นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

อภิธมฺมปิฏเก

论藏

ธมฺมสงฺคณีปาฬิ

法集论

มาติกา

论母

๑. ติกมาติกา

1. 三法

๑. (ก) กุสลา [Pg.1] ธมฺมา.

1. (一) 善法。

(ข) อกุสลา ธมฺมา.

(二) 不善法。

(ค) อพฺยากตา ธมฺมา.

(三) 无记法。

๒. (ก) สุขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตา ธมฺมา.

2. (一) 与乐受相应的法。

(ข) ทุกฺขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตา ธมฺมา.

(二) 与苦受相应的法。

(ค) อทุกฺขมสุขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตา ธมฺมา.

(三) 与不苦不乐受相应的法。

๓. (ก) วิปากา ธมฺมา.

3. (一) 异熟法。

(ข) วิปากธมฺมธมฺมา.

(二) 能生异熟法。

(ค) เนววิปากนวิปากธมฺมธมฺมา.

(三) 非异熟非能生异熟法。

๔. (ก) อุปาทิณฺณุปาทานิยา ธมฺมา.

4. (一) 所取可取法。

(ข) อนุปาทิณฺณุปาทานิยา ธมฺมา.

(二) 非所取可取法。

(ค) อนุปาทิณฺณอนุปาทานิยา ธมฺมา.

(三) 非所取非可取法。

๕. (ก) สํกิลิฏฺฐสํกิเลสิกา ธมฺมา.

5. (一) 已染污且为染污缘法。

(ข) อสํกิลิฏฺฐสํกิเลสิกา ธมฺมา.

(二) 未染污但为染污缘法。

(ค) อสํกิลิฏฺฐอสํกิเลสิกา ธมฺมา.

(三) 未染污亦非染污缘法。

๖. (ก) สวิตกฺกสวิจารา [Pg.2] ธมฺมา.

6. (一) 有寻有伺法。

(ข) อวิตกฺกวิจารมตฺตา ธมฺมา.

(二) 无寻唯伺法。

(ค) อวิตกฺกอวิจารา ธมฺมา.

(三) 无寻无伺法。

๗. (ก) ปีติสหคตา ธมฺมา.

7. (一) 喜俱行法。

(ข) สุขสหคตา ธมฺมา.

(二) 乐俱行法。

(ค) อุเปกฺขาสหคตา ธมฺมา.

(三) 舍俱行法。

๘. (ก) ทสฺสเนน ปหาตพฺพา ธมฺมา.

8. (一) 见所断法。

(ข) ภาวนาย ปหาตพฺพา ธมฺมา.

(二) 修所断法。

(ค) เนว ทสฺสเนน น ภาวนาย ปหาตพฺพา ธมฺมา.

(三) 非见所断非修所断法。

๙. (ก) ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกา ธมฺมา.

9. (一) 见所断因法。

(ข) ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกา ธมฺมา.

(二) 修所断因法。

(ค) เนว ทสฺสเนน น ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกา ธมฺมา.

(三) 非见所断因非修所断因法。

๑๐. (ก) อาจยคามิโน ธมฺมา.

10. (一) 导向积集法。

(ข) อปจยคามิโน ธมฺมา.

(二) 导向损减法。

(ค) เนวาจยคามินาปจยคามิโน ธมฺมา.

(丙) 既非导向积集，亦非导向消散的法。

๑๑. (ก) เสกฺขา ธมฺมา.

11. (甲) 有学的法。

(ข) อเสกฺขา ธมฺมา.

(乙) 无学的法。

(ค) เนวเสกฺขนาเสกฺขา ธมฺมา.

(丙) 既非有学亦非无学的法。

๑๒. (ก) ปริตฺตา ธมฺมา.

12. (甲) 微小的法。

(ข) มหคฺคตา ธมฺมา.

(乙) 广大的法。

(ค) อปฺปมาณา ธมฺมา.

(丙) 无量的法。

๑๓. (ก) ปริตฺตารมฺมณา ธมฺมา.

13. (甲) 以微小为所缘的法。

(ข) มหคฺคตารมฺมณา ธมฺมา.

(乙) 以广大为所缘的法。

(ค) อปฺปมาณารมฺมณา ธมฺมา.

(丙) 以无量为所缘的法。

๑๔. (ก) หีนา [Pg.3] ธมฺมา.

14. (甲) 低劣的法。

(ข) มชฺฌิมา ธมฺมา.

(乙) 中等的法。

(ค) ปณีตา ธมฺมา.

(丙) 殊胜的法。

๑๕. (ก) มิจฺฉตฺตนิยตา ธมฺมา.

15. (甲) 邪定法。

(ข) สมฺมตฺตนิยตา ธมฺมา.

(乙) 正定法。

(ค) อนิยตา ธมฺมา.

(丙) 不定法。

๑๖. (ก) มคฺคารมฺมณา ธมฺมา.

16. (甲) 以道为所缘的法。

(ข) มคฺคเหตุกา ธมฺมา.

(乙) 以道为因的法。

(ค) มคฺคาธิปติโน ธมฺมา.

(丙) 以道为增上的法。

๑๗. (ก) อุปฺปนฺนา ธมฺมา.

17. (甲) 已生的法。

(ข) อนุปฺปนฺนา ธมฺมา.

(乙) 未生的法。

(ค) อุปฺปาทิโน ธมฺมา.

(丙) 将生的法。

๑๘. (ก) อตีตา ธมฺมา.

18. (甲) 过去的法。

(ข) อนาคตา ธมฺมา.

(乙) 未来的法。

(ค) ปจฺจุปฺปนฺนา ธมฺมา.

(丙) 现在的法。

๑๙. (ก) อตีตารมฺมณา ธมฺมา.

19. (甲) 以过去为所缘的法。

(ข) อนาคตารมฺมณา ธมฺมา.

(乙) 以未来为所缘的法。

(ค) ปจฺจุปฺปนฺนารมฺมณา ธมฺมา.

(丙) 以现在为所缘的法。

๒๐. (ก) อชฺฌตฺตา ธมฺมา.

20. (甲) 内在的法。

(ข) พหิทฺธา ธมฺมา.

(乙) 外在的法。

(ค) อชฺฌตฺตพหิทฺธา ธมฺมา.

(丙) 内外法。

๒๑. (ก) อชฺฌตฺตารมฺมณา ธมฺมา.

21. (甲) 内所缘法。

(ข) พหิทฺธารมฺมณา ธมฺมา.

(乙) 外所缘法。

(ค) อชฺฌตฺตพหิทฺธารมฺมณา ธมฺมา.

(丙) 内外所缘法。

๒๒. (ก) สนิทสฺสนสปฺปฏิฆา ธมฺมา.

22. (甲) 有见有对法。

(ข) อนิทสฺสนสปฺปฏิฆา ธมฺมา.

(乙) 无见有对法。

(ค) อนิทสฺสนอปฺปฏิฆา ธมฺมา.

(丙) 无见无对法。

ติกมาติกา.

三法论母终。

๒. ทุกมาติกา

2. 二法论母

เหตุโคจฺฉกํ

因组

๑. (ก) เหตู [Pg.4] ธมฺมา.

1. (甲) 因法。

(ข) น เหตู ธมฺมา.

(乙) 非因法。

๒. (ก) สเหตุกา ธมฺมา.

2. (甲) 有因法。

(ข) อเหตุกา ธมฺมา.

(乙) 无因法。

๓. (ก) เหตุสมฺปยุตฺตา ธมฺมา.

3. (甲) 因相应法。

(ข) เหตุวิปฺปยุตฺตา ธมฺมา.

(乙) 因不相应法。

๔. (ก) เหตู เจว ธมฺมา สเหตุกา จ.

4. (甲) 是因亦有因法。

(ข) สเหตุกา เจว ธมฺมา น จ เหตู.

(乙) 有因而非因法。

๕. (ก) เหตู เจว ธมฺมา เหตุสมฺปยุตฺตา จ.

5. (甲) 是因亦因相应法。

(ข) เหตุสมฺปยุตฺตา เจว ธมฺมา น จ เหตู.

(乙) 因相应而非因法。

๖. (ก) น เหตู โข ปน ธมฺมา สเหตุกาปิ.

6. (甲) 非因然有因法。

(ข) อเหตุกาปิ.

(乙) 非因亦无因法。

เหตุโคจฺฉกํ.

因组终。

จูฬนฺตรทุกํ

小中间二法

๗. (ก) สปฺปจฺจยา ธมฺมา.

7. (甲) 有缘法。

(ข) อปฺปจฺจยา ธมฺมา.

(乙) 无缘法。

๘. (ก) สงฺขตา ธมฺมา.

8. (甲) 有为法。

(ข) อสงฺขตา ธมฺมา.

(乙) 无为法。

๙. (ก) สนิทสฺสนา ธมฺมา.

9. (甲) 有见法。

(ข) อนิทสฺสนา ธมฺมา.

(乙) 无见法。

๑๐. (ก) สปฺปฏิฆา ธมฺมา.

10. (甲) 有对法。

(ข) อปฺปฏิฆา ธมฺมา.

(乙) 无对法。

๑๑. (ก) รูปิโน [Pg.5] ธมฺมา.

11. (甲) 有色法。

(ข) อรูปิโน ธมฺมา.

(乙) 无色法。

๑๒. (ก) โลกิยา ธมฺมา.

12. (甲) 世间法。

(ข) โลกุตฺตรา ธมฺมา.

(乙) 出世间法。

๑๓. (ก) เกนจิ วิญฺเญยฺยา ธมฺมา.

13. (甲) 为某识所应识之法。

(ข) เกนจิ น วิญฺเญยฺยา ธมฺมา.

(乙) 不为某识所应识之法。

จูฬนฺตรทุกํ.

小中二法

อาสวโคจฺฉกํ

漏品

๑๔. (ก) อาสวา ธมฺมา.

14. (甲) 漏法。

(ข) โน อาสวา ธมฺมา.

(乙) 非漏法。

๑๕. (ก) สาสวา ธมฺมา.

15. (甲) 有漏法。

(ข) อนาสวา ธมฺมา.

(乙) 无漏法。

๑๖. (ก) อาสวสมฺปยุตฺตา ธมฺมา.

16. (甲) 与漏相应之法。

(ข) อาสววิปฺปยุตฺตา ธมฺมา.

(乙) 与漏不相应之法。

๑๗. (ก) อาสวา เจว ธมฺมา สาสวา จ.

17. (甲) 既是漏，亦为有漏之法。

(ข) สาสวา เจว ธมฺมา โน จ อาสวา.

(乙) 为有漏而非漏之法。

๑๘. (ก) อาสวา เจว ธมฺมา อาสวสมฺปยุตฺตา จ.

18. (甲) 既是漏，亦与漏相应之法。

(ข) อาสวสมฺปยุตฺตา เจว ธมฺมา โน จ อาสวา.

(乙) 与漏相应而非漏之法。

๑๙. (ก) อาสววิปฺปยุตฺตา โข ปน ธมฺมา สาสวาปิ.

19. (甲) 与漏不相应之有漏法。

(ข) อนาสวาปิ.

(乙) 与漏不相应之无漏法。

อาสวโคจฺฉกํ.

漏品竟

สํโยชนโคจฺฉกํ

结品

๒๐. (ก) สํโยชนา ธมฺมา.

20. (甲) 结法。

(ข) โน สํโยชนา ธมฺมา.

(乙) 非结法。

๒๑. (ก) สํโยชนิยา [Pg.6] ธมฺมา.

21. (甲) 结所缘法。

(ข) อสํโยชนิยา ธมฺมา.

(乙) 非结所缘法。

๒๒. (ก) สํโยชนสมฺปยุตฺตา ธมฺมา.

22. (甲) 与结相应之法。

(ข) สํโยชนวิปฺปยุตฺตา ธมฺมา.

(乙) 与结不相应之法。

๒๓. (ก) สํโยชนา เจว ธมฺมา สํโยชนิยา จ.

23. (一) 是结，且是结之所缘的法。

(ข) สํโยชนิยา เจว ธมฺมา โน จ สํโยชนา.

(二) 是结之所缘而非结的法。

๒๔. (ก) สํโยชนา เจว ธมฺมา สํโยชนสมฺปยุตฺตา จ.

24. (一) 是结，且与结相应的法。

(ข) สํโยชนสมฺปยุตฺตา เจว ธมฺมา โน จ สํโยชนา.

(二) 与结相应而非结的法。

๒๕. (ก) สํโยชนวิปฺปยุตฺตา โข ปน ธมฺมา สํโยชนิยาปิ.

25. (一) 与结不相应，却也是结之所缘的法。

(ข) อสํโยชนิยาปิ.

(二) 与结不相应，且非结之所缘的法。

สํโยชนโคจฺฉกํ.

结聚竟。

คนฺถโคจฺฉกํ

系聚

๒๖. (ก) คนฺถา ธมฺมา.

26. (一) 系法。

(ข) โน คนฺถา ธมฺมา.

(二) 非系法。

๒๗. (ก) คนฺถนิยา ธมฺมา.

27. (一) 是系之所缘的法。

(ข) อคนฺถนิยา ธมฺมา.

(二) 非系之所缘的法。

๒๘. (ก) คนฺถสมฺปยุตฺตา ธมฺมา.

28. (一) 与系相应的法。

(ข) คนฺถวิปฺปยุตฺตา ธมฺมา.

(二) 与系不相应的法。

๒๙. (ก) คนฺถา เจว ธมฺมา คนฺถนิยา จ.

29. (一) 是系，且是系之所缘的法。

(ข) คนฺถนิยา เจว ธมฺมา โน จ คนฺถา.

(二) 是系之所缘而非系的法。

๓๐. (ก) คนฺถา เจว ธมฺมา คนฺถสมฺปยุตฺตา จ.

30. (一) 是系，且与系相应的法。

(ข) คนฺถสมฺปยุตฺตา เจว ธมฺมา โน จ คนฺถา.

(二) 与系相应而非系的法。

๓๑. (ก) คนฺถวิปฺปยุตฺตา [Pg.7] โข ปน ธมฺมา คนฺถนิยาปิ.

31. (一) 与系不相应，却也是系之所缘的法。

(ข) อคนฺถนิยาปิ.

(二) 与系不相应，且非系之所缘的法。

คนฺถโคจฺฉกํ.

系聚竟。

โอฆโคจฺฉกํ

暴流聚

๓๒. (ก) โอฆา ธมฺมา.

32. (一) 暴流法。

(ข) โน โอฆา ธมฺมา.

(二) 非暴流法。

๓๓. (ก) โอฆนิยา ธมฺมา.

33. (一) 是暴流之所缘的法。

(ข) อโนฆนิยา ธมฺมา.

(二) 非暴流之所缘的法。

๓๔. (ก) โอฆสมฺปยุตฺตา ธมฺมา.

34. (一) 与暴流相应的法。

(ข) โอฆวิปฺปยุตฺตา ธมฺมา.

(二) 与暴流不相应的法。

๓๕. (ก) โอฆา เจว ธมฺมา โอฆนิยา จ.

35. (一) 是暴流，且是暴流之所缘的法。

(ข) โอฆนิยา เจว ธมฺมา โน จ โอฆา.

(二) 是暴流之所缘而非暴流的法。

๓๖. (ก) โอฆา เจว ธมฺมา โอฆสมฺปยุตฺตา จ.

36. (甲) 既是瀑流，又与瀑流相应的法。

(ข) โอฆสมฺปยุตฺตา เจว ธมฺมา โน จ โอฆา.

(乙) 与瀑流相应但非瀑流的法。

๓๗. (ก) โอฆวิปฺปยุตฺตา โข ปน ธมฺมา โอฆนิยาปิ.

37. (甲) 与瀑流不相应，却是瀑流所缘的法。

(ข) อโนฆนิยาปิ.

(乙) 既不与瀑流相应，又非瀑流所缘的法。

โอฆโคจฺฉกํ.

瀑流品。

โยคโคจฺฉกํ

轭品

๓๘. (ก) โยคา ธมฺมา.

38. (甲) 是轭的法。

(ข) โน โยคา ธมฺมา.

(乙) 非轭的法。

๓๙. (ก) โยคนิยา ธมฺมา.

39. (甲) 是轭所缘的法。

(ข) อโยคนิยา ธมฺมา.

(乙) 非轭所缘的法。

๔๐. (ก) โยคสมฺปยุตฺตา ธมฺมา.

40. (甲) 与轭相应的法。

(ข) โยควิปฺปยุตฺตา ธมฺมา.

(乙) 与轭不相应的法。

๔๑. (ก) โยคา [Pg.8] เจว ธมฺมา โยคนิยา จ.

41. (甲) 既是轭，又是轭所缘的法。

(ข) โยคนิยา เจว ธมฺมา โน จ โยคา.

(乙) 是轭所缘但非轭的法。

๔๒. (ก) โยคา เจว ธมฺมา โยคสมฺปยุตฺตา จ.

42. (甲) 既是轭，又与轭相应的法。

(ข) โยคสมฺปยุตฺตา เจว ธมฺมา โน จ โยคา.

(乙) 与轭相应但非轭的法。

๔๓. (ก) โยควิปฺปยุตฺตา โข ปน ธมฺมา โยคนิยาปิ.

43. (甲) 与轭不相应，却是轭所缘的法。

(ข) อโยคนิยาปิ.

(乙) 既不与轭相应，又非轭所缘的法。

โยคโคจฺฉกํ.

轭品。

นีวรณโคจฺฉกํ

盖品

๔๔. (ก) นีวรณา ธมฺมา.

44. (甲) 是盖的法。

(ข) โน นีวรณา ธมฺมา.

(乙) 非盖的法。

๔๕. (ก) นีวรณิยา ธมฺมา.

45. (甲) 是盖所缘的法。

(ข) อนีวรณิยา ธมฺมา.

(乙) 非盖所缘的法。

๔๖. (ก) นีวรณสมฺปยุตฺตา ธมฺมา.

46. (甲) 与盖相应的法。

(ข) นีวรณวิปฺปยุตฺตา ธมฺมา.

(乙) 与盖不相应的法。

๔๗. (ก) นีวรณา เจว ธมฺมา นีวรณิยา จ.

47. (甲) 既是盖，又是盖所缘的法。

(ข) นีวรณิยา เจว ธมฺมา โน จ นีวรณา.

(乙) 是盖所缘但非盖的法。

๔๘. (ก) นีวรณา เจว ธมฺมา นีวรณสมฺปยุตฺตา จ.

48. (甲) 既是盖，又与盖相应的法。

(ข) นีวรณสมฺปยุตฺตา เจว ธมฺมา โน จ นีวรณา.

(乙) 与盖相应但非盖的法。

๔๙. (ก) นีวรณวิปฺปยุตฺตา โข ปน ธมฺมา นีวรณิยาปิ.

49. (甲) 然而，与盖不相应的法，亦是盖所缘。

(ข) อนีวรณิยาปิ.

(乙) 亦非盖所缘。

นีวรณโคจฺฉกํ.

盖品究竟。

ปรามาสโคจฺฉกํ

九、执取品

๕๐. (ก) ปรามาสา [Pg.9] ธมฺมา.

50. (甲) 执取法。

(ข) โน ปรามาสา ธมฺมา.

(乙) 非执取法。

๕๑. (ก) ปรามฏฺฐา ธมฺมา.

51. (甲) 被执取的法。

(ข) อปรามฏฺฐา ธมฺมา.

(乙) 不被执取的法。

๕๒. (ก) ปรามาสสมฺปยุตฺตา ธมฺมา.

52. (甲) 与执取相应的法。

(ข) ปรามาสวิปฺปยุตฺตา ธมฺมา.

(乙) 与执取不相应的法。

๕๓. (ก) ปรามาสา เจว ธมฺมา ปรามฏฺฐา จ.

53. (甲) 是执取亦是被执取的法。

(ข) ปรามฏฺฐา เจว ธมฺมา โน จ ปรามาสา.

(乙) 是被执取而非执取的法。

๕๔. (ก) ปรามาสวิปฺปยุตฺตา โข ปน ธมฺมา ปรามฏฺฐาปิ.

54. (甲) 然而，与执取不相应的法，亦是被执取。

(ข) อปรามฏฺฐาปิ.

(乙) 亦非被执取。

ปรามาสโคจฺฉกํ.

执取品究竟。

มหนฺตรทุกํ

十、大双

๕๕. (ก) สารมฺมณา ธมฺมา.

55. (甲) 有所缘法。

(ข) อนารมฺมณา ธมฺมา.

(乙) 无所缘法。

๕๖. (ก) จิตฺตา ธมฺมา.

56. (甲) 心法。

(ข) โน จิตฺตา ธมฺมา.

(乙) 非心法。

๕๗. (ก) เจตสิกา ธมฺมา.

57. (甲) 心所法。

(ข) อเจตสิกา ธมฺมา.

(乙) 非心所法。

๕๘. (ก) จิตฺตสมฺปยุตฺตา ธมฺมา.

58. (甲) 与心相应的法。

(ข) จิตฺตวิปฺปยุตฺตา ธมฺมา.

(乙) 与心不相应的法。

๕๙. (ก) จิตฺตสํสฏฺฐา ธมฺมา.

59. (甲) 与心和合的法。

(ข) จิตฺตวิสํสฏฺฐา ธมฺมา.

(乙) 与心不和合的法。

๖๐. (ก) จิตฺตสมุฏฺฐานา ธมฺมา.

60. (甲) 心等起法。

(ข) โน จิตฺตสมุฏฺฐานา ธมฺมา.

(乙) 非心等起法。

๖๑. (ก) จิตฺตสหภุโน [Pg.10] ธมฺมา.

61. (甲) 与心俱生的法。

(ข) โน จิตฺตสหภุโน ธมฺมา.

(乙) 非与心俱生的法。

๖๒. (ก) จิตฺตานุปริวตฺติโน ธมฺมา.

62. （甲）随心转法。

(ข) โน จิตฺตานุปริวตฺติโน ธมฺมา.

（乙）非随心转法。

๖๓. (ก) จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานา ธมฺมา.

63. （甲）心和合生起法。

(ข) โน จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานา ธมฺมา.

（乙）非心和合生起法。

๖๔. (ก) จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานสหภุโน ธมฺมา.

64. （甲）心和合生起俱生法。

(ข) โน จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานสหภุโน ธมฺมา.

（乙）非心和合生起俱生法。

๖๕. (ก) จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานานุปริวตฺติโน ธมฺมา.

65. （甲）心和合生起随转法。

(ข) โน จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานานุปริวตฺติโน ธมฺมา.

（乙）非心和合生起随转法。

๖๖. (ก) อชฺฌตฺติกา ธมฺมา.

66. （甲）内法。

(ข) พาหิรา ธมฺมา.

（乙）外法。

๖๗. (ก) อุปาทา ธมฺมา.

67. （甲）所造法。

(ข) โน อุปาทา ธมฺมา.

（乙）非所造法。

๖๘. (ก) อุปาทิณฺณา ธมฺมา.

68. （甲）有取法。

(ข) อนุปาทิณฺณา ธมฺมา.

（乙）无取法。

มหนฺตรทุกํ.

大双品竟。

อุปาทานโคจฺฉกํ

十一、取聚

๖๙. (ก) อุปาทานา ธมฺมา.

69. （甲）取法。

(ข) โน อุปาทานา ธมฺมา.

（乙）非取法。

๗๐. (ก) อุปาทานิยา ธมฺมา.

70. （甲）取所缘法。

(ข) อนุปาทานิยา ธมฺมา.

（乙）非取所缘法。

๗๑. (ก) อุปาทานสมฺปยุตฺตา ธมฺมา.

71. （甲）取相应法。

(ข) อุปาทานวิปฺปยุตฺตา ธมฺมา.

（乙）取不相应法。

๗๒. (ก) อุปาทานา เจว ธมฺมา อุปาทานิยา จ.

72. （甲）是取法，也是取所缘法。

(ข) อุปาทานิยา เจว ธมฺมา โน จ อุปาทานา.

（乙）是取所缘法，但非取法。

๗๓. (ก) อุปาทานา [Pg.11] เจว ธมฺมา อุปาทานสมฺปยุตฺตา จ.

73. （甲）是取法，也是取相应法。

(ข) อุปาทานสมฺปยุตฺตา เจว ธมฺมา โน จ อุปาทานา.

（乙）是取相应法，但非取法。

๗๔. (ก) อุปาทานวิปฺปยุตฺตา โข ปน ธมฺมา อุปาทานิยาปิ.

74. （甲）取不相应亦为取所缘法。

(ข) อนุปาทานิยาปิ.

（乙）取不相应亦非取所缘法。

อุปาทานโคจฺฉกํ.

取聚竟。

กิเลสโคจฺฉกํ

十二、烦恼聚

๗๕. (ก) กิเลสา ธมฺมา.

75. (甲) 烦恼法。

(ข) โน กิเลสา ธมฺมา.

(乙) 非烦恼法。

๗๖. (ก) สํกิเลสิกา ธมฺมา.

76. (甲) 杂染法。

(ข) อสํกิเลสิกา ธมฺมา.

(乙) 不杂染法。

๗๗. (ก) สํกิลิฏฺฐา ธมฺมา.

77. (甲) 已染污法。

(ข) อสํกิลิฏฺฐา ธมฺมา.

(乙) 未染污法。

๗๘. (ก) กิเลสสมฺปยุตฺตา ธมฺมา.

78. (甲) 烦恼相应法。

(ข) กิเลสวิปฺปยุตฺตา ธมฺมา.

(乙) 烦恼不相应法。

๗๙. (ก) กิเลสา เจว ธมฺมา สํกิเลสิกา จ.

79. (甲) 既是烦恼法，也是杂染法。

(ข) สํกิเลสิกา เจว ธมฺมา โน จ กิเลสา.

(乙) 是杂染法，但非烦恼法。

๘๐. (ก) กิเลสา เจว ธมฺมา สํกิลิฏฺฐา จ.

80. (甲) 既是烦恼法，也是已染污法。

(ข) สํกิลิฏฺฐา เจว ธมฺมา โน จ กิเลสา.

(乙) 是已染污法，但非烦恼法。

๘๑. (ก) กิเลสา เจว ธมฺมา กิเลสสมฺปยุตฺตา จ.

81. (甲) 既是烦恼法，也是烦恼相应法。

(ข) กิเลสสมฺปยุตฺตา เจว ธมฺมา โน จ กิเลสา.

(乙) 是烦恼相应法，但非烦恼法。

๘๒. (ก) กิเลสวิปฺปยุตฺตา โข ปน ธมฺมา สํกิเลสิกาปิ.

82. (甲) 再者，烦恼不相应法中，有的是杂染法；

(ข) อสํกิเลสิกาปิ.

(乙) 有的是不杂染法。

กิเลสโคจฺฉกํ.

烦恼品

ปิฏฺฐิทุกํ

附随二法

๘๓. (ก) ทสฺสเนน [Pg.12] ปหาตพฺพา ธมฺมา.

83. (甲) 见所断法。

(ข) น ทสฺสเนน ปหาตพฺพา ธมฺมา.

(乙) 非见所断法。

๘๔. (ก) ภาวนาย ปหาตพฺพา ธมฺมา.

84. (甲) 修所断法。

(ข) น ภาวนาย ปหาตพฺพา ธมฺมา.

(乙) 非修所断法。

๘๕. (ก) ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกา ธมฺมา.

85. (甲) 见所断因法。

(ข) น ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกา ธมฺมา.

(乙) 非见所断因法。

๘๖. (ก) ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกา ธมฺมา.

86. (甲) 修所断因法。

(ข) น ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกา ธมฺมา.

(乙) 非修所断因法。

๘๗. (ก) สวิตกฺกา ธมฺมา.

87. (甲) 有寻法。

(ข) อวิตกฺกา ธมฺมา.

(乙) 无寻法。

๘๘. (ก) สวิจารา ธมฺมา.

88. (甲) 有伺法。

(ข) อวิจารา ธมฺมา.

(乙) 无伺法。

๘๙. (ก) สปฺปีติกา ธมฺมา.

89. （一）有喜之法。

(ข) อปฺปีติกา ธมฺมา.

（二）无喜之法。

๙๐. (ก) ปีติสหคตา ธมฺมา.

90. （一）与喜俱行之法。

(ข) น ปีติสหคตา ธมฺมา.

（二）非与喜俱行之法。

๙๑. (ก) สุขสหคตา ธมฺมา.

91. （一）与乐俱行之法。

(ข) น สุขสหคตา ธมฺมา.

（二）非与乐俱行之法。

๙๒. (ก) อุเปกฺขาสหคตา ธมฺมา.

92. （一）与舍俱行之法。

(ข) น อุเปกฺขาสหคตา ธมฺมา.

（二）非与舍俱行之法。

๙๓. (ก) กามาวจรา ธมฺมา.

93. （一）欲界法。

(ข) น กามาวจรา ธมฺมา.

（二）非欲界法。

๙๔. (ก) รูปาวจรา ธมฺมา.

94. （一）色界法。

(ข) น รูปาวจรา ธมฺมา.

（二）非色界法。

๙๕. (ก) อรูปาวจรา ธมฺมา.

95. （一）无色界法。

(ข) น อรูปาวจรา ธมฺมา.

（二）非无色界法。

๙๖. (ก) ปริยาปนฺนา [Pg.13] ธมฺมา.

96. （一）所摄法。

(ข) อปริยาปนฺนา ธมฺมา.

（二）不摄法。

๙๗. (ก) นิยฺยานิกา ธมฺมา.

97. （一）导向出离法。

(ข) อนิยฺยานิกา ธมฺมา.

（二）非导向出离法。

๙๘. (ก) นิยตา ธมฺมา.

98. （一）决定法。

(ข) อนิยตา ธมฺมา.

（二）不定法。

๙๙. (ก) สอุตฺตรา ธมฺมา.

99. （一）有上法。

(ข) อนุตฺตรา ธมฺมา.

（二）无上法。

๑๐๐. (ก) สรณา ธมฺมา.

100. （一）有诤法。

(ข) อรณา ธมฺมา.

（二）无诤法。

ปิฏฺฐิทุกํ.

背二法集竟。

อภิธมฺมทุกมาติกา.

阿毗达摩二法论母竟。

สุตฺตนฺติกทุกมาติกา

经藏二法论母

๑๐๑. (ก) วิชฺชาภาคิโน ธมฺมา.

101. （一）明分法。

(ข) อวิชฺชาภาคิโน ธมฺมา.

（二）无明分法。

๑๐๒. (ก) วิชฺชูปมา ธมฺมา.

102. （一）如电法。

(ข) วชิรูปมา ธมฺมา.

(乙) 金刚喻法。

๑๐๓. (ก) พาลา ธมฺมา.

103. (甲) 愚法。

(ข) ปณฺฑิตา ธมฺมา.

(乙) 智法。

๑๐๔. (ก) กณฺหา ธมฺมา.

104. (甲) 黑法。

(ข) สุกฺกา ธมฺมา.

(乙) 白法。

๑๐๕. (ก) ตปนียา ธมฺมา.

105. (甲) 热恼法。

(ข) อตปนียา ธมฺมา.

(乙) 无热恼法。

๑๐๖. (ก) อธิวจนา ธมฺมา.

106. (甲) 增语法。

(ข) อธิวจนปถา ธมฺมา.

(乙) 增语所缘法。

๑๐๗. (ก) นิรุตฺติ [Pg.14] ธมฺมา.

107. (甲) 言辞法。

(ข) นิรุตฺติปถา ธมฺมา.

(乙) 言辞所缘法。

๑๐๘. (ก) ปญฺญตฺติ ธมฺมา.

108. (甲) 施设法。

(ข) ปญฺญตฺติปถา ธมฺมา.

(乙) 施设所缘法。

๑๐๙. (ก) นามญฺจ.

109. (甲) 名。

(ข) รูปญฺจ.

(乙) 色。

๑๑๐. (ก) อวิชฺชา จ.

110. (甲) 无明。

(ข) ภวตณฺหา จ.

(乙) 有爱。

๑๑๑. (ก) ภวทิฏฺฐิ จ.

111. (甲) 有见。

(ข) วิภวทิฏฺฐิ จ.

(乙) 无有见。

๑๑๒. (ก) สสฺสตทิฏฺฐิ จ.

112. (甲) 常见。

(ข) อุจฺเฉททิฏฺฐิ จ.

(乙) 断见。

๑๑๓. (ก) อนฺตวา ทิฏฺฐิ จ.

113. (甲) 有边见。

(ข) อนนฺตวา ทิฏฺฐิ จ.

(乙) 无边见。

๑๑๔. (ก) ปุพฺพนฺตานุทิฏฺฐิ จ.

114. (甲) 前际见。

(ข) อปรนฺตานุทิฏฺฐิ จ.

(乙) 后际见。

๑๑๕. (ก) อหิริกญฺจ.

115. (甲) 无惭。

(ข) อโนตฺตปฺปญฺจ.

(乙) 无愧。

๑๑๖. (ก) หิรี จ.

116. (甲) 惭。

(ข) โอตฺตปฺปญฺจ.

(乙) 愧。

๑๑๗. (ก) โทวจสฺสตา จ.

117. (甲) 难教诫性。

(ข) ปาปมิตฺตตา จ.

(二) 恶友谊。

๑๑๘. (ก) โสวจสฺสตา จ.

118. (一) 易受教。

(ข) กลฺยาณมิตฺตตา จ.

(二) 善友谊。

๑๑๙. (ก) อาปตฺติกุสลตา จ.

119. (一) 善巧于过犯。

(ข) อาปตฺติวุฏฺฐานกุสลตา จ.

(二) 善巧于出过犯。

๑๒๐. (ก) สมาปตฺติกุสลตา จ.

120. (一) 善巧于入定。

(ข) สมาปตฺติวุฏฺฐานกุสลตา จ.

(二) 善巧于出定。

๑๒๑. (ก) ธาตุกุสลตา [Pg.15] จ.

121. (一) 善巧于诸界。

(ข) มนสิการกุสลตา จ.

(二) 善巧于作意。

๑๒๒. (ก) อายตนกุสลตา จ.

122. (一) 善巧于诸处。

(ข) ปฏิจฺจสมุปฺปาทกุสลตา จ.

(二) 善巧于缘起。

๑๒๓. (ก) ฐานกุสลตา จ.

123. (一) 善巧于是处。

(ข) อฏฺฐานกุสลตา จ.

(二) 善巧于非处。

๑๒๔. (ก) อชฺชโว จ.

124. (一) 正直。

(ข) มทฺทโว จ.

(二) 柔和。

๑๒๕. (ก) ขนฺติ จ.

125. (一) 堪忍。

(ข) โสรจฺจญฺจ.

(二) 和善。

๑๒๖. (ก) สาขลฺยญฺจ.

126. (一) 和蔼语。

(ข) ปฏิสนฺถาโร จ.

(二) 殷勤接待。

๑๒๗. (ก) อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตา จ.

127. (一) 诸根门不守护。

(ข) โภชเน อมตฺตญฺญุตา จ.

(二) 饮食不知量。

๑๒๘. (ก) อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตา จ.

128. (一) 诸根门守护。

(ข) โภชเน มตฺตญฺญุตา จ.

(二) 饮食知量。

๑๒๙. (ก) มุฏฺฐสจฺจญฺจ.

129. (一) 失念。

(ข) อสมฺปชญฺญญฺจ.

(二) 不正知。

๑๓๐. (ก) สติ จ.

130. (一) 念。

(ข) สมฺปชญฺญญฺจ.

(二) 正知。

๑๓๑. (ก) ปฏิสงฺขานพลญฺจ.

131. (一) 省察力。

(ข) ภาวนาพลญฺจ.

(二) 修习力。

๑๓๒. (ก) สมโถ จ.

132. (一) 止。

(ข) วิปสฺสนา จ.

(乙) 观

๑๓๓. (ก) สมถนิมิตฺตญฺจ.

133. (甲) 止相

(ข) ปคฺคาหนิมิตฺตญฺจ.

(乙) 策励相

๑๓๔. (ก) ปคฺคาโห [Pg.16] จ.

134. (甲) 策励

(ข) อวิกฺเขโป จ.

(乙) 不散乱

๑๓๕. (ก) สีลวิปตฺติ จ.

135. (甲) 戒的毁坏

(ข) ทิฏฺฐิวิปตฺติ จ.

(乙) 见的毁坏

๑๓๖. (ก) สีลสมฺปทา จ.

136. (甲) 戒具足

(ข) ทิฏฺฐิสมฺปทา จ.

(乙) 见具足

๑๓๗. (ก) สีลวิสุทฺธิ จ.

137. (甲) 戒清净

(ข) ทิฏฺฐิวิสุทฺธิ จ.

(乙) 见清净

๑๓๘. (ก) ทิฏฺฐิวิสุทฺธิ โข ปน.

138. (甲) 见清净

(ข) ยถาทิฏฺฐิสฺส จ ปธานํ.

(乙) 随见而精进

๑๓๙. (ก) สํเวโค จ สํเวชนิเยสุ ฐาเนสุ.

139. (甲) 于可悚惧处生起悚惧

(ข) สํวิคฺคสฺส จ โยนิโส ปธานํ.

(乙) 悚惧者之如理精进

๑๔๐. (ก) อสนฺตุฏฺฐิตา จ กุสเลสุ ธมฺเมสุ.

140. (甲) 于诸善法不满足

(ข) อปฺปฏิวานิตา จ ปธานสฺมึ.

(乙) 于精进中不退转

๑๔๑. (ก) วิชฺชา จ.

141. (甲) 明

(ข) วิมุตฺติ จ.

(乙) 解脱

๑๔๒. (ก) ขเย ญาณํ.

142. (甲) 灭尽智

(ข) อนุปฺปาเท ญาณนฺติ.

(乙) 不生智

สุตฺตนฺติกทุกมาติกา.

经二法论母

มาติกา นิฏฺฐิตา.

论母终。

๑. จิตฺตุปฺปาทกณฺฑํ

1. 心生品

กามาวจรกุสลํ

欲界善

ปทภาชนี

句分别

๑. กตเม [Pg.17] ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย กามาวจรํ กุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ โสมนสฺสสหคตํ ญาณสมฺปยุตฺตํ รูปารมฺมณํ วา สทฺทารมฺมณํ วา คนฺธารมฺมณํ วา รสารมฺมณํ วา โผฏฺฐพฺพารมฺมณํ วา ธมฺมารมฺมณํ วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, วิตกฺโก โหติ, วิจาโร โหติ, ปีติ โหติ, สุขํ โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, สทฺธินฺทฺริยํ โหติ, วีริยินฺทฺริยํ โหติ, สตินฺทฺริยํ โหติ, สมาธินฺทฺริยํ โหติ, ปญฺญินฺทฺริยํ โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ, โสมนสฺสินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ, สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ, สมฺมาสงฺกปฺโป โหติ, สมฺมาวายาโม โหติ, สมฺมาสติ โหติ, สมฺมาสมาธิ โหติ, สทฺธาพลํ โหติ, วีริยพลํ โหติ, สติพลํ โหติ, สมาธิพลํ โหติ, ปญฺญาพลํ โหติ, หิริพลํ โหติ, โอตฺตปฺปพลํ โหติ, อโลโภ โหติ, อโทโส โหติ, อโมโห โหติ, อนภิชฺฌา โหติ, อพฺยาปาโท โหติ, สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ, หิรี โหติ, โอตฺตปฺปํ โหติ, กายปสฺสทฺธิ โหติ, จิตฺตปสฺสทฺธิ โหติ, กายลหุตา โหติ, จิตฺตลหุตา โหติ, กายมุทุตา โหติ, จิตฺตมุทุตา โหติ, กายกมฺมญฺญตา โหติ, จิตฺตกมฺมญฺญตา โหติ, กายปาคุญฺญตา โหติ, จิตฺตปาคุญฺญตา โหติ, กายุชุกตา โหติ, จิตฺตุชุกตา โหติ, สติ โหติ, สมฺปชญฺญํ โหติ, สมโถ โหติ, วิปสฺสนา โหติ, ปคฺคาโห โหติ, อวิกฺเขโป โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา.

1. 何等为善法？当喜俱、智相应的欲界善心，缘于色、声、香、味、触、法，或缘于任何所缘而生起时，于其时，有触、有受、有想、有思、有心、有寻、有伺、有喜、有乐、有心一境性；有信根、有精进根、有念根、有定根、有慧根、有意根、有喜根、有命根；有正见、有正思惟、有正精进、有正念、有正定；有信力、有精进力、有念力、有定力、有慧力、有惭力、有愧力；有无贪、有无瞋、有无痴；有无贪欲、有无瞋恚、有正见；有惭、有愧；有身轻安、有心轻安；有身轻快、有心轻快；有身柔软、有心柔软；有身适业、有心适业；有身练达、有心练达；有身正直、有心正直；有念、有正知、有止、有观(vipassanā)；有策励、有不散乱。以及于其时，凡有其他任何缘生之无色法——此等诸法为善。

๒. กตโม [Pg.18] ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ผสฺโส ผุสนา สํผุสนา สํผุสิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ.

2. 于其时，何等为触？于其时，凡有触、触及、会触、已触之性——此于其时为触。

๓. กตมา ตสฺมึ สมเย เวทนา โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุสมฺผสฺสชํ เจตสิกํ สาตํ เจตสิกํ สุขํ เจโตสมฺผสฺสชํ สาตํ สุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา สาตา สุขา เวทนา – อยํ ตสฺมึ สมเย เวทนา โหติ.

3. 那时，什么是受？那时，凡是与该（心）相应的意界触所生的心所的适意、心所的乐，心触所生的适意、乐之感受，心触所生的适意、乐之受——此即是那时的受。

๔. กตมา ตสฺมึ สมเย สญฺญา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุสมฺผสฺสชา สญฺญา สญฺชานนา สญฺชานิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สญฺญา โหติ.

4. 那时，什么是想？那时，凡是与该（心）相应的意界触所生的想、想知、想知之性——此即是那时的想。

๕. กตมา ตสฺมึ สมเย เจตนา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุสมฺผสฺสชา เจตนา สญฺเจตนา เจตยิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย เจตนา โหติ.

5. 那时，什么是思？那时，凡是与该（心）相应的意界触所生的思、思量、意图——此即是那时的思。

๖. กตมํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุ – อิทํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ.

6. 那时，什么是心？那时，凡是心、意、心意、心、净白、意、意处、意根、识、识蕴、与该（心）相应的意界——此即是那时的心。

๗. กตโม ตสฺมึ สมเย วิตกฺโก โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ตกฺโก วิตกฺโก สงฺกปฺโป อปฺปนา พฺยปฺปนา เจตโส อภินิโรปนา สมฺมาสงฺกปฺโป – อยํ ตสฺมึ สมเย วิตกฺโก โหติ.

7. 那时，什么是寻？那时，凡是思维、寻、思惟、专注、遍注、心之投入、正思惟——此即是那时的寻。

๘. กตโม ตสฺมึ สมเย วิจาโร โหติ? โย ตสฺมึ สมเย จาโร วิจาโร อนุวิจาโร อุปวิจาโร จิตฺตสฺส อนุสนฺธานตา อนุเปกฺขนตา – อยํ ตสฺมึ สมเย วิจาโร โหติ.

8. 那时，什么是伺？那时，凡是伺察、伺、随伺察、近伺察、心之持续审察、省察——此即是那时的伺。

๙. กตมา ตสฺมึ สมเย ปีติ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ปีติ ปาโมชฺชํ อาโมทนา ปโมทนา หาโส ปหาโส วิตฺติ โอทคฺยํ อตฺตมนตา จิตฺตสฺส – อยํ ตสฺมึ สมเย ปีติ โหติ.

9. 那时，什么是喜？那时，凡是喜、欣悦、欢喜、胜喜、欣笑、大欣笑、怡悦、踊跃、心之喜悦——此即是那时的喜。

๑๐. กตมํ [Pg.19] ตสฺมึ สมเย สุขํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย เจตสิกํ สาตํ เจตสิกํ สุขํ เจโตสมฺผสฺสชํ สาตํ สุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา สาตา สุขา เวทนา – อิทํ ตสฺมึ สมเย สุขํ โหติ.

10. 那时，什么是乐？那时，凡是心所的适意、心所的乐，心触所生的适意、乐之感受，心触所生的适意、乐之受——此即是那时的乐。

๑๑. กตมา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ สณฺฐิติ อวฏฺฐิติ อวิสาหาโร อวิกฺเขโป อวิสาหฏมานสตา สมโถ สมาธินฺทฺริยํ สมาธิพลํ สมฺมาสมาธิ – อยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ.

11. 尔时，何为心一境性？尔时，所有心之住、等住、安住、不移、不乱、心不散动、寂止、定根、定力、正定，此是尔时之心一境性。

๑๒. กตมํ ตสฺมึ สมเย สทฺธินฺทฺริยํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย สทฺธา สทฺทหนา โอกปฺปนา อภิปฺปสาโท สทฺธา สทฺธินฺทฺริยํ สทฺธาพลํ – อิทํ ตสฺมึ สมเย สทฺธินฺทฺริยํ โหติ.

12. 尔时，何为信根？尔时，所有信、信解、胜解、净信，信、信根、信力，此是尔时之信根。

๑๓. กตมํ ตสฺมึ สมเย วีริยินฺทฺริยํ โหติ? โย ตสฺมึ สมเย เจตสิโก วีริยารมฺโภ นิกฺกโม ปรกฺกโม อุยฺยาโม วายาโม อุสฺสาโห อุสฺโสฬฺหี ถาโม ธิติ อสิถิลปรกฺกมตา อนิกฺขิตฺตฉนฺทตา อนิกฺขิตฺตธุรตา ธุรสมฺปคฺคาโห วีริยํ วีริยินฺทฺริยํ วีริยพลํ สมฺมาวายาโม – อิทํ ตสฺมึ สมเย วีริยินฺทฺริยํ โหติ.

13. 尔时，何为精进根？尔时，所有心所之精进、策励、勇猛、上进、勤策、热忱、坚毅、稳固、住持、不懈之精勤、不舍欲、不舍担、荷担，精进、精进根、精进力、正精进，此是尔时之精进根。

๑๔. กตมํ ตสฺมึ สมเย สตินฺทฺริยํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย สติ อนุสฺสติ ปฏิสฺสติ สติ สรณตา ธารณตา อปิลาปนตา อสมฺมุสฺสนตา สติ สตินฺทฺริยํ สติพลํ สมฺมาสติ – อิทํ ตสฺมึ สมเย สตินฺทฺริยํ โหติ.

14. 尔时，何为念根？尔时，所有念、随念、忆念、忆持、受持、不忘失、不失念，念、念根、念力、正念，此是尔时之念根。

๑๕. กตมํ ตสฺมึ สมเย สมาธินฺทฺริยํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ สณฺฐิติ อวฏฺฐิติ อวิสาหาโร อวิกฺเขโป อวิสาหฏมานสตา สมโถ สมาธินฺทฺริยํ สมาธิพลํ สมฺมาสมาธิ – อิทํ ตสฺมึ สมเย สมาธินฺทฺริยํ โหติ.

15. 尔时，何为定根？尔时，所有心之住、等住、安住、不移、不乱、心不散动、寂止、定根、定力、正定，此是尔时之定根。

๑๖. กตมํ ตสฺมึ สมเย ปญฺญินฺทฺริยํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สลฺลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา [Pg.20] ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อิทํ ตสฺมึ สมเย ปญฺญินฺทฺริยํ โหติ.

16. 那时什么是慧根(paññindriya)？那时，凡是慧、了知、简择、详择、择法、审察、近察、对向观察、智者之性、善巧、精巧、明辨、思惟、考察、广慧、明慧、引导、观、正知、策励、慧、慧根、慧力、慧剑、慧殿、慧光、慧辉、慧炬、慧宝、不痴、择法、正见——这即是那时的慧根。

๑๗. กตมํ ตสฺมึ สมเย มนินฺทฺริยํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุ – อิทํ ตสฺมึ สมเย มนินฺทฺริยํ โหติ.

17. 那时什么是意根(manindriya)？那时，凡是心、意、心意、心(hadaya)、明净之心、意、意处、意根、识、识蕴、相应的意意识界——这即是那时的意根。

๑๘. กตมํ ตสฺมึ สมเย โสมนสฺสินฺทฺริยํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย เจตสิกํ สาตํ เจตสิกํ สุขํ เจโตสมฺผสฺสชํ สาตํ สุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา สาตา สุขา เวทนา – อิทํ ตสฺมึ สมเย โสมนสฺสินฺทฺริยํ โหติ.

18. 那时什么是喜根(somanassindriya)？那时，凡是心所的愉悦，心所的快乐，由意触所生的愉悦、快乐的感受，由意触所生的愉悦、快乐之受——这即是那时的喜根。

๑๙. กตมํ ตสฺมึ สมเย ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ? โย เตสํ อรูปีนํ ธมฺมานํ อายุ ฐิติ ยปนา ยาปนา อิริยนา วตฺตนา ปาลนา ชีวิตํ ชีวิตินฺทฺริยํ – อิทํ ตสฺมึ สมเย ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ.

19. 那时什么是命根(jīvitindriya)？那时，凡是那些无色法的寿命、存续、维持、持续、活动、运转、护持、生命、命根——这即是那时的命根。

๒๐. กตมา ตสฺมึ สมเย สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สลฺลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ ตสฺมึ สมเย สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ.

20. 那时什么是正见(sammādiṭṭhi)？那时，凡是慧、了知、简择、详择、择法、审察、近察、对向观察、智者之性、善巧、精巧、明辨、思惟、考察、广慧、明慧、引导、观、正知、策励、慧、慧根、慧力、慧剑、慧殿、慧光、慧辉、慧炬、慧宝、不痴、择法、正见——这即是那时的正见。

๒๑. กตโม ตสฺมึ สมเย สมฺมาสงฺกปฺโป โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ตกฺโก วิตกฺโก สงฺกปฺโป อปฺปนา พฺยปฺปนา เจตโส อภินิโรปนา สมฺมาสงฺกปฺโป – อยํ ตสฺมึ สมเย สมฺมาสงฺกปฺโป โหติ.

21. 于其时，何为正思惟？于其时，凡是思、寻、思惟、安止、遍安止、心之安立、正思惟，此即是其时的正思惟。

๒๒. กตโม [Pg.21] ตสฺมึ สมเย สมฺมาวายาโม โหติ? โย ตสฺมึ สมเย เจตสิโก วีริยารมฺโภ นิกฺกโม ปรกฺกโม อุยฺยาโม วายาโม อุสฺสาโห อุสฺโสฬฺหี ถาโม ธิติ อสิถิลปรกฺกมตา อนิกฺขิตฺตฉนฺทตา อนิกฺขิตฺตธุรตา ธุรสมฺปคฺคาโห วีริยํ วีริยินฺทฺริยํ วีริยพลํ สมฺมาวายาโม – อยํ ตสฺมึ สมเย สมฺมาวายาโม โหติ.

22. 于其时，何为正精进？于其时，凡是心所之精进发起、出离、精勤、努力、勤奋、热忱、奋勉、坚定、堪忍、不懈之精勤、不舍欲乐、不舍重担、荷担、精进、精进根、精进力、正精进，此即是其时的正精进。

๒๓. กตมา ตสฺมึ สมเย สมฺมาสติ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย สติ อนุสฺสติ ปฏิสฺสติ สติ สรณตา ธารณตา อปิลาปนตา อสมฺมุสฺสนตา สติ สตินฺทฺริยํ สติพลํ สมฺมาสติ – อยํ ตสฺมึ สมเย สมฺมาสติ โหติ.

23. 于其时，何为正念？于其时，凡是念、随念、忆念、念、忆持性、受持性、不浮漂、不忘失、念、念根、念力、正念，此即是其时的正念。

๒๔. กตโม ตสฺมึ สมเย สมฺมาสมาธิ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ สณฺฐิติ อวฏฺฐิติ อวิสาหาโร อวิกฺเขโป อวิสาหฏมานสตา สมโถ สมาธินฺทฺริยํ สมาธิพลํ สมฺมาสมาธิ – อยํ ตสฺมึ สมเย สมฺมาสมาธิ โหติ.

24. 于其时，何为正定？于其时，凡是心之住、等住、安住、不散动、不散乱、心不散乱、止、定根、定力、正定，此即是其时的正定。

๒๕. กตมํ ตสฺมึ สมเย สทฺธาพลํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย สทฺธา สทฺทหนา โอกปฺปนา อภิปฺปสาโท สทฺธา สทฺธินฺทฺริยํ สทฺธาพลํ – อิทํ ตสฺมึ สมเย สทฺธาพลํ โหติ.

25. 于其时，何为信力？于其时，凡是信、信受、信解、净信、信、信根、信力，此即是其时的信力。

๒๖. กตมํ ตสฺมึ สมเย วีริยพลํ โหติ? โย ตสฺมึ สมเย เจตสิโก วีริยารมฺโภ นิกฺกโม ปรกฺกโม อุยฺยาโม วายาโม อุสฺสาโห อุสฺโสฬฺหี ถาโม ธิติ อสิถิลปรกฺกมตา อนิกฺขิตฺตฉนฺทตา อนิกฺขิตฺตธุรตา ธุรสมฺปคฺคาโห วีริยํ วีริยินฺทฺริยํ วีริยพลํ สมฺมาวายาโม – อิทํ ตสฺมึ สมเย วีริยพลํ โหติ.

26. 于其时，何为精进力？于其时，凡是心所之精进发起、出离、精勤、努力、勤奋、热忱、奋勉、坚定、堪忍、不懈之精勤、不舍欲乐、不舍重担、荷担、精进、精进根、精进力、正精进，此即是其时的精进力。

๒๗. กตมํ ตสฺมึ สมเย สติพลํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย สติ อนุสฺสติ ปฏิสฺสติ สติ สรณตา ธารณตา อปิลาปนตา อสมฺมุสฺสนตา สติ สตินฺทฺริยํ สติพลํ สมฺมาสติ – อิทํ ตสฺมึ สมเย สติพลํ โหติ.

27. 于其时，什么是念力？于其时，凡是念、随念、忆念、念、忆持、受持、不浮散、不忘失、念、念根、念力、正念——此即于其时的念力。

๒๘. กตมํ ตสฺมึ สมเย สมาธิพลํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ สณฺฐิติ อวฏฺฐิติ อวิสาหาโร อวิกฺเขโป อวิสาหฏมานสตา สมโถ สมาธินฺทฺริยํ สมาธิพลํ สมฺมาสมาธิ – อิทํ ตสฺมึ สมเย สมาธิพลํ โหติ.

28. 于其时，什么是定力？于其时，凡是心的住、安住、等住、不散动、不散乱、心不散乱、止、定根、定力、正定——此即于其时的定力。

๒๙. กตมํ [Pg.22] ตสฺมึ สมเย ปญฺญาพลํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สลฺลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อิทํ ตสฺมึ สมเย ปญฺญาพลํ โหติ.

29. 于其时，什么是慧力？于其时，凡是慧、了知、简择、详择、择法、审察、随察、遍察、贤智、善巧、练达、明晰、思惟、考察、广慧、聪慧、引导、观、正知、鞭策、慧、慧根、慧力、慧剑、慧殿、慧光、慧明、慧炬、慧宝、不痴、择法、正见——此即于其时的慧力。

๓๐. กตมํ ตสฺมึ สมเย หิริพลํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย หิรียติ หิริยิตพฺเพน หิรียติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อิทํ ตสฺมึ สมเย หิริพลํ โหติ.

30. 于其时，什么是惭力？于其时，凡是对可耻之事感到羞耻，对陷入诸恶不善法感到羞耻——此即于其时的惭力。

๓๑. กตมํ ตสฺมึ สมเย โอตฺตปฺปพลํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย โอตฺตปฺปติ โอตฺตปฺปิตพฺเพน โอตฺตปฺปติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อิทํ ตสฺมึ สมเย โอตฺตปฺปพลํ โหติ.

31. 于其时，什么是愧力？于其时，凡是对可畏之事感到畏惧，对陷入诸恶不善法感到畏惧——此即于其时的愧力。

๓๒. กตโม ตสฺมึ สมเย อโลโภ โหติ? โย ตสฺมึ สมเย อโลโภ อลุพฺภนา อลุพฺภิตตฺตํ อสาราโค อสารชฺชนา อสารชฺชิตตฺตํ อนภิชฺฌา อโลโภ กุสลมูลํ – อยํ ตสฺมึ สมเย อโลโภ โหติ.

32. 于其时，什么是无贪？于其时，凡是无贪、不贪求、不贪求性、无染着、不染着、不染着性、无贪欲、无贪善根——此即于其时的无贪。

๓๓. กตโม ตสฺมึ สมเย อโทโส โหติ? โย ตสฺมึ สมเย อโทโส อทุสฺสนา อทุสฺสิตตฺตํ อพฺยาปาโท อพฺยาปชฺโช อโทโส กุสลมูลํ – อยํ ตสฺมึ สมเย อโทโส โหติ?

33. 那时什么是无瞋？那时，凡是无瞋、不瞋、不瞋性、无瞋恚、无恼害，无瞋是善根——这便是那时的无瞋。

๓๔. กตโม ตสฺมึ สมเย อโมโห โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สลฺลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ อโมโห กุสลมูลํ – อยํ ตสฺมึ สมเย อโมโห โหติ.

34. 那时什么是无痴？那时，凡是慧、了知、抉择、详择、择法、审察、详察、遍察、博学、善巧、精巧、辨析、思惟、省察、广慧、聪慧、引导、观、正知、策励、慧、慧根、慧力、慧剑、慧殿、慧光、慧明、慧炬、慧宝、无痴、择法、正见，无痴是善根——这便是那时的无痴。

๓๕. กตมา [Pg.23] ตสฺมึ สมเย อนภิชฺฌา โหติ? โย ตสฺมึ สมเย อโลโภ อลุพฺภนา อลุพฺภิตตฺตํ อสาราโค อสารชฺชนา อสารชฺชิตตฺตํ อนภิชฺฌา อโลโภ กุสลมูลํ – อยํ ตสฺมึ สมเย อนภิชฺฌา โหติ.

35. 那时什么是无贪欲？那时，凡是无贪、不贪、不贪性、无染、不染、不染性、无贪欲，无贪是善根——这便是那时的无贪欲。

๓๖. กตโม ตสฺมึ สมเย อพฺยาปาโท โหติ? โย ตสฺมึ สมเย อโทโส อทุสฺสนา อทุสฺสิตตฺตํ อพฺยาปาโท อพฺยาปชฺโช อโทโส กุสลมูลํ – อยํ ตสฺมึ สมเย อพฺยาปาโท โหติ.

36. 那时什么是无瞋恚？那时，凡是无瞋、不瞋、不瞋性、无瞋恚、无恼害，无瞋是善根——这便是那时的无瞋恚。

๓๗. กตมา ตสฺมึ สมเย สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สลฺลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ ตสฺมึ สมเย สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ.

37. 那时什么是正见？那时，凡是慧、了知、抉择、详择、择法、审察、详察、遍察、博学、善巧、精巧、辨析、思惟、省察、广慧、聪慧、引导、观、正知、策励、慧、慧根、慧力、慧剑、慧殿、慧光、慧明、慧炬、慧宝、无痴、择法、正见——这便是那时的正见。

๓๘. กตมา ตสฺมึ สมเย หิรี โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย หิรียติ หิริยิตพฺเพน หิรียติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อยํ ตสฺมึ สมเย หิรี โหติ.

38. 那时什么是惭？那时，凡是对当惭之事感到羞惭，对造作诸恶不善法感到羞惭——这便是那时的惭。

๓๙. กตมํ ตสฺมึ สมเย โอตฺตปฺปํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย โอตฺตปฺปติ โอตฺตปฺปิตพฺเพน โอตฺตปฺปติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อิทํ ตสฺมึ สมเย โอตฺตปฺปํ โหติ.

39. 那时，什么是愧？那时，凡是对所应畏惧之事感到畏惧，对达成诸恶不善法感到畏惧——此即是那时的愧。

๔๐. กตมา ตสฺมึ สมเย กายปสฺสทฺธิ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย เวทนากฺขนฺธสฺส สญฺญากฺขนฺธสฺส สงฺขารกฺขนฺธสฺส ปสฺสทฺธิ ปฏิปสฺสทฺธิ ปสฺสมฺภนา ปฏิปสฺสมฺภนา ปฏิปสฺสมฺภิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย กายปสฺสทฺธิ โหติ.

40. 那时，什么是身轻安？那时，凡是受蕴、想蕴、行蕴的轻安、遍轻安、寂静、遍寂静、遍寂静性——此即是那时的身轻安。

๔๑. กตมา ตสฺมึ สมเย จิตฺตปสฺสทฺธิ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย วิญฺญาณกฺขนฺธสฺส ปสฺสทฺธิ ปฏิปสฺสทฺธิ ปสฺสมฺภนา ปฏิปสฺสมฺภนา ปฏิปสฺสมฺภิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตปสฺสทฺธิ โหติ.

41. 那时，什么是心轻安？那时，凡是识蕴的轻安、遍轻安、寂静、遍寂静、遍寂静性——此即是那时的心轻安。

๔๒. กตมา [Pg.24] ตสฺมึ สมเย กายลหุตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย เวทนากฺขนฺธสฺส สญฺญากฺขนฺธสฺส สงฺขารกฺขนฺธสฺส ลหุตา ลหุปริณามตา อทนฺธนตา อวิตฺถนตา – อยํ ตสฺมึ สมเย กายลหุตา โหติ.

42. 那时，什么是身轻快？那时，凡是受蕴、想蕴、行蕴的轻快、轻快转变、不迟缓、不凝滞——此即是那时的身轻快。

๔๓. กตมา ตสฺมึ สมเย จิตฺตลหุตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย วิญฺญาณกฺขนฺธสฺส ลหุตา ลหุปริณามตา อทนฺธนตา อวิตฺถนตา – อยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตลหุตา โหติ.

43. 那时，什么是心轻快？那时，凡是识蕴的轻快、轻快转变、不迟缓、不凝滞——此即是那时的心轻快。

๔๔. กตมา ตสฺมึ สมเย กายมุทุตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย เวทนากฺขนฺธสฺส สญฺญากฺขนฺธสฺส สงฺขารกฺขนฺธสฺส มุทุตา มทฺทวตา อกกฺขฬตา อกถินตา – อยํ ตสฺมึ สมเย กายมุทุตา โหติ.

44. 那时，什么是身柔软？那时，凡是受蕴、想蕴、行蕴的柔软、调柔、不粗糙、不僵硬——此即是那时的身柔软。

๔๕. กตมา ตสฺมึ สมเย จิตฺตมุทุตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย วิญฺญาณกฺขนฺธสฺส มุทุตา มทฺทวตา อกกฺขฬตา อกถินตา – อยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตมุทุตา โหติ.

45. 那时，什么是心柔软？那时，凡是识蕴的柔软、调柔、不粗糙、不僵硬——此即是那时的心柔软。

๔๖. กตมา ตสฺมึ สมเย กายกมฺมญฺญตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย เวทนากฺขนฺธสฺส สญฺญากฺขนฺธสฺส สงฺขารกฺขนฺธสฺส กมฺมญฺญตา กมฺมญฺญตฺตํ กมฺมญฺญภาโว – อยํ ตสฺมึ สมเย กายกมฺมญฺญตา โหติ.

46. 那时，什么是身堪任？那时，凡是受蕴、想蕴、行蕴的堪任性、堪任状态、堪任体性——此即是那时的身堪任。

๔๗. กตมา ตสฺมึ สมเย จิตฺตกมฺมญฺญตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย วิญฺญาณกฺขนฺธสฺส กมฺมญฺญตา กมฺมญฺญตฺตํ กมฺมญฺญภาโว – อยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตกมฺมญฺญตา โหติ.

47. 那时何为心堪任性？那时，凡是识蕴的堪任性、堪任状态、堪任性质——这就是那时的心堪任性。

๔๘. กตมา ตสฺมึ สมเย กายปาคุญฺญตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย เวทนากฺขนฺธสฺส สญฺญากฺขนฺธสฺส สงฺขารกฺขนฺธสฺส ปคุณตา ปคุณตฺตํ ปคุณภาโว – อยํ ตสฺมึ สมเย กายปาคุญฺญตา โหติ.

48. 那时何为身熟练性？那时，凡是受蕴、想蕴、行蕴的熟练性、熟练状态、熟练性质——这就是那时的身熟练性。

๔๙. กตมา ตสฺมึ สมเย จิตฺตปาคุญฺญตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย วิญฺญาณกฺขนฺธสฺส ปคุณตา ปคุณตฺตํ ปคุณภาโว – อยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตปาคุญฺญตา โหติ.

49. 那时何为心熟练性？那时，凡是识蕴的熟练性、熟练状态、熟练性质——这就是那时的心熟练性。

๕๐. กตมา ตสฺมึ สมเย กายุชุกตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย เวทนากฺขนฺธสฺส สญฺญากฺขนฺธสฺส สงฺขารกฺขนฺธสฺส อุชุตา อุชุกตา อชิมฺหตา อวงฺกตา อกุฏิลตา – อยํ ตสฺมึ สมเย กายุชุกตา โหติ.

50. 那时何为身正直性？那时，凡是受蕴、想蕴、行蕴的正直、正直性、不狡诈、不弯曲、不扭曲——这就是那时的身正直性。

๕๑. กตมา [Pg.25] ตสฺมึ สมเย จิตฺตุชุกตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย วิญฺญาณกฺขนฺธสฺส อุชุตา อุชุกตา อชิมฺหตา อวงฺกตา อกุฏิลตา – อยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตุชุกตา โหติ.

51. 那时何为心正直性？那时，凡是识蕴的正直、正直性、不狡诈、不弯曲、不扭曲——这就是那时的心正直性。

๕๒. กตมา ตสฺมึ สมเย สติ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย สติ อนุสฺสติ ปฏิสฺสติ สติ สรณตา ธารณตา อปิลาปนตา อสมฺมุสฺสนตา สติ สตินฺทฺริยํ สติพลํ สมฺมาสติ – อยํ ตสฺมึ สมเย สติ โหติ.

52. 那时何为念？那时，凡是念、随念、忆念、念、忆持、持念、不浮泛、不忘失、念、念根、念力、正念——这就是那时的念。

๕๓. กตมํ ตสฺมึ สมเย สมฺปชญฺญํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สลฺลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อิทํ ตสฺมึ สมเย สมฺปชญฺญํ โหติ.

53. 那时何为正知？那时，凡是智慧、了知、简择、详择、法择、审察、观察、谛察、博学、善巧、巧妙、明辨、思惟、考察、广慧、聪敏、引导、观、正知、策励、慧、慧根、慧力、慧剑、慧殿、慧光、慧明、慧炬、慧宝、不痴、法择、正见——这就是那时的正知。

๕๔. กตโม ตสฺมึ สมเย สมโถ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ สณฺฐิติ อวฏฺฐิติ อวิสาหาโร อวิกฺเขโป อวิสาหฏมานสตา สมโถ สมาธินฺทฺริยํ สมาธิพลํ สมฺมาสมาธิ – อยํ ตสฺมึ สมเย สมโถ โหติ.

54. 那时何为止？那时，凡是心的住立、安住、确立、不流散、不散动、心不散乱、止、定根、定力、正定——此即是那时的止。

๕๕. กตมา ตสฺมึ สมเย วิปสฺสนา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สลฺลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ ตสฺมึ สมเย วิปสฺสนา โหติ.

55. 那时何为观？那时，凡是智慧、知、简择、详择、法择、审察、观察、再察、博学、善巧、巧妙、明辨、思惟、考察、广慧、聪敏、引导、观、正知、策励、慧、慧根、慧力、慧剑、慧殿、慧光、慧明、慧炬、慧宝、不痴、法择、正见——此即是那时的观。

๕๖. กตโม ตสฺมึ สมเย ปคฺคาโห โหติ? โย ตสฺมึ สมเย เจตสิโก วีริยารมฺโภ นิกฺกโม ปรกฺกโม อุยฺยาโม วายาโม อุสฺสาโห อุสฺโสฬฺหี ถาโม ธิติ อสิถิลปรกฺกมตา อนิกฺขิตฺตฉนฺทตา [Pg.26] อนิกฺขิตฺตธุรตา ธุรสมฺปคฺคาโห วีริยํ วีริยินฺทฺริยํ วีริยพลํ สมฺมาวายาโม – อยํ ตสฺมึ สมเย ปคฺคาโห โหติ.

56. 那时何为策励？那时，凡是心所生起的精进、发起、努力、精勤、勤勉、奋发、奋力、刚毅、坚定、不松懈的努力、不舍弃欲求、不放弃责任、承担重任、精进、精进根、精进力、正精进——此即是那时的策励。

๕๗. กตโม ตสฺมึ สมเย อวิกฺเขโป โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ สณฺฐิติ อวฏฺฐิติ อวิสาหาโร อวิกฺเขโป อวิสาหฏมานสตา สมโถ สมาธินฺทฺริยํ สมาธิพลํ สมฺมาสมาธิ – อยํ ตสฺมึ สมเย อวิกฺเขโป โหติ.

57. 那时何为不散乱？那时，凡是心的住立、安住、确立、不流散、不散动、心不散乱、止、定根、定力、正定——此即是那时的不散乱。

เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา.

又，在那个时候，凡有其他缘起而生的无色法——这些法是善的。

ปทภาชนียํ.

语词分析

ปฐมภาณวาโร.

第一诵品

โกฏฺฐาสวาโร

分部章

๕๘. ตสฺมึ โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, อฏฺฐินฺทฺริยานิ โหนฺติ, ปญฺจงฺคิกํ ฌานํ โหติ, ปญฺจงฺคิโก มคฺโค โหติ, สตฺต พลานิ โหนฺติ, ตโย เหตู โหนฺติ, เอโก ผสฺโส โหติ, เอกา เวทนา โหติ, เอกา สญฺญา โหติ, เอกา เจตนา โหติ, เอกํ จิตฺตํ โหติ, เอโก เวทนากฺขนฺโธ โหติ, เอโก สญฺญากฺขนฺโธ โหติ, เอโก สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ, เอโก วิญฺญาณกฺขนฺโธ โหติ, เอกํ มนายตนํ โหติ, เอกํ มนินฺทฺริยํ โหติ, เอกา มโนวิญฺญาณธาตุ โหติ, เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา.

58. 尔时，有四蕴、二处、二界、三食、八根、五支禅、五支道、七力、三因、一触、一受、一想、一思、一心、一受蕴、一想蕴、一行蕴、一识蕴、一意处、一意根、一意识界、一法处、一法界；又于尔时，凡有其他缘生之无色法——此等诸法为善。

๕๙. กตเม ตสฺมึ สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, วิญฺญาณกฺขนฺโธ.

59. 尔时，四蕴为何？受蕴、想蕴、行蕴、识蕴。

๖๐. กตโม ตสฺมึ สมเย เวทนากฺขนฺโธ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย เจตสิกํ สาตํ เจตสิกํ สุขํ เจโตสมฺผสฺสชํ สาตํ สุขํ [Pg.27] เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา สาตา สุขา เวทนา – อยํ ตสฺมึ สมเย เวทนากฺขนฺโธ โหติ.

60. 尔时，何为受蕴？于尔时，凡心所之适意、心所之乐，意触所生之适意乐之所受，意触所生之适意乐之受——此，于尔时，为受蕴。

๖๑. กตโม ตสฺมึ สมเย สญฺญากฺขนฺโธ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย สญฺญา สญฺชานนา สญฺชานิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สญฺญากฺขนฺโธ โหติ.

61. 尔时，何为想蕴？于尔时，凡想、想知、已想知之性——此，于尔时，为想蕴。

๖๒. กตโม ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา วิตกฺโก วิจาโร ปีติ จิตฺตสฺเสกคฺคตา สทฺธินฺทฺริยํ วีริยินฺทฺริยํ สตินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยํ ปญฺญินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ สทฺธาพลํ วีริยพลํ สติพลํ สมาธิพลํ ปญฺญาพลํ หิริพลํ โอตฺตปฺปพลํ อโลโภ อโทโส อโมโห อนภิชฺฌา อพฺยาปาโท สมฺมาทิฏฺฐิ หิรี โอตฺตปฺปํ กายปสฺสทฺธิ จิตฺตปสฺสทฺธิ กายลหุตา จิตฺตลหุตา กายมุทุตา จิตฺตมุทุตา กายกมฺมญฺญตา จิตฺตกมฺมญฺญตา กายปาคุญฺญตา จิตฺตปาคุญฺญตา กายุชุกตา จิตฺตุชุกตา สติ สมฺปชญฺญํ สมโถ วิปสฺสนา ปคฺคาโห อวิกฺเขโป; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ.

62. 于其时，何为行蕴？触、思、寻、伺、喜、心一境性、信根、精进根、念根、定根、慧根、命根、正见、正思惟、正精进、正念、正定、信力、精进力、念力、定力、慧力、惭力、愧力、无贪、无瞋、无痴、无贪欲、无瞋恚、正见、惭、愧、身轻安、心轻安、身轻快性、心轻快性、身柔软性、心柔软性、身适业性、心适业性、身练达性、心练达性、身正直性、心正直性、念、正知、止、观(vipassanā)、策励、不散乱；又，于其时，凡有其他缘生之无色法，除去受蕴，除去想蕴，除去识蕴——此，于其时，为行蕴。

๖๓. กตโม ตสฺมึ สมเย วิญฺญาณกฺขนฺโธ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุ – อยํ ตสฺมึ สมเย วิญฺญาณกฺขนฺโธ โหติ.

63. 于其时，何为识蕴？于其时，凡为心、意、心意、心、白净、意、意处、意根、识、识蕴、以及彼所生之意识界——此，于其时，为识蕴。

อิเม ตสฺมึ สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ.

于其时，有此四蕴。

๖๔. กตมานิ ตสฺมึ สมเย ทฺวายตนานิ โหนฺติ? มนายตนํ ธมฺมายตนํ.

64. 于其时，何为二处？意处与法处。

๖๕. กตมํ ตสฺมึ สมเย มนายตนํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุ – อิทํ ตสฺมึ สมเย มนายตนํ โหติ.

65. 于其时，何为意处？于其时，凡为心、意、心意、心、白净、意、意处、意根、识、识蕴、以及彼所生之意识界——此，于其时，为意处。

๖๖. กตมํ [Pg.28] ตสฺมึ สมเย ธมฺมายตนํ โหติ? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ – อิทํ ตสฺมึ สมเย ธมฺมายตนํ โหติ.

66. 于其时，何为法处？受蕴、想蕴、行蕴——此，于其时，为法处。

อิมานิ ตสฺมึ สมเย ทฺวายตนานิ โหนฺติ.

于其时，有此二处。

๖๗. กตมา ตสฺมึ สมเย ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ? มโนวิญฺญาณธาตุ, ธมฺมธาตุ.

67. 尔时，何为二界？意识界与法界。

๖๘. กตมา ตสฺมึ สมเย มโนวิญฺญาณธาตุ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุ – อยํ ตสฺมึ สมเย มโนวิญฺญาณธาตุ โหติ.

68. 尔时，何为意识界？尔时，凡是心、意、心意、心、白净、意、意处、意根、识、识蕴、彼所生意识界——此即尔时之意识界。

๖๙. กตมา ตสฺมึ สมเย ธมฺมธาตุ โหติ? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ – อยํ ตสฺมึ สมเย ธมฺมธาตุ โหติ.

69. 尔时，何为法界？受蕴、想蕴、行蕴——此即尔时之法界。

อิมา ตสฺมึ สมเย ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ.

尔时，有此二界。

๗๐. กตเม ตสฺมึ สมเย ตโย อาหารา โหนฺติ? ผสฺสาหาโร, มโนสญฺเจตนาหาโร, วิญฺญาณาหาโร.

70. 尔时，何为三食？触食、意思食、识食。

๗๑. กตโม ตสฺมึ สมเย ผสฺสาหาโร โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ผสฺโส ผุสนา สํผุสนา สํผุสิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย ผสฺสาหาโร โหติ.

71. 尔时，何为触食？尔时，凡是触、触及、遍触、已遍触之状态——此即尔时之触食。

๗๒. กตโม ตสฺมึ สมเย มโนสญฺเจตนาหาโร โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย เจตนา สญฺเจตนา เจตยิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย มโนสญฺเจตนาหาโร โหติ.

72. 尔时，何为意思食？尔时，凡是思、遍思、已思之状态——此即尔时之意思食。

๗๓. กตโม ตสฺมึ สมเย วิญฺญาณาหาโร โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุ – อยํ ตสฺมึ สมเย วิญฺญาณาหาโร โหติ.

73. 尔时，何为识食？尔时，凡是心、意、心意、心、白净、意、意处、意根、识、识蕴、彼所生意识界——此即尔时之识食。

อิเม ตสฺมึ สมเย ตโย อาหารา โหนฺติ.

尔时，有此三食。

๗๔. กตมานิ [Pg.29] ตสฺมึ สมเย อฏฺฐินฺทฺริยานิ โหนฺติ? สทฺธินฺทฺริยํ, วีริยินฺทฺริยํ, สตินฺทฺริยํ, สมาธินฺทฺริยํ, ปญฺญินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริยํ, โสมนสฺสินฺทฺริยํ, ชีวิตินฺทฺริยํ.

74. 尔时，何为八根？信根、精进根、念根、定根、慧根、意根、喜根、命根。

๗๕. กตมํ ตสฺมึ สมเย สทฺธินฺทฺริยํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย สทฺธา สทฺทหนา โอกปฺปนา อภิปฺปสาโท สทฺธา สทฺธินฺทฺริยํ สทฺธาพลํ – อิทํ ตสฺมึ สมเย สทฺธินฺทฺริยํ โหติ.

75. 尔时，何为信根？尔时，凡是信、信受、确信、净信、信、信根、信力——此即尔时之信根。

๗๖. กตมํ ตสฺมึ สมเย วีริยินฺทฺริยํ โหติ? โย ตสฺมึ สมเย เจตสิโก วีริยารมฺโภ นิกฺกโม ปรกฺกโม อุยฺยาโม วายาโม อุสฺสาโห อุสฺโสฬฺหี ถาโม ธิติ อสิถิลปรกฺกมตา อนิกฺขิตฺตฉนฺทตา อนิกฺขิตฺตธุรตา ธุรสมฺปคฺคาโห วีริยํ วีริยินฺทฺริยํ วีริยพลํ สมฺมาวายาโม – อิทํ ตสฺมึ สมเย วีริยินฺทฺริยํ โหติ.

76. 于彼时，什么是精进根？于彼时，凡是心所生的精进发起、策励、勇猛、奋起、勤勉、勤奋、坚忍、坚固、毅力、不松懈之勇猛、不舍弃欲、不放弃责任、荷担责任、精进、精进根、精进力、正精进——此是于彼时之精进根。

๗๗. กตมํ ตสฺมึ สมเย สตินฺทฺริยํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย สติ อนุสฺสติ ปฏิสฺสติ สติ สรณตา ธารณตา อปิลาปนตา อสมฺมุสฺสนตา สติ สตินฺทฺริยํ สติพลํ สมฺมาสติ – อิทํ ตสฺมึ สมเย สตินฺทฺริยํ โหติ.

77. 于彼时，什么是念根？于彼时，凡是念、随念、忆念，念、忆念性、忆持性、不漂浮、不忘失，念、念根、念力、正念——此是于彼时之念根。

๗๘. กตมํ ตสฺมึ สมเย สมาธินฺทฺริยํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ สณฺฐิติ อวฏฺฐิติ อวิสาหาโร อวิกฺเขโป อวิสาหฏมานสตา สมโถ สมาธินฺทฺริยํ สมาธิพลํ สมฺมาสมาธิ – อิทํ ตสฺมึ สมเย สมาธินฺทฺริยํ โหติ.

78. 于彼时，什么是定根？于彼时，凡是心之住立、安住、确立、不摇动、不散乱、心之不散乱、止、定根、定力、正定——此是于彼时之定根。

๗๙. กตมํ ตสฺมึ สมเย ปญฺญินฺทฺริยํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สลฺลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อิทํ ตสฺมึ สมเย ปญฺญินฺทฺริยํ โหติ.

79. 于彼时，什么是慧根？于彼时，凡是慧、了知、简择、遍简择、法简择、正记、近记、对记、贤智、善巧、练达、明辨、思择、审察、广慧、才智、引导、观(vipassanā)、正知、鞭策、慧、慧根、慧力、慧剑、慧殿、慧光、慧耀、慧炬、慧宝、无痴、法简择、正见——此是于彼时之慧根。

๘๐. กตมํ ตสฺมึ สมเย มนินฺทฺริยํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุ – อิทํ ตสฺมึ สมเย มนินฺทฺริยํ โหติ.

80. 于彼时，什么是意根？于彼时，凡是心、意、心意、心藏、白净、意、意处、意根、识、识蕴，以及彼所生之意识界——此是于彼时之意根。

๘๑. กตมํ [Pg.30] ตสฺมึ สมเย โสมนสฺสินฺทฺริยํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย เจตสิกํ สาตํ เจตสิกํ สุขํ เจโตสมฺผสฺสชํ สาตํ สุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา สาตา สุขา เวทนา – อิทํ ตสฺมึ สมเย โสมนสฺสินฺทฺริยํ โหติ.

81. 于其时，什么是喜根？于其时，凡是心所的适意、心所的乐、由心触所生的适意与乐的感受、由心触所生的适意与乐之受——此是于其时的喜根。

๘๒. กตมํ ตสฺมึ สมเย ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ? โย เตสํ อรูปีนํ ธมฺมานํ อายุ ฐิติ ยปนา ยาปนา อิริยนา วตฺตนา ปาลนา ชีวิตํ ชีวิตินฺทฺริยํ – อิทํ ตสฺมึ สมเย ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ.

82. 于其时，什么是命根？于其时，凡是那些无色诸法的寿、住、维持、存续、行动、持续、护持、生命、命根——此是于其时的命根。

อิมานิ ตสฺมึ สมเย อฏฺฐินฺทฺริยานิ โหนฺติ.

于其时，有此八根。

๘๓. กตมํ ตสฺมึ สมเย ปญฺจงฺคิกํ ฌานํ โหติ? วิตกฺโก, วิจาโร, ปีติ, สุขํ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา.

83. 于其时，什么是五支禅？寻、伺、喜、乐、心一境性。

๘๔. กตโม ตสฺมึ สมเย วิตกฺโก โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ตกฺโก วิตกฺโก สงฺกปฺโป อปฺปนา พฺยปฺปนา เจตโส อภินิโรปนา สมฺมาสงฺกปฺโป – อยํ ตสฺมึ สมเย วิตกฺโก โหติ.

84. 于其时，什么是寻？于其时，凡是寻思、寻、思惟、安止、遍安止、心之专注、正思惟——此是于其时的寻。

๘๕. กตโม ตสฺมึ สมเย วิจาโร โหติ? โย ตสฺมึ สมเย จาโร วิจาโร อนุวิจาโร อุปวิจาโร จิตฺตสฺส อนุสนฺธานตา อนุเปกฺขนตา – อยํ ตสฺมึ สมเย วิจาโร โหติ.

85. 于其时，什么是伺？于其时，凡是伺察、伺、随伺、近伺、心之相续、随观——此是于其时的伺。

๘๖. กตมา ตสฺมึ สมเย ปีติ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ปีติ ปาโมชฺชํ อาโมทนา ปโมทนา หาโส ปหาโส วิตฺติ โอทคฺยํ อตฺตมนตา จิตฺตสฺส – อยํ ตสฺมึ สมเย ปีติ โหติ.

86. 于其时，什么是喜？于其时，凡是喜、欣悦、欢悦、极欢悦、欣笑、大欣笑、怡悦、踊跃、心之悦意——此是于其时的喜。

๘๗. กตมํ ตสฺมึ สมเย สุขํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย เจตสิกํ สาตํ เจตสิกํ สุขํ เจโตสมฺผสฺสชํ สาตํ สุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา สาตา สุขา เวทนา – อิทํ ตสฺมึ สมเย สุขํ โหติ.

87. 于其时，什么是乐？于其时，凡是心所的适意、心所的乐、由心触所生的适意与乐的感受、由心触所生的适意与乐之受——此是于其时的乐。

๘๘. กตมา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ สณฺฐิติ อวฏฺฐิติ อวิสาหาโร อวิกฺเขโป อวิสาหฏมานสตา สมโถ สมาธินฺทฺริยํ สมาธิพลํ สมฺมาสมาธิ – อยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ.

88. 于其时，什么是心一境性？于其时，凡是心之住、安住、安立、不散乱、不散逸、心意不散乱、止、定根、定力、正定——此是于其时的心一境性。

อิทํ ตสฺมึ สมเย ปญฺจงฺคิกํ ฌานํ โหติ.

此是于其时的五支禅。

๘๙. กตโม [Pg.31] ตสฺมึ สมเย ปญฺจงฺคิโก มคฺโค โหติ? สมฺมาทิฏฺฐิ, สมฺมาสงฺกปฺโป, สมฺมาวายาโม, สมฺมาสติ, สมฺมาสมาธิ.

89. 于彼时，什么是五支道？正见、正思惟、正精进、正念、正定。

๙๐. กตมา ตสฺมึ สมเย สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สลฺลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ ตสฺมึ สมเย สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ.

90. 于彼时，什么是正见？于彼时，凡是慧、了知、辨择、遍择、择法、审相、随审、对审、贤智、善巧、练达、明辨、思量、审察、广慧、才智、引导、观、正知、鞭策、慧、慧根、慧力、慧剑、慧殿、慧光、慧耀、慧炬、慧宝、无痴、择法、正见——此是于彼时的正见。

๙๑. กตโม ตสฺมึ สมเย สมฺมาสงฺกปฺโป โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ตกฺโก วิตกฺโก สงฺกปฺโป อปฺปนา พฺยปฺปนา เจตโส อภินิโรปนา สมฺมาสงฺกปฺโป – อยํ ตสฺมึ สมเย สมฺมาสงฺกปฺโป โหติ.

91. 于彼时，什么是正思惟？于彼时，凡是思择、寻、思惟、安止、遍安止、心之安置、正思惟——此是于彼时的正思惟。

๙๒. กตโม ตสฺมึ สมเย สมฺมาวายาโม โหติ? โย ตสฺมึ สมเย เจตสิโก วีริยารมฺโภ นิกฺกโม ปรกฺกโม อุยฺยาโม วายาโม อุสฺสาโห อุสฺโสฬฺหี ถาโม ธิติ อสิถิลปรกฺกมตา อนิกฺขิตฺตฉนฺทตา อนิกฺขิตฺตธุรตา ธุรสมฺปคฺคาโห วีริยํ วีริยินฺทฺริยํ วีริยพลํ สมฺมาวายาโม – อยํ ตสฺมึ สมเย สมฺมาวายาโม โหติ.

92. 于彼时，什么是正精进？于彼时，凡是心所发起之精进、出离、勇猛、上进、努力、勤勉、坚毅、坚定、住持、勇猛不懈、不舍弃意欲、不放弃重担、荷担、精进、精进根、精进力、正精进——此是于彼时的正精进。

๙๓. กตมา ตสฺมึ สมเย สมฺมาสติ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย สติ อนุสฺสติ ปฏิสฺสติ สติ สรณตา ธารณตา อปิลาปนตา อสมฺมุสฺสนตา สติ สตินฺทฺริยํ สติพลํ สมฺมาสติ – อยํ ตสฺมึ สมเย สมฺมาสติ โหติ.

93. 于彼时，什么是正念？于彼时，凡是念、随念、忆念、忆持、受持、不忘失、无失念、念、念根、念力、正念——此是于彼时的正念。

๙๔. กตโม ตสฺมึ สมเย สมฺมาสมาธิ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ สณฺฐิติ อวฏฺฐิติ อวิสาหาโร อวิกฺเขโป อวิสาหฏมานสตา สมโถ สมาธินฺทฺริยํ สมาธิพลํ สมฺมาสมาธิ – อยํ ตสฺมึ สมเย สมฺมาสมาธิ โหติ.

94. 于彼时，什么是正定？于彼时，凡是心之住、安住、确住、不扰动、不散乱、心不驰散、止、定根、定力、正定——此是于彼时的正定。

อยํ ตสฺมึ สมเย ปญฺจงฺคิโก มคฺโค โหติ.

于彼时，此是五支道。

๙๕. กตมานิ [Pg.32] ตสฺมึ สมเย สตฺต พลานิ โหนฺติ? สทฺธาพลํ, วีริยพลํ, สติพลํ, สมาธิพลํ, ปญฺญาพลํ, หิริพลํ, โอตฺตปฺปพลํ.

95. 于其时，什么是七力？信力、精进力、念力、定力、慧力、惭力、愧力。

๙๖. กตมํ ตสฺมึ สมเย สทฺธาพลํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย สทฺธา สทฺทหนา โอกปฺปนา อภิปฺปสาโท สทฺธา สทฺธินฺทฺริยํ สทฺธาพลํ – อิทํ ตสฺมึ สมเย สทฺธาพลํ โหติ.

96. 于其时，什么是信力？于其时，凡是信、信解、信受、净信，信、信根、信力——此即是于其时的信力。

๙๗. กตมํ ตสฺมึ สมเย วีริยพลํ โหติ? โย ตสฺมึ สมเย เจตสิโก วีริยารมฺโภ นิกฺกโม ปรกฺกโม อุยฺยาโม วายาโม อุสฺสาโห อุสฺโสฬฺหี ถาโม ธิติ อสิถิลปรกฺกมตา อนิกฺขิตฺตฉนฺทตา อนิกฺขิตฺตธุรตา ธุรสมฺปคฺคาโห วีริยํ วีริยินฺทฺริยํ วีริยพลํ สมฺมาวายาโม – อิทํ ตสฺมึ สมเย วีริยพลํ โหติ.

97. 于其时，什么是精进力？于其时，凡是心的发勤、奋起、勇猛、精勤、努力、策励、坚忍、坚定、住立、不松懈之勇猛、不舍弃欲、不舍弃责任、荷担责任，精进、精进根、精进力、正精进——此即是于其时的精进力。

๙๘. กตมํ ตสฺมึ สมเย สติพลํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย สติ อนุสฺสติ ปฏิสฺสติ สติ สรณตา ธารณตา อปิลาปนตา อสมฺมุสฺสนตา สติ สตินฺทฺริยํ สติพลํ สมฺมาสติ – อิทํ ตสฺมึ สมเย สติพลํ โหติ.

98. 于其时，什么是念力？于其时，凡是念、随念、忆念，念、忆持性、受持性、不忘失性、不遗忘性，念、念根、念力、正念——此即是于其时的念力。

๙๙. กตมํ ตสฺมึ สมเย สมาธิพลํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ สณฺฐิติ อวฏฺฐิติ อวิสาหาโร อวิกฺเขโป อวิสาหฏมานสตา สมโถ สมาธินฺทฺริยํ สมาธิพลํ สมฺมาสมาธิ – อิทํ ตสฺมึ สมเย สมาธิพลํ โหติ.

99. 于其时，什么是定力？于其时，凡是心之住、安住、确住、不散动、不散乱、心不散漫、止、定根、定力、正定——此即是于其时的定力。

๑๐๐. กตมํ ตสฺมึ สมเย ปญฺญาพลํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สลฺลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อิทํ ตสฺมึ สมเย ปญฺญาพลํ โหติ.

100. 于其时，什么是慧力？于其时，凡是慧、了知、简择、遍择、择法、正观、近观、现观、博学、善巧、练达、明晰、思择、审察、广大、才智、引导、观、正知、策励，慧、慧根、慧力、慧器、慧殿、慧光、慧明、慧炬、慧宝，无痴、择法、正见——此即是于其时的慧力。

๑๐๑. กตมํ ตสฺมึ สมเย หิริพลํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย หิรียติ หิริยิตพฺเพน หิรียติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อิทํ ตสฺมึ สมเย หิริพลํ โหติ.

101. 于其时，什么是惭力？于其时，凡是于应羞耻事而羞耻，于成就诸恶不善法而羞耻——此即是其时的惭力。

๑๐๒. กตมํ [Pg.33] ตสฺมึ สมเย โอตฺตปฺปพลํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย โอตฺตปฺปติ โอตฺตปฺปิตพฺเพน โอตฺตปฺปติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อิทํ ตสฺมึ สมเย โอตฺตปฺปพลํ โหติ.

102. 于其时，什么是愧力？于其时，凡是于应怖畏事而怖畏，于成就诸恶不善法而怖畏——此即是其时的愧力。

อิมานิ ตสฺมึ สมเย สตฺต พลานิ โหนฺติ.

于其时，有此七力。

๑๐๓. กตเม ตสฺมึ สมเย ตโย เหตู โหนฺติ? อโลโภ, อโทโส, อโมโห.

103. 于其时，有哪三因？无贪、无瞋、无痴。

๑๐๔. กตโม ตสฺมึ สมเย อโลโภ โหติ? โย ตสฺมึ สมเย อโลโภ อลุพฺภนา อลุพฺภิตตฺตํ อสาราโค อสารชฺชนา อสารชฺชิตตฺตํ อนภิชฺฌา อโลโภ กุสลมูลํ – อยํ ตสฺมึ สมเย อโลโภ โหติ.

104. 于其时，什么是无贪？于其时，凡是无贪、不贪、不贪性、无染、不染著、不染著性、无贪欲、无贪善根——此即是其时的无贪。

๑๐๕. กตโม ตสฺมึ สมเย อโทโส โหติ? โย ตสฺมึ สมเย อโทโส อทุสฺสนา อทุสฺสิตตฺตํ อพฺยาปาโท อพฺยาปชฺโช อโทโส กุสลมูลํ – อยํ ตสฺมึ สมเย อโทโส โหติ.

105. 于其时，什么是无瞋？于其时，凡是无瞋、不瞋、不瞋性、无瞋恚、无害、无瞋善根——此即是其时的无瞋。

๑๐๖. กตโม ตสฺมึ สมเย อโมโห โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ ตสฺมึ สมเย อโมโห โหติ.

106. 于其时，什么是无痴？于其时，凡是慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——此即是其时的无痴。

อิเม ตสฺมึ สมเย ตโย เหตู โหนฺติ.

于其时，有此三因。

๑๐๗. กตโม ตสฺมึ สมเย เอโก ผสฺโส โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ผสฺโส ผุสนา สํผุสนา สํผุสิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย เอโก ผสฺโส โหติ.

107. 于其时，什么是触？于其时，凡是触、触及、等触、已触及性——此即是其时的触。

๑๐๘. กตมา ตสฺมึ สมเย เอกา เวทนา โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย เจตสิกํ สาตํ เจตสิกํ สุขํ เจโตสมฺผสฺสชํ สาตํ สุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา สาตา สุขา เวทนา – อยํ ตสฺมึ สมเย เอกา เวทนา โหติ.

108. 于其时，什么是受？于其时，凡是心所有适意、心所有乐、心触所生适意乐之所受、心触所生适意乐受——此即是其时的受。

๑๐๙. กตมา ตสฺมึ สมเย เอกา สญฺญา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย สญฺญา สญฺชานนา สญฺชานิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย เอกา สญฺญา โหติ.

109. 于其时，什么是想？于其时，凡是想、想知、想知性——此即是其时的想。

๑๑๐. กตมา [Pg.34] ตสฺมึ สมเย เอกา เจตนา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย เจตนา สญฺเจตนา เจตยิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย เอกา เจตนา โหติ.

110. 于其时，什么是某一思？于其时，凡是思、思的造作、思的状态——此是于其时某一思。

๑๑๑. กตมํ ตสฺมึ สมเย เอกํ จิตฺตํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุ – อิทํ ตสฺมึ สมเย เอกํ จิตฺตํ โหติ.

111. 于其时，什么是某一心？于其时，凡是心、意、心意、心藏、白净、意、意处、意根、识、识蕴、彼所生意识界——此是于其时某一心。

๑๑๒. กตโม ตสฺมึ สมเย เอโก เวทนากฺขนฺโธ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย เจตสิกํ สาตํ เจตสิกํ สุขํ เจโตสมฺผสฺสชํ สาตํ สุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา สาตา สุขา เวทนา – อยํ ตสฺมึ สมเย เอโก เวทนากฺขนฺโธ โหติ.

112. 于其时，什么是某一受蕴？于其时，凡是心相应的适意、心相应的乐、意触所生的适意与乐的感受、意触所生的适意与乐的受——此是于其时某一受蕴。

๑๑๓. กตโม ตสฺมึ สมเย เอโก สญฺญากฺขนฺโธ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย สญฺญา สญฺชานนา สญฺชานิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย เอโก สญฺญากฺขนฺโธ โหติ.

113. 于其时，什么是某一想蕴？于其时，凡是想、识别、识别的状态——此是于其时某一想蕴。

๑๑๔. กตโม ตสฺมึ สมเย เอโก สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา วิตกฺโก วิจาโร ปีติ จิตฺตสฺเสกคฺคตา สทฺธินฺทฺริยํ วีริยินฺทฺริยํ สตินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยํ ปญฺญินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ สทฺธาพลํ วีริยพลํ สติพลํ สมาธิพลํ ปญฺญาพลํ หิริพลํ โอตฺตปฺปพลํ อโลโภ อโทโส อโมโห อนภิชฺฌา อพฺยาปาโท สมฺมาทิฏฺฐิ หิรี โอตฺตปฺปํ กายปสฺสทฺธิ จิตฺตปสฺสทฺธิ กายลหุตา จิตฺตลหุตา กายมุทุตา จิตฺตมุทุตา กายกมฺมญฺญตา จิตฺตกมฺมญฺญตา กายปาคุญฺญตา จิตฺตปาคุญฺญตา กายุชุกตา จิตฺตุชุกตา สติ สมฺปชญฺญํ สมโถ วิปสฺสนา ปคฺคาโห อวิกฺเขโป; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย เอโก สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ.

114. 于其时，什么是某一行蕴？凡是触、思、寻、伺、喜、心一境性、信根、精进根、念根、定根、慧根、命根、正见、正思惟、正精进、正念、正定、信力、精进力、念力、定力、慧力、惭力、愧力、无贪、无嗔、无痴、无贪欲、无瞋恚、正见、惭、愧、身轻安、心轻安、身轻快性、心轻快性、身柔软性、心柔软性、身适业性、心适业性、身练达性、心练达性、身正直性、心正直性、念、正知、止、观(vipassanā)、策励、不散乱；复次，于其时，除去受蕴、想蕴与识蕴，尚有其他缘生之无色法——此是于其时某一行蕴。

๑๑๕. กตโม ตสฺมึ สมเย เอโก วิญฺญาณกฺขนฺโธ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ [Pg.35] วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุ – อยํ ตสฺมึ สมเย เอโก วิญฺญาณกฺขนฺโธ โหติ.

115. 彼时，什么是识蕴之一？彼时，凡是心、意、心意、心、白净、意、意处、意根、识、识蕴、彼所生之意识界——此即是彼时识蕴之一。

๑๑๖. กตมํ ตสฺมึ สมเย เอกํ มนายตนํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุ – อิทํ ตสฺมึ สมเย เอกํ มนายตนํ โหติ.

116. 彼时，什么是意处之一？彼时，凡是心、意、心意、心、白净、意、意处、意根、识、识蕴、彼所生之意识界——此即是彼时意处之一。

๑๑๗. กตมํ ตสฺมึ สมเย เอกํ มนินฺทฺริยํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุ – อิทํ ตสฺมึ สมเย เอกํ มนินฺทฺริยํ โหติ.

117. 彼时，什么是意根之一？彼时，凡是心、意、心意、心、白净、意、意处、意根、识、识蕴、彼所生之意识界——此即是彼时意根之一。

๑๑๘. กตมา ตสฺมึ สมเย เอกา มโนวิญฺญาณธาตุ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุ – อยํ ตสฺมึ สมเย เอกา มโนวิญฺญาณธาตุ โหติ.

118. 彼时，什么是意识界之一？彼时，凡是心、意、心意、心、白净、意、意处、意根、识、识蕴、彼所生之意识界——此即是彼时意识界之一。

๑๑๙. กตมํ ตสฺมึ สมเย เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ – อิทํ ตสฺมึ สมเย เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ.

119. 彼时，什么是法处之一？受蕴、想蕴、行蕴——此即是彼时法处之一。

๑๒๐. กตมา ตสฺมึ สมเย เอกา ธมฺมธาตุ โหติ? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ – อยํ ตสฺมึ สมเย เอกา ธมฺมธาตุ โหติ.

120. 彼时，什么是法界之一？受蕴、想蕴、行蕴——此即是彼时法界之一。

เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา.

再者，于彼时，凡有其他缘生之无色法——此等诸法是善。

โกฏฺฐาสวาโร.

部分品

สุญฺญตวาโร

空性品

๑๒๑. ตสฺมึ โข ปน สมเย ธมฺมา โหนฺติ, ขนฺธา โหนฺติ, อายตนานิ โหนฺติ, ธาตุโย โหนฺติ, อาหารา โหนฺติ, อินฺทฺริยานิ [Pg.36] โหนฺติ, ฌานํ โหติ, มคฺโค โหติ, พลานิ โหนฺติ, เหตู โหนฺติ, ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, เวทนากฺขนฺโธ โหติ, สญฺญากฺขนฺโธ โหติ, สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ, วิญฺญาณกฺขนฺโธ โหติ, มนายตนํ โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ, มโนวิญฺญาณธาตุ โหติ, ธมฺมายตนํ โหติ, ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา.

121. 复次，彼时，有诸法，有诸蕴，有诸处，有诸界，有诸食，有诸根；有禅，有道，有诸力，有诸因；有触，有受，有想，有思，有心；有受蕴，有想蕴，有行蕴，有识蕴；有意处，有意根，有意识界；有法处，有法界。复次，彼时，凡有其他缘起的、无色的法存在——此等诸法是善。

๑๒๒. กตเม ตสฺมึ สมเย ธมฺมา โหนฺติ? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ตสฺมึ สมเย ธมฺมา โหนฺติ.

122. 彼时，有哪些法？受蕴、想蕴、行蕴、识蕴——此等法于彼时存在。

๑๒๓. กตเม ตสฺมึ สมเย ขนฺธา โหนฺติ? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ตสฺมึ สมเย ขนฺธา โหนฺติ.

123. 彼时，有哪些蕴？受蕴、想蕴、行蕴、识蕴——此等蕴于彼时存在。

๑๒๔. กตมานิ ตสฺมึ สมเย อายตนานิ โหนฺติ? มนายตนํ, ธมฺมายตนํ – อิมานิ ตสฺมึ สมเย อายตนานิ โหนฺติ.

124. 彼时，有哪些处？意处、法处——此等处于彼时存在。

๑๒๕. กตมา ตสฺมึ สมเย ธาตุโย โหนฺติ? มโนวิญฺญาณธาตุ, ธมฺมธาตุ – อิมา ตสฺมึ สมเย ธาตุโย โหนฺติ.

125. 彼时，有哪些界？意识界、法界——此等界于彼时存在。

๑๒๖. กตเม ตสฺมึ สมเย อาหารา โหนฺติ? ผสฺสาหาโร, มโนสญฺเจตนาหาโร, วิญฺญาณาหาโร – อิเม ตสฺมึ สมเย อาหารา โหนฺติ.

126. 彼时，有哪些食？触食、意思食、识食——此等食于彼时存在。

๑๒๗. กตมานิ ตสฺมึ สมเย อินฺทฺริยานิ โหนฺติ? สทฺธินฺทฺริยํ, วีริยินฺทฺริยํ, สตินฺทฺริยํ, สมาธินฺทฺริยํ, ปญฺญินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริยํ, โสมนสฺสินฺทฺริยํ, ชีวิตินฺทฺริยํ – อิมานิ ตสฺมึ สมเย อินฺทฺริยานิ โหนฺติ.

127. 彼时，有哪些根？信根、精进根、念根、定根、慧根、意根、悦根、命根——此等根于彼时存在。

๑๒๘. กตมํ ตสฺมึ สมเย ฌานํ โหติ? วิตกฺโก, วิจาโร, ปีติ, สุขํ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา – อิทํ ตสฺมึ สมเย ฌานํ โหติ.

128. 彼时，什么是禅？寻、伺、喜、乐、心一境性——此是彼时的禅。

๑๒๙. กตโม ตสฺมึ สมเย มคฺโค โหติ? สมฺมาทิฏฺฐิ, สมฺมาสงฺกปฺโป, สมฺมาวายาโม, สมฺมาสติ, สมฺมาสมาธิ – อยํ ตสฺมึ สมเย มคฺโค โหติ.

129. 于彼时，何为道？正见、正思惟、正精进、正念、正定——于彼时，此为道。

๑๓๐. กตมานิ [Pg.37] ตสฺมึ สมเย พลานิ โหนฺติ? สทฺธาพลํ, วีริยพลํ, สติพลํ, สมาธิพลํ, ปญฺญาพลํ, หิริพลํ, โอตฺตปฺปพลํ – อิมานิ ตสฺมึ สมเย พลานิ โหนฺติ.

130. 于彼时，何为力？信力、精进力、念力、定力、慧力、惭力、愧力——于彼时，此等为力。

๑๓๑. กตเม ตสฺมึ สมเย เหตู โหนฺติ? อโลโภ, อโทโส, อโมโห – อิเม ตสฺมึ สมเย เหตู โหนฺติ.

131. 于彼时，何为因？无贪、无嗔、无痴——于彼时，此等为因。

๑๓๒. กตโม ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อยํ ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ.

132. 于彼时，何为触？……于彼时，此为触。

๑๓๓. กตมา ตสฺมึ สมเย เวทนา โหติ…เป… อยํ ตสฺมึ สมเย เวทนา โหติ.

133. 于彼时，何为受？……于彼时，此为受。

๑๓๔. กตมา ตสฺมึ สมเย สญฺญา โหติ…เป… อยํ ตสฺมึ สมเย สญฺญา โหติ.

134. 于彼时，何为想？……于彼时，此为想。

๑๓๕. กตมา ตสฺมึ สมเย เจตนา โหติ…เป… อยํ ตสฺมึ สมเย เจตนา โหติ?

135. 于彼时，何为思？……于彼时，此为思。

๑๓๖. กตมํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ…เป… อิทํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ.

136. 于彼时，何为心？……于彼时，此为心。

๑๓๗. กตโม ตสฺมึ สมเย เวทนากฺขนฺโธ โหติ…เป… อยํ ตสฺมึ สมเย เวทนากฺขนฺโธ โหติ.

137. 于彼时，何为受蕴？……于彼时，此为受蕴。

๑๓๘. กตโม ตสฺมึ สมเย สญฺญากฺขนฺโธ โหติ…เป… อยํ ตสฺมึ สมเย สญฺญากฺขนฺโธ โหติ.

138. 于彼时，何为想蕴？……于彼时，此为想蕴。

๑๓๙. กตโม ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ.

139. 于彼时，何为行蕴？……于彼时，此为行蕴。

๑๔๐. กตโม ตสฺมึ สมเย วิญฺญาณกฺขนฺโธ โหติ…เป… อยํ ตสฺมึ สมเย วิญฺญาณกฺขนฺโธ โหติ.

140. 于彼时，何为识蕴？……于彼时，此为识蕴。

๑๔๑. กตมํ ตสฺมึ สมเย มนายตนํ โหติ…เป… อิทํ ตสฺมึ สมเย มนายตนํ โหติ.

141. 于彼时，何为意处？……于彼时，此为意处。

๑๔๒. กตมํ [Pg.38] ตสฺมึ สมเย มนินฺทฺริยํ โหติ…เป… อิทํ ตสฺมึ สมเย มนินฺทฺริยํ โหติ.

142. 于彼时，何为意根？……于彼时，此为意根。

๑๔๓. กตมา ตสฺมึ สมเย มโนวิญฺญาณธาตุ โหติ…เป… อยํ ตสฺมึ สมเย มโนวิญฺญาณธาตุ โหติ.

143. 于彼时，何为意识界？……于彼时，此为意识界。

๑๔๔. กตมํ ตสฺมึ สมเย ธมฺมายตนํ โหติ? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ – อิทํ ตสฺมึ สมเย ธมฺมายตนํ โหติ.

144. 于彼时，何为法处？受蕴、想蕴、行蕴——于彼时，此为法处。

๑๔๕. กตมา ตสฺมึ สมเย ธมฺมธาตุ โหติ? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ – อยํ ตสฺมึ สมเย ธมฺมธาตุ โหติ.

145. 于其时，何为法界？受蕴、想蕴、行蕴——于其时，此为法界。

เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา.

此外，于其时，尚有其他缘起而生之无色法——此等诸法为善。

สุญฺญตวาโร.

空性章毕。

ปฐมํ จิตฺตํ.

第一心毕。

๑๔๖. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย กามาวจรํ กุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ โสมนสฺสสหคตํ ญาณสมฺปยุตฺตํ สสงฺขาเรน รูปารมฺมณํ วา…เป… ธมฺมารมฺมณํ วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

146. 何等法为善？于何时，欲界善心生起，喜俱、智相应、有行，或缘色所缘……乃至……缘法所缘，或缘任何所缘；于其时，有触……乃至……有不散乱……此等法为善法。

ทุติยํ จิตฺตํ.

第二心毕。

๑๔๗. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย กามาวจรํ กุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ โสมนสฺสสหคตํ ญาณวิปฺปยุตฺตํ รูปารมฺมณํ วา สทฺทารมฺมณํ วา คนฺธารมฺมณํ วา รสารมฺมณํ วา โผฏฺฐพฺพารมฺมณํ วา ธมฺมารมฺมณํ วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, วิตกฺโก โหติ, วิจาโร โหติ, ปีติ โหติ, สุขํ โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, สทฺธินฺทฺริยํ โหติ, วีริยินฺทฺริยํ โหติ, สตินฺทฺริยํ โหติ, สมาธินฺทฺริยํ โหติ[Pg.39], มนินฺทฺริยํ โหติ, โสมนสฺสินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ, สมฺมาสงฺกปฺโป โหติ, สมฺมาวายาโม โหติ, สมฺมาสติ โหติ, สมฺมาสมาธิ โหติ, สทฺธาพลํ โหติ, วีริยพลํ โหติ, สติพลํ โหติ, สมาธิพลํ โหติ, หิริพลํ โหติ, โอตฺตปฺปพลํ โหติ, อโลโภ โหติ, อโทโส โหติ, อนภิชฺฌา โหติ, อพฺยาปาโท โหติ, หิรี โหติ, โอตฺตปฺปํ โหติ, กายปสฺสทฺธิ โหติ, จิตฺตปสฺสทฺธิ โหติ, กายลหุตา โหติ, จิตฺตลหุตา โหติ, กายมุทุตา โหติ, จิตฺตมุทุตา โหติ, กายกมฺมญฺญตา โหติ, จิตฺตกมฺมญฺญตา โหติ, กายปาคุญฺญตา โหติ, จิตฺตปาคุญฺญตา โหติ, กายุชุกตา โหติ, จิตฺตุชุกตา โหติ, สติ โหติ, สมโถ โหติ, ปคฺคาโห โหติ, อวิกฺเขโป โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา…เป….

147. 何等法为善？当喜俱、智不相应的欲界善心生起，缘于色所缘、声所缘、香所缘、味所缘、触所缘或法所缘，或缘于任何彼等所缘时，于其时，有触、受、想、思、心、寻、伺、喜、乐、心一境性；信根、精进根、念根、定根、意根、喜根、命根；正思惟、正精进、正念、正定；信力、精进力、念力、定力、惭力、愧力；无贪、无嗔、无贪求、无嗔恚、惭、愧；身轻安、心轻安、身轻快性、心轻快性、身柔软性、心柔软性、身适业性、心适业性、身练达性、心练达性、身正直性、心正直性；念、止、策励、不散乱。又，于其时，凡有其他任何缘生之无色法——此等法为善……乃至……。

ตสฺมึ โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, สตฺตินฺทฺริยานิ โหนฺติ, ปญฺจงฺคิกํ ฌานํ โหติ, จตุรงฺคิโก มคฺโค โหติ, ฉ พลานิ โหนฺติ, ทฺเว เหตู โหนฺติ, เอโก ผสฺโส โหติ…เป… เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา…เป….

彼时，有四蕴、二处、二界、三食、七根、五支禅、四支道、六力、二因、一触……乃至……一法处、一法界；又于彼时，有其他缘所生之无色法——此等诸法是善……乃至……。

๑๔๘. กตโม ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา วิตกฺโก วิจาโร ปีติ จิตฺตสฺเสกคฺคตา สทฺธินฺทฺริยํ วีริยินฺทฺริยํ สตินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ สทฺธาพลํ วีริยพลํ สติพลํ สมาธิพลํ หิริพลํ โอตฺตปฺปพลํ อโลโภ อโทโส อนภิชฺฌา อพฺยาปาโท หิรี โอตฺตปฺปํ กายปสฺสทฺธิ จิตฺตปสฺสทฺธิ กายลหุตา จิตฺตลหุตา กายมุทุตา จิตฺตมุทุตา กายกมฺมญฺญตา จิตฺตกมฺมญฺญตา กายปาคุญฺญตา จิตฺตปาคุญฺญตา กายุชุกตา จิตฺตุชุกตา สติ สมโถ ปคฺคาโห อวิกฺเขโป; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

148. 彼时，何为行蕴？即触、思、寻、伺、喜、心一境性、信根、精进根、念根、定根、命根、正思惟、正精进、正念、正定、信力、精进力、念力、定力、惭力、愧力、无贪、无瞋、无贪欲、无瞋恚、惭、愧、身轻安、心轻安、身轻快、心轻快、身柔软、心柔软、身适业、心适业、身练达、心练达、身正直、心正直、念、止、策励、不乱；又于彼时，除受蕴、想蕴、识蕴外，有其他缘所生之无色法——此即是彼时之行蕴……乃至……此等诸法是善。

ตติยํ จิตฺตํ.

第三心。

๑๔๙. กตเม [Pg.40] ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย กามาวจรํ กุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ โสมนสฺสสหคตํ ญาณวิปฺปยุตฺตํ สสงฺขาเรน รูปารมฺมณํ วา…เป… ธมฺมารมฺมณํ วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

149. 何等法是善？于某时，欲界善心已生，喜俱，智不相应，有行，缘色所缘……乃至……法所缘，或缘任何所缘。彼时，有触……乃至……不乱……乃至……此等诸法是善。

จตุตฺถํ จิตฺตํ.

第四心。

๑๕๐. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย กามาวจรํ กุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ อุเปกฺขาสหคตํ ญาณสมฺปยุตฺตํ รูปารมฺมณํ วา สทฺทารมฺมณํ วา คนฺธารมฺมณํ วา รสารมฺมณํ วา โผฏฺฐพฺพารมฺมณํ วา ธมฺมารมฺมณํ วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, วิตกฺโก โหติ, วิจาโร โหติ, อุเปกฺขา โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, สทฺธินฺทฺริยํ โหติ, วีริยินฺทฺริยํ โหติ, สตินฺทฺริยํ โหติ, สมาธินฺทฺริยํ โหติ, ปญฺญินฺทฺริยํ โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ, อุเปกฺขินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ, สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ, สมฺมาสงฺกปฺโป โหติ, สมฺมาวายาโม โหติ, สมฺมาสติ โหติ, สมฺมาสมาธิ โหติ, สทฺธาพลํ โหติ, วีริยพลํ โหติ, สติพลํ โหติ, สมาธิพลํ โหติ, ปญฺญาพลํ โหติ, หิริพลํ โหติ, โอตฺตปฺปพลํ โหติ, อโลโภ โหติ, อโทโส โหติ, อโมโห โหติ, อนภิชฺฌา โหติ, อพฺยาปาโท โหติ, สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ, หิรี โหติ, โอตฺตปฺปํ โหติ, กายปสฺสทฺธิ โหติ, จิตฺตปสฺสทฺธิ โหติ, กายลหุตา โหติ, จิตฺตลหุตา โหติ, กายมุทุตา โหติ, จิตฺตมุทุตา โหติ, กายกมฺมญฺญตา โหติ, จิตฺตกมฺมญฺญตา โหติ กายปาคุญฺญตา โหติ, จิตฺตปาคุญฺญตา โหติ, กายุชุกตา โหติ, จิตฺตุชุกตา โหติ, สติ โหติ, สมฺปชญฺญํ โหติ, สมโถ โหติ, วิปสฺสนา โหติ, ปคฺคาโห โหติ, อวิกฺเขโป โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา.

150. 哪些是善法？当欲界善心生起时，与舍俱，与智相应，缘取色所缘、声所缘、香所缘、味所缘、触所缘或法所缘，或缘取任何事物。彼时，触、受、想、思、心、寻、伺、舍、心一境性；信根、精进根、念根、定根、慧根、意根、舍根、命根；正见、正思惟、正精进、正念、正定；信力、精进力、念力、定力、慧力、惭力、愧力；无贪、无嗔、无痴、无贪求、无嗔恚；正见、惭、愧；身轻安、心轻安、身轻快性、心轻快性、身柔软性、心柔软性、身适业性、心适业性、身练达性、心练达性、身正直性、心正直性；念、正知、止、观、策励、不散乱；以及彼时，还有其他缘起而生的无色法——这些法是善法。

๑๕๑. กตโม ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ผสฺโส ผุสนา สํผุสนา สํผุสิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ.

151. 彼时何为触？彼时凡是触、触及、遍触、遍触之性——此即彼时之触。

๑๕๒. กตมา [Pg.41] ตสฺมึ สมเย เวทนา โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุสมฺผสฺสชํ เจตสิกํ เนว สาตํ นาสาตํ เจโตสมฺผสฺสชํ อทุกฺขมสุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา อทุกฺขมสุขา เวทนา – อยํ ตสฺมึ สมเย เวทนา โหติ…เป….

152. 彼时，何为受？彼时，凡有与彼相应的意识界触所生、心所的、非适意亦非不适意者，心触所生的不苦不乐之所受，心触所生的不苦不乐之受——此即彼时之受。……

๑๕๓. กตมา ตสฺมึ สมเย อุเปกฺขา โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย เจตสิกํ เนว สาตํ นาสาตํ เจโตสมฺผสฺสชํ อทุกฺขมสุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา อทุกฺขมสุขา เวทนา – อยํ ตสฺมึ สมเย อุเปกฺขา โหติ…เป….

153. 彼时，何为舍？彼时，凡有心所的、非适意亦非不适意者，心触所生的不苦不乐之所受，心触所生的不苦不乐之受——此即彼时之舍。……

๑๕๔. กตมํ ตสฺมึ สมเย อุเปกฺขินฺทฺริยํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย เจตสิกํ เนว สาตํ นาสาตํ เจโตสมฺผสฺสชํ อทุกฺขมสุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา อทุกฺขมสุขา เวทนา – อิทํ ตสฺมึ สมเย อุเปกฺขินฺทฺริยํ โหติ…เป… เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา…เป….

154. 彼时，何为舍根？彼时，凡有心所的、非适意亦非不适意者，心触所生的不苦不乐之所受，心触所生的不苦不乐之受——此即彼时之舍根。……此外，彼时，凡有其他缘起而生的无色法，此等法为善。……

ตสฺมึ โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, อฏฺฐินฺทฺริยานิ โหนฺติ, จตุรงฺคิกํ ฌานํ โหติ, ปญฺจงฺคิโก มคฺโค โหติ, สตฺต พลานิ โหนฺติ, ตโย เหตู โหนฺติ, เอโก ผสฺโส โหติ…เป… เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา…เป….

复次，于彼时，有四蕴、二处、二界、三食、八根、四支禅、五支道、七力、三因、一触……一法处、一法界；此外，彼时，凡有其他缘起而生的无色法，此等法为善。……

๑๕๕. กตโม ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา วิตกฺโก วิจาโร จิตฺตสฺเสกคฺคตา สทฺธินฺทฺริยํ วีริยินฺทฺริยํ สตินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยํ ปญฺญินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ สทฺธาพลํ วีริยพลํ สติพลํ สมาธิพลํ ปญฺญาพลํ หิริพลํ โอตฺตปฺปพลํ อโลโภ อโทโส อโมโห อนภิชฺฌา อพฺยาปาโท สมฺมาทิฏฺฐิ หิรี โอตฺตปฺปํ กายปสฺสทฺธิ จิตฺตปสฺสทฺธิ กายลหุตา จิตฺตลหุตา กายมุทุตา จิตฺตมุทุตา กายกมฺมญฺญตา จิตฺตกมฺมญฺญตา กายปาคุญฺญตา จิตฺตปาคุญฺญตา กายุชุกตา จิตฺตุชุกตา สติ สมฺปชญฺญํ สมโถ วิปสฺสนา ปคฺคาโห อวิกฺเขโป.

155. 彼时何为行蕴？触、思、寻、伺、心一境性、信根、精进根、念根、定根、慧根、命根、正见、正思惟、正精进、正念、正定、信力、精进力、念力、定力、慧力、惭力、愧力、无贪、无嗔、无痴、无贪求、无嗔恚、正见、惭、愧、身轻安、心轻安、身轻快性、心轻快性、身柔软性、心柔软性、身适业性、心适业性、身练达性、心练达性、身正直性、心正直性、念、正知、止、观、策励、不散乱。

เย [Pg.42] วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

又于彼时，除受蕴、想蕴、识蕴外，尚有其他缘生无色法——此即彼时之行蕴。……此等法为善。

ปญฺจมํ จิตฺตํ.

第五心。

๑๕๖. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย กามาวจรํ กุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ อุเปกฺขาสหคตํ ญาณสมฺปยุตฺตํ สสงฺขาเรน รูปารมฺมณํ วา…เป… ธมฺมารมฺมณํ วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

156. 哪些是善法？当欲界善心生起，与舍俱、与智相应、有行，缘于色所缘……或缘于法所缘，或缘于任何所缘，那时有触……有不散乱……此等法为善。

ฉฏฺฐํ จิตฺตํ.

第六心。

๑๕๗. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย กามาวจรํ กุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ อุเปกฺขาสหคตํ ญาณวิปฺปยุตฺตํ รูปารมฺมณํ วา สทฺทารมฺมณํ วา คนฺธารมฺมณํ วา รสารมฺมณํ วา โผฏฺฐพฺพารมฺมณํ วา ธมฺมารมฺมณํ วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, วิตกฺโก โหติ, วิจาโร โหติ, อุเปกฺขา โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, สทฺธินฺทฺริยํ โหติ, วีริยินฺทฺริยํ โหติ, สตินฺทฺริยํ โหติ, สมาธินฺทฺริยํ โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ, อุเปกฺขินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ, สมฺมาสงฺกปฺโป โหติ, สมฺมาวายาโม โหติ, สมฺมาสติ โหติ, สมฺมาสมาธิ โหติ, สทฺธาพลํ โหติ, วีริยพลํ โหติ, สติพลํ โหติ, สมาธิพลํ โหติ, หิริพลํ โหติ, โอตฺตปฺปพลํ โหติ, อโลโภ โหติ, อโทโส โหติ, อนภิชฺฌา โหติ, อพฺยาปาโท โหติ, หิรี โหติ, โอตฺตปฺปํ โหติ, กายปสฺสทฺธิ โหติ, จิตฺตปสฺสทฺธิ โหติ, กายลหุตา โหติ, จิตฺตลหุตา โหติ, กายมุทุตา โหติ, จิตฺตมุทุตา โหติ, กายกมฺมญฺญตา โหติ, จิตฺตกมฺมญฺญตา โหติ, กายปาคุญฺญตา โหติ, จิตฺตปาคุญฺญตา โหติ, กายุชุกตา โหติ, จิตฺตุชุกตา โหติ, สติ โหติ, สมโถ โหติ, ปคฺคาโห โหติ, อวิกฺเขโป [Pg.43] โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา…เป….

157. 何等为善法？于何时，与舍俱行、智不相应之欲界善心，缘色所缘、或声所缘、或香所缘、或味所缘、或触所缘、或法所缘，或缘任何所缘而生起；于彼时，有触、有受、有想、有思、有心、有寻、有伺、有舍、有心一境性、有信根、有精进根、有念根、有定根、有意根、有舍根、有命根、有正思惟、有正精进、有正念、有正定、有信力、有精进力、有念力、有定力、有惭力、有愧力、有无贪、有无嗔、有无贪欲、有无嗔恚、有惭、有愧、有身轻安、有心轻安、有身轻快性、有心轻快性、有身柔软性、有心柔软性、有身适业性、有心适业性、有身练达性、有心练达性、有身正直性、有心正直性、有念、有止、有策励、有不散乱；复次，于彼时，有其他任何缘已生之无色法——此等法为善法。……乃至……

ตสฺมึ โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, สตฺตินฺทฺริยานิ โหนฺติ, จตุรงฺคิกํ ฌานํ โหติ, จตุรงฺคิโก มคฺโค โหติ, ฉ พลานิ โหนฺติ, ทฺเว เหตู โหนฺติ, เอโก ผสฺโส โหติ…เป… เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา…เป….

那时有四蕴、二处、二界、三食、七根、四支禅、四支道、六力、二因、一触……乃至一法处、一法界；又，那时还有其他缘起而生的无色法——这些法是善法……乃至……

๑๕๘. กตโม ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา วิตกฺโก วิจาโร จิตฺตสฺเสกคฺคตา สทฺธินฺทฺริยํ วีริยินฺทฺริยํ สตินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ สทฺธาพลํ วีริยพลํ สติพลํ สมาธิพลํ หิริพลํ โอตฺตปฺปพลํ อโลโภ อโทโส อนภิชฺฌา อพฺยาปาโท หิรี โอตฺตปฺปํ กายปสฺสทฺธิ จิตฺตปสฺสทฺธิ กายลหุตา จิตฺตลหุตา กายมุทุตา จิตฺตมุทุตา กายกมฺมญฺญตา จิตฺตกมฺมญฺญตา กายปาคุญฺญตา จิตฺตปาคุญฺญตา กายุชุกตา จิตฺตุชุกตา สติ สมโถ ปคฺคาโห อวิกฺเขโป.

158. 那时什么是行蕴？触、思、寻、伺、心一境性、信根、精进根、念根、定根、命根、正思惟、正精进、正念、正定、信力、精进力、念力、定力、惭力、愧力、无贪、无瞋、不贪求、不瞋恚、惭、愧、身轻安、心轻安、身轻快、心轻快、身柔软、心柔软、身适业、心适业、身练达、心练达、身正直、心正直、念、止、策励、不散乱。

เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

又，那时，除了受蕴、想蕴、识蕴之外，还有其他缘起而生的无色法，这就是那时的行蕴……这些法是善法。

สตฺตมํ จิตฺตํ.

第七心。

๑๕๙. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย กามาวจรํ กุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ อุเปกฺขาสหคตํ ญาณวิปฺปยุตฺตํ สสงฺขาเรน รูปารมฺมณํ วา…เป… ธมฺมารมฺมณํ วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

159. 哪些是善法？当某个时候，欲界善心已生起，舍俱、智不相应、有行，缘色所缘……乃至……缘法所缘，或缘任何所缘，那时有触……乃至……有不散乱……乃至……这些是善法。

อฏฺฐมํ จิตฺตํ.

第八心。

อฏฺฐ กามาวจรมหากุสลจิตฺตานิ.

八欲界大善心。

ทุติยภาณวาโร.

第二诵品。

รูปาวจรกุสลํ

色界善

จตุกฺกนโย

四法

๑๖๐. กตเม [Pg.44] ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

160. 何等为善法？于何时，为生于色界而修道，远离诸欲，远离诸不善法，具足住于有寻、有伺、离生喜乐、以地遍为所缘的初禅。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等法为善。

๑๖๑. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, ปีติ โหติ, สุขํ โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, สทฺธินฺทฺริยํ โหติ, วีริยินฺทฺริยํ โหติ, สตินฺทฺริยํ โหติ, สมาธินฺทฺริยํ โหติ, ปญฺญินฺทฺริยํ โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ, โสมนสฺสินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ, สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ, สมฺมาวายาโม โหติ…เป… ปคฺคาโห โหติ, อวิกฺเขโป โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา…เป….

161. 何等为善法？于何时，为生于色界而修道，由寻与伺寂静，内等净，心一趣性，无寻、无伺，具足住于定生喜乐、以地遍为所缘的第二禅。于其时，有触、有受、有想、有思、有心、有喜、有乐、有心一境性、有信根、有精进根、有念根、有定根、有慧根、有意根、有喜根、有命根、有正见、有正精进……乃至……有策励、有不散乱。又复，于其时，有其余任何缘生、无色之法——此等法为善……

ตสฺมึ โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, อฏฺฐินฺทฺริยานิ โหนฺติ, ติวงฺคิกํ ฌานํ โหติ, จตุรงฺคิโก มคฺโค โหติ, สตฺต พลานิ โหนฺติ, ตโย เหตู โหนฺติ, เอโก ผสฺโส โหติ…เป… เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา…เป….

又，于其时，有四蕴、二处、二界、三食、八根、三支禅、四支道、七力、三因、一触……乃至……一法处、一法界。又复，于其时，有其余任何缘生、无色之法——此等法为善……

๑๖๒. กตโม ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา ปีติ จิตฺตสฺเสกคฺคตา สทฺธินฺทฺริยํ วีริยินฺทฺริยํ สตินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยํ ปญฺญินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาวายาโม…เป… ปคฺคาโห อวิกฺเขโป; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา [Pg.45] เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

162. 于其时，行蕴为何？即触、思、喜、心一境性、信根、精进根、念根、定根、慧根、命根、正见、正精进……乃至策励、不散乱；再者，于其时，除去受蕴、想蕴、识蕴，尚有其他任何缘起的无色法——此为于其时的行蕴……此等法为善。

๑๖๓. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ ปีติยา จ วิราคา อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต จ สมฺปชาโน สุขญฺจ กาเยน ปฏิสํเวเทติ, ยํ ตํ อริยา อาจิกฺขนฺติ – ‘‘อุเปกฺขโก สติมา สุขวิหารี’’ติ ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, สุขํ โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, สทฺธินฺทฺริยํ โหติ, วีริยินฺทฺริยํ โหติ, สตินฺทฺริยํ โหติ, สมาธินฺทฺริยํ โหติ, ปญฺญินฺทฺริยํ โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ, โสมนสฺสินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ, สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ, สมฺมาวายาโม โหติ…เป… ปคฺคาโห โหติ, อวิกฺเขโป โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา…เป….

163. 哪些法为善？于其时，为生色界而修道，因离于喜，具舍、具念、正知而住，以身感受乐，成就并安住于圣者所称说的“具舍、具念、乐住”之第三禅，以地遍为所缘。于其时，有触、有受、有想、有思、有心、有乐、有心一境性、有信根、有精进根、有念根、有定根、有慧根、有意根、有喜根、有命根、有正见、有正精进……乃至有策励、有不散乱；再者，于其时，尚有其他任何缘起的无色法——此等法为善……

ตสฺมึ โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, อฏฺฐินฺทฺริยานิ โหนฺติ, ทุวงฺคิกํ ฌานํ โหติ, จตุรงฺคิโก มคฺโค โหติ, สตฺต พลานิ โหนฺติ, ตโย เหตู โหนฺติ, เอโก ผสฺโส โหติ…เป… เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา…เป….

复于其时，有四蕴、二处、二界、三食、八根、二支禅、四支道、七力、三因、一触……乃至一法处、一法界；再者，于其时，尚有其他任何缘起的无色法——此等法为善……

๑๖๔. กตโม ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา จิตฺตสฺเสกคฺคตา สทฺธินฺทฺริยํ วีริยินฺทฺริยํ สตินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยํ ปญฺญินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาวายาโม…เป… ปคฺคาโห อวิกฺเขโป; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

164. 那时什么是行蕴？触、思、心一境性、信根、精进根、念根、定根、慧根、命根、正见、正精进……乃至策励、不散乱；又，那时除受蕴、想蕴、识蕴外，还有其他缘起而生的无色法，这就是那时的行蕴……这些法是善法。

๑๖๕. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา ปุพฺเพว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถํ ฌานํ [Pg.46] อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, อุเปกฺขา โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, สทฺธินฺทฺริยํ โหติ, วีริยินฺทฺริยํ โหติ, สตินฺทฺริยํ โหติ, สมาธินฺทฺริยํ โหติ, ปญฺญินฺทฺริยํ โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ อุเปกฺขินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ, สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ, สมฺมาวายาโม โหติ…เป… ปคฺคาโห โหติ, อวิกฺเขโป โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา…เป….

165. 哪些法是善法？当为生于色界而修道，因舍乐与舍苦，以及先前喜与忧的灭尽，而进入并安住于无苦无乐、舍念清净、以地遍为所缘的第四禅时，那时有触、有受、有想、有思、有心、有舍、有心一境性、有信根、有精进根、有念根、有定根、有慧根、有意根、有舍根、有命根、有正见、有正精进……乃至有策励、有不散乱；又，那时还有其他缘起而生的无色法——这些法是善法……

ตสฺมึ โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, อฏฺฐินฺทฺริยานิ โหนฺติ, ทุวงฺคิกํ ฌานํ โหติ, จตุรงฺคิโก มคฺโค โหติ, สตฺต พลานิ โหนฺติ, ตโย เหตู โหนฺติ, เอโก ผสฺโส โหติ…เป… เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา…เป….

那时，有四蕴、二处、二界、三食、八根、二支禅、四支道、七力、三因、一触……乃至一法处、一法界；又，那时还有其他缘起而生的无色法——这些法是善法……

๑๖๖. กตโม ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา จิตฺตสฺเสกคฺคตา สทฺธินฺทฺริยํ วีริยินฺทฺริยํ สตินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยํ ปญฺญินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาวายาโม…เป… ปคฺคาโห อวิกฺเขโป; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

166. 那时什么是行蕴？触、思、心一境性、信根、精进根、念根、定根、慧根、命根、正见、正精进……乃至策励、不散乱；复次，于其时，除去受蕴、想蕴、识蕴，尚有其他缘生之无色法，此即其时之行蕴……这些法是善法。

จตุกฺกนโย.

四法之理竟。

ปญฺจกนโย

五法之理

๑๖๗. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปถวีกสิณํ [Pg.47] – ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

167. 哪些法是善法？当为生于色界而修道，远离诸欲……乃至……成就以地遍为所缘的初禅而住时，那时有触……乃至有不散乱……这些法是善法。

๑๖๘. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อวิตกฺกํ วิจารมตฺตํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, วิจาโร โหติ, ปีติ โหติ, สุขํ โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, สทฺธินฺทฺริยํ โหติ, วีริยินฺทฺริยํ โหติ, สตินฺทฺริยํ โหติ, สมาธินฺทฺริยํ โหติ, ปญฺญินฺทฺริยํ โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ, โสมนสฺสินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ, สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ, สมฺมาวายาโม โหติ…เป… ปคฺคาโห โหติ, อวิกฺเขโป โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา…เป….

168. 哪些法是善法？当为生于色界而修道，成就无寻、唯伺、定生喜乐，以地遍为所缘之第二禅而住时，于其时有触、有受、有想、有思、有心、有伺、有喜、有乐、有心一境性、有信根、有精进根、有念根、有定根、有慧根、有意根、有喜根、有命根、有正见、有正精进……乃至……有策励、有不散乱；复次，于其时，尚有其他缘生之无色法——此等诸法为善。……乃至……

ตสฺมึ โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, อฏฺฐินฺทฺริยานิ โหนฺติ, จตุรงฺคิกํ ฌานํ โหติ, จตุรงฺคิโก มคฺโค โหติ, สตฺต พลานิ โหนฺติ, ตโย เหตู โหนฺติ, เอโก ผสฺโส โหติ…เป… เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา…เป….

于其时，有四蕴、二处、二界、三食、八根、四支禅、四支道、七力、三因、一触……乃至一法处、一法界；又或于其时，有其他任何缘所生之无色法——此等诸法为善……。

๑๖๙. กตโม ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา วิจาโร ปีติ จิตฺตสฺเสกคฺคตา สทฺธินฺทฺริยํ วีริยินฺทฺริยํ สตินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยํ ปญฺญินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาวายาโม…เป… ปคฺคาโห อวิกฺเขโป; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

169. 彼时，何为行蕴？即触、思、伺、喜、心一境性、信根、精进根、念根、定根、慧根、命根、正见、正精进……乃至策励、不散乱；又或于其时，除去受蕴、想蕴、识蕴，有其他任何缘所生之无色法——此即于其时之行蕴……此等诸法为善。

๑๗๐. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ[Pg.48], สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, ปีติ โหติ, สุขํ โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, สทฺธินฺทฺริยํ โหติ, วีริยินฺทฺริยํ โหติ, สตินฺทฺริยํ โหติ, สมาธินฺทฺริยํ โหติ, ปญฺญินฺทฺริยํ โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ, โสมนสฺสินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ, สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ, สมฺมาวายาโม โหติ…เป… ปคฺคาโห โหติ, อวิกฺเขโป โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา…เป….

170. 何等诸法为善？于其时，为生色界而修道，由寻、伺之平息……入第三禅，以地遍为所缘而住。于其时，有触、有受、有想、有思、有心、有喜、有乐、有心一境性、有信根、有精进根、有念根、有定根、有慧根、有意根、有喜根、有命根、有正见、有正精进……有策励、有不散乱；又或于其时，有其他任何缘所生之无色法——此等诸法为善……。

ตสฺมึ โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, อฏฺฐินฺทฺริยานิ โหนฺติ, ติวงฺคิกํ ฌานํ โหติ, จตุรงฺคิโก มคฺโค โหติ, สตฺต พลานิ โหนฺติ, ตโย เหตู โหนฺติ, เอโก ผสฺโส โหติ…เป… เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา…เป….

那时有四蕴、二处、二界、三食、八根、三支禅、四支道、七力、三因、一触……乃至一法处、一法界；此外，那时还有其他缘起而生的无色法——这些法是善法……。

๑๗๑. กตโม ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา ปีติ จิตฺตสฺเสกคฺคตา สทฺธินฺทฺริยํ วีริยินฺทฺริยํ สตินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยํ ปญฺญินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาวายาโม…เป… ปคฺคาโห อวิกฺเขโป; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

171. 彼时什么是行蕴？是触、思、喜、心一境性、信根、精进根、念根、定根、慧根、命根、正见、正精进……乃至策励、不散乱；此外，那时除受蕴、想蕴、识蕴外，还有其他缘起而生的无色法——此即是那时的行蕴……这些法是善法。

๑๗๒. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ ปีติยา จ วิราคา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, สุขํ โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, สทฺธินฺทฺริยํ โหติ, วีริยินฺทฺริยํ โหติ, สตินฺทฺริยํ โหติ, สมาธินฺทฺริยํ โหติ, ปญฺญินฺทฺริยํ โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ, โสมนสฺสินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ, สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ, สมฺมาวายาโม โหติ…เป… ปคฺคาโห โหติ, อวิกฺเขโป โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา…เป….

172. 哪些法是善法？当为生于色界而修道，因离于喜……以地遍为所缘，证得并安住于第四禅时，那时有触，有受，有想，有思，有心，有乐，有心一境性，有信根，有精进根，有念根，有定根，有慧根，有意根，有喜根，有命根，有正见，有正精进……有策励，有不散乱；此外，那时还有其他缘起而生的无色法——这些法是善法……。

ตสฺมึ [Pg.49] โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, อฏฺฐินฺทฺริยานิ โหนฺติ, ทุวงฺคิกํ ฌานํ โหติ, จตุรงฺคิโก มคฺโค โหติ, สตฺต พลานิ โหนฺติ, ตโย เหตู โหนฺติ, เอโก ผสฺโส โหติ…เป… เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา…เป….

彼时，有四蕴、二处、二界、三食、八根、二支禅、四支道、七力、三因、一触……乃至一法处、一法界；此外，于彼时，凡有其他缘所生之无色法——此等诸法为善。……

๑๗๓. กตโม ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา จิตฺตสฺเสกคฺคตา สทฺธินฺทฺริยํ วีริยินฺทฺริยํ สตินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยํ ปญฺญินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาวายาโม…เป… ปคฺคาโห อวิกฺเขโป; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

173. 彼时何为行蕴？触、思、心一境性、信根、精进根、念根、定根、慧根、命根、正见、正精进……乃至策励、不散乱；此外，于彼时，凡有其他缘所生、除去受蕴、想蕴、识蕴之无色法——此即彼时之行蕴。……乃至此等诸法为善。

๑๗๔. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ สุขสฺส จ ปหานา…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, อุเปกฺขา โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, สทฺธินฺทฺริยํ โหติ, วีริยินฺทฺริยํ โหติ, สตินฺทฺริยํ โหติ, สมาธินฺทฺริยํ โหติ, ปญฺญินฺทฺริยํ โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ, อุเปกฺขินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ, สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ, สมฺมาวายาโม โหติ…เป… ปคฺคาโห โหติ, อวิกฺเขโป โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา…เป….

174. 何法为善？若于某时，为生于色界而修道，因舍乐故……乃至以地遍为所缘，成就并安住于第五禅。于彼时，有触、有受、有想、有思、有心、有舍、有心一境性、有信根、有精进根、有念根、有定根、有慧根、有意根、有舍根、有命根、有正见、有正精进……乃至有策励、有不散乱；此外，于彼时，凡有其他缘所生之无色法——此等诸法为善。……

ตสฺมึ โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, อฏฺฐินฺทฺริยานิ โหนฺติ, ทุวงฺคิกํ ฌานํ โหติ, จตุรงฺคิโก มคฺโค โหติ, สตฺต พลานิ โหนฺติ, ตโย เหตู โหนฺติ, เอโก ผสฺโส โหติ…เป… เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา [Pg.50] ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา…เป….

彼时有四蕴、二处、二界、三食、八根、二支禅、四支道、七力、三因、一触……乃至一法处、一法界；或于彼时，另有其他缘起而生的无色法——此等诸法是善……乃至……

๑๗๕. กตโม ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา จิตฺตสฺเสกคฺคตา สทฺธินฺทฺริยํ วีริยินฺทฺริยํ สตินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยํ ปญฺญินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาวายาโม…เป… ปคฺคาโห อวิกฺเขโป; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

175. 彼时何为行蕴？触、思、心一境性、信根、精进根、念根、定根、慧根、命根、正见、正精进……乃至策励、不散乱；或于彼时，除受蕴、想蕴、识蕴外，另有其他缘起而生的无色法——此即彼时之行蕴……此等诸法是善。

ปญฺจกนโย.

五法之法竟。

จตสฺโส ปฏิปทา

四行道

๑๗๖. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

176. 何为善法？当为生于色界而修道，离诸欲……乃至……证入并安住于苦行道、迟知的、以地遍为所缘的初禅。彼时有触……乃至……不散乱……此等诸法是善。

๑๗๗. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

177. 何为善法？当为生于色界而修道，离诸欲……乃至……证入并安住于苦行道、速知的、以地遍为所缘的初禅。彼时有触……乃至……不散乱……此等诸法是善。

๑๗๘. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

178. 何为善法？于某时，为生色界而修道，远离诸欲……乃至……证入乐行道、迟通达，以地遍为所缘的初禅而住。彼时有触……乃至……有不散乱……此等为善法。

๑๗๙. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ [Pg.51] ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา…เป….

179. 何为善法？于某时，为生色界而修道，远离诸欲……乃至……证入乐行道、速通达，以地遍为所缘的初禅而住。彼时有触……乃至……有不散乱……此等为善法……乃至……

๑๘๐. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ปถวีกสิณํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ ปถวีกสิณํ…เป… สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ปถวีกสิณํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ ปถวีกสิณํ – ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

180. 何为善法？于某时，为生色界而修道，由寻、伺之平息……乃至……第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……初禅……乃至……证入第五禅而住，苦行道、迟通达，以地遍为所缘……乃至……苦行道、速通达，以地遍为所缘……乃至……乐行道、迟通达，以地遍为所缘……乃至……乐行道、速通达，以地遍为所缘。彼时有触……乃至……有不散乱……此等为善法。

จตสฺโส ปฏิปทา.

四行道已毕。

จตฺตาริ อารมฺมณานิ

四所缘

๑๘๑. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปริตฺตํ ปริตฺตารมฺมณํ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

181. 何为善法？于某时，为生色界而修道，远离诸欲……乃至……证入少、少所缘，以地遍为所缘的初禅而住。彼时有触……乃至……有不散乱……此等为善法。

๑๘๒. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปริตฺตํ อปฺปมาณารมฺมณํ ปถวีกสิณํ – ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

182. 何为善法？于某时，为生色界而修道，远离诸欲……乃至……证入少、无量所缘，以地遍为所缘的初禅而住。彼时有触……乃至……有不散乱……此等为善法。

๑๘๓. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อปฺปมาณํ ปริตฺตารมฺมณํ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

183. 何为善法？于某时，为生于色界(rūpūpapatti)而修道，远离诸欲……乃至……证得并安住于无量、以有限地遍(pathavīkasiṇa)为所缘的初禅；彼时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等为善法。

๑๘๔. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อปฺปมาณํ อปฺปมาณารมฺมณํ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

184. 何为善法？于某时，为生于色界(rūpūpapatti)而修道，远离诸欲……乃至……证得并安住于无量、以无量地遍(pathavīkasiṇa)为所缘的初禅；彼时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等为善法。

๑๘๕. กตเม [Pg.52] ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปริตฺตํ ปริตฺตารมฺมณํ ปถวีกสิณํ…เป… ปริตฺตํ อปฺปมาณารมฺมณํ ปถวีกสิณํ…เป… อปฺปมาณํ ปริตฺตารมฺมณํ ปถวีกสิณํ…เป… อปฺปมาณํ อปฺปมาณารมฺมณํ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

185. 何为善法？于某时，为生于色界(rūpūpapatti)而修道，由寻(vitakka)与伺(vicāra)之止息……乃至……第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……第一禅……乃至……证得并安住于第五禅，此禅有限，以有限地遍(pathavīkasiṇa)为所缘……乃至……此禅有限，以无量地遍为所缘……乃至……此禅无量，以有限地遍为所缘……乃至……此禅无量，以无量地遍为所缘；彼时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等为善法。

จตฺตาริ อารมฺมณานิ.

四种所缘已毕。

โสฬสกฺขตฺตุกํ

十六法门

๑๘๖. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ปริตฺตํ ปริตฺตารมฺมณํ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

186. 何为善法？于某时，为生于色界(rūpūpapatti)而修道，远离诸欲……乃至……证得并安住于行道苦(dukkhapaṭipadā)、证悟迟缓(dandhābhiññā)、有限、以有限地遍(pathavīkasiṇa)为所缘的初禅；彼时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等为善法。

๑๘๗. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ปริตฺตํ อปฺปมาณารมฺมณํ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

187. 何为善法？于某时，为生于色界(rūpūpapatti)而修道，远离诸欲……乃至……证得并安住于行道苦(dukkhapaṭipadā)、证悟迟缓(dandhābhiññā)、有限、以无量地遍(pathavīkasiṇa)为所缘的初禅；彼时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等为善法。

๑๘๘. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปมาณํ ปริตฺตารมฺมณํ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

188. 何为善法？于其时，为生于色界而修道，远离诸欲……乃至……证得并安住于初禅，其行道困难，证悟迟缓，此禅无量，以有限的地遍为所缘；彼时有触……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法是善。

๑๘๙. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปมาณํ อปฺปมาณารมฺมณํ ปถวีกสิณํ ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

189. 何为善法？于其时，为生于色界而修道，远离诸欲……乃至……证得并安住于初禅，其行道困难，证悟迟缓，此禅无量，以无量的地遍为所缘；彼时有触……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法是善。

๑๙๐. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ [Pg.53] ปริตฺตํ ปริตฺตารมฺมณํ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

190. 何为善法？于其时，为生于色界而修道，远离诸欲……乃至……证得并安住于初禅，其行道困难，证悟快捷，此禅有限，以有限的地遍为所缘；彼时有触……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法是善。

๑๙๑. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ …เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ ปริตฺตํ อปฺปมาณารมฺมณํ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

191. 何为善法？于其时，为生于色界而修道，远离诸欲……乃至……证得并安住于初禅，其行道困难，证悟快捷，此禅有限，以无量的地遍为所缘；彼时有触……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法是善。

๑๙๒. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปมาณํ ปริตฺตารมฺมณํ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

192. 何为善法？于其时，为生于色界而修道，远离诸欲……乃至……证得并安住于初禅，其行道困难，证悟快捷，此禅无量，以有限的地遍为所缘；彼时有触……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法是善。

๑๙๓. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปมาณํ อปฺปมาณารมฺมณํ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

193. 何为善法？于某时，为投生色界而修道，远离诸欲……乃至……具足住于初禅，其行道困难，了知快捷，此禅无量，以无量的地遍为所缘；彼时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等法为善。

๑๙๔. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ปริตฺตํ ปริตฺตารมฺมณํ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

194. 何为善法？于某时，为投生色界而修道，远离诸欲……乃至……具足住于初禅，其行道快乐，了知迟缓，此禅有限，以有限的地遍为所缘；彼时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等法为善。

๑๙๕. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ปริตฺตํ อปฺปมาณารมฺมณํ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

195. 何为善法？于某时，为投生色界而修道，远离诸欲……乃至……具足住于初禅，其行道快乐，了知迟缓，此禅有限，以无量的地遍为所缘；彼时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等法为善。

๑๙๖. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปมาณํ ปริตฺตารมฺมณํ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

196. 何为善法？于某时，为投生色界而修道，远离诸欲……乃至……具足住于初禅，其行道快乐，了知迟缓，此禅无量，以有限的地遍为所缘；彼时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等法为善。

๑๙๗. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ [Pg.54] อปฺปมาณํ อปฺปมาณารมฺมณํ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

197. 何为善法？于某时，为投生色界而修道，远离诸欲……乃至……具足住于初禅，其行道快乐，了知迟缓，此禅无量，以无量的地遍为所缘；彼时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等法为善。

๑๙๘. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ ปริตฺตํ ปริตฺตารมฺมณํ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

198. 何为善法？当为投生色界而修道时，远离诸欲……乃至……证得并安住于初禅，其行道安乐，证知迅速，为有限，以有限地遍为所缘；彼时有触……乃至……有不散乱……乃至……此等法为善。

๑๙๙. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ ปริตฺตํ อปฺปมาณารมฺมณํ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

199. 何为善法？当为投生色界而修道时，远离诸欲……乃至……证得并安住于初禅，其行道安乐，证知迅速，为有限，以无量地遍为所缘；彼时有触……乃至……有不散乱……乃至……此等法为善。

๒๐๐. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปมาณํ ปริตฺตารมฺมณํ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

200. 何为善法？当为投生色界而修道时，远离诸欲……乃至……证得并安住于初禅，其行道安乐，证知迅速，为无量，以有限地遍为所缘；彼时有触……乃至……有不散乱……乃至……此等法为善。

๒๐๑. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปมาณํ อปฺปมาณารมฺมณํ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

201. 何为善法？当为投生色界而修道时，远离诸欲……乃至……证得并安住于初禅，其行道安乐，证知迅速，为无量，以无量地遍为所缘；彼时有触……乃至……有不散乱……乃至……此等法为善。

๒๐๒. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ปริตฺตํ ปริตฺตารมฺมณํ ปถวีกสิณํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ปริตฺตํ อปฺปมาณารมฺมณํ ปถวีกสิณํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปมาณํ ปริตฺตารมฺมณํ ปถวีกสิณํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปมาณํ อปฺปมาณารมฺมณํ ปถวีกสิณํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ ปริตฺตํ ปริตฺตารมฺมณํ ปถวีกสิณํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ ปริตฺตํ อปฺปมาณารมฺมณํ ปถวีกสิณํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปมาณํ ปริตฺตารมฺมณํ ปถวีกสิณํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปมาณํ อปฺปมาณารมฺมณํ ปถวีกสิณํ…เป… สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ปริตฺตํ [Pg.55] ปริตฺตารมฺมณํ ปถวีกสิณํ…เป… สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ปริตฺตํ อปฺปมาณารมฺมณํ ปถวีกสิณํ…เป… สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปมาณํ ปริตฺตารมฺมณํ ปถวีกสิณํ…เป… สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปมาณํ อปฺปมาณารมฺมณํ ปถวีกสิณํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ ปริตฺตํ ปริตฺตารมฺมณํ ปถวีกสิณํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ ปริตฺตํ อปฺปมาณารมฺมณํ ปถวีกสิณํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปมาณํ ปริตฺตารมฺมณํ ปถวีกสิณํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปมาณํ อปฺปมาณารมฺมณํ ปถวีกสิณํ – ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

202. 何为善法？尔时，为生于色界而修道，由寻、伺之平息……乃至……证入第二禅而住……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……初禅……乃至……第五禅；苦行道、迟通达、有限、有限所缘之地遍……乃至……苦行道、迟通达、有限、无量所缘之地遍……乃至……苦行道、迟通达、无量、有限所缘之地遍……乃至……苦行道、迟通达、无量、无量所缘之地遍……乃至……苦行道、速通达、有限、有限所缘之地遍……乃至……苦行道、速通达、有限、无量所缘之地遍……乃至……苦行道、速通达、无量、有限所缘之地遍……乃至……苦行道、速通达、无量、无量所缘之地遍……乃至……乐行道、迟通达、有限、有限所缘之地遍……乃至……乐行道、迟通达、有限、无量所缘之地遍……乃至……乐行道、迟通达、无量、有限所缘之地遍……乃至……乐行道、迟通达、无量、无量所缘之地遍……乃至……乐行道、速通达、有限、有限所缘之地遍……乃至……乐行道、速通达、有限、无量所缘之地遍……乃至……乐行道、速通达、无量、有限所缘之地遍……乃至……乐行道、速通达、无量、无量所缘之地遍——彼时有触……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法是善法。

โสฬสกฺขตฺตุกํ.

十六法。

อฏฺฐกสิณํ โสฬสกฺขตฺตุกํ

八遍处十六行法

๒๐๓. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อาโปกสิณํ…เป… เตโชกสิณํ…เป… วาโยกสิณํ…เป… นีลกสิณํ…เป… ปีตกสิณํ…เป… โลหิตกสิณํ…เป… โอทาตกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

203. 哪些法是善？于其时，为生色界而修道，离诸欲……乃至……证得并安住于初禅，以水遍处……乃至……火遍处……乃至……风遍处……乃至……青遍处……乃至……黄遍处……乃至……赤遍处……乃至……白遍处为所缘。于其时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法是善。

อฏฺฐกสิณํ โสฬสกฺขตฺตุกํ.

八遍处十六行法竟。

อภิภายตนานิ ปริตฺตานิ

小胜处

๒๐๔. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

204. 哪些法是善？于其时，为生色界而修道，于内无色想，观外在有限之色，作意“我胜彼而知、见”，离诸欲……乃至……证得并安住于初禅。于其时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法是善。

๒๐๕. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ [Pg.56] …เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

205. 哪些法是善？于其时，为生色界而修道，于内无色想，观外在有限之色，作意“我胜彼而知、见”，由寻、伺止息……乃至……证得并安住于第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……第一禅……乃至……第五禅。于其时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法是善。

จตสฺโส ปฏิปทา

四行道

๒๐๖. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

206. 哪些法是善？于其时，为生色界而修道，于内无色想，观外在有限之色，作意“我胜彼而知、见”，离诸欲……乃至……证得并安住于苦行道、迟通达之初禅。于其时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法是善。

๒๐๗. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

207. 诸法，哪些为善？于某时，为生色界而修道，内无色想，外观有限之色，作意“我以胜解而知、而见”，离诸欲……乃至……证得并安住于初禅，此为苦行道、速通达。尔时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法为善。

๒๐๘. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

208. 诸法，哪些为善？于某时，为生色界而修道，内无色想，外观有限之色，作意“我以胜解而知、而见”，离诸欲……乃至……证得并安住于初禅，此为乐行道、迟通达。尔时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法为善。

๒๐๙. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

209. 诸法，哪些为善？于某时，为生色界而修道，内无色想，外观有限之色，作意“我以胜解而知、而见”，离诸欲……乃至……证得并安住于初禅，此为乐行道、速通达。尔时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法为善。

๒๑๐. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ [Pg.57] ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ …เป… สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

210. 诸法，哪些为善？于某时，为生色界而修道，内无色想，外观有限之色，作意“我以胜解而知、而见”，由寻与伺之平息……乃至……证得并安住于第二禅……乃至第三禅……乃至第四禅……乃至初禅……乃至第五禅，此为苦行道、迟通达……乃至苦行道、速通达……乃至乐行道、迟通达……乃至乐行道、速通达。尔时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法为善。

จตสฺโส ปฏิปทา.

四行道。

ทฺเว อารมฺมณานิ

二所缘

๒๑๑. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปริตฺตํ ปริตฺตารมฺมณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

211. 哪些法是善法？于何时修习趣向色界有之道，内作无色想，外观有限之色，征服彼等后，作“我知我见”想，远离诸欲……乃至……证得并安住于初禅，是有限的，以有限为所缘。于彼时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法是善法。

๒๑๒. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อปฺปมาณํ ปริตฺตารมฺมณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

212. 哪些法是善法？于何时修习趣向色界有之道，内作无色想，外观有限之色，征服彼等后，作“我知我见”想，远离诸欲……乃至……证得并安住于初禅，是无量的，以有限为所缘。于彼时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法是善法。

๒๑๓. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปริตฺตํ ปริตฺตารมฺมณํ…เป… อปฺปมาณํ ปริตฺตารมฺมณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

213. 哪些法是善法？于何时修习趣向色界有之道，内作无色想，外观有限之色，征服彼等后，作“我知我见”想，因寻与伺平息……乃至……证得并安住于第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……初禅……乃至……第五禅，是有限的，以有限为所缘……乃至……是无量的，以有限为所缘。于彼时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法是善法。

ทฺเว อารมฺมณานิ.

二种所缘。

อฏฺฐกฺขตฺตุกํ

八法组

๒๑๔. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ, ตานิ อภิภุยฺย [Pg.58] ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ปริตฺตํ ปริตฺตารมฺมณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

214. 哪些法是善法？于何时修习趣向色界有之道，内作无色想，外观有限之色，征服彼等后，作“我知我见”想，远离诸欲……乃至……证得并安住于初禅，是苦行道、迟通达、有限的，以有限为所缘。于彼时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法是善法。

๒๑๕. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปมาณํ ปริตฺตารมฺมณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

215. 何法为善？于何时，修习趣向色界有之道，内无色想，外观有限之色，作“我知、我见”想而胜彼等，远离诸欲……乃至成就并安住于初禅，其为苦行道、迟通达、无量、以有限为所缘。于其时，有触……乃至有不散乱……此等法为善。

๒๑๖. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ ปริตฺตํ ปริตฺตารมฺมณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

216. 何法为善？于何时，修习趣向色界有之道，内无色想，外观有限之色，作“我知、我见”想而胜彼等，远离诸欲……乃至成就并安住于初禅，其为苦行道、速通达、有限、以有限为所缘。于其时，有触……乃至有不散乱……此等法为善。

๒๑๗. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปมาณํ ปริตฺตารมฺมณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

217. 何法为善？于何时，修习趣向色界有之道，内无色想，外观有限之色，作“我知、我见”想而胜彼等，远离诸欲……乃至成就并安住于初禅，其为苦行道、速通达、无量、以有限为所缘。于其时，有触……乃至有不散乱……此等法为善。

๒๑๘. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ปริตฺตํ ปริตฺตารมฺมณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

218. 何法为善？于何时，修习趣向色界有之道，内无色想，外观有限之色，作“我知、我见”想而胜彼等，远离诸欲……乃至成就并安住于初禅，其为乐行道、迟通达、有限、以有限为所缘。于其时，有触……乃至有不散乱……此等法为善。

๒๑๙. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปมาณํ ปริตฺตารมฺมณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

219. 诸法云何为善？于其时，修习生色界之道，于内无色想，外观有限诸色，作“我知、我见”想而胜彼等，离诸欲……乃至……入初禅而住，此为乐行道、迟通达、无量、有限所缘。于其时，有触……乃至……有不乱……乃至……此等诸法为善。

๒๒๐. กตเม [Pg.59] ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ ปริตฺตํ ปริตฺตารมฺมณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

220. 诸法云何为善？于其时，修习生色界之道，于内无色想，外观有限诸色，作“我知、我见”想而胜彼等，离诸欲……乃至……入初禅而住，此为乐行道、速通达、有限、有限所缘。于其时，有触……乃至……有不乱……乃至……此等诸法为善。

๒๒๑. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปมาณํ ปริตฺตารมฺมณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

221. 诸法云何为善？于其时，修习生色界之道，于内无色想，外观有限诸色，作“我知、我见”想而胜彼等，离诸欲……乃至……入初禅而住，此为乐行道、速通达、无量、有限所缘。于其时，有触……乃至……有不乱……乃至……此等诸法为善。

๒๒๒. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ปริตฺตํ ปริตฺตารมฺมณํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปมาณํ ปริตฺตารมฺมณํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ ปริตฺตํ ปริตฺตารมฺมณํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปมาณํ ปริตฺตารมฺมณํ…เป… สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ปริตฺตํ ปริตฺตารมฺมณํ…เป… สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปมาณํ ปริตฺตารมฺมณํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ ปริตฺตํ ปริตฺตารมฺมณํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปมาณํ ปริตฺตารมฺมณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

222. 何法为善？于何时，为生于色界而修习道，于内无色想，于外见诸有限色，胜解彼等，作意“我知，我见”，由寻、伺之平息……乃至……进入并安住于第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……初禅……乃至……第五禅，其为苦行道、迟通达、有限、有限所缘……乃至……乐行道、速通达、无量、有限所缘。于其时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法是善。

อฏฺฐกฺขตฺตุกํ.

八法组竟。

อิทมฺปิ อฏฺฐกฺขตฺตุกํ

此亦为八法组

๒๒๓. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

223. 何法为善？于何时，为生于色界而修习道，于内无色想，于外见诸有限之美色、恶色，胜解彼等，作意“我知，我见”，远离诸欲……乃至……进入并安住于初禅。于其时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法是善。

๒๒๔. กตเม [Pg.60] ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

224. 何者是善法？当为生于色界而修习道时，内无色想，外观有限的、美的与丑的色，克服它们而知：“我知，我见”，随着寻与伺的平息……乃至……进入并安住于第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……第一禅……乃至……第五禅。那时有触……乃至……有不散乱……这些是善法。

อิทมฺปิ อฏฺฐกฺขตฺตุกํ.

此亦是八法聚。

อปฺปมาณานิ

无量

๒๒๕. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

225. 何者是善法？当为生于色界而修习道时，内无色想，外观无量色，克服它们而知：“我知，我见”，远离诸欲……乃至……进入并安住于初禅。那时有触……乃至……有不散乱……这些是善法。

๒๒๖. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

226. 何者是善法？当为生于色界而修习道时，内无色想，外观无量色，克服它们而知：“我知，我见”，随着寻与伺的平息……乃至……进入并安住于第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……第一禅……乃至……第五禅。那时有触……乃至……有不散乱……这些是善法。

จตสฺโส ปฏิปทา

四行道

๒๒๗. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

227. 何者是善法？当为生于色界而修习道时，内无色想，外观无量色，克服它们而知：“我知，我见”，远离诸欲……乃至……进入并安住于苦行道与迟通达的初禅。那时有触……乃至……有不散乱……这些是善法。

๒๒๘. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ, ตานิ อภิภุยฺย [Pg.61] ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

228. 何法为善？于某时，为生色界而修道，内无色想，外观无量色，征服彼等后，作意“我知，我见”，远离诸欲……乃至……到达并安住于苦行道与速通达的初禅。于其时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等法为善。

๒๒๙. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

229. 何法为善？于某时，为生色界而修道，内无色想，外观无量色，征服彼等后，作意“我知，我见”，远离诸欲……乃至……到达并安住于乐行道与迟通达的初禅。于其时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等法为善。

๒๓๐. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

230. 何法为善？于某时，为生色界而修道，内无色想，外观无量色，征服彼等后，作意“我知，我见”，远离诸欲……乃至……到达并安住于乐行道与速通达的初禅。于其时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等法为善。

๒๓๑. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ…เป… สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

231. 何法为善？于某时，为生色界而修道，内无色想，外观无量色，征服彼等后，作意“我知，我见”，由寻、伺寂止故……乃至……第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……初禅……乃至……到达并安住于第五禅，此是苦行道与迟通达……乃至……苦行道与速通达……乃至……乐行道与迟通达……乃至……乐行道与速通达。于其时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等法为善。

จตสฺโส ปฏิปทา.

四行道。

ทฺเว อารมฺมณานิ

二所缘

๒๓๒. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปริตฺตํ อปฺปมาณารมฺมณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

232. 什么是善法？当修习趣向色界的道时，内无色想，向外观看无量的色，于降伏彼等后，了知：“我知，我见”，远离诸欲……乃至……进入并安住于初禅，此禅是有限的，以无量为所缘。那时，有触……乃至……有不散乱……这些是善法。

๒๓๓. กตเม [Pg.62] ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อปฺปมาณํ อปฺปมาณารมฺมณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

233. 什么是善法？当修习趣向色界的道时，内无色想，向外观看无量的色，于降伏彼等后，了知：“我知，我见”，远离诸欲……乃至……进入并安住于初禅，此禅是无量的，以无量为所缘。那时，有触……乃至……有不散乱……这些是善法。

๒๓๔. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปริตฺตํ อปฺปมาณารมฺมณํ…เป… อปฺปมาณํ อปฺปมาณารมฺมณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

234. 什么是善法？当修习趣向色界的道时，内无色想，向外观看无量的色，于降伏彼等后，了知：“我知，我见”，由寻与伺之平息……乃至……进入并安住于第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……第一禅……乃至……第五禅，此禅是有限的，以无量为所缘……乃至……无量的，以无量为所缘。那时，有触……乃至……有不散乱……这些是善法。

ทฺเว อารมฺมณานิ.

二种所缘。

อปรมฺปิ อฏฺฐกฺขตฺตุกํ

复次，八法品

๒๓๕. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ปริตฺตํ อปฺปมาณารมฺมณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

235. 什么是善法？当修习趣向色界的道时，内无色想，向外观看无量的色，于降伏彼等后，了知：“我知，我见”，远离诸欲……乃至……进入并安住于初禅，此禅是苦行道、迟通达、有限的，以无量为所缘。那时，有触……乃至……有不散乱……这些是善法。

๒๓๖. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปมาณํ อปฺปมาณารมฺมณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

236. 何等为善法？于某时，为生于色界而修道，内无色想，外观无量色，降伏彼等后，作意“我知，我见”，远离诸欲……乃至……证得苦行道、迟通达、无量、无量所缘之初禅而住。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等为善法。

๒๓๗. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ [Pg.63] ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ ปริตฺตํ อปฺปมาณารมฺมณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

237. 何等为善法？于某时，为生于色界而修道，内无色想，外观无量色，降伏彼等后，作意“我知，我见”，远离诸欲……乃至……证得苦行道、速通达、有量、无量所缘之初禅而住。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等为善法。

๒๓๘. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปมาณํ อปฺปมาณารมฺมณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

238. 何等为善法？于某时，为生于色界而修道，内无色想，外观无量色，降伏彼等后，作意“我知，我见”，远离诸欲……乃至……证得苦行道、速通达、无量、无量所缘之初禅而住。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等为善法。

๒๓๙. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ปริตฺตํ อปฺปมาณารมฺมณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

239. 何等为善法？于某时，为生于色界而修道，内无色想，外观无量色，降伏彼等后，作意“我知，我见”，远离诸欲……乃至……证得乐行道、迟通达、有量、无量所缘之初禅而住。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等为善法。

๒๔๐. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปมาณํ อปฺปมาณารมฺมณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

240. 何法为善？于某时，为生色界而修道，内无色想，外观无量色，作意“我知，我见”而胜解彼等，远离诸欲……乃至……入初禅而住，此禅为乐行道、迟通达、无量、无量所缘。尔时，有触……乃至……有不散乱……此等法为善。

๒๔๑. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ ปริตฺตํ อปฺปมาณารมฺมณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

241. 何法为善？于某时，为生色界而修道，内无色想，外观无量色，作意“我知，我见”而胜解彼等，远离诸欲……乃至……入初禅而住，此禅为乐行道、速通达、有量、无量所缘。尔时，有触……乃至……有不散乱……此等法为善。

๒๔๒. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปมาณํ อปฺปมาณารมฺมณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

242. 何法为善？于某时，为生色界而修道，内无色想，外观无量色，作意“我知，我见”而胜解彼等，远离诸欲……乃至……入初禅而住，此禅为乐行道、速通达、无量、无量所缘。尔时，有触……乃至……有不散乱……此等法为善。

๒๔๓. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ, ตานิ อภิภุยฺย [Pg.64] ชานามิ ปสฺสามีติ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ปริตฺตํ อปฺปมาณารมฺมณํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปมาณํ อปฺปมาณารมฺมณํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ ปริตฺตํ อปฺปมาณารมฺมณํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปมาณํ อปฺปมาณารมฺมณํ…เป… สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ปริตฺตํ อปฺปมาณารมฺมณํ…เป… สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปมาณํ อปฺปมาณารมฺมณํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ ปริตฺตํ อปฺปมาณารมฺมณํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปมาณํ อปฺปมาณารมฺมณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

243. 何等为善法？于其时，为生色界而修道，内无色想，外观无量色，胜解彼，作意“我知，我见”，由寻、伺之平息……乃至……入第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……第一禅……乃至……入第五禅而住，苦行道、迟通达、力劣，以无量为所缘；……乃至……苦行道、迟通达、力胜，以无量为所缘；……乃至……苦行道、速通达、力劣，以无量为所缘；……乃至……苦行道、速通达、力胜，以无量为所缘；……乃至……乐行道、迟通达、力劣，以无量为所缘；……乃至……乐行道、迟通达、力胜，以无量为所缘；……乃至……乐行道、速通达、力劣，以无量为所缘；……乃至……乐行道、速通达、力胜，以无量为所缘。于其时，有触……乃至……有不散乱。此等为善法。

อปรมฺปิ อฏฺฐกฺขตฺตุกํ.

另一八法聚竟。

อิทมฺปิ อฏฺฐกฺขตฺตุกํ

此亦为八法聚

๒๔๔. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

244. 何等为善法？于其时，为生色界而修道，内无色想，外观无量美色、劣色，胜解彼，作意“我知，我见”，远离诸欲……乃至……入初禅而住。于其时，有触……乃至……有不散乱。此等为善法。

๒๔๕. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ อปฺปมาณานิ สุวณฺณทุพฺพณฺณานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

245. 何法为善？为生色界而修道时，内无色想，外观无量、善色恶色之色，降伏彼等后，作意“我知，我见”，由寻与伺的平息……乃至……入第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……第一禅……乃至……第五禅而住。尔时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等为善法。

อิทมฺปิ อฏฺฐกฺขตฺตุกํ.

此亦为八法门。

๒๔๖. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ นีลานิ นีลวณฺณานิ นีลนิทสฺสนานิ นีลนิภาสานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว [Pg.65] กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

246. 何法为善？为生色界而修道时，内无色想，外观青色、青色相、青显相、青光泽之色，降伏彼等后，作意“我知，我见”，远离诸欲……乃至……入初禅而住。尔时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等为善法。

๒๔๗. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปีตานิ ปีตวณฺณานิ ปีตนิทสฺสนานิ ปีตนิภาสานิ…เป… โลหิตกานิ โลหิตกวณฺณานิ โลหิตกนิทสฺสนานิ โลหิตกนิภาสานิ…เป… โอทาตานิ โอทาตวณฺณานิ โอทาตนิทสฺสนานิ โอทาตนิภาสานิ, ตานิ อภิภุยฺย ชานามิ ปสฺสามีติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

247. 何法为善？为生色界而修道时，内无色想，外观黄色、黄色相、黄显相、黄光泽之色……乃至……赤色、赤色相、赤显相、赤光泽之色……乃至……白色、白色相、白显相、白光泽之色，降伏彼等后，作意“我知，我见”，远离诸欲……乃至……入初禅而住。尔时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等为善法。

อิมานิปิ อภิภายตนานิ โสฬสกฺขตฺตุกานิ.

此等胜处亦为十六法门。

ตีณิ วิโมกฺขานิ โสฬสกฺขตฺตุกานิ

三解脱，十六法门

๒๔๘. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ รูปี รูปานิ ปสฺสติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

248. 何法为善？为生色界而修道时，有色者见诸色，远离诸欲……乃至……入初禅而住。尔时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等为善法。

๒๔๙. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

249. 何法为善？于何时，为生于色界而修道，于内无色想，于外见诸色，远离诸欲……（等）……到达并安住于初禅。于彼时，有触……（等）……有不散乱……（等）……此等为善法。

๒๕๐. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ สุภนฺติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

250. 何法为善？于何时，为生于色界而修道，作意“净”，远离诸欲……（等）……到达并安住于初禅。于彼时，有触……（等）……有不散乱……（等）……此等为善法。

อิมานิปิ ตีณิ วิโมกฺขานิ โสฬสกฺขตฺตุกานิ.

此三解脱亦是十六行法。

จตฺตาริ พฺรหฺมวิหารฌานานิ โสฬสกฺขตฺตุกานิ

四梵住禅是十六行法

๒๕๑. กตเม [Pg.66] ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ เมตฺตาสหคตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

251. 何法为善？于何时，为生于色界而修道，远离诸欲……（等）……到达并安住于与慈俱行的初禅。于彼时，有触……（等）……有不散乱……（等）……此等为善法。

๒๕๒. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ เมตฺตาสหคตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

252. 何法为善？于何时，为生于色界而修道，由寻与伺的止息……（等）……到达并安住于与慈俱行的第二禅。于彼时，有触……（等）……有不散乱……（等）……此等为善法。

๒๕๓. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ ปีติยา จ วิราคา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ เมตฺตาสหคตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

253. 何法为善？于何时，为生于色界而修道，由喜的离贪……（等）……到达并安住于与慈俱行的第三禅。于彼时，有触……（等）……有不散乱……（等）……此等为善法。

๒๕๔. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ เมตฺตาสหคตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

254. 何法为善？于何时，为生于色界而修道，远离诸欲……（等）……到达并安住于与慈俱行的初禅。于彼时，有触……（等）……有不散乱……（等）……此等为善法。

๒๕๕. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ อวิตกฺกํ วิจารมตฺตํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ เมตฺตาสหคตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

255. 诸法云何为善？于何时，为生色界而修道，入并住于无寻、唯伺、定生喜乐、与慈俱行的第二禅。于其时，有触……（略）……有不散乱……（略）……此等诸法为善。

๒๕๖. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ตติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ เมตฺตาสหคตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

256. 诸法云何为善？于何时，为生色界而修道，由寻、伺之平息……（略）……入并住于与慈俱行的第三禅。于其时，有触……（略）……有不散乱……（略）……此等诸法为善。

๒๕๗. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ ปีติยา จ วิราคา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ เมตฺตาสหคตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

257. 诸法云何为善？于何时，为生色界而修道，由喜之离染……（略）……入并住于与慈俱行的第四禅。于其时，有触……（略）……有不散乱……（略）……此等诸法为善。

๒๕๘. กตเม [Pg.67] ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ กรุณาสหคตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

258. 诸法云何为善？于何时，为生色界而修道，远离诸欲……（略）……入并住于与悲俱行的初禅。于其时，有触……（略）……有不散乱……（略）……此等诸法为善。

๒๕๙. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ กรุณาสหคตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

259. 诸法云何为善？于何时，为生色界而修道，由寻、伺之平息……（略）……第二禅……（略）……第三禅……（略）……初禅……（略）……入并住于与悲俱行的第四禅。于其时，有触……（略）……有不散乱……（略）……此等诸法为善。

๒๖๐. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ มุทิตาสหคตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

260. 诸法云何为善？于何时，为生色界而修道，远离诸欲……（略）……入并住于与喜俱行的初禅。于其时，有触……（略）……有不散乱……（略）……此等诸法为善。

๒๖๑. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ มุทิตาสหคตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

261. 何法为善？于其时，为生于色界而修道，由寻与伺之平息……乃至……入于第二禅而住……乃至……第三禅……乃至……入于与随喜（muditā）俱行之第四禅而住。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等为善法。

๒๖๒. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อุเปกฺขาสหคตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

262. 何法为善？于其时，为生于色界而修道，由乐之舍……乃至……入于与舍（upekkhā）俱行之第四禅而住。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等为善法。

จตฺตาริ พฺรหฺมวิหารฌานานิ โสฬสกฺขตฺตุกานิ.

四梵住禅有十六种。

อสุภฌานํ โสฬสกฺขตฺตุกํ

不净禅有十六种

๒๖๓. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อุทฺธุมาตกสญฺญาสหคตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

263. 何法为善？于其时，为生于色界而修道，远离诸欲……乃至……入于与肿胀想（uddhumātaka-saññā）俱行之初禅而住。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等为善法。

๒๖๔. กตเม [Pg.68] ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ วินีลกสญฺญาสหคตํ…เป… วิปุพฺพกสญฺญาสหคตํ…เป… วิจฺฉิทฺทกสญฺญาสหคตํ…เป… วิกฺขายิตกสญฺญาสหคตํ…เป… วิกฺขิตฺตกสญฺญาสหคตํ…เป… หตวิกฺขิตฺตกสญฺญาสหคตํ…เป… โลหิตกสญฺญาสหคตํ…เป… ปุฬวกสญฺญาสหคตํ …เป… อฏฺฐิกสญฺญาสหคตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

264. 何法为善？于其时，为生于色界而修道，远离诸欲……乃至……入于初禅而住，与青瘀想（vinīlaka-saññā）俱行……乃至……与脓烂想（vipubbaka-saññā）俱行……乃至……与断坏想（vicchiddaka-saññā）俱行……乃至……与食残想（vikkhāyitaka-saññā）俱行……乃至……与散乱想（vikkhittaka-saññā）俱行……乃至……与斩碎散乱想（hatavikkhittaka-saññā）俱行……乃至……与血涂想（lohitaka-saññā）俱行……乃至……与虫聚想（puḷavaka-saññā）俱行……乃至……与骸骨想（aṭṭhika-saññā）俱行。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等为善法。

อสุภฌานํ โสฬสกฺขตฺตุกํ.

不净禅有十六种。

รูปาวจรกุสลํ.

色界善法。

อรูปาวจรกุสลํ

无色界善法

จตฺตาริ อรูปฌานานิ โสฬสกฺขตฺตุกานิ

四无色禅有十六种

๒๖๕. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย อรูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา อากาสานญฺจายตนสญฺญาสหคตํ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อุเปกฺขาสหคตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

265. 何法为善？于某时，为生于无色有（arūpūpapatti）而修道，以一切行相超越诸色想，由有对想灭没，不作意种种想，与空无边处想（ākāsānañcāyatana-saññā）俱行，由断乐故……乃至……进入并安住于与舍俱行的第四禅。于彼时，有触……乃至……有不散乱……此等诸法是善。

๒๖๖. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย อรูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม วิญฺญาณญฺจายตนสญฺญาสหคตํ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อุเปกฺขาสหคตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

266. 何法为善？于某时，为生于无色有而修道，以一切行相超越空无边处，与识无边处想（viññāṇañcāyatana-saññā）俱行，由断乐故……乃至……进入并安住于与舍俱行的第四禅。于彼时，有触……乃至……有不散乱……此等诸法是善。

๒๖๗. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย อรูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม อากิญฺจญฺญายตนสญฺญาสหคตํ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อุเปกฺขาสหคตํ[Pg.69], ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

267. 何法为善？于某时，为生于无色有而修道，以一切行相超越识无边处，与无所有处想（ākiñcaññāyatanasaññā）俱行，由断乐故……乃至……进入并安住于与舍俱行的第四禅。于彼时，有触……乃至……有不散乱……此等诸法是善。

๒๖๘. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย อรูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนสญฺญาสหคตํ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อุเปกฺขาสหคตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

268. 何法为善？于某时，为生于无色有而修道，以一切行相超越无所有处，与非想非非想处想（nevasaññānāsaññāyatana-saññā）俱行，由断乐故……乃至……进入并安住于与舍俱行的第四禅。于彼时，有触……乃至……有不散乱……此等诸法是善。

จตฺตาริ อรูปฌานานิ โสฬสกฺขตฺตุกานิ.

四无色禅是十六行相。

อรูปาวจรกุสลํ.

无色界善。

เตภูมกกุสลํ

三界善

กามาวจรกุสลํ

欲界善

๒๖๙. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย กามาวจรํ กุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ โสมนสฺสสหคตํ ญาณสมฺปยุตฺตํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… ฉนฺทาธิปเตยฺยํ…เป… วีริยาธิปเตยฺยํ…เป… จิตฺตาธิปเตยฺยํ…เป… วีมํสาธิปเตยฺยํ…เป… ฉนฺทาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… วีริยาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… จิตฺตาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… วีมํสาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

269. 何等法为善？于何时，欲界善心已生起：喜俱行、智相应，下劣……乃至……中等……乃至……殊胜；或欲增上……乃至……精进增上……乃至……心增上……乃至……审察增上；或欲增上而下劣……乃至……中等……乃至……殊胜；或精进增上而下劣……乃至……中等……乃至……殊胜；或心增上而下劣……乃至……中等……乃至……殊胜；或审察增上而下劣……乃至……中等……乃至……殊胜。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等法为善。

๒๗๐. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย กามาวจรํ กุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ โสมนสฺสสหคตํ ญาณสมฺปยุตฺตํ สสงฺขาเรน…เป… โสมนสฺสสหคตํ ญาณวิปฺปยุตฺตํ…เป… โสมนสฺสสหคตํ ญาณวิปฺปยุตฺตํ สสงฺขาเรน…เป… อุเปกฺขาสหคตํ ญาณสมฺปยุตฺตํ…เป… อุเปกฺขาสหคตํ ญาณสมฺปยุตฺตํ สสงฺขาเรน…เป… อุเปกฺขาสหคตํ ญาณวิปฺปยุตฺตํ…เป… อุเปกฺขาสหคตํ ญาณวิปฺปยุตฺตํ สสงฺขาเรน หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… ฉนฺทาธิปเตยฺยํ…เป… วีริยาธิปเตยฺยํ…เป… จิตฺตาธิปเตยฺยํ…เป… ฉนฺทาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… วีริยาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… [Pg.70] จิตฺตาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

270. 何等法为善？于何时，欲界善心已生起：喜俱行、智相应、有行……乃至……喜俱行、智不相应……乃至……喜俱行、智不相应、有行……乃至……舍俱行、智相应……乃至……舍俱行、智相应、有行……乃至……舍俱行、智不相应……乃至……舍俱行、智不相应、有行，下劣……乃至……中等……乃至……殊胜；或欲增上……乃至……精进增上……乃至……心增上；或欲增上而下劣……乃至……中等……乃至……殊胜；或精进增上而下劣……乃至……中等……乃至……殊胜；或心增上而下劣……乃至……中等……乃至……殊胜。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等法为善。

กามาวจรกุสลํ.

欲界善竟。

รูปาวจรกุสลํ

色界善

๒๗๑. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปถวีกสิณํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… ฉนฺทาธิปเตยฺยํ…เป… วีริยาธิปเตยฺยํ…เป… จิตฺตาธิปเตยฺยํ…เป… วีมํสาธิปเตยฺยํ…เป… ฉนฺทาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… วีริยาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… จิตฺตาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… วีมํสาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

271. 何法为善？于某时，为生于色界而修道，远离诸欲……乃至……证得并安住于初禅，以地遍(pathavīkasiṇa)为所缘，是下劣的……乃至……中等的……乃至……殊胜的；或以欲为增上……乃至……以精进为增上……乃至……以心为增上……乃至……以审察为增上；或以欲为增上，是下劣的……乃至……中等的……乃至……殊胜的；或以精进为增上，是下劣的……乃至……中等的……乃至……殊胜的；或以心为增上，是下劣的……乃至……中等的……乃至……殊胜的；或以审察为增上，是下劣的……乃至……中等的……乃至……殊胜的。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等法为善。

๒๗๒. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปถวีกสิณํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… ฉนฺทาธิปเตยฺยํ…เป… วีริยาธิปเตยฺยํ…เป… จิตฺตาธิปเตยฺยํ…เป… วีมํสาธิปเตยฺยํ…เป… ฉนฺทาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… วีริยาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… จิตฺตาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… วีมํสาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

272. 何法为善？于某时，为生于色界而修道，由寻、伺之平息……乃至……证得并安住于第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……初禅……乃至……第五禅，以地遍为所缘，是下劣的……乃至……中等的……乃至……殊胜的；或以欲为增上……乃至……以精进为增上……乃至……以心为增上……乃至……以审察为增上；或以欲为增上，是下劣的……乃至……中等的……乃至……殊胜的；或以精进为增上，是下劣的……乃至……中等的……乃至……殊胜的；或以心为增上，是下劣的……乃至……中等的……乃至……殊胜的；或以审察为增上，是下劣的……乃至……中等的……乃至……殊胜的。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等法为善。

รูปาวจรกุสลํ.

色界善法竟。

อรูปาวจรกุสลํ

无色界善

๒๗๓. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย อรูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ [Pg.71] อมนสิการา อากาสานญฺจายตนสญฺญาสหคตํ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… ฉนฺทาธิปเตยฺยํ…เป… วีริยาธิปเตยฺยํ…เป… จิตฺตาธิปเตยฺยํ…เป… วีมํสาธิปเตยฺยํ…เป… ฉนฺทาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… วีริยาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… จิตฺตาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… วีมํสาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

273. 273. 哪些是善法？当为生于无色界而修道时，因完全超越色想，有对想(paṭighasaññā)灭没，不作意种种想，与空无边处想相应，舍断乐……乃至……成就并安住于第四禅，即下品……乃至……中品……乃至……上品……乃至……欲增上……乃至……精进增上……乃至……心增上……乃至……观增上……乃至……欲增上下品……乃至……中品……乃至……上品……乃至……精进增上下品……乃至……中品……乃至……上品……乃至……心增上下品……乃至……中品……乃至……上品……乃至……观增上下品……乃至……中品……乃至……上品。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等诸法为善。

๒๗๔. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย อรูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม วิญฺญาณญฺจายตนสญฺญาสหคตํ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… ฉนฺทาธิปเตยฺยํ…เป… วีริยาธิปเตยฺยํ…เป… จิตฺตาธิปเตยฺยํ…เป… วีมํสาธิปเตยฺยํ…เป… ฉนฺทาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… วีริยาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… จิตฺตาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… วีมํสาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

274. 274. 哪些是善法？当为生于无色界而修道时，完全超越空无边处(ākāsānañcāyatana)，与识无边处(viññāṇañcāyatana)想相应，舍断乐……乃至……成就并安住于第四禅，即下品……乃至……中品……乃至……上品……乃至……欲增上……乃至……精进增上……乃至……心增上……乃至……观增上……乃至……欲增上下品……乃至……中品……乃至……上品……乃至……精进增上下品……乃至……中品……乃至……上品……乃至……心增上下品……乃至……中品……乃至……上品……乃至……观增上下品……乃至……中品……乃至……上品。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等诸法为善。

๒๗๕. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย อรูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม อากิญฺจญฺญายตนสญฺญาสหคตํ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… ฉนฺทาธิปเตยฺยํ…เป… วีริยาธิปเตยฺยํ…เป… จิตฺตาธิปเตยฺยํ…เป… วีมํสาธิปเตยฺยํ…เป… ฉนฺทาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… วีริยาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… จิตฺตาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… วีมํสาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

275. 哪些是善法？当修习导向无色界投生之道时，完全超越识无边处，与无所有处想相应，舍弃乐……乃至……证得并安住于第四禅，下劣的……乃至……中等的……乃至……殊胜的……乃至……以欲增上……乃至……以精进增上……乃至……以心增上……乃至……以审察增上……乃至……以欲增上而下劣的……乃至……中等的……乃至……殊胜的……乃至……以精进增上而下劣的……乃至……中等的……乃至……殊胜的……乃至……以心增上而下劣的……乃至……中等的……乃至……殊胜的……乃至……以审察增上而下劣的……乃至……中等的……乃至……殊胜的，那时有触……乃至……有不散乱……乃至……这些法是善法。

๒๗๖. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย อรูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนสญฺญาสหคตํ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… ฉนฺทาธิปเตยฺยํ…เป… วีริยาธิปเตยฺยํ…เป… จิตฺตาธิปเตยฺยํ…เป… วีมํสาธิปเตยฺยํ…เป… ฉนฺทาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… [Pg.72] วีริยาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… จิตฺตาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ…เป… วีมํสาธิปเตยฺยํ หีนํ…เป… มชฺฌิมํ…เป… ปณีตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

276. 哪些是善法？当修习导向无色界投生之道时，完全超越无所有处，与非想非非想处想相应，舍弃乐……乃至……证得并安住于第四禅，下劣的……乃至……中等的……乃至……殊胜的……乃至……以欲增上……乃至……以精进增上……乃至……以心增上……乃至……以审察增上……乃至……以欲增上而下劣的……乃至……中等的……乃至……殊胜的……乃至……以精进增上而下劣的……乃至……中等的……乃至……殊胜的……乃至……以心增上而下劣的……乃至……中等的……乃至……殊胜的……乃至……以审察增上而下劣的……乃至……中等的……乃至……殊胜的，那时有触……乃至……有不散乱……乃至……这些法是善法。

อรูปาวจรกุสลํ.

无色界善

โลกุตฺตรกุสลํ

出世间善

สุทฺธิกปฏิปทา

纯粹道

๒๗๗. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, วิตกฺโก โหติ, วิจาโร โหติ, ปีติ โหติ, สุขํ โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, สทฺธินฺทฺริยํ โหติ, วีริยินฺทฺริยํ โหติ, สตินฺทฺริยํ โหติ, สมาธินฺทฺริยํ โหติ, ปญฺญินฺทฺริยํ โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ, โสมนสฺสินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ, อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ โหติ, สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ, สมฺมาสงฺกปฺโป โหติ, สมฺมาวาจา โหติ, สมฺมากมฺมนฺโต โหติ, สมฺมาอาชีโว โหติ, สมฺมาวายาโม โหติ, สมฺมาสติ โหติ, สมฺมาสมาธิ โหติ, สทฺธาพลํ โหติ, วีริยพลํ โหติ, สติพลํ โหติ, สมาธิพลํ โหติ, ปญฺญาพลํ โหติ, หิริพลํ โหติ, โอตฺตปฺปพลํ โหติ, อโลโภ โหติ, อโทโส โหติ, อโมโห โหติ, อนภิชฺฌา โหติ, อพฺยาปาโท โหติ, สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ, หิรี โหติ, โอตฺตปฺปํ โหติ, กายปสฺสทฺธิ โหติ, จิตฺตปสฺสทฺธิ โหติ, กายลหุตา โหติ, จิตฺตลหุตา โหติ, กายมุทุตา โหติ, จิตฺตมุทุตา โหติ, กายกมฺมญฺญตา โหติ, จิตฺตกมฺมญฺญตา โหติ, กายปาคุญฺญตา โหติ, จิตฺตปาคุญฺญตา โหติ, กายุชุกตา โหติ, จิตฺตุชุกตา โหติ, สติ โหติ, สมฺปชญฺญํ โหติ, สมโถ โหติ, วิปสฺสนา โหติ, ปคฺคาโห [Pg.73] โหติ, อวิกฺเขโป โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา.

277. 什么是善法？于何时，为舍断诸见、为达到第一地而修习导向出离、导向不积集的出世间禅那，远离诸欲……（略）……进入并安住于苦行道与慢通达的初禅那。于其时，有触、受、想、思、心、寻、伺、喜、乐、心一境性；有信根、精进根、念根、定根、慧根、意根、喜根、命根、未知当知根；有正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定；有信力、精进力、念力、定力、慧力、惭力、愧力；有无贪、无嗔、无痴；有无贪欲、无嗔恚、正见；有惭、愧；有身轻安、心轻安，身轻快、心轻快，身柔软、心柔软，身适业、心适业，身练达、心练达，身正直、心正直；有念、正知、止、观(vipassanā)、策励、不散乱；或于其时，凡有其他任何缘起的无色法——这些法是善法。

๒๗๘. กตโม ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ผสฺโส ผุสนา สํผุสนา สํผุสิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ.

278. 于其时，什么是触？于其时，凡是触、触及、相触、已触之性——此即是于其时的触。

๒๗๙. กตมา ตสฺมึ สมเย เวทนา โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุสมฺผสฺสชํ เจตสิกํ สาตํ เจตสิกํ สุขํ เจโตสมฺผสฺสชํ สาตํ สุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา สาตา สุขา เวทนา – อยํ ตสฺมึ สมเย เวทนา โหติ.

279. 于此之时，什么是受？于此之时，凡有依于彼意界触所生的心所之适悦、心所之乐，意触所生的适悦与乐之所受，意触所生的适悦、快乐之受——此即是于此之时的受。

๒๘๐. กตมา ตสฺมึ สมเย สญฺญา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุสมฺผสฺสชา สญฺญา สญฺชานนา สญฺชานิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สญฺญา โหติ.

280. 于此之时，什么是想？于此之时，凡有依于彼意界触所生的想、想知、已想知之性——此即是于此之时的想。

๒๘๑. กตมา ตสฺมึ สมเย เจตนา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุสมฺผสฺสชา เจตนา สญฺเจตนา เจตยิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย เจตนา โหติ.

281. 于此之时，什么是思？于此之时，凡有依于彼意界触所生的思、思量、已思之性——此即是于此之时的思。

๒๘๒. กตมํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุ – อิทํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ.

282. 于此之时，什么是心？于此之时，凡有心、意、意所、心（体）、净白、意、意处、意根、识、识蕴、彼相应之意界——此即是于此之时的心。

๒๘๓. กตโม ตสฺมึ สมเย วิตกฺโก โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ตกฺโก วิตกฺโก สงฺกปฺโป อปฺปนา พฺยปฺปนา เจตโส อภินิโรปนา สมฺมาสงฺกปฺโป มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อยํ ตสฺมึ สมเย วิตกฺโก โหติ.

283. 于此之时，什么是寻？于此之时，凡有思惟、寻、意图、安止、专注、心之投入、正思惟、道支、道所摄——此即是于此之时的寻。

๒๘๔. กตโม ตสฺมึ สมเย วิจาโร โหติ? โย ตสฺมึ สมเย จาโร วิจาโร อนุวิจาโร อุปวิจาโร จิตฺตสฺส อนุสนฺธานตา อนุเปกฺขนตา – อยํ ตสฺมึ สมเย วิจาโร โหติ.

284. 于此之时，什么是伺？于此之时，凡有察、伺、随伺、近伺、心之相续、随观——此即是于此之时的伺。

๒๘๕. กตมา [Pg.74] ตสฺมึ สมเย ปีติ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ปีติ ปาโมชฺชํ อาโมทนา ปโมทนา หาโส ปหาโส วิตฺติ โอทคฺยํ อตฺตมนตา จิตฺตสฺส ปีติสมฺโพชฺฌงฺโค – อยํ ตสฺมึ สมเย ปีติ โหติ.

285. 于此之时，什么是喜？于此之时，凡有喜、欢悦、喜乐、极喜、欢笑、大笑、愉悦、振奋、心喜、喜觉支——此即是于此之时的喜。

๒๘๖. กตมํ ตสฺมึ สมเย สุขํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย เจตสิกํ สาตํ เจตสิกํ สุขํ เจโตสมฺผสฺสชํ สาตํ สุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา สาตา สุขา เวทนา – อิทํ ตสฺมึ สมเย สุขํ โหติ.

286. 于此之时，什么是乐？于此之时，凡有心所之适悦、心所之乐，意触所生的适悦与乐之所受，以及意触所生的适悦、快乐之受——此即是于此之时的乐。

๒๘๗. กตมา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ สณฺฐิติ อวฏฺฐิติ อวิสาหาโร อวิกฺเขโป อวิสาหฏมานสตา สมโถ สมาธินฺทฺริยํ สมาธิพลํ สมฺมาสมาธิ สมาธิสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ.

287. 于其时，什么是心一境性？于其时，凡是心的住立、安住、确立、不散逸、不散乱、心不涣散、止、定根、定力、正定、定觉支、道支、道所摄——此即是于其时的心一境性。

๒๘๘. กตมํ ตสฺมึ สมเย สทฺธินฺทฺริยํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย สทฺธา สทฺทหนา โอกปฺปนา อภิปฺปสาโท สทฺธา สทฺธินฺทฺริยํ สทฺธาพลํ – อิทํ ตสฺมึ สมเย สทฺธินฺทฺริยํ โหติ.

288. 于其时，什么是信根？于其时，凡是信、信受、信解、净信、信、信根、信力——此即是于其时的信根。

๒๘๙. กตมํ ตสฺมึ สมเย วีริยินฺทฺริยํ โหติ? โย ตสฺมึ สมเย เจตสิโก วีริยารมฺโภ นิกฺกโม ปรกฺกโม อุยฺยาโม วายาโม อุสฺสาโห อุสฺโสฬฺหี ถาโม ธิติ อสิถิลปรกฺกมตา อนิกฺขิตฺตฉนฺทตา อนิกฺขิตฺตธุรตา ธุรสมฺปคฺคาโห วีริยํ วีริยินฺทฺริยํ วีริยพลํ สมฺมาวายาโม วีริยสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อิทํ ตสฺมึ สมเย วีริยินฺทฺริยํ โหติ.

289. 于其时，什么是精进根？于其时，凡是心的策励、出离、勇猛、勤奋、努力、振作、奋起、坚固、坚定、不懈的努力、不舍欲、不舍担、荷担、精进、精进根、精进力、正精进、精进觉支、道支、道所摄——此即是于其时的精进根。

๒๙๐. กตมํ ตสฺมึ สมเย สตินฺทฺริยํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย สติ อนุสฺสติ ปฏิสฺสติ สติ สรณตา ธารณตา อปิลาปนตา อสมฺมุสฺสนตา สติ สตินฺทฺริยํ สติพลํ สมฺมาสติ สติสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อิทํ ตสฺมึ สมเย สตินฺทฺริยํ โหติ.

290. 于其时，什么是念根？于其时，凡是念、随念、忆念、念、记念、忆持、不漂浮、不忘失、念、念根、念力、正念、念觉支、道支、道所摄——此即是于其时的念根。

๒๙๑. กตมํ ตสฺมึ สมเย สมาธินฺทฺริยํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ สณฺฐิติ อวฏฺฐิติ อวิสาหาโร อวิกฺเขโป อวิสาหฏมานสตา [Pg.75] สมโถ สมาธินฺทฺริยํ สมาธิพลํ สมฺมาสมาธิ สมาธิสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อิทํ ตสฺมึ สมเย สมาธินฺทฺริยํ โหติ.

291. 于其时，什么是定根？于其时，凡是心的住立、安住、确立、不散逸、不散乱、心不涣散、止、定根、定力、正定、定觉支、道支、道所摄——此即是于其时的定根。

๒๙๒. กตมํ ตสฺมึ สมเย ปญฺญินฺทฺริยํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สลฺลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อิทํ ตสฺมึ สมเย ปญฺญินฺทฺริยํ โหติ.

292. 于此之时，什么是慧根？于此之时，凡是慧、了知、简择、详择、择法、善记、近记、现前记、贤智、善巧、练达、明辨、思、省察、广慧、敏慧、引导、观、正知、刺棒、慧、慧根、慧力、慧剑、慧殿、慧光、慧明、慧炬、慧宝、无痴、择法、正见、择法觉支、道支、道所摄——此即是于此之时的慧根。

๒๙๓. กตมํ ตสฺมึ สมเย มนินฺทฺริยํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุ – อิทํ ตสฺมึ สมเย มนินฺทฺริยํ โหติ.

293. 于此之时，什么是意根？于此之时，凡是心、意、心识、心、净心、意、意处、意根、识、识蕴、彼生意识界——此即是于此之时的意根。

๒๙๔. กตมํ ตสฺมึ สมเย โสมนสฺสินฺทฺริยํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย เจตสิกํ สาตํ เจตสิกํ สุขํ เจโตสมฺผสฺสชํ สาตํ สุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา สาตา สุขา เวทนา – อิทํ ตสฺมึ สมเย โสมนสฺสินฺทฺริยํ โหติ.

294. 于此之时，什么是喜根？于此之时，凡是心所的愉悦、心所的快乐，意触所生而感受的愉悦与快乐，意触所生的愉悦快乐之受——此即是于此之时的喜根。

๒๙๕. กตมํ ตสฺมึ สมเย ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ? โย เตสํ อรูปีนํ ธมฺมานํ อายุ ฐิติ ยปนา ยาปนา อิริยนา วตฺตนา ปาลนา ชีวิตํ ชีวิตินฺทฺริยํ – อิทํ ตสฺมึ สมเย ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ.

295. 于此之时，什么是命根？于此之时，凡是那些无色法的寿命、存续、维持、存活、活动、运转、护持、生命、命根——此即是于此之时的命根。

๒๙๖. กตมํ ตสฺมึ สมเย อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ โหติ? ยา เตสํ ธมฺมานํ อนญฺญาตานํ อทิฏฺฐานํ อปฺปตฺตานํ อวิทิตานํ อสจฺฉิกตานํ สจฺฉิกิริยาย ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สลฺลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา [Pg.76] ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อิทํ ตสฺมึ สมเย อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ โหติ.

296. 于其时，什么是未知当知根(anaññātaññassāmītindriya)？于其时，为作证彼等未曾知、未曾见、未曾得、未曾识、未曾现证之法，有慧、了知、简择、详择、择法、识相、随识相、近识相、博学、善巧、练达、明辨、思、省察、广慧、敏慧、引导、观(vipassanā)、正知、鞭策、慧、慧根、慧力、慧剑、慧殿、慧光、慧明、慧炬、慧宝、无痴、择法、正见、择法觉支、道支、为道所摄——此是于其时的未知当知根。

๒๙๗. กตมา ตสฺมึ สมเย สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สลฺลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ.

297. 于其时，什么是正见(sammādiṭṭhi)？于其时，有慧、了知、简择、详择、择法、识相、随识相、近识相、博学、善巧、练达、明辨、思、省察、广慧、敏慧、引导、观(vipassanā)、正知、鞭策、慧、慧根、慧力、慧剑、慧殿、慧光、慧明、慧炬、慧宝、无痴、择法、正见、择法觉支、道支、为道所摄——此是于其时的正见。

๒๙๘. กตโม ตสฺมึ สมเย สมฺมาสงฺกปฺโป โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ตกฺโก วิตกฺโก สงฺกปฺโป อปฺปนา พฺยปฺปนา เจตโส อภินิโรปนา สมฺมาสงฺกปฺโป มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สมฺมาสงฺกปฺโป โหติ.

298. 于其时，什么是正思惟(sammāsaṅkappa)？于其时，有思、寻、思惟、安止、专注、心之引导、正思惟，是道支，为道所摄——此是于其时的正思惟。

๒๙๙. กตมา ตสฺมึ สมเย สมฺมาวาจา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จตูหิ วจีทุจฺจริเตหิ อารติ วิรติ ปฏิวิรติ เวรมณี อกิริยา อกรณํ อนชฺฌาปตฺติ เวลาอนติกฺกโม เสตุฆาโต สมฺมาวาจา มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สมฺมาวาจา โหติ.

299. 于其时，什么是正语(sammāvācā)？于其时，于四语恶行，有远离、戒除、止息、禁绝；不作、不为、不犯、不逾越界限、破除堤防；正语，是道支，为道所摄——此是于其时的正语。

๓๐๐. กตโม ตสฺมึ สมเย สมฺมากมฺมนฺโต โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ตีหิ กายทุจฺจริเตหิ อารติ วิรติ ปฏิวิรติ เวรมณี อกิริยา อกรณํ อนชฺฌาปตฺติ เวลาอนติกฺกโม เสตุฆาโต สมฺมากมฺมนฺโต มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สมฺมากมฺมนฺโต โหติ.

300. 那时，什么是正业？那时，凡是对三种身恶行的远离、戒除、退离、禁绝，不作、不为、不犯、不越界限、毁坏堤坝；此正业是道支，为道所摄——这即是那时的正业。

๓๐๑. กตโม ตสฺมึ สมเย สมฺมาอาชีโว โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย มิจฺฉาอาชีวา อารติ วิรติ ปฏิวิรติ เวรมณี อกิริยา อกรณํ อนชฺฌาปตฺติ เวลาอนติกฺกโม เสตุฆาโต สมฺมาอาชีโว มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สมฺมาอาชีโว โหติ.

301. 那时，什么是正命？那时，凡是对邪命的远离、戒除、退离、禁绝，不作、不为、不犯、不越界限、毁坏堤坝；此正命是道支，为道所摄——这即是那时的正命。

๓๐๒. กตโม [Pg.77] ตสฺมึ สมเย สมฺมาวายาโม โหติ? โย ตสฺมึ สมเย เจตสิโก วีริยารมฺโภ นิกฺกโม ปรกฺกโม อุยฺยาโม วายาโม อุสฺสาโห อุสฺโสฬฺหี ถาโม ธิติ อสิถิลปรกฺกมตา อนิกฺขิตฺตฉนฺทตา อนิกฺขิตฺตธุรตา ธุรสมฺปคฺคาโห วีริยํ วีริยินฺทฺริยํ วีริยพลํ สมฺมาวายาโม วีริยสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สมฺมาวายาโม โหติ.

302. 那时，什么是正精进？那时，凡是心的精勤、策励、奋勉、勤勉、努力、热忱、勇猛、坚定、坚忍，不松懈的奋勉，不舍弃意欲，不放弃责任，荷担责任，精进、精进根、精进力、正精进、精进觉支、道支、为道所摄——这即是那时的正精进。

๓๐๓. กตมา ตสฺมึ สมเย สมฺมาสติ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย สติ อนุสฺสติ ปฏิสฺสติ สติ สรณตา ธารณตา อปิลาปนตา อสมฺมุสฺสนตา สติ สตินฺทฺริยํ สติพลํ สมฺมาสติ สติสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สมฺมาสติ โหติ.

303. 那时，什么是正念？那时，凡是念、随念、忆念、记忆、忆持、不忘失、不迷谬，念、念根、念力、正念；此念觉支是道支，为道所摄——这即是那时的正念。

๓๐๔. กตโม ตสฺมึ สมเย สมฺมาสมาธิ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ สณฺฐิติ อวฏฺฐิติ อวิสาหาโร อวิกฺเขโป อวิสาหฏมานสตา สมโถ สมาธินฺทฺริยํ สมาธิพลํ สมฺมาสมาธิ สมาธิสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สมฺมาสมาธิ โหติ.

304. 那时，什么是正定？那时，凡是心住、安住、确住、不驰散、不散乱、心不散漫、寂止，定根、定力、正定；此定觉支是道支，为道所摄——这即是那时的正定。

๓๐๕. กตมํ ตสฺมึ สมเย สทฺธาพลํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย สทฺธา สทฺทหนา โอกปฺปนา อภิปฺปสาโท สทฺธา สทฺธินฺทฺริยํ สทฺธาพลํ – อิทํ ตสฺมึ สมเย สทฺธาพลํ โหติ.

305. 那时，什么是信力？那时，凡是信、信受、信解、净信，信、信根、信力——这即是那时的信力。

๓๐๖. กตมํ ตสฺมึ สมเย วีริยพลํ โหติ? โย ตสฺมึ สมเย เจตสิโก วีริยารมฺโภ นิกฺกโม ปรกฺกโม อุยฺยาโม วายาโม อุสฺสาโห อุสฺโสฬฺหี ถาโม ธิติ อสิถิลปรกฺกมตา อนิกฺขิตฺตฉนฺทตา อนิกฺขิตฺตธุรตา ธุรสมฺปคฺคาโห วีริยํ วีริยินฺทฺริยํ วีริยพลํ สมฺมาวายาโม วีริยสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อิทํ ตสฺมึ สมเย วีริยพลํ โหติ.

306. 尔时，何为精进力？尔时，凡是心的策励、出离、奋勉、勤奋、努力、堪忍、勇猛、坚定、坚持、不松懈的奋勉、不舍弃欲、不舍弃责任、妥善承担责任、精进、精进根、精进力、正精进、精进觉支、道分、道所摄者——此为尔时之精进力。

๓๐๗. กตมํ ตสฺมึ สมเย สติพลํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย สติ อนุสฺสติ ปฏิสฺสติ สติ สรณตา ธารณตา อปิลาปนตา อสมฺมุสฺสนตา สติ สตินฺทฺริยํ สติพลํ สมฺมาสติ สติสมฺโพชฺฌงฺโค [Pg.78] มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อิทํ ตสฺมึ สมเย สติพลํ โหติ.

307. 尔时，何为念力？尔时，凡是念、随念、忆念、念、能忆、能持、不忘失、不迷谬、念、念根、念力、正念、念觉支、道分、道所摄者——此为尔时之念力。

๓๐๘. กตมํ ตสฺมึ สมเย สมาธิพลํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ สณฺฐิติ อวฏฺฐิติ อวิสาหาโร อวิกฺเขโป อวิสาหฏมานสตา สมโถ สมาธินฺทฺริยํ สมาธิพลํ สมฺมาสมาธิ สมาธิสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อิทํ ตสฺมึ สมเย สมาธิพลํ โหติ.

308. 尔时，何为定力？尔时，凡是心之住、安住、确住、不散乱、不掉举、心不驰散、寂止、定根、定力、正定、定觉支、道分、道所摄者——此为尔时之定力。

๓๐๙. กตมํ ตสฺมึ สมเย ปญฺญาพลํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สลฺลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อิทํ ตสฺมึ สมเย ปญฺญาพลํ โหติ.

309. 尔时，何为慧力？尔时，凡是慧、了知、简择、遍择、择法、总相、别相、各别相、博学、善巧、练达、明辨、思择、省察、广慧、敏慧、引导、观(vipassanā)、正知、鞭策、慧、慧根、慧力、慧剑、慧殿、慧光、慧明、慧灯、慧宝、无痴、择法、正见、择法觉支、道分、道所摄者——此为尔时之慧力。

๓๑๐. กตมํ ตสฺมึ สมเย หิริพลํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย หิรียติ หิริยิตพฺเพน หิรียติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อิทํ ตสฺมึ สมเย หิริพลํ โหติ.

310. 尔时，何为惭力？尔时，凡是于所应惭而惭，于达成诸恶不善法而惭者——此为尔时之惭力。

๓๑๑. กตมํ ตสฺมึ สมเย โอตฺตปฺปพลํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย โอตฺตปฺปติ โอตฺตปฺปิตพฺเพน โอตฺตปฺปติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อิทํ ตสฺมึ สมเย โอตฺตปฺปพลํ โหติ.

311. 那时，什么是愧力？那时，凡是愧于所应愧之事，愧于成就诸恶不善法——此即是那时的愧力。

๓๑๒. กตโม ตสฺมึ สมเย อโลโภ โหติ? โย ตสฺมึ สมเย อโลโภ อลุพฺภนา อลุพฺภิตตฺตํ อสาราโค อสารชฺชนา อสารชฺชิตตฺตํ อนภิชฺฌา อโลโภ กุสลมูลํ – อยํ ตสฺมึ สมเย อโลโภ โหติ.

312. 那时，什么是无贪？那时的无贪、不贪、不贪性、无染、不染著、不染著性、无贪欲、无贪善根——此即是那时的无贪。

๓๑๓. กตโม ตสฺมึ สมเย อโทโส โหติ? โย ตสฺมึ สมเย อโทโส อทุสฺสนา อทุสฺสิตตฺตํ อพฺยาปาโท อพฺยาปชฺโช อโทโส กุสลมูลํ – อยํ ตสฺมึ สมเย อโทโส โหติ.

313. 那时，什么是无嗔？那时的无嗔、不嗔、不嗔性、无恶意、不害意、无嗔善根——此即是那时的无嗔。

๓๑๔. กตโม [Pg.79] ตสฺมึ สมเย อโมโห โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สลฺลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อยํ ตสฺมึ สมเย อโมโห โหติ.

314. 那时，什么是无痴？那时的智慧、了知、审察、细察、法审察、辨认、细辨、详观、博学、善巧、聪敏、明辨、思考、省察、广大智慧、敏锐智慧、引导、观(vipassanā)、正知、激励、智慧、慧根、慧力、慧剑、慧殿、慧光、慧明、慧灯、慧宝、无痴、法审察、正见、择法觉支、道支、为道所摄——此即是那时的无痴。

๓๑๕. กตมา ตสฺมึ สมเย อนภิชฺฌา โหติ? โย ตสฺมึ สมเย อโลโภ อลุพฺภนา อลุพฺภิตตฺตํ อสาราโค อสารชฺชนา อสารชฺชิตตฺตํ อนภิชฺฌา อโลโภ กุสลมูลํ – อยํ ตสฺมึ สมเย อนภิชฺฌา โหติ.

315. 那时，什么是无贪欲？那时的无贪、不贪、不贪性、无染、不染著、不染著性、无贪欲、无贪善根——此即是那时的无贪欲。

๓๑๖. กตโม ตสฺมึ สมเย อพฺยาปาโท โหติ? โย ตสฺมึ สมเย อโทโส อทุสฺสนา อทุสฺสิตตฺตํ อพฺยาปาโท อพฺยาปชฺโช อโทโส กุสลมูลํ – อยํ ตสฺมึ สมเย อพฺยาปาโท โหติ.

316. 那时，什么是无恶意？那时的无嗔、不嗔、不嗔性、无恶意、不害意、无嗔善根——此即是那时的无恶意。

๓๑๗. กตมา ตสฺมึ สมเย สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สลฺลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สมฺมาทิฏฺฐิ โหติ.

317. 彼时，何为正见？彼时，凡是慧、了知、简择、遍择、择法、辨识、审识、谛识、博学、善巧、练达、明辨、思考、审察、广大、智慧、引导、观、正知、策励、慧、慧根、慧力、慧剑、慧殿、慧光、慧明、慧炬、慧宝、无痴、择法、正见、择法觉支、道支、为道所摄——此为彼时之正见。

๓๑๘. กตมา ตสฺมึ สมเย หิรี โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย หิรียติ หิริยิตพฺเพน หิรียติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อยํ ตสฺมึ สมเย หิรี โหติ.

318. 彼时，何为惭？彼时，凡于所应惭而惭，于成就诸恶不善法而惭——此为彼时之惭。

๓๑๙. กตมํ ตสฺมึ สมเย โอตฺตปฺปํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย โอตฺตปฺปติ โอตฺตปฺปิตพฺเพน โอตฺตปฺปติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อิทํ ตสฺมึ สมเย โอตฺตปฺปํ โหติ.

319. 彼时，何为愧？彼时，凡于所应惧而惧，于成就诸恶不善法而惧——此为彼时之愧。

๓๒๐. กตมา [Pg.80] ตสฺมึ สมเย กายปสฺสทฺธิ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย เวทนากฺขนฺธสฺส สญฺญากฺขนฺธสฺส สงฺขารกฺขนฺธสฺส ปสฺสทฺธิ ปฏิปสฺสทฺธิ ปสฺสมฺภนา ปฏิปสฺสมฺภนา ปฏิปสฺสมฺภิตตฺตํ ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺโค – อยํ ตสฺมึ สมเย กายปสฺสทฺธิ โหติ.

320. 彼时，何为身轻安？彼时，凡是受蕴、想蕴、行蕴之轻安、安息、寂静、安靖、已安靖性，及轻安觉支——此为彼时之身轻安。

๓๒๑. กตมา ตสฺมึ สมเย จิตฺตปสฺสทฺธิ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย วิญฺญาณกฺขนฺธสฺส ปสฺสทฺธิ ปฏิปสฺสทฺธิ ปสฺสมฺภนา ปฏิปสฺสมฺภนา ปฏิปสฺสมฺภิตตฺตํ ปสฺสทฺธิสมฺโพชฺฌงฺโค – อยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตปสฺสทฺธิ โหติ.

321. 彼时，何为心轻安？彼时，凡是识蕴之轻安、安息、寂静、安靖、已安靖性，及轻安觉支——此为彼时之心轻安。

๓๒๒. กตมา ตสฺมึ สมเย กายลหุตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย เวทนากฺขนฺธสฺส สญฺญากฺขนฺธสฺส สงฺขารกฺขนฺธสฺส ลหุตา ลหุปริณามตา อทนฺธนตา อวิตฺถนตา – อยํ ตสฺมึ สมเย กายลหุตา โหติ.

322. 彼时，何为身轻快？彼时，凡是受蕴、想蕴、行蕴之轻快、轻转性、不迟钝、不沉滞——此为彼时之身轻快。

๓๒๓. กตมา ตสฺมึ สมเย จิตฺตลหุตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย วิญฺญาณกฺขนฺธสฺส ลหุตา ลหุปริณามตา อทนฺธนตา อวิตฺถนตา – อยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตลหุตา โหติ.

323. 那时，什么是心轻快？那时，凡是识蕴的轻快、轻快转起、不迟缓、不凝滞——这就是那时的心轻快。

๓๒๔. กตมา ตสฺมึ สมเย กายมุทุตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย เวทนากฺขนฺธสฺส สญฺญากฺขนฺธสฺส สงฺขารกฺขนฺธสฺส มุทุตา มทฺทวตา อกกฺขฬตา อกถินตา – อยํ ตสฺมึ สมเย กายมุทุตา โหติ.

324. 那时，什么是身柔软？那时，凡是受蕴、想蕴、行蕴的柔软、柔顺、不粗硬、不僵硬——这就是那时的身柔软。

๓๒๕. กตมา ตสฺมึ สมเย จิตฺตมุทุตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย วิญฺญาณกฺขนฺธสฺส มุทุตา มทฺทวตา อกกฺขฬตา อกถินตา – อยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตมุทุตา โหติ.

325. 那时，什么是心柔软？那时，凡是识蕴的柔软、柔顺、不粗硬、不僵硬——这就是那时的心柔软。

๓๒๖. กตมา ตสฺมึ สมเย กายกมฺมญฺญตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย เวทนากฺขนฺธสฺส สญฺญากฺขนฺธสฺส สงฺขารกฺขนฺธสฺส กมฺมญฺญตา กมฺมญฺญตฺตํ กมฺมญฺญภาโว – อยํ ตสฺมึ สมเย กายกมฺมญฺญตา โหติ.

326. 那时，什么是身适业？那时，凡是受蕴、想蕴、行蕴的适业性、适业、适业状态——这就是那时的身适业。

๓๒๗. กตมา ตสฺมึ สมเย จิตฺตกมฺมญฺญตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย วิญฺญาณกฺขนฺธสฺส กมฺมญฺญตา กมฺมญฺญตฺตํ กมฺมญฺญภาโว – อยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตกมฺมญฺญตา โหติ.

327. 那时，什么是心适业？那时，凡是识蕴的适业性、适业、适业状态——这就是那时的心适业。

๓๒๘. กตมา [Pg.81] ตสฺมึ สมเย กายปาคุญฺญตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย เวทนากฺขนฺธสฺส สญฺญากฺขนฺธสฺส สงฺขารกฺขนฺธสฺส ปคุณตา ปคุณตฺตํ ปคุณภาโว – อยํ ตสฺมึ สมเย กายปาคุญฺญตา โหติ.

328. 那时，什么是身练达？那时，凡是受蕴、想蕴、行蕴的练达性、练达、练达状态——这就是那时的身练达。

๓๒๙. กตมา ตสฺมึ สมเย จิตฺตปาคุญฺญตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย วิญฺญาณกฺขนฺธสฺส ปคุณตา ปคุณตฺตํ ปคุณภาโว – อยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตปาคุญฺญตา โหติ.

329. 那时，什么是心练达？那时，凡是识蕴的练达性、练达、练达状态——这就是那时的心练达。

๓๓๐. กตมา ตสฺมึ สมเย กายุชุกตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย เวทนากฺขนฺธสฺส สญฺญากฺขนฺธสฺส สงฺขารกฺขนฺธสฺส อุชุตา อุชุกตา อชิมฺหตา อวงฺกตา อกุฏิลตา – อยํ ตสฺมึ สมเย กายุชุกตา โหติ.

330. 那时，什么是身正直？那时，凡是受蕴、想蕴、行蕴的正直、率直、不歪曲、不弯曲、不狡诈——这就是那时的身正直。

๓๓๑. กตมา ตสฺมึ สมเย จิตฺตุชุกตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย วิญฺญาณกฺขนฺธสฺส อุชุตา อุชุกตา อชิมฺหตา อวงฺกตา อกุฏิลตา – อยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตุชุกตา โหติ.

331. 那时，何为心正直？那时，凡是识蕴的正直、率直、不歪曲、不弯曲、不狡诈——此即是那时的心正直。

๓๓๒. กตมา ตสฺมึ สมเย สติ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย สติ อนุสฺสติ ปฏิสฺสติ สติ สรณตา ธารณตา อปิลาปนตา อสมฺมุสฺสนตา สติ สตินฺทฺริยํ สติพลํ สมฺมาสติ สติสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สติ โหติ.

332. 那时，何为念(sati)？那时，凡是念、随念、忆念、忆持、持念、不浮泛、不忘失，念、念根、念力、正念、念觉支，是道支，为道所摄——此即是那时的念。

๓๓๓. กตมํ ตสฺมึ สมเย สมฺปชญฺญํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สลฺลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อิทํ ตสฺมึ สมเย สมฺปชญฺญํ โหติ.

333. 那时，何为正知(sampajañña)？那时，凡是慧、了知、简择、遍择、择法、观察、细察、谛观、博学、善巧、练达、洞察、思惟、审察、广慧、才智、引导、观(vipassanā)、正知、策励、慧、慧根、慧力、慧剑、慧殿、慧光、慧明、慧炬、慧宝、无痴、择法、正见、择法觉支，是道支，为道所摄——此即是那时的正知。

๓๓๔. กตโม ตสฺมึ สมเย สมโถ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ สณฺฐิติ อวฏฺฐิติ อวิสาหาโร อวิกฺเขโป อวิสาหฏมานสตา สมโถ สมาธินฺทฺริยํ สมาธิพลํ สมฺมาสมาธิ สมาธิสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สมโถ โหติ.

334. 那时，何为止(samatha)？那时，凡是心的住立、安住、确立、不游移、不散乱、心不散乱，止、定根、定力、正定、定觉支，是道支，为道所摄——此即是那时的止。

๓๓๕. กตมา [Pg.82] ตสฺมึ สมเย วิปสฺสนา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สลฺลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อยํ ตสฺมึ สมเย วิปสฺสนา โหติ.

335. 那时，何为观(vipassanā)？那时，凡是智慧、了知、探究、详审、择法、观察、细察、谛观、博学、善巧、聪敏、通达、思惟、省察、广慧、才智、引导、观、正知、鞭策、慧、慧根、慧力、慧剑、慧殿、慧光、慧明、慧炬、慧宝、无痴、择法、正见，以及作为道支、包含于道中的择法觉支——此即是那时的观。

๓๓๖. กตโม ตสฺมึ สมเย ปคฺคาโห โหติ? โย ตสฺมึ สมเย เจตสิโก วีริยารมฺโภ นิกฺกโม ปรกฺกโม อุยฺยาโม วายาโม อุสฺสาโห อุสฺโสฬฺหี ถาโม ธิติ อสิถิลปรกฺกมตา อนิกฺขิตฺตฉนฺทตา อนิกฺขิตฺตธุรตา ธุรสมฺปคฺคาโห วีริยํ วีริยินฺทฺริยํ วีริยพลํ สมฺมาวายาโม วีริยสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อยํ ตสฺมึ สมเย ปคฺคาโห โหติ.

336. 那时，何为策励(paggāha)？那时，凡是心的精进发起、奋起、勇猛、努力、勤奋、热忱、坚毅、坚定、不松懈的努力、不舍弃意欲、不舍弃责任、荷担责任，以及精进、精进根、精进力、正精进、精进觉支，作为道支，包含于道中——此即是那时的策励。

๓๓๗. กตโม ตสฺมึ สมเย อวิกฺเขโป โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ สณฺฐิติ อวฏฺฐิติ อวิสาหาโร อวิกฺเขโป อวิสาหฏมานสตา สมโถ สมาธินฺทฺริยํ สมาธิพลํ สมฺมาสมาธิ สมาธิสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อยํ ตสฺมึ สมเย อวิกฺเขโป โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา.

337. 那时，何为无散乱(avikkhepa)？那时，凡是心的住立、安住、确立、不游散、不散乱、不散乱的心态，以及止、定根、定力、正定、定觉支，作为道支，包含于道中——此即是那时的无散乱。此外，那时存在的任何其他缘生无色法，此等法皆是善。

ตสฺมึ โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, นวินฺทฺริยานิ โหนฺติ, ปญฺจงฺคิกํ ฌานํ โหติ, อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค โหติ, สตฺต พลานิ โหนฺติ, ตโย เหตู โหนฺติ, เอโก ผสฺโส โหติ, เอกา เวทนา โหติ, เอกา สญฺญา โหติ, เอกา เจตนา โหติ, เอกํ จิตฺตํ โหติ, เอโก เวทนากฺขนฺโธ โหติ, เอโก สญฺญากฺขนฺโธ โหติ, เอโก สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ, เอโก วิญฺญาณกฺขนฺโธ โหติ, เอกํ มนายตนํ โหติ, เอกํ มนินฺทฺริยํ โหติ, เอกา มโนวิญฺญาณธาตุ โหติ, เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา…เป….

于尔时，有四蕴、二处、二界、三食、九根、五支禅、八支道、七力、三因、一触、一受、一想、一思、一心、一受蕴、一想蕴、一行蕴、一识蕴、一意处、一意根、一意识界、一法处、一法界；复次，于尔时，凡有任何其他缘生之无色法(arūpino dhammā)存在——此等诸法是善……（等）。

๓๓๘. กตโม [Pg.83] ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา วิตกฺโก วิจาโร ปีติ จิตฺตสฺเสกคฺคตา สทฺธินฺทฺริยํ วีริยินฺทฺริยํ สตินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยํ ปญฺญินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ สมฺมาทิฏฺฐิ สมฺมาสงฺกปฺโป สมฺมาวาจา สมฺมากมฺมนฺโต สมฺมาอาชีโว สมฺมาวายาโม สมฺมาสติ สมฺมาสมาธิ สทฺธาพลํ วีริยพลํ สติพลํ สมาธิพลํ ปญฺญาพลํ หิริพลํ โอตฺตปฺปพลํ อโลโภ อโทโส อโมโห อนภิชฺฌา อพฺยาปาโท สมฺมาทิฏฺฐิ หิรี โอตฺตปฺปํ กายปสฺสทฺธิ จิตฺตปสฺสทฺธิ กายลหุตา จิตฺตลหุตา กายมุทุตา จิตฺตมุทุตา กายกมฺมญฺญตา จิตฺตกมฺมญฺญตา กายปาคุญฺญตา จิตฺตปาคุญฺญตา กายุชุกตา จิตฺตุชุกตา สติ สมฺปชญฺญํ สมโถ วิปสฺสนา ปคฺคาโห อวิกฺเขโป; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

338. 于尔时，何为行蕴？即：触、思、寻、伺、喜、心一境性、信根、精进根、念根、定根、慧根、命根、未知当知根、正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定、信力、精进力、念力、定力、慧力、惭力、愧力、无贪、无嗔、无痴、无贪欲、无恶意、正见、惭、愧、身轻安、心轻安、身轻快、心轻快、身柔软、心柔软、身适业性、心适业性、身练达性、心练达性、身正直、心正直、念、正知、止(samatha)、观(vipassanā)、策励、不散乱；复次，于尔时，置除受蕴、想蕴、识蕴后，凡有任何其他缘生之无色法存在——此为尔时之行蕴……（等）……此等诸法是善。

๓๓๙. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

339. 哪些法是善法？于其时，为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、导向消减的出世间禅，远离诸欲……（乃至）……以难行道与速通达证得并安住于初禅。于其时，有触……（乃至）……有不散乱……（乃至）……此等法是善法。

๓๔๐. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

340. 哪些法是善法？于其时，为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、导向消减的出世间禅，远离诸欲……（乃至）……以乐行道与缓通达证得并安住于初禅。于其时，有触……（乃至）……有不散乱……（乃至）……此等法是善法。

๓๔๑. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

341. 哪些法是善法？于其时，为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、导向消减的出世间禅，远离诸欲……（乃至）……以乐行道与速通达证得并安住于初禅。于其时，有触……（乃至）……有不散乱……（乃至）……此等法是善法。

๓๔๒. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา [Pg.84] วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา …เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ…เป… สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

342. 哪些法是善法？于其时，为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、导向消减的出世间禅，由寻与伺的止息……（乃至）……证得并安住于第二禅……（乃至）第三禅……（乃至）第四禅……（乃至）初禅……（乃至）第五禅，此禅为难行道与缓通达……（乃至）难行道与速通达……（乃至）乐行道与缓通达……（乃至）乐行道与速通达。于其时，有触……（乃至）……有不散乱……（乃至）……此等法是善法。

สุทฺธิกปฏิปทา.

纯行道品终。

สุญฺญตํ

空性

๓๔๓. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุญฺญตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

343. 什么是善法？当为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、导向消减的出世间禅那，远离诸欲……（乃至）……证得并安住于空(suññata)初禅那时，在那时有触……（乃至）……有不散乱……（乃至）……这些法是善法。

๓๔๔. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุญฺญตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

344. 什么是善法？当为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、导向消减的出世间禅那，由于寻(vitakka)与伺(vicāra)的止息……（乃至）……证得并安住于空第二禅那……（乃至）第三禅那……（乃至）第四禅那……（乃至）初禅那……（乃至）第五禅那时，在那时有触……（乃至）……有不散乱……（乃至）……这些法是善法。

สุญฺญตํ.

空品竟。

สุญฺญตมูลกปฏิปทา

以空为本的行道

๓๔๕. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

345. 什么是善法？当为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、导向消减的出世间禅那，远离诸欲……（乃至）……证得并安住于难行道(dukkhapaṭipada)、缓通达(dandhābhiññā)的空初禅那时，在那时有触……（乃至）……有不散乱……（乃至）……这些法是善法。

๓๔๖. กตเม [Pg.85] ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ สุญฺญตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

346. 什么是善法？当为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、导向消减的出世间禅那，远离诸欲……（乃至）……证得并安住于难行道(dukkhapaṭipada)、速通达(khippābhiññā)的空初禅那时，在那时有触……（乃至）……有不散乱……（乃至）……这些法是善法。

๓๔๗. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

347. 什么是善法？于何时，为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、导向消减的出世间禅，远离诸欲……（乃至）……证得并安住于乐行道、缓通达、空的初禅。于彼时，有触……（乃至）……有不散乱……（乃至）……此等法为善。

๓๔๘. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ สุญฺญตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

348. 什么是善法？于何时，为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、导向消减的出世间禅，远离诸欲……（乃至）……证得并安住于乐行道、速通达、空的初禅。于彼时，有触……（乃至）……有不散乱……（乃至）……此等法为善。

๓๔๙. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ สุญฺญตํ…เป… สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ สุญฺญตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

349. 什么是善法？于何时，为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、导向消减的出世间禅，由寻(vitakka)与伺(vicāra)的止息……（乃至）……证得并安住于第二禅……（乃至）第三禅……（乃至）第四禅……（乃至）初禅……（乃至）第五禅，此禅为难行道、缓通达、空……（乃至）……难行道、速通达、空……（乃至）……乐行道、缓通达、空……（乃至）……乐行道、速通达、空。于彼时，有触……（乃至）……有不散乱……（乃至）……此等法为善。

สุญฺญตมูลกปฏิปทา.

空根本行道品究竟。

อปฺปณิหิตํ

无愿

๓๕๐. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อปฺปณิหิตํ[Pg.86], ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

350. 什么是善法？于何时，为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、导向消减的出世间禅，远离诸欲……（乃至）……证得并安住于无愿(appaṇihita)初禅。于彼时，有触……（乃至）……有不散乱……（乃至）……此等法为善。

๓๕๑. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อปฺปณิหิตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

351. 何法为善？于何时，为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、导向（业）不积集的出世间禅，由寻与伺的止息……乃至……进入并安住于第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……第一禅……乃至……名为无愿的第五禅；于彼时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等法为善。

อปฺปณิหิตํ.

无愿道毕。

อปฺปณิหิตมูลกปฏิปทา

以无愿为根本的行道

๓๕๒. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

352. 何法为善？于何时，为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、导向（业）不积集的出世间禅，远离诸欲……乃至……进入并安住于苦行道(dukkhapaṭipadaṃ)、迟通智(dandhābhiññaṃ)、无愿的第一禅；于彼时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等法为善。

๓๕๓. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

353. 何法为善？于何时，为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、导向（业）不积集的出世间禅，远离诸欲……乃至……进入并安住于苦行道(dukkhapaṭipadaṃ)、速通智(khippābhiññaṃ)、无愿的第一禅；于彼时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等法为善。

๓๕๔. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

354. 何法为善？于何时，为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、导向（业）不积集的出世间禅，远离诸欲……乃至……进入并安住于乐行道(sukhapaṭipadaṃ)、迟通智(dandhābhiññaṃ)、无愿的第一禅；于彼时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等法为善。

๓๕๕. กตเม [Pg.87] ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

355. 哪些法是善的？于某时，为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、趋向灭尽的出世间禅，远离诸欲……乃至……进入并安住于乐行道(sukhapaṭipadā)、速通智(khippābhiñña)的无愿(appaṇihita)初禅。于彼时，有触……乃至……有不散乱……乃至……这些法是善的。

๓๕๖. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ…เป… สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

356. 哪些法是善的？于某时，为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、趋向灭尽的出世间禅，由于寻(vitakka)与伺(vicāra)的平息……乃至……进入并安住于第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……第一禅……乃至……第五禅，此禅是苦行道(dukkhapaṭipadā)、迟通智(dandhābhiñña)与无愿的……乃至……是苦行道、速通智(khippābhiñña)与无愿的……乃至……是乐行道(sukhapaṭipadā)、迟通智与无愿的……乃至……是乐行道、速通智与无愿的。于彼时，有触……乃至……有不散乱……乃至……这些法是善的。

อปฺปณิหิตมูลกปฏิปทา.

无愿根本行道品竟。

วีสติ มหานยา

二十大理趣

๓๕๗. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ มคฺคํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ สติปฏฺฐานํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ สมฺมปฺปธานํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ อินฺทฺริยํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ พลํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ โพชฺฌงฺคํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ สจฺจํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ สมถํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ ธมฺมํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ ขนฺธํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ อายตนํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ ธาตุํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ อาหารํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ ผสฺสํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ เวทนํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ สญฺญํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ เจตนํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ จิตฺตํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ, ตสฺมึ [Pg.88] สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

357. 哪些法是善法？于何时，修习出世间道……乃至……修习出世间思……乃至……为断除诸见、为证得初地，修习导向出离、趋向衰损的出世间心；离欲……乃至……证入并安住于苦行道、迟通智的初禅。于彼时有触……乃至……有不散乱……乃至……这些法是善法。

วีสติ มหานยา.

二十大理趣。

อธิปติ

增上

๓๕๘. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ…เป… วีริยาธิปเตยฺยํ…เป… จิตฺตาธิปเตยฺยํ…เป… วีมํสาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

358. 哪些法是善法？于何时，为断除诸见、为证得初地，修习导向出离、趋向衰损的出世间禅；离欲……乃至……证入并安住于初禅，此初禅为苦行道、迟通智，并以欲为增上……乃至……以精进为增上……乃至……以心为增上……乃至……以审查为增上。于彼时，有触……乃至……有不散乱……乃至……这些法是善法。

๓๕๙. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ …เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ…เป… วีริยาธิปเตยฺยํ…เป… จิตฺตาธิปเตยฺยํ…เป… วีมํสาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

359. 哪些法是善法？当为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、导向不积集的出世间禅时，因寻与伺的平息……乃至……第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……第一禅……乃至……证入并安住于第五禅，此为苦行道、迟通智，以欲为增上……乃至……以精进为增上……乃至……以心为增上……乃至……以审查为增上。于其时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等法是善法。

๓๖๐. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ มคฺคํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ สติปฏฺฐานํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ สมฺมปฺปธานํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ อินฺทฺริยํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ พลํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ โพชฺฌงฺคํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ สจฺจํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ สมถํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ ธมฺมํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ ขนฺธํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ อายตนํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ ธาตุํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ อาหารํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ ผสฺสํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ เวทนํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ สญฺญํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ เจตนํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ จิตฺตํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… [Pg.89] ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ…เป… วีริยาธิปเตยฺยํ…เป… จิตฺตาธิปเตยฺยํ…เป… วีมํสาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

360. 哪些法是善法？当修习出世间道……乃至……修习出世间念住……乃至……修习出世间正勤……乃至……修习出世间神足……乃至……修习出世间根……乃至……修习出世间力……乃至……修习出世间觉支……乃至……修习出世间谛……乃至……修习出世间止……乃至……修习出世间法……乃至……修习出世间蕴……乃至……修习出世间处……乃至……修习出世间界……乃至……修习出世间食……乃至……修习出世间触……乃至……修习出世间受……乃至……修习出世间想……乃至……修习出世间思……乃至……修习出世间心，此修行导向出离、导向不积集，为断除诸见、为证得初地，远离诸欲……乃至……证入并安住于初禅，此为苦行道、迟通智，以欲为增上……乃至……以精进为增上……乃至……以心为增上……乃至……以审查为增上。于其时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等法是善法。

อธิปติ.

增上禅毕。

ปฐโม มคฺโค.

初道毕。

๓๖๑. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ กามราคพฺยาปาทานํ ตนุภาวาย ทุติยาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อญฺญินฺทฺริยํ โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

361. 哪些法是善法？于何时，为减弱欲贪与嗔，为证达第二地，而修习导向出离、趋向消减的出世间禅，已远离诸欲……乃至……具足并安住于初禅，此为苦行道、迟通智。于其时，有触……乃至……有已知根……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法为善。

ทุติโย มคฺโค.

第二道。

๓๖๒. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ กามราคพฺยาปาทานํ อนวเสสปฺปหานาย ตติยาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อญฺญินฺทฺริยํ โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา.

362. 哪些法是善法？于何时，为无余断除欲贪与嗔，为证达第三地，而修习导向出离、趋向消减的出世间禅，已远离诸欲……乃至……具足并安住于初禅，此为苦行道、迟通智。于其时，有触……乃至……有已知根……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法为善。

ตติโย มคฺโค.

第三道。

๓๖๓. กตเม ธมฺมา กุสลา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ รูปราคอรูปราคมานอุทฺธจฺจอวิชฺชาย อนวเสสปฺปหานาย จตุตฺถาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส [Pg.90] โหติ…เป… อญฺญินฺทฺริยํ โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา…เป….

363. 哪些法是善法？于何时，为无余断除色贪、无色贪、慢、掉举与无明，为证达第四地，而修习导向出离、趋向消减的出世间禅，已远离诸欲……乃至……具足并安住于初禅，此为苦行道、迟通智。于其时，有触……乃至……有已知根……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法为善……乃至……。

๓๖๔. กตมํ ตสฺมึ สมเย อญฺญินฺทฺริยํ โหติ? ยา เตสํ ธมฺมานํ ญาตานํ ทิฏฺฐานํ ปตฺตานํ วิทิตานํ สจฺฉิกตานํ สจฺฉิกิริยาย ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สลฺลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ, อิทํ ตสฺมึ สมเย อญฺญินฺทฺริยํ โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา กุสลา.

364. 那时什么是具知根？即为了现证那些已了知、已见、已得、已识、已作证的法，所具有的慧、知解、考察、细察、择法、辨别、识别、再识别、聪睿、善巧、机敏、明晰、思考、审察、广慧、才智、引导、观、正知、策励、慧、慧根、慧力、慧剑、慧殿、慧光、慧照、慧炬、慧宝、无痴、择法、正见、择法觉支、道分、道所摄：那时，这就是具知根……乃至……有不散乱……乃至……或者那时还有其他缘生的无色法——这些法是善法。

จตุตฺโถ มคฺโค.

第四道毕。

โลกุตฺตรํ จิตฺตํ.

出世间心毕。

ทฺวาทส อกุสลานิ

十二不善

๓๖๕. กตเม ธมฺมา อกุสลา? ยสฺมึ สมเย อกุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ โสมนสฺสสหคตํ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตํ รูปารมฺมณํ วา สทฺทารมฺมณํ วา คนฺธารมฺมณํ วา รสารมฺมณํ วา โผฏฺฐพฺพารมฺมณํ วา ธมฺมารมฺมณํ วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, วิตกฺโก โหติ, วิจาโร โหติ, ปีติ โหติ, สุขํ โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, วีริยินฺทฺริยํ โหติ, สมาธินฺทฺริยํ โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ, โสมนสฺสินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ, มิจฺฉาสงฺกปฺโป โหติ, มิจฺฉาวายาโม โหติ, มิจฺฉาสมาธิ โหติ, วีริยพลํ โหติ, สมาธิพลํ โหติ, อหิริกพลํ โหติ, อโนตฺตปฺปพลํ โหติ, โลโภ โหติ, โมโห โหติ, อภิชฺฌา โหติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ, อหิริกํ โหติ[Pg.91], อโนตฺตปฺปํ โหติ, สมโถ โหติ, ปคฺคาโห โหติ, อวิกฺเขโป โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อกุสลา.

365. 何法为不善？于何时，不善心已生起，与喜俱行，与见相应，以色为所缘，或以声为所缘，或以香为所缘，或以味为所缘，或以触为所缘，或以法为所缘，或缘于任何其他所缘；于尔时，有触、有受、有想、有思、有心、有寻、有伺、有喜、有乐、有心一境性、有精进根、有定根、有意根、有喜根、有命根、有邪见、有邪思惟、有邪精进、有邪定、有精进力、有定力、有无惭力、有无愧力、有贪、有痴、有贪欲、有邪见、有无惭、有无愧、有止、有策励、有不散乱。复次，于尔时，凡有其他任何缘生之无色法——此等诸法为不善。

๓๖๖. กตโม ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ผสฺโส ผุสนา สํผุสนา สํผุสิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ.

366. 于尔时，何为触？于尔时，凡是触、触及、正触、已正触之状态——此即于尔时之触。

๓๖๗. กตมา ตสฺมึ สมเย เวทนา โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุสมฺผสฺสชํ เจตสิกํ สาตํ เจตสิกํ สุขํ เจโตสมฺผสฺสชํ สาตํ สุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา สาตา สุขา เวทนา – อยํ ตสฺมึ สมเย เวทนา โหติ.

367. 于尔时，何为受？于尔时，凡有由彼意意识界之触所生的心所之愉悦、心所之乐，由意触所生的愉悦、乐之所受，由意触所生的愉悦、乐之受——此即于尔时之受。

๓๖๘. กตมา ตสฺมึ สมเย สญฺญา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุสมฺผสฺสชา สญฺญา สญฺชานนา สญฺชานิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สญฺญา โหติ.

368. 于尔时，何为想？于尔时，凡有由彼意意识界之触所生的想、想知、已想知之状态——此即于尔时之想。

๓๖๙. กตมา ตสฺมึ สมเย เจตนา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุสมฺผสฺสชา เจตนา สญฺเจตนา เจตยิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย เจตนา โหติ.

369. 那时什么是思？那时，凡是由彼意识界之触所生起的思、思量、思的状态——这就是那时的思。

๓๗๐. กตมํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุ – อิทํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ.

370. 那时什么是心？那时，凡是心、意、心意、心、白净、意、意处、意根、识、识蕴、彼意识界——这就是那时的心。

๓๗๑. กตโม ตสฺมึ สมเย วิตกฺโก โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ตกฺโก วิตกฺโก สงฺกปฺโป อปฺปนา พฺยปฺปนา เจตโส อภินิโรปนา มิจฺฉาสงฺกปฺโป – อยํ ตสฺมึ สมเย วิตกฺโก โหติ.

371. 那时什么是寻？那时，凡是思量、寻、思惟、安止、遍安止、心的投入、邪思惟——这就是那时的寻。

๓๗๒. กตโม ตสฺมึ สมเย วิจาโร โหติ? โย ตสฺมึ สมเย จาโร วิจาโร อนุวิจาโร อุปวิจาโร จิตฺตสฺส อนุสนฺธานตา อนุเปกฺขนตา – อยํ ตสฺมึ สมเย วิจาโร โหติ.

372. 那时什么是伺？那时，凡是伺行、伺、随伺、近伺、心的持续连结、随观照——这就是那时的伺。

๓๗๓. กตมา [Pg.92] ตสฺมึ สมเย ปีติ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ปีติ ปาโมชฺชํ อาโมทนา ปโมทนา หาโส ปหาโส วิตฺติ โอทคฺยํ อตฺตมนตา จิตฺตสฺส – อยํ ตสฺมึ สมเย ปีติ โหติ.

373. 那时什么是喜？那时，凡是喜、欢悦、欣喜、遍喜、欢笑、大笑、满足、踊跃、心的愉悦——这就是那时的喜。

๓๗๔. กตมํ ตสฺมึ สมเย สุขํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย เจตสิกํ สาตํ เจตสิกํ สุขํ เจโตสมฺผสฺสชํ สาตํ สุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา สาตา สุขา เวทนา – อิทํ ตสฺมึ สมเย สุขํ โหติ.

374. 那时什么是乐？那时，凡是心所的愉悦、心所的乐，由心触所生的愉悦感受、快乐感受，由心触所生的愉悦、快乐之受——这就是那时的乐。

๓๗๕. กตมา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ สณฺฐิติ อวฏฺฐิติ อวิสาหาโร อวิกฺเขโป อวิสาหฏมานสตา สมโถ สมาธินฺทฺริยํ สมาธิพลํ มิจฺฉาสมาธิ – อยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ.

375. 那时什么是心一境性？那时，凡是心之住立、安住、确住、不移转、不散乱、心不动摇、寂止、定根、定力、邪定——这就是那时的心一境性。

๓๗๖. กตมํ ตสฺมึ สมเย วีริยินฺทฺริยํ โหติ? โย ตสฺมึ สมเย เจตสิโก วีริยารมฺโภ นิกฺกโม ปรกฺกโม อุยฺยาโม วายาโม อุสฺสาโห อุสฺโสฬฺหี ถาโม ธิติ อสิถิลปรกฺกมตา อนิกฺขิตฺตฉนฺทตา อนิกฺขิตฺตธุรตา ธุรสมฺปคฺคาโห วีริยํ วีริยินฺทฺริยํ วีริยพลํ มิจฺฉาวายาโม – อิทํ ตสฺมึ สมเย วีริยินฺทฺริยํ โหติ.

376. 那时什么是精进根？那时，凡是心所的精勤、出离、勇往、勤勉、努力、奋发、勇猛、稳固、坚持、努力不懈、不舍弃欲求、不放弃责任、承担责任、精进、精进根、精进力、邪精进——这就是那时的精进根。

๓๗๗. กตมํ ตสฺมึ สมเย สมาธินฺทฺริยํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ สณฺฐิติ อวฏฺฐิติ อวิสาหาโร อวิกฺเขโป อวิสาหฏมานสตา สมโถ สมาธินฺทฺริยํ สมาธิพลํ มิจฺฉาสมาธิ – อิทํ ตสฺมึ สมเย สมาธินฺทฺริยํ โหติ?

377. 那时什么是定根？那时，凡是心的住立、安住、确住、不动摇、不散乱、心不散乱、寂止、定根、定力、邪定——这就是那时的定根。

๓๗๘. กตมํ ตสฺมึ สมเย มนินฺทฺริยํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุ – อิทํ ตสฺมึ สมเย มนินฺทฺริยํ โหติ.

378. 那时什么是意根？那时，凡是心、意、心意、心、白净、意、意处、意根、识、识蕴、彼相应意识界——这就是那时的意根。

๓๗๙. กตมํ ตสฺมึ สมเย โสมนสฺสินฺทฺริยํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย เจตสิกํ สาตํ เจตสิกํ สุขํ เจโตสมฺผสฺสชํ สาตํ สุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา สาตา สุขา เวทนา – อิทํ ตสฺมึ สมเย โสมนสฺสินฺทฺริยํ โหติ.

379. 那时什么是喜根？那时，凡是心所的愉悦、心所的乐，由心触所生的愉悦、乐受，由心触所生的愉悦、快乐的感受——这就是那时的喜根。

๓๘๐. กตมํ [Pg.93] ตสฺมึ สมเย ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ? โย เตสํ อรูปีนํ ธมฺมานํ อายุ ฐิติ ยปนา ยาปนา อิริยนา วตฺตนา ปาลนา ชีวิตํ ชีวิตินฺทฺริยํ – อิทํ ตสฺมึ สมเย ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ.

380. 那时什么是命根？那时，凡是那些名法的寿、住、维持、存续、进行、持续、护持、命、命根——这就是那时的命根。

๓๘๑. กตมา ตสฺมึ สมเย มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ ทิฏฺฐิคหนํ ทิฏฺฐิกนฺตาโร ทิฏฺฐิวิสูกายิกํ ทิฏฺฐิวิปฺผนฺทิตํ ทิฏฺฐิสํโยชนํ คาโห ปติฏฺฐาโห อภินิเวโส ปรามาโส กุมฺมคฺโค มิจฺฉาปโถ มิจฺฉตฺตํ ติตฺถายตนํ วิปริยาสคฺคาโห – อยํ ตสฺมึ สมเย มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ.

381. 那时什么是邪见？那时，凡是见、见处、见的密林、见的荒野、见的扭曲、见的动摇、见的结缚、执取、执持、固执、谬执、邪道、邪途、邪性、外道之据点、颠倒之取——这就是那时的邪见。

๓๘๒. กตโม ตสฺมึ สมเย มิจฺฉาสงฺกปฺโป โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ตกฺโก วิตกฺโก สงฺกปฺโป อปฺปนา พฺยปฺปนา เจตโส อภินิโรปนา มิจฺฉาสงฺกปฺโป – อยํ ตสฺมึ สมเย มิจฺฉาสงฺกปฺโป โหติ.

382. 那时什么是邪思惟(micchāsaṅkappa)？那时，凡是思量、寻、思惟、安止、遍安止、心的投入、邪思惟——这就是那时的邪思惟。

๓๘๓. กตโม ตสฺมึ สมเย มิจฺฉาวายาโม โหติ? โย ตสฺมึ สมเย เจตสิโก วีริยารมฺโภ นิกฺกโม ปรกฺกโม อุยฺยาโม วายาโม อุสฺสาโห อุสฺโสฬฺหี ถาโม ธิติ อสิถิลปรกฺกมตา อนิกฺขิตฺตฉนฺทตา อนิกฺขิตฺตธุรตา ธุรสมฺปคฺคาโห วีริยํ วีริยินฺทฺริยํ วีริยพลํ มิจฺฉาวายาโม – อยํ ตสฺมึ สมเย มิจฺฉาวายาโม โหติ.

383. 那时什么是邪精进(micchāvāyāma)？那时，凡是心所的精勤、奋起、努力、勤勉、精进、奋发、勇猛、强固、坚毅、不松懈的努力、不舍弃意欲、不放弃重担、承担重担、精进、精进根、精进力、邪精进——这就是那时的邪精进。

๓๘๔. กตโม ตสฺมึ สมเย มิจฺฉาสมาธิ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ สณฺฐิติ อวฏฺฐิติ อวิสาหาโร อวิกฺเขโป อวิสาหฏมานสตา สมโถ สมาธินฺทฺริยํ สมาธิพลํ มิจฺฉาสมาธิ – อยํ ตสฺมึ สมเย มิจฺฉาสมาธิ โหติ.

384. 那时什么是邪定(micchāsamādhi)？那时，凡是心之住立、安住、确住、不散乱、不驰散、心不散乱、寂止、定根、定力、邪定——这就是那时的邪定。

๓๘๕. กตมํ ตสฺมึ สมเย วีริยพลํ โหติ? โย ตสฺมึ สมเย เจตสิโก วีริยารมฺโภ นิกฺกโม ปรกฺกโม อุยฺยาโม วายาโม อุสฺสาโห อุสฺโสฬฺหี ถาโม ธิติ อสิถิลปรกฺกมตา อนิกฺขิตฺตฉนฺทตา อนิกฺขิตฺตธุรตา ธุรสมฺปคฺคาโห วีริยํ วีริยินฺทฺริยํ วีริยพลํ มิจฺฉาวายาโม – อิทํ ตสฺมึ สมเย วีริยพลํ โหติ.

385. 那时什么是精进力(vīriyabala)？那时，凡是心所的精勤、奋起、努力、勤勉、精进、奋发、勇猛、强固、坚毅、不松懈的努力、不舍弃意欲、不放弃重担、承担重担、精进、精进根、精进力、邪精进——这就是那时的精进力。

๓๘๖. กตมํ [Pg.94] ตสฺมึ สมเย สมาธิพลํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ สณฺฐิติ อวฏฺฐิติ อวิสาหาโร อวิกฺเขโป อวิสาหฏมานสตา สมโถ สมาธินฺทฺริยํ สมาธิพลํ มิจฺฉาสมาธิ – อิทํ ตสฺมึ สมเย สมาธิพลํ โหติ.

386. 那时什么是定力(samādhibala)？那时，凡是心之住立、安住、确住、不散乱、不驰散、心不散乱、寂止、定根、定力、邪定——这就是那时的定力。

๓๘๗. กตมํ ตสฺมึ สมเย อหิริกพลํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย น หิรียติ หิริยิตพฺเพน น หิรียติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อิทํ ตสฺมึ สมเย อหิริกพลํ โหติ.

387. 那时什么是无惭力(ahirikabala)？那时，凡是对于应感到羞耻的事不感到羞耻，对于达成邪恶与不善法不感到羞耻——这就是那时的无惭力。

๓๘๘. กตมํ ตสฺมึ สมเย อโนตฺตปฺปพลํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย น โอตฺตปฺปติ โอตฺตปฺปิตพฺเพน น โอตฺตปฺปติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อิทํ ตสฺมึ สมเย อโนตฺตปฺปพลํ โหติ.

388. 彼时，何为无愧力？彼时，凡于当愧惧之事不愧惧，于诸恶、不善法之成就不愧惧——此为彼时之无愧力。

๓๘๙. กตโม ตสฺมึ สมเย โลโภ โหติ? โย ตสฺมึ สมเย โลโภ ลุพฺภนา ลุพฺภิตตฺตํ สาราโค สารชฺชนา สารชฺชิตตฺตํ อภิชฺฌา โลโภ อกุสลมูลํ – อยํ ตสฺมึ สมเย โลโภ โหติ.

389. 彼时，何为贪？彼时，凡是贪、贪求、贪求性、染着、染着事、染着性、贪欲，贪，不善根——此为彼时之贪。

๓๙๐. กตโม ตสฺมึ สมเย โมโห โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย อญฺญาณํ อทสฺสนํ อนภิสมโย อนนุโพโธ อสมฺโพโธ อปฺปฏิเวโธ อสํคาหนา อปริโยคาหนา อสมเปกฺขนา อปจฺจเวกฺขนา อปจฺจกฺขกมฺมํ ทุมฺเมชฺฌํ พาลฺยํ อสมฺปชญฺญํ โมโห ปโมโห สมฺโมโห อวิชฺชา อวิชฺโชโฆ อวิชฺชาโยโค อวิชฺชานุสโย อวิชฺชาปริยุฏฺฐานํ อวิชฺชาลงฺคี โมโห อกุสลมูลํ – อยํ ตสฺมึ สมเย โมโห โหติ.

390. 彼时，何为痴？彼时，凡是无知、不见、不现观、不随觉、不正觉、不通达、不摄持、不遍察、不等观、不省察、非现见、劣慧、愚痴、不正知、痴、增痴、等痴、无明、无明暴流、无明轭、无明随眠、无明缠、无明闩，痴，不善根——此为彼时之痴。

๓๙๑. กตมา ตสฺมึ สมเย อภิชฺฌา โหติ? โย ตสฺมึ สมเย โลโภ ลุพฺภนา ลุพฺภิตตฺตํ สาราโค สารชฺชนา สารชฺชิตตฺตํ อภิชฺฌา โลโภ อกุสลมูลํ – อยํ ตสฺมึ สมเย อภิชฺฌา โหติ.

391. 彼时，何为贪欲？彼时，凡是贪、贪求、贪求性、染着、染着事、染着性、贪欲，贪，不善根——此为彼时之贪欲。

๓๙๒. กตมา ตสฺมึ สมเย มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ ทิฏฺฐิคหนํ ทิฏฺฐิกนฺตาโร ทิฏฺฐิวิสูกายิกํ ทิฏฺฐิวิปฺผนฺทิตํ ทิฏฺฐิสํโยชนํ คาโห ปติฏฺฐาโห อภินิเวโส ปรามาโส กุมฺมคฺโค มิจฺฉาปโถ [Pg.95] มิจฺฉตฺตํ ติตฺถายตนํ วิปริยาสคฺคาโห – อยํ ตสฺมึ สมเย มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ.

392. 彼时，何为邪见？彼时，凡是见、见所趣、见密林、见荒野、见之歪曲、见之动摇、见结、执取、执持、执着、谬执、邪道、邪路、邪性、外道处、颠倒执取——此为彼时之邪见。

๓๙๓. กตมํ ตสฺมึ สมเย อหิริกํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย น หิรียติ หิริยิตพฺเพน น หิรียติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อิทํ ตสฺมึ สมเย อหิริกํ โหติ.

393. 彼时，何为无惭？彼时，凡于当惭之事不惭，于诸恶、不善法之成就不惭——此为彼时之无惭。

๓๙๔. กตมํ ตสฺมึ สมเย อโนตฺตปฺปํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย น โอตฺตปฺปติ โอตฺตปฺปิตพฺเพน น โอตฺตปฺปติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อิทํ ตสฺมึ สมเย อโนตฺตปฺปํ โหติ.

394. 那时什么是无愧？那时，凡是对当愧之事不愧，对达成诸恶不善法不愧——此即是那时的无愧。

๓๙๕. กตโม ตสฺมึ สมเย สมโถ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ สณฺฐิติ อวฏฺฐิติ อวิสาหาโร อวิกฺเขโป อวิสาหฏมานสตา สมโถ สมาธินฺทฺริยํ สมาธิพลํ มิจฺฉาสมาธิ – อยํ ตสฺมึ สมเย สมโถ โหติ.

395. 那时什么是止？那时，凡是心之住、安住、确立、不动摇、不散乱、心不散漫、止、定根、定力、邪定——此即是那时的止。

๓๙๖. กตโม ตสฺมึ สมเย ปคฺคาโห โหติ? โย ตสฺมึ สมเย เจตสิโก วีริยารมฺโภ นิกฺกโม ปรกฺกโม อุยฺยาโม วายาโม อุสฺสาโห อุสฺโสฬฺหี ถาโม ธิติ อสิถิลปรกฺกมตา อนิกฺขิตฺตฉนฺทตา อนิกฺขิตฺตธุรตา ธุรสมฺปคฺคาโห วีริยํ วีริยินฺทฺริยํ วีริยพลํ มิจฺฉาวายาโม – อยํ ตสฺมึ สมเย ปคฺคาโห โหติ.

396. 那时什么是策励？那时，凡是心所的精进发起、奋发、努力、精勤、奋勉、勇猛、热忱、坚定、毅力、不松懈的努力、不舍弃意欲、不放弃责任、承担责任、精进、精进根、精进力、邪精进——此即是那时的策励。

๓๙๗. กตโม ตสฺมึ สมเย อวิกฺเขโป โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ สณฺฐิติ อวฏฺฐิติ อวิสาหาโร อวิกฺเขโป อวิสาหฏมานสตา สมโถ สมาธินฺทฺริยํ สมาธิพลํ มิจฺฉาสมาธิ – อยํ ตสฺมึ สมเย อวิกฺเขโป โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อกุสลา.

397. 那时什么是不散乱？那时，凡是心之住、安住、确立、不动摇、不散乱、心不散漫、止、定根、定力、邪定——此即是那时的不散乱；又，那时凡有其他缘生、无色之法，此等法为不善。

ตสฺมึ โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, ปญฺจินฺทฺริยานิ โหนฺติ, ปญฺจงฺคิกํ ฌานํ โหติ, จตุรงฺคิโก มคฺโค โหติ, จตฺตาริ พลานิ โหนฺติ, ทฺเว เหตู โหนฺติ, เอโก ผสฺโส โหติ…เป… เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อกุสลา…เป….

又，于其时，有四蕴、二处、二界、三食、五根、五支禅、四支道、四力、二因、一触……乃至一法处、一法界；又，那时凡有其他缘生、无色之法——此等法为不善……

๓๙๘. กตโม [Pg.96] ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา วิตกฺโก วิจาโร ปีติ จิตฺตสฺเสกคฺคตา วีริยินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ มิจฺฉาทิฏฺฐิ มิจฺฉาสงฺกปฺโป มิจฺฉาวายาโม มิจฺฉาสมาธิ วีริยพลํ สมาธิพลํ อหิริกพลํ อโนตฺตปฺปพลํ โลโภ โมโห อภิชฺฌา มิจฺฉาทิฏฺฐิ อหิริกํ อโนตฺตปฺปํ สมโถ ปคฺคาโห อวิกฺเขโป; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อกุสลา.

398. 于其时，何为行蕴？触、思、寻、伺、喜、心一境性、精进根、定根、命根、邪见、邪思惟、邪精进、邪定、精进力、定力、无惭力、无愧力、贪、痴、贪欲、邪见、无惭、无愧、止、策励、不散乱；此外，于其时，除去受蕴、想蕴与识蕴，尚有其他缘生、无色之法——此即于其时之行蕴。……此等法为不善。

๓๙๙. กตเม ธมฺมา อกุสลา? ยสฺมึ สมเย อกุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ โสมนสฺสสหคตํ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตํ สสงฺขาเรน รูปารมฺมณํ วา…เป… ธมฺมารมฺมณํ วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อกุสลา.

399. 何等法为不善？于何时，喜俱、见相应、有行之不善心，缘色所缘……乃至法所缘，或缘于任何其他所缘而生起，于其时，有触……乃至有不散乱……此等法为不善。

๔๐๐. กตเม ธมฺมา อกุสลา? ยสฺมึ สมเย อกุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ โสมนสฺสสหคตํ ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตํ รูปารมฺมณํ วา สทฺทารมฺมณํ วา คนฺธารมฺมณํ วา รสารมฺมณํ วา โผฏฺฐพฺพารมฺมณํ วา ธมฺมารมฺมณํ วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, วิตกฺโก โหติ, วิจาโร โหติ, ปีติ โหติ, สุขํ โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, วีริยินฺทฺริยํ โหติ, สมาธินฺทฺริยํ โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ, โสมนสฺสินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ, มิจฺฉาสงฺกปฺโป โหติ, มิจฺฉาวายาโม โหติ, มิจฺฉาสมาธิ โหติ, วีริยพลํ โหติ, สมาธิพลํ โหติ, อหิริกพลํ โหติ, อโนตฺตปฺปพลํ โหติ, โลโภ โหติ, โมโห โหติ, อภิชฺฌา โหติ, อหิริกํ โหติ, อโนตฺตปฺปํ โหติ, สมโถ โหติ, ปคฺคาโห โหติ, อวิกฺเขโป โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อกุสลา…เป….

400. 何等法为不善？于某时，不善心生起，喜俱、见不相应，缘于色所缘、或声所缘、或香所缘、或味所缘、或触所缘、或法所缘，或缘于任何法，于其时，有触、有受、有想、有思、有心、有寻、有伺、有喜、有乐、有心一境性、有精进根、有定根、有意根、有喜根、有命根、有邪思惟、有邪精进、有邪定、有精进力、有定力、有无惭力、有无愧力、有贪、有痴、有贪欲、有无惭、有无愧、有止、有策励、有不散乱；又，于其时，凡有其他任何缘生之无色法——此等诸法为不善……

ตสฺมึ โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, ปญฺจินฺทฺริยานิ โหนฺติ, ปญฺจงฺคิกํ ฌานํ โหติ, ติวงฺคิโก มคฺโค โหติ, จตฺตาริ พลานิ โหนฺติ, ทฺเว เหตู โหนฺติ, เอโก ผสฺโส โหติ…เป… เอกํ ธมฺมายตนํ [Pg.97] โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อกุสลา…เป….

复次，于其时，有四蕴、二处、二界、三食、五根、五支禅、三支道、四力、二因、一触……乃至一法处、一法界；又，于其时，凡有其他任何缘生之无色法——此等诸法为不善……

๔๐๑. กตโม ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา วิตกฺโก วิจาโร ปีติ จิตฺตสฺเสกคฺคตา วีริยินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ มิจฺฉาสงฺกปฺโป มิจฺฉาวายาโม มิจฺฉาสมาธิ วีริยพลํ สมาธิพลํ อหิริกพลํ อโนตฺตปฺปพลํ โลโภ โมโห อภิชฺฌา อหิริกํ อโนตฺตปฺปํ สมโถ ปคฺคาโห อวิกฺเขโป; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อกุสลา.

401. 那时什么是行蕴？触、思、寻、伺、喜、心一境性、精进根、定根、命根、邪思惟、邪精进、邪定、精进力、定力、无惭力、无愧力、贪、痴、贪欲、无惭、无愧、止、策励、不散乱；又，那时凡有其他缘生的无色法，除去受蕴、想蕴和识蕴——这便是那时的行蕴……这些法是不善的。

๔๐๒. กตเม ธมฺมา อกุสลา? ยสฺมึ สมเย อกุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ โสมนสฺสสหคตํ ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตํ สสงฺขาเรน รูปารมฺมณํ วา…เป… ธมฺมารมฺมณํ วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อกุสลา.

402. 哪些法是不善的？当不善心生起，喜俱、见不相应、有行，缘于色所缘……乃至法所缘，或缘于任何其他所缘，那时有触……乃至有不散乱……这些法是不善的。

๔๐๓. กตเม ธมฺมา อกุสลา? ยสฺมึ สมเย อกุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ อุเปกฺขาสหคตํ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตํ รูปารมฺมณํ วา สทฺทารมฺมณํ วา คนฺธารมฺมณํ วา รสารมฺมณํ วา โผฏฺฐพฺพารมฺมณํ วา ธมฺมารมฺมณํ วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, วิตกฺโก โหติ, วิจาโร โหติ, อุเปกฺขา โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, วีริยินฺทฺริยํ โหติ, สมาธินฺทฺริยํ โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ, อุเปกฺขินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ, มิจฺฉาสงฺกปฺโป โหติ, มิจฺฉาวายาโม โหติ, มิจฺฉาสมาธิ โหติ, วีริยพลํ โหติ, สมาธิพลํ โหติ, อหิริกพลํ โหติ, อโนตฺตปฺปพลํ โหติ, โลโภ โหติ, โมโห โหติ, อภิชฺฌา โหติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิ โหติ, อหิริกํ โหติ, อโนตฺตปฺปํ โหติ, สมโถ โหติ, ปคฺคาโห โหติ, อวิกฺเขโป โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อกุสลา.

403. 哪些法是不善的？于某时，不善心已生起，舍俱行，见相应，或缘色所缘，或缘声所缘，或缘香所缘，或缘味所缘，或缘触所缘，或缘法所缘，或缘任何者。于其时，有触，有受，有想，有思，有心，有寻，有伺，有舍，有心一境性，有精进根，有定根，有意根，有舍根，有命根，有邪见，有邪思惟，有邪精进，有邪定，有精进力，有定力，有无惭力，有无愧力，有贪，有痴，有贪欲（abhijjhā），有邪见，有无惭，有无愧，有止，有策励，有不散乱；又，于其时，凡有其他任何缘已生的无色法——这些法是不善的。

๔๐๔. กตโม [Pg.98] ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ผสฺโส ผุสนา สํผุสนา สํผุสิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ.

404. 于其时，什么是触？于其时，凡是触、触及、相触、已触及——此即是于其时的触。

๔๐๕. กตมา ตสฺมึ สมเย เวทนา โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุสมฺผสฺสชํ เจตสิกํ เนว สาตํ นาสาตํ เจโตสมฺผสฺสชํ อทุกฺขมสุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา อทุกฺขมสุขา เวทนา – อยํ ตสฺมึ สมเย เวทนา โหติ…เป….

405. 于其时，什么是受？于其时，凡是彼意识界触所生，心所的，既非愉悦亦非不愉悦，由心触所生的不苦不乐的所受，由心触所生的不苦不乐之受——此即是于其时的受……（余文类推）……

๔๐๖. กตมา ตสฺมึ สมเย อุเปกฺขา โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย เจตสิกํ เนว สาตํ นาสาตํ เจโตสมฺผสฺสชํ อทุกฺขมสุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา อทุกฺขมสุขา เวทนา – อยํ ตสฺมึ สมเย อุเปกฺขา โหติ…เป….

406. 于其时，什么是舍？于其时，凡是心所的，既非愉悦亦非不愉悦，由心触所生的不苦不乐的所受，由心触所生的不苦不乐之受——此即是于其时的舍……（余文类推）……

๔๐๗. กตมํ ตสฺมึ สมเย อุเปกฺขินฺทฺริยํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย เจตสิกํ เนว สาตํ นาสาตํ เจโตสมฺผสฺสชํ อทุกฺขมสุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา อทุกฺขมสุขา เวทนา – อิทํ ตสฺมึ สมเย อุเปกฺขินฺทฺริยํ โหติ…เป… เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อกุสลา.

407. 那时，什么是舍根(upekkhindriya)？那时，凡是心所的、既非愉悦亦非不愉悦的，由心触所生的不苦不乐的所受，由心触所生的不苦不乐之受——此即是那时的舍根。……（余文类推）……又，那时凡有其他缘生的无色法——这些法是不善的。

ตสฺมึ โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, ปญฺจินฺทฺริยานิ โหนฺติ, จตุรงฺคิกํ ฌานํ โหติ, จตุรงฺคิโก มคฺโค โหติ, จตฺตาริ พลานิ โหนฺติ, ทฺเว เหตู โหนฺติ, เอโก ผสฺโส โหติ…เป… เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อกุสลา…เป….

又，那时，有四蕴、二处、二界、三食、五根、四支禅、四支邪道、四力、二因、一触……（余文类推）……一法处、一法界；又，那时凡有其他缘生的无色法——这些法是不善的。……（余文类推）……

๔๐๘. กตโม ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา วิตกฺโก วิจาโร จิตฺตสฺเสกคฺคตา วีริยินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ มิจฺฉาทิฏฺฐิ มิจฺฉาสงฺกปฺโป มิจฺฉาวายาโม มิจฺฉาสมาธิ วีริยพลํ สมาธิพลํ อหิริกพลํ อโนตฺตปฺปพลํ โลโภ โมโห อภิชฺฌา มิจฺฉาทิฏฺฐิ อหิริกํ อโนตฺตปฺปํ สมโถ ปคฺคาโห อวิกฺเขโป; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อกุสลา.

408. 那时，什么是行蕴(saṅkhārakkhandha)？即触、思、寻、伺、心一境性、精进根、定根、命根、邪见、邪思惟、邪精进、邪定、精进力、定力、无惭力、无愧力、贪、痴、贪欲(abhijjhā)、邪见、无惭、无愧、止、策励、不散乱；又，那时，除受蕴、想蕴、识蕴外，凡有其他缘生的无色法——此即是那时的行蕴。……（余文类推）……这些法是不善的。

๔๐๙. กตเม [Pg.99] ธมฺมา อกุสลา? ยสฺมึ สมเย อกุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ อุเปกฺขาสหคตํ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตํ สสงฺขาเรน รูปารมฺมณํ วา…เป… ธมฺมารมฺมณํ วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อกุสลา.

409. 哪些法是不善的？当不善心生起，与舍俱行、与邪见相应、有行(sasaṅkhārena)，或以色为所缘……（余文类推）……或以法为所缘，或缘于任何所缘，那时有触……（余文类推）……有不散乱……（余文类推）……这些法是不善的。

๔๑๐. กตเม ธมฺมา อกุสลา? ยสฺมึ สมเย อกุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ อุเปกฺขาสหคตํ ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตํ รูปารมฺมณํ วา สทฺทารมฺมณํ วา คนฺธารมฺมณํ วา รสารมฺมณํ วา โผฏฺฐพฺพารมฺมณํ วา ธมฺมารมฺมณํ วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, วิตกฺโก โหติ, วิจาโร โหติ, อุเปกฺขา โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, วีริยินฺทฺริยํ โหติ, สมาธินฺทฺริยํ โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ, อุเปกฺขินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ, มิจฺฉาสงฺกปฺโป โหติ, มิจฺฉาวายาโม โหติ, มิจฺฉาสมาธิ โหติ, วีริยพลํ โหติ, สมาธิพลํ โหติ, อหิริกพลํ โหติ, อโนตฺตปฺปพลํ โหติ, โลโภ โหติ, โมโห โหติ, อภิชฺฌา โหติ, อหิริกํ โหติ, อโนตฺตปฺปํ โหติ, สมโถ โหติ, ปคฺคาโห โหติ, อวิกฺเขโป โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อกุสลา…เป….

410. 何等法为不善？于某时，生起不善心，舍俱行，见不相应，或缘于色，或缘于声，或缘于香，或缘于味，或缘于触，或缘于法，或缘于任何所缘。于其时，有触、有受、有想、有思、有心、有寻、有伺、有舍、有心一境性、有精进根、有定根、有意根、有舍根、有命根、有邪思惟、有邪精进、有邪定、有精进力、有定力、有无惭力、有无愧力、有贪、有痴、有贪欲、有无惭、有无愧、有止、有策励、有不散乱；又，于其时，凡有其他任何缘生的无色法——此等法为不善。……（中略）……

ตสฺมึ โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, ปญฺจินฺทฺริยานิ โหนฺติ, จตุรงฺคิกํ ฌานํ โหติ, ติวงฺคิโก มคฺโค โหติ, จตฺตาริ พลานิ โหนฺติ, ทฺเว เหตู โหนฺติ, เอโก ผสฺโส โหติ…เป… เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อกุสลา…เป….

复次，于其时，有四蕴、二处、二界、三食、五根、四支禅、三支道、四力、二因、一触……（中略）……一法处、一法界；又，于其时，凡有其他任何缘生的无色法——此等法为不善。……（中略）……

๔๑๑. กตโม ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา วิตกฺโก วิจาโร จิตฺตสฺเสกคฺคตา วีริยินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ มิจฺฉาสงฺกปฺโป มิจฺฉาวายาโม มิจฺฉาสมาธิ วีริยพลํ สมาธิพลํ อหิริกพลํ อโนตฺตปฺปพลํ โลโภ โมโห อภิชฺฌา อหิริกํ อโนตฺตปฺปํ สมโถ ปคฺคาโห อวิกฺเขโป; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ [Pg.100] ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อกุสลา.

411. 于其时，什么是行蕴？即触、思、寻、伺、心一境性、精进根、定根、命根、邪思惟、邪精进、邪定、精进力、定力、无惭力、无愧力、贪、痴、贪欲、无惭、无愧、止、策励、不散乱；又或，于其时，除了受蕴，除了想蕴，除了识蕴，凡有其他任何缘生的无色法——此即是于其时的行蕴。……（中略）……这些法是不善的。

๔๑๒. กตเม ธมฺมา อกุสลา? ยสฺมึ สมเย อกุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ อุเปกฺขาสหคตํ ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตํ สสงฺขาเรน รูปารมฺมณํ วา…เป… ธมฺมารมฺมณํ วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อกุสลา.

412. 哪些法是不善的？于其时，不善心已生起，舍俱行，见不相应，有行，或缘于色所缘……（中略）……或缘于法所缘，或缘于任何者，于其时，有触……（中略）……有不散乱……（中略）……这些法是不善的。

๔๑๓. กตเม ธมฺมา อกุสลา? ยสฺมึ สมเย อกุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ โทมนสฺสสหคตํ ปฏิฆสมฺปยุตฺตํ รูปารมฺมณํ วา สทฺทารมฺมณํ วา คนฺธารมฺมณํ วา รสารมฺมณํ วา โผฏฺฐพฺพารมฺมณํ วา ธมฺมารมฺมณํ วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, วิตกฺโก โหติ, วิจาโร โหติ, ทุกฺขํ โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, วีริยินฺทฺริยํ โหติ, สมาธินฺทฺริยํ โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ, โทมนสฺสินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ, มิจฺฉาสงฺกปฺโป โหติ, มิจฺฉาวายาโม โหติ, มิจฺฉาสมาธิ โหติ, วีริยพลํ โหติ, สมาธิพลํ โหติ, อหิริกพลํ โหติ, อโนตฺตปฺปพลํ โหติ, โทโส โหติ, โมโห โหติ, พฺยาปาโท โหติ, อหิริกํ โหติ, อโนตฺตปฺปํ โหติ, สมโถ โหติ, ปคฺคาโห โหติ, อวิกฺเขโป โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อกุสลา.

413. 哪些法是不善的？于某时，不善心生起，与忧俱行，与嗔相应，或缘于色，或缘于声，或缘于香，或缘于味，或缘于触，或缘于法，或缘于任何所缘，于其时，有触、有受、有想、有思、有心、有寻、有伺、有苦、有心一境性、有精进根、有定根、有意根、有忧根、有命根、有邪思惟、有邪精进、有邪定、有精进力、有定力、有无惭力、有无愧力、有嗔、有痴、有嗔恚、有无惭、有无愧、有止、有策励、有不散乱；此外，于其时，凡有其他任何缘已生的无色法——这些法即是不善法。

๔๑๔. กตโม ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ผสฺโส ผุสนา สํผุสนา สํผุสิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ.

414. 于其时，什么是触？于其时，凡是触、触及、正触、正触之性——此即是于其时的触。

๔๑๕. กตมา ตสฺมึ สมเย เวทนา โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุสมฺผสฺสชํ เจตสิกํ อสาตํ เจตสิกํ ทุกฺขํ เจโตสมฺผสฺสชํ อสาตํ ทุกฺขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา อสาตา ทุกฺขา เวทนา – อยํ ตสฺมึ สมเย เวทนา โหติ…เป….

415. 于其时，什么是受？于其时，凡有彼意识界触所生的、心所的不乐、心所的苦、心触所生的不乐而苦的所受、心触所生的不乐而苦的受——此即是于其时的受……（下略）……

๔๑๖. กตมํ ตสฺมึ สมเย ทุกฺขํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย เจตสิกํ อสาตํ เจตสิกํ ทุกฺขํ เจโตสมฺผสฺสชํ อสาตํ ทุกฺขํ เวทยิตํ [Pg.101] เจโตสมฺผสฺสชา อสาตา ทุกฺขา เวทนา – อิทํ ตสฺมึ สมเย ทุกฺขํ โหติ…เป….

416. 于其时，什么是苦？于其时，凡有心所的不乐、心所的苦、心触所生的不乐而苦的所受、心触所生的不乐而苦的受——此即是于其时的苦……（下略）……

๔๑๗. กตมํ ตสฺมึ สมเย โทมนสฺสินฺทฺริยํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย เจตสิกํ อสาตํ เจตสิกํ ทุกฺขํ เจโตสมฺผสฺสชํ อสาตํ ทุกฺขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา อสาตา ทุกฺขา เวทนา – อิทํ ตสฺมึ สมเย โทมนสฺสินฺทฺริยํ โหติ…เป….

417. 那时，什么是忧根(domanassindriya)？那时，凡是心所的不悦、心所的苦，由心触所生的不悦、苦的所受，由心触所生的不悦、苦的受——此即是那时的忧根。……乃至……

๔๑๘. กตโม ตสฺมึ สมเย โทโส โหติ? โย ตสฺมึ สมเย โทโส ทุสฺสนา ทุสฺสิตตฺตํ พฺยาปตฺติ พฺยาปชฺชนา พฺยาปชฺชิตตฺตํ วิโรโธ ปฏิวิโรโธ จณฺฑิกฺกํ อสุโรโป อนตฺตมนตา จิตฺตสฺส – อยํ ตสฺมึ สมเย โทโส โหติ…เป….

418. 那时，什么是嗔(dosa)？那时，凡是嗔、憎恶、憎恶性、违逆、生起违逆、生起违逆性、对立、敌对、暴烈、恶语、心之不悦——此即是那时的嗔。……乃至……

๔๑๙. กตโม ตสฺมึ สมเย พฺยาปาโท โหติ? โย ตสฺมึ สมเย โทโส ทุสฺสนา ทุสฺสิตตฺตํ พฺยาปตฺติ พฺยาปชฺชนา พฺยาปชฺชิตตฺตํ วิโรโธ ปฏิวิโรโธ จณฺฑิกฺกํ อสุโรโป อนตฺตมนตา จิตฺตสฺส – อยํ ตสฺมึ สมเย พฺยาปาโท โหติ…เป… เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อกุสลา.

419. 那时，什么是瞋恚(byāpāda)？那时，凡是嗔、憎恶、憎恶性、违逆、生起违逆、生起违逆性、对立、敌对、暴烈、恶语、心之不悦——此即是那时的瞋恚。……乃至……又，那时还有其他任何缘起的无色法——此等诸法为不善。

ตสฺมึ โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, ปญฺจินฺทฺริยานิ โหนฺติ, จตุรงฺคิกํ ฌานํ โหติ, ติวงฺคิโก มคฺโค โหติ, จตฺตาริ พลานิ โหนฺติ, ทฺเว เหตู โหนฺติ, เอโก ผสฺโส โหติ…เป… เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อกุสลา…เป….

然于尔时，有四蕴、二处、二界、三食、五根、四支禅、三支道、四力、二因、一触。……乃至……一法处、一法界。又，那时还有其他任何缘起的无色法——此等诸法为不善。……乃至……

๔๒๐. กตโม ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา วิตกฺโก วิจาโร จิตฺตสฺเสกคฺคตา วีริยินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ มิจฺฉาสงฺกปฺโป มิจฺฉาวายาโม มิจฺฉาสมาธิ วีริยพลํ สมาธิพลํ อหิริกพลํ อโนตฺตปฺปพลํ โทโส โมโห พฺยาปาโท อหิริกํ อโนตฺตปฺปํ สมโถ ปคฺคาโห อวิกฺเขโป; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อกุสลา.

420. 于其时，何为行蕴？触、思、寻、伺、心一境性、精进根、定根、命根、邪思惟、邪精进、邪定、精进力、定力、无惭力、无愧力、嗔、痴、瞋恚、无惭、无愧、止、策励、不散乱；复次，于其时，除去受蕴、想蕴与识蕴，尚有其他任何缘已生之无色法——此为于其时之行蕴。……乃至……此等诸法为不善。

๔๒๑. กตเม [Pg.102] ธมฺมา อกุสลา? ยสฺมึ สมเย อกุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ โทมนสฺสสหคตํ ปฏิฆสมฺปยุตฺตํ สสงฺขาเรน รูปารมฺมณํ วา…เป… ธมฺมารมฺมณํ วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อกุสลา.

421. 何为不善法？于某时，不善心已生，与忧俱生，与瞋相应，有行，或缘于色所缘……乃至……或缘于法所缘，或缘于任何其他所缘；于其时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法为不善。

๔๒๒. กตเม ธมฺมา อกุสลา? ยสฺมึ สมเย อกุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ อุเปกฺขาสหคตํ วิจิกิจฺฉาสมฺปยุตฺตํ รูปารมฺมณํ วา สทฺทารมฺมณํ วา คนฺธารมฺมณํ วา รสารมฺมณํ วา โผฏฺฐพฺพารมฺมณํ วา ธมฺมารมฺมณํ วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, วิตกฺโก โหติ, วิจาโร โหติ, อุเปกฺขา โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, วีริยินฺทฺริยํ โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ, อุเปกฺขินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ, มิจฺฉาสงฺกปฺโป โหติ, มิจฺฉาวายาโม โหติ, วีริยพลํ โหติ, อหิริกพลํ โหติ, อโนตฺตปฺปพลํ โหติ, วิจิกิจฺฉา โหติ, โมโห โหติ, อหิริกํ โหติ, อโนตฺตปฺปํ โหติ, ปคฺคาโห โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อกุสลา.

422. 何为不善法？于某时，不善心已生，与舍俱生，与疑相应，或缘于色所缘、声所缘、香所缘、味所缘、触所缘、法所缘，或缘于任何其他所缘。于其时，有触、有受、有想、有思、有心、有寻、有伺、有舍、有心一境性、有精进根、有意根、有舍根、有命根、有邪思惟、有邪精进、有精进力、有无惭力、有无愧力、有疑、有痴、有无惭、有无愧、有策励；复次，于其时，尚有其他任何缘已生之无色法——此等诸法为不善。

๔๒๓. กตโม ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ผสฺโส ผุสนา สํผุสนา สํผุสิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป….

423. 那时什么是触？那时凡是触、触及、遍触、遍触的状态——这就是那时的触……乃至……。

๔๒๔. กตมา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ – อยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ…เป….

424. 那时什么是心一境性？那时凡是心的住立——这就是那时的心一境性……乃至……。

๔๒๕. กตมา ตสฺมึ สมเย วิจิกิจฺฉา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย กงฺขา กงฺขายนา กงฺขายิตตฺตํ วิมติ วิจิกิจฺฉา ทฺเวฬฺหกํ ทฺเวธาปโถ สํสโย อเนกํสคฺคาโห อาสปฺปนา ปริสปฺปนา อปริโยคาหนา ถมฺภิตตฺตํ จิตฺตสฺส มโนวิเลโข – อยํ ตสฺมึ สมเย วิจิกิจฺฉา โหติ…เป… เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อกุสลา.

425. 那时什么是疑？那时凡是犹豫、犹豫不决、犹豫状态、疑惑、疑、两难、歧途、怀疑、不确定、游移、徘徊、不深入、心的僵硬、心之扰乱——这就是那时的疑……乃至……又，那时还有其他任何缘起而生的无色法——这些法是不善的。

ตสฺมึ โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, จตฺตาริ อินฺทฺริยานิ โหนฺติ[Pg.103], จตุรงฺคิกํ ฌานํ โหติ, ทุวงฺคิโก มคฺโค โหติ, ตีณิ พลานิ โหนฺติ, เอโก เหตุ โหติ, เอโก ผสฺโส โหติ…เป… เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อกุสลา…เป….

然而，于其时，有四蕴、二处、二界、三食、四根、四支禅、二支道、三力、一因、一触……乃至……一法处、一法界；又，那时还有其他任何缘起而生的无色法——这些法是不善的……乃至……。

๔๒๖. กตโม ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา วิตกฺโก วิจาโร จิตฺตสฺเสกคฺคตา วีริยินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ มิจฺฉาสงฺกปฺโป มิจฺฉาวายาโม วีริยพลํ อหิริกพลํ อโนตฺตปฺปพลํ วิจิกิจฺฉา โมโห อหิริกํ อโนตฺตปฺปํ ปคฺคาโห; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อกุสลา.

426. 那时什么是行蕴？触、思、寻、伺、心一境性、精进根、命根、邪思惟、邪精进、精进力、无惭力、无愧力、疑、痴、无惭、无愧、策励；又，那时还有其他任何缘起而生的无色法，除受蕴、想蕴、识蕴之外——这就是那时的行蕴……乃至……这些法是不善的。

๔๒๗. กตเม ธมฺมา อกุสลา? ยสฺมึ สมเย อกุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ อุเปกฺขาสหคตํ อุทฺธจฺจสมฺปยุตฺตํ รูปารมฺมณํ วา…เป… ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, วิตกฺโก โหติ, วิจาโร โหติ, อุเปกฺขา โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, วีริยินฺทฺริยํ โหติ, สมาธินฺทฺริยํ โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ, อุเปกฺขินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ, มิจฺฉาสงฺกปฺโป โหติ, มิจฺฉาวายาโม โหติ, มิจฺฉาสมาธิ โหติ, วีริยพลํ โหติ, สมาธิพลํ โหติ, อหิริกพลํ โหติ, อโนตฺตปฺปพลํ โหติ, อุทฺธจฺจํ โหติ, โมโห โหติ, อหิริกํ โหติ, อโนตฺตปฺปํ โหติ, สมโถ โหติ, ปคฺคาโห โหติ, อวิกฺเขโป โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อกุสลา.

427. 什么是诸不善法？于何时，与舍俱行、与掉举相应的不善心，缘于色所缘……乃至……或缘于任何其他所缘而生起；于彼时，有触、有受、有想、有思、有心、有寻、有伺、有舍、有心一境性、有精进根、有定根、有意根、有舍根、有命根、有邪思惟、有邪精进、有邪定、有精进力、有定力、有无惭力、有无愧力、有掉举、有痴、有无惭、有无愧、有止、有策励、有不散乱；又，于彼时，凡有其他任何缘已生之无色法——此等诸法为不善。

๔๒๘. กตโม ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ผสฺโส ผุสนา สํผุสนา สํผุสิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป….

428. 于彼时，什么是触？于彼时，凡是触、触及、等触、已触之性——此为彼时之触……乃至……。

๔๒๙. กตมํ ตสฺมึ สมเย อุทฺธจฺจํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส อุทฺธจฺจํ อวูปสโม เจตโส วิกฺเขโป ภนฺตตฺตํ จิตฺตสฺส – อิทํ ตสฺมึ สมเย [Pg.104] อุทฺธจฺจํ โหติ …เป… เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อกุสลา.

429. 于彼时，什么是掉举？于彼时，凡是心的掉举、不寂静、心的散乱、心的纷乱——此为彼时之掉举……乃至……又，于彼时，凡有其他任何缘已生之无色法——此等法为不善。

ตสฺมึ โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, ปญฺจินฺทฺริยานิ โหนฺติ, จตุรงฺคิกํ ฌานํ โหติ, ติวงฺคิโก มคฺโค โหติ, จตฺตาริ พลานิ โหนฺติ, เอโก เหตุ โหติ, เอโก ผสฺโส โหติ…เป… เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อกุสลา…เป….

又，于彼时，有四蕴、二处、二界、三食、五根、四支禅、三支道、四力、一因、一触……乃至……一法处、一法界；又，于彼时，凡有其他任何缘已生之无色法——此等法为不善……乃至……。

๔๓๐. กตโม ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา วิตกฺโก วิจาโร จิตฺตสฺเสกคฺคตา วีริยินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ มิจฺฉาสงฺกปฺโป มิจฺฉาวายาโม มิจฺฉาสมาธิ วีริยพลํ สมาธิพลํ อหิริกพลํ อโนตฺตปฺปพลํ อุทฺธจฺจํ โมโห อหิริกํ อโนตฺตปฺปํ สมโถ ปคฺคาโห อวิกฺเขโป; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อกุสลา.

430. 于其时，什么是行蕴？是触、思、寻、伺、心一境性、精进根、定根、命根、邪思惟、邪精进、邪定、精进力、定力、无惭力、无愧力、掉举、痴、无惭、无愧、止、策励、不散乱；再者，于其时，除去受蕴，除去想蕴，除去识蕴，尚有其他任何缘起而生的无色法——此即是于其时的行蕴。……（乃至）……这些法是不善法。

ทฺวาทส อกุสลจิตฺตานิ.

十二不善心。

อพฺยากตวิปาโก

无记异熟

กุสลวิปากปญฺจวิญฺญาณานิ

善异熟五识

๔๓๑. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย กามาวจรสฺส กุสลสฺส กมฺมสฺส กตตฺตา อุปจิตตฺตา วิปากํ จกฺขุวิญฺญาณํ อุปฺปนฺนํ โหติ อุเปกฺขาสหคตํ รูปารมฺมณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, อุเปกฺขา โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ, อุเปกฺขินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

431. 哪些是无记法？于何时，因欲界善业已造作、已积集，作为其异熟、与舍俱行、缘于色所缘的眼识已生起，于其时，有触，有受，有想，有思，有心，有舍，有心一境性，有意根，有舍根，有命根；再者，于其时，尚有其他任何缘起而生的无色法——这些是无记法。

๔๓๒. กตโม [Pg.105] ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ผสฺโส ผุสนา สํผุสนา สํผุสิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ.

432. 于其时，什么是触？于其时，凡是触、触及、和触、已触之性——此即是于其时的触。

๔๓๓. กตมา ตสฺมึ สมเย เวทนา โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย ตชฺชาจกฺขุวิญฺญาณธาตุสมฺผสฺสชํ เจตสิกํ เนว สาตํ นาสาตํ เจโตสมฺผสฺสชํ อทุกฺขมสุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา อทุกฺขมสุขา เวทนา – อยํ ตสฺมึ สมเย เวทนา โหติ.

433. 于其时，什么是受？于其时，凡是彼眼识界之触所生，心所的，非适意非不适意者；心触所生，不苦不乐的感受；心触所生的不苦不乐之受——此即是于其时的受。

๔๓๔. กตมา ตสฺมึ สมเย สญฺญา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ตชฺชาจกฺขุวิญฺญาณธาตุสมฺผสฺสชา สญฺญา สญฺชานนา สญฺชานิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สญฺญา โหติ.

434. 于其时，什么是想？于其时，凡是彼眼识界之触所生的想、辨识、辨识之性——此即是于其时的想。

๔๓๕. กตมา ตสฺมึ สมเย เจตนา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ตชฺชาจกฺขุวิญฺญาณธาตุสมฺผสฺสชา เจตนา สญฺเจตนา เจตยิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย เจตนา โหติ.

435. 于其时，什么是思？于其时，凡是与彼相应的眼识界之触所生的思、思的作用、思之状态——此即于其时之思。

๔๓๖. กตมํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชาจกฺขุวิญฺญาณธาตุ – อิทํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ.

436. 于其时，什么是心？于其时，凡是心、意、意识、心、净白、意、意处、意根、识、识蕴、与彼相应的眼识界——此即于其时之心。

๔๓๗. กตมา ตสฺมึ สมเย อุเปกฺขา โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย เจตสิกํ เนว สาตํ นาสาตํ เจโตสมฺผสฺสชํ อทุกฺขมสุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา อทุกฺขมสุขา เวทนา – อยํ ตสฺมึ สมเย อุเปกฺขา โหติ.

437. 于其时，什么是舍？于其时，凡是心所的、非适意非不适意的、心触所生的、不苦不乐的感受，以及心触所生的不苦不乐之受——此即于其时之舍。

๔๓๘. กตมา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ – อยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ.

438. 于其时，什么是心一境性？于其时，凡是心之住立——此即于其时之心一境性。

๔๓๙. กตมํ ตสฺมึ สมเย มนินฺทฺริยํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชาจกฺขุวิญฺญาณธาตุ – อิทํ ตสฺมึ สมเย มนินฺทฺริยํ โหติ.

439. 于其时，什么是意根？于其时，凡是心、意、意识、心、净白、意、意处、意根、识、识蕴、与彼相应的眼识界——此即于其时之意根。

๔๔๐. กตมํ [Pg.106] ตสฺมึ สมเย อุเปกฺขินฺทฺริยํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย เจตสิกํ เนว สาตํ นาสาตํ เจโตสมฺผสฺสชํ อทุกฺขมสุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา อทุกฺขมสุขา เวทนา – อิทํ ตสฺมึ สมเย อุเปกฺขินฺทฺริยํ โหติ.

440. 于其时，什么是舍根？于其时，凡是心所的、非适意非不适意的、心触所生的、不苦不乐的感受，以及心触所生的不苦不乐之受——此即于其时之舍根。

๔๔๑. กตมํ ตสฺมึ สมเย ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ? โย เตสํ อรูปีนํ ธมฺมานํ อายุ ฐิติ ยปนา ยาปนา อิริยนา วตฺตนา ปาลนา ชีวิตํ ชีวิตินฺทฺริยํ – อิทํ ตสฺมึ สมเย ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

441. 于其时，什么是命根？于其时，对于彼等无色法，凡是其寿、住、维持、持续、行动、转起、护持、生命、命根——此即于其时之命根。复次，于其时，有其他任何缘生之无色法——此等法为无记。

ตสฺมึ โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, ตีณินฺทฺริยานิ โหนฺติ, เอโก ผสฺโส โหติ…เป… เอกา จกฺขุวิญฺญาณธาตุ โหติ, เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา…เป….

彼时，有四蕴、二处、二界、三食、三根、一触……乃至……一眼识界、一法处、一法界；又，彼时，凡有其他任何缘起的无色法——此等法是无记……乃至……。

๔๔๒. กตโม ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา จิตฺตสฺเสกคฺคตา ชีวิตินฺทฺริยํ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

442. 彼时，什么是行蕴？有触、思、心一境性、命根；又，彼时，除去受蕴、想蕴、识蕴，凡有其他任何缘起的无色法——此即彼时的行蕴……乃至……此等法是无记。

๔๔๓. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย กามาวจรสฺส กุสลสฺส กมฺมสฺส กตตฺตา อุปจิตตฺตา วิปากํ โสตวิญฺญาณํ อุปฺปนฺนํ โหติ อุเปกฺขาสหคตํ สทฺทารมฺมณํ…เป… ฆานวิญฺญาณํ อุปฺปนฺนํ โหติ อุเปกฺขาสหคตํ คนฺธารมฺมณํ…เป… ชิวฺหาวิญฺญาณํ อุปฺปนฺนํ โหติ อุเปกฺขาสหคตํ รสารมฺมณํ…เป… กายวิญฺญาณํ อุปฺปนฺนํ โหติ สุขสหคตํ โผฏฺฐพฺพารมฺมณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, สุขํ โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ, สุขินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

443. 什么是无记法？于何时，因欲界善业已造、已积，其异熟耳识生起，舍俱，以声为所缘……乃至……鼻识生起，舍俱，以香为所缘……乃至……舌识生起，舍俱，以味为所缘……乃至……身识生起，乐俱，以所触为所缘；彼时，有触、有受、有想、有思、有心、有乐、有心一境性、有意根、有乐根、有命根；又，彼时，凡有其他任何缘起的无色法——此等法是无记。

๔๔๔. กตโม [Pg.107] ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ผสฺโส ผุสนา สํผุสนา สํผุสิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ.

444. 彼时，什么是触？彼时，凡是触、触及、遍触、已触及性——此即彼时的触。

๔๔๕. กตมา ตสฺมึ สมเย เวทนา โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย ตชฺชากายวิญฺญาณธาตุสมฺผสฺสชํ กายิกํ สาตํ กายิกํ สุขํ กายสมฺผสฺสชํ สาตํ สุขํ เวทยิตํ กายสมฺผสฺสชา สาตา สุขา เวทนา – อยํ ตสฺมึ สมเย เวทนา โหติ.

445. 彼时，何为受？彼时，凡是身的适意、身的乐、身触所生的适意乐所受、身触所生的适意乐受——此为彼时之受。

๔๔๖. กตมา ตสฺมึ สมเย สญฺญา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ตชฺชากายวิญฺญาณธาตุสมฺผสฺสชา สญฺญา สญฺชานนา สญฺชานิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สญฺญา โหติ.

446. 彼时，何为想？彼时，凡是与彼相应的身识界触所生的想、识知、识知性——此为彼时之想。

๔๔๗. กตมา ตสฺมึ สมเย เจตนา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ตชฺชากายวิญฺญาณธาตุสมฺผสฺสชา เจตนา สญฺเจตนา เจตยิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย เจตนา โหติ.

447. 彼时，何为思？彼时，凡是与彼相应的身识界触所生的思、思量、思量性——此为彼时之思。

๔๔๘. กตมํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชากายวิญฺญาณธาตุ – อิทํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ.

448. 彼时，何为心？彼时，凡是心、意、意（mānasaṃ）、心（hadayaṃ）、净白（paṇḍaraṃ）、意处、意根、识、识蕴、彼相应的身识界——此为彼时之心。

๔๔๙. กตมํ ตสฺมึ สมเย สุขํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย กายิกํ สาตํ กายิกํ สุขํ กายสมฺผสฺสชํ สาตํ สุขํ เวทยิตํ กายสมฺผสฺสชา สาตา สุขา เวทนา – อิทํ ตสฺมึ สมเย สุขํ โหติ.

449. 彼时，何为乐？彼时，凡是身的适意、身的乐、身触所生的适意乐所受、身触所生的适意乐受——此为彼时之乐。

๔๕๐. กตมา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ – อยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ.

450. 彼时，何为心一境性？彼时，凡是心之住——此为彼时之心一境性。

๔๕๑. กตมํ ตสฺมึ สมเย มนินฺทฺริยํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชากายวิญฺญาณธาตุ – อิทํ ตสฺมึ สมเย มนินฺทฺริยํ โหติ.

451. 彼时，何为意根？彼时，凡是心、意、意（mānasaṃ）、心（hadayaṃ）、净白（paṇḍaraṃ）、意处、意根、识、识蕴、彼相应的身识界——此为彼时之意根。

๔๕๒. กตมํ [Pg.108] ตสฺมึ สมเย สุขินฺทฺริยํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย กายิกํ สาตํ กายิกํ สุขํ กายสมฺผสฺสชํ สาตํ สุขํ เวทยิตํ กายสมฺผสฺสชา สาตา สุขา เวทนา – อิทํ ตสฺมึ สมเย สุขินฺทฺริยํ โหติ.

452. 彼时，何为乐根？彼时，凡是身的适意、身的乐、身触所生的适意乐所受、身触所生的适意乐受——此为彼时之乐根。

๔๕๓. กตมํ ตสฺมึ สมเย ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ? โย เตสํ อรูปีนํ ธมฺมานํ อายุ ฐิติ ยปนา ยาปนา อิริยนา วตฺตนา ปาลนา ชีวิตํ ชีวิตินฺทฺริยํ – อิทํ ตสฺมึ สมเย ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

453. 于其时，什么是命根(jīvitindriya)？于彼等无色法，凡是寿、住、持续、维持、进行、存续、护持、命、命根——此即于其时之命根。复次，于其时，凡有任何其他缘生之无色法，此等法是无记。

ตสฺมึ โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, ตีณินฺทฺริยานิ โหนฺติ, เอโก ผสฺโส โหติ…เป… เอกา กายวิญฺญาณธาตุ โหติ, เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา…เป….

复次，于其时，有四蕴(khandha)、二处(āyatana)、二界(dhātu)、三食(āhāra)、三根(indriya)、一触(phassa)……乃至……一身识界(kāyaviññāṇadhātu)、一法处(dhammāyatana)、一法界(dhammadhātu)。复次，于其时，凡有任何其他缘生之无色法——此等法是无记……

๔๕๔. กตโม ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา จิตฺตสฺเสกคฺคตา ชีวิตินฺทฺริยํ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

454. 于其时，什么是行蕴(saṅkhārakkhandha)？即触(phassa)、思(cetanā)、心一境性(cittassekaggatā)、命根(jīvitindriya)。复次，于其时，凡有任何其他缘生之无色法，除去受蕴、想蕴、识蕴——此即于其时之行蕴……此等法是无记。

กุสลวิปากานิ ปญฺจวิญฺญาณานิ.

善异熟五识毕。

กุสลวิปากมโนธาตุ

善异熟意界

๔๕๕. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย กามาวจรสฺส กุสลสฺส กมฺมสฺส กตตฺตา อุปจิตตฺตา วิปากา มโนธาตุ อุปฺปนฺนา โหติ อุเปกฺขาสหคตา รูปารมฺมณา วา…เป… โผฏฺฐพฺพารมฺมณา วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, วิตกฺโก โหติ, วิจาโร โหติ[Pg.109], อุเปกฺขา โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ, อุเปกฺขินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

455. 何法是无记？于其时，因欲界善业已造作、已积集，其异熟意界(manodhātu)与舍(upekkhā)俱行而生起，或以色为所缘……乃至……以触为所缘，或缘于任何其他所缘。于其时，有触、有受、有想、有思、有心、有寻(vitakka)、有伺(vicāra)、有舍、有心一境性、有意根(manindriya)、有舍根(upekkhindriya)、有命根。复次，于其时，凡有任何其他缘生之无色法——此等法是无记。

๔๕๖. กตโม ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ผสฺโส ผุสนา สํผุสนา สํผุสิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ.

456. 于其时，什么是触？于其时，凡是触、触及、接触、触及的状态——此即于其时的触。

๔๕๗. กตมา ตสฺมึ สมเย เวทนา โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย ตชฺชามโนธาตุสมฺผสฺสชํ เจตสิกํ เนว สาตํ นาสาตํ เจโตสมฺผสฺสชํ อทุกฺขมสุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา อทุกฺขมสุขา เวทนา – อยํ ตสฺมึ สมเย เวทนา โหติ.

457. 于其时，什么是受？于其时，凡是由彼相应的意界触所生的心所，既非适意亦非不适意，由心触所生的不苦不乐的感受，由心触所生的不苦不乐受——此即于其时的受。

๔๕๘. กตมา ตสฺมึ สมเย สญฺญา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ตชฺชามโนธาตุสมฺผสฺสชา สญฺญา สญฺชานนา สญฺชานิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สญฺญา โหติ.

458. 于其时，什么是想？于其时，凡是由彼相应的意界触所生的想、认知、已认知的状态——此即于其时的想。

๔๕๙. กตมา ตสฺมึ สมเย เจตนา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ตชฺชามโนธาตุสมฺผสฺสชา เจตนา สญฺเจตนา เจตยิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย เจตนา โหติ.

459. 于其时，什么是思？于其时，凡是由彼相应的意界触所生的思、思量、已思的状态——此即于其时的思。

๔๖๐. กตมํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชามโนธาตุ – อิทํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ.

460. 于其时，什么是心？于其时，凡是心、意、意识、心、净白、意、意处、意根、识、识蕴、彼相应的意界——此即于其时的心。

๔๖๑. กตโม ตสฺมึ สมเย วิตกฺโก โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ตกฺโก วิตกฺโก สงฺกปฺโป อปฺปนา พฺยปฺปนา เจตโส อภินิโรปนา – อยํ ตสฺมึ สมเย วิตกฺโก โหติ.

461. 于其时，什么是寻？于其时，凡是思考、寻、思惟、安放、持续安放、心的引导——此即于其时的寻。

๔๖๒. กตโม ตสฺมึ สมเย วิจาโร โหติ? โย ตสฺมึ สมเย จาโร วิจาโร อนุวิจาโร อุปวิจาโร จิตฺตสฺส อนุสนฺธานตา อนุเปกฺขนตา – อยํ ตสฺมึ สมเย วิจาโร โหติ.

462. 于其时，什么是伺？于其时，凡是巡行、伺、随伺、近伺、心的持续连接、持续省察——此即于其时的伺。

๔๖๓. กตมา [Pg.110] ตสฺมึ สมเย อุเปกฺขา โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย เจตสิกํ เนว สาตํ นาสาตํ เจโตสมฺผสฺสชํ อทุกฺขมสุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา อทุกฺขมสุขา เวทนา – อยํ ตสฺมึ สมเย อุเปกฺขา โหติ.

463. 于其时，什么是舍？于其时，凡是心所，既非适意亦非不适意，由心触所生的不苦不乐的感受，由心触所生的不苦不乐受——此即于其时的舍。

๔๖๔. กตมา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ – อยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ.

464. 于其时，什么是心一境性？于其时，凡是心的住立——此即于其时的心一境性。

๔๖๕. กตมํ ตสฺมึ สมเย มนินฺทฺริยํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชามโนธาตุ – อิทํ ตสฺมึ สมเย มนินฺทฺริยํ โหติ.

465. 于其时，什么是意根？于其时，凡是心、意、意识、心、白净、意、意处、意根、识、识蕴、彼生意的界——此为于其时的意根。

๔๖๖. กตมํ ตสฺมึ สมเย อุเปกฺขินฺทฺริยํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย เจตสิกํ เนว สาตํ นาสาตํ เจโตสมฺผสฺสชํ อทุกฺขมสุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา อทุกฺขมสุขา เวทนา – อิทํ ตสฺมึ สมเย อุเปกฺขินฺทฺริยํ โหติ.

466. 于其时，什么是舍根？于其时，凡是心所的，非可意非不可意，由心触所生的不苦不乐的感受，即心触所生的不苦不乐之受——此为于其时的舍根。

๔๖๗. กตมํ ตสฺมึ สมเย ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ? โย เตสํ อรูปีนํ ธมฺมานํ อายุ ฐิติ ยปนา ยาปนา อิริยนา วตฺตนา ปาลนา ชีวิตํ ชีวิตินฺทฺริยํ – อิทํ ตสฺมึ สมเย ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

467. 于其时，什么是命根？于那些无色法，凡是寿命、存续、维持、持续、活动、运转、护持、生命、命根——此为于其时的命根；复次，于其时，还有任何其他缘生的无色法——此等法是无记。

ตสฺมึ โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, ตีณินฺทฺริยานิ โหนฺติ, เอโก ผสฺโส โหติ…เป… เอกา มโนธาตุ โหติ, เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา…เป….

再者，于其时，有四蕴、二处、二界、三食、三根，有一触……乃至……有一意界、一法处、一法界；复次，于其时，还有任何其他缘生的无色法——此等法是无记……乃至……。

๔๖๘. กตโม ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา วิตกฺโก วิจาโร จิตฺตสฺเสกคฺคตา ชีวิตินฺทฺริยํ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ [Pg.111] ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

468. 于其时，什么是行蕴？触、思、寻、伺、心一境性、命根；复次，于其时，除受蕴、想蕴、识蕴外的任何其他缘生无色法——此为于其时的行蕴……此等法是无记。

กุสลวิปากา มโนธาตุ.

善异熟意界。

กุสลวิปากมโนวิญฺญาณธาตุโสมนสฺสสหคตา

喜俱善异熟意识界

๔๖๙. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย กามาวจรสฺส กุสลสฺส กมฺมสฺส กตตฺตา อุปจิตตฺตา วิปากา มโนวิญฺญาณธาตุ อุปฺปนฺนา โหติ โสมนสฺสสหคตา รูปารมฺมณา วา…เป… ธมฺมารมฺมณา วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, วิตกฺโก โหติ, วิจาโร โหติ, ปีติ โหติ, สุขํ โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ, โสมนสฺสินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

469. 哪些是无记法？于何时，因欲界善业已造、已积集，其果报——与喜俱行的意界——已生起，以色为所缘……乃至……以法为所缘，或缘取任何所缘；于彼时，有触、有受、有想、有思、有心、有寻、有伺、有喜、有乐、有心一境性、有意根、有喜根、有命根；或于彼时，复有其他缘已而生的无色法——此等法是无记的。

๔๗๐. กตโม ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ผสฺโส ผุสนา สํผุสนา สํผุสิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ.

470. 于彼时，何为触？于彼时，凡是触、触及、遍触、已遍触的状态——此为彼时之触。

๔๗๑. กตมา ตสฺมึ สมเย เวทนา โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุสมฺผสฺสชํ เจตสิกํ สาตํ เจตสิกํ สุขํ เจโตสมฺผสฺสชํ สาตํ สุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา สาตา สุขา เวทนา – อยํ ตสฺมึ สมเย เวทนา โหติ.

471. 于彼时，何为受？于彼时，凡有由彼意界触所生的心所之愉悦、心所之快乐，由心触所生的愉悦感受、快乐感受，以及由心触所生的愉悦、快乐之受——此为彼时之受。

๔๗๒. กตมา ตสฺมึ สมเย สญฺญา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุสมฺผสฺสชา สญฺญา สญฺชานนา สญฺชานิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สญฺญา โหติ.

472. 于彼时，何为想？于彼时，凡有由彼意界触所生的想、认知、已认知之状态——此为彼时之想。

๔๗๓. กตมา ตสฺมึ สมเย เจตนา โหติ. ยา ตสฺมึ สมเย ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุสมฺผสฺสชา เจตนา สญฺเจตนา เจตยิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย เจตนา โหติ.

473. 于彼时，何为思？于彼时，凡有由彼意界触所生的思、思量、已思之状态——此为彼时之思。

๔๗๔. กตมํ [Pg.112] ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุ – อิทํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ.

474. 于彼时，何为心？于彼时，凡是心、意、心意、心、白净、意、意处、意根、识、识蕴、彼意界——此为彼时之心。

๔๗๕. กตโม ตสฺมึ สมเย วิตกฺโก โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ตกฺโก วิตกฺโก สงฺกปฺโป อปฺปนา พฺยปฺปนา เจตโส อภินิโรปนา – อยํ ตสฺมึ สมเย วิตกฺโก โหติ.

475. 于彼时，何为寻？于彼时，凡是思索、寻、思惟、专注、全心专注、心的引导——此为彼时之寻。

๔๗๖. กตโม ตสฺมึ สมเย วิจาโร โหติ? โย ตสฺมึ สมเย จาโร วิจาโร อนุวิจาโร อุปวิจาโร จิตฺตสฺส อนุสนฺธานตา อนุเปกฺขนตา – อยํ ตสฺมึ สมเย วิจาโร โหติ.

476. 那时什么是伺？那时，凡是审察、伺察、随伺、近伺、心的持续专注、随观——这便是那时的伺。

๔๗๗. กตมา ตสฺมึ สมเย ปีติ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ปีติ ปาโมชฺชํ อาโมทนา ปโมทนา หาโส ปหาโส วิตฺติ โอทคฺยํ อตฺตมนตา จิตฺตสฺส – อยํ ตสฺมึ สมเย ปีติ โหติ.

477. 那时什么是喜？那时，凡是喜、欣悦、欢喜、愉悦、欢欣、大欢欣、喜悦、振奋、心的满足——这便是那时的喜。

๔๗๘. กตมํ ตสฺมึ สมเย สุขํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย เจตสิกํ สาตํ เจตสิกํ สุขํ เจโตสมฺผสฺสชํ สาตํ สุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา สาตา สุขา เวทนา – อิทํ ตสฺมึ สมเย สุขํ โหติ.

478. 那时什么是乐？那时，凡是心所的愉悦与快乐，由心触所生的愉悦与快乐的感受，由心触所生的愉悦与快乐的受——这便是那时的乐。

๔๗๙. กตมา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ – อยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ.

479. 那时什么是心一境性？那时，凡是心的安住——这便是那时的心一境性。

๔๘๐. กตมํ ตสฺมึ สมเย มนินฺทฺริยํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุ – อิทํ ตสฺมึ สมเย มนินฺทฺริยํ โหติ.

480. 那时什么是意根？那时，凡是心、意、心意、心、净心、意、意处、意根、识、识蕴、彼意识界——这便是那时的意根。

๔๘๑. กตมํ ตสฺมึ สมเย โสมนสฺสินฺทฺริยํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย เจตสิกํ สาตํ เจตสิกํ สุขํ เจโตสมฺผสฺสชํ สาตํ สุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา สาตา สุขา เวทนา – อิทํ ตสฺมึ สมเย โสมนสฺสินฺทฺริยํ โหติ.

481. 那时什么是喜根？那时，凡是心所的愉悦与快乐，由心触所生的愉悦与快乐的感受，由心触所生的愉悦与快乐的受——这便是那时的喜根。

๔๘๒. กตมํ [Pg.113] ตสฺมึ สมเย ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ? โย เตสํ อรูปีนํ ธมฺมานํ อายุ ฐิติ ยปนา ยาปนา อิริยนา วตฺตนา ปาลนา ชีวิตํ ชีวิตินฺทฺริยํ – อิทํ ตสฺมึ สมเย ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

482. 那时什么是命根？那时，凡是那些无色法的寿命、存续、维持、持续、活动、运转、护持、生命、命根——这便是那时的命根；又，那时还有其他的缘起而生的无色法——这些法是无记的。

ตสฺมึ โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, ตีณินฺทฺริยานิ โหนฺติ, เอโก ผสฺโส โหติ…เป… เอกา มโนวิญฺญาณธาตุ โหติ, เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา…เป….

那时有四蕴、二处、二界、三食、三根、一触……（乃至）……一意识界、一法处、一法界；以及那时还有其他缘起而生的无色法——此等法是无记的……（乃至）。

๔๘๓. กตโม ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา วิตกฺโก วิจาโร ปีติ จิตฺตสฺเสกคฺคตา ชีวิตินฺทฺริยํ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

483. 那时什么是行蕴？触、思、寻、伺、喜、心一境性、命根；以及那时，除受蕴、想蕴、识蕴外，其他缘起而生的无色法——此即是那时的行蕴……（乃至）此等法是无记的。

กุสลวิปากา มโนวิญฺญาณธาตุ โสมนสฺสสหคตา.

善异熟意识界，与喜俱行。

กุสลวิปากมโนวิญฺญาณธาตุอุเปกฺขาสหคตา

善异熟意识界，与舍俱行

๔๘๔. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย กามาวจรสฺส กุสลสฺส กมฺมสฺส กตตฺตา อุปจิตตฺตา วิปากา มโนวิญฺญาณธาตุ อุปฺปนฺนา โหติ อุเปกฺขาสหคตา รูปารมฺมณา วา…เป… ธมฺมารมฺมณา วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, วิตกฺโก โหติ, วิจาโร โหติ, อุเปกฺขา โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ, อุเปกฺขินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

484. 哪些法是无记的？当由于已作、已积集的欲界善业，其异熟意识界生起，与舍俱行，或以色为所缘……（乃至）……或以法为所缘，或缘于任何所缘时，有触、有受、有想、有思、有心、有寻、有伺、有舍、有心一境性、有意根、有舍根、有命根；以及那时还有其他任何缘起而生的无色法——此等法是无记的。

๔๘๕. กตโม [Pg.114] ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ผสฺโส ผุสนา สํผุสนา สํผุสิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ.

485. 那时什么是触？那时，凡是触、触及、遍触、已触的状态——此即是那时的触。

๔๘๖. กตมา ตสฺมึ สมเย เวทนา โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุสมฺผสฺสชํ เจตสิกํ เนว สาตํ นาสาตํ เจโตสมฺผสฺสชํ อทุกฺขมสุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา อทุกฺขมสุขา เวทนา – อยํ ตสฺมึ สมเย เวทนา โหติ.

486. 那时什么是受？那时，凡是由彼意识界触所生，心所的、非可意非不可意的，由心触所生的不苦不乐的感受，由心触所生的不苦不乐受——此即是那时的受。

๔๘๗. กตมา ตสฺมึ สมเย สญฺญา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุสมฺผสฺสชา สญฺญา สญฺชานนา สญฺชานิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สญฺญา โหติ.

487. 那时什么是想？那时，由彼意识界触所生的想、想知、已想知性——此即是那时的想。

๔๘๘. กตมา ตสฺมึ สมเย เจตนา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุสมฺผสฺสชา เจตนา สญฺเจตนา เจตยิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย เจตนา โหติ.

488. 那时什么是思？那时，由彼意识界触所生的思、遍思、已思性——此即是那时的思。

๔๘๙. กตมํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุ – อิทํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ โหติ.

489. 那时什么是心？那时，凡是心、意、心意、心要、白净、意、意处、意根、识、识蕴、彼生意识界——此即是那时的心。

๔๙๐. กตโม ตสฺมึ สมเย วิตกฺโก โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ตกฺโก วิตกฺโก สงฺกปฺโป อปฺปนา พฺยปฺปนา เจตโส อภินิโรปนา – อยํ ตสฺมึ สมเย วิตกฺโก โหติ.

490. 那时什么是寻？那时，凡是寻思、寻、思惟、应用、遍应用、心的投入——此即是那时的寻。

๔๙๑. กตโม ตสฺมึ สมเย วิจาโร โหติ? โย ตสฺมึ สมเย จาโร วิจาโร อนุวิจาโร อุปวิจาโร จิตฺตสฺส อนุสนฺธานตา อนุเปกฺขนตา – อยํ ตสฺมึ สมเย วิจาโร โหติ.

491. 那时什么是伺？那时，凡是伺察、伺、随伺、近伺、心的相续性、随观性——此即是那时的伺。

๔๙๒. กตมา ตสฺมึ สมเย อุเปกฺขา โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย เจตสิกํ เนว สาตํ นาสาตํ เจโตสมฺผสฺสชํ อทุกฺขมสุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา อทุกฺขมสุขา เวทนา – อยํ ตสฺมึ สมเย อุเปกฺขา โหติ.

492. 那时什么是舍？那时，凡是心所的、非可意非不可意的，由心触所生的不苦不乐的感受，由心触所生的不苦不乐受——此即是那时的舍。

๔๙๓. กตมา [Pg.115] ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ – อยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ.

493. 那时什么是心一境性？那时，凡是心的安住——此即是那时的心一境性。

๔๙๔. กตมํ ตสฺมึ สมเย มนินฺทฺริยํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรํ มโน มนายตนํ มนินฺทฺริยํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณกฺขนฺโธ ตชฺชามโนวิญฺญาณธาตุ – อิทํ ตสฺมึ สมเย มนินฺทฺริยํ โหติ.

494. 那时什么是意根？那时，凡是心、意、心意、心要、白净、意、意处、意根、识、识蕴、彼生意识界——此即是那时的意根。

๔๙๕. กตมํ ตสฺมึ สมเย อุเปกฺขินฺทฺริยํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย เจตสิกํ เนว สาตํ นาสาตํ เจโตสมฺผสฺสชํ อทุกฺขมสุขํ เวทยิตํ เจโตสมฺผสฺสชา อทุกฺขมสุขา เวทนา – อิทํ ตสฺมึ สมเย อุเปกฺขินฺทฺริยํ โหติ.

495. 那时什么是舍根？那时，凡是心所的，非愉悦非不愉悦，由心触所生，不苦不乐的感受，由心触所生的不苦不乐之受——此即是那时的舍根。

๔๙๖. กตมํ ตสฺมึ สมเย ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ? โย เตสํ อรูปีนํ ธมฺมานํ อายุ ฐิติ ยปนา ยาปนา อิริยนา วตฺตนา ปาลนา ชีวิตํ ชีวิตินฺทฺริยํ – อิทํ ตสฺมึ สมเย ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

496. 那时什么是命根？那些无色法的寿命、存续、维持、令存续、活动、运转、护持、生命、命根——此即是那时的命根；或者那时还有其他的缘起而生的无色法——这些法是无记的。

ตสฺมึ โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, ตีณินฺทฺริยานิ โหนฺติ, เอโก ผสฺโส โหติ…เป… เอกา มโนวิญฺญาณธาตุ โหติ, เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา…เป….

那时有四蕴、二处、二界、三食、三根、一触……乃至……一意识界、一法处、一法界；或者那时还有其他缘起而生的无色法——这些法是无记的……。

๔๙๗. กตโม ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา วิตกฺโก วิจาโร จิตฺตสฺเสกคฺคตา ชีวิตินฺทฺริยํ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

497. 那时什么是行蕴？触、思、寻、伺、心一境性、命根；或者那时其他缘起而生的无色法，除了受蕴、除了想蕴、除了识蕴之外——此即是那时的行蕴……这些法是无记的。

กุสลวิปากา อุเปกฺขาสหคตา มโนวิญฺญาณธาตุ.

与舍俱行的善异熟意识界。

อฏฺฐมหาวิปากา

八大异熟

๔๙๘. กตเม [Pg.116] ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย กามาวจรสฺส กุสลสฺส กมฺมสฺส กตตฺตา อุปจิตตฺตา วิปากา มโนวิญฺญาณธาตุ อุปฺปนฺนา โหติ โสมนสฺสสหคตา ญาณสมฺปยุตฺตา…เป… โสมนสฺสสหคตา ญาณสมฺปยุตฺตา สสงฺขาเรน…เป… โสมนสฺสสหคตา ญาณวิปฺปยุตฺตา…เป… โสมนสฺสสหคตา ญาณวิปฺปยุตฺตา สสงฺขาเรน…เป… อุเปกฺขาสหคตา ญาณสมฺปยุตฺตา…เป… อุเปกฺขาสหคตา ญาณสมฺปยุตฺตา สสงฺขาเรน…เป… อุเปกฺขาสหคตา ญาณวิปฺปยุตฺตา…เป… อุเปกฺขาสหคตา ญาณวิปฺปยุตฺตา สสงฺขาเรน รูปารมฺมณา วา…เป… ธมฺมารมฺมณา วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ …เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา…เป… อโลโภ อพฺยากตมูลํ…เป… อโทโส อพฺยากตมูลํ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

498. 何等法是无记的？当由于欲界善业的已造作与已积累，生起异熟的意识界，与喜俱行、与智相应……乃至……与喜俱行、与智相应、有行……乃至……与喜俱行、与智不相应……乃至……与喜俱行、与智不相应、有行……乃至……与舍俱行、与智相应……乃至……与舍俱行、与智相应、有行……乃至……与舍俱行、与智不相应……乃至……与舍俱行、与智不相应、有行，或以色为所缘……乃至……或以法为所缘，或缘于任何事物，在那个时候，有触……乃至……有不散乱……这些法是无记的。……乃至……无贪是无记根……乃至……无嗔是无记根……乃至……无痴是无记根……这些法是无记的。

อฏฺฐมหาวิปากา.

八大异熟竟。

รูปาวจรวิปากา

色界异熟

๔๙๙. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว รูปาวจรสฺส กุสลสฺส กมฺมสฺส กตตฺตา อุปจิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

499. 何等法是无记的？当为了投生色界而修习道，远离诸欲……乃至……证入并安住于初禅，以地遍为所缘时，在那个时候有触……乃至……有不散乱……这些法是善的。由于那色界善业的已造作与已积累，其异熟是：远离诸欲……乃至……证入并安住于初禅，以地遍为所缘，在那个时候有触……乃至……有不散乱……这些法是无记的。

๕๐๐. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว รูปาวจรสฺส กุสลสฺส กมฺมสฺส กตตฺตา อุปจิตตฺตา วิปากํ สุขสฺส จ ปหานา…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ [Pg.117] สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

500. 何等法是无记的？于何时，为生色界而修道，由寻与伺寂止故……乃至……证得并安住于第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……第一禅……乃至……第五禅，以地遍为所缘，于彼时，有触……乃至……有不散乱……此等法是善。由彼色界善业已造、已积之故，其异熟为：由舍断乐故……乃至……证得并安住于第五禅，以地遍为所缘，于彼时，有触……乃至……有不散乱……此等法是无记的。

รูปาวจรวิปากา.

色界异熟。

อรูปาวจรวิปากา

无色界异熟

๕๐๑. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย อรูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา อากาสานญฺจายตนสญฺญาสหคตํ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว อรูปาวจรสฺส กุสลสฺส กมฺมสฺส กตตฺตา อุปจิตตฺตา วิปากํ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา อากาสานญฺจายตนสญฺญาสหคตํ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

501. 何等法是无记的？于何时，为生无色界而修道，由遍超一切色想、有对想灭、不作意种种想故，与空无边处想相应，由舍断乐……乃至……证得并安住于第四禅，于彼时，有触……乃至……有不散乱……此等法是善。由彼无色界善业已造、已积之故，其异熟为：由遍超一切色想、有对想灭、不作意种种想故，与空无边处想相应，由舍断乐……乃至……证得并安住于第四禅，于彼时，有触……乃至……有不散乱……此等法是无记的。

๕๐๒. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย อรูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม วิญฺญาณญฺจายตนสญฺญาสหคตํ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว อรูปาวจรสฺส กุสลสฺส กมฺมสฺส กตตฺตา อุปจิตตฺตา วิปากํ สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม วิญฺญาณญฺจายตนสญฺญาสหคตํ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

502. 何等法是无记的？当为了投生无色界而修习道，完全超越空无边处(ākāsānañcāyatana)，与识无边处想(viññāṇañcāyatanasaññā)相应，舍断乐……乃至……证入并安住于第四禅时，在那个时候，有触……乃至……有不散乱……这些法是善的。由于那无色界善业的已造作与已积累，其异熟是：完全超越空无边处，与识无边处想相应，舍断乐……乃至……证入并安住于第四禅，在那个时候，有触……乃至……有不散乱……这些法是无记的。

๕๐๓. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย อรูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม อากิญฺจญฺญายตนสญฺญาสหคตํ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว อรูปาวจรสฺส กุสลสฺส กมฺมสฺส กตตฺตา อุปจิตตฺตา วิปากํ [Pg.118] สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม อากิญฺจญฺญายตนสญฺญาสหคตํ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

503. 何等法是无记的？当为了投生无色界而修习道，完全超越识无边处(viññāṇañcāyatana)，与无所有处想(ākiñcaññāyatanasaññā)相应，舍断乐……乃至……证入并安住于第四禅时，在那个时候，有触……乃至……有不散乱……这些法是善的。由于那无色界善业的已造作与已积累，其异熟是：完全超越识无边处，与无所有处想相应，舍断乐……乃至……证入并安住于第四禅，在那个时候，有触……乃至……有不散乱……这些法是无记的。

๕๐๔. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย อรูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวติ สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนสญฺญาสหคตํ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว อรูปาวจรสฺส กุสลสฺส กมฺมสฺส กตตฺตา อุปจิตตฺตา วิปากํ สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนสญฺญาสหคตํ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

504. 哪些法是无记的？当修习为投生无色界之道，完全超越无所有处，与非想非非想处想俱行，舍离乐……乃至……具足第四禅而住时，那时，有触……乃至……有不散乱……这些法是善的。由于那无色界善业的已造作、已积累，其异熟是：完全超越无所有处，与非想非非想处想俱行，舍离乐……乃至……具足第四禅而住，那时，有触……乃至……有不散乱……这些法是无记的。

อรูปาวจรวิปากา.

无色界异熟。

โลกุตฺตรวิปาก-ปฐมมคฺควิปากา

出世间异熟——初道异熟

สุทฺธิกปฏิปทา

纯行道

๕๐๕. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อญฺญินฺทฺริยํ โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

505. 哪些法是无记的？当修习导向出离、导向消减、为断除诸见、为证得初地的出世间禅，远离诸欲……乃至……具足苦行道、迟通达的初禅而住时，那时，有触……乃至……有不散乱……这些法是善的。由于那出世间善禅的已造作、已修习，其异熟是：远离诸欲……乃至……具足苦行道、迟通达、空性的初禅而住，那时，有触……乃至……有已知根（aññindriya）……乃至……有不散乱……这些法是无记的。

๕๐๖. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา [Pg.119] กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อนิมิตฺตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อญฺญินฺทฺริยํ โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

506. 哪些法是无记的？于其时，修习导向出离、导向消减、为断除诸见、为证得初地的出世间禅，远离诸欲……乃至……具足初禅而住，是苦行道、迟通达。于其时，有触……乃至……有不散乱……这些法是善的。由于那出世间善禅的已造作、已修习，其异熟是：远离诸欲……乃至……具足初禅而住，是苦行道、迟通达，无相的。于其时，有触……乃至……有已知根……乃至……有不散乱……这些法是无记的。

๕๐๗. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อญฺญินฺทฺริยํ โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

507. 哪些法是无记的？于其时，修习导向出离、导向消减、为断除诸见、为证得初地的出世间禅，远离诸欲……乃至……具足初禅而住，是苦行道、迟通达。于其时，有触……乃至……有不散乱……这些法是善的。由于那出世间善禅的已造作、已修习，其异熟是：远离诸欲……乃至……具足初禅而住，是苦行道、迟通达，无愿的。于其时，有触……乃至……有已知根……乃至……有不散乱……这些法是无记的。

๕๐๘. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญนฺติ กุสลํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตนฺติ วิปาโก…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญนฺติ กุสลํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อนิมิตฺตนฺติ วิปาโก…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญนฺติ กุสลํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตนฺติ วิปาโก, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

508. 哪些法是无记的？于其时，为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、导向灭尽的出世间禅，因寻、伺平息……乃至……具足第五禅而住，是苦行道、迟通达，此为善……乃至……苦行道、迟通达，空性，此为异熟……乃至……苦行道、迟通达，此为善……乃至……苦行道、迟通达，无相，此为异熟……乃至……苦行道、迟通达，此为善……乃至……苦行道、迟通达，无愿，此为异熟。于其时，有触……乃至……有不散乱……这些法是无记的。

๕๐๙. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ…เป… สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญนฺติ กุสลํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ สุญฺญตนฺติ วิปาโก…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญนฺติ กุสลํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อนิมิตฺตนฺติ วิปาโก…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญนฺติ กุสลํ…เป… สุขปฏิปทํ [Pg.120] ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปณิหิตนฺติ วิปาโก, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

509. 哪些法是无记的？于其时，为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、导向灭尽的出世间禅，远离诸欲……乃至……具足初禅而住，是苦行道、速通达……乃至……乐行道、迟通达……乃至……乐行道、速通达……乃至……第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……初禅……乃至……具足第五禅而住，是乐行道、速通达，此为善……乃至……乐行道、速通达，空性，此为异熟……乃至……乐行道、速通达，此为善……乃至……乐行道、速通达，无相，此为异熟……乃至……乐行道、速通达，此为善……乃至……乐行道、速通达，无愿，此为异熟。于其时，有触……乃至……有不散乱……这些法是无记的。

สุทฺธิกปฏิปทา.

纯粹行道。

สุทฺธิกสุญฺญตํ

纯粹空性

๕๑๐. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุญฺญตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุญฺญตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

510. 哪些是无记法？于何时，为舍断诸邪见、为证达初地而修习导向出离、趋向衰亡的出世间禅那，远离诸欲……乃至……进入并安住于空性初禅那，于彼时，有触……乃至……有不散乱……这些是善法。由于彼出世间善禅那已作、已修，其异熟果为：远离诸欲……乃至……进入并安住于空性初禅那；于彼时，有触……乃至……有不散乱……这些是无记法。

๕๑๑. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุญฺญตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อนิมิตฺตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

511. 哪些是无记法？于何时，为舍断诸邪见、为证达初地而修习导向出离、趋向衰亡的出世间禅那，远离诸欲……乃至……进入并安住于空性初禅那，于彼时，有触……乃至……有不散乱……这些是善法。由于彼出世间善禅那已作、已修，其异熟果为：远离诸欲……乃至……进入并安住于无相初禅那；于彼时，有触……乃至……有不散乱……这些是无记法。

๕๑๒. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุญฺญตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อปฺปณิหิตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

512. 哪些是无记法？于何时，为舍断诸邪见、为证达初地而修习导向出离、趋向衰亡的出世间禅那，远离诸欲……乃至……进入并安住于空性初禅那，于彼时，有触……乃至……有不散乱……这些是善法。由于彼出世间善禅那已作、已修，其异熟果为：远离诸欲……乃至……进入并安住于无愿初禅那；于彼时，有触……乃至……有不散乱……这些是无记法。

๕๑๓. กตเม [Pg.121] ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุญฺญตนฺติ กุสลํ…เป… สุญฺญตนฺติ วิปาโก…เป… สุญฺญตนฺติ กุสลํ…เป… อนิมิตฺตนฺติ วิปาโก…เป… สุญฺญตนฺติ กุสลํ…เป… อปฺปณิหิตนฺติ วิปาโก, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

513. 何法为无记？于何时，为舍断诸见、为证初地，修习导向出离、趋向寂灭之出世间禅那，由寻与伺之平息……乃至……入于第二禅而住……乃至……第三禅而住……乃至……第四禅而住……乃至……第一禅而住……乃至……入于第五禅而住，名为“空”，此为善……乃至……名为“空”，此为果报……乃至……名为“空”，此为善……乃至……名为“无相”，此为果报……乃至……名为“空”，此为善……乃至……名为“无愿”，此为果报。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等法为无记。

สุทฺธิกสุญฺญตํ.

纯粹空性品竟。

สุญฺญตปฏิปทา

空性行道

๕๑๔. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

514. 何法为无记？于何时，为舍断诸见、为证初地，修习导向出离、趋向寂灭之出世间禅那，远离诸欲……乃至……入于名为“空”、苦行道、迟通达之初禅而住。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等法为善。由彼出世间善禅已作、已修习故，其果报为：远离诸欲……乃至……入于名为“空”、苦行道、迟通达之初禅而住。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等法为无记。

๕๑๕. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ …เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อนิมิตฺตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

515. 哪些是无记法？当为舍断诸见、为达到初地而修习导向出离、趋向衰减的出世间禅那，远离诸欲……乃至……进入并安住于苦行道、迟通达、空性的初禅时，有触……乃至……不散乱……这些是善法。由于彼出世间善禅已行、已修，其果报是：远离诸欲……乃至……进入并安住于苦行道、迟通达、无相的初禅时，有触……乃至……不散乱……这些是无记法。

๕๑๖. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา [Pg.122] วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

516. 哪些是无记法？当为舍断诸见、为达到初地而修习导向出离、趋向衰减的出世间禅那，远离诸欲……乃至……进入并安住于苦行道、迟通达、空性的初禅时，有触……乃至……不散乱……这些是善法。由于彼出世间善禅已行、已修，其果报是：远离诸欲……乃至……进入并安住于苦行道、迟通达、无愿的初禅时，有触……乃至……不散乱……这些是无记法。

๕๑๗. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตนฺติ กุสลํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตนฺติ วิปาโก…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตนฺติ กุสลํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อนิมิตฺตนฺติ วิปาโก…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตนฺติ กุสลํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตนฺติ วิปาโก, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

517. 何等法是无记？于何时，为断诸见、为证初地，修习导向出离、趋向灭尽的出世间禅，由寻、伺寂止……乃至……具足住于第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……第一禅……乃至……第五禅，其为苦行道、迟通达、空性，此是善。……乃至……其为苦行道、迟通达、空性，此是异熟。……乃至……其为苦行道、迟通达、空性，此是善。……乃至……其为苦行道、迟通达、无相，此是异熟。……乃至……其为苦行道、迟通达、空性，此是善。……乃至……其为苦行道、迟通达、无愿，此是异熟。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等法是无记。

๕๑๘. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ สุญฺญตํ…เป… สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ สุญฺญตํ …เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ สุญฺญตนฺติ กุสลํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ สุญฺญตนฺติ วิปาโก…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ สุญฺญตนฺติ กุสลํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อนิมิตฺตนฺติ วิปาโก…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ สุญฺญตนฺติ กุสลํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปณิหิตนฺติ วิปาโก, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

518. 何等法是无记？于何时，为断诸见、为证初地，修习导向出离、趋向灭尽的出世间禅，远离诸欲……乃至……具足住于第一禅，即苦行道、速通达、空性；……乃至……乐行道、迟通达、空性；……乃至……乐行道、速通达、空性。……乃至……第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……第一禅……乃至……具足住于第五禅，其为乐行道、速通达、空性，此是善。……乃至……其为乐行道、速通达、空性，此是异熟。……乃至……其为乐行道、速通达、空性，此是善。……乃至……其为乐行道、速通达、无相，此是异熟。……乃至……其为乐行道、速通达、空性，此是善。……乃至……其为乐行道、速通达、无愿，此是异熟。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等法是无记。

สุญฺญตปฏิปทา.

空性行道。

สุทฺธิกอปฺปณิหิตํ

纯无愿

๕๑๙. กตเม [Pg.123] ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อปฺปณิหิตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อปฺปณิหิตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

519. 何等法是无记？于何时，为了舍断诸见、证得初地，而修习导向出离、趋向衰减的出世间禅，他远离诸欲……乃至……进入并安住于无愿（appaṇihita）初禅。于其时，有触……乃至……有不散乱。此等法是善。由于彼出世间善禅已造作、已修习，其果报是：他远离诸欲……乃至……进入并安住于无愿初禅。于其时，有触……乃至……有不散乱。此等法是无记。

๕๒๐. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อปฺปณิหิตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อนิมิตฺตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

520. 何等法是无记？于何时，为了舍断诸见、证得初地，而修习导向出离、趋向衰减的出世间禅，他远离诸欲……乃至……进入并安住于无愿（appaṇihita）初禅。于其时，有触……乃至……有不散乱。此等法是善。由于彼出世间善禅已造作、已修习，其果报是：他远离诸欲……乃至……进入并安住于无相（animitta）初禅。于其时，有触……乃至……有不散乱。此等法是无记。

๕๒๑. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อปฺปณิหิตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุญฺญตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

521. 何等法是无记？于何时，为了舍断诸见、证得初地，而修习导向出离、趋向衰减的出世间禅，他远离诸欲……乃至……进入并安住于无愿（appaṇihita）初禅。于其时，有触……乃至……有不散乱。此等法是善。由于彼出世间善禅已造作、已修习，其果报是：他远离诸欲……乃至……进入并安住于空（suññata）初禅。于其时，有触……乃至……有不散乱。此等法是无记。

๕๒๒. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อปฺปณิหิตนฺติ กุสลํ…เป… อปฺปณิหิตนฺติ วิปาโก…เป… อปฺปณิหิตนฺติ กุสลํ…เป… [Pg.124] อนิมิตฺตนฺติ วิปาโก…เป… อปฺปณิหิตนฺติ กุสลํ…เป… สุญฺญตนฺติ วิปาโก, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

522. 何等法是无记？于何时，为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、趋向衰损的出世间禅那，由寻与伺的平息……乃至……进入并安住于第二禅那……乃至……第三禅那……乃至……第四禅那……乃至……第一禅那……乃至……第五禅那。此中，无愿（appaṇihita）者是善……乃至……无愿者是果报……乃至……无愿者是善……乃至……无相（animitta）者是果报……乃至……无愿者是善……乃至……空（suññata）者是果报。于其时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法是无记。

สุทฺธิกอปฺปณิหิตํ.

纯无愿品。

อปฺปณิหิตปฏิปทา

无愿行道

๕๒๓. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

523. 何等法是无记？于何时，为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、趋向衰损的出世间禅那，远离诸欲……乃至……进入并安住于苦行道、迟通达、无愿的第一禅那。于其时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法是善。由于彼出世间善禅那的造作与修习，其果报是：远离诸欲……乃至……进入并安住于苦行道、迟通达、无愿的第一禅那。于其时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法是无记。

๕๒๔. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อนิมิตฺตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

524. 何等法是无记？于其时，为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、导向损减的出世间禅那，离诸欲……乃至……具足住于苦行道、迟通达、无愿的第一禅。于其时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法是善。由于彼出世间善禅已行、已修习，其果报是：离诸欲……乃至……具足住于苦行道、迟通达、无相的第一禅。于其时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法是无记。

๕๒๕. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส [Pg.125] ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

525. 何等法是无记？于其时，为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、导向损减的出世间禅那，离诸欲……乃至……具足住于苦行道、迟通达、无愿的第一禅。于其时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法是善。由于彼出世间善禅已行、已修习，其果报是：离诸欲……乃至……具足住于苦行道、迟通达、空的第一禅。于其时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等诸法是无记。

๕๒๖. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตนฺติ กุสลํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตนฺติ วิปาโก…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตนฺติ กุสลํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อนิมิตฺตนฺติ วิปาโก…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตนฺติ กุสลํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตนฺติ วิปาโก, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

526. 何等法是无记？于某时，为断诸见、为证初地，修习导向出离、导向损减之出世间禅，由寻与伺之平息故……乃至……入于第二禅而住……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……第一禅……乃至……入于第五禅而住，有苦行道、迟通达、无愿，此为善……乃至……有苦行道、迟通达、无愿，此为异熟……乃至……有苦行道、迟通达、无愿，此为善……乃至……有苦行道、迟通达、无相，此为异熟……乃至……有苦行道、迟通达、无愿，此为善……乃至……有苦行道、迟通达、空，此为异熟。尔时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等法是无记。

๕๒๗. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ…เป… สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปณิหิตนฺติ กุสลํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปณิหิตนฺติ วิปาโก…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปณิหิตนฺติ กุสลํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อนิมิตฺตนฺติ วิปาโก…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปณิหิตนฺติ กุสลํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ สุญฺญตนฺติ วิปาโก, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

527. 何等法为无记？于某时，为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、导向损减之出世间禅，离诸欲……乃至……入而住于苦行道、速通达、无愿之初禅；……乃至……乐行道、迟通达、无愿之初禅；……乃至……乐行道、速通达、无愿之初禅；……乃至……第二禅；……乃至……第三禅；……乃至……第四禅；……乃至……初禅；……乃至……入而住于第五禅。此中，乐行道、速通达、无愿者为善；……乃至……其异熟为乐行道、速通达、无愿；……乃至……乐行道、速通达、无愿者为善；……乃至……其异熟为乐行道、速通达、无相；……乃至……乐行道、速通达、无愿者为善；……乃至……其异熟为乐行道、速通达、空。于其时，有触……乃至……有不散乱。……此等诸法为无记。

อปฺปณิหิตปฏิปทา.

无愿行道品竟。

วีสติ มหานยา

二十大引导

๕๒๘. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ มคฺคํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ สติปฏฺฐานํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ สมฺมปฺปธานํ ภาเวติ…เป… [Pg.126] โลกุตฺตรํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ อินฺทฺริยํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ พลํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ โพชฺฌงฺคํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ สจฺจํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ สมถํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ ธมฺมํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ ขนฺธํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ อายตนํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ ธาตุํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ อาหารํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ ผสฺสํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ เวทนํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ สญฺญํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ เจตนํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ จิตฺตํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ …เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตํ…เป… อนิมิตฺตํ …เป… อปฺปณิหิตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

528. 何等法是无记法？于某时，为舍断诸见、为证得初地而修习导向出离、趋向衰减的出世间道……乃至……修习出世间心时，远离诸欲……乃至……进入并安住于苦行道、迟通达的初禅。于其时，有触……乃至……有不散乱。此等诸法是善法。由于彼出世间善禅已行、已修，其异熟是：远离诸欲……乃至……进入并安住于苦行道、迟通达的、空性的……乃至……无相的……乃至……无愿的初禅。于其时，有触……乃至……有不散乱。此等诸法是无记法。

วีสติ มหานยา.

二十大理趣。

ฉนฺทาธิปเตยฺยสุทฺธิกปฏิปทา

欲增上清净行道

๕๒๙. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

529. 何等法为无记法？于某时，为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、导向灭尽的出世间禅，离诸欲……乃至……进入并安住于苦行道、迟通达、欲增上的初禅。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等法为善法。因彼出世间善禅已作、已修习，其异熟果为：离诸欲……乃至……进入并安住于苦行道、迟通达、空、欲增上的初禅。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等法为无记法。

๕๓๐. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา [Pg.127] ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อนิมิตฺตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

530. 何等法为无记法？于某时，为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、导向灭尽的出世间禅，离诸欲……乃至……进入并安住于苦行道、迟通达、欲增上的初禅。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等法为善法。因彼出世间善禅已作、已修习，其异熟果为：离诸欲……乃至……进入并安住于苦行道、迟通达、无相、欲增上的初禅。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等法为无记法。

๕๓๑. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

531. 何等法是无记法？于某时，为舍断诸见、为证得初地，修习导向出离、趋向衰减的出世间禅那，即已离诸欲……乃至……具足住于苦行道、迟通达、欲增上的初禅那。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等诸法是善法。因彼出世间善禅那已行、已修，其异熟为：已离诸欲……乃至……具足住于苦行道、迟通达、无愿、欲增上的初禅那。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等诸法是无记法。

๕๓๒. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ กุสลํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ วิปาโก…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ กุสลํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อนิมิตฺตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ วิปาโก…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ กุสลํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ วิปาโก, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

532. 何等法是无记法？于某时，为舍断诸见、为证得初地，修习导向出离、趋向衰减的出世间禅那，因寻与伺已寂止……乃至……具足住于第二禅那……乃至第三禅那……乃至第四禅那……乃至初禅那……乃至具足住于第五禅那，此为苦行道、迟通达、欲增上之善法；……乃至……苦行道、迟通达、空、欲增上之异熟；……乃至……苦行道、迟通达、欲增上之善法；……乃至……苦行道、迟通达、无相、欲增上之异熟；……乃至……苦行道、迟通达、欲增上之善法；……乃至……苦行道、迟通达、无愿、欲增上之异熟。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等诸法是无记法。

๕๓๓. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ [Pg.128] ขิปฺปาภิญฺญํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ…เป… สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ กุสลํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ วิปาโก…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ กุสลํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อนิมิตฺตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ วิปาโก…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ กุสลํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ วิปาโก, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

533. 哪些法是无记法？当修习出世间禅时，此禅导向出离，导向灭尽，为舍断诸见、证得初地，远离诸欲……乃至……进入并安住于初禅，此为苦行道、速通达、欲增上；……乃至……乐行道、迟通达、欲增上；……乃至……乐行道、速通达、欲增上；……乃至……第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……初禅……乃至……进入并安住于第五禅，此为乐行道、速通达、欲增上之善法；……乃至……乐行道、速通达、空性、欲增上之异熟；……乃至……乐行道、速通达、欲增上之善法；……乃至……乐行道、速通达、无相、欲增上之异熟；……乃至……乐行道、速通达、欲增上之善法；……乃至……乐行道、速通达、无愿、欲增上之异熟。那时，有触……乃至……有不散乱……这些法是无记法。

ฉนฺทาธิปเตยฺยสุทฺธิกปฏิปทา.

纯欲增上行道。

ฉนฺทาธิปเตยฺยสุทฺธิกสุญฺญตา

纯欲增上空性

๕๓๔. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

534. 哪些法是无记法？于何时，为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、导向衰减的出世间禅，远离诸欲……乃至……进入并安住于空性、欲增上的初禅。于彼时，有触……乃至……有不散乱……此等法为善法。由于彼出世间善禅已被造作与修习，其果报为：远离诸欲……乃至……进入并安住于空性、欲增上的初禅。于彼时，有触……乃至……有不散乱……此等法为无记法。

๕๓๕. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อนิมิตฺตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

535. 哪些法是无记法？于何时，为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、导向衰减的出世间禅，远离诸欲……乃至……进入并安住于空性、欲增上的初禅。于彼时，有触……乃至……有不散乱……此等法为善法。由于彼出世间善禅已被造作与修习，其果报为：远离诸欲……乃至……进入并安住于无相、欲增上的初禅。于彼时，有触……乃至……有不散乱……此等法为无记法。

๕๓๖. กตเม [Pg.129] ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

536. 哪些法是无记法？当修习导向出离、导向衰减、为断除诸见、为证得初地的出世间禅时，远离诸欲……乃至……进入并安住于以欲为增上的空性初禅。在那时，有触……乃至……有不散乱……这些法是善法。由于那出世间善禅已被造作与修习，其果报是：远离诸欲……乃至……进入并安住于以欲为增上的无愿初禅。在那时，有触……乃至……有不散乱……这些法是无记法。

๕๓๗. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ กุสลํ…เป… สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ วิปาโก…เป… สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ กุสลํ…เป… อนิมิตฺตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ วิปาโก…เป… สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ กุสลํ…เป… อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ วิปาโก, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

537. 哪些法是无记法？当修习导向出离、导向消退、为断除诸见、为证得初地的出世间禅时，由寻与伺的止息……乃至……进入并安住于第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……初禅……乃至……第五禅。此中，以欲为增上的空性是善法……乃至……以欲为增上的空性是果报……乃至……以欲为增上的空性是善法……乃至……以欲为增上的无相是果报……乃至……以欲为增上的空性是善法……乃至……以欲为增上的无愿是果报。在那时，有触……乃至……有不散乱……这些法是无记法。

ฉนฺทาธิปเตยฺยสุทฺธิกสุญฺญตา.

以欲为增上的纯粹空性。

๕๓๘. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

538. 哪些法是无记法？当修习导向出离、导向消退、为断除诸见、为证得初地的出世间禅时，远离诸欲……乃至……达成并安住于苦行道、迟通达、空性、以欲为增上的初禅。在那时，有触……乃至……有不散乱……这些法是善法。由于那出世间善禅已被造作与修习，其果报是：远离诸欲……乃至……达成并安住于苦行道、迟通达、空性、以欲为增上的初禅。在那时，有触……乃至……有不散乱……这些法是无记法。

๕๓๙. กตเม [Pg.130] ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อนิมิตฺตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

539. 哪些法是无记法？当修习导向出离、导向消退、为断除诸见、为证得初地的出世间禅时，远离诸欲……乃至……达成并安住于苦行道、迟通达、空性、以欲为增上的初禅。在那时，有触……乃至……有不散乱……这些法是善法。由于那出世间善禅已被造作与修习，其果报是：远离诸欲……乃至……达成并安住于苦行道、迟通达、无相、以欲为增上的初禅。在那时，有触……乃至……有不散乱……这些法是无记法。

๕๔๐. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

540. 哪些法是无记法？当修习导向出离、导向消退、为断除诸见、为证得初地的出世间禅时，远离诸欲……乃至……达成并安住于苦行道、迟通达、空性、以欲为增上的初禅。在那时，有触……乃至……有不散乱……这些法是善法。由于那出世间善禅已被造作与修习，其果报是：远离诸欲……乃至……达成并安住于苦行道、迟通达、无愿、以欲为增上的初禅。在那时，有触……乃至……有不散乱……这些法是无记法。

๕๔๑. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ กุสลํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ วิปาโก…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ กุสลํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อนิมิตฺตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ วิปาโก…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ กุสลํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ วิปาโก, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

541. 哪些法是无记法？当修习导向出离、导向消退、为断除诸见、为证得初地的出世间禅时，由寻与伺的平息……乃至……第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……初禅……乃至……达成并安住于第五禅：善法是苦行道、迟通达、空性、以欲为增上……乃至……果报是苦行道、迟通达、空性、以欲为增上……乃至……善法是苦行道、迟通达、无相、以欲为增上……乃至……果报是苦行道、迟通达、无相、以欲为增上……乃至……善法是苦行道、迟通达、无愿、以欲为增上……乃至……果报是苦行道、迟通达、无愿、以欲为增上。在那时，有触……乃至……有不散乱……这些法是无记法。

๕๔๒. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา [Pg.131] ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ…เป… สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ …เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ กุสลํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ วิปาโก…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ กุสลํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อนิมิตฺตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ วิปาโก…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ กุสลํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ วิปาโก, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

542. 哪些法是无记法？当修习导向出离、导向衰减、为断除诸见、为证得初地的出世间禅时，远离诸欲……乃至……达成并安住于初禅，此禅是苦行道、速通达、空性、以欲为增上……乃至……是乐行道、迟通达、空性、以欲为增上……乃至……是乐行道、速通达、空性、以欲为增上……乃至……第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……初禅……乃至……达成并安住于第五禅，此禅是乐行道、速通达、空性、以欲为增上，此为善法；……乃至……其果报禅是乐行道、速通达、空性、以欲为增上；……乃至……此为善法；……乃至……其果报禅是乐行道、速通达、无相、以欲为增上；……乃至……此为善法；……乃至……其果报禅是乐行道、速通达、无愿、以欲为增上。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等诸法是无记法。

๕๔๓. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

543. 哪些法是无记法？当为出离、为衰减、为断除诸见、为证得初地而修习出世间禅时，远离诸欲……乃至……达成并安住于初禅，此禅为无愿、以欲为增上。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等诸法是善法。因彼出世间善禅已作、已修，其异熟果报为：远离诸欲……乃至……达成并安住于初禅，此禅为无愿、以欲为增上。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等诸法是无记法。

๕๔๔. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, อนิมิตฺตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

544. 何法为无记？于某时，为导向出离、导向灭尽、为断除诸见、为证得初地而修习出世间禅那，远离诸欲……成就并安住于无愿、以欲为增上的初禅那。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等诸法为善。由于彼出世间善禅那已行、已修，其异熟果是：远离诸欲……成就并安住于无相、以欲为增上的初禅那。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等诸法为无记。

๕๔๕. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อปฺปณิหิตํ [Pg.132] ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

545. 何法为无记？于某时，为导向出离、导向灭尽、为断除诸见、为证得初地而修习出世间禅那，远离诸欲……成就并安住于无愿、以欲为增上的初禅那。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等诸法为善。由于彼出世间善禅那已行、已修，其异熟果是：远离诸欲……成就并安住于空、以欲为增上的初禅那。于其时，有触……乃至……有不散乱……此等诸法为无记。

๕๔๖. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ กุสลํ…เป… อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ วิปาโก…เป… อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ กุสลํ …เป… อนิมิตฺตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ วิปาโก…เป… อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ กุสลํ…เป… สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ วิปาโก, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

546. 哪些法是无记法？于其时，为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、导向灭尽的出世间禅，由寻与伺的平息……乃至……进入第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……初禅……乃至……进入第五禅而住。其法为无愿、欲增上，此为善法。……其异熟果为无愿、欲增上。……其法为无愿、欲增上，此为善法。……其异熟果为无相、欲增上。……其法为无愿、欲增上，此为善法。……其异熟果为空、欲增上。于其时，有触……乃至……有不散乱……这些法是无记法。

๕๔๗. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

547. 哪些法是无记法？于其时，为断除诸见、为证得初地而修习导向出离、导向灭尽的出世间禅，远离诸欲……进入初禅而住，其行道苦、通达迟缓，为无愿、欲增上。于其时，有触……乃至……有不散乱……这些法是善法。由于那出世间善禅已作、已修习，其异熟果为：远离诸欲……进入初禅而住，其行道苦、通达迟缓，为无愿、欲增上。于其时，有触……乃至……有不散乱……这些法是无记法。

๕๔๘. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อนิมิตฺตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ[Pg.133], ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

548. 哪些法是无记法？当为了导向出离、导向灭尽、为了断除诸见、为了证得初地而修习出世间禅，远离诸欲……具足初禅而住，是苦行道、迟通达、无愿的，以欲为增上。那时，有触……乃至……有不散乱……这些法是善法。由于那出世间善禅已行、已修，其异熟果是：远离诸欲……具足初禅而住，是苦行道、迟通达、无相的，以欲为增上。那时，有触……乃至……有不散乱……这些法是无记法。

๕๔๙. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

549. 哪些法是无记法？当为了导向出离、导向灭尽、为了断除诸见、为了证得初地而修习出世间禅，远离诸欲……具足初禅而住，是苦行道、迟通达、无愿的，以欲为增上。那时，有触……乃至……有不散乱……这些法是善法。由于那出世间善禅已行、已修，其异熟果是：远离诸欲……具足初禅而住，是苦行道、迟通达、空性的，以欲为增上。那时，有触……乃至……有不散乱……这些法是无记法。

๕๕๐. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ กุสลํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ วิปาโก…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ กุสลํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อนิมิตฺตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ วิปาโก…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ กุสลํ…เป… ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ วิปาโก, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

550. 何法为无记？于其时，为断诸见、为证初地而修习导向出离、导向积业之灭的出世间禅，由寻(vitakka)与伺(vicāra)之平息……乃至……第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……初禅……乃至……具足第五禅而住：苦行道、迟通达、无愿、欲为增上，此为善……乃至……苦行道、迟通达、无愿、欲为增上，此为异熟……乃至……苦行道、迟通达、无愿、欲为增上，此为善……乃至……苦行道、迟通达、无相、欲为增上，此为异熟……乃至……苦行道、迟通达、无愿、欲为增上，此为善……乃至……苦行道、迟通达、空性、欲为增上，此为异熟。于其时，有触(phassa)……乃至……有不散乱(avikkhepa)……此等法为无记。

๕๕๑. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ…เป… สุขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ กุสลํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ วิปาโก…เป… สุขปฏิปทํ [Pg.134] ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ กุสลํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อนิมิตฺตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ วิปาโก…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ กุสลํ…เป… สุขปฏิปทํ ขิปฺปาภิญฺญํ สุญฺญตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยนฺติ วิปาโก, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

551. 何法为无记？于何时，为出离、为损减、为断诸见、为证初地而修出世间禅，远离诸欲……乃至……入初禅而住，苦行道、速通达、无愿、欲增上……乃至……乐行道、迟通达、无愿、欲增上……乃至……乐行道、速通达、无愿、欲增上……乃至……第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……初禅……乃至……入第五禅而住：乐行道、速通达、无愿、欲增上，此为善……乃至……其异熟为乐行道、速通达、无愿、欲增上；……乃至……乐行道、速通达、无愿、欲增上，此为善……乃至……其异熟为乐行道、速通达、无相、欲增上；……乃至……乐行道、速通达、无愿、欲增上，此为善……乃至……其异熟为乐行道、速通达、空、欲增上。于其时，有触……乃至……有不散乱……乃至……此等法为无记。

๕๕๒. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ มคฺคํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ สติปฏฺฐานํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ สมฺมปฺปธานํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ อิทฺธิปาทํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ อินฺทฺริยํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ พลํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ โพชฺฌงฺคํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ สจฺจํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ สมถํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ ธมฺมํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ ขนฺธํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ อายตนํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ ธาตุํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ อาหารํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ ผสฺสํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ เวทนํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ สญฺญํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ เจตนํ ภาเวติ…เป… โลกุตฺตรํ จิตฺตํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตํ…เป… อนิมิตฺตํ…เป… อปฺปณิหิตํ ฉนฺทาธิปเตยฺยํ…เป… วีริยาธิปเตยฺยํ…เป… จิตฺตาธิปเตยฺยํ…เป… วีมํสาธิปเตยฺยํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

552. 哪些是无记法？当修习出世间道时……乃至……修习出世间心时，是出离的、导向灭尽的、为了舍断诸见，为了证得初地，即离诸欲……乃至……证入并安住于初禅，是苦行道、迟通达、欲增上，在此时有触……乃至……有不散乱……乃至……这些是善法。作为彼出世间善禅已造作、已修习的果报，即离诸欲……乃至……证入并安住于初禅，是苦行道、迟通达、空性……乃至……无相……乃至……无愿，欲增上……乃至……精进增上……乃至……心增上……乃至……审察增上，在此时有触……乃至……有不散乱……乃至……这些是无记法。

ปฐมมคฺควิปาโก.

初道果。

ทุติยาทิมคฺควิปาโก

第二等道果

๕๕๓. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ กามราคพฺยาปาทานํ [Pg.135] ตนุภาวาย ทุติยาย ภูมิยา ปตฺติยา…เป… กามรา คพฺยาปาทานํ อนวเสสปฺปหานาย ตติยาย ภูมิยา ปตฺติยา…เป… รูปราคอรูปราคมานอุทฺธจฺจอวิชฺชาย อนวเสสปฺปหานาย จตุตฺถาย ภูมิยา ปตฺติยา วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อญฺญินฺทฺริยํ โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา กุสลา. ตสฺเสว โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ฌานสฺส กตตฺตา ภาวิตตฺตา วิปากํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ สุญฺญตํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อญฺญาตาวินฺทฺริยํ โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

553. 哪些是无记法？当修习出世间禅，是出离的、导向灭尽的，为了欲贪与瞋恚的薄弱，为了证得第二地……乃至……为了无余舍断欲贪与瞋恚，为了证得第三地……乃至……为了无余舍断色贪、无色贪、慢、掉举、无明，为了证得第四地，即离诸欲……乃至……证入并安住于初禅，是苦行道、迟通达，在此时有触……乃至……有已知根……乃至……有不散乱……乃至……这些是善法。作为彼出世间善禅已造作、已修习的果报，即离诸欲……乃至……证入并安住于初禅，是苦行道、迟通达、空性，在此时有触……乃至……有具知根……乃至……有不散乱……乃至……又，在此时另有其他缘生的无色法——这些是无记法。

๕๕๔. กตโม ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ผสฺโส ผุสนา สํผุสนา สํผุสิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป….

554. 在此时，什么是触？在此时，凡是触、触及、遍触、已遍触的状态——这便是在此时的触……乃至……

๕๕๕. กตมํ ตสฺมึ สมเย อญฺญาตาวินฺทฺริยํ โหติ? ยา เตสํ อญฺญาตาวีนํ ธมฺมานํ อญฺญา ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สลฺลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อิทํ ตสฺมึ สมเย อญฺญาตาวินฺทฺริยํ โหติ…เป… เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

555. 于其时，什么是具知根？凡是知、慧、了知、简择、遍择、择法、辨别、详辨、现辨、聪睿、善巧(kosallaṃ)、练达、明辨、思惟、审察、博识、才智、引导、观(vipassanā)、正知、策励、慧、慧根、慧力、慧剑、慧殿、慧光、慧明、慧炬、慧宝、无痴、择法、正见、择法觉支、道分、道所摄——此即于其时的具知根。……乃至……又，于其时，凡有其他缘生的无色法——此等法是无记的。

ทุติยาทิมคฺควิปาโก.

第二道等之果。

โลกุตฺตรวิปาโก.

出世间果报。

อกุสลวิปากอพฺยากตํ

不善异熟无记

อกุสลวิปากปญฺจวิญฺญาณานิ

不善异熟五识

๕๕๖. กตเม [Pg.136] ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย อกุสลสฺส กมฺมสฺส กตตฺตา อุปจิตตฺตา วิปากํ จกฺขุวิญฺญาณํ อุปฺปนฺนํ โหติ อุเปกฺขาสหคตํ รูปารมฺมณํ…เป… โสตวิญฺญาณํ อุปฺปนฺนํ โหติ อุเปกฺขาสหคตํ สทฺทารมฺมณํ…เป… ฆานวิญฺญาณํ อุปฺปนฺนํ โหติ อุเปกฺขาสหคตํ คนฺธารมฺมณํ …เป… ชิวฺหาวิญฺญาณํ อุปฺปนฺนํ โหติ อุเปกฺขาสหคตํ รสารมฺมณํ…เป… กายวิญฺญาณํ อุปฺปนฺนํ โหติ ทุกฺขสหคตํ โผฏฺฐพฺพารมฺมณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, ทุกฺขํ โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ, ทุกฺขินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

556. 哪些法是无记的？于何时，由不善业已造、已积之故，异熟的眼识已生起，舍俱行，缘于色……乃至……异熟的耳识已生起，舍俱行，缘于声……乃至……异熟的鼻识已生起，舍俱行，缘于香……乃至……异熟的舌识已生起，舍俱行，缘于味……乃至……异熟的身识已生起，苦俱行，缘于所触；于其时，有触、有受、有想、有思、有心、有苦、有心一境性、有意根、有苦根、有命根；又，于其时，凡有其他缘生的无色法——此等法是无记的。

๕๕๗. กตโม ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ผสฺโส ผุสนา สํผุสนา สํผุสิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ.

557. 于其时，云何为触？于其时，凡有触、触及、和触、已和触的状态——此即于其时的触。

๕๕๘. กตมา ตสฺมึ สมเย เวทนา โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย ตชฺชากายวิญฺญาณธาตุสมฺผสฺสชํ กายิกํ อสาตํ กายิกํ ทุกฺขํ กายสมฺผสฺสชํ อสาตํ ทุกฺขํ เวทยิตํ กายสมฺผสฺสชา อสาตา ทุกฺขา เวทนา – อยํ ตสฺมึ สมเย เวทนา โหติ…เป….

558. 在此时，什么是受？在此时，凡是由彼身识界之触所生的，身的、不悦的，身的、苦的；由身触所生的不悦的、苦的所受；由身触所生的不悦的、苦的受——这便是在此时的受……乃至……

๕๕๙. กตมํ ตสฺมึ สมเย ทุกฺขํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย กายิกํ อสาตํ กายิกํ ทุกฺขํ กายสมฺผสฺสชํ อสาตํ ทุกฺขํ เวทยิตํ กายสมฺผสฺสชา อสาตา ทุกฺขา เวทนา – อิทํ ตสฺมึ สมเย ทุกฺขํ โหติ…เป….

559. 在此时，什么是苦？在此时，凡是身的、不悦的，身的、苦的；由身触所生的不悦的、苦的所受；由身触所生的不悦的、苦的受——这便是在此时的苦……乃至……

๕๖๐. กตมํ ตสฺมึ สมเย ทุกฺขินฺทฺริยํ โหติ? ยํ ตสฺมึ สมเย กายิกํ อสาตํ กายิกํ ทุกฺขํ กายสมฺผสฺสชํ อสาตํ ทุกฺขํ เวทยิตํ กายสมฺผสฺสชา อสาตา ทุกฺขา เวทนา – อิทํ ตสฺมึ สมเย ทุกฺขินฺทฺริยํ โหติ…เป… เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

560. 在此时，什么是苦根？在此时，凡是身的、不悦的，身的、苦的；由身触所生的不悦的、苦的所受；由身触所生的不悦的、苦的受——这便是在此时的苦根……乃至……又，在此时另有其他缘生的无色法——这些是无记法。

ตสฺมึ [Pg.137] โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, ตีณินฺทฺริยานิ โหนฺติ, เอโก ผสฺโส โหติ…เป… เอกา กายวิญฺญาณธาตุ โหติ, เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา…เป….

再者，在此时有四蕴、二处、二界、三食、三根、一触……乃至……有一身识界、一法处、一法界；又，在此时另有其他缘生的无色法——这些是无记法……乃至……

๕๖๑. กตโม ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา จิตฺตสฺเสกคฺคตา ชีวิตินฺทฺริยํ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

561. 在此时，什么是行蕴？触、思、心一境性、命根；又，在此时另有其他缘生的无色法，除了受蕴、想蕴、识蕴之外——这便是在此时的行蕴……乃至……这些是无记法。

อกุสลวิปากปญฺจวิญฺญาณานิ.

不善异熟五识。

อกุสลวิปากมโนธาตุ

不善异熟意界

๕๖๒. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย อกุสลสฺส กมฺมสฺส กตตฺตา อุปจิตตฺตา วิปากา มโนธาตุ อุปฺปนฺนา โหติ อุเปกฺขาสหคตา รูปารมฺมณา วา…เป… โผฏฺฐพฺพารมฺมณา วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, วิตกฺโก โหติ, วิจาโร โหติ, อุเปกฺขา โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ, อุเปกฺขินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา…เป….

562. 哪些法是无记法？于某时，因不善业已造作、已积集，与舍相应的异熟意界生起，以色为所缘……乃至……以触为所缘，或缘于任何所缘；于彼时，有触、有受、有想、有思、有心、有寻、有伺、有舍、有心一境性、有意根、有舍根、有命根；或于彼时，尚有其他任何缘起的无色法——这些法是无记法……。

ตสฺมึ โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, ตีณินฺทฺริยานิ โหนฺติ, เอโก ผสฺโส โหติ…เป… เอกา มโนธาตุ โหติ, เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา…เป….

又，于彼时，有四蕴、二处、二界、三食、三根、一触……一意界、一法处、一法界；或于彼时，尚有其他任何缘起的无色法——这些法是无记法……。

๕๖๓. กตโม [Pg.138] ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา วิตกฺโก วิจาโร จิตฺตสฺเสกคฺคตา ชีวิตินฺทฺริยํ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

563. 于彼时，什么是行蕴？触、思、寻、伺、心一境性、命根；或于彼时，尚有其他任何缘起的无色法，除去受蕴、除去想蕴、除去识蕴——此为彼时之行蕴……这些法是无记法。

อกุสลวิปากา มโนธาตุ.

不善异熟意界。

อกุสลวิปากมโนวิญฺญาณธาตุ

不善异熟意识界

๕๖๔. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย อกุสลสฺส กมฺมสฺส กตตฺตา อุปจิตตฺตา วิปากา มโนวิญฺญาณธาตุ อุปฺปนฺนา โหติ อุเปกฺขาสหคตา รูปารมฺมณา วา…เป… ธมฺมารมฺมณา วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, วิตกฺโก โหติ, วิจาโร โหติ, อุเปกฺขา โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ, อุเปกฺขินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา…เป….

564. 哪些法是无记法？于某时，因不善业已造作、已积集，作为其异熟的、与舍俱行的意识界生起，或以色为所缘……乃至……或以法为所缘，或缘于任何所缘；于彼时，有触、有受、有想、有思、有心、有寻、有伺、有舍、有心一境性、有意根、有舍根、有命根；或于彼时，尚有其他任何缘起的无色法——这些法是无记法……。

ตสฺมึ โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, ตีณินฺทฺริยานิ โหนฺติ, เอโก ผสฺโส โหติ…เป… เอกา มโนวิญฺญาณธาตุ โหติ, เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา…เป….

又，于彼时，有四蕴、二处、二界、三食、三根、一触……一意识界、一法处、一法界；或于彼时，尚有其他任何缘起的无色法——这些法是无记法……。

๕๖๕. กตโม ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา วิตกฺโก วิจาโร จิตฺตสฺเสกคฺคตา ชีวิตินฺทฺริยํ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา [Pg.139] สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

565. 于彼时，什么是行蕴？触、思、寻、伺、心一境性、命根；或于彼时，尚有其他任何缘起的无色法，除去受蕴、除去想蕴、除去识蕴——此为彼时之行蕴……这些法是无记法。

อกุสลวิปากา มโนวิญฺญาณธาตุ.

不善异熟意识界。

วิปากา อพฺยากตา.

异熟无记

อเหตุกกิริยาอพฺยากตํ

无因唯作无记

กิริยามโนธาตุ

唯作意界

๕๖๖. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย มโนธาตุ อุปฺปนฺนา โหติ กิริยา เนว กุสลา นากุสลา น จ กมฺมวิปากา อุเปกฺขาสหคตา รูปารมฺมณา วา…เป… โผฏฺฐพฺพารมฺมณา วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, วิตกฺโก โหติ, วิจาโร โหติ, อุเปกฺขา โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ, อุเปกฺขินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา…เป….

566. 哪些法是无记法？于某时，唯作意界生起，其既非善，亦非不善，亦非业异熟，与舍相应，以色为所缘……乃至……以触为所缘，或缘于其中任何一者；于彼时，有触、有受、有想、有思、有心、有寻、有伺、有舍、有心一境性、有意根、有舍根、有命根；或于彼时，尚有其他任何缘起的无色法——这些法是无记法……。

ตสฺมึ โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, ตีณินฺทฺริยานิ โหนฺติ, เอโก ผสฺโส โหติ…เป… เอกา มโนธาตุ โหติ, เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา…เป….

又，于彼时，有四蕴、二处、二界、三食、三根、一触……一意界、一法处、一法界；或于彼时，尚有其他任何缘起的无色法——这些法是无记法……。

๕๖๗. กตโม ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา วิตกฺโก วิจาโร จิตฺตสฺเสกคฺคตา ชีวิตินฺทฺริยํ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

567. 于彼时，什么是行蕴？触、思、寻、伺、心一境性、命根；或于彼时，尚有其他任何缘起的无色法，除去受蕴、除去想蕴、除去识蕴——此为彼时之行蕴……这些法是无记法。

กิริยา มโนธาตุ.

唯作意界。

กิริยามโนวิญฺญาณธาตุโสมนสฺสสหคตา

唯作意识界，与喜相应

๕๖๘. กตเม [Pg.140] ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย มโนวิญฺญาณธาตุ อุปฺปนฺนา โหติ กิริยา เนว กุสลา นากุสลา น จ กมฺมวิปากา โสมนสฺสสหคตา รูปารมฺมณา วา…เป… ธมฺมารมฺมณา วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, วิตกฺโก โหติ, วิจาโร โหติ, ปีติ โหติ, สุขํ โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, วีริยินฺทฺริยํ โหติ, สมาธินฺทฺริยํ โหติ, มนินฺทฺริยํ โหติ, โสมนสฺสินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

568. 哪些法是无记法？当唯作的意识界生起时，它既非善，亦非不善，亦非业异熟，与喜相应，以色为所缘……乃至……以法为所缘，或缘于任何所缘；于彼时，有触、有受、有想、有思、有心、有寻、有伺、有喜、有乐、有心一境性、有精进根、有定根、有意根、有喜根、有命根；或于彼时，尚有其他任何缘起的无色法——这些法是无记法。

๕๖๙. กตโม ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ? โย ตสฺมึ สมเย ผสฺโส ผุสนา สํผุสนา สํผุสิตตฺตํ – อยํ ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป….

569. 于彼时，什么是触？凡于彼时，有触、触及、碰触、已触及的状态——这是于彼时的触……乃至……。

๕๗๐. กตมา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ สณฺฐิติ อวฏฺฐิติ อวิสาหาโร อวิกฺเขโป อวิสาหฏมานสตา สมโถ สมาธินฺทฺริยํ สมาธิพลํ – อยํ ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ.

570. 于彼时，什么是心一境性？凡于彼时，有心的住立、安住、确立、不游移、不散乱、心不驰散、止、定根、定力——这是于彼时的心一境性。

๕๗๑. กตมํ ตสฺมึ สมเย วีริยินฺทฺริยํ โหติ? โย ตสฺมึ สมเย เจตสิโก วีริยารมฺโภ นิกฺกโม ปรกฺกโม อุยฺยาโม วายาโม อุสฺสาโห อุสฺโสฬฺหี ถาโม ธิติ อสิถิลปรกฺกมตา อนิกฺขิตฺตฉนฺทตา อนิกฺขิตฺตธุรตา ธุรสมฺปคฺคาโห วีริยํ วีริยินฺทฺริยํ วีริยพลํ – อิทํ ตสฺมึ สมเย วีริยินฺทฺริยํ โหติ.

571. 于彼时，什么是精进根？凡于彼时，有心所的策励精进、奋起、勇猛、勤勉、努力、热忱、坚毅、刚毅、坚持、不松懈的精勤、不舍弃意愿、不舍弃重担、荷担重担、精进、精进根、精进力——这即是于彼时的精进根。

๕๗๒. กตมํ ตสฺมึ สมเย สมาธินฺทฺริยํ โหติ? ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ สณฺฐิติ อวฏฺฐิติ อวิสาหาโร อวิกฺเขโป อวิสาหฏมานสตา สมโถ สมาธินฺทฺริยํ สมาธิพลํ – อิทํ ตสฺมึ สมเย สมาธินฺทฺริยํ โหติ…เป… เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

572. 于彼时，什么是定根？凡于彼时，有心的住立、安住、确立、不游移、不散乱、心不驰散、止、定根、定力——这即是于彼时的定根……乃至……或于彼时，有任何其他缘起的无色法——这些法是无记法。

ตสฺมึ โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, ปญฺจินฺทฺริยานิ โหนฺติ, เอโก [Pg.141] ผสฺโส โหติ…เป… เอกา มโนวิญฺญาณธาตุ โหติ, เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา…เป….

再者，于彼时，有四蕴、二处、二界、三食、五根、一触……乃至……有一意识界、一法处、一法界；或于彼时，有任何其他缘生的无色法——此等诸法是无记法……乃至……。

๕๗๓. กตโม ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา วิตกฺโก วิจาโร ปีติ จิตฺตสฺเสกคฺคตา วีริยินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

573. 于彼时，什么是行蕴？触、思、寻、伺、喜、心一境性、精进根、定根、命根；以及于彼时，有任何其他缘生的无色法，除去受蕴、想蕴、识蕴——此即是于彼时的行蕴……乃至……此等诸法是无记法。

กิริยา มโนวิญฺญาณธาตุ โสมนสฺสสหคตา.

唯作意识界，与喜相应。

กิริยามโนวิญฺญาณธาตุอุเปกฺขาสหคตา

唯作意识界，与舍相应

๕๗๔. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย มโนวิญฺญาณธาตุ อุปฺปนฺนา โหติ กิริยา เนว กุสลา นากุสลา น จ กมฺมวิปากา อุเปกฺขาสหคตา รูปารมฺมณา วา…เป… ธมฺมารมฺมณา วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ, เวทนา โหติ, สญฺญา โหติ, เจตนา โหติ, จิตฺตํ โหติ, วิตกฺโก โหติ, วิจาโร โหติ, อุเปกฺขา โหติ, จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ, วีริยินฺทฺริยํ โหติ, สมาธินฺทฺริยํ โหติ มนินฺทฺริยํ โหติ, อุเปกฺขินฺทฺริยํ โหติ, ชีวิตินฺทฺริยํ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา…เป….

574. 何等法为无记？当意识界生起，其为唯作，非善、非不善、亦非业果，与舍相应，或以色为所缘……乃至……或以法为所缘，或缘于任何所缘时；于彼时，有触、有受、有想、有思、有心、有寻、有伺、有舍、有心一境性、有精进根、有定根、有意根、有舍根、有命根；以及于彼时，有任何其他缘生的无色法——此等诸法为无记法……乃至……。

ตสฺมึ โข ปน สมเย จตฺตาโร ขนฺธา โหนฺติ, ทฺวายตนานิ โหนฺติ, ทฺเว ธาตุโย โหนฺติ, ตโย อาหารา โหนฺติ, ปญฺจินฺทฺริยานิ โหนฺติ, เอโก ผสฺโส โหติ…เป… เอกา มโนวิญฺญาณธาตุ โหติ, เอกํ ธมฺมายตนํ โหติ, เอกา ธมฺมธาตุ โหติ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา…เป….

再者，于彼时，有四蕴、二处、二界、三食、五根、一触……乃至……有一意识界、一法处、一法界；或于彼时，有任何其他缘生的无色法——此等是无记法……乃至……。

๕๗๕. กตโม [Pg.142] ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ? ผสฺโส เจตนา วิตกฺโก วิจาโร จิตฺตสฺเสกคฺคตา วีริยินฺทฺริยํ สมาธินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ; เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา สญฺญากฺขนฺธํ ฐเปตฺวา วิญฺญาณกฺขนฺธํ – อยํ ตสฺมึ สมเย สงฺขารกฺขนฺโธ โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

575. 于彼时，什么是行蕴？触、思、寻、伺、心一境性、精进根、定根、命根；以及于彼时，有任何其他缘生的无色法，除去受蕴、想蕴、识蕴——这即是于彼时的行蕴……乃至……此等是无记法。

กิริยา มโนวิญฺญาณธาตุ อุเปกฺขาสหคตา.

舍俱行唯作意识界。

อเหตุกา กิริยา อพฺยากตา.

无因唯作无记。

สเหตุกกามาวจรกิริยา

有因欲界唯作

๕๗๖. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย มโนวิญฺญาณธาตุ อุปฺปนฺนา โหติ กิริยา เนว กุสลา นากุสลา น จ กมฺมวิปากา โสมนสฺสสหคตา ญาณสมฺปยุตฺตา…เป… โสมนสฺสสหคตา ญาณสมฺปยุตฺตา สสงฺขาเรน…เป… โสมนสฺสสหคตา ญาณวิปฺปยุตฺตา…เป… โสมนสฺสสหคตา ญาณวิปฺปยุตฺตา สสงฺขาเรน…เป… อุเปกฺขาสหคตา ญาณสมฺปยุตฺตา…เป… อุเปกฺขาสหคตา ญาณสมฺปยุตฺตา สสงฺขาเรน…เป… อุเปกฺขาสหคตา ญาณวิปฺปยุตฺตา…เป… อุเปกฺขาสหคตา ญาณวิปฺปยุตฺตา สสงฺขาเรน รูปารมฺมณา วา…เป… ธมฺมารมฺมณา วา ยํ ยํ วา ปนารพฺภ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ …เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา…เป… อโลโภ อพฺยากตมูลํ…เป… อโทโส อพฺยากตมูลํ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

576. 哪些是无记法？当意识界（manoviññāṇadhātu）生起时，是唯作，既非善亦非不善，且非业果，与喜相应、与智相应……乃至……与喜相应、与智相应、有行……乃至……与喜相应、与智不相应……乃至……与喜相应、与智不相应、有行……乃至……与舍相应、与智相应……乃至……与舍相应、与智相应、有行……乃至……与舍相应、与智不相应……乃至……与舍相应、与智不相应、有行，以色为所缘……乃至……以法为所缘，或缘于任何事物，在那时有触……乃至……有不散乱……乃至……此等是无记法……乃至……无贪是无记根……乃至……无瞋是无记根……乃至……无痴是无记根……乃至……此等是无记法。

สเหตุกา กามาวจรกิริยา.

有因欲界唯作。

รูปาวจรกิริยา

色界唯作

๕๗๗. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย รูปาวจรํ ฌานํ ภาเวติ กิริยํ เนว กุสลํ นากุสลํ น จ กมฺมวิปากํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารํ วิวิจฺเจว กาเมหิ…เป… ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ [Pg.143] สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

577. 哪些是无记法？当修习色界唯作禅，非善、非不善，亦非业异熟，为现法乐住，已远离诸欲……乃至……具足并安住于以地遍（pathavīkasiṇa）为所缘的初禅时，于其时有触……乃至……有不散乱……此等是无记法。

๕๗๘. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย รูปาวจรํ ฌานํ ภาเวติ กิริยํ เนว กุสลํ นากุสลํ น จ กมฺมวิปากํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารํ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา…เป… ทุติยํ ฌานํ…เป… ตติยํ ฌานํ…เป… จตุตฺถํ ฌานํ…เป… ปฐมํ ฌานํ…เป… ปญฺจมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ปถวีกสิณํ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

578. 哪些是无记法？当修习色界唯作禅，非善、非不善，亦非业异熟，为现法乐住，由寻（vitakka）与伺（vicāra）的止息……乃至……具足并安住于以地遍为所缘的第二禅……乃至……第三禅……乃至……第四禅……乃至……初禅……乃至……第五禅时，于其时有触……乃至……有不散乱……此等是无记法。

รูปาวจรกิริยา.

色界唯作

อรูปาวจรกิริยา

无色界唯作

๕๗๙. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย อรูปาวจรํ ฌานํ ภาเวติ กิริยํ เนว กุสลํ นากุสลํ น จ กมฺมวิปากํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารํ สพฺพโส รูปสญฺญานํ สมติกฺกมา ปฏิฆสญฺญานํ อตฺถงฺคมา นานตฺตสญฺญานํ อมนสิการา อากาสานญฺจายตนสญฺญาสหคตํ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

579. 哪些是无记法？当修习无色界唯作禅，非善、非不善，亦非业异熟，为现法乐住，由遍超色想（rūpasaññā）、有对想（paṭighasaññā）灭尽、不作意种种想（nānattasaññā），并由断乐……乃至……具足并安住于与空无边处想（ākāsānañcāyatanasaññā）相应的第四禅时，于其时有触……乃至……有不散乱……此等是无记法。

๕๘๐. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย อรูปาวจรํ ฌานํ ภาเวติ กิริยํ เนว กุสลํ นากุสลํ น จ กมฺมวิปากํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารํ สพฺพโส อากาสานญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม วิญฺญาณญฺจายตนสญฺญาสหคตํ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

580. 哪些是无记法？当修习无色界唯作禅，非善、非不善，亦非业异熟，为现法乐住，在遍超空无边处（ākāsānañcāyatana）后，并由断乐……乃至……具足并安住于与识无边处想（viññāṇañcāyatanasaññā）相应的第四禅时，于其时有触……乃至……有不散乱……此等是无记法。

๕๘๑. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย อรูปาวจรํ ฌานํ ภาเวติ กิริยํ เนว กุสลํ นากุสลํ น จ กมฺมวิปากํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารํ สพฺพโส วิญฺญาณญฺจายตนํ สมติกฺกมฺม อากิญฺจญฺญายตนสญฺญาสหคตํ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ[Pg.144], ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

581. 哪些是无记法？于某时，修习唯作(kiriya)的无色界禅，既非善亦非不善，且非业果，为现法乐住，以一切方式超越识无边处(viññāṇañcāyatana)，与无所有处想(ākiñcaññāyatanasaññā)俱行，并舍弃乐……乃至……进入并安住于第四禅时，在那时有触……乃至……有不散乱……乃至……这些是无记法。

๕๘๒. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? ยสฺมึ สมเย อรูปาวจรํ ฌานํ ภาเวติ กิริยํ เนว กุสลํ นากุสลํ น จ กมฺมวิปากํ ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหารํ สพฺพโส อากิญฺจญฺญายตนํ สมติกฺกมฺม เนวสญฺญานาสญฺญายตนสญฺญาสหคตํ สุขสฺส จ ปหานา…เป… จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ, ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ…เป… อวิกฺเขโป โหติ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา…เป… อโลโภ อพฺยากตมูลํ…เป… อโทโส อพฺยากตมูลํ…เป… อโมโห อพฺยากตมูลํ…เป… อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

582. 哪些是无记法？于某时，修习唯作的无色界禅，既非善亦非不善，且非业果，为现法乐住，以一切方式超越无所有处(ākiñcaññāyatana)，与非想非非想处想(nevasaññānāsaññāyatanasaññā)俱行，并舍弃乐……乃至……进入并安住于第四禅时，在那时有触……乃至……有不散乱……乃至……这些是无记法……乃至……无贪(alobha)是无记根……乃至……无瞋(adosa)是无记根……乃至……无痴(amoha)是无记根……乃至……这些是无记法。

อรูปาวจรกิริยา.

无色界唯作终。

กิริยา อพฺยากตา.

唯作无记终。

จิตฺตุปฺปาทกณฺฑํ นิฏฺฐิตํ.

心生品终。

๒. รูปกณฺฑํ

2. 色品

อุทฺเทโส

概要

๕๘๓. กตเม [Pg.145] ธมฺมา อพฺยากตา? กุสลากุสลานํ ธมฺมานํ วิปากา กามาวจรา รูปาวจรา อรูปาวจรา อปริยาปนฺนา เวทนากฺขนฺโธ สญฺญากฺขนฺโธ สงฺขารกฺขนฺโธ วิญฺญาณกฺขนฺโธ, เย จ ธมฺมา กิริยา เนว กุสลา นากุสลา น จ กมฺมวิปากา, สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

583. 哪些是无记法？善与不善法的果报——即欲界(kāmāvacara)、色界(rūpāvacara)、无色界(arūpāvacara)及不系(apariyāpanna)的受蕴、想蕴、行蕴、识蕴；以及那些既非善亦非不善、亦非业果的唯作(kiriya)法；一切色(rūpa)；以及无为界(asaṅkhatā dhātu)——这些是无记法。

มาติกา

纲要

เอกกํ

一法

๕๘๔. ตตฺถ กตมํ สพฺพํ รูปํ? จตฺตาโร จ มหาภูตา, จตุนฺนญฺจ มหาภูตานํ อุปาทาย รูปํ – อิทํ วุจฺจติ สพฺพํ รูปํ. สพฺพํ รูปํ น เหตุ, อเหตุกํ, เหตุวิปฺปยุตฺตํ, สปฺปจฺจยํ, สงฺขตํ, รูปํ, โลกิยํ, สาสวํ, สํโยชนิยํ, คนฺถนิยํ, โอฆนิยํ, โยคนิยํ, นีวรณิยํ, ปรามฏฺฐํ, อุปาทานิยํ, สํกิเลสิกํ, อพฺยากตํ, อนารมฺมณํ, อเจตสิกํ, จิตฺตวิปฺปยุตฺตํ, เนววิปากนวิปากธมฺมธมฺมํ, อสํกิลิฏฺฐสํกิเลสิกํ, น สวิตกฺกสวิจารํ, น อวิตกฺกวิจารมตฺตํ, อวิตกฺกอวิจารํ, น ปีติสหคตํ, น สุขสหคตํ, น อุเปกฺขาสหคตํ, เนว ทสฺสเนน น ภาวนาย ปหาตพฺพํ, เนว ทสฺสเนน น ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกํ, เนว อาจยคามิ น อปจยคามิ, เนวเสกฺขนาเสกฺขํ, ปริตฺตํ, กามาวจรํ, น รูปาวจรํ, น อรูปาวจรํ, ปริยาปนฺนํ, โน อปริยาปนฺนํ, อนิยตํ, อนิยฺยานิกํ, อุปฺปนฺนํ, ฉหิ วิญฺญาเณหิ วิญฺเญยฺยํ, อนิจฺจํ, ชราภิภูตํ.

584. 此中，何为一切色？四大种以及四大种所造色——此被称为一切色。一切色非因，无因，与因不相应，有缘，有为，会变坏的，是世间的，有漏的，是结的目标，是身系的目标，是暴流的目标，是轭的目标，是盖的目标，是（邪见）所执取的，是取的目标，是烦恼的目标，是无记的，无所缘，非心所，与心不相应，非异熟非异熟法，非已染污却是烦恼的目标，非有寻有伺，非无寻唯伺，是无寻无伺，非喜俱行，非乐俱行，非舍俱行，非见所断非修所断，非见所断之因非修所断之因，非导向积集，非导向损减，非有学非无学，是劣的，是欲界的，非色界的，非无色界的，是（三界）所摄的，非非（三界）所摄的，是不定法，非出离的，是已生的，为六识所识知，是无常的，为老所征服。

เอวํ เอกวิเธน รูปสงฺคโห.

如是，以一种方式总摄色法。

เอกกํ.

一法竟。

ทุกํ

二法

ทุวิเธน [Pg.146] รูปสงฺคโห –

以二种方式总摄色法——

อตฺถิ รูปํ อุปาทา, อตฺถิ รูปํ โน อุปาทา.

有色是所造的，有色非所造的。

อตฺถิ รูปํ อุปาทิณฺณํ, อตฺถิ รูปํ อนุปาทิณฺณํ.

有色是业执受的，有色非业执受的。

อตฺถิ รูปํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ, อตฺถิ รูปํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ.

有色是业执受的且是取的目标，有色非业执受的却是取的目标。

อตฺถิ รูปํ สนิทสฺสนํ, อตฺถิ รูปํ อนิทสฺสนํ.

有色是有见的，有色是无见的。

อตฺถิ รูปํ สปฺปฏิฆํ, อตฺถิ รูปํ อปฺปฏิฆํ.

有色是有对的，有色是无对的。

อตฺถิ รูปํ อินฺทฺริยํ, อตฺถิ รูปํ น อินฺทฺริยํ.

有色是根，有色非根。

อตฺถิ รูปํ มหาภูตํ, อตฺถิ รูปํ น มหาภูตํ.

有色是大种，有色非大种。

อตฺถิ รูปํ วิญฺญตฺติ, อตฺถิ รูปํ น วิญฺญตฺติ.

有色是表，有色非表。

อตฺถิ รูปํ จิตฺตสมุฏฺฐานํ, อตฺถิ รูปํ น จิตฺตสมุฏฺฐานํ.

有色是心生的，有色非心生的。

อตฺถิ รูปํ จิตฺตสหภุ, อตฺถิ รูปํ น จิตฺตสหภุ.

有色是心俱生的，有色非心俱生的。

อตฺถิ รูปํ จิตฺตานุปริวตฺติ, อตฺถิ รูปํ น จิตฺตานุปริวตฺติ.

有色是随心转的，有色非随心转的。

อตฺถิ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, อตฺถิ รูปํ พาหิรํ.

有内色，有外色。

อตฺถิ รูปํ โอฬาริกํ, อตฺถิ รูปํ สุขุมํ.

有粗色，有细色。

อตฺถิ รูปํ ทูเร, อตฺถิ รูปํ สนฺติเก.

有远色，有近色。

อตฺถิ รูปํ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส วตฺถุ, อตฺถิ รูปํ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส น วตฺถุ. อตฺถิ รูปํ จกฺขุสมฺผสฺสชาย เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… เจตนาย…เป… จกฺขุวิญฺญาณสฺส วตฺถุ, อตฺถิ รูปํ จกฺขุวิญฺญาณสฺส น วตฺถุ.

有色为眼触之所依，有色非为眼触之所依。有色为眼触所生之受……乃至……想……乃至……思……乃至……眼识之所依，有色非为眼识之所依。

อตฺถิ รูปํ โสตสมฺผสฺสสฺส…เป… ฆานสมฺผสฺสสฺส…เป… ชิวฺหาสมฺผสฺสสฺส…เป… กายสมฺผสฺสสฺส วตฺถุ, อตฺถิ รูปํ กายสมฺผสฺสสฺส น วตฺถุ. อตฺถิ รูปํ กายสมฺผสฺสชาย เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… เจตนาย …เป… กายวิญฺญาณสฺส วตฺถุ, อตฺถิ รูปํ กายวิญฺญาณสฺส น วตฺถุ.

有色为耳触……乃至……鼻触……乃至……舌触……乃至……身触之所依，有色非为身触之所依。有色为身触所生之受……乃至……想……乃至……思……乃至……身识之所依，有色非为身识之所依。

อตฺถิ รูปํ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส อารมฺมณํ, อตฺถิ รูปํ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส นารมฺมณํ. อตฺถิ รูปํ จกฺขุสมฺผสฺสชาย เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… เจตนาย…เป… จกฺขุวิญฺญาณสฺส อารมฺมณํ, อตฺถิ รูปํ จกฺขุวิญฺญาณสฺส นารมฺมณํ.

有色为眼触之所缘，有色非为眼触之所缘。有色为眼触所生之受……乃至……想……乃至……思……乃至……眼识之所缘，有色非为眼识之所缘。

อตฺถิ รูปํ โสตสมฺผสฺสสฺส…เป… [Pg.147] ฆานสมฺผสฺสสฺส…เป… ชิวฺหาสมฺผสฺสสฺส…เป… กายสมฺผสฺสสฺส อารมฺมณํ, อตฺถิ รูปํ กายสมฺผสฺสสฺส นารมฺมณํ. อตฺถิ รูปํ กายสมฺผสฺสชาย เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… เจตนาย…เป… กายวิญฺญาณสฺส อารมฺมณํ, อตฺถิ รูปํ กายวิญฺญาณสฺส นารมฺมณํ.

有色为耳触……乃至……鼻触……乃至……舌触……乃至……身触之所缘，有色非为身触之所缘。有色为身触所生之受……乃至……想……乃至……思……乃至……身识之所缘，有色非为身识之所缘。

อตฺถิ รูปํ จกฺขายตนํ, อตฺถิ รูปํ น จกฺขายตนํ. อตฺถิ รูปํ โสตายตนํ…เป… ฆานายตนํ…เป… ชิวฺหายตนํ…เป… กายายตนํ, อตฺถิ รูปํ น กายายตนํ.

有色为眼处，有色非为眼处。有色为耳处……乃至……鼻处……乃至……舌处……乃至……身处，有色非为身处。

อตฺถิ รูปํ รูปายตนํ, อตฺถิ รูปํ น รูปายตนํ. อตฺถิ รูปํ สทฺทายตนํ…เป… คนฺธายตนํ…เป… รสายตนํ…เป… โผฏฺฐพฺพายตนํ, อตฺถิ รูปํ น โผฏฺฐพฺพายตนํ.

有色为色处，有色非为色处。有色为声处……乃至……香处……乃至……味处……乃至……触处，有色非为触处。

อตฺถิ รูปํ จกฺขุธาตุ, อตฺถิ รูปํ น จกฺขุธาตุ. อตฺถิ รูปํ โสตธาตุ…เป… ฆานธาตุ…เป… ชิวฺหาธาตุ…เป… กายธาตุ, อตฺถิ รูปํ น กายธาตุ.

有色是眼界，有色非眼界。有色是耳界……乃至……鼻界……乃至……舌界……乃至……身界，有色非身界。

อตฺถิ รูปํ รูปธาตุ, อตฺถิ รูปํ น รูปธาตุ. อตฺถิ รูปํ สทฺทธาตุ…เป… คนฺธธาตุ…เป… รสธาตุ…เป… โผฏฺฐพฺพธาตุ, อตฺถิ รูปํ น โผฏฺฐพฺพธาตุ.

有色是色界，有色非色界。有色是声界……乃至……香界……乃至……味界……乃至……触界，有色非触界。

อตฺถิ รูปํ จกฺขุนฺทฺริยํ, อตฺถิ รูปํ น จกฺขุนฺทฺริยํ. อตฺถิ รูปํ โสตินฺทฺริยํ…เป… ฆานินฺทฺริยํ…เป… ชิวฺหินฺทฺริยํ…เป… กายินฺทฺริยํ, อตฺถิ รูปํ น กายินฺทฺริยํ.

有色是眼根，有色非眼根。有色是耳根……乃至……鼻根……乃至……舌根……乃至……身根，有色非身根。

อตฺถิ รูปํ อิตฺถินฺทฺริยํ, อตฺถิ รูปํ น อิตฺถินฺทฺริยํ.

有色是女根，有色非女根。

อตฺถิ รูปํ ปุริสินฺทฺริยํ, อตฺถิ รูปํ น ปุริสินฺทฺริยํ.

有色是男根，有色非男根。

อตฺถิ รูปํ ชีวิตินฺทฺริยํ, อตฺถิ รูปํ น ชีวิตินฺทฺริยํ.

有色是命根，有色非命根。

อตฺถิ รูปํ กายวิญฺญตฺติ, อตฺถิ รูปํ น กายวิญฺญตฺติ.

有色是身表，有色非身表。

อตฺถิ รูปํ วจีวิญฺญตฺติ, อตฺถิ รูปํ น วจีวิญฺญตฺติ.

有色是语表，有色非语表。

อตฺถิ รูปํ อากาสธาตุ, อตฺถิ รูปํ น อากาสธาตุ.

有色是空界，有色非空界。

อตฺถิ รูปํ อาโปธาตุ, อตฺถิ รูปํ น อาโปธาตุ.

有色是水界，有色非水界。

อตฺถิ รูปํ รูปสฺส ลหุตา, อตฺถิ รูปํ รูปสฺส น ลหุตา.

有色是色轻快性，有色非色轻快性。

อตฺถิ รูปํ รูปสฺส มุทุตา, อตฺถิ รูปํ รูปสฺส น มุทุตา.

有色是色柔软性，有色非色柔软性。

อตฺถิ รูปํ รูปสฺส กมฺมญฺญตา, อตฺถิ รูปํ รูปสฺส น กมฺมญฺญตา.

有色是色适业性，有色非色适业性。

อตฺถิ รูปํ รูปสฺส อุปจโย, อตฺถิ รูปํ รูปสฺส น อุปจโย.

有色是色积集，有色非色积集。

อตฺถิ รูปํ รูปสฺส สนฺตติ, อตฺถิ รูปํ รูปสฺส น สนฺตติ.

有色是色相续，有色非色相续。

อตฺถิ [Pg.148] รูปํ รูปสฺส ชรตา, อตฺถิ รูปํ รูปสฺส น ชรตา.

有色是色老性，有色非色老性。

อตฺถิ รูปํ รูปสฺส อนิจฺจตา, อตฺถิ รูปํ รูปสฺส น อนิจฺจตา.

有色是色无常性，有色非色无常性。

อตฺถิ รูปํ กพฬีกาโร อาหาโร, อตฺถิ รูปํ น กพฬีกาโร อาหาโร.

有色是段食，有色非段食。

เอวํ ทุวิเธน รูปสงฺคโห.

如是，色以二种总摄。

ทุกํ.

二法品竟。

ติกํ

三法品

ติวิเธน รูปสงฺคโห –

色以三种总摄：

๕๘๕. ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ อุปาทา. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ อุปาทา, อตฺถิ โน อุปาทา.

585. 凡是内在的色，那是所造色。凡是外在的色，有的是所造色，有的不是所造色。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ อุปาทิณฺณํ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ อุปาทิณฺณํ, อตฺถิ อนุปาทิณฺณํ.

凡是内在的色，那是所执受的。凡是外在的色，有的是所执受的，有的是非所执受的。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ, อตฺถิ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ.

凡是内在的色，那是所执受而为取之缘的。凡是外在的色，有的是所执受而为取之缘的，有的是非所执受而为取之缘的。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ อนิทสฺสนํ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ สนิทสฺสนํ, อตฺถิ อนิทสฺสนํ.

凡是内在的色，那是不可见的。凡是外在的色，有的是可见的，有的是不可见的。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ สปฺปฏิฆํ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ สปฺปฏิฆํ, อตฺถิ อปฺปฏิฆํ.

凡是内在的色，那是有对的。凡是外在的色，有的是有对的，有的是无对的。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ อินฺทฺริยํ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ อินฺทฺริยํ, อตฺถิ น อินฺทฺริยํ.

凡是内在的色，那是根。凡是外在的色，有的是根，有的不是根。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ น มหาภูตํ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ มหาภูตํ, อตฺถิ น มหาภูตํ.

凡是内在的色，那不是大种。凡是外在的色，有的是大种，有的不是大种。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ น วิญฺญตฺติ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ วิญฺญตฺติ, อตฺถิ น วิญฺญตฺติ.

凡是内在的色，那不是表。凡是外在的色，有的是表，有的不是表。

ยํ [Pg.149] ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ น จิตฺตสมุฏฺฐานํ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ จิตฺตสมุฏฺฐานํ, อตฺถิ น จิตฺตสมุฏฺฐานํ.

凡是内在的色，那不是心生的。凡是外在的色，有的是心生的，有的不是心生的。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ น จิตฺตสหภุ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ จิตฺตสหภุ, อตฺถิ น จิตฺตสหภุ.

凡是内在的色，那不是心俱生的。凡是外在的色，有的是心俱生的，有的不是心俱生的。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ น จิตฺตานุปริวตฺติ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ จิตฺตานุปริวตฺติ, อตฺถิ น จิตฺตานุปริวตฺติ.

凡是内在的色，那不是随心转的。凡是外在的色，有的是随心转的，有的不是随心转的。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ โอฬาริกํ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ โอฬาริกํ, อตฺถิ สุขุมํ.

凡是内在的色，那是粗的。凡是外在的色，有的是粗的，有的是细的。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ สนฺติเก. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ ทูเร, อตฺถิ สนฺติเก.

凡是内在的色，那是近的。凡是外在的色，有的是远的，有的是近的。

ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส น วตฺถุ. ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ อตฺถิ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส วตฺถุ, อตฺถิ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส น วตฺถุ.

凡是外在的色，那不是眼触的所依。凡是内在的色，有的是眼触的所依，有的不是眼触的所依。

ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ จกฺขุสมฺผสฺสชาย เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… เจตนาย…เป… จกฺขุวิญฺญาณสฺส น วตฺถุ. ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ อตฺถิ จกฺขุวิญฺญาณสฺส วตฺถุ, อตฺถิ จกฺขุวิญฺญาณสฺส น วตฺถุ.

凡是外在的色，那不是眼触所生之受、想、思以及眼识的所依。凡是内在的色，有的是眼识的所依，有的不是眼识的所依。

ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ โสตสมฺผสฺสสฺส…เป… ฆานสมฺผสฺสสฺส…เป… ชิวฺหาสมฺผสฺสสฺส…เป… กายสมฺผสฺสสฺส น วตฺถุ. ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ อตฺถิ กายสมฺผสฺสสฺส วตฺถุ, อตฺถิ กายสมฺผสฺสสฺส น วตฺถุ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ กายสมฺผสฺสชาย เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… เจตนาย…เป… กายวิญฺญาณสฺส น วตฺถุ. ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ อตฺถิ กายวิญฺญาณสฺส วตฺถุ, อตฺถิ กายวิญฺญาณสฺส น วตฺถุ.

凡是外在的色，那不是耳触……乃至……身触的所依。凡是内在的色，有的是身触的所依，有的不是身触的所依。凡是外在的色，那不是身触所生之受……乃至……身识的所依。凡是内在的色，有的是身识的所依，有的不是身识的所依。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส นารมฺมณํ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส อารมฺมณํ, อตฺถิ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส นารมฺมณํ. ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ จกฺขุสมฺผสฺสชาย เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… เจตนาย…เป… จกฺขุวิญฺญาณสฺส นารมฺมณํ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ จกฺขุวิญฺญาณสฺส อารมฺมณํ, อตฺถิ จกฺขุวิญฺญาณสฺส นารมฺมณํ.

凡是内在的色，那不是眼触的所缘。凡是外在的色，有的是眼触的所缘，有的不是眼触的所缘。凡是内在的色，那不是眼触所生之受、想、思以及眼识的所缘。凡是外在的色，有的是眼识的所缘，有的不是眼识的所缘。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ โสตสมฺผสฺสสฺส…เป… ฆานสมฺผสฺสสฺส…เป… ชิวฺหาสมฺผสฺสสฺส…เป… กายสมฺผสฺสสฺส นารมฺมณํ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ กายสมฺผสฺสสฺส อารมฺมณํ, อตฺถิ กายสมฺผสฺสสฺส นารมฺมณํ. ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ[Pg.150], ตํ กายสมฺผสฺสชาย เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… เจตนาย…เป… กายวิญฺญาณสฺส นารมฺมณํ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ กายวิญฺญาณสฺส อารมฺมณํ, อตฺถิ กายวิญฺญาณสฺส นารมฺมณํ.

凡是内在的色，那不是耳触、鼻触、舌触、身触的所缘。凡是外在的色，有的是身触的所缘，有的不是身触的所缘。凡是内在的色，那不是身触所生之受、想、思以及身识的所缘。凡是外在的色，有的是身识的所缘，有的不是身识的所缘。

ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ น จกฺขายตนํ. ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ อตฺถิ จกฺขายตนํ, อตฺถิ น จกฺขายตนํ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ น โสตายตนํ…เป… น ฆานายตนํ…เป… น ชิวฺหายตนํ…เป… น กายายตนํ. ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ อตฺถิ กายายตนํ, อตฺถิ น กายายตนํ.

凡外在色，彼非眼处。凡内在色，有是眼处，有非眼处。凡外在色，彼非耳处……非鼻处……非舌处……非身处。凡内在色，有是身处，有非身处。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ น รูปายตนํ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ รูปายตนํ, อตฺถิ น รูปายตนํ. ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ น สทฺทายตนํ…เป… น คนฺธายตนํ…เป… น รสายตนํ…เป… น โผฏฺฐพฺพายตนํ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ โผฏฺฐพฺพายตนํ, อตฺถิ น โผฏฺฐพฺพายตนํ.

凡内在色，彼非色处。凡外在色，有是色处，有非色处。凡内在色，彼非声处……非香处……非味处……非触处。凡外在色，有是触处，有非触处。

ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ น จกฺขุธาตุ. ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ อตฺถิ จกฺขุธาตุ, อตฺถิ น จกฺขุธาตุ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ น โสตธาตุ…เป… น ฆานธาตุ…เป… น ชิวฺหาธาตุ…เป… น กายธาตุ. ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ อตฺถิ กายธาตุ, อตฺถิ น กายธาตุ.

凡外在色，彼非眼界。凡内在色，有是眼界，有非眼界。凡外在色，彼非耳界……非鼻界……非舌界……非身界。凡内在色，有是身界，有非身界。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ น รูปธาตุ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ รูปธาตุ, อตฺถิ น รูปธาตุ. ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ น สทฺทธาตุ…เป… น คนฺธธาตุ…เป… น รสธาตุ…เป… น โผฏฺฐพฺพธาตุ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ โผฏฺฐพฺพธาตุ, อตฺถิ น โผฏฺฐพฺพธาตุ.

凡内在色，彼非色界。凡外在色，有是色界，有非色界。凡内在色，彼非声界……非香界……非味界……非触界。凡外在色，有是触界，有非触界。

ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ น จกฺขุนฺทฺริยํ. ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ อตฺถิ จกฺขุนฺทฺริยํ, อตฺถิ น จกฺขุนฺทฺริยํ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ น โสตินฺทฺริยํ…เป… น ฆานินฺทฺริยํ…เป… น ชิวฺหินฺทฺริยํ…เป… น กายินฺทฺริยํ. ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ อตฺถิ กายินฺทฺริยํ, อตฺถิ น กายินฺทฺริยํ.

凡外在色，彼非眼根。凡内在色，有是眼根，有非眼根。凡外在色，彼非耳根……非鼻根……非舌根……非身根。凡内在色，有是身根，有非身根。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ น อิตฺถินฺทฺริยํ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ อิตฺถินฺทฺริยํ, อตฺถิ น อิตฺถินฺทฺริยํ.

凡是内在的色，那不是女根。凡是外在的色，有的是女根，有的不是女根。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ น ปุริสินฺทฺริยํ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ ปุริสินฺทฺริยํ, อตฺถิ น ปุริสินฺทฺริยํ.

凡是内在的色，那不是男根。凡是外在的色，有的是男根，有的不是男根。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ น ชีวิตินฺทฺริยํ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ ชีวิตินฺทฺริยํ, อตฺถิ น ชีวิตินฺทฺริยํ.

凡是内在的色，那不是命根。凡是外在的色，有的是命根，有的不是命根。

ยํ [Pg.151] ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ น กายวิญฺญตฺติ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ กายวิญฺญตฺติ, อตฺถิ น กายวิญฺญตฺติ.

凡是内在的色，那不是身表。凡是外在的色，有的是身表，有的不是身表。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ น วจีวิญฺญตฺติ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ วจีวิญฺญตฺติ, อตฺถิ น วจีวิญฺญตฺติ.

凡是内在的色，那不是语表。凡是外在的色，有的是语表，有的不是语表。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ น อากาสธาตุ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ อากาสธาตุ, อตฺถิ น อากาสธาตุ.

凡是内在的色，那不是空界。凡是外在的色，有的是空界，有的不是空界。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ น อาโปธาตุ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ อาโปธาตุ, อตฺถิ น อาโปธาตุ.

凡是内在的色，那不是水界。凡是外在的色，有的是水界，有的不是水界。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ รูปสฺส น ลหุตา. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ รูปสฺส ลหุตา, อตฺถิ รูปสฺส น ลหุตา.

凡是内在的色，则非色的轻快性。凡是外在的色，有的是色的轻快性，有的不是色的轻快性。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ รูปสฺส น มุทุตา. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ รูปสฺส มุทุตา, อตฺถิ รูปสฺส น มุทุตา.

凡是内在的色，则非色的柔软性。凡是外在的色，有的是色的柔软性，有的不是色的柔软性。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ รูปสฺส น กมฺมญฺญตา. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ รูปสฺส กมฺมญฺญตา, อตฺถิ รูปสฺส น กมฺมญฺญตา.

凡是内在的色，则非色的适业性。凡是外在的色，有的是色的适业性，有的不是色的适业性。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ รูปสฺส น อุปจโย. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ รูปสฺส อุปจโย, อตฺถิ รูปสฺส น อุปจโย.

凡是内在的色，则非色的积集。凡是外在的色，有的是色的积集，有的不是色的积集。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ รูปสฺส น สนฺตติ. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ รูปสฺส สนฺตติ, อตฺถิ รูปสฺส น สนฺตติ.

凡是内在的色，则非色的相续。凡是外在的色，有的是色的相续，有的不是色的相续。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ รูปสฺส น ชรตา. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ รูปสฺส ชรตา, อตฺถิ รูปสฺส น ชรตา.

凡是内色，彼非色之老性。凡是外色，有是色之老性者，有非色之老性者。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ รูปสฺส น อนิจฺจตา. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ รูปสฺส อนิจฺจตา, อตฺถิ รูปสฺส น อนิจฺจตา.

凡是内色，彼非色之无常性。凡是外色，有是色之无常性者，有非色之无常性者。

ยํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ, ตํ น กพฬีกาโร อาหาโร. ยํ ตํ รูปํ พาหิรํ, ตํ อตฺถิ กพฬีกาโร อาหาโร, อตฺถิ น กพฬีกาโร อาหาโร.

凡是内色，彼非段食。凡是外色，有是段食者，有非段食者。

เอวํ ติวิเธน รูปสงฺคโห.

如是，色以三法总摄。

ติกํ.

三法竟。

จตุกฺกํ

四法

จตุพฺพิเธน [Pg.152] รูปสงฺคโห –

色以四法总摄：

๕๘๖. ยํ ตํ รูปํ อุปาทา, ตํ อตฺถิ อุปาทิณฺณํ, อตฺถิ อนุปาทิณฺณํ. ยํ ตํ รูปํ โน อุปาทา, ตํ อตฺถิ อุปาทิณฺณํ, อตฺถิ อนุปาทิณฺณํ.

586. 凡是所造色，有是有执受者，有是无执受者。凡非所造色，有是有执受者，有是无执受者。

ยํ ตํ รูปํ อุปาทา, ตํ อตฺถิ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ, อตฺถิ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ. ยํ ตํ รูปํ โน อุปาทา, ตํ อตฺถิ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ, อตฺถิ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ.

凡是所造色，有是有执受亦为取所缘者，有是无执受而为取所缘者。凡非所造色，有是有执受亦为取所缘者，有是无执受而为取所缘者。

ยํ ตํ รูปํ อุปาทา, ตํ อตฺถิ สปฺปฏิฆํ, อตฺถิ อปฺปฏิฆํ. ยํ ตํ รูปํ โน อุปาทา, ตํ อตฺถิ สปฺปฏิฆํ, อตฺถิ อปฺปฏิฆํ.

凡是所造色，有是有对者，有是无对者。凡非所造色，有是有对者，有是无对者。

ยํ ตํ รูปํ อุปาทา, ตํ อตฺถิ โอฬาริกํ, อตฺถิ สุขุมํ. ยํ ตํ รูปํ โน อุปาทา, ตํ อตฺถิ โอฬาริกํ, อตฺถิ สุขุมํ.

凡是所造色，有是粗者，有是细者。凡非所造色，有是粗者，有是细者。

ยํ ตํ รูปํ อุปาทา, ตํ อตฺถิ ทูเร, อตฺถิ สนฺติเก. ยํ ตํ รูปํ โน อุปาทา, ตํ อตฺถิ ทูเร, อตฺถิ สนฺติเก.

凡是所造色，有是远者，有是近者。凡非所造色，有是远者，有是近者。

ยํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณํ, ตํ อตฺถิ สนิทสฺสนํ, อตฺถิ อนิทสฺสนํ. ยํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณํ, ตํ อตฺถิ สนิทสฺสนํ, อตฺถิ อนิทสฺสนํ.

凡是有执受色，有是有见者，有是无见者。凡是无执受色，有是有见者，有是无见者。

ยํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณํ, ตํ อตฺถิ สปฺปฏิฆํ อตฺถิ อปฺปฏิฆํ. ยํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณํ, ตํ อตฺถิ สปฺปฏิฆํ, อตฺถิ อปฺปฏิฆํ.

凡是有执受色，有是有对者，有是无对者。凡是无执受色，有是有对者，有是无对者。

ยํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณํ, ตํ อตฺถิ มหาภูตํ, อตฺถิ น มหาภูตํ. ยํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณํ, ตํ อตฺถิ มหาภูตํ, อตฺถิ น มหาภูตํ.

凡是有执受色，有是大种者，有非大种者。凡是无执受色，有是大种者，有非大种者。

ยํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณํ, ตํ อตฺถิ โอฬาริกํ, อตฺถิ สุขุมํ. ยํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณํ, ตํ อตฺถิ โอฬาริกํ, อตฺถิ สุขุมํ.

彼执受色，有粗、有细。彼无执受色，有粗、有细。

ยํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณํ, ตํ อตฺถิ ทูเร, อตฺถิ สนฺติเก. ยํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณํ, ตํ อตฺถิ ทูเร, อตฺถิ สนฺติเก.

彼执受色，有远、有近。彼无执受色，有远、有近。

ยํ [Pg.153] ตํ รูปํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ, ตํ อตฺถิ สนิทสฺสนํ, อตฺถิ อนิทสฺสนํ. ยํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ, ตํ อตฺถิ สนิทสฺสนํ, อตฺถิ อนิทสฺสนํ.

彼执受、取所缘色，有有见、有无见。彼无执受而为取所缘色，有有见、有无见。

ยํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ, ตํ อตฺถิ สปฺปฏิฆํ, อตฺถิ อปฺปฏิฆํ. ยํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ, ตํ อตฺถิ สปฺปฏิฆํ, อตฺถิ อปฺปฏิฆํ.

彼执受、取所缘色，有有对、有无对。彼无执受而为取所缘色，有有对、有无对。

ยํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ, ตํ อตฺถิ มหาภูตํ, อตฺถิ น มหาภูตํ. ยํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ, ตํ อตฺถิ มหาภูตํ, อตฺถิ น มหาภูตํ.

彼执受、取所缘色，有大种、有非大种。彼无执受而为取所缘色，有大种、有非大种。

ยํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ, ตํ อตฺถิ โอฬาริกํ, อตฺถิ สุขุมํ. ยํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ, ตํ อตฺถิ โอฬาริกํ, อตฺถิ สุขุมํ.

彼执受、取所缘色，有粗、有细。彼无执受而为取所缘色，有粗、有细。

ยํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ, ตํ อตฺถิ ทูเร, อตฺถิ สนฺติเก. ยํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ, ตํ อตฺถิ ทูเร, อตฺถิ สนฺติเก.

彼执受、取所缘色，有远、有近。彼无执受而为取所缘色，有远、有近。

ยํ ตํ รูปํ สปฺปฏิฆํ, ตํ อตฺถิ อินฺทฺริยํ, อตฺถิ น อินฺทฺริยํ. ยํ ตํ รูปํ อปฺปฏิฆํ, ตํ อตฺถิ อินฺทฺริยํ, อตฺถิ น อินฺทฺริยํ.

彼有对色，有根、有非根。彼无对色，有根、有非根。

ยํ ตํ รูปํ สปฺปฏิฆํ, ตํ อตฺถิ มหาภูตํ, อตฺถิ น มหาภูตํ. ยํ ตํ รูปํ อปฺปฏิฆํ, ตํ อตฺถิ มหาภูตํ, อตฺถิ น มหาภูตํ.

彼有对色，有大种、有非大种。彼无对色，有大种、有非大种。

ยํ ตํ รูปํ อินฺทฺริยํ, ตํ อตฺถิ โอฬาริกํ, อตฺถิ สุขุมํ. ยํ ตํ รูปํ น อินฺทฺริยํ, ตํ อตฺถิ โอฬาริกํ, อตฺถิ สุขุมํ.

彼根色，有粗、有细。彼非根色，有粗、有细。

ยํ ตํ รูปํ อินฺทฺริยํ, ตํ อตฺถิ ทูเร, อตฺถิ สนฺติเก. ยํ ตํ รูปํ น อินฺทฺริยํ, ตํ อตฺถิ ทูเร, อตฺถิ สนฺติเก.

彼根色，有远、有近。彼非根色，有远、有近。

ยํ ตํ รูปํ มหาภูตํ, ตํ อตฺถิ โอฬาริกํ, อตฺถิ สุขุมํ. ยํ ตํ รูปํ น มหาภูตํ, ตํ อตฺถิ โอฬาริกํ, อตฺถิ สุขุมํ.

彼大种色，有粗，有细。彼非大种色，有粗，有细。

ยํ ตํ รูปํ มหาภูตํ, ตํ อตฺถิ ทูเร, อตฺถิ สนฺติเก. ยํ ตํ รูปํ น มหาภูตํ, ตํ อตฺถิ ทูเร, อตฺถิ สนฺติเก.

彼大种色，有远，有近。彼非大种色，有远，有近。

ทิฏฺฐํ สุตํ มุตํ วิญฺญาตํ รูปํ.

所见、所闻、所觉、所识色。

เอวํ จตุพฺพิเธน รูปสงฺคโห.

如是，色以四法总摄。

จตุกฺกํ.

四法竟。

ปญฺจกํ

五法篇

ปญฺจวิเธน [Pg.154] รูปสงฺคโห –

色以五法总摄：

๕๘๗. ปถวีธาตุ, อาโปธาตุ, เตโชธาตุ, วาโยธาตุ, ยญฺจ รูปํ อุปาทา.

587. 地界、水界、火界、风界，以及所造色。

เอวํ ปญฺจวิเธน รูปสงฺคโห.

如是，色以五法总摄。

ปญฺจกํ.

五法竟。

ฉกฺกํ

六法篇

ฉพฺพิเธน รูปสงฺคโห –

色以六法总摄：

๕๘๘. จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํ, โสตวิญฺเญยฺยํ รูปํ, ฆานวิญฺเญยฺยํ รูปํ, ชิวฺหาวิญฺเญยฺยํ รูปํ, กายวิญฺเญยฺยํ รูปํ, มโนวิญฺเญยฺยํ รูปํ.

588. 眼识所识色、耳识所识色、鼻识所识色、舌识所识色、身识所识色、意识所识色。

เอวํ ฉพฺพิเธน รูปสงฺคโห.

如是，色以六法总摄。

ฉกฺกํ.

六法竟。

สตฺตกํ

七法篇

สตฺตวิเธน รูปสงฺคโห –

色以七法总摄：

๕๘๙. จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํ, โสตวิญฺเญยฺยํ รูปํ, ฆานวิญฺเญยฺยํ รูปํ, ชิวฺหาวิญฺเญยฺยํ รูปํ, กายวิญฺเญยฺยํ รูปํ, มโนธาตุวิญฺเญยฺยํ รูปํ, มโนวิญฺญาณธาตุวิญฺเญยฺยํ รูปํ.

589. 眼识所识色、耳识所识色、鼻识所识色、舌识所识色、身识所识色、意界所识色、意识界所识色。

เอวํ สตฺตวิเธน รูปสงฺคโห.

如是，色以七法总摄。

สตฺตกํ.

七法竟。

อฏฺฐกํ

八法篇

อฏฺฐวิเธน รูปสงฺคโห –

色以八法总摄：

๕๙๐. จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํ, โสตวิญฺเญยฺยํ รูปํ, ฆานวิญฺเญยฺยํ รูปํ, ชิวฺหาวิญฺเญยฺยํ รูปํ, กายวิญฺเญยฺยํ รูปํ, อตฺถิ สุขสมฺผสฺสํ, อตฺถิ ทุกฺขสมฺผสฺสํ, มโนธาตุวิญฺเญยฺยํ รูปํ, มโนวิญฺญาณธาตุวิญฺเญยฺยํ รูปํ.

590. 眼识所识色、耳识所识色、鼻识所识色、舌识所识色、乐触色、苦触色、意界所识色、意识界所识色。

เอวํ อฏฺฐวิเธน รูปสงฺคโห.

如是，色以八法总摄。

อฏฺฐกํ.

八法竟。

นวกํ

九法篇

นววิเธน [Pg.155] รูปสงฺคโห –

色以九法总摄：

๕๙๑. จกฺขุนฺทฺริยํ, โสตินฺทฺริยํ, ฆานินฺทฺริยํ, ชิวฺหินฺทฺริยํ กายินฺทฺริยํ, อิตฺถินฺทฺริยํ, ปุริสินฺทฺริยํ, ชีวิตินฺทฺริยํ, ยญฺจ รูปํ น อินฺทฺริยํ.

591. 眼根、耳根、鼻根、舌根、身根、女根、男根、命根，及非根色。

เอวํ นววิเธน รูปสงฺคโห.

如是，色以九法总摄。

นวกํ.

九法竟。

ทสกํ

十法篇

ทสวิเธน รูปสงฺคโห –

色法以十种方式总括：

๕๙๒. จกฺขุนฺทฺริยํ, โสตินฺทฺริยํ, ฆานินฺทฺริยํ, ชิวฺหินฺทฺริยํ กายินฺทฺริยํ, อิตฺถินฺทฺริยํ, ปุริสินฺทฺริยํ, ชีวิตินฺทฺริยํ, น อินฺทฺริยํ รูปํ อตฺถิ สปฺปฏิฆํ, อตฺถิ อปฺปฏิฆํ.

592. 眼根、耳根、鼻根、舌根、身根、女根、男根、命根，有对的非根色，无对的非根色。

เอวํ ทสวิเธน รูปสงฺคโห.

如是，色法以十种方式总括。

ทสกํ.

十法篇。

เอกาทสกํ

十一法篇

เอกาทสวิเธน รูปสงฺคโห –

色法以十一种方式总括：

๕๙๓. จกฺขายตนํ, โสตายตนํ, ฆานายตนํ, ชิวฺหายตนํ, กายายตนํ, รูปายตนํ, สทฺทายตนํ, คนฺธายตนํ, รสายตนํ, โผฏฺฐพฺพายตนํ, ยญฺจ รูปํ อนิทสฺสนอปฺปฏิฆํ ธมฺมายตนปริยาปนฺนํ.

593. 眼处、耳处、鼻处、舌处、身处、色处、声处、香处、味处、触处，以及包含于法处中的不可见无对之色。

เอวํ เอกาทสวิเธน รูปสงฺคโห.

如是，色法以十一种方式总括。

เอกาทสกํ.

十一法篇。

มาติกา.

总纲。

รูปวิภตฺติ

色分别

เอกกนิทฺเทโส

一法解释

๕๙๔. สพฺพํ [Pg.156] รูปํ น เหตุเมว, อเหตุกเมว, เหตุวิปฺปยุตฺตเมว, สปฺปจฺจยเมว, สงฺขตเมว, รูปเมว, โลกิยเมว, สาสวเมว, สํโยชนิยเมว, คนฺถนิยเมว, โอฆนิยเมว, โยคนิยเมว, นีวรณิยเมว, ปรามฏฺฐเมว, อุปาทานิยเมว, สํกิเลสิกเมว, อพฺยากตเมว, อนารมฺมณเมว, อเจตสิกเมว, จิตฺตวิปฺปยุตฺตเมว, เนววิปากนวิปากธมฺมธมฺมเมว, อสํกิลิฏฺฐสํกิเลสิกเมว, น สวิตกฺกสวิจารเมว, น อวิตกฺกวิจารมตฺตเมว, อวิตกฺกอวิจารเมว, น ปีติสหคตเมว, น สุขสหคตเมว, น อุเปกฺขาสหคตเมว, เนว ทสฺสเนน น ภาวนาย ปหาตพฺพเมว, เนว ทสฺสเนน น ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกเมว, เนว อาจยคามิ น อปจยคามิเมว, เนวเสกฺขนาเสกฺขเมว, ปริตฺตเมว, กามาวจรเมว, น รูปาวจรเมว, น อรูปาวจรเมว, ปริยาปนฺนเมว, โน อปริยาปนฺนเมว, อนิยตเมว, อนิยฺยานิกเมว, อุปฺปนฺนํ ฉหิ วิญฺญาเณหิ วิญฺเญยฺยเมว, อนิจฺจเมว, ชราภิภูตเมว.

594. 一切色法皆：非因，无因，因不相应，有缘，有为，是色，是世间的，有漏，为结所系，为缚所系，为暴流所系，为轭所系，为盖所系，可执取，为取所取，可污染，无记，无所缘，非心所，心不相应，非异熟非异熟法，非已染而可污染，非有寻有伺，非无寻唯伺，是无寻无伺，非喜俱，非乐俱，非舍俱，非见所断非修所断，非见所断因非修所断因，非趣向增长非趣向减损，非有学非无学，是小的，是欲界的，非色界的，非无色界的，是所摄，非不摄，是不定法，非出离的，已生，为六识所识知，是无常的，为老所胜伏。

เอวํ เอกวิเธน รูปสงฺคโห.

如是，色法以一种方式总括。

เอกกนิทฺเทโส.

一法解释。

ทุกนิทฺเทโส

二法解释

อุปาทาภาชนียํ

所依色分别

๕๙๕. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทา? จกฺขายตนํ, โสตายตนํ, ฆานายตนํ, ชิวฺหายตนํ, กายายตนํ, รูปายตนํ, สทฺทายตนํ, คนฺธายตนํ, รสายตนํ, อิตฺถินฺทฺริยํ, ปุริสินฺทฺริยํ, ชีวิตินฺทฺริยํ, กายวิญฺญตฺติ, วจีวิญฺญตฺติ, อากาสธาตุ, รูปสฺส ลหุตา, รูปสฺส มุทุตา, รูปสฺส กมฺมญฺญตา, รูปสฺส อุปจโย, รูปสฺส สนฺตติ, รูปสฺส ชรตา, รูปสฺส อนิจฺจตา, กพฬีกาโร อาหาโร.

595. 何为所造色？眼处、耳处、鼻处、舌处、身处、色处、声处、香处、味处、女根、男根、命根、身表、语表、空界、色轻快性、色柔软性、色适业性、色积集、色相续、色老性、色无常性、段食。

๕๙๖. กตมํ [Pg.157] ตํ รูปํ จกฺขายตนํ? ยํ จกฺขุ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท อตฺตภาวปริยาปนฺโน อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, เยน จกฺขุนา อนิทสฺสเนน สปฺปฏิเฆน รูปํ สนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ ปสฺสิ วา ปสฺสติ วา ปสฺสิสฺสติ วา ปสฺเส วา, จกฺขุํ เปตํ จกฺขายตนํ เปตํ จกฺขุธาตุ เปสา จกฺขุนฺทฺริยํ เปตํ โลโก เปโส ทฺวารา เปสา สมุทฺโท เปโส ปณฺฑรํ เปตํ เขตฺตํ เปตํ วตฺถุํ เปตํ เนตฺตํ เปตํ นยนํ เปตํ โอริมํ ตีรํ เปตํ สุญฺโญ คาโมเปโส – อิทํ ตํ รูปํ จกฺขายตนํ.

596. 何为眼处色？彼眼，是依止四大种的净色，为自身所摄，无见、有对；以彼无见、有对之眼，见有见、有对之色，已见、或正见、或将见、或可见。此亦是眼，此亦是眼处，此亦是眼界，此亦是眼根，此亦是世间，此亦是门，此亦是海，此亦是白净，此亦是田，此亦是事，此亦是引导，此亦是引导，此亦是此岸，此亦是空村——此即是眼处色。

๕๙๗. กตมํ ตํ รูปํ จกฺขายตนํ? ยํ จกฺขุ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท อตฺตภาวปริยาปนฺโน อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, ยมฺหิ จกฺขุมฺหิ อนิทสฺสนมฺหิ สปฺปฏิฆมฺหิ รูปํ สนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ ปฏิหญฺญิ วา ปฏิหญฺญติ วา ปฏิหญฺญิสฺสติ วา ปฏิหญฺเญ วา, จกฺขุํ เปตํ จกฺขายตนํ เปตํ จกฺขุธาตุ เปสา จกฺขุนฺทฺริยํ เปตํ โลโก เปโส ทฺวารา เปสา สมุทฺโท เปโส ปณฺฑรํ เปตํ เขตฺตํ เปตํ วตฺถุํ เปตํ เนตฺตํ เปตํ นยนํ เปตํ โอริมํ ตีรํ เปตํ สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ จกฺขายตนํ.

597. 何为眼处色？彼眼，是依止四大种的净色，为自身所摄，无见、有对；于彼无见、有对之眼中，有见、有对之色已撞击、或正撞击、或将撞击、或可得撞击。此亦是眼，此亦是眼处，此亦是眼界，此亦是眼根，此亦是世间，此亦是门，此亦是海，此亦是白净，此亦是田，此亦是事，此亦是引导，此亦是引导，此亦是此岸，此亦是空村——此即是眼处色。

๕๙๘. กตมํ ตํ รูปํ จกฺขายตนํ? ยํ จกฺขุ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท อตฺตภาวปริยาปนฺโน อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, ยํ จกฺขุ อนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ รูปมฺหิ สนิทสฺสนมฺหิ สปฺปฏิฆมฺหิ ปฏิหญฺญิ วา ปฏิหญฺญติ วา ปฏิหญฺญิสฺสติ วา ปฏิหญฺเญ วา, จกฺขุํ เปตํ จกฺขายตนํ เปตํ จกฺขุธาตุ เปสา จกฺขุนฺทฺริยํ เปตํ โลโก เปโส ทฺวารา เปสา สมุทฺโท เปโส ปณฺฑรํ เปตํ เขตฺตํ เปตํ วตฺถุํ เปตํ เนตฺตํ เปตํ นยนํ เปตํ โอริมํ ตีรํ เปตํ สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ จกฺขายตนํ.

598. 何为眼处色？即眼，是依止四大种的净色，属于自身，不可见但有对碍；此不可见但有对碍的眼，于可见且有对碍的色，已碰撞，或正碰撞，或将碰撞，或可得碰撞。此即是眼，此即是眼处，此即是眼界，此即是眼根，此即是世间，此即是门，此即是海，此即是白净，此即是田，此即是事，此即是引导，此即是引领，此即是此岸，此即是空村——此即是眼处色。

๕๙๙. กตมํ ตํ รูปํ จกฺขายตนํ? ยํ จกฺขุ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท อตฺตภาวปริยาปนฺโน อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, ยํ จกฺขุํ นิสฺสาย รูปํ อารพฺภ จกฺขุสมฺผสฺโส อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ จกฺขุํ นิสฺสาย รูปํ อารพฺภ จกฺขุสมฺผสฺสชา เวทนา…เป… สญฺญา…เป… เจตนา…เป… จกฺขุวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ จกฺขุํ นิสฺสาย รูปารมฺมโณ จกฺขุสมฺผสฺโส อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ จกฺขุํ นิสฺสาย รูปารมฺมณา จกฺขุสมฺผสฺสชา เวทนา…เป… สญฺญา…เป… เจตนา…เป… จกฺขุวิญฺญาณํ [Pg.158] อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา, จกฺขุํ เปตํ จกฺขายตนํ เปตํ จกฺขุธาตุ เปสา จกฺขุนฺทฺริยํ เปตํ โลโก เปโส ทฺวารา เปสา สมุทฺโท เปโส ปณฺฑรํ เปตํ เขตฺตํ เปตํ วตฺถุํ เปตํ เนตฺตํ เปตํ นยนํ เปตํ โอริมํ ตีรํ เปตํ สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ จกฺขายตนํ.

599. 何为眼处色？即眼，是依止四大种的净色，属于自身，不可见但有对碍；依于眼，缘于色，眼触已生起，或正生起，或将生起，或可得生起……乃至……依于眼，缘于色，眼触所生的受……想……思……眼识已生起，或正生起，或将生起，或可得生起……乃至……依于眼，以色为所缘，眼触已生起，或正生起，或将生起，或可得生起……乃至……依于眼，以色为所缘，眼触所生的受……想……思……眼识已生起，或正生起，或将生起，或可得生起。此即是眼，此即是眼处，此即是眼界，此即是眼根，此即是世间，此即是门，此即是海，此即是白净，此即是田，此即是事，此即是引导，此即是引领，此即是此岸，此即是空村——此即是眼处色。

๖๐๐. กตมํ ตํ รูปํ โสตายตนํ? ยํ โสตํ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท อตฺตภาวปริยาปนฺโน อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, เยน โสเตน อนิทสฺสเนน สปฺปฏิเฆน สทฺทํ อนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ สุณิ วา สุณาติ วา สุณิสฺสติ วา สุเณ วา, โสตํ เปตํ โสตายตนํ เปตํ โสตธาตุ เปสา โสตินฺทฺริยํ เปตํ โลโก เปโส ทฺวารา เปสา สมุทฺโท เปโส ปณฺฑรํ เปตํ เขตฺตํ เปตํ วตฺถุํ เปตํ โอริมํ ตีรํ เปตํ สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ โสตายตนํ.

600. 何为彼耳处色？即耳，是依四种大种所造的净色，属于自身，不可见、有对碍；以此不可见、有对碍之耳，听闻不可见、有对碍之声，已听，或正听，或将听，或当听。彼亦是耳，彼亦是耳处，彼亦是耳界，彼亦是耳根，彼亦是世间，彼亦是门，彼亦是海，彼亦是白净，彼亦是田，彼亦是所依，彼亦是此岸，彼亦是空村——此即是彼耳处色。

๖๐๑. กตมํ ตํ รูปํ โสตายตนํ? ยํ โสตํ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท อตฺตภาวปริยาปนฺโน อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, ยมฺหิ โสตมฺหิ อนิทสฺสนมฺหิ สปฺปฏิฆมฺหิ สทฺโท อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ ปฏิหญฺญิ วา ปฏิหญฺญติ วา ปฏิหญฺญิสฺสติ วา ปฏิหญฺเญ วา, โสตํ เปตํ โสตายตนํ เปตํ โสตธาตุ เปสา โสตินฺทฺริยํ เปตํ โลโก เปโส ทฺวารา เปสา สมุทฺโท เปโส ปณฺฑรํ เปตํ เขตฺตํ เปตํ วตฺถุํ เปตํ โอริมํ ตีรํ เปตํ สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ โสตายตนํ.

601. 何为彼耳处色？即耳，是依四种大种所造的净色，属于自身，不可见、有对碍；于此不可见、有对碍之耳，不可见、有对碍之声已撞击，或正撞击，或将撞击，或当撞击。彼亦是耳，彼亦是耳处，彼亦是耳界，彼亦是耳根，彼亦是世间，彼亦是门，彼亦是海，彼亦是白净，彼亦是田，彼亦是所依，彼亦是此岸，彼亦是空村——此即是彼耳处色。

๖๐๒. กตมํ ตํ รูปํ โสตายตนํ? ยํ โสตํ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท อตฺตภาวปริยาปนฺโน อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, ยํ โสตํ อนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ สทฺทมฺหิ อนิทสฺสนมฺหิ สปฺปฏิฆมฺหิ ปฏิหญฺญิ วา ปฏิหญฺญติ วา ปฏิหญฺญิสฺสติ วา ปฏิหญฺเญ วา, โสตํ เปตํ โสตายตนํ เปตํ โสตธาตุ เปสา โสตินฺทฺริยํ เปตํ โลโก เปโส ทฺวารา เปสา สมุทฺโท เปโส ปณฺฑรํ เปตํ เขตฺตํ เปตํ วตฺถุํ เปตํ โอริมํ ตีรํ เปตํ สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ โสตายตนํ.

602. 何为彼耳处色？即耳，是依四种大种所造的净色，属于自身，不可见、有对碍；彼不可见、有对碍之耳，于不可见、有对碍之声，已碰撞，或正碰撞，或将碰撞，或当碰撞。彼亦是耳，彼亦是耳处，彼亦是耳界，彼亦是耳根，彼亦是世间，彼亦是门，彼亦是海，彼亦是白净，彼亦是田，彼亦是所依，彼亦是此岸，彼亦是空村——此即是彼耳处色。

๖๐๓. กตมํ ตํ รูปํ โสตายตนํ? ยํ โสตํ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท อตฺตภาวปริยาปนฺโน อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, ยํ โสตํ นิสฺสาย สทฺทํ อารพฺภ โสตสมฺผสฺโส อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ [Pg.159] วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ โสตํ นิสฺสาย สทฺทํ อารพฺภ โสตสมฺผสฺสชา เวทนา…เป… สญฺญา…เป… เจตนา…เป… โสตวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ โสตํ นิสฺสาย สทฺทารมฺมโณ โสตสมฺผสฺโส อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ โสตํ นิสฺสาย สทฺทารมฺมณา โสตสมฺผสฺสชา เวทนา…เป… สญฺญา…เป… เจตนา…เป… โสตวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา, โสตํ เปตํ โสตายตนํ เปตํ โสตธาตุ เปสา โสตินฺทฺริยํ เปตํ โลโก เปโส ทฺวารา เปสา สมุทฺโท เปโส ปณฺฑรํ เปตํ เขตฺตํ เปตํ วตฺถุํ เปตํ โอริมํ ตีรํ เปตํ สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ โสตายตนํ.

603. 何为耳处色？即耳，是依四种大种所造的净色，属于自身，不可见但有对碍；依于耳，缘于声，耳触已生起，或正生起，或将生起，或可生起……乃至……依于耳，缘于声，耳触所生的受……想……思……耳识已生起，或正生起，或将生起，或可生起……乃至……依于耳，以声为所缘，耳触已生起，或正生起，或将生起，或可生起……乃至……依于耳，以声为所缘，耳触所生的受……想……思……耳识已生起，或正生起，或将生起，或可生起。此亦是耳，此亦是耳处，此亦是耳界，此亦是耳根，此亦是世间，此亦是门，此亦是海，此亦是白净，此亦是田，此亦是所依，此亦是此岸，此亦是空村——此即是耳处色。

๖๐๔. กตมํ ตํ รูปํ ฆานายตนํ? ยํ ฆานํ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท อตฺตภาวปริยาปนฺโน อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, เยน ฆาเนน อนิทสฺสเนน สปฺปฏิเฆน คนฺธํ อนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ ฆายิ วา ฆายติ วา ฆายิสฺสติ วา ฆาเย วา, ฆานํ เปตํ ฆานายตนํ เปตํ ฆานธาตุ เปสา ฆานินฺทฺริยํ เปตํ โลโก เปโส ทฺวารา เปสา สมุทฺโท เปโส ปณฺฑรํ เปตํ เขตฺตํ เปตํ วตฺถุํ เปตํ โอริมํ ตีรํ เปตํ สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ ฆานายตนํ.

604. 何为鼻处色？即鼻，是依四种大种所造的净色，属于自身，不可见但有对碍；通过此不可见但有对碍的鼻，嗅闻不可见但有对碍的香，已嗅，或正嗅，或将嗅，或可嗅。此亦是鼻，此亦是鼻处，此亦是鼻界，此亦是鼻根，此亦是世间，此亦是门，此亦是海，此亦是白净，此亦是田，此亦是所依，此亦是此岸，此亦是空村——此即是鼻处色。

๖๐๕. กตมํ ตํ รูปํ ฆานายตนํ? ยํ ฆานํ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท อตฺตภาวปริยาปนฺโน อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, ยมฺหิ ฆานมฺหิ อนิทสฺสนมฺหิ สปฺปฏิฆมฺหิ คนฺโธ อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ ปฏิหญฺญิ วา ปฏิหญฺญติ วา ปฏิหญฺญิสฺสติ วา ปฏิหญฺเญ วา, ฆานํ เปตํ ฆานายตนํ เปตํ ฆานธาตุ เปสา ฆานินฺทฺริยํ เปตํ โลโก เปโส ทฺวารา เปสา สมุทฺโท เปโส ปณฺฑรํ เปตํ เขตฺตํ เปตํ วตฺถุํ เปตํ โอริมํ ตีรํ เปตํ สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ ฆานายตนํ.

605. 何为鼻处色？即鼻，是依四大种所造的净色，属于自身，无见有对；在此无见有对的鼻中，无见有对的香已撞击、正撞击、将撞击，或可能撞击。此即是鼻，此即是鼻处，此即是鼻界，此即是鼻根，此即是世间，此即是门，此即是海，此即是白净，此即是田，此即是事，此即是此岸，此即是空村——此即是鼻处色。

๖๐๖. กตมํ ตํ รูปํ ฆานายตนํ? ยํ ฆานํ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท อตฺตภาวปริยาปนฺโน อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, ยํ ฆานํ อนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ คนฺธมฺหิ อนิทสฺสนมฺหิ สปฺปฏิฆมฺหิ ปฏิหญฺญิ วา ปฏิหญฺญติ วา ปฏิหญฺญิสฺสติ วา ปฏิหญฺเญ วา, ฆานํ เปตํ ฆานายตนํ เปตํ ฆานธาตุ เปสา ฆานินฺทฺริยํ เปตํ โลโก เปโส ทฺวารา เปสา สมุทฺโท เปโส [Pg.160] ปณฺฑรํ เปตํ เขตฺตํ เปตํ วตฺถุํ เปตํ โอริมํ ตีรํ เปตํ สุญฺโญ คาโมเปโส – อิทํ ตํ รูปํ ฆานายตนํ.

606. 何者是鼻处色？即鼻，是依四大种所造的净色，属于自身，无见有对；此无见有对的鼻，对于无见有对的香，已碰撞、正碰撞、将碰撞，或可能碰撞；此即是鼻，此即是鼻处，此即是鼻界，此即是鼻根，此即是世间，此即是门，此即是海，此即是白净，此即是田，此即是事，此即是此岸，此即是空村——此即是鼻处色。

๖๐๗. กตมํ ตํ รูปํ ฆานายตนํ? ยํ ฆานํ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท อตฺตภาวปริยาปนฺโน อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, ยํ ฆานํ นิสฺสาย คนฺธํ อารพฺภ ฆานสมฺผสฺโส อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ ฆานํ นิสฺสาย คนฺธํ อารพฺภ ฆานสมฺผสฺสชา เวทนา…เป… สญฺญา…เป… เจตนา…เป… ฆานวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ ฆานํ นิสฺสาย คนฺธารมฺมโณ ฆานสมฺผสฺโส อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ ฆานํ นิสฺสาย คนฺธารมฺมณา ฆานสมฺผสฺสชา เวทนา…เป… สญฺญา…เป… เจตนา…เป… ฆานวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา, ฆานํ เปตํ ฆานายตนํ เปตํ ฆานธาตุ เปสา ฆานินฺทฺริยํ เปตํ โลโก เปโส ทฺวารา เปสา สมุทฺโท เปโส ปณฺฑรํ เปตํ เขตฺตํ เปตํ วตฺถุํ เปตํ โอริมํ ตีรํ เปตํ สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ ฆานายตนํ.

607. 何者是鼻处色？即鼻，是依四大种所造的净色，属于自身，无见有对；依靠此鼻，缘于香，鼻触已生起、正生起、将生起，或可能生起……依靠此鼻，缘于香，鼻触所生的受……想……思……鼻识已生起、正生起、将生起，或可能生起……依靠此鼻，以香为所缘，鼻触已生起、正生起、将生起，或可能生起……依靠此鼻，以香为所缘，鼻触所生的受……想……思……鼻识已生起、正生起、将生起，或可能生起；此亦是鼻，此亦是鼻处，此亦是鼻界，此亦是鼻根，此亦是世间，此亦是门，此亦是海，此亦是白净，此亦是田，此亦是所依，此亦是此岸，此亦是空村——此即是鼻处色。

๖๐๘. กตมํ ตํ รูปํ ชิวฺหายตนํ? ยา ชิวฺหา จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท อตฺตภาวปริยาปนฺโน อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, ยาย ชิวฺหาย อนิทสฺสนาย สปฺปฏิฆาย รสํ อนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ สายิ วา สายติ วา สายิสฺสติ วา สาเย วา, ชิวฺหา เปสา ชิวฺหายตนํ เปตํ ชิวฺหาธาตุ เปสา ชิวฺหินฺทฺริยํ เปตํ โลโก เปโส ทฺวารา เปสา สมุทฺโท เปโส ปณฺฑรํ เปตํ เขตฺตํ เปตํ วตฺถุํ เปตํ โอริมํ ตีรํ เปตํ สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ ชิวฺหายตนํ.

608. 何者是舌处色？即舌，是依四大种所造的净色，属于自身，无见有对；以此无见有对的舌，尝无见有对的味，已尝、正尝、将尝，或可能尝；此亦是舌，此亦是舌处，此亦是舌界，此亦是舌根，此亦是世间，此亦是门，此亦是海，此亦是白净，此亦是田，此亦是所依，此亦是此岸，此亦是空村——此即是舌处色。

๖๐๙. กตมํ ตํ รูปํ ชิวฺหายตนํ? ยา ชิวฺหา จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท อตฺตภาวปริยาปนฺโน อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, ยาย ชิวฺหาย อนิทสฺสนาย สปฺปฏิฆาย รโส อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ ปฏิหญฺญิ วา ปฏิหญฺญติ วา ปฏิหญฺญิสฺสติ วา ปฏิหญฺเญ วา, ชิวฺหา เปสา ชิวฺหายตนํ เปตํ ชิวฺหาธาตุ เปสา ชิวฺหินฺทฺริยํ เปตํ โลโก เปโส ทฺวารา เปสา สมุทฺโท เปโส ปณฺฑรํ เปตํ เขตฺตํ เปตํ วตฺถุํ เปตํ โอริมํ ตีรํ เปตํ สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ ชิวฺหายตนํ.

609. 何者是舌处色？即舌，是依四大种所造的净色，属于自身，无见有对；以此无见有对的舌，无见有对的味已碰撞、正碰撞、将碰撞，或可能碰撞；此即是舌，此即是舌处，此即是舌界，此即是舌根，此即是世间，此即是门，此即是海，此即是白净，此即是田，此即是事，此即是此岸，此即是空村——此即是舌处色。

๖๑๐. กตมํ ตํ รูปํ ชิวฺหายตนํ? ยา ชิวฺหา จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท อตฺตภาวปริยาปนฺโน อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, ยา [Pg.161] ชิวฺหา อนิทสฺสนา สปฺปฏิฆา รสมฺหิ อนิทสฺสนมฺหิ สปฺปฏิฆมฺหิ ปฏิหญฺญิ วา ปฏิหญฺญติ วา ปฏิหญฺญิสฺสติ วา ปฏิหญฺเญ วา, ชิวฺหา เปสา ชิวฺหายตนํ เปตํ ชิวฺหาธาตุ เปสา ชิวฺหินฺทฺริยํ เปตํ โลโก เปโส ทฺวารา เปสา สมุทฺโท เปโส ปณฺฑรํ เปตํ เขตฺตํ เปตํ วตฺถุํ เปตํ โอริมํ ตีรํ เปตํ สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ ชิวฺหายตนํ.

610. 何者是舌处色？即舌，是依四大种所造的净色，属于自身，无见有对；此无见有对的舌，于无见有对的味已碰撞、正碰撞、将碰撞，或可能碰撞；此即是舌，此即是舌处，此即是舌界，此即是舌根，此即是世间，此即是门，此即是海，此即是白净，此即是田，此即是事，此即是此岸，此即是空村——此即是舌处色。

๖๑๑. กตมํ ตํ รูปํ ชิวฺหายตนํ? ยา ชิวฺหา จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท อตฺตภาวปริยาปนฺโน อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, ยํ ชิวฺหํ นิสฺสาย รสํ อารพฺภ ชิวฺหาสมฺผสฺโส อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ ชิวฺหํ นิสฺสาย รสํ อารพฺภ ชิวฺหาสมฺผสฺสชา เวทนา…เป… สญฺญา…เป… เจตนา…เป… ชิวฺหาวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ ชิวฺหํ นิสฺสาย รสารมฺมโณ ชิวฺหาสมฺผสฺโส อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ ชิวฺหํ นิสฺสาย รสารมฺมณา ชิวฺหาสมฺผสฺสชา เวทนา…เป… สญฺญา…เป… เจตนา…เป… ชิวฺหาวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา, ชิวฺหา เปสา ชิวฺหายตนํ เปตํ ชิวฺหาธาตุ เปสา ชิวฺหินฺทฺริยํ เปตํ โลโก เปโส ทฺวารา เปสา สมุทฺโท เปโส ปณฺฑรํ เปตํ เขตฺตํ เปตํ วตฺถุํ เปตํ โอริมํ ตีรํ เปตํ สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ ชิวฺหายตนํ.

611. 何者是舌处色？即舌，依于四大种的净色，属于自身，不可见，有对碍；依靠此舌，缘于味，舌触已生起、正生起、将生起，或可能生起……依靠此舌，缘于味，舌触所生的受……想……思……舌识已生起、正生起、将生起，或可能生起……依靠此舌，以味为所缘，舌触已生起、正生起、将生起，或可能生起……依靠此舌，以味为所缘，舌触所生的受……想……思……舌识已生起、正生起、将生起，或可能生起；此舌即是舌处，即是舌界，即是舌根，即是世间，即是门，即是海，即是白，即是田，即是事，即是此岸，即是空村——此即是舌处色。

๖๑๒. กตมํ ตํ รูปํ กายายตนํ? โย กาโย จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท อตฺตภาวปริยาปนฺโน อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, เยน กาเยน อนิทสฺสเนน สปฺปฏิเฆน โผฏฺฐพฺพํ อนิทสฺสนสปฺปฏิฆํ ผุสิ วา ผุสติ วา ผุสิสฺสติ วา ผุเส วา, กาโย เปโส กายายตนํ เปตํ กายธาตุ เปสา กายินฺทฺริยํ เปตํ โลโก เปโส ทฺวารา เปสา สมุทฺโท เปโส ปณฺฑรํ เปตํ เขตฺตํ เปตํ วตฺถุํ เปตํ โอริมํ ตีรํ เปตํ สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ กายายตนํ.

612. 何者是身处色？即身，依于四大种的净色，属于自身，不可见，有对碍；以此不可见、有对碍的身，触不可见、有对碍的所触，已触、正触、将触，或可能触；此身即是身处，即是身界，即是身根，即是世间，即是门，即是海，即是白，即是田，即是事，即是此岸，即是空村——此即是身处色。

๖๑๓. กตมํ ตํ รูปํ กายายตนํ? โย กาโย จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท อตฺตภาวปริยาปนฺโน อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, ยมฺหิ กายมฺหิ อนิทสฺสนมฺหิ สปฺปฏิฆมฺหิ โผฏฺฐพฺโพ อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ ปฏิหญฺญิ วา ปฏิหญฺญติ วา ปฏิหญฺญิสฺสติ วา ปฏิหญฺเญ วา, กาโย เปโส กายายตนํ เปตํ กายธาตุ เปสา กายินฺทฺริยํ เปตํ โลโก เปโส ทฺวารา เปสา สมุทฺโท เปโส ปณฺฑรํ เปตํ เขตฺตํ เปตํ [Pg.162] วตฺถุํ เปตํ โอริมํ ตีรํ เปตํ สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ กายายตนํ.

613. 何者是身处色？即身，依于四大种的净色，属于自身，不可见，有对碍；于此不可见、有对碍的身中，不可见、有对碍的所触已碰撞、正碰撞、将碰撞，或可能碰撞；此身即是身处，即是身界，即是身根，即是世间，即是门，即是海，即是白，即是田，即是所依，即是此岸，即是空村——此即是身处色。

๖๑๔. กตมํ ตํ รูปํ กายายตนํ? โย กาโย จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท อตฺตภาวปริยาปนฺโน อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, โย กาโย อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ โผฏฺฐพฺพมฺหิ อนิทสฺสนมฺหิ สปฺปฏิฆมฺหิ ปฏิหญฺญิ วา ปฏิหญฺญติ วา ปฏิหญฺญิสฺสติ วา ปฏิหญฺเญ วา, กาโย เปโส กายายตนํ เปตํ กายธาตุ เปสา กายินฺทฺริยํ เปตํ โลโก เปโส ทฺวารา เปสา สมุทฺโท เปโส ปณฺฑรํ เปตํ เขตฺตํ เปตํ วตฺถุํ เปตํ โอริมํ ตีรํ เปตํ สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ กายายตนํ.

614. 何者是身处色？即身，依于四大种的净色，属于自身，不可见，有对碍；此不可见、有对碍的身，于不可见、有对碍的所触上，已碰撞、正碰撞、将碰撞，或可能碰撞；此身即是身处，即是身界，即是身根，即是世间，即是门，即是海，即是白，即是田，即是所依，即是此岸，即是空村——此即是身处色。

๖๑๕. กตมํ ตํ รูปํ กายายตนํ? โย กาโย จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท อตฺตภาวปริยาปนฺโน อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, ยํ กายํ นิสฺสาย โผฏฺฐพฺพํ อารพฺภ กายสมฺผสฺโส อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ กายํ นิสฺสาย โผฏฺฐพฺพํ อารพฺภ กายสมฺผสฺสชา เวทนา…เป… สญฺญา…เป… เจตนา…เป… กายวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ กายํ นิสฺสาย โผฏฺฐพฺพารมฺมโณ กายสมฺผสฺโส อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ กายํ นิสฺสาย โผฏฺฐพฺพารมฺมณา กายสมฺผสฺสชา เวทนา…เป… สญฺญา…เป… เจตนา…เป… กายวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา, กาโย เปโส กายายตนํ เปตํ กายธาตุ เปสา กายินฺทฺริยํ เปตํ โลโก เปโส ทฺวารา เปสา สมุทฺโท เปโส ปณฺฑรํ เปตํ เขตฺตํ เปตํ วตฺถุํ เปตํ โอริมํ ตีรํ เปตํ สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ กายายตนํ.

615. 何者是身处之色？即身，依于四大种的净色，属于自身，不可见，有对碍；依靠此身，缘于所触，身触已生起、正生起、将生起，或可能生起……依靠此身，缘于所触，身触所生的受……想……思……身识已生起、正生起、将生起，或可能生起……依靠此身，以所触为所缘，身触已生起、正生起、将生起，或可能生起……依靠此身，以所触为所缘，身触所生的受……想……思……身识已生起、正生起、将生起，或可能生起；此身即是身处，即是身界，即是身根，即是世间，即是门，即是海，即是白，即是田，即是事，即是此岸，即是空村——此即是身处之色。

๖๑๖. กตมํ ตํ รูปํ รูปายตนํ? ยํ รูปํ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย วณฺณนิภา สนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ นีลํ ปีตกํ โลหิตกํ โอทาตํ กาฬกํ มญฺชิฏฺฐกํ หริ หริวณฺณํ อมฺพงฺกุรวณฺณํ ทีฆํ รสฺสํ อณุํ ถูลํ วฏฺฏํ ปริมณฺฑลํ จตุรํสํ ฉฬํสํ อฏฺฐํสํ โสฬสํสํ นินฺนํ ถลํ ฉายา อาตโป อาโลโก อนฺธกาโร อพฺภา มหิกา ธูโม รโช จนฺทมณฺฑลสฺส วณฺณนิภา สูริยมณฺฑลสฺส วณฺณนิภา ตารกรูปานํ [Pg.163] วณฺณนิภา อาทาสมณฺฑลสฺส วณฺณนิภา มณิสงฺขมุตฺตาเวฬุริยสฺส วณฺณนิภา ชาตรูปรชตสฺส วณฺณนิภา, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย วณฺณนิภา สนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ, ยํ รูปํ สนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ จกฺขุนา อนิทสฺสเนน สปฺปฏิเฆน ปสฺสิ วา ปสฺสติ วา ปสฺสิสฺสติ วา ปสฺเส วา, รูปํ เปตํ รูปายตนํ เปตํ รูปธาตุ เปสา – อิทํ ตํ รูปํ รูปายตนํ.

616. 何为色处之色？即由四大种所造，为显色、有见、有对之色：青、黄、赤、白、黑、茜草色、金黄色、绿色、芒果芽色；长、短、细、粗、圆、周圆、四方形、六方形、八方形、十六方形；低洼、高地；影、日照、光明、黑暗；云、雾、烟、尘；月轮、日轮、星辰、镜面、宝珠、螺、珍珠、琉璃、黄金、白银之显色；或任何其他由四大种所造，为显色、有见、有对之色。此有见、有对之色，以无见、有对之眼所见——或已见、或正见、或当见、或可见。此亦是色，亦是色处，亦是色界。此即色处之色。

๖๑๗. กตมํ ตํ รูปํ รูปายตนํ? ยํ รูปํ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย วณฺณนิภา สนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ นีลํ ปีตกํ โลหิตกํ โอทาตํ กาฬกํ มญฺชิฏฺฐกํ หริ หริวณฺณํ อมฺพงฺกุรวณฺณํ ทีฆํ รสฺสํ อณุํ ถูลํ วฏฺฏํ ปริมณฺฑลํ จตุรํสํ ฉฬํสํ อฏฺฐํสํ โสฬสํสํ นินฺนํ ถลํ ฉายา อาตโป อาโลโก อนฺธกาโร อพฺภา มหิกา ธูโม รโช จนฺทมณฺฑลสฺส วณฺณนิภา สูริยมณฺฑลสฺส วณฺณนิภา ตารกรูปานํ วณฺณนิภา อาทาสมณฺฑลสฺส วณฺณนิภา มณิสงฺขมุตฺตาเวฬุริยสฺส วณฺณนิภา ชาตรูปรชตสฺส วณฺณนิภา, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย วณฺณนิภา สนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ, ยมฺหิ รูปมฺหิ สนิทสฺสนมฺหิ สปฺปฏิฆมฺหิ จกฺขุํ อนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ ปฏิหญฺญิ วา ปฏิหญฺญติ วา ปฏิหญฺญิสฺสติ วา ปฏิหญฺเญ วา, รูปํ เปตํ รูปายตนํ เปตํ รูปธาตุ เปสา – อิทํ ตํ รูปํ รูปายตนํ.

617. 何者是色处之色？即由四大种所造、有显色、可见、有对碍之色——青、黄、赤、白、黑、茜草色、金黄色、绿色、芒果芽色、长、短、细、粗、圆、周圆、四方形、六方形、八方形、十六方形、低、高、影、日光、光明、黑暗、云、雾、烟、尘、月轮之显色、日轮之显色、星辰之显色、镜面之显色、摩尼、螺、珍珠、琉璃之显色、黄金、白银之显色，或者其他任何由四大种所造、有显色、可见、有对碍之色；于此可见、有对碍之色上，不可见、有对碍之眼——或曾撞击、或正撞击、或将撞击、或可撞击。此是色，此是色处，此是色界——此即是色处之色。

๖๑๘. กตมํ ตํ รูปํ รูปายตนํ? ยํ รูปํ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย วณฺณนิภา สนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ นีลํ ปีตกํ โลหิตกํ โอทาตํ กาฬกํ มญฺชิฏฺฐกํ หริ หริวณฺณํ อมฺพงฺกุรวณฺณํ ทีฆํ รสฺสํ อณุํ ถูลํ วฏฺฏํ ปริมณฺฑลํ จตุรํสํ ฉฬํสํ อฏฺฐํสํ โสฬสํสํ นินฺนํ ถลํ ฉายา อาตโป อาโลโก อนฺธกาโร อพฺภา มหิกา ธูโม รโช จนฺทมณฺฑลสฺส วณฺณนิภา สูริยมณฺฑลสฺส วณฺณนิภา ตารกรูปานํ วณฺณนิภา อาทาสมณฺฑลสฺส วณฺณนิภา มณิสงฺขมุตฺตาเวฬุริยสฺส วณฺณนิภา ชาตรูปรชตสฺส วณฺณนิภา, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย วณฺณนิภา สนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ, ยํ รูปํ สนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ จกฺขุมฺหิ อนิทสฺสนมฺหิ สปฺปฏิฆมฺหิ ปฏิหญฺญิ วา ปฏิหญฺญติ วา ปฏิหญฺญิสฺสติ วา ปฏิหญฺเญ วา, รูปํ เปตํ รูปายตนํ เปตํ รูปธาตุ เปสา – อิทํ ตํ รูปํ รูปายตนํ.

618. 何者是色处之色？即由四大种所造、有色泽、可见、有对碍之色——青、黄、赤、白、黑、茜草色、深黄、绿、芒果芽色、长、短、细、粗、圆、周圆、四方形、六方形、八方形、十六方形、低洼、高地、影、日光、光明、黑暗、云、雾、烟、尘、月轮之色泽、日轮之色泽、星辰之色泽、镜面之色泽、摩尼、螺、珍珠、琉璃之色泽、黄金、白银之色泽，或者其他任何由四大种所造、有色泽、可见、有对碍之色；此可见、有对碍之色，在不可见、有对碍之眼处，或曾撞击，或正撞击，或将撞击，或可撞击。此即是色，亦是色处，亦是色界——此即是色处之色。

๖๑๙. กตมํ [Pg.164] ตํ รูปํ รูปายตนํ? ยํ รูปํ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย วณฺณนิภา สนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ นีลํ ปีตกํ โลหิตกํ โอทาตํ กาฬกํ มญฺชิฏฺฐกํ หริ หริวณฺณํ อมฺพงฺกุรวณฺณํ ทีฆํ รสฺสํ อณุํ ถูลํ วฏฺฏํ ปริมณฺฑลํ จตุรํสํ ฉฬํสํ อฏฺฐํสํ โสฬสํสํ นินฺนํ ถลํ ฉายา อาตโป อาโลโก อนฺธกาโร อพฺภา มหิกา ธูโม รโช จนฺทมณฺฑลสฺส วณฺณนิภา สูริยมณฺฑลสฺส วณฺณนิภา ตารกรูปานํ วณฺณนิภา อาทาสมณฺฑลสฺส วณฺณนิภา มณิสงฺขมุตฺตาเวฬุริยสฺส วณฺณนิภา ชาตรูปรชตสฺส วณฺณนิภา, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย วณฺณนิภา สนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ, ยํ รูปํ อารพฺภ จกฺขุํ นิสฺสาย จกฺขุสมฺผสฺโส อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ รูปํ อารพฺภ จกฺขุํ นิสฺสาย จกฺขุสมฺผสฺสชา เวทนา…เป… สญฺญา…เป… เจตนา…เป… จกฺขุวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ รูปารมฺมโณ จกฺขุํ นิสฺสาย จกฺขุสมฺผสฺโส อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ รูปารมฺมณา จกฺขุํ นิสฺสาย จกฺขุสมฺผสฺสชา เวทนา…เป… สญฺญา…เป… เจตนา…เป… จกฺขุวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา, รูปํ เปตํ รูปายตนํ เปตํ รูปธาตุ เปสา – อิทํ ตํ รูปํ รูปายตนํ.

619. 何者是色处之色？即由四大种所造、有色泽、可见、有对碍之色——青、黄、赤、白、黑、茜草色、绿、黄绿色、芒果芽色、长、短、细、粗、圆、周圆、四方形、六方形、八方形、十六方形、低洼、高地、影、日光、光明、黑暗、云、雾、烟、尘、月轮之色泽、日轮之色泽、星辰之色泽、镜面之色泽、摩尼、螺、珍珠、琉璃之色泽、黄金、白银之色泽，或者其他任何由四大种所造、有色泽、可见、有对碍之色；缘于此色，依于眼，眼触或曾生起、或正生起、或将生起、或可生起；……乃至……缘于此色，依于眼，眼触所生之受、想、思、眼识或曾生起、或正生起、或将生起、或可生起；……乃至……以色为所缘，依于眼，眼触或曾生起、或正生起、或将生起、或可生起；……乃至……以色为所缘，依于眼，眼触所生之受、想、思、眼识或曾生起、或正生起、或将生起、或可生起。此即是色，亦是色处，亦是色界。此即是色处之色。

๖๒๐. กตมํ ตํ รูปํ สทฺทายตนํ? โย สทฺโท จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ เภริสทฺโท มุทิงฺคสทฺโท สงฺขสทฺโท ปณวสทฺโท คีตสทฺโท วาทิตสทฺโท สมฺมสทฺโท ปาณิสทฺโท สตฺตานํ นิคฺโฆสสทฺโท ธาตูนํ สนฺนิฆาตสทฺโท วาตสทฺโท อุทกสทฺโท มนุสฺสสทฺโท อมนุสฺสสทฺโท, โย วา ปนญฺโญปิ อตฺถิ สทฺโท จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, ยํ สทฺทํ อนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ โสเตน อนิทสฺสเนน สปฺปฏิเฆน สุณิ วา สุณาติ วา สุณิสฺสติ วา สุเณ วา, สทฺโท เปโส สทฺทายตนํ เปตํ สทฺทธาตุ เปสา – อิทํ ตํ รูปํ สทฺทายตนํ.

620. 何者是声处之色？即由四大种所造、不可见、有对碍之声——大鼓声、腰鼓声、螺声、手鼓声、歌声、乐器声、铙钹声、拍手声、有情之喧嚣声、诸元素碰撞声、风声、水声、人声、非人声，或者其他任何由四大种所造、不可见、有对碍之声。此不可见、有对碍之声，由不可见、有对碍之耳，或曾听闻，或正听闻，或将听闻，或可听闻。此即是声，亦是声处，亦是声界——此即是声处之色。

๖๒๑. กตมํ ตํ รูปํ สทฺทายตนํ? โย สทฺโท จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ เภริสทฺโท มุทิงฺคสทฺโท สงฺขสทฺโท ปณวสทฺโท คีตสทฺโท วาทิตสทฺโท สมฺมสทฺโท ปาณิสทฺโท สตฺตานํ นิคฺโฆสสทฺโท ธาตูนํ สนฺนิฆาตสทฺโท วาตสทฺโท อุทกสทฺโท มนุสฺสสทฺโท อมนุสฺสสทฺโท, โย วา ปนญฺโญปิ อตฺถิ สทฺโท จตุนฺนํ มหาภูตานํ [Pg.165] อุปาทาย อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, ยมฺหิ สทฺทมฺหิ อนิทสฺสนมฺหิ สปฺปฏิฆมฺหิ โสตํ อนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ ปฏิหญฺญิ วา ปฏิหญฺญติ วา ปฏิหญฺญิสฺสติ วา ปฏิหญฺเญ วา, สทฺโท เปโส สทฺทายตนํ เปตํ สทฺทธาตุ เปสา – อิทํ ตํ รูปํ สทฺทายตนํ.

621. 何者是声处之色？即由四大种所造、不可见、有对碍之声——大鼓声、腰鼓声、螺声、手鼓声、歌声、乐器声、铙钹声、拍手声、有情之喧嚣声、诸元素碰撞声、风声、水声、人声、非人声，或者其他任何由四大种所造、不可见、有对碍之声；于此不可见、有对碍之声上，不可见、有对碍之耳，或曾撞击、或正撞击、或将撞击、或可撞击。此即是声，亦是声处，亦是声界——此即是声处之色。

๖๒๒. กตมํ ตํ รูปํ สทฺทายตนํ? โย สทฺโท จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ เภริสทฺโท มุทิงฺคสทฺโท สงฺขสทฺโท ปณวสทฺโท คีตสทฺโท วาทิตสทฺโท สมฺมสทฺโท ปาณิสทฺโท สตฺตานํ นิคฺโฆสสทฺโท ธาตูนํ สนฺนิฆาตสทฺโท วาตสทฺโท อุทกสทฺโท มนุสฺสสทฺโท อมนุสฺสสทฺโท, โย วา ปนญฺโญปิ อตฺถิ สทฺโท จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, โย สทฺโท อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ โสตมฺหิ อนิทสฺสนมฺหิ สปฺปฏิฆมฺหิ ปฏิหญฺญิ วา ปฏิหญฺญติ วา ปฏิหญฺญิสฺสติ วา ปฏิหญฺเญ วา, สทฺโท เปโส สทฺทายตนํ เปตํ สทฺทธาตุ เปสา – อิทํ ตํ รูปํ สทฺทายตนํ.

622. 何者是声处之色？即由四大种所造、不可见、有对碍之声——大鼓声、腰鼓声、螺声、手鼓声、歌声、乐器声、合奏声、拍手声、有情之喧嚣声、诸元素碰撞声、风声、水声、人声、非人声，或者其他任何由四大种所造、不可见、有对碍之声；此不可见、有对碍之声，于不可见、有对碍之耳上，或曾撞击、或正撞击、或将撞击、或可能撞击。此是声，是声处，是声界——此即是声处之色。

๖๒๓. กตมํ ตํ รูปํ สทฺทายตนํ? โย สทฺโท จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ เภริสทฺโท มุทิงฺคสทฺโท สงฺขสทฺโท ปณวสทฺโท คีตสทฺโท วาทิตสทฺโท สมฺมสทฺโท ปาณิสทฺโท สตฺตานํ นิคฺโฆสสทฺโท ธาตูนํ สนฺนิฆาตสทฺโท วาตสทฺโท อุทกสทฺโท มนุสฺสสทฺโท อมนุสฺสสทฺโท, โย วา ปนญฺโญปิ อตฺถิ สทฺโท จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, ยํ สทฺทํ อารพฺภ โสตํ นิสฺสาย โสตสมฺผสฺโส อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ สทฺทํ อารพฺภ โสตํ นิสฺสาย โสตสมฺผสฺสชา เวทนา…เป… สญฺญา…เป… เจตนา…เป… โสตวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ สทฺทารมฺมโณ โสตํ นิสฺสาย โสตสมฺผสฺโส อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ สทฺทารมฺมณา โสตํ นิสฺสาย โสตสมฺผสฺสชา เวทนา…เป… สญฺญา…เป… เจตนา…เป… โสตวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา, สทฺโท เปโส สทฺทายตนํ เปตํ สทฺทธาตุ เปสา – อิทํ ตํ รูปํ สทฺทายตนํ.

623. 何者是声处之色？即由四大种所造、不可见、有对碍之声——大鼓声、腰鼓声、螺声、手鼓声、歌声、乐器声、合奏声、拍手声、有情之喧嚣声、诸元素碰撞声、风声、水声、人声、非人声，或者其他任何由四大种所造、不可见、有对碍之声；缘于此声，依于耳，生起耳触，或已生起、或正生起、或将生起、或可能生起……乃至……缘于此声，依于耳，生起耳触所生的受……乃至……想……乃至……思……乃至……耳识，或已生起、或正生起、或将生起、或可能生起……乃至……以声为所缘，依于耳，生起耳触，或已生起、或正生起、或将生起、或可能生起……乃至……以声为所缘，依于耳，生起耳触所生的受……乃至……想……乃至……思……乃至……耳识，或已生起、或正生起、或将生起、或可能生起。此是声，是声处，是声界——此即是声处之色。

๖๒๔. กตมํ ตํ รูปํ คนฺธายตนํ? โย คนฺโธ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ มูลคนฺโธ สารคนฺโธ ตจคนฺโธ ปตฺตคนฺโธ ปุปฺผคนฺโธ ผลคนฺโธ อามกคนฺโธ วิสฺสคนฺโธ สุคนฺโธ ทุคฺคนฺโธ[Pg.166], โย วา ปนญฺโญปิ อตฺถิ คนฺโธ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, ยํ คนฺธํ อนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ ฆาเนน อนิทสฺสเนน สปฺปฏิเฆน ฆายิ วา ฆายติ วา ฆายิสฺสติ วา ฆาเย วา, คนฺโธ เปโส คนฺธายตนํ เปตํ คนฺธธาตุ เปสา – อิทํ ตํ รูปํ คนฺธายตนํ.

624. 何者是其香处色？凡是香，依四种大种所造，不可见、有对，即根香、心材香、皮香、叶香、花香、果香、生香、腥臭香、好香、恶香，或任何其他依四种大种所造，不可见、有对之香；凡是不可见、有对之香，以不可见、有对之鼻，或已嗅、或正嗅、或当嗅、或应嗅。此是香，此是香处，此是香界——此即是其香处色。

๖๒๕. กตมํ ตํ รูปํ คนฺธายตนํ? โย คนฺโธ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ มูลคนฺโธ สารคนฺโธ ตจคนฺโธ ปตฺตคนฺโธ ปุปฺผคนฺโธ ผลคนฺโธ อามกคนฺโธ วิสฺสคนฺโธ สุคนฺโธ ทุคฺคนฺโธ, โย วา ปนญฺโญปิ อตฺถิ คนฺโธ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, ยมฺหิ คนฺธมฺหิ อนิทสฺสนมฺหิ สปฺปฏิฆมฺหิ ฆานํ อนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ ปฏิหญฺญิ วา ปฏิหญฺญติ วา ปฏิหญฺญิสฺสติ วา ปฏิหญฺเญ วา, คนฺโธ เปโส คนฺธายตนํ เปตํ คนฺธธาตุ เปสา – อิทํ ตํ รูปํ คนฺธายตนํ.

625. 何者是其香处色？凡是香，依四种大种所造，不可见、有对，即根香、心材香、皮香、叶香、花香、果香、生香、腥臭香、好香、恶香，或任何其他依四种大种所造，不可见、有对之香；于彼不可见、有对之香，不可见、有对之鼻，或已触、或正触、或当触、或应触。此是香，此是香处，此是香界——此即是其香处色。

๖๒๖. กตมํ ตํ รูปํ คนฺธายตนํ? โย คนฺโธ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ มูลคนฺโธ สารคนฺโธ ตจคนฺโธ ปตฺตคนฺโธ ปุปฺผคนฺโธ ผลคนฺโธ อามกคนฺโธ วิสฺสคนฺโธ สุคนฺโธ ทุคฺคนฺโธ, โย วา ปนญฺโญปิ อตฺถิ คนฺโธ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, โย คนฺโธ อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ ฆานมฺหิ อนิทสฺสนมฺหิ สปฺปฏิฆมฺหิ ปฏิหญฺญิ วา ปฏิหญฺญติ วา ปฏิหญฺญิสฺสติ วา ปฏิหญฺเญ วา, คนฺโธ เปโส คนฺธายตนํ เปตํ คนฺธธาตุ เปสา – อิทํ ตํ รูปํ คนฺธายตนํ.

626. 何者是其香处色？凡是香，依四种大种所造，不可见、有对，即根香、心材香、皮香、叶香、花香、果香、生香、腥臭香、好香、恶香，或任何其他依四种大种所造，不可见、有对之香；凡是不可见、有对之香，于不可见、有对之鼻处，或已触、或正触、或当触、或应触。此是香，此是香处，此是香界——此即是其香处色。

๖๒๗. กตมํ ตํ รูปํ คนฺธายตนํ? โย คนฺโธ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ มูลคนฺโธ สารคนฺโธ ตจคนฺโธ ปตฺตคนฺโธ ปุปฺผคนฺโธ ผลคนฺโธ อามกคนฺโธ วิสฺสคนฺโธ สุคนฺโธ ทุคฺคนฺโธ, โย วา ปนญฺโญปิ อตฺถิ คนฺโธ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, ยํ คนฺธํ อารพฺภ ฆานํ นิสฺสาย ฆานสมฺผสฺโส อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ คนฺธํ อารพฺภ ฆานํ นิสฺสาย ฆานสมฺผสฺสชา เวทนา…เป… สญฺญา…เป… เจตนา…เป… ฆานวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ คนฺธารมฺมโณ ฆานํ นิสฺสาย ฆานสมฺผสฺโส อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ [Pg.167] วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ คนฺธารมฺมณา ฆานํ นิสฺสาย ฆานสมฺผสฺสชา เวทนา…เป… สญฺญา…เป… เจตนา…เป… ฆานวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา, คนฺโธ เปโส คนฺธายตนํ เปตํ คนฺธธาตุ เปสา – อิทํ ตํ รูปํ คนฺธายตนํ.

627. 何者是香处色？凡是依四大种所造，无见、有对的香，即：根香、心材香、皮香、叶香、花香、果香、生香、腥香、好香、恶香，或任何其他依四大种所造，无见、有对的香；缘于此香，依于鼻根，鼻触或已生、或正生、或将生、或可生……缘于此香，依于鼻根，鼻触所生受……想……思……鼻识，或已生、或正生、或将生、或可生……以香为所缘，依于鼻根，鼻触或已生、或正生、或将生、或可生……以香为所缘，依于鼻根，鼻触所生受……想……思……鼻识，或已生、或正生、或将生、或可生。此亦是香，此亦是香处，此亦是香界——此即是香处色。

๖๒๘. กตมํ ตํ รูปํ รสายตนํ? โย รโส จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ มูลรโส ขนฺธรโส ตจรโส ปตฺตรโส ปุปฺผรโส ผลรโส อมฺพิลํ มธุรํ ติตฺตกํ กฏุกํ โลณิกํ ขาริกํ ลมฺพิลํ กสาโว สาทุ อสาทุ, โย วา ปนญฺโญปิ อตฺถิ รโส จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, ยํ รสํ อนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ ชิวฺหาย อนิทสฺสนาย สปฺปฏิฆาย สายิ วา สายติ วา สายิสฺสติ วา สาเย วา, รโส เปโส รสายตนํ เปตํ รสธาตุ เปสา – อิทํ ตํ รูปํ รสายตนํ.

628. 何者是味处色？凡是依四大种所造，无见、有对的味，即：根味、茎味、皮味、叶味、花味、果味、酸味、甜味、苦味、辣味、咸味、碱味、酸涩味、涩味、美味、劣味，或任何其他依四大种所造，无见、有对的味；此无见、有对的味，以无见、有对的舌根所尝，或已尝、或正尝、或将尝、或可尝。此亦是味，此亦是味处，此亦是味界——此即是味处色。

๖๒๙. กตมํ ตํ รูปํ รสายตนํ? โย รโส จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ มูลรโส ขนฺธรโส ตจรโส ปตฺตรโส ปุปฺผรโส ผลรโส อมฺพิลํ มธุรํ ติตฺตกํ กฏุกํ โลณิกํ ขาริกํ ลมฺพิลํ กสาโว สาทุ อสาทุ, โย วา ปนญฺโญปิ อตฺถิ รโส จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, ยมฺหิ รสมฺหิ อนิทสฺสนมฺหิ สปฺปฏิฆมฺหิ ชิวฺหา อนิทสฺสนา สปฺปฏิฆา ปฏิหญฺญิ วา ปฏิหญฺญติ วา ปฏิหญฺญิสฺสติ วา ปฏิหญฺเญ วา, รโส เปโส รสายตนํ เปตํ รสธาตุ เปสา – อิทํ ตํ รูปํ รสายตนํ.

629. 何为味处色？凡是依四大种所造，无见、有对的味，即：根味、茎味、皮味、叶味、花味、果味、酸味、甜味、苦味、辣味、咸味、碱味、烈酸味、涩味、美味、劣味；或任何其他依四大种所造，无见、有对的味；于此无见、有对的味，无见、有对的舌或已撞击、或正撞击、或将撞击、或当撞击。此即是味，此即是味处，此即是味界——此即是味处色。

๖๓๐. กตมํ ตํ รูปํ รสายตนํ? โย รโส จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ มูลรโส ขนฺธรโส ตจรโส ปตฺตรโส ปุปฺผรโส ผลรโส อมฺพิลํ มธุรํ ติตฺตกํ กฏุกํ โลณิกํ ขาริกํ ลมฺพิลํ กสาโว สาทุ อสาทุ, โย วา ปนญฺโญปิ อตฺถิ รโส จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, โย รโส อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ ชิวฺหาย อนิทสฺสนาย สปฺปฏิฆาย ปฏิหญฺญิ วา ปฏิหญฺญติ วา ปฏิหญฺญิสฺสติ วา ปฏิหญฺเญ วา, รโส เปโส รสายตนํ เปตํ รสธาตุ เปสา – อิทํ ตํ รูปํ รสายตนํ.

630. 何为味处色？凡是依四大种所造，无见、有对的味，即：根味、茎味、皮味、叶味、花味、果味、酸味、甜味、苦味、辣味、咸味、碱味、烈酸味、涩味、美味、劣味；或任何其他依四大种所造，无见、有对的味；此无见、有对的味与无见、有对的舌(jivhā)相撞击，或已撞击、或正撞击、或将撞击、或当撞击。此即是味，此即是味处(rasāyatana)，此即是味界(rasadhātu)——此即是味处色。

๖๓๑. กตมํ [Pg.168] ตํ รูปํ รสายตนํ? โย รโส จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ มูลรโส ขนฺธรโส ตจรโส ปตฺตรโส ปุปฺผรโส ผลรโส อมฺพิลํ มธุรํ ติตฺตกํ กฏุกํ โลณิกํ ขาริกํ ลมฺพิลํ กสาโว สาทุ อสาทุ, โย วา ปนญฺโญปิ อตฺถิ รโส จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ, ยํ รสํ อารพฺภ ชิวฺหํ นิสฺสาย ชิวฺหาสมฺผสฺโส อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ รสํ อารพฺภ ชิวฺหํ นิสฺสาย ชิวฺหาสมฺผสฺสชา เวทนา…เป… สญฺญา…เป… เจตนา…เป… ชิวฺหาวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ รสารมฺมโณ ชิวฺหํ นิสฺสาย ชิวฺหาสมฺผสฺโส อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ รสารมฺมณา ชิวฺหํ นิสฺสาย ชิวฺหาสมฺผสฺสชา เวทนา…เป… สญฺญา…เป… เจตนา…เป… ชิวฺหาวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา, รโส เปโส รสายตนํ เปตํ รสธาตุ เปสา – อิทํ ตํ รูปํ รสายตนํ.

631. 何谓味处色（rasāyatana）？凡是依四大（mahābhūta）所造，不可见、有对之味，即：根味、茎味、皮味、叶味、花味、果味、酸味、甜味、苦味、辣味、咸味、碱味、辛酸味、涩味、可意味、不可意味；或任何其他依四大所造，不可见、有对之味。缘此味，依于舌，舌触或已生起、或正生起、或将生起、或应生起……（略）……缘此味，依于舌，舌触所生之受……（略）……想……（略）……思……（略）……舌识或已生起、或正生起、或将生起、或应生起……（略）……以味为所缘，依于舌，舌触或已生起、或正生起、或将生起、或应生起……（略）……以味为所缘，依于舌，舌触所生之受……（略）……想……（略）……思……（略）……舌识或已生起、或正生起、或将生起、或应生起。此即是味，此即是味处，此即是味界（rasadhātu）——此即是彼味处色。

๖๓๒. กตมํ ตํ รูปํ อิตฺถินฺทฺริยํ? ยํ อิตฺถิยา อิตฺถิลิงฺคํ อิตฺถินิมิตฺตํ อิตฺถิกุตฺตํ อิตฺถากปฺโป อิตฺถตฺตํ อิตฺถิภาโว – อิทํ ตํ รูปํ อิตฺถินฺทฺริยํ.

632. 何谓女根色（itthindriya）？凡是女人的女相、女征、女态、女仪、女性、女有——此即是彼女根色。

๖๓๓. กตมํ ตํ รูปํ ปุริสินฺทฺริยํ? ยํ ปุริสสฺส ปุริสลิงฺคํ ปุริสนิมิตฺตํ ปุริสกุตฺตํ ปุริสากปฺโป ปุริสตฺตํ ปุริสภาโว – อิทํ ตํ รูปํ ปุริสินฺทฺริยํ.

633. 何谓男根色（purisindriya）？凡是男人的男相、男征、男态、男仪、男性、男有——此即是彼男根色。

๖๓๔. กตมํ ตํ รูปํ ชีวิตินฺทฺริยํ? โย เตสํ รูปีนํ ธมฺมานํ อายุ ฐิติ ยปนา ยาปนา อิริยนา วตฺตนา ปาลนา ชีวิตํ ชีวิตินฺทฺริยํ – อิทํ ตํ รูปํ ชีวิตินฺทฺริยํ.

634. 何谓命根色（jīvitindriya）？即彼诸色法之寿、住、维持、持续、进行、存续、护持、命、命根——此即是彼命根色。

๖๓๕. กตมํ ตํ รูปํ กายวิญฺญตฺติ? ยา กุสลจิตฺตสฺส วา อกุสลจิตฺตสฺส วา อพฺยากตจิตฺตสฺส วา อภิกฺกมนฺตสฺส วา ปฏิกฺกมนฺตสฺส วา อาโลเกนฺตสฺส วา วิโลเกนฺตสฺส วา สมิญฺเชนฺตสฺส วา ปสาเรนฺตสฺส วา กายสฺส ถมฺภนา สนฺถมฺภนา สนฺถมฺภิตตฺตํ วิญฺญตฺติ วิญฺญาปนา วิญฺญาปิตตฺตํ – อิทํ ตํ รูปํ กายวิญฺญตฺติ.

635. 何为身表色(kāyaviññatti)？凡由善心、或不善心、或无记心，于前进者、或后退者、或前视者、或环视者、或屈者、或伸者之身，有支撑、稳固支撑、被稳固支撑的状态，有使知、使知的方式、被使知的状态——此即身表色。

๖๓๖. กตมํ ตํ รูปํ วจีวิญฺญตฺติ? ยา กุสลจิตฺตสฺส วา อกุสลจิตฺตสฺส วา อพฺยากตจิตฺตสฺส วา วาจา คิรา พฺยปฺปโถ อุทีรณํ โฆโส โฆสกมฺมํ วาจา วจีเภโท – อยํ วุจฺจติ วาจา. ยา ตาย วาจาย วิญฺญตฺติ วิญฺญาปนา วิญฺญาปิตตฺตํ – อิทํ ตํ รูปํ วจีวิญฺญตฺติ.

636. 何为语表色(vacīviññatti)？凡由善心、或不善心、或无记心所产生的言语(vācā)、言辞(girā)、言论(byappatho)、言说(udīraṇaṃ)、呼喊(ghoso)、呼喊业(ghosakammaṃ)、言说(vacībhedo)——此被称为语(vācā)。由彼语而有使知、使知的方式、被使知的状态——此即语表色。

๖๓๗. กตมํ [Pg.169] ตํ รูปํ อากาสธาตุ? โย อากาโส อากาสคตํ อฆํ อฆคตํ วิวโร วิวรคตํ อสมฺผุฏฺฐํ จตูหิ มหาภูเตหิ – อิทํ ตํ รูปํ อากาสธาตุ.

637. 何为空界色(ākāsadhātu)？即是虚空(ākāsa)、虚空性(ākāsagataṃ)、无碍(aghaṃ)、无碍性(aghagataṃ)、空隙(vivaro)、空隙性(vivaragataṃ)，以及不为四大种(mahābhūta)所触及——此即空界色。

๖๓๘. กตมํ ตํ รูปํ รูปสฺส ลหุตา? ยา รูปสฺส ลหุตา ลหุปริณามตา อทนฺธนตา อวิตฺถนตา – อิทํ ตํ รูปํ รูปสฺส ลหุตา.

638. 何为色之轻快性(rūpassa lahutā)？凡是色之轻快(lahutā)、轻快转变(lahupariṇāmatā)、不迟钝(adandhanatā)、不滞重(avitthanatā)——此即色之轻快性。

๖๓๙. กตมํ ตํ รูปํ รูปสฺส มุทุตา? ยา รูปสฺส มุทุตา มทฺทวตา อกกฺขฬตา อกถินตา – อิทํ ตํ รูปํ รูปสฺส มุทุตา.

639. 何为色之柔软性(rūpassa mudutā)？凡是色之柔软(mudutā)、柔顺(maddavatā)、不粗硬(akakkhaḷatā)、不坚硬(akathinatā)——此即色之柔软性。

๖๔๐. กตมํ ตํ รูปํ รูปสฺส กมฺมญฺญตา? ยา รูปสฺส กมฺมญฺญตา กมฺมญฺญตฺตํ กมฺมญฺญภาโว – อิทํ ตํ รูปํ รูปสฺส กมฺมญฺญตา.

640. 何为色之堪任性(rūpassa kammaññatā)？凡是色之堪任(kammaññatā)、堪任的状态(kammaññattaṃ)、堪任的性质(kammaññabhāvo)——此即色之堪任性。

๖๔๑. กตมํ ตํ รูปํ รูปสฺส อุปจโย? โย อายตนานํ อาจโย, โส รูปสฺส อุปจโย – อิทํ ตํ รูปํ รูปสฺส อุปจโย.

641. 何为色之积集(rūpassa upacayo)？凡是诸处(āyatana)之积集(ācaya)，彼即是色之积集。——此即色之积集。

๖๔๒. กตมํ ตํ รูปํ รูปสฺส สนฺตติ? โย รูปสฺส อุปจโย, สา รูปสฺส สนฺตติ – อิทํ ตํ รูปํ รูปสฺส สนฺตติ.

642. 何为色之相续(rūpassa santati)？凡是色之持续生起，彼即是色之相续。——此即色之相续。

๖๔๓. กตมํ ตํ รูปํ รูปสฺส ชรตา? ยา รูปสฺส ชรา ชีรณตา ขณฺฑิจฺจํ ปาลิจฺจํ วลิตฺตจตา อายุโน สํหานิ อินฺทฺริยานํ ปริปาโก – อิทํ ตํ รูปํ รูปสฺส ชรตา.

643. 何为色之老性(rūpassa jaratā)？凡是色之老(jarā)、衰朽(jīraṇatā)、毁坏(khaṇḍiccaṃ)、发白(pāliccaṃ)、皮皱(valittacatā)、寿之减损(āyuno saṃhāni)、诸根之衰败(indriyānaṃ paripāko)——此即色之老性。

๖๔๔. กตมํ ตํ รูปํ รูปสฺส อนิจฺจตา? โย รูปสฺส ขโย วโย เภโท ปริเภโท อนิจฺจตา อนฺตรธานํ – อิทํ ตํ รูปํ รูปสฺส อนิจฺจตา.

644. 何为彼色，即色之无常性？凡色之灭尽、衰败、破坏、崩坏、无常性、消失——此即彼色，色之无常性。

๖๔๕. กตมํ ตํ รูปํ กพฬีกาโร อาหาโร? โอทโน กุมฺมาโส สตฺตุ มจฺโฉ มํสํ ขีรํ ทธิ สปฺปิ นวนีตํ เตลํ มธุ ผาณิตํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ ยมฺหิ ยมฺหิ ชนปเท เตสํ เตสํ สตฺตานํ มุขาสิยํ ทนฺตวิขาทนํ คลชฺโฌหรณียํ กุจฺฉิวิตฺถมฺภนํ, ยาย โอชาย สตฺตา ยาเปนฺติ – อิทํ ตํ รูปํ กพฬีกาโร อาหาโร.

645. 何为彼色，即段食？即饭、麦饭、炒粉、鱼、肉、乳、酪、酥油、生酥、油、蜜、糖蜜，以及其他任何于各地方，为彼彼有情所口食、齿嚼、喉咽、腹持，有情赖彼食素得以存活之色——此即彼色，段食。

อิทํ ตํ รูปํ อุปาทา.

此即彼所造色。

อุปาทาภาชนียํ.

所造色分别竟。

รูปกณฺเฑ ปฐมภาณวาโร.

色品第一诵分竟。

๖๔๖. กตมํ [Pg.170] ตํ รูปํ โน อุปาทา? โผฏฺฐพฺพายตนํ, อาโปธาตุ.

646. 何为非所造色？触处与水界。

๖๔๗. กตมํ ตํ รูปํ โผฏฺฐพฺพายตนํ? ปถวีธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ กกฺขฬํ มุทุกํ สณฺหํ ผรุสํ สุขสมฺผสฺสํ ทุกฺขสมฺผสฺสํ ครุกํ ลหุกํ, ยํ โผฏฺฐพฺพํ อนิทสฺสนํ สปฺปฏิฆํ กาเยน อนิทสฺสเนน สปฺปฏิเฆน ผุสิ วา ผุสติ วา ผุสิสฺสติ วา ผุเส วา โผฏฺฐพฺโพ เปโส โผฏฺฐพฺพายตนํ เปตํ โผฏฺฐพฺพธาตุ เปสา – อิทํ ตํ รูปํ โผฏฺฐพฺพายตนํ.

647. 何为触处？即地界、火界、风界，以及坚硬、柔软、光滑、粗糙、乐触、苦触、沉重、轻快。凡不可见、有对之所触，以不可见、有对之身，或已触、或正触、或当触、或可触。此即是所触，此即是触处，此即是触界——此即名为触处。

๖๔๘. กตมํ ตํ รูปํ โผฏฺฐพฺพายตนํ? ปถวีธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ กกฺขฬํ มุทุกํ สณฺหํ ผรุสํ สุขสมฺผสฺสํ ทุกฺขสมฺผสฺสํ ครุกํ ลหุกํ, ยมฺหิ โผฏฺฐพฺพมฺหิ อนิทสฺสนมฺหิ สปฺปฏิฆมฺหิ กาโย อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ ปฏิหญฺญิ วา ปฏิหญฺญติ วา ปฏิหญฺญิสฺสติ วา ปฏิหญฺเญ วา, โผฏฺฐพฺโพ เปโส โผฏฺฐพฺพายตนํ เปตํ โผฏฺฐพฺพธาตุ เปสา – อิทํ ตํ รูปํ โผฏฺฐพฺพายตนํ.

648. 何为触处？即地界、火界、风界，以及坚硬、柔软、光滑、粗糙、乐触、苦触、沉重、轻快。于不可见、有对之所触，不可见、有对之身，或已触击、或正触击、或当触击、或可触击。此即是所触，此即是触处，此即是触界——此即名为触处。

๖๔๙. กตมํ ตํ รูปํ โผฏฺฐพฺพายตนํ? ปถวีธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ กกฺขฬํ มุทุกํ สณฺหํ ผรุสํ สุขสมฺผสฺสํ ทุกฺขสมฺผสฺสํ ครุกํ ลหุกํ, โย โผฏฺฐพฺโพ อนิทสฺสโน สปฺปฏิโฆ กายมฺหิ อนิทสฺสนมฺหิ สปฺปฏิฆมฺหิ ปฏิหญฺญิ วา ปฏิหญฺญติ วา ปฏิหญฺญิสฺสติ วา ปฏิหญฺเญ วา, โผฏฺฐพฺโพ เปโส โผฏฺฐพฺพายตนํ เปตํ โผฏฺฐพฺพธาตุ เปสา – อิทํ ตํ รูปํ โผฏฺฐพฺพายตนํ.

649. 何谓彼触处之色？地界、火界、风界、坚、软、滑、粗、乐触、苦触、重、轻。凡是不可见、有对之所触，于不可见、有对之身，或已触、或正触、或将触，或可触；此是所触，此是触处，此是触界——此即是彼触处之色。

๖๕๐. กตมํ ตํ รูปํ โผฏฺฐพฺพายตนํ? ปถวีธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ กกฺขฬํ มุทุกํ สณฺหํ ผรุสํ สุขสมฺผสฺสํ ทุกฺขสมฺผสฺสํ ครุกํ ลหุกํ, ยํ โผฏฺฐพฺพํ อารพฺภ กายํ นิสฺสาย กายสมฺผสฺโส อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ โผฏฺฐพฺพํ อารพฺภ กายํ นิสฺสาย กายสมฺผสฺสชา เวทนา…เป… สญฺญา…เป… เจตนา…เป… กายวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ โผฏฺฐพฺพารมฺมโณ กายํ นิสฺสาย กายสมฺผสฺโส อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา…เป… ยํ โผฏฺฐพฺพารมฺมณา กายํ นิสฺสาย กายสมฺผสฺสชา เวทนา…เป… สญฺญา…เป… เจตนา…เป… กายวิญฺญาณํ อุปฺปชฺชิ วา อุปฺปชฺชติ วา อุปฺปชฺชิสฺสติ วา อุปฺปชฺเช วา, โผฏฺฐพฺโพ เปโส โผฏฺฐพฺพายตนํ เปตํ โผฏฺฐพฺพธาตุ เปสา – อิทํ ตํ รูปํ โผฏฺฐพฺพายตนํ.

650. 何谓彼触处之色？地界、火界、风界、坚、软、滑、粗、乐触、苦触、重、轻。缘于所触，依于身，身触或已生，或正生，或将生，或可生……乃至……缘于所触，依于身，由身触所生之受……想……思……身识，或已生，或正生，或将生，或可生……乃至……以所触为所缘，依于身，身触或已生，或正生，或将生，或可生……乃至……以所触为所缘，依于身，由身触所生之受……想……思……身识，或已生，或正生，或将生，或可生；此是所触，此是触处，此是触界——此即是彼触处之色。

๖๕๑. กตมํ [Pg.171] ตํ รูปํ อาโปธาตุ? ยํ อาโป อาโปคตํ สิเนโห สิเนหคตํ พนฺธนตฺตํ รูปสฺส – อิทํ ตํ รูปํ อาโปธาตุ.

651. 何谓彼水界之色？凡是水、水性、黏性、黏性所成、色之结合性——此即是彼水界之色。

อิทํ ตํ รูปํ โน อุปาทา.

此是彼非所造色。

๖๕๒. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณํ? จกฺขายตนํ โสตายตนํ ฆานายตนํ ชิวฺหายตนํ กายายตนํ อิตฺถินฺทฺริยํ ปุริสินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณํ.

652. 何谓所执取色？眼处、耳处、鼻处、舌处、身处、女根、男根、命根；以及任何其他由业所造作的色，即色处、香处、味处、触处、空界、水界、色之积集、色之相续、段食——此即是所执取色。

๖๕๓. กตมํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณํ? สทฺทายตนํ กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ รูปสฺส ลหุตา รูปสฺส มุทุตา รูปสฺส กมฺมญฺญตา รูปสฺส ชรตา รูปสฺส อนิจฺจตา, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ น กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณํ.

653. 何谓非所执取色？声处、身表、语表、色之轻快性、色之柔软性、色之堪任性、色之老性、色之无常性；以及任何其他非由业所造作的色，即色处、香处、味处、触处、空界、水界、色之积集、色之相续、段食——此即是非所执取色。

๖๕๔. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ อิตฺถินฺทฺริยํ ปุริสินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ.

654. 何谓所执取且为所取之色？眼处……乃至……身处、女根、男根、命根；以及任何其他由业所造作的色，即色处、香处、味处、触处、空界、水界、色之积集、色之相续、段食——此即是所执取且为所取之色。

๖๕๕. กตมํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ? สทฺทายตนํ กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ รูปสฺส ลหุตา รูปสฺส มุทุตา รูปสฺส กมฺมญฺญตา รูปสฺส ชรตา รูปสฺส อนิจฺจตา, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ น กมฺมสฺส กตตฺตา, รูปายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ.

655. 何谓非所执取且为所取之色？声处、身表、语表、色之轻快性、色之柔软性、色之堪任性、色之老性、色之无常性；以及任何其他非由业所造作的色，即色处、香处、味处、触处、空界、水界、色之积集、色之相续、段食——此即是非所执取且为所取之色。

๖๕๖. กตมํ ตํ รูปํ สนิทสฺสนํ? รูปายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ สนิทสฺสนํ.

656. 何谓可见色？色处——此即是可见色。

๖๕๗. กตมํ [Pg.172] ตํ รูปํ อนิทสฺสนํ? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อนิทสฺสนํ.

657. 何谓不可见色？眼处……乃至段食——此即是不可见色。

๖๕๘. กตมํ ตํ รูปํ สปฺปฏิฆํ? จกฺขายตนํ โสตายตนํ ฆานายตนํ ชิวฺหายตนํ กายายตนํ รูปายตนํ สทฺทายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ สปฺปฏิฆํ.

658. 何谓有对色？眼处、耳处、鼻处、舌处、身处、色处、声处、香处、味处、触处——此即是有对色。

๖๕๙. กตมํ ตํ รูปํ อปฺปฏิฆํ? อิตฺถินฺทฺริยํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อปฺปฏิฆํ.

659. 何谓无对色？女根……乃至段食——此即是无对色。

๖๖๐. กตมํ ตํ รูปํ อินฺทฺริยํ? จกฺขุนฺทฺริยํ โสตินฺทฺริยํ ฆานินฺทฺริยํ ชิวฺหินฺทฺริยํ กายินฺทฺริยํ อิตฺถินฺทฺริยํ ปุริสินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ – อิทํ ตํ รูปํ อินฺทฺริยํ.

660. 何谓根色？眼根、耳根、鼻根、舌根、身根、女根、男根、命根——此即是根色。

๖๖๑. กตมํ ตํ รูปํ น อินฺทฺริยํ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น อินฺทฺริยํ.

661. 何谓非根色？色处……乃至段食——此即是非根色。

๖๖๒. กตมํ ตํ รูปํ มหาภูตํ? โผฏฺฐพฺพายตนํ อาโปธาตุ – อิทํ ตํ รูปํ มหาภูตํ.

662. 何谓大种色？触处、水界——此即是大种色。

๖๖๓. กตมํ ตํ รูปํ น มหาภูตํ? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น มหาภูตํ.

663. 何谓非大种色？眼处……乃至段食——此即是非大种色。

๖๖๔. กตมํ ตํ รูปํ วิญฺญตฺติ? กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ – อิทํ ตํ รูปํ วิญฺญตฺติ.

664. 何谓表色？身表、语表——此即是表色。

๖๖๕. กตมํ ตํ รูปํ น วิญฺญตฺติ? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น วิญฺญตฺติ.

665. 何谓非表色？眼处……乃至段食——此即是非表色。

๖๖๖. กตมํ ตํ รูปํ จิตฺตสมุฏฺฐานํ? กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ จิตฺตชํ จิตฺตเหตุกํ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปายตนํ สทฺทายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส ลหุตา รูปสฺส มุทุตา รูปสฺส กมฺมญฺญตา รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ จิตฺตสมุฏฺฐานํ.

666. 何谓心生色？身表、语表，以及任何其他心生的、以心为因的、由心生起的色，亦即色处、声处、香处、味处、触处、空界、水界、色的轻快、色的柔软、色的堪任、色的积集、色的相续、段食——此即是心生色。

๖๖๗. กตมํ ตํ รูปํ น จิตฺตสมุฏฺฐานํ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ อิตฺถินฺทฺริยํ ปุริสินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ รูปสฺส ชรตา รูปสฺส อนิจฺจตา, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ น จิตฺตชํ น จิตฺตเหตุกํ น จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปายตนํ สทฺทายตนํ [Pg.173] คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส ลหุตา รูปสฺส มุทุตา รูปสฺส กมฺมญฺญตา รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น จิตฺตสมุฏฺฐานํ.

667. 何为非心生色？眼处……乃至身处、女根、男根、命根、色的老、色的无常，以及任何其他非心生的、非以心为因的、非由心生起的色，即色处、声处、香处、味处、触处、空界、水界、色的轻快性、色的柔软性、色的堪能性、色的生、色的相续、抟食——此为非心生色。

๖๖๘. กตมํ ตํ รูปํ จิตฺตสหภุ? กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ – อิทํ ตํ รูปํ จิตฺตสหภุ.

668. 何为心俱生色？身表、语表——此为心俱生色。

๖๖๙. กตมํ ตํ รูปํ น จิตฺตสหภุ? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น จิตฺตสหภุ.

669. 何为非心俱生色？眼处……乃至抟食——此为非心俱生色。

๖๗๐. กตมํ ตํ รูปํ จิตฺตานุปริวตฺติ? กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ – อิทํ ตํ รูปํ จิตฺตานุปริวตฺติ.

670. 何为心随转色？身表、语表——此为心随转色。

๖๗๑. กตมํ ตํ รูปํ น จิตฺตานุปริวตฺติ? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น จิตฺตานุปริวตฺติ.

671. 何为非心随转色？眼处……乃至抟食——此为非心随转色。

๖๗๒. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ.

672. 何为内色？眼处……乃至身处——此为内色。

๖๗๓. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ.

673. 何为外色？色处……乃至抟食——此为外色。

๖๗๔. กตมํ ตํ รูปํ โอฬาริกํ? จกฺขายตนํ…เป… โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ โอฬาริกํ.

674. 何为粗色？眼处……乃至触处——此为粗色。

๖๗๕. กตมํ ตํ รูปํ สุขุมํ? อิตฺถินฺทฺริยํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ สุขุมํ.

675. 何为细色？女根……乃至抟食——此为细色。

๖๗๖. กตมํ ตํ รูปํ ทูเร? อิตฺถินฺทฺริยํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ ทูเร.

676. 何为远色？女根……乃至抟食——此为远色。

๖๗๗. กตมํ ตํ รูปํ สนฺติเก? จกฺขายตนํ…เป… โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ สนฺติเก.

677. 何为近色？眼处……乃至触处——此为近色。

๖๗๘. กตมํ ตํ รูปํ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส วตฺถุ? จกฺขายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส วตฺถุ.

678. 何为眼触所依色？眼处——此为眼触所依色。

๖๗๙. กตมํ [Pg.174] ตํ รูปํ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส น วตฺถุ? โสตายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส น วตฺถุ.

679. 何为非眼触的依处色？耳处……乃至抟食——此为非眼触的依处色。

๖๘๐. กตมํ ตํ รูปํ จกฺขุสมฺผสฺสชาย เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… เจตนาย …เป… จกฺขุวิญฺญาณสฺส วตฺถุ? จกฺขายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ จกฺขุวิญฺญาณสฺส วตฺถุ.

680. 何为眼触所生受……想……思……眼识的依处色？眼处——此为眼识的依处色。

๖๘๑. กตมํ ตํ รูปํ จกฺขุวิญฺญาณสฺส น วตฺถุ? โสตายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ จกฺขุวิญฺญาณสฺส น วตฺถุ.

681. 何为非眼识的依处色？耳处……乃至抟食——此为非眼识的依处色。

๖๘๒. กตมํ ตํ รูปํ โสตสมฺผสฺสสฺส…เป… ฆานสมฺผสฺสสฺส…เป… ชิวฺหาสมฺผสฺสสฺส…เป… กายสมฺผสฺสสฺส วตฺถุ? กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ กายสมฺผสฺสสฺส วตฺถุ.

682. 何为耳触……乃至鼻触……乃至舌触……乃至身触的依处色？身处——此为身触的依处色。

๖๘๓. กตมํ ตํ รูปํ กายสมฺผสฺสสฺส น วตฺถุ? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ กายสมฺผสฺสสฺส น วตฺถุ.

683. 何为非身触的依处色？眼处……乃至抟食——此为非身触的依处色。

๖๘๔. กตมํ ตํ รูปํ กายสมฺผสฺสชาย เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… เจตนาย…เป… กายวิญฺญาณสฺส วตฺถุ? กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ กายวิญฺญาณสฺส วตฺถุ.

684. 何为身触所生受……想……思……身识的依处色？身处——此为身识的依处色。

๖๘๕. กตมํ ตํ รูปํ กายวิญฺญาณสฺส น วตฺถุ? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ กายวิญฺญาณสฺส น วตฺถุ.

685. 何为非身识的依处色？眼处……乃至抟食——此为非身识的依处色。

๖๘๖. กตมํ ตํ รูปํ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส อารมฺมณํ? รูปายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส อารมฺมณํ.

686. 何为眼触的所缘色？色处——此为眼触的所缘色。

๖๘๗. กตมํ ตํ รูปํ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส น อารมฺมณํ? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส น อารมฺมณํ.

687. 何为非眼触的所缘色？眼处……乃至抟食——此为非眼触的所缘色。

๖๘๘. กตมํ ตํ รูปํ จกฺขุสมฺผสฺสชาย เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… เจตนาย…เป… จกฺขุวิญฺญาณสฺส อารมฺมณํ? รูปายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ จกฺขุวิญฺญาณสฺส อารมฺมณํ.

688. 何为眼触所生受……想……思……眼识的所缘色？色处——此为眼识的所缘色。

๖๘๙. กตมํ ตํ รูปํ จกฺขุวิญฺญาณสฺส น อารมฺมณํ? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ จกฺขุวิญฺญาณสฺส น อารมฺมณํ.

689. 何为非眼识的所缘色？眼处……乃至抟食——此为非眼识的所缘色。

๖๙๐. กตมํ [Pg.175] ตํ รูปํ โสตสมฺผสฺสสฺส…เป… ฆานสมฺผสฺสสฺส …เป… ชิวฺหาสมฺผสฺสสฺส…เป… กายสมฺผสฺสสฺส อารมฺมณํ? โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ กายสมฺผสฺสสฺส อารมฺมณํ.

690. 何为耳触……乃至鼻触……乃至舌触……乃至身触的所缘色？触处——此为身触的所缘色。

๖๙๑. กตมํ ตํ รูปํ กายสมฺผสฺสสฺส น อารมฺมณํ? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ กายสมฺผสฺสสฺส น อารมฺมณํ.

691. 何为非身触的所缘色？眼处……乃至抟食——此为非身触的所缘色。

๖๙๒. กตมํ ตํ รูปํ กายสมฺผสฺสชาย เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… เจตนาย…เป… กายวิญฺญาณสฺส อารมฺมณํ? โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ กายวิญฺญาณสฺส อารมฺมณํ.

692. 何为身触所生受……想……思……身识的所缘色？触处——此为身识的所缘色。

๖๙๓. กตมํ ตํ รูปํ กายวิญฺญาณสฺส น อารมฺมณํ? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ กายวิญฺญาณสฺส น อารมฺมณํ.

693. 何为非身识的所缘色？眼处……乃至抟食——此为非身识的所缘色。

๖๙๔. กตมํ ตํ รูปํ จกฺขายตนํ? ยํ จกฺขุ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท…เป… สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ จกฺขายตนํ.

694. 何为眼处色？即是眼，是四大种所造的净色……乃至如空村——此为眼处色。

๖๙๕. กตมํ ตํ รูปํ น จกฺขายตนํ? โสตายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น จกฺขายตนํ.

695. 何为非眼处色？耳处……乃至抟食——此为非眼处色。

๖๙๖. กตมํ ตํ รูปํ โสตายตนํ…เป… ฆานายตนํ…เป… ชิวฺหายตนํ…เป… กายายตนํ? โย กาโย จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท…เป… สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ กายายตนํ.

696. 何为耳处色……乃至鼻处色……乃至舌处色……乃至身处色？即是身，是四大种所造的净色……乃至如空村——此为身处色。

๖๙๗. กตมํ ตํ รูปํ น กายายตนํ? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น กายายตนํ.

697. 何为非身处色？眼处……乃至抟食——此为非身处色。

๖๙๘. กตมํ ตํ รูปํ รูปายตนํ? ยํ รูปํ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย วณฺณนิภา…เป… รูปธาตุ เปสา – อิทํ ตํ รูปํ รูปายตนํ.

698. 何为色处色？即是色，是四大种所造的颜色、显色……乃至色界——此为色处色。

๖๙๙. กตมํ ตํ รูปํ น รูปายตนํ? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น รูปายตนํ.

699. 何为非色处色？眼处……乃至抟食——此为非色处色。

๗๐๐. กตมํ ตํ รูปํ สทฺทายตนํ…เป… คนฺธายตนํ …เป… รสายตนํ…เป… โผฏฺฐพฺพายตนํ? ปถวีธาตุ…เป… โผฏฺฐพฺพธาตุ เปสา – อิทํ ตํ รูปํ โผฏฺฐพฺพายตนํ.

700. 何为声处色？……乃至香处色？……乃至味处色？……乃至触处色？地界……乃至触界——此为触处色。

๗๐๑. กตมํ ตํ รูปํ น โผฏฺฐพฺพายตนํ? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น โผฏฺฐพฺพายตนํ.

701. 何者为色而非触处？眼处……乃至段食——此即是色而非触处。

๗๐๒. กตมํ [Pg.176] ตํ รูปํ จกฺขุธาตุ? จกฺขายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ จกฺขุธาตุ.

702. 何者为色而为眼界？眼处——此即是色而为眼界。

๗๐๓. กตมํ ตํ รูปํ น จกฺขุธาตุ? โสตายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น จกฺขุธาตุ.

703. 何者为色而非眼界？耳处……乃至段食——此即是色而非眼界。

๗๐๔. กตมํ ตํ รูปํ โสตธาตุ…เป… ฆานธาตุ…เป… ชิวฺหาธาตุ…เป… กายธาตุ? กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ กายธาตุ.

704. 何者为色而为耳界？……乃至鼻界？……乃至舌界？……乃至身界？身处——此即是色而为身界。

๗๐๕. กตมํ ตํ รูปํ น กายธาตุ? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น กายธาตุ.

705. 何者为色而非身界？眼处……乃至段食——此即是色而非身界。

๗๐๖. กตมํ ตํ รูปํ รูปธาตุ? รูปายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ รูปธาตุ.

706. 何者为色而为色界？色处——此即是色而为色界。

๗๐๗. กตมํ ตํ รูปํ น รูปธาตุ? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น รูปธาตุ.

707. 何者为色而非色界？眼处……乃至段食——此即是色而非色界。

๗๐๘. กตมํ ตํ รูปํ สทฺทธาตุ…เป… คนฺธธาตุ…เป… รสธาตุ…เป… โผฏฺฐพฺพธาตุ? โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ โผฏฺฐพฺพธาตุ.

708. 何者为色而为声界？……乃至香界？……乃至味界？……乃至触界？触处——此即是色而为触界。

๗๐๙. กตมํ ตํ รูปํ น โผฏฺฐพฺพธาตุ? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น โผฏฺฐพฺพธาตุ.

709. 何者为色而非触界？眼处……乃至段食——此即是色而非触界。

๗๑๐. กตมํ ตํ รูปํ จกฺขุนฺทฺริยํ? ยํ จกฺขุ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท…เป… สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ จกฺขุนฺทฺริยํ.

710. 何者为色而为眼根？凡眼，是四大种所造的净色……乃至如空村——此即是色而为眼根。

๗๑๑. กตมํ ตํ รูปํ น จกฺขุนฺทฺริยํ? โสตายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น จกฺขุนฺทฺริยํ.

711. 何者为色而非眼根？耳处……乃至段食——此即是色而非眼根。

๗๑๒. กตมํ ตํ รูปํ โสตินฺทฺริยํ…เป… ฆานินฺทฺริยํ…เป… ชิวฺหินฺทฺริยํ…เป… กายินฺทฺริยํ? โย กาโย จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท…เป… สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ กายินฺทฺริยํ.

712. 何者为色而为耳根？……乃至鼻根？……乃至舌根？……乃至身根？凡身，是四大种所造的净色……乃至如空村——此即是色而为身根。

๗๑๓. กตมํ ตํ รูปํ น กายินฺทฺริยํ? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น กายินฺทฺริยํ.

713. 何者为色而非身根？眼处……乃至段食——此即是色而非身根。

๗๑๔. กตมํ ตํ รูปํ อิตฺถินฺทฺริยํ? ยํ อิตฺถิยา อิตฺถิลิงฺคํ อิตฺถินิมิตฺตํ อิตฺถิกุตฺตํ อิตฺถากปฺโป อิตฺถตฺตํ อิตฺถิภาโว – อิทํ ตํ รูปํ อิตฺถินฺทฺริยํ.

714. 何为色之女根？凡女人的女相、女标、女态、女仪、女性、女情状，此即色之女根。

๗๑๕. กตมํ [Pg.177] ตํ รูปํ น อิตฺถินฺทฺริยํ? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น อิตฺถินฺทฺริยํ.

715. 何为色之非女根？眼处……乃至……段食，此即色之非女根。

๗๑๖. กตมํ ตํ รูปํ ปุริสินฺทฺริยํ? ยํ ปุริสสฺส ปุริสลิงฺคํ ปุริสนิมิตฺตํ ปุริสกุตฺตํ ปุริสากปฺโป ปุริสตฺตํ ปุริสภาโว – อิทํ ตํ รูปํ ปุริสินฺทฺริยํ.

716. 何为色之男根？凡男人的男相、男标、男态、男仪、男性、男情状，此即色之男根。

๗๑๗. กตมํ ตํ รูปํ น ปุริสินฺทฺริยํ? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น ปุริสินฺทฺริยํ.

717. 何为色之非男根？眼处……乃至……段食，此即色之非男根。

๗๑๘. กตมํ ตํ รูปํ ชีวิตินฺทฺริยํ? โย เตสํ รูปีนํ ธมฺมานํ อายุ ฐิติ ยปนา ยาปนา อิริยนา วตฺตนา ปาลนา ชีวิตํ ชีวิตินฺทฺริยํ – อิทํ ตํ รูปํ ชีวิตินฺทฺริยํ.

718. 何为色之命根？凡彼等色法之寿、住、维持、令存续、活动、令延续、护持、命、命根，此即色之命根。

๗๑๙. กตมํ ตํ รูปํ น ชีวิตินฺทฺริยํ? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น ชีวิตินฺทฺริยํ.

719. 何为色之非命根？眼处……乃至……段食，此即色之非命根。

๗๒๐. กตมํ ตํ รูปํ กายวิญฺญตฺติ? ยา กุสลจิตฺตสฺส วา อกุสลจิตฺตสฺส วา อพฺยากตจิตฺตสฺส วา อภิกฺกมนฺตสฺส วา ปฏิกฺกมนฺตสฺส วา อาโลเกนฺตสฺส วา วิโลเกนฺตสฺส วา สมิญฺเชนฺตสฺส วา ปสาเรนฺตสฺส วา กายสฺส ถมฺภนา สนฺถมฺภนา สนฺถมฺภิตตฺตํ วิญฺญตฺติ วิญฺญาปนา วิญฺญาปิตตฺตํ – อิทํ ตํ รูปํ กายวิญฺญตฺติ.

720. 何为色之身表？凡由善心、或不善心、或无记心，于前进、或后退、或前看、或旁看、或屈、或伸时，身之坚固、善坚固、坚固性，以及表、令表、能表之性，此即色之身表。

๗๒๑. กตมํ ตํ รูปํ น กายวิญฺญตฺติ? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น กายวิญฺญตฺติ.

721. 何为色之非身表？眼处……乃至……段食，此即色之非身表。

๗๒๒. กตมํ ตํ รูปํ วจีวิญฺญตฺติ? ยา กุสลจิตฺตสฺส วา อกุสลจิตฺตสฺส วา อพฺยากตจิตฺตสฺส วา วาจา คิรา พฺยปฺปโถ อุทีรณํ โฆโส โฆสกมฺมํ วาจา วจีเภโท, อยํ วุจฺจติ วาจา. ยา ตาย วาจาย วิญฺญตฺติ วิญฺญาปนา วิญฺญาปิตตฺตํ – อิทํ ตํ รูปํ วจีวิญฺญตฺติ.

722. 何为色之语表？凡由善心、或不善心、或无记心所生起之言、语、言路、言说、声、声业、言、语之差别，此称为语。凭借该语而有之表、令表、能表之性，此即色之语表。

๗๒๓. กตมํ ตํ รูปํ น วจีวิญฺญตฺติ? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น วจีวิญฺญตฺติ.

723. 何为非语表之色？眼处……乃至……段食——此即非语表之色。

๗๒๔. กตมํ ตํ รูปํ อากาสธาตุ? โย อากาโส อากาสคตํ อฆํ อฆคตํ วิวโร วิวรคตํ อสมฺผุฏฺฐํ จตูหิ มหาภูเตหิ – อิทํ ตํ รูปํ อากาสธาตุ.

724. 何为空界之色？凡是空、空性，无触、无触性，孔隙、孔隙性，不为四​​大种所触者——此即是空界之色。

๗๒๕. กตมํ [Pg.178] ตํ รูปํ น อากาสธาตุ? จกฺขายตนํ …เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น อากาสธาตุ.

725. 何为非空界之色？眼处……乃至……段食——此即非空界之色。

๗๒๖. กตมํ ตํ รูปํ อาโปธาตุ? ยํ อาโป อาโปคตํ สิเนโห สิเนหคตํ พนฺธนตฺตํ รูปสฺส – อิทํ ตํ รูปํ อาโปธาตุ.

726. 何为水界之色？凡是水、水性，凝聚、凝聚性，色之结合性——此即是水界之色。

๗๒๗. กตมํ ตํ รูปํ น อาโปธาตุ? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น อาโปธาตุ.

727. 何为非水界之色？眼处……乃至……段食——此即非水界之色。

๗๒๘. กตมํ ตํ รูปํ รูปสฺส ลหุตา? ยา รูปสฺส ลหุตา ลหุปริณามตา อทนฺธนตา อวิตฺถนตา – อิทํ ตํ รูปํ รูปสฺส ลหุตา.

728. 何为色之轻快性？凡色之轻快性、轻快转易性、不迟钝性、不沉重性——此即是色之轻快性。

๗๒๙. กตมํ ตํ รูปํ รูปสฺส น ลหุตา? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ รูปสฺส น ลหุตา.

729. 何为色之非轻快性？眼处……乃至……段食——此即是色之非轻快性。

๗๓๐. กตมํ ตํ รูปํ รูปสฺส มุทุตา? ยา รูปสฺส มุทุตา มทฺทวตา อกกฺขฬตา อกถินตา – อิทํ ตํ รูปํ รูปสฺส มุทุตา.

730. 何为色之柔软性？凡色之柔软性、柔和性、不粗硬性、不坚硬性——此即是色之柔软性。

๗๓๑. กตมํ ตํ รูปํ รูปสฺส น มุทุตา? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ รูปสฺส น มุทุตา.

731. 何为色之非柔软性？眼处……乃至……段食——此即是色之非柔软性。

๗๓๒. กตมํ ตํ รูปํ รูปสฺส กมฺมญฺญตา? ยา รูปสฺส กมฺมญฺญตา กมฺมญฺญตฺตํ กมฺมญฺญภาโว – อิทํ ตํ รูปํ รูปสฺส กมฺมญฺญตา.

732. 何为色之适业性？凡色之适业性、适业、适业状态——此即是色之适业性。

๗๓๓. กตมํ ตํ รูปํ รูปสฺส น กมฺมญฺญตา? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ รูปสฺส น กมฺมญฺญตา.

733. 何为色之非适业性？眼处……乃至……段食——此即是色之非适业性。

๗๓๔. กตมํ ตํ รูปํ รูปสฺส อุปจโย? โย อายตนานํ อาจโย, โส รูปสฺส อุปจโย – อิทํ ตํ รูปํ รูปสฺส อุปจโย.

734. 何为色之积集？凡诸处之积集，彼即色之积集——此即是色之积集。

๗๓๕. กตมํ ตํ รูปํ รูปสฺส น อุปจโย? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ รูปสฺส น อุปจโย.

735. 何为色之非积集？眼处……乃至……段食——此即是色之非积集。

๗๓๖. กตมํ ตํ รูปํ รูปสฺส สนฺตติ? โย รูปสฺส อุปจโย, สา รูปสฺส สนฺตติ – อิทํ ตํ รูปํ รูปสฺส สนฺตติ.

736. 何为色的相续？凡是色的增长，即是色的相续——此即是色的相续。

๗๓๗. กตมํ ตํ รูปํ รูปสฺส น สนฺตติ? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ รูปสฺส น สนฺตติ.

737. 何为非色的相续？眼处……乃至……段食——此即是非色的相续。

๗๓๘. กตมํ [Pg.179] ตํ รูปํ รูปสฺส ชรตา? ยา รูปสฺส ชรา ชีรณตา ขณฺฑิจฺจํ ปาลิจฺจํ วลิตฺตจตา อายุโน สํหานิ อินฺทฺริยานํ ปริปาโก – อิทํ ตํ รูปํ รูปสฺส ชรตา.

738. 何为色的老性？凡是色的衰老、朽坏、齿落、发白、皮皱、寿减、诸根的衰熟——此即是色的老性。

๗๓๙. กตมํ ตํ รูปํ รูปสฺส น ชรตา? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ รูปสฺส น ชรตา.

739. 何为非色的老性？眼处……乃至……段食——此即是非色的老性。

๗๔๐. กตมํ ตํ รูปํ รูปสฺส อนิจฺจตา? โย รูปสฺส ขโย วโย เภโท ปริเภโท อนิจฺจตา อนฺตรธานํ – อิทํ ตํ รูปํ รูปสฺส อนิจฺจตา.

740. 何为色的无常性？凡是色的消逝、败坏、破坏、破碎、无常、消失——此即是色的无常性。

๗๔๑. กตมํ ตํ รูปํ รูปสฺส น อนิจฺจตา? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ รูปสฺส น อนิจฺจตา.

741. 何为非色的无常性？眼处……乃至……段食——此即是非色的无常性。

๗๔๒. กตมํ ตํ รูปํ กพฬีกาโร อาหาโร? โอทโน กุมฺมาโส สตฺตุ มจฺโฉ มํสํ ขีรํ ทธิ สปฺปิ นวนีตํ เตลํ มธุ ผาณิตํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ ยมฺหิ ยมฺหิ ชนปเท เตสํ เตสํ สตฺตานํ มุขาสิยํ ทนฺตวิขาทนํ คลชฺโฌหรณียํ กุจฺฉิวิตฺถมฺภนํ, ยาย โอชาย สตฺตา ยาเปนฺติ – อิทํ ตํ รูปํ กพฬีกาโร อาหาโร.

742. 何为段食(kabaḷīkāro āhāro)？饭、麦食、炒粮、鱼、肉、乳、酪、熟酥、生酥、油、蜜、糖蜜，以及在任何地方，任何有情用口所食、用牙咀嚼、咽入喉中、充满腹部，有情赖以维持的任何其他食素——此即是段食。

๗๔๓. กตมํ ตํ รูปํ น กพฬีกาโร อาหาโร? จกฺขายตนํ…เป… รูปสฺส อนิจฺจตา – อิทํ ตํ รูปํ น กพฬีกาโร อาหาโร.

743. 何为非段食？眼处……乃至……色的无常性——此即是非段食。

เอวํ ทุวิเธน รูปสงฺคโห.

如是，色以二种方式汇集。

ทุกนิทฺเทโส.

二法之解释。

ติกนิทฺเทโส

三法之解释

๗๔๔. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ อุปาทา? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ อุปาทา.

744. 何为内所造色？眼处……乃至……身处——此即是内所造色。

๗๔๕. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ อุปาทา? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ อุปาทา.

745. 何为外所造色？色处……乃至……段食——此即是外所造色。

๗๔๖. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ โน อุปาทา? โผฏฺฐพฺพายตนํ อาโปธาตุ – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ โน อุปาทา.

746. 何为外非所造色？触处、水界——此即是外非所造色。

๗๔๗. กตมํ [Pg.180] ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ อุปาทิณฺณํ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ อุปาทิณฺณํ.

747. 何为内、所执受色？眼处……乃至……身处——此为内、所执受色。

๗๔๘. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ อุปาทิณฺณํ? อิตฺถินฺทฺริยํ ปุริสินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ อุปาทิณฺณํ.

748. 何为外、所执受色？女根、男根、命根，或任何其他因业已造而有之色，即色处、香处、味处、触处、空界、水界、色之积集、色之相续、段食——此为外、所执受色。

๗๔๙. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ อนุปาทิณฺณํ? สทฺทายตนํ กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ รูปสฺส ลหุตา รูปสฺส มุทุตา รูปสฺส กมฺมญฺญตา รูปสฺส ชรตา รูปสฺส อนิจฺจตา, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ น กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ อนุปาทิณฺณํ.

749. 何为外、非所执受色？声处、身表、语表、色之轻快性、色之柔软性、色之适业性、色之老性、色之无常性，或任何其他非因业已造而有之色，即色处、香处、味处、触处、空界、水界、色之积集、色之相续、段食——此为外、非所执受色。

๗๕๐. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ. จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ.

750. 何为内、所执受、所取色？眼处……乃至……身处——此为内、所执受、所取色。

๗๕๑. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ? อิตฺถินฺทฺริยํ ปุริสินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ.

751. 何为外、所执受、所取色？女根、男根、命根，或任何其他因业已造而有之色，即色处、香处、味处、触处、空界、水界、色之积集、色之相续、段食——此为外、所执受、所取色。

๗๕๒. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ? สทฺทายตนํ กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ รูปสฺส ลหุตา รูปสฺส มุทุตา รูปสฺส กมฺมญฺญตา รูปสฺส ชรตา รูปสฺส อนิจฺจตา, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ น กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ.

752. 什么是外在的、非所执受而为所取的色？声处、身表、语表、色的轻快性、色的柔软性、色的适业性、色的老性、色的无常性，以及任何其他由业所造而转起的色，即色处、香处、味处、触处、空界、水界、色的积集、色的相续、段食——这就是外在的、非所执受而为所取的色。

๗๕๓. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ อนิทสฺสนํ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ อนิทสฺสนํ.

753. 什么是内在的无见色？眼处……乃至……身处——这就是内在的无见色。

๗๕๔. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ สนิทสฺสนํ? รูปายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ สนิทสฺสนํ.

754. 什么是外在的有见色？色处——这就是外在的有见色。

๗๕๕. กตมํ [Pg.181] ตํ รูปํ พาหิรํ อนิทสฺสนํ? สทฺทายตนํ …เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ อนิทสฺสนํ.

755. 什么是外在的无见色？声处……乃至……段食——这就是外在的无见色。

๗๕๖. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ สปฺปฏิฆํ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ สปฺปฏิฆํ.

756. 什么是内在的有对色？眼处……乃至……身处——这就是内在的有对色。

๗๕๗. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ สปฺปฏิฆํ? รูปายตนํ…เป… โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ สปฺปฏิฆํ.

757. 什么是外在的有对色？色处……乃至……触处——这就是外在的有对色。

๗๕๘. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ อปฺปฏิฆํ? อิตฺถินฺทฺริยํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ อปฺปฏิฆํ.

758. 什么是外在的无对色？女根……乃至……段食——这就是外在的无对色。

๗๕๙. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ อินฺทฺริยํ? จกฺขุนฺทฺริยํ…เป… กายินฺทฺริยํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ อินฺทฺริยํ.

759. 什么是内在的根色？眼根……乃至……身根——这就是内在的根色。

๗๖๐. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ อินฺทฺริยํ? อิตฺถินฺทฺริยํ ปุริสินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ อินฺทฺริยํ.

760. 什么是外在的根色？女根、男根、命根——这就是外在的根色。

๗๖๑. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ น อินฺทฺริยํ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ น อินฺทฺริยํ.

761. 什么是外在的非根色？色处……乃至……段食——这就是外在的非根色。

๗๖๒. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น มหาภูตํ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น มหาภูตํ.

762. 什么是内在的非大种色？眼处……乃至……身处——这就是内在的非大种色。

๗๖๓. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ มหาภูตํ? โผฏฺฐพฺพายตนํ อาโปธาตุ – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ มหาภูตํ.

763. 什么是外在的大种色？触处与水界——这就是外在的大种色。

๗๖๔. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ น มหาภูตํ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ น มหาภูตํ.

764. 什么是外在的非大种色？色处……乃至……段食——这就是外在的非大种色。

๗๖๕. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น วิญฺญตฺติ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น วิญฺญตฺติ?

765. 什么是内在的非表色？眼处……乃至……身处——这就是内在的非表色。

๗๖๖. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ วิญฺญตฺติ? กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ วิญฺญตฺติ.

766. 什么是外在的表色？身表、语表——这就是外在的表色。

๗๖๗. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ น วิญฺญตฺติ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ น วิญฺญตฺติ.

767. 什么是外在的非表色？色处……乃至……段食——这就是外在的非表色。

๗๖๘. กตมํ [Pg.182] ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น จิตฺตสมุฏฺฐานํ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น จิตฺตสมุฏฺฐานํ.

768. 什么是内在的非心等起色？眼处……乃至……身处——这就是内在的非心等起色。

๗๖๙. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ จิตฺตสมุฏฺฐานํ? กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ จิตฺตชํ จิตฺตเหตุกํ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปายตนํ สทฺทายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส ลหุตา รูปสฺส มุทุตา รูปสฺส กมฺมญฺญตา รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ จิตฺตสมุฏฺฐานํ.

769. 什么是外在的心等起色？身表、语表，以及任何其他心生的、心为因的、心等起的色法，即色处、声处、香处、味处、触处、空界、水界、色的轻快性、色的柔软性、色的适业性、色的积集、色的相续、段食——这就是外在的心等起色。

๗๗๐. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ น จิตฺตสมุฏฺฐานํ? อิตฺถินฺทฺริยํ ปุริสินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ รูปสฺส ชรตา รูปสฺส อนิจฺจตา, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ น จิตฺตชํ น จิตฺตเหตุกํ น จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปายตนํ สทฺทายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส ลหุตา รูปสฺส มุทุตา รูปสฺส กมฺมญฺญตา รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ น จิตฺตสมุฏฺฐานํ.

770. 什么是外在的非心等起色？女根、男根、命根、色的老性、色的无常性，以及任何其他非心生、非心为因、非心等起的色法，即色处、声处、香处、味处、触处、空界、水界、色的轻快性、色的柔软性、色的适业性、色的积集、色的相续、段食——这就是外在的非心等起色。

๗๗๑. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น จิตฺตสหภุ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น จิตฺตสหภุ.

771. 什么是内在的非心俱生色？眼处……乃至……身处——此即是内在的非心俱生色。

๗๗๒. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ จิตฺตสหภุ? กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ จิตฺตสหภุ.

772. 什么是外在的心俱生色？身表、语表——此即是外在的心俱生色。

๗๗๓. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ น จิตฺตสหภุ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ น จิตฺตสหภุ?

773. 什么是外在的非心俱生色？色处……乃至……段食——此即是外在的非心俱生色。

๗๗๔. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น จิตฺตานุปริวตฺติ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น จิตฺตานุปริวตฺติ.

774. 什么是内在的非心随转色？眼处……乃至……身处——此即是内在的非心随转色。

๗๗๕. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ จิตฺตานุปริวตฺติ? กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ จิตฺตานุปริวตฺติ.

775. 什么是外在的心随转色？身表、语表——此即是外在的心随转色。

๗๗๖. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ น จิตฺตานุปริวตฺติ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ น จิตฺตานุปริวตฺติ.

776. 什么是外在的非心随转色？色处……乃至……段食——此即是外在的非心随转色。

๗๗๗. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ โอฬาริกํ? จกฺขายตนํ …เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ โอฬาริกํ.

777. 什么是内在的粗色？眼处……乃至……身处——此即是内在的粗色。

๗๗๘. กตมํ [Pg.183] ตํ รูปํ พาหิรํ โอฬาริกํ? รูปายตนํ…เป… โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ โอฬาริกํ.

778. 什么是外在的粗色？色处……乃至……触处——此即是外在的粗色。

๗๗๙. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ สุขุมํ? อิตฺถินฺทฺริยํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ สุขุมํ.

779. 什么是外在的细微色？女根……乃至……段食——此即是外在的细微色。

๗๘๐. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ สนฺติเก? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ สนฺติเก.

780. 什么是内在的近色？眼处……乃至……身处——此即是内在的近色。

๗๘๑. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ ทูเร? อิตฺถินฺทฺริยํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ ทูเร.

781. 什么是外在的远色？女根……乃至……段食——此即是外在的远色。

๗๘๒. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ สนฺติเก? รูปายตนํ…เป… โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ สนฺติเก.

782. 什么是外在的近色？色处……乃至……触处——此即是外在的近色。

๗๘๓. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส น วตฺถุ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส น วตฺถุ.

783. 什么是外在的、非眼触所依的色？色处……乃至……段食——此即是外在的、非眼触所依的色。

๗๘๔. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส วตฺถุ? จกฺขายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส วตฺถุ.

784. 什么是内在的、作为眼触之事的色？眼处——这就是内在的、作为眼触之事的色。

๗๘๕. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส น วตฺถุ? โสตายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส น วตฺถุ.

785. 什么是内在的、非眼触之事的色？耳处……乃至……身处——这就是内在的、非眼触之事的色。

๗๘๖. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ จกฺขุสมฺผสฺสชาย เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… เจตนาย…เป… จกฺขุวิญฺญาณสฺส น วตฺถุ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ จกฺขุวิญฺญาณสฺส น วตฺถุ.

786. 什么是外在的色，它不是由眼触所生的受……想……思……以及眼识之事？色处……乃至……段食——这就是外在的、非眼识之事的色。

๗๘๗. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ จกฺขุวิญฺญาณสฺส วตฺถุ? จกฺขายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ จกฺขุวิญฺญาณสฺส วตฺถุ.

787. 什么是内在的、作为眼识之事的色？眼处——这就是内在的、作为眼识之事的色。

๗๘๘. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ จกฺขุวิญฺญาณสฺส น วตฺถุ? โสตายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ จกฺขุวิญฺญาณสฺส น วตฺถุ?

788. 什么是内在的、非眼识之事的色？耳处……乃至……身处——这就是内在的、非眼识之事的色。

๗๘๙. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ โสตสมฺผสฺสสฺส…เป… ฆานสมฺผสฺสสฺส…เป… ชิวฺหาสมฺผสฺสสฺส…เป… กายสมฺผสฺสสฺส น วตฺถุ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ กายสมฺผสฺสสฺส น วตฺถุ.

789. 什么是外在的色，它不是耳触……乃至……身触之事？色处……乃至……段食——这就是外在的、非身触之事的色。

๗๙๐. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ กายสมฺผสฺสสฺส วตฺถุ? กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ กายสมฺผสฺสสฺส วตฺถุ.

790. 什么是内在的、作为身触之事的色？身处——这就是内在的、作为身触之事的色。

๗๙๑. กตมํ [Pg.184] ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ กายสมฺผสฺสสฺส น วตฺถุ? จกฺขายตนํ…เป… ชิวฺหายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ กายสมฺผสฺสสฺส น วตฺถุ.

791. 什么是内在的、非身触之事的色？眼处……乃至……舌处——这就是内在的、非身触之事的色。

๗๙๒. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ กายสมฺผสฺสชาย เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… เจตนาย…เป… กายวิญฺญาณสฺส น วตฺถุ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ กายวิญฺญาณสฺส น วตฺถุ.

792. 什么是外在的色，它不是由身触所生的受……想……思……以及身识之事？色处……乃至……段食——这就是外在的、非身识之事的色。

๗๙๓. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ กายวิญฺญาณสฺส วตฺถุ? กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ กายวิญฺญาณสฺส วตฺถุ.

793. 何者是内在且为身识依处的色？身处——此即是内在且为身识依处的色。

๗๙๔. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ กายวิญฺญาณสฺส น วตฺถุ? จกฺขายตนํ…เป… ชิวฺหายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ กายวิญฺญาณสฺส น วตฺถุ.

794. 何者是内在且非身识依处的色？眼处……乃至……舌处——此等是内在且非身识依处的色。

๗๙๕. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส น อารมฺมณํ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส น อารมฺมณํ.

795. 何者是内在且非眼触所缘的色？眼处……乃至……身处——此等是内在且非眼触所缘的色。

๗๙๖. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส อารมฺมณํ? รูปายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส อารมฺมณํ.

796. 何者是外在且为眼触所缘的色？色处——此即是外在且为眼触所缘的色。

๗๙๗. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส น อารมฺมณํ? สทฺทายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ จกฺขุสมฺผสฺสสฺส น อารมฺมณํ.

797. 何者是外在且非眼触所缘的色？声处……乃至……抟食——此等是外在且非眼触所缘的色。

๗๙๘. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ จกฺขุสมฺผสฺสชาย เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… เจตนาย…เป… จกฺขุวิญฺญาณสฺส น อารมฺมณํ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ จกฺขุวิญฺญาณสฺส น อารมฺมณํ.

798. 何者是内在之色，非为眼触所生之受……乃至……想……乃至……思……乃至……眼识的所缘？眼处……乃至……身处——此等是内在且非眼识所缘的色。

๗๙๙. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ จกฺขุวิญฺญาณสฺส อารมฺมณํ? รูปายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ จกฺขุวิญฺญาณสฺส อารมฺมณํ.

799. 何者是外在且为眼识所缘的色？色处——此即是外在且为眼识所缘的色。

๘๐๐. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ จกฺขุวิญฺญาณสฺส น อารมฺมณํ? สทฺทายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ จกฺขุวิญฺญาณสฺส น อารมฺมณํ.

800. 何者是外在且非眼识所缘的色？声处……乃至……抟食——此等是外在且非眼识所缘的色。

๘๐๑. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ โสตสมฺผสฺสสฺส…เป… ฆานสมฺผสฺสสฺส…เป… ชิวฺหาสมฺผสฺสสฺส…เป… กายสมฺผสฺสสฺส น อารมฺมณํ? จกฺขายตนํ…เป… [Pg.185] กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ กายสมฺผสฺสสฺส น อารมฺมณํ.

801. 何者是内在之色，非为耳触……乃至……身触的所缘？眼处……乃至……身处——此等是内在且非身触所缘的色。

๘๐๒. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ กายสมฺผสฺสสฺส อารมฺมณํ? โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ กายสมฺผสฺสสฺส อารมฺมณํ.

802. 何者是外在且为身触所缘的色？触处——此即是外在且为身触所缘的色。

๘๐๓. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ กายสมฺผสฺสสฺส น อารมฺมณํ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ กายสมฺผสฺสสฺส น อารมฺมณํ.

803. 何者是外在的、非身触所缘的色？色处……乃至……抟食——此即是外在的、非身触所缘的色。

๘๐๔. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ กายสมฺผสฺสชาย เวทนาย…เป… สญฺญาย…เป… เจตนาย…เป… กายวิญฺญาณสฺส น อารมฺมณํ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ กายวิญฺญาณสฺส น อารมฺมณํ.

804. 何者是内在的、非由身触所生之受……想……思……及身识所缘的色？眼处……乃至……身处——此即是内在的、非身识所缘的色。

๘๐๕. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ กายวิญฺญาณสฺส อารมฺมณํ? โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ กายวิญฺญาณสฺส อารมฺมณํ.

805. 何者是外在的、身识所缘的色？触处——此即是外在的、身识所缘的色。

๘๐๖. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ กายวิญฺญาณสฺส น อารมฺมณํ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ กายวิญฺญาณสฺส น อารมฺมณํ.

806. 何者是外在的、非身识所缘的色？色处……乃至……抟食——此即是外在的、非身识所缘的色。

๘๐๗. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ น จกฺขายตนํ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ น จกฺขายตนํ.

807. 何者是外在的非眼处色？色处……乃至……抟食——此即是外在的非眼处色。

๘๐๘. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ จกฺขายตนํ? ยํ จกฺขุ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท…เป… สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ จกฺขายตนํ.

808. 何者是内在的眼处？即缘于四大种的眼净色……乃至……犹如空村——此即是内在的眼处。

๘๐๙. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น จกฺขายตนํ? โสตายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น จกฺขายตนํ.

809. 何者是内在的非眼处色？耳处……乃至……身处——此即是内在的非眼处色。

๘๑๐. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ น โสตายตนํ…เป… น ฆานายตนํ…เป… น ชิวฺหายตนํ…เป… น กายายตนํ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ น กายายตนํ.

810. 何者是外在的、非耳处……乃至非身处的色？色处……乃至……抟食——此即是外在的非身处色。

๘๑๑. กตมํ [Pg.186] ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ กายายตนํ? โย กาโย จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท…เป… สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ กายายตนํ.

811. 何者是内在的身处？即缘于四大种的身净色……乃至……犹如空村——此即是内在的身处。

๘๑๒. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น กายายตนํ? จกฺขายตนํ…เป… ชิวฺหายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น กายายตนํ.

812. 何者是内在的非身处色？眼处……乃至……舌处——此即是内在的非身处色。

๘๑๓. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น รูปายตนํ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น รูปายตนํ.

813. 何为此内在而非色处之色？眼处……乃至……身处——此即彼内在而非色处之色。

๘๑๔. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปายตนํ? ยํ รูปํ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย วณฺณนิภา…เป… รูปธาตุ เปสา – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปายตนํ.

814. 何为此外在且为色处之色？彼依于四大种之色，为色泽……乃至……亦为色界——此即彼外在且为色处之色。

๘๑๕. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ น รูปายตนํ? สทฺทายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ น รูปายตนํ.

815. 何为此外在而非色处之色？声处……乃至……段食(kabaḷīkāro āhāro)——此即彼外在而非色处之色。

๘๑๖. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น สทฺทายตนํ…เป… น คนฺธายตนํ…เป… น รสายตนํ…เป… น โผฏฺฐพฺพายตนํ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น โผฏฺฐพฺพายตนํ.

816. 何为此内在而非声处……乃至……非香处……乃至……非味处……乃至……非所触处之色？眼处……乃至……身处——此即彼内在而非所触处之色。

๘๑๗. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ โผฏฺฐพฺพายตนํ? ปถวีธาตุ…เป… โผฏฺฐพฺพธาตุ เปสา – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ โผฏฺฐพฺพายตนํ.

817. 何为此外在且为所触处之色？地界(pathavīdhātu)……乃至……亦为触界(phoṭṭhabbadhātu)——此即彼外在且为所触处之色。

๘๑๘. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ น โผฏฺฐพฺพายตนํ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ น โผฏฺฐพฺพายตนํ.

818. 何为此外在而非所触处之色？色处……乃至……段食——此即彼外在而非所触处之色。

๘๑๙. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ น จกฺขุธาตุ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ น จกฺขุธาตุ.

819. 何为此外在而非眼界之色？色处……乃至……段食——此即彼外在而非眼界之色。

๘๒๐. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ จกฺขุธาตุ? จกฺขายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ จกฺขุธาตุ.

820. 何为此内在且为眼界之色？眼处——此即彼内在且为眼界之色。

๘๒๑. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น จกฺขุธาตุ? โสตายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น จกฺขุธาตุ.

821. 何为此内在而非眼界之色？耳处……乃至……身处——此即彼内在而非眼界之色。

๘๒๒. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ น โสตธาตุ…เป… น ฆานธาตุ…เป… น ชิวฺหาธาตุ…เป… น กายธาตุ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ น กายธาตุ.

822. 何为此外在而非耳界……乃至……非鼻界……乃至……非舌界……乃至……非身界之色？色处……乃至……段食——此即彼外在而非身界之色。

๘๒๓. กตมํ [Pg.187] ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ กายธาตุ? กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ กายธาตุ.

823. 何为此内在且为身界之色？身处——此即彼内在且为身界之色。

๘๒๔. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น กายธาตุ? จกฺขายตนํ…เป… ชิวฺหายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น กายธาตุ.

824. 何者是内在的非身界色？眼处……乃至……舌处——此即那内在的非身界色。

๘๒๕. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น รูปธาตุ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น รูปธาตุ.

825. 何者是内在的非色界色？眼处……乃至……身处——此即那内在的非色界色。

๘๒๖. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปธาตุ? รูปายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปธาตุ.

826. 何者是外在的色界色？色处——此即那外在的色界色。

๘๒๗. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ น รูปธาตุ? สทฺทายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ น รูปธาตุ.

827. 何者是外在的非色界色？声处……乃至……抟食——此即那外在的非色界色。

๘๒๘. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น สทฺทธาตุ…เป… น คนฺธธาตุ…เป… น รสธาตุ …เป… น โผฏฺฐพฺพธาตุ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น โผฏฺฐพฺพธาตุ.

828. 何者是内在的非声界……乃至……非香界……乃至……非味界……乃至……非触界色？眼处……乃至……身处——此即那内在的非触界色。

๘๒๙. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ โผฏฺฐพฺพธาตุ? โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ โผฏฺฐพฺพธาตุ.

829. 何者是外在的触界色？所触处——此即那外在的触界色。

๘๓๐. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ น โผฏฺฐพฺพธาตุ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ น โผฏฺฐพฺพธาตุ.

830. 何者是外在的非触界色？色处……乃至……抟食——此即那外在的非触界色。

๘๓๑. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ น จกฺขุนฺทฺริยํ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ น จกฺขุนฺทฺริยํ.

831. 何者是外在的非眼根色？色处……乃至……抟食——此即那外在的非眼根色。

๘๓๒. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ จกฺขุนฺทฺริยํ? ยํ จกฺขุ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท…เป… สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ จกฺขุนฺทฺริยํ.

832. 何者是内在的眼根色？凡眼，是依止四大种的净色……乃至……此是空村——此即那内在的眼根色。

๘๓๓. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น จกฺขุนฺทฺริยํ? โสตายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น จกฺขุนฺทฺริยํ.

833. 何者是内在的非眼根色？耳处……乃至……身处——此即那内在的非眼根色。

๘๓๔. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ น โสตินฺทฺริยํ…เป… น ฆานินฺทฺริยํ…เป… น ชิวฺหินฺทฺริยํ…เป… น กายินฺทฺริยํ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ น กายินฺทฺริยํ.

834. 何者是外在的非耳根……乃至……非鼻根……乃至……非舌根……乃至……非身根色？色处……乃至……抟食——此即那外在的非身根色。

๘๓๕. กตมํ [Pg.188] ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ กายินฺทฺริยํ? โย กาโย จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท…เป… สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ กายินฺทฺริยํ.

835. 何为彼内在之身根色？彼身，即依于四大种而有之净色……乃至……此亦为空村。此即彼内在之身根色。

๘๓๖. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น กายินฺทฺริยํ? จกฺขายตนํ…เป… ชิวฺหายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น กายินฺทฺริยํ.

836. 何为彼内在之非身根色？眼处……乃至……舌处。此即彼内在之非身根色。

๘๓๗. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น อิตฺถินฺทฺริยํ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น อิตฺถินฺทฺริยํ.

837. 何为彼内在之非女根色？眼处……乃至……身处。此即彼内在之非女根色。

๘๓๘. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ อิตฺถินฺทฺริยํ? ยํ อิตฺถิยา อิตฺถิลิงฺคํ อิตฺถินิมิตฺตํ อิตฺถิกุตฺตํ อิตฺถากปฺโป อิตฺถตฺตํ อิตฺถิภาโว – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ อิตฺถินฺทฺริยํ.

838. 何为彼外在之女根色？于女人，有女相、女征、女态、女威仪、女性、女之状态。此即彼外在之女根色。

๘๓๙. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ น อิตฺถินฺทฺริยํ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ น อิตฺถินฺทฺริยํ.

839. 何为彼外在之非女根色？色处……乃至……抟食。此即彼外在之非女根色。

๘๔๐. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น ปุริสินฺทฺริยํ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น ปุริสินฺทฺริยํ.

840. 何为彼内在之非男根色？眼处……乃至……身处。此即彼内在之非男根色。

๘๔๑. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ ปุริสินฺทฺริยํ? ยํ ปุริสสฺส ปุริสลิงฺคํ ปุริสนิมิตฺตํ ปุริสกุตฺตํ ปุริสากปฺโป ปุริสตฺตํ ปุริสภาโว – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ ปุริสินฺทฺริยํ.

841. 何为彼外在之男根色？于男人，有男相、男征、男态、男威仪、男性、男之状态。此即彼外在之男根色。

๘๔๒. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ น ปุริสินฺทฺริยํ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ น ปุริสินฺทฺริยํ.

842. 何为彼外在之非男根色？色处……乃至……抟食。此即彼外在之非男根色。

๘๔๓. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น ชีวิตินฺทฺริยํ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น ชีวิตินฺทฺริยํ.

843. 何为彼内在之非命根色？眼处……乃至……身处。此即彼内在之非命根色。

๘๔๔. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ ชีวิตินฺทฺริยํ? โย เตสํ รูปีนํ ธมฺมานํ อายุ ฐิติ ยปนา ยาปนา อิริยนา วตฺตนา ปาลนา ชีวิตํ ชีวิตินฺทฺริยํ – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ ชีวิตินฺทฺริยํ.

844. 何为彼外在之命根色？于彼等色法，有寿、住、持续、维持、运行、转起、护持、命、命根。此即彼外在之命根色。

๘๔๕. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ น ชีวิตินฺทฺริยํ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ น ชีวิตินฺทฺริยํ.

845. 何为那非命根的外在色法？色处……乃至……抟食——此即那非命根的外在色法。

๘๔๖. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น กายวิญฺญตฺติ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น กายวิญฺญตฺติ.

846. 何为那非身表的内在色法？眼处……乃至……身处——此即那非身表的内在色法。

๘๔๗. กตมํ [Pg.189] ตํ รูปํ พาหิรํ กายวิญฺญตฺติ? ยา กุสลจิตฺตสฺส วา อกุสลจิตฺตสฺส วา อพฺยากตจิตฺตสฺส วา อภิกฺกมนฺตสฺส วา ปฏิกฺกมนฺตสฺส วา อาโลเกนฺตสฺส วา วิโลเกนฺตสฺส วา สมิญฺเชนฺตสฺส วา ปสาเรนฺตสฺส วา กายสฺส ถมฺภนา สนฺถมฺภนา สนฺถมฺภิตตฺตํ วิญฺญตฺติ วิญฺญาปนา วิญฺญาปิตตฺตํ – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ กายวิญฺญตฺติ.

847. 何为那作为身表的外在色法？即由善心、不善心或无记心，于前进、后退、前看、环顾、屈、伸时，身体的坚固、善坚固、坚固性，以及表、令表、已表性——此即那作为身表的外在色法。

๘๔๘. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ น กายวิญฺญตฺติ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ น กายวิญฺญตฺติ.

848. 何为那非身表的外在色法？色处……乃至……抟食——此即那非身表的外在色法。

๘๔๙. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น วจีวิญฺญตฺติ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น วจีวิญฺญตฺติ.

849. 何为那非语表的内在色法？眼处……乃至……身处——此即那非语表的内在色法。

๘๕๐. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ วจีวิญฺญตฺติ? ยา กุสลจิตฺตสฺส วา อกุสลจิตฺตสฺส วา อพฺยากตจิตฺตสฺส วา วาจา คิรา พฺยปฺปโถ อุทีรณํ โธโส โฆสกมฺมํ วาจา วจีเภโท, อยํ วุจฺจติ วาจา. ยา ตาย วาจาย วิญฺญตฺติ วิญฺญาปนา วิญฺญาปิตตฺตํ – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ วจีวิญฺญตฺติ.

850. 何为那作为语表的外在色法？即由善心、不善心或无记心所生，凡是语、言、言路、言说、高声、宣告业、语、语之差别，此被称为“语”。由该语而有的表、令表、已表性——此即那作为语表的外在色法。

๘๕๑. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ น วจีวิญฺญตฺติ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ น วจีวิญฺญตฺติ.

851. 何为那非语表的外在色法？色处……乃至……抟食——此即那非语表的外在色法。

๘๕๒. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น อากาสธาตุ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น อากาสธาตุ.

852. 何为那非空界的内在色法？眼处……乃至……身处——此即那非空界的内在色法。

๘๕๓. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ อากาสธาตุ? โย อากาโส อากาสคตํ อฆํ อฆคตํ วิวโร วิวรคตํ อสมฺผุฏฺฐํ จตูหิ มหาภูเตหิ – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ อากาสธาตุ.

853. 何为那作为空界的外在色法？即空、属于空、无碍、属于无碍、间隙、属于间隙，不与四大种相触——此即那作为空界的外在色法。

๘๕๔. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ น อากาสธาตุ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ น อากาสธาตุ.

854. 何为外在而非空界之色？色处……乃至……抟食——此即外在而非空界之色。

๘๕๕. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น อาโปธาตุ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น อาโปธาตุ.

855. 何为内在而非水界之色？眼处……乃至……身处——此即内在而非水界之色。

๘๕๖. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ อาโปธาตุ? ยํ อาโป อาโปคตํ สิเนโห สิเนหคตํ พนฺธนตฺตํ รูปสฺส – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ อาโปธาตุ.

856. 何为外在之水界色？即水、水性、黏性、黏结性、色之结合性——此即外在之水界色。

๘๕๗. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ น อาโปธาตุ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ น อาโปธาตุ.

857. 何为外在而非水界之色？色处……乃至……抟食——此即外在而非水界之色。

๘๕๘. กตมํ [Pg.190] ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ รูปสฺส น ลหุตา? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ รูปสฺส น ลหุตา.

858. 何为内在而非色之轻快性之色？眼处……乃至……身处——此即内在而非色之轻快性之色。

๘๕๙. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปสฺส ลหุตา? ยา รูปสฺส ลหุตา ลหุปริณามตา อทนฺธนตา อวิตฺถนตา – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปสฺส ลหุตา.

859. 何为外在之色轻快性？即色之轻快性、轻快转变性、不迟钝性、不滞重性——此即外在之色轻快性。

๘๖๐. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปสฺส น ลหุตา? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปสฺส น ลหุตา.

860. 何为外在而非色之轻快性之色？色处……乃至……抟食——此即外在而非色之轻快性之色。

๘๖๑. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ รูปสฺส น มุทุตา? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ รูปสฺส น มุทุตา.

861. 何为内在而非色之柔软性之色？眼处……乃至……身处——此即内在而非色之柔软性之色。

๘๖๒. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปสฺส มุทุตา? ยา รูปสฺส มุทุตา มทฺทวตา อกกฺขฬตา อกถินตา – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปสฺส มุทุตา.

862. 何为外在之色柔软性？即色之柔软性、柔和性、不粗糙性、不坚硬性——此即外在之色柔软性。

๘๖๓. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปสฺส น มุทุตา? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปสฺส น มุทุตา.

863. 何为外在而非色之柔软性之色？色处……乃至……抟食——此即外在而非色之柔软性之色。

๘๖๔. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ รูปสฺส น กมฺมญฺญตา? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ รูปสฺส น กมฺมญฺญตา.

864. 何为内在而非色之堪能性之色？眼处……乃至……身处——此即内在而非色之堪能性之色。

๘๖๕. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปสฺส กมฺมญฺญตา? ยา รูปสฺส กมฺมญฺญตา กมฺมญฺญตฺตํ กมฺมญฺญภาโว – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปสฺส กมฺมญฺญตา.

865. 何为外在的色之堪能性？凡是色之堪能性、堪能状态、堪能性质——此即外在的色之堪能性。

๘๖๖. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปสฺส น กมฺมญฺญตา? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปสฺส น กมฺมญฺญตา.

866. 何为外在而非色之堪能性的色？色处……乃至……抟食——此即外在而非色之堪能性的色。

๘๖๗. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ รูปสฺส น อุปจโย? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ รูปสฺส น อุปจโย.

867. 何为内在而非色之积集的色？眼处……乃至……身处——此即内在而非色之积集的色。

๘๖๘. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปสฺส อุปจโย? โย อายตนานํ อาจโย, โส รูปสฺส อุปจโย – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปสฺส อุปจโย.

868. 何为外在的色之积集？凡是诸处之积聚，彼即是色之积集——此即外在的色之积集。

๘๖๙. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปสฺส น อุปจโย? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปสฺส น อุปจโย.

869. 何为外在而非色之积集的色？色处……乃至……抟食——此即外在而非色之积集的色。

๘๗๐. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ รูปสฺส น สนฺตติ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ รูปสฺส น สนฺตติ.

870. 何为内在而非色之相续的色？眼处……乃至……身处——此即内在而非色之相续的色。

๘๗๑. กตมํ [Pg.191] ตํ รูปํ พาหิรํ รูปสฺส สนฺตติ? โย รูปสฺส อุปจโย, สา รูปสฺส สนฺตติ – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปสฺส สนฺตติ.

871. 何为外在的色之相续？凡是色之积集，彼即是色之相续——此即外在的色之相续。

๘๗๒. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปสฺส น สนฺตติ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปสฺส น สนฺตติ.

872. 何为外在而非色之相续的色？色处……乃至……抟食——此即外在而非色之相续的色。

๘๗๓. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ รูปสฺส น ชรตา? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ รูปสฺส น ชรตา.

873. 何为内在而非色之老性的色？眼处……乃至……身处——此即内在而非色之老性的色。

๘๗๔. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปสฺส ชรตา? ยา รูปสฺส ชรา ชีรณตา ขณฺฑิจฺจํ ปาลิจฺจํ วลิตฺตจตา อายุโน สํหานิ อินฺทฺริยานํ ปริปาโก – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปสฺส ชรตา.

874. 何为外在的色之老性？凡是色之老、老化、齿落、发白、皮皱、寿减、根熟——此即外在的色之老性。

๘๗๕. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปสฺส น ชรตา? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปสฺส น ชรตา.

875. 何为外在而非色之老性的色？色处……乃至……抟食——此即外在而非色之老性的色。

๘๗๖. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ รูปสฺส น อนิจฺจตา? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ รูปสฺส น อนิจฺจตา.

876. 何为彼色，是内在而非色之无常性？眼处……乃至……身处——此即是内在而非色之无常性的色。

๘๗๗. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปสฺส อนิจฺจตา? โย รูปสฺส ขโย วโย เภโท ปริเภโท อนิจฺจตา อนฺตรธานํ – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปสฺส อนิจฺจตา.

877. 何为彼色，是外在且是色之无常性？凡是色之灭尽、变坏、破坏、彻底破坏、无常性、消失——此即是外在且是色之无常性的色。

๘๗๘. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปสฺส น อนิจฺจตา? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ รูปสฺส น อนิจฺจตา.

878. 何为彼色，是外在而非色之无常性？色处……乃至……抟食——此即是外在而非色之无常性的色。

๘๗๙. กตมํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น กพฬีกาโร อาหาโร? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อชฺฌตฺติกํ น กพฬีกาโร อาหาโร.

879. 何为彼色，是内在而非抟食？眼处……乃至……身处——此即是内在而非抟食的色。

๘๘๐. กตมํ ตํ รูปํ พาหิรํ กพฬีกาโร อาหาโร? โอทโน กุมฺมาโส สตฺตุ มจฺโฉ มํสํ ขีรํ ทธิ สปฺปิ นวนีตํ เตลํ มธุ ผาณิตํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ ยมฺหิ ยมฺหิ ชนปเท เตสํ เตสํ สตฺตานํ มุขาสิยํ ทนฺตวิขาทนํ คลชฺโฌหรณียํ กุจฺฉิวิตฺถมฺภนํ ยาย โอชาย สตฺตา ยาเปนฺติ – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ กพฬีกาโร อาหาโร.

880. 何为彼色，是外在且是抟食？饭、麦粥、炒米、鱼、肉、乳、酪、熟酥、生酥、油、蜜、糖，或于任何国土，有任何其他为彼彼众生以口所食、以齿所嚼、以喉所咽、能充实腹部，众生赖其滋养而存活的色——此即是外在且是抟食的色。

๘๘๑. กตมํ [Pg.192] ตํ รูปํ พาหิรํ น กพฬีกาโร อาหาโร? รูปายตนํ…เป… รูปสฺส อนิจฺจตา – อิทํ ตํ รูปํ พาหิรํ น กพฬีกาโร อาหาโร.

881. 何为彼色，是外在而非抟食？色处……乃至……色之无常性——此即是外在而非抟食的色。

เอวํ ติวิเธน รูปสงฺคโห.

如是，色以三法总摄。

ติกนิทฺเทโส.

三法之解释竟。

จตุกฺกํ

四法

๘๘๒. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทา อุปาทิณฺณํ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ, อิตฺถินฺทฺริยํ ปุริสินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ อากาสธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทา อุปาทิณฺณํ.

882. 何为彼衍生且所执受的色？眼处……乃至……身处，女根、男根、命根，或有任何其他由业已造故而有的色：色处、香处、味处、空界、色之积集、色之相续、抟食——此即是衍生且所执受的色。

๘๘๓. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทา อนุปาทิณฺณํ? สทฺทายตนํ กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ รูปสฺส ลหุตา รูปสฺส มุทุตา รูปสฺส กมฺมญฺญตา รูปสฺส ชรตา รูปสฺส อนิจฺจตา, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ น กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ อากาสธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทา อนุปาทิณฺณํ.

883. 何为所造非所执受之色？声处、身表、语表、色之轻快性、色之柔软性、色之适业性、色之老性、色之无常性，以及任何其他非因业而成的色，即：色处、香处、味处、空界、色之积集、色之相续、段食——此即是所造非所执受之色。

๘๘๔. กตมํ ตํ รูปํ โน อุปาทา อุปาทิณฺณํ? กมฺมสฺส กตตฺตา โผฏฺฐพฺพายตนํ อาโปธาตุ – อิทํ ตํ รูปํ โน อุปาทา อุปาทิณฺณํ.

884. 何为非所造所执受之色？因业而成的触处、水界——此即是非所造所执受之色。

๘๘๕. กตมํ ตํ รูปํ โน อุปาทา อนุปาทิณฺณํ? น กมฺมสฺส กตตฺตา โผฏฺฐพฺพายตนํ อาโปธาตุ – อิทํ ตํ รูปํ โน อุปาทา อนุปาทิณฺณํ.

885. 何为非所造非所执受之色？非因业而成的触处、水界——此即是非所造非所执受之色。

๘๘๖. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทา อุปาทิณฺณุปาทานิยํ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ, อิตฺถินฺทฺริยํ ปุริสินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ อากาสธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทา อุปาทิณฺณุปาทานิยํ.

886. 何为所造所执受、执取因之色？眼处……乃至身处，女根、男根、命根，以及任何其他因业而成的色，即：色处、香处、味处、空界、色之积集、色之相续、段食——此即是所造所执受、执取因之色。

๘๘๗. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทา อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ? สทฺทายตนํ กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ รูปสฺส ลหุตา รูปสฺส มุทุตา รูปสฺส กมฺมญฺญตา รูปสฺส [Pg.193] ชรตา รูปสฺส อนิจฺจตา, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ น กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ อากาสธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทา อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ.

887. 何为所造非所执受、执取因之色？声处、身表、语表、色之轻快性、色之柔软性、色之适业性、色之老性、色之无常性，以及任何其他非因业而成的色，即：色处、香处、味处、空界、色之积集、色之相续、段食——此即是所造非所执受、执取因之色。

๘๘๘. กตมํ ตํ รูปํ โน อุปาทา อุปาทิณฺณุปาทานิยํ? กมฺมสฺส กตตฺตา โผฏฺฐพฺพายตนํ อาโปธาตุ – อิทํ ตํ รูปํ โน อุปาทา อุปาทิณฺณุปาทานิยํ.

888. 何为非所造所执受、执取因之色？因业而成的触处、水界——此即是非所造所执受、执取因之色。

๘๘๙. กตมํ ตํ รูปํ โน อุปาทา อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ? น กมฺมสฺส กตตฺตา โผฏฺฐพฺพายตนํ อาโปธาตุ – อิทํ ตํ รูปํ โน อุปาทา อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ.

889. 何为非所造、非所执受而为取缘之色？非由业所造的触处、水界——此即非所造、非所执受而为取缘之色。

๘๙๐. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทา สปฺปฏิฆํ? จกฺขายตนํ…เป… รสายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทา สปฺปฏิฆํ.

890. 何为所造有对之色？眼处……乃至味处——此即所造有对之色。

๘๙๑. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทา อปฺปฏิฆํ? อิตฺถินฺทฺริยํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทา อปฺปฏิฆํ.

891. 何为所造无对之色？女根……乃至抟食——此即所造无对之色。

๘๙๒. กตมํ ตํ รูปํ โน อุปาทา สปฺปฏิฆํ? โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ โน อุปาทา สปฺปฏิฆํ.

892. 何为非所造有对之色？触处——此即非所造有对之色。

๘๙๓. กตมํ ตํ รูปํ โน อุปาทา อปฺปฏิฆํ? อาโปธาตุ – อิทํ ตํ รูปํ โน อุปาทา อปฺปฏิฆํ.

893. 何为非所造无对之色？水界——此即非所造无对之色。

๘๙๔. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทา โอฬาริกํ? จกฺขายตนํ…เป… รสายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทา โอฬาริกํ.

894. 何为所造粗色？眼处……乃至味处——此即所造粗色。

๘๙๕. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทา สุขุมํ อิตฺถินฺทฺริยํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทา สุขุมํ.

895. 何为所造细色？女根……乃至抟食——此即所造细色。

๘๙๖. กตมํ ตํ รูปํ โน อุปาทา โอฬาริกํ? โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ โน อุปาทา โอฬาริกํ.

896. 何为非所造粗色？触处——此即非所造粗色。

๘๙๗. กตมํ ตํ รูปํ โน อุปาทา สุขุมํ? อาโปธาตุ – อิทํ ตํ รูปํ โน อุปาทา สุขุมํ.

897. 何为非所造细色？水界——此即非所造细色。

๘๙๘. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทา ทูเร? อิตฺถินฺทฺริยํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทา ทูเร.

898. 何为所造远色？女根……乃至抟食——此即所造远色。

๘๙๙. กตมํ [Pg.194] ตํ รูปํ อุปาทา สนฺติเก? จกฺขายตนํ…เป… รสายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทา สนฺติเก.

899. 何为所造近色？眼处……乃至味处——此即所造近色。

๙๐๐. กตมํ ตํ รูปํ โน อุปาทา ทูเร? อาโปธาตุ – อิทํ ตํ รูปํ โน อุปาทา ทูเร.

900. 何为非所造远色？水界——此即非所造远色。

๙๐๑. กตมํ ตํ รูปํ โน อุปาทา สนฺติเก? โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ โน อุปาทา สนฺติเก.

901. 何为非所造近色？触处——此即非所造近色。

๙๐๒. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณํ สนิทสฺสนํ? กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณํ สนิทสฺสนํ.

902. 何为所执受可见之色？由业所造的色处——此即所执受可见之色。

๙๐๓. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณํ อนิทสฺสนํ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ, อิตฺถินฺทฺริยํ ปุริสินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ กมฺมสฺส กตตฺตา คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณํ อนิทสฺสนํ.

903. 何为所执受不可见之色？眼处……乃至身处，女根、男根、命根，以及任何其他由业所造之色，即：香处、味处、触处、空界、水界、色之生起、色之相续、段食——此即所执受不可见之色。

๙๐๔. กตมํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณํ สนิทสฺสนํ? น กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณํ สนิทสฺสนํ.

904. 何为非所执受可见之色？非由业所造的色处——此即非所执受可见之色。

๙๐๕. กตมํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณํ อนิทสฺสนํ? สทฺทายตนํ กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ รูปสฺส ลหุตา รูปสฺส มุทุตา รูปสฺส กมฺมญฺญตา รูปสฺส ชรตา รูปสฺส อนิจฺจตา, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ น กมฺมสฺส กตตฺตา คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณํ อนิทสฺสนํ.

905. 何为非所执受不可见之色？声处、身表、语表、色之轻快性、色之柔软性、色之适业性、色之老性、色之无常性，以及任何其他非由业所造之色，即：香处、味处、触处、空界、水界、色之生起、色之相续、段食——此即非所执受不可见之色。

๙๐๖. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณํ สปฺปฏิฆํ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณํ สปฺปฏิฆํ.

906. 何为所执受有对之色？眼处……乃至身处，以及任何其他由业所造之色，即：色处、香处、味处、触处——此即所执受有对之色。

๙๐๗. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณํ อปฺปฏิฆํ? อิตฺถินฺทฺริยํ ปุริสินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ กมฺมสฺส กตตฺตา อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณํ อปฺปฏิฆํ.

907. 何为所执受无对之色？女根、男根、命根，以及任何其他由业所造之色，即：空界、水界、色之生起、色之相续、段食——此即所执受无对之色。

๙๐๘. กตมํ [Pg.195] ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณํ สปฺปฏิฆํ? สทฺทายตนํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ น กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณํ สปฺปฏิฆํ.

908. 何为非所执受有对之色？声处，以及任何其他非由业所造之色，即：色处、香处、味处、触处——此即非所执受有对之色。

๙๐๙. กตมํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณํ อปฺปฏิฆํ? กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ รูปสฺส ลหุตา รูปสฺส มุทุตา รูปสฺส กมฺมญฺญตา รูปสฺส ชรตา รูปสฺส อนิจฺจตา, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ น กมฺมสฺส กตตฺตา อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณํ อปฺปฏิฆํ.

909. 何为非所执受无对之色？身表、语表、色轻快性、色柔软性、色适业性、色老性、色无常性，以及其他任何非因业而成的色：空界、水界、色积集、色相续、抟食——此即非所执受无对之色。

๙๑๐. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณํ มหาภูตํ? กมฺมสฺส กตตฺตา โผฏฺฐพฺพายตนํ อาโปธาตุ – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณํ มหาภูตํ.

910. 何为所执受大种色？因业而成的触处、水界——此即所执受大种色。

๙๑๑. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณํ น มหาภูตํ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ อิตฺถินฺทฺริยํ ปุริสินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ อากาสธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณํ น มหาภูตํ.

911. 何为所执受非大种色？眼处……乃至身处、女根、男根、命根，以及其他任何因业而成的色：色处、香处、味处、空界、色积集、色相续、抟食——此即所执受非大种色。

๙๑๒. กตมํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณํ มหาภูตํ? น กมฺมสฺส กตตฺตา โผฏฺฐพฺพายตนํ อาโปธาตุ – อิทํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณํ มหาภูตํ.

912. 何为非所执受大种色？非因业而成的触处、水界——此即非所执受大种色。

๙๑๓. กตมํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณํ น มหาภูตํ? สทฺทายตนํ กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ รูปสฺส ลหุตา รูปสฺส มุทุตา รูปสฺส กมฺมญฺญตา รูปสฺส ชรตา รูปสฺส อนิจฺจตา, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ น กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ อากาสธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณํ น มหาภูตํ.

913. 何为非所执受非大种色？声处、身表、语表、色轻快性、色柔软性、色适业性、色老性、色无常性，以及其他任何非因业而成的色：色处、香处、味处、空界、色积集、色相续、抟食——此即非所执受非大种色。

๙๑๔. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณํ โอฬาริกํ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณํ โอฬาริกํ.

914. 何为所执受粗色？眼处……乃至身处，以及其他任何因业而成的色：色处、香处、味处、触处——此即所执受粗色。

๙๑๕. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณํ สุขุมํ? อิตฺถินฺทฺริยํ ปุริสินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ กมฺมสฺส กตตฺตา อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส [Pg.196] อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณํ สุขุมํ.

915. 何者是所执受的细色？女根、男根、命根，以及任何其他由业所造的色，即空界、水界、色的积集、色的相续、段食——此即所执受的细色。

๙๑๖. กตมํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณํ โอฬาริกํ? สทฺทายตนํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ น กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณํ โอฬาริกํ.

916. 何者是非所执受的粗色？声处，以及任何其他非由业所造的色，即色处、香处、味处、触处——此即非所执受的粗色。

๙๑๗. กตมํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณํ สุขุมํ? กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ รูปสฺส ลหุตา รูปสฺส มุทุตา รูปสฺส กมฺมญฺญตา รูปสฺส ชรตา รูปสฺส อนิจฺจตา, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ น กมฺมสฺส กตตฺตา อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณํ สุขุมํ.

917. 何者是非所执受的细色？身表、语表、色的轻性、色的软性、色的适业性、色的老性、色的无常性，以及任何其他非由业所造的色，即空界、水界、色的积集、色的相续、段食——此即非所执受的细色。

๙๑๘. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณํ ทูเร? อิตฺถินฺทฺริยํ ปุริสินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ กมฺมสฺส กตตฺตา อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณํ ทูเร.

918. 何者是所执受的远色？女根、男根、命根，以及任何其他由业所造的色，即空界、水界、色的积集、色的相续、段食——此即所执受的远色。

๙๑๙. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณํ สนฺติเก? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณํ สนฺติเก.

919. 何者是所执受的近色？眼处……乃至身处，以及任何其他由业所造的色，即色处、香处、味处、触处——此即所执受的近色。

๙๒๐. กตมํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณํ ทูเร? กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ รูปสฺส ลหุตา รูปสฺส มุทุตา รูปสฺส กมฺมญฺญตา รูปสฺส ชรตา รูปสฺส อนิจฺจตา, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ น กมฺมสฺส กตตฺตา อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณํ ทูเร.

920. 何者是非所执受的远色？身表、语表、色的轻性、色的软性、色的适业性、色的老性、色的无常性，以及任何其他非由业所造的色，即空界、水界、色的积集、色的相续、段食——此即非所执受的远色。

๙๒๑. กตมํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณํ สนฺติเก? สทฺทายตนํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ น กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณํ สนฺติเก.

921. 何者是非所执受的近色？声处，以及任何其他非由业所造的色，即色处、香处、味处、触处——此即非所执受的近色。

๙๒๒. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ สนิทสฺสนํ? กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ สนิทสฺสนํ.

922. 何者是所执受且为执取所缘的有见色？由业所造的色处——此即所执受且为执取所缘的有见色。

๙๒๓. กตมํ [Pg.197] ตํ รูปํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ อนิทสฺสนํ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ, อิตฺถินฺทฺริยํ ปุริสินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ กมฺมสฺส กตตฺตา คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ อนิทสฺสนํ.

923. 何者是所执受且为执取所缘的无见色？眼处……乃至身处、女根、男根、命根，以及任何其他由业所造的色，即香处、味处、触处、空界、水界、色的积集、色的相续、抟食——此即所执受且为执取所缘的无见色。

๙๒๔. กตมํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ สนิทสฺสนํ? น กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ สนิทสฺสนํ.

924. 何者是非所执受但为执取所缘的有见色？非由业所造的色处——此即非所执受但为执取所缘的有见色。

๙๒๕. กตมํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ อนิทสฺสนํ? สทฺทายตนํ กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ รูปสฺส ลหุตา รูปสฺส มุทุตา รูปสฺส กมฺมญฺญตา รูปสฺส ชรตา รูปสฺส อนิจฺจตา, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ น กมฺมสฺส กตตฺตา คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ อนิทสฺสนํ.

925. 何者是非所执受但为执取所缘的无见色？声处、身表、语表、色的轻快性、色的柔软性、色的适业性、色的老性、色的无常性，以及任何其他非由业所造的色，即香处、味处、触处、空界、水界、色的积集、色的相续、抟食——此即非所执受但为执取所缘的无见色。

๙๒๖. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ สปฺปฏิฆํ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ สปฺปฏิฆํ.

926. 何者是所执受且为执取所缘的有对碍色？眼处……乃至身处，以及任何其他由业所造的色，即色处、香处、味处、触处——此即所执受且为执取所缘的有对碍色。

๙๒๗. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ อปฺปฏิฆํ? อิตฺถินฺทฺริยํ ปุริสินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ กมฺมสฺส กตตฺตา อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ อปฺปฏิฆํ.

927. 何为所执受且为执取所缘之无对碍色？女根、男根、命根，以及任何其他由业所造之色，即空界、水界、色之积集、色之相续、段食——此即所执受且为执取所缘之无对碍色。

๙๒๘. กตมํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ สปฺปฏิฆํ? สทฺทายตนํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ น กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ สปฺปฏิฆํ.

928. 何为非所执受但为执取所缘之有对碍色？声处，以及任何其他非由业所造之色，即色处、香处、味处、触处——此即非所执受但为执取所缘之有对碍色。

๙๒๙. กตมํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ อปฺปฏิฆํ? กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ รูปสฺส ลหุตา รูปสฺส มุทุตา รูปสฺส กมฺมญฺญตา รูปสฺส ชรตา รูปสฺส อนิจฺจตา, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ น กมฺมสฺส กตตฺตา อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ อปฺปฏิฆํ.

929. 何为非所执受但为执取所缘之无对碍色？身表、语表、色之轻快性、色之柔软性、色之适业性、色之老性、色之无常性，以及任何其他非由业所造之色，即空界、水界、色之积集、色之相续、段食——此即非所执受但为执取所缘之无对碍色。

๙๓๐. กตมํ [Pg.198] ตํ รูปํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ มหาภูตํ? กมฺมสฺส กตตฺตา โผฏฺฐพฺพายตนํ อาโปธาตุ – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ มหาภูตํ.

930. 何为所执受且为执取所缘之大种色？由业所造之触处与水界——此即所执受且为执取所缘之大种色。

๙๓๑. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ น มหาภูตํ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ อิตฺถินฺทฺริยํ ปุริสินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ อากาสธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ น มหาภูตํ.

931. 何为所执受且为执取所缘之非大种色？眼处……乃至身处、女根、男根、命根，以及任何其他由业所造之色，即色处、香处、味处、空界、色之积集、色之相续、段食——此即所执受且为执取所缘之非大种色。

๙๓๒. กตมํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ มหาภูตํ? น กมฺมสฺส กตตฺตา โผฏฺฐพฺพายตนํ อาโปธาตุ – อิทํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ มหาภูตํ.

932. 何为非所执受但为执取所缘之大种色？非由业所造之触处与水界——此即非所执受但为执取所缘之大种色。

๙๓๓. กตมํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ น มหาภูตํ? สทฺทายตนํ กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ รูปสฺส ลหุตา รูปสฺส มุทุตา รูปสฺส กมฺมญฺญตา รูปสฺส ชรตา รูปสฺส อนิจฺจตา, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ น กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ อากาสธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ น มหาภูตํ.

933. 何者为非所执受但为执取所缘的非大种色？声处、身表、语表、色的轻快性、色的柔软性、色的适业性、色的衰老、色的无常，以及任何其他非由业所造的色，即色处、香处、味处、空界、色的积集、色的相续、抟食——此即非所执受但为执取所缘的非大种色。

๙๓๔. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ โอฬาริกํ? จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ โอฬาริกํ.

934. 何者为所执受且为执取所缘的粗色？眼处……乃至身处，以及任何其他由业所造的色，即色处、香处、味处、触处——此即所执受且为执取所缘的粗色。

๙๓๕. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ สุขุมํ? อิตฺถินฺทฺริยํ ปุริสินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ กมฺมสฺส กตตฺตา อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ สุขุมํ.

935. 何者为所执受且为执取所缘的细色？女根、男根、命根，以及任何其他由业所造的色，即空界、水界、色的积集、色的相续、抟食——此即所执受且为执取所缘的细色。

๙๓๖. กตมํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ โอฬาริกํ? สทฺทายตนํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ น กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ โอฬาริกํ.

936. 何者为非所执受但为执取所缘的粗色？声处，以及任何其他非由业所造的色，即色处、香处、味处、触处——此即非所执受但为执取所缘的粗色。

๙๓๗. กตมํ [Pg.199] ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ สุขุมํ? กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ รูปสฺส ลหุตา รูปสฺส มุทุตา รูปสฺส กมฺมญฺญตา รูปสฺส ชรตา รูปสฺส อนิจฺจตา, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ น กมฺมสฺส กตตฺตา อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ สุขุมํ.

937. 何者为非所执受但为执取所缘的细色？身表、语表、色的轻快性、色的柔软性、色的适业性、色的衰老、色的无常，以及任何其他非由业所造的色，即空界、水界、色的积集、色的相续、抟食——此即非所执受但为执取所缘的细色。

๙๓๘. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ ทูเร? อิตฺถินฺทฺริยํ ปุริสินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ กมฺมสฺส กตตฺตา อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ ทูเร.

938. 何者为所执受且为执取所缘的远色？女根(itthindriya)、男根(purisindriya)、命根(jīvitindriya)，以及任何其他由业所造之色，如空界(ākāsadhātu)、水界(āpodhātu)、色的积集(rūpassa upacaya)、色的相续(rūpassa santati)、抟食(kabaḷīkāra-āhāra)——此即所执受且为执取所缘的远色。

๙๓๙. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ สนฺติเก จกฺขายตนํ…เป… กายายตนํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทิณฺณุปาทานิยํ สนฺติเก.

939. 何者为所执受且为执取所缘的近色？眼处(cakkhāyatana)……乃至身处(kāyāyatana)，以及任何其他由业所造之色，如色处(rūpāyatana)、香处(gandhāyatana)、味处(rasāyatana)、触处(phoṭṭhabbāyatana)——此即所执受且为执取所缘的近色。

๙๔๐. กตมํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ ทูเร? กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ รูปสฺส ลหุตา รูปสฺส มุทุตา รูปสฺส กมฺมญฺญตา รูปสฺส ชรตา รูปสฺส อนิจฺจตา, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ น กมฺมสฺส กตตฺตา อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ ทูเร.

940. 何者为非所执受但为执取所缘的远色？身表(kāyaviññatti)、语表(vacīviññatti)、色的轻快性(rūpassa lahutā)、色的柔软性(rūpassa mudutā)、色的适业性(rūpassa kammaññatā)、色的衰老(rūpassa jaratā)、色的无常(rūpassa aniccatā)，以及任何其他非由业所造之色，如空界、水界、色的积集、色的相续、抟食——此即非所执受但为执取所缘的远色。

๙๔๑. กตมํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ สนฺติเก? สทฺทายตนํ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ น กมฺมสฺส กตตฺตา รูปายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ อนุปาทิณฺณุปาทานิยํ สนฺติเก.

941. 何者为非所执受但为执取所缘的近色？声处(saddāyatana)，以及任何其他非由业所造之色，如色处、香处、味处、触处——此即非所执受但为执取所缘的近色。

๙๔๒. กตมํ ตํ รูปํ สปฺปฏิฆํ อินฺทฺริยํ? จกฺขุนฺทฺริยํ…เป… กายินฺทฺริยํ – อิทํ ตํ รูปํ สปฺปฏิฆํ อินฺทฺริยํ.

942. 何者为有对之根色？眼根(cakkhundriya)……乃至身根(kāyindriya)——此即有对之根色。

๙๔๓. กตมํ ตํ รูปํ สปฺปฏิฆํ น อินฺทฺริยํ? รูปายตนํ…เป… โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ สปฺปฏิฆํ น อินฺทฺริยํ.

943. 何者为有对而非根之色？色处……乃至触处——此即有对而非根之色。

๙๔๔. กตมํ ตํ รูปํ อปฺปฏิฆํ อินฺทฺริยํ? อิตฺถินฺทฺริยํ ปุริสินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ – อิทํ ตํ รูปํ อปฺปฏิฆํ อินฺทฺริยํ.

944. 何者为无对之根色？女根、男根、命根——此即无对之根色。

๙๔๕. กตมํ [Pg.200] ตํ รูปํ อปฺปฏิฆํ น อินฺทฺริยํ? กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อปฺปฏิฆํ น อินฺทฺริยํ.

945. 何者为无对而非根之色？身表、语表……乃至抟食——此即无对而非根之色。

๙๔๖. กตมํ ตํ รูปํ สปฺปฏิฆํ มหาภูตํ? โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ สปฺปฏิฆํ มหาภูตํ.

946. 何为有对之大种色？触处——此即有对之大种色。

๙๔๗. กตมํ ตํ รูปํ สปฺปฏิฆํ น มหาภูตํ? จกฺขายตนํ…เป… รสายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ สปฺปฏิฆํ น มหาภูตํ.

947. 何为有对而非大种之色？眼处……乃至味处——此即有对而非大种之色。

๙๔๘. กตมํ ตํ รูปํ อปฺปฏิฆํ มหาภูตํ? อาโปธาตุ – อิทํ ตํ รูปํ อปฺปฏิฆํ มหาภูตํ.

948. 何为无对之大种色？水界——此即无对之大种色。

๙๔๙. กตมํ ตํ รูปํ อปฺปฏิฆํ น มหาภูตํ? อิตฺถินฺทฺริยํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อปฺปฏิฆํ น มหาภูตํ.

949. 何为无对而非大种之色？女根……乃至抟食——此即无对而非大种之色。

๙๕๐. กตมํ ตํ รูปํ อินฺทฺริยํ โอฬาริกํ? จกฺขุนฺทฺริยํ…เป… กายินฺทฺริยํ – อิทํ ตํ รูปํ อินฺทฺริยํ โอฬาริกํ.

950. 何为是根且粗之色？眼根……乃至身根——此即是根且粗之色。

๙๕๑. กตมํ ตํ รูปํ อินฺทฺริยํ สุขุมํ? อิตฺถินฺทฺริยํ ปุริสินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ – อิทํ ตํ รูปํ อินฺทฺริยํ สุขุมํ.

951. 何为是根且细之色？女根、男根、命根——此即是根且细之色。

๙๕๒. กตมํ ตํ รูปํ น อินฺทฺริยํ โอฬาริกํ? รูปายตนํ…เป… โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ น อินฺทฺริยํ โอฬาริกํ.

952. 何为粗而非根之色？色处……乃至触处——此即粗而非根之色。

๙๕๓. กตมํ ตํ รูปํ น อินฺทฺริยํ สุขุมํ? กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น อินฺทฺริยํ สุขุมํ.

953. 何为细而非根之色？身表、语表……乃至抟食——此即细而非根之色。

๙๕๔. กตมํ ตํ รูปํ อินฺทฺริยํ ทูเร? อิตฺถินฺทฺริยํ ปุริสินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ – อิทํ ตํ รูปํ อินฺทฺริยํ ทูเร.

954. 何为是根且远之色？女根、男根、命根——此即是根且远之色。

๙๕๕. กตมํ ตํ รูปํ อินฺทฺริยํ สนฺติเก? จกฺขุนฺทฺริยํ…เป… กายินฺทฺริยํ – อิทํ ตํ รูปํ อินฺทฺริยํ สนฺติเก.

955. 何为是根且近之色？眼根……乃至身根——此即是根且近之色。

๙๕๖. กตมํ ตํ รูปํ น อินฺทฺริยํ ทูเร? กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น อินฺทฺริยํ ทูเร.

956. 何为远而非根之色？身表、语表……乃至抟食——此即远而非根之色。

๙๕๗. กตมํ ตํ รูปํ น อินฺทฺริยํ สนฺติเก? รูปายตนํ…เป… โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ น อินฺทฺริยํ สนฺติเก.

957. 何为近而非根之色？色处……乃至触处——此即近而非根之色。

๙๕๘. กตมํ ตํ รูปํ มหาภูตํ โอฬาริกํ? โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ มหาภูตํ โอฬาริกํ.

958. 何为是大种且粗之色？触处——此即是大种且粗之色。

๙๕๙. กตมํ [Pg.201] ตํ รูปํ มหาภูตํ สุขุมํ? อาโปธาตุ – อิทํ ตํ รูปํ มหาภูตํ สุขุมํ.

959. 何为是大种且细之色？水界——此即是大种且细之色。

๙๖๐. กตมํ ตํ รูปํ น มหาภูตํ โอฬาริกํ? จกฺขายตนํ…เป… รสายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ น มหาภูตํ โอฬาริกํ.

960. 何为粗而非大种的色？眼处……乃至味处——此即粗而非大种的色。

๙๖๑. กตมํ ตํ รูปํ น มหาภูตํ สุขุมํ? อิตฺถินฺทฺริยํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น มหาภูตํ สุขุมํ.

961. 何为微细而非大种的色？女根(itthindriya)……乃至抟食——此即微细而非大种的色。

๙๖๒. กตมํ ตํ รูปํ มหาภูตํ ทูเร? อาโปธาตุ – อิทํ ตํ รูปํ มหาภูตํ ทูเร.

962. 何为远的大种色？水界——此即远的大种色。

๙๖๓. กตมํ ตํ รูปํ มหาภูตํ สนฺติเก? โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ มหาภูตํ สนฺติเก.

963. 何为近的大种色？触处——此即近的大种色。

๙๖๔. กตมํ ตํ รูปํ น มหาภูตํ ทูเร? อิตฺถินฺทฺริยํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น มหาภูตํ ทูเร.

964. 何为远而非大种的色？女根……乃至抟食——此即远而非大种的色。

๙๖๕. กตมํ ตํ รูปํ น มหาภูตํ สนฺติเก? จกฺขายตนํ…เป… รสายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ น มหาภูตํ สนฺติเก.

965. 何为近而非大种的色？眼处……乃至味处——此即近而非大种的色。

๙๖๖. รูปายตนํ ทิฏฺฐํ, สทฺทายตนํ สุตํ, คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ มุตํ, สพฺพํ รูปํ มนสา วิญฺญาตํ รูปํ.

966. 色处是所见，声处是所闻，香处、味处、触处是所觉，一切色是意所识知的色。

เอวํ จตุพฺพิเธน รูปสงฺคโห.

如是，以四种方式总摄色。

จตุกฺกํ.

四法。

ปญฺจกํ

五法

๙๖๗. กตมํ ตํ รูปํ ปถวีธาตุ? ยํ กกฺขฬํ ขรคตํ กกฺขฬตฺตํ กกฺขฬภาโว อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา อุปาทิณฺณํ วา อนุปาทิณฺณํ วา – อิทํ ตํ รูปํ ปถวีธาตุ.

967. 何为地界色？凡是坚硬、粗涩、坚硬性、坚硬状态，无论是内在的还是外在的，无论是被执取的还是不被执取的——此即地界色。

๙๖๘. กตมํ ตํ รูปํ อาโปธาตุ? ยํ อาโป อาโปคตํ สิเนโห สิเนหคตํ พนฺธนตฺตํ รูปสฺส อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา อุปาทิณฺณํ วา อนุปาทิณฺณํ วา – อิทํ ตํ รูปํ อาโปธาตุ.

968. 何为水界色？凡是水、水性、黏滑、黏滑性、色的结合性，无论是内在的还是外在的，无论是被执取的还是不被执取的——此即水界色。

๙๖๙. กตมํ [Pg.202] ตํ รูปํ เตโชธาตุ? ยํ เตโช เตโชคตํ อุสฺมา อุสฺมาคตํ อุสุมํ อุสุมคตํ อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา อุปาทิณฺณํ วา อนุปาทิณฺณํ วา – อิทํ ตํ รูปํ เตโชธาตุ.

969. 何为火界色？凡是火、火性、热、热性、暖、暖性，无论是内在的还是外在的，无论是被执取的还是不被执取的——此即火界色。

๙๗๐. กตมํ ตํ รูปํ วาโยธาตุ? ยํ วาโย วาโยคตํ ถมฺภิตตฺตํ รูปสฺส อชฺฌตฺตํ วา พหิทฺธา วา อุปาทิณฺณํ วา อนุปาทิณฺณํ วา – อิทํ ตํ รูปํ วาโยธาตุ.

970. 何为风界色？凡是风、风性、色的支撑性，无论是内在的还是外在的，无论是被执取的还是不被执取的——此即风界色。

๙๗๑. กตมํ ตํ รูปํ อุปาทา? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อุปาทา.

971. 何为所造色？眼处……乃至抟食——此即所造色。

เอวํ ปญฺจวิเธน รูปสงฺคโห.

如是，色之总摄有五种。

ปญฺจกํ.

五法篇终。

ฉกฺกํ

六法篇

๙๗๒. รูปายตนํ จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํ, สทฺทายตนํ โสตวิญฺเญยฺยํ รูปํ, คนฺธายตนํ ฆานวิญฺเญยฺยํ รูปํ, รสายตนํ ชิวฺหาวิญฺเญยฺยํ รูปํ, โผฏฺฐพฺพายตนํ กายวิญฺเญยฺยํ รูปํ, สพฺพํ รูปํ มโนวิญฺเญยฺยํ รูปํ.

972. 色处是眼识所识知的色，声处是耳识所识知的色，香处是鼻识所识知的色，味处是舌识所识知的色，触处是身识所识知的色，一切色是意识所识知的色。

เอวํ ฉพฺพิเธน รูปสงฺคโห.

如是，色之总摄有六种。

ฉกฺกํ.

六法篇终。

สตฺตกํ

七法篇

๙๗๓. รูปายตนํ จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํ, สทฺทายตนํ โสตวิญฺเญยฺยํ รูปํ, คนฺธายตนํ ฆานวิญฺเญยฺยํ รูปํ, รสายตนํ ชิวฺหาวิญฺเญยฺยํ รูปํ, โผฏฺฐพฺพายตนํ กายวิญฺเญยฺยํ รูปํ, รูปายตนํ สทฺทายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ มโนธาตุวิญฺเญยฺยํ รูปํ, สพฺพํ รูปํ มโนวิญฺญาณธาตุวิญฺเญยฺยํ รูปํ.

973. 色处是眼识所识知的色，声处是耳识所识知的色，香处是鼻识所识知的色，味处是舌识所识知的色，触处是身识所识知的色；色处、声处、香处、味处、触处是意界所识知的色；一切色是意识界所识知的色。

เอวํ สตฺตวิเธน รูปสงฺคโห.

如是，色之总摄有七种。

สตฺตกํ.

七法篇终。

อฏฺฐกํ

八法篇

๙๗๔. รูปายตนํ [Pg.203] จกฺขุวิญฺเญยฺยํ รูปํ, สทฺทายตนํ โสตวิญฺเญยฺยํ รูปํ, คนฺธายตนํ ฆานวิญฺเญยฺยํ รูปํ, รสายตนํ ชิวฺหาวิญฺเญยฺยํ รูปํ, มนาปิโย โผฏฺฐพฺโพ สุขสมฺผสฺโส กายวิญฺเญยฺยํ รูปํ, อมนาปิโย โผฏฺฐพฺโพ ทุกฺขสมฺผสฺโส กายวิญฺเญยฺยํ รูปํ, รูปายตนํ สทฺทายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ มโนธาตุวิญฺเญยฺยํ รูปํ, สพฺพํ รูปํ มโนวิญฺญาณธาตุวิญฺเญยฺยํ รูปํ.

974. 色处是眼识所识知的色，声处是耳识所识知的色，香处是鼻识所识知的色，味处是舌识所识知的色；可意的触所缘（即乐触）是身识所识知的色；不可意的触所缘（即苦触）是身识所识知的色；色处、声处、香处、味处、触处是意界所识知的色；一切色是意识界所识知的色。

เอวํ อฏฺฐวิเธน รูปสงฺคโห.

如是，色之总摄有八种。

อฏฺฐกํ.

八法篇终。

นวกํ

九法篇

๙๗๕. กตมํ ตํ รูปํ จกฺขุนฺทฺริยํ? ยํ จกฺขุ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท…เป… สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ จกฺขุนฺทฺริยํ.

975. 什么是眼根色？即眼，四大种所造的净色……乃至如空村——这就是眼根色。

๙๗๖. กตมํ ตํ รูปํ โสตินฺทฺริยํ…เป… ฆานินฺทฺริยํ…เป… ชิวฺหินฺทฺริยํ…เป… กายินฺทฺริยํ …เป… อิตฺถินฺทฺริยํ…เป… ปุริสินฺทฺริยํ…เป… ชีวิตินฺทฺริยํ? โย เตสํ รูปีนํ ธมฺมานํ อายุ ฐิติ ยปนา ยาปนา อิริยนา วตฺตนา ปาลนา ชีวิตํ ชีวิตินฺทฺริยํ – อิทํ ตํ รูปํ ชีวิตินฺทฺริยํ.

976. 云何为彼耳根色？……乃至……云何为彼命根色？彼等色法之任何寿、住、维持、持续、进行、转起、护持、命、命根——此为彼命根色。

๙๗๗. กตมํ ตํ รูปํ น อินฺทฺริยํ? รูปายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น อินฺทฺริยํ.

977. 云何为彼非根色？色处……乃至……段食——此为彼非根色。

เอวํ นววิเธน รูปสงฺคโห.

如是，色总摄为九种。

นวกํ.

九法篇究竟。

ทสกํ

十法篇

๙๗๘. กตมํ ตํ รูปํ จกฺขุนฺทฺริยํ? ยํ จกฺขุ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท…เป… สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ จกฺขุนฺทฺริยํ.

978. 云何为彼眼根色？任何眼，依于四大种之净色……乃至……犹如空村——此为彼眼根色。

๙๗๙. กตมํ ตํ รูปํ โสตินฺทฺริยํ…เป… ฆานินฺทฺริยํ…เป… ชิวฺหินฺทฺริยํ…เป… กายินฺทฺริยํ…เป… อิตฺถินฺทฺริยํ…เป… ปุริสินฺทฺริยํ…เป… ชีวิตินฺทฺริยํ? โย เตสํ รูปีนํ ธมฺมานํ [Pg.204] อายุ ฐิติ ยปนา ยาปนา อิริยนา วตฺตนา ปาลนา ชีวิตํ ชีวิตินฺทฺริยํ – อิทํ ตํ รูปํ ชีวิตินฺทฺริยํ.

979. 云何为彼耳根色？……乃至……云何为彼命根色？彼等色法之任何寿、住、维持、持续、进行、转起、护持、命、命根——此为彼命根色。

๙๘๐. กตมํ ตํ รูปํ น อินฺทฺริยํ สปฺปฏิฆํ? รูปายตนํ…เป… โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิทํ ตํ รูปํ น อินฺทฺริยํ สปฺปฏิฆํ.

980. 云何为彼非根有碍色？色处……乃至……触处——此为彼非根有碍色。

๙๘๑. กตมํ ตํ รูปํ น อินฺทฺริยํ อปฺปฏิฆํ? กายวิญฺญตฺติ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ น อินฺทฺริยํ อปฺปฏิฆํ.

981. 云何为彼非根无碍色？身表……乃至……段食——此为彼非根无碍色。

เอวํ ทสวิเธน รูปสงฺคโห.

如是，色总摄为十种。

ทสกํ.

十法篇究竟。

เอกาทสกํ

十一法篇

๙๘๒. กตมํ ตํ รูปํ จกฺขายตนํ? ยํ จกฺขุ จตุนฺนํ มหาภูตานํ อุปาทาย ปสาโท…เป… สุญฺโญ คาโม เปโส – อิทํ ตํ รูปํ จกฺขายตนํ.

982. 云何为彼眼处色？任何眼，依于四大种之净色……乃至……犹如空村——此为彼眼处色。

๙๘๓. กตมํ ตํ รูปํ โสตายตนํ…เป… ฆานายตนํ…เป… ชิวฺหายตนํ…เป… กายายตนํ…เป… รูปายตนํ…เป… สทฺทายตนํ…เป… คนฺธายตนํ…เป… รสายตนํ…เป… โผฏฺฐพฺพายตนํ? ปถวีธาตุ…เป… โผฏฺฐพฺพธาตุ เปสา – อิทํ ตํ รูปํ โผฏฺฐพฺพายตนํ.

983. 云何为彼耳处色？……乃至……云何为彼触处色？地界……乃至……风界——此为彼触处色。

๙๘๔. กตมํ ตํ รูปํ อนิทสฺสนํ อปฺปฏิฆํ ธมฺมายตนปริยาปนฺนํ? อิตฺถินฺทฺริยํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิทํ ตํ รูปํ อนิทสฺสนํ อปฺปฏิฆํ ธมฺมายตนปริยาปนฺนํ.

984. 何为不可见、无对碍、法处所摄之色？女根……乃至抟食——此即不可见、无对碍、法处所摄之色。

เอวํ เอกาทสวิเธน รูปสงฺคโห.

如是，色之总摄有十一种。

เอกาทสกํ.

十一法篇终。

อฏฺฐมภาณวาโร.

第八诵品。

รูปวิภตฺติ.

色之分别。

รูปกณฺฑํ นิฏฺฐิตํ.

色篇终。

๓. นิกฺเขปกณฺฑํ

3. 总说篇

ติกนิกฺเขปํ

三法总说

๙๘๕. กตเม [Pg.205] ธมฺมา กุสลา? ตีณิ กุสลมูลานิ – อโลโภ, อโทโส, อโมโห; ตํสมฺปยุตฺโต เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, วิญฺญาณกฺขนฺโธ; ตํสมุฏฺฐานํ กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, มโนกมฺมํ – อิเม ธมฺมา กุสลา.

985. 何为善法？三善根——无贪、无瞋、无痴；与此相应的受蕴、想蕴、行蕴、识蕴；彼等所生起的身业、语业、意业——此等为善法。

๙๘๖. กตเม ธมฺมา อกุสลา? ตีณิ อกุสลมูลานิ – โลโภ, โทโส, โมโห; ตเทกฏฺฐา จ กิเลสา; ตํสมฺปยุตฺโต เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, วิญฺญาณกฺขนฺโธ; ตํสมุฏฺฐานํ กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, มโนกมฺมํ – อิเม ธมฺมา อกุสลา.

986. 何为不善法？三不善根——贪、瞋、痴；及同处之诸烦恼；与此相应的受蕴、想蕴、行蕴、识蕴；彼等所生起的身业、语业、意业——此等为不善法。

๙๘๗. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? กุสลากุสลานํ ธมฺมานํ วิปากา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา, อปริยาปนฺนา; เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, วิญฺญาณกฺขนฺโธ; เย จ ธมฺมา กิริยา เนว กุสลา นากุสลา น จ กมฺมวิปากา; สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

987. 何为无记法？善与不善法之异熟，即欲界、色界、无色界及不系者之受蕴、想蕴、行蕴、识蕴；以及诸唯作法，非善、非不善、亦非业异熟；以及一切色，与无为界——此等为无记法。

๙๘๘. กตเม ธมฺมา สุขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตา? สุขภูมิยํ กามาวจเร, รูปาวจเร, อปริยาปนฺเน, สุขํ เวทนํ ฐเปตฺวา; ตํสมฺปยุตฺโต สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา สุขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตา.

988. 何为与乐受相应之法？在乐地中，于欲界、色界、不系者，除去乐受；与此相应的想蕴、行蕴、识蕴——此等为与乐受相应之法。

๙๘๙. กตเม ธมฺมา ทุกฺขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตา? ทุกฺขภูมิยํ กามาวจเร, ทุกฺขํ เวทนํ ฐเปตฺวา; ตํสมฺปยุตฺโต สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา ทุกฺขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตา.

989. 何为与苦受相应之法？在苦地中，于欲界，除去苦受；与此相应的想蕴、行蕴、识蕴——此等为与苦受相应之法。

๙๙๐. กตเม ธมฺมา อทุกฺขมสุขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตา? อทุกฺขมสุขภูมิยํ กามาวจเร, รูปาวจเร, อรูปาวจเร, อปริยาปนฺเน, อทุกฺขมสุขํ เวทนํ ฐเปตฺวา; ตํสมฺปยุตฺโต สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา อทุกฺขมสุขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตา.

990. 何为与不苦不乐受相应之法？在不苦不乐地中，于欲界、色界、无色界、出世间，除去不苦不乐受；与彼相应的想蕴、行蕴、识蕴——此等法为与不苦不乐受相应之法。

๙๙๑. กตเม [Pg.206] ธมฺมา วิปากา? กุสลากุสลานํ ธมฺมานํ วิปากา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา, อปริยาปนฺนา; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา วิปากา.

991. 何为异熟法？善与不善法之异熟，即欲界、色界、无色界、出世间之受蕴……乃至识蕴——此等法为异熟法。

๙๙๒. กตเม ธมฺมา วิปากธมฺมธมฺมา? กุสลากุสลา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา, อปริยาปนฺนา; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา วิปากธมฺมธมฺมา.

992. 何为能生异熟之法？善与不善法，即欲界、色界、无色界、出世间之受蕴……乃至识蕴——此等法为能生异熟之法。

๙๙๓. กตเม ธมฺมา เนววิปากนวิปากธมฺมธมฺมา? เย จ ธมฺมา กิริยา เนว กุสลา นากุสลา น จ กมฺมวิปากา, สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา เนววิปากนวิปากธมฺมธมฺมา.

993. 何为非异熟非能生异熟之法？诸唯作法，既非善、非不善，亦非业异熟；以及一切色与无为界——此等法为非异熟非能生异熟之法。

๙๙๔. กตเม ธมฺมา อุปาทิณฺณุปาทานิยา? สาสวา กุสลากุสลานํ ธมฺมานํ วิปากา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; ยญฺจ รูปํ กมฺมสฺส กตตฺตา – อิเม ธมฺมา อุปาทิณฺณุปาทานิยา.

994. 何为所取所缘法？有漏的善与不善法之异熟，即欲界、色界、无色界之受蕴……乃至识蕴；以及业生色——此等法为所取所缘法。

๙๙๕. กตเม ธมฺมา อนุปาทิณฺณุปาทานิยา? สาสวา กุสลากุสลา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; เย จ ธมฺมา กิริยา เนว กุสลา นากุสลา น จ กมฺมวิปากา; ยญฺจ รูปํ น กมฺมสฺส กตตฺตา – อิเม ธมฺมา อนุปาทิณฺณุปาทานิยา.

995. 何为非所取所缘法？有漏的善与不善法，即欲界、色界、无色界之受蕴……乃至识蕴；以及诸唯作法，既非善、非不善，亦非业异熟；与非业生色——此等法为非所取所缘法。

๙๙๖. กตเม ธมฺมา อนุปาทิณฺณอนุปาทานิยา? อปริยาปนฺนา มคฺคา จ, มคฺคผลานิ จ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อนุปาทิณฺณอนุปาทานิยา.

996. 何为非所取非所缘法？出世间之道与道果，以及无为界——此等法为非所取非所缘法。

๙๙๗. กตเม ธมฺมา สํกิลิฏฺฐสํกิเลสิกา? ตีณิ อกุสลมูลานิ – โลโภ, โทโส, โมโห; ตเทกฏฺฐา จ กิเลสา; ตํสมฺปยุตฺโต เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; ตํสมุฏฺฐานํ กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, มโนกมฺมํ – อิเม ธมฺมา สํกิลิฏฺฐสํกิเลสิกา.

997. 何为染污且能致染污之法？三不善根——贪、瞋、痴；以及与此俱有之诸烦恼；与此相应的受蕴……乃至……识蕴；以及彼等所生起的身业、语业、意业——此等为染污且能致染污之法。

๙๙๘. กตเม ธมฺมา อสํกิลิฏฺฐสํกิเลสิกา? สาสวา กุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา; รูปกฺขนฺโธ, เวทนากฺขนฺโธ[Pg.207], สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา อสํกิลิฏฺฐสํกิเลสิกา.

998. 何为不染污但能致染污之法？有漏的善法与无记法，即欲界、色界、无色界者；色蕴、受蕴、想蕴、行蕴、识蕴——此等为不染污但能致染污之法。

๙๙๙. กตเม ธมฺมา อสํกิลิฏฺฐอสํกิเลสิกา? อปริยาปนฺนา มคฺคา จ, มคฺคผลานิ จ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อสํกิลิฏฺฐอสํกิเลสิกา.

999. 何为不染污亦不能致染污之法？不系之道与道果，以及无为界——此等为不染污亦不能致染污之法。

๑๐๐๐. กตเม ธมฺมา สวิตกฺกสวิจารา? สวิตกฺกสวิจารภูมิยํ กามาวจเร, รูปาวจเร, อปริยาปนฺเน, วิตกฺกวิจาเร ฐเปตฺวา; ตํสมฺปยุตฺโต เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา สวิตกฺกสวิจารา.

1000. 何为有寻有伺之法？在有寻有伺地中，于欲界、色界、不系者，除去寻与伺；与此相应的受蕴……乃至……识蕴——此等为有寻有伺之法。

๑๐๐๑. กตเม ธมฺมา อวิตกฺกวิจารมตฺตา? อวิตกฺกวิจารมตฺตภูมิยํ รูปาวจเร, อปริยาปนฺเน, วิจารํ ฐเปตฺวา; ตํสมฺปยุตฺโต เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา อวิตกฺกวิจารมตฺตา.

1001. 何为无寻唯伺之法？在无寻唯伺地中，于色界、不系者，除去伺；与此相应的受蕴……乃至……识蕴——此等为无寻唯伺之法。

๑๐๐๒. กตเม ธมฺมา อวิตกฺกอวิจารา? อวิตกฺกอวิจารภูมิยํ กามาวจเร, รูปาวจเร, อรูปาวจเร, อปริยาปนฺเน; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อวิตกฺกอวิจารา.

1002. 何为无寻无伺之法？在无寻无伺地中，于欲界、色界、无色界、不系者；其受蕴……乃至……识蕴；以及一切色，与无为界——此等为无寻无伺之法。

๑๐๐๓. กตเม ธมฺมา ปีติสหคตา? ปีติภูมิยํ กามาวจเร, รูปาวจเร, อปริยาปนฺเน, ปีตึ ฐเปตฺวา; ตํสมฺปยุตฺโต เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา ปีติสหคตา.

1003. 何为与喜俱行之法？在喜地中，于欲界、色界、不系者，除去喜；与此相应的受蕴……乃至……识蕴——此等为与喜俱行之法。

๑๐๐๔. กตเม ธมฺมา สุขสหคตา? สุขภูมิยํ กามาวจเร, รูปาวจเร, อปริยาปนฺเน, สุขํ ฐเปตฺวา; ตํสมฺปยุตฺโต สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา สุขสหคตา.

1004. 何为与乐俱行之法？于欲界、色界、不系之乐地中，除去乐；与彼相应的想蕴、行蕴、识蕴——此等为与乐俱行之法。

๑๐๐๕. กตเม ธมฺมา อุเปกฺขาสหคตา? อุเปกฺขาภูมิยํ กามาวจเร, รูปาวจเร, อรูปาวจเร, อปริยาปนฺเน, อุเปกฺขํ ฐเปตฺวา; ตํสมฺปยุตฺโต สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา อุเปกฺขาสหคตา.

1005. 何为与舍俱行之法？于欲界、色界、无色界、不系之舍地中，除去舍；与彼相应的想蕴、行蕴、识蕴——此等为与舍俱行之法。

๑๐๐๖. กตเม ธมฺมา ทสฺสเนน ปหาตพฺพา? ตีณิ สํโยชนานิ – สกฺกายทิฏฺฐิ, วิจิกิจฺฉา, สีลพฺพตปรามาโส.

1006. 何法为见所断？三结：萨迦耶见、疑、戒禁取。

๑๐๐๗. ตตฺถ [Pg.208] กตมา สกฺกายทิฏฺฐิ? อิธ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน อริยานํ อทสฺสาวี อริยธมฺมสฺส อโกวิโท อริยธมฺเม อวินีโต สปฺปุริสานํ อทสฺสาวี สปฺปุริสธมฺมสฺส อโกวิโท สปฺปุริสธมฺเม อวินีโต รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, รูปวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา รูปํ, รูปสฺมึ วา อตฺตานํ. เวทนํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, เวทนาวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา เวทนํ, เวทนาย วา อตฺตานํ. สญฺญํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, สญฺญาวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา สญฺญํ, สญฺญาย วา อตฺตานํ. สงฺขาเร อตฺตโต สมนุปสฺสติ, สงฺขารวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา สงฺขาเร, สงฺขาเรสุ วา อตฺตานํ. วิญฺญาณํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, วิญฺญาณวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ. ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ ทิฏฺฐิคหนํ ทิฏฺฐิกนฺตาโร ทิฏฺฐิวิสูกายิกํ ทิฏฺฐิวิปฺผนฺทิตํ ทิฏฺฐิสํโยชนํ คาโห ปฏิคฺคาโห อภินิเวโส ปรามาโส กุมฺมคฺโค มิจฺฉาปโถ มิจฺฉตฺตํ ติตฺถายตนํ วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ สกฺกายทิฏฺฐิ.

1007. 于此，何为萨迦耶见？于此，未曾听闻法义之凡夫，未见诸圣，不善圣法，未于圣法中调伏；未见诸善士，不善善士法，未于善士法中调伏，彼观色为我，或我为有色，或色于我中，或我于色中。观受为我，或我为有受，或受于我中，或我于受中。观想为我，或我为有想，或想于我中，或我于想中。观诸行为我，或我为有诸行，或诸行于我中，或我于诸行中。观识为我，或我为有识，或识于我中，或我于识中。凡如是之见、见所执、见之丛林、见之旷野、见之扭曲、见之动摇、见结、执取、执持、执著、触取、邪道、邪路、邪性、异学处、颠倒执——此名为萨迦耶见。

๑๐๐๘. ตตฺถ กตมา วิจิกิจฺฉา? สตฺถริ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ, ธมฺเม กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ, สงฺเฆ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ, สิกฺขาย กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ, ปุพฺพนฺเต กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ, อปรนฺเต กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ, ปุพฺพนฺตาปรนฺเต กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ, อิทปฺปจฺจยตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ. ยา เอวรูปา กงฺขา กงฺขายนา กงฺขายิตตฺตํ วิมติ วิจิกิจฺฉา ทฺเวฬฺหกํ ทฺเวธาปโถ สํสโย อเนกํสคฺคาโห อาสปฺปนา ปริสปฺปนา อปริโยคาหนา ถมฺภิตตฺตํ จิตฺตสฺส มโนวิเลโข – อยํ วุจฺจติ วิจิกิจฺฉา.

1008. 于此，何为疑(vicikicchā)？于导师怀疑、疑惑，于法怀疑、疑惑，于僧团怀疑、疑惑，于学处怀疑、疑惑，于前际怀疑、疑惑，于后际怀疑、疑惑，于前后际怀疑、疑惑，于此缘性、缘生诸法怀疑、疑惑。凡如是之怀疑、疑虑、疑虑性、困惑、疑惑、两难、歧路、犹豫、不一向取、退缩、徘徊、不深入、心之僵硬、心之困扰——此谓之疑。

๑๐๐๙. ตตฺถ กตโม สีลพฺพตปรามาโส? อิโต พหิทฺธา สมณพฺราหฺมณานํ ‘สีเลน สุทฺธิ, วเตน สุทฺธิ, สีลพฺพเตน สุทฺธี’ติ ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ ทิฏฺฐิคหนํ ทิฏฺฐิกนฺตาโร ทิฏฺฐิวิสูกายิกํ ทิฏฺฐิวิปฺผนฺทิตํ ทิฏฺฐิสํโยชนํ คาโห ปฏิคฺคาโห อภินิเวโส ปรามาโส กุมฺมคฺโค มิจฺฉาปโถ มิจฺฉตฺตํ ติตฺถายตนํ วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ สีลพฺพตปรามาโส.

1009. 于此，何为戒禁取(sīlabbataparāmāsa)？于此教外之沙门、婆罗门，有如是之见：“由戒行而得清净，由禁行而得清净，由戒禁行而得清净。”凡如是之见、见处、见之丛林、见之旷野、见之扭曲、见之动摇、见结、执取、执持、执著、谬执、邪道、邪径、邪性、外道处、颠倒取——此谓之戒禁取。

๑๐๑๐. อิมานิ [Pg.209] ตีณิ สํโยชนานิ; ตเทกฏฺฐา จ กิเลสา; ตํสมฺปยุตฺโต เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; ตํสมุฏฺฐานํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ มโนกมฺมํ – อิเม ธมฺมา ทสฺสเนน ปหาตพฺพา.

1010. 此三结，以及与此等同处的诸烦恼；与此等相应的受蕴……乃至……识蕴；由此等生起的身业、语业、意业——此等诸法乃见所断。

๑๐๑๑. กตเม ธมฺมา ภาวนาย ปหาตพฺพา? อวเสโส โลโภ, โทโส, โมโห; ตเทกฏฺฐา จ กิเลสา; ตํสมฺปยุตฺโต เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; ตํสมุฏฺฐานํ กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, มโนกมฺมํ – อิเม ธมฺมา ภาวนาย ปหาตพฺพา.

1011. 何等法乃修所断？所余之贪、瞋、痴，以及与此等同处的诸烦恼；与此等相应的受蕴……乃至……识蕴；由此等生起的身业、语业、意业——此等诸法乃修所断。

๑๐๑๒. กตเม ธมฺมา เนว ทสฺสเนน น ภาวนาย ปหาตพฺพา? กุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา, อปริยาปนฺนา; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา เนว ทสฺสเนน น ภาวนาย ปหาตพฺพา.

1012. 何等法既非见所断亦非修所断？属于欲界、色界、无色界及出世间的善法与无记法；受蕴……乃至……识蕴；一切色，以及无为界——这些法既非见所断亦非修所断。

๑๐๑๓. กตเม ธมฺมา ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกา? ตีณิ สํโยชนานิ – สกฺกายทิฏฺฐิ, วิจิกิจฺฉา, สีลพฺพตปรามาโส.

1013. 何等法为见所断因法？三结：有身见、疑、戒禁取。

๑๐๑๔. ตตฺถ กตมา สกฺกายทิฏฺฐิ…เป… อยํ วุจฺจติ สกฺกายทิฏฺฐิ.

1014. 于此，何为有身见？……乃至……此称为有身见。

๑๐๑๕. ตตฺถ กตมา วิจิกิจฺฉา…เป… อยํ วุจฺจติ วิจิกิจฺฉา.

1015. 于此，何为疑？……乃至……此称为疑。

๑๐๑๖. ตตฺถ กตโม สีลพฺพตปรามาโส…เป… อยํ วุจฺจติ สีลพฺพตปรามาโส.

1016. 于此，何为戒禁取？……乃至……此称为戒禁取。

๑๐๑๗. อิมานิ ตีณิ สํโยชนานิ; ตเทกฏฺฐา จ กิเลสา; ตํสมฺปยุตฺโต เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; ตํสมุฏฺฐานํ กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, มโนกมฺมํ – อิเม ธมฺมา ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกา. ตีณิ สํโยชนานิ – สกฺกายทิฏฺฐิ, วิจิกิจฺฉา, สีลพฺพตปรามาโส – อิเม ธมฺมา ทสฺสเนน ปหาตพฺพา. ตเทกฏฺโฐ โลโภ, โทโส, โมโห – อิเม ธมฺมา ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตู. ตเทกฏฺฐา จ กิเลสา; ตํสมฺปยุตฺโต เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; ตํสมุฏฺฐานํ กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, มโนกมฺมํ – อิเม ธมฺมา ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกา.

1017. 这三种结，以及与它们同一处的诸烦恼；与它们相应的受蕴……乃至……识蕴；由它们生起的身业、语业、意业——这些法为见所断因法。三种结——有身见、疑、戒禁取——这些法是见所断。与它们同一处的贪、瞋、痴——这些法是见所断之因。以及与它们同一处的诸烦恼；与它们相应的受蕴……乃至……识蕴；由它们生起的身业、语业、意业——这些法为见所断因法。

๑๐๑๘. กตเม ธมฺมา ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกา? อวเสโส โลโภ, โทโส, โมโห – อิเม ธมฺมา ภาวนาย ปหาตพฺพเหตู. ตเทกฏฺฐา [Pg.210] จ กิเลสา; ตํสมฺปยุตฺโต เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; ตํสมุฏฺฐานํ กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, มโนกมฺมํ – อิเม ธมฺมา ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกา.

1018. 何等法为修所断因法？剩余的贪、瞋、痴——这些法是修所断之因。以及与它们同一处的诸烦恼；与它们相应的受蕴……乃至……识蕴；由它们生起的身业、语业、意业——这些法为修所断因法。

๑๐๑๙. กตเม ธมฺมา เนว ทสฺสเนน น ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกา? เต ธมฺเม ฐเปตฺวา อวเสสา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา รูปาวจรา, อรูปาวจรา, อปริยาปนฺนา; เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, วิญฺญาณกฺขนฺโธ; สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา เนว ทสฺสเนน น ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกา.

1019. 何等法既非见所断因亦非修所断因？除去彼等法，其余欲界、色界、无色界、不系（出世间）的善、不善、无记法；受蕴、想蕴、行蕴、识蕴；以及一切色与无为界——此等法既非见所断因亦非修所断因。

๑๐๒๐. กตเม ธมฺมา อาจยคามิโน? สาสวา กุสลากุสลา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา อาจยคามิโน.

1020. 何等法为增长行？有漏的善、不善法，即欲界、色界、无色界的；受蕴……乃至……识蕴——此等法为增长行。

๑๐๒๑. กตเม ธมฺมา อปจยคามิโน? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา – อิเม ธมฺมา อปจยคามิโน.

1021. 何等法为损减行？四种不系（出世间）道——此等法为损减行。

๑๐๒๒. กตเม ธมฺมา เนว อาจยคามิ น อปจยคามิโน? กุสลากุสลานํ ธมฺมานํ วิปากา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา, อปริยาปนฺนา; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; เย จ ธมฺมา กิริยา เนว กุสลา นากุสลา น จ กมฺมวิปากา; สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา เนว อาจยคามิ น อปจยคามิโน.

1022. 何等法既非增长行亦非损减行？善与不善法的异熟，即欲界、色界、无色界、不系（出世间）的；受蕴……乃至……识蕴；以及彼等唯作法，既非善，亦非不善，亦非业异熟；与一切色，及无为界——此等法既非增长行亦非损减行。

๑๐๒๓. กตเม ธมฺมา เสกฺขา? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา, เหฏฺฐิมานิ จ ตีณิ สามญฺญผลานิ – อิเม ธมฺมา เสกฺขา.

1023. 何等法为有学法？四种不系（出世间）道，以及下三沙门果——此等法为有学法。

๑๐๒๔. กตเม ธมฺมา อเสกฺขา? อุปริฏฺฐิมํ อรหตฺตผลํ – อิเม ธมฺมา อเสกฺขา.

1024. 何等法为无学法？最上阿罗汉果——此等法为无学法。

๑๐๒๕. กตเม ธมฺมา เนวเสกฺขนาเสกฺขา? เต ธมฺเม ฐเปตฺวา, อวเสสา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา เนวเสกฺขนาเสกฺขา.

1025. 何等法既非有学亦非无学？除去彼等法，其余欲界、色界、无色界的善、不善、无记法；受蕴……乃至……识蕴；与一切色，及无为界——此等法既非有学亦非无学。

๑๐๒๖. กตเม [Pg.211] ธมฺมา ปริตฺตา? สพฺเพว กามาวจรา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา; รูปกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา ปริตฺตา.

1026. 何等法为小法？所有欲界的善、不善、无记法；色蕴……乃至……识蕴——此等法为小法。

๑๐๒๗. กตเม ธมฺมา มหคฺคตา? รูปาวจรา, อรูปาวจรา, กุสลาพฺยากตา ธมฺมา; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา มหคฺคตา.

1027. 何等法是广大(mahaggata)法？色界、无色界的善法与无记法；受蕴……乃至……识蕴——此等法是广大法。

๑๐๒๘. กตเม ธมฺมา อปฺปมาณา? อปริยาปนฺนา มคฺคา จ, มคฺคผลานิ จ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อปฺปมาณา.

1028. 何等法是无量(appamāṇa)法？出世间(apariyāpanna)的道与果，以及无为(asaṅkhata)界——此等法是无量法。

๑๐๒๙. กตเม ธมฺมา ปริตฺตารมฺมณา? ปริตฺเต ธมฺเม อารพฺภ เย อุปฺปชฺชนฺติ จิตฺตเจตสิกา ธมฺมา – อิเม ธมฺมา ปริตฺตารมฺมณา.

1029. 何等法是以小(paritta)为所缘(ārammaṇa)？缘于小法而生起的心与心所法——此等法是以小为所缘。

๑๐๓๐. กตเม ธมฺมา มหคฺคตารมฺมณา? มหคฺคเต ธมฺเม อารพฺภ เย อุปฺปชฺชนฺติ จิตฺตเจตสิกา ธมฺมา – อิเม ธมฺมา มหคฺคตารมฺมณา.

1030. 何等法是以广大(mahaggata)为所缘(ārammaṇa)？缘于广大法而生起的心与心所法——此等法是以广大为所缘。

๑๐๓๑. กตเม ธมฺมา อปฺปมาณารมฺมณา? อปฺปมาเณ ธมฺเม อารพฺภ เย อุปฺปชฺชนฺติ จิตฺตเจตสิกา ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อปฺปมาณารมฺมณา.

1031. 何等法是以无量(appamāṇa)为所缘(ārammaṇa)？缘于无量法而生起的心与心所法——此等法是以无量为所缘。

๑๐๓๒. กตเม ธมฺมา หีนา? ตีณิ อกุสลมูลานิ – โลโภ, โทโส, โมโห; ตเทกฏฺฐา จ กิเลสา; ตํสมฺปยุตฺโต เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; ตํสมุฏฺฐานํ กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, มโนกมฺมํ – อิเม ธมฺมา หีนา.

1032. 何等法是劣(hīna)法？三不善根：贪、瞋、痴；以及与彼等同一处的诸烦恼；与彼等相应的受蕴……乃至……识蕴；以及由彼等生起的身业、语业、意业——此等法是劣法。

๑๐๓๓. กตเม ธมฺมา มชฺฌิมา? สาสวา กุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา, รูปกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา มชฺฌิมา.

1033. 何等法是中(majjhima)法？欲界、色界、无色界的有漏(sāsava)善法与无记法，色蕴……乃至……识蕴——此等法是中法。

๑๐๓๔. กตเม ธมฺมา ปณีตา? อปริยาปนฺนา มคฺคา จ, มคฺคผลานิ จ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา ปณีตา.

1034. 何等法是殊胜(paṇīta)法？出世间(apariyāpanna)的道与果，以及无为(asaṅkhata)界——此等法是殊胜法。

๑๐๓๕. กตเม ธมฺมา มิจฺฉตฺตนิยตา? ปญฺจ กมฺมานิ อานนฺตริกานิ, ยา จ มิจฺฉาทิฏฺฐินิยตา – อิเม ธมฺมา มิจฺฉตฺตนิยตา.

1035. 何等法是邪性决定(micchattaniyata)法？五无间(ānantarika)业，以及决定(niyata)邪见——此等法是邪性决定法。

๑๐๓๖. กตเม ธมฺมา สมฺมตฺตนิยตา? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา – อิเม ธมฺมา สมฺมตฺตนิยตา.

1036. 何等法是正性决定(sammattaniyata)法？四出世间(apariyāpanna)道——此等法是正性决定法。

๑๐๓๗. กตเม [Pg.212] ธมฺมา อนิยตา? เต ธมฺเม ฐเปตฺวา, อวเสสา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา, อปริยาปนฺนา; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อนิยตา.

1037. 何等法是不定法(aniyata)？除去彼等法，其余欲界、色界、无色界、出世间的善、不善、无记法；受蕴……乃至……识蕴；以及一切色，与无为(asaṅkhata)界——此等法是不定法。

๑๐๓๘. กตเม ธมฺมา มคฺคารมฺมณา? อริยมคฺคํ อารพฺภ เย อุปฺปชฺชนฺติ จิตฺตเจตสิกา ธมฺมา – อิเม ธมฺมา มคฺคารมฺมณา.

1038. 何等法为道所缘？缘于圣道而生起的心、心所法，此等法为道所缘。

๑๐๓๙. กตเม ธมฺมา มคฺคเหตุกา? อริยมคฺคสมงฺคิสฺส มคฺคงฺคานิ ฐเปตฺวา; ตํสมฺปยุตฺโต เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา มคฺคเหตุกา. อริยมคฺคสมงฺคิสฺส สมฺมาทิฏฺฐิ มคฺโค เจว เหตุ จ, สมฺมาทิฏฺฐึ ฐเปตฺวา, ตํสมฺปยุตฺโต เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา มคฺคเหตุกา. อริยมคฺคสมงฺคิสฺส อโลโภ, อโทโส, อโมโห – อิเม ธมฺมา มคฺคเหตู. ตํสมฺปยุตฺโต เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา มคฺคเหตุกา.

1039. 何等法为道因？于具足圣道者，除去诸道支，与其相应之受蕴……乃至……识蕴，此等法为道因。于具足圣道者，正见既是道亦是因；除去正见，与其相应之受蕴……乃至……识蕴，此等法为道因。于具足圣道者，无贪、无瞋、无痴，此等法为道之因；与此等道之因相应之受蕴……乃至……识蕴，此等法为道因。

๑๐๔๐. กตเม ธมฺมา มคฺคาธิปติโน? อริยมคฺคํ อธิปตึ กริตฺวา เย อุปฺปชฺชนฺติ จิตฺตเจตสิกา ธมฺมา – อิเม ธมฺมา มคฺคาธิปติโน. อริยมคฺคสมงฺคิสฺส วีมํสาธิปเตยฺยํ มคฺคํ ภาวยนฺตสฺส วีมํสํ ฐเปตฺวา; ตํสมฺปยุตฺโต เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา มคฺคาธิปติโน.

1040. 何等法为道增上？以圣道为增上而生起的心、心所法，此等法为道增上。于具足圣道而修习慧增上道者，除去慧，与其相应之受蕴……乃至……识蕴，此等法为道增上。

๑๐๔๑. กตเม ธมฺมา อุปฺปนฺนา? เย ธมฺมา ชาตา ภูตา สญฺชาตา นิพฺพตฺตา อภินิพฺพตฺตา ปาตุภูตา อุปฺปนฺนา สมุปฺปนฺนา อุฏฺฐิตา สมุฏฺฐิตา อุปฺปนฺนา อุปฺปนฺนํเสน สงฺคหิตา, รูปํ, เวทนา, สญฺญา, สงฺขารา, วิญฺญาณํ – อิเม ธมฺมา อุปฺปนฺนา.

1041. 何等法为已生？凡法之已生、已有、已产生、已形成、已圆满形成、已显现、已生起、已俱生、已升起、已俱起，为已生分所摄，即色、受、想、行、识，此等法为已生。

๑๐๔๒. กตเม ธมฺมา อนุปฺปนฺนา? เย ธมฺมา อชาตา อภูตา อสญฺชาตา อนิพฺพตฺตา อนภินิพฺพตฺตา อปาตุภูตา อนุปฺปนฺนา อสมุปฺปนฺนา อนุฏฺฐิตา อสมุฏฺฐิตา อนุปฺปนฺนา อนุปฺปนฺนํเสน สงฺคหิตา, รูปํ, เวทนา, สญฺญา, สงฺขารา, วิญฺญาณํ – อิเม ธมฺมา อนุปฺปนฺนา.

1042. 何等法为未生？凡法之未生、未有、未产生、未形成、未圆满形成、未显现、未生起、未俱生、未升起、未俱起，为未生分所摄，即色、受、想、行、识，此等法为未生。

๑๐๔๓. กตเม ธมฺมา อุปฺปาทิโน? กุสลากุสลานํ ธมฺมานํ อวิปกฺกวิปากานํ วิปากา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา, อปริยาปนฺนา; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; ยญฺจ รูปํ กมฺมสฺส กตตฺตา อุปฺปชฺชิสฺสติ – อิเม ธมฺมา อุปฺปาทิโน.

1043. 何等为有生法？其果报尚未成熟的善与不善法的诸果报，属于欲界、色界、无色界或出世间；以及受蕴……乃至……识蕴；以及由已造之业而将生起的色——此等为有生法。

๑๐๔๔. กตเม [Pg.213] ธมฺมา อตีตา? เย ธมฺมา อตีตา นิรุทฺธา วิคตา วิปริณตา อตฺถงฺคตา อพฺภตฺถงฺคตา อุปฺปชฺชิตฺวา วิคตา อตีตา อตีตํเสน สงฺคหิตา, รูปํ, เวทนา, สญฺญา, สงฺขารา, วิญฺญาณํ – อิเม ธมฺมา อตีตา.

1044. 何等为过去法？诸法已过去、已灭、已离、已变异、已隐没、已全没、已生而离，为过去分所摄，即色、受、想、行、识——此等为过去法。

๑๐๔๕. กตเม ธมฺมา อนาคตา? เย ธมฺมา อชาตา อภูตา อสญฺชาตา อนิพฺพตฺตา อนภินิพฺพตฺตา อปาตุภูตา อนุปฺปนฺนา อสมุปฺปนฺนา อนุฏฺฐิตา อสมุฏฺฐิตา อนาคตา อนาคตํเสน สงฺคหิตา, รูปํ, เวทนา, สญฺญา, สงฺขารา, วิญฺญาณํ – อิเม ธมฺมา อนาคตา.

1045. 何等为未来法？诸法未生、未有、未发生、未成、未圆成、未显现、未生起、未俱生起、未起立、未俱起立，为未来、为未来分所摄，即色、受、想、行、识——此等为未来法。

๑๐๔๖. กตเม ธมฺมา ปจฺจุปฺปนฺนา? เย ธมฺมา ชาตา ภูตา สญฺชาตา นิพฺพตฺตา อภินิพฺพตฺตา ปาตุภูตา อุปฺปนฺนา สมุปฺปนฺนา อุฏฺฐิตา สมุฏฺฐิตา ปจฺจุปฺปนฺนา ปจฺจุปฺปนฺนํเสน สงฺคหิตา, รูปํ, เวทนา, สญฺญา, สงฺขารา, วิญฺญาณํ – อิเม ธมฺมา ปจฺจุปฺปนฺนา.

1046. 何等为现在法？诸法已生、已有、已发生、已成、已圆成、已显现、已生起、已俱生起、已起立、已俱起立，为现在、为现在分所摄，即色、受、想、行、识——此等为现在法。

๑๐๔๗. กตเม ธมฺมา อตีตารมฺมณา? อตีเต ธมฺเม อารพฺภ เย อุปฺปชฺชนฺติ จิตฺตเจตสิกา ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อตีตารมฺมณา.

1047. 何等为过去所缘法？缘于过去法而生起的诸心、心所法——此等为过去所缘法。

๑๐๔๘. กตเม ธมฺมา อนาคตารมฺมณา? อนาคเต ธมฺเม อารพฺภ เย อุปฺปชฺชนฺติ จิตฺตเจตสิกา ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อนาคตารมฺมณา.

1048. 何等为未来所缘法？缘于未来法而生起的诸心、心所法——此等为未来所缘法。

๑๐๔๙. กตเม ธมฺมา ปจฺจุปฺปนฺนารมฺมณา? ปจฺจุปฺปนฺเน ธมฺเม อารพฺภ เย อุปฺปชฺชนฺติ จิตฺตเจตสิกา ธมฺมา – อิเม ธมฺมา ปจฺจุปฺปนฺนารมฺมณา.

1049. 何等为现在所缘法？缘于现在法而生起的诸心、心所法——此等为现在所缘法。

๑๐๕๐. กตเม ธมฺมา อชฺฌตฺตา? เย ธมฺมา เตสํ เตสํ สตฺตานํ อชฺฌตฺตํ ปจฺจตฺตํ นิยตา ปาฏิปุคฺคลิกา อุปาทิณฺณา, รูปํ, เวทนา, สญฺญา, สงฺขารา, วิญฺญาณํ – อิเม ธมฺมา อชฺฌตฺตา.

1050. 何等为内法？于彼彼众生，凡为内在、自身、自属、个人、所执取之色、受、想、行、识——此等为内法。

๑๐๕๑. กตเม ธมฺมา พหิทฺธา? เย ธมฺมา เตสํ เตสํ ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ อชฺฌตฺตํ ปจฺจตฺตํ นิยตา ปาฏิปุคฺคลิกา อุปาทิณฺณา, รูปํ, เวทนา, สญฺญา, สงฺขารา, วิญฺญาณํ – อิเม ธมฺมา พหิทฺธา.

1051. 哪些法是外的？凡是法，于其他有情、其他补特伽罗，为其内在、自身、特定、个别、所执取之色、受、想、行、识——此等法是外的。

๑๐๕๒. กตเม ธมฺมา อชฺฌตฺตพหิทฺธา? ตทุภยํ – อิเม ธมฺมา อชฺฌตฺตพหิทฺธา.

1052. 哪些法是内外的？那两者——这些法是内外的。

๑๐๕๓. กตเม ธมฺมา อชฺฌตฺตารมฺมณา? อชฺฌตฺเต ธมฺเม อารพฺภ เย อุปฺปชฺชนฺติ จิตฺตเจตสิกา ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อชฺฌตฺตารมฺมณา.

1053. 哪些法是内所缘的？缘于内法而生起的心与心所法——这些法是内所缘的。

๑๐๕๔. กตเม [Pg.214] ธมฺมา พหิทฺธารมฺมณา? พหิทฺธา ธมฺเม อารพฺภ เย อุปฺปชฺชนฺติ จิตฺตเจตสิกา ธมฺมา – อิเม ธมฺมา พหิทฺธารมฺมณา.

1054. 哪些法是外所缘的？缘于外法而生起的心与心所法——这些法是外所缘的。

๑๐๕๕. กตเม ธมฺมา อชฺฌตฺตพหิทฺธารมฺมณา? อชฺฌตฺตพหิทฺธา ธมฺเม อารพฺภ เย อุปฺปชฺชนฺติ จิตฺตเจตสิกา ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อชฺฌตฺตพหิทฺธารมฺมณา.

1055. 哪些法是内外所缘的？缘于内外法而生起的心与心所法——这些法是内外所缘的。

๑๐๕๖. กตเม ธมฺมา สนิทสฺสนสปฺปฏิฆา? รูปายตนํ – อิเม ธมฺมา สนิทสฺสนสปฺปฏิฆา.

1056. 哪些法是有见有对的？色处——这些法是有见有对的。

๑๐๕๗. กตเม ธมฺมา อนิทสฺสนสปฺปฏิฆา? จกฺขายตนํ, โสตายตนํ, ฆานายตนํ, ชิวฺหายตนํ, กายายตนํ, สทฺทายตนํ, คนฺธายตนํ, รสายตนํ, โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิเม ธมฺมา อนิทสฺสนสปฺปฏิฆา.

1057. 哪些法是无见有对的？眼处、耳处、鼻处、舌处、身处、声处、香处、味处、触处——这些法是无见有对的。

๑๐๕๘. กตเม ธมฺมา อนิทสฺสนอปฺปฏิฆา? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, วิญฺญาณกฺขนฺโธ; ยญฺจ รูปํ อนิทสฺสนํ อปฺปฏิฆํ ธมฺมายตนปริยาปนฺนํ; อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อนิทสฺสนอปฺปฏิฆา.

1058. 哪些法是无见无对的？受蕴、想蕴、行蕴、识蕴；以及法处所摄的无见无对色；以及无为界——这些法是无见无对的。

ติกํ.

三法竟。

ทุกนิกฺเขปํ

二法之章

เหตุโคจฺฉกํ

因之组

๑๐๕๙. กตเม ธมฺมา เหตู? ตโย กุสลเหตู, ตโย อกุสลเหตู, ตโย อพฺยากตเหตู, นว กามาวจรเหตู ฉ รูปาวจรเหตู, ฉ อรูปาวจรเหตู, ฉ อปริยาปนฺนเหตู.

1059. 哪些法是因？三种善因，三种不善因，三种无记因；九种欲界因，六种色界因，六种无色界因，六种出世间因。

๑๐๖๐. ตตฺถ กตเม ตโย กุสลเหตู? อโลโภ, อโทโส, อโมโห.

1060. 于此，哪三种是善因？无贪、无瞋、无痴。

๑๐๖๑. ตตฺถ กตโม อโลโภ? โย อโลโภ อลุพฺภนา อลุพฺภิตตฺตํ อสาราโค อสารชฺชนา อสารชฺชิตตฺตํ อนภิชฺฌา อโลโภ กุสลมูลํ – อยํ วุจฺจติ อโลโภ.

1061. 于彼，何为无贪？凡是无贪、不贪著、不贪著性，无染、不染著、不染著性，不觊觎，无贪善根——此谓无贪。

๑๐๖๒. ตตฺถ [Pg.215] กตโม อโทโส? โย อโทโส อทุสฺสนา อทุสฺสิตตฺตํ เมตฺติ เมตฺตายนา เมตฺตายิตตฺตํ อนุทฺทา อนุทฺทายนา อนุทายิตตฺตํ หิเตสิตา อนุกมฺปา อพฺยาปาโท อพฺยาปชฺโช อโทโส กุสลมูลํ – อยํ วุจฺจติ อโทโส.

1062. 于彼，何为无瞋？凡是无瞋、不瞋恚、不瞋恚性，慈、行慈、行慈性，怜悯、行怜悯、怜悯性，求利益、悲悯、无恚、无害，无瞋善根——此谓无瞋。

๑๐๖๓. ตตฺถ กตโม อโมโห? ทุกฺเข ญาณํ, ทุกฺขสมุทเย ญาณํ, ทุกฺขนิโรเธ ญาณํ, ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ญาณํ, ปุพฺพนฺเต ญาณํ, อปรนฺเต ญาณํ, ปุพฺพนฺตาปรนฺเต ญาณํ, อิทปฺปจฺจยตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ ญาณํ, ยา เอวรูปา ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สลฺลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ อโมโห.

1063. 于彼，何为无痴？于苦之智，于苦集之智，于苦灭之智，于趣向苦灭之道之智；于前际之智，于后际之智，于前后际之智；于此缘性、缘生诸法之智。凡是此等慧、了知、简择、遍择、择法、善记、审视、对照、博学、善巧、练达、辨明、思惟、详察、广慧、明慧、引导、观（vipassanā）、正知、鞭策、慧、慧根、慧力、慧剑、慧殿、慧光、慧明、慧炬、慧宝、无痴、择法、正见——此谓无痴。

อิเม ตโย กุสลเหตู.

此为三善因。

๑๐๖๔. ตตฺถ กตเม ตโย อกุสลเหตู? โลโภ, โทโส, โมโห.

1064. 于彼，何为三不善因？贪、瞋、痴。

๑๐๖๕. ตตฺถ กตโม โลโภ? โย ราโค สาราโค อนุนโย อนุโรโธ นนฺที นนฺทีราโค จิตฺตสฺส สาราโค อิจฺฉา มุจฺฉา อชฺโฌสานํ เคโธ ปลิเคโธ สงฺโค ปงฺโก เอชา มายา ชนิกา สญฺชนนี สิพฺพินี ชาลินี สริตา วิสตฺติกา สุตฺตํ วิสฏา อายูหินี ทุติยา ปณิธิ ภวเนตฺติ วนํ วนโถ สนฺถโว สิเนโห อเปกฺขา ปฏิพนฺธุ อาสา อาสิสนา อาสิสิตตฺตํ รูปาสา สทฺทาสา คนฺธาสา รสาสา โผฏฺฐพฺพาสา ลาภาสา ธนาสา ปุตฺตาสา ชีวิตาสา ชปฺปา ปชปฺปา อภิชปฺปา ชปฺปา ชปฺปนา ชปฺปิตตฺตํ โลลุปฺปํ โลลุปฺปายนา โลลุปฺปายิตตฺตํ ปุจฺฉญฺชิกตา สาธุกมฺยตา อธมฺมราโค วิสมโลโภ นิกนฺติ นิกามนา ปตฺถนา ปิหนา สมฺปตฺถนา กามตณฺหา ภวตณฺหา วิภวตณฺหา รูปตณฺหา อรูปตณฺหา นิโรธตณฺหา รูปตณฺหา สทฺทตณฺหา คนฺธตณฺหา [Pg.216] รสตณฺหา โผฏฺฐพฺพตณฺหา ธมฺมตณฺหา โอโฆ โยโค คนฺโถ อุปาทานํ อาวรณํ นีวรณํ ฉาทนํ พนฺธนํ อุปกฺกิเลโส อนุสโย ปริยุฏฺฐานํ ลตา เววิจฺฉํ ทุกฺขมูลํ ทุกฺขนิทานํ ทุกฺขปฺปภโว มารปาโส มารพฬิสํ มารวิสโย ตณฺหานที ตณฺหาชาลํ ตณฺหาคทฺทุลํ ตณฺหาสมุทฺโท อภิชฺฌา โลโภ อกุสลมูลํ – อยํ วุจฺจติ โลโภ.

1065. 于此，什么是贪？凡是染着、强烈的染着、随爱、随欲、喜、喜贪、心之染着、欲、痴迷、沉湎、贪婪、遍贪、粘著、泥沼、牵引、欺诈、能生者、令生者、缝合者、结网者、流淌、毒、绳线、蔓延、策励者、伴侣、愿求、导有之绳、丛林、丛林欲、亲近、爱、顾念、系缚、期望、渴望、渴望之性、色望、声望、香望、味望、触望、利望、财望、子望、命望、贪语、切望、极望、贪语、贪语之行、贪语之性、贪求、贪求之行、贪求之性、摇尾乞求、求善欲、非法贪、非分贪、喜乐、喜乐之行、愿、爱慕、正愿、欲爱、有爱、无有爱、色爱、无色爱、灭爱、色爱、声爱、香爱、味爱、触爱、法爱、暴流、轭、结缚、取、障、盖、覆、缚、随垢、随眠、缠、蔓、种种欲、苦根、苦因、苦源、魔索、魔钩、魔境、爱河、爱网、爱缰、爱海、觊觎、贪、不善根——此谓之贪。

๑๐๖๖. ตตฺถ กตโม โทโส? อนตฺถํ เม อจรีติ อาฆาโต ชายติ, อนตฺถํ เม จรตีติ อาฆาโต ชายติ, อนตฺถํ เม จริสฺสตีติ อาฆาโต ชายติ, ปิยสฺส เม มนาปสฺส อนตฺถํ อจริ…เป… อนตฺถํ จรติ…เป… อนตฺถํ จริสฺสตีติ อาฆาโต ชายติ, อปฺปิยสฺส เม อมนาปสฺส อตฺถํ อจริ…เป… อตฺถํ จรติ…เป… อตฺถํ จริสฺสตีติ อาฆาโต ชายติ, อฏฺฐาเน วา ปน อาฆาโต ชายติ. โย เอวรูโป จิตฺตสฺส อาฆาโต ปฏิฆาโต ปฏิฆํ ปฏิวิโรโธ โกโป ปโกโป สมฺปโกโป โทโส ปโทโส สมฺปโทโส จิตฺตสฺส พฺยาปตฺติ มโนปโทโส โกโธ กุชฺฌนา กุชฺฌิตตฺตํ โทโส ทุสฺสนา ทุสฺสิตตฺตํ พฺยาปตฺติ พฺยาปชฺชนา พฺยาปชฺชิตตฺตํ วิโรโธ ปฏิวิโรโธ จณฺฑิกฺกํ อสุโรโป อนตฺตมนตา จิตฺตสฺส – อยํ วุจฺจติ โทโส.

1066. 于此，什么是瞋？“他曾对我行不益”而生怨恨，“他正对我行不益”而生怨恨，“他将对我行不益”而生怨恨；“他曾对我喜爱、合意之人行不益”……乃至……“他将对我喜爱、合意之人行不益”而生怨恨；“他曾对我所不喜爱、不合意之人行利益”……乃至……“他将对我所不喜爱、不合意之人行利益”而生怨恨；或于不当之处生起怨恨。凡是此等心之怨恨、抵触、瞋恚、敌对、忿、盛忿、暴忿、瞋、瞋怒、盛怒、心之败坏、意之瞋、忿怒、忿怒、忿怒性、瞋、瞋、瞋性、败坏、败坏、败坏性、违逆、敌对、暴恶、粗言、心之不悦——这称为瞋。

๑๐๖๗. ตตฺถ กตโม โมโห? ทุกฺเข อญฺญาณํ, ทุกฺขสมุทเย อญฺญาณํ, ทุกฺขนิโรเธ อญฺญาณํ, ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย อญฺญาณํ, ปุพฺพนฺเต อญฺญาณํ, อปรนฺเต อญฺญาณํ, ปุพฺพนฺตาปรนฺเต อญฺญาณํ, อิทปฺปจฺจยตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ อญฺญาณํ, ยํ เอวรูปํ อญฺญาณํ อทสฺสนํ อนภิสมโย อนนุโพโธ อสมฺโพโธ อปฺปฏิเวโธ อสํคาหนา อปริโยคาหนา อสมเปกฺขนา อปจฺจเวกฺขณา อปจฺจกฺขกมฺมํ ทุมฺเมชฺฌํ พาลฺยํ อสมฺปชญฺญํ โมโห ปโมโห สมฺโมโห อวิชฺชา อวิชฺโชโฆ อวิชฺชาโยโค อวิชฺชานุสโย อวิชฺชาปริยุฏฺฐานํ อวิชฺชาลงฺคี โมโห อกุสลมูลํ – อยํ วุจฺจติ โมโห.

1067. 于此，什么是痴？于苦无知，于苦集无知，于苦灭无知，于导向苦灭之道无知；于前际无知，于后际无知，于前后际无知；于此缘性、缘生法无知。凡是此等无知、不见、不现观、不觉、不正觉、不通达、不把握、不通晓、不审察、不省察、非亲证、劣慧、愚昧、不正知、痴、迷妄、痴迷、无明、无明瀑流、无明轭、无明随眠、无明缠、无明闩、痴不善根——这称为痴。

อิเม ตโย อกุสลเหตู.

此为三不善因。

๑๐๖๘. ตตฺถ กตเม ตโย อพฺยากตเหตู? กุสลานํ วา ธมฺมานํ วิปากโต กิริยาพฺยากเตสุ วา ธมฺเมสุ อโลโภ อโทโส อโมโห – อิเม ตโย อพฺยากตเหตู.

1068. 于此，哪三种是无记因？于善法之果报法中，或于唯作无记法中，有无贪、无瞋、无痴——此为三无记因。

๑๐๖๙. ตตฺถ [Pg.217] กตเม นว กามาวจรเหตู? ตโย กุสลเหตู, ตโย อกุสลเหตู, ตโย อพฺยากตเหตู – อิเม นว กามาวจรเหตู.

1069. 于此，哪九种是欲界因？三种善因，三种不善因，三种无记因——此为九欲界因。

๑๐๗๐. ตตฺถ กตเม ฉ รูปาวจรเหตู? ตโย กุสลเหตู, ตโย อพฺยากตเหตู – อิเม ฉ รูปาวจรเหตู.

1070. 于此，哪六种是色界因？三种善因，三种无记因——此为六色界因。

๑๐๗๑. ตตฺถ กตเม ฉ อรูปาวจรเหตู? ตโย กุสลเหตู, ตโย อพฺยากตเหตู – อิเม ฉ อรูปาวจรเหตู.

1071. 于此，哪六种是无色界因？三种善因，三种无记因——此为六无色界因。

๑๐๗๒. ตตฺถ กตเม ฉ อปริยาปนฺนเหตู? ตโย กุสลเหตู, ตโย อพฺยากตเหตู – อิเม ฉ อปริยาปนฺนเหตู.

1072. 于此，哪六种是出世间因？三种善因，三种无记因——此为六出世间因。

๑๐๗๓. ตตฺถ กตเม ตโย กุสลเหตู? อโลโภ, อโทโส, อโมโห.

1073. 于此，哪三种是善因？无贪、无瞋、无痴。

๑๐๗๔. ตตฺถ กตโม อโลโภ? โย อโลโภ อลุพฺภนา อลุพฺภิตตฺตํ อสาราโค อสารชฺชนา อสารชฺชิตตฺตํ อนภิชฺฌา อโลโภ กุสลมูลํ – อยํ วุจฺจติ อโลโภ.

1074. 于此，什么是无贪？凡是无贪、不贪、不贪性，无染、不染着、不染着性，不觊觎，无贪善根——这称为无贪。

๑๐๗๕. ตตฺถ กตโม อโทโส? โย อโทโส อทุสฺสนา อทุสฺสิตตฺตํ…เป… อพฺยาปาโท อพฺยาปชฺโช อโทโส กุสลมูลํ – อยํ วุจฺจติ อโทโส.

1075. 于此，什么是无瞋？凡是无瞋、不瞋、不瞋性……乃至……无瞋恚、无恶意，无瞋善根——这称为无瞋。

๑๐๗๖. ตตฺถ กตโม อโมโห? ทุกฺเข ญาณํ, ทุกฺขสมุทเย ญาณํ, ทุกฺขนิโรเธ ญาณํ, ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย ญาณํ, ปุพฺพนฺเต ญาณํ, อปรนฺเต ญาณํ, ปุพฺพนฺตาปรนฺเต ญาณํ, อิทปฺปจฺจยตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ ญาณํ, ยา เอวรูปา ปญฺญา ปชานนา วิจโย ปวิจโย ธมฺมวิจโย สลฺลกฺขณา อุปลกฺขณา ปจฺจุปลกฺขณา ปณฺฑิจฺจํ โกสลฺลํ เนปุญฺญํ เวภพฺยา จินฺตา อุปปริกฺขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปสฺสนา สมฺปชญฺญํ ปโตโท ปญฺญา ปญฺญินฺทฺริยํ ปญฺญาพลํ ปญฺญาสตฺถํ ปญฺญาปาสาโท ปญฺญาอาโลโก ปญฺญาโอภาโส ปญฺญาปชฺโชโต ปญฺญารตนํ อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺโค มคฺคงฺคํ มคฺคปริยาปนฺนํ – อยํ วุจฺจติ อโมโห.

1076. 于此，什么是无痴？于苦之智，于苦集之智，于苦灭之智，于导向苦灭之道之智；于前际之智，于后际之智，于前后际之智；于此缘性、缘生法之智。凡是此等慧、了知、择、遍择、择法、观察、审察、再察、博学、善巧、精巧、辨明、思惟、考察、广慧、明慧、引导、观、正知、鞭策、慧、慧根、慧力、慧剑、慧殿、慧光、慧耀、慧灯、慧宝、无痴、择法、正见、择法觉支、道支、道所摄——这称为无痴。

อิเม ตโย กุสลเหตู.

此为三善因。

๑๐๗๗. ตตฺถ [Pg.218] กตเม ตโย อพฺยากตเหตู? กุสลานํ ธมฺมานํ วิปากโต อโลโภ อโทโส อโมโห – อิเม ตโย อพฺยากตเหตู. อิเม ฉ อปริยาปนฺนเหตู – อิเม ธมฺมา เหตู.

1077. 于此，哪三种是无记因？诸善法果报的无贪、无瞋、无痴——此为三无记因。此六者为出世间因。这些法是因。

๑๐๗๘. กตเม ธมฺมา น เหตู? เต ธมฺเม ฐเปตฺวา, อวเสสา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา, อปริยาปนฺนา; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา น เหตู.

1078. 哪些法非因？除去那些因法，其余欲界、色界、无色界、出世间的善、不善、无记法；受蕴……乃至……识蕴；以及一切色及无为界——这些法非因。

๑๐๗๙. กตเม ธมฺมา สเหตุกา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา สเหตุกา เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา สเหตุกา.

1079. 哪些法是有因法？与那些因法俱有而成为有因的法，即受蕴……乃至……识蕴——这些法是有因法。

๑๐๘๐. กตเม ธมฺมา อเหตุกา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา อเหตุกา เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ, สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อเหตุกา.

1080. 哪些法是无因法？不与那些因法俱有而成为无因的法，即受蕴……乃至……识蕴，以及一切色及无为界——这些法是无因法。

๑๐๘๑. กตเม ธมฺมา เหตุสมฺปยุตฺตา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา สมฺปยุตฺตา เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา เหตุสมฺปยุตฺตา.

1081. 哪些法是因相应法？与那些因法相应的诸法，即受蕴……乃至……识蕴——这些法是因相应法。

๑๐๘๒. กตเม ธมฺมา เหตุวิปฺปยุตฺตา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา วิปฺปยุตฺตา เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ, สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา เหตุวิปฺปยุตฺตา.

1082. 哪些法是因不相应法？与那些因法不相应的诸法，即受蕴……乃至……识蕴，以及一切色及无为界——这些法是因不相应法。

๑๐๘๓. กตเม ธมฺมา เหตู เจว สเหตุกา จ? โลโภ โมเหน เหตุ เจว สเหตุโก จ, โมโห โลเภน เหตุ เจว สเหตุโก จ, โทโส โมเหน เหตุ เจว สเหตุโก จ, โมโห โทเสน เหตุ เจว สเหตุโก จ; อโลโภ อโทโส อโมโห, เต อญฺญมญฺญํ เหตู เจว สเหตุกา จ – อิเม ธมฺมา เหตู เจว สเหตุกา จ.

1083. 哪些法既是因又是有因的？贪，因于痴，既是因也是有因；痴，因于贪，既是因也是有因；瞋，因于痴，既是因也是有因；痴，因于瞋，既是因也是有因。无贪、无瞋、无痴，它们相互既是因也是有因——这些法既是因又是有因的。

๑๐๘๔. กตเม ธมฺมา สเหตุกา เจว น จ เหตู? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา สเหตุกา เต ธมฺเม ฐเปตฺวา, เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา สเหตุกา เจว น จ เหตู.

1084. 哪些法是有因而非因？在有因的法中，除去作为因的法，所余的受蕴……乃至……识蕴——这些法是有因而非因。

๑๐๘๕. กตเม [Pg.219] ธมฺมา เหตู เจว เหตุสมฺปยุตฺตา จ? โลโภ โมเหน เหตุ เจว เหตุสมฺปยุตฺโต จ, โมโห โลเภน เหตุ เจว เหตุสมฺปยุตฺโต จ, โทโส โมเหน เหตุ เจว เหตุสมฺปยุตฺโต จ, โมโห โทเสน เหตุ เจว เหตุสมฺปยุตฺโต จ; อโลโภ อโทโส อโมโห, เต อญฺญมญฺญํ เหตู เจว เหตุสมฺปยุตฺตา จ – อิเม ธมฺมา เหตู เจว เหตุสมฺปยุตฺตา จ.

1085. 哪些法既是因，亦与因相应？贪是因，亦因痴而与因相应；痴是因，亦因贪而与因相应；瞋是因，亦因痴而与因相应；痴是因，亦因瞋而与因相应；无贪、无瞋、无痴，它们相互为因且相互相应——这些法既是因，亦与因相应。

๑๐๘๖. กตเม ธมฺมา เหตุสมฺปยุตฺตา เจว น จ เหตู? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา สมฺปยุตฺตา เต ธมฺเม ฐเปตฺวา, เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา เหตุสมฺปยุตฺตา เจว น จ เหตู.

1086. 哪些法与因相应而非因？在与因相应的法中，除去作为因的法，剩下的受蕴……乃至识蕴——这些法与因相应而非因。

๑๐๘๗. กตเม ธมฺมา น เหตู สเหตุกา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา น เหตู สเหตุกา เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา น เหตู สเหตุกา.

1087. 哪些法非因但有因？那些因（相应之）因法而非因、但有因的法，即受蕴……乃至识蕴——这些法非因但有因。

๑๐๘๘. กตเม ธมฺมา น เหตู อเหตุกา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา น เหตู อเหตุกา เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ, สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา น เหตู อเหตุกา.

1088. 哪些法非因且无因？那些因（不相应之）因法而非因、且无因的法，即受蕴……乃至识蕴、一切色，以及无为界——这些法非因且无因。

จูฬนฺตรทุกํ

小中间二法

๑๐๘๙. กตเม ธมฺมา สปฺปจฺจยา? ปญฺจกฺขนฺธา – รูปกฺขนฺโธ, เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา สปฺปจฺจยา.

1089. 哪些法是有缘的？五蕴——色蕴、受蕴、想蕴、行蕴、识蕴——这些法是有缘的。

๑๐๙๐. กตเม ธมฺมา อปฺปจฺจยา? อสงฺขตา ธาตุ – อิเม ธมฺมา อปฺปจฺจยา.

1090. 哪些法是无缘的？无为界——此法是无缘的。

๑๐๙๑. กตเม ธมฺมา สงฺขตา? เยว เต ธมฺมา สปฺปจฺจยา, เตว เต ธมฺมา สงฺขตา.

1091. 哪些法是有为的？凡是有缘的法，就是有为的。

๑๐๙๒. กตเม ธมฺมา อสงฺขตา? โย เอว โส ธมฺโม อปฺปจฺจโย, โส เอว โส ธมฺโม อสงฺขโต.

1092. 哪些法是无为的？凡是无缘的法，就是无为的。

๑๐๙๓. กตเม ธมฺมา สนิทสฺสนา? รูปายตนํ – อิเม ธมฺมา สนิทสฺสนา.

1093. 哪些法是有见的？色处——此法是有见的。

๑๐๙๔. กตเม [Pg.220] ธมฺมา อนิทสฺสนา? จกฺขายตนํ…เป… โผฏฺฐพฺพายตนํ, เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ, ยญฺจ รูปํ อนิทสฺสนํ อปฺปฏิฆํ ธมฺมายตนปริยาปนฺนํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อนิทสฺสนา.

1094. 哪些法是无见的？眼处……乃至触处，受蕴……乃至识蕴，以及无见、无对、法处所摄的色，还有无为界——这些法是无见的。

๑๐๙๕. กตเม ธมฺมา สปฺปฏิฆา? จกฺขายตนํ…เป… โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิเม ธมฺมา สปฺปฏิฆา.

1095. 哪些法是有对的？眼处……（乃至）触处——这些法是有对的。

๑๐๙๖. กตเม ธมฺมา อปฺปฏิฆา? เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ, ยญฺจ รูปํ อนิทสฺสนํ อปฺปฏิฆํ ธมฺมายตนปริยาปนฺนํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อปฺปฏิฆา.

1096. 哪些法是无对的？受蕴……（乃至）识蕴，以及不可见、无对、法处所摄的色，还有无为界——这些法是无对的。

๑๐๙๗. กตเม ธมฺมา รูปิโน? จตฺตาโร จ มหาภูตา จตุนฺนญฺจ มหาภูตานํ อุปาทาย รูปํ – อิเม ธมฺมา รูปิโน.

1097. 哪些法是色法？四大种及四大种所造色——这些法是色法。

๑๐๙๘. กตเม ธมฺมา อรูปิโน? เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อรูปิโน.

1098. 哪些法是无色法？受蕴……（乃至）识蕴，以及无为界——这些法是无色法。

๑๐๙๙. กตเม ธมฺมา โลกิยา? สาสวา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา, รูปกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา โลกิยา.

1099. 哪些法是世间的？属于欲界、色界、无色界的有漏善、不善、无记法，即色蕴……（乃至）识蕴——这些法是世间的。

๑๑๐๐. กตเม ธมฺมา โลกุตฺตรา? อปริยาปนฺนา มคฺคา จ, มคฺคผลานิ จ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา โลกุตฺตรา.

1100. 哪些法是出世间的？不被三界所摄的道与道果，以及无为界——这些法是出世间的。

๑๑๐๑. กตเม ธมฺมา เกนจิ วิญฺเญยฺยา, เกนจิ น วิญฺเญยฺยา? เย เต ธมฺมา จกฺขุวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา โสตวิญฺเญยฺยา; เย วา ปน เต ธมฺมา โสตวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา จกฺขุวิญฺเญยฺยา. เย เต ธมฺมา จกฺขุวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา ฆานวิญฺเญยฺยา; เย วา ปน เต ธมฺมา ฆานวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา จกฺขุวิญฺเญยฺยา. เย เต ธมฺมา จกฺขุวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา; เย วา ปน เต ธมฺมา ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา จกฺขุวิญฺเญยฺยา. เย เต ธมฺมา จกฺขุวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา กายวิญฺเญยฺยา; เย วา ปน เต ธมฺมา กายวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา จกฺขุวิญฺเญยฺยา. เย เต ธมฺมา โสตวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา ฆานวิญฺเญยฺยา; เย วา ปน เต ธมฺมา ฆานวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา โสตวิญฺเญยฺยา. เย เต ธมฺมา โสตวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา; เย วา ปน เต ธมฺมา [Pg.221] ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา โสตวิญฺเญยฺยา. เย เต ธมฺมา โสตวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา กายวิญฺเญยฺยา; เย วา ปน เต ธมฺมา กายวิญฺเญยฺยา น เต ธมฺมา โสตวิญฺเญยฺยา. เย เต ธมฺมา โสตวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา จกฺขุวิญฺเญยฺยา; เย วา ปน เต ธมฺมา จกฺขุวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา โสตวิญฺเญยฺยา. เย เต ธมฺมา ฆานวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา; เย วา ปน เต ธมฺมา ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา ฆานวิญฺเญยฺยา. เย เต ธมฺมา ฆานวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา กายวิญฺเญยฺยา; เย วา ปน เต ธมฺมา กายวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา ฆานวิญฺเญยฺยา. เย เต ธมฺมา ฆานวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา จกฺขุวิญฺเญยฺยา; เย วา ปน เต ธมฺมา จกฺขุวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา ฆานวิญฺเญยฺยา. เย เต ธมฺมา ฆานวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา โสตวิญฺเญยฺยา; เย วา ปน เต ธมฺมา โสตวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา ฆานวิญฺเญยฺยา. เย เต ธมฺมา ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา กายวิญฺเญยฺยา; เย วา ปน เต ธมฺมา กายวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา. เย เต ธมฺมา ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา จกฺขุวิญฺเญยฺยา; เย วา ปน เต ธมฺมา จกฺขุวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา. เย เต ธมฺมา ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา โสตวิญฺเญยฺยา; เย วา ปน เต ธมฺมา โสตวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา. เย เต ธมฺมา ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา ฆานวิญฺเญยฺยา; เย วา ปน เต ธมฺมา ฆานวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา. เย เต ธมฺมา กายวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา จกฺขุวิญฺเญยฺยา; เย วา ปน เต ธมฺมา จกฺขุวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา กายวิญฺเญยฺยา. เย เต ธมฺมา กายวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา โสตวิญฺเญยฺยา; เย วา ปน เต ธมฺมา โสตวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา กายวิญฺเญยฺยา. เย เต ธมฺมา กายวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา ฆานวิญฺเญยฺยา; เย วา ปน เต ธมฺมา ฆานวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา กายวิญฺเญยฺยา. เย เต ธมฺมา กายวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา; เย วา ปน เต ธมฺมา ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา, น เต ธมฺมา กายวิญฺเญยฺยา. อิเม ธมฺมา เกนจิ วิญฺเญยฺยา เกนจิ น วิญฺเญยฺยา.

1101. 哪些法为某识所识知，为某识所不识知？凡为眼识所识知的法，则不为耳识所识知；又凡为耳识所识知的法，则不为眼识所识知。凡为眼识所识知的法，则不为鼻识所识知；又凡为鼻识所识知的法，则不为眼识所识知。凡为眼识所识知的法，则不为舌识所识知；又凡为舌识所识知的法，则不为眼识所识知。凡为眼识所识知的法，则不为身识所识知；又凡为身识所识知的法，则不为眼识所识知。凡为耳识所识知的法，则不为鼻识所识知；又凡为鼻识所识知的法，则不为耳识所识知。凡为耳识所识知的法，则不为舌识所识知；又凡为舌识所识知的法，则不为耳识所识知。凡为耳识所识知的法，则不为身识所识知；又凡为身识所识知的法，则不为耳识所识知。凡为耳识所识知的法，则不为眼识所识知；又凡为眼识所识知的法，则不为耳识所识知。凡为鼻识所识知的法，则不为舌识所识知；又凡为舌识所识知的法，则不为鼻识所识知。凡为鼻识所识知的法，则不为身识所识知；又凡为身识所识知的法，则不为鼻识所识知。凡为鼻识所识知的法，则不为眼识所识知；又凡为眼识所识知的法，则不为鼻识所识知。凡为鼻识所识知的法，则不为耳识所识知；又凡为耳识所识知的法，则不为鼻识所识知。凡为舌识所识知的法，则不为身识所识知；又凡为身识所识知的法，则不为舌识所识知。凡为舌识所识知的法，则不为眼识所识知；又凡为眼识所识知的法，则不为舌识所识知。凡为舌识所识知的法，则不为耳识所识知；又凡为耳识所识知的法，则不为舌识所识知。凡为舌识所识知的法，则不为鼻识所识知；又凡为鼻识所识知的法，则不为舌识所识知。凡为身识所识知的法，则不为眼识所识知；又凡为眼识所识知的法，则不为身识所识知。凡为身识所识知的法，则不为耳识所识知；又凡为耳识所识知的法，则不为身识所识知。凡为身识所识知的法，则不为鼻识所识知；又凡为鼻识所识知的法，则不为身识所识知。凡为身识所识知的法，则不为舌识所识知；又凡为舌识所识知的法，则不为身识所识知。这些法为某识所识知，为某识所不识知。

อาสวโคจฺฉกํ

漏品

๑๑๐๒. กตเม ธมฺมา อาสวา? จตฺตาโร อาสวา – กามาสโว, ภวาสโว, ทิฏฺฐาสโว, อวิชฺชาสโว.

1102. 哪些法是漏？有四种漏：欲漏、有漏、见漏、无明漏。

๑๑๐๓. ตตฺถ [Pg.222] กตโม กามาสโว? โย กาเมสุ กามจฺฉนฺโท กามราโค กามนนฺที กามตณฺหา กามสิเนโห กามปริฬาโห กามมุจฺฉา กามชฺโฌสานํ – อยํ วุจฺจติ กามาสโว.

1103. 于此，什么是欲漏？于诸欲中，凡是欲求、贪求、喜悦、渴爱、贪爱、热恼、沉迷、沉溺——这被称为欲漏。

๑๑๐๔. ตตฺถ กตโม ภวาสโว? โย ภเวสุ ภวฉนฺโท ภวราโค ภวนนฺที ภวตณฺหา ภวสิเนโห ภวปริฬาโห ภวมุจฺฉา ภวชฺโฌสานํ – อยํ วุจฺจติ ภวาสโว.

1104. 于此，什么是有漏？于诸有中，凡是欲求、贪求、喜悦、渴爱、贪爱、热恼、沉迷、沉溺——这被称为有漏。

๑๑๐๕. ตตฺถ กตโม ทิฏฺฐาสโว? สสฺสโต โลโกติ วา, อสสฺสโต โลโกติ วา, อนฺตวา โลโกติ วา, อนนฺตวา โลโกติ วา, ตํ ชีวํ ตํ สรีรนฺติ วา, อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรนฺติ วา, โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา, น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา, โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา; ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ ทิฏฺฐิคหนํ ทิฏฺฐิกนฺตาโร ทิฏฺฐิวิสูกายิกํ ทิฏฺฐิวิปฺผนฺทิตํ ทิฏฺฐิสํโยชนํ คาโห ปฏิคฺคาโห อภินิเวโส ปรามาโส กุมฺมคฺโค มิจฺฉาปโถ มิจฺฉตฺตํ ติตฺถายตนํ วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ ทิฏฺฐาสโว. สพฺพาปิ มิจฺฉาทิฏฺฐิ ทิฏฺฐาสโว.

1105. 于此，什么是见漏？“世界是常恒的”，或“世界是非常恒的”；“世界是有边际的”，或“世界是无边际的”；“命即是身”，或“命异于身”；“如来死后存在”，或“如来死后不存在”，或“如来死后既存在又不存在”，或“如来死后既非存在也非不存在”；凡此等见、见所执、见密林、见荒野、见的歪曲、见的动摇、见结、执持、坚执、固执、执取、邪道、邪路、邪性、外道据点、颠倒执取——这被称为见漏。一切邪见都是见漏。

๑๑๐๖. ตตฺถ กตโม อวิชฺชาสโว? ทุกฺเข อญฺญาณํ, ทุกฺขสมุทเย อญฺญาณํ, ทุกฺขนิโรเธ อญฺญาณํ, ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย อญฺญาณํ, ปุพฺพนฺเต อญฺญาณํ, อปรนฺเต อญฺญาณํ, ปุพฺพนฺตาปรนฺเต อญฺญาณํ, อิทปฺปจฺจยตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ อญฺญาณํः ยํ เอวรูปํ อญฺญาณํ อทสฺสนํ อนภิสมโย อนนุโพโธ อสมฺโพโธ อปฺปฏิเวโธ อสํคาหนา อปริโยคาหนา อสมเปกฺขนา อปจฺจเวกฺขณา อปจฺจกฺขกมฺมํ ทุมฺเมชฺฌํ พาลฺยํ อสมฺปชญฺญํ โมโห ปโมโห สมฺโมโห อวิชฺชา อวิชฺโชโฆ อวิชฺชาโยโค อวิชฺชานุสโย อวิชฺชาปริยุฏฺฐานํ อวิชฺชาลงฺคี โมโห อกุสลมูลํ – อยํ วุจฺจติ อวิชฺชาสโว.

1106. 于此，何为无明漏？于苦无知，于苦集无知，于苦灭无知，于导向苦灭之道无知；于前际无知，于后际无知，于前后际无知；于此缘性、缘生诸法无知。凡此等无知、不见、不现观、不随觉、不彻悟、不通达、不把握、不深入、不审察、不省察、不亲证、昏昧、愚劣、不正知、痴、迷、惑、无明、无明暴流、无明轭、无明随眠、无明缠、无明闩、痴、不善根——此谓无明漏。

อิเม ธมฺมา อาสวา.

此等法是漏。

๑๑๐๗. กตเม ธมฺมา โน อาสวา? เต ธมฺเม ฐเปตฺวา อวเสสา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา, อปริยาปนฺนา [Pg.223] เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; สพฺพญฺจ รูปํ อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา โน อาสวา.

1107. 何法非漏？除去彼等法，其余善、不善、无记法——欲界、色界、无色界、出世间之受蕴……乃至……识蕴；及一切色与无为界——此等法非漏。

๑๑๐๘. กตเม ธมฺมา สาสวา? กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา; รูปกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา สาสวา.

1108. 何法有漏？欲界、色界、无色界之善、不善、无记法；色蕴……乃至……识蕴——此等法是有漏。

๑๑๐๙. กตเม ธมฺมา อนาสวา? อปริยาปนฺนา มคฺคา จ มคฺคผลานิ จ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อนาสวา.

1109. 何法无漏？出世间之道、道果，及无为界——此等法是无漏。

๑๑๑๐. กตเม ธมฺมา อาสวสมฺปยุตฺตา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา สมฺปยุตฺตา เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา อาสวสมฺปยุตฺตา.

1110. 何法与漏相应？与彼等法相应之受蕴……乃至……识蕴——此等法与漏相应。

๑๑๑๑. กตเม ธมฺมา อาสววิปฺปยุตฺตา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา วิปฺปยุตฺตา เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อาสววิปฺปยุตฺตา.

1111. 何法与漏不相应？与彼等法不相应之受蕴……乃至……识蕴；及一切色、无为界——此等法与漏不相应。

๑๑๑๒. กตเม ธมฺมา อาสวา เจว สาสวา จ? เตเยว อาสวา อาสวา เจว สาสวา จ.

1112. 何法既是漏亦是有漏？彼等漏法，既是漏亦是有漏。

๑๑๑๓. กตเม ธมฺมา สาสวา เจว โน จ อาสวา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา สาสวา, เต ธมฺเม ฐเปตฺวา อวเสสา สาสวา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา; รูปกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา สาสวา เจว โน จ อาสวา.

1113. 何法有漏而非漏？诸法因彼等法而有漏，除去彼等法，其余有漏之善、不善、无记法——欲界、色界、无色界；色蕴……乃至……识蕴——此等法有漏而非漏。

๑๑๑๔. กตเม ธมฺมา อาสวา เจว อาสวสมฺปยุตฺตา จ? กามาสโว อวิชฺชาสเวน อาสโว เจว อาสวสมฺปยุตฺโต จ, อวิชฺชาสโว กามาสเวน อาสโว เจว อาสวสมฺปยุตฺโต จ, ภวาสโว อวิชฺชาสเวน อาสโว เจว อาสวสมฺปยุตฺโต จ, อวิชฺชาสโว ภวาสเวน อาสโว เจว อาสวสมฺปยุตฺโต จ, ทิฏฺฐาสโว อวิชฺชาสเวน อาสโว เจว อาสวสมฺปยุตฺโต จ, อวิชฺชาสโว ทิฏฺฐาสเวน อาสโว เจว อาสวสมฺปยุตฺโต จ – อิเม ธมฺมา อาสวา เจว อาสวสมฺปยุตฺตา จ.

1114. 何法既是漏，亦与漏相应？欲漏与无明漏相应，故是漏，亦与漏相应；无明漏与欲漏相应，故是漏，亦与漏相应；有漏与无明漏相应，故是漏，亦与漏相应；无明漏与有漏相应，故是漏，亦与漏相应；见漏与无明漏相应，故是漏，亦与漏相应；无明漏与见漏相应，故是漏，亦与漏相应——此等法既是漏，亦与漏相应。

๑๑๑๕. กตเม [Pg.224] ธมฺมา อาสวสมฺปยุตฺตา เจว โน จ อาสวา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา สมฺปยุตฺตา, เต ธมฺเม ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา อาสวสมฺปยุตฺตา เจว โน จ อาสวา.

1115. 何法与漏相应而非漏？诸法与彼等法相应，除去彼等法，即受蕴……乃至……识蕴——此等法与漏相应而非漏。

๑๑๑๖. กตเม ธมฺมา อาสววิปฺปยุตฺตา สาสวา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา วิปฺปยุตฺตา สาสวา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา, รูปกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา อาสววิปฺปยุตฺตา สาสวา.

1116. 何法与漏不相应而有漏？与彼等法不相应而有漏之善、不善、无记法——欲界、色界、无色界；色蕴……乃至……识蕴——此等法与漏不相应而有漏。

๑๑๑๗. กตเม ธมฺมา อาสววิปฺปยุตฺตา อนาสวา? อปริยาปนฺนา มคฺคา จ, มคฺคผลานิ จ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อาสววิปฺปยุตฺตา อนาสวา.

1117. 何法与漏不相应且无漏？出世间之道与道果，以及无为界——此等法与漏不相应且无漏。

นิกฺเขปกณฺเฑ ปฐมภาณวาโร.

纲要篇第一诵分。

สํโยชนโคจฺฉกํ

结品

๑๑๑๘. กตเม ธมฺมา สํโยชนา? ทส สํโยชนานิ – กามราคสํโยชนํ, ปฏิฆสํโยชนํ, มานสํโยชนํ, ทิฏฺฐิสํโยชนํ, วิจิกิจฺฉาสํโยชนํ, สีลพฺพตปรามาสสํโยชนํ, ภวราคสํโยชนํ, อิสฺสาสํโยชนํ, มจฺฉริยสํโยชนํ, อวิชฺชาสํโยชนํ.

1118. 何法为结？有十结：欲贪结、瞋恚结、慢结、见结、疑结、戒禁取结、有贪结、嫉结、悭结、无明结。

๑๑๑๙. ตตฺถ กตมํ กามราคสํโยชนํ? โย กาเมสุ กามจฺฉนฺโท กามราโค กามนนฺที กามตณฺหา กามสิเนโห กามปริฬาโห กามมุจฺฉา กามชฺโฌสานํ – อิทํ วุจฺจติ กามราคสํโยชนํ.

1119. 其中，何为欲贪结？凡于诸欲中的欲求、欲贪、欲喜、欲爱、欲恋、欲热恼、欲迷醉、欲沉溺——此谓欲贪结。

๑๑๒๐. ตตฺถ กตมํ ปฏิฆสํโยชนํ? อนตฺถํ เม อจรีติ อาฆาโต ชายติ, อนตฺถํ เม จรตีติ อาฆาโต ชายติ, อนตฺถํ เม จริสฺสตีติ อาฆาโต ชายติ, ปิยสฺส เม มนาปสฺส อนตฺถํ อจริ…เป… อนตฺถํ จรติ…เป… อนตฺถํ จริสฺสตีติ อาฆาโต ชายติ, อปฺปิยสฺส เม อมนาปสฺส อตฺถํ อจริ…เป… อตฺถํ จรติ…เป… อตฺถํ จริสฺสตีติ อาฆาโต [Pg.225] ชายติ, อฏฺฐาเน วา ปน อาฆาโต ชายติ. โย เอวรูโป จิตฺตสฺส อาฆาโต ปฏิฆาโต ปฏิฆํ ปฏิวิโรโธ โกโป ปโกโป สมฺปโกโป โทโส ปโทโส สมฺปโทโส จิตฺตสฺส พฺยาปตฺติ มโนปโทโส โกโธ กุชฺฌนา กุชฺฌิตตฺตํ โทโส ทุสฺสนา ทุสฺสิตตฺตํ พฺยาปตฺติ พฺยาปชฺชนา พฺยาปชฺชิตตฺตํ วิโรโธ ปฏิวิโรโธ จณฺฑิกฺกํ อสุโรโป อนตฺตมนตา จิตฺตสฺส – อิทํ วุจฺจติ ปฏิฆสํโยชนํ.

1120. 其中，何为瞋结？“彼曾于我行不利”而生怨恨，“彼正于我行不利”而生怨恨，“彼将于我行不利”而生怨恨；“彼曾于我喜爱合意者行不利”……乃至……“彼将于我喜爱合意者行不利”而生怨恨；“彼曾于我厌恶不合意者行利益”……乃至……“彼将于我厌恶不合意者行利益”而生怨恨；或于不当之处生怨恨。凡此种种心之怨恨、敌意、抵触、敌对、愤怒、大怒、盛怒、瞋恚、大瞋、盛瞋、心之败坏、意之败坏、忿、发忿、忿性、憎、憎恶、憎性、败坏、败坏之行、败坏之性、违逆、敌对、暴躁、恶语、心之不悦——此谓瞋结。

๑๑๒๑. ตตฺถ กตมํ มานสํโยชนํ? เสยฺโยหมสฺมีติ มาโน, สทิโสหมสฺมีติ มาโน, หีโนหมสฺมีติ มาโน. โย เอวรูโป มาโน มญฺญนา มญฺญิตตฺตํ อุนฺนติ อุนฺนโม ธโช สมฺปคฺคาโห เกตุกมฺยตา จิตฺตสฺส – อิทํ วุจฺจติ มานสํโยชนํ.

1121. 其中，何为慢结？认为“我较优”之慢，认为“我相等”之慢，认为“我较劣”之慢。凡是像这样的慢、自负、傲慢、高举、高扬、标榜、高抬、心的好胜——此谓慢结。

๑๑๒๒. ตตฺถ กตมํ ทิฏฺฐิสํโยชนํ? สสฺสโต โลโกติ วา, อสสฺสโต โลโกติ วา, อนฺตวา โลโกติ วา, อนนฺตวา โลโกติ วา, ตํ ชีวํ ตํ สรีรนฺติ วา, อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรนฺติ วา, โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา, น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา, โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา; ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ ทิฏฺฐิคหนํ ทิฏฺฐิกนฺตาโร ทิฏฺฐิวิสูกายิกํ ทิฏฺฐิวิปฺผนฺทิตํ ทิฏฺฐิสํโยชนํ คาโห ปฏิคฺคาโห อภินิเวโส ปรามาโส กุมฺมคฺโค มิจฺฉาปโถ มิจฺฉตฺตํ ติตฺถายตนํ วิปริยาสคฺคาโห – อิทํ วุจฺจติ ทิฏฺฐิสํโยชนํ. ฐเปตฺวา สีลพฺพตปรามาสสํโยชนํ สพฺพาปิ มิจฺฉาทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิสํโยชนํ.

1122. 于此，什么是见结？“世间是常”或“世间是非常”；“世间有边”或“世间无边”；“命即是身”或“命异身异”；“有情死后存在”或“有情死后不存在”，或“有情死后既存在又不存在”，或“有情死后既非存在又非不存在”。凡是此类的见、见所执、见之密林、见之荒野、见之歪曲、见之动摇、见结、执取、执住、固执、谬执、歧途、邪道、邪性、外道之立足处、颠倒执取——这称为见结。除去戒禁取结，一切邪见都是见结。

๑๑๒๓. ตตฺถ กตมํ วิจิกิจฺฉาสํโยชนํ? สตฺถริ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ, ธมฺเม กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ, สงฺเฆ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ, สิกฺขาย กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ, ปุพฺพนฺเต กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ, อปรนฺเต กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ, ปุพฺพนฺตาปรนฺเต กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ, อิทปฺปจฺจยตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติः ยา เอวรูปา กงฺขา กงฺขายนา กงฺขายิตตฺตํ วิมติ วิจิกิจฺฉา ทฺเวฬฺหกํ ทฺเวธาปโถ สํสโย อเนกํสคฺคาโห อาสปฺปนา ปริสปฺปนา อปริโยคาหนา ถมฺภิตตฺตํ จิตฺตสฺส มโนวิเลโข – อิทํ วุจฺจติ วิจิกิจฺฉาสํโยชนํ.

1123. 于此，什么是疑结？于导师怀疑、犹豫；于法怀疑、犹豫；于僧团怀疑、犹豫；于学处怀疑、犹豫；于前际怀疑、犹豫；于后际怀疑、犹豫；于前后际怀疑、犹豫；于此缘性、缘生诸法怀疑、犹豫。凡是此类的怀疑、疑虑、疑惑的状态、困惑、犹豫不决、两可、分歧、不确定、不决断、退缩、徘徊、不深入、心的僵硬、心之困扰——这称为疑结。

๑๑๒๔. ตตฺถ [Pg.226] กตมํ สีลพฺพตปรามาสสํโยชนํ? อิโต พหิทฺธา สมณพฺราหฺมณานํ สีเลน สุทฺธิ วเตน สุทฺธิ สีลพฺพเตน สุทฺธีติ; ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ ทิฏฺฐิคหนํ ทิฏฺฐิกนฺตาโร ทิฏฺฐิวิสูกายิกํ ทิฏฺฐิวิปฺผนฺทิตํ ทิฏฺฐิสํโยชนํ คาโห ปติฏฺฐาโห อภินิเวโส ปรามาโส กุมฺมคฺโค มิจฺฉาปโถ มิจฺฉตฺตํ ติตฺถายตนํ วิปริยาสคฺคาโห – อิทํ วุจฺจติ สีลพฺพตปรามาสสํโยชนํ.

1124. 其中，什么是戒禁取结？“于此教法之外，诸沙门、婆罗门以戒得清净，以行得清净，以戒与行得清净”——凡是像这样的见、见所执、见之密林、见之荒野、见之乖张、见之动摇、见结、执取、执持、固执、谬执、歧途、邪道、邪性、外道之立足处、颠倒执取——这称为戒禁取结。

๑๑๒๕. ตตฺถ กตมํ ภวราคสํโยชนํ? โย ภเวสุ ภวฉนฺโท ภวราโค ภวนนฺที ภวตณฺหา ภวสิเนโห ภวปริฬาโห ภวมุจฺฉา ภวชฺโฌสานํ – อิทํ วุจฺจติ ภวราคสํโยชนํ.

1125. 其中，什么是有贪结？凡于诸有中的有欲、有贪、有喜、有爱、有恋、有热恼、有昏迷、有吞没——这称为有贪结。

๑๑๒๖. ตตฺถ กตมํ อิสฺสาสํโยชนํ? ยา ปรลาภสกฺการครุการมานนวนฺทนปูชนาสุ อิสฺสา อิสฺสายนา อิสฺสายิตตฺตํ อุสูยา อุสูยนา อุสูยิตตฺตํ – อิทํ วุจฺจติ อิสฺสาสํโยชนํ.

1126. 其中，什么是嫉结？凡于他人的利得、恭敬、尊重、敬意、礼敬、供养中，有嫉妒、嫉妒心、嫉妒性，有非难、非难心、非难性——这称为嫉结。

๑๑๒๗. ตตฺถ กตมํ มจฺฉริยสํโยชนํ? ปญฺจ มจฺฉริยานิ – อาวาสมจฺฉริยํ, กุลมจฺฉริยํ, ลาภมจฺฉริยํ, วณฺณมจฺฉริยํ, ธมฺมมจฺฉริยํ. ยํ เอวรูปํ มจฺเฉรํ มจฺฉรายนา มจฺฉรายิตตฺตํ เววิจฺฉํ กทริยํ กฏุกญฺจุกตา อคฺคหิตตฺตํ จิตฺตสฺส – อิทํ วุจฺจติ มจฺฉริยสํโยชนํ.

1127. 其中，什么是悭结？有五种悭：住处悭、家悭、利养悭、称誉悭、法悭。凡是像这样的悭、悭吝心、悭吝性、吝惜、鄙吝、尖吝、心的不广博——这称为悭结。

๑๑๒๘. ตตฺถ กตมํ อวิชฺชาสํโยชนํ? ทุกฺเข อญฺญาณํ, ทุกฺขสมุทเย อญฺญาณํ, ทุกฺขนิโรเธ อญฺญาณํ, ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย อญฺญาณํ, ปุพฺพนฺเต อญฺญาณํ, อปรนฺเต อญฺญาณํ, ปุพฺพนฺตาปรนฺเต อญฺญาณํ, อิทปฺปจฺจยตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ อญฺญาณํः ยํ เอวรูปํ อญฺญาณํ อทสฺสนํ อนภิสมโย อนนุโพโธ อสมฺโพโธ อปฺปฏิเวโธ อสํคาหนา อปริโยคาหนา อสมเปกฺขนา อปจฺจเวกฺขณา อปจฺจกฺขกมฺมํ ทุมฺเมชฺฌํ พาลฺยํ อสมฺปชญฺญํ โมโห ปโมโห สมฺโมโห อวิชฺชา อวิชฺโชโฆ อวิชฺชาโยโค อวิชฺชานุสโย อวิชฺชาปริยุฏฺฐานํ อวิชฺชาลงฺคี โมโห อกุสลมูลํ – อิทํ วุจฺจติ อวิชฺชาสํโยชนํ.

1128. 其中，什么是无明结？于苦无知，于苦集无知，于苦灭无知，于导向苦灭之道无知；于前际无知，于后际无知，于前后际无知；于此缘性、缘生诸法无知。凡是像这样的无知、不见、不现观、不觉悟、不证悟、不通达、不把握、不深入、不审察、不省察、不亲证、愚钝、愚昧、不正知、痴、迷痴、昏昧、无明、无明暴流、无明轭、无明随眠、无明缠、无明闩、痴、不善根——这称为无明结。

อิเม ธมฺมา สํโยชนา.

这些法是结。

๑๑๒๙. กตเม [Pg.227] ธมฺมา โน สํโยชนา? เต ธมฺเม ฐเปตฺวา อวเสสา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา, อปริยาปนฺนา; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา โน สํโยชนา.

1129. 哪些法非结？除去那些法，其余的善、不善、无记法，属于欲界、色界、无色界、不系者；受蕴……乃至……识蕴；一切色，以及无为界——这些法非结。

๑๑๓๐. กตเม ธมฺมา สํโยชนิยา? สาสวา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา; รูปกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา สํโยชนิยา.

1130. 哪些法是结所缘法？有漏的善、不善、无记法，属于欲界、色界、无色界；色蕴……乃至……识蕴——这些法是结所缘法。

๑๑๓๑. กตเม ธมฺมา อสํโยชนิยา? อปริยาปนฺนา มคฺคา จ, มคฺคผลานิ จ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อสํโยชนิยา.

1131. 哪些法非结所缘法？出世间的道、道果，以及无为界——这些法非结所缘法。

๑๑๓๒. กตเม ธมฺมา สํโยชนสมฺปยุตฺตา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา สมฺปยุตฺตา เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา สํโยชนสมฺปยุตฺตา.

1132. 哪些法与结相应？与那些法相应的受蕴……乃至……识蕴——这些法与结相应。

๑๑๓๓. กตเม ธมฺมา สํโยชนวิปฺปยุตฺตา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา วิปฺปยุตฺตา เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา สํโยชนวิปฺปยุตฺตา.

1133. 哪些法与结不相应？与那些法不相应的受蕴……乃至……识蕴；一切色，以及无为界——这些法与结不相应。

๑๑๓๔. กตเม ธมฺมา สํโยชนา เจว สํโยชนิยา จ? ตาเนว สํโยชนานิ สํโยชนา เจว สํโยชนิยา จ.

1134. 哪些法既是结又是结所缘法？那些结本身既是结又是结所缘法。

๑๑๓๕. กตเม ธมฺมา สํโยชนิยา เจว โน จ สํโยชนา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา สํโยชนิยา, เต ธมฺเม ฐเปตฺวา อวเสสา สาสวา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา; รูปกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา สํโยชนิยา เจว โน จ สํโยชนา.

1135. 哪些法是结所缘法而非结？除去彼等结法，其余有漏的善、不善、无记法，属于欲界、色界、无色界；色蕴……乃至……识蕴——此等法是结所缘法而非结。

๑๑๓๖. กตเม ธมฺมา สํโยชนา เจว สํโยชนสมฺปยุตฺตา จ? กามราคสํโยชนํ อวิชฺชาสํโยชเนน สํโยชนญฺเจว สํโยชนสมฺปยุตฺตญฺจ, อวิชฺชาสํโยชนํ กามราคสํโยชเนน สํโยชนญฺเจว สํโยชนสมฺปยุตฺตญฺจ, ปฏิฆสํโยชนํ อวิชฺชาสํโยชเนน สํโยชนญฺเจว สํโยชนสมฺปยุตฺตญฺจ, อวิชฺชาสํโยชนํ ปฏิฆสํโยชเนน สํโยชนญฺเจว [Pg.228] สํโยชนสมฺปยุตฺตญฺจ, มานสํโยชนํ อวิชฺชาสํโยชเนน สํโยชนญฺเจว สํโยชนสมฺปยุตฺตญฺจ, อวิชฺชาสํโยชนํ มานสํโยชเนน สํโยชนญฺเจว สํโยชนสมฺปยุตฺตญฺจ, ทิฏฺฐิสํโยชนํ อวิชฺชาสํโยชเนน สํโยชนญฺเจว สํโยชนสมฺปยุตฺตญฺจ, อวิชฺชาสํโยชนํ ทิฏฺฐิสํโยชเนน สํโยชนญฺเจว สํโยชนสมฺปยุตฺตญฺจ, วิจิกิจฺฉาสํโยชนํ อวิชฺชาสํโยชเนน สํโยชนญฺเจว สํโยชนสมฺปยุตฺตญฺจ, อวิชฺชาสํโยชนํ วิจิกิจฺฉาสํโยชเนน สํโยชนญฺเจว สํโยชนสมฺปยุตฺตญฺจ, สีลพฺพตปรามาสสํโยชนํ อวิชฺชาสํโยชเนน สํโยชนญฺเจว สํโยชนสมฺปยุตฺตญฺจ, อวิชฺชาสํโยชนํ สีลพฺพตปรามาสสํโยชเนน สํโยชนญฺเจว สํโยชนสมฺปยุตฺตญฺจ, ภวราคสํโยชนํ อวิชฺชาสํโยชเนน สํโยชนญฺเจว สํโยชนสมฺปยุตฺตญฺจ, อวิชฺชาสํโยชนํ ภวราคสํโยชเนน สํโยชนญฺเจว สํโยชนสมฺปยุตฺตญฺจ, อิสฺสาสํโยชนํ อวิชฺชาสํโยชเนน สํโยชนญฺเจว สํโยชนสมฺปยุตฺตญฺจ, อวิชฺชาสํโยชนํ อิสฺสาสํโยชเนน สํโยชนญฺเจว สํโยชนสมฺปยุตฺตญฺจ, มจฺฉริยสํโยชนํ อวิชฺชาสํโยชเนน สํโยชนญฺเจว สํโยชนสมฺปยุตฺตญฺจ, อวิชฺชาสํโยชนํ มจฺฉริยสํโยชเนน สํโยชนญฺเจว สํโยชนสมฺปยุตฺตญฺจ – อิเม ธมฺมา สํโยชนา เจว สํโยชนสมฺปยุตฺตา จ.

1136. 哪些法既是结，也与结相应？欲贪结(kāmarāgasaṃyojana)既是结，也与无明结(avijjāsaṃyojana)相应；无明结既是结，也与欲贪结相应；瞋恚结(paṭighasaṃyojana)既是结，也与无明结相应；无明结既是结，也与瞋恚结相应；慢结(mānasaṃyojana)既是结，也与无明结相应；无明结既是结，也与慢结相应；见结(diṭṭhisaṃyojana)既是结，也与无明结相应；无明结既是结，也与见结相应；疑结(vicikicchāsaṃyojana)既是结，也与无明结相应；无明结既是结，也与疑结相应；戒禁取结(sīlabbataparāmāsasaṃyojana)既是结，也与无明结相应；无明结既是结，也与戒禁取结相应；有贪结(bhavarāgasaṃyojana)既是结，也与无明结相应；无明结既是结，也与有贪结相应；嫉结(issāsaṃyojana)既是结，也与无明结相应；无明结既是结，也与嫉结相应；悭结(macchariyasaṃyojana)既是结，也与无明结相应；无明结既是结，也与悭结相应。这些法既是结，也与结相应。

๑๑๓๗. กตเม ธมฺมา สํโยชนสมฺปยุตฺตา เจว โน จ สํโยชนา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา สมฺปยุตฺตา, เต ธมฺเม ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา สํโยชนสมฺปยุตฺตา เจว โน จ สํโยชนา.

1137. 哪些法是与结(saṃyojana)相应但不是结？与那些（结）法相应的诸法，除去那些（结）法，即受蕴(vedanākkhandha)……乃至……识蕴(viññāṇakkhandha)——这些法是与结相应但不是结。

๑๑๓๘. กตเม ธมฺมา สํโยชนวิปฺปยุตฺตา สํโยชนิยา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา วิปฺปยุตฺตา สาสวา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา; รูปกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา สํโยชนวิปฺปยุตฺตา สํโยชนิยา.

1138. 哪些法是与结不相应但为结所缘(saṃyojaniya)？与那些（结）法不相应的有漏(sāsava)的善、不善、无记法，属于欲界(kāmāvacara)、色界(rūpāvacara)、无色界(arūpāvacara)；色蕴(rūpakkhandha)……乃至……识蕴(viññāṇakkhandha)——这些法是与结不相应但为结所缘。

๑๑๓๙. กตเม ธมฺมา สํโยชนวิปฺปยุตฺตา อสํโยชนิยา? อปริยาปนฺนา มคฺคา จ, มคฺคผลานิ จ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา สํโยชนวิปฺปยุตฺตา อสํโยชนิยา.

1139. 哪些法是与结不相应且不为结所缘(asaṃyojaniya)？不还摄(apariyāpanna)的道与道果，以及无为界(asaṅkhatā dhātu)——这些法是与结不相应且不为结所缘。

คนฺถโคจฺฉกํ

缚品

๑๑๔๐. กตเม [Pg.229] ธมฺมา คนฺถา? จตฺตาโร คนฺถา – อภิชฺฌา กายคนฺโถ, พฺยาปาโท กายคนฺโถ, สีลพฺพตปรามาโส กายคนฺโถ, อิทํ สจฺจาภินิเวโส กายคนฺโถ.

1140. 哪些法是缚(gantha)？有四种缚：贪欲身缚(abhijjhā kāyagantho)、嗔恚身缚(byāpādo kāyagantho)、戒禁取身缚(sīlabbataparāmāso kāyagantho)、此实执取身缚(idaṃ saccābhiniveso kāyagantho)。

๑๑๔๑. ตตฺถ กตโม อภิชฺฌา กายคนฺโถ? โย ราโค สาราโค อนุนโย อนุโรโธ นนฺที นนฺทีราโค จิตฺตสฺส สาราโค อิจฺฉา มุจฺฉา อชฺโฌสานํ เคโธ ปลิเคโธ สงฺโค ปงฺโก เอชา มายา ชนิกา สญฺชนนี สิพฺพินี ชาลินี สริตา วิสตฺติกา สุตฺตํ วิสฏา อายูหินี ทุติยา ปณิธิ ภวเนตฺติ วนํ วนโถ สนฺถโว สิเนโห อเปกฺขา ปฏิพนฺธุ อาสา อาสิสนา อาสิสิตตฺตํ รูปาสา สทฺทาสา คนฺธาสา รสาสา โผฏฺฐพฺพาสา ลาภาสา ธนาสา ปุตฺตาสา ชีวิตาสา ชปฺปา ปชปฺปา อภิชปฺปา ชปฺปา ชปฺปนา ชปฺปิตตฺตํ โลลุปฺปํ โลลุปฺปายนา โลลุปฺปายิตตฺตํ ปุจฺฉญฺชิกตา สาธุกมฺยตา อธมฺมราโค วิสมโลโภ นิกนฺติ นิกามนา ปตฺถนา ปิหนา สมฺปตฺถนา กามตณฺหา ภวตณฺหา วิภวตณฺหา รูปตณฺหา อรูปตณฺหา นิโรธตณฺหา รูปตณฺหา สทฺทตณฺหา คนฺธตณฺหา รสตณฺหา โผฏฺฐพฺพตณฺหา ธมฺมตณฺหา โอโฆ โยโค คนฺโถ อุปาทานํ อาวรณํ นีวรณํ ฉาทนํ พนฺธนํ อุปกฺกิเลโส อนุสโย ปริยุฏฺฐานํ ลตา เววิจฺฉํ ทุกฺขมูลํ ทุกฺขนิทานํ ทุกฺขปฺปภโว มารปาโส มารพฬิสํ มารวิสโย ตณฺหานที ตณฺหาชาลํ ตณฺหาคทฺทุลํ ตณฺหาสมุทฺโท อภิชฺฌา โลโภ อกุสลมูลํ – อยํ วุจฺจติ อภิชฺฌา กายคนฺโถ.

1141. 其中，什么是贪身结？即是那贪、剧贪、随爱、随顺、欢喜、喜贪、心之剧贪、欲、沉迷、执着、贪婪、遍贪、粘着、泥沼、牵引、欺诈、能生者、能俱生者、缝合者、织网者、河、粘着、线、散布、策励者、伴侣、愿、引至有者、渴爱、强烈的渴爱、亲近、爱、顾念、束缚、渴望、期盼、期盼性、色望、声望、香望、味望、触望、利得望、财富望、子女望、生命望、贪语、热望、极热望、贪语之行、贪语性、贪求、贪求之行、贪求性、谄求、爱好、不如法贪、不正贪、爱乐、欲求、希求、渴望、极渴望、欲爱、有爱、无有爱、色爱、无色爱、灭爱、色爱、声爱、香爱、味爱、触爱、法爱、暴流、轭、结、取、障碍、盖、遮、缚、染污、随眠、遍缠、藤、种种欲、苦根、苦因、苦之源、魔罗之索、魔钩、魔境、爱河、爱网、爱之缰绳、爱海、贪欲、贪、不善根——这被称为贪身结。

๑๑๔๒. ตตฺถ กตโม พฺยาปาโท กายคนฺโถ? อนตฺถํ เม อจรี ติ อาฆาโต ชายติ, อนตฺถํ เม จรตีติ อาฆาโต ชายติ, อนตฺถํ เม จริสฺสตีติ อาฆาโต ชายติ, ปิยสฺส เม มนาปสฺส อนตฺถํ อจริ…เป… อนตฺถํ จรติ…เป… อนตฺถํ จริสฺสตีติ อาฆาโต ชายติ, อปฺปิยสฺส เม อมนาปสฺส อตฺถํ อจริ…เป… อตฺถํ จรติ…เป… อตฺถํ จริสฺสตีติ อาฆาโต ชายติ, อฏฺฐาเน วา ปน อาฆาโต ชายติ. โย เอวรูโป จิตฺตสฺส อาฆาโต ปฏิฆาโต ปฏิฆํ ปฏิวิโรโธ โกโป ปโกโป สมฺปโกโป โทโส ปโทโส สมฺปโทโส จิตฺตสฺส พฺยาปตฺติ มโนปโทโส โกโธ กุชฺฌนา กุชฺฌิตตฺตํ โทโส ทุสฺสนา [Pg.230] ทุสฺสิตตฺตํ พฺยาปตฺติ พฺยาปชฺชนา พฺยาปชฺชิตตฺตํ วิโรโธ ปฏิวิโรโธ จณฺฑิกฺกํ อสุโรโป อนตฺตมนตา จิตฺตสฺส – อยํ วุจฺจติ พฺยาปาโท กายคนฺโถ.

1142. 其中，什么是嗔恚身结(byāpādakāyagantha)？“他过去曾伤害我”，由此生起愤恨；“他现在正伤害我”，由此生起愤恨；“他将来会伤害我”，由此生起愤恨。“他过去曾伤害我喜爱、合意的人”……乃至……“他现在正伤害我喜爱、合意的人”……乃至……“他将来会伤害我喜爱、合意的人”，由此生起愤恨。“他过去曾帮助我厌恶、不合意的人”……乃至……“他现在正帮助我厌恶、不合意的人”……乃至……“他将来会帮助我厌恶、不合意的人”，由此生起愤恨；或于不当之处生起愤恨。凡此种种心之愤恨、敌对、对抗、违逆、忿、盛忿、极盛忿、嗔、嗔害、极嗔害、心之乖戾、意之嗔害、怒、发怒、发怒的状态、恚、恚恶、恚恶的状态、乖戾、乖戾行为、乖戾行为的状态、违逆、反违逆、暴躁、暴戾、心之不悦——这被称为嗔恚身结。

๑๑๔๓. ตตฺถ กตโม สีลพฺพตปรามาโส กายคนฺโถ? อิโต พหิทฺธา สมณพฺราหฺมณานํ สีเลน สุทฺธิ, วเตน สุทฺธิ, สีลพฺพเตน สุทฺธีติः ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ ทิฏฺฐิคหนํ ทิฏฺฐิกนฺตาโร ทิฏฺฐิวิสูกายิกํ ทิฏฺฐิวิปฺผนฺทิตํ ทิฏฺฐิสํโยชนํ คาโห ปติฏฺฐาโห อภินิเวโส ปรามาโส กุมฺมคฺโค มิจฺฉาปโถ มิจฺฉตฺตํ ติตฺถายตนํ วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ สีลพฺพตปรามาโส กายคนฺโถ.

1143. 其中，什么是戒禁取身结(sīlabbataparāmāsakāyagantha)？在此教之外，有沙门、婆罗门认为：“由（如牛、狗等的）戒行而清净，由（如牛、狗等的）禁行而清净，由戒禁而清净。”凡此种种见、见所趣、见密林、见旷野、见之歪曲、见之动摇、见结、执取、执为基点、执着、误取、邪道、邪径、邪性、外道处、颠倒执取——这被称为戒禁取身结。

๑๑๔๔. ตตฺถ กตโม อิทํสจฺจาภินิเวโส กายคนฺโถ? สสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ วา; อสสฺสโต โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ วา; อนฺตวา โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ วา; อนนฺตวา โลโก, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ วา; ตํ ชีวํ ตํ สรีรํ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ วา; อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรํ, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ วา; โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ วา; น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ วา; โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ วา; เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา, อิทเมว สจฺจํ โมฆมญฺญนฺติ วาः ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ ทิฏฺฐิคหนํ ทิฏฺฐิกนฺตาโร ทิฏฺฐิวิสูกายิกํ ทิฏฺฐิวิปฺผนฺทิตํ ทิฏฺฐิสํโยชนํ คาโห ปติฏฺฐาโห อภินิเวโส ปรามาโส กุมฺมคฺโค มิจฺฉาปโถ มิจฺฉตฺตํ ติตฺถายตนํ วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ อิทํสจฺจาภินิเวโส กายคนฺโถ. ฐเปตฺวา สีลพฺพตปรามาสํ กายคนฺถํ สพฺพาปิ มิจฺฉาทิฏฺฐิ อิทํสจฺจาภินิเวโส กายคนฺโถ.

1144. 其中，什么是此实执取身结？即“世界是常的，唯此为实，余者虚妄”；或“世界是无常的，唯此为实，余者虚妄”；或“世界是有边的，唯此为实，余者虚妄”；或“世界是无边的，唯此为实，余者虚妄”；或“命即是身，唯此为实，余者虚妄”；或“命与身异，唯此为实，余者虚妄”；或“如来死后存在，唯此为实，余者虚妄”；或“如来死后不存在，唯此为实，余者虚妄”；或“如来死后既存在又不存在，唯此为实，余者虚妄”；或“如来死后非存在非不存在，唯此为实，余者虚妄”。凡此种种见、见所趣、见密林、见旷野、见谬误、见动摇、见结、执取、固执、执著、误取、邪道、邪径、邪性、外道处、颠倒执取——这被称为此实执取身结。除去戒禁取身结，所有其他的邪见都是此实执取身结。

อิเม ธมฺมา คนฺถา.

这些法是结。

๑๑๔๕. กตเม ธมฺมา โน คนฺถา? เต ธมฺเม ฐเปตฺวา อวเสสา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา, อปริยาปนฺนา; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา โน คนฺถา.

1145. 哪些法不是结？除去那些法，其余善、不善、无记的法，属于欲界、色界、无色界，以及出世间；受蕴……乃至……识蕴；以及一切色，以及无为界——这些法不是结。

๑๑๔๖. กตเม [Pg.231] ธมฺมา คนฺถนิยา? สาสวา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา; รูปกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา คนฺถนิยา.

1146. 哪些法是结所缘法？有漏的善、不善、无记法，属于欲界、色界、无色界；色蕴……乃至……识蕴——这些法是结所缘法。

๑๑๔๗. กตเม ธมฺมา อคนฺถนิยา? อปริยาปนฺนา มคฺคา จ, มคฺคผลานิ จ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อคนฺถนิยา.

1147. 哪些法是非结所缘法？出世间的道与道果，以及无为界——这些法是非结所缘法。

๑๑๔๘. กตเม ธมฺมา คนฺถสมฺปยุตฺตา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา สมฺปยุตฺตา เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา คนฺถสมฺปยุตฺตา.

1148. 哪些法与结相应？与此等法相应的受蕴……乃至……识蕴——这些法是与结相应。

๑๑๔๙. กตเม ธมฺมา คนฺถวิปฺปยุตฺตา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา วิปฺปยุตฺตา เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ, สพฺพญฺจ รูปํ อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา คนฺถวิปฺปยุตฺตา.

1149. 哪些法与结不相应？与此等法不相应的受蕴……乃至……识蕴，以及一切色与无为界——这些法是与结不相应。

๑๑๕๐. กตเม ธมฺมา คนฺถา เจว คนฺถนิยา จ? เตว คนฺถา คนฺถา เจว คนฺถนิยา จ.

1150. 哪些法既是结又是结的所缘？即此等结，既是结又是结的所缘。

๑๑๕๑. กตเม ธมฺมา คนฺถนิยา เจว โน จ คนฺถา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา คนฺถนิยา, เต ธมฺเม ฐเปตฺวา อวเสสา สาสวา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา; รูปกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา คนฺถนิยา เจว โน จ คนฺถา.

1151. 哪些法是结的所缘而非结？于诸结的所缘法中，除去结法本身，其余有漏的善、不善、无记法——欲界的、色界的、无色界的；色蕴……乃至……识蕴——这些法是结的所缘而非结。

๑๑๕๒. กตเม ธมฺมา คนฺถา เจว คนฺถสมฺปยุตฺตา จ? สีลพฺพตปรามาโส กายคนฺโถ อภิชฺฌากายคนฺเถน คนฺโถ เจว คนฺถสมฺปยุตฺโต จ, อภิชฺฌากายคนฺโถ สีลพฺพตปรามาเสน กายคนฺเถน คนฺโถ เจว คนฺถสมฺปยุตฺโต จ, อิทํสจฺจาภินิเวโส กายคนฺโถ อภิชฺฌากายคนฺเถน คนฺโถ เจว คนฺถสมฺปยุตฺโต จ, อภิชฺฌากายคนฺโถ อิทํสจฺจาภินิเวเสน กายคนฺเถน คนฺโถ เจว คนฺถสมฺปยุตฺโต จ – อิเม ธมฺมา คนฺถา เจว คนฺถสมฺปยุตฺตา จ.

1152. 哪些法既是结又与结相应？戒禁取身结是结，且因贪欲身结而与结相应；贪欲身结是结，且因戒禁取身结而与结相应；此实执取身结是结，且因贪欲身结而与结相应；贪欲身结是结，且因 此实执取身结而与结相应——这些法既是结又与结相应。

๑๑๕๓. กตเม ธมฺมา คนฺถสมฺปยุตฺตา เจว โน จ คนฺถา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา สมฺปยุตฺตา, เต ธมฺเม ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา คนฺถสมฺปยุตฺตา เจว โน จ คนฺถา.

1153. 哪些法与结相应而非结？与此等法相应的法，除去结法本身，即受蕴……乃至……识蕴——这些法是与结相应而非结。

๑๑๕๔. กตเม [Pg.232] ธมฺมา คนฺถวิปฺปยุตฺตา คนฺถนิยา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา วิปฺปยุตฺตา สาสวา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา; รูปกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา คนฺถวิปฺปยุตฺตา คนฺถนิยา.

1154. 哪些法是与结不相应而为结的所缘？与此等法不相应而有漏的善、不善、无记法——欲界的、色界的、无色界的；色蕴……乃至……识蕴——这些法是与结不相应而为结的所缘。

๑๑๕๕. กตเม ธมฺมา คนฺถวิปฺปยุตฺตา อคนฺถนิยา? อปริยาปนฺนา มคฺคา จ, มคฺคผลานิ จ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา คนฺถวิปฺปยุตฺตา อคนฺถนิยา.

1155. 哪些法是与结不相应且不可结的？出世间的道与道果，以及无为界——这些法是与结不相应且不可结的。

โอฆโคจฺฉกํ

暴流品

๑๑๕๖. กตเม ธมฺมา โอฆา? จตฺตาโร โอฆา…เป… อิเม ธมฺมา โอฆวิปฺปยุตฺตา โอฆนิยา.

1156. 哪些法是暴流？四暴流……乃至……这些法与暴流不相应，但是暴流的对象。

โยคโคจฺฉกํ

轭品

๑๑๕๗. กตเม ธมฺมา โยคา? จตฺตาโร โยคา…เป… อิเม ธมฺมา โยควิปฺปยุตฺตา โยคนิยา.

1157. 哪些法是轭？四轭……乃至……这些法与轭不相应，但是轭的对象。

นีวรณโคจฺฉกํ

盖品

๑๑๕๘. กตเม ธมฺมา นีวรณา? ฉ นีวรณา – กามจฺฉนฺทนีวรณํ, พฺยาปาทนีวรณํ, ถินมิทฺธนีวรณํ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจนีวรณํ, วิจิกิจฺฉานีวรณํ, อวิชฺชานีวรณํ.

1158. 哪些法是盖？有六盖：贪欲盖、嗔恚盖、昏沉与昏眠盖、掉举与追悔盖、疑盖、无明盖。

๑๑๕๙. ตตฺถ กตมํ กามจฺฉนฺทนีวรณํ? โย กาเมสุ กามจฺฉนฺโท กามราโค กามนนฺที กามตณฺหา กามสิเนโห กามปริฬาโห กามมุจฺฉา กามชฺโฌสานํ – อิทํ วุจฺจติ กามจฺฉนฺทนีวรณํ.

1159. 其中，什么是贪欲盖？于诸欲中的欲求、欲贪、欲喜、欲爱、欲恋、欲热恼、欲迷、欲执著——这被称为贪欲盖。

๑๑๖๐. ตตฺถ กตมํ พฺยาปาทนีวรณํ? อนตฺถํ เม อจรีติ อาฆาโต ชายติ, อนตฺถํ เม จรตีติ อาฆาโต ชายติ; อนตฺถํ เม จริสฺสตีติ อาฆาโต ชายติ; ปิยสฺส เม มนาปสฺส อนตฺถํ อจริ…เป… อนตฺถํ จรติ…เป… อนตฺถํ จริสฺสตีติ อาฆาโต ชายติ, อปฺปิยสฺส [Pg.233] เม อมนาปสฺส อตฺถํ อจริ…เป… อตฺถํ จรติ…เป… อตฺถํ จริสฺสตีติ อาฆาโต ชายติ, อฏฺฐาเน วา ปน อาฆาโต ชายติ. โย เอวรูโป จิตฺตสฺส อาฆาโต ปฏิฆาโต ปฏิฆํ ปฏิวิโรโธ โกโป ปโกโป สมฺปโกโป โทโส ปโทโส สมฺปโทโส จิตฺตสฺส พฺยาปตฺติ มโนปโทโส โกโธ กุชฺฌนา กุชฺฌิตตฺตํ โทโส ทุสฺสนา ทุสฺสิตตฺตํ พฺยาปตฺติ พฺยาปชฺชนา พฺยาปชฺชิตตฺตํ วิโรโธ ปฏิวิโรโธ จณฺฑิกฺกํ อสุโรโป อนตฺตมนตา จิตฺตสฺส – อิทํ วุจฺจติ พฺยาปาทนีวรณํ.

1160. 其中，什么是嗔恚盖？“他曾对我行不利事”而生起怨恨，“他正对我行不利事”而生起怨恨，“他将对我行不利事”而生起怨恨；“他曾对我喜爱悦意之人行不利事”……乃至……“他将对我喜爱悦意之人行不利事”而生起怨恨；“他曾对我厌恶不悦意之人行有利事”……乃至……“他将对我厌恶不悦意之人行有利事”而生起怨恨，或于不当之处生起怨恨。凡如此类，心的怨恨、强烈怨恨、憎恨、对立、忿怒、激怒、暴怒、嗔、嗔害、重嗔、心的败坏、意的败坏、忿、忿怒之行、忿怒之性、恚、恚恼之行、恚恼之性、败坏、败坏之行、败坏之性、对抗、反复对抗、粗暴、言语粗暴、心的不悦——这被称为嗔恚盖。

๑๑๖๑. ตตฺถ กตมํ ถินมิทฺธนีวรณํ? อตฺถิ ถินํ, อตฺถิ มิทฺธํ.

1161. 其中，什么是昏沉与昏眠盖？有昏沉，有昏眠。

๑๑๖๒. ตตฺถ กตมํ ถินํ? ยา จิตฺตสฺส อกลฺลตา อกมฺมญฺญตา โอลียนา สลฺลียนา ลีนํ ลียนา ลียิตตฺตํ ถินํ ถิยนา ถิยิตตฺตํ จิตฺตสฺส – อิทํ วุจฺจติ ถินํ.

1162. 此中，何为昏沉(thina)？凡心之不适任、不堪任、粘滞、退缩、退缩性、退缩状态、昏沉、昏沉性、心之昏沉状态——此谓昏沉。

๑๑๖๓. ตตฺถ กตมํ มิทฺธํ? ยา กายสฺส อกลฺลตา อกมฺมญฺญตา โอนาโห ปริโยนาโห อนฺโตสโมโรโธ มิทฺธํ โสปฺปํ ปจลายิกา โสปฺปํ สุปนา สุปิตตฺตํ – อิทํ วุจฺจติ มิทฺธํ. อิติ อิทญฺจ ถินํ, อิทญฺจ มิทฺธํ – อิทํ วุจฺจติ ถินมิทฺธนีวรณํ.

1163. 此中，何为惛眠(middha)？凡名身之不适任、不堪任、缠缚、遍覆、内障、惛眠、瞌睡、打盹、睡眠情状、已眠状态——此谓惛眠。如是，此昏沉与此惛眠，此谓昏沉惛眠盖(thinamiddhanīvaraṇa)。

๑๑๖๔. ตตฺถ กตมํ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจนีวรณํ? อตฺถิ อุทฺธจฺจํ, อตฺถิ กุกฺกุจฺจํ.

1164. 此中，何为掉举追悔盖(uddhaccakukkuccanīvaraṇa)？有掉举，有追悔。

๑๑๖๕. ตตฺถ กตมํ อุทฺธจฺจํ? ยํ จิตฺตสฺส อุทฺธจฺจํ อวูปสโม เจตโส วิกฺเขโป ภนฺตตฺตํ จิตฺตสฺส – อิทํ วุจฺจติ อุทฺธจฺจํ.

1165. 此中，何为掉举(uddhacca)？凡心之掉举、不寂静、心之散乱、心之骚动状态——此谓掉举。

๑๑๖๖. ตตฺถ กตมํ กุกฺกุจฺจํ? อกปฺปิเย กปฺปิยสญฺญิตา, กปฺปิเย อกปฺปิยสญฺญิตา, อวชฺเช วชฺชสญฺญิตา, วชฺเช อวชฺชสญฺญิตา. ยํ เอวรูปํ กุกฺกุจฺจํ กุกฺกุจฺจายนา กุกฺกุจฺจายิตตฺตํ เจตโส วิปฺปฏิสาโร มโนวิเลโข – อิทํ วุจฺจติ กุกฺกุจฺจํ. อิติ อิทญฺจ อุทฺธจฺจํ, อิทญฺจ กุกฺกุจฺจํ – อิทํ วุจฺจติ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจนีวรณํ.

1166. 此中，何为追悔(kukkucca)？于不适宜中作适宜想，于适宜中作不适宜想；于无过中作有过想，于有过中作无过想。凡如是之追悔、追悔性、追悔状态、心之后悔、意之扰乱——此谓追悔。如是，此掉举与此追悔，此谓掉举追悔盖(uddhaccakukkuccanīvaraṇa)。

๑๑๖๗. ตตฺถ กตมํ วิจิกิจฺฉานีวรณํ? สตฺถริ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ, ธมฺเม กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ, สงฺเฆ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ, สิกฺขาย กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ, ปุพฺพนฺเต กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ, อปรนฺเต กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ, ปุพฺพนฺตาปรนฺเต [Pg.234] กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ, อิทปฺปจฺจยตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ. ยา เอวรูปา กงฺขา กงฺขายนา กงฺขายิตตฺตํ วิมติ วิจิกิจฺฉา ทฺเวฬฺหกํ ทฺเวธาปโถ สํสโย อเนกํสคฺคาโห อาสปฺปนา ปริสปฺปนา อปริโยคาหนา ถมฺภิตตฺตํ จิตฺตสฺส มโนวิเลโข – อิทํ วุจฺจติ วิจิกิจฺฉานีวรณํ.

1167. 此中，何为疑盖(vicikicchānīvaraṇa)？于导师而怀疑、犹豫不决；于法而怀疑、犹豫不决；于僧而怀疑、犹豫不决；于学而怀疑、犹豫不决；于前际而怀疑、犹豫不决；于后际而怀疑、犹豫不决；于前后际而怀疑、犹豫不决；于此缘性、缘生诸法而怀疑、犹豫不决。凡如是之怀疑、怀疑性、怀疑状态、迷茫、犹豫不决、两分心、处歧路、疑惑、不作决断、退缩、徘徊、不深入、心之僵硬、意之扰乱——此谓疑盖。

๑๑๖๘. ตตฺถ กตมํ อวิชฺชานีวรณํ? ทุกฺเข อญฺญาณํ, ทุกฺขสมุทเย อญฺญาณํ, ทุกฺขนิโรเธ อญฺญาณํ, ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย อญฺญาณํ, ปุพฺพนฺเต อญฺญาณํ, อปรนฺเต อญฺญาณํ, ปุพฺพนฺตาปรนฺเต อญฺญาณํ, อิทปฺปจฺจยตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ อญฺญาณํः ยํ เอวรูปํ อญฺญาณํ อทสฺสนํ อนภิสมโย อนนุโพโธ อสมฺโพโธ อปฺปฏิเวโธ อสํคาหนา อปริโยคาหนา อสมเปกฺขนา อปจฺจเวกฺขณา อปจฺจกฺขกมฺมํ ทุมฺเมชฺฌํ พาลฺยํ อสมฺปชญฺญํ โมโห ปโมโห สมฺโมโห อวิชฺชา อวิชฺโชโฆ อวิชฺชาโยโค อวิชฺชานุสโย อวิชฺชาปริยุฏฺฐานํ อวิชฺชาลงฺคี โมโห อกุสลมูลํ – อิทํ วุจฺจติ อวิชฺชานีวรณํ.

1168. 于此，何为无明盖？于苦无知，于苦集无知，于苦灭无知，于导向苦灭之道无知；于前际无知，于后际无知，于前后际无知；于此缘性、缘生诸法无知。凡所有此类的无知、不见、不现观、不随觉、不全觉、不通达、不把握、不深入、不审察、不反思、不亲证、劣慧、愚昧、不正知、痴、迷妄、痴迷、无明、无明暴流、无明轭、无明随眠、无明缠、无明锁、痴，此不善根——这被称为无明盖。

อิเม ธมฺมา นีวรณา.

此等诸法是盖。

๑๑๖๙. กตเม ธมฺมา โน นีวรณา? เต ธมฺเม ฐเปตฺวา อวเสสา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา, อปริยาปนฺนา; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา โน นีวรณา.

1169. 何等法非盖？除去彼等法，其余善、不善、无记法，即欲界法、色界法、无色界法、不系法；受蕴……乃至……识蕴；以及一切色与无为界——此等诸法非盖。

๑๑๗๐. กตเม ธมฺมา นีวรณิยา? สาสวา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา; รูปกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา นีวรณิยา.

1170. 何等法为盖所缘？有漏的善、不善、无记法，即欲界法、色界法、无色界法；色蕴……乃至……识蕴——此等诸法为盖所缘。

๑๑๗๑. กตเม ธมฺมา อนีวรณิยา? อปริยาปนฺนา มคฺคา จ, มคฺคผลานิ จ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อนีวรณิยา.

1171. 何等法非盖所缘？不系的道与果，以及无为界——此等诸法非盖所缘。

๑๑๗๒. กตเม ธมฺมา นีวรณสมฺปยุตฺตา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา สมฺปยุตฺตา เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา นีวรณสมฺปยุตฺตา.

1172. 何等法与盖相应？与彼等法相应的诸法，即受蕴……乃至……识蕴——此等诸法与盖相应。

๑๑๗๓. กตเม [Pg.235] ธมฺมา นีวรณวิปฺปยุตฺตา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา วิปฺปยุตฺตา เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา นีวรณวิปฺปยุตฺตา.

1173. 何等法与盖不相应？与彼等法不相应的诸法，即受蕴……乃至……识蕴；以及一切色与无为界——此等诸法与盖不相应。

๑๑๗๔. กตเม ธมฺมา นีวรณา เจว นีวรณิยา จ? ตาเนว นีวรณานิ นีวรณา เจว นีวรณิยา จ.

1174. 何等法既是盖亦为盖所缘？彼等盖自身，既是盖亦为盖所缘。

๑๑๗๕. กตเม ธมฺมา นีวรณิยา เจว โน จ นีวรณา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา นีวรณิยา, เต ธมฺเม ฐเปตฺวา อวเสสา สาสวา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา; รูปกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา นีวรณิยา เจว โน จ นีวรณา.

1175. 哪些法是盖所缘而非盖？除去那些盖法，其余有漏的善、不善、无记法，即欲界的、色界的、无色界的；色蕴……乃至……识蕴——这些法是盖所缘而非盖。

๑๑๗๖. กตเม ธมฺมา นีวรณา เจว นีวรณสมฺปยุตฺตา จ? กามจฺฉนฺทนีวรณํ อวิชฺชานีวรเณน นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ, อวิชฺชานีวรณํ กามจฺฉนฺทนีวรเณน นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ, พฺยาปาทนีวรณํ อวิชฺชานีวรเณน นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ, อวิชฺชานีวรณํ พฺยาปาทนีวรเณน นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ, ถินมิทฺธนีวรณํ อวิชฺชานีวรเณน นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ, อวิชฺชานีวรณํ ถินมิทฺธนีวรเณน นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ, อุทฺธจฺจนีวรณํ อวิชฺชานีวรเณน นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ, อวิชฺชานีวรณํ อุทฺธจฺจนีวรเณน นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ, กุกฺกุจฺจนีวรณํ อวิชฺชานีวรเณน นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ, อวิชฺชานีวรณํ กุกฺกุจฺจนีวรเณน นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ, วิจิกิจฺฉานีวรณํ อวิชฺชานีวรเณน นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ, อวิชฺชานีวรณํ วิจิกิจฺฉานีวรเณน นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ, กามจฺฉนฺทนีวรณํ อุทฺธจฺจนีวรเณน นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ, อุทฺธจฺจนีวรณํ กามจฺฉนฺทนีวรเณน นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ, พฺยาปาทนีวรณํ อุทฺธจฺจนีวรเณน นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ, อุทฺธจฺจนีวรณํ พฺยาปาทนีวรเณน นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ, ถินมิทฺธนีวรณํ อุทฺธจฺจนีวรเณน นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ, อุทฺธจฺจนีวรณํ ถินมิทฺธนีวรเณน นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ, กุกฺกุจฺจนีวรณํ อุทฺธจฺจนีวรเณน นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ, อุทฺธจฺจนีวรณํ กุกฺกุจฺจนีวรเณน นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ, วิจิกิจฺฉานีวรณํ อุทฺธจฺจนีวรเณน นีวรณญฺเจว [Pg.236] นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ, อุทฺธจฺจนีวรณํ วิจิกิจฺฉานีวรเณน นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ, อวิชฺชานีวรณํ อุทฺธจฺจนีวรเณน นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ, อุทฺธจฺจนีวรณํ อวิชฺชานีวรเณน นีวรณญฺเจว นีวรณสมฺปยุตฺตญฺจ – อิเม ธมฺมา นีวรณา เจว นีวรณสมฺปยุตฺตา จ.

1176. 哪些法既是盖，又与盖相应？贪欲盖(kāmacchandanīvaraṇa)，与无明盖(avijjānīvaraṇa)相应，既是盖，又与盖相应；无明盖，与贪欲盖相应，既是盖，又与盖相应；瞋恚盖(byāpādanīvaraṇa)，与无明盖相应，既是盖，又与盖相应；无明盖，与瞋恚盖相应，既是盖，又与盖相应；昏沉睡眠盖(thinamiddhanīvaraṇa)，与无明盖相应，既是盖，又与盖相应；无明盖，与昏沉睡眠盖相应，既是盖，又与盖相应；掉举盖(uddhaccanīvaraṇa)，与无明盖相应，既是盖，又与盖相应；无明盖，与掉举盖相应，既是盖，又与盖相应；恶作盖(kukkuccanīvaraṇa)，与无明盖相应，既是盖，又与盖相应；无明盖，与恶作盖相应，既是盖，又与盖相应；疑盖(vicikicchānīvaraṇa)，与无明盖相应，既是盖，又与盖相应；无明盖，与疑盖相应，既是盖，又与盖相应；贪欲盖，与掉举盖相应，既是盖，又与盖相应；掉举盖，与贪欲盖相应，既是盖，又与盖相应；瞋恚盖，与掉举盖相应，既是盖，又与盖相应；掉举盖，与瞋恚盖相应，既是盖，又与盖相应；昏沉睡眠盖，与掉举盖相应，既是盖，又与盖相应；掉举盖，与昏沉睡眠盖相应，既是盖，又与盖相应；恶作盖，与掉举盖相应，既是盖，又与盖相应；掉举盖，与恶作盖相应，既是盖，又与盖相应；疑盖，与掉举盖相应，既是盖，又与盖相应；掉举盖，与疑盖相应，既是盖，又与盖相应；无明盖，与掉举盖相应，既是盖，又与盖相应；掉举盖，与无明盖相应，既是盖，又与盖相应——这些法既是盖，又与盖相应。

๑๑๗๗. กตเม ธมฺมา นีวรณสมฺปยุตฺตา เจว โน จ นีวรณา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา สมฺปยุตฺตา, เต ธมฺเม ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา นีวรณสมฺปยุตฺตา เจว โน จ นีวรณา.

1177. 哪些法与盖相应但非盖？与那些（盖）法相应的法，除去那些法本身，即受蕴……（乃至）……识蕴——这些法与盖相应但非盖。

๑๑๗๘. กตเม ธมฺมา นีวรณวิปฺปยุตฺตา นีวรณิยา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา วิปฺปยุตฺตา สาสวา กุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา; รูปกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา นีวรณวิปฺปยุตฺตา นีวรณิยา.

1178. 哪些法不与盖相应而为盖所缘？与那些（盖）法不相应，属于欲界、色界、无色界的有漏善法与无记法，即色蕴……（乃至）……识蕴——这些法不与盖相应而为盖所缘。

๑๑๗๙. กตเม ธมฺมา นีวรณวิปฺปยุตฺตา อนีวรณิยา? อปริยาปนฺนา มคฺคา จ, มคฺคผลานิ จ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา นีวรณวิปฺปยุตฺตา อนีวรณิยา.

1179. 哪些法不与盖相应且不为盖所缘？出世间的道、道果，以及无为界——这些法不与盖相应且不为盖所缘。

ปรามาสโคจฺฉกํ

取品

๑๑๘๐. กตเม ธมฺมา ปรามาสา? ทิฏฺฐิปรามาโส.

1180. 哪些法是取？见取。

๑๑๘๑. ตตฺถ กตโม ทิฏฺฐิปรามาโส? สสฺสโต โลโกติ วา, อสสฺสโต โลโกติ วา, อนฺตวา โลโกติ วา, อนนฺตวา โลโกติ วา, ตํ ชีวํ ตํ สรีรนฺติ วา, อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรนฺติ วา, โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา, น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา, โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วาः ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ ทิฏฺฐิคหนํ ทิฏฺฐิกนฺตาโร ทิฏฺฐิวิสูกายิกํ ทิฏฺฐิวิปฺผนฺทิตํ ทิฏฺฐิสํโยชนํ คาโห ปติฏฺฐาโห อภินิเวโส ปรามาโส กุมฺมคฺโค มิจฺฉาปโถ มิจฺฉตฺตํ ติตฺถายตนํ วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ ทิฏฺฐิปรามาโส. สพฺพาปิ มิจฺฉาทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิปรามาโส.

1181. 其中，什么是见取？“世界是常”或“世界是无常”，“世界有边”或“世界无边”，“命即是身”或“命异身异”，“如来死后存在”或“如来死后不存在”，“如来死后既存在又不存在”或“如来死后非存在非不存在”——凡是像这样的见、见处、见密林、见荒野、见的歪曲、见的动摇、见结、执持、固守、执著、取、邪道、邪路、邪性、外道据点、颠倒执——这称为见取。一切邪见都是见取。

อิเม ธมฺมา ปรามาสา.

这些法是取。

๑๑๘๒. กตเม [Pg.237] ธมฺมา โน ปรามาสา? เต ธมฺเม ฐเปตฺวา อวเสสา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา, อปริยาปนฺนา; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา โน ปรามาสา.

1182. 哪些法非取？除去那些法，其余的善、不善、无记法，即欲界、色界、无色界、出世间法；受蕴……（乃至）……识蕴；一切色，以及无为界——这些法非取。

๑๑๘๓. กตเม ธมฺมา ปรามฏฺฐา? สาสวา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา; รูปกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา ปรามฏฺฐา.

1183. 哪些法是所执取的？有漏的善、不善、无记法，欲界的、色界的、无色界的；色蕴……乃至……识蕴——这些法是所执取的。

๑๑๘๔. กตเม ธมฺมา อปรามฏฺฐา? อปริยาปนฺนา มคฺคา จ, มคฺคผลานิ จ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อปรามฏฺฐา.

1184. 哪些法是非所执取的？不摄于三界的道与道果，以及无为界——这些法是非所执取的。

๑๑๘๕. กตเม ธมฺมา ปรามาสสมฺปยุตฺตา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา สมฺปยุตฺตา เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา ปรามาสสมฺปยุตฺตา.

1185. 哪些法是与执取相应？与彼等执取法相应的诸法，即受蕴……乃至……识蕴——这些法是与执取相应。

๑๑๘๖. กตเม ธมฺมา ปรามาสวิปฺปยุตฺตา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา วิปฺปยุตฺตา เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา ปรามาสวิปฺปยุตฺตา.

1186. 哪些法是与执取不相应？与彼等执取法不相应的诸法，即受蕴……乃至……识蕴；以及一切色、无为界——这些法是与执取不相应。

๑๑๘๗. กตเม ธมฺมา ปรามาสา เจว ปรามฏฺฐา จ? สฺเวว ปรามาโส ปรามาโส เจว ปรามฏฺโฐ จ.

1187. 哪些法既是执取又是所执取？那执取本身，既是执取又是所执取。

๑๑๘๘. กตเม ธมฺมา ปรามฏฺฐา เจว โน จ ปรามาสา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา ปรามฏฺฐา, เต ธมฺเม ฐเปตฺวา อวเสสา สาสวา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา; รูปกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา ปรามฏฺฐา เจว โน จ ปรามาสา.

1188. 哪些法是所执取而非执取？除去彼等执取法，其余有漏的善、不善、无记法，欲界的、色界的、无色界的；色蕴……乃至……识蕴——这些法是所执取而非执取。

๑๑๘๙. กตเม ธมฺมา ปรามาสวิปฺปยุตฺตา ปรามฏฺฐา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา วิปฺปยุตฺตา สาสวา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา อรูปาวจรา; รูปกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา ปรามาสวิปฺปยุตฺตา ปรามฏฺฐา.

1189. 哪些法是与执取不相应却是所执取？与彼等执取法不相应的有漏善、不善、无记法，欲界的、色界的、无色界的；色蕴……乃至……识蕴——这些法是与执取不相应却是所执取。

๑๑๙๐. กตเม ธมฺมา ปรามาสวิปฺปยุตฺตา อปรามฏฺฐา? อปริยาปนฺนา มคฺคา จ, มคฺคผลานิ จ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา ปรามาสวิปฺปยุตฺตา อปรามฏฺฐา.

1190. 哪些法是与执取不相应且非所执取？不摄于三界的道与道果，以及无为界——这些法是与执取不相应且非所执取。

มหนฺตรทุกํ

大中间二法

๑๑๙๑. กตเม [Pg.238] ธมฺมา สารมฺมณา? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา สารมฺมณา.

1191. 哪些法是有所缘？受蕴、想蕴、行蕴、识蕴——这些法是有所缘。

๑๑๙๒. กตเม ธมฺมา อนารมฺมณา? สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อนารมฺมณา.

1192. 哪些法是无所缘的？一切色以及无为界——这些法是无所缘的。

๑๑๙๓. กตเม ธมฺมา จิตฺตา? จกฺขุวิญฺญาณํ, โสตวิญฺญาณํ, ฆานวิญฺญาณํ, ชิวฺหาวิญฺญาณํ, กายวิญฺญาณํ, มโนธาตุ, มโนวิญฺญาณธาตุ – อิเม ธมฺมา จิตฺตา.

1193. 哪些法是心？眼识、耳识、鼻识、舌识、身识、意界、意识界——这些法是心。

๑๑๙๔. กตเม ธมฺมา โน จิตฺตา? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา โน จิตฺตา.

1194. 哪些法不是心？受蕴、想蕴、行蕴、一切色以及无为界——这些法不是心。

๑๑๙๕. กตเม ธมฺมา เจตสิกา? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา เจตสิกา.

1195. 哪些法是心所？受蕴、想蕴、行蕴——这些法是心所。

๑๑๙๖. กตเม ธมฺมา อเจตสิกา? จิตฺตญฺจ, สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อเจตสิกา.

1196. 哪些法非心所？心、一切色以及无为界——这些法非心所。

๑๑๙๗. กตเม ธมฺมา จิตฺตสมฺปยุตฺตา? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา จิตฺตสมฺปยุตฺตา.

1197. 哪些法是与心相应的？受蕴、想蕴、行蕴——这些法是与心相应的。

๑๑๙๘. กตเม ธมฺมา จิตฺตวิปฺปยุตฺตา? สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา จิตฺตวิปฺปยุตฺตา. จิตฺตํ น วตฺตพฺพํ – จิตฺเตน สมฺปยุตฺตนฺติปิ, จิตฺเตน วิปฺปยุตฺตนฺติปิ.

1198. 哪些法是与心不相应的？一切色以及无为界——这些法是与心不相应的。心，不应说为“与心相应”，亦不应说为“与心不相应”。

๑๑๙๙. กตเม ธมฺมา จิตฺตสํสฏฺฐา? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา จิตฺตสํสฏฺฐา.

1199. 哪些法是与心和合的？受蕴、想蕴、行蕴——这些法是与心和合的。

๑๒๐๐. กตเม ธมฺมา จิตฺตวิสํสฏฺฐา? สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา จิตฺตวิสํสฏฺฐา. จิตฺตํ น วตฺตพฺพํ – จิตฺเตน สํสฏฺฐนฺติปิ, จิตฺเตน วิสํสฏฺฐนฺติปิ.

1200. 哪些法是与心不和合的？一切色以及无为界——这些法是与心不和合的。心，不应说为“与心和合”，亦不应说为“与心不和合”。

๑๒๐๑. กตเม [Pg.239] ธมฺมา จิตฺตสมุฏฺฐานา? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ; กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ; ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ จิตฺตชํ จิตฺตเหตุกํ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปายตนํ สทฺทายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส ลหุตา รูปสฺส มุทุตา รูปสฺส กมฺมญฺญตา รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิเม ธมฺมา จิตฺตสมุฏฺฐานา.

1201. 哪些法是心生的？受蕴、想蕴、行蕴；身表、语表；以及任何其他心生、以心为因、由心而起的色，即：色处、声处、香处、味处、触处、空界、水界、色的轻快性、色的柔软性、色的适业性、色的积集、色的相续、段食——这些法是心生的。

๑๒๐๒. กตเม ธมฺมา โน จิตฺตสมุฏฺฐานา? จิตฺตญฺจ, อวเสสญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา โน จิตฺตสมุฏฺฐานา.

1202. 哪些法非心生？心、其余的色以及无为界——这些法非心生。

๑๒๐๓. กตเม ธมฺมา จิตฺตสหภุโน? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, กายวิญฺญตฺติ, วจีวิญฺญตฺติ – อิเม ธมฺมา จิตฺตสหภุโน.

1203. 哪些法与心俱生？受蕴、想蕴、行蕴、身表、语表——这些法与心俱生。

๑๒๐๔. กตเม ธมฺมา โน จิตฺตสหภุโน? จิตฺตญฺจ, อวเสสญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา โน จิตฺตสหภุโน.

1204. 哪些法非与心俱生？心、其余的色以及无为界——这些法非与心俱生。

๑๒๐๕. กตเม ธมฺมา จิตฺตานุปริวตฺติโน? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, กายวิญฺญตฺติ, วจีวิญฺญตฺติ – อิเม ธมฺมา จิตฺตานุปริวตฺติโน.

1205. 哪些法随心转？受蕴、想蕴、行蕴、身表、语表——这些法随心转。

๑๒๐๖. กตเม ธมฺมา โน จิตฺตานุปริวตฺติโน? จิตฺตญฺจ, อวเสสญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา โน จิตฺตานุปริวตฺติโน.

1206. 哪些法不随心转？心、其余的色以及无为界——这些法不随心转。

๑๒๐๗. กตเม ธมฺมา จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานา? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานา.

1207. 哪些法与心相应且由心生起？受蕴、想蕴、行蕴——这些法与心相应且由心生起。

๑๒๐๘. กตเม ธมฺมา โน จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานา? จิตฺตญฺจ, สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา โน จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานา.

1208. 哪些法非与心相应且由心生起？心、一切色以及无为界——这些法非与心相应且由心生起。

๑๒๐๙. กตเม ธมฺมา จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานสหภุโน? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานสหภุโน.

1209. 哪些法与心相应、由心生起且与心俱生？受蕴、想蕴、行蕴——这些法与心相应、由心生起且与心俱生。

๑๒๑๐. กตเม ธมฺมา โน จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานสหภุโน? จิตฺตญฺจ, สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา โน จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานสหภุโน.

1210. 哪些法非与心相应、由心生起且与心俱生？心、一切色以及无为界——这些法非与心相应、由心生起且与心俱生。

๑๒๑๑. กตเม ธมฺมา จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานานุปริวตฺติโน? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานานุปริวตฺติโน.

1211. 哪些法与心相应、由心生起且随心转？受蕴、想蕴、行蕴——这些法与心相应、由心生起且随心转。

๑๒๑๒. กตเม [Pg.240] ธมฺมา โน จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานานุปริวตฺติโน? จิตฺตญฺจ, สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา โน จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานานุปริวตฺติโน.

1212. 哪些法非与心相应、由心生起且随心转？心、一切色以及无为界——这些法非与心相应、由心生起且随心转。

๑๒๑๓. กตเม ธมฺมา อชฺฌตฺติกา? จกฺขายตนํ…เป… มนายตนํ – อิเม ธมฺมา อชฺฌตฺติกา.

1213. 哪些法是内在法？眼处……乃至……意处——这些法是内在法。

๑๒๑๔. กตเม ธมฺมา พาหิรา? รูปายตนํ…เป… ธมฺมายตนํ – อิเม ธมฺมา พาหิรา.

1214. 哪些法是外在法？色处……乃至……法处——这些法是外在法。

๑๒๑๕. กตเม ธมฺมา อุปาทา? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิเม ธมฺมา อุปาทา.

1215. 哪些法是所造法？眼处……乃至……段食——这些法是所造法。

๑๒๑๖. กตเม ธมฺมา โน อุปาทา? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, วิญฺญาณกฺขนฺโธ, จตฺตาโร จ มหาภูตา, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา โน อุปาทา.

1216. 哪些法非所造法？受蕴、想蕴、行蕴、识蕴、四大种以及无为界——这些法非所造法。

๑๒๑๗. กตเม ธมฺมา อุปาทิณฺณา? สาสวา กุสลากุสลานํ ธมฺมานํ วิปากา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; ยญฺจ รูปํ กมฺมสฺส กตตฺตา – อิเม ธมฺมา อุปาทิณฺณา.

1217. 哪些法是所执受法？属于欲界、色界、无色界的有漏善与不善法的异熟，即受蕴……乃至……识蕴；以及由业所生的色——这些法是所执受法。

๑๒๑๘. กตเม ธมฺมา อนุปาทิณฺณา? สาสวา กุสลากุสลา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; เย จ ธมฺมา กิริยา เนว กุสลา นากุสลา น จ กมฺมวิปากา, ยญฺจ รูปํ น กมฺมสฺส กตตฺตา, อปริยาปนฺนา มคฺคา จ, มคฺคผลานิ จ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อนุปาทิณฺณา.

1218. 哪些法非所执受法？属于欲界、色界、无色界的有漏善与不善法，即受蕴……乃至……识蕴；以及唯作的、既非善亦非不善且非业异熟的法；非由业所生的色；出世间的道与道果；以及无为界——这些法非所执受法。

อุปาทานโคจฺฉกํ

取聚

๑๒๑๙. กตเม ธมฺมา อุปาทานา? จตฺตาริ อุปาทานานิ – กามุปาทานํ, ทิฏฺฐุปาทานํ, สีลพฺพตุปาทานํ, อตฺตวาทุปาทานํ.

1219. 哪些法是取法？有四种取：欲取、见取、戒禁取、我语取。

๑๒๒๐. ตตฺถ [Pg.241] กตมํ กามุปาทานํ? โย กาเมสุ กามจฺฉนฺโท กามราโค กามนนฺที กามตณฺหา กามสิเนโห กามปริฬาโห กามมุจฺฉา กามชฺโฌสานํ – อิทํ วุจฺจติ กามุปาทานํ.

1220. 在此，什么是欲取？凡于诸欲，有欲欲、欲贪、欲喜、欲爱、欲恋、欲热恼、欲昏迷、欲沉溺——这称为欲取。

๑๒๒๑. ตตฺถ กตมํ ทิฏฺฐุปาทานํ? นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ, นตฺถิ หุตํ, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, นตฺถิ อยํ โลโก, นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ มาตา, นตฺถิ ปิตา, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา, เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตีติ – ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ ทิฏฺฐิคหนํ ทิฏฺฐิกนฺตาโร ทิฏฺฐิวิสูกายิกํ ทิฏฺฐิวิปฺผนฺทิตํ ทิฏฺฐิสํโยชนํ คาโห ปติฏฺฐาโห อภินิเวโส ปรามาโส กุมฺมคฺโค มิจฺฉาปโถ มิจฺฉตฺตํ ติตฺถายตนํ วิปริยาสคฺคาโห – อิทํ วุจฺจติ ทิฏฺฐุปาทานํ. ฐเปตฺวา สีลพฺพตุปาทานญฺจ อตฺตวาทุปาทานญฺจ สพฺพาปิ มิจฺฉาทิฏฺฐิ ทิฏฺฐุปาทานํ.

1221. 在此，什么是见取？“无所施，无所供，无所献；无善作、恶作业的果与报；无此世，无他世；无母，无父；无化生有情；世间无已达正道、已行正道，且能亲身以证智作证后而宣说此世与他世的沙门、婆罗门。”——凡如是之见、见所趣、见之密林、见之荒野、见之歪曲、见之动摇、见结、执取、住着、固执、谬执、邪道、邪途、邪性、外道处、颠倒执取——这称为见取。除了戒禁取与我语取，一切邪见都是见取。

๑๒๒๒. ตตฺถ กตมํ สีลพฺพตุปาทานํ? อิโต พหิทฺธา สมณพฺราหฺมณานํ สีเลน สุทฺธิ, วเตน สุทฺธิ, สีลพฺพเตน สุทฺธีติ – ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ ทิฏฺฐิคหนํ ทิฏฺฐิกนฺตาโร ทิฏฺฐิวิสูกายิกํ ทิฏฺฐิวิปฺผนฺทิตํ ทิฏฺฐิสํโยชนํ คาโห ปติฏฺฐาโห อภินิเวโส ปรามาโส กุมฺมคฺโค มิจฺฉาปโถ มิจฺฉตฺตํ ติตฺถายตนํ วิปริยาสคฺคาโห – อิทํ วุจฺจติ สีลพฺพตุปาทานํ.

1222. 在此，什么是戒禁取？于此教外，沙门、婆罗门之见为：“由戒得清净，由禁戒得清净，由戒禁得清净。”——凡如是之见、见所趣、见之密林、见之荒野、见之歪曲、见之动摇、见结、执取、住着、固执、谬执、邪道、邪途、邪性、外道处、颠倒执取——这称为戒禁取。

๑๒๒๓. ตตฺถ กตมํ อตฺตวาทุปาทานํ? อิธ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน อริยานํ อทสฺสาวี อริยธมฺมสฺส อโกวิโท อริยธมฺเม อวินีโต สปฺปุริสานํ อทสฺสาวี สปฺปุริสธมฺมสฺส อโกวิโท สปฺปุริสธมฺเม อวินีโต รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, รูปวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา รูปํ, รูปสฺมึ วา อตฺตานํ. เวทนํ…เป… สญฺญํ…เป… สงฺขาเร…เป… วิญฺญาณํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, วิญฺญาณวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา วิญฺญาณํ วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ. ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ ทิฏฺฐิคหนํ ทิฏฺฐิกนฺตาโร ทิฏฺฐิวิสูกายิกํ ทิฏฺฐิวิปฺผนฺทิตํ ทิฏฺฐิสํโยชนํ คาโห ปติฏฺฐาโห อภินิเวโส ปรามาโส กุมฺมคฺโค มิจฺฉาปโถ มิจฺฉตฺตํ ติตฺถายตนํ วิปริยาสคฺคาโห – อิทํ วุจฺจติ อตฺตวาทุปาทานํ.

1223. 在此，什么是我语取？在此，未曾听闻的凡夫，不见圣者，不善于圣法，未于圣法受调伏；不见善人，不善于善人法，未于善人法受调伏，他视色为我，或视我为有色者，或视色在我中，或视我在色中。受……想……行……他视识为我，或视我为有识者，或视识在我中，或视我在识中。凡如是之见、见所趣、见之密林、见之荒野、见之歪曲、见之动摇、见结、执取、住着、固执、谬执、邪道、邪途、邪性、外道处、颠倒执取——这称为我语取。

อิเม ธมฺมา อุปาทานา.

此等法是取。

๑๒๒๔. กตเม [Pg.242] ธมฺมา โน อุปาทานา? เต ธมฺเม ฐเปตฺวา อวเสสา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา, อปริยาปนฺนา; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา โน อุปาทานา.

1224. 哪些法非取？除去此等法，其余善、不善、无记法，属于欲界、色界、无色界、出世间者；受蕴……识蕴；以及一切色与无为界——此等法非取。

๑๒๒๕. กตเม ธมฺมา อุปาทานิยา? สาสวา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา; รูปกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา อุปาทานิยา.

1225. 哪些法是可取法？有漏的善、不善、无记法，属于欲界、色界、无色界者；色蕴……识蕴——此等法是可取法。

๑๒๒๖. กตเม ธมฺมา อนุปาทานิยา? อปริยาปนฺนา มคฺคา จ, มคฺคผลานิ จ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อนุปาทานิยา.

1226. 哪些法是不可取法？出世间的道与道果，以及无为界——此等法是不可取法。

๑๒๒๗. กตเม ธมฺมา อุปาทานสมฺปยุตฺตา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา สมฺปยุตฺตา เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา อุปาทานสมฺปยุตฺตา.

1227. 哪些法是与取相应法？与彼等法相应的受蕴……识蕴——此等法是与取相应法。

๑๒๒๘. กตเม ธมฺมา อุปาทานวิปฺปยุตฺตา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา วิปฺปยุตฺตา เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อุปาทานวิปฺปยุตฺตา.

1228. 哪些法是与取不相应法？与彼等法不相应的受蕴……识蕴；以及一切色与无为界——此等法是与取不相应法。

๑๒๒๙. กตเม ธมฺมา อุปาทานา เจว อุปาทานิยา จ? ตาเนว อุปาทานานิ อุปาทานา เจว อุปาทานิยา จ.

1229. 哪些法既是取又是所取法？彼诸取既是取又是所取法。

๑๒๓๐. กตเม ธมฺมา อุปาทานิยา เจว โน จ อุปาทานา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา อุปาทานิยา, เต ธมฺเม ฐเปตฺวา อวเสสา สาสวา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา; รูปกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา อุปาทานิยา เจว โน จ อุปาทานา.

1230. 哪些法是所取法而非取？除去彼诸取法，其余有漏的善、不善、无记法，属于欲界、色界、无色界；色蕴……乃至……识蕴——此等法是所取法而非取。

๑๒๓๑. กตเม ธมฺมา อุปาทานา เจว อุปาทานสมฺปยุตฺตา จ? ทิฏฺฐุปาทานํ กามุปาทาเนน อุปาทานญฺเจว อุปาทานสมฺปยุตฺตญฺจ, กามุปาทานํ ทิฏฺฐุปาทาเนน อุปาทานญฺเจว อุปาทานสมฺปยุตฺตญฺจ, สีลพฺพตุปาทานํ กามุปาทาเนน อุปาทานญฺเจว อุปาทานสมฺปยุตฺตญฺจ, กามุปาทานํ สีลพฺพตุปาทาเนน อุปาทานญฺเจว อุปาทานสมฺปยุตฺตญฺจ[Pg.243], อตฺตวาทุปาทานํ กามุปาทาเนน อุปาทานญฺเจว อุปาทานสมฺปยุตฺตญฺจ, กามุปาทานํ อตฺตวาทุปาทาเนน อุปาทานญฺเจว อุปาทานสมฺปยุตฺตญฺจ – อิเม ธมฺมา อุปาทานา เจว อุปาทานสมฺปยุตฺตา จ.

1231. 哪些法既是取又与取相应？见取(diṭṭhupādāna)因欲取(kāmupādāna)故，既是取又与取相应；欲取因见取故，既是取又与取相应；戒禁取(sīlabbatupādāna)因欲取故，既是取又与取相应；欲取因戒禁取故，既是取又与取相应；我语取(attavādupādāna)因欲取故，既是取又与取相应；欲取因我语取故，既是取又与取相应——此等法既是取又与取相应。

๑๒๓๒. กตเม ธมฺมา อุปาทานสมฺปยุตฺตา เจว โน จ อุปาทานา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา สมฺปยุตฺตา, เต ธมฺเม ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา อุปาทานสมฺปยุตฺตา เจว โน จ อุปาทานา.

1232. 哪些法与取相应而非取？与彼诸取相应的法中，除去彼诸取，所余受蕴……乃至……识蕴——此等法与取相应而非取。

๑๒๓๓. กตเม ธมฺมา อุปาทานวิปฺปยุตฺตา อุปาทานิยา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา วิปฺปยุตฺตา สาสวา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา; รูปกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา อุปาทานวิปฺปยุตฺตา อุปาทานิยา.

1233. 哪些法与取不相应却是所取法？与彼诸取不相应而有漏的善、不善、无记法，属于欲界、色界、无色界；色蕴……乃至……识蕴——此等法与取不相应却是所取法。

๑๒๓๔. กตเม ธมฺมา อุปาทานวิปฺปยุตฺตา อนุปาทานิยา? อปริยาปนฺนา มคฺคา จ, มคฺคผลานิ จ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อุปาทานวิปฺปยุตฺตา อนุปาทานิยา.

1234. 哪些法与取不相应亦非所取法？出世间的道与道果，以及无为界——此等法与取不相应亦非所取法。

นิกฺเขปกณฺเฑ ทุติยภาณวาโร.

纲要篇第二诵分。

กิเลสโคจฺฉกํ

烦恼聚品

๑๒๓๕. กตเม ธมฺมา กิเลสา? ทส กิเลสวตฺถูนิ – โลโภ, โทโส, โมโห, มาโน, ทิฏฺฐิ, วิจิกิจฺฉา, ถินํ, อุทฺธจฺจํ, อหิรีกํ, อโนตฺตปฺปํ.

1235. 哪些法是烦恼？十烦恼事：贪、瞋、痴、慢、见、疑、昏沉、掉举、无惭、无愧。

๑๒๓๖. ตตฺถ กตโม โลโภ? โย ราโค สาราโค อนุนโย อนุโรโธ นนฺที นนฺทีราโค จิตฺตสฺส สาราโค อิจฺฉา มุจฺฉา อชฺโฌสานํ เคโธ ปลิเคโธ สงฺโค ปงฺโก เอชา มายา ชนิกา สญฺชนนี สิพฺพินี ชาลินี สริตา วิสตฺติกา สุตฺตํ วิสฏา อายูหินี ทุติยา ปณิธิ ภวเนตฺติ วนํ วนโถ สนฺถโว สิเนโห อเปกฺขา ปฏิพนฺธุ อาสา อาสิสนา อาสิสิตตฺตํ รูปาสา สทฺทาสา คนฺธาสา รสาสา [Pg.244] โผฏฺฐพฺพาสา ลาภาสา ธนาสา ปุตฺตาสา ชีวิตาสา ชปฺปา ปชปฺปา อภิชปฺปา ชปฺปา ชปฺปนา ชปฺปิตตฺตํ โลลุปฺปํ โลลุปฺปายนา โลลุปฺปายิตตฺตํ ปุจฺฉญฺชิกตา สาธุกมฺยตา อธมฺมราโค วิสมโลโภ นิกนฺติ นิกามนา ปตฺถนา ปิหนา สมฺปตฺถนา กามตณฺหา ภวตณฺหา วิภวตณฺหา รูปตณฺหา อรูปตณฺหา นิโรธตณฺหา รูปตณฺหา สทฺทตณฺหา คนฺธตณฺหา รสตณฺหา โผฏฺฐพฺพตณฺหา ธมฺมตณฺหา โอโฆ โยโค คนฺโถ อุปาทานํ อาวรณํ นีวรณํ ฉาทนํ พนฺธนํ อุปกฺกิเลโส อนุสโย ปริยุฏฺฐานํ ลตา เววิจฺฉํ ทุกฺขมูลํ ทุกฺขนิทานํ ทุกฺขปฺปภโว มารปาโส มารพฬิสํ มารวิสโย ตณฺหานที ตณฺหาชาลํ ตณฺหาคทฺทุลํ ตณฺหาสมุทฺโท อภิชฺฌา โลโภ อกุสลมูลํ – อยํ วุจฺจติ โลโภ.

1236. 其中，什么是贪？即是那贪染、强烈的贪染、随引、随贪、喜悦、喜贪、心的贪染、欲、沉迷、执取、贪婪、遍贪、执着、泥沼、牵引、欺诈、能生、令生、缝合、结网、河流、涂毒、线、蔓延、令勤求、伴侣、愿求、导向有、林、丛、亲密、爱、顾恋、束缚、希望、盼望、渴望、对色的希望、对声的希望、对香的希望、对味的希望、对触的希望、对利的希望、对财的希望、对子的希望、对命的希望、贪语、强贪语、极贪语、贪语、贪语之行、贪语之性、贪夺、贪夺之行、贪夺之性、摇尾之贪、求妙欲、不正之贪、暴贪、喜爱、欲求、期望、爱慕、切望、欲爱、有爱、无有爱、色有爱、无色有爱、灭爱、色爱、声爱、香爱、味爱、触爱、法爱、暴流、轭、结、取、障碍、盖、遮蔽、束缚、随烦恼、随眠、遍缠、藤、贪求多样、苦根、苦因、苦源、魔之索、魔之钓饵、魔之境、爱河、爱网、爱索、爱海、贪婪、贪，即不善根——这被称为贪。

๑๒๓๗. ตตฺถ กตโม โทโส? อนตฺถํ เม อจรีติ อาฆาโต ชายติ, อนตฺถํ เม จรตีติ อาฆาโต ชายติ, อนตฺถํ เม จริสฺสตีติ อาฆาโต ชายติ, ปิยสฺส เม มนาปสฺส อนตฺถํ อจริ…เป… อนตฺถํ จรติ…เป… อนตฺถํ จริสฺสตีติ อาฆาโต ชายติ, อปฺปิยสฺส เม อมนาปสฺส อตฺถํ อจริ…เป… อตฺถํ จรติ…เป… อตฺถํ จริสฺสตีติ อาฆาโต ชายติ, อฏฺฐาเน วา ปน อาฆาโต ชายติ. โย เอวรูโป จิตฺตสฺส อาฆาโต ปฏิฆาโต ปฏิฆํ ปฏิวิโรโธ โกโป ปโกโป สมฺปโกโป โทโส ปโทโส สมฺปโทโส จิตฺตสฺส พฺยาปตฺติ มโนปโทโส โกโธ กุชฺฌนา กุชฺฌิตตฺตํ โทโส ทุสฺสนา ทุสฺสิตตฺตํ พฺยาปตฺติ พฺยาปชฺชนา พฺยาปชฺชิตตฺตํ วิโรโธ ปฏิวิโรโธ จณฺฑิกฺกํ อสุโรโป อนตฺตมนตา จิตฺตสฺส – อยํ วุจฺจติ โทโส.

1237. 于此，何为瞋？“彼曾于我行不饶益”，由此生起愤恨；“彼正于我行不饶益”，由此生起愤恨；“彼将于我行不饶益”，由此生起愤恨。“彼曾于我喜爱、悦意之人行不饶益”……乃至……“彼正于我喜爱、悦意之人行不饶益”……乃至……“彼将于我喜爱、悦意之人行不饶益”，由此生起愤恨。“彼曾于我所不喜爱、不悦意之人行饶益”……乃至……“彼正于我所不喜爱、不悦意之人行饶益”……乃至……“彼将于我所不喜爱、不悦意之人行饶益”，由此生起愤恨；或于非处生起愤恨。凡是诸如此类，心之愤恨、敌意、抵触、敌对、忿、大忿、盛忿、瞋、大瞋、盛瞋、心之变坏、意之瞋害、怒、忿、忿之状态、瞋、瞋恚、瞋恚之状态、恼害、恼害性、恼害之状态、敌对、反对、粗暴、恶语、心之不悦——此谓之瞋。

๑๒๓๘. ตตฺถ กตโม โมโห? ทุกฺเข อญฺญาณํ, ทุกฺขสมุทเย อญฺญาณํ, ทุกฺขนิโรเธ อญฺญาณํ, ทุกฺขนิโรธคามินิยา ปฏิปทาย อญฺญาณํ, ปุพฺพนฺเต อญฺญาณํ, อปรนฺเต อญฺญาณํ, ปุพฺพนฺตาปรนฺเต อญฺญาณํ, อิทปฺปจฺจยตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ อญฺญาณํ. ยํ เอวรูปํ อญฺญาณํ อทสฺสนํ อนภิสมโย อนนุโพโธ อสมฺโพโธ อปฺปฏิเวโธ อสํคาหนา อปริโยคาหนา อสมเปกฺขนา อปจฺจเวกฺขณา อปจฺจกฺขกมฺมํ ทุมฺเมชฺฌํ พาลฺยํ อสมฺปชญฺญํ โมโห ปโมโห สมฺโมโห อวิชฺชา อวิชฺโชโฆ อวิชฺชาโยโค อวิชฺชานุสโย อวิชฺชาปริยุฏฺฐานํ อวิชฺชาลงฺคี โมโห อกุสลมูลํ – อยํ วุจฺจติ โมโห.

1238. 于此，何为痴？于苦无知，于苦集无知，于苦灭无知，于导向苦灭之道无知；于前际无知，于后际无知，于前后际无知；于此缘性、缘生诸法无知。凡是诸如此类之无知、不见、不现观、不随觉、不圆觉、不通达、不把握、不遍察、不等观、不省察、不亲证、劣慧、愚昧、不正知、痴、迷妄、昏昧、无明、无明暴流、无明轭、无明随眠、无明缠、无明闩、痴不善根——此谓之痴。

๑๒๓๙. ตตฺถ [Pg.245] กตโม มาโน? เสยฺโยหมสฺมีติ มาโน, สทิโสหมสฺมีติ มาโน, หีโนหมสฺมีติ มาโน; โย เอวรูโป มาโน มญฺญนา มญฺญิตตฺตํ อุนฺนติ อุนฺนโม ธโช สมฺปคฺคาโห เกตุกมฺยตา จิตฺตสฺส – อยํ วุจฺจติ มาโน.

1239. 于此，何为慢？“我为胜”之慢，“我为等”之慢，“我为劣”之慢。凡是诸如此类之慢、想、想之状态、高昂、高举、如幢、高扬、心之标帜欲——此谓之慢。

๑๒๔๐. ตตฺถ กตมา ทิฏฺฐิ? สสฺสโต โลโกติ วา, อสสฺสโต โลโกติ วา, อนฺตวา โลโกติ วา, อนนฺตวา โลโกติ วา, ตํ ชีวํ ตํ สรีรนฺติ วา, อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีรนฺติ วา, โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา, น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา, โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วา, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ วาः ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ ทิฏฺฐิคหนํ ทิฏฺฐิกนฺตาโร ทิฏฺฐิวิสูกายิกํ ทิฏฺฐิวิปฺผนฺทิตํ ทิฏฺฐิสํโยชนํ คาโห ปติฏฺฐาโห อภินิเวโส ปรามาโส กุมฺมคฺโค มิจฺฉาปโถ มิจฺฉตฺตํ ติตฺถายตนํ วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ ทิฏฺฐิ. สพฺพาปิ มิจฺฉาทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิ.

1240. 于此，何为见？“世间是常”或“世间是无常”；“世间有边”或“世间无边”；“命即是身”或“命异身异”；“有情死后存在”或“有情死后不存在”或“有情死后既存在又不存在”或“有情死后既非存在亦非不存在”。凡是诸如此类的见、见所趣、见稠林、见荒野、见棘刺、见动摇、见结、执取、执住、固执、触取、恶道、邪途、邪性、外道处、颠倒执——此谓之见。一切邪见亦是见。

๑๒๔๑. ตตฺถ กตมา วิจิกิจฺฉา? สตฺถริ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ, ธมฺเม กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ, สงฺเฆ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ สิกฺขาย กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ, ปุพฺพนฺเต กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ, อปรนฺเต กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ, ปุพฺพนฺตาปรนฺเต กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ, อิทปฺปจฺจยตา ปฏิจฺจสมุปฺปนฺเนสุ ธมฺเมสุ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติः ยา เอวรูปา กงฺขา กงฺขายนา กงฺขายิตตฺตํ วิมติ วิจิกิจฺฉา ทฺเวฬฺหกํ ทฺเวธาปโถ สํสโย, อเนกํสคฺคาโห อาสปฺปนา ปริสปฺปนา อปริโยคาหนา ถมฺภิตตฺตํ จิตฺตสฺส มโนวิเลโข – อยํ วุจฺจติ วิจิกิจฺฉา.

1241. 于此，何为疑？于导师犹豫、怀疑，于法犹豫、怀疑，于僧团犹豫、怀疑，于学处犹豫、怀疑，于前际犹豫、怀疑，于后际犹豫、怀疑，于前后际犹豫、怀疑，于此缘性、缘生法犹豫、怀疑。凡是诸如此类的犹豫、犹豫性、犹豫状态、困惑、怀疑、两疑、二分道、疑虑、执持不定、退缩、徘徊、不深入、心的僵硬、心之困惑——此谓之疑。

๑๒๔๒. ตตฺถ กตมํ ถินํ? ยา จิตฺตสฺส อกลฺลตา อกมฺมญฺญตา โอลียนา สลฺลียนา ลีนํ ลียนา ลียิตตฺตํ ถินํ ถิยนา ถิยิตตฺตํ จิตฺตสฺส – อิทํ วุจฺจติ ถินํ.

1242. 于此，何为昏沉？凡是心的不健全、不适业性、粘滞、胶着、退缩、退缩性、退缩状态、昏沉、昏沉性、心的昏沉状态——此谓之昏沉。

๑๒๔๓. ตตฺถ กตมํ อุทฺธจฺจํ? ยํ จิตฺตสฺส อุทฺธจฺจํ อวูปสโม เจตโส วิกฺเขโป ภนฺตตฺตํ จิตฺตสฺส – อิทํ วุจฺจติ อุทฺธจฺจํ.

1243. 于此，何为掉举？凡是心的掉举、不寂静、心的散乱、心的动摇——此谓之掉举。

๑๒๔๔. ตตฺถ กตมํ อหิริกํ? ยํ น หิรียติ หิริยิตพฺเพน, น หิรียติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อิทํ วุจฺจติ อหิริกํ.

1244. 其中，何为无惭？即于应惭处不惭，于成就诸恶不善法不惭——此谓无惭。

๑๒๔๕. ตตฺถ [Pg.246] กตมํ อโนตฺตปฺปํ? ยํ น โอตฺตปฺปติ โอตฺตปฺปิตพฺเพน, น โอตฺตปฺปติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อิทํ วุจฺจติ อโนตฺตปฺปํ.

1245. 其中，何为无愧？即于应愧处不愧，于成就诸恶不善法不愧——此谓无愧。

อิเม ธมฺมา กิเลสา.

此等法是烦恼。

๑๒๔๖. กตเม ธมฺมา โน กิเลสา? เต ธมฺเม ฐเปตฺวา อวเสสา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา, อปริยาปนฺนา; เวทนากฺขนฺโธ …เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา โน กิเลสา.

1246. 何法非烦恼？除去彼等法后，其余的善、不善、无记法，即欲界、色界、无色界、出世间法；受蕴……乃至……识蕴；以及一切色与无为界——此等法非烦恼。

๑๒๔๗. กตเม ธมฺมา สํกิเลสิกา? สาสวา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา; รูปกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา สํกิเลสิกา.

1247. 何法为可染污法？有漏的善、不善、无记法，即欲界、色界、无色界法；色蕴……乃至……识蕴——此等法为可染污法。

๑๒๔๘. กตเม ธมฺมา อสํกิเลสิกา? อปริยาปนฺนา มคฺคา จ, มคฺคผลานิ จ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อสํกิเลสิกา.

1248. 何法为不可染污法？出世间的道与道果，以及无为界——此等法为不可染污法。

๑๒๔๙. กตเม ธมฺมา สํกิลิฏฺฐา? ตีณิ อกุสลมูลานิ – โลโภ, โทโส, โมโห; ตเทกฏฺฐา จ กิเลสา, ตํสมฺปยุตฺโต เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ, ตํสมุฏฺฐานํ กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, มโนกมฺมํ – อิเม ธมฺมา สํกิลิฏฺฐา.

1249. 何法为已染污法？三不善根——贪、瞋、痴；以及俱生的诸烦恼，与其相应的受蕴……乃至……识蕴，以及由其生起的身业、语业、意业——此等法为已染污法。

๑๒๕๐. กตเม ธมฺมา อสํกิลิฏฺฐา? กุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา, อปริยาปนฺนา; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อสํกิลิฏฺฐา.

1250. 何法为未染污法？善与无记法，即欲界、色界、无色界、出世间法；受蕴……乃至……识蕴；以及一切色与无为界——此等法为未染污法。

๑๒๕๑. กตเม ธมฺมา กิเลสสมฺปยุตฺตา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา สมฺปยุตฺตา เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา กิเลสสมฺปยุตฺตา.

1251. 何法与烦恼相应？与彼等法（烦恼）相应的受蕴……乃至……识蕴——此等法与烦恼相应。

๑๒๕๒. กตเม ธมฺมา กิเลสวิปฺปยุตฺตา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา วิปฺปยุตฺตา เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา กิเลสวิปฺปยุตฺตา.

1252. 哪些法是与烦恼不相应的？与彼等法（烦恼）不相应的诸法，即受蕴……乃至……识蕴，以及一切色与无为界——这些法是与烦恼不相应的。

๑๒๕๓. กตเม [Pg.247] ธมฺมา กิเลสา เจว สํกิเลสิกา จ? เตว กิเลสา กิเลสา เจว สํกิเลสิกา จ.

1253. 哪些法既是烦恼，又是烦恼的所缘？彼等烦恼，既是烦恼，又是烦恼的所缘。

๑๒๕๔. กตเม ธมฺมา สํกิเลสิกา เจว โน จ กิเลสา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา สํกิเลสิกา, เต ธมฺเม ฐเปตฺวา อวเสสา สาสวา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา; รูปกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา สํกิเลสิกา เจว โน จ กิเลสา.

1254. 哪些法是烦恼的所缘，但不是烦恼？除去彼等（烦恼）法，其余的有漏善、不善、无记法，即欲界、色界、无色界法；色蕴……乃至……识蕴——这些法是烦恼的所缘，但不是烦恼。

๑๒๕๕. กตเม ธมฺมา กิเลสา เจว สํกิลิฏฺฐา จ? เตว กิเลสา กิเลสา เจว สํกิลิฏฺฐา จ.

1255. 哪些法既是烦恼，又与烦恼相应？彼等烦恼，既是烦恼，又与烦恼相应。

๑๒๕๖. กตเม ธมฺมา สํกิลิฏฺฐา เจว โน จ กิเลสา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา สํกิลิฏฺฐา, เต ธมฺเม ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา สํกิลิฏฺฐา เจว โน จ กิเลสา.

1256. 哪些法与烦恼相应，但不是烦恼？除去彼等（烦恼）法，即受蕴……乃至……识蕴——这些法与烦恼相应，但不是烦恼。

๑๒๕๗. กตเม ธมฺมา กิเลสา เจว กิเลสสมฺปยุตฺตา จ? โลโภ โมเหน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺโต จ, โมโห โลเภน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺโต จ, โทโส โมเหน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺโต จ, โมโห โทเสน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺโต จ, มาโน โมเหน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺโต จ, โมโห มาเนน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺโต จ, ทิฏฺฐิ โมเหน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตา จ, โมโห ทิฏฺฐิยา กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺโต จ, วิจิกิจฺฉา โมเหน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตา จ, โมโห วิจิกิจฺฉาย กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺโต จ, ถินํ โมเหน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, โมโห ถิเนน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺโต จ, อุทฺธจฺจํ โมเหน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, โมโห อุทฺธจฺเจน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺโต จ, อหิริกํ โมเหน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, โมโห อหิริเกน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺโต จ, อโนตฺตปฺปํ โมเหน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, โมโห อโนตฺตปฺเปน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺโต จ, โลโภ อุทฺธจฺเจน [Pg.248] กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺโต จ, อุทฺธจฺจํ โลเภน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, โทโส อุทฺธจฺเจน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺโต จ, อุทฺธจฺจํ โทเสน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, โมโห อุทฺธจฺเจน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺโต จ, อุทฺธจฺจํ โมเหน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, มาโน อุทฺธจฺเจน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺโต จ, อุทฺธจฺจํ มาเนน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, ทิฏฺฐิ อุทฺธจฺเจน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตา จ, อุทฺธจฺจํ ทิฏฺฐิยา กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, วิจิกิจฺฉา อุทฺธจฺเจน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตา จ, อุทฺธจฺจํ วิจิกิจฺฉาย กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, ถินํ อุทฺธจฺเจน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, อุทฺธจฺจํ ถิเนน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, อหิริกํ อุทฺธจฺเจน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, อุทฺธจฺจํ อหิริเกน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, อโนตฺตปฺปํ อุทฺธจฺเจน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, อุทฺธจฺจํ อโนตฺตปฺเปน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, โลโภ อหิริเกน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺโต จ, อหิริกํ โลเภน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, โทโส อหิริเกน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺโต จ, อหิริกํ โทเสน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, โมโห อหิริเกน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺโต จ, อหิริกํ โมเหน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, มาโน อหิริเกน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺโต จ, อหิริกํ มาเนน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, ทิฏฺฐิ อหิริเกน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตา จ, อหิริกํ ทิฏฺฐิยา กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, วิจิกิจฺฉา อหิริเกน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตา จ, อหิริกํ วิจิกิจฺฉาย กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, ถินํ อหิริเกน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, อหิริกํ ถิเนน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, อุทฺธจฺจํ อหิริเกน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, อหิริกํ อุทฺธจฺเจน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, อโนตฺตปฺปํ อหิริเกน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, อหิริกํ อโนตฺตปฺเปน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, โลโภ อโนตฺตปฺเปน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺโต จ, อโนตฺตปฺปํ โลเภน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ[Pg.249], โทโส อโนตฺตปฺเปน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺโต จ, อโนตฺตปฺปํ โทเสน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, โมโห อโนตฺตปฺเปน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺโต จ, อโนตฺตปฺปํ โมเหน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, มาโน อโนตฺตปฺเปน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺโต จ, อโนตฺตปฺปํ มาเนน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, ทิฏฺฐิ อโนตฺตปฺเปน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตา จ, อโนตฺตปฺปํ ทิฏฺฐิยา กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, วิจิกิจฺฉา อโนตฺตปฺเปน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตา จ, อโนตฺตปฺปํ วิจิกิจฺฉาย กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, ถินํ อโนตฺตปฺเปน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, อโนตฺตปฺปํ ถิเนน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, อุทฺธจฺจํ อโนตฺตปฺเปน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, อโนตฺตปฺปํ อุทฺธจฺเจน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, อหิริกํ อโนตฺตปฺเปน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ, อโนตฺตปฺปํ อหิริเกน กิเลโส เจว กิเลสสมฺปยุตฺตญฺจ – อิเม ธมฺมา กิเลสา เจว กิเลสสมฺปยุตฺตา จ.

1257. 哪些法既是烦恼又与烦恼相应？贪，与痴相应，既是烦恼，也与烦恼相应；痴，与贪相应，既是烦恼，也与烦恼相应。嗔，与痴相应，既是烦恼，也与烦恼相应；痴，与嗔相应，既是烦恼，也与烦恼相应。慢，与痴相应，既是烦恼，也与烦恼相应；痴，与慢相应，既是烦恼，也与烦恼相应。见，与痴相应，既是烦恼，也与烦恼相应；痴，与见相应，既是烦恼，也与烦恼相应。疑，与痴相应，既是烦恼，也与烦恼相应；痴，与疑相应，既是烦恼，也与烦恼相应。昏沉，与痴相应，既是烦恼，也与烦恼相应；痴，与昏沉相应，既是烦恼，也与烦恼相应。掉举，与痴相应，既是烦恼，也与烦恼相应；痴，与掉举相应，既是烦恼，也与烦恼相应。无惭，与痴相应，既是烦恼，也与烦恼相应；痴，与无惭相应，既是烦恼，也与烦恼相应。无愧，与痴相应，既是烦恼，也与烦恼相应；痴，与无愧相应，既是烦恼，也与烦恼相应。贪，与掉举相应，既是烦恼，也与烦恼相应；掉举，与贪相应，既是烦恼，也与烦恼相应。嗔，与掉举相应，既是烦恼，也与烦恼相应；掉举，与嗔相应，既是烦恼，也与烦恼相应。痴，与掉举相应，既是烦恼，也与烦恼相应；掉举，与痴相应，既是烦恼，也与烦恼相应。慢，与掉举相应，既是烦恼，也与烦恼相应；掉举，与慢相应，既是烦恼，也与烦恼相应。见，与掉举相应，既是烦恼，也与烦恼相应；掉举，与见相应，既是烦恼，也与烦恼相应。疑，与掉举相应，既是烦恼，也与烦恼相应；掉举，与疑相应，既是烦恼，也与烦恼相应。昏沉，与掉举相应，既是烦恼，也与烦恼相应；掉举，与昏沉相应，既是烦恼，也与烦恼相应。无惭，与掉举相应，既是烦恼，也与烦恼相应；掉举，与无惭相应，既是烦恼，也与烦恼相应。无愧，与掉举相应，既是烦恼，也与烦恼相应；掉举，与无愧相应，既是烦恼，也与烦恼相应。贪，与无惭相应，既是烦恼，也与烦恼相应；无惭，与贪相应，既是烦恼，也与烦恼相应。嗔，与无惭相应，既是烦恼，也与烦恼相应；无惭，与嗔相应，既是烦恼，也与烦恼相应。痴，与无惭相应，既是烦恼，也与烦恼相应；无惭，与痴相应，既是烦恼，也与烦恼相应。慢，与无惭相应，既是烦恼，也与烦恼相应；无惭，与慢相应，既是烦恼，也与烦恼相应。见，与无惭相应，既是烦恼，也与烦恼相应；无惭，与见相应，既是烦恼，也与烦恼相应。疑，与无惭相应，既是烦恼，也与烦恼相应；无惭，与疑相应，既是烦恼，也与烦恼相应。昏沉，与无惭相应，既是烦恼，也与烦恼相应；无惭，与昏沉相应，既是烦恼，也与烦恼相应。掉举，与无惭相应，既是烦恼，也与烦恼相应；无惭，与掉举相应，既是烦恼，也与烦恼相应。无愧，与无惭相应，既是烦恼，也与烦恼相应；无惭，与无愧相应，既是烦恼，也与烦恼相应。贪，与无愧相应，既是烦恼，也与烦恼相应；无愧，与贪相应，既是烦恼，也与烦恼相应。嗔，与无愧相应，既是烦恼，也与烦恼相应；无愧，与嗔相应，既是烦恼，也与烦恼相应。痴，与无愧相应，既是烦恼，也与烦恼相应；无愧，与痴相应，既是烦恼，也与烦恼相应。慢，与无愧相应，既是烦恼，也与烦恼相应；无愧，与慢相应，既是烦恼，也与烦恼相应。见，与无愧相应，既是烦恼，也与烦恼相应；无愧，与见相应，既是烦恼，也与烦恼相应。疑，与无愧相应，既是烦恼，也与烦恼相应；无愧，与疑相应，既是烦恼，也与烦恼相应。昏沉，与无愧相应，既是烦恼，也与烦恼相应；无愧，与昏沉相应，既是烦恼，也与烦恼相应。掉举，与无愧相应，既是烦恼，也与烦恼相应；无愧，与掉举相应，既是烦恼，也与烦恼相应。无惭，与无愧相应，既是烦恼，也与烦恼相应；无愧，与无惭相应，既是烦恼，也与烦恼相应。这些法既是烦恼又与烦恼相应。

๑๒๕๘. กตเม ธมฺมา กิเลสสมฺปยุตฺตา เจว โน จ กิเลสา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา สมฺปยุตฺตา เต ธมฺเม ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา กิเลสสมฺปยุตฺตา เจว โน จ กิเลสา.

1258. 哪些法是与烦恼相应而非烦恼？与彼等法相应的诸法，除去彼等（烦恼）法，即受蕴……乃至……识蕴——此等法是与烦恼相应而非烦恼。

๑๒๕๙. กตเม ธมฺมา กิเลสวิปฺปยุตฺตา สํกิเลสิกา? เตหิ ธมฺเมหิ เย ธมฺมา วิปฺปยุตฺตา สาสวา กุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา; รูปกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา กิเลสวิปฺปยุตฺตา สํกิเลสิกา.

1259. 哪些法是与烦恼不相应而能污染的？与彼等法不相应的有漏法，即欲界、色界、无色界的善法与无记法；色蕴……乃至……识蕴——此等法是与烦恼不相应而能污染的。

๑๒๖๐. กตเม ธมฺมา กิเลสวิปฺปยุตฺตา อสํกิเลสิกา? อปริยาปนฺนา มคฺคา จ, มคฺคผลานิ จ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา กิเลสวิปฺปยุตฺตา อสํกิเลสิกา.

1260. 哪些法是与烦恼不相应且非能污染的？出世间的道与道果，以及无为界——此等法是与烦恼不相应且非能污染的。

ปิฏฺฐิทุกํ

背二法

๑๒๖๑. กตเม ธมฺมา ทสฺสเนน ปหาตพฺพา? ตีณิ สํโยชนานิ – สกฺกายทิฏฺฐิ, วิจิกิจฺฉา, สีลพฺพตปรามาโส.

1261. 哪些法应以见断除？三结：萨迦耶见、疑、戒禁取。

๑๒๖๒. ตตฺถ [Pg.250] กตมา สกฺกายทิฏฺฐิ? อิธ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน อริยานํ อทสฺสาวี อริยธมฺมสฺส อโกวิโท อริยธมฺเม อวินีโต สปฺปุริสานํ อทสฺสาวี สปฺปุริสธมฺมสฺส อโกวิโท สปฺปุริสธมฺเม อวินีโต รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, รูปวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา รูปํ, รูปสฺมึ วา อตฺตานํ. เวทนํ…เป… สญฺญํ…เป… สงฺขาเร…เป… วิญฺญาณํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, วิญฺญาณวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ. ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ…เป… วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ สกฺกายทิฏฺฐิ.

1262. 于其中，什么是萨迦耶见？于此，未曾听闻的凡夫，不见圣者，不善巧圣法，未于圣法中受调伏；不见善人，不善巧善人法，未于善人法中受调伏。彼视色为我，或视我为有色者，或视色于我中，或视我于色中。彼视受……想……行……识为我，或视我为有识者，或视识于我中，或视我于识中。凡诸如此的见、见所执……乃至……颠倒执——此被称为萨迦耶见。

๑๒๖๓. ตตฺถ กตมา วิจิกิจฺฉา? สตฺถริ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ…เป… ถมฺภิตตฺตํ จิตฺตสฺส มโนวิเลโข – อยํ วุจฺจติ วิจิกิจฺฉา.

1263. 于其中，什么是疑？于导师怀疑、犹豫……乃至……心的僵硬、心的困惑——此被称为疑。

๑๒๖๔. ตตฺถ กตโม สีลพฺพตปรามาโส? อิโต พหิทฺธา สมณพฺราหฺมณานํ สีเลน สุทฺธิ วเตน สุทฺธิ สีลพฺพเตน สุทฺธีติ – ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ…เป… วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ สีลพฺพตปรามาโส. อิมานิ ตีณิ สํโยชนานิ, ตเทกฏฺฐา จ กิเลสา, ตํสมฺปยุตฺโต เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ, ตํสมุฏฺฐานํ กายกมฺมํ วจีกมฺมํ มโนกมฺมํ – อิเม ธมฺมา ทสฺสเนน ปหาตพฺพา.

1264. 于此，什么是戒禁取？即“在此教外，沙门、婆罗门以戒得清净，以禁得清净，以戒禁得清净”——如是之见、见所执……乃至……颠倒执，此谓戒禁取。此三结，及与此同在的诸烦恼，与此相应的受蕴……乃至……识蕴，此所生的身业、语业、意业——此等诸法为见所断。

๑๒๖๕. กตเม ธมฺมา น ทสฺสเนน ปหาตพฺพา? เต ธมฺเม ฐเปตฺวา อวเสสา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา, อปริยาปนฺนา; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ, สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา น ทสฺสเนน ปหาตพฺพา.

1265. 哪些法非见所断？除去彼等法，其余欲界、色界、无色界及不系的善、不善、无记法；受蕴……乃至……识蕴，及一切色，与无为界——此等诸法非见所断。

๑๒๖๖. กตเม ธมฺมา ภาวนาย ปหาตพฺพา? อวเสโส โลโภ โทโส โมโห, ตเทกฏฺฐา จ กิเลสา, ตํสมฺปยุตฺโต เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ, ตํสมุฏฺฐานํ กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ มโนกมฺมํ – อิเม ธมฺมา ภาวนาย ปหาตพฺพา.

1266. 哪些法为修所断？其余的贪、嗔、痴，及与此同在的诸烦恼，与此相应的受蕴……乃至……识蕴，此所生的身业、语业、意业——此等诸法为修所断。

๑๒๖๗. กตเม ธมฺมา น ภาวนาย ปหาตพฺพา? เต ธมฺเม ฐเปตฺวา อวเสสา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา, อปริยาปนฺนา; เวทนากฺขนฺโธ …เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา น ภาวนาย ปหาตพฺพา.

1267. 哪些法非修所断？除去彼等法，其余欲界、色界、无色界及不系的善、不善、无记法；受蕴……乃至……识蕴，及一切色，与无为界——此等诸法非修所断。

๑๒๖๘. กตเม [Pg.251] ธมฺมา ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกา? ตีณิ สํโยชนานิ – สกฺกายทิฏฺฐิ, วิจิกิจฺฉา, สีลพฺพตปรามาโส.

1268. 哪些法有见所断因？三结：有身见(sakkāyadiṭṭhi)、疑(vicikicchā)、戒禁取(sīlabbataparāmāso)。

๑๒๖๙. ตตฺถ กตมา สกฺกายทิฏฺฐิ? อิธ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน อริยานํ อทสฺสาวี อริยธมฺมสฺส อโกวิโท อริยธมฺเม อวินีโต สปฺปุริสานํ อทสฺสาวี สปฺปุริสธมฺมสฺส อโกวิโท สปฺปุริสธมฺเม อวินีโต รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, รูปวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา รูปํ, รูปสฺมึ วา อตฺตานํ. เวทนํ…เป… สญฺญํ…เป… สงฺขาเร…เป… วิญฺญาณํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ, วิญฺญาณวนฺตํ วา อตฺตานํ, อตฺตนิ วา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ. ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ…เป… วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ สกฺกายทิฏฺฐิ.

1269. 于此，什么是“有身见”(sakkāyadiṭṭhi)？在此，无闻凡夫不见诸圣者，不善巧圣法，未于圣法中受调伏；不见诸善人，不善巧善人法，未于善人法中受调伏。他视色为我，或视我为有色者，或视色于我中，或视我于色中。他视受……想……行……识为我，或视我为有识者，或视识于我中，或视我于识中。凡诸如此的见、见所执……乃至……颠倒执取——此谓“有身见”。

๑๒๗๐. ตตฺถ กตมา วิจิกิจฺฉา? สตฺถริ กงฺขติ วิจิกิจฺฉติ…เป… ถมฺภิตตฺตํ จิตฺตสฺส มโนวิเลโข – อยํ วุจฺจติ วิจิกิจฺฉา.

1270. 于此，什么是“疑”(vicikicchā)？于导师怀疑、犹豫……乃至……心的僵硬、心的困惑——此谓“疑”。

๑๒๗๑. ตตฺถ กตโม สีลพฺพตปรามาโส? อิโต พหิทฺธา สมณพฺราหฺมณานํ สีเลน สุทฺธิ วเตน สุทฺธิ สีลพฺพเตน สุทฺธีติ – ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ…เป… วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ สีลพฺพตปรามาโส. อิมานิ ตีณิ สํโยชนานิ, ตเทกฏฺฐา จ กิเลสา, ตํสมฺปยุตฺโต เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ, ตํสมุฏฺฐานํ กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, มโนกมฺมํ – อิเม ธมฺมา ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกา. ตีณิ สํโยชนานิ – สกฺกายทิฏฺฐิ, วิจิกิจฺฉา, สีลพฺพตปรามาโส – อิเม ธมฺมา ทสฺสเนน ปหาตพฺพา. ตเทกฏฺโฐ โลโภ โทโส โมโห – อิเม ธมฺมา ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตู. ตเทกฏฺฐา จ กิเลสา, ตํสมฺปยุตฺโต เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ, ตํสมุฏฺฐานํ กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, มโนกมฺมํ – อิเม ธมฺมา ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกา.

1271. 于此，什么是“戒禁取”(sīlabbataparāmāso)？认为‘于此教外，诸沙门、婆罗门以戒得清净，以禁行得清净，以戒与禁行得清净’——凡诸如此的见、见所执……乃至……颠倒执取——此谓“戒禁取”。此三结，及与彼等同一处所的诸烦恼，与彼等相应的受蕴……乃至……识蕴，彼等所生起的身业、语业、意业——此等诸法是具见所断因的。三结：有身见、疑、戒禁取——此等诸法是见所断的。与彼等同一处所的贪、嗔、痴——此等诸法是见所断之因。与彼等同一处所的诸烦恼，与彼等相应的受蕴……乃至……识蕴，彼等所生起的身业、语业、意业——此等诸法是具见所断因的。

๑๒๗๒. กตเม ธมฺมา น ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกา? เต ธมฺเม ฐเปตฺวา อวเสสา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา, อปริยาปนฺนา; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา น ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกา.

1272. 哪些法非见所断因法？除去彼等法，其余属于欲界、色界、无色界及出世间的善、不善、无记法；受蕴……乃至……识蕴，一切色，以及无为界——此等法非见所断因法。

๑๒๗๓. กตเม ธมฺมา ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกา? อวเสโส โลโภ โทโส โมโห – อิเม ธมฺมา ภาวนาย ปหาตพฺพเหตู. ตเทกฏฺฐา [Pg.252] จ กิเลสา, ตํสมฺปยุตฺโต เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ, ตํสมุฏฺฐานํ กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, มโนกมฺมํ – อิเม ธมฺมา ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกา.

1273. 哪些法是修所断因法？其余的贪、嗔、痴——此等法是修所断之因。与彼等同一处所的烦恼，与彼等相应的受蕴……乃至……识蕴，由彼等生起的身业、语业、意业——此等法是修所断因法。

๑๒๗๔. กตเม ธมฺมา น ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกา? เต ธมฺเม ฐเปตฺวา อวเสสา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา, อปริยาปนฺนา; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา น ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกา.

1274. 哪些法非修所断因法？除去彼等法，其余属于欲界、色界、无色界及出世间的善、不善、无记法；受蕴……乃至……识蕴，一切色，以及无为界——此等法非修所断因法。

๑๒๗๕. กตเม ธมฺมา สวิตกฺกา? สวิตกฺกภูมิยํ กามาวจเร รูปาวจเร อปริยาปนฺเน, วิตกฺกํ ฐเปตฺวา, ตํสมฺปยุตฺโต เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา สวิตกฺกา.

1275. 哪些法为有寻？于有寻地，即欲界、色界、出世间中，除去寻，与彼相应的受蕴……乃至……识蕴——此等法为有寻。

๑๒๗๖. กตเม ธมฺมา อวิตกฺกา? อวิตกฺกภูมิยํ กามาวจเร รูปาวจเร อรูปาวจเร อปริยาปนฺเน; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; วิตกฺโก จ, สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อวิตกฺกา.

1276. 哪些法为无寻？于无寻地，即欲界、色界、无色界及出世间中的受蕴……乃至……识蕴；以及寻，一切色，以及无为界——此等法为无寻。

๑๒๗๗. กตเม ธมฺมา สวิจารา? สวิจารภูมิยํ กามาวจเร รูปาวจเร อปริยาปนฺเน, วิจารํ ฐเปตฺวา, ตํสมฺปยุตฺโต เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา สวิจารา.

1277. 哪些法为有伺？于有伺地，即欲界、色界、出世间中，除去伺，与彼相应的受蕴、想蕴、行蕴、识蕴——此等法为有伺。

๑๒๗๘. กตเม ธมฺมา อวิจารา? อวิจารภูมิยํ กามาวจเร รูปาวจเร อรูปาวจเร อปริยาปนฺเน; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; วิจาโร จ, สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อวิจารา.

1278. 哪些法是无伺的？在无伺地，即欲界、色界、无色界及出世间的受蕴……乃至……识蕴；以及伺，一切色，以及无为界——这些法是无伺的。

๑๒๗๙. กตเม ธมฺมา สปฺปีติกา? สปฺปีติกภูมิยํ กามาวจเร รูปาวจเร อปริยาปนฺเน, ปีตึ ฐเปตฺวา, ตํสมฺปยุตฺโต เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา สปฺปีติกา.

1279. 哪些法是有喜的？在有喜地，即欲界、色界及出世间，除去喜，与它相应的受蕴……乃至……识蕴——这些法是有喜的。

๑๒๘๐. กตเม ธมฺมา อปฺปีติกา? อปฺปีติกภูมิยํ กามาวจเร รูปาวจเร อรูปาวจเร อปริยาปนฺเน; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; ปีติ จ, สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อปฺปีติกา.

1280. 哪些法是无喜的？在无喜地，即欲界、色界、无色界及出世间的受蕴……乃至……识蕴；以及喜，一切色，以及无为界——这些法是无喜的。

๑๒๘๑. กตเม ธมฺมา ปีติสหคตา? ปีติภูมิยํ กามาวจเร รูปาวจเร อปริยาปนฺเน, ปีตึ ฐเปตฺวา, ตํสมฺปยุตฺโต เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา ปีติสหคตา.

1281. 哪些法是喜俱的？在喜地，即欲界、色界及出世间，除去喜，与它相应的受蕴……乃至……识蕴——这些法是喜俱的。

๑๒๘๒. กตเม [Pg.253] ธมฺมา น ปีติสหคตา? น ปีติภูมิยํ กามาวจเร รูปาวจเร อรูปาวจเร อปริยาปนฺเน; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; ปีติ จ, สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา น ปีติสหคตา.

1282. 哪些法不是喜俱的？在非喜地，即欲界、色界、无色界及出世间的受蕴……乃至……识蕴；以及喜，一切色，以及无为界——这些法不是喜俱的。

๑๒๘๓. กตเม ธมฺมา สุขสหคตา? สุขภูมิยํ กามาวจเร รูปาวจเร อปริยาปนฺเน, สุขํ ฐเปตฺวา, ตํสมฺปยุตฺโต สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา สุขสหคตา.

1283. 哪些法是乐俱的？在乐地，即欲界、色界及出世间，除去乐受，与它相应的想蕴、行蕴、识蕴——这些法是乐俱的。

๑๒๘๔. กตเม ธมฺมา น สุขสหคตา? น สุขภูมิยํ กามาวจเร รูปาวจเร อรูปาวจเร อปริยาปนฺเน; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ; สุขญฺจ, สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา น สุขสหคตา.

1284. 哪些法不是乐俱的？在非乐地，即欲界、色界、无色界及出世间的受蕴……乃至……识蕴；以及乐受，一切色，以及无为界——这些法不是乐俱的。

๑๒๘๕. กตเม ธมฺมา อุเปกฺขาสหคตา? อุเปกฺขาภูมิยํ กามาวจเร รูปาวจเร อรูปาวจเร อปริยาปนฺเน, อุเปกฺขํ ฐเปตฺวา, ตํสมฺปยุตฺโต สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา อุเปกฺขาสหคตา.

1285. 哪些法是舍俱的？于欲界、色界、无色界、非所系之舍地中，除去舍受，与彼相应的想蕴、行蕴、识蕴——此等法是舍俱的。

๑๒๘๖. กตเม ธมฺมา น อุเปกฺขาสหคตา? น อุเปกฺขาภูมิยํ กามาวจเร รูปาวจเร อปริยาปนฺเน, เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ, อุเปกฺขา จ, สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา น อุเปกฺขาสหคตา.

1286. 哪些法非舍俱？于欲界、色界、非所系之非舍地中，有受蕴……乃至……识蕴；以及舍受、一切色、与无为界——此等法非舍俱。

๑๒๘๗. กตเม ธมฺมา กามาวจรา? เหฏฺฐโต อวิจินิรยํ ปริยนฺตํ กริตฺวา, อุปริโต ปรนิมฺมิตวสวตฺตี เทเว อนฺโต กริตฺวา, ยํ เอตสฺมึ อนฺตเร เอตฺถาวจรา เอตฺถ ปริยาปนฺนา ขนฺธธาตุ อายตนา, รูปํ เวทนา สญฺญา สงฺขารา วิญฺญาณํ – อิเม ธมฺมา กามาวจรา.

1287. 哪些法是欲界的？下至无间地狱(Avīciniraya)，上至他化自在天(Paranimmitavasavattī)，于此范围之内所行、所系之蕴、界、处，即色、受、想、行、识——此等法是欲界的。

๑๒๘๘. กตเม ธมฺมา น กามาวจรา? รูปาวจรา, อรูปาวจรา, อปริยาปนฺนา – อิเม ธมฺมา น กามาวจรา.

1288. 哪些法非欲界？色界法、无色界法、非所系法——此等法非欲界。

๑๒๘๙. กตเม ธมฺมา รูปาวจรา? เหฏฺฐโต พฺรหฺมโลกํ ปริยนฺตํ กริตฺวา, อุปริโต อกนิฏฺเฐ เทเว อนฺโต กริตฺวา, ยํ เอตสฺมึ อนฺตเร เอตฺถาวจรา เอตฺถ ปริยาปนฺนา สมาปนฺนสฺส วา อุปปนฺนสฺส วา ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาริสฺส วา จิตฺตเจตสิกา ธมฺมา – อิเม ธมฺมา รูปาวจรา.

1289. 哪些法是色界的？下至梵天界(Brahmaloka)，上至色究竟天(Akaniṭṭha)，于此范围之内，对已入定者、或已生彼处者、或现法乐住者而言，其所行、所系之心与心所法——此等法是色界的。

๑๒๙๐. กตเม [Pg.254] ธมฺมา น รูปาวจรา? กามาวจรา, อรูปาวจรา, อปริยาปนฺนา – อิเม ธมฺมา น รูปาวจรา.

1290. 哪些法非色界？欲界法、无色界法、非所系法——此等法非色界。

๑๒๙๑. กตเม ธมฺมา อรูปาวจรา? เหฏฺฐโต อากาสานญฺจายตนุปเค เทเว ปริยนฺตํ กริตฺวา, อุปริโต เนวสญฺญานาสญฺญายตนุปเค เทเว อนฺโต กริตฺวา, ยํ เอตสฺมึ อนฺตเร เอตฺถาวจรา เอตฺถ ปริยาปนฺนา สมาปนฺนสฺส วา อุปปนฺนสฺส วา ทิฏฺฐธมฺมสุขวิหาริสฺส วา จิตฺตเจตสิกา ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อรูปาวจรา.

1291. 哪些法是无色界的？下至空无边处(Ākāsānañcāyatana)诸天，上至非想非非想处(Nevasaññānāsaññāyatana)诸天，于此范围之内，对已入定者、或已生彼处者、或现法乐住者而言，其所行、所系之心与心所法——此等法是无色界的。

๑๒๙๒. กตเม ธมฺมา น อรูปาวจรา? กามาวจรา, รูปาวจรา, อปริยาปนฺนา – อิเม ธมฺมา น อรูปาวจรา.

1292. 哪些法非无色界？欲界法、色界法、非所系法——此等法非无色界。

๑๒๙๓. กตเม ธมฺมา ปริยาปนฺนา? สาสวา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา, รูปกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา ปริยาปนฺนา.

1293. 哪些法是所系的？属于欲界、色界、无色界的有漏善、不善、无记法；色蕴……乃至……识蕴——这些法是所系的。

๑๒๙๔. กตเม ธมฺมา อปริยาปนฺนา? มคฺคา จ, มคฺคผลานิ จ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อปริยาปนฺนา.

1294. 哪些法是非所系的？道、道果，以及无为界——这些法是非所系的。

๑๒๙๕. กตเม ธมฺมา นิยฺยานิกา? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา – อิเม ธมฺมา นิยฺยานิกา.

1295. 哪些法是导向出离的？四种非所系的道——这些法是导向出离的。

๑๒๙๖. กตเม ธมฺมา อนิยฺยานิกา? เต ธมฺเม ฐเปตฺวา อวเสสา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา, อปริยาปนฺนา; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ, สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อนิยฺยานิกา.

1296. 哪些法非导向出离的？除去那些法，其余属于欲界、色界、无色界的善、不善、无记法，以及非所系的法；受蕴……乃至……识蕴，一切色，以及无为界——这些法非导向出离的。

๑๒๙๗. กตเม ธมฺมา นิยตา? ปญฺจ กมฺมานิ อานนฺตริกานิ, ยา จ มิจฺฉาทิฏฺฐิ นิยตา, จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา – อิเม ธมฺมา นิยตา.

1297. 哪些法是决定的？五无间业，决定的邪见，以及四种非所系的道——这些法是决定的。

๑๒๙๘. กตเม ธมฺมา อนิยตา? เต ธมฺเม ฐเปตฺวา อวเสสา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา, อปริยาปนฺนา; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ, สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อนิยตา.

1298. 哪些法是不定法(aniyata)？除去那些法，其余属于欲界、色界、无色界的善、不善、无记法，以及非所系的法；受蕴……乃至……识蕴，一切色，以及无为界——这些法是不定法。

๑๒๙๙. กตเม [Pg.255] ธมฺมา สอุตฺตรา? สาสวา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา; รูปกฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา สอุตฺตรา.

1299. 哪些法是有上法？属于欲界、色界、无色界的有漏善、不善、无记法；色蕴……乃至……识蕴——这些法是有上法。

๑๓๐๐. กตเม ธมฺมา อนุตฺตรา? อปริยาปนฺนา มคฺคา จ, มคฺคผลานิ จ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อนุตฺตรา.

1300. 哪些法是无上的？非所系的道、道果，以及无为界——这些法是无上的。

๑๓๐๑. กตเม ธมฺมา สรณา? ตีณิ อกุสลมูลานิ โลโภ, โทโส, โมโห; ตเทกฏฺฐา จ กิเลสา, ตํสมฺปยุตฺโต เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ, ตํสมุฏฺฐานํ กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, มโนกมฺมํ – อิเม ธมฺมา สรณา.

1301. 哪些法是有诤的？三不善根：贪、瞋、痴；以及与它们同处的诸烦恼，与它们相应的受蕴……乃至……识蕴，由它们生起的身业、语业、意业——这些法是有诤的。

๑๓๐๒. กตเม ธมฺมา อรณา? กุสลาพฺยากตา ธมฺมา กามาวจรา, รูปาวจรา, อรูปาวจรา, อปริยาปนฺนา; เวทนากฺขนฺโธ…เป… วิญฺญาณกฺขนฺโธ, สพฺพญฺจ รูปํ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิเม ธมฺมา อรณา.

1302. 哪些法是无诤(araṇā)的？属于欲界、色界、无色界及不系的善法与无记法；受蕴……乃至……识蕴，一切色，以及无为界——这些法是无诤的。

อภิธมฺมทุกํ.

阿毗达摩二法集竟。

สุตฺตนฺติกทุกนิกฺเขปํ

经二法集之解说

๑๓๐๓. กตเม ธมฺมา วิชฺชาภาคิโน? วิชฺชาย สมฺปยุตฺตกา ธมฺมา – อิเม ธมฺมา วิชฺชาภาคิโน.

1303. 哪些法是明分(vijjābhāgī)法？与明(vijjā)相应的法——这些法是明分法。

๑๓๐๔. กตเม ธมฺมา อวิชฺชาภาคิโน? อวิชฺชาย สมฺปยุตฺตกา ธมฺมา – อิเม ธมฺมา อวิชฺชาภาคิโน.

1304. 哪些法是无明分(avijjābhāgī)法？与无明(avijjā)相应的法——这些法是无明分法。

๑๓๐๕. กตเม ธมฺมา วิชฺชูปมา? เหฏฺฐิเมสุ ตีสุ อริยมคฺเคสุ ปญฺญา – อิเม ธมฺมา วิชฺชูปมา.

1305. 哪些法如闪电(vijjūpamā)？于下三圣道中的智慧(paññā)——这些法如闪电。

๑๓๐๖. กตเม ธมฺมา วชิรูปมา? อุปริฏฺฐิเม อรหตฺตมคฺเค ปญฺญา – อิเม ธมฺมา วชิรูปมา.

1306. 哪些法如金刚(vajirūpamā)？于最高阿罗汉道中的智慧(paññā)——这些法如金刚。

๑๓๐๗. กตเม ธมฺมา พาลา? อหิรีกญฺจ อโนตฺตปฺปญฺจ – อิเม ธมฺมา พาลา. สพฺเพปิ อกุสลา ธมฺมา พาลา.

1307. 哪些法是愚法(bālā)？无惭(ahirīka)与无愧(anottappa)——这些法是愚法。一切不善法都是愚法。

๑๓๐๘. กตเม [Pg.256] ธมฺมา ปณฺฑิตา? หิรี จ โอตฺตปฺปญฺจ – อิเม ธมฺมา ปณฺฑิตา. สพฺเพปิ กุสลา ธมฺมา ปณฺฑิตา.

1308. 哪些法是智者法(paṇḍitā)？惭(hirī)与愧(ottappa)——这些法是智者法。一切善法都是智者法。

๑๓๐๙. กตเม ธมฺมา กณฺหา? อหิรีกญฺจ อโนตฺตปฺปญฺจ – อิเม ธมฺมา กณฺหา. สพฺเพปิ อกุสลา ธมฺมา กณฺหา.

1309. 哪些法是黑法(kaṇhā)？无惭(ahirīka)与无愧(anottappa)——这些法是黑法。一切不善法都是黑法。

๑๓๑๐. กตเม ธมฺมา สุกฺกา? หิรี จ โอตฺตปฺปญฺจ – อิเม ธมฺมา สุกฺกา? สพฺเพปิ กุสลา ธมฺมา สุกฺกา.

1310. 哪些法是白法(sukkā)？惭(hirī)与愧(ottappa)——这些法是白法。一切善法都是白法。

๑๓๑๑. กตเม ธมฺมา ตปนียา? กายทุจฺจริตํ, วจีทุจฺจริตํ, มโนทุจฺจริตํ – อิเม ธมฺมา ตปนียา. สพฺเพปิ อกุสลา ธมฺมา ตปนียา.

1311. 哪些法是令热恼法(tapanīyā)？身恶行、语恶行、意恶行——这些法是令热恼法。一切不善法都是令热恼法。

๑๓๑๒. กตเม ธมฺมา อตปนียา? กายสุจริตํ, วจีสุจริตํ, มโนสุจริตํ – อิเม ธมฺมา อตปนียา. สพฺเพปิ กุสลา ธมฺมา อตปนียา.

1312. 哪些法是不令热恼法(atapanīyā)？身善行、语善行、意善行——这些法是不令热恼法。一切善法都是不令热恼法。

๑๓๑๓. กตเม ธมฺมา อธิวจนา? ยา เตสํ เตสํ ธมฺมานํ สงฺขา สมญฺญา ปญฺญตฺติ โวหาโร นามํ นามกมฺมํ นามเธยฺยํ นิรุตฺติ พฺยญฺชนํ อภิลาโป – อิเม ธมฺมา อธิวจนา. สพฺเพว ธมฺมา อธิวจนปถา.

1313. 哪些法是增语(adhivacana)？即对那些法的称说、名称、概念、言说、名、命名、名谓、言词、文句、表述——这些法是增语。一切法都是增语之途(adhivacanapatha)。

๑๓๑๔. กตเม ธมฺมา นิรุตฺติ? ยา เตสํ เตสํ ธมฺมานํ สงฺขา สมญฺญา ปญฺญตฺติ โวหาโร นามํ นามกมฺมํ นามเธยฺยํ นิรุตฺติ พฺยญฺชนํ อภิลาโป – อิเม ธมฺมา นิรุตฺติ. สพฺเพว ธมฺมา นิรุตฺติปถา.

1314. 哪些法是言辞？即对于彼彼诸法，有名言、名号、施设、言说、名、命名、名称、言辞、文句、表述——这些法是言辞。一切法皆是言辞之途。

๑๓๑๕. กตเม ธมฺมา ปญฺญตฺติ? ยา เตสํ เตสํ ธมฺมานํ สงฺขา สมญฺญา ปญฺญตฺติ โวหาโร นามํ นามกมฺมํ นามเธยฺยํ นิรุตฺติ พฺยญฺชนํ อภิลาโป – อิเม ธมฺมา ปญฺญตฺติ. สพฺเพว ธมฺมา ปญฺญตฺติปถา.

1315. 哪些法是施设？即对于彼彼诸法，有名言、名号、施设、言说、名、命名、名称、言辞、文句、表述——这些法是施设。一切法皆是施设之途。

๑๓๑๖. ตตฺถ กตมํ นามํ? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, วิญฺญาณกฺขนฺโธ, อสงฺขตา จ ธาตุ – อิทํ วุจฺจติ นามํ.

1316. 于此，什么是名？受蕴、想蕴、行蕴、识蕴，以及无为界——这称为名。

๑๓๑๗. ตตฺถ กตมํ รูปํ? จตฺตาโร จ มหาภูตา, จตุนฺนญฺจ มหาภูตานํ อุปาทาย รูปํ – อิทํ วุจฺจติ รูปํ.

1317. 于此，什么是色？四大种，以及四大种所造色——这称为色。

๑๓๑๘. ตตฺถ กตมา อวิชฺชา? ยํ อญฺญาณํ อทสฺสนํ…เป… อวิชฺชาลงฺคี โมโห อกุสลมูลํ – อยํ วุจฺจติ อวิชฺชา.

1318. 于此，什么是无明？即无知、不见……乃至……无明闩、痴、不善根——这称为无明。

๑๓๑๙. ตตฺถ [Pg.257] กตมา ภวตณฺหา? โย ภเวสุ ภวฉนฺโท…เป… ภวชฺโฌสานํ – อยํ วุจฺจติ ภวตณฺหา.

1319. 于此，什么是有爱？即对诸有的欲求……乃至……对有的耽著——这称为有爱。

๑๓๒๐. ตตฺถ กตมา ภวทิฏฺฐิ? ภวิสฺสติ อตฺตา จ โลโก จาติ, ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ…เป… วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ ภวทิฏฺฐิ.

1320. 于此，什么是有见？“我与世界将会存在”，像这样的见、见所行……乃至……颠倒执取——这称为有见。

๑๓๒๑. ตตฺถ กตมา วิภวทิฏฺฐิ? น ภวิสฺสติ อตฺตา จ โลโก จาติ, ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ…เป… วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ วิภวทิฏฺฐิ.

1321. 于此，什么是无有见？“我与世界将不存在”，像这样的见、见所行……乃至……颠倒执取——这称为无有见。

๑๓๒๒. ตตฺถ กตมา สสฺสตทิฏฺฐิ? สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จาติ, ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ…เป… วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ สสฺสตทิฏฺฐิ.

1322. 于此，什么是常见？“我与世界是常恒的”，像这样的见、见所行……乃至……颠倒执取——这称为常见。

๑๓๒๓. ตตฺถ กตมา อุจฺเฉททิฏฺฐิ? อุจฺฉิชฺชิสฺสติ อตฺตา จ โลโก จาติ, ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ…เป… วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ อุจฺเฉททิฏฺฐิ.

1323. 于此，什么是断见？“我与世界将会断灭”，像这样的见、见所行……乃至……颠倒执取——这称为断见。

๑๓๒๔. ตตฺถ กตมา อนฺตวา ทิฏฺฐิ? อนฺตวา อตฺตา จ โลโก จาติ, ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ…เป… วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ อนฺตวา ทิฏฺฐิ.

1324. 于此，什么是有边见？“我与世界是有边的”，像这样的见、见所行……乃至……颠倒执取——这称为有边见。

๑๓๒๕. ตตฺถ กตมา อนนฺตวา ทิฏฺฐิ? อนนฺตวา อตฺตา จ โลโก จาติ, ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ…เป… วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ อนนฺตวา ทิฏฺฐิ.

1325. 于此，什么是无边见？“我与世界是无边的”，诸如此类的见、见地……乃至……颠倒执取——这称为无边见。

๑๓๒๖. ตตฺถ กตมา ปุพฺพนฺตานุทิฏฺฐิ? ปุพฺพนฺตํ อารพฺภ ยา อุปฺปชฺชติ ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ…เป… วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ ปุพฺพนฺตานุทิฏฺฐิ.

1326. 于此，什么是前际随见？缘于前际而生起的见、见地……乃至……颠倒执取——这称为前际随见。

๑๓๒๗. ตตฺถ กตมา อปรนฺตานุทิฏฺฐิ? อปรนฺตํ อารพฺภ ยา อุปฺปชฺชติ ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ…เป… วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ อปรนฺตานุทิฏฺฐิ.

1327. 于此，什么是后际随见？缘于后际而生起的见、见地……乃至……颠倒执取——这称为后际随见。

๑๓๒๘. ตตฺถ กตมํ อหิริกํ? ยํ น หิรียติ หิริยิตพฺเพน, น หิรียติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อิทํ วุจฺจติ อหิริกํ.

1328. 于此，什么是无惭？即于应惭之事不惭，于达成诸恶不善法不惭——这称为无惭。

๑๓๒๙. ตตฺถ กตมํ อโนตฺตปฺปํ? ยํ น โอตฺตปฺปติ โอตฺตปฺปิตพฺเพน, น โอตฺตปฺปติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อิทํ วุจฺจติ อโนตฺตปฺปํ.

1329. 于此，什么是无愧？即于应愧之事不愧，于达成诸恶不善法不愧——这称为无愧。

๑๓๓๐. ตตฺถ [Pg.258] กตมา หิรี? ยํ หิรียติ หิริยิตพฺเพน, หิรียติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อยํ วุจฺจติ หิรี.

1330. 于此，什么是惭？即于应惭之事而惭，于达成诸恶不善法而惭——这称为惭。

๑๓๓๑. ตตฺถ กตมํ โอตฺตปฺปํ? ยํ โอตฺตปฺปติ โอตฺตปฺปิตพฺเพน, โอตฺตปฺปติ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ สมาปตฺติยา – อิทํ วุจฺจติ โอตฺตปฺปํ.

1331. 于此，什么是愧？即于应愧之事而愧，于达成诸恶不善法而愧——这称为愧。

๑๓๓๒. ตตฺถ กตมา โทวจสฺสตา? สหธมฺมิเก วุจฺจมาเน โทวจสฺสายํ โทวจสฺสิยํ โทวจสฺสตา วิปฺปฏิกูลคฺคาหิตา วิปจฺจนีกสาตตา อนาทริยํ อนาทรตา อคารวตา อปฺปฏิสฺสวตา – อยํ วุจฺจติ โทวจสฺสตา.

1332. 于此，什么是难教诫性？当被如法教诫时，其难教诫、难顺从、难教诫性、执取对立、惯于反对、不尊重、不恭敬、不敬重、不听从——这称为难教诫性。

๑๓๓๓. ตตฺถ กตมา ปาปมิตฺตตา? เย เต ปุคฺคลา อสฺสทฺธา ทุสฺสีลา อปฺปสฺสุตา มจฺฉริโน ทุปฺปญฺญา, ยา เตสํ เสวนา นิเสวนา สํเสวนา ภชนา สมฺภชนา ภตฺติ สมฺภตฺติ ตํสมฺปวงฺกตา – อยํ วุจฺจติ ปาปมิตฺตตา.

1333. 于此，什么是恶友性？凡是那些无信、恶戒、寡闻、悭吝、劣慧之人，与他们亲近、交往、深交、结交、深与结交、信奉、深为信奉、倾向于他们——这称为恶友性。

๑๓๓๔. ตตฺถ กตมา โสวจสฺสตา? สหธมฺมิเก วุจฺจมาเน โสวจสฺสายํ โสวจสฺสิยํ โสวจสฺสตา อปฺปฏิกูลคฺคาหิตา อวิปจฺจนีกสาตตา สคารวตา สาทริยํ สาทรตา สปฺปฏิสฺสวตา – อยํ วุจฺจติ โสวจสฺสตา.

1334. 于此，什么是易教诫性(sovacassatā)？当被如法教诫时，其易受教言、顺从、易教诫性、不抵触地接受、不喜对抗、恭敬、尊重、敬重、顺从听闻——这称为易教诫性。

๑๓๓๕. ตตฺถ กตมา กลฺยาณมิตฺตตา? เย เต ปุคฺคลา สทฺธา สีลวนฺโต พหุสฺสุตา จาควนฺโต ปญฺญวนฺโต, ยา เตสํ เสวนา นิเสวนา สํเสวนา ภชนา สมฺภชนา ภตฺติ สมฺภตฺติ ตํสมฺปวงฺกตา – อยํ วุจฺจติ กลฺยาณมิตฺตตา.

1335. 于此，什么是善友谊(kalyāṇamittatā)？凡是那些有信、具戒、多闻、乐施、有慧的个人(puggala)，对他们所作的亲近、交往、深交、结交、密切结交、亲奉、完全亲奉、身心倾向——这称为善友谊。

๑๓๓๖. ตตฺถ กตมา อาปตฺติกุสลตา? ปญฺจปิ อาปตฺติกฺขนฺธา อาปตฺติโย, สตฺตปิ อาปตฺติกฺขนฺธา อาปตฺติโย. ยา ตาสํ อาปตฺตีนํ อาปตฺติกุสลตา ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ อาปตฺติกุสลตา.

1336. 于此，什么是于诸犯善巧(āpattikusalatā)？五犯蕴是犯，七犯蕴也是犯。对于那些犯的善巧，即是慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为于诸犯善巧。

๑๓๓๗. ตตฺถ กตมา อาปตฺติวุฏฺฐานกุสลตา? ยา ตาหิ อาปตฺตีหิ วุฏฺฐานกุสลตา ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ อาปตฺติวุฏฺฐานกุสลตา.

1337. 于此，什么是出犯善巧(āpattivuṭṭhānakusalatā)？从那些犯出离的善巧，即是慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为出犯善巧。

๑๓๓๘. ตตฺถ [Pg.259] กตมา สมาปตฺติกุสลตา? อตฺถิ สวิตกฺกสวิจารา สมาปตฺติ, อตฺถิ อวิตกฺกวิจารมตฺตา สมาปตฺติ, อตฺถิ อวิตกฺกอวิจารา สมาปตฺติ. ยา ตาสํ สมาปตฺตีนํ สมาปตฺติกุสลตา ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ สมาปตฺติกุสลตา.

1338. 于此，什么是于诸等至善巧(samāpattikusalatā)？有有寻有伺等至，有无寻唯伺等至，有无寻无伺等至。对于那些等至的善巧，即是慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为于诸等至善巧。

๑๓๓๙. ตตฺถ กตมา สมาปตฺติวุฏฺฐานกุสลตา? ยา ตาหิ สมาปตฺตีหิ วุฏฺฐานกุสลตา ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ สมาปตฺติวุฏฺฐานกุสลตา.

1339. 于此，什么是出等至善巧(samāpattivuṭṭhānakusalatā)？从那些等至出离的善巧，即是慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为出等至善巧。

๑๓๔๐. ตตฺถ กตมา ธาตุกุสลตา? อฏฺฐารส ธาตุโย จกฺขุธาตุ รูปธาตุ จกฺขุวิญฺญาณธาตุ, โสตธาตุ สทฺทธาตุ โสตวิญฺญาณธาตุ, ฆานธาตุ คนฺธธาตุ ฆานวิญฺญาณธาตุ, ชิวฺหาธาตุ รสธาตุ ชิวฺหาวิญฺญาณธาตุ, กายธาตุ โผฏฺฐพฺพธาตุ กายวิญฺญาณธาตุ, มโนธาตุ ธมฺมธาตุ มโนวิญฺญาณธาตุ. ยา ตาสํ ธาตูนํ ธาตุกุสลตา ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ ธาตุกุสลตา.

1340. 于此，何为界善巧（dhātukusalatā）？有十八界：眼界、色界、眼识界；耳界、声界、耳识界；鼻界、香界、鼻识界；舌界、味界、舌识界；身界、所触界、身识界；意界、法界、意识界。于彼诸界的界善巧，即是慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——此谓之界善巧。

๑๓๔๑. ตตฺถ กตมา มนสิการกุสลตา? ยา ตาสํ ธาตูนํ มนสิการกุสลตา ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ มนสิการกุสลตา.

1341. 于此，何为作意善巧（manasikārakusalatā）？于彼诸界的作意善巧，即是慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——此谓之作意善巧。

๑๓๔๒. ตตฺถ กตมา อายตนกุสลตา? ทฺวาทสายตนานิ – จกฺขายตนํ, รูปายตนํ, โสตายตนํ, สทฺทายตนํ, ฆานายตนํ, คนฺธายตนํ, ชิวฺหายตนํ, รสายตนํ, กายายตนํ, โผฏฺฐพฺพายตนํ, มนายตนํ, ธมฺมายตนํ. ยา เตสํ อายตนานํ อายตนกุสลตา ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ อายตนกุสลตา.

1342. 于此，何为处善巧（āyatanakusalatā）？有十二处：眼处、色处、耳处、声处、鼻处、香处、舌处、味处、身处、所触处、意处、法处。于彼诸处的处善巧，即是慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——此谓之处善巧。

๑๓๔๓. ตตฺถ กตมา ปฏิจฺจสมุปฺปาทกุสลตา? อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ, วิญฺญาณปจฺจยา นามรูปํ, นามรูปปจฺจยา สฬายตนํ, สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ, อุปาทานปจฺจยา ภโว, ภวปจฺจยา ชาติ, ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา สมฺภวนฺติ; เอวเมตสฺส [Pg.260] เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหตีติ. ยา ตตฺถ ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ ปฏิจฺจสมุปฺปาทกุสลตา.

1343. 于此，何为缘起善巧（paṭiccasamuppādakusalatā）？无明缘行，行缘识，识缘名色，名色缘六处，六处缘触，触缘受，受缘爱，爱缘取，取缘有，有缘生，生缘老死、愁、悲、苦、忧、恼生起；如是此纯大苦蕴生起。于此中之慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——此谓之缘起善巧。

๑๓๔๔. ตตฺถ กตมา ฐานกุสลตา? เย เย ธมฺมา เยสํ เยสํ ธมฺมานํ เหตู ปจฺจยา อุปฺปาทาย ตํ ตํ ฐานนฺติ, ยา ตตฺถ ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ ฐานกุสลตา.

1344. 于此，什么是处善巧？凡是某些法作为某些法生起的因与缘，此即是处。于此的慧、了知……乃至无痴、择法、正见——这称为处善巧。

๑๓๔๕. ตตฺถ กตมา อฏฺฐานกุสลตา? เย เย ธมฺมา เยสํ เยสํ ธมฺมานํ น เหตู น ปจฺจยา อุปฺปาทาย ตํ ตํ อฏฺฐานนฺติ, ยา ตตฺถ ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ อฏฺฐานกุสลตา.

1345. 于此，什么是非处善巧？凡是某些法不是某些法生起的因与缘，此即是非处。于此的慧、了知……乃至无痴、择法、正见——这称为非处善巧。

๑๓๔๖. ตตฺถ กตโม อชฺชโว? ยา อชฺชวตา อชิมฺหตา อวงฺกตา อกุฏิลตา – อยํ วุจฺจติ อชฺชโว.

1346. 于此，什么是正直？即正直、不歪曲、不弯曲、不狡诈——这称为正直。

๑๓๔๗. ตตฺถ กตโม มทฺทโว? ยา มุทุตา มทฺทวตา อกกฺขฬตา อกถินตา นีจจิตฺตตา – อยํ วุจฺจติ มทฺทโว.

1347. 于此，什么是柔和？即柔软、温和、不粗暴、不僵硬、心意谦下——这称为柔和。

๑๓๔๘. ตตฺถ กตมา ขนฺติ? ยา ขนฺติ ขมนตา อธิวาสนตา อจณฺฑิกฺกํ อนสุโรโป อตฺตมนตา จิตฺตสฺส – อยํ วุจฺจติ ขนฺติ.

1348. 于此，什么是忍耐？即忍耐、容忍、安忍、不暴躁、不暴戾、心意欣悦——这称为忍耐。

๑๓๔๙. ตตฺถ กตมํ โสรจฺจํ? โย กายิโก อวีติกฺกโม, วาจสิโก อวีติกฺกโม, กายิกวาจสิโก อวีติกฺกโม – อิทํ วุจฺจติ โสรจฺจํ. สพฺโพปิ สีลสํวโร โสรจฺจํ.

1349. 于此，什么是善行？即身的无违越、语的无违越、身语的无违越——这称为善行。一切戒的防护都是善行。

๑๓๕๐. ตตฺถ กตมํ สาขลฺยํ? ยา สา วาจา อณฺฑกา กกฺกสา ปรกฏุกา ปราภิสชฺชนี โกธสามนฺตา อสมาธิสํวตฺตนิกา, ตถารูปึ วาจํ ปหาย ยา สา วาจา เนฬา กณฺณสุขา เปมนียา หทยงฺคมา โปรี พหุชนกนฺตา พหุชนมนาปา ตถารูปึ วาจํ ภาสิตา โหติ; ยา ตตฺถ สณฺหวาจตา สขิลวาจตา อผรุสวาจตา – อิทํ วุจฺจติ สาขลฺยํ.

1350. 于此，什么是和蔼？即舍弃那生硬、粗糙、刻薄、伤人、近于愤怒、不导向定的言语，而说那无过失、悦耳、可爱、感人、文雅、为众人所喜爱、为众人所中意的言语；于此，那柔和语、友善语、不粗暴语——这称为和蔼。

๑๓๕๑. ตตฺถ [Pg.261] กตโม ปฏิสนฺถาโร? ทฺเว ปฏิสนฺถารา – อามิสปฏิสนฺถาโร จ ธมฺมปฏิสนฺถาโร จ. อิเธกจฺโจ ปฏิสนฺถารโก โหติ อามิสปฏิสนฺถาเรน วา ธมฺมปฏิสนฺถาเรน วา – อยํ วุจฺจติ ปฏิสนฺถาโร.

1351. 于此，什么是款待？有两种款待：财物款待与法款待。在此，某人以财物款待或以法款待而行款待——这称为款待。

๑๓๕๒. ตตฺถ กตมา อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตา? อิเธกจฺโจ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา นิมิตฺตคฺคาหี โหติ อนุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย น ปฏิปชฺชติ, น รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ, จกฺขุนฺทฺริเย น สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา…เป… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา…เป… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย นิมิตฺตคฺคาหี โหติ อนุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย น ปฏิปชฺชติ, น รกฺขติ มนินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริเย น สํวรํ อาปชฺชติ. ยา อิเมสํ ฉนฺนํ อินฺทฺริยานํ อคุตฺติ อโคปนา อนารกฺโข อสํวโร – อยํ วุจฺจติ อินฺทฺริเยสุ อคุตฺตทฺวารตา.

1352. 于此，云何为于诸根不守护门？于此，有一类人以眼见色已，即执取其总相、执取其别相。由于彼住于不守护眼根，贪与忧诸恶不善法得以随之流入。彼不为防护而行道，不守护眼根，不于眼根达成防护。以耳闻声……以鼻嗅香……以舌尝味……以身触所触……以意知法已，即执取其总相、执取其别相。由于彼住于不守护意根，贪与忧诸恶不善法得以随之流入。彼不为防护而行道，不守护意根，不于意根达成防护。凡此六根之不防护、不守护、不看护、不律仪——此谓于诸根不守护门。

๑๓๕๓. ตตฺถ กตมา โภชเน อมตฺตญฺญุตา? อิเธกจฺโจ อปฺปฏิสงฺขา อโยนิโส อาหารํ อาหาเรติ ทวาย มทาย มณฺฑนาย วิภูสนาย. ยา ตตฺถ อสนฺตุฏฺฐิตา อมตฺตญฺญุตา อปฺปฏิสงฺขา โภชเน – อยํ วุจฺจติ โภชเน อมตฺตญฺญุตา.

1353. 于此，云何为于饮食不知量？于此，有一类人不经省察、不如理地摄食，是为了嬉戏、为了骄慢、为了装饰、为了美化。凡于饮食之不满足、不知量、不省察——此谓于饮食不知量。

๑๓๕๔. ตตฺถ กตมา อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตา? อิเธกจฺโจ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ น อนุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ, จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา…เป… ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา…เป… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นานุพฺยญฺชนคฺคาหี. ยตฺวาธิกรณเมนํ มนินฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ มนินฺทฺริยํ, มนินฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ. ยา อิเมสํ ฉนฺนํ อินฺทฺริยานํ คุตฺติ โคปนา อารกฺโข สํวโร – อยํ วุจฺจติ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตา.

1354. 于此，什么是于诸根防护门？在此，某人以眼见色时，不执取相，不执取随相。由于他住于不防护眼根，贪、忧等恶不善法即会流入，因此他为防护眼根而行道，守护眼根，达到于眼根的防护。以耳闻声……以鼻嗅香……以舌尝味……以身触所触……以意知法时，不执取相，不执取随相。由于他住于不防护意根，贪、忧等恶不善法即会流入，因此他为防护意根而行道，守护意根，达到于意根的防护。对此六根的守护、保护、看护、防护——这称为于诸根防护门。

๑๓๕๕. ตตฺถ [Pg.262] กตมา โภชเน มตฺตญฺญุตา? อิเธกจฺโจ ปฏิสงฺขา โยนิโส อาหารํ อาหาเรติ – เนว ทวาย น มทาย น มณฺฑนาย น วิภูสนาย ยาวเทว อิมสฺส กายสฺส ฐิติยา ยาปนาย วิหึสูปรติยา พฺรหฺมจริยานุคฺคหาย, อิติ ปุราณญฺจ เวทนํ ปฏิหงฺขามิ, นวญฺจ เวทนํ น อุปฺปาเทสฺสามิ, ยาตฺรา จ เม ภวิสฺสติ อนวชฺชตา จ ผาสุวิหาโร จาติ. ยา ตตฺถ สนฺตุฏฺฐิตา มตฺตญฺญุตา ปฏิสงฺขา โภชเน – อยํ วุจฺจติ โภชเน มตฺตญฺญุตา.

1355. 于此，什么是于饮食知量？在此，某人如理省察后摄取食物：不为嬉戏，不为骄慢，不为装饰，不为庄严，仅为此身住立、维持，为止息恼害，为资助梵行，（心想：）“如此，我将止息旧受，不令新受生起，我将得以存续、无过、安住。”于此，于饮食的知足、知量、省察——这称为于饮食知量。

๑๓๕๖. ตตฺถ กตมํ มุฏฺฐสจฺจํ? ยา อสติ อนนุสฺสติ อปฺปฏิสฺสติ อสติ อสรณตา อธารณตา ปิลาปนตา สมฺมุสนตา – อิทํ วุจฺจติ มุฏฺฐสจฺจํ.

1356. 于此，什么是失念？即是不念、不随念、不忆念、无念、不忆持、不持续、浮漂、忘失——这称为失念。

๑๓๕๗. ตตฺถ กตมํ อสมฺปชญฺญํ? ยํ อญฺญาณํ อทสฺสนํ…เป… อวิชฺชาลงฺคี โมโห อกุสลมูลํ – อิทํ วุจฺจติ อสมฺปชญฺญํ.

1357. 于此，什么是不正知？即是无智、无见……乃至……无明闩、痴、不善根——这称为不正知。

๑๓๕๘. ตตฺถ กตมา สติ? ยา สติ อนุสฺสติ ปฏิสฺสติ สติ สรณตา ธารณตา อปิลาปนตา อสมฺมุสนตา สติ สตินฺทฺริยํ สติพลํ สมฺมาสติ – อยํ วุจฺจติ สติ.

1358. 于此，什么是念？即是念、随念、复念、念、忆持、受持、不漂浮、不忘失，念、念根、念力、正念——这称为念。

๑๓๕๙. ตตฺถ กตมํ สมฺปชญฺญํ? ยา ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อิทํ วุจฺจติ สมฺปชญฺญํ.

1359. 于此，什么是正知？即是智慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为正知。

๑๓๖๐. ตตฺถ กตมํ ปฏิสงฺขานพลํ? ยา ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อิทํ วุจฺจติ ปฏิสงฺขานพลํ.

1360. 于此，什么是省察力？即是智慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为省察力。

๑๓๖๑. ตตฺถ กตมํ ภาวนาพลํ? ยา กุสลานํ ธมฺมานํ อาเสวนา ภาวนา พหุลีกมฺมํ – อิทํ วุจฺจติ ภาวนาพลํ. สตฺตปิ โพชฺฌงฺคา ภาวนาพลํ.

1361. 于此，什么是修习力？即对诸善法的习行、修习、多作——这称为修习力。七觉支也是修习力。

๑๓๖๒. ตตฺถ กตโม สมโถ? ยา จิตฺตสฺส ฐิติ…เป… สมฺมาสมาธิ – อยํ วุจฺจติ สมโถ.

1362. 于此，什么是止？即心的住立……乃至……正定——这称为止。

๑๓๖๓. ตตฺถ กตมา วิปสฺสนา? ยา ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ วิปสฺสนา.

1363. 于此，什么是观？即是智慧、了知……乃至……无痴、择法、正见——这称为观。

๑๓๖๔. ตตฺถ [Pg.263] กตมํ สมถนิมิตฺตํ? ยา จิตฺตสฺส ฐิติ…เป… สมฺมาสมาธิ – อิทํ วุจฺจติ สมถนิมิตฺตํ.

1364. 于此，什么是止相？即心的住立……乃至……正定——这称为止相。

๑๓๖๕. ตตฺถ กตมํ ปคฺคาหนิมิตฺตํ? โย เจตสิโก วีริยารมฺโภ…เป… สมฺมาวายาโม – อิทํ วุจฺจติ ปคฺคาหนิมิตฺตํ.

1365. 于此，什么是策励相？即心所的精进发起……乃至……正精进——这称为策励相。

๑๓๖๖. ตตฺถ กตโม ปคฺคาโห? โย เจตสิโก วีริยารมฺโภ…เป… สมฺมาวายาโม – อยํ วุจฺจติ ปคฺคาโห.

1366. 于此，什么是策励？即心所的精进发起……乃至……正精进——这称为策励。

๑๓๖๗. ตตฺถ กตโม อวิกฺเขโป? ยา จิตฺตสฺส ฐิติ…เป… สมฺมาสมาธิ – อยํ วุจฺจติ อวิกฺเขโป.

1367. 于此，什么是无散乱？即心的住立……乃至……正定——这称为无散乱。

๑๓๖๘. ตตฺถ กตมา สีลวิปตฺติ? โย กายิโก วีติกฺกโม, วาจสิโก วีติกฺกโม, กายิกวาจสิโก วีติกฺกโม – อยํ วุจฺจติ สีลวิปตฺติ. สพฺพมฺปิ ทุสฺสิลฺยํ สีลวิปตฺติ.

1368. 于此，什么是戒的毁坏？即身的违越、语的违越、身语的违越——这称为戒的毁坏。一切恶戒也是戒的毁坏。

๑๓๖๙. ตตฺถ กตมา ทิฏฺฐิวิปตฺติ? นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ, นตฺถิ หุตํ, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, นตฺถิ อยํ โลโก, นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ มาตา, นตฺถิ ปิตา, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตีติः ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ…เป… วิปริยาสคฺคาโห – อยํ วุจฺจติ ทิฏฺฐิวิปตฺติ. สพฺพาปิ มิจฺฉาทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิวิปตฺติ.

1369. 于此，什么是见的败坏？即：“无有布施，无有供养，无有祭祀，无有善作与恶作业的果与报，无有此世，无有他世，无母，无父，无有化生有情；世间无有已达正道、已正行道的沙门、婆罗门，能亲身以证智了悟并宣说此世与他世。”凡诸如此类的见、所见……乃至颠倒执取——这称为见的败坏。一切邪见都是见的败坏。

๑๓๗๐. ตตฺถ กตมา สีลสมฺปทา? โย กายิโก อวีติกฺกโม, วาจสิโก อวีติกฺกโม, กายิกวาจสิโก อวีติกฺกโม – อยํ วุจฺจติ สีลสมฺปทา. สพฺโพปิ สีลสํวโร สีลสมฺปทา.

1370. 于此，什么是戒成就？即身的无违犯、语的无违犯、身语的无违犯——这称为戒成就。一切戒律仪都是戒成就。

๑๓๗๑. ตตฺถ กตมา ทิฏฺฐิสมฺปทา? อตฺถิ ทินฺนํ, อตฺถิ ยิฏฺฐํ, อตฺถิ หุตํ, อตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, อตฺถิ อยํ โลโก, อตฺถิ ปโร โลโก, อตฺถิ มาตา, อตฺถิ ปิตา, อตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, อตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตีติः ยา เอวรูปา ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ – อยํ วุจฺจติ ทิฏฺฐิสมฺปทา. สพฺพาปิ สมฺมาทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิสมฺปทา.

1371. 于此，什么是见成就？即：“有布施，有供养，有祭祀，有善作与恶作业的果与报，有此世，有他世，有母，有父，有化生有情；世间有已达正道、已正行道的沙门、婆罗门，能亲身以证智了悟并宣说此世与他世。”凡诸如此类的慧、了知……乃至不痴、择法、正见——这称为见成就。一切正见都是见成就。

๑๓๗๒. ตตฺถ [Pg.264] กตมา สีลวิสุทฺธิ? โย กายิโก อวีติกฺกโม, วาจสิโก อวีติกฺกโม, กายิกวาจสิโก อวีติกฺกโม – อยํ วุจฺจติ สีลวิสุทฺธิ. สพฺโพปิ สีลสํวโร สีลวิสุทฺธิ.

1372. 于此，什么是戒清净？即身的无违犯、语的无违犯、身语的无违犯——这称为戒清净。一切戒律仪都是戒清净。

๑๓๗๓. ตตฺถ กตมา ทิฏฺฐิวิสุทฺธิ? กมฺมสฺสกตญาณํ สจฺจานุโลมิกญาณํ มคฺคสมงฺคิสฺส ญาณํ ผลสมงฺคิสฺส ญาณํ.

1373. 于此，什么是见清净？即业所有智、随顺谛智、具道者之智、具果者之智。

๑๓๗๔. ทิฏฺฐิวิสุทฺธิ โข ปนาติ – ยา ปญฺญา ปชานนา…เป… อโมโห ธมฺมวิจโย สมฺมาทิฏฺฐิ.

1374. 而见清净即是：慧、了知……乃至不痴、择法、正见。

๑๓๗๕. ยถาทิฏฺฐิสฺส จ ปธานนฺติ – โย เจตสิโก วีริยารมฺโภ…เป… สมฺมาวายาโม.

1375. 而如是见者之精勤即是：心所的精进发起……乃至正精进。

๑๓๗๖. สํเวโคติ – ชาติภยํ ชราภยํ พฺยาธิภยํ มรณภยํ. สํเวชนิยํ ฐานนฺติ – ชาติ ชรา พฺยาธิ มรณํ.

1376. 悚惧，即生之怖畏、老之怖畏、病之怖畏、死之怖畏。能引生悚惧之处，即生、老、病、死。

๑๓๗๗. สํวิคฺคสฺส จ โยนิโส ปธานนฺติ – อิธ ภิกฺขุ อนุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ อนุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ, อุปฺปนฺนานํ ปาปกานํ อกุสลานํ ธมฺมานํ ปหานาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ, อนุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ อุปฺปาทาย ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ, อุปฺปนฺนานํ กุสลานํ ธมฺมานํ ฐิติยา อสมฺโมสาย ภิยฺโยภาวาย เวปุลฺลาย ภาวนาย ปาริปูริยา ฉนฺทํ ชเนติ วายมติ วีริยํ อารภติ จิตฺตํ ปคฺคณฺหาติ ปทหติ.

1377. 悚惧者之如理精勤，即：于此，比丘为使未生之恶不善法不生起，生起欲求，努力，发起精进，策励其心，精勤奋斗；为使已生之恶不善法断除，生起欲求，努力，发起精进，策励其心，精勤奋斗；为使未生之善法生起，生起欲求，努力，发起精进，策励其心，精勤奋斗；为使已生之善法住立、不忘、增长、广大、修习、圆满，生起欲求，努力，发起精进，策励其心，精勤奋斗。

๑๓๗๘. อสนฺตุฏฺฐิตา จ กุสเลสุ ธมฺเมสูติ – ยา กุสลานํ ธมฺมานํ ภาวนาย อสนฺตุฏฺฐสฺส ภิยฺโยกมฺยตา.

1378. 于诸善法不满足，即是对善法之修习不满足而欲求更进一步。

๑๓๗๙. อปฺปฏิวานิตา จ ปธานสฺมินฺติ – ยา กุสลานํ ธมฺมานํ ภาวนาย สกฺกจฺจกิริยตา สาตจฺจกิริยตา อฏฺฐิตกิริยตา อโนลีนวุตฺติตา อนิกฺขิตฺตฉนฺทตา อนิกฺขิตฺตธุรตา อาเสวนา ภาวนา พหุลีกมฺมํ.

1379. 于精勤中不退转，即是对善法之修习，能恭敬而作、恒常而作、坚固而作、不退缩、不舍欲求、不卸重担，以及实行、修习、多作。

๑๓๘๐. วิชฺชาติ [Pg.265] – ติสฺโส วิชฺชา – ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติ ญาณํ วิชฺชา, สตฺตานํ จุตูปปาเต ญาณํ วิชฺชา, อาสวานํ ขเย ญาณํ วิชฺชา.

1380. 明，即三明：宿住随念智是明，有情死生智是明，诸漏尽智是明。

๑๓๘๑. วิมุตฺตีติ – ทฺเว วิมุตฺติโย – จิตฺตสฺส อธิมุตฺติ, นิพฺพานญฺจ.

1381. 解脱，即二种解脱：心解脱与涅槃。

๑๓๘๒. ขเย ญาณนฺติ – มคฺคสมงฺคิสฺส ญาณํ.

1382. 尽智，即具道者之智。

๑๓๘๓. อนุปฺปาเท ญาณนฺติ – ผลสมงฺคิสฺส ญาณํ.

1383. 无生智，即具果者之智。

นิกฺเขปกณฺฑํ นิฏฺฐิตํ.

纲要篇终。

๔. อฏฺฐกถากณฺฑํ

4. 义注篇

ติกอตฺถุทฺธาโร

三法摄义

๑๓๘๔. กตเม [Pg.266] ธมฺมา กุสลา? จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ – อิเม ธมฺมา กุสลา.

1384. 哪些法是善法？四地之善——这些法是善法。

๑๓๘๕. กตเม ธมฺมา อกุสลา? ทฺวาทส อกุสลจิตฺตุปฺปาทา – อิเม ธมฺมา อกุสลา.

1385. 哪些法是不善法？十二不善心生起——这些法是不善法。

๑๓๘๖. กตเม ธมฺมา อพฺยากตา? จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อพฺยากตา.

1386. 哪些法是无记法？四地之异熟，三地之唯作无记，以及色与涅槃——这些法是无记法。

๑๓๘๗. กตเม ธมฺมา สุขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตา? กามาวจรกุสลโต จตฺตาโร โสมนสฺสสหคตจิตฺตุปฺปาทา, อกุสลโต จตฺตาโร กามาวจรกุสลสฺส วิปากโต จ กิริยโต จ ปญฺจ, รูปาวจรติกจตุกฺกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, โลกุตฺตรติกจตุกฺกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ, เอตฺถุปฺปนฺนํ สุขํ เวทนํ ฐเปตฺวา – อิเม ธมฺมา สุขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตา.

1387. 哪些法与乐受相应？欲界善的四种喜俱心，不善的四种，欲界善异熟的五种，以及唯作的五种；色界（四分法中）前三禅的善、异熟与唯作；出世间（四分法中）前三禅的善与异熟；除去于此生起的乐受——这些法与乐受相应。

๑๓๘๘. กตเม ธมฺมา ทุกฺขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตา? ทฺเว โทมนสฺสสหคตจิตฺตุปฺปาทา, ทุกฺขสหคตํ กายวิญฺญาณํ, เอตฺถุปฺปนฺนํ ทุกฺขํ เวทนํ ฐเปตฺวา – อิเม ธมฺมา ทุกฺขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตา.

1388. 哪些法与苦受相应？二种忧俱心，苦俱身识，除去于此生起的苦受——这些法与苦受相应。

๑๓๘๙. กตเม ธมฺมา อทุกฺขมสุขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตา? กามาวจรกุสลโต จตฺตาโร อุเปกฺขาสหคตจิตฺตุปฺปาทา, อกุสลโต ฉ, กามาวจรกุสลสฺส วิปากโต ทส, อกุสลสฺส วิปากโต ฉ, กิริยโต ฉ, รูปาวจรํ จตุตฺถํ ฌานํ กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, จตฺตาโร อรูปาวจรา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, โลกุตฺตรํ จตุตฺถํ ฌานํ กุสลโต จ วิปากโต จ, เอตฺถุปฺปนฺนํ อทุกฺขมสุขํ เวทนํ ฐเปตฺวา – อิเม ธมฺมา อทุกฺขมสุขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตา. ติสฺโส จ เวทนา, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม [Pg.267] ธมฺมา น วตฺตพฺพา สุขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตาติปิ, ทุกฺขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตาติปิ, ย เวทนาย สมฺปยุตฺตาติปิ.

1389. 哪些法与不苦不乐受相应？欲界善的四种舍俱心，不善的六种，欲界善异熟的十种，不善异熟的六种，唯作的六种；色界第四禅的善、异熟与唯作；四无色界的善、异熟与唯作；出世间第四禅的善与异熟；除去于此生起的不苦不乐受——这些法与不苦不乐受相应。而三受、色与涅槃——这些法不应说与乐受相应，不应说与苦受相应，亦不应说与不苦不乐受相应。

๑๓๙๐. กตเม ธมฺมา วิปากา? จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก – อิเม ธมฺมา วิปากา.

1390. 哪些法是异熟法？四地之异熟——这些法是异熟法。

๑๓๙๑. กตเม ธมฺมา วิปากธมฺมธมฺมา? จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ อกุสลํ – อิเม ธมฺมา วิปากธมฺมธมฺมา.

1391. 哪些法是能生异熟之法？四地之善与不善——这些法是能生异熟之法。

๑๓๙๒. กตเม ธมฺมา เนววิปากนวิปากธมฺมธมฺมา? ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา เนววิปากนวิปากธมฺมธมฺมา.

1392. 哪些法是非异熟亦非能生异熟之法？三地之唯作无记，以及色与涅槃——这些法是非异熟亦非能生异熟之法。

๑๓๙๓. กตเม ธมฺมา อุปาทิณฺณุปาทานิยา? ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ยญฺจ รูปํ กมฺมสฺส กตตฺตา – อิเม ธมฺมา อุปาทิณฺณุปาทานิยา.

1393. 哪些法是业所执受且为所取之法？三地之异熟，以及由业所作之色——这些法是业所执受且为所取之法。

๑๓๙๔. กตเม ธมฺมา อนุปาทิณฺณุปาทานิยา? ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, อกุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, ยญฺจ รูปํ น กมฺมสฺส กตตฺตา – อิเม ธมฺมา อนุปาทิณฺณุปาทานิยา.

1394. 哪些法是非业所执受而为所取之法？三地之善与不善，三地之唯作无记，以及非由业所作之色——这些法是非业所执受而为所取之法。

๑๓๙๕. กตเม ธมฺมา อนุปาทิณฺณอนุปาทานิยา? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา, จตฺตาริ จ สามญฺญผลานิ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อนุปาทิณฺณอนุปาทานิยา.

1395. 哪些法是非业所执受亦非所取之法？不还摄的四道、四沙门果与涅槃——这些法是非业所执受亦非所取之法。

๑๓๙๖. กตเม ธมฺมา สํกิลิฏฺฐสํกิเลสิกา? ทฺวาทสากุสลจิตฺตุปฺปาทา – อิเม ธมฺมา สํกิลิฏฺฐสํกิเลสิกา.

1396. 哪些法是已染污且能致染污？十二不善心生起——这些法是已染污且能致染污。

๑๓๙๗. กตเม ธมฺมา อสํกิลิฏฺฐสํกิเลสิกา? ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา อสํกิลิฏฺฐสํกิเลสิกา.

1397. 哪些法是未染污而能致染污？三地之善，三地之异熟，三地之唯作无记，以及一切色——这些法是未染污而能致染污。

๑๓๙๘. กตเม ธมฺมา อสํกิลิฏฺฐอสํกิเลสิกา? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา, จตฺตาริ จ สามญฺญผลานิ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อสํกิลิฏฺฐอสํกิเลสิกา.

1398. 哪些法是未染污亦不致染污？不还摄的四道、四沙门果与涅槃——这些法是未染污亦不致染污。

๑๓๙๙. กตเม ธมฺมา สวิตกฺกสวิจารา? กามาวจรํ กุสลํ, อกุสลํ, กามาวจรกุสลสฺส วิปากโต เอกาทส จิตฺตุปฺปาทา, อกุสลสฺส วิปากโต ทฺเว, กิริยโต เอกาทส, รูปาวจรํ ปฐมํ ฌานํ [Pg.268] กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, โลกุตฺตรํ ปฐมํ ฌานํ กุสลโต จ วิปากโต จ, เอตฺถุปฺปนฺเน วิตกฺกวิจาเร ฐเปตฺวา – อิเม ธมฺมา สวิตกฺกสวิจารา.

1399. 哪些法是有寻有伺？欲界善与不善，欲界善异熟的十一种心，不善异熟的二种心，唯作的十一种心，色界初禅的善、异熟与唯作，出世间初禅的善与异熟，除去于此生起的寻与伺——这些法是有寻有伺。

๑๔๐๐. กตเม ธมฺมา อวิตกฺกวิจารมตฺตา? รูปาวจรปญฺจกนเย ทุติยํ ฌานํ กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, โลกุตฺตรปญฺจกนเย ทุติยํ ฌานํ กุสลโต จ วิปากโต จ, เอตฺถุปฺปนฺนํ วิจารํ ฐเปตฺวา, วิตกฺโก จ – อิเม ธมฺมา อวิตกฺกวิจารมตฺตา.

1400. 哪些法是无寻唯伺？于色界五禅法中，第二禅的善、异熟与唯作；于出世间五禅法中，第二禅的善与异熟；除去于此等心中生起的伺，以及寻——这些法是无寻唯伺。

๑๔๐๑. กตเม ธมฺมา อวิตกฺกอวิจารา? ทฺเวปญฺจวิญฺญาณานิ, รูปาวจรติกติกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, จตฺตาโร อารุปฺปา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ โลกุตฺตรติกติกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ ปญฺจกนเย ทุติเย ฌาเน, อุปฺปนฺโน จ วิจาโร รูปญฺจ นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อวิตกฺกอวิจารา. วิตกฺกสหชาโต วิจาโร น วตฺตพฺโพ สวิตกฺกสวิจาโรติปิ, อวิตกฺกวิจารมตฺโตติปิ, อวิตกฺกอวิจาโรติปิ.

1401. 哪些法是无寻无伺？双五识，色界后三禅的善、异熟与唯作，四无色界的善、异熟与唯作，出世间后三禅的善与异熟，于五禅法中第二禅里生起的伺，以及色与涅槃——这些法是无寻无伺。与寻俱生的伺，不可被称为有寻有伺，亦不可被称为无寻唯伺，亦不可被称为无寻无伺。

๑๔๐๒. กตเม ธมฺมา ปีติสหคตา? กามาวจรกุสลโต จตฺตาโร โสมนสฺสสหคตจิตฺตุปฺปาทา, อกุสลโต จตฺตาโร, กามาวจรกุสลสฺส วิปากโต ปญฺจ, กิริยโต ปญฺจ, รูปาวจรทุกติกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, โลกุตฺตรทุกติกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ, เอตฺถุปฺปนฺนํ ปีตึ ฐเปตฺวา – อิเม ธมฺมา ปีติสหคตา.

1402. 哪些法是与喜相应？欲界善法中的四种喜俱心，不善法中的四种，欲界善之异熟中的五种，唯作中的五种；色界前三禅（五禅法）的善、异熟与唯作；出世间前三禅（五禅法）的善与异熟；除去于此等心中生起的喜——这些法是与喜相应。

๑๔๐๓. กตเม ธมฺมา สุขสหคตา? กามาวจรกุสลโต จตฺตาโร โสมนสฺสสหคตจิตฺตุปฺปาทา, อกุสลโต จตฺตาโร, กามาวจรกุสลสฺส วิปากโต ฉ, กิริยโต ปญฺจ, รูปาวจรติกจตุกฺกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, โลกุตฺตรติกจตุกฺกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ, เอตฺถุปฺปนฺนํ สุขํ ฐเปตฺวา – อิเม ธมฺมา สุขสหคตา.

1403. 哪些法是与乐相应？欲界善法中的四种喜俱心，不善法中的四种，欲界善之异熟中的六种，唯作中的五种；色界前四禅（五禅法）的善、异熟与唯作；出世间前四禅（五禅法）的善与异熟；除去于此等心中生起的乐——这些法是与乐相应。

๑๔๐๔. กตเม ธมฺมา อุเปกฺขาสหคตา? กามาวจรกุสลโต จตฺตาโร อุเปกฺขาสหคตจิตฺตุปฺปาทา, อกุสลโต ฉ, กามาวจรกุสลสฺส [Pg.269] วิปากโต ทส, อกุสลสฺส วิปากโต ฉ, กิริยโต ฉ, รูปาวจรํ จตุตฺถํ ฌานํ กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, จตฺตาโร อารุปฺปา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, โลกุตฺตรํ จตุตฺถํ ฌานํ กุสลโต จ วิปากโต จ, เอตฺถุปฺปนฺนํ อุเปกฺขํ ฐเปตฺวา – อิเม ธมฺมา อุเปกฺขาสหคตา. ปีติ น ปีติสหคตา, สุขสหคตา, น อุเปกฺขาสหคตา. สุขํ น สุขสหคตํ, สิยา ปีติสหคตํ, น อุเปกฺขาสหคตํ, สิยา น วตฺตพฺพํ ปีติสหคตนฺติ. ทฺเว โทมนสฺสสหคตจิตฺตุปฺปาทา, ทุกฺขสหคตกายวิญฺญาณํ, ยา จ เวทนา อุเปกฺขา, รูปญฺจ นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา น วตฺตพฺพา ปีติสหคตาติปิ, สุขสหคตาติปิ, อุเปกฺขาสหคตาติปิ.

1404. 哪些法是舍俱的？于欲界善，有四种舍俱心生起；于不善，有六种；于欲界善异熟，有十种；于不善异熟，有六种；于唯作，有六种；色界第四禅的善、异熟与唯作；四无色（处）的善、异熟与唯作；出世间第四禅的善与异熟；除去在此生起的舍——这些法是舍俱的。喜非喜俱，是乐俱，非舍俱。乐非乐俱，有时是喜俱，非舍俱；有时不可说“是喜俱”。两种忧俱心生起、苦俱身识，以及舍受、色与涅槃——这些法不可说是喜俱，不可说是乐俱，也不可说是舍俱。

๑๔๐๕. กตเม ธมฺมา ทสฺสเนน ปหาตพฺพา? จตฺตาโร ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตจิตฺตุปฺปาทา, วิจิกิจฺฉาสหคโต จิตฺตุปฺปาโท – อิเม ธมฺมา ทสฺสเนน ปหาตพฺพา.

1405. 哪些法是见所断的？四种邪见相应心生起，以及疑俱心生起——这些法是见所断的。

๑๔๐๖. กตเม ธมฺมา ภาวนาย ปหาตพฺพา? อุทฺธจฺจสหคโต จิตฺตุปฺปาโท – อิเม ธมฺมา ภาวนาย ปหาตพฺพา. จตฺตาโร ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตา โลภสหคตจิตฺตุปฺปาทา, ทฺเว โทมนสฺสสหคตจิตฺตุปฺปาทา – อิเม ธมฺมา สิยา ทสฺสเนน ปหาตพฺพา สิยา ภาวนาย ปหาตพฺพา.

1406. 哪些法是修所断的？掉举俱心生起——这些法是修所断的。四种邪见不相应的贪俱心生起，以及两种忧俱心生起——这些法，有些是见所断的，有些是修所断的。

๑๔๐๗. กตเม ธมฺมา เนว ทสฺสเนน น ภาวนาย ปหาตพฺพา? จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา เนว ทสฺสเนน น ภาวนาย ปหาตพฺพา.

1407. 哪些法是非见所断非修所断的？四地中的善，四地中的异熟，三地中的唯作无记，以及色与涅槃——这些法是非见所断非修所断的。

๑๔๐๘. กตเม ธมฺมา ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกา? จตฺตาโร ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตจิตฺตุปฺปาทา, วิจิกิจฺฉาสหคโต จิตฺตุปฺปาโท, เอตฺถุปฺปนฺนํ โมหํ ฐเปตฺวา – อิเม ธมฺมา ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกา.

1408. 哪些法是见所断因？四种邪见相应心生起，以及疑相应心生起，除了在此中生起的痴——这些法是见所断因。

๑๔๐๙. กตเม ธมฺมา ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกา? อุทฺธจฺจสหคโต จิตฺตุปฺปาโท, เอตฺถุปฺปนฺนํ โมหํ ฐเปตฺวา – อิเม ธมฺมา ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกา. จตฺตาโร ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตา โลภสหคตจิตฺตุปฺปาทา, ทฺเว โทมนสฺสสหคตจิตฺตุปฺปาทา – อิเม ธมฺมา สิยา ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกา, สิยา ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกา.

1409. 哪些法是修所断因？与掉举相应的心生起，除了在此中生起的痴——这些法是修所断因。四种不与邪见相应的贪俱心生起，两种忧俱心生起——这些法或为见所断因，或为修所断因。

๑๔๑๐. กตเม [Pg.270] ธมฺมา เนว ทสฺสเนน น ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกา? วิจิกิจฺฉาสหคโต โมโห, อุทฺธจฺจสหคโต โมโห, จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา เนว ทสฺสเนน น ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกา.

1410. 哪些法是非见所断因非修所断因？与疑相应的痴，与掉举相应的痴，四地中的善，四地中的异熟，三地中的唯作无记，以及色与涅槃——这些法是非见所断因非修所断因。

๑๔๑๑. กตเม ธมฺมา อาจยคามิโน? ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, อกุสลํ – อิเม ธมฺมา อาจยคามิโน.

1411. 哪些法是积集法？三界中的善与不善——这些法是积集法。

๑๔๑๒. กตเม ธมฺมา อปจยคามิโน? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา – อิเม ธมฺมา อปจยคามิโน.

1412. 哪些法是损减法？四种出世间道——这些法是损减法。

๑๔๑๓. กตเม ธมฺมา เนวาจยคามินาปจยคามิโน? จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา เนวาจยคามินาปจยคามิโน.

1413. 哪些法是非积集非损减法？四地中的异熟，三地中的唯作无记，以及色与涅槃——这些法是非积集非损减法。

๑๔๑๔. กตเม ธมฺมา เสกฺขา? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา, เหฏฺฐิมานิ จ ตีณิ สามญฺญผลานิ – อิเม ธมฺมา เสกฺขา.

1414. 哪些法是有学法？四种出世间道，以及下三沙门果——这些法是有学法。

๑๔๑๕. กตเม ธมฺมา อเสกฺขา? อุปริฏฺฐิมํ อรหตฺตผลํ – อิเม ธมฺมา อเสกฺขา.

1415. 哪些法是无学法？最上的阿罗汉果——这些法是无学法。

๑๔๑๖. กตเม ธมฺมา เนวเสกฺขนาเสกฺขา? ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, อกุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา เนวเสกฺขนาเสกฺขา.

1416. 哪些法是非有学非无学法？三界中的善与不善，三界中的异熟，三界中的唯作无记，以及色与涅槃——这些法是非有学非无学法。

๑๔๑๗. กตเม ธมฺมา ปริตฺตา? กามาวจรกุสลํ, อกุสลํ, สพฺโพ กามาวจรสฺส วิปาโก, กามาวจรกิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา ปริตฺตา.

1417. 哪些法为小法？欲界善法、不善法、一切欲界异熟、欲界唯作无记，以及一切色——此等为小法。

๑๔๑๘. กตเม ธมฺมา มหคฺคตา? รูปาวจรา, อรูปาวจรา, กุสลาพฺยากตา – อิเม ธมฺมา มหคฺคตา.

1418. 哪些法为广大法？色界、无色界之善法与无记法——此等为广大法。

๑๔๑๙. กตเม ธมฺมา อปฺปมาณา? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา, จตฺตาริ จ สามญฺญผลานิ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อปฺปมาณา.

1419. 哪些法为无量法？四出世间道、四沙门果与涅槃——此等为无量法。

๑๔๒๐. กตเม [Pg.271] ธมฺมา ปริตฺตารมฺมณา? สพฺโพ กามาวจรสฺส วิปาโก, กิริยามโนธาตุ, กิริยาเหตุกมโนวิญฺญาณธาตุ โสมนสฺสสหคตา – อิเม ธมฺมา ปริตฺตารมฺมณา.

1420. 哪些法为小所缘法？一切欲界异熟、唯作意界，以及喜俱之唯作无因意识界——此等为小所缘法。

๑๔๒๑. กตเม ธมฺมา มหคฺคตารมฺมณา? วิญฺญาณญฺจายตนํ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ – อิเม ธมฺมา มหคฺคตารมฺมณา.

1421. 哪些法为广大所缘法？识无边处与非想非非想处——此等为广大所缘法。

๑๔๒๒. กตเม ธมฺมา อปฺปมาณารมฺมณา? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา, จตฺตาริ จ สามญฺญผลานิ – อิเม ธมฺมา อปฺปมาณารมฺมณา. กามาวจรกุสลโต จตฺตาโร ญาณวิปฺปยุตฺตจิตฺตุปฺปาทา, กิริยโต จตฺตาโร ญาณวิปฺปยุตฺตจิตฺตุปฺปาทา, สพฺพํ อกุสลํ – อิเม ธมฺมา สิยา ปริตฺตารมฺมณา, สิยา มหคฺคตารมฺมณา, น อปฺปมาณารมฺมณา, สิยา น วตฺตพฺพา ปริตฺตารมฺมณาติปิ, มหคฺคตารมฺมณาติปิ. กามาวจรกุสลโต จตฺตาโร ญาณสมฺปยุตฺตจิตฺตุปฺปาทา, กิริยโต จตฺตาโร ญาณสมฺปยุตฺตจิตฺตุปฺปาทา, รูปาวจรํ จตุตฺถํ ฌานํ กุสลโต จ กิริยโต จ, กิริยาเหตุกมโนวิญฺญาณธาตุ อุเปกฺขาสหคตา – อิเม ธมฺมา สิยา ปริตฺตารมฺมณา, สิยา มหคฺคตารมฺมณา, สิยา อปฺปมาณารมฺมณา, สิยา น วตฺตพฺพา ปริตฺตารมฺมณาติปิ, มหคฺคตารมฺมณาติปิ, อปฺปมาณารมฺมณาติปิ. รูปาวจรติกจตุกฺกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, จตุตฺถสฺส ฌานสฺส วิปาโก, อากาสานญฺจายตนํ, อากิญฺจญฺญายตนํ – อิเม ธมฺมา น วตฺตพฺพา ปริตฺตารมฺมณาติปิ, มหคฺคตารมฺมณาติปิ, อปฺปมาณารมฺมณาติปิ. รูปญฺจ นิพฺพานญฺจ อนารมฺมณา.

1422. 何法为无量所缘？四出世间道与四沙门果——此等法为无量所缘。于欲界善法，四种智不相应心生起；于唯作法，四种智不相应心生起；及一切不善法——此等法或为小所缘，或为大所缘，非为无量所缘；或不可说为小所缘，亦不可说为大所缘。于欲界善法，四种智相应心生起；于唯作法，四种智相应心生起；色界第四禅之善与唯作；舍俱行唯作无因意识界——此等法或为小所缘，或为大所缘，或为无量所缘；或不可说为小所缘，亦不可说为大所缘，亦不可说为无量所缘。色界前三禅之善、异熟与唯作；第四禅之异熟；空无边处；无所有处——此等法不可说为小所缘，亦不可说为大所缘，亦不可说为无量所缘。色与涅槃为无所缘。

๑๔๒๓. กตเม ธมฺมา หีนา? ทฺวาทส อกุสลจิตฺตุปฺปาทา – อิเม ธมฺมา หีนา.

1423. 何法为下劣？十二不善心生起——此等法为下劣。

๑๔๒๔. กตเม ธมฺมา มชฺฌิมา? ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา มชฺฌิมา.

1424. 何法为中等？三界中之善，三界中之异熟，三界中之唯作无记，及一切色——此等法为中等。

๑๔๒๕. กตเม ธมฺมา ปณีตา? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา, จตฺตาริ จ สามญฺญผลานิ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา ปณีตา.

1425. 何法为胜妙？四出世间道、四沙门果与涅槃——此等法为胜妙。

๑๔๒๖. กตเม ธมฺมา มิจฺฉตฺตนิยตา? จตฺตาโร ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตจิตฺตุปฺปาทา, ทฺเว โทมนสฺสสหคตจิตฺตุปฺปาทา – อิเม ธมฺมา สิยา มิจฺฉตฺตนิยตา, สิยา อนิยตา.

1426. 何法为邪性决定？四种见相应心生起，二种忧俱行心生起——此等法或为邪性决定，或为不定法。

๑๔๒๗. กตเม [Pg.272] ธมฺมา สมฺมตฺตนิยตา? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา – อิเม ธมฺมา สมฺมตฺตนิยตา.

1427. 哪些法是正性决定法？四出世间道——此等法是正性决定法。

๑๔๒๘. กตเม ธมฺมา อนิยตา? จตฺตาโร ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตโลภสหคตจิตฺตุปฺปาทา, วิจิกิจฺฉาสหคโต จิตฺตุปฺปาโท, อุทฺธจฺจสหคโต จิตฺตุปฺปาโท, ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อนิยตา.

1428. 哪些法是不定法？四种与邪见不相应而与贪相应的心生起，与疑相应的心生起，与掉举相应的心生起，三地的善法，四地的异熟法，三地的唯作无记法，以及色与涅槃——此等法是不定法。

๑๔๒๙. กตเม ธมฺมา มคฺคารมฺมณา? กามาวจรกุสลโต จตฺตาโร ญาณสมฺปยุตฺตจิตฺตุปฺปาทา, กิริยโต จตฺตาโร ญาณสมฺปยุตฺตจิตฺตุปฺปาทา – อิเม ธมฺมา สิยา มคฺคารมฺมณา, น มคฺคเหตุกา; สิยา มคฺคาธิปติโน, สิยา น วตฺตพฺพา มคฺคารมฺมณาติปิ, มคฺคาธิปติโนติปิ. จตฺตาโร อริยมคฺคา น มคฺคารมฺมณา, มคฺคเหตุกา; สิยา มคฺคาธิปติโน, สิยา น วตฺตพฺพา มคฺคาธิปติโนติ. รูปาวจรจตุตฺถํ ฌานํ กุสลโต จ กิริยโต จ, กิริยาเหตุกมโนวิญฺญาณธาตุ อุเปกฺขาสหคตา – อิเม ธมฺมา สิยา มคฺคารมฺมณา; น มคฺคเหตุกา, น มคฺคาธิปติโน; สิยา น วตฺตพฺพา มคฺคารมฺมณาติ. กามาวจรกุสลโต จตฺตาโร ญาณวิปฺปยุตฺตจิตฺตุปฺปาทา, สพฺพํ อกุสลํ, สพฺโพ กามาวจรสฺส วิปาโก, กิริยโต ฉ จิตฺตุปฺปาทา, รูปาวจรติกจตุกฺกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, จตุตฺถสฺส ฌานสฺส วิปาโก, จตฺตาโร อารุปฺปา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, จตฺตาริ จ สามญฺญผลานิ – อิเม ธมฺมา น วตฺตพฺพา มคฺคารมฺมณาติปิ, มคฺคเหตุกาติปิ, มคฺคาธิปติโนติปิ. รูปญฺจ นิพฺพานญฺจ อนารมฺมณา.

1429. 哪些法是道所缘？欲界善的四种智相应心生起，唯作的四种智相应心生起——此等法有时是道所缘，非道因；有时是道增上缘，有时不可言为道所缘，亦不可言为道增上缘。四圣道非道所缘，是道因；有时是道增上缘，有时不可言为道增上缘。色界第四禅的善与唯作，以及与舍相应的唯作无因意识界——此等法有时是道所缘；非道因，非道增上缘；有时不可言为道所缘。欲界善的四种智不相应心生起，一切不善法，一切欲界异熟，唯作的六种心生起，色界首三禅的善、异熟与唯作，第四禅的异熟，四无色定的善、异熟与唯作，以及四沙门果——此等法不可言为道所缘，亦不可言为道因，亦不可言为道增上缘。色与涅槃无所缘。

๑๔๓๐. กตเม ธมฺมา อุปฺปนฺนา? จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ยญฺจ รูปํ กมฺมสฺส กตตฺตา – อิเม ธมฺมา สิยา อุปฺปนฺนา, สิยา อุปฺปาทิโน; น วตฺตพฺพา อนุปฺปนฺนาติ. จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, อกุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, ยญฺจ รูปํ น กมฺมสฺส กตตฺตา – อิเม ธมฺมา สิยา อุปฺปนฺนา, สิยา อนุปฺปนฺนา, น วตฺตพฺพา อุปฺปาทิโนติ. นิพฺพานํ น วตฺตพฺพํ อุปฺปนฺนนฺติปิ, อนุปฺปนฺนนฺติปิ, อุปฺปาทิโนติปิ.

1430. 何法为已生？四地之异熟，以及由业已作而有之色——此等法，有时为已生，有时为当生；不可言为未生。四地之善、不善，三地之唯作无记，以及非由业已作而有之色——此等法，有时为已生，有时为未生；不可言为当生。涅槃不可言为已生，亦不可言为未生，亦不可言为当生。

๑๔๓๑. นิพฺพานํ ฐเปตฺวา สพฺเพ ธมฺมา สิยา อตีตา, สิยา อนาคตา, สิยา ปจฺจุปฺปนฺนา. นิพฺพานํ น วตฺตพฺพํ อตีตนฺติปิ, อนาคตนฺติปิ, ปจฺจุปฺปนฺนนฺติปิ.

1431. 除涅槃外，一切法有时为过去，有时为未来，有时为现在。涅槃不可言为过去，亦不可言为未来，亦不可言为现在。

๑๔๓๒. กตเม [Pg.273] ธมฺมา อตีตารมฺมณา? วิญฺญาณญฺจายตนํ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ – อิเม ธมฺมา อตีตารมฺมณา.

1432. 何法缘于过去法？识无边处(viññāṇañcāyatana)与非想非非想处(nevasaññānāsaññāyatana)——此等法缘于过去法。

๑๔๓๓. นิโยคา อนาคตารมฺมณา นตฺถิ.

1433. 无有决定缘于未来法者。

๑๔๓๔. กตเม ธมฺมา ปจฺจุปฺปนฺนารมฺมณา? ทฺเวปญฺจวิญฺญาณานิ, ติสฺโส จ มโนธาตุโย – อิเม ธมฺมา ปจฺจุปฺปนฺนารมฺมณา. กามาวจรกุสลสฺส วิปากโต ทส จิตฺตุปฺปาทา, อกุสลสฺส วิปากโต มโนวิญฺญาณธาตุ อุเปกฺขาสหคตา, กิริยาเหตุกมโนวิญฺญาณธาตุ โสมนสฺสสหคตา – อิเม ธมฺมา สิยา อตีตารมฺมณา, สิยา อนาคตารมฺมณา, สิยา ปจฺจุปฺปนฺนารมฺมณา. กามาวจรกุสลํ, อกุสลํ, กิริยโต นว จิตฺตุปฺปาทา, รูปาวจรํ จตุตฺถํ ฌานํ กุสลโต จ กิริยโต จ – อิเม ธมฺมา สิยา อตีตารมฺมณา, สิยา อนาคตารมฺมณา, สิยา ปจฺจุปฺปนฺนารมฺมณา; สิยา น วตฺตพฺพา อตีตารมฺมณาติปิ, อนาคตารมฺมณาติปิ, ปจฺจุปฺปนฺนารมฺมณาติปิ. รูปาวจรติกจตุกฺกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, จตุตฺถสฺส ฌานสฺส วิปาโก, อากาสานญฺจายตนํ, อากิญฺจญฺญายตนํ, จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา, จตฺตาริ จ สามญฺญผลานิ – อิเม ธมฺมา น วตฺตพฺพา อตีตารมฺมณาติปิ, อนาคตารมฺมณาติปิ, ปจฺจุปฺปนฺนารมฺมณาติปิ. รูปญฺจ นิพฺพานญฺจ อนารมฺมณา.

1434. 哪些法是现在所缘？双五识及三意界——这些法是现在所缘。欲界善异熟的十种心生起，与舍俱行的不善异熟意识界，与喜俱行的唯作无因意识界——这些法有时是过去所缘，有时是未来所缘，有时是现在所缘。欲界善心、不善心、九种唯作心生起，以及色界第四禅的善心和唯作心——这些法有时是过去所缘，有时是未来所缘，有时是现在所缘；有时不可说是过去所缘，亦不可说是未来所缘，亦不可说是现在所缘。色界三禅法与四禅法的善、异熟、唯作诸禅，第四禅的异熟心，空无边处，无所有处，四出世间道，以及四沙门果——这些法不可说是过去所缘，亦不可说是未来所缘，亦不可说是现在所缘。色与涅槃是无所缘的。

๑๔๓๕. อนินฺทฺริยพทฺธรูปญฺจ นิพฺพานญฺจ ฐเปตฺวา, สพฺเพ ธมฺมา สิยา อชฺฌตฺตา, สิยา พหิทฺธา, สิยา อชฺฌตฺตพหิทฺธา. อนินฺทฺริยพทฺธรูปญฺจ นิพฺพานญฺจ พหิทฺธา.

1435. 除了非根所缚色与涅槃，一切法有时是内，有时是外，有时是内外。非根所缚色与涅槃是外。

๑๔๓๖. กตเม ธมฺมา อชฺฌตฺตารมฺมณา? วิญฺญาณญฺจายตนํ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ – อิเม ธมฺมา อชฺฌตฺตารมฺมณา.

1436. 哪些法是内所缘？识无边处与非想非非想处——这些法是内所缘。

๑๔๓๗. กตเม ธมฺมา พหิทฺธารมฺมณา? รูปาวจรติกจตุกฺกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, จตุตฺถสฺส ฌานสฺส วิปาโก, อากาสานญฺจายตนํ, จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา จตฺตาริ จ สามญฺญผลานิ – อิเม ธมฺมา พหิทฺธารมฺมณา. รูปํ ฐเปตฺวา, สพฺเพว กามาวจรา กุสลากุสลาพฺยากตา ธมฺมา, รูปาวจรํ จตุตฺถํ ฌานํ กุสลโต จ กิริยโต จ – อิเม ธมฺมา สิยา อชฺฌตฺตารมฺมณา, สิยา [Pg.274] พหิทฺธารมฺมณา, สิยา อชฺฌตฺตพหิทฺธารมฺมณา. อากิญฺจญฺญายตนํ น วตฺตพฺพํ อชฺฌตฺตารมฺมณนฺติปิ, พหิทฺธารมฺมณนฺติปิ, อชฺฌตฺตพหิทฺธารมฺมณนฺติปิ. รูปญฺจ นิพฺพานญฺจ อนารมฺมณา.

1437. 哪些法是外所缘？色界三禅的善、异熟、唯作，第四禅的异熟，空无边处，四出世间道，以及四沙门果——这些法是外所缘。除去色，一切欲界的善、不善、无记法，色界第四禅的善与唯作——这些法有时是内所缘，有时是外所缘，有时是内外所缘。无所有处不可说是内所缘，也不可说是外所缘，也不可说是内外所缘。色与涅槃是无所缘的。

๑๔๓๘. กตเม ธมฺมา สนิทสฺสนสปฺปฏิฆา? รูปายตนํ – อิเม ธมฺมา สนิทสฺสนสปฺปฏิฆา.

1438. 哪些法是有见有碍的？色处——这些法是有见有碍的。

๑๔๓๙. กตเม ธมฺมา อนิทสฺสนสปฺปฏิฆา? จกฺขายตนํ…เป… โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิเม ธมฺมา อนิทสฺสนสปฺปฏิฆา.

1439. 哪些法是无见有碍的？眼处……乃至……触处——这些法是无见有碍的。

๑๔๔๐. กตเม ธมฺมา อนิทสฺสนอปฺปฏิฆา? จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, อกุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, ยญฺจ รูปํ อนิทสฺสนํ อปฺปฏิฆํ ธมฺมายตนปริยาปนฺนํ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อนิทสฺสนอปฺปฏิฆา.

1440. 哪些法是无见无碍的？四地的善法、不善法，四地的异熟法，三地的唯作无记法，以及无见无碍、法处所摄的色，与涅槃——这些法是无见无碍的。

ติกํ.

三法品竟。

ทุกอตฺถุทฺธาโร

二法义释

เหตุโคจฺฉกํ

因聚

๑๔๔๑. กตเม ธมฺมา เหตู? ตโย กุสลเหตู, ตโย อกุสลเหตู, ตโย อพฺยากตเหตู. อโลโภ กุสลเหตุ, อโทโส กุสลเหตุ, จตูสุ ภูมีสุ กุสเลสุ อุปฺปชฺชนฺติ. อโมโห กุสลเหตุ, กามาวจรกุสลโต จตฺตาโร ญาณวิปฺปยุตฺเต จิตฺตุปฺปาเท ฐเปตฺวา, จตูสุ ภูมีสุ กุสเลสุ อุปฺปชฺชติ.

1441. 何法为因？三善因、三不善因、三无记因。无贪是善因，无瞋是善因，此二者于四地善法中生起。无痴是善因，除了欲界善心中的四种智不相应心之外，它于四地善法中生起。

โลโภ อฏฺฐสุ โลภสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชติ. โทโส ทฺวีสุ โทมนสฺสสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชติ. โมโห สพฺพากุสเลสุ อุปฺปชฺชติ.

贪于八种贪相应心中生起。瞋于二种忧俱行心中生起。痴于一切不善法中生起。

อโลโภ วิปากเหตุ อโทโส วิปากเหตุ, กามาวจรสฺส วิปากโต อเหตุเก จิตฺตุปฺปาเท ฐเปตฺวา, จตูสุ ภูมีสุ วิปาเกสุ อุปฺปชฺชนฺติ. อโมโห วิปากเหตุ, กามาวจรสฺส วิปากโต อเหตุเก [Pg.275] จิตฺตุปฺปาเท ฐเปตฺวา, จตฺตาโร ญาณวิปฺปยุตฺเต จิตฺตุปฺปาเท ฐเปตฺวา, จตูสุ ภูมีสุ วิปาเกสุ อุปฺปชฺชติ.

无贪是异熟因，无瞋是异熟因；除去欲界异熟中的无因心生，此二者于四地的诸异熟中生起。无痴是异熟因；除去欲界异熟中的无因心生与四种智不相应心生，它于四地的诸异熟中生起。

อโลโภ กิริยเหตุ อโทโส กิริยเหตุ, กามาวจรกิริยโต อเหตุเก จิตฺตุปฺปาเท ฐเปตฺวา, ตีสุ ภูมีสุ กิริเยสุ อุปฺปชฺชนฺติ. อโมโห กิริยเหตุ, กามาวจรกิริยโต อเหตุเก จิตฺตุปฺปาเท ฐเปตฺวา, จตฺตาโร ญาณวิปฺปยุตฺเต จิตฺตุปฺปาเท ฐเปตฺวา, ตีสุ ภูมีสุ กิริเยสุ อุปฺปชฺชติ – อิเม ธมฺมา เหตู.

无贪是唯作因，无瞋是唯作因；除去欲界唯作中的无因心生，此二者于三地的诸唯作中生起。无痴是唯作因；除去欲界唯作中的无因心生与四种智不相应心生，它于三地的诸唯作中生起。——此等诸法是因。

๑๔๔๒. กตเม ธมฺมา น เหตู? ฐเปตฺวา เหตู, จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, อกุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา น เหตู.

1442. 何等法非因？除去诸因，四地中的善、不善，四地中的异熟，三地中的唯作无记，以及色与涅槃——此等诸法非因。

๑๔๔๓. กตเม ธมฺมา สเหตุกา? วิจิกิจฺฉาสหคตํ อุทฺธจฺจสหคตํ โมหํ ฐเปตฺวา อวเสสํ อกุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, กามาวจรสฺส วิปากโต อเหตุเก จิตฺตุปฺปาเท ฐเปตฺวา จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, กามาวจรกิริยโต อเหตุเก จิตฺตุปฺปาเท ฐเปตฺวา ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ – อิเม ธมฺมา สเหตุกา.

1443. 何等法有因？除去与疑俱行(vicikicchāsahagataṃ)及与掉举俱行(uddhaccasahagataṃ)的痴，其余的不善；四地中的善；除去欲界异熟中的无因心生，四地中的异熟；除去欲界唯作中的无因心生，三地中的唯作无记——此等诸法有因。

๑๔๔๔. กตเม ธมฺมา อเหตุกา? วิจิกิจฺฉาสหคโต โมโห, อุทฺธจฺจสหคโต โมโห, ทฺเวปญฺจวิญฺญาณานิ, ติสฺโส จ มโนธาตุโย, ปญฺจ จ อเหตุกมโนวิญฺญาณธาตุโย, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อเหตุกา.

1444. 何等法无因？疑俱行痴(vicikicchāsahagato moho)、掉举俱行痴(uddhaccasahagato moho)、双五识(dvepañcaviññāṇāni)、三意界(tisso manodhātuyo)、五无因意识界(pañca ahetukamanoviññāṇadhātuyo)，以及色与涅槃——此等诸法无因。

๑๔๔๕. กตเม ธมฺมา เหตุสมฺปยุตฺตา? วิจิกิจฺฉาสหคตํ อุทฺธจฺจสหคตํ โมหํ ฐเปตฺวา อวเสสํ อกุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, กามาวจรสฺส วิปากโต อเหตุเก จิตฺตุปฺปาเท ฐเปตฺวา จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, กามาวจรกิริยโต อเหตุเก จิตฺตุปฺปาเท ฐเปตฺวา ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ – อิเม ธมฺมา เหตุสมฺปยุตฺตา.

1445. 何等法与因相应？除去与疑俱行及与掉举俱行的痴，其余的不善；四地中的善；除去欲界异熟中的无因心生，四地中的异熟；除去欲界唯作中的无因心生，三地中的唯作无记——此等诸法与因相应。

๑๔๔๖. กตเม ธมฺมา เหตุวิปฺปยุตฺตา? วิจิกิจฺฉาสหคโต โมโห, อุทฺธจฺจสหคโต โมโห, ทฺเวปญฺจวิญฺญาณานิ ติสฺโส จ มโนธาตุโย ปญฺจ จ อเหตุกมโนวิญฺญาณธาตุโย, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา เหตุวิปฺปยุตฺตา.

1446. 何法为因不相应法？疑俱行痴，掉举俱行痴，双五识，三意界，五无因意识界，以及色与涅槃——此等法为因不相应法。

๑๔๔๗. กตเม [Pg.276] ธมฺมา เหตู เจว สเหตุกา จ? ยตฺถ ทฺเว ตโย เหตู เอกโต อุปฺปชฺชนฺติ – อิเม ธมฺมา เหตู เจว สเหตุกา จ.

1447. 何法既是因亦是有因法？于何处有二或三因一同生起，此等诸因既是因亦是有因法。

๑๔๔๘. กตเม ธมฺมา สเหตุกา เจว น จ เหตู? จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, อกุสลํ, กามาวจรสฺส วิปากโต อเหตุเก จิตฺตุปฺปาเท ฐเปตฺวา จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, กามาวจรกิริยโต อเหตุเก จิตฺตุปฺปาเท ฐเปตฺวา ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, เอตฺถุปฺปนฺเน เหตู ฐเปตฺวา – อิเม ธมฺมา สเหตุกา เจว น จ เหตู. อเหตุกา ธมฺมา น วตฺตพฺพา – เหตู เจว สเหตุกา จาติปิ, สเหตุกา เจว น จ เหตูติปิ.

1448. 何法为有因法而非因？四地的善法与不善法；四地的异熟法，除去欲界异熟的无因心生起；三地的唯作无记法，除去欲界唯作的无因心生起；并除去于此等法中生起的诸因——此等法为有因法而非因。无因法不可说为“既是因亦是有因法”，亦不可说为“是有因法而非因”。

๑๔๔๙. กตเม ธมฺมา เหตู เจว เหตุสมฺปยุตฺตา จ? ยตฺถ ทฺเว ตโย เหตู เอกโต อุปฺปชฺชนฺติ – อิเม ธมฺมา เหตู เจว เหตุสมฺปยุตฺตา จ.

1449. 何法既是因亦是因相应法？于何处有二或三因一同生起，此等诸因既是因亦是因相应法。

๑๔๕๐. กตเม ธมฺมา เหตุสมฺปยุตฺตา เจว น จ เหตู? จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, อกุสลํ, กามาวจรสฺส วิปากโต อเหตุเก จิตฺตุปฺปาเท ฐเปตฺวา จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, กามาวจรกิริยโต อเหตุเก จิตฺตุปฺปาเท ฐเปตฺวา ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, เอตฺถุปฺปนฺเน เหตู ฐเปตฺวา – อิเม ธมฺมา เหตุสมฺปยุตฺตา เจว น จ เหตู. เหตุวิปฺปยุตฺตา ธมฺมา น วตฺตพฺพา – เหตู เจว เหตุสมฺปยุตฺตา จาติปิ, เหตุสมฺปยุตฺตา เจว น จ เหตูติปิ.

1450. 何法为因相应法而非因？四地的善法与不善法；四地的异熟法，除去欲界异熟的无因心生起；三地的唯作无记法，除去欲界唯作的无因心生起；并除去于此等法中生起的诸因——此等法为因相应法而非因。因不相应法，不可说为“既是因亦是因相应法”，亦不可说为“是因相应法而非因”。

๑๔๕๑. กตเม ธมฺมา น เหตู สเหตุกา? จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, อกุสลํ, กามาวจรสฺส วิปากโต อเหตุเก จิตฺตุปฺปาเท ฐเปตฺวา จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, กามาวจรกิริยโต อเหตุเก จิตฺตุปฺปาเท ฐเปตฺวา ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, เอตฺถุปฺปนฺเน เหตู ฐเปตฺวา – อิเม ธมฺมา น เหตู สเหตุกา.

1451. 何法非因但为有因法？四地的善法与不善法；四地的异熟法，除去欲界异熟的无因心生起；三地的唯作无记法，除去欲界唯作的无因心生起；并除去于此等法中生起的诸因——此等法非因但为有因法。

๑๔๕๒. กตเม ธมฺมา น เหตู อเหตุกา? ทฺเวปญฺจวิญฺญาณานิ, ติสฺโส จ มโนธาตุโย, ปญฺจ จ อเหตุกมโนวิญฺญาณธาตุโย, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา น เหตู อเหตุกา. เหตู ธมฺมา น วตฺตพฺพา – น เหตู สเหตุกาติปิ, น เหตู อเหตุกาติปิ.

1452. 何法非因亦为无因法？双五识、三意界、五无因意识界，以及色与涅槃——此等法非因亦为无因法。诸因法，不可说为“非因但为有因法”，亦不可说为“非因亦为无因法”。

จูฬนฺตรทุกํ

小二法

๑๔๕๓. กตเม [Pg.277] ธมฺมา สปฺปจฺจยา? จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, อกุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา สปฺปจฺจยา.

1453. 何法为有缘法？四地善、不善，四地异熟，三地唯作无记，以及一切色——此等法为有缘法。

๑๔๕๔. กตเม ธมฺมา อปฺปจฺจยา? นิพฺพานํ – อิเม ธมฺมา อปฺปจฺจยา.

1454. 何法为无缘法？涅槃——此法为无缘法。

๑๔๕๕. กตเม ธมฺมา สงฺขตา? จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, อกุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา สงฺขตา.

1455. 何法为有为法？四地善、不善，四地异熟，三地唯作无记，以及一切色——此等法为有为法。

๑๔๕๖. กตเม ธมฺมา อสงฺขตา? นิพฺพานํ – อิเม ธมฺมา อสงฺขตา.

1456. 何法为无为法？涅槃——此法为无为法。

๑๔๕๗. กตเม ธมฺมา สนิทสฺสนา? รูปายตนํ – อิเม ธมฺมา สนิทสฺสนา.

1457. 何法为有见法？色处——此法为有见法。

๑๔๕๘. กตเม ธมฺมา อนิทสฺสนา? จกฺขายตนํ …เป… โผฏฺฐพฺพายตนํ, จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, อกุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, ยญฺจ รูปํ อนิทสฺสนํ อปฺปฏิฆํ ธมฺมายตนปริยาปนฺนํ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อนิทสฺสนา.

1458. 何法为无见法？眼处……乃至……触处，四地善、不善，四地异熟，三地唯作无记，以及彼不可见、无对碍、法处所摄之色，与涅槃——此等法为无见法。

๑๔๕๙. กตเม ธมฺมา สปฺปฏิฆา? จกฺขายตนํ…เป… โผฏฺฐพฺพายตนํ – อิเม ธมฺมา สปฺปฏิฆา.

1459. 何法为有对法？眼处……乃至……触处——此等法为有对法。

๑๔๖๐. กตเม ธมฺมา อปฺปฏิฆา? จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, อกุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, ยญฺจ รูปํ อนิทสฺสนํ อปฺปฏิฆํ ธมฺมายตนปริยาปนฺนํ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อปฺปฏิฆา.

1460. 何法为无对法？四地善、不善，四地异熟，三地唯作无记，以及彼不可见、无对碍、法处所摄之色，与涅槃——此等法为无对法。

๑๔๖๑. กตเม ธมฺมา รูปิโน? จตฺตาโร จ มหาภูตา, จตุนฺนญฺจ มหาภูตานํ อุปาทาย รูปํ – อิเม ธมฺมา รูปิโน.

1461. 何法为色法？四种大种，以及四种大种之所造色——此等法为色法。

๑๔๖๒. กตเม ธมฺมา อรูปิโน? จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, อกุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อรูปิโน.

1462. 何法为非色法？四地善、不善，四地异熟，三地唯作无记，以及涅槃——此等法为非色法。

๑๔๖๓. กตเม [Pg.278] ธมฺมา โลกิยา? ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, อกุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา โลกิยา.

1463. 何法为世间法？三地中之善法、不善法，三地中之异熟，三地中之唯作无记，以及一切色——此等法为世间法。

๑๔๖๔. กตเม ธมฺมา โลกุตฺตรา? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา, จตฺตาริ จ สามญฺญผลานิ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา โลกุตฺตรา. สพฺเพ ธมฺมา เกนจิ วิญฺเญยฺยา, เกนจิ น วิญฺเญยฺยา.

1464. 何法为出世间法？四不系道、四沙门果，以及涅槃——此等法为出世间法。一切法，为某识所识知，亦为某识所不识知。

อาสวโคจฺฉกํ

漏集

๑๔๖๕. กตเม ธมฺมา อาสวา? จตฺตาโร อาสวา – กามาสโว, ภวาสโว, ทิฏฺฐาสโว, อวิชฺชาสโว. กามาสโว อฏฺฐสุ โลภสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชติ ภวาสโว จตูสุ ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตโลภสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชติ ทิฏฺฐาสโว จตูสุ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชติ. อวิชฺชาสโว สพฺพากุสเลสุ อุปฺปชฺชติ – อิเม ธมฺมา อาสวา.

1465. 何法为漏？有四漏：欲漏(kāmāsavo)、有漏(bhavāsavo)、见漏(diṭṭhāsavo)、无明漏(avijjāsavo)。欲漏于八种贪相应心中生起；有漏于四种见不相应贪相应心中生起；见漏于四种见相应贪相应心中生起；无明漏于一切不善心中生起——此等法为漏。

๑๔๖๖. กตเม ธมฺมา โน อาสวา? ฐเปตฺวา อาสเว อวเสสํ อกุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา โน อาสวา.

1466. 何法非漏？除去诸漏后剩余之不善法，四地中之善法，四地中之异熟，三地中之唯作无记，以及色与涅槃——此等法非漏。

๑๔๖๗. กตเม ธมฺมา สาสวา? ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, อกุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา สาสวา.

1467. 何法为有漏？三地中之善法、不善法，三地中之异熟，三地中之唯作无记，以及一切色——此等法为有漏。

๑๔๖๘. กตเม ธมฺมา อนาสวา? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา, จตฺตาริ จ สามญฺญผลานิ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อนาสวา.

1468. 何法为无漏？四不系道、四沙门果，以及涅槃——此等法为无漏。

๑๔๖๙. กตเม ธมฺมา อาสวสมฺปยุตฺตา? ทฺเว โทมนสฺสสหคตจิตฺตุปฺปาทา เอตฺถุปฺปนฺนํ โมหํ ฐเปตฺวา, วิจิกิจฺฉาสหคตํ อุทฺธจฺจสหคตํ โมหํ ฐเปตฺวา, อวเสสํ อกุสลํ – อิเม ธมฺมา อาสวสมฺปยุตฺตา.

1469. 何法与漏相应？除去于二忧俱行心中生起之痴、与疑俱行之痴、与掉举俱行之痴后，其余诸不善法——此等法与漏相应。

๑๔๗๐. กตเม [Pg.279] ธมฺมา อาสววิปฺปยุตฺตา? ทฺวีสุ โทมนสฺสสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปนฺโน โมโห, วิจิกิจฺฉาสหคโต โมโห, อุทฺธจฺจสหคโต โมโห, จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อาสววิปฺปยุตฺตา.

1470. 哪些法是漏不相应的？于两种忧俱心中生起的痴，疑相应痴，掉举相应痴，四地的善，四地的异熟，三地的唯作无记，色，以及涅槃——此等法是漏不相应的。

๑๔๗๑. กตเม ธมฺมา อาสวา เจว สาสวา จ? เตว อาสวา อาสวา เจว สาสวา จ.

1471. 哪些法既是漏又是有漏？彼等漏既是漏又是有漏。

๑๔๗๒. กตเม ธมฺมา สาสวา เจว โน จ อาสวา? ฐเปตฺวา อาสเว, อวเสสํ อกุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา สาสวา เจว โน จ อาสวา. อนาสวา ธมฺมา น วตฺตพฺพา – อาสวา เจว สาสวา จาติปิ, สาสวา เจว โน จ อาสวาติปิ.

1472. 哪些法是有漏而非漏？除去诸漏，剩余的不善，三地的善，三地的异熟，三地的唯作无记，以及一切色——此等法是有漏而非漏。无漏法不可说为“既是漏又是有漏”，亦不可说为“有漏而非漏”。

๑๔๗๓. กตเม ธมฺมา อาสวา เจว อาสวสมฺปยุตฺตา จ? ยตฺถ ทฺเว ตโย อาสวา เอกโต อุปฺปชฺชนฺติ – อิเม ธมฺมา อาสวา เจว อาสวสมฺปยุตฺตา จ.

1473. 哪些法既是漏又与漏相应？于何处二或三漏俱时生起——此等法既是漏又与漏相应。

๑๔๗๔. กตเม ธมฺมา อาสวสมฺปยุตฺตา เจว โน จ อาสวา? ฐเปตฺวา อาสเว, อวเสสํ อกุสลํ – อิเม ธมฺมา อาสวสมฺปยุตฺตา เจว โน จ อาสวา. อาสววิปฺปยุตฺตา ธมฺมา น วตฺตพฺพา – อาสวา เจว อาสวสมฺปยุตฺตา จาติปิ, อาสวสมฺปยุตฺตา เจว โน จ อาสวาติปิ.

1474. 哪些法是漏相应而非漏？除去诸漏，剩余的不善——此等法是漏相应而非漏。漏不相应的法，不可说为“既是漏又与漏相应”，亦不可说为“漏相应而非漏”。

๑๔๗๕. กตเม ธมฺมา อาสววิปฺปยุตฺตา สาสวา? ทฺวีสุ โทมนสฺสสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปนฺโน โมโห, วิจิกิจฺฉาสหคโต โมโห, อุทฺธจฺจสหคโต โมโห, ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา อาสววิปฺปยุตฺตา สาสวา.

1475. 哪些法是漏不相应而有漏？于两种忧俱心中生起的痴，疑相应痴，掉举相应痴，三地的善，三地的异熟，三地的唯作无记，以及一切色——此等法是漏不相应而有漏。

๑๔๗๖. กตเม ธมฺมา อาสววิปฺปยุตฺตา อนาสวา? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา, จตฺตาริ จ สามญฺญผลานิ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อาสววิปฺปยุตฺตา อนาสวา. อาสวสมฺปยุตฺตา ธมฺมา น วตฺตพฺพา – อาสววิปฺปยุตฺตา สาสวาติปิ, อาสววิปฺปยุตฺตา อนาสวาติปิ.

1476. 哪些法是漏不相应且无漏？四种不系道、四沙门果，以及涅槃——此等法是漏不相应且无漏。漏相应的法，不可说为“漏不相应而有漏”，亦不可说为“漏不相应且无漏”。

สํโยชนโคจฺฉกํ

结品

๑๔๗๗. กตเม [Pg.280] ธมฺมา สํโยชนา? ทส สํโยชนานิ – กามราคสํโยชนํ, ปฏิฆสํโยชนํ, มานสํโยชนํ, ทิฏฺฐิสํโยชนํ, วิจิกิจฺฉาสํโยชนํ, สีลพฺพตปรามาสสํโยชนํ, ภวราคสํโยชนํ, อิสฺสาสํโยชนํ, มจฺฉริยสํโยชนํ, อวิชฺชาสํโยชนํ. กามราคสํโยชนํ อฏฺฐสุ โลภสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชติ. ปฏิฆสํโยชนํ ทฺวีสุ โทมนสฺสสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชติ. มานสํโยชนํ จตูสุ ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตโลภสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชติ. ทิฏฺฐิสํโยชนํ จตูสุ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชติ. วิจิกิจฺฉาสํโยชนํ วิจิกิจฺฉาสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชติ. สีลพฺพตปรามาสสํโยชนํ จตูสุ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชติ. ภวราคสํโยชนํ จตูสุ ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตโลภสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชติ. อิสฺสาสํโยชนญฺจ มจฺฉริยสํโยชนญฺจ ทฺวีสุ โทมนสฺสสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชนฺติ. อวิชฺชาสํโยชนํ สพฺพากุสเลสุ อุปฺปชฺชติ – อิเม ธมฺมา สํโยชนา.

1477. 哪些法是结？有十结：欲贪结、嗔恚结、慢结、见结、疑结、戒禁取结、有贪结、嫉结、悭结、无明结。欲贪结在八种贪俱心中生起。嗔恚结在两种忧俱心中生起。慢结在四种见不相应贪俱心中生起。见结在四种见相应心中生起。疑结在疑俱心中生起。戒禁取结在四种见相应心中生起。有贪结在四种见不相应贪俱心中生起。嫉结与悭结在两种忧俱心中生起。无明结在一切不善心中生起。这些法是结。

๑๔๗๘. กตเม ธมฺมา โน สํโยชนา. ฐเปตฺวา สํโยชเน อวเสสํ อกุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา โน สํโยชนา.

1478. 哪些法非结？除去诸结，其余的不善法，四地中的善法，四地中的果报，三地中的唯作无记，以及色与涅槃——这些法非结。

๑๔๗๙. กตเม ธมฺมา สํโยชนิยา? ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, อกุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา สํโยชนิยา.

1479. 哪些法是结所缘？三地中的善法、不善法，三地中的果报，三地中的唯作无记，以及一切色——这些法是结所缘。

๑๔๘๐. กตเม ธมฺมา อสํโยชนิยา? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา, จตฺตาริ จ สามญฺญผลานิ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อสํโยชนิยา.

1480. 哪些法非结所缘？非所摄的四道、四沙门果，以及涅槃——这些法非结所缘。

๑๔๘๑. กตเม ธมฺมา สํโยชนสมฺปยุตฺตา? อุทฺธจฺจสหคตํ โมหํ ฐเปตฺวา อวเสสํ อกุสลํ – อิเม ธมฺมา สํโยชนสมฺปยุตฺตา.

1481. 哪些法是结相应？除去掉举俱行之痴，其余的不善法——这些法是结相应。

๑๔๘๒. กตเม ธมฺมา สํโยชนวิปฺปยุตฺตา? อุทฺธจฺจสหคโต โมโห, จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา สํโยชนวิปฺปยุตฺตา.

1482. 哪些法是与结不相应的？与掉举相应的痴，四地中的善法，四地中的异熟，三地中的唯作无记，色法，以及涅槃——这些法是与结不相应的。

๑๔๘๓. กตเม ธมฺมา สํโยชนา เจว สํโยชนิยา จ? ตาเนว สํโยชนานิ สํโยชนา เจว สํโยชนิยา จ.

1483. 哪些法既是结又是可结的？那些结本身既是结又是可结的。

๑๔๘๔. กตเม [Pg.281] ธมฺมา สํโยชนิยา เจว โน จ สํโยชนา? ฐเปตฺวา สํโยชเน อวเสสํ อกุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา สํโยชนิยา เจว โน จ สํโยชนา. อสํโยชนิยา ธมฺมา น วตฺตพฺพา – สํโยชนา เจว สํโยชนิยา จาติปิ, สํโยชนิยา เจว โน จ สํโยชนาติปิ.

1484. 哪些法是可结的但不是结？除了结之外，其余的不善法，三地中的善法，三地中的异熟，三地中的唯作无记，以及一切色法——这些法是可结的但不是结。不可结的法不应被称为“既是结又是可结的”，或“是可结的但不是结”。

๑๔๘๕. กตเม ธมฺมา สํโยชนา เจว สํโยชนสมฺปยุตฺตา จ? ยตฺถ ทฺเว ตีณิ สํโยชนานิ เอกโต อุปฺปชฺชนฺติ – อิเม ธมฺมา สํโยชนา เจว สํโยชนสมฺปยุตฺตา จ.

1485. 哪些法既是结又与结相应？当两个或三个结同时生起时，这些法既是结又与结相应。

๑๔๘๖. กตเม ธมฺมา สํโยชนสมฺปยุตฺตา เจว โน จ สํโยชนา? ฐเปตฺวา สํโยชเน, อวเสสํ อกุสลํ – อิเม ธมฺมา สํโยชนสมฺปยุตฺตา เจว โน จ สํโยชนา. สํโยชนวิปฺปยุตฺตา ธมฺมา น วตฺตพฺพา – สํโยชนา เจว สํโยชนสมฺปยุตฺตา จาติปิ, สํโยชนสมฺปยุตฺตา เจว โน จ สํโยชนาติปิ.

1486. 哪些法与结相应但不是结？除了结之外，其余的不善法——这些法与结相应但不是结。与结不相应的法不应被称为“既是结又与结相应”，或“与结相应但不是结”。

๑๔๘๗. กตเม ธมฺมา สํโยชนวิปฺปยุตฺตา สํโยชนิยา? อุทฺธจฺจสหคโต โมโห, ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา สํโยชนวิปฺปยุตฺตา สํโยชนิยา.

1487. 哪些法是与结不相应但为可结的？与掉举相应的痴，三地中的善法，三地中的异熟，三地中的唯作无记，以及一切色法——这些法是与结不相应但为可结的。

๑๔๘๘. กตเม ธมฺมา สํโยชนวิปฺปยุตฺตา อสํโยชนิยา? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา, จตฺตาริ จ สามญฺญผลานิ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา สํโยชนวิปฺปยุตฺตา อสํโยชนิยา. สํโยชนสมฺปยุตฺตา ธมฺมา น วตฺตพฺพา – สํโยชนวิปฺปยุตฺตา สํโยชนิยาติปิ, สํโยชนวิปฺปยุตฺตา อสํโยชนิยาติปิ.

1488. 哪些法与结不相应且非结所缘？四种出世间道、四沙门果以及涅槃——此等法是与结不相应且非结所缘的。与结相应的法，不应被称为“与结不相应但为结所缘”，也不应被称为“与结不相应且非结所缘”。

คนฺถโคจฺฉกํ

缚品

๑๔๘๙. กตเม ธมฺมา คนฺถา? จตฺตาโร คนฺถา – อภิชฺฌากายคนฺโถ, พฺยาปาโท กายคนฺโถ, สีลพฺพตปรามาโส กายคนฺโถ, อิทํสจฺจาภินิเวโส กายคนฺโถ. อภิชฺฌากายคนฺโถ อฏฺฐสุ โลภสหคเตสุ [Pg.282] จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชติ. พฺยาปาโท กายคนฺโถ ทฺวีสุ โทมนสฺสสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชติ. สีลพฺพตปรามาโส กายคนฺโถ จ อิทํสจฺจาภินิเวโส กายคนฺโถ จ จตูสุ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชนฺติ – อิเม ธมฺมา คนฺถา.

1489. 哪些法是缚？有四种缚：贪欲身缚、嗔恚身缚、戒禁取身缚、此谛执取身缚。贪欲身缚于八种贪俱心中生起。嗔恚身缚于二种忧俱心中生起。戒禁取身缚与此谛执取身缚于四种见相应心中生起——此等法是缚。

๑๔๙๐. กตเม ธมฺมา โน คนฺถา? ฐเปตฺวา คนฺเถ, อวเสสํ อกุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา โน คนฺถา.

1490. 哪些法非缚？除了诸缚，其余的不善法，四地的善法，四地的异熟法，三地的唯作无记法，色法以及涅槃——此等法非缚。

๑๔๙๑. กตเม ธมฺมา คนฺถนิยา? ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, อกุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา คนฺถนิยา.

1491. 哪些法为缚所缘？三地的善法、不善法，三地的异熟法，三地的唯作无记法，以及一切色法——此等法为缚所缘。

๑๔๙๒. กตเม ธมฺมา อคนฺถนิยา? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา, จตฺตาริ จ สามญฺญผลานิ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อคนฺถนิยา.

1492. 哪些法不为缚所缘？四种出世间道、四沙门果以及涅槃——此等法不为缚所缘。

๑๔๙๓. กตเม ธมฺมา คนฺถสมฺปยุตฺตา? จตฺตาโร ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตจิตฺตุปฺปาทา, จตฺตาโร ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตโลภสหคตจิตฺตุปฺปาทา, เอตฺถุปฺปนฺนํ โลภํ ฐเปตฺวา, ทฺเว โทมนสฺสสหคตจิตฺตุปฺปาทา, เอตฺถุปฺปนฺนํ ปฏิฆํ ฐเปตฺวา – อิเม ธมฺมา คนฺถสมฺปยุตฺตา.

1493. 哪些法与缚相应？四种见相应心生，四种见不相应贪俱心生（除了其中的贪），以及二种忧俱心生（除了其中的嗔）——此等法与缚相应。

๑๔๙๔. กตเม ธมฺมา คนฺถวิปฺปยุตฺตา? จตูสุ ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตโลภสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปนฺโน โลโภ, ทฺวีสุ โทมนสฺสสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปนฺนํ ปฏิฆํ, วิจิกิจฺฉาสหคโต จิตฺตุปฺปาโท, อุทฺธจฺจสหคโต จิตฺตุปฺปาโท, จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา คนฺถวิปฺปยุตฺตา.

1494. 哪些法与结不相应？于四种见不相应贪俱生心中所生之贪，于二种忧俱生心中所生之嗔，疑俱起心，掉举俱起心，四地之善法，四地之异熟法，三地之唯作无记法，以及色与涅槃——此等法与结不相应。

๑๔๙๕. กตเม ธมฺมา คนฺถา เจว คนฺถนิยา จ? เตว คนฺถา คนฺถา เจว คนฺถนิยา จ.

1495. 哪些法既是结又是结所缘？彼等诸结，既是结又是结所缘。

๑๔๙๖. กตเม ธมฺมา คนฺถนิยา เจว โน จ คนฺถา? ฐเปตฺวา คนฺเถ อวเสสํ อกุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา คนฺถนิยา เจว โน จ คนฺถา. อคนฺถนิยา ธมฺมา น วตฺตพฺพา – คนฺถา เจว คนฺถนิยา จาติปิ, คนฺถนิยา เจว โน จ คนฺถาติปิ.

1496. 哪些法是结所缘而非结？除去诸结后其余之不善法，三地之善法，三地之异熟法，三地之唯作无记法，以及一切色法——此等法是结所缘而非结。非结所缘法，不应说其为“既是结又是结所缘”，亦不应说其为“是结所缘而非结”。

๑๔๙๗. กตเม [Pg.283] ธมฺมา คนฺถา เจว คนฺถสมฺปยุตฺตา จ? ยตฺถ ทิฏฺฐิ จ โลโภ จ เอกโต อุปฺปชฺชนฺติ – อิเม ธมฺมา คนฺถา เจว คนฺถสมฺปยุตฺตา จ.

1497. 哪些法既是结又与结相应？于何处见与贪一同生起，此等法既是结又与结相应。

๑๔๙๘. กตเม ธมฺมา คนฺถสมฺปยุตฺตา เจว โน จ คนฺถา? อฏฺฐ โลภสหคตจิตฺตุปฺปาทา ทฺเว โทมนสฺสสหคตจิตฺตุปฺปาทา, เอตฺถุปฺปนฺเน คนฺเถ ฐเปตฺวา – อิเม ธมฺมา คนฺถสมฺปยุตฺตา เจว โน จ คนฺถา. คนฺถวิปฺปยุตฺตา ธมฺมา น วตฺตพฺพา – คนฺถา เจว คนฺถสมฺปยุตฺตา จาติปิ, คนฺถสมฺปยุตฺตา เจว โน จ คนฺถาติปิ.

1498. 哪些法与结相应而非结？八种贪俱生心与二种忧俱生心，除去于其中生起之诸结——此等法与结相应而非结。结不相应法，不应说其为“既是结又与结相应”，亦不应说其为“与结相应而非结”。

๑๔๙๙. กตเม ธมฺมา คนฺถวิปฺปยุตฺตา คนฺถนิยา? จตูสุ ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตโลภสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปนฺโน โลโภ, ทฺวีสุ โทมนสฺสสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปนฺนํ ปฏิฆํ, วิจิกิจฺฉาสหคโต จิตฺตุปฺปาโท, อุทฺธจฺจสหคโต จิตฺตุปฺปาโท, ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา คนฺถวิปฺปยุตฺตา คนฺถนิยา.

1499. 哪些法是与结不相应却是结的所缘？于四种见不相应、贪俱生的心中所生起的贪，于二种忧俱生的心中所生起的嗔，与疑俱生的心，与掉举俱生的心，三地中的善法，三地中的异熟法，三地中的唯作无记法，以及一切色法——此等法是与结不相应却是结的所缘。

๑๕๐๐. กตเม ธมฺมา คนฺถวิปฺปยุตฺตา อคนฺถนิยา? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา, จตฺตาริ จ สามญฺญผลานิ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา คนฺถวิปฺปยุตฺตา อคนฺถนิยา. คนฺถสมฺปยุตฺตา ธมฺมา น วตฺตพฺพา – คนฺถวิปฺปยุตฺตา คนฺถนิยาติปิ, คนฺถวิปฺปยุตฺตา อคนฺถนิยาติปิ.

1500. 哪些法是与结不相应且非结的所缘？四种非三界所摄的道、四种沙门果，以及涅槃——此等法是与结不相应且非结的所缘。与结相应的法，不应说其为“与结不相应却是结的所缘”，亦不应说其为“与结不相应且非结的所缘”。

โอฆโคจฺฉกํ

暴流品

๑๕๐๑. กตเม ธมฺมา โอฆา…เป….

1501. 哪些法是暴流？……（中略）……

โยคโคจฺฉกํ

轭品

๑๕๐๒. กตเม ธมฺมา โยคา…เป….

1502. 哪些法是轭？……（中略）……

นีวรณโคจฺฉกํ

盖品

๑๕๐๓. กตเม ธมฺมา นีวรณา? ฉ นีวรณา – กามจฺฉนฺทนีวรณํ, พฺยาปาทนีวรณํ, ถินมิทฺธนีวรณํ, อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจนีวรณํ, วิจิกิจฺฉานีวรณํ, อวิชฺชานีวรณํ[Pg.284]. กามจฺฉนฺทนีวรณํ อฏฺฐสุ โลภสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชติ, พฺยาปาทนีวรณํ ทฺวีสุ โทมนสฺสสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชติ, ถินมิทฺธนีวรณํ สสงฺขาริเกสุ อกุสเลสุ อุปฺปชฺชติ, อุทฺธจฺจนีวรณํ อุทฺธจฺจสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชติ, กุกฺกุจฺจนีวรณํ ทฺวีสุ โทมนสฺสสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชติ, วิจิกิจฺฉานีวรณํ วิจิกิจฺฉาสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชติ, อวิชฺชานีวรณํ สพฺพากุสเลสุ อุปฺปชฺชติ – อิเม ธมฺมา นีวรณา.

1503. 哪些法是盖？有六种盖：欲贪盖、瞋恚盖、昏沉睡眠盖、掉举恶作盖、疑盖、无明盖。欲贪盖生起于八种贪俱心生起中，瞋恚盖生起于两种忧俱心生起中，昏沉睡眠盖生起于有行不善心生起中，掉举盖生起于掉举俱心生起中，恶作盖生起于两种忧俱心生起中，疑盖生起于疑俱心生起中，无明盖生起于一切不善心生起中——此等法是盖。

๑๕๐๔. กตเม ธมฺมา โน นีวรณา? ฐเปตฺวา นีวรเณ อวเสสํ อกุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา โน นีวรณา.

1504. 哪些法非盖？除去诸盖，其余的不善法，四地的善法，四地的异熟法，三地的唯作无记法，以及色法与涅槃——这些法非盖。

๑๕๐๕. กตเม ธมฺมา นีวรณิยา? ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, อกุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา นีวรณิยา.

1505. 哪些法为盖所缘？三地的善法、不善法，三地的异熟法，三地的唯作无记法，以及一切色法——这些法为盖所缘。

๑๕๐๖. กตเม ธมฺมา อนีวรณิยา? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา, จตฺตาริ จ สามญฺญผลานิ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อนีวรณิยา.

1506. 哪些法非盖所缘？出世间的四道、四沙门果，以及涅槃——这些法非盖所缘。

๑๕๐๗. กตเม ธมฺมา นีวรณสมฺปยุตฺตา? ทฺวาทส อกุสลจิตฺตุปฺปาทา – อิเม ธมฺมา นีวรณสมฺปยุตฺตา.

1507. 哪些法与盖相应？十二不善心——这些法与盖相应。

๑๕๐๘. กตเม ธมฺมา นีวรณวิปฺปยุตฺตา? จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา นีวรณวิปฺปยุตฺตา.

1508. 哪些法与盖不相应？四地的善法，四地的异熟法，三地的唯作无记法，以及色法与涅槃——这些法与盖不相应。

๑๕๐๙. กตเม ธมฺมา นีวรณา เจว นีวรณิยา จ? ตาเนว นีวรณานิ นีวรณา เจว นีวรณิยา จ.

1509. 哪些法既是盖又为盖所缘？即此诸盖，既是盖又为盖所缘。

๑๕๑๐. กตเม ธมฺมา นีวรณิยา เจว โน จ นีวรณา? ฐเปตฺวา นีวรเณ, อวเสสํ อกุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา นีวรณิยา เจว โน จ นีวรณา. อนีวรณิยา ธมฺมา น วตฺตพฺพา – นีวรณา เจว นีวรณิยา จาติปิ, นีวรณิยา เจว โน จ นีวรณาติปิ.

1510. 哪些法为盖所缘而非盖？除去诸盖，其余的不善法，三地的善法，三地的异熟法，三地的唯作无记法，以及一切色法——这些法为盖所缘而非盖。非盖所缘法，不应说其“既是盖又为盖所缘”，亦不应说其“为盖所缘而非盖”。

๑๕๑๑. กตเม [Pg.285] ธมฺมา นีวรณา เจว นีวรณสมฺปยุตฺตา จ? ยตฺถ ทฺเว ตีณิ นีวรณานิ เอกโต อุปฺปชฺชนฺติ – อิเม ธมฺมา นีวรณา เจว นีวรณสมฺปยุตฺตา จ.

1511. 哪些法既是盖又与盖相应？于何处二或三盖同时生起，此等法既是盖又与盖相应。

๑๕๑๒. กตเม ธมฺมา นีวรณสมฺปยุตฺตา เจว โน จ นีวรณา? ฐเปตฺวา นีวรเณ, อวเสสํ อกุสลํ – อิเม ธมฺมา นีวรณสมฺปยุตฺตา เจว โน จ นีวรณา. นีวรณวิปฺปยุตฺตา ธมฺมา น วตฺตพฺพา – นีวรณา เจว นีวรณสมฺปยุตฺตา จาติปิ, นีวรณสมฺปยุตฺตา เจว โน จ นีวรณาติปิ.

1512. 哪些法与盖相应但不是盖？除了盖之外，其余的不善——这些法与盖相应但不是盖。与盖不相应的法，不应说它们是“既是盖又与盖相应”，也不应说它们是“与盖相应但不是盖”。

๑๕๑๓. กตเม ธมฺมา นีวรณวิปฺปยุตฺตา นีวรณิยา? ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา นีวรณวิปฺปยุตฺตา นีวรณิยา.

1513. 哪些法与盖不相应却是盖的所缘？三地的善，三地的异熟，三地的唯作无记，以及一切色——这些法与盖不相应却是盖的所缘。

๑๕๑๔. กตเม ธมฺมา นีวรณวิปฺปยุตฺตา อนีวรณิยา? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา, จตฺตาริ จ สามญฺญผลานิ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา นีวรณวิปฺปยุตฺตา อนีวรณิยา. นีวรณสมฺปยุตฺตา ธมฺมา น วตฺตพฺพา – นีวรณวิปฺปยุตฺตา นีวรณิยาติปิ, นีวรณวิปฺปยุตฺตา อนีวรณิยาติปิ.

1514. 哪些法与盖不相应且不是盖的所缘？出世间的四道、四沙门果，以及涅槃——这些法与盖不相应且不是盖的所缘。与盖相应的法，不应说它们是“与盖不相应却是盖的所缘”，也不应说它们是“与盖不相应且不是盖的所缘”。

ปรามาสโคจฺฉกํ

触取品

๑๕๑๕. กตเม ธมฺมา ปรามาสา? ทิฏฺฐิปรามาโส จตูสุ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชติ – อิเม ธมฺมา ปรามาสา.

1515. 哪些法是触取？见触取在四种与见相应的识生起中生起——这些法是触取。

๑๕๑๖. กตเม ธมฺมา โน ปรามาสา? ฐเปตฺวา ปรามาสํ อวเสสํ อกุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา โน ปรามาสา.

1516. 哪些法不是触取？除了触取之外的其余不善，四地的善，四地的异熟，三地的唯作无记，以及色与涅槃——这些法不是触取。

๑๕๑๗. กตเม ธมฺมา ปรามฏฺฐา? ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, อกุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา ปรามฏฺฐา.

1517. 哪些法是被触取的？三地的善、不善，三地的异熟，三地的唯作无记，以及一切色——这些法是被触取的。

๑๕๑๘. กตเม [Pg.286] ธมฺมา อปรามฏฺฐา? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา, จตฺตาริ จ สามญฺญผลานิ นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อปรามฏฺฐา.

1518. 哪些法是不被触取的？出世间的四道、四沙门果，以及涅槃——这些法是不被触取的。

๑๕๑๙. กตเม ธมฺมา ปรามาสสมฺปยุตฺตา? จตฺตาโร ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตจิตฺตุปฺปาทา, เอตฺถุปฺปนฺนํ ปรามาสํ ฐเปตฺวา – อิเม ธมฺมา ปรามาสสมฺปยุตฺตา.

1519. 哪些法与触取相应？四种与见相应的识生起，除去其中生起的触取——这些法与触取相应。

๑๕๒๐. กตเม ธมฺมา ปรามาสวิปฺปยุตฺตา? จตฺตาโร ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตโลภสหคตจิตฺตุปฺปาทา, ทฺเว โทมนสฺสสหคตจิตฺตุปฺปาทา, วิจิกิจฺฉาสหคโต จิตฺตุปฺปาโท, อุทฺธจฺจสหคโต จิตฺตุปฺปาโท, จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา ปรามาสวิปฺปยุตฺตา. ปรามาโส น วตฺตพฺโพ – ปรามาสสมฺปยุตฺโตติปิ, ปรามาสวิปฺปยุตฺโตติปิ.

1520. 哪些法是与执取不相应的？四种与邪见不相应而与贪俱生的心生起，两种与忧俱生的心生起，与疑俱生的心生起，与掉举俱生的心生起，四地的善，四地的异熟，三地的唯作无记，以及色与涅槃——这些法是与执取不相应的。执取，不应说是“与执取相应”，也不应说是“与执取不相应”。

๑๕๒๑. กตเม ธมฺมา ปรามาสา เจว ปรามฏฺฐา จ? โส เอว ปรามาโส ปรามาโส เจว ปรามฏฺโฐ จ.

1521. 哪些法既是执取又是被执取的？彼执取，既是执取又是被执取的。

๑๕๒๒. กตเม ธมฺมา ปรามฏฺฐา เจว โน จ ปรามาสา? ฐเปตฺวา ปรามาสํ อวเสสํ อกุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา ปรามฏฺฐา เจว โน จ ปรามาสา. อปรามฏฺฐา ธมฺมา น วตฺตพฺพา – ปรามาสา เจว ปรามฏฺฐา จาติปิ, ปรามฏฺฐา เจว โน จ ปรามาสาติปิ.

1522. 哪些法是被执取的而非执取？除去执取，其余的不善，三地的善，三地的异熟，三地的唯作无记，以及一切色——这些法是被执取的而非执取。不被执取的法，不应说是“既是执取又是被执取的”，也不应说是“被执取的而非执取”。

๑๕๒๓. กตเม ธมฺมา ปรามาสวิปฺปยุตฺตา ปรามฏฺฐา? จตฺตาโร ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตโลภสหคตจิตฺตุปฺปาทา, ทฺเว โทมนสฺสสหคตจิตฺตุปฺปาทา, วิจิกิจฺฉาสหคโต จิตฺตุปฺปาโท, อุทฺธจฺจสหคโต จิตฺตุปฺปาโท, ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา ปรามาสวิปฺปยุตฺตา ปรามฏฺฐา.

1523. 哪些法是与执取不相应而被执取的？四种与邪见不相应而与贪俱生的心生起，两种与忧俱生的心生起，与疑俱生的心生起，与掉举俱生的心生起，三地的善，三地的异熟，三地的唯作无记，以及一切色——这些法是与执取不相应而被执取的。

๑๕๒๔. กตเม ธมฺมา ปรามาสวิปฺปยุตฺตา อปรามฏฺฐา? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา, จตฺตาริ จ สามญฺญผลานิ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา ปรามาสวิปฺปยุตฺตา อปรามฏฺฐา. ปรามาสา จ ปรามาสสมฺปยุตฺตา จ ธมฺมา น วตฺตพฺพา – ปรามาสวิปฺปยุตฺตา ปรามฏฺฐาติปิ, ปรามาสวิปฺปยุตฺตา อปรามฏฺฐาติปิ.

1524. 哪些法是与执取不相应且不被执取的？出世间的四道，以及四沙门果，以及涅槃——这些法是与执取不相应且不被执取的。执取以及与执取相应的法，不应说是“与执取不相应而被执取的”，也不应说是“与执取不相应且不被执取的”。

มหนฺตรทุกํ

大品二法

๑๕๒๕. กตเม [Pg.287] ธมฺมา สารมฺมณา? จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, อกุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ – อิเม ธมฺมา สารมฺมณา.

1525. 哪些法是有所缘的？四地中的善、不善，四地中的异熟，三地中的唯作无记——这些法是有所缘的。

๑๕๒๖. กตเม ธมฺมา อนารมฺมณา? รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อนารมฺมณา.

1526. 哪些法是无所缘的？色与涅槃——这些法是无所缘的。

๑๕๒๗. กตเม ธมฺมา จิตฺตา? จกฺขุวิญฺญาณํ, โสตวิญฺญาณํ, ฆานวิญฺญาณํ, ชิวฺหาวิญฺญาณํ, กายวิญฺญาณํ, มโนธาตุ, มโนวิญฺญาณธาตุ – อิเม ธมฺมา จิตฺตา.

1527. 哪些法是心？眼识、耳识、鼻识、舌识、身识、意界、意识界——这些法是心。

๑๕๒๘. กตเม ธมฺมา โน จิตฺตา? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา โน จิตฺตา.

1528. 哪些法非心？受蕴、想蕴、行蕴、色与涅槃——这些法非心。

๑๕๒๙. กตเม ธมฺมา เจตสิกา? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา เจตสิกา.

1529. 哪些法是心所？受蕴、想蕴、行蕴——这些法是心所。

๑๕๓๐. กตเม ธมฺมา อเจตสิกา? จิตฺตญฺจ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อเจตสิกา.

1530. 哪些法非心所？心、色与涅槃——这些法非心所。

๑๕๓๑. กตเม ธมฺมา จิตฺตสมฺปยุตฺตา? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา จิตฺตสมฺปยุตฺตา.

1531. 哪些法是心相应？受蕴、想蕴、行蕴——这些法是心相应。

๑๕๓๒. กตเม ธมฺมา จิตฺตวิปฺปยุตฺตา? รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา จิตฺตวิปฺปยุตฺตา. จิตฺตํ น วตฺตพฺพํ – จิตฺเตน สมฺปยุตฺตนฺติปิ, จิตฺเตน วิปฺปยุตฺตนฺติปิ.

1532. 哪些法是心不相应？色与涅槃——这些法是心不相应。心不应说为“与心相应”，亦不应说为“与心不相应”。

๑๕๓๓. กตเม ธมฺมา จิตฺตสํสฏฺฐา? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา จิตฺตสํสฏฺฐา.

1533. 哪些法是心相参？受蕴、想蕴、行蕴——这些法是心相参。

๑๕๓๔. กตเม ธมฺมา จิตฺตวิสํสฏฺฐา? รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา จิตฺตวิสํสฏฺฐา. จิตฺตํ น วตฺตพฺพํ – จิตฺเตน สํสฏฺฐนฺติปิ, จิตฺเตน วิสํสฏฺฐนฺติปิ.

1534. 哪些法是心不相参？色与涅槃——这些法是心不相参。心不应说为“与心相参”，亦不应说为“与心不相参”。

๑๕๓๕. กตเม ธมฺมา จิตฺตสมุฏฺฐานา? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, กายวิญฺญตฺติ, วจีวิญฺญตฺติ, ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ จิตฺตชํ จิตฺตเหตุกํ [Pg.288] จิตฺตสมุฏฺฐานํ – รูปายตนํ สทฺทายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส ลหุตา รูปสฺส มุทุตา รูปสฺส กมฺมญฺญตา รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬีกาโร อาหาโร – อิเม ธมฺมา จิตฺตสมุฏฺฐานา.

1535. 哪些法是心等起的？受蕴、想蕴、行蕴、身表、语表，以及其他任何心生的、以心为因的、心等起的色——色处、声处、香处、味处、触处、空界、水界、色的轻快性、色的柔软性、色的适业性、色的积集、色的相续、段食——这些法是心等起的。

๑๕๓๖. กตเม ธมฺมา โน จิตฺตสมุฏฺฐานา? จิตฺตญฺจ, อวเสสญฺจ รูปํ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา โน จิตฺตสมุฏฺฐานา.

1536. 哪些法非心等起的？心、其余的色，以及涅槃——这些法非心等起的。

๑๕๓๗. กตเม ธมฺมา จิตฺตสหภุโน? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, กายวิญฺญตฺติ, วจีวิญฺญตฺติ – อิเม ธมฺมา จิตฺตสหภุโน.

1537. 哪些法是心俱生的？受蕴、想蕴、行蕴、身表、语表——这些法是心俱生的。

๑๕๓๘. กตเม ธมฺมา โน จิตฺตสหภุโน? จิตฺตญฺจ, อวเสสญฺจ รูปํ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา โน จิตฺตสหภุโน.

1538. 哪些法非心俱生的？心、其余的色，以及涅槃——这些法非心俱生的。

๑๕๓๙. กตเม ธมฺมา จิตฺตานุปริวตฺติโน? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ, กายวิญฺญตฺติ, วจีวิญฺญตฺติ – อิเม ธมฺมา จิตฺตานุปริวตฺติโน.

1539. 哪些法是随心转的？受蕴、想蕴、行蕴、身表、语表——这些法是随心转的。

๑๕๔๐. กตเม ธมฺมา โน จิตฺตานุปริวตฺติโน? จิตฺตญฺจ, อวเสสญฺจ รูปํ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา โน จิตฺตานุปริวตฺติโน.

1540. 哪些法非随心转的？心、其余的色，以及涅槃——这些法非随心转的。

๑๕๔๑. กตเม ธมฺมา จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานา? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานา.

1541. 哪些法是心相应等起的？受蕴、想蕴、行蕴——这些法是心相应等起的。

๑๕๔๒. กตเม ธมฺมา โน จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานา? จิตฺตญฺจ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา โน จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานา.

1542. 哪些法非心相应等起的？心、色，以及涅槃——这些法非心相应等起的。

๑๕๔๓. กตเม ธมฺมา จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานสหภุโน? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานสหภุโน.

1543. 哪些法是心相应等起俱生的？受蕴、想蕴、行蕴——这些法是心相应等起俱生的。

๑๕๔๔. กตเม ธมฺมา โน จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานสหภุโน? จิตฺตญฺจ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา โน จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานสหภุโน.

1544. 哪些法不是与心和合、心生、心俱生的？心、色与涅槃——这些法不是与心和合、心生、心俱生的。

๑๕๔๕. กตเม ธมฺมา จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานานุปริวตฺติโน? เวทนากฺขนฺโธ, สญฺญากฺขนฺโธ, สงฺขารกฺขนฺโธ – อิเม ธมฺมา จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานานุปริวตฺติโน.

1545. 哪些法是与心和合、心生、随心转的？受蕴、想蕴、行蕴——这些法是与心和合、心生、随心转的。

๑๕๔๖. กตเม [Pg.289] ธมฺมา โน จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานานุปริวตฺติโน? จิตฺตญฺจ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา โน จิตฺตสํสฏฺฐสมุฏฺฐานานุปริวตฺติโน.

1546. 哪些法不是与心和合、心生、随心转的？心、色与涅槃——这些法不是与心和合、心生、随心转的。

๑๕๔๗. กตเม ธมฺมา อชฺฌตฺติกา? จกฺขายตนํ…เป… มนายตนํ – อิเม ธมฺมา อชฺฌตฺติกา.

1547. 哪些法是内在法？眼处……乃至……意处——这些法是内在法。

๑๕๔๘. กตเม ธมฺมา พาหิรา? รูปายตนํ…เป… ธมฺมายตนํ – อิเม ธมฺมา พาหิรา.

1548. 哪些法是外在法？色处……乃至……法处——这些法是外在法。

๑๕๔๙. กตเม ธมฺมา อุปาทา? จกฺขายตนํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร – อิเม ธมฺมา อุปาทา.

1549. 哪些法是所造法？眼处……乃至……段食——这些法是所造法。

๑๕๕๐. กตเม ธมฺมา โน อุปาทา? จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, อกุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, จตฺตาโร จ มหาภูตา, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา โน อุปาทา.

1550. 哪些法非所造法？四地中的善法、不善法，四地中的异熟，三地中的唯作无记，以及四大种与涅槃——这些法非所造法。

๑๕๕๑. กตเม ธมฺมา อุปาทิณฺณา? ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ยญฺจ รูปํ กมฺมสฺส กตตฺตา – อิเม ธมฺมา อุปาทิณฺณา.

1551. 哪些法是业取法？三地中的异熟，以及由业所造的色——这些法是业取法。

๑๕๕๒. กตเม ธมฺมา อนุปาทิณฺณา? ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, อกุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, ยญฺจ รูปํ น กมฺมสฺส กตตฺตา, จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา, จตฺตาริ จ สามญฺญผลานิ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อนุปาทิณฺณา.

1552. 哪些法非业取法？三地中的善法、不善法，三地中的唯作无记，不由业所造的色，出世间的四道，以及四沙门果与涅槃——这些法非业取法。

อุปาทานโคจฺฉกํ

执取品

๑๕๕๓. กตเม ธมฺมา อุปาทานา? จตฺตาริ อุปาทานานิ – กามุปาทานํ, ทิฏฺฐุปาทานํ, สีลพฺพตุปาทานํ, อตฺตวาทุปาทานํ. กามุปาทานํ อฏฺฐสุ โลภสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชติ. ทิฏฺฐุปาทานญฺจ สีลพฺพตุปาทานญฺจ อตฺตวาทุปาทานญฺจ จตูสุ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชนฺติ – อิเม ธมฺมา อุปาทานา.

1553. 哪些法是执取？有四种执取：欲执取、见执取、戒禁取、我语执取。欲执取在八种贪俱生心生起时生起。见执取、戒禁取及我语执取在四种邪见相应心生起时生起——这些法是执取。

๑๕๕๔. กตเม ธมฺมา โน อุปาทานา? ฐเปตฺวา อุปาทาเน อวเสสํ อกุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา โน อุปาทานา.

1554. 哪些法非执取？除去诸执取，其余的不善法，四地中的善法，四地中的异熟法，三地中的唯作无记法，以及色与涅槃——此等法非执取。

๑๕๕๕. กตเม [Pg.290] ธมฺมา อุปาทานิยา? ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, อกุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา อุปาทานิยา.

1555. 哪些法为所取法？三地中的善法、不善法，三地中的异熟法，三地中的唯作无记法，以及一切色法——此等法为所取法。

๑๕๕๖. กตเม ธมฺมา อนุปาทานิยา? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา, จตฺตาริ จ สามญฺญผลานิ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อนุปาทานิยา.

1556. 哪些法为非所取法？出世间的四道、四沙门果，以及涅槃——此等法为非所取法。

๑๕๕๗. กตเม ธมฺมา อุปาทานสมฺปยุตฺตา? จตฺตาโร ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตโลภสหคตจิตฺตุปฺปาทา, จตฺตาโร ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตโลภสหคตจิตฺตุปฺปาทา, เอตฺถุปฺปนฺนํ โลภํ ฐเปตฺวา – อิเม ธมฺมา อุปาทานสมฺปยุตฺตา.

1557. 哪些法与执取相应？四种见相应贪俱生心生起，以及四种见不相应贪俱生心生起，除去其中生起的贪——此等法与执取相应。

๑๕๕๘. กตเม ธมฺมา อุปาทานวิปฺปยุตฺตา? จตูสุ ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตโลภสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปนฺโน โลโภ, ทฺเว โทมนสฺสสหคตจิตฺตุปฺปาทา, วิจิกิจฺฉาสหคโต จิตฺตุปฺปาโท, อุทฺธจฺจสหคโต จิตฺตุปฺปาโท, จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อุปาทานวิปฺปยุตฺตา.

1558. 哪些法与执取不相应？于四种见不相应贪俱生心中所生起的贪，两种忧俱生心生起，疑俱生心生起，掉举俱生心生起，四地中的善法，四地中的异熟法，三地中的唯作无记法，以及色与涅槃——此等法与执取不相应。

๑๕๕๙. กตเม ธมฺมา อุปาทานา เจว อุปาทานิยา จ? ตาเนว อุปาทานานิ อุปาทานา เจว อุปาทานิยา จ.

1559. 哪些法既是执取又是所取法？彼等执取自身，既是执取又是所取法。

๑๕๖๐. กตเม ธมฺมา อุปาทานิยา เจว โน จ อุปาทานา? ฐเปตฺวา อุปาทาเน อวเสสํ อกุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา อุปาทานิยา เจว โน จ อุปาทานา. อนุปาทานิยา ธมฺมา น วตฺตพฺพา – อุปาทานา เจว อุปาทานิยา จาติปิ, อุปาทานิยา เจว โน จ อุปาทานาติปิ.

1560. 哪些法是所取法而非执取？除去诸执取，其余的不善法，三地中的善法，三地中的异熟法，三地中的唯作无记法，以及一切色法——此等法是所取法而非执取。非所取法，不应说为“既是执取又是所取法”，亦不应说为“是所取法而非执取”。

๑๕๖๑. กตเม ธมฺมา อุปาทานา เจว อุปาทานสมฺปยุตฺตา จ? ยตฺถ ทิฏฺฐิ จ โลโภ จ เอกโต อุปฺปชฺชนฺติ – อิเม ธมฺมา อุปาทานา เจว อุปาทานสมฺปยุตฺตา จ.

1561. 哪些法既是执取又与执取相应？于见与贪一同生起之处，此等法既是执取又与执取相应。

๑๕๖๒. กตเม ธมฺมา อุปาทานสมฺปยุตฺตา เจว โน จ อุปาทานา? อฏฺฐ โลภสหคตจิตฺตุปฺปาทา, เอตฺถุปฺปนฺเน อุปาทาเน ฐเปตฺวา – อิเม ธมฺมา อุปาทานสมฺปยุตฺตา เจว โน จ อุปาทานา. อุปาทานวิปฺปยุตฺตา ธมฺมา น วตฺตพฺพา – อุปาทานา เจว อุปาทานสมฺปยุตฺตา จาติปิ, อุปาทานสมฺปยุตฺตา เจว โน จ อุปาทานาติปิ.

1562. 哪些法是与取相应而非取？八种贪俱生心，除去其中生起的取——这些法是与取相应而非取。与取不相应法，不应说为“既是取又与取相应”，亦不应说为“与取相应而非取”。

๑๕๖๓. กตเม [Pg.291] ธมฺมา อุปาทานวิปฺปยุตฺตา อุปาทานิยา? จตูสุ ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตโลภสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปนฺโน โลโภ, ทฺเว โทมนสฺสสหคตจิตฺตุปฺปาทา, วิจิกิจฺฉาสหคโต จิตฺตุปฺปาโท, อุทฺธจฺจสหคโต จิตฺตุปฺปาโท, ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา อุปาทานวิปฺปยุตฺตา อุปาทานิยา.

1563. 哪些法是与取不相应而为取之所缘？生于四见不相应贪俱生心之贪，二忧俱生心，疑俱生心，掉举俱生心，三地世间善，三地世间异熟，三地唯作，以及一切色——这些法是与取不相应而为取之所缘。

๑๕๖๔. กตเม ธมฺมา อุปาทานวิปฺปยุตฺตา อนุปาทานิยา? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา, จตฺตาริ จ สามญฺญผลานิ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อุปาทานวิปฺปยุตฺตา อนุปาทานิยา. อุปาทานสมฺปยุตฺตา ธมฺมา น วตฺตพฺพา – อุปาทานวิปฺปยุตฺตา อุปาทานิยาติปิ, อุปาทานวิปฺปยุตฺตา อนุปาทานิยาติปิ.

1564. 哪些法是与取不相应亦不为取之所缘？四出世间道，四沙门果，以及涅槃——这些法是与取不相应亦不为取之所缘。与取相应法，不应说为“与取不相应而为取之所缘”，亦不应说为“与取不相应亦不为取之所缘”。

กิเลสโคจฺฉกํ

烦恼聚

๑๕๖๕. กตเม ธมฺมา กิเลสา? ทส กิเลสวตฺถูนิ – โลโภ, โทโส, โมโห, มาโน, ทิฏฺฐิ, วิจิกิจฺฉา, ถินํ, อุทฺธจฺจํ, อหิริกํ, อโนตฺตปฺปํ. โลโภ อฏฺฐสุ โลภสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชติ. โทโส ทฺวีสุ โทมนสฺสสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชติ. โมโห สพฺพากุสเลสุ อุปฺปชฺชติ. มาโน จตูสุ ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตโลภสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชติ. ทิฏฺฐิ จตูสุ ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชติ. วิจิกิจฺฉา วิจิกิจฺฉาสหคเตสุ จิตฺตุปฺปาเทสุ อุปฺปชฺชติ. ถินํ สสงฺขาริเกสุ อกุสเลสุ อุปฺปชฺชติ. อุทฺธจฺจญฺจ อหิริกญฺจ อโนตฺตปฺปญฺจ สพฺพากุสเลสุ อุปฺปชฺชนฺติ – อิเม ธมฺมา กิเลสา.

1565. 哪些法是烦恼？有十烦恼事：贪、瞋、痴、慢、见、疑、昏沉、掉举、无惭、无愧。贪，于八贪俱生心中生起。瞋，于二忧俱生心中生起。痴，于一切不善心中生起。慢，于四见不相应贪俱生心中生起。见，于四见相应心中生起。疑，于疑俱生心中生起。昏沉，于有行不善心中生起。掉举、无惭、无愧，于一切不善心中生起——这些法是烦恼。

๑๕๖๖. กตเม ธมฺมา โน กิเลสา? ฐเปตฺวา กิเลเส อวเสสํ อกุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา โน กิเลสา.

1566. 哪些法不是烦恼？除了烦恼之外的其余不善法，四地善法，四地异熟果，三地唯作无记法，以及色和涅槃——这些法不是烦恼。

๑๕๖๗. กตเม ธมฺมา สํกิเลสิกา? ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, อกุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา สํกิเลสิกา.

1567. 哪些法是杂染的？三地善法、不善法，三地异熟果，三地唯作无记法，以及一切色——这些法是杂染的。

๑๕๖๘. กตเม ธมฺมา อสํกิเลสิกา? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา, จตฺตาริ จ สามญฺญผลานิ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อสํกิเลสิกา.

1568. 哪些法是无杂染的？四种出世间道，四沙门果，以及涅槃——这些法是无杂染的。

๑๕๖๙. กตเม [Pg.292] ธมฺมา สํกิลิฏฺฐา? ทฺวาทส อกุสลจิตฺตุปฺปาทา – อิเม ธมฺมา สํกิลิฏฺฐา.

1569. 哪些法是染污的？十二不善心——这些法是染污的。

๑๕๗๐. กตเม ธมฺมา อสํกิลิฏฺฐา? จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อสํกิลิฏฺฐา.

1570. 哪些法是不染污的？四地善法，四地异熟果，三地唯作无记法，以及色和涅槃——这些法是不染污的。

๑๕๗๑. กตเม ธมฺมา กิเลสสมฺปยุตฺตา? ทฺวาทส อกุสลจิตฺตุปฺปาทา – อิเม ธมฺมา กิเลสสมฺปยุตฺตา.

1571. 哪些法与烦恼相应？十二不善心——这些法与烦恼相应。

๑๕๗๒. กตเม ธมฺมา กิเลสวิปฺปยุตฺตา? จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา กิเลสวิปฺปยุตฺตา.

1572. 哪些法与烦恼不相应？四地善法，四地异熟果，三地唯作无记法，以及色和涅槃——这些法与烦恼不相应。

๑๕๗๓. กตเม ธมฺมา กิเลสา เจว สํกิเลสิกา จ? เตว กิเลสา กิเลสา เจว สํกิเลสิกา จ.

1573. 哪些法既是烦恼又是杂染的？那些烦恼本身，既是烦恼又是杂染的。

๑๕๗๔. กตเม ธมฺมา สํกิเลสิกา เจว โน จ กิเลสา? ฐเปตฺวา กิเลเส อวเสสํ อกุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา สํกิเลสิกา เจว โน จ กิเลสา. อสํกิเลสิกา ธมฺมา น วตฺตพฺพา – กิเลสา เจว สํกิเลสิกา จาติปิ, สํกิเลสิกา เจว โน จ กิเลสาติปิ.

1574. 哪些法是杂染的但非烦恼？除了烦恼之外的其余不善法，三地善法，三地异熟果，三地唯作无记法，以及一切色——这些法是杂染的但非烦恼。无杂染的法，不应说成“既是烦恼又是杂染的”，或者“是杂染的但非烦恼”。

๑๕๗๕. กตเม ธมฺมา กิเลสา เจว สํกิลิฏฺฐา จ? เตว กิเลสา กิเลสา เจว สํกิลิฏฺฐา จ.

1575. 哪些法既是烦恼又是染污的？那些烦恼本身，既是烦恼又是染污的。

๑๕๗๖. กตเม ธมฺมา สํกิลิฏฺฐา เจว โน จ กิเลสา? ฐเปตฺวา กิเลเส อวเสสํ อกุสลํ – อิเม ธมฺมา สํกิลิฏฺฐา เจว โน จ กิเลสา. อสํกิลิฏฺฐา ธมฺมา น วตฺตพฺพา – กิเลสา เจว สํกิลิฏฺฐา จาติปิ, สํกิลิฏฺฐา เจว โน จ กิเลสาติปิ.

1576. 哪些法是染污的但非烦恼？除了烦恼之外的其余不善法——这些法是染污的但非烦恼。不染污的法，不应说成“既是烦恼又是染污的”，或者“是染污的但非烦恼”。

๑๕๗๗. กตเม ธมฺมา กิเลสา เจว กิเลสสมฺปยุตฺตา จ? ยตฺถ ทฺเว ตโย กิเลสา เอกโต อุปฺปชฺชนฺติ – อิเม ธมฺมา กิเลสา เจว กิเลสสมฺปยุตฺตา จ.

1577. 哪些法既是烦恼又与烦恼相应？凡是两种或三种烦恼同时生起之处——这些法既是烦恼又与烦恼相应。

๑๕๗๘. กตเม [Pg.293] ธมฺมา กิเลสสมฺปยุตฺตา เจว โน จ กิเลสา? ฐเปตฺวา กิเลเส อวเสสํ อกุสลํ – อิเม ธมฺมา กิเลสสมฺปยุตฺตา เจว โน จ กิเลสา. กิเลสวิปฺปยุตฺตา ธมฺมา น วตฺตพฺพา – กิเลสา เจว กิเลสสมฺปยุตฺตา จาติปิ, กิเลสสมฺปยุตฺตา เจว โน จ กิเลสาติปิ.

1578. 哪些法与烦恼相应但非烦恼？除了烦恼之外，其余的不善法——这些法与烦恼相应但非烦恼。与烦恼不相应的法，不应说成“既是烦恼又与烦恼相应”，或者“与烦恼相应但非烦恼”。

๑๕๗๙. กตเม ธมฺมา กิเลสวิปฺปยุตฺตา สํกิเลสิกา? ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา กิเลสวิปฺปยุตฺตา สํกิเลสิกา.

1579. 哪些法与烦恼不相应但能生起烦恼？三地中的善，三地中的异熟，三地中的唯作无记，以及一切色——这些法与烦恼不相应但能生起烦恼。

๑๕๘๐. กตเม ธมฺมา กิเลสวิปฺปยุตฺตา อสํกิเลสิกา? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา, จตฺตาริ จ สามญฺญผลานิ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา กิเลสวิปฺปยุตฺตา อสํกิเลสิกา. กิเลสสมฺปยุตฺตา ธมฺมา น วตฺตพฺพา – กิเลสวิปฺปยุตฺตา สํกิเลสิกาติปิ, กิเลสวิปฺปยุตฺตา อสํกิเลสิกาติปิ.

1580. 哪些法与烦恼不相应且不能生起烦恼？四出世间道、四沙门果以及涅槃——这些法与烦恼不相应且不能生起烦恼。与烦恼相应的法，不应说成“与烦恼不相应但能生起烦恼”，或说成“与烦恼不相应且不能生起烦恼”。

ปิฏฺฐิทุกํ

背二法

๑๕๘๑. กตเม ธมฺมา ทสฺสเนน ปหาตพฺพา? จตฺตาโร ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตจิตฺตุปฺปาทา, วิจิกิจฺฉาสหคโต จิตฺตุปฺปาโท – อิเม ธมฺมา ทสฺสเนน ปหาตพฺพา. จตฺตาโร ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตโลภสหคตจิตฺตุปฺปาทา, ทฺเว โทมนสฺสสหคตจิตฺตุปฺปาทา – อิเม ธมฺมา สิยา ทสฺสเนน ปหาตพฺพา, สิยา น ทสฺสเนน ปหาตพฺพา.

1581. 哪些法为见所断？四种见相应心生起，一种疑相应心生起——此等法为见所断。四种见不相应贪相应心生起，两种忧相应心生起——此等法，或为见所断，或不为见所断。

๑๕๘๒. กตเม ธมฺมา น ทสฺสเนน ปหาตพฺพา? อุทฺธจฺจสหคโต จิตฺตุปฺปาโท, จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา น ทสฺสเนน ปหาตพฺพา.

1582. 哪些法不应以见断除？掉举俱行心，四地善，四地异熟，三地唯作无记，色与涅槃——此等法不应以见断除。

๑๕๘๓. กตเม ธมฺมา ภาวนาย ปหาตพฺพา? อุทฺธจฺจสหคโต จิตฺตุปฺปาโท – อิเม ธมฺมา ภาวนาย ปหาตพฺพา. จตฺตาโร ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตโลภสหคตจิตฺตุปฺปาทา, ทฺเว โทมนสฺสสหคตจิตฺตุปฺปาทา – อิเม ธมฺมา สิยา ภาวนาย ปหาตพฺพา, สิยา น ภาวนาย ปหาตพฺพา.

1583. 哪些法应以修断除？掉举俱行心——此等法应以修断除。四个与邪见不相应的贪俱行心，二个忧俱行心——此等法，或应以修断除，或不应以修断除。

๑๕๘๔. กตเม [Pg.294] ธมฺมา น ภาวนาย ปหาตพฺพา? จตฺตาโร ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตจิตฺตุปฺปาทา, วิจิกิจฺฉาสหคโต จิตฺตุปฺปาโท, จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา น ภาวนาย ปหาตพฺพา.

1584. 哪些法不应以修断除？四个与邪见相应的心，疑俱行心，四地善，四地异熟，三地唯作无记，色与涅槃——此等法不应以修断除。

๑๕๘๕. กตเม ธมฺมา ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกา? จตฺตาโร ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตจิตฺตุปฺปาทา, วิจิกิจฺฉาสหคโต จิตฺตุปฺปาโท, เอตฺถุปฺปนฺนํ โมหํ ฐเปตฺวา – อิเม ธมฺมา ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกา. จตฺตาโร ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตโลภสหคตจิตฺตุปฺปาทา, ทฺเว โทมนสฺสสหคตจิตฺตุปฺปาทา – อิเม ธมฺมา สิยา ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกา, สิยา น ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกา.

1585. 哪些法具见所断因？四个与邪见相应的心，疑俱行心，除去于此生起的痴——此等法具见所断因。四个与邪见不相应的贪俱行心，二个忧俱行心——此等法，或具见所断因，或不具见所断因。

๑๕๘๖. กตเม ธมฺมา น ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกา? วิจิกิจฺฉาสหคโต โมโห, อุทฺธจฺจสหคโต จิตฺตุปฺปาโท, จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา น ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกา.

1586. 哪些法不具见所断因？疑俱行痴，掉举俱行心，四地善，四地异熟，三地唯作无记，色与涅槃——此等法不具见所断因。

๑๕๘๗. กตเม ธมฺมา ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกา? อุทฺธจฺจสหคโต จิตฺตุปฺปาโท, เอตฺถุปฺปนฺนํ โมหํ ฐเปตฺวา – อิเม ธมฺมา ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกา. จตฺตาโร ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตโลภสหคตจิตฺตุปฺปาทา, ทฺเว โทมนสฺสสหคตจิตฺตุปฺปาทา – อิเม ธมฺมา สิยา ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกา, สิยา น ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกา.

1587. 哪些法是有应以修习断之因的？掉举俱行心，除去其中生起的痴——这些法是有应以修习断之因的。四种见不相应贪俱行心，两种忧俱行心——这些法或是有应以修习断之因的，或是无应以修习断之因的。

๑๕๘๘. กตเม ธมฺมา น ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกา? จตฺตาโร ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตจิตฺตุปฺปาทา, วิจิกิจฺฉาสหคโต จิตฺตุปฺปาโท, อุทฺธจฺจสหคโต โมโห, จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา น ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกา.

1588. 哪些法是无应以修习断之因的？四种见相应心，疑俱行心，掉举俱行痴，四地善，四地异熟，三地唯作无记，以及色与涅槃——这些法是无应以修习断之因的。

๑๕๘๙. กตเม ธมฺมา สวิตกฺกา? กามาวจรกุสลํ, อกุสลํ, กามาวจรกุสลสฺส วิปากโต เอกาทส จิตฺตุปฺปาทา, อกุสลสฺส วิปากโต ทฺเว, กิริยโต เอกาทส, รูปาวจรํ ปฐมํ ฌานํ กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ โลกุตฺตรํ ปฐมํ ฌานํ กุสลโต จ วิปากโต จ, เอตฺถุปฺปนฺนํ วิตกฺกํ ฐเปตฺวา – อิเม ธมฺมา สวิตกฺกา.

1589. 哪些法是有寻（savitakka）的？欲界善、不善；欲界善异熟的十一种心；不善异熟的两种心；唯作的十一种心；色界初禅的善、异熟与唯作；出世间初禅的善与异熟——除去其中生起的寻（vitakka），这些法是有寻的。

๑๕๙๐. กตเม [Pg.295] ธมฺมา อวิตกฺกา? ทฺเวปญฺจวิญฺญาณานิ, รูปาวจรติกจตุกฺกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, จตฺตาโร อรูปาวจรา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, โลกุตฺตรติกจตุกฺกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ, วิตกฺโก จ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อวิตกฺกา.

1590. 哪些法是无寻（avitakka）的？十种五识；色界除初禅外的诸禅的善、异熟与唯作；四无色定（arūpāvacara）的善、异熟与唯作；出世间除初禅外的诸禅的善与异熟；以及寻（vitakka）、色（rūpa）与涅槃（nibbāna）——这些法是无寻的。

๑๕๙๑. กตเม ธมฺมา สวิจารา? กามาวจรกุสลํ, อกุสลํ, กามาวจรกุสลสฺส วิปากโต เอกาทส จิตฺตุปฺปาทา, อกุสลสฺส วิปากโต ทฺเว กิริยโต เอกาทส, รูปาวจรเอกกทุกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, โลกุตฺตรเอกกทุกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ, เอตฺถุปฺปนฺนํ วิจารํ ฐเปตฺวา – อิเม ธมฺมา สวิจารา.

1591. 哪些法是有伺（savicāra）的？欲界善、不善；欲界善异熟的十一种心；不善异熟的两种心；唯作的十一种心；色界第一禅与第二禅的善、异熟与唯作；出世间第一禅与第二禅的善与异熟——除去其中生起的伺（vicāra），这些法是有伺的。

๑๕๙๒. กตเม ธมฺมา อวิจารา? ทฺเวปญฺจวิญฺญาณานิ, รูปาวจรติกติกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, จตฺตาโร อารุปฺปา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, โลกุตฺตรติกติกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ, วิจาโร จ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อวิจารา.

1592. 哪些法是无伺（avicāra）的？十种五双识；色界后三禅的善、异熟与唯作；四无色（āruppa）的善、异熟与唯作；出世间后三禅的善与异熟；以及伺（vicāra）、色（rūpa）与涅槃（nibbāna）——这些法是无伺的。

๑๕๙๓. กตเม ธมฺมา สปฺปีติกา? กามาวจรกุสลโต จตฺตาโร โสมนสฺสสหคตจิตฺตุปฺปาทา, อกุสลโต จตฺตาโร, กามาวจรกุสลสฺส วิปากโต ปญฺจ, กิริยโต ปญฺจ, รูปาวจรทุกติกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, โลกุตฺตรทุกติกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ, เอตฺถุปฺปนฺนํ ปีตึ ฐเปตฺวา – อิเม ธมฺมา สปฺปีติกา.

1593. 哪些法是有喜（sappītika）的？欲界善的四种悦俱心；不善的四种心；欲界善异熟的五种心；唯作的五种心；色界初禅与第二禅的善、异熟与唯作；出世间初禅与第二禅的善与异熟——除了其中所生起的喜（pīti）之外，这些法是有喜的。

๑๕๙๔. กตเม ธมฺมา อปฺปีติกา? กามาวจรกุสลโต จตฺตาโร อุเปกฺขาสหคตจิตฺตุปฺปาทา, อกุสลโต อฏฺฐ, กามาวจรกุสลสฺส วิปากโต เอกาทส, อกุสลสฺส วิปากโต สตฺต, กิริยโต ฉ, รูปาวจรทุกทุกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, จตฺตาโร อารุปฺปา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, โลกุตฺตรทุกทุกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ ปีติ จ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อปฺปีติกา.

1594. 哪些法是无喜（appītika）的？欲界善的四种舍俱心；不善的八种心；欲界善异熟的十一种心；不善异熟的七种心；唯作的六种心；色界第三禅与第四禅的善、异熟与唯作；四无色（āruppa）的善、异熟与唯作；出世间第三禅与第四禅的善与异熟；以及喜（pīti）、色（rūpa）与涅槃（nibbāna）——这些法是无喜的。

๑๕๙๕. กตเม [Pg.296] ธมฺมา ปีติสหคตา? กามาวจรกุสลโต จตฺตาโร โสมนสฺสสหคตจิตฺตุปฺปาทา, อกุสลโต จตฺตาโร, กามาวจรกุสลสฺส วิปากโต ปญฺจ, กิริยโต ปญฺจ, รูปาวจรทุกติกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, โลกุตฺตรทุกติกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ, เอตฺถุปฺปนฺนํ ปีตึ ฐเปตฺวา – อิเม ธมฺมา ปีติสหคตา.

1595. 哪些法是喜俱行（pītisahagata）的？欲界善的四种悦俱心；不善的四种心；欲界善异熟的五种心；唯作的五种心；色界初禅与第二禅的善、异熟与唯作；出世间初禅与第二禅的善与异熟——除了其中所生起的喜（pīti）之外，这些法是喜俱行的。

๑๕๙๖. กตเม ธมฺมา น ปีติสหคตา? กามาวจรกุสลโต จตฺตาโร อุเปกฺขาสหคตจิตฺตุปฺปาทา, อกุสลโต อฏฺฐ, กามาวจรกุสลสฺส วิปากโต เอกาทส, อกุสลสฺส วิปากโต สตฺต, กิริยโต ฉ, รูปาวจรทุกทุกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, จตฺตาโร อารุปฺปา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, โลกุตฺตรทุกทุกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ, ปีติ จ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา น ปีติสหคตา.

1596. 哪些法是不与喜(pīti)俱行的？欲界善的四种舍俱心生起，不善的八种，欲界善异熟的十一种，不善异熟的七种，（欲界）唯作的六种；色界第三、第四禅的善、异熟与唯作；四无色(āruppa)的善、异熟与唯作；出世间第三、第四禅的善与异熟；以及喜、色(rūpa)与涅槃(nibbāna)——这些法是不与喜俱行的。

๑๕๙๗. กตเม ธมฺมา สุขสหคตา? กามาวจรกุสลโต จตฺตาโร โสมนสฺสสหคตจิตฺตุปฺปาทา, อกุสลโต จตฺตาโร, กามาวจรกุสลสฺส วิปากโต ฉ, กิริยโต ปญฺจ, รูปาวจรติกจตุกฺกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ โลกุตฺตรติกจตุกฺกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ, เอตฺถุปฺปนฺนํ สุขํ ฐเปตฺวา – อิเม ธมฺมา สุขสหคตา.

1597. 哪些法是与乐(sukha)俱行的？欲界善的四种悦俱心生起，不善的四种，欲界善异熟的六种，（欲界）唯作的五种；色界第一、第二、第三禅的善、异熟与唯作；出世间第一、第二、第三禅的善与异熟——除了于此中生起的乐之外，这些法是与乐俱行的。

๑๕๙๘. กตเม ธมฺมา น สุขสหคตา? กามาวจรกุสลโต จตฺตาโร อุเปกฺขาสหคตจิตฺตุปฺปาทา, อกุสลโต อฏฺฐ, กามาวจรกุสลสฺส วิปากโต ทส, อกุสลสฺส วิปากโต สตฺต, กิริยโต ฉ, รูปาวจรํ จตุตฺถํ ฌานํ กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, จตฺตาโร อารุปฺปา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ โลกุตฺตรํ จตุตฺถํ ฌานํ กุสลโต จ วิปากโต จ, สุขญฺจ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา น สุขสหคตา.

1598. 哪些法是不与乐(sukha)俱行的？欲界善的四种舍俱心生起，不善的八种，欲界善异熟的十种，不善异熟的七种，（欲界）唯作的六种；色界第四禅的善、异熟与唯作；四无色(āruppa)的善、异熟与唯作；出世间第四禅的善与异熟；以及乐、色(rūpa)与涅槃(nibbāna)——这些法是不与乐俱行的。

๑๕๙๙. กตเม ธมฺมา อุเปกฺขาสหคตา? กามาวจรกุสลโต จตฺตาโร อุเปกฺขาสหคตจิตฺตุปฺปาทา, อกุสลโต ฉ, กามาวจรกุสลสฺส วิปากโต ทส, อกุสลสฺส วิปากโต ฉ, กิริยโต ฉ[Pg.297], รูปาวจรํ จตุตฺถํ ฌานํ กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, จตฺตาโร อารุปฺปา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, โลกุตฺตรํ จตุตฺถํ ฌานํ กุสลโต จ วิปากโต จ, เอตฺถุปฺปนฺนํ อุเปกฺขํ ฐเปตฺวา – อิเม ธมฺมา อุเปกฺขาสหคตา.

1599. 哪些法是舍俱行？欲界善有四种舍俱行心生起，不善有六种，欲界善之异熟有十种，不善之异熟有六种，唯作有六种；色界第四禅的善、异熟与唯作；四无色的善、异熟与唯作；出世间第四禅的善与异熟；除了于此中生起的舍——这些法是舍俱行。

๑๖๐๐. กตเม ธมฺมา น อุเปกฺขาสหคตา? กามาวจรกุสลโต จตฺตาโร โสมนสฺสสหคตจิตฺตุปฺปาทา, อกุสลโต ฉ, กามาวจรกุสลสฺส วิปากโต ฉ, อกุสลสฺส วิปากโต เอโก, กิริยโต ปญฺจ, รูปาวจรติกจตุกฺกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ, โลกุตฺตรติกจตุกฺกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ, อุเปกฺขา จ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา น อุเปกฺขาสหคตา.

1600. 哪些法非舍俱行？欲界善有四种喜俱行心生起，不善有六种，欲界善之异熟有六种，不善之异熟有一种，唯作有五种；色界前三（或四）禅的善、异熟与唯作；出世间前三（或四）禅的善与异熟；以及舍、色、涅槃——这些法非舍俱行。

๑๖๐๑. กตเม ธมฺมา กามาวจรา? กามาวจรกุสลํ, อกุสลํ, สพฺโพ กามาวจรสฺส วิปาโก, กามาวจรกิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา กามาวจรา.

1601. 哪些法是欲界法？欲界善、不善、一切欲界异熟、欲界唯作无记，以及一切色——这些法是欲界法。

๑๖๐๒. กตเม ธมฺมา น กามาวจรา? รูปาวจรา, อรูปาวจรา, อปริยาปนฺนา – อิเม ธมฺมา น กามาวจรา.

1602. 哪些法非欲界法？色界法、无色界法、不系法——这些法非欲界法。

๑๖๐๓. กตเม ธมฺมา รูปาวจรา? รูปาวจรจตุกฺกปญฺจกชฺฌานา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ – อิเม ธมฺมา รูปาวจรา.

1603. 哪些法是色界法？色界四种禅（或五种禅）的善、异熟与唯作——这些法是色界法。

๑๖๐๔. กตเม ธมฺมา น รูปาวจรา? กามาวจรา, อรูปาวจรา, อปริยาปนฺนา – อิเม ธมฺมา น รูปาวจรา.

1604. 哪些法非色界法？欲界法、无色界法、不系法——这些法非色界法。

๑๖๐๕. กตเม ธมฺมา อรูปาวจรา? จตฺตาโร อารุปฺปา กุสลโต จ วิปากโต จ กิริยโต จ – อิเม ธมฺมา อรูปาวจรา.

1605. 哪些法是无色界法？四无色的善、异熟与唯作——这些法是无色界法。

๑๖๐๖. กตเม ธมฺมา น อรูปาวจรา? กามาวจรา, รูปาวจรา, อปริยาปนฺนา – อิเม ธมฺมา น อรูปาวจรา.

1606. 哪些法非无色界法？欲界法、色界法、不系法——这些法非无色界法。

๑๖๐๗. กตเม ธมฺมา ปริยาปนฺนา? ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, อกุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา ปริยาปนฺนา.

1607. 哪些法是所摄的？三地中的善、不善，三地中的异熟，三地中的唯作无记，以及一切色——这些法是所摄的。

๑๖๐๘. กตเม ธมฺมา อปริยาปนฺนา? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา, จตฺตาริ จ สามญฺญผลานิ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อปริยาปนฺนา.

1608. 哪些法是非所摄的？四道、四沙门果以及涅槃——这些法是非所摄的。

๑๖๐๙. กตเม [Pg.298] ธมฺมา นิยฺยานิกา? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา – อิเม ธมฺมา นิยฺยานิกา.

1609. 哪些法是能出离的？非所摄的四道——这些法是能出离的。

๑๖๑๐. กตเม ธมฺมา อนิยฺยานิกา? ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, อกุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อนิยฺยานิกา.

1610. 哪些法是不能出离的？三地中的善、不善，四地中的异熟，三地中的唯作无记，以及色与涅槃——这些法是不能出离的。

๑๖๑๑. กตเม ธมฺมา นิยตา? จตฺตาโร ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตจิตฺตุปฺปาทา, ทฺเว โทมนสฺสสหคตจิตฺตุปฺปาทา – อิเม ธมฺมา สิยา นิยตา สิยา อนิยตา. จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา – อิเม ธมฺมา นิยตา.

1611. 哪些法是决定的？四种邪见相应心生，两种忧俱心生——这些法有时是决定的，有时是不定的。非所摄的四道——这些法是决定的。

๑๖๑๒. กตเม ธมฺมา อนิยตา? จตฺตาโร ทิฏฺฐิคตวิปฺปยุตฺตโลภสหคตจิตฺตุปฺปาทา, วิจิกิจฺฉาสหคโต จิตฺตุปฺปาโท, อุทฺธจฺจสหคโต จิตฺตุปฺปาโท, ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อนิยตา.

1612. 哪些法是不定法？四种邪见不相应贪俱心生，疑俱心生，掉举俱心生，三地中的善，四地中的异熟，三地中的唯作无记，以及色与涅槃——这些法是不定法。

๑๖๑๓. กตเม ธมฺมา สอุตฺตรา? ตีสุ ภูมีสุ กุสลํ, อกุสลํ, ตีสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, สพฺพญฺจ รูปํ – อิเม ธมฺมา สอุตฺตรา.

1613. 哪些法是有上法？三地中的善、不善，三地中的异熟，三地中的唯作无记，以及一切色——这些法是有上法。

๑๖๑๔. กตเม ธมฺมา อนุตฺตรา? จตฺตาโร มคฺคา อปริยาปนฺนา, จตฺตาริ จ สามญฺญผลานิ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อนุตฺตรา.

1614. 哪些法是无上的？非所摄的四道、四沙门果以及涅槃——这些法是无上的。

๑๖๑๕. กตเม ธมฺมา สรณา? ทฺวาทส อกุสลจิตฺตุปฺปาทา – อิเม ธมฺมา สรณา.

1615. 哪些法是有烦恼的？十二不善心生——这些法是有烦恼的。

๑๖๑๖. กตเม ธมฺมา อรณา? จตูสุ ภูมีสุ กุสลํ, จตูสุ ภูมีสุ วิปาโก, ตีสุ ภูมีสุ กิริยาพฺยากตํ, รูปญฺจ, นิพฺพานญฺจ – อิเม ธมฺมา อรณา.

1616. 哪些法是无烦恼的？四地中的善，四地中的异熟，三地中的唯作无记，以及色与涅槃——这些法是无烦恼的。

อตฺถุทฺธาโร นิฏฺฐิโต.

义释终。

ธมฺมสงฺคณีปกรณํ นิฏฺฐิตํ.

法集论终。