证，具足住于无漏的心解脱、慧解脱。”他不会这样想：“我何时也能因诸漏已尽，于现法中，自以证智作证，具足住于无漏的心解脱、慧解脱呢？”此人被称为“无希求者”。

92. කතමො ච පුග්ගලො ආසංසො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො. සො සුණාති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො කිර භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති. තස්ස එවං හොති – ‘‘කුදාස්සු නාමාහම්පි ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමී’’ති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘ආසංසො’’.

92. 何等人是可期者？于此，某一类人具戒、行善法。他听说：“某某比丘因诸漏已尽，于现法中，自以证智作证，具足住于无漏的心解脱、慧解脱。”他会这样想：“我何时也能因诸漏已尽，于现法中，自以证智作证，具足住于无漏的心解脱、慧解脱呢？”此人被称为“可期者”。

93. කතමො ච පුග්ගලො විගතාසො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. සො සුණාති – ‘‘ඉත්ථන්නාමො කිර භික්ඛු ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරතී’’ති. තස්ස න එවං හොති – ‘‘කුදාස්සු නාමාහම්පි ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරිස්සාමී’’ති. තං කිස්ස හෙතු? යා හිස්ස පුබ්බෙ අවිමුත්තස්ස විමුත්තාසා, සා පටිප්පස්සද්ධා. අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘විගතාසො’’.

93. 怎样是无渴求的个人(vigatāso)？于此，某个个人因诸漏已尽，于现法中，以自证智作证无漏的心解脱、慧解脱而具足住。他听说：“名为某某的比丘，因诸漏已尽，于现法中，以自证智作证无漏的心解脱、慧解脱而具足住。”他不会这样想：“我何时也能因诸漏已尽，于现法中，以自证智作证无漏的心解脱、慧解脱而具足住呢？”这是什么原因呢？因为他以前未解脱时所具有的对解脱的渴求，已经平息了。此人被称为“无渴求者”。

94. තත්ථ කතමෙ තයො ගිලානූපමා පුග්ගලා? තයො ගිලානා – ඉධෙකච්චො ගිලානො ලභන්තො වා සප්පායානි භොජනානි අලභන්තො වා සප්පායානි භොජනානි, ලභන්තො වා සප්පායානි භෙසජ්ජානි අලභන්තො වා සප්පායානි භෙසජ්ජානි, ලභන්තො වා පතිරූපං උපට්ඨාකං අලභන්තො වා පතිරූපං උපට්ඨාකං, නෙව වුට්ඨාති තම්හා ආබාධා. (1)

94. 于此，怎样是三种如病者的个人(gilānūpamā puggalā)？有三类病者。于此，某一病者，无论获得或未获得适宜的食物，无论获得或未获得适宜的医药，无论获得或未获得合适的侍者，都绝不能从那疾病中痊愈。

ඉධ පනෙකච්චො ගිලානො ලභන්තො වා සප්පායානි භොජනානි අලභන්තො වා සප්පායානි භොජනානි, ලභන්තො වා සප්පායානි භෙසජ්ජානි [Pg.131] අලභන්තො වා සප්පායානි භෙසජ්ජානි, ලභන්තො වා පතිරූපං උපට්ඨාකං අලභන්තො වා පතිරූපං උපට්ඨාකං, වුට්ඨාති තම්හා ආබාධා. (2)

复次，于此，某一病者，无论获得或未获得适宜的食物，无论获得或未获得适宜的医药，无论获得或未获得合适的侍者，都能从那疾病中痊愈。

ඉධ පනෙකච්චො ගිලානො ලභන්තො සප්පායානි භොජනානි නො අලභන්තො, ලභන්තො සප්පායානි භෙසජ්ජානි නො අලභන්තො, ලභන්තො පතිරූපං උපට්ඨාකං නො අලභන්තො, වුට්ඨාති තම්හා ආබාධා. (3)

复次，于此，某一病者，获得适宜的食物，即从那疾病中痊愈，若未获得则不痊愈；获得适宜的医药，即从那疾病中痊愈，若未获得则不痊愈；获得合适的侍者，即从那疾病中痊愈，若未获得则不痊愈。

තත්‍ර ය්වායං ගිලානො ලභන්තො සප්පායානි භොජනානි නො අලභන්තො, ලභන්තො සප්පායානි භෙසජ්ජානි නො අලභන්තො, ලභන්තො පතිරූපං උපට්ඨාකං නො අලභන්තො, වුට්ඨාති තම්හා ආබාධා, ඉමං ගිලානං පටිච්ච භගවතා ගිලානභත්තං අනුඤ්ඤාතං ගිලානභෙසජ්ජං අනුඤ්ඤාතං ගිලානුපට්ඨාකො අනුඤ්ඤාතො. ඉමඤ්ච පන ගිලානං පටිච්ච අඤ්ඤෙපි ගිලානා උපට්ඨාතබ්බා.

于此三喻中，此病人获得适宜的食物、适宜的药物、合适的看护者，则从那疾病中痊愈；若不得，则不痊愈。缘于此病人，世尊开许了病人食、病人药与病人看护者。并且，缘于此病人，其他病人也应得到照料。

එවමෙවං තයො ගිලානූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ තයො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ලභන්තො වා තථාගතං දස්සනාය අලභන්තො වා තථාගතං දස්සනාය, ලභන්තො වා තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවණාය අලභන්තො වා තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවණාය, නෙව ඔක්කමති නියාමං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං. (1)

同样地，世间有三种如病人的补特伽罗存在。是哪三种？于此，有某一补特伽罗，无论得见如来或不得见，无论得闻如来所宣说的法与律或不得闻，他都不进入善法中的正性决定。(1)

ඉධ පනෙකච්චො පුග්ගලො ලභන්තො වා තථාගතං දස්සනාය අලභන්තො වා තථාගතං දස්සනාය, ලභන්තො වා තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවණාය අලභන්තො වා තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවණාය, ඔක්කමති නියාමං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං. (2)

于此，复有某一补特伽罗，无论得见如来或不得见，无论得闻如来所宣说的法与律或不得闻，他都进入善法中的正性决定。(2)

ඉධ පනෙකච්චො පුග්ගලො ලභන්තො තථාගතං දස්සනාය නො අලභන්තො, ලභන්තො තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවණාය නො අලභන්තො, ඔක්කමති නියාමං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං. (3)

于此，复有某一补特伽罗，唯有在得见如来，以及得闻如来所宣说的法与律时，才进入善法中的正性决定。(3)

තත්‍ර ය්වායං පුග්ගලො ලභන්තො තථාගතං දස්සනාය නො අලභන්තො, ලභන්තො තථාගතප්පවෙදිතං ධම්මවිනයං සවණාය නො අලභන්තො[Pg.132], ඔක්කමති නියාමං කුසලෙසු ධම්මෙසු සම්මත්තං, ඉමං පුග්ගලං පටිච්ච භගවතා ධම්මදෙසනා අනුඤ්ඤාතා, ඉමඤ්ච පුග්ගලං පටිච්ච අඤ්ඤෙසම්පි ධම්මො දෙසෙතබ්බො. ඉමෙ තයො ගිලානූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

于此三者中，那位唯有在得见如来、得闻如来所宣说的法与律时，才进入善法中正性决定的补特伽罗，缘于此补特伽罗，世尊开许了说法；并且，缘于此补特伽罗，也应为其他补特伽罗说法。这三种如病人的补特伽罗，存在于世间。

95. කතමො ච පුග්ගලො කායසක්ඛී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා එකච්චෙ ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘කායසක්ඛී’’.

95. 何种人为身证者(kāyasakkhī)？于此，某人以名身触达八解脱(aṭṭha vimokkhe)而住，并以慧观见，其某些漏已遍尽——此人称为“身证者”。

96. කතමො ච පුග්ගලො දිට්ඨිප්පත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති, තථාගතප්පවෙදිතා චස්ස ධම්මා පඤ්ඤාය වොදිට්ඨා හොන්ති වොචරිතා, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා එකච්චෙ ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘දිට්ඨිප්පත්තො’’.

96. 何种人为见至者(diṭṭhippatto)？于此，某人如实了知：“此是苦”，如实了知：“此是苦集”，如实了知：“此是苦灭”，如实了知：“此是导向苦灭之道”；如来所宣说之法，彼已以慧善见、善行，并以慧观见，其某些漏已遍尽——此人称为“见至者”。

97. කතමො ච පුග්ගලො සද්ධාවිමුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… තථාගතප්පවෙදිතා චස්ස ධම්මා පඤ්ඤාය වොදිට්ඨා හොන්ති වොචරිතා, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා එකච්චෙ ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති, නො ච ඛො යථාදිට්ඨිප්පත්තස්ස – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සද්ධාවිමුත්තො’’.

97. 何种人为信解脱者(saddhāvimutto)？于此，某人如实了知：“此是苦”……（中略）……如来所宣说之法，彼已以慧善见、善行，并以慧观见，其某些漏已遍尽，但不如见至者——此人称为“信解脱者”。

98. කතමො ච පුග්ගලො ගූථභාණී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො මුසාවාදී හොති සභග්ගතො වා පරිසග්ගතො වා ඤාතිමජ්ඣගතො වා පූගමජ්ඣගතො වා රාජකුලමජ්ඣගතො වා අභිනීතො සක්ඛිපුට්ඨො – ‘‘එහම්භො, පුරිස, යං ජානාසි තං වදෙහී’’ති, සො අජානං වා ආහ – ‘‘ජානාමී’’ති, ජානං වා ආහ – ‘‘න ජානාමී’’ති, අපස්සං වා ආහ – ‘‘පස්සාමී’’ති, පස්සං වා ආහ – ‘‘න පස්සාමී’’ති. ඉති අත්තහෙතු වා පරහෙතු වා ආමිසකිඤ්චික්ඛහෙතු වා සම්පජානමුසා භාසිතා හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘ගූථභාණී’’.

98. 何种人是粪语者(gūthabhāṇī)？于此，某人是妄语者。无论在会堂中、在众人中、在亲属中、在团体中，或是在王室中，当他被带去作证，被问道：“喂，朋友，把你所知道的说出来！”他不知道却说“我知道”，知道却说“我不知道”；没看见却说“我看见”，看见却说“我没看见”。像这样，为了自己、为了他人，或是为了些微的物质利益而故意说谎——此人称为“粪语者”。

99. කතමො [Pg.133] ච පුග්ගලො පුප්ඵභාණී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො මුසාවාදං පහාය මුසාවාදා පටිවිරතො හොති සභග්ගතො වා පරිසග්ගතො වා ඤාතිමජ්ඣගතො වා පූගමජ්ඣගතො වා රාජකුලමජ්ඣගතො වා අභිනීතො සක්ඛිපුට්ඨො – ‘‘එහම්භො, පුරිස, යං ජානාසි තං වදෙහී’’ති, සො අජානං වා ආහ – ‘‘න ජානාමී’’ති, ජානං වා ආහ – ‘‘ජානාමී’’ති, අපස්සං වා ආහ – ‘‘න පස්සාමී’’ති, පස්සං වා ආහ – ‘‘පස්සාමී’’ති. ඉති අත්තහෙතු වා පරහෙතු වා ආමිසකිඤ්චික්ඛහෙතු වා න සම්පජානමුසා භාසිතා හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පුප්ඵභාණී’’.

99. 何种人是言语如花者(pupphabhāṇī)？于此，有一人舍离妄语，戒除妄语。或在会堂中，或在众人中，或在亲属中，或在团体中，或在王室中，被带去作证人时，被问道：“喂，先生！你所知者，当说。”彼不知则言：“我不知”，知则言：“我知”；不见则言：“我不见”，见则言：“我见”。如是，彼不为己故，不为他故，不为些少物质利益故，而故意说妄语。此人被称为“言语如花者”。

100. කතමො ච පුග්ගලො මධුභාණී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො යා සා වාචා නෙලා කණ්ණසුඛා පෙමනියා හදයඞ්ගමා පොරී බහුජනකන්තා බහුජනමනාපා, තථාරූපිං වාචං භාසිතා හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘මධුභාණී’’.

100. 何种人是言语如蜜者(madhubhāṇī)？于此，有一人说的话，无过失、悦耳、可爱、入心、文雅，为众人所爱、为众人所喜。此人被称为“言语如蜜者”。

101. කතමො ච පුග්ගලො අරුකූපමචිත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කොධනො හොති උපායාසබහුලො, අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිත්ථීයති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. සෙය්‍යථාපි නාම දුට්ඨාරුකො කට්ඨෙන වා කඨලාය වා ඝට්ටිතො භිය්‍යොසො මත්තාය ආසවං දෙති, එවමෙවං ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කොධනො හොති උපායාසබහුලො, අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිත්ථීයති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අරුකූපමචිත්තො’’.

101. 何种人是心如疮痍者(arukūpamacitto)？于此，有一人易怒、多恼，即使只被稍微说一下，也会愤恨、生气、心怀恶意、顽固执拗，并显露出他的忿怒、瞋恚与不悦。譬如，恶疮被木片或陶片所触，则流出更多脓水；同样地，于此，有一人易怒、多恼，即使只被稍微说一下，也会愤恨、生气、心怀恶意、顽固执拗，并显露出他的忿怒、瞋恚与不悦。此人被称为“心如疮痍者”。

102. කතමො ච පුග්ගලො විජ්ජූපමචිත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති. සෙය්‍යථාපි නාම චක්ඛුමා පුරිසො රත්තන්ධකාරතිමිසාය විජ්ජන්තරිකාය රූපානි පස්සෙය්‍ය, එවමෙවං ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති[Pg.134], ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘විජ්ජූපමචිත්තො’’.

102. 何为心如闪电之人？在此，某一类人如实了知“此是苦”，如实了知“此是苦集”，如实了知“此是苦灭”，如实了知“此是导向苦灭之道”。譬如，有眼之人在漆黑的夜晚，藉由闪电之光看见诸色；同样地，在此，某一类人如实了知“此是苦”，如实了知“此是苦集”，如实了知“此是苦灭”，如实了知“此是导向苦灭之道”。此人被称为“心如闪电之人”。

103. කතමො ච පුග්ගලො වජිරූපමචිත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. සෙය්‍යථාපි නාම වජිරස්ස නත්ථි කිඤ්චි අභෙජ්ජං මණි වා පාසාණො වා, එවමෙවං ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘වජිරූපමචිත්තො’’.

103. 何为心如金刚之人？在此，某一类人因诸漏已尽，于现法中，亲身以证智作证，具足并安住于无漏的心解脱、慧解脱。譬如金刚，无论是宝石还是岩石，皆无有不能破者；同样地，在此，某一类人因诸漏已尽，于现法中，亲身以证智作证，具足并安住于无漏的心解脱、慧解脱。此人被称为“心如金刚之人”。

104. කතමො ච පුග්ගලො අන්ධො? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තථාරූපං චක්ඛු න හොති යථාරූපෙන චක්ඛුනා අනධිගතං වා භොගං අධිගච්ඡෙය්‍ය, අධිගතං වා භොගං ඵාතිං කරෙය්‍ය; තථාරූපම්පිස්ස චක්ඛු න හොති යථාරූපෙන චක්ඛුනා කුසලාකුසලෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, සාවජ්ජානවජ්ජෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, හීනප්පණීතෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, කණ්හසුක්කසප්පටිභාගෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අන්ධො’’.

104. 何种人是盲者？在此，某一类人没有那样的眼，能藉以获得未得的财富，或使已得的财富增长；他也没有那样的眼，能藉以了知善与不善法，了知有罪与无罪法，了知低劣与殊胜法，了知黑白及其对应部分之法。此人被称为“盲者”。

105. කතමො ච පුග්ගලො එකචක්ඛු? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තථාරූපං චක්ඛු හොති, යථාරූපෙන චක්ඛුනා අනධිගතං වා භොගං අධිගච්ඡෙය්‍ය, අධිගතං වා භොගං ඵාතිං කරෙය්‍ය; තථාරූපම්පිස්ස චක්ඛු න හොති යථාරූපෙන චක්ඛුනා කුසලාකුසලෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, සාවජ්ජානවජ්ජෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, හීනප්පණීතෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, කණ්හසුක්කසප්පටිභාගෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘එකචක්ඛු’’.

105. 何种补特伽罗是独眼者(ekacakkhu)？于此，某一补特伽罗有如是之眼，能藉此获得未得之财富，或令已得之财富增长；然彼无有如是之眼，能藉此了知善与不善法，了知有罪与无罪法，了知低劣与胜妙法，了知黑白有对应部分之法。此补特伽罗被称为“独眼者”。

106. කතමො ච පුග්ගලො ද්විචක්ඛු? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස තථාරූපං චක්ඛු හොති යථාරූපෙන චක්ඛුනා අනධිගතං වා භොගං අධිගච්ඡෙය්‍ය, අධිගතං වා භොගං ඵාතිං කරෙය්‍ය; තථාරූපම්පිස්ස චක්ඛු හොති යථාරූපෙන චක්ඛුනා කුසලාකුසලෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, සාවජ්ජානවජ්ජෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, හීනප්පණීතෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය, කණ්හසුක්කසප්පටිභාගෙ ධම්මෙ ජානෙය්‍ය – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘ද්විචක්ඛු’’.

106. 何种补特伽罗是双眼者(dvicakkhu)？于此，某一补特伽罗有如是之眼，能藉此获得未得之财富，或令已得之财富增长；彼亦有如是之眼，能藉此了知善与不善法，了知有罪与无罪法，了知低劣与胜妙法，了知黑白有对应部分之法。此补特伽罗被称为“双眼者”。

107. කතමො [Pg.135] ච පුග්ගලො අවකුජ්ජපඤ්ඤො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවණාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය නෙව ආදිං මනසි කරොති, න මජ්ඣං මනසි කරොති, න පරියොසානං මනසි කරොති. වුට්ඨිතොපි තම්හා ආසනා තස්සා කථාය නෙව ආදිං මනසි කරොති, න මජ්ඣං මනසි කරොති, න පරියොසානං මනසි කරොති. සෙය්‍යථාපි නාම කුම්භො නික්කුජ්ජො තත්‍ර උදකං ආසිත්තං විවට්ටති, නො සණ්ඨාති; එවමෙවං ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවණාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය නෙව ආදිං මනසි කරොති, න මජ්ඣං මනසි කරොති, න පරියොසානං මනසි කරොති. වුට්ඨිතොපි තම්හා ආසනා තස්සා කථාය නෙව ආදිං මනසි කරොති, න මජ්ඣං මනසි කරොති, න පරියොසානං මනසි කරොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අවකුජ්ජපඤ්ඤො’’.

107. 何种人为覆钵慧者(avakujjapañño)？于此，有某人常去精舍，至比丘处听法。诸比丘为他说法，此法初善、中善、后善，义妙文妙；并开显完全圆满、清净的梵行。彼人坐于其座时，对所闻之法，其开端、中段与结尾皆不作意。从座起后，对所闻之法，其开端、中段与结尾亦皆不作意。譬如倒置之瓶，注入之水即流失，不能存留；同样地，于此，有某人常去精舍，至比丘处听法。诸比丘为他说法，此法初善、中善、后善，义妙文妙；并开显完全圆满、清净的梵行。彼人坐于其座时，对所闻之法，其开端、中段与结尾皆不作意。从座起后，对所闻之法，其开端、中段与结尾亦皆不作意——此人称为“覆钵慧者”。

108. කතමො ච පුග්ගලො උච්ඡඞ්ගපඤ්ඤො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවණාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති. වුට්ඨිතො ච ඛො තම්හා ආසනා තස්සා කථාය නෙව ආදිං මනසි කරොති, න මජ්ඣං මනසි කරොති, න පරියොසානං මනසි කරොති. සෙය්‍යථාපි නාම පුරිසස්ස උච්ඡඞ්ගෙ නානාඛජ්ජකානි ආකිණ්ණානි – තිලා තණ්ඩුලා මොදකා බදරා. සො තම්හා ආසනා වුට්ඨහන්තො සතිසම්මොසා පකිරෙය්‍ය. එවමෙවං ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවණාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං [Pg.136] සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති. වුට්ඨිතො ච ඛො තම්හා ආසනා තස්සා කථාය නෙව ආදිම්පි මනසි කරොති, න මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, න පරියොසානම්පි මනසි කරොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘උච්ඡඞ්ගපඤ්ඤො’’.

108. 哪种人是兜慧者(ucchaṅgapañño)？在此，有某人时常去寺院，到诸比丘处听法。诸比丘为他宣说初善、中善、后善，有义有文，开显完全圆满、清净的梵行。他坐在那个座位上时，对那段开示，作意其开端，作意其中段，也作意其结尾。然而，从那个座位起来后，对那段开示，他既不作意其开端，不作意其中段，也不作意其结尾。譬如一人的衣兜里盛满了各种食物——芝麻、米、糕点、枣子，当他从座位上起来时，会因失念而将它们散落。同样地，在此，有某人时常去寺院，到诸比丘处听法。诸比丘为他宣说初善、中善、后善，有义有文，开显完全圆满、清净的梵行。他坐在那个座位上时，对那段开示，作意其开端，作意其中段，也作意其结尾。然而，从那个座位起来后，对那段开示，他既不作意其开端，不作意其中段，也不作意其结尾——此人称为“兜慧者”。

109. කතමො ච පුග්ගලො පුථුපඤ්ඤො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවණාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති. වුට්ඨිතොපි තම්හා ආසනා තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති. සෙය්‍යථාපි නාම කුම්භො උක්කුජ්ජො තත්‍ර උදකං ආසිත්තං සණ්ඨාති, නො විවට්ටති; එවමෙවං ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආරාමං ගන්තා හොන්ති අභික්ඛණං භික්ඛූනං සන්තිකෙ ධම්මස්සවණාය. තස්ස භික්ඛූ ධම්මං දෙසෙන්ති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙන්ති. සො තස්මිං ආසනෙ නිසින්නො තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති. වුට්ඨිතොපි තම්හා ආසනා තස්සා කථාය ආදිම්පි මනසි කරොති, මජ්ඣම්පි මනසි කරොති, පරියොසානම්පි මනසි කරොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පුථුපඤ්ඤො’’.

109. 何谓广慧者(puthupañño)？在此，有某种人时常前往寺院，到比丘们跟前听法。比丘们为他开示初善、中善、后善，具足义理、具足言文的法，并阐明圆满、遍净的梵行。他坐在那个座位上时，能作意那段开示的开端，能作意其中间部分，也能作意其结尾。从那个座位起来后，他依然能作意那段开示的开端，能作意其中间部分，也能作意其结尾。譬如一个正置的罐子，将水倒入其中，水能安住，不会流失；同样地，在此，有某种人时常前往寺院，到比丘们跟前听法。比丘们为他开示初善、中善、后善，具足义理、具足言文的法，并阐明圆满、遍净的梵行。他坐在那个座位上时，能作意那段开示的开端，能作意其中间部分，也能作意其结尾。从那个座位起来后，他依然能作意那段开示的开端，能作意其中间部分，也能作意其结尾——这样的人被称为“广慧者”。

110. කතමො ච පුග්ගලො කාමෙසු ච භවෙසු ච අවීතරාගො? සොතාපන්නසකදාගාමිනො – ඉමෙ වුච්චන්ති පුග්ගලා ‘‘කාමෙසු ච භවෙසු ච අවීතරාගා’’.

110. 何种人于欲与有未离贪？入流者(sotāpanna)与一来者(sakadāgāmin)——这些人被称为“于欲与有未离贪者”。

111. කතමො ච පුග්ගලො කාමෙසු වීතරාගො, භවෙසු අවීතරාගො? අනාගාමී – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘කාමෙසු වීතරාගො, භවෙසු අවීතරාගො’’.

111. 何种人于欲已离贪，于有未离贪？不还者(anāgāmin)——此人被称为“于欲已离贪，于有未离贪者”。

112. කතමො ච පුග්ගලො කාමෙසු ච භවෙසු ච වීතරාගො? අරහා – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘කාමෙසු ච භවෙසු ච වීතරාගො’’.

112. 何种人于欲与有皆已离贪？阿罗汉——此人被称为“于欲与有皆已离贪者”。

113. කතමො [Pg.137] ච පුග්ගලො පාසාණලෙඛූපමො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො චිරං දීඝරත්තං අනුසෙති. සෙය්‍යථාපි නාම පාසාණෙ ලෙඛා න ඛිප්පං ලුජ්ජති වාතෙන වා උදකෙන වා, චිරට්ඨිතිකා හොති; එවමෙවං ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො චිරං දීඝරත්තං අනුසෙති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පාසාණලෙඛූපමො’’.

113. 何种补特伽罗为如石上字者？于此，某一补特伽罗时常发怒，且其忿怒长久随眠。犹如石上之字，不因风或水而轻易磨灭，得以长久存留；同样地，于此，某一补特伽罗时常发怒，且其忿怒长久随眠——此补特伽罗被称为“如石上字者(pāsāṇalekhūpamo)”。

114. කතමො ච පුග්ගලො පථවිලෙඛූපමො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො න චිරං දීඝරත්තං අනුසෙති. සෙය්‍යථාපි නාම පථවියා ලෙඛා ඛිප්පං ලුජ්ජති වාතෙන වා උදකෙන වා, න චිරට්ඨිතිකා හොති; එවමෙවං ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො න චිරං දීඝරත්තං අනුසෙති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පථවිලෙඛූපමො’’.

114. 何种补特伽罗为如地上字者？于此，某一补特伽罗时常发怒，然其忿怒不长久随眠。犹如地上之字，因风或水而迅速磨灭，不能长久存留；同样地，于此，某一补特伽罗时常发怒，然其忿怒不长久随眠——此补特伽罗被称为“如地上字者(pathavilekhūpamo)”。

115. කතමො ච පුග්ගලො උදකලෙඛූපමො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආගාළ්හෙනපි වුච්චමානො ඵරුසෙනපි වුච්චමානො අමනාපෙනපි වුච්චමානො සංසන්දතිමෙව සන්ධියතිමෙව සම්මොදතිමෙව. සෙය්‍යථාපි නාම උදකෙ ලෙඛා ඛිප්පං ලුජ්ජති, න චිරට්ඨිතිකා හොති; එවමෙවං ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආගාළ්හෙනපි වුච්චමානො ඵරුසෙනපි වුච්චමානො අමනාපෙනපි වුච්චමානො සංසන්දතිමෙව සන්ධියතිමෙව සම්මොදතිමෙව – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘උදකලෙඛූපමො’’.

115. 何种补特伽罗为如水上字者？于此，某一补特伽罗，即使被严厉、粗恶、不悦地言说，仍能和合、连结、交融。犹如水上之字，迅速消失，不能长久存留；同样地，于此，某一补特伽罗，即使被严厉、粗恶、不悦地言说，仍能和合、连结、交融——此补特伽罗被称为“如水上字者(udakalekhūpamo)”。

116. තත්ථ කතමෙ තයො පොත්ථකූපමා පුග්ගලා? තයො පොත්ථකා – නවොපි පොත්ථකො දුබ්බණ්ණො චෙව හොති දුක්ඛසම්ඵස්සො ච අප්පග්ඝො ච, මජ්ඣිමොපි පොත්ථකො දුබ්බණ්ණො චෙව හොති දුක්ඛසම්ඵස්සො ච අප්පග්ඝො ච, ජිණ්ණොපි පොත්ථකො දුබ්බණ්ණො චෙව හොති දුක්ඛසම්ඵස්සො ච අප්පග්ඝො ච. ජිණ්ණම්පි පොත්ථකං උක්ඛලිපරිමජ්ජනං වා කරොන්ති සඞ්කාරකූටෙ වා නං ඡඩ්ඩෙන්ති. එවමෙවං තයොමෙ පොත්ථකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා භික්ඛූසු. කතමෙ තයො? නවො චෙපි භික්ඛු හොති දුස්සීලො පාපධම්මො, ඉදමස්ස දුබ්බණ්ණතාය. සෙය්‍යථාපි සො පොත්ථකො දුබ්බණ්ණො, තථූපමො [Pg.138] අයං පුග්ගලො. යෙ ඛො පනස්ස සෙවන්ති භජන්ති පයිරුපාසන්ති දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජන්ති, තෙසං තං හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය. ඉදමස්ස දුක්ඛසම්ඵස්සතාය. සෙය්‍යථාපි සො පොත්ථකො දුක්ඛසම්ඵස්සො, තථූපමො අයං පුග්ගලො. යෙසං ඛො පන සො පටිග්ගණ්හාති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං, තෙසං තං න මහප්ඵලං හොති න මහානිසංසං. ඉදමස්ස අප්පග්ඝතාය. සෙය්‍යථාපි සො පොත්ථකො අප්පග්ඝො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

116. 于此，有哪三类如麻布衣的人(puggala)？有三类麻布衣：新的麻布衣也色泽不佳、触感粗糙且价值低廉；中等的麻布衣也色泽不佳、触感粗糙且价值低廉；旧的麻布衣也色泽不佳、触感粗糙且价值低廉。人们或用旧的麻布衣来擦锅，或将它丢到垃圾堆里。同样地，在比丘中也确实存在这三类如麻布衣的人。是哪三类呢？若一位新学比丘是恶戒者、具足恶法，这是他的色泽不佳之处。犹如那色泽不佳的麻布衣，此人亦如是。凡是亲近、交往、侍奉他，并随行其见的人，对他们而言，这会带来长久的无益与痛苦。这是他的触感粗糙之处。犹如那触感粗糙的麻布衣，此人亦如是。而他从某些人那里接受衣、食、住处、病缘医药资具，这对那些人并无大果报、大利益。这是他的价值低廉之处。犹如那价值低廉的麻布衣，此人亦如是。

මජ්ඣිමො චෙපි භික්ඛු හොති…පෙ… ථෙරො චෙපි භික්ඛු හොති දුස්සීලො පාපධම්මො, ඉදමස්ස දුබ්බණ්ණතාය. සෙය්‍යථාපි සො පොත්ථකො දුබ්බණ්ණො, තථූපමො අයං පුග්ගලො. යෙ ඛො පනස්ස සෙවන්ති භජන්ති පයිරුපාසන්ති දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජන්ති, තෙසං තං හොති දීඝරත්තං අහිතාය දුක්ඛාය. ඉදමස්ස දුක්ඛසම්ඵස්සතාය. සෙය්‍යථාපි සො පොත්ථකො දුක්ඛසම්ඵස්සො, තථූපමො අයං පුග්ගලො. යෙසං ඛො පන සො පටිග්ගණ්හාති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං, තෙසං තං න මහප්ඵලං හොති න මහානිසංසං. ඉදමස්ස අප්පග්ඝතාය. සෙය්‍යථාපි සො පොත්ථකො අප්පග්ඝො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

若一位中腊比丘……乃至长老比丘是恶戒者、具足恶法，此为他的色泽不美。犹如那色泽不美的粗麻布，此人亦复如是。凡亲近、交往、承事他，并随其见解者，对他们而言，这会带来长久的无益与痛苦。此为他的触感粗糙。犹如那触感粗糙的粗麻布，此人亦复如是。他从某些人那里接受衣、食、住处、病缘医药资具，这对那些人并无大果报、大功德。此为他的价值低廉。犹如那价值低廉的粗麻布，此人亦复如是。

එවරූපො චෙ ථෙරො භික්ඛු සඞ්ඝමජ්ඣෙ භණති. තමෙනං භික්ඛූ එවමාහංසු – ‘‘කිං නු ඛො තුය්හං බාලස්ස අබ්‍යත්තස්ස භණිතෙන, ත්වම්පි නාම භණිතබ්බං මඤ්ඤසී’’ති! සො කුපිතො අනත්තමනො තථාරූපිං වාචං නිච්ඡාරෙති යථාරූපාය වාචාය සඞ්ඝො තං උක්ඛිපති, සඞ්කාරකූටෙව නං පොත්ථකං. ඉමෙ තයො පොත්ථකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා භික්ඛූසු.

若这样一位长老比丘在僧团中说话，比丘们会对他说：“你这愚蠢无能的人，你说的话有什么用？你还认为自己该说话吗？”他于是生气、不悦，说出那样的话，僧团就因那样的话而将他摈出，犹如将那粗麻布丢在垃圾堆上。这三类如粗麻布的人，确实存在于比丘当中。

117. තත්ථ කතමෙ තයො කාසිකවත්ථූපමා පුග්ගලා? තීණි කාසිකවත්ථානි – නවම්පි කාසිකවත්ථං වණ්ණවන්තඤ්චෙව හොති සුඛසම්ඵස්සඤ්ච මහග්ඝඤ්ච, මජ්ඣිමම්පි කාසිකවත්ථං වණ්ණවන්තඤ්චෙව හොති සුඛසම්ඵස්සඤ්ච මහග්ඝඤ්ච, ජිණ්ණම්පි කාසිකවත්ථං වණ්ණවන්තඤ්චෙව හොති සුඛසම්ඵස්සඤ්ච මහග්ඝඤ්ච. ජිණ්ණම්පි කාසිකවත්ථං රතනපලිවෙඨනං වා කරොන්ති ගන්ධකරණ්ඩකෙ වා නං නික්ඛිපන්ති.

117. 于此，有哪三类如迦尸（Kāsi）布的人？有三类迦尸布：新的迦尸布也色泽美好、触感柔软且价值高昂；中等的迦尸布也色泽美好、触感柔软且价值高昂；旧的迦尸布也色泽美好、触感柔软且价值高昂。即使是旧的迦尸布，人们也用它来包裹珍宝，或将它存放在香盒中。

එවමෙවං [Pg.139] තයොමෙ කාසිකවත්ථූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා භික්ඛූසු. කතමෙ තයො? නවො චෙපි භික්ඛු හොති සීලවා කල්‍යාණධම්මො, ඉදමස්ස සුවණ්ණතාය. සෙය්‍යථාපි තං කාසිකවත්ථං වණ්ණවන්තං, තථූපමො අයං පුග්ගලො. යෙ ඛො පනස්ස සෙවන්ති භජන්ති පයිරුපාසන්ති දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජන්ති, තෙසං තං හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය. ඉදමස්ස සුඛසම්ඵස්සතාය. සෙය්‍යථාපි තං කාසිකවත්ථං සුඛසම්ඵස්සං, තථූපමො අයං පුග්ගලො. යෙසං ඛො පන සො පටිග්ගණ්හාති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං, තෙසං තං මහප්ඵලං හොති මහානිසංසං. ඉදමස්ස මහග්ඝතාය. සෙය්‍යථාපි තං කාසිකවත්ථං මහග්ඝං, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

同样地，在比丘中也确实存在这三类如迦尸(Kāsī)布的人。是哪三类呢？若一位新学比丘具戒、具善法，这是他的色泽美好之处。犹如那色泽美好的迦尸布，此人亦复如是。凡是亲近、交往、侍奉他，并采纳其见解的人，对他们而言，这会带来长久的利益与安乐。这是他的触感柔软之处。犹如那触感柔软的迦尸布，此人亦复如是。而他从某些人那里接受衣、食、住处、病缘医药资具，这对那些人有大果报、大功德。这是他的价值高昂之处。犹如那价值高昂的迦尸布，此人亦复如是。

මජ්ඣිමො චෙපි භික්ඛු…පෙ… ථෙරො චෙපි භික්ඛු හොති සීලවා කල්‍යාණධම්මො, ඉදමස්ස සුවණ්ණතාය. සෙය්‍යථාපි තං කාසිකවත්ථං වණ්ණවන්තං, තථූපමො අයං පුග්ගලො. යෙ ඛො පනස්ස සෙවන්ති භජන්ති පයිරුපාසන්ති දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජන්ති, තෙසං තං හොති දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය. ඉදමස්ස සුඛසම්ඵස්සතාය. සෙය්‍යථාපි තං කාසිකවත්ථං සුඛසම්ඵස්සං, තථූපමො අයං පුග්ගලො. යෙසං ඛො පන සො පටිග්ගණ්හාති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං, තෙසං තං මහප්ඵලං හොති මහානිසංසං. ඉදමස්ස මහග්ඝතාය. සෙය්‍යථාපි තං කාසිකවත්ථං මහග්ඝං, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

若中腊比丘……乃至长老比丘具戒、具善法，这是他的色泽美好之处。犹如那色泽美好的迦尸布，此人亦复如是。凡是亲近、交往、侍奉他，并采纳其见解的人，对他们而言，这会带来长久的利益与安乐。这是他的触感柔软之处。犹如那触感柔软的迦尸布，此人亦复如是。而他从某些人那里接受衣、食、住处、病缘医药资具，这对那些人有大果报、大功德。这是他的价值高昂之处。犹如那价值高昂的迦尸布，此人亦复如是。

එවරූපො චෙ ථෙරො භික්ඛු සඞ්ඝමජ්ඣෙ භණති, තමෙනං භික්ඛූ එවමාහංසු – ‘‘අප්පසද්දා ආයස්මන්තො හොථ, ථෙරො භික්ඛු ධම්මඤ්ච විනයඤ්ච භණතී’’ති. තස්ස තං වචනං ආධෙය්‍යං ගච්ඡති, ගන්ධකරණ්ඩකෙව නං කාසිකවත්ථං. ඉමෙ තයො කාසිකවත්ථූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා භික්ඛූසු.

假如有一位这样的长老比丘在僧团中说法，比丘们就会这样说：“具寿们，请安静！长老比丘正在说法与律。”他的话语应被听取，犹如置于香盒中的迦尸国布。这三种以迦尸国布为譬喻的人，确实存在于比丘之中。

118. කතමො ච පුග්ගලො සුප්පමෙය්‍යො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො උද්ධතො හොති උන්නළො චපලො මුඛරො විකිණ්ණවාචො මුට්ඨස්සති අසම්පජානො අසමාහිතො විබ්භන්තචිත්තො පාකටින්ද්‍රියො – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සුප්පමෙය්‍යො’’.

118. 哪种人是易衡量的？于此，有某种人是掉举、傲慢、轻浮、饶舌、言语散乱、失念、不正知、心不专注、心迷乱、诸根显露的。这种人被称为“易衡量的”。

119. කතමො ච පුග්ගලො දුප්පමෙය්‍යො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අනුද්ධතො හොති අනුන්නළො අචපලො අමුඛරො අවිකිණ්ණවාචො උපට්ඨිතස්සති [Pg.140] සම්පජානො සමාහිතො එකග්ගචිත්තො සංවුතින්ද්‍රියො – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘දුප්පමෙය්‍යො’’.

119. 哪种人是难衡量的？于此，有某种人是不掉举、不傲慢、不轻浮、不饶舌、言语不散乱、正念现前、具足正知、心专注、心一境性、诸根收摄的。这种人被称为“难衡量的”。

120. කතමො ච පුග්ගලො අප්පමෙය්‍යො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අප්පමෙය්‍යො’’.

120. 哪种人是不可衡量的？于此，有某种人因诸漏已尽，就在现法中，自己以亲证智作证，达成并安住于无漏的心解脱、慧解脱。这种人被称为“不可衡量的”。

121. කතමො ච පුග්ගලො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො හීනො හොති සීලෙන සමාධිනා පඤ්ඤාය. එවරූපො පුග්ගලො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො, අඤ්ඤත්‍ර අනුද්දයා අඤ්ඤත්‍ර අනුකම්පා.

121. 哪种人是不应亲近、不应结交、不应侍奉的？于此，有某种人在戒、定、慧方面是低劣的。这样的人，除了出于慈爱与怜悯，否则不应亲近、不应结交、不应侍奉。

122. කතමො ච පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සදිසො හොති සීලෙන සමාධිනා පඤ්ඤාය. එවරූපො පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. තං කිස්ස හෙතු? ‘‘සීලසාමඤ්ඤගතානං සතං සීලකථා ච නො භවිස්සති, සා ච නො ඵාසු භවිස්සති, සා ච නො පවත්තිනී භවිස්සති; සමාධිසාමඤ්ඤගතානං සතං සමාධිකථා ච නො භවිස්සති, සා ච නො ඵාසු භවිස්සති, සා ච නො පවත්තිනී භවිස්සති; පඤ්ඤාසාමඤ්ඤගතානං සතං පඤ්ඤාකථා ච නො භවිස්සති, සා ච නො ඵාසු භවිස්සති, සා ච නො පවත්තිනී භවිස්සතී’’ති. තස්මා එවරූපො පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො.

122. 何种补特伽罗应亲近、应交往、应再再承事？于此，某个补特伽罗在戒、定、慧上是相同的。这样的补特伽罗应亲近、应交往、应再再承事。此为何因？“我们戒行相同，将会有关于戒的谈论，那谈论也将令我们安乐，那谈论也将顺利进行；我们定行相同，将会有关于定的谈论，那谈论也将令我们安乐，那谈论也将顺利进行；我们慧行相同，将会有关于慧的谈论，那谈论也将令我们安乐，那谈论也将顺利进行。”是故，这样的补特伽罗应亲近、应交往、应再再承事。

123. කතමො ච පුග්ගලො සක්කත්වා ගරුං කත්වා සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අධිකො හොති සීලෙන සමාධිනා පඤ්ඤාය. එවරූපො පුග්ගලො සක්කත්වා ගරුං කත්වා සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. තං කිස්ස හෙතු? ‘‘අපරිපූරං වා සීලක්ඛන්ධං පරිපූරෙස්සාමි, පරිපූරං වා සීලක්ඛන්ධං තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමි; අපරිපූරං වා සමාධික්ඛන්ධං පරිපූරෙස්සාමි, පරිපූරං වා සමාධික්ඛන්ධං තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමි; අපරිපූරං වා පඤ්ඤාක්ඛන්ධං පරිපූරෙස්සාමි, පරිපූරං වා පඤ්ඤාක්ඛන්ධං තත්ථ තත්ථ පඤ්ඤාය අනුග්ගහෙස්සාමී’’ති. තස්මා එවරූපො පුග්ගලො සක්කත්වා ගරුං කත්වා සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො.

123. 何种补特伽罗应恭敬、尊重后而亲近、交往、再再承事？于此，某个补特伽罗在戒、定、慧上更为优越。这样的补特伽罗应恭敬、尊重后而亲近、交往、再再承事。此为何因？“我将圆满未圆满的戒蕴，或于已圆满的戒蕴，在在处处以慧扶助之；我将圆满未圆满的定蕴，或于已圆满的定蕴，在在处处以慧扶助之；我将圆满未圆满的慧蕴，或于已圆满的慧蕴，在在处处以慧扶助之。”是故，这样的补特伽罗应恭敬、尊重后而亲近、交往、再再承事。

124. කතමො [Pg.141] ච පුග්ගලො ජිගුච්ඡිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො අසුචි සඞ්කස්සරසමාචාරො පටිච්ඡන්නකම්මන්තො අස්සමණො සමණපටිඤ්ඤො අබ්‍රහ්මචාරී බ්‍රහ්මචාරිපටිඤ්ඤො අන්තොපූති අවස්සුතො කසම්බුජාතො. එවරූපො පුග්ගලො ජිගුච්ඡිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො. තං කිස්ස හෙතු? කිඤ්චාපි එවරූපස්ස පුග්ගලස්ස න දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජති, අථ ඛො නං පාපකො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති – ‘‘පාපමිත්තො පුරිසපුග්ගලො පාපසහායො පාපසම්පවඞ්කො’’ති. සෙය්‍යථාපි නාම අහි ගූථගතො කිඤ්චාපි න ඩංසති, අථ ඛො නං මක්ඛෙති; එවමෙවං කිඤ්චාපි එවරූපස්ස පුග්ගලස්ස න දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජති, අථ ඛො නං පාපකො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති – ‘‘පාපමිත්තො පුරිසපුග්ගලො පාපසහායො පාපසම්පවඞ්කො’’ති! තස්මා එවරූපො පුග්ගලො ජිගුච්ඡිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො.

124. 何种人是应被厌恶、不应亲近、不应交往、不应再再侍奉的呢？于此，某一类人无戒，品行邪恶，行为不净，行止可疑，行为隐蔽，非沙门而自称沙门，非梵行者而自称梵行者，内在腐烂，有漏，已成秽物。这样的人是应被厌恶、不应亲近、不应交往、不应再再侍奉的。是何缘故？即使不仿效此等人的所见所行，恶名声也会传扬开来：“此人有恶友，有恶伴，倾向于恶人！”譬如一条沾满粪秽的蛇，即使不咬人，也会使人沾染污秽；同样地，即使不仿效此等人的所见所行，恶名声也会传扬开来：“此人有恶友，有恶伴，倾向于恶人！”是故，这样的人是应被厌恶、不应亲近、不应交往、不应再再侍奉的。

125. කතමො ච පුග්ගලො අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කොධනො හොති උපායාසබහුලො, අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිත්ථීයති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. සෙය්‍යථාපි නාම දුට්ඨාරුකො කට්ඨෙන වා කඨලාය වා ඝට්ටිතො භිය්‍යොසො මත්තාය ආසවං දෙති, එවමෙවං ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කොධනො හොති උපායාසබහුලො, අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිත්ථීයති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. සෙය්‍යථාපි නාම තින්දුකාලාතං කට්ඨෙන වා කඨලාය වා ඝට්ටිතං භිය්‍යොසො මත්තාය චිච්චිටායති චිටිචිටායති, එවමෙවං ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කොධනො හොති උපායාසබහුලො, අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිත්ථීයති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති. සෙය්‍යථාපි නාම ගූථකූපො කට්ඨෙන වා කඨලාය වා ඝට්ටිතො භිය්‍යොසො මත්තාය දුග්ගන්ධො හොති, එවමෙවං ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කොධනො හොති උපායාසබහුලො, අප්පම්පි වුත්තො සමානො අභිසජ්ජති කුප්පති බ්‍යාපජ්ජති පතිත්ථීයති, කොපඤ්ච දොසඤ්ච අප්පච්චයඤ්ච පාතුකරොති; එවරූපො පුග්ගලො අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො. තං කිස්ස හෙතු? ‘‘අක්කොසෙය්‍යපි මං පරිභාසෙය්‍යපි මං අනත්ථම්පි [Pg.142] මෙ කරෙය්‍යා’’ති! තස්මා එවරූපො පුග්ගලො අජ්ඣුපෙක්ඛිතබ්බො න සෙවිතබ්බො න භජිතබ්බො න පයිරුපාසිතබ්බො.

125. 哪一种人应被舍置，不应亲近、不应交往、不应侍奉呢？在此，某一类人是易怒的、充满恼害的，即使被稍微说一下，他也会恼怒、动怒、乖戾、固执，并显露出微怒、嗔恚与不悦。譬如恶疮，被木片或瓦片触碰，便会更加大量地流出脓液；正如这样，在此，某一类人是易怒的、充满恼害的，即使被稍微说一下，他也会恼怒、动怒、乖戾、固执，并显露出微怒、嗔恚与不悦。譬如柿木火炭，被木片或瓦片触碰，便会更加噼啪作响；正如这样，在此，某一类人是易怒的、充满恼害的，即使被稍微说一下，他也会恼怒、动怒、乖戾、固执，并显露出微怒、嗔恚与不悦。譬如粪坑，被木片或瓦片搅动，便会更加恶臭；正如这样，在此，某一类人是易怒的、充满恼害的，即使被稍微说一下，他也会恼怒、动怒、乖戾、固执，并显露出微怒、嗔恚与不悦。这样的人应被舍置，不应亲近、不应交往、不应侍奉。这是什么缘故呢？“他可能会辱骂我，可能会毁谤我，可能会伤害我！”因此，这样的人应被舍置，不应亲近、不应交往、不应侍奉。

126. කතමො ච පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො – එවරූපො පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො. තං කිස්ස හෙතු? කිඤ්චාපි එවරූපස්ස පුග්ගලස්ස න දිට්ඨානුගතිං ආපජ්ජති, අථ ඛො නං කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති – ‘‘කල්‍යාණමිත්තො පුරිසපුග්ගලො කල්‍යාණසහායො කල්‍යාණසම්පවඞ්කො’’ති! තස්මා එවරූපො පුග්ගලො සෙවිතබ්බො භජිතබ්බො පයිරුපාසිතබ්බො.

126. 何种人当亲近、当侍奉、当恒常侍奉呢？于此，有某个人具戒、具善法——这样的人当亲近、当侍奉、当恒常侍奉。以何因缘？纵然不能仿效其所见之行，然而，善好名声远播于他：“此人有善友，有善伴，倾向善士！”是故，这样的人当亲近、当侍奉、当恒常侍奉。

127. කතමො ච පුග්ගලො සීලෙසු පරිපූරකාරී, සමාධිස්මිං මත්තසො කාරී, පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී? සොතාපන්නසකදාගාමිනො – ඉමෙ වුච්චන්ති පුග්ගලා සීලෙසු පරිපූරකාරිනො, සමාධිස්මිං මත්තසො කාරිනො, පඤ්ඤාය මත්තසො කාරිනො.

127. 何种人于诸戒圆满，于定适量，于慧适量呢？须陀洹与斯陀含——此等人被称为于诸戒圆满，于定适量，于慧适量者。

128. කතමො ච පුග්ගලො සීලෙසු ච පරිපූරකාරී, සමාධිස්මිඤ්ච පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී? අනාගාමී – අයං වුච්චති පුග්ගලො සීලෙසු ච පරිපූරකාරී, සමාධිස්මිඤ්ච පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය මත්තසො කාරී.

128. 何种人于诸戒圆满，于定亦圆满，于慧适量呢？不还者——此人被称为于诸戒圆满，于定亦圆满，于慧适量者。

129. කතමො ච පුග්ගලො සීලෙසු ච පරිපූරකාරී, සමාධිස්මිඤ්ච පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය ච පරිපූරකාරී? අරහා – අයං වුච්චති පුග්ගලො සීලෙසු ච පරිපූරකාරී, සමාධිස්මිඤ්ච පරිපූරකාරී, පඤ්ඤාය ච පරිපූරකාරී.

129. 何种人于诸戒圆满，于定亦圆满，于慧亦圆满呢？阿罗汉——此人被称为于诸戒圆满，于定亦圆满，于慧亦圆满者。

130. තත්ථ කතමෙ තයො සත්ථාරො? ඉධෙකච්චො සත්ථා කාමානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, න රූපානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, න වෙදනානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති. ඉධ පනෙකච්චො සත්ථා කාමානඤ්ච පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, රූපානඤ්ච පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, න වෙදනානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති. ඉධ පනෙකච්චො සත්ථා කාමානඤ්ච පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, රූපානඤ්ච පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, වෙදනානඤ්ච පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති.

130. 于此，是哪三位导师？于此，有某一导师施设对诸欲的遍知，而不施设对诸色的遍知，不施设对诸受的遍知。复次，于此有某一导师施设对诸欲的遍知，亦施设对诸色的遍知，而不施设对诸受的遍知。复次，于此有某一导师施设对诸欲的遍知，亦施设对诸色的遍知，亦施设对诸受的遍知。

තත්‍ර ය්වායං සත්ථා කාමානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, න රූපානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, න වෙදනානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, රූපාවචරසමාපත්තියා ලාභී සත්ථා තෙන දට්ඨබ්බො. තත්‍ර ය්වායං සත්ථා කාමානඤ්ච පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, රූපානඤ්ච [Pg.143] පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, න වෙදනානං පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, අරූපාවචරසමාපත්තියා ලාභී සත්ථා තෙන දට්ඨබ්බො. තත්‍ර ය්වායං සත්ථා කාමානඤ්ච පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, රූපානඤ්ච පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, වෙදනානඤ්ච පරිඤ්ඤං පඤ්ඤපෙති, සම්මාසම්බුද්ධො සත්ථා තෙන දට්ඨබ්බො. ඉමෙ තයො සත්ථාරො.

于彼等中，若有导师施设对欲的遍知，不施设对色的遍知，不施设对受的遍知，当知该导师是色界定获得者。于彼等中，若有导师施设对欲的遍知与对色的遍知，但不施设对受的遍知，当知该导师是无色界定获得者。于彼等中，若有导师施设对欲的遍知、对色的遍知与对受的遍知，当知该导师是正等觉者。此为三类导师。

131. තත්ථ කතමෙ අපරෙපි තයො සත්ථාරො? ඉධෙකච්චො සත්ථා දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤපෙති, අභිසම්පරායඤ්ච අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤපෙති. ඉධ පනෙකච්චො සත්ථා දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤපෙති, නො ච ඛො අභිසම්පරායං අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤපෙති. ඉධ පනෙකච්චො සත්ථා දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො න පඤ්ඤපෙති, අභිසම්පරායඤ්ච අත්තානං සච්චතො ථෙතතො න පඤ්ඤපෙති.

131. 于此，另有哪三类导师？于此，某一导师于现法中施设我为真实、恒常，亦于来世施设我为真实、恒常。复次，于此，某一导师于现法中施设我为真实、恒常，然于来世不施设我为真实、恒常。复次，于此，某一导师于现法中不施设我为真实、恒常，亦于来世不施设我为真实、恒常。

තත්‍ර ය්වායං සත්ථා දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤපෙති, අභිසම්පරායඤ්ච අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤපෙති, සස්සතවාදො සත්ථා තෙන දට්ඨබ්බො. තත්‍ර ය්වායං සත්ථා දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤපෙති, නො ච ඛො අභිසම්පරායං අත්තානං සච්චතො ථෙතතො පඤ්ඤපෙති, උච්ඡෙදවාදො සත්ථා තෙන දට්ඨබ්බො. තත්‍ර ය්වායං සත්ථා දිට්ඨෙ චෙව ධම්මෙ අත්තානං සච්චතො ථෙතතො න පඤ්ඤපෙති, අභිසම්පරායඤ්ච අත්තානං සච්චතො ථෙතතො න පඤ්ඤපෙති, සම්මාසම්බුද්ධො සත්ථා තෙන දට්ඨබ්බො. ඉමෙ අපරෙපි තයො සත්ථාරො.

于彼等中，若有导师于现法中施设我为真实、恒常，亦于来世施设我为真实、恒常，当知该导师是常见论者。于彼等中，若有导师于现法中施设我为真实、恒常，然于来世不施设我为真实、恒常，当知该导师是断见论者。于彼等中，若有导师于现法中不施设我为真实、恒常，亦于来世不施设我为真实、恒常，当知该导师是正等觉者。此为另三类导师。

තිකනිද්දෙසො.

三法解释竟。

4. චතුක්කපුග්ගලපඤ්ඤත්ති

4. 四种补特伽罗施设

132. කතමො ච පුග්ගලො අසප්පුරිසො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, මුසාවාදී හොති, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨායී හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අසප්පුරිසො’’.

132. 何为非善士？于此，某人是杀生者，是不与取者，是邪淫者，是妄语者，是饮用能致放逸的酒类者——此人被称为“非善士”。

133. කතමො ච පුග්ගලො අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අත්තනා ච පාණාතිපාතී හොති පරඤ්ච පාණාතිපාතෙ සමාදපෙති[Pg.144], අත්තනා ච අදින්නාදායී හොති පරඤ්ච අදින්නාදානෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති පරඤ්ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච මුසාවාදී හොති පරඤ්ච මුසාවාදෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨායී හොති පරඤ්ච සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානෙ සමාදපෙති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අසප්පුරිසෙන අසප්පුරිසතරො’’.

133. 何为比非善士更恶劣的非善士？于此，某人自己是杀生者，也劝导他人杀生；自己是不与取者，也劝导他人行不与取；自己是邪淫者，也劝导他人行邪淫；自己是妄语者，也劝导他人说妄语；自己是饮用能致放逸的酒类者，也劝导他人饮用能致放逸的酒类——此人被称为“比非善士更恶劣的非善士”。

134. කතමො ච පුග්ගලො සප්පුරිසො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සප්පුරිසො’’.

134. 何为善士？于此，某人远离杀生，远离不与取，远离邪淫，远离妄语，远离饮用能致放逸的酒类——此人被称为“善士”。

135. කතමො ච පුග්ගලො සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අත්තනා ච පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති පරඤ්ච පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති, අත්තනා ච අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති පරඤ්ච අදින්නාදානා වෙරමණියා සමාදපෙති, අත්තනා ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති පරඤ්ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණියා සමාදපෙති, අත්තනා ච මුසාවාදා පටිවිරතො හොති පරඤ්ච මුසාවාදා වෙරමණියා සමාදපෙති, අත්තනා ච සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා පටිවිරතො හොති පරඤ්ච සුරාමෙරයමජ්ජපමාදට්ඨානා වෙරමණියා සමාදපෙති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සප්පුරිසෙන සප්පුරිසතරො’’.

135. 何为比善士更卓越的善士？于此，某人自己远离杀生，也劝导他人远离杀生；自己远离不与取，也劝导他人远离不与取；自己远离邪淫，也劝导他人远离邪淫；自己远离妄语，也劝导他人远离妄语；自己远离饮用能致放逸的酒类，也劝导他人远离饮用能致放逸的酒类——此人被称为“比善士更卓越的善士”。

136. කතමො ච පුග්ගලො පාපො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති, මුසාවාදී හොති, පිසුණවාචො හොති, ඵරුසවාචො හොති, සම්ඵප්පලාපී හොති, අභිජ්ඣාලු හොති, බ්‍යාපන්නචිත්තො හොති, මිච්ඡාදිට්ඨි හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පාපො’’.

136. 何种人是恶人？于此，某人是杀生者，是不与取者，是欲邪行者，是妄语者，是离间语者，是粗恶语者，是绮语者，是贪婪者，是心怀瞋恚者，是邪见者——此人被称为“恶人”。

137. කතමො ච පුග්ගලො පාපෙන පාපතරො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අත්තනා ච පාණාතිපාතී හොති පරඤ්ච පාණාතිපාතෙ සමාදපෙති, අත්තනා [Pg.145] ච අදින්නාදායී හොති පරඤ්ච අදින්නාදානෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරී හොති පරඤ්ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච මුසාවාදී හොති පරඤ්ච මුසාවාදෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච පිසුණවාචො හොති පරඤ්ච පිසුණාය වාචාය සමාදපෙති, අත්තනා ච ඵරුසවාචො හොති පරඤ්ච ඵරුසාය වාචාය සමාදපෙති, අත්තනා ච සම්ඵප්පලාපී හොති පරඤ්ච සම්ඵප්පලාපෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච අභිජ්ඣාලු හොති පරඤ්ච අභිජ්ඣාය සමාදපෙති, අත්තනා ච බ්‍යාපන්නචිත්තො හොති පරඤ්ච බ්‍යාපාදෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච මිච්ඡාදිට්ඨි හොති පරඤ්ච මිච්ඡාදිට්ඨියා සමාදපෙති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පාපෙන පාපතරො’’.

137. 何种人是恶中之恶者？于此，某人自己杀生，也教唆他人杀生；自己不与取，也教唆他人不与取；自己欲邪行，也教唆他人欲邪行；自己说妄语，也教唆他人说妄语；自己说离间语，也教唆他人说离间语；自己说粗恶语，也教唆他人说粗恶语；自己说绮语，也教唆他人说绮语；自己贪婪，也教唆他人贪婪；自己心怀瞋恚，也教唆他人瞋恚；自己持邪见，也教唆他人持邪见——此人被称为“恶中之恶者”。

138. කතමො ච පුග්ගලො කල්‍යාණො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති, කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති, මුසාවාදා පටිවිරතො හොති, පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති, සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති, අනභිජ්ඣාලු හොති, අබ්‍යාපන්නචිත්තො හොති, සම්මාදිට්ඨි හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘කල්‍යාණො’’.

138. 何种人是善人？于此，某人远离杀生，远离不与取，远离欲邪行，远离妄语，远离离间语，远离粗恶语，远离绮语，不贪婪，无瞋恚心，有正见——此人被称为“善人”。

139. කතමො ච පුග්ගලො කල්‍යාණෙන කල්‍යාණතරො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අත්තනා ච පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති පරඤ්ච පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති, අත්තනා ච අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති පරඤ්ච අදින්නාදානා වෙරමණියා සමාදපෙති, අත්තනා ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරා පටිවිරතො හොති පරඤ්ච කාමෙසුමිච්ඡාචාරා වෙරමණියා සමාදපෙති, අත්තනා ච මුසාවාදා පටිවිරතො හොති පරඤ්ච මුසාවාදා වෙරමණියා සමාදපෙති, අත්තනා ච පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති පරඤ්ච පිසුණාය වාචාය වෙරමණියා සමාදපෙති, අත්තනා ච ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති පරඤ්ච ඵරුසාය වාචාය වෙරමණියා සමාදපෙති, අත්තනා ච සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති පරඤ්ච සම්ඵප්පලාපා වෙරමණියා සමාදපෙති, අත්තනා ච අනභිජ්ඣාලු හොති පරඤ්ච අනභිජ්ඣාය සමාදපෙති, අත්තනා ච අබ්‍යාපන්නචිත්තො හොති පරඤ්ච අබ්‍යාපාදෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච සම්මාදිට්ඨි හොති පරඤ්ච [Pg.146] සම්මාදිට්ඨියා සමාදපෙති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘කල්‍යාණෙන කල්‍යාණතරො’’.

139. 何谓比善人更善之人？于此，有的人自己远离杀生，也教导他人远离杀生；自己远离不与取，也教导他人远离不与取；自己远离欲邪行，也教导他人远离欲邪行；自己远离妄语，也教导他人远离妄语；自己远离两舌，也教导他人远离两舌；自己远离粗恶语，也教导他人远离粗恶语；自己远离绮语，也教导他人远离绮语；自己不贪欲，也教导他人不贪欲；自己心无瞋恚，也教导他人无瞋恚；自己有正见，也教导他人有正见——此人被称为“比善人更善之人”。

140. කතමො ච පුග්ගලො පාපධම්මො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පාණාතිපාතී හොති, අදින්නාදායී හොති…පෙ… මිච්ඡාදිට්ඨි හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පාපධම්මො’’.

140. 何谓恶法者？于此，有的人杀生，行不与取……乃至有邪见——此人被称为“恶法者”。

141. කතමො ච පුග්ගලො පාපධම්මෙන පාපධම්මතරො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අත්තනා ච පාණාතිපාතී හොති පරඤ්ච පාණාතිපාතෙ සමාදපෙති, අත්තනා ච අදින්නාදායී හොති පරඤ්ච අදින්නාදානෙ සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච මිච්ඡාදිට්ඨි හොති පරඤ්ච මිච්ඡාදිට්ඨියා සමාදපෙති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පාපධම්මෙන පාපධම්මතරො’’.

141. 何谓比恶法者更恶之人？于此，有的人自己杀生，也教唆他人杀生；自己行不与取，也教唆他人行不与取……乃至自己有邪见，也教唆他人有邪见——此人被称为“比恶法者更恶之人”。

142. කතමො ච පුග්ගලො කල්‍යාණධම්මො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති, අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති…පෙ… සමාදිට්ඨි හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘කල්‍යාණධම්මො’’.

142. 何谓善法者？于此，有的人远离杀生，远离不与取……乃至有正见——此人被称为“善法者”。

143. කතමො ච පුග්ගලො කල්‍යාණධම්මෙන කල්‍යාණධම්මතරො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අත්තනා ච පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති පරඤ්ච පාණාතිපාතා වෙරමණියා සමාදපෙති…පෙ… අත්තනා ච සම්මාදිට්ඨි හොති පරඤ්ච සම්මාදිට්ඨියා සමාදපෙති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘කල්‍යාණධම්මෙන කල්‍යාණධම්මතරො’’.

143. 何谓比具善法者更善之人？于此，有一类人自己远离杀生，也劝导他人受持远离杀生……乃至……自己具正见，也劝导他人受持正见——此人被称为“比具善法者更善之人”。

144. කතමො ච පුග්ගලො සාවජ්ජො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සාවජ්ජෙන කායකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, සාවජ්ජෙන වචීකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, සාවජ්ජෙන මනොකම්මෙන සමන්නාගතො හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සාවජ්ජො’’.

144. 何谓有过之人？于此，有一类人具足有过之身业，具足有过之语业，具足有过之意业——此人被称为“有过之人”。

145. කතමො ච පුග්ගලො වජ්ජබහුලො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සාවජ්ජෙන බහුලං කායකම්මෙන සමන්නාගතො හොති අප්පං අනවජ්ජෙන, සාවජ්ජෙන බහුලං වචීකම්මෙන සමන්නාගතො හොති අප්පං අනවජ්ජෙන, සාවජ්ජෙන බහුලං මනොකම්මෙන සමන්නාගතො හොති අප්පං අනවජ්ජෙන – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘වජ්ජබහුලො’’.

145. 何谓多过之人？于此，有一类人，多具足有过之身业，少具足无过之身业；多具足有过之语业，少具足无过之语业；多具足有过之意业，少具足无过之意业——此人被称为“多过之人”。

146. කතමො [Pg.147] ච පුග්ගලො අප්පවජ්ජො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අනවජ්ජෙන බහුලං කායකම්මෙන සමන්නාගතො හොති අප්පං සාවජ්ජෙන, අනවජ්ජෙන බහුලං වචීකම්මෙන සමන්නාගතො හොති අප්පං සාවජ්ජෙන, අනවජ්ජෙන බහුලං මනොකම්මෙන සමන්නාගතො හොති අප්පං සාවජ්ජෙන – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අප්පවජ්ජො’’.

146. 何谓少过之人？于此，有一类人，多具足无过之身业，少具足有过之身业；多具足无过之语业，少具足有过之语业；多具足无过之意业，少具足有过之意业——此人被称为“少过之人”。

147. කතමො ච පුග්ගලො අනවජ්ජො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අනවජ්ජෙන කායකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අනවජ්ජෙන වචීකම්මෙන සමන්නාගතො හොති, අනවජ්ජෙන මනොකම්මෙන සමන්නාගතො හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අනවජ්ජො’’.

147. 何谓无过之人？于此，有一类人具足无过之身业，具足无过之语业，具足无过之意业——此人被称为“无过之人”。

148. කතමො ච පුග්ගලො උග්ඝටිතඤ්ඤූ? යස්ස පුග්ගලස්ස සහ උදාහටවෙලාය ධම්මාභිසමයො හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘උග්ඝටිතඤ්ඤූ’’.

148. 何谓速慧者(ugghaṭitaññū)？若于某人，仅于略示之际，即得法之现观——此人被称为“速慧者”。

149. කතමො ච පුග්ගලො විපඤ්චිතඤ්ඤූ? යස්ස පුග්ගලස්ස සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථෙ විභජියමානෙ ධම්මාභිසමයො හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘විපඤ්චිතඤ්ඤූ’’.

149. 何种人为广解者(vipañcitaññū)？于某人，当对其简略所说之义理被详细分别时，便有法现观。此人被称为“广解者”。

150. කතමො ච පුග්ගලො නෙය්‍යො? යස්ස පුග්ගලස්ස උද්දෙසතො පරිපුච්ඡතො යොනිසො මනසිකරොතො කල්‍යාණමිත්තෙ සෙවතො භජතො පයිරුපාසතො එවං අනුපුබ්බෙන ධම්මාභිසමයො හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘නෙය්‍යො’’.

150. 何种人为所引导者(neyya)？若某人通过学习纲要、提问请教、如理作意，以及亲近、交往、承事善友，如是次第地有法现观。此人被称为“所引导者”。

151. කතමො ච පුග්ගලො පදපරමො? යස්ස පුග්ගලස්ස බහුම්පි සුණතො බහුම්පි භණතො බහුම්පි ධාරයතො බහුම්පි වාචයතො න තාය ජාතියා ධම්මාභිසමයො හොති – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පදපරමො’’.

151. 何种人为仅文字者(padaparama)？若某人虽多闻、多说、多受持、多教诵，于此生中却无有法现观。此人被称为“仅文字者”。

152. කතමො ච පුග්ගලො යුත්තප්පටිභානො නො මුත්තප්පටිභානො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො යුත්තං වදති නො සීඝං – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘යුත්තප්පටිභානො නො මුත්තප්පටිභානො’’.

152. 何种人为应理辩才(yuttappaṭibhāna)而非迅疾辩才(muttappaṭibhāna)者？于此，某人被问及问题时，所说应理而不迅疾。此人被称为“应理辩才而非迅疾辩才者”。

153. කතමො [Pg.148] ච පුග්ගලො මුත්තප්පටිභානො නො යුත්තප්පටිභානො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො සීඝං වදති නො යුත්තං – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘මුත්තප්පටිභානො නො යුත්තප්පටිභානො’’.

153. 何种人为迅疾辩才(muttappaṭibhāna)而非应理辩才(yuttappaṭibhāna)者？于此，某人被问及问题时，所说迅疾而不应理。此人被称为“迅疾辩才而非应理辩才者”。

154. කතමො ච පුග්ගලො යුත්තප්පටිභානො ච මුත්තප්පටිභානො ච? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො යුත්තඤ්ච වදති සීඝඤ්ච – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘යුත්තප්පටිභානො ච මුත්තප්පටිභානො ච’’.

154. 何种人为应理辩才(yuttappaṭibhāna)且迅疾辩才(muttappaṭibhāna)者？于此，某人被问及问题时，所说亦应理亦迅疾。此人被称为“应理辩才且迅疾辩才者”。

155. කතමො ච පුග්ගලො නෙව යුත්තප්පටිභානො නො මුත්තප්පටිභානො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්හං පුට්ඨො සමානො නෙව යුත්තං වදති නො සීඝං – අයං වුච්චති, පුග්ගලො ‘‘නෙව යුත්තප්පටිභානො නො මුත්තප්පටිභානො’’.

155. 何种人为非应理辩才(yuttappaṭibhāna)亦非迅疾辩才(muttappaṭibhāna)者？于此，某人被问及问题时，所说既不应理，亦不迅疾。此人被称为“非应理辩才亦非迅疾辩才者”。

156. තත්ථ කතමෙ චත්තාරො ධම්මකථිකා පුග්ගලා? ඉධෙකච්චො ධම්මකථිකො අප්පඤ්ච භාසති අසහිතඤ්ච, පරිසා චස්ස න කුසලා හොති සහිතාසහිතස්ස. එවරූපො ධම්මකථිකො එවරූපාය පරිසාය ධම්මකථිකොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

156. 于此，是哪四种说法补特伽罗？于此，某一说法者言说甚少且无利益，其听众亦不善于辨别有利益与无利益。如此说法者，于如此听众中，即被计为说法者。

ඉධ පනෙකච්චො ධම්මකථිකො අප්පඤ්ච භාසති සහිතඤ්ච, පරිසා චස්ස කුසලා හොති සහිතාසහිතස්ස. එවරූපො ධම්මකථිකො එවරූපාය පරිසාය ධම්මකථිකොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

复次，于此，某一说法者言说甚少而有利益，其听众亦善于辨别有利益与无利益。如此说法者，于如此听众中，即被计为说法者。

ඉධ පනෙකච්චො ධම්මකථිකො බහුඤ්ච භාසති අසහිතඤ්ච, පරිසා චස්ස න කුසලා හොති සහිතාසහිතස්ස. එවරූපො ධම්මකථිකො එවරූපාය පරිසාය ධම්මකථිකොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.

复次，于此，某一说法者言说甚多且无利益，其听众亦不善于辨别有利益与无利益。如此说法者，于如此听众中，即被计为说法者。

ඉධ පනෙකච්චො ධම්මකථිකො බහුඤ්ච භාසති සහිතඤ්ච, පරිසා චස්ස කුසලා හොති සහිතාසහිතස්ස. එවරූපො ධම්මකථිකො එවරූපාය පරිසාය ධම්මකථිකොත්වෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති. ඉමෙ චත්තාරො ‘‘ධම්මකථිකා පුග්ගලා’’.

复次，于此，某一说法者言说甚多而有利益，其听众亦善于辨别有利益与无利益。如此说法者，于如此听众中，即被计为说法者。此即四种说法补特伽罗。

157. තත්ථ කතමෙ චත්තාරො වලාහකූපමා පුග්ගලා? චත්තාරො වලාහකා – ගජ්ජිතා නො වස්සිතා, වස්සිතා නො ගජ්ජිතා, ගජ්ජිතා ච වස්සිතා ච, නෙව ගජ්ජිතා නො වස්සිතා. එවමෙවං චත්තාරොමෙ වලාහකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො[Pg.149]? ගජ්ජිතා නො වස්සිතා, වස්සිතා නො ගජ්ජිතා, ගජ්ජිතා ච වස්සිතා ච, නෙව ගජ්ජිතා නො වස්සිතා.

157. 于此，是哪四种如云补特伽罗？有四种云：雷鸣而不雨，雨而不雷鸣，既雷鸣又下雨，既不雷鸣也不下雨。正是如此，世间也有此四种如云的补特伽罗存在。是哪四种？雷鸣而不雨者，雨而不雷鸣者，既雷鸣又下雨者，既不雷鸣也不下雨者。

කථඤ්ච පුග්ගලො ගජ්ජිතා හොති නො වස්සිතා? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො භාසිතා හොති, නො කත්තා. එවං පුග්ගලො ගජ්ජිතා හොති, නො වස්සිතා. සෙය්‍යථාපි සො වලාහකො ගජ්ජිතා නො වස්සිතා, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

补特伽罗如何是雷鸣而不雨者？于此，某一补特伽罗能言而不能行。如此，此补特伽罗即是雷鸣而不雨者。犹如彼云雷鸣而不雨，此补特伽罗亦复如是。

කථඤ්ච පුග්ගලො වස්සිතා හොති නො ගජ්ජිතා? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කත්තා හොති, නො භාසිතා. එවං පුග්ගලො වස්සිතා හොති නො ගජ්ජිතා. සෙය්‍යථාපි සො වලාහකො වස්සිතා නො ගජ්ජිතා, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

补特伽罗如何是雨而不雷鸣者？于此，某一补特伽罗能行而不能言。如此，此补特伽罗即是雨而不雷鸣者。犹如彼云雨而不雷鸣，此补特伽罗亦复如是。

කථඤ්ච පුග්ගලො ගජ්ජිතා ච හොති වස්සිතා ච? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො භාසිතා ච හොති, කත්තා ච. එවං පුග්ගලො ගජ්ජිතා ච හොති වස්සිතා ච. සෙය්‍යථාපි සො වලාහකො ගජ්ජිතා ච වස්සිතා ච, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

个人如何是既雷鸣又降雨者？于此，有某个人既能说又能行。如此，此人即是既雷鸣又降雨者。譬如那云既雷鸣又降雨，此人就像那云一样。

කථඤ්ච පුග්ගලො නෙව ගජ්ජිතා හොති නො වස්සිතා? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො නෙව භාසිතා හොති නො කත්තා. එවං පුග්ගලො නෙව ගජ්ජිතා හොති නො වස්සිතා. සෙය්‍යථාපි සො වලාහකො නෙව ගජ්ජිතා නො වස්සිතා, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

个人如何是既不雷鸣又不降雨者？于此，有某个人既不能说又不能行。如此，此人即是既不雷鸣又不降雨者。譬如那云既不雷鸣又不降雨，此人就像那云一样。

ඉමෙ චත්තාරො වලාහකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

这四种如云喻的个人，确实存在于世间。

158. තත්ථ කතමෙ චත්තාරො මූසිකූපමා පුග්ගලා? චතස්සො මූසිකා – ගාධං කත්තා නො වසිතා, වසිතා නො ගාධං කත්තා, ගාධං කත්තා ච වසිතා ච, නෙව ගාධං කත්තා නො වසිතා. එවමෙවං චත්තාරොමෙ මූසිකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ගාධං කත්තා නො වසිතා, වසිතා නො ගාධං කත්තා, ගාධං කත්තා ච වසිතා ච, නෙව ගාධං කත්තා නො වසිතා.

158. 其中，何为四种如鼠喻的个人？有四种鼠：掘洞而不居住者，居住而不掘洞者，既掘洞又居住者，既不掘洞亦不居住者。同样地，这四种如鼠喻的个人，确实存在于世间。是哪四种呢？掘洞而不居住者，居住而不掘洞者，既掘洞又居住者，既不掘洞亦不居住者。

කථඤ්ච පුග්ගලො ගාධං කත්තා හොති නො වසිතා? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං නප්පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති [Pg.150] යථාභූතං නප්පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං පුග්ගලො ගාධං කත්තා හොති නො වසිතා. සෙය්‍යථාපි සා මූසිකා ගාධං කත්තා නො වසිතා, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

个人如何是掘洞而不居住者？于此，有某个人学习法——经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、方广。他不如实了知：“此是苦”，不如实了知：“此是苦集”，不如实了知：“此是苦灭”，不如实了知：“此是导向苦灭之道”。如此，此人即是掘洞而不居住者。譬如那只掘洞而不居住的鼠，当知此人就像那只鼠一样。

කථඤ්ච පුග්ගලො වසිතා හොති නො ගාධං කත්තා? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ධම්මං න පරියාපුණාති – සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති. එවං පුග්ගලො වසිතා හොති නො ගාධං කත්තා. සෙය්‍යථාපි සා මූසිකා වසිතා නො ගාධං කත්තා, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

个人如何是居住者而非掘洞者？于此，某一个人不通习法——经(sutta)、应颂(geyya)、记说(veyyākaraṇa)、偈颂(gāthā)、感兴语(udāna)、如是语(itivuttaka)、本生(jātaka)、稀有法(abbhutadhamma)、广解(vedalla)。他如实了知：“此是苦”，如实了知：“此是苦集”，如实了知：“此是苦灭”，如实了知：“此是导向苦灭之道”。如是，此人是居住者而非掘洞者。譬如那只老鼠是居住者而非掘洞者，此人与此譬喻相同。

කථඤ්ච පුග්ගලො ගාධං කත්තා ච හොති වසිතා ච? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ධම්මං පරියාපුණාති – සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති. එවං පුග්ගලො ගාධං කත්තා ච හොති වසිතා ච. සෙය්‍යථාපි සා මූසිකා ගාධං කත්තා ච වසිතා ච, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

个人如何既是掘洞者又是居住者？于此，某一个人通习法——经、应颂、记说、偈颂、感兴语、如是语、本生、稀有法、广解。他如实了知：“此是苦”，如实了知：“此是苦集”，如实了知：“此是苦灭”，如实了知：“此是导向苦灭之道”。如是，此人既是掘洞者又是居住者。譬如那只老鼠既是掘洞者又是居住者，此人与此譬喻相同。

කථඤ්ච පුග්ගලො නෙව ගාධං කත්තා හොති නො වසිතා? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ධම්මං න පරියාපුණාති – සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං නප්පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං නප්පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං පුග්ගලො නෙව ගාධං කත්තා හොති නො වසිතා. සෙය්‍යථාපි සා මූසිකා නෙව ගාධං කත්තා නො වසිතා, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

个人如何既非掘洞者亦非居住者？于此，某一个人不通习法——经、应颂、记说、偈颂、感兴语、如是语、本生、稀有法、广解。他不如实了知：“此是苦”，不如实了知：“此是苦集”，不如实了知：“此是苦灭”，不如实了知：“此是导向苦灭之道”。如是，此人既非掘洞者亦非居住者。譬如那只老鼠既非掘洞者亦非居住者，此人与此譬喻相同。

ඉමෙ චත්තාරො මූසිකූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

此四种如鼠之人，存在于世间。

159. තත්ථ [Pg.151] කතමෙ චත්තාරො අම්බූපමා පුග්ගලා? චත්තාරි අම්බානි – ආමං පක්කවණ්ණි, පක්කං ආමවණ්ණි, ආමං ආමවණ්ණි, පක්කං පක්කවණ්ණි. එවමෙවං චත්තාරොමෙ අම්බූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ආමො පක්කවණ්ණී, පක්කො ආමවණ්ණී, ආමො ආමවණ්ණී, පක්කො පක්කවණ්ණී.

159. 其中，是哪四种如芒果之人？有四种芒果：生而色如熟者，熟而色如生者，生而色如生者，熟而色如熟者。同样地，此四种如芒果之人，存在于世间。是哪四种呢？生而色如熟者，熟而色如生者，生而色如生者，熟而色如熟者。

කථඤ්ච පුග්ගලො ආමො හොති පක්කවණ්ණී? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං නප්පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං නප්පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං පුග්ගලො ආමො හොති පක්කවණ්ණී. සෙය්‍යථාපි තං අම්බං ආමං පක්කවණ්ණි, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

怎样的人是生而色如熟者呢？于此，某一人的行止、瞻顾、屈伸、受持僧伽梨衣钵，皆威仪具足。但他不如实了知“此是苦”，不如实了知“此是苦集”，不如实了知“此是苦灭”，不如实了知“此是导向苦灭之道”。如此，此人是生而色如熟者。譬如那生而色如熟的芒果，此人亦复如是。

කථඤ්ච පුග්ගලො පක්කො හොති ආමවණ්ණී? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති. එවං පුග්ගලො පක්කො හොති ආමවණ්ණී. සෙය්‍යථාපි තං අම්බං පක්කං ආමවණ්ණි, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

怎样的人是熟而色如生者呢？于此，某一人的行止、瞻顾、屈伸、受持僧伽梨衣钵，皆不具威仪。他如实了知“此是苦”，如实了知“此是苦集”，如实了知“此是苦灭”，如实了知“此是导向苦灭之道”。如此，此人是熟而色如生者。譬如那熟而色如生的芒果，此人亦复如是。

කථඤ්ච පුග්ගලො ආමො හොති ආමවණ්ණී? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති…පෙ… ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං පුග්ගලො ආමො හොති ආමවණ්ණී. සෙය්‍යථාපි තං අම්බං ආමං ආමවණ්ණි, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

何等人是生的，外表也像生的？于此，某人的行、住、坐、卧、屈、伸，以及持僧伽梨、衣、钵，皆不令人净信。他不如实了知“此是苦”……乃至……“此是导向苦灭之道”。如此，此人是生的，外表也像生的。譬如那芒果是生的，外表也像生的，此人即如是譬喻。

කථඤ්ච පුග්ගලො පක්කො හොති පක්කවණ්ණී? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති [Pg.152] …පෙ… ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති. එවං පුග්ගලො පක්කො හොති පක්කවණ්ණී. සෙය්‍යථාපි තං අම්බං පක්කං පක්කවණ්ණි, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

何等人是熟的，外表也像熟的？于此，某人的行、住、坐、卧、屈、伸，以及持僧伽梨、衣、钵，皆令人净信。他如实了知“此是苦”……乃至……“此是导向苦灭之道”。如此，此人是熟的，外表也像熟的。譬如那芒果是熟的，外表也像熟的，此人即如是譬喻。

ඉමෙ චත්තාරො අම්බූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

此四种芒果譬喻之人，存在于世间。

160. තත්ථ කතමෙ චත්තාරො කුම්භූපමා පුග්ගලා? චත්තාරො කුම්භා – තුච්ඡො පිහිතො, පූරො විවටො, තුච්ඡො විවටො, පූරො පිහිතො. එවමෙවං චත්තාරොමෙ කුම්භූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? තුච්ඡො පිහිතො, පූරො විවටො, තුච්ඡො විවටො, පූරො පිහිතො.

160. 于此，何为四种罐譬喻之人？有四种罐：空而封闭，满而敞开，空而敞开，满而封闭。正是如此，此四种罐譬喻之人，存在于世间。何为四种？空而封闭者，满而敞开者，空而敞开者，满而封闭者。

කථඤ්ච පුග්ගලො තුච්ඡො හොති පිහිතො? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති…පෙ… ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං පුග්ගලො තුච්ඡො හොති පිහිතො. සෙය්‍යථාපි සො කුම්භො තුච්ඡො පිහිතො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

何等人是空而封闭的？于此，某人的行、住、坐、卧、屈、伸，以及持僧伽梨、衣、钵，皆令人净信。但他不如实了知：“此是苦”……乃至……“此是导向苦灭之道”。如此，此人是空而封闭的。譬如那罐是空而封闭的，此人即如是譬喻。

කථඤ්ච පුග්ගලො පූරො හොති විවටො? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති. එවං පුග්ගලො පූරො හොති විවටො. සෙය්‍යථාපි සො කුම්භො පූරො විවටො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

如何是充满而敞开的人？于此，有某一人，其前进、后退、前瞻、环顾、屈、伸、持僧伽梨与衣钵，皆不令人净信。他如实了知：“此是苦”……乃至“此是导向苦灭之道”。如此，此人是充满而敞开的。譬如那充满而敞开的罐子，此人也是如此。

කථඤ්ච පුග්ගලො තුච්ඡො හොති විවටො? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති…පෙ… ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං පුග්ගලො තුච්ඡො හොති විවටො. සෙය්‍යථාපි සො කුම්භො තුච්ඡො විවටො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

如何是空虚而敞开的人？于此，有某一人，其前进、后退、前瞻、环顾、屈、伸、持僧伽梨与衣钵，皆不令人净信。他不如实了知：“此是苦”……乃至“此是导向苦灭之道”。如此，此人是空虚而敞开的。譬如那空虚而敞开的罐子，此人也是如此。

කථඤ්ච පුග්ගලො පූරො හොති පිහිතො? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං [Pg.153] පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති. එවං පුග්ගලො පූරො හොති පිහිතො. සෙය්‍යථාපි සො කුම්භො පූරො පිහිතො, තථූපමො අයං පුග්ගලො. ඉමෙ චත්තාරො කුම්භූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

如何是充满而封闭的人？于此，有某一人，其前进、后退、前瞻、环顾、屈、伸、持僧伽梨与衣钵，皆令人净信。他如实了知：“此是苦”……乃至“此是导向苦灭之道”。如此，此人是充满而封闭的。譬如那充满而封闭的罐子，此人也是如此。世间存在这四种如罐喻的人。

161. තත්ථ කතමෙ චත්තාරො උදකරහදූපමා පුග්ගලා? චත්තාරො උදකරහදා – උත්තානො ගම්භීරොභාසො, ගම්භීරො උත්තානොභාසො, උත්තානො උත්තානොභාසො, ගම්භීරො ගම්භීරොභාසො. එවමෙවං චත්තාරොමෙ උදකරහදූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? උත්තානො ගම්භීරොභාසො, ගම්භීරො උත්තානොභාසො, උත්තානො උත්තානොභාසො, ගම්භීරො ගම්භීරොභාසො.

161. 其中，是哪四种如水池譬喻的人呢？有四种水池：浅而看似深，深而看似浅，浅而看似浅，深而看似深。正是如此，世间存在此四种如水池譬喻的人。是哪四种呢？浅而看似深者、深而看似浅者、浅而看似浅者、深而看似深者。

කථඤ්ච පුග්ගලො උත්තානො හොති ගම්භීරොභාසො? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති…පෙ… ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං නප්පජානාති. එවං පුග්ගලො උත්තානො හොති ගම්භීරොභාසො. සෙය්‍යථාපි සො උදකරහදො උත්තානො ගම්භීරොභාසො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

如何是浅而看似深的人呢？于此，某一人的前进、后退、前瞻、环顾、屈、伸，以及穿持僧伽梨与衣钵，是端正可敬的。他不如实了知：“此是苦”，……乃至……“此是导向苦灭的行道”。如此，此人是浅而看似深的。譬如那浅而看似深的水池，此人与此譬喻相同。

කථඤ්ච පුග්ගලො ගම්භීරො හොති උත්තානොභාසො? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති. එවං පුග්ගලො ගම්භීරො හොති උත්තානොභාසො. සෙය්‍යථාපි සො උදකරහදො ගම්භීරො උත්තානොභාසො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

如何是深而看似浅的人呢？于此，某一人的前进、后退、前瞻、环顾、屈、伸，以及穿持僧伽梨与衣钵，不是端正可敬的。他如实了知：“此是苦”，……乃至……“此是导向苦灭的行道”。如此，此人是深而看似浅的。譬如那深而看似浅的水池，此人与此譬喻相同。

කථඤ්ච පුග්ගලො උත්තානො හොති උත්තානොභාසො? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස න පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං නප්පජානාති…පෙ… ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං [Pg.154] නප්පජානාති. එවං පුග්ගලො උත්තානො හොති උත්තානොභාසො. සෙය්‍යථාපි සො උදකරහදො උත්තානො උත්තානොභාසො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

人如何是浅而显浅的呢？于此，某人的前行、后退、前瞻、旁顾、屈、伸及持僧伽梨、衣钵，皆不令人净信。他不如实了知“此是苦”……乃至……不如实了知“此是导向苦灭之道”。如此，此人是浅而显浅的。犹如那浅而显浅的水池，此人与彼譬喻相同。

කථඤ්ච පුග්ගලො ගම්භීරො හොති ගම්භීරොභාසො? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස පාසාදිකං හොති අභික්කන්තං පටික්කන්තං ආලොකිතං විලොකිතං සමිඤ්ජිතං පසාරිතං සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණං. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති. එවං පුග්ගලො ගම්භීරො හොති ගම්භීරොභාසො. සෙය්‍යථාපි සො උදකරහදො ගම්භීරො ගම්භීරොභාසො, තථූපමො අයං පුග්ගලො. ඉමෙ චත්තාරො උදකරහදූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

人如何是深而显深的呢？于此，某人的前行、后退、前瞻、旁顾、屈、伸及持僧伽梨、衣钵，皆令人净信。他如实了知“此是苦”……乃至……如实了知“此是导向苦灭之道”。如此，此人是深而显深的。犹如那深而显深的水池，此人与彼譬喻相同。这四种譬如水池的人，存在于世间。

162. තත්ථ කතමෙ චත්තාරො බලීබද්දූපමා පුග්ගලා? චත්තාරො බලීබද්දා – සකගවචණ්ඩො නො පරගවචණ්ඩො, පරගවචණ්ඩො නො සකගවචණ්ඩො, සකගවචණ්ඩො ච පරගවචණ්ඩො ච, නෙව සකගවචණ්ඩො නො පරගවචණ්ඩො. එවමෙවං චත්තාරොමෙ බලීබද්දූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? සකගවචණ්ඩො නො පරගවචණ්ඩො, පරගවචණ්ඩො නො සකගවචණ්ඩො, සකගවචණ්ඩො ච පරගවචණ්ඩො ච, නෙව සකගවචණ්ඩො නො පරගවචණ්ඩො.

162. 于此，是哪四种譬如公牛的人呢？有四种公牛：于自牛群凶恶，于他牛群不凶恶；于他牛群凶恶，于自牛群不凶恶；于自牛群及他牛群皆凶恶；既不于自牛群凶恶，亦不于他牛群凶恶。正是如此，这四种譬如公牛的人，存在于世间。是哪四种呢？于自牛群凶恶，于他牛群不凶恶；于他牛群凶恶，于自牛群不凶恶；于自牛群及他牛群皆凶恶；既不于自牛群凶恶，亦不于他牛群凶恶。

කථඤ්ච පුග්ගලො සකගවචණ්ඩො හොති නො පරගවචණ්ඩො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සකපරිසං උබ්බෙජිතා හොති, නො පරපරිසං. එවං පුග්ගලො සකගවචණ්ඩො හොති නො පරගවචණ්ඩො. සෙය්‍යථාපි සො බලීබද්දො සකගවචණ්ඩො නො පරගවචණ්ඩො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

补特伽罗如何是于己牛群中凶恶，而不于他牛群中凶恶者？于此，某一补特伽罗惊扰自己的会众，而不惊扰他人的会众。如是，此补特伽罗是于己牛群中凶恶，而不于他牛群中凶恶者。譬如彼公牛于己牛群中凶恶，而不于他牛群中凶恶，此补特伽罗与彼譬喻相同。

කථඤ්ච පුග්ගලො පරගවචණ්ඩො හොති නො සකගවචණ්ඩො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පරපරිසං උබ්බෙජිතා හොති, නො සකපරිසං. එවං පුග්ගලො පරගවචණ්ඩො හොති නො සකගවචණ්ඩො. සෙය්‍යථාපි සො බලීබද්දො පරගවචණ්ඩො නො සකගවචණ්ඩො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

补特伽罗如何是于他牛群中凶恶，而不于己牛群中凶恶者？于此，某一补特伽罗惊扰他人的会众，而不惊扰自己的会众。如是，此补特伽罗是于他牛群中凶恶，而不于己牛群中凶恶者。譬如彼公牛于他牛群中凶恶，而不于己牛群中凶恶，此补特伽罗与彼譬喻相同。

කථඤ්ච පුග්ගලො සකගවචණ්ඩො ච හොති පරගවචණ්ඩො ච? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සකපරිසඤ්ච උබ්බෙජිතා හොති, පරපරිසඤ්ච. එවං පුග්ගලො [Pg.155] සකගවචණ්ඩො ච හොති පරගවචණ්ඩො ච. සෙය්‍යථාපි සො බලීබද්දො සකගවචණ්ඩො ච පරගවචණ්ඩො ච, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

补特伽罗如何是于己牛群中凶恶，亦于他牛群中凶恶者？于此，某一补特伽罗既惊扰自己的会众，也惊扰他人的会众。如是，此补特伽罗是于己牛群中凶恶，亦于他牛群中凶恶者。譬如彼公牛于己牛群中凶恶，亦于他牛群中凶恶，此补特伽罗与彼譬喻相同。

කථඤ්ච පුග්ගලො නෙව සකගවචණ්ඩො හොති නො පරගවචණ්ඩො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො නෙව සකපරිසං උබ්බෙජිතා හොති නො පරපරිසං. එවං පුග්ගලො නෙව සකගවචණ්ඩො හොති නො පරගවචණ්ඩො. සෙය්‍යථාපි සො බලීබද්දො නෙව සකගවචණ්ඩො නො පරගවචණ්ඩො, තථූපමො අයං පුග්ගලො. ඉමෙ චත්තාරො බලීබද්දූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

补特伽罗如何是既不于己牛群中凶恶，也不于他牛群中凶恶者？于此，某一补特伽罗既不惊扰自己的会众，也不惊扰他人的会众。如是，此补特伽罗是既不于己牛群中凶恶，也不于他牛群中凶恶者。譬如彼公牛既不于己牛群中凶恶，也不于他牛群中凶恶，此补特伽罗与彼譬喻相同。这四种以公牛为喻的补特伽罗，存在、出现于世间。

163. තත්ථ කතමෙ චත්තාරො ආසීවිසූපමා පුග්ගලා? චත්තාරො ආසීවිසා – ආගතවිසො නො ඝොරවිසො, ඝොරවිසො නො ආගතවිසො, ආගතවිසො ච ඝොරවිසො ච, නෙව ආගතවිසො නො ඝොරවිසො. එවමෙවං චත්තාරොමෙ ආසීවිසූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ආගතවිසො නො ඝොරවිසො, ඝොරවිසො නො ආගතවිසො, ආගතවිසො ච ඝොරවිසො ච, නෙව ආගතවිසො නො ඝොරවිසො.

163. 在此，是哪四种如毒蛇（āsīvisa）譬喻的补特伽罗？有四种毒蛇：毒性速发而不剧烈者，毒性剧烈而不速发者，毒性速发亦且剧烈者，毒性既不速发亦不剧烈者。正是如此，这四种如毒蛇譬喻的补特伽罗，存在、出现于世间。是哪四种？即毒性速发而不剧烈者，毒性剧烈而不速发者，毒性速发亦且剧烈者，以及毒性既不速发亦不剧烈者。

කථඤ්ච පුග්ගලො ආගතවිසො හොති නො ඝොරවිසො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො න චිරං දීඝරත්තං අනුසෙති. එවං පුග්ගලො ආගතවිසො හොති, නො ඝොරවිසො. සෙය්‍යථාපි සො ආසීවිසො ආගතවිසො නො ඝොරවිසො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

云何补特伽罗为速毒而非烈毒？于此，某一补特伽罗频频忿怒，然其忿怒不长时、长夜地随眠。如此，此补特伽罗为速毒而非烈毒者。譬如彼蛇为速毒而非烈毒，此补特伽罗亦与彼相似。

කථඤ්ච පුග්ගලො ඝොරවිසො හොති නො ආගතවිසො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො නහෙව ඛො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො චිරං දීඝරත්තං අනුසෙති. එවං පුග්ගලො ඝොරවිසො හොති, නො ආගතවිසො. සෙය්‍යථාපි සො ආසීවිසො ඝොරවිසො නො ආගතවිසො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

云何补特伽罗为烈毒而非速毒？于此，某一补特伽罗不常忿怒，然其忿怒长时、长夜地随眠。如此，此补特伽罗为烈毒而非速毒者。譬如彼蛇为烈毒而非速毒，此补特伽罗亦与彼相似。

කථඤ්ච පුග්ගලො ආගතවිසො ච හොති ඝොරවිසො ච? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො චිරං දීඝරත්තං අනුසෙති. එවං පුග්ගලො ආගතවිසො ච හොති ඝොරවිසො ච. සෙය්‍යථාපි [Pg.156] සො ආසීවිසො ආගතවිසො ච ඝොරවිසො ච, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

云何补特伽罗既为速毒亦为烈毒？于此，某一补特伽罗频频忿怒，且其忿怒长时、长夜地随眠。如此，此补特伽罗为既速毒亦烈毒者。譬如彼蛇既为速毒亦为烈毒，此补特伽罗亦与彼相似。

කථඤ්ච පුග්ගලො නෙව ආගතවිසො හොති නො ඝොරවිසො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො නහෙව ඛො අභිණ්හං කුජ්ඣති. සො ච ඛ්වස්ස කොධො න චිරං දීඝරත්තං අනුසෙති. එවං පුග්ගලො නෙව ආගතවිසො හොති නො ඝොරවිසො. සෙය්‍යථාපි සො ආසීවිසො නෙව ආගතවිසො නො ඝොරවිසො, තථූපමො අයං පුග්ගලො. ඉමෙ චත්තාරො ආසීවිසූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

云何补特伽罗既非速毒亦非烈毒？于此，某一补特伽罗不常忿怒，且其忿怒不长时、长夜地随眠。如此，此补特伽罗既非速毒亦非烈毒。譬如彼蛇既非速毒亦非烈毒，此补特伽罗亦与彼相似。这四种与毒蛇相似的补特伽罗，存在、显现于世间。

164. කථඤ්ච පුග්ගලො අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා අවණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො දුප්පටිපන්නානං මිච්ඡාපටිපන්නානං තිත්ථියානං තිත්ථියසාවකානං වණ්ණං භාසති – ‘‘සුප්පටිපන්නා’’ ඉතිපි, ‘‘සම්මාපටිපන්නා’’ ඉතිපීති. එවං පුග්ගලො අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා අවණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති.

164. 云何补特伽罗不经审察、不经详察而称誉应受诃毁者？于此，某一补特伽罗称誉恶行道者、邪行道者——外道及其弟子，言：“彼等是善行道者”，“彼等是正行道者”。如此，此补特伽罗即是不经审察、不经详察而称誉应受诃毁者。

කථඤ්ච පුග්ගලො අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා වණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සුප්පටිපන්නානං සම්මාපටිපන්නානං බුද්ධානං බුද්ධසාවකානං අවණ්ණං භාසති – ‘‘දුප්පටිපන්නා’’ ඉතිපි, ‘‘මිච්ඡාපටිපන්නා’’ ඉතිපීති. එවං පුග්ගලො අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා වණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති.

补特伽罗如何未经审察、未经遍察，即说应赞者之过失？于此，某一补特伽罗说行善道、行正道的诸佛及佛弟子之过失：“是恶行道者”、“是邪行道者”。如是，补特伽罗未经审察、未经遍察，即说应赞者之过失。

කථඤ්ච පුග්ගලො අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා අප්පසාදනීයෙ ඨානෙ පසාදං උපදංසිතා හොති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො දුප්පටිපදාය මිච්ඡාපටිපදාය පසාදං ජනෙති – ‘‘සුප්පටිපදා’’ ඉතිපි, ‘‘සම්මාපටිපදා’’ ඉතිපීති. එවං පුග්ගලො අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා අප්පසාදනීයෙ ඨානෙ පසාදං උපදංසිතා හොති.

补特伽罗如何未经审察、未经遍察，即于不应净信处显示净信？于此，某一补特伽罗于恶行道、邪行道生起净信，言：“此是善行道”、“此是正行道”。如是，补特伽罗未经审察、未经遍察，即于不应净信处显示净信。

කථඤ්ච පුග්ගලො අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා පසාදනීයෙ ඨානෙ අප්පසාදං උපදංසිතා හොති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සුප්පටිපදාය සම්මාපටිපදාය අප්පසාදං ජනෙති – ‘‘දුප්පටිපදා’’ ඉතිපි, ‘‘මිච්ඡාපටිපදා’’ ඉතිපීති. එවං පුග්ගලො අනනුවිච්ච අපරියොගාහෙත්වා පසාදනීයෙ ඨානෙ අප්පසාදං උපදංසිතා හොති.

补特伽罗如何未经审察、未经遍察，即于应净信处显示不净信？于此，某一补特伽罗于善行道、正行道生起不净信，言：“此是恶行道”、“此是邪行道”。如是，补特伽罗未经审察、未经遍察，即于应净信处显示不净信。

165. කථඤ්ච [Pg.157] පුග්ගලො අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො දුප්පටිපන්නානං මිච්ඡාපටිපන්නානං තිත්ථියානං තිත්ථියසාවකානං අවණ්ණං භාසති – ‘‘දුප්පටිපන්නා’’ ඉතිපි, ‘‘මිච්ඡාපටිපන්නා’’ ඉතිපීති. එවං පුග්ගලො අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති.

165. 补特伽罗如何经审察、遍察后，说不应赞者之过失？于此，某一补特伽罗说行恶道、行邪道的诸外道及其弟子之过失，言：“是恶行道者”、“是邪行道者”。如是，补特伽罗经审察、遍察后，即说不应赞者之过失。

කථඤ්ච පුග්ගලො අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සුප්පටිපන්නානං සම්මාපටිපන්නානං බුද්ධානං බුද්ධසාවකානං වණ්ණං භාසති – ‘‘සුප්පටිපන්නා’’ ඉතිපි, ‘‘සම්මාපටිපන්නා’’ ඉතිපීති. එවං පුග්ගලො අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති.

补特伽罗如何经审察、遍察后，说应赞者之功德？于此，某一补特伽罗说行善道、行正道的诸佛及佛弟子之功德，言：“是善行道者”、“是正行道者”。如是，补特伽罗经审察、遍察后，即说应赞者之功德。

කථඤ්ච පුග්ගලො අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා අප්පසාදනීයෙ ඨානෙ අප්පසාදං උපදංසිතා හොති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො දුප්පටිපදාය මිච්ඡාපටිපදාය අප්පසාදං ජනෙති – ‘‘දුප්පටිපදා’’ ඉතිපි, ‘‘මිච්ඡාපටිපදා’’ ඉතිපීති. එවං පුග්ගලො අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා අප්පසාදනීයෙ ඨානෙ අප්පසාදං උපදංසිතා හොති.

云何有人审察、详加考量后，于不应净信处显示不净信？于此，有一人对劣行道、邪行道生起不净信，（心想：）“此是劣行道”，“此是邪行道”。如是，有人审察、详加考量后，于不应净信处显示不净信。

කථඤ්ච පුග්ගලො අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා පසාදනීයෙ ඨානෙ පසාදං උපදංසිතා හොති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සුප්පටිපදාය සම්මාපටිපදාය පසාදං ජනෙති – ‘‘සුප්පටිපදා’’ ඉතිපි, ‘‘සම්මාපටිපදා’’ ඉතිපීති. එවං පුග්ගලො අනුවිච්ච පරියොගාහෙත්වා පසාදනීයෙ ඨානෙ පසාදං උපදංසිතා හොති.

云何有人审察、详加考量后，于应净信处显示净信？于此，有一人对善行道、正行道生起净信，（心想：）“此是善行道”，“此是正行道”。如是，有人审察、详加考量后，于应净信处显示净信。

166. කථඤ්ච පුග්ගලො අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නො ච ඛො වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො වණ්ණොපි සංවිජ්ජති අවණ්ණොපි සංවිජ්ජති. යො තත්ථ අවණ්ණො තං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන, යො තත්ථ වණ්ණො තං න භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන. එවං පුග්ගලො අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නො ච ඛො වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන.

166. 云何有人真实、如实、适时地宣说应受呵责者的过失，而非真实、如实、适时地宣说应受称赞者的功德？于此，有一人，兼有功德与过失。他真实、如实、适时地宣说其过失，却不真实、如实、适时地宣说其功德。如是，有人真实、如实、适时地宣说应受呵责者的过失，而非真实、如实、适时地宣说应受称赞者的功德。

කථඤ්ච පුග්ගලො වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නො ච ඛො අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො වණ්ණොපි සංවිජ්ජති අවණ්ණොපි සංවිජ්ජති[Pg.158]. යො තත්ථ වණ්ණො තං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන, යො තත්ථ අවණ්ණො තං න භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන. එවං පුග්ගලො වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නො ච ඛො අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන.

云何有人真实、如实、适时地宣说应受称赞者的功德，而非真实、如实、适时地宣说应受呵责者的过失？于此，有一人，兼有功德与过失。他真实、如实、适时地宣说其功德，却不真实、如实、适时地宣说其过失。如是，有人真实、如实、适时地宣说应受称赞者的功德，而非真实、如实、适时地宣说应受呵责者的过失。

කථඤ්ච පුග්ගලො අවණ්ණාරහස්ස ච අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, වණ්ණාරහස්ස ච වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො වණ්ණොපි සංවිජ්ජති අවණ්ණොපි සංවිජ්ජති. යො තත්ථ අවණ්ණො තං භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන, යොපි තත්ථ වණ්ණො තම්පි භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන. තත්‍ර කාලඤ්ඤූ හොති තස්ස පඤ්හස්ස වෙය්‍යාකරණාය. එවං පුග්ගලො අවණ්ණාරහස්ස ච අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, වණ්ණාරහස්ස ච වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන.

个人如何对不应受赞叹者，适时、真实、如实地述其过失；又对该受赞叹者，适时、真实、如实地述其功德呢？于此，某个个人既有过失，亦有功德。他适时、真实、如实地述说其过失；亦适时、真实、如实地述说其功德。于此中，他为了解答该问题而知晓时机。如此，该个人对不应受赞叹者，适时、真实、如实地述其过失；又对该受赞叹者，适时、真实、如实地述其功德。

කථඤ්ච පුග්ගලො නෙව අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නොපි වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො වණ්ණොපි සංවිජ්ජති අවණ්ණොපි සංවිජ්ජති. යො තත්ථ අවණ්ණො තං න භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන, යොපි තත්ථ වණ්ණො තම්පි න භණති භූතං තච්ඡං කාලෙන. උපෙක්ඛකො විහරති සතො සම්පජානො. එවං පුග්ගලො නෙව අවණ්ණාරහස්ස අවණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන, නොපි වණ්ණාරහස්ස වණ්ණං භාසිතා හොති භූතං තච්ඡං කාලෙන.

个人如何既不对不应受赞叹者，适时、真实、如实地述其过失；亦不对该受赞叹者，适时、真实、如实地述其功德呢？于此，某个个人既有过失，亦有功德。他既不适时、真实、如实地述说其过失；亦不适时、真实、如实地述说其功德。他具念、正知，安住于舍。如此，该个人既不对不应受赞叹者，适时、真实、如实地述其过失；亦不对该受赞叹者，适时、真实、如实地述其功德。

167. කතමො ච පුග්ගලො උට්ඨානඵලූපජීවී නො පුඤ්ඤඵලූපජීවී? යස්ස පුග්ගලස්ස උට්ඨහතො ඝටතො වායමතො ආජීවො අභිනිබ්බත්තති, නො පුඤ්ඤතො – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘උට්ඨානඵලූපජීවී, නො පුඤ්ඤඵලූපජීවී’’.

167. 何种个人是依勤奋之果而活，非依福德之果而活？若某个人的生计由奋起、策励、勤勉而成就，非由福德——此人即被称为“依勤奋之果而活，非依福德之果而活”者。

කතමො ච පුග්ගලො පුඤ්ඤඵලූපජීවී නො උට්ඨානඵලූපජීවී? පරනිම්මිතවසවත්තී දෙවෙ උපාදාය තතූපරි දෙවා පුඤ්ඤඵලූපජීවිනො න උට්ඨානඵලූපජීවිනො.

何种个人是依福德之果而活，非依勤奋之果而活？从他化自在天(Paranimmitavasavattī)众起，及其上诸天，是依福德之果而活，非依勤奋之果而活。

කතමො [Pg.159] ච පුග්ගලො උට්ඨානඵලූපජීවී ච පුඤ්ඤඵලූපජීවී ච? යස්ස පුග්ගලස්ස උට්ඨහතො ඝටතො වායමතො ආජීවො අභිනිබ්බත්තති පුඤ්ඤතො ච – අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘උට්ඨානඵලූපජීවී ච පුඤ්ඤඵලූපජීවී ච’’.

何种补特伽罗既依勤奋之果而活，亦依福德之果而活？若某补特伽罗，其生计由奋起、努力、精进而生，亦由福德而生，此补特伽罗即被称为“既依勤奋之果而活，亦依福德之果而活”。

කතමො ච පුග්ගලො නෙව උට්ඨානඵලූපජීවී නො පුඤ්ඤඵලූපජීවී? නෙරයිකා නෙව උට්ඨානඵලූපජීවිනො නො පුඤ්ඤඵලූපජීවිනො.

何种补特伽罗既不依勤奋之果而活，亦不依福德之果而活？地狱有情既不依勤奋之果而活，亦不依福德之果而活。

168. කථඤ්ච පුග්ගලො තමො හොති තමපරායනො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො නීචෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති – චණ්ඩාලකුලෙ වා නෙසාදකුලෙ වා වෙනකුලෙ වා රථකාරකුලෙ වා පුක්කුසකුලෙ වා දලිද්දෙ අප්පන්නපානභොජනෙ කසිරවුත්තිකෙ, යත්ථ කසිරෙන ඝාසච්ඡාදො ලබ්භති. සො ච හොති දුබ්බණ්ණො දුද්දසිකො ඔකොටිමකො බහ්වාබාධො කාණො වා කුණී වා ඛඤ්ජො වා පක්ඛහතො වා, න ලාභී අන්නස්ස පානස්ස වත්ථස්ස යානස්ස මාලාගන්ධවිලෙපනස්ස සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. එවං පුග්ගලො තමො හොති තමපරායනො.

168. 补特伽罗如何是从黑暗走向黑暗？于此，某一补特伽罗再生于卑贱之家——或于旃陀罗(caṇḍāla)之家、或于猎户(nesāda)之家、或于竹匠(vena)之家、或于皮革匠(rathakāra)之家、或于除秽人(pukkusa)之家；生于贫穷、饮食匮乏、生活困苦之家，于彼处，衣食难得。其人相貌丑陋、面目可憎、身材矮小、疾病缠身，或为独眼、或为手曲、或为足跛、或为瘫痪；彼不得食物、饮料、衣服、车乘、花鬘、涂香、床座、住所、灯明。彼身行恶行，语行恶行，意行恶行。彼身行恶行、语行恶行、意行恶行已，身坏命终后，往生于恶处、恶趣、堕处、地狱。如是，此补特伽罗是从黑暗走向黑暗。

කථඤ්ච පුග්ගලො තමො හොති ජොතිපරායනො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො නීචෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති – චණ්ඩාලකුලෙ වා නෙසාදකුලෙ වා වෙනකුලෙ වා රථකාරකුලෙ වා පුක්කුසකුලෙ වා දලිද්දෙ අප්පන්නපානභොජනෙ කසිරවුත්තිකෙ, යත්ථ කසිරෙන ඝාසච්ඡාදො ලබ්භති. සො ච හොති දුබ්බණ්ණො දුද්දසිකො ඔකොටිමකො බහ්වාබාධො කාණො වා කුණී වා ඛඤ්ජො වා පක්ඛහතො වා, න ලාභී අන්නස්ස පානස්ස වත්ථස්ස යානස්ස මාලාගන්ධවිලෙපනස්ස සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො කායෙන සුචරිතං චරති, වාචාය සුචරිතං චරති, මනසා සුචරිතං චරති. සො කායෙන සුචරිතං චරිත්වා වාචාය සුචරිතං චරිත්වා මනසා සුචරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජති. එවං පුග්ගලො තමො හොති ජොතිපරායනො.

怎样的个人，是从黑暗而趣向光明呢？于此，某个个人出生于低贱的家族——或于旃陀罗(caṇḍāla)家，或于猎师(nesāda)家，或于竹匠(vena)家，或于皮革匠(rathakāra)家，或于除秽者(pukkusa)家；生于贫穷、饮食匮乏、生活困苦之家，于此仅能艰难获得衣食。并且他相貌丑陋、其貌不扬、身材矮小、疾病缠身，或瞎、或手臂残疾、或瘸、或瘫痪，得不到饮食、衣服、车乘、花鬘、香、涂香、床、住所与灯明。他身行善行，语行善行，意行善行。他身行善行、语行善行、意行善行后，于身坏命终时，往生于善趣、天界。如此，此人是从黑暗而趣向光明。

කථඤ්ච පුග්ගලො ජොති හොති තමපරායනො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො උච්චෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති – ඛත්තියමහාසාලකුලෙ වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ [Pg.160] වා ගහපතිමහාසාලකුලෙ වා අඩ්ඪෙ මහද්ධනෙ මහාභොගෙ පහූතජාතරූපරජතෙ පහූතවිත්තූපකරණෙ පහූතධනධඤ්ඤෙ. සො ච හොති අභිරූපො දස්සනීයො පාසාදිකො පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතො, ලාභී අන්නස්ස පානස්ස වත්ථස්ස යානස්ස මාලාගන්ධවිලෙපනස්ස සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො කායෙන දුච්චරිතං චරති, වාචාය දුච්චරිතං චරති, මනසා දුච්චරිතං චරති. සො කායෙන දුච්චරිතං චරිත්වා වාචාය දුච්චරිතං චරිත්වා මනසා දුච්චරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජති. එවං පුග්ගලො ජොති හොති තමපරායනො.

怎样的个人，是从光明而趣向黑暗呢？于此，某个个人出生于高贵的家族——或于大富刹帝利家，或于大富婆罗门家，或于大富居士家；生于富有、大富大贵之家，多有金银、资财用具、钱财谷物。并且他相貌俊美、仪表堂堂、端正庄严，具足最上等的莲花色，能得饮食、衣服、车乘、花鬘、香、涂香、床、住所与灯明。他身行恶行，语行恶行，意行恶行。他身行恶行、语行恶行、意行恶行后，于身坏命终时，往生于恶处、恶趣、堕处、地狱。如此，此人是从光明而趣向黑暗。

කථඤ්ච පුග්ගලො ජොති හොති ජොතිපරායනො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො උච්චෙ කුලෙ පච්චාජාතො හොති – ඛත්තියමහාසාලකුලෙ වා බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ වා ගහපතිමහාසාලකුලෙ වා අඩ්ඪෙ මහද්ධනෙ මහාභොගෙ පහූතජාතරූපරජතෙ පහූතවිත්තූපකරණෙ පහූතධනධඤ්ඤෙ. සො ච හොති අභිරූපො දස්සනීයො පාසාදිකො පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතො, ලාභී අන්නස්ස පානස්ස වත්ථස්ස යානස්ස මාලාගන්ධවිලෙපනස්ස සෙය්‍යාවසථපදීපෙය්‍යස්ස. සො කායෙන සුචරිතං චරති, වාචාය සුචරිතං චරති, මනසා සුචරිතං චරති. සො කායෙන සුචරිතං චරිත්වා වාචාය සුචරිතං චරිත්වා මනසා සුචරිතං චරිත්වා කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපජ්ජති. එවං පුග්ගලො ජොති හොති ජොතිපරායනො.

云何有人是从光明走向光明？于此，有某人出生于高贵的家族——刹帝利大富族、婆罗门大富族或居士大富族，此家族富裕、大财、多受用，多金银，多资具，多财富与谷物。他相貌俊美，悦意，端严，具足最上莲华之色，能得食物、饮料、衣服、车乘、花鬘、香、涂香、卧具、住处、灯明。他以身行善行，以语行善行，以意行善行。他以身行善行，以语行善行，以意行善行后，身坏命终，往生于善趣、天界。如是，此人是从光明走向光明。

169. කථඤ්ච පුග්ගලො ඔණතොණතො හොති…පෙ… එවං පුග්ගලො ඔණතොණතො හොති.

169. 云何有人是从低劣走向低劣？……如是，此人是从低劣走向低劣。

කථඤ්ච පුග්ගලො ඔණතුණ්ණතො හොති…පෙ… එවං පුග්ගලො ඔණතුණ්ණතො හොති.

云何有人是从低劣走向高尚？……如是，此人是从低劣走向高尚。

කථඤ්ච පුග්ගලො උණ්ණතොණතො හොති…පෙ… එවං පුග්ගලො උණ්ණතොණතො හොති.

云何有人是从高尚走向低劣？……如是，此人是从高尚走向低劣。

කථඤ්ච පුග්ගලො උණ්ණතුණ්ණතො හොති…පෙ… එවං පුග්ගලො උණ්ණතුණ්ණතො හොති.

云何有人是从高尚走向高尚？……如是，此人是从高尚走向高尚。

170. තත්ථ [Pg.161] කතමෙ චත්තාරො රුක්ඛූපමා පුග්ගලා? චත්තාරො රුක්ඛා – ඵෙග්ගු සාරපරිවාරො, සාරො ඵෙග්ගුපරිවාරො, ඵෙග්ගු ඵෙග්ගුපරිවාරො, සාරො සාරපරිවාරො. එවමෙවං චත්තාරොමෙ රුක්ඛූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං. කතමෙ චත්තාරො? ඵෙග්ගු සාරපරිවාරො, සාරො ඵෙග්ගුපරිවාරො, ඵෙග්ගු ඵෙග්ගුපරිවාරො, සාරො සාරපරිවාරො.

170. 于此，是哪四种以树为喻的人？有四种树：虚材而有实材围绕，实材而有虚材围绕，虚材而有虚材围绕，实材而有实材围绕。正是如此，此四种以树为喻的人存在、出现于世间。是哪四种？虚材而有实材围绕，实材而有虚材围绕，虚材而有虚材围绕，实材而有实材围绕。

කථඤ්ච පුග්ගලො ඵෙග්ගු හොති සාරපරිවාරො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො, පරිසා ච ඛ්වස්ස හොති සීලවතී කල්‍යාණධම්මා. එවං පුග්ගලො ඵෙග්ගු හොති සාරපරිවාරො. සෙය්‍යථාපි සො රුක්ඛො ඵෙග්ගු සාරපරිවාරො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

云何有人是虚材而有实材围绕？于此，有某人是恶戒、恶法者，而他的会众却是有戒、善法者。如是，此人是虚材而有实材围绕。譬如那棵树是虚材而有实材围绕，此人也是如此。

කථඤ්ච පුග්ගලො සාරො හොති ඵෙග්ගුපරිවාරො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො, පරිසා ච ඛ්වස්ස හොති දුස්සීලා පාපධම්මා. එවං පුග්ගලො සාරො හොති ඵෙග්ගුපරිවාරො. සෙය්‍යථාපි සො රුක්ඛො සාරො ඵෙග්ගුපරිවාරො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

个人如何是有心材而以空心材为围绕呢？于此，某个个人具戒、具善法，而他的会众却不具戒、具恶法。如是，此个人是有心材而以空心材为围绕。譬如那棵树有心材而以空心材为围绕，此人犹如彼树。

කථඤ්ච පුග්ගලො ඵෙග්ගු හොති ඵෙග්ගුපරිවාරො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො දුස්සීලො හොති පාපධම්මො, පරිසාපිස්ස හොති දුස්සීලා පාපධම්මා. එවං පුග්ගලො ඵෙග්ගු හොති ඵෙග්ගුපරිවාරො. සෙය්‍යථාපි සො රුක්ඛො ඵෙග්ගු ඵෙග්ගුපරිවාරො, තථූපමො අයං පුග්ගලො.

个人如何是空心材而以空心材为围绕呢？于此，某个个人不具戒、具恶法，他的会众亦不具戒、具恶法。如是，此个人是空心材而以空心材为围绕。譬如那棵树是空心材而以空心材为围绕，此人犹如彼树。

කථඤ්ච පුග්ගලො සාරො හොති සාරපරිවාරො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සීලවා හොති කල්‍යාණධම්මො, පරිසාපිස්ස හොති සීලවතී කල්‍යාණධම්මා. එවං පුග්ගලො සාරො හොති සාරපරිවාරො. සෙය්‍යථාපි සො රුක්ඛො සාරො සාරපරිවාරො, තථූපමො අයං පුග්ගලො. ඉමෙ චත්තාරො රුක්ඛූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

个人如何是有心材而以心材为围绕呢？于此，某个个人具戒、具善法，他的会众亦具戒、具善法。如是，此个人是有心材而以心材为围绕。譬如那棵树有心材而以心材为围绕，此人犹如彼树。这四种如树的个人，真实存在于世间。

171. කතමො ච පුග්ගලො රූපප්පමාණො රූපප්පසන්නො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආරොහං වා පස්සිත්වා පරිණාහං වා පස්සිත්වා සණ්ඨානං වා පස්සිත්වා පාරිපූරිං වා පස්සිත්වා තත්ථ පමාණං ගහෙත්වා පසාදං ජනෙති. අයං වුච්චති පුග්ගලො රූපප්පමාණො රූපප්පසන්නො.

171. 何种个人是以色为量、于色净信呢？于此，某个个人见到身高，或见到体魄，或见到形貌，或见到仪容圆满，便以此为量度而生净信。此人被称为以色为量、于色净信的个人。

කතමො [Pg.162] ච පුග්ගලො ඝොසප්පමාණො ඝොසප්පසන්නො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පරවණ්ණනාය පරථොමනාය පරපසංසනාය පරවණ්ණහාරිකාය තත්ථ පමාණං ගහෙත්වා පසාදං ජනෙති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ඝොසප්පමාණො ඝොසප්පසන්නො.

何种个人是以名声为量、于名声净信呢？于此，某个个人因他人的赞美、称颂、赞扬、传扬，便以此为量度而生净信。此人被称为以名声为量、于名声净信的个人。

172. කතමො ච පුග්ගලො ලූඛප්පමාණො ලූඛප්පසන්නො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො චීවරලූඛං වා පස්සිත්වා පත්තලූඛං වා පස්සිත්වා සෙනාසනලූඛං වා පස්සිත්වා විවිධං වා දුක්කරකාරිකං පස්සිත්වා තත්ථ පමාණං ගහෙත්වා පසාදං ජනෙති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ලූඛප්පමාණො ලූඛප්පසන්නො.

172. 何种个人是以粗素为量、于粗素净信呢？于此，某个个人见到粗素的衣，或粗素的钵，或粗素的住处，或见到行种种难行，便以此为量度而生净信。此人被称为以粗素为量、于粗素净信的个人。

කතමො ච පුග්ගලො ධම්මප්පමාණො ධම්මප්පසන්නො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සීලං වා පස්සිත්වා සමාධිං වා පස්සිත්වා පඤ්ඤං වා පස්සිත්වා තත්ථ පමාණං ගහෙත්වා පසාදං ජනෙති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ධම්මප්පමාණො ධම්මප්පසන්නො.

云何为以法为量、于法净信之人？于此，某一补特伽罗见到戒，或见到定，或见到慧，便以此为量而生起净信。此人被称为以法为量、于法净信之人。

173. කථඤ්ච පුග්ගලො අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති නො පරහිතාය? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අත්තනා සීලසම්පන්නො හොති, නො පරං සීලසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා සමාධිසම්පන්නො හොති, නො පරං සමාධිසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා පඤ්ඤාසම්පන්නො හොති, නො පරං පඤ්ඤාසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා විමුත්තිසම්පන්නො හොති, නො පරං විමුත්තිසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා විමුත්තිඤාණදස්සනසම්පන්නො හොති, නො පරං විමුත්තිඤාණදස්සනසම්පදාය සමාදපෙති. එවං පුග්ගලො අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති නො පරහිතාය.

173. 补特伽罗如何为己利行道而非为他利？于此，某一补特伽罗自己戒具足，却不劝导他人令戒具足；自己定具足，却不劝导他人令定具足；自己慧具足，却不劝导他人令慧具足；自己解脱具足，却不劝导他人令解脱具足；自己解脱知见具足，却不劝导他人令解脱知见具足。如是，此补特伽罗为己利行道而非为他利。

කථඤ්ච පුග්ගලො පරහිතාය පටිපන්නො හොති නො අත්තහිතාය? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අත්තනා න සීලසම්පන්නො හොති, පරං සීලසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා න සමාධිසම්පන්නො හොති, පරං සමාධිසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා න පඤ්ඤාසම්පන්නො හොති, පරං පඤ්ඤාසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා න විමුත්තිසම්පන්නො හොති, පරං විමුත්තිසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා න විමුත්තිඤාණදස්සනසම්පන්නො හොති, පරං විමුත්තිඤාණදස්සනසම්පදාය සමාදපෙති. එවං පුග්ගලො පරහිතාය පටිපන්නො හොති නො අත්තහිතාය.

补特伽罗如何为他利行道而非为己利？于此，某一补特伽罗自己不具足戒，却劝导他人令戒具足；自己不具足定，却劝导他人令定具足；自己不具足慧，却劝导他人令慧具足；自己不具足解脱，却不劝导他人令解脱具足；自己不具足解脱知见，却不劝导他人令解脱知见具足。如是，此补特伽罗为他利行道而非为己利。

කථඤ්ච [Pg.163] පුග්ගලො අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො හොති පරහිතාය ච? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අත්තනා ච සීලසම්පන්නො හොති, පරඤ්ච සීලසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා ච සමාධිසම්පන්නො හොති, පරඤ්ච සමාධිසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා ච පඤ්ඤාසම්පන්නො හොති, පරඤ්ච පඤ්ඤාසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා ච විමුත්තිසම්පන්නො හොති, පරඤ්ච විමුත්තිසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා ච විමුත්තිඤාණදස්සනසම්පන්නො හොති, පරඤ්ච විමුත්තිඤාණදස්සනසම්පදාය සමාදපෙති. එවං පුග්ගලො අත්තහිතාය චෙව පටිපන්නො හොති පරහිතාය ච.

云何个人为自利行亦为利他行？于此，某个个人自身具足戒，亦劝导他人具足戒；自身具足定，亦劝导他人具足定；自身具足慧，亦劝导他人具足慧；自身具足解脱果，亦劝导他人具足解脱果；自身具足解脱智见，亦劝导他人具足解脱智见。如是，此个人为自利行亦为利他行。

කථඤ්ච පුග්ගලො නෙව අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති නො පරහිතාය? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අත්තනා න සීලසම්පන්නො හොති, නො පරං සීලසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා න සමාධිසම්පන්නො හොති, නො පරං සමාධිසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා න පඤ්ඤාසම්පන්නො හොති, නො පරං පඤ්ඤාසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා න විමුත්තිසම්පන්නො හොති, නො පරං විමුත්තිසම්පදාය සමාදපෙති; අත්තනා න විමුත්තිඤාණදස්සනසම්පන්නො හොති, නො පරං විමුත්තිඤාණදස්සනසම්පදාය සමාදපෙති. එවං පුග්ගලො නෙව අත්තහිතාය පටිපන්නො හොති නො පරහිතාය.

云何个人既不为自利行亦不为利他行？于此，某个个人自身不具足戒，亦不劝导他人具足戒；自身不具足定，亦不劝导他人具足定；自身不具足慧，亦不劝导他人具足慧；自身不具足解脱果，亦不劝导他人具足解脱果；自身不具足解脱智见，亦不劝导他人具足解脱智见。如是，此个人既不为自利行亦不为利他行。

174. කථඤ්ච පුග්ගලො අත්තන්තපො හොති අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අචෙලකො හොති මුත්තාචාරො හත්ථාපලෙඛනො, නඑහිභද්දන්තිකො නතිට්ඨභද්දන්තිකො නාභිහටං න උද්දිස්සකතං න නිමන්තනං සාදියති, සො න කුම්භිමුඛා පටිග්ගණ්හාති න කළොපිමුඛා පටිග්ගණ්හාති, න එළකමන්තරං න දණ්ඩමන්තරං න මුසලමන්තරං න ද්වින්නං භුඤ්ජමානානං න ගබ්භිනියා න පායමානාය න පුරිසන්තරගතාය, න සඞ්කිත්තීසු න යත්ථ සා උපට්ඨිතො හොති න යත්ථ මක්ඛිකා සණ්ඩසණ්ඩචාරිනී, න මච්ඡං න මංසං න සුරං න මෙරයං න ථුසොදකං පිවති. සො එකාගාරිකො වා හොති එකාලොපිකො, ද්වාගාරිකො වා හොති ද්වාලොපිකො…පෙ… සත්තාගාරිකො වා හොති සත්තාලොපිකො; එකිස්සාපි දත්තියා යාපෙති, ද්වීහිපි දත්තීහි යාපෙති…පෙ… සත්තහිපි දත්තීහි යාපෙති; එකාහිකම්පි ආහාරං ආහාරෙති, ද්වීහිකම්පි ආහාරං ආහාරෙති…පෙ… සත්තාහිකම්පි ආහාරං ආහාරෙති. ඉති එවරූපං [Pg.164] අඩ්ඪමාසිකම්පි පරියායභත්තභොජනානුයොගමනුයුත්තො විහරති. සො සාකභක්ඛො වා හොති සාමාකභක්ඛො වා හොති නීවාරභක්ඛො වා හොති දද්දුලභක්ඛො වා හොති හටභක්ඛො වා හොති කණභක්ඛො වා හොති ආචාමභක්ඛො වා හොති පිඤ්ඤාකභක්ඛො වා හොති තිණභක්ඛො වා හොති ගොමයභක්ඛො වා හොති, වනමූලඵලාහාරො යාපෙති පවත්තඵලභොජී. සො සාණානිපි ධාරෙති මසාණානිපි ධාරෙති ඡවදුස්සානිපි ධාරෙති පංසුකූලානිපි ධාරෙති තිරීටානිපි ධාරෙති අජිනම්පි ධාරෙති අජිනක්ඛිපම්පි ධාරෙති කුසචීරම්පි ධාරෙති වාකචීරම්පි ධාරෙති ඵලකචීරම්පි ධාරෙති කෙසකම්බලම්පි ධාරෙති වාළකම්බලම්පි ධාරෙති උලූකපක්ඛම්පි ධාරෙති, කෙසමස්සුලොචකොපි හොති කෙසමස්සුලොචනානුයොගමනුයුත්තො, උබ්භට්ඨකොපි හොති ආසනපටික්ඛිත්තො, උක්කුටිකොපි හොති උක්කුටිකප්පධානමනුයුත්තො, කණ්ටකාපස්සයිකොපි හොති කණ්ටකාපස්සයෙ සෙය්‍යං කප්පෙති, සායතතියකම්පි උදකොරොහනානුයොගමනුයුත්තො විහරති. ඉති එවරූපං අනෙකවිහිතං කායස්ස ආතාපනපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො විහරති. එවං පුග්ගලො අත්තන්තපො හොති අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො.

174. 何种补特伽罗是自我折磨者，从事自我折磨的修行？于此，某一补特伽罗是裸行者、行为放纵者、以手舐食者，不应“来，尊者”之请，不应“请住，尊者”之请，不接受送来之食，不接受特作之食，不接受邀请之食；他不从锅口接受，不从罐口接受；不接受跨越门槛、木杖、木杵所授之食；不从正在用餐的两人、孕妇、哺乳妇女、与男子行房之妇女处接受；不接受约定处之食；不从有狗等候处接受；不从苍蝇群集处接受；不食鱼，不食肉，不饮苏罗酒，不饮迷罗耶酒，不饮米水酒。他或是一家乞食，仅食一口；或是二家乞食，仅食二口……乃至或是七家乞食，仅食七口；或仅靠一份施食维生，或仅靠二份施食维生……乃至仅靠七份施食维生；或隔一日食，或隔二日食……乃至隔七日食。如是，他从事这般乃至半月一次的轮食修行。他或食生菜，或食稗子，或食野稻，或食皮革屑，或食苔藓，或食碎米，或食米汤，或食油粕，或食草，或食牛粪；他以森林的根与果实维生，食用自落的果实。他或穿麻衣，或穿混纺衣，或穿裹尸布，或穿粪扫衣，或穿树皮衣，或穿羚羊皮，或穿带蹄羚羊皮，或穿拘舍草衣，或穿树皮纤维衣，或穿木片衣，或穿人发毯，或穿马尾毛毯，或穿猫头鹰羽衣。他是拔除须发者，从事拔除须发的修行；他是常立者，拒绝座位；他是蹲踞者，从事蹲踞的修行；他是卧荆者，卧于荆棘之上；他从事一日三次入水的修行。如是，他从事种种折磨、煎熬身体的修行。如此，补特伽罗是自我折磨者，从事自我折磨的修行。

175. කථඤ්ච පුග්ගලො පරන්තපො හොති පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ඔරබ්භිකො හොති සූකරිකො සාකුණිකො මාගවිකො ලුද්දො මච්ඡඝාතකො චොරො චොරඝාතකො ගොඝාතකො බන්ධනාගාරිකො, යෙ වා පනඤ්ඤෙපි කෙචි කුරූරකම්මන්තා. එවං පුග්ගලො පරන්තපො හොති පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො.

175. 个人如何是折磨他人者，专行折磨他人之事？于此，某人是屠羊者、屠猪者、捕鸟者、猎兽者、猎人、屠鱼者、盗贼、处决盗贼者、屠牛者、狱卒，或任何其他从事残忍行业者。如是，此人即是折磨他人者，专行折磨他人之事。

176. කථඤ්ච පුග්ගලො අත්තන්තපො ච හොති අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො, පරන්තපො ච පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො රාජා වා හොති ඛත්තියො මුද්ධාවසිත්තො බ්‍රාහ්මණො වා මහාසාලො. සො පුරත්ථිමෙන නරස්ස නවං සන්ධාගාරං කාරාපෙත්වා කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා ඛරාජිනං නිවාසෙත්වා සප්පිතෙලෙන කායං අබ්භඤ්ජිත්වා [Pg.165] මිගවිසාණෙන පිට්ඨිං කණ්ඩුවමානො සන්ධාගාරං පවිසති සද්ධිං මහෙසියා බ්‍රාහ්මණෙන ච පුරොහිතෙන. සො තත්ථ අනන්තරහිතාය භූමියා හරිතුපලිත්තාය සෙය්‍යං කප්පෙති. එකිස්සා ගාවියා සරූපවච්ඡාය යං එකස්මිං ථනෙ ඛීරං හොති තෙන රාජා යාපෙති, යං දුතියස්මිං ථනෙ ඛීරං හොති තෙන මහෙසී යාපෙති, යං තතියස්මිං ථනෙ ඛීරං හොති තෙන බ්‍රාහ්මණො පුරොහිතො යාපෙති, යං චතුත්ථස්මිං ථනෙ ඛීරං හොති තෙන අග්ගිං ජුහති, අවසෙසෙන වච්ඡකො යාපෙති. සො එවමාහ – ‘‘එත්තකා උසභා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා වච්ඡතරා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා වච්ඡතරියො හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා අජා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, එත්තකා උරබ්භා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය, (එත්තකා අස්සා හඤ්ඤන්තු යඤ්ඤත්ථාය) එත්තකා රුක්ඛා ඡිජ්ජන්තු යූපත්ථාය, එත්තකා දබ්භා ලූයන්තු බරිහිසත්ථායා’’ති. යෙපිස්ස තෙ හොන්ති දාසාති වා පෙස්සාති වා කම්මකරාති වා, තෙපි දණ්ඩතජ්ජිතා භයතජ්ජිතා අස්සුමුඛා රුදමානා පරිකම්මානි කරොන්ති. එවං පුග්ගලො අත්තන්තපො ච හොති අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො, පරන්තපො ච පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො.

176. 那么，个人如何因致力于自我折磨而成为折磨自己者，又因致力于折磨他人而成为折磨他人者呢？于此，有一种人，他或是刹帝利(khattiya)灌顶王，或是大富婆罗门(brāhmaṇa)。他在城东建造一座新的祭祀堂，剃除头发与胡须，穿着带蹄的黑鹿皮，以酥油涂身，用鹿角搔背，与王后及婆罗门国师一同进入祭祀堂。他在那里未经铺设、涂有鲜牛粪的地上躺卧。有一头带着同色牛犊的母牛，其一乳头的奶，国王赖以维生；第二乳头的奶，王后赖以维生；第三乳头的奶，婆罗门国师赖以维生；第四乳头的奶，用以祭火；剩下的则由牛犊赖以维生。他如此说道：“为祭祀故，当杀这么多公牛；为祭祀故，当杀这么多小公牛；为祭祀故，当杀这么多小母牛；为祭祀故，当杀这么多山羊；为祭祀故，当杀这么多绵羊；为祭祀故，当杀这么多马；为祭祀柱故，当砍这么多树木；为铺设祭祀草，当割这么多吉祥草。”而他的那些奴隶、仆役或工人，也因棍棒与恐惧的威吓，泪流满面地哭泣着，从事祭祀的准备工作。如此，此人即是因致力于自我折磨而成为折磨自己者，又因致力于折磨他人而成为折磨他人者。

177. කථඤ්ච පුග්ගලො නෙව අත්තන්තපො ච හොති න අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො, න පරන්තපො න පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො? සො අනත්තන්තපො අපරන්තපො දිට්ඨෙව ධම්මෙ නිච්ඡාතො නිබ්බුතො සීතීභූතො සුඛප්පටිසංවෙදී බ්‍රහ්මභූතෙන අත්තනා විහරති.

177. 云何，一个人既不折磨自己，不致力于折磨自身的修行；又不折磨他人，不致力于折磨他人的修行，他作为不折磨自己、不折磨他人者，于现法中无有渴爱、已然寂灭、已得清凉，感受着安乐，以已成梵之自身而住呢？

ඉධ තථාගතො ලොකෙ උප්පජ්ජති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො සුගතො ලොකවිදූ අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථි සත්ථා දෙවමනුස්සානං බුද්ධො භගවා. සො ඉමං ලොකං සදෙවකං සමාරකං සබ්‍රහ්මකං සස්සමණබ්‍රාහ්මණිං පජං සදෙවමනුස්සං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙති. සො ධම්මං දෙසෙති ආදිකල්‍යාණං මජ්ඣෙකල්‍යාණං පරියොසානකල්‍යාණං සාත්ථං සබ්‍යඤ්ජනං, කෙවලපරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං පකාසෙති. තං ධම්මං සුණාති ගහපති වා ගහපතිපුත්තො වා අඤ්ඤතරස්මිං වා කුලෙ පච්චාජාතො[Pg.166]. සො තං ධම්මං සුත්වා තථාගතෙ සද්ධං පටිලභති. සො තෙන සද්ධාපටිලාභෙන සමන්නාගතො ඉති පටිසඤ්චික්ඛති – ‘‘සම්බාධො ඝරාවාසො රජාපථො, අබ්භොකාසො පබ්බජ්ජා. නයිදං සුකරං අගාරං අජ්ඣාවසතා එකන්තපරිපුණ්ණං එකන්තපරිසුද්ධං සඞ්ඛලිඛිතං බ්‍රහ්මචරියං චරිතුං. යංනූනාහං කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජෙය්‍ය’’න්ති! සො අපරෙන සමයෙන අප්පං වා භොගක්ඛන්ධං පහාය මහන්තං වා භොගක්ඛන්ධං පහාය අප්පං වා ඤාතිපරිවට්ටං පහාය මහන්තං වා ඤාතිපරිවට්ටං පහාය කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජති.

在此，如来出现于世间，是阿罗汉、正自觉者、明行具足、善逝、世间解、无上调御丈夫、天人导师、佛、世尊。他亲自以无上智证知此世间，包括天神、魔罗、梵天、沙门、婆罗门，以及天人与人类，然后宣说。他宣说的法，初善、中善、后善，具义具文，他阐明完全圆满、完全清净的梵行。居士或居士子，或出生于其他家族者，听闻此法。他听闻此法后，便对如来获得信心。他具足此所得之信，便如此思惟：“居家生活是狭隘的，是尘垢之道；出家则是空阔之处。住家者不容易修行此完全圆满、完全清净、如磨亮的螺贝般的梵行。我何不剃除须发，穿上袈裟，从家出家而入于无家呢！”后来，他舍弃或少或多的财富，舍弃或少或多的亲属圈，剃除须发，穿上袈裟，从家出家而入于无家。

178. සො එවං පබ්බජිතො සමානො භික්ඛූනං සික්ඛාසාජීවසමාපන්නො පාණාතිපාතං පහාය පාණාතිපාතා පටිවිරතො හොති නිහිතදණ්ඩො නිහිතසත්ථො ලජ්ජී දයාපන්නො සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පී විහරති.

178. 他如是出家，具足比丘的学处与生活，舍弃杀生，远离杀生，放下棍棒，放下武器，有惭有愧，具足悲悯，对一切有情众生怀着利益与怜悯心而住。

අදින්නාදානං පහාය අදින්නාදානා පටිවිරතො හොති දින්නාදායී දින්නපාටිකඞ්ඛී, අථෙනෙන සුචිභූතෙන අත්තනා විහරති.

他舍弃不与取，远离不与取，只接受所予之物，只期盼所予之物，以不偷盗、清净的自身而住。

අබ්‍රහ්මචරියං පහාය බ්‍රහ්මචාරී හොති ආරාචාරී පටිවිරතො මෙථුනා ගාමධම්මා.

他舍弃非梵行，修习梵行，行为远离，戒除作为村民之法的淫欲。

මුසාවාදං පහාය මුසාවාදා පටිවිරතො හොති සච්චවාදී සච්චසන්ධො ථෙතො පච්චයිකො අවිසංවාදකො ලොකස්ස.

他舍弃妄语，远离妄语，说真实语，信守真实，言语坚定，值得信赖，不欺骗世人。

පිසුණං වාචං පහාය පිසුණාය වාචාය පටිවිරතො හොති, ඉතො සුත්වා න අමුත්‍ර අක්ඛාතා ඉමෙසං භෙදාය, අමුත්‍ර වා සුත්වා න ඉමෙසං අක්ඛාතා අමූසං භෙදාය. ඉති භින්නානං වා සන්ධාතා සහිතානං වා අනුප්පදාතා සමග්ගාරාමො සමග්ගරතො සමග්ගනන්දී සමග්ගකරණිං වාචං භාසිතා හොති.

他舍弃离间语，远离离间语，不在此处听闻后，为离间他们而去彼处说；亦不在彼处听闻后，为离间他们而向此处说。如此，他调和已分裂者，并促进已和合者，乐于和合，喜于和合，悦于和合，说促进和合之语。

ඵරුසං වාචං පහාය ඵරුසාය වාචාය පටිවිරතො හොති. යා සා වාචා නෙලා කණ්ණසුඛා පෙමනීයා හදයඞ්ගමා පොරී බහුජනකන්තා බහුජනමනාපා තථාරූපිං වාචං භාසිතා හොති.

他舍弃粗恶语，远离粗恶语，所说之语皆无过失、悦耳、可爱、入心、文雅、为众人所爱、为众人所喜。

සම්ඵප්පලාපං [Pg.167] පහාය සම්ඵප්පලාපා පටිවිරතො හොති, කාලවාදී භූතවාදී අත්ථවාදී ධම්මවාදී විනයවාදී නිධානවතිං වාචං භාසිතා කාලෙන සාපදෙසං පරියන්තවතිං අත්ථසංහිතං.

他舍弃绮语，远离绮语，说适时语、真实语、义利语、法语、律语；其言说值得珍藏，适时、有理有据、有分有节、且与义利相应。

179. සො බීජගාමභූතගාමසමාරම්භා පටිවිරතො හොති, එකභත්තිකො හොති රත්තූපරතො විරතො විකාලභොජනා, නච්චගීතවාදිතවිසූකදස්සනා පටිවිරතො හොති, මාලාගන්ධවිලෙපනධාරණමණ්ඩනවිභූසනට්ඨානා පටිවිරතො හොති, උච්චාසයනමහාසයනා පටිවිරතො හොති, ජාතරූපරජතපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති.

179. 他远离对种生和根生的损害；他日食一餐，夜间不食，远离非时食；他远离观看不合时宜的歌舞、音乐；他远离佩戴花鬘、涂抹香料、以饰品庄严自身；他远离高床、大床；他远离接受金银。

ආමකධඤ්ඤපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති, ආමකමංසපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති, ඉත්ථිකුමාරිකාපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති, දාසිදාසපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති, අජෙළකපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති, කුක්කුටසූකරපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති, හත්ථිගවාස්සවළවපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති, ඛෙත්තවත්ථුපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොති, දූතෙය්‍යපහිණගමනානුයොගා පටිවිරතො හොති, කයවික්කයා පටිවිරතො හොති, තුලාකූටකංසකූටමානකූටා පටිවිරතො හොති, උක්කොටනවඤ්චනනිකතිසාචියොගා පටිවිරතො හොති, ඡෙදනවධබන්ධනවිපරාමොසආලොපසහසාකාරා පටිවිරතො හොති.

他远离接受生谷物，远离接受生肉，远离接受妇女与少女，远离接受婢女与奴仆，远离接受山羊与绵羊，远离接受鸡与猪，远离接受象、牛、马、牝马，远离接受田地与地产，远离充当使者与为人差遣，远离买卖，远离伪秤、伪币、伪量器，远离贿赂、欺骗、诈伪，远离斩截、杀害、捆绑、劫掠、抢夺、暴力。

180. සො සන්තුට්ඨො හොති කායපරිහාරිකෙන චීවරෙන කුච්ඡිපරිහාරිකෙන පිණ්ඩපාතෙන. සො යෙන යෙනෙව පක්කමති සමාදායෙව පක්කමති, සෙය්‍යථාපි නාම පක්ඛී සකුණො යෙන යෙනෙව ඩෙති සපත්තභාරොව ඩෙති. එවමෙවං භික්ඛු සන්තුට්ඨො හොති කායපරිහාරිකෙන චීවරෙන කුච්ඡිපරිහාරිකෙන පිණ්ඩපාතෙන. සො යෙන යෙනෙව පක්කමති සමාදායෙව පක්කමති. සො ඉමිනා අරියෙන සීලක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො අජ්ඣත්තං අනවජ්ජසුඛං පටිසංවෙදෙති.

180. 他满足于维持身体之衣与维持腹部之托钵食。他无论去往何处，都只带着这些而行。犹如鸟，无论飞往何处，都只以其双翼为负担而飞。同样地，比丘满足于维持身体之衣与维持腹部之托钵食。他无论去往何处，都只带着这些而行。他具足此圣戒蕴，于内体验到无过失之乐。

181. සො චක්ඛුනා රූපං දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං චක්ඛුන්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති, රක්ඛති චක්ඛුන්ද්‍රියං, චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති; සොතෙන සද්දං සුත්වා…පෙ… ඝානෙන [Pg.168] ගන්ධං ඝායිත්වා…පෙ… ජිව්හාය රසං සායිත්වා…පෙ… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා…පෙ… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං මනින්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති, රක්ඛති මනින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. සො ඉමිනා අරියෙන ඉන්ද්‍රියසංවරෙන සමන්නාගතො අජ්ඣත්තං අබ්‍යාසෙකසුඛං පටිසංවෙදෙති.

181. 他以眼见色时，不执取相，不执取随相。因他住于眼根不防护，贪欲与忧愁等恶不善法便会流入，他为防护而行，守护眼根，于眼根达到防护；以耳闻声……以鼻嗅香……以舌尝味……以身触所触……以意知法时，不执取相，不执取随相。因他住于意根不防护，贪欲与忧愁等恶不善法便会流入，他为防护而行，守护意根，于意根达到防护。他具足此圣根律仪，于内感受无染之安乐。

182. සො අභික්කන්තෙ පටික්කන්තෙ සම්පජානකාරී හොති, ආලොකිතෙ විලොකිතෙ සම්පජානකාරී හොති, සමිඤ්ජිතෙ පසාරිතෙ සම්පජානකාරී හොති, සඞ්ඝාටිපත්තචීවරධාරණෙ සම්පජානකාරී හොති, අසිතෙ පීතෙ ඛායිතෙ සායිතෙ සම්පජානකාරී හොති, උච්චාරපස්සාවකම්මෙ සම්පජානකාරී හොති, ගතෙ ඨිතෙ නිසින්නෙ සුත්තෙ ජාගරිතෙ භාසිතෙ තුණ්හීභාවෙ සම්පජානකාරී හොති.

182. 他于前进、后退时，具足正知；于前视、旁视时，具足正知；于屈、伸时，具足正知；于执持僧伽梨及衣钵时，具足正知；于食、饮、嚼、尝时，具足正知；于大小便利时，具足正知；于行、住、坐、卧、醒、语、默时，具足正知。

සො ඉමිනා ච අරියෙන සීලක්ඛන්ධෙන සමන්නාගතො ඉමිනා ච අරියෙන ඉන්ද්‍රියසංවරෙන සමන්නාගතො ඉමිනා ච අරියෙන සතිසම්පජඤ්ඤෙන සමන්නාගතො ඉමාය ච අරියාය සන්තුට්ඨියා සමන්නාගතො විවිත්තං සෙනාසනං භජති අරඤ්ඤං රුක්ඛමූලං පබ්බතං කන්දරං ගිරිගුහං සුසානං වනපත්ථං අබ්භොකාසං පලාලපුඤ්ජං. සො පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො නිසීදති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා. සො අභිජ්ඣං ලොකෙ පහාය විගතාභිජ්ඣෙන චෙතසා විහරති, අභිජ්ඣාය චිත්තං පරිසොධෙති; බ්‍යාපාදපදොසං පහාය අබ්‍යාපන්නචිත්තො විහරති සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පී, බ්‍යාපාදපදොසා චිත්තං පරිසොධෙති; ථිනමිද්ධං පහාය විගතථිනමිද්ධො විහරති ආලොකසඤ්ඤී සතො සම්පජානො, ථිනමිද්ධා චිත්තං පරිසොධෙති; උද්ධච්චකුක්කුච්චං පහාය අනුද්ධතො විහරති අජ්ඣත්තං වූපසන්තචිත්තො, උද්ධච්චකුක්කුච්චා චිත්තං පරිසොධෙති; විචිකිච්ඡං පහාය තිණ්ණවිචිකිච්ඡො විහරති අකථංකථී කුසලෙසු ධම්මෙසු, විචිකිච්ඡාය චිත්තං පරිසොධෙති.

他具足这圣戒蕴，具足这圣根律仪，具足这圣念正知，具足这圣知足，便亲近寂静的住所：森林、树下、山、峡谷、山洞、墓地、林野、露地、草堆。饭后从托钵返回，他盘腿而坐，端直身体，于面前确立念。他舍弃对世间的贪欲，以离贪之心安住，从贪欲中清净其心；舍弃瞋恚，他无瞋、利益悲悯一切有情而安住，从瞋恚中清净其心；舍弃惛沉与睡眠，他远离惛沉睡眠、具光明想、具念与正知而安住，从惛沉与睡眠中清净其心；舍弃掉举与恶作，他不掉举、内心寂止而安住，从掉举与恶作中清净其心；舍弃疑，他已渡越疑惑、于诸善法无有疑惑而安住，从疑中清净其心。

183. සො ඉමෙ පඤ්ච නීවරණෙ පහාය චෙතසො උපක්කිලෙසෙ පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණෙ විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං [Pg.169] සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති; විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති; පීතියා ච විරාගා උපෙක්ඛකො ච විහරති සතො ච සම්පජානො සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙති, යං තං අරියා ආචික්ඛන්ති – ‘‘උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’’ති තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති; සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති.

183. 他舍弃这五盖，即心的随烦恼、令慧羸弱者，远离诸欲，远离诸不善法，有寻有伺，具足离生喜乐的初禅而住；寻与伺平息故，内里清净，心一境性，无寻无伺，具足定生喜乐的二禅而住；又因喜之离贪，他住于舍，具念、正知，以身感受乐，具足圣者们所宣称的“具舍、具念、乐住者”的第三禅而住；又因舍乐、舍苦，以及先前喜、忧的灭没，具足不苦不乐、舍念遍净的第四禅而住。

සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති. සො අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති, සෙය්‍යථිදං – එකම්පි ජාතිං ද්වෙපි ජාතියො තිස්සොපි ජාතියො චතස්සොපි ජාතියො පඤ්චපි ජාතියො දසපි ජාතියො වීසම්පි ජාතියො තිංසම්පි ජාතියො චත්තාලීසම්පි ජාතියො පඤ්ඤාසම්පි ජාතියො ජාතිසතම්පි ජාතිසහස්සම්පි ජාතිසතසහස්සම්පි අනෙකෙපි සංවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි විවට්ටකප්පෙ අනෙකෙපි සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙ – ‘‘අමුත්‍රාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛපටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො අමුත්‍ර උදපාදිං; තත්‍රාපාසිං එවංනාමො එවංගොත්තො එවංවණ්ණො එවමාහාරො එවංසුඛදුක්ඛපටිසංවෙදී එවමායුපරියන්තො, සො තතො චුතො ඉධූපපන්නො’’ති. ඉති සාකාරං සඋද්දෙසං අනෙකවිහිතං පුබ්බෙනිවාසං අනුස්සරති.

如是，当心已得定、清净、明洁、无垢、离随烦恼、柔软、堪任、安住、达不动时，他将心转向宿住随念智。他忆念种种宿住，即：一生、二生、三生、四生、五生、十生、二十生、三十生、四十生、五十生、一百生、一千生、十万生，以及许多坏劫、许多成劫、许多成坏劫——“在彼处，我曾是如此名称、如此种姓、如此容貌、如此食物、如此感受苦乐、如此寿量。我从彼处死，生于另一处；在那里，我也曾是如此名称、如此种姓、如此容貌、如此食物、如此感受苦乐、如此寿量。我从彼处死，生于此地。”像这样，他具行相、具细节地忆念种种宿住。

184. සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ සත්තානං චුතූපපාතඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති. සො දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති – ‘‘ඉමෙ වත භොන්තො සත්තා කායදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා, වචීදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා, මනොදුච්චරිතෙන සමන්නාගතා, අරියානං උපවාදකා, මිච්ඡාදිට්ඨිකා මිච්ඡාදිට්ඨිකම්මසමාදානා. තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපන්නා. ඉමෙ වා පන භොන්තො සත්තා කායසුචරිතෙන [Pg.170] සමන්නාගතා වචීසුචරිතෙන සමන්නාගතා මනොසුචරිතෙන සමන්නාගතා අරියානං අනුපවාදකා සම්මාදිට්ඨිකා සම්මාදිට්ඨිකම්මසමාදානා. තෙ කායස්ස භෙදා පරං මරණා සුගතිං සග්ගං ලොකං උපපන්නා’’ති. සො ඉති දිබ්බෙන චක්ඛුනා විසුද්ධෙන අතික්කන්තමානුසකෙන සත්තෙ පස්සති චවමානෙ උපපජ්ජමානෙ හීනෙ පණීතෙ සුවණ්ණෙ දුබ්බණ්ණෙ, සුගතෙ දුග්ගතෙ යථාකම්මූපගෙ සත්තෙ පජානාති.

184. 彼于如是已得等持之心，清净、皎洁、无垢、离诸随烦恼、柔软、堪任、安住、已达不动时，为证知有情之死生智而引导其心。彼以清净、超人之天眼，看见有情逝世、投生，或劣、或胜，或美、或丑，或往善趣、或往恶趣，了知有情随业而受生：“诸位贤者，此等有情实具身恶行、语恶行、意恶行，诽谤圣者，具足邪见，受持邪见之业。彼等身坏命终之后，投生于苦界、恶趣、堕处、地狱。又，诸位贤者，此等有情实具身善行、语善行、意善行，不谤圣者，具足正见，受持正见之业。彼等身坏命终之后，投生于善趣、天界。”如是，彼以清净、超人之天眼，看见有情逝世、投生，或劣、或胜，或美、或丑，或往善趣、或往恶趣，了知有情随业而受生。

185. සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ ආසවානං ඛයඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘ඉමෙ ආසවා’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං ආසවසමුදයො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං ආසවනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං ආසවනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති. තස්ස එවං ජානතො එවං පස්සතො කාමාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, භවාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, අවිජ්ජාසවාපි චිත්තං විමුච්චති. විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’’ති පජානාති. එවං පුග්ගලො නෙව අත්තන්තපො ච හොති න අත්තපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො, න පරන්තපො න පරපරිතාපනානුයොගමනුයුත්තො. සො අනත්තන්තපො අපරන්තපො දිට්ඨෙව ධම්මෙ නිච්ඡාතො නිබ්බුතො සීතීභූතො සුඛප්පටිසංවෙදී බ්‍රහ්මභූතෙන අත්තනා විහරති.

185. 当心如此得定、清净、皎洁、无垢、离随烦恼、柔软、堪任、安住、已达不动时，他便将心转向诸漏(āsava)尽智。他如实了知：“此是苦。”如实了知：“此是苦集。”如实了知：“此是苦灭。”如实了知：“此是导向苦灭之道。”他如实了知：“此等是漏。”如实了知：“此是漏集。”如实了知：“此是漏灭。”如实了知：“此是导向漏灭之道。”如是知、如是见者，其心从欲漏解脱，从有漏解脱，从无明漏解脱。于解脱时，生起“已解脱”之智。他了知：“生已尽，梵行已立，所作已办，不再有后有。”如此，此补特伽罗(puggala)既不折磨自己，也不致力于自我折磨；既不折磨他人，也不致力于折磨他人。他，不折磨自己，不折磨他人，于现法中无欲、寂灭、清凉，感受安乐，以梵(brahma)而住。

186. කතමො ච පුග්ගලො සරාගො? යස්ස පුග්ගලස්ස රාගො අප්පහීනො, අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සරාගො’’.

186. 何谓有贪的补特伽罗？若有补特伽罗的贪未断除，此补特伽罗即被称为“有贪者”。

කතමො ච පුග්ගලො සදොසො? යස්ස පුග්ගලස්ස දොසො අප්පහීනො, අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සදොසො’’.

何谓有瞋的补特伽罗？若有补特伽罗的瞋未断除，此补特伽罗即被称为“有瞋者”。

කතමො ච පුග්ගලො සමොහො? යස්ස පුග්ගලස්ස මොහො අප්පහීනො, අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සමොහො’’.

何谓有痴的补特伽罗？若有补特伽罗的痴未断除，此补特伽罗即被称为“有痴者”。

කතමො ච පුග්ගලො සමානො? යස්ස පුග්ගලස්ස මානො අප්පහීනො, අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සමානො’’.

何谓有慢的补特伽罗？若有补特伽罗的慢未断除，此补特伽罗即被称为“有慢者”。

187. කථඤ්ච [Pg.171] පුග්ගලො ලාභී හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, න ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති රූපසහගතානං වා අරූපසහගතානං වා සමාපත්තීනං, න ලාභී ලොකුත්තරමග්ගස්ස වා ඵලස්ස වා. එවං පුග්ගලො ලාභී හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, න ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය.

187. 如何为一个人，是已得内心寂止，而未得增上慧法观者？于此，某人已得色相应或无色相应等至，而未得出世间道或果。如是，此人是已得内心寂止，而未得增上慧法观者。

කථඤ්ච පුග්ගලො ලාභී හොති අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, න ලාභී අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති ලොකුත්තරමග්ගස්ස වා ඵලස්ස වා, න ලාභී රූපසහගතානං වා අරූපසහගතානං වා සමාපත්තීනං. එවං පුග්ගලො ලාභී හොති අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය, න ලාභී අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස.

如何为一个人，是已得增上慧法观，而未得内心寂止者？于此，某人已得出世间道或果，而未得色相应或无色相应等至。如是，此人是已得增上慧法观，而未得内心寂止者。

කථඤ්ච පුග්ගලො ලාභී චෙව හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ලාභී හොති රූපසහගතානං වා අරූපසහගතානං වා සමාපත්තීනං, ලාභී ලොකුත්තරමග්ගස්ස වා ඵලස්ස වා. එවං පුග්ගලො ලාභී චෙව හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, ලාභී ච අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය.

如何为一个人，既得内心寂止，亦得增上慧法观？于此，某人已得色相应或无色相应等至，亦已得出世间道或果。如是，此人既得内心寂止，亦得增上慧法观。

කථඤ්ච පුග්ගලො නෙව ලාභී හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, න ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො නෙව ලාභී හොති රූපසහගතානං වා අරූපසහගතානං වා සමාපත්තීනං, න ලාභී ලොකුත්තරමග්ගස්ස වා ඵලස්ස වා. එවං පුග්ගලො නෙව ලාභී හොති අජ්ඣත්තං චෙතොසමථස්ස, න ලාභී අධිපඤ්ඤාධම්මවිපස්සනාය.

如何为一个人，既未得内心寂止，亦未得增上慧法观？于此，某人既未得色相应或无色相应等至，亦未得出世间道或果。如是，此人既未得内心寂止，亦未得增上慧法观。

188. කතමො ච පුග්ගලො අනුසොතගාමී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කාමෙ ච පටිසෙවති පාපඤ්ච කම්මං කරොති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘අනුසොතගාමී’’.

188. 何等为顺流而行之人？于此，某人受用欲乐，亦造作恶业。此人被称为“顺流而行之人”。

කතමො ච පුග්ගලො පටිසොතගාමී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කාමෙ ච න පටිසෙවති පාපඤ්ච කම්මං න කරොති. සො සහාපි දුක්ඛෙන සහාපි දොමනස්සෙන අස්සුමුඛෙනපි රුදමානො පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘පටිසොතගාමී’’.

何等人为逆流者？于此，某一个体不习近诸欲，亦不造作恶业。彼与苦、忧为伴，泪流满面而哭泣，修行圆满、清净之梵行。此人被称为“逆流者”。

කතමො [Pg.172] ච පුග්ගලො ඨිතත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘ඨිතත්තො’’.

何等人为心住者？于此，某一个体因五下分结的断尽而成为化生者，于彼处般涅槃，有不从此世间还来之法。此人被称为“心住者”。

කතමො ච පුග්ගලො තිණ්ණො පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති පුග්ගලො තිණ්ණො පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො.

何等人为已度、已到彼岸、立于陆地之婆罗门？于此，某一个体因诸漏已尽，于现法中，自证知、作证，具足并安住于无漏的心解脱、慧解脱。此人被称为已度、已到彼岸、立于陆地之婆罗门。

189. කථඤ්ච පුග්ගලො අප්පස්සුතො හොති සුතෙන අනුපපන්නො? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස අප්පකං සුතං හොති සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො තස්ස අප්පකස්ස සුතස්ස න අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති. එවං පුග්ගලො අප්පස්සුතො හොති සුතෙන අනුපපන්නො.

189. 云何为少闻而未与所闻相应之人？于此，某一个体所闻甚少，即：经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、方广。彼不了知彼少量所闻之义与法，不依法随法而行。如是，此人即为少闻而未与所闻相应者。

කථඤ්ච පුග්ගලො අප්පස්සුතො හොති සුතෙන උපපන්නො? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස අප්පකං සුතං හොති සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො තස්ස අප්පකස්ස සුතස්ස අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති. එවං පුග්ගලො අප්පස්සුතො හොති සුතෙන උපපන්නො.

云何为少闻而与所闻相应之人？于此，某一个体所闻甚少，即：经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、方广。彼了知彼少量所闻之义与法，依法随法而行。如是，此人即为少闻而与所闻相应者。

කථඤ්ච පුග්ගලො බහුස්සුතො හොති සුතෙන අනුපපන්නො? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස බහුකං සුතං හොති සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො තස්ස බහුකස්ස සුතස්ස න අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති. එවං පුග්ගලො බහුස්සුතො හොති සුතෙන අනුපපන්නො.

怎样的人是多闻却于所闻不具足呢？于此，某人听闻了许多，即：经(sutta)、应颂(geyya)、记说(veyyākaraṇa)、偈颂(gāthā)、自说(udāna)、如是语(itivuttaka)、本生(jātaka)、未曾有法(abbhutadhamma)、方广(vedalla)。他对这许多所闻，不了知其义，不了知其法，不依法随法而行。如此，此人是多闻却于所闻不具足。

කථඤ්ච පුග්ගලො බහුස්සුතො හොති සුතෙන උපපන්නො? ඉධෙකච්චස්ස පුග්ගලස්ස බහුකං සුතං හොති සුත්තං ගෙය්‍යං වෙය්‍යාකරණං ගාථං උදානං ඉතිවුත්තකං ජාතකං අබ්භුතධම්මං වෙදල්ලං. සො තස්ස බහුකස්ස සුතස්ස අත්ථමඤ්ඤාය ධම්මමඤ්ඤාය ධම්මානුධම්මප්පටිපන්නො හොති. එවං පුග්ගලො බහුස්සුතො හොති සුතෙන උපපන්නො.

怎样的人是多闻且于所闻具足呢？于此，某人听闻了许多，即：经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、方广。他对这许多所闻，了知其义，了知其法，依法随法而行。如此，此人是多闻且于所闻具足。

190. කතමො [Pg.173] ච පුග්ගලො සමණමචලො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො. අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සමණමචලො’’.

190. 怎样的人是沙门不动者(samaṇamacalo)呢？于此，某人因三结(saṃyojana)断尽，成为预流者(sotāpanna)，是不堕法者、决定者、趣向正觉者。此人被称为“沙门不动者”。

කතමො ච පුග්ගලො සමණපදුමො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී හොති, සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සමණපදුමො’’.

怎样的人是红莲沙门(samaṇapadumo)呢？于此，某人因三结断尽，贪、嗔、痴薄弱，成为一来者(sakadāgāmī)，仅还来此世间一次即作苦之终结。此人被称为“红莲沙门”。

කතමො ච පුග්ගලො සමණපුණ්ඩරීකො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සමණපුණ්ඩරීකො’’.

怎样的人是白莲沙门(samaṇapuṇḍarīko)呢？于此，某人因五下分结(orambhāgiyāni saṃyojanāni)断尽，成为化生者(opapātika)，于彼处般涅槃，不从彼世间返回。此人被称为“白莲沙门”。

කතමො ච පුග්ගලො සමණෙසු සමණසුඛුමාලො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ‘‘සමණෙසු සමණසුඛුමාලො’’ති.

怎样的人是沙门中的细妙者(samaṇasukhumāla)呢？于此，某人因诸漏(āsava)已尽，于现法中，自己以证智(abhiññā)亲证，并具足安住于无漏的心解脱(cetovimutti)与慧解脱(paññāvimutti)。此人被称为“沙门中的细妙者”。

චතුක්කනිද්දෙසො.

四法解释

5. පඤ්චකපුග්ගලපඤ්ඤත්ති

5. 五种人施设

191. තත්‍ර ය්වායං පුග්ගලො ආරභති ච විප්පටිසාරී ච හොති, තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං නප්පජානාති, යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති, සො එවමස්ස වචනීයො – ‘‘ආයස්මතො ඛො ආරම්භජා ආසවා සංවිජ්ජන්ති, විප්පටිසාරජා ආසවා පවඩ්ඪන්ති. සාධු වතායස්මා ආරම්භජෙ ආසවෙ පහාය විප්පටිසාරජෙ ආසවෙ පටිවිනොදෙත්වා චිත්තං පඤ්ඤඤ්ච භාවෙතු. එවමායස්මා අමුනා පඤ්චමෙන පුග්ගලෙන සමසමො භවිස්සතී’’ති.

191. 于此，若有某个人既有违犯又有追悔，且不如实了知那能令其已生之恶不善法无余寂灭的心解脱、慧解脱，则应如是告知他：“具寿！由违犯而生的诸漏存在，由追悔而生的诸漏增长。善哉！愿具寿舍断由违犯而生的诸漏，除去由追悔而生的诸漏，并修习心与慧。如是，具寿将与那第五个人相等同。”

තත්‍ර ය්වායං පුග්ගලො ආරභති න විප්පටිසාරී හොති, තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං නප්පජානාති, යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා [Pg.174] අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති, සො එවමස්ස වචනීයො – ‘‘ආයස්මතො ඛො ආරම්භජා ආසවා සංවිජ්ජන්ති, විප්පටිසාරජා ආසවා නප්පවඩ්ඪන්ති. සාධු වතායස්මා ආරම්භජෙ ආසවෙ පහාය චිත්තං පඤ්ඤඤ්ච භාවෙතු. එවමායස්මා අමුනා පඤ්චමෙන පුග්ගලෙන සමසමො භවිස්සතී’’ති.

于此，若有某个人有违犯而不追悔，且不如实了知那能令其已生之恶不善法无余寂灭的心解脱、慧解脱，则应如是告知他：“具寿！由违犯而生的诸漏存在，由追悔而生的诸漏不增长。善哉！愿具寿舍断由违犯而生的诸漏，并修习心与慧。如是，具寿将与那第五个人相等同。”

තත්‍ර ය්වායං පුග්ගලො න ආරභති විප්පටිසාරී හොති, තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං නප්පජානාති, යත්ථස්ස තෙ උප්පන්නා පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති, සො එවමස්ස වචනීයො – ‘‘ආයස්මතො ඛො ආරම්භජා ආසවා න සංවිජ්ජන්ති, විප්පටිසාරජා ආසවා පවඩ්ඪන්ති. සාධු වතායස්මා විප්පටිසාරජෙ ආසවෙ පටිවිනොදෙත්වා චිත්තං පඤ්ඤඤ්ච භාවෙතු. එවමායස්මා අමුනා පඤ්චමෙන පුග්ගලෙන සමසමො භවිස්සතී’’ති.

于此，若有某个人没有违犯却有追悔，且不如实了知那能令其已生之恶不善法无余寂灭的心解脱、慧解脱，则应如是告知他：“具寿！由违犯而生的诸漏不存在，由追悔而生的诸漏增长。善哉！愿具寿除去由追悔而生的诸漏，并修习心与慧。如是，具寿将与那第五个人相等同。”

තත්‍ර ය්වායං පුග්ගලො න ආරභති න විප්පටිසාරී හොති, තඤ්ච චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං යථාභූතං නප්පජානාති, යත්ථස්ස තෙ පාපකා අකුසලා ධම්මා අපරිසෙසා නිරුජ්ඣන්ති, සො එවමස්ස වචනීයො – ‘‘ආයස්මතො ඛො ආරම්භජා ආසවා න සංවිජ්ජන්ති, විප්පටිසාරජා ආසවා නප්පවඩ්ඪන්ති. සාධු වතායස්මා චිත්තං පඤ්ඤඤ්ච භාවෙතු. එවමායස්මා අමුනා පඤ්චමෙන පුග්ගලෙන සමසමො භවිස්සතී’’ති. ඉමෙ චත්තාරො පුග්ගලා අමුනා පඤ්චමෙන පුග්ගලෙන එවං ඔවදියමානා එවං අනුසාසියමානා අනුපුබ්බෙන ආසවානං ඛයං පාපුණන්ති.

于此，若有个人无过失，亦不追悔，且不如实了知那心解脱、慧解脱——于其中，他的那些恶不善法得以无余息灭，则应如是对其言：“具寿！由过失所生之诸漏实不存在，由追悔所生之诸漏亦不增长。善哉！具寿请修习心与慧。如是，具寿将与那第五个人等同。”这四种人，如是受教诫，如是受训诲，次第达到诸漏的灭尽。

192. කථඤ්ච පුග්ගලො දත්වා අවජානාති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො යස්ස පුග්ගලස්ස දෙති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං, තස්ස එවං හොති – ‘‘අහං දම්මි, අයං පටිග්ගණ්හාතී’’ති, තමෙනං දත්වා අවජානාති. එවං පුග්ගලො දත්වා අවජානාති.

192. 个人如何施后轻慢？于此，某一类人施予某人衣服、饮食、卧具、病缘医药资具，他有如是念：“我施，此人受。”他施后即轻慢彼。如是，个人施后轻慢。

කථඤ්ච පුග්ගලො සංවාසෙන අවජානාති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො යෙන පුග්ගලෙන සද්ධිං සංවසති ද්වෙ වා තීණි වා වස්සානි, තමෙනං සංවාසෙන අවජානාති. එවං පුග්ගලො සංවාසෙන අවජානාති.

个人如何因共住而轻慢？于此，某一类人与某人共住二或三年，即因共住而轻慢彼。如是，个人因共住而轻慢。

කථඤ්ච [Pg.175] පුග්ගලො ආධෙය්‍යමුඛො හොති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පරස්ස වණ්ණෙ වා අවණ්ණෙ වා භාසියමානෙ ඛිප්පඤ්ඤෙව අධිමුච්චිතා හොති. එවං පුග්ගලො ආධෙය්‍යමුඛො හොති.

个人如何是轻信者？于此，某一类人，于他人之赞或毁被言说时，即刻信解。如是，个人是轻信者。

කථඤ්ච පුග්ගලො ලොලො හොති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ඉත්තරසද්ධො හොති ඉත්තරභත්තී ඉත්තරපෙමො ඉත්තරප්පසාදො. එවං පුග්ගලො ලොලො හොති.

个人如何是轻浮者？于此，某一类人，少信、少爱敬、少爱、少净信。如是，个人是轻浮者。

කථඤ්ච පුග්ගලො මන්දො මොමූහො හොති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො කුසලාකුසලෙ ධම්මෙ න ජානාති, සාවජ්ජානවජ්ජෙ ධම්මෙ න ජානාති, හීනප්පණීතෙ ධම්මෙ න ජානාති, කණ්හසුක්කසප්පටිභාගෙ ධම්මෙ න ජානාති. එවං පුග්ගලො මන්දො මොමූහො හොති.

个人如何是迟钝愚痴者？于此，某一类人，不知善、不善法，不知有罪、无罪法，不知劣、胜法，不知黑白有分法。如是，个人是迟钝愚痴者。

193. තත්ථ කතමෙ පඤ්ච යොධාජීවූපමා පුග්ගලා? පඤ්ච යොධාජීවා – ඉධෙකච්චො යොධාජීවො රජග්ගඤ්ඤෙව දිස්වා සංසීදති විසීදති න සන්ථම්භති න සක්කොති සඞ්ගාමං ඔතරිතුං. එවරූපොපි ඉධෙකච්චො යොධාජීවො හොති. අයං පඨමො යොධාජීවො සන්තො සංවිජ්ජමානො ලොකස්මිං.

193. 在此，是哪五种如战士的人呢？有五种战士。在此，某一位战士仅见到军尘便沮丧、消沉，不能站稳，无法进入战场。世间就有这样的一类战士。这是第一种战士，是存在于世间、现实可见的。

පුන චපරං ඉධෙකච්චො යොධාජීවො සහති රජග්ගං, අපි ච ඛො ධජග්ගඤ්ඤෙව දිස්වා සංසීදති විසීදති න සන්ථම්භති න සක්කොති සඞ්ගාමං ඔතරිතුං. එවරූපොපි ඉධෙකච්චො යොධාජීවො හොති. අයං දුතියො යොධාජීවො සන්තො සංවිජ්ජමානො ලොකස්මිං.

再者，在此，某一位战士能忍受军尘，但仅见到旗帜之端便沮丧、消沉，不能站稳，无法进入战场。世间就有这样的一类战士。这是第二种战士，是存在于世间、现实可见的。

පුන චපරං ඉධෙකච්චො යොධාජීවො සහති රජග්ගං සහති ධජග්ගං, අපි ච ඛො උස්සාරණඤ්ඤෙව සුත්වා සංසීදති විසීදති න සන්ථම්භති න සක්කොති සඞ්ගාමං ඔතරිතුං. එවරූපොපි ඉධෙකච්චො යොධාජීවො හොති. අයං තතියො යොධාජීවො සන්තො සංවිජ්ජමානො ලොකස්මිං.

再者，在此，某一位战士能忍受军尘，能忍受旗帜之端，但仅听到呐喊声便沮丧、消沉，不能站稳，无法进入战场。世间就有这样的一类战士。这是第三种战士，是存在于世间、现实可见的。

පුන චපරං ඉධෙකච්චො යොධාජීවො සහති රජග්ගං සහති ධජග්ගං සහති උස්සාරණං, අපි ච ඛො සම්පහාරෙ හඤ්ඤති බ්‍යාපජ්ජති. එවරූපොපි ඉධෙකච්චො යොධාජීවො හොති. අයං චතුත්ථො යොධාජීවො සන්තො සංවිජ්ජමානො ලොකස්මිං.

再者，在此，某一位战士能忍受军尘，能忍受旗帜之端，能忍受呐喊声，但在交锋中却被击败、陷入困境。世间就有这样的一类战士。这是第四种战士，是存在于世间、现实可见的。

පුන [Pg.176] චපරං ඉධෙකච්චො යොධාජීවො සහති රජග්ගං සහති ධජග්ගං සහති උස්සාරණං සහති සම්පහාරං. සො තං සඞ්ගාමං අභිවිජිනිත්වා විජිතසඞ්ගාමො තමෙව සඞ්ගාමසීසං අජ්ඣාවසති. එවරූපොපි ඉධෙකච්චො යොධාජීවො හොති. අයං පඤ්චමො යොධාජීවො සන්තො සංවිජ්ජමානො ලොකස්මිං. ඉමෙ පඤ්ච යොධාජීවා සන්තො සංවිජ්ජමානා ලොකස්මිං.

再者，在此，某一位战士能忍受军尘，能忍受旗帜之端，能忍受呐喊声，能忍受交锋。他征服了那场战斗，作为胜利者，就驻扎在战场的要冲。世间就有这样的一类战士。这是第五种战士，是存在于世间、现实可见的。这五种战士，是存在于世间、现实可见的。

194. එවමෙවං පඤ්චිමෙ යොධාජීවූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා භික්ඛූසු. කතමෙ පඤ්ච? ඉධෙකච්චො භික්ඛු රජග්ගඤ්ඤෙව දිස්වා සංසීදති විසීදති න සන්ථම්භති න සක්කොති බ්‍රහ්මචරියං සන්ධාරෙතුං, සික්ඛාදුබ්බල්‍යං ආවිකත්වා සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. කිමස්ස රජග්ගස්මිං? ඉධ භික්ඛු සුණාති – ‘‘අසුකස්මිං නාම ගාමෙ වා නිගමෙ වා ඉත්ථී වා කුමාරී වා අභිරූපා දස්සනීයා පාසාදිකා පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතා’’ති. සො තං සුත්වා සංසීදති විසීදති න සන්ථම්භති න සක්කොති බ්‍රහ්මචරියං සන්ධාරෙතුං, සික්ඛාදුබ්බල්‍යං ආවිකත්වා සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. ඉදමස්ස රජග්ගස්මිං.

194. 同样地，在比丘中，有这五种如战士般的人存在。是哪五种呢？于此，有某位比丘仅见到尘埃便沮丧、消沉，不能自持，无力持续梵行，显露学处之软弱后，舍弃学处而还俗。什么是他的尘埃呢？于此，比丘听闻：“在某某村庄或市镇，有位女子或少女，容貌美丽，悦人眼目，令人喜爱，具足最上莲华色。”他听闻后便沮丧、消沉，不能自持，无力持续梵行，显露学处之软弱后，舍弃学处而还俗。这就是他的尘埃。

සෙය්‍යථාපි සො යොධාජීවො රජග්ගඤ්ඤෙව දිස්වා සංසීදති විසීදති න සන්ථම්භති න සක්කොති සඞ්ගාමං ඔතරිතුං, තථූපමො අයං පුග්ගලො. එවරූපොපි ඉධෙකච්චො පුග්ගලො හොති. අයං පඨමො යොධාජීවූපමො පුග්ගලො සන්තො සංවිජ්ජමානො භික්ඛූසු.

譬如那战士仅见到尘埃便沮丧、消沉，不能自持，无力进入战场；此人与他相似。于此，有某位这样的人。这是在比丘中存在的第一种如战士般的人。

195. පුන චපරං ඉධෙකච්චො භික්ඛු සහති රජග්ගං, අපි ච ඛො ධජග්ගඤ්ඤෙව දිස්වා සංසීදති විසීදති න සන්ථම්භති න සක්කොති බ්‍රහ්මචරියං සන්ධාරෙතුං, සික්ඛාදුබ්බල්‍යං ආවිකත්වා සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. කිමස්ස ධජග්ගස්මිං? ඉධ භික්ඛු න හෙව ඛො සුණාති – ‘‘අසුකස්මිං නාම ගාමෙ වා නිගමෙ වා ඉත්ථී වා කුමාරී වා අභිරූපා දස්සනීයා පාසාදිකා පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතා’’ති, අපි ච ඛො සාමං පස්සති ඉත්ථිං වා කුමාරිං වා අභිරූපං දස්සනීයං පාසාදිකං පරමාය වණ්ණපොක්ඛරතාය සමන්නාගතං. සො තං දිස්වා සංසීදති විසීදති න සන්ථම්භති න සක්කොති බ්‍රහ්මචරියං සන්ධාරෙතුං, සික්ඛාදුබ්බල්‍යං ආවිකත්වා සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. ඉදමස්ස ධජග්ගස්මිං.

195. 再者，于此，有某位比丘能忍受军尘，然仅见军旗之顶即沉没、消沉，不能自持，不能持续梵行，显露学处之弱后，舍学还俗。于彼，何为军旗之顶？于此，比丘并非听闻：“在某某村庄或市镇，有女子或少女，形色殊妙、端正可喜、仪容庄严，具足最上妙色”，而是亲见形色殊妙、端正可喜、仪容庄严，具足最上妙色之女子或少女。彼见后即沉没、消沉，不能自持，不能持续梵行，显露学处之弱后，舍学还俗。此即于彼之军旗之顶。

සෙය්‍යථාපි [Pg.177] සො යොධාජීවො සහති රජග්ගං, අපි ච ඛො ධජග්ගඤ්ඤෙව දිස්වා සංසීදති විසීදති න සන්ථම්භති න සක්කොති සඞ්ගාමං ඔතරිතුං, තථූපමො අයං පුග්ගලො. එවරූපොපි ඉධෙකච්චො පුග්ගලො හොති. අයං දුතියො යොධාජීවූපමො පුග්ගලො සන්තො සංවිජ්ජමානො භික්ඛූසු.

譬如彼战士能忍受军尘，然仅见军旗之顶即沉没、消沉，不能自持，不能进入战场；此补特伽罗亦复如是。于此教法中，亦有如是补特伽罗。此为存在于比丘众中，第二种如战士的补特伽罗。

196. පුන චපරං ඉධෙකච්චො භික්ඛු සහති රජග්ගං සහති ධජග්ගං, අපි ච ඛො උස්සාරණඤ්ඤෙව සුත්වා සංසීදති විසීදති න සන්ථම්භති න සක්කොති බ්‍රහ්මචරියං සන්ධාරෙතුං, සික්ඛාදුබ්බල්‍යං ආවිකත්වා සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. කිමස්ස උස්සාරණාය? ඉධ භික්ඛුං අරඤ්ඤගතං වා රුක්ඛමූලගතං වා සුඤ්ඤාගාරගතං වා මාතුගාමො උපසඞ්කමිත්වා ඌහසති උල්ලපති උජ්ජග්ඝති උප්පණ්ඩෙති. සො මාතුගාමෙන ඌහසියමානො උල්ලපියමානො උජ්ජග්ඝියමානො උප්පණ්ඩියමානො සංසීදති විසීදති න සන්ථම්භති න සක්කොති බ්‍රහ්මචරියං සන්ධාරෙතුං, සික්ඛාදුබ්බල්‍යං ආවිකත්වා සික්ඛං පච්චක්ඛාය හීනායාවත්තති. ඉදමස්ස උස්සාරණාය.

196. 再者，在此，有些比丘能忍受军尘，能忍受旗尖，然而仅仅听到喧嚣声就沮丧、消沉，不能稳固，不能持守梵行，显露学处之弱，舍弃学处而还俗。何谓他的喧嚣声？在此，比丘去到森林、树下或空屋，有女人前来对他嘲笑、交谈、大笑、戏弄。他被女人嘲笑、交谈、大笑、戏弄时，就沮丧、消沉，不能稳固，不能持守梵行，显露学处之弱，舍弃学处而还俗。这就是他的喧嚣声。

සෙය්‍යථාපි සො යොධාජීවො සහති රජග්ගං සහති ධජග්ගං, අපි ච ඛො උස්සාරණඤ්ඤෙව සුත්වා සංසීදති විසීදති න සන්ථම්භති න සක්කොති සඞ්ගාමං ඔතරිතුං, තථූපමො අයං පුග්ගලො. එවරූපොපි ඉධෙකච්චො පුග්ගලො හොති. අයං තතියො යොධාජීවූපමො පුග්ගලො සන්තො සංවිජ්ජමානො භික්ඛූසු.

譬如那以战斗为生的战士，能忍受军尘，能忍受旗尖，然而仅仅听到喧嚣声就沮丧、消沉，不能稳固，不能进入战场。此人亦复如是。在此，亦有这样的人。这是存在于比丘中，第三种如战士般的人。

197. පුන චපරං ඉධෙකච්චො භික්ඛු සහති රජග්ගං සහති ධජග්ගං සහති උස්සාරණං, අපි ච ඛො සම්පහාරෙ හඤ්ඤති බ්‍යාපජ්ජති. කිමස්ස සම්පහාරස්මිං? ඉධ භික්ඛුං අරඤ්ඤගතං වා රුක්ඛමූලගතං වා සුඤ්ඤාගාරගතං වා මාතුගාමො උපසඞ්කමිත්වා අභිනිසීදති අභිනිපජ්ජති අජ්ඣොත්ථරති. සො මාතුගාමෙන අභිනිසීදියමානො අභිනිපජ්ජියමානො අජ්ඣොත්ථරියමානො සික්ඛං අප්පච්චක්ඛාය දුබ්බල්‍යං අනාවිකත්වා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවති. ඉදමස්ස සම්පහාරස්මිං.

197. 再者，在此，有些比丘能忍受军尘，能忍受旗尖，能忍受喧嚣声，然而在交锋中却受创而毁坏。何谓他的交锋？在此，比丘去到森林、树下或空屋，有女人前来坐近、躺近、覆身。他被女人坐近、躺近、覆身时，不舍弃学处，不显露弱点，而行淫秽之事。这就是他的交锋。

සෙය්‍යථාපි සො යොධාජීවො සහති රජග්ගං සහති ධජග්ගං සහති උස්සාරණං, අපි ච ඛො සම්පහාරෙ හඤ්ඤති බ්‍යාපජ්ජති, තථූපමො [Pg.178] අයං පුග්ගලො. එවරූපොපි ඉධෙකච්චො පුග්ගලො හොති. අයං චතුත්ථො යොධාජීවූපමො පුග්ගලො සන්තො සංවිජ්ජමානො භික්ඛූසු.

譬如那以战斗为生的战士，能忍耐扬尘，能忍耐旗幡，能忍耐呐喊，然于交锋中却受创、败亡。此补特伽罗亦复如是。于此，亦有某种如此之人。此为存在于诸比丘中的第四种如战士之补特伽罗。

198. පුන චපරං ඉධෙකච්චො භික්ඛු සහති රජග්ගං සහති ධජග්ගං සහති උස්සාරණං සහති සම්පහාරං. සො තං සඞ්ගාමං අභිවිජිනිත්වා විජිතසඞ්ගාමො තමෙව සඞ්ගාමසීසං අජ්ඣාවසති. කිමස්ස සඞ්ගාමවිජයස්මිං? ඉධ භික්ඛුං අරඤ්ඤගතං වා රුක්ඛමූලගතං වා සුඤ්ඤාගාරගතං වා මාතුගාමො උපසඞ්කමිත්වා අභිනිසීදති අභිනිපජ්ජති අජ්ඣොත්ථරති. සො මාතුගාමෙන අභිනිසීදියමානො අභිනිපජ්ජියමානො අජ්ඣොත්ථරියමානො විනිවෙඨෙත්වා විනිමොචෙත්වා යෙන කාමං පක්කමති.

198. 再者，于此，某比丘能忍耐扬尘，能忍耐旗幡，能忍耐呐喊，能忍耐交锋。他战胜那沙场，既已战胜，便安住于那沙场之首。于他，何为战胜沙场？于此，比丘去到森林、树下或空屋时，有女人前来，强行坐下、躺下、覆压其身。当被女人强行坐下、躺下、覆压其身时，他能摆脱、解脱，随其所欲而去。

සො විවිත්තං සෙනාසනං භජති අරඤ්ඤං රුක්ඛමූලං පබ්බතං කන්දරං ගිරිගුහං සුසානං වනපත්ථං අබ්භොකාසං පලාලපුඤ්ජං. සො අරඤ්ඤගතො වා රුක්ඛමූලගතො වා සුඤ්ඤාගාරගතො වා නිසීදති පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා. සො අභිජ්ඣං ලොකෙ පහාය විගතාභිජ්ඣෙන චෙතසා විහරති, අභිජ්ඣාය චිත්තං පරිසොධෙති; බ්‍යාපාදපදොසං පහාය අබ්‍යාපන්නචිත්තො විහරති, සබ්බපාණභූතහිතානුකම්පී බ්‍යාපාදපදොසා චිත්තං පරිසොධෙති; ථිනමිද්ධං පහාය විගතථිනමිද්ධො විහරති ආලොකසඤ්ඤී සතො සම්පජානො, ථිනමිද්ධා චිත්තං පරිසොධෙති; උද්ධච්චකුක්කුච්චං පහාය අනුද්ධතො විහරති අජ්ඣත්තං වූපසන්තචිත්තො, උද්ධච්චකුක්කුච්චා චිත්තං පරිසොධෙති; විචිකිච්ඡං පහාය තිණ්ණවිචිකිච්ඡො විහරති අකථංකථී කුසලෙසු ධම්මෙසු, විචිකිච්ඡාය චිත්තං පරිසොධෙති.

他亲近寂静的住处：森林、树下、山岳、山谷、岩窟、墓地、丛林、露地、草堆。他去到森林，或去到树下，或去到空屋，结跏趺坐，端正其身，令念安住于面前。他舍离对世间的贪欲，以离贪欲之心而住，从贪欲中净化其心；他舍离瞋恚，以无瞋恚之心而住，怜悯一切有情之利益，从瞋恚中净化其心；他舍离昏沉与睡眠，离昏沉与睡眠而住，具光明想，具念，具正知，从昏沉与睡眠中净化其心；他舍离掉举与恶作，不掉举而住，内心寂静，从掉举与恶作中净化其心；他舍离疑，度疑而住，于诸善法无疑虑，从疑中净化其心。

සො ඉමෙ පඤ්ච නීවරණෙ පහාය චෙතසො උපක්කිලෙසෙ පඤ්ඤාය දුබ්බලීකරණෙ විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති; විතක්කවිචාරානං වූපසමා දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති.

彼人舍断此五盖——心的染污、智慧的削弱者，远离诸欲，远离诸不善法，进入并安住于有寻、有伺、离生喜乐的初禅；由寻与伺的平息，……进入并安住于第二禅……第三禅……第四禅。

සො එවං සමාහිතෙ චිත්තෙ පරිසුද්ධෙ පරියොදාතෙ අනඞ්ගණෙ විගතූපක්කිලෙසෙ මුදුභූතෙ කම්මනියෙ ඨිතෙ ආනෙඤ්ජප්පත්තෙ ආසවානං ඛයඤාණාය චිත්තං අභිනින්නාමෙති. සො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛසමුදයො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘ඉමෙ ආසවා’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං ආසවසමුදයො’’ති [Pg.179] යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං ආසවනිරොධො’’ති යථාභූතං පජානාති, ‘‘අයං ආසවනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති.

当彼人之心如此安定、清净、明洁、无瑕、离诸染污、柔软、适业、稳固、达至不动时，便将心转向诸漏灭尽之智。彼人如实了知：“此是苦。”如实了知：“此是苦之集起。”如实了知：“此是苦之寂灭。”如实了知：“此是导向苦灭之道。”如实了知：“此是诸漏。”如实了知：“此是漏之集起。”如实了知：“此是漏之寂灭。”如实了知：“此是导向漏灭之道。”

තස්ස එවං ජානතො එවං පස්සතො කාමාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, භවාසවාපි චිත්තං විමුච්චති, අවිජ්ජාසවාපි චිත්තං විමුච්චති. විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති. ‘‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’’ති පජානාති. ඉදමස්ස සඞ්ගාමවිජයස්මිං. සෙය්‍යථාපි සො යොධාජීවො සහති රජග්ගං සහති ධජග්ගං සහති උස්සාරණං සහති සම්පහාරං, සො තං සඞ්ගාමං අභිවිජිනිත්වා විජිතසඞ්ගාමො තමෙව සඞ්ගාමසීසං අජ්ඣාවසති, තථූපමො අයං පුග්ගලො. එවරූපොපි ඉධෙකච්චො පුග්ගලො හොති. අයං පඤ්චමො යොධාජීවූපමො පුග්ගලො සන්තො සංවිජ්ජමානො භික්ඛූසු. ඉමෙ පඤ්ච යොධාජීවූපමා පුග්ගලා සන්තො සංවිජ්ජමානා භික්ඛූසු.

对于如是知、如是见者，其心从欲漏解脱，从有漏解脱，从无明漏解脱。于解脱时，生起“我已解脱”之智。彼人了知：“生已尽，梵行已立，应作已作，不复存在于此状态。”此即彼于战场之胜利。譬如，以战斗为生的战士能忍受尘埃，能忍受旗帜，能忍受呐喊，能忍受交锋；彼战胜沙场，为胜利者，即安住于战场之首。此人亦复如是。于此，亦有这样的人。此即于比丘中存在之第五种战士喻人。此五种战士喻人，皆存在于比丘中。

199. තත්ථ කතමෙ පඤ්ච පිණ්ඩපාතිකා? මන්දත්තා මොමූහත්තා පිණ්ඩපාතිකො හොති, පාපිච්ඡො ඉච්ඡාපකතො පිණ්ඩපාතිකො හොති, උම්මාදා චිත්තවික්ඛෙපා පිණ්ඩපාතිකො හොති, ‘‘වණ්ණිතං බුද්ධෙහි බුද්ධසාවකෙහී’’ති පිණ්ඩපාතිකො හොති, අපි ච අප්පිච්ඡතංයෙව නිස්සාය සන්තුට්ඨිංයෙව නිස්සාය සල්ලෙඛංයෙව නිස්සාය ඉදමත්ථිතංයෙව නිස්සාය පිණ්ඩපාතිකො හොති. තත්‍ර ය්වායං පිණ්ඩපාතිකො අප්පිච්ඡතංයෙව නිස්සාය සන්තුට්ඨිංයෙව නිස්සාය සල්ලෙඛංයෙව නිස්සාය ඉදමත්ථිතංයෙව නිස්සාය පිණ්ඩපාතිකො, අයං ඉමෙසං පඤ්චන්නං පිණ්ඩපාතිකානං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච පාමොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච.

199. 于此，是哪五种托钵者？因迟钝愚痴而为托钵者，因恶欲、为欲所制而为托钵者，因癫狂、心神散乱而为托钵者，因思惟“此为诸佛及佛弟子所赞叹”而为托钵者，复有纯粹依于少欲、依于知足、依于减损、依于此义利而为托钵者。于此，彼纯粹依于少欲、依于知足、依于减损、依于此义利而为托钵者，于此五种托钵者中，为最上、最胜、为首、无上与最卓越。

සෙය්‍යථාපි නාම ගවා ඛීරං, ඛීරම්හා දධි, දධිම්හා නවනීතං, නවනීතම්හා සප්පි, සප්පිම්හා සප්පිමණ්ඩො, සප්පිමණ්ඩං තත්ථ අග්ගමක්ඛායති; එවමෙවං ය්වායං පිණ්ඩපාතිකො අප්පිච්ඡතංයෙව නිස්සාය සන්තුට්ඨිංයෙව නිස්සාය සල්ලෙඛංයෙව නිස්සාය ඉදමත්ථිතංයෙව නිස්සාය පිණ්ඩපාතිකො හොති, අයං ඉමෙසං පඤ්චන්නං පිණ්ඩපාතිකානං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච පාමොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච. ඉමෙ පඤ්ච පිණ්ඩපාතිකා.

譬如从牛出乳，从乳出酪，从酪出生酥，从生酥出熟酥，从熟酥出醍醐，醍醐于其中被称为最上。同样地，彼纯粹依于少欲、依于知足、依于减损、依于此义利而为托钵者，于此五种托钵者中，为最上、最胜、为首、无上与最卓越。此为五种托钵者。

200. තත්ථ [Pg.180] කතමෙ පඤ්ච ඛලුපච්ඡාභත්තිකා…පෙ… පඤ්ච එකාසනිකා…පෙ… පඤ්ච පංසුකූලිකා…පෙ… පඤ්ච තෙචීවරිකා…පෙ… පඤ්ච ආරඤ්ඤිකා…පෙ… පඤ්ච රුක්ඛමූලිකා …පෙ… පඤ්ච අබ්භොකාසිකා…පෙ… පඤ්ච නෙසජ්ජිකා…පෙ… පඤ්ච යථාසන්ථතිකා…පෙ….

200. 于此，是哪五种食后不食者……乃至……五种一座食者……乃至……五种粪扫衣者……乃至……五种三衣者……乃至……五种阿兰若者……乃至……五种树下住者……乃至……五种露地住者……乃至……五种常坐不卧者……乃至……五种随已得处者……乃至……

201. තත්ථ කතමෙ පඤ්ච සොසානිකා? මන්දත්තා මොමූහත්තා සොසානිකො හොති, පාපිච්ඡො ඉච්ඡාපකතො සොසානිකො හොති, උම්මාදා චිත්තවික්ඛෙපා සොසානිකො හොති, ‘‘වණ්ණිතං බුද්ධෙහි බුද්ධසාවකෙහී’’ති සොසානිකො හොති, අපි ච අප්පිච්ඡතංයෙව නිස්සාය සන්තුට්ඨිංයෙව නිස්සාය සල්ලෙඛංයෙව නිස්සාය ඉදමත්ථිතංයෙව නිස්සාය සොසානිකො හොති. තත්‍ර ය්වායං සොසානිකො අප්පිච්ඡතංයෙව නිස්සාය සන්තුට්ඨිංයෙව නිස්සාය සල්ලෙඛංයෙව නිස්සාය ඉදමත්ථිතංයෙව නිස්සාය සොසානිකො, අයං ඉමෙසං පඤ්චන්නං සොසානිකානං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච පාමොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච.

201. 于此，是哪五种冢间住者？因愚钝、痴迷而为冢间住者；因恶欲、为欲所驱而为冢间住者；因癫狂、心乱而为冢间住者；因“此为诸佛与佛弟子所赞叹”而为冢间住者；以及，唯依少欲、唯依知足、唯依减损、唯依此法益而为冢间住者。于此，彼唯依少欲、唯依知足、唯依减损、唯依此法益而为冢间住者，是此五种冢间住者中的第一、最胜、为首、无上与最卓越者。

සෙය්‍යථාපි නාම ගවා ඛීරං, ඛීරම්හා දධි, දධිම්හා නවනීතං, නවනීතම්හා සප්පි, සප්පිම්හා සප්පිමණ්ඩො, සප්පිමණ්ඩං තත්ථ අග්ගමක්ඛායති; එවමෙවං ය්වායං සොසානිකො අප්පිච්ඡතංයෙව නිස්සාය සන්තුට්ඨිංයෙව නිස්සාය සල්ලෙඛංයෙව නිස්සාය ඉදමත්ථිතංයෙව නිස්සාය සොසානිකො හොති, අයං ඉමෙසං පඤ්චන්නං සොසානිකානං අග්ගො ච සෙට්ඨො ච පාමොක්ඛො ච උත්තමො ච පවරො ච. ඉමෙ පඤ්ච සොසානිකා.

譬如，从牛出乳，从乳出酪，从酪出生酥，从生酥出熟酥，从熟酥出醍醐，醍醐于其中被称为最上；同样地，彼唯依少欲、唯依知足、唯依减损、唯依此法益而为冢间住者，此人于此五种冢间住者中，是第一、最胜、为首、无上与最卓越者。此即五种冢间住者。

පඤ්චකනිද්දෙසො.

五者的解释。

6. ඡක්කපුග්ගලපඤ්ඤත්ති

6. 六种补特伽罗之施设

202. තත්‍ර ය්වායං පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අභිසම්බුජ්ඣති, තත්ථ ච සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණාති බලෙසු ච වසීභාවං, සම්මාසම්බුද්ධො තෙන දට්ඨබ්බො.

202. 于此，若有补特伽罗于前所未闻之法中，自证诸谛，且于此证得一切智，于诸力得自在，此补特伽罗当被视为正等觉者。

තත්‍ර ය්වායං පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අභිසම්බුජ්ඣති, න ච තත්ථ සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණාති න ච බලෙසු වසීභාවං, පච්චෙකසම්බුද්ධො තෙන දට්ඨබ්බො.

于此，若有补特伽罗于前所未闻之法中，自证诸谛，然未于此证得一切智，亦未于诸力得自在，此补特伽罗当被视为独觉佛。

තත්‍ර [Pg.181] ය්වායං පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අනභිසම්බුජ්ඣති, දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොති, සාවකපාරමිඤ්ච පාපුණාති, සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා තෙන දට්ඨබ්බා.

于此，若有补特伽罗于前所未闻之法中，未能自证诸谛，却于现法中作苦之边际，且证得声闻波罗蜜，此等补特伽罗当被视为舍利弗与目犍连。

තත්‍ර ය්වායං පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අනභිසම්බුජ්ඣති, දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොති, න ච සාවකපාරමිං පාපුණාති, අවසෙසා අරහන්තා තෙන දට්ඨබ්බා.

于此，若有个人，于先前未曾听闻之法中，不能独自觉悟诸谛，于现法中尽苦，且未达声闻波罗蜜，由此当知为其余的阿罗汉。

තත්‍ර ය්වායං පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අනභිසම්බුජ්ඣති, න ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොති, අනාගාමී හොති අනාගන්තා ඉත්ථත්තං, අනාගාමී තෙන දට්ඨබ්බො.

于此，若有个人，于先前未曾听闻之法中，不能独自觉悟诸谛，且未于现法中尽苦，不来此界而为不还者(anāgāmī)，由此当知为不还者。

තත්‍ර ය්වායං පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අනභිසම්බුජ්ඣති, න ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ දුක්ඛස්සන්තකරො හොති, ආගන්තා ඉත්ථත්තං, සොතාපන්නසකදාගාමිනො තෙන දට්ඨබ්බා.

于此，若有个人，于先前未曾听闻之法中，不能独自觉悟诸谛，且未于现法中尽苦，复来此界，由此当知为预流者(sotāpanna)与一来者(sakadāgāmī)。

ඡක්කනිද්දෙසො.

六法之解释毕。

7. සත්තකපුග්ගලපඤ්ඤත්ති

7. 七种人之施设

203. කථඤ්ච පුග්ගලො සකිං නිමුග්ගො නිමුග්ගොව හොති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො සමන්නාගතො හොති එකන්තකාළකෙහි අකුසලෙහි ධම්මෙහි. එවං පුග්ගලො සකිං නිමුග්ගො නිමුග්ගොව හොති.

203. 何种个人是一次沉没就沉没到底的呢？于此，有某个人具足纯黑的不善法。如此，此人即是一次沉没就沉没到底者。

කථඤ්ච පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා නිමුජ්ජති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජති ‘‘සාහු සද්ධා කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු හිරී කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු ඔත්තප්පං කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු වීරියං කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු පඤ්ඤා කුසලෙසු ධම්මෙසූ’’ති. තස්ස සා සද්ධා නෙව තිට්ඨති නො වඩ්ඪති හායතියෙව, තස්ස සා හිරී නෙව තිට්ඨති නො වඩ්ඪති හායතියෙව, තස්ස තං ඔත්තප්පං නෙව තිට්ඨති නො වඩ්ඪති හායතියෙව, තස්ස තං වීරියං නෙව තිට්ඨති නො වඩ්ඪති හායතියෙව, තස්ස සා පඤ්ඤා නෙව තිට්ඨති නො වඩ්ඪති හායතියෙව. එවං පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා නිමුජ්ජති.

何种个人是浮起又沉没的呢？在此，某个人浮起，（作是念）：“善哉！于善法有信，善哉！于善法有惭，善哉！于善法有愧，善哉！于善法有精进，善哉！于善法有慧。”然而其信既不保持，亦不增长，唯有衰退；其惭既不保持，亦不增长，唯有衰退；其愧既不保持，亦不增长，唯有衰退；其精进既不保持，亦不增长，唯有衰退；其慧既不保持，亦不增长，唯有衰退。如是，此个人即是浮起又沉没者。

කථඤ්ච [Pg.182] පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා ඨිතො හොති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජති ‘‘සාහු සද්ධා කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු හිරී කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු ඔත්තප්පං කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු වීරියං කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු පඤ්ඤා කුසලෙසු ධම්මෙසූ’’ති. තස්ස සා සද්ධා නෙව හායති නො වඩ්ඪති ඨිතා හොති, තස්ස සා හිරී නෙව හායති නො වඩ්ඪති ඨිතා හොති, තස්ස තං ඔත්තප්පං නෙව හායති නො වඩ්ඪති ඨිතං හොති, තස්ස තං වීරියං නෙව හායති නො වඩ්ඪති ඨිතං හොති, තස්ස සා පඤ්ඤා නෙව හායති නො වඩ්ඪති ඨිතා හොති. එවං පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා ඨිතො හොති.

补特伽罗如何浮起而住立？于此，有补特伽罗浮起，（作是念）：“于诸善法有信，善；于诸善法有惭，善；于诸善法有愧，善；于诸善法有精进，善；于诸善法有慧，善。”其信不减不增而住立，其惭不减不增而住立，其愧不减不增而住立，其精进不减不增而住立，其慧不减不增而住立。如是，补特伽罗浮起而住立。

කථඤ්ච පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා විපස්සති විලොකෙති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජති ‘‘සාහු සද්ධා කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු හිරී කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු ඔත්තප්පං කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු වීරියං කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු පඤ්ඤා කුසලෙසු ධම්මෙසූ’’ති. සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා සොතාපන්නො හොති අවිනිපාතධම්මො නියතො සම්බොධිපරායනො. එවං පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා විපස්සති විලොකෙති.

补特伽罗如何浮起而观照省察？于此，有补特伽罗浮起，（作是念）：“于诸善法有信，善；于诸善法有惭，善；于诸善法有愧，善；于诸善法有精进，善；于诸善法有慧，善。”彼因三结断尽而成为入流者，不堕恶趣，决定趣向正觉。如是，补特伽罗浮起而观照省察。

කථඤ්ච පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා පතරති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජති ‘‘සාහු සද්ධා කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු හිරී කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු ඔත්තප්පං කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු වීරියං කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු පඤ්ඤා කුසලෙසු ධම්මෙසූ’’ති. සො තිණ්ණං සංයොජනානං පරික්ඛයා රාගදොසමොහානං තනුත්තා සකදාගාමී හොති සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තකරො හොති. එවං පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා පතරති.

补特伽罗如何浮起而渡过？于此，有补特伽罗浮起，（作是念）：“于诸善法有信，善；于诸善法有惭，善；于诸善法有愧，善；于诸善法有精进，善；于诸善法有慧，善。”彼因三结断尽，贪、嗔、痴薄弱，而成为一来者，仅再来此世间一次，即作苦之边际。如是，补特伽罗浮起而渡过。

කථඤ්ච පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා පතිගාධප්පත්තො හොති? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජති ‘‘සාහු සද්ධා කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු හිරී කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු ඔත්තප්පං කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු වීරියං කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු පඤ්ඤා කුසලෙසු ධම්මෙසූ’’ති. සො පඤ්චන්නං ඔරම්භාගියානං සංයොජනානං පරික්ඛයා ඔපපාතිකො හොති තත්ථ පරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො තස්මා ලොකා. එවං පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා පතිගාධප්පත්තො හොති.

何种人是浮起而得稳固立足的呢？在此，某人浮起，（作是念）：“善哉！于善法有信，善哉！于善法有惭，善哉！于善法有愧，善哉！于善法有精进，善哉！于善法有慧。”彼因五下分结断尽而成为化生者，于彼处般涅槃，不复从彼世还。如是，此人即是浮起而得稳固立足者。

කථඤ්ච පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා තිණ්ණො හොති පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො උම්මුජ්ජති ‘‘සාහු සද්ධා කුසලෙසු ධම්මෙසු[Pg.183], සාධු හිරී කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු ඔත්තප්පං කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු වීරියං කුසලෙසු ධම්මෙසු, සාධු පඤ්ඤා කුසලෙසු ධම්මෙසූ’’ති. සො ආසවානං ඛයා අනාසවං චෙතොවිමුත්තිං පඤ්ඤාවිමුත්තිං දිට්ඨෙව ධම්මෙ සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා උපසම්පජ්ජ විහරති. එවං පුග්ගලො උම්මුජ්ජිත්වා තිණ්ණො හොති පාරඞ්ගතො ථලෙ තිට්ඨති බ්‍රාහ්මණො.

何种人是浮起而渡过、到达彼岸、住立于陆地、成为婆罗门的呢？在此，某人浮起，（作是念）：“善哉！于善法有信，善哉！于善法有惭，善哉！于善法有愧，善哉！于善法有精进，善哉！于善法有慧。”彼因诸漏灭尽，于现法中以自证智亲证无漏心解脱与慧解脱，具足而住。如是，此人即是浮起而渡过、到达彼岸、住立于陆地、成为婆罗门者。

204. කතමො ච පුග්ගලො උභතොභාගවිමුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති පුග්ගලො උභතොභාගවිමුත්තො.

204. 何种人是俱分解脱者？在此，某人以身触八解脱而住，其诸漏亦因以慧见而灭尽。此人被称为俱分解脱者。

205. කතමො ච පුග්ගලො පඤ්ඤාවිමුත්තො…පෙ… කායසක්ඛී… දිට්ඨිප්පත්තො… සද්ධාවිමුත්තො… ධම්මානුසාරී ….

205. 何种人是慧解脱者…乃至…身证者…见至者…信解脱者…随法行者…。

206. කතමො ච පුග්ගලො සද්ධානුසාරී? යස්ස පුග්ගලස්ස සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නස්ස සද්ධින්ද්‍රියං අධිමත්තං හොති, සද්ධාවාහිං සද්ධාපුබ්බඞ්ගමං අරියමග්ගං භාවෙති. අයං වුච්චති පුග්ගලො සද්ධානුසාරී. සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො පුග්ගලො සද්ධානුසාරී, ඵලෙ ඨිතො සද්ධාවිමුත්තොති.

206. 何种人是随信行者？若有为作证入流果而行道者，其信根增上，修习信所引导、以信为前导的圣道。此人被称为随信行者。为作证入流果而行道者是随信行者，住于果位者是信解脱者。

සත්තකනිද්දෙසො.

七的解释。

8. අට්ඨකපුග්ගලපඤ්ඤත්ති

8. 八法·人的施设

207. තත්ථ කතමෙ චත්තාරො මග්ගසමඞ්ගිනො, චත්තාරො ඵලසමඞ්ගිනො පුග්ගලා? සොතාපන්නො, සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො; සකදාගාමී, සකදාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො; අනාගාමී, අනාගාමිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො; අරහා, අරහත්තඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො; ඉමෙ චත්තාරො මග්ගසමඞ්ගිනො, ඉමෙ චත්තාරො ඵලසමඞ්ගිනො පුග්ගලා.

207. 在此，是哪四位具足道的个人，四位具足果的个人？须陀洹(sotāpanna)、为现证须陀洹果而行道者；斯陀含(sakadāgāmī)、为现证斯陀含果而行道者；阿那含(anāgāmī)、为现证阿那含果而行道者；阿罗汉(arahā)、为现证阿罗汉果而行道者。这四位是具足道的个人，这四位是具足果的个人。

අට්ඨකනිද්දෙසො.

八的解释。

9. නවකපුග්ගලපඤ්ඤත්ති

9. 九种个人施设

208. කතමො [Pg.184] ච පුග්ගලො සම්මාසම්බුද්ධො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අභිසම්බුජ්ඣති, තත්ථ ච සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණාති බලෙසු ච වසීභාවං. අයං වුච්චති පුග්ගලො සම්මාසම්බුද්ධො.

208. 哪位是正等觉(sammāsambuddha)的个人？在此，某个个人于先前未曾听闻之法中，亲自证悟诸谛，并于其中获得一切知(sabbaññutā)及于诸力获得自在。这位个人被称为正等觉。

කතමො ච පුග්ගලො පච්චෙකසම්බුද්ධො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො පුබ්බෙ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු සාමං සච්චානි අභිසම්බුජ්ඣති, න ච තත්ථ සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණාති න ච බලෙසු වසීභාවං. අයං වුච්චති පුග්ගලො පච්චෙකසම්බුද්ධො.

哪位是独觉(paccekasambuddha)的个人？在此，某个个人于先前未曾听闻之法中，亲自证悟诸谛，但未于其中获得一切知，亦未于诸力获得自在。这位个人被称为独觉。

කතමො ච පුග්ගලො උභතොභාගවිමුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති පුග්ගලො උභතොභාගවිමුත්තො.

哪位是俱分解脱(ubhatobhāgavimutta)的个人？在此，某个个人以身触达八解脱(vimokkha)而住，并以慧见，其诸漏已灭尽。这位个人被称为俱分解脱。

කතමො ච පුග්ගලො පඤ්ඤාවිමුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො න හෙව ඛො අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති පුග්ගලො පඤ්ඤාවිමුත්තො.

哪位是慧解脱(paññāvimutta)的个人？在此，某个个人不以身触达八解脱而住，但以慧见，其诸漏已灭尽。这位个人被称为慧解脱。

කතමො ච පුග්ගලො කායසක්ඛී? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො අට්ඨ විමොක්ඛෙ කායෙන ඵුසිත්වා විහරති පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා එකච්චෙ ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති පුග්ගලො කායසක්ඛී.

哪位是身证(kāyasakkhī)的个人？在此，某个个人以身触达八解脱而住，并以慧见，其某些漏已灭尽。这位个人被称为身证。

කතමො ච පුග්ගලො දිට්ඨිප්පත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති, තථාගතප්පවෙදිතා චස්ස ධම්මා පඤ්ඤාය වොදිට්ඨා හොන්ති වොචරිතා, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා එකච්චෙ ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති. අයං වුච්චති පුග්ගලො දිට්ඨිප්පත්තො.

何为见至(diṭṭhippatta)补特伽罗？于此，某一类人如实了知：“此是苦”……乃至……如实了知：“此是导向苦灭之道”；如来所宣说的诸法，已被他以智慧善见、善行；并且他以智慧见到，某些漏已灭尽。此人被称为见至。

කතමො ච පුග්ගලො සද්ධාවිමුත්තො? ඉධෙකච්චො පුග්ගලො ‘‘ඉදං දුක්ඛ’’න්ති යථාභූතං පජානාති…පෙ… ‘‘අයං දුක්ඛනිරොධගාමිනී පටිපදා’’ති යථාභූතං පජානාති, තථාගතප්පවෙදිතා චස්ස ධම්මා පඤ්ඤාය වොදිට්ඨා [Pg.185] හොන්ති වොචරිතා, පඤ්ඤාය චස්ස දිස්වා එකච්චෙ ආසවා පරික්ඛීණා හොන්ති, නො ච ඛො යථා දිට්ඨිප්පත්තස්ස. අයං වුච්චති පුග්ගලො සද්ධාවිමුත්තො.

何为信解脱(saddhāvimutta)补特伽罗？于此，某一类人如实了知：“此是苦”……乃至……如实了知：“此是导向苦灭之道”；如来所宣说的诸法，已被他以智慧善见、善行；并且他以智慧见到，某些漏已灭尽，然不如见至者。此人被称为信解脱。

කතමො ච පුග්ගලො ධම්මානුසාරී? යස්ස පුග්ගලස්ස සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නස්ස පඤ්ඤින්ද්‍රියං අධිමත්තං හොති, පඤ්ඤාවාහිං පඤ්ඤාපුබ්බඞ්ගමං අරියමග්ගං භාවෙති. අයං වුච්චති පුග්ගලො ධම්මානුසාරී. සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො පුග්ගලො ධම්මානුසාරී, ඵලෙ ඨිතො දිට්ඨිප්පත්තො.

何为随法行(dhammānusārī)补特伽罗？为证悟须陀洹果而行道的补特伽罗，其慧根强盛，修习以慧为导、以慧为先的圣道。此补特伽罗被称为随法行。为证悟须陀洹果而行道者是随法行，住于果者是见至。

කතමො ච පුග්ගලො සද්ධානුසාරී? යස්ස පුග්ගලස්ස සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නස්ස සද්ධින්ද්‍රියං අධිමත්තං හොති, සද්ධාවාහිං සද්ධාපුබ්බඞ්ගමං අරියමග්ගං භාවෙති. අයං වුච්චති පුග්ගලො සද්ධානුසාරී. සොතාපත්තිඵලසච්ඡිකිරියාය පටිපන්නො පුග්ගලො සද්ධානුසාරී, ඵලෙ ඨිතො සද්ධාවිමුත්තොති.

何为随信行(saddhānusārī)补特伽罗？为证悟须陀洹果而行道的补特伽罗，其信根强盛，修习以信为导、以信为先的圣道。此补特伽罗被称为随信行。为证悟须陀洹果而行道者是随信行，住于果者是信解脱。

නවකනිද්දෙසො.

九法解释。

10. දසකපුග්ගලපඤ්ඤත්ති

10. 十种补特伽罗的施设

209. කතමෙසං පඤ්චන්නං ඉධ නිට්ඨා? සත්තක්ඛත්තුපරමස්ස කොලඞ්කොලස්ස එකබීජිස්ස සකදාගාමිස්ස යො ච දිට්ඨෙව ධම්මෙ අරහා – ඉමෙසං පඤ්චන්නං ඉධ නිට්ඨා.

209. 哪五种人于此欲界得以完成？七返生者、家家者、一种子者、一来者，以及现法中的阿罗汉——这五种人于此欲界得以完成。

කතමෙසං පඤ්චන්නං ඉධ විහාය නිට්ඨා? අන්තරාපරිනිබ්බායිස්ස උපහච්චපරිනිබ්බායිස්ස අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායිස්ස සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායිස්ස උද්ධංසොතස්ස අකනිට්ඨගාමිනො – ඉමෙසං පඤ්චන්නං ඉධ විහාය නිට්ඨාති.

哪五种人于此舍离而终？中般涅槃者、生般涅槃者、无行般涅槃者、有行般涅槃者、上流趣色究竟天者——这五种人于此舍离而终。

එත්තාවතා පුග්ගලානං පුග්ගලපඤ්ඤත්තීති.

如是，为补特伽罗之施设。

දසකනිද්දෙසො.

十法解释终。

පුග්ගලපඤ්ඤත්තිපකරණං නිට්ඨිතං.

《人施设论》终。