1

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาค อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น

---

අභිධම්මපිටකෙ

พระอภิธรรมปิฎก

---

ධම්මසඞ්ගණීපාළි

คัมภีร์ธัมมสังคณี

---

මාතිකා

มาติกา

---

1. තිකමාතිකා

๑. ติกมาติกา

---

1. (ක) කුසලා [Pg.1] ධම්මා.

๑. (ก) ธรรมทั้งหลายที่เป็นกุศล

---

(ඛ) අකුසලා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่เป็นอกุศล

---

(ග) අබ්‍යාකතා ධම්මා.

(ค) ธรรมทั้งหลายที่เป็นอัพยากฤต

---

2. (ක) සුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තා ධම්මා.

๒. (ก) ธรรมทั้งหลายที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนา

---

(ඛ) දුක්ඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนา

---

(ග) අදුක්ඛමසුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තා ධම්මා.

(ค) ธรรมทั้งหลายที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนา

---

3. (ක) විපාකා ධම්මා.

๓. (ก) ธรรมทั้งหลายที่เป็นวิบาก

---

(ඛ) විපාකධම්මධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่เป็นเหตุแห่งวิบาก

---

(ග) නෙවවිපාකනවිපාකධම්මධම්මා.

(ค) ธรรมทั้งหลายที่ไม่ใช่วิบากและไม่เป็นเหตุแห่งวิบาก

---

4. (ක) උපාදිණ්ණුපාදානියා ධම්මා.

๔. (ก) ธรรมทั้งหลายที่ถูกยึดมั่นและเป็นอารมณ์แห่งอุปาทาน

---

(ඛ) අනුපාදිණ්ණුපාදානියා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่ไม่ถูกยึดมั่นแต่เป็นอารมณ์แห่งอุปาทาน

---

(ග) අනුපාදිණ්ණඅනුපාදානියා ධම්මා.

(ค) ธรรมทั้งหลายที่ไม่ถูกยึดมั่นและไม่เป็นอารมณ์แห่งอุปาทาน

---

5. (ක) සංකිලිට්ඨසංකිලෙසිකා ධම්මා.

๕. (ก) ธรรมทั้งหลายที่เศร้าหมองและเป็นอารมณ์แห่งกิเลส

---

(ඛ) අසංකිලිට්ඨසංකිලෙසිකා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่ไม่เศร้าหมองแต่เป็นอารมณ์แห่งกิเลส

---

(ග) අසංකිලිට්ඨඅසංකිලෙසිකා ධම්මා.

(ค) ธรรมทั้งหลายที่ไม่เศร้าหมองและไม่เป็นอารมณ์แห่งกิเลส

---

6. (ක) සවිතක්කසවිචාරා [Pg.2] ධම්මා.

๖. (ก) ธรรมทั้งหลายที่มีทั้งวิตกและวิจาร

---

(ඛ) අවිතක්කවිචාරමත්තා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่ไม่มีวิตกแต่มีเพียงวิจาร

---

(ග) අවිතක්කඅවිචාරා ධම්මා.

(ค) ธรรมทั้งหลายที่ไม่มีทั้งวิตกและวิจาร

---

7. (ක) පීතිසහගතා ධම්මා.

๗. (ก) ธรรมทั้งหลายที่สหรคตด้วยปีติ

---

(ඛ) සුඛසහගතා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่สหรคตด้วยสุข

---

(ග) උපෙක්ඛාසහගතා ධම්මා.

(ค) ธรรมทั้งหลายที่สหรคตด้วยอุเบกขา

---

8. (ක) දස්සනෙන පහාතබ්බා ධම්මා.

๘. (ก) ธรรมทั้งหลายที่พึงละด้วยทัสสนะ

---

(ඛ) භාවනාය පහාතබ්බා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่พึงละด้วยภาวนา

---

(ග) නෙව දස්සනෙන න භාවනාය පහාතබ්බා ධම්මා.

(ค) ธรรมทั้งหลายที่ไม่พึงละด้วยทัสสนะและไม่พึงละด้วยภาวนา

---

9. (ක) දස්සනෙන පහාතබ්බහෙතුකා ධම්මා.

๙. (ก) ธรรมทั้งหลายที่มีเหตุอันพึงละด้วยทัสสนะ

---

(ඛ) භාවනාය පහාතබ්බහෙතුකා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่มีเหตุอันพึงละด้วยภาวนา

---

(ග) නෙව දස්සනෙන න භාවනාය පහාතබ්බහෙතුකා ධම්මා.

(ค) ธรรมที่ไม่มีเหตุอันพึงละทั้งด้วยทัสสนะและภาวนา

---

10. (ක) ආචයගාමිනො ධම්මා.

๑๐. (ก) ธรรมที่เป็นอาจยคามี

---

(ඛ) අපචයගාමිනො ධම්මා.

(ข) ธรรมที่เป็นอปจยคามี

---

(ග) නෙවාචයගාමිනාපචයගාමිනො ධම්මා.

(ค) ธรรมที่ไม่เป็นทั้งอาจยคามีและอปจยคามี

---

11. (ක) සෙක්ඛා ධම්මා.

๑๑. (ก) ธรรมที่เป็นของพระเสขะ

---

(ඛ) අසෙක්ඛා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่เป็นของพระอเสขะ

---

(ග) නෙවසෙක්ඛනාසෙක්ඛා ධම්මා.

(ค) ธรรมที่ไม่เป็นทั้งของพระเสขะและพระอเสขะ

---

12. (ක) පරිත්තා ධම්මා.

๑๒. (ก) ธรรมที่เป็นปริตตะ

---

(ඛ) මහග්ගතා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่เป็นมหัคคตะ

---

(ග) අප්පමාණා ධම්මා.

(ค) ธรรมที่เป็นอัปปมาณะ

---

13. (ක) පරිත්තාරම්මණා ධම්මා.

๑๓. (ก) ธรรมที่มีปริตตธรรมเป็นอารมณ์

---

(ඛ) මහග්ගතාරම්මණා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่มีมหัคคตธรรมเป็นอารมณ์

---

(ග) අප්පමාණාරම්මණා ධම්මා.

(ค) ธรรมที่มีอัปปมาณธรรมเป็นอารมณ์

---

14. (ක) හීනා [Pg.3] ධම්මා.

๑๔. (ก) ธรรมที่เลว

---

(ඛ) මජ්ඣිමා ධම්මා.

(ข) ธรรมปานกลาง

---

(ග) පණීතා ධම්මා.

(ค) ธรรมที่ประณีต

---

15. (ක) මිච්ඡත්තනියතා ධම්මා.

๑๕. (ก) ธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตะ

---

(ඛ) සම්මත්තනියතා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตะ

---

(ග) අනියතා ධම්මා.

(ค) ธรรมที่เป็นอนิยตะ

---

16. (ක) මග්ගාරම්මණා ධම්මා.

๑๖. (ก) ธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์

---

(ඛ) මග්ගහෙතුකා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุ

---

(ග) මග්ගාධිපතිනො ධම්මා.

(ค) ธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดี

---

17. (ක) උප්පන්නා ධම්මා.

๑๗. (ก) ธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว

---

(ඛ) අනුප්පන්නා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่ยังไม่เกิดขึ้น

---

(ග) උප්පාදිනො ධම්මා.

(ค) ธรรมที่จะเกิดขึ้น

---

18. (ක) අතීතා ධම්මා.

๑๘. (ก) ธรรมที่เป็นอดีต

---

(ඛ) අනාගතා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่เป็นอนาคต

---

(ග) පච්චුප්පන්නා ධම්මා.

(ค) ธรรมที่เป็นปัจจุบัน

---

19. (ක) අතීතාරම්මණා ධම්මා.

๑๙. (ก) ธรรมที่มีอดีตธรรมเป็นอารมณ์

---

(ඛ) අනාගතාරම්මණා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่มีอนาคตธรรมเป็นอารมณ์

---

(ග) පච්චුප්පන්නාරම්මණා ධම්මා.

(ค) ธรรมทั้งหลายที่มีปัจจุบันธรรมเป็นอารมณ์

---

20. (ක) අජ්ඣත්තා ධම්මා.

๒๐. (ก) ธรรมทั้งหลายที่เป็นไปในภายใน

---

(ඛ) බහිද්ධා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่เป็นไปในภายนอก

---

(ග) අජ්ඣත්තබහිද්ධා ධම්මා.

(ค) ธรรมทั้งหลายที่เป็นไปในภายในและภายนอก

---

21. (ක) අජ්ඣත්තාරම්මණා ධම්මා.

๒๑. (ก) ธรรมทั้งหลายที่มีธรรมที่เป็นไปในภายในเป็นอารมณ์

---

(ඛ) බහිද්ධාරම්මණා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่มีธรรมที่เป็นไปในภายนอกเป็นอารมณ์

---

(ග) අජ්ඣත්තබහිද්ධාරම්මණා ධම්මා.

(ค) ธรรมทั้งหลายที่มีธรรมที่เป็นไปในภายในและภายนอกเป็นอารมณ์

---

22. (ක) සනිදස්සනසප්පටිඝා ධම්මා.

๒๒. (ก) ธรรมทั้งหลายที่เห็นได้และกระทบได้

---

(ඛ) අනිදස්සනසප්පටිඝා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้

---

(ග) අනිදස්සනඅප්පටිඝා ධම්මා.

(ค) ธรรมทั้งหลายที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้

---

තිකමාතිකා.

ติกมาติกา

---

2. දුකමාතිකා

๒. ทุกมาติกา

---

හෙතුගොච්ඡකං

เหตุโคจฉกะ

---

1. (ක) හෙතූ [Pg.4] ධම්මා.

๑. (ก) ธรรมทั้งหลายที่เป็นเหตุ

---

(ඛ) න හෙතූ ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่ไม่ใช่เหตุ

---

2. (ක) සහෙතුකා ධම්මා.

๒. (ก) ธรรมทั้งหลายที่มีเหตุ

---

(ඛ) අහෙතුකා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่ไม่มีเหตุ

---

3. (ක) හෙතුසම්පයුත්තා ධම්මා.

๓. (ก) ธรรมทั้งหลายที่สัมปยุตด้วยเหตุ

---

(ඛ) හෙතුවිප්පයුත්තා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่วิปปยุตจากเหตุ

---

4. (ක) හෙතූ චෙව ධම්මා සහෙතුකා ච.

๔. (ก) ธรรมทั้งหลายที่เป็นเหตุด้วย มีเหตุด้วย

---

(ඛ) සහෙතුකා චෙව ධම්මා න ච හෙතූ.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่มีเหตุแต่ไม่ใช่เหตุ

---

5. (ක) හෙතූ චෙව ධම්මා හෙතුසම්පයුත්තා ච.

๕. (ก) ธรรมทั้งหลายที่เป็นเหตุด้วย สัมปยุตด้วยเหตุด้วย

---

(ඛ) හෙතුසම්පයුත්තා චෙව ධම්මා න ච හෙතූ.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่สัมปยุตด้วยเหตุแต่ไม่ใช่เหตุ

---

6. (ක) න හෙතූ ඛො පන ධම්මා සහෙතුකාපි.

๖. (ก) ธรรมทั้งหลายที่ไม่ใช่เหตุแต่มีเหตุ

---

(ඛ) අහෙතුකාපි.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่ไม่ใช่เหตุและไม่มีเหตุ

---

හෙතුගොච්ඡකං.

เหตุโคจฉกะ จบ

---

චූළන්තරදුකං

จูฬันตรทุกะ

---

7. (ක) සප්පච්චයා ධම්මා.

๗. (ก) ธรรมทั้งหลายที่มีปัจจัย

---

(ඛ) අප්පච්චයා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่ไม่มีปัจจัย

---

8. (ක) සඞ්ඛතා ධම්මා.

๘. (ก) สังขตธรรม

---

(ඛ) අසඞ්ඛතා ධම්මා.

(ข) อสังขตธรรม

---

9. (ක) සනිදස්සනා ධම්මා.

๙. (ก) สนิทัสสนธรรม

---

(ඛ) අනිදස්සනා ධම්මා.

(ข) อนิทัสสนธรรม

---

10. (ක) සප්පටිඝා ධම්මා.

๑๐. (ก) สัปปฏิฆธรรม

---

(ඛ) අප්පටිඝා ධම්මා.

(ข) อัปปฏิฆธรรม

---

11. (ක) රූපිනො [Pg.5] ධම්මා.

๑๑. (ก) รูปิโนธรรม

---

(ඛ) අරූපිනො ධම්මා.

(ข) อรูปิโนธรรม

---

12. (ක) ලොකියා ධම්මා.

๑๒. (ก) โลกิยธรรม

---

(ඛ) ලොකුත්තරා ධම්මා.

(ข) โลกุตตรธรรม

---

13. (ක) කෙනචි විඤ්ඤෙය්‍යා ධම්මා.

๑๓. (ก) ธรรมที่วิญญาณบางอย่างพึงรู้ได้

---

(ඛ) කෙනචි න විඤ්ඤෙය්‍යා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่วิญญาณบางอย่างพึงรู้ไม่ได้

---

චූළන්තරදුකං.

จูฬันตรทุกะ

---

ආසවගොච්ඡකං

อาสวโคจฉกะ

---

14. (ක) ආසවා ධම්මා.

๑๔. (ก) ธรรมที่เป็นอาสวะ

---

(ඛ) නො ආසවා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่ไม่เป็นอาสวะ

---

15. (ක) සාසවා ධම්මා.

๑๕. (ก) ธรรมที่เป็นอารมณ์ของอาสวะ

---

(ඛ) අනාසවා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ

---

16. (ක) ආසවසම්පයුත්තා ධම්මා.

๑๖. (ก) ธรรมที่สัมปยุตด้วยอาสวะ

---

(ඛ) ආසවවිප්පයුත්තා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่วิปปยุตจากอาสวะ

---

17. (ක) ආසවා චෙව ධම්මා සාසවා ච.

๑๗. (ก) ธรรมที่เป็นอาสวะและเป็นอารมณ์ของอาสวะ

---

(ඛ) සාසවා චෙව ධම්මා නො ච ආසවා.

(ข) ธรรมที่เป็นอารมณ์ของอาสวะแต่ไม่เป็นอาสวะ

---

18. (ක) ආසවා චෙව ධම්මා ආසවසම්පයුත්තා ච.

๑๘. (ก) ธรรมที่เป็นอาสวะและสัมปยุตด้วยอาสวะ

---

(ඛ) ආසවසම්පයුත්තා චෙව ධම්මා නො ච ආසවා.

(ข) ธรรมที่สัมปยุตด้วยอาสวะแต่ไม่เป็นอาสวะ

---

19. (ක) ආසවවිප්පයුත්තා ඛො පන ධම්මා සාසවාපි.

๑๙. (ก) ธรรมที่วิปปยุตจากอาสวะ แต่เป็นอารมณ์ของอาสวะ

---

(ඛ) අනාසවාපි.

(ข) ธรรมที่วิปปยุตจากอาสวะ และไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ

---

ආසවගොච්ඡකං.

อาสวโคจฉกะ

---

සංයොජනගොච්ඡකං

สังโยชนโคจฉกะ

---

20. (ක) සංයොජනා ධම්මා.

๒๐. (ก) ธรรมที่เป็นสังโยชน์

---

(ඛ) නො සංයොජනා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่ไม่เป็นสังโยชน์

---

21. (ක) සංයොජනියා [Pg.6] ධම්මා.

๒๑. (ก) ธรรมที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์

---

(ඛ) අසංයොජනියා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่ไม่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์

---

22. (ක) සංයොජනසම්පයුත්තා ධම්මා.

๒๒. (ก) ธรรมที่สัมปยุตด้วยสังโยชน์

---

(ඛ) සංයොජනවිප්පයුත්තා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่วิปปยุตจากสังโยชน์

---

23. (ක) සංයොජනා චෙව ධම්මා සංයොජනියා ච.

๒๓. (ก) ธรรมที่เป็นสังโยชน์ด้วย เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ด้วย

---

(ඛ) සංයොජනියා චෙව ධම්මා නො ච සංයොජනා.

(ข) ธรรมที่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์ แต่ไม่เป็นสังโยชน์

---

24. (ක) සංයොජනා චෙව ධම්මා සංයොජනසම්පයුත්තා ච.

๒๔. (ก) ธรรมที่เป็นสังโยชน์ด้วย สัมปยุตด้วยสังโยชน์ด้วย

---

(ඛ) සංයොජනසම්පයුත්තා චෙව ධම්මා නො ච සංයොජනා.

(ข) ธรรมที่สัมปยุตด้วยสังโยชน์ แต่ไม่เป็นสังโยชน์

---

25. (ක) සංයොජනවිප්පයුත්තා ඛො පන ධම්මා සංයොජනියාපි.

๒๕. (ก) ธรรมที่วิปปยุตจากสังโยชน์ แต่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์

---

(ඛ) අසංයොජනියාපි.

(ข) ธรรมที่วิปปยุตจากสังโยชน์ และไม่เป็นอารมณ์ของสังโยชน์

---

සංයොජනගොච්ඡකං.

สังโยชนโคจฉกะ

---

ගන්ථගොච්ඡකං

คันถโคจฉกะ

---

26. (ක) ගන්ථා ධම්මා.

๒๖. (ก) ธรรมที่เป็นคันถะ

---

(ඛ) නො ගන්ථා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่ไม่เป็นคันถะ

---

27. (ක) ගන්ථනියා ධම්මා.

๒๗. (ก) ธรรมที่เป็นอารมณ์ของคันถะ

---

(ඛ) අගන්ථනියා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่ไม่เป็นอารมณ์ของคันถะ

---

28. (ක) ගන්ථසම්පයුත්තා ධම්මා.

๒๘. (ก) ธรรมที่สัมปยุตด้วยคันถะ

---

(ඛ) ගන්ථවිප්පයුත්තා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่วิปปยุตจากคันถะ

---

29. (ක) ගන්ථා චෙව ධම්මා ගන්ථනියා ච.

๒๙. (ก) ธรรมที่เป็นคันถะด้วย เป็นอารมณ์ของคันถะด้วย

---

(ඛ) ගන්ථනියා චෙව ධම්මා නො ච ගන්ථා.

(ข) ธรรมที่เป็นอารมณ์ของคันถะ แต่ไม่เป็นคันถะ

---

30. (ක) ගන්ථා චෙව ධම්මා ගන්ථසම්පයුත්තා ච.

๓๐. (ก) ธรรมที่เป็นคันถะด้วย สัมปยุตด้วยคันถะด้วย

---

(ඛ) ගන්ථසම්පයුත්තා චෙව ධම්මා නො ච ගන්ථා.

(ข) ธรรมที่สัมปยุตด้วยคันถะ แต่ไม่เป็นคันถะ

---

31. (ක) ගන්ථවිප්පයුත්තා [Pg.7] ඛො පන ධම්මා ගන්ථනියාපි.

๓๑. (ก) ธรรมที่วิปปยุตจากคันถะ แต่เป็นอารมณ์ของคันถะ

---

(ඛ) අගන්ථනියාපි.

(ข) ธรรมที่วิปปยุตจากคันถะ และไม่เป็นอารมณ์ของคันถะ

---

ගන්ථගොච්ඡකං.

คันถโคจฉกะ

---

ඔඝගොච්ඡකං

โอฆโคจฉกะ

---

32. (ක) ඔඝා ධම්මා.

๓๒. (ก) ธรรมที่เป็นโอฆะ

---

(ඛ) නො ඔඝා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่ไม่เป็นโอฆะ

---

33. (ක) ඔඝනියා ධම්මා.

๓๓. (ก) ธรรมที่เป็นอารมณ์ของโอฆะ

---

(ඛ) අනොඝනියා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่ไม่เป็นอารมณ์ของโอฆะ

---

34. (ක) ඔඝසම්පයුත්තා ධම්මා.

๓๔. (ก) ธรรมที่สัมปยุตด้วยโอฆะ

---

(ඛ) ඔඝවිප්පයුත්තා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่วิปปยุตจากโอฆะ

---

35. (ක) ඔඝා චෙව ධම්මා ඔඝනියා ච.

๓๕. (ก) ธรรมที่เป็นโอฆะด้วย เป็นอารมณ์ของโอฆะด้วย

---

(ඛ) ඔඝනියා චෙව ධම්මා නො ච ඔඝා.

(ข) ธรรมที่เป็นอารมณ์ของโอฆะ แต่ไม่เป็นโอฆะ

---

36. (ක) ඔඝා චෙව ධම්මා ඔඝසම්පයුත්තා ච.

๓๖. (ก) ธรรมที่เป็นโอฆะด้วย สัมปยุตด้วยโอฆะด้วย

---

(ඛ) ඔඝසම්පයුත්තා චෙව ධම්මා නො ච ඔඝා.

(ข) ธรรมที่สัมปยุตด้วยโอฆะ แต่ไม่เป็นโอฆะ

---

37. (ක) ඔඝවිප්පයුත්තා ඛො පන ධම්මා ඔඝනියාපි.

๓๗. (ก) ธรรมที่วิปปยุตจากโอฆะ แต่เป็นอารมณ์ของโอฆะก็มี

---

(ඛ) අනොඝනියාපි.

(ข) ไม่เป็นอารมณ์ของโอฆะก็มี

---

ඔඝගොච්ඡකං.

โอฆโคจฉกะ

---

යොගගොච්ඡකං

โยคโคจฉกะ

---

38. (ක) යොගා ධම්මා.

๓๘. (ก) ธรรมที่เป็นโยคะ

---

(ඛ) නො යොගා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่ไม่เป็นโยคะ

---

39. (ක) යොගනියා ධම්මා.

๓๙. (ก) ธรรมที่เป็นอารมณ์ของโยคะ

---

(ඛ) අයොගනියා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่ไม่เป็นอารมณ์ของโยคะ

---

40. (ක) යොගසම්පයුත්තා ධම්මා.

๔๐. (ก) ธรรมที่สัมปยุตด้วยโยคะ

---

(ඛ) යොගවිප්පයුත්තා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่วิปปยุตจากโยคะ

---

41. (ක) යොගා [Pg.8] චෙව ධම්මා යොගනියා ච.

๔๑. (ก) ธรรมที่เป็นโยคะด้วย เป็นอารมณ์ของโยคะด้วย

---

(ඛ) යොගනියා චෙව ධම්මා නො ච යොගා.

(ข) ธรรมที่เป็นอารมณ์ของโยคะ แต่ไม่เป็นโยคะ

---

42. (ක) යොගා චෙව ධම්මා යොගසම්පයුත්තා ච.

๔๒. (ก) ธรรมที่เป็นโยคะด้วย สัมปยุตด้วยโยคะด้วย

---

(ඛ) යොගසම්පයුත්තා චෙව ධම්මා නො ච යොගා.

(ข) ธรรมที่สัมปยุตด้วยโยคะ แต่ไม่เป็นโยคะ

---

43. (ක) යොගවිප්පයුත්තා ඛො පන ධම්මා යොගනියාපි.

๔๓. (ก) ธรรมที่วิปปยุตจากโยคะ แต่เป็นอารมณ์ของโยคะก็มี

---

(ඛ) අයොගනියාපි.

(ข) ไม่เป็นอารมณ์ของโยคะก็มี

---

යොගගොච්ඡකං.

โยคโคจฉกะ

---

නීවරණගොච්ඡකං

นีวรณโคจฉกะ

---

44. (ක) නීවරණා ධම්මා.

๔๔. (ก) ธรรมที่เป็นนิวรณ์

---

(ඛ) නො නීවරණා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่ไม่เป็นนิวรณ์

---

45. (ක) නීවරණියා ධම්මා.

๔๕. (ก) ธรรมที่เป็นอารมณ์ของนิวรณ์

---

(ඛ) අනීවරණියා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่ไม่เป็นอารมณ์ของนิวรณ์

---

46. (ක) නීවරණසම්පයුත්තා ධම්මා.

๔๖. (ก) ธรรมที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์

---

(ඛ) නීවරණවිප්පයුත්තා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่วิปปยุตจากนิวรณ์

---

47. (ක) නීවරණා චෙව ධම්මා නීවරණියා ච.

๔๗. (ก) ธรรมที่เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นอารมณ์ของนิวรณ์

---

(ඛ) නීවරණියා චෙව ධම්මා නො ච නීවරණා.

(ข) ธรรมที่เป็นอารมณ์ของนิวรณ์ แต่ไม่เป็นนิวรณ์

---

48. (ක) නීවරණා චෙව ධම්මා නීවරණසම්පයුත්තා ච.

๔๘. (ก) ธรรมที่เป็นทั้งนิวรณ์และสัมปยุตด้วยนิวรณ์

---

(ඛ) නීවරණසම්පයුත්තා චෙව ධම්මා නො ච නීවරණා.

(ข) ธรรมที่สัมปยุตด้วยนิวรณ์ แต่ไม่เป็นนิวรณ์

---

49. (ක) නීවරණවිප්පයුත්තා ඛො පන ධම්මා නීවරණියාපි.

๔๙. (ก) ธรรมที่วิปปยุตจากนิวรณ์ แต่เป็นอารมณ์ของนิวรณ์

---

(ඛ) අනීවරණියාපි.

(ข) ธรรมที่วิปปยุตจากนิวรณ์ และไม่เป็นอารมณ์ของนิวรณ์

---

නීවරණගොච්ඡකං.

นิวรณโคจฉกะ

---

පරාමාසගොච්ඡකං

ปรามาสโคจฉกะ

---

50. (ක) පරාමාසා [Pg.9] ධම්මා.

๕๐. (ก) ธรรมที่เป็นปรามาส

---

(ඛ) නො පරාමාසා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่ไม่เป็นปรามาส

---

51. (ක) පරාමට්ඨා ධම්මා.

๕๑. (ก) ธรรมที่เป็นอารมณ์ของปรามาส

---

(ඛ) අපරාමට්ඨා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่ไม่เป็นอารมณ์ของปรามาส

---

52. (ක) පරාමාසසම්පයුත්තා ධම්මා.

๕๒. (ก) ธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาส

---

(ඛ) පරාමාසවිප්පයුත්තා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่วิปปยุตจากปรามาส

---

53. (ක) පරාමාසා චෙව ධම්මා පරාමට්ඨා ච.

๕๓. (ก) ธรรมที่เป็นทั้งปรามาสและเป็นอารมณ์ของปรามาส

---

(ඛ) පරාමට්ඨා චෙව ධම්මා නො ච පරාමාසා.

(ข) ธรรมที่เป็นอารมณ์ของปรามาส แต่ไม่เป็นปรามาส

---

54. (ක) පරාමාසවිප්පයුත්තා ඛො පන ධම්මා පරාමට්ඨාපි.

๕๔. (ก) ธรรมที่วิปปยุตจากปรามาส แต่เป็นอารมณ์ของปรามาส

---

(ඛ) අපරාමට්ඨාපි.

(ข) ธรรมที่วิปปยุตจากปรามาส และไม่เป็นอารมณ์ของปรามาส

---

පරාමාසගොච්ඡකං.

ปรามาสโคจฉกะ

---

මහන්තරදුකං

มหันตรทุกะ

---

55. (ක) සාරම්මණා ධම්මා.

๕๕. (ก) ธรรมที่มีอารมณ์

---

(ඛ) අනාරම්මණා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่ไม่มีอารมณ์

---

56. (ක) චිත්තා ධම්මා.

๕๖. (ก) ธรรมที่เป็นจิต

---

(ඛ) නො චිත්තා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่ไม่เป็นจิต

---

57. (ක) චෙතසිකා ධම්මා.

๕๗. (ก) ธรรมที่เป็นเจตสิก

---

(ඛ) අචෙතසිකා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่ไม่เป็นเจตสิก

---

58. (ක) චිත්තසම්පයුත්තා ධම්මා.

๕๘. (ก) ธรรมที่สัมปยุตด้วยจิต

---

(ඛ) චිත්තවිප්පයුත්තා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่วิปปยุตจากจิต

---

59. (ක) චිත්තසංසට්ඨා ධම්මා.

๕๙. (ก) ธรรมที่ระคนกับจิต

---

(ඛ) චිත්තවිසංසට්ඨා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่ไม่ระคนกับจิต

---

60. (ක) චිත්තසමුට්ඨානා ධම්මා.

๖๐. (ก) ธรรมมีจิตเป็นสมุฏฐาน

---

(ඛ) නො චිත්තසමුට්ඨානා ධම්මා.

(ข) ธรรมไม่มีจิตเป็นสมุฏฐาน

---

61. (ක) චිත්තසහභුනො [Pg.10] ධම්මා.

๖๑. (ก) ธรรมที่เกิดพร้อมกับจิต

---

(ඛ) නො චිත්තසහභුනො ධම්මා.

(ข) ธรรมที่ไม่เกิดพร้อมกับจิต

---

62. (ක) චිත්තානුපරිවත්තිනො ධම්මා.

๖๒. (ก) ธรรมที่หมุนไปตามจิต

---

(ඛ) නො චිත්තානුපරිවත්තිනො ධම්මා.

(ข) ธรรมที่ไม่หมุนไปตามจิต

---

63. (ක) චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානා ධම්මා.

๖๓. (ก) ธรรมที่ระคนกับจิตและมีจิตเป็นสมุฏฐาน

---

(ඛ) නො චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่ไม่ระคนกับจิตและไม่มีจิตเป็นสมุฏฐาน

---

64. (ක) චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානසහභුනො ධම්මා.

๖๔. (ก) ธรรมที่ระคนกับจิต มีจิตเป็นสมุฏฐาน และเกิดพร้อมกับจิต

---

(ඛ) නො චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානසහභුනො ධම්මා.

(ข) ธรรมที่ไม่ระคนกับจิต ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐาน และไม่เกิดพร้อมกับจิต

---

65. (ක) චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානානුපරිවත්තිනො ධම්මා.

๖๕. (ก) ธรรมที่ระคนกับจิต มีจิตเป็นสมุฏฐาน และหมุนไปตามจิต

---

(ඛ) නො චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානානුපරිවත්තිනො ධම්මා.

(ข) ธรรมที่ไม่ระคนกับจิต ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐาน และไม่หมุนไปตามจิต

---

66. (ක) අජ්ඣත්තිකා ධම්මා.

๖๖. (ก) ธรรมที่เป็นภายใน

---

(ඛ) බාහිරා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่เป็นภายนอก

---

67. (ක) උපාදා ධම්මා.

๖๗. (ก) ธรรมที่เป็นอุปาทา

---

(ඛ) නො උපාදා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่ไม่เป็นอุปาทา

---

68. (ක) උපාදිණ්ණා ධම්මා.

๖๘. (ก) ธรรมที่กรรมอันประกอบด้วยตัณหาและทิฏฐิยึดถือ

---

(ඛ) අනුපාදිණ්ණා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่กรรมอันประกอบด้วยตัณหาและทิฏฐิไม่ยึดถือ

---

මහන්තරදුකං.

มหันตรทุกะ

---

උපාදානගොච්ඡකං

อุปาทานโคจฉกะ

---

69. (ක) උපාදානා ධම්මා.

๖๙. (ก) ธรรมที่เป็นอุปาทาน

---

(ඛ) නො උපාදානා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่ไม่เป็นอุปาทาน

---

70. (ක) උපාදානියා ධම්මා.

๗๐. (ก) ธรรมที่เป็นอารมณ์ของอุปาทาน

---

(ඛ) අනුපාදානියා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่ไม่เป็นอารมณ์ของอุปาทาน

---

71. (ක) උපාදානසම්පයුත්තා ධම්මා.

๗๑. (ก) ธรรมที่สัมปยุตด้วยอุปาทาน

---

(ඛ) උපාදානවිප්පයුත්තා ධම්මා.

(ข) ธรรมที่วิปปยุตจากอุปาทาน

---

72. (ක) උපාදානා චෙව ධම්මා උපාදානියා ච.

๗๒. (ก) ธรรมที่เป็นอุปาทานและเป็นอารมณ์ของอุปาทาน

---

(ඛ) උපාදානියා චෙව ධම්මා නො ච උපාදානා.

(ข) ธรรมที่เป็นอารมณ์ของอุปาทานแต่ไม่เป็นอุปาทาน

---

73. (ක) උපාදානා [Pg.11] චෙව ධම්මා උපාදානසම්පයුත්තා ච.

๗๓. (ก) ธรรมที่เป็นอุปาทานและสัมปยุตด้วยอุปาทาน

---

(ඛ) උපාදානසම්පයුත්තා චෙව ධම්මා නො ච උපාදානා.

(ข) ธรรมที่สัมปยุตด้วยอุปาทานแต่ไม่เป็นอุปาทาน

---

74. (ක) උපාදානවිප්පයුත්තා ඛො පන ධම්මා උපාදානියාපි.

๗๔. (ก) สภาวธรรมที่ไม่ประกอบด้วยอุปาทาน แต่เป็นอารมณ์ของอุปาทาน

---

(ඛ) අනුපාදානියාපි.

(ข) ไม่เป็นอารมณ์ของอุปาทาน

---

උපාදානගොච්ඡකං.

อุปาทานโคจฉกะ จบ

---

කිලෙසගොච්ඡකං

๑๒. กิเลสโคจฉกะ

---

75. (ක) කිලෙසා ධම්මා.

๗๕. (ก) สภาวธรรมที่เป็นกิเลส

---

(ඛ) නො කිලෙසා ධම්මා.

(ข) สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส

---

76. (ක) සංකිලෙසිකා ධම්මා.

๗๖. (ก) สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของกิเลส

---

(ඛ) අසංකිලෙසිකා ධම්මා.

(ข) สภาวธรรมที่ไม่เป็นอารมณ์ของกิเลส

---

77. (ක) සංකිලිට්ඨා ධම්මා.

๗๗. (ก) สภาวธรรมที่เศร้าหมอง

---

(ඛ) අසංකිලිට්ඨා ධම්මා.

(ข) สภาวธรรมที่ไม่เศร้าหมอง

---

78. (ක) කිලෙසසම්පයුත්තා ධම්මා.

๗๘. (ก) สภาวธรรมที่ประกอบด้วยกิเลส

---

(ඛ) කිලෙසවිප්පයුත්තා ධම්මා.

(ข) สภาวธรรมที่ไม่ประกอบด้วยกิเลส

---

79. (ක) කිලෙසා චෙව ධම්මා සංකිලෙසිකා ච.

๗๙. (ก) สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและเป็นอารมณ์ของกิเลส

---

(ඛ) සංකිලෙසිකා චෙව ධම්මා නො ච කිලෙසා.

(ข) สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของกิเลส แต่ไม่เป็นกิเลส

---

80. (ක) කිලෙසා චෙව ධම්මා සංකිලිට්ඨා ච.

๘๐. (ก) สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและเป็นธรรมที่เศร้าหมอง

---

(ඛ) සංකිලිට්ඨා චෙව ධම්මා නො ච කිලෙසා.

(ข) สภาวธรรมที่เศร้าหมอง แต่ไม่เป็นกิเลส

---

81. (ක) කිලෙසා චෙව ධම්මා කිලෙසසම්පයුත්තා ච.

๘๑. (ก) สภาวธรรมที่เป็นกิเลสและประกอบด้วยกิเลส

---

(ඛ) කිලෙසසම්පයුත්තා චෙව ධම්මා නො ච කිලෙසා.

(ข) สภาวธรรมที่ประกอบด้วยกิเลส แต่ไม่เป็นกิเลส

---

82. (ක) කිලෙසවිප්පයුත්තා ඛො පන ධම්මා සංකිලෙසිකාපි.

๘๒. (ก) สภาวธรรมที่ไม่ประกอบด้วยกิเลส แต่เป็นอารมณ์ของกิเลส

---

(ඛ) අසංකිලෙසිකාපි.

(ข) ไม่เป็นอารมณ์ของกิเลส

---

කිලෙසගොච්ඡකං.

กิเลสโคจฉกะ จบ

---

පිට්ඨිදුකං

๑๓. ปิฏฐิทุกะ

---

83. (ක) දස්සනෙන [Pg.12] පහාතබ්බා ධම්මා.

๘๓. (ก) สภาวธรรมที่ต้องละด้วยโสดาปัตติมรรค

---

(ඛ) න දස්සනෙන පහාතබ්බා ධම්මා.

(ข) สภาวธรรมที่ไม่ต้องละด้วยโสดาปัตติมรรค

---

84. (ක) භාවනාය පහාතබ්බා ධම්මා.

๘๔. (ก) สภาวธรรมที่ต้องละด้วยมรรคเบื้องบน ๓

---

(ඛ) න භාවනාය පහාතබ්බා ධම්මා.

(ข) สภาวธรรมที่ไม่ต้องละด้วยมรรคเบื้องบน ๓

---

85. (ක) දස්සනෙන පහාතබ්බහෙතුකා ධම්මා.

๘๕. (ก) สภาวธรรมที่มีเหตุต้องละด้วยโสดาปัตติมรรค

---

(ඛ) න දස්සනෙන පහාතබ්බහෙතුකා ධම්මා.

(ข) สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุต้องละด้วยโสดาปัตติมรรค

---

86. (ක) භාවනාය පහාතබ්බහෙතුකා ධම්මා.

๘๖. (ก) สภาวธรรมที่มีเหตุต้องละด้วยมรรคเบื้องบน ๓

---

(ඛ) න භාවනාය පහාතබ්බහෙතුකා ධම්මා.

(ข) สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุต้องละด้วยมรรคเบื้องบน ๓

---

87. (ක) සවිතක්කා ධම්මා.

๘๗. (ก) ธรรมทั้งหลายที่เกิดพร้อมด้วยวิตก

---

(ඛ) අවිතක්කා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่ไม่มีวิตก

---

88. (ක) සවිචාරා ධම්මා.

๘๘. (ก) ธรรมทั้งหลายที่เกิดพร้อมด้วยวิจาร

---

(ඛ) අවිචාරා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่ไม่มีวิจาร

---

89. (ක) සප්පීතිකා ධම්මා.

๘๙. (ก) ธรรมทั้งหลายที่เกิดพร้อมด้วยปีติ

---

(ඛ) අප්පීතිකා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่ไม่มีปีติ

---

90. (ක) පීතිසහගතා ධම්මා.

๙๐. (ก) ธรรมทั้งหลายที่สหรคตด้วยปีติ

---

(ඛ) න පීතිසහගතා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่ไม่สหรคตด้วยปีติ

---

91. (ක) සුඛසහගතා ධම්මා.

๙๑. (ก) ธรรมทั้งหลายที่สหรคตด้วยสุข

---

(ඛ) න සුඛසහගතා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่ไม่สหรคตด้วยสุข

---

92. (ක) උපෙක්ඛාසහගතා ධම්මා.

๙๒. (ก) ธรรมทั้งหลายที่สหรคตด้วยอุเบกขา

---

(ඛ) න උපෙක්ඛාසහගතා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขา

---

93. (ක) කාමාවචරා ධම්මා.

๙๓. (ก) ธรรมทั้งหลายที่เป็นกามาวจร

---

(ඛ) න කාමාවචරා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่ไม่เป็นกามาวจร

---

94. (ක) රූපාවචරා ධම්මා.

๙๔. (ก) ธรรมทั้งหลายที่เป็นรูปาวจร

---

(ඛ) න රූපාවචරා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่ไม่เป็นรูปาวจร

---

95. (ක) අරූපාවචරා ධම්මා.

๙๕. (ก) ธรรมทั้งหลายที่เป็นอรูปาวจร

---

(ඛ) න අරූපාවචරා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่ไม่เป็นอรูปาวจร

---

96. (ක) පරියාපන්නා [Pg.13] ධම්මා.

๙๖. (ก) ธรรมทั้งหลายที่เป็นปริยาปันนะ

---

(ඛ) අපරියාපන්නා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่เป็นอปริยาปันนะ

---

97. (ක) නිය්‍යානිකා ධම්මා.

๙๗. (ก) ธรรมทั้งหลายที่เป็นนิยยานิกะ

---

(ඛ) අනිය්‍යානිකා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่เป็นอนิยยานิกะ

---

98. (ක) නියතා ධම්මා.

๙๘. (ก) ธรรมทั้งหลายที่เป็นนิยตะ

---

(ඛ) අනියතා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่เป็นอนิยตะ

---

99. (ක) සඋත්තරා ධම්මා.

๙๙. (ก) ธรรมทั้งหลายที่เป็นสอุตตระ

---

(ඛ) අනුත්තරා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่เป็นอนุตตระ

---

100. (ක) සරණා ධම්මා.

๑๐๐. (ก) ธรรมทั้งหลายที่เป็นสรณะ

---

(ඛ) අරණා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่เป็นอรณะ

---

පිට්ඨිදුකං.

ปิฏฐิทุกะ

---

අභිධම්මදුකමාතිකා.

อภิธรรมทุกมาติกา

---

සුත්තන්තිකදුකමාතිකා

สุตตันติกทุกมาติกา

---

101. (ක) විජ්ජාභාගිනො ධම්මා.

๑๐๑. (ก) ธรรมทั้งหลายที่เป็นส่วนแห่งวิชชา

---

(ඛ) අවිජ්ජාභාගිනො ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่เป็นส่วนแห่งอวิชชา

---

102. (ක) විජ්ජූපමා ධම්මා.

๑๐๒. (ก) ธรรมทั้งหลายที่เปรียบด้วยสายฟ้า

---

(ඛ) වජිරූපමා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่เปรียบด้วยวัชระ

---

103. (ක) බාලා ධම්මා.

๑๐๓. (ก) ธรรมทั้งหลายที่เป็นพาล

---

(ඛ) පණ්ඩිතා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่เป็นบัณฑิต

---

104. (ක) කණ්හා ධම්මා.

๑๐๔. (ก) ธรรมทั้งหลายที่เป็นฝ่ายดำ

---

(ඛ) සුක්කා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่เป็นฝ่ายขาว

---

105. (ක) තපනීයා ධම්මා.

๑๐๕. (ก) ธรรมทั้งหลายที่ทำความเดือดร้อน

---

(ඛ) අතපනීයා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่ไม่ทำความเดือดร้อน

---

106. (ක) අධිවචනා ධම්මා.

๑๐๖. (ก) ธรรมทั้งหลายที่เป็นอธิวจนะ

---

(ඛ) අධිවචනපථා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่เป็นทางแห่งอธิวจนะ

---

107. (ක) නිරුත්ති [Pg.14] ධම්මා.

๑๐๗. (ก) ธรรมทั้งหลายที่เป็นนิรุตติ

---

(ඛ) නිරුත්තිපථා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่เป็นทางแห่งนิรุตติ

---

108. (ක) පඤ්ඤත්ති ධම්මා.

๑๐๘. (ก) ธรรมทั้งหลายที่เป็นบัญญัติ

---

(ඛ) පඤ්ඤත්තිපථා ධම්මා.

(ข) ธรรมทั้งหลายที่เป็นทางแห่งบัญญัติ

---

109. (ක) නාමඤ්ච.

๑๐๙. (ก) นาม

---

(ඛ) රූපඤ්ච.

(ข) รูป

---

110. (ක) අවිජ්ජා ච.

๑๑๐. (ก) อวิชชา

---

(ඛ) භවතණ්හා ච.

(ข) ภวตัณหา

---

111. (ක) භවදිට්ඨි ච.

๑๑๑. (ก) ภวทิฏฐิ

---

(ඛ) විභවදිට්ඨි ච.

(ข) วิภวทิฏฐิ

---

112. (ක) සස්සතදිට්ඨි ච.

๑๑๒. (ก) สัสสตทิฏฐิ

---

(ඛ) උච්ඡෙදදිට්ඨි ච.

(ข) อุจเฉททิฏฐิ

---

113. (ක) අන්තවා දිට්ඨි ච.

๑๑๓. (ก) อันตวาทิฏฐิ

---

(ඛ) අනන්තවා දිට්ඨි ච.

(ข) อนันตวาทิฏฐิ

---

114. (ක) පුබ්බන්තානුදිට්ඨි ච.

๑๑๔. (ก) ปุพพันตานุทิฏฐิ

---

(ඛ) අපරන්තානුදිට්ඨි ච.

(ข) อปรันตานุทิฏฐิ

---

115. (ක) අහිරිකඤ්ච.

๑๑๕. (ก) อหิริกะ

---

(ඛ) අනොත්තප්පඤ්ච.

(ข) อโนตตัปปะ (ความไม่เกรงกลัวต่อบาป)

---

116. (ක) හිරී ච.

๑๑๖. (ก) หิริ (ความละอายต่อบาป)

---

(ඛ) ඔත්තප්පඤ්ච.

(ข) โอตตัปปะ (ความเกรงกลัวต่อบาป)

---

117. (ක) දොවචස්සතා ච.

๑๑๗. (ก) โทวจัสสตา (ความเป็นผู้ว่ายาก)

---

(ඛ) පාපමිත්තතා ච.

(ข) ปาปมิตตตา (ความเป็นผู้มีมิตรชั่ว)

---

118. (ක) සොවචස්සතා ච.

๑๑๘. (ก) โสวจัสสตา (ความเป็นผู้ว่าง่าย)

---

(ඛ) කල්‍යාණමිත්තතා ච.

(ข) กัลยาณมิตตตา (ความเป็นผู้มีมิตรดี)

---

119. (ක) ආපත්තිකුසලතා ච.

๑๑๙. (ก) อาปัตติกุสลตา (ความเป็นผู้ฉลาดในอาบัติ)

---

(ඛ) ආපත්තිවුට්ඨානකුසලතා ච.

(ข) อาปัตติวุฏฐานกุสลตา (ความเป็นผู้ฉลาดในการออกจากอาบัติ)

---

120. (ක) සමාපත්තිකුසලතා ච.

๑๒๐. (ก) สมาปัตติกุสลตา (ความเป็นผู้ฉลาดในสมาบัติ)

---

(ඛ) සමාපත්තිවුට්ඨානකුසලතා ච.

(ข) สมาปัตติวุฏฐานกุสลตา (ความเป็นผู้ฉลาดในการออกจากสมาบัติ)

---

121. (ක) ධාතුකුසලතා [Pg.15] ච.

๑๒๑. (ก) ธาตุกุสลตา (ความเป็นผู้ฉลาดในธาตุ)

---

(ඛ) මනසිකාරකුසලතා ච.

(ข) มนสิการกุสลตา (ความเป็นผู้ฉลาดในมนสิการ)

---

122. (ක) ආයතනකුසලතා ච.

๑๒๒. (ก) อายตนกุสลตา (ความเป็นผู้ฉลาดในอายตนะ)

---

(ඛ) පටිච්චසමුප්පාදකුසලතා ච.

(ข) ปฏิจจสมุปปาทกุสลตา (ความเป็นผู้ฉลาดในปฏิจจสมุปบาท)

---

123. (ක) ඨානකුසලතා ච.

๑๒๓. (ก) ฐานกุสลตา (ความเป็นผู้ฉลาดในฐานะ)

---

(ඛ) අට්ඨානකුසලතා ච.

(ข) อัฏฐานกุสลตา (ความเป็นผู้ฉลาดในอฐานะ)

---

124. (ක) අජ්ජවො ච.

๑๒๔. (ก) อัชชวะ (ความซื่อตรง)

---

(ඛ) මද්දවො ච.

(ข) มัททวะ (ความอ่อนโยน)

---

125. (ක) ඛන්ති ච.

๑๒๕. (ก) ขันติ (ความอดทน)

---

(ඛ) සොරච්චඤ්ච.

(ข) โสรัจจะ (ความเสงี่ยม)

---

126. (ක) සාඛල්‍යඤ්ච.

๑๒๖. (ก) สาขัลยะ (ความเป็นผู้มีวาจาอ่อนหวาน)

---

(ඛ) පටිසන්ථාරො ච.

(ข) ปฏิสันถาร (การต้อนรับ)

---

127. (ක) ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරතා ච.

๑๒๗. (ก) อินทริเยสุ อคุตตทวารตา (ความเป็นผู้มีทวารไม่คุ้มครองแล้วในอินทรีย์ทั้งหลาย)

---

(ඛ) භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතා ච.

(ข) โภชเน อมัตตัญญุตา (ความไม่รู้จักประมาณในโภชนะ)

---

128. (ක) ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතා ච.

๑๒๘. (ก) อินทริเยสุ คุตตทวารตา (ความเป็นผู้มีทวารคุ้มครองแล้วในอินทรีย์ทั้งหลาย)

---

(ඛ) භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා ච.

(ข) โภชเน มัตตัญญุตา (ความรู้จักประมาณในโภชนะ)

---

129. (ක) මුට්ඨසච්චඤ්ච.

๑๒๙. (ก) มุฏฐสัจจะ (ความเป็นผู้มีสติหลงลืม)

---

(ඛ) අසම්පජඤ්ඤඤ්ච.

(ข) อสัมปชัญญะ (ความไม่มีสัมปชัญญะ)

---

130. (ක) සති ච.

๑๓๐. (ก) สติ (ความระลึกได้)

---

(ඛ) සම්පජඤ්ඤඤ්ච.

(ข) สัมปชัญญะ

---

131. (ක) පටිසඞ්ඛානබලඤ්ච.

๑๓๑. (ก) ปฏิสังขานพละ

---

(ඛ) භාවනාබලඤ්ච.

(ข) ภาวนาพละ

---

132. (ක) සමථො ච.

๑๓๒. (ก) สมถะ

---

(ඛ) විපස්සනා ච.

(ข) วิปัสสนา

---

133. (ක) සමථනිමිත්තඤ්ච.

๑๓๓. (ก) สมถนิมิต

---

(ඛ) පග්ගාහනිමිත්තඤ්ච.

(ข) ปัคคาหนิมิต

---

134. (ක) පග්ගාහො [Pg.16] ච.

๑๓๔. (ก) ปัคคาหะ

---

(ඛ) අවික්ඛෙපො ච.

(ข) อวิกเขปะ

---

135. (ක) සීලවිපත්ති ච.

๑๓๕. (ก) สีลวิบัติ

---

(ඛ) දිට්ඨිවිපත්ති ච.

(ข) ทิฏฐิวิบัติ

---

136. (ක) සීලසම්පදා ච.

๑๓๖. (ก) สีลสัมปทา

---

(ඛ) දිට්ඨිසම්පදා ච.

(ข) ทิฏฐิสัมปทา

---

137. (ක) සීලවිසුද්ධි ච.

๑๓๗. (ก) สีลวิสุทธิ

---

(ඛ) දිට්ඨිවිසුද්ධි ච.

(ข) ทิฏฐิวิสุทธิ

---

138. (ක) දිට්ඨිවිසුද්ධි ඛො පන.

๑๓๘. (ก) ทิฏฐิวิสุทธิ

---

(ඛ) යථාදිට්ඨිස්ස ච පධානං.

(ข) ความเพียรโดยสมควรแก่ทิฏฐิ

---

139. (ක) සංවෙගො ච සංවෙජනියෙසු ඨානෙසු.

๑๓๙. (ก) ความสังเวชในสังเวชนียฐาน

---

(ඛ) සංවිග්ගස්ස ච යොනිසො පධානං.

(ข) ความเพียรโดยแยบคายของผู้มีความสังเวช

---

140. (ක) අසන්තුට්ඨිතා ච කුසලෙසු ධම්මෙසු.

๑๔๐. (ก) ความไม่สันโดษในกุศลธรรม

---

(ඛ) අප්පටිවානිතා ච පධානස්මිං.

(ข) ความไม่ท้อถอยในความเพียร

---

141. (ක) විජ්ජා ච.

๑๔๑. (ก) วิชชา

---

(ඛ) විමුත්ති ච.

(ข) วิมุตติ

---

142. (ක) ඛයෙ ඤාණං.

๑๔๒. (ก) ญาณในความสิ้นไป

---

(ඛ) අනුප්පාදෙ ඤාණන්ති.

(ข) ญาณในความไม่เกิดขึ้น

---

සුත්තන්තිකදුකමාතිකා.

สุตตันติกทุกมาติกา

---

මාතිකා නිට්ඨිතා.

มาติกา จบ

---

1. චිත්තුප්පාදකණ්ඩං

๑. จิตตุปปาทกัณฑ์

---

කාමාවචරකුසලං

กามาวจรกุศล

---

පදභාජනී

ปทภาชนีย์

---

1. කතමෙ [Pg.17] ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ කාමාවචරං කුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති සොමනස්සසහගතං ඤාණසම්පයුත්තං රූපාරම්මණං වා සද්දාරම්මණං වා ගන්ධාරම්මණං වා රසාරම්මණං වා ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං වා ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, විතක්කො හොති, විචාරො හොති, පීති හොති, සුඛං හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, සද්ධින්ද්‍රියං හොති, වීරියින්ද්‍රියං හොති, සතින්ද්‍රියං හොති, සමාධින්ද්‍රියං හොති, පඤ්ඤින්ද්‍රියං හොති, මනින්ද්‍රියං හොති, සොමනස්සින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති, සම්මාදිට්ඨි හොති, සම්මාසඞ්කප්පො හොති, සම්මාවායාමො හොති, සම්මාසති හොති, සම්මාසමාධි හොති, සද්ධාබලං හොති, වීරියබලං හොති, සතිබලං හොති, සමාධිබලං හොති, පඤ්ඤාබලං හොති, හිරිබලං හොති, ඔත්තප්පබලං හොති, අලොභො හොති, අදොසො හොති, අමොහො හොති, අනභිජ්ඣා හොති, අබ්‍යාපාදො හොති, සම්මාදිට්ඨි හොති, හිරී හොති, ඔත්තප්පං හොති, කායපස්සද්ධි හොති, චිත්තපස්සද්ධි හොති, කායලහුතා හොති, චිත්තලහුතා හොති, කායමුදුතා හොති, චිත්තමුදුතා හොති, කායකම්මඤ්ඤතා හොති, චිත්තකම්මඤ්ඤතා හොති, කායපාගුඤ්ඤතා හොති, චිත්තපාගුඤ්ඤතා හොති, කායුජුකතා හොති, චිත්තුජුකතා හොති, සති හොති, සම්පජඤ්ඤං හොති, සමථො හොති, විපස්සනා හොති, පග්ගාහො හොති, අවික්ඛෙපො හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑. ธรรมทั้งหลายที่เป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด กามาวจรกุศลจิตที่สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้น ปรารภอารมณ์ใดอารมณ์หนึ่ง คือ รูปารมณ์ก็ดี สัททารมณ์ก็ดี คันธารมณ์ก็ดี รสารมณ์ก็ดี โผฏฐัพพารมณ์ก็ดี ธัมมารมณ์ก็ดี ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี เวทนาย่อมมี สัญญาย่อมมี เจตนาย่อมมี จิตย่อมมี วิตกย่อมมี วิจารย่อมมี ปีติย่อมมี สุขย่อมมี จิตเตกัคคตาย่อมมี สัทธินทรีย์ย่อมมี วิริยินทรีย์ย่อมมี สตินทรีย์ย่อมมี สมาธินทรีย์ย่อมมี ปัญญินทรีย์ย่อมมี มนินทรีย์ย่อมมี โสมนัสสินทรีย์ย่อมมี ชีวิตินทรีย์ย่อมมี สัมมาทิฏฐิย่อมมี สัมมาสังกัปปะย่อมมี สัมมาวายามะย่อมมี สัมมาสติย่อมมี สัมมาสมาธิย่อมมี สัทธาพละย่อมมี วิริยพละย่อมมี สติพละย่อมมี สมาธิพละย่อมมี ปัญญาพละย่อมมี หิริพละย่อมมี โอตตัปปพละย่อมมี อโลภะย่อมมี อโทสะย่อมมี อโมหะย่อมมี อนภิชฌาย่อมมี อัพยาปาทย่อมมี สัมมาทิฏฐิย่อมมี หิริย่อมมี โอตตัปปะย่อมมี กายปัสสัทธิย่อมมี จิตตปัสสัทธิย่อมมี กายลหุตาย่อมมี จิตตลหุตาย่อมมี กายมุทุตาย่อมมี จิตตมุทุตาย่อมมี กายกัมมัญญตาย่อมมี จิตตกัมมัญญตาย่อมมี กายปาคุญญตาย่อมมี จิตตปาคุญญตาย่อมมี กายุชุกตาย่อมมี จิตตุชุกตาย่อมมี สติย่อมมี สัมปชัญญะย่อมมี สมถะย่อมมี วิปัสสนาย่อมมี ปัคคาหะย่อมมี อวิกเขปะย่อมมี หรือในสมัยนั้น มีธรรมเหล่าอื่นอีก แม้ใดที่เป็นอรูป ซึ่งอาศัยกันและกันเกิดขึ้น ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

2. කතමො [Pg.18] තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති? යො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො ඵුසනා සංඵුසනා සංඵුසිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති.

๒. ในสมัยนั้น ผัสสะ เป็นไฉน? ในสมัยนั้น ผัสสะ การถูกต้อง ความที่ถูกต้อง ภาวะที่ถูกต้อง ใด - นี้ชื่อว่า ผัสสะในสมัยนั้น

---

3. කතමා තස්මිං සමයෙ වෙදනා හොති? යං තස්මිං සමයෙ තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජං චෙතසිකං සාතං චෙතසිකං සුඛං චෙතොසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා – අයං තස්මිං සමයෙ වෙදනා හොති.

๓. ในสมัยนั้น เวทนา เป็นไฉน? ในสมัยนั้น ความสำราญทางใจ ความสุขทางใจ การเสวยอารมณ์ที่สำราญเป็นสุข อันเกิดจากเจโตสัมผัส เวทนาที่สำราญเป็นสุข อันเกิดจากเจโตสัมผัส ซึ่งเกิดจากสัมผัสแห่งมโนวิญญาณธาตุที่สมกัน ใด - นี้ชื่อว่า เวทนาในสมัยนั้น

---

4. කතමා තස්මිං සමයෙ සඤ්ඤා හොති? යා තස්මිං සමයෙ තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජා සඤ්ඤා සඤ්ජානනා සඤ්ජානිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ සඤ්ඤා හොති.

๔. ในสมัยนั้น สัญญา เป็นไฉน? ในสมัยนั้น สัญญา การจำได้ ความจำได้ ภาวะที่จำได้ อันเกิดจากสัมผัสแห่งมโนวิญญาณธาตุที่สมกัน ใด - นี้ชื่อว่า สัญญาในสมัยนั้น

---

5. කතමා තස්මිං සමයෙ චෙතනා හොති? යා තස්මිං සමයෙ තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ චෙතනා හොති.

๕. ในสมัยนั้น เจตนา เป็นไฉน? ในสมัยนั้น เจตนา ความคิดอ่าน ภาวะที่คิดอ่าน อันเกิดจากสัมผัสแห่งมโนวิญญาณธาตุที่สมกัน ใด - นี้ชื่อว่า เจตนาในสมัยนั้น

---

6. කතමං තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චිත්තං මනො මානසං හදයං පණ්ඩරං මනො මනායතනං මනින්ද්‍රියං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතු – ඉදං තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති.

๖. ในสมัยนั้น จิต เป็นไฉน? ในสมัยนั้น จิต มโน มานัส หทัย ปัณฑระ มโน มนายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณขันธ์ มโนวิญญาณธาตุที่สมกัน ใด - นี้ชื่อว่า จิตในสมัยนั้น

---

7. කතමො තස්මිං සමයෙ විතක්කො හොති? යො තස්මිං සමයෙ තක්කො විතක්කො සඞ්කප්පො අප්පනා බ්‍යප්පනා චෙතසො අභිනිරොපනා සම්මාසඞ්කප්පො – අයං තස්මිං සමයෙ විතක්කො හොති.

๗. ในสมัยนั้น วิตก เป็นไฉน? ในสมัยนั้น ความตรึก ความวิตก ความดำริ การยกจิตขึ้นสู่อารมณ์ การแนบสนิทในอารมณ์ การปักจิตลงในอารมณ์ สัมมาสังกัปปะ ใด - นี้ชื่อว่า วิตกในสมัยนั้น

---

8. කතමො තස්මිං සමයෙ විචාරො හොති? යො තස්මිං සමයෙ චාරො විචාරො අනුවිචාරො උපවිචාරො චිත්තස්ස අනුසන්ධානතා අනුපෙක්ඛනතා – අයං තස්මිං සමයෙ විචාරො හොති.

๘. ในสมัยนั้น วิจาร เป็นไฉน? ในสมัยนั้น การเที่ยวไป การพิจารณา การพิจารณาเนืองๆ การเข้าไปพิจารณา ความที่จิตสืบต่อ ความพิจารณาดูเนืองๆ ใด - นี้ชื่อว่า วิจารในสมัยนั้น

---

9. කතමා තස්මිං සමයෙ පීති හොති? යා තස්මිං සමයෙ පීති පාමොජ්ජං ආමොදනා පමොදනා හාසො පහාසො විත්ති ඔදග්‍යං අත්තමනතා චිත්තස්ස – අයං තස්මිං සමයෙ පීති හොති.

๙. ในสมัยนั้น ปีติ เป็นไฉน? ในสมัยนั้น ปีติ ความปราโมทย์ ความบันเทิง ความร่าเริง ความยินดี ความปลื้มใจ ความอิ่มใจ ความแช่มชื่น ความที่จิตยินดี ใด - นี้ชื่อว่า ปีติในสมัยนั้น

---

10. කතමං [Pg.19] තස්මිං සමයෙ සුඛං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චෙතසිකං සාතං චෙතසිකං සුඛං චෙතොසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා – ඉදං තස්මිං සමයෙ සුඛං හොති.

๑๐. ในสมัยนั้น สุข เป็นไฉน? ในสมัยนั้น ความสำราญทางใจ ความสุขทางใจ การเสวยอารมณ์ที่สำราญเป็นสุข อันเกิดจากเจโตสัมผัส เวทนาที่สำราญเป็นสุข อันเกิดจากเจโตสัมผัส ใด - นี้ชื่อว่า สุขในสมัยนั้น

---

11. කතමා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති සණ්ඨිති අවට්ඨිති අවිසාහාරො අවික්ඛෙපො අවිසාහටමානසතා සමථො සමාධින්ද්‍රියං සමාධිබලං සම්මාසමාධි – අයං තස්මිං සමයෙ චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති.

๑๑. ในสมัยนั้น จิตเตกัคคตา เป็นไฉน? ในสมัยนั้น ความตั้งอยู่แห่งจิต ความดำรงอยู่ ความมั่นอยู่ ความไม่ส่ายไป ความไม่ฟุ้งซ่าน ภาวะที่จิตไม่ส่ายไป สมถะ สมาธินทรีย์ สมาธิพละ สัมมาสมาธิ ใด - นี้ชื่อว่า จิตเตกัคคตาในสมัยนั้น

---

12. කතමං තස්මිං සමයෙ සද්ධින්ද්‍රියං හොති? යා තස්මිං සමයෙ සද්ධා සද්දහනා ඔකප්පනා අභිප්පසාදො සද්ධා සද්ධින්ද්‍රියං සද්ධාබලං – ඉදං තස්මිං සමයෙ සද්ධින්ද්‍රියං හොති.

๑๒. ในสมัยนั้น สัทธินทรีย์ เป็นไฉน? ในสมัยนั้น ศรัทธา การเชื่อ ความน้อมใจเชื่อ ความเลื่อมใสยิ่ง ศรัทธา สัทธินทรีย์ สัทธาพละ ใด - นี้ชื่อว่า สัทธินทรีย์ในสมัยนั้น

---

13. කතමං තස්මිං සමයෙ වීරියින්ද්‍රියං හොති? යො තස්මිං සමයෙ චෙතසිකො වීරියාරම්භො නික්කමො පරක්කමො උය්‍යාමො වායාමො උස්සාහො උස්සොළ්හී ථාමො ධිති අසිථිලපරක්කමතා අනික්ඛිත්තඡන්දතා අනික්ඛිත්තධුරතා ධුරසම්පග්ගාහො වීරියං වීරියින්ද්‍රියං වීරියබලං සම්මාවායාමො – ඉදං තස්මිං සමයෙ වීරියින්ද්‍රියං හොති.

๑๓. ในสมัยนั้น วิริยินทรีย์ เป็นไฉน? ในสมัยนั้น การปรารภความเพียรทางใจ การออก การก้าวไป ความพยายาม ความขะมักเขม้น ความบากบั่น ความตั้งมั่น ความทรงไว้ ความไม่ท้อถอย ความไม่ทอดทิ้งฉันทะ ความไม่ทอดทิ้งธุระ การประคองธุระไว้ วิริยะ วิริยินทรีย์ วิริยพละ สัมมาวายามะ ใด - นี้ชื่อว่า วิริยินทรีย์ในสมัยนั้น

---

14. කතමං තස්මිං සමයෙ සතින්ද්‍රියං හොති? යා තස්මිං සමයෙ සති අනුස්සති පටිස්සති සති සරණතා ධාරණතා අපිලාපනතා අසම්මුස්සනතා සති සතින්ද්‍රියං සතිබලං සම්මාසති – ඉදං තස්මිං සමයෙ සතින්ද්‍රියං හොති.

๑๔. ในสมัยนั้น สตินทรีย์ เป็นไฉน? ในสมัยนั้น สติ ความระลึก ความหวนระลึก สติ ภาวะที่ระลึก ภาวะที่ทรงไว้ ความไม่เลื่อนลอย ความไม่ลืม สติ สตินทรีย์ สติพละ สัมมาสติ ใด - นี้ชื่อว่า สตินทรีย์ในสมัยนั้น

---

15. කතමං තස්මිං සමයෙ සමාධින්ද්‍රියං හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති සණ්ඨිති අවට්ඨිති අවිසාහාරො අවික්ඛෙපො අවිසාහටමානසතා සමථො සමාධින්ද්‍රියං සමාධිබලං සම්මාසමාධි – ඉදං තස්මිං සමයෙ සමාධින්ද්‍රියං හොති.

๑๕. ในสมัยนั้น สมาธินทรีย์ เป็นไฉน? ในสมัยนั้น ความตั้งอยู่แห่งจิต ความดำรงอยู่ ความมั่นอยู่ ความไม่ส่ายไป ความไม่ฟุ้งซ่าน ภาวะที่จิตไม่ส่ายไป สมถะ สมาธินทรีย์ สมาธิพละ สัมมาสมาธิ ใด - นี้ชื่อว่า สมาธินทรีย์ในสมัยนั้น

---

16. කතමං තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤින්ද්‍රියං හොති? යා තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම්මවිචයො සල්ලක්ඛණා උපලක්ඛණා පච්චුපලක්ඛණා පණ්ඩිච්චං කොසල්ලං නෙපුඤ්ඤං වෙභබ්‍යා චින්තා උපපරික්ඛා භූරී මෙධා [Pg.20] පරිණායිකා විපස්සනා සම්පජඤ්ඤං පතොදො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්‍රියං පඤ්ඤාබලං පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාපාසාදො පඤ්ඤාආලොකො පඤ්ඤාඔභාසො පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාරතනං අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – ඉදං තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤින්ද්‍රියං හොති.

๑๖. สมัยนั้น ปัญญินทรีย์ เป็นไฉน? สมัยนั้น ปัญญา กิริยาที่รู้ชัด ความวิจัย ความเลือกเฟ้น ความวิจัยในธรรม ความกำหนดหมาย ความเข้าไปกำหนดหมาย ความตามกำหนดหมาย ความเป็นบัณฑิต ความฉลาด ความเชี่ยวชาญ ความพิจารณา ความใคร่ครวญ ความสอบสวน ปัญญาดุจแผ่นดิน ปัญญาเครื่องทรงจำ ปัญญาเป็นเครื่องนำไป วิปัสสนา สัมปชัญญะ ปัญญาเหมือนประตัก ปัญญา ปัญญินทรีย์ ปัญญาพละ ปัญญาเหมือนศัสตรา ปัญญาเหมือนปราสาท ปัญญาเหมือนแสงสว่าง ปัญญาเหมือนโอภาส ปัญญาเหมือนประทีป ปัญญาเหมือนรัตนะ อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิ อันใด นี้ชื่อว่า ปัญญินทรีย์ ในสมัยนั้น

---

17. කතමං තස්මිං සමයෙ මනින්ද්‍රියං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චිත්තං මනො මානසං හදයං පණ්ඩරං මනො මනායතනං මනින්ද්‍රියං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතු – ඉදං තස්මිං සමයෙ මනින්ද්‍රියං හොති.

๑๗. สมัยนั้น มนินทรีย์ เป็นไฉน? สมัยนั้น จิต มโน มานัส หทัย ปัณฑระ มโน มนายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณขันธ์ มโนวิญญาณธาตุที่สมกัน อันใด นี้ชื่อว่า มนินทรีย์ ในสมัยนั้น

---

18. කතමං තස්මිං සමයෙ සොමනස්සින්ද්‍රියං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චෙතසිකං සාතං චෙතසිකං සුඛං චෙතොසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා – ඉදං තස්මිං සමයෙ සොමනස්සින්ද්‍රියං හොති.

๑๘. สมัยนั้น โสมนัสสินทรีย์ เป็นไฉน? สมัยนั้น ความสำราญทางใจ ความสุขทางใจ การเสวยอารมณ์ที่สำราญเป็นสุข อันเกิดแต่เจโตสัมผัส เวทนาที่สำราญเป็นสุข อันเกิดแต่เจโตสัมผัส อันใด นี้ชื่อว่า โสมนัสสินทรีย์ ในสมัยนั้น

---

19. කතමං තස්මිං සමයෙ ජීවිතින්ද්‍රියං හොති? යො තෙසං අරූපීනං ධම්මානං ආයු ඨිති යපනා යාපනා ඉරියනා වත්තනා පාලනා ජීවිතං ජීවිතින්ද්‍රියං – ඉදං තස්මිං සමයෙ ජීවිතින්ද්‍රියං හොති.

๑๙. สมัยนั้น ชีวิตินทรีย์ เป็นไฉน? สมัยนั้น อายุ ความตั้งอยู่ ความเป็นไป ความให้เป็นไป ความสืบเนื่อง ความเป็นอยู่ การตามรักษา ชีวิต ชีวิตินทรีย์ ของธรรมทั้งหลายที่เป็นอรูปเหล่านั้น อันใด นี้ชื่อว่า ชีวิตินทรีย์ ในสมัยนั้น

---

20. කතමා තස්මිං සමයෙ සම්මාදිට්ඨි හොති? යා තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම්මවිචයො සල්ලක්ඛණා උපලක්ඛණා පච්චුපලක්ඛණා පණ්ඩිච්චං කොසල්ලං නෙපුඤ්ඤං වෙභබ්‍යා චින්තා උපපරික්ඛා භූරී මෙධා පරිණායිකා විපස්සනා සම්පජඤ්ඤං පතොදො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්‍රියං පඤ්ඤාබලං පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාපාසාදො පඤ්ඤාආලොකො පඤ්ඤාඔභාසො පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාරතනං අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – අයං තස්මිං සමයෙ සම්මාදිට්ඨි හොති.

๒๐. สมัยนั้น สัมมาทิฏฐิ เป็นไฉน? สมัยนั้น ปัญญา กิริยาที่รู้ชัด ความวิจัย ความเลือกเฟ้น ความวิจัยในธรรม ความกำหนดหมาย ความเข้าไปกำหนดหมาย ความตามกำหนดหมาย ความเป็นบัณฑิต ความฉลาด ความเชี่ยวชาญ ความพิจารณา ความใคร่ครวญ ความสอบสวน ปัญญาดุจแผ่นดิน ปัญญาเครื่องทรงจำ ปัญญาเป็นเครื่องนำไป วิปัสสนา สัมปชัญญะ ปัญญาเหมือนประตัก ปัญญา ปัญญินทรีย์ ปัญญาพละ ปัญญาเหมือนศัสตรา ปัญญาเหมือนปราสาท ปัญญาเหมือนแสงสว่าง ปัญญาเหมือนโอภาส ปัญญาเหมือนประทีป ปัญญาเหมือนรัตนะ อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิ อันใด นี้ชื่อว่า สัมมาทิฏฐิ ในสมัยนั้น

---

21. කතමො තස්මිං සමයෙ සම්මාසඞ්කප්පො හොති? යො තස්මිං සමයෙ තක්කො විතක්කො සඞ්කප්පො අප්පනා බ්‍යප්පනා චෙතසො අභිනිරොපනා සම්මාසඞ්කප්පො – අයං තස්මිං සමයෙ සම්මාසඞ්කප්පො හොති.

๒๑. สมัยนั้น สัมมาสังกัปปะ เป็นไฉน? สมัยนั้น ความตรึก ความวิตก ความดำริ ความแนบสนิท ความแนบสนิทยิ่ง การแนบจิตในอารมณ์ สัมมาสังกัปปะ อันใด นี้ชื่อว่า สัมมาสังกัปปะ ในสมัยนั้น

---

22. කතමො [Pg.21] තස්මිං සමයෙ සම්මාවායාමො හොති? යො තස්මිං සමයෙ චෙතසිකො වීරියාරම්භො නික්කමො පරක්කමො උය්‍යාමො වායාමො උස්සාහො උස්සොළ්හී ථාමො ධිති අසිථිලපරක්කමතා අනික්ඛිත්තඡන්දතා අනික්ඛිත්තධුරතා ධුරසම්පග්ගාහො වීරියං වීරියින්ද්‍රියං වීරියබලං සම්මාවායාමො – අයං තස්මිං සමයෙ සම්මාවායාමො හොති.

๒๒. สมัยนั้น สัมมาวายามะ เป็นไฉน? สมัยนั้น การปรารภความเพียรทางใจ ความก้าวออก ความบากบั่น ความพยายาม ความเพียร ความอุตสาหะ ความบากบั่นอย่างยิ่ง ความมั่นคง ความทรงไว้ ความเป็นผู้มีความบากบั่นไม่ย่อหย่อน ความเป็นผู้มีฉันทะไม่ทอดทิ้ง ความเป็นผู้มีธุระไม่ทอดทิ้ง การประคองธุระไว้ วิริยะ วิริยินทรีย์ วิริยพละ สัมมาวายามะ อันใด นี้ชื่อว่า สัมมาวายามะ ในสมัยนั้น

---

23. කතමා තස්මිං සමයෙ සම්මාසති හොති? යා තස්මිං සමයෙ සති අනුස්සති පටිස්සති සති සරණතා ධාරණතා අපිලාපනතා අසම්මුස්සනතා සති සතින්ද්‍රියං සතිබලං සම්මාසති – අයං තස්මිං සමයෙ සම්මාසති හොති.

๒๓. สมัยนั้น สัมมาสติ เป็นไฉน? สมัยนั้น สติ ความระลึก ความระลึกเนืองๆ สติ ความเป็นผู้ระลึก ความเป็นผู้ทรงไว้ ความไม่เลือน ความไม่หลงลืม สติ สตินทรีย์ สติพละ สัมมาสติ อันใด นี้ชื่อว่า สัมมาสติ ในสมัยนั้น

---

24. කතමො තස්මිං සමයෙ සම්මාසමාධි හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති සණ්ඨිති අවට්ඨිති අවිසාහාරො අවික්ඛෙපො අවිසාහටමානසතා සමථො සමාධින්ද්‍රියං සමාධිබලං සම්මාසමාධි – අයං තස්මිං සමයෙ සම්මාසමාධි හොති.

๒๔. สมัยนั้น สัมมาสมาธิ เป็นไฉน? สมัยนั้น ความตั้งอยู่แห่งจิต ความตั้งมั่น ความดำรงอยู่ ความไม่ซัดส่าย ความไม่ฟุ้งซ่าน ความเป็นผู้มีใจไม่ซัดส่าย สมถะ สมาธินทรีย์ สมาธิพละ สัมมาสมาธิ อันใด นี้ชื่อว่า สัมมาสมาธิ ในสมัยนั้น

---

25. කතමං තස්මිං සමයෙ සද්ධාබලං හොති? යා තස්මිං සමයෙ සද්ධා සද්දහනා ඔකප්පනා අභිප්පසාදො සද්ධා සද්ධින්ද්‍රියං සද්ධාබලං – ඉදං තස්මිං සමයෙ සද්ධාබලං හොති.

๒๕. สมัยนั้น สัทธาพละ เป็นไฉน? สมัยนั้น ศรัทธา ความเชื่อ ความน้อมใจเชื่อ ความเลื่อมใสยิ่ง ศรัทธา สัทธินทรีย์ สัทธาพละ อันใด นี้ชื่อว่า สัทธาพละ ในสมัยนั้น

---

26. කතමං තස්මිං සමයෙ වීරියබලං හොති? යො තස්මිං සමයෙ චෙතසිකො වීරියාරම්භො නික්කමො පරක්කමො උය්‍යාමො වායාමො උස්සාහො උස්සොළ්හී ථාමො ධිති අසිථිලපරක්කමතා අනික්ඛිත්තඡන්දතා අනික්ඛිත්තධුරතා ධුරසම්පග්ගාහො වීරියං වීරියින්ද්‍රියං වීරියබලං සම්මාවායාමො – ඉදං තස්මිං සමයෙ වීරියබලං හොති.

๒๖. สมัยนั้น วิริยพละ เป็นไฉน? สมัยนั้น การปรารภความเพียรทางใจ ความก้าวออก ความบากบั่น ความพยายาม ความเพียร ความอุตสาหะ ความบากบั่นอย่างยิ่ง ความมั่นคง ความทรงไว้ ความเป็นผู้มีความบากบั่นไม่ย่อหย่อน ความเป็นผู้มีฉันทะไม่ทอดทิ้ง ความเป็นผู้มีธุระไม่ทอดทิ้ง การประคองธุระไว้ วิริยะ วิริยินทรีย์ วิริยพละ สัมมาวายามะ อันใด นี้ชื่อว่า วิริยพละ ในสมัยนั้น

---

27. කතමං තස්මිං සමයෙ සතිබලං හොති? යා තස්මිං සමයෙ සති අනුස්සති පටිස්සති සති සරණතා ධාරණතා අපිලාපනතා අසම්මුස්සනතා සති සතින්ද්‍රියං සතිබලං සම්මාසති – ඉදං තස්මිං සමයෙ සතිබලං හොති.

๒๗. สมัยนั้น สติพละ เป็นไฉน? สมัยนั้น สติ ความระลึก ความระลึกเนืองๆ สติ ความเป็นผู้ระลึก ความเป็นผู้ทรงไว้ ความไม่เลือน ความไม่หลงลืม สติ สตินทรีย์ สติพละ สัมมาสติ อันใด นี้ชื่อว่า สติพละ ในสมัยนั้น

---

28. කතමං තස්මිං සමයෙ සමාධිබලං හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති සණ්ඨිති අවට්ඨිති අවිසාහාරො අවික්ඛෙපො අවිසාහටමානසතා සමථො සමාධින්ද්‍රියං සමාධිබලං සම්මාසමාධි – ඉදං තස්මිං සමයෙ සමාධිබලං හොති.

๒๘. สมัยนั้น สมาธิพละ เป็นไฉน? สมัยนั้น ความตั้งอยู่แห่งจิต ความตั้งมั่น ความดำรงอยู่ ความไม่ซัดส่าย ความไม่ฟุ้งซ่าน ความเป็นผู้มีใจไม่ซัดส่าย สมถะ สมาธินทรีย์ สมาธิพละ สัมมาสมาธิ อันใด นี้ชื่อว่า สมาธิพละ ในสมัยนั้น

---

29. කතමං [Pg.22] තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤාබලං හොති? යා තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම්මවිචයො සල්ලක්ඛණා උපලක්ඛණා පච්චුපලක්ඛණා පණ්ඩිච්චං කොසල්ලං නෙපුඤ්ඤං වෙභබ්‍යා චින්තා උපපරික්ඛා භූරී මෙධා පරිණායිකා විපස්සනා සම්පජඤ්ඤං පතොදො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්‍රියං පඤ්ඤාබලං පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාපාසාදො පඤ්ඤාආලොකො පඤ්ඤාඔභාසො පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාරතනං අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – ඉදං තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤාබලං හොති.

๒๙. สมัยนั้น ปัญญาพละ เป็นไฉน? สมัยนั้น ปัญญา กิริยาที่รู้ชัด ความวิจัย ความเลือกเฟ้น ความวิจัยในธรรม ความกำหนดหมาย ความเข้าไปกำหนดหมาย ความตามกำหนดหมาย ความเป็นบัณฑิต ความฉลาด ความเชี่ยวชาญ ความพิจารณา ความใคร่ครวญ ความสอบสวน ปัญญาดุจแผ่นดิน ปัญญาเครื่องทรงจำ ปัญญาเป็นเครื่องนำไป วิปัสสนา สัมปชัญญะ ปัญญาเหมือนประตัก ปัญญา ปัญญินทรีย์ ปัญญาพละ ปัญญาเหมือนศัสตรา ปัญญาเหมือนปราสาท ปัญญาเหมือนแสงสว่าง ปัญญาเหมือนโอภาส ปัญญาเหมือนประทีป ปัญญาเหมือนรัตนะ อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิ อันใด นี้ชื่อว่า ปัญญาพละ ในสมัยนั้น

---

30. කතමං තස්මිං සමයෙ හිරිබලං හොති? යං තස්මිං සමයෙ හිරීයති හිරියිතබ්බෙන හිරීයති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා – ඉදං තස්මිං සමයෙ හිරිබලං හොති.

๓๐. สมัยนั้น หิริพละ เป็นไฉน? สมัยนั้น บุคคลย่อมละอายต่อสิ่งที่ควรละอาย ย่อมละอายต่อการเข้าถึงธรรมทั้งหลายอันเป็นบาปอกุศล อันใด นี้ชื่อว่า หิริพละ ในสมัยนั้น

---

31. කතමං තස්මිං සමයෙ ඔත්තප්පබලං හොති? යං තස්මිං සමයෙ ඔත්තප්පති ඔත්තප්පිතබ්බෙන ඔත්තප්පති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා – ඉදං තස්මිං සමයෙ ඔත්තප්පබලං හොති.

๓๑. สมัยนั้น โอตตัปปพละ เป็นไฉน? สมัยนั้น บุคคลย่อมเกรงกลัวต่อสิ่งที่ควรเกรงกลัว ย่อมเกรงกลัวต่อการเข้าถึงธรรมทั้งหลายอันเป็นบาปอกุศล อันใด นี้ชื่อว่า โอตตัปปพละ ในสมัยนั้น

---

32. කතමො තස්මිං සමයෙ අලොභො හොති? යො තස්මිං සමයෙ අලොභො අලුබ්භනා අලුබ්භිතත්තං අසාරාගො අසාරජ්ජනා අසාරජ්ජිතත්තං අනභිජ්ඣා අලොභො කුසලමූලං – අයං තස්මිං සමයෙ අලොභො හොති.

๓๒. ในสมัยนั้น อโลภะ เป็นไฉน? อโลภะ คือ ความไม่โลภ, อลุพภนา คือ ความไม่อยากได้, อลุพภิตัตตะ คือ ความเป็นผู้ไม่อยากได้, อสาราคะ คือ ความไม่กำหนัด, อสารัชชนา คือ อาการที่ไม่กำหนัด, อสารัชชิตัตตะ คือ ความเป็นผู้ไม่กำหนัด, อนภิชฌา คือ ความไม่เพ่งเล็ง, อโลภะที่เป็นกุศลมูล ในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า อโลภะ

---

33. කතමො තස්මිං සමයෙ අදොසො හොති? යො තස්මිං සමයෙ අදොසො අදුස්සනා අදුස්සිතත්තං අබ්‍යාපාදො අබ්‍යාපජ්ජො අදොසො කුසලමූලං – අයං තස්මිං සමයෙ අදොසො හොති?

๓๓. ในสมัยนั้น อโทสะ เป็นไฉน? อโทสะ คือ ความไม่ประทุษร้าย, อทุสสนา คือ อาการไม่ประทุษร้าย, อทุสสิตัตตะ คือ ความเป็นผู้ไม่ประทุษร้าย, อพยาบาท คือ ความไม่ปองร้าย, อัพยาปัชชะ คือ ความไม่เบียดเบียน, อโทสะที่เป็นกุศลมูล ในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า อโทสะ

---

34. කතමො තස්මිං සමයෙ අමොහො හොති? යා තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම්මවිචයො සල්ලක්ඛණා උපලක්ඛණා පච්චුපලක්ඛණා පණ්ඩිච්චං කොසල්ලං නෙපුඤ්ඤං වෙභබ්‍යා චින්තා උපපරික්ඛා භූරී මෙධා පරිණායිකා විපස්සනා සම්පජඤ්ඤං පතොදො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්‍රියං පඤ්ඤාබලං පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාපාසාදො පඤ්ඤාආලොකො පඤ්ඤාඔභාසො පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාරතනං අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි අමොහො කුසලමූලං – අයං තස්මිං සමයෙ අමොහො හොති.

๓๔. ในสมัยนั้น อโมหะ เป็นไฉน? ปัญญา, ปชานนา, วิจยะ, ปวิจยะ, ธัมมวิจยะ, สัลลักขณา, อุปลักขณา, ปัจจุปัลลักขณา, บัณฑิจจะ, โกสัลละ, เนปุญญะ, เวภัพยา, จินตา, อุปปริกขา, ภูรี, เมธา, ปริณายิกา, วิปัสสนา, สัมปชัญญะ, ปะโตทะ, ปัญญา, ปัญญินทรีย์, ปัญญาพละ, ปัญญาสัตถะ, ปัญญาปราสาท, ปัญญาอาโลก, ปัญญาโอภาส, ปัญญาปัชโชตะ, ปัญญารัตนะ, อโมหะ, ธัมมวิจยะ, สัมมาทิฏฐิ, อโมหะที่เป็นกุศลมูล ในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า อโมหะ

---

35. කතමා [Pg.23] තස්මිං සමයෙ අනභිජ්ඣා හොති? යො තස්මිං සමයෙ අලොභො අලුබ්භනා අලුබ්භිතත්තං අසාරාගො අසාරජ්ජනා අසාරජ්ජිතත්තං අනභිජ්ඣා අලොභො කුසලමූලං – අයං තස්මිං සමයෙ අනභිජ්ඣා හොති.

๓๕. ในสมัยนั้น อนภิชฌา เป็นไฉน? อโลภะ คือ ความไม่โลภ, อลุพภนา คือ ความไม่อยากได้, อลุพภิตัตตะ คือ ความเป็นผู้ไม่อยากได้, อสาราคะ คือ ความไม่กำหนัด, อสารัชชนา คือ อาการที่ไม่กำหนัด, อสารัชชิตัตตะ คือ ความเป็นผู้ไม่กำหนัด, อนภิชฌา คือ ความไม่เพ่งเล็ง, อโลภะที่เป็นกุศลมูล ในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า อนภิชฌา

---

36. කතමො තස්මිං සමයෙ අබ්‍යාපාදො හොති? යො තස්මිං සමයෙ අදොසො අදුස්සනා අදුස්සිතත්තං අබ්‍යාපාදො අබ්‍යාපජ්ජො අදොසො කුසලමූලං – අයං තස්මිං සමයෙ අබ්‍යාපාදො හොති.

๓๖. ในสมัยนั้น อพยาบาท เป็นไฉน? อโทสะ คือ ความไม่ประทุษร้าย, อทุสสนา คือ อาการไม่ประทุษร้าย, อทุสสิตัตตะ คือ ความเป็นผู้ไม่ประทุษร้าย, อพยาบาท คือ ความไม่ปองร้าย, อัพยาปัชชะ คือ ความไม่เบียดเบียน, อโทสะที่เป็นกุศลมูล ในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า อพยาบาท

---

37. කතමා තස්මිං සමයෙ සම්මාදිට්ඨි හොති? යා තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම්මවිචයො සල්ලක්ඛණා උපලක්ඛණා පච්චුපලක්ඛණා පණ්ඩිච්චං කොසල්ලං නෙපුඤ්ඤං වෙභබ්‍යා චින්තා උපපරික්ඛා භූරී මෙධා පරිණායිකා විපස්සනා සම්පජඤ්ඤං පතොදො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්‍රියං පඤ්ඤාබලං පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාපාසාදො පඤ්ඤාආලොකො පඤ්ඤාඔභාසො පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාරතනං අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – අයං තස්මිං සමයෙ සම්මාදිට්ඨි හොති.

๓๗. ในสมัยนั้น สัมมาทิฏฐิ เป็นไฉน? ปัญญา, ปชานนา, วิจยะ, ปวิจยะ, ธัมมวิจยะ, สัลลักขณา, อุปลักขณา, ปัจจุปัลลักขณา, บัณฑิจจะ, โกสัลละ, เนปุญญะ, เวภัพยา, จินตา, อุปปริกขา, ภูรี, เมธา, ปริณายิกา, วิปัสสนา, สัมปชัญญะ, ปะโตทะ, ปัญญา, ปัญญินทรีย์, ปัญญาพละ, ปัญญาสัตถะ, ปัญญาปราสาท, ปัญญาอาโลก, ปัญญาโอภาส, ปัญญาปัชโชตะ, ปัญญารัตนะ, อโมหะ, ธัมมวิจยะ, สัมมาทิฏฐิ ในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า สัมมาทิฏฐิ

---

38. කතමා තස්මිං සමයෙ හිරී හොති? යං තස්මිං සමයෙ හිරීයති හිරියිතබ්බෙන හිරීයති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා – අයං තස්මිං සමයෙ හිරී හොති.

๓๘. ในสมัยนั้น หิริ เป็นไฉน? สภาวะที่บุคคลย่อมละอายต่อสิ่งที่ควรละอาย คือ ย่อมละอายต่อการเข้าถึงอกุศลธรรมอันเป็นบาป ในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า หิริ

---

39. කතමං තස්මිං සමයෙ ඔත්තප්පං හොති? යං තස්මිං සමයෙ ඔත්තප්පති ඔත්තප්පිතබ්බෙන ඔත්තප්පති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා – ඉදං තස්මිං සමයෙ ඔත්තප්පං හොති.

๓๙. ในสมัยนั้น โอตตัปปะ เป็นไฉน? สภาวะที่บุคคลย่อมสะดุ้งกลัวต่อสิ่งที่ควรสะดุ้งกลัว คือ ย่อมสะดุ้งกลัวต่อการเข้าถึงอกุศลธรรมอันเป็นบาป ในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า โอตตัปปะ

---

40. කතමා තස්මිං සමයෙ කායපස්සද්ධි හොති? යා තස්මිං සමයෙ වෙදනාක්ඛන්ධස්ස සඤ්ඤාක්ඛන්ධස්ස සඞ්ඛාරක්ඛන්ධස්ස පස්සද්ධි පටිපස්සද්ධි පස්සම්භනා පටිපස්සම්භනා පටිපස්සම්භිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ කායපස්සද්ධි හොති.

๔๐. ในสมัยนั้น กายปัสสัทธิ เป็นไฉน? ความสงบ, ความสงบระงับ, อาการที่สงบ, อาการที่สงบระงับ, ความเป็นคือภาวะที่สงบระงับแห่งเวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ และสังขารขันธ์ ในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า กายปัสสัทธิ

---

41. කතමා තස්මිං සමයෙ චිත්තපස්සද්ධි හොති? යා තස්මිං සමයෙ විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස පස්සද්ධි පටිපස්සද්ධි පස්සම්භනා පටිපස්සම්භනා පටිපස්සම්භිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ චිත්තපස්සද්ධි හොති.

๔๑. ในสมัยนั้น จิตตปัสสัทธิ เป็นไฉน? ความสงบ, ความสงบระงับ, อาการที่สงบ, อาการที่สงบระงับ, ความเป็นคือภาวะที่สงบระงับแห่งวิญญาณขันธ์ ในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า จิตตปัสสัทธิ

---

42. කතමා [Pg.24] තස්මිං සමයෙ කායලහුතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ වෙදනාක්ඛන්ධස්ස සඤ්ඤාක්ඛන්ධස්ස සඞ්ඛාරක්ඛන්ධස්ස ලහුතා ලහුපරිණාමතා අදන්ධනතා අවිත්ථනතා – අයං තස්මිං සමයෙ කායලහුතා හොති.

๔๒. ในสมัยนั้น กายลหุตา เป็นไฉน? ความเบา, ความเป็นผู้เปลี่ยนแปลงได้เร็ว, ความไม่เชื่องช้า, ความไม่หนัก แห่งเวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ และสังขารขันธ์ ในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า กายลหุตา

---

43. කතමා තස්මිං සමයෙ චිත්තලහුතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස ලහුතා ලහුපරිණාමතා අදන්ධනතා අවිත්ථනතා – අයං තස්මිං සමයෙ චිත්තලහුතා හොති.

๔๓. ในสมัยนั้น จิตตลหุตา เป็นไฉน? ความเบา, ความเป็นผู้เปลี่ยนแปลงได้เร็ว, ความไม่เชื่องช้า, ความไม่หนัก แห่งวิญญาณขันธ์ ในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า จิตตลหุตา

---

44. කතමා තස්මිං සමයෙ කායමුදුතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ වෙදනාක්ඛන්ධස්ස සඤ්ඤාක්ඛන්ධස්ස සඞ්ඛාරක්ඛන්ධස්ස මුදුතා මද්දවතා අකක්ඛළතා අකථිනතා – අයං තස්මිං සමයෙ කායමුදුතා හොති.

๔๔. ในสมัยนั้น กายมุทุตา เป็นไฉน? ความอ่อน, ความนุ่มนวล, ความไม่แข็ง, ความไม่กระด้าง แห่งเวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ และสังขารขันธ์ ในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า กายมุทุตา

---

45. කතමා තස්මිං සමයෙ චිත්තමුදුතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස මුදුතා මද්දවතා අකක්ඛළතා අකථිනතා – අයං තස්මිං සමයෙ චිත්තමුදුතා හොති.

๔๕. ในสมัยนั้น จิตตมุทุตา เป็นไฉน? ความอ่อน, ความนุ่มนวล, ความไม่แข็ง, ความไม่กระด้าง แห่งวิญญาณขันธ์ ในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า จิตตมุทุตา

---

46. කතමා තස්මිං සමයෙ කායකම්මඤ්ඤතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ වෙදනාක්ඛන්ධස්ස සඤ්ඤාක්ඛන්ධස්ස සඞ්ඛාරක්ඛන්ධස්ස කම්මඤ්ඤතා කම්මඤ්ඤත්තං කම්මඤ්ඤභාවො – අයං තස්මිං සමයෙ කායකම්මඤ්ඤතා හොති.

๔๖. ในสมัยนั้น กายกัมมัญญตา เป็นไฉน? ความควรแก่การงาน, ภาวะที่ควรแก่การงาน, ความเป็นคือภาวะที่ควรแก่การงาน แห่งเวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ และสังขารขันธ์ ในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า กายกัมมัญญตา

---

47. කතමා තස්මිං සමයෙ චිත්තකම්මඤ්ඤතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස කම්මඤ්ඤතා කම්මඤ්ඤත්තං කම්මඤ්ඤභාවො – අයං තස්මිං සමයෙ චිත්තකම්මඤ්ඤතා හොති.

๔๗. ในสมัยนั้น จิตตกัมมัญญตา เป็นไฉน? ความควรแก่การงาน, ภาวะที่ควรแก่การงาน, ความเป็นคือภาวะที่ควรแก่การงาน แห่งวิญญาณขันธ์ ในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า จิตตกัมมัญญตา

---

48. කතමා තස්මිං සමයෙ කායපාගුඤ්ඤතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ වෙදනාක්ඛන්ධස්ස සඤ්ඤාක්ඛන්ධස්ස සඞ්ඛාරක්ඛන්ධස්ස පගුණතා පගුණත්තං පගුණභාවො – අයං තස්මිං සමයෙ කායපාගුඤ්ඤතා හොති.

๔๘. ในสมัยนั้น กายปาคุญญตา เป็นไฉน? ความคล่องแคล่ว, ภาวะที่คล่องแคล่ว, ความเป็นคือภาวะที่คล่องแคล่ว แห่งเวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ และสังขารขันธ์ ในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า กายปาคุญญตา

---

49. කතමා තස්මිං සමයෙ චිත්තපාගුඤ්ඤතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස පගුණතා පගුණත්තං පගුණභාවො – අයං තස්මිං සමයෙ චිත්තපාගුඤ්ඤතා හොති.

๔๙. ในสมัยนั้น จิตตปาคุญญตา เป็นไฉน? ความคล่องแคล่ว, ภาวะที่คล่องแคล่ว, ความเป็นคือภาวะที่คล่องแคล่ว แห่งวิญญาณขันธ์ ในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า จิตตปาคุญญตา

---

50. කතමා තස්මිං සමයෙ කායුජුකතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ වෙදනාක්ඛන්ධස්ස සඤ්ඤාක්ඛන්ධස්ස සඞ්ඛාරක්ඛන්ධස්ස උජුතා උජුකතා අජිම්හතා අවඞ්කතා අකුටිලතා – අයං තස්මිං සමයෙ කායුජුකතා හොති.

๕๐. ในสมัยนั้น กายุชุกตา เป็นไฉน? ความตรง, ภาวะที่ตรง, ความไม่คด, ความไม่โค้ง, ความไม่งอ แห่งเวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ และสังขารขันธ์ ในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า กายุชุกตา

---

51. කතමා [Pg.25] තස්මිං සමයෙ චිත්තුජුකතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස උජුතා උජුකතා අජිම්හතා අවඞ්කතා අකුටිලතා – අයං තස්මිං සමයෙ චිත්තුජුකතා හොති.

๕๑. ในสมัยนั้น จิตตุชุกตา เป็นไฉน? ความตรง, ภาวะที่ตรง, ความไม่คด, ความไม่โค้ง, ความไม่งอ แห่งวิญญาณขันธ์ ในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า จิตตุชุกตา

---

52. කතමා තස්මිං සමයෙ සති හොති? යා තස්මිං සමයෙ සති අනුස්සති පටිස්සති සති සරණතා ධාරණතා අපිලාපනතා අසම්මුස්සනතා සති සතින්ද්‍රියං සතිබලං සම්මාසති – අයං තස්මිං සමයෙ සති හොති.

๕๒. ในสมัยนั้น สติเป็นไฉน? สติใดในสมัยนั้น ได้แก่ ความระลึก ความระลึกเนืองๆ ความหวนระลึก สติ ความเป็นผู้ระลึก ความเป็นผู้ทรงจำไว้ ความไม่เลื่อนลอย ความไม่หลงลืม สติ สตินทรีย์ สติพละ สัมมาสติ นี้ชื่อว่า สติในสมัยนั้น

---

53. කතමං තස්මිං සමයෙ සම්පජඤ්ඤං හොති? යා තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම්මවිචයො සල්ලක්ඛණා උපලක්ඛණා පච්චුපලක්ඛණා පණ්ඩිච්චං කොසල්ලං නෙපුඤ්ඤං වෙභබ්‍යා චින්තා උපපරික්ඛා භූරී මෙධා පරිණායිකා විපස්සනා සම්පජඤ්ඤං පතොදො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්‍රියං පඤ්ඤාබලං පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාපාසාදො පඤ්ඤාආලොකො පඤ්ඤාඔභාසො පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාරතනං අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – ඉදං තස්මිං සමයෙ සම්පජඤ්ඤං හොති.

๕๓. ในสมัยนั้น สัมปชัญญะเป็นไฉน? ปัญญาใดในสมัยนั้น ได้แก่ ความรู้ทั่ว ความเลือกเฟ้น ความเลือกเฟ้นทั่ว ความเลือกเฟ้นธรรม การกำหนดรู้ การหมายรู้ การเข้าไปหมายรู้ ความเป็นบัณฑิต ความฉลาด ความเชี่ยวชาญ ความแจ่มแจ้ง ความคิด การพิจารณา ปัญญาเพียงดังแผ่นดิน ปัญญาเครื่องทรงจำ ปัญญาเป็นเครื่องนำไป วิปัสสนา สัมปชัญญะ ปัญญาเพียงดังปฏัก ปัญญา ปัญญินทรีย์ ปัญญาพละ ปัญญาศาสตรา ปัญญาปราสาท ปัญญาอาโลกะ ปัญญาโอภาส ปัญญาปัชโชตะ ปัญญารัตนะ อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิ นี้ชื่อว่า สัมปชัญญะในสมัยนั้น

---

54. කතමො තස්මිං සමයෙ සමථො හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති සණ්ඨිති අවට්ඨිති අවිසාහාරො අවික්ඛෙපො අවිසාහටමානසතා සමථො සමාධින්ද්‍රියං සමාධිබලං සම්මාසමාධි – අයං තස්මිං සමයෙ සමථො හොති.

๕๔. ในสมัยนั้น สมถะเป็นไฉน? ความตั้งอยู่แห่งจิตใดในสมัยนั้น ได้แก่ ความตั้งมั่น ความตั้งลง ความไม่ซัดส่าย ความไม่ฟุ้งซ่าน ความที่จิตไม่ซัดส่าย สมถะ สมาธินทรีย์ สมาธิพละ สัมมาสมาธิ นี้ชื่อว่า สมถะในสมัยนั้น

---

55. කතමා තස්මිං සමයෙ විපස්සනා හොති? යා තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම්මවිචයො සල්ලක්ඛණා උපලක්ඛණා පච්චුපලක්ඛණා පණ්ඩිච්චං කොසල්ලං නෙපුඤ්ඤං වෙභබ්‍යා චින්තා උපපරික්ඛා භූරී මෙධා පරිණායිකා විපස්සනා සම්පජඤ්ඤං පතොදො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්‍රියං පඤ්ඤාබලං පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාපාසාදො පඤ්ඤාආලොකො පඤ්ඤාඔභාසො පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාරතනං අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – අයං තස්මිං සමයෙ විපස්සනා හොති.

๕๕. ในสมัยนั้น วิปัสสนาเป็นไฉน? ปัญญาใดในสมัยนั้น ได้แก่ ความรู้ทั่ว ความเลือกเฟ้น ความเลือกเฟ้นทั่ว ความเลือกเฟ้นธรรม การกำหนดรู้ การหมายรู้ การเข้าไปหมายรู้ ความเป็นบัณฑิต ความฉลาด ความเชี่ยวชาญ ความแจ่มแจ้ง ความคิด การพิจารณา ปัญญาเพียงดังแผ่นดิน ปัญญาเครื่องทรงจำ ปัญญาเป็นเครื่องนำไป วิปัสสนา สัมปชัญญะ ปัญญาเพียงดังปฏัก ปัญญา ปัญญินทรีย์ ปัญญาพละ ปัญญาศาสตรา ปัญญาปราสาท ปัญญาอาโลกะ ปัญญาโอภาส ปัญญาปัชโชตะ ปัญญารัตนะ อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิ นี้ชื่อว่า วิปัสสนาในสมัยนั้น

---

56. කතමො තස්මිං සමයෙ පග්ගාහො හොති? යො තස්මිං සමයෙ චෙතසිකො වීරියාරම්භො නික්කමො පරක්කමො උය්‍යාමො වායාමො උස්සාහො උස්සොළ්හී ථාමො ධිති අසිථිලපරක්කමතා අනික්ඛිත්තඡන්දතා [Pg.26] අනික්ඛිත්තධුරතා ධුරසම්පග්ගාහො වීරියං වීරියින්ද්‍රියං වීරියබලං සම්මාවායාමො – අයං තස්මිං සමයෙ පග්ගාහො හොති.

๕๖. ในสมัยนั้น ปัคคาหะเป็นไฉน? การปรารภความเพียรทางใจใดในสมัยนั้น ได้แก่ ความก้าวออก ความบากบั่น ความพยายาม ความเพียร ความอุตสาหะ ความทนทาน ความเข้มแข็ง ความทรงไว้ ความเป็นผู้มีความบากบั่นไม่ย่อหย่อน ความเป็นผู้ไม่ทอดทิ้งฉันทะ ความเป็นผู้ไม่ทอดทิ้งธุระ การประคองธุระไว้ วิริยะ วิริยินทรีย์ วิริยพละ สัมมาวายามะ นี้ชื่อว่า ปัคคาหะในสมัยนั้น

---

57. කතමො තස්මිං සමයෙ අවික්ඛෙපො හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති සණ්ඨිති අවට්ඨිති අවිසාහාරො අවික්ඛෙපො අවිසාහටමානසතා සමථො සමාධින්ද්‍රියං සමාධිබලං සම්මාසමාධි – අයං තස්මිං සමයෙ අවික්ඛෙපො හොති.

๕๗. ในสมัยนั้น อวิกเขปะเป็นไฉน? ความตั้งอยู่แห่งจิตใดในสมัยนั้น ได้แก่ ความตั้งมั่น ความตั้งลง ความไม่ซัดส่าย ความไม่ฟุ้งซ่าน ความที่จิตไม่ซัดส่าย สมถะ สมาธินทรีย์ สมาธิพละ สัมมาสมาธิ นี้ชื่อว่า อวิกเขปะในสมัยนั้น

---

යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

ก็หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นแม้อีกที่อาศัยกันเกิดขึ้น ที่เป็นอรูปธรรม มีอยู่ ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

පදභාජනීයං.

ปทภาชนีย์

---

පඨමභාණවාරො.

ปฐมภาณวาร

---

කොට්ඨාසවාරො

โกฏฐาสวาร

---

58. තස්මිං ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, අට්ඨින්ද්‍රියානි හොන්ති, පඤ්චඞ්ගිකං ඣානං හොති, පඤ්චඞ්ගිකො මග්ගො හොති, සත්ත බලානි හොන්ති, තයො හෙතූ හොන්ති, එකො ඵස්සො හොති, එකා වෙදනා හොති, එකා සඤ්ඤා හොති, එකා චෙතනා හොති, එකං චිත්තං හොති, එකො වෙදනාක්ඛන්ධො හොති, එකො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො හොති, එකො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති, එකො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො හොති, එකං මනායතනං හොති, එකං මනින්ද්‍රියං හොති, එකා මනොවිඤ්ඤාණධාතු හොති, එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๕๘. ก็ในสมัยนั้นแล ขันธ์ ๔ ย่อมมี, อายตนะ ๒ ย่อมมี, ธาตุ ๒ ย่อมมี, อาหาร ๓ ย่อมมี, อินทรีย์ ๘ ย่อมมี, ฌานมีองค์ ๕ ย่อมมี, มรรคมีองค์ ๕ ย่อมมี, พละ ๗ ย่อมมี, เหตุ ๓ ย่อมมี, ผัสสะ ๑ ย่อมมี, เวทนา ๑ ย่อมมี, สัญญา ๑ ย่อมมี, เจตนา ๑ ย่อมมี, จิต ๑ ย่อมมี, เวทนากขันธ์ ๑ ย่อมมี, สัญญาขันธ์ ๑ ย่อมมี, สังขารขันธ์ ๑ ย่อมมี, วิญญาณขันธ์ ๑ ย่อมมี, มนายตนะ ๑ ย่อมมี, มนินทรีย์ ๑ ย่อมมี, มโนวิญญาณธาตุ ๑ ย่อมมี, ธัมมายตนะ ๑ ย่อมมี, ธัมมธาตุ ๑ ย่อมมี, ก็หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นแม้อีกที่อาศัยกันเกิดขึ้น ที่เป็นอรูปธรรม มีอยู่ ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

59. කතමෙ තස්මිං සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො.

๕๙. ในสมัยนั้น ขันธ์ ๔ เป็นไฉน? คือ เวทนากขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์

---

60. කතමො තස්මිං සමයෙ වෙදනාක්ඛන්ධො හොති? යං තස්මිං සමයෙ චෙතසිකං සාතං චෙතසිකං සුඛං චෙතොසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං [Pg.27] වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා – අයං තස්මිං සමයෙ වෙදනාක්ඛන්ධො හොති.

๖๐. ในสมัยนั้น เวทนากขันธ์เป็นไฉน? การเสวยอารมณ์ที่สบายทางใจ เป็นสุขทางใจ อันเกิดจากเจโตสัมผัสก็ดี เวทนาที่สบายเป็นสุข อันเกิดจากเจโตสัมผัสก็ดี ใดในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า เวทนากขันธ์ในสมัยนั้น

---

61. කතමො තස්මිං සමයෙ සඤ්ඤාක්ඛන්ධො හොති? යා තස්මිං සමයෙ සඤ්ඤා සඤ්ජානනා සඤ්ජානිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ සඤ්ඤාක්ඛන්ධො හොති.

๖๑. ในสมัยนั้น สัญญาขันธ์เป็นไฉน? สัญญา คือความจำได้หมายรู้ การจำได้หมายรู้ ภาวะที่จำได้หมายรู้ใดในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า สัญญาขันธ์ในสมัยนั้น

---

62. කතමො තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා විතක්කො විචාරො පීති චිත්තස්සෙකග්ගතා සද්ධින්ද්‍රියං වීරියින්ද්‍රියං සතින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං පඤ්ඤින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං සම්මාදිට්ඨි සම්මාසඞ්කප්පො සම්මාවායාමො සම්මාසති සම්මාසමාධි සද්ධාබලං වීරියබලං සතිබලං සමාධිබලං පඤ්ඤාබලං හිරිබලං ඔත්තප්පබලං අලොභො අදොසො අමොහො අනභිජ්ඣා අබ්‍යාපාදො සම්මාදිට්ඨි හිරී ඔත්තප්පං කායපස්සද්ධි චිත්තපස්සද්ධි කායලහුතා චිත්තලහුතා කායමුදුතා චිත්තමුදුතා කායකම්මඤ්ඤතා චිත්තකම්මඤ්ඤතා කායපාගුඤ්ඤතා චිත්තපාගුඤ්ඤතා කායුජුකතා චිත්තුජුකතා සති සම්පජඤ්ඤං සමථො විපස්සනා පග්ගාහො අවික්ඛෙපො; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති.

๖๒. ในสมัยนั้น สังขารขันธ์เป็นไฉน? ผัสสะ เจตนา วิตก วิจาร ปีติ จิตตัสเสกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ สัทธาพละ วิริยพละ สติพละ สมาธิพละ ปัญญาพละ หิริพละ โอตตัปปพละ อโลภะ อโทสะ อโมหะ อนภิชฌา อัพยาบาท สัมมาทิฏฐิ หิริ โอตตัปปะ กายปัสสัทธิ จิตตปัสสัทธิ กายลหุตา จิตตลหุตา กายมุทุตา จิตตมุทุตา กายกัมมัญญตา จิตตกัมมัญญตา กายปาคุญญตา จิตตปาคุญญตา กายุชุกตา จิตตุชุกตา สติ สัมปชัญญะ สมถะ วิปัสสนา ปัคคาหะ อวิกเขปะ ก็หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นแม้อีกที่อาศัยกันเกิดขึ้น ที่เป็นอรูปธรรม เว้นเวทนากขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์ มีอยู่ นี้ชื่อว่า สังขารขันธ์ในสมัยนั้น

---

63. කතමො තස්මිං සමයෙ විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො හොති? යං තස්මිං සමයෙ චිත්තං මනො මානසං හදයං පණ්ඩරං මනො මනායතනං මනින්ද්‍රියං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතු – අයං තස්මිං සමයෙ විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො හොති.

๖๓. ในสมัยนั้น วิญญาณขันธ์เป็นไฉน? จิต มโน มานัส หทัย ปัณฑระ มโน มนายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณขันธ์ มโนวิญญาณธาตุที่สมกันกับธรรมนั้นๆ ใดในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า วิญญาณขันธ์ในสมัยนั้น

---

ඉමෙ තස්මිං සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති.

ในสมัยนั้น ขันธ์ ๔ เหล่านี้ ย่อมมี

---

64. කතමානි තස්මිං සමයෙ ද්වායතනානි හොන්ති? මනායතනං ධම්මායතනං.

๖๔. ในสมัยนั้น อายตนะ ๒ เป็นไฉน? คือ มนายตนะ ธัมมายตนะ

---

65. කතමං තස්මිං සමයෙ මනායතනං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චිත්තං මනො මානසං හදයං පණ්ඩරං මනො මනායතනං මනින්ද්‍රියං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතු – ඉදං තස්මිං සමයෙ මනායතනං හොති.

๖๕. ในสมัยนั้น มนายตนะ เป็นไฉน? จิต มโน มานัส หทัย ปัณฑระ มโน มนายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณขันธ์ มโนวิญญาณธาตุที่สมกันในสมัยนั้น อันใด - นี้ชื่อว่า มนายตนะ ในสมัยนั้น

---

66. කතමං [Pg.28] තස්මිං සමයෙ ධම්මායතනං හොති? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො – ඉදං තස්මිං සමයෙ ධම්මායතනං හොති.

๖๖. ในสมัยนั้น ธัมมายตนะ เป็นไฉน? เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ - นี้ชื่อว่า ธัมมายตนะ ในสมัยนั้น

---

ඉමානි තස්මිං සමයෙ ද්වායතනානි හොන්ති.

ในสมัยนั้น อายตนะ ๒ เหล่านี้ ย่อมมี

---

67. කතමා තස්මිං සමයෙ ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති? මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ධම්මධාතු.

๖๗. ในสมัยนั้น ธาตุ ๒ เป็นไฉน? คือ มโนวิญญาณธาตุ ธัมมธาตุ

---

68. කතමා තස්මිං සමයෙ මනොවිඤ්ඤාණධාතු හොති? යං තස්මිං සමයෙ චිත්තං මනො මානසං හදයං පණ්ඩරං මනො මනායතනං මනින්ද්‍රියං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතු – අයං තස්මිං සමයෙ මනොවිඤ්ඤාණධාතු හොති.

๖๘. ในสมัยนั้น มโนวิญญาณธาตุ เป็นไฉน? จิต มโน มานัส หทัย ปัณฑระ มโน มนายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณขันธ์ มโนวิญญาณธาตุที่สมกันในสมัยนั้น อันใด - นี้ชื่อว่า มโนวิญญาณธาตุ ในสมัยนั้น

---

69. කතමා තස්මිං සමයෙ ධම්මධාතු හොති? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො – අයං තස්මිං සමයෙ ධම්මධාතු හොති.

๖๙. ในสมัยนั้น ธัมมธาตุ เป็นไฉน? เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ - นี้ชื่อว่า ธัมมธาตุ ในสมัยนั้น

---

ඉමා තස්මිං සමයෙ ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති.

ในสมัยนั้น ธาตุ ๒ เหล่านี้ ย่อมมี

---

70. කතමෙ තස්මිං සමයෙ තයො ආහාරා හොන්ති? ඵස්සාහාරො, මනොසඤ්චෙතනාහාරො, විඤ්ඤාණාහාරො.

๗๐. ในสมัยนั้น อาหาร ๓ เป็นไฉน? คือ ผัสสาหาร มโนสัญเจตนาหาร วิญญาณาหาร

---

71. කතමො තස්මිං සමයෙ ඵස්සාහාරො හොති? යො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො ඵුසනා සංඵුසනා සංඵුසිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ ඵස්සාහාරො හොති.

๗๑. ในสมัยนั้น ผัสสาหาร เป็นไฉน? ผัสสะ การถูกต้อง การสัมผัส ภาวะที่สัมผัสแล้วในสมัยนั้น อันใด - นี้ชื่อว่า ผัสสาหาร ในสมัยนั้น

---

72. කතමො තස්මිං සමයෙ මනොසඤ්චෙතනාහාරො හොති? යා තස්මිං සමයෙ චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ මනොසඤ්චෙතනාහාරො හොති.

๗๒. ในสมัยนั้น มโนสัญเจตนาหาร เป็นไฉน? เจตนา ความจงใจ ภาวะที่คิดในสมัยนั้น อันใด - นี้ชื่อว่า มโนสัญเจตนาหาร ในสมัยนั้น

---

73. කතමො තස්මිං සමයෙ විඤ්ඤාණාහාරො හොති? යං තස්මිං සමයෙ චිත්තං මනො මානසං හදයං පණ්ඩරං මනො මනායතනං මනින්ද්‍රියං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතු – අයං තස්මිං සමයෙ විඤ්ඤාණාහාරො හොති.

๗๓. ในสมัยนั้น วิญญาณาหาร เป็นไฉน? จิต มโน มานัส หทัย ปัณฑระ มโน มนายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณขันธ์ มโนวิญญาณธาตุที่สมกันในสมัยนั้น อันใด - นี้ชื่อว่า วิญญาณาหาร ในสมัยนั้น

---

ඉමෙ තස්මිං සමයෙ තයො ආහාරා හොන්ති.

ในสมัยนั้น อาหาร ๓ เหล่านี้ ย่อมมี

---

74. කතමානි [Pg.29] තස්මිං සමයෙ අට්ඨින්ද්‍රියානි හොන්ති? සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියං, සොමනස්සින්ද්‍රියං, ජීවිතින්ද්‍රියං.

๗๔. ในสมัยนั้น อินทรีย์ ๘ เป็นไฉน? คือ สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ มนินทรีย์ โสมนัสสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์

---

75. කතමං තස්මිං සමයෙ සද්ධින්ද්‍රියං හොති? යා තස්මිං සමයෙ සද්ධා සද්දහනා ඔකප්පනා අභිප්පසාදො සද්ධා සද්ධින්ද්‍රියං සද්ධාබලං – ඉදං තස්මිං සමයෙ සද්ධින්ද්‍රියං හොති.

๗๕. ในสมัยนั้น สัทธินทรีย์ เป็นไฉน? ศรัทธา ความเชื่อ ความปลงใจเชื่อ ความเลื่อมใสยิ่ง ศรัทธา สัทธินทรีย์ ศรัทธาพละในสมัยนั้น อันใด - นี้ชื่อว่า สัทธินทรีย์ ในสมัยนั้น

---

76. කතමං තස්මිං සමයෙ වීරියින්ද්‍රියං හොති? යො තස්මිං සමයෙ චෙතසිකො වීරියාරම්භො නික්කමො පරක්කමො උය්‍යාමො වායාමො උස්සාහො උස්සොළ්හී ථාමො ධිති අසිථිලපරක්කමතා අනික්ඛිත්තඡන්දතා අනික්ඛිත්තධුරතා ධුරසම්පග්ගාහො වීරියං වීරියින්ද්‍රියං වීරියබලං සම්මාවායාමො – ඉදං තස්මිං සමයෙ වීරියින්ද්‍රියං හොති.

๗๖. ในสมัยนั้น วิริยินทรีย์ เป็นไฉน? การปรารภความเพียรทางใจ การก้าวออก การบากบั่น ความพยายาม ความอุตสาหะ ความทนทาน ความเข้มแข็ง ความหมั่น ความไม่ย่อหย่อนในการบากบั่น ความไม่ทอดฉันทะ ความไม่ทอดธุระ การประคองธุระไว้ วิริยะ วิริยินทรีย์ วิริยพละ สัมมาวายามะในสมัยนั้น อันใด - นี้ชื่อว่า วิริยินทรีย์ ในสมัยนั้น

---

77. කතමං තස්මිං සමයෙ සතින්ද්‍රියං හොති? යා තස්මිං සමයෙ සති අනුස්සති පටිස්සති සති සරණතා ධාරණතා අපිලාපනතා අසම්මුස්සනතා සති සතින්ද්‍රියං සතිබලං සම්මාසති – ඉදං තස්මිං සමයෙ සතින්ද්‍රියං හොති.

๗๗. ในสมัยนั้น สตินทรีย์ เป็นไฉน? สติ ความตามระลึก ความหวนระลึก สติ ความระลึกได้ ความทรงจำไว้ ความไม่เลื่อนลอย ความไม่หลงลืม สติ สตินทรีย์ สติพละ สัมมาสติในสมัยนั้น อันใด - นี้ชื่อว่า สตินทรีย์ ในสมัยนั้น

---

78. කතමං තස්මිං සමයෙ සමාධින්ද්‍රියං හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති සණ්ඨිති අවට්ඨිති අවිසාහාරො අවික්ඛෙපො අවිසාහටමානසතා සමථො සමාධින්ද්‍රියං සමාධිබලං සම්මාසමාධි – ඉදං තස්මිං සමයෙ සමාධින්ද්‍රියං හොති.

๗๘. ในสมัยนั้น สมาธินทรีย์ เป็นไฉน? ความตั้งอยู่แห่งจิต ความดำรงอยู่ ความมั่นอยู่ ความไม่ส่ายไป ความไม่ฟุ้งซ่าน ภาวะที่จิตไม่ซัดส่ายไป สมถะ สมาธินทรีย์ สมาธิพละ สัมมาสมาธิในสมัยนั้น อันใด - นี้ชื่อว่า สมาธินทรีย์ ในสมัยนั้น

---

79. කතමං තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤින්ද්‍රියං හොති? යා තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම්මවිචයො සල්ලක්ඛණා උපලක්ඛණා පච්චුපලක්ඛණා පණ්ඩිච්චං කොසල්ලං නෙපුඤ්ඤං වෙභබ්‍යා චින්තා උපපරික්ඛා භූරී මෙධා පරිණායිකා විපස්සනා සම්පජඤ්ඤං පතොදො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්‍රියං පඤ්ඤාබලං පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාපාසාදො පඤ්ඤාආලොකො පඤ්ඤාඔභාසො පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාරතනං අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – ඉදං තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤින්ද්‍රියං හොති.

๗๙. ในสมัยนั้น ปัญญินทรีย์ เป็นไฉน? ปัญญา ความรู้ทั่ว การวิจัย การเลือกสรร การวิจัยธรรม การกำหนดหมาย การเทียบเคียง การพิจารณา ภาวะของผู้ฉลาด ภาวะของผู้เชี่ยวชาญ ความละเอียด ความแจ่มแจ้ง ความคิด การไตร่ตรอง ภูริ เมธา ปัญญาเครื่องนำไป วิปัสสนา สัมปชัญญะ ปฏัก ปัญญา ปัญญินทรีย์ ปัญญาพละ ปัญญาศัสตรา ปัญญาปราสาท ปัญญาอาโลกะ ปัญญาโอภาส ปัญญาปัชโชตะ ปัญญารัตนะ อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิในสมัยนั้น อันใด - นี้ชื่อว่า ปัญญินทรีย์ ในสมัยนั้น

---

80. කතමං තස්මිං සමයෙ මනින්ද්‍රියං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චිත්තං මනො මානසං හදයං පණ්ඩරං මනො මනායතනං මනින්ද්‍රියං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතු – ඉදං තස්මිං සමයෙ මනින්ද්‍රියං හොති.

๘๐. ในสมัยนั้น มนินทรีย์ เป็นไฉน? จิต มโน มานัส หทัย ปัณฑระ มโน มนายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณขันธ์ มโนวิญญาณธาตุที่สมกันในสมัยนั้น อันใด - นี้ชื่อว่า มนินทรีย์ ในสมัยนั้น

---

81. කතමං [Pg.30] තස්මිං සමයෙ සොමනස්සින්ද්‍රියං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චෙතසිකං සාතං චෙතසිකං සුඛං චෙතොසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා – ඉදං තස්මිං සමයෙ සොමනස්සින්ද්‍රියං හොති.

๘๑. ในสมัยนั้น โสมนัสสินทรีย์ เป็นไฉน? ความสบายทางใจ ความสุขทางใจ การเสวยอารมณ์ที่สบายเป็นสุข อันเกิดจากเจโตสัมผัส เวทนาที่สบายเป็นสุข อันเกิดจากเจโตสัมผัสในสมัยนั้น อันใด - นี้ชื่อว่า โสมนัสสินทรีย์ ในสมัยนั้น

---

82. කතමං තස්මිං සමයෙ ජීවිතින්ද්‍රියං හොති? යො තෙසං අරූපීනං ධම්මානං ආයු ඨිති යපනා යාපනා ඉරියනා වත්තනා පාලනා ජීවිතං ජීවිතින්ද්‍රියං – ඉදං තස්මිං සමයෙ ජීවිතින්ද්‍රියං හොති.

๘๒. ในสมัยนั้น ชีวิตินทรีย์ เป็นไฉน? อายุ ความตั้งอยู่ ความเป็นไป ความสืบเนื่อง ความเป็นไปพร้อม การเลี้ยงดู ชีวิต ชีวิตินทรีย์แห่งอรูปธรรมเหล่านั้นในสมัยนั้น อันใด - นี้ชื่อว่า ชีวิตินทรีย์ ในสมัยนั้น

---

ඉමානි තස්මිං සමයෙ අට්ඨින්ද්‍රියානි හොන්ති.

ในสมัยนั้น อินทรีย์ ๘ เหล่านี้ ย่อมมี

---

83. කතමං තස්මිං සමයෙ පඤ්චඞ්ගිකං ඣානං හොති? විතක්කො, විචාරො, පීති, සුඛං, චිත්තස්සෙකග්ගතා.

๘๓. ในสมัยนั้น ฌานมีองค์ ๕ เป็นไฉน? คือ วิตก วิจาร ปีติ สุข จิตเตกัคคตา

---

84. කතමො තස්මිං සමයෙ විතක්කො හොති? යො තස්මිං සමයෙ තක්කො විතක්කො සඞ්කප්පො අප්පනා බ්‍යප්පනා චෙතසො අභිනිරොපනා සම්මාසඞ්කප්පො – අයං තස්මිං සමයෙ විතක්කො හොති.

๘๔. ในสมัยนั้น วิตก เป็นไฉน? ความตรึก ความวิตก ความดำริ การแนบสนิท การแนบสนิทอย่างยิ่ง การที่จิตแนบสนิทในอารมณ์ สัมมาสังกัปปะในสมัยนั้น อันใด - นี้ชื่อว่า วิตก ในสมัยนั้น

---

85. කතමො තස්මිං සමයෙ විචාරො හොති? යො තස්මිං සමයෙ චාරො විචාරො අනුවිචාරො උපවිචාරො චිත්තස්ස අනුසන්ධානතා අනුපෙක්ඛනතා – අයං තස්මිං සමයෙ විචාරො හොති.

๘๕. วิจาร ในสมัยนั้น เป็นไฉน? การเที่ยวไป การพิจารณา การพิจารณาเนืองๆ การพิจารณาเข้าไป สภาพที่สืบต่อแห่งจิต สภาพที่เพ่งดูเนืองๆ ในสมัยนั้น อันใด นี้ชื่อว่า วิจาร ในสมัยนั้น

---

86. කතමා තස්මිං සමයෙ පීති හොති? යා තස්මිං සමයෙ පීති පාමොජ්ජං ආමොදනා පමොදනා හාසො පහාසො විත්ති ඔදග්‍යං අත්තමනතා චිත්තස්ස – අයං තස්මිං සමයෙ පීති හොති.

๘๖. ปีติ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? ปีติ ความปราโมทย์ ความบันเทิง ความร่าเริง ความรื่นเริง ความเริงร่า ความปลื้มใจ ความที่จิตใจแช่มชื่น ความดีใจแห่งจิต ในสมัยนั้น อันใด นี้ชื่อว่า ปีติ ในสมัยนั้น

---

87. කතමං තස්මිං සමයෙ සුඛං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චෙතසිකං සාතං චෙතසිකං සුඛං චෙතොසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා – ඉදං තස්මිං සමයෙ සුඛං හොති.

๘๗. สุข ในสมัยนั้น เป็นไฉน? ความสบายทางใจ ความสุขทางใจ การเสวยอารมณ์ที่สบายเป็นสุข อันเกิดจากเจโตสัมผัส เวทนาที่สบายเป็นสุข อันเกิดจากเจโตสัมผัส ในสมัยนั้น อันใด นี้ชื่อว่า สุข ในสมัยนั้น

---

88. කතමා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති සණ්ඨිති අවට්ඨිති අවිසාහාරො අවික්ඛෙපො අවිසාහටමානසතා සමථො සමාධින්ද්‍රියං සමාධිබලං සම්මාසමාධි – අයං තස්මිං සමයෙ චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති.

๘๘. จิตเตกัคคตา ในสมัยนั้น เป็นไฉน? ความตั้งอยู่แห่งจิต ความตั้งมั่น ความดิ่งอยู่ ความไม่ส่ายไป ความไม่ฟุ้งซ่าน สภาพที่จิตไม่ส่ายไป สมถะ สมาธินทรีย์ สมาธิพละ สัมมาสมาธิ ในสมัยนั้น อันใด นี้ชื่อว่า จิตเตกัคคตา ในสมัยนั้น

---

ඉදං තස්මිං සමයෙ පඤ්චඞ්ගිකං ඣානං හොති.

นี้ชื่อว่า ฌานมีองค์ ๕ ในสมัยนั้น

---

89. කතමො [Pg.31] තස්මිං සමයෙ පඤ්චඞ්ගිකො මග්ගො හොති? සම්මාදිට්ඨි, සම්මාසඞ්කප්පො, සම්මාවායාමො, සම්මාසති, සම්මාසමාධි.

๘๙. มรรคมีองค์ ๕ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? คือ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ

---

90. කතමා තස්මිං සමයෙ සම්මාදිට්ඨි හොති? යා තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම්මවිචයො සල්ලක්ඛණා උපලක්ඛණා පච්චුපලක්ඛණා පණ්ඩිච්චං කොසල්ලං නෙපුඤ්ඤං වෙභබ්‍යා චින්තා උපපරික්ඛා භූරී මෙධා පරිණායිකා විපස්සනා සම්පජඤ්ඤං පතොදො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්‍රියං පඤ්ඤාබලං පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාපාසාදො පඤ්ඤාආලොකො පඤ්ඤාඔභාසො පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාරතනං අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – අයං තස්මිං සමයෙ සම්මාදිට්ඨි හොති.

๙๐. สัมมาทิฏฐิ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? ปัญญา ความรู้ทั่ว การวิจัย การเลือกสรร การวิจัยธรรม การกำหนดหมาย การเทียบเคียง การพิจารณา ความเป็นบัณฑิต ความฉลาด ความเชี่ยวชาญ ความชัดเจน ความคิด การไตร่ตรอง ภูริ เมธา ปัญญาเป็นเครื่องนำทาง วิปัสสนา สัมปชัญญะ ปฏัก ปัญญา ปัญญินทรีย์ ปัญญาพละ ปัญญาเหมือนศัสตรา ปัญญาเหมือนปราสาท ปัญญาเหมือนแสงสว่าง ปัญญาเหมือนเปลวไฟ ปัญญาเหมือนประทีป ปัญญารัตนะ อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิ ในสมัยนั้น อันใด นี้ชื่อว่า สัมมาทิฏฐิ ในสมัยนั้น

---

91. කතමො තස්මිං සමයෙ සම්මාසඞ්කප්පො හොති? යො තස්මිං සමයෙ තක්කො විතක්කො සඞ්කප්පො අප්පනා බ්‍යප්පනා චෙතසො අභිනිරොපනා සම්මාසඞ්කප්පො – අයං තස්මිං සමයෙ සම්මාසඞ්කප්පො හොති.

๙๑. สัมมาสังกัปปะ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? ความตรึก ความวิตก ความดำริ การแนบสนิท การแนบสนิทอย่างยิ่ง การที่จิตแนบสนิทในอารมณ์ สัมมาสังกัปปะ ในสมัยนั้น อันใด นี้ชื่อว่า สัมมาสังกัปปะ ในสมัยนั้น

---

92. කතමො තස්මිං සමයෙ සම්මාවායාමො හොති? යො තස්මිං සමයෙ චෙතසිකො වීරියාරම්භො නික්කමො පරක්කමො උය්‍යාමො වායාමො උස්සාහො උස්සොළ්හී ථාමො ධිති අසිථිලපරක්කමතා අනික්ඛිත්තඡන්දතා අනික්ඛිත්තධුරතා ධුරසම්පග්ගාහො වීරියං වීරියින්ද්‍රියං වීරියබලං සම්මාවායාමො – අයං තස්මිං සමයෙ සම්මාවායාමො හොති.

๙๒. สัมมาวายามะ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? การปรารภความเพียรทางใจ การออก การก้าวไปข้างหน้า ความพยายาม ความบากบั่น ความอุตสาหะ ความพากเพียร ความมั่นคง ความทรงไว้ สภาพที่ไม่ย่อหย่อนในการก้าวไปข้างหน้า สภาพที่ไม่ทอดทิ้งฉันทะ สภาพที่ไม่ทอดทิ้งธุระ การประคองธุระไว้ ความเพียร วิริยินทรีย์ วิริยพละ สัมมาวายามะ ในสมัยนั้น อันใด นี้ชื่อว่า สัมมาวายามะ ในสมัยนั้น

---

93. කතමා තස්මිං සමයෙ සම්මාසති හොති? යා තස්මිං සමයෙ සති අනුස්සති පටිස්සති සති සරණතා ධාරණතා අපිලාපනතා අසම්මුස්සනතා සති සතින්ද්‍රියං සතිබලං සම්මාසති – අයං තස්මිං සමයෙ සම්මාසති හොති.

๙๓. สัมมาสติ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? สติ การระลึก การระลึกเนืองๆ สติ สภาพที่ระลึกได้ สภาพที่ทรงจำไว้ สภาพที่ไม่เลื่อนลอย สภาพที่ไม่หลงลืม สติ สตินทรีย์ สติพละ สัมมาสติ ในสมัยนั้น อันใด นี้ชื่อว่า สัมมาสติ ในสมัยนั้น

---

94. කතමො තස්මිං සමයෙ සම්මාසමාධි හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති සණ්ඨිති අවට්ඨිති අවිසාහාරො අවික්ඛෙපො අවිසාහටමානසතා සමථො සමාධින්ද්‍රියං සමාධිබලං සම්මාසමාධි – අයං තස්මිං සමයෙ සම්මාසමාධි හොති.

๙๔. สัมมาสมาธิ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? ความตั้งอยู่แห่งจิต ความตั้งมั่น ความดิ่งอยู่ ความไม่ส่ายไป ความไม่ฟุ้งซ่าน สภาพที่จิตไม่ส่ายไป สมถะ สมาธินทรีย์ สมาธิพละ สัมมาสมาธิ ในสมัยนั้น อันใด นี้ชื่อว่า สัมมาสมาธิ ในสมัยนั้น

---

අයං තස්මිං සමයෙ පඤ්චඞ්ගිකො මග්ගො හොති.

นี้ชื่อว่า มรรคมีองค์ ๕ ในสมัยนั้น

---

95. කතමානි [Pg.32] තස්මිං සමයෙ සත්ත බලානි හොන්ති? සද්ධාබලං, වීරියබලං, සතිබලං, සමාධිබලං, පඤ්ඤාබලං, හිරිබලං, ඔත්තප්පබලං.

๙๕. พละ ๗ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? คือ สัทธาพละ วิริยพละ สติพละ สมาธิพละ ปัญญาพละ หิริพละ โอตตัปปพละ

---

96. කතමං තස්මිං සමයෙ සද්ධාබලං හොති? යා තස්මිං සමයෙ සද්ධා සද්දහනා ඔකප්පනා අභිප්පසාදො සද්ධා සද්ධින්ද්‍රියං සද්ධාබලං – ඉදං තස්මිං සමයෙ සද්ධාබලං හොති.

๙๖. สัทธาพละ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? ศรัทธา สภาพที่เชื่อ การน้อมใจเชื่อ ความเลื่อมใสยิ่ง ศรัทธา สัทธินทรีย์ สัทธาพละ ในสมัยนั้น อันใด นี้ชื่อว่า สัทธาพละ ในสมัยนั้น

---

97. කතමං තස්මිං සමයෙ වීරියබලං හොති? යො තස්මිං සමයෙ චෙතසිකො වීරියාරම්භො නික්කමො පරක්කමො උය්‍යාමො වායාමො උස්සාහො උස්සොළ්හී ථාමො ධිති අසිථිලපරක්කමතා අනික්ඛිත්තඡන්දතා අනික්ඛිත්තධුරතා ධුරසම්පග්ගාහො වීරියං වීරියින්ද්‍රියං වීරියබලං සම්මාවායාමො – ඉදං තස්මිං සමයෙ වීරියබලං හොති.

๙๗. วิริยพละ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? การปรารภความเพียรทางใจ การออก การก้าวไปข้างหน้า ความพยายาม ความบากบั่น ความอุตสาหะ ความพากเพียร ความมั่นคง ความทรงไว้ สภาพที่ไม่ย่อหย่อนในการก้าวไปข้างหน้า สภาพที่ไม่ทอดทิ้งฉันทะ สภาพที่ไม่ทอดทิ้งธุระ การประคองธุระไว้ ความเพียร วิริยินทรีย์ วิริยพละ สัมมาวายามะ ในสมัยนั้น อันใด นี้ชื่อว่า วิริยพละ ในสมัยนั้น

---

98. කතමං තස්මිං සමයෙ සතිබලං හොති? යා තස්මිං සමයෙ සති අනුස්සති පටිස්සති සති සරණතා ධාරණතා අපිලාපනතා අසම්මුස්සනතා සති සතින්ද්‍රියං සතිබලං සම්මාසති – ඉදං තස්මිං සමයෙ සතිබලං හොති.

๙๘. สติพละ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? สติ การระลึก การระลึกเนืองๆ สติ สภาพที่ระลึกได้ สภาพที่ทรงจำไว้ สภาพที่ไม่เลื่อนลอย สภาพที่ไม่หลงลืม สติ สตินทรีย์ สติพละ สัมมาสติ ในสมัยนั้น อันใด นี้ชื่อว่า สติพละ ในสมัยนั้น

---

99. කතමං තස්මිං සමයෙ සමාධිබලං හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති සණ්ඨිති අවට්ඨිති අවිසාහාරො අවික්ඛෙපො අවිසාහටමානසතා සමථො සමාධින්ද්‍රියං සමාධිබලං සම්මාසමාධි – ඉදං තස්මිං සමයෙ සමාධිබලං හොති.

๙๙. สมาธิพละ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? ความตั้งอยู่แห่งจิต ความตั้งมั่น ความดิ่งอยู่ ความไม่ส่ายไป ความไม่ฟุ้งซ่าน สภาพที่จิตไม่ส่ายไป สมถะ สมาธินทรีย์ สมาธิพละ สัมมาสมาธิ ในสมัยนั้น อันใด นี้ชื่อว่า สมาธิพละ ในสมัยนั้น

---

100. කතමං තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤාබලං හොති? යා තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම්මවිචයො සල්ලක්ඛණා උපලක්ඛණා පච්චුපලක්ඛණා පණ්ඩිච්චං කොසල්ලං නෙපුඤ්ඤං වෙභබ්‍යා චින්තා උපපරික්ඛා භූරී මෙධා පරිණායිකා විපස්සනා සම්පජඤ්ඤං පතොදො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්‍රියං පඤ්ඤාබලං පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාපාසාදො පඤ්ඤාආලොකො පඤ්ඤාඔභාසො පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාරතනං අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – ඉදං තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤාබලං හොති.

๑๐๐. ปัญญาพละ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? ปัญญา ความรู้ทั่ว การวิจัย การเลือกสรร การวิจัยธรรม การกำหนดหมาย การเทียบเคียง การพิจารณา ความเป็นบัณฑิต ความฉลาด ความเชี่ยวชาญ ความชัดเจน ความคิด การไตร่ตรอง ภูริ เมธา ปัญญาเป็นเครื่องนำทาง วิปัสสนา สัมปชัญญะ ปฏัก ปัญญา ปัญญินทรีย์ ปัญญาพละ ปัญญาเหมือนศัสตรา ปัญญาเหมือนปราสาท ปัญญาเหมือนแสงสว่าง ปัญญาเหมือนเปลวไฟ ปัญญาเหมือนประทีป ปัญญารัตนะ อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิ ในสมัยนั้น อันใด นี้ชื่อว่า ปัญญาพละ ในสมัยนั้น

---

101. කතමං තස්මිං සමයෙ හිරිබලං හොති? යං තස්මිං සමයෙ හිරීයති හිරියිතබ්බෙන හිරීයති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා – ඉදං තස්මිං සමයෙ හිරිබලං හොති.

๑๐๑. หิริพละ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? บุคคลย่อมละอายต่อสิ่งที่ควรละอาย คือ ย่อมละอายต่อการเข้าถึงธรรมอันเป็นบาปอกุศล ในสมัยนั้น อันใด นี้ชื่อว่า หิริพละ ในสมัยนั้น

---

102. කතමං [Pg.33] තස්මිං සමයෙ ඔත්තප්පබලං හොති? යං තස්මිං සමයෙ ඔත්තප්පති ඔත්තප්පිතබ්බෙන ඔත්තප්පති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා – ඉදං තස්මිං සමයෙ ඔත්තප්පබලං හොති.

๑๐๒. โอตตัปปพละ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? บุคคลย่อมสะดุ้งกลัวต่อสิ่งที่ควรสะดุ้งกลัว คือ ย่อมสะดุ้งกลัวต่อการเข้าถึงธรรมอันเป็นบาปอกุศล ในสมัยนั้น อันใด นี้ชื่อว่า โอตตัปปพละ ในสมัยนั้น

---

ඉමානි තස්මිං සමයෙ සත්ත බලානි හොන්ති.

พละ ๗ เหล่านี้ ย่อมมีในสมัยนั้น

---

103. කතමෙ තස්මිං සමයෙ තයො හෙතූ හොන්ති? අලොභො, අදොසො, අමොහො.

๑๐๓. เหตุ ๓ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? คือ อโลภะ อโทสะ อโมหะ

---

104. කතමො තස්මිං සමයෙ අලොභො හොති? යො තස්මිං සමයෙ අලොභො අලුබ්භනා අලුබ්භිතත්තං අසාරාගො අසාරජ්ජනා අසාරජ්ජිතත්තං අනභිජ්ඣා අලොභො කුසලමූලං – අයං තස්මිං සමයෙ අලොභො හොති.

๑๐๔. อโลภะในสมัยนั้น เป็นไฉน? คือ อโลภะ ได้แก่ ความไม่โลภ อาการไม่โลภ ภาวะแห่งผู้ไม่โลภ ความไม่กำหนัด อาการไม่กำหนัด ภาวะแห่งผู้ไม่กำหนัด อนภิชฌา อโลภะอันเป็นกุศลมูล ใด ในสมัยนั้น - นี้ชื่อว่าอโลภะในสมัยนั้น

---

105. කතමො තස්මිං සමයෙ අදොසො හොති? යො තස්මිං සමයෙ අදොසො අදුස්සනා අදුස්සිතත්තං අබ්‍යාපාදො අබ්‍යාපජ්ජො අදොසො කුසලමූලං – අයං තස්මිං සමයෙ අදොසො හොති.

๑๐๕. อโทสะในสมัยนั้น เป็นไฉน? คือ อโทสะ ได้แก่ ความไม่ประทุษร้าย อาการไม่ประทุษร้าย ภาวะแห่งผู้ไม่ประทุษร้าย อพยาบาท ความไม่ปองร้าย อโทสะอันเป็นกุศลมูล ใด ในสมัยนั้น - นี้ชื่อว่าอโทสะในสมัยนั้น

---

106. කතමො තස්මිං සමයෙ අමොහො හොති? යා තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤා පජානනා…පෙ… අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – අයං තස්මිං සමයෙ අමොහො හොති.

๑๐๖. อโมหะในสมัยนั้น เป็นไฉน? คือ ปัญญา ความรู้ทั่ว ...ฯลฯ... อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิ ใด ในสมัยนั้น - นี้ชื่อว่าอโมหะในสมัยนั้น

---

ඉමෙ තස්මිං සමයෙ තයො හෙතූ හොන්ති.

เหตุ ๓ เหล่านี้ ย่อมมีในสมัยนั้น

---

107. කතමො තස්මිං සමයෙ එකො ඵස්සො හොති? යො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො ඵුසනා සංඵුසනා සංඵුසිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ එකො ඵස්සො හොති.

๑๐๗. ผัสสะ ๑ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? คือ ผัสสะ ได้แก่ ความกระทบ อาการกระทบ ภาวะแห่งการกระทบพร้อม ใด ในสมัยนั้น - นี้ชื่อว่าผัสสะ ๑ ในสมัยนั้น

---

108. කතමා තස්මිං සමයෙ එකා වෙදනා හොති? යං තස්මිං සමයෙ චෙතසිකං සාතං චෙතසිකං සුඛං චෙතොසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා – අයං තස්මිං සමයෙ එකා වෙදනා හොති.

๑๐๘. เวทนา ๑ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? คือ ความสบายทางใจ ความสุขทางใจ การเสวยอารมณ์ที่สบายเป็นสุข อันเกิดแต่เจโตสัมผัส เวทนาที่สบายเป็นสุข อันเกิดแต่เจโตสัมผัส ใด ในสมัยนั้น - นี้ชื่อว่าเวทนา ๑ ในสมัยนั้น

---

109. කතමා තස්මිං සමයෙ එකා සඤ්ඤා හොති? යා තස්මිං සමයෙ සඤ්ඤා සඤ්ජානනා සඤ්ජානිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ එකා සඤ්ඤා හොති.

๑๐๙. สัญญา ๑ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? คือ สัญญา ได้แก่ ความจำได้หมายรู้ ภาวะแห่งการจำได้หมายรู้ ใด ในสมัยนั้น - นี้ชื่อว่าสัญญา ๑ ในสมัยนั้น

---

110. කතමා [Pg.34] තස්මිං සමයෙ එකා චෙතනා හොති? යා තස්මිං සමයෙ චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ එකා චෙතනා හොති.

๑๑๐. เจตนา ๑ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? คือ เจตนา ได้แก่ ความจงใจ ภาวะแห่งความจงใจ ใด ในสมัยนั้น - นี้ชื่อว่าเจตนา ๑ ในสมัยนั้น

---

111. කතමං තස්මිං සමයෙ එකං චිත්තං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චිත්තං මනො මානසං හදයං පණ්ඩරං මනො මනායතනං මනින්ද්‍රියං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතු – ඉදං තස්මිං සමයෙ එකං චිත්තං හොති.

๑๑๑. จิต ๑ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? คือ จิต มโน มานัส หทัย ปัณฑระ มโน มนายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณขันธ์ มโนวิญญาณธาตุที่สมภพกับธรรมนั้นๆ ใด ในสมัยนั้น - นี้ชื่อว่าจิต ๑ ในสมัยนั้น

---

112. කතමො තස්මිං සමයෙ එකො වෙදනාක්ඛන්ධො හොති? යං තස්මිං සමයෙ චෙතසිකං සාතං චෙතසිකං සුඛං චෙතොසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා – අයං තස්මිං සමයෙ එකො වෙදනාක්ඛන්ධො හොති.

๑๑๒. เวทนากขันธ์ ๑ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? คือ ความสบายทางใจ ความสุขทางใจ การเสวยอารมณ์ที่สบายเป็นสุข อันเกิดแต่เจโตสัมผัส เวทนาที่สบายเป็นสุข อันเกิดแต่เจโตสัมผัส ใด ในสมัยนั้น - นี้ชื่อว่าเวทนากขันธ์ ๑ ในสมัยนั้น

---

113. කතමො තස්මිං සමයෙ එකො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො හොති? යා තස්මිං සමයෙ සඤ්ඤා සඤ්ජානනා සඤ්ජානිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ එකො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො හොති.

๑๑๓. สัญญาขันธ์ ๑ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? คือ สัญญา ได้แก่ ความจำได้หมายรู้ ภาวะแห่งการจำได้หมายรู้ ใด ในสมัยนั้น - นี้ชื่อว่าสัญญาขันธ์ ๑ ในสมัยนั้น

---

114. කතමො තස්මිං සමයෙ එකො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා විතක්කො විචාරො පීති චිත්තස්සෙකග්ගතා සද්ධින්ද්‍රියං වීරියින්ද්‍රියං සතින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං පඤ්ඤින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං සම්මාදිට්ඨි සම්මාසඞ්කප්පො සම්මාවායාමො සම්මාසති සම්මාසමාධි සද්ධාබලං වීරියබලං සතිබලං සමාධිබලං පඤ්ඤාබලං හිරිබලං ඔත්තප්පබලං අලොභො අදොසො අමොහො අනභිජ්ඣා අබ්‍යාපාදො සම්මාදිට්ඨි හිරී ඔත්තප්පං කායපස්සද්ධි චිත්තපස්සද්ධි කායලහුතා චිත්තලහුතා කායමුදුතා චිත්තමුදුතා කායකම්මඤ්ඤතා චිත්තකම්මඤ්ඤතා කායපාගුඤ්ඤතා චිත්තපාගුඤ්ඤතා කායුජුකතා චිත්තුජුකතා සති සම්පජඤ්ඤං සමථො විපස්සනා පග්ගාහො අවික්ඛෙපො; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ එකො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති.

๑๑๔. สังขารขันธ์ ๑ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? คือ ผัสสะ เจตนา วิตก วิจาร ปีติ จิตตัสเสกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ สัทธาพละ วิริยพละ สติพละ สมาธิพละ ปัญญาพละ หิริพละ โอตตัปปพละ อโลภะ อโทสะ อโมหะ อนภิชฌา อัพยาปาทะ สัมมาทิฏฐิ หิริ โอตตัปปะ กายปัสสัทธิ จิตตปัสสัทธิ กายลหุตา จิตตลหุตา กายมุทุตา จิตตมุทุตา กายกัมมัญญตา จิตตกัมมัญญตา กายปาคุญญตา จิตตปาคุญญตา กายุชุกตา จิตตุชุกตา สติ สัมปชัญญะ สมถะ วิปัสสนา ปัคคาหะ อวิกเขปะ; ก็หรือในสมัยนั้น อรูปธรรมที่อาศัยปัจจัยเกิดขึ้นเหล่าอื่นใด แม้เหล่าอื่นยังมีอยู่ เว้นเวทนากขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์ - นี้ชื่อว่าสังขารขันธ์ ๑ ในสมัยนั้น

---

115. කතමො තස්මිං සමයෙ එකො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො හොති? යං තස්මිං සමයෙ චිත්තං මනො මානසං හදයං පණ්ඩරං මනො මනායතනං මනින්ද්‍රියං [Pg.35] විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතු – අයං තස්මිං සමයෙ එකො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො හොති.

๑๑๕. วิญญาณขันธ์ ๑ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? คือ จิต มโน มานัส หทัย ปัณฑระ มโน มนายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณขันธ์ มโนวิญญาณธาตุที่สมภพกับธรรมนั้นๆ ใด ในสมัยนั้น - นี้ชื่อว่าวิญญาณขันธ์ ๑ ในสมัยนั้น

---

116. කතමං තස්මිං සමයෙ එකං මනායතනං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චිත්තං මනො මානසං හදයං පණ්ඩරං මනො මනායතනං මනින්ද්‍රියං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතු – ඉදං තස්මිං සමයෙ එකං මනායතනං හොති.

๑๑๖. มนายตนะ ๑ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? คือ จิต มโน มานัส หทัย ปัณฑระ มโน มนายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณขันธ์ มโนวิญญาณธาตุที่สมภพกับธรรมนั้นๆ ใด ในสมัยนั้น - นี้ชื่อว่ามนายตนะ ๑ ในสมัยนั้น

---

117. කතමං තස්මිං සමයෙ එකං මනින්ද්‍රියං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චිත්තං මනො මානසං හදයං පණ්ඩරං මනො මනායතනං මනින්ද්‍රියං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතු – ඉදං තස්මිං සමයෙ එකං මනින්ද්‍රියං හොති.

๑๑๗. มนินทรีย์ ๑ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? คือ จิต มโน มานัส หทัย ปัณฑระ มโน มนายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณขันธ์ มโนวิญญาณธาตุที่สมภพกับธรรมนั้นๆ ใด ในสมัยนั้น - นี้ชื่อว่ามนินทรีย์ ๑ ในสมัยนั้น

---

118. කතමා තස්මිං සමයෙ එකා මනොවිඤ්ඤාණධාතු හොති? යං තස්මිං සමයෙ චිත්තං මනො මානසං හදයං පණ්ඩරං මනො මනායතනං මනින්ද්‍රියං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතු – අයං තස්මිං සමයෙ එකා මනොවිඤ්ඤාණධාතු හොති.

๑๑๘. มโนวิญญาณธาตุ ๑ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? คือ จิต มโน มานัส หทัย ปัณฑระ มโน มนายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณขันธ์ มโนวิญญาณธาตุที่สมภพกับธรรมนั้นๆ ใด ในสมัยนั้น - นี้ชื่อว่ามโนวิญญาณธาตุ ๑ ในสมัยนั้น

---

119. කතමං තස්මිං සමයෙ එකං ධම්මායතනං හොති? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො – ඉදං තස්මිං සමයෙ එකං ධම්මායතනං හොති.

๑๑๙. ธัมมายตนะ ๑ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? คือ เวทนากขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ - นี้ชื่อว่าธัมมายตนะ ๑ ในสมัยนั้น

---

120. කතමා තස්මිං සමයෙ එකා ධම්මධාතු හොති? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො – අයං තස්මිං සමයෙ එකා ධම්මධාතු හොති.

๑๒๐. ธรรมธาตุ ๑ ในสมัยนั้น เป็นไฉน? คือ เวทนากขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ - นี้ชื่อว่าธรรมธาตุ ๑ ในสมัยนั้น

---

යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

ก็หรือในสมัยนั้น อรูปธรรมที่อาศัยปัจจัยเกิดขึ้นเหล่าอื่นใด แม้เหล่าอื่นยังมีอยู่ - ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

කොට්ඨාසවාරො.

โกฏฐาสวาร

---

සුඤ්ඤතවාරො

สุญญตวาร

---

121. තස්මිං ඛො පන සමයෙ ධම්මා හොන්ති, ඛන්ධා හොන්ති, ආයතනානි හොන්ති, ධාතුයො හොන්ති, ආහාරා හොන්ති, ඉන්ද්‍රියානි [Pg.36] හොන්ති, ඣානං හොති, මග්ගො හොති, බලානි හොන්ති, හෙතූ හොන්ති, ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, වෙදනාක්ඛන්ධො හොති, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො හොති, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො හොති, මනායතනං හොති, මනින්ද්‍රියං හොති, මනොවිඤ්ඤාණධාතු හොති, ධම්මායතනං හොති, ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๒๑. ก็ในสมัยนั้น ธรรมทั้งหลายย่อมมี, ขันธ์ทั้งหลายย่อมมี, อายตนะทั้งหลายย่อมมี, ธาตุทั้งหลายย่อมมี, อาหารทั้งหลายย่อมมี, อินทรีย์ทั้งหลายย่อมมี, ฌานย่อมมี, มรรย่อมมี, พละทั้งหลายย่อมมี, เหตุทั้งหลายย่อมมี, ผัสสะย่อมมี, เวทนาย่อมมี, สัญญาย่อมมี, เจตนาย่อมมี, จิตย่อมมี, เวทนากขันธ์ย่อมมี, สัญญาขันธ์ย่อมมี, สังขารขันธ์ย่อมมี, วิญญาณขันธ์ย่อมมี, มนายตนะย่อมมี, มนินทรีย์ย่อมมี, มโนวิญญาณธาตุย่อมมี, ธัมมายตนะย่อมมี, ธัมมธาตุย่อมมี; ก็หรือว่า ธรรมเหล่าอื่นใดแม้อื่น ที่อาศัยกันและกันเกิดขึ้น เป็นอรูปธรรม มีอยู่ในสมัยนั้น ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

122. කතමෙ තස්මිං සමයෙ ධම්මා හොන්ති? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ තස්මිං සමයෙ ධම්මා හොන්ති.

๑๒๒. ในสมัยนั้น ธรรมเหล่าไหนย่อมมี? เวทนากขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้ย่อมมีในสมัยนั้น

---

123. කතමෙ තස්මිං සමයෙ ඛන්ධා හොන්ති? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ තස්මිං සමයෙ ඛන්ධා හොන්ති.

๑๒๓. ในสมัยนั้น ขันธ์เหล่าไหนย่อมมี? เวทนากขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์ ขันธ์เหล่านี้ย่อมมีในสมัยนั้น

---

124. කතමානි තස්මිං සමයෙ ආයතනානි හොන්ති? මනායතනං, ධම්මායතනං – ඉමානි තස්මිං සමයෙ ආයතනානි හොන්ති.

๑๒๔. ในสมัยนั้น อายตนะเหล่าไหนย่อมมี? มนายตนะ ธัมมายตนะ อายตนะเหล่านี้ย่อมมีในสมัยนั้น

---

125. කතමා තස්මිං සමයෙ ධාතුයො හොන්ති? මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ධම්මධාතු – ඉමා තස්මිං සමයෙ ධාතුයො හොන්ති.

๑๒๕. ในสมัยนั้น ธาตุเหล่าไหนย่อมมี? มโนวิญญาณธาตุ ธัมมธาตุ ธาตุเหล่านี้ย่อมมีในสมัยนั้น

---

126. කතමෙ තස්මිං සමයෙ ආහාරා හොන්ති? ඵස්සාහාරො, මනොසඤ්චෙතනාහාරො, විඤ්ඤාණාහාරො – ඉමෙ තස්මිං සමයෙ ආහාරා හොන්ති.

๑๒๖. ในสมัยนั้น อาหารเหล่าไหนย่อมมี? ผัสสาหาร มโนสัญเจตนาหาร วิญญาณาหาร อาหารเหล่านี้ย่อมมีในสมัยนั้น

---

127. කතමානි තස්මිං සමයෙ ඉන්ද්‍රියානි හොන්ති? සද්ධින්ද්‍රියං, වීරියින්ද්‍රියං, සතින්ද්‍රියං, සමාධින්ද්‍රියං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියං, සොමනස්සින්ද්‍රියං, ජීවිතින්ද්‍රියං – ඉමානි තස්මිං සමයෙ ඉන්ද්‍රියානි හොන්ති.

๑๒๗. ในสมัยนั้น อินทรีย์เหล่าไหนย่อมมี? สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ มนินทรีย์ โสมนัสสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ อินทรีย์เหล่านี้ย่อมมีในสมัยนั้น

---

128. කතමං තස්මිං සමයෙ ඣානං හොති? විතක්කො, විචාරො, පීති, සුඛං, චිත්තස්සෙකග්ගතා – ඉදං තස්මිං සමයෙ ඣානං හොති.

๑๒๘. ในสมัยนั้น ฌานอันไหนย่อมมี? วิตก วิจาร ปีติ สุขะ จิตตัสเสกัคคตา ฌานนี้ย่อมมีในสมัยนั้น

---

129. කතමො තස්මිං සමයෙ මග්ගො හොති? සම්මාදිට්ඨි, සම්මාසඞ්කප්පො, සම්මාවායාමො, සම්මාසති, සම්මාසමාධි – අයං තස්මිං සමයෙ මග්ගො හොති.

๑๒๙. ในสมัยนั้น มรรคอันไหนย่อมมี? สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ มรรคนี้ย่อมมีในสมัยนั้น

---

130. කතමානි [Pg.37] තස්මිං සමයෙ බලානි හොන්ති? සද්ධාබලං, වීරියබලං, සතිබලං, සමාධිබලං, පඤ්ඤාබලං, හිරිබලං, ඔත්තප්පබලං – ඉමානි තස්මිං සමයෙ බලානි හොන්ති.

๑๓๐. ในสมัยนั้น พละเหล่าไหนย่อมมี? สัทธาพละ วิริยพละ สติพละ สมาธิพละ ปัญญาพละ หิริพละ โอตตัปปพละ พละเหล่านี้ย่อมมีในสมัยนั้น

---

131. කතමෙ තස්මිං සමයෙ හෙතූ හොන්ති? අලොභො, අදොසො, අමොහො – ඉමෙ තස්මිං සමයෙ හෙතූ හොන්ති.

๑๓๑. ในสมัยนั้น เหตุเหล่าไหนย่อมมี? อโลภะ อโทสะ อโมหะ เหตุเหล่านี้ย่อมมีในสมัยนั้น

---

132. කතමො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අයං තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති.

๑๓๒. ในสมัยนั้น ผัสสะอันไหนย่อมมี...ฯลฯ... ผัสสะนี้ย่อมมีในสมัยนั้น

---

133. කතමා තස්මිං සමයෙ වෙදනා හොති…පෙ… අයං තස්මිං සමයෙ වෙදනා හොති.

๑๓๓. ในสมัยนั้น เวทนาอันไหนย่อมมี...ฯลฯ... เวทนานี้ย่อมมีในสมัยนั้น

---

134. කතමා තස්මිං සමයෙ සඤ්ඤා හොති…පෙ… අයං තස්මිං සමයෙ සඤ්ඤා හොති.

๑๓๔. ในสมัยนั้น สัญญาอันไหนย่อมมี...ฯลฯ... สัญญานี้ย่อมมีในสมัยนั้น

---

135. කතමා තස්මිං සමයෙ චෙතනා හොති…පෙ… අයං තස්මිං සමයෙ චෙතනා හොති?

๑๓๕. ในสมัยนั้น เจตนาอันไหนย่อมมี...ฯลฯ... เจตนานี้ย่อมมีในสมัยนั้น

---

136. කතමං තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති…පෙ… ඉදං තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති.

๑๓๖. ในสมัยนั้น จิตอันไหนย่อมมี...ฯลฯ... จิตนี้ย่อมมีในสมัยนั้น

---

137. කතමො තස්මිං සමයෙ වෙදනාක්ඛන්ධො හොති…පෙ… අයං තස්මිං සමයෙ වෙදනාක්ඛන්ධො හොති.

๑๓๗. ในสมัยนั้น เวทนากขันธ์อันไหนย่อมมี...ฯลฯ... เวทนากขันธ์นี้ย่อมมีในสมัยนั้น

---

138. කතමො තස්මිං සමයෙ සඤ්ඤාක්ඛන්ධො හොති…පෙ… අයං තස්මිං සමයෙ සඤ්ඤාක්ඛන්ධො හොති.

๑๓๘. ในสมัยนั้น สัญญาขันธ์อันไหนย่อมมี...ฯลฯ... สัญญาขันธ์นี้ย่อมมีในสมัยนั้น

---

139. කතමො තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති.

๑๓๙. ในสมัยนั้น สังขารขันธ์อันไหนย่อมมี...ฯลฯ... สังขารขันธ์นี้ย่อมมีในสมัยนั้น

---

140. කතමො තස්මිං සමයෙ විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො හොති…පෙ… අයං තස්මිං සමයෙ විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො හොති.

๑๔๐. ในสมัยนั้น วิญญาณขันธ์อันไหนย่อมมี...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์นี้ย่อมมีในสมัยนั้น

---

141. කතමං තස්මිං සමයෙ මනායතනං හොති…පෙ… ඉදං තස්මිං සමයෙ මනායතනං හොති.

๑๔๑. ในสมัยนั้น มนายตนะอันไหนย่อมมี...ฯลฯ... มนายตนะนี้ย่อมมีในสมัยนั้น

---

142. කතමං [Pg.38] තස්මිං සමයෙ මනින්ද්‍රියං හොති…පෙ… ඉදං තස්මිං සමයෙ මනින්ද්‍රියං හොති.

๑๔๒. ในสมัยนั้น มนินทรีย์อันไหนย่อมมี...ฯลฯ... มนินทรีย์นี้ย่อมมีในสมัยนั้น

---

143. කතමා තස්මිං සමයෙ මනොවිඤ්ඤාණධාතු හොති…පෙ… අයං තස්මිං සමයෙ මනොවිඤ්ඤාණධාතු හොති.

๑๔๓. ในสมัยนั้น มโนวิญญาณธาตุอันไหนย่อมมี...ฯลฯ... มโนวิญญาณธาตุนี้ย่อมมีในสมัยนั้น

---

144. කතමං තස්මිං සමයෙ ධම්මායතනං හොති? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො – ඉදං තස්මිං සමයෙ ධම්මායතනං හොති.

๑๔๔. ในสมัยนั้น ธัมมายตนะอันไหนย่อมมี? เวทนากขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ ธัมมายตนะนี้ย่อมมีในสมัยนั้น

---

145. කතමා තස්මිං සමයෙ ධම්මධාතු හොති? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො – අයං තස්මිං සමයෙ ධම්මධාතු හොති.

๑๔๕. ในสมัยนั้น ธัมมธาตุอันไหนย่อมมี? เวทนากขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ ธัมมธาตุนี้ย่อมมีในสมัยนั้น

---

යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

ก็หรือว่า ธรรมเหล่าอื่นใดแม้อื่น ที่อาศัยกันและกันเกิดขึ้น เป็นอรูปธรรม มีอยู่ในสมัยนั้น ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

සුඤ්ඤතවාරො.

สุญญตวาร

---

පඨමං චිත්තං.

จิตดวงที่ ๑

---

146. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ කාමාවචරං කුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති සොමනස්සසහගතං ඤාණසම්පයුත්තං සසඞ්ඛාරෙන රූපාරම්මණං වා…පෙ… ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๔๖. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด กามาวจรกุศลจิตที่สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เป็นสสังขาริก เกิดขึ้น ปรารภอารมณ์คือรูป...ฯลฯ... หรือปรารภอารมณ์คือธรรม หรือปรารภอารมณ์ใดๆ ก็ตาม ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

දුතියං චිත්තං.

จิตดวงที่ ๒

---

147. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ කාමාවචරං කුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති සොමනස්සසහගතං ඤාණවිප්පයුත්තං රූපාරම්මණං වා සද්දාරම්මණං වා ගන්ධාරම්මණං වා රසාරම්මණං වා ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං වා ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, විතක්කො හොති, විචාරො හොති, පීති හොති, සුඛං හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, සද්ධින්ද්‍රියං හොති, වීරියින්ද්‍රියං හොති, සතින්ද්‍රියං හොති, සමාධින්ද්‍රියං හොති[Pg.39], මනින්ද්‍රියං හොති, සොමනස්සින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති, සම්මාසඞ්කප්පො හොති, සම්මාවායාමො හොති, සම්මාසති හොති, සම්මාසමාධි හොති, සද්ධාබලං හොති, වීරියබලං හොති, සතිබලං හොති, සමාධිබලං හොති, හිරිබලං හොති, ඔත්තප්පබලං හොති, අලොභො හොති, අදොසො හොති, අනභිජ්ඣා හොති, අබ්‍යාපාදො හොති, හිරී හොති, ඔත්තප්පං හොති, කායපස්සද්ධි හොති, චිත්තපස්සද්ධි හොති, කායලහුතා හොති, චිත්තලහුතා හොති, කායමුදුතා හොති, චිත්තමුදුතා හොති, කායකම්මඤ්ඤතා හොති, චිත්තකම්මඤ්ඤතා හොති, කායපාගුඤ්ඤතා හොති, චිත්තපාගුඤ්ඤතා හොති, කායුජුකතා හොති, චිත්තුජුකතා හොති, සති හොති, සමථො හොති, පග්ගාහො හොති, අවික්ඛෙපො හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා…පෙ….

๑๔๗. ธรรมทั้งหลายที่เป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด กามาวจรกุศลจิตที่สหรคตด้วยโสมนัส ไม่ประกอบด้วยญาณ เกิดขึ้น ปรารภอารมณ์ใดอารมณ์หนึ่ง คือ รูปารมณ์ก็ดี สัททารมณ์ก็ดี คันธารมณ์ก็ดี รสารมณ์ก็ดี โผฏฐัพพารมณ์ก็ดี หรือธัมมารมณ์ก็ดี ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี, เวทนาย่อมมี, สัญญาย่อมมี, เจตนาย่อมมี, จิตย่อมมี, วิตกย่อมมี, วิจารย่อมมี, ปิติย่อมมี, สุขย่อมมี, จิตตัสเสกัคคตาย่อมมี, สัทธินทรีย์ย่อมมี, วิริยินทรีย์ย่อมมี, สตินทรีย์ย่อมมี, สมาธินทรีย์ย่อมมี, มนินทรีย์ย่อมมี, โสมนัสสินทรีย์ย่อมมี, ชีวิตินทรีย์ย่อมมี, สัมมาสังกัปปะย่อมมี, สัมมาวายามะย่อมมี, สัมมาสติย่อมมี, สัมมาสมาธิย่อมมี, สัทธาพละย่อมมี, วิริยพละย่อมมี, สติพละย่อมมี, สมาธิพละย่อมมี, หิริพละย่อมมี, โอตตัปปพละย่อมมี, อโลภะย่อมมี, อโทสะย่อมมี, อนภิชฌาย่อมมี, อัพยาปาทย่อมมี, หิริย่อมมี, โอตตัปปะย่อมมี, กายปัสสัทธิย่อมมี, จิตตปัสสัทธิย่อมมี, กายลหุตาย่อมมี, จิตตลหุตาย่อมมี, กายมุทุตาย่อมมี, จิตตมุทุตาย่อมมี, กายกัมมัญญตาย่อมมี, จิตตกัมมัญญตาย่อมมี, กายปาคุญญตาย่อมมี, จิตตปาคุญญตาย่อมมี, กายุชุกตาย่อมมี, จิตตุชุกตาย่อมมี, สติย่อมมี, สมถะย่อมมี, ปัคคาหะย่อมมี, อวิกเขปะย่อมมี; ก็หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นแม้อื่นใดที่เป็นอรูป ซึ่งอาศัยกันและกันเกิดขึ้น มีอยู่, ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล ฯลฯ

---

තස්මිං ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, සත්තින්ද්‍රියානි හොන්ති, පඤ්චඞ්ගිකං ඣානං හොති, චතුරඞ්ගිකො මග්ගො හොති, ඡ බලානි හොන්ති, ද්වෙ හෙතූ හොන්ති, එකො ඵස්සො හොති…පෙ… එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා…පෙ….

ก็ในสมัยนั้น ขันธ์ ๔ ย่อมมี, อายตนะ ๒ ย่อมมี, ธาตุ ๒ ย่อมมี, อาหาร ๓ ย่อมมี, อินทรีย์ ๗ ย่อมมี, ฌานมีองค์ ๕ ย่อมมี, มรรคมีองค์ ๔ ย่อมมี, พละ ๖ ย่อมมี, เหตุ ๒ ย่อมมี, ผัสสะ ๑ ย่อมมี ฯลฯ ธัมมายตนะ ๑ ย่อมมี, ธัมมธาตุ ๑ ย่อมมี; ก็หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นแม้อื่นใดที่เป็นอรูป ซึ่งอาศัยกันและกันเกิดขึ้น มีอยู่, ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล ฯลฯ

---

148. කතමො තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා විතක්කො විචාරො පීති චිත්තස්සෙකග්ගතා සද්ධින්ද්‍රියං වීරියින්ද්‍රියං සතින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං සම්මාසඞ්කප්පො සම්මාවායාමො සම්මාසති සම්මාසමාධි සද්ධාබලං වීරියබලං සතිබලං සමාධිබලං හිරිබලං ඔත්තප්පබලං අලොභො අදොසො අනභිජ්ඣා අබ්‍යාපාදො හිරී ඔත්තප්පං කායපස්සද්ධි චිත්තපස්සද්ධි කායලහුතා චිත්තලහුතා කායමුදුතා චිත්තමුදුතා කායකම්මඤ්ඤතා චිත්තකම්මඤ්ඤතා කායපාගුඤ්ඤතා චිත්තපාගුඤ්ඤතා කායුජුකතා චිත්තුජුකතා සති සමථො පග්ගාහො අවික්ඛෙපො; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๔๘. ในสมัยนั้น สังขารขันธ์ เป็นไฉน? ผัสสะ เจตนา วิตก วิจาร ปิติ จิตตัสเสกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ สัทธาพละ วิริยพละ สติพละ สมาธิพละ หิริพละ โอตตัปปพละ อโลภะ อโทสะ อนภิชฌา อัพยาปาท หิริ โอตตัปปะ กายปัสสัทธิ จิตตปัสสัทธิ กายลหุตา จิตตลหุตา กายมุทุตา จิตตมุทุตา กายกัมมัญญตา จิตตกัมมัญญตา กายปาคุญญตา จิตตปาคุญญตา กายุชุกตา จิตตุชุกตา สติ สมถะ ปัคคาหะ อวิกเขปะ; ก็หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นแม้อื่นใดที่เป็นอรูป ซึ่งอาศัยกันและกันเกิดขึ้น เว้นเวทนาขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์ มีอยู่, นี้เป็นสังขารขันธ์ในสมัยนั้น ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

තතියං චිත්තං.

จิตดวงที่ ๓

---

149. කතමෙ [Pg.40] ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ කාමාවචරං කුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති සොමනස්සසහගතං ඤාණවිප්පයුත්තං සසඞ්ඛාරෙන රූපාරම්මණං වා…පෙ… ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๔๙. ธรรมทั้งหลายที่เป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด กามาวจรกุศลจิตที่สหรคตด้วยโสมนัส ไม่ประกอบด้วยญาณ เป็นสสังขาริก เกิดขึ้น ปรารภอารมณ์ใดอารมณ์หนึ่ง คือ รูปารมณ์ก็ดี ฯลฯ หรือธัมมารมณ์ก็ดี ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี ฯลฯ อวิกเขปะย่อมมี ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

චතුත්ථං චිත්තං.

จิตดวงที่ ๔

---

150. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ කාමාවචරං කුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං ඤාණසම්පයුත්තං රූපාරම්මණං වා සද්දාරම්මණං වා ගන්ධාරම්මණං වා රසාරම්මණං වා ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං වා ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, විතක්කො හොති, විචාරො හොති, උපෙක්ඛා හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, සද්ධින්ද්‍රියං හොති, වීරියින්ද්‍රියං හොති, සතින්ද්‍රියං හොති, සමාධින්ද්‍රියං හොති, පඤ්ඤින්ද්‍රියං හොති, මනින්ද්‍රියං හොති, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති, සම්මාදිට්ඨි හොති, සම්මාසඞ්කප්පො හොති, සම්මාවායාමො හොති, සම්මාසති හොති, සම්මාසමාධි හොති, සද්ධාබලං හොති, වීරියබලං හොති, සතිබලං හොති, සමාධිබලං හොති, පඤ්ඤාබලං හොති, හිරිබලං හොති, ඔත්තප්පබලං හොති, අලොභො හොති, අදොසො හොති, අමොහො හොති, අනභිජ්ඣා හොති, අබ්‍යාපාදො හොති, සම්මාදිට්ඨි හොති, හිරී හොති, ඔත්තප්පං හොති, කායපස්සද්ධි හොති, චිත්තපස්සද්ධි හොති, කායලහුතා හොති, චිත්තලහුතා හොති, කායමුදුතා හොති, චිත්තමුදුතා හොති, කායකම්මඤ්ඤතා හොති, චිත්තකම්මඤ්ඤතා හොති කායපාගුඤ්ඤතා හොති, චිත්තපාගුඤ්ඤතා හොති, කායුජුකතා හොති, චිත්තුජුකතා හොති, සති හොති, සම්පජඤ්ඤං හොති, සමථො හොති, විපස්සනා හොති, පග්ගාහො හොති, අවික්ඛෙපො හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๕๐. ธรรมทั้งหลายที่เป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด กามาวจรกุศลจิตที่สหรคตด้วยอุเบกขา ประกอบด้วยญาณ เกิดขึ้น ปรารภอารมณ์ใดอารมณ์หนึ่ง คือ รูปารมณ์ก็ดี สัททารมณ์ก็ดี คันธารมณ์ก็ดี รสารมณ์ก็ดี โผฏฐัพพารมณ์ก็ดี หรือธัมมารมณ์ก็ดี ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี, เวทนาย่อมมี, สัญญาย่อมมี, เจตนาย่อมมี, จิตย่อมมี, วิตกย่อมมี, วิจารย่อมมี, อุเบกขาย่อมมี, จิตตัสเสกัคคตาย่อมมี, สัทธินทรีย์ย่อมมี, วิริยินทรีย์ย่อมมี, สตินทรีย์ย่อมมี, สมาธินทรีย์ย่อมมี, ปัญญินทรีย์ย่อมมี, มนินทรีย์ย่อมมี, อุเปกขินทรีย์ย่อมมี, ชีวิตินทรีย์ย่อมมี, สัมมาทิฏฐิย่อมมี, สัมมาสังกัปปะย่อมมี, สัมมาวายามะย่อมมี, สัมมาสติย่อมมี, สัมมาสมาธิย่อมมี, สัทธาพละย่อมมี, วิริยพละย่อมมี, สติพละย่อมมี, สมาธิพละย่อมมี, ปัญญาพละย่อมมี, หิริพละย่อมมี, โอตตัปปพละย่อมมี, อโลภะย่อมมี, อโทสะย่อมมี, อโมหะย่อมมี, อนภิชฌาย่อมมี, อัพยาปาทย่อมมี, สัมมาทิฏฐิย่อมมี, หิริย่อมมี, โอตตัปปะย่อมมี, กายปัสสัทธิย่อมมี, จิตตปัสสัทธิย่อมมี, กายลหุตาย่อมมี, จิตตลหุตาย่อมมี, กายมุทุตาย่อมมี, จิตตมุทุตาย่อมมี, กายกัมมัญญตาย่อมมี, จิตตกัมมัญญตาย่อมมี, กายปาคุญญตาย่อมมี, จิตตปาคุญญตาย่อมมี, กายุชุกตาย่อมมี, จิตตุชุกตาย่อมมี, สติย่อมมี, สัมปชัญญะย่อมมี, สมถะย่อมมี, วิปัสสนาย่อมมี, ปัคคาหะย่อมมี, อวิกเขปะย่อมมี; ก็หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นแม้อื่นใดที่เป็นอรูป ซึ่งอาศัยกันและกันเกิดขึ้น มีอยู่, ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

151. කතමො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති? යො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො ඵුසනා සංඵුසනා සංඵුසිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති.

๑๕๑. ในสมัยนั้น ผัสสะ เป็นไฉน? ในสมัยนั้น ผัสสะใด การถูกต้อง กิริยาที่ถูกต้อง ภาวะที่ถูกต้อง มีอยู่, นี้เป็นผัสสะในสมัยนั้น

---

152. කතමා [Pg.41] තස්මිං සමයෙ වෙදනා හොති? යං තස්මිං සමයෙ තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජං චෙතසිකං නෙව සාතං නාසාතං චෙතොසම්ඵස්සජං අදුක්ඛමසුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා – අයං තස්මිං සමයෙ වෙදනා හොති…පෙ….

๑๕๒. ในสมัยนั้น เวทนา เป็นไฉน? เจตสิกธรรมใดในสมัยนั้น ที่เกิดเพราะสัมผัสแห่งมโนวิญญาณธาตุอันสมควรแก่เวทนานั้น ที่เป็นไปในจิต ไม่ใช่ความสำราญ ไม่ใช่ความไม่สำราญ การเสวยอารมณ์ที่ไม่ใช่ทุกข์ไม่ใช่สุข อันเกิดแต่เจโตสัมผัส อทุกขมสุขเวทนาที่เกิดแต่เจโตสัมผัส นี้เป็นเวทนาในสมัยนั้น ฯลฯ

---

153. කතමා තස්මිං සමයෙ උපෙක්ඛා හොති? යං තස්මිං සමයෙ චෙතසිකං නෙව සාතං නාසාතං චෙතොසම්ඵස්සජං අදුක්ඛමසුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා – අයං තස්මිං සමයෙ උපෙක්ඛා හොති…පෙ….

๑๕๓. ในสมัยนั้น อุเบกขา เป็นไฉน? เจตสิกธรรมใดในสมัยนั้น ที่เป็นไปในจิต ไม่ใช่ความสำราญ ไม่ใช่ความไม่สำราญ การเสวยอารมณ์ที่ไม่ใช่ทุกข์ไม่ใช่สุข อันเกิดแต่เจโตสัมผัส อทุกขมสุขเวทนาที่เกิดแต่เจโตสัมผัส นี้เป็นอุเบกขาในสมัยนั้น ฯลฯ

---

154. කතමං තස්මිං සමයෙ උපෙක්ඛින්ද්‍රියං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චෙතසිකං නෙව සාතං නාසාතං චෙතොසම්ඵස්සජං අදුක්ඛමසුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා – ඉදං තස්මිං සමයෙ උපෙක්ඛින්ද්‍රියං හොති…පෙ… යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා…පෙ….

๑๕๔. ในสมัยนั้น อุเบกขินทรีย์ เป็นไฉน? เจตสิกธรรมใดในสมัยนั้น ที่เป็นไปในจิต ไม่ใช่ความสำราญ ไม่ใช่ความไม่สำราญ การเสวยอารมณ์ที่ไม่ใช่ทุกข์ไม่ใช่สุข อันเกิดแต่เจโตสัมผัส อทุกขมสุขเวทนาที่เกิดแต่เจโตสัมผัส นี้เป็นอุเบกขินทรีย์ในสมัยนั้น ฯลฯ ก็อีกอย่างหนึ่ง ในสมัยนั้น อรูปธรรมเหล่าอื่นใดที่อาศัยกันและกันเกิดขึ้นมีอยู่ ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล ฯลฯ

---

තස්මිං ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, අට්ඨින්ද්‍රියානි හොන්ති, චතුරඞ්ගිකං ඣානං හොති, පඤ්චඞ්ගිකො මග්ගො හොති, සත්ත බලානි හොන්ති, තයො හෙතූ හොන්ති, එකො ඵස්සො හොති…පෙ… එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා…පෙ….

ก็ในสมัยนั้นแล ขันธ์ ๔ ย่อมมี, อายตนะ ๒ ย่อมมี, ธาตุ ๒ ย่อมมี, อาหาร ๓ ย่อมมี, อินทรีย์ ๘ ย่อมมี, ฌานมีองค์ ๔ ย่อมมี, มรรคมีองค์ ๕ ย่อมมี, พละ ๗ ย่อมมี, เหตุ ๓ ย่อมมี, ผัสสะ ๑ ย่อมมี ฯลฯ ธัมมายตนะ ๑ ย่อมมี, ธัมมธาตุ ๑ ย่อมมี; ก็อีกอย่างหนึ่ง ในสมัยนั้น อรูปธรรมเหล่าอื่นใดที่อาศัยกันและกันเกิดขึ้นมีอยู่ ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล ฯลฯ

---

155. කතමො තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා විතක්කො විචාරො චිත්තස්සෙකග්ගතා සද්ධින්ද්‍රියං වීරියින්ද්‍රියං සතින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං පඤ්ඤින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං සම්මාදිට්ඨි සම්මාසඞ්කප්පො සම්මාවායාමො සම්මාසති සම්මාසමාධි සද්ධාබලං වීරියබලං සතිබලං සමාධිබලං පඤ්ඤාබලං හිරිබලං ඔත්තප්පබලං අලොභො අදොසො අමොහො අනභිජ්ඣා අබ්‍යාපාදො සම්මාදිට්ඨි හිරී ඔත්තප්පං කායපස්සද්ධි චිත්තපස්සද්ධි කායලහුතා චිත්තලහුතා කායමුදුතා චිත්තමුදුතා කායකම්මඤ්ඤතා චිත්තකම්මඤ්ඤතා කායපාගුඤ්ඤතා චිත්තපාගුඤ්ඤතා කායුජුකතා චිත්තුජුකතා සති සම්පජඤ්ඤං සමථො විපස්සනා පග්ගාහො අවික්ඛෙපො.

๑๕๕. ในสมัยนั้น สังขารขันธ์ เป็นไฉน? คือ ผัสสะ เจตนา วิตก วิจาร จิตตัสเสกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ สัทธาพละ วิริยพละ สติพละ สมาธิพละ ปัญญาพละ หิริพละ โอตตัปปพละ อโลภะ อโทสะ อโมหะ อนภิชฌา อัพยาบาท สัมมาทิฏฐิ หิริ โอตตัปปะ กายปัสสัทธิ จิตตปัสสัทธิ กายลหุตา จิตตลหุตา กายมุทุตา จิตตมุทุตา กายกัมมัญญตา จิตตกัมมัญญตา กายปาคุญญตา จิตตปาคุญญตา กายุชุกตา จิตตุชุกตา สติ สัมปชัญญะ สมถะ วิปัสสนา ปัคคาหะ อวิกเขปะ

---

යෙ [Pg.42] වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

ก็อีกอย่างหนึ่ง ในสมัยนั้น อรูปธรรมเหล่าอื่นใดที่อาศัยกันและกันเกิดขึ้นมีอยู่ เว้นเวทนาขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์ นี้เป็นสังขารขันธ์ในสมัยนั้น ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

පඤ්චමං චිත්තං.

จิตดวงที่ ๕

---

156. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ කාමාවචරං කුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං ඤාණසම්පයුත්තං සසඞ්ඛාරෙන රූපාරම්මණං වා…පෙ… ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๕๖. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด กามาวจรกุศลจิตเกิดขึ้น ประกอบด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณ เป็นสสังขาริก ปรารภอารมณ์ใดอารมณ์หนึ่ง จะเป็นรูปารมณ์ ฯลฯ หรือธัมมารมณ์ก็ตาม ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี ฯลฯ อวิกเขปะย่อมมี ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

ඡට්ඨං චිත්තං.

จิตดวงที่ ๖

---

157. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ කාමාවචරං කුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං ඤාණවිප්පයුත්තං රූපාරම්මණං වා සද්දාරම්මණං වා ගන්ධාරම්මණං වා රසාරම්මණං වා ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං වා ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, විතක්කො හොති, විචාරො හොති, උපෙක්ඛා හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, සද්ධින්ද්‍රියං හොති, වීරියින්ද්‍රියං හොති, සතින්ද්‍රියං හොති, සමාධින්ද්‍රියං හොති, මනින්ද්‍රියං හොති, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති, සම්මාසඞ්කප්පො හොති, සම්මාවායාමො හොති, සම්මාසති හොති, සම්මාසමාධි හොති, සද්ධාබලං හොති, වීරියබලං හොති, සතිබලං හොති, සමාධිබලං හොති, හිරිබලං හොති, ඔත්තප්පබලං හොති, අලොභො හොති, අදොසො හොති, අනභිජ්ඣා හොති, අබ්‍යාපාදො හොති, හිරී හොති, ඔත්තප්පං හොති, කායපස්සද්ධි හොති, චිත්තපස්සද්ධි හොති, කායලහුතා හොති, චිත්තලහුතා හොති, කායමුදුතා හොති, චිත්තමුදුතා හොති, කායකම්මඤ්ඤතා හොති, චිත්තකම්මඤ්ඤතා හොති, කායපාගුඤ්ඤතා හොති, චිත්තපාගුඤ්ඤතා හොති, කායුජුකතා හොති, චිත්තුජුකතා හොති, සති හොති, සමථො හොති, පග්ගාහො හොති, අවික්ඛෙපො [Pg.43] හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා…පෙ….

๑๕๗. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด กามาวจรกุศลจิตเกิดขึ้น ประกอบด้วยอุเบกขา วิปปยุตจากญาณ ปรารภอารมณ์ใดอารมณ์หนึ่ง จะเป็นรูปารมณ์ สัททารมณ์ คันธารมณ์ รสารมณ์ โผฏฐัพพารมณ์ หรือธัมมารมณ์ก็ตาม ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี, เวทนาย่อมมี, สัญญาย่อมมี, เจตนาย่อมมี, จิตย่อมมี, วิตกย่อมมี, วิจารย่อมมี, อุเบกขาย่อมมี, จิตตัสเสกัคคตาย่อมมี, สัทธินทรีย์ย่อมมี, วิริยินทรีย์ย่อมมี, สตินทรีย์ย่อมมี, สมาธินทรีย์ย่อมมี, มนินทรีย์ย่อมมี, อุเบกขินทรีย์ย่อมมี, ชีวิตินทรีย์ย่อมมี, สัมมาสังกัปปะย่อมมี, สัมมาวายามะย่อมมี, สัมมาสติย่อมมี, สัมมาสมาธิย่อมมี, สัทธาพละย่อมมี, วิริยพละย่อมมี, สติพละย่อมมี, สมาธิพละย่อมมี, หิริพละย่อมมี, โอตตัปปพละย่อมมี, อโลภะย่อมมี, อโทสะย่อมมี, อนภิชฌาย่อมมี, อัพยาบาทย่อมมี, หิริย่อมมี, โอตตัปปะย่อมมี, กายปัสสัทธิย่อมมี, จิตตปัสสัทธิย่อมมี, กายลหุตาย่อมมี, จิตตลหุตาย่อมมี, กายมุทุตาย่อมมี, จิตตมุทุตาย่อมมี, กายกัมมัญญตาย่อมมี, จิตตกัมมัญญตาย่อมมี, กายปาคุญญตาย่อมมี, จิตตปาคุญญตาย่อมมี, กายุชุกตาย่อมมี, จิตตุชุกตาย่อมมี, สติย่อมมี, สมถะย่อมมี, ปัคคาหะย่อมมี, อวิกเขปะย่อมมี; ก็อีกอย่างหนึ่ง ในสมัยนั้น อรูปธรรมเหล่าอื่นใดที่อาศัยกันและกันเกิดขึ้นมีอยู่ ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล ฯลฯ

---

තස්මිං ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, සත්තින්ද්‍රියානි හොන්ති, චතුරඞ්ගිකං ඣානං හොති, චතුරඞ්ගිකො මග්ගො හොති, ඡ බලානි හොන්ති, ද්වෙ හෙතූ හොන්ති, එකො ඵස්සො හොති…පෙ… එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා…පෙ….

ก็ในสมัยนั้นแล ขันธ์ ๔ ย่อมมี, อายตนะ ๒ ย่อมมี, ธาตุ ๒ ย่อมมี, อาหาร ๓ ย่อมมี, อินทรีย์ ๗ ย่อมมี, ฌานมีองค์ ๔ ย่อมมี, มรรคมีองค์ ๔ ย่อมมี, พละ ๖ ย่อมมี, เหตุ ๒ ย่อมมี, ผัสสะ ๑ ย่อมมี ฯลฯ ธัมมายตนะ ๑ ย่อมมี, ธัมมธาตุ ๑ ย่อมมี; ก็อีกอย่างหนึ่ง ในสมัยนั้น อรูปธรรมเหล่าอื่นใดที่อาศัยกันและกันเกิดขึ้นมีอยู่ ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล ฯลฯ

---

158. කතමො තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා විතක්කො විචාරො චිත්තස්සෙකග්ගතා සද්ධින්ද්‍රියං වීරියින්ද්‍රියං සතින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං සම්මාසඞ්කප්පො සම්මාවායාමො සම්මාසති සම්මාසමාධි සද්ධාබලං වීරියබලං සතිබලං සමාධිබලං හිරිබලං ඔත්තප්පබලං අලොභො අදොසො අනභිජ්ඣා අබ්‍යාපාදො හිරී ඔත්තප්පං කායපස්සද්ධි චිත්තපස්සද්ධි කායලහුතා චිත්තලහුතා කායමුදුතා චිත්තමුදුතා කායකම්මඤ්ඤතා චිත්තකම්මඤ්ඤතා කායපාගුඤ්ඤතා චිත්තපාගුඤ්ඤතා කායුජුකතා චිත්තුජුකතා සති සමථො පග්ගාහො අවික්ඛෙපො.

๑๕๘. ในสมัยนั้น สังขารขันธ์ เป็นไฉน? ได้แก่ ผัสสะ เจตนา วิตก วิจาร จิตตัสเสกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ สัทธาพละ วิริยพละ สติพละ สมาธิพละ หิริพละ โอตตัปปพละ อโลภะ อโทสะ อนภิชฌา อัพยาปาทะ หิริ โอตตัปปะ กายปัสสัทธิ จิตตปัสสัทธิ กายลหุตา จิตตลหุตา กายมุทุตา จิตตมุทุตา กายกัมมัญญตา จิตตกัมมัญญตา กายปาคุญญตา จิตตปาคุญญตา กายุชุกตา จิตตุชุกตา สติ สมถะ ปัคคาหะ อวิกเขปะ

---

යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

อีกอย่างหนึ่ง ในสมัยนั้น มีอรูปธรรมเหล่าอื่นใดที่อาศัยกันเกิดขึ้น นอกจากเวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้เรียกว่า สังขารขันธ์ในสมัยนั้น ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

සත්තමං චිත්තං.

จิตดวงที่ ๗ จบ

---

159. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ කාමාවචරං කුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං ඤාණවිප්පයුත්තං සසඞ්ඛාරෙන රූපාරම්මණං වා…පෙ… ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๕๙. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด กามาวจรกุศลจิตที่สหรคตด้วยอุเบกขา ไม่ประกอบด้วยญาณ เป็นสสังขาริก เกิดขึ้น ปรารภอารมณ์ใดอารมณ์หนึ่ง จะเป็นรูปารมณ์...ฯลฯ... หรือธัมมารมณ์ก็ตาม ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี ...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

අට්ඨමං චිත්තං.

จิตดวงที่ ๘ จบ

---

අට්ඨ කාමාවචරමහාකුසලචිත්තානි.

กามาวจรมหากุศลจิต ๘ ดวง จบ

---

දුතියභාණවාරො.

ภาณวารที่ ๒ จบ

---

රූපාවචරකුසලං

รูปาวจรกุศล

---

චතුක්කනයො

จตุกกนัย

---

160. කතමෙ [Pg.44] ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි සවිතක්කං සවිචාරං විවෙකජං පීතිසුඛං පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๖๐. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌานที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ มีวิตก มีวิจาร มีปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี ...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

161. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විතක්කවිචාරානං වූපසමා අජ්ඣත්තං සම්පසාදනං චෙතසො එකොදිභාවං අවිතක්කං අවිචාරං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, පීති හොති, සුඛං හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, සද්ධින්ද්‍රියං හොති, වීරියින්ද්‍රියං හොති, සතින්ද්‍රියං හොති, සමාධින්ද්‍රියං හොති, පඤ්ඤින්ද්‍රියං හොති, මනින්ද්‍රියං හොති, සොමනස්සින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති, සම්මාදිට්ඨි හොති, සම්මාවායාමො හොති…පෙ… පග්ගාහො හොති, අවික්ඛෙපො හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා…පෙ….

๑๖๑. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ บรรลุทุติยฌานที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ เป็นธรรมอันผ่องใสในภายใน เป็นที่เกิดแห่งสมาธิ ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิ เพราะวิตกวิจารสงบไปอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี เวทนาย่อมมี สัญญาย่อมมี เจตนาย่อมมี จิตย่อมมี ปีติย่อมมี สุขย่อมมี จิตตัสเสกัคคตาย่อมมี สัทธินทรีย์ย่อมมี วิริยินทรีย์ย่อมมี สตินทรีย์ย่อมมี สมาธินทรีย์ย่อมมี ปัญญินทรีย์ย่อมมี มนินทรีย์ย่อมมี โสมนัสสินทรีย์ย่อมมี ชีวิตินทรีย์ย่อมมี สัมมาทิฏฐิย่อมมี สัมมาวายามะย่อมมี ...ฯลฯ... ปัคคาหะย่อมมี อวิกเขปะย่อมมี อีกอย่างหนึ่ง ในสมัยนั้น มีอรูปธรรมเหล่าอื่นใดที่อาศัยกันเกิดขึ้น ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล ...ฯลฯ...

---

තස්මිං ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, අට්ඨින්ද්‍රියානි හොන්ති, තිවඞ්ගිකං ඣානං හොති, චතුරඞ්ගිකො මග්ගො හොති, සත්ත බලානි හොන්ති, තයො හෙතූ හොන්ති, එකො ඵස්සො හොති…පෙ… එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා…පෙ….

ก็ในสมัยนั้น ขันธ์ ๔ ย่อมมี อายตนะ ๒ ย่อมมี ธาตุ ๒ ย่อมมี อาหาร ๓ ย่อมมี อินทรีย์ ๘ ย่อมมี ฌานมีองค์ ๓ ย่อมมี มรรคมีองค์ ๔ ย่อมมี พละ ๗ ย่อมมี เหตุ ๓ ย่อมมี ผัสสะ ๑ ย่อมมี ...ฯลฯ... ธัมมายตนะ ๑ ย่อมมี ธรรมธาตุ ๑ ย่อมมี อีกอย่างหนึ่ง ในสมัยนั้น มีอรูปธรรมเหล่าอื่นใดที่อาศัยกันเกิดขึ้น ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล ...ฯลฯ...

---

162. කතමො තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා පීති චිත්තස්සෙකග්ගතා සද්ධින්ද්‍රියං වීරියින්ද්‍රියං සතින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං පඤ්ඤින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං සම්මාදිට්ඨි සම්මාවායාමො…පෙ… පග්ගාහො අවික්ඛෙපො; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා [Pg.45] වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๖๒. ในสมัยนั้น สังขารขันธ์ เป็นไฉน? ได้แก่ ผัสสะ เจตนา ปีติ จิตตัสเสกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ สัมมาทิฏฐิ สัมมาวายามะ ...ฯลฯ... ปัคคาหะ อวิกเขปะ อีกอย่างหนึ่ง ในสมัยนั้น มีอรูปธรรมเหล่าอื่นใดที่อาศัยกันเกิดขึ้น นอกจากเวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้เรียกว่า สังขารขันธ์ในสมัยนั้น ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

163. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති පීතියා ච විරාගා උපෙක්ඛකො ච විහරති සතො ච සම්පජානො සුඛඤ්ච කායෙන පටිසංවෙදෙති, යං තං අරියා ආචික්ඛන්ති – ‘‘උපෙක්ඛකො සතිමා සුඛවිහාරී’’ති තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, සුඛං හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, සද්ධින්ද්‍රියං හොති, වීරියින්ද්‍රියං හොති, සතින්ද්‍රියං හොති, සමාධින්ද්‍රියං හොති, පඤ්ඤින්ද්‍රියං හොති, මනින්ද්‍රියං හොති, සොමනස්සින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති, සම්මාදිට්ඨි හොති, සම්මාවායාමො හොති…පෙ… පග්ගාහො හොති, අවික්ඛෙපො හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා…පෙ….

๑๖๓. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะอยู่ และเสวยสุขด้วยนามกาย เพราะปีติสิ้นไป บรรลุตติยฌานที่มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ ที่พระอริยเจ้าทั้งหลายกล่าวสรรเสริญว่า “ผู้ได้ฌานนี้เป็นผู้อยู่เป็นสุข มีสติ มีอุเบกขา” ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี เวทนาย่อมมี สัญญาย่อมมี เจตนาย่อมมี จิตย่อมมี สุขย่อมมี จิตตัสเสกัคคตาย่อมมี สัทธินทรีย์ย่อมมี วิริยินทรีย์ย่อมมี สตินทรีย์ย่อมมี สมาธินทรีย์ย่อมมี ปัญญินทรีย์ย่อมมี มนินทรีย์ย่อมมี โสมนัสสินทรีย์ย่อมมี ชีวิตินทรีย์ย่อมมี สัมมาทิฏฐิย่อมมี สัมมาวายามะย่อมมี ...ฯลฯ... ปัคคาหะย่อมมี อวิกเขปะย่อมมี อีกอย่างหนึ่ง ในสมัยนั้น มีอรูปธรรมเหล่าอื่นใดที่อาศัยกันเกิดขึ้น ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล ...ฯลฯ...

---

තස්මිං ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, අට්ඨින්ද්‍රියානි හොන්ති, දුවඞ්ගිකං ඣානං හොති, චතුරඞ්ගිකො මග්ගො හොති, සත්ත බලානි හොන්ති, තයො හෙතූ හොන්ති, එකො ඵස්සො හොති…පෙ… එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා…පෙ….

ก็ในสมัยนั้น ขันธ์ ๔ ย่อมมี อายตนะ ๒ ย่อมมี ธาตุ ๒ ย่อมมี อาหาร ๓ ย่อมมี อินทรีย์ ๘ ย่อมมี ฌานมีองค์ ๒ ย่อมมี มรรคมีองค์ ๔ ย่อมมี พละ ๗ ย่อมมี เหตุ ๓ ย่อมมี ผัสสะ ๑ ย่อมมี ...ฯลฯ... ธัมมายตนะ ๑ ย่อมมี ธรรมธาตุ ๑ ย่อมมี อีกอย่างหนึ่ง ในสมัยนั้น มีอรูปธรรมเหล่าอื่นใดที่อาศัยกันเกิดขึ้น ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล ...ฯลฯ...

---

164. කතමො තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා චිත්තස්සෙකග්ගතා සද්ධින්ද්‍රියං වීරියින්ද්‍රියං සතින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං පඤ්ඤින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං සම්මාදිට්ඨි සම්මාවායාමො…පෙ… පග්ගාහො අවික්ඛෙපො; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๖๔. สังขารขันธ์ในสมัยนั้นเป็นไฉน? ผัสสะ เจตนา จิตตัสเสกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ สัมมาทิฏฐิ สัมมาวายามะ...ฯลฯ... ปัคคาหะ อวิกเขปะ; อีกอย่างหนึ่ง อรูปธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นเหล่าอื่นใด แม้มีอยู่ในสมัยนั้น เว้นเวทนาขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์ นี้เป็นสังขารขันธ์ในสมัยนั้น...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

165. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති සුඛස්ස ච පහානා දුක්ඛස්ස ච පහානා පුබ්බෙව සොමනස්සදොමනස්සානං අත්ථඞ්ගමා අදුක්ඛමසුඛං උපෙක්ඛාසතිපාරිසුද්ධිං චතුත්ථං ඣානං [Pg.46] උපසම්පජ්ජ විහරති පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, උපෙක්ඛා හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, සද්ධින්ද්‍රියං හොති, වීරියින්ද්‍රියං හොති, සතින්ද්‍රියං හොති, සමාධින්ද්‍රියං හොති, පඤ්ඤින්ද්‍රියං හොති, මනින්ද්‍රියං හොති උපෙක්ඛින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති, සම්මාදිට්ඨි හොති, සම්මාවායාමො හොති…පෙ… පග්ගාහො හොති, අවික්ඛෙපො හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා…පෙ….

๑๖๕. ธรรมเป็นกุศลเป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อน จึงเข้าถึงจตุตถฌาน อันไม่มีทุกข์ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขา มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ อยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะมีอยู่ เวทนามีอยู่ สัญญามีอยู่ เจตนามีอยู่ จิตมีอยู่ อุเบกขามีอยู่ จิตตัสเสกัคคตามีอยู่ สัทธินทรีย์มีอยู่ วิริยินทรีย์มีอยู่ สตินทรีย์มีอยู่ สมาธินทรีย์มีอยู่ ปัญญินทรีย์มีอยู่ มนินทรีย์มีอยู่ อุเปกขินทรีย์มีอยู่ ชีวิตินทรีย์มีอยู่ สัมมาทิฏฐิมีอยู่ สัมมาวายามะมีอยู่...ฯลฯ... ปัคคาหะมีอยู่ อวิกเขปะมีอยู่; อีกอย่างหนึ่ง อรูปธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นเหล่าอื่นใด แม้มีอยู่ในสมัยนั้น ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล...ฯลฯ...

---

තස්මිං ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, අට්ඨින්ද්‍රියානි හොන්ති, දුවඞ්ගිකං ඣානං හොති, චතුරඞ්ගිකො මග්ගො හොති, සත්ත බලානි හොන්ති, තයො හෙතූ හොන්ති, එකො ඵස්සො හොති…පෙ… එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා…පෙ….

ก็ในสมัยนั้น ขันธ์ ๔ มีอยู่, อายตนะ ๒ มีอยู่, ธาตุ ๒ มีอยู่, อาหาร ๓ มีอยู่, อินทรีย์ ๘ มีอยู่, ฌานมีองค์ ๒ มีอยู่, มรรคมีองค์ ๔ มีอยู่, พละ ๗ มีอยู่, เหตุ ๓ มีอยู่, ผัสสะ ๑ มีอยู่...ฯลฯ... ธัมมายตนะ ๑ มีอยู่, ธัมมธาตุ ๑ มีอยู่; อีกอย่างหนึ่ง อรูปธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นเหล่าอื่นใด แม้มีอยู่ในสมัยนั้น ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล...ฯลฯ...

---

166. කතමො තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා චිත්තස්සෙකග්ගතා සද්ධින්ද්‍රියං වීරියින්ද්‍රියං සතින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං පඤ්ඤින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං සම්මාදිට්ඨි සම්මාවායාමො…පෙ… පග්ගාහො අවික්ඛෙපො; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๖๖. สังขารขันธ์ในสมัยนั้นเป็นไฉน? ผัสสะ เจตนา จิตตัสเสกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ สัมมาทิฏฐิ สัมมาวายามะ...ฯลฯ... ปัคคาหะ อวิกเขปะ; อีกอย่างหนึ่ง อรูปธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นเหล่าอื่นใด แม้มีอยู่ในสมัยนั้น เว้นเวทนาขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์ นี้เป็นสังขารขันธ์ในสมัยนั้น...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

චතුක්කනයො.

จตุกกนัย

---

පඤ්චකනයො

ปัญจกนัย

---

167. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පථවීකසිණං [Pg.47] – තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๖๗. ธรรมเป็นกุศลเป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าถึงปฐมฌาน มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะมีอยู่...ฯลฯ... อวิกเขปะมีอยู่...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

168. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අවිතක්කං විචාරමත්තං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, විචාරො හොති, පීති හොති, සුඛං හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, සද්ධින්ද්‍රියං හොති, වීරියින්ද්‍රියං හොති, සතින්ද්‍රියං හොති, සමාධින්ද්‍රියං හොති, පඤ්ඤින්ද්‍රියං හොති, මනින්ද්‍රියං හොති, සොමනස්සින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති, සම්මාදිට්ඨි හොති, සම්මාවායාමො හොති…පෙ… පග්ගාහො හොති, අවික්ඛෙපො හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා…පෙ….

๑๖๘. ธรรมเป็นกุศลเป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เข้าถึงทุติยฌาน อันไม่มีวิตก มีเพียงวิจาร มีปีติและสุขเกิดแต่สมาธิ มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ อยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะมีอยู่ เวทนามีอยู่ สัญญามีอยู่ เจตนามีอยู่ จิตมีอยู่ วิจารมีอยู่ ปีติมีอยู่ สุขมีอยู่ จิตตัสเสกัคคตามีอยู่ สัทธินทรีย์มีอยู่ วิริยินทรีย์มีอยู่ สตินทรีย์มีอยู่ สมาธินทรีย์มีอยู่ ปัญญินทรีย์มีอยู่ มนินทรีย์มีอยู่ โสมนัสสินทรีย์มีอยู่ ชีวิตินทรีย์มีอยู่ สัมมาทิฏฐิมีอยู่ สัมมาวายามะมีอยู่...ฯลฯ... ปัคคาหะมีอยู่ อวิกเขปะมีอยู่; อีกอย่างหนึ่ง อรูปธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นเหล่าอื่นใด แม้มีอยู่ในสมัยนั้น ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล...ฯลฯ...

---

තස්මිං ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, අට්ඨින්ද්‍රියානි හොන්ති, චතුරඞ්ගිකං ඣානං හොති, චතුරඞ්ගිකො මග්ගො හොති, සත්ත බලානි හොන්ති, තයො හෙතූ හොන්ති, එකො ඵස්සො හොති…පෙ… එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා…පෙ….

ก็ในสมัยนั้น ขันธ์ ๔ มีอยู่, อายตนะ ๒ มีอยู่, ธาตุ ๒ มีอยู่, อาหาร ๓ มีอยู่, อินทรีย์ ๘ มีอยู่, ฌานมีองค์ ๔ มีอยู่, มรรคมีองค์ ๔ มีอยู่, พละ ๗ มีอยู่, เหตุ ๓ มีอยู่, ผัสสะ ๑ มีอยู่...ฯลฯ... ธัมมายตนะ ๑ มีอยู่, ธัมมธาตุ ๑ มีอยู่; อีกอย่างหนึ่ง อรูปธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นเหล่าอื่นใด แม้มีอยู่ในสมัยนั้น ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล...ฯลฯ...

---

169. කතමො තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා විචාරො පීති චිත්තස්සෙකග්ගතා සද්ධින්ද්‍රියං වීරියින්ද්‍රියං සතින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං පඤ්ඤින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං සම්මාදිට්ඨි සම්මාවායාමො…පෙ… පග්ගාහො අවික්ඛෙපො; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๖๙. สังขารขันธ์ในสมัยนั้นเป็นไฉน? ผัสสะ เจตนา วิจาร ปีติ จิตตัสเสกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ สัมมาทิฏฐิ สัมมาวายามะ...ฯลฯ... ปัคคาหะ อวิกเขปะ; อีกอย่างหนึ่ง อรูปธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นเหล่าอื่นใด แม้มีอยู่ในสมัยนั้น เว้นเวทนาขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์ นี้เป็นสังขารขันธ์ในสมัยนั้น...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

170. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති[Pg.48], සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, පීති හොති, සුඛං හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, සද්ධින්ද්‍රියං හොති, වීරියින්ද්‍රියං හොති, සතින්ද්‍රියං හොති, සමාධින්ද්‍රියං හොති, පඤ්ඤින්ද්‍රියං හොති, මනින්ද්‍රියං හොති, සොමනස්සින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති, සම්මාදිට්ඨි හොති, සම්මාවායාමො හොති…පෙ… පග්ගාහො හොති, අවික්ඛෙපො හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා…පෙ….

๑๗๐. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ... บรรลุตติยฌาน มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะมีอยู่ เวทนามีอยู่ สัญญามีอยู่ เจตนามีอยู่ จิตมีอยู่ ปีติมีอยู่ สุขมีอยู่ จิตเตกัคคตามีอยู่ สัทธินทรีย์มีอยู่ วิริยินทรีย์มีอยู่ สตินทรีย์มีอยู่ สมาธินทรีย์มีอยู่ ปัญญินทรีย์มีอยู่ มนินทรีย์มีอยู่ โสมนัสสินทรีย์มีอยู่ ชีวิตินทรีย์มีอยู่ สัมมาทิฏฐิมีอยู่ สัมมาวายามะมีอยู่...ฯลฯ... ปัคคาหะมีอยู่ อวิกเขปะมีอยู่ หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าใดแม้อื่นอีก ที่เป็นอรูปธรรม อาศัยกันและกันเกิดขึ้น ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล...ฯลฯ...

---

තස්මිං ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, අට්ඨින්ද්‍රියානි හොන්ති, තිවඞ්ගිකං ඣානං හොති, චතුරඞ්ගිකො මග්ගො හොති, සත්ත බලානි හොන්ති, තයො හෙතූ හොන්ති, එකො ඵස්සො හොති…පෙ… එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා…පෙ….

ก็ในสมัยนั้น ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๘ ฌานมีองค์ ๓ มรรคมีองค์ ๔ พละ ๗ เหตุ ๓ ผัสสะ ๑...ฯลฯ... ธัมมายตนะ ๑ ธัมมธาตุ ๑ มีอยู่ หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าใดแม้อื่นอีก ที่เป็นอรูปธรรม อาศัยกันและกันเกิดขึ้น ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล...ฯลฯ...

---

171. කතමො තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා පීති චිත්තස්සෙකග්ගතා සද්ධින්ද්‍රියං වීරියින්ද්‍රියං සතින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං පඤ්ඤින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං සම්මාදිට්ඨි සම්මාවායාමො…පෙ… පග්ගාහො අවික්ඛෙපො; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๗๑. ในสมัยนั้น สังขารขันธ์ เป็นไฉน? ผัสสะ เจตนา ปีติ จิตเตกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ สัมมาทิฏฐิ สัมมาวายามะ...ฯลฯ... ปัคคาหะ อวิกเขปะ หรือในสมัยนั้น อรูปธรรมเหล่าใดแม้อื่นอีก ที่อาศัยกันและกันเกิดขึ้น เว้นเวทนาขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์ ในสมัยนั้น นี้เป็นสังขารขันธ์...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

172. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති පීතියා ච විරාගා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, සුඛං හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, සද්ධින්ද්‍රියං හොති, වීරියින්ද්‍රියං හොති, සතින්ද්‍රියං හොති, සමාධින්ද්‍රියං හොති, පඤ්ඤින්ද්‍රියං හොති, මනින්ද්‍රියං හොති, සොමනස්සින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති, සම්මාදිට්ඨි හොති, සම්මාවායාමො හොති…පෙ… පග්ගාහො හොති, අවික්ඛෙපො හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා…පෙ….

๑๗๒. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เพราะปีติจางคลายไป...ฯลฯ... บรรลุจตุตถฌาน มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะมีอยู่ เวทนามีอยู่ สัญญามีอยู่ เจตนามีอยู่ จิตมีอยู่ สุขมีอยู่ จิตเตกัคคตามีอยู่ สัทธินทรีย์มีอยู่ วิริยินทรีย์มีอยู่ สตินทรีย์มีอยู่ สมาธินทรีย์มีอยู่ ปัญญินทรีย์มีอยู่ มนินทรีย์มีอยู่ โสมนัสสินทรีย์มีอยู่ ชีวิตินทรีย์มีอยู่ สัมมาทิฏฐิมีอยู่ สัมมาวายามะมีอยู่...ฯลฯ... ปัคคาหะมีอยู่ อวิกเขปะมีอยู่ หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าใดแม้อื่นอีก ที่เป็นอรูปธรรม อาศัยกันและกันเกิดขึ้น ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล...ฯลฯ...

---

තස්මිං [Pg.49] ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, අට්ඨින්ද්‍රියානි හොන්ති, දුවඞ්ගිකං ඣානං හොති, චතුරඞ්ගිකො මග්ගො හොති, සත්ත බලානි හොන්ති, තයො හෙතූ හොන්ති, එකො ඵස්සො හොති…පෙ… එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා…පෙ….

ก็ในสมัยนั้น ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๘ ฌานมีองค์ ๒ มรรคมีองค์ ๔ พละ ๗ เหตุ ๓ ผัสสะ ๑...ฯลฯ... ธัมมายตนะ ๑ ธัมมธาตุ ๑ มีอยู่ หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าใดแม้อื่นอีก ที่เป็นอรูปธรรม อาศัยกันและกันเกิดขึ้น ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล...ฯลฯ...

---

173. කතමො තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා චිත්තස්සෙකග්ගතා සද්ධින්ද්‍රියං වීරියින්ද්‍රියං සතින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං පඤ්ඤින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං සම්මාදිට්ඨි සම්මාවායාමො…පෙ… පග්ගාහො අවික්ඛෙපො; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๗๓. ในสมัยนั้น สังขารขันธ์ เป็นไฉน? ผัสสะ เจตนา จิตเตกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ สัมมาทิฏฐิ สัมมาวายามะ...ฯลฯ... ปัคคาหะ อวิกเขปะ หรือในสมัยนั้น อรูปธรรมเหล่าใดแม้อื่นอีก ที่อาศัยกันและกันเกิดขึ้น เว้นเวทนาขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์ ในสมัยนั้น นี้เป็นสังขารขันธ์...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

174. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, උපෙක්ඛා හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, සද්ධින්ද්‍රියං හොති, වීරියින්ද්‍රියං හොති, සතින්ද්‍රියං හොති, සමාධින්ද්‍රියං හොති, පඤ්ඤින්ද්‍රියං හොති, මනින්ද්‍රියං හොති, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති, සම්මාදිට්ඨි හොති, සම්මාවායාමො හොති…පෙ… පග්ගාහො හොති, අවික්ඛෙපො හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා…පෙ….

๑๗๔. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เพราะละสุขได้...ฯลฯ... บรรลุปัญจมฌาน มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะมีอยู่ เวทนามีอยู่ สัญญามีอยู่ เจตนามีอยู่ จิตมีอยู่ อุเบกขามีอยู่ จิตเตกัคคตามีอยู่ สัทธินทรีย์มีอยู่ วิริยินทรีย์มีอยู่ สตินทรีย์มีอยู่ สมาธินทรีย์มีอยู่ ปัญญินทรีย์มีอยู่ มนินทรีย์มีอยู่ อุเปกขินทรีย์มีอยู่ ชีวิตินทรีย์มีอยู่ สัมมาทิฏฐิมีอยู่ สัมมาวายามะมีอยู่...ฯลฯ... ปัคคาหะมีอยู่ อวิกเขปะมีอยู่ หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าใดแม้อื่นอีก ที่เป็นอรูปธรรม อาศัยกันและกันเกิดขึ้น ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล...ฯลฯ...

---

තස්මිං ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, අට්ඨින්ද්‍රියානි හොන්ති, දුවඞ්ගිකං ඣානං හොති, චතුරඞ්ගිකො මග්ගො හොති, සත්ත බලානි හොන්ති, තයො හෙතූ හොන්ති, එකො ඵස්සො හොති…පෙ… එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා [Pg.50] පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා…පෙ….

ก็ในสมัยนั้น ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๘ ฌานมีองค์ ๒ มรรคมีองค์ ๔ พละ ๗ เหตุ ๓ ผัสสะ ๑...ฯลฯ... ธัมมายตนะ ๑ ธัมมธาตุ ๑ มีอยู่ หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าใดแม้อื่นอีก ที่เป็นอรูปธรรม อาศัยกันและกันเกิดขึ้น ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล...ฯลฯ...

---

175. කතමො තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා චිත්තස්සෙකග්ගතා සද්ධින්ද්‍රියං වීරියින්ද්‍රියං සතින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං පඤ්ඤින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං සම්මාදිට්ඨි සම්මාවායාමො…පෙ… පග්ගාහො අවික්ඛෙපො; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๗๕. สังขารขันธ์ในสมัยนั้น เป็นไฉน? ผัสสะ เจตนา จิตตัสเสกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ สัมมาทิฏฐิ สัมมาวายามะ...ฯลฯ... ปัคคาหะ อวิกเขปะ หรือนามธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นแม้อื่นใด ซึ่งมีอยู่ในสมัยนั้น เว้นเวทนาขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์ นี้เป็นสังขารขันธ์ในสมัยนั้น...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

පඤ්චකනයො.

ปัญจกนัย

---

චතස්සො පටිපදා

ปฏิปทา ๔

---

176. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๗๖. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌาน มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ อันเป็นทุกขปฏิปทา มีอภิญญาเชื่องช้า แล้วแลอยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

177. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๗๗. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌาน มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ อันเป็นทุกขปฏิปทา มีอภิญญารวดเร็ว แล้วแลอยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

178. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๗๘. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌาน มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ อันเป็นสุขปฏิปทา มีอภิญญาเชื่องช้า แล้วแลอยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

179. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං [Pg.51] පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා…පෙ….

๑๗๙. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌาน มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ อันเป็นสุขปฏิปทา มีอภิญญารวดเร็ว แล้วแลอยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล...ฯลฯ...

---

180. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං පථවීකසිණං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං පථවීකසිණං…පෙ… සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං පථවීකසිණං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං පථවීකසිණං – තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๘๐. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ... เข้าทุติยฌาน...ฯลฯ... ตติยฌาน...ฯลฯ... จตุตถฌาน...ฯลฯ... ปฐมฌาน...ฯลฯ... เข้าปัญจมฌาน มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ อันเป็นทุกขปฏิปทา มีอภิญญาเชื่องช้า...ฯลฯ... อันเป็นทุกขปฏิปทา มีอภิญญารวดเร็ว...ฯลฯ... อันเป็นสุขปฏิปทา มีอภิญญาเชื่องช้า...ฯลฯ... อันเป็นสุขปฏิปทา มีอภิญญารวดเร็ว แล้วแลอยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

චතස්සො පටිපදා.

ปฏิปทา ๔ (จบ)

---

චත්තාරි ආරම්මණානි

อารมณ์ ๔

---

181. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පරිත්තං පරිත්තාරම්මණං පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๘๑. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌาน มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ อันเป็นฌานปริตตะ มีอารมณ์ปริตตะ แล้วแลอยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

182. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පරිත්තං අප්පමාණාරම්මණං පථවීකසිණං – තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๘๒. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌาน มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ อันเป็นฌานปริตตะ มีอารมณ์อัปปมาณะ แล้วแลอยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

183. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අප්පමාණං පරිත්තාරම්මණං පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๘๓. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌาน มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ อันเป็นฌานอัปปมาณะ มีอารมณ์ปริตตะ แล้วแลอยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

184. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අප්පමාණං අප්පමාණාරම්මණං පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๘๔. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌาน มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ อันเป็นฌานอัปปมาณะ มีอารมณ์อัปปมาณะ แล้วแลอยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

185. කතමෙ [Pg.52] ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පරිත්තං පරිත්තාරම්මණං පථවීකසිණං…පෙ… පරිත්තං අප්පමාණාරම්මණං පථවීකසිණං…පෙ… අප්පමාණං පරිත්තාරම්මණං පථවීකසිණං…පෙ… අප්පමාණං අප්පමාණාරම්මණං පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๘๕. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ... เข้าทุติยฌาน...ฯลฯ... ตติยฌาน...ฯลฯ... จตุตถฌาน...ฯลฯ... ปฐมฌาน...ฯลฯ... เข้าปัญจมฌาน มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ อันเป็นฌานปริตตะ มีอารมณ์ปริตตะ...ฯลฯ... อันเป็นฌานปริตตะ มีอารมณ์อัปปมาณะ...ฯลฯ... อันเป็นฌานอัปปมาณะ มีอารมณ์ปริตตะ...ฯลฯ... อันเป็นฌานอัปปมาณะ มีอารมณ์อัปปมาณะ แล้วแลอยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

චත්තාරි ආරම්මණානි.

อารมณ์ ๔ (จบ)

---

සොළසක්ඛත්තුකං

โสฬสักขัตตุกะ (หมวด ๑๖)

---

186. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං පරිත්තං පරිත්තාරම්මණං පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๘๖. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌาน มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ อันเป็นทุกขปฏิปทา มีอภิญญาเชื่องช้า เป็นฌานปริตตะ มีอารมณ์ปริตตะ แล้วแลอยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

187. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං පරිත්තං අප්පමාණාරම්මණං පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๘๗. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌาน มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ อันเป็นทุกขปฏิปทา มีอภิญญาเชื่องช้า เป็นฌานปริตตะ มีอารมณ์อัปปมาณะ แล้วแลอยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

188. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පමාණං පරිත්තාරම්මණං පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๘๘. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌาน...อยู่ ที่ปฏิบัติลำบาก รู้ได้ช้า มีกำลังมาก มีอารมณ์เล็กน้อย มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

189. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පමාණං අප්පමාණාරම්මණං පථවීකසිණං තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๘๙. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌาน...อยู่ ที่ปฏิบัติลำบาก รู้ได้ช้า มีกำลังมาก มีอารมณ์หาประมาณมิได้ มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

190. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං [Pg.53] පරිත්තං පරිත්තාරම්මණං පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๙๐. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌาน...อยู่ ที่ปฏิบัติลำบาก รู้ได้เร็ว มีกำลังน้อย มีอารมณ์เล็กน้อย มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

191. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි …පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං පරිත්තං අප්පමාණාරම්මණං පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๙๑. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌาน...อยู่ ที่ปฏิบัติลำบาก รู้ได้เร็ว มีกำลังน้อย มีอารมณ์หาประมาณมิได้ มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

192. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පමාණං පරිත්තාරම්මණං පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๙๒. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌาน...อยู่ ที่ปฏิบัติลำบาก รู้ได้เร็ว มีกำลังมาก มีอารมณ์เล็กน้อย มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

193. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පමාණං අප්පමාණාරම්මණං පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๙๓. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌาน...อยู่ ที่ปฏิบัติลำบาก รู้ได้เร็ว มีกำลังมาก มีอารมณ์หาประมาณมิได้ มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

194. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං පරිත්තං පරිත්තාරම්මණං පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๙๔. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌาน...อยู่ ที่ปฏิบัติสะดวก รู้ได้ช้า มีกำลังน้อย มีอารมณ์เล็กน้อย มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

195. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං පරිත්තං අප්පමාණාරම්මණං පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๙๕. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌาน...อยู่ ที่ปฏิบัติสะดวก รู้ได้ช้า มีกำลังน้อย มีอารมณ์หาประมาณมิได้ มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

196. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පමාණං පරිත්තාරම්මණං පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๙๖. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌาน...อยู่ ที่ปฏิบัติสะดวก รู้ได้ช้า มีกำลังมาก มีอารมณ์เล็กน้อย มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

197. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං [Pg.54] අප්පමාණං අප්පමාණාරම්මණං පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๙๗. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌาน...อยู่ ที่ปฏิบัติสะดวก รู้ได้ช้า มีกำลังมาก มีอารมณ์หาประมาณมิได้ มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

198. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං පරිත්තං පරිත්තාරම්මණං පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๙๘. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌาน...อยู่ ที่ปฏิบัติสะดวก รู้ได้เร็ว มีกำลังน้อย มีอารมณ์เล็กน้อย มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

199. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං පරිත්තං අප්පමාණාරම්මණං පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๙๙. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌาน...อยู่ ที่ปฏิบัติสะดวก รู้ได้เร็ว มีกำลังน้อย มีอารมณ์หาประมาณมิได้ มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

200. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පමාණං පරිත්තාරම්මණං පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๐๐. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌาน...อยู่ ที่ปฏิบัติสะดวก รู้ได้เร็ว มีกำลังมาก มีอารมณ์เล็กน้อย มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

201. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පමාණං අප්පමාණාරම්මණං පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๐๑. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌาน...อยู่ ที่ปฏิบัติสะดวก รู้ได้เร็ว มีกำลังมาก มีอารมณ์หาประมาณมิได้ มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

202. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං පරිත්තං පරිත්තාරම්මණං පථවීකසිණං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං පරිත්තං අප්පමාණාරම්මණං පථවීකසිණං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පමාණං පරිත්තාරම්මණං පථවීකසිණං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පමාණං අප්පමාණාරම්මණං පථවීකසිණං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං පරිත්තං පරිත්තාරම්මණං පථවීකසිණං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං පරිත්තං අප්පමාණාරම්මණං පථවීකසිණං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පමාණං පරිත්තාරම්මණං පථවීකසිණං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පමාණං අප්පමාණාරම්මණං පථවීකසිණං…පෙ… සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං පරිත්තං [Pg.55] පරිත්තාරම්මණං පථවීකසිණං…පෙ… සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං පරිත්තං අප්පමාණාරම්මණං පථවීකසිණං…පෙ… සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පමාණං පරිත්තාරම්මණං පථවීකසිණං…පෙ… සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පමාණං අප්පමාණාරම්මණං පථවීකසිණං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං පරිත්තං පරිත්තාරම්මණං පථවීකසිණං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං පරිත්තං අප්පමාණාරම්මණං පථවීකසිණං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පමාණං පරිත්තාරම්මණං පථවීකසිණං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පමාණං අප්පමාණාරම්මණං පථවීකසිණං – තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๐๒. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ...เข้าทุติยฌาน...ฯลฯ...เข้าตติยฌาน...ฯลฯ...เข้าจตุตถฌาน...ฯลฯ...เข้าปฐมฌาน...ฯลฯ...เข้าปัญจมฌาน อันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา มีกำลังน้อย มีอารมณ์เล็กน้อย มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์...ฯลฯ...ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา มีกำลังน้อย มีอารมณ์หาประมาณมิได้ มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์...ฯลฯ...ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา มีกำลังหาประมาณมิได้ มีอารมณ์เล็กน้อย มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์...ฯลฯ...ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา มีกำลังหาประมาณมิได้ มีอารมณ์หาประมาณมิได้ มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์...ฯลฯ...ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา มีกำลังน้อย มีอารมณ์เล็กน้อย มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์...ฯลฯ...ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา มีกำลังน้อย มีอารมณ์หาประมาณมิได้ มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์...ฯลฯ...ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา มีกำลังหาประมาณมิได้ มีอารมณ์เล็กน้อย มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์...ฯลฯ...ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา มีกำลังหาประมาณมิได้ มีอารมณ์หาประมาณมิได้ มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์...ฯลฯ...สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา มีกำลังน้อย มีอารมณ์เล็กน้อย มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์...ฯลฯ...สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา มีกำลังน้อย มีอารมณ์หาประมาณมิได้ มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์...ฯลฯ...สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา มีกำลังหาประมาณมิได้ มีอารมณ์เล็กน้อย มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์...ฯลฯ...สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา มีกำลังหาประมาณมิได้ มีอารมณ์หาประมาณมิได้ มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์...ฯลฯ...สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา มีกำลังน้อย มีอารมณ์เล็กน้อย มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์...ฯลฯ...สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา มีกำลังน้อย มีอารมณ์หาประมาณมิได้ มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์...ฯลฯ...สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา มีกำลังหาประมาณมิได้ มีอารมณ์เล็กน้อย มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์...ฯลฯ...สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา มีกำลังหาประมาณมิได้ มีอารมณ์หาประมาณมิได้ มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ - ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ...อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ...ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

සොළසක්ඛත්තුකං.

โสฬสักขัตตุกะ จบ

---

අට්ඨකසිණං සොළසක්ඛත්තුකං

อัฏฐกสิณโสฬสักขัตตุกะ

---

203. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති ආපොකසිණං…පෙ… තෙජොකසිණං…පෙ… වායොකසිණං…පෙ… නීලකසිණං…පෙ… පීතකසිණං…පෙ… ලොහිතකසිණං…පෙ… ඔදාතකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๐๓. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม...ฯลฯ...เข้าปฐมฌาน มีอาโปกสิณเป็นอารมณ์...ฯลฯ...มีเตโชกสิณเป็นอารมณ์...ฯลฯ...มีวาโยกสิณเป็นอารมณ์...ฯลฯ...มีนีลกสิณเป็นอารมณ์...ฯลฯ...มีปีตกสิณเป็นอารมณ์...ฯลฯ...มีโลหิตกสิณเป็นอารมณ์...ฯลฯ...มีโอทาตกสิณเป็นอารมณ์ อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ...อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ...ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

අට්ඨකසිණං සොළසක්ඛත්තුකං.

อัฏฐกสิณโสฬสักขัตตุกะ จบ

---

අභිභායතනානි පරිත්තානි

อภิภายตนะที่มีอารมณ์เล็กน้อย

---

204. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๐๔. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีสัญญาในรูปภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกซึ่งเป็นของเล็กน้อย แล้วทำในใจว่า ‘เราจะครอบงำรูปเหล่านั้นแล้ว รู้ เห็น’ ดังนี้ สงัดจากกาม...ฯลฯ...เข้าปฐมฌานอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ...อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ...ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

205. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං [Pg.56] …පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๐๕. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีสัญญาในรูปภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกซึ่งเป็นของเล็กน้อย แล้วทำในใจว่า ‘เราจะครอบงำรูปเหล่านั้นแล้ว รู้ เห็น’ ดังนี้ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ...เข้าทุติยฌาน...ฯลฯ...เข้าตติยฌาน...ฯลฯ...เข้าจตุตถฌาน...ฯลฯ...เข้าปฐมฌาน...ฯลฯ...เข้าปัญจมฌานอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ...อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ...ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

චතස්සො පටිපදා

ปฏิปทา ๔

---

206. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๐๖. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีสัญญาในรูปภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกซึ่งเป็นของเล็กน้อย แล้วทำในใจว่า ‘เราจะครอบงำรูปเหล่านั้นแล้ว รู้ เห็น’ ดังนี้ สงัดจากกาม...ฯลฯ...เข้าปฐมฌาน อันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ...อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ...ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

207. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๐๗. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีสัญญาในรูปภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกซึ่งเป็นของเล็กน้อย แล้วทำในใจว่า ‘เราจะครอบงำรูปเหล่านั้นแล้ว รู้ เห็น’ ดังนี้ สงัดจากกาม...ฯลฯ...เข้าปฐมฌาน อันเป็นทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ...อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ...ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

208. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๐๘. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีสัญญาในรูปภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกซึ่งเป็นของเล็กน้อย แล้วทำในใจว่า ‘เราจะครอบงำรูปเหล่านั้นแล้ว รู้ เห็น’ ดังนี้ สงัดจากกาม...ฯลฯ...เข้าปฐมฌาน อันเป็นสุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ...อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ...ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

209. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๐๙. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีสัญญาในรูปภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกซึ่งเป็นของเล็กน้อย แล้วทำในใจว่า ‘เราจะครอบงำรูปเหล่านั้นแล้ว รู้ เห็น’ ดังนี้ สงัดจากกาม...ฯลฯ...เข้าปฐมฌาน อันเป็นสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ...อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ...ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

210. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති [Pg.57] දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං …පෙ… සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๑๐. กุศลธรรมเป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกอันมีประมาณน้อย ด้วยมนสิการว่า เราจะครอบงำรูปเหล่านั้นแล้ว รู้ เห็น ดังนี้ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป... เข้าถึงทุติยฌาน... เข้าถึงตติยฌาน... เข้าถึงจตุตถฌาน... เข้าถึงปัญจมฌาน อันเป็นทุกขาปฏิปทาทันธาภิญญา... อันเป็นทุกขาปฏิปทาขิปปาภิญญา... อันเป็นสุขาปฏิปทาทันธาภิญญา... อันเป็นสุขาปฏิปทาขิปปาภิญญา อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี... อวิกเขปะย่อมมี... สภาวธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

චතස්සො පටිපදා.

ปฏิปทา 4 ประการ

---

ද්වෙ ආරම්මණානි

อารมณ์ 2 ประการ

---

211. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පරිත්තං පරිත්තාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๑๑. กุศลธรรมเป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกอันมีประมาณน้อย ด้วยมนสิการว่า เราจะครอบงำรูปเหล่านั้นแล้ว รู้ เห็น ดังนี้ สงัดจากกามทั้งหลาย... เข้าถึงปฐมฌานที่มีกำลังน้อย มีอารมณ์น้อย อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี... อวิกเขปะย่อมมี... สภาวธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

212. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අප්පමාණං පරිත්තාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๑๒. กุศลธรรมเป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกอันมีประมาณน้อย ด้วยมนสิการว่า เราจะครอบงำรูปเหล่านั้นแล้ว รู้ เห็น ดังนี้ สงัดจากกามทั้งหลาย... เข้าถึงปฐมฌานที่มีกำลังมาก มีอารมณ์น้อย อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี... อวิกเขปะย่อมมี... สภาวธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

213. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පරිත්තං පරිත්තාරම්මණං…පෙ… අප්පමාණං පරිත්තාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๑๓. กุศลธรรมเป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกอันมีประมาณน้อย ด้วยมนสิการว่า เราจะครอบงำรูปเหล่านั้นแล้ว รู้ เห็น ดังนี้ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป... เข้าถึงทุติยฌาน... เข้าถึงตติยฌาน... เข้าถึงจตุตถฌาน... เข้าถึงปัญจมฌานที่มีกำลังน้อย มีอารมณ์น้อย... ที่มีกำลังมาก มีอารมณ์น้อย อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี... อวิกเขปะย่อมมี... สภาวธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

ද්වෙ ආරම්මණානි.

อารมณ์ 2 ประการ

---

අට්ඨක්ඛත්තුකං

อัฏฐักขัตตุกะ

---

214. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි, තානි අභිභුය්‍ය [Pg.58] ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං පරිත්තං පරිත්තාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๑๔. กุศลธรรมเป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกอันมีประมาณน้อย ด้วยมนสิการว่า เราจะครอบงำรูปเหล่านั้นแล้ว รู้ เห็น ดังนี้ สงัดจากกามทั้งหลาย... เข้าถึงปฐมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทาทันธาภิญญา มีกำลังน้อย มีอารมณ์น้อย อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี... อวิกเขปะย่อมมี... สภาวธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

215. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පමාණං පරිත්තාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๑๕. กุศลธรรมเป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกอันมีประมาณน้อย ด้วยมนสิการว่า เราจะครอบงำรูปเหล่านั้นแล้ว รู้ เห็น ดังนี้ สงัดจากกามทั้งหลาย... เข้าถึงปฐมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทาทันธาภิญญา มีกำลังมาก มีอารมณ์น้อย อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี... อวิกเขปะย่อมมี... สภาวธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

216. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං පරිත්තං පරිත්තාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๑๖. กุศลธรรมเป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกอันมีประมาณน้อย ด้วยมนสิการว่า เราจะครอบงำรูปเหล่านั้นแล้ว รู้ เห็น ดังนี้ สงัดจากกามทั้งหลาย... เข้าถึงปฐมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทาขิปปาภิญญา มีกำลังน้อย มีอารมณ์น้อย อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี... อวิกเขปะย่อมมี... สภาวธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

217. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පමාණං පරිත්තාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๑๗. กุศลธรรมเป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกอันมีประมาณน้อย ด้วยมนสิการว่า เราจะครอบงำรูปเหล่านั้นแล้ว รู้ เห็น ดังนี้ สงัดจากกามทั้งหลาย... เข้าถึงปฐมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทาขิปปาภิญญา มีกำลังมาก มีอารมณ์น้อย อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี... อวิกเขปะย่อมมี... สภาวธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

218. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං පරිත්තං පරිත්තාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๑๘. กุศลธรรมเป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกอันมีประมาณน้อย ด้วยมนสิการว่า เราจะครอบงำรูปเหล่านั้นแล้ว รู้ เห็น ดังนี้ สงัดจากกามทั้งหลาย... เข้าถึงปฐมฌานอันเป็นสุขาปฏิปทาทันธาภิญญา มีกำลังน้อย มีอารมณ์น้อย อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี... อวิกเขปะย่อมมี... สภาวธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

219. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පමාණං පරිත්තාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๑๙. กุศลธรรมเป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกอันมีประมาณน้อย ด้วยมนสิการว่า เราจะครอบงำรูปเหล่านั้นแล้ว รู้ เห็น ดังนี้ สงัดจากกามทั้งหลาย... เข้าถึงปฐมฌานอันเป็นสุขาปฏิปทาทันธาภิญญา มีกำลังมาก มีอารมณ์น้อย อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี... อวิกเขปะย่อมมี... สภาวธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

220. කතමෙ [Pg.59] ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං පරිත්තං පරිත්තාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๒๐. กุศลธรรมเป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกอันมีประมาณน้อย ด้วยมนสิการว่า เราจะครอบงำรูปเหล่านั้นแล้ว รู้ เห็น ดังนี้ สงัดจากกามทั้งหลาย... เข้าถึงปฐมฌานอันเป็นสุขาปฏิปทาขิปปาภิญญา มีกำลังน้อย มีอารมณ์น้อย อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี... อวิกเขปะย่อมมี... สภาวธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

221. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පමාණං පරිත්තාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๒๑. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีสัญญาในรูปภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกมีประมาณน้อย แล้วครอบงำรูปเหล่านั้นด้วยมนสิการว่า ‘เราจะรู้ เราจะเห็น’ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌานอันเป็นสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา เป็นสมาธิไม่มีประมาณ มีอารมณ์นิดหน่อย อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

222. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං පරිත්තං පරිත්තාරම්මණං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පමාණං පරිත්තාරම්මණං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං පරිත්තං පරිත්තාරම්මණං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පමාණං පරිත්තාරම්මණං…පෙ… සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං පරිත්තං පරිත්තාරම්මණං…පෙ… සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පමාණං පරිත්තාරම්මණං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං පරිත්තං පරිත්තාරම්මණං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පමාණං පරිත්තාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๒๒. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีสัญญาในรูปภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกมีประมาณน้อย แล้วครอบงำรูปเหล่านั้นด้วยมนสิการว่า ‘เราจะรู้ เราจะเห็น’ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ... บรรลุทุติยฌาน...ฯลฯ... ตติยฌาน...ฯลฯ... จตุตถฌาน...ฯลฯ... ปฐมฌาน...ฯลฯ... บรรลุปัญจมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นสมาธิมีกำลังน้อย มีอารมณ์นิดหน่อย...ฯลฯ... ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นสมาธิไม่มีประมาณ มีอารมณ์นิดหน่อย...ฯลฯ... ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา เป็นสมาธิมีกำลังน้อย มีอารมณ์นิดหน่อย...ฯลฯ... ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา เป็นสมาธิไม่มีประมาณ มีอารมณ์นิดหน่อย...ฯลฯ... สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นสมาธิมีกำลังน้อย มีอารมณ์นิดหน่อย...ฯลฯ... สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นสมาธิไม่มีประมาณ มีอารมณ์นิดหน่อย...ฯลฯ... สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา เป็นสมาธิมีกำลังน้อย มีอารมณ์นิดหน่อย...ฯลฯ... สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา เป็นสมาธิไม่มีประมาณ มีอารมณ์นิดหน่อย อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

අට්ඨක්ඛත්තුකං.

อัฏฐักขัตตุกะ จบ

---

ඉදම්පි අට්ඨක්ඛත්තුකං

อัฏฐักขัตตุกะแม้นี้

---

223. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๒๓. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีสัญญาในรูปภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกมีประมาณน้อย มีวรรณะดีและวรรณะทราม แล้วครอบงำรูปเหล่านั้นด้วยมนสิการว่า ‘เราจะรู้ เราจะเห็น’ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌาน อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

224. කතමෙ [Pg.60] ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති පරිත්තානි සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๒๔. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีสัญญาในรูปภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกมีประมาณน้อย มีวรรณะดีและวรรณะทราม แล้วครอบงำรูปเหล่านั้นด้วยมนสิการว่า ‘เราจะรู้ เราจะเห็น’ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ... บรรลุทุติยฌาน...ฯลฯ... ตติยฌาน...ฯลฯ... จตุตถฌาน...ฯลฯ... ปฐมฌาน...ฯลฯ... บรรลุปัญจมฌาน อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

ඉදම්පි අට්ඨක්ඛත්තුකං.

อัฏฐักขัตตุกะแม้นี้ จบ

---

අප්පමාණානි

อัปปมาณานิ

---

225. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๒๕. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีสัญญาในรูปภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกหาประมาณมิได้ แล้วครอบงำรูปเหล่านั้นด้วยมนสิการว่า ‘เราจะรู้ เราจะเห็น’ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌาน อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

226. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๒๖. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีสัญญาในรูปภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกหาประมาณมิได้ แล้วครอบงำรูปเหล่านั้นด้วยมนสิการว่า ‘เราจะรู้ เราจะเห็น’ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ... บรรลุทุติยฌาน...ฯลฯ... ตติยฌาน...ฯลฯ... จตุตถฌาน...ฯลฯ... ปฐมฌาน...ฯลฯ... บรรลุปัญจมฌาน อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

චතස්සො පටිපදා

จตัสโส ปฏิปทา

---

227. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๒๗. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีสัญญาในรูปภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกหาประมาณมิได้ แล้วครอบงำรูปเหล่านั้นด้วยมนสิการว่า ‘เราจะรู้ เราจะเห็น’ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

228. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි, තානි අභිභුය්‍ය [Pg.61] ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๒๘. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีสัญญาในรูปภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกหาประมาณมิได้ แล้วครอบงำรูปเหล่านั้นด้วยมนสิการว่า ‘เราจะรู้ เราจะเห็น’ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

229. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๒๙. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีสัญญาในรูปภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกหาประมาณมิได้ แล้วครอบงำรูปเหล่านั้นด้วยมนสิการว่า ‘เราจะรู้ เราจะเห็น’ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌานอันเป็นสุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

230. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๓๐. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีสัญญาในรูปภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกหาประมาณมิได้ แล้วครอบงำรูปเหล่านั้นด้วยมนสิการว่า ‘เราจะรู้ เราจะเห็น’ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌานอันเป็นสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

231. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං…පෙ… සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๓๑. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกอันหาประมาณมิได้ ด้วยมนสิการว่า ‘เราครอบงำรูปเหล่านั้นแล้วจักรู้ จักเห็น’ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ... เข้าถึงทุติยฌาน...ฯลฯ... ตติยฌาน...ฯลฯ... จตุตถฌาน...ฯลฯ... ปฐมฌาน...ฯลฯ... ปัญจมฌาน อันเป็นทุกขาปฏิปทาทันธาภิญญา...ฯลฯ... อันเป็นทุกขาปฏิปทาขิปปาภิญญา...ฯลฯ... อันเป็นสุขาปฏิปทาทันธาภิญญา...ฯลฯ... อันเป็นสุขาปฏิปทาขิปปาภิญญา อยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

චතස්සො පටිපදා.

ปฏิปทา ๔ จบ

---

ද්වෙ ආරම්මණානි

อารมณ์ ๒ อย่าง

---

232. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පරිත්තං අප්පමාණාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๓๒. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกอันหาประมาณมิได้ ด้วยมนสิการว่า ‘เราครอบงำรูปเหล่านั้นแล้วจักรู้ จักเห็น’ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าถึงปฐมฌานที่มีอารมณ์หาประมาณมิได้ แต่ตัวฌานเป็นปริตตะ อยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

233. කතමෙ [Pg.62] ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අප්පමාණං අප්පමාණාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๓๓. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกอันหาประมาณมิได้ ด้วยมนสิการว่า ‘เราครอบงำรูปเหล่านั้นแล้วจักรู้ จักเห็น’ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าถึงปฐมฌานที่มีอารมณ์หาประมาณมิได้ และตัวฌานก็เป็นอัปปมาณะ อยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

234. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පරිත්තං අප්පමාණාරම්මණං…පෙ… අප්පමාණං අප්පමාණාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๓๔. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกอันหาประมาณมิได้ ด้วยมนสิการว่า ‘เราครอบงำรูปเหล่านั้นแล้วจักรู้ จักเห็น’ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ... เข้าถึงทุติยฌาน...ฯลฯ... ตติยฌาน...ฯลฯ... จตุตถฌาน...ฯลฯ... ปฐมฌาน...ฯลฯ... ปัญจมฌาน อันมีอารมณ์หาประมาณมิได้ แต่ตัวฌานเป็นปริตตะ...ฯลฯ... อันมีอารมณ์หาประมาณมิได้ และตัวฌานก็เป็นอัปปมาณะ อยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

ද්වෙ ආරම්මණානි.

อารมณ์ ๒ อย่าง จบ

---

අපරම්පි අට්ඨක්ඛත්තුකං

อีกนัยหนึ่ง อัฏฐักขัตตุกะ (หมวด ๘)

---

235. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං පරිත්තං අප්පමාණාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๓๕. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกอันหาประมาณมิได้ ด้วยมนสิการว่า ‘เราครอบงำรูปเหล่านั้นแล้วจักรู้ จักเห็น’ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าถึงปฐมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทาทันธาภิญญา มีอารมณ์หาประมาณมิได้ แต่ตัวฌานเป็นปริตตะ อยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

236. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පමාණං අප්පමාණාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๓๖. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกอันหาประมาณมิได้ ด้วยมนสิการว่า ‘เราครอบงำรูปเหล่านั้นแล้วจักรู้ จักเห็น’ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าถึงปฐมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทาทันธาภิญญา มีอารมณ์หาประมาณมิได้ และตัวฌานก็เป็นอัปปมาณะ อยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

237. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති [Pg.63] දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං පරිත්තං අප්පමාණාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๓๗. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกอันหาประมาณมิได้ ด้วยมนสิการว่า ‘เราครอบงำรูปเหล่านั้นแล้วจักรู้ จักเห็น’ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าถึงปฐมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทาขิปปาภิญญา มีอารมณ์หาประมาณมิได้ แต่ตัวฌานเป็นปริตตะ อยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

238. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පමාණං අප්පමාණාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๓๘. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกอันหาประมาณมิได้ ด้วยมนสิการว่า ‘เราครอบงำรูปเหล่านั้นแล้วจักรู้ จักเห็น’ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าถึงปฐมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทาขิปปาภิญญา มีอารมณ์หาประมาณมิได้ และตัวฌานก็เป็นอัปปมาณะ อยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

239. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං පරිත්තං අප්පමාණාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๓๙. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกอันหาประมาณมิได้ ด้วยมนสิการว่า ‘เราครอบงำรูปเหล่านั้นแล้วจักรู้ จักเห็น’ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าถึงปฐมฌานอันเป็นสุขาปฏิปทาทันธาภิญญา มีอารมณ์หาประมาณมิได้ แต่ตัวฌานเป็นปริตตะ อยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

240. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පමාණං අප්පමාණාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๔๐. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกอันหาประมาณมิได้ ด้วยมนสิการว่า ‘เราครอบงำรูปเหล่านั้นแล้วจักรู้ จักเห็น’ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าถึงปฐมฌานอันเป็นสุขาปฏิปทาทันธาภิญญา มีอารมณ์หาประมาณมิได้ และตัวฌานก็เป็นอัปปมาณะ อยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

241. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං පරිත්තං අප්පමාණාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๔๑. ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกอันหาประมาณมิได้ ด้วยมนสิการว่า ‘เราครอบงำรูปเหล่านั้นแล้วจักรู้ จักเห็น’ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าถึงปฐมฌานอันเป็นสุขาปฏิปทาขิปปาภิญญา มีอารมณ์หาประมาณมิได้ แต่ตัวฌานเป็นปริตตะ อยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

242. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පමාණං අප්පමාණාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๔๒. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกอันหาประมาณมิได้ แล้วมนสิการว่า ‘เราจะครอบงำรูปเหล่านั้นแล้วรู้เห็น’ ดังนี้ สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌาน มีสุขปฏิปทา มีอภิญญารวดเร็ว มีกำลังหาประมาณมิได้ มีอารมณ์หาประมาณมิได้ อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

243. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි, තානි අභිභුය්‍ය [Pg.64] ජානාමි පස්සාමීති විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං පරිත්තං අප්පමාණාරම්මණං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පමාණං අප්පමාණාරම්මණං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං පරිත්තං අප්පමාණාරම්මණං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පමාණං අප්පමාණාරම්මණං…පෙ… සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං පරිත්තං අප්පමාණාරම්මණං…පෙ… සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පමාණං අප්පමාණාරම්මණං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං පරිත්තං අප්පමාණාරම්මණං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පමාණං අප්පමාණාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๔๓. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกอันหาประมาณมิได้ แล้วมนสิการว่า ‘เราจะครอบงำรูปเหล่านั้นแล้วรู้เห็น’ ดังนี้ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ... บรรลุทุติยฌาน...ฯลฯ... ตติยฌาน...ฯลฯ... จตุตถฌาน...ฯลฯ... ปฐมฌาน...ฯลฯ... บรรลุปัญจมฌาน มีทุกขปฏิปทา มีอภิญญาเชื่องช้า มีกำลังเล็กน้อย มีอารมณ์หาประมาณมิได้...ฯลฯ... มีทุกขปฏิปทา มีอภิญญาเชื่องช้า มีกำลังหาประมาณมิได้ มีอารมณ์หาประมาณมิได้...ฯลฯ... มีทุกขปฏิปทา มีอภิญญารวดเร็ว มีกำลังเล็กน้อย มีอารมณ์หาประมาณมิได้...ฯลฯ... มีทุกขปฏิปทา มีอภิญญารวดเร็ว มีกำลังหาประมาณมิได้ มีอารมณ์หาประมาณมิได้...ฯลฯ... มีสุขปฏิปทา มีอภิญญาเชื่องช้า มีกำลังเล็กน้อย มีอารมณ์หาประมาณมิได้...ฯลฯ... มีสุขปฏิปทา มีอภิญญาเชื่องช้า มีกำลังหาประมาณมิได้ มีอารมณ์หาประมาณมิได้...ฯลฯ... มีสุขปฏิปทา มีอภิญญารวดเร็ว มีกำลังเล็กน้อย มีอารมณ์หาประมาณมิได้...ฯลฯ... มีสุขปฏิปทา มีอภิญญารวดเร็ว มีกำลังหาประมาณมิได้ มีอารมณ์หาประมาณมิได้ อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

අපරම්පි අට්ඨක්ඛත්තුකං.

อัฏฐักขัตตุกะแม้อื่นอีก

---

ඉදම්පි අට්ඨක්ඛත්තුකං

แม้ข้อนี้ก็เป็นอัฏฐักขัตตุกะ

---

244. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๔๔. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกอันหาประมาณมิได้ มีวรรณะดีและวรรณะทราม แล้วมนสิการว่า ‘เราจะครอบงำรูปเหล่านั้นแล้วรู้เห็น’ ดังนี้ สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌาน อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

245. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති අප්පමාණානි සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๔๕. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอกอันหาประมาณมิได้ มีวรรณะดีและวรรณะทราม แล้วมนสิการว่า ‘เราจะครอบงำรูปเหล่านั้นแล้วรู้เห็น’ ดังนี้ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ... บรรลุทุติยฌาน...ฯลฯ... ตติยฌาน...ฯลฯ... จตุตถฌาน...ฯลฯ... ปฐมฌาน...ฯลฯ... บรรลุปัญจมฌาน อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

ඉදම්පි අට්ඨක්ඛත්තුකං.

แม้ข้อนี้ก็เป็นอัฏฐักขัตตุกะ จบ

---

246. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති නීලානි නීලවණ්ණානි නීලනිදස්සනානි නීලනිභාසානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව [Pg.65] කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๔๖. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอก ที่เป็นสีเขียว มีวรรณะเขียว ปรากฏเป็นสีเขียว มีแสงสีเขียว แล้วมนสิการว่า ‘เราจะครอบงำรูปเหล่านั้นแล้วรู้เห็น’ ดังนี้ สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌาน อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

247. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති පීතානි පීතවණ්ණානි පීතනිදස්සනානි පීතනිභාසානි…පෙ… ලොහිතකානි ලොහිතකවණ්ණානි ලොහිතකනිදස්සනානි ලොහිතකනිභාසානි…පෙ… ඔදාතානි ඔදාතවණ්ණානි ඔදාතනිදස්සනානි ඔදාතනිභාසානි, තානි අභිභුය්‍ය ජානාමි පස්සාමීති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๔๗. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอก ที่เป็นสีเหลือง มีวรรณะเหลือง ปรากฏเป็นสีเหลือง มีแสงสีเหลือง...ฯลฯ... ที่เป็นสีแดง มีวรรณะแดง ปรากฏเป็นสีแดง มีแสงสีแดง...ฯลฯ... ที่เป็นสีขาว มีวรรณะขาว ปรากฏเป็นสีขาว มีแสงสีขาว แล้วมนสิการว่า ‘เราจะครอบงำรูปเหล่านั้นแล้วรู้เห็น’ ดังนี้ สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌาน อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

ඉමානිපි අභිභායතනානි සොළසක්ඛත්තුකානි.

แม้เหล่านี้ก็เป็นอภิภายตนะ มี 16 ครั้ง จบ

---

තීණි විමොක්ඛානි සොළසක්ඛත්තුකානි

วิโมกข์ 3 ประการ มี 16 ครั้ง

---

248. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති රූපී රූපානි පස්සති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๔๘. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้มีรูปฌาน เห็นรูปทั้งหลาย สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌาน อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

249. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අජ්ඣත්තං අරූපසඤ්ඤී බහිද්ධා රූපානි පස්සති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๔๙. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เป็นผู้ไม่มีรูปสัญญาในภายใน เห็นรูปทั้งหลายในภายนอก สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌาน อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

250. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති සුභන්ති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๕๐. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ น้อมใจไปในอารมณ์ว่างาม สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌาน อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

ඉමානිපි තීණි විමොක්ඛානි සොළසක්ඛත්තුකානි.

แม้วิโมกข์ 3 ประการเหล่านี้ ก็มี 16 ครั้ง

---

චත්තාරි බ්‍රහ්මවිහාරඣානානි සොළසක්ඛත්තුකානි

พรหมวิหารฌาน 4 มี 16 ครั้ง

---

251. කතමෙ [Pg.66] ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති මෙත්තාසහගතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๕๑. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม...ฯลฯ... บรรลุปฐมฌานที่สหรคตด้วยเมตตา อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

252. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති මෙත්තාසහගතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๕๒. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ... บรรลุทุติยฌานที่สหรคตด้วยเมตตา อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

253. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති පීතියා ච විරාගා…පෙ… තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති මෙත්තාසහගතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๕๓. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ เพราะคลายปีติด้วย...ฯลฯ... เข้าตติยฌานที่สหรคตด้วยเมตตาอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

254. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති මෙත්තාසහගතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๕๔. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานที่สหรคตด้วยเมตตาอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

255. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති අවිතක්කං විචාරමත්තං සමාධිජං පීතිසුඛං දුතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති මෙත්තාසහගතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๕๕. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ เข้าทุติยฌานอันไม่มีวิตก มีเพียงวิจาร มีปีติและสุขอันเกิดจากสมาธิ ที่สหรคตด้วยเมตตาอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

256. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… තතියං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති මෙත්තාසහගතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๕๖. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ... เข้าตติยฌานที่สหรคตด้วยเมตตาอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

257. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති පීතියා ච විරාගා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති මෙත්තාසහගතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๕๗. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ เพราะคลายปีติด้วย...ฯลฯ... เข้าจตุตถฌานที่สหรคตด้วยเมตตาอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

258. කතමෙ [Pg.67] ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති කරුණාසහගතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๕๘. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานที่สหรคตด้วยกรุณาอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

259. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති කරුණාසහගතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๕๙. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ... เข้าทุติยฌาน...ฯลฯ... ตติยฌาน...ฯลฯ... ปฐมฌาน...ฯลฯ... เข้าจตุตถฌานที่สหรคตด้วยกรุณาอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

260. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති මුදිතාසහගතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๖๐. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานที่สหรคตด้วยมุทิตาอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

261. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති මුදිතාසහගතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๖๑. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ... เข้าทุติยฌาน...ฯลฯ... ตติยฌาน...ฯลฯ... ปฐมฌาน...ฯลฯ... เข้าจตุตถฌานที่สหรคตด้วยมุทิตาอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

262. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති උපෙක්ඛාසහගතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๖๒. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ เพราะละสุขได้...ฯลฯ... เข้าจตุตถฌานที่สหรคตด้วยอุเบกขาอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

චත්තාරි බ්‍රහ්මවිහාරඣානානි සොළසක්ඛත්තුකානි.

พรหมวิหารฌาน 4 เป็นโสฬสกขัตตุกะ (มี 16 ครั้ง)

---

අසුභඣානං සොළසක්ඛත්තුකං

อสุภฌานเป็นโสฬสกขัตตุกะ

---

263. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති උද්ධුමාතකසඤ්ඤාසහගතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๖๓. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานที่สหรคตด้วยอุทธุมาตกสัญญาอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

264. කතමෙ [Pg.68] ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති විනීලකසඤ්ඤාසහගතං…පෙ… විපුබ්බකසඤ්ඤාසහගතං…පෙ… විච්ඡිද්දකසඤ්ඤාසහගතං…පෙ… වික්ඛායිතකසඤ්ඤාසහගතං…පෙ… වික්ඛිත්තකසඤ්ඤාසහගතං…පෙ… හතවික්ඛිත්තකසඤ්ඤාසහගතං…පෙ… ලොහිතකසඤ්ඤාසහගතං…පෙ… පුළවකසඤ්ඤාසහගතං …පෙ… අට්ඨිකසඤ්ඤාසහගතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๖๔. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานที่สหรคตด้วยวินีลกสัญญา...ฯลฯ... วิปุพพกสัญญา...ฯลฯ... วิจฉิททกสัญญา...ฯลฯ... วิกขายิตกสัญญา...ฯลฯ... วิกขิตตกสัญญา...ฯลฯ... หตวิกขิตตกสัญญา...ฯลฯ... โลหิตกสัญญา...ฯลฯ... ปุฬุวกสัญญา...ฯลฯ... อัฏฐิกสัญญาอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

අසුභඣානං සොළසක්ඛත්තුකං.

อสุภฌานเป็นโสฬสกขัตตุกะ

---

රූපාවචරකුසලං.

รูปาวจรกุศล

---

අරූපාවචරකුසලං

อรูปาวจรกุศล

---

චත්තාරි අරූපඣානානි සොළසක්ඛත්තුකානි

อรูปฌาน 4 เป็นโสฬสกขัตตุกะ

---

265. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ අරූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා ආකාසානඤ්චායතනසඤ්ඤාසහගතං සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති උපෙක්ඛාසහගතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๖๕. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงอรูปภูมิ เพราะก้าวล่วงรูปสัญญาทั้งปวง เพราะปฏิฆสัญญาทั้งหลายดับไป เพราะไม่ใส่ใจนานัตตสัญญาทั้งหลาย เข้าจตุตถฌานที่สหรคตด้วยอากาสานัญจายตนสัญญา เพราะละสุขได้...ฯลฯ... ที่สหรคตด้วยอุเบกขาอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

266. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ අරූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම විඤ්ඤාණඤ්චායතනසඤ්ඤාසහගතං සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති උපෙක්ඛාසහගතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๖๖. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงอรูปภูมิ เพราะก้าวล่วงอากาสานัญจายตนะโดยประการทั้งปวง เข้าจตุตถฌานที่สหรคตด้วยวิญญาณัญจายตนสัญญา เพราะละสุขได้...ฯลฯ... ที่สหรคตด้วยอุเบกขาอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

267. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ අරූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤාසහගතං සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති උපෙක්ඛාසහගතං[Pg.69], තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๖๗. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงอรูปภูมิ เพราะก้าวล่วงวิญญาณัญจายตนะโดยประการทั้งปวง เข้าจตุตถฌานที่สหรคตด้วยอากิญจัญญายตนสัญญา เพราะละสุขได้...ฯลฯ... ที่สหรคตด้วยอุเบกขาอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

268. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ අරූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති සබ්බසො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසඤ්ඤාසහගතං සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති උපෙක්ඛාසහගතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๖๘. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงอรูปภพ ก้าวล่วงอากิญจัญญายตนฌานโดยประการทั้งปวงแล้ว เข้าจตุตถฌานอันสหรคตด้วยเนวสัญญานาสัญญายตนสัญญา สหรคตด้วยอุเบกขา เพราะละสุขได้ด้วย...ฯลฯ...อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ...อวิกเขปะ...ฯลฯ...ย่อมมี ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

චත්තාරි අරූපඣානානි සොළසක්ඛත්තුකානි.

อรูปฌาน 4 เป็นโสฬสักขัตตุกะ (มี 16 ครั้ง)

---

අරූපාවචරකුසලං.

อรูปาวจรกุศล

---

තෙභූමකකුසලං

เตภูมกกุศล

---

කාමාවචරකුසලං

กามาวจรกุศล

---

269. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ කාමාවචරං කුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති සොමනස්සසහගතං ඤාණසම්පයුත්තං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… ඡන්දාධිපතෙය්‍යං…පෙ… වීරියාධිපතෙය්‍යං…පෙ… චිත්තාධිපතෙය්‍යං…පෙ… වීමංසාධිපතෙය්‍යං…පෙ… ඡන්දාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… වීරියාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… චිත්තාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… වීමංසාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๖๙. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด กามาวจรกุศลจิตที่สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นแล้ว เป็นจิตอย่างหยาบ...ฯลฯ...อย่างกลาง...ฯลฯ...อย่างประณีต...ฯลฯ...เป็นฉันทาธิปเตยยะ...ฯลฯ...เป็นวิริยาธิปเตยยะ...ฯลฯ...เป็นจิตตาธิปเตยยะ...ฯลฯ...เป็นวิมังสาธิปเตยยะ...ฯลฯ...เป็นฉันทาธิปเตยยะอย่างหยาบ...ฯลฯ...อย่างกลาง...ฯลฯ...อย่างประณีต...ฯลฯ...เป็นวิริยาธิปเตยยะอย่างหยาบ...ฯลฯ...อย่างกลาง...ฯลฯ...อย่างประณีต...ฯลฯ...เป็นจิตตาธิปเตยยะอย่างหยาบ...ฯลฯ...อย่างกลาง...ฯลฯ...อย่างประณีต...ฯลฯ...เป็นวิมังสาธิปเตยยะอย่างหยาบ...ฯลฯ...อย่างกลาง...ฯลฯ...อย่างประณีต ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ...อวิกเขปะ...ฯลฯ...ย่อมมี ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

270. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ කාමාවචරං කුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති සොමනස්සසහගතං ඤාණසම්පයුත්තං සසඞ්ඛාරෙන…පෙ… සොමනස්සසහගතං ඤාණවිප්පයුත්තං…පෙ… සොමනස්සසහගතං ඤාණවිප්පයුත්තං සසඞ්ඛාරෙන…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතං ඤාණසම්පයුත්තං…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතං ඤාණසම්පයුත්තං සසඞ්ඛාරෙන…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතං ඤාණවිප්පයුත්තං…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතං ඤාණවිප්පයුත්තං සසඞ්ඛාරෙන හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… ඡන්දාධිපතෙය්‍යං…පෙ… වීරියාධිපතෙය්‍යං…පෙ… චිත්තාධිපතෙය්‍යං…පෙ… ඡන්දාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… වීරියාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… [Pg.70] චිත්තාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๗๐. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด กามาวจรกุศลจิตที่สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ มีสสังขาร...ฯลฯ...สหรคตด้วยโสมนัส วิปปยุตจากญาณ...ฯลฯ...สหรคตด้วยโสมนัส วิปปยุตจากญาณ มีสสังขาร...ฯลฯ...สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณ...ฯลฯ...สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณ มีสสังขาร...ฯลฯ...สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตจากญาณ...ฯลฯ...สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตจากญาณ มีสสังขาร เป็นจิตอย่างหยาบ...ฯลฯ...อย่างกลาง...ฯลฯ...อย่างประณีต...ฯลฯ...เป็นฉันทาธิปเตยยะ...ฯลฯ...เป็นวิริยาธิปเตยยะ...ฯลฯ...เป็นจิตตาธิปเตยยะ...ฯลฯ...เป็นฉันทาธิปเตยยะอย่างหยาบ...ฯลฯ...อย่างกลาง...ฯลฯ...อย่างประณีต...ฯลฯ...เป็นวิริยาธิปเตยยะอย่างหยาบ...ฯลฯ...อย่างกลาง...ฯลฯ...อย่างประณีต...ฯลฯ...เป็นจิตตาธิปเตยยะอย่างหยาบ...ฯลฯ...อย่างกลาง...ฯลฯ...อย่างประณีต เกิดขึ้นแล้ว ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ...อวิกเขปะ...ฯลฯ...ย่อมมี ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

කාමාවචරකුසලං.

กามาวจรกุศล

---

රූපාවචරකුසලං

รูปาวจรกุศล

---

271. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පථවීකසිණං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… ඡන්දාධිපතෙය්‍යං…පෙ… වීරියාධිපතෙය්‍යං…පෙ… චිත්තාධිපතෙය්‍යං…පෙ… වීමංසාධිපතෙය්‍යං…පෙ… ඡන්දාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… වීරියාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… චිත්තාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… වීමංසාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๗๑. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม...ฯลฯ...เข้าปฐมฌาน มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ เป็นฌานอย่างหยาบ...ฯลฯ...อย่างกลาง...ฯลฯ...อย่างประณีต...ฯลฯ...เป็นฉันทาธิปเตยยะ...ฯลฯ...เป็นวิริยาธิปเตยยะ...ฯลฯ...เป็นจิตตาธิปเตยยะ...ฯลฯ...เป็นวิมังสาธิปเตยยะ...ฯลฯ...เป็นฉันทาธิปเตยยะอย่างหยาบ...ฯลฯ...อย่างกลาง...ฯลฯ...อย่างประณีต...ฯลฯ...เป็นวิริยาธิปเตยยะอย่างหยาบ...ฯลฯ...อย่างกลาง...ฯลฯ...อย่างประณีต...ฯลฯ...เป็นจิตตาธิปเตยยะอย่างหยาบ...ฯลฯ...อย่างกลาง...ฯลฯ...อย่างประณีต...ฯลฯ...เป็นวิมังสาธิปเตยยะอย่างหยาบ...ฯลฯ...อย่างกลาง...ฯลฯ...อย่างประณีตอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ...อวิกเขปะ...ฯลฯ...ย่อมมี ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

272. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පථවීකසිණං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… ඡන්දාධිපතෙය්‍යං…පෙ… වීරියාධිපතෙය්‍යං…පෙ… චිත්තාධිපතෙය්‍යං…පෙ… වීමංසාධිපතෙය්‍යං…පෙ… ඡන්දාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… වීරියාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… චිත්තාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… වීමංසාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๗๒. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ...เข้าทุติยฌาน...ฯลฯ...ตติยฌาน...ฯลฯ...จตุตถฌาน...ฯลฯ...ปฐมฌาน...ฯลฯ...เข้าปัญจมฌาน มีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ เป็นฌานอย่างหยาบ...ฯลฯ...อย่างกลาง...ฯลฯ...อย่างประณีต...ฯลฯ...เป็นฉันทาธิปเตยยะ...ฯลฯ...เป็นวิริยาธิปเตยยะ...ฯลฯ...เป็นจิตตาธิปเตยยะ...ฯลฯ...เป็นวิมังสาธิปเตยยะ...ฯลฯ...เป็นฉันทาธิปเตยยะอย่างหยาบ...ฯลฯ...อย่างกลาง...ฯลฯ...อย่างประณีต...ฯลฯ...เป็นวิริยาธิปเตยยะอย่างหยาบ...ฯลฯ...อย่างกลาง...ฯลฯ...อย่างประณีต...ฯลฯ...เป็นจิตตาธิปเตยยะอย่างหยาบ...ฯลฯ...อย่างกลาง...ฯลฯ...อย่างประณีต...ฯลฯ...เป็นวิมังสาธิปเตยยะอย่างหยาบ...ฯลฯ...อย่างกลาง...ฯลฯ...อย่างประณีตอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ...อวิกเขปะ...ฯลฯ...ย่อมมี ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

රූපාවචරකුසලං.

รูปาวจรกุศล

---

අරූපාවචරකුසලං

อรูปาวจรกุศล

---

273. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ අරූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා නානත්තසඤ්ඤානං [Pg.71] අමනසිකාරා ආකාසානඤ්චායතනසඤ්ඤාසහගතං සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… ඡන්දාධිපතෙය්‍යං…පෙ… වීරියාධිපතෙය්‍යං…පෙ… චිත්තාධිපතෙය්‍යං…පෙ… වීමංසාධිපතෙය්‍යං…පෙ… ඡන්දාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… වීරියාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… චිත්තාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… වීමංසාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๗๓. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงอรูปภพ เพราะก้าวล่วงรูปสัญญาทั้งปวง เพราะปฏิฆสัญญาทั้งหลายดับไป เพราะไม่ใส่ใจนานัตตสัญญาทั้งหลาย...ฯลฯ...เข้าจตุตถฌาน สหรคตด้วยอากาสานัญจายตนสัญญา เพราะละสุขได้ด้วย เป็นฌานอย่างหยาบ...ฯลฯ...อย่างกลาง...ฯลฯ...อย่างประณีต...ฯลฯ...เป็นฉันทาธิปเตยยะ...ฯลฯ...เป็นวิริยาธิปเตยยะ...ฯลฯ...เป็นจิตตาธิปเตยยะ...ฯลฯ...เป็นวิมังสาธิปเตยยะ...ฯลฯ...เป็นฉันทาธิปเตยยะอย่างหยาบ...ฯลฯ...อย่างกลาง...ฯลฯ...อย่างประณีต...ฯลฯ...เป็นวิริยาธิปเตยยะอย่างหยาบ...ฯลฯ...อย่างกลาง...ฯลฯ...อย่างประณีต...ฯลฯ...เป็นจิตตาธิปเตยยะอย่างหยาบ...ฯลฯ...อย่างกลาง...ฯลฯ...อย่างประณีต...ฯลฯ...เป็นวิมังสาธิปเตยยะอย่างหยาบ...ฯลฯ...อย่างกลาง...ฯลฯ...อย่างประณีตอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ...อวิกเขปะ...ฯลฯ...ย่อมมี ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

274. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ අරූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම විඤ්ඤාණඤ්චායතනසඤ්ඤාසහගතං සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… ඡන්දාධිපතෙය්‍යං…පෙ… වීරියාධිපතෙය්‍යං…පෙ… චිත්තාධිපතෙය්‍යං…පෙ… වීමංසාධිපතෙය්‍යං…පෙ… ඡන්දාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… වීරියාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… චිත්තාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… වීමංසාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๗๔. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงอรูปภพ เพราะก้าวล่วงอากาสานัญจายตนะโดยประการทั้งปวง จึงเข้าถึงจตุตถฌาน... อันสหรคตด้วยวิญญาณัญจายตนสัญญา เพราะละสุขได้ด้วย...ฯลฯ... อยู่ ฌานที่เป็นหีนะ...ฯลฯ... มัชฌิมะ...ฯลฯ... ประณีตะ...ฯลฯ... มีฉันทะเป็นอธิบดี...ฯลฯ... มีวิริยะเป็นอธิบดี...ฯลฯ... มีจิตตะเป็นอธิบดี...ฯลฯ... มีวิมังสาเป็นอธิบดี...ฯลฯ... มีฉันทะเป็นอธิบดีที่เป็นหีนะ...ฯลฯ... มัชฌิมะ...ฯลฯ... ประณีตะ...ฯลฯ... มีวิริยะเป็นอธิบดีที่เป็นหีนะ...ฯลฯ... มัชฌิมะ...ฯลฯ... ประณีตะ...ฯลฯ... มีจิตตะเป็นอธิบดีที่เป็นหีนะ...ฯลฯ... มัชฌิมะ...ฯลฯ... ประณีตะ...ฯลฯ... มีวิมังสาเป็นอธิบดีที่เป็นหีนะ...ฯลฯ... มัชฌิมะ...ฯลฯ... ประณีตะ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

275. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ අරූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤාසහගතං සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… ඡන්දාධිපතෙය්‍යං…පෙ… වීරියාධිපතෙය්‍යං…පෙ… චිත්තාධිපතෙය්‍යං…පෙ… වීමංසාධිපතෙය්‍යං…පෙ… ඡන්දාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… වීරියාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… චිත්තාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… වීමංසාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๗๕. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงอรูปภพ เพราะก้าวล่วงวิญญาณัญจายตนะโดยประการทั้งปวง จึงเข้าถึงจตุตถฌาน... อันสหรคตด้วยอากิญจัญญายตนสัญญา เพราะละสุขได้ด้วย...ฯลฯ... อยู่ ฌานที่เป็นหีนะ...ฯลฯ... มัชฌิมะ...ฯลฯ... ประณีตะ...ฯลฯ... มีฉันทะเป็นอธิบดี...ฯลฯ... มีวิริยะเป็นอธิบดี...ฯลฯ... มีจิตตะเป็นอธิบดี...ฯลฯ... มีวิมังสาเป็นอธิบดี...ฯลฯ... มีฉันทะเป็นอธิบดีที่เป็นหีนะ...ฯลฯ... มัชฌิมะ...ฯลฯ... ประณีตะ...ฯลฯ... มีวิริยะเป็นอธิบดีที่เป็นหีนะ...ฯลฯ... มัชฌิมะ...ฯลฯ... ประณีตะ...ฯลฯ... มีจิตตะเป็นอธิบดีที่เป็นหีนะ...ฯลฯ... มัชฌิมะ...ฯลฯ... ประณีตะ...ฯลฯ... มีวิมังสาเป็นอธิบดีที่เป็นหีนะ...ฯลฯ... มัชฌิมะ...ฯลฯ... ประณีตะ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

276. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ අරූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති සබ්බසො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසඤ්ඤාසහගතං සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… ඡන්දාධිපතෙය්‍යං…පෙ… වීරියාධිපතෙය්‍යං…පෙ… චිත්තාධිපතෙය්‍යං…පෙ… වීමංසාධිපතෙය්‍යං…පෙ… ඡන්දාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… [Pg.72] වීරියාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… චිත්තාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං…පෙ… වීමංසාධිපතෙය්‍යං හීනං…පෙ… මජ්ඣිමං…පෙ… පණීතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๗๖. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงอรูปภพ เพราะก้าวล่วงอากิญจัญญายตนะโดยประการทั้งปวง จึงเข้าถึงจตุตถฌาน... อันสหรคตด้วยเนวสัญญานาสัญญายตนสัญญา เพราะละสุขได้ด้วย...ฯลฯ... อยู่ ฌานที่เป็นหีนะ...ฯลฯ... มัชฌิมะ...ฯลฯ... ประณีตะ...ฯลฯ... มีฉันทะเป็นอธิบดี...ฯลฯ... มีวิริยะเป็นอธิบดี...ฯลฯ... มีจิตตะเป็นอธิบดี...ฯลฯ... มีวิมังสาเป็นอธิบดี...ฯลฯ... มีฉันทะเป็นอธิบดีที่เป็นหีนะ...ฯลฯ... มัชฌิมะ...ฯลฯ... ประณีตะ...ฯลฯ... มีวิริยะเป็นอธิบดีที่เป็นหีนะ...ฯลฯ... มัชฌิมะ...ฯลฯ... ประณีตะ...ฯลฯ... มีจิตตะเป็นอธิบดีที่เป็นหีนะ...ฯลฯ... มัชฌิมะ...ฯลฯ... ประณีตะ...ฯลฯ... มีวิมังสาเป็นอธิบดีที่เป็นหีนะ...ฯลฯ... มัชฌิมะ...ฯลฯ... ประณีตะ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

අරූපාවචරකුසලං.

อรูปาวจรกุศล (จบ)

---

ලොකුත්තරකුසලං

โลกุตตรกุศล

---

සුද්ධිකපටිපදා

สุทธิกปฏิปทา

---

277. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, විතක්කො හොති, විචාරො හොති, පීති හොති, සුඛං හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, සද්ධින්ද්‍රියං හොති, වීරියින්ද්‍රියං හොති, සතින්ද්‍රියං හොති, සමාධින්ද්‍රියං හොති, පඤ්ඤින්ද්‍රියං හොති, මනින්ද්‍රියං හොති, සොමනස්සින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති, අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියං හොති, සම්මාදිට්ඨි හොති, සම්මාසඞ්කප්පො හොති, සම්මාවාචා හොති, සම්මාකම්මන්තො හොති, සම්මාආජීවො හොති, සම්මාවායාමො හොති, සම්මාසති හොති, සම්මාසමාධි හොති, සද්ධාබලං හොති, වීරියබලං හොති, සතිබලං හොති, සමාධිබලං හොති, පඤ්ඤාබලං හොති, හිරිබලං හොති, ඔත්තප්පබලං හොති, අලොභො හොති, අදොසො හොති, අමොහො හොති, අනභිජ්ඣා හොති, අබ්‍යාපාදො හොති, සම්මාදිට්ඨි හොති, හිරී හොති, ඔත්තප්පං හොති, කායපස්සද්ධි හොති, චිත්තපස්සද්ධි හොති, කායලහුතා හොති, චිත්තලහුතා හොති, කායමුදුතා හොති, චිත්තමුදුතා හොති, කායකම්මඤ්ඤතා හොති, චිත්තකම්මඤ්ඤතා හොති, කායපාගුඤ්ඤතා හොති, චිත්තපාගුඤ්ඤතා හොති, කායුජුකතා හොති, චිත්තුජුකතා හොති, සති හොති, සම්පජඤ්ඤං හොති, සමථො හොති, විපස්සනා හොති, පග්ගාහො [Pg.73] හොති, අවික්ඛෙපො හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๒๗๗. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญโลกุตตรฌาน อันเป็นนิยยานิกะ ไม่เป็นอาจยคามี เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าถึงปฐมฌาน อันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี เวทนาย่อมมี สัญญาย่อมมี เจตนาย่อมมี จิตย่อมมี วิตกย่อมมี วิจารย่อมมี ปีติย่อมมี สุขย่อมมี จิตเตกัคคตาย่อมมี สัทธินทรีย์ย่อมมี วิริยินทรีย์ย่อมมี สตินทรีย์ย่อมมี สมาธินทรีย์ย่อมมี ปัญญินทรีย์ย่อมมี มนินทรีย์ย่อมมี โสมนัสสินทรีย์ย่อมมี ชีวิตินทรีย์ย่อมมี อนัญญาตัญญัสสามีตินทรีย์ย่อมมี สัมมาทิฏฐิย่อมมี สัมมาสังกัปปะย่อมมี สัมมาวาจาย่อมมี สัมมากัมมันตะย่อมมี สัมมาอาชีวะย่อมมี สัมมาวายามะย่อมมี สัมมาสติย่อมมี สัมมาสมาธิย่อมมี สัทธาพละย่อมมี วิริยพละย่อมมี สติพละย่อมมี สมาธิพละย่อมมี ปัญญาพละย่อมมี หิริพละย่อมมี โอตตัปปพละย่อมมี อโลภะย่อมมี อโทสะย่อมมี อโมหะย่อมมี อนภิชฌาย่อมมี อัพยาปาทย่อมมี สัมมาทิฏฐิย่อมมี หิริย่อมมี โอตตัปปะย่อมมี กายปัสสัทธิย่อมมี จิตตปัสสัทธิย่อมมี กายลหุตาย่อมมี จิตตลหุตาย่อมมี กายมุทุตาย่อมมี จิตตมุทุตาย่อมมี กายกัมมัญญตาย่อมมี จิตตกัมมัญญตาย่อมมี กายปาคุญญตาย่อมมี จิตตปาคุญญตาย่อมมี กายุชุกตาย่อมมี จิตตุชุกตาย่อมมี สติย่อมมี สัมปชัญญะย่อมมี สมถะย่อมมี วิปัสสนาย่อมมี ปัคคาหะย่อมมี อวิกเขปะย่อมมี; อีกอย่างหนึ่ง ในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นใดแม้มีอยู่ เป็นอรูปธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้น - ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

278. කතමො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති? යො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො ඵුසනා සංඵුසනා සංඵුසිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති.

๒๗๘. ในสมัยนั้น ผัสสะเป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น ผัสสะ การกระทบ อาการกระทบ ภาวะที่กระทบแล้วใดมีอยู่ นี้คือผัสสะในสมัยนั้น

---

279. කතමා තස්මිං සමයෙ වෙදනා හොති? යං තස්මිං සමයෙ තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජං චෙතසිකං සාතං චෙතසිකං සුඛං චෙතොසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා – අයං තස්මිං සමයෙ වෙදනා හොති.

๒๗๙. ในสมัยนั้น เวทนาเป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น เจตสิกที่เป็นความสำราญ เจตสิกที่เป็นสุข อันเกิดจากสัมผัสแห่งมโนวิญญาณธาตุที่สมกัน การเสวยอารมณ์ที่สำราญ ที่เป็นสุข อันเกิดจากเจโตสัมผัส เวทนาที่สำราญ ที่เป็นสุข อันเกิดจากเจโตสัมผัสใดมีอยู่ นี้คือเวทนาในสมัยนั้น

---

280. කතමා තස්මිං සමයෙ සඤ්ඤා හොති? යා තස්මිං සමයෙ තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජා සඤ්ඤා සඤ්ජානනා සඤ්ජානිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ සඤ්ඤා හොති.

๒๘๐. ในสมัยนั้น สัญญาเป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น สัญญา การจำได้ อาการจำได้ ภาวะที่จำได้ อันเกิดจากสัมผัสแห่งมโนวิญญาณธาตุที่สมกันใดมีอยู่ นี้คือสัญญาในสมัยนั้น

---

281. කතමා තස්මිං සමයෙ චෙතනා හොති? යා තස්මිං සමයෙ තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ චෙතනා හොති.

๒๘๑. ในสมัยนั้น เจตนาเป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น เจตนา การคิดอ่าน อาการคิดอ่าน ภาวะที่คิดอ่านแล้ว อันเกิดจากสัมผัสแห่งมโนวิญญาณธาตุที่สมกันใดมีอยู่ นี้คือเจตนาในสมัยนั้น

---

282. කතමං තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චිත්තං මනො මානසං හදයං පණ්ඩරං මනො මනායතනං මනින්ද්‍රියං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතු – ඉදං තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති.

๒๘๒. สมัยนั้น จิต เป็นไฉน? สมัยนั้น จิต มโน มานัส หทัย ปัณฑระ มโน มนายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณขันธ์ ตัชชามโนวิญญาณธาตุ อันใด นี้ชื่อว่า จิต ในสมัยนั้น

---

283. කතමො තස්මිං සමයෙ විතක්කො හොති? යො තස්මිං සමයෙ තක්කො විතක්කො සඞ්කප්පො අප්පනා බ්‍යප්පනා චෙතසො අභිනිරොපනා සම්මාසඞ්කප්පො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – අයං තස්මිං සමයෙ විතක්කො හොති.

๒๘๓. สมัยนั้น วิตก เป็นไฉน? สมัยนั้น ตักกะ วิตก สังกัปปะ อัปปนา พยัปปนา เจตโส อภินิโรปนา สัมมาสังกัปปะ ซึ่งเป็นองค์แห่งมรรค นับเนื่องในมรรค อันใด นี้ชื่อว่า วิตก ในสมัยนั้น

---

284. කතමො තස්මිං සමයෙ විචාරො හොති? යො තස්මිං සමයෙ චාරො විචාරො අනුවිචාරො උපවිචාරො චිත්තස්ස අනුසන්ධානතා අනුපෙක්ඛනතා – අයං තස්මිං සමයෙ විචාරො හොති.

๒๘๔. สมัยนั้น วิจาร เป็นไฉน? สมัยนั้น จาร วิจาร อนุวิจาร อุปวิจาร ความสืบต่อแห่งจิต ความพิจารณาเนืองๆ อันใด นี้ชื่อว่า วิจาร ในสมัยนั้น

---

285. කතමා [Pg.74] තස්මිං සමයෙ පීති හොති? යා තස්මිං සමයෙ පීති පාමොජ්ජං ආමොදනා පමොදනා හාසො පහාසො විත්ති ඔදග්‍යං අත්තමනතා චිත්තස්ස පීතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො – අයං තස්මිං සමයෙ පීති හොති.

๒๘๕. สมัยนั้น ปีติ เป็นไฉน? สมัยนั้น ปีติ ปาโมชย์ อาโมทนา ปโมทนา หาสะ ปหาสะ วิตติ โอทัคยะ อัตตมนตาแห่งจิต ปีติสัมโพชฌงค์ อันใด นี้ชื่อว่า ปีติ ในสมัยนั้น

---

286. කතමං තස්මිං සමයෙ සුඛං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චෙතසිකං සාතං චෙතසිකං සුඛං චෙතොසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා – ඉදං තස්මිං සමයෙ සුඛං හොති.

๒๘๖. สมัยนั้น สุขะ เป็นไฉน? สมัยนั้น เจตสิกสาตะ เจตสิกสุข สาตะ สุขะ เวทยิตะ อันเกิดแต่เจโตสัมผัส สาตา สุขา เวทนา อันเกิดแต่เจโตสัมผัส อันใด นี้ชื่อว่า สุขะ ในสมัยนั้น

---

287. කතමා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති සණ්ඨිති අවට්ඨිති අවිසාහාරො අවික්ඛෙපො අවිසාහටමානසතා සමථො සමාධින්ද්‍රියං සමාධිබලං සම්මාසමාධි සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – අයං තස්මිං සමයෙ චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති.

๒๘๗. สมัยนั้น จิตเตกัคคตา เป็นไฉน? สมัยนั้น ความตั้งอยู่แห่งจิต ความตั้งมั่น ความดำรงอยู่ ความไม่ส่ายไป ความไม่ฟุ้งซ่าน ความที่จิตไม่ส่ายไป สมถะ สมาธินทรีย์ สมาธิพละ สัมมาสมาธิ สมาธิสัมโพชฌงค์ ซึ่งเป็นองค์แห่งมรรค นับเนื่องในมรรค อันใด นี้ชื่อว่า จิตเตกัคคตา ในสมัยนั้น

---

288. කතමං තස්මිං සමයෙ සද්ධින්ද්‍රියං හොති? යා තස්මිං සමයෙ සද්ධා සද්දහනා ඔකප්පනා අභිප්පසාදො සද්ධා සද්ධින්ද්‍රියං සද්ධාබලං – ඉදං තස්මිං සමයෙ සද්ධින්ද්‍රියං හොති.

๒๘๘. สมัยนั้น สัทธินทรีย์ เป็นไฉน? สมัยนั้น ศรัทธา ความเชื่อ ความปลงใจเชื่อ ความเลื่อมใสยิ่ง ศรัทธา สัทธินทรีย์ สัทธาพละ อันใด นี้ชื่อว่า สัทธินทรีย์ ในสมัยนั้น

---

289. කතමං තස්මිං සමයෙ වීරියින්ද්‍රියං හොති? යො තස්මිං සමයෙ චෙතසිකො වීරියාරම්භො නික්කමො පරක්කමො උය්‍යාමො වායාමො උස්සාහො උස්සොළ්හී ථාමො ධිති අසිථිලපරක්කමතා අනික්ඛිත්තඡන්දතා අනික්ඛිත්තධුරතා ධුරසම්පග්ගාහො වීරියං වීරියින්ද්‍රියං වීරියබලං සම්මාවායාමො වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – ඉදං තස්මිං සමයෙ වීරියින්ද්‍රියං හොති.

๒๘๙. สมัยนั้น วิริยินทรีย์ เป็นไฉน? สมัยนั้น เจตสิกวิริยารัมภะ นิกกมะ ปรักกมะ อุยยามะ วายามะ อุสสาหะ อุสโสฬหี ถามะ ธุติ อสิถิลปรักกมตา อนิกขิตตฉันทตา อนิกขิตตธุรตา ธุรสัมปัคคาหะ วิริยะ วิริยินทรีย์ วิริยพละ สัมมาวายามะ วิริยสัมโพชฌงค์ ซึ่งเป็นองค์แห่งมรรค นับเนื่องในมรรค อันใด นี้ชื่อว่า วิริยินทรีย์ ในสมัยนั้น

---

290. කතමං තස්මිං සමයෙ සතින්ද්‍රියං හොති? යා තස්මිං සමයෙ සති අනුස්සති පටිස්සති සති සරණතා ධාරණතා අපිලාපනතා අසම්මුස්සනතා සති සතින්ද්‍රියං සතිබලං සම්මාසති සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – ඉදං තස්මිං සමයෙ සතින්ද්‍රියං හොති.

๒๙๐. สมัยนั้น สตินทรีย์ เป็นไฉน? สมัยนั้น สติ อนุสสติ ปฏิสสติ สติ สรณตา ธารณตา อปิลาปนตา อสัมมุสสนตา สติ สตินทรีย์ สติพละ สัมมาสติ สติสัมโพชฌงค์ ซึ่งเป็นองค์แห่งมรรค นับเนื่องในมรรค อันใด นี้ชื่อว่า สตินทรีย์ ในสมัยนั้น

---

291. කතමං තස්මිං සමයෙ සමාධින්ද්‍රියං හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති සණ්ඨිති අවට්ඨිති අවිසාහාරො අවික්ඛෙපො අවිසාහටමානසතා [Pg.75] සමථො සමාධින්ද්‍රියං සමාධිබලං සම්මාසමාධි සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – ඉදං තස්මිං සමයෙ සමාධින්ද්‍රියං හොති.

๒๙๑. สมัยนั้น สมาธินทรีย์ เป็นไฉน? สมัยนั้น ความตั้งอยู่แห่งจิต ความตั้งมั่น ความดำรงอยู่ ความไม่ส่ายไป ความไม่ฟุ้งซ่าน ความที่จิตไม่ส่ายไป สมถะ สมาธินทรีย์ สมาธิพละ สัมมาสมาธิ สมาธิสัมโพชฌงค์ ซึ่งเป็นองค์แห่งมรรค นับเนื่องในมรรค อันใด นี้ชื่อว่า สมาธินทรีย์ ในสมัยนั้น

---

292. කතමං තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤින්ද්‍රියං හොති? යා තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම්මවිචයො සල්ලක්ඛණා උපලක්ඛණා පච්චුපලක්ඛණා පණ්ඩිච්චං කොසල්ලං නෙපුඤ්ඤං වෙභබ්‍යා චින්තා උපපරික්ඛා භූරී මෙධා පරිණායිකා විපස්සනා සම්පජඤ්ඤං පතොදො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්‍රියං පඤ්ඤාබලං පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාපාසාදො පඤ්ඤාආලොකො පඤ්ඤාඔභාසො පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාරතනං අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – ඉදං තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤින්ද්‍රියං හොති.

๒๙๒. สมัยนั้น ปัญญินทรีย์ เป็นไฉน? สมัยนั้น ปัญญา ปชานนา วิจะยะ ปวิจะยะ ธัมมวิจะยะ สัลลักขณา อุปลักขณา ปัจจุปลักขณา ปัณฑิจจะ โกสัลละ เนปุญญะ เวภัพยา จินตา อุปปริกขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปัสสนา สัมปชัญญะ ปะโตทะ ปัญญา ปัญญินทรีย์ ปัญญาพละ ปัญญาสัตถะ ปัญญาปาสาทะ ปัญญาอาโลกะ ปัญญาโอภาสะ ปัญญาปัจโชตะ ปัญญารัตนะ อโมหะ ธัมมวิจะยะ สัมมาทิฏฐิ ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ ซึ่งเป็นองค์แห่งมรรค นับเนื่องในมรรค อันใด นี้ชื่อว่า ปัญญินทรีย์ ในสมัยนั้น

---

293. කතමං තස්මිං සමයෙ මනින්ද්‍රියං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චිත්තං මනො මානසං හදයං පණ්ඩරං මනො මනායතනං මනින්ද්‍රියං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතු – ඉදං තස්මිං සමයෙ මනින්ද්‍රියං හොති.

๒๙๓. สมัยนั้น มนินทรีย์ เป็นไฉน? สมัยนั้น จิต มโน มานัส หทัย ปัณฑระ มโน มนายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณขันธ์ ตัชชามโนวิญญาณธาตุ อันใด นี้ชื่อว่า มนินทรีย์ ในสมัยนั้น

---

294. කතමං තස්මිං සමයෙ සොමනස්සින්ද්‍රියං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චෙතසිකං සාතං චෙතසිකං සුඛං චෙතොසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා – ඉදං තස්මිං සමයෙ සොමනස්සින්ද්‍රියං හොති.

๒๙๔. สมัยนั้น โสมนัสสินทรีย์ เป็นไฉน? สมัยนั้น เจตสิกสาตะ เจตสิกสุข สาตะ สุขะ เวทยิตะ อันเกิดแต่เจโตสัมผัส สาตา สุขา เวทนา อันเกิดแต่เจโตสัมผัส อันใด นี้ชื่อว่า โสมนัสสินทรีย์ ในสมัยนั้น

---

295. කතමං තස්මිං සමයෙ ජීවිතින්ද්‍රියං හොති? යො තෙසං අරූපීනං ධම්මානං ආයු ඨිති යපනා යාපනා ඉරියනා වත්තනා පාලනා ජීවිතං ජීවිතින්ද්‍රියං – ඉදං තස්මිං සමයෙ ජීවිතින්ද්‍රියං හොති.

๒๙๕. สมัยนั้น ชีวิตินทรีย์ เป็นไฉน? อายุ ความตั้งอยู่ ความเป็นไป ความยังความเป็นไป ความสืบเนื่อง ความเป็นไป ความรักษา ชีวิต ชีวิตินทรีย์ ของธรรมทั้งหลายที่เป็นอรูปเหล่านั้น อันใด นี้ชื่อว่า ชีวิตินทรีย์ ในสมัยนั้น

---

296. කතමං තස්මිං සමයෙ අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියං හොති? යා තෙසං ධම්මානං අනඤ්ඤාතානං අදිට්ඨානං අප්පත්තානං අවිදිතානං අසච්ඡිකතානං සච්ඡිකිරියාය පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම්මවිචයො සල්ලක්ඛණා උපලක්ඛණා පච්චුපලක්ඛණා පණ්ඩිච්චං කොසල්ලං නෙපුඤ්ඤං වෙභබ්‍යා චින්තා උපපරික්ඛා භූරී මෙධා පරිණායිකා විපස්සනා සම්පජඤ්ඤං පතොදො පඤ්ඤා [Pg.76] පඤ්ඤින්ද්‍රියං පඤ්ඤාබලං පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාපාසාදො පඤ්ඤාආලොකො පඤ්ඤාඔභාසො පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාරතනං අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – ඉදං තස්මිං සමයෙ අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියං හොති.

๒๙๖. สมัยนั้น อนัญญตัญญัสสามีตินทรีย์ เป็นไฉน? ปัญญา ปชานนา วิจะยะ ปวิจะยะ ธัมมวิจะยะ สัลลักขณา อุปลักขณา ปัจจุปลักขณา ปัณฑิจจะ โกสัลละ เนปุญญะ เวภัพยา จินตา อุปปริกขา ภูรี เมธา ปริณายิกา วิปัสสนา สัมปชัญญะ ปะโตทะ ปัญญา ปัญญินทรีย์ ปัญญาพละ ปัญญาสัตถะ ปัญญาปาสาทะ ปัญญาอาโลกะ ปัญญาโอภาสะ ปัญญาปัจโชตะ ปัญญารัตนะ อโมหะ ธัมมวิจะยะ สัมมาทิฏฐิ ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ ซึ่งเป็นองค์แห่งมรรค นับเนื่องในมรรค เพื่อการกระทำให้แจ้งซึ่งธรรมทั้งหลายที่ยังไม่รู้ ยังไม่เห็น ยังไม่ถึง ยังไม่ทราบ ยังไม่ประจักษ์เหล่านั้น อันใด นี้ชื่อว่า อนัญญตัญญัสสามีตินทรีย์ ในสมัยนั้น

---

297. කතමා තස්මිං සමයෙ සම්මාදිට්ඨි හොති? යා තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම්මවිචයො සල්ලක්ඛණා උපලක්ඛණා පච්චුපලක්ඛණා පණ්ඩිච්චං කොසල්ලං නෙපුඤ්ඤං වෙභබ්‍යා චින්තා උපපරික්ඛා භූරී මෙධා පරිණායිකා විපස්සනා සම්පජඤ්ඤං පතොදො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්‍රියං පඤ්ඤාබලං පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාපාසාදො පඤ්ඤාආලොකො පඤ්ඤාඔභාසො පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාරතනං අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – අයං තස්මිං සමයෙ සම්මාදිට්ඨි හොති.

๒๙๗. สัมมาทิฏฐิในสมัยนั้น เป็นไฉน? ปัญญา ความรู้ทั่ว การวิจัย การวิจัยอย่างละเอียด การวิจัยธรรม การกำหนด การเข้าไปกำหนด การเข้าไปกำหนดอย่างใกล้ชิด ความเป็นบัณฑิต ความฉลาด ความเชี่ยวชาญ ความสามารถในการแยกแยะ ความคิด การพิจารณา ปัญญาดุจแผ่นดิน ปัญญาหลักแหลม ปัญญาเป็นเครื่องนำทาง วิปัสสนา สัมปชัญญะ ประตัก ปัญญา ปัญญินทรีย์ ปัญญาพละ ปัญญาสัตถะ ปัญญาปราสาท ปัญญาอาโลกะ ปัญญาโอภาส ปัญญาปัชโชตะ ปัญญารัตนะ อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิ ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ องค์แห่งมรรค ที่นับเนื่องในมรรค ใดในสมัยนั้น นี้เป็นสัมมาทิฏฐิในสมัยนั้น

---

298. කතමො තස්මිං සමයෙ සම්මාසඞ්කප්පො හොති? යො තස්මිං සමයෙ තක්කො විතක්කො සඞ්කප්පො අප්පනා බ්‍යප්පනා චෙතසො අභිනිරොපනා සම්මාසඞ්කප්පො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – අයං තස්මිං සමයෙ සම්මාසඞ්කප්පො හොති.

๒๙๘. สัมมาสังกัปปะในสมัยนั้น เป็นไฉน? ความตรึก ความวิตก ความดำริ ความแนบสนิท ความแนบสนิทอย่างยิ่ง การยกจิตขึ้นสู่อารมณ์ สัมมาสังกัปปะ องค์แห่งมรรค ที่นับเนื่องในมรรค ใดในสมัยนั้น นี้เป็นสัมมาสังกัปปะในสมัยนั้น

---

299. කතමා තස්මිං සමයෙ සම්මාවාචා හොති? යා තස්මිං සමයෙ චතූහි වචීදුච්චරිතෙහි ආරති විරති පටිවිරති වෙරමණී අකිරියා අකරණං අනජ්ඣාපත්ති වෙලාඅනතික්කමො සෙතුඝාතො සම්මාවාචා මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – අයං තස්මිං සමයෙ සම්මාවාචා හොති.

๒๙๙. สัมมาวาจาในสมัยนั้น เป็นไฉน? การงด การเว้น การเว้นขาด เจตนางดเว้น การไม่ทำ การไม่ประกอบ การไม่ล่วงละเมิด การไม่ก้าวล่วงขอบเขต การทำลายสะพาน จากวจีทุจริต ๔ อย่าง สัมมาวาจา องค์แห่งมรรค ที่นับเนื่องในมรรค ใดในสมัยนั้น นี้เป็นสัมมาวาจาในสมัยนั้น

---

300. කතමො තස්මිං සමයෙ සම්මාකම්මන්තො හොති? යා තස්මිං සමයෙ තීහි කායදුච්චරිතෙහි ආරති විරති පටිවිරති වෙරමණී අකිරියා අකරණං අනජ්ඣාපත්ති වෙලාඅනතික්කමො සෙතුඝාතො සම්මාකම්මන්තො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – අයං තස්මිං සමයෙ සම්මාකම්මන්තො හොති.

๓๐๐. สัมมากัมมันตะในสมัยนั้น เป็นไฉน? การงด การเว้น การเว้นขาด เจตนางดเว้น การไม่ทำ การไม่ประกอบ การไม่ล่วงละเมิด การไม่ก้าวล่วงขอบเขต การทำลายสะพาน จากกายทุจริต ๓ อย่าง สัมมากัมมันตะ องค์แห่งมรรค ที่นับเนื่องในมรรค ใดในสมัยนั้น นี้เป็นสัมมากัมมันตะในสมัยนั้น

---

301. කතමො තස්මිං සමයෙ සම්මාආජීවො හොති? යා තස්මිං සමයෙ මිච්ඡාආජීවා ආරති විරති පටිවිරති වෙරමණී අකිරියා අකරණං අනජ්ඣාපත්ති වෙලාඅනතික්කමො සෙතුඝාතො සම්මාආජීවො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – අයං තස්මිං සමයෙ සම්මාආජීවො හොති.

๓๐๑. สัมมาอาชีวะในสมัยนั้น เป็นไฉน? การงด การเว้น การเว้นขาด เจตนางดเว้น การไม่ทำ การไม่ประกอบ การไม่ล่วงละเมิด การไม่ก้าวล่วงขอบเขต การทำลายสะพาน จากมิจฉาอาชีวะ สัมมาอาชีวะ องค์แห่งมรรค ที่นับเนื่องในมรรค ใดในสมัยนั้น นี้เป็นสัมมาอาชีวะในสมัยนั้น

---

302. කතමො [Pg.77] තස්මිං සමයෙ සම්මාවායාමො හොති? යො තස්මිං සමයෙ චෙතසිකො වීරියාරම්භො නික්කමො පරක්කමො උය්‍යාමො වායාමො උස්සාහො උස්සොළ්හී ථාමො ධිති අසිථිලපරක්කමතා අනික්ඛිත්තඡන්දතා අනික්ඛිත්තධුරතා ධුරසම්පග්ගාහො වීරියං වීරියින්ද්‍රියං වීරියබලං සම්මාවායාමො වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – අයං තස්මිං සමයෙ සම්මාවායාමො හොති.

๓๐๒. สัมมาวายามะในสมัยนั้น เป็นไฉน? การปรารภความเพียรทางใจ การก้าวออก การบากบั่น ความพยายาม ความเพียร ความอุตสาหะ ความทนทาน กำลัง ความมั่นคง ความบากบั่นไม่ย่อหย่อน ความไม่ทอดทิ้งฉันทะ ความไม่ทอดทิ้งธุระ การประคองธุระไว้ด้วยดี วิริยะ วิริยินทรีย์ วิริยพละ สัมมาวายามะ วิริยสัมโพชฌงค์ องค์แห่งมรรค ที่นับเนื่องในมรรค ใดในสมัยนั้น นี้เป็นสัมมาวายามะในสมัยนั้น

---

303. කතමා තස්මිං සමයෙ සම්මාසති හොති? යා තස්මිං සමයෙ සති අනුස්සති පටිස්සති සති සරණතා ධාරණතා අපිලාපනතා අසම්මුස්සනතා සති සතින්ද්‍රියං සතිබලං සම්මාසති සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – අයං තස්මිං සමයෙ සම්මාසති හොති.

๓๐๓. สัมมาสติในสมัยนั้น เป็นไฉน? สติ การระลึกเนืองๆ การระลึกได้ สติ ความระลึกได้ ความทรงจำไว้ ความไม่เลื่อนลอย ความไม่หลงลืม สติ สตินทรีย์ สติพละ สัมมาสติ สติสัมโพชฌงค์ องค์แห่งมรรค ที่นับเนื่องในมรรค ใดในสมัยนั้น นี้เป็นสัมมาสติในสมัยนั้น

---

304. කතමො තස්මිං සමයෙ සම්මාසමාධි හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති සණ්ඨිති අවට්ඨිති අවිසාහාරො අවික්ඛෙපො අවිසාහටමානසතා සමථො සමාධින්ද්‍රියං සමාධිබලං සම්මාසමාධි සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – අයං තස්මිං සමයෙ සම්මාසමාධි හොති.

๓๐๔. สัมมาสมาธิในสมัยนั้น เป็นไฉน? ความตั้งอยู่แห่งจิต ความตั้งมั่น ความดำรงอยู่ ความไม่ส่ายไป ความไม่ฟุ้งซ่าน ความมีใจไม่ซัดส่าย สมถะ สมาธินทรีย์ สมาธิพละ สัมมาสมาธิ สมาธิสัมโพชฌงค์ องค์แห่งมรรค ที่นับเนื่องในมรรค ใดในสมัยนั้น นี้เป็นสัมมาสมาธิในสมัยนั้น

---

305. කතමං තස්මිං සමයෙ සද්ධාබලං හොති? යා තස්මිං සමයෙ සද්ධා සද්දහනා ඔකප්පනා අභිප්පසාදො සද්ධා සද්ධින්ද්‍රියං සද්ධාබලං – ඉදං තස්මිං සමයෙ සද්ධාබලං හොති.

๓๐๕. สัทธาพละในสมัยนั้น เป็นไฉน? ศรัทธา ความเชื่อ ความน้อมใจเชื่อ ความเลื่อมใสยิ่ง ศรัทธา สัทธินทรีย์ สัทธาพละ ใดในสมัยนั้น นี้เป็นสัทธาพละในสมัยนั้น

---

306. කතමං තස්මිං සමයෙ වීරියබලං හොති? යො තස්මිං සමයෙ චෙතසිකො වීරියාරම්භො නික්කමො පරක්කමො උය්‍යාමො වායාමො උස්සාහො උස්සොළ්හී ථාමො ධිති අසිථිලපරක්කමතා අනික්ඛිත්තඡන්දතා අනික්ඛිත්තධුරතා ධුරසම්පග්ගාහො වීරියං වීරියින්ද්‍රියං වීරියබලං සම්මාවායාමො වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – ඉදං තස්මිං සමයෙ වීරියබලං හොති.

๓๐๖. วิริยพละในสมัยนั้น เป็นไฉน? การปรารภความเพียรทางใจ การก้าวออก การบากบั่น ความพยายาม ความเพียร ความอุตสาหะ ความทนทาน กำลัง ความมั่นคง ความบากบั่นไม่ย่อหย่อน ความไม่ทอดทิ้งฉันทะ ความไม่ทอดทิ้งธุระ การประคองธุระไว้ด้วยดี วิริยะ วิริยินทรีย์ วิริยพละ สัมมาวายามะ วิริยสัมโพชฌงค์ องค์แห่งมรรค ที่นับเนื่องในมรรค ใดในสมัยนั้น นี้เป็นวิริยพละในสมัยนั้น

---

307. කතමං තස්මිං සමයෙ සතිබලං හොති? යා තස්මිං සමයෙ සති අනුස්සති පටිස්සති සති සරණතා ධාරණතා අපිලාපනතා අසම්මුස්සනතා සති සතින්ද්‍රියං සතිබලං සම්මාසති සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො [Pg.78] මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – ඉදං තස්මිං සමයෙ සතිබලං හොති.

๓๐๗. สติพละในสมัยนั้น เป็นไฉน? สติ การระลึกเนืองๆ การระลึกได้ สติ ความระลึกได้ ความทรงจำไว้ ความไม่เลื่อนลอย ความไม่หลงลืม สติ สตินทรีย์ สติพละ สัมมาสติ สติสัมโพชฌงค์ องค์แห่งมรรค ที่นับเนื่องในมรรค ใดในสมัยนั้น นี้เป็นสติพละในสมัยนั้น

---

308. කතමං තස්මිං සමයෙ සමාධිබලං හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති සණ්ඨිති අවට්ඨිති අවිසාහාරො අවික්ඛෙපො අවිසාහටමානසතා සමථො සමාධින්ද්‍රියං සමාධිබලං සම්මාසමාධි සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – ඉදං තස්මිං සමයෙ සමාධිබලං හොති.

๓๐๘. สมาธิพละในสมัยนั้น เป็นไฉน? ความตั้งอยู่แห่งจิต ความตั้งมั่น ความดำรงอยู่ ความไม่ส่ายไป ความไม่ฟุ้งซ่าน ความมีใจไม่ซัดส่าย สมถะ สมาธินทรีย์ สมาธิพละ สัมมาสมาธิ สมาธิสัมโพชฌงค์ องค์แห่งมรรค ที่นับเนื่องในมรรค ใดในสมัยนั้น นี้เป็นสมาธิพละในสมัยนั้น

---

309. කතමං තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤාබලං හොති? යා තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම්මවිචයො සල්ලක්ඛණා උපලක්ඛණා පච්චුපලක්ඛණා පණ්ඩිච්චං කොසල්ලං නෙපුඤ්ඤං වෙභබ්‍යා චින්තා උපපරික්ඛා භූරී මෙධා පරිණායිකා විපස්සනා සම්පජඤ්ඤං පතොදො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්‍රියං පඤ්ඤාබලං පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාපාසාදො පඤ්ඤාආලොකො පඤ්ඤාඔභාසො පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාරතනං අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – ඉදං තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤාබලං හොති.

๓๐๙. ปัญญาพละในสมัยนั้น เป็นไฉน? ปัญญา ความรู้ทั่ว การวิจัย การวิจัยอย่างละเอียด การวิจัยธรรม การกำหนด การเข้าไปกำหนด การเข้าไปกำหนดอย่างใกล้ชิด ความเป็นบัณฑิต ความฉลาด ความเชี่ยวชาญ ความสามารถในการแยกแยะ ความคิด การพิจารณา ปัญญาดุจแผ่นดิน ปัญญาหลักแหลม ปัญญาเป็นเครื่องนำทาง วิปัสสนา สัมปชัญญะ ประตัก ปัญญา ปัญญินทรีย์ ปัญญาพละ ปัญญาสัตถะ ปัญญาปราสาท ปัญญาอาโลกะ ปัญญาโอภาส ปัญญาปัชโชตะ ปัญญารัตนะ อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิ ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ องค์แห่งมรรค ที่นับเนื่องในมรรค ใดในสมัยนั้น นี้เป็นปัญญาพละในสมัยนั้น

---

310. කතමං තස්මිං සමයෙ හිරිබලං හොති? යං තස්මිං සමයෙ හිරීයති හිරියිතබ්බෙන හිරීයති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා – ඉදං තස්මිං සමයෙ හිරිබලං හොති.

๓๑๐. หิริพละในสมัยนั้น เป็นไฉน? ธรรมใดในสมัยนั้น ย่อมละอายต่อสิ่งที่ควรละอาย ย่อมละอายต่อการเข้าถึงธรรมทั้งหลายที่เป็นบาปอกุศล นี้เป็นหิริพละในสมัยนั้น

---

311. කතමං තස්මිං සමයෙ ඔත්තප්පබලං හොති? යං තස්මිං සමයෙ ඔත්තප්පති ඔත්තප්පිතබ්බෙන ඔත්තප්පති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා – ඉදං තස්මිං සමයෙ ඔත්තප්පබලං හොති.

๓๑๑. ในสมัยนั้น โอตตัปปพละ เป็นไฉน? สภาวะที่ในสมัยนั้น บุคคลย่อมเกรงกลัวต่อสิ่งที่ควรเกรงกลัว คือเกรงกลัวต่อการเข้าถึงอกุศลธรรมอันเป็นบาปทั้งหลาย นี้เป็น โอตตัปปพละ ในสมัยนั้น

---

312. කතමො තස්මිං සමයෙ අලොභො හොති? යො තස්මිං සමයෙ අලොභො අලුබ්භනා අලුබ්භිතත්තං අසාරාගො අසාරජ්ජනා අසාරජ්ජිතත්තං අනභිජ්ඣා අලොභො කුසලමූලං – අයං තස්මිං සමයෙ අලොභො හොති.

๓๑๒. ในสมัยนั้น อโลภะ เป็นไฉน? ในสมัยนั้น อโลภะ (ความไม่โลภ) อลุพภนา (ความไม่ปรารถนา) อลุพภิตัตตะ (ภาวะแห่งความไม่ปรารถนา) อสาราคะ (ความไม่กำหนัด) อสารัชชนา (อาการที่ไม่กำหนัด) อสารัชชิตัตตะ (ภาวะแห่งความไม่กำหนัด) อนภิชฌา (ความไม่เพ่งเล็ง) อโลภะอันเป็นกุศลมูล นี้เป็น อโลภะ ในสมัยนั้น

---

313. කතමො තස්මිං සමයෙ අදොසො හොති? යො තස්මිං සමයෙ අදොසො අදුස්සනා අදුස්සිතත්තං අබ්‍යාපාදො අබ්‍යාපජ්ජො අදොසො කුසලමූලං – අයං තස්මිං සමයෙ අදොසො හොති.

๓๑๓. ในสมัยนั้น อโทสะ เป็นไฉน? ในสมัยนั้น อโทสะ (ความไม่ประทุษร้าย) อทุสสนา (ความไม่คิดประทุษร้าย) อทุสสิตัตตะ (ภาวะแห่งความไม่คิดประทุษร้าย) อพยาบาท (ความไม่พยาบาท) อพยาปัชชะ (ความไม่เบียดเบียน) อโทสะอันเป็นกุศลมูล นี้เป็น อโทสะ ในสมัยนั้น

---

314. කතමො [Pg.79] තස්මිං සමයෙ අමොහො හොති? යා තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම්මවිචයො සල්ලක්ඛණා උපලක්ඛණා පච්චුපලක්ඛණා පණ්ඩිච්චං කොසල්ලං නෙපුඤ්ඤං වෙභබ්‍යා චින්තා උපපරික්ඛා භූරී මෙධා පරිණායිකා විපස්සනා සම්පජඤ්ඤං පතොදො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්‍රියං පඤ්ඤාබලං පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාපාසාදො පඤ්ඤාආලොකො පඤ්ඤාඔභාසො පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාරතනං අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – අයං තස්මිං සමයෙ අමොහො හොති.

๓๑๔. ในสมัยนั้น อโมหะ เป็นไฉน? ในสมัยนั้น ปัญญา ความรู้ทั่ว การวิจัย การวิจัยอย่างละเอียด การวิจัยธรรม การกำหนดรู้ การเพ่งพินิจ การพิจารณา ความเป็นบัณฑิต ความฉลาด ความเชี่ยวชาญ ความแจ่มแจ้ง ความคิด การไตร่ตรอง ปัญญาดุจแผ่นดิน ปัญญา ปัญญาเป็นเครื่องนำทาง วิปัสสนา สัมปชัญญะ ปัญญาดุจปฏัก ปัญญา ปัญญินทรีย์ ปัญญาพละ ปัญญาดุจศัสตรา ปัญญาดุจปราสาท ปัญญาดุจแสงสว่าง ปัญญาดุจแสงโอภาส ปัญญาดุจประทีป ปัญญาดุจรัตนะ อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิ ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ องค์แห่งมรรค อันนับเนื่องในมรรค นี้เป็น อโมหะ ในสมัยนั้น

---

315. කතමා තස්මිං සමයෙ අනභිජ්ඣා හොති? යො තස්මිං සමයෙ අලොභො අලුබ්භනා අලුබ්භිතත්තං අසාරාගො අසාරජ්ජනා අසාරජ්ජිතත්තං අනභිජ්ඣා අලොභො කුසලමූලං – අයං තස්මිං සමයෙ අනභිජ්ඣා හොති.

๓๑๕. ในสมัยนั้น อนภิชฌา เป็นไฉน? ในสมัยนั้น อโลภะ (ความไม่โลภ) อลุพภนา (ความไม่ปรารถนา) อลุพภิตัตตะ (ภาวะแห่งความไม่ปรารถนา) อสาราคะ (ความไม่กำหนัด) อสารัชชนา (อาการที่ไม่กำหนัด) อสารัชชิตัตตะ (ภาวะแห่งความไม่กำหนัด) อนภิชฌา (ความไม่เพ่งเล็ง) อโลภะอันเป็นกุศลมูล นี้เป็น อนภิชฌา ในสมัยนั้น

---

316. කතමො තස්මිං සමයෙ අබ්‍යාපාදො හොති? යො තස්මිං සමයෙ අදොසො අදුස්සනා අදුස්සිතත්තං අබ්‍යාපාදො අබ්‍යාපජ්ජො අදොසො කුසලමූලං – අයං තස්මිං සමයෙ අබ්‍යාපාදො හොති.

๓๑๖. ในสมัยนั้น อพยาบาท เป็นไฉน? ในสมัยนั้น อโทสะ (ความไม่ประทุษร้าย) อทุสสนา (ความไม่คิดประทุษร้าย) อทุสสิตัตตะ (ภาวะแห่งความไม่คิดประทุษร้าย) อพยาบาท (ความไม่พยาบาท) อพยาปัชชะ (ความไม่เบียดเบียน) อโทสะอันเป็นกุศลมูล นี้เป็น อพยาบาท ในสมัยนั้น

---

317. කතමා තස්මිං සමයෙ සම්මාදිට්ඨි හොති? යා තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම්මවිචයො සල්ලක්ඛණා උපලක්ඛණා පච්චුපලක්ඛණා පණ්ඩිච්චං කොසල්ලං නෙපුඤ්ඤං වෙභබ්‍යා චින්තා උපපරික්ඛා භූරී මෙධා පරිණායිකා විපස්සනා සම්පජඤ්ඤං පතොදො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්‍රියං පඤ්ඤාබලං පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාපාසාදො පඤ්ඤාආලොකො පඤ්ඤාඔභාසො පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාරතනං අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – අයං තස්මිං සමයෙ සම්මාදිට්ඨි හොති.

๓๑๗. ในสมัยนั้น สัมมาทิฏฐิ เป็นไฉน? ในสมัยนั้น ปัญญา ความรู้ทั่ว การวิจัย การวิจัยอย่างละเอียด การวิจัยธรรม การกำหนดรู้ การเพ่งพินิจ การพิจารณา ความเป็นบัณฑิต ความฉลาด ความเชี่ยวชาญ ความแจ่มแจ้ง ความคิด การไตร่ตรอง ปัญญาดุจแผ่นดิน ปัญญา ปัญญาเป็นเครื่องนำทาง วิปัสสนา สัมปชัญญะ ปัญญาดุจปฏัก ปัญญา ปัญญินทรีย์ ปัญญาพละ ปัญญาดุจศัสตรา ปัญญาดุจปราสาท ปัญญาดุจแสงสว่าง ปัญญาดุจแสงโอภาส ปัญญาดุจประทีป ปัญญาดุจรัตนะ อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิ ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ องค์แห่งมรรค อันนับเนื่องในมรรค นี้เป็น สัมมาทิฏฐิ ในสมัยนั้น

---

318. කතමා තස්මිං සමයෙ හිරී හොති? යං තස්මිං සමයෙ හිරීයති හිරියිතබ්බෙන හිරීයති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා – අයං තස්මිං සමයෙ හිරී හොති.

๓๑๘. ในสมัยนั้น หิริ เป็นไฉน? สภาวะที่ในสมัยนั้น บุคคลย่อมละอายต่อสิ่งที่ควรละอาย คือละอายต่อการเข้าถึงอกุศลธรรมอันเป็นบาปทั้งหลาย นี้เป็น หิริ ในสมัยนั้น

---

319. කතමං තස්මිං සමයෙ ඔත්තප්පං හොති? යං තස්මිං සමයෙ ඔත්තප්පති ඔත්තප්පිතබ්බෙන ඔත්තප්පති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා – ඉදං තස්මිං සමයෙ ඔත්තප්පං හොති.

๓๑๙. ในสมัยนั้น โอตตัปปะ เป็นไฉน? สภาวะที่ในสมัยนั้น บุคคลย่อมเกรงกลัวต่อสิ่งที่ควรเกรงกลัว คือเกรงกลัวต่อการเข้าถึงอกุศลธรรมอันเป็นบาปทั้งหลาย นี้เป็น โอตตัปปะ ในสมัยนั้น

---

320. කතමා [Pg.80] තස්මිං සමයෙ කායපස්සද්ධි හොති? යා තස්මිං සමයෙ වෙදනාක්ඛන්ධස්ස සඤ්ඤාක්ඛන්ධස්ස සඞ්ඛාරක්ඛන්ධස්ස පස්සද්ධි පටිපස්සද්ධි පස්සම්භනා පටිපස්සම්භනා පටිපස්සම්භිතත්තං පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො – අයං තස්මිං සමයෙ කායපස්සද්ධි හොති.

๓๒๐. ในสมัยนั้น กายปัสสัทธิ เป็นไฉน? ในสมัยนั้น ความสงบ ความสงบระงับ อาการที่สงบ อาการที่สงบระงับ ภาวะที่สงบระงับแห่งเวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ และสังขารขันธ์ ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ นี้เป็น กายปัสสัทธิ ในสมัยนั้น

---

321. කතමා තස්මිං සමයෙ චිත්තපස්සද්ධි හොති? යා තස්මිං සමයෙ විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස පස්සද්ධි පටිපස්සද්ධි පස්සම්භනා පටිපස්සම්භනා පටිපස්සම්භිතත්තං පස්සද්ධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො – අයං තස්මිං සමයෙ චිත්තපස්සද්ධි හොති.

๓๒๑. ในสมัยนั้น จิตตปัสสัทธิ เป็นไฉน? ในสมัยนั้น ความสงบ ความสงบระงับ อาการที่สงบ อาการที่สงบระงับ ภาวะที่สงบระงับแห่งวิญญาณขันธ์ ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ นี้เป็น จิตตปัสสัทธิ ในสมัยนั้น

---

322. කතමා තස්මිං සමයෙ කායලහුතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ වෙදනාක්ඛන්ධස්ස සඤ්ඤාක්ඛන්ධස්ස සඞ්ඛාරක්ඛන්ධස්ස ලහුතා ලහුපරිණාමතා අදන්ධනතා අවිත්ථනතා – අයං තස්මිං සමයෙ කායලහුතා හොති.

๓๒๒. ในสมัยนั้น กายลหุตา เป็นไฉน? ในสมัยนั้น ความเบา ความคล่องแคล่ว ความไม่เชื่องช้า ความไม่หนัก แห่งเวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ และสังขารขันธ์ นี้เป็น กายลหุตา ในสมัยนั้น

---

323. කතමා තස්මිං සමයෙ චිත්තලහුතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස ලහුතා ලහුපරිණාමතා අදන්ධනතා අවිත්ථනතා – අයං තස්මිං සමයෙ චිත්තලහුතා හොති.

๓๒๓. ในสมัยนั้น จิตตลหุตา เป็นไฉน? ในสมัยนั้น ความเบา ความคล่องแคล่ว ความไม่เชื่องช้า ความไม่หนัก แห่งวิญญาณขันธ์ นี้เป็น จิตตลหุตา ในสมัยนั้น

---

324. කතමා තස්මිං සමයෙ කායමුදුතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ වෙදනාක්ඛන්ධස්ස සඤ්ඤාක්ඛන්ධස්ස සඞ්ඛාරක්ඛන්ධස්ස මුදුතා මද්දවතා අකක්ඛළතා අකථිනතා – අයං තස්මිං සමයෙ කායමුදුතා හොති.

๓๒๔. ในสมัยนั้น กายมุทุตา เป็นไฉน? ในสมัยนั้น ความอ่อน ความนุ่มนวล ความไม่กระด้าง ความไม่แข็ง แห่งเวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ และสังขารขันธ์ นี้เป็น กายมุทุตา ในสมัยนั้น

---

325. කතමා තස්මිං සමයෙ චිත්තමුදුතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස මුදුතා මද්දවතා අකක්ඛළතා අකථිනතා – අයං තස්මිං සමයෙ චිත්තමුදුතා හොති.

๓๒๕. ในสมัยนั้น จิตตมุทุตา เป็นไฉน? ในสมัยนั้น ความอ่อน ความนุ่มนวล ความไม่กระด้าง ความไม่แข็ง แห่งวิญญาณขันธ์ นี้เป็น จิตตมุทุตา ในสมัยนั้น

---

326. කතමා තස්මිං සමයෙ කායකම්මඤ්ඤතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ වෙදනාක්ඛන්ධස්ස සඤ්ඤාක්ඛන්ධස්ස සඞ්ඛාරක්ඛන්ධස්ස කම්මඤ්ඤතා කම්මඤ්ඤත්තං කම්මඤ්ඤභාවො – අයං තස්මිං සමයෙ කායකම්මඤ්ඤතා හොති.

๓๒๖. ในสมัยนั้น กายกัมมัญญตา เป็นไฉน? ในสมัยนั้น ความควรแก่การงาน ภาวะที่ควรแก่การงาน ความเป็นผู้ควรแก่การงาน แห่งเวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ และสังขารขันธ์ นี้เป็น กายกัมมัญญตา ในสมัยนั้น

---

327. කතමා තස්මිං සමයෙ චිත්තකම්මඤ්ඤතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස කම්මඤ්ඤතා කම්මඤ්ඤත්තං කම්මඤ්ඤභාවො – අයං තස්මිං සමයෙ චිත්තකම්මඤ්ඤතා හොති.

๓๒๗. ในสมัยนั้น จิตตกัมมัญญตา เป็นไฉน? ในสมัยนั้น ความควรแก่การงาน ภาวะที่ควรแก่การงาน ความเป็นผู้ควรแก่การงาน แห่งวิญญาณขันธ์ นี้เป็น จิตตกัมมัญญตา ในสมัยนั้น

---

328. කතමා [Pg.81] තස්මිං සමයෙ කායපාගුඤ්ඤතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ වෙදනාක්ඛන්ධස්ස සඤ්ඤාක්ඛන්ධස්ස සඞ්ඛාරක්ඛන්ධස්ස පගුණතා පගුණත්තං පගුණභාවො – අයං තස්මිං සමයෙ කායපාගුඤ්ඤතා හොති.

๓๒๘. ในสมัยนั้น กายปาคุญญตา เป็นไฉน? ในสมัยนั้น ความคล่องแคล่ว ภาวะที่คล่องแคล่ว ความเป็นผู้คล่องแคล่ว แห่งเวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ และสังขารขันธ์ นี้เป็น กายปาคุญญตา ในสมัยนั้น

---

329. කතමා තස්මිං සමයෙ චිත්තපාගුඤ්ඤතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස පගුණතා පගුණත්තං පගුණභාවො – අයං තස්මිං සමයෙ චිත්තපාගුඤ්ඤතා හොති.

๓๒๙. ในสมัยนั้น จิตตปาคุญญตา เป็นไฉน? ในสมัยนั้น ความคล่องแคล่ว ภาวะที่คล่องแคล่ว ความเป็นผู้คล่องแคล่ว แห่งวิญญาณขันธ์ นี้เป็น จิตตปาคุญญตา ในสมัยนั้น

---

330. කතමා තස්මිං සමයෙ කායුජුකතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ වෙදනාක්ඛන්ධස්ස සඤ්ඤාක්ඛන්ධස්ස සඞ්ඛාරක්ඛන්ධස්ස උජුතා උජුකතා අජිම්හතා අවඞ්කතා අකුටිලතා – අයං තස්මිං සමයෙ කායුජුකතා හොති.

๓๓๐. ในสมัยนั้น กายุชุกตา เป็นไฉน? ความตรง ความเป็นสภาพตรง ความไม่คด ความไม่โค้ง ความไม่โกง แห่งเวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ และสังขารขันธ์ ในสมัยนั้น อันใด นี้เป็นกายุชุกตาในสมัยนั้น

---

331. කතමා තස්මිං සමයෙ චිත්තුජුකතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස උජුතා උජුකතා අජිම්හතා අවඞ්කතා අකුටිලතා – අයං තස්මිං සමයෙ චිත්තුජුකතා හොති.

๓๓๑. ในสมัยนั้น จิตตุชุกตา เป็นไฉน? ความตรง ความเป็นสภาพตรง ความไม่คด ความไม่โค้ง ความไม่โกง แห่งวิญญาณขันธ์ ในสมัยนั้น อันใด นี้เป็นจิตตุชุกตาในสมัยนั้น

---

332. කතමා තස්මිං සමයෙ සති හොති? යා තස්මිං සමයෙ සති අනුස්සති පටිස්සති සති සරණතා ධාරණතා අපිලාපනතා අසම්මුස්සනතා සති සතින්ද්‍රියං සතිබලං සම්මාසති සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – අයං තස්මිං සමයෙ සති හොති.

๓๓๒. ในสมัยนั้น สติ เป็นไฉน? สติ ความระลึก ความระลึกได้ ความเป็นผู้ระลึก ความเป็นผู้ทรงจำไว้ ความไม่เลื่อนลอย ความไม่หลงลืม สติ สตินทรีย์ สติพละ สัมมาสติ สติสัมโพชฌงค์ ที่เป็นองค์แห่งมรรค ที่นับเนื่องในมรรค ในสมัยนั้น อันใด นี้เป็นสติในสมัยนั้น

---

333. කතමං තස්මිං සමයෙ සම්පජඤ්ඤං හොති? යා තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම්මවිචයො සල්ලක්ඛණා උපලක්ඛණා පච්චුපලක්ඛණා පණ්ඩිච්චං කොසල්ලං නෙපුඤ්ඤං වෙභබ්‍යා චින්තා උපපරික්ඛා භූරී මෙධා පරිණායිකා විපස්සනා සම්පජඤ්ඤං පතොදො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්‍රියං පඤ්ඤාබලං පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාපාසාදො පඤ්ඤාආලොකො පඤ්ඤාඔභාසො පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාරතනං අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – ඉදං තස්මිං සමයෙ සම්පජඤ්ඤං හොති.

๓๓๓. ในสมัยนั้น สัมปชัญญะ เป็นไฉน? ปัญญา ความรู้ทั่ว ความวิจัย ความเลือกสรร ความวิจัยธรรม การกำหนด การเพ่ง การเพ่งเฉพาะ ความเป็นบัณฑิต ความฉลาด ความเชี่ยวชาญ ความหยั่งรู้ ความคิด การพิจารณา ปัญญาดุจแผ่นดิน ปัญญาเครื่องทรงจำ ปัญญานำทาง วิปัสสนา สัมปชัญญะ ปฏัก ปัญญา ปัญญินทรีย์ ปัญญาพละ ปัญญาศัสตรา ปัญญาปราสาท ปัญญาคือแสงสว่าง ปัญญาคือแสงโอภาส ปัญญาคือประทีป ปัญญาคือรัตนะ อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิ ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ ที่เป็นองค์แห่งมรรค ที่นับเนื่องในมรรค ในสมัยนั้น อันใด นี้เป็นสัมปชัญญะในสมัยนั้น

---

334. කතමො තස්මිං සමයෙ සමථො හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති සණ්ඨිති අවට්ඨිති අවිසාහාරො අවික්ඛෙපො අවිසාහටමානසතා සමථො සමාධින්ද්‍රියං සමාධිබලං සම්මාසමාධි සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – අයං තස්මිං සමයෙ සමථො හොති.

๓๓๔. ในสมัยนั้น สมถะ เป็นไฉน? ความตั้งอยู่แห่งจิต ความตั้งมั่น ความตั้งลง ความไม่ซัดส่าย ความไม่ฟุ้งซ่าน ความเป็นแห่งจิตที่ไม่ซัดส่าย สมถะ สมาธินทรีย์ สมาธิพละ สัมมาสมาธิ สมาธิสัมโพชฌงค์ ที่เป็นองค์แห่งมรรค ที่นับเนื่องในมรรค ในสมัยนั้น อันใด นี้เป็นสมถะในสมัยนั้น

---

335. කතමා [Pg.82] තස්මිං සමයෙ විපස්සනා හොති? යා තස්මිං සමයෙ පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම්මවිචයො සල්ලක්ඛණා උපලක්ඛණා පච්චුපලක්ඛණා පණ්ඩිච්චං කොසල්ලං නෙපුඤ්ඤං වෙභබ්‍යා චින්තා උපපරික්ඛා භූරී මෙධා පරිණායිකා විපස්සනා සම්පජඤ්ඤං පතොදො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්‍රියං පඤ්ඤාබලං පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාපාසාදො පඤ්ඤාආලොකො පඤ්ඤාඔභාසො පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාරතනං අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – අයං තස්මිං සමයෙ විපස්සනා හොති.

๓๓๕. ในสมัยนั้น วิปัสสนา เป็นไฉน? ปัญญา ความรู้ทั่ว ความวิจัย ความเลือกสรร ความวิจัยธรรม การกำหนด การเพ่ง การเพ่งเฉพาะ ความเป็นบัณฑิต ความฉลาด ความเชี่ยวชาญ ความหยั่งรู้ ความคิด การพิจารณา ปัญญาดุจแผ่นดิน ปัญญาเครื่องทรงจำ ปัญญานำทาง วิปัสสนา สัมปชัญญะ ปฏัก ปัญญา ปัญญินทรีย์ ปัญญาพละ ปัญญาศัสตรา ปัญญาปราสาท ปัญญาคือแสงสว่าง ปัญญาคือแสงโอภาส ปัญญาคือประทีป ปัญญาคือรัตนะ อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิ ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ ที่เป็นองค์แห่งมรรค ที่นับเนื่องในมรรค ในสมัยนั้น อันใด นี้เป็นวิปัสสนาในสมัยนั้น

---

336. කතමො තස්මිං සමයෙ පග්ගාහො හොති? යො තස්මිං සමයෙ චෙතසිකො වීරියාරම්භො නික්කමො පරක්කමො උය්‍යාමො වායාමො උස්සාහො උස්සොළ්හී ථාමො ධිති අසිථිලපරක්කමතා අනික්ඛිත්තඡන්දතා අනික්ඛිත්තධුරතා ධුරසම්පග්ගාහො වීරියං වීරියින්ද්‍රියං වීරියබලං සම්මාවායාමො වීරියසම්බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – අයං තස්මිං සමයෙ පග්ගාහො හොති.

๓๓๖. ในสมัยนั้น ปัคคาหะ เป็นไฉน? ความปรารภความเพียรทางใจ ความก้าวออก ความบากบั่น ความพยายาม ความเพียร ความอุตสาหะ ความทนทาน กำลัง ความทรงไว้ ความไม่ย่อหย่อนในการบากบั่น ความไม่ทอดฉันทะ ความไม่ทอดธุระ การประคองธุระไว้ วิริยะ วิริยินทรีย์ วิริยพละ สัมมาวายามะ วิริยสัมโพชฌงค์ ที่เป็นองค์แห่งมรรค ที่นับเนื่องในมรรค ในสมัยนั้น อันใด นี้เป็นปัคคาหะในสมัยนั้น

---

337. කතමො තස්මිං සමයෙ අවික්ඛෙපො හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති සණ්ඨිති අවට්ඨිති අවිසාහාරො අවික්ඛෙපො අවිසාහටමානසතා සමථො සමාධින්ද්‍රියං සමාධිබලං සම්මාසමාධි සමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – අයං තස්මිං සමයෙ අවික්ඛෙපො හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๓๓๗. ในสมัยนั้น อวิกเขปะ เป็นไฉน? ความตั้งอยู่แห่งจิต ความตั้งมั่น ความตั้งลง ความไม่ซัดส่าย ความไม่ฟุ้งซ่าน ความเป็นแห่งจิตที่ไม่ซัดส่าย สมถะ สมาธินทรีย์ สมาธิพละ สัมมาสมาธิ สมาธิสัมโพชฌงค์ ที่เป็นองค์แห่งมรรค ที่นับเนื่องในมรรค ในสมัยนั้น อันใด นี้เป็นอวิกเขปะในสมัยนั้น; ก็หรือว่าในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นแม้ใด ที่เป็นอรูปธรรม อาศัยกันและกันเกิดขึ้น มีอยู่ ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

තස්මිං ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, නවින්ද්‍රියානි හොන්ති, පඤ්චඞ්ගිකං ඣානං හොති, අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො හොති, සත්ත බලානි හොන්ති, තයො හෙතූ හොන්ති, එකො ඵස්සො හොති, එකා වෙදනා හොති, එකා සඤ්ඤා හොති, එකා චෙතනා හොති, එකං චිත්තං හොති, එකො වෙදනාක්ඛන්ධො හොති, එකො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො හොති, එකො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති, එකො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො හොති, එකං මනායතනං හොති, එකං මනින්ද්‍රියං හොති, එකා මනොවිඤ්ඤාණධාතු හොති, එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා…පෙ….

ก็ในสมัยนั้น ขันธ์ ๔ ย่อมมี, อายตนะ ๒ ย่อมมี, ธาตุ ๒ ย่อมมี, อาหาร ๓ ย่อมมี, อินทรีย์ ๙ ย่อมมี, ฌานมีองค์ ๕ ย่อมมี, มรรคมีองค์ ๘ ย่อมมี, พละ ๗ ย่อมมี, เหตุ ๓ ย่อมมี, ผัสสะ ๑ ย่อมมี, เวทนา ๑ ย่อมมี, สัญญา ๑ ย่อมมี, เจตนา ๑ ย่อมมี, จิต ๑ ย่อมมี, เวทนาขันธ์ ๑ ย่อมมี, สัญญาขันธ์ ๑ ย่อมมี, สังขารขันธ์ ๑ ย่อมมี, วิญญาณขันธ์ ๑ ย่อมมี, มนายตนะ ๑ ย่อมมี, มนินทรีย์ ๑ ย่อมมี, มโนวิญญาณธาตุ ๑ ย่อมมี, ธัมมายตนะ ๑ ย่อมมี, ธัมมธาตุ ๑ ย่อมมี; ก็หรือว่าในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นแม้ใด ที่เป็นอรูปธรรม อาศัยกันและกันเกิดขึ้น มีอยู่ ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล...ฯลฯ...

---

338. කතමො [Pg.83] තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා විතක්කො විචාරො පීති චිත්තස්සෙකග්ගතා සද්ධින්ද්‍රියං වීරියින්ද්‍රියං සතින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං පඤ්ඤින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං අනඤ්ඤාතඤ්ඤස්සාමීතින්ද්‍රියං සම්මාදිට්ඨි සම්මාසඞ්කප්පො සම්මාවාචා සම්මාකම්මන්තො සම්මාආජීවො සම්මාවායාමො සම්මාසති සම්මාසමාධි සද්ධාබලං වීරියබලං සතිබලං සමාධිබලං පඤ්ඤාබලං හිරිබලං ඔත්තප්පබලං අලොභො අදොසො අමොහො අනභිජ්ඣා අබ්‍යාපාදො සම්මාදිට්ඨි හිරී ඔත්තප්පං කායපස්සද්ධි චිත්තපස්සද්ධි කායලහුතා චිත්තලහුතා කායමුදුතා චිත්තමුදුතා කායකම්මඤ්ඤතා චිත්තකම්මඤ්ඤතා කායපාගුඤ්ඤතා චිත්තපාගුඤ්ඤතා කායුජුකතා චිත්තුජුකතා සති සම්පජඤ්ඤං සමථො විපස්සනා පග්ගාහො අවික්ඛෙපො; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๓๓๘. ในสมัยนั้น สังขารขันธ์ เป็นไฉน? ผัสสะ เจตนา วิตก วิจาร ปีติ จิตตัสเสกัคคตา สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์ สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ อนัญญตัญญัสสามีตินทรีย์ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ สัทธาพละ วิริยพละ สติพละ สมาธิพละ ปัญญาพละ หิริพละ โอตตัปปพละ อโลภะ อโทสะ อโมหะ อนภิชฌา อัพยาบาท สัมมาทิฏฐิ หิริ โอตตัปปะ กายปัสสัทธิ จิตตปัสสัทธิ กายลหุตา จิตตลหุตา กายมุทุตา จิตตมุทุตา กายกัมมัญญตา จิตตกัมมัญญตา กายปาคุญญตา จิตตปาคุญญตา กายุชุกตา จิตตุชุกตา สติ สัมปชัญญะ สมถะ วิปัสสนา ปัคคาหะ อวิกเขปะ; ก็หรือว่าในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นแม้ใด ที่เป็นอรูปธรรม อาศัยกันและกันเกิดขึ้น มีอยู่ เว้นเวทนาขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์ นี้เป็นสังขารขันธ์ในสมัยนั้น...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

339. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๓๓๙. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญโลกุตตรฌานที่เป็นไปเพื่อนำออกจากวัฏฏะ เป็นไปเพื่อความสิ้นภพสิ้นชาติ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานที่เป็นทุกขปฏิปทา มีอภิญญารวดเร็วอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

340. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๓๔๐. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญโลกุตตรฌานที่เป็นไปเพื่อนำออกจากวัฏฏะ เป็นไปเพื่อความสิ้นภพสิ้นชาติ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานที่เป็นสุขปฏิปทา มีอภิญญาเชื่องช้าอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

341. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๓๔๑. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญโลกุตตรฌานที่เป็นไปเพื่อนำออกจากวัฏฏะ เป็นไปเพื่อความสิ้นภพสิ้นชาติ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานที่เป็นสุขปฏิปทา มีอภิญญารวดเร็วอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

342. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා [Pg.84] විතක්කවිචාරානං වූපසමා …පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං…පෙ… සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๓๔๒. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญโลกุตตรฌานที่เป็นไปเพื่อนำออกจากวัฏฏะ เป็นไปเพื่อความสิ้นภพสิ้นชาติ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ... เข้าทุติยฌาน...ฯลฯ... ตติยฌาน...ฯลฯ... จตุตถฌาน...ฯลฯ... ปฐมฌาน...ฯลฯ... เข้าปัญจมฌานที่เป็นทุกขปฏิปทา มีอภิญญาเชื่องช้า...ฯลฯ... ที่เป็นทุกขปฏิปทา มีอภิญญารวดเร็ว...ฯลฯ... ที่เป็นสุขปฏิปทา มีอภิญญาเชื่องช้า...ฯลฯ... ที่เป็นสุขปฏิปทา มีอภิญญารวดเร็วอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

සුද්ධිකපටිපදා.

สุทธิกปฏิปทา

---

සුඤ්ඤතං

สุญญตะ

---

343. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඤ්ඤතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๓๔๓. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญโลกุตตรฌานที่เป็นไปเพื่อนำออกจากวัฏฏะ เป็นไปเพื่อความสิ้นภพสิ้นชาติ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานที่เป็นสุญญตะอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

344. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඤ්ඤතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๓๔๔. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญโลกุตตรฌานที่เป็นไปเพื่อนำออกจากวัฏฏะ เป็นไปเพื่อความสิ้นภพสิ้นชาติ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ... เข้าทุติยฌาน...ฯลฯ... ตติยฌาน...ฯลฯ... จตุตถฌาน...ฯลฯ... ปฐมฌาน...ฯลฯ... เข้าปัญจมฌานที่เป็นสุญญตะอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

සුඤ්ඤතං.

สุญญตะ จบ

---

සුඤ්ඤතමූලකපටිපදා

สุญญตมูลกปฏิปทา

---

345. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๓๔๕. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญโลกุตตรฌานที่เป็นไปเพื่อนำออกจากวัฏฏะ เป็นไปเพื่อความสิ้นภพสิ้นชาติ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานที่เป็นทุกขปฏิปทา มีอภิญญาเชื่องช้า เป็นสุญญตะอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

346. කතමෙ [Pg.85] ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๓๔๖. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญโลกุตตรฌานที่เป็นไปเพื่อนำออกจากวัฏฏะ เป็นไปเพื่อความสิ้นภพสิ้นชาติ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานที่เป็นทุกขปฏิปทา มีอภิญญารวดเร็ว เป็นสุญญตะอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

347. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๓๔๗. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญโลกุตตรฌานที่เป็นไปเพื่อนำออกจากวัฏฏะ เป็นไปเพื่อความสิ้นภพสิ้นชาติ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานที่เป็นสุขปฏิปทา มีอภิญญาเชื่องช้า เป็นสุญญตะอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

348. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๓๔๘. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญโลกุตตรฌานที่เป็นไปเพื่อนำออกจากวัฏฏะ เป็นไปเพื่อความสิ้นภพสิ้นชาติ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานที่เป็นสุขปฏิปทา มีอภิญญารวดเร็ว เป็นสุญญตะอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

349. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං…පෙ… සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๓๔๙. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด ภิกษุเจริญโลกุตตรฌานที่เป็นไปเพื่อนำออกจากวัฏฏะ เป็นไปเพื่อความสิ้นภพสิ้นชาติ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ... เข้าทุติยฌาน...ฯลฯ... ตติยฌาน...ฯลฯ... จตุตถฌาน...ฯลฯ... ปฐมฌาน...ฯลฯ... เข้าปัญจมฌานที่เป็นทุกขปฏิปทา มีอภิญญาเชื่องช้า เป็นสุญญตะ...ฯลฯ... ที่เป็นทุกขปฏิปทา มีอภิญญารวดเร็ว เป็นสุญญตะ...ฯลฯ... ที่เป็นสุขปฏิปทา มีอภิญญาเชื่องช้า เป็นสุญญตะ...ฯลฯ... ที่เป็นสุขปฏิปทา มีอภิญญารวดเร็ว เป็นสุญญตะอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

සුඤ්ඤතමූලකපටිපදා.

สุญญตมูลกปฏิปทา จบ

---

අප්පණිහිතං

อัปปณิหิตะ

---

350. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අප්පණිහිතං[Pg.86], තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๓๕๐. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่นำออกจากทุกข์ ไม่เป็นไปเพื่อการสั่งสมกรรม เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานอันเป็นอัปปณิหิตะอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

351. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අප්පණිහිතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๓๕๑. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่นำออกจากทุกข์ ไม่เป็นไปเพื่อการสั่งสมกรรม เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ... เข้าทุติยฌาน...ฯลฯ... ตติยฌาน...ฯลฯ... จตุตถฌาน...ฯลฯ... ปฐมฌาน...ฯลฯ... เข้าปัญจมฌานอันเป็นอัปปณิหิตะอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

අප්පණිහිතං.

อัปปณิหิตวาร จบ

---

අප්පණිහිතමූලකපටිපදා

อัปปณิหิตมูลกปฏิปทา

---

352. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๓๕๒. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่นำออกจากทุกข์ ไม่เป็นไปเพื่อการสั่งสมกรรม เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานที่เป็นทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา อัปปณิหิตะอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

353. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๓๕๓. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่นำออกจากทุกข์ ไม่เป็นไปเพื่อการสั่งสมกรรม เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานที่เป็นทุกขปฏิปทา ขิปปาภิญญา อัปปณิหิตะอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

354. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๓๕๔. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่นำออกจากทุกข์ ไม่เป็นไปเพื่อการสั่งสมกรรม เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานที่เป็นสุขปฏิปทา ทันธาภิญญา อัปปณิหิตะอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

355. කතමෙ [Pg.87] ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๓๕๕. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่นำออกจากทุกข์ ไม่เป็นไปเพื่อการสั่งสมกรรม เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานที่เป็นสุขปฏิปทา ขิปปาภิญญา อัปปณิหิตะอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

356. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං…පෙ… සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๓๕๖. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่นำออกจากทุกข์ ไม่เป็นไปเพื่อการสั่งสมกรรม เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ... เข้าทุติยฌาน...ฯลฯ... ตติยฌาน...ฯลฯ... จตุตถฌาน...ฯลฯ... ปฐมฌาน...ฯลฯ... เข้าปัญจมฌานที่เป็นทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา อัปปณิหิตะ...ฯลฯ... ที่เป็นทุกขปฏิปทา ขิปปาภิญญา อัปปณิหิตะ...ฯลฯ... ที่เป็นสุขปฏิปทา ทันธาภิญญา อัปปณิหิตะ...ฯลฯ... ที่เป็นสุขปฏิปทา ขิปปาภิญญา อัปปณิหิตะอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

අප්පණිහිතමූලකපටිපදා.

อัปปณิหิตมูลกปฏิปทา จบ

---

වීසති මහානයා

วีสติมหานัย

---

357. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං මග්ගං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං සතිපට්ඨානං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං සම්මප්පධානං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ඉද්ධිපාදං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ඉන්ද්‍රියං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං බලං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං සච්චං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං සමථං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ධම්මං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ඛන්ධං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ආයතනං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ධාතුං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ආහාරං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ඵස්සං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං වෙදනං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං සඤ්ඤං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං චෙතනං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං චිත්තං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං, තස්මිං [Pg.88] සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๓๕๗. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตตรมรรค...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรสติปัฏฐาน...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรสัมมัปปธาน...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรอิทธิบาท...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรอินทรีย์...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรพละ...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรโพชฌงค์...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรสัจจะ...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรสมถะ...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรธรรม...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรขันธ์...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรายตนะ...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรธาตุ...ฯลฯ... เจริญโลกุตตราหาร...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรผัสสะ...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรเวทนา...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรสัญญา...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรเจตนา...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรจิตที่นำออกจากทุกข์ ไม่เป็นไปเพื่อการสั่งสมกรรม เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานที่เป็นทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญาอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

වීසති මහානයා.

วีสติมหานัย จบ

---

අධිපති

อธิปติวาร

---

358. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං…පෙ… වීරියාධිපතෙය්‍යං…පෙ… චිත්තාධිපතෙය්‍යං…පෙ… වීමංසාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๓๕๘. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่นำออกจากทุกข์ ไม่เป็นไปเพื่อการสั่งสมกรรม เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานที่เป็นทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา มีฉันทะเป็นอธิบดี...ฯลฯ... มีวิริยะเป็นอธิบดี...ฯลฯ... มีจิตตะเป็นอธิบดี...ฯลฯ... มีวิมังสาเป็นอธิบดีอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

359. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං …පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං…පෙ… වීරියාධිපතෙය්‍යං…පෙ… චිත්තාධිපතෙය්‍යං…පෙ… වීමංසාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๓๕๙. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่เป็นไปเพื่อออกจากวัฏฏะ ไม่เป็นที่สั่งสมภพ เพื่อละทิฏฐิคตะ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ... เข้าทุติยฌาน...ฯลฯ... เข้าตติยฌาน...ฯลฯ... เข้าจตุตถฌาน...ฯลฯ... เข้าปฐมฌาน ...ฯลฯ... เข้าปัญจมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา มีฉันทะเป็นอธิบดี...ฯลฯ... มีวิริยะเป็นอธิบดี...ฯลฯ... มีจิตตะเป็นอธิบดี...ฯลฯ... มีวิมังสาเป็นอธิบดีอยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

360. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං මග්ගං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං සතිපට්ඨානං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං සම්මප්පධානං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ඉද්ධිපාදං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ඉන්ද්‍රියං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං බලං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං සච්චං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං සමථං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ධම්මං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ඛන්ධං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ආයතනං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ධාතුං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ආහාරං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ඵස්සං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං වෙදනං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං සඤ්ඤං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං චෙතනං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං චිත්තං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… [Pg.89] පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං…පෙ… වීරියාධිපතෙය්‍යං…පෙ… චිත්තාධිපතෙය්‍යං…පෙ… වීමංසාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๓๖๐. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรมรรค...ฯลฯ... เจริญโลกุตรสติปัฏฐาน...ฯลฯ... เจริญโลกุตรสัมมัปปธาน...ฯลฯ... เจริญโลกุตรอิทธิบาท...ฯลฯ... เจริญโลกุตรอินทรีย์...ฯลฯ... เจริญโลกุตรพละ...ฯลฯ... เจริญโลกุตรโพชฌงค์...ฯลฯ... เจริญโลกุตรสัจจะ...ฯลฯ... เจริญโลกุตรสมถะ...ฯลฯ... เจริญโลกุตรธรรม...ฯลฯ... เจริญโลกุตรขันธ์...ฯลฯ... เจริญโลกุตรอายตนะ...ฯลฯ... เจริญโลกุตรธาตุ...ฯลฯ... เจริญโลกุตรอาหาร...ฯลฯ... เจริญโลกุตรผัสสะ...ฯลฯ... เจริญโลกุตรเวทนา...ฯลฯ... เจริญโลกุตรสัญญา...ฯลฯ... เจริญโลกุตรเจตนา...ฯลฯ... เจริญโลกุตรจิต อันเป็นไปเพื่อออกจากวัฏฏะ ไม่เป็นที่สั่งสมภพ เพื่อละทิฏฐิคตะ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา มีฉันทะเป็นอธิบดี...ฯลฯ... มีวิริยะเป็นอธิบดี...ฯลฯ... มีจิตตะเป็นอธิบดี...ฯลฯ... มีวิมังสาเป็นอธิบดีอยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

අධිපති.

อธิบดี

---

පඨමො මග්ගො.

ปฐมมรรค

---

361. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං කාමරාගබ්‍යාපාදානං තනුභාවාය දුතියාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අඤ්ඤින්ද්‍රියං හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๓๖๑. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่เป็นไปเพื่อออกจากวัฏฏะ ไม่เป็นที่สั่งสมภพ เพื่อทำกามราคะและพยาบาทให้เบาบาง เพื่อบรรลุภูมิที่ ๒ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญาอยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อัญญินทรีย์ย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

දුතියො මග්ගො.

ทุติยมรรค

---

362. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං කාමරාගබ්‍යාපාදානං අනවසෙසප්පහානාය තතියාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අඤ්ඤින්ද්‍රියං හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๓๖๒. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่เป็นไปเพื่อออกจากวัฏฏะ ไม่เป็นที่สั่งสมภพ เพื่อละกามราคะและพยาบาทโดยไม่มีส่วนเหลือ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๓ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญาอยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อัญญินทรีย์ย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

තතියො මග්ගො.

ตติยมรรค

---

363. කතමෙ ධම්මා කුසලා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං රූපරාගඅරූපරාගමානඋද්ධච්චඅවිජ්ජාය අනවසෙසප්පහානාය චතුත්ථාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො [Pg.90] හොති…පෙ… අඤ්ඤින්ද්‍රියං හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා…පෙ….

๓๖๓. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่เป็นไปเพื่อออกจากวัฏฏะ ไม่เป็นที่สั่งสมภพ เพื่อละรูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ และอวิชชาโดยไม่มีส่วนเหลือ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๔ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญาอยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อัญญินทรีย์ย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล...ฯลฯ...

---

364. කතමං තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤින්ද්‍රියං හොති? යා තෙසං ධම්මානං ඤාතානං දිට්ඨානං පත්තානං විදිතානං සච්ඡිකතානං සච්ඡිකිරියාය පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම්මවිචයො සල්ලක්ඛණා උපලක්ඛණා පච්චුපලක්ඛණා පණ්ඩිච්චං කොසල්ලං නෙපුඤ්ඤං වෙභබ්‍යා චින්තා උපපරික්ඛා භූරී මෙධා පරිණායිකා විපස්සනා සම්පජඤ්ඤං පතොදො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්‍රියං පඤ්ඤාබලං පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාපාසාදො පඤ්ඤාආලොකො පඤ්ඤාඔභාසො පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාරතනං අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං, ඉදං තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤින්ද්‍රියං හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๓๖๔. ในสมัยนั้น อัญญินทรีย์เป็นไฉน? ปัญญา ความรู้ทั่ว การวิจัย การเลือกสรร การวิจัยธรรม การกำหนดหมาย การเทียบเคียง การพิจารณา ความเป็นบัณฑิต ความฉลาด ความเชี่ยวชาญ ความไพบูลย์ การคิด การพิจารณา ภูริ เมธา ปริณายิกา วิปัสสนา สัมปชัญญะ ประตัก ปัญญา ปัญญินทรีย์ ปัญญาพละ ปัญญาศัสตรา ปัญญาปราสาท ปัญญาอาโลกะ ปัญญาโอภาส ปัญญาปัชโชตะ ปัญญารัตนะ อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิ ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ที่เป็นองค์แห่งมรรค นับเนื่องในมรรค เพื่อการกระทำให้แจ้งซึ่งธรรมที่รู้แล้ว เห็นแล้ว ถึงแล้ว ทราบแล้ว กระทำให้แจ้งแล้ว เหล่าใด, นี้ชื่อว่าอัญญินทรีย์ในสมัยนั้น...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ก็หรือในสมัยนั้น อรูปธรรมเหล่าอื่นใดที่อาศัยกันเกิดขึ้นแม้อีกมีอยู่, ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

චතුත්ථො මග්ගො.

จตุตถมรรค

---

ලොකුත්තරං චිත්තං.

โลกุตรจิต

---

ද්වාදස අකුසලානි

อกุศล ๑๒

---

365. කතමෙ ධම්මා අකුසලා? යස්මිං සමයෙ අකුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති සොමනස්සසහගතං දිට්ඨිගතසම්පයුත්තං රූපාරම්මණං වා සද්දාරම්මණං වා ගන්ධාරම්මණං වා රසාරම්මණං වා ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං වා ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, විතක්කො හොති, විචාරො හොති, පීති හොති, සුඛං හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, වීරියින්ද්‍රියං හොති, සමාධින්ද්‍රියං හොති, මනින්ද්‍රියං හොති, සොමනස්සින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති, මිච්ඡාදිට්ඨි හොති, මිච්ඡාසඞ්කප්පො හොති, මිච්ඡාවායාමො හොති, මිච්ඡාසමාධි හොති, වීරියබලං හොති, සමාධිබලං හොති, අහිරිකබලං හොති, අනොත්තප්පබලං හොති, ලොභො හොති, මොහො හොති, අභිජ්ඣා හොති, මිච්ඡාදිට්ඨි හොති, අහිරිකං හොති[Pg.91], අනොත්තප්පං හොති, සමථො හොති, පග්ගාහො හොති, අවික්ඛෙපො හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අකුසලා.

๓๖๕. ธรรมเหล่าไหนเป็นอกุศล? ในสมัยใด อกุศลจิตที่สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยทิฏฐิ เกิดขึ้น ปรารภอารมณ์ใดอารมณ์หนึ่ง คือ รูปารมณ์ก็ดี สัททารมณ์ก็ดี คันธารมณ์ก็ดี รสารมณ์ก็ดี โผฏฐัพพารมณ์ก็ดี ธัมมารมณ์ก็ดี ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี, เวทนาย่อมมี, สัญญาย่อมมี, เจตนาย่อมมี, จิตย่อมมี, วิตกย่อมมี, วิจารย่อมมี, ปิติย่อมมี, สุขย่อมมี, จิตเตกัคคตาย่อมมี, วิริยินทรีย์ย่อมมี, สมาธินทรีย์ย่อมมี, มนินทรีย์ย่อมมี, โสมนัสสินทรีย์ย่อมมี, ชีวิตินทรีย์ย่อมมี, มิจฉาทิฏฐิย่อมมี, มิจฉาสังกัปปะย่อมมี, มิจฉาวายามะย่อมมี, มิจฉาสมาธิย่อมมี, วิริยพละย่อมมี, สมาธิพละย่อมมี, อหิริกพละย่อมมี, อโนตตัปปพละย่อมมี, โลภะย่อมมี, โมหะย่อมมี, อภิชฌาย่อมมี, มิจฉาทิฏฐิย่อมมี, อหิริกะย่อมมี, อโนตตัปปะย่อมมี, สมถะย่อมมี, ปัคคาหะย่อมมี, อวิกเขปะย่อมมี; ก็หรือในสมัยนั้น มีธรรมเหล่าอื่นแม้ใดที่เป็นอรูป ซึ่งอาศัยกันและกันเกิดขึ้น - ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล

---

366. කතමො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති? යො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො ඵුසනා සංඵුසනා සංඵුසිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති.

๓๖๖. ในสมัยนั้น ผัสสะเป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น ผัสสะ การกระทบ ความเป็นการกระทบ ภาวะที่กระทบแล้วใดมีอยู่ - นี้คือผัสสะในสมัยนั้น

---

367. කතමා තස්මිං සමයෙ වෙදනා හොති? යං තස්මිං සමයෙ තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජං චෙතසිකං සාතං චෙතසිකං සුඛං චෙතොසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා – අයං තස්මිං සමයෙ වෙදනා හොති.

๓๖๗. ในสมัยนั้น เวทนาเป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น เจตสิกที่เป็นความสำราญ เจตสิกที่เป็นสุข อันเกิดจากสัมผัสแห่งมโนวิญญาณธาตุที่สมกัน, ความสำราญ ความสุข การเสวยอารมณ์ อันเกิดจากเจโตสัมผัส, เวทนาที่เป็นความสำราญ เป็นสุข อันเกิดจากเจโตสัมผัสใดมีอยู่ - นี้คือเวทนาในสมัยนั้น

---

368. කතමා තස්මිං සමයෙ සඤ්ඤා හොති? යා තස්මිං සමයෙ තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජා සඤ්ඤා සඤ්ජානනා සඤ්ජානිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ සඤ්ඤා හොති.

๓๖๘. ในสมัยนั้น สัญญาเป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น สัญญา ความจำได้หมายรู้ ภาวะที่จำได้หมายรู้ อันเกิดจากสัมผัสแห่งมโนวิญญาณธาตุที่สมกันใดมีอยู่ - นี้คือสัญญาในสมัยนั้น

---

369. කතමා තස්මිං සමයෙ චෙතනා හොති? යා තස්මිං සමයෙ තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ චෙතනා හොති.

๓๖๙. ในสมัยนั้น เจตนาเป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น เจตนา ความจงใจ ภาวะที่จงใจ อันเกิดจากสัมผัสแห่งมโนวิญญาณธาตุที่สมกันใดมีอยู่ - นี้คือเจตนาในสมัยนั้น

---

370. කතමං තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චිත්තං මනො මානසං හදයං පණ්ඩරං මනො මනායතනං මනින්ද්‍රියං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතු – ඉදං තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති.

๓๗๐. ในสมัยนั้น จิตเป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น จิต มโน มานัส หทัย ปัณฑระ มโน มนายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณขันธ์ มโนวิญญาณธาตุที่สมกันใดมีอยู่ - นี้คือจิตในสมัยนั้น

---

371. කතමො තස්මිං සමයෙ විතක්කො හොති? යො තස්මිං සමයෙ තක්කො විතක්කො සඞ්කප්පො අප්පනා බ්‍යප්පනා චෙතසො අභිනිරොපනා මිච්ඡාසඞ්කප්පො – අයං තස්මිං සමයෙ විතක්කො හොති.

๓๗๑. ในสมัยนั้น วิตกเป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น ความตรึก วิตก ความดำริ การยกขึ้น การแนบสนิท การน้อมจิตไปในอารมณ์ มิจฉาสังกัปปะใดมีอยู่ - นี้คือวิตกในสมัยนั้น

---

372. කතමො තස්මිං සමයෙ විචාරො හොති? යො තස්මිං සමයෙ චාරො විචාරො අනුවිචාරො උපවිචාරො චිත්තස්ස අනුසන්ධානතා අනුපෙක්ඛනතා – අයං තස්මිං සමයෙ විචාරො හොති.

๓๗๒. ในสมัยนั้น วิจารเป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น การเที่ยวไป วิจาร การพิจารณาตาม การพิจารณาเข้าไป ความสืบต่อแห่งจิต ความพิจารณาเนืองๆ ใดมีอยู่ - นี้คือวิจารในสมัยนั้น

---

373. කතමා [Pg.92] තස්මිං සමයෙ පීති හොති? යා තස්මිං සමයෙ පීති පාමොජ්ජං ආමොදනා පමොදනා හාසො පහාසො විත්ති ඔදග්‍යං අත්තමනතා චිත්තස්ස – අයං තස්මිං සමයෙ පීති හොති.

๓๗๓. ในสมัยนั้น ปิติเป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น ปิติ ความปราโมทย์ ความบันเทิง ความร่าเริง การหัวเราะ การร่าเริงอย่างยิ่ง ความอิ่มใจ ความฟูใจ ความดีใจแห่งจิตใดมีอยู่ - นี้คือปิติในสมัยนั้น

---

374. කතමං තස්මිං සමයෙ සුඛං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චෙතසිකං සාතං චෙතසිකං සුඛං චෙතොසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා – ඉදං තස්මිං සමයෙ සුඛං හොති.

๓๗๔. ในสมัยนั้น สุขเป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น เจตสิกที่เป็นความสำราญ เจตสิกที่เป็นสุข, ความสำราญ ความสุข การเสวยอารมณ์ อันเกิดจากเจโตสัมผัส, เวทนาที่เป็นความสำราญ เป็นสุข อันเกิดจากเจโตสัมผัสใดมีอยู่ - นี้คือสุขในสมัยนั้น

---

375. කතමා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති සණ්ඨිති අවට්ඨිති අවිසාහාරො අවික්ඛෙපො අවිසාහටමානසතා සමථො සමාධින්ද්‍රියං සමාධිබලං මිච්ඡාසමාධි – අයං තස්මිං සමයෙ චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති.

๓๗๕. ในสมัยนั้น จิตเตกัคคตาเป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น ความตั้งอยู่แห่งจิต ความตั้งมั่น ความดำรงมั่น ความไม่ส่ายไป ความไม่ฟุ้งซ่าน ภาวะที่จิตไม่ส่ายไป สมถะ สมาธินทรีย์ สมาธิพละ มิจฉาสมาธิใดมีอยู่ - นี้คือจิตเตกัคคตาในสมัยนั้น

---

376. කතමං තස්මිං සමයෙ වීරියින්ද්‍රියං හොති? යො තස්මිං සමයෙ චෙතසිකො වීරියාරම්භො නික්කමො පරක්කමො උය්‍යාමො වායාමො උස්සාහො උස්සොළ්හී ථාමො ධිති අසිථිලපරක්කමතා අනික්ඛිත්තඡන්දතා අනික්ඛිත්තධුරතා ධුරසම්පග්ගාහො වීරියං වීරියින්ද්‍රියං වීරියබලං මිච්ඡාවායාමො – ඉදං තස්මිං සමයෙ වීරියින්ද්‍රියං හොති.

๓๗๖. ในสมัยนั้น วิริยินทรีย์เป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น การปรารภความเพียรทางใจ การก้าวออก ความบากบั่น ความพยายาม ความเพียร ความอุตสาหะ ความขะมักเขม้น กำลัง ความทรงจำ ภาวะที่บากบั่นไม่ย่อหย่อน ภาวะที่ไม่ทอดทิ้งฉันทะ ภาวะที่ไม่ทอดทิ้งธุระ การประคองธุระไว้ด้วยดี วิริยะ วิริยินทรีย์ วิริยพละ มิจฉาวายามะใดมีอยู่ - นี้คือวิริยินทรีย์ในสมัยนั้น

---

377. කතමං තස්මිං සමයෙ සමාධින්ද්‍රියං හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති සණ්ඨිති අවට්ඨිති අවිසාහාරො අවික්ඛෙපො අවිසාහටමානසතා සමථො සමාධින්ද්‍රියං සමාධිබලං මිච්ඡාසමාධි – ඉදං තස්මිං සමයෙ සමාධින්ද්‍රියං හොති?

๓๗๗. ในสมัยนั้น สมาธินทรีย์เป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น ความตั้งอยู่แห่งจิต ความตั้งมั่น ความดำรงมั่น ความไม่ส่ายไป ความไม่ฟุ้งซ่าน ภาวะที่จิตไม่ส่ายไป สมถะ สมาธินทรีย์ สมาธิพละ มิจฉาสมาธิใดมีอยู่ - นี้คือสมาธินทรีย์ในสมัยนั้น

---

378. කතමං තස්මිං සමයෙ මනින්ද්‍රියං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චිත්තං මනො මානසං හදයං පණ්ඩරං මනො මනායතනං මනින්ද්‍රියං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතු – ඉදං තස්මිං සමයෙ මනින්ද්‍රියං හොති.

๓๗๘. ในสมัยนั้น มนินทรีย์เป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น จิต มโน มานัส หทัย ปัณฑระ มโน มนายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณขันธ์ มโนวิญญาณธาตุที่สมกันใดมีอยู่ - นี้คือมนินทรีย์ในสมัยนั้น

---

379. කතමං තස්මිං සමයෙ සොමනස්සින්ද්‍රියං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චෙතසිකං සාතං චෙතසිකං සුඛං චෙතොසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා – ඉදං තස්මිං සමයෙ සොමනස්සින්ද්‍රියං හොති.

๓๗๙. ในสมัยนั้น โสมนัสสินทรีย์เป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น เจตสิกที่เป็นความสำราญ เจตสิกที่เป็นสุข, ความสำราญ ความสุข การเสวยอารมณ์ อันเกิดจากเจโตสัมผัส, เวทนาที่เป็นความสำราญ เป็นสุข อันเกิดจากเจโตสัมผัสใดมีอยู่ - นี้คือโสมนัสสินทรีย์ในสมัยนั้น

---

380. කතමං [Pg.93] තස්මිං සමයෙ ජීවිතින්ද්‍රියං හොති? යො තෙසං අරූපීනං ධම්මානං ආයු ඨිති යපනා යාපනා ඉරියනා වත්තනා පාලනා ජීවිතං ජීවිතින්ද්‍රියං – ඉදං තස්මිං සමයෙ ජීවිතින්ද්‍රියං හොති.

๓๘๐. ในสมัยนั้น ชีวิตินทรีย์เป็นอย่างไร? อายุ ความตั้งอยู่ ความเป็นไป การให้เป็นไป การเคลื่อนไหว ความเป็นไป การรักษา ชีวิต ชีวิตินทรีย์ ของอรูปธรรมเหล่านั้นใดมีอยู่ - นี้คือชีวิตินทรีย์ในสมัยนั้น

---

381. කතමා තස්මිං සමයෙ මිච්ඡාදිට්ඨි හොති? යා තස්මිං සමයෙ දිට්ඨි දිට්ඨිගතං දිට්ඨිගහනං දිට්ඨිකන්තාරො දිට්ඨිවිසූකායිකං දිට්ඨිවිප්ඵන්දිතං දිට්ඨිසංයොජනං ගාහො පතිට්ඨාහො අභිනිවෙසො පරාමාසො කුම්මග්ගො මිච්ඡාපථො මිච්ඡත්තං තිත්ථායතනං විපරියාසග්ගාහො – අයං තස්මිං සමයෙ මිච්ඡාදිට්ඨි හොති.

๓๘๑. ในสมัยนั้น มิจฉาทิฏฐิ เป็นไฉน? คือ ความเห็น ความเห็นผิด ป่าชัฏคือทิฏฐิ ทางกันดารคือทิฏฐิ การเสียดแทงคือทิฏฐิ ความดิ้นรนคือทิฏฐิ สังโยชน์คือทิฏฐิ การยึดถือ การตั้งมั่น การน้อมใจเชื่อ การยึดมั่น ทางชั่ว ทางผิด ความเป็นผิด แดนเกิดแห่งลัทธิอื่น การยึดถือโดยวิปลาสในสมัยนั้น นี้เป็นมิจฉาทิฏฐิในสมัยนั้น

---

382. කතමො තස්මිං සමයෙ මිච්ඡාසඞ්කප්පො හොති? යො තස්මිං සමයෙ තක්කො විතක්කො සඞ්කප්පො අප්පනා බ්‍යප්පනා චෙතසො අභිනිරොපනා මිච්ඡාසඞ්කප්පො – අයං තස්මිං සමයෙ මිච්ඡාසඞ්කප්පො හොති.

๓๘๒. ในสมัยนั้น มิจฉาสังกัปปะ เป็นไฉน? คือ ความตรึก ความวิตก ความดำริ ความแนบแน่น ความแนบแน่นสนิท การยกจิตขึ้นสู่อารมณ์ มิจฉาสังกัปปะในสมัยนั้น นี้เป็นมิจฉาสังกัปปะในสมัยนั้น

---

383. කතමො තස්මිං සමයෙ මිච්ඡාවායාමො හොති? යො තස්මිං සමයෙ චෙතසිකො වීරියාරම්භො නික්කමො පරක්කමො උය්‍යාමො වායාමො උස්සාහො උස්සොළ්හී ථාමො ධිති අසිථිලපරක්කමතා අනික්ඛිත්තඡන්දතා අනික්ඛිත්තධුරතා ධුරසම්පග්ගාහො වීරියං වීරියින්ද්‍රියං වීරියබලං මිච්ඡාවායාමො – අයං තස්මිං සමයෙ මිච්ඡාවායාමො හොති.

๓๘๓. ในสมัยนั้น มิจฉาวายามะ เป็นไฉน? คือ การปรารภความเพียรที่เป็นไปในจิต การก้าวออก ความบากบั่น ความพยายาม ความเพียร ความอุตสาหะ ความทนทาน กำลัง ความมั่นคง ความบากบั่นไม่ย่อหย่อน ความไม่ทอดทิ้งฉันทะ ความไม่ทอดทิ้งธุระ การประคองธุระไว้ด้วยดี วิริยะ วิริยินทรีย์ วิริยพละ มิจฉาวายามะในสมัยนั้น นี้เป็นมิจฉาวายามะในสมัยนั้น

---

384. කතමො තස්මිං සමයෙ මිච්ඡාසමාධි හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති සණ්ඨිති අවට්ඨිති අවිසාහාරො අවික්ඛෙපො අවිසාහටමානසතා සමථො සමාධින්ද්‍රියං සමාධිබලං මිච්ඡාසමාධි – අයං තස්මිං සමයෙ මිච්ඡාසමාධි හොති.

๓๘๔. ในสมัยนั้น มิจฉาสมาธิ เป็นไฉน? คือ ความตั้งอยู่แห่งจิต ความตั้งมั่น ความดำรงมั่น ความไม่ส่ายไป ความไม่ฟุ้งซ่าน ภาวะที่จิตไม่ส่ายไป สมถะ สมาธินทรีย์ สมาธิพละ มิจฉาสมาธิในสมัยนั้น นี้เป็นมิจฉาสมาธิในสมัยนั้น

---

385. කතමං තස්මිං සමයෙ වීරියබලං හොති? යො තස්මිං සමයෙ චෙතසිකො වීරියාරම්භො නික්කමො පරක්කමො උය්‍යාමො වායාමො උස්සාහො උස්සොළ්හී ථාමො ධිති අසිථිලපරක්කමතා අනික්ඛිත්තඡන්දතා අනික්ඛිත්තධුරතා ධුරසම්පග්ගාහො වීරියං වීරියින්ද්‍රියං වීරියබලං මිච්ඡාවායාමො – ඉදං තස්මිං සමයෙ වීරියබලං හොති.

๓๘๕. ในสมัยนั้น วิริยพละ เป็นไฉน? คือ การปรารภความเพียรที่เป็นไปในจิต การก้าวออก ความบากบั่น ความพยายาม ความเพียร ความอุตสาหะ ความทนทาน กำลัง ความมั่นคง ความบากบั่นไม่ย่อหย่อน ความไม่ทอดทิ้งฉันทะ ความไม่ทอดทิ้งธุระ การประคองธุระไว้ด้วยดี วิริยะ วิริยินทรีย์ วิริยพละ มิจฉาวายามะในสมัยนั้น นี้เป็นวิริยพละในสมัยนั้น

---

386. කතමං [Pg.94] තස්මිං සමයෙ සමාධිබලං හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති සණ්ඨිති අවට්ඨිති අවිසාහාරො අවික්ඛෙපො අවිසාහටමානසතා සමථො සමාධින්ද්‍රියං සමාධිබලං මිච්ඡාසමාධි – ඉදං තස්මිං සමයෙ සමාධිබලං හොති.

๓๘๖. ในสมัยนั้น สมาธิพละ เป็นไฉน? คือ ความตั้งอยู่แห่งจิต ความตั้งมั่น ความดำรงมั่น ความไม่ส่ายไป ความไม่ฟุ้งซ่าน ภาวะที่จิตไม่ส่ายไป สมถะ สมาธินทรีย์ สมาธิพละ มิจฉาสมาธิในสมัยนั้น นี้เป็นสมาธิพละในสมัยนั้น

---

387. කතමං තස්මිං සමයෙ අහිරිකබලං හොති? යං තස්මිං සමයෙ න හිරීයති හිරියිතබ්බෙන න හිරීයති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා – ඉදං තස්මිං සමයෙ අහිරිකබලං හොති.

๓๘๗. ในสมัยนั้น อหิริกพละ เป็นไฉน? คือ การที่ในสมัยนั้น บุคคลไม่ละอายต่อสิ่งที่ควรละอาย ไม่ละอายต่อการเข้าถึงธรรมทั้งหลายที่เป็นบาปอกุศล นี้เป็นอหิริกพละในสมัยนั้น

---

388. කතමං තස්මිං සමයෙ අනොත්තප්පබලං හොති? යං තස්මිං සමයෙ න ඔත්තප්පති ඔත්තප්පිතබ්බෙන න ඔත්තප්පති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා – ඉදං තස්මිං සමයෙ අනොත්තප්පබලං හොති.

๓๘๘. ในสมัยนั้น อโนตตัปปพละ เป็นไฉน? คือ การที่ในสมัยนั้น บุคคลไม่เกรงกลัวต่อสิ่งที่ควรเกรงกลัว ไม่เกรงกลัวต่อการเข้าถึงธรรมทั้งหลายที่เป็นบาปอกุศล นี้เป็นอโนตตัปปพละในสมัยนั้น

---

389. කතමො තස්මිං සමයෙ ලොභො හොති? යො තස්මිං සමයෙ ලොභො ලුබ්භනා ලුබ්භිතත්තං සාරාගො සාරජ්ජනා සාරජ්ජිතත්තං අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලං – අයං තස්මිං සමයෙ ලොභො හොති.

๓๘๙. ในสมัยนั้น โลภะ เป็นไฉน? คือ ความโลภ อาการโลภ ความเป็นผู้โลภ ความกำหนัด ความกำหนัดนัก ความเป็นผู้กำหนัดนัก อภิชฌา โลภะที่เป็นอกุศลมูลในสมัยนั้น นี้เป็นโลภะในสมัยนั้น

---

390. කතමො තස්මිං සමයෙ මොහො හොති? යං තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤාණං අදස්සනං අනභිසමයො අනනුබොධො අසම්බොධො අප්පටිවෙධො අසංගාහනා අපරියොගාහනා අසමපෙක්ඛනා අපච්චවෙක්ඛනා අපච්චක්ඛකම්මං දුම්මෙජ්ඣං බාල්‍යං අසම්පජඤ්ඤං මොහො පමොහො සම්මොහො අවිජ්ජා අවිජ්ජොඝො අවිජ්ජායොගො අවිජ්ජානුසයො අවිජ්ජාපරියුට්ඨානං අවිජ්ජාලඞ්ගී මොහො අකුසලමූලං – අයං තස්මිං සමයෙ මොහො හොති.

๓๙๐. ในสมัยนั้น โมหะ เป็นไฉน? คือ ความไม่รู้ ความไม่เห็น ความไม่ตรัสรู้ ความไม่รู้ตาม ความไม่รู้พร้อม ความไม่แทงตลอด การไม่กำหนด การไม่หยั่งลง การไม่พิจารณาโดยแยบคาย การไม่พิจารณาเห็น การไม่กระทำให้ประจักษ์ ความมีปัญญาทราม ความเป็นพาล ความไม่รู้ทั่ว โมหะ ความหลงใหล ความหลงใหลอย่างยิ่ง อวิชชา อวิชโชฆะ อวิชชาโยคะ อวิชชานุสัย อวิชชาปริยุฏฐาน อวิชชาลังคี โมหะที่เป็นอกุศลมูลในสมัยนั้น นี้เป็นโมหะในสมัยนั้น

---

391. කතමා තස්මිං සමයෙ අභිජ්ඣා හොති? යො තස්මිං සමයෙ ලොභො ලුබ්භනා ලුබ්භිතත්තං සාරාගො සාරජ්ජනා සාරජ්ජිතත්තං අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලං – අයං තස්මිං සමයෙ අභිජ්ඣා හොති.

๓๙๑. ในสมัยนั้น อภิชฌา เป็นไฉน? คือ ความโลภ อาการโลภ ความเป็นผู้โลภ ความกำหนัด ความกำหนัดนัก ความเป็นผู้กำหนัดนัก อภิชฌา โลภะที่เป็นอกุศลมูลในสมัยนั้น นี้เป็นอภิชฌาในสมัยนั้น

---

392. කතමා තස්මිං සමයෙ මිච්ඡාදිට්ඨි හොති? යා තස්මිං සමයෙ දිට්ඨි දිට්ඨිගතං දිට්ඨිගහනං දිට්ඨිකන්තාරො දිට්ඨිවිසූකායිකං දිට්ඨිවිප්ඵන්දිතං දිට්ඨිසංයොජනං ගාහො පතිට්ඨාහො අභිනිවෙසො පරාමාසො කුම්මග්ගො මිච්ඡාපථො [Pg.95] මිච්ඡත්තං තිත්ථායතනං විපරියාසග්ගාහො – අයං තස්මිං සමයෙ මිච්ඡාදිට්ඨි හොති.

๓๙๒. ในสมัยนั้น มิจฉาทิฏฐิ เป็นไฉน? คือ ความเห็น ความเห็นผิด ป่าชัฏคือทิฏฐิ ทางกันดารคือทิฏฐิ การเสียดแทงคือทิฏฐิ ความดิ้นรนคือทิฏฐิ สังโยชน์คือทิฏฐิ การยึดถือ การตั้งมั่น การน้อมใจเชื่อ การยึดมั่น ทางชั่ว ทางผิด ความเป็นผิด แดนเกิดแห่งลัทธิอื่น การยึดถือโดยวิปลาสในสมัยนั้น นี้เป็นมิจฉาทิฏฐิในสมัยนั้น

---

393. කතමං තස්මිං සමයෙ අහිරිකං හොති? යං තස්මිං සමයෙ න හිරීයති හිරියිතබ්බෙන න හිරීයති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා – ඉදං තස්මිං සමයෙ අහිරිකං හොති.

๓๙๓. ในสมัยนั้น อหิริกะ เป็นไฉน? คือ การที่ในสมัยนั้น บุคคลไม่ละอายต่อสิ่งที่ควรละอาย ไม่ละอายต่อการเข้าถึงธรรมทั้งหลายที่เป็นบาปอกุศล นี้เป็นอหิริกะในสมัยนั้น

---

394. කතමං තස්මිං සමයෙ අනොත්තප්පං හොති? යං තස්මිං සමයෙ න ඔත්තප්පති ඔත්තප්පිතබ්බෙන න ඔත්තප්පති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා – ඉදං තස්මිං සමයෙ අනොත්තප්පං හොති.

๓๙๔. ในสมัยนั้น อโนตตัปปะ เป็นไฉน? คือ การที่ในสมัยนั้น บุคคลไม่เกรงกลัวต่อสิ่งที่ควรเกรงกลัว ไม่เกรงกลัวต่อการเข้าถึงธรรมทั้งหลายที่เป็นบาปอกุศล นี้เป็นอโนตตัปปะในสมัยนั้น

---

395. කතමො තස්මිං සමයෙ සමථො හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති සණ්ඨිති අවට්ඨිති අවිසාහාරො අවික්ඛෙපො අවිසාහටමානසතා සමථො සමාධින්ද්‍රියං සමාධිබලං මිච්ඡාසමාධි – අයං තස්මිං සමයෙ සමථො හොති.

๓๙๕. ในสมัยนั้น สมถะ เป็นไฉน? คือ ความตั้งอยู่แห่งจิต ความตั้งมั่น ความดำรงมั่น ความไม่ส่ายไป ความไม่ฟุ้งซ่าน ภาวะที่จิตไม่ส่ายไป สมถะ สมาธินทรีย์ สมาธิพละ มิจฉาสมาธิในสมัยนั้น นี้เป็นสมถะในสมัยนั้น

---

396. කතමො තස්මිං සමයෙ පග්ගාහො හොති? යො තස්මිං සමයෙ චෙතසිකො වීරියාරම්භො නික්කමො පරක්කමො උය්‍යාමො වායාමො උස්සාහො උස්සොළ්හී ථාමො ධිති අසිථිලපරක්කමතා අනික්ඛිත්තඡන්දතා අනික්ඛිත්තධුරතා ධුරසම්පග්ගාහො වීරියං වීරියින්ද්‍රියං වීරියබලං මිච්ඡාවායාමො – අයං තස්මිං සමයෙ පග්ගාහො හොති.

๓๙๖. ในสมัยนั้น ปัคคาหะ เป็นไฉน? คือ การปรารภความเพียรที่เป็นไปในจิต การก้าวออก ความบากบั่น ความพยายาม ความเพียร ความอุตสาหะ ความทนทาน กำลัง ความมั่นคง ความบากบั่นไม่ย่อหย่อน ความไม่ทอดทิ้งฉันทะ ความไม่ทอดทิ้งธุระ การประคองธุระไว้ด้วยดี วิริยะ วิริยินทรีย์ วิริยพละ มิจฉาวายามะในสมัยนั้น นี้เป็นปัคคาหะในสมัยนั้น

---

397. කතමො තස්මිං සමයෙ අවික්ඛෙපො හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති සණ්ඨිති අවට්ඨිති අවිසාහාරො අවික්ඛෙපො අවිසාහටමානසතා සමථො සමාධින්ද්‍රියං සමාධිබලං මිච්ඡාසමාධි – අයං තස්මිං සමයෙ අවික්ඛෙපො හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අකුසලා.

๓๙๗. ในสมัยนั้น อวิกเขปะ เป็นอย่างไร? คือ ความตั้งอยู่ ความตั้งมั่น ความดำรงอยู่ ความไม่ส่ายไป ความไม่ฟุ้งซ่าน ความมีใจไม่ส่ายไป ความสงบ สมาธินทรีย์ สมาธิพละ มิจฉาสมาธิ ของจิตในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า อวิกเขปะในสมัยนั้น. ก็หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นใดที่เป็นอรูปธรรม อาศัยกันและกันเกิดขึ้น มีอยู่ ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล.

---

තස්මිං ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, පඤ්චින්ද්‍රියානි හොන්ති, පඤ්චඞ්ගිකං ඣානං හොති, චතුරඞ්ගිකො මග්ගො හොති, චත්තාරි බලානි හොන්ති, ද්වෙ හෙතූ හොන්ති, එකො ඵස්සො හොති…පෙ… එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අකුසලා…පෙ….

ก็ในสมัยนั้น ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๕ ฌานมีองค์ ๕ มรรคมีองค์ ๔ พละ ๔ เหตุ ๒ ผัสสะ ๑ ฯลฯ ธัมมายตนะ ๑ ธรรมธาตุ ๑ ย่อมมี. ก็หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นใดที่เป็นอรูปธรรม อาศัยกันและกันเกิดขึ้น มีอยู่ ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล ฯลฯ.

---

398. කතමො [Pg.96] තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා විතක්කො විචාරො පීති චිත්තස්සෙකග්ගතා වීරියින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං මිච්ඡාදිට්ඨි මිච්ඡාසඞ්කප්පො මිච්ඡාවායාමො මිච්ඡාසමාධි වීරියබලං සමාධිබලං අහිරිකබලං අනොත්තප්පබලං ලොභො මොහො අභිජ්ඣා මිච්ඡාදිට්ඨි අහිරිකං අනොත්තප්පං සමථො පග්ගාහො අවික්ඛෙපො; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අකුසලා.

๓๙๘. ในสมัยนั้น สังขารขันธ์ เป็นอย่างไร? คือ ผัสสะ เจตนา วิตก วิจาร ปีติ จิตเตกัคคตา วิริยินทรีย์ สมาธินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ มิจฉาทิฏฐิ มิจฉาสังกัปปะ มิจฉาวายามะ มิจฉาสมาธิ วิริยพละ สมาธิพละ อหิริกพละ อโนตตัปปพละ โลภะ โมหะ อภิชฌา มิจฉาทิฏฐิ อหิริกะ อโนตตัปปะ สมถะ ปัคคาหะ อวิกเขปะ. ก็หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นใดที่เป็นอรูปธรรม อาศัยกันและกันเกิดขึ้น มีอยู่ เว้นเวทนาขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์ นี้ชื่อว่า สังขารขันธ์ในสมัยนั้น ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล.

---

399. කතමෙ ධම්මා අකුසලා? යස්මිං සමයෙ අකුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති සොමනස්සසහගතං දිට්ඨිගතසම්පයුත්තං සසඞ්ඛාරෙන රූපාරම්මණං වා…පෙ… ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අකුසලා.

๓๙๙. ธรรมเหล่าไหนเป็นอกุศล? ในสมัยใด อกุศลจิตที่สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยทิฏฐิ มีสสังขาร ปรารภอารมณ์คือรูป ฯลฯ หรือปรารภอารมณ์คือธรรม หรือปรารภอารมณ์ใดๆ เกิดขึ้น ในสมัยนั้น ผัสสะ ฯลฯ อวิกเขปะ ย่อมมี ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล.

---

400. කතමෙ ධම්මා අකුසලා? යස්මිං සමයෙ අකුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති සොමනස්සසහගතං දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තං රූපාරම්මණං වා සද්දාරම්මණං වා ගන්ධාරම්මණං වා රසාරම්මණං වා ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං වා ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, විතක්කො හොති, විචාරො හොති, පීති හොති, සුඛං හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, වීරියින්ද්‍රියං හොති, සමාධින්ද්‍රියං හොති, මනින්ද්‍රියං හොති, සොමනස්සින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති, මිච්ඡාසඞ්කප්පො හොති, මිච්ඡාවායාමො හොති, මිච්ඡාසමාධි හොති, වීරියබලං හොති, සමාධිබලං හොති, අහිරිකබලං හොති, අනොත්තප්පබලං හොති, ලොභො හොති, මොහො හොති, අභිජ්ඣා හොති, අහිරිකං හොති, අනොත්තප්පං හොති, සමථො හොති, පග්ගාහො හොති, අවික්ඛෙපො හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අකුසලා…පෙ….

๔๐๐. ธรรมเหล่าไหนเป็นอกุศล? ในสมัยใด อกุศลจิตที่สหรคตด้วยโสมนัส วิปปยุตจากทิฏฐิ ปรารภอารมณ์คือรูป หรือปรารภอารมณ์คือเสียง หรือปรารภอารมณ์คือกลิ่น หรือปรารภอารมณ์คือรส หรือปรารภอารมณ์คือโผฏฐัพพะ หรือปรารภอารมณ์คือธรรม หรือปรารภอารมณ์ใดๆ เกิดขึ้น ในสมัยนั้น ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา จิต วิตก วิจาร ปีติ สุขะ จิตเตกัคคตา วิริยินทรีย์ สมาธินทรีย์ มนินทรีย์ โสมนัสสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ มิจฉาสังกัปปะ มิจฉาวายามะ มิจฉาสมาธิ วิริยพละ สมาธิพละ อหิริกพละ อโนตตัปปพละ โลภะ โมหะ อภิชฌา อหิริกะ อโนตตัปปะ สมถะ ปัคคาหะ อวิกเขปะ ย่อมมี. ก็หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นใดที่เป็นอรูปธรรม อาศัยกันและกันเกิดขึ้น มีอยู่ ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล ฯลฯ.

---

තස්මිං ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, පඤ්චින්ද්‍රියානි හොන්ති, පඤ්චඞ්ගිකං ඣානං හොති, තිවඞ්ගිකො මග්ගො හොති, චත්තාරි බලානි හොන්ති, ද්වෙ හෙතූ හොන්ති, එකො ඵස්සො හොති…පෙ… එකං ධම්මායතනං [Pg.97] හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අකුසලා…පෙ….

ก็ในสมัยนั้น ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๕ ฌานมีองค์ ๕ มรรคมีองค์ ๓ พละ ๔ เหตุ ๒ ผัสสะ ๑ ฯลฯ ธัมมายตนะ ๑ ธรรมธาตุ ๑ ย่อมมี. ก็หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นใดที่เป็นอรูปธรรม อาศัยกันและกันเกิดขึ้น มีอยู่ ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล ฯลฯ.

---

401. කතමො තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා විතක්කො විචාරො පීති චිත්තස්සෙකග්ගතා වීරියින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං මිච්ඡාසඞ්කප්පො මිච්ඡාවායාමො මිච්ඡාසමාධි වීරියබලං සමාධිබලං අහිරිකබලං අනොත්තප්පබලං ලොභො මොහො අභිජ්ඣා අහිරිකං අනොත්තප්පං සමථො පග්ගාහො අවික්ඛෙපො; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අකුසලා.

๔๐๑. ในสมัยนั้น สังขารขันธ์ เป็นอย่างไร? คือ ผัสสะ เจตนา วิตก วิจาร ปีติ จิตเตกัคคตา วิริยินทรีย์ สมาธินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ มิจฉาสังกัปปะ มิจฉาวายามะ มิจฉาสมาธิ วิริยพละ สมาธิพละ อหิริกพละ อโนตตัปปพละ โลภะ โมหะ อภิชฌา อหิริกะ อโนตตัปปะ สมถะ ปัคคาหะ อวิกเขปะ. ก็หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นใดที่เป็นอรูปธรรม อาศัยกันและกันเกิดขึ้น มีอยู่ เว้นเวทนาขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์ นี้ชื่อว่า สังขารขันธ์ในสมัยนั้น ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล.

---

402. කතමෙ ධම්මා අකුසලා? යස්මිං සමයෙ අකුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති සොමනස්සසහගතං දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තං සසඞ්ඛාරෙන රූපාරම්මණං වා…පෙ… ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අකුසලා.

๔๐๒. ธรรมเหล่าไหนเป็นอกุศล? ในสมัยใด อกุศลจิตที่สหรคตด้วยโสมนัส วิปปยุตจากทิฏฐิ มีสสังขาร ปรารภอารมณ์คือรูป ฯลฯ หรือปรารภอารมณ์คือธรรม หรือปรารภอารมณ์ใดๆ เกิดขึ้น ในสมัยนั้น ผัสสะ ฯลฯ อวิกเขปะ ย่อมมี ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล.

---

403. කතමෙ ධම්මා අකුසලා? යස්මිං සමයෙ අකුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං දිට්ඨිගතසම්පයුත්තං රූපාරම්මණං වා සද්දාරම්මණං වා ගන්ධාරම්මණං වා රසාරම්මණං වා ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං වා ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, විතක්කො හොති, විචාරො හොති, උපෙක්ඛා හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, වීරියින්ද්‍රියං හොති, සමාධින්ද්‍රියං හොති, මනින්ද්‍රියං හොති, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති, මිච්ඡාදිට්ඨි හොති, මිච්ඡාසඞ්කප්පො හොති, මිච්ඡාවායාමො හොති, මිච්ඡාසමාධි හොති, වීරියබලං හොති, සමාධිබලං හොති, අහිරිකබලං හොති, අනොත්තප්පබලං හොති, ලොභො හොති, මොහො හොති, අභිජ්ඣා හොති, මිච්ඡාදිට්ඨි හොති, අහිරිකං හොති, අනොත්තප්පං හොති, සමථො හොති, පග්ගාහො හොති, අවික්ඛෙපො හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අකුසලා.

๔๐๓. ธรรมเหล่าไหนเป็นอกุศล? ในสมัยใด อกุศลจิตที่สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยทิฏฐิ เกิดขึ้น ปรารภอารมณ์ใดอารมณ์หนึ่ง คือ รูปารมณ์ก็ดี สัททารมณ์ก็ดี คันธารมณ์ก็ดี รสารมณ์ก็ดี โผฏฐัพพารมณ์ก็ดี หรือธัมมารมณ์ก็ดี ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี, เวทนาย่อมมี, สัญญาย่อมมี, เจตนาย่อมมี, จิตย่อมมี, วิตกย่อมมี, วิจารย่อมมี, อุเบกขาย่อมมี, จิตตัสเสกัคคตาย่อมมี, วิริยินทรีย์ย่อมมี, สมาธินทรีย์ย่อมมี, มนินทรีย์ย่อมมี, อุเปกขินทรีย์ย่อมมี, ชีวิตินทรีย์ย่อมมี, มิจฉาทิฏฐิย่อมมี, มิจฉาสังกัปปะย่อมมี, มิจฉาวายามะย่อมมี, มิจฉาสมาธิย่อมมี, วิริยพละย่อมมี, สมาธิพละย่อมมี, อหิริกพละย่อมมี, อโนตตัปปพละย่อมมี, โลภะย่อมมี, โมหะย่อมมี, อภิชฌาย่อมมี, มิจฉาทิฏฐิย่อมมี, อหิริกะย่อมมี, อโนตตัปปะย่อมมี, สมถะย่อมมี, ปัคคาหะย่อมมี, อวิกเขปะย่อมมี, ก็หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นแม้อื่นใดที่เป็นอรูปธรรม อาศัยกันและกันเกิดขึ้น มีอยู่, ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล

---

404. කතමො [Pg.98] තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති? යො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො ඵුසනා සංඵුසනා සංඵුසිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති.

๔๐๔. ในสมัยนั้น ผัสสะเป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น ผัสสะ การถูกต้อง ความเป็นคือการถูกต้อง ภาวะแห่งการถูกต้องใด มีอยู่, นี้คือผัสสะในสมัยนั้น

---

405. කතමා තස්මිං සමයෙ වෙදනා හොති? යං තස්මිං සමයෙ තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජං චෙතසිකං නෙව සාතං නාසාතං චෙතොසම්ඵස්සජං අදුක්ඛමසුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා – අයං තස්මිං සමයෙ වෙදනා හොති…පෙ….

๔๐๕. ในสมัยนั้น เวทนาเป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น เจตสิกที่ไม่ใช่ความสำราญ ไม่ใช่ความไม่สำราญ อันเกิดจากสัมผัสแห่งมโนวิญญาณธาตุที่สมควรแก่เวทนานั้น, การเสวยอารมณ์ที่ไม่ใช่ทุกข์ ไม่ใช่สุข อันเกิดจากเจโตสัมผัส, เวทนาที่ไม่ใช่ทุกข์ ไม่ใช่สุข อันเกิดจากเจโตสัมผัสใด มีอยู่, นี้คือเวทนาในสมัยนั้น...ฯลฯ...

---

406. කතමා තස්මිං සමයෙ උපෙක්ඛා හොති? යං තස්මිං සමයෙ චෙතසිකං නෙව සාතං නාසාතං චෙතොසම්ඵස්සජං අදුක්ඛමසුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා – අයං තස්මිං සමයෙ උපෙක්ඛා හොති…පෙ….

๔๐๖. ในสมัยนั้น อุเบกขาเป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น เจตสิกที่ไม่ใช่ความสำราญ ไม่ใช่ความไม่สำราญ, การเสวยอารมณ์ที่ไม่ใช่ทุกข์ ไม่ใช่สุข อันเกิดจากเจโตสัมผัส, เวทนาที่ไม่ใช่ทุกข์ ไม่ใช่สุข อันเกิดจากเจโตสัมผัสใด มีอยู่, นี้คืออุเบกขาในสมัยนั้น...ฯลฯ...

---

407. කතමං තස්මිං සමයෙ උපෙක්ඛින්ද්‍රියං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චෙතසිකං නෙව සාතං නාසාතං චෙතොසම්ඵස්සජං අදුක්ඛමසුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා – ඉදං තස්මිං සමයෙ උපෙක්ඛින්ද්‍රියං හොති…පෙ… යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අකුසලා.

๔๐๗. ในสมัยนั้น อุเปกขินทรีย์เป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น เจตสิกที่ไม่ใช่ความสำราญ ไม่ใช่ความไม่สำราญ, การเสวยอารมณ์ที่ไม่ใช่ทุกข์ ไม่ใช่สุข อันเกิดจากเจโตสัมผัส, เวทนาที่ไม่ใช่ทุกข์ ไม่ใช่สุข อันเกิดจากเจโตสัมผัสใด มีอยู่, นี้คืออุเปกขินทรีย์ในสมัยนั้น...ฯลฯ... ก็หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นแม้อื่นใดที่เป็นอรูปธรรม อาศัยกันและกันเกิดขึ้น มีอยู่, ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล

---

තස්මිං ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, පඤ්චින්ද්‍රියානි හොන්ති, චතුරඞ්ගිකං ඣානං හොති, චතුරඞ්ගිකො මග්ගො හොති, චත්තාරි බලානි හොන්ති, ද්වෙ හෙතූ හොන්ති, එකො ඵස්සො හොති…පෙ… එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අකුසලා…පෙ….

ก็ในสมัยนั้นแล ขันธ์ ๔ ย่อมมี, อายตนะ ๒ ย่อมมี, ธาตุ ๒ ย่อมมี, อาหาร ๓ ย่อมมี, อินทรีย์ ๕ ย่อมมี, ฌานมีองค์ ๔ ย่อมมี, มรรคมีองค์ ๔ ย่อมมี, พละ ๔ ย่อมมี, เหตุ ๒ ย่อมมี, ผัสสะ ๑ ย่อมมี...ฯลฯ... ธัมมายตนะ ๑ ย่อมมี, ธัมมธาตุ ๑ ย่อมมี, ก็หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นแม้อื่นใดที่เป็นอรูปธรรม อาศัยกันและกันเกิดขึ้น มีอยู่, ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล...ฯลฯ...

---

408. කතමො තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා විතක්කො විචාරො චිත්තස්සෙකග්ගතා වීරියින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං මිච්ඡාදිට්ඨි මිච්ඡාසඞ්කප්පො මිච්ඡාවායාමො මිච්ඡාසමාධි වීරියබලං සමාධිබලං අහිරිකබලං අනොත්තප්පබලං ලොභො මොහො අභිජ්ඣා මිච්ඡාදිට්ඨි අහිරිකං අනොත්තප්පං සමථො පග්ගාහො අවික්ඛෙපො; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අකුසලා.

๔๐๘. ในสมัยนั้น สังขารขันธ์เป็นอย่างไร? ผัสสะ, เจตนา, วิตก, วิจาร, จิตตัสเสกัคคตา, วิริยินทรีย์, สมาธินทรีย์, ชีวิตินทรีย์, มิจฉาทิฏฐิ, มิจฉาสังกัปปะ, มิจฉาวายามะ, มิจฉาสมาธิ, วิริยพละ, สมาธิพละ, อหิริกพละ, อโนตตัปปพละ, โลภะ, โมหะ, อภิชฌา, มิจฉาทิฏฐิ, อหิริกะ, อโนตตัปปะ, สมถะ, ปัคคาหะ, อวิกเขปะ, ก็หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นแม้อื่นใดที่เป็นอรูปธรรม อาศัยกันและกันเกิดขึ้น มีอยู่ เว้นเวทนาขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์, นี้คือสังขารขันธ์ในสมัยนั้น...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล

---

409. කතමෙ [Pg.99] ධම්මා අකුසලා? යස්මිං සමයෙ අකුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං දිට්ඨිගතසම්පයුත්තං සසඞ්ඛාරෙන රූපාරම්මණං වා…පෙ… ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අකුසලා.

๔๐๙. ธรรมเหล่าไหนเป็นอกุศล? ในสมัยใด อกุศลจิตที่สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยทิฏฐิ เป็นสสังขาริก เกิดขึ้น ปรารภอารมณ์ใดอารมณ์หนึ่ง คือ รูปารมณ์ก็ดี...ฯลฯ... หรือธัมมารมณ์ก็ดี, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล

---

410. කතමෙ ධම්මා අකුසලා? යස්මිං සමයෙ අකුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තං රූපාරම්මණං වා සද්දාරම්මණං වා ගන්ධාරම්මණං වා රසාරම්මණං වා ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං වා ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, විතක්කො හොති, විචාරො හොති, උපෙක්ඛා හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, වීරියින්ද්‍රියං හොති, සමාධින්ද්‍රියං හොති, මනින්ද්‍රියං හොති, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති, මිච්ඡාසඞ්කප්පො හොති, මිච්ඡාවායාමො හොති, මිච්ඡාසමාධි හොති, වීරියබලං හොති, සමාධිබලං හොති, අහිරිකබලං හොති, අනොත්තප්පබලං හොති, ලොභො හොති, මොහො හොති, අභිජ්ඣා හොති, අහිරිකං හොති, අනොත්තප්පං හොති, සමථො හොති, පග්ගාහො හොති, අවික්ඛෙපො හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අකුසලා…පෙ….

๔๑๐. ธรรมเหล่าไหนเป็นอกุศล? ในสมัยใด อกุศลจิตที่สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตจากทิฏฐิ เกิดขึ้น ปรารภอารมณ์ใดอารมณ์หนึ่ง คือ รูปารมณ์ก็ดี สัททารมณ์ก็ดี คันธารมณ์ก็ดี รสารมณ์ก็ดี โผฏฐัพพารมณ์ก็ดี หรือธัมมารมณ์ก็ดี, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี, เวทนาย่อมมี, สัญญาย่อมมี, เจตนาย่อมมี, จิตย่อมมี, วิตกย่อมมี, วิจารย่อมมี, อุเบกขาย่อมมี, จิตตัสเสกัคคตาย่อมมี, วิริยินทรีย์ย่อมมี, สมาธินทรีย์ย่อมมี, มนินทรีย์ย่อมมี, อุเปกขินทรีย์ย่อมมี, ชีวิตินทรีย์ย่อมมี, มิจฉาสังกัปปะย่อมมี, มิจฉาวายามะย่อมมี, มิจฉาสมาธิย่อมมี, วิริยพละย่อมมี, สมาธิพละย่อมมี, อหิริกพละย่อมมี, อโนตตัปปพละย่อมมี, โลภะย่อมมี, โมหะย่อมมี, อภิชฌาย่อมมี, อหิริกะย่อมมี, อโนตตัปปะย่อมมี, สมถะย่อมมี, ปัคคาหะย่อมมี, อวิกเขปะย่อมมี, ก็หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นแม้อื่นใดที่เป็นอรูปธรรม อาศัยกันและกันเกิดขึ้น มีอยู่, ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล...ฯลฯ...

---

තස්මිං ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, පඤ්චින්ද්‍රියානි හොන්ති, චතුරඞ්ගිකං ඣානං හොති, තිවඞ්ගිකො මග්ගො හොති, චත්තාරි බලානි හොන්ති, ද්වෙ හෙතූ හොන්ති, එකො ඵස්සො හොති…පෙ… එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අකුසලා…පෙ….

ก็ในสมัยนั้น ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๕ ฌานมีองค์ ๔ มรรคมีองค์ ๓ พละ ๔ เหตุ ๒ ผัสสะ ๑ ฯลฯ ธัมมายตนะ ๑ ธัมมธาตุ ๑ ย่อมมี อนึ่ง ในสมัยนั้น ยังมีธรรมเหล่าอื่นที่เป็นอรูป ซึ่งอาศัยกันและกันเกิดขึ้นอีก ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล ฯลฯ

---

411. කතමො තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා විතක්කො විචාරො චිත්තස්සෙකග්ගතා වීරියින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං මිච්ඡාසඞ්කප්පො මිච්ඡාවායාමො මිච්ඡාසමාධි වීරියබලං සමාධිබලං අහිරිකබලං අනොත්තප්පබලං ලොභො මොහො අභිජ්ඣා අහිරිකං අනොත්තප්පං සමථො පග්ගාහො අවික්ඛෙපො; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං [Pg.100] ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අකුසලා.

๔๑๑. ในสมัยนั้น สังขารขันธ์เป็นไฉน? ผัสสะ เจตนา วิตก วิจาร จิตเตกัคคตา วิริยินทรีย์ สมาธินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ มิจฉาสังกัปปะ มิจฉาวายามะ มิจฉาสมาธิ วิริยพละ สมาธิพละ อหิริกพละ อโนตตัปปพละ โลภะ โมหะ อภิชฌา อหิริกะ อโนตตัปปะ สมถะ ปัคคาหะ อวิกเขปะ (ย่อมมี) อนึ่ง ในสมัยนั้น ยังมีธรรมเหล่าอื่นที่เป็นอรูป ซึ่งอาศัยกันและกันเกิดขึ้นอีก เว้นเวทนาขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์ นี้คือสังขารขันธ์ในสมัยนั้น ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล

---

412. කතමෙ ධම්මා අකුසලා? යස්මිං සමයෙ අකුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තං සසඞ්ඛාරෙන රූපාරම්මණං වා…පෙ… ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අකුසලා.

๔๑๒. ธรรมเหล่าไหนเป็นอกุศล? ในสมัยใด อกุศลจิตที่สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตจากทิฏฐิ เป็นสสังขาริก ปรารภอารมณ์ใดอารมณ์หนึ่ง จะเป็นรูปารมณ์ ฯลฯ หรือธัมมารมณ์ก็ตาม เกิดขึ้น ในสมัยนั้น ผัสสะ ฯลฯ อวิกเขปะ ย่อมมี ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล

---

413. කතමෙ ධම්මා අකුසලා? යස්මිං සමයෙ අකුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති දොමනස්සසහගතං පටිඝසම්පයුත්තං රූපාරම්මණං වා සද්දාරම්මණං වා ගන්ධාරම්මණං වා රසාරම්මණං වා ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං වා ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, විතක්කො හොති, විචාරො හොති, දුක්ඛං හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, වීරියින්ද්‍රියං හොති, සමාධින්ද්‍රියං හොති, මනින්ද්‍රියං හොති, දොමනස්සින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති, මිච්ඡාසඞ්කප්පො හොති, මිච්ඡාවායාමො හොති, මිච්ඡාසමාධි හොති, වීරියබලං හොති, සමාධිබලං හොති, අහිරිකබලං හොති, අනොත්තප්පබලං හොති, දොසො හොති, මොහො හොති, බ්‍යාපාදො හොති, අහිරිකං හොති, අනොත්තප්පං හොති, සමථො හොති, පග්ගාහො හොති, අවික්ඛෙපො හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අකුසලා.

๔๑๓. ธรรมเหล่าไหนเป็นอกุศล? ในสมัยใด อกุศลจิตที่สหรคตด้วยโทมนัส สัมปยุตด้วยปฏิฆะ ปรารภอารมณ์ใดอารมณ์หนึ่ง จะเป็นรูปารมณ์ สัททารมณ์ คันธารมณ์ รสารมณ์ โผฏฐัพพารมณ์ หรือธัมมารมณ์ก็ตาม เกิดขึ้น ในสมัยนั้น ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา จิต วิตก วิจาร ทุกข์ จิตเตกัคคตา วิริยินทรีย์ สมาธินทรีย์ มนินทรีย์ โทมนัสสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ มิจฉาสังกัปปะ มิจฉาวายามะ มิจฉาสมาธิ วิริยพละ สมาธิพละ อหิริกพละ อโนตตัปปพละ โทสะ โมหะ พยาบาท อหิริกะ อโนตตัปปะ สมถะ ปัคคาหะ อวิกเขปะ ย่อมมี อนึ่ง ในสมัยนั้น ยังมีธรรมเหล่าอื่นที่เป็นอรูป ซึ่งอาศัยกันและกันเกิดขึ้นอีก ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล

---

414. කතමො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති? යො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො ඵුසනා සංඵුසනා සංඵුසිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති.

๔๑๔. ในสมัยนั้น ผัสสะเป็นไฉน? ในสมัยนั้น การกระทบ กิริยาที่กระทบ ความเป็นแห่งการกระทบ อันใด นี้คือผัสสะในสมัยนั้น

---

415. කතමා තස්මිං සමයෙ වෙදනා හොති? යං තස්මිං සමයෙ තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජං චෙතසිකං අසාතං චෙතසිකං දුක්ඛං චෙතොසම්ඵස්සජං අසාතං දුක්ඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා අසාතා දුක්ඛා වෙදනා – අයං තස්මිං සමයෙ වෙදනා හොති…පෙ….

๔๑๕. ในสมัยนั้น เวทนาเป็นไฉน? ในสมัยนั้น ความไม่สำราญทางใจ ความทุกข์ทางใจ อันเกิดจากสัมผัสแห่งมโนวิญญาณธาตุที่สมกัน, การเสวยอารมณ์ที่ไม่น่ายินดี เป็นทุกข์ อันเกิดจากเจโตสัมผัส, เวทนาที่ไม่น่ายินดี เป็นทุกข์ อันเกิดจากเจโตสัมผัส อันใด นี้คือเวทนาในสมัยนั้น ฯลฯ

---

416. කතමං තස්මිං සමයෙ දුක්ඛං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චෙතසිකං අසාතං චෙතසිකං දුක්ඛං චෙතොසම්ඵස්සජං අසාතං දුක්ඛං වෙදයිතං [Pg.101] චෙතොසම්ඵස්සජා අසාතා දුක්ඛා වෙදනා – ඉදං තස්මිං සමයෙ දුක්ඛං හොති…පෙ….

๔๑๖. ในสมัยนั้น ทุกข์เป็นไฉน? ในสมัยนั้น ความไม่สำราญทางใจ ความทุกข์ทางใจ, การเสวยอารมณ์ที่ไม่น่ายินดี เป็นทุกข์ อันเกิดจากเจโตสัมผัส, เวทนาที่ไม่น่ายินดี เป็นทุกข์ อันเกิดจากเจโตสัมผัส อันใด นี้คือทุกข์ในสมัยนั้น ฯลฯ

---

417. කතමං තස්මිං සමයෙ දොමනස්සින්ද්‍රියං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චෙතසිකං අසාතං චෙතසිකං දුක්ඛං චෙතොසම්ඵස්සජං අසාතං දුක්ඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා අසාතා දුක්ඛා වෙදනා – ඉදං තස්මිං සමයෙ දොමනස්සින්ද්‍රියං හොති…පෙ….

๔๑๗. ในสมัยนั้น โทมนัสสินทรีย์เป็นไฉน? ในสมัยนั้น ความไม่สำราญทางใจ ความทุกข์ทางใจ, การเสวยอารมณ์ที่ไม่น่ายินดี เป็นทุกข์ อันเกิดจากเจโตสัมผัส, เวทนาที่ไม่น่ายินดี เป็นทุกข์ อันเกิดจากเจโตสัมผัส อันใด นี้คือโทมนัสสินทรีย์ในสมัยนั้น ฯลฯ

---

418. කතමො තස්මිං සමයෙ දොසො හොති? යො තස්මිං සමයෙ දොසො දුස්සනා දුස්සිතත්තං බ්‍යාපත්ති බ්‍යාපජ්ජනා බ්‍යාපජ්ජිතත්තං විරොධො පටිවිරොධො චණ්ඩික්කං අසුරොපො අනත්තමනතා චිත්තස්ස – අයං තස්මිං සමයෙ දොසො හොති…පෙ….

๔๑๘. ในสมัยนั้น โทสะเป็นไฉน? ในสมัยนั้น โทสะ กิริยาที่ประทุษร้าย ความเป็นแห่งจิตที่ถูกประทุษร้าย, ความขัดเคือง กิริยาที่ขัดเคือง ความเป็นแห่งผู้ขัดเคือง, ความขัดแย้ง ความเป็นปฏิปักษ์, ความดุร้าย ความหยาบคาย, ความไม่พอใจแห่งจิต อันใด นี้คือโทสะในสมัยนั้น ฯลฯ

---

419. කතමො තස්මිං සමයෙ බ්‍යාපාදො හොති? යො තස්මිං සමයෙ දොසො දුස්සනා දුස්සිතත්තං බ්‍යාපත්ති බ්‍යාපජ්ජනා බ්‍යාපජ්ජිතත්තං විරොධො පටිවිරොධො චණ්ඩික්කං අසුරොපො අනත්තමනතා චිත්තස්ස – අයං තස්මිං සමයෙ බ්‍යාපාදො හොති…පෙ… යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අකුසලා.

๔๑๙. ในสมัยนั้น พยาบาทเป็นไฉน? ในสมัยนั้น โทสะ กิริยาที่ประทุษร้าย ความเป็นแห่งจิตที่ถูกประทุษร้าย, ความขัดเคือง กิริยาที่ขัดเคือง ความเป็นแห่งผู้ขัดเคือง, ความขัดแย้ง ความเป็นปฏิปักษ์, ความดุร้าย ความหยาบคาย, ความไม่พอใจแห่งจิต อันใด นี้คือพยาบาทในสมัยนั้น ฯลฯ อนึ่ง ในสมัยนั้น ยังมีธรรมเหล่าอื่นที่เป็นอรูป ซึ่งอาศัยกันและกันเกิดขึ้นอีก ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล

---

තස්මිං ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, පඤ්චින්ද්‍රියානි හොන්ති, චතුරඞ්ගිකං ඣානං හොති, තිවඞ්ගිකො මග්ගො හොති, චත්තාරි බලානි හොන්ති, ද්වෙ හෙතූ හොන්ති, එකො ඵස්සො හොති…පෙ… එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අකුසලා…පෙ….

ก็ในสมัยนั้น ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๕ ฌานมีองค์ ๔ มรรคมีองค์ ๓ พละ ๔ เหตุ ๒ ผัสสะ ๑ ฯลฯ ธัมมายตนะ ๑ ธัมมธาตุ ๑ ย่อมมี อนึ่ง ในสมัยนั้น ยังมีธรรมเหล่าอื่นที่เป็นอรูป ซึ่งอาศัยกันและกันเกิดขึ้นอีก ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล ฯลฯ

---

420. කතමො තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා විතක්කො විචාරො චිත්තස්සෙකග්ගතා වීරියින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං මිච්ඡාසඞ්කප්පො මිච්ඡාවායාමො මිච්ඡාසමාධි වීරියබලං සමාධිබලං අහිරිකබලං අනොත්තප්පබලං දොසො මොහො බ්‍යාපාදො අහිරිකං අනොත්තප්පං සමථො පග්ගාහො අවික්ඛෙපො; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අකුසලා.

๔๒๐. สังขารขันธ์ในสมัยนั้น เป็นไฉน? ผัสสะ เจตนา วิตก วิจาร จิตเตกัคคตา วิริยินทรีย์ สมาธินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ มิจฉาสังกัปปะ มิจฉาวายามะ มิจฉาสมาธิ วิริยพละ สมาธิพละ อหิริกพละ อโนตตัปปพละ โทสะ โมหะ พยาบาท อหิริกะ อโนตตัปปะ สมถะ ปัคคาหะ อวิกเขปะ หรือสภาวธรรมเหล่าอื่นใดที่ไม่มีรูปซึ่งอาศัยกันและกันเกิดขึ้น ที่มีอยู่ในสมัยนั้น เว้นเวทนาขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์ นี้คือสังขารขันธ์ในสมัยนั้น ฯลฯ สภาวธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล

---

421. කතමෙ [Pg.102] ධම්මා අකුසලා? යස්මිං සමයෙ අකුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති දොමනස්සසහගතං පටිඝසම්පයුත්තං සසඞ්ඛාරෙන රූපාරම්මණං වා…පෙ… ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අකුසලා.

๔๒๑. สภาวธรรมที่เป็นอกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด อกุศลจิตที่สหรคตด้วยโทมนัส สัมปยุตด้วยปฏิฆะ เป็นสสังขาริก เกิดขึ้น ปรารภอารมณ์ใดอารมณ์หนึ่ง คือ รูปารมณ์ ฯลฯ หรือธัมมารมณ์ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี ฯลฯ อวิกเขปะย่อมมี ฯลฯ สภาวธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล

---

422. කතමෙ ධම්මා අකුසලා? යස්මිං සමයෙ අකුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං විචිකිච්ඡාසම්පයුත්තං රූපාරම්මණං වා සද්දාරම්මණං වා ගන්ධාරම්මණං වා රසාරම්මණං වා ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං වා ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, විතක්කො හොති, විචාරො හොති, උපෙක්ඛා හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, වීරියින්ද්‍රියං හොති, මනින්ද්‍රියං හොති, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති, මිච්ඡාසඞ්කප්පො හොති, මිච්ඡාවායාමො හොති, වීරියබලං හොති, අහිරිකබලං හොති, අනොත්තප්පබලං හොති, විචිකිච්ඡා හොති, මොහො හොති, අහිරිකං හොති, අනොත්තප්පං හොති, පග්ගාහො හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අකුසලා.

๔๒๒. สภาวธรรมที่เป็นอกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด อกุศลจิตที่สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยวิจิกิจฉา เกิดขึ้น ปรารภอารมณ์ใดอารมณ์หนึ่ง คือ รูปารมณ์ สัททารมณ์ คันธารมณ์ รสารมณ์ โผฏฐัพพารมณ์ หรือธัมมารมณ์ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี เวทนาย่อมมี สัญญาย่อมมี เจตนาย่อมมี จิตย่อมมี วิตกย่อมมี วิจารย่อมมี อุเบกขาย่อมมี จิตเตกัคคตาย่อมมี วิริยินทรีย์ย่อมมี มนินทรีย์ย่อมมี อุเปกขินทรีย์ย่อมมี ชีวิตินทรีย์ย่อมมี มิจฉาสังกัปปะย่อมมี มิจฉาวายามะย่อมมี วิริยพละย่อมมี อหิริกพละย่อมมี อโนตตัปปพละย่อมมี วิจิกิจฉาย่อมมี โมหะย่อมมี อหิริกะย่อมมี อโนตตัปปะย่อมมี ปัคคาหะย่อมมี หรือสภาวธรรมเหล่าอื่นใดที่ไม่มีรูปซึ่งอาศัยกันและกันเกิดขึ้น ที่มีอยู่ในสมัยนั้น สภาวธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล

---

423. කතමො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති? යො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො ඵුසනා සංඵුසනා සංඵුසිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ….

๔๒๓. ผัสสะในสมัยนั้น เป็นไฉน? ผัสสะ กิริยาที่กระทบ ภาวะที่กระทบ ความเป็นแห่งสภาพที่กระทบ อันใดในสมัยนั้น นี้คือผัสสะในสมัยนั้น ฯลฯ

---

424. කතමා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති – අයං තස්මිං සමයෙ චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති…පෙ….

๔๒๔. จิตเตกัคคตาในสมัยนั้น เป็นไฉน? ความตั้งอยู่แห่งจิตอันใดในสมัยนั้น นี้คือจิตเตกัคคตาในสมัยนั้น ฯลฯ

---

425. කතමා තස්මිං සමයෙ විචිකිච්ඡා හොති? යා තස්මිං සමයෙ කඞ්ඛා කඞ්ඛායනා කඞ්ඛායිතත්තං විමති විචිකිච්ඡා ද්වෙළ්හකං ද්වෙධාපථො සංසයො අනෙකංසග්ගාහො ආසප්පනා පරිසප්පනා අපරියොගාහනා ථම්භිතත්තං චිත්තස්ස මනොවිලෙඛො – අයං තස්මිං සමයෙ විචිකිච්ඡා හොති…පෙ… යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අකුසලා.

๔๒๕. วิจิกิจฉาในสมัยนั้น เป็นไฉน? ความเคลือบแคลง กิริยาที่เคลือบแคลง ภาวะที่เคลือบแคลง ความสงสัย ความลังเลใจ ภาวะที่ตัดสินอารมณ์ไม่ได้ ภาวะที่เกิดเป็นสองส่วน ภาวะที่เป็นสองแฉก ความสงสัยโดยรอบ ภาวะที่ถือเอาโดยส่วนเดียวไม่ได้ กิริยาที่เลื่อนไป กิริยาที่เลื่อนไปโดยรอบ ภาวะที่หยั่งลงไม่ได้ ภาวะที่แข็งกระด้างแห่งจิต ธรรมชาติที่ขีดเขียนจิต อันใดในสมัยนั้น นี้คือวิจิกิจฉาในสมัยนั้น ฯลฯ หรือสภาวธรรมเหล่าอื่นใดที่ไม่มีรูปซึ่งอาศัยกันและกันเกิดขึ้น ที่มีอยู่ในสมัยนั้น สภาวธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล

---

තස්මිං ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, චත්තාරි ඉන්ද්‍රියානි හොන්ති[Pg.103], චතුරඞ්ගිකං ඣානං හොති, දුවඞ්ගිකො මග්ගො හොති, තීණි බලානි හොන්ති, එකො හෙතු හොති, එකො ඵස්සො හොති…පෙ… එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අකුසලා…පෙ….

ก็ในสมัยนั้น ขันธ์ ๔ ย่อมมี อายตนะ ๒ ย่อมมี ธาตุ ๒ ย่อมมี อาหาร ๓ ย่อมมี อินทรีย์ ๔ ย่อมมี ฌานมีองค์ ๔ ย่อมมี มรรคมีองค์ ๒ ย่อมมี พละ ๓ ย่อมมี เหตุ ๑ ย่อมมี ผัสสะ ๑ ย่อมมี ฯลฯ ธัมมายตนะ ๑ ย่อมมี ธัมมธาตุ ๑ ย่อมมี หรือสภาวธรรมเหล่าอื่นใดที่ไม่มีรูปซึ่งอาศัยกันและกันเกิดขึ้น ที่มีอยู่ในสมัยนั้น สภาวธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล ฯลฯ

---

426. කතමො තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා විතක්කො විචාරො චිත්තස්සෙකග්ගතා වීරියින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං මිච්ඡාසඞ්කප්පො මිච්ඡාවායාමො වීරියබලං අහිරිකබලං අනොත්තප්පබලං විචිකිච්ඡා මොහො අහිරිකං අනොත්තප්පං පග්ගාහො; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අකුසලා.

๔๒๖. สังขารขันธ์ในสมัยนั้น เป็นไฉน? ผัสสะ เจตนา วิตก วิจาร จิตเตกัคคตา วิริยินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ มิจฉาสังกัปปะ มิจฉาวายามะ วิริยพละ อหิริกพละ อโนตตัปปพละ วิจิกิจฉา โมหะ อหิริกะ อโนตตัปปะ ปัคคาหะ หรือสภาวธรรมเหล่าอื่นใดที่ไม่มีรูปซึ่งอาศัยกันและกันเกิดขึ้น ที่มีอยู่ในสมัยนั้น เว้นเวทนาขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์ นี้คือสังขารขันธ์ในสมัยนั้น ฯลฯ สภาวธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล

---

427. කතමෙ ධම්මා අකුසලා? යස්මිං සමයෙ අකුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං උද්ධච්චසම්පයුත්තං රූපාරම්මණං වා…පෙ… යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, විතක්කො හොති, විචාරො හොති, උපෙක්ඛා හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, වීරියින්ද්‍රියං හොති, සමාධින්ද්‍රියං හොති, මනින්ද්‍රියං හොති, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති, මිච්ඡාසඞ්කප්පො හොති, මිච්ඡාවායාමො හොති, මිච්ඡාසමාධි හොති, වීරියබලං හොති, සමාධිබලං හොති, අහිරිකබලං හොති, අනොත්තප්පබලං හොති, උද්ධච්චං හොති, මොහො හොති, අහිරිකං හොති, අනොත්තප්පං හොති, සමථො හොති, පග්ගාහො හොති, අවික්ඛෙපො හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අකුසලා.

๔๒๗. สภาวธรรมที่เป็นอกุศล เป็นไฉน? ในสมัยใด อกุศลจิตที่สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยอุทธัจจะ เกิดขึ้น ปรารภอารมณ์ใดอารมณ์หนึ่ง ฯลฯ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี เวทนาย่อมมี สัญญาย่อมมี เจตนาย่อมมี จิตย่อมมี วิตกย่อมมี วิจารย่อมมี อุเบกขาย่อมมี จิตเตกัคคตาย่อมมี วิริยินทรีย์ย่อมมี สมาธินทรีย์ย่อมมี มนินทรีย์ย่อมมี อุเปกขินทรีย์ย่อมมี ชีวิตินทรีย์ย่อมมี มิจฉาสังกัปปะย่อมมี มิจฉาวายามะย่อมมี มิจฉาสมาธิย่อมมี วิริยพละย่อมมี สมาธิพละย่อมมี อหิริกพละย่อมมี อโนตตัปปพละย่อมมี อุทธัจจะย่อมมี โมหะย่อมมี อหิริกะย่อมมี อโนตตัปปะย่อมมี สมถะย่อมมี ปัคคาหะย่อมมี อวิกเขปะย่อมมี หรือสภาวธรรมเหล่าอื่นใดที่ไม่มีรูปซึ่งอาศัยกันและกันเกิดขึ้น ที่มีอยู่ในสมัยนั้น สภาวธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล

---

428. කතමො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති? යො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො ඵුසනා සංඵුසනා සංඵුසිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ….

๔๒๘. ผัสสะในสมัยนั้น เป็นไฉน? ผัสสะ กิริยาที่กระทบ ภาวะที่กระทบ ความเป็นแห่งสภาพที่กระทบ อันใดในสมัยนั้น นี้คือผัสสะในสมัยนั้น ฯลฯ

---

429. කතමං තස්මිං සමයෙ උද්ධච්චං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස උද්ධච්චං අවූපසමො චෙතසො වික්ඛෙපො භන්තත්තං චිත්තස්ස – ඉදං තස්මිං සමයෙ [Pg.104] උද්ධච්චං හොති …පෙ… යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අකුසලා.

๔๒๙. อุทธัจจะในสมัยนั้น เป็นไฉน? ความฟุ้งซ่านแห่งจิต ความไม่สงบ ความซัดไปแห่งใจ ภาวะที่หมุนไปแห่งจิต อันใดในสมัยนั้น นี้คืออุทธัจจะในสมัยนั้น ฯลฯ หรือสภาวธรรมเหล่าอื่นใดที่ไม่มีรูปซึ่งอาศัยกันและกันเกิดขึ้น ที่มีอยู่ในสมัยนั้น สภาวธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล

---

තස්මිං ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, පඤ්චින්ද්‍රියානි හොන්ති, චතුරඞ්ගිකං ඣානං හොති, තිවඞ්ගිකො මග්ගො හොති, චත්තාරි බලානි හොන්ති, එකො හෙතු හොති, එකො ඵස්සො හොති…පෙ… එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අකුසලා…පෙ….

ก็ในสมัยนั้น ขันธ์ ๔ ย่อมมี, อายตนะ ๒ ย่อมมี, ธาตุ ๒ ย่อมมี, อาหาร ๓ ย่อมมี, อินทรีย์ ๕ ย่อมมี, ฌานมีองค์ ๔ ย่อมมี, มรรคมีองค์ ๓ ย่อมมี, พละ ๔ ย่อมมี, เหตุ ๑ ย่อมมี, ผัสสะ ๑ ย่อมมี...ฯลฯ... ธัมมายตนะ ๑ ย่อมมี, ธรรมธาตุ ๑ ย่อมมี; ก็อีกอย่างหนึ่ง ในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นใดที่เป็นอรูปธรรม อาศัยกันและกันเกิดขึ้น มีอยู่, ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล...ฯลฯ...

---

430. කතමො තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා විතක්කො විචාරො චිත්තස්සෙකග්ගතා වීරියින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං මිච්ඡාසඞ්කප්පො මිච්ඡාවායාමො මිච්ඡාසමාධි වීරියබලං සමාධිබලං අහිරිකබලං අනොත්තප්පබලං උද්ධච්චං මොහො අහිරිකං අනොත්තප්පං සමථො පග්ගාහො අවික්ඛෙපො; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අකුසලා.

๔๓๐. ในสมัยนั้น สังขารขันธ์ เป็นไฉน? ผัสสะ เจตนา วิตก วิจาร จิตตัสเสกัคคตา วิริยินทรีย์ สมาธินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ มิจฉาสังกัปปะ มิจฉาวายามะ มิจฉาสมาธิ วิริยพละ สมาธิพละ อหิริกพละ อโนตตัปปพละ อุทธัจจะ โมหะ อหิริกะ อโนตตัปปะ สมถะ ปัคคาหะ อวิกเขปะ; ก็อีกอย่างหนึ่ง ในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นใดที่เป็นอรูปธรรม อาศัยกันและกันเกิดขึ้น มีอยู่ เว้นเวทนาขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์, นี้คือสังขารขันธ์ในสมัยนั้น...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล

---

ද්වාදස අකුසලචිත්තානි.

อกุศลจิต ๑๒ จบ

---

අබ්‍යාකතවිපාකො

อัพยากตวิบาก

---

කුසලවිපාකපඤ්චවිඤ්ඤාණානි

กุศลวิบากปัญจวิญญาณ

---

431. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ කාමාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකං චක්ඛුවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං රූපාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, උපෙක්ඛා හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, මනින්ද්‍රියං හොති, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากตะ? ในสมัยใด วิบากแห่งกามาวจรกุศลกรรมที่ทำไว้สั่งสมไว้ คือ จักขุวิญญาณ สหรคตด้วยอุเบกขา มีรูปารมณ์เป็นอารมณ์ เกิดขึ้น, ในสมัยนั้น ผัสสะ ย่อมมี, เวทนา ย่อมมี, สัญญา ย่อมมี, เจตนา ย่อมมี, จิต ย่อมมี, อุเบกขา ย่อมมี, จิตตัสเสกัคคตา ย่อมมี, มนินทรีย์ ย่อมมี, อุเปกขินทรีย์ ย่อมมี, ชีวิตินทรีย์ ย่อมมี; ก็อีกอย่างหนึ่ง ในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นใดที่เป็นอรูปธรรม อาศัยกันและกันเกิดขึ้น มีอยู่, ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากตะ

---

432. කතමො [Pg.105] තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති? යො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො ඵුසනා සංඵුසනා සංඵුසිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති.

ในสมัยนั้น ผัสสะ เป็นไฉน? ในสมัยนั้น ผัสสะ การกระทบ ความเป็นการกระทบ ภาวะที่กระทบแล้วอันใด, นี้คือผัสสะในสมัยนั้น

---

433. කතමා තස්මිං සමයෙ වෙදනා හොති? යං තස්මිං සමයෙ තජ්ජාචක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජං චෙතසිකං නෙව සාතං නාසාතං චෙතොසම්ඵස්සජං අදුක්ඛමසුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා – අයං තස්මිං සමයෙ වෙදනා හොති.

ในสมัยนั้น เวทนา เป็นไฉน? ในสมัยนั้น เจตสิกอันใด ที่เกิดจากสัมผัสแห่งจักขุวิญญาณธาตุอันสมควรแก่นั้น ที่เป็นความรู้สึกไม่สบาย ไม่ใช่ความรู้สึกสบาย, การเสวยอารมณ์ที่ไม่ใช่ทุกข์ไม่ใช่สุข อันเกิดแต่เจโตสัมผัส, เวทนาที่ไม่ใช่ทุกข์ไม่ใช่สุข อันเกิดแต่เจโตสัมผัส, นี้คือเวทนาในสมัยนั้น

---

434. කතමා තස්මිං සමයෙ සඤ්ඤා හොති? යා තස්මිං සමයෙ තජ්ජාචක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජා සඤ්ඤා සඤ්ජානනා සඤ්ජානිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ සඤ්ඤා හොති.

๔๓๑. ในสมัยนั้น สัญญา เป็นไฉน? ในสมัยนั้น สัญญา ความจำได้หมายรู้ ภาวะที่จำได้หมายรู้ อันใด ที่เกิดจากสัมผัสแห่งจักขุวิญญาณธาตุอันสมควรแก่นั้น, นี้คือสัญญาในสมัยนั้น

---

435. කතමා තස්මිං සමයෙ චෙතනා හොති? යා තස්මිං සමයෙ තජ්ජාචක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ චෙතනා හොති.

๔๓๒. ในสมัยนั้น เจตนา เป็นไฉน? ในสมัยนั้น เจตนา ความจงใจ ภาวะที่จงใจ อันใด ที่เกิดจากสัมผัสแห่งจักขุวิญญาณธาตุอันสมควรแก่นั้น, นี้คือเจตนาในสมัยนั้น

---

436. කතමං තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චිත්තං මනො මානසං හදයං පණ්ඩරං මනො මනායතනං මනින්ද්‍රියං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තජ්ජාචක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු – ඉදං තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති.

๔๓๖. ในสมัยนั้น จิตเป็นไฉน? ในสมัยนั้น ธรรมชาติใดเป็นจิต มโน มานัส หทัย ปัณฑระ มโน มนายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณขันธ์ ตัชชาจักขุวิญญาณธาตุ ธรรมชาตินี้เป็นจิตในสมัยนั้น

---

437. කතමා තස්මිං සමයෙ උපෙක්ඛා හොති? යං තස්මිං සමයෙ චෙතසිකං නෙව සාතං නාසාතං චෙතොසම්ඵස්සජං අදුක්ඛමසුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා – අයං තස්මිං සමයෙ උපෙක්ඛා හොති.

๔๓๓. ในสมัยนั้น อุเบกขา เป็นไฉน? ในสมัยนั้น เจตสิกอันใด ที่เป็นความรู้สึกไม่สบาย ไม่ใช่ความรู้สึกสบาย, การเสวยอารมณ์ที่ไม่ใช่ทุกข์ไม่ใช่สุข อันเกิดแต่เจโตสัมผัส, เวทนาที่ไม่ใช่ทุกข์ไม่ใช่สุข อันเกิดแต่เจโตสัมผัส, นี้คืออุเบกขาในสมัยนั้น

---

438. කතමා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති – අයං තස්මිං සමයෙ චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති.

๔๓๔. ในสมัยนั้น จิตตัสเสกัคคตา เป็นไฉน? ในสมัยนั้น ความตั้งอยู่แห่งจิตอันใด, นี้คือจิตตัสเสกัคคตาในสมัยนั้น

---

439. කතමං තස්මිං සමයෙ මනින්ද්‍රියං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චිත්තං මනො මානසං හදයං පණ්ඩරං මනො මනායතනං මනින්ද්‍රියං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තජ්ජාචක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු – ඉදං තස්මිං සමයෙ මනින්ද්‍රියං හොති.

๔๓๕. ในสมัยนั้น มนินทรีย์ เป็นไฉน? ในสมัยนั้น จิต มโน มานัส หทัย ปัณฑระ มโน มนายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณขันธ์ อันใด, คือ จักขุวิญญาณธาตุอันสมควรแก่นั้น, นี้คือมนินทรีย์ในสมัยนั้น

---

440. කතමං [Pg.106] තස්මිං සමයෙ උපෙක්ඛින්ද්‍රියං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චෙතසිකං නෙව සාතං නාසාතං චෙතොසම්ඵස්සජං අදුක්ඛමසුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා – ඉදං තස්මිං සමයෙ උපෙක්ඛින්ද්‍රියං හොති.

๔๔๐. ในสมัยนั้น อุเบกขินทรีย์ เป็นไฉน? การเสวยอารมณ์ที่เป็นเจตสิกในสมัยนั้น ที่มิใช่ความสำราญ มิใช่ความไม่สำราญ อันเกิดแต่เจโตสัมผัส เป็นความรู้สึกไม่ทุกข์ไม่สุข คือเวทนาที่เกิดแต่เจโตสัมผัส ไม่ใช่ทุกข์ไม่ใช่สุขใด นี้ชื่อว่า อุเบกขินทรีย์ในสมัยนั้น

---

441. කතමං තස්මිං සමයෙ ජීවිතින්ද්‍රියං හොති? යො තෙසං අරූපීනං ධම්මානං ආයු ඨිති යපනා යාපනා ඉරියනා වත්තනා පාලනා ජීවිතං ජීවිතින්ද්‍රියං – ඉදං තස්මිං සමයෙ ජීවිතින්ද්‍රියං හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๔๓๖. ในสมัยนั้น ชีวิตินทรีย์ เป็นไฉน? อายุ ความตั้งอยู่ ความเป็นไป ความยังชีวิตให้เป็นไป การดำเนินไป ความเป็นไป การรักษา ชีวิต ชีวิตินทรีย์ อันใด ของอรูปธรรมเหล่านั้น, นี้คือชีวิตินทรีย์ในสมัยนั้น; ก็อีกอย่างหนึ่ง ในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นใดที่เป็นอรูปธรรม อาศัยกันและกันเกิดขึ้น มีอยู่, ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากตะ

---

තස්මිං ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, තීණින්ද්‍රියානි හොන්ති, එකො ඵස්සො හොති…පෙ… එකා චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු හොති, එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා…පෙ….

๔๓๗. ก็ในสมัยนั้น ขันธ์ ๔ ย่อมมี, อายตนะ ๒ ย่อมมี, ธาตุ ๒ ย่อมมี, อาหาร ๓ ย่อมมี, อินทรีย์ ๓ ย่อมมี, ผัสสะ ๑ ย่อมมี...ฯลฯ... จักขุวิญญาณธาตุ ๑ ย่อมมี, ธัมมายตนะ ๑ ย่อมมี, ธรรมธาตุ ๑ ย่อมมี; ก็อีกอย่างหนึ่ง ในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นใดที่เป็นอรูปธรรม อาศัยกันและกันเกิดขึ้น มีอยู่, ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากตะ...ฯลฯ...

---

442. කතමො තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා චිත්තස්සෙකග්ගතා ජීවිතින්ද්‍රියං; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๔๓๘. ในสมัยนั้น สังขารขันธ์ เป็นไฉน? ผัสสะ เจตนา จิตตัสเสกัคคตา ชีวิตินทรีย์; ก็อีกอย่างหนึ่ง ในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นใดที่เป็นอรูปธรรม อาศัยกันและกันเกิดขึ้น มีอยู่ เว้นเวทนาขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์, นี้คือสังขารขันธ์ในสมัยนั้น...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากตะ

---

443. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ කාමාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකං සොතවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං සද්දාරම්මණං…පෙ… ඝානවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං ගන්ධාරම්මණං…පෙ… ජිව්හාවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං රසාරම්මණං…පෙ… කායවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති සුඛසහගතං ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, සුඛං හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, මනින්ද්‍රියං හොති, සුඛින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๔๔๓. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด วิบากแห่งกามาวจรกุศลกรรมที่ทำไว้สั่งสมไว้ โสตวิญญาณอันเป็นวิบาก สหรคตด้วยอุเบกขา มีสัททารมณ์เป็นอารมณ์ เกิดขึ้น ...ฯลฯ... ฆานวิญญาณ สหรคตด้วยอุเบกขา มีคันธารมณ์เป็นอารมณ์ เกิดขึ้น ...ฯลฯ... ชิวหาวิญญาณ สหรคตด้วยอุเบกขา มีรสารมณ์เป็นอารมณ์ เกิดขึ้น ...ฯลฯ... กายวิญญาณ สหรคตด้วยสุข มีโผฏฐัพพารมณ์เป็นอารมณ์ เกิดขึ้น, ในสมัยนั้น ผัสสะมีอยู่, เวทนามีอยู่, สัญญามีอยู่, เจตนามีอยู่, จิตมีอยู่, สุขะมีอยู่, จิตตัสเสกัคคตามีอยู่, มนินทรีย์มีอยู่, สุขินทรีย์มีอยู่, ชีวิตินทรีย์มีอยู่, ก็หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นแม้ใดที่เป็นอรูป อาศัยกันและกันเกิดขึ้นมีอยู่, ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

444. කතමො [Pg.107] තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති? යො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො ඵුසනා සංඵුසනා සංඵුසිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති.

๔๔๔. ในสมัยนั้น ผัสสะเป็นอย่างไร? ผัสสะ การกระทบ ความกระทบ ภาวะที่กระทบในสมัยนั้นใด, นี้เป็นผัสสะในสมัยนั้น

---

445. කතමා තස්මිං සමයෙ වෙදනා හොති? යං තස්මිං සමයෙ තජ්ජාකායවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජං කායිකං සාතං කායිකං සුඛං කායසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං වෙදයිතං කායසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා – අයං තස්මිං සමයෙ වෙදනා හොති.

๔๔๕. ในสมัยนั้น เวทนาเป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น ความสำราญทางกาย ความสุขทางกาย การเสวยอารมณ์ที่น่าสำราญ ที่เป็นสุข อันเกิดจากกายสัมผัส เวทนาที่น่าสำราญ ที่เป็นสุข อันเกิดจากกายสัมผัส ซึ่งเกิดจากสัมผัสแห่งกายวิญญาณธาตุที่สมกันในสมัยนั้นใด, นี้เป็นเวทนาในสมัยนั้น

---

446. කතමා තස්මිං සමයෙ සඤ්ඤා හොති? යා තස්මිං සමයෙ තජ්ජාකායවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජා සඤ්ඤා සඤ්ජානනා සඤ්ජානිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ සඤ්ඤා හොති.

๔๔๖. ในสมัยนั้น สัญญาเป็นอย่างไร? สัญญา ความจำได้หมายรู้ ภาวะที่จำได้หมายรู้ อันเกิดจากสัมผัสแห่งกายวิญญาณธาตุที่สมกันในสมัยนั้นใด, นี้เป็นสัญญาในสมัยนั้น

---

447. කතමා තස්මිං සමයෙ චෙතනා හොති? යා තස්මිං සමයෙ තජ්ජාකායවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ චෙතනා හොති.

๔๔๗. ในสมัยนั้น เจตนาเป็นอย่างไร? เจตนา ความคิดอ่าน ภาวะที่คิดอ่าน อันเกิดจากสัมผัสแห่งกายวิญญาณธาตุที่สมกันในสมัยนั้นใด, นี้เป็นเจตนาในสมัยนั้น

---

448. කතමං තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චිත්තං මනො මානසං හදයං පණ්ඩරං මනො මනායතනං මනින්ද්‍රියං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තජ්ජාකායවිඤ්ඤාණධාතු – ඉදං තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති.

๔๔๘. ในสมัยนั้น จิตเป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น จิต มโน มานัส หทัย ปัณฑระ มโน มนายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณขันธ์ กายวิญญาณธาตุที่สมกันในสมัยนั้นใด, นี้เป็นจิตในสมัยนั้น

---

449. කතමං තස්මිං සමයෙ සුඛං හොති? යං තස්මිං සමයෙ කායිකං සාතං කායිකං සුඛං කායසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං වෙදයිතං කායසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා – ඉදං තස්මිං සමයෙ සුඛං හොති.

๔๔๙. ในสมัยนั้น สุขะเป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น ความสำราญทางกาย ความสุขทางกาย การเสวยอารมณ์ที่น่าสำราญ ที่เป็นสุข อันเกิดจากกายสัมผัส เวทนาที่น่าสำราญ ที่เป็นสุข อันเกิดจากกายสัมผัสในสมัยนั้นใด, นี้เป็นสุขะในสมัยนั้น

---

450. කතමා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති – අයං තස්මිං සමයෙ චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති.

๔๕๐. ในสมัยนั้น จิตตัสเสกัคคตาเป็นอย่างไร? ความตั้งอยู่แห่งจิตในสมัยนั้นใด, นี้เป็นจิตตัสเสกัคคตาในสมัยนั้น

---

451. කතමං තස්මිං සමයෙ මනින්ද්‍රියං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චිත්තං මනො මානසං හදයං පණ්ඩරං මනො මනායතනං මනින්ද්‍රියං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තජ්ජාකායවිඤ්ඤාණධාතු – ඉදං තස්මිං සමයෙ මනින්ද්‍රියං හොති.

๔๕๑. ในสมัยนั้น มนินทรีย์เป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น จิต มโน มานัส หทัย ปัณฑระ มโน มนายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณขันธ์ กายวิญญาณธาตุที่สมกันในสมัยนั้นใด, นี้เป็นมนินทรีย์ในสมัยนั้น

---

452. කතමං [Pg.108] තස්මිං සමයෙ සුඛින්ද්‍රියං හොති? යං තස්මිං සමයෙ කායිකං සාතං කායිකං සුඛං කායසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං වෙදයිතං කායසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා – ඉදං තස්මිං සමයෙ සුඛින්ද්‍රියං හොති.

๔๕๒. ในสมัยนั้น สุขินทรีย์เป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น ความสำราญทางกาย ความสุขทางกาย การเสวยอารมณ์ที่น่าสำราญ ที่เป็นสุข อันเกิดจากกายสัมผัส เวทนาที่น่าสำราญ ที่เป็นสุข อันเกิดจากกายสัมผัสในสมัยนั้นใด, นี้เป็นสุขินทรีย์ในสมัยนั้น

---

453. කතමං තස්මිං සමයෙ ජීවිතින්ද්‍රියං හොති? යො තෙසං අරූපීනං ධම්මානං ආයු ඨිති යපනා යාපනා ඉරියනා වත්තනා පාලනා ජීවිතං ජීවිතින්ද්‍රියං – ඉදං තස්මිං සමයෙ ජීවිතින්ද්‍රියං හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๔๕๓. ในสมัยนั้น ชีวิตินทรีย์เป็นอย่างไร? อายุ ความตั้งอยู่ ความเป็นไป ความให้เป็นไป ความสืบเนื่อง ความเป็นไปต่อเนื่อง การรักษา ชีวิต ชีวิตินทรีย์ ของอรูปธรรมเหล่านั้นในสมัยนั้นใด, นี้เป็นชีวิตินทรีย์ในสมัยนั้น, ก็หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นแม้ใดที่เป็นอรูป อาศัยกันและกันเกิดขึ้นมีอยู่, ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

තස්මිං ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, තීණින්ද්‍රියානි හොන්ති, එකො ඵස්සො හොති…පෙ… එකා කායවිඤ්ඤාණධාතු හොති, එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා…පෙ….

ก็ในสมัยนั้น ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๓ ผัสสะ ๑ ...ฯลฯ... กายวิญญาณธาตุ ๑ ธัมมายตนะ ๑ ธัมมธาตุ ๑ มีอยู่, ก็หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นแม้ใดที่เป็นอรูป อาศัยกันและกันเกิดขึ้นมีอยู่, ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต ...ฯลฯ...

---

454. කතමො තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා චිත්තස්සෙකග්ගතා ජීවිතින්ද්‍රියං; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๔๕๔. ในสมัยนั้น สังขารขันธ์เป็นอย่างไร? ผัสสะ เจตนา จิตตัสเสกัคคตา ชีวิตินทรีย์, ก็หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นแม้ใดที่เป็นอรูป อาศัยกันและกันเกิดขึ้นมีอยู่ เว้นเวทนาขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์, นี้เป็นสังขารขันธ์ในสมัยนั้น ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

කුසලවිපාකානි පඤ්චවිඤ්ඤාණානි.

กุศลวิบากปัญจวิญญาณ จบ

---

කුසලවිපාකමනොධාතු

กุศลวิบากมโนธาตุ

---

455. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ කාමාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකා මනොධාතු උප්පන්නා හොති උපෙක්ඛාසහගතා රූපාරම්මණා වා…පෙ… ඵොට්ඨබ්බාරම්මණා වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, විතක්කො හොති, විචාරො හොති[Pg.109], උපෙක්ඛා හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, මනින්ද්‍රියං හොති, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๔๕๕. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด วิบากแห่งกามาวจรกุศลกรรมที่ทำไว้สั่งสมไว้ มโนธาตุอันเป็นวิบาก สหรคตด้วยอุเบกขา เกิดขึ้น ปรารภอารมณ์ใดอารมณ์หนึ่ง จะเป็นรูปารมณ์ก็ตาม ...ฯลฯ... โผฏฐัพพารมณ์ก็ตาม, ในสมัยนั้น ผัสสะมีอยู่, เวทนามีอยู่, สัญญามีอยู่, เจตนามีอยู่, จิตมีอยู่, วิตกมีอยู่, วิจารมีอยู่, อุเบกขามีอยู่, จิตตัสเสกัคคตามีอยู่, มนินทรีย์มีอยู่, อุเปกขินทรีย์มีอยู่, ชีวิตินทรีย์มีอยู่, ก็หรือในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นแม้ใดที่เป็นอรูป อาศัยกันและกันเกิดขึ้นมีอยู่, ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

456. කතමො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති? යො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො ඵුසනා සංඵුසනා සංඵුසිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති.

๔๕๖. ในสมัยนั้น ผัสสะเป็นอย่างไร? ผัสสะ การกระทบ ความกระทบ ภาวะที่กระทบในสมัยนั้นใด, นี้เป็นผัสสะในสมัยนั้น

---

457. කතමා තස්මිං සමයෙ වෙදනා හොති? යං තස්මිං සමයෙ තජ්ජාමනොධාතුසම්ඵස්සජං චෙතසිකං නෙව සාතං නාසාතං චෙතොසම්ඵස්සජං අදුක්ඛමසුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා – අයං තස්මිං සමයෙ වෙදනා හොති.

๔๕๗. ในสมัยนั้น เวทนาเป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น เจตสิกที่ไม่ใช่ความสำราญและไม่ใช่ความไม่สำราญ การเสวยอารมณ์ที่ไม่ใช่ทุกข์ไม่ใช่สุข อันเกิดจากเจโตสัมผัส เวทนาที่ไม่ใช่ทุกข์ไม่ใช่สุข อันเกิดจากเจโตสัมผัส ซึ่งเกิดจากสัมผัสแห่งมโนธาตุที่สมกันในสมัยนั้นใด, นี้เป็นเวทนาในสมัยนั้น

---

458. කතමා තස්මිං සමයෙ සඤ්ඤා හොති? යා තස්මිං සමයෙ තජ්ජාමනොධාතුසම්ඵස්සජා සඤ්ඤා සඤ්ජානනා සඤ්ජානිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ සඤ්ඤා හොති.

๔๕๘. สัญญาในสมัยนั้น เป็นไฉน? สัญญา ความจำได้หมายรู้ ภาวะที่จำได้หมายรู้ อันเกิดจากสัมผัสแห่งมโนธาตุที่สมควรแก่สัญญานั้น ในสมัยใด นี้เป็นสัญญาในสมัยนั้น

---

459. කතමා තස්මිං සමයෙ චෙතනා හොති? යා තස්මිං සමයෙ තජ්ජාමනොධාතුසම්ඵස්සජා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ චෙතනා හොති.

๔๕๙. เจตนาในสมัยนั้น เป็นไฉน? เจตนา ความจงใจ ภาวะที่จงใจ อันเกิดจากสัมผัสแห่งมโนธาตุที่สมควรแก่เจตนานั้น ในสมัยใด นี้เป็นเจตนาในสมัยนั้น

---

460. කතමං තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චිත්තං මනො මානසං හදයං පණ්ඩරං මනො මනායතනං මනින්ද්‍රියං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තජ්ජාමනොධාතු – ඉදං තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති.

๔๖๐. จิตในสมัยนั้น เป็นไฉน? จิต มโน มานัส หทัย ปัณฑระ มโน มนายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณขันธ์ มโนธาตุที่สมควรแก่ธรรมเหล่านั้น ในสมัยใด นี้เป็นจิตในสมัยนั้น

---

461. කතමො තස්මිං සමයෙ විතක්කො හොති? යො තස්මිං සමයෙ තක්කො විතක්කො සඞ්කප්පො අප්පනා බ්‍යප්පනා චෙතසො අභිනිරොපනා – අයං තස්මිං සමයෙ විතක්කො හොති.

๔๖๑. วิตกในสมัยนั้น เป็นไฉน? ความตรึก ความวิตก ความดำริ การยกจิตขึ้นสู่อารมณ์ การส่งจิตไปในอารมณ์ การน้อมจิตไปในอารมณ์ ในสมัยใด นี้เป็นวิตกในสมัยนั้น

---

462. කතමො තස්මිං සමයෙ විචාරො හොති? යො තස්මිං සමයෙ චාරො විචාරො අනුවිචාරො උපවිචාරො චිත්තස්ස අනුසන්ධානතා අනුපෙක්ඛනතා – අයං තස්මිං සමයෙ විචාරො හොති.

๔๖๒. วิจารในสมัยนั้น เป็นไฉน? การเคล้า การพิจารณา การพิจารณาตาม การพิจารณาเฉพาะ ความที่จิตสืบเนื่องกันไป ความพิจารณาเนืองๆ ในสมัยใด นี้เป็นวิจารในสมัยนั้น

---

463. කතමා [Pg.110] තස්මිං සමයෙ උපෙක්ඛා හොති? යං තස්මිං සමයෙ චෙතසිකං නෙව සාතං නාසාතං චෙතොසම්ඵස්සජං අදුක්ඛමසුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා – අයං තස්මිං සමයෙ උපෙක්ඛා හොති.

๔๖๓. อุเบกขาในสมัยนั้น เป็นไฉน? ความรู้สึกทางใจที่ไม่ใช่ความสบาย ไม่ใช่ความไม่สบาย การเสวยอารมณ์ที่ไม่ใช่ทุกข์ไม่ใช่สุข อันเกิดจากเจโตสัมผัส เวทนาที่ไม่ใช่ทุกข์ไม่ใช่สุข อันเกิดจากเจโตสัมผัส ในสมัยใด นี้เป็นอุเบกขาในสมัยนั้น

---

464. කතමා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති – අයං තස්මිං සමයෙ චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති.

๔๖๔. จิตเตกัคคตาในสมัยนั้น เป็นไฉน? ความตั้งอยู่แห่งจิต ในสมัยใด นี้เป็นจิตเตกัคคตาในสมัยนั้น

---

465. කතමං තස්මිං සමයෙ මනින්ද්‍රියං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චිත්තං මනො මානසං හදයං පණ්ඩරං මනො මනායතනං මනින්ද්‍රියං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තජ්ජාමනොධාතු – ඉදං තස්මිං සමයෙ මනින්ද්‍රියං හොති.

๔๖๕. มนินทรีย์ในสมัยนั้น เป็นไฉน? จิต มโน มานัส หทัย ปัณฑระ มโน มนายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณขันธ์ มโนธาตุที่สมควรแก่ธรรมเหล่านั้น ในสมัยใด นี้เป็นมนินทรีย์ในสมัยนั้น

---

466. කතමං තස්මිං සමයෙ උපෙක්ඛින්ද්‍රියං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චෙතසිකං නෙව සාතං නාසාතං චෙතොසම්ඵස්සජං අදුක්ඛමසුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා – ඉදං තස්මිං සමයෙ උපෙක්ඛින්ද්‍රියං හොති.

๔๖๖. อุเบกขินทรีย์ในสมัยนั้น เป็นไฉน? ความรู้สึกทางใจที่ไม่ใช่ความสบาย ไม่ใช่ความไม่สบาย การเสวยอารมณ์ที่ไม่ใช่ทุกข์ไม่ใช่สุข อันเกิดจากเจโตสัมผัส เวทนาที่ไม่ใช่ทุกข์ไม่ใช่สุข อันเกิดจากเจโตสัมผัส ในสมัยใด นี้เป็นอุเบกขินทรีย์ในสมัยนั้น

---

467. කතමං තස්මිං සමයෙ ජීවිතින්ද්‍රියං හොති? යො තෙසං අරූපීනං ධම්මානං ආයු ඨිති යපනා යාපනා ඉරියනා වත්තනා පාලනා ජීවිතං ජීවිතින්ද්‍රියං – ඉදං තස්මිං සමයෙ ජීවිතින්ද්‍රියං හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๔๖๗. ชีวิตินทรีย์ในสมัยนั้น เป็นไฉน? อายุ ความตั้งอยู่ ความเป็นไป การยังอัตภาพให้เป็นไป ความสืบเนื่อง การเป็นไป การรักษา ชีวิต ชีวิตินทรีย์ ของธรรมทั้งหลายที่เป็นอรูปเหล่านั้น อันใด นี้เป็นชีวิตินทรีย์ในสมัยนั้น อนึ่ง ในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นแม้ใดที่เป็นอรูป อาศัยกันและกันเกิดขึ้นมีอยู่ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

තස්මිං ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, තීණින්ද්‍රියානි හොන්ති, එකො ඵස්සො හොති…පෙ… එකා මනොධාතු හොති, එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා…පෙ….

ก็ในสมัยนั้น ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๓ ผัสสะ ๑ ฯลฯ มโนธาตุ ๑ ธัมมายตนะ ๑ ธัมมธาตุ ๑ ย่อมมี อนึ่ง ในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นแม้ใดที่เป็นอรูป อาศัยกันและกันเกิดขึ้นมีอยู่ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต ฯลฯ

---

468. කතමො තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා විතක්කො විචාරො චිත්තස්සෙකග්ගතා ජීවිතින්ද්‍රියං; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං [Pg.111] ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๔๖๘. สังขารขันธ์ในสมัยนั้น เป็นไฉน? ผัสสะ เจตนา วิตก วิจาร จิตเตกัคคตา ชีวิตินทรีย์ อนึ่ง ในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นแม้ใดที่เป็นอรูป อาศัยกันและกันเกิดขึ้นมีอยู่ เว้นเวทนาขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์ นี้เป็นสังขารขันธ์ในสมัยนั้น ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

කුසලවිපාකා මනොධාතු.

กุศลวิปากมโนธาตุ

---

කුසලවිපාකමනොවිඤ්ඤාණධාතුසොමනස්සසහගතා

กุศลวิปากมโนวิญญาณธาตุที่สหรคตด้วยโสมนัส

---

469. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ කාමාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකා මනොවිඤ්ඤාණධාතු උප්පන්නා හොති සොමනස්සසහගතා රූපාරම්මණා වා…පෙ… ධම්මාරම්මණා වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, විතක්කො හොති, විචාරො හොති, පීති හොති, සුඛං හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, මනින්ද්‍රියං හොති, සොමනස්සින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๔๖๙. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด มโนวิญญาณธาตุที่เป็นวิบาก อันสหรคตด้วยโสมนัส เกิดขึ้นแล้ว เพราะการทำ การสั่งสมกุศลกรรมที่เป็นกามาวจร ปรารภอารมณ์ใดอารมณ์หนึ่ง คือ รูปารมณ์ ฯลฯ หรือธัมมารมณ์ ในสมัยนั้น ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา จิต วิตก วิจาร ปีติ สุขะ จิตเตกัคคตา มนินทรีย์ โสมนัสสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ ย่อมมี อนึ่ง ในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นแม้ใดที่เป็นอรูป อาศัยกันและกันเกิดขึ้นมีอยู่ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

470. කතමො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති? යො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො ඵුසනා සංඵුසනා සංඵුසිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති.

๔๗๐. ผัสสะในสมัยนั้น เป็นไฉน? ผัสสะ การกระทบ ความถูกต้อง ภาวะที่ถูกต้อง ในสมัยใด นี้เป็นผัสสะในสมัยนั้น

---

471. කතමා තස්මිං සමයෙ වෙදනා හොති? යං තස්මිං සමයෙ තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජං චෙතසිකං සාතං චෙතසිකං සුඛං චෙතොසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා – අයං තස්මිං සමයෙ වෙදනා හොති.

๔๗๑. เวทนาในสมัยนั้น เป็นไฉน? ในสมัยนั้น การเสวยอารมณ์ที่สบายทางใจ ที่เป็นสุขทางใจ อันเกิดจากเจโตสัมผัส เวทนาที่สบาย ที่เป็นสุข อันเกิดจากเจโตสัมผัส ซึ่งเกิดจากสัมผัสแห่งมโนวิญญาณธาตุที่สมควรแก่เวทนานั้น อันใด นี้เป็นเวทนาในสมัยนั้น

---

472. කතමා තස්මිං සමයෙ සඤ්ඤා හොති? යා තස්මිං සමයෙ තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජා සඤ්ඤා සඤ්ජානනා සඤ්ජානිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ සඤ්ඤා හොති.

๔๗๒. สัญญาในสมัยนั้น เป็นไฉน? สัญญา ความจำได้หมายรู้ ภาวะที่จำได้หมายรู้ อันเกิดจากสัมผัสแห่งมโนวิญญาณธาตุที่สมควรแก่สัญญานั้น ในสมัยใด นี้เป็นสัญญาในสมัยนั้น

---

473. කතමා තස්මිං සමයෙ චෙතනා හොති. යා තස්මිං සමයෙ තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ චෙතනා හොති.

๔๗๓. เจตนาในสมัยนั้น เป็นไฉน? เจตนา ความจงใจ ภาวะที่จงใจ อันเกิดจากสัมผัสแห่งมโนวิญญาณธาตุที่สมควรแก่เจตนานั้น ในสมัยใด นี้เป็นเจตนาในสมัยนั้น

---

474. කතමං [Pg.112] තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චිත්තං මනො මානසං හදයං පණ්ඩරං මනො මනායතනං මනින්ද්‍රියං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතු – ඉදං තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති.

๔๗๔. จิตในสมัยนั้น เป็นไฉน? จิต มโน มานัส หทัย ปัณฑระ มโน มนายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณขันธ์ มโนวิญญาณธาตุที่สมควรแก่ธรรมเหล่านั้น ในสมัยใด นี้เป็นจิตในสมัยนั้น

---

475. කතමො තස්මිං සමයෙ විතක්කො හොති? යො තස්මිං සමයෙ තක්කො විතක්කො සඞ්කප්පො අප්පනා බ්‍යප්පනා චෙතසො අභිනිරොපනා – අයං තස්මිං සමයෙ විතක්කො හොති.

๔๗๕. วิตกในสมัยนั้น เป็นไฉน? ความตรึก ความวิตก ความดำริ การยกจิตขึ้นสู่อารมณ์ การส่งจิตไปในอารมณ์ การน้อมจิตไปในอารมณ์ ในสมัยใด นี้เป็นวิตกในสมัยนั้น

---

476. කතමො තස්මිං සමයෙ විචාරො හොති? යො තස්මිං සමයෙ චාරො විචාරො අනුවිචාරො උපවිචාරො චිත්තස්ස අනුසන්ධානතා අනුපෙක්ඛනතා – අයං තස්මිං සමයෙ විචාරො හොති.

๔๗๖. ในสมัยนั้น วิจารเป็นไฉน? การเคล้าคลึง การพิจารณา การพิจารณาเนืองๆ การพิจารณาใกล้ๆ ความที่จิตสืบเนื่องไป ความที่จิตเพ่งดูในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า วิจารในสมัยนั้น

---

477. කතමා තස්මිං සමයෙ පීති හොති? යා තස්මිං සමයෙ පීති පාමොජ්ජං ආමොදනා පමොදනා හාසො පහාසො විත්ති ඔදග්‍යං අත්තමනතා චිත්තස්ස – අයං තස්මිං සමයෙ පීති හොති.

๔๗๗. ในสมัยนั้น ปีติเป็นไฉน? ความอิ่มใจ ความปราโมทย์ ความบันเทิง ความร่าเริง ความหรรษา ความบันเทิงใจ ความปลื้มใจ ความที่จิตใจฟูขึ้น ความเป็นผู้มีใจดีในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า ปีติในสมัยนั้น

---

478. කතමං තස්මිං සමයෙ සුඛං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චෙතසිකං සාතං චෙතසිකං සුඛං චෙතොසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා – ඉදං තස්මිං සමයෙ සුඛං හොති.

๔๗๘. ในสมัยนั้น สุขเป็นไฉน? ความสำราญทางใจ ความสุขทางใจ การเสวยอารมณ์ที่สบายเป็นสุข อันเกิดแต่เจโตสัมผัส เวทนาที่สบายเป็นสุข อันเกิดแต่เจโตสัมผัสในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า สุขในสมัยนั้น

---

479. කතමා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති – අයං තස්මිං සමයෙ චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති.

๔๗๙. ในสมัยนั้น จิตเตกัคคตาเป็นไฉน? ความตั้งอยู่แห่งจิตในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า จิตเตกัคคตาในสมัยนั้น

---

480. කතමං තස්මිං සමයෙ මනින්ද්‍රියං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චිත්තං මනො මානසං හදයං පණ්ඩරං මනො මනායතනං මනින්ද්‍රියං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතු – ඉදං තස්මිං සමයෙ මනින්ද්‍රියං හොති.

๔๘๐. ในสมัยนั้น มนินทรีย์เป็นไฉน? จิต มโน มานัส หทัย ปัณฑระ มโน มนายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณขันธ์ มโนวิญญาณธาตุที่สมกันในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า มนินทรีย์ในสมัยนั้น

---

481. කතමං තස්මිං සමයෙ සොමනස්සින්ද්‍රියං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චෙතසිකං සාතං චෙතසිකං සුඛං චෙතොසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා – ඉදං තස්මිං සමයෙ සොමනස්සින්ද්‍රියං හොති.

๔๘๑. ในสมัยนั้น โสมนัสสินทรีย์เป็นไฉน? ความสำราญทางใจ ความสุขทางใจ การเสวยอารมณ์ที่สบายเป็นสุข อันเกิดแต่เจโตสัมผัส เวทนาที่สบายเป็นสุข อันเกิดแต่เจโตสัมผัสในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า โสมนัสสินทรีย์ในสมัยนั้น

---

482. කතමං [Pg.113] තස්මිං සමයෙ ජීවිතින්ද්‍රියං හොති? යො තෙසං අරූපීනං ධම්මානං ආයු ඨිති යපනා යාපනා ඉරියනා වත්තනා පාලනා ජීවිතං ජීවිතින්ද්‍රියං – ඉදං තස්මිං සමයෙ ජීවිතින්ද්‍රියං හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๔๘๒. ในสมัยนั้น ชีวิตินทรีย์เป็นไฉน? อายุ ความตั้งอยู่ ความเป็นไป ความสืบเนื่อง ความเป็นอยู่ ความดำเนินไป การรักษา ชีวิต ชีวิตินทรีย์ ของอรูปธรรมเหล่านั้นในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า ชีวิตินทรีย์ในสมัยนั้น ก็หรือว่าในสมัยนั้น อรูปธรรมเหล่าใดแม้อื่นอีกที่อาศัยกันเกิดขึ้นมีอยู่ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

තස්මිං ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, තීණින්ද්‍රියානි හොන්ති, එකො ඵස්සො හොති…පෙ… එකා මනොවිඤ්ඤාණධාතු හොති, එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා…පෙ….

ก็ในสมัยนั้น ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๓ ผัสสะ ๑ ฯลฯ มโนวิญญาณธาตุ ๑ ธัมมายตนะ ๑ ธัมมธาตุ ๑ ย่อมมี ก็หรือว่าในสมัยนั้น อรูปธรรมเหล่าใดแม้อื่นอีกที่อาศัยกันเกิดขึ้นมีอยู่ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต ฯลฯ

---

483. කතමො තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා විතක්කො විචාරො පීති චිත්තස්සෙකග්ගතා ජීවිතින්ද්‍රියං; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๔๘๓. ในสมัยนั้น สังขารขันธ์เป็นไฉน? ผัสสะ เจตนา วิตก วิจาร ปีติ จิตเตกัคคตา ชีวิตินทรีย์ ก็หรือว่าในสมัยนั้น อรูปธรรมเหล่าใดแม้อื่นอีกที่อาศัยกันเกิดขึ้นมีอยู่ เว้นเวทนาขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์ นี้ชื่อว่า สังขารขันธ์ในสมัยนั้น ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

කුසලවිපාකා මනොවිඤ්ඤාණධාතු සොමනස්සසහගතා.

กุศลวิปากมโนวิญญาณธาตุที่สหรคตด้วยโสมนัส จบ

---

කුසලවිපාකමනොවිඤ්ඤාණධාතුඋපෙක්ඛාසහගතා

กุศลวิปากมโนวิญญาณธาตุที่สหรคตด้วยอุเบกขา

---

484. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ කාමාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකා මනොවිඤ්ඤාණධාතු උප්පන්නා හොති උපෙක්ඛාසහගතා රූපාරම්මණා වා…පෙ… ධම්මාරම්මණා වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, විතක්කො හොති, විචාරො හොති, උපෙක්ඛා හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, මනින්ද්‍රියං හොති, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๔๘๔. ธรรมเป็นอัพยากฤตเป็นไฉน? ในสมัยใด วิปากมโนวิญญาณธาตุที่สหรคตด้วยอุเบกขา อันเป็นผลของกามาวจรกุศลกรรมที่ทำแล้วสั่งสมแล้ว เกิดขึ้น ปรารภอารมณ์ใดอารมณ์หนึ่ง จะเป็นรูปารมณ์ ฯลฯ หรือธัมมารมณ์ก็ตาม ในสมัยนั้น ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา จิต วิตก วิจาร อุเบกขา จิตเตกัคคตา มนินทรีย์ อุเปกขินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ ย่อมมี ก็หรือว่าในสมัยนั้น อรูปธรรมเหล่าใดแม้อื่นอีกที่อาศัยกันเกิดขึ้นมีอยู่ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

485. කතමො [Pg.114] තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති? යො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො ඵුසනා සංඵුසනා සංඵුසිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති.

๔๘๕. ในสมัยนั้น ผัสสะเป็นไฉน? การกระทบ กิริยาที่กระทบ ความเป็นแห่งการกระทบในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า ผัสสะในสมัยนั้น

---

486. කතමා තස්මිං සමයෙ වෙදනා හොති? යං තස්මිං සමයෙ තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජං චෙතසිකං නෙව සාතං නාසාතං චෙතොසම්ඵස්සජං අදුක්ඛමසුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා – අයං තස්මිං සමයෙ වෙදනා හොති.

๔๘๖. ในสมัยนั้น เวทนาเป็นไฉน? ความรู้สึกทางใจที่ไม่ใช่ความสำราญ ไม่ใช่ความไม่สำราญ อันเกิดแต่มโนวิญญาณธาตุสัมผัสที่สมกัน การเสวยอารมณ์ที่ไม่ใช่ทุกข์ไม่ใช่สุข อันเกิดแต่เจโตสัมผัส เวทนาที่ไม่ใช่ทุกข์ไม่ใช่สุข อันเกิดแต่เจโตสัมผัสในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า เวทนาในสมัยนั้น

---

487. කතමා තස්මිං සමයෙ සඤ්ඤා හොති? යා තස්මිං සමයෙ තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජා සඤ්ඤා සඤ්ජානනා සඤ්ජානිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ සඤ්ඤා හොති.

๔๘๗. ในสมัยนั้น สัญญาเป็นไฉน? สัญญา กิริยาที่จำ ความเป็นแห่งการจำ อันเกิดแต่มโนวิญญาณธาตุสัมผัสที่สมกันในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า สัญญาในสมัยนั้น

---

488. කතමා තස්මිං සමයෙ චෙතනා හොති? යා තස්මිං සමයෙ තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ චෙතනා හොති.

๔๘๘. ในสมัยนั้น เจตนาเป็นไฉน? เจตนา กิริยาที่คิด ความเป็นแห่งการคิด อันเกิดแต่มโนวิญญาณธาตุสัมผัสที่สมกันในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า เจตนาในสมัยนั้น

---

489. කතමං තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චිත්තං මනො මානසං හදයං පණ්ඩරං මනො මනායතනං මනින්ද්‍රියං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතු – ඉදං තස්මිං සමයෙ චිත්තං හොති.

๔๘๙. ในสมัยนั้น จิตเป็นไฉน? จิต มโน มานัส หทัย ปัณฑระ มโน มนายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณขันธ์ มโนวิญญาณธาตุที่สมกันในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า จิตในสมัยนั้น

---

490. කතමො තස්මිං සමයෙ විතක්කො හොති? යො තස්මිං සමයෙ තක්කො විතක්කො සඞ්කප්පො අප්පනා බ්‍යප්පනා චෙතසො අභිනිරොපනා – අයං තස්මිං සමයෙ විතක්කො හොති.

๔๙๐. ในสมัยนั้น วิตกเป็นไฉน? ความตรึก ความวิตก ความดำริ การแนบอยู่ในอารมณ์ การทาบอยู่ในอารมณ์ การยกจิตขึ้นสู่อารมณ์ในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า วิตกในสมัยนั้น

---

491. කතමො තස්මිං සමයෙ විචාරො හොති? යො තස්මිං සමයෙ චාරො විචාරො අනුවිචාරො උපවිචාරො චිත්තස්ස අනුසන්ධානතා අනුපෙක්ඛනතා – අයං තස්මිං සමයෙ විචාරො හොති.

๔๙๑. ในสมัยนั้น วิจารเป็นไฉน? การเคล้าคลึง การพิจารณา การพิจารณาเนืองๆ การพิจารณาใกล้ๆ ความที่จิตสืบเนื่องไป ความที่จิตเพ่งดูในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า วิจารในสมัยนั้น

---

492. කතමා තස්මිං සමයෙ උපෙක්ඛා හොති? යං තස්මිං සමයෙ චෙතසිකං නෙව සාතං නාසාතං චෙතොසම්ඵස්සජං අදුක්ඛමසුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා – අයං තස්මිං සමයෙ උපෙක්ඛා හොති.

๔๙๒. ในสมัยนั้น อุเบกขาเป็นไฉน? ความรู้สึกทางใจที่ไม่ใช่ความสำราญ ไม่ใช่ความไม่สำราญ อันเกิดแต่เจโตสัมผัส การเสวยอารมณ์ที่ไม่ใช่ทุกข์ไม่ใช่สุข อันเกิดแต่เจโตสัมผัส เวทนาที่ไม่ใช่ทุกข์ไม่ใช่สุข อันเกิดแต่เจโตสัมผัสในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า อุเบกขาในสมัยนั้น

---

493. කතමා [Pg.115] තස්මිං සමයෙ චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති – අයං තස්මිං සමයෙ චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති.

๔๙๓. ในสมัยนั้น จิตเตกัคคตาเป็นไฉน? ความตั้งอยู่แห่งจิตในสมัยนั้น นี้ชื่อว่า จิตเตกัคคตาในสมัยนั้น

---

494. කතමං තස්මිං සමයෙ මනින්ද්‍රියං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චිත්තං මනො මානසං හදයං පණ්ඩරං මනො මනායතනං මනින්ද්‍රියං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතු – ඉදං තස්මිං සමයෙ මනින්ද්‍රියං හොති.

๔๙๔. ในสมัยนั้น มนินทรีย์ เป็นไฉน? ในสมัยนั้น จิต มโน มานัส หทัย ปัณฑระ มโน มนายตนะ มนินทรีย์ วิญญาณ วิญญาณขันธ์ มโนวิญญาณธาตุที่สมกัน (กับสัมผัสเป็นต้นนั้น) ใดมีอยู่ นี้เป็นมนินทรีย์ในสมัยนั้น

---

495. කතමං තස්මිං සමයෙ උපෙක්ඛින්ද්‍රියං හොති? යං තස්මිං සමයෙ චෙතසිකං නෙව සාතං නාසාතං චෙතොසම්ඵස්සජං අදුක්ඛමසුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා – ඉදං තස්මිං සමයෙ උපෙක්ඛින්ද්‍රියං හොති.

๔๙๕. ในสมัยนั้น อุเบกขินทรีย์ เป็นไฉน? ในสมัยนั้น เจตสิกที่ไม่ใช่ความสบาย ไม่ใช่ความไม่สบาย การเสวยอารมณ์ที่ไม่ทุกข์ไม่สุข เกิดแต่เจโตสัมผัส เวทนาที่ไม่ทุกข์ไม่สุข เกิดแต่เจโตสัมผัสใดมีอยู่ นี้เป็นอุเบกขินทรีย์ในสมัยนั้น

---

496. කතමං තස්මිං සමයෙ ජීවිතින්ද්‍රියං හොති? යො තෙසං අරූපීනං ධම්මානං ආයු ඨිති යපනා යාපනා ඉරියනා වත්තනා පාලනා ජීවිතං ජීවිතින්ද්‍රියං – ඉදං තස්මිං සමයෙ ජීවිතින්ද්‍රියං හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๔๙๖. ในสมัยนั้น ชีวิตินทรีย์ เป็นไฉน? อายุ ความตั้งอยู่ ความเป็นไป ความสืบเนื่อง ความเป็นอยู่ ความดำเนินไป การรักษา ชีวิต ชีวิตินทรีย์ ของอรูปธรรมเหล่านั้นใดมีอยู่ นี้เป็นชีวิตินทรีย์ในสมัยนั้น ก็หรือว่าในสมัยนั้น อรูปธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นเหล่าอื่นใด แม้มีอยู่ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

තස්මිං ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, තීණින්ද්‍රියානි හොන්ති, එකො ඵස්සො හොති…පෙ… එකා මනොවිඤ්ඤාණධාතු හොති, එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා…පෙ….

ก็ในสมัยนั้น ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๓ ผัสสะ ๑ ฯลฯ มโนวิญญาณธาตุ ๑ ธัมมายตนะ ๑ ธรรมธาตุ ๑ ย่อมมี ก็หรือว่าในสมัยนั้น อรูปธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นเหล่าอื่นใด แม้มีอยู่ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต ฯลฯ

---

497. කතමො තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා විතක්කො විචාරො චිත්තස්සෙකග්ගතා ජීවිතින්ද්‍රියං; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๔๙๗. ในสมัยนั้น สังขารขันธ์ เป็นไฉน? ผัสสะ เจตนา วิตก วิจาร จิตเตกัคคตา ชีวิตินทรีย์ ก็หรือว่าในสมัยนั้น อรูปธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นเหล่าอื่นใด แม้มีอยู่ เว้นเวทนาขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์ นี้เป็นสังขารขันธ์ในสมัยนั้น ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

කුසලවිපාකා උපෙක්ඛාසහගතා මනොවිඤ්ඤාණධාතු.

กุศลวิบากอุเบกขาสหคตมโนวิญญาณธาตุ

---

අට්ඨමහාවිපාකා

อัฏฐมหาวิบาก

---

498. කතමෙ [Pg.116] ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ කාමාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකා මනොවිඤ්ඤාණධාතු උප්පන්නා හොති සොමනස්සසහගතා ඤාණසම්පයුත්තා…පෙ… සොමනස්සසහගතා ඤාණසම්පයුත්තා සසඞ්ඛාරෙන…පෙ… සොමනස්සසහගතා ඤාණවිප්පයුත්තා…පෙ… සොමනස්සසහගතා ඤාණවිප්පයුත්තා සසඞ්ඛාරෙන…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතා ඤාණසම්පයුත්තා…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතා ඤාණසම්පයුත්තා සසඞ්ඛාරෙන…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතා ඤාණවිප්පයුත්තා…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතා ඤාණවිප්පයුත්තා සසඞ්ඛාරෙන රූපාරම්මණා වා…පෙ… ධම්මාරම්මණා වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති …පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා…පෙ… අලොභො අබ්‍යාකතමූලං…පෙ… අදොසො අබ්‍යාකතමූලං…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๔๙๘. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด วิบากมโนวิญญาณธาตุ เกิดขึ้นแล้ว เพราะได้ทำ ได้สั่งสมกุศลกรรมที่เป็นกามาวจร เป็นโสมนัสสสหคต ญาณสัมปยุต ฯลฯ เป็นโสมนัสสสหคต ญาณสัมปยุต มีสสังขาร ฯลฯ เป็นโสมนัสสสหคต ญาณวิปปยุต ฯลฯ เป็นโสมนัสสสหคต ญาณวิปปยุต มีสสังขาร ฯลฯ เป็นอุเบกขาสหคต ญาณสัมปยุต ฯลฯ เป็นอุเบกขาสหคต ญาณสัมปยุต มีสสังขาร ฯลฯ เป็นอุเบกขาสหคต ญาณวิปปยุต ฯลฯ เป็นอุเบกขาสหคต ญาณวิปปยุต มีสสังขาร มีรูปารมณ์เป็นต้น ฯลฯ หรือปรารภอารมณ์ใดๆ ก็ตาม ในสมัยนั้น ผัสสะ ฯลฯ อวิกเขปะ ย่อมมี ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต ฯลฯ อโลภะเป็นอัพยากตมูล ฯลฯ อโทสะเป็นอัพยากตมูล ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

අට්ඨමහාවිපාකා.

อัฏฐมหาวิบาก จบ

---

රූපාවචරවිපාකා

รูปาวจรวิบาก

---

499. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව රූපාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๔๙๙. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ สงัดจากกาม ฯลฯ เข้าปฐมฌานมีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ ฯลฯ อวิกเขปะ ย่อมมี ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล เพราะได้ทำ ได้สั่งสมกุศลกรรมที่เป็นรูปาวจรนั้นนั่นเทียว บุคคลเข้าถึงวิบากคือปฐมฌานมีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ สงัดจากกาม ฯลฯ อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ ฯลฯ อวิกเขปะ ย่อมมี ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

500. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව රූපාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකං සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පථවීකසිණං, තස්මිං [Pg.117] සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๐๐. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงรูปภพ เพราะวิตกวิจารสงบไป ฯลฯ เข้าทุติยฌาน ฯลฯ ตติยฌาน ฯลฯ จตุตถฌาน ฯลฯ ปฐมฌาน ฯลฯ ปัญจมฌานมีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ ฯลฯ อวิกเขปะ ย่อมมี ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล เพราะได้ทำ ได้สั่งสมกุศลกรรมที่เป็นรูปาวจรนั้นนั่นเทียว บุคคลเข้าถึงวิบากคือปัญจมฌานมีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์ เพราะละสุขได้ ฯลฯ อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ ฯลฯ อวิกเขปะ ย่อมมี ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

රූපාවචරවිපාකා.

รูปาวจรวิบาก จบ

---

අරූපාවචරවිපාකා

อรูปาวจรวิบาก

---

501. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ අරූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා ආකාසානඤ්චායතනසඤ්ඤාසහගතං සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව අරූපාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකං සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා ආකාසානඤ්චායතනසඤ්ඤාසහගතං සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๐๑. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงอรูปภพ เพราะก้าวล่วงรูปสัญญาโดยประการทั้งปวง เพราะปฏิฆสัญญาดับไป เพราะไม่ใส่ใจนานัตตสัญญา จึงเข้าจตุตถฌาน ฯลฯ อันสหรคตด้วยอากาสานัญจายตนสัญญา เพราะละสุขได้ ฯลฯ อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ ฯลฯ อวิกเขปะ ย่อมมี ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล เพราะได้ทำ ได้สั่งสมกุศลกรรมที่เป็นอรูปาวจรนั้นนั่นเทียว บุคคลเข้าถึงวิบากคือจตุตถฌาน ฯลฯ อันสหรคตด้วยอากาสานัญจายตนสัญญา เพราะก้าวล่วงรูปสัญญาโดยประการทั้งปวง เพราะปฏิฆสัญญาดับไป เพราะไม่ใส่ใจนานัตตสัญญา เพราะละสุขได้ ฯลฯ อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ ฯลฯ อวิกเขปะ ย่อมมี ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

502. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ අරූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම විඤ්ඤාණඤ්චායතනසඤ්ඤාසහගතං සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව අරූපාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකං සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම විඤ්ඤාණඤ්චායතනසඤ්ඤාසහගතං සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๐๒. ธรรมเป็นอัพยากฤต เป็นไฉน? สมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงอรูปภพ เพราะก้าวล่วงอากาสานัญจายตนะโดยประการทั้งปวง จึงเข้าถึงจตุตถฌานอันสหรคตด้วยวิญญาณัญจายตนสัญญา เพราะละสุขได้ ฯลฯ อยู่ สมัยนั้น ผัสสะย่อมมี ฯลฯ อวิกเขปะย่อมมี ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะกรรมคืออรูปาวจรกุศลนั้นเอง อันบุคคลทำแล้ว สั่งสมแล้ว วิบาก (เกิดขึ้น) คือ บุคคลเพราะก้าวล่วงอากาสานัญจายตนะโดยประการทั้งปวง จึงเข้าถึงจตุตถฌานอันสหรคตด้วยวิญญาณัญจายตนสัญญา เพราะละสุขได้ ฯลฯ อยู่ สมัยนั้น ผัสสะย่อมมี ฯลฯ อวิกเขปะย่อมมี ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต.

---

503. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ අරූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤාසහගතං සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව අරූපාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකං [Pg.118] සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤාසහගතං සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๐๓. ธรรมเป็นอัพยากฤต เป็นไฉน? สมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงอรูปภพ เพราะก้าวล่วงวิญญาณัญจายตนะโดยประการทั้งปวง จึงเข้าถึงจตุตถฌานอันสหรคตด้วยอากิญจัญญายตนสัญญา เพราะละสุขได้ ฯลฯ อยู่ สมัยนั้น ผัสสะย่อมมี ฯลฯ อวิกเขปะย่อมมี ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะกรรมคืออรูปาวจรกุศลนั้นเอง อันบุคคลทำแล้ว สั่งสมแล้ว วิบาก (เกิดขึ้น) คือ บุคคลเพราะก้าวล่วงวิญญาณัญจายตนะโดยประการทั้งปวง จึงเข้าถึงจตุตถฌานอันสหรคตด้วยอากิญจัญญายตนสัญญา เพราะละสุขได้ ฯลฯ อยู่ สมัยนั้น ผัสสะย่อมมี ฯลฯ อวิกเขปะย่อมมี ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต.

---

504. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ අරූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති සබ්බසො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසඤ්ඤාසහගතං සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව අරූපාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකං සබ්බසො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසඤ්ඤාසහගතං සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๐๔. ธรรมเป็นอัพยากฤต เป็นไฉน? สมัยใด บุคคลเจริญมรรคเพื่อเข้าถึงอรูปภพ เพราะก้าวล่วงอากิญจัญญายตนะโดยประการทั้งปวง จึงเข้าถึงจตุตถฌานอันสหรคตด้วยเนวสัญญานาสัญญายตนสัญญา เพราะละสุขได้ ฯลฯ อยู่ สมัยนั้น ผัสสะย่อมมี ฯลฯ อวิกเขปะย่อมมี ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะกรรมคืออรูปาวจรกุศลนั้นเอง อันบุคคลทำแล้ว สั่งสมแล้ว วิบาก (เกิดขึ้น) คือ บุคคลเพราะก้าวล่วงอากิญจัญญายตนะโดยประการทั้งปวง จึงเข้าถึงจตุตถฌานอันสหรคตด้วยเนวสัญญานาสัญญายตนสัญญา เพราะละสุขได้ ฯลฯ อยู่ สมัยนั้น ผัสสะย่อมมี ฯลฯ อวิกเขปะย่อมมี ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต.

---

අරූපාවචරවිපාකා.

อรูปาวจรวิบาก จบ

---

ලොකුත්තරවිපාක-පඨමමග්ගවිපාකා

โลกุตตรวิบาก - ปฐมมรรควิบาก

---

සුද්ධිකපටිපදා

สุทธิกปฏิปทา

---

505. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අඤ්ඤින්ද්‍රියං හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๐๕. ธรรมเป็นอัพยากฤต เป็นไฉน? สมัยใด บุคคลเจริญโลกุตตรฌานที่เป็นไปเพื่อนำออกจากวัฏฏะ ไม่เป็นไปเพื่อสั่งสมภพ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ คือ สงัดจากกาม ฯลฯ เข้าปฐมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา อยู่ สมัยนั้น ผัสสะย่อมมี ฯลฯ อวิกเขปะย่อมมี ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะโลกุตตรกุศลฌานนั้นเอง อันบุคคลทำแล้ว เจริญแล้ว วิบาก (เกิดขึ้น) คือ บุคคลสงัดจากกาม ฯลฯ เข้าปฐมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ประกอบด้วยสุญญตะ อยู่ สมัยนั้น ผัสสะย่อมมี ฯลฯ อัญญินทรีย์ย่อมมี ฯลฯ อวิกเขปะย่อมมี ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต.

---

506. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා [Pg.119] කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අනිමිත්තං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අඤ්ඤින්ද්‍රියං හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๐๖. ธรรมเป็นอัพยากฤต เป็นไฉน? สมัยใด บุคคลเจริญโลกุตตรฌานที่เป็นไปเพื่อนำออกจากวัฏฏะ ไม่เป็นไปเพื่อสั่งสมภพ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ คือ สงัดจากกาม ฯลฯ เข้าปฐมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา อยู่ สมัยนั้น ผัสสะย่อมมี ฯลฯ อวิกเขปะย่อมมี ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะโลกุตตรกุศลฌานนั้นเอง อันบุคคลทำแล้ว เจริญแล้ว วิบาก (เกิดขึ้น) คือ บุคคลสงัดจากกาม ฯลฯ เข้าปฐมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ประกอบด้วยอนิมิตตะ อยู่ สมัยนั้น ผัสสะย่อมมี ฯลฯ อัญญินทรีย์ย่อมมี ฯลฯ อวิกเขปะย่อมมี ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต.

---

507. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අඤ්ඤින්ද්‍රියං හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๐๗. ธรรมเป็นอัพยากฤต เป็นไฉน? สมัยใด บุคคลเจริญโลกุตตรฌานที่เป็นไปเพื่อนำออกจากวัฏฏะ ไม่เป็นไปเพื่อสั่งสมภพ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ คือ สงัดจากกาม ฯลฯ เข้าปฐมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา อยู่ สมัยนั้น ผัสสะย่อมมี ฯลฯ อวิกเขปะย่อมมี ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะโลกุตตรกุศลฌานนั้นเอง อันบุคคลทำแล้ว เจริญแล้ว วิบาก (เกิดขึ้น) คือ บุคคลสงัดจากกาม ฯลฯ เข้าปฐมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ประกอบด้วยอัปปณิหิตะ อยู่ สมัยนั้น ผัสสะย่อมมี ฯลฯ อัญญินทรีย์ย่อมมี ฯลฯ อวิกเขปะย่อมมี ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต.

---

508. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤන්ති කුසලං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතන්ති විපාකො…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤන්ති කුසලං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අනිමිත්තන්ති විපාකො…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤන්ති කුසලං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතන්ති විපාකො, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๐๘. ธรรมเป็นอัพยากฤต เป็นไฉน? สมัยใด บุคคลเจริญโลกุตตรฌานที่เป็นไปเพื่อนำออกจากวัฏฏะ ไม่เป็นไปเพื่อสั่งสมภพ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป ฯลฯ เข้าทุติยฌาน ฯลฯ ตติยฌาน ฯลฯ จตุตถฌาน ฯลฯ ปฐมฌาน ฯลฯ ปัญจมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา อยู่ นี้เป็นกุศล ฯลฯ ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ประกอบด้วยสุญญตะ นี้เป็นวิบาก ฯลฯ ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา นี้เป็นกุศล ฯลฯ ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ประกอบด้วยอนิมิตตะ นี้เป็นวิบาก ฯลฯ ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา นี้เป็นกุศล ฯลฯ ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ประกอบด้วยอัปปณิหิตะ นี้เป็นวิบาก สมัยนั้น ผัสสะย่อมมี ฯลฯ อวิกเขปะย่อมมี ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต.

---

509. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං…පෙ… සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤන්ති කුසලං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතන්ති විපාකො…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤන්ති කුසලං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අනිමිත්තන්ති විපාකො…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤන්ති කුසලං…පෙ… සුඛපටිපදං [Pg.120] ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතන්ති විපාකො, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๐๙. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่เป็นนิยยานิกะ เป็นอปจยคามี เพื่อละทิฏฐิคตะ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ...เข้าปฐมฌานที่เป็นทุกขปฏิปทา มีอภิญญารู้เร็ว...ฯลฯ...ที่เป็นสุขปฏิปทา มีอภิญญารู้ช้า...ฯลฯ...ที่เป็นสุขปฏิปทา มีอภิญญารู้เร็ว...ฯลฯ...เข้าทุติยฌาน...ฯลฯ...เข้าตติยฌาน...ฯลฯ...เข้าจตุตถฌาน...ฯลฯ...เข้าปฐมฌาน...ฯลฯ...เข้าปัญจมฌานที่เป็นสุขปฏิปทา มีอภิญญารู้เร็วอยู่ ธรรมนี้เป็นกุศล...ฯลฯ...สุญญตะที่เป็นสุขปฏิปทา มีอภิญญารู้เร็ว ธรรมนี้เป็นวิบาก...ฯลฯ...ที่เป็นสุขปฏิปทา มีอภิญญารู้เร็ว ธรรมนี้เป็นกุศล...ฯลฯ...อนิมิตตะที่เป็นสุขปฏิปทา มีอภิญญารู้เร็ว ธรรมนี้เป็นวิบาก...ฯลฯ...ที่เป็นสุขปฏิปทา มีอภิญญารู้เร็ว ธรรมนี้เป็นกุศล...ฯลฯ...อัปปณิหิตะที่เป็นสุขปฏิปทา มีอภิญญารู้เร็ว ธรรมนี้เป็นวิบาก ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ...อวิกเขปะ...ฯลฯ...ย่อมมี ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

සුද්ධිකපටිපදා.

สุทธิกปฏิปทา จบ

---

සුද්ධිකසුඤ්ඤතං

สุทธิกสุญญตะ

---

510. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඤ්ඤතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඤ්ඤතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๑๐. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่เป็นนิยยานิกะ เป็นอปจยคามี เพื่อละทิฏฐิคตะ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ...เข้าปฐมฌานที่เป็นสุญญตะอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ...อวิกเขปะ...ฯลฯ...ย่อมมี ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะได้ทำ ได้เจริญโลกุตรกุศลฌานนั้นนั่นแล วิบากจึงเกิด บุคคลสงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ...เข้าปฐมฌานที่เป็นสุญญตะอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ...อวิกเขปะ...ฯลฯ...ย่อมมี ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

511. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඤ්ඤතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අනිමිත්තං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๑๑. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่เป็นนิยยานิกะ เป็นอปจยคามี เพื่อละทิฏฐิคตะ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ...เข้าปฐมฌานที่เป็นสุญญตะอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ...อวิกเขปะ...ฯลฯ...ย่อมมี ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะได้ทำ ได้เจริญโลกุตรกุศลฌานนั้นนั่นแล วิบากจึงเกิด บุคคลสงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ...เข้าปฐมฌานที่เป็นอนิมิตตะอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ...อวิกเขปะ...ฯลฯ...ย่อมมี ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

512. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඤ්ඤතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අප්පණිහිතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๑๒. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่เป็นนิยยานิกะ เป็นอปจยคามี เพื่อละทิฏฐิคตะ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ...เข้าปฐมฌานที่เป็นสุญญตะอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ...อวิกเขปะ...ฯลฯ...ย่อมมี ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะได้ทำ ได้เจริญโลกุตรกุศลฌานนั้นนั่นแล วิบากจึงเกิด บุคคลสงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ...เข้าปฐมฌานที่เป็นอัปปณิหิตะอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ...อวิกเขปะ...ฯลฯ...ย่อมมี ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

513. කතමෙ [Pg.121] ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඤ්ඤතන්ති කුසලං…පෙ… සුඤ්ඤතන්ති විපාකො…පෙ… සුඤ්ඤතන්ති කුසලං…පෙ… අනිමිත්තන්ති විපාකො…පෙ… සුඤ්ඤතන්ති කුසලං…පෙ… අප්පණිහිතන්ති විපාකො, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๑๓. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่เป็นนิยยานิกะ เป็นอปจยคามี เพื่อละทิฏฐิคตะ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ...เข้าทุติยฌาน...ฯลฯ...เข้าตติยฌาน...ฯลฯ...เข้าจตุตถฌาน...ฯลฯ...เข้าปฐมฌาน...ฯลฯ...เข้าปัญจมฌานที่เป็นสุญญตะอยู่ ธรรมนี้เป็นกุศล...ฯลฯ...สุญญตะ ธรรมนี้เป็นวิบาก...ฯลฯ...สุญญตะ ธรรมนี้เป็นกุศล...ฯลฯ...อนิมิตตะ ธรรมนี้เป็นวิบาก...ฯลฯ...สุญญตะ ธรรมนี้เป็นกุศล...ฯลฯ...อัปปณิหิตะ ธรรมนี้เป็นวิบาก ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ...อวิกเขปะ...ฯลฯ...ย่อมมี ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

සුද්ධිකසුඤ්ඤතං.

สุทธิกสุญญตะ จบ

---

සුඤ්ඤතපටිපදා

สุญญตปฏิปทา

---

514. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๑๔. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่เป็นนิยยานิกะ เป็นอปจยคามี เพื่อละทิฏฐิคตะ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ...เข้าปฐมฌานที่เป็นทุกขปฏิปทา มีอภิญญารู้ช้า เป็นสุญญตะอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ...อวิกเขปะ...ฯลฯ...ย่อมมี ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะได้ทำ ได้เจริญโลกุตรกุศลฌานนั้นนั่นแล วิบากจึงเกิด บุคคลสงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ...เข้าปฐมฌานที่เป็นทุกขปฏิปทา มีอภิญญารู้ช้า เป็นสุญญตะอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ...อวิกเขปะ...ฯลฯ...ย่อมมี ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

515. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති …පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අනිමිත්තං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๑๕. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่เป็นนิยยานิกะ เป็นอปจยคามี เพื่อละทิฏฐิคตะ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ...เข้าปฐมฌานที่เป็นทุกขปฏิปทา มีอภิญญารู้ช้า เป็นสุญญตะอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ...อวิกเขปะ...ฯลฯ...ย่อมมี ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะได้ทำ ได้เจริญโลกุตรกุศลฌานนั้นนั่นแล วิบากจึงเกิด บุคคลสงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ...เข้าปฐมฌานที่เป็นทุกขปฏิปทา มีอภิญญารู้ช้า เป็นอนิมิตตะอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ...อวิกเขปะ...ฯลฯ...ย่อมมี ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

516. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා [Pg.122] විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๑๖. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด ภิกษุเจริญโลกุตตรฌาน อันนำออกจากวัฏฏะ เป็นไปเพื่อความไม่สั่งสมภพ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌาน อันเป็นทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา สุญญตะ อยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะ ย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะ ย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะโลกุตตรกุศลฌานนั้นที่ตนทำแล้ว เจริญแล้ว จึงเข้าวิบากคือปฐมฌาน อันเป็นทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา อัปปณิหิตะ สงัดจากกาม...ฯลฯ... อยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะ ย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะ ย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

517. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතන්ති කුසලං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතන්ති විපාකො…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතන්ති කුසලං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අනිමිත්තන්ති විපාකො…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතන්ති කුසලං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතන්ති විපාකො, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๑๗. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด ภิกษุเจริญโลกุตตรฌาน อันนำออกจากวัฏฏะ เป็นไปเพื่อความไม่สั่งสมภพ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ เพราะวิตกวิจารสงบระงับ...ฯลฯ... เข้าทุติยฌาน...ฯลฯ... ตติยฌาน...ฯลฯ... จตุตถฌาน...ฯลฯ... ปฐมฌาน...ฯลฯ... เข้าปัญจมฌาน อันเป็นทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา สุญญตะ นี้เป็นกุศล...ฯลฯ... ทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา สุญญตะ นี้เป็นวิบาก...ฯลฯ... ทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา สุญญตะ นี้เป็นกุศล...ฯลฯ... ทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา อนิมิตตะ นี้เป็นวิบาก...ฯลฯ... ทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา สุญญตะ นี้เป็นกุศล...ฯลฯ... ทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา อัปปณิหิตะ นี้เป็นวิบาก, ในสมัยนั้น ผัสสะ ย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะ ย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

518. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං…පෙ… සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං …පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතන්ති කුසලං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතන්ති විපාකො…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතන්ති කුසලං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අනිමිත්තන්ති විපාකො…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතන්ති කුසලං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතන්ති විපාකො, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๑๘. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด ภิกษุเจริญโลกุตตรฌาน อันนำออกจากวัฏฏะ เป็นไปเพื่อความไม่สั่งสมภพ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌาน อันเป็นทุกขปฏิปทา ขิปปาภิญญา สุญญตะ...ฯลฯ... สุขปฏิปทา ทันธาภิญญา สุญญตะ...ฯลฯ... สุขปฏิปทา ขิปปาภิญญา สุญญตะ...ฯลฯ... เข้าทุติยฌาน...ฯลฯ... ตติยฌาน...ฯลฯ... จตุตถฌาน...ฯลฯ... ปฐมฌาน...ฯลฯ... เข้าปัญจมฌาน อันเป็นสุขปฏิปทา ขิปปาภิญญา สุญญตะ นี้เป็นกุศล...ฯลฯ... สุขปฏิปทา ขิปปาภิญญา สุญญตะ นี้เป็นวิบาก...ฯลฯ... สุขปฏิปทา ขิปปาภิญญา สุญญตะ นี้เป็นกุศล...ฯลฯ... สุขปฏิปทา ขิปปาภิญญา อนิมิตตะ นี้เป็นวิบาก...ฯลฯ... สุขปฏิปทา ขิปปาภิญญา สุญญตะ นี้เป็นกุศล...ฯลฯ... สุขปฏิปทา ขิปปาภิญญา อัปปณิหิตะ นี้เป็นวิบาก, ในสมัยนั้น ผัสสะ ย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะ ย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

සුඤ්ඤතපටිපදා.

สุญญตปฏิปทา จบ

---

සුද්ධිකඅප්පණිහිතං

สุทธิกอัปปณิหิตะ

---

519. කතමෙ [Pg.123] ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අප්පණිහිතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අප්පණිහිතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๑๙. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด ภิกษุเจริญโลกุตตรฌาน อันนำออกจากวัฏฏะ เป็นไปเพื่อความไม่สั่งสมภพ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌาน อันเป็นอัปปณิหิตะ อยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะ ย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะ ย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะโลกุตตรกุศลฌานนั้นที่ตนทำแล้ว เจริญแล้ว จึงเข้าวิบากคือปฐมฌาน อันเป็นอัปปณิหิตะ สงัดจากกาม...ฯลฯ... อยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะ ย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะ ย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

520. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අප්පණිහිතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අනිමිත්තං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๒๐. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด ภิกษุเจริญโลกุตตรฌาน อันนำออกจากวัฏฏะ เป็นไปเพื่อความไม่สั่งสมภพ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌาน อันเป็นอัปปณิหิตะ อยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะ ย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะ ย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะโลกุตตรกุศลฌานนั้นที่ตนทำแล้ว เจริญแล้ว จึงเข้าวิบากคือปฐมฌาน อันเป็นอนิมิตตะ สงัดจากกาม...ฯลฯ... อยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะ ย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะ ย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

521. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අප්පණිහිතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඤ්ඤතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๒๑. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด ภิกษุเจริญโลกุตตรฌาน อันนำออกจากวัฏฏะ เป็นไปเพื่อความไม่สั่งสมภพ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌาน อันเป็นอัปปณิหิตะ อยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะ ย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะ ย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะโลกุตตรกุศลฌานนั้นที่ตนทำแล้ว เจริญแล้ว จึงเข้าวิบากคือปฐมฌาน อันเป็นสุญญตะ สงัดจากกาม...ฯลฯ... อยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะ ย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะ ย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

522. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අප්පණිහිතන්ති කුසලං…පෙ… අප්පණිහිතන්ති විපාකො…පෙ… අප්පණිහිතන්ති කුසලං…පෙ… [Pg.124] අනිමිත්තන්ති විපාකො…පෙ… අප්පණිහිතන්ති කුසලං…පෙ… සුඤ්ඤතන්ති විපාකො, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๒๒. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากตะ? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่นำออกจากวัฏฏะ ที่เป็นไปเพื่อความไม่สั่งสม เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ เพราะวิตกและวิจารสงบระงับไป ...ฯลฯ... เข้าทุติยฌาน ...ฯลฯ... ตติยฌาน ...ฯลฯ... จตุตถฌาน ...ฯลฯ... ปฐมฌาน ...ฯลฯ... เข้าปัญจมฌานอันเป็นอัปปณิหิตะอยู่ นี้เป็นกุศล ...ฯลฯ... อันเป็นอัปปณิหิตะ นี้เป็นวิบาก ...ฯลฯ... อันเป็นอัปปณิหิตะ นี้เป็นกุศล ...ฯลฯ... อันเป็นอนิมิตตะ นี้เป็นวิบาก ...ฯลฯ... อันเป็นอัปปณิหิตะ นี้เป็นกุศล ...ฯลฯ... อันเป็นสุญญตะ นี้เป็นวิบาก, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี ...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากตะ

---

සුද්ධිකඅප්පණිහිතං.

สุทธิกอัปปณิหิตะ จบ

---

අප්පණිහිතපටිපදා

อัปปณิหิตปฏิปทา

---

523. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๒๓. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากตะ? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่นำออกจากวัฏฏะ ที่เป็นไปเพื่อความไม่สั่งสม เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา อัปปณิหิตะอยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะได้ทำ ได้เจริญโลกุตรกุศลฌานนั้นนั่นเทียว วิบากจึงเกิดขึ้น บุคคลสงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา อัปปณิหิตะอยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากตะ

---

524. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අනිමිත්තං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๒๔. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากตะ? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่นำออกจากวัฏฏะ ที่เป็นไปเพื่อความไม่สั่งสม เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา อัปปณิหิตะอยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะได้ทำ ได้เจริญโลกุตรกุศลฌานนั้นนั่นเทียว วิบากจึงเกิดขึ้น บุคคลสงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา อนิมิตตะอยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากตะ

---

525. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස [Pg.125] ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๒๕. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากตะ? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่นำออกจากวัฏฏะ ที่เป็นไปเพื่อความไม่สั่งสม เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา อัปปณิหิตะอยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะได้ทำ ได้เจริญโลกุตรกุศลฌานนั้นนั่นเทียว วิบากจึงเกิดขึ้น บุคคลสงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา สุญญตะอยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากตะ

---

526. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතන්ති කුසලං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතන්ති විපාකො…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතන්ති කුසලං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අනිමිත්තන්ති විපාකො…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතන්ති කුසලං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතන්ති විපාකො, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๒๖. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากตะ? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่นำออกจากวัฏฏะ ที่เป็นไปเพื่อความไม่สั่งสม เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ เพราะวิตกและวิจารสงบระงับไป ...ฯลฯ... เข้าทุติยฌาน ...ฯลฯ... ตติยฌาน ...ฯลฯ... จตุตถฌาน ...ฯลฯ... ปฐมฌาน ...ฯลฯ... เข้าปัญจมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา อัปปณิหิตะอยู่ นี้เป็นกุศล ...ฯลฯ... อันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา อัปปณิหิตะ นี้เป็นวิบาก ...ฯลฯ... อันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา อัปปณิหิตะ นี้เป็นกุศล ...ฯลฯ... อันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา อนิมิตตะ นี้เป็นวิบาก ...ฯลฯ... อันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา อัปปณิหิตะ นี้เป็นกุศล ...ฯลฯ... อันเป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา สุญญตะ นี้เป็นวิบาก, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี ...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากตะ

---

527. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං…පෙ… සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතන්ති කුසලං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතන්ති විපාකො…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතන්ති කුසලං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අනිමිත්තන්ති විපාකො…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතන්ති කුසලං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතන්ති විපාකො, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๒๗. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากตะ? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่นำออกจากวัฏฏะ ที่เป็นไปเพื่อความไม่สั่งสม เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานอันเป็นทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา อัปปณิหิตะอยู่...ฯลฯ... อันเป็นสุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา อัปปณิหิตะ...ฯลฯ... อันเป็นสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา อัปปณิหิตะ...ฯลฯ... เข้าทุติยฌาน...ฯลฯ... ตติยฌาน...ฯลฯ... จตุตถฌาน...ฯลฯ... ปฐมฌาน...ฯลฯ... เข้าปัญจมฌานอันเป็นสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา อัปปณิหิตะอยู่ นี้เป็นกุศล...ฯลฯ... อันเป็นสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา อัปปณิหิตะ นี้เป็นวิบาก...ฯลฯ... อันเป็นสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา อัปปณิหิตะ นี้เป็นกุศล...ฯลฯ... อันเป็นสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา อนิมิตตะ นี้เป็นวิบาก...ฯลฯ... อันเป็นสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา อัปปณิหิตะ นี้เป็นกุศล...ฯลฯ... อันเป็นสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา สุญญตะ นี้เป็นวิบาก, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากตะ

---

අප්පණිහිතපටිපදා.

อัปปณิหิตปฏิปทา จบ

---

වීසති මහානයා

มหานัย ๒๐

---

528. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං මග්ගං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං සතිපට්ඨානං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං සම්මප්පධානං භාවෙති…පෙ… [Pg.126] ලොකුත්තරං ඉද්ධිපාදං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ඉන්ද්‍රියං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං බලං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං සච්චං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං සමථං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ධම්මං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ඛන්ධං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ආයතනං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ධාතුං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ආහාරං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ඵස්සං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං වෙදනං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං සඤ්ඤං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං චෙතනං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං චිත්තං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති …පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං…පෙ… අනිමිත්තං …පෙ… අප්පණිහිතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๒๘. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตตรมรรค...ฯลฯ...เจริญโลกุตตรสติปัฏฐาน...ฯลฯ...เจริญโลกุตตรสัมมัปปธาน...ฯลฯ...เจริญโลกุตตรอิทธิบาท...ฯลฯ...เจริญโลกุตตรอินทรีย์...ฯลฯ...เจริญโลกุตตรพละ...ฯลฯ...เจริญโลกุตตรโพชฌงค์...ฯลฯ...เจริญโลกุตตรสัจจะ...ฯลฯ...เจริญโลกุตตรสมถะ...ฯลฯ...เจริญโลกุตตรธรรม...ฯลฯ...เจริญโลกุตตรขันธ์...ฯลฯ...เจริญโลกุตตรายตนะ...ฯลฯ...เจริญโลกุตตรธาตุ...ฯลฯ...เจริญโลกุตตราหาร...ฯลฯ...เจริญโลกุตตรผัสสะ...ฯลฯ...เจริญโลกุตตรเวทนา...ฯลฯ...เจริญโลกุตตรสัญญา...ฯลฯ...เจริญโลกุตตรเจตนา...ฯลฯ...เจริญโลกุตตรจิต อันนำออกจากวัฏฏะ เป็นไปเพื่อความไม่สั่งสม เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ...เข้าปฐมฌาน มีการปฏิบัติลำบากและรู้ได้ช้าอยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ...อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ...ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะฌานที่เป็นโลกุตตรกุศลนั้นอันตนทำแล้ว เจริญแล้ว (จึงเกิด) วิบาก คือ เข้าปฐมฌานมีการปฏิบัติลำบากและรู้ได้ช้า อันเป็นสุญญตะ...ฯลฯ...อนิมิตตะ...ฯลฯ...อัปปณิหิตะ อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ...อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ...ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต.

---

වීසති මහානයා.

มหานัย ๒๐ (จบแล้ว)

---

ඡන්දාධිපතෙය්‍යසුද්ධිකපටිපදා

ฉันทาธิปเตยยสุทธิกปฏิปทา

---

529. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๒๙. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตตรฌาน อันนำออกจากวัฏฏะ เป็นไปเพื่อความไม่สั่งสม เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ...เข้าปฐมฌาน มีการปฏิบัติลำบากและรู้ได้ช้า มีฉันทะเป็นใหญ่ อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ...อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ...ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะฌานที่เป็นโลกุตตรกุศลนั้นอันตนทำแล้ว เจริญแล้ว (จึงเกิด) วิบาก คือ เข้าปฐมฌานมีการปฏิบัติลำบากและรู้ได้ช้า เป็นสุญญตะ มีฉันทะเป็นใหญ่ อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ...อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ...ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต.

---

530. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා [Pg.127] පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අනිමිත්තං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๓๐. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตตรฌาน อันนำออกจากวัฏฏะ เป็นไปเพื่อความไม่สั่งสม เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ...เข้าปฐมฌาน มีการปฏิบัติลำบากและรู้ได้ช้า มีฉันทะเป็นใหญ่ อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ...อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ...ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะฌานที่เป็นโลกุตตรกุศลนั้นอันตนทำแล้ว เจริญแล้ว (จึงเกิด) วิบาก คือ เข้าปฐมฌานมีการปฏิบัติลำบากและรู้ได้ช้า เป็นอนิมิตตะ มีฉันทะเป็นใหญ่ อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ...อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ...ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต.

---

531. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๓๑. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตตรฌาน อันนำออกจากวัฏฏะ เป็นไปเพื่อความไม่สั่งสม เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ...เข้าปฐมฌาน มีการปฏิบัติลำบากและรู้ได้ช้า มีฉันทะเป็นใหญ่ อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ...อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ...ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะฌานที่เป็นโลกุตตรกุศลนั้นอันตนทำแล้ว เจริญแล้ว (จึงเกิด) วิบาก คือ เข้าปฐมฌานมีการปฏิบัติลำบากและรู้ได้ช้า เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นใหญ่ อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ...อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ...ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต.

---

532. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති කුසලං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති විපාකො…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති කුසලං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අනිමිත්තං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති විපාකො…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති කුසලං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති විපාකො, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๓๒. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตตรฌาน อันนำออกจากวัฏฏะ เป็นไปเพื่อความไม่สั่งสม เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป...ฯลฯ...เข้าทุติยฌาน...ฯลฯ...ตติยฌาน...ฯลฯ...จตุตถฌาน...ฯลฯ...ปฐมฌาน...ฯลฯ...เข้าปัญจมฌาน มีการปฏิบัติลำบากและรู้ได้ช้า มีฉันทะเป็นใหญ่ นี้เป็นกุศล...ฯลฯ...มีการปฏิบัติลำบากและรู้ได้ช้า เป็นสุญญตะ มีฉันทะเป็นใหญ่ นี้เป็นวิบาก...ฯลฯ...มีการปฏิบัติลำบากและรู้ได้ช้า มีฉันทะเป็นใหญ่ นี้เป็นกุศล...ฯลฯ...มีการปฏิบัติลำบากและรู้ได้ช้า เป็นอนิมิตตะ มีฉันทะเป็นใหญ่ นี้เป็นวิบาก...ฯลฯ...มีการปฏิบัติลำบากและรู้ได้ช้า มีฉันทะเป็นใหญ่ นี้เป็นกุศล...ฯลฯ...มีการปฏิบัติลำบากและรู้ได้ช้า เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นใหญ่ นี้เป็นวิบาก ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ...อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ...ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต.

---

533. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං [Pg.128] ඛිප්පාභිඤ්ඤං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං…පෙ… සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති කුසලං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති විපාකො…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති කුසලං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අනිමිත්තං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති විපාකො…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති කුසලං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති විපාකො, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๓๓. สภาวธรรมทั้งหลายที่เป็นอัพยากฤต เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่เป็นไปเพื่อออกจากวัฏฏะ เป็นไปเพื่อความสิ้นไปแห่งภพ เพื่อละทิฏฐิทั้งหลาย เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ...เข้าปฐมฌานที่เป็นทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา มีฉันทะเป็นอธิบดี อยู่...ฯลฯ...ที่เป็นสุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา มีฉันทะเป็นอธิบดี อยู่...ฯลฯ...ที่เป็นสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา มีฉันทะเป็นอธิบดี อยู่...ฯลฯ...เข้าทุติยฌาน...ฯลฯ...ตติยฌาน...ฯลฯ...จตุตถฌาน...ฯลฯ...ปฐมฌาน...ฯลฯ...เข้าปัญจมฌานที่เป็นสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา มีฉันทะเป็นอธิบดี อยู่ นี้เป็นกุศล...ฯลฯ...วิบากที่เป็นสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา เป็นสุญญตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี...ฯลฯ...นี้เป็นกุศล...ฯลฯ...วิบากที่เป็นสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา เป็นอนิมิตตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี...ฯลฯ...นี้เป็นกุศล...ฯลฯ...วิบากที่เป็นสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ...อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ...สภาวธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

ඡන්දාධිපතෙය්‍යසුද්ධිකපටිපදා.

จบฉันทาธิปเตยยสุทธิกปฏิปทา

---

ඡන්දාධිපතෙය්‍යසුද්ධිකසුඤ්ඤතා

ฉันทาธิปเตยยสุทธิกสุญญตา

---

534. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๓๔. สภาวธรรมทั้งหลายที่เป็นอัพยากฤต เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่เป็นไปเพื่อออกจากวัฏฏะ เป็นไปเพื่อความสิ้นไปแห่งภพ เพื่อละทิฏฐิทั้งหลาย เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ...เข้าปฐมฌานที่เป็นสุญญตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ...อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ...สภาวธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะได้ทำ ได้เจริญโลกุตรกุศลฌานนั้นนั่นเทียว บุคคลจึงเข้าถึงวิบาก สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ...เข้าปฐมฌานที่เป็นสุญญตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ...อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ...สภาวธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

535. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අනිමිත්තං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๓๕. สภาวธรรมทั้งหลายที่เป็นอัพยากฤต เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่เป็นไปเพื่อออกจากวัฏฏะ เป็นไปเพื่อความสิ้นไปแห่งภพ เพื่อละทิฏฐิทั้งหลาย เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ...เข้าปฐมฌานที่เป็นสุญญตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ...อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ...สภาวธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะได้ทำ ได้เจริญโลกุตรกุศลฌานนั้นนั่นเทียว บุคคลจึงเข้าถึงวิบาก สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ...เข้าปฐมฌานที่เป็นอนิมิตตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ...อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ...สภาวธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

536. කතමෙ [Pg.129] ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๓๖. สภาวธรรมทั้งหลายที่เป็นอัพยากฤต เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่เป็นไปเพื่อออกจากวัฏฏะ เป็นไปเพื่อความสิ้นไปแห่งภพ เพื่อละทิฏฐิทั้งหลาย เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ...เข้าปฐมฌานที่เป็นสุญญตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ...อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ...สภาวธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะได้ทำ ได้เจริญโลกุตรกุศลฌานนั้นนั่นเทียว บุคคลจึงเข้าถึงวิบาก สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ...เข้าปฐมฌานที่เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ...อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ...สภาวธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

537. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති කුසලං…පෙ… සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති විපාකො…පෙ… සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති කුසලං…පෙ… අනිමිත්තං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති විපාකො…පෙ… සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති කුසලං…පෙ… අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති විපාකො, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๓๗. สภาวธรรมทั้งหลายที่เป็นอัพยากฤต เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่เป็นไปเพื่อออกจากวัฏฏะ เป็นไปเพื่อความสิ้นไปแห่งภพ เพื่อละทิฏฐิทั้งหลาย เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ เพราะวิตกวิจารสงบไป...ฯลฯ...เข้าทุติยฌาน...ฯลฯ...ตติยฌาน...ฯลฯ...จตุตถฌาน...ฯลฯ...ปฐมฌาน...ฯลฯ...เข้าปัญจมฌานที่เป็นสุญญตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี อยู่ นี้เป็นกุศล...ฯลฯ...วิบากที่เป็นสุญญตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี...ฯลฯ...นี้เป็นกุศล...ฯลฯ...วิบากที่เป็นอนิมิตตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี...ฯลฯ...นี้เป็นกุศล...ฯลฯ...วิบากที่เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ...อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ...สภาวธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

ඡන්දාධිපතෙය්‍යසුද්ධිකසුඤ්ඤතා.

จบฉันทาธิปเตยยสุทธิกสุญญตา

---

538. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๓๘. สภาวธรรมทั้งหลายที่เป็นอัพยากฤต เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่เป็นไปเพื่อออกจากวัฏฏะ เป็นไปเพื่อความสิ้นไปแห่งภพ เพื่อละทิฏฐิทั้งหลาย เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ...เข้าปฐมฌานที่เป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นสุญญตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ...อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ...สภาวธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะได้ทำ ได้เจริญโลกุตรกุศลฌานนั้นนั่นเทียว บุคคลจึงเข้าถึงวิบาก สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ...เข้าปฐมฌานที่เป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นสุญญตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ...อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ...สภาวธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

539. කතමෙ [Pg.130] ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අනිමිත්තං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๓๙. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่เป็นไปเพื่อออกจากวัฏฏะ ไม่เป็นไปเพื่อสั่งสมภพ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ คือสงัดจากกาม... เข้าถึงปฐมฌานที่เป็นทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา สุญญตะ มีฉันทะเป็นใหญ่ อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ... อวิกเขปะ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะได้ทำ ได้เจริญโลกุตรกุศลฌานนั้นนั่นเทียว วิบากคือ บุคคลสงัดจากกาม... เข้าถึงปฐมฌานที่เป็นทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา อนิมิตตะ มีฉันทะเป็นใหญ่ อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ... อวิกเขปะ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

540. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๔๐. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่เป็นไปเพื่อออกจากวัฏฏะ ไม่เป็นไปเพื่อสั่งสมภพ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ คือสงัดจากกาม... เข้าถึงปฐมฌานที่เป็นทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา สุญญตะ มีฉันทะเป็นใหญ่ อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ... อวิกเขปะ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะได้ทำ ได้เจริญโลกุตรกุศลฌานนั้นนั่นเทียว วิบากคือ บุคคลสงัดจากกาม... เข้าถึงปฐมฌานที่เป็นทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา อัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นใหญ่ อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ... อวิกเขปะ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

541. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති කුසලං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති විපාකො…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති කුසලං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අනිමිත්තං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති විපාකො…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති කුසලං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති විපාකො, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๔๑. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่เป็นไปเพื่อออกจากวัฏฏะ ไม่เป็นไปเพื่อสั่งสมภพ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ เพราะวิตกวิจารสงบไป... เข้าถึงทุติยฌาน... ตติยฌาน... จตุตถฌาน... ปฐมฌาน... เข้าถึงปัญจมฌานที่เป็นทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา สุญญตะ มีฉันทะเป็นใหญ่ นี้เป็นกุศล... ที่เป็นทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา สุญญตะ มีฉันทะเป็นใหญ่ นี้เป็นวิบาก... ที่เป็นทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา สุญญตะ มีฉันทะเป็นใหญ่ นี้เป็นกุศล... ที่เป็นทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา อนิมิตตะ มีฉันทะเป็นใหญ่ นี้เป็นวิบาก... ที่เป็นทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา สุญญตะ มีฉันทะเป็นใหญ่ นี้เป็นกุศล... ที่เป็นทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา อัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นใหญ่ นี้เป็นวิบาก ในสมัยนั้น ผัสสะ... อวิกเขปะ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

542. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා [Pg.131] පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං…පෙ… සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං …පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති කුසලං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති විපාකො…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති කුසලං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අනිමිත්තං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති විපාකො…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති කුසලං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති විපාකො, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๔๒. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่เป็นไปเพื่อออกจากวัฏฏะ ไม่เป็นไปเพื่อสั่งสมภพ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ คือสงัดจากกาม... เข้าถึงปฐมฌานที่เป็นทุกขปฏิปทา ขิปปาภิญญา สุญญตะ มีฉันทะเป็นใหญ่... ที่เป็นสุขปฏิปทา ทันธาภิญญา สุญญตะ มีฉันทะเป็นใหญ่... ที่เป็นสุขปฏิปทา ขิปปาภิญญา สุญญตะ มีฉันทะเป็นใหญ่... เข้าถึงทุติยฌาน... ตติยฌาน... จตุตถฌาน... ปฐมฌาน... เข้าถึงปัญจมฌานที่เป็นสุขปฏิปทา ขิปปาภิญญา สุญญตะ มีฉันทะเป็นใหญ่ นี้เป็นกุศล... ที่เป็นสุขปฏิปทา ขิปปาภิญญา สุญญตะ มีฉันทะเป็นใหญ่ นี้เป็นวิบาก... ที่เป็นสุขปฏิปทา ขิปปาภิญญา สุญญตะ มีฉันทะเป็นใหญ่ นี้เป็นกุศล... ที่เป็นสุขปฏิปทา ขิปปาภิญญา อนิมิตตะ มีฉันทะเป็นใหญ่ นี้เป็นวิบาก... ที่เป็นสุขปฏิปทา ขิปปาภิญญา สุญญตะ มีฉันทะเป็นใหญ่ นี้เป็นกุศล... ที่เป็นสุขปฏิปทา ขิปปาภิญญา อัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นใหญ่ นี้เป็นวิบาก ในสมัยนั้น ผัสสะ... อวิกเขปะ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

543. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๔๓. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่เป็นไปเพื่อออกจากวัฏฏะ ไม่เป็นไปเพื่อสั่งสมภพ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ คือสงัดจากกาม... เข้าถึงปฐมฌานที่เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นใหญ่ อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ... อวิกเขปะ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะได้ทำ ได้เจริญโลกุตรกุศลฌานนั้นนั่นเทียว วิบากคือ บุคคลสงัดจากกาม... เข้าถึงปฐมฌานที่เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นใหญ่ อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ... อวิกเขปะ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

544. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, අනිමිත්තං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๔๔. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่เป็นไปเพื่อออกจากวัฏฏะ ไม่เป็นไปเพื่อสั่งสมภพ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ คือสงัดจากกาม... เข้าถึงปฐมฌานที่เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นใหญ่ อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ... อวิกเขปะ... ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะได้ทำ ได้เจริญโลกุตรกุศลฌานนั้นนั่นเทียว วิบากคือ บุคคลสงัดจากกาม... เข้าถึงปฐมฌานที่เป็นอนิมิตตะ มีฉันทะเป็นใหญ่ อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ... อวิกเขปะ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

545. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අප්පණිහිතං [Pg.132] ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๔๕. สภาวธรรมทั้งหลายที่เป็นอัพยากฤต เป็นไฉน? ในสมัยใด ภิกษุเจริญโลกุตตรฌานที่เป็นไปเพื่อออกจากวัฏฏะ ไม่เป็นไปเพื่อสั่งสมภพ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย... เข้าปฐมฌานที่เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ... อวิกเขปะ... ย่อมมี สภาวธรรมเหล่านี้เป็นกุศล เพราะโลกุตตรกุศลฌานนั้นอันตนทำแล้ว เจริญแล้ว จึงเข้าปฐมฌานอันเป็นวิบาก ที่เป็นสุญญตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี สงัดจากกามทั้งหลาย... อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ... อวิกเขปะ... ย่อมมี สภาวธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

546. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති කුසලං…පෙ… අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති විපාකො…පෙ… අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති කුසලං …පෙ… අනිමිත්තං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති විපාකො…පෙ… අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති කුසලං…පෙ… සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති විපාකො, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๔๖. สภาวธรรมทั้งหลายที่เป็นอัพยากฤต เป็นไฉน? ในสมัยใด ภิกษุเจริญโลกุตตรฌานที่เป็นไปเพื่อออกจากวัฏฏะ ไม่เป็นไปเพื่อสั่งสมภพ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป... เข้าทุติยฌาน... ตติยฌาน... จตุตถฌาน... ปฐมฌาน... ปัญจมฌานที่เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี อยู่ นี้เป็นกุศล... ที่เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี นี้เป็นวิบาก... ที่เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี นี้เป็นกุศล... ที่เป็นอนิมิตตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี นี้เป็นวิบาก... ที่เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี นี้เป็นกุศล... ที่เป็นสุญญตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี นี้เป็นวิบาก ในสมัยนั้น ผัสสะ... อวิกเขปะ... ย่อมมี สภาวธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

547. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๔๗. สภาวธรรมทั้งหลายที่เป็นอัพยากฤต เป็นไฉน? ในสมัยใด ภิกษุเจริญโลกุตตรฌานที่เป็นไปเพื่อออกจากวัฏฏะ ไม่เป็นไปเพื่อสั่งสมภพ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย... เข้าปฐมฌานที่มีทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ... อวิกเขปะ... ย่อมมี สภาวธรรมเหล่านี้เป็นกุศล เพราะโลกุตตรกุศลฌานนั้นอันตนทำแล้ว เจริญแล้ว จึงเข้าปฐมฌานอันเป็นวิบาก ที่มีทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี สงัดจากกามทั้งหลาย... อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ... อวิกเขปะ... ย่อมมี สภาวธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

548. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අනිමිත්තං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං[Pg.133], තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๔๘. สภาวธรรมทั้งหลายที่เป็นอัพยากฤต เป็นไฉน? ในสมัยใด ภิกษุเจริญโลกุตตรฌานที่เป็นไปเพื่อออกจากวัฏฏะ ไม่เป็นไปเพื่อสั่งสมภพ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย... เข้าปฐมฌานที่มีทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ... อวิกเขปะ... ย่อมมี สภาวธรรมเหล่านี้เป็นกุศล เพราะโลกุตตรกุศลฌานนั้นอันตนทำแล้ว เจริญแล้ว จึงเข้าปฐมฌานอันเป็นวิบาก ที่มีทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นอนิมิตตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี สงัดจากกามทั้งหลาย... อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ... อวิกเขปะ... ย่อมมี สภาวธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

549. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๔๙. สภาวธรรมทั้งหลายที่เป็นอัพยากฤต เป็นไฉน? ในสมัยใด ภิกษุเจริญโลกุตตรฌานที่เป็นไปเพื่อออกจากวัฏฏะ ไม่เป็นไปเพื่อสั่งสมภพ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกามทั้งหลาย... เข้าปฐมฌานที่มีทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ... อวิกเขปะ... ย่อมมี สภาวธรรมเหล่านี้เป็นกุศล เพราะโลกุตตรกุศลฌานนั้นอันตนทำแล้ว เจริญแล้ว จึงเข้าปฐมฌานอันเป็นวิบาก ที่มีทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นสุญญตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี สงัดจากกามทั้งหลาย... อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ... อวิกเขปะ... ย่อมมี สภาวธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

550. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති කුසලං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති විපාකො…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති කුසලං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අනිමිත්තං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති විපාකො…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති කුසලං…පෙ… දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති විපාකො, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๕๐. สภาวธรรมทั้งหลายที่เป็นอัพยากฤต เป็นไฉน? ในสมัยใด ภิกษุเจริญโลกุตตรฌานที่เป็นไปเพื่อออกจากวัฏฏะ ไม่เป็นไปเพื่อสั่งสมภพ เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป... เข้าทุติยฌาน... ตติยฌาน... จตุตถฌาน... ปฐมฌาน... ปัญจมฌาน ที่มีทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี อยู่ นี้เป็นกุศล... ที่มีทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี นี้เป็นวิบาก... ที่มีทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี นี้เป็นกุศล... ที่มีทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นอนิมิตตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี นี้เป็นวิบาก... ที่มีทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี นี้เป็นกุศล... ที่มีทุกขปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นสุญญตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี นี้เป็นวิบาก ในสมัยนั้น ผัสสะ... อวิกเขปะ... ย่อมมี สภาวธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

551. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං…පෙ… සුඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති කුසලං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති විපාකො…පෙ… සුඛපටිපදං [Pg.134] ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති කුසලං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අනිමිත්තං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති විපාකො…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති කුසලං…පෙ… සුඛපටිපදං ඛිප්පාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යන්ති විපාකො, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๕๑. ธรรมเป็นอัพยากฤต เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่เป็นไปเพื่อออกจากวัฏฏะ ไม่เป็นไปเพื่อความสั่งสมกิเลส เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌาน มีทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี อยู่...ฯลฯ... มีสุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี...ฯลฯ... มีสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี...ฯลฯ... เข้าทุติยฌาน...ฯลฯ... เข้าตติยฌาน...ฯลฯ... เข้าจตุตถฌาน...ฯลฯ... เข้าปฐมฌาน...ฯลฯ... เข้าปัญจมฌาน มีสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี อยู่ นี้เป็นกุศล...ฯลฯ... มีสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี นี้เป็นวิบาก...ฯลฯ... มีสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี นี้เป็นกุศล...ฯลฯ... มีสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา เป็นอนิมิตตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี นี้เป็นวิบาก...ฯลฯ... มีสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี นี้เป็นกุศล...ฯลฯ... มีสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา เป็นสุญญตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี นี้เป็นวิบาก ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ย่อมมี ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

552. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං මග්ගං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං සතිපට්ඨානං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං සම්මප්පධානං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ඉද්ධිපාදං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ඉන්ද්‍රියං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං බලං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං බොජ්ඣඞ්ගං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං සච්චං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං සමථං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ධම්මං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ඛන්ධං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ආයතනං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ධාතුං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ආහාරං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං ඵස්සං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං වෙදනං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං සඤ්ඤං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං චෙතනං භාවෙති…පෙ… ලොකුත්තරං චිත්තං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං…පෙ… අනිමිත්තං…පෙ… අප්පණිහිතං ඡන්දාධිපතෙය්‍යං…පෙ… වීරියාධිපතෙය්‍යං…පෙ… චිත්තාධිපතෙය්‍යං…පෙ… වීමංසාධිපතෙය්‍යං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๕๒. ธรรมเป็นอัพยากฤต เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตตรมรรค...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรสติปัฏฐาน...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรสัมมัปปธาน...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรอิทธิบาท...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรอินทรีย์...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรพละ...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรโพชฌงค์...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรสัจจะ...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรสมถะ...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรธรรม...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรขันธ์...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรายตนะ...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรธาตุ...ฯลฯ... เจริญโลกุตตราหาร...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรผัสสะ...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรเวทนา...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรสัญญา...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรเจตนา...ฯลฯ... เจริญโลกุตตรจิต ที่เป็นไปเพื่อออกจากวัฏฏะ ไม่เป็นไปเพื่อความสั่งสมกิเลส เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุภูมิที่ ๑ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌาน มีทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา มีฉันทะเป็นอธิบดี อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ย่อมมี ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะได้ทำ ได้เจริญโลกุตรกุศลฌานนั้นนั่นแล วิบากจึงเกิด คือ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌาน มีทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นสุญญตะ...ฯลฯ... เป็นอนิมิตตะ...ฯลฯ... เป็นอัปปณิหิตะ มีฉันทะเป็นอธิบดี...ฯลฯ... มีวิริยะเป็นอธิบดี...ฯลฯ... มีจิตตะเป็นอธิบดี...ฯลฯ... มีวิมังสาเป็นอธิบดี อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ย่อมมี ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

පඨමමග්ගවිපාකො.

ปฐมมัคควิบาก

---

දුතියාදිමග්ගවිපාකො

ทุติยาทิมัคควิบาก

---

553. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්‍යානිකං අපචයගාමිං කාමරාගබ්‍යාපාදානං [Pg.135] තනුභාවාය දුතියාය භූමියා පත්තියා…පෙ… කාමරා ගබ්‍යාපාදානං අනවසෙසප්පහානාය තතියාය භූමියා පත්තියා…පෙ… රූපරාගඅරූපරාගමානඋද්ධච්චඅවිජ්ජාය අනවසෙසප්පහානාය චතුත්ථාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අඤ්ඤින්ද්‍රියං හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රියං හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๕๓. ธรรมเป็นอัพยากฤต เป็นไฉน? ในสมัยใด บุคคลเจริญโลกุตรฌานที่เป็นไปเพื่อออกจากวัฏฏะ ไม่เป็นไปเพื่อความสั่งสมกิเลส เพื่อทำกามราคะและพยาบาทให้เบาบาง เพื่อบรรลุภูมิที่ ๒...ฯลฯ... เพื่อละกามราคะและพยาบาทให้หมดสิ้น เพื่อบรรลุภูมิที่ ๓...ฯลฯ... เพื่อละรูปราคะ อรูปราคะ มานะ อุทธัจจะ และอวิชชาให้หมดสิ้น เพื่อบรรลุภูมิที่ ๔ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌาน มีทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อัญญินทรีย์...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ย่อมมี ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล. เพราะได้ทำ ได้เจริญโลกุตรกุศลฌานนั้นนั่นแล วิบากจึงเกิด คือ สงัดจากกาม...ฯลฯ... เข้าปฐมฌาน มีทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นสุญญตะ อยู่ ในสมัยนั้น ผัสสะ...ฯลฯ... อัญญาตาวินทรีย์...ฯลฯ... อวิกเขปะ...ฯลฯ... ย่อมมี. อนึ่ง ในสมัยนั้น มีอรูปธรรมเหล่าใดแม้อื่นอีกที่อาศัยกันเกิดขึ้น ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

554. කතමො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති? යො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො ඵුසනා සංඵුසනා සංඵුසිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ….

๕๕๔. ในสมัยนั้น ผัสสะ เป็นไฉน? ในสมัยนั้น การกระทบ กิริยาที่กระทบ ความที่กระทบ อันใด นี้ชื่อว่า ผัสสะ ในสมัยนั้น...ฯลฯ...

---

555. කතමං තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රියං හොති? යා තෙසං අඤ්ඤාතාවීනං ධම්මානං අඤ්ඤා පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම්මවිචයො සල්ලක්ඛණා උපලක්ඛණා පච්චුපලක්ඛණා පණ්ඩිච්චං කොසල්ලං නෙපුඤ්ඤං වෙභබ්‍යා චින්තා උපපරික්ඛා භූරී මෙධා පරිණායිකා විපස්සනා සම්පජඤ්ඤං පතොදො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්‍රියං පඤ්ඤාබලං පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාපාසාදො පඤ්ඤාආලොකො පඤ්ඤාඔභාසො පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාරතනං අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – ඉදං තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤාතාවින්ද්‍රියං හොති…පෙ… යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๕๕. ในสมัยนั้น อัญญาตาวินทรีย์ เป็นไฉน? ความรู้ทั่ว ปัญญา กิริยาที่รู้ทั่ว การเลือกสรร การสอดส่อง การเลือกสรรธรรม การกำหนดหมาย การเข้าไปกำหนดหมาย การเข้าไปกำหนดหมายเฉพาะ ความเป็นบัณฑิต ความฉลาด ความแยบคาย ความแจ่มแจ้ง ความคิด การพิจารณา ภูริ เมธา ปัญญาเครื่องนำทาง วิปัสสนา สัมปชัญญะ ปฏัก ปัญญา ปัญญินทรีย์ ปัญญาพละ ปัญญาศัสตรา ปัญญาปราสาท ปัญญาอาโลกะ ปัญญาโอภาส ปัญญาปัชโชตะ ปัญญารัตนะ อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิ ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ ที่เป็นองค์แห่งมรรค นับเนื่องในมรรค อันใด ของท่านผู้รู้แล้วซึ่งธรรมเหล่านั้น นี้ชื่อว่า อัญญาตาวินทรีย์ ในสมัยนั้น...ฯลฯ... อนึ่ง ในสมัยนั้น มีอรูปธรรมเหล่าใดแม้อื่นอีกที่อาศัยกันเกิดขึ้น ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

දුතියාදිමග්ගවිපාකො.

ทุติยาทิมัคควิบาก จบ

---

ලොකුත්තරවිපාකො.

โลกุตรวิบาก จบ

---

අකුසලවිපාකඅබ්‍යාකතං

อกุศลวิปากอัพยากตะ

---

අකුසලවිපාකපඤ්චවිඤ්ඤාණානි

อกุศลวิปากปัญจวิญญาณ

---

556. කතමෙ [Pg.136] ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ අකුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකං චක්ඛුවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං රූපාරම්මණං…පෙ… සොතවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං සද්දාරම්මණං…පෙ… ඝානවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං ගන්ධාරම්මණං …පෙ… ජිව්හාවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං රසාරම්මණං…පෙ… කායවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති දුක්ඛසහගතං ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, දුක්ඛං හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, මනින්ද්‍රියං හොති, දුක්ඛින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๕๖. สภาวธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอัพยากฤต? ในสมัยใด วิบากแห่งอกุศลกรรมที่ทำไว้สั่งสมไว้ คือ จักขุวิญญาณ สหรคตด้วยอุเบกขา อาศัยรูปารมณ์เกิดขึ้น ...ฯลฯ... โสตวิญญาณ สหรคตด้วยอุเบกขา อาศัยสัททารมณ์เกิดขึ้น ...ฯลฯ... ฆานวิญญาณ สหรคตด้วยอุเบกขา อาศัยคันธารมณ์เกิดขึ้น ...ฯลฯ... ชิวหาวิญญาณ สหรคตด้วยอุเบกขา อาศัยรสารมณ์เกิดขึ้น ...ฯลฯ... กายวิญญาณ สหรคตด้วยทุกข์ อาศัยโผฏฐัพพารมณ์เกิดขึ้น, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี เวทนาย่อมมี สัญญาย่อมมี เจตนาย่อมมี จิตย่อมมี ทุกข์ย่อมมี จิตตัสเสกัคคตาย่อมมี มนินทรีย์ย่อมมี ทุกขินทรีย์ย่อมมี ชีวิตินทรีย์ย่อมมี, ก็หรือว่าในสมัยนั้น อรูปธรรมที่อาศัยกันและกันเกิดขึ้นเหล่าอื่นแม้อื่นใดมีอยู่, สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอัพยากฤต

---

557. කතමො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති? යො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො ඵුසනා සංඵුසනා සංඵුසිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති.

๕๕๗. ในสมัยนั้น ผัสสะเป็นอย่างไร? ผัสสะ การกระทบ ความกระทบ ภาวะแห่งการกระทบในสมัยนั้นใด, นี้คือผัสสะในสมัยนั้น

---

558. කතමා තස්මිං සමයෙ වෙදනා හොති? යං තස්මිං සමයෙ තජ්ජාකායවිඤ්ඤාණධාතුසම්ඵස්සජං කායිකං අසාතං කායිකං දුක්ඛං කායසම්ඵස්සජං අසාතං දුක්ඛං වෙදයිතං කායසම්ඵස්සජා අසාතා දුක්ඛා වෙදනා – අයං තස්මිං සමයෙ වෙදනා හොති…පෙ….

๕๕๘. ในสมัยนั้น เวทนาเป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น ความไม่สำราญทางกาย ทุกข์ทางกาย อันเกิดจากสัมผัสแห่งกายวิญญาณธาตุที่สมควรแก่เวทนานั้น, การเสวยอารมณ์ที่ไม่น่ายินดี เป็นทุกข์ อันเกิดจากกายสัมผัส, เวทนาที่ไม่น่ายินดี เป็นทุกข์ อันเกิดจากกายสัมผัสใด, นี้คือเวทนาในสมัยนั้น ...ฯลฯ...

---

559. කතමං තස්මිං සමයෙ දුක්ඛං හොති? යං තස්මිං සමයෙ කායිකං අසාතං කායිකං දුක්ඛං කායසම්ඵස්සජං අසාතං දුක්ඛං වෙදයිතං කායසම්ඵස්සජා අසාතා දුක්ඛා වෙදනා – ඉදං තස්මිං සමයෙ දුක්ඛං හොති…පෙ….

๕๕๙. ในสมัยนั้น ทุกข์เป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น ความไม่สำราญทางกาย ทุกข์ทางกาย, การเสวยอารมณ์ที่ไม่น่ายินดี เป็นทุกข์ อันเกิดจากกายสัมผัส, เวทนาที่ไม่น่ายินดี เป็นทุกข์ อันเกิดจากกายสัมผัสใด, นี้คือทุกข์ในสมัยนั้น ...ฯลฯ...

---

560. කතමං තස්මිං සමයෙ දුක්ඛින්ද්‍රියං හොති? යං තස්මිං සමයෙ කායිකං අසාතං කායිකං දුක්ඛං කායසම්ඵස්සජං අසාතං දුක්ඛං වෙදයිතං කායසම්ඵස්සජා අසාතා දුක්ඛා වෙදනා – ඉදං තස්මිං සමයෙ දුක්ඛින්ද්‍රියං හොති…පෙ… යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๖๐. ในสมัยนั้น ทุกขินทรีย์เป็นอย่างไร? ในสมัยนั้น ความไม่สำราญทางกาย ทุกข์ทางกาย, การเสวยอารมณ์ที่ไม่น่ายินดี เป็นทุกข์ อันเกิดจากกายสัมผัส, เวทนาที่ไม่น่ายินดี เป็นทุกข์ อันเกิดจากกายสัมผัสใด, นี้คือทุกขินทรีย์ในสมัยนั้น ...ฯลฯ... ก็หรือว่าในสมัยนั้น อรูปธรรมที่อาศัยกันและกันเกิดขึ้นเหล่าอื่นแม้อื่นใดมีอยู่, สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอัพยากฤต

---

තස්මිං [Pg.137] ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, තීණින්ද්‍රියානි හොන්ති, එකො ඵස්සො හොති…පෙ… එකා කායවිඤ්ඤාණධාතු හොති, එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා…පෙ….

ก็ในสมัยนั้น ขันธ์ ๔ ย่อมมี, อายตนะ ๒ ย่อมมี, ธาตุ ๒ ย่อมมี, อาหาร ๓ ย่อมมี, อินทรีย์ ๓ ย่อมมี, ผัสสะ ๑ ย่อมมี ...ฯลฯ... กายวิญญาณธาตุ ๑ ย่อมมี, ธัมมายตนะ ๑ ย่อมมี, ธัมมธาตุ ๑ ย่อมมี, ก็หรือว่าในสมัยนั้น อรูปธรรมที่อาศัยกันและกันเกิดขึ้นเหล่าอื่นแม้อื่นใดมีอยู่, สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอัพยากฤต ...ฯลฯ...

---

561. කතමො තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා චිත්තස්සෙකග්ගතා ජීවිතින්ද්‍රියං; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๖๑. ในสมัยนั้น สังขารขันธ์เป็นอย่างไร? ผัสสะ เจตนา จิตตัสเสกัคคตา ชีวิตินทรีย์, ก็หรือว่าในสมัยนั้น อรูปธรรมที่อาศัยกันและกันเกิดขึ้นเหล่าอื่นแม้อื่นใดมีอยู่ เว้นเวทนากขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์, นี้คือสังขารขันธ์ในสมัยนั้น ...ฯลฯ... สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอัพยากฤต

---

අකුසලවිපාකපඤ්චවිඤ්ඤාණානි.

อกุศลวิบากปัญจวิญญาณ จบ

---

අකුසලවිපාකමනොධාතු

อกุศลวิบากมโนธาตุ

---

562. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ අකුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකා මනොධාතු උප්පන්නා හොති උපෙක්ඛාසහගතා රූපාරම්මණා වා…පෙ… ඵොට්ඨබ්බාරම්මණා වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, විතක්කො හොති, විචාරො හොති, උපෙක්ඛා හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, මනින්ද්‍රියං හොති, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා…පෙ….

๕๖๒. สภาวธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอัพยากฤต? ในสมัยใด วิบากแห่งอกุศลกรรมที่ทำไว้สั่งสมไว้ คือ มโนธาตุ สหรคตด้วยอุเบกขา อาศัยรูปารมณ์บ้าง ...ฯลฯ... โผฏฐัพพารมณ์บ้าง หรืออารมณ์ใดอารมณ์หนึ่งเกิดขึ้น, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี เวทนาย่อมมี สัญญาย่อมมี เจตนาย่อมมี จิตย่อมมี วิตกย่อมมี วิจารย่อมมี อุเบกขาย่อมมี จิตตัสเสกัคคตาย่อมมี มนินทรีย์ย่อมมี อุเปกขินทรีย์ย่อมมี ชีวิตินทรีย์ย่อมมี, ก็หรือว่าในสมัยนั้น อรูปธรรมที่อาศัยกันและกันเกิดขึ้นเหล่าอื่นแม้อื่นใดมีอยู่, สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอัพยากฤต ...ฯลฯ...

---

තස්මිං ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, තීණින්ද්‍රියානි හොන්ති, එකො ඵස්සො හොති…පෙ… එකා මනොධාතු හොති, එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා…පෙ….

ก็ในสมัยนั้น ขันธ์ ๔ ย่อมมี, อายตนะ ๒ ย่อมมี, ธาตุ ๒ ย่อมมี, อาหาร ๓ ย่อมมี, อินทรีย์ ๓ ย่อมมี, ผัสสะ ๑ ย่อมมี ...ฯลฯ... มโนธาตุ ๑ ย่อมมี, ธัมมายตนะ ๑ ย่อมมี, ธัมมธาตุ ๑ ย่อมมี, ก็หรือว่าในสมัยนั้น อรูปธรรมที่อาศัยกันและกันเกิดขึ้นเหล่าอื่นแม้อื่นใดมีอยู่, สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอัพยากฤต ...ฯลฯ...

---

563. කතමො [Pg.138] තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා විතක්කො විචාරො චිත්තස්සෙකග්ගතා ජීවිතින්ද්‍රියං; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๖๓. ในสมัยนั้น สังขารขันธ์เป็นอย่างไร? ผัสสะ เจตนา วิตก วิจาร จิตตัสเสกัคคตา ชีวิตินทรีย์, ก็หรือว่าในสมัยนั้น อรูปธรรมที่อาศัยกันและกันเกิดขึ้นเหล่าอื่นแม้อื่นใดมีอยู่ เว้นเวทนากขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์, นี้คือสังขารขันธ์ในสมัยนั้น ...ฯลฯ... สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอัพยากฤต

---

අකුසලවිපාකා මනොධාතු.

อกุศลวิบากมโนธาตุ จบ

---

අකුසලවිපාකමනොවිඤ්ඤාණධාතු

อกุศลวิบากมโนวิญญาณธาตุ

---

564. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ අකුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකා මනොවිඤ්ඤාණධාතු උප්පන්නා හොති උපෙක්ඛාසහගතා රූපාරම්මණා වා…පෙ… ධම්මාරම්මණා වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, විතක්කො හොති, විචාරො හොති, උපෙක්ඛා හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, මනින්ද්‍රියං හොති, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා…පෙ….

๕๖๔. สภาวธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอัพยากฤต? ในสมัยใด วิบากแห่งอกุศลกรรมที่ทำไว้สั่งสมไว้ คือ มโนวิญญาณธาตุ สหรคตด้วยอุเบกขา อาศัยรูปารมณ์บ้าง ...ฯลฯ... ธัมมารมณ์บ้าง หรืออารมณ์ใดอารมณ์หนึ่งเกิดขึ้น, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี เวทนาย่อมมี สัญญาย่อมมี เจตนาย่อมมี จิตย่อมมี วิตกย่อมมี วิจารย่อมมี อุเบกขาย่อมมี จิตตัสเสกัคคตาย่อมมี มนินทรีย์ย่อมมี อุเปกขินทรีย์ย่อมมี ชีวิตินทรีย์ย่อมมี, ก็หรือว่าในสมัยนั้น อรูปธรรมที่อาศัยกันและกันเกิดขึ้นเหล่าอื่นแม้อื่นใดมีอยู่, สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอัพยากฤต ...ฯลฯ...

---

තස්මිං ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, තීණින්ද්‍රියානි හොන්ති, එකො ඵස්සො හොති…පෙ… එකා මනොවිඤ්ඤාණධාතු හොති, එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා…පෙ….

ก็ในสมัยนั้น ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๓ ผัสสะ ๑ ฯลฯ มโนวิญญาณธาตุ ๑ ธัมมายตนะ ๑ ธรรมธาตุ ๑ ย่อมมี อนึ่ง ในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นใดที่อาศัยกันเกิดขึ้น ที่เป็นอรูปธรรมแม้อื่นอีกก็มีอยู่ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต ฯลฯ

---

565. කතමො තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා විතක්කො විචාරො චිත්තස්සෙකග්ගතා ජීවිතින්ද්‍රියං; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා [Pg.139] සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๖๕. ในสมัยนั้น สังขารขันธ์เป็นไฉน? ผัสสะ เจตนา วิตก วิจาร จิตเตกัคคตา ชีวิตินทรีย์ (ย่อมมี) อนึ่ง ในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นใดที่อาศัยกันเกิดขึ้น ที่เป็นอรูปธรรมแม้อื่นอีก เว้นเวทนาขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์ ก็มีอยู่ ในสมัยนั้น นี้คือสังขารขันธ์ ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

අකුසලවිපාකා මනොවිඤ්ඤාණධාතු.

อกุศลวิปากมโนวิญญาณธาตุ (จบ)

---

විපාකා අබ්‍යාකතා.

วิปากาพยากตะ (จบ)

---

අහෙතුකකිරියාඅබ්‍යාකතං

อเหตุกกิริยาพยากตะ

---

කිරියාමනොධාතු

กิริยามโนธาตุ

---

566. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ මනොධාතු උප්පන්නා හොති කිරියා නෙව කුසලා නාකුසලා න ච කම්මවිපාකා උපෙක්ඛාසහගතා රූපාරම්මණා වා…පෙ… ඵොට්ඨබ්බාරම්මණා වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, විතක්කො හොති, විචාරො හොති, උපෙක්ඛා හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, මනින්ද්‍රියං හොති, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා…පෙ….

๕๖๖. ธรรมเป็นอัพยากฤตเป็นไฉน? ในสมัยใด มโนธาตุที่เป็นกิริยา ไม่เป็นทั้งกุศลและอกุศล และไม่เป็นวิบากแห่งกรรม สหรคตด้วยอุเบกขา มีรูปารมณ์ ฯลฯ หรือมีโผฏฐัพพารมณ์เป็นอารมณ์ ปรารภอารมณ์อย่างใดอย่างหนึ่งเกิดขึ้น ในสมัยนั้น ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา จิต วิตก วิจาร อุเบกขา จิตเตกัคคตา มนินทรีย์ อุเปกขินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ ย่อมมี อนึ่ง ในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นใดที่อาศัยกันเกิดขึ้น ที่เป็นอรูปธรรมแม้อื่นอีกก็มีอยู่ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต ฯลฯ

---

තස්මිං ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, තීණින්ද්‍රියානි හොන්ති, එකො ඵස්සො හොති…පෙ… එකා මනොධාතු හොති, එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා…පෙ….

ก็ในสมัยนั้น ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๓ ผัสสะ ๑ ฯลฯ มโนธาตุ ๑ ธัมมายตนะ ๑ ธรรมธาตุ ๑ ย่อมมี อนึ่ง ในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นใดที่อาศัยกันเกิดขึ้น ที่เป็นอรูปธรรมแม้อื่นอีกก็มีอยู่ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต ฯลฯ

---

567. කතමො තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා විතක්කො විචාරො චිත්තස්සෙකග්ගතා ජීවිතින්ද්‍රියං; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๖๗. ในสมัยนั้น สังขารขันธ์เป็นไฉน? ผัสสะ เจตนา วิตก วิจาร จิตเตกัคคตา ชีวิตินทรีย์ (ย่อมมี) อนึ่ง ในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นใดที่อาศัยกันเกิดขึ้น ที่เป็นอรูปธรรมแม้อื่นอีก เว้นเวทนาขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์ ก็มีอยู่ ในสมัยนั้น นี้คือสังขารขันธ์ ฯลฯ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

කිරියා මනොධාතු.

กิริยามโนธาตุ (จบ)

---

කිරියාමනොවිඤ්ඤාණධාතුසොමනස්සසහගතා

กิริยามโนวิญญาณธาตุที่สหรคตด้วยโสมนัส

---

568. කතමෙ [Pg.140] ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ මනොවිඤ්ඤාණධාතු උප්පන්නා හොති කිරියා නෙව කුසලා නාකුසලා න ච කම්මවිපාකා සොමනස්සසහගතා රූපාරම්මණා වා…පෙ… ධම්මාරම්මණා වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, විතක්කො හොති, විචාරො හොති, පීති හොති, සුඛං හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, වීරියින්ද්‍රියං හොති, සමාධින්ද්‍රියං හොති, මනින්ද්‍රියං හොති, සොමනස්සින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๖๘. ธรรมเป็นอัพยากฤตเป็นไฉน? ในสมัยใด มโนวิญญาณธาตุที่เป็นกิริยา ไม่เป็นทั้งกุศลและอกุศล และไม่เป็นวิบากแห่งกรรม สหรคตด้วยโสมนัส มีรูปารมณ์ ฯลฯ หรือมีธัมมารมณ์เป็นอารมณ์ ปรารภอารมณ์อย่างใดอย่างหนึ่งเกิดขึ้น ในสมัยนั้น ผัสสะ เวทนา สัญญา เจตนา จิต วิตก วิจาร ปีติ สุข จิตเตกัคคตา วิริยินทรีย์ สมาธินทรีย์ มนินทรีย์ โสมนัสสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ ย่อมมี อนึ่ง ในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นใดที่อาศัยกันเกิดขึ้น ที่เป็นอรูปธรรมแม้อื่นอีกก็มีอยู่ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

569. කතමො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති? යො තස්මිං සමයෙ ඵස්සො ඵුසනා සංඵුසනා සංඵුසිතත්තං – අයං තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ….

๕๖๙. ในสมัยนั้น ผัสสะเป็นไฉน? ในสมัยนั้น การกระทบ กิริยาที่กระทบ ภาวะที่ถูกกระทบ อันใด นี้คือผัสสะในสมัยนั้น ฯลฯ

---

570. කතමා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති සණ්ඨිති අවට්ඨිති අවිසාහාරො අවික්ඛෙපො අවිසාහටමානසතා සමථො සමාධින්ද්‍රියං සමාධිබලං – අයං තස්මිං සමයෙ චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති.

๕๗๐. ในสมัยนั้น จิตเตกัคคตาเป็นไฉน? ในสมัยนั้น ความตั้งอยู่แห่งจิต ความตั้งมั่น ความดิ่งอยู่ ความไม่ส่ายไป ความไม่ฟุ้งซ่าน ภาวะที่จิตไม่ส่ายไป สมถะ สมาธินทรีย์ สมาธิพละ อันใด นี้คือจิตเตกัคคตาในสมัยนั้น

---

571. කතමං තස්මිං සමයෙ වීරියින්ද්‍රියං හොති? යො තස්මිං සමයෙ චෙතසිකො වීරියාරම්භො නික්කමො පරක්කමො උය්‍යාමො වායාමො උස්සාහො උස්සොළ්හී ථාමො ධිති අසිථිලපරක්කමතා අනික්ඛිත්තඡන්දතා අනික්ඛිත්තධුරතා ධුරසම්පග්ගාහො වීරියං වීරියින්ද්‍රියං වීරියබලං – ඉදං තස්මිං සමයෙ වීරියින්ද්‍රියං හොති.

๕๗๑. ในสมัยนั้น วิริยินทรีย์เป็นไฉน? ในสมัยนั้น การปรารภความเพียรทางใจ การก้าวออก การบากบั่น ความพยายาม ความอุตสาหะ ความทนทาน ความเข้มแข็ง ความหมั่น ภาวะที่ไม่ย่อหย่อนแห่งความบากบั่น ภาวะที่ไม่ทอดทิ้งฉันทะ ภาวะที่ไม่ทอดทิ้งธุระ การประคองธุระ วิริยะ วิริยินทรีย์ วิริยพละ อันใด นี้คือวิริยินทรีย์ในสมัยนั้น

---

572. කතමං තස්මිං සමයෙ සමාධින්ද්‍රියං හොති? යා තස්මිං සමයෙ චිත්තස්ස ඨිති සණ්ඨිති අවට්ඨිති අවිසාහාරො අවික්ඛෙපො අවිසාහටමානසතා සමථො සමාධින්ද්‍රියං සමාධිබලං – ඉදං තස්මිං සමයෙ සමාධින්ද්‍රියං හොති…පෙ… යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๗๒. ในสมัยนั้น สมาธินทรีย์เป็นไฉน? ในสมัยนั้น ความตั้งอยู่แห่งจิต ความตั้งมั่น ความดิ่งอยู่ ความไม่ส่ายไป ความไม่ฟุ้งซ่าน ภาวะที่จิตไม่ส่ายไป สมถะ สมาธินทรีย์ สมาธิพละ อันใด นี้คือสมาธินทรีย์ในสมัยนั้น ฯลฯ อนึ่ง ในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นใดที่อาศัยกันเกิดขึ้น ที่เป็นอรูปธรรมแม้อื่นอีกก็มีอยู่ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

තස්මිං ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, පඤ්චින්ද්‍රියානි හොන්ති, එකො [Pg.141] ඵස්සො හොති…පෙ… එකා මනොවිඤ්ඤාණධාතු හොති, එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා…පෙ….

ก็ในสมัยนั้น ขันธ์ ๔ อายตนะ ๒ ธาตุ ๒ อาหาร ๓ อินทรีย์ ๕ ผัสสะ ๑ ฯลฯ มโนวิญญาณธาตุ ๑ ธัมมายตนะ ๑ ธรรมธาตุ ๑ ย่อมมี อนึ่ง ในสมัยนั้น ธรรมเหล่าอื่นใดที่อาศัยกันเกิดขึ้น ที่เป็นอรูปธรรมแม้อื่นอีกก็มีอยู่ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต ฯลฯ

---

573. කතමො තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා විතක්කො විචාරො පීති චිත්තස්සෙකග්ගතා වීරියින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๗๓. ในสมัยนั้น สังขารขันธ์ เป็นไฉน? ผัสสะ เจตนา วิตก วิจาร ปีติ จิตตัสเสกัคคตา วีริยินทรีย์ สมาธินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ ก็หรือว่าในสมัยนั้น อรูปธรรมที่อาศัยปัจจัยเกิดขึ้นเหล่าอื่นใด แม้มีอยู่ เว้นเวทนาขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์ นี้ชื่อว่าสังขารขันธ์ในสมัยนั้น ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

කිරියා මනොවිඤ්ඤාණධාතු සොමනස්සසහගතා.

กิริยามโนวิญญาณธาตุที่สหรคตด้วยโสมนัส

---

කිරියාමනොවිඤ්ඤාණධාතුඋපෙක්ඛාසහගතා

กิริยามโนวิญญาณธาตุที่สหรคตด้วยอุเบกขา

---

574. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ මනොවිඤ්ඤාණධාතු උප්පන්නා හොති කිරියා නෙව කුසලා නාකුසලා න ච කම්මවිපාකා උපෙක්ඛාසහගතා රූපාරම්මණා වා…පෙ… ධම්මාරම්මණා වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති, වෙදනා හොති, සඤ්ඤා හොති, චෙතනා හොති, චිත්තං හොති, විතක්කො හොති, විචාරො හොති, උපෙක්ඛා හොති, චිත්තස්සෙකග්ගතා හොති, වීරියින්ද්‍රියං හොති, සමාධින්ද්‍රියං හොති මනින්ද්‍රියං හොති, උපෙක්ඛින්ද්‍රියං හොති, ජීවිතින්ද්‍රියං හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා…පෙ….

๕๗๔. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด มโนวิญญาณธาตุที่เป็นกิริยา ไม่ใช่ทั้งกุศลและอกุศล และไม่ใช่วิบากของกรรม สหรคตด้วยอุเบกขา มีรูปารมณ์เป็นอารมณ์บ้าง ...ฯลฯ... มีธัมมารมณ์เป็นอารมณ์บ้าง ปรารภอารมณ์อย่างใดอย่างหนึ่งเกิดขึ้น, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี เวทนาย่อมมี สัญญาย่อมมี เจตนาย่อมมี จิตย่อมมี วิตกย่อมมี วิจารย่อมมี อุเบกขาย่อมมี จิตตัสเสกัคคตาย่อมมี วีริยินทรีย์ย่อมมี สมาธินทรีย์ย่อมมี มนินทรีย์ย่อมมี อุเปกขินทรีย์ย่อมมี ชีวิตินทรีย์ย่อมมี ก็หรือว่าในสมัยนั้น อรูปธรรมที่อาศัยปัจจัยเกิดขึ้นเหล่าอื่นใด แม้มีอยู่ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต ...ฯลฯ...

---

තස්මිං ඛො පන සමයෙ චත්තාරො ඛන්ධා හොන්ති, ද්වායතනානි හොන්ති, ද්වෙ ධාතුයො හොන්ති, තයො ආහාරා හොන්ති, පඤ්චින්ද්‍රියානි හොන්ති, එකො ඵස්සො හොති…පෙ… එකා මනොවිඤ්ඤාණධාතු හොති, එකං ධම්මායතනං හොති, එකා ධම්මධාතු හොති; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා…පෙ….

ก็ในสมัยนั้น ขันธ์ ๔ ย่อมมี อายตนะ ๒ ย่อมมี ธาตุ ๒ ย่อมมี อาหาร ๓ ย่อมมี อินทรีย์ ๕ ย่อมมี ผัสสะ ๑ ย่อมมี ...ฯลฯ... มโนวิญญาณธาตุ ๑ ย่อมมี ธัมมายตนะ ๑ ย่อมมี ธัมมธาตุ ๑ ย่อมมี ก็หรือว่าในสมัยนั้น อรูปธรรมที่อาศัยปัจจัยเกิดขึ้นเหล่าอื่นใด แม้มีอยู่ ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต ...ฯลฯ...

---

575. කතමො [Pg.142] තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති? ඵස්සො චෙතනා විතක්කො විචාරො චිත්තස්සෙකග්ගතා වීරියින්ද්‍රියං සමාධින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං; යෙ වා පන තස්මිං සමයෙ අඤ්ඤෙපි අත්ථි පටිච්චසමුප්පන්නා අරූපිනො ධම්මා ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා සඤ්ඤාක්ඛන්ධං ඨපෙත්වා විඤ්ඤාණක්ඛන්ධං – අයං තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๗๕. ในสมัยนั้น สังขารขันธ์ เป็นไฉน? ผัสสะ เจตนา วิตก วิจาร จิตตัสเสกัคคตา วีริยินทรีย์ สมาธินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ ก็หรือว่าในสมัยนั้น อรูปธรรมที่อาศัยปัจจัยเกิดขึ้นเหล่าอื่นใด แม้มีอยู่ เว้นเวทนาขันธ์ เว้นสัญญาขันธ์ เว้นวิญญาณขันธ์ นี้ชื่อว่าสังขารขันธ์ในสมัยนั้น ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

කිරියා මනොවිඤ්ඤාණධාතු උපෙක්ඛාසහගතා.

กิริยามโนวิญญาณธาตุที่สหรคตด้วยอุเบกขา

---

අහෙතුකා කිරියා අබ්‍යාකතා.

อเหตุกกิริยาอัพยากตะ

---

සහෙතුකකාමාවචරකිරියා

สเหตุกกามาวจรกิริยา

---

576. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ මනොවිඤ්ඤාණධාතු උප්පන්නා හොති කිරියා නෙව කුසලා නාකුසලා න ච කම්මවිපාකා සොමනස්සසහගතා ඤාණසම්පයුත්තා…පෙ… සොමනස්සසහගතා ඤාණසම්පයුත්තා සසඞ්ඛාරෙන…පෙ… සොමනස්සසහගතා ඤාණවිප්පයුත්තා…පෙ… සොමනස්සසහගතා ඤාණවිප්පයුත්තා සසඞ්ඛාරෙන…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතා ඤාණසම්පයුත්තා…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතා ඤාණසම්පයුත්තා සසඞ්ඛාරෙන…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතා ඤාණවිප්පයුත්තා…පෙ… උපෙක්ඛාසහගතා ඤාණවිප්පයුත්තා සසඞ්ඛාරෙන රූපාරම්මණා වා…පෙ… ධම්මාරම්මණා වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති …පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා…පෙ… අලොභො අබ්‍යාකතමූලං…පෙ… අදොසො අබ්‍යාකතමූලං…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๗๖. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด มโนวิญญาณธาตุที่เป็นกิริยา ไม่ใช่ทั้งกุศลและอกุศล และไม่ใช่วิบากของกรรม สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ ...ฯลฯ... สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เป็นสสังขาริก ...ฯลฯ... สหรคตด้วยโสมนัส วิปปยุตจากญาณ ...ฯลฯ... สหรคตด้วยโสมนัส วิปปยุตจากญาณ เป็นสสังขาริก ...ฯลฯ... สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณ ...ฯลฯ... สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณ เป็นสสังขาริก ...ฯลฯ... สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตจากญาณ ...ฯลฯ... สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตจากญาณ เป็นสสังขาริก มีรูปารมณ์เป็นอารมณ์บ้าง ...ฯลฯ... มีธัมมารมณ์เป็นอารมณ์บ้าง ปรารภอารมณ์อย่างใดอย่างหนึ่งเกิดขึ้น, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี ...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต ...ฯลฯ... อโลภะเป็นอัพยากตมูล ...ฯลฯ... อโทสะเป็นอัพยากตมูล ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

සහෙතුකා කාමාවචරකිරියා.

สเหตุกกามาวจรกิริยา

---

රූපාවචරකිරියා

รูปาวจรกิริยา

---

577. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ රූපාවචරං ඣානං භාවෙති කිරියං නෙව කුසලං නාකුසලං න ච කම්මවිපාකං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරං විවිච්චෙව කාමෙහි…පෙ… පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පථවීකසිණං, තස්මිං [Pg.143] සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๗๗. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด บุคคลเจริญรูปาวจรฌานที่เป็นกิริยา ไม่ใช่ทั้งกุศลและอกุศล และไม่ใช่วิบากของกรรม เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน สงัดจากกามทั้งหลาย...ฯลฯ... เข้าปฐมฌานมีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์อยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี ...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

578. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ රූපාවචරං ඣානං භාවෙති කිරියං නෙව කුසලං නාකුසලං න ච කම්මවිපාකං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරං විතක්කවිචාරානං වූපසමා…පෙ… දුතියං ඣානං…පෙ… තතියං ඣානං…පෙ… චතුත්ථං ඣානං…පෙ… පඨමං ඣානං…පෙ… පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පථවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๗๘. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด บุคคลเจริญรูปาวจรฌานที่เป็นกิริยา ไม่ใช่ทั้งกุศลและอกุศล และไม่ใช่วิบากของกรรม เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป ...ฯลฯ... เข้าทุติยฌาน ...ฯลฯ... ตติยฌาน ...ฯลฯ... จตุตถฌาน ...ฯลฯ... ปฐมฌาน ...ฯลฯ... ปัญจมฌานมีปฐวีกสิณเป็นอารมณ์อยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี ...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

රූපාවචරකිරියා.

รูปาวจรกิริยา

---

අරූපාවචරකිරියා

อรูปาวจรกิริยา

---

579. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ අරූපාවචරං ඣානං භාවෙති කිරියං නෙව කුසලං නාකුසලං න ච කම්මවිපාකං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරං සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා ආකාසානඤ්චායතනසඤ්ඤාසහගතං සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๗๙. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด บุคคลเจริญอรูปาวจรฌานที่เป็นกิริยา ไม่ใช่ทั้งกุศลและอกุศล และไม่ใช่วิบากของกรรม เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน เพราะก้าวล่วงรูปสัญญาทั้งปวง เพราะปฏิฆสัญญาทั้งหลายดับไป เพราะไม่ใส่ใจนานัตตสัญญาทั้งหลาย สหรคตด้วยอากาสานัญจายตนสัญญา เพราะละสุขได้ด้วย ...ฯลฯ... เข้าจตุตถฌานอยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี ...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

580. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ අරූපාවචරං ඣානං භාවෙති කිරියං නෙව කුසලං නාකුසලං න ච කම්මවිපාකං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරං සබ්බසො ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්ම විඤ්ඤාණඤ්චායතනසඤ්ඤාසහගතං සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๘๐. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? ในสมัยใด บุคคลเจริญอรูปาวจรฌานที่เป็นกิริยา ไม่ใช่ทั้งกุศลและอกุศล และไม่ใช่วิบากของกรรม เป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน เพราะก้าวล่วงอากาสานัญจายตนะโดยประการทั้งปวง สหรคตด้วยวิญญาณัญจายตนสัญญา เพราะละสุขได้ด้วย ...ฯลฯ... เข้าจตุตถฌานอยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี ...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี ...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

581. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ අරූපාවචරං ඣානං භාවෙති කිරියං නෙව කුසලං නාකුසලං න ච කම්මවිපාකං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරං සබ්බසො විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්ම ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසඤ්ඤාසහගතං සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති[Pg.144], තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๘๑. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากตะ? ในสมัยใด บุคคลเจริญอรูปาวจรฌานที่เป็นกิริยา ไม่เป็นทั้งกุศลและอกุศล และไม่เป็นวิบากของกรรม เป็นไปเพื่อการอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน ก้าวล่วงวิญญาณัญจายตนะโดยประการทั้งปวง ประกอบด้วยอากิญจัญญายตนสัญญา เพราะละสุขได้...ฯลฯ... เข้าจตุตถฌานอยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากตะ

---

582. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? යස්මිං සමයෙ අරූපාවචරං ඣානං භාවෙති කිරියං නෙව කුසලං නාකුසලං න ච කම්මවිපාකං දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරං සබ්බසො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසඤ්ඤාසහගතං සුඛස්ස ච පහානා…පෙ… චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති…පෙ… අවික්ඛෙපො හොති…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා…පෙ… අලොභො අබ්‍යාකතමූලං…පෙ… අදොසො අබ්‍යාකතමූලං…පෙ… අමොහො අබ්‍යාකතමූලං…පෙ… ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๘๒. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากตะ? ในสมัยใด บุคคลเจริญอรูปาวจรฌานที่เป็นกิริยา ไม่เป็นทั้งกุศลและอกุศล และไม่เป็นวิบากของกรรม เป็นไปเพื่อการอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน ก้าวล่วงอากิญจัญญายตนะโดยประการทั้งปวง ประกอบด้วยเนวสัญญานาสัญญายตนสัญญา เพราะละสุขได้...ฯลฯ... เข้าจตุตถฌานอยู่, ในสมัยนั้น ผัสสะย่อมมี...ฯลฯ... อวิกเขปะย่อมมี...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากตะ...ฯลฯ... อโลภะเป็นอัพยากตมูล...ฯลฯ... อโทสะเป็นอัพยากตมูล...ฯลฯ... อโมหะเป็นอัพยากตมูล...ฯลฯ... ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากตะ

---

අරූපාවචරකිරියා.

อรูปาวจรกิริยา

---

කිරියා අබ්‍යාකතා.

กิริยาอัพยากตะ

---

චිත්තුප්පාදකණ්ඩං නිට්ඨිතං.

จิตตุปปาทกัณฑ์ จบ

---

2. රූපකණ්ඩං

๒. รูปกัณฑ์

---

උද්දෙසො

อุเทศ

---

583. කතමෙ [Pg.145] ධම්මා අබ්‍යාකතා? කුසලාකුසලානං ධම්මානං විපාකා කාමාවචරා රූපාවචරා අරූපාවචරා අපරියාපන්නා වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, යෙ ච ධම්මා කිරියා නෙව කුසලා නාකුසලා න ච කම්මවිපාකා, සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๕๘๓. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากตะ? วิบากของกุศลธรรมและอกุศลธรรมที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร และอปริยาปันนะ ได้แก่ เวทนากขันธ์ สัญญากขันธ์ สังขารกขันธ์ วิญญาณกขันธ์, และธรรมเหล่าใดที่เป็นกิริยา ไม่เป็นทั้งกุศลและอกุศล และไม่เป็นวิบากของกรรม, รูปทั้งหมด, และอสังขตธาตุ – ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากตะ

---

මාතිකා

มาติกา

---

එකකං

เอกกะ

---

584. තත්ථ කතමං සබ්බං රූපං? චත්තාරො ච මහාභූතා, චතුන්නඤ්ච මහාභූතානං උපාදාය රූපං – ඉදං වුච්චති සබ්බං රූපං. සබ්බං රූපං න හෙතු, අහෙතුකං, හෙතුවිප්පයුත්තං, සප්පච්චයං, සඞ්ඛතං, රූපං, ලොකියං, සාසවං, සංයොජනියං, ගන්ථනියං, ඔඝනියං, යොගනියං, නීවරණියං, පරාමට්ඨං, උපාදානියං, සංකිලෙසිකං, අබ්‍යාකතං, අනාරම්මණං, අචෙතසිකං, චිත්තවිප්පයුත්තං, නෙවවිපාකනවිපාකධම්මධම්මං, අසංකිලිට්ඨසංකිලෙසිකං, න සවිතක්කසවිචාරං, න අවිතක්කවිචාරමත්තං, අවිතක්කඅවිචාරං, න පීතිසහගතං, න සුඛසහගතං, න උපෙක්ඛාසහගතං, නෙව දස්සනෙන න භාවනාය පහාතබ්බං, නෙව දස්සනෙන න භාවනාය පහාතබ්බහෙතුකං, නෙව ආචයගාමි න අපචයගාමි, නෙවසෙක්ඛනාසෙක්ඛං, පරිත්තං, කාමාවචරං, න රූපාවචරං, න අරූපාවචරං, පරියාපන්නං, නො අපරියාපන්නං, අනියතං, අනිය්‍යානිකං, උප්පන්නං, ඡහි විඤ්ඤාණෙහි විඤ්ඤෙය්‍යං, අනිච්චං, ජරාභිභූතං.

๕๘๔. ในธรรมเหล่านั้น รูปทั้งหมดเป็นไฉน? มหาภูตรูป ๔ และอุปาทายรูปของมหาภูตรูป ๔ – นี้เรียกว่า รูปทั้งหมด. รูปทั้งหมด ไม่ใช่เหตุ เป็นอเหตุกะ วิปปยุตจากเหตุ เป็นสัปปัจจยะ เป็นสังขตะ เป็นรูป เป็นโลกิยะ เป็นสาสวะ เป็นสัญโญชนิยะ เป็นคันถนิยะ เป็นโอฆนิยะ เป็นโยคนิยะ เป็นนีวรณิยะ เป็นปรามัฏฐะ เป็นอุปาทานิยะ เป็นสังกิเลสิกะ เป็นอัพยากตะ เป็นอนารัมมณะ เป็นอเจตสิกะ เป็นจิตตวิปปยุต ไม่ใช่วิบากและไม่ใช่วิปากธรรมธรรม เป็นอสังกิลิฏฐสังกิเลสิกะ ไม่เป็นสวิตักกสวิจาระ ไม่เป็นอวิตักกวิจารมัตตะ เป็นอวิตักกาวิจาระ ไม่สหรคตด้วยปีติ ไม่สหรคตด้วยสุข ไม่สหรคตด้วยอุเบกขา ไม่ต้องละด้วยทัสสนะและไม่ต้องละด้วยภาวนา ไม่มีเหตุที่ต้องละด้วยทัสสนะและไม่มีเหตุที่ต้องละด้วยภาวนา ไม่เป็นอาจยคามีและไม่เป็นอปจยคามี ไม่เป็นทั้งเสกขะและอเสกขะ เป็นปริตตะ เป็นกามาวจร ไม่เป็นรูปาวจร ไม่เป็นอรูปาวจร เป็นปริยาปันนะ ไม่เป็นอปริยาปันนะ เป็นอนิยตะ เป็นอนิยยานิกะ เป็นอุปปันนะ อันวิญญาณ ๖ พึงรู้ได้ เป็นอนิจจะ ถูกชราครอบงำ

---

එවං එකවිධෙන රූපසඞ්ගහො.

การสงเคราะห์รูปโดยนัยเดียวอย่างนี้

---

එකකං.

เอกกะ

---

දුකං

ทุกะ

---

දුවිධෙන [Pg.146] රූපසඞ්ගහො –

การสงเคราะห์รูปโดย ๒ นัย คือ

---

අත්ථි රූපං උපාදා, අත්ථි රූපං නො උපාදා.

รูปที่เป็นอุปาทา ก็มี, รูปที่ไม่เป็นอุปาทา ก็มี

---

අත්ථි රූපං උපාදිණ්ණං, අත්ථි රූපං අනුපාදිණ්ණං.

รูปที่เป็นอุปาทินนะ ก็มี, รูปที่เป็นอนุปาทินนะ ก็มี

---

අත්ථි රූපං උපාදිණ්ණුපාදානියං, අත්ථි රූපං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං.

รูปที่เป็นอุปาทินนุปาทานิยะ ก็มี, รูปที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยะ ก็มี

---

අත්ථි රූපං සනිදස්සනං, අත්ථි රූපං අනිදස්සනං.

รูปที่เป็นสนิทัสสนะ ก็มี, รูปที่เป็นอนิทัสสนะ ก็มี

---

අත්ථි රූපං සප්පටිඝං, අත්ථි රූපං අප්පටිඝං.

รูปที่เป็นสัปปฏิฆะ ก็มี, รูปที่เป็นอัปปฏิฆะ ก็มี

---

අත්ථි රූපං ඉන්ද්‍රියං, අත්ථි රූපං න ඉන්ද්‍රියං.

รูปที่เป็นอินทรีย์ ก็มี, รูปที่ไม่เป็นอินทรีย์ ก็มี

---

අත්ථි රූපං මහාභූතං, අත්ථි රූපං න මහාභූතං.

รูปที่เป็นมหาภูตะ ก็มี, รูปที่ไม่เป็นมหาภูตะ ก็มี

---

අත්ථි රූපං විඤ්ඤත්ති, අත්ථි රූපං න විඤ්ඤත්ති.

รูปที่เป็นวิญญัติ ก็มี, รูปที่ไม่เป็นวิญญัติ ก็มี

---

අත්ථි රූපං චිත්තසමුට්ඨානං, අත්ථි රූපං න චිත්තසමුට්ඨානං.

รูปที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน ก็มี, รูปที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐาน ก็มี

---

අත්ථි රූපං චිත්තසහභු, අත්ථි රූපං න චිත්තසහභු.

รูปที่เกิดพร้อมกับจิต ก็มี, รูปที่ไม่เกิดพร้อมกับจิต ก็มี

---

අත්ථි රූපං චිත්තානුපරිවත්ති, අත්ථි රූපං න චිත්තානුපරිවත්ති.

รูปที่เป็นไปตามจิต ก็มี, รูปที่ไม่เป็นไปตามจิต ก็มี

---

අත්ථි රූපං අජ්ඣත්තිකං, අත්ථි රූපං බාහිරං.

รูปที่เป็นอัชฌัตติกะ ก็มี, รูปที่เป็นพาหิระ ก็มี

---

අත්ථි රූපං ඔළාරිකං, අත්ථි රූපං සුඛුමං.

รูปที่เป็นโอฬาริกะ ก็มี, รูปที่เป็นสุขุมะ ก็มี

---

අත්ථි රූපං දූරෙ, අත්ථි රූපං සන්තිකෙ.

รูปที่อยู่ไกล ก็มี, รูปที่อยู่ใกล้ ก็มี

---

අත්ථි රූපං චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස වත්ථු, අත්ථි රූපං චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස න වත්ථු. අත්ථි රූපං චක්ඛුසම්ඵස්සජාය වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය…පෙ… චෙතනාය…පෙ… චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස වත්ථු, අත්ථි රූපං චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස න වත්ථු.

รูปที่เป็นวัตถุของจักขุสัมผัส ก็มี, รูปที่ไม่เป็นวัตถุของจักขุสัมผัส ก็มี. รูปที่เป็นวัตถุของเวทนาที่เกิดจากจักขุสัมผัส...ฯลฯ... ของสัญญา...ฯลฯ... ของเจตนา...ฯลฯ... ของจักขุวิญญาณ ก็มี, รูปที่ไม่เป็นวัตถุของจักขุวิญญาณ ก็มี

---

අත්ථි රූපං සොතසම්ඵස්සස්ස…පෙ… ඝානසම්ඵස්සස්ස…පෙ… ජිව්හාසම්ඵස්සස්ස…පෙ… කායසම්ඵස්සස්ස වත්ථු, අත්ථි රූපං කායසම්ඵස්සස්ස න වත්ථු. අත්ථි රූපං කායසම්ඵස්සජාය වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය…පෙ… චෙතනාය …පෙ… කායවිඤ්ඤාණස්ස වත්ථු, අත්ථි රූපං කායවිඤ්ඤාණස්ස න වත්ථු.

รูปที่เป็นวัตถุของโสตสัมผัส...ฯลฯ...ฆานสัมผัส...ฯลฯ...ชิวหาสัมผัส...ฯลฯ...กายสัมผัส มีอยู่, รูปที่ไม่เป็นวัตถุของกายสัมผัส มีอยู่ รูปที่เป็นวัตถุของเวทนาที่เกิดจากกายสัมผัส...ฯลฯ...สัญญา...ฯลฯ...เจตนา...ฯลฯ...กายวิญญาณ มีอยู่, รูปที่ไม่เป็นวัตถุของกายวิญญาณ มีอยู่

---

අත්ථි රූපං චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස ආරම්මණං, අත්ථි රූපං චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස නාරම්මණං. අත්ථි රූපං චක්ඛුසම්ඵස්සජාය වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය…පෙ… චෙතනාය…පෙ… චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස ආරම්මණං, අත්ථි රූපං චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස නාරම්මණං.

รูปที่เป็นอารมณ์ของจักขุสัมผัส มีอยู่, รูปที่ไม่เป็นอารมณ์ของจักขุสัมผัส มีอยู่ รูปที่เป็นอารมณ์ของเวทนาที่เกิดจากจักขุสัมผัส...ฯลฯ...สัญญา...ฯลฯ...เจตนา...ฯลฯ...จักขุวิญญาณ มีอยู่, รูปที่ไม่เป็นอารมณ์ของจักขุวิญญาณ มีอยู่

---

අත්ථි රූපං සොතසම්ඵස්සස්ස…පෙ… [Pg.147] ඝානසම්ඵස්සස්ස…පෙ… ජිව්හාසම්ඵස්සස්ස…පෙ… කායසම්ඵස්සස්ස ආරම්මණං, අත්ථි රූපං කායසම්ඵස්සස්ස නාරම්මණං. අත්ථි රූපං කායසම්ඵස්සජාය වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය…පෙ… චෙතනාය…පෙ… කායවිඤ්ඤාණස්ස ආරම්මණං, අත්ථි රූපං කායවිඤ්ඤාණස්ස නාරම්මණං.

รูปที่เป็นอารมณ์ของโสตสัมผัส...ฯลฯ...ฆานสัมผัส...ฯลฯ...ชิวหาสัมผัส...ฯลฯ...กายสัมผัส มีอยู่, รูปที่ไม่เป็นอารมณ์ของกายสัมผัส มีอยู่ รูปที่เป็นอารมณ์ของเวทนาที่เกิดจากกายสัมผัส...ฯลฯ...สัญญา...ฯลฯ...เจตนา...ฯลฯ...กายวิญญาณ มีอยู่, รูปที่ไม่เป็นอารมณ์ของกายวิญญาณ มีอยู่

---

අත්ථි රූපං චක්ඛායතනං, අත්ථි රූපං න චක්ඛායතනං. අත්ථි රූපං සොතායතනං…පෙ… ඝානායතනං…පෙ… ජිව්හායතනං…පෙ… කායායතනං, අත්ථි රූපං න කායායතනං.

รูปที่เป็นจักขายตนะ มีอยู่, รูปที่ไม่เป็นจักขายตนะ มีอยู่ รูปที่เป็นโสตายตนะ...ฯลฯ...ฆานายตนะ...ฯลฯ...ชิวหายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ มีอยู่, รูปที่ไม่เป็นกายายตนะ มีอยู่

---

අත්ථි රූපං රූපායතනං, අත්ථි රූපං න රූපායතනං. අත්ථි රූපං සද්දායතනං…පෙ… ගන්ධායතනං…පෙ… රසායතනං…පෙ… ඵොට්ඨබ්බායතනං, අත්ථි රූපං න ඵොට්ඨබ්බායතනං.

รูปที่เป็นรูปายตนะ มีอยู่, รูปที่ไม่เป็นรูปายตนะ มีอยู่ รูปที่เป็นสัททายตนะ...ฯลฯ...คันธายตนะ...ฯลฯ...รสายตนะ...ฯลฯ...โผฏฐัพพายตนะ มีอยู่, รูปที่ไม่เป็นโผฏฐัพพายตนะ มีอยู่

---

අත්ථි රූපං චක්ඛුධාතු, අත්ථි රූපං න චක්ඛුධාතු. අත්ථි රූපං සොතධාතු…පෙ… ඝානධාතු…පෙ… ජිව්හාධාතු…පෙ… කායධාතු, අත්ථි රූපං න කායධාතු.

รูปที่เป็นจักขุธาตุ มีอยู่, รูปที่ไม่เป็นจักขุธาตุ มีอยู่ รูปที่เป็นโสตธาตุ...ฯลฯ...ฆานธาตุ...ฯลฯ...ชิวหาธาตุ...ฯลฯ...กายธาตุ มีอยู่, รูปที่ไม่เป็นกายธาตุ มีอยู่

---

අත්ථි රූපං රූපධාතු, අත්ථි රූපං න රූපධාතු. අත්ථි රූපං සද්දධාතු…පෙ… ගන්ධධාතු…පෙ… රසධාතු…පෙ… ඵොට්ඨබ්බධාතු, අත්ථි රූපං න ඵොට්ඨබ්බධාතු.

รูปที่เป็นรูปธาตุ มีอยู่, รูปที่ไม่เป็นรูปธาตุ มีอยู่ รูปที่เป็นสัททธาตุ...ฯลฯ...คันธธาตุ...ฯลฯ...รสธาตุ...ฯลฯ...โผฏฐัพพธาตุ มีอยู่, รูปที่ไม่เป็นโผฏฐัพพธาตุ มีอยู่

---

අත්ථි රූපං චක්ඛුන්ද්‍රියං, අත්ථි රූපං න චක්ඛුන්ද්‍රියං. අත්ථි රූපං සොතින්ද්‍රියං…පෙ… ඝානින්ද්‍රියං…පෙ… ජිව්හින්ද්‍රියං…පෙ… කායින්ද්‍රියං, අත්ථි රූපං න කායින්ද්‍රියං.

รูปที่เป็นจักขุนทรีย์ มีอยู่, รูปที่ไม่เป็นจักขุนทรีย์ มีอยู่ รูปที่เป็นโสตินทรีย์...ฯลฯ...ฆานินทรีย์...ฯลฯ...ชิวหินทรีย์...ฯลฯ...กายินทรีย์ มีอยู่, รูปที่ไม่เป็นกายินทรีย์ มีอยู่

---

අත්ථි රූපං ඉත්ථින්ද්‍රියං, අත්ථි රූපං න ඉත්ථින්ද්‍රියං.

รูปที่เป็นอิตถินทรีย์ มีอยู่, รูปที่ไม่เป็นอิตถินทรีย์ มีอยู่

---

අත්ථි රූපං පුරිසින්ද්‍රියං, අත්ථි රූපං න පුරිසින්ද්‍රියං.

รูปที่เป็นปุริสินทรีย์ มีอยู่, รูปที่ไม่เป็นปุริสินทรีย์ มีอยู่

---

අත්ථි රූපං ජීවිතින්ද්‍රියං, අත්ථි රූපං න ජීවිතින්ද්‍රියං.

รูปที่เป็นชีวิตินทรีย์ มีอยู่, รูปที่ไม่เป็นชีวิตินทรีย์ มีอยู่

---

අත්ථි රූපං කායවිඤ්ඤත්ති, අත්ථි රූපං න කායවිඤ්ඤත්ති.

รูปที่เป็นกายวิญญัติ มีอยู่, รูปที่ไม่เป็นกายวิญญัติ มีอยู่

---

අත්ථි රූපං වචීවිඤ්ඤත්ති, අත්ථි රූපං න වචීවිඤ්ඤත්ති.

รูปที่เป็นวจีวิญญัติ มีอยู่, รูปที่ไม่เป็นวจีวิญญัติ มีอยู่

---

අත්ථි රූපං ආකාසධාතු, අත්ථි රූපං න ආකාසධාතු.

รูปที่เป็นอากาสธาตุ มีอยู่, รูปที่ไม่เป็นอากาสธาตุ มีอยู่

---

අත්ථි රූපං ආපොධාතු, අත්ථි රූපං න ආපොධාතු.

รูปที่เป็นอาโปธาตุ มีอยู่, รูปที่ไม่เป็นอาโปธาตุ มีอยู่

---

අත්ථි රූපං රූපස්ස ලහුතා, අත්ථි රූපං රූපස්ස න ලහුතා.

รูปคือลหุตาของรูป มีอยู่, รูปที่ไม่ใช่ลหุตาของรูป มีอยู่

---

අත්ථි රූපං රූපස්ස මුදුතා, අත්ථි රූපං රූපස්ස න මුදුතා.

รูปคือมุทุตาของรูป มีอยู่, รูปที่ไม่ใช่มุทุตาของรูป มีอยู่

---

අත්ථි රූපං රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා, අත්ථි රූපං රූපස්ස න කම්මඤ්ඤතා.

รูปคือกัมมัญญตาของรูป มีอยู่, รูปที่ไม่ใช่กัมมัญญตาของรูป มีอยู่

---

අත්ථි රූපං රූපස්ස උපචයො, අත්ථි රූපං රූපස්ස න උපචයො.

รูปคืออุปจยะของรูป มีอยู่, รูปที่ไม่ใช่อุปจยะของรูป มีอยู่

---

අත්ථි රූපං රූපස්ස සන්තති, අත්ථි රූපං රූපස්ස න සන්තති.

รูปคือสันตติของรูป มีอยู่, รูปที่ไม่ใช่สันตติของรูป มีอยู่

---

අත්ථි [Pg.148] රූපං රූපස්ස ජරතා, අත්ථි රූපං රූපස්ස න ජරතා.

รูปคือชรตาของรูป มีอยู่, รูปที่ไม่ใช่ชรตาของรูป มีอยู่

---

අත්ථි රූපං රූපස්ස අනිච්චතා, අත්ථි රූපං රූපස්ස න අනිච්චතා.

รูปคืออนิจจตาของรูป มีอยู่, รูปที่ไม่ใช่อนิจจตาของรูป มีอยู่

---

අත්ථි රූපං කබළීකාරො ආහාරො, අත්ථි රූපං න කබළීකාරො ආහාරො.

รูปคือกวฬิงการาหาร มีอยู่, รูปที่ไม่ใช่กวฬิงการาหาร มีอยู่

---

එවං දුවිධෙන රූපසඞ්ගහො.

การสงเคราะห์รูปด้วยอาการ ๒ อย่าง (ย่อมมี) ด้วยประการฉะนี้

---

දුකං.

ทุกะ จบ

---

තිකං

ติกะ

---

තිවිධෙන රූපසඞ්ගහො –

การสงเคราะห์รูปด้วยอาการ ๓ อย่าง คือ

---

585. යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං උපාදා. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි උපාදා, අත්ථි නො උපාදා.

๕๘๕. รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นเป็นอุปาทา, รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นที่เป็นอุปาทาก็มี ที่ไม่เป็นอุปาทาก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං උපාදිණ්ණං. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි උපාදිණ්ණං, අත්ථි අනුපාදිණ්ණං.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นเป็นอุปาทินนะ, รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นที่เป็นอุปาทินนะก็มี ที่เป็นอนุปาทินนะก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං උපාදිණ්ණුපාදානියං. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි උපාදිණ්ණුපාදානියං, අත්ථි අනුපාදිණ්ණුපාදානියං.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นเป็นอุปาทินนุปาทานิยะ, รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นที่เป็นอุปาทินนุปาทานิยะก็มี ที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยะก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං අනිදස්සනං. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි සනිදස්සනං, අත්ථි අනිදස්සනං.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นเป็นอนิทัสสนะ รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นที่เป็นสนิทัสสนะก็มี ที่เป็นอนิทัสสนะก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං සප්පටිඝං. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි සප්පටිඝං, අත්ථි අප්පටිඝං.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นเป็นสัปปฏิฆะ รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นที่เป็นสัปปฏิฆะก็มี ที่เป็นอัปปฏิฆะก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං ඉන්ද්‍රියං. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි ඉන්ද්‍රියං, අත්ථි න ඉන්ද්‍රියං.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นเป็นอินทรีย์ รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นที่เป็นอินทรีย์ก็มี ที่ไม่เป็นอินทรีย์ก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං න මහාභූතං. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි මහාභූතං, අත්ථි න මහාභූතං.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นไม่เป็นมหาภูตรูป รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นที่เป็นมหาภูตรูปก็มี ที่ไม่เป็นมหาภูตรูปก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං න විඤ්ඤත්ති. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි විඤ්ඤත්ති, අත්ථි න විඤ්ඤත්ති.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นไม่เป็นวิญญัติ รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นที่เป็นวิญญัติก็มี ที่ไม่เป็นวิญญัติก็มี

---

යං [Pg.149] තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං න චිත්තසමුට්ඨානං. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි චිත්තසමුට්ඨානං, අත්ථි න චිත්තසමුට්ඨානං.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นไม่เป็นจิตตสมุฏฐาน รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นที่เป็นจิตตสมุฏฐานก็มี ที่ไม่เป็นจิตตสมุฏฐานก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං න චිත්තසහභු. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි චිත්තසහභු, අත්ථි න චිත්තසහභු.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นไม่เป็นจิตตสหภู รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นที่เป็นจิตตสหภูก็มี ที่ไม่เป็นจิตตสหภูก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං න චිත්තානුපරිවත්ති. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි චිත්තානුපරිවත්ති, අත්ථි න චිත්තානුපරිවත්ති.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นไม่เป็นจิตตานุปริวัตติ รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นที่เป็นจิตตานุปริวัตติก็มี ที่ไม่เป็นจิตตานุปริวัตติก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං ඔළාරිකං. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි ඔළාරිකං, අත්ථි සුඛුමං.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นเป็นโอฬาริกะ รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นที่เป็นโอฬาริกะก็มี ที่เป็นสุขุมะก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං සන්තිකෙ. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි දූරෙ, අත්ථි සන්තිකෙ.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นเป็นสันติเก รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นที่เป็นทูเรก็มี ที่เป็นสันติเกก็มี

---

යං තං රූපං බාහිරං, තං චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස න වත්ථු. යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං අත්ථි චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස වත්ථු, අත්ථි චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස න වත්ථු.

รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นไม่เป็นวัตถุของจักขุสัมผัส รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นที่เป็นวัตถุของจักขุสัมผัสก็มี ที่ไม่เป็นวัตถุของจักขุสัมผัสก็มี

---

යං තං රූපං බාහිරං, තං චක්ඛුසම්ඵස්සජාය වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය…පෙ… චෙතනාය…පෙ… චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස න වත්ථු. යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං අත්ථි චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස වත්ථු, අත්ථි චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස න වත්ථු.

รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นไม่เป็นวัตถุของเวทนาที่เกิดแต่จักขุสัมผัส...ฯลฯ...ของสัญญา...ฯลฯ...ของเจตนา...ฯลฯ...ของจักขุวิญญาณ รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นที่เป็นวัตถุของจักขุวิญญาณก็มี ที่ไม่เป็นวัตถุของจักขุวิญญาณก็มี

---

යං තං රූපං බාහිරං, තං සොතසම්ඵස්සස්ස…පෙ… ඝානසම්ඵස්සස්ස…පෙ… ජිව්හාසම්ඵස්සස්ස…පෙ… කායසම්ඵස්සස්ස න වත්ථු. යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං අත්ථි කායසම්ඵස්සස්ස වත්ථු, අත්ථි කායසම්ඵස්සස්ස න වත්ථු. යං තං රූපං බාහිරං, තං කායසම්ඵස්සජාය වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය…පෙ… චෙතනාය…පෙ… කායවිඤ්ඤාණස්ස න වත්ථු. යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං අත්ථි කායවිඤ්ඤාණස්ස වත්ථු, අත්ථි කායවිඤ්ඤාණස්ස න වත්ථු.

รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นไม่เป็นวัตถุของโสตสัมผัส...ฯลฯ...ของฆานสัมผัส...ฯลฯ...ของชิวหาสัมผัส...ฯลฯ...ของกายสัมผัส รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นที่เป็นวัตถุของกายสัมผัสก็มี ที่ไม่เป็นวัตถุของกายสัมผัสก็มี รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นไม่เป็นวัตถุของเวทนาที่เกิดแต่กายสัมผัส...ฯลฯ...ของสัญญา...ฯลฯ...ของเจตนา...ฯลฯ...ของกายวิญญาณ รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นที่เป็นวัตถุของกายวิญญาณก็มี ที่ไม่เป็นวัตถุของกายวิญญาณก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස නාරම්මණං. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස ආරම්මණං, අත්ථි චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස නාරම්මණං. යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං චක්ඛුසම්ඵස්සජාය වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය…පෙ… චෙතනාය…පෙ… චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස නාරම්මණං. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස ආරම්මණං, අත්ථි චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස නාරම්මණං.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นไม่เป็นอารมณ์ของจักขุสัมผัส รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นที่เป็นอารมณ์ของจักขุสัมผัสก็มี ที่ไม่เป็นอารมณ์ของจักขุสัมผัสก็มี รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นไม่เป็นอารมณ์ของเวทนาที่เกิดแต่จักขุสัมผัส...ฯลฯ...ของสัญญา...ฯลฯ...ของเจตนา...ฯลฯ...ของจักขุวิญญาณ รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นที่เป็นอารมณ์ของจักขุวิญญาณก็มี ที่ไม่เป็นอารมณ์ของจักขุวิญญาณก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං සොතසම්ඵස්සස්ස…පෙ… ඝානසම්ඵස්සස්ස…පෙ… ජිව්හාසම්ඵස්සස්ස…පෙ… කායසම්ඵස්සස්ස නාරම්මණං. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි කායසම්ඵස්සස්ස ආරම්මණං, අත්ථි කායසම්ඵස්සස්ස නාරම්මණං. යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං[Pg.150], තං කායසම්ඵස්සජාය වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය…පෙ… චෙතනාය…පෙ… කායවිඤ්ඤාණස්ස නාරම්මණං. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි කායවිඤ්ඤාණස්ස ආරම්මණං, අත්ථි කායවිඤ්ඤාණස්ස නාරම්මණං.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นไม่เป็นอารมณ์ของโสตสัมผัส...ฯลฯ...ของฆานสัมผัส...ฯลฯ...ของชิวหาสัมผัส...ฯลฯ...ของกายสัมผัส รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นที่เป็นอารมณ์ของกายสัมผัสก็มี ที่ไม่เป็นอารมณ์ของกายสัมผัสก็มี รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นไม่เป็นอารมณ์ของเวทนาที่เกิดแต่กายสัมผัส...ฯลฯ...ของสัญญา...ฯลฯ...ของเจตนา...ฯลฯ...ของกายวิญญาณ รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นที่เป็นอารมณ์ของกายวิญญาณก็มี ที่ไม่เป็นอารมณ์ของกายวิญญาณก็มี

---

යං තං රූපං බාහිරං, තං න චක්ඛායතනං. යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං අත්ථි චක්ඛායතනං, අත්ථි න චක්ඛායතනං. යං තං රූපං බාහිරං, තං න සොතායතනං…පෙ… න ඝානායතනං…පෙ… න ජිව්හායතනං…පෙ… න කායායතනං. යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං අත්ථි කායායතනං, අත්ථි න කායායතනං.

รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นไม่เป็นจักขายตนะ รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นที่เป็นจักขายตนะก็มี ที่ไม่เป็นจักขายตนะก็มี รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นไม่เป็นโสตายตนะ...ฯลฯ...ไม่เป็นฆานายตนะ...ฯลฯ...ไม่เป็นชิวหายตนะ...ฯลฯ...ไม่เป็นกายายตนะ รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นที่เป็นกายายตนะก็มี ที่ไม่เป็นกายายตนะก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං න රූපායතනං. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි රූපායතනං, අත්ථි න රූපායතනං. යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං න සද්දායතනං…පෙ… න ගන්ධායතනං…පෙ… න රසායතනං…පෙ… න ඵොට්ඨබ්බායතනං. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි ඵොට්ඨබ්බායතනං, අත්ථි න ඵොට්ඨබ්බායතනං.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นไม่เป็นรูปายตนะ รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นที่เป็นรูปายตนะก็มี ที่ไม่เป็นรูปายตนะก็มี รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นไม่เป็นสัททายตนะ...ฯลฯ...ไม่เป็นคันธายตนะ...ฯลฯ...ไม่เป็นรสายตนะ...ฯลฯ...ไม่เป็นโผฏฐัพพายตนะ รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นที่เป็นโผฏฐัพพายตนะก็มี ที่ไม่เป็นโผฏฐัพพายตนะก็มี

---

යං තං රූපං බාහිරං, තං න චක්ඛුධාතු. යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං අත්ථි චක්ඛුධාතු, අත්ථි න චක්ඛුධාතු. යං තං රූපං බාහිරං, තං න සොතධාතු…පෙ… න ඝානධාතු…පෙ… න ජිව්හාධාතු…පෙ… න කායධාතු. යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං අත්ථි කායධාතු, අත්ථි න කායධාතු.

รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นไม่เป็นจักขุธาตุ รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นที่เป็นจักขุธาตุก็มี ที่ไม่เป็นจักขุธาตุก็มี รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นไม่เป็นโสตธาตุ...ฯลฯ...ไม่เป็นฆานธาตุ...ฯลฯ...ไม่เป็นชิวหาธาตุ...ฯลฯ...ไม่เป็นกายธาตุ รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นที่เป็นกายธาตุก็มี ที่ไม่เป็นกายธาตุก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං න රූපධාතු. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි රූපධාතු, අත්ථි න රූපධාතු. යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං න සද්දධාතු…පෙ… න ගන්ධධාතු…පෙ… න රසධාතු…පෙ… න ඵොට්ඨබ්බධාතු. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි ඵොට්ඨබ්බධාතු, අත්ථි න ඵොට්ඨබ්බධාතු.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นไม่เป็นรูปธาตุ รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นที่เป็นรูปธาตุก็มี ที่ไม่เป็นรูปธาตุก็มี รูปใดเป็นอัชฌัตติกะ รูปนั้นไม่เป็นสัททธาตุ...ฯลฯ...ไม่เป็นคันธธาตุ...ฯลฯ...ไม่เป็นรสธาตุ...ฯลฯ...ไม่เป็นโผฏฐัพพธาตุ รูปใดเป็นพาหิระ รูปนั้นที่เป็นโผฏฐัพพธาตุก็มี ที่ไม่เป็นโผฏฐัพพธาตุก็มี

---

යං තං රූපං බාහිරං, තං න චක්ඛුන්ද්‍රියං. යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං අත්ථි චක්ඛුන්ද්‍රියං, අත්ථි න චක්ඛුන්ද්‍රියං. යං තං රූපං බාහිරං, තං න සොතින්ද්‍රියං…පෙ… න ඝානින්ද්‍රියං…පෙ… න ජිව්හින්ද්‍රියං…පෙ… න කායින්ද්‍රියං. යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං අත්ථි කායින්ද්‍රියං, අත්ථි න කායින්ද්‍රියං.

รูปใดเป็นพาหิรรูป รูปนั้นไม่เป็นจักขุนทรีย์ รูปใดเป็นอัชฌัตติกรูป รูปนั้นเป็นจักขุนทรีย์ก็มี ไม่เป็นจักขุนทรีย์ก็มี รูปใดเป็นพาหิรรูป รูปนั้นไม่เป็นโสตินทรีย์...ฯลฯ...ไม่เป็นฆานินทรีย์...ฯลฯ...ไม่เป็นชิวหินทรีย์...ฯลฯ...ไม่เป็นกายินทรีย์ รูปใดเป็นอัชฌัตติกรูป รูปนั้นเป็นกายินทรีย์ก็มี ไม่เป็นกายินทรีย์ก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං න ඉත්ථින්ද්‍රියං. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි ඉත්ථින්ද්‍රියං, අත්ථි න ඉත්ථින්ද්‍රියං.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกรูป รูปนั้นไม่เป็นอิตถินทรีย์ รูปใดเป็นพาหิรรูป รูปนั้นเป็นอิตถินทรีย์ก็มี ไม่เป็นอิตถินทรีย์ก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං න පුරිසින්ද්‍රියං. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි පුරිසින්ද්‍රියං, අත්ථි න පුරිසින්ද්‍රියං.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกรูป รูปนั้นไม่เป็นปุริสินทรีย์ รูปใดเป็นพาหิรรูป รูปนั้นเป็นปุริสินทรีย์ก็มี ไม่เป็นปุริสินทรีย์ก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං න ජීවිතින්ද්‍රියං. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි ජීවිතින්ද්‍රියං, අත්ථි න ජීවිතින්ද්‍රියං.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกรูป รูปนั้นไม่เป็นชีวิตินทรีย์ รูปใดเป็นพาหิรรูป รูปนั้นเป็นชีวิตินทรีย์ก็มี ไม่เป็นชีวิตินทรีย์ก็มี

---

යං [Pg.151] තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං න කායවිඤ්ඤත්ති. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි කායවිඤ්ඤත්ති, අත්ථි න කායවිඤ්ඤත්ති.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกรูป รูปนั้นไม่เป็นกายวิญญัติ รูปใดเป็นพาหิรรูป รูปนั้นเป็นกายวิญญัติก็มี ไม่เป็นกายวิญญัติก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං න වචීවිඤ්ඤත්ති. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි වචීවිඤ්ඤත්ති, අත්ථි න වචීවිඤ්ඤත්ති.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกรูป รูปนั้นไม่เป็นวจีวิญญัติ รูปใดเป็นพาหิรรูป รูปนั้นเป็นวจีวิญญัติก็มี ไม่เป็นวจีวิญญัติก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං න ආකාසධාතු. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි ආකාසධාතු, අත්ථි න ආකාසධාතු.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกรูป รูปนั้นไม่เป็นอากาสธาตุ รูปใดเป็นพาหิรรูป รูปนั้นเป็นอากาสธาตุก็มี ไม่เป็นอากาสธาตุก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං න ආපොධාතු. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි ආපොධාතු, අත්ථි න ආපොධාතු.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกรูป รูปนั้นไม่เป็นอาโปธาตุ รูปใดเป็นพาหิรรูป รูปนั้นเป็นอาโปธาตุก็มี ไม่เป็นอาโปธาตุก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං රූපස්ස න ලහුතා. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි රූපස්ස ලහුතා, අත්ථි රූපස්ස න ලහුතා.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกรูป รูปนั้นไม่เป็นรูปัสสลหุตา รูปใดเป็นพาหิรรูป รูปนั้นเป็นรูปัสสลหุตาก็มี ไม่เป็นรูปัสสลหุตาก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං රූපස්ස න මුදුතා. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි රූපස්ස මුදුතා, අත්ථි රූපස්ස න මුදුතා.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกรูป รูปนั้นไม่เป็นรูปัสสมุทุตา รูปใดเป็นพาหิรรูป รูปนั้นเป็นรูปัสสมุทุตาก็มี ไม่เป็นรูปัสสมุทุตาก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං රූපස්ස න කම්මඤ්ඤතා. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා, අත්ථි රූපස්ස න කම්මඤ්ඤතා.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกรูป รูปนั้นไม่เป็นรูปัสสกัมมัญญตา รูปใดเป็นพาหิรรูป รูปนั้นเป็นรูปัสสกัมมัญญตาก็มี ไม่เป็นรูปัสสกัมมัญญตาก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං රූපස්ස න උපචයො. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි රූපස්ස උපචයො, අත්ථි රූපස්ස න උපචයො.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกรูป รูปนั้นไม่เป็นรูปัสสอุปจยะ รูปใดเป็นพาหิรรูป รูปนั้นเป็นรูปัสสอุปจยะก็มี ไม่เป็นรูปัสสอุปจยะก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං රූපස්ස න සන්තති. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි රූපස්ස සන්තති, අත්ථි රූපස්ස න සන්තති.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกรูป รูปนั้นไม่เป็นรูปัสสสันตติ รูปใดเป็นพาหิรรูป รูปนั้นเป็นรูปัสสสันตติก็มี ไม่เป็นรูปัสสสันตติก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං රූපස්ස න ජරතා. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි රූපස්ස ජරතා, අත්ථි රූපස්ස න ජරතා.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกรูป รูปนั้นไม่เป็นรูปัสสชรตา รูปใดเป็นพาหิรรูป รูปนั้นเป็นรูปัสสชรตาก็มี ไม่เป็นรูปัสสชรตาก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං රූපස්ස න අනිච්චතා. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි රූපස්ස අනිච්චතා, අත්ථි රූපස්ස න අනිච්චතා.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกรูป รูปนั้นไม่เป็นรูปัสสอนิจจตา รูปใดเป็นพาหิรรูป รูปนั้นเป็นรูปัสสอนิจจตาก็มี ไม่เป็นรูปัสสอนิจจตาก็มี

---

යං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං, තං න කබළීකාරො ආහාරො. යං තං රූපං බාහිරං, තං අත්ථි කබළීකාරො ආහාරො, අත්ථි න කබළීකාරො ආහාරො.

รูปใดเป็นอัชฌัตติกรูป รูปนั้นไม่เป็นกพฬีการาหาร รูปใดเป็นพาหิรรูป รูปนั้นเป็นกพฬีการาหารก็มี ไม่เป็นกพฬีการาหารก็มี

---

එවං තිවිධෙන රූපසඞ්ගහො.

การสงเคราะห์รูปด้วยอาการ ๓ อย่าง อย่างนี้

---

තිකං.

ติกะ

---

චතුක්කං

จตุกกะ

---

චතුබ්බිධෙන [Pg.152] රූපසඞ්ගහො –

การสงเคราะห์รูปด้วยอาการ ๔ อย่าง

---

586. යං තං රූපං උපාදා, තං අත්ථි උපාදිණ්ණං, අත්ථි අනුපාදිණ්ණං. යං තං රූපං නො උපාදා, තං අත්ථි උපාදිණ්ණං, අත්ථි අනුපාදිණ්ණං.

๕๘๖. รูปใดเป็นอุปาทารูป รูปนั้นเป็นอุปาทินนรูปก็มี เป็นอนุปาทินนรูปก็มี รูปใดไม่เป็นอุปาทารูป รูปนั้นเป็นอุปาทินนรูปก็มี เป็นอนุปาทินนรูปก็มี

---

යං තං රූපං උපාදා, තං අත්ථි උපාදිණ්ණුපාදානියං, අත්ථි අනුපාදිණ්ණුපාදානියං. යං තං රූපං නො උපාදා, තං අත්ථි උපාදිණ්ණුපාදානියං, අත්ථි අනුපාදිණ්ණුපාදානියං.

รูปใดเป็นอุปาทารูป รูปนั้นเป็นอุปาทินนุปาทานิยรูปก็มี เป็นอนุปาทินนุปาทานิยรูปก็มี รูปใดไม่เป็นอุปาทารูป รูปนั้นเป็นอุปาทินนุปาทานิยรูปก็มี เป็นอนุปาทินนุปาทานิยรูปก็มี

---

යං තං රූපං උපාදා, තං අත්ථි සප්පටිඝං, අත්ථි අප්පටිඝං. යං තං රූපං නො උපාදා, තං අත්ථි සප්පටිඝං, අත්ථි අප්පටිඝං.

รูปใดเป็นอุปาทารูป รูปนั้นเป็นสัปปฏิฆรูปก็มี เป็นอัปปฏิฆรูปก็มี รูปใดไม่เป็นอุปาทารูป รูปนั้นเป็นสัปปฏิฆรูปก็มี เป็นอัปปฏิฆรูปก็มี

---

යං තං රූපං උපාදා, තං අත්ථි ඔළාරිකං, අත්ථි සුඛුමං. යං තං රූපං නො උපාදා, තං අත්ථි ඔළාරිකං, අත්ථි සුඛුමං.

รูปใดเป็นอุปาทารูป รูปนั้นเป็นโอฬาริกรูปก็มี เป็นสุขุมรูปก็มี รูปใดไม่เป็นอุปาทารูป รูปนั้นเป็นโอฬาริกรูปก็มี เป็นสุขุมรูปก็มี

---

යං තං රූපං උපාදා, තං අත්ථි දූරෙ, අත්ථි සන්තිකෙ. යං තං රූපං නො උපාදා, තං අත්ථි දූරෙ, අත්ථි සන්තිකෙ.

รูปใดเป็นอุปาทารูป รูปนั้นเป็นทูเรรูปก็มี เป็นสันติเกรูปก็มี รูปใดไม่เป็นอุปาทารูป รูปนั้นเป็นทูเรรูปก็มี เป็นสันติเกรูปก็มี

---

යං තං රූපං උපාදිණ්ණං, තං අත්ථි සනිදස්සනං, අත්ථි අනිදස්සනං. යං තං රූපං අනුපාදිණ්ණං, තං අත්ථි සනිදස්සනං, අත්ථි අනිදස්සනං.

รูปใดเป็นอุปาทินนรูป รูปนั้นเป็นสนิทัสสนรูปก็มี เป็นอนิทัสสนรูปก็มี รูปใดเป็นอนุปาทินนรูป รูปนั้นเป็นสนิทัสสนรูปก็มี เป็นอนิทัสสนรูปก็มี

---

යං තං රූපං උපාදිණ්ණං, තං අත්ථි සප්පටිඝං අත්ථි අප්පටිඝං. යං තං රූපං අනුපාදිණ්ණං, තං අත්ථි සප්පටිඝං, අත්ථි අප්පටිඝං.

รูปใดเป็นอุปาทินนรูป รูปนั้นเป็นสัปปฏิฆรูปก็มี เป็นอัปปฏิฆรูปก็มี รูปใดเป็นอนุปาทินนรูป รูปนั้นเป็นสัปปฏิฆรูปก็มี เป็นอัปปฏิฆรูปก็มี

---

යං තං රූපං උපාදිණ්ණං, තං අත්ථි මහාභූතං, අත්ථි න මහාභූතං. යං තං රූපං අනුපාදිණ්ණං, තං අත්ථි මහාභූතං, අත්ථි න මහාභූතං.

รูปใดเป็นอุปาทินนรูป รูปนั้นเป็นมหาภูตรูปก็มี ไม่เป็นมหาภูตรูปก็มี รูปใดเป็นอนุปาทินนรูป รูปนั้นเป็นมหาภูตรูปก็มี ไม่เป็นมหาภูตรูปก็มี

---

යං තං රූපං උපාදිණ්ණං, තං අත්ථි ඔළාරිකං, අත්ථි සුඛුමං. යං තං රූපං අනුපාදිණ්ණං, තං අත්ථි ඔළාරිකං, අත්ථි සුඛුමං.

รูปใดเป็นอุปาทินนรูป รูปนั้นเป็นโอฬาริกรูปก็มี เป็นสุขุมรูปก็มี รูปใดเป็นอนุปาทินนรูป รูปนั้นเป็นโอฬาริกรูปก็มี เป็นสุขุมรูปก็มี

---

යං තං රූපං උපාදිණ්ණං, තං අත්ථි දූරෙ, අත්ථි සන්තිකෙ. යං තං රූපං අනුපාදිණ්ණං, තං අත්ථි දූරෙ, අත්ථි සන්තිකෙ.

รูปใดเป็นอุปาทินนรูป รูปนั้นเป็นทูเรรูปก็มี เป็นสันติเกรูปก็มี รูปใดเป็นอนุปาทินนรูป รูปนั้นเป็นทูเรรูปก็มี เป็นสันติเกรูปก็มี

---

යං [Pg.153] තං රූපං උපාදිණ්ණුපාදානියං, තං අත්ථි සනිදස්සනං, අත්ථි අනිදස්සනං. යං තං රූපං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං, තං අත්ථි සනිදස්සනං, අත්ථි අනිදස්සනං.

รูปที่เป็นอุปาทินนุปาทานิยะนั้น มีทั้งที่เป็นสนิทัสสนะ และอนิทัสสนะ รูปที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยะนั้น มีทั้งที่เป็นสนิทัสสนะ และอนิทัสสนะ

---

යං තං රූපං උපාදිණ්ණුපාදානියං, තං අත්ථි සප්පටිඝං, අත්ථි අප්පටිඝං. යං තං රූපං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං, තං අත්ථි සප්පටිඝං, අත්ථි අප්පටිඝං.

รูปที่เป็นอุปาทินนุปาทานิยะนั้น มีทั้งที่เป็นสัปปฏิฆะ และอัปปฏิฆะ รูปที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยะนั้น มีทั้งที่เป็นสัปปฏิฆะ และอัปปฏิฆะ

---

යං තං රූපං උපාදිණ්ණුපාදානියං, තං අත්ථි මහාභූතං, අත්ථි න මහාභූතං. යං තං රූපං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං, තං අත්ථි මහාභූතං, අත්ථි න මහාභූතං.

รูปที่เป็นอุปาทินนุปาทานิยะนั้น มีทั้งที่เป็นมหาภูตรูป และไม่ใช่มหาภูตรูป รูปที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยะนั้น มีทั้งที่เป็นมหาภูตรูป และไม่ใช่มหาภูตรูป

---

යං තං රූපං උපාදිණ්ණුපාදානියං, තං අත්ථි ඔළාරිකං, අත්ථි සුඛුමං. යං තං රූපං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං, තං අත්ථි ඔළාරිකං, අත්ථි සුඛුමං.

รูปที่เป็นอุปาทินนุปาทานิยะนั้น มีทั้งที่เป็นโอฬาริกรูป และสุขุมรูป รูปที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยะนั้น มีทั้งที่เป็นโอฬาริกรูป และสุขุมรูป

---

යං තං රූපං උපාදිණ්ණුපාදානියං, තං අත්ථි දූරෙ, අත්ථි සන්තිකෙ. යං තං රූපං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං, තං අත්ථි දූරෙ, අත්ථි සන්තිකෙ.

รูปที่เป็นอุปาทินนุปาทานิยะนั้น มีทั้งที่เป็นรูปไกล และรูปใกล้ รูปที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยะนั้น มีทั้งที่เป็นรูปไกล และรูปใกล้

---

යං තං රූපං සප්පටිඝං, තං අත්ථි ඉන්ද්‍රියං, අත්ථි න ඉන්ද්‍රියං. යං තං රූපං අප්පටිඝං, තං අත්ථි ඉන්ද්‍රියං, අත්ථි න ඉන්ද්‍රියං.

รูปที่เป็นสัปปฏิฆะนั้น มีทั้งที่เป็นอินทรียรูป และไม่ใช่อินทรียรูป รูปที่เป็นอัปปฏิฆะนั้น มีทั้งที่เป็นอินทรียรูป และไม่ใช่อินทรียรูป

---

යං තං රූපං සප්පටිඝං, තං අත්ථි මහාභූතං, අත්ථි න මහාභූතං. යං තං රූපං අප්පටිඝං, තං අත්ථි මහාභූතං, අත්ථි න මහාභූතං.

รูปที่เป็นสัปปฏิฆะนั้น มีทั้งที่เป็นมหาภูตรูป และไม่ใช่มหาภูตรูป รูปที่เป็นอัปปฏิฆะนั้น มีทั้งที่เป็นมหาภูตรูป และไม่ใช่มหาภูตรูป

---

යං තං රූපං ඉන්ද්‍රියං, තං අත්ථි ඔළාරිකං, අත්ථි සුඛුමං. යං තං රූපං න ඉන්ද්‍රියං, තං අත්ථි ඔළාරිකං, අත්ථි සුඛුමං.

รูปที่เป็นอินทรียรูปนั้น มีทั้งที่เป็นโอฬาริกรูป และสุขุมรูป รูปที่ไม่ใช่อินทรียรูปนั้น มีทั้งที่เป็นโอฬาริกรูป และสุขุมรูป

---

යං තං රූපං ඉන්ද්‍රියං, තං අත්ථි දූරෙ, අත්ථි සන්තිකෙ. යං තං රූපං න ඉන්ද්‍රියං, තං අත්ථි දූරෙ, අත්ථි සන්තිකෙ.

รูปที่เป็นอินทรียรูปนั้น มีทั้งที่เป็นรูปไกล และรูปใกล้ รูปที่ไม่ใช่อินทรียรูปนั้น มีทั้งที่เป็นรูปไกล และรูปใกล้

---

යං තං රූපං මහාභූතං, තං අත්ථි ඔළාරිකං, අත්ථි සුඛුමං. යං තං රූපං න මහාභූතං, තං අත්ථි ඔළාරිකං, අත්ථි සුඛුමං.

รูปที่เป็นมหาภูตรูปนั้น มีทั้งที่เป็นโอฬาริกรูป และสุขุมรูป รูปที่ไม่ใช่มหาภูตรูปนั้น มีทั้งที่เป็นโอฬาริกรูป และสุขุมรูป

---

යං තං රූපං මහාභූතං, තං අත්ථි දූරෙ, අත්ථි සන්තිකෙ. යං තං රූපං න මහාභූතං, තං අත්ථි දූරෙ, අත්ථි සන්තිකෙ.

รูปที่เป็นมหาภูตรูปนั้น มีทั้งที่เป็นรูปไกล และรูปใกล้ รูปที่ไม่ใช่มหาภูตรูปนั้น มีทั้งที่เป็นรูปไกล และรูปใกล้

---

දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං රූපං.

รูปที่เห็นแล้ว รูปที่ได้ยินแล้ว รูปที่รับรู้แล้ว รูปที่รู้แจ้งแล้ว

---

එවං චතුබ්බිධෙන රූපසඞ්ගහො.

การสงเคราะห์รูปโดยนัย 4 ประการ เป็นดังนี้

---

චතුක්කං.

จตุกกะ (หมวด 4)

---

පඤ්චකං

ปัญจกะ (หมวด 5)

---

පඤ්චවිධෙන [Pg.154] රූපසඞ්ගහො –

การสงเคราะห์รูปโดยนัย 5 ประการ คือ

---

587. පථවීධාතු, ආපොධාතු, තෙජොධාතු, වායොධාතු, යඤ්ච රූපං උපාදා.

๕๘๗. ปฐวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ และอุปาทายรูป

---

එවං පඤ්චවිධෙන රූපසඞ්ගහො.

การสงเคราะห์รูปโดยนัย 5 ประการ เป็นดังนี้

---

පඤ්චකං.

ปัญจกะ (หมวด 5)

---

ඡක්කං

ฉักกะ (หมวด 6)

---

ඡබ්බිධෙන රූපසඞ්ගහො –

การสงเคราะห์รูปโดยนัย 6 ประการ คือ

---

588. චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, සොතවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, කායවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, මනොවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං.

๕๘๘. รูปที่พึงรู้ได้ทางตา รูปที่พึงรู้ได้ทางหู รูปที่พึงรู้ได้ทางจมูก รูปที่พึงรู้ได้ทางลิ้น รูปที่พึงรู้ได้ทางกาย รูปที่พึงรู้ได้ทางใจ

---

එවං ඡබ්බිධෙන රූපසඞ්ගහො.

การสงเคราะห์รูปโดยนัย 6 ประการ เป็นดังนี้

---

ඡක්කං.

ฉักกะ (หมวด 6)

---

සත්තකං

สัตตกะ (หมวด 7)

---

සත්තවිධෙන රූපසඞ්ගහො –

การสงเคราะห์รูปโดยนัย 7 ประการ คือ

---

589. චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, සොතවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, කායවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, මනොධාතුවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, මනොවිඤ්ඤාණධාතුවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං.

๕๘๙. รูปที่พึงรู้ได้ทางตา รูปที่พึงรู้ได้ทางหู รูปที่พึงรู้ได้ทางจมูก รูปที่พึงรู้ได้ทางลิ้น รูปที่พึงรู้ได้ทางกาย รูปที่พึงรู้ได้ทางมโนธาตุ รูปที่พึงรู้ได้ทางมโนวิญญาณธาตุ

---

එවං සත්තවිධෙන රූපසඞ්ගහො.

การสงเคราะห์รูปโดยนัย 7 ประการ เป็นดังนี้

---

සත්තකං.

สัตตกะ (หมวด 7)

---

අට්ඨකං

อัฏฐกะ (หมวด 8)

---

අට්ඨවිධෙන රූපසඞ්ගහො –

การสงเคราะห์รูปด้วยอาการ ๘ อย่าง

---

590. චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, සොතවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, කායවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, අත්ථි සුඛසම්ඵස්සං, අත්ථි දුක්ඛසම්ඵස්සං, මනොධාතුවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, මනොවිඤ්ඤාණධාතුවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං.

๕๙๐. รูปที่พึงรู้แจ้งทางจักขุ รูปที่พึงรู้แจ้งทางโสตะ รูปที่พึงรู้แจ้งทางฆานะ รูปที่พึงรู้แจ้งทางชิวหา รูปที่พึงรู้แจ้งทางกาย มีอยู่ที่เป็นสุขสัมผัส มีอยู่ที่เป็นทุกขสัมผัส รูปที่พึงรู้แจ้งทางมโนธาตุ รูปที่พึงรู้แจ้งทางมโนวิญญาณธาตุ

---

එවං අට්ඨවිධෙන රූපසඞ්ගහො.

การสงเคราะห์รูปด้วยอาการ ๘ อย่าง ด้วยประการฉะนี้

---

අට්ඨකං.

หมวด ๘

---

නවකං

หมวด ๙

---

නවවිධෙන [Pg.155] රූපසඞ්ගහො –

การสงเคราะห์รูปด้วยอาการ ๙ อย่าง

---

591. චක්ඛුන්ද්‍රියං, සොතින්ද්‍රියං, ඝානින්ද්‍රියං, ජිව්හින්ද්‍රියං කායින්ද්‍රියං, ඉත්ථින්ද්‍රියං, පුරිසින්ද්‍රියං, ජීවිතින්ද්‍රියං, යඤ්ච රූපං න ඉන්ද්‍රියං.

๕๙๑. จักขุนทรีย์ โสตินทรีย์ ฆานินทรีย์ ชิวหินทรีย์ กายินทรีย์ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ และรูปใดไม่เป็นอินทรีย์

---

එවං නවවිධෙන රූපසඞ්ගහො.

การสงเคราะห์รูปด้วยอาการ ๙ อย่าง ด้วยประการฉะนี้

---

නවකං.

หมวด ๙

---

දසකං

หมวด ๑๐

---

දසවිධෙන රූපසඞ්ගහො –

การสงเคราะห์รูปด้วยอาการ ๑๐ อย่าง

---

592. චක්ඛුන්ද්‍රියං, සොතින්ද්‍රියං, ඝානින්ද්‍රියං, ජිව්හින්ද්‍රියං කායින්ද්‍රියං, ඉත්ථින්ද්‍රියං, පුරිසින්ද්‍රියං, ජීවිතින්ද්‍රියං, න ඉන්ද්‍රියං රූපං අත්ථි සප්පටිඝං, අත්ථි අප්පටිඝං.

๕๙๒. จักขุนทรีย์ โสตินทรีย์ ฆานินทรีย์ ชิวหินทรีย์ กายินทรีย์ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ รูปที่ไม่เป็นอินทรีย์ มีอยู่ที่เป็นสัปปฏิฆะ มีอยู่ที่เป็นอัปปฏิฆะ

---

එවං දසවිධෙන රූපසඞ්ගහො.

การสงเคราะห์รูปด้วยอาการ ๑๐ อย่าง ด้วยประการฉะนี้

---

දසකං.

หมวด ๑๐

---

එකාදසකං

หมวด ๑๑

---

එකාදසවිධෙන රූපසඞ්ගහො –

การสงเคราะห์รูปด้วยอาการ ๑๑ อย่าง

---

593. චක්ඛායතනං, සොතායතනං, ඝානායතනං, ජිව්හායතනං, කායායතනං, රූපායතනං, සද්දායතනං, ගන්ධායතනං, රසායතනං, ඵොට්ඨබ්බායතනං, යඤ්ච රූපං අනිදස්සනඅප්පටිඝං ධම්මායතනපරියාපන්නං.

๕๙๓. จักขายตนะ โสตายตนะ ฆานายตนะ ชิวหายตนะ กายายตนะ รูปายตนะ สัททายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ และรูปใดที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆะ อันนับเนื่องในธัมมายตนะ

---

එවං එකාදසවිධෙන රූපසඞ්ගහො.

การสงเคราะห์รูปด้วยอาการ ๑๑ อย่าง ด้วยประการฉะนี้

---

එකාදසකං.

หมวด ๑๑

---

මාතිකා.

มาติกา

---

රූපවිභත්ති

รูปวิภัตติ

---

එකකනිද්දෙසො

เอกกนิทเทส

---

594. සබ්බං [Pg.156] රූපං න හෙතුමෙව, අහෙතුකමෙව, හෙතුවිප්පයුත්තමෙව, සප්පච්චයමෙව, සඞ්ඛතමෙව, රූපමෙව, ලොකියමෙව, සාසවමෙව, සංයොජනියමෙව, ගන්ථනියමෙව, ඔඝනියමෙව, යොගනියමෙව, නීවරණියමෙව, පරාමට්ඨමෙව, උපාදානියමෙව, සංකිලෙසිකමෙව, අබ්‍යාකතමෙව, අනාරම්මණමෙව, අචෙතසිකමෙව, චිත්තවිප්පයුත්තමෙව, නෙවවිපාකනවිපාකධම්මධම්මමෙව, අසංකිලිට්ඨසංකිලෙසිකමෙව, න සවිතක්කසවිචාරමෙව, න අවිතක්කවිචාරමත්තමෙව, අවිතක්කඅවිචාරමෙව, න පීතිසහගතමෙව, න සුඛසහගතමෙව, න උපෙක්ඛාසහගතමෙව, නෙව දස්සනෙන න භාවනාය පහාතබ්බමෙව, නෙව දස්සනෙන න භාවනාය පහාතබ්බහෙතුකමෙව, නෙව ආචයගාමි න අපචයගාමිමෙව, නෙවසෙක්ඛනාසෙක්ඛමෙව, පරිත්තමෙව, කාමාවචරමෙව, න රූපාවචරමෙව, න අරූපාවචරමෙව, පරියාපන්නමෙව, නො අපරියාපන්නමෙව, අනියතමෙව, අනිය්‍යානිකමෙව, උප්පන්නං ඡහි විඤ්ඤාණෙහි විඤ්ඤෙය්‍යමෙව, අනිච්චමෙව, ජරාභිභූතමෙව.

๕๙๔. รูปทั้งหมด ไม่ใช่เหตุทีเดียว เป็นอเหตุกะทีเดียว ไม่ประกอบด้วยเหตุทีเดียว มีปัจจัยทีเดียว ถูกปรุงแต่งทีเดียว เป็นรูปทีเดียว เป็นโลกิยะทีเดียว เป็นสาสวะทีเดียว เป็นสัญโญชนิยะทีเดียว เป็นคันถนิยะทีเดียว เป็นโอฆนิยะทีเดียว เป็นโยคนิยะทีเดียว เป็นนีวรณิยะทีเดียว เป็นปรามัฏฐะทีเดียว เป็นอุปาทานิยะทีเดียว เป็นสังกิเลสิกะทีเดียว เป็นอัพยากฤตทีเดียว ไม่มีอารมณ์ทีเดียว ไม่ใช่เจตสิกทีเดียว ไม่ประกอบกับจิตทีเดียว ไม่ใช่วิบากและไม่ใช่วิบากธัมมธรรมทีเดียว ไม่เศร้าหมองแต่เป็นสังกิเลสิกะทีเดียว ไม่มีวิตก ไม่มีวิจารทีเดียว ไม่มีวิตก มีเพียงวิจารก็หาไม่ทีเดียว ไม่มีวิตก ไม่มีวิจารทีเดียว ไม่สหรคตด้วยปีติทีเดียว ไม่สหรคตด้วยสุขทีเดียว ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาทีเดียว ไม่พึงละด้วยทัสสนะและไม่พึงละด้วยภาวนาทีเดียว ไม่มีเหตุที่พึงละด้วยทัสสนะและไม่มีเหตุที่พึงละด้วยภาวนาทีเดียว ไม่เป็นอาจยคามีและไม่เป็นอปจยคามีทีเดียว ไม่ใช่ของเสขะและไม่ใช่ของอเสขะทีเดียว เป็นปริตตะทีเดียว เป็นกามาวจรทีเดียว ไม่ใช่รูปาวจรทีเดียว ไม่ใช่อรูปาวจรทีเดียว นับเนื่องในวัฏฏะทีเดียว ไม่นับเนื่องในวัฏฏะก็หาไม่ทีเดียว ไม่แน่นอนทีเดียว ไม่นำออกจากวัฏฏะทีเดียว ที่เกิดขึ้นแล้ว อันวิญญาณ ๖ พึงรู้แจ้งทีเดียว ไม่เที่ยงทีเดียว ถูกชราครอบงำทีเดียว

---

එවං එකවිධෙන රූපසඞ්ගහො.

การสงเคราะห์รูปด้วยอาการ ๑ อย่าง ด้วยประการฉะนี้

---

එකකනිද්දෙසො.

เอกกนิทเทส

---

දුකනිද්දෙසො

ทุกนิทเทส

---

උපාදාභාජනීයං

อุปาทาภาชนีย์

---

595. කතමං තං රූපං උපාදා? චක්ඛායතනං, සොතායතනං, ඝානායතනං, ජිව්හායතනං, කායායතනං, රූපායතනං, සද්දායතනං, ගන්ධායතනං, රසායතනං, ඉත්ථින්ද්‍රියං, පුරිසින්ද්‍රියං, ජීවිතින්ද්‍රියං, කායවිඤ්ඤත්ති, වචීවිඤ්ඤත්ති, ආකාසධාතු, රූපස්ස ලහුතා, රූපස්ස මුදුතා, රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා, රූපස්ස උපචයො, රූපස්ස සන්තති, රූපස්ස ජරතා, රූපස්ස අනිච්චතා, කබළීකාරො ආහාරො.

๕๙๕. อุปาทารูปนั้นเป็นไฉน? จักขายตนะ โสตายตนะ ฆานายตนะ ชิวหายตนะ กายายตนะ รูปายตนะ สัททายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ อากาสธาตุ รูปัสสลหุตา รูปัสสมุทุตา รูปัสสกัมมัญญตา รูปัสสอุปจยะ รูปัสสสันตติ รูปัสสชรตา รูปัสสอนิจจตา กวฬิงการาหาร

---

596. කතමං [Pg.157] තං රූපං චක්ඛායතනං? යං චක්ඛු චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත්තභාවපරියාපන්නො අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යෙන චක්ඛුනා අනිදස්සනෙන සප්පටිඝෙන රූපං සනිදස්සනං සප්පටිඝං පස්සි වා පස්සති වා පස්සිස්සති වා පස්සෙ වා, චක්ඛුං පෙතං චක්ඛායතනං පෙතං චක්ඛුධාතු පෙසා චක්ඛුන්ද්‍රියං පෙතං ලොකො පෙසො ද්වාරා පෙසා සමුද්දො පෙසො පණ්ඩරං පෙතං ඛෙත්තං පෙතං වත්ථුං පෙතං නෙත්තං පෙතං නයනං පෙතං ඔරිමං තීරං පෙතං සුඤ්ඤො ගාමොපෙසො – ඉදං තං රූපං චක්ඛායතනං.

๕๙๖. จักขายตนรูปนั้นเป็นไฉน? จักขุใดเป็นปสาทะ อาศัยมหาภูตรูป ๔ นับเนื่องในอัตภาพ เป็นอนิทัสสนะ เป็นสัปปฏิฆะ, สัตว์เห็นแล้วก็ดี เห็นอยู่ก็ดี จักเห็นก็ดี หรือพึงเห็นก็ดี ซึ่งรูปที่เป็นสนิทัสสนะ เป็นสัปปฏิฆะ ด้วยจักขุนั้นที่เป็นอนิทัสสนะ เป็นสัปปฏิฆะ, นี้เป็นจักขุบ้าง นี้เป็นจักขายตนะบ้าง นี้เป็นจักขุธาตุบ้าง นี้เป็นจักขุนทรีย์บ้าง นี้เป็นโลกบ้าง นี้เป็นทวารบ้าง นี้เป็นสมุทรบ้าง นี้เป็นบัณฑระบ้าง นี้เป็นเขตบ้าง นี้เป็นวัตถุบ้าง นี้เป็นเนตรบ้าง นี้เป็นนยนะบ้าง นี้เป็นฝั่งในบ้าง นี้เป็นบ้านว่างบ้าง - นี้คือจักขายตนรูปนั้น

---

597. කතමං තං රූපං චක්ඛායතනං? යං චක්ඛු චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත්තභාවපරියාපන්නො අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යම්හි චක්ඛුම්හි අනිදස්සනම්හි සප්පටිඝම්හි රූපං සනිදස්සනං සප්පටිඝං පටිහඤ්ඤි වා පටිහඤ්ඤති වා පටිහඤ්ඤිස්සති වා පටිහඤ්ඤෙ වා, චක්ඛුං පෙතං චක්ඛායතනං පෙතං චක්ඛුධාතු පෙසා චක්ඛුන්ද්‍රියං පෙතං ලොකො පෙසො ද්වාරා පෙසා සමුද්දො පෙසො පණ්ඩරං පෙතං ඛෙත්තං පෙතං වත්ථුං පෙතං නෙත්තං පෙතං නයනං පෙතං ඔරිමං තීරං පෙතං සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං චක්ඛායතනං.

๕๙๗. จักขายตนรูปนั้นเป็นไฉน? จักขุใดเป็นปสาทะ อาศัยมหาภูตรูป ๔ นับเนื่องในอัตภาพ เป็นอนิทัสสนะ เป็นสัปปฏิฆะ, รูปที่เป็นสนิทัสสนะ เป็นสัปปฏิฆะ กระทบแล้วก็ดี กระทบอยู่ก็ดี จักกระทบก็ดี หรือพึงกระทบก็ดี ในจักขุนั้นที่เป็นอนิทัสสนะ เป็นสัปปฏิฆะ, นี้เป็นจักขุบ้าง นี้เป็นจักขายตนะบ้าง นี้เป็นจักขุธาตุบ้าง นี้เป็นจักขุนทรีย์บ้าง นี้เป็นโลกบ้าง นี้เป็นทวารบ้าง นี้เป็นสมุทรบ้าง นี้เป็นบัณฑระบ้าง นี้เป็นเขตบ้าง นี้เป็นวัตถุบ้าง นี้เป็นเนตรบ้าง นี้เป็นนยนะบ้าง นี้เป็นฝั่งในบ้าง นี้เป็นบ้านว่างบ้าง - นี้คือจักขายตนรูปนั้น

---

598. කතමං තං රූපං චක්ඛායතනං? යං චක්ඛු චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත්තභාවපරියාපන්නො අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යං චක්ඛු අනිදස්සනං සප්පටිඝං රූපම්හි සනිදස්සනම්හි සප්පටිඝම්හි පටිහඤ්ඤි වා පටිහඤ්ඤති වා පටිහඤ්ඤිස්සති වා පටිහඤ්ඤෙ වා, චක්ඛුං පෙතං චක්ඛායතනං පෙතං චක්ඛුධාතු පෙසා චක්ඛුන්ද්‍රියං පෙතං ලොකො පෙසො ද්වාරා පෙසා සමුද්දො පෙසො පණ්ඩරං පෙතං ඛෙත්තං පෙතං වත්ථුං පෙතං නෙත්තං පෙතං නයනං පෙතං ඔරිමං තීරං පෙතං සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං චක්ඛායතනං.

๕๙๘. รูปคือจักขายตนะนั้น เป็นไฉน? จักขุใด อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นปสาทรูปเนื่องอยู่ในอัตภาพ อันใครๆ เห็นไม่ได้ มีการกระทบได้, จักขุใด อันใครๆ เห็นไม่ได้ มีการกระทบได้ ย่อมกระทบ กระทบอยู่ หรือจักกระทบ หรือพึงกระทบในรูปที่เห็นได้ มีการกระทบได้, แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าจักขุ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าจักขายตนะ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าจักขุธาตุ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าจักขุนทรีย์ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าโลก แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าทวาร แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าสมุทร แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าบัณฑระ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าเขต แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าวัตถุ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าเนตตะ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่านยนะ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าฝั่งใน แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าบ้านว่าง, นี้คือรูปที่เป็นจักขายตนะนั้น

---

599. කතමං තං රූපං චක්ඛායතනං? යං චක්ඛු චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත්තභාවපරියාපන්නො අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යං චක්ඛුං නිස්සාය රූපං ආරබ්භ චක්ඛුසම්ඵස්සො උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං චක්ඛුං නිස්සාය රූපං ආරබ්භ චක්ඛුසම්ඵස්සජා වෙදනා…පෙ… සඤ්ඤා…පෙ… චෙතනා…පෙ… චක්ඛුවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං චක්ඛුං නිස්සාය රූපාරම්මණො චක්ඛුසම්ඵස්සො උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං චක්ඛුං නිස්සාය රූපාරම්මණා චක්ඛුසම්ඵස්සජා වෙදනා…පෙ… සඤ්ඤා…පෙ… චෙතනා…පෙ… චක්ඛුවිඤ්ඤාණං [Pg.158] උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා, චක්ඛුං පෙතං චක්ඛායතනං පෙතං චක්ඛුධාතු පෙසා චක්ඛුන්ද්‍රියං පෙතං ලොකො පෙසො ද්වාරා පෙසා සමුද්දො පෙසො පණ්ඩරං පෙතං ඛෙත්තං පෙතං වත්ථුං පෙතං නෙත්තං පෙතං නයනං පෙතං ඔරිමං තීරං පෙතං සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං චක්ඛායතනං.

๕๙๙. รูปคือจักขายตนะนั้น เป็นไฉน? จักขุใด อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นปสาทรูปเนื่องอยู่ในอัตภาพ อันใครๆ เห็นไม่ได้ มีการกระทบได้, อาศัยจักขุใด ปรารภรูป จักขุสัมผัสเกิดขึ้นแล้ว เกิดขึ้นอยู่ หรือจักเกิดขึ้น หรือพึงเกิดขึ้น...ฯลฯ... อาศัยจักขุใด ปรารภรูป เวทนาที่เกิดแต่จักขุสัมผัส...ฯลฯ...สัญญา...ฯลฯ...เจตนา...ฯลฯ...จักขุวิญญาณเกิดขึ้นแล้ว เกิดขึ้นอยู่ หรือจักเกิดขึ้น หรือพึงเกิดขึ้น...ฯลฯ... อาศัยจักขุใด จักขุสัมผัสมีรูปเป็นอารมณ์เกิดขึ้นแล้ว เกิดขึ้นอยู่ หรือจักเกิดขึ้น หรือพึงเกิดขึ้น...ฯลฯ... อาศัยจักขุใด เวทนาที่เกิดแต่จักขุสัมผัสมีรูปเป็นอารมณ์...ฯลฯ...สัญญา...ฯลฯ...เจตนา...ฯลฯ...จักขุวิญญาณเกิดขึ้นแล้ว เกิดขึ้นอยู่ หรือจักเกิดขึ้น หรือพึงเกิดขึ้น, แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าจักขุ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าจักขายตนะ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าจักขุธาตุ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าจักขุนทรีย์ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าโลก แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าทวาร แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าสมุทร แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าบัณฑระ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าเขต แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าวัตถุ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าเนตตะ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่านยนะ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าฝั่งใน แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าบ้านว่าง, นี้คือรูปที่เป็นจักขายตนะนั้น

---

600. කතමං තං රූපං සොතායතනං? යං සොතං චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත්තභාවපරියාපන්නො අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යෙන සොතෙන අනිදස්සනෙන සප්පටිඝෙන සද්දං අනිදස්සනං සප්පටිඝං සුණි වා සුණාති වා සුණිස්සති වා සුණෙ වා, සොතං පෙතං සොතායතනං පෙතං සොතධාතු පෙසා සොතින්ද්‍රියං පෙතං ලොකො පෙසො ද්වාරා පෙසා සමුද්දො පෙසො පණ්ඩරං පෙතං ඛෙත්තං පෙතං වත්ථුං පෙතං ඔරිමං තීරං පෙතං සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං සොතායතනං.

๖๐๐. รูปคือโสตายตนะนั้น เป็นไฉน? โสตะใด อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นปสาทรูปเนื่องอยู่ในอัตภาพ อันใครๆ เห็นไม่ได้ มีการกระทบได้, บุคคลย่อมฟังแล้ว ย่อมฟังอยู่ หรือจักฟัง หรือพึงฟังซึ่งเสียง อันใครๆ เห็นไม่ได้ มีการกระทบได้ ด้วยโสตะนั้น อันใครๆ เห็นไม่ได้ มีการกระทบได้, แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าโสตะ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าโสตายตนะ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าโสตธาตุ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าโสตินทรีย์ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าโลก แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าทวาร แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าสมุทร แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าบัณฑระ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าเขต แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าวัตถุ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าฝั่งใน แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าบ้านว่าง, นี้คือรูปที่เป็นโสตายตนะนั้น

---

601. කතමං තං රූපං සොතායතනං? යං සොතං චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත්තභාවපරියාපන්නො අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යම්හි සොතම්හි අනිදස්සනම්හි සප්පටිඝම්හි සද්දො අනිදස්සනො සප්පටිඝො පටිහඤ්ඤි වා පටිහඤ්ඤති වා පටිහඤ්ඤිස්සති වා පටිහඤ්ඤෙ වා, සොතං පෙතං සොතායතනං පෙතං සොතධාතු පෙසා සොතින්ද්‍රියං පෙතං ලොකො පෙසො ද්වාරා පෙසා සමුද්දො පෙසො පණ්ඩරං පෙතං ඛෙත්තං පෙතං වත්ථුං පෙතං ඔරිමං තීරං පෙතං සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං සොතායතනං.

๖๐๑. รูปคือโสตายตนะนั้น เป็นไฉน? โสตะใด อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นปสาทรูปเนื่องอยู่ในอัตภาพ อันใครๆ เห็นไม่ได้ มีการกระทบได้, เสียง อันใครๆ เห็นไม่ได้ มีการกระทบได้ ย่อมกระทบ กระทบอยู่ หรือจักกระทบ หรือพึงกระทบในโสตะใด อันใครๆ เห็นไม่ได้ มีการกระทบได้, แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าโสตะ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าโสตายตนะ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าโสตธาตุ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าโสตินทรีย์ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าโลก แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าทวาร แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าสมุทร แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าบัณฑระ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าเขต แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าวัตถุ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าฝั่งใน แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าบ้านว่าง, นี้คือรูปที่เป็นโสตายตนะนั้น

---

602. කතමං තං රූපං සොතායතනං? යං සොතං චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත්තභාවපරියාපන්නො අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යං සොතං අනිදස්සනං සප්පටිඝං සද්දම්හි අනිදස්සනම්හි සප්පටිඝම්හි පටිහඤ්ඤි වා පටිහඤ්ඤති වා පටිහඤ්ඤිස්සති වා පටිහඤ්ඤෙ වා, සොතං පෙතං සොතායතනං පෙතං සොතධාතු පෙසා සොතින්ද්‍රියං පෙතං ලොකො පෙසො ද්වාරා පෙසා සමුද්දො පෙසො පණ්ඩරං පෙතං ඛෙත්තං පෙතං වත්ථුං පෙතං ඔරිමං තීරං පෙතං සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං සොතායතනං.

๖๐๒. รูปคือโสตายตนะนั้น เป็นไฉน? โสตะใด อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นปสาทรูปเนื่องอยู่ในอัตภาพ อันใครๆ เห็นไม่ได้ มีการกระทบได้, โสตะใด อันใครๆ เห็นไม่ได้ มีการกระทบได้ ย่อมกระทบ กระทบอยู่ หรือจักกระทบ หรือพึงกระทบในเสียง อันใครๆ เห็นไม่ได้ มีการกระทบได้, แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าโสตะ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าโสตายตนะ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าโสตธาตุ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าโสตินทรีย์ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าโลก แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าทวาร แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าสมุทร แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าบัณฑระ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าเขต แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าวัตถุ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าฝั่งใน แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าบ้านว่าง, นี้คือรูปที่เป็นโสตายตนะนั้น

---

603. කතමං තං රූපං සොතායතනං? යං සොතං චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත්තභාවපරියාපන්නො අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යං සොතං නිස්සාය සද්දං ආරබ්භ සොතසම්ඵස්සො උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති [Pg.159] වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං සොතං නිස්සාය සද්දං ආරබ්භ සොතසම්ඵස්සජා වෙදනා…පෙ… සඤ්ඤා…පෙ… චෙතනා…පෙ… සොතවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං සොතං නිස්සාය සද්දාරම්මණො සොතසම්ඵස්සො උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං සොතං නිස්සාය සද්දාරම්මණා සොතසම්ඵස්සජා වෙදනා…පෙ… සඤ්ඤා…පෙ… චෙතනා…පෙ… සොතවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා, සොතං පෙතං සොතායතනං පෙතං සොතධාතු පෙසා සොතින්ද්‍රියං පෙතං ලොකො පෙසො ද්වාරා පෙසා සමුද්දො පෙසො පණ්ඩරං පෙතං ඛෙත්තං පෙතං වත්ථුං පෙතං ඔරිමං තීරං පෙතං සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං සොතායතනං.

๖๐๓. รูปคือโสตายตนะนั้น เป็นไฉน? โสตะใด อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นปสาทรูปเนื่องอยู่ในอัตภาพ อันใครๆ เห็นไม่ได้ มีการกระทบได้, อาศัยโสตะใด ปรารภเสียง โสตสัมผัสเกิดขึ้นแล้ว เกิดขึ้นอยู่ หรือจักเกิดขึ้น หรือพึงเกิดขึ้น...ฯลฯ... อาศัยโสตะใด ปรารภเสียง เวทนาที่เกิดแต่โสตสัมผัส...ฯลฯ...สัญญา...ฯลฯ...เจตนา...ฯลฯ...โสตวิญญาณเกิดขึ้นแล้ว เกิดขึ้นอยู่ หรือจักเกิดขึ้น หรือพึงเกิดขึ้น...ฯลฯ... อาศัยโสตะใด โสตสัมผัสมีเสียงเป็นอารมณ์เกิดขึ้นแล้ว เกิดขึ้นอยู่ หรือจักเกิดขึ้น หรือพึงเกิดขึ้น...ฯลฯ... อาศัยโสตะใด เวทนาที่เกิดแต่โสตสัมผัสมีเสียงเป็นอารมณ์...ฯลฯ...สัญญา...ฯลฯ...เจตนา...ฯลฯ...โสตวิญญาณเกิดขึ้นแล้ว เกิดขึ้นอยู่ หรือจักเกิดขึ้น หรือพึงเกิดขึ้น, แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าโสตะ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าโสตายตนะ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าโสตธาตุ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าโสตินทรีย์ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าโลก แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าทวาร แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าสมุทร แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าบัณฑระ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าเขต แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าวัตถุ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าฝั่งใน แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าบ้านว่าง, นี้คือรูปที่เป็นโสตายตนะนั้น

---

604. කතමං තං රූපං ඝානායතනං? යං ඝානං චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත්තභාවපරියාපන්නො අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යෙන ඝානෙන අනිදස්සනෙන සප්පටිඝෙන ගන්ධං අනිදස්සනං සප්පටිඝං ඝායි වා ඝායති වා ඝායිස්සති වා ඝායෙ වා, ඝානං පෙතං ඝානායතනං පෙතං ඝානධාතු පෙසා ඝානින්ද්‍රියං පෙතං ලොකො පෙසො ද්වාරා පෙසා සමුද්දො පෙසො පණ්ඩරං පෙතං ඛෙත්තං පෙතං වත්ථුං පෙතං ඔරිමං තීරං පෙතං සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං ඝානායතනං.

๖๐๔. รูปคือฆานายตนะนั้น เป็นไฉน? ฆานะใด อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นปสาทรูปเนื่องอยู่ในอัตภาพ อันใครๆ เห็นไม่ได้ มีการกระทบได้, บุคคลย่อมดมแล้ว ย่อมดมอยู่ หรือจักดม หรือพึงดมซึ่งกลิ่น อันใครๆ เห็นไม่ได้ มีการกระทบได้ ด้วยฆานะนั้น อันใครๆ เห็นไม่ได้ มีการกระทบได้, แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าฆานะ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าฆานายตนะ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าฆานธาตุ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าฆานินทรีย์ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าโลก แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าทวาร แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าสมุทร แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าบัณฑระ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าเขต แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าวัตถุ แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าฝั่งใน แม้รูปนั้นก็ชื่อว่าบ้านว่าง, นี้คือรูปที่เป็นฆานายตนะนั้น

---

605. කතමං තං රූපං ඝානායතනං? යං ඝානං චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත්තභාවපරියාපන්නො අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යම්හි ඝානම්හි අනිදස්සනම්හි සප්පටිඝම්හි ගන්ධො අනිදස්සනො සප්පටිඝො පටිහඤ්ඤි වා පටිහඤ්ඤති වා පටිහඤ්ඤිස්සති වා පටිහඤ්ඤෙ වා, ඝානං පෙතං ඝානායතනං පෙතං ඝානධාතු පෙසා ඝානින්ද්‍රියං පෙතං ලොකො පෙසො ද්වාරා පෙසා සමුද්දො පෙසො පණ්ඩරං පෙතං ඛෙත්තං පෙතං වත්ථුං පෙතං ඔරිමං තීරං පෙතං සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං ඝානායතනං.

๖๐๕. รูปที่เป็นฆานายตนะนั้น เป็นไฉน? ฆานะใด อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นปสาทะ นับเนื่องในอัตภาพ เป็นอนิทัสสนะ เป็นสัปปฏิฆะ, ในฆานะใดที่เป็นอนิทัสสนะ เป็นสัปปฏิฆะ, คันธารมณ์ที่เป็นอนิทัสสนะ เป็นสัปปฏิฆะ ย่อมกระทบแล้วบ้าง ย่อมกระทบอยู่บ้าง จักกระทบบ้าง พึงกระทบบ้าง, รูปนั้นชื่อว่าฆานะบ้าง รูปนั้นชื่อว่าฆานายตนะบ้าง รูปนั้นชื่อว่าฆานธาตุบ้าง รูปนั้นชื่อว่าฆานินทรีย์บ้าง รูปนั้นชื่อว่าโลกบ้าง รูปนั้นชื่อว่าทวารบ้าง รูปนั้นชื่อว่าสมุทรบ้าง รูปนั้นชื่อว่าบัณฑระบ้าง รูปนั้นชื่อว่าเขตบ้าง รูปนั้นชื่อว่าวัตถุบ้าง รูปนั้นชื่อว่าฝั่งในบ้าง รูปนั้นชื่อว่าบ้านว่างบ้าง, นี้คือรูปที่เป็นฆานายตนะนั้น

---

606. කතමං තං රූපං ඝානායතනං? යං ඝානං චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත්තභාවපරියාපන්නො අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යං ඝානං අනිදස්සනං සප්පටිඝං ගන්ධම්හි අනිදස්සනම්හි සප්පටිඝම්හි පටිහඤ්ඤි වා පටිහඤ්ඤති වා පටිහඤ්ඤිස්සති වා පටිහඤ්ඤෙ වා, ඝානං පෙතං ඝානායතනං පෙතං ඝානධාතු පෙසා ඝානින්ද්‍රියං පෙතං ලොකො පෙසො ද්වාරා පෙසා සමුද්දො පෙසො [Pg.160] පණ්ඩරං පෙතං ඛෙත්තං පෙතං වත්ථුං පෙතං ඔරිමං තීරං පෙතං සුඤ්ඤො ගාමොපෙසො – ඉදං තං රූපං ඝානායතනං.

๖๐๖. รูปที่เป็นฆานายตนะนั้น เป็นไฉน? ฆานะใด อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นปสาทะ นับเนื่องในอัตภาพ เป็นอนิทัสสนะ เป็นสัปปฏิฆะ, ฆานะใดที่เป็นอนิทัสสนะ เป็นสัปปฏิฆะ ย่อมกระทบแล้วบ้าง ย่อมกระทบอยู่บ้าง จักกระทบบ้าง พึงกระทบบ้าง ในคันธารมณ์ที่เป็นอนิทัสสนะ เป็นสัปปฏิฆะ, รูปนั้นชื่อว่าฆานะบ้าง รูปนั้นชื่อว่าฆานายตนะบ้าง รูปนั้นชื่อว่าฆานธาตุบ้าง รูปนั้นชื่อว่าฆานินทรีย์บ้าง รูปนั้นชื่อว่าโลกบ้าง รูปนั้นชื่อว่าทวารบ้าง รูปนั้นชื่อว่าสมุทรบ้าง รูปนั้นชื่อว่าบัณฑระบ้าง รูปนั้นชื่อว่าเขตบ้าง รูปนั้นชื่อว่าวัตถุบ้าง รูปนั้นชื่อว่าฝั่งในบ้าง รูปนั้นชื่อว่าบ้านว่างบ้าง, นี้คือรูปที่เป็นฆานายตนะนั้น

---

607. කතමං තං රූපං ඝානායතනං? යං ඝානං චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත්තභාවපරියාපන්නො අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යං ඝානං නිස්සාය ගන්ධං ආරබ්භ ඝානසම්ඵස්සො උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං ඝානං නිස්සාය ගන්ධං ආරබ්භ ඝානසම්ඵස්සජා වෙදනා…පෙ… සඤ්ඤා…පෙ… චෙතනා…පෙ… ඝානවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං ඝානං නිස්සාය ගන්ධාරම්මණො ඝානසම්ඵස්සො උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං ඝානං නිස්සාය ගන්ධාරම්මණා ඝානසම්ඵස්සජා වෙදනා…පෙ… සඤ්ඤා…පෙ… චෙතනා…පෙ… ඝානවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා, ඝානං පෙතං ඝානායතනං පෙතං ඝානධාතු පෙසා ඝානින්ද්‍රියං පෙතං ලොකො පෙසො ද්වාරා පෙසා සමුද්දො පෙසො පණ්ඩරං පෙතං ඛෙත්තං පෙතං වත්ථුං පෙතං ඔරිමං තීරං පෙතං සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං ඝානායතනං.

๖๐๗. รูปที่เป็นฆานายตนะนั้น เป็นไฉน? ฆานะใด อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นปสาทะ นับเนื่องในอัตภาพ เป็นอนิทัสสนะ เป็นสัปปฏิฆะ, อาศัยฆานะใด ปรารภคันธารมณ์ ฆานสัมผัสย่อมเกิดขึ้นแล้วบ้าง ย่อมเกิดขึ้นอยู่บ้าง จักเกิดขึ้นบ้าง พึงเกิดขึ้นบ้าง...ฯลฯ... อาศัยฆานะใด ปรารภคันธารมณ์ เวทนาที่เกิดแต่ฆานสัมผัส...ฯลฯ... สัญญา...ฯลฯ... เจตนา...ฯลฯ... ฆานวิญญาณย่อมเกิดขึ้นแล้วบ้าง ย่อมเกิดขึ้นอยู่บ้าง จักเกิดขึ้นบ้าง พึงเกิดขึ้นบ้าง...ฯลฯ... อาศัยฆานะใด ฆานสัมผัสมีคันธารมณ์เป็นอารมณ์ ย่อมเกิดขึ้นแล้วบ้าง ย่อมเกิดขึ้นอยู่บ้าง จักเกิดขึ้นบ้าง พึงเกิดขึ้นบ้าง...ฯลฯ... อาศัยฆานะใด เวทนาที่เกิดแต่ฆานสัมผัสมีคันธารมณ์เป็นอารมณ์...ฯลฯ... สัญญา...ฯลฯ... เจตนา...ฯลฯ... ฆานวิญญาณย่อมเกิดขึ้นแล้วบ้าง ย่อมเกิดขึ้นอยู่บ้าง จักเกิดขึ้นบ้าง พึงเกิดขึ้นบ้าง, รูปนั้นชื่อว่าฆานะบ้าง รูปนั้นชื่อว่าฆานายตนะบ้าง รูปนั้นชื่อว่าฆานธาตุบ้าง รูปนั้นชื่อว่าฆานินทรีย์บ้าง รูปนั้นชื่อว่าโลกบ้าง รูปนั้นชื่อว่าทวารบ้าง รูปนั้นชื่อว่าสมุทรบ้าง รูปนั้นชื่อว่าบัณฑระบ้าง รูปนั้นชื่อว่าเขตบ้าง รูปนั้นชื่อว่าวัตถุบ้าง รูปนั้นชื่อว่าฝั่งในบ้าง รูปนั้นชื่อว่าบ้านว่างบ้าง, นี้คือรูปที่เป็นฆานายตนะนั้น

---

608. කතමං තං රූපං ජිව්හායතනං? යා ජිව්හා චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත්තභාවපරියාපන්නො අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යාය ජිව්හාය අනිදස්සනාය සප්පටිඝාය රසං අනිදස්සනං සප්පටිඝං සායි වා සායති වා සායිස්සති වා සායෙ වා, ජිව්හා පෙසා ජිව්හායතනං පෙතං ජිව්හාධාතු පෙසා ජිව්හින්ද්‍රියං පෙතං ලොකො පෙසො ද්වාරා පෙසා සමුද්දො පෙසො පණ්ඩරං පෙතං ඛෙත්තං පෙතං වත්ථුං පෙතං ඔරිමං තීරං පෙතං සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං ජිව්හායතනං.

๖๐๘. รูปที่เป็นชิวหายตนะนั้น เป็นไฉน? ชิวหาใด อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นปสาทะ นับเนื่องในอัตภาพ เป็นอนิทัสสนา เป็นสัปปฏิฆา, บุคคลย่อมลิ้มแล้วบ้าง ย่อมลิ้มอยู่บ้าง จักลิ้มบ้าง พึงลิ้มบ้าง ซึ่งรสที่เป็นอนิทัสสนะ เป็นสัปปฏิฆะ ด้วยชิวหาใดที่เป็นอนิทัสสนา เป็นสัปปฏิฆา, รูปนั้นชื่อว่าชิวหาบ้าง รูปนั้นชื่อว่าชิวหายตนะบ้าง รูปนั้นชื่อว่าชิวหาธาตุบ้าง รูปนั้นชื่อว่าชิวหินทรีย์บ้าง รูปนั้นชื่อว่าโลกบ้าง รูปนั้นชื่อว่าทวารบ้าง รูปนั้นชื่อว่าสมุทรบ้าง รูปนั้นชื่อว่าบัณฑระบ้าง รูปนั้นชื่อว่าเขตบ้าง รูปนั้นชื่อว่าวัตถุบ้าง รูปนั้นชื่อว่าฝั่งในบ้าง รูปนั้นชื่อว่าบ้านว่างบ้าง, นี้คือรูปที่เป็นชิวหายตนะนั้น

---

609. කතමං තං රූපං ජිව්හායතනං? යා ජිව්හා චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත්තභාවපරියාපන්නො අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යාය ජිව්හාය අනිදස්සනාය සප්පටිඝාය රසො අනිදස්සනො සප්පටිඝො පටිහඤ්ඤි වා පටිහඤ්ඤති වා පටිහඤ්ඤිස්සති වා පටිහඤ්ඤෙ වා, ජිව්හා පෙසා ජිව්හායතනං පෙතං ජිව්හාධාතු පෙසා ජිව්හින්ද්‍රියං පෙතං ලොකො පෙසො ද්වාරා පෙසා සමුද්දො පෙසො පණ්ඩරං පෙතං ඛෙත්තං පෙතං වත්ථුං පෙතං ඔරිමං තීරං පෙතං සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං ජිව්හායතනං.

๖๐๙. รูปที่เป็นชิวหายตนะนั้น เป็นไฉน? ชิวหาใด อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นปสาทะ นับเนื่องในอัตภาพ เป็นอนิทัสสนา เป็นสัปปฏิฆา, รสที่เป็นอนิทัสสนะ เป็นสัปปฏิฆะ ย่อมกระทบแล้วบ้าง ย่อมกระทบอยู่บ้าง จักกระทบบ้าง พึงกระทบบ้าง ด้วยชิวหาใดที่เป็นอนิทัสสนา เป็นสัปปฏิฆา, รูปนั้นชื่อว่าชิวหาบ้าง รูปนั้นชื่อว่าชิวหายตนะบ้าง รูปนั้นชื่อว่าชิวหาธาตุบ้าง รูปนั้นชื่อว่าชิวหินทรีย์บ้าง รูปนั้นชื่อว่าโลกบ้าง รูปนั้นชื่อว่าทวารบ้าง รูปนั้นชื่อว่าสมุทรบ้าง รูปนั้นชื่อว่าบัณฑระบ้าง รูปนั้นชื่อว่าเขตบ้าง รูปนั้นชื่อว่าวัตถุบ้าง รูปนั้นชื่อว่าฝั่งในบ้าง รูปนั้นชื่อว่าบ้านว่างบ้าง, นี้คือรูปที่เป็นชิวหายตนะนั้น

---

610. කතමං තං රූපං ජිව්හායතනං? යා ජිව්හා චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත්තභාවපරියාපන්නො අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යා [Pg.161] ජිව්හා අනිදස්සනා සප්පටිඝා රසම්හි අනිදස්සනම්හි සප්පටිඝම්හි පටිහඤ්ඤි වා පටිහඤ්ඤති වා පටිහඤ්ඤිස්සති වා පටිහඤ්ඤෙ වා, ජිව්හා පෙසා ජිව්හායතනං පෙතං ජිව්හාධාතු පෙසා ජිව්හින්ද්‍රියං පෙතං ලොකො පෙසො ද්වාරා පෙසා සමුද්දො පෙසො පණ්ඩරං පෙතං ඛෙත්තං පෙතං වත්ථුං පෙතං ඔරිමං තීරං පෙතං සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං ජිව්හායතනං.

๖๑๐. รูปที่เป็นชิวหายตนะนั้น เป็นไฉน? ชิวหาใด อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นปสาทะ นับเนื่องในอัตภาพ เป็นอนิทัสสนา เป็นสัปปฏิฆา, ชิวหาใดที่เป็นอนิทัสสนา เป็นสัปปฏิฆา ย่อมกระทบแล้วบ้าง ย่อมกระทบอยู่บ้าง จักกระทบบ้าง พึงกระทบบ้าง ในรสที่เป็นอนิทัสสนะ เป็นสัปปฏิฆะ, รูปนั้นชื่อว่าชิวหาบ้าง รูปนั้นชื่อว่าชิวหายตนะบ้าง รูปนั้นชื่อว่าชิวหาธาตุบ้าง รูปนั้นชื่อว่าชิวหินทรีย์บ้าง รูปนั้นชื่อว่าโลกบ้าง รูปนั้นชื่อว่าทวารบ้าง รูปนั้นชื่อว่าสมุทรบ้าง รูปนั้นชื่อว่าบัณฑระบ้าง รูปนั้นชื่อว่าเขตบ้าง รูปนั้นชื่อว่าวัตถุบ้าง รูปนั้นชื่อว่าฝั่งในบ้าง รูปนั้นชื่อว่าบ้านว่างบ้าง, นี้คือรูปที่เป็นชิวหายตนะนั้น

---

611. කතමං තං රූපං ජිව්හායතනං? යා ජිව්හා චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත්තභාවපරියාපන්නො අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යං ජිව්හං නිස්සාය රසං ආරබ්භ ජිව්හාසම්ඵස්සො උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං ජිව්හං නිස්සාය රසං ආරබ්භ ජිව්හාසම්ඵස්සජා වෙදනා…පෙ… සඤ්ඤා…පෙ… චෙතනා…පෙ… ජිව්හාවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං ජිව්හං නිස්සාය රසාරම්මණො ජිව්හාසම්ඵස්සො උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං ජිව්හං නිස්සාය රසාරම්මණා ජිව්හාසම්ඵස්සජා වෙදනා…පෙ… සඤ්ඤා…පෙ… චෙතනා…පෙ… ජිව්හාවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා, ජිව්හා පෙසා ජිව්හායතනං පෙතං ජිව්හාධාතු පෙසා ජිව්හින්ද්‍රියං පෙතං ලොකො පෙසො ද්වාරා පෙසා සමුද්දො පෙසො පණ්ඩරං පෙතං ඛෙත්තං පෙතං වත්ථුං පෙතං ඔරිමං තීරං පෙතං සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං ජිව්හායතනං.

๖๑๑. รูปที่เป็นชิวหายตนะนั้น เป็นไฉน? ชิวหาใด อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นปสาทะ นับเนื่องในอัตภาพ เป็นอนิทัสสนา เป็นสัปปฏิฆา, อาศัยชิวหาใด ปรารภรส ชิวหาสัมผัสย่อมเกิดขึ้นแล้วบ้าง ย่อมเกิดขึ้นอยู่บ้าง จักเกิดขึ้นบ้าง พึงเกิดขึ้นบ้าง...ฯลฯ... อาศัยชิวหาใด ปรารภรส เวทนาที่เกิดแต่ชิวหาสัมผัส...ฯลฯ... สัญญา...ฯลฯ... เจตนา...ฯลฯ... ชิวหาวิญญาณย่อมเกิดขึ้นแล้วบ้าง ย่อมเกิดขึ้นอยู่บ้าง จักเกิดขึ้นบ้าง พึงเกิดขึ้นบ้าง...ฯลฯ... อาศัยชิวหาใด ชิวหาสัมผัสมีรสเป็นอารมณ์ ย่อมเกิดขึ้นแล้วบ้าง ย่อมเกิดขึ้นอยู่บ้าง จักเกิดขึ้นบ้าง พึงเกิดขึ้นบ้าง...ฯลฯ... อาศัยชิวหาใด เวทนาที่เกิดแต่ชิวหาสัมผัสมีรสเป็นอารมณ์...ฯลฯ... สัญญา...ฯลฯ... เจตนา...ฯลฯ... ชิวหาวิญญาณย่อมเกิดขึ้นแล้วบ้าง ย่อมเกิดขึ้นอยู่บ้าง จักเกิดขึ้นบ้าง พึงเกิดขึ้นบ้าง, รูปนั้นชื่อว่าชิวหาบ้าง รูปนั้นชื่อว่าชิวหายตนะบ้าง รูปนั้นชื่อว่าชิวหาธาตุบ้าง รูปนั้นชื่อว่าชิวหินทรีย์บ้าง รูปนั้นชื่อว่าโลกบ้าง รูปนั้นชื่อว่าทวารบ้าง รูปนั้นชื่อว่าสมุทรบ้าง รูปนั้นชื่อว่าบัณฑระบ้าง รูปนั้นชื่อว่าเขตบ้าง รูปนั้นชื่อว่าวัตถุบ้าง รูปนั้นชื่อว่าฝั่งในบ้าง รูปนั้นชื่อว่าบ้านว่างบ้าง, นี้คือรูปที่เป็นชิวหายตนะนั้น

---

612. කතමං තං රූපං කායායතනං? යො කායො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත්තභාවපරියාපන්නො අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යෙන කායෙන අනිදස්සනෙන සප්පටිඝෙන ඵොට්ඨබ්බං අනිදස්සනසප්පටිඝං ඵුසි වා ඵුසති වා ඵුසිස්සති වා ඵුසෙ වා, කායො පෙසො කායායතනං පෙතං කායධාතු පෙසා කායින්ද්‍රියං පෙතං ලොකො පෙසො ද්වාරා පෙසා සමුද්දො පෙසො පණ්ඩරං පෙතං ඛෙත්තං පෙතං වත්ථුං පෙතං ඔරිමං තීරං පෙතං සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං කායායතනං.

๖๑๒. รูปที่เป็นกายายตนะนั้นเป็นไฉน? กายใด อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นความใส นับเนื่องในอัตภาพ เห็นไม่ได้ กระทบได้, สัตว์ถูกต้องแล้ว หรือย่อมถูกต้อง หรือจักถูกต้อง หรือพึงถูกต้อง ซึ่งโผฏฐัพพะที่เห็นไม่ได้ กระทบได้ ด้วยกายประสาทที่เห็นไม่ได้ กระทบได้นั้น, นี้คือกาย นี้คือกายายตนะ นี้คือกายธาตุ นี้คือกายินทรีย์ นี้คือโลก นี้คือทวาร นี้คือสมุทร นี้คือบัณฑระ นี้คือเขต นี้คือวัตถุ นี้คือฝั่งใน นี้คือหมู่บ้านว่าง, นี้คือรูปที่เป็นกายายตนะนั้น

---

613. කතමං තං රූපං කායායතනං? යො කායො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත්තභාවපරියාපන්නො අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යම්හි කායම්හි අනිදස්සනම්හි සප්පටිඝම්හි ඵොට්ඨබ්බො අනිදස්සනො සප්පටිඝො පටිහඤ්ඤි වා පටිහඤ්ඤති වා පටිහඤ්ඤිස්සති වා පටිහඤ්ඤෙ වා, කායො පෙසො කායායතනං පෙතං කායධාතු පෙසා කායින්ද්‍රියං පෙතං ලොකො පෙසො ද්වාරා පෙසා සමුද්දො පෙසො පණ්ඩරං පෙතං ඛෙත්තං පෙතං [Pg.162] වත්ථුං පෙතං ඔරිමං තීරං පෙතං සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං කායායතනං.

๖๑๓. รูปที่เป็นกายายตนะนั้นเป็นไฉน? กายใด อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นความใส นับเนื่องในอัตภาพ เห็นไม่ได้ กระทบได้, โผฏฐัพพะที่เห็นไม่ได้ กระทบได้ กระทบแล้ว หรือย่อมกระทบ หรือจักกระทบ หรือพึงกระทบ ในกายประสาทที่เห็นไม่ได้ กระทบได้ใด, นี้คือกาย นี้คือกายายตนะ นี้คือกายธาตุ นี้คือกายินทรีย์ นี้คือโลก นี้คือทวาร นี้คือสมุทร นี้คือบัณฑระ นี้คือเขต นี้คือวัตถุ นี้คือฝั่งใน นี้คือหมู่บ้านว่าง, นี้คือรูปที่เป็นกายายตนะนั้น

---

614. කතමං තං රූපං කායායතනං? යො කායො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත්තභාවපරියාපන්නො අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යො කායො අනිදස්සනො සප්පටිඝො ඵොට්ඨබ්බම්හි අනිදස්සනම්හි සප්පටිඝම්හි පටිහඤ්ඤි වා පටිහඤ්ඤති වා පටිහඤ්ඤිස්සති වා පටිහඤ්ඤෙ වා, කායො පෙසො කායායතනං පෙතං කායධාතු පෙසා කායින්ද්‍රියං පෙතං ලොකො පෙසො ද්වාරා පෙසා සමුද්දො පෙසො පණ්ඩරං පෙතං ඛෙත්තං පෙතං වත්ථුං පෙතං ඔරිමං තීරං පෙතං සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං කායායතනං.

๖๑๔. รูปที่เป็นกายายตนะนั้นเป็นไฉน? กายใด อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นความใส นับเนื่องในอัตภาพ เห็นไม่ได้ กระทบได้, กายประสาทใดที่เห็นไม่ได้ กระทบได้ กระทบแล้ว หรือย่อมกระทบ หรือจักกระทบ หรือพึงกระทบ ในโผฏฐัพพะที่เห็นไม่ได้ กระทบได้, นี้คือกาย นี้คือกายายตนะ นี้คือกายธาตุ นี้คือกายินทรีย์ นี้คือโลก นี้คือทวาร นี้คือสมุทร นี้คือบัณฑระ นี้คือเขต นี้คือวัตถุ นี้คือฝั่งใน นี้คือหมู่บ้านว่าง, นี้คือรูปที่เป็นกายายตนะนั้น

---

615. කතමං තං රූපං කායායතනං? යො කායො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො අත්තභාවපරියාපන්නො අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යං කායං නිස්සාය ඵොට්ඨබ්බං ආරබ්භ කායසම්ඵස්සො උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං කායං නිස්සාය ඵොට්ඨබ්බං ආරබ්භ කායසම්ඵස්සජා වෙදනා…පෙ… සඤ්ඤා…පෙ… චෙතනා…පෙ… කායවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං කායං නිස්සාය ඵොට්ඨබ්බාරම්මණො කායසම්ඵස්සො උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං කායං නිස්සාය ඵොට්ඨබ්බාරම්මණා කායසම්ඵස්සජා වෙදනා…පෙ… සඤ්ඤා…පෙ… චෙතනා…පෙ… කායවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා, කායො පෙසො කායායතනං පෙතං කායධාතු පෙසා කායින්ද්‍රියං පෙතං ලොකො පෙසො ද්වාරා පෙසා සමුද්දො පෙසො පණ්ඩරං පෙතං ඛෙත්තං පෙතං වත්ථුං පෙතං ඔරිමං තීරං පෙතං සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං කායායතනං.

๖๑๕. รูปที่เป็นกายายตนะนั้นเป็นไฉน? กายใด อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นความใส นับเนื่องในอัตภาพ เห็นไม่ได้ กระทบได้, อาศัยกายประสาทใด ปรารภโผฏฐัพพะ กายสัมผัสเกิดขึ้นแล้ว หรือย่อมเกิดขึ้น หรือจักเกิดขึ้น หรือพึงเกิดขึ้น...ฯลฯ... อาศัยกายประสาทใด ปรารภโผฏฐัพพะ เวทนาที่เกิดจากกายสัมผัส...ฯลฯ... สัญญา...ฯลฯ... เจตนา...ฯลฯ... กายวิญญาณเกิดขึ้นแล้ว หรือย่อมเกิดขึ้น หรือจักเกิดขึ้น หรือพึงเกิดขึ้น...ฯลฯ... อาศัยกายประสาทใด กายสัมผัสมีโผฏฐัพพะเป็นอารมณ์เกิดขึ้นแล้ว หรือย่อมเกิดขึ้น หรือจักเกิดขึ้น หรือพึงเกิดขึ้น...ฯลฯ... อาศัยกายประสาทใด เวทนาที่เกิดจากกายสัมผัสมีโผฏฐัพพะเป็นอารมณ์...ฯลฯ... สัญญา...ฯลฯ... เจตนา...ฯลฯ... กายวิญญาณเกิดขึ้นแล้ว หรือย่อมเกิดขึ้น หรือจักเกิดขึ้น หรือพึงเกิดขึ้น, นี้คือกาย นี้คือกายายตนะ นี้คือกายธาตุ นี้คือกายินทรีย์ นี้คือโลก นี้คือทวาร นี้คือสมุทร นี้คือบัณฑระ นี้คือเขต นี้คือวัตถุ นี้คือฝั่งใน นี้คือหมู่บ้านว่าง, นี้คือรูปที่เป็นกายายตนะนั้น

---

616. කතමං තං රූපං රූපායතනං? යං රූපං චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය වණ්ණනිභා සනිදස්සනං සප්පටිඝං නීලං පීතකං ලොහිතකං ඔදාතං කාළකං මඤ්ජිට්ඨකං හරි හරිවණ්ණං අම්බඞ්කුරවණ්ණං දීඝං රස්සං අණුං ථූලං වට්ටං පරිමණ්ඩලං චතුරංසං ඡළංසං අට්ඨංසං සොළසංසං නින්නං ථලං ඡායා ආතපො ආලොකො අන්ධකාරො අබ්භා මහිකා ධූමො රජො චන්දමණ්ඩලස්ස වණ්ණනිභා සූරියමණ්ඩලස්ස වණ්ණනිභා තාරකරූපානං [Pg.163] වණ්ණනිභා ආදාසමණ්ඩලස්ස වණ්ණනිභා මණිසඞ්ඛමුත්තාවෙළුරියස්ස වණ්ණනිභා ජාතරූපරජතස්ස වණ්ණනිභා, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය වණ්ණනිභා සනිදස්සනං සප්පටිඝං, යං රූපං සනිදස්සනං සප්පටිඝං චක්ඛුනා අනිදස්සනෙන සප්පටිඝෙන පස්සි වා පස්සති වා පස්සිස්සති වා පස්සෙ වා, රූපං පෙතං රූපායතනං පෙතං රූපධාතු පෙසා – ඉදං තං රූපං රූපායතනං.

๖๑๖. รูปที่เป็นรูปายตนะนั้นเป็นไฉน? รูปใด อาศัยมหาภูตรูป ๔ มีสีสัน เห็นได้ กระทบได้ คือ สีเขียว สีเหลือง สีแดง สีขาว สีดำ สีแสด สีเหลืองแก่ สีเขียวสด สีเหมือนหน่อมะม่วง, ยาว สั้น เล็ก ใหญ่ กลม ปริมณฑล สี่เหลี่ยม หกเหลี่ยม แปดเหลี่ยม สิบหกเหลี่ยม, ลุ่ม ดอน, เงา แดด แสงสว่าง ความมืด, เมฆ หมอก ควัน ธุลี, สีสันของดวงจันทร์ สีสันของดวงอาทิตย์ สีสันของกลุ่มดาว สีสันของแว่นกระจก สีสันของแก้วมณี สังข์ มุกดา ไพฑูรย์ สีสันของทองและเงิน, อีกอย่างหนึ่ง รูปอื่นใดแม้ที่มีอยู่ อาศัยมหาภูตรูป ๔ มีสีสัน เห็นได้ กระทบได้, สัตว์เห็นแล้ว หรือย่อมเห็น หรือจักเห็น หรือพึงเห็น ซึ่งรูปที่เห็นได้ กระทบได้ ด้วยจักษุที่เห็นไม่ได้ กระทบได้, นี้คือรูป นี้คือรูปายตนะ นี้คือรูปธาตุ, นี้คือรูปที่เป็นรูปายตนะนั้น

---

617. කතමං තං රූපං රූපායතනං? යං රූපං චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය වණ්ණනිභා සනිදස්සනං සප්පටිඝං නීලං පීතකං ලොහිතකං ඔදාතං කාළකං මඤ්ජිට්ඨකං හරි හරිවණ්ණං අම්බඞ්කුරවණ්ණං දීඝං රස්සං අණුං ථූලං වට්ටං පරිමණ්ඩලං චතුරංසං ඡළංසං අට්ඨංසං සොළසංසං නින්නං ථලං ඡායා ආතපො ආලොකො අන්ධකාරො අබ්භා මහිකා ධූමො රජො චන්දමණ්ඩලස්ස වණ්ණනිභා සූරියමණ්ඩලස්ස වණ්ණනිභා තාරකරූපානං වණ්ණනිභා ආදාසමණ්ඩලස්ස වණ්ණනිභා මණිසඞ්ඛමුත්තාවෙළුරියස්ස වණ්ණනිභා ජාතරූපරජතස්ස වණ්ණනිභා, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය වණ්ණනිභා සනිදස්සනං සප්පටිඝං, යම්හි රූපම්හි සනිදස්සනම්හි සප්පටිඝම්හි චක්ඛුං අනිදස්සනං සප්පටිඝං පටිහඤ්ඤි වා පටිහඤ්ඤති වා පටිහඤ්ඤිස්සති වා පටිහඤ්ඤෙ වා, රූපං පෙතං රූපායතනං පෙතං රූපධාතු පෙසා – ඉදං තං රූපං රූපායතනං.

๖๑๗. รูปที่เป็นรูปายตนะนั้นเป็นไฉน? รูปใด อาศัยมหาภูตรูป ๔ มีสีสัน เห็นได้ กระทบได้ คือ สีเขียว สีเหลือง สีแดง สีขาว สีดำ สีแสด สีเหลืองแก่ สีเขียวสด สีเหมือนหน่อมะม่วง, ยาว สั้น เล็ก ใหญ่ กลม ปริมณฑล สี่เหลี่ยม หกเหลี่ยม แปดเหลี่ยม สิบหกเหลี่ยม, ลุ่ม ดอน, เงา แดด แสงสว่าง ความมืด, เมฆ หมอก ควัน ธุลี, สีสันของดวงจันทร์ สีสันของดวงอาทิตย์ สีสันของกลุ่มดาว สีสันของแว่นกระจก สีสันของแก้วมณี สังข์ มุกดา ไพฑูรย์ สีสันของทองและเงิน, อีกอย่างหนึ่ง รูปอื่นใดแม้ที่มีอยู่ อาศัยมหาภูตรูป ๔ มีสีสัน เห็นได้ กระทบได้, จักษุที่เห็นไม่ได้ กระทบได้ กระทบแล้ว หรือย่อมกระทบ หรือจักกระทบ หรือพึงกระทบ ในรูปที่เห็นได้ กระทบได้ใด, นี้คือรูป นี้คือรูปายตนะ นี้คือรูปธาตุ, นี้คือรูปที่เป็นรูปายตนะนั้น

---

618. කතමං තං රූපං රූපායතනං? යං රූපං චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය වණ්ණනිභා සනිදස්සනං සප්පටිඝං නීලං පීතකං ලොහිතකං ඔදාතං කාළකං මඤ්ජිට්ඨකං හරි හරිවණ්ණං අම්බඞ්කුරවණ්ණං දීඝං රස්සං අණුං ථූලං වට්ටං පරිමණ්ඩලං චතුරංසං ඡළංසං අට්ඨංසං සොළසංසං නින්නං ථලං ඡායා ආතපො ආලොකො අන්ධකාරො අබ්භා මහිකා ධූමො රජො චන්දමණ්ඩලස්ස වණ්ණනිභා සූරියමණ්ඩලස්ස වණ්ණනිභා තාරකරූපානං වණ්ණනිභා ආදාසමණ්ඩලස්ස වණ්ණනිභා මණිසඞ්ඛමුත්තාවෙළුරියස්ස වණ්ණනිභා ජාතරූපරජතස්ස වණ්ණනිභා, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය වණ්ණනිභා සනිදස්සනං සප්පටිඝං, යං රූපං සනිදස්සනං සප්පටිඝං චක්ඛුම්හි අනිදස්සනම්හි සප්පටිඝම්හි පටිහඤ්ඤි වා පටිහඤ්ඤති වා පටිහඤ්ඤිස්සති වා පටිහඤ්ඤෙ වා, රූපං පෙතං රූපායතනං පෙතං රූපධාතු පෙසා – ඉදං තං රූපං රූපායතනං.

๖๑๘. รูปายตนะ คือรูปนั้นเป็นไฉน? รูปใดที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ มีลักษณะเป็นสีสัน เป็นสภาวะที่เห็นได้ กระทบได้ คือ สีเขียว สีเหลือง สีแดง สีขาว สีดำ สีแสด สีเหลืองแก่ สีเขียวสด สีเหมือนหน่อมะม่วง ยาว สั้น เล็ก ใหญ่ กลม กลมโดยรอบ สี่เหลี่ยม หกเหลี่ยม แปดเหลี่ยม สิบหกเหลี่ยม ลุ่ม ดอน เงา แดด แสงสว่าง ความมืด เมฆ หมอก ควัน ธุลี สีสันของดวงจันทร์ สีสันของดวงอาทิตย์ สีสันของดวงดาว สีสันของดวงแก้วมณี สังข์ มุกดา แก้วไพฑูรย์ สีสันของทองและเงิน หรือว่ารูปอื่นใดแม้อื่นอีก ที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ มีลักษณะเป็นสีสัน เป็นสภาวะที่เห็นได้ กระทบได้ ก็มีอยู่ รูปใดที่เป็นสภาวะที่เห็นได้ กระทบได้ ย่อมกระทบ กระทบอยู่ จักกระทบ หรือพึงกระทบในจักขุที่เป็นสภาวะที่เห็นไม่ได้ กระทบได้ รูปแม้นั้นเป็นรูป รูปแม้นั้นเป็นรูปายตนะ รูปแม้นั้นเป็นรูปธาตุ รูปนั้นคือรูปายตนะ

---

619. කතමං [Pg.164] තං රූපං රූපායතනං? යං රූපං චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය වණ්ණනිභා සනිදස්සනං සප්පටිඝං නීලං පීතකං ලොහිතකං ඔදාතං කාළකං මඤ්ජිට්ඨකං හරි හරිවණ්ණං අම්බඞ්කුරවණ්ණං දීඝං රස්සං අණුං ථූලං වට්ටං පරිමණ්ඩලං චතුරංසං ඡළංසං අට්ඨංසං සොළසංසං නින්නං ථලං ඡායා ආතපො ආලොකො අන්ධකාරො අබ්භා මහිකා ධූමො රජො චන්දමණ්ඩලස්ස වණ්ණනිභා සූරියමණ්ඩලස්ස වණ්ණනිභා තාරකරූපානං වණ්ණනිභා ආදාසමණ්ඩලස්ස වණ්ණනිභා මණිසඞ්ඛමුත්තාවෙළුරියස්ස වණ්ණනිභා ජාතරූපරජතස්ස වණ්ණනිභා, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය වණ්ණනිභා සනිදස්සනං සප්පටිඝං, යං රූපං ආරබ්භ චක්ඛුං නිස්සාය චක්ඛුසම්ඵස්සො උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං රූපං ආරබ්භ චක්ඛුං නිස්සාය චක්ඛුසම්ඵස්සජා වෙදනා…පෙ… සඤ්ඤා…පෙ… චෙතනා…පෙ… චක්ඛුවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං රූපාරම්මණො චක්ඛුං නිස්සාය චක්ඛුසම්ඵස්සො උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං රූපාරම්මණා චක්ඛුං නිස්සාය චක්ඛුසම්ඵස්සජා වෙදනා…පෙ… සඤ්ඤා…පෙ… චෙතනා…පෙ… චක්ඛුවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා, රූපං පෙතං රූපායතනං පෙතං රූපධාතු පෙසා – ඉදං තං රූපං රූපායතනං.

๖๑๙. รูปายตนะ คือรูปนั้นเป็นไฉน? รูปใดที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ มีลักษณะเป็นสีสัน เป็นสภาวะที่เห็นได้ กระทบได้ คือ สีเขียว สีเหลือง สีแดง สีขาว สีดำ สีแสด สีเหลืองแก่ สีเขียวสด สีเหมือนหน่อมะม่วง ยาว สั้น เล็ก ใหญ่ กลม กลมโดยรอบ สี่เหลี่ยม หกเหลี่ยม แปดเหลี่ยม สิบหกเหลี่ยม ลุ่ม ดอน เงา แดด แสงสว่าง ความมืด เมฆ หมอก ควัน ธุลี สีสันของดวงจันทร์ สีสันของดวงอาทิตย์ สีสันของดวงดาว สีสันของดวงแก้วมณี สังข์ มุกดา แก้วไพฑูรย์ สีสันของทองและเงิน หรือว่ารูปอื่นใดแม้อื่นอีก ที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ มีลักษณะเป็นสีสัน เป็นสภาวะที่เห็นได้ กระทบได้ ก็มีอยู่ ปรารภรูปใด อาศัยจักขุ จักขุสัมผัสเกิดขึ้นแล้ว เกิดขึ้นอยู่ จักเกิดขึ้น หรือพึงเกิดขึ้น...ฯลฯ... ปรารภรูปใด อาศัยจักขุ เวทนาที่เกิดแต่จักขุสัมผัส...ฯลฯ... สัญญา...ฯลฯ... เจตนา...ฯลฯ... จักขุวิญญาณเกิดขึ้นแล้ว เกิดขึ้นอยู่ จักเกิดขึ้น หรือพึงเกิดขึ้น...ฯลฯ... อาศัยจักขุที่มีรูปเป็นอารมณ์ จักขุสัมผัสเกิดขึ้นแล้ว เกิดขึ้นอยู่ จักเกิดขึ้น หรือพึงเกิดขึ้น...ฯลฯ... อาศัยจักขุที่มีรูปเป็นอารมณ์ เวทนาที่เกิดแต่จักขุสัมผัส...ฯลฯ... สัญญา...ฯลฯ... เจตนา...ฯลฯ... จักขุวิญญาณเกิดขึ้นแล้ว เกิดขึ้นอยู่ จักเกิดขึ้น หรือพึงเกิดขึ้น รูปแม้นั้นเป็นรูป รูปแม้นั้นเป็นรูปายตนะ รูปแม้นั้นเป็นรูปธาตุ รูปนั้นคือรูปายตนะ

---

620. කතමං තං රූපං සද්දායතනං? යො සද්දො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස්සනො සප්පටිඝො භෙරිසද්දො මුදිඞ්ගසද්දො සඞ්ඛසද්දො පණවසද්දො ගීතසද්දො වාදිතසද්දො සම්මසද්දො පාණිසද්දො සත්තානං නිග්ඝොසසද්දො ධාතූනං සන්නිඝාතසද්දො වාතසද්දො උදකසද්දො මනුස්සසද්දො අමනුස්සසද්දො, යො වා පනඤ්ඤොපි අත්ථි සද්දො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යං සද්දං අනිදස්සනං සප්පටිඝං සොතෙන අනිදස්සනෙන සප්පටිඝෙන සුණි වා සුණාති වා සුණිස්සති වා සුණෙ වා, සද්දො පෙසො සද්දායතනං පෙතං සද්දධාතු පෙසා – ඉදං තං රූපං සද්දායතනං.

๖๒๐. สัททายตนะ คือรูปนั้นเป็นไฉน? เสียงใดที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นสภาวะที่เห็นไม่ได้ กระทบได้ คือ เสียงกลอง เสียงตะโพน เสียงสังข์ เสียงบัณเฑาะว์ เสียงเพลงขับ เสียงประโคม เสียงตีกังสดาล เสียงตบมือ เสียงกึกก้องของสัตว์ เสียงกระทบกันของธาตุ เสียงลม เสียงน้ำ เสียงมนุษย์ เสียงอมนุษย์ หรือว่าเสียงอื่นใดแม้อื่นอีก ที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นสภาวะที่เห็นไม่ได้ กระทบได้ ก็มีอยู่ สัตว์ย่อมฟัง ฟังอยู่ จักฟัง หรือพึงฟังเสียงที่เป็นสภาวะที่เห็นไม่ได้ กระทบได้ ด้วยโสตะที่เป็นสภาวะที่เห็นไม่ได้ กระทบได้ เสียงแม้นั้นเป็นเสียง เสียงแม้นั้นเป็นสัททายตนะ เสียงแม้นั้นเป็นสัททธาตุ รูปนั้นคือสัททายตนะ

---

621. කතමං තං රූපං සද්දායතනං? යො සද්දො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස්සනො සප්පටිඝො භෙරිසද්දො මුදිඞ්ගසද්දො සඞ්ඛසද්දො පණවසද්දො ගීතසද්දො වාදිතසද්දො සම්මසද්දො පාණිසද්දො සත්තානං නිග්ඝොසසද්දො ධාතූනං සන්නිඝාතසද්දො වාතසද්දො උදකසද්දො මනුස්සසද්දො අමනුස්සසද්දො, යො වා පනඤ්ඤොපි අත්ථි සද්දො චතුන්නං මහාභූතානං [Pg.165] උපාදාය අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යම්හි සද්දම්හි අනිදස්සනම්හි සප්පටිඝම්හි සොතං අනිදස්සනං සප්පටිඝං පටිහඤ්ඤි වා පටිහඤ්ඤති වා පටිහඤ්ඤිස්සති වා පටිහඤ්ඤෙ වා, සද්දො පෙසො සද්දායතනං පෙතං සද්දධාතු පෙසා – ඉදං තං රූපං සද්දායතනං.

๖๒๑. สัททายตนะ คือรูปนั้นเป็นไฉน? เสียงใดที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นสภาวะที่เห็นไม่ได้ กระทบได้ คือ เสียงกลอง เสียงตะโพน เสียงสังข์ เสียงบัณเฑาะว์ เสียงเพลงขับ เสียงประโคม เสียงตีกังสดาล เสียงตบมือ เสียงกึกก้องของสัตว์ เสียงกระทบกันของธาตุ เสียงลม เสียงน้ำ เสียงมนุษย์ เสียงอมนุษย์ หรือว่าเสียงอื่นใดแม้อื่นอีก ที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นสภาวะที่เห็นไม่ได้ กระทบได้ ก็มีอยู่ โสตะที่เป็นสภาวะที่เห็นไม่ได้ กระทบได้ ย่อมกระทบ กระทบอยู่ จักกระทบ หรือพึงกระทบในเสียงใดที่เป็นสภาวะที่เห็นไม่ได้ กระทบได้ เสียงแม้นั้นเป็นเสียง เสียงแม้นั้นเป็นสัททายตนะ เสียงแม้นั้นเป็นสัททธาตุ รูปนั้นคือสัททายตนะ

---

622. කතමං තං රූපං සද්දායතනං? යො සද්දො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස්සනො සප්පටිඝො භෙරිසද්දො මුදිඞ්ගසද්දො සඞ්ඛසද්දො පණවසද්දො ගීතසද්දො වාදිතසද්දො සම්මසද්දො පාණිසද්දො සත්තානං නිග්ඝොසසද්දො ධාතූනං සන්නිඝාතසද්දො වාතසද්දො උදකසද්දො මනුස්සසද්දො අමනුස්සසද්දො, යො වා පනඤ්ඤොපි අත්ථි සද්දො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යො සද්දො අනිදස්සනො සප්පටිඝො සොතම්හි අනිදස්සනම්හි සප්පටිඝම්හි පටිහඤ්ඤි වා පටිහඤ්ඤති වා පටිහඤ්ඤිස්සති වා පටිහඤ්ඤෙ වා, සද්දො පෙසො සද්දායතනං පෙතං සද්දධාතු පෙසා – ඉදං තං රූපං සද්දායතනං.

๖๒๒. สัททายตนะ คือรูปนั้นเป็นไฉน? เสียงใดที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นสภาวะที่เห็นไม่ได้ กระทบได้ คือ เสียงกลอง เสียงตะโพน เสียงสังข์ เสียงบัณเฑาะว์ เสียงเพลงขับ เสียงประโคม เสียงตีกังสดาล เสียงตบมือ เสียงกึกก้องของสัตว์ เสียงกระทบกันของธาตุ เสียงลม เสียงน้ำ เสียงมนุษย์ เสียงอมนุษย์ หรือว่าเสียงอื่นใดแม้อื่นอีก ที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นสภาวะที่เห็นไม่ได้ กระทบได้ ก็มีอยู่ เสียงใดที่เป็นสภาวะที่เห็นไม่ได้ กระทบได้ ย่อมกระทบ กระทบอยู่ จักกระทบ หรือพึงกระทบในโสตะที่เป็นสภาวะที่เห็นไม่ได้ กระทบได้ เสียงแม้นั้นเป็นเสียง เสียงแม้นั้นเป็นสัททายตนะ เสียงแม้นั้นเป็นสัททธาตุ รูปนั้นคือสัททายตนะ

---

623. කතමං තං රූපං සද්දායතනං? යො සද්දො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස්සනො සප්පටිඝො භෙරිසද්දො මුදිඞ්ගසද්දො සඞ්ඛසද්දො පණවසද්දො ගීතසද්දො වාදිතසද්දො සම්මසද්දො පාණිසද්දො සත්තානං නිග්ඝොසසද්දො ධාතූනං සන්නිඝාතසද්දො වාතසද්දො උදකසද්දො මනුස්සසද්දො අමනුස්සසද්දො, යො වා පනඤ්ඤොපි අත්ථි සද්දො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යං සද්දං ආරබ්භ සොතං නිස්සාය සොතසම්ඵස්සො උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං සද්දං ආරබ්භ සොතං නිස්සාය සොතසම්ඵස්සජා වෙදනා…පෙ… සඤ්ඤා…පෙ… චෙතනා…පෙ… සොතවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං සද්දාරම්මණො සොතං නිස්සාය සොතසම්ඵස්සො උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං සද්දාරම්මණා සොතං නිස්සාය සොතසම්ඵස්සජා වෙදනා…පෙ… සඤ්ඤා…පෙ… චෙතනා…පෙ… සොතවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා, සද්දො පෙසො සද්දායතනං පෙතං සද්දධාතු පෙසා – ඉදං තං රූපං සද්දායතනං.

๖๒๓. รูปคือสัททายตนะนั้นเป็นไฉน? เสียงใดที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นรูปที่มองไม่เห็น แต่กระทบได้ ได้แก่ เสียงกลองใหญ่ เสียงตะโพน เสียงสังข์ เสียงบัณเฑาะว์ เสียงขับร้อง เสียงประโคม เสียงตบมือ เสียงโห่ร้องของสัตว์ เสียงกระทบกันแห่งธาตุ เสียงลม เสียงน้ำ เสียงมนุษย์ เสียงอมนุษย์ หรือว่าเสียงอื่นใดแม้อื่นอีก ที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นรูปที่มองไม่เห็น แต่กระทบได้ มีอยู่, บุคคลปรารภเสียงใด อาศัยโสตะ โสตสัมผัสเกิดขึ้นแล้วก็ดี กำลังเกิดขึ้นก็ดี จักเกิดขึ้นก็ดี พึงเกิดขึ้นก็ดี...ฯลฯ... บุคคลปรารภเสียงใด อาศัยโสตะ เวทนาที่เกิดแต่โสตสัมผัส...ฯลฯ... สัญญา...ฯลฯ... เจตนา...ฯลฯ... โสตวิญญาณเกิดขึ้นแล้วก็ดี กำลังเกิดขึ้นก็ดี จักเกิดขึ้นก็ดี พึงเกิดขึ้นก็ดี...ฯลฯ... อาศัยโสตะที่มีเสียงเป็นอารมณ์ โสตสัมผัสเกิดขึ้นแล้วก็ดี กำลังเกิดขึ้นก็ดี จักเกิดขึ้นก็ดี พึงเกิดขึ้นก็ดี...ฯลฯ... อาศัยโสตะที่มีเสียงเป็นอารมณ์ เวทนาที่เกิดแต่โสตสัมผัส...ฯลฯ... สัญญา...ฯลฯ... เจตนา...ฯลฯ... โสตวิญญาณเกิดขึ้นแล้วก็ดี กำลังเกิดขึ้นก็ดี จักเกิดขึ้นก็ดี พึงเกิดขึ้นก็ดี, นี้เป็นเสียง นี้เป็นสัททายตนะ นี้เป็นสัทธธาตุ, รูปคือสัททายตนะนั้นเป็นดังนี้

---

624. කතමං තං රූපං ගන්ධායතනං? යො ගන්ධො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස්සනො සප්පටිඝො මූලගන්ධො සාරගන්ධො තචගන්ධො පත්තගන්ධො පුප්ඵගන්ධො ඵලගන්ධො ආමකගන්ධො විස්සගන්ධො සුගන්ධො දුග්ගන්ධො[Pg.166], යො වා පනඤ්ඤොපි අත්ථි ගන්ධො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යං ගන්ධං අනිදස්සනං සප්පටිඝං ඝානෙන අනිදස්සනෙන සප්පටිඝෙන ඝායි වා ඝායති වා ඝායිස්සති වා ඝායෙ වා, ගන්ධො පෙසො ගන්ධායතනං පෙතං ගන්ධධාතු පෙසා – ඉදං තං රූපං ගන්ධායතනං.

๖๒๔. รูปคือคันธายตนะนั้นเป็นไฉน? กลิ่นใดที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นรูปที่มองไม่เห็น แต่กระทบได้ ได้แก่ กลิ่นที่ราก กลิ่นที่แก่น กลิ่นที่เปลือก กลิ่นที่ใบ กลิ่นที่ดอก กลิ่นที่ผล กลิ่นของดิบ กลิ่นคาว กลิ่นหอม กลิ่นเหม็น หรือว่ากลิ่นอื่นใดแม้อื่นอีก ที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นรูปที่มองไม่เห็น แต่กระทบได้ มีอยู่, สัตว์ย่อมดมกลิ่นที่มองไม่เห็น แต่กระทบได้นั้น ด้วยฆานะที่มองไม่เห็น แต่กระทบได้ ดมแล้วก็ดี กำลังดมก็ดี จักดมก็ดี พึงดมก็ดี, นี้เป็นกลิ่น นี้เป็นคันธายตนะ นี้เป็นคันธธาตุ, รูปคือคันธายตนะนั้นเป็นดังนี้

---

625. කතමං තං රූපං ගන්ධායතනං? යො ගන්ධො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස්සනො සප්පටිඝො මූලගන්ධො සාරගන්ධො තචගන්ධො පත්තගන්ධො පුප්ඵගන්ධො ඵලගන්ධො ආමකගන්ධො විස්සගන්ධො සුගන්ධො දුග්ගන්ධො, යො වා පනඤ්ඤොපි අත්ථි ගන්ධො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යම්හි ගන්ධම්හි අනිදස්සනම්හි සප්පටිඝම්හි ඝානං අනිදස්සනං සප්පටිඝං පටිහඤ්ඤි වා පටිහඤ්ඤති වා පටිහඤ්ඤිස්සති වා පටිහඤ්ඤෙ වා, ගන්ධො පෙසො ගන්ධායතනං පෙතං ගන්ධධාතු පෙසා – ඉදං තං රූපං ගන්ධායතනං.

๖๒๕. รูปคือคันธายตนะนั้นเป็นไฉน? กลิ่นใดที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นรูปที่มองไม่เห็น แต่กระทบได้ ได้แก่ กลิ่นที่ราก กลิ่นที่แก่น กลิ่นที่เปลือก กลิ่นที่ใบ กลิ่นที่ดอก กลิ่นที่ผล กลิ่นของดิบ กลิ่นคาว กลิ่นหอม กลิ่นเหม็น หรือว่ากลิ่นอื่นใดแม้อื่นอีก ที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นรูปที่มองไม่เห็น แต่กระทบได้ มีอยู่, ฆานะที่มองไม่เห็น แต่กระทบได้ ย่อมกระทบในกลิ่นที่มองไม่เห็น แต่กระทบได้ใด กระทบแล้วก็ดี กำลังกระทบก็ดี จักกระทบก็ดี พึงกระทบก็ดี, นี้เป็นกลิ่น นี้เป็นคันธายตนะ นี้เป็นคันธธาตุ, รูปคือคันธายตนะนั้นเป็นดังนี้

---

626. කතමං තං රූපං ගන්ධායතනං? යො ගන්ධො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස්සනො සප්පටිඝො මූලගන්ධො සාරගන්ධො තචගන්ධො පත්තගන්ධො පුප්ඵගන්ධො ඵලගන්ධො ආමකගන්ධො විස්සගන්ධො සුගන්ධො දුග්ගන්ධො, යො වා පනඤ්ඤොපි අත්ථි ගන්ධො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යො ගන්ධො අනිදස්සනො සප්පටිඝො ඝානම්හි අනිදස්සනම්හි සප්පටිඝම්හි පටිහඤ්ඤි වා පටිහඤ්ඤති වා පටිහඤ්ඤිස්සති වා පටිහඤ්ඤෙ වා, ගන්ධො පෙසො ගන්ධායතනං පෙතං ගන්ධධාතු පෙසා – ඉදං තං රූපං ගන්ධායතනං.

๖๒๖. รูปคือคันธายตนะนั้นเป็นไฉน? กลิ่นใดที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นรูปที่มองไม่เห็น แต่กระทบได้ ได้แก่ กลิ่นที่ราก กลิ่นที่แก่น กลิ่นที่เปลือก กลิ่นที่ใบ กลิ่นที่ดอก กลิ่นที่ผล กลิ่นของดิบ กลิ่นคาว กลิ่นหอม กลิ่นเหม็น หรือว่ากลิ่นอื่นใดแม้อื่นอีก ที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นรูปที่มองไม่เห็น แต่กระทบได้ มีอยู่, กลิ่นใดที่มองไม่เห็น แต่กระทบได้ ย่อมกระทบในฆานะที่มองไม่เห็น แต่กระทบได้ กระทบแล้วก็ดี กำลังกระทบก็ดี จักกระทบก็ดี พึงกระทบก็ดี, นี้เป็นกลิ่น นี้เป็นคันธายตนะ นี้เป็นคันธธาตุ, รูปคือคันธายตนะนั้นเป็นดังนี้

---

627. කතමං තං රූපං ගන්ධායතනං? යො ගන්ධො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස්සනො සප්පටිඝො මූලගන්ධො සාරගන්ධො තචගන්ධො පත්තගන්ධො පුප්ඵගන්ධො ඵලගන්ධො ආමකගන්ධො විස්සගන්ධො සුගන්ධො දුග්ගන්ධො, යො වා පනඤ්ඤොපි අත්ථි ගන්ධො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යං ගන්ධං ආරබ්භ ඝානං නිස්සාය ඝානසම්ඵස්සො උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං ගන්ධං ආරබ්භ ඝානං නිස්සාය ඝානසම්ඵස්සජා වෙදනා…පෙ… සඤ්ඤා…පෙ… චෙතනා…පෙ… ඝානවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං ගන්ධාරම්මණො ඝානං නිස්සාය ඝානසම්ඵස්සො උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති [Pg.167] වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං ගන්ධාරම්මණා ඝානං නිස්සාය ඝානසම්ඵස්සජා වෙදනා…පෙ… සඤ්ඤා…පෙ… චෙතනා…පෙ… ඝානවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා, ගන්ධො පෙසො ගන්ධායතනං පෙතං ගන්ධධාතු පෙසා – ඉදං තං රූපං ගන්ධායතනං.

๖๒๗. รูปคือคันธายตนะนั้นเป็นไฉน? กลิ่นใดที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นรูปที่มองไม่เห็น แต่กระทบได้ ได้แก่ กลิ่นที่ราก กลิ่นที่แก่น กลิ่นที่เปลือก กลิ่นที่ใบ กลิ่นที่ดอก กลิ่นที่ผล กลิ่นของดิบ กลิ่นคาว กลิ่นหอม กลิ่นเหม็น หรือว่ากลิ่นอื่นใดแม้อื่นอีก ที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นรูปที่มองไม่เห็น แต่กระทบได้ มีอยู่, บุคคลปรารภกลิ่นใด อาศัยฆานะ ฆานสัมผัสเกิดขึ้นแล้วก็ดี กำลังเกิดขึ้นก็ดี จักเกิดขึ้นก็ดี พึงเกิดขึ้นก็ดี...ฯลฯ... บุคคลปรารภกลิ่นใด อาศัยฆานะ เวทนาที่เกิดแต่ฆานสัมผัส...ฯลฯ... สัญญา...ฯลฯ... เจตนา...ฯลฯ... ฆานวิญญาณเกิดขึ้นแล้วก็ดี กำลังเกิดขึ้นก็ดี จักเกิดขึ้นก็ดี พึงเกิดขึ้นก็ดี...ฯลฯ... อาศัยฆานะที่มีกลิ่นเป็นอารมณ์ ฆานสัมผัสเกิดขึ้นแล้วก็ดี กำลังเกิดขึ้นก็ดี จักเกิดขึ้นก็ดี พึงเกิดขึ้นก็ดี...ฯลฯ... อาศัยฆานะที่มีกลิ่นเป็นอารมณ์ เวทนาที่เกิดแต่ฆานสัมผัส...ฯลฯ... สัญญา...ฯลฯ... เจตนา...ฯลฯ... ฆานวิญญาณเกิดขึ้นแล้วก็ดี กำลังเกิดขึ้นก็ดี จักเกิดขึ้นก็ดี พึงเกิดขึ้นก็ดี, นี้เป็นกลิ่น นี้เป็นคันธายตนะ นี้เป็นคันธธาตุ, รูปคือคันธายตนะนั้นเป็นดังนี้

---

628. කතමං තං රූපං රසායතනං? යො රසො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස්සනො සප්පටිඝො මූලරසො ඛන්ධරසො තචරසො පත්තරසො පුප්ඵරසො ඵලරසො අම්බිලං මධුරං තිත්තකං කටුකං ලොණිකං ඛාරිකං ලම්බිලං කසාවො සාදු අසාදු, යො වා පනඤ්ඤොපි අත්ථි රසො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යං රසං අනිදස්සනං සප්පටිඝං ජිව්හාය අනිදස්සනාය සප්පටිඝාය සායි වා සායති වා සායිස්සති වා සායෙ වා, රසො පෙසො රසායතනං පෙතං රසධාතු පෙසා – ඉදං තං රූපං රසායතනං.

๖๒๘. รูปคือรสายตนะนั้นเป็นไฉน? รสใดที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นรูปที่มองไม่เห็น แต่กระทบได้ ได้แก่ รสที่ราก รสที่ลำต้น รสที่เปลือก รสที่ใบ รสที่ดอก รสที่ผล รสเปรี้ยว รสหวาน รสขม รสเผ็ด รสเค็ม รสฝาดเฝื่อน รสเปรี้ยวอมขม รสฝาด รสอร่อย รสไม่อร่อย หรือว่ารสอื่นใดแม้อื่นอีก ที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นรูปที่มองไม่เห็น แต่กระทบได้ มีอยู่, สัตว์ย่อมลิ้มรสที่มองไม่เห็น แต่กระทบได้นั้น ด้วยชิวหาที่มองไม่เห็น แต่กระทบได้ ลิ้มแล้วก็ดี กำลังลิ้มก็ดี จักลิ้มก็ดี พึงลิ้มก็ดี, นี้เป็นรส นี้เป็นรสายตนะ นี้เป็นรสธาตุ, รูปคือรสายตนะนั้นเป็นดังนี้

---

629. කතමං තං රූපං රසායතනං? යො රසො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස්සනො සප්පටිඝො මූලරසො ඛන්ධරසො තචරසො පත්තරසො පුප්ඵරසො ඵලරසො අම්බිලං මධුරං තිත්තකං කටුකං ලොණිකං ඛාරිකං ලම්බිලං කසාවො සාදු අසාදු, යො වා පනඤ්ඤොපි අත්ථි රසො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යම්හි රසම්හි අනිදස්සනම්හි සප්පටිඝම්හි ජිව්හා අනිදස්සනා සප්පටිඝා පටිහඤ්ඤි වා පටිහඤ්ඤති වා පටිහඤ්ඤිස්සති වා පටිහඤ්ඤෙ වා, රසො පෙසො රසායතනං පෙතං රසධාතු පෙසා – ඉදං තං රූපං රසායතනං.

๖๒๙. รูปที่เป็นรสายตนะนั้นเป็นไฉน? รสใด ที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นรูปที่เห็นไม่ได้ แต่กระทบได้ ได้แก่ รสที่ราก รสที่ลำต้น รสที่เปลือก รสที่ใบ รสที่ดอก รสที่ผล รสเปรี้ยว รสหวาน รสขม รสเผ็ด รสเค็ม รสเฝื่อน รสเปรี้ยวจัด รสฝาด รสดี รสไม่ดี หรือรสอื่นใดแม้มีอยู่ ที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นรูปที่เห็นไม่ได้ แต่กระทบได้ ก็ตาม, ชิวหาซึ่งเป็นรูปที่เห็นไม่ได้ แต่กระทบได้ ย่อมกระทบ กระทบอยู่ จักกระทบ หรือพึงกระทบในรสใด ซึ่งเป็นรูปที่เห็นไม่ได้ แต่กระทบได้, รสแม้นี้ รสายตนะแม้นี้ รสธาตุแม้นี้, นี้คือรูปที่เป็นรสายตนะนั้น

---

630. කතමං තං රූපං රසායතනං? යො රසො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස්සනො සප්පටිඝො මූලරසො ඛන්ධරසො තචරසො පත්තරසො පුප්ඵරසො ඵලරසො අම්බිලං මධුරං තිත්තකං කටුකං ලොණිකං ඛාරිකං ලම්බිලං කසාවො සාදු අසාදු, යො වා පනඤ්ඤොපි අත්ථි රසො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යො රසො අනිදස්සනො සප්පටිඝො ජිව්හාය අනිදස්සනාය සප්පටිඝාය පටිහඤ්ඤි වා පටිහඤ්ඤති වා පටිහඤ්ඤිස්සති වා පටිහඤ්ඤෙ වා, රසො පෙසො රසායතනං පෙතං රසධාතු පෙසා – ඉදං තං රූපං රසායතනං.

๖๓๐. รูปที่เป็นรสายตนะนั้นเป็นไฉน? รสใด ที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นรูปที่เห็นไม่ได้ แต่กระทบได้ ได้แก่ รสที่ราก รสที่ลำต้น รสที่เปลือก รสที่ใบ รสที่ดอก รสที่ผล รสเปรี้ยว รสหวาน รสขม รสเผ็ด รสเค็ม รสเฝื่อน รสเปรี้ยวจัด รสฝาด รสดี รสไม่ดี หรือรสอื่นใดแม้มีอยู่ ที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นรูปที่เห็นไม่ได้ แต่กระทบได้ ก็ตาม, รสใด ซึ่งเป็นรูปที่เห็นไม่ได้ แต่กระทบได้ อันชิวหาซึ่งเป็นรูปที่เห็นไม่ได้ แต่กระทบได้ ย่อมกระทบ กระทบอยู่ จักกระทบ หรือพึงกระทบ, รสแม้นี้ รสายตนะแม้นี้ รสธาตุแม้นี้, นี้คือรูปที่เป็นรสายตนะนั้น

---

631. කතමං [Pg.168] තං රූපං රසායතනං? යො රසො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස්සනො සප්පටිඝො මූලරසො ඛන්ධරසො තචරසො පත්තරසො පුප්ඵරසො ඵලරසො අම්බිලං මධුරං තිත්තකං කටුකං ලොණිකං ඛාරිකං ලම්බිලං කසාවො සාදු අසාදු, යො වා පනඤ්ඤොපි අත්ථි රසො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය අනිදස්සනො සප්පටිඝො, යං රසං ආරබ්භ ජිව්හං නිස්සාය ජිව්හාසම්ඵස්සො උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං රසං ආරබ්භ ජිව්හං නිස්සාය ජිව්හාසම්ඵස්සජා වෙදනා…පෙ… සඤ්ඤා…පෙ… චෙතනා…පෙ… ජිව්හාවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං රසාරම්මණො ජිව්හං නිස්සාය ජිව්හාසම්ඵස්සො උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං රසාරම්මණා ජිව්හං නිස්සාය ජිව්හාසම්ඵස්සජා වෙදනා…පෙ… සඤ්ඤා…පෙ… චෙතනා…පෙ… ජිව්හාවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා, රසො පෙසො රසායතනං පෙතං රසධාතු පෙසා – ඉදං තං රූපං රසායතනං.

๖๓๑. รูปที่เป็นรสายตนะนั้นเป็นไฉน? รสใด ที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นรูปที่เห็นไม่ได้ แต่กระทบได้ ได้แก่ รสที่ราก รสที่ลำต้น รสที่เปลือก รสที่ใบ รสที่ดอก รสที่ผล รสเปรี้ยว รสหวาน รสขม รสเผ็ด รสเค็ม รสเฝื่อน รสเปรี้ยวจัด รสฝาด รสดี รสไม่ดี หรือรสอื่นใดแม้มีอยู่ ที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นรูปที่เห็นไม่ได้ แต่กระทบได้ ก็ตาม, อาศัยชิวหา ปรารภรสใด ชิวหาสัมผัสเกิดขึ้นแล้ว เกิดขึ้นอยู่ จักเกิดขึ้น หรือพึงเกิดขึ้น...ฯลฯ... อาศัยชิวหา ปรารภรสใด เวทนาที่เกิดแต่ชิวหาสัมผัส...ฯลฯ... สัญญา...ฯลฯ... เจตนา...ฯลฯ... ชิวหาวิญญาณเกิดขึ้นแล้ว เกิดขึ้นอยู่ จักเกิดขึ้น หรือพึงเกิดขึ้น...ฯลฯ... อาศัยชิวหา ซึ่งมีรสเป็นอารมณ์ ชิวหาสัมผัสเกิดขึ้นแล้ว เกิดขึ้นอยู่ จักเกิดขึ้น หรือพึงเกิดขึ้น...ฯลฯ... อาศัยชิวหา ซึ่งมีรสเป็นอารมณ์ เวทนาที่เกิดแต่ชิวหาสัมผัส...ฯลฯ... สัญญา...ฯลฯ... เจตนา...ฯลฯ... ชิวหาวิญญาณเกิดขึ้นแล้ว เกิดขึ้นอยู่ จักเกิดขึ้น หรือพึงเกิดขึ้น, รสแม้นี้ รสายตนะแม้นี้ รสธาตุแม้นี้, นี้คือรูปที่เป็นรสายตนะนั้น

---

632. කතමං තං රූපං ඉත්ථින්ද්‍රියං? යං ඉත්ථියා ඉත්ථිලිඞ්ගං ඉත්ථිනිමිත්තං ඉත්ථිකුත්තං ඉත්ථාකප්පො ඉත්ථත්තං ඉත්ථිභාවො – ඉදං තං රූපං ඉත්ථින්ද්‍රියං.

๖๓๒. รูปที่เป็นอิตถินทรีย์นั้นเป็นไฉน? ภาวะที่เป็นลักษณะแห่งหญิง นิมิตแห่งหญิง กิริยาแห่งหญิง อาการแห่งหญิง ความเป็นหญิง สภาวะแห่งหญิงของหญิง, นี้คือรูปที่เป็นอิตถินทรีย์นั้น

---

633. කතමං තං රූපං පුරිසින්ද්‍රියං? යං පුරිසස්ස පුරිසලිඞ්ගං පුරිසනිමිත්තං පුරිසකුත්තං පුරිසාකප්පො පුරිසත්තං පුරිසභාවො – ඉදං තං රූපං පුරිසින්ද්‍රියං.

๖๓๓. รูปที่เป็นปุริสินทรีย์นั้นเป็นไฉน? ภาวะที่เป็นลักษณะแห่งบุรุษ นิมิตแห่งบุรุษ กิริยาแห่งบุรุษ อาการแห่งบุรุษ ความเป็นบุรุษ สภาวะแห่งบุรุษของบุรุษ, นี้คือรูปที่เป็นปุริสินทรีย์นั้น

---

634. කතමං තං රූපං ජීවිතින්ද්‍රියං? යො තෙසං රූපීනං ධම්මානං ආයු ඨිති යපනා යාපනා ඉරියනා වත්තනා පාලනා ජීවිතං ජීවිතින්ද්‍රියං – ඉදං තං රූපං ජීවිතින්ද්‍රියං.

๖๓๔. รูปที่เป็นชีวิตินทรีย์นั้นเป็นไฉน? อายุ ความดำรงอยู่ ความเป็นไป ความให้เป็นไป ความสืบเนื่อง ความเป็นไปต่อเนื่อง การรักษา ชีวิต ชีวิตินทรีย์ ของธรรมทั้งหลายที่เป็นรูปเหล่านั้น, นี้คือรูปที่เป็นชีวิตินทรีย์นั้น

---

635. කතමං තං රූපං කායවිඤ්ඤත්ති? යා කුසලචිත්තස්ස වා අකුසලචිත්තස්ස වා අබ්‍යාකතචිත්තස්ස වා අභික්කමන්තස්ස වා පටික්කමන්තස්ස වා ආලොකෙන්තස්ස වා විලොකෙන්තස්ස වා සමිඤ්ජෙන්තස්ස වා පසාරෙන්තස්ස වා කායස්ස ථම්භනා සන්ථම්භනා සන්ථම්භිතත්තං විඤ්ඤත්ති විඤ්ඤාපනා විඤ්ඤාපිතත්තං – ඉදං තං රූපං කායවිඤ්ඤත්ති.

๖๓๕. รูปที่เป็นกายวิญญัตินั้นเป็นไฉน? ความตั้งมั่น ความตั้งมั่นอย่างดี ภาวะที่ตั้งมั่นอย่างดีแล้ว การประกาศ การทำให้รู้ ภาวะที่ทำให้รู้แล้วทางกาย ของผู้ก้าวไปข้างหน้า หรือถอยกลับ หรือแลดู หรือเหลียวดู หรือคู้เข้า หรือเหยียดออก ซึ่งมีจิตเป็นกุศล หรือเป็นอกุศล หรือเป็นอัพยากฤต, นี้คือรูปที่เป็นกายวิญญัตินั้น

---

636. කතමං තං රූපං වචීවිඤ්ඤත්ති? යා කුසලචිත්තස්ස වා අකුසලචිත්තස්ස වා අබ්‍යාකතචිත්තස්ස වා වාචා ගිරා බ්‍යප්පථො උදීරණං ඝොසො ඝොසකම්මං වාචා වචීභෙදො – අයං වුච්චති වාචා. යා තාය වාචාය විඤ්ඤත්ති විඤ්ඤාපනා විඤ්ඤාපිතත්තං – ඉදං තං රූපං වචීවිඤ්ඤත්ති.

๖๓๖. รูปที่เป็นวจีวิญญัตินั้นเป็นไฉน? วาจา คำพูด ถ้อยคำ การเปล่งเสียง เสียงก้อง การทำเสียงก้อง วาจา การเปล่งวาจา ซึ่งมีจิตเป็นกุศล หรือเป็นอกุศล หรือเป็นอัพยากฤต, นี้เรียกว่า วาจา. การประกาศ การทำให้รู้ ภาวะที่ทำให้รู้แล้วด้วยวาจานั้น, นี้คือรูปที่เป็นวจีวิญญัตินั้น

---

637. කතමං [Pg.169] තං රූපං ආකාසධාතු? යො ආකාසො ආකාසගතං අඝං අඝගතං විවරො විවරගතං අසම්ඵුට්ඨං චතූහි මහාභූතෙහි – ඉදං තං රූපං ආකාසධාතු.

๖๓๗. รูปที่เป็นอากาสธาตุนั้นเป็นไฉน? อากาศ ภาวะที่นับเนื่องในอากาศ ช่องว่าง ภาวะที่นับเนื่องในช่องว่าง ช่อง ที่ว่าง ภาวะที่ไม่ถูกกระทบแล้วโดยมหาภูตรูป ๔, นี้คือรูปที่เป็นอากาสธาตุนั้น

---

638. කතමං තං රූපං රූපස්ස ලහුතා? යා රූපස්ස ලහුතා ලහුපරිණාමතා අදන්ධනතා අවිත්ථනතා – ඉදං තං රූපං රූපස්ස ලහුතා.

๖๓๘. รูปที่เป็นความเบาของรูปนั้นเป็นไฉน? ความเบา ความเปลี่ยนแปลงเร็ว ความไม่เชื่องช้า ความไม่หนักของรูป, นี้คือรูปที่เป็นความเบาของรูปนั้น

---

639. කතමං තං රූපං රූපස්ස මුදුතා? යා රූපස්ස මුදුතා මද්දවතා අකක්ඛළතා අකථිනතා – ඉදං තං රූපං රූපස්ස මුදුතා.

๖๓๙. รูปที่เป็นความอ่อนของรูปนั้นเป็นไฉน? ความอ่อน ความนุ่มนวล ความไม่กระด้าง ความไม่แข็งของรูป, นี้คือรูปที่เป็นความอ่อนของรูปนั้น

---

640. කතමං තං රූපං රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා? යා රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා කම්මඤ්ඤත්තං කම්මඤ්ඤභාවො – ඉදං තං රූපං රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා.

๖๔๐. รูปที่เป็นความควรแก่การงานของรูปนั้นเป็นไฉน? ความควรแก่การงาน ภาวะที่ควรแก่การงาน สภาพที่ควรแก่การงานของรูป, นี้คือรูปที่เป็นความควรแก่การงานของรูปนั้น

---

641. කතමං තං රූපං රූපස්ස උපචයො? යො ආයතනානං ආචයො, සො රූපස්ස උපචයො – ඉදං තං රූපං රූපස්ස උපචයො.

๖๔๑. รูปที่เป็นอุปจยะของรูปนั้นเป็นไฉน? การสั่งสมแห่งอายตนะทั้งหลายใด, การสั่งสมนั้นเป็นอุปจยะของรูป, นี้คือรูปที่เป็นอุปจยะของรูปนั้น

---

642. කතමං තං රූපං රූපස්ස සන්තති? යො රූපස්ස උපචයො, සා රූපස්ස සන්තති – ඉදං තං රූපං රූපස්ස සන්තති.

๖๔๒. รูปที่เป็นสันตติของรูปนั้นเป็นไฉน? อุปจยะของรูปใด, อุปจยะนั้นเป็นสันตติของรูป, นี้คือรูปที่เป็นสันตติของรูปนั้น

---

643. කතමං තං රූපං රූපස්ස ජරතා? යා රූපස්ස ජරා ජීරණතා ඛණ්ඩිච්චං පාලිච්චං වලිත්තචතා ආයුනො සංහානි ඉන්ද්‍රියානං පරිපාකො – ඉදං තං රූපං රූපස්ස ජරතා.

๖๔๓. รูปที่เป็นชรตาของรูปนั้นเป็นไฉน? ความคร่ำคร่า ความทรุดโทรม ภาวะที่ฟันหลุด ภาวะที่ผมหงอก ภาวะที่หนังเหี่ยวย่น ความเสื่อมสิ้นแห่งอายุ ความแก่หง่อมแห่งอินทรีย์ทั้งหลายของรูป, นี้คือรูปที่เป็นชรตาของรูปนั้น

---

644. කතමං තං රූපං රූපස්ස අනිච්චතා? යො රූපස්ස ඛයො වයො භෙදො පරිභෙදො අනිච්චතා අන්තරධානං – ඉදං තං රූපං රූපස්ස අනිච්චතා.

๖๔๔. รูปที่เป็นอนิจจตาของรูปนั้นเป็นไฉน? ความสิ้นไป ความเสื่อมไป ความแตก ความแตกสลาย ความไม่เที่ยง ความอันตรธานของรูป, นี้คือรูปที่เป็นอนิจจตาของรูปนั้น

---

645. කතමං තං රූපං කබළීකාරො ආහාරො? ඔදනො කුම්මාසො සත්තු මච්ඡො මංසං ඛීරං දධි සප්පි නවනීතං තෙලං මධු ඵාණිතං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං යම්හි යම්හි ජනපදෙ තෙසං තෙසං සත්තානං මුඛාසියං දන්තවිඛාදනං ගලජ්ඣොහරණීයං කුච්ඡිවිත්ථම්භනං, යාය ඔජාය සත්තා යාපෙන්ති – ඉදං තං රූපං කබළීකාරො ආහාරො.

๖๔๕. รูปที่เป็นกวฬิงการาหารนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ ข้าวสุก ขนมกุมมาส ข้าวตู ปลา เนื้อ นมสด นมส้ม เนยใส เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย หรือรูปอื่นใดก็ดีที่มีอยู่ ซึ่งเป็นอาหารที่สัตว์ทั้งหลายในชนบทนั้นๆ บริโภคทางปาก เคี้ยวกินด้วยฟัน กลืนลงทางลำคอ ค้ำจุนท้องไว้ และโอชาใดที่สัตว์ทั้งหลายใช้ยังชีพอยู่ รูปนี้คือรูปที่เป็นกวฬิงการาหารนั้น

---

ඉදං තං රූපං උපාදා.

รูปนั้น คือ อุปาทารูป

---

උපාදාභාජනීයං.

อุปาทาภาชนีย์ (จบ)

---

රූපකණ්ඩෙ පඨමභාණවාරො.

ปฐมภาณวารในรูปกัณฑ์ (จบ)

---

646. කතමං [Pg.170] තං රූපං නො උපාදා? ඵොට්ඨබ්බායතනං, ආපොධාතු.

๖๔๖. รูปที่เป็นโนอุปาทา เป็นไฉน? ได้แก่ โผฏฐัพพายตนะ อาโปธาตุ

---

647. කතමං තං රූපං ඵොට්ඨබ්බායතනං? පථවීධාතු තෙජොධාතු වායොධාතු කක්ඛළං මුදුකං සණ්හං ඵරුසං සුඛසම්ඵස්සං දුක්ඛසම්ඵස්සං ගරුකං ලහුකං, යං ඵොට්ඨබ්බං අනිදස්සනං සප්පටිඝං කායෙන අනිදස්සනෙන සප්පටිඝෙන ඵුසි වා ඵුසති වා ඵුසිස්සති වා ඵුසෙ වා ඵොට්ඨබ්බො පෙසො ඵොට්ඨබ්බායතනං පෙතං ඵොට්ඨබ්බධාතු පෙසා – ඉදං තං රූපං ඵොට්ඨබ්බායතනං.

๖๔๗. รูปที่เป็นโผฏฐัพพายตนะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ ปฐวีธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ, (ลักษณะ) คือ แข็ง อ่อน ละเอียด หยาบ สัมผัสสบาย สัมผัสไม่สบาย หนัก เบา, โผฏฐัพพะใด อันเป็นอนิทัสสนะ สัปปฏิฆะ ที่กายประสาทอันเป็นอนิทัสสนะ สัปปฏิฆะ ได้ถูกต้องแล้วก็ดี, กำลังถูกต้องก็ดี, จักถูกต้องก็ดี, หรือพึงถูกต้องก็ดี, นี้เรียกว่า โผฏฐัพพะบ้าง, โผฏฐัพพายตนะบ้าง, โผฏฐัพพธาตุบ้าง, รูปนี้คือรูปที่เป็นโผฏฐัพพายตนะนั้น

---

648. කතමං තං රූපං ඵොට්ඨබ්බායතනං? පථවීධාතු තෙජොධාතු වායොධාතු කක්ඛළං මුදුකං සණ්හං ඵරුසං සුඛසම්ඵස්සං දුක්ඛසම්ඵස්සං ගරුකං ලහුකං, යම්හි ඵොට්ඨබ්බම්හි අනිදස්සනම්හි සප්පටිඝම්හි කායො අනිදස්සනො සප්පටිඝො පටිහඤ්ඤි වා පටිහඤ්ඤති වා පටිහඤ්ඤිස්සති වා පටිහඤ්ඤෙ වා, ඵොට්ඨබ්බො පෙසො ඵොට්ඨබ්බායතනං පෙතං ඵොට්ඨබ්බධාතු පෙසා – ඉදං තං රූපං ඵොට්ඨබ්බායතනං.

๖๔๘. รูปที่เป็นโผฏฐัพพายตนะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ ปฐวีธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ, (ลักษณะ) คือ แข็ง อ่อน ละเอียด หยาบ สัมผัสสบาย สัมผัสไม่สบาย หนัก เบา, กายประสาทอันเป็นอนิทัสสนะ สัปปฏิฆะ ได้กระทบแล้วก็ดี, กำลังกระทบก็ดี, จักกระทบก็ดี, หรือพึงกระทบก็ดี ในโผฏฐัพพะใด อันเป็นอนิทัสสนะ สัปปฏิฆะ, นี้เรียกว่า โผฏฐัพพะบ้าง, โผฏฐัพพายตนะบ้าง, โผฏฐัพพธาตุบ้าง, รูปนี้คือรูปที่เป็นโผฏฐัพพายตนะนั้น

---

649. කතමං තං රූපං ඵොට්ඨබ්බායතනං? පථවීධාතු තෙජොධාතු වායොධාතු කක්ඛළං මුදුකං සණ්හං ඵරුසං සුඛසම්ඵස්සං දුක්ඛසම්ඵස්සං ගරුකං ලහුකං, යො ඵොට්ඨබ්බො අනිදස්සනො සප්පටිඝො කායම්හි අනිදස්සනම්හි සප්පටිඝම්හි පටිහඤ්ඤි වා පටිහඤ්ඤති වා පටිහඤ්ඤිස්සති වා පටිහඤ්ඤෙ වා, ඵොට්ඨබ්බො පෙසො ඵොට්ඨබ්බායතනං පෙතං ඵොට්ඨබ්බධාතු පෙසා – ඉදං තං රූපං ඵොට්ඨබ්බායතනං.

๖๔๙. รูปที่เป็นโผฏฐัพพายตนะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ ปฐวีธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ, (ลักษณะ) คือ แข็ง อ่อน ละเอียด หยาบ สัมผัสสบาย สัมผัสไม่สบาย หนัก เบา, โผฏฐัพพะใด อันเป็นอนิทัสสนะ สัปปฏิฆะ ได้กระทบแล้วก็ดี, กำลังกระทบก็ดี, จักกระทบก็ดี, หรือพึงกระทบก็ดี ที่กายประสาทอันเป็นอนิทัสสนะ สัปปฏิฆะ, นี้เรียกว่า โผฏฐัพพะบ้าง, โผฏฐัพพายตนะบ้าง, โผฏฐัพพธาตุบ้าง, รูปนี้คือรูปที่เป็นโผฏฐัพพายตนะนั้น

---

650. කතමං තං රූපං ඵොට්ඨබ්බායතනං? පථවීධාතු තෙජොධාතු වායොධාතු කක්ඛළං මුදුකං සණ්හං ඵරුසං සුඛසම්ඵස්සං දුක්ඛසම්ඵස්සං ගරුකං ලහුකං, යං ඵොට්ඨබ්බං ආරබ්භ කායං නිස්සාය කායසම්ඵස්සො උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං ඵොට්ඨබ්බං ආරබ්භ කායං නිස්සාය කායසම්ඵස්සජා වෙදනා…පෙ… සඤ්ඤා…පෙ… චෙතනා…පෙ… කායවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං ඵොට්ඨබ්බාරම්මණො කායං නිස්සාය කායසම්ඵස්සො උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා…පෙ… යං ඵොට්ඨබ්බාරම්මණා කායං නිස්සාය කායසම්ඵස්සජා වෙදනා…පෙ… සඤ්ඤා…පෙ… චෙතනා…පෙ… කායවිඤ්ඤාණං උප්පජ්ජි වා උප්පජ්ජති වා උප්පජ්ජිස්සති වා උප්පජ්ජෙ වා, ඵොට්ඨබ්බො පෙසො ඵොට්ඨබ්බායතනං පෙතං ඵොට්ඨබ්බධාතු පෙසා – ඉදං තං රූපං ඵොට්ඨබ්බායතනං.

๖๕๐. รูปที่เป็นโผฏฐัพพายตนะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ ปฐวีธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ, (ลักษณะ) คือ แข็ง อ่อน ละเอียด หยาบ สัมผัสสบาย สัมผัสไม่สบาย หนัก เบา, บุคคลอาศัยกายประสาท ปรารภโผฏฐัพพะใดแล้ว กายสัมผัสเกิดขึ้นแล้วก็ดี, กำลังเกิดขึ้นก็ดี, จักเกิดขึ้นก็ดี, หรือพึงเกิดขึ้นก็ดี...ฯลฯ... บุคคลอาศัยกายประสาท ปรารภโผฏฐัพพะใดแล้ว เวทนาที่เกิดจากกายสัมผัส...ฯลฯ... สัญญา...ฯลฯ... เจตนา...ฯลฯ... กายวิญญาณเกิดขึ้นแล้วก็ดี, กำลังเกิดขึ้นก็ดี, จักเกิดขึ้นก็ดี, หรือพึงเกิดขึ้นก็ดี...ฯลฯ... บุคคลอาศัยกายประสาท กายสัมผัสมีโผฏฐัพพะเป็นอารมณ์ เกิดขึ้นแล้วก็ดี, กำลังเกิดขึ้นก็ดี, จักเกิดขึ้นก็ดี, หรือพึงเกิดขึ้นก็ดี...ฯลฯ... บุคคลอาศัยกายประสาท เวทนาที่เกิดจากกายสัมผัสมีโผฏฐัพพะเป็นอารมณ์...ฯลฯ... สัญญา...ฯลฯ... เจตนา...ฯลฯ... กายวิญญาณเกิดขึ้นแล้วก็ดี, กำลังเกิดขึ้นก็ดี, จักเกิดขึ้นก็ดี, หรือพึงเกิดขึ้นก็ดี, นี้เรียกว่า โผฏฐัพพะบ้าง, โผฏฐัพพายตนะบ้าง, โผฏฐัพพธาตุบ้าง, รูปนี้คือรูปที่เป็นโผฏฐัพพายตนะนั้น

---

651. කතමං [Pg.171] තං රූපං ආපොධාතු? යං ආපො ආපොගතං සිනෙහො සිනෙහගතං බන්ධනත්තං රූපස්ස – ඉදං තං රූපං ආපොධාතු.

๖๕๑. รูปที่เป็นอาโปธาตุนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ อาโป (ภาวะเอิบอาบ) อาโปคตะ (ความเป็นไปในอาโป) สิเนหะ (ความเหนียว) สิเนหคตะ (ความเป็นไปในความเหนียว) พันธนัตตะ (ความยึดเกาะ) ของรูป, รูปนี้คือรูปที่เป็นอาโปธาตุนั้น

---

ඉදං තං රූපං නො උපාදා.

รูปนั้น คือ โนอุปาทารูป

---

652. කතමං තං රූපං උපාදිණ්ණං? චක්ඛායතනං සොතායතනං ඝානායතනං ජිව්හායතනං කායායතනං ඉත්ථින්ද්‍රියං පුරිසින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං උපාදිණ්ණං.

๖๕๒. รูปที่เป็นอุปาทินนะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ โสตายตนะ ฆานายตนะ ชิวหายตนะ กายายตนะ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์, หรือรูปอื่นใดก็ดีที่มีอยู่ ซึ่งเกิดเพราะกรรมได้ทำไว้ ได้แก่ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ อากาสธาตุ อาโปธาตุ อุปจยะของรูป สันตติของรูป กวฬิงการาหาร, รูปนี้คือรูปที่เป็นอุปาทินนะนั้น

---

653. කතමං තං රූපං අනුපාදිණ්ණං? සද්දායතනං කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති රූපස්ස ලහුතා රූපස්ස මුදුතා රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා රූපස්ස ජරතා රූපස්ස අනිච්චතා, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං න කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං අනුපාදිණ්ණං.

๖๕๓. รูปที่เป็นอนุปาทินนะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ สัททายตนะ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ ลหุตาของรูป มุทุตาของรูป กัมมัญญตาของรูป ชรตาของรูป อนิจจตาของรูป, หรือรูปอื่นใดก็ดีที่มีอยู่ ซึ่งไม่เกิดเพราะกรรมได้ทำไว้ ได้แก่ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ อากาสธาตุ อาโปธาตุ อุปจยะของรูป สันตติของรูป กวฬิงการาหาร, รูปนี้คือรูปที่เป็นอนุปาทินนะนั้น

---

654. කතමං තං රූපං උපාදිණ්ණුපාදානියං? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං ඉත්ථින්ද්‍රියං පුරිසින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං උපාදිණ්ණුපාදානියං.

๖๕๔. รูปที่เป็นอุปาทินนุปาทานิยะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ... กายายตนะ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์, หรือรูปอื่นใดก็ดีที่มีอยู่ ซึ่งเกิดเพราะกรรมได้ทำไว้ ได้แก่ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ อากาสธาตุ อาโปธาตุ อุปจยะของรูป สันตติของรูป กวฬิงการาหาร, รูปนี้คือรูปที่เป็นอุปาทินนุปาทานิยะนั้น

---

655. කතමං තං රූපං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං? සද්දායතනං කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති රූපස්ස ලහුතා රූපස්ස මුදුතා රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා රූපස්ස ජරතා රූපස්ස අනිච්චතා, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං න කම්මස්ස කතත්තා, රූපායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං.

๖๕๕. รูปที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ สัททายตนะ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ ลหุตาของรูป มุทุตาของรูป กัมมัญญตาของรูป ชรตาของรูป อนิจจตาของรูป, หรือรูปอื่นใดก็ดีที่มีอยู่ ซึ่งไม่เกิดเพราะกรรมได้ทำไว้ ได้แก่ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ อากาสธาตุ อาโปธาตุ อุปจยะของรูป สันตติของรูป กวฬิงการาหาร, รูปนี้คือรูปที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยะนั้น

---

656. කතමං තං රූපං සනිදස්සනං? රූපායතනං – ඉදං තං රූපං සනිදස්සනං.

๖๕๖. รูปที่เป็นสนิทัสสนะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ, รูปนี้คือรูปที่เป็นสนิทัสสนะนั้น

---

657. කතමං [Pg.172] තං රූපං අනිදස්සනං? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං අනිදස්සනං.

๖๕๗. รูปที่เป็นอนิทัสสนะ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นอนิทัสสนะ

---

658. කතමං තං රූපං සප්පටිඝං? චක්ඛායතනං සොතායතනං ඝානායතනං ජිව්හායතනං කායායතනං රූපායතනං සද්දායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං සප්පටිඝං.

๖๕๘. รูปที่เป็นสัปปฏิฆะ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ โสตายตนะ ฆานายตนะ ชิวหายตนะ กายายตนะ รูปายตนะ สัททายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ นี้คือรูปที่เป็นสัปปฏิฆะ

---

659. කතමං තං රූපං අප්පටිඝං? ඉත්ථින්ද්‍රියං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං අප්පටිඝං.

๖๕๙. รูปที่เป็นอัปปฏิฆะ เป็นไฉน? ได้แก่ อิตถินทรีย์...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นอัปปฏิฆะ

---

660. කතමං තං රූපං ඉන්ද්‍රියං? චක්ඛුන්ද්‍රියං සොතින්ද්‍රියං ඝානින්ද්‍රියං ජිව්හින්ද්‍රියං කායින්ද්‍රියං ඉත්ථින්ද්‍රියං පුරිසින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං – ඉදං තං රූපං ඉන්ද්‍රියං.

๖๖๐. รูปที่เป็นอินทรีย์ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขุนทรีย์ โสตินทรีย์ ฆานินทรีย์ ชิวหินทรีย์ กายินทรีย์ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ นี้คือรูปที่เป็นอินทรีย์

---

661. කතමං තං රූපං න ඉන්ද්‍රියං? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න ඉන්ද්‍රියං.

๖๖๑. รูปที่ไม่เป็นอินทรีย์ เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่เป็นอินทรีย์

---

662. කතමං තං රූපං මහාභූතං? ඵොට්ඨබ්බායතනං ආපොධාතු – ඉදං තං රූපං මහාභූතං.

๖๖๒. รูปที่เป็นมหาภูตรูป เป็นไฉน? ได้แก่ โผฏฐัพพายตนะ อาโปธาตุ นี้คือรูปที่เป็นมหาภูตรูป

---

663. කතමං තං රූපං න මහාභූතං? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න මහාභූතං.

๖๖๓. รูปที่ไม่เป็นมหาภูตรูป เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่เป็นมหาภูตรูป

---

664. කතමං තං රූපං විඤ්ඤත්ති? කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති – ඉදං තං රූපං විඤ්ඤත්ති.

๖๖๔. รูปที่เป็นวิญญัติ เป็นไฉน? ได้แก่ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ นี้คือรูปที่เป็นวิญญัติ

---

665. කතමං තං රූපං න විඤ්ඤත්ති? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න විඤ්ඤත්ති.

๖๖๕. รูปที่ไม่เป็นวิญญัติ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่เป็นวิญญัติ

---

666. කතමං තං රූපං චිත්තසමුට්ඨානං? කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං චිත්තජං චිත්තහෙතුකං චිත්තසමුට්ඨානං රූපායතනං සද්දායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස ලහුතා රූපස්ස මුදුතා රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං චිත්තසමුට්ඨානං.

๖๖๖. รูปที่เป็นจิตตสมุฏฐาน เป็นไฉน? ได้แก่ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ และรูปอื่นใดอีกที่มีอยู่ ซึ่งเป็นจิตตชะ มีจิตเป็นเหตุ มีจิตเป็นสมุฏฐาน คือ รูปายตนะ สัททายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปัสสลหุตา รูปัสสมุทุตา รูปัสสกัมมัญญตา รูปัสสอุปจยะ รูปัสสสันตติ กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นจิตตสมุฏฐาน

---

667. කතමං තං රූපං න චිත්තසමුට්ඨානං? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං ඉත්ථින්ද්‍රියං පුරිසින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං රූපස්ස ජරතා රූපස්ස අනිච්චතා, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං න චිත්තජං න චිත්තහෙතුකං න චිත්තසමුට්ඨානං රූපායතනං සද්දායතනං [Pg.173] ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස ලහුතා රූපස්ස මුදුතා රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න චිත්තසමුට්ඨානං.

๖๖๗. รูปที่ไม่เป็นจิตตสมุฏฐาน เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ รูปัสสชรตา รูปัสสอนิจจตา และรูปอื่นใดอีกที่มีอยู่ ซึ่งไม่เป็นจิตตชะ ไม่มีจิตเป็นเหตุ ไม่เป็นจิตตสมุฏฐาน คือ รูปายตนะ สัททายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปัสสลหุตา รูปัสสมุทุตา รูปัสสกัมมัญญตา รูปัสสอุปจยะ รูปัสสสันตติ กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่เป็นจิตตสมุฏฐาน

---

668. කතමං තං රූපං චිත්තසහභු? කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති – ඉදං තං රූපං චිත්තසහභු.

๖๖๘. รูปที่เป็นจิตตสหภู เป็นไฉน? ได้แก่ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ นี้คือรูปที่เป็นจิตตสหภู

---

669. කතමං තං රූපං න චිත්තසහභු? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න චිත්තසහභු.

๖๖๙. รูปที่ไม่เป็นจิตตสหภู เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่เป็นจิตตสหภู

---

670. කතමං තං රූපං චිත්තානුපරිවත්ති? කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති – ඉදං තං රූපං චිත්තානුපරිවත්ති.

๖๗๐. รูปที่เป็นจิตตานุปริวัตติ เป็นไฉน? ได้แก่ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ นี้คือรูปที่เป็นจิตตานุปริวัตติ

---

671. කතමං තං රූපං න චිත්තානුපරිවත්ති? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න චිත්තානුපරිවත්ති.

๖๗๑. รูปที่ไม่เป็นจิตตานุปริวัตติ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่เป็นจิตตานุปริวัตติ

---

672. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං.

๖๗๒. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะ

---

673. කතමං තං රූපං බාහිරං? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං.

๖๗๓. รูปที่เป็นพาหิระ เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นพาหิระ

---

674. කතමං තං රූපං ඔළාරිකං? චක්ඛායතනං…පෙ… ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං ඔළාරිකං.

๖๗๔. รูปที่เป็นโอฬาริกะ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...โผฏฐัพพายตนะ นี้คือรูปที่เป็นโอฬาริกะ

---

675. කතමං තං රූපං සුඛුමං? ඉත්ථින්ද්‍රියං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං සුඛුමං.

๖๗๕. รูปที่เป็นสุขุมะ เป็นไฉน? ได้แก่ อิตถินทรีย์...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นสุขุมะ

---

676. කතමං තං රූපං දූරෙ? ඉත්ථින්ද්‍රියං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං දූරෙ.

๖๗๖. รูปที่เป็นทูระ เป็นไฉน? ได้แก่ อิตถินทรีย์...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นทูระ

---

677. කතමං තං රූපං සන්තිකෙ? චක්ඛායතනං…පෙ… ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං සන්තිකෙ.

๖๗๗. รูปที่เป็นสันติเก เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...โผฏฐัพพายตนะ นี้คือรูปที่เป็นสันติเก

---

678. කතමං තං රූපං චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස වත්ථු? චක්ඛායතනං – ඉදං තං රූපං චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස වත්ථු.

๖๗๘. รูปที่เป็นวัตถุของจักขุสัมผัส เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ นี้คือรูปที่เป็นวัตถุของจักขุสัมผัส

---

679. කතමං [Pg.174] තං රූපං චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස න වත්ථු? සොතායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස න වත්ථු.

๖๗๙. รูปที่ไม่เป็นวัตถุของจักขุสัมผัส เป็นไฉน? ได้แก่ โสตายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่เป็นวัตถุของจักขุสัมผัส

---

680. කතමං තං රූපං චක්ඛුසම්ඵස්සජාය වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය…පෙ… චෙතනාය …පෙ… චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස වත්ථු? චක්ඛායතනං – ඉදං තං රූපං චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස වත්ථු.

๖๘๐. รูปที่เป็นวัตถุของเวทนาที่เกิดจากจักขุสัมผัส...ฯลฯ...ของสัญญา...ฯลฯ...ของเจตนา...ฯลฯ...ของจักขุวิญญาณ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ นี้คือรูปที่เป็นวัตถุของจักขุวิญญาณ

---

681. කතමං තං රූපං චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස න වත්ථු? සොතායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස න වත්ථු.

๖๘๑. รูปที่ไม่เป็นวัตถุของจักขุวิญญาณ เป็นไฉน? ได้แก่ โสตายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่เป็นวัตถุของจักขุวิญญาณ

---

682. කතමං තං රූපං සොතසම්ඵස්සස්ස…පෙ… ඝානසම්ඵස්සස්ස…පෙ… ජිව්හාසම්ඵස්සස්ස…පෙ… කායසම්ඵස්සස්ස වත්ථු? කායායතනං – ඉදං තං රූපං කායසම්ඵස්සස්ස වත්ථු.

๖๘๒. รูปที่เป็นวัตถุของโสตสัมผัส...ฯลฯ...ของฆานสัมผัส...ฯลฯ...ของชิวหาสัมผัส...ฯลฯ...ของกายสัมผัส เป็นไฉน? ได้แก่ กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นวัตถุของกายสัมผัส

---

683. කතමං තං රූපං කායසම්ඵස්සස්ස න වත්ථු? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං කායසම්ඵස්සස්ස න වත්ථු.

๖๘๓. รูปที่ไม่เป็นวัตถุของกายสัมผัส เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่เป็นวัตถุของกายสัมผัส

---

684. කතමං තං රූපං කායසම්ඵස්සජාය වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය…පෙ… චෙතනාය…පෙ… කායවිඤ්ඤාණස්ස වත්ථු? කායායතනං – ඉදං තං රූපං කායවිඤ්ඤාණස්ස වත්ථු.

๖๘๔. รูปที่เป็นวัตถุของเวทนาที่เกิดจากกายสัมผัส...ฯลฯ...ของสัญญา...ฯลฯ...ของเจตนา...ฯลฯ...ของกายวิญญาณ เป็นไฉน? ได้แก่ กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นวัตถุของกายวิญญาณ

---

685. කතමං තං රූපං කායවිඤ්ඤාණස්ස න වත්ථු? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං කායවිඤ්ඤාණස්ස න වත්ථු.

๖๘๕. รูปที่ไม่เป็นวัตถุของกายวิญญาณ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่เป็นวัตถุของกายวิญญาณ

---

686. කතමං තං රූපං චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස ආරම්මණං? රූපායතනං – ඉදං තං රූපං චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස ආරම්මණං.

๖๘๖. รูปที่เป็นอารมณ์ของจักขุสัมผัส เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอารมณ์ของจักขุสัมผัส

---

687. කතමං තං රූපං චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස න ආරම්මණං? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස න ආරම්මණං.

๖๘๗. รูปที่ไม่เป็นอารมณ์ของจักขุสัมผัสเป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่เป็นอารมณ์ของจักขุสัมผัส

---

688. කතමං තං රූපං චක්ඛුසම්ඵස්සජාය වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය…පෙ… චෙතනාය…පෙ… චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස ආරම්මණං? රූපායතනං – ඉදං තං රූපං චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස ආරම්මණං.

๖๘๘. รูปที่เป็นอารมณ์ของเวทนาที่เกิดแต่จักขุสัมผัส...ฯลฯ...ของสัญญา...ฯลฯ...ของเจตนา...ฯลฯ...ของจักขุวิญญาณเป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอารมณ์ของจักขุวิญญาณ

---

689. කතමං තං රූපං චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස න ආරම්මණං? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස න ආරම්මණං.

๖๘๙. รูปที่ไม่เป็นอารมณ์ของจักขุวิญญาณเป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่เป็นอารมณ์ของจักขุวิญญาณ

---

690. කතමං [Pg.175] තං රූපං සොතසම්ඵස්සස්ස…පෙ… ඝානසම්ඵස්සස්ස …පෙ… ජිව්හාසම්ඵස්සස්ස…පෙ… කායසම්ඵස්සස්ස ආරම්මණං? ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං කායසම්ඵස්සස්ස ආරම්මණං.

๖๙๐. รูปที่เป็นอารมณ์ของโสตสัมผัส...ฯลฯ...ของฆานสัมผัส...ฯลฯ...ของชิวหาสัมผัส...ฯลฯ...ของกายสัมผัสเป็นไฉน? ได้แก่ โผฏฐัพพายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอารมณ์ของกายสัมผัส

---

691. කතමං තං රූපං කායසම්ඵස්සස්ස න ආරම්මණං? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං කායසම්ඵස්සස්ස න ආරම්මණං.

๖๙๑. รูปที่ไม่เป็นอารมณ์ของกายสัมผัสเป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่เป็นอารมณ์ของกายสัมผัส

---

692. කතමං තං රූපං කායසම්ඵස්සජාය වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය…පෙ… චෙතනාය…පෙ… කායවිඤ්ඤාණස්ස ආරම්මණං? ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං කායවිඤ්ඤාණස්ස ආරම්මණං.

๖๙๒. รูปที่เป็นอารมณ์ของเวทนาที่เกิดแต่กายสัมผัส...ฯลฯ...ของสัญญา...ฯลฯ...ของเจตนา...ฯลฯ...ของกายวิญญาณเป็นไฉน? ได้แก่ โผฏฐัพพายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอารมณ์ของกายวิญญาณ

---

693. කතමං තං රූපං කායවිඤ්ඤාණස්ස න ආරම්මණං? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං කායවිඤ්ඤාණස්ස න ආරම්මණං.

๖๙๓. รูปที่ไม่เป็นอารมณ์ของกายวิญญาณเป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่เป็นอารมณ์ของกายวิญญาณ

---

694. කතමං තං රූපං චක්ඛායතනං? යං චක්ඛු චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො…පෙ… සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං චක්ඛායතනං.

๖๙๔. รูปที่ชื่อว่าจักขายตนะเป็นไฉน? ได้แก่ จักขุใดที่เป็นปสาทรูปอาศัยมหาภูตรูป ๔...ฯลฯ...นี้เปรียบเหมือนบ้านว่าง นี้คือรูปที่ชื่อว่าจักขายตนะ

---

695. කතමං තං රූපං න චක්ඛායතනං? සොතායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න චක්ඛායතනං.

๖๙๕. รูปที่ไม่ใช่จักขายตนะเป็นไฉน? ได้แก่ โสตายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่ใช่จักขายตนะ

---

696. කතමං තං රූපං සොතායතනං…පෙ… ඝානායතනං…පෙ… ජිව්හායතනං…පෙ… කායායතනං? යො කායො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො…පෙ… සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං කායායතනං.

๖๙๖. รูปที่ชื่อว่าโสตายตนะ...ฯลฯ...ฆานายตนะ...ฯลฯ...ชิวหายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะเป็นไฉน? ได้แก่ กายใดที่เป็นปสาทรูปอาศัยมหาภูตรูป ๔...ฯลฯ...นี้เปรียบเหมือนบ้านว่าง นี้คือรูปที่ชื่อว่ากายายตนะ

---

697. කතමං තං රූපං න කායායතනං? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න කායායතනං.

๖๙๗. รูปที่ไม่ใช่กายายตนะเป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่ใช่กายายตนะ

---

698. කතමං තං රූපං රූපායතනං? යං රූපං චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය වණ්ණනිභා…පෙ… රූපධාතු පෙසා – ඉදං තං රූපං රූපායතනං.

๖๙๘. รูปที่ชื่อว่ารูปายตนะเป็นไฉน? ได้แก่ รูปใดที่เป็นวรรณะ อาศัยมหาภูตรูป ๔...ฯลฯ...นี้เป็นรูปธาตุ นี้คือรูปที่ชื่อว่ารูปายตนะ

---

699. කතමං තං රූපං න රූපායතනං? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න රූපායතනං.

๖๙๙. รูปที่ไม่ใช่รูปายตนะเป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่ใช่รูปายตนะ

---

700. කතමං තං රූපං සද්දායතනං…පෙ… ගන්ධායතනං …පෙ… රසායතනං…පෙ… ඵොට්ඨබ්බායතනං? පථවීධාතු…පෙ… ඵොට්ඨබ්බධාතු පෙසා – ඉදං තං රූපං ඵොට්ඨබ්බායතනං.

๗๐๐. รูปที่ชื่อว่าสัททายตนะ...ฯลฯ...คันธายตนะ...ฯลฯ...รสายตนะ...ฯลฯ...โผฏฐัพพายตนะเป็นไฉน? ได้แก่ ปฐวีธาตุ...ฯลฯ...นี้เป็นโผฏฐัพพธาตุ นี้คือรูปที่ชื่อว่าโผฏฐัพพายตนะ

---

701. කතමං තං රූපං න ඵොට්ඨබ්බායතනං? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න ඵොට්ඨබ්බායතනං.

๗๐๑. รูปที่ไม่ใช่โผฏฐัพพายตนะเป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่ใช่โผฏฐัพพายตนะ

---

702. කතමං [Pg.176] තං රූපං චක්ඛුධාතු? චක්ඛායතනං – ඉදං තං රූපං චක්ඛුධාතු.

๗๐๒. รูปที่ชื่อว่าจักขุธาตุเป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ นี้คือรูปที่ชื่อว่าจักขุธาตุ

---

703. කතමං තං රූපං න චක්ඛුධාතු? සොතායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න චක්ඛුධාතු.

๗๐๓. รูปที่ไม่ใช่จักขุธาตุเป็นไฉน? ได้แก่ โสตายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่ใช่จักขุธาตุ

---

704. කතමං තං රූපං සොතධාතු…පෙ… ඝානධාතු…පෙ… ජිව්හාධාතු…පෙ… කායධාතු? කායායතනං – ඉදං තං රූපං කායධාතු.

๗๐๔. รูปที่ชื่อว่าโสตธาตุ...ฯลฯ...ฆานธาตุ...ฯลฯ...ชิวหาธาตุ...ฯลฯ...กายธาตุเป็นไฉน? ได้แก่ กายายตนะ นี้คือรูปที่ชื่อว่ากายธาตุ

---

705. කතමං තං රූපං න කායධාතු? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න කායධාතු.

๗๐๕. รูปที่ไม่ใช่กายธาตุเป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่ใช่กายธาตุ

---

706. කතමං තං රූපං රූපධාතු? රූපායතනං – ඉදං තං රූපං රූපධාතු.

๗๐๖. รูปที่ชื่อว่ารูปธาตุเป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ นี้คือรูปที่ชื่อว่ารูปธาตุ

---

707. කතමං තං රූපං න රූපධාතු? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න රූපධාතු.

๗๐๗. รูปที่ไม่ใช่รูปธาตุเป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่ใช่รูปธาตุ

---

708. කතමං තං රූපං සද්දධාතු…පෙ… ගන්ධධාතු…පෙ… රසධාතු…පෙ… ඵොට්ඨබ්බධාතු? ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං ඵොට්ඨබ්බධාතු.

๗๐๘. รูปที่ชื่อว่าสัททธาตุ...ฯลฯ...คันธธาตุ...ฯลฯ...รสธาตุ...ฯลฯ...โผฏฐัพพธาตุเป็นไฉน? ได้แก่ โผฏฐัพพายตนะ นี้คือรูปที่ชื่อว่าโผฏฐัพพธาตุ

---

709. කතමං තං රූපං න ඵොට්ඨබ්බධාතු? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න ඵොට්ඨබ්බධාතු.

๗๐๙. รูปที่ไม่ใช่โผฏฐัพพธาตุเป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่ใช่โผฏฐัพพธาตุ

---

710. කතමං තං රූපං චක්ඛුන්ද්‍රියං? යං චක්ඛු චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො…පෙ… සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං චක්ඛුන්ද්‍රියං.

๗๑๐. รูปที่ชื่อว่าจักขุนทรีย์เป็นไฉน? ได้แก่ จักขุใดที่เป็นปสาทรูปอาศัยมหาภูตรูป ๔...ฯลฯ...นี้เปรียบเหมือนบ้านว่าง นี้คือรูปที่ชื่อว่าจักขุนทรีย์

---

711. කතමං තං රූපං න චක්ඛුන්ද්‍රියං? සොතායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න චක්ඛුන්ද්‍රියං.

๗๑๑. รูปที่ไม่ใช่จักขุนทรีย์เป็นไฉน? ได้แก่ โสตายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่ใช่จักขุนทรีย์

---

712. කතමං තං රූපං සොතින්ද්‍රියං…පෙ… ඝානින්ද්‍රියං…පෙ… ජිව්හින්ද්‍රියං…පෙ… කායින්ද්‍රියං? යො කායො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො…පෙ… සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං කායින්ද්‍රියං.

๗๑๒. รูปที่ชื่อว่าโสตินทรีย์...ฯลฯ...ฆานินทรีย์...ฯลฯ...ชิวหินทรีย์...ฯลฯ...กายินทรีย์เป็นไฉน? ได้แก่ กายใดที่เป็นปสาทรูปอาศัยมหาภูตรูป ๔...ฯลฯ...นี้เปรียบเหมือนบ้านว่าง นี้คือรูปที่ชื่อว่ากายินทรีย์

---

713. කතමං තං රූපං න කායින්ද්‍රියං? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න කායින්ද්‍රියං.

๗๑๓. รูปที่ไม่ใช่กายินทรีย์เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่ใช่กายินทรีย์

---

714. කතමං තං රූපං ඉත්ථින්ද්‍රියං? යං ඉත්ථියා ඉත්ථිලිඞ්ගං ඉත්ථිනිමිත්තං ඉත්ථිකුත්තං ඉත්ථාකප්පො ඉත්ථත්තං ඉත්ථිභාවො – ඉදං තං රූපං ඉත්ථින්ද්‍රියං.

๗๑๔. รูปที่ชื่อว่าอิตถินทรีย์เป็นไฉน? ได้แก่ อิตถีลิงค์ นิมิตแห่งสตรี กิริยาอาการของสตรี ความเป็นสตรี ภาวะแห่งสตรีของหญิง นี้คือรูปที่ชื่อว่าอิตถินทรีย์

---

715. කතමං [Pg.177] තං රූපං න ඉත්ථින්ද්‍රියං? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න ඉත්ථින්ද්‍රියං.

๗๑๕. รูปที่ไม่ใช่อิตถินทรีย์เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่ใช่อิตถินทรีย์

---

716. කතමං තං රූපං පුරිසින්ද්‍රියං? යං පුරිසස්ස පුරිසලිඞ්ගං පුරිසනිමිත්තං පුරිසකුත්තං පුරිසාකප්පො පුරිසත්තං පුරිසභාවො – ඉදං තං රූපං පුරිසින්ද්‍රියං.

๗๑๖. รูปที่ชื่อว่าปุริสินทรีย์เป็นไฉน? ได้แก่ ปุริสลิงค์ นิมิตแห่งบุรุษ กิริยาอาการของบุรุษ ความเป็นบุรุษ ภาวะแห่งบุรุษของชาย นี้คือรูปที่ชื่อว่าปุริสินทรีย์

---

717. කතමං තං රූපං න පුරිසින්ද්‍රියං? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න පුරිසින්ද්‍රියං.

๗๑๗. รูปที่ไม่ใช่ปุริสินทรีย์ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่ใช่ปุริสินทรีย์

---

718. කතමං තං රූපං ජීවිතින්ද්‍රියං? යො තෙසං රූපීනං ධම්මානං ආයු ඨිති යපනා යාපනා ඉරියනා වත්තනා පාලනා ජීවිතං ජීවිතින්ද්‍රියං – ඉදං තං රූපං ජීවිතින්ද්‍රියං.

๗๑๘. ชีวิตินทริยรูป เป็นไฉน? อายุ ความตั้งอยู่ ความเป็นไป ความให้เป็นไป ความสืบเนื่อง ความเป็นไปต่อเนื่อง การตามรักษา ชีวิต ชีวิตินทรีย์ ของรูปธรรมทั้งหลายเหล่านั้น อันใด นี้คือชีวิตินทริยรูป

---

719. කතමං තං රූපං න ජීවිතින්ද්‍රියං? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න ජීවිතින්ද්‍රියං.

๗๑๙. รูปที่ไม่ใช่ชีวิตินทรีย์ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่ใช่ชีวิตินทรีย์

---

720. කතමං තං රූපං කායවිඤ්ඤත්ති? යා කුසලචිත්තස්ස වා අකුසලචිත්තස්ස වා අබ්‍යාකතචිත්තස්ස වා අභික්කමන්තස්ස වා පටික්කමන්තස්ස වා ආලොකෙන්තස්ස වා විලොකෙන්තස්ස වා සමිඤ්ජෙන්තස්ස වා පසාරෙන්තස්ස වා කායස්ස ථම්භනා සන්ථම්භනා සන්ථම්භිතත්තං විඤ්ඤත්ති විඤ්ඤාපනා විඤ්ඤාපිතත්තං – ඉදං තං රූපං කායවිඤ්ඤත්ති.

๗๒๐. กายวิญญัติรูป เป็นไฉน? การค้ำไว้ การค้ำไว้ด้วยดี ภาวะที่ค้ำไว้ด้วยดี การให้รู้ การทำให้รู้ ภาวะที่ทำให้รู้ได้ แห่งกายของผู้ก้าวไปข้างหน้า หรือถอยกลับ หรือแลดู หรือเหลียวดู หรือคู้เข้า หรือเหยียดออก อันเกิดจากกุศลจิต อกุศลจิต หรืออัพยากตจิต อย่างใดอย่างหนึ่ง นี้คือกายวิญญัติรูป

---

721. කතමං තං රූපං න කායවිඤ්ඤත්ති? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න කායවිඤ්ඤත්ති.

๗๒๑. รูปที่ไม่ใช่กายวิญญัติ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่ใช่กายวิญญัติ

---

722. කතමං තං රූපං වචීවිඤ්ඤත්ති? යා කුසලචිත්තස්ස වා අකුසලචිත්තස්ස වා අබ්‍යාකතචිත්තස්ස වා වාචා ගිරා බ්‍යප්පථො උදීරණං ඝොසො ඝොසකම්මං වාචා වචීභෙදො, අයං වුච්චති වාචා. යා තාය වාචාය විඤ්ඤත්ති විඤ්ඤාපනා විඤ්ඤාපිතත්තං – ඉදං තං රූපං වචීවිඤ්ඤත්ති.

๗๒๒. วจีวิญญัติรูป เป็นไฉน? วาจา คำพูด ถ้อยคำ การเปล่งเสียง เสียงกึกก้อง การทำเสียงให้กึกก้อง วาจา การเปล่งวาจา อันเกิดจากกุศลจิต อกุศลจิต หรืออัพยากตจิต อย่างใดอย่างหนึ่ง นี้เรียกว่า วาจา. การให้รู้ การทำให้รู้ ภาวะที่ทำให้รู้ได้ ด้วยวาจานั้น อันใด นี้คือวจีวิญญัติรูป

---

723. කතමං තං රූපං න වචීවිඤ්ඤත්ති? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න වචීවිඤ්ඤත්ති.

๗๒๓. รูปที่ไม่ใช่วจีวิญญัติ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่ใช่วจีวิญญัติ

---

724. කතමං තං රූපං ආකාසධාතු? යො ආකාසො ආකාසගතං අඝං අඝගතං විවරො විවරගතං අසම්ඵුට්ඨං චතූහි මහාභූතෙහි – ඉදං තං රූපං ආකාසධාතු.

๗๒๔. อากาสธาตุรูป เป็นไฉน? อากาศ ภาวะที่เป็นอากาศ ช่องว่าง ภาวะที่เป็นช่องว่าง ที่ว่าง ภาวะที่เป็นที่ว่าง อันมหาภูตรูป ๔ ไม่ได้ถูกต้องแล้ว นี้คืออากาสธาตุรูป

---

725. කතමං [Pg.178] තං රූපං න ආකාසධාතු? චක්ඛායතනං …පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න ආකාසධාතු.

๗๒๕. รูปที่ไม่ใช่อากาสธาตุ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่ใช่อากาสธาตุ

---

726. කතමං තං රූපං ආපොධාතු? යං ආපො ආපොගතං සිනෙහො සිනෙහගතං බන්ධනත්තං රූපස්ස – ඉදං තං රූපං ආපොධාතු.

๗๒๖. อาโปธาตุรูป เป็นไฉน? อาโป ภาวะที่เป็นอาโป ความเอิบอาบ ภาวะที่เอิบอาบ ภาวะที่ยึดเกาะแห่งรูป อันใด นี้คืออาโปธาตุรูป

---

727. කතමං තං රූපං න ආපොධාතු? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න ආපොධාතු.

๗๒๗. รูปที่ไม่ใช่อาโปธาตุ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่ใช่อาโปธาตุ

---

728. කතමං තං රූපං රූපස්ස ලහුතා? යා රූපස්ස ලහුතා ලහුපරිණාමතා අදන්ධනතා අවිත්ථනතා – ඉදං තං රූපං රූපස්ස ලහුතා.

๗๒๘. รูปัสสลหุตารูป เป็นไฉน? ความเบา ความเปลี่ยนแปลงได้เร็ว ความไม่เชื่องช้า ความไม่หนักแห่งรูป อันใด นี้คือรูปัสสลหุตารูป

---

729. කතමං තං රූපං රූපස්ස න ලහුතා? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං රූපස්ස න ලහුතා.

๗๒๙. รูปที่ไม่ใช่รูปัสสลหุตา เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่ใช่รูปัสสลหุตา

---

730. කතමං තං රූපං රූපස්ස මුදුතා? යා රූපස්ස මුදුතා මද්දවතා අකක්ඛළතා අකථිනතා – ඉදං තං රූපං රූපස්ස මුදුතා.

๗๓๐. รูปัสสมุทุตารูป เป็นไฉน? ความอ่อน ความนุ่มนวล ความไม่กระด้าง ความไม่แข็งแห่งรูป อันใด นี้คือรูปัสสมุทุตารูป

---

731. කතමං තං රූපං රූපස්ස න මුදුතා? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං රූපස්ස න මුදුතා.

๗๓๑. รูปที่ไม่ใช่รูปัสสมุทุตา เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่ใช่รูปัสสมุทุตา

---

732. කතමං තං රූපං රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා? යා රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා කම්මඤ්ඤත්තං කම්මඤ්ඤභාවො – ඉදං තං රූපං රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා.

๗๓๒. รูปัสสกัมมัญญตารูป เป็นไฉน? ความควรแก่การงาน ภาวะที่ควรแก่การงาน สภาพที่ควรแก่การงานแห่งรูป อันใด นี้คือรูปัสสกัมมัญญตารูป

---

733. කතමං තං රූපං රූපස්ස න කම්මඤ්ඤතා? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං රූපස්ස න කම්මඤ්ඤතා.

๗๓๓. รูปที่ไม่ใช่รูปัสสกัมมัญญตา เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่ใช่รูปัสสกัมมัญญตา

---

734. කතමං තං රූපං රූපස්ස උපචයො? යො ආයතනානං ආචයො, සො රූපස්ස උපචයො – ඉදං තං රූපං රූපස්ස උපචයො.

๗๓๔. รูปัสสอุปจยรูป เป็นไฉน? การก่อขึ้นแห่งอายตนะทั้งหลาย อันใด การก่อขึ้นนั้นชื่อว่าอุปจยะแห่งรูป นี้คือรูปัสสอุปจยรูป

---

735. කතමං තං රූපං රූපස්ස න උපචයො? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං රූපස්ස න උපචයො.

๗๓๕. รูปที่ไม่ใช่รูปัสสอุปจยะ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่ใช่รูปัสสอุปจยะ

---

736. කතමං තං රූපං රූපස්ස සන්තති? යො රූපස්ස උපචයො, සා රූපස්ස සන්තති – ඉදං තං රූපං රූපස්ස සන්තති.

๗๓๖. รูปัสสสันตติรูป เป็นไฉน? อุปจยะ (การก่อขึ้น) แห่งรูป อันใด อุปจยะนั้นชื่อว่าสันตติแห่งรูป นี้คือรูปัสสสันตติรูป

---

737. කතමං තං රූපං රූපස්ස න සන්තති? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං රූපස්ස න සන්තති.

๗๓๗. รูปที่ไม่ใช่รูปัสสสันตติ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่ใช่รูปัสสสันตติ

---

738. කතමං [Pg.179] තං රූපං රූපස්ස ජරතා? යා රූපස්ස ජරා ජීරණතා ඛණ්ඩිච්චං පාලිච්චං වලිත්තචතා ආයුනො සංහානි ඉන්ද්‍රියානං පරිපාකො – ඉදං තං රූපං රූපස්ස ජරතා.

๗๓๘. รูปัสสชรตารูป เป็นไฉน? ความคร่ำคร่า ภาวะที่คร่ำคร่า ความที่ฟันหลุด ความที่ผมหงอก ความที่หนังเหี่ยวย่น ความเสื่อมสิ้นแห่งอายุ ความแก่หง่อมแห่งอินทรีย์ทั้งหลายแห่งรูป อันใด นี้คือรูปัสสชรตารูป

---

739. කතමං තං රූපං රූපස්ස න ජරතා? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං රූපස්ස න ජරතා.

๗๓๙. รูปที่ไม่ใช่รูปัสสชรตา เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่ใช่รูปัสสชรตา

---

740. කතමං තං රූපං රූපස්ස අනිච්චතා? යො රූපස්ස ඛයො වයො භෙදො පරිභෙදො අනිච්චතා අන්තරධානං – ඉදං තං රූපං රූපස්ස අනිච්චතා.

๗๔๐. รูปัสสานิจจตารูป เป็นไฉน? ความสิ้นไป ความเสื่อมไป ความแตก ความแตกทำลาย ความไม่เที่ยง ความอันตรธานแห่งรูป อันใด นี้คือรูปัสสานิจจตารูป

---

741. කතමං තං රූපං රූපස්ස න අනිච්චතා? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං රූපස්ස න අනිච්චතා.

๗๔๑. รูปที่ไม่ใช่รูปัสสานิจจตา เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่ใช่รูปัสสานิจจตา

---

742. කතමං තං රූපං කබළීකාරො ආහාරො? ඔදනො කුම්මාසො සත්තු මච්ඡො මංසං ඛීරං දධි සප්පි නවනීතං තෙලං මධු ඵාණිතං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං යම්හි යම්හි ජනපදෙ තෙසං තෙසං සත්තානං මුඛාසියං දන්තවිඛාදනං ගලජ්ඣොහරණීයං කුච්ඡිවිත්ථම්භනං, යාය ඔජාය සත්තා යාපෙන්ති – ඉදං තං රූපං කබළීකාරො ආහාරො.

๗๔๒. กวฬิงการาหารรูป เป็นไฉน? ได้แก่ ข้าวสุก ขนมกุมมาส ข้าวตู ปลา เนื้อ นมสด นมส้ม เนยใส เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย และรูปอื่นใดก็ดีที่มีอยู่ ซึ่งเป็นอาหารที่สัตว์ทั้งหลายในชนบทนั้นๆ บริโภคทางปาก เคี้ยวกินด้วยฟัน กลืนลงทางลำคอ ทำให้ท้องอิ่ม และสัตว์ทั้งหลายย่อมยังอัตภาพให้เป็นไปด้วยโอชานั้นๆ นี้คือกวฬิงการาหารรูป

---

743. කතමං තං රූපං න කබළීකාරො ආහාරො? චක්ඛායතනං…පෙ… රූපස්ස අනිච්චතා – ඉදං තං රූපං න කබළීකාරො ආහාරො.

๗๔๓. รูปที่ไม่ใช่กวฬิงการาหาร เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...รูปัสสานิจจตา นี้คือรูปที่ไม่ใช่กวฬิงการาหาร

---

එවං දුවිධෙන රූපසඞ්ගහො.

การสงเคราะห์รูปด้วยอาการ ๒ อย่าง ย่อมมี ด้วยประการฉะนี้

---

දුකනිද්දෙසො.

ทุกนิทเทส จบ

---

තිකනිද්දෙසො

ติกนิทเทส

---

744. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං උපාදා? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං උපාදා.

๗๔๔. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะและเป็นอุปาทา เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะและเป็นอุปาทา

---

745. කතමං තං රූපං බාහිරං උපාදා? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං උපාදා.

๗๔๕. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นอุปาทา เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นอุปาทา

---

746. කතමං තං රූපං බාහිරං නො උපාදා? ඵොට්ඨබ්බායතනං ආපොධාතු – ඉදං තං රූපං බාහිරං නො උපාදා.

๗๔๖. รูปที่เป็นพาหิระและไม่เป็นอุปาทา เป็นไฉน? ได้แก่ โผฏฐัพพายตนะ อาโปธาตุ นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและไม่เป็นอุปาทา

---

747. කතමං [Pg.180] තං රූපං අජ්ඣත්තිකං උපාදිණ්ණං? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං උපාදිණ්ණං.

๗๔๗. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะและเป็นอุปาทินนะ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะและเป็นอุปาทินนะ

---

748. කතමං තං රූපං බාහිරං උපාදිණ්ණං? ඉත්ථින්ද්‍රියං පුරිසින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං උපාදිණ්ණං.

๗๔๘. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นอุปาทินนะ เป็นไฉน? ได้แก่ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์, อีกอย่างหนึ่ง รูปอื่นใดที่เกิดเพราะกรรมได้ทำไว้ คือ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปัสสอุปจยะ รูปัสสสันตติ กวฬิงการาหาร ก็มีอยู่ นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นอุปาทินนะ

---

749. කතමං තං රූපං බාහිරං අනුපාදිණ්ණං? සද්දායතනං කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති රූපස්ස ලහුතා රූපස්ස මුදුතා රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා රූපස්ස ජරතා රූපස්ස අනිච්චතා, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං න කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං අනුපාදිණ්ණං.

๗๔๙. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นอนุปาทินนะ เป็นไฉน? ได้แก่ สัททายตนะ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ รูปัสสลหุตา รูปัสสมุทุตา รูปัสสกัมมัญญตา รูปัสสชรตา รูปัสสอนิจจตา, อีกอย่างหนึ่ง รูปอื่นใดที่มิได้เกิดเพราะกรรมได้ทำไว้ คือ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปัสสอุปจยะ รูปัสสสันตติ กวฬิงการาหาร ก็มีอยู่ นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นอนุปาทินนะ

---

750. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං උපාදිණ්ණුපාදානියං. චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං උපාදිණ්ණුපාදානියං.

๗๕๐. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะและเป็นอุปาทินนุปาทานิยะ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะและเป็นอุปาทินนุปาทานิยะ

---

751. කතමං තං රූපං බාහිරං උපාදිණ්ණුපාදානියං? ඉත්ථින්ද්‍රියං පුරිසින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං උපාදිණ්ණුපාදානියං.

๗๕๑. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นอุปาทินนุปาทานิยะ เป็นไฉน? ได้แก่ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์, อีกอย่างหนึ่ง รูปอื่นใดที่เกิดเพราะกรรมได้ทำไว้ คือ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปัสสอุปจยะ รูปัสสสันตติ กวฬิงการาหาร ก็มีอยู่ นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นอุปาทินนุปาทานิยะ

---

752. කතමං තං රූපං බාහිරං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං? සද්දායතනං කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති රූපස්ස ලහුතා රූපස්ස මුදුතා රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා රූපස්ස ජරතා රූපස්ස අනිච්චතා, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං න කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං.

๗๕๒. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นอนุปาทินนุปาทานิยะ เป็นไฉน? ได้แก่ สัททายตนะ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ รูปัสสลหุตา รูปัสสมุทุตา รูปัสสกัมมัญญตา รูปัสสชรตา รูปัสสอนิจจตา, อีกอย่างหนึ่ง รูปอื่นใดที่มิได้เกิดเพราะกรรมได้ทำไว้ คือ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปัสสอุปจยะ รูปัสสสันตติ กวฬิงการาหาร ก็มีอยู่ นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นอนุปาทินนุปาทานิยะ

---

753. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං අනිදස්සනං? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං අනිදස්සනං.

๗๕๓. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะและเป็นอนิทัสสนะ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะและเป็นอนิทัสสนะ

---

754. කතමං තං රූපං බාහිරං සනිදස්සනං? රූපායතනං – ඉදං තං රූපං බාහිරං සනිදස්සනං.

๗๕๔. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นสนิทัสสนะ เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นสนิทัสสนะ

---

755. කතමං [Pg.181] තං රූපං බාහිරං අනිදස්සනං? සද්දායතනං …පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං අනිදස්සනං.

๗๕๕. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นอนิทัสสนะ เป็นไฉน? ได้แก่ สัททายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นอนิทัสสนะ

---

756. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං සප්පටිඝං? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං සප්පටිඝං.

๗๕๖. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะและเป็นสัปปฏิฆะ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะและเป็นสัปปฏิฆะ

---

757. කතමං තං රූපං බාහිරං සප්පටිඝං? රූපායතනං…පෙ… ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං බාහිරං සප්පටිඝං.

๗๕๗. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นสัปปฏิฆะ เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ...ฯลฯ...โผฏฐัพพายตนะ นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นสัปปฏิฆะ

---

758. කතමං තං රූපං බාහිරං අප්පටිඝං? ඉත්ථින්ද්‍රියං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං අප්පටිඝං.

๗๕๘. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นอัปปฏิฆะ เป็นไฉน? ได้แก่ อิตถินทรีย์...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นอัปปฏิฆะ

---

759. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං ඉන්ද්‍රියං? චක්ඛුන්ද්‍රියං…පෙ… කායින්ද්‍රියං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං ඉන්ද්‍රියං.

๗๕๙. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะและเป็นอินทรีย์ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขุนทรีย์...ฯลฯ...กายินทรีย์ นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะและเป็นอินทรีย์

---

760. කතමං තං රූපං බාහිරං ඉන්ද්‍රියං? ඉත්ථින්ද්‍රියං පුරිසින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං – ඉදං තං රූපං බාහිරං ඉන්ද්‍රියං.

๗๖๐. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นอินทรีย์ เป็นไฉน? ได้แก่ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นอินทรีย์

---

761. කතමං තං රූපං බාහිරං න ඉන්ද්‍රියං? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං න ඉන්ද්‍රියං.

๗๖๑. รูปที่เป็นพาหิระและไม่เป็นอินทรีย์ เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและไม่เป็นอินทรีย์

---

762. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න මහාභූතං? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න මහාභූතං.

๗๖๒. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะและไม่เป็นมหาภูตรูป เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะและไม่เป็นมหาภูตรูป

---

763. කතමං තං රූපං බාහිරං මහාභූතං? ඵොට්ඨබ්බායතනං ආපොධාතු – ඉදං තං රූපං බාහිරං මහාභූතං.

๗๖๓. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นมหาภูตรูป เป็นไฉน? ได้แก่ โผฏฐัพพายตนะ อาโปธาตุ นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นมหาภูตรูป

---

764. කතමං තං රූපං බාහිරං න මහාභූතං? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං න මහාභූතං.

๗๖๔. รูปที่เป็นพาหิระและไม่เป็นมหาภูตรูป เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและไม่เป็นมหาภูตรูป

---

765. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න විඤ්ඤත්ති? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න විඤ්ඤත්ති?

๗๖๕. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะและไม่เป็นวิญญัติ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะและไม่เป็นวิญญัติ

---

766. කතමං තං රූපං බාහිරං විඤ්ඤත්ති? කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති – ඉදං තං රූපං බාහිරං විඤ්ඤත්ති.

๗๖๖. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นวิญญัติ เป็นไฉน? ได้แก่ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นวิญญัติ

---

767. කතමං තං රූපං බාහිරං න විඤ්ඤත්ති? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං න විඤ්ඤත්ති.

๗๖๗. รูปที่เป็นพาหิระและไม่เป็นวิญญัติ เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและไม่เป็นวิญญัติ

---

768. කතමං [Pg.182] තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න චිත්තසමුට්ඨානං? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න චිත්තසමුට්ඨානං.

๗๖๘. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะและไม่มีจิตเป็นสมุฏฐาน เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะและไม่มีจิตเป็นสมุฏฐาน

---

769. කතමං තං රූපං බාහිරං චිත්තසමුට්ඨානං? කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං චිත්තජං චිත්තහෙතුකං චිත්තසමුට්ඨානං රූපායතනං සද්දායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස ලහුතා රූපස්ස මුදුතා රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං චිත්තසමුට්ඨානං.

๗๖๙. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นจิตตสมุฏฐานนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ, อีกอย่างหนึ่ง รูปอื่นแม้ใด ที่เกิดแต่จิต มีจิตเป็นเหตุ มีจิตเป็นสมุฏฐาน มีอยู่ คือ รูปายตนะ สัททายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปัสสลหุตา รูปัสสมุทุตา รูปัสสกัมมัญญตา รูปัสสอุปจยะ รูปัสสสันตติ กวฬิงการาหาร, นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นจิตตสมุฏฐานนั้น

---

770. කතමං තං රූපං බාහිරං න චිත්තසමුට්ඨානං? ඉත්ථින්ද්‍රියං පුරිසින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං රූපස්ස ජරතා රූපස්ස අනිච්චතා, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං න චිත්තජං න චිත්තහෙතුකං න චිත්තසමුට්ඨානං රූපායතනං සද්දායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස ලහුතා රූපස්ස මුදුතා රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං න චිත්තසමුට්ඨානං.

๗๗๐. รูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่เป็นจิตตสมุฏฐานนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ รูปัสสชรตา รูปัสสอนิจจตา, อีกอย่างหนึ่ง รูปอื่นแม้ใด ที่ไม่เกิดแต่จิต ไม่มีจิตเป็นเหตุ ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐาน มีอยู่ คือ รูปายตนะ สัททายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปัสสลหุตา รูปัสสมุทุตา รูปัสสกัมมัญญตา รูปัสสอุปจยะ รูปัสสสันตติ กวฬิงการาหาร, นี้คือรูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่เป็นจิตตสมุฏฐานนั้น

---

771. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න චිත්තසහභු? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න චිත්තසහභු.

๗๗๑. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะแต่ไม่เป็นจิตตสหภูนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ, นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะแต่ไม่เป็นจิตตสหภูนั้น

---

772. කතමං තං රූපං බාහිරං චිත්තසහභු? කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති – ඉදං තං රූපං බාහිරං චිත්තසහභු.

๗๗๒. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นจิตตสหภูนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ, นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นจิตตสหภูนั้น

---

773. කතමං තං රූපං බාහිරං න චිත්තසහභු? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං න චිත්තසහභු?

๗๗๓. รูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่เป็นจิตตสหภูนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร, นี้คือรูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่เป็นจิตตสหภูนั้น

---

774. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න චිත්තානුපරිවත්ති? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න චිත්තානුපරිවත්ති.

๗๗๔. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะแต่ไม่เป็นจิตตานุปริวัตตินั้น เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ, นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะแต่ไม่เป็นจิตตานุปริวัตตินั้น

---

775. කතමං තං රූපං බාහිරං චිත්තානුපරිවත්ති? කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති – ඉදං තං රූපං බාහිරං චිත්තානුපරිවත්ති.

๗๗๕. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นจิตตานุปริวัตตินั้น เป็นไฉน? ได้แก่ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ, นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นจิตตานุปริวัตตินั้น

---

776. කතමං තං රූපං බාහිරං න චිත්තානුපරිවත්ති? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං න චිත්තානුපරිවත්ති.

๗๗๖. รูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่เป็นจิตตานุปริวัตตินั้น เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร, นี้คือรูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่เป็นจิตตานุปริวัตตินั้น

---

777. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං ඔළාරිකං? චක්ඛායතනං …පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං ඔළාරිකං.

๗๗๗. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะและเป็นโอฬาริกะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ, นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะและเป็นโอฬาริกะนั้น

---

778. කතමං [Pg.183] තං රූපං බාහිරං ඔළාරිකං? රූපායතනං…පෙ… ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං බාහිරං ඔළාරිකං.

๗๗๘. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นโอฬาริกะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ...ฯลฯ...โผฏฐัพพายตนะ, นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นโอฬาริกะนั้น

---

779. කතමං තං රූපං බාහිරං සුඛුමං? ඉත්ථින්ද්‍රියං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං සුඛුමං.

๗๗๙. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นสุขุมะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ อิตถินทรีย์...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร, นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นสุขุมะนั้น

---

780. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං සන්තිකෙ? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං සන්තිකෙ.

๗๘๐. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะและเป็นสันติเกนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ, นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะและเป็นสันติเกนั้น

---

781. කතමං තං රූපං බාහිරං දූරෙ? ඉත්ථින්ද්‍රියං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං දූරෙ.

๗๘๑. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นทูเรนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ อิตถินทรีย์...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร, นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นทูเรนั้น

---

782. කතමං තං රූපං බාහිරං සන්තිකෙ? රූපායතනං…පෙ… ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං බාහිරං සන්තිකෙ.

๗๘๒. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นสันติเกนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ...ฯลฯ...โผฏฐัพพายตนะ, นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นสันติเกนั้น

---

783. කතමං තං රූපං බාහිරං චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස න වත්ථු? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස න වත්ථු.

๗๘๓. รูปที่เป็นพาหิระและไม่เป็นวัตถุของจักขุสัมผัสนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร, นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและไม่เป็นวัตถุของจักขุสัมผัสนั้น

---

784. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස වත්ථු? චක්ඛායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස වත්ථු.

๗๘๔. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะและเป็นวัตถุของจักขุสัมผัสนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ, นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะและเป็นวัตถุของจักขุสัมผัสนั้น

---

785. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස න වත්ථු? සොතායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස න වත්ථු.

๗๘๕. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะแต่ไม่เป็นวัตถุของจักขุสัมผัสนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ โสตายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ, นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะแต่ไม่เป็นวัตถุของจักขุสัมผัสนั้น

---

786. කතමං තං රූපං බාහිරං චක්ඛුසම්ඵස්සජාය වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය…පෙ… චෙතනාය…පෙ… චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස න වත්ථු? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස න වත්ථු.

๗๘๖. รูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่เป็นวัตถุของเวทนาที่เกิดจากจักขุสัมผัส...ฯลฯ...ของสัญญา...ฯลฯ...ของเจตนา...ฯลฯ...ของจักขุวิญญาณนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร, นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและไม่เป็นวัตถุของจักขุวิญญาณนั้น

---

787. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස වත්ථු? චක්ඛායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස වත්ථු.

๗๘๗. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะและเป็นวัตถุของจักขุวิญญาณนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ, นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะและเป็นวัตถุของจักขุวิญญาณนั้น

---

788. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස න වත්ථු? සොතායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස න වත්ථු?

๗๘๘. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะแต่ไม่เป็นวัตถุของจักขุวิญญาณนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ โสตายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ, นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะแต่ไม่เป็นวัตถุของจักขุวิญญาณนั้น

---

789. කතමං තං රූපං බාහිරං සොතසම්ඵස්සස්ස…පෙ… ඝානසම්ඵස්සස්ස…පෙ… ජිව්හාසම්ඵස්සස්ස…පෙ… කායසම්ඵස්සස්ස න වත්ථු? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං කායසම්ඵස්සස්ස න වත්ථු.

๗๘๙. รูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่เป็นวัตถุของโสตสัมผัส...ฯลฯ...ของฆานสัมผัส...ฯลฯ...ของชิวหาสัมผัส...ฯลฯ...ของกายสัมผัสนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร, นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและไม่เป็นวัตถุของกายสัมผัสนั้น

---

790. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං කායසම්ඵස්සස්ස වත්ථු? කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං කායසම්ඵස්සස්ස වත්ථු.

๗๙๐. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะและเป็นวัตถุของกายสัมผัสนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ กายายตนะ, นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะและเป็นวัตถุของกายสัมผัสนั้น

---

791. කතමං [Pg.184] තං රූපං අජ්ඣත්තිකං කායසම්ඵස්සස්ස න වත්ථු? චක්ඛායතනං…පෙ… ජිව්හායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං කායසම්ඵස්සස්ස න වත්ථු.

๗๙๑. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะแต่ไม่เป็นวัตถุของกายสัมผัสนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...ชิวหายตนะ, นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะแต่ไม่เป็นวัตถุของกายสัมผัสนั้น

---

792. කතමං තං රූපං බාහිරං කායසම්ඵස්සජාය වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය…පෙ… චෙතනාය…පෙ… කායවිඤ්ඤාණස්ස න වත්ථු? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං කායවිඤ්ඤාණස්ස න වත්ථු.

๗๙๒. รูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่เป็นวัตถุของเวทนาที่เกิดจากกายสัมผัส...ฯลฯ...ของสัญญา...ฯลฯ...ของเจตนา...ฯลฯ...ของกายวิญญาณนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร, นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและไม่เป็นวัตถุของกายวิญญาณนั้น

---

793. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං කායවිඤ්ඤාණස්ස වත්ථු? කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං කායවිඤ්ඤාණස්ස වත්ථු.

๗๙๓. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะและเป็นวัตถุของกายวิญญาณนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ กายายตนะ, นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะและเป็นวัตถุของกายวิญญาณนั้น

---

794. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං කායවිඤ්ඤාණස්ස න වත්ථු? චක්ඛායතනං…පෙ… ජිව්හායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං කායවිඤ්ඤාණස්ස න වත්ථු.

๗๙๔. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะแต่ไม่เป็นวัตถุของกายวิญญาณนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...ชิวหายตนะ, นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะแต่ไม่เป็นวัตถุของกายวิญญาณนั้น

---

795. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස න ආරම්මණං? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස න ආරම්මණං.

๗๙๕. รูปที่เป็นภายใน ไม่ใช่อารมณ์ของจักขุสัมผัส เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นภายใน ไม่ใช่อารมณ์ของจักขุสัมผัส

---

796. කතමං තං රූපං බාහිරං චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස ආරම්මණං? රූපායතනං – ඉදං තං රූපං බාහිරං චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස ආරම්මණං.

๗๙๖. รูปที่เป็นภายนอก เป็นอารมณ์ของจักขุสัมผัส เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ นี้คือรูปที่เป็นภายนอก เป็นอารมณ์ของจักขุสัมผัส

---

797. කතමං තං රූපං බාහිරං චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස න ආරම්මණං? සද්දායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං චක්ඛුසම්ඵස්සස්ස න ආරම්මණං.

๗๙๗. รูปที่เป็นภายนอก ไม่ใช่อารมณ์ของจักขุสัมผัส เป็นไฉน? ได้แก่ สัททายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นภายนอก ไม่ใช่อารมณ์ของจักขุสัมผัส

---

798. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං චක්ඛුසම්ඵස්සජාය වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය…පෙ… චෙතනාය…පෙ… චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස න ආරම්මණං? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස න ආරම්මණං.

๗๙๘. รูปที่เป็นภายใน ไม่ใช่อารมณ์ของเวทนาที่เกิดจากจักขุสัมผัส...ฯลฯ...ของสัญญา...ฯลฯ...ของเจตนา...ฯลฯ...ของจักขุวิญญาณ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นภายใน ไม่ใช่อารมณ์ของจักขุวิญญาณ

---

799. කතමං තං රූපං බාහිරං චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස ආරම්මණං? රූපායතනං – ඉදං තං රූපං බාහිරං චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස ආරම්මණං.

๗๙๙. รูปที่เป็นภายนอก เป็นอารมณ์ของจักขุวิญญาณ เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ นี้คือรูปที่เป็นภายนอก เป็นอารมณ์ของจักขุวิญญาณ

---

800. කතමං තං රූපං බාහිරං චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස න ආරම්මණං? සද්දායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස න ආරම්මණං.

๘๐๐. รูปที่เป็นภายนอก ไม่ใช่อารมณ์ของจักขุวิญญาณ เป็นไฉน? ได้แก่ สัททายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นภายนอก ไม่ใช่อารมณ์ของจักขุวิญญาณ

---

801. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං සොතසම්ඵස්සස්ස…පෙ… ඝානසම්ඵස්සස්ස…පෙ… ජිව්හාසම්ඵස්සස්ස…පෙ… කායසම්ඵස්සස්ස න ආරම්මණං? චක්ඛායතනං…පෙ… [Pg.185] කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං කායසම්ඵස්සස්ස න ආරම්මණං.

๘๐๑. รูปที่เป็นภายใน ไม่ใช่อารมณ์ของโสตสัมผัส...ฯลฯ...ของฆานสัมผัส...ฯลฯ...ของชิวหาสัมผัส...ฯลฯ...ของกายสัมผัส เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นภายใน ไม่ใช่อารมณ์ของกายสัมผัส

---

802. කතමං තං රූපං බාහිරං කායසම්ඵස්සස්ස ආරම්මණං? ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං බාහිරං කායසම්ඵස්සස්ස ආරම්මණං.

๘๐๒. รูปที่เป็นภายนอก เป็นอารมณ์ของกายสัมผัส เป็นไฉน? ได้แก่ โผฏฐัพพายตนะ นี้คือรูปที่เป็นภายนอก เป็นอารมณ์ของกายสัมผัส

---

803. කතමං තං රූපං බාහිරං කායසම්ඵස්සස්ස න ආරම්මණං? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං කායසම්ඵස්සස්ස න ආරම්මණං.

๘๐๓. รูปที่เป็นภายนอก ไม่ใช่อารมณ์ของกายสัมผัส เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นภายนอก ไม่ใช่อารมณ์ของกายสัมผัส

---

804. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං කායසම්ඵස්සජාය වෙදනාය…පෙ… සඤ්ඤාය…පෙ… චෙතනාය…පෙ… කායවිඤ්ඤාණස්ස න ආරම්මණං? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං කායවිඤ්ඤාණස්ස න ආරම්මණං.

๘๐๔. รูปที่เป็นภายใน ไม่ใช่อารมณ์ของเวทนาที่เกิดจากกายสัมผัส...ฯลฯ...ของสัญญา...ฯลฯ...ของเจตนา...ฯลฯ...ของกายวิญญาณ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นภายใน ไม่ใช่อารมณ์ของกายวิญญาณ

---

805. කතමං තං රූපං බාහිරං කායවිඤ්ඤාණස්ස ආරම්මණං? ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං බාහිරං කායවිඤ්ඤාණස්ස ආරම්මණං.

๘๐๕. รูปที่เป็นภายนอก เป็นอารมณ์ของกายวิญญาณ เป็นไฉน? ได้แก่ โผฏฐัพพายตนะ นี้คือรูปที่เป็นภายนอก เป็นอารมณ์ของกายวิญญาณ

---

806. කතමං තං රූපං බාහිරං කායවිඤ්ඤාණස්ස න ආරම්මණං? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං කායවිඤ්ඤාණස්ස න ආරම්මණං.

๘๐๖. รูปที่เป็นภายนอก ไม่ใช่อารมณ์ของกายวิญญาณ เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นภายนอก ไม่ใช่อารมณ์ของกายวิญญาณ

---

807. කතමං තං රූපං බාහිරං න චක්ඛායතනං? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං න චක්ඛායතනං.

๘๐๗. รูปที่เป็นภายนอก ไม่ใช่จักขายตนะ เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นภายนอก ไม่ใช่จักขายตนะ

---

808. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං චක්ඛායතනං? යං චක්ඛු චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො…පෙ… සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං චක්ඛායතනං.

๘๐๘. รูปที่เป็นภายใน เป็นจักขายตนะ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขุใดที่เป็นปสาทรูป อาศัยมหาภูตรูป ๔...ฯลฯ...นี้เปรียบเหมือนบ้านร้าง นี้คือรูปที่เป็นภายใน เป็นจักขายตนะ

---

809. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න චක්ඛායතනං? සොතායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න චක්ඛායතනං.

๘๐๙. รูปที่เป็นภายใน ไม่ใช่จักขายตนะ เป็นไฉน? ได้แก่ โสตายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นภายใน ไม่ใช่จักขายตนะ

---

810. කතමං තං රූපං බාහිරං න සොතායතනං…පෙ… න ඝානායතනං…පෙ… න ජිව්හායතනං…පෙ… න කායායතනං? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං න කායායතනං.

๘๑๐. รูปที่เป็นภายนอก ไม่ใช่โสตายตนะ...ฯลฯ...ไม่ใช่ฆานายตนะ...ฯลฯ...ไม่ใช่ชิวหายตนะ...ฯลฯ...ไม่ใช่กายายตนะ เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นภายนอก ไม่ใช่กายายตนะ

---

811. කතමං [Pg.186] තං රූපං අජ්ඣත්තිකං කායායතනං? යො කායො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො…පෙ… සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං කායායතනං.

๘๑๑. รูปที่เป็นภายใน เป็นกายายตนะ เป็นไฉน? ได้แก่ กายใดที่เป็นปสาทรูป อาศัยมหาภูตรูป ๔...ฯลฯ...นี้เปรียบเหมือนบ้านร้าง นี้คือรูปที่เป็นภายใน เป็นกายายตนะ

---

812. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න කායායතනං? චක්ඛායතනං…පෙ… ජිව්හායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න කායායතනං.

๘๑๒. รูปที่เป็นภายใน ไม่ใช่กายายตนะ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...ชิวหายตนะ นี้คือรูปที่เป็นภายใน ไม่ใช่กายายตนะ

---

813. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න රූපායතනං? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න රූපායතනං.

๘๑๓. รูปที่เป็นภายใน ไม่ใช่รูปายตนะ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นภายใน ไม่ใช่รูปายตนะ

---

814. කතමං තං රූපං බාහිරං රූපායතනං? යං රූපං චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය වණ්ණනිභා…පෙ… රූපධාතු පෙසා – ඉදං තං රූපං බාහිරං රූපායතනං.

๘๑๔. รูปที่เป็นภายนอก เป็นรูปายตนะ เป็นไฉน? ได้แก่ รูปใดที่เป็นวรรณนิมิต อาศัยมหาภูตรูป ๔...ฯลฯ...นี้คือรูปธาตุ นี้คือรูปที่เป็นภายนอก เป็นรูปายตนะ

---

815. කතමං තං රූපං බාහිරං න රූපායතනං? සද්දායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං න රූපායතනං.

๘๑๕. รูปที่เป็นภายนอก ไม่ใช่รูปายตนะ เป็นไฉน? ได้แก่ สัททายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นภายนอก ไม่ใช่รูปายตนะ

---

816. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න සද්දායතනං…පෙ… න ගන්ධායතනං…පෙ… න රසායතනං…පෙ… න ඵොට්ඨබ්බායතනං? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න ඵොට්ඨබ්බායතනං.

๘๑๖. รูปที่เป็นภายใน ไม่ใช่สัททายตนะ...ฯลฯ...ไม่ใช่คันธายตนะ...ฯลฯ...ไม่ใช่รสายตนะ...ฯลฯ...ไม่ใช่โผฏฐัพพายตนะ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นภายใน ไม่ใช่โผฏฐัพพายตนะ

---

817. කතමං තං රූපං බාහිරං ඵොට්ඨබ්බායතනං? පථවීධාතු…පෙ… ඵොට්ඨබ්බධාතු පෙසා – ඉදං තං රූපං බාහිරං ඵොට්ඨබ්බායතනං.

๘๑๗. รูปที่เป็นภายนอก เป็นโผฏฐัพพายตนะ เป็นไฉน? ได้แก่ ปฐวีธาตุ...ฯลฯ...นี้คือโผฏฐัพพธาตุ นี้คือรูปที่เป็นภายนอก เป็นโผฏฐัพพายตนะ

---

818. කතමං තං රූපං බාහිරං න ඵොට්ඨබ්බායතනං? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං න ඵොට්ඨබ්බායතනං.

๘๑๘. รูปที่เป็นภายนอก ไม่ใช่โผฏฐัพพายตนะ เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นภายนอก ไม่ใช่โผฏฐัพพายตนะ

---

819. කතමං තං රූපං බාහිරං න චක්ඛුධාතු? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං න චක්ඛුධාතු.

๘๑๙. รูปที่เป็นภายนอก ไม่ใช่จักขุธาตุ เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นภายนอก ไม่ใช่จักขุธาตุ

---

820. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං චක්ඛුධාතු? චක්ඛායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං චක්ඛුධාතු.

๘๒๐. รูปที่เป็นภายใน เป็นจักขุธาตุ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ นี้คือรูปที่เป็นภายใน เป็นจักขุธาตุ

---

821. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න චක්ඛුධාතු? සොතායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න චක්ඛුධාතු.

๘๒๑. รูปที่เป็นภายใน ไม่ใช่จักขุธาตุ เป็นไฉน? ได้แก่ โสตายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นภายใน ไม่ใช่จักขุธาตุ

---

822. කතමං තං රූපං බාහිරං න සොතධාතු…පෙ… න ඝානධාතු…පෙ… න ජිව්හාධාතු…පෙ… න කායධාතු? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං න කායධාතු.

๘๒๒. รูปที่เป็นภายนอกและไม่ใช่โสตธาตุ...ฯลฯ...ไม่ใช่ฆานธาตุ...ฯลฯ...ไม่ใช่ชิวหาธาตุ...ฯลฯ...ไม่ใช่กายธาตุ เป็นไฉน? รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นภายนอกและไม่ใช่กายธาตุ

---

823. කතමං [Pg.187] තං රූපං අජ්ඣත්තිකං කායධාතු? කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං කායධාතු.

๘๒๓. รูปที่เป็นภายในและเป็นกายธาตุ เป็นไฉน? กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นภายในและเป็นกายธาตุ

---

824. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න කායධාතු? චක්ඛායතනං…පෙ… ජිව්හායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න කායධාතු.

๘๒๔. รูปที่เป็นภายในและไม่ใช่กายธาตุ เป็นไฉน? จักขายตนะ...ฯลฯ...ชิวหายตนะ นี้คือรูปที่เป็นภายในและไม่ใช่กายธาตุ

---

825. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න රූපධාතු? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න රූපධාතු.

๘๒๕. รูปที่เป็นภายในและไม่ใช่รูปธาตุ เป็นไฉน? จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นภายในและไม่ใช่รูปธาตุ

---

826. කතමං තං රූපං බාහිරං රූපධාතු? රූපායතනං – ඉදං තං රූපං බාහිරං රූපධාතු.

๘๒๖. รูปที่เป็นภายนอกและเป็นรูปธาตุ เป็นไฉน? รูปายตนะ นี้คือรูปที่เป็นภายนอกและเป็นรูปธาตุ

---

827. කතමං තං රූපං බාහිරං න රූපධාතු? සද්දායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං න රූපධාතු.

๘๒๗. รูปที่เป็นภายนอกและไม่ใช่รูปธาตุ เป็นไฉน? สัททายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นภายนอกและไม่ใช่รูปธาตุ

---

828. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න සද්දධාතු…පෙ… න ගන්ධධාතු…පෙ… න රසධාතු …පෙ… න ඵොට්ඨබ්බධාතු? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න ඵොට්ඨබ්බධාතු.

๘๒๘. รูปที่เป็นภายในและไม่ใช่สัททธาตุ...ฯลฯ...ไม่ใช่คันธธาตุ...ฯลฯ...ไม่ใช่รสธาตุ...ฯลฯ...ไม่ใช่โผฏฐัพพธาตุ เป็นไฉน? จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นภายในและไม่ใช่โผฏฐัพพธาตุ

---

829. කතමං තං රූපං බාහිරං ඵොට්ඨබ්බධාතු? ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං බාහිරං ඵොට්ඨබ්බධාතු.

๘๒๙. รูปที่เป็นภายนอกและเป็นโผฏฐัพพธาตุ เป็นไฉน? โผฏฐัพพายตนะ นี้คือรูปที่เป็นภายนอกและเป็นโผฏฐัพพธาตุ

---

830. කතමං තං රූපං බාහිරං න ඵොට්ඨබ්බධාතු? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං න ඵොට්ඨබ්බධාතු.

๘๓๐. รูปที่เป็นภายนอกและไม่ใช่โผฏฐัพพธาตุ เป็นไฉน? รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นภายนอกและไม่ใช่โผฏฐัพพธาตุ

---

831. කතමං තං රූපං බාහිරං න චක්ඛුන්ද්‍රියං? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං න චක්ඛුන්ද්‍රියං.

๘๓๑. รูปที่เป็นภายนอกและไม่ใช่จักขุนทรีย์ เป็นไฉน? รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นภายนอกและไม่ใช่จักขุนทรีย์

---

832. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං චක්ඛුන්ද්‍රියං? යං චක්ඛු චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො…පෙ… සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං චක්ඛුන්ද්‍රියං.

๘๓๒. รูปที่เป็นภายในและเป็นจักขุนทรีย์ เป็นไฉน? จักขุใดที่เป็นปสาทรูปอาศัยมหาภูตรูป ๔...ฯลฯ...เปรียบดังบ้านร้าง นี้คือรูปที่เป็นภายในและเป็นจักขุนทรีย์

---

833. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න චක්ඛුන්ද්‍රියං? සොතායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න චක්ඛුන්ද්‍රියං.

๘๓๓. รูปที่เป็นภายในและไม่ใช่จักขุนทรีย์ เป็นไฉน? โสตายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นภายในและไม่ใช่จักขุนทรีย์

---

834. කතමං තං රූපං බාහිරං න සොතින්ද්‍රියං…පෙ… න ඝානින්ද්‍රියං…පෙ… න ජිව්හින්ද්‍රියං…පෙ… න කායින්ද්‍රියං? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං න කායින්ද්‍රියං.

๘๓๔. รูปที่เป็นภายนอกและไม่ใช่โสตินทรีย์...ฯลฯ...ไม่ใช่ฆานินทรีย์...ฯลฯ...ไม่ใช่ชิวหินทรีย์...ฯลฯ...ไม่ใช่กายินทรีย์ เป็นไฉน? รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นภายนอกและไม่ใช่กายินทรีย์

---

835. කතමං [Pg.188] තං රූපං අජ්ඣත්තිකං කායින්ද්‍රියං? යො කායො චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො…පෙ… සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං කායින්ද්‍රියං.

๘๓๕. รูปที่เป็นภายในและเป็นกายินทรีย์ เป็นไฉน? กายใดที่เป็นปสาทรูปอาศัยมหาภูตรูป ๔...ฯลฯ...เปรียบดังบ้านร้าง นี้คือรูปที่เป็นภายในและเป็นกายินทรีย์

---

836. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න කායින්ද්‍රියං? චක්ඛායතනං…පෙ… ජිව්හායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න කායින්ද්‍රියං.

๘๓๖. รูปที่เป็นภายในและไม่ใช่กายินทรีย์ เป็นไฉน? จักขายตนะ...ฯลฯ...ชิวหายตนะ นี้คือรูปที่เป็นภายในและไม่ใช่กายินทรีย์

---

837. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න ඉත්ථින්ද්‍රියං? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න ඉත්ථින්ද්‍රියං.

๘๓๗. รูปที่เป็นภายในและไม่ใช่อิตถินทรีย์ เป็นไฉน? จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นภายในและไม่ใช่อิตถินทรีย์

---

838. කතමං තං රූපං බාහිරං ඉත්ථින්ද්‍රියං? යං ඉත්ථියා ඉත්ථිලිඞ්ගං ඉත්ථිනිමිත්තං ඉත්ථිකුත්තං ඉත්ථාකප්පො ඉත්ථත්තං ඉත්ථිභාවො – ඉදං තං රූපං බාහිරං ඉත්ථින්ද්‍රියං.

๘๓๘. รูปที่เป็นภายนอกและเป็นอิตถินทรีย์ เป็นไฉน? ลักษณะแห่งสตรี เครื่องหมายแห่งสตรี กิริยาแห่งสตรี อาการแห่งสตรี ความเป็นสตรี ภาวะแห่งสตรี ของสตรีใด นี้คือรูปที่เป็นภายนอกและเป็นอิตถินทรีย์

---

839. කතමං තං රූපං බාහිරං න ඉත්ථින්ද්‍රියං? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං න ඉත්ථින්ද්‍රියං.

๘๓๙. รูปที่เป็นภายนอกและไม่ใช่อิตถินทรีย์ เป็นไฉน? รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นภายนอกและไม่ใช่อิตถินทรีย์

---

840. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න පුරිසින්ද්‍රියං? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න පුරිසින්ද්‍රියං.

๘๔๐. รูปที่เป็นภายในและไม่ใช่ปุริสินทรีย์ เป็นไฉน? จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นภายในและไม่ใช่ปุริสินทรีย์

---

841. කතමං තං රූපං බාහිරං පුරිසින්ද්‍රියං? යං පුරිසස්ස පුරිසලිඞ්ගං පුරිසනිමිත්තං පුරිසකුත්තං පුරිසාකප්පො පුරිසත්තං පුරිසභාවො – ඉදං තං රූපං බාහිරං පුරිසින්ද්‍රියං.

๘๔๑. รูปที่เป็นภายนอกและเป็นปุริสินทรีย์ เป็นไฉน? ลักษณะแห่งบุรุษ เครื่องหมายแห่งบุรุษ กิริยาแห่งบุรุษ อาการแห่งบุรุษ ความเป็นบุรุษ ภาวะแห่งบุรุษ ของบุรุษใด นี้คือรูปที่เป็นภายนอกและเป็นปุริสินทรีย์

---

842. කතමං තං රූපං බාහිරං න පුරිසින්ද්‍රියං? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං න පුරිසින්ද්‍රියං.

๘๔๒. รูปที่เป็นภายนอกและไม่ใช่ปุริสินทรีย์ เป็นไฉน? รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นภายนอกและไม่ใช่ปุริสินทรีย์

---

843. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න ජීවිතින්ද්‍රියං? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න ජීවිතින්ද්‍රියං.

๘๔๓. รูปที่เป็นภายในและไม่ใช่ชีวิตินทรีย์ เป็นไฉน? จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นภายในและไม่ใช่ชีวิตินทรีย์

---

844. කතමං තං රූපං බාහිරං ජීවිතින්ද්‍රියං? යො තෙසං රූපීනං ධම්මානං ආයු ඨිති යපනා යාපනා ඉරියනා වත්තනා පාලනා ජීවිතං ජීවිතින්ද්‍රියං – ඉදං තං රූපං බාහිරං ජීවිතින්ද්‍රියං.

๘๔๔. รูปที่เป็นภายนอกและเป็นชีวิตินทรีย์ เป็นไฉน? อายุ ความตั้งอยู่ ความเป็นไป ความให้เป็นไป ความเป็นไปอยู่ ความเป็นไปพร้อม การรักษา ชีวิต ชีวิตินทรีย์ ของรูปธรรมเหล่านั้นใด นี้คือรูปที่เป็นภายนอกและเป็นชีวิตินทรีย์

---

845. කතමං තං රූපං බාහිරං න ජීවිතින්ද්‍රියං? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං න ජීවිතින්ද්‍රියං.

๘๔๕. รูปที่เป็นภายนอกและไม่ใช่ชีวิตินทรีย์ เป็นไฉน? รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นภายนอกและไม่ใช่ชีวิตินทรีย์

---

846. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න කායවිඤ්ඤත්ති? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න කායවිඤ්ඤත්ති.

๘๔๖. รูปที่เป็นภายในและไม่ใช่กายวิญญัติ เป็นไฉน? จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นภายในและไม่ใช่กายวิญญัติ

---

847. කතමං [Pg.189] තං රූපං බාහිරං කායවිඤ්ඤත්ති? යා කුසලචිත්තස්ස වා අකුසලචිත්තස්ස වා අබ්‍යාකතචිත්තස්ස වා අභික්කමන්තස්ස වා පටික්කමන්තස්ස වා ආලොකෙන්තස්ස වා විලොකෙන්තස්ස වා සමිඤ්ජෙන්තස්ස වා පසාරෙන්තස්ස වා කායස්ස ථම්භනා සන්ථම්භනා සන්ථම්භිතත්තං විඤ්ඤත්ති විඤ්ඤාපනා විඤ්ඤාපිතත්තං – ඉදං තං රූපං බාහිරං කායවිඤ්ඤත්ති.

๘๔๗. รูปที่เป็นภายนอกและเป็นกายวิญญัติ เป็นไฉน? การแข็ง การแข็งดี ความเป็นสภาพที่แข็งดี การให้รู้ อาการที่ให้รู้ ความเป็นสภาพที่ให้รู้ ของกายของผู้ก้าวไปข้างหน้า หรือถอยกลับ หรือแลดู หรือเหลียวดู หรือคู้เข้า หรือเหยียดออก เพราะกุศลจิตก็ตาม อกุศลจิตก็ตาม อัพยากตจิตก็ตาม ใด นี้คือรูปที่เป็นภายนอกและเป็นกายวิญญัติ

---

848. කතමං තං රූපං බාහිරං න කායවිඤ්ඤත්ති? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං න කායවිඤ්ඤත්ති.

๘๔๘. รูปที่เป็นภายนอกและไม่ใช่กายวิญญัติ เป็นไฉน? รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นภายนอกและไม่ใช่กายวิญญัติ

---

849. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න වචීවිඤ්ඤත්ති? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න වචීවිඤ්ඤත්ති.

๘๔๙. รูปที่เป็นภายในและไม่ใช่วจีวิญญัติ เป็นไฉน? จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นภายในและไม่ใช่วจีวิญญัติ

---

850. කතමං තං රූපං බාහිරං වචීවිඤ්ඤත්ති? යා කුසලචිත්තස්ස වා අකුසලචිත්තස්ස වා අබ්‍යාකතචිත්තස්ස වා වාචා ගිරා බ්‍යප්පථො උදීරණං ධොසො ඝොසකම්මං වාචා වචීභෙදො, අයං වුච්චති වාචා. යා තාය වාචාය විඤ්ඤත්ති විඤ්ඤාපනා විඤ්ඤාපිතත්තං – ඉදං තං රූපං බාහිරං වචීවිඤ්ඤත්ති.

๘๕๐. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นวจีวิญญัตตินั้น เป็นไฉน? วาจา, คำพูด, การพูดต่าง ๆ, การเปล่งเสียง, เสียงกึกก้อง, การกระทำเสียงให้กึกก้อง, วาจา, การจำแนกวาจาใด ที่เกิดเพราะกุศลจิตบ้าง อกุศลจิตบ้าง อัพยากตจิตบ้าง นี้เรียกว่า วาจา. การยังบุคคลอื่นให้รู้, การประกาศ, ความเป็นผู้ประกาศให้รู้ใด ด้วยวาจานั้น นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นวจีวิญญัติ.

---

851. කතමං තං රූපං බාහිරං න වචීවිඤ්ඤත්ති? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං න වචීවිඤ්ඤත්ති.

๘๕๑. รูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่เป็นวจีวิญญัตตินั้น เป็นไฉน? รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่เป็นวจีวิญญัติ.

---

852. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න ආකාසධාතු? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න ආකාසධාතු.

๘๕๒. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะแต่ไม่ใช่อากาสธาตุนั้น เป็นไฉน? จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะแต่ไม่ใช่อากาสธาตุ.

---

853. කතමං තං රූපං බාහිරං ආකාසධාතු? යො ආකාසො ආකාසගතං අඝං අඝගතං විවරො විවරගතං අසම්ඵුට්ඨං චතූහි මහාභූතෙහි – ඉදං තං රූපං බාහිරං ආකාසධාතු.

๘๕๓. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นอากาสธาตุนั้น เป็นไฉน? อากาศ, ภาวะที่เป็นอากาศ, ช่องว่าง, ภาวะที่เป็นช่องว่าง, ที่ว่าง, ภาวะที่เป็นที่ว่างใด ที่มหาภูตรูป ๔ ไม่ได้ถูกต้องแล้ว นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นอากาสธาตุ.

---

854. කතමං තං රූපං බාහිරං න ආකාසධාතු? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං න ආකාසධාතු.

๘๕๔. รูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่ใช่อากาสธาตุนั้น เป็นไฉน? รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่ใช่อากาสธาตุ.

---

855. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න ආපොධාතු? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න ආපොධාතු.

๘๕๕. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะแต่ไม่ใช่อาโปธาตุนั้น เป็นไฉน? จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะแต่ไม่ใช่อาโปธาตุ.

---

856. කතමං තං රූපං බාහිරං ආපොධාතු? යං ආපො ආපොගතං සිනෙහො සිනෙහගතං බන්ධනත්තං රූපස්ස – ඉදං තං රූපං බාහිරං ආපොධාතු.

๘๕๖. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นอาโปธาตุนั้น เป็นไฉน? อาโป, ภาวะที่เป็นอาโป, ความเยิ้ม, ภาวะที่เยิ้ม, ความเป็นเครื่องผูกพันรูปใด นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นอาโปธาตุ.

---

857. කතමං තං රූපං බාහිරං න ආපොධාතු? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං න ආපොධාතු.

๘๕๗. รูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่ใช่อาโปธาตุนั้น เป็นไฉน? รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่ใช่อาโปธาตุ.

---

858. කතමං [Pg.190] තං රූපං අජ්ඣත්තිකං රූපස්ස න ලහුතා? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං රූපස්ස න ලහුතා.

๘๕๘. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะและไม่เป็นลหุตาแห่งรูปนั้น เป็นไฉน? จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะและไม่เป็นลหุตาแห่งรูป.

---

859. කතමං තං රූපං බාහිරං රූපස්ස ලහුතා? යා රූපස්ස ලහුතා ලහුපරිණාමතා අදන්ධනතා අවිත්ථනතා – ඉදං තං රූපං බාහිරං රූපස්ස ලහුතා.

๘๕๙. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นลหุตาแห่งรูปนั้น เป็นไฉน? ความเบา, ความเปลี่ยนแปลงได้เร็ว, ความไม่เชื่องช้า, ความไม่หนักแห่งรูปใด นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นลหุตาแห่งรูป.

---

860. කතමං තං රූපං බාහිරං රූපස්ස න ලහුතා? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං රූපස්ස න ලහුතා.

๘๖๐. รูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่เป็นลหุตาแห่งรูปนั้น เป็นไฉน? รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่เป็นลหุตาแห่งรูป.

---

861. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං රූපස්ස න මුදුතා? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං රූපස්ස න මුදුතා.

๘๖๑. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะและไม่เป็นมุทุตาแห่งรูปนั้น เป็นไฉน? จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะและไม่เป็นมุทุตาแห่งรูป.

---

862. කතමං තං රූපං බාහිරං රූපස්ස මුදුතා? යා රූපස්ස මුදුතා මද්දවතා අකක්ඛළතා අකථිනතා – ඉදං තං රූපං බාහිරං රූපස්ස මුදුතා.

๘๖๒. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นมุทุตาแห่งรูปนั้น เป็นไฉน? ความอ่อน, ความนุ่มนวล, ความไม่กระด้าง, ความไม่แข็งแห่งรูปใด นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นมุทุตาแห่งรูป.

---

863. කතමං තං රූපං බාහිරං රූපස්ස න මුදුතා? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං රූපස්ස න මුදුතා.

๘๖๓. รูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่เป็นมุทุตาแห่งรูปนั้น เป็นไฉน? รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่เป็นมุทุตาแห่งรูป.

---

864. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං රූපස්ස න කම්මඤ්ඤතා? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං රූපස්ස න කම්මඤ්ඤතා.

๘๖๔. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะและไม่เป็นกัมมัญญตาแห่งรูปนั้น เป็นไฉน? จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะและไม่เป็นกัมมัญญตาแห่งรูป.

---

865. කතමං තං රූපං බාහිරං රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා? යා රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා කම්මඤ්ඤත්තං කම්මඤ්ඤභාවො – ඉදං තං රූපං බාහිරං රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා.

๘๖๕. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นกัมมัญญตาแห่งรูปนั้น เป็นไฉน? ความควรแก่การงาน, ภาวะที่ควรแก่การงาน, ความเป็นสภาพที่ควรแก่การงานแห่งรูปใด นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นกัมมัญญตาแห่งรูป.

---

866. කතමං තං රූපං බාහිරං රූපස්ස න කම්මඤ්ඤතා? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං රූපස්ස න කම්මඤ්ඤතා.

๘๖๖. รูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่เป็นกัมมัญญตาแห่งรูปนั้น เป็นไฉน? รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่เป็นกัมมัญญตาแห่งรูป.

---

867. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං රූපස්ස න උපචයො? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං රූපස්ස න උපචයො.

๘๖๗. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะและไม่เป็นอุปจยะแห่งรูปนั้น เป็นไฉน? จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะและไม่เป็นอุปจยะแห่งรูป.

---

868. කතමං තං රූපං බාහිරං රූපස්ස උපචයො? යො ආයතනානං ආචයො, සො රූපස්ස උපචයො – ඉදං තං රූපං බාහිරං රූපස්ස උපචයො.

๘๖๘. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นอุปจยะแห่งรูปนั้น เป็นไฉน? การสั่งสมอายตนะทั้งหลายใด การสั่งสมนั้นเป็นอุปจยะแห่งรูป นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นอุปจยะแห่งรูป.

---

869. කතමං තං රූපං බාහිරං රූපස්ස න උපචයො? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං රූපස්ස න උපචයො.

๘๖๙. รูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่เป็นอุปจยะแห่งรูปนั้น เป็นไฉน? รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่เป็นอุปจยะแห่งรูป.

---

870. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං රූපස්ස න සන්තති? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං රූපස්ස න සන්තති.

๘๗๐. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะและไม่เป็นสันตติแห่งรูปนั้น เป็นไฉน? จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะและไม่เป็นสันตติแห่งรูป.

---

871. කතමං [Pg.191] තං රූපං බාහිරං රූපස්ස සන්තති? යො රූපස්ස උපචයො, සා රූපස්ස සන්තති – ඉදං තං රූපං බාහිරං රූපස්ස සන්තති.

๘๗๑. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นสันตติแห่งรูปนั้น เป็นไฉน? อุปจยะแห่งรูปใด อุปจยะนั้นเป็นสันตติแห่งรูป นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นสันตติแห่งรูป.

---

872. කතමං තං රූපං බාහිරං රූපස්ස න සන්තති? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං රූපස්ස න සන්තති.

๘๗๒. รูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่เป็นสันตติแห่งรูปนั้น เป็นไฉน? รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่เป็นสันตติแห่งรูป.

---

873. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං රූපස්ස න ජරතා? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං රූපස්ස න ජරතා.

๘๗๓. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะและไม่เป็นชรตาแห่งรูปนั้น เป็นไฉน? จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะและไม่เป็นชรตาแห่งรูป.

---

874. කතමං තං රූපං බාහිරං රූපස්ස ජරතා? යා රූපස්ස ජරා ජීරණතා ඛණ්ඩිච්චං පාලිච්චං වලිත්තචතා ආයුනො සංහානි ඉන්ද්‍රියානං පරිපාකො – ඉදං තං රූපං බාහිරං රූපස්ස ජරතා.

๘๗๔. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นชรตาแห่งรูปนั้น เป็นไฉน? ความคร่ำคร่า, ความทรุดโทรม, ความมีฟันหลุด, ความมีผมหงอก, ความมีหนังเหี่ยวย่นแห่งรูป, ความเสื่อมสิ้นแห่งอายุ, ความแก่หง่อมแห่งอินทรีย์ทั้งหลายใด นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นชรตาแห่งรูป.

---

875. කතමං තං රූපං බාහිරං රූපස්ස න ජරතා? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං රූපස්ස න ජරතා.

๘๗๕. รูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่เป็นชรตาแห่งรูปนั้น เป็นไฉน? รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่เป็นชรตาแห่งรูป.

---

876. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං රූපස්ස න අනිච්චතා? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං රූපස්ස න අනිච්චතා.

๘๗๖. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะและไม่เป็นอนิจจตาแห่งรูปนั้น เป็นไฉน? จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะและไม่เป็นอนิจจตาแห่งรูป.

---

877. කතමං තං රූපං බාහිරං රූපස්ස අනිච්චතා? යො රූපස්ස ඛයො වයො භෙදො පරිභෙදො අනිච්චතා අන්තරධානං – ඉදං තං රූපං බාහිරං රූපස්ස අනිච්චතා.

๘๗๗. รูปที่เป็นพาหิระและเป็นอนิจจตาแห่งรูปนั้น เป็นไฉน? ความสิ้นไป, ความเสื่อมไป, ความแตก, ความแตกทำลาย, ความไม่เที่ยง, ความอันตรธานแห่งรูปใด นี้คือรูปที่เป็นพาหิระและเป็นอนิจจตาแห่งรูป.

---

878. කතමං තං රූපං බාහිරං රූපස්ස න අනිච්චතා? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං බාහිරං රූපස්ස න අනිච්චතා.

๘๗๘. รูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่เป็นอนิจจตาแห่งรูปนั้น เป็นไฉน? รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นพาหิระแต่ไม่เป็นอนิจจตาแห่งรูป.

---

879. කතමං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න කබළීකාරො ආහාරො? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං – ඉදං තං රූපං අජ්ඣත්තිකං න කබළීකාරො ආහාරො.

๘๗๙. รูปที่เป็นอัชฌัตติกะแต่ไม่เป็นกวฬิงการาหารนั้น เป็นไฉน? จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอัชฌัตติกะแต่ไม่เป็นกวฬิงการาหาร.

---

880. කතමං තං රූපං බාහිරං කබළීකාරො ආහාරො? ඔදනො කුම්මාසො සත්තු මච්ඡො මංසං ඛීරං දධි සප්පි නවනීතං තෙලං මධු ඵාණිතං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං යම්හි යම්හි ජනපදෙ තෙසං තෙසං සත්තානං මුඛාසියං දන්තවිඛාදනං ගලජ්ඣොහරණීයං කුච්ඡිවිත්ථම්භනං යාය ඔජාය සත්තා යාපෙන්ති – ඉදං තං රූපං බාහිරං කබළීකාරො ආහාරො.

๘๘๐. รูปที่เป็นพาหิระ กพฬีการาหารนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ ข้าวสุก ขนมกุมมาส ข้าวตู ปลา เนื้อ นมสด นมส้ม เนยใส เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย อีกอย่างหนึ่ง รูปอื่นใดแลมีอยู่ คือ รูปที่สัตว์ทั้งหลายในชนบทนั้นๆ พึงกินด้วยปาก พึงเคี้ยวด้วยฟัน พึงกลืนลงทางลำคอ เป็นเครื่องค้ำจุนท้อง โอชาใดที่สัตว์ทั้งหลายใช้ยังชีพอยู่ได้ นี้คือรูปที่เป็นพาหิระ กพฬีการาหาร

---

881. කතමං [Pg.192] තං රූපං බාහිරං න කබළීකාරො ආහාරො? රූපායතනං…පෙ… රූපස්ස අනිච්චතා – ඉදං තං රූපං බාහිරං න කබළීකාරො ආහාරො.

๘๘๑. รูปที่เป็นพาหิระ แต่ไม่ใช่กพฬีการาหารนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ...ฯลฯ...อนิจจตาของรูป นี้คือรูปที่เป็นพาหิระ แต่ไม่ใช่กพฬีการาหาร

---

එවං තිවිධෙන රූපසඞ්ගහො.

การสงเคราะห์รูปด้วยอาการ ๓ อย่าง ย่อมมี ด้วยประการฉะนี้

---

තිකනිද්දෙසො.

ติกนิทเทส จบ

---

චතුක්කං

จตุกกะ

---

882. කතමං තං රූපං උපාදා උපාදිණ්ණං? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං, ඉත්ථින්ද්‍රියං පුරිසින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ආකාසධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං උපාදා උපාදිණ්ණං.

๘๘๒. รูปที่เป็นอุปาทาและอุปาทินนะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ, อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์, อีกอย่างหนึ่ง รูปอื่นใดแลมีอยู่ ที่เป็นไปเพราะความที่กรรมได้ทำไว้แล้ว คือ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ อากาสธาตุ อุปจยะของรูป สันตติของรูป กพฬีการาหาร นี้คือรูปที่เป็นอุปาทาและอุปาทินนะ

---

883. කතමං තං රූපං උපාදා අනුපාදිණ්ණං? සද්දායතනං කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති රූපස්ස ලහුතා රූපස්ස මුදුතා රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා රූපස්ස ජරතා රූපස්ස අනිච්චතා, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං න කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ආකාසධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං උපාදා අනුපාදිණ්ණං.

๘๘๓. รูปที่เป็นอุปาทาและอนุปาทินนะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ สัททายตนะ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ ลหุตาของรูป มุทุตาของรูป กัมมัญญตาของรูป ชรตาของรูป อนิจจตาของรูป, อีกอย่างหนึ่ง รูปอื่นใดแลมีอยู่ ที่ไม่เป็นไปเพราะความที่กรรมได้ทำไว้แล้ว คือ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ อากาสธาตุ อุปจยะของรูป สันตติของรูป กพฬีการาหาร นี้คือรูปที่เป็นอุปาทาและอนุปาทินนะ

---

884. කතමං තං රූපං නො උපාදා උපාදිණ්ණං? කම්මස්ස කතත්තා ඵොට්ඨබ්බායතනං ආපොධාතු – ඉදං තං රූපං නො උපාදා උපාදිණ්ණං.

๘๘๔. รูปที่ไม่เป็นอุปาทาแต่เป็นอุปาทินนะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ โผฏฐัพพายตนะ อาโปธาตุ ที่เป็นไปเพราะความที่กรรมได้ทำไว้แล้ว นี้คือรูปที่ไม่เป็นอุปาทาแต่เป็นอุปาทินนะ

---

885. කතමං තං රූපං නො උපාදා අනුපාදිණ්ණං? න කම්මස්ස කතත්තා ඵොට්ඨබ්බායතනං ආපොධාතු – ඉදං තං රූපං නො උපාදා අනුපාදිණ්ණං.

๘๘๕. รูปที่ไม่เป็นอุปาทาและไม่เป็นอนุปาทินนะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ โผฏฐัพพายตนะ อาโปธาตุ ที่ไม่เป็นไปเพราะความที่กรรมได้ทำไว้แล้ว นี้คือรูปที่ไม่เป็นอุปาทาและไม่เป็นอนุปาทินนะ

---

886. කතමං තං රූපං උපාදා උපාදිණ්ණුපාදානියං? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං, ඉත්ථින්ද්‍රියං පුරිසින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ආකාසධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං උපාදා උපාදිණ්ණුපාදානියං.

๘๘๖. รูปที่เป็นอุปาทาและอุปาทินนุปาทานิยะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ, อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์, อีกอย่างหนึ่ง รูปอื่นใดแลมีอยู่ ที่เป็นไปเพราะความที่กรรมได้ทำไว้แล้ว คือ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ อากาสธาตุ อุปจยะของรูป สันตติของรูป กพฬีการาหาร นี้คือรูปที่เป็นอุปาทาและอุปาทินนุปาทานิยะ

---

887. කතමං තං රූපං උපාදා අනුපාදිණ්ණුපාදානියං? සද්දායතනං කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති රූපස්ස ලහුතා රූපස්ස මුදුතා රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා රූපස්ස [Pg.193] ජරතා රූපස්ස අනිච්චතා, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං න කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ආකාසධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං උපාදා අනුපාදිණ්ණුපාදානියං.

๘๘๗. รูปที่เป็นอุปาทาและอนุปาทินนุปาทานิยะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ สัททายตนะ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ ลหุตาของรูป มุทุตาของรูป กัมมัญญตาของรูป ชรตาของรูป อนิจจตาของรูป, อีกอย่างหนึ่ง รูปอื่นใดแลมีอยู่ ที่ไม่เป็นไปเพราะความที่กรรมได้ทำไว้แล้ว คือ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ อากาสธาตุ อุปจยะของรูป สันตติของรูป กพฬีการาหาร นี้คือรูปที่เป็นอุปาทาและอนุปาทินนุปาทานิยะ

---

888. කතමං තං රූපං නො උපාදා උපාදිණ්ණුපාදානියං? කම්මස්ස කතත්තා ඵොට්ඨබ්බායතනං ආපොධාතු – ඉදං තං රූපං නො උපාදා උපාදිණ්ණුපාදානියං.

๘๘๘. รูปที่ไม่เป็นอุปาทาแต่เป็นอุปาทินนุปาทานิยะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ โผฏฐัพพายตนะ อาโปธาตุ ที่เป็นไปเพราะความที่กรรมได้ทำไว้แล้ว นี้คือรูปที่ไม่เป็นอุปาทาแต่เป็นอุปาทินนุปาทานิยะ

---

889. කතමං තං රූපං නො උපාදා අනුපාදිණ්ණුපාදානියං? න කම්මස්ස කතත්තා ඵොට්ඨබ්බායතනං ආපොධාතු – ඉදං තං රූපං නො උපාදා අනුපාදිණ්ණුපාදානියං.

๘๘๙. รูปที่ไม่เป็นอุปาทาและเป็นอนุปาทินนุปาทานิยะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ โผฏฐัพพายตนะ อาโปธาตุ ที่ไม่เป็นไปเพราะความที่กรรมได้ทำไว้แล้ว นี้คือรูปที่ไม่เป็นอุปาทาและเป็นอนุปาทินนุปาทานิยะ

---

890. කතමං තං රූපං උපාදා සප්පටිඝං? චක්ඛායතනං…පෙ… රසායතනං – ඉදං තං රූපං උපාදා සප්පටිඝං.

๘๙๐. รูปที่เป็นอุปาทาและสัปปฏิฆะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...รสายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอุปาทาและสัปปฏิฆะ

---

891. කතමං තං රූපං උපාදා අප්පටිඝං? ඉත්ථින්ද්‍රියං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං උපාදා අප්පටිඝං.

๘๙๑. รูปที่เป็นอุปาทาและอัปปฏิฆะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ อิตถินทรีย์...ฯลฯ...กพฬีการาหาร นี้คือรูปที่เป็นอุปาทาและอัปปฏิฆะ

---

892. කතමං තං රූපං නො උපාදා සප්පටිඝං? ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං නො උපාදා සප්පටිඝං.

๘๙๒. รูปที่ไม่เป็นอุปาทาแต่เป็นสัปปฏิฆะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ โผฏฐัพพายตนะ นี้คือรูปที่ไม่เป็นอุปาทาแต่เป็นสัปปฏิฆะ

---

893. කතමං තං රූපං නො උපාදා අප්පටිඝං? ආපොධාතු – ඉදං තං රූපං නො උපාදා අප්පටිඝං.

๘๙๓. รูปที่ไม่เป็นอุปาทาและไม่เป็นอัปปฏิฆะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ อาโปธาตุ นี้คือรูปที่ไม่เป็นอุปาทาและไม่เป็นอัปปฏิฆะ

---

894. කතමං තං රූපං උපාදා ඔළාරිකං? චක්ඛායතනං…පෙ… රසායතනං – ඉදං තං රූපං උපාදා ඔළාරිකං.

๘๙๔. รูปที่เป็นอุปาทาและโอฬาริกะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...รสายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอุปาทาและโอฬาริกะ

---

895. කතමං තං රූපං උපාදා සුඛුමං ඉත්ථින්ද්‍රියං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං උපාදා සුඛුමං.

๘๙๕. รูปที่เป็นอุปาทาและสุขุมะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ อิตถินทรีย์...ฯลฯ...กพฬีการาหาร นี้คือรูปที่เป็นอุปาทาและสุขุมะ

---

896. කතමං තං රූපං නො උපාදා ඔළාරිකං? ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං නො උපාදා ඔළාරිකං.

๘๙๖. รูปที่ไม่เป็นอุปาทาแต่เป็นโอฬาริกะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ โผฏฐัพพายตนะ นี้คือรูปที่ไม่เป็นอุปาทาแต่เป็นโอฬาริกะ

---

897. කතමං තං රූපං නො උපාදා සුඛුමං? ආපොධාතු – ඉදං තං රූපං නො උපාදා සුඛුමං.

๘๙๗. รูปที่ไม่เป็นอุปาทาแต่เป็นสุขุมะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ อาโปธาตุ นี้คือรูปที่ไม่เป็นอุปาทาแต่เป็นสุขุมะ

---

898. කතමං තං රූපං උපාදා දූරෙ? ඉත්ථින්ද්‍රියං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං උපාදා දූරෙ.

๘๙๘. รูปที่เป็นอุปาทาและอยู่ในที่ไกลนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ อิตถินทรีย์...ฯลฯ...กพฬีการาหาร นี้คือรูปที่เป็นอุปาทาและอยู่ในที่ไกล

---

899. කතමං [Pg.194] තං රූපං උපාදා සන්තිකෙ? චක්ඛායතනං…පෙ… රසායතනං – ඉදං තං රූපං උපාදා සන්තිකෙ.

๘๙๙. รูปที่เป็นอุปาทาและอยู่ในที่ใกล้นั้น เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...รสายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอุปาทาและอยู่ในที่ใกล้

---

900. කතමං තං රූපං නො උපාදා දූරෙ? ආපොධාතු – ඉදං තං රූපං නො උපාදා දූරෙ.

๙๐๐. รูปที่ไม่เป็นอุปาทาและอยู่ในที่ไกลนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ อาโปธาตุ นี้คือรูปที่ไม่เป็นอุปาทาและอยู่ในที่ไกล

---

901. කතමං තං රූපං නො උපාදා සන්තිකෙ? ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං නො උපාදා සන්තිකෙ.

๙๐๑. รูปที่ไม่เป็นอุปาทาและอยู่ในที่ใกล้นั้น เป็นไฉน? ได้แก่ โผฏฐัพพายตนะ นี้คือรูปที่ไม่เป็นอุปาทาและอยู่ในที่ใกล้

---

902. කතමං තං රූපං උපාදිණ්ණං සනිදස්සනං? කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං – ඉදං තං රූපං උපාදිණ්ණං සනිදස්සනං.

๙๐๒. รูปที่เป็นอุปาทินนะและสนิทัสสนะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ ที่เป็นไปเพราะความที่กรรมได้ทำไว้แล้ว นี้คือรูปที่เป็นอุปาทินนะและสนิทัสสนะ

---

903. කතමං තං රූපං උපාදිණ්ණං අනිදස්සනං? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං, ඉත්ථින්ද්‍රියං පුරිසින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං කම්මස්ස කතත්තා ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං උපාදිණ්ණං අනිදස්සනං.

๙๐๓. รูปที่เป็นอุปาทินนะและอนิทัสสนะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ, อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์, อีกอย่างหนึ่ง รูปอื่นใดแลมีอยู่ ที่เป็นไปเพราะความที่กรรมได้ทำไว้แล้ว คือ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ อากาสธาตุ อาโปธาตุ อุปจยะของรูป สันตติของรูป กพฬีการาหาร นี้คือรูปที่เป็นอุปาทินนะและอนิทัสสนะ

---

904. කතමං තං රූපං අනුපාදිණ්ණං සනිදස්සනං? න කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං – ඉදං තං රූපං අනුපාදිණ්ණං සනිදස්සනං.

๙๐๔. รูปที่เป็นอนุปาทินนะและสนิทัสสนะนั้น เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะ ที่ไม่เป็นไปเพราะความที่กรรมได้ทำไว้แล้ว นี้คือรูปที่เป็นอนุปาทินนะและสนิทัสสนะ

---

905. කතමං තං රූපං අනුපාදිණ්ණං අනිදස්සනං? සද්දායතනං කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති රූපස්ස ලහුතා රූපස්ස මුදුතා රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා රූපස්ස ජරතා රූපස්ස අනිච්චතා, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං න කම්මස්ස කතත්තා ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං අනුපාදිණ්ණං අනිදස්සනං.

๙๐๕. รูปที่เป็นอนุปาทิณณะและอนิทัสสนะ เป็นไฉน? สัททายตนะ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ รูปัสสลหุตา รูปัสสมุทุตา รูปัสสกัมมัญญตา รูปัสสชรตา รูปัสสานิจจตา หรือรูปอื่นใดแม้มีอยู่ ที่มิใช่เกิดแต่กรรม ได้แก่ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปัสสอุปจยะ รูปัสสสันตติ กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นอนุปาทิณณะและอนิทัสสนะ

---

906. කතමං තං රූපං උපාදිණ්ණං සප්පටිඝං? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං උපාදිණ්ණං සප්පටිඝං.

๙๐๖. รูปที่เป็นอุปาทิณณะและสัปปฏิฆะ เป็นไฉน? จักขายตนะ ฯลฯ กายายตนะ หรือรูปอื่นใดแม้มีอยู่ ที่เกิดแต่กรรม ได้แก่ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอุปาทิณณะและสัปปฏิฆะ

---

907. කතමං තං රූපං උපාදිණ්ණං අප්පටිඝං? ඉත්ථින්ද්‍රියං පුරිසින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං කම්මස්ස කතත්තා ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං උපාදිණ්ණං අප්පටිඝං.

๙๐๗. รูปที่เป็นอุปาทิณณะและอัปปฏิฆะ เป็นไฉน? อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ หรือรูปอื่นใดแม้มีอยู่ ที่เกิดแต่กรรม ได้แก่ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปัสสอุปจยะ รูปัสสสันตติ กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นอุปาทิณณะและอัปปฏิฆะ

---

908. කතමං [Pg.195] තං රූපං අනුපාදිණ්ණං සප්පටිඝං? සද්දායතනං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං න කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං අනුපාදිණ්ණං සප්පටිඝං.

๙๐๘. รูปที่เป็นอนุปาทิณณะและสัปปฏิฆะ เป็นไฉน? สัททายตนะ หรือรูปอื่นใดแม้มีอยู่ ที่มิใช่เกิดแต่กรรม ได้แก่ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอนุปาทิณณะและสัปปฏิฆะ

---

909. කතමං තං රූපං අනුපාදිණ්ණං අප්පටිඝං? කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති රූපස්ස ලහුතා රූපස්ස මුදුතා රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා රූපස්ස ජරතා රූපස්ස අනිච්චතා, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං න කම්මස්ස කතත්තා ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං අනුපාදිණ්ණං අප්පටිඝං.

๙๐๙. รูปที่เป็นอนุปาทิณณะและอัปปฏิฆะ เป็นไฉน? กายวิญญัติ วจีวิญญัติ รูปัสสลหุตา รูปัสสมุทุตา รูปัสสกัมมัญญตา รูปัสสชรตา รูปัสสานิจจตา หรือรูปอื่นใดแม้มีอยู่ ที่มิใช่เกิดแต่กรรม ได้แก่ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปัสสอุปจยะ รูปัสสสันตติ กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นอนุปาทิณณะและอัปปฏิฆะ

---

910. කතමං තං රූපං උපාදිණ්ණං මහාභූතං? කම්මස්ස කතත්තා ඵොට්ඨබ්බායතනං ආපොධාතු – ඉදං තං රූපං උපාදිණ්ණං මහාභූතං.

๙๑๐. รูปที่เป็นอุปาทิณณะและเป็นมหาภูตรูป เป็นไฉน? โผฏฐัพพายตนะและอาโปธาตุที่เกิดแต่กรรม นี้คือรูปที่เป็นอุปาทิณณะและเป็นมหาภูตรูป

---

911. කතමං තං රූපං උපාදිණ්ණං න මහාභූතං? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං ඉත්ථින්ද්‍රියං පුරිසින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ආකාසධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං උපාදිණ්ණං න මහාභූතං.

๙๑๑. รูปที่เป็นอุปาทิณณะแต่ไม่เป็นมหาภูตรูป เป็นไฉน? จักขายตนะ ฯลฯ กายายตนะ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ หรือรูปอื่นใดแม้มีอยู่ ที่เกิดแต่กรรม ได้แก่ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ อากาสธาตุ รูปัสสอุปจยะ รูปัสสสันตติ กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นอุปาทิณณะแต่ไม่เป็นมหาภูตรูป

---

912. කතමං තං රූපං අනුපාදිණ්ණං මහාභූතං? න කම්මස්ස කතත්තා ඵොට්ඨබ්බායතනං ආපොධාතු – ඉදං තං රූපං අනුපාදිණ්ණං මහාභූතං.

๙๑๒. รูปที่เป็นอนุปาทิณณะแต่เป็นมหาภูตรูป เป็นไฉน? โผฏฐัพพายตนะและอาโปธาตุที่มิใช่เกิดแต่กรรม นี้คือรูปที่เป็นอนุปาทิณณะแต่เป็นมหาภูตรูป

---

913. කතමං තං රූපං අනුපාදිණ්ණං න මහාභූතං? සද්දායතනං කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති රූපස්ස ලහුතා රූපස්ස මුදුතා රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා රූපස්ස ජරතා රූපස්ස අනිච්චතා, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං න කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ආකාසධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං අනුපාදිණ්ණං න මහාභූතං.

๙๑๓. รูปที่เป็นอนุปาทิณณะและไม่เป็นมหาภูตรูป เป็นไฉน? สัททายตนะ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ รูปัสสลหุตา รูปัสสมุทุตา รูปัสสกัมมัญญตา รูปัสสชรตา รูปัสสานิจจตา หรือรูปอื่นใดแม้มีอยู่ ที่มิใช่เกิดแต่กรรม ได้แก่ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ อากาสธาตุ รูปัสสอุปจยะ รูปัสสสันตติ กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นอนุปาทิณณะและไม่เป็นมหาภูตรูป

---

914. කතමං තං රූපං උපාදිණ්ණං ඔළාරිකං? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං උපාදිණ්ණං ඔළාරිකං.

๙๑๔. รูปที่เป็นอุปาทิณณะและเป็นโอฬาริกรูป เป็นไฉน? จักขายตนะ ฯลฯ กายายตนะ หรือรูปอื่นใดแม้มีอยู่ ที่เกิดแต่กรรม ได้แก่ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอุปาทิณณะและเป็นโอฬาริกรูป

---

915. කතමං තං රූපං උපාදිණ්ණං සුඛුමං? ඉත්ථින්ද්‍රියං පුරිසින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං කම්මස්ස කතත්තා ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස [Pg.196] උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං උපාදිණ්ණං සුඛුමං.

๙๑๕. รูปที่เป็นอุปาทิณณะและเป็นสุขุมรูป เป็นไฉน? อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ หรือรูปอื่นใดแม้มีอยู่ ที่เกิดแต่กรรม ได้แก่ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปัสสอุปจยะ รูปัสสสันตติ กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นอุปาทิณณะและเป็นสุขุมรูป

---

916. කතමං තං රූපං අනුපාදිණ්ණං ඔළාරිකං? සද්දායතනං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං න කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං අනුපාදිණ්ණං ඔළාරිකං.

๙๑๖. รูปที่เป็นอนุปาทิณณะและเป็นโอฬาริกรูป เป็นไฉน? สัททายตนะ หรือรูปอื่นใดแม้มีอยู่ ที่มิใช่เกิดแต่กรรม ได้แก่ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอนุปาทิณณะและเป็นโอฬาริกรูป

---

917. කතමං තං රූපං අනුපාදිණ්ණං සුඛුමං? කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති රූපස්ස ලහුතා රූපස්ස මුදුතා රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා රූපස්ස ජරතා රූපස්ස අනිච්චතා, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං න කම්මස්ස කතත්තා ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං අනුපාදිණ්ණං සුඛුමං.

๙๑๗. รูปที่เป็นอนุปาทิณณะและเป็นสุขุมรูป เป็นไฉน? กายวิญญัติ วจีวิญญัติ รูปัสสลหุตา รูปัสสมุทุตา รูปัสสกัมมัญญตา รูปัสสชรตา รูปัสสานิจจตา หรือรูปอื่นใดแม้มีอยู่ ที่มิใช่เกิดแต่กรรม ได้แก่ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปัสสอุปจยะ รูปัสสสันตติ กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นอนุปาทิณณะและเป็นสุขุมรูป

---

918. කතමං තං රූපං උපාදිණ්ණං දූරෙ? ඉත්ථින්ද්‍රියං පුරිසින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං කම්මස්ස කතත්තා ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං උපාදිණ්ණං දූරෙ.

๙๑๘. รูปที่เป็นอุปาทิณณะและเป็นทูเรรูป เป็นไฉน? อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ หรือรูปอื่นใดแม้มีอยู่ ที่เกิดแต่กรรม ได้แก่ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปัสสอุปจยะ รูปัสสสันตติ กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นอุปาทิณณะและเป็นทูเรรูป

---

919. කතමං තං රූපං උපාදිණ්ණං සන්තිකෙ? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං උපාදිණ්ණං සන්තිකෙ.

๙๑๙. รูปที่เป็นอุปาทิณณะและเป็นสันติเกรูป เป็นไฉน? จักขายตนะ ฯลฯ กายายตนะ หรือรูปอื่นใดแม้มีอยู่ ที่เกิดแต่กรรม ได้แก่ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอุปาทิณณะและเป็นสันติเกรูป

---

920. කතමං තං රූපං අනුපාදිණ්ණං දූරෙ? කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති රූපස්ස ලහුතා රූපස්ස මුදුතා රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා රූපස්ස ජරතා රූපස්ස අනිච්චතා, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං න කම්මස්ස කතත්තා ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං අනුපාදිණ්ණං දූරෙ.

๙๒๐. รูปที่เป็นอนุปาทิณณะและเป็นทูเรรูป เป็นไฉน? กายวิญญัติ วจีวิญญัติ รูปัสสลหุตา รูปัสสมุทุตา รูปัสสกัมมัญญตา รูปัสสชรตา รูปัสสานิจจตา หรือรูปอื่นใดแม้มีอยู่ ที่มิใช่เกิดแต่กรรม ได้แก่ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปัสสอุปจยะ รูปัสสสันตติ กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นอนุปาทิณณะและเป็นทูเรรูป

---

921. කතමං තං රූපං අනුපාදිණ්ණං සන්තිකෙ? සද්දායතනං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං න කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං අනුපාදිණ්ණං සන්තිකෙ.

๙๒๑. รูปที่เป็นอนุปาทิณณะและเป็นสันติเก เป็นไฉน? ได้แก่ สัททายตนะ หรือรูปอื่นแม้ใดที่มิใช่เกิดเพราะกรรมทำไว้ คือ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ ก็มี นี้คือรูปที่เป็นอนุปาทิณณะและเป็นสันติเก

---

922. කතමං තං රූපං උපාදිණ්ණුපාදානියං සනිදස්සනං? කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං – ඉදං තං රූපං උපාදිණ්ණුපාදානියං සනිදස්සනං.

๙๒๒. รูปที่เป็นอุปาทิณณุปาทานิยะและเป็นสนิทัสสนะ เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะที่เกิดเพราะกรรมทำไว้ นี้คือรูปที่เป็นอุปาทิณณุปาทานิยะและเป็นสนิทัสสนะ

---

923. කතමං [Pg.197] තං රූපං උපාදිණ්ණුපාදානියං අනිදස්සනං? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං, ඉත්ථින්ද්‍රියං පුරිසින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං කම්මස්ස කතත්තා ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං උපාදිණ්ණුපාදානියං අනිදස්සනං.

๙๒๓. รูปที่เป็นอุปาทิณณุปาทานิยะและเป็นอนิทัสสนะ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ หรือรูปอื่นแม้ใดที่เกิดเพราะกรรมทำไว้ คือ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ อากาสธาตุ อาโปธาตุ อุปจยะแห่งรูป สันตติแห่งรูป กวฬิงการาหาร ก็มี นี้คือรูปที่เป็นอุปาทิณณุปาทานิยะและเป็นอนิทัสสนะ

---

924. කතමං තං රූපං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං සනිදස්සනං? න කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං – ඉදං තං රූපං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං සනිදස්සනං.

๙๒๔. รูปที่เป็นอนุปาทิณณุปาทานิยะและเป็นสนิทัสสนะ เป็นไฉน? ได้แก่ รูปายตนะที่มิใช่เกิดเพราะกรรมทำไว้ นี้คือรูปที่เป็นอนุปาทิณณุปาทานิยะและเป็นสนิทัสสนะ

---

925. කතමං තං රූපං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං අනිදස්සනං? සද්දායතනං කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති රූපස්ස ලහුතා රූපස්ස මුදුතා රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා රූපස්ස ජරතා රූපස්ස අනිච්චතා, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං න කම්මස්ස කතත්තා ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං අනිදස්සනං.

๙๒๕. รูปที่เป็นอนุปาทิณณุปาทานิยะและเป็นอนิทัสสนะ เป็นไฉน? ได้แก่ สัททายตนะ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ ลหุตาแห่งรูป มุทุตาแห่งรูป กัมมัญญตาแห่งรูป ชรตาแห่งรูป อนิจจตาแห่งรูป หรือรูปอื่นแม้ใดที่มิใช่เกิดเพราะกรรมทำไว้ คือ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ อากาสธาตุ อาโปธาตุ อุปจยะแห่งรูป สันตติแห่งรูป กวฬิงการาหาร ก็มี นี้คือรูปที่เป็นอนุปาทิณณุปาทานิยะและเป็นอนิทัสสนะ

---

926. කතමං තං රූපං උපාදිණ්ණුපාදානියං සප්පටිඝං? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං උපාදිණ්ණුපාදානියං සප්පටිඝං.

๙๒๖. รูปที่เป็นอุปาทิณณุปาทานิยะและเป็นสัปปฏิฆะ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ หรือรูปอื่นแม้ใดที่เกิดเพราะกรรมทำไว้ คือ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ ก็มี นี้คือรูปที่เป็นอุปาทิณณุปาทานิยะและเป็นสัปปฏิฆะ

---

927. කතමං තං රූපං උපාදිණ්ණුපාදානියං අප්පටිඝං? ඉත්ථින්ද්‍රියං පුරිසින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං කම්මස්ස කතත්තා ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං උපාදිණ්ණුපාදානියං අප්පටිඝං.

๙๒๗. รูปที่เป็นอุปาทิณณุปาทานิยะและเป็นอัปปฏิฆะ เป็นไฉน? ได้แก่ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ หรือรูปอื่นแม้ใดที่เกิดเพราะกรรมทำไว้ คือ อากาสธาตุ อาโปธาตุ อุปจยะแห่งรูป สันตติแห่งรูป กวฬิงการาหาร ก็มี นี้คือรูปที่เป็นอุปาทิณณุปาทานิยะและเป็นอัปปฏิฆะ

---

928. කතමං තං රූපං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං සප්පටිඝං? සද්දායතනං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං න කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං සප්පටිඝං.

๙๒๘. รูปที่เป็นอนุปาทิณณุปาทานิยะและเป็นสัปปฏิฆะ เป็นไฉน? ได้แก่ สัททายตนะ หรือรูปอื่นแม้ใดที่มิใช่เกิดเพราะกรรมทำไว้ คือ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ ก็มี นี้คือรูปที่เป็นอนุปาทิณณุปาทานิยะและเป็นสัปปฏิฆะ

---

929. කතමං තං රූපං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං අප්පටිඝං? කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති රූපස්ස ලහුතා රූපස්ස මුදුතා රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා රූපස්ස ජරතා රූපස්ස අනිච්චතා, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං න කම්මස්ස කතත්තා ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං අප්පටිඝං.

๙๒๙. รูปที่เป็นอนุปาทิณณุปาทานิยะและเป็นอัปปฏิฆะ เป็นไฉน? ได้แก่ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ ลหุตาแห่งรูป มุทุตาแห่งรูป กัมมัญญตาแห่งรูป ชรตาแห่งรูป อนิจจตาแห่งรูป หรือรูปอื่นแม้ใดที่มิใช่เกิดเพราะกรรมทำไว้ คือ อากาสธาตุ อาโปธาตุ อุปจยะแห่งรูป สันตติแห่งรูป กวฬิงการาหาร ก็มี นี้คือรูปที่เป็นอนุปาทิณณุปาทานิยะและเป็นอัปปฏิฆะ

---

930. කතමං [Pg.198] තං රූපං උපාදිණ්ණුපාදානියං මහාභූතං? කම්මස්ස කතත්තා ඵොට්ඨබ්බායතනං ආපොධාතු – ඉදං තං රූපං උපාදිණ්ණුපාදානියං මහාභූතං.

๙๓๐. รูปที่เป็นอุปาทิณณุปาทานิยะและเป็นมหาภูตรูป เป็นไฉน? ได้แก่ โผฏฐัพพายตนะและอาโปธาตุที่เกิดเพราะกรรมทำไว้ นี้คือรูปที่เป็นอุปาทิณณุปาทานิยะและเป็นมหาภูตรูป

---

931. කතමං තං රූපං උපාදිණ්ණුපාදානියං න මහාභූතං? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං ඉත්ථින්ද්‍රියං පුරිසින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ආකාසධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං උපාදිණ්ණුපාදානියං න මහාභූතං.

๙๓๑. รูปที่เป็นอุปาทิณณุปาทานิยะและมิใช่มหาภูตรูป เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ หรือรูปอื่นแม้ใดที่เกิดเพราะกรรมทำไว้ คือ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ อากาสธาตุ อุปจยะแห่งรูป สันตติแห่งรูป กวฬิงการาหาร ก็มี นี้คือรูปที่เป็นอุปาทิณณุปาทานิยะและมิใช่มหาภูตรูป

---

932. කතමං තං රූපං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං මහාභූතං? න කම්මස්ස කතත්තා ඵොට්ඨබ්බායතනං ආපොධාතු – ඉදං තං රූපං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං මහාභූතං.

๙๓๒. รูปที่เป็นอนุปาทิณณุปาทานิยะและเป็นมหาภูตรูป เป็นไฉน? ได้แก่ โผฏฐัพพายตนะและอาโปธาตุที่มิใช่เกิดเพราะกรรมทำไว้ นี้คือรูปที่เป็นอนุปาทิณณุปาทานิยะและเป็นมหาภูตรูป

---

933. කතමං තං රූපං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං න මහාභූතං? සද්දායතනං කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති රූපස්ස ලහුතා රූපස්ස මුදුතා රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා රූපස්ස ජරතා රූපස්ස අනිච්චතා, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං න කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ආකාසධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං න මහාභූතං.

๙๓๓. รูปที่เป็นอนุปาทิณณุปาทานิยะและมิใช่มหาภูตรูป เป็นไฉน? ได้แก่ สัททายตนะ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ ลหุตาแห่งรูป มุทุตาแห่งรูป กัมมัญญตาแห่งรูป ชรตาแห่งรูป อนิจจตาแห่งรูป หรือรูปอื่นแม้ใดที่มิใช่เกิดเพราะกรรมทำไว้ คือ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ อากาสธาตุ อุปจยะแห่งรูป สันตติแห่งรูป กวฬิงการาหาร ก็มี นี้คือรูปที่เป็นอนุปาทิณณุปาทานิยะและมิใช่มหาภูตรูป

---

934. කතමං තං රූපං උපාදිණ්ණුපාදානියං ඔළාරිකං? චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං උපාදිණ්ණුපාදානියං ඔළාරිකං.

๙๓๔. รูปที่เป็นอุปาทิณณุปาทานิยะและเป็นโอฬาริกะ เป็นไฉน? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ หรือรูปอื่นแม้ใดที่เกิดเพราะกรรมทำไว้ คือ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ ก็มี นี้คือรูปที่เป็นอุปาทิณณุปาทานิยะและเป็นโอฬาริกะ

---

935. කතමං තං රූපං උපාදිණ්ණුපාදානියං සුඛුමං? ඉත්ථින්ද්‍රියං පුරිසින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං කම්මස්ස කතත්තා ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං උපාදිණ්ණුපාදානියං සුඛුමං.

๙๓๕. รูปที่เป็นอุปาทิณณุปาทานิยะและเป็นสุขุมะ เป็นไฉน? ได้แก่ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ หรือรูปอื่นแม้ใดที่เกิดเพราะกรรมทำไว้ คือ อากาสธาตุ อาโปธาตุ อุปจยะแห่งรูป สันตติแห่งรูป กวฬิงการาหาร ก็มี นี้คือรูปที่เป็นอุปาทิณณุปาทานิยะและเป็นสุขุมะ

---

936. කතමං තං රූපං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං ඔළාරිකං? සද්දායතනං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං න කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං ඔළාරිකං.

๙๓๖. รูปที่เป็นอนุปาทิณณุปาทานิยะและเป็นโอฬาริกะ เป็นไฉน? ได้แก่ สัททายตนะ หรือรูปอื่นแม้ใดที่มิใช่เกิดเพราะกรรมทำไว้ คือ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ ก็มี นี้คือรูปที่เป็นอนุปาทิณณุปาทานิยะและเป็นโอฬาริกะ

---

937. කතමං [Pg.199] තං රූපං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං සුඛුමං? කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති රූපස්ස ලහුතා රූපස්ස මුදුතා රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා රූපස්ස ජරතා රූපස්ස අනිච්චතා, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං න කම්මස්ස කතත්තා ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං සුඛුමං.

๙๓๗. รูปที่เป็นอนุปาทิณณุปาทานิยะ สุขุมะ เป็นไฉน? คือ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ รูปัสสลหุตา รูปัสสมุทุตา รูปัสสกัมมัญญตา รูปัสสชรตา รูปัสสานิจจตา หรือว่ารูปอื่นใดแม้มีอยู่ ที่มิใช่เกิดแต่กรรม คือ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปัสสอุปจยะ รูปัสสสันตติ กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นอนุปาทิณณุปาทานิยะ สุขุมะ

---

938. කතමං තං රූපං උපාදිණ්ණුපාදානියං දූරෙ? ඉත්ථින්ද්‍රියං පුරිසින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං කම්මස්ස කතත්තා ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං උපාදිණ්ණුපාදානියං දූරෙ.

๙๓๘. รูปที่เป็นอุปาทิณณุปาทานิยะ ทูเร เป็นไฉน? คือ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ หรือว่ารูปอื่นใดแม้มีอยู่ ที่เกิดแต่กรรม คือ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปัสสอุปจยะ รูปัสสสันตติ กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นอุปาทิณณุปาทานิยะ ทูเร

---

939. කතමං තං රූපං උපාදිණ්ණුපාදානියං සන්තිකෙ චක්ඛායතනං…පෙ… කායායතනං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං උපාදිණ්ණුපාදානියං සන්තිකෙ.

๙๓๙. รูปที่เป็นอุปาทิณณุปาทานิยะ สันติเก เป็นไฉน? คือ จักขายตนะ...ฯลฯ...กายายตนะ หรือว่ารูปอื่นใดแม้มีอยู่ ที่เกิดแต่กรรม คือ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอุปาทิณณุปาทานิยะ สันติเก

---

940. කතමං තං රූපං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං දූරෙ? කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති රූපස්ස ලහුතා රූපස්ස මුදුතා රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා රූපස්ස ජරතා රූපස්ස අනිච්චතා, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං න කම්මස්ස කතත්තා ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං දූරෙ.

๙๔๐. รูปที่เป็นอนุปาทิณณุปาทานิยะ ทูเร เป็นไฉน? คือ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ รูปัสสลหุตา รูปัสสมุทุตา รูปัสสกัมมัญญตา รูปัสสชรตา รูปัสสานิจจตา หรือว่ารูปอื่นใดแม้มีอยู่ ที่มิใช่เกิดแต่กรรม คือ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปัสสอุปจยะ รูปัสสสันตติ กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นอนุปาทิณณุปาทานิยะ ทูเร

---

941. කතමං තං රූපං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං සන්තිකෙ? සද්දායතනං, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං න කම්මස්ස කතත්තා රූපායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං අනුපාදිණ්ණුපාදානියං සන්තිකෙ.

๙๔๑. รูปที่เป็นอนุปาทิณณุปาทานิยะ สันติเก เป็นไฉน? คือ สัททายตนะ หรือว่ารูปอื่นใดแม้มีอยู่ ที่มิใช่เกิดแต่กรรม คือ รูปายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ นี้คือรูปที่เป็นอนุปาทิณณุปาทานิยะ สันติเก

---

942. කතමං තං රූපං සප්පටිඝං ඉන්ද්‍රියං? චක්ඛුන්ද්‍රියං…පෙ… කායින්ද්‍රියං – ඉදං තං රූපං සප්පටිඝං ඉන්ද්‍රියං.

๙๔๒. รูปที่เป็นสัปปฏิฆะและเป็นอินทรีย์ เป็นไฉน? คือ จักขุนทรีย์...ฯลฯ...กายินทรีย์ นี้คือรูปที่เป็นสัปปฏิฆะและเป็นอินทรีย์

---

943. කතමං තං රූපං සප්පටිඝං න ඉන්ද්‍රියං? රූපායතනං…පෙ… ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං සප්පටිඝං න ඉන්ද්‍රියං.

๙๔๓. รูปที่เป็นสัปปฏิฆะแต่ไม่เป็นอินทรีย์ เป็นไฉน? คือ รูปายตนะ...ฯลฯ...โผฏฐัพพายตนะ นี้คือรูปที่เป็นสัปปฏิฆะแต่ไม่เป็นอินทรีย์

---

944. කතමං තං රූපං අප්පටිඝං ඉන්ද්‍රියං? ඉත්ථින්ද්‍රියං පුරිසින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං – ඉදං තං රූපං අප්පටිඝං ඉන්ද්‍රියං.

๙๔๔. รูปที่เป็นอัปปฏิฆะและเป็นอินทรีย์ เป็นไฉน? คือ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ นี้คือรูปที่เป็นอัปปฏิฆะและเป็นอินทรีย์

---

945. කතමං [Pg.200] තං රූපං අප්පටිඝං න ඉන්ද්‍රියං? කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං අප්පටිඝං න ඉන්ද්‍රියං.

๙๔๕. รูปที่เป็นอัปปฏิฆะแต่ไม่เป็นอินทรีย์ เป็นไฉน? คือ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นอัปปฏิฆะแต่ไม่เป็นอินทรีย์

---

946. කතමං තං රූපං සප්පටිඝං මහාභූතං? ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං සප්පටිඝං මහාභූතං.

๙๔๖. รูปที่เป็นสัปปฏิฆะและเป็นมหาภูตรูป เป็นไฉน? คือ โผฏฐัพพายตนะ นี้คือรูปที่เป็นสัปปฏิฆะและเป็นมหาภูตรูป

---

947. කතමං තං රූපං සප්පටිඝං න මහාභූතං? චක්ඛායතනං…පෙ… රසායතනං – ඉදං තං රූපං සප්පටිඝං න මහාභූතං.

๙๔๗. รูปที่เป็นสัปปฏิฆะแต่ไม่เป็นมหาภูตรูป เป็นไฉน? คือ จักขายตนะ...ฯลฯ...รสายตนะ นี้คือรูปที่เป็นสัปปฏิฆะแต่ไม่เป็นมหาภูตรูป

---

948. කතමං තං රූපං අප්පටිඝං මහාභූතං? ආපොධාතු – ඉදං තං රූපං අප්පටිඝං මහාභූතං.

๙๔๘. รูปที่เป็นอัปปฏิฆะและเป็นมหาภูตรูป เป็นไฉน? คือ อาโปธาตุ นี้คือรูปที่เป็นอัปปฏิฆะและเป็นมหาภูตรูป

---

949. කතමං තං රූපං අප්පටිඝං න මහාභූතං? ඉත්ථින්ද්‍රියං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං අප්පටිඝං න මහාභූතං.

๙๔๙. รูปที่เป็นอัปปฏิฆะแต่ไม่เป็นมหาภูตรูป เป็นไฉน? คือ อิตถินทรีย์...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นอัปปฏิฆะแต่ไม่เป็นมหาภูตรูป

---

950. කතමං තං රූපං ඉන්ද්‍රියං ඔළාරිකං? චක්ඛුන්ද්‍රියං…පෙ… කායින්ද්‍රියං – ඉදං තං රූපං ඉන්ද්‍රියං ඔළාරිකං.

๙๕๐. รูปที่เป็นอินทรีย์และเป็นโอฬาริกรูป เป็นไฉน? คือ จักขุนทรีย์...ฯลฯ...กายินทรีย์ นี้คือรูปที่เป็นอินทรีย์และเป็นโอฬาริกรูป

---

951. කතමං තං රූපං ඉන්ද්‍රියං සුඛුමං? ඉත්ථින්ද්‍රියං පුරිසින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං – ඉදං තං රූපං ඉන්ද්‍රියං සුඛුමං.

๙๕๑. รูปที่เป็นอินทรีย์และเป็นสุขุมรูป เป็นไฉน? คือ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ นี้คือรูปที่เป็นอินทรีย์และเป็นสุขุมรูป

---

952. කතමං තං රූපං න ඉන්ද්‍රියං ඔළාරිකං? රූපායතනං…පෙ… ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං න ඉන්ද්‍රියං ඔළාරිකං.

๙๕๒. รูปที่ไม่เป็นอินทรีย์แต่เป็นโอฬาริกรูป เป็นไฉน? คือ รูปายตนะ...ฯลฯ...โผฏฐัพพายตนะ นี้คือรูปที่ไม่เป็นอินทรีย์แต่เป็นโอฬาริกรูป

---

953. කතමං තං රූපං න ඉන්ද්‍රියං සුඛුමං? කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න ඉන්ද්‍රියං සුඛුමං.

๙๕๓. รูปที่ไม่เป็นอินทรีย์แต่เป็นสุขุมรูป เป็นไฉน? คือ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่เป็นอินทรีย์แต่เป็นสุขุมรูป

---

954. කතමං තං රූපං ඉන්ද්‍රියං දූරෙ? ඉත්ථින්ද්‍රියං පුරිසින්ද්‍රියං ජීවිතින්ද්‍රියං – ඉදං තං රූපං ඉන්ද්‍රියං දූරෙ.

๙๕๔. รูปที่เป็นอินทรีย์และเป็นทูรรูป เป็นไฉน? คือ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ นี้คือรูปที่เป็นอินทรีย์และเป็นทูรรูป

---

955. කතමං තං රූපං ඉන්ද්‍රියං සන්තිකෙ? චක්ඛුන්ද්‍රියං…පෙ… කායින්ද්‍රියං – ඉදං තං රූපං ඉන්ද්‍රියං සන්තිකෙ.

๙๕๕. รูปที่เป็นอินทรีย์และเป็นสันติกรูป เป็นไฉน? คือ จักขุนทรีย์...ฯลฯ...กายินทรีย์ นี้คือรูปที่เป็นอินทรีย์และเป็นสันติกรูป

---

956. කතමං තං රූපං න ඉන්ද්‍රියං දූරෙ? කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න ඉන්ද්‍රියං දූරෙ.

๙๕๖. รูปที่ไม่เป็นอินทรีย์แต่เป็นทูรรูป เป็นไฉน? คือ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่เป็นอินทรีย์แต่เป็นทูรรูป

---

957. කතමං තං රූපං න ඉන්ද්‍රියං සන්තිකෙ? රූපායතනං…පෙ… ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං න ඉන්ද්‍රියං සන්තිකෙ.

๙๕๗. รูปที่ไม่เป็นอินทรีย์แต่เป็นสันติกรูป เป็นไฉน? คือ รูปายตนะ...ฯลฯ...โผฏฐัพพายตนะ นี้คือรูปที่ไม่เป็นอินทรีย์แต่เป็นสันติกรูป

---

958. කතමං තං රූපං මහාභූතං ඔළාරිකං? ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං මහාභූතං ඔළාරිකං.

๙๕๘. รูปที่เป็นมหาภูตรูปและเป็นโอฬาริกรูป เป็นไฉน? คือ โผฏฐัพพายตนะ นี้คือรูปที่เป็นมหาภูตรูปและเป็นโอฬาริกรูป

---

959. කතමං [Pg.201] තං රූපං මහාභූතං සුඛුමං? ආපොධාතු – ඉදං තං රූපං මහාභූතං සුඛුමං.

๙๕๙. รูปที่เป็นมหาภูตรูปและเป็นสุขุมรูป เป็นไฉน? คือ อาโปธาตุ นี้คือรูปที่เป็นมหาภูตรูปและเป็นสุขุมรูป

---

960. කතමං තං රූපං න මහාභූතං ඔළාරිකං? චක්ඛායතනං…පෙ… රසායතනං – ඉදං තං රූපං න මහාභූතං ඔළාරිකං.

๙๖๐. รูปที่ไม่เป็นมหาภูตรูปแต่เป็นโอฬาริกรูป เป็นไฉน? คือ จักขายตนะ...ฯลฯ...รสายตนะ นี้คือรูปที่ไม่เป็นมหาภูตรูปแต่เป็นโอฬาริกรูป

---

961. කතමං තං රූපං න මහාභූතං සුඛුමං? ඉත්ථින්ද්‍රියං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න මහාභූතං සුඛුමං.

๙๖๑. รูปที่ไม่เป็นมหาภูตรูปแต่เป็นสุขุมรูป เป็นไฉน? คือ อิตถินทรีย์...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่เป็นมหาภูตรูปแต่เป็นสุขุมรูป

---

962. කතමං තං රූපං මහාභූතං දූරෙ? ආපොධාතු – ඉදං තං රූපං මහාභූතං දූරෙ.

๙๖๒. รูปที่เป็นมหาภูตรูปและเป็นทูรรูป เป็นไฉน? คือ อาโปธาตุ นี้คือรูปที่เป็นมหาภูตรูปและเป็นทูรรูป

---

963. කතමං තං රූපං මහාභූතං සන්තිකෙ? ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං මහාභූතං සන්තිකෙ.

๙๖๓. รูปที่เป็นมหาภูตรูปและเป็นสันติกรูป เป็นไฉน? คือ โผฏฐัพพายตนะ นี้คือรูปที่เป็นมหาภูตรูปและเป็นสันติกรูป

---

964. කතමං තං රූපං න මහාභූතං දූරෙ? ඉත්ථින්ද්‍රියං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න මහාභූතං දූරෙ.

๙๖๔. รูปที่ไม่เป็นมหาภูตรูปแต่เป็นทูรรูป เป็นไฉน? คือ อิตถินทรีย์...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่เป็นมหาภูตรูปแต่เป็นทูรรูป

---

965. කතමං තං රූපං න මහාභූතං සන්තිකෙ? චක්ඛායතනං…පෙ… රසායතනං – ඉදං තං රූපං න මහාභූතං සන්තිකෙ.

๙๖๕. รูปที่ไม่เป็นมหาภูตรูปแต่เป็นสันติกรูป เป็นไฉน? คือ จักขายตนะ...ฯลฯ...รสายตนะ นี้คือรูปที่ไม่เป็นมหาภูตรูปแต่เป็นสันติกรูป

---

966. රූපායතනං දිට්ඨං, සද්දායතනං සුතං, ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං මුතං, සබ්බං රූපං මනසා විඤ්ඤාතං රූපං.

๙๖๖. รูปายตนะ เป็นรูปที่ถูกเห็น (ทิฏฐะ), สัททายตนะ เป็นรูปที่ถูกได้ยิน (สุตะ), คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ เป็นรูปที่ถูกรู้ (มุตะ), รูปทั้งหมด เป็นรูปที่ถูกรู้ด้วยใจ (วิญญาตะ)

---

එවං චතුබ්බිධෙන රූපසඞ්ගහො.

การสงเคราะห์รูปโดย ๔ ประการ ย่อมมีด้วยประการฉะนี้

---

චතුක්කං.

จตุกกะ (หมวด ๔) จบแล้ว

---

පඤ්චකං

ปัญจกะ (หมวด ๕)

---

967. කතමං තං රූපං පථවීධාතු? යං කක්ඛළං ඛරගතං කක්ඛළත්තං කක්ඛළභාවො අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා උපාදිණ්ණං වා අනුපාදිණ්ණං වා – ඉදං තං රූපං පථවීධාතු.

๙๖๗. รูปที่เป็นปฐวีธาตุนั้นเป็นไฉน? คือ สภาวะที่แข้นแข็ง (กักขฬะ) ความหยาบ (ขรคตะ) ความเป็นของแข้นแข็ง (กักขฬัตตะ) สภาวะที่แข้นแข็ง (กักขฬภาวะ) ที่เป็นภายในก็ดี ที่เป็นภายนอกก็ดี ที่เป็นอุปาทินนะก็ดี ที่เป็นอนุปาทินนะก็ดี นี้คือรูปที่เป็นปฐวีธาตุนั้น

---

968. කතමං තං රූපං ආපොධාතු? යං ආපො ආපොගතං සිනෙහො සිනෙහගතං බන්ධනත්තං රූපස්ස අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා උපාදිණ්ණං වා අනුපාදිණ්ණං වා – ඉදං තං රූපං ආපොධාතු.

๙๖๘. รูปที่เป็นอาโปธาตุนั้นเป็นไฉน? คือ ความเป็นน้ำ (อาโป) การถึงความเป็นน้ำ (อาโปคตะ) ความเอิบอาบ (สิเนหะ) การถึงความเอิบอาบ (สิเนหคตะ) ความเป็นเครื่องผูกของรูป ที่เป็นภายในก็ดี ที่เป็นภายนอกก็ดี ที่เป็นอุปาทินนะก็ดี ที่เป็นอนุปาทินนะก็ดี นี้คือรูปที่เป็นอาโปธาตุนั้น

---

969. කතමං [Pg.202] තං රූපං තෙජොධාතු? යං තෙජො තෙජොගතං උස්මා උස්මාගතං උසුමං උසුමගතං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා උපාදිණ්ණං වා අනුපාදිණ්ණං වා – ඉදං තං රූපං තෙජොධාතු.

๙๖๙. รูปที่เป็นเตโชธาตุนั้นเป็นไฉน? คือ ความเป็นไฟ (เตโช) การถึงความเป็นไฟ (เตโชคตะ) ความร้อน (อุสมา) การถึงความเป็นของร้อน (อุสมาคตะ) ไอ (อุสุมะ) การถึงความเป็นไอ (อุสุมคตะ) ที่เป็นภายในก็ดี ที่เป็นภายนอกก็ดี ที่เป็นอุปาทินนะก็ดี ที่เป็นอนุปาทินนะก็ดี นี้คือรูปที่เป็นเตโชธาตุนั้น

---

970. කතමං තං රූපං වායොධාතු? යං වායො වායොගතං ථම්භිතත්තං රූපස්ස අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා උපාදිණ්ණං වා අනුපාදිණ්ණං වා – ඉදං තං රූපං වායොධාතු.

๙๗๐. รูปที่เป็นวาโยธาตุนั้นเป็นไฉน? คือ ความเป็นลม (วาโย) การถึงความเป็นลม (วาโยคตะ) ความเป็นของเคร่งตึงแห่งรูป (ถัมภิตัตตะ) ที่เป็นภายในก็ดี ที่เป็นภายนอกก็ดี ที่เป็นอุปาทินนะก็ดี ที่เป็นอนุปาทินนะก็ดี นี้คือรูปที่เป็นวาโยธาตุนั้น

---

971. කතමං තං රූපං උපාදා? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං උපාදා.

๙๗๑. รูปที่เป็นอุปาทารูปนั้นเป็นไฉน? คือ จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่เป็นอุปาทารูปนั้น

---

එවං පඤ්චවිධෙන රූපසඞ්ගහො.

การสงเคราะห์รูปโดย ๕ ประการ ย่อมมีด้วยประการฉะนี้

---

පඤ්චකං.

ปัญจกะ (หมวด ๕) จบแล้ว

---

ඡක්කං

ฉักกะ (หมวด ๖)

---

972. රූපායතනං චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, සද්දායතනං සොතවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, ගන්ධායතනං ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, රසායතනං ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, ඵොට්ඨබ්බායතනං කායවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, සබ්බං රූපං මනොවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං.

๙๗๒. รูปายตนะ เป็นรูปอันจักขุวิญญาณพึงรู้, สัททายตนะ เป็นรูปอันโสตวิญญาณพึงรู้, คันธายตนะ เป็นรูปอันฆานวิญญาณพึงรู้, รสายตนะ เป็นรูปอันชิวหาวิญญาณพึงรู้, โผฏฐัพพายตนะ เป็นรูปอันกายวิญญาณพึงรู้, รูปทั้งหมด เป็นรูปอันมโนวิญญาณพึงรู้

---

එවං ඡබ්බිධෙන රූපසඞ්ගහො.

การสงเคราะห์รูปโดย ๖ ประการ ย่อมมีด้วยประการฉะนี้

---

ඡක්කං.

ฉักกะ (หมวด ๖) จบแล้ว

---

සත්තකං

สัตตกะ (หมวด ๗)

---

973. රූපායතනං චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, සද්දායතනං සොතවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, ගන්ධායතනං ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, රසායතනං ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, ඵොට්ඨබ්බායතනං කායවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, රූපායතනං සද්දායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං මනොධාතුවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, සබ්බං රූපං මනොවිඤ්ඤාණධාතුවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං.

๙๗๓. รูปายตนะ เป็นรูปอันจักขุวิญญาณพึงรู้, สัททายตนะ เป็นรูปอันโสตวิญญาณพึงรู้, คันธายตนะ เป็นรูปอันฆานวิญญาณพึงรู้, รสายตนะ เป็นรูปอันชิวหาวิญญาณพึงรู้, โผฏฐัพพายตนะ เป็นรูปอันกายวิญญาณพึงรู้, รูปายตนะ สัททายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ เป็นรูปอันมโนธาตุพึงรู้, รูปทั้งหมด เป็นรูปอันมโนวิญญาณธาตุพึงรู้

---

එවං සත්තවිධෙන රූපසඞ්ගහො.

การสงเคราะห์รูปโดย ๗ ประการ ย่อมมีด้วยประการฉะนี้

---

සත්තකං.

สัตตกะ (หมวด ๗) จบแล้ว

---

අට්ඨකං

อัฏฐกะ (หมวด ๘)

---

974. රූපායතනං [Pg.203] චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, සද්දායතනං සොතවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, ගන්ධායතනං ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, රසායතනං ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, මනාපියො ඵොට්ඨබ්බො සුඛසම්ඵස්සො කායවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, අමනාපියො ඵොට්ඨබ්බො දුක්ඛසම්ඵස්සො කායවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, රූපායතනං සද්දායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං මනොධාතුවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං, සබ්බං රූපං මනොවිඤ්ඤාණධාතුවිඤ්ඤෙය්‍යං රූපං.

๙๗๔. รูปายตนะ เป็นรูปอันจักขุวิญญาณพึงรู้, สัททายตนะ เป็นรูปอันโสตวิญญาณพึงรู้, คันธายตนะ เป็นรูปอันฆานวิญญาณพึงรู้, รสายตนะ เป็นรูปอันชิวหาวิญญาณพึงรู้, โผฏฐัพพารมณ์ที่น่าพอใจ เป็นสัมผัสอันเป็นสุข เป็นรูปอันกายวิญญาณพึงรู้, โผฏฐัพพารมณ์ที่ไม่น่าพอใจ เป็นสัมผัสอันเป็นทุกข์ เป็นรูปอันกายวิญญาณพึงรู้, รูปายตนะ สัททายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ เป็นรูปอันมโนธาตุพึงรู้, รูปทั้งหมด เป็นรูปอันมโนวิญญาณธาตุพึงรู้

---

එවං අට්ඨවිධෙන රූපසඞ්ගහො.

การสงเคราะห์รูปโดย ๘ ประการ ย่อมมีด้วยประการฉะนี้

---

අට්ඨකං.

อัฏฐกะ (หมวด ๘) จบแล้ว

---

නවකං

นวกะ (หมวด ๙)

---

975. කතමං තං රූපං චක්ඛුන්ද්‍රියං? යං චක්ඛු චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො…පෙ… සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං චක්ඛුන්ද්‍රියං.

๙๗๕. รูปที่เป็นจักขุนทรีย์นั้นเป็นไฉน? คือ จักขุใดเป็นปสาทะ อาศัยมหาภูตรูป ๔...ฯลฯ...ชื่อว่าสุญญคาม นี้คือรูปที่เป็นจักขุนทรีย์นั้น

---

976. කතමං තං රූපං සොතින්ද්‍රියං…පෙ… ඝානින්ද්‍රියං…පෙ… ජිව්හින්ද්‍රියං…පෙ… කායින්ද්‍රියං …පෙ… ඉත්ථින්ද්‍රියං…පෙ… පුරිසින්ද්‍රියං…පෙ… ජීවිතින්ද්‍රියං? යො තෙසං රූපීනං ධම්මානං ආයු ඨිති යපනා යාපනා ඉරියනා වත්තනා පාලනා ජීවිතං ජීවිතින්ද්‍රියං – ඉදං තං රූපං ජීවිතින්ද්‍රියං.

๙๗๖. รูปที่เป็นโสตินทรีย์นั้นเป็นไฉน...ฯลฯ...ฆานินทรีย์...ฯลฯ...ชิวหินทรีย์...ฯลฯ...กายินทรีย์...ฯลฯ...อิตถินทรีย์...ฯลฯ...ปุริสินทรีย์...ฯลฯ...ชีวิตินทรีย์นั้นเป็นไฉน? คือ อายุ ความตั้งอยู่ (ฐิติ) ความเป็นไป (ยปนา) ความยังชีวิตให้เป็นไป (ยาปนา) ความสืบต่อ (อิริยนา) ความเป็นไปต่อเนื่อง (วัตตนา) การตามรักษา (ปาลนา) ชีวิต ชีวิตินทรีย์ แห่งธรรมทั้งหลายที่เป็นรูปเหล่านั้น นี้คือรูปที่เป็นชีวิตินทรีย์นั้น

---

977. කතමං තං රූපං න ඉන්ද්‍රියං? රූපායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න ඉන්ද්‍රියං.

๙๗๗. รูปที่ไม่ใช่อินทรีย์นั้นเป็นไฉน? คือ รูปายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร นี้คือรูปที่ไม่ใช่อินทรีย์นั้น

---

එවං නවවිධෙන රූපසඞ්ගහො.

การสงเคราะห์รูปโดย ๙ ประการ ย่อมมีด้วยประการฉะนี้

---

නවකං.

นวกะ (หมวด ๙) จบแล้ว

---

දසකං

ทสกะ (หมวด ๑๐)

---

978. කතමං තං රූපං චක්ඛුන්ද්‍රියං? යං චක්ඛු චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො…පෙ… සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං චක්ඛුන්ද්‍රියං.

๙๗๘. รูปที่เป็นจักขุนทรีย์นั้นเป็นไฉน? จักขุใด อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นปสาท...ฯลฯ... นี้เปรียบเหมือนบ้านว่าง - นี้คือรูปที่เป็นจักขุนทรีย์นั้น

---

979. කතමං තං රූපං සොතින්ද්‍රියං…පෙ… ඝානින්ද්‍රියං…පෙ… ජිව්හින්ද්‍රියං…පෙ… කායින්ද්‍රියං…පෙ… ඉත්ථින්ද්‍රියං…පෙ… පුරිසින්ද්‍රියං…පෙ… ජීවිතින්ද්‍රියං? යො තෙසං රූපීනං ධම්මානං [Pg.204] ආයු ඨිති යපනා යාපනා ඉරියනා වත්තනා පාලනා ජීවිතං ජීවිතින්ද්‍රියං – ඉදං තං රූපං ජීවිතින්ද්‍රියං.

๙๗๙. รูปที่เป็นโสตินทรีย์นั้นเป็นไฉน...ฯลฯ... ฆานินทรีย์...ฯลฯ... ชิวหินทรีย์...ฯลฯ... กายินทรีย์...ฯลฯ... อิตถินทรีย์...ฯลฯ... ปุริสินทรีย์...ฯลฯ... ชีวิตินทรีย์นั้นเป็นไฉน? อายุ ความตั้งอยู่ ความยังชีวิตให้เป็นไป ความเป็นไป ความสืบเนื่อง ความเป็นไปพร้อม การตามรักษา ชีวิต ชีวิตินทรีย์ ของธรรมทั้งหลายที่เป็นรูปเหล่านั้นใด - นี้คือรูปที่เป็นชีวิตินทรีย์นั้น

---

980. කතමං තං රූපං න ඉන්ද්‍රියං සප්පටිඝං? රූපායතනං…පෙ… ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉදං තං රූපං න ඉන්ද්‍රියං සප්පටිඝං.

๙๘๐. รูปที่ไม่ใช่อินทรีย์และเป็นสัปปฏิฆะ (กระทบได้) นั้นเป็นไฉน? รูปายตนะ...ฯลฯ... โผฏฐัพพายตนะ - นี้คือรูปที่ไม่ใช่อินทรีย์และเป็นสัปปฏิฆะนั้น

---

981. කතමං තං රූපං න ඉන්ද්‍රියං අප්පටිඝං? කායවිඤ්ඤත්ති…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං න ඉන්ද්‍රියං අප්පටිඝං.

๙๘๑. รูปที่ไม่ใช่อินทรีย์และเป็นอัปปฏิฆะ (กระทบไม่ได้) นั้นเป็นไฉน? กายวิญญัติ...ฯลฯ... กวฬิงการาหาร - นี้คือรูปที่ไม่ใช่อินทรีย์และเป็นอัปปฏิฆะนั้น

---

එවං දසවිධෙන රූපසඞ්ගහො.

การสงเคราะห์รูปด้วยอาการ ๑๐ อย่าง ย่อมมีด้วยประการฉะนี้

---

දසකං.

จบ ทสกะ (หมวด ๑๐)

---

එකාදසකං

เอกาทสกะ (หมวด ๑๑)

---

982. කතමං තං රූපං චක්ඛායතනං? යං චක්ඛු චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො…පෙ… සුඤ්ඤො ගාමො පෙසො – ඉදං තං රූපං චක්ඛායතනං.

๙๘๒. รูปที่เป็นจักขายตนะนั้นเป็นไฉน? จักขุใด อาศัยมหาภูตรูป ๔ เป็นปสาท...ฯลฯ... นี้เปรียบเหมือนบ้านว่าง - นี้คือรูปที่เป็นจักขายตนะนั้น

---

983. කතමං තං රූපං සොතායතනං…පෙ… ඝානායතනං…පෙ… ජිව්හායතනං…පෙ… කායායතනං…පෙ… රූපායතනං…පෙ… සද්දායතනං…පෙ… ගන්ධායතනං…පෙ… රසායතනං…පෙ… ඵොට්ඨබ්බායතනං? පථවීධාතු…පෙ… ඵොට්ඨබ්බධාතු පෙසා – ඉදං තං රූපං ඵොට්ඨබ්බායතනං.

๙๘๓. รูปที่เป็นโสตายตนะนั้นเป็นไฉน...ฯลฯ... ฆานายตนะ...ฯลฯ... ชิวหายตนะ...ฯลฯ... กายายตนะ...ฯลฯ... รูปายตนะ...ฯลฯ... สัททายตนะ...ฯลฯ... คันธายตนะ...ฯลฯ... รสายตนะ...ฯลฯ... โผฏฐัพพายตนะนั้นเป็นไฉน? ปฐวีธาตุ...ฯลฯ... นี้คือโผฏฐัพพธาตุ - นี้คือรูปที่เป็นโผฏฐัพพายตนะนั้น

---

984. කතමං තං රූපං අනිදස්සනං අප්පටිඝං ධම්මායතනපරියාපන්නං? ඉත්ථින්ද්‍රියං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉදං තං රූපං අනිදස්සනං අප්පටිඝං ධම්මායතනපරියාපන්නං.

๙๘๔. รูปที่เป็นอนิทัสสนะ อัปปฏิฆะ และนับเนื่องในธัมมายตนะนั้นเป็นไฉน? อิตถินทรีย์...ฯลฯ... กวฬิงการาหาร - นี้คือรูปที่เป็นอนิทัสสนะ อัปปฏิฆะ และนับเนื่องในธัมมายตนะนั้น

---

එවං එකාදසවිධෙන රූපසඞ්ගහො.

การสงเคราะห์รูปด้วยอาการ ๑๑ อย่าง ย่อมมีด้วยประการฉะนี้

---

එකාදසකං.

จบ เอกาทสกะ (หมวด ๑๑)

---

අට්ඨමභාණවාරො.

จบ ภาณวารที่ ๘

---

රූපවිභත්ති.

รูปวิภัตติ (การจำแนกรูป)

---

රූපකණ්ඩං නිට්ඨිතං.

จบ รูปกัณฑ์

---

3. නික්ඛෙපකණ්ඩං

๓. นิกเขปกัณฑ์ (หมวดว่าด้วยการจำแนกธรรม)

---

තිකනික්ඛෙපං

ติกนิกเขป (การจำแนกธรรมเป็นหมวด ๓)

---

985. කතමෙ [Pg.205] ධම්මා කුසලා? තීණි කුසලමූලානි – අලොභො, අදොසො, අමොහො; තංසම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; තංසමුට්ඨානං කායකම්මං, වචීකම්මං, මනොකම්මං – ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๙๘๕. ธรรมที่เป็นกุศลเป็นไฉน? กุศลมูล ๓ คือ อโลภะ อโทสะ อโมหะ; เวทนากขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยกุศลมูลนั้น; กายกรรม วจีกรรม มโนกรรม ที่มีกุศลมูลนั้นเป็นสมุฏฐาน - ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

986. කතමෙ ධම්මා අකුසලා? තීණි අකුසලමූලානි – ලොභො, දොසො, මොහො; තදෙකට්ඨා ච කිලෙසා; තංසම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; තංසමුට්ඨානං කායකම්මං, වචීකම්මං, මනොකම්මං – ඉමෙ ධම්මා අකුසලා.

๙๘๖. ธรรมที่เป็นอกุศลเป็นไฉน? อกุศลมูล ๓ คือ โลภะ โทสะ โมหะ; กิเลสทั้งหลายที่เกิดร่วมกันกับอกุศลมูลนั้น; เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยอกุศลมูลนั้น; กายกรรม วจีกรรม มโนกรรม ที่มีอกุศลมูลนั้นเป็นสมุฏฐาน - ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล

---

987. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? කුසලාකුසලානං ධම්මානං විපාකා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා, අපරියාපන්නා; වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; යෙ ච ධම්මා කිරියා නෙව කුසලා නාකුසලා න ච කම්මවිපාකා; සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๙๘๗. ธรรมที่เป็นอัพยากฤตเป็นไฉน? วิบากของธรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร อปริยาปันนะ; เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์; และธรรมที่เป็นกิริยา ไม่ใช่ทั้งกุศล ไม่ใช่ทั้งอกุศล และไม่ใช่วิบากของกรรม; รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ - ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

988. කතමෙ ධම්මා සුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තා? සුඛභූමියං කාමාවචරෙ, රූපාවචරෙ, අපරියාපන්නෙ, සුඛං වෙදනං ඨපෙත්වා; තංසම්පයුත්තො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා සුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තා.

๙๘๘. ธรรมที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาเป็นไฉน? ในสุขภูมิที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อปริยาปันนะ ยกเว้นสุขเวทนาเสีย; สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนานั้น - ธรรมเหล่านี้สัมปยุตด้วยสุขเวทนา

---

989. කතමෙ ධම්මා දුක්ඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තා? දුක්ඛභූමියං කාමාවචරෙ, දුක්ඛං වෙදනං ඨපෙත්වා; තංසම්පයුත්තො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා දුක්ඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තා.

๙๘๙. ธรรมที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาเป็นไฉน? ในทุกขภูมิที่เป็นกามาวจร ยกเว้นทุกขเวทนาเสีย; สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนานั้น - ธรรมเหล่านี้สัมปยุตด้วยทุกขเวทนา

---

990. කතමෙ ධම්මා අදුක්ඛමසුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තා? අදුක්ඛමසුඛභූමියං කාමාවචරෙ, රූපාවචරෙ, අරූපාවචරෙ, අපරියාපන්නෙ, අදුක්ඛමසුඛං වෙදනං ඨපෙත්වා; තංසම්පයුත්තො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා අදුක්ඛමසුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තා.

๙๙๐. ธรรมที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาเป็นไฉน? ในอทุกขมสุขภูมิที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร อปริยาปันนะ ยกเว้นอทุกขมสุขเวทนาเสีย; สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนานั้น - ธรรมเหล่านี้สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนา

---

991. කතමෙ [Pg.206] ධම්මා විපාකා? කුසලාකුසලානං ධම්මානං විපාකා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා, අපරියාපන්නා; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා විපාකා.

๙๙๑. ธรรมที่เป็นวิบากเป็นไฉน? วิบากของธรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร อปริยาปันนะ; เวทนาขันธ์...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์ - ธรรมเหล่านี้เป็นวิบาก

---

992. කතමෙ ධම්මා විපාකධම්මධම්මා? කුසලාකුසලා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා, අපරියාපන්නා; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා විපාකධම්මධම්මා.

๙๙๒. ธรรมที่เป็นวิปากธรรมธรรมเป็นไฉน? ธรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร อปริยาปันนะ; เวทนาขันธ์...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์ - ธรรมเหล่านี้เป็นวิปากธรรมธรรม

---

993. කතමෙ ධම්මා නෙවවිපාකනවිපාකධම්මධම්මා? යෙ ච ධම්මා කිරියා නෙව කුසලා නාකුසලා න ච කම්මවිපාකා, සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා නෙවවිපාකනවිපාකධම්මධම්මා.

๙๙๓. ธรรมที่เป็นเนววิปากนวิปากธรรมธรรมเป็นไฉน? ธรรมที่เป็นกิริยา ไม่ใช่ทั้งกุศล ไม่ใช่ทั้งอกุศล และไม่ใช่วิบากของกรรม, รูปทั้งหมด, และอสังขตธาตุ - ธรรมเหล่านี้เป็นเนววิปากนวิปากธรรมธรรม

---

994. කතමෙ ධම්මා උපාදිණ්ණුපාදානියා? සාසවා කුසලාකුසලානං ධම්මානං විපාකා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; යඤ්ච රූපං කම්මස්ස කතත්තා – ඉමෙ ධම්මා උපාදිණ්ණුපාදානියා.

๙๙๔. ธรรมที่เป็นอุปาทินนุปาทานิยะเป็นไฉน? วิบากของธรรมที่เป็นกุศลและอกุศลที่เป็นสาสวะ ซึ่งเป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร; เวทนาขันธ์...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์; และรูปที่เกิดเพราะกรรมได้ทำไว้ - ธรรมเหล่านี้เป็นอุปาทินนุปาทานิยะ

---

995. කතමෙ ධම්මා අනුපාදිණ්ණුපාදානියා? සාසවා කුසලාකුසලා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; යෙ ච ධම්මා කිරියා නෙව කුසලා නාකුසලා න ච කම්මවිපාකා; යඤ්ච රූපං න කම්මස්ස කතත්තා – ඉමෙ ධම්මා අනුපාදිණ්ණුපාදානියා.

๙๙๕. ธรรมที่เป็นอนุปาทินนุปาทานิยะเป็นไฉน? ธรรมที่เป็นกุศลและอกุศลที่เป็นสาสวะ ซึ่งเป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร; เวทนาขันธ์...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์; และธรรมที่เป็นกิริยา ไม่ใช่ทั้งกุศล ไม่ใช่ทั้งอกุศล และไม่ใช่วิบากของกรรม; และรูปที่มิได้เกิดเพราะกรรมได้ทำไว้ - ธรรมเหล่านี้เป็นอนุปาทินนุปาทานิยะ

---

996. කතමෙ ධම්මා අනුපාදිණ්ණඅනුපාදානියා? අපරියාපන්නා මග්ගා ච, මග්ගඵලානි ච, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අනුපාදිණ්ණඅනුපාදානියා.

๙๙๖. ธรรมที่เป็นอนุปาทินนานุปาทานิยะเป็นไฉน? มรรคและผลของมรรคที่เป็นอปริยาปันนะ และอสังขตธาตุ - ธรรมเหล่านี้เป็นอนุปาทินนานุปาทานิยะ

---

997. කතමෙ ධම්මා සංකිලිට්ඨසංකිලෙසිකා? තීණි අකුසලමූලානි – ලොභො, දොසො, මොහො; තදෙකට්ඨා ච කිලෙසා; තංසම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; තංසමුට්ඨානං කායකම්මං, වචීකම්මං, මනොකම්මං – ඉමෙ ධම්මා සංකිලිට්ඨසංකිලෙසිකා.

๙๙๗. ธรรมเป็นสังกิลิฏฐสังกิเลสิกะ เป็นไฉน? อกุศลมูล 3 คือ โลภะ โทสะ โมหะ, กิเลสที่เกิดในที่เดียวกันกับอกุศลมูลนั้น, เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยอกุศลมูลนั้น, กายกรรม วจีกรรม มโนกรรม ที่มีอกุศลมูลนั้นเป็นสมุฏฐาน, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า สังกิลิฏฐสังกิเลสิกะ

---

998. කතමෙ ධම්මා අසංකිලිට්ඨසංකිලෙසිකා? සාසවා කුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා; රූපක්ඛන්ධො, වෙදනාක්ඛන්ධො[Pg.207], සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා අසංකිලිට්ඨසංකිලෙසිකා.

๙๙๘. ธรรมเป็นอสังกิลิฏฐสังกิเลสิกะ เป็นไฉน? กุศลธรรมและอัพยากตธรรมที่เป็นสาสวะ คือ ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร, รูปขันธ์ เวทนากขันธ์ สัญญากขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อสังกิลิฏฐสังกิเลสิกะ

---

999. කතමෙ ධම්මා අසංකිලිට්ඨඅසංකිලෙසිකා? අපරියාපන්නා මග්ගා ච, මග්ගඵලානි ච, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අසංකිලිට්ඨඅසංකිලෙසිකා.

๙๙๙. ธรรมเป็นอสังกิลิฏฐอสังกิเลสิกะ เป็นไฉน? มรรค ผล ที่ไม่นับเนื่องในวัฏฏะ 3 และอสังขตธาตุ, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อสังกิลิฏฐอสังกิเลสิกะ

---

1000. කතමෙ ධම්මා සවිතක්කසවිචාරා? සවිතක්කසවිචාරභූමියං කාමාවචරෙ, රූපාවචරෙ, අපරියාපන්නෙ, විතක්කවිචාරෙ ඨපෙත්වා; තංසම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා සවිතක්කසවිචාරා.

๑๐๐๐. ธรรมเป็นสวิตักกสวิจาระ เป็นไฉน? ในภูมิที่เป็นสวิตักกสวิจาระ คือ ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร และโลกุตตระ ยกเว้นวิตกและวิจารเสีย, เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยธรรมนั้น, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า สวิตักกสวิจาระ

---

1001. කතමෙ ධම්මා අවිතක්කවිචාරමත්තා? අවිතක්කවිචාරමත්තභූමියං රූපාවචරෙ, අපරියාපන්නෙ, විචාරං ඨපෙත්වා; තංසම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා අවිතක්කවිචාරමත්තා.

๑๐๐๑. ธรรมเป็นอวิตักกวิจารมัตตะ เป็นไฉน? ในภูมิที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตะ คือ ที่เป็นรูปาวจร และโลกุตตระ ยกเว้นวิจารเสีย, เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยธรรมนั้น, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อวิตักกวิจารมัตตะ

---

1002. කතමෙ ධම්මා අවිතක්කඅවිචාරා? අවිතක්කඅවිචාරභූමියං කාමාවචරෙ, රූපාවචරෙ, අරූපාවචරෙ, අපරියාපන්නෙ; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අවිතක්කඅවිචාරා.

๑๐๐๒. ธรรมเป็นอวิตักกอวิจาระ เป็นไฉน? ในภูมิที่เป็นอวิตักกอวิจาระ คือ ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร และโลกุตตระ, เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์, รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อวิตักกอวิจาระ

---

1003. කතමෙ ධම්මා පීතිසහගතා? පීතිභූමියං කාමාවචරෙ, රූපාවචරෙ, අපරියාපන්නෙ, පීතිං ඨපෙත්වා; තංසම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා පීතිසහගතා.

๑๐๐๓. ธรรมเป็นปีติสหคตะ เป็นไฉน? ในภูมิแห่งปีติ คือ ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร และโลกุตตระ ยกเว้นปีติเสีย, เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยธรรมนั้น, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ปีติสหคตะ

---

1004. කතමෙ ධම්මා සුඛසහගතා? සුඛභූමියං කාමාවචරෙ, රූපාවචරෙ, අපරියාපන්නෙ, සුඛං ඨපෙත්වා; තංසම්පයුත්තො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා සුඛසහගතා.

๑๐๐๔. ธรรมเป็นสุขสหคตะ เป็นไฉน? ในภูมิแห่งสุข คือ ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร และโลกุตตระ ยกเว้นสุขเวทนาเสีย, สัญญากขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยธรรมนั้น, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า สุขสหคตะ

---

1005. කතමෙ ධම්මා උපෙක්ඛාසහගතා? උපෙක්ඛාභූමියං කාමාවචරෙ, රූපාවචරෙ, අරූපාවචරෙ, අපරියාපන්නෙ, උපෙක්ඛං ඨපෙත්වා; තංසම්පයුත්තො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා උපෙක්ඛාසහගතා.

๑๐๐๕. ธรรมเป็นอุเบกขาสหคตะ เป็นไฉน? ในภูมิแห่งอุเบกขา คือ ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร และโลกุตตระ ยกเว้นอุเบกขาเวทนาเสีย, สัญญากขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยธรรมนั้น, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อุเบกขาสหคตะ

---

1006. කතමෙ ධම්මා දස්සනෙන පහාතබ්බා? තීණි සංයොජනානි – සක්කායදිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, සීලබ්බතපරාමාසො.

๑๐๐๖. ธรรมที่พึงละด้วยทัสสนะ เป็นไฉน? สังโยชน์ 3 คือ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส

---

1007. තත්ථ [Pg.208] කතමා සක්කායදිට්ඨි? ඉධ අස්සුතවා පුථුජ්ජනො අරියානං අදස්සාවී අරියධම්මස්ස අකොවිදො අරියධම්මෙ අවිනීතො සප්පුරිසානං අදස්සාවී සප්පුරිසධම්මස්ස අකොවිදො සප්පුරිසධම්මෙ අවිනීතො රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, රූපවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා රූපං, රූපස්මිං වා අත්තානං. වෙදනං අත්තතො සමනුපස්සති, වෙදනාවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා වෙදනං, වෙදනාය වා අත්තානං. සඤ්ඤං අත්තතො සමනුපස්සති, සඤ්ඤාවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා සඤ්ඤං, සඤ්ඤාය වා අත්තානං. සඞ්ඛාරෙ අත්තතො සමනුපස්සති, සඞ්ඛාරවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා සඞ්ඛාරෙ, සඞ්ඛාරෙසු වා අත්තානං. විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං. යා එවරූපා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං දිට්ඨිගහනං දිට්ඨිකන්තාරො දිට්ඨිවිසූකායිකං දිට්ඨිවිප්ඵන්දිතං දිට්ඨිසංයොජනං ගාහො පටිග්ගාහො අභිනිවෙසො පරාමාසො කුම්මග්ගො මිච්ඡාපථො මිච්ඡත්තං තිත්ථායතනං විපරියාසග්ගාහො – අයං වුච්චති සක්කායදිට්ඨි.

๑๐๐๗. ในสังโยชน์ 3 นั้น สักกายทิฏฐิ เป็นไฉน? ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับแล้วในธรรมนี้ ไม่ได้เห็นพระอริยเจ้า ไม่ฉลาดในธรรมของพระอริยเจ้า ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของพระอริยเจ้า ไม่ได้เห็นสัตบุรุษ ไม่ฉลาดในธรรมของสัตบุรุษ ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของสัตบุรุษ ย่อมเห็นรูปโดยความเป็นอัตตา หรือเห็นอัตตาว่ามีรูป หรือเห็นรูปในอัตตา หรือเห็นอัตตาในรูป. ย่อมเห็นเวทนาโดยความเป็นอัตตา หรือเห็นอัตตาว่ามีเวทนา หรือเห็นเวทนาในอัตตา หรือเห็นอัตตาในเวทนา. ย่อมเห็นสัญญาโดยความเป็นอัตตา หรือเห็นอัตตาว่ามีสัญญา หรือเห็นสัญญาในอัตตา หรือเห็นอัตตาในสัญญา. ย่อมเห็นสังขารโดยความเป็นอัตตา หรือเห็นอัตตาว่ามีสังขาร หรือเห็นสังขารในอัตตา หรือเห็นอัตตาในสังขาร. ย่อมเห็นวิญญาณโดยความเป็นอัตตา หรือเห็นอัตตาว่ามีวิญญาณ หรือเห็นวิญญาณในอัตตา หรือเห็นอัตตาในวิญญาณ. ทิฏฐิ, ความเห็นผิด, ป่าชัฏคือทิฏฐิ, กันดารคือทิฏฐิ, ความเสี้ยนหนามคือทิฏฐิ, ความดิ้นรนคือทิฏฐิ, สังโยชน์คือทิฏฐิ, การยึดถือ, การยึดมั่น, การฝังใจ, การลูบคลำ, ทางชั่ว, ทางผิด, ความเป็นผิด, บ่อเกิดแห่งลัทธิ, การถือเอาโดยวิปลาส เห็นปานนี้ใด, นี้เรียกว่า สักกายทิฏฐิ

---

1008. තත්ථ කතමා විචිකිච්ඡා? සත්ථරි කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති, ධම්මෙ කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති, සඞ්ඝෙ කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති, සික්ඛාය කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති, පුබ්බන්තෙ කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති, අපරන්තෙ කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති, පුබ්බන්තාපරන්තෙ කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති, ඉදප්පච්චයතා පටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති. යා එවරූපා කඞ්ඛා කඞ්ඛායනා කඞ්ඛායිතත්තං විමති විචිකිච්ඡා ද්වෙළ්හකං ද්වෙධාපථො සංසයො අනෙකංසග්ගාහො ආසප්පනා පරිසප්පනා අපරියොගාහනා ථම්භිතත්තං චිත්තස්ස මනොවිලෙඛො – අයං වුච්චති විචිකිච්ඡා.

๑๐๐๘. ในสังโยชน์ 3 นั้น วิจิกิจฉา เป็นไฉน? ย่อมสงสัยเคลือบแคลงในพระศาสดา, ย่อมสงสัยเคลือบแคลงในพระธรรม, ย่อมสงสัยเคลือบแคลงในพระสงฆ์, ย่อมสงสัยเคลือบแคลงในสิกขา, ย่อมสงสัยเคลือบแคลงในส่วนอดีต, ย่อมสงสัยเคลือบแคลงในส่วนอนาคต, ย่อมสงสัยเคลือบแคลงในส่วนอดีตและอนาคต, ย่อมสงสัยเคลือบแคลงในธรรมทั้งหลายที่อาศัยกันเกิดขึ้นคือปฏิจจสมุปบาท. ความสงสัย, กิริยาที่สงสัย, ความเป็นผู้สงสัย, ความเคลือบแคลง, ความลังเล, ความตัดสินลงไม่ได้, ความเห็นเป็นสองแง่, ความสงสัยหลายอย่าง, ความไม่ถือเอาโดยส่วนเดียว, ความท้อถอย, ความนิ่งอึ้ง, ความไม่หยั่งลง, ความที่จิตกระด้าง, ความลังเลใจ เห็นปานนี้ใด, นี้เรียกว่า วิจิกิจฉา

---

1009. තත්ථ කතමො සීලබ්බතපරාමාසො? ඉතො බහිද්ධා සමණබ්‍රාහ්මණානං ‘සීලෙන සුද්ධි, වතෙන සුද්ධි, සීලබ්බතෙන සුද්ධී’ති යා එවරූපා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං දිට්ඨිගහනං දිට්ඨිකන්තාරො දිට්ඨිවිසූකායිකං දිට්ඨිවිප්ඵන්දිතං දිට්ඨිසංයොජනං ගාහො පටිග්ගාහො අභිනිවෙසො පරාමාසො කුම්මග්ගො මිච්ඡාපථො මිච්ඡත්තං තිත්ථායතනං විපරියාසග්ගාහො – අයං වුච්චති සීලබ්බතපරාමාසො.

๑๐๐๙. ในสังโยชน์ 3 นั้น สีลัพพตปรามาส เป็นไฉน? ความเห็นของสมณพราหมณ์ภายนอกศาสนานี้ว่า ‘ความบริสุทธิ์ย่อมมีได้ด้วยศีล, ความบริสุทธิ์ย่อมมีได้ด้วยวัตร, ความบริสุทธิ์ย่อมมีได้ด้วยศีลและวัตร’ ดังนี้. ทิฏฐิ, ความเห็นผิด, ป่าชัฏคือทิฏฐิ, กันดารคือทิฏฐิ, ความเสี้ยนหนามคือทิฏฐิ, ความดิ้นรนคือทิฏฐิ, สังโยชน์คือทิฏฐิ, การยึดถือ, การยึดมั่น, การฝังใจ, การลูบคลำ, ทางชั่ว, ทางผิด, ความเป็นผิด, บ่อเกิดแห่งลัทธิ, การถือเอาโดยวิปลาส เห็นปานนี้ใด, นี้เรียกว่า สีลัพพตปรามาส

---

1010. ඉමානි [Pg.209] තීණි සංයොජනානි; තදෙකට්ඨා ච කිලෙසා; තංසම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; තංසමුට්ඨානං කායකම්මං වචීකම්මං මනොකම්මං – ඉමෙ ධම්මා දස්සනෙන පහාතබ්බා.

๑๐๑๐. สังโยชน์ 3 เหล่านี้, กิเลสที่เกิดในที่เดียวกันกับสังโยชน์นั้น, เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยสังโยชน์นั้น, กายกรรม วจีกรรม มโนกรรม ที่มีสังโยชน์นั้นเป็นสมุฏฐาน, ธรรมเหล่านี้เป็นธรรมที่พึงละด้วยทัสสนะ

---

1011. කතමෙ ධම්මා භාවනාය පහාතබ්බා? අවසෙසො ලොභො, දොසො, මොහො; තදෙකට්ඨා ච කිලෙසා; තංසම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; තංසමුට්ඨානං කායකම්මං, වචීකම්මං, මනොකම්මං – ඉමෙ ධම්මා භාවනාය පහාතබ්බා.

๑๐๑๑. ธรรมเป็นไฉน พึงละด้วยภาวนา? โลภะ โทสะ โมหะ ที่เหลือ กิเลสที่เกิดร่วมกันกับธรรมนั้น เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยธรรมนั้น กายกรรม วจีกรรม มโนกรรม ที่มีธรรมนั้นเป็นสมุฏฐาน ธรรมเหล่านี้พึงละด้วยภาวนา

---

1012. කතමෙ ධම්මා නෙව දස්සනෙන න භාවනාය පහාතබ්බා? කුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා, අපරියාපන්නා; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා නෙව දස්සනෙන න භාවනාය පහාතබ්බා.

๑๐๑๒. ธรรมเป็นไฉน ไม่พึงละด้วยทัสสนะและไม่พึงละด้วยภาวนา? ธรรมที่เป็นกุศลและอัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร และอปริยาปันนะ เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ไม่พึงละด้วยทัสสนะและไม่พึงละด้วยภาวนา

---

1013. කතමෙ ධම්මා දස්සනෙන පහාතබ්බහෙතුකා? තීණි සංයොජනානි – සක්කායදිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, සීලබ්බතපරාමාසො.

๑๐๑๓. ธรรมเป็นไฉน มีเหตุอันพึงละด้วยทัสสนะ? สังโยชน์ ๓ คือ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส

---

1014. තත්ථ කතමා සක්කායදිට්ඨි…පෙ… අයං වුච්චති සක්කායදිට්ඨි.

๑๐๑๔. ในสังโยชน์ ๓ นั้น สักกายทิฏฐิเป็นไฉน...ฯลฯ...นี้เรียกว่า สักกายทิฏฐิ

---

1015. තත්ථ කතමා විචිකිච්ඡා…පෙ… අයං වුච්චති විචිකිච්ඡා.

๑๐๑๕. ในสังโยชน์ ๓ นั้น วิจิกิจฉาเป็นไฉน...ฯลฯ...นี้เรียกว่า วิจิกิจฉา

---

1016. තත්ථ කතමො සීලබ්බතපරාමාසො…පෙ… අයං වුච්චති සීලබ්බතපරාමාසො.

๑๐๑๖. ในสังโยชน์ ๓ นั้น สีลัพพตปรามาสเป็นไฉน...ฯลฯ...นี้เรียกว่า สีลัพพตปรามาส

---

1017. ඉමානි තීණි සංයොජනානි; තදෙකට්ඨා ච කිලෙසා; තංසම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; තංසමුට්ඨානං කායකම්මං, වචීකම්මං, මනොකම්මං – ඉමෙ ධම්මා දස්සනෙන පහාතබ්බහෙතුකා. තීණි සංයොජනානි – සක්කායදිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, සීලබ්බතපරාමාසො – ඉමෙ ධම්මා දස්සනෙන පහාතබ්බා. තදෙකට්ඨො ලොභො, දොසො, මොහො – ඉමෙ ධම්මා දස්සනෙන පහාතබ්බහෙතූ. තදෙකට්ඨා ච කිලෙසා; තංසම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; තංසමුට්ඨානං කායකම්මං, වචීකම්මං, මනොකම්මං – ඉමෙ ධම්මා දස්සනෙන පහාතබ්බහෙතුකා.

๑๐๑๗. สังโยชน์ ๓ ประการเหล่านี้ กิเลสที่เกิดร่วมกันกับสังโยชน์นั้น เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยสังโยชน์นั้น กายกรรม วจีกรรม มโนกรรม ที่มีสังโยชน์นั้นเป็นสมุฏฐาน ธรรมเหล่านี้มีเหตุอันพึงละด้วยทัสสนะ สังโยชน์ ๓ คือ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส ธรรมเหล่านี้พึงละด้วยทัสสนะ โลภะ โทสะ โมหะ ที่เกิดร่วมกันกับสังโยชน์นั้น ธรรมเหล่านี้เป็นเหตุอันพึงละด้วยทัสสนะ กิเลสที่เกิดร่วมกันกับสังโยชน์นั้น เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยสังโยชน์นั้น กายกรรม วจีกรรม มโนกรรม ที่มีสังโยชน์นั้นเป็นสมุฏฐาน ธรรมเหล่านี้มีเหตุอันพึงละด้วยทัสสนะ

---

1018. කතමෙ ධම්මා භාවනාය පහාතබ්බහෙතුකා? අවසෙසො ලොභො, දොසො, මොහො – ඉමෙ ධම්මා භාවනාය පහාතබ්බහෙතූ. තදෙකට්ඨා [Pg.210] ච කිලෙසා; තංසම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; තංසමුට්ඨානං කායකම්මං, වචීකම්මං, මනොකම්මං – ඉමෙ ධම්මා භාවනාය පහාතබ්බහෙතුකා.

๑๐๑๘. ธรรมเป็นไฉน มีเหตุอันพึงละด้วยภาวนา? โลภะ โทสะ โมหะ ที่เหลือ ธรรมเหล่านี้เป็นเหตุอันพึงละด้วยภาวนา กิเลสที่เกิดร่วมกันกับธรรมนั้น เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยธรรมนั้น กายกรรม วจีกรรม มโนกรรม ที่มีธรรมนั้นเป็นสมุฏฐาน ธรรมเหล่านี้มีเหตุอันพึงละด้วยภาวนา

---

1019. කතමෙ ධම්මා නෙව දස්සනෙන න භාවනාය පහාතබ්බහෙතුකා? තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා අවසෙසා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා රූපාවචරා, අරූපාවචරා, අපරියාපන්නා; වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා නෙව දස්සනෙන න භාවනාය පහාතබ්බහෙතුකා.

๑๐๑๙. ธรรมเป็นไฉน ไม่มีเหตุอันพึงละด้วยทัสสนะและไม่มีเหตุอันพึงละด้วยภาวนา? ยกเว้นธรรมเหล่านั้นแล้ว ธรรมที่เหลือที่เป็นกุศล อกุศล และอัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร และอปริยาปันนะ เวทนากขันธ์ สัญญากขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์ รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ไม่มีเหตุอันพึงละด้วยทัสสนะและไม่มีเหตุอันพึงละด้วยภาวนา

---

1020. කතමෙ ධම්මා ආචයගාමිනො? සාසවා කුසලාකුසලා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා ආචයගාමිනො.

๑๐๒๐. ธรรมเป็นไฉน เป็นไปเพื่อการสั่งสม? ธรรมที่เป็นกุศลและอกุศลที่เป็นสาสวะ คือที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้เป็นไปเพื่อการสั่งสม

---

1021. කතමෙ ධම්මා අපචයගාමිනො? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා – ඉමෙ ධම්මා අපචයගාමිනො.

๑๐๒๑. ธรรมเป็นไฉน เป็นไปเพื่อการไม่สั่งสม? มรรค ๔ ที่เป็นอปริยาปันนะ ธรรมเหล่านี้เป็นไปเพื่อการไม่สั่งสม

---

1022. කතමෙ ධම්මා නෙව ආචයගාමි න අපචයගාමිනො? කුසලාකුසලානං ධම්මානං විපාකා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා, අපරියාපන්නා; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; යෙ ච ධම්මා කිරියා නෙව කුසලා නාකුසලා න ච කම්මවිපාකා; සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා නෙව ආචයගාමි න අපචයගාමිනො.

๑๐๒๒. ธรรมเป็นไฉน ไม่เป็นไปเพื่อการสั่งสมและไม่เป็นไปเพื่อการไม่สั่งสม? วิบากของธรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร และอปริยาปันนะ เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ และธรรมที่เป็นกิริยา ไม่เป็นทั้งกุศลและอกุศล และไม่ใช่วิบากของกรรม รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ไม่เป็นไปเพื่อการสั่งสมและไม่เป็นไปเพื่อการไม่สั่งสม

---

1023. කතමෙ ධම්මා සෙක්ඛා? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා, හෙට්ඨිමානි ච තීණි සාමඤ්ඤඵලානි – ඉමෙ ධම්මා සෙක්ඛා.

๑๐๒๓. ธรรมเป็นไฉน เป็นเสกขะ? มรรค ๔ ที่เป็นอปริยาปันนะ และสามัญผลเบื้องต่ำ ๓ ธรรมเหล่านี้เป็นเสกขะ

---

1024. කතමෙ ධම්මා අසෙක්ඛා? උපරිට්ඨිමං අරහත්තඵලං – ඉමෙ ධම්මා අසෙක්ඛා.

๑๐๒๔. ธรรมเป็นไฉน เป็นอเสกขะ? อรหัตตผลเบื้องสูง ธรรมเหล่านี้เป็นอเสกขะ

---

1025. කතමෙ ධම්මා නෙවසෙක්ඛනාසෙක්ඛා? තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා, අවසෙසා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා නෙවසෙක්ඛනාසෙක්ඛා.

๑๐๒๕. ธรรมเป็นไฉน ไม่เป็นทั้งเสกขะและอเสกขะ? ยกเว้นธรรมเหล่านั้นแล้ว ธรรมที่เหลือที่เป็นกุศล อกุศล และอัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ไม่เป็นทั้งเสกขะและอเสกขะ

---

1026. කතමෙ [Pg.211] ධම්මා පරිත්තා? සබ්බෙව කාමාවචරා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා; රූපක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා පරිත්තා.

๑๐๒๖. ธรรมเป็นไฉน เป็นปริตตะ? ธรรมที่เป็นกามาวจรทั้งหมด คือที่เป็นกุศล อกุศล และอัพยากฤต รูปักขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้เป็นปริตตะ

---

1027. කතමෙ ධම්මා මහග්ගතා? රූපාවචරා, අරූපාවචරා, කුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා මහග්ගතා.

๑๐๒๗. ธรรมเป็นไฉน เป็นมหัคคตะ? ธรรมที่เป็นรูปาวจรและอรูปาวจร คือที่เป็นกุศลและอัพยากฤต เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้เป็นมหัคคตะ

---

1028. කතමෙ ධම්මා අප්පමාණා? අපරියාපන්නා මග්ගා ච, මග්ගඵලානි ච, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අප්පමාණා.

๑๐๒๘. ธรรมเป็นไฉน เป็นอัปปมาณะ? มรรคและมรรคผลที่เป็นอปริยาปันนะ และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้เป็นอัปปมาณะ

---

1029. කතමෙ ධම්මා පරිත්තාරම්මණා? පරිත්තෙ ධම්මෙ ආරබ්භ යෙ උප්පජ්ජන්ති චිත්තචෙතසිකා ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා පරිත්තාරම්මණා.

๑๐๒๙. ธรรมเป็นไฉน มีอารมณ์เป็นปริตตะ? จิตตเจตสิกธรรมเหล่าใดเกิดขึ้นโดยปรารภธรรมที่เป็นปริตตะ ธรรมเหล่านี้มีอารมณ์เป็นปริตตะ

---

1030. කතමෙ ධම්මා මහග්ගතාරම්මණා? මහග්ගතෙ ධම්මෙ ආරබ්භ යෙ උප්පජ්ජන්ති චිත්තචෙතසිකා ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා මහග්ගතාරම්මණා.

๑๐๓๐. ธรรมเป็นไฉน มีอารมณ์เป็นมหัคคตะ? จิตตเจตสิกธรรมเหล่าใดเกิดขึ้นโดยปรารภธรรมที่เป็นมหัคคตะ ธรรมเหล่านี้มีอารมณ์เป็นมหัคคตะ

---

1031. කතමෙ ධම්මා අප්පමාණාරම්මණා? අප්පමාණෙ ධම්මෙ ආරබ්භ යෙ උප්පජ්ජන්ති චිත්තචෙතසිකා ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අප්පමාණාරම්මණා.

๑๐๓๑. ธรรมเป็นไฉน มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะ? จิตตเจตสิกธรรมเหล่าใดเกิดขึ้นโดยปรารภธรรมที่เป็นอัปปมาณะ ธรรมเหล่านี้มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะ

---

1032. කතමෙ ධම්මා හීනා? තීණි අකුසලමූලානි – ලොභො, දොසො, මොහො; තදෙකට්ඨා ච කිලෙසා; තංසම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; තංසමුට්ඨානං කායකම්මං, වචීකම්මං, මනොකම්මං – ඉමෙ ධම්මා හීනා.

๑๐๓๒. ธรรมเป็นไฉน เป็นธรรมชั้นเลว? อกุศลมูล ๓ คือ โลภะ โทสะ โมหะ กิเลสที่เกิดร่วมกันกับธรรมนั้น เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยธรรมนั้น กายกรรม วจีกรรม มโนกรรม ที่มีธรรมนั้นเป็นสมุฏฐาน ธรรมเหล่านี้เป็นธรรมชั้นเลว

---

1033. කතමෙ ධම්මා මජ්ඣිමා? සාසවා කුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා, රූපක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා මජ්ඣිමා.

๑๐๓๓. ธรรมเป็นไฉน เป็นธรรมชั้นกลาง? ธรรมที่เป็นกุศลและอัพยากฤตที่เป็นสาสวะ คือที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร รูปักขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้เป็นธรรมชั้นกลาง

---

1034. කතමෙ ධම්මා පණීතා? අපරියාපන්නා මග්ගා ච, මග්ගඵලානි ච, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා පණීතා.

๑๐๓๔. ธรรมเป็นไฉน เป็นธรรมชั้นประณีต? มรรคและมรรคผลที่เป็นอปริยาปันนะ และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้เป็นธรรมชั้นประณีต

---

1035. කතමෙ ධම්මා මිච්ඡත්තනියතා? පඤ්ච කම්මානි ආනන්තරිකානි, යා ච මිච්ඡාදිට්ඨිනියතා – ඉමෙ ධම්මා මිච්ඡත්තනියතා.

๑๐๓๕. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่ามิจฉัตตนิยตะ? อนันตริยกรรม ๕ และมิจฉาทิฏฐิที่เป็นนิยตะ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่ามิจฉัตตนิยตะ

---

1036. කතමෙ ධම්මා සම්මත්තනියතා? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා – ඉමෙ ධම්මා සම්මත්තනියතා.

๑๐๓๖. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าสัมมัตตนิยตะ? มรรค ๔ ที่เป็นอปริยาปันนะ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าสัมมัตตนิยตะ

---

1037. කතමෙ [Pg.212] ධම්මා අනියතා? තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා, අවසෙසා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා, අපරියාපන්නා; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අනියතා.

๑๐๓๗. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอนิยตะ? เว้นธรรมเหล่านั้นแล้ว ธรรมที่เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤตที่เหลือที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร อปริยาปันนะ, เวทนาขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์, รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอนิยตะ

---

1038. කතමෙ ධම්මා මග්ගාරම්මණා? අරියමග්ගං ආරබ්භ යෙ උප්පජ්ජන්ති චිත්තචෙතසිකා ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා මග්ගාරම්මණා.

๑๐๓๘. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่ามัคคารัมมณะ? จิตเจตสิกธรรมเหล่าใดปรารภอริยมรรคเกิดขึ้น ธรรมเหล่านี้ชื่อว่ามัคคารัมมณะ

---

1039. කතමෙ ධම්මා මග්ගහෙතුකා? අරියමග්ගසමඞ්ගිස්ස මග්ගඞ්ගානි ඨපෙත්වා; තංසම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා මග්ගහෙතුකා. අරියමග්ගසමඞ්ගිස්ස සම්මාදිට්ඨි මග්ගො චෙව හෙතු ච, සම්මාදිට්ඨිං ඨපෙත්වා, තංසම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා මග්ගහෙතුකා. අරියමග්ගසමඞ්ගිස්ස අලොභො, අදොසො, අමොහො – ඉමෙ ධම්මා මග්ගහෙතූ. තංසම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා මග්ගහෙතුකා.

๑๐๓๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่ามัคคเหตุกะ? เว้นองค์มรรคของบุคคลผู้พร้อมเพรียงด้วยอริยมรรคเสีย เวทนาขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยองค์มรรคนั้น ธรรมเหล่านี้ชื่อว่ามัคคเหตุกะ สัมมาทิฏฐิของบุคคลผู้พร้อมเพรียงด้วยอริยมรรค เป็นทั้งมรรคและเป็นทั้งเหตุ เว้นสัมมาทิฏฐิเสีย เวทนาขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยสัมมาทิฏฐินั้น ธรรมเหล่านี้ชื่อว่ามัคคเหตุกะ อโลภะ อโทสะ อโมหะ ของบุคคลผู้พร้อมเพรียงด้วยอริยมรรค ธรรมเหล่านี้เป็นมัคคเหตุ เวทนาขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยมัคคเหตุนั้น ธรรมเหล่านี้ชื่อว่ามัคคเหตุกะ

---

1040. කතමෙ ධම්මා මග්ගාධිපතිනො? අරියමග්ගං අධිපතිං කරිත්වා යෙ උප්පජ්ජන්ති චිත්තචෙතසිකා ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා මග්ගාධිපතිනො. අරියමග්ගසමඞ්ගිස්ස වීමංසාධිපතෙය්‍යං මග්ගං භාවයන්තස්ස වීමංසං ඨපෙත්වා; තංසම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා මග්ගාධිපතිනො.

๑๐๔๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่ามัคคาธิปติ? จิตเจตสิกธรรมเหล่าใดทำอริยมรรคให้เป็นอธิบดีแล้วเกิดขึ้น ธรรมเหล่านี้ชื่อว่ามัคคาธิปติ เมื่อบุคคลผู้พร้อมเพรียงด้วยอริยมรรคเจริญมรรคที่มีวิมังสาเป็นอธิบดี เว้นวิมังสาเสีย เวทนาขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยวิมังสานั้น ธรรมเหล่านี้ชื่อว่ามัคคาธิปติ

---

1041. කතමෙ ධම්මා උප්පන්නා? යෙ ධම්මා ජාතා භූතා සඤ්ජාතා නිබ්බත්තා අභිනිබ්බත්තා පාතුභූතා උප්පන්නා සමුප්පන්නා උට්ඨිතා සමුට්ඨිතා උප්පන්නා උප්පන්නංසෙන සඞ්ගහිතා, රූපං, වෙදනා, සඤ්ඤා, සඞ්ඛාරා, විඤ්ඤාණං – ඉමෙ ධම්මා උප්පන්නා.

๑๐๔๑. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอุปปันนะ? ธรรมเหล่าใดเกิดแล้ว เป็นแล้ว เกิดพร้อมแล้ว บังเกิดแล้ว บังเกิดยิ่งแล้ว ปรากฏแล้ว เกิดขึ้นแล้ว เกิดขึ้นพร้อมแล้ว ตั้งขึ้นแล้ว ตั้งขึ้นพร้อมแล้ว เกิดขึ้นแล้ว อันส่วนแห่งธรรมที่เกิดขึ้นแล้วสงเคราะห์แล้ว ได้แก่ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอุปปันนะ

---

1042. කතමෙ ධම්මා අනුප්පන්නා? යෙ ධම්මා අජාතා අභූතා අසඤ්ජාතා අනිබ්බත්තා අනභිනිබ්බත්තා අපාතුභූතා අනුප්පන්නා අසමුප්පන්නා අනුට්ඨිතා අසමුට්ඨිතා අනුප්පන්නා අනුප්පන්නංසෙන සඞ්ගහිතා, රූපං, වෙදනා, සඤ්ඤා, සඞ්ඛාරා, විඤ්ඤාණං – ඉමෙ ධම්මා අනුප්පන්නා.

๑๐๔๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอนุปปันนะ? ธรรมเหล่าใดยังไม่เกิด ยังไม่เป็น ยังไม่เกิดพร้อม ยังไม่บังเกิด ยังไม่บังเกิดยิ่ง ยังไม่ปรากฏ ยังไม่เกิดขึ้น ยังไม่เกิดขึ้นพร้อม ยังไม่ตั้งขึ้น ยังไม่ตั้งขึ้นพร้อม ยังไม่เกิดขึ้น อันส่วนแห่งธรรมที่ยังไม่เกิดขึ้นสงเคราะห์แล้ว ได้แก่ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอนุปปันนะ

---

1043. කතමෙ ධම්මා උප්පාදිනො? කුසලාකුසලානං ධම්මානං අවිපක්කවිපාකානං විපාකා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා, අපරියාපන්නා; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; යඤ්ච රූපං කම්මස්ස කතත්තා උප්පජ්ජිස්සති – ඉමෙ ධම්මා උප්පාදිනො.

๑๐๔๓. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอุปปาที? วิบากของธรรมที่เป็นกุศลและอกุศลที่ยังไม่ให้ผล ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร อปริยาปันนะ, เวทนาขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ และรูปใดจักเกิดขึ้นเพราะความที่กรรมได้ทำไว้แล้ว ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอุปปาที

---

1044. කතමෙ [Pg.213] ධම්මා අතීතා? යෙ ධම්මා අතීතා නිරුද්ධා විගතා විපරිණතා අත්ථඞ්ගතා අබ්භත්ථඞ්ගතා උප්පජ්ජිත්වා විගතා අතීතා අතීතංසෙන සඞ්ගහිතා, රූපං, වෙදනා, සඤ්ඤා, සඞ්ඛාරා, විඤ්ඤාණං – ඉමෙ ධම්මා අතීතා.

๑๐๔๔. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอดีต? ธรรมเหล่าใดล่วงไปแล้ว ดับแล้ว ปราศไปแล้ว แปรปรวนแล้ว ถึงความตั้งอยู่ไม่ได้แล้ว ถึงความตั้งอยู่ไม่ได้อย่างยิ่งแล้ว เกิดขึ้นแล้วปราศไปแล้ว เป็นอดีต อันส่วนแห่งธรรมที่เป็นอดีตสงเคราะห์แล้ว ได้แก่ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอดีต

---

1045. කතමෙ ධම්මා අනාගතා? යෙ ධම්මා අජාතා අභූතා අසඤ්ජාතා අනිබ්බත්තා අනභිනිබ්බත්තා අපාතුභූතා අනුප්පන්නා අසමුප්පන්නා අනුට්ඨිතා අසමුට්ඨිතා අනාගතා අනාගතංසෙන සඞ්ගහිතා, රූපං, වෙදනා, සඤ්ඤා, සඞ්ඛාරා, විඤ්ඤාණං – ඉමෙ ධම්මා අනාගතා.

๑๐๔๕. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอนาคต? ธรรมเหล่าใดยังไม่เกิด ยังไม่เป็น ยังไม่เกิดพร้อม ยังไม่บังเกิด ยังไม่บังเกิดยิ่ง ยังไม่ปรากฏ ยังไม่เกิดขึ้น ยังไม่เกิดขึ้นพร้อม ยังไม่ตั้งขึ้น ยังไม่ตั้งขึ้นพร้อม ยังไม่มาถึง อันส่วนแห่งธรรมที่เป็นอนาคตสงเคราะห์แล้ว ได้แก่ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอนาคต

---

1046. කතමෙ ධම්මා පච්චුප්පන්නා? යෙ ධම්මා ජාතා භූතා සඤ්ජාතා නිබ්බත්තා අභිනිබ්බත්තා පාතුභූතා උප්පන්නා සමුප්පන්නා උට්ඨිතා සමුට්ඨිතා පච්චුප්පන්නා පච්චුප්පන්නංසෙන සඞ්ගහිතා, රූපං, වෙදනා, සඤ්ඤා, සඞ්ඛාරා, විඤ්ඤාණං – ඉමෙ ධම්මා පච්චුප්පන්නා.

๑๐๔๖. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าปัจจุบัน? ธรรมเหล่าใดเกิดแล้ว เป็นแล้ว เกิดพร้อมแล้ว บังเกิดแล้ว บังเกิดยิ่งแล้ว ปรากฏแล้ว เกิดขึ้นแล้ว เกิดขึ้นพร้อมแล้ว ตั้งขึ้นแล้ว ตั้งขึ้นพร้อมแล้ว เป็นปัจจุบัน อันส่วนแห่งธรรมที่เป็นปัจจุบันสงเคราะห์แล้ว ได้แก่ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าปัจจุบัน

---

1047. කතමෙ ධම්මා අතීතාරම්මණා? අතීතෙ ධම්මෙ ආරබ්භ යෙ උප්පජ්ජන්ති චිත්තචෙතසිකා ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අතීතාරම්මණා.

๑๐๔๗. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอดีตารัมมณะ? จิตเจตสิกธรรมเหล่าใดปรารภธรรมที่เป็นอดีตเกิดขึ้น ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอดีตารัมมณะ

---

1048. කතමෙ ධම්මා අනාගතාරම්මණා? අනාගතෙ ධම්මෙ ආරබ්භ යෙ උප්පජ්ජන්ති චිත්තචෙතසිකා ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අනාගතාරම්මණා.

๑๐๔๘. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอนาคตารัมมณะ? จิตเจตสิกธรรมเหล่าใดปรารภธรรมที่เป็นอนาคตเกิดขึ้น ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอนาคตารัมมณะ

---

1049. කතමෙ ධම්මා පච්චුප්පන්නාරම්මණා? පච්චුප්පන්නෙ ධම්මෙ ආරබ්භ යෙ උප්පජ්ජන්ති චිත්තචෙතසිකා ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා පච්චුප්පන්නාරම්මණා.

๑๐๔๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าปัจจุบันนารัมมณะ? จิตเจตสิกธรรมเหล่าใดปรารภธรรมที่เป็นปัจจุบันเกิดขึ้น ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าปัจจุบันนารัมมณะ

---

1050. කතමෙ ධම්මා අජ්ඣත්තා? යෙ ධම්මා තෙසං තෙසං සත්තානං අජ්ඣත්තං පච්චත්තං නියතා පාටිපුග්ගලිකා උපාදිණ්ණා, රූපං, වෙදනා, සඤ්ඤා, සඞ්ඛාරා, විඤ්ඤාණං – ඉමෙ ධම්මා අජ්ඣත්තා.

๑๐๕๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอัชฌัตตะ? ธรรมเหล่าใดเป็นภายใน เป็นส่วนตัว เฉพาะตน เฉพาะบุคคล อันกรรมยึดครองแล้วของสัตว์นั้นๆ ได้แก่ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอัชฌัตตะ

---

1051. කතමෙ ධම්මා බහිද්ධා? යෙ ධම්මා තෙසං තෙසං පරසත්තානං පරපුග්ගලානං අජ්ඣත්තං පච්චත්තං නියතා පාටිපුග්ගලිකා උපාදිණ්ණා, රූපං, වෙදනා, සඤ්ඤා, සඞ්ඛාරා, විඤ්ඤාණං – ඉමෙ ධම්මා බහිද්ධා.

๑๐๕๑. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าพหิทธา? ธรรมเหล่าใดเป็นภายใน เป็นส่วนตัว เฉพาะตน เฉพาะบุคคล อันกรรมยึดครองแล้วของสัตว์อื่น บุคคลอื่นเหล่านั้น ได้แก่ รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าพหิทธา

---

1052. කතමෙ ධම්මා අජ්ඣත්තබහිද්ධා? තදුභයං – ඉමෙ ධම්මා අජ්ඣත්තබහිද්ධා.

๑๐๕๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอัชฌัตตพหิทธา? ธรรมทั้งสองนั้น ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอัชฌัตตพหิทธา

---

1053. කතමෙ ධම්මා අජ්ඣත්තාරම්මණා? අජ්ඣත්තෙ ධම්මෙ ආරබ්භ යෙ උප්පජ්ජන්ති චිත්තචෙතසිකා ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අජ්ඣත්තාරම්මණා.

๑๐๕๓. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอัชฌัตตารัมมณะ? จิตเจตสิกธรรมเหล่าใดปรารภธรรมที่เป็นภายในเกิดขึ้น ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอัชฌัตตารัมมณะ

---

1054. කතමෙ [Pg.214] ධම්මා බහිද්ධාරම්මණා? බහිද්ධා ධම්මෙ ආරබ්භ යෙ උප්පජ්ජන්ති චිත්තචෙතසිකා ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා බහිද්ධාරම්මණා.

๑๐๕๔. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าพหิทธารัมมณะ? จิตเจตสิกธรรมเหล่าใดปรารภธรรมที่เป็นภายนอกเกิดขึ้น ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าพหิทธารัมมณะ

---

1055. කතමෙ ධම්මා අජ්ඣත්තබහිද්ධාරම්මණා? අජ්ඣත්තබහිද්ධා ධම්මෙ ආරබ්භ යෙ උප්පජ්ජන්ති චිත්තචෙතසිකා ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අජ්ඣත්තබහිද්ධාරම්මණා.

๑๐๕๕. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอัชฌัตตพหิทธารัมมณะ? จิตเจตสิกธรรมเหล่าใดปรารภธรรมที่เป็นทั้งภายในและภายนอกเกิดขึ้น ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอัชฌัตตพหิทธารัมมณะ

---

1056. කතමෙ ධම්මා සනිදස්සනසප්පටිඝා? රූපායතනං – ඉමෙ ධම්මා සනිදස්සනසප්පටිඝා.

๑๐๕๖. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าสนิทัสสนสัปปฏิฆะ? รูปายตนะ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าสนิทัสสนสัปปฏิฆะ

---

1057. කතමෙ ධම්මා අනිදස්සනසප්පටිඝා? චක්ඛායතනං, සොතායතනං, ඝානායතනං, ජිව්හායතනං, කායායතනං, සද්දායතනං, ගන්ධායතනං, රසායතනං, ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉමෙ ධම්මා අනිදස්සනසප්පටිඝා.

๑๐๕๗. ธรรมเหล่าไหนเป็นอนิทัสสนสัปปฏิฆะ? จักขายตนะ โสตายตนะ ฆานายตนะ ชิวหายตนะ กายายตนะ สัททายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ ธรรมเหล่านี้เป็นอนิทัสสนสัปปฏิฆะ

---

1058. කතමෙ ධම්මා අනිදස්සනඅප්පටිඝා? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; යඤ්ච රූපං අනිදස්සනං අප්පටිඝං ධම්මායතනපරියාපන්නං; අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අනිදස්සනඅප්පටිඝා.

๑๐๕๘. ธรรมเหล่าไหนเป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆะ? เวทนากขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์, และรูปใดที่เป็นอนิทัสสนะ อัปปฏิฆะ อันนับเนื่องในธัมมายตนะ, และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆะ

---

තිකං.

ติกะ จบ

---

දුකනික්ඛෙපං

ทุกนิกเขป

---

හෙතුගොච්ඡකං

เหตุโคจฉกะ

---

1059. කතමෙ ධම්මා හෙතූ? තයො කුසලහෙතූ, තයො අකුසලහෙතූ, තයො අබ්‍යාකතහෙතූ, නව කාමාවචරහෙතූ ඡ රූපාවචරහෙතූ, ඡ අරූපාවචරහෙතූ, ඡ අපරියාපන්නහෙතූ.

๑๐๕๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าเหตุ? กุศลเหตุ ๓ อกุศลเหตุ ๓ อัพยากตเหตุ ๓ กามาวจรเหตุ ๙ รูปาวจรเหตุ ๖ อรูปาวจรเหตุ ๖ อปริยาปันนเหตุ ๖

---

1060. තත්ථ කතමෙ තයො කුසලහෙතූ? අලොභො, අදොසො, අමොහො.

๑๐๖๐. บรรดาเหตุเหล่านั้น กุศลเหตุ ๓ เป็นไฉน? คือ อโลภะ อโทสะ อโมหะ

---

1061. තත්ථ කතමො අලොභො? යො අලොභො අලුබ්භනා අලුබ්භිතත්තං අසාරාගො අසාරජ්ජනා අසාරජ්ජිතත්තං අනභිජ්ඣා අලොභො කුසලමූලං – අයං වුච්චති අලොභො.

๑๐๖๑. บรรดาเหตุเหล่านั้น อโลภะเป็นไฉน? ความไม่โลภ กิริยาที่ไม่โลภ ความเป็นผู้ไม่โลภ ความไม่กำหนัด กิริยาที่ไม่กำหนัด ความเป็นผู้ไม่กำหนัด ความไม่เพ่งเล็ง อโลภะที่เป็นกุศลมูล นี้เรียกว่า อโลภะ

---

1062. තත්ථ [Pg.215] කතමො අදොසො? යො අදොසො අදුස්සනා අදුස්සිතත්තං මෙත්ති මෙත්තායනා මෙත්තායිතත්තං අනුද්දා අනුද්දායනා අනුදායිතත්තං හිතෙසිතා අනුකම්පා අබ්‍යාපාදො අබ්‍යාපජ්ජො අදොසො කුසලමූලං – අයං වුච්චති අදොසො.

๑๐๖๒. บรรดาเหตุเหล่านั้น อโทสะเป็นไฉน? ความไม่ประทุษร้าย กิริยาที่ไม่ประทุษร้าย ความเป็นผู้ไม่ประทุษร้าย, เมตตา กิริยาที่เมตตา ความเป็นผู้มีเมตตา, ความเอ็นดู กิริยาที่เอ็นดู ความเป็นผู้มีใจเอ็นดู, ความแสวงหาประโยชน์เกื้อกูล, ความอนุเคราะห์, ความไม่พยาบาท, ความไม่เบียดเบียน, อโทสะที่เป็นกุศลมูล นี้เรียกว่า อโทสะ

---

1063. තත්ථ කතමො අමොහො? දුක්ඛෙ ඤාණං, දුක්ඛසමුදයෙ ඤාණං, දුක්ඛනිරොධෙ ඤාණං, දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදාය ඤාණං, පුබ්බන්තෙ ඤාණං, අපරන්තෙ ඤාණං, පුබ්බන්තාපරන්තෙ ඤාණං, ඉදප්පච්චයතා පටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු ඤාණං, යා එවරූපා පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම්මවිචයො සල්ලක්ඛණා උපලක්ඛණා පච්චුපලක්ඛණා පණ්ඩිච්චං කොසල්ලං නෙපුඤ්ඤං වෙභබ්‍යා චින්තා උපපරික්ඛා භූරී මෙධා පරිණායිකා විපස්සනා සම්පජඤ්ඤං පතොදො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්‍රියං පඤ්ඤාබලං පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාපාසාදො පඤ්ඤාආලොකො පඤ්ඤාඔභාසො පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාරතනං අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – අයං වුච්චති අමොහො.

๑๐๖๓. บรรดาเหตุเหล่านั้น อโมหะเป็นไฉน? ญาณในทุกข์, ญาณในทุกขสมุทัย, ญาณในทุกขนิโรธ, ญาณในทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา, ญาณในส่วนอดีต, ญาณในส่วนอนาคต, ญาณในส่วนอดีตและอนาคต, ญาณในธรรมทั้งหลายที่เป็นปัจจัยและเป็นปัจจยุปบันนธรรมในปฏิจจสมุปบาท, ปัญญา กิริยาที่รู้ชัด การวิจัย การเลือกเฟ้น ธัมมวิจยะ การกำหนดรู้ การเทียบเคียง การสอบสวน ความเป็นบัณฑิต ความฉลาด ความเชี่ยวชาญ ความแจ่มแจ้ง ความคิด การไตร่ตรอง ภูมิปัญญา ปัญญาเครื่องทรงจำ ปัญญาเครื่องนำทาง วิปัสสนา สัมปชัญญะ ประตักคือปัญญา ปัญญา ปัญญินทรีย์ ปัญญาพละ ปัญญาสัตถ์ ปราสาทคือปัญญา แสงสว่างคือปัญญา ความสุกใสคือปัญญา ประทีปคือปัญญา รัตนะคือปัญญา อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิ เห็นปานนี้ นี้เรียกว่า อโมหะ

---

ඉමෙ තයො කුසලහෙතූ.

เหล่านี้คือ กุศลเหตุ ๓

---

1064. තත්ථ කතමෙ තයො අකුසලහෙතූ? ලොභො, දොසො, මොහො.

๑๐๖๔. บรรดาเหตุเหล่านั้น อกุศลเหตุ ๓ เป็นไฉน? คือ โลภะ โทสะ โมหะ

---

1065. තත්ථ කතමො ලොභො? යො රාගො සාරාගො අනුනයො අනුරොධො නන්දී නන්දීරාගො චිත්තස්ස සාරාගො ඉච්ඡා මුච්ඡා අජ්ඣොසානං ගෙධො පලිගෙධො සඞ්ගො පඞ්කො එජා මායා ජනිකා සඤ්ජනනී සිබ්බිනී ජාලිනී සරිතා විසත්තිකා සුත්තං විසටා ආයූහිනී දුතියා පණිධි භවනෙත්ති වනං වනථො සන්ථවො සිනෙහො අපෙක්ඛා පටිබන්ධු ආසා ආසිසනා ආසිසිතත්තං රූපාසා සද්දාසා ගන්ධාසා රසාසා ඵොට්ඨබ්බාසා ලාභාසා ධනාසා පුත්තාසා ජීවිතාසා ජප්පා පජප්පා අභිජප්පා ජප්පා ජප්පනා ජප්පිතත්තං ලොලුප්පං ලොලුප්පායනා ලොලුප්පායිතත්තං පුච්ඡඤ්ජිකතා සාධුකම්‍යතා අධම්මරාගො විසමලොභො නිකන්ති නිකාමනා පත්ථනා පිහනා සම්පත්ථනා කාමතණ්හා භවතණ්හා විභවතණ්හා රූපතණ්හා අරූපතණ්හා නිරොධතණ්හා රූපතණ්හා සද්දතණ්හා ගන්ධතණ්හා [Pg.216] රසතණ්හා ඵොට්ඨබ්බතණ්හා ධම්මතණ්හා ඔඝො යොගො ගන්ථො උපාදානං ආවරණං නීවරණං ඡාදනං බන්ධනං උපක්කිලෙසො අනුසයො පරියුට්ඨානං ලතා වෙවිච්ඡං දුක්ඛමූලං දුක්ඛනිදානං දුක්ඛප්පභවො මාරපාසො මාරබළිසං මාරවිසයො තණ්හානදී තණ්හාජාලං තණ්හාගද්දුලං තණ්හාසමුද්දො අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලං – අයං වුච්චති ලොභො.

๑๐๖๕. บรรดาเหตุเหล่านั้น โลภะเป็นไฉน? ความกำหนัด, ความกำหนัดนัก, ความคล้อยตาม, ความอนุโลม, ความเพลิดเพลิน, ความเพลิดเพลินด้วยความกำหนัด, ความกำหนัดแห่งจิต, ความอยาก, ความเมาหมก, ความหยั่งลง, ความอยาก, ความอยากจัด, ความข้อง, เปือกตม, ความหวั่นไหว, มารยา, ธรรมเครื่องให้เกิด, ธรรมเครื่องให้เกิดพร้อม, ธรรมเครื่องเย็บ, ธรรมมีข่าย, ธรรมเครื่องซ่านไป, ความข้องอยู่, ด้าย, ธรรมเครื่องแผ่ไป, ธรรมเครื่องนำไป, เพื่อนสอง, ความตั้งไว้, เครื่องนำไปในภพ, ป่า, ป่าชัฏ, ความสนิทสนม, เยื่อใย, ความอาลัย, เครื่องผูก, ความหวัง, กิริยาที่หวัง, ความเป็นผู้หวัง, ความหวังในรูป, ความหวังในเสียง, ความหวังในกลิ่น, ความหวังในรส, ความหวังในโผฏฐัพพะ, ความหวังในลาภ, ความหวังในทรัพย์, ความหวังในบุตร, ความหวังในชีวิต, การกระซิบ, การกระซิบยิ่ง, การกระซิบจัด, การกระซิบ, กิริยาที่กระซิบ, ความเป็นผู้กระซิบ, ความโลเล, กิริยาที่โลเล, ความเป็นผู้โลเล, ความกระดิกหาง, ความปรารถนาในสิ่งดี, ความกำหนัดในสิ่งไม่เป็นธรรม, ความโลภไม่สม่ำเสมอ, ความใคร่, กิริยาที่ใคร่, ความปรารถนา, ความอยาก, ความปรารถนาอย่างยิ่ง, กามตัณหา, ภวตัณหา, วิภวตัณหา, รูปตัณหา, อรูปตัณหา, นิโรธตัณหา, รูปตัณหา, สัททตัณหา, คันธตัณหา, รสตัณหา, โผฏฐัพพตัณหา, ธัมมตัณหา, โอฆะ, โยคะ, คันถะ, อุปาทาน, อาวรณ์, นิวรณ์, เครื่องปิดบัง, เครื่องผูก, อุปกิเลส, อนุสัย, ปริยุฏฐาน, เถาวัลย์, ความอยากในวัตถุต่างๆ, รากเหง้าแห่งทุกข์, เหตุแห่งทุกข์, แดนเกิดแห่งทุกข์, บ่วงแห่งมาร, เบ็ดแห่งมาร, วิสัยแห่งมาร, แม่น้ำคือตัณหา, ข่ายคือตัณหา, ตอคือตัณหา, สมุทรคือตัณหา, อภิชฌา, โลภะที่เป็นอกุศลมูล นี้เรียกว่า โลภะ

---

1066. තත්ථ කතමො දොසො? අනත්ථං මෙ අචරීති ආඝාතො ජායති, අනත්ථං මෙ චරතීති ආඝාතො ජායති, අනත්ථං මෙ චරිස්සතීති ආඝාතො ජායති, පියස්ස මෙ මනාපස්ස අනත්ථං අචරි…පෙ… අනත්ථං චරති…පෙ… අනත්ථං චරිස්සතීති ආඝාතො ජායති, අප්පියස්ස මෙ අමනාපස්ස අත්ථං අචරි…පෙ… අත්ථං චරති…පෙ… අත්ථං චරිස්සතීති ආඝාතො ජායති, අට්ඨානෙ වා පන ආඝාතො ජායති. යො එවරූපො චිත්තස්ස ආඝාතො පටිඝාතො පටිඝං පටිවිරොධො කොපො පකොපො සම්පකොපො දොසො පදොසො සම්පදොසො චිත්තස්ස බ්‍යාපත්ති මනොපදොසො කොධො කුජ්ඣනා කුජ්ඣිතත්තං දොසො දුස්සනා දුස්සිතත්තං බ්‍යාපත්ති බ්‍යාපජ්ජනා බ්‍යාපජ්ජිතත්තං විරොධො පටිවිරොධො චණ්ඩික්කං අසුරොපො අනත්තමනතා චිත්තස්ස – අයං වුච්චති දොසො.

๑๐๖๖. บรรดาเหตุเหล่านั้น โทสะเป็นไฉน? ความอาฆาตย่อมเกิดขึ้นว่า 'ผู้นั้นได้ทำความฉิบหายแก่เรา', ความอาฆาตย่อมเกิดขึ้นว่า 'ผู้นั้นกำลังทำความฉิบหายแก่เรา', ความอาฆาตย่อมเกิดขึ้นว่า 'ผู้นั้นจักทำความฉิบหายแก่เรา', ความอาฆาตย่อมเกิดขึ้นว่า 'ผู้นั้นได้ทำความฉิบหายแก่ผู้เป็นที่รักที่พอใจของเรา'...ฯลฯ... 'จักทำความฉิบหาย', ความอาฆาตย่อมเกิดขึ้นว่า 'ผู้นั้นได้ทำความเจริญแก่ผู้ไม่เป็นที่รักไม่เป็นที่พอใจของเรา'...ฯลฯ... 'จักทำความเจริญ', หรือว่าความอาฆาตย่อมเกิดขึ้นในฐานะอันไม่สมควร. ความอาฆาตแห่งจิต, ความกระทบกระทั่ง, การกระทบ, ความเป็นข้าศึก, ความโกรธ, ความโกรธจัด, ความโกรธอย่างยิ่ง, ความประทุษร้าย, ความประทุษร้ายยิ่ง, ความประทุษร้ายอย่างยิ่ง, ความพยาบาทแห่งจิต, ความขัดเคืองใจ, ความโกรธ, กิริยาที่โกรธ, ความเป็นผู้โกรธ, ความประทุษร้าย, กิริยาที่ประทุษร้าย, ความเป็นผู้ประทุษร้าย, ความพยาบาท, กิริยาที่พยาบาท, ความเป็นผู้พยาบาท, ความเป็นข้าศึก, ความเป็นข้าศึกกัน, ความดุร้าย, ความหยาบคาย, ความไม่พอใจแห่งจิต เห็นปานนี้ นี้เรียกว่า โทสะ

---

1067. තත්ථ කතමො මොහො? දුක්ඛෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛසමුදයෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛනිරොධෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදාය අඤ්ඤාණං, පුබ්බන්තෙ අඤ්ඤාණං, අපරන්තෙ අඤ්ඤාණං, පුබ්බන්තාපරන්තෙ අඤ්ඤාණං, ඉදප්පච්චයතා පටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු අඤ්ඤාණං, යං එවරූපං අඤ්ඤාණං අදස්සනං අනභිසමයො අනනුබොධො අසම්බොධො අප්පටිවෙධො අසංගාහනා අපරියොගාහනා අසමපෙක්ඛනා අපච්චවෙක්ඛණා අපච්චක්ඛකම්මං දුම්මෙජ්ඣං බාල්‍යං අසම්පජඤ්ඤං මොහො පමොහො සම්මොහො අවිජ්ජා අවිජ්ජොඝො අවිජ්ජායොගො අවිජ්ජානුසයො අවිජ්ජාපරියුට්ඨානං අවිජ්ජාලඞ්ගී මොහො අකුසලමූලං – අයං වුච්චති මොහො.

๑๐๖๗. บรรดาเหตุเหล่านั้น โมหะเป็นไฉน? ความไม่รู้ในทุกข์, ความไม่รู้ในทุกขสมุทัย, ความไม่รู้ในทุกขนิโรธ, ความไม่รู้ในทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา, ความไม่รู้ในส่วนอดีต, ความไม่รู้ในส่วนอนาคต, ความไม่รู้ในส่วนอดีตและอนาคต, ความไม่รู้ในธรรมทั้งหลายที่เป็นปัจจัยและเป็นปัจจยุปบันนธรรมในปฏิจจสมุปบาท, ความไม่รู้, ความไม่เห็น, ความไม่ตรัสรู้, ความไม่รู้ตาม, ความไม่รู้พร้อม, ความไม่รู้ตลอด, การไม่ถือเอา, การไม่หยั่งลง, การไม่พิจารณา, การไม่พิจารณาโดยแยบคาย, การไม่กระทำให้ประจักษ์, ความโง่, ความเป็นพาล, ความไม่รู้ทั่วพร้อม, ความหลง, ความหลงใหล, ความหลงใหลอย่างยิ่ง, อวิชชา, อวิชโชฆะ, อวิชชาโยคะ, อวิชชานุสัย, อวิชชาปริยุฏฐาน, ลิ่มคืออวิชชา, โมหะที่เป็นอกุศลมูล เห็นปานนี้ นี้เรียกว่า โมหะ

---

ඉමෙ තයො අකුසලහෙතූ.

เหล่านี้คือ อกุศลเหตุ ๓

---

1068. තත්ථ කතමෙ තයො අබ්‍යාකතහෙතූ? කුසලානං වා ධම්මානං විපාකතො කිරියාබ්‍යාකතෙසු වා ධම්මෙසු අලොභො අදොසො අමොහො – ඉමෙ තයො අබ්‍යාකතහෙතූ.

๑๐๖๘. บรรดาเหตุเหล่านั้น อัพยากตเหตุ ๓ เป็นไฉน? อโลภะ อโทสะ อโมหะ ในธรรมที่เป็นวิบากแห่งกุศลธรรม หรือในธรรมที่เป็นกิริยาอัพยากตะ เหล่านี้คือ อัพยากตเหตุ ๓

---

1069. තත්ථ [Pg.217] කතමෙ නව කාමාවචරහෙතූ? තයො කුසලහෙතූ, තයො අකුසලහෙතූ, තයො අබ්‍යාකතහෙතූ – ඉමෙ නව කාමාවචරහෙතූ.

๑๐๖๙. บรรดากามาวจรเหตุ ๙ อย่างนั้น เป็นไฉน? คือ กุศลเหตุ ๓ อกุศลเหตุ ๓ อัพยากตเหตุ ๓ เหล่านี้คือ กามาวจรเหตุ ๙ อย่าง

---

1070. තත්ථ කතමෙ ඡ රූපාවචරහෙතූ? තයො කුසලහෙතූ, තයො අබ්‍යාකතහෙතූ – ඉමෙ ඡ රූපාවචරහෙතූ.

๑๐๗๐. บรรดารูปาวจรเหตุ ๖ อย่างนั้น เป็นไฉน? คือ กุศลเหตุ ๓ อัพยากตเหตุ ๓ เหล่านี้คือ รูปาวจรเหตุ ๖ อย่าง

---

1071. තත්ථ කතමෙ ඡ අරූපාවචරහෙතූ? තයො කුසලහෙතූ, තයො අබ්‍යාකතහෙතූ – ඉමෙ ඡ අරූපාවචරහෙතූ.

๑๐๗๑. บรรดาอรูปาวจรเหตุ ๖ อย่างนั้น เป็นไฉน? คือ กุศลเหตุ ๓ อัพยากตเหตุ ๓ เหล่านี้คือ อรูปาวจรเหตุ ๖ อย่าง

---

1072. තත්ථ කතමෙ ඡ අපරියාපන්නහෙතූ? තයො කුසලහෙතූ, තයො අබ්‍යාකතහෙතූ – ඉමෙ ඡ අපරියාපන්නහෙතූ.

๑๐๗๒. บรรดาอปริยาปันนเหตุ ๖ อย่างนั้น เป็นไฉน? คือ กุศลเหตุ ๓ อัพยากตเหตุ ๓ เหล่านี้คือ อปริยาปันนเหตุ ๖ อย่าง

---

1073. තත්ථ කතමෙ තයො කුසලහෙතූ? අලොභො, අදොසො, අමොහො.

๑๐๗๓. บรรดากุศลเหตุ ๓ อย่างนั้น เป็นไฉน? คือ อโลภะ อโทสะ อโมหะ

---

1074. තත්ථ කතමො අලොභො? යො අලොභො අලුබ්භනා අලුබ්භිතත්තං අසාරාගො අසාරජ්ජනා අසාරජ්ජිතත්තං අනභිජ්ඣා අලොභො කුසලමූලං – අයං වුච්චති අලොභො.

๑๐๗๔. บรรดากุศลเหตุ ๓ อย่างนั้น อโลภะ เป็นไฉน? ความไม่โลภ กิริยาที่ไม่โลภ ภาวะที่ไม่โลภ ความไม่กำหนัด กิริยาที่ไม่กำหนัด ภาวะที่ไม่กำหนัด ความไม่เพ่งเล็ง อโลภะที่เป็นกุศลมูล นี้เรียกว่า อโลภะ

---

1075. තත්ථ කතමො අදොසො? යො අදොසො අදුස්සනා අදුස්සිතත්තං…පෙ… අබ්‍යාපාදො අබ්‍යාපජ්ජො අදොසො කුසලමූලං – අයං වුච්චති අදොසො.

๑๐๗๕. บรรดากุศลเหตุ ๓ อย่างนั้น อโทสะ เป็นไฉน? ความไม่ประทุษร้าย กิริยาที่ไม่ประทุษร้าย ภาวะที่ไม่ประทุษร้าย ...ฯลฯ... ความไม่พยาบาท ความไม่เบียดเบียน อโทสะที่เป็นกุศลมูล นี้เรียกว่า อโทสะ

---

1076. තත්ථ කතමො අමොහො? දුක්ඛෙ ඤාණං, දුක්ඛසමුදයෙ ඤාණං, දුක්ඛනිරොධෙ ඤාණං, දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදාය ඤාණං, පුබ්බන්තෙ ඤාණං, අපරන්තෙ ඤාණං, පුබ්බන්තාපරන්තෙ ඤාණං, ඉදප්පච්චයතා පටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු ඤාණං, යා එවරූපා පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො ධම්මවිචයො සල්ලක්ඛණා උපලක්ඛණා පච්චුපලක්ඛණා පණ්ඩිච්චං කොසල්ලං නෙපුඤ්ඤං වෙභබ්‍යා චින්තා උපපරික්ඛා භූරී මෙධා පරිණායිකා විපස්සනා සම්පජඤ්ඤං පතොදො පඤ්ඤා පඤ්ඤින්ද්‍රියං පඤ්ඤාබලං පඤ්ඤාසත්ථං පඤ්ඤාපාසාදො පඤ්ඤාආලොකො පඤ්ඤාඔභාසො පඤ්ඤාපජ්ජොතො පඤ්ඤාරතනං අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගඞ්ගං මග්ගපරියාපන්නං – අයං වුච්චති අමොහො.

๑๐๗๖. บรรดากุศลเหตุ ๓ อย่างนั้น อโมหะ เป็นไฉน? ปัญญาในทุกข์ ปัญญาในทุกขสมุทัย ปัญญาในทุกขนิโรธ ปัญญาในทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา ปัญญาในส่วนเบื้องต้น ปัญญาในส่วนเบื้องปลาย ปัญญาในส่วนเบื้องต้นและส่วนเบื้องปลาย ปัญญาในธรรมทั้งหลายที่อาศัยกันเกิดขึ้นเพราะมีสิ่งนี้เป็นปัจจัย, ปัญญา กิริยาที่รู้ทั่ว การเลือก การเฟ้น การเลือกเฟ้นธรรม ความกำหนดหมาย ความหมายมั่น ความหมายมั่นเฉพาะหน้า ความเป็นบัณฑิต ความฉลาด ความเชี่ยวชาญ ความชัดเจน ความคิด การสอบสวน ความไพบูลย์ ปัญญาเครื่องทรงจำ ปัญญาเครื่องนำทาง วิปัสสนา สัมปชัญญะ ปัญญาเพียงดังปฏัก ปัญญา ปัญญินทรีย์ ปัญญาพละ ปัญญาเพียงดังศัสตรา ปัญญาเพียงดังปราสาท ปัญญาเพียงดังแสงสว่าง ปัญญาเพียงดังความสว่าง ปัญญาเพียงดังประทีป ปัญญาเพียงดังรัตนะ อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิ ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ องค์แห่งมรรค ที่นับเนื่องในมรรค นี้เรียกว่า อโมหะ

---

ඉමෙ තයො කුසලහෙතූ.

เหล่านี้คือ กุศลเหตุ ๓ อย่าง

---

1077. තත්ථ [Pg.218] කතමෙ තයො අබ්‍යාකතහෙතූ? කුසලානං ධම්මානං විපාකතො අලොභො අදොසො අමොහො – ඉමෙ තයො අබ්‍යාකතහෙතූ. ඉමෙ ඡ අපරියාපන්නහෙතූ – ඉමෙ ධම්මා හෙතූ.

๑๐๗๗. บรรดาอัพยากตเหตุ ๓ อย่างนั้น เป็นไฉน? อโลภะ อโทสะ อโมหะ ที่เป็นวิบากแห่งกุศลธรรมทั้งหลาย เหล่านี้คือ อัพยากตเหตุ ๓ อย่าง เหล่านี้คือ อปริยาปันนเหตุ ๖ อย่าง ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า เหตุ

---

1078. කතමෙ ධම්මා න හෙතූ? තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා, අවසෙසා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා, අපරියාපන්නා; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා න හෙතූ.

๑๐๗๘. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า ไม่ใช่เหตุ? ยกเว้นธรรมเหล่านั้นเสีย ธรรมที่เหลือที่เป็นกุศล อกุศล อัพยากตะ ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร อปริยาปันนะ, เวทนากขันธ์ ...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์, รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ไม่ใช่เหตุ

---

1079. කතමෙ ධම්මා සහෙතුකා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා සහෙතුකා වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා සහෙතුකා.

๑๐๗๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า สเหตุกะ? ธรรมเหล่าใดเป็นสเหตุกะเพราะประกอบด้วยธรรมเหล่านั้น คือ เวทนากขันธ์ ...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า สเหตุกะ

---

1080. කතමෙ ධම්මා අහෙතුකා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා අහෙතුකා වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අහෙතුකා.

๑๐๘๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า อเหตุกะ? ธรรมเหล่าใดเป็นอเหตุกะเพราะไม่ประกอบด้วยธรรมเหล่านั้น คือ เวทนากขันธ์ ...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์, รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อเหตุกะ

---

1081. කතමෙ ධම්මා හෙතුසම්පයුත්තා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා සම්පයුත්තා වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා හෙතුසම්පයුත්තා.

๑๐๘๑. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า เหตุสัมปยุต? ธรรมเหล่าใดสัมปยุตด้วยธรรมเหล่านั้น คือ เวทนากขันธ์ ...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า เหตุสัมปยุต

---

1082. කතමෙ ධම්මා හෙතුවිප්පයුත්තා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා විප්පයුත්තා වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා හෙතුවිප්පයුත්තා.

๑๐๘๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า เหตุวิปปยุต? ธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากธรรมเหล่านั้น คือ เวทนากขันธ์ ...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์, รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า เหตุวิปปยุต

---

1083. කතමෙ ධම්මා හෙතූ චෙව සහෙතුකා ච? ලොභො මොහෙන හෙතු චෙව සහෙතුකො ච, මොහො ලොභෙන හෙතු චෙව සහෙතුකො ච, දොසො මොහෙන හෙතු චෙව සහෙතුකො ච, මොහො දොසෙන හෙතු චෙව සහෙතුකො ච; අලොභො අදොසො අමොහො, තෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං හෙතූ චෙව සහෙතුකා ච – ඉමෙ ධම්මා හෙතූ චෙව සහෙතුකා ච.

๑๐๘๓. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า เป็นเหตุด้วย เป็นสเหตุกะด้วย? โลภะเป็นเหตุด้วย เป็นสเหตุกะด้วยเพราะโมหะ, โมหะเป็นเหตุด้วย เป็นสเหตุกะด้วยเพราะโลภะ, โทสะเป็นเหตุด้วย เป็นสเหตุกะด้วยเพราะโมหะ, โมหะเป็นเหตุด้วย เป็นสเหตุกะด้วยเพราะโทสะ, อโลภะ อโทสะ อโมหะ ธรรมเหล่านั้นเป็นเหตุด้วย เป็นสเหตุกะด้วยแก่กันและกัน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า เป็นเหตุด้วย เป็นสเหตุกะด้วย

---

1084. කතමෙ ධම්මා සහෙතුකා චෙව න ච හෙතූ? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා සහෙතුකා තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා, වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා සහෙතුකා චෙව න ච හෙතූ.

๑๐๘๔. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า เป็นสเหตุกะ แต่ไม่ใช่เหตุ? ธรรมเหล่าใดเป็นสเหตุกะเพราะธรรมเหล่านั้น, ยกเว้นธรรมเหล่านั้นเสีย (คือ) เวทนากขันธ์ ...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า เป็นสเหตุกะ แต่ไม่ใช่เหตุ

---

1085. කතමෙ [Pg.219] ධම්මා හෙතූ චෙව හෙතුසම්පයුත්තා ච? ලොභො මොහෙන හෙතු චෙව හෙතුසම්පයුත්තො ච, මොහො ලොභෙන හෙතු චෙව හෙතුසම්පයුත්තො ච, දොසො මොහෙන හෙතු චෙව හෙතුසම්පයුත්තො ච, මොහො දොසෙන හෙතු චෙව හෙතුසම්පයුත්තො ච; අලොභො අදොසො අමොහො, තෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං හෙතූ චෙව හෙතුසම්පයුත්තා ච – ඉමෙ ධම්මා හෙතූ චෙව හෙතුසම්පයුත්තා ච.

๑๐๘๕. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า เป็นเหตุด้วย เป็นเหตุสัมปยุตด้วย? โลภะเป็นเหตุด้วย เป็นเหตุสัมปยุตด้วยเพราะโมหะ, โมหะเป็นเหตุด้วย เป็นเหตุสัมปยุตด้วยเพราะโลภะ, โทสะเป็นเหตุด้วย เป็นเหตุสัมปยุตด้วยเพราะโมหะ, โมหะเป็นเหตุด้วย เป็นเหตุสัมปยุตด้วยเพราะโทสะ, อโลภะ อโทสะ อโมหะ ธรรมเหล่านั้นเป็นเหตุด้วย เป็นเหตุสัมปยุตด้วยแก่กันและกัน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า เป็นเหตุด้วย เป็นเหตุสัมปยุตด้วย

---

1086. කතමෙ ධම්මා හෙතුසම්පයුත්තා චෙව න ච හෙතූ? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා සම්පයුත්තා තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා, වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා හෙතුසම්පයුත්තා චෙව න ච හෙතූ.

๑๐๘๖. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า เป็นเหตุสัมปยุต แต่ไม่ใช่เหตุ? ธรรมเหล่าใดสัมปยุตด้วยธรรมเหล่านั้น, ยกเว้นธรรมเหล่านั้นเสีย (คือ) เวทนากขันธ์ ...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า เป็นเหตุสัมปยุต แต่ไม่ใช่เหตุ

---

1087. කතමෙ ධම්මා න හෙතූ සහෙතුකා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා න හෙතූ සහෙතුකා වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා න හෙතූ සහෙතුකා.

๑๐๘๗. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า ไม่ใช่เหตุ แต่เป็นสเหตุกะ? ธรรมเหล่าใดไม่ใช่เหตุ แต่เป็นสเหตุกะเพราะธรรมเหล่านั้น คือ เวทนากขันธ์ ...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ไม่ใช่เหตุ แต่เป็นสเหตุกะ

---

1088. කතමෙ ධම්මා න හෙතූ අහෙතුකා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා න හෙතූ අහෙතුකා වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා න හෙතූ අහෙතුකා.

๑๐๘๘. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า ไม่ใช่เหตุ และเป็นอเหตุกะ? ธรรมเหล่าใดไม่ใช่เหตุ และเป็นอเหตุกะเพราะธรรมเหล่านั้น คือ เวทนากขันธ์ ...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์, รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ไม่ใช่เหตุ และเป็นอเหตุกะ

---

චූළන්තරදුකං

จุฬันตรทุกะ

---

1089. කතමෙ ධම්මා සප්පච්චයා? පඤ්චක්ඛන්ධා – රූපක්ඛන්ධො, වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා සප්පච්චයා.

๑๐๘๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า สัปปัจจยะ? ขันธ์ ๕ คือ รูปขันธ์ เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า สัปปัจจยะ

---

1090. කතමෙ ධම්මා අප්පච්චයා? අසඞ්ඛතා ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අප්පච්චයා.

๑๐๙๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า อัปปัจจยะ? อสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อัปปัจจยะ

---

1091. කතමෙ ධම්මා සඞ්ඛතා? යෙව තෙ ධම්මා සප්පච්චයා, තෙව තෙ ධම්මා සඞ්ඛතා.

๑๐๙๑. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า สังขตะ? ธรรมเหล่าใดเป็นสัปปัจจยะ ธรรมเหล่านั้นนั่นแหละชื่อว่า สังขตะ

---

1092. කතමෙ ධම්මා අසඞ්ඛතා? යො එව සො ධම්මො අප්පච්චයො, සො එව සො ධම්මො අසඞ්ඛතො.

๑๐๙๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า อสังขตะ? ธรรมใดเป็นอัปปัจจยะ ธรรมนั้นนั่นแหละชื่อว่า อสังขตะ

---

1093. කතමෙ ධම්මා සනිදස්සනා? රූපායතනං – ඉමෙ ධම්මා සනිදස්සනා.

๑๐๙๓. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า สนิทัสสนะ? รูปายตนะ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า สนิทัสสนะ

---

1094. කතමෙ [Pg.220] ධම්මා අනිදස්සනා? චක්ඛායතනං…පෙ… ඵොට්ඨබ්බායතනං, වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, යඤ්ච රූපං අනිදස්සනං අප්පටිඝං ධම්මායතනපරියාපන්නං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අනිදස්සනා.

๑๐๙๔. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอนิทัสสนะ? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...โผฏฐัพพายตนะ, เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์, และรูปใดที่เป็นอนิทัสสนะ อัปปฏิฆะ สงเคราะห์เข้าในธัมมายตนะ, และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอนิทัสสนะ

---

1095. කතමෙ ධම්මා සප්පටිඝා? චක්ඛායතනං…පෙ… ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉමෙ ධම්මා සප්පටිඝා.

๑๐๙๕. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าสัปปฏิฆะ? ได้แก่ จักขายตนะ...ฯลฯ...โผฏฐัพพายตนะ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าสัปปฏิฆะ

---

1096. කතමෙ ධම්මා අප්පටිඝා? වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, යඤ්ච රූපං අනිදස්සනං අප්පටිඝං ධම්මායතනපරියාපන්නං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අප්පටිඝා.

๑๐๙๖. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอัปปฏิฆะ? ได้แก่ เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์, และรูปใดที่เป็นอนิทัสสนะ อัปปฏิฆะ สงเคราะห์เข้าในธัมมายตนะ, และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอัปปฏิฆะ

---

1097. කතමෙ ධම්මා රූපිනො? චත්තාරො ච මහාභූතා චතුන්නඤ්ච මහාභූතානං උපාදාය රූපං – ඉමෙ ධම්මා රූපිනො.

๑๐๙๗. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่ารูปิโน? ได้แก่ มหาภูตรูป ๔ และอุปาทายรูปที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่ารูปิโน

---

1098. කතමෙ ධම්මා අරූපිනො? වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අරූපිනො.

๑๐๙๘. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอรูปิโน? ได้แก่ เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์, และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอรูปิโน

---

1099. කතමෙ ධම්මා ලොකියා? සාසවා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා, රූපක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා ලොකියා.

๑๐๙๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าโลกิยะ? ได้แก่ ธรรมที่เป็นสาสวะ เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร, รูปขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าโลกิยะ

---

1100. කතමෙ ධම්මා ලොකුත්තරා? අපරියාපන්නා මග්ගා ච, මග්ගඵලානි ච, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා ලොකුත්තරා.

๑๑๐๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าโลกุตตระ? ได้แก่ มรรคและผลแห่งมรรคที่ไม่นับเนื่องในวัฏฏะ และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าโลกุตตระ

---

1101. කතමෙ ධම්මා කෙනචි විඤ්ඤෙය්‍යා, කෙනචි න විඤ්ඤෙය්‍යා? යෙ තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා සොතවිඤ්ඤෙය්‍යා; යෙ වා පන තෙ ධම්මා සොතවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා. යෙ තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යා; යෙ වා පන තෙ ධම්මා ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා. යෙ තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යා; යෙ වා පන තෙ ධම්මා ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා. යෙ තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා කායවිඤ්ඤෙය්‍යා; යෙ වා පන තෙ ධම්මා කායවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා. යෙ තෙ ධම්මා සොතවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යා; යෙ වා පන තෙ ධම්මා ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා සොතවිඤ්ඤෙය්‍යා. යෙ තෙ ධම්මා සොතවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යා; යෙ වා පන තෙ ධම්මා [Pg.221] ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා සොතවිඤ්ඤෙය්‍යා. යෙ තෙ ධම්මා සොතවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා කායවිඤ්ඤෙය්‍යා; යෙ වා පන තෙ ධම්මා කායවිඤ්ඤෙය්‍යා න තෙ ධම්මා සොතවිඤ්ඤෙය්‍යා. යෙ තෙ ධම්මා සොතවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා; යෙ වා පන තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා සොතවිඤ්ඤෙය්‍යා. යෙ තෙ ධම්මා ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යා; යෙ වා පන තෙ ධම්මා ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යා. යෙ තෙ ධම්මා ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා කායවිඤ්ඤෙය්‍යා; යෙ වා පන තෙ ධම්මා කායවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යා. යෙ තෙ ධම්මා ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා; යෙ වා පන තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යා. යෙ තෙ ධම්මා ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා සොතවිඤ්ඤෙය්‍යා; යෙ වා පන තෙ ධම්මා සොතවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යා. යෙ තෙ ධම්මා ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා කායවිඤ්ඤෙය්‍යා; යෙ වා පන තෙ ධම්මා කායවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යා. යෙ තෙ ධම්මා ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා; යෙ වා පන තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යා. යෙ තෙ ධම්මා ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා සොතවිඤ්ඤෙය්‍යා; යෙ වා පන තෙ ධම්මා සොතවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යා. යෙ තෙ ධම්මා ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යා; යෙ වා පන තෙ ධම්මා ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යා. යෙ තෙ ධම්මා කායවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා; යෙ වා පන තෙ ධම්මා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා කායවිඤ්ඤෙය්‍යා. යෙ තෙ ධම්මා කායවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා සොතවිඤ්ඤෙය්‍යා; යෙ වා පන තෙ ධම්මා සොතවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා කායවිඤ්ඤෙය්‍යා. යෙ තෙ ධම්මා කායවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යා; යෙ වා පන තෙ ධම්මා ඝානවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා කායවිඤ්ඤෙය්‍යා. යෙ තෙ ධම්මා කායවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යා; යෙ වා පන තෙ ධම්මා ජිව්හාවිඤ්ඤෙය්‍යා, න තෙ ධම්මා කායවිඤ්ඤෙය්‍යා. ඉමෙ ධම්මා කෙනචි විඤ්ඤෙය්‍යා කෙනචි න විඤ්ඤෙය්‍යා.

๑๑๐๑. ธรรมเหล่าใดอันจักขุวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันโสตวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ หรือธรรมเหล่าใดอันโสตวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันจักขุวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ ธรรมเหล่าใดอันจักขุวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันฆานวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ หรือธรรมเหล่าใดอันฆานวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันจักขุวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ ธรรมเหล่าใดอันจักขุวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันชิวหาวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ หรือธรรมเหล่าใดอันชิวหาวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันจักขุวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ ธรรมเหล่าใดอันจักขุวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันกายวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ หรือธรรมเหล่าใดอันกายวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันจักขุวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ ธรรมเหล่าใดอันโสตวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันฆานวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ หรือธรรมเหล่าใดอันฆานวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันโสตวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ ธรรมเหล่าใดอันโสตวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันชิวหาวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ หรือธรรมเหล่าใดอันชิวหาวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันโสตวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ ธรรมเหล่าใดอันโสตวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันกายวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ หรือธรรมเหล่าใดอันกายวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันโสตวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ ธรรมเหล่าใดอันโสตวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันจักขุวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ หรือธรรมเหล่าใดอันจักขุวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันโสตวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ ธรรมเหล่าใดอันฆานวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันชิวหาวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ หรือธรรมเหล่าใดอันชิวหาวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันฆานวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ ธรรมเหล่าใดอันฆานวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันกายวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ หรือธรรมเหล่าใดอันกายวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันฆานวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ ธรรมเหล่าใดอันฆานวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันจักขุวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ หรือธรรมเหล่าใดอันจักขุวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันฆานวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ ธรรมเหล่าใดอันฆานวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันโสตวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ หรือธรรมเหล่าใดอันโสตวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันฆานวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ ธรรมเหล่าใดอันชิวหาวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันกายวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ หรือธรรมเหล่าใดอันกายวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันชิวหาวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ ธรรมเหล่าใดอันชิวหาวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันจักขุวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ หรือธรรมเหล่าใดอันจักขุวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันชิวหาวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ ธรรมเหล่าใดอันชิวหาวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันโสตวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ หรือธรรมเหล่าใดอันโสตวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันชิวหาวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ ธรรมเหล่าใดอันชิวหาวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันฆานวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ หรือธรรมเหล่าใดอันฆานวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันชิวหาวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ ธรรมเหล่าใดอันกายวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันจักขุวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ หรือธรรมเหล่าใดอันจักขุวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันกายวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ ธรรมเหล่าใดอันกายวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันโสตวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ หรือธรรมเหล่าใดอันโสตวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันกายวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ ธรรมเหล่าใดอันกายวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันฆานวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ หรือธรรมเหล่าใดอันฆานวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันกายวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ ธรรมเหล่าใดอันกายวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันชิวหาวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ หรือธรรมเหล่าใดอันชิวหาวิญญาณพึงรู้ได้ ธรรมเหล่านั้นอันกายวิญญาณพึงรู้ไม่ได้ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าวิญญาณบางอย่างรู้ได้ แต่บางอย่างรู้ไม่ได้

---

ආසවගොච්ඡකං

อาสวโคจฉกะ

---

1102. කතමෙ ධම්මා ආසවා? චත්තාරො ආසවා – කාමාසවො, භවාසවො, දිට්ඨාසවො, අවිජ්ජාසවො.

๑๑๐๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอาสวะ? ได้แก่ อาสวะ ๔ อย่าง คือ กามาสวะ ภวาสวะ ทิฏฐาสวะ อวิชชาสวะ

---

1103. තත්ථ [Pg.222] කතමො කාමාසවො? යො කාමෙසු කාමච්ඡන්දො කාමරාගො කාමනන්දී කාමතණ්හා කාමසිනෙහො කාමපරිළාහො කාමමුච්ඡා කාමජ්ඣොසානං – අයං වුච්චති කාමාසවො.

๑๑๐๓. บรรดาอาสวะเหล่านั้น กามาสวะเป็นไฉน? ความพอใจในกาม ความกำหนัดในกาม ความเพลิดเพลินในกาม ความทะยานอยากในกาม ความเยื่อใยในกาม ความเร่าร้อนในกาม ความมัวเมาในกาม การหยั่งลงในกามในกามทั้งหลาย อันใด นี้เรียกว่ากามาสวะ

---

1104. තත්ථ කතමො භවාසවො? යො භවෙසු භවඡන්දො භවරාගො භවනන්දී භවතණ්හා භවසිනෙහො භවපරිළාහො භවමුච්ඡා භවජ්ඣොසානං – අයං වුච්චති භවාසවො.

๑๑๐๔. บรรดาอาสวะเหล่านั้น ภวาสวะเป็นไฉน? ความพอใจในภพ ความกำหนัดในภพ ความเพลิดเพลินในภพ ความทะยานอยากในภพ ความเยื่อใยในภพ ความเร่าร้อนในภพ ความมัวเมาในภพ การหยั่งลงในภพในภพทั้งหลาย อันใด นี้เรียกว่าภวาสวะ

---

1105. තත්ථ කතමො දිට්ඨාසවො? සස්සතො ලොකොති වා, අසස්සතො ලොකොති වා, අන්තවා ලොකොති වා, අනන්තවා ලොකොති වා, තං ජීවං තං සරීරන්ති වා, අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරන්ති වා, හොති තථාගතො පරං මරණාති වා, න හොති තථාගතො පරං මරණාති වා, හොති ච න ච හොති තථාගතො පරං මරණාති වා, නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණාති වා; යා එවරූපා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං දිට්ඨිගහනං දිට්ඨිකන්තාරො දිට්ඨිවිසූකායිකං දිට්ඨිවිප්ඵන්දිතං දිට්ඨිසංයොජනං ගාහො පටිග්ගාහො අභිනිවෙසො පරාමාසො කුම්මග්ගො මිච්ඡාපථො මිච්ඡත්තං තිත්ථායතනං විපරියාසග්ගාහො – අයං වුච්චති දිට්ඨාසවො. සබ්බාපි මිච්ඡාදිට්ඨි දිට්ඨාසවො.

๑๑๐๕. ในอาสวะเหล่านั้น ทิฏฐาสวะ เป็นไฉน? คือ ความเห็นว่า โลกเที่ยง บ้าง, โลกไม่เที่ยง บ้าง, โลกมีที่สุด บ้าง, โลกไม่มีที่สุด บ้าง, ชีวะก็อันนั้น สรีระก็อันนั้น บ้าง, ชีวะเป็นอื่น สรีระเป็นอื่น บ้าง, สัตว์เบื้องหน้าแต่ตายแล้วย่อมมีอยู่ บ้าง, สัตว์เบื้องหน้าแต่ตายแล้วย่อมไม่มีอยู่ บ้าง, สัตว์เบื้องหน้าแต่ตายแล้วย่อมมีอยู่ก็มี ย่อมไม่มีอยู่ก็มี บ้าง, สัตว์เบื้องหน้าแต่ตายแล้วย่อมมีอยู่ก็หามิได้ ย่อมไม่มีอยู่ก็หามิได้ บ้าง; ทิฏฐิ ทิฏฐิคตะ (ความเห็นไปผิด) ทิฏฐิคหะ (ป่าชัฏคือทิฏฐิ) ทิฏฐิกันตาระ (ทางกันดารคือทิฏฐิ) ทิฏฐิวิสูกายิกะ (ความเห็นเป็นเสี้ยนหนาม) ทิฏฐิวิปผันทิตะ (ความดิ้นรนแห่งทิฏฐิ) ทิฏฐิสังโยชน์ (กิเลสเครื่องผูกคือทิฏฐิ) คาหะ (ความถือมั่น) ปฏิคคาหะ (ความยึดมั่น) อภินิเวส (ความปักใจเชื่อ) ปรามาส (ความยึดถือ) กุมมัคคะ (ทางชั่ว) มิจฉาปถะ (ทางผิด) มิจฉัตตะ (ความเป็นผิด) ติตถายตนะ (บ่อเกิดแห่งลัทธิ) วิปริยาสคาหะ (ความถือโดยวิปลาส) เห็นปานนี้ใด นี้เรียกว่า ทิฏฐาสวะ. แม้มิจฉาทิฏฐิทั้งหมด ก็เป็นทิฏฐาสวะ.

---

1106. තත්ථ කතමො අවිජ්ජාසවො? දුක්ඛෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛසමුදයෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛනිරොධෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදාය අඤ්ඤාණං, පුබ්බන්තෙ අඤ්ඤාණං, අපරන්තෙ අඤ්ඤාණං, පුබ්බන්තාපරන්තෙ අඤ්ඤාණං, ඉදප්පච්චයතා පටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු අඤ්ඤාණංः යං එවරූපං අඤ්ඤාණං අදස්සනං අනභිසමයො අනනුබොධො අසම්බොධො අප්පටිවෙධො අසංගාහනා අපරියොගාහනා අසමපෙක්ඛනා අපච්චවෙක්ඛණා අපච්චක්ඛකම්මං දුම්මෙජ්ඣං බාල්‍යං අසම්පජඤ්ඤං මොහො පමොහො සම්මොහො අවිජ්ජා අවිජ්ජොඝො අවිජ්ජායොගො අවිජ්ජානුසයො අවිජ්ජාපරියුට්ඨානං අවිජ්ජාලඞ්ගී මොහො අකුසලමූලං – අයං වුච්චති අවිජ්ජාසවො.

๑๑๐๖. ในอาสวะเหล่านั้น อวิชชาสวะ เป็นไฉน? คือ ความไม่รู้ในทุกข์, ความไม่รู้ในทุกขสมุทัย, ความไม่รู้ในทุกขนิโรธ, ความไม่รู้ในทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา, ความไม่รู้ในส่วนอดีต, ความไม่รู้ในส่วนอนาคต, ความไม่รู้ทั้งในส่วนอดีตและส่วนอนาคต, ความไม่รู้ในธรรมทั้งหลายที่เป็นปัจจัยแห่งกันและกันและอาศัยกันเกิดขึ้น; ความไม่รู้ ความไม่เห็น ความไม่ตรัสรู้ ความไม่รู้ตาม ความไม่รู้พร้อม ความไม่แทงตลอด ความไม่ถือพร้อม ความไม่หยั่งลง ความไม่พิจารณา ความไม่ใคร่ครวญ ความไม่ทำให้ประจักษ์ ความเป็นคนโง่ ความเป็นคนหลง ความไม่รู้ทั่ว โมหะ ความหลง ความหลงใหล อวิชชา โอฆะคืออวิชชา โยคะคืออวิชชา อนุสัยคืออวิชชา ปริยุฏฐานคืออวิชชา ลิ่มคืออวิชชา โมหะ อกุศลมูล เห็นปานนี้ใด นี้เรียกว่า อวิชชาสวะ.

---

ඉමෙ ධම්මා ආසවා.

ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อาสวะ.

---

1107. කතමෙ ධම්මා නො ආසවා? තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා අවසෙසා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා, අපරියාපන්නා [Pg.223] වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; සබ්බඤ්ච රූපං අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා නො ආසවා.

๑๑๐๗. ธรรมเหล่าไหน ไม่ชื่อว่าอาสวะ? เว้นธรรมเหล่านั้นเสีย ธรรมที่เหลือที่เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร อปริยาปันนะ คือ เวทนาขันธ์...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์ และรูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ ไม่ชื่อว่าอาสวะ.

---

1108. කතමෙ ධම්මා සාසවා? කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා; රූපක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා සාසවා.

๑๑๐๘. ธรรมเหล่าไหน เป็นสาสวะ? ธรรมที่เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร คือ รูปขันธ์...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้ เป็นสาสวะ.

---

1109. කතමෙ ධම්මා අනාසවා? අපරියාපන්නා මග්ගා ච මග්ගඵලානි ච, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අනාසවා.

๑๑๐๙. ธรรมเหล่าไหน เป็นอนาสวะ? มรรคและมรรคผลที่เป็นอปริยาปันนะ และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ เป็นอนาสวะ.

---

1110. කතමෙ ධම්මා ආසවසම්පයුත්තා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා සම්පයුත්තා වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා ආසවසම්පයුත්තා.

๑๑๑๐. ธรรมเหล่าไหน เป็นอาสวสัมปยุต? ธรรมเหล่าใดสัมปยุตกับธรรมเหล่านั้น คือ เวทนาขันธ์...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้ เป็นอาสวสัมปยุต.

---

1111. කතමෙ ධම්මා ආසවවිප්පයුත්තා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා විප්පයුත්තා වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා ආසවවිප්පයුත්තා.

๑๑๑๑. ธรรมเหล่าไหน เป็นอาสววิปปยุต? ธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากธรรมเหล่านั้น คือ เวทนาขันธ์...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์ และรูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ เป็นอาสววิปปยุต.

---

1112. කතමෙ ධම්මා ආසවා චෙව සාසවා ච? තෙයෙව ආසවා ආසවා චෙව සාසවා ච.

๑๑๑๒. ธรรมเหล่าไหน เป็นทั้งอาสวะและเป็นสาสวะ? อาสวะเหล่านั้นนั่นแหละ เป็นทั้งอาสวะและเป็นสาสวะ.

---

1113. කතමෙ ධම්මා සාසවා චෙව නො ච ආසවා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා සාසවා, තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා අවසෙසා සාසවා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා; රූපක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා සාසවා චෙව නො ච ආසවා.

๑๑๑๓. ธรรมเหล่าไหน เป็นสาสวะ แต่ไม่เป็นอาสวะ? ธรรมเหล่าใดเป็นสาสวะเพราะธรรมเหล่านั้น เว้นธรรมเหล่านั้นเสีย ธรรมที่เหลือที่เป็นสาสวะ ที่เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร คือ รูปขันธ์...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้ เป็นสาสวะ แต่ไม่เป็นอาสวะ.

---

1114. කතමෙ ධම්මා ආසවා චෙව ආසවසම්පයුත්තා ච? කාමාසවො අවිජ්ජාසවෙන ආසවො චෙව ආසවසම්පයුත්තො ච, අවිජ්ජාසවො කාමාසවෙන ආසවො චෙව ආසවසම්පයුත්තො ච, භවාසවො අවිජ්ජාසවෙන ආසවො චෙව ආසවසම්පයුත්තො ච, අවිජ්ජාසවො භවාසවෙන ආසවො චෙව ආසවසම්පයුත්තො ච, දිට්ඨාසවො අවිජ්ජාසවෙන ආසවො චෙව ආසවසම්පයුත්තො ච, අවිජ්ජාසවො දිට්ඨාසවෙන ආසවො චෙව ආසවසම්පයුත්තො ච – ඉමෙ ධම්මා ආසවා චෙව ආසවසම්පයුත්තා ච.

๑๑๑๔. ธรรมเหล่าไหน เป็นทั้งอาสวะและเป็นอาสวสัมปยุต? กามาสวะเป็นทั้งอาสวะและเป็นอาสวสัมปยุตกับอวิชชาสวะ, อวิชชาสวะเป็นทั้งอาสวะและเป็นอาสวสัมปยุตกับกามาสวะ, ภวาสวะเป็นทั้งอาสวะและเป็นอาสวสัมปยุตกับอวิชชาสวะ, อวิชชาสวะเป็นทั้งอาสวะและเป็นอาสวสัมปยุตกับภวาสวะ, ทิฏฐาสวะเป็นทั้งอาสวะและเป็นอาสวสัมปยุตกับอวิชชาสวะ, อวิชชาสวะเป็นทั้งอาสวะและเป็นอาสวสัมปยุตกับทิฏฐาสวะ, ธรรมเหล่านี้ เป็นทั้งอาสวะและเป็นอาสวสัมปยุต.

---

1115. කතමෙ [Pg.224] ධම්මා ආසවසම්පයුත්තා චෙව නො ච ආසවා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා සම්පයුත්තා, තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා ආසවසම්පයුත්තා චෙව නො ච ආසවා.

๑๑๑๕. ธรรมเหล่าไหน เป็นอาสวสัมปยุต แต่ไม่เป็นอาสวะ? ธรรมเหล่าใดสัมปยุตกับธรรมเหล่านั้น เว้นธรรมเหล่านั้นเสีย คือ เวทนาขันธ์...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้ เป็นอาสวสัมปยุต แต่ไม่เป็นอาสวะ.

---

1116. කතමෙ ධම්මා ආසවවිප්පයුත්තා සාසවා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා විප්පයුත්තා සාසවා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා, රූපක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා ආසවවිප්පයුත්තා සාසවා.

๑๑๑๖. ธรรมเหล่าไหน เป็นอาสววิปปยุต แต่เป็นสาสวะ? ธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากธรรมเหล่านั้น แต่เป็นสาสวะ ที่เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร คือ รูปขันธ์...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้ เป็นอาสววิปปยุต แต่เป็นสาสวะ.

---

1117. කතමෙ ධම්මා ආසවවිප්පයුත්තා අනාසවා? අපරියාපන්නා මග්ගා ච, මග්ගඵලානි ච, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා ආසවවිප්පයුත්තා අනාසවා.

๑๑๑๗. ธรรมเหล่าไหน เป็นอาสววิปปยุต แต่เป็นอนาสวะ? มรรคและมรรคผลที่เป็นอปริยาปันนะ และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ เป็นอาสววิปปยุต แต่เป็นอนาสวะ.

---

නික්ඛෙපකණ්ඩෙ පඨමභාණවාරො.

ปฐมภาณวารในนิกเขปกัณฑ์ จบ.

---

සංයොජනගොච්ඡකං

สังโยชนโคจฉกะ

---

1118. කතමෙ ධම්මා සංයොජනා? දස සංයොජනානි – කාමරාගසංයොජනං, පටිඝසංයොජනං, මානසංයොජනං, දිට්ඨිසංයොජනං, විචිකිච්ඡාසංයොජනං, සීලබ්බතපරාමාසසංයොජනං, භවරාගසංයොජනං, ඉස්සාසංයොජනං, මච්ඡරියසංයොජනං, අවිජ්ජාසංයොජනං.

๑๑๑๘. ธรรมเหล่าไหน เป็นสังโยชน์? สังโยชน์ 10 ประการ คือ กามราคสังโยชน์ ปฏิฆสังโยชน์ มานสังโยชน์ ทิฏฐิสังโยชน์ วิจิกิจฉาสังโยชน์ สีลัพพตปรามาสสังโยชน์ ภวราคสังโยชน์ อิสสาสังโยชน์ มัจฉริยสังโยชน์ อวิชชาสังโยชน์.

---

1119. තත්ථ කතමං කාමරාගසංයොජනං? යො කාමෙසු කාමච්ඡන්දො කාමරාගො කාමනන්දී කාමතණ්හා කාමසිනෙහො කාමපරිළාහො කාමමුච්ඡා කාමජ්ඣොසානං – ඉදං වුච්චති කාමරාගසංයොජනං.

๑๑๑๙. ในสังโยชน์เหล่านั้น กามราคสังโยชน์ เป็นไฉน? ความพอใจในกาม ความกำหนัดในกาม ความเพลิดเพลินในกาม ความอยากในกาม ความเยื่อใยในกาม ความเร่าร้อนในกาม ความสยบในกาม ความหยั่งลงในกาม ในกามทั้งหลาย อันใด นี้เรียกว่า กามราคสังโยชน์.

---

1120. තත්ථ කතමං පටිඝසංයොජනං? අනත්ථං මෙ අචරීති ආඝාතො ජායති, අනත්ථං මෙ චරතීති ආඝාතො ජායති, අනත්ථං මෙ චරිස්සතීති ආඝාතො ජායති, පියස්ස මෙ මනාපස්ස අනත්ථං අචරි…පෙ… අනත්ථං චරති…පෙ… අනත්ථං චරිස්සතීති ආඝාතො ජායති, අප්පියස්ස මෙ අමනාපස්ස අත්ථං අචරි…පෙ… අත්ථං චරති…පෙ… අත්ථං චරිස්සතීති ආඝාතො [Pg.225] ජායති, අට්ඨානෙ වා පන ආඝාතො ජායති. යො එවරූපො චිත්තස්ස ආඝාතො පටිඝාතො පටිඝං පටිවිරොධො කොපො පකොපො සම්පකොපො දොසො පදොසො සම්පදොසො චිත්තස්ස බ්‍යාපත්ති මනොපදොසො කොධො කුජ්ඣනා කුජ්ඣිතත්තං දොසො දුස්සනා දුස්සිතත්තං බ්‍යාපත්ති බ්‍යාපජ්ජනා බ්‍යාපජ්ජිතත්තං විරොධො පටිවිරොධො චණ්ඩික්කං අසුරොපො අනත්තමනතා චිත්තස්ස – ඉදං වුච්චති පටිඝසංයොජනං.

๑๑๒๐. บรรดาสังโยชน์เหล่านั้น ปฏิฆสังโยชน์เป็นไฉน ความอาฆาตย่อมเกิดขึ้น ด้วยคิดว่า ‘ผู้นี้ได้ทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เรา’ ความอาฆาตย่อมเกิดขึ้น ด้วยคิดว่า ‘ผู้นี้กำลังทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เรา’ ความอาฆาตย่อมเกิดขึ้น ด้วยคิดว่า ‘ผู้นี้จักทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เรา’ ความอาฆาตย่อมเกิดขึ้น ด้วยคิดว่า ‘ผู้นี้ได้ทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่บุคคลผู้เป็นที่รักที่พอใจของเรา’ ...ฯลฯ... ‘กำลังทำ...’ ...ฯลฯ... ‘จักทำ...’ ความอาฆาตย่อมเกิดขึ้น ด้วยคิดว่า ‘ผู้นี้ได้ทำสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่บุคคลผู้ไม่เป็นที่รักไม่เป็นที่พอใจของเรา’ ...ฯลฯ... ‘กำลังทำ...’ ...ฯลฯ... ‘จักทำ...’ หรืออีกอย่างหนึ่ง ความอาฆาตย่อมเกิดขึ้นในเรื่องไม่สมควร ความอาฆาต ความกระทบกระทั่ง ความขัดเคือง ความขัดแย้ง ความโกรธ ความโกรธจัด ความโกรธรุนแรง ความประทุษร้าย ความประทุษร้ายยิ่ง ความประทุษร้ายรุนแรง ความพยาบาทแห่งจิต ความขุ่นเคืองใจ ความโกรธ กิริยาที่โกรธ ความเป็นผู้โกรธ ความประทุษร้าย กิริยาที่ประทุษร้าย ความเป็นผู้ถูกประทุษร้าย ความขัดเคือง กิริยาที่ขัดเคือง ความเป็นผู้มีความขัดเคือง ความขัดแย้ง ความขัดแย้งยิ่ง ความดุร้าย ความหยาบคาย ความไม่พอใจแห่งจิต เห็นปานนี้ใด นี้เรียกว่า ปฏิฆสังโยชน์

---

1121. තත්ථ කතමං මානසංයොජනං? සෙය්‍යොහමස්මීති මානො, සදිසොහමස්මීති මානො, හීනොහමස්මීති මානො. යො එවරූපො මානො මඤ්ඤනා මඤ්ඤිතත්තං උන්නති උන්නමො ධජො සම්පග්ගාහො කෙතුකම්‍යතා චිත්තස්ස – ඉදං වුච්චති මානසංයොජනං.

๑๑๒๑. บรรดาสังโยชน์เหล่านั้น มานสังโยชน์เป็นไฉน มานะที่เกิดขึ้นว่า ‘เราดีกว่าเขา’ มานะที่เกิดขึ้นว่า ‘เราเสมอกับเขา’ มานะที่เกิดขึ้นว่า ‘เราด้อยกว่าเขา’ มานะ ความสำคัญตน ความเป็นผู้สำคัญตน ความเย่อหยิ่ง ความทะนงตน ความยกตนประดุจธง ความถือตัว ความปรารถนาจะเด่นแห่งจิต เห็นปานนี้ใด นี้เรียกว่า มานสังโยชน์

---

1122. තත්ථ කතමං දිට්ඨිසංයොජනං? සස්සතො ලොකොති වා, අසස්සතො ලොකොති වා, අන්තවා ලොකොති වා, අනන්තවා ලොකොති වා, තං ජීවං තං සරීරන්ති වා, අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරන්ති වා, හොති තථාගතො පරං මරණාති වා, න හොති තථාගතො පරං මරණාති වා, හොති ච න ච හොති තථාගතො පරං මරණාති වා, නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණාති වා; යා එවරූපා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං දිට්ඨිගහනං දිට්ඨිකන්තාරො දිට්ඨිවිසූකායිකං දිට්ඨිවිප්ඵන්දිතං දිට්ඨිසංයොජනං ගාහො පටිග්ගාහො අභිනිවෙසො පරාමාසො කුම්මග්ගො මිච්ඡාපථො මිච්ඡත්තං තිත්ථායතනං විපරියාසග්ගාහො – ඉදං වුච්චති දිට්ඨිසංයොජනං. ඨපෙත්වා සීලබ්බතපරාමාසසංයොජනං සබ්බාපි මිච්ඡාදිට්ඨි දිට්ඨිසංයොජනං.

๑๑๒๒. บรรดาสังโยชน์เหล่านั้น ทิฏฐิสังโยชน์เป็นไฉน ความเห็นว่า ‘โลกเที่ยง’ หรือ, ‘โลกไม่เที่ยง’ หรือ, ‘โลกมีที่สุด’ หรือ, ‘โลกไม่มีที่สุด’ หรือ, ‘ชีวะก็อันนั้น สรีระก็อันนั้น’ หรือ, ‘ชีวะเป็นอื่น สรีระเป็นอื่น’ หรือ, ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมมีอยู่’ หรือ, ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมไม่มีอยู่’ หรือ, ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมมีอยู่ด้วย ไม่มีอยู่ด้วย’ หรือ, ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมมีอยู่ก็มิใช่ ไม่มีอยู่ก็มิใช่’ ทิฏฐิ การไปสู่ทิฏฐิ ทิฏฐิอันเป็นป่าชัฏ ทิฏฐิอันเป็นทางกันดาร ทิฏฐิอันเป็นเสี้ยนหนาม ความดิ้นรนแห่งทิฏฐิ ทิฏฐิอันเป็นสังโยชน์ การยึดถือ การยึดถือมั่น การยึดมั่น การลูบคลำ ทางชั่ว ทางผิด ความเป็นผิด บ่อเกิดแห่งเดียรถีย์ การยึดถือโดยวิปลาส เห็นปานนี้ใด นี้เรียกว่า ทิฏฐิสังโยชน์ เว้นสีลัพพตปรามาสสังโยชน์เสีย มิจฉาทิฏฐิแม้ทั้งหมดก็เป็นทิฏฐิสังโยชน์

---

1123. තත්ථ කතමං විචිකිච්ඡාසංයොජනං? සත්ථරි කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති, ධම්මෙ කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති, සඞ්ඝෙ කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති, සික්ඛාය කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති, පුබ්බන්තෙ කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති, අපරන්තෙ කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති, පුබ්බන්තාපරන්තෙ කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති, ඉදප්පච්චයතා පටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු කඞ්ඛති විචිකිච්ඡතිः යා එවරූපා කඞ්ඛා කඞ්ඛායනා කඞ්ඛායිතත්තං විමති විචිකිච්ඡා ද්වෙළ්හකං ද්වෙධාපථො සංසයො අනෙකංසග්ගාහො ආසප්පනා පරිසප්පනා අපරියොගාහනා ථම්භිතත්තං චිත්තස්ස මනොවිලෙඛො – ඉදං වුච්චති විචිකිච්ඡාසංයොජනං.

๑๑๒๓. บรรดาสังโยชน์เหล่านั้น วิจิกิจฉาสังโยชน์เป็นไฉน ย่อมสงสัย ย่อมลังเลในพระศาสดา, ย่อมสงสัย ย่อมลังเลในพระธรรม, ย่อมสงสัย ย่อมลังเลในพระสงฆ์, ย่อมสงสัย ย่อมลังเลในสิกขา, ย่อมสงสัย ย่อมลังเลในส่วนอดีต, ย่อมสงสัย ย่อมลังเลในส่วนอนาคต, ย่อมสงสัย ย่อมลังเลในส่วนอดีตและอนาคต, ย่อมสงสัย ย่อมลังเลในธรรมทั้งหลายอันอาศัยกันเกิดขึ้นคือปฏิจจสมุปบาท ความสงสัย กิริยาที่สงสัย ความเป็นผู้สงสัย ความเคลือบแคลง ความลังเล ความเห็นเป็นสองแง่ ทางสองแพร่ง ความสงสัย การถือเอาโดยส่วนเดียวไม่ได้ ความท้อถอย ความลังเลไปมา ความไม่หยั่งลงได้ ความกระด้างแห่งจิต ความขีดเขียนแห่งใจ เห็นปานนี้ใด นี้เรียกว่า วิจิกิจฉาสังโยชน์

---

1124. තත්ථ [Pg.226] කතමං සීලබ්බතපරාමාසසංයොජනං? ඉතො බහිද්ධා සමණබ්‍රාහ්මණානං සීලෙන සුද්ධි වතෙන සුද්ධි සීලබ්බතෙන සුද්ධීති; යා එවරූපා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං දිට්ඨිගහනං දිට්ඨිකන්තාරො දිට්ඨිවිසූකායිකං දිට්ඨිවිප්ඵන්දිතං දිට්ඨිසංයොජනං ගාහො පතිට්ඨාහො අභිනිවෙසො පරාමාසො කුම්මග්ගො මිච්ඡාපථො මිච්ඡත්තං තිත්ථායතනං විපරියාසග්ගාහො – ඉදං වුච්චති සීලබ්බතපරාමාසසංයොජනං.

๑๑๒๔. บรรดาสังโยชน์เหล่านั้น สีลัพพตปรามาสสังโยชน์เป็นไฉน ความเห็นของสมณพราหมณ์ภายนอกศาสนานี้ว่า ‘ความบริสุทธิ์ย่อมมีได้ด้วยศีล, ความบริสุทธิ์ย่อมมีได้ด้วยวัตร, ความบริสุทธิ์ย่อมมีได้ด้วยศีลและวัตร’ ทิฏฐิ การไปสู่ทิฏฐิ ทิฏฐิอันเป็นป่าชัฏ ทิฏฐิอันเป็นทางกันดาร ทิฏฐิอันเป็นเสี้ยนหนาม ความดิ้นรนแห่งทิฏฐิ ทิฏฐิอันเป็นสังโยชน์ การยึดถือ ที่ตั้งแห่งการยึดถือ การยึดมั่น การลูบคลำ ทางชั่ว ทางผิด ความเป็นผิด บ่อเกิดแห่งเดียรถีย์ การยึดถือโดยวิปลาส เห็นปานนี้ใด นี้เรียกว่า สีลัพพตปรามาสสังโยชน์

---

1125. තත්ථ කතමං භවරාගසංයොජනං? යො භවෙසු භවඡන්දො භවරාගො භවනන්දී භවතණ්හා භවසිනෙහො භවපරිළාහො භවමුච්ඡා භවජ්ඣොසානං – ඉදං වුච්චති භවරාගසංයොජනං.

๑๑๒๕. บรรดาสังโยชน์เหล่านั้น ภวราคสังโยชน์เป็นไฉน ความพอใจในภพ ความกำหนัดในภพ ความเพลิดเพลินในภพ ความทะยานอยากในภพ ความเยื่อใยในภพ ความเร่าร้อนในภพ ความมัวเมาในภพ ความหมกมุ่นในภพ ในภพทั้งหลายใด นี้เรียกว่า ภวราคสังโยชน์

---

1126. තත්ථ කතමං ඉස්සාසංයොජනං? යා පරලාභසක්කාරගරුකාරමානනවන්දනපූජනාසු ඉස්සා ඉස්සායනා ඉස්සායිතත්තං උසූයා උසූයනා උසූයිතත්තං – ඉදං වුච්චති ඉස්සාසංයොජනං.

๑๑๒๖. บรรดาสังโยชน์เหล่านั้น อิสสาสังโยชน์เป็นไฉน ความริษยา กิริยาที่ริษยา ความเป็นผู้ริษยา ความไม่พอใจ กิริยาที่ไม่พอใจ ความเป็นผู้ไม่พอใจ ในลาภ สักการะ ความเคารพ การนับถือ การไหว้ และการบูชาของผู้อื่นใด นี้เรียกว่า อิสสาสังโยชน์

---

1127. තත්ථ කතමං මච්ඡරියසංයොජනං? පඤ්ච මච්ඡරියානි – ආවාසමච්ඡරියං, කුලමච්ඡරියං, ලාභමච්ඡරියං, වණ්ණමච්ඡරියං, ධම්මමච්ඡරියං. යං එවරූපං මච්ඡෙරං මච්ඡරායනා මච්ඡරායිතත්තං වෙවිච්ඡං කදරියං කටුකඤ්චුකතා අග්ගහිතත්තං චිත්තස්ස – ඉදං වුච්චති මච්ඡරියසංයොජනං.

๑๑๒๗. บรรดาสังโยชน์เหล่านั้น มัจฉริยสังโยชน์เป็นไฉน มัจฉริยะ ๕ ประการ คือ อาวาสมัจฉริยะ กุลมัจฉริยะ ลาภมัจฉริยะ วรรณมัจฉริยะ ธรรมมัจฉริยะ ความตระหนี่ กิริยาที่ตระหนี่ ความเป็นผู้ตระหนี่ ความไม่ต้องการให้มีทั่วไป ความเป็นคนขี้เหนียว ความหดหู่ใจ ความยึดไว้แห่งจิต เห็นปานนี้ใด นี้เรียกว่า มัจฉริยสังโยชน์

---

1128. තත්ථ කතමං අවිජ්ජාසංයොජනං? දුක්ඛෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛසමුදයෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛනිරොධෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදාය අඤ්ඤාණං, පුබ්බන්තෙ අඤ්ඤාණං, අපරන්තෙ අඤ්ඤාණං, පුබ්බන්තාපරන්තෙ අඤ්ඤාණං, ඉදප්පච්චයතා පටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු අඤ්ඤාණංः යං එවරූපං අඤ්ඤාණං අදස්සනං අනභිසමයො අනනුබොධො අසම්බොධො අප්පටිවෙධො අසංගාහනා අපරියොගාහනා අසමපෙක්ඛනා අපච්චවෙක්ඛණා අපච්චක්ඛකම්මං දුම්මෙජ්ඣං බාල්‍යං අසම්පජඤ්ඤං මොහො පමොහො සම්මොහො අවිජ්ජා අවිජ්ජොඝො අවිජ්ජායොගො අවිජ්ජානුසයො අවිජ්ජාපරියුට්ඨානං අවිජ්ජාලඞ්ගී මොහො අකුසලමූලං – ඉදං වුච්චති අවිජ්ජාසංයොජනං.

๑๑๒๘. บรรดาสังโยชน์เหล่านั้น อวิชชาสังโยชน์เป็นไฉน ความไม่รู้ในทุกข์, ความไม่รู้ในทุกขสมุทัย, ความไม่รู้ในทุกขนิโรธ, ความไม่รู้ในทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา, ความไม่รู้ในส่วนอดีต, ความไม่รู้ในส่วนอนาคต, ความไม่รู้ในส่วนอดีตและอนาคต, ความไม่รู้ในธรรมทั้งหลายอันอาศัยกันเกิดขึ้นคือปฏิจจสมุปบาท ความไม่รู้ ความไม่เห็น ความไม่ตรัสรู้ ความไม่รู้ตาม ความไม่รู้พร้อม ความไม่แทงตลอด ความไม่ถือเอา ความไม่หยั่งลง ความไม่พิจารณา ความไม่พิจารณา การไม่ทำให้ประจักษ์ ความเป็นผู้มีปัญญาทราม ความเป็นพาล ความไม่รู้ทั่ว ความหลง ความหลงใหล ความหลงงมงาย อวิชชา อวิชโชฆะ อวิชชาโยคะ อวิชชานุสัย อวิชชาปริยุฏฐาน อวิชชาอันเป็นลิ่มสลัก โมหะอันเป็นอกุศลมูล เห็นปานนี้ใด นี้เรียกว่า อวิชชาสังโยชน์

---

ඉමෙ ධම්මා සංයොජනා.

ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าสังโยชน์

---

1129. කතමෙ [Pg.227] ධම්මා නො සංයොජනා? තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා අවසෙසා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා, අපරියාපන්නා; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා නො සංයොජනා.

๑๑๒๙. ธรรมเหล่าไหนไม่ชื่อว่าสังโยชน์ เว้นธรรมเหล่านั้นเสีย ธรรมที่เหลืออันเป็นกุศล อกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร โลกุตตระ; เวทนาขันธ์ ...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์; รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ไม่ชื่อว่าสังโยชน์

---

1130. කතමෙ ධම්මා සංයොජනියා? සාසවා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා; රූපක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා සංයොජනියා.

๑๑๓๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าสัญโญชนิยะ? ธรรมที่เป็นสาสวะ เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร ได้แก่ รูปขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าสัญโญชนิยะ

---

1131. කතමෙ ධම්මා අසංයොජනියා? අපරියාපන්නා මග්ගා ච, මග්ගඵලානි ච, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අසංයොජනියා.

๑๑๓๑. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอสัญโญชนิยะ? มรรคที่ไม่นับเนื่องในภพ 3 ด้วย ผลของมรรคด้วย และอสังขตธาตุด้วย ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอสัญโญชนิยะ

---

1132. කතමෙ ධම්මා සංයොජනසම්පයුත්තා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා සම්පයුත්තා වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා සංයොජනසම්පයුත්තා.

๑๑๓๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าสัญโญชนสัมปยุต? ธรรมเหล่าใดที่สัมปยุตด้วยธรรมเหล่านั้น ได้แก่ เวทนาขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าสัญโญชนสัมปยุต

---

1133. කතමෙ ධම්මා සංයොජනවිප්පයුත්තා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා විප්පයුත්තා වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා සංයොජනවිප්පයුත්තා.

๑๑๓๓. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าสัญโญชนวิปปยุต? ธรรมเหล่าใดที่วิปปยุตจากธรรมเหล่านั้น ได้แก่ เวทนาขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ รูปทั้งหมดด้วย และอสังขตธาตุด้วย ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าสัญโญชนวิปปยุต

---

1134. කතමෙ ධම්මා සංයොජනා චෙව සංයොජනියා ච? තානෙව සංයොජනානි සංයොජනා චෙව සංයොජනියා ච.

๑๑๓๔. ธรรมเหล่าไหนเป็นทั้งสังโยชน์และเป็นสัญโญชนิยะ? สังโยชน์เหล่านั้นนั่นแหละ เป็นทั้งสังโยชน์และเป็นสัญโญชนิยะ

---

1135. කතමෙ ධම්මා සංයොජනියා චෙව නො ච සංයොජනා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා සංයොජනියා, තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා අවසෙසා සාසවා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා; රූපක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා සංයොජනියා චෙව නො ච සංයොජනා.

๑๑๓๕. ธรรมเหล่าไหนเป็นสัญโญชนิยะ แต่ไม่เป็นสังโยชน์? ธรรมเหล่าใดเป็นสัญโญชนิยะเพราะธรรมเหล่านั้น เว้นธรรมเหล่านั้นเสีย ธรรมที่เป็นสาสวะ เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร ที่เหลือ ได้แก่ รูปขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้เป็นสัญโญชนิยะ แต่ไม่เป็นสังโยชน์

---

1136. කතමෙ ධම්මා සංයොජනා චෙව සංයොජනසම්පයුත්තා ච? කාමරාගසංයොජනං අවිජ්ජාසංයොජනෙන සංයොජනඤ්චෙව සංයොජනසම්පයුත්තඤ්ච, අවිජ්ජාසංයොජනං කාමරාගසංයොජනෙන සංයොජනඤ්චෙව සංයොජනසම්පයුත්තඤ්ච, පටිඝසංයොජනං අවිජ්ජාසංයොජනෙන සංයොජනඤ්චෙව සංයොජනසම්පයුත්තඤ්ච, අවිජ්ජාසංයොජනං පටිඝසංයොජනෙන සංයොජනඤ්චෙව [Pg.228] සංයොජනසම්පයුත්තඤ්ච, මානසංයොජනං අවිජ්ජාසංයොජනෙන සංයොජනඤ්චෙව සංයොජනසම්පයුත්තඤ්ච, අවිජ්ජාසංයොජනං මානසංයොජනෙන සංයොජනඤ්චෙව සංයොජනසම්පයුත්තඤ්ච, දිට්ඨිසංයොජනං අවිජ්ජාසංයොජනෙන සංයොජනඤ්චෙව සංයොජනසම්පයුත්තඤ්ච, අවිජ්ජාසංයොජනං දිට්ඨිසංයොජනෙන සංයොජනඤ්චෙව සංයොජනසම්පයුත්තඤ්ච, විචිකිච්ඡාසංයොජනං අවිජ්ජාසංයොජනෙන සංයොජනඤ්චෙව සංයොජනසම්පයුත්තඤ්ච, අවිජ්ජාසංයොජනං විචිකිච්ඡාසංයොජනෙන සංයොජනඤ්චෙව සංයොජනසම්පයුත්තඤ්ච, සීලබ්බතපරාමාසසංයොජනං අවිජ්ජාසංයොජනෙන සංයොජනඤ්චෙව සංයොජනසම්පයුත්තඤ්ච, අවිජ්ජාසංයොජනං සීලබ්බතපරාමාසසංයොජනෙන සංයොජනඤ්චෙව සංයොජනසම්පයුත්තඤ්ච, භවරාගසංයොජනං අවිජ්ජාසංයොජනෙන සංයොජනඤ්චෙව සංයොජනසම්පයුත්තඤ්ච, අවිජ්ජාසංයොජනං භවරාගසංයොජනෙන සංයොජනඤ්චෙව සංයොජනසම්පයුත්තඤ්ච, ඉස්සාසංයොජනං අවිජ්ජාසංයොජනෙන සංයොජනඤ්චෙව සංයොජනසම්පයුත්තඤ්ච, අවිජ්ජාසංයොජනං ඉස්සාසංයොජනෙන සංයොජනඤ්චෙව සංයොජනසම්පයුත්තඤ්ච, මච්ඡරියසංයොජනං අවිජ්ජාසංයොජනෙන සංයොජනඤ්චෙව සංයොජනසම්පයුත්තඤ්ච, අවිජ්ජාසංයොජනං මච්ඡරියසංයොජනෙන සංයොජනඤ්චෙව සංයොජනසම්පයුත්තඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා සංයොජනා චෙව සංයොජනසම්පයුත්තා ච.

๑๑๓๖. ธรรมเหล่าไหนเป็นทั้งสังโยชน์และเป็นสัญโญชนสัมปยุต? กามราคสังโยชน์เป็นทั้งสังโยชน์และเป็นสัญโญชนสัมปยุตด้วยอวิชชาสังโยชน์, อวิชชาสังโยชน์เป็นทั้งสังโยชน์และเป็นสัญโญชนสัมปยุตด้วยกามราคสังโยชน์, ปฏิฆสังโยชน์เป็นทั้งสังโยชน์และเป็นสัญโญชนสัมปยุตด้วยอวิชชาสังโยชน์, อวิชชาสังโยชน์เป็นทั้งสังโยชน์และเป็นสัญโญชนสัมปยุตด้วยปฏิฆสังโยชน์, มานสังโยชน์เป็นทั้งสังโยชน์และเป็นสัญโญชนสัมปยุตด้วยอวิชชาสังโยชน์, อวิชชาสังโยชน์เป็นทั้งสังโยชน์และเป็นสัญโญชนสัมปยุตด้วยมานสังโยชน์, ทิฏฐิสังโยชน์เป็นทั้งสังโยชน์และเป็นสัญโญชนสัมปยุตด้วยอวิชชาสังโยชน์, อวิชชาสังโยชน์เป็นทั้งสังโยชน์และเป็นสัญโญชนสัมปยุตด้วยทิฏฐิสังโยชน์, วิจิกิจฉาสังโยชน์เป็นทั้งสังโยชน์และเป็นสัญโญชนสัมปยุตด้วยอวิชชาสังโยชน์, อวิชชาสังโยชน์เป็นทั้งสังโยชน์และเป็นสัญโญชนสัมปยุตด้วยวิจิกิจฉาสังโยชน์, สีลัพพตปรามาสสังโยชน์เป็นทั้งสังโยชน์และเป็นสัญโญชนสัมปยุตด้วยอวิชชาสังโยชน์, อวิชชาสังโยชน์เป็นทั้งสังโยชน์และเป็นสัญโญชนสัมปยุตด้วยสีลัพพตปรามาสสังโยชน์, ภวราคสังโยชน์เป็นทั้งสังโยชน์และเป็นสัญโญชนสัมปยุตด้วยอวิชชาสังโยชน์, อวิชชาสังโยชน์เป็นทั้งสังโยชน์และเป็นสัญโญชนสัมปยุตด้วยภวราคสังโยชน์, อิสสาสังโยชน์เป็นทั้งสังโยชน์และเป็นสัญโญชนสัมปยุตด้วยอวิชชาสังโยชน์, อวิชชาสังโยชน์เป็นทั้งสังโยชน์และเป็นสัญโญชนสัมปยุตด้วยอิสสาสังโยชน์, มัจฉริยสังโยชน์เป็นทั้งสังโยชน์และเป็นสัญโญชนสัมปยุตด้วยอวิชชาสังโยชน์, อวิชชาสังโยชน์เป็นทั้งสังโยชน์และเป็นสัญโญชนสัมปยุตด้วยมัจฉริยสังโยชน์ ธรรมเหล่านี้เป็นทั้งสังโยชน์และเป็นสัญโญชนสัมปยุต

---

1137. කතමෙ ධම්මා සංයොජනසම්පයුත්තා චෙව නො ච සංයොජනා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා සම්පයුත්තා, තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා සංයොජනසම්පයුත්තා චෙව නො ච සංයොජනා.

๑๑๓๗. ธรรมเหล่าไหนเป็นสัญโญชนสัมปยุต แต่ไม่เป็นสังโยชน์? ธรรมเหล่าใดสัมปยุตด้วยธรรมเหล่านั้น เว้นธรรมเหล่านั้นเสีย ได้แก่ เวทนาขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้เป็นสัญโญชนสัมปยุต แต่ไม่เป็นสังโยชน์

---

1138. කතමෙ ධම්මා සංයොජනවිප්පයුත්තා සංයොජනියා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා විප්පයුත්තා සාසවා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා; රූපක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා සංයොජනවිප්පයුත්තා සංයොජනියා.

๑๑๓๘. ธรรมเหล่าไหนเป็นสัญโญชนวิปปยุต แต่เป็นสัญโญชนิยะ? ธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากธรรมเหล่านั้น เป็นสาสวะ เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร ได้แก่ รูปขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้เป็นสัญโญชนวิปปยุต แต่เป็นสัญโญชนิยะ

---

1139. කතමෙ ධම්මා සංයොජනවිප්පයුත්තා අසංයොජනියා? අපරියාපන්නා මග්ගා ච, මග්ගඵලානි ච, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා සංයොජනවිප්පයුත්තා අසංයොජනියා.

๑๑๓๙. ธรรมเหล่าไหนเป็นสัญโญชนวิปปยุต แต่เป็นอสัญโญชนิยะ? มรรคที่ไม่นับเนื่องในภพ 3 ด้วย ผลของมรรคด้วย และอสังขตธาตุด้วย ธรรมเหล่านี้เป็นสัญโญชนวิปปยุต แต่เป็นอสัญโญชนิยะ

---

ගන්ථගොච්ඡකං

คันถโคจฉกะ

---

1140. කතමෙ [Pg.229] ධම්මා ගන්ථා? චත්තාරො ගන්ථා – අභිජ්ඣා කායගන්ථො, බ්‍යාපාදො කායගන්ථො, සීලබ්බතපරාමාසො කායගන්ථො, ඉදං සච්චාභිනිවෙසො කායගන්ථො.

๑๑๔๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าคันถะ? คันถะมี 4 อย่าง คือ อภิชฌากายคันถะ พยาบาทกายคันถะ สีลัพพตปรามาสกายคันถะ อิทังสัจจาภินิเวสกายคันถะ

---

1141. තත්ථ කතමො අභිජ්ඣා කායගන්ථො? යො රාගො සාරාගො අනුනයො අනුරොධො නන්දී නන්දීරාගො චිත්තස්ස සාරාගො ඉච්ඡා මුච්ඡා අජ්ඣොසානං ගෙධො පලිගෙධො සඞ්ගො පඞ්කො එජා මායා ජනිකා සඤ්ජනනී සිබ්බිනී ජාලිනී සරිතා විසත්තිකා සුත්තං විසටා ආයූහිනී දුතියා පණිධි භවනෙත්ති වනං වනථො සන්ථවො සිනෙහො අපෙක්ඛා පටිබන්ධු ආසා ආසිසනා ආසිසිතත්තං රූපාසා සද්දාසා ගන්ධාසා රසාසා ඵොට්ඨබ්බාසා ලාභාසා ධනාසා පුත්තාසා ජීවිතාසා ජප්පා පජප්පා අභිජප්පා ජප්පා ජප්පනා ජප්පිතත්තං ලොලුප්පං ලොලුප්පායනා ලොලුප්පායිතත්තං පුච්ඡඤ්ජිකතා සාධුකම්‍යතා අධම්මරාගො විසමලොභො නිකන්ති නිකාමනා පත්ථනා පිහනා සම්පත්ථනා කාමතණ්හා භවතණ්හා විභවතණ්හා රූපතණ්හා අරූපතණ්හා නිරොධතණ්හා රූපතණ්හා සද්දතණ්හා ගන්ධතණ්හා රසතණ්හා ඵොට්ඨබ්බතණ්හා ධම්මතණ්හා ඔඝො යොගො ගන්ථො උපාදානං ආවරණං නීවරණං ඡාදනං බන්ධනං උපක්කිලෙසො අනුසයො පරියුට්ඨානං ලතා වෙවිච්ඡං දුක්ඛමූලං දුක්ඛනිදානං දුක්ඛප්පභවො මාරපාසො මාරබළිසං මාරවිසයො තණ්හානදී තණ්හාජාලං තණ්හාගද්දුලං තණ්හාසමුද්දො අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලං – අයං වුච්චති අභිජ්ඣා කායගන්ථො.

๑๑๔๑. บรรดาคันถะ ๔ อย่างนั้น อภิชฌากายคันถะ เป็นไฉน? ความกำหนัด ความกำหนัดนัก ความตามประกอบ ความคล้อยตาม ความเพลิดเพลิน ความเพลิดเพลินและความกำหนัด ความกำหนัดแห่งจิต ความอยาก ความหมกมุ่น ความสยบ ความโลภ ความโลภจัด ความข้อง ความเปือกตม ความหวั่นไหว มายา ความก่อขึ้น ความก่อขึ้นพร้อม ความเย็บไว้ ความเป็นดุจข่าย ความเป็นดุจแม่น้ำ ความซ่านไป ความเป็นดุจเส้นด้าย ความแผ่ไป ความพยายาม ความเป็นเพื่อนสอง ความตั้งไว้ ความนำไปสู่ภพ ความเป็นดุจป่า ความเป็นดุจป่าทึบ ความคุ้นเคย ความเยื่อใย ความเพ่งเล็ง ความผูกพัน ความหวัง ความหวังยิ่ง ความเป็นแห่งความหวังยิ่ง ความหวังในรูป ความหวังในเสียง ความหวังในกลิ่น ความหวังในรส ความหวังในโผฏฐัพพะ ความหวังในลาภ ความหวังในทรัพย์ ความหวังในบุตร ความหวังในชีวิต ความปรารถนา ความปรารถนายิ่ง ความปรารถนาอย่างยิ่ง ความปรารถนา กิริยาที่ปรารถนา ความเป็นแห่งความปรารถนา ความละโมบ กิริยาที่ละโมบ ความเป็นแห่งความละโมบ ความเป็นคือสุนัขกระดิกหาง ความเป็นผู้ใคร่ดี ความกำหนัดในอธรรม ความโลภไม่สม่ำเสมอ ความใคร่ กิริยาที่ใคร่ ความปรารถนา ความรักใคร่ ความปรารถนาอย่างยิ่ง กามตัณหา ภวตัณหา วิภวตัณหา รูปตัณหา อรูปตัณหา นิโรธตัณหา รูปตัณหา สัททตัณหา คันธตัณหา รสตัณหา โผฏฐัพพตัณหา ธัมมตัณหา โอฆะ โยคะ คันถะ อุปาทาน อาวรณ์ นิวรณ์ เครื่องปิดบัง เครื่องผูกพัน อุปกิเลส อนุสัย ปริยุฏฐาน เครือเถา ความต้องการวัตถุต่างๆ มูลแห่งทุกข์ เหตุแห่งทุกข์ แดนเกิดแห่งทุกข์ บ่วงแห่งมาร เบ็ดแห่งมาร วิสัยแห่งมาร ตัณหาเหมือนแม่น้ำ ตัณหาเหมือนข่าย ตัณหาเหมือนหลัก ตัณหาเหมือนสมุทร อภิชฌา โลภะ อกุศลมูล นี้เรียกว่า อภิชฌากายคันถะ

---

1142. තත්ථ කතමො බ්‍යාපාදො කායගන්ථො? අනත්ථං මෙ අචරී ති ආඝාතො ජායති, අනත්ථං මෙ චරතීති ආඝාතො ජායති, අනත්ථං මෙ චරිස්සතීති ආඝාතො ජායති, පියස්ස මෙ මනාපස්ස අනත්ථං අචරි…පෙ… අනත්ථං චරති…පෙ… අනත්ථං චරිස්සතීති ආඝාතො ජායති, අප්පියස්ස මෙ අමනාපස්ස අත්ථං අචරි…පෙ… අත්ථං චරති…පෙ… අත්ථං චරිස්සතීති ආඝාතො ජායති, අට්ඨානෙ වා පන ආඝාතො ජායති. යො එවරූපො චිත්තස්ස ආඝාතො පටිඝාතො පටිඝං පටිවිරොධො කොපො පකොපො සම්පකොපො දොසො පදොසො සම්පදොසො චිත්තස්ස බ්‍යාපත්ති මනොපදොසො කොධො කුජ්ඣනා කුජ්ඣිතත්තං දොසො දුස්සනා [Pg.230] දුස්සිතත්තං බ්‍යාපත්ති බ්‍යාපජ්ජනා බ්‍යාපජ්ජිතත්තං විරොධො පටිවිරොධො චණ්ඩික්කං අසුරොපො අනත්තමනතා චිත්තස්ස – අයං වුච්චති බ්‍යාපාදො කායගන්ථො.

๑๑๔๒. บรรดาคันถะ ๔ อย่างนั้น พยาบาทกายคันถะ เป็นไฉน? ความอาฆาตย่อมเกิดขึ้นว่า ‘ผู้นี้ได้ทำความฉิบหายแก่เรา’ ความอาฆาตย่อมเกิดขึ้นว่า ‘ผู้นี้กำลังทำความฉิบหายแก่เรา’ ความอาฆาตย่อมเกิดขึ้นว่า ‘ผู้นี้จักทำความฉิบหายแก่เรา’ ความอาฆาตย่อมเกิดขึ้นว่า ‘ผู้นี้ได้ทำความฉิบหายแก่บุคคลผู้เป็นที่รักที่พอใจของเรา’...ฯลฯ... ‘กำลังทำ’...ฯลฯ... ‘จักทำ’ ความอาฆาตย่อมเกิดขึ้นว่า ‘ผู้นี้ได้ทำความเจริญแก่บุคคลผู้ไม่เป็นที่รักไม่เป็นที่พอใจของเรา’...ฯลฯ... ‘กำลังทำ’...ฯลฯ... ‘จักทำ’ หรือความอาฆาตย่อมเกิดขึ้นในฐานะอันไม่สมควร ความอาฆาตแห่งจิตเห็นปานนี้ใด ความกระทบกระทั่ง ความขัดเคือง ความเป็นปฏิปักษ์ ความโกรธ ความโกรธจัด ความโกรธอย่างยิ่ง ความประทุษร้าย ความประทุษร้ายยิ่ง ความประทุษร้ายอย่างยิ่ง ความพยาบาทแห่งจิต ความคิดประทุษร้ายในใจ ความโกรธ กิริยาที่โกรธ ความเป็นแห่งความโกรธ ความคิดประทุษร้าย กิริยาที่คิดประทุษร้าย ความเป็นแห่งความคิดประทุษร้าย ความพยาบาท กิริยาที่พยาบาท ความเป็นแห่งความพยาบาท ความเป็นปฏิปักษ์ ความเป็นปฏิปักษ์ยิ่ง ความดุร้าย ความหยาบคาย ความไม่แช่มชื่นแห่งจิต นี้เรียกว่า พยาบาทกายคันถะ

---

1143. තත්ථ කතමො සීලබ්බතපරාමාසො කායගන්ථො? ඉතො බහිද්ධා සමණබ්‍රාහ්මණානං සීලෙන සුද්ධි, වතෙන සුද්ධි, සීලබ්බතෙන සුද්ධීතිः යා එවරූපා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං දිට්ඨිගහනං දිට්ඨිකන්තාරො දිට්ඨිවිසූකායිකං දිට්ඨිවිප්ඵන්දිතං දිට්ඨිසංයොජනං ගාහො පතිට්ඨාහො අභිනිවෙසො පරාමාසො කුම්මග්ගො මිච්ඡාපථො මිච්ඡත්තං තිත්ථායතනං විපරියාසග්ගාහො – අයං වුච්චති සීලබ්බතපරාමාසො කායගන්ථො.

๑๑๔๓. บรรดาคันถะ ๔ อย่างนั้น สีลัพพตปรามาสกายคันถะ เป็นไฉน? ความเห็นของสมณพราหมณ์ภายนอกศาสนานี้ว่า ‘ความบริสุทธิ์ย่อมมีได้ด้วยศีล ด้วยวัตร หรือด้วยศีลวัตร’ เห็นปานใด ทิฏฐิ ความเห็นผิด ป่าชัฏคือทิฏฐิ กันดารคือทิฏฐิ เสี้ยนหนามคือทิฏฐิ ความดิ้นรนคือทิฏฐิ สังโยชน์คือทิฏฐิ ความยึดถือ ความตั้งมั่น ความยึดมั่น ความลูบคลำ ทางชั่ว หนทางผิด ความเป็นผิด บ่อเกิดแห่งเดียรถีย์ ความยึดถือโดยวิปลาส นี้เรียกว่า สีลัพพตปรามาสกายคันถะ

---

1144. තත්ථ කතමො ඉදංසච්චාභිනිවෙසො කායගන්ථො? සස්සතො ලොකො, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤන්ති වා; අසස්සතො ලොකො, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤන්ති වා; අන්තවා ලොකො, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤන්ති වා; අනන්තවා ලොකො, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤන්ති වා; තං ජීවං තං සරීරං, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤන්ති වා; අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරං, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤන්ති වා; හොති තථාගතො පරං මරණා, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤන්ති වා; න හොති තථාගතො පරං මරණා, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤන්ති වා; හොති ච න ච හොති තථාගතො පරං මරණා, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤන්ති වා; නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණා, ඉදමෙව සච්චං මොඝමඤ්ඤන්ති වාः යා එවරූපා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං දිට්ඨිගහනං දිට්ඨිකන්තාරො දිට්ඨිවිසූකායිකං දිට්ඨිවිප්ඵන්දිතං දිට්ඨිසංයොජනං ගාහො පතිට්ඨාහො අභිනිවෙසො පරාමාසො කුම්මග්ගො මිච්ඡාපථො මිච්ඡත්තං තිත්ථායතනං විපරියාසග්ගාහො – අයං වුච්චති ඉදංසච්චාභිනිවෙසො කායගන්ථො. ඨපෙත්වා සීලබ්බතපරාමාසං කායගන්ථං සබ්බාපි මිච්ඡාදිට්ඨි ඉදංසච්චාභිනිවෙසො කායගන්ථො.

๑๑๔๔. บรรดาคันถะ ๔ อย่างนั้น อิทังสัจจาภินิเวสกายคันถะ เป็นไฉน? ความเห็นว่า ‘โลกเที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ หรือความเห็นว่า ‘โลกไม่เที่ยง สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ หรือความเห็นว่า ‘โลกมีที่สุด สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ หรือความเห็นว่า ‘โลกไม่มีที่สุด สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ หรือความเห็นว่า ‘ชีวะก็อันนั้น สรีระก็อันนั้น สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ หรือความเห็นว่า ‘ชีวะเป็นอื่น สรีระเป็นอื่น สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ หรือความเห็นว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีก สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ หรือความเห็นว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมไม่เกิดอีก สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ หรือความเห็นว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตย่อมเกิดอีกและไม่เกิดอีก สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ หรือความเห็นว่า ‘หลังจากตายแล้ว ตถาคตจะว่าเกิดอีกก็มิใช่ จะว่าไม่เกิดอีกก็มิใช่ สิ่งนี้เท่านั้นจริง สิ่งอื่นเปล่า’ ทิฏฐิเห็นปานใด ความเห็นผิด ป่าชัฏคือทิฏฐิ กันดารคือทิฏฐิ เสี้ยนหนามคือทิฏฐิ ความดิ้นรนคือทิฏฐิ สังโยชน์คือทิฏฐิ ความยึดถือ ความตั้งมั่น ความน้อมใจเชื่อ ความลูบคลำ ทางชั่ว หนทางผิด ความเป็นผิด บ่อเกิดแห่งเดียรถีย์ ความยึดถือโดยวิปลาส นี้เรียกว่า อิทังสัจจาภินิเวสกายคันถะ มิจฉาทิฏฐิทั้งหมด ยกเว้นสีลัพพตปรามาสกายคันถะเสีย จัดเป็นอิทังสัจจาภินิเวสกายคันถะ

---

ඉමෙ ධම්මා ගන්ථා.

ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า คันถะ

---

1145. කතමෙ ධම්මා නො ගන්ථා? තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා අවසෙසා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා, අපරියාපන්නා; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා නො ගන්ථා.

๑๑๔๕. ธรรมเหล่าไหนไม่ชื่อว่า คันถะ? กุศลธรรม อกุศลธรรม อัพยากตธรรมที่เหลือ เว้นธรรมเหล่านั้น ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร และโลกุตตระ คือ เวทนาขันธ์...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์ รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ไม่ชื่อว่า คันถะ

---

1146. කතමෙ [Pg.231] ධම්මා ගන්ථනියා? සාසවා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා; රූපක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා ගන්ථනියා.

๑๑๔๖. ธรรมเหล่าไหนเป็นอารมณ์ของคันถะ? กุศลธรรม อกุศลธรรม อัพยากตธรรมที่เป็นสาสวะ เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร คือ รูปขันธ์...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้เป็นอารมณ์ของคันถะ

---

1147. කතමෙ ධම්මා අගන්ථනියා? අපරියාපන්නා මග්ගා ච, මග්ගඵලානි ච, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අගන්ථනියා.

๑๑๔๗. ธรรมเหล่าไหนไม่เป็นอารมณ์ของคันถะ? มรรค มรรคผล ที่เป็นโลกุตตระ และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ไม่เป็นอารมณ์ของคันถะ

---

1148. කතමෙ ධම්මා ගන්ථසම්පයුත්තා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා සම්පයුත්තා වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා ගන්ථසම්පයුත්තා.

๑๑๔๘. ธรรมเหล่าไหนสัมปยุตด้วยคันถะ? ธรรมเหล่าใดสัมปยุตด้วยธรรมเหล่านั้น คือ เวทนาขันธ์...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้สัมปยุตด้วยคันถะ

---

1149. කතමෙ ධම්මා ගන්ථවිප්පයුත්තා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා විප්පයුත්තා වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, සබ්බඤ්ච රූපං අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා ගන්ථවිප්පයුත්තා.

๑๑๔๙. ธรรมเหล่าไหนวิปปยุตจากคันถะ? ธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากธรรมเหล่านั้น คือ เวทนาขันธ์...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์ รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้วิปปยุตจากคันถะ

---

1150. කතමෙ ධම්මා ගන්ථා චෙව ගන්ථනියා ච? තෙව ගන්ථා ගන්ථා චෙව ගන්ථනියා ච.

๑๑๕๐. ธรรมเหล่าไหนเป็นคันถะและเป็นอารมณ์ของคันถะ? คันถธรรมเหล่านั้นนั่นแหละ เป็นคันถะและเป็นอารมณ์ของคันถะ

---

1151. කතමෙ ධම්මා ගන්ථනියා චෙව නො ච ගන්ථා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා ගන්ථනියා, තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා අවසෙසා සාසවා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා; රූපක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා ගන්ථනියා චෙව නො ච ගන්ථා.

๑๑๕๑. ธรรมเหล่าไหนเป็นอารมณ์ของคันถะ แต่ไม่ชื่อว่าคันถะ? ธรรมเหล่าใดเป็นอารมณ์ของคันถธรรมเหล่านั้น, ยกเว้นธรรมเหล่านั้นเสีย, ธรรมที่เหลือที่เป็นสาสวะ เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร ได้แก่ รูปขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์, ธรรมเหล่านี้เป็นอารมณ์ของคันถะ แต่ไม่ชื่อว่าคันถะ

---

1152. කතමෙ ධම්මා ගන්ථා චෙව ගන්ථසම්පයුත්තා ච? සීලබ්බතපරාමාසො කායගන්ථො අභිජ්ඣාකායගන්ථෙන ගන්ථො චෙව ගන්ථසම්පයුත්තො ච, අභිජ්ඣාකායගන්ථො සීලබ්බතපරාමාසෙන කායගන්ථෙන ගන්ථො චෙව ගන්ථසම්පයුත්තො ච, ඉදංසච්චාභිනිවෙසො කායගන්ථො අභිජ්ඣාකායගන්ථෙන ගන්ථො චෙව ගන්ථසම්පයුත්තො ච, අභිජ්ඣාකායගන්ථො ඉදංසච්චාභිනිවෙසෙන කායගන්ථෙන ගන්ථො චෙව ගන්ථසම්පයුත්තො ච – ඉමෙ ධම්මා ගන්ථා චෙව ගන්ථසම්පයුත්තා ච.

๑๑๕๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าคันถะและสัมปยุตด้วยคันถะ? สีลัพพตปรามาสกายคันถะ ชื่อว่าคันถะและสัมปยุตด้วยคันถะคืออภิชฌากายคันถะ, อภิชฌากายคันถะ ชื่อว่าคันถะและสัมปยุตด้วยคันถะคือสีลัพพตปรามาสกายคันถะ, อิทังสัจจาภินิเวสกายคันถะ ชื่อว่าคันถะและสัมปยุตด้วยคันถะคืออภิชฌากายคันถะ, อภิชฌากายคันถะ ชื่อว่าคันถะและสัมปยุตด้วยคันถะคืออิทังสัจจาภินิเวสกายคันถะ, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าคันถะและสัมปยุตด้วยคันถะ

---

1153. කතමෙ ධම්මා ගන්ථසම්පයුත්තා චෙව නො ච ගන්ථා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා සම්පයුත්තා, තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා ගන්ථසම්පයුත්තා චෙව නො ච ගන්ථා.

๑๑๕๓. ธรรมเหล่าไหนสัมปยุตด้วยคันถะ แต่ไม่ชื่อว่าคันถะ? ธรรมเหล่าใดสัมปยุตด้วยคันถธรรมเหล่านั้น, ยกเว้นธรรมเหล่านั้นเสีย, ได้แก่ เวทนาขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์, ธรรมเหล่านี้สัมปยุตด้วยคันถะ แต่ไม่ชื่อว่าคันถะ

---

1154. කතමෙ [Pg.232] ධම්මා ගන්ථවිප්පයුත්තා ගන්ථනියා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා විප්පයුත්තා සාසවා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා; රූපක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා ගන්ථවිප්පයුත්තා ගන්ථනියා.

๑๑๕๔. ธรรมเหล่าไหนวิปปยุตจากคันถะและเป็นอารมณ์ของคันถะ? ธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากคันถธรรมเหล่านั้น ที่เป็นสาสวะ เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร ได้แก่ รูปขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์, ธรรมเหล่านี้วิปปยุตจากคันถะและเป็นอารมณ์ของคันถะ

---

1155. කතමෙ ධම්මා ගන්ථවිප්පයුත්තා අගන්ථනියා? අපරියාපන්නා මග්ගා ච, මග්ගඵලානි ච, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා ගන්ථවිප්පයුත්තා අගන්ථනියා.

๑๑๕๕. ธรรมเหล่าไหนวิปปยุตจากคันถะและไม่เป็นอารมณ์ของคันถะ? มรรค ผล ที่ไม่นับเนื่องในวัฏฏะ และอสังขตธาตุ, ธรรมเหล่านี้วิปปยุตจากคันถะและไม่เป็นอารมณ์ของคันถะ

---

ඔඝගොච්ඡකං

โอฆโคจฉกะ

---

1156. කතමෙ ධම්මා ඔඝා? චත්තාරො ඔඝා…පෙ… ඉමෙ ධම්මා ඔඝවිප්පයුත්තා ඔඝනියා.

๑๑๕๖. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าโอฆะ? โอฆะ ๔...ฯลฯ...ธรรมเหล่านี้วิปปยุตจากโอฆะและเป็นอารมณ์ของโอฆะ

---

යොගගොච්ඡකං

โยคโคจฉกะ

---

1157. කතමෙ ධම්මා යොගා? චත්තාරො යොගා…පෙ… ඉමෙ ධම්මා යොගවිප්පයුත්තා යොගනියා.

๑๑๕๗. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าโยคะ? โยคะ ๔...ฯลฯ...ธรรมเหล่านี้วิปปยุตจากโยคะและเป็นอารมณ์ของโยคะ

---

නීවරණගොච්ඡකං

นีวรณโคจฉกะ

---

1158. කතමෙ ධම්මා නීවරණා? ඡ නීවරණා – කාමච්ඡන්දනීවරණං, බ්‍යාපාදනීවරණං, ථිනමිද්ධනීවරණං, උද්ධච්චකුක්කුච්චනීවරණං, විචිකිච්ඡානීවරණං, අවිජ්ජානීවරණං.

๑๑๕๘. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่านิวรณ์? นิวรณ์ ๖ คือ กามฉันทนิวรณ์ พยาบาทนิวรณ์ ถีนมิทธนิวรณ์ อุทธัจจกุกกุจจนิวรณ์ วิจิกิจฉานิวรณ์ อวิชชานิวรณ์

---

1159. තත්ථ කතමං කාමච්ඡන්දනීවරණං? යො කාමෙසු කාමච්ඡන්දො කාමරාගො කාමනන්දී කාමතණ්හා කාමසිනෙහො කාමපරිළාහො කාමමුච්ඡා කාමජ්ඣොසානං – ඉදං වුච්චති කාමච්ඡන්දනීවරණං.

๑๑๕๙. บรรดานิวรณ์เหล่านั้น กามฉันทนิวรณ์เป็นไฉน? ความพอใจในกาม ความกำหนัดในกาม ความเพลิดเพลินในกาม ความทะยานอยากในกาม ความเยื่อใยในกาม ความเร่าร้อนในกาม ความสยบในกาม ความหมกมุ่นในกาม, นี้เรียกว่า กามฉันทนิวรณ์

---

1160. තත්ථ කතමං බ්‍යාපාදනීවරණං? අනත්ථං මෙ අචරීති ආඝාතො ජායති, අනත්ථං මෙ චරතීති ආඝාතො ජායති; අනත්ථං මෙ චරිස්සතීති ආඝාතො ජායති; පියස්ස මෙ මනාපස්ස අනත්ථං අචරි…පෙ… අනත්ථං චරති…පෙ… අනත්ථං චරිස්සතීති ආඝාතො ජායති, අප්පියස්ස [Pg.233] මෙ අමනාපස්ස අත්ථං අචරි…පෙ… අත්ථං චරති…පෙ… අත්ථං චරිස්සතීති ආඝාතො ජායති, අට්ඨානෙ වා පන ආඝාතො ජායති. යො එවරූපො චිත්තස්ස ආඝාතො පටිඝාතො පටිඝං පටිවිරොධො කොපො පකොපො සම්පකොපො දොසො පදොසො සම්පදොසො චිත්තස්ස බ්‍යාපත්ති මනොපදොසො කොධො කුජ්ඣනා කුජ්ඣිතත්තං දොසො දුස්සනා දුස්සිතත්තං බ්‍යාපත්ති බ්‍යාපජ්ජනා බ්‍යාපජ්ජිතත්තං විරොධො පටිවිරොධො චණ්ඩික්කං අසුරොපො අනත්තමනතා චිත්තස්ස – ඉදං වුච්චති බ්‍යාපාදනීවරණං.

๑๑๖๐. บรรดานิวรณ์เหล่านั้น พยาบาทนิวรณ์เป็นไฉน? ความอาฆาตย่อมเกิดขึ้นว่า 'เขาได้ทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เรา', ความอาฆาตย่อมเกิดขึ้นว่า 'เขากำลังทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เรา', ความอาฆาตย่อมเกิดขึ้นว่า 'เขาจักทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เรา', ความอาฆาตย่อมเกิดขึ้นว่า 'เขาได้ทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่คนผู้เป็นที่รักที่พอใจของเรา'...ฯลฯ... 'เขากำลังทำ'...ฯลฯ... 'เขาจักทำ', ความอาฆาตย่อมเกิดขึ้นว่า 'เขาได้ทำสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่คนผู้ไม่เป็นที่รักไม่เป็นที่พอใจของเรา'...ฯลฯ... 'เขากำลังทำ'...ฯลฯ... 'เขาจักทำ', หรือความอาฆาตย่อมเกิดขึ้นในเรื่องที่ไม่สมควร. อาการอย่างนี้คือ ความอาฆาตแห่งจิต ความกระทบกระทั่ง ความขัดเคือง ความเป็นปฏิปักษ์ ความโกรธ ความโกรธเคือง ความโกรธแค้น ความประทุษร้าย ความประทุษร้ายยิ่ง ความประทุษร้ายอย่างรุนแรง ความพิบัติแห่งจิต ความประทุษร้ายทางใจ ความโกรธ อาการโกรธ ความเป็นผู้โกรธ ความประทุษร้าย อาการประทุษร้าย ความเป็นผู้ประทุษร้าย ความพิบัติ อาการพิบัติ ความเป็นผู้มีจิตพิบัติ ความขัดแย้ง ความเป็นปฏิปักษ์ ความดุร้าย ความหยาบคาย ความไม่พอใจแห่งจิต, นี้เรียกว่า พยาบาทนิวรณ์

---

1161. තත්ථ කතමං ථිනමිද්ධනීවරණං? අත්ථි ථිනං, අත්ථි මිද්ධං.

๑๑๖๑. บรรดานิวรณ์เหล่านั้น ถีนมิทธนิวรณ์เป็นไฉน? ถีนะมีอยู่ มิทธะมีอยู่

---

1162. තත්ථ කතමං ථිනං? යා චිත්තස්ස අකල්ලතා අකම්මඤ්ඤතා ඔලීයනා සල්ලීයනා ලීනං ලීයනා ලීයිතත්තං ථිනං ථියනා ථියිතත්තං චිත්තස්ස – ඉදං වුච්චති ථිනං.

๑๑๖๒. บรรดาถีนะและมิทธะนั้น ถีนะเป็นไฉน? ความไม่สมประกอบแห่งจิต ความไม่ควรแก่การงานแห่งจิต ความเกาะเกี่ยว ความเกาะติด ความหดหู่ อาการหดหู่ ความเป็นผู้หดหู่ ความท้อถอย อาการท้อถอย ความเป็นผู้มีจิตท้อถอย, นี้เรียกว่า ถีนะ

---

1163. තත්ථ කතමං මිද්ධං? යා කායස්ස අකල්ලතා අකම්මඤ්ඤතා ඔනාහො පරියොනාහො අන්තොසමොරොධො මිද්ධං සොප්පං පචලායිකා සොප්පං සුපනා සුපිතත්තං – ඉදං වුච්චති මිද්ධං. ඉති ඉදඤ්ච ථිනං, ඉදඤ්ච මිද්ධං – ඉදං වුච්චති ථිනමිද්ධනීවරණං.

๑๑๖๓. บรรดาถีนะและมิทธะนั้น มิทธะเป็นไฉน? ความไม่สมประกอบแห่งนามกาย ความไม่ควรแก่การงานแห่งนามกาย ความหุ้มห่อ ความหุ้มห่อโดยรอบ ความปิดกั้นภายใน ความง่วงเหงา ความหลับ ความโงกง่วง ความหลับ อาการหลับ ความเป็นผู้หลับ, นี้เรียกว่า มิทธะ. ด้วยประการฉะนี้ ถีนะนี้ด้วย มิทธะนี้ด้วย, นี้เรียกว่า ถีนมิทธนิวรณ์

---

1164. තත්ථ කතමං උද්ධච්චකුක්කුච්චනීවරණං? අත්ථි උද්ධච්චං, අත්ථි කුක්කුච්චං.

๑๑๖๔. บรรดานิวรณ์เหล่านั้น อุทธัจจกุกกุจจนิวรณ์เป็นไฉน? อุทธัจจะมีอยู่ กุกกุจจะมีอยู่

---

1165. තත්ථ කතමං උද්ධච්චං? යං චිත්තස්ස උද්ධච්චං අවූපසමො චෙතසො වික්ඛෙපො භන්තත්තං චිත්තස්ස – ඉදං වුච්චති උද්ධච්චං.

๑๑๖๕. บรรดาอุทธัจจะและกุกกุจจะนั้น อุทธัจจะเป็นไฉน? ความฟุ้งซ่านแห่งจิต ความไม่สงบ ความซัดส่ายแห่งใจ ความพล่านแห่งจิต, นี้เรียกว่า อุทธัจจะ

---

1166. තත්ථ කතමං කුක්කුච්චං? අකප්පියෙ කප්පියසඤ්ඤිතා, කප්පියෙ අකප්පියසඤ්ඤිතා, අවජ්ජෙ වජ්ජසඤ්ඤිතා, වජ්ජෙ අවජ්ජසඤ්ඤිතා. යං එවරූපං කුක්කුච්චං කුක්කුච්චායනා කුක්කුච්චායිතත්තං චෙතසො විප්පටිසාරො මනොවිලෙඛො – ඉදං වුච්චති කුක්කුච්චං. ඉති ඉදඤ්ච උද්ධච්චං, ඉදඤ්ච කුක්කුච්චං – ඉදං වුච්චති උද්ධච්චකුක්කුච්චනීවරණං.

๑๑๖๖. บรรดาอุทธัจจะและกุกกุจจะนั้น กุกกุจจะเป็นไฉน? ความสำคัญว่าควรในสิ่งที่ไม่ควร, ความสำคัญว่าไม่ควรในสิ่งที่ควร, ความสำคัญว่ามีโทษในสิ่งที่ไม่มีโทษ, ความสำคัญว่าไม่มีโทษในสิ่งที่มีโทษ. อาการอย่างนี้คือ ความรำคาญใจ อาการรำคาญใจ ความเป็นผู้มีใจรำคาญ ความเดือดร้อนใจ ความยุ่งใจ, นี้เรียกว่า กุกกุจจะ. ด้วยประการฉะนี้ อุทธัจจะนี้ด้วย กุกกุจจะนี้ด้วย, นี้เรียกว่า อุทธัจจกุกกุจจนิวรณ์

---

1167. තත්ථ කතමං විචිකිච්ඡානීවරණං? සත්ථරි කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති, ධම්මෙ කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති, සඞ්ඝෙ කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති, සික්ඛාය කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති, පුබ්බන්තෙ කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති, අපරන්තෙ කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති, පුබ්බන්තාපරන්තෙ [Pg.234] කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති, ඉදප්පච්චයතා පටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති. යා එවරූපා කඞ්ඛා කඞ්ඛායනා කඞ්ඛායිතත්තං විමති විචිකිච්ඡා ද්වෙළ්හකං ද්වෙධාපථො සංසයො අනෙකංසග්ගාහො ආසප්පනා පරිසප්පනා අපරියොගාහනා ථම්භිතත්තං චිත්තස්ස මනොවිලෙඛො – ඉදං වුච්චති විචිකිච්ඡානීවරණං.

๑๑๖๗. บรรดานิวรณ์เหล่านั้น วิจิกิจฉานิวรณ์เป็นไฉน? ย่อมสงสัยเคลือบแคลงในพระศาสดา, ย่อมสงสัยเคลือบแคลงในพระธรรม, ย่อมสงสัยเคลือบแคลงในพระสงฆ์, ย่อมสงสัยเคลือบแคลงในสิกขา, ย่อมสงสัยเคลือบแคลงในส่วนเบื้องต้น, ย่อมสงสัยเคลือบแคลงในส่วนเบื้องปลาย, ย่อมสงสัยเคลือบแคลงในส่วนเบื้องต้นและส่วนเบื้องปลาย, ย่อมสงสัยเคลือบแคลงในธรรมทั้งหลายที่อาศัยกันเกิดขึ้นคือปฏิจจสมุปบาท. อาการอย่างนี้คือ ความสงสัย อาการสงสัย ความเป็นผู้สงสัย ความเคลือบแคลง ความลังเล ความเห็นเป็นสองแง่ ทางสองแพร่ง ความสงสัย การถือเอาหลายแง่ ความครั่นคร้าม ความหวั่นไหว ความไม่หยั่งลง ความกระด้างแห่งจิต ความยุ่งใจ, นี้เรียกว่า วิจิกิจฉานิวรณ์

---

1168. තත්ථ කතමං අවිජ්ජානීවරණං? දුක්ඛෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛසමුදයෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛනිරොධෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදාය අඤ්ඤාණං, පුබ්බන්තෙ අඤ්ඤාණං, අපරන්තෙ අඤ්ඤාණං, පුබ්බන්තාපරන්තෙ අඤ්ඤාණං, ඉදප්පච්චයතා පටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු අඤ්ඤාණංः යං එවරූපං අඤ්ඤාණං අදස්සනං අනභිසමයො අනනුබොධො අසම්බොධො අප්පටිවෙධො අසංගාහනා අපරියොගාහනා අසමපෙක්ඛනා අපච්චවෙක්ඛණා අපච්චක්ඛකම්මං දුම්මෙජ්ඣං බාල්‍යං අසම්පජඤ්ඤං මොහො පමොහො සම්මොහො අවිජ්ජා අවිජ්ජොඝො අවිජ්ජායොගො අවිජ්ජානුසයො අවිජ්ජාපරියුට්ඨානං අවිජ්ජාලඞ්ගී මොහො අකුසලමූලං – ඉදං වුච්චති අවිජ්ජානීවරණං.

๑๑๖๘. บรรดานิวรณ์เหล่านั้น อวิชชานิวรณ์ เป็นไฉน? ความไม่รู้ในทุกข์ ความไม่รู้ในทุกขสมุทัย ความไม่รู้ในทุกขนิโรธ ความไม่รู้ในทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา ความไม่รู้ในส่วนอดีต ความไม่รู้ในส่วนอนาคต ความไม่รู้ในทั้งส่วนอดีตและส่วนอนาคต ความไม่รู้ในธรรมทั้งหลายที่อาศัยกันเกิดขึ้นเพราะมีสิ่งนี้เป็นปัจจัย สภาวะเช่นนี้คือ ความไม่รู้ ความไม่เห็น ความไม่ตรัสรู้ ความไม่รู้ตาม ความไม่รู้พร้อม ความไม่แทงตลอด ความไม่ถือเอา ความไม่หยั่งลง ความไม่พิจารณา ความไม่พิจารณาทบทวน ความไม่กระทำให้ประจักษ์ ความเป็นผู้มีปัญญาทราม ความเป็นพาล ความไม่รู้ตัวทั่วพร้อม ความหลง ความหลงใหล ความหลงใหลอย่างยิ่ง อวิชชา อวิชโชฆะ อวิชชาโยคะ อวิชชานุสัย อวิชชาปริยุฏฐาน ลิ่มคืออวิชชา โมหะอันเป็นอกุศลมูล นี้เรียกว่า อวิชชานิวรณ์

---

ඉමෙ ධම්මා නීවරණා.

ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า นิวรณ์

---

1169. කතමෙ ධම්මා නො නීවරණා? තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා අවසෙසා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා, අපරියාපන්නා; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා නො නීවරණා.

๑๑๖๙. ธรรมเหล่าไหนไม่ชื่อว่านิวรณ์? ยกเว้นธรรมเหล่านั้นแล้ว ธรรมที่เหลือที่เป็นกุศล อกุศล และอัพยากฤต ซึ่งเป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร และที่ไม่นับเนื่องในวัฏฏะ 3 คือ เวทนาขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ และรูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ไม่ชื่อว่านิวรณ์

---

1170. කතමෙ ධම්මා නීවරණියා? සාසවා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා; රූපක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා නීවරණියා.

๑๑๗๐. ธรรมเหล่าไหนเป็นนิวรณิยะ? ธรรมที่เป็นสาสวะ เป็นกุศล อกุศล และอัพยากฤต ซึ่งเป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร คือ รูปขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้เป็นนิวรณิยะ

---

1171. කතමෙ ධම්මා අනීවරණියා? අපරියාපන්නා මග්ගා ච, මග්ගඵලානි ච, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අනීවරණියා.

๑๑๗๑. ธรรมเหล่าไหนเป็นอนิวรณิยะ? มรรคที่ไม่นับเนื่องในวัฏฏะ 3 และผลแห่งมรรค และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้เป็นอนิวรณิยะ

---

1172. කතමෙ ධම්මා නීවරණසම්පයුත්තා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා සම්පයුත්තා වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා නීවරණසම්පයුත්තා.

๑๑๗๒. ธรรมเหล่าไหนเป็นนิวรณสัมปยุต? ธรรมเหล่าใดที่สัมปยุตด้วยธรรมเหล่านั้น คือ เวทนาขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้เป็นนิวรณสัมปยุต

---

1173. කතමෙ [Pg.235] ධම්මා නීවරණවිප්පයුත්තා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා විප්පයුත්තා වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා නීවරණවිප්පයුත්තා.

๑๑๗๓. ธรรมเหล่าไหนเป็นนิวรณวิปปยุต? ธรรมเหล่าใดที่วิปปยุตจากธรรมเหล่านั้น คือ เวทนาขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ และรูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้เป็นนิวรณวิปปยุต

---

1174. කතමෙ ධම්මා නීවරණා චෙව නීවරණියා ච? තානෙව නීවරණානි නීවරණා චෙව නීවරණියා ච.

๑๑๗๔. ธรรมเหล่าไหนเป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณิยะ? นิวรณ์เหล่านั้นนั่นแหละ เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณิยะ

---

1175. කතමෙ ධම්මා නීවරණියා චෙව නො ච නීවරණා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා නීවරණියා, තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා අවසෙසා සාසවා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා; රූපක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා නීවරණියා චෙව නො ච නීවරණා.

๑๑๗๕. ธรรมเหล่าไหนเป็นนิวรณิยะแต่ไม่เป็นนิวรณ์? ธรรมเหล่าใดเป็นนิวรณิยะเพราะธรรมเหล่านั้น ยกเว้นธรรมเหล่านั้นแล้ว ธรรมที่เหลือที่เป็นสาสวะ เป็นกุศล อกุศล และอัพยากฤต ซึ่งเป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร คือ รูปขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้เป็นนิวรณิยะแต่ไม่เป็นนิวรณ์

---

1176. කතමෙ ධම්මා නීවරණා චෙව නීවරණසම්පයුත්තා ච? කාමච්ඡන්දනීවරණං අවිජ්ජානීවරණෙන නීවරණඤ්චෙව නීවරණසම්පයුත්තඤ්ච, අවිජ්ජානීවරණං කාමච්ඡන්දනීවරණෙන නීවරණඤ්චෙව නීවරණසම්පයුත්තඤ්ච, බ්‍යාපාදනීවරණං අවිජ්ජානීවරණෙන නීවරණඤ්චෙව නීවරණසම්පයුත්තඤ්ච, අවිජ්ජානීවරණං බ්‍යාපාදනීවරණෙන නීවරණඤ්චෙව නීවරණසම්පයුත්තඤ්ච, ථිනමිද්ධනීවරණං අවිජ්ජානීවරණෙන නීවරණඤ්චෙව නීවරණසම්පයුත්තඤ්ච, අවිජ්ජානීවරණං ථිනමිද්ධනීවරණෙන නීවරණඤ්චෙව නීවරණසම්පයුත්තඤ්ච, උද්ධච්චනීවරණං අවිජ්ජානීවරණෙන නීවරණඤ්චෙව නීවරණසම්පයුත්තඤ්ච, අවිජ්ජානීවරණං උද්ධච්චනීවරණෙන නීවරණඤ්චෙව නීවරණසම්පයුත්තඤ්ච, කුක්කුච්චනීවරණං අවිජ්ජානීවරණෙන නීවරණඤ්චෙව නීවරණසම්පයුත්තඤ්ච, අවිජ්ජානීවරණං කුක්කුච්චනීවරණෙන නීවරණඤ්චෙව නීවරණසම්පයුත්තඤ්ච, විචිකිච්ඡානීවරණං අවිජ්ජානීවරණෙන නීවරණඤ්චෙව නීවරණසම්පයුත්තඤ්ච, අවිජ්ජානීවරණං විචිකිච්ඡානීවරණෙන නීවරණඤ්චෙව නීවරණසම්පයුත්තඤ්ච, කාමච්ඡන්දනීවරණං උද්ධච්චනීවරණෙන නීවරණඤ්චෙව නීවරණසම්පයුත්තඤ්ච, උද්ධච්චනීවරණං කාමච්ඡන්දනීවරණෙන නීවරණඤ්චෙව නීවරණසම්පයුත්තඤ්ච, බ්‍යාපාදනීවරණං උද්ධච්චනීවරණෙන නීවරණඤ්චෙව නීවරණසම්පයුත්තඤ්ච, උද්ධච්චනීවරණං බ්‍යාපාදනීවරණෙන නීවරණඤ්චෙව නීවරණසම්පයුත්තඤ්ච, ථිනමිද්ධනීවරණං උද්ධච්චනීවරණෙන නීවරණඤ්චෙව නීවරණසම්පයුත්තඤ්ච, උද්ධච්චනීවරණං ථිනමිද්ධනීවරණෙන නීවරණඤ්චෙව නීවරණසම්පයුත්තඤ්ච, කුක්කුච්චනීවරණං උද්ධච්චනීවරණෙන නීවරණඤ්චෙව නීවරණසම්පයුත්තඤ්ච, උද්ධච්චනීවරණං කුක්කුච්චනීවරණෙන නීවරණඤ්චෙව නීවරණසම්පයුත්තඤ්ච, විචිකිච්ඡානීවරණං උද්ධච්චනීවරණෙන නීවරණඤ්චෙව [Pg.236] නීවරණසම්පයුත්තඤ්ච, උද්ධච්චනීවරණං විචිකිච්ඡානීවරණෙන නීවරණඤ්චෙව නීවරණසම්පයුත්තඤ්ච, අවිජ්ජානීවරණං උද්ධච්චනීවරණෙන නීවරණඤ්චෙව නීවරණසම්පයුත්තඤ්ච, උද්ධච්චනීවරණං අවිජ්ජානීවරණෙන නීවරණඤ්චෙව නීවරණසම්පයුත්තඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා නීවරණා චෙව නීවරණසම්පයුත්තා ච.

๑๑๗๖. ธรรมเหล่าไหนเป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุต? กามฉันทนิวรณ์ เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุตด้วยอวิชชานิวรณ์, อวิชชานิวรณ์ เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุตด้วยกามฉันทนิวรณ์, พยาบาทนิวรณ์ เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุตด้วยอวิชชานิวรณ์, อวิชชานิวรณ์ เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุตด้วยพยาบาทนิวรณ์, ถีนมิทธนิวรณ์ เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุตด้วยอวิชชานิวรณ์, อวิชชานิวรณ์ เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุตด้วยถีนมิทธนิวรณ์, อุทธัจจนิวรณ์ เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุตด้วยอวิชชานิวรณ์, อวิชชานิวรณ์ เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุตด้วยอุทธัจจนิวรณ์, กุกกุจจนิวรณ์ เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุตด้วยอวิชชานิวรณ์, อวิชชานิวรณ์ เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุตด้วยกุกกุจจนิวรณ์, วิจิกิจฉานิวรณ์ เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุตด้วยอวิชชานิวรณ์, อวิชชานิวรณ์ เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุตด้วยวิจิกิจฉานิวรณ์, กามฉันทนิวรณ์ เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุตด้วยอุทธัจจนิวรณ์, อุทธัจจนิวรณ์ เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุตด้วยกามฉันทนิวรณ์, พยาบาทนิวรณ์ เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุตด้วยอุทธัจจนิวรณ์, อุทธัจจนิวรณ์ เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุตด้วยพยาบาทนิวรณ์, ถีนมิทธนิวรณ์ เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุตด้วยอุทธัจจนิวรณ์, อุทธัจจนิวรณ์ เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุตด้วยถีนมิทธนิวรณ์, กุกกุจจนิวรณ์ เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุตด้วยอุทธัจจนิวรณ์, อุทธัจจนิวรณ์ เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุตด้วยกุกกุจจนิวรณ์, วิจิกิจฉานิวรณ์ เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุตด้วยอุทธัจจนิวรณ์, อุทธัจจนิวรณ์ เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุตด้วยวิจิกิจฉานิวรณ์, อวิชชานิวรณ์ เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุตด้วยอุทธัจจนิวรณ์, อุทธัจจนิวรณ์ เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุตด้วยอวิชชานิวรณ์ ธรรมเหล่านี้เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุต

---

1177. කතමෙ ධම්මා නීවරණසම්පයුත්තා චෙව නො ච නීවරණා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා සම්පයුත්තා, තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා නීවරණසම්පයුත්තා චෙව නො ච නීවරණා.

๑๑๗๗. ธรรมเหล่าไหนเป็นนิวรณสัมปยุตแต่ไม่เป็นนิวรณ์? ธรรมเหล่าใดสัมปยุตด้วยธรรมเหล่านั้น ยกเว้นธรรมเหล่านั้นแล้ว (ที่เหลือ) คือ เวทนาขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้เป็นนิวรณสัมปยุตแต่ไม่เป็นนิวรณ์

---

1178. කතමෙ ධම්මා නීවරණවිප්පයුත්තා නීවරණියා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා විප්පයුත්තා සාසවා කුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා; රූපක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා නීවරණවිප්පයුත්තා නීවරණියා.

๑๑๗๘. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า นีวรณวิปปยุตตนีวรณิยะ? ธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากธรรมเหล่านั้น (นีวรณ์) เป็นสาสวะ เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร ได้แก่ รูปขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า นีวรณวิปปยุตตนีวรณิยะ

---

1179. කතමෙ ධම්මා නීවරණවිප්පයුත්තා අනීවරණියා? අපරියාපන්නා මග්ගා ච, මග්ගඵලානි ච, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා නීවරණවිප්පයුත්තා අනීවරණියා.

๑๑๗๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า นีวรณวิปปยุตตอนีวรณิยะ? มรรคและผลแห่งมรรคที่ไม่นับเนื่องในวัฏฏะ ๓ และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า นีวรณวิปปยุตตอนีวรณิยะ

---

පරාමාසගොච්ඡකං

ปรามาสโคจฉกะ

---

1180. කතමෙ ධම්මා පරාමාසා? දිට්ඨිපරාමාසො.

๑๑๘๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า ปรามาส? ทิฏฐิ ชื่อว่า ปรามาส

---

1181. තත්ථ කතමො දිට්ඨිපරාමාසො? සස්සතො ලොකොති වා, අසස්සතො ලොකොති වා, අන්තවා ලොකොති වා, අනන්තවා ලොකොති වා, තං ජීවං තං සරීරන්ති වා, අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරන්ති වා, හොති තථාගතො පරං මරණාති වා, න හොති තථාගතො පරං මරණාති වා, හොති ච න ච හොති තථාගතො පරං මරණාති වා, නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණාති වාः යා එවරූපා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං දිට්ඨිගහනං දිට්ඨිකන්තාරො දිට්ඨිවිසූකායිකං දිට්ඨිවිප්ඵන්දිතං දිට්ඨිසංයොජනං ගාහො පතිට්ඨාහො අභිනිවෙසො පරාමාසො කුම්මග්ගො මිච්ඡාපථො මිච්ඡත්තං තිත්ථායතනං විපරියාසග්ගාහො – අයං වුච්චති දිට්ඨිපරාමාසො. සබ්බාපි මිච්ඡාදිට්ඨි දිට්ඨිපරාමාසො.

๑๑๘๑. ในธรรมเหล่านั้น ทิฏฐิปรามาสเป็นไฉน? ความเห็นว่า โลกเที่ยงก็ดี, ว่าโลกไม่เที่ยงก็ดี, ว่าโลกมีที่สุดก็ดี, ว่าโลกไม่มีที่สุดก็ดี, ว่าชีวะนั้น สรีระก็อันนั้นก็ดี, ว่าชีวะเป็นอื่น สรีระก็เป็นอื่นก็ดี, ว่าตถาคตภายหลังแต่ตายแล้วย่อมมีอยู่ก็ดี, ว่าตถาคตภายหลังแต่ตายแล้วย่อมไม่มีอยู่ก็ดี, ว่าตถาคตภายหลังแต่ตายแล้วย่อมมีอยู่ด้วย ย่อมไม่มีอยู่ด้วยก็ดี, ว่าตถาคตภายหลังแต่ตายแล้วย่อมมีอยู่ก็หามิได้ ย่อมไม่มีอยู่ก็หามิได้ก็ดี, ทิฏฐิ ทิฏฐิคตะ (ความเห็นผิด) ทิฏฐิคหะนะ (ความเห็นที่รกชัฏ) ทิฏฐิกันตาระ (ความเห็นที่กันดาร) ทิฏฐิวิสูกายิกะ (ความเห็นที่เป็นเสี้ยนหนาม) ทิฏฐิวิปผันทิตะ (ความเห็นที่ดิ้นรน) ทิฏฐิสังโยชน์ (ความเห็นที่ประกอบสัตว์ไว้) คาหะ (การยึดถือ) ปฏิฏฐาหะ (การยึดมั่น) อภินิเวส (การยึดมั่น) ปรามาส (การยึดมั่น) กุมมัคคะ (ทางชั่ว) มิจฉาปถะ (ทางผิด) มิจฉัตตะ (ความเป็นผิด) ติตถายตนะ (บ่อเกิดแห่งเดียรถีย์) วิปริยาสัคคาหะ (การยึดถือโดยวิปลาส) เห็นปานนี้ นี้เรียกว่า ทิฏฐิปรามาส แม้มิจฉาทิฏฐิทั้งหมด ก็เป็นทิฏฐิปรามาส

---

ඉමෙ ධම්මා පරාමාසා.

ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ปรามาส

---

1182. කතමෙ [Pg.237] ධම්මා නො පරාමාසා? තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා අවසෙසා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා, අපරියාපන්නා; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා නො පරාමාසා.

๑๑๘๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า โนปรามาส? เว้นธรรมเหล่านั้นเสีย ธรรมที่เหลือที่เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร และที่ไม่นับเนื่องในวัฏฏะ ๓ ได้แก่ เวทนาขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า โนปรามาส

---

1183. කතමෙ ධම්මා පරාමට්ඨා? සාසවා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා; රූපක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා පරාමට්ඨා.

๑๑๘๓. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า ปรามัฏฐะ? ธรรมที่เป็นสาสวะ เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร ได้แก่ รูปขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ปรามัฏฐะ

---

1184. කතමෙ ධම්මා අපරාමට්ඨා? අපරියාපන්නා මග්ගා ච, මග්ගඵලානි ච, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අපරාමට්ඨා.

๑๑๘๔. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า อปรามัฏฐะ? มรรคและผลแห่งมรรคที่ไม่นับเนื่องในวัฏฏะ ๓ และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อปรามัฏฐะ

---

1185. කතමෙ ධම්මා පරාමාසසම්පයුත්තා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා සම්පයුත්තා වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා පරාමාසසම්පයුත්තා.

๑๑๘๕. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า ปรามาสสัมปยุต? ธรรมเหล่าใดสัมปยุตด้วยธรรมเหล่านั้น (ปรามาส) ได้แก่ เวทนาขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ปรามาสสัมปยุต

---

1186. කතමෙ ධම්මා පරාමාසවිප්පයුත්තා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා විප්පයුත්තා වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා පරාමාසවිප්පයුත්තා.

๑๑๘๖. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า ปรามาสวิปปยุต? ธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากธรรมเหล่านั้น (ปรามาส) ได้แก่ เวทนาขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ปรามาสวิปปยุต

---

1187. කතමෙ ධම්මා පරාමාසා චෙව පරාමට්ඨා ච? ස්වෙව පරාමාසො පරාමාසො චෙව පරාමට්ඨො ච.

๑๑๘๗. ธรรมเหล่าไหนเป็นทั้งปรามาสและปรามัฏฐะ? ปรามาสนั้นแหละ เป็นทั้งปรามาสและปรามัฏฐะ

---

1188. කතමෙ ධම්මා පරාමට්ඨා චෙව නො ච පරාමාසා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා පරාමට්ඨා, තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා අවසෙසා සාසවා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා; රූපක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා පරාමට්ඨා චෙව නො ච පරාමාසා.

๑๑๘๘. ธรรมเหล่าไหนเป็นปรามัฏฐะ แต่ไม่เป็นปรามาส? ธรรมเหล่าใดอันธรรมเหล่านั้น (ปรามาส) ยึดถือ เว้นธรรมเหล่านั้นเสีย ธรรมที่เป็นสาสวะที่เหลือ ที่เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร ได้แก่ รูปขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้เป็นปรามัฏฐะ แต่ไม่เป็นปรามาส

---

1189. කතමෙ ධම්මා පරාමාසවිප්පයුත්තා පරාමට්ඨා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා විප්පයුත්තා සාසවා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා අරූපාවචරා; රූපක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා පරාමාසවිප්පයුත්තා පරාමට්ඨා.

๑๑๘๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า ปรามาสวิปปยุตตปรามัฏฐะ? ธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากธรรมเหล่านั้น (ปรามาส) เป็นสาสวะ เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร ได้แก่ รูปขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ปรามาสวิปปยุตตปรามัฏฐะ

---

1190. කතමෙ ධම්මා පරාමාසවිප්පයුත්තා අපරාමට්ඨා? අපරියාපන්නා මග්ගා ච, මග්ගඵලානි ච, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා පරාමාසවිප්පයුත්තා අපරාමට්ඨා.

๑๑๙๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า ปรามาสวิปปยุตตอปรามัฏฐะ? มรรคและผลแห่งมรรคที่ไม่นับเนื่องในวัฏฏะ ๓ และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ปรามาสวิปปยุตตอปรามัฏฐะ

---

මහන්තරදුකං

มหันตรทุกะ

---

1191. කතමෙ [Pg.238] ධම්මා සාරම්මණා? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා සාරම්මණා.

๑๑๙๑. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า สารัมมณะ? เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า สารัมมณะ

---

1192. කතමෙ ධම්මා අනාරම්මණා? සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අනාරම්මණා.

๑๑๙๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า อนารัมมณะ? รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อนารัมมณะ

---

1193. කතමෙ ධම්මා චිත්තා? චක්ඛුවිඤ්ඤාණං, සොතවිඤ්ඤාණං, ඝානවිඤ්ඤාණං, ජිව්හාවිඤ්ඤාණං, කායවිඤ්ඤාණං, මනොධාතු, මනොවිඤ්ඤාණධාතු – ඉමෙ ධම්මා චිත්තා.

๑๑๙๓. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า จิต? จักขุวิญญาณ โสตวิญญาณ ฆานวิญญาณ ชิวหาวิญญาณ กายวิญญาณ มโนธาตุ มโนวิญญาณธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า จิต

---

1194. කතමෙ ධම්මා නො චිත්තා? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා නො චිත්තා.

๑๑๙๔. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า โนจิต? เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า โนจิต

---

1195. කතමෙ ධම්මා චෙතසිකා? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා චෙතසිකා.

๑๑๙๕. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า เจตสิก? เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า เจตสิก

---

1196. කතමෙ ධම්මා අචෙතසිකා? චිත්තඤ්ච, සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අචෙතසිකා.

๑๑๙๖. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า อเจตสิก? จิต รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อเจตสิก

---

1197. කතමෙ ධම්මා චිත්තසම්පයුත්තා? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා චිත්තසම්පයුත්තා.

๑๑๙๗. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า จิตตสัมปยุต? เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า จิตตสัมปยุต

---

1198. කතමෙ ධම්මා චිත්තවිප්පයුත්තා? සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා චිත්තවිප්පයුත්තා. චිත්තං න වත්තබ්බං – චිත්තෙන සම්පයුත්තන්තිපි, චිත්තෙන විප්පයුත්තන්තිපි.

๑๑๙๘. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า จิตตวิปปยุต? รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า จิตตวิปปยุต. ส่วนจิต ไม่ควรกล่าวว่า สัมปยุตด้วยจิต หรือวิปปยุตด้วยจิต

---

1199. කතමෙ ධම්මා චිත්තසංසට්ඨා? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා චිත්තසංසට්ඨා.

๑๑๙๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า จิตตสังสัฏฐะ? เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า จิตตสังสัฏฐะ

---

1200. කතමෙ ධම්මා චිත්තවිසංසට්ඨා? සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා චිත්තවිසංසට්ඨා. චිත්තං න වත්තබ්බං – චිත්තෙන සංසට්ඨන්තිපි, චිත්තෙන විසංසට්ඨන්තිපි.

๑๒๐๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า จิตตวิสังสัฏฐะ? รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า จิตตวิสังสัฏฐะ. ส่วนจิต ไม่ควรกล่าวว่า สังสัฏฐะด้วยจิต หรือวิสังสัฏฐะด้วยจิต

---

1201. කතමෙ [Pg.239] ධම්මා චිත්තසමුට්ඨානා? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො; කායවිඤ්ඤත්ති වචීවිඤ්ඤත්ති; යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං චිත්තජං චිත්තහෙතුකං චිත්තසමුට්ඨානං රූපායතනං සද්දායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස ලහුතා රූපස්ස මුදුතා රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉමෙ ධම්මා චිත්තසමුට්ඨානා.

๑๒๐๑. ธรรมทั้งหลายที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน เป็นไฉน? เวทนากขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์, กายวิญญัติ วจีวิญญัติ, หรือรูปอื่นใดแม้มีอยู่ ที่เกิดแต่จิต มีจิตเป็นเหตุ มีจิตเป็นสมุฏฐาน คือ รูปายตนะ สัททายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ อากาสธาตุ อาโปธาตุ ความเบาแห่งรูป ความอ่อนแห่งรูป ความควรแก่การงานแห่งรูป ความก่อขึ้นแห่งรูป ความสืบต่อแห่งรูป กวฬิงการาหาร ธรรมเหล่านี้ชื่อว่ามีจิตเป็นสมุฏฐาน

---

1202. කතමෙ ධම්මා නො චිත්තසමුට්ඨානා? චිත්තඤ්ච, අවසෙසඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා නො චිත්තසමුට්ඨානා.

๑๒๐๒. ธรรมทั้งหลายที่ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐาน เป็นไฉน? จิต, รูปที่เหลือ, และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าไม่มีจิตเป็นสมุฏฐาน

---

1203. කතමෙ ධම්මා චිත්තසහභුනො? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, කායවිඤ්ඤත්ති, වචීවිඤ්ඤත්ති – ඉමෙ ධම්මා චිත්තසහභුනො.

๑๒๐๓. ธรรมทั้งหลายที่เกิดพร้อมกับจิต เป็นไฉน? เวทนากขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าเกิดพร้อมกับจิต

---

1204. කතමෙ ධම්මා නො චිත්තසහභුනො? චිත්තඤ්ච, අවසෙසඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා නො චිත්තසහභුනො.

๑๒๐๔. ธรรมทั้งหลายที่ไม่เกิดพร้อมกับจิต เป็นไฉน? จิต, รูปที่เหลือ, และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าไม่เกิดพร้อมกับจิต

---

1205. කතමෙ ධම්මා චිත්තානුපරිවත්තිනො? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, කායවිඤ්ඤත්ති, වචීවිඤ්ඤත්ති – ඉමෙ ධම්මා චිත්තානුපරිවත්තිනො.

๑๒๐๕. ธรรมทั้งหลายที่เป็นไปตามจิต เป็นไฉน? เวทนากขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ กายวิญญัติ วจีวิญญัติ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าเป็นไปตามจิต

---

1206. කතමෙ ධම්මා නො චිත්තානුපරිවත්තිනො? චිත්තඤ්ච, අවසෙසඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා නො චිත්තානුපරිවත්තිනො.

๑๒๐๖. ธรรมทั้งหลายที่ไม่เป็นไปตามจิต เป็นไฉน? จิต, รูปที่เหลือ, และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าไม่เป็นไปตามจิต

---

1207. කතමෙ ධම්මා චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානා? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානා.

๑๒๐๗. ธรรมทั้งหลายที่ระคนกับจิตและมีจิตเป็นสมุฏฐาน เป็นไฉน? เวทนากขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าระคนกับจิตและมีจิตเป็นสมุฏฐาน

---

1208. කතමෙ ධම්මා නො චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානා? චිත්තඤ්ච, සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා නො චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානා.

๑๒๐๘. ธรรมทั้งหลายที่ไม่ระคนกับจิตและไม่มีจิตเป็นสมุฏฐาน เป็นไฉน? จิต, รูปทั้งหมด, และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าไม่ระคนกับจิตและไม่มีจิตเป็นสมุฏฐาน

---

1209. කතමෙ ධම්මා චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානසහභුනො? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානසහභුනො.

๑๒๐๙. ธรรมทั้งหลายที่ระคนกับจิต มีจิตเป็นสมุฏฐาน และเกิดพร้อมกับจิต เป็นไฉน? เวทนากขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าระคนกับจิต มีจิตเป็นสมุฏฐาน และเกิดพร้อมกับจิต

---

1210. කතමෙ ධම්මා නො චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානසහභුනො? චිත්තඤ්ච, සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා නො චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානසහභුනො.

๑๒๑๐. ธรรมทั้งหลายที่ไม่ระคนกับจิต ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐาน และไม่เกิดพร้อมกับจิต เป็นไฉน? จิต, รูปทั้งหมด, และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าไม่ระคนกับจิต ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐาน และไม่เกิดพร้อมกับจิต

---

1211. කතමෙ ධම්මා චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානානුපරිවත්තිනො? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානානුපරිවත්තිනො.

๑๒๑๑. ธรรมทั้งหลายที่ระคนกับจิต มีจิตเป็นสมุฏฐาน และเป็นไปตามจิต เป็นไฉน? เวทนากขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าระคนกับจิต มีจิตเป็นสมุฏฐาน และเป็นไปตามจิต

---

1212. කතමෙ [Pg.240] ධම්මා නො චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානානුපරිවත්තිනො? චිත්තඤ්ච, සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා නො චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානානුපරිවත්තිනො.

๑๒๑๒. ธรรมทั้งหลายที่ไม่ระคนกับจิต ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐาน และไม่เป็นไปตามจิต เป็นไฉน? จิต, รูปทั้งหมด, และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าไม่ระคนกับจิต ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐาน และไม่เป็นไปตามจิต

---

1213. කතමෙ ධම්මා අජ්ඣත්තිකා? චක්ඛායතනං…පෙ… මනායතනං – ඉමෙ ධම්මා අජ්ඣත්තිකා.

๑๒๑๓. ธรรมทั้งหลายที่เป็นภายใน เป็นไฉน? จักขายตนะ...ฯลฯ...มนายตนะ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าเป็นภายใน

---

1214. කතමෙ ධම්මා බාහිරා? රූපායතනං…පෙ… ධම්මායතනං – ඉමෙ ධම්මා බාහිරා.

๑๒๑๔. ธรรมทั้งหลายที่เป็นภายนอก เป็นไฉน? รูปายตนะ...ฯลฯ...ธัมมายตนะ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าเป็นภายนอก

---

1215. කතමෙ ධම්මා උපාදා? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉමෙ ධම්මා උපාදා.

๑๒๑๕. ธรรมทั้งหลายที่เป็นอุปาทา เป็นไฉน? จักขายตนะ...ฯลฯ...กวฬิงการาหาร ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าเป็นอุปาทา

---

1216. කතමෙ ධම්මා නො උපාදා? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, චත්තාරො ච මහාභූතා, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා නො උපාදා.

๑๒๑๖. ธรรมทั้งหลายที่ไม่เป็นอุปาทา เป็นไฉน? เวทนากขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์, มหาภูตรูป ๔, และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าไม่เป็นอุปาทา

---

1217. කතමෙ ධම්මා උපාදිණ්ණා? සාසවා කුසලාකුසලානං ධම්මානං විපාකා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; යඤ්ච රූපං කම්මස්ස කතත්තා – ඉමෙ ධම්මා උපාදිණ්ණා.

๑๒๑๗. ธรรมทั้งหลายที่เป็นอุปาทินนะ เป็นไฉน? วิบากแห่งกุศลธรรมและอกุศลธรรมที่เป็นสาสวะ ซึ่งเป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร, เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์, และรูปที่เกิดเพราะกรรมได้ทำไว้ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าเป็นอุปาทินนะ

---

1218. කතමෙ ධම්මා අනුපාදිණ්ණා? සාසවා කුසලාකුසලා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; යෙ ච ධම්මා කිරියා නෙව කුසලා නාකුසලා න ච කම්මවිපාකා, යඤ්ච රූපං න කම්මස්ස කතත්තා, අපරියාපන්නා මග්ගා ච, මග්ගඵලානි ච, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අනුපාදිණ්ණා.

๑๒๑๘. ธรรมทั้งหลายที่ไม่เป็นอุปาทินนะ เป็นไฉน? กุศลธรรมและอกุศลธรรมที่เป็นสาสวะ ซึ่งเป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร, เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์, ธรรมทั้งหลายที่เป็นกิริยา ไม่เป็นทั้งกุศลและอกุศล และไม่เป็นวิบากแห่งกรรม, รูปที่มิได้เกิดเพราะกรรมได้ทำไว้, มรรคทั้งหลายและผลทั้งหลายที่ไม่นับเนื่องในวัฏฏะ, และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าไม่เป็นอุปาทินนะ

---

උපාදානගොච්ඡකං

อุปาทานโคจฉกะ

---

1219. කතමෙ ධම්මා උපාදානා? චත්තාරි උපාදානානි – කාමුපාදානං, දිට්ඨුපාදානං, සීලබ්බතුපාදානං, අත්තවාදුපාදානං.

๑๒๑๙. ธรรมทั้งหลายที่เป็นอุปาทาน เป็นไฉน? อุปาทาน ๔ ประการ คือ กามุปาทาน ทิฏฐุปาทาน สีลัพพตุปาทาน อัตตวาทุปาทาน

---

1220. තත්ථ [Pg.241] කතමං කාමුපාදානං? යො කාමෙසු කාමච්ඡන්දො කාමරාගො කාමනන්දී කාමතණ්හා කාමසිනෙහො කාමපරිළාහො කාමමුච්ඡා කාමජ්ඣොසානං – ඉදං වුච්චති කාමුපාදානං.

๑๒๒๐. ในอุปาทานเหล่านั้น กามุปาทาน เป็นไฉน? ความพอใจในกาม ความกำหนัดในกาม ความเพลิดเพลินในกาม ความทะยานอยากในกาม ความเยื่อใยในกาม ความเร่าร้อนในกาม ความมัวเมาในกาม การสยบในกาม ใดในกามทั้งหลาย นี้เรียกว่า กามุปาทาน

---

1221. තත්ථ කතමං දිට්ඨුපාදානං? නත්ථි දින්නං, නත්ථි යිට්ඨං, නත්ථි හුතං, නත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, නත්ථි අයං ලොකො, නත්ථි පරො ලොකො, නත්ථි මාතා, නත්ථි පිතා, නත්ථි සත්තා ඔපපාතිකා, නත්ථි ලොකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා සම්මග්ගතා සම්මාපටිපන්නා, යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තීති – යා එවරූපා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං දිට්ඨිගහනං දිට්ඨිකන්තාරො දිට්ඨිවිසූකායිකං දිට්ඨිවිප්ඵන්දිතං දිට්ඨිසංයොජනං ගාහො පතිට්ඨාහො අභිනිවෙසො පරාමාසො කුම්මග්ගො මිච්ඡාපථො මිච්ඡත්තං තිත්ථායතනං විපරියාසග්ගාහො – ඉදං වුච්චති දිට්ඨුපාදානං. ඨපෙත්වා සීලබ්බතුපාදානඤ්ච අත්තවාදුපාදානඤ්ච සබ්බාපි මිච්ඡාදිට්ඨි දිට්ඨුපාදානං.

๑๒๒๑. ในอุปาทานเหล่านั้น ทิฏฐุปาทาน เป็นไฉน? ความเห็นว่า ‘ทานที่ให้แล้วไม่มีผล, ยัญที่บูชาแล้วไม่มีผล, การเซ่นสรวงไม่มีผล, ผลวิบากแห่งกรรมที่ทำดีทำชั่วไม่มี, โลกนี้ไม่มี, โลกหน้าไม่มี, คุณของมารดาไม่มี, คุณของบิดาไม่มี, สัตว์ที่เป็นโอปปาติกะไม่มี, สมณพราหมณ์ในโลกผู้ดำเนินไปโดยชอบ ปฏิบัติชอบ ผู้ทำให้แจ้งซึ่งโลกนี้และโลกหน้าด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วประกาศให้ผู้อื่นรู้ ไม่มี’ ดังนี้, ทิฏฐิ, ความเห็นไปทางทิฏฐิ, ความรกชัฏคือทิฏฐิ, ความกันดารคือทิฏฐิ, ความเสี้ยนหนามคือทิฏฐิ, ความดิ้นรนคือทิฏฐิ, สังโยชน์คือทิฏฐิ, การยึดถือ, การปักใจเชื่อ, การตั้งมั่น, การยึดมั่น, ทางที่เลว, ทางที่ผิด, ความเป็นผิด, ที่ตั้งแห่งลัทธิ, การยึดถือโดยวิปลาส เห็นปานใด นี้เรียกว่า ทิฏฐุปาทาน. เว้นสีลัพพตุปาทานและอัตตวาทุปาทานเสีย ทิฏฐิชั่วทั้งหมดก็คือทิฏฐุปาทาน

---

1222. තත්ථ කතමං සීලබ්බතුපාදානං? ඉතො බහිද්ධා සමණබ්‍රාහ්මණානං සීලෙන සුද්ධි, වතෙන සුද්ධි, සීලබ්බතෙන සුද්ධීති – යා එවරූපා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං දිට්ඨිගහනං දිට්ඨිකන්තාරො දිට්ඨිවිසූකායිකං දිට්ඨිවිප්ඵන්දිතං දිට්ඨිසංයොජනං ගාහො පතිට්ඨාහො අභිනිවෙසො පරාමාසො කුම්මග්ගො මිච්ඡාපථො මිච්ඡත්තං තිත්ථායතනං විපරියාසග්ගාහො – ඉදං වුච්චති සීලබ්බතුපාදානං.

๑๒๒๒. ในอุปาทานเหล่านั้น สีลัพพตุปาทานเป็นไฉน สมณพราหมณ์ภายนอกพระศาสนานี้มีความเห็นว่า ความบริสุทธิ์ย่อมมีได้ด้วยศีล ความบริสุทธิ์ย่อมมีได้ด้วยวัตร ความบริสุทธิ์ย่อมมีได้ด้วยศีลและวัตร ดังนี้ ทิฏฐิ ความเห็นผิด ป่าชัฏคือทิฏฐิ ทางกันดารคือทิฏฐิ ความเสี้ยนหนามคือทิฏฐิ ความดิ้นรนคือทิฏฐิ สังโยชน์คือทิฏฐิ การยึดถือ การตั้งมั่น การฝังใจ การยึดมั่น ทางผิด ทางชั่ว ความเป็นผิด บ่อเกิดแห่งเดียรถีย์ การยึดถือโดยวิปลาสเห็นปานนี้ นี้เรียกว่า สีลัพพตุปาทาน

---

1223. තත්ථ කතමං අත්තවාදුපාදානං? ඉධ අස්සුතවා පුථුජ්ජනො අරියානං අදස්සාවී අරියධම්මස්ස අකොවිදො අරියධම්මෙ අවිනීතො සප්පුරිසානං අදස්සාවී සප්පුරිසධම්මස්ස අකොවිදො සප්පුරිසධම්මෙ අවිනීතො රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, රූපවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා රූපං, රූපස්මිං වා අත්තානං. වෙදනං…පෙ… සඤ්ඤං…පෙ… සඞ්ඛාරෙ…පෙ… විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං. යා එවරූපා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං දිට්ඨිගහනං දිට්ඨිකන්තාරො දිට්ඨිවිසූකායිකං දිට්ඨිවිප්ඵන්දිතං දිට්ඨිසංයොජනං ගාහො පතිට්ඨාහො අභිනිවෙසො පරාමාසො කුම්මග්ගො මිච්ඡාපථො මිච්ඡත්තං තිත්ථායතනං විපරියාසග්ගාහො – ඉදං වුච්චති අත්තවාදුපාදානං.

๑๒๒๓. ในอุปาทานเหล่านั้น อัตตวาทุปาทานเป็นไฉน ปุถุชนในโลกนี้ผู้ไม่ได้สดับ ไม่ได้เห็นพระอริยเจ้า ไม่ฉลาดในธรรมของพระอริยเจ้า ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของพระอริยเจ้า ไม่ได้เห็นสัตบุรุษ ไม่ฉลาดในธรรมของสัตบุรุษ ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของสัตบุรุษ ย่อมตามเห็นรูปโดยความเป็นอัตตา หรือเห็นอัตตาว่ามีรูป หรือเห็นรูปในอัตตา หรือเห็นอัตตาในรูป ย่อมตามเห็นเวทนา...ฯลฯ... สัญญา...ฯลฯ... สังขาร...ฯลฯ... วิญญาณโดยความเป็นอัตตา หรือเห็นอัตตาว่ามีวิญญาณ หรือเห็นวิญญาณในอัตตา หรือเห็นอัตตาในวิญญาณ ทิฏฐิ ความเห็นผิด ป่าชัฏคือทิฏฐิ ทางกันดารคือทิฏฐิ ความเสี้ยนหนามคือทิฏฐิ ความดิ้นรนคือทิฏฐิ สังโยชน์คือทิฏฐิ การยึดถือ การตั้งมั่น การฝังใจ การยึดมั่น ทางผิด ทางชั่ว ความเป็นผิด บ่อเกิดแห่งเดียรถีย์ การยึดถือโดยวิปลาสเห็นปานนี้ นี้เรียกว่า อัตตวาทุปาทาน

---

ඉමෙ ධම්මා උපාදානා.

ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอุปาทาน

---

1224. කතමෙ [Pg.242] ධම්මා නො උපාදානා? තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා අවසෙසා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා, අපරියාපන්නා; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා නො උපාදානා.

๑๒๒๔. ธรรมเหล่าไหนไม่เป็นอุปาทาน ยกเว้นธรรมเหล่านั้นแล้ว ธรรมที่เหลือที่เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร อปริยาปันนะ เวทนาขันธ์...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์ รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ไม่เป็นอุปาทาน

---

1225. කතමෙ ධම්මා උපාදානියා? සාසවා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා; රූපක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා උපාදානියා.

๑๒๒๕. ธรรมเหล่าไหนเป็นอุปาทานิยะ ธรรมที่เป็นสาสวะ เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร รูปขันธ์...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้เป็นอุปาทานิยะ

---

1226. කතමෙ ධම්මා අනුපාදානියා? අපරියාපන්නා මග්ගා ච, මග්ගඵලානි ච, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අනුපාදානියා.

๑๒๒๖. ธรรมเหล่าไหนไม่เป็นอุปาทานิยะ มรรคที่เป็นอปริยาปันนะ ผลแห่งมรรค และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ไม่เป็นอุปาทานิยะ

---

1227. කතමෙ ධම්මා උපාදානසම්පයුත්තා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා සම්පයුත්තා වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා උපාදානසම්පයුත්තා.

๑๒๒๗. ธรรมเหล่าไหนสัมปยุตด้วยอุปาทาน ธรรมเหล่าใดสัมปยุตด้วยธรรมเหล่านั้น คือ เวทนาขันธ์...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้สัมปยุตด้วยอุปาทาน

---

1228. කතමෙ ධම්මා උපාදානවිප්පයුත්තා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා විප්පයුත්තා වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා උපාදානවිප්පයුත්තා.

๑๒๒๘. ธรรมเหล่าไหนวิปปยุตจากอุปาทาน ธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากธรรมเหล่านั้น คือ เวทนาขันธ์...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์ รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้วิปปยุตจากอุปาทาน

---

1229. කතමෙ ධම්මා උපාදානා චෙව උපාදානියා ච? තානෙව උපාදානානි උපාදානා චෙව උපාදානියා ච.

๑๒๒๙. ธรรมเหล่าไหนเป็นทั้งอุปาทานและเป็นอุปาทานิยะ อุปาทานเหล่านั้นนั่นแหละ เป็นทั้งอุปาทานและเป็นอุปาทานิยะ

---

1230. කතමෙ ධම්මා උපාදානියා චෙව නො ච උපාදානා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා උපාදානියා, තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා අවසෙසා සාසවා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා; රූපක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා උපාදානියා චෙව නො ච උපාදානා.

๑๒๓๐. ธรรมเหล่าไหนเป็นอุปาทานิยะแต่ไม่เป็นอุปาทาน ธรรมเหล่าใดเป็นอุปาทานิยะแห่งธรรมเหล่านั้น ยกเว้นธรรมเหล่านั้นแล้ว ธรรมที่เหลือที่เป็นสาสวะ เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร รูปขันธ์...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้เป็นอุปาทานิยะแต่ไม่เป็นอุปาทาน

---

1231. කතමෙ ධම්මා උපාදානා චෙව උපාදානසම්පයුත්තා ච? දිට්ඨුපාදානං කාමුපාදානෙන උපාදානඤ්චෙව උපාදානසම්පයුත්තඤ්ච, කාමුපාදානං දිට්ඨුපාදානෙන උපාදානඤ්චෙව උපාදානසම්පයුත්තඤ්ච, සීලබ්බතුපාදානං කාමුපාදානෙන උපාදානඤ්චෙව උපාදානසම්පයුත්තඤ්ච, කාමුපාදානං සීලබ්බතුපාදානෙන උපාදානඤ්චෙව උපාදානසම්පයුත්තඤ්ච[Pg.243], අත්තවාදුපාදානං කාමුපාදානෙන උපාදානඤ්චෙව උපාදානසම්පයුත්තඤ්ච, කාමුපාදානං අත්තවාදුපාදානෙන උපාදානඤ්චෙව උපාදානසම්පයුත්තඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා උපාදානා චෙව උපාදානසම්පයුත්තා ච.

๑๒๓๑. ธรรมเหล่าไหนเป็นทั้งอุปาทานและสัมปยุตด้วยอุปาทาน ทิฏฐุปาทานเป็นทั้งอุปาทานและสัมปยุตด้วยอุปาทานเพราะกามุปาทาน กามุปาทานเป็นทั้งอุปาทานและสัมปยุตด้วยอุปาทานเพราะทิฏฐุปาทาน สีลัพพตุปาทานเป็นทั้งอุปาทานและสัมปยุตด้วยอุปาทานเพราะกามุปาทาน กามุปาทานเป็นทั้งอุปาทานและสัมปยุตด้วยอุปาทานเพราะสีลัพพตุปาทาน อัตตวาทุปาทานเป็นทั้งอุปาทานและสัมปยุตด้วยอุปาทานเพราะกามุปาทาน กามุปาทานเป็นทั้งอุปาทานและสัมปยุตด้วยอุปาทานเพราะอัตตวาทุปาทาน ธรรมเหล่านี้เป็นทั้งอุปาทานและสัมปยุตด้วยอุปาทาน

---

1232. කතමෙ ධම්මා උපාදානසම්පයුත්තා චෙව නො ච උපාදානා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා සම්පයුත්තා, තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා උපාදානසම්පයුත්තා චෙව නො ච උපාදානා.

๑๒๓๒. ธรรมเหล่าไหนสัมปยุตด้วยอุปาทานแต่ไม่เป็นอุปาทาน ธรรมเหล่าใดสัมปยุตด้วยธรรมเหล่านั้น ยกเว้นธรรมเหล่านั้นแล้ว เวทนาขันธ์...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้สัมปยุตด้วยอุปาทานแต่ไม่เป็นอุปาทาน

---

1233. කතමෙ ධම්මා උපාදානවිප්පයුත්තා උපාදානියා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා විප්පයුත්තා සාසවා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා; රූපක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා උපාදානවිප්පයුත්තා උපාදානියා.

๑๒๓๓. ธรรมเหล่าไหนวิปปยุตจากอุปาทานแต่เป็นอุปาทานิยะ ธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากธรรมเหล่านั้น ที่เป็นสาสวะ เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร รูปขันธ์...ฯลฯ... วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้วิปปยุตจากอุปาทานแต่เป็นอุปาทานิยะ

---

1234. කතමෙ ධම්මා උපාදානවිප්පයුත්තා අනුපාදානියා? අපරියාපන්නා මග්ගා ච, මග්ගඵලානි ච, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා උපාදානවිප්පයුත්තා අනුපාදානියා.

๑๒๓๔. ธรรมเหล่าไหนวิปปยุตจากอุปาทานและไม่เป็นอุปาทานิยะ มรรคที่เป็นอปริยาปันนะ ผลแห่งมรรค และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้วิปปยุตจากอุปาทานและไม่เป็นอุปาทานิยะ

---

නික්ඛෙපකණ්ඩෙ දුතියභාණවාරො.

อุปาทานโคจฉกะ จบ

---

කිලෙසගොච්ඡකං

กิเลสโคจฉกะ

---

1235. කතමෙ ධම්මා කිලෙසා? දස කිලෙසවත්ථූනි – ලොභො, දොසො, මොහො, මානො, දිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, ථිනං, උද්ධච්චං, අහිරීකං, අනොත්තප්පං.

๑๒๓๕. ธรรมเหล่าไหนเป็นกิเลส กิเลสวัตถุ 10 ประการ คือ โลภะ โทสะ โมหะ มานะ ทิฏฐิ วิจิกิจฉา ถีนะ อุทธัจจะ อหิริกะ อโนตตัปปะ

---

1236. තත්ථ කතමො ලොභො? යො රාගො සාරාගො අනුනයො අනුරොධො නන්දී නන්දීරාගො චිත්තස්ස සාරාගො ඉච්ඡා මුච්ඡා අජ්ඣොසානං ගෙධො පලිගෙධො සඞ්ගො පඞ්කො එජා මායා ජනිකා සඤ්ජනනී සිබ්බිනී ජාලිනී සරිතා විසත්තිකා සුත්තං විසටා ආයූහිනී දුතියා පණිධි භවනෙත්ති වනං වනථො සන්ථවො සිනෙහො අපෙක්ඛා පටිබන්ධු ආසා ආසිසනා ආසිසිතත්තං රූපාසා සද්දාසා ගන්ධාසා රසාසා [Pg.244] ඵොට්ඨබ්බාසා ලාභාසා ධනාසා පුත්තාසා ජීවිතාසා ජප්පා පජප්පා අභිජප්පා ජප්පා ජප්පනා ජප්පිතත්තං ලොලුප්පං ලොලුප්පායනා ලොලුප්පායිතත්තං පුච්ඡඤ්ජිකතා සාධුකම්‍යතා අධම්මරාගො විසමලොභො නිකන්ති නිකාමනා පත්ථනා පිහනා සම්පත්ථනා කාමතණ්හා භවතණ්හා විභවතණ්හා රූපතණ්හා අරූපතණ්හා නිරොධතණ්හා රූපතණ්හා සද්දතණ්හා ගන්ධතණ්හා රසතණ්හා ඵොට්ඨබ්බතණ්හා ධම්මතණ්හා ඔඝො යොගො ගන්ථො උපාදානං ආවරණං නීවරණං ඡාදනං බන්ධනං උපක්කිලෙසො අනුසයො පරියුට්ඨානං ලතා වෙවිච්ඡං දුක්ඛමූලං දුක්ඛනිදානං දුක්ඛප්පභවො මාරපාසො මාරබළිසං මාරවිසයො තණ්හානදී තණ්හාජාලං තණ්හාගද්දුලං තණ්හාසමුද්දො අභිජ්ඣා ලොභො අකුසලමූලං – අයං වුච්චති ලොභො.

๑๒๓๖. ในบรรดากิเลส 10 ประการนั้น โลภะเป็นไฉน? ได้แก่ ราคะ (ความกำหนัด) สาราคะ (ความกำหนัดกล้า) อนุยะ (ความคล้อยตาม) อนุโรธ (ความคล้อยตาม) นันทิ (ความเพลิดเพลิน) นันทิราคะ (ความกำหนัดด้วยความเพลิดเพลิน) สาราคะแห่งจิต (ความกำหนัดกล้าแห่งจิต) อิจฉา (ความอยาก) มุจฉา (ความมัวเมา) อัชโฌสานะ (ความหยั่งลง) เคธะ (ความละโมบ) ปลิเคธะ (ความละโมบรอบ) สังคะ (ความข้อง) ปังกะ (เปือกตม) เอชา (ความหวั่นไหว) มายา (มารยา) ชนิกา (ผู้ให้เกิด) สัญชนนี (ผู้ให้เกิดพร้อม) สิพพินี (ผู้เย็บ) ชาลินี (ผู้มีข่าย) สริตา (ผู้ซ่านไป) วิสตฺติกา (ผู้ข้องอยู่) สุตตะ (ด้าย) วิสฏา (ผู้แผ่ไป) อายุหินี (ผู้พยายาม) ทุติยา (เพื่อนสอง) ปณิธิ (ความตั้งปรารถนา) ภวเนตติ (เครื่องนำไปสู่ภพ) วนะ (ป่า) วนถะ (ป่าทึบ) สันถวะ (ความสนิทสนม) สิเนหะ (ความเยื่อใย) อเปกขา (ความเพ่งเล็ง) ปฏิพันธุ (เครื่องผูก) อาสา (ความหวัง) อาสึสนา (อาการหวัง) อาสึสิตัตตะ (ภาวะแห่งความหวัง) รูปาสา (ความหวังในรูป) สัททาสา (ความหวังในเสียง) คันธาสา (ความหวังในกลิ่น) รสาสา (ความหวังในรส) โผฏฐัพพาสา (ความหวังในโผฏฐัพพะ) ลาภาสา (ความหวังในลาภ) ธนาสา (ความหวังในทรัพย์) ปุตตาสา (ความหวังในบุตร) ชีวิตาสา (ความหวังในชีวิต) ชัปปา (ความกระซิบ) ปชัปปา (ความกระซิบยิ่ง) อภิชัปปา (ความกระซิบอย่างยิ่ง) ชัปปา (ความกระซิบ) ชัปปนา (อาการกระซิบ) ชัปปิตัตตะ (ภาวะแห่งความกระซิบ) โลลุปปะ (ความตะกละ) โลลุปปายนา (อาการตะกละ) โลลุปปายิตัตตะ (ภาวะแห่งความตะกละ) ปุจฉัญชิกตา (อาการเหมือนสุนัขกระดิกหาง) สาธุกัมยตา (ความใคร่ในสิ่งที่ดี) อธัมมราคะ (ความกำหนัดในอธรรม) วิสมโลภะ (ความโลภไม่สม่ำเสมอ) นิกันติ (ความใคร่) นิकामना (อาการใคร่) ปัตถนา (ความปรารถนา) ปิหนา (ความอยาก) สัมปัตถนา (ความปรารถนาอย่างยิ่ง) กามตัณหา (ความทะยานอยากในกาม) ภวตัณหา (ความทะยานอยากในภพ) วิภวตัณหา (ความทะยานอยากในวิภพ) รูปตัณหา (ความทะยานอยากในรูป) อรูปตัณหา (ความทะยานอยากในอรูป) นิโรธตัณหา (ความทะยานอยากในความดับ) รูปตัณหา (ความทะยานอยากในรูป) สัททตัณหา (ความทะยานอยากในเสียง) คันธตัณหา (ความทะยานอยากในกลิ่น) รสตัณหา (ความทะยานอยากในรส) โผฏฐัพพตัณหา (ความทะยานอยากในโผฏฐัพพะ) ธัมมตัณหา (ความทะยานอยากในธรรม) โอฆะ (ห้วงน้ำ) โยคะ (เครื่องประกอบ) คันถะ (เครื่องร้อยรัด) อุปาทาน (ความยึดมั่น) อาวรณะ (เครื่องกั้น) นีวรณะ (เครื่องกั้น) ฉาทนะ (เครื่องมุงบัง) พันธนะ (เครื่องผูก) อุปกิเลส (เครื่องเศร้าหมอง) อนุสัย (กิเลสที่นอนเนื่อง) ปริยุฏฐานะ (กิเลสที่ฟุ้งขึ้น) ลตา (เถาวัลย์) เววิจฉะ (ความอยากในวัตถุต่างๆ) ทุกขมูล (รากเหง้าแห่งทุกข์) ทุกขนิทาน (เหตุแห่งทุกข์) ทุกขัปปภวะ (แดนเกิดแห่งทุกข์) มารปาส (บ่วงแห่งมาร) มารพฬิสะ (เบ็ดแห่งมาร) มารวิสัย (แดนแห่งมาร) ตัณหานที (แม่น้ำคือตัณหา) ตัณหาชาละ (ข่ายคือตัณหา) ตัณหาคัททุละ (หลักตอคือตัณหา) ตัณหาสมุทร (สมุทรคือตัณหา) อภิชฌา (ความเพ่งเล็ง) โลภะที่เป็นอกุศลมูล นี้เรียกว่า โลภะ

---

1237. තත්ථ කතමො දොසො? අනත්ථං මෙ අචරීති ආඝාතො ජායති, අනත්ථං මෙ චරතීති ආඝාතො ජායති, අනත්ථං මෙ චරිස්සතීති ආඝාතො ජායති, පියස්ස මෙ මනාපස්ස අනත්ථං අචරි…පෙ… අනත්ථං චරති…පෙ… අනත්ථං චරිස්සතීති ආඝාතො ජායති, අප්පියස්ස මෙ අමනාපස්ස අත්ථං අචරි…පෙ… අත්ථං චරති…පෙ… අත්ථං චරිස්සතීති ආඝාතො ජායති, අට්ඨානෙ වා පන ආඝාතො ජායති. යො එවරූපො චිත්තස්ස ආඝාතො පටිඝාතො පටිඝං පටිවිරොධො කොපො පකොපො සම්පකොපො දොසො පදොසො සම්පදොසො චිත්තස්ස බ්‍යාපත්ති මනොපදොසො කොධො කුජ්ඣනා කුජ්ඣිතත්තං දොසො දුස්සනා දුස්සිතත්තං බ්‍යාපත්ති බ්‍යාපජ්ජනා බ්‍යාපජ්ජිතත්තං විරොධො පටිවිරොධො චණ්ඩික්කං අසුරොපො අනත්තමනතා චිත්තස්ස – අයං වුච්චති දොසො.

๑๒๓๗. ในบรรดากิเลส 10 ประการนั้น โทสะเป็นไฉน? ความอาฆาตย่อมเกิดขึ้นว่า 'ผู้นั้นได้ทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เราแล้ว' ความอาฆาตย่อมเกิดขึ้นว่า 'ผู้นั้นกำลังทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เรา' ความอาฆาตย่อมเกิดขึ้นว่า 'ผู้นั้นจักทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เรา' ความอาฆาตย่อมเกิดขึ้นว่า 'ผู้นั้นได้ทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่คนผู้เป็นที่รักที่ชอบใจของเรา' ...ฯลฯ... 'กำลังทำ' ...ฯลฯ... 'จักทำ' ความอาฆาตย่อมเกิดขึ้นว่า 'ผู้นั้นได้ทำสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่คนผู้ไม่เป็นที่รักไม่เป็นที่ชอบใจของเรา' ...ฯลฯ... 'กำลังทำ' ...ฯลฯ... 'จักทำ' หรือความอาฆาตย่อมเกิดขึ้นในเรื่องที่ไม่สมควร ความอาฆาตแห่งจิตเห็นปานนี้ใด ได้แก่ ความอาฆาต ความกระทบกระทั่ง ความขัดเคือง ความเป็นข้าศึก ความโกรธ ความโกรธยิ่ง ความโกรธอย่างรุนแรง โทสะ ความประทุษร้าย ความประทุษร้ายอย่างรุนแรง ความคิดประทุษร้ายแห่งจิต ความประทุษร้ายทางใจ ความโกรธ อาการโกรธ ภาวะแห่งความโกรธ โทสะ อาการประทุษร้าย ภาวะแห่งความประทุษร้าย ความคิดประทุษร้าย อาการคิดประทุษร้าย ภาวะแห่งความคิดประทุษร้าย ความเป็นข้าศึก ความเป็นข้าศึกอย่างยิ่ง ความดุร้าย ความไม่แช่มชื่น ความไม่พอใจแห่งจิต นี้เรียกว่า โทสะ

---

1238. තත්ථ කතමො මොහො? දුක්ඛෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛසමුදයෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛනිරොධෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදාය අඤ්ඤාණං, පුබ්බන්තෙ අඤ්ඤාණං, අපරන්තෙ අඤ්ඤාණං, පුබ්බන්තාපරන්තෙ අඤ්ඤාණං, ඉදප්පච්චයතා පටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු අඤ්ඤාණං. යං එවරූපං අඤ්ඤාණං අදස්සනං අනභිසමයො අනනුබොධො අසම්බොධො අප්පටිවෙධො අසංගාහනා අපරියොගාහනා අසමපෙක්ඛනා අපච්චවෙක්ඛණා අපච්චක්ඛකම්මං දුම්මෙජ්ඣං බාල්‍යං අසම්පජඤ්ඤං මොහො පමොහො සම්මොහො අවිජ්ජා අවිජ්ජොඝො අවිජ්ජායොගො අවිජ්ජානුසයො අවිජ්ජාපරියුට්ඨානං අවිජ්ජාලඞ්ගී මොහො අකුසලමූලං – අයං වුච්චති මොහො.

๑๒๓๘. ในบรรดากิเลส 10 ประการนั้น โมหะเป็นไฉน? ได้แก่ ความไม่รู้ในทุกข์, ความไม่รู้ในทุกขสมุทัย, ความไม่รู้ในทุกขนิโรธ, ความไม่รู้ในทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา, ความไม่รู้ในส่วนอดีต, ความไม่รู้ในส่วนอนาคต, ความไม่รู้ในส่วนอดีตและอนาคต, ความไม่รู้ในธรรมทั้งหลายที่อาศัยกันเกิดขึ้นคือปฏิจจสมุปบาท ความไม่รู้เห็นปานนี้ใด ได้แก่ ความไม่รู้ ความไม่เห็น ความไม่ตรัสรู้ ความไม่รู้ตาม ความไม่รู้พร้อม ความไม่แทงตลอด ความไม่รวบถือ ความไม่หยั่งลง ความไม่พิจารณาโดยสม่ำเสมอ ความไม่พิจารณาเห็น ความไม่กระทำให้ประจักษ์ ความเป็นผู้มีปัญญาทราม ความเป็นพาล ความไม่มีสัมปชัญญะ ความหลง ความหลงใหล ความหลงใหลอย่างยิ่ง อวิชชา โอฆะคืออวิชชา โยคะคืออวิชชา อนุสัยคืออวิชชา ปริยุฏฐานะคืออวิชชา ลิ่มคืออวิชชา โมหะที่เป็นอกุศลมูล นี้เรียกว่า โมหะ

---

1239. තත්ථ [Pg.245] කතමො මානො? සෙය්‍යොහමස්මීති මානො, සදිසොහමස්මීති මානො, හීනොහමස්මීති මානො; යො එවරූපො මානො මඤ්ඤනා මඤ්ඤිතත්තං උන්නති උන්නමො ධජො සම්පග්ගාහො කෙතුකම්‍යතා චිත්තස්ස – අයං වුච්චති මානො.

๑๒๓๙. ในบรรดากิเลส 10 ประการนั้น มานะเป็นไฉน? มานะว่า 'เราดีกว่าเขา' มานะว่า 'เราเสมอกับเขา' มานะว่า 'เราด้อยกว่าเขา' มานะเห็นปานนี้ใด ได้แก่ ความถือตัว ความสำคัญตน ภาวะแห่งความสำคัญตน ความเย่อหยิ่ง ความทะนง ความยกตนดุจธง ความยกย่องตน ความปรารถนาจะเด่นแห่งจิต นี้เรียกว่า มานะ

---

1240. තත්ථ කතමා දිට්ඨි? සස්සතො ලොකොති වා, අසස්සතො ලොකොති වා, අන්තවා ලොකොති වා, අනන්තවා ලොකොති වා, තං ජීවං තං සරීරන්ති වා, අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීරන්ති වා, හොති තථාගතො පරං මරණාති වා, න හොති තථාගතො පරං මරණාති වා, හොති ච න ච හොති තථාගතො පරං මරණාති වා, නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණාති වාः යා එවරූපා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං දිට්ඨිගහනං දිට්ඨිකන්තාරො දිට්ඨිවිසූකායිකං දිට්ඨිවිප්ඵන්දිතං දිට්ඨිසංයොජනං ගාහො පතිට්ඨාහො අභිනිවෙසො පරාමාසො කුම්මග්ගො මිච්ඡාපථො මිච්ඡත්තං තිත්ථායතනං විපරියාසග්ගාහො – අයං වුච්චති දිට්ඨි. සබ්බාපි මිච්ඡාදිට්ඨි දිට්ඨි.

๑๒๔๐. ในบรรดากิเลส 10 ประการนั้น ทิฏฐิเป็นไฉน? ทิฏฐิว่า 'โลกเที่ยง' หรือ 'โลกไม่เที่ยง' หรือ 'โลกมีที่สุด' หรือ 'โลกไม่มีที่สุด' หรือ 'ชีวะกับสรีระเป็นสิ่งเดียวกัน' หรือ 'ชีวะกับสรีระเป็นคนละสิ่งกัน' หรือ 'หลังจากตายแล้ว ตถาคต (สัตว์) ย่อมเกิดอีก' หรือ 'หลังจากตายแล้ว ตถาคต (สัตว์) ย่อมไม่เกิดอีก' หรือ 'หลังจากตายแล้ว ตถาคต (สัตว์) ย่อมเกิดอีกและไม่เกิดอีก' หรือ 'หลังจากตายแล้ว ตถาคต (สัตว์) ย่อมเกิดอีกก็ไม่ใช่ ไม่เกิดอีกก็ไม่ใช่' ทิฏฐิเห็นปานนี้ใด ได้แก่ การไปสู่ทิฏฐิ ป่าชัฏคือทิฏฐิ ทางกันดารคือทิฏฐิ ขวากหนามคือทิฏฐิ ความดิ้นรนคือทิฏฐิ สังโยชน์คือทิฏฐิ การยึดถือ การตั้งมั่น การฝังใจ การยึดมั่นถือมั่น ทางผิด หนทางผิด ความเป็นผิด แดนเกิดของเดียรถีย์ การยึดถือโดยวิปลาส นี้เรียกว่า ทิฏฐิ แม้มิจฉาทิฏฐิทั้งหมดก็เรียกว่า ทิฏฐิ

---

1241. තත්ථ කතමා විචිකිච්ඡා? සත්ථරි කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති, ධම්මෙ කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති, සඞ්ඝෙ කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති සික්ඛාය කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති, පුබ්බන්තෙ කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති, අපරන්තෙ කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති, පුබ්බන්තාපරන්තෙ කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති, ඉදප්පච්චයතා පටිච්චසමුප්පන්නෙසු ධම්මෙසු කඞ්ඛති විචිකිච්ඡතිः යා එවරූපා කඞ්ඛා කඞ්ඛායනා කඞ්ඛායිතත්තං විමති විචිකිච්ඡා ද්වෙළ්හකං ද්වෙධාපථො සංසයො, අනෙකංසග්ගාහො ආසප්පනා පරිසප්පනා අපරියොගාහනා ථම්භිතත්තං චිත්තස්ස මනොවිලෙඛො – අයං වුච්චති විචිකිච්ඡා.

๑๒๔๑. ในบรรดากิเลส 10 ประการนั้น วิจิกิจฉาเป็นไฉน? การสงสัย การเคลือบแคลงในพระศาสดา, การสงสัย การเคลือบแคลงในพระธรรม, การสงสัย การเคลือบแคลงในพระสงฆ์, การสงสัย การเคลือบแคลงในสิกขา, การสงสัย การเคลือบแคลงในส่วนอดีต, การสงสัย การเคลือบแคลงในส่วนอนาคต, การสงสัย การเคลือบแคลงในส่วนอดีตและอนาคต, การสงสัย การเคลือบแคลงในธรรมทั้งหลายที่อาศัยกันเกิดขึ้นคือปฏิจจสมุปบาท ความสงสัยเห็นปานนี้ใด ได้แก่ ความสงสัย อาการสงสัย ภาวะแห่งความสงสัย ความเคลือบแคลง ความลังเล ความเห็นเป็นสองแง่ ทางสองแพร่ง ความสงสัย การยึดถือโดยมีหลายแง่ การถอย การถอยไปรอบ ความไม่หยั่งลง ภาวะที่แข็งกระด้างแห่งจิต ความขีดเขียนในใจ นี้เรียกว่า วิจิกิจฉา

---

1242. තත්ථ කතමං ථිනං? යා චිත්තස්ස අකල්ලතා අකම්මඤ්ඤතා ඔලීයනා සල්ලීයනා ලීනං ලීයනා ලීයිතත්තං ථිනං ථියනා ථියිතත්තං චිත්තස්ස – ඉදං වුච්චති ථිනං.

๑๒๔๒. ในบรรดากิเลส 10 ประการนั้น ถีนะเป็นไฉน? ได้แก่ ความไม่ควรแก่การงานแห่งจิต ความไม่ควรแก่การงาน ความหดหู่ ความเซื่องซึม ความท้อถอย อาการท้อถอย ภาวะแห่งความท้อถอย ความถดถอย อาการถดถอย ภาวะแห่งความถดถอยแห่งจิต นี้เรียกว่า ถีนะ

---

1243. තත්ථ කතමං උද්ධච්චං? යං චිත්තස්ස උද්ධච්චං අවූපසමො චෙතසො වික්ඛෙපො භන්තත්තං චිත්තස්ස – ඉදං වුච්චති උද්ධච්චං.

๑๒๔๓. ในบรรดากิเลส 10 ประการนั้น อุทธัจจะเป็นไฉน? ได้แก่ ความฟุ้งซ่านแห่งจิต ความไม่สงบ ความซัดส่ายแห่งเจตโส ภาวะที่พล่านแห่งจิต นี้เรียกว่า อุทธัจจะ

---

1244. තත්ථ කතමං අහිරිකං? යං න හිරීයති හිරියිතබ්බෙන, න හිරීයති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා – ඉදං වුච්චති අහිරිකං.

๑๒๔๔. ในบรรดากิเลส 10 ประการนั้น อหิริกะเป็นไฉน? ได้แก่ การไม่ละอายต่อสิ่งที่ควรละอาย การไม่ละอายต่อการเข้าถึงธรรมอันเป็นบาปอกุศล นี้เรียกว่า อหิริกะ

---

1245. තත්ථ [Pg.246] කතමං අනොත්තප්පං? යං න ඔත්තප්පති ඔත්තප්පිතබ්බෙන, න ඔත්තප්පති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා – ඉදං වුච්චති අනොත්තප්පං.

๑๒๔๕. บรรดาธรรมเหล่านั้น อโนตตัปปะ เป็นไฉน? ธรรมชาติใด ย่อมไม่เกรงกลัวต่อสิ่งที่ควรเกรงกลัว ย่อมไม่เกรงกลัวต่อการเข้าถึงธรรมทั้งหลายที่เป็นบาปอกุศล ธรรมชาตินี้เรียกว่า อโนตตัปปะ

---

ඉමෙ ධම්මා කිලෙසා.

ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า กิเลส

---

1246. කතමෙ ධම්මා නො කිලෙසා? තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා අවසෙසා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා, අපරියාපන්නා; වෙදනාක්ඛන්ධො …පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා නො කිලෙසා.

๑๒๔๖. ธรรมเหล่าไหน ไม่ชื่อว่ากิเลส? เว้นธรรมเหล่านั้นเสีย ธรรมที่เหลือที่เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร อปริยาปันนะ ได้แก่ เวทนาขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ และรูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ ไม่ชื่อว่ากิเลส

---

1247. කතමෙ ධම්මා සංකිලෙසිකා? සාසවා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා; රූපක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා සංකිලෙසිකා.

๑๒๔๗. ธรรมเหล่าไหน เป็นสังกิเลสิกะ? ธรรมที่เป็นสาสวะ เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร ได้แก่ รูปขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้ เป็นสังกิเลสิกะ

---

1248. කතමෙ ධම්මා අසංකිලෙසිකා? අපරියාපන්නා මග්ගා ච, මග්ගඵලානි ච, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අසංකිලෙසිකා.

๑๒๔๘. ธรรมเหล่าไหน เป็นอสังกิเลสิกะ? มรรคและผลแห่งมรรคที่เป็นอปริยาปันนะ และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ เป็นอสังกิเลสิกะ

---

1249. කතමෙ ධම්මා සංකිලිට්ඨා? තීණි අකුසලමූලානි – ලොභො, දොසො, මොහො; තදෙකට්ඨා ච කිලෙසා, තංසම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, තංසමුට්ඨානං කායකම්මං, වචීකම්මං, මනොකම්මං – ඉමෙ ධම්මා සංකිලිට්ඨා.

๑๒๔๙. ธรรมเหล่าไหน เป็นสังกิลิฏฐะ? อกุศลมูล ๓ คือ โลภะ โทสะ โมหะ, และกิเลสทั้งหลายที่เกิดร่วมกับอกุศลมูลนั้น, เวทนาขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยอกุศลมูลนั้น, กายกรรม วจีกรรม มโนกรรม ที่มีอกุศลมูลนั้นเป็นสมุฏฐาน ธรรมเหล่านี้ เป็นสังกิลิฏฐะ

---

1250. කතමෙ ධම්මා අසංකිලිට්ඨා? කුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා, අපරියාපන්නා; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අසංකිලිට්ඨා.

๑๒๕๐. ธรรมเหล่าไหน เป็นอสังกิลิฏฐะ? ธรรมที่เป็นกุศลและอัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร อปริยาปันนะ ได้แก่ เวทนาขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ และรูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ เป็นอสังกิลิฏฐะ

---

1251. කතමෙ ධම්මා කිලෙසසම්පයුත්තා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා සම්පයුත්තා වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා කිලෙසසම්පයුත්තා.

๑๒๕๑. ธรรมเหล่าไหน เป็นกิเลสสัมปยุต? ธรรมเหล่าใดสัมปยุตด้วยธรรมเหล่านั้น ได้แก่ เวทนาขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้ เป็นกิเลสสัมปยุต

---

1252. කතමෙ ධම්මා කිලෙසවිප්පයුත්තා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා විප්පයුත්තා වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා කිලෙසවිප්පයුත්තා.

๑๒๕๒. ธรรมเหล่าไหน เป็นกิเลสวิปปยุต? ธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากธรรมเหล่านั้น ได้แก่ เวทนาขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ และรูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ เป็นกิเลสวิปปยุต

---

1253. කතමෙ [Pg.247] ධම්මා කිලෙසා චෙව සංකිලෙසිකා ච? තෙව කිලෙසා කිලෙසා චෙව සංකිලෙසිකා ච.

๑๒๕๓. ธรรมเหล่าไหน เป็นทั้งกิเลสและเป็นสังกิเลสิกะ? กิเลสเหล่านั้นนั่นแหละ เป็นทั้งกิเลสและเป็นสังกิเลสิกะ

---

1254. කතමෙ ධම්මා සංකිලෙසිකා චෙව නො ච කිලෙසා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා සංකිලෙසිකා, තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා අවසෙසා සාසවා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා; රූපක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා සංකිලෙසිකා චෙව නො ච කිලෙසා.

๑๒๕๔. ธรรมเหล่าไหน เป็นสังกิเลสิกะ แต่ไม่เป็นกิเลส? ธรรมเหล่าใดเป็นสังกิเลสิกะเพราะธรรมเหล่านั้น เว้นธรรมเหล่านั้นเสีย ธรรมที่เหลือที่เป็นสาสวะ เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร ได้แก่ รูปขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้ เป็นสังกิเลสิกะ แต่ไม่เป็นกิเลส

---

1255. කතමෙ ධම්මා කිලෙසා චෙව සංකිලිට්ඨා ච? තෙව කිලෙසා කිලෙසා චෙව සංකිලිට්ඨා ච.

๑๒๕๕. ธรรมเหล่าไหน เป็นทั้งกิเลสและเป็นสังกิลิฏฐะ? กิเลสเหล่านั้นนั่นแหละ เป็นทั้งกิเลสและเป็นสังกิลิฏฐะ

---

1256. කතමෙ ධම්මා සංකිලිට්ඨා චෙව නො ච කිලෙසා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා සංකිලිට්ඨා, තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා සංකිලිට්ඨා චෙව නො ච කිලෙසා.

๑๒๕๖. ธรรมเหล่าไหน เป็นสังกิลิฏฐะ แต่ไม่เป็นกิเลส? ธรรมเหล่าใดเป็นสังกิลิฏฐะเพราะธรรมเหล่านั้น เว้นธรรมเหล่านั้นเสีย ได้แก่ เวทนาขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้ เป็นสังกิลิฏฐะ แต่ไม่เป็นกิเลส

---

1257. කතමෙ ධම්මා කිලෙසා චෙව කිලෙසසම්පයුත්තා ච? ලොභො මොහෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තො ච, මොහො ලොභෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තො ච, දොසො මොහෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තො ච, මොහො දොසෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තො ච, මානො මොහෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තො ච, මොහො මානෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තො ච, දිට්ඨි මොහෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තා ච, මොහො දිට්ඨියා කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තො ච, විචිකිච්ඡා මොහෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තා ච, මොහො විචිකිච්ඡාය කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තො ච, ථිනං මොහෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, මොහො ථිනෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තො ච, උද්ධච්චං මොහෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, මොහො උද්ධච්චෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තො ච, අහිරිකං මොහෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, මොහො අහිරිකෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තො ච, අනොත්තප්පං මොහෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, මොහො අනොත්තප්පෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තො ච, ලොභො උද්ධච්චෙන [Pg.248] කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තො ච, උද්ධච්චං ලොභෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, දොසො උද්ධච්චෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තො ච, උද්ධච්චං දොසෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, මොහො උද්ධච්චෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තො ච, උද්ධච්චං මොහෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, මානො උද්ධච්චෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තො ච, උද්ධච්චං මානෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, දිට්ඨි උද්ධච්චෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තා ච, උද්ධච්චං දිට්ඨියා කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, විචිකිච්ඡා උද්ධච්චෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තා ච, උද්ධච්චං විචිකිච්ඡාය කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, ථිනං උද්ධච්චෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, උද්ධච්චං ථිනෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, අහිරිකං උද්ධච්චෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, උද්ධච්චං අහිරිකෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, අනොත්තප්පං උද්ධච්චෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, උද්ධච්චං අනොත්තප්පෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, ලොභො අහිරිකෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තො ච, අහිරිකං ලොභෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, දොසො අහිරිකෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තො ච, අහිරිකං දොසෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, මොහො අහිරිකෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තො ච, අහිරිකං මොහෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, මානො අහිරිකෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තො ච, අහිරිකං මානෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, දිට්ඨි අහිරිකෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තා ච, අහිරිකං දිට්ඨියා කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, විචිකිච්ඡා අහිරිකෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තා ච, අහිරිකං විචිකිච්ඡාය කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, ථිනං අහිරිකෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, අහිරිකං ථිනෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, උද්ධච්චං අහිරිකෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, අහිරිකං උද්ධච්චෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, අනොත්තප්පං අහිරිකෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, අහිරිකං අනොත්තප්පෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, ලොභො අනොත්තප්පෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තො ච, අනොත්තප්පං ලොභෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච[Pg.249], දොසො අනොත්තප්පෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තො ච, අනොත්තප්පං දොසෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, මොහො අනොත්තප්පෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තො ච, අනොත්තප්පං මොහෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, මානො අනොත්තප්පෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තො ච, අනොත්තප්පං මානෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, දිට්ඨි අනොත්තප්පෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තා ච, අනොත්තප්පං දිට්ඨියා කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, විචිකිච්ඡා අනොත්තප්පෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තා ච, අනොත්තප්පං විචිකිච්ඡාය කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, ථිනං අනොත්තප්පෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, අනොත්තප්පං ථිනෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, උද්ධච්චං අනොත්තප්පෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, අනොත්තප්පං උද්ධච්චෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, අහිරිකං අනොත්තප්පෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච, අනොත්තප්පං අහිරිකෙන කිලෙසො චෙව කිලෙසසම්පයුත්තඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා කිලෙසා චෙව කිලෙසසම්පයුත්තා ච.

๑๒๕๗. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย? โลภะ ประกอบกับโมหะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, โมหะ ประกอบกับโลภะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, โทสะ ประกอบกับโมหะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, โมหะ ประกอบกับโทสะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, มานะ ประกอบกับโมหะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, โมหะ ประกอบกับมานะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, ทิฏฐิ ประกอบกับโมหะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, โมหะ ประกอบกับทิฏฐิ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, วิจิกิจฉา ประกอบกับโมหะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, โมหะ ประกอบกับวิจิกิจฉา ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, ถีนะ ประกอบกับโมหะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, โมหะ ประกอบกับถีนะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อุทธัจจะ ประกอบกับโมหะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, โมหะ ประกอบกับอุทธัจจะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อหิริกะ ประกอบกับโมหะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, โมหะ ประกอบกับอหิริกะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อโนตตัปปะ ประกอบกับโมหะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, โมหะ ประกอบกับอโนตตัปปะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, โลภะ ประกอบกับอุทธัจจะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อุทธัจจะ ประกอบกับโลภะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, โทสะ ประกอบกับอุทธัจจะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อุทธัจจะ ประกอบกับโทสะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, โมหะ ประกอบกับอุทธัจจะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อุทธัจจะ ประกอบกับโมหะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, มานะ ประกอบกับอุทธัจจะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อุทธัจจะ ประกอบกับมานะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, ทิฏฐิ ประกอบกับอุทธัจจะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อุทธัจจะ ประกอบกับทิฏฐิ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, วิจิกิจฉา ประกอบกับอุทธัจจะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อุทธัจจะ ประกอบกับวิจิกิจฉา ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, ถีนะ ประกอบกับอุทธัจจะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อุทธัจจะ ประกอบกับถีนะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อหิริกะ ประกอบกับอุทธัจจะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อุทธัจจะ ประกอบกับอหิริกะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อโนตตัปปะ ประกอบกับอุทธัจจะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อุทธัจจะ ประกอบกับอโนตตัปปะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, โลภะ ประกอบกับอหิริกะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อหิริกะ ประกอบกับโลภะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, โทสะ ประกอบกับอหิริกะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อหิริกะ ประกอบกับโทสะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, โมหะ ประกอบกับอหิริกะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อหิริกะ ประกอบกับโมหะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, มานะ ประกอบกับอหิริกะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อหิริกะ ประกอบกับมานะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, ทิฏฐิ ประกอบกับอหิริกะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อหิริกะ ประกอบกับทิฏฐิ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, วิจิกิจฉา ประกอบกับอหิริกะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อหิริกะ ประกอบกับวิจิกิจฉา ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, ถีนะ ประกอบกับอหิริกะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อหิริกะ ประกอบกับถีนะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อุทธัจจะ ประกอบกับอหิริกะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อหิริกะ ประกอบกับอุทธัจจะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อโนตตัปปะ ประกอบกับอหิริกะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อหิริกะ ประกอบกับอโนตตัปปะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, โลภะ ประกอบกับอโนตตัปปะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อโนตตัปปะ ประกอบกับโลภะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, โทสะ ประกอบกับอโนตตัปปะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อโนตตัปปะ ประกอบกับโทสะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, โมหะ ประกอบกับอโนตตัปปะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อโนตตัปปะ ประกอบกับโมหะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, มานะ ประกอบกับอโนตตัปปะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อโนตตัปปะ ประกอบกับมานะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, ทิฏฐิ ประกอบกับอโนตตัปปะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อโนตตัปปะ ประกอบกับทิฏฐิ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, วิจิกิจฉา ประกอบกับอโนตตัปปะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อโนตตัปปะ ประกอบกับวิจิกิจฉา ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, ถีนะ ประกอบกับอโนตตัปปะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อโนตตัปปะ ประกอบกับถีนะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อุทธัจจะ ประกอบกับอโนตตัปปะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อโนตตัปปะ ประกอบกับอุทธัจจะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อหิริกะ ประกอบกับอโนตตัปปะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย, อโนตตัปปะ ประกอบกับอหิริกะ ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าเป็นกิเลสด้วย เป็นกิเลสสัมปยุตด้วย

---

1258. කතමෙ ධම්මා කිලෙසසම්පයුත්තා චෙව නො ච කිලෙසා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා සම්පයුත්තා තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා කිලෙසසම්පයුත්තා චෙව නො ච කිලෙසා.

๑๒๕๘. ธรรมเหล่าไหนเป็นกิเลสสัมปยุต แต่ไม่เป็นกิเลส? ธรรมเหล่าใดที่สัมปยุตกับกิเลสธรรมเหล่านั้น ยกเว้นกิเลสธรรมเหล่านั้นเสีย ได้แก่ เวทนาขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้เป็นกิเลสสัมปยุต แต่ไม่เป็นกิเลส

---

1259. කතමෙ ධම්මා කිලෙසවිප්පයුත්තා සංකිලෙසිකා? තෙහි ධම්මෙහි යෙ ධම්මා විප්පයුත්තා සාසවා කුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා; රූපක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා කිලෙසවිප්පයුත්තා සංකිලෙසිකා.

๑๒๕๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า กิเลสวิปปยุตตสังกิเลสิกะ? ธรรมเหล่าใดวิปปยุตจากธรรม (คือ กิเลส) เหล่านั้น เป็นสาสวะ เป็นกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร, รูปขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า กิเลสวิปปยุตตสังกิเลสิกะ

---

1260. කතමෙ ධම්මා කිලෙසවිප්පයුත්තා අසංකිලෙසිකා? අපරියාපන්නා මග්ගා ච, මග්ගඵලානි ච, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා කිලෙසවිප්පයුත්තා අසංකිලෙසිකා.

๑๒๖๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า กิเลสวิปปยุตตอสังลิเลสิกะ? มรรคทั้งหลายที่ไม่นับเนื่องในวัฏฏะ 3, ผลแห่งมรรคทั้งหลาย และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า กิเลสวิปปยุตตอสังลิเลสิกะ

---

පිට්ඨිදුකං

ปิฏฐิทุกะ

---

1261. කතමෙ ධම්මා දස්සනෙන පහාතබ්බා? තීණි සංයොජනානි – සක්කායදිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, සීලබ්බතපරාමාසො.

๑๒๖๑. ธรรมเหล่าไหนอันทัสสนะพึงละ? สังโยชน์ 3 คือ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส

---

1262. තත්ථ [Pg.250] කතමා සක්කායදිට්ඨි? ඉධ අස්සුතවා පුථුජ්ජනො අරියානං අදස්සාවී අරියධම්මස්ස අකොවිදො අරියධම්මෙ අවිනීතො සප්පුරිසානං අදස්සාවී සප්පුරිසධම්මස්ස අකොවිදො සප්පුරිසධම්මෙ අවිනීතො රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, රූපවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා රූපං, රූපස්මිං වා අත්තානං. වෙදනං…පෙ… සඤ්ඤං…පෙ… සඞ්ඛාරෙ…පෙ… විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං. යා එවරූපා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං…පෙ… විපරියාසග්ගාහො – අයං වුච්චති සක්කායදිට්ඨි.

๑๒๖๒. ในสังโยชน์ 3 นั้น สักกายทิฏฐิเป็นไฉน? ปุถุชนในโลกนี้ผู้ไม่ได้สดับ ไม่ได้เห็นพระอริยะ ไม่ฉลาดในธรรมของพระอริยะ ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของพระอริยะ ไม่ได้เห็นสัตบุรุษ ไม่ฉลาดในธรรมของสัตบุรุษ ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของสัตบุรุษ ย่อมตามเห็นรูปโดยความเป็นอัตตา หรือเห็นอัตตาว่ามีรูป หรือเห็นรูปในอัตตา หรือเห็นอัตตาในรูป ย่อมตามเห็นเวทนา...ฯลฯ...สัญญา...ฯลฯ...สังขาร...ฯลฯ...วิญญาณโดยความเป็นอัตตา หรือเห็นอัตตาว่ามีวิญญาณ หรือเห็นวิญญาณในอัตตา หรือเห็นอัตตาในวิญญาณ ทิฏฐิ ทิฏฐิคตะ...ฯลฯ...ความยึดถือโดยวิปลาส เช่นนี้ใด นี้เรียกว่า สักกายทิฏฐิ

---

1263. තත්ථ කතමා විචිකිච්ඡා? සත්ථරි කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති…පෙ… ථම්භිතත්තං චිත්තස්ස මනොවිලෙඛො – අයං වුච්චති විචිකිච්ඡා.

๑๒๖๓. ในสังโยชน์ 3 นั้น วิจิกิจฉาเป็นไฉน? ย่อมสงสัย ย่อมลังเลในพระศาสดา...ฯลฯ...ความเป็นสภาพแข็งกระด้างแห่งจิต ความขีดเขียนแห่งใจ นี้เรียกว่า วิจิกิจฉา

---

1264. තත්ථ කතමො සීලබ්බතපරාමාසො? ඉතො බහිද්ධා සමණබ්‍රාහ්මණානං සීලෙන සුද්ධි වතෙන සුද්ධි සීලබ්බතෙන සුද්ධීති – යා එවරූපා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං…පෙ… විපරියාසග්ගාහො – අයං වුච්චති සීලබ්බතපරාමාසො. ඉමානි තීණි සංයොජනානි, තදෙකට්ඨා ච කිලෙසා, තංසම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, තංසමුට්ඨානං කායකම්මං වචීකම්මං මනොකම්මං – ඉමෙ ධම්මා දස්සනෙන පහාතබ්බා.

๑๒๖๔. ในสังโยชน์ 3 นั้น สีลัพพตปรามาสเป็นไฉน? ความเห็นว่า ความบริสุทธิ์ย่อมมีได้ด้วยศีล ด้วยวัตร ด้วยศีลและวัตร ของสมณพราหมณ์ภายนอกศาสนานี้ ดังนี้ ทิฏฐิ ทิฏฐิคตะ...ฯลฯ...ความยึดถือโดยวิปลาส เช่นนี้ใด นี้เรียกว่า สีลัพพตปรามาส สังโยชน์ 3 เหล่านี้, กิเลสที่เกิดร่วมกัน, เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ที่สัมปยุต, กายกรรม วจีกรรม มโนกรรม ที่มีสังโยชน์นั้นเป็นสมุฏฐาน ธรรมเหล่านี้อันทัสสนะพึงละ

---

1265. කතමෙ ධම්මා න දස්සනෙන පහාතබ්බා? තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා අවසෙසා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා, අපරියාපන්නා; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා න දස්සනෙන පහාතබ්බා.

๑๒๖๕. ธรรมเหล่าไหนอันทัสสนะไม่พึงละ? ยกเว้นธรรมเหล่านั้นแล้ว ธรรมที่เหลือที่เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร โลกุตตระ, เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์, รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้อันทัสสนะไม่พึงละ

---

1266. කතමෙ ධම්මා භාවනාය පහාතබ්බා? අවසෙසො ලොභො දොසො මොහො, තදෙකට්ඨා ච කිලෙසා, තංසම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, තංසමුට්ඨානං කායකම්මං, වචීකම්මං මනොකම්මං – ඉමෙ ධම්මා භාවනාය පහාතබ්බා.

๑๒๖๖. ธรรมเหล่าไหนอันภาวนาพึงละ? โลภะ โทสะ โมหะ ที่เหลือ, กิเลสที่เกิดร่วมกัน, เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ที่สัมปยุต, กายกรรม วจีกรรม มโนกรรม ที่มีธรรมเหล่านั้นเป็นสมุฏฐาน ธรรมเหล่านี้อันภาวนาพึงละ

---

1267. කතමෙ ධම්මා න භාවනාය පහාතබ්බා? තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා අවසෙසා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා, අපරියාපන්නා; වෙදනාක්ඛන්ධො …පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා න භාවනාය පහාතබ්බා.

๑๒๖๗. ธรรมเหล่าไหนอันภาวนาไม่พึงละ? ยกเว้นธรรมเหล่านั้นแล้ว ธรรมที่เหลือที่เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร โลกุตตระ, เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์, รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้อันภาวนาไม่พึงละ

---

1268. කතමෙ [Pg.251] ධම්මා දස්සනෙන පහාතබ්බහෙතුකා? තීණි සංයොජනානි – සක්කායදිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, සීලබ්බතපරාමාසො.

๑๒๖๘. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกะ? สังโยชน์ 3 คือ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส

---

1269. තත්ථ කතමා සක්කායදිට්ඨි? ඉධ අස්සුතවා පුථුජ්ජනො අරියානං අදස්සාවී අරියධම්මස්ස අකොවිදො අරියධම්මෙ අවිනීතො සප්පුරිසානං අදස්සාවී සප්පුරිසධම්මස්ස අකොවිදො සප්පුරිසධම්මෙ අවිනීතො රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, රූපවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා රූපං, රූපස්මිං වා අත්තානං. වෙදනං…පෙ… සඤ්ඤං…පෙ… සඞ්ඛාරෙ…පෙ… විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සති, විඤ්ඤාණවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණස්මිං වා අත්තානං. යා එවරූපා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං…පෙ… විපරියාසග්ගාහො – අයං වුච්චති සක්කායදිට්ඨි.

๑๒๖๙. ในสังโยชน์ 3 นั้น สักกายทิฏฐิเป็นไฉน? ปุถุชนในโลกนี้ผู้ไม่ได้สดับ ไม่ได้เห็นพระอริยะ ไม่ฉลาดในธรรมของพระอริยะ ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของพระอริยะ ไม่ได้เห็นสัตบุรุษ ไม่ฉลาดในธรรมของสัตบุรุษ ไม่ได้รับการแนะนำในธรรมของสัตบุรุษ ย่อมตามเห็นรูปโดยความเป็นอัตตา หรือเห็นอัตตาว่ามีรูป หรือเห็นรูปในอัตตา หรือเห็นอัตตาในรูป ย่อมตามเห็นเวทนา...ฯลฯ...สัญญา...ฯลฯ...สังขาร...ฯลฯ...วิญญาณโดยความเป็นอัตตา หรือเห็นอัตตาว่ามีวิญญาณ หรือเห็นวิญญาณในอัตตา หรือเห็นอัตตาในวิญญาณ ทิฏฐิ ทิฏฐิคตะ...ฯลฯ...ความยึดถือโดยวิปลาส เช่นนี้ใด นี้เรียกว่า สักกายทิฏฐิ

---

1270. තත්ථ කතමා විචිකිච්ඡා? සත්ථරි කඞ්ඛති විචිකිච්ඡති…පෙ… ථම්භිතත්තං චිත්තස්ස මනොවිලෙඛො – අයං වුච්චති විචිකිච්ඡා.

๑๒๗๐. ในสังโยชน์ 3 นั้น วิจิกิจฉาเป็นไฉน? ย่อมสงสัย ย่อมลังเลในพระศาสดา...ฯลฯ...ความเป็นสภาพแข็งกระด้างแห่งจิต ความขีดเขียนแห่งใจ นี้เรียกว่า วิจิกิจฉา

---

1271. තත්ථ කතමො සීලබ්බතපරාමාසො? ඉතො බහිද්ධා සමණබ්‍රාහ්මණානං සීලෙන සුද්ධි වතෙන සුද්ධි සීලබ්බතෙන සුද්ධීති – යා එවරූපා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං…පෙ… විපරියාසග්ගාහො – අයං වුච්චති සීලබ්බතපරාමාසො. ඉමානි තීණි සංයොජනානි, තදෙකට්ඨා ච කිලෙසා, තංසම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, තංසමුට්ඨානං කායකම්මං, වචීකම්මං, මනොකම්මං – ඉමෙ ධම්මා දස්සනෙන පහාතබ්බහෙතුකා. තීණි සංයොජනානි – සක්කායදිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, සීලබ්බතපරාමාසො – ඉමෙ ධම්මා දස්සනෙන පහාතබ්බා. තදෙකට්ඨො ලොභො දොසො මොහො – ඉමෙ ධම්මා දස්සනෙන පහාතබ්බහෙතූ. තදෙකට්ඨා ච කිලෙසා, තංසම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, තංසමුට්ඨානං කායකම්මං, වචීකම්මං, මනොකම්මං – ඉමෙ ධම්මා දස්සනෙන පහාතබ්බහෙතුකා.

๑๒๗๑. ในสังโยชน์ 3 นั้น สีลัพพตปรามาสเป็นไฉน? ความเห็นว่า ความบริสุทธิ์ย่อมมีได้ด้วยศีล ด้วยวัตร ด้วยศีลและวัตร ของสมณพราหมณ์ภายนอกศาสนานี้ ดังนี้ ทิฏฐิ ทิฏฐิคตะ...ฯลฯ...ความยึดถือโดยวิปลาส เช่นนี้ใด นี้เรียกว่า สีลัพพตปรามาส สังโยชน์ 3 เหล่านี้, กิเลสที่เกิดร่วมกัน, เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ที่สัมปยุต, กายกรรม วจีกรรม มโนกรรม ที่มีสังโยชน์นั้นเป็นสมุฏฐาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกะ สังโยชน์ 3 คือ สักกายทิฏฐิ วิจิกิจฉา สีลัพพตปรามาส ธรรมเหล่านี้อันทัสสนะพึงละ โลภะ โทสะ โมหะ ที่เกิดร่วมกัน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ทัสสเนนปหาตัพพเหตุ กิเลสที่เกิดร่วมกัน, เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ที่สัมปยุต, กายกรรม วจีกรรม มโนกรรม ที่มีธรรมเหล่านั้นเป็นสมุฏฐาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกะ

---

1272. කතමෙ ධම්මා න දස්සනෙන පහාතබ්බහෙතුකා? තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා අවසෙසා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා, අපරියාපන්නා; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා න දස්සනෙන පහාතබ්බහෙතුකා.

๑๒๗๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า นทัสสเนนปหาตัพพเหตุกะ? ยกเว้นธรรมเหล่านั้นแล้ว ธรรมที่เหลือที่เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร โลกุตตระ, เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์, รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า นทัสสเนนปหาตัพพเหตุกะ

---

1273. කතමෙ ධම්මා භාවනාය පහාතබ්බහෙතුකා? අවසෙසො ලොභො දොසො මොහො – ඉමෙ ධම්මා භාවනාය පහාතබ්බහෙතූ. තදෙකට්ඨා [Pg.252] ච කිලෙසා, තංසම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, තංසමුට්ඨානං කායකම්මං, වචීකම්මං, මනොකම්මං – ඉමෙ ධම්මා භාවනාය පහාතබ්බහෙතුකා.

๑๒๗๓. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าภาวนายปหาตัพพเหตุกา? โลภะ โทสะ โมหะ ที่เหลือ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าภาวนายปหาตัพพเหตุ กิเลสทั้งหลายที่มีวัตถุเดียวกันกับธรรมนั้นด้วย เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยธรรมนั้น กายกรรม วจีกรรม มโนกรรม ที่มีธรรมนั้นเป็นสมุฏฐาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าภาวนายปหาตัพพเหตุกา

---

1274. කතමෙ ධම්මා න භාවනාය පහාතබ්බහෙතුකා? තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා අවසෙසා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා, අපරියාපන්නා; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා න භාවනාය පහාතබ්බහෙතුකා.

๑๒๗๔. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่านภาวนายปหาตัพพเหตุกา? ยกเว้นธรรมเหล่านั้นแล้ว กุศลธรรม อกุศลธรรม อัพยากตธรรม ที่เหลือที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร อปริยาปันนะ เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ รูปทั้งหมด และอสังขตธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่านภาวนายปหาตัพพเหตุกา

---

1275. කතමෙ ධම්මා සවිතක්කා? සවිතක්කභූමියං කාමාවචරෙ රූපාවචරෙ අපරියාපන්නෙ, විතක්කං ඨපෙත්වා, තංසම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා සවිතක්කා.

๑๒๗๕. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าสวิตักกา? ในสวิตักกภูมิที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อปริยาปันนะ ยกเว้นวิตกแล้ว เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยวิตกนั้น ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าสวิตักกา

---

1276. කතමෙ ධම්මා අවිතක්කා? අවිතක්කභූමියං කාමාවචරෙ රූපාවචරෙ අරූපාවචරෙ අපරියාපන්නෙ; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; විතක්කො ච, සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අවිතක්කා.

๑๒๗๖. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอวิตักกา? ในอวิตักกภูมิที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร อปริยาปันนะ เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ วิตกด้วย รูปทั้งหมดด้วย อสังขตธาตุด้วย ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอวิตักกา

---

1277. කතමෙ ධම්මා සවිචාරා? සවිචාරභූමියං කාමාවචරෙ රූපාවචරෙ අපරියාපන්නෙ, විචාරං ඨපෙත්වා, තංසම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා සවිචාරා.

๑๒๗๗. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าสวิจารา? ในสวิจารภูมิที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อปริยาปันนะ ยกเว้นวิจารแล้ว เวทนากขันธ์ สัญญากขันธ์ สังขารกขันธ์ วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยวิจารนั้น ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าสวิจารา

---

1278. කතමෙ ධම්මා අවිචාරා? අවිචාරභූමියං කාමාවචරෙ රූපාවචරෙ අරූපාවචරෙ අපරියාපන්නෙ; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; විචාරො ච, සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අවිචාරා.

๑๒๗๘. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอวิจารา? ในอวิจารภูมิที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร อปริยาปันนะ เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ วิจารด้วย รูปทั้งหมดด้วย อสังขตธาตุด้วย ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอวิจารา

---

1279. කතමෙ ධම්මා සප්පීතිකා? සප්පීතිකභූමියං කාමාවචරෙ රූපාවචරෙ අපරියාපන්නෙ, පීතිං ඨපෙත්වා, තංසම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා සප්පීතිකා.

๑๒๗๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าสัปปีติกา? ในสัปปีติกภูมิที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อปริยาปันนะ ยกเว้นปีติแล้ว เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยปีตินั้น ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าสัปปีติกา

---

1280. කතමෙ ධම්මා අප්පීතිකා? අප්පීතිකභූමියං කාමාවචරෙ රූපාවචරෙ අරූපාවචරෙ අපරියාපන්නෙ; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; පීති ච, සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අප්පීතිකා.

๑๒๘๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอัปปีติกา? ในอัปปีติกภูมิที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร อปริยาปันนะ เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ปีติด้วย รูปทั้งหมดด้วย อสังขตธาตุด้วย ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอัปปีติกา

---

1281. කතමෙ ධම්මා පීතිසහගතා? පීතිභූමියං කාමාවචරෙ රූපාවචරෙ අපරියාපන්නෙ, පීතිං ඨපෙත්වා, තංසම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා පීතිසහගතා.

๑๒๘๑. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าปีติสหคตา? ในปีติภูมิที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อปริยาปันนะ ยกเว้นปีติแล้ว เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยปีตินั้น ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าปีติสหคตา

---

1282. කතමෙ [Pg.253] ධම්මා න පීතිසහගතා? න පීතිභූමියං කාමාවචරෙ රූපාවචරෙ අරූපාවචරෙ අපරියාපන්නෙ; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; පීති ච, සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා න පීතිසහගතා.

๑๒๘๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่านปีติสหคตา? ในภูมิที่ไม่มีปีติ ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร อปริยาปันนะ เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ปีติด้วย รูปทั้งหมดด้วย อสังขตธาตุด้วย ธรรมเหล่านี้ชื่อว่านปีติสหคตา

---

1283. කතමෙ ධම්මා සුඛසහගතා? සුඛභූමියං කාමාවචරෙ රූපාවචරෙ අපරියාපන්නෙ, සුඛං ඨපෙත්වා, තංසම්පයුත්තො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා සුඛසහගතා.

๑๒๘๓. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าสุขสหคตา? ในสุขภูมิที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อปริยาปันนะ ยกเว้นสุขเวทนาแล้ว สัญญากขันธ์ สังขารกขันธ์ วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนานั้น ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าสุขสหคตา

---

1284. කතමෙ ධම්මා න සුඛසහගතා? න සුඛභූමියං කාමාවචරෙ රූපාවචරෙ අරූපාවචරෙ අපරියාපන්නෙ; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො; සුඛඤ්ච, සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා න සුඛසහගතා.

๑๒๘๔. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่านสุขสหคตา? ในภูมิที่ไม่มีสุข ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร อปริยาปันนะ เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ สุขเวทนาด้วย รูปทั้งหมดด้วย อสังขตธาตุด้วย ธรรมเหล่านี้ชื่อว่านสุขสหคตา

---

1285. කතමෙ ධම්මා උපෙක්ඛාසහගතා? උපෙක්ඛාභූමියං කාමාවචරෙ රූපාවචරෙ අරූපාවචරෙ අපරියාපන්නෙ, උපෙක්ඛං ඨපෙත්වා, තංසම්පයුත්තො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා උපෙක්ඛාසහගතා.

๑๒๘๕. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอุเบกขาสหคตา? ในอุเบกขาภูมิที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร อปริยาปันนะ ยกเว้นอุเบกขาเวทนาแล้ว สัญญากขันธ์ สังขารกขันธ์ วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยอุเบกขาเวทนานั้น ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอุเบกขาสหคตา

---

1286. කතමෙ ධම්මා න උපෙක්ඛාසහගතා? න උපෙක්ඛාභූමියං කාමාවචරෙ රූපාවචරෙ අපරියාපන්නෙ, වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, උපෙක්ඛා ච, සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා න උපෙක්ඛාසහගතා.

๑๒๘๖. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่านอุเบกขาสหคตา? ในภูมิที่ไม่มีอุเบกขา ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อปริยาปันนะ เวทนากขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ อุเบกขาเวทนาด้วย รูปทั้งหมดด้วย อสังขตธาตุด้วย ธรรมเหล่านี้ชื่อว่านอุเบกขาสหคตา

---

1287. කතමෙ ධම්මා කාමාවචරා? හෙට්ඨතො අවිචිනිරයං පරියන්තං කරිත්වා, උපරිතො පරනිම්මිතවසවත්තී දෙවෙ අන්තො කරිත්වා, යං එතස්මිං අන්තරෙ එත්ථාවචරා එත්ථ පරියාපන්නා ඛන්ධධාතු ආයතනා, රූපං වෙදනා සඤ්ඤා සඞ්ඛාරා විඤ්ඤාණං – ඉමෙ ධම්මා කාමාවචරා.

๑๒๘๗. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่ากามาวจรา? กำหนดอเวจีนรกเป็นที่สุดในเบื้องต่ำ กำหนดเทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตตีไว้ภายในในเบื้องบน ขันธ์ ธาตุ อายตนะ ที่ท่องเที่ยวอยู่ในที่นั้น นับเนื่องในที่นั้น ในระหว่างนี้ใด รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่ากามาวจรา

---

1288. කතමෙ ධම්මා න කාමාවචරා? රූපාවචරා, අරූපාවචරා, අපරියාපන්නා – ඉමෙ ධම්මා න කාමාවචරා.

๑๒๘๘. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่านกามาวจรา? ธรรมที่เป็นรูปาวจร อรูปาวจร อปริยาปันนะ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่านกามาวจรา

---

1289. කතමෙ ධම්මා රූපාවචරා? හෙට්ඨතො බ්‍රහ්මලොකං පරියන්තං කරිත්වා, උපරිතො අකනිට්ඨෙ දෙවෙ අන්තො කරිත්වා, යං එතස්මිං අන්තරෙ එත්ථාවචරා එත්ථ පරියාපන්නා සමාපන්නස්ස වා උපපන්නස්ස වා දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරිස්ස වා චිත්තචෙතසිකා ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා රූපාවචරා.

๑๒๘๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่ารูปาวจรา? กำหนดพรหมโลกเป็นที่สุดในเบื้องต่ำ กำหนดเทวดาชั้นอกนิฏฐ์ไว้ภายในในเบื้องบน จิตตเจตสิกธรรมของบุคคลผู้เข้าสมาบัติ หรือผู้เข้าถึง หรือผู้มีทิฏฐธรรมสุขวิหาร ที่ท่องเที่ยวอยู่ในที่นั้น นับเนื่องในที่นั้น ในระหว่างนี้ใด ธรรมเหล่านี้ชื่อว่ารูปาวจรา

---

1290. කතමෙ [Pg.254] ධම්මා න රූපාවචරා? කාමාවචරා, අරූපාවචරා, අපරියාපන්නා – ඉමෙ ධම්මා න රූපාවචරා.

๑๒๙๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่านรูปาวจรา? ธรรมที่เป็นกามาวจร อรูปาวจร อปริยาปันนะ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่านรูปาวจรา

---

1291. කතමෙ ධම්මා අරූපාවචරා? හෙට්ඨතො ආකාසානඤ්චායතනුපගෙ දෙවෙ පරියන්තං කරිත්වා, උපරිතො නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනුපගෙ දෙවෙ අන්තො කරිත්වා, යං එතස්මිං අන්තරෙ එත්ථාවචරා එත්ථ පරියාපන්නා සමාපන්නස්ස වා උපපන්නස්ස වා දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරිස්ස වා චිත්තචෙතසිකා ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අරූපාවචරා.

๑๒๙๑. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอรูปาวจรา? กำหนดเทวดาผู้เข้าถึงอากาสานัญจายตนภพเป็นที่สุดในเบื้องต่ำ กำหนดเทวดาผู้เข้าถึงเนวสัญญานาสัญญายตนภพไว้ภายในในเบื้องบน จิตตเจตสิกธรรมของบุคคลผู้เข้าสมาบัติ หรือผู้เข้าถึง หรือผู้มีทิฏฐธรรมสุขวิหาร ที่ท่องเที่ยวอยู่ในที่นั้น นับเนื่องในที่นั้น ในระหว่างนี้ใด ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอรูปาวจรา

---

1292. කතමෙ ධම්මා න අරූපාවචරා? කාමාවචරා, රූපාවචරා, අපරියාපන්නා – ඉමෙ ධම්මා න අරූපාවචරා.

๑๒๙๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่านอรูปาวจรา? ธรรมที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อปริยาปันนะ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่านอรูปาวจรา

---

1293. කතමෙ ධම්මා පරියාපන්නා? සාසවා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා, රූපක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා පරියාපන්නා.

๑๒๙๓. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าปริยาปันนะ (ธรรมที่นับเนื่องในวัฏฏะ)? ธรรมที่เป็นสาสวะ เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร, รูปขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ปริยาปันนะ

---

1294. කතමෙ ධම්මා අපරියාපන්නා? මග්ගා ච, මග්ගඵලානි ච, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අපරියාපන්නා.

๑๒๙๔. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอปริยาปันนะ (ธรรมที่ไม่นับเนื่องในวัฏฏะ)? มรรคทั้งหลายด้วย ผลแห่งมรรคทั้งหลายด้วย อสังขตธาตุด้วย, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อปริยาปันนะ

---

1295. කතමෙ ධම්මා නිය්‍යානිකා? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා – ඉමෙ ධම්මා නිය්‍යානිකා.

๑๒๙๕. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่านิยยานิกะ (ธรรมเป็นเครื่องนำออกจากทุกข์)? มรรค ๔ ที่เป็นอปริยาปันนะ, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า นิยยานิกะ

---

1296. කතමෙ ධම්මා අනිය්‍යානිකා? තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා අවසෙසා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා, අපරියාපන්නා; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අනිය්‍යානිකා.

๑๒๙๖. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอนิยยานิกะ (ธรรมที่ไม่ใช่เครื่องนำออกจากทุกข์)? ยกเว้นธรรมเหล่านั้นเสีย ธรรมที่เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤตที่เหลือ ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร อปริยาปันนะ, เวทนาขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์, รูปทั้งหมดด้วย, อสังขตธาตุด้วย, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อนิยยานิกะ

---

1297. කතමෙ ධම්මා නියතා? පඤ්ච කම්මානි ආනන්තරිකානි, යා ච මිච්ඡාදිට්ඨි නියතා, චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා – ඉමෙ ධම්මා නියතා.

๑๒๙๗. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่านิยตะ (ธรรมที่ให้ผลแน่นอน)? อนันตริยกรรม ๕, นิยตมิจฉาทิฏฐิ, มรรค ๔ ที่เป็นอปริยาปันนะ, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า นิยตะ

---

1298. කතමෙ ධම්මා අනියතා? තෙ ධම්මෙ ඨපෙත්වා අවසෙසා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා, අපරියාපන්නා; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අනියතා.

๑๒๙๘. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอนิยตะ (ธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอน)? ยกเว้นธรรมเหล่านั้นเสีย ธรรมที่เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤตที่เหลือ ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร อปริยาปันนะ, เวทนาขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์, รูปทั้งหมดด้วย, อสังขตธาตุด้วย, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อนิยตะ

---

1299. කතමෙ [Pg.255] ධම්මා සඋත්තරා? සාසවා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා; රූපක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා සඋත්තරා.

๑๒๙๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าสอุตตระ (ธรรมที่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า)? ธรรมที่เป็นสาสวะ เป็นกุศล อกุศล อัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร, รูปขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า สอุตตระ

---

1300. කතමෙ ධම්මා අනුත්තරා? අපරියාපන්නා මග්ගා ච, මග්ගඵලානි ච, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අනුත්තරා.

๑๓๐๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอนุตตระ (ธรรมที่ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า)? มรรคที่เป็นอปริยาปันนะด้วย ผลแห่งมรรคด้วย อสังขตธาตุด้วย, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อนุตตระ

---

1301. කතමෙ ධම්මා සරණා? තීණි අකුසලමූලානි ලොභො, දොසො, මොහො; තදෙකට්ඨා ච කිලෙසා, තංසම්පයුත්තො වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, තංසමුට්ඨානං කායකම්මං, වචීකම්මං, මනොකම්මං – ඉමෙ ධම්මා සරණා.

๑๓๐๑. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าสรณะ (ธรรมที่เป็นไปกับด้วยกิเลส)? อกุศลมูล ๓ คือ โลภะ โทสะ โมหะ, กิเลสที่ตั้งอยู่เป็นอันเดียวกันกับอกุศลมูลนั้นด้วย, เวทนาขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์ ที่สัมปยุตด้วยอกุศลมูลนั้น, กายกรรม วจีกรรม มโนกรรม ที่มีอกุศลมูลนั้นเป็นสมุฏฐาน, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า สรณะ

---

1302. කතමෙ ධම්මා අරණා? කුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා කාමාවචරා, රූපාවචරා, අරූපාවචරා, අපරියාපන්නා; වෙදනාක්ඛන්ධො…පෙ… විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, සබ්බඤ්ච රූපං, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉමෙ ධම්මා අරණා.

๑๓๐๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอรณะ (ธรรมที่ปราศจากกิเลส)? ธรรมที่เป็นกุศลและอัพยากฤต ที่เป็นกามาวจร รูปาวจร อรูปาวจร อปริยาปันนะ, เวทนาขันธ์...ฯลฯ...วิญญาณขันธ์, รูปทั้งหมดด้วย, อสังขตธาตุด้วย, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อรณะ

---

අභිධම්මදුකං.

อภิธรรมทุกะ

---

සුත්තන්තිකදුකනික්ඛෙපං

สุตตันติกทุกนิเขปะ

---

1303. කතමෙ ධම්මා විජ්ජාභාගිනො? විජ්ජාය සම්පයුත්තකා ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා විජ්ජාභාගිනො.

๑๓๐๓. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าวิชชาภาคี (ธรรมที่เป็นส่วนแห่งวิชชา)? ธรรมที่สัมปยุตด้วยวิชชา, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า วิชชาภาคี

---

1304. කතමෙ ධම්මා අවිජ්ජාභාගිනො? අවිජ්ජාය සම්පයුත්තකා ධම්මා – ඉමෙ ධම්මා අවිජ්ජාභාගිනො.

๑๓๐๔. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอวิชชาภาคี (ธรรมที่เป็นส่วนแห่งอวิชชา)? ธรรมที่สัมปยุตด้วยอวิชชา, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อวิชชาภาคี

---

1305. කතමෙ ධම්මා විජ්ජූපමා? හෙට්ඨිමෙසු තීසු අරියමග්ගෙසු පඤ්ඤා – ඉමෙ ධම්මා විජ්ජූපමා.

๑๓๐๕. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าวิชชูปมา (ธรรมที่เปรียบด้วยสายฟ้า)? ปัญญาในอริยมรรคเบื้องต่ำ ๓, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า วิชชูปมา

---

1306. කතමෙ ධම්මා වජිරූපමා? උපරිට්ඨිමෙ අරහත්තමග්ගෙ පඤ්ඤා – ඉමෙ ධම්මා වජිරූපමා.

๑๓๐๖. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าวชิรูปมา (ธรรมที่เปรียบด้วยเพชร)? ปัญญาในอรหัตตมรรคเบื้องบน, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า วชิรูปมา

---

1307. කතමෙ ධම්මා බාලා? අහිරීකඤ්ච අනොත්තප්පඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා බාලා. සබ්බෙපි අකුසලා ධම්මා බාලා.

๑๓๐๗. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าพาลา (ธรรมของคนพาล)? อหิริกะด้วย อโนตตัปปะด้วย, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า พาลา. แม้อกุศลธรรมทั้งหมดก็ชื่อว่า พาลา

---

1308. කතමෙ [Pg.256] ධම්මා පණ්ඩිතා? හිරී ච ඔත්තප්පඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා පණ්ඩිතා. සබ්බෙපි කුසලා ධම්මා පණ්ඩිතා.

๑๓๐๘. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าบัณฑิตา (ธรรมของบัณฑิต)? หิริด้วย โอตตัปปะด้วย, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า บัณฑิตา. แม้กุศลธรรมทั้งหมดก็ชื่อว่า บัณฑิตา

---

1309. කතමෙ ධම්මා කණ්හා? අහිරීකඤ්ච අනොත්තප්පඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා කණ්හා. සබ්බෙපි අකුසලා ධම්මා කණ්හා.

๑๓๐๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่ากัณหา (ธรรมดำ)? อหิริกะด้วย อโนตตัปปะด้วย, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า กัณหา. แม้อกุศลธรรมทั้งหมดก็ชื่อว่า กัณหา

---

1310. කතමෙ ධම්මා සුක්කා? හිරී ච ඔත්තප්පඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා සුක්කා? සබ්බෙපි කුසලා ධම්මා සුක්කා.

๑๓๑๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าสุกกา (ธรรมขาว)? หิริด้วย โอตตัปปะด้วย, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า สุกกา. แม้กุศลธรรมทั้งหมดก็ชื่อว่า สุกกา

---

1311. කතමෙ ධම්මා තපනීයා? කායදුච්චරිතං, වචීදුච්චරිතං, මනොදුච්චරිතං – ඉමෙ ධම්මා තපනීයා. සබ්බෙපි අකුසලා ධම්මා තපනීයා.

๑๓๑๑. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าตปนียะ (ธรรมที่ทำความเดือดร้อน)? กายทุจริต วจีทุจริต มโนทุจริต, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ตปนียะ. แม้อกุศลธรรมทั้งหมดก็ชื่อว่า ตปนียะ

---

1312. කතමෙ ධම්මා අතපනීයා? කායසුචරිතං, වචීසුචරිතං, මනොසුචරිතං – ඉමෙ ධම්මා අතපනීයා. සබ්බෙපි කුසලා ධම්මා අතපනීයා.

๑๓๑๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอตปนียะ (ธรรมที่ไม่ทำความเดือดร้อน)? กายสุจริต วจีสุจริต มโนสุจริต, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อตปนียะ. แม้กุศลธรรมทั้งหมดก็ชื่อว่า อตปนียะ

---

1313. කතමෙ ධම්මා අධිවචනා? යා තෙසං තෙසං ධම්මානං සඞ්ඛා සමඤ්ඤා පඤ්ඤත්ති වොහාරො නාමං නාමකම්මං නාමධෙය්‍යං නිරුත්ති බ්‍යඤ්ජනං අභිලාපො – ඉමෙ ධම්මා අධිවචනා. සබ්බෙව ධම්මා අධිවචනපථා.

๑๓๑๓. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอธิวจนะ? สังขါ สมัญญา ปัญญัตติ โวหาร นาม นามกรรม นามเธยยะ นิรุตติ พยัญชนะ อภิลาปะ ของธรรมเหล่านั้นๆ ใด, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อธิวจนะ. ธรรมทั้งหมดทีเดียวเป็นอธิวจนปถะ (ทางแห่งอธิวจนะ)

---

1314. කතමෙ ධම්මා නිරුත්ති? යා තෙසං තෙසං ධම්මානං සඞ්ඛා සමඤ්ඤා පඤ්ඤත්ති වොහාරො නාමං නාමකම්මං නාමධෙය්‍යං නිරුත්ති බ්‍යඤ්ජනං අභිලාපො – ඉමෙ ධම්මා නිරුත්ති. සබ්බෙව ධම්මා නිරුත්තිපථා.

๑๓๑๔. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่านิรุตติ? สังขါ สมัญญา ปัญญัตติ โวหาร นาม นามกรรม นามเธยยะ นิรุตติ พยัญชนะ อภิลาปะ ของธรรมเหล่านั้นๆ ใด, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า นิรุตติ. ธรรมทั้งหมดทีเดียวเป็นนิรุตติปถะ (ทางแห่งนิรุตติ)

---

1315. කතමෙ ධම්මා පඤ්ඤත්ති? යා තෙසං තෙසං ධම්මානං සඞ්ඛා සමඤ්ඤා පඤ්ඤත්ති වොහාරො නාමං නාමකම්මං නාමධෙය්‍යං නිරුත්ති බ්‍යඤ්ජනං අභිලාපො – ඉමෙ ධම්මා පඤ්ඤත්ති. සබ්බෙව ධම්මා පඤ්ඤත්තිපථා.

๑๓๑๕. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าบัญญัติ? สังขါ สมัญญา ปัญญัตติ โวหาร นาม นามกรรม นามเธยยะ นิรุตติ พยัญชนะ อภิลาปะ ของธรรมเหล่านั้นๆ ใด, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า บัญญัติ. ธรรมทั้งหมดทีเดียวเป็นบัญญัติปถะ (ทางแห่งบัญญัติ)

---

1316. තත්ථ කතමං නාමං? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, අසඞ්ඛතා ච ධාතු – ඉදං වුච්චති නාමං.

๑๓๑๖. ในธรรมเหล่านั้น นามเป็นไฉน? เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์ และอสังขตธาตุ, นี้เรียกว่า นาม

---

1317. තත්ථ කතමං රූපං? චත්තාරො ච මහාභූතා, චතුන්නඤ්ච මහාභූතානං උපාදාය රූපං – ඉදං වුච්චති රූපං.

๑๓๑๗. ในธรรมเหล่านั้น รูปเป็นไฉน? มหาภูตรูป ๔ ด้วย และอุปาทายรูปของมหาภูตรูป ๔ ด้วย, นี้เรียกว่า รูป

---

1318. තත්ථ කතමා අවිජ්ජා? යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං…පෙ… අවිජ්ජාලඞ්ගී මොහො අකුසලමූලං – අයං වුච්චති අවිජ්ජා.

๑๓๑๘. ในธรรมเหล่านั้น อวิชชาเป็นไฉน? ความไม่รู้ ความไม่เห็น...ฯลฯ...อวิชชาเปรียบดังลิ่มสลัก โมหะ อกุศลมูล, นี้เรียกว่า อวิชชา

---

1319. තත්ථ [Pg.257] කතමා භවතණ්හා? යො භවෙසු භවඡන්දො…පෙ… භවජ්ඣොසානං – අයං වුච්චති භවතණ්හා.

๑๓๑๙. ในธรรมเหล่านั้น ภวตัณหาเป็นไฉน? ความพอใจในภพในภพทั้งหลาย...ฯลฯ...ความหยั่งลงในภพ, นี้เรียกว่า ภวตัณหา

---

1320. තත්ථ කතමා භවදිට්ඨි? භවිස්සති අත්තා ච ලොකො චාති, යා එවරූපා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං…පෙ… විපරියාසග්ගාහො – අයං වුච්චති භවදිට්ඨි.

๑๓๒๐. ในธรรมเหล่านั้น ภวทิฏฐิเป็นไฉน? ทิฏฐิเห็นปานนี้ใดว่า อัตตาและโลกจักมี, ทิฏฐิคตะ...ฯลฯ...ความยึดถือโดยวิปลาส, นี้เรียกว่า ภวทิฏฐิ

---

1321. තත්ථ කතමා විභවදිට්ඨි? න භවිස්සති අත්තා ච ලොකො චාති, යා එවරූපා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං…පෙ… විපරියාසග්ගාහො – අයං වුච්චති විභවදිට්ඨි.

๑๓๒๑. บรรดาทิฏฐิเหล่านั้น วิภวทิฏฐิ เป็นไฉน? ความเห็น ความเห็นผิด...ฯลฯ...ความยึดถือโดยวิปลาสว่า อัตตาและโลกจักไม่มี นี้เรียกว่า วิภวทิฏฐิ

---

1322. තත්ථ කතමා සස්සතදිට්ඨි? සස්සතො අත්තා ච ලොකො චාති, යා එවරූපා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං…පෙ… විපරියාසග්ගාහො – අයං වුච්චති සස්සතදිට්ඨි.

๑๓๒๒. บรรดาทิฏฐิเหล่านั้น สัสสตทิฏฐิ เป็นไฉน? ความเห็น ความเห็นผิด...ฯลฯ...ความยึดถือโดยวิปลาสว่า อัตตาและโลกเที่ยง นี้เรียกว่า สัสสตทิฏฐิ

---

1323. තත්ථ කතමා උච්ඡෙදදිට්ඨි? උච්ඡිජ්ජිස්සති අත්තා ච ලොකො චාති, යා එවරූපා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං…පෙ… විපරියාසග්ගාහො – අයං වුච්චති උච්ඡෙදදිට්ඨි.

๑๓๒๓. บรรดาทิฏฐิเหล่านั้น อุจเฉททิฏฐิ เป็นไฉน? ความเห็น ความเห็นผิด...ฯลฯ...ความยึดถือโดยวิปลาสว่า อัตตาและโลกจักขาดสูญ นี้เรียกว่า อุจเฉททิฏฐิ

---

1324. තත්ථ කතමා අන්තවා දිට්ඨි? අන්තවා අත්තා ච ලොකො චාති, යා එවරූපා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං…පෙ… විපරියාසග්ගාහො – අයං වුච්චති අන්තවා දිට්ඨි.

๑๓๒๔. บรรดาทิฏฐิเหล่านั้น อันตวาทิฏฐิ เป็นไฉน? ความเห็น ความเห็นผิด...ฯลฯ...ความยึดถือโดยวิปลาสว่า อัตตาและโลกมีที่สุด นี้เรียกว่า อันตวาทิฏฐิ

---

1325. තත්ථ කතමා අනන්තවා දිට්ඨි? අනන්තවා අත්තා ච ලොකො චාති, යා එවරූපා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං…පෙ… විපරියාසග්ගාහො – අයං වුච්චති අනන්තවා දිට්ඨි.

๑๓๒๕. บรรดาทิฏฐิเหล่านั้น อนันตวาทิฏฐิ เป็นไฉน? ความเห็น ความเห็นผิด...ฯลฯ...ความยึดถือโดยวิปลาสว่า อัตตาและโลกไม่มีที่สุด นี้เรียกว่า อนันตวาทิฏฐิ

---

1326. තත්ථ කතමා පුබ්බන්තානුදිට්ඨි? පුබ්බන්තං ආරබ්භ යා උප්පජ්ජති දිට්ඨි දිට්ඨිගතං…පෙ… විපරියාසග්ගාහො – අයං වුච්චති පුබ්බන්තානුදිට්ඨි.

๑๓๒๖. บรรดาทิฏฐิเหล่านั้น ปุพพันตานุทิฏฐิ เป็นไฉน? ความเห็น ความเห็นผิด...ฯลฯ...ความยึดถือโดยวิปลาสใด ที่ปรารภส่วนเบื้องต้นเกิดขึ้น นี้เรียกว่า ปุพพันตานุทิฏฐิ

---

1327. තත්ථ කතමා අපරන්තානුදිට්ඨි? අපරන්තං ආරබ්භ යා උප්පජ්ජති දිට්ඨි දිට්ඨිගතං…පෙ… විපරියාසග්ගාහො – අයං වුච්චති අපරන්තානුදිට්ඨි.

๑๓๒๗. บรรดาทิฏฐิเหล่านั้น อปรันตานุทิฏฐิ เป็นไฉน? ความเห็น ความเห็นผิด...ฯลฯ...ความยึดถือโดยวิปลาสใด ที่ปรารภส่วนเบื้องปลายเกิดขึ้น นี้เรียกว่า อปรันตานุทิฏฐิ

---

1328. තත්ථ කතමං අහිරිකං? යං න හිරීයති හිරියිතබ්බෙන, න හිරීයති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා – ඉදං වුච්චති අහිරිකං.

๑๓๒๘. บรรดาธรรมเหล่านั้น อหิริกะ เป็นไฉน? การไม่ละอายต่อสิ่งที่ควรละอาย การไม่ละอายต่อการเข้าถึงธรรมที่เป็นบาปอกุศล นี้เรียกว่า อหิริกะ

---

1329. තත්ථ කතමං අනොත්තප්පං? යං න ඔත්තප්පති ඔත්තප්පිතබ්බෙන, න ඔත්තප්පති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා – ඉදං වුච්චති අනොත්තප්පං.

๑๓๒๙. บรรดาธรรมเหล่านั้น อโนตตัปปะ เป็นไฉน? การไม่เกรงกลัวต่อสิ่งที่ควรเกรงกลัว การไม่เกรงกลัวต่อการเข้าถึงธรรมที่เป็นบาปอกุศล นี้เรียกว่า อโนตตัปปะ

---

1330. තත්ථ [Pg.258] කතමා හිරී? යං හිරීයති හිරියිතබ්බෙන, හිරීයති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා – අයං වුච්චති හිරී.

๑๓๓๐. บรรดาธรรมเหล่านั้น หิริ เป็นไฉน? การละอายต่อสิ่งที่ควรละอาย การละอายต่อการเข้าถึงธรรมที่เป็นบาปอกุศล นี้เรียกว่า หิริ

---

1331. තත්ථ කතමං ඔත්තප්පං? යං ඔත්තප්පති ඔත්තප්පිතබ්බෙන, ඔත්තප්පති පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං සමාපත්තියා – ඉදං වුච්චති ඔත්තප්පං.

๑๓๓๑. บรรดาธรรมเหล่านั้น โอตตัปปะ เป็นไฉน? การเกรงกลัวต่อสิ่งที่ควรเกรงกลัว การเกรงกลัวต่อการเข้าถึงธรรมที่เป็นบาปอกุศล นี้เรียกว่า โอตตัปปะ

---

1332. තත්ථ කතමා දොවචස්සතා? සහධම්මිකෙ වුච්චමානෙ දොවචස්සායං දොවචස්සියං දොවචස්සතා විප්පටිකූලග්ගාහිතා විපච්චනීකසාතතා අනාදරියං අනාදරතා අගාරවතා අප්පටිස්සවතා – අයං වුච්චති දොවචස්සතා.

๑๓๓๒. บรรดาธรรมเหล่านั้น โทวจัสสตา เป็นไฉน? เมื่อมีผู้กล่าวตักเตือนโดยชอบธรรม ความเป็นผู้ว่ายาก ความเป็นแห่งบุคคลผู้ว่ายาก ภาวะที่ว่ายาก ความเป็นผู้ถือเอาโดยอาการที่ปฏิปักษ์ ความเป็นผู้ยินดีในการขัดแย้ง ความไม่เอื้อเฟื้อ ความไม่เคารพ ความไม่ยำเกรง ความไม่เชื่อฟัง นี้เรียกว่า โทวจัสสตา

---

1333. තත්ථ කතමා පාපමිත්තතා? යෙ තෙ පුග්ගලා අස්සද්ධා දුස්සීලා අප්පස්සුතා මච්ඡරිනො දුප්පඤ්ඤා, යා තෙසං සෙවනා නිසෙවනා සංසෙවනා භජනා සම්භජනා භත්ති සම්භත්ති තංසම්පවඞ්කතා – අයං වුච්චති පාපමිත්තතා.

๑๓๓๓. บรรดาธรรมเหล่านั้น ปาปมิตตตา เป็นไฉน? บุคคลเหล่าใดเป็นผู้ไม่มีศรัทธา ทุศีล สดับน้อย ตระหนี่ มีปัญญาทราม การเสพ การเข้าไปเสพ การเสพทั่ว การคบ การคบหาทั่วถึง ความภักดี ความภักดีทั่วถึง ความน้อมไปในบุคคลเหล่านั้น นี้เรียกว่า ปาปมิตตตา

---

1334. තත්ථ කතමා සොවචස්සතා? සහධම්මිකෙ වුච්චමානෙ සොවචස්සායං සොවචස්සියං සොවචස්සතා අප්පටිකූලග්ගාහිතා අවිපච්චනීකසාතතා සගාරවතා සාදරියං සාදරතා සප්පටිස්සවතා – අයං වුච්චති සොවචස්සතා.

๑๓๓๔. บรรดาธรรมเหล่านั้น โสวจัสสตา เป็นไฉน? เมื่อมีผู้กล่าวตักเตือนโดยชอบธรรม ความเป็นผู้ว่าง่าย ความเป็นแห่งบุคคลผู้ว่าง่าย ภาวะที่ว่าง่าย ความเป็นผู้ถือเอาโดยอาการที่ไม่เป็นปฏิปักษ์ ความเป็นผู้ไม่ยินดีในการขัดแย้ง ความเคารพ ความเอื้อเฟื้อ ความใส่ใจ ความเชื่อฟัง นี้เรียกว่า โสวจัสสตา

---

1335. තත්ථ කතමා කල්‍යාණමිත්තතා? යෙ තෙ පුග්ගලා සද්ධා සීලවන්තො බහුස්සුතා චාගවන්තො පඤ්ඤවන්තො, යා තෙසං සෙවනා නිසෙවනා සංසෙවනා භජනා සම්භජනා භත්ති සම්භත්ති තංසම්පවඞ්කතා – අයං වුච්චති කල්‍යාණමිත්තතා.

๑๓๓๕. บรรดาธรรมเหล่านั้น กัลยาณมิตตตา เป็นไฉน? บุคคลเหล่าใดเป็นผู้มีศรัทธา มีศีล เป็นพหูสูต มีจาคะ มีปัญญา การเสพ การเข้าไปเสพ การเสพทั่ว การคบ การคบหาทั่วถึง ความภักดี ความภักดีทั่วถึง ความน้อมไปในบุคคลเหล่านั้น นี้เรียกว่า กัลยาณมิตตตา

---

1336. තත්ථ කතමා ආපත්තිකුසලතා? පඤ්චපි ආපත්තික්ඛන්ධා ආපත්තියො, සත්තපි ආපත්තික්ඛන්ධා ආපත්තියො. යා තාසං ආපත්තීනං ආපත්තිකුසලතා පඤ්ඤා පජානනා…පෙ… අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – අයං වුච්චති ආපත්තිකුසලතා.

๑๓๓๖. บรรดาธรรมเหล่านั้น อาปัตติกุสลตา เป็นไฉน? อาปัตติขันธ์ ๕ ก็เป็นอาบัติ อาปัตติขันธ์ ๗ ก็เป็นอาบัติ ความเป็นผู้ฉลาดในอาบัติเหล่านั้น ปัญญา ความรู้ทั่ว...ฯลฯ...อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิ นี้เรียกว่า อาปัตติกุสลตา

---

1337. තත්ථ කතමා ආපත්තිවුට්ඨානකුසලතා? යා තාහි ආපත්තීහි වුට්ඨානකුසලතා පඤ්ඤා පජානනා…පෙ… අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – අයං වුච්චති ආපත්තිවුට්ඨානකුසලතා.

๑๓๓๗. บรรดาธรรมเหล่านั้น อาปัตติวุฏฐานกุสลตา เป็นไฉน? ความเป็นผู้ฉลาดในการออกจากอาบัติเหล่านั้น ปัญญา ความรู้ทั่ว...ฯลฯ...อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิ นี้เรียกว่า อาปัตติวุฏฐานกุสลตา

---

1338. තත්ථ [Pg.259] කතමා සමාපත්තිකුසලතා? අත්ථි සවිතක්කසවිචාරා සමාපත්ති, අත්ථි අවිතක්කවිචාරමත්තා සමාපත්ති, අත්ථි අවිතක්කඅවිචාරා සමාපත්ති. යා තාසං සමාපත්තීනං සමාපත්තිකුසලතා පඤ්ඤා පජානනා…පෙ… අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – අයං වුච්චති සමාපත්තිකුසලතා.

๑๓๓๘. บรรดาธรรมเหล่านั้น สมาปัตติกุสลตา เป็นไฉน? สมาบัติที่มีวิตกวิจาร มีอยู่ สมาบัติที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจาร มีอยู่ สมาบัติที่ไม่มีทั้งวิตกและวิจาร มีอยู่ ความเป็นผู้ฉลาดในสมาบัติเหล่านั้น ปัญญา ความรู้ทั่ว...ฯลฯ...อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิ นี้เรียกว่า สมาปัตติกุสลตา

---

1339. තත්ථ කතමා සමාපත්තිවුට්ඨානකුසලතා? යා තාහි සමාපත්තීහි වුට්ඨානකුසලතා පඤ්ඤා පජානනා…පෙ… අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – අයං වුච්චති සමාපත්තිවුට්ඨානකුසලතා.

๑๓๓๙. บรรดาธรรมเหล่านั้น สมาปัตติวุฏฐานกุสลตา เป็นไฉน? ความเป็นผู้ฉลาดในการออกจากสมาบัติเหล่านั้น ปัญญา ความรู้ทั่ว...ฯลฯ...อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิ นี้เรียกว่า สมาปัตติวุฏฐานกุสลตา

---

1340. තත්ථ කතමා ධාතුකුසලතා? අට්ඨාරස ධාතුයො චක්ඛුධාතු රූපධාතු චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු, සොතධාතු සද්දධාතු සොතවිඤ්ඤාණධාතු, ඝානධාතු ගන්ධධාතු ඝානවිඤ්ඤාණධාතු, ජිව්හාධාතු රසධාතු ජිව්හාවිඤ්ඤාණධාතු, කායධාතු ඵොට්ඨබ්බධාතු කායවිඤ්ඤාණධාතු, මනොධාතු ධම්මධාතු මනොවිඤ්ඤාණධාතු. යා තාසං ධාතූනං ධාතුකුසලතා පඤ්ඤා පජානනා…පෙ… අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – අයං වුච්චති ධාතුකුසලතා.

๑๓๔๐. บรรดาธรรมเหล่านั้น ธาตุกุสลตา เป็นไฉน? ธาตุ ๑๘ คือ จักขุธาตุ รูปธาตุ จักขุวิญญาณธาตุ, โสตธาตุ สัททธาตุ โสตวิญญาณธาตุ, ฆานธาตุ คันธธาตุ ฆานวิญญาณธาตุ, ชิวหาธาตุ รสธาตุ ชิวหาวิญญาณธาตุ, กายธาตุ โผฏฐัพพธาตุ กายวิญญาณธาตุ, มโนธาตุ ธัมมธาตุ มโนวิญญาณธาตุ ความเป็นผู้ฉลาดในธาตุเหล่านั้น ปัญญา ความรู้ทั่ว...ฯลฯ...อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิ นี้เรียกว่า ธาตุกุสลตา

---

1341. තත්ථ කතමා මනසිකාරකුසලතා? යා තාසං ධාතූනං මනසිකාරකුසලතා පඤ්ඤා පජානනා…පෙ… අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – අයං වුච්චති මනසිකාරකුසලතා.

๑๓๔๑. บรรดาธรรมเหล่านั้น มนสิการกุสลตา เป็นไฉน? ความเป็นผู้ฉลาดในมนสิการในธาตุเหล่านั้น ปัญญา ความรู้ทั่ว...ฯลฯ...อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิ นี้เรียกว่า มนสิการกุสลตา

---

1342. තත්ථ කතමා ආයතනකුසලතා? ද්වාදසායතනානි – චක්ඛායතනං, රූපායතනං, සොතායතනං, සද්දායතනං, ඝානායතනං, ගන්ධායතනං, ජිව්හායතනං, රසායතනං, කායායතනං, ඵොට්ඨබ්බායතනං, මනායතනං, ධම්මායතනං. යා තෙසං ආයතනානං ආයතනකුසලතා පඤ්ඤා පජානනා…පෙ… අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – අයං වුච්චති ආයතනකුසලතා.

๑๓๔๒. บรรดาธรรมเหล่านั้น อายตนกุสลตา เป็นไฉน? อายตนะ ๑๒ คือ จักขายตนะ รูปายตนะ, โสตายตนะ สัททายตนะ, ฆานายตนะ คันธายตนะ, ชิวหายตนะ รสายตนะ, กายายตนะ โผฏฐัพพายตนะ, มนายตนะ ธัมมายตนะ ความเป็นผู้ฉลาดในอายตนะเหล่านั้น ปัญญา ความรู้ทั่ว...ฯลฯ...อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิ นี้เรียกว่า อายตนกุสลตา

---

1343. තත්ථ කතමා පටිච්චසමුප්පාදකුසලතා? අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං, නාමරූපපච්චයා සළායතනං, සළායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති; එවමෙතස්ස [Pg.260] කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතීති. යා තත්ථ පඤ්ඤා පජානනා…පෙ… අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – අයං වුච්චති පටිච්චසමුප්පාදකුසලතා.

๑๓๔๓. ในธรรมเหล่านั้น ปฏิจจสมุปบาทกุศลตา เป็นไฉน? เพราะอวิชชาเป็นปัจจัย สังขารทั้งหลายจึงมี, เพราะสังขารเป็นปัจจัย วิญญาณจึงมี, เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย นามรูปจึงมี, เพราะนามรูปเป็นปัจจัย สฬายตนะจึงมี, เพราะสฬายตนะเป็นปัจจัย ผัสสะจึงมี, เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนาจึงมี, เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหาจึงมี, เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทานจึงมี, เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพจึงมี, เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติจึงมี, เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรามรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกขะ โทมนัส อุปายาสทั้งหลายจึงเกิดขึ้นพร้อม, ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งมวลนี้ ย่อมมี ด้วยประการฉะนี้. ปัญญา ความรู้ทั่ว...ฯลฯ...ความไม่หลง ความวิจัยธรรม สัมมาทิฏฐิใด ในปฏิจจสมุปบาทนั้น นี้เรียกว่า ปฏิจจสมุปบาทกุศลตา

---

1344. තත්ථ කතමා ඨානකුසලතා? යෙ යෙ ධම්මා යෙසං යෙසං ධම්මානං හෙතූ පච්චයා උප්පාදාය තං තං ඨානන්ති, යා තත්ථ පඤ්ඤා පජානනා…පෙ… අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – අයං වුච්චති ඨානකුසලතා.

๑๓๔๔. ในธรรมเหล่านั้น ฐานกุศลตา เป็นไฉน? ธรรมเหล่าใดๆ เป็นเหตุ เป็นปัจจัย เพื่อความเกิดขึ้นแห่งธรรมเหล่าใดๆ ธรรมนั้นๆ ชื่อว่าฐานะ, ปัญญา ความรู้ทั่ว...ฯลฯ...ความไม่หลง ความวิจัยธรรม สัมมาทิฏฐิใด ในฐานะนั้น นี้เรียกว่า ฐานกุศลตา

---

1345. තත්ථ කතමා අට්ඨානකුසලතා? යෙ යෙ ධම්මා යෙසං යෙසං ධම්මානං න හෙතූ න පච්චයා උප්පාදාය තං තං අට්ඨානන්ති, යා තත්ථ පඤ්ඤා පජානනා…පෙ… අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – අයං වුච්චති අට්ඨානකුසලතා.

๑๓๔๕. ในธรรมเหล่านั้น อฐานกุศลตา เป็นไฉน? ธรรมเหล่าใดๆ ไม่ใช่เหตุ ไม่ใช่ปัจจัย เพื่อความเกิดขึ้นแห่งธรรมเหล่าใดๆ ธรรมนั้นๆ ชื่อว่าอฐานะ, ปัญญา ความรู้ทั่ว...ฯลฯ...ความไม่หลง ความวิจัยธรรม สัมมาทิฏฐิใด ในอฐานะนั้น นี้เรียกว่า อฐานกุศลตา

---

1346. තත්ථ කතමො අජ්ජවො? යා අජ්ජවතා අජිම්හතා අවඞ්කතා අකුටිලතා – අයං වුච්චති අජ්ජවො.

๑๓๔๖. ในธรรมเหล่านั้น อัชชวะ เป็นไฉน? ความเป็นผู้ซื่อตรง ความไม่คด ความไม่โค้ง ความไม่โกงใด นี้เรียกว่า อัชชวะ

---

1347. තත්ථ කතමො මද්දවො? යා මුදුතා මද්දවතා අකක්ඛළතා අකථිනතා නීචචිත්තතා – අයං වුච්චති මද්දවො.

๑๓๔๗. ในธรรมเหล่านั้น มัททวะ เป็นไฉน? ความอ่อนโยน ความสุภาพ ความไม่หยาบกระด้าง ความไม่แข็งกระด้าง ความมีจิตถ่อมตนใด นี้เรียกว่า มัททวะ

---

1348. තත්ථ කතමා ඛන්ති? යා ඛන්ති ඛමනතා අධිවාසනතා අචණ්ඩික්කං අනසුරොපො අත්තමනතා චිත්තස්ස – අයං වුච්චති ඛන්ති.

๑๓๔๘. ในธรรมเหล่านั้น ขันติ เป็นไฉน? ความอดทน ความอดกลั้น ความทนทาน ความไม่ดุร้าย ความไม่โต้ตอบ ความพอใจแห่งจิตใด นี้เรียกว่า ขันติ

---

1349. තත්ථ කතමං සොරච්චං? යො කායිකො අවීතික්කමො, වාචසිකො අවීතික්කමො, කායිකවාචසිකො අවීතික්කමො – ඉදං වුච්චති සොරච්චං. සබ්බොපි සීලසංවරො සොරච්චං.

๑๓๔๙. ในธรรมเหล่านั้น โสรัจจะ เป็นไฉน? การไม่ล่วงละเมิดทางกาย การไม่ล่วงละเมิดทางวาจา การไม่ล่วงละเมิดทางกายและวาจาใด นี้เรียกว่า โสรัจจะ. แม้ความสำรวมในศีลทั้งหมด ก็เรียกว่า โสรัจจะ

---

1350. තත්ථ කතමං සාඛල්‍යං? යා සා වාචා අණ්ඩකා කක්කසා පරකටුකා පරාභිසජ්ජනී කොධසාමන්තා අසමාධිසංවත්තනිකා, තථාරූපිං වාචං පහාය යා සා වාචා නෙළා කණ්ණසුඛා පෙමනීයා හදයඞ්ගමා පොරී බහුජනකන්තා බහුජනමනාපා තථාරූපිං වාචං භාසිතා හොති; යා තත්ථ සණ්හවාචතා සඛිලවාචතා අඵරුසවාචතා – ඉදං වුච්චති සාඛල්‍යං.

๑๓๕๐. ในธรรมเหล่านั้น สาขัลยะ เป็นไฉน? บุคคลละวาจาเช่นนั้น คือ วาจาที่มีปม หยาบคาย เผ็ดร้อนต่อผู้อื่น เสียดแทงผู้อื่น ใกล้ต่อความโกรธ ไม่เป็นไปเพื่อสมาธิ แล้วกล่าววาจาเช่นนี้ คือ วาจาที่ไม่มีโทษ สบายหู น่ารัก ซาบซึ้งใจ เป็นของชาวเมือง เป็นที่รักใคร่ของคนหมู่มาก เป็นที่พอใจของคนหมู่มาก; ความเป็นผู้มีวาจาอ่อนหวาน ความเป็นผู้มีวาจาไพเราะ ความเป็นผู้มีวาจาไม่หยาบคายใด ในวาจานั้น นี้เรียกว่า สาขัลยะ

---

1351. තත්ථ [Pg.261] කතමො පටිසන්ථාරො? ද්වෙ පටිසන්ථාරා – ආමිසපටිසන්ථාරො ච ධම්මපටිසන්ථාරො ච. ඉධෙකච්චො පටිසන්ථාරකො හොති ආමිසපටිසන්ථාරෙන වා ධම්මපටිසන්ථාරෙන වා – අයං වුච්චති පටිසන්ථාරො.

๑๓๕๑. ในธรรมเหล่านั้น ปฏิสันถาร เป็นไฉน? ปฏิสันถารมี ๒ อย่าง คือ อามิสปฏิสันถาร และธรรมปฏิสันถาร. บุคคลบางคนในโลกนี้ เป็นผู้ทำการปฏิสันถารด้วยอามิสปฏิสันถาร หรือด้วยธรรมปฏิสันถาร นี้เรียกว่า ปฏิสันถาร

---

1352. තත්ථ කතමා ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරතා? ඉධෙකච්චො චක්ඛුනා රූපං දිස්වා නිමිත්තග්ගාහී හොති අනුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං චක්ඛුන්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය න පටිපජ්ජති, න රක්ඛති චක්ඛුන්ද්‍රියං, චක්ඛුන්ද්‍රියෙ න සංවරං ආපජ්ජති. සොතෙන සද්දං සුත්වා…පෙ… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා…පෙ… ජිව්හාය රසං සායිත්වා…පෙ… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා…පෙ… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය නිමිත්තග්ගාහී හොති අනුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං මනින්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය න පටිපජ්ජති, න රක්ඛති මනින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියෙ න සංවරං ආපජ්ජති. යා ඉමෙසං ඡන්නං ඉන්ද්‍රියානං අගුත්ති අගොපනා අනාරක්ඛො අසංවරො – අයං වුච්චති ඉන්ද්‍රියෙසු අගුත්තද්වාරතා.

๑๓๕๒. ในธรรมเหล่านั้น ความเป็นผู้มีทวารไม่คุ้มครองแล้วในอินทรีย์ทั้งหลาย เป็นไฉน? บุคคลบางคนในโลกนี้ เห็นรูปด้วยตาแล้ว เป็นผู้ถือนิมิต ถืออนุพยัญชนะ. อภิชฌาและโทมนัสอันเป็นบาปอกุศลธรรม ย่อมไหลไปตามบุคคลนั้น ผู้มีจักขุนทรีย์อันไม่สำรวมอยู่ เพราะอาศัยเหตุใด, เขาย่อมไม่ปฏิบัติเพื่อความสำรวมจักขุนทรีย์นั้น, ไม่รักษาจักขุนทรีย์, ไม่ถึงความสำรวมในจักขุนทรีย์. ได้ยินเสียงด้วยหู...ฯลฯ...ดมกลิ่นด้วยจมูก...ฯลฯ...ลิ้มรสด้วยลิ้น...ฯลฯ...ถูกต้องโผฏฐัพพะด้วยกาย...ฯลฯ...รู้แจ้งธรรมารมณ์ด้วยใจแล้ว เป็นผู้ถือนิมิต ถืออนุพยัญชนะ. อภิชฌาและโทมนัสอันเป็นบาปอกุศลธรรม ย่อมไหลไปตามบุคคลนั้น ผู้มีมนินทรีย์อันไม่สำรวมอยู่ เพราะอาศัยเหตุใด, เขาย่อมไม่ปฏิบัติเพื่อความสำรวมมนินทรีย์นั้น, ไม่รักษามนินทรีย์, ไม่ถึงความสำรวมในมนินทรีย์. ความไม่คุ้มครอง ความไม่รักษา ความไม่ดูแล ความไม่สำรวมแห่งอินทรีย์ ๖ เหล่านี้ใด นี้เรียกว่า ความเป็นผู้มีทวารไม่คุ้มครองแล้วในอินทรีย์ทั้งหลาย

---

1353. තත්ථ කතමා භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතා? ඉධෙකච්චො අප්පටිසඞ්ඛා අයොනිසො ආහාරං ආහාරෙති දවාය මදාය මණ්ඩනාය විභූසනාය. යා තත්ථ අසන්තුට්ඨිතා අමත්තඤ්ඤුතා අප්පටිසඞ්ඛා භොජනෙ – අයං වුච්චති භොජනෙ අමත්තඤ්ඤුතා.

๑๓๕๓. ในธรรมเหล่านั้น ความเป็นผู้ไม่รู้ประมาณในโภชนะ เป็นไฉน? บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่พิจารณาโดยแยบคายแล้วบริโภคอาหาร เพื่อความคะนอง เพื่อความมัวเมา เพื่อการประดับ เพื่อการตบแต่ง. ความไม่สันโดษ ความไม่รู้ประมาณ ความไม่พิจารณาในโภชนะใด ในเรื่องนั้น นี้เรียกว่า ความเป็นผู้ไม่รู้ประมาณในโภชนะ

---

1354. තත්ථ කතමා ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතා? ඉධෙකච්චො චක්ඛුනා රූපං දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොති න අනුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං චක්ඛුන්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති, රක්ඛති චක්ඛුන්ද්‍රියං, චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. සොතෙන සද්දං සුත්වා…පෙ… ඝානෙන ගන්ධං ඝායිත්වා…පෙ… ජිව්හාය රසං සායිත්වා…පෙ… කායෙන ඵොට්ඨබ්බං ඵුසිත්වා…පෙ… මනසා ධම්මං විඤ්ඤාය න නිමිත්තග්ගාහී හොති නානුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහී. යත්වාධිකරණමෙනං මනින්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං, තස්ස සංවරාය පටිපජ්ජති, රක්ඛති මනින්ද්‍රියං, මනින්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජති. යා ඉමෙසං ඡන්නං ඉන්ද්‍රියානං ගුත්ති ගොපනා ආරක්ඛො සංවරො – අයං වුච්චති ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතා.

๑๓๕๔. ในธรรมเหล่านั้น ความเป็นผู้มีทวารคุ้มครองแล้วในอินทรีย์ทั้งหลาย เป็นไฉน? บุคคลบางคนในโลกนี้ เห็นรูปด้วยตาแล้ว ไม่เป็นผู้ถือนิมิต ไม่เป็นผู้ถืออนุพยัญชนะ. อภิชฌาและโทมนัสอันเป็นบาปอกุศลธรรม พึงไหลไปตามบุคคลนั้น ผู้มีจักขุนทรีย์อันไม่สำรวมอยู่ เพราะอาศัยเหตุใด, เขาย่อมปฏิบัติเพื่อความสำรวมจักขุนทรีย์นั้น, รักษาจักขุนทรีย์, ถึงความสำรวมในจักขุนทรีย์. ได้ยินเสียงด้วยหู...ฯลฯ...ดมกลิ่นด้วยจมูก...ฯลฯ...ลิ้มรสด้วยลิ้น...ฯลฯ...ถูกต้องโผฏฐัพพะด้วยกาย...ฯลฯ...รู้แจ้งธรรมารมณ์ด้วยใจแล้ว ไม่เป็นผู้ถือนิมิต ไม่เป็นผู้ถืออนุพยัญชนะ. อภิชฌาและโทมนัสอันเป็นบาปอกุศลธรรม พึงไหลไปตามบุคคลนั้น ผู้มีมนินทรีย์อันไม่สำรวมอยู่ เพราะอาศัยเหตุใด, เขาย่อมปฏิบัติเพื่อความสำรวมมนินทรีย์นั้น, รักษามนินทรีย์, ถึงความสำรวมในมนินทรีย์. การคุ้มครอง การรักษา การดูแล การสำรวมแห่งอินทรีย์ ๖ เหล่านี้ใด นี้เรียกว่า ความเป็นผู้มีทวารคุ้มครองแล้วในอินทรีย์ทั้งหลาย

---

1355. තත්ථ [Pg.262] කතමා භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා? ඉධෙකච්චො පටිසඞ්ඛා යොනිසො ආහාරං ආහාරෙති – නෙව දවාය න මදාය න මණ්ඩනාය න විභූසනාය යාවදෙව ඉමස්ස කායස්ස ඨිතියා යාපනාය විහිංසූපරතියා බ්‍රහ්මචරියානුග්ගහාය, ඉති පුරාණඤ්ච වෙදනං පටිහඞ්ඛාමි, නවඤ්ච වෙදනං න උප්පාදෙස්සාමි, යාත්‍රා ච මෙ භවිස්සති අනවජ්ජතා ච ඵාසුවිහාරො චාති. යා තත්ථ සන්තුට්ඨිතා මත්තඤ්ඤුතා පටිසඞ්ඛා භොජනෙ – අයං වුච්චති භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා.

๑๓๕๕. บรรดาธรรมเหล่านั้น โภชเนมัตตัญญุตา เป็นไฉน? บุคคลบางคนในศาสนานี้ พิจารณาโดยแยบคายแล้วฉันอาหาร ไม่ใช่เพื่อเล่น ไม่ใช่เพื่อมัวเมา ไม่ใช่เพื่อประดับ ไม่ใช่เพื่อตกแต่ง แต่เพียงเพื่อความตั้งอยู่แห่งกายนี้ เพื่อความเป็นไปได้ เพื่อระงับความลำบาก เพื่ออนุเคราะห์พรหมจรรย์ ด้วยคิดว่า ‘เราจักกำจัดเวทนาเก่า (คือความหิว) และจักไม่ให้เวทนาใหม่ (คือความอิ่มเกินไป) เกิดขึ้น ความเป็นไปสะดวกแห่งอัตภาพ ความไม่มีโทษ และการอยู่ผาสุก จักมีแก่เรา’ ความสันโดษ ความรู้จักประมาณ การพิจารณาในโภชนะใดในข้อนั้น นี้เรียกว่า โภชเนมัตตัญญุตา

---

1356. තත්ථ කතමං මුට්ඨසච්චං? යා අසති අනනුස්සති අප්පටිස්සති අසති අසරණතා අධාරණතා පිලාපනතා සම්මුසනතා – ඉදං වුච්චති මුට්ඨසච්චං.

๑๓๕๖. บรรดาธรรมเหล่านั้น มุฏฐสัจจะ เป็นไฉน? ความไม่มีสติ ความไม่ระลึกตาม ความไม่ระลึกถึง ความไม่มีสติ ภาวะที่ระลึกไม่ได้ ภาวะที่ทรงจำไว้ไม่ได้ ภาวะที่เลื่อนลอย ภาวะที่หลงลืมใด นี้เรียกว่า มุฏฐสัจจะ

---

1357. තත්ථ කතමං අසම්පජඤ්ඤං? යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං…පෙ… අවිජ්ජාලඞ්ගී මොහො අකුසලමූලං – ඉදං වුච්චති අසම්පජඤ්ඤං.

๑๓๕๗. บรรดาธรรมเหล่านั้น อสัมปชัญญะ เป็นไฉน? ความไม่รู้ ความไม่เห็น ...ฯลฯ... อวิชชาเหมือนลิ่มสลัก โมหะ อกุศลมูลใด นี้เรียกว่า อสัมปชัญญะ

---

1358. තත්ථ කතමා සති? යා සති අනුස්සති පටිස්සති සති සරණතා ධාරණතා අපිලාපනතා අසම්මුසනතා සති සතින්ද්‍රියං සතිබලං සම්මාසති – අයං වුච්චති සති.

๑๓๕๘. บรรดาธรรมเหล่านั้น สติ เป็นไฉน? สติ ความระลึก ความระลึกถึง สติ ภาวะที่ระลึกได้ ภาวะที่ทรงจำไว้ได้ ภาวะที่ไม่เลื่อนลอย ภาวะที่ไม่หลงลืม สติ สตินทรีย์ สติพละ สัมมาสติใด นี้เรียกว่า สติ

---

1359. තත්ථ කතමං සම්පජඤ්ඤං? යා පඤ්ඤා පජානනා…පෙ… අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – ඉදං වුච්චති සම්පජඤ්ඤං.

๑๓๕๙. บรรดาธรรมเหล่านั้น สัมปชัญญะ เป็นไฉน? ปัญญา ความรู้ทั่ว ...ฯลฯ... อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิใด นี้เรียกว่า สัมปชัญญะ

---

1360. තත්ථ කතමං පටිසඞ්ඛානබලං? යා පඤ්ඤා පජානනා…පෙ… අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – ඉදං වුච්චති පටිසඞ්ඛානබලං.

๑๓๖๐. บรรดาธรรมเหล่านั้น ปฏิสังขานพละ เป็นไฉน? ปัญญา ความรู้ทั่ว ...ฯลฯ... อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิใด นี้เรียกว่า ปฏิสังขานพละ

---

1361. තත්ථ කතමං භාවනාබලං? යා කුසලානං ධම්මානං ආසෙවනා භාවනා බහුලීකම්මං – ඉදං වුච්චති භාවනාබලං. සත්තපි බොජ්ඣඞ්ගා භාවනාබලං.

๑๓๖๑. บรรดาธรรมเหล่านั้น ภาวนาพละ เป็นไฉน? การเสพ การเจริญ การทำให้มากซึ่งกุศลธรรมทั้งหลายใด นี้เรียกว่า ภาวนาพละ แม้โพชฌงค์ ๗ ก็เป็นภาวนาพละ

---

1362. තත්ථ කතමො සමථො? යා චිත්තස්ස ඨිති…පෙ… සම්මාසමාධි – අයං වුච්චති සමථො.

๑๓๖๒. บรรดาธรรมเหล่านั้น สมถะ เป็นไฉน? ความตั้งอยู่แห่งจิต ...ฯลฯ... สัมมาสมาธิใด นี้เรียกว่า สมถะ

---

1363. තත්ථ කතමා විපස්සනා? යා පඤ්ඤා පජානනා…පෙ… අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – අයං වුච්චති විපස්සනා.

๑๓๖๓. บรรดาธรรมเหล่านั้น วิปัสสนา เป็นไฉน? ปัญญา ความรู้ทั่ว ...ฯลฯ... อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิใด นี้เรียกว่า วิปัสสนา

---

1364. තත්ථ [Pg.263] කතමං සමථනිමිත්තං? යා චිත්තස්ස ඨිති…පෙ… සම්මාසමාධි – ඉදං වුච්චති සමථනිමිත්තං.

๑๓๖๔. บรรดาธรรมเหล่านั้น สมถนิมิต เป็นไฉน? ความตั้งอยู่แห่งจิต ...ฯลฯ... สัมมาสมาธิใด นี้เรียกว่า สมถนิมิต

---

1365. තත්ථ කතමං පග්ගාහනිමිත්තං? යො චෙතසිකො වීරියාරම්භො…පෙ… සම්මාවායාමො – ඉදං වුච්චති පග්ගාහනිමිත්තං.

๑๓๖๕. บรรดาธรรมเหล่านั้น ปัคคาหนิมิต เป็นไฉน? ความปรารภความเพียรทางใจ ...ฯลฯ... สัมมาวายามะใด นี้เรียกว่า ปัคคาหนิมิต

---

1366. තත්ථ කතමො පග්ගාහො? යො චෙතසිකො වීරියාරම්භො…පෙ… සම්මාවායාමො – අයං වුච්චති පග්ගාහො.

๑๓๖๖. บรรดาธรรมเหล่านั้น ปัคคาหะ เป็นไฉน? ความปรารภความเพียรทางใจ ...ฯลฯ... สัมมาวายามะใด นี้เรียกว่า ปัคคาหะ

---

1367. තත්ථ කතමො අවික්ඛෙපො? යා චිත්තස්ස ඨිති…පෙ… සම්මාසමාධි – අයං වුච්චති අවික්ඛෙපො.

๑๓๖๗. บรรดาธรรมเหล่านั้น อวิกเขปะ เป็นไฉน? ความตั้งอยู่แห่งจิต ...ฯลฯ... สัมมาสมาธิใด นี้เรียกว่า อวิกเขปะ

---

1368. තත්ථ කතමා සීලවිපත්ති? යො කායිකො වීතික්කමො, වාචසිකො වීතික්කමො, කායිකවාචසිකො වීතික්කමො – අයං වුච්චති සීලවිපත්ති. සබ්බම්පි දුස්සිල්‍යං සීලවිපත්ති.

๑๓๖๘. บรรดาธรรมเหล่านั้น สีลวิบัติ เป็นไฉน? การล่วงละเมิดทางกาย การล่วงละเมิดทางวาจา การล่วงละเมิดทางกายและวาจาใด นี้เรียกว่า สีลวิบัติ แม้ความเป็นผู้ทุศีลทั้งหมด ก็เป็นสีลวิบัติ

---

1369. තත්ථ කතමා දිට්ඨිවිපත්ති? නත්ථි දින්නං, නත්ථි යිට්ඨං, නත්ථි හුතං, නත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, නත්ථි අයං ලොකො, නත්ථි පරො ලොකො, නත්ථි මාතා, නත්ථි පිතා, නත්ථි සත්තා ඔපපාතිකා, නත්ථි ලොකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා සම්මග්ගතා සම්මාපටිපන්නා යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තීතිः යා එවරූපා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං…පෙ… විපරියාසග්ගාහො – අයං වුච්චති දිට්ඨිවිපත්ති. සබ්බාපි මිච්ඡාදිට්ඨි දිට්ඨිවිපත්ති.

๑๓๖๙. บรรดาธรรมเหล่านั้น ทิฏฐิวิบัติ เป็นไฉน? ความเห็นว่า ‘ทานที่ให้แล้วไม่มีผล ยัญที่บูชาแล้วไม่มีผล การเซ่นสรวงไม่มีผล ผลวิบากของกรรมที่ทำดีทำชั่วไม่มี โลกนี้ไม่มี โลกหน้าไม่มี มารดาไม่มี บิดาไม่มี สัตว์ที่เป็นโอปปาติกะไม่มี สมณพราหมณ์ผู้ดำเนินไปโดยชอบ ปฏิบัติชอบ ผู้ทำให้แจ้งซึ่งโลกนี้และโลกหน้าด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วประกาศให้ผู้อื่นรู้ ไม่มีในโลก’ ดังนี้ ทิฏฐิ ความเห็นผิด ...ฯลฯ... การยึดถือโดยวิปลาสเช่นใด นี้เรียกว่า ทิฏฐิวิบัติ แม้มิจฉาทิฏฐิทั้งหมด ก็เป็นทิฏฐิวิบัติ

---

1370. තත්ථ කතමා සීලසම්පදා? යො කායිකො අවීතික්කමො, වාචසිකො අවීතික්කමො, කායිකවාචසිකො අවීතික්කමො – අයං වුච්චති සීලසම්පදා. සබ්බොපි සීලසංවරො සීලසම්පදා.

๑๓๗๐. บรรดาธรรมเหล่านั้น สีลสัมปทา เป็นไฉน? การไม่ล่วงละเมิดทางกาย การไม่ล่วงละเมิดทางวาจา การไม่ล่วงละเมิดทางกายและวาจาใด นี้เรียกว่า สีลสัมปทา แม้ศีลสังวรทั้งหมด ก็เป็นสีลสัมปทา

---

1371. තත්ථ කතමා දිට්ඨිසම්පදා? අත්ථි දින්නං, අත්ථි යිට්ඨං, අත්ථි හුතං, අත්ථි සුකතදුක්කටානං කම්මානං ඵලං විපාකො, අත්ථි අයං ලොකො, අත්ථි පරො ලොකො, අත්ථි මාතා, අත්ථි පිතා, අත්ථි සත්තා ඔපපාතිකා, අත්ථි ලොකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා සම්මග්ගතා සම්මාපටිපන්නා යෙ ඉමඤ්ච ලොකං පරඤ්ච ලොකං සයං අභිඤ්ඤා සච්ඡිකත්වා පවෙදෙන්තීතිः යා එවරූපා පඤ්ඤා පජානනා…පෙ… අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි – අයං වුච්චති දිට්ඨිසම්පදා. සබ්බාපි සම්මාදිට්ඨි දිට්ඨිසම්පදා.

๑๓๗๑. บรรดาธรรมเหล่านั้น ทิฏฐิสัมปทา เป็นไฉน? ความเห็นว่า ‘ทานที่ให้แล้วมีผล ยัญที่บูชาแล้วมีผล การเซ่นสรวงมีผล ผลวิบากของกรรมที่ทำดีทำชั่วมีอยู่ โลกนี้มีอยู่ โลกหน้ามีอยู่ มารดามีอยู่ บิดามีอยู่ สัตว์ที่เป็นโอปปาติกะมีอยู่ สมณพราหมณ์ผู้ดำเนินไปโดยชอบ ปฏิบัติชอบ ผู้ทำให้แจ้งซึ่งโลกนี้และโลกหน้าด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วประกาศให้ผู้อื่นรู้ มีอยู่ในโลก’ ดังนี้ ปัญญา ความรู้ทั่ว ...ฯลฯ... อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิเช่นใด นี้เรียกว่า ทิฏฐิสัมปทา แม้สัมมาทิฏฐิทั้งหมด ก็เป็นทิฏฐิสัมปทา

---

1372. තත්ථ [Pg.264] කතමා සීලවිසුද්ධි? යො කායිකො අවීතික්කමො, වාචසිකො අවීතික්කමො, කායිකවාචසිකො අවීතික්කමො – අයං වුච්චති සීලවිසුද්ධි. සබ්බොපි සීලසංවරො සීලවිසුද්ධි.

๑๓๗๒. บรรดาธรรมเหล่านั้น สีลวิสุทธิ เป็นไฉน? การไม่ล่วงละเมิดทางกาย การไม่ล่วงละเมิดทางวาจา การไม่ล่วงละเมิดทางกายและวาจาใด นี้เรียกว่า สีลวิสุทธิ แม้ศีลสังวรทั้งหมด ก็เป็นสีลวิสุทธิ

---

1373. තත්ථ කතමා දිට්ඨිවිසුද්ධි? කම්මස්සකතඤාණං සච්චානුලොමිකඤාණං මග්ගසමඞ්ගිස්ස ඤාණං ඵලසමඞ්ගිස්ස ඤාණං.

๑๓๗๓. บรรดาธรรมเหล่านั้น ทิฏฐิวิสุทธิ เป็นไฉน? กัมมัสสกตาญาณ สัจจานุโลมิกญาณ ญาณของบุคคลผู้พร้อมเพรียงด้วยมรรค ญาณของบุคคลผู้พร้อมเพรียงด้วยผล

---

1374. දිට්ඨිවිසුද්ධි ඛො පනාති – යා පඤ්ඤා පජානනා…පෙ… අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි.

๑๓๗๔. ก็ ทิฏฐิวิสุทธิ คือ ปัญญา ความรู้ทั่ว ...ฯลฯ... อโมหะ ธัมมวิจยะ สัมมาทิฏฐิใด

---

1375. යථාදිට්ඨිස්ස ච පධානන්ති – යො චෙතසිකො වීරියාරම්භො…පෙ… සම්මාවායාමො.

๑๓๗๕. และ ปธานะของผู้มีทิฏฐิอย่างนั้น คือ ความปรารภความเพียรทางใจ ...ฯลฯ... สัมมาวายามะใด

---

1376. සංවෙගොති – ජාතිභයං ජරාභයං බ්‍යාධිභයං මරණභයං. සංවෙජනියං ඨානන්ති – ජාති ජරා බ්‍යාධි මරණං.

๑๓๗๖. สังเวช คือ ญาณที่เห็นชาติว่าเป็นภัย ญาณที่เห็นชราว่าเป็นภัย ญาณที่เห็นพยาธิว่าเป็นภัย ญาณที่เห็นมรณะว่าเป็นภัย สังเวชนียฐาน คือ ชาติ ชรา พยาธิ มรณะ

---

1377. සංවිග්ගස්ස ච යොනිසො පධානන්ති – ඉධ භික්ඛු අනුප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං අනුප්පාදාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති, උප්පන්නානං පාපකානං අකුසලානං ධම්මානං පහානාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති, අනුප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං උප්පාදාය ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති, උප්පන්නානං කුසලානං ධම්මානං ඨිතියා අසම්මොසාය භිය්‍යොභාවාය වෙපුල්ලාය භාවනාය පාරිපූරියා ඡන්දං ජනෙති වායමති වීරියං ආරභති චිත්තං පග්ගණ්හාති පදහති.

๑๓๗๗. ความเพียรโดยแยบคายของผู้สังเวช เป็นไฉน คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมปลูกฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิตไว้ ตั้งจิตไว้ เพื่อไม่ให้บาปอกุศลธรรมที่ยังไม่เกิดได้เกิดขึ้น, ย่อมปลูกฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิตไว้ ตั้งจิตไว้ เพื่อละบาปอกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว, ย่อมปลูกฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิตไว้ ตั้งจิตไว้ เพื่อให้กุศลธรรมที่ยังไม่เกิดได้เกิดขึ้น, ย่อมปลูกฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิตไว้ ตั้งจิตไว้ เพื่อความตั้งมั่น ไม่เลือนหาย เจริญยิ่ง ไพบูลย์ พัฒนา บริบูรณ์ ของกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว

---

1378. අසන්තුට්ඨිතා ච කුසලෙසු ධම්මෙසූති – යා කුසලානං ධම්මානං භාවනාය අසන්තුට්ඨස්ස භිය්‍යොකම්‍යතා.

๑๓๗๘. ความไม่สันโดษในกุศลธรรมทั้งหลาย เป็นไฉน คือ ความเป็นผู้ใคร่ยิ่งขึ้นไปของผู้ไม่สันโดษในการเจริญกุศลธรรมทั้งหลาย

---

1379. අප්පටිවානිතා ච පධානස්මින්ති – යා කුසලානං ධම්මානං භාවනාය සක්කච්චකිරියතා සාතච්චකිරියතා අට්ඨිතකිරියතා අනොලීනවුත්තිතා අනික්ඛිත්තඡන්දතා අනික්ඛිත්තධුරතා ආසෙවනා භාවනා බහුලීකම්මං.

๑๓๗๙. ความเป็นผู้ไม่ถอยกลับในความเพียร เป็นไฉน คือ การกระทำโดยเคารพ การกระทำติดต่อกัน การกระทำไม่หยุด การไม่ท้อถอย การไม่ทอดทิ้งฉันทะ การไม่ทอดทิ้งธุระ การเสพ การเจริญ การทำให้มาก ในการเจริญกุศลธรรมทั้งหลาย

---

1380. විජ්ජාති [Pg.265] – තිස්සො විජ්ජා – පුබ්බෙනිවාසානුස්සති ඤාණං විජ්ජා, සත්තානං චුතූපපාතෙ ඤාණං විජ්ජා, ආසවානං ඛයෙ ඤාණං විජ්ජා.

๑๓๘๐. วิชชา เป็นไฉน คือ วิชชามี ๓ อย่าง ได้แก่ ญาณเป็นเครื่องระลึกชาติก่อนได้ ๑ ญาณในจุติและอุบัติของสัตว์ทั้งหลาย ๑ ญาณในความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ๑

---

1381. විමුත්තීති – ද්වෙ විමුත්තියො – චිත්තස්ස අධිමුත්ති, නිබ්බානඤ්ච.

๑๓๘๑. วิมุตติ เป็นไฉน คือ วิมุตติมี ๒ อย่าง ได้แก่ ความหลุดพ้นแห่งจิต ๑ และนิพพาน ๑

---

1382. ඛයෙ ඤාණන්ති – මග්ගසමඞ්ගිස්ස ඤාණං.

๑๓๘๒. ญาณในความสิ้นไป เป็นไฉน คือ ญาณของผู้พร้อมเพรียงด้วยมรรค

---

1383. අනුප්පාදෙ ඤාණන්ති – ඵලසමඞ්ගිස්ස ඤාණං.

๑๓๘๓. ญาณในความไม่เกิด เป็นไฉน คือ ญาณของผู้พร้อมเพรียงด้วยผล

---

නික්ඛෙපකණ්ඩං නිට්ඨිතං.

นิกเขปกัณฑ์ จบ

---

4. අට්ඨකථාකණ්ඩං

๔. อรรถกถากัณฑ์

---

තිකඅත්ථුද්ධාරො

ติกัตถุทธาระ

---

1384. කතමෙ [Pg.266] ධම්මා කුසලා? චතූසු භූමීසු කුසලං – ඉමෙ ධම්මා කුසලා.

๑๓๘๔. ธรรมเหล่าไหนเป็นกุศล? กุศลในภูมิ ๔ - ธรรมเหล่านี้เป็นกุศล

---

1385. කතමෙ ධම්මා අකුසලා? ද්වාදස අකුසලචිත්තුප්පාදා – ඉමෙ ධම්මා අකුසලා.

๑๓๘๕. ธรรมเหล่าไหนเป็นอกุศล? อกุศลจิตตุปบาท ๑๒ - ธรรมเหล่านี้เป็นอกุศล

---

1386. කතමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා? චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අබ්‍යාකතා.

๑๓๘๖. ธรรมเหล่าไหนเป็นอัพยากฤต? วิบากในภูมิ ๔, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓, รูป และนิพพาน - ธรรมเหล่านี้เป็นอัพยากฤต

---

1387. කතමෙ ධම්මා සුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තා? කාමාවචරකුසලතො චත්තාරො සොමනස්සසහගතචිත්තුප්පාදා, අකුසලතො චත්තාරො කාමාවචරකුසලස්ස විපාකතො ච කිරියතො ච පඤ්ච, රූපාවචරතිකචතුක්කජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, ලොකුත්තරතිකචතුක්කජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච, එත්ථුප්පන්නං සුඛං වෙදනං ඨපෙත්වා – ඉමෙ ධම්මා සුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තා.

๑๓๘๗. ธรรมเหล่าไหนสัมปยุตด้วยสุขเวทนา? คือ โสมนัสสสหคตจิตตุปบาท ๔ ดวงจากกามาวจรกุศล, ๔ ดวงจากอกุศล, ๕ ดวงจากวิบากของกามาวจรกุศลและ ๕ ดวงจากกิริยา, รูปาวจรติกจตุกกฌานที่เป็นกุศล วิบาก และกิริยา, โลกุตตรติกจตุกกฌานที่เป็นกุศลและวิบาก, เว้นสุขเวทนาที่เกิดขึ้นในจิตเหล่านั้น - ธรรมเหล่านี้สัมปยุตด้วยสุขเวทนา

---

1388. කතමෙ ධම්මා දුක්ඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තා? ද්වෙ දොමනස්සසහගතචිත්තුප්පාදා, දුක්ඛසහගතං කායවිඤ්ඤාණං, එත්ථුප්පන්නං දුක්ඛං වෙදනං ඨපෙත්වා – ඉමෙ ධම්මා දුක්ඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තා.

๑๓๘๘. ธรรมเหล่าไหนสัมปยุตด้วยทุกขเวทนา? คือ โทมนัสสสหคตจิตตุปบาท ๒ ดวง, ทุกขสหคตกายวิญญาณ, เว้นทุกขเวทนาที่เกิดขึ้นในจิตเหล่านั้น - ธรรมเหล่านี้สัมปยุตด้วยทุกขเวทนา

---

1389. කතමෙ ධම්මා අදුක්ඛමසුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තා? කාමාවචරකුසලතො චත්තාරො උපෙක්ඛාසහගතචිත්තුප්පාදා, අකුසලතො ඡ, කාමාවචරකුසලස්ස විපාකතො දස, අකුසලස්ස විපාකතො ඡ, කිරියතො ඡ, රූපාවචරං චතුත්ථං ඣානං කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, චත්තාරො අරූපාවචරා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, ලොකුත්තරං චතුත්ථං ඣානං කුසලතො ච විපාකතො ච, එත්ථුප්පන්නං අදුක්ඛමසුඛං වෙදනං ඨපෙත්වා – ඉමෙ ධම්මා අදුක්ඛමසුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තා. තිස්සො ච වෙදනා, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ [Pg.267] ධම්මා න වත්තබ්බා සුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තාතිපි, දුක්ඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තාතිපි, ය වෙදනාය සම්පයුත්තාතිපි.

๑๓๘๙. ธรรมเหล่าไหนสัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนา? คือ อุเบกขาสหคตจิตตุปบาท ๔ ดวงจากกามาวจรกุศล, ๖ ดวงจากอกุศล, ๑๐ ดวงจากวิบากของกามาวจรกุศล, ๖ ดวงจากวิบากของอกุศล, ๖ ดวงจากกิริยา, รูปาวจรจตุตถฌานที่เป็นกุศล วิบาก และกิริยา, อรูปาวจร ๔ ที่เป็นกุศล วิบาก และกิริยา, โลกุตตรจตุตถฌานที่เป็นกุศลและวิบาก, เว้นอทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นในจิตเหล่านั้น - ธรรมเหล่านี้สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนา ส่วนเวทนา ๓, รูป และนิพพาน - ธรรมเหล่านี้ไม่ควรกล่าวว่าสัมปยุตด้วยสุขเวทนา, สัมปยุตด้วยทุกขเวทนา, หรือสัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนา

---

1390. කතමෙ ධම්මා විපාකා? චතූසු භූමීසු විපාකො – ඉමෙ ධම්මා විපාකා.

๑๓๙๐. ธรรมเหล่าไหนเป็นวิบาก? วิบากในภูมิ ๔ - ธรรมเหล่านี้เป็นวิบาก

---

1391. කතමෙ ධම්මා විපාකධම්මධම්මා? චතූසු භූමීසු කුසලං අකුසලං – ඉමෙ ධම්මා විපාකධම්මධම්මා.

๑๓๙๑. ธรรมเหล่าไหนเป็นวิปากธัมมธรรม? กุศลและอกุศลในภูมิ ๔ - ธรรมเหล่านี้เป็นวิปากธัมมธรรม

---

1392. කතමෙ ධම්මා නෙවවිපාකනවිපාකධම්මධම්මා? තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා නෙවවිපාකනවිපාකධම්මධම්මා.

๑๓๙๒. ธรรมเหล่าไหนเป็นเนววิปากนวิปากธัมมธรรม? กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓, รูป และนิพพาน - ธรรมเหล่านี้เป็นเนววิปากนวิปากธัมมธรรม

---

1393. කතමෙ ධම්මා උපාදිණ්ණුපාදානියා? තීසු භූමීසු විපාකො, යඤ්ච රූපං කම්මස්ස කතත්තා – ඉමෙ ධම්මා උපාදිණ්ණුපාදානියා.

๑๓๙๓. ธรรมเหล่าไหนเป็นอุปาทินนุปาทานิยะ? วิบากในภูมิ ๓, และรูปที่เกิดเพราะกรรม - ธรรมเหล่านี้เป็นอุปาทินนุปาทานิยะ

---

1394. කතමෙ ධම්මා අනුපාදිණ්ණුපාදානියා? තීසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, යඤ්ච රූපං න කම්මස්ස කතත්තා – ඉමෙ ධම්මා අනුපාදිණ්ණුපාදානියා.

๑๓๙๔. ธรรมเหล่าไหนเป็นอนุปาทินนุปาทานิยะ? กุศล, อกุศล, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓, และรูปที่ไม่เกิดเพราะกรรม - ธรรมเหล่านี้เป็นอนุปาทินนุปาทานิยะ

---

1395. කතමෙ ධම්මා අනුපාදිණ්ණඅනුපාදානියා? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා, චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අනුපාදිණ්ණඅනුපාදානියා.

๑๓๙๕. ธรรมเหล่าไหนเป็นอนุปาทินนานุปาทานิยะ? มรรค ๔ ที่เป็นอปริยาปันนะ, สามัญผล ๔, และนิพพาน - ธรรมเหล่านี้เป็นอนุปาทินนานุปาทานิยะ

---

1396. කතමෙ ධම්මා සංකිලිට්ඨසංකිලෙසිකා? ද්වාදසාකුසලචිත්තුප්පාදා – ඉමෙ ධම්මා සංකිලිට්ඨසංකිලෙසිකා.

๑๓๙๖. ธรรมเหล่าไหนเป็นสังกิลิฏฐสังกิเลสิกะ? อกุศลจิตตุปบาท ๑๒ - ธรรมเหล่านี้เป็นสังกิลิฏฐสังกิเลสิกะ

---

1397. කතමෙ ධම්මා අසංකිලිට්ඨසංකිලෙසිකා? තීසු භූමීසු කුසලං, තීසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා අසංකිලිට්ඨසංකිලෙසිකා.

๑๓๙๗. ธรรมเหล่าไหนเป็นอสังกิลิฏฐสังกิเลสิกะ? กุศลในภูมิ ๓, วิบากในภูมิ ๓, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓, และรูปทั้งหมด - ธรรมเหล่านี้เป็นอสังกิลิฏฐสังกิเลสิกะ

---

1398. කතමෙ ධම්මා අසංකිලිට්ඨඅසංකිලෙසිකා? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා, චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අසංකිලිට්ඨඅසංකිලෙසිකා.

๑๓๙๘. ธรรมเหล่าไหนเป็นอสังกิลิฏฐาสังกิเลสิกะ? มรรค ๔ ที่เป็นอปริยาปันนะ, สามัญผล ๔, และนิพพาน - ธรรมเหล่านี้เป็นอสังกิลิฏฐาสังกิเลสิกะ

---

1399. කතමෙ ධම්මා සවිතක්කසවිචාරා? කාමාවචරං කුසලං, අකුසලං, කාමාවචරකුසලස්ස විපාකතො එකාදස චිත්තුප්පාදා, අකුසලස්ස විපාකතො ද්වෙ, කිරියතො එකාදස, රූපාවචරං පඨමං ඣානං [Pg.268] කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, ලොකුත්තරං පඨමං ඣානං කුසලතො ච විපාකතො ච, එත්ථුප්පන්නෙ විතක්කවිචාරෙ ඨපෙත්වා – ඉමෙ ධම්මා සවිතක්කසවිචාරා.

๑๓๙๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าสวิตักกสวิจาระ? กามาวจรกุศล อกุศล จิตตุปบาท 11 ดวงที่เป็นวิบากของกามาวจรกุศล จิตตุปบาท 2 ดวงที่เป็นวิบากของอกุศล จิตตุปบาท 11 ดวงที่เป็นกิริยา รูปาวจรปฐมฌานที่เป็นกุศล วิบาก และกิริยา โลกุตตรปฐมฌานที่เป็นกุศลและวิบาก ยกเว้นวิตกและวิจารที่เกิดขึ้นในธรรมเหล่านี้ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าสวิตักกสวิจาระ

---

1400. කතමෙ ධම්මා අවිතක්කවිචාරමත්තා? රූපාවචරපඤ්චකනයෙ දුතියං ඣානං කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, ලොකුත්තරපඤ්චකනයෙ දුතියං ඣානං කුසලතො ච විපාකතො ච, එත්ථුප්පන්නං විචාරං ඨපෙත්වා, විතක්කො ච – ඉමෙ ධම්මා අවිතක්කවිචාරමත්තා.

๑๔๐๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอวิตักกวิจารมัตตะ? ในรูปาวจรปัญจกนัย ทุติยฌานที่เป็นกุศล วิบาก และกิริยา ในโลกุตตรปัญจกนัย ทุติยฌานที่เป็นกุศลและวิบาก ยกเว้นวิจารที่เกิดขึ้นในธรรมเหล่านี้ และวิตก ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอวิตักกวิจารมัตตะ

---

1401. කතමෙ ධම්මා අවිතක්කඅවිචාරා? ද්වෙපඤ්චවිඤ්ඤාණානි, රූපාවචරතිකතිකජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, චත්තාරො ආරුප්පා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච ලොකුත්තරතිකතිකජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච පඤ්චකනයෙ දුතියෙ ඣානෙ, උප්පන්නො ච විචාරො රූපඤ්ච නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අවිතක්කඅවිචාරා. විතක්කසහජාතො විචාරො න වත්තබ්බො සවිතක්කසවිචාරොතිපි, අවිතක්කවිචාරමත්තොතිපි, අවිතක්කඅවිචාරොතිපි.

๑๔๐๑. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอวิตักกอวิจาระ? ทวิปัญจวิญญาณ รูปาวจรติกติกฌานที่เป็นกุศล วิบาก และกิริยา อรูปฌาน 4 ที่เป็นกุศล วิบาก และกิริยา โลกุตตรติกติกฌานที่เป็นกุศลและวิบาก วิจารที่เกิดขึ้นในทุติยฌานตามปัญจกนัย รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอวิตักกอวิจาระ วิจารที่เกิดร่วมกับวิตก ไม่ควรเรียกว่าเป็นสวิตักกสวิจาระบ้าง เป็นอวิตักกวิจารมัตตะบ้าง หรือเป็นอวิตักกอวิจาระบ้าง

---

1402. කතමෙ ධම්මා පීතිසහගතා? කාමාවචරකුසලතො චත්තාරො සොමනස්සසහගතචිත්තුප්පාදා, අකුසලතො චත්තාරො, කාමාවචරකුසලස්ස විපාකතො පඤ්ච, කිරියතො පඤ්ච, රූපාවචරදුකතිකජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, ලොකුත්තරදුකතිකජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච, එත්ථුප්පන්නං පීතිං ඨපෙත්වා – ඉමෙ ධම්මා පීතිසහගතා.

๑๔๐๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าปีติสหคตะ? โสมนัสสสหคตจิตตุปบาท 4 ดวงฝ่ายกามาวจรกุศล ฝ่ายอกุศล 4 ดวง ที่เป็นวิบากของกามาวจรกุศล 5 ดวง ที่เป็นกิริยา 5 ดวง รูปาวจรทุกติกฌานที่เป็นกุศล วิบาก และกิริยา โลกุตตรทุกติกฌานที่เป็นกุศลและวิบาก ยกเว้นปีติที่เกิดขึ้นในธรรมเหล่านี้ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าปีติสหคตะ

---

1403. කතමෙ ධම්මා සුඛසහගතා? කාමාවචරකුසලතො චත්තාරො සොමනස්සසහගතචිත්තුප්පාදා, අකුසලතො චත්තාරො, කාමාවචරකුසලස්ස විපාකතො ඡ, කිරියතො පඤ්ච, රූපාවචරතිකචතුක්කජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, ලොකුත්තරතිකචතුක්කජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච, එත්ථුප්පන්නං සුඛං ඨපෙත්වා – ඉමෙ ධම්මා සුඛසහගතා.

๑๔๐๓. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าสุขสหคตะ? โสมนัสสสหคตจิตตุปบาท 4 ดวงฝ่ายกามาวจรกุศล ฝ่ายอกุศล 4 ดวง ที่เป็นวิบากของกามาวจรกุศล 6 ดวง ที่เป็นกิริยา 5 ดวง รูปาวจรติกจตุกกฌานที่เป็นกุศล วิบาก และกิริยา โลกุตตรติกจตุกกฌานที่เป็นกุศลและวิบาก ยกเว้นสุขเวทนาที่เกิดขึ้นในธรรมเหล่านี้ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าสุขสหคตะ

---

1404. කතමෙ ධම්මා උපෙක්ඛාසහගතා? කාමාවචරකුසලතො චත්තාරො උපෙක්ඛාසහගතචිත්තුප්පාදා, අකුසලතො ඡ, කාමාවචරකුසලස්ස [Pg.269] විපාකතො දස, අකුසලස්ස විපාකතො ඡ, කිරියතො ඡ, රූපාවචරං චතුත්ථං ඣානං කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, චත්තාරො ආරුප්පා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, ලොකුත්තරං චතුත්ථං ඣානං කුසලතො ච විපාකතො ච, එත්ථුප්පන්නං උපෙක්ඛං ඨපෙත්වා – ඉමෙ ධම්මා උපෙක්ඛාසහගතා. පීති න පීතිසහගතා, සුඛසහගතා, න උපෙක්ඛාසහගතා. සුඛං න සුඛසහගතං, සියා පීතිසහගතං, න උපෙක්ඛාසහගතං, සියා න වත්තබ්බං පීතිසහගතන්ති. ද්වෙ දොමනස්සසහගතචිත්තුප්පාදා, දුක්ඛසහගතකායවිඤ්ඤාණං, යා ච වෙදනා උපෙක්ඛා, රූපඤ්ච නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා න වත්තබ්බා පීතිසහගතාතිපි, සුඛසහගතාතිපි, උපෙක්ඛාසහගතාතිපි.

๑๔๐๔. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอุเบกขาสหคตะ? อุเบกขาสหคตจิตตุปบาท 4 ดวงฝ่ายกามาวจรกุศล ฝ่ายอกุศล 6 ดวง ที่เป็นวิบากของกามาวจรกุศล 10 ดวง ที่เป็นวิบากของอกุศล 6 ดวง ที่เป็นกิริยา 6 ดวง รูปาวจรจตุตถฌานที่เป็นกุศล วิบาก และกิริยา อรูปฌาน 4 ที่เป็นกุศล วิบาก และกิริยา โลกุตตรจตุตถฌานที่เป็นกุศลและวิบาก ยกเว้นอุเบกขาเวทนาที่เกิดขึ้นในธรรมเหล่านี้ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอุเบกขาสหคตะ ปีติไม่เป็นปีติสหคตะ แต่เป็นสุขสหคตะ ไม่เป็นอุเบกขาสหคตะ สุขเวทนาไม่เป็นสุขสหคตะ บางทีเป็นปีติสหคตะ ไม่เป็นอุเบกขาสหคตะ บางทีไม่ควรเรียกว่าเป็นปีติสหคตะ โทมนัสสสหคตจิตตุปบาท 2 ดวง ทุกขสหคตกายวิญญาณ อุเบกขาเวทนา รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ไม่ควรเรียกว่าเป็นปีติสหคตะบ้าง เป็นสุขสหคตะบ้าง หรือเป็นอุเบกขาสหคตะบ้าง

---

1405. කතමෙ ධම්මා දස්සනෙන පහාතබ්බා? චත්තාරො දිට්ඨිගතසම්පයුත්තචිත්තුප්පාදා, විචිකිච්ඡාසහගතො චිත්තුප්පාදො – ඉමෙ ධම්මා දස්සනෙන පහාතබ්බා.

๑๔๐๕. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าทัสสเนนปหาตัพพะ? ทิฏฐิคตสัมปยุตตจิตตุปบาท 4 ดวง วิจิกิจฉาสหคตจิตตุปบาท 1 ดวง ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าทัสสเนนปหาตัพพะ

---

1406. කතමෙ ධම්මා භාවනාය පහාතබ්බා? උද්ධච්චසහගතො චිත්තුප්පාදො – ඉමෙ ධම්මා භාවනාය පහාතබ්බා. චත්තාරො දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තා ලොභසහගතචිත්තුප්පාදා, ද්වෙ දොමනස්සසහගතචිත්තුප්පාදා – ඉමෙ ධම්මා සියා දස්සනෙන පහාතබ්බා සියා භාවනාය පහාතබ්බා.

๑๔๐๖. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าภาวนายปหาตัพพะ? อุทธัจจสหคตจิตตุปบาท 1 ดวง ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าภาวนายปหาตัพพะ ทิฏฐิคตวิปปยุตตโลภสหคตจิตตุปบาท 4 ดวง โทมนัสสสหคตจิตตุปบาท 2 ดวง ธรรมเหล่านี้ บางทีเป็นทัสสเนนปหาตัพพะ บางทีเป็นภาวนายปหาตัพพะ

---

1407. කතමෙ ධම්මා නෙව දස්සනෙන න භාවනාය පහාතබ්බා? චතූසු භූමීසු කුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා නෙව දස්සනෙන න භාවනාය පහාතබ්බා.

๑๔๐๗. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าเนวทัสสเนนนภาวนายปหาตัพพะ? กุศลในภูมิ 4 วิบากในภูมิ 4 กิริยาอัพยากฤตในภูมิ 3 รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าเนวทัสสเนนนภาวนายปหาตัพพะ

---

1408. කතමෙ ධම්මා දස්සනෙන පහාතබ්බහෙතුකා? චත්තාරො දිට්ඨිගතසම්පයුත්තචිත්තුප්පාදා, විචිකිච්ඡාසහගතො චිත්තුප්පාදො, එත්ථුප්පන්නං මොහං ඨපෙත්වා – ඉමෙ ධම්මා දස්සනෙන පහාතබ්බහෙතුකා.

๑๔๐๘. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าทัสสเนนปหาตัพพเหตุกะ? ทิฏฐิคตสัมปยุตตจิตตุปบาท 4 ดวง วิจิกิจฉาสหคตจิตตุปบาท 1 ดวง ยกเว้นโมหะที่เกิดขึ้นในธรรมเหล่านี้ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าทัสสเนนปหาตัพพเหตุกะ

---

1409. කතමෙ ධම්මා භාවනාය පහාතබ්බහෙතුකා? උද්ධච්චසහගතො චිත්තුප්පාදො, එත්ථුප්පන්නං මොහං ඨපෙත්වා – ඉමෙ ධම්මා භාවනාය පහාතබ්බහෙතුකා. චත්තාරො දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තා ලොභසහගතචිත්තුප්පාදා, ද්වෙ දොමනස්සසහගතචිත්තුප්පාදා – ඉමෙ ධම්මා සියා දස්සනෙන පහාතබ්බහෙතුකා, සියා භාවනාය පහාතබ්බහෙතුකා.

๑๔๐๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าภาวนายปหาตัพพเหตุกะ? อุทธัจจสหคตจิตตุปบาท 1 ดวง ยกเว้นโมหะที่เกิดขึ้นในธรรมเหล่านี้ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าภาวนายปหาตัพพเหตุกะ ทิฏฐิคตวิปปยุตตโลภสหคตจิตตุปบาท 4 ดวง โทมนัสสสหคตจิตตุปบาท 2 ดวง ธรรมเหล่านี้ บางทีเป็นทัสสเนนปหาตัพพเหตุกะ บางทีเป็นภาวนายปหาตัพพเหตุกะ

---

1410. කතමෙ [Pg.270] ධම්මා නෙව දස්සනෙන න භාවනාය පහාතබ්බහෙතුකා? විචිකිච්ඡාසහගතො මොහො, උද්ධච්චසහගතො මොහො, චතූසු භූමීසු කුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා නෙව දස්සනෙන න භාවනාය පහාතබ්බහෙතුකා.

๑๔๑๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าเนวทัสสเนนนภาวนายปหาตัพพเหตุกะ? โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา โมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ กุศลในภูมิ 4 วิบากในภูมิ 4 กิริยาอัพยากฤตในภูมิ 3 รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าเนวทัสสเนนนภาวนายปหาตัพพเหตุกะ

---

1411. කතමෙ ධම්මා ආචයගාමිනො? තීසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං – ඉමෙ ධම්මා ආචයගාමිනො.

๑๔๑๑. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอาจยคามี? กุศลในภูมิ 3 และอกุศล ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอาจยคามี

---

1412. කතමෙ ධම්මා අපචයගාමිනො? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා – ඉමෙ ධම්මා අපචයගාමිනො.

๑๔๑๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอปจยคามี? มรรค 4 ที่เป็นอปริยาปันนะ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอปจยคามี

---

1413. කතමෙ ධම්මා නෙවාචයගාමිනාපචයගාමිනො? චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා නෙවාචයගාමිනාපචයගාමිනො.

๑๔๑๓. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าเนวาจยคามินาปจยคามี? วิบากในภูมิ ๔, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓, รูป และนิพพาน, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าเนวาจยคามินาปจยคามี

---

1414. කතමෙ ධම්මා සෙක්ඛා? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා, හෙට්ඨිමානි ච තීණි සාමඤ්ඤඵලානි – ඉමෙ ධම්මා සෙක්ඛා.

๑๔๑๔. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าเสกขะ? มรรค ๔ ที่เป็นอปริยาปันนะ และสามัญผลเบื้องต่ำ ๓, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าเสกขะ

---

1415. කතමෙ ධම්මා අසෙක්ඛා? උපරිට්ඨිමං අරහත්තඵලං – ඉමෙ ධම්මා අසෙක්ඛා.

๑๔๑๕. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอเสกขะ? อรหัตตผลเบื้องสูง, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอเสกขะ

---

1416. කතමෙ ධම්මා නෙවසෙක්ඛනාසෙක්ඛා? තීසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං, තීසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා නෙවසෙක්ඛනාසෙක්ඛා.

๑๔๑๖. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าเนวเสกขานาเสกขะ? กุศลในภูมิ ๓, อกุศล, วิบากในภูมิ ๓, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓, รูป และนิพพาน, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าเนวเสกขานาเสกขะ

---

1417. කතමෙ ධම්මා පරිත්තා? කාමාවචරකුසලං, අකුසලං, සබ්බො කාමාවචරස්ස විපාකො, කාමාවචරකිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා පරිත්තා.

๑๔๑๗. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าปริตตะ? กามาวจรกุศล, อกุศล, กามาวจรวิบากทั้งหมด, กามาวจรกิริยาอัพยากฤต และรูปทั้งหมด, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าปริตตะ

---

1418. කතමෙ ධම්මා මහග්ගතා? රූපාවචරා, අරූපාවචරා, කුසලාබ්‍යාකතා – ඉමෙ ධම්මා මහග්ගතා.

๑๔๑๘. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่ามหัคคตะ? รูปาวจรธรรมและอรูปาวจรธรรมที่เป็นกุศลและอัพยากฤต, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่ามหัคคตะ

---

1419. කතමෙ ධම්මා අප්පමාණා? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා, චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අප්පමාණා.

๑๔๑๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอัปปมาณะ? มรรค ๔ ที่เป็นอปริยาปันนะ, สามัญผล ๔ และนิพพาน, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอัปปมาณะ

---

1420. කතමෙ [Pg.271] ධම්මා පරිත්තාරම්මණා? සබ්බො කාමාවචරස්ස විපාකො, කිරියාමනොධාතු, කිරියාහෙතුකමනොවිඤ්ඤාණධාතු සොමනස්සසහගතා – ඉමෙ ධම්මා පරිත්තාරම්මණා.

๑๔๒๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าปริตตารัมมณะ? กามาวจรวิบากทั้งหมด, กิริยามโนธาตุ, กิริยาอเหตุกมโนวิญญาณธาตุที่สหรคตด้วยโสมนัส, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าปริตตารัมมณะ

---

1421. කතමෙ ධම්මා මහග්ගතාරම්මණා? විඤ්ඤාණඤ්චායතනං, නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං – ඉමෙ ධම්මා මහග්ගතාරම්මණා.

๑๔๒๑. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่ามหัคคตารัมมณะ? วิญญาณัญจายตนะ, เนวสัญญานาสัญญายตนะ, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่ามหัคคตารัมมณะ

---

1422. කතමෙ ධම්මා අප්පමාණාරම්මණා? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා, චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි – ඉමෙ ධම්මා අප්පමාණාරම්මණා. කාමාවචරකුසලතො චත්තාරො ඤාණවිප්පයුත්තචිත්තුප්පාදා, කිරියතො චත්තාරො ඤාණවිප්පයුත්තචිත්තුප්පාදා, සබ්බං අකුසලං – ඉමෙ ධම්මා සියා පරිත්තාරම්මණා, සියා මහග්ගතාරම්මණා, න අප්පමාණාරම්මණා, සියා න වත්තබ්බා පරිත්තාරම්මණාතිපි, මහග්ගතාරම්මණාතිපි. කාමාවචරකුසලතො චත්තාරො ඤාණසම්පයුත්තචිත්තුප්පාදා, කිරියතො චත්තාරො ඤාණසම්පයුත්තචිත්තුප්පාදා, රූපාවචරං චතුත්ථං ඣානං කුසලතො ච කිරියතො ච, කිරියාහෙතුකමනොවිඤ්ඤාණධාතු උපෙක්ඛාසහගතා – ඉමෙ ධම්මා සියා පරිත්තාරම්මණා, සියා මහග්ගතාරම්මණා, සියා අප්පමාණාරම්මණා, සියා න වත්තබ්බා පරිත්තාරම්මණාතිපි, මහග්ගතාරම්මණාතිපි, අප්පමාණාරම්මණාතිපි. රූපාවචරතිකචතුක්කජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, චතුත්ථස්ස ඣානස්ස විපාකො, ආකාසානඤ්චායතනං, ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං – ඉමෙ ධම්මා න වත්තබ්බා පරිත්තාරම්මණාතිපි, මහග්ගතාරම්මණාතිපි, අප්පමාණාරම්මණාතිපි. රූපඤ්ච නිබ්බානඤ්ච අනාරම්මණා.

๑๔๒๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอัปปมาณารัมมณะ? มรรค ๔ ที่เป็นอปริยาปันนะ และสามัญผล ๔, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอัปปมาณารัมมณะ. จิตตุปบาท ๔ ที่เป็นญาณวิปปยุตในกามาวจรกุศล, จิตตุปบาท ๔ ที่เป็นญาณวิปปยุตในกิริยา, อกุศลทั้งหมด, ธรรมเหล่านี้ บางทีเป็นปริตตารัมมณะ, บางทีเป็นมหัคคตารัมมณะ, ไม่เป็นอัปปมาณารัมมณะ, บางทีไม่ควรกล่าวว่าเป็นปริตตารัมมณะหรือมหัคคตารัมมณะ. จิตตุปบาท ๔ ที่เป็นญาณสัมปยุตในกามาวจรกุศล, จิตตุปบาท ๔ ที่เป็นญาณสัมปยุตในกิริยา, รูปาวจรจตุตถฌานที่เป็นกุศลและกิริยา, กิริยาอเหตุกมโนวิญญาณธาตุที่สหรคตด้วยอุเบกขา, ธรรมเหล่านี้ บางทีเป็นปริตตารัมมณะ, บางทีเป็นมหัคคตารัมมณะ, บางทีเป็นอัปปมาณารัมมณะ, บางทีไม่ควรกล่าวว่าเป็นปริตตารัมมณะ มหัคคตารัมมณะ หรืออัปปมาณารัมมณะ. รูปาวจรติกจตุกกฌานที่เป็นกุศล วิบาก และกิริยา, วิบากแห่งจตุตถฌาน, อากาสานัญจายตนะ, อากิญจัญญายตนะ, ธรรมเหล่านี้ ไม่ควรกล่าวว่าเป็นปริตตารัมมณะ มหัคคตารัมมณะ หรืออัปปมาณารัมมณะ. รูปและนิพพาน เป็นอนารัมมณะ

---

1423. කතමෙ ධම්මා හීනා? ද්වාදස අකුසලචිත්තුප්පාදා – ඉමෙ ධම්මා හීනා.

๑๔๒๓. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าหีนะ? อกุศลจิตตุปบาท ๑๒, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าหีนะ

---

1424. කතමෙ ධම්මා මජ්ඣිමා? තීසු භූමීසු කුසලං, තීසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා මජ්ඣිමා.

๑๔๒๔. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่ามัชฌิมะ? กุศลในภูมิ ๓, วิบากในภูมิ ๓, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และรูปทั้งหมด, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่ามัชฌิมะ

---

1425. කතමෙ ධම්මා පණීතා? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා, චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා පණීතා.

๑๔๒๕. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าปณีตะ? มรรค ๔ ที่เป็นอปริยาปันนะ, สามัญผล ๔ และนิพพาน, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าปณีตะ

---

1426. කතමෙ ධම්මා මිච්ඡත්තනියතා? චත්තාරො දිට්ඨිගතසම්පයුත්තචිත්තුප්පාදා, ද්වෙ දොමනස්සසහගතචිත්තුප්පාදා – ඉමෙ ධම්මා සියා මිච්ඡත්තනියතා, සියා අනියතා.

๑๔๒๖. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่ามิจฉัตตนิยตะ? จิตตุปบาท ๔ ที่สัมปยุตด้วยทิฏฐิ, จิตตุปบาท ๒ ที่สหรคตด้วยโทมนัส, ธรรมเหล่านี้ บางทีเป็นมิจฉัตตนิยตะ, บางทีเป็นอนิยตะ

---

1427. කතමෙ [Pg.272] ධම්මා සම්මත්තනියතා? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා – ඉමෙ ධම්මා සම්මත්තනියතා.

๑๔๒๗. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าสัมมัตตนิยตะ? มรรค ๔ ที่เป็นอปริยาปันนะ, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าสัมมัตตนิยตะ

---

1428. කතමෙ ධම්මා අනියතා? චත්තාරො දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තලොභසහගතචිත්තුප්පාදා, විචිකිච්ඡාසහගතො චිත්තුප්පාදො, උද්ධච්චසහගතො චිත්තුප්පාදො, තීසු භූමීසු කුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අනියතා.

๑๔๒๘. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอนิยตะ? โลภสหคตจิตตุปบาท ๔ ที่วิปปยุตจากทิฏฐิ, วิจิกิจฉาสหคตจิตตุปบาท, อุทธัจจสหคตจิตตุปบาท, กุศลในภูมิ ๓, วิบากในภูมิ ๔, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓, รูป และนิพพาน, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอนิยตะ

---

1429. කතමෙ ධම්මා මග්ගාරම්මණා? කාමාවචරකුසලතො චත්තාරො ඤාණසම්පයුත්තචිත්තුප්පාදා, කිරියතො චත්තාරො ඤාණසම්පයුත්තචිත්තුප්පාදා – ඉමෙ ධම්මා සියා මග්ගාරම්මණා, න මග්ගහෙතුකා; සියා මග්ගාධිපතිනො, සියා න වත්තබ්බා මග්ගාරම්මණාතිපි, මග්ගාධිපතිනොතිපි. චත්තාරො අරියමග්ගා න මග්ගාරම්මණා, මග්ගහෙතුකා; සියා මග්ගාධිපතිනො, සියා න වත්තබ්බා මග්ගාධිපතිනොති. රූපාවචරචතුත්ථං ඣානං කුසලතො ච කිරියතො ච, කිරියාහෙතුකමනොවිඤ්ඤාණධාතු උපෙක්ඛාසහගතා – ඉමෙ ධම්මා සියා මග්ගාරම්මණා; න මග්ගහෙතුකා, න මග්ගාධිපතිනො; සියා න වත්තබ්බා මග්ගාරම්මණාති. කාමාවචරකුසලතො චත්තාරො ඤාණවිප්පයුත්තචිත්තුප්පාදා, සබ්බං අකුසලං, සබ්බො කාමාවචරස්ස විපාකො, කිරියතො ඡ චිත්තුප්පාදා, රූපාවචරතිකචතුක්කජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, චතුත්ථස්ස ඣානස්ස විපාකො, චත්තාරො ආරුප්පා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි – ඉමෙ ධම්මා න වත්තබ්බා මග්ගාරම්මණාතිපි, මග්ගහෙතුකාතිපි, මග්ගාධිපතිනොතිපි. රූපඤ්ච නිබ්බානඤ්ච අනාරම්මණා.

๑๔๒๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่ามัคคารัมมณะ? จิตตุปบาท ๔ ที่เป็นญาณสัมปยุตในกามาวจรกุศล, จิตตุปบาท ๔ ที่เป็นญาณสัมปยุตในกิริยา, ธรรมเหล่านี้ บางทีเป็นมัคคารัมมณะ, ไม่เป็นมัคคเหตุกะ, บางทีเป็นมัคคาธิปติ, บางทีไม่ควรกล่าวว่าเป็นมัคคารัมมณะหรือมัคคาธิปติ. อริยมรรค ๔ ไม่เป็นมัคคารัมมณะ, เป็นมัคคเหตุกะ, บางทีเป็นมัคคาธิปติ, บางทีไม่ควรกล่าวว่าเป็นมัคคาธิปติ. รูปาวจรจตุตถฌานที่เป็นกุศลและกิริยา, กิริยาอเหตุกมโนวิญญาณธาตุที่สหรคตด้วยอุเบกขา, ธรรมเหล่านี้ บางทีเป็นมัคคารัมมณะ, ไม่เป็นมัคคเหตุกะ, ไม่เป็นมัคคาธิปติ, บางทีไม่ควรกล่าวว่าเป็นมัคคารัมมณะ. จิตตุปบาท ๔ ที่เป็นญาณวิปปยุตในกามาวจรกุศล, อกุศลทั้งหมด, กามาวจรวิบากทั้งหมด, จิตตุปบาท ๖ ในกิริยา, รูปาวจรติกจตุกกฌานที่เป็นกุศล วิบาก และกิริยา, วิบากแห่งจตุตถฌาน, อรูปฌาน ๔ ที่เป็นกุศล วิบาก และกิริยา, และสามัญผล ๔, ธรรมเหล่านี้ ไม่ควรกล่าวว่าเป็นมัคคารัมมณะ มัคคเหตุกะ หรือมัคคาธิปติ. รูปและนิพพาน เป็นอนารัมมณะ

---

1430. කතමෙ ධම්මා උප්පන්නා? චතූසු භූමීසු විපාකො, යඤ්ච රූපං කම්මස්ස කතත්තා – ඉමෙ ධම්මා සියා උප්පන්නා, සියා උප්පාදිනො; න වත්තබ්බා අනුප්පන්නාති. චතූසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, යඤ්ච රූපං න කම්මස්ස කතත්තා – ඉමෙ ධම්මා සියා උප්පන්නා, සියා අනුප්පන්නා, න වත්තබ්බා උප්පාදිනොති. නිබ්බානං න වත්තබ්බං උප්පන්නන්තිපි, අනුප්පන්නන්තිපි, උප්පාදිනොතිපි.

๑๔๓๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า อุปปันนะ? วิบากในภูมิ ๔ และรูปที่เกิดขึ้นเพราะกรรมได้ทำไว้ ธรรมเหล่านี้ บางทีเป็นอุปปันนะ บางทีเป็นอุปปาทิ ไม่ควรกล่าวว่าเป็นอนุปปันนะ. กุศล อกุศลในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และรูปที่ไม่ได้เกิดขึ้นเพราะกรรมได้ทำไว้ ธรรมเหล่านี้ บางทีเป็นอุปปันนะ บางทีเป็นอนุปปันนะ ไม่ควรกล่าวว่าเป็นอุปปาทิ. พระนิพพาน ไม่ควรกล่าวว่าเป็นอุปปันนะบ้าง เป็นอนุปปันนะบ้าง เป็นอุปปาทิบ้าง.

---

1431. නිබ්බානං ඨපෙත්වා සබ්බෙ ධම්මා සියා අතීතා, සියා අනාගතා, සියා පච්චුප්පන්නා. නිබ්බානං න වත්තබ්බං අතීතන්තිපි, අනාගතන්තිපි, පච්චුප්පන්නන්තිපි.

๑๔๓๑. ยกเว้นพระนิพพาน ธรรมทั้งปวง บางทีเป็นอดีต บางทีเป็นอนาคต บางทีเป็นปัจจุบัน. พระนิพพาน ไม่ควรกล่าวว่าเป็นอดีตบ้าง เป็นอนาคตบ้าง เป็นปัจจุบันบ้าง.

---

1432. කතමෙ [Pg.273] ධම්මා අතීතාරම්මණා? විඤ්ඤාණඤ්චායතනං, නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං – ඉමෙ ධම්මා අතීතාරම්මණා.

๑๔๓๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า อตีตารัมมณะ? วิญญาณัญจายตนะ, เนวสัญญานาสัญญายตนะ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อตีตารัมมณะ.

---

1433. නියොගා අනාගතාරම්මණා නත්ථි.

๑๔๓๓. ธรรมที่มีอนาคตเป็นอารมณ์โดยส่วนเดียว ไม่มี.

---

1434. කතමෙ ධම්මා පච්චුප්පන්නාරම්මණා? ද්වෙපඤ්චවිඤ්ඤාණානි, තිස්සො ච මනොධාතුයො – ඉමෙ ධම්මා පච්චුප්පන්නාරම්මණා. කාමාවචරකුසලස්ස විපාකතො දස චිත්තුප්පාදා, අකුසලස්ස විපාකතො මනොවිඤ්ඤාණධාතු උපෙක්ඛාසහගතා, කිරියාහෙතුකමනොවිඤ්ඤාණධාතු සොමනස්සසහගතා – ඉමෙ ධම්මා සියා අතීතාරම්මණා, සියා අනාගතාරම්මණා, සියා පච්චුප්පන්නාරම්මණා. කාමාවචරකුසලං, අකුසලං, කිරියතො නව චිත්තුප්පාදා, රූපාවචරං චතුත්ථං ඣානං කුසලතො ච කිරියතො ච – ඉමෙ ධම්මා සියා අතීතාරම්මණා, සියා අනාගතාරම්මණා, සියා පච්චුප්පන්නාරම්මණා; සියා න වත්තබ්බා අතීතාරම්මණාතිපි, අනාගතාරම්මණාතිපි, පච්චුප්පන්නාරම්මණාතිපි. රූපාවචරතිකචතුක්කජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, චතුත්ථස්ස ඣානස්ස විපාකො, ආකාසානඤ්චායතනං, ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං, චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා, චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි – ඉමෙ ධම්මා න වත්තබ්බා අතීතාරම්මණාතිපි, අනාගතාරම්මණාතිපි, පච්චුප්පන්නාරම්මණාතිපි. රූපඤ්ච නිබ්බානඤ්ච අනාරම්මණා.

๑๔๓๔. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า ปัจจุปันนารัมมณะ? ทวิปัญจวิญญาณ และมโนธาตุ ๓ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ปัจจุปันนารัมมณะ. จิตตุปบาท ๑๐ ที่เป็นวิบากของกามาวจรกุศล, มโนวิญญาณธาตุที่สหรคตด้วยอุเบกขาซึ่งเป็นวิบากของอกุศล, กิริยาอเหตุกมโนวิญญาณธาตุที่สหรคตด้วยโสมนัส ธรรมเหล่านี้ บางทีมีอดีตเป็นอารมณ์ บางทีมีอนาคตเป็นอารมณ์ บางทีมีปัจจุบันเป็นอารมณ์. กามาวจรกุศล, อกุศล, จิตตุปบาท ๙ ที่เป็นกิริยา, รูปาวจรจตุตถฌานที่เป็นกุศลและที่เป็นกิริยา ธรรมเหล่านี้ บางทีมีอดีตเป็นอารมณ์ บางทีมีอนาคตเป็นอารมณ์ บางทีมีปัจจุบันเป็นอารมณ์; บางทีไม่ควรกล่าวว่าเป็นอตีตารัมมณะบ้าง เป็นอนาคตารัมมณะบ้าง เป็นปัจจุปันนารัมมณะบ้าง. รูปาวจรฌานที่เป็นติกะและจตุกะ ทั้งที่เป็นกุศล วิบาก และกิริยา, วิบากของจตุตถฌาน, อากาสานัญจายตนะ, อากิญจัญญายตนะ, มรรค ๔ ที่เป็นอปริยาปันนะ, และสามัญญผล ๔ ธรรมเหล่านี้ ไม่ควรกล่าวว่าเป็นอตีตารัมมณะบ้าง เป็นอนาคตารัมมณะบ้าง เป็นปัจจุปันนารัมมณะบ้าง. รูปและพระนิพพาน ไม่มีอารมณ์.

---

1435. අනින්ද්‍රියබද්ධරූපඤ්ච නිබ්බානඤ්ච ඨපෙත්වා, සබ්බෙ ධම්මා සියා අජ්ඣත්තා, සියා බහිද්ධා, සියා අජ්ඣත්තබහිද්ධා. අනින්ද්‍රියබද්ධරූපඤ්ච නිබ්බානඤ්ච බහිද්ධා.

๑๔๓๕. ยกเว้นอนินทริยพัทธรูปและพระนิพพาน ธรรมทั้งปวง บางทีเป็นอัชฌัตตะ บางทีเป็นพหิทธา บางทีเป็นอัชฌัตตพหิทธา. อนินทริยพัทธรูปและพระนิพพาน เป็นพหิทธา.

---

1436. කතමෙ ධම්මා අජ්ඣත්තාරම්මණා? විඤ්ඤාණඤ්චායතනං, නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං – ඉමෙ ධම්මා අජ්ඣත්තාරම්මණා.

๑๔๓๖. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า อัชฌัตตารัมมณะ? วิญญาณัญจายตนะ, เนวสัญญานาสัญญายตนะ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อัชฌัตตารัมมณะ.

---

1437. කතමෙ ධම්මා බහිද්ධාරම්මණා? රූපාවචරතිකචතුක්කජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, චතුත්ථස්ස ඣානස්ස විපාකො, ආකාසානඤ්චායතනං, චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි – ඉමෙ ධම්මා බහිද්ධාරම්මණා. රූපං ඨපෙත්වා, සබ්බෙව කාමාවචරා කුසලාකුසලාබ්‍යාකතා ධම්මා, රූපාවචරං චතුත්ථං ඣානං කුසලතො ච කිරියතො ච – ඉමෙ ධම්මා සියා අජ්ඣත්තාරම්මණා, සියා [Pg.274] බහිද්ධාරම්මණා, සියා අජ්ඣත්තබහිද්ධාරම්මණා. ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං න වත්තබ්බං අජ්ඣත්තාරම්මණන්තිපි, බහිද්ධාරම්මණන්තිපි, අජ්ඣත්තබහිද්ධාරම්මණන්තිපි. රූපඤ්ච නිබ්බානඤ්ච අනාරම්මණා.

๑๔๓๗. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า พหิทธารัมมณะ? รูปาวจรฌานที่เป็นติกะและจตุกะ ทั้งที่เป็นกุศล วิบาก และกิริยา, วิบากของจตุตถฌาน, อากาสานัญจายตนะ, มรรค ๔ ที่เป็นอปริยาปันนะ, และสามัญญผล ๔ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า พหิทธารัมมณะ. ยกเว้นรูป, ธรรมที่เป็นกามาวจรทั้งหมด ทั้งที่เป็นกุศล อกุศล และอัพยากฤต, รูปาวจรจตุตถฌานที่เป็นกุศลและที่เป็นกิริยา ธรรมเหล่านี้ บางทีมีอารมณ์เป็นอัชฌัตตะ บางทีมีอารมณ์เป็นพหิทธา บางทีมีอารมณ์เป็นอัชฌัตตพหิทธา. อากิญจัญญายตนะ ไม่ควรกล่าวว่าเป็นอัชฌัตตารัมมณะบ้าง เป็นพหิทธารัมมณะบ้าง เป็นอัชฌัตตพหิทธารัมมณะบ้าง. รูปและพระนิพพาน ไม่มีอารมณ์.

---

1438. කතමෙ ධම්මා සනිදස්සනසප්පටිඝා? රූපායතනං – ඉමෙ ධම්මා සනිදස්සනසප්පටිඝා.

๑๔๓๘. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า สนิทัสสนสัปปฏิฆะ? รูปายตนะ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า สนิทัสสนสัปปฏิฆะ.

---

1439. කතමෙ ධම්මා අනිදස්සනසප්පටිඝා? චක්ඛායතනං…පෙ… ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉමෙ ධම්මා අනිදස්සනසප්පටිඝා.

๑๔๓๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า อนิทัสสนสัปปฏิฆะ? จักขายตนะ...ฯลฯ...โผฏฐัพพายตนะ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อนิทัสสนสัปปฏิฆะ.

---

1440. කතමෙ ධම්මා අනිදස්සනඅප්පටිඝා? චතූසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, යඤ්ච රූපං අනිදස්සනං අප්පටිඝං ධම්මායතනපරියාපන්නං, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අනිදස්සනඅප්පටිඝා.

๑๔๔๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า อนิทัสสนอัปปฏิฆะ? กุศล อกุศลในภูมิ ๔, วิบากในภูมิ ๔, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓, และรูปที่เห็นไม่ได้ กระทบไม่ได้ อันนับเนื่องในธัมมายตนะ, และพระนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อนิทัสสนอัปปฏิฆะ.

---

තිකං.

ติกะ จบ.

---

දුකඅත්ථුද්ධාරො

อรรถุธรณ์แห่งทุกะ

---

හෙතුගොච්ඡකං

เหตุโคจฉกะ

---

1441. කතමෙ ධම්මා හෙතූ? තයො කුසලහෙතූ, තයො අකුසලහෙතූ, තයො අබ්‍යාකතහෙතූ. අලොභො කුසලහෙතු, අදොසො කුසලහෙතු, චතූසු භූමීසු කුසලෙසු උප්පජ්ජන්ති. අමොහො කුසලහෙතු, කාමාවචරකුසලතො චත්තාරො ඤාණවිප්පයුත්තෙ චිත්තුප්පාදෙ ඨපෙත්වා, චතූසු භූමීසු කුසලෙසු උප්පජ්ජති.

๑๔๔๑. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า เหตุ? กุศลเหตุ ๓, อกุศลเหตุ ๓, อัพยากตเหตุ ๓. อโลภะเป็นกุศลเหตุ, อโทสะเป็นกุศลเหตุ, ย่อมเกิดขึ้นในกุศลในภูมิ ๔. อโมหะเป็นกุศลเหตุ, ยกเว้นจิตตุปบาท ๔ ที่เป็นญาณวิปปยุตจากกามาวจรกุศล, ย่อมเกิดขึ้นในกุศลในภูมิ ๔.

---

ලොභො අට්ඨසු ලොභසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජති. දොසො ද්වීසු දොමනස්සසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජති. මොහො සබ්බාකුසලෙසු උප්පජ්ජති.

โลภะ ย่อมเกิดขึ้นในโลภสหคตจิตตุปบาท ๘. โทสะ ย่อมเกิดขึ้นในโทมนัสสสหคตจิตตุปบาท ๒. โมหะ ย่อมเกิดขึ้นในอกุศลทั้งปวง.

---

අලොභො විපාකහෙතු අදොසො විපාකහෙතු, කාමාවචරස්ස විපාකතො අහෙතුකෙ චිත්තුප්පාදෙ ඨපෙත්වා, චතූසු භූමීසු විපාකෙසු උප්පජ්ජන්ති. අමොහො විපාකහෙතු, කාමාවචරස්ස විපාකතො අහෙතුකෙ [Pg.275] චිත්තුප්පාදෙ ඨපෙත්වා, චත්තාරො ඤාණවිප්පයුත්තෙ චිත්තුප්පාදෙ ඨපෙත්වා, චතූසු භූමීසු විපාකෙසු උප්පජ්ජති.

อโลภะเป็นวิปากเหตุ อโทสะเป็นวิปากเหตุ, ยกเว้นอเหตุกจิตตุปบาทจากวิบากของกามาวจรแล้ว, ย่อมเกิดขึ้นในวิบากในภูมิ ๔. อโมหะเป็นวิปากเหตุ, ยกเว้นอเหตุกจิตตุปบาทและจิตตุปบาท ๔ ที่เป็นญาณวิปปยุตจากวิบากของกามาวจรแล้ว, ย่อมเกิดขึ้นในวิบากในภูมิ ๔.

---

අලොභො කිරියහෙතු අදොසො කිරියහෙතු, කාමාවචරකිරියතො අහෙතුකෙ චිත්තුප්පාදෙ ඨපෙත්වා, තීසු භූමීසු කිරියෙසු උප්පජ්ජන්ති. අමොහො කිරියහෙතු, කාමාවචරකිරියතො අහෙතුකෙ චිත්තුප්පාදෙ ඨපෙත්වා, චත්තාරො ඤාණවිප්පයුත්තෙ චිත්තුප්පාදෙ ඨපෙත්වා, තීසු භූමීසු කිරියෙසු උප්පජ්ජති – ඉමෙ ධම්මා හෙතූ.

อโลภะเป็นกิริยาเหตุ อโทสะเป็นกิริยาเหตุ, ยกเว้นอเหตุกจิตตุปบาทจากกามาวจรกิริยาแล้ว, ย่อมเกิดขึ้นในกิริยาในภูมิ ๓. อโมหะเป็นกิริยาเหตุ, ยกเว้นอเหตุกจิตตุปบาทและจิตตุปบาท ๔ ที่เป็นญาณวิปปยุตจากกามาวจรกิริยาแล้ว, ย่อมเกิดขึ้นในกิริยาในภูมิ ๓. ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า เหตุ.

---

1442. කතමෙ ධම්මා න හෙතූ? ඨපෙත්වා හෙතූ, චතූසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා න හෙතූ.

๑๔๔๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่า ไม่ใช่เหตุ? ยกเว้นเหตุทั้งหลาย, กุศล อกุศลในภูมิ ๔, วิบากในภูมิ ๔, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓, รูป และพระนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ไม่ใช่เหตุ.

---

1443. කතමෙ ධම්මා සහෙතුකා? විචිකිච්ඡාසහගතං උද්ධච්චසහගතං මොහං ඨපෙත්වා අවසෙසං අකුසලං, චතූසු භූමීසු කුසලං, කාමාවචරස්ස විපාකතො අහෙතුකෙ චිත්තුප්පාදෙ ඨපෙත්වා චතූසු භූමීසු විපාකො, කාමාවචරකිරියතො අහෙතුකෙ චිත්තුප්පාදෙ ඨපෙත්වා තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං – ඉමෙ ධම්මා සහෙතුකා.

๑๔๔๓. ธรรมทั้งหลายที่เป็นสเหตุกะ เป็นไฉน? อกุศลที่เหลือ เว้นโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะ, กุศลในภูมิ 4, วิบากในภูมิ 4 เว้นอเหตุกจิตตุปบาทจากกามาวจรวิบาก, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ 3 เว้นอเหตุกจิตตุปบาทจากกามาวจรกิริยา, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า สเหตุกะ

---

1444. කතමෙ ධම්මා අහෙතුකා? විචිකිච්ඡාසහගතො මොහො, උද්ධච්චසහගතො මොහො, ද්වෙපඤ්චවිඤ්ඤාණානි, තිස්සො ච මනොධාතුයො, පඤ්ච ච අහෙතුකමනොවිඤ්ඤාණධාතුයො, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අහෙතුකා.

๑๔๔๔. ธรรมทั้งหลายที่เป็นอเหตุกะ เป็นไฉน? โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา, โมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ, ทวิปัญจวิญญาณ, มโนธาตุ 3, อเหตุกมโนวิญญาณธาตุ 5, รูป และนิพพาน, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อเหตุกะ

---

1445. කතමෙ ධම්මා හෙතුසම්පයුත්තා? විචිකිච්ඡාසහගතං උද්ධච්චසහගතං මොහං ඨපෙත්වා අවසෙසං අකුසලං, චතූසු භූමීසු කුසලං, කාමාවචරස්ස විපාකතො අහෙතුකෙ චිත්තුප්පාදෙ ඨපෙත්වා චතූසු භූමීසු විපාකො, කාමාවචරකිරියතො අහෙතුකෙ චිත්තුප්පාදෙ ඨපෙත්වා තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං – ඉමෙ ධම්මා හෙතුසම්පයුත්තා.

๑๔๔๕. ธรรมทั้งหลายที่เป็นเหตุสัมปยุต เป็นไฉน? อกุศลที่เหลือ เว้นโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะ, กุศลในภูมิ 4, วิบากในภูมิ 4 เว้นอเหตุกจิตตุปบาทจากกามาวจรวิบาก, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ 3 เว้นอเหตุกจิตตุปบาทจากกามาวจรกิริยา, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า เหตุสัมปยุต

---

1446. කතමෙ ධම්මා හෙතුවිප්පයුත්තා? විචිකිච්ඡාසහගතො මොහො, උද්ධච්චසහගතො මොහො, ද්වෙපඤ්චවිඤ්ඤාණානි තිස්සො ච මනොධාතුයො පඤ්ච ච අහෙතුකමනොවිඤ්ඤාණධාතුයො, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා හෙතුවිප්පයුත්තා.

๑๔๔๖. ธรรมทั้งหลายที่เป็นเหตุวิปปยุต เป็นไฉน? โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา, โมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ, ทวิปัญจวิญญาณ, มโนธาตุ 3, อเหตุกมโนวิญญาณธาตุ 5, รูป และนิพพาน, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า เหตุวิปปยุต

---

1447. කතමෙ [Pg.276] ධම්මා හෙතූ චෙව සහෙතුකා ච? යත්ථ ද්වෙ තයො හෙතූ එකතො උප්පජ්ජන්ති – ඉමෙ ධම්මා හෙතූ චෙව සහෙතුකා ච.

๑๔๔๗. ธรรมทั้งหลายที่เป็นทั้งเหตุและเป็นสเหตุกะ เป็นไฉน? ในธรรมเหล่าใด เหตุ 2 หรือ 3 เกิดขึ้นพร้อมกัน, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า เป็นทั้งเหตุและเป็นสเหตุกะ

---

1448. කතමෙ ධම්මා සහෙතුකා චෙව න ච හෙතූ? චතූසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං, කාමාවචරස්ස විපාකතො අහෙතුකෙ චිත්තුප්පාදෙ ඨපෙත්වා චතූසු භූමීසු විපාකො, කාමාවචරකිරියතො අහෙතුකෙ චිත්තුප්පාදෙ ඨපෙත්වා තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, එත්ථුප්පන්නෙ හෙතූ ඨපෙත්වා – ඉමෙ ධම්මා සහෙතුකා චෙව න ච හෙතූ. අහෙතුකා ධම්මා න වත්තබ්බා – හෙතූ චෙව සහෙතුකා චාතිපි, සහෙතුකා චෙව න ච හෙතූතිපි.

๑๔๔๘. ธรรมทั้งหลายที่เป็นสเหตุกะ แต่ไม่เป็นเหตุ เป็นไฉน? กุศลในภูมิ 4, อกุศล, วิบากในภูมิ 4 เว้นอเหตุกจิตตุปบาทจากกามาวจรวิบาก, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ 3 เว้นอเหตุกจิตตุปบาทจากกามาวจรกิริยา, เว้นเหตุที่เกิดขึ้นในธรรมเหล่านั้น, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า เป็นสเหตุกะ แต่ไม่เป็นเหตุ. ธรรมที่เป็นอเหตุกะ ไม่ควรกล่าวว่า เป็นทั้งเหตุและเป็นสเหตุกะ หรือเป็นสเหตุกะ แต่ไม่เป็นเหตุ

---

1449. කතමෙ ධම්මා හෙතූ චෙව හෙතුසම්පයුත්තා ච? යත්ථ ද්වෙ තයො හෙතූ එකතො උප්පජ්ජන්ති – ඉමෙ ධම්මා හෙතූ චෙව හෙතුසම්පයුත්තා ච.

๑๔๔๙. ธรรมทั้งหลายที่เป็นทั้งเหตุและเป็นเหตุสัมปยุต เป็นไฉน? ในธรรมเหล่าใด เหตุ 2 หรือ 3 เกิดขึ้นพร้อมกัน, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า เป็นทั้งเหตุและเป็นเหตุสัมปยุต

---

1450. කතමෙ ධම්මා හෙතුසම්පයුත්තා චෙව න ච හෙතූ? චතූසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං, කාමාවචරස්ස විපාකතො අහෙතුකෙ චිත්තුප්පාදෙ ඨපෙත්වා චතූසු භූමීසු විපාකො, කාමාවචරකිරියතො අහෙතුකෙ චිත්තුප්පාදෙ ඨපෙත්වා තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, එත්ථුප්පන්නෙ හෙතූ ඨපෙත්වා – ඉමෙ ධම්මා හෙතුසම්පයුත්තා චෙව න ච හෙතූ. හෙතුවිප්පයුත්තා ධම්මා න වත්තබ්බා – හෙතූ චෙව හෙතුසම්පයුත්තා චාතිපි, හෙතුසම්පයුත්තා චෙව න ච හෙතූතිපි.

๑๔๕๐. ธรรมทั้งหลายที่เป็นเหตุสัมปยุต แต่ไม่เป็นเหตุ เป็นไฉน? กุศลในภูมิ 4, อกุศล, วิบากในภูมิ 4 เว้นอเหตุกจิตตุปบาทจากกามาวจรวิบาก, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ 3 เว้นอเหตุกจิตตุปบาทจากกามาวจรกิริยา, เว้นเหตุที่เกิดขึ้นในธรรมเหล่านั้น, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า เป็นเหตุสัมปยุต แต่ไม่เป็นเหตุ. ธรรมที่เป็นเหตุวิปปยุต ไม่ควรกล่าวว่า เป็นทั้งเหตุและเป็นเหตุสัมปยุต หรือเป็นเหตุสัมปยุต แต่ไม่เป็นเหตุ

---

1451. කතමෙ ධම්මා න හෙතූ සහෙතුකා? චතූසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං, කාමාවචරස්ස විපාකතො අහෙතුකෙ චිත්තුප්පාදෙ ඨපෙත්වා චතූසු භූමීසු විපාකො, කාමාවචරකිරියතො අහෙතුකෙ චිත්තුප්පාදෙ ඨපෙත්වා තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, එත්ථුප්පන්නෙ හෙතූ ඨපෙත්වා – ඉමෙ ධම්මා න හෙතූ සහෙතුකා.

๑๔๕๑. ธรรมทั้งหลายที่ไม่เป็นเหตุ แต่เป็นสเหตุกะ เป็นไฉน? กุศลในภูมิ 4, อกุศล, วิบากในภูมิ 4 เว้นอเหตุกจิตตุปบาทจากกามาวจรวิบาก, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ 3 เว้นอเหตุกจิตตุปบาทจากกามาวจรกิริยา, เว้นเหตุที่เกิดขึ้นในธรรมเหล่านั้น, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ไม่เป็นเหตุ แต่เป็นสเหตุกะ

---

1452. කතමෙ ධම්මා න හෙතූ අහෙතුකා? ද්වෙපඤ්චවිඤ්ඤාණානි, තිස්සො ච මනොධාතුයො, පඤ්ච ච අහෙතුකමනොවිඤ්ඤාණධාතුයො, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා න හෙතූ අහෙතුකා. හෙතූ ධම්මා න වත්තබ්බා – න හෙතූ සහෙතුකාතිපි, න හෙතූ අහෙතුකාතිපි.

๑๔๕๒. ธรรมทั้งหลายที่ไม่เป็นเหตุและเป็นอเหตุกะ เป็นไฉน? ทวิปัญจวิญญาณ, มโนธาตุ 3, อเหตุกมโนวิญญาณธาตุ 5, รูป และนิพพาน, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ไม่เป็นเหตุและเป็นอเหตุกะ. ธรรมที่เป็นเหตุ ไม่ควรกล่าวว่า ไม่เป็นเหตุ แต่เป็นสเหตุกะ หรือไม่เป็นเหตุและเป็นอเหตุกะ

---

චූළන්තරදුකං

จูฬันตรทุกะ

---

1453. කතමෙ [Pg.277] ධම්මා සප්පච්චයා? චතූසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා සප්පච්චයා.

๑๔๕๓. ธรรมทั้งหลายที่เป็นสัปปัจจยะ เป็นไฉน? กุศลในภูมิ 4, อกุศล, วิบากในภูมิ 4, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ 3 และรูปทั้งหมด, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า สัปปัจจยะ

---

1454. කතමෙ ධම්මා අප්පච්චයා? නිබ්බානං – ඉමෙ ධම්මා අප්පච්චයා.

๑๔๕๔. ธรรมทั้งหลายที่เป็นอัปปัจจยะ เป็นไฉน? นิพพาน, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อัปปัจจยะ

---

1455. කතමෙ ධම්මා සඞ්ඛතා? චතූසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා සඞ්ඛතා.

๑๔๕๕. ธรรมทั้งหลายที่เป็นสังขตะ เป็นไฉน? กุศลในภูมิ 4, อกุศล, วิบากในภูมิ 4, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ 3 และรูปทั้งหมด, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า สังขตะ

---

1456. කතමෙ ධම්මා අසඞ්ඛතා? නිබ්බානං – ඉමෙ ධම්මා අසඞ්ඛතා.

๑๔๕๖. ธรรมทั้งหลายที่เป็นอสังขตะ เป็นไฉน? นิพพาน, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อสังขตะ

---

1457. කතමෙ ධම්මා සනිදස්සනා? රූපායතනං – ඉමෙ ධම්මා සනිදස්සනා.

๑๔๕๗. ธรรมทั้งหลายที่เป็นสนิทัสสนะ เป็นไฉน? รูปายตนะ, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า สนิทัสสนะ

---

1458. කතමෙ ධම්මා අනිදස්සනා? චක්ඛායතනං …පෙ… ඵොට්ඨබ්බායතනං, චතූසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, යඤ්ච රූපං අනිදස්සනං අප්පටිඝං ධම්මායතනපරියාපන්නං, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අනිදස්සනා.

๑๔๕๘. ธรรมทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนะ เป็นไฉน? จักขายตนะ...ฯลฯ...โผฏฐัพพายตนะ, กุศลในภูมิ 4, อกุศล, วิบากในภูมิ 4, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ 3, และรูปที่เป็นอนิทัสสนะ อัปปฏิฆะ อันนับเนื่องในธัมมายตนะ และนิพพาน, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อนิทัสสนะ

---

1459. කතමෙ ධම්මා සප්පටිඝා? චක්ඛායතනං…පෙ… ඵොට්ඨබ්බායතනං – ඉමෙ ධම්මා සප්පටිඝා.

๑๔๕๙. ธรรมทั้งหลายที่เป็นสัปปฏิฆะ เป็นไฉน? จักขายตนะ...ฯลฯ...โผฏฐัพพายตนะ, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า สัปปฏิฆะ

---

1460. කතමෙ ධම්මා අප්පටිඝා? චතූසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, යඤ්ච රූපං අනිදස්සනං අප්පටිඝං ධම්මායතනපරියාපන්නං, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අප්පටිඝා.

๑๔๖๐. ธรรมทั้งหลายที่เป็นอัปปฏิฆะ เป็นไฉน? กุศลในภูมิ 4, อกุศล, วิบากในภูมิ 4, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ 3, และรูปที่เป็นอนิทัสสนะ อัปปฏิฆะ อันนับเนื่องในธัมมายตนะ และนิพพาน, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อัปปฏิฆะ

---

1461. කතමෙ ධම්මා රූපිනො? චත්තාරො ච මහාභූතා, චතුන්නඤ්ච මහාභූතානං උපාදාය රූපං – ඉමෙ ධම්මා රූපිනො.

๑๔๖๑. ธรรมทั้งหลายที่เป็นรูปิโน เป็นไฉน? มหาภูตรูป 4 และอุปาทายรูปของมหาภูตรูป 4, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า รูปิโน

---

1462. කතමෙ ධම්මා අරූපිනො? චතූසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අරූපිනො.

๑๔๖๒. ธรรมทั้งหลายที่เป็นอรูปิโน เป็นไฉน? กุศลในภูมิ 4, อกุศล, วิบากในภูมิ 4, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ 3 และนิพพาน, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า อรูปิโน

---

1463. කතමෙ [Pg.278] ධම්මා ලොකියා? තීසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං, තීසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා ලොකියා.

๑๔๖๓. ธรรมทั้งหลายที่เป็นโลกิยะ เป็นไฉน? กุศลในภูมิ 3, อกุศล, วิบากในภูมิ 3, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ 3 และรูปทั้งหมด, ธรรมเหล่านี้ชื่อว่า โลกิยะ

---

1464. කතමෙ ධම්මා ලොකුත්තරා? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා, චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා ලොකුත්තරා. සබ්බෙ ධම්මා කෙනචි විඤ්ඤෙය්‍යා, කෙනචි න විඤ්ඤෙය්‍යා.

๑๔๖๔. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าโลกุตตระ? มรรค ๔ ที่ไม่นับเนื่องในภูมิ ๓ สามัญผล ๔ และพระนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าโลกุตตระ ธรรมทั้งปวงอันวิญญาณบางอย่างพึงรู้ได้ อันวิญญาณบางอย่างพึงรู้ไม่ได้

---

ආසවගොච්ඡකං

อาสวโคจฉกะ

---

1465. කතමෙ ධම්මා ආසවා? චත්තාරො ආසවා – කාමාසවො, භවාසවො, දිට්ඨාසවො, අවිජ්ජාසවො. කාමාසවො අට්ඨසු ලොභසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජති භවාසවො චතූසු දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තලොභසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජති දිට්ඨාසවො චතූසු දිට්ඨිගතසම්පයුත්තෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජති. අවිජ්ජාසවො සබ්බාකුසලෙසු උප්පජ්ජති – ඉමෙ ධම්මා ආසවා.

๑๔๖๕. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอาสวะ? อาสวะ ๔ คือ กามาสวะ ภวาสวะ ทิฏฐาสวะ อวิชชาสวะ กามาสวะย่อมเกิดขึ้นในโลภสหคตจิตตุปบาท ๘ ภวาสวะย่อมเกิดขึ้นในทิฏฐิคตวิปปยุตตโลภสหคตจิตตุปบาท ๔ ทิฏฐาสวะย่อมเกิดขึ้นในทิฏฐิคตสัมปยุตตจิตตุปบาท ๔ อวิชชาสวะย่อมเกิดขึ้นในอกุศลทั้งปวง ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอาสวะ

---

1466. කතමෙ ධම්මා නො ආසවා? ඨපෙත්වා ආසවෙ අවසෙසං අකුසලං, චතූසු භූමීසු කුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා නො ආසවා.

๑๔๖๖. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าโนอาสวะ? ยกเว้นอาสวะเสียแล้ว อกุศลที่เหลือ กุศลในภูมิ ๔ วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ รูป และพระนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าโนอาสวะ

---

1467. කතමෙ ධම්මා සාසවා? තීසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං, තීසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා සාසවා.

๑๔๖๗. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าสาสวะ? กุศลในภูมิ ๓ อกุศล วิบากในภูมิ ๓ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และรูปทั้งหมด ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าสาสวะ

---

1468. කතමෙ ධම්මා අනාසවා? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා, චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අනාසවා.

๑๔๖๘. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอนาสวะ? มรรค ๔ ที่ไม่นับเนื่องในภูมิ ๓ สามัญผล ๔ และพระนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอนาสวะ

---

1469. කතමෙ ධම්මා ආසවසම්පයුත්තා? ද්වෙ දොමනස්සසහගතචිත්තුප්පාදා එත්ථුප්පන්නං මොහං ඨපෙත්වා, විචිකිච්ඡාසහගතං උද්ධච්චසහගතං මොහං ඨපෙත්වා, අවසෙසං අකුසලං – ඉමෙ ධම්මා ආසවසම්පයුත්තා.

๑๔๖๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอาสวสัมปยุต? อกุศลที่เหลือ เว้นโมหะที่เกิดขึ้นในโทมนัสสสหคตจิตตุปบาท ๒, เว้นโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและอุทธัจจะ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอาสวสัมปยุต

---

1470. කතමෙ [Pg.279] ධම්මා ආසවවිප්පයුත්තා? ද්වීසු දොමනස්සසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පන්නො මොහො, විචිකිච්ඡාසහගතො මොහො, උද්ධච්චසහගතො මොහො, චතූසු භූමීසු කුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා ආසවවිප්පයුත්තා.

๑๔๗๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอาสววิปปยุต? โมหะที่เกิดขึ้นในโทมนัสสสหคตจิตตุปบาท ๒, โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา, โมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ, กุศลในภูมิ ๔, วิบากในภูมิ ๔, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓, รูป และพระนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอาสววิปปยุต

---

1471. කතමෙ ධම්මා ආසවා චෙව සාසවා ච? තෙව ආසවා ආසවා චෙව සාසවා ච.

๑๔๗๑. ธรรมเหล่าไหนเป็นทั้งอาสวะและสาสวะ? อาสวะเหล่านั้นนั่นแหละ เป็นทั้งอาสวะและสาสวะ

---

1472. කතමෙ ධම්මා සාසවා චෙව නො ච ආසවා? ඨපෙත්වා ආසවෙ, අවසෙසං අකුසලං, තීසු භූමීසු කුසලං, තීසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා සාසවා චෙව නො ච ආසවා. අනාසවා ධම්මා න වත්තබ්බා – ආසවා චෙව සාසවා චාතිපි, සාසවා චෙව නො ච ආසවාතිපි.

๑๔๗๒. ธรรมเหล่าไหนเป็นสาสวะ แต่ไม่เป็นอาสวะ? ยกเว้นอาสวะเสียแล้ว อกุศลที่เหลือ กุศลในภูมิ ๓ วิบากในภูมิ ๓ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และรูปทั้งหมด ธรรมเหล่านี้เป็นสาสวะ แต่ไม่เป็นอาสวะ อนาสวธรรมไม่ควรกล่าวว่าเป็นทั้งอาสวะและสาสวะ หรือเป็นสาสวะแต่ไม่เป็นอาสวะ

---

1473. කතමෙ ධම්මා ආසවා චෙව ආසවසම්පයුත්තා ච? යත්ථ ද්වෙ තයො ආසවා එකතො උප්පජ්ජන්ති – ඉමෙ ධම්මා ආසවා චෙව ආසවසම්පයුත්තා ච.

๑๔๗๓. ธรรมเหล่าไหนเป็นทั้งอาสวะและอาสวสัมปยุต? ในธรรมใด อาสวะ ๒ หรือ ๓ เกิดขึ้นพร้อมกัน ธรรมเหล่านี้เป็นทั้งอาสวะและอาสวสัมปยุต

---

1474. කතමෙ ධම්මා ආසවසම්පයුත්තා චෙව නො ච ආසවා? ඨපෙත්වා ආසවෙ, අවසෙසං අකුසලං – ඉමෙ ධම්මා ආසවසම්පයුත්තා චෙව නො ච ආසවා. ආසවවිප්පයුත්තා ධම්මා න වත්තබ්බා – ආසවා චෙව ආසවසම්පයුත්තා චාතිපි, ආසවසම්පයුත්තා චෙව නො ච ආසවාතිපි.

๑๔๗๔. ธรรมเหล่าไหนเป็นอาสวสัมปยุต แต่ไม่เป็นอาสวะ? ยกเว้นอาสวะเสียแล้ว อกุศลที่เหลือ ธรรมเหล่านี้เป็นอาสวสัมปยุต แต่ไม่เป็นอาสวะ อาสววิปปยุตตธรรมไม่ควรกล่าวว่าเป็นทั้งอาสวะและอาสวสัมปยุต หรือเป็นอาสวสัมปยุตแต่ไม่เป็นอาสวะ

---

1475. කතමෙ ධම්මා ආසවවිප්පයුත්තා සාසවා? ද්වීසු දොමනස්සසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පන්නො මොහො, විචිකිච්ඡාසහගතො මොහො, උද්ධච්චසහගතො මොහො, තීසු භූමීසු කුසලං, තීසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා ආසවවිප්පයුත්තා සාසවා.

๑๔๗๕. ธรรมเหล่าไหนเป็นอาสววิปปยุต แต่เป็นสาสวะ? โมหะที่เกิดขึ้นในโทมนัสสสหคตจิตตุปบาท ๒, โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา, โมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ, กุศลในภูมิ ๓, วิบากในภูมิ ๓, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓, และรูปทั้งหมด ธรรมเหล่านี้เป็นอาสววิปปยุต แต่เป็นสาสวะ

---

1476. කතමෙ ධම්මා ආසවවිප්පයුත්තා අනාසවා? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා, චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා ආසවවිප්පයුත්තා අනාසවා. ආසවසම්පයුත්තා ධම්මා න වත්තබ්බා – ආසවවිප්පයුත්තා සාසවාතිපි, ආසවවිප්පයුත්තා අනාසවාතිපි.

๑๔๗๖. ธรรมเหล่าไหนเป็นอาสววิปปยุต แต่เป็นอนาสวะ? มรรค ๔ ที่ไม่นับเนื่องในภูมิ ๓ สามัญผล ๔ และพระนิพพาน ธรรมเหล่านี้เป็นอาสววิปปยุต แต่เป็นอนาสวะ อาสวสัมปยุตตธรรมไม่ควรกล่าวว่าเป็นอาสววิปปยุตแต่เป็นสาสวะ หรือเป็นอาสววิปปยุตแต่เป็นอนาสวะ

---

සංයොජනගොච්ඡකං

สังโยชนโคจฉกะ

---

1477. කතමෙ [Pg.280] ධම්මා සංයොජනා? දස සංයොජනානි – කාමරාගසංයොජනං, පටිඝසංයොජනං, මානසංයොජනං, දිට්ඨිසංයොජනං, විචිකිච්ඡාසංයොජනං, සීලබ්බතපරාමාසසංයොජනං, භවරාගසංයොජනං, ඉස්සාසංයොජනං, මච්ඡරියසංයොජනං, අවිජ්ජාසංයොජනං. කාමරාගසංයොජනං අට්ඨසු ලොභසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජති. පටිඝසංයොජනං ද්වීසු දොමනස්සසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජති. මානසංයොජනං චතූසු දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තලොභසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජති. දිට්ඨිසංයොජනං චතූසු දිට්ඨිගතසම්පයුත්තෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජති. විචිකිච්ඡාසංයොජනං විචිකිච්ඡාසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජති. සීලබ්බතපරාමාසසංයොජනං චතූසු දිට්ඨිගතසම්පයුත්තෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජති. භවරාගසංයොජනං චතූසු දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තලොභසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජති. ඉස්සාසංයොජනඤ්ච මච්ඡරියසංයොජනඤ්ච ද්වීසු දොමනස්සසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජන්ති. අවිජ්ජාසංයොජනං සබ්බාකුසලෙසු උප්පජ්ජති – ඉමෙ ධම්මා සංයොජනා.

๑๔๗๗. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าสังโยชน์? สังโยชน์ ๑๐ คือ กามราคสังโยชน์ ปฏิฆสังโยชน์ มานสังโยชน์ ทิฏฐิสังโยชน์ วิจิกิจฉาสังโยชน์ สีลัพพตปรามาสสังโยชน์ ภวราคสังโยชน์ อิสสาสังโยชน์ มัจฉริยสังโยชน์ อวิชชาสังโยชน์ กามราคสังโยชน์ย่อมเกิดขึ้นในโลภสหคตจิตตุปบาท ๘ ปฏิฆสังโยชน์ย่อมเกิดขึ้นในโทมนัสสสหคตจิตตุปบาท ๒ มานสังโยชน์ย่อมเกิดขึ้นในทิฏฐิคตวิปปยุตตโลภสหคตจิตตุปบาท ๔ ทิฏฐิสังโยชน์ย่อมเกิดขึ้นในทิฏฐิคตสัมปยุตตจิตตุปบาท ๔ วิจิกิจฉาสังโยชน์ย่อมเกิดขึ้นในวิจิกิจฉาสหคตจิตตุปบาท สีลัพพตปรามาสสังโยชน์ย่อมเกิดขึ้นในทิฏฐิคตสัมปยุตตจิตตุปบาท ๔ ภวราคสังโยชน์ย่อมเกิดขึ้นในทิฏฐิคตวิปปยุตตโลภสหคตจิตตุปบาท ๔ อิสสาสังโยชน์และมัจฉริยสังโยชน์ย่อมเกิดขึ้นในโทมนัสสสหคตจิตตุปบาท ๒ อวิชชาสังโยชน์ย่อมเกิดขึ้นในอกุศลทั้งปวง ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าสังโยชน์

---

1478. කතමෙ ධම්මා නො සංයොජනා. ඨපෙත්වා සංයොජනෙ අවසෙසං අකුසලං, චතූසු භූමීසු කුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා නො සංයොජනා.

๑๔๗๘. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าโนสังโยชน์? ยกเว้นสังโยชน์เสียแล้ว อกุศลที่เหลือ กุศลในภูมิ ๔ วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ รูป และพระนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าโนสังโยชน์

---

1479. කතමෙ ධම්මා සංයොජනියා? තීසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං, තීසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා සංයොජනියා.

๑๔๗๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าสังโยชนิยะ? กุศลในภูมิ ๓ อกุศล วิบากในภูมิ ๓ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และรูปทั้งหมด ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าสังโยชนิยะ

---

1480. කතමෙ ධම්මා අසංයොජනියා? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා, චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අසංයොජනියා.

๑๔๘๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอสังโยชนิยะ? มรรค ๔ ที่ไม่นับเนื่องในภูมิ ๓ สามัญผล ๔ และพระนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอสังโยชนิยะ

---

1481. කතමෙ ධම්මා සංයොජනසම්පයුත්තා? උද්ධච්චසහගතං මොහං ඨපෙත්වා අවසෙසං අකුසලං – ඉමෙ ධම්මා සංයොජනසම්පයුත්තා.

๑๔๘๑. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าสังโยชนสัมปยุตต์? อกุศลที่เหลือ เว้นโมหะที่เกิดร่วมกับอุทธัจจะ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าสังโยชนสัมปยุตต์

---

1482. කතමෙ ධම්මා සංයොජනවිප්පයුත්තා? උද්ධච්චසහගතො මොහො, චතූසු භූමීසු කුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා සංයොජනවිප්පයුත්තා.

๑๔๘๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าสังโยชนวิปปยุตต์? โมหะที่เกิดร่วมกับอุทธัจจะ, กุศลในภูมิ ๔, วิบากในภูมิ ๔, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓, รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าสังโยชนวิปปยุตต์

---

1483. කතමෙ ධම්මා සංයොජනා චෙව සංයොජනියා ච? තානෙව සංයොජනානි සංයොජනා චෙව සංයොජනියා ච.

๑๔๘๓. ธรรมเหล่าไหนเป็นทั้งสังโยชน์และเป็นสังโยชนิยะด้วย? สังโยชน์เหล่านั้นนั่นแหละ เป็นทั้งสังโยชน์และเป็นสังโยชนิยะด้วย

---

1484. කතමෙ [Pg.281] ධම්මා සංයොජනියා චෙව නො ච සංයොජනා? ඨපෙත්වා සංයොජනෙ අවසෙසං අකුසලං, තීසු භූමීසු කුසලං, තීසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා සංයොජනියා චෙව නො ච සංයොජනා. අසංයොජනියා ධම්මා න වත්තබ්බා – සංයොජනා චෙව සංයොජනියා චාතිපි, සංයොජනියා චෙව නො ච සංයොජනාතිපි.

๑๔๘๔. ธรรมเหล่าไหนเป็นสังโยชนิยะ แต่ไม่เป็นสังโยชน์? อกุศลที่เหลือ เว้นสังโยชน์, กุศลในภูมิ ๓, วิบากในภูมิ ๓, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และรูปทั้งหมด ธรรมเหล่านี้เป็นสังโยชนิยะ แต่ไม่เป็นสังโยชน์. อสังโยชนิยธรรม ไม่ควรกล่าวว่าเป็นทั้งสังโยชน์และเป็นสังโยชนิยะ หรือเป็นสังโยชนิยะแต่ไม่เป็นสังโยชน์

---

1485. කතමෙ ධම්මා සංයොජනා චෙව සංයොජනසම්පයුත්තා ච? යත්ථ ද්වෙ තීණි සංයොජනානි එකතො උප්පජ්ජන්ති – ඉමෙ ධම්මා සංයොජනා චෙව සංයොජනසම්පයුත්තා ච.

๑๔๘๕. ธรรมเหล่าไหนเป็นทั้งสังโยชน์และเป็นสังโยชนสัมปยุตต์ด้วย? ในจิตใด สังโยชน์ ๒ หรือ ๓ เกิดขึ้นพร้อมกัน ธรรมเหล่านี้เป็นทั้งสังโยชน์และเป็นสังโยชนสัมปยุตต์ด้วย

---

1486. කතමෙ ධම්මා සංයොජනසම්පයුත්තා චෙව නො ච සංයොජනා? ඨපෙත්වා සංයොජනෙ, අවසෙසං අකුසලං – ඉමෙ ධම්මා සංයොජනසම්පයුත්තා චෙව නො ච සංයොජනා. සංයොජනවිප්පයුත්තා ධම්මා න වත්තබ්බා – සංයොජනා චෙව සංයොජනසම්පයුත්තා චාතිපි, සංයොජනසම්පයුත්තා චෙව නො ච සංයොජනාතිපි.

๑๔๘๖. ธรรมเหล่าไหนเป็นสังโยชนสัมปยุตต์ แต่ไม่เป็นสังโยชน์? อกุศลที่เหลือ เว้นสังโยชน์ ธรรมเหล่านี้เป็นสังโยชนสัมปยุตต์ แต่ไม่เป็นสังโยชน์. สังโยชนวิปปยุตตธรรม ไม่ควรกล่าวว่าเป็นทั้งสังโยชน์และเป็นสังโยชนสัมปยุตต์ หรือเป็นสังโยชนสัมปยุตต์แต่ไม่เป็นสังโยชน์

---

1487. කතමෙ ධම්මා සංයොජනවිප්පයුත්තා සංයොජනියා? උද්ධච්චසහගතො මොහො, තීසු භූමීසු කුසලං, තීසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා සංයොජනවිප්පයුත්තා සංයොජනියා.

๑๔๘๗. ธรรมเหล่าไหนเป็นสังโยชนวิปปยุตต์แต่เป็นสังโยชนิยะ? โมหะที่เกิดร่วมกับอุทธัจจะ, กุศลในภูมิ ๓, วิบากในภูมิ ๓, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และรูปทั้งหมด ธรรมเหล่านี้เป็นสังโยชนวิปปยุตต์แต่เป็นสังโยชนิยะ

---

1488. කතමෙ ධම්මා සංයොජනවිප්පයුත්තා අසංයොජනියා? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා, චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා සංයොජනවිප්පයුත්තා අසංයොජනියා. සංයොජනසම්පයුත්තා ධම්මා න වත්තබ්බා – සංයොජනවිප්පයුත්තා සංයොජනියාතිපි, සංයොජනවිප්පයුත්තා අසංයොජනියාතිපි.

๑๔๘๘. ธรรมเหล่าไหนเป็นทั้งสังโยชนวิปปยุตต์และเป็นอสังโยชนิยะ? มรรค ๔ ที่ไม่นับเนื่องในภูมิ ๓, สามัญผล ๔ และนิพพาน ธรรมเหล่านี้เป็นทั้งสังโยชนวิปปยุตต์และเป็นอสังโยชนิยะ. สังโยชนสัมปยุตตธรรม ไม่ควรกล่าวว่าเป็นสังโยชนวิปปยุตต์แต่เป็นสังโยชนิยะ หรือเป็นทั้งสังโยชนวิปปยุตต์และเป็นอสังโยชนิยะ

---

ගන්ථගොච්ඡකං

คันถโคจฉกะ

---

1489. කතමෙ ධම්මා ගන්ථා? චත්තාරො ගන්ථා – අභිජ්ඣාකායගන්ථො, බ්‍යාපාදො කායගන්ථො, සීලබ්බතපරාමාසො කායගන්ථො, ඉදංසච්චාභිනිවෙසො කායගන්ථො. අභිජ්ඣාකායගන්ථො අට්ඨසු ලොභසහගතෙසු [Pg.282] චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජති. බ්‍යාපාදො කායගන්ථො ද්වීසු දොමනස්සසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජති. සීලබ්බතපරාමාසො කායගන්ථො ච ඉදංසච්චාභිනිවෙසො කායගන්ථො ච චතූසු දිට්ඨිගතසම්පයුත්තෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජන්ති – ඉමෙ ධම්මා ගන්ථා.

๑๔๘๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าคันถะ? คันถะ ๔ คือ อภิชฌากายคันถะ พยาบาทกายคันถะ สีลัพพตปรามาสกายคันถะ อิทังสัจจาภินิเวสกายคันถะ. อภิชฌากายคันถะ เกิดในโลภสหคตจิตตุปบาท ๘. พยาบาทกายคันถะ เกิดในโทมนัสสสหคตจิตตุปบาท ๒. สีลัพพตปรามาสกายคันถะและอิทังสัจจาภินิเวสกายคันถะ เกิดในทิฏฐิคตสัมปยุตตจิตตุปบาท ๔. ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าคันถะ

---

1490. කතමෙ ධම්මා නො ගන්ථා? ඨපෙත්වා ගන්ථෙ, අවසෙසං අකුසලං, චතූසු භූමීසු කුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා නො ගන්ථා.

๑๔๙๐. ธรรมเหล่าไหนไม่ชื่อว่าคันถะ? อกุศลที่เหลือ เว้นคันถะ, กุศลในภูมิ ๔, วิบากในภูมิ ๔, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓, รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ไม่ชื่อว่าคันถะ

---

1491. කතමෙ ධම්මා ගන්ථනියා? තීසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං, තීසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා ගන්ථනියා.

๑๔๙๑. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าคันถนิยะ? กุศลในภูมิ ๓, อกุศล, วิบากในภูมิ ๓, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และรูปทั้งหมด ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าคันถนิยะ

---

1492. කතමෙ ධම්මා අගන්ථනියා? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා, චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අගන්ථනියා.

๑๔๙๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอคันถนิยะ? มรรค ๔ ที่ไม่นับเนื่องในภูมิ ๓, สามัญผล ๔ และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอคันถนิยะ

---

1493. කතමෙ ධම්මා ගන්ථසම්පයුත්තා? චත්තාරො දිට්ඨිගතසම්පයුත්තචිත්තුප්පාදා, චත්තාරො දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තලොභසහගතචිත්තුප්පාදා, එත්ථුප්පන්නං ලොභං ඨපෙත්වා, ද්වෙ දොමනස්සසහගතචිත්තුප්පාදා, එත්ථුප්පන්නං පටිඝං ඨපෙත්වා – ඉමෙ ධම්මා ගන්ථසම්පයුත්තා.

๑๔๙๓. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าคันถสัมปยุตต์? ทิฏฐิคตสัมปยุตตจิตตุปบาท ๔, ทิฏฐิคตวิปปยุตตโลภสหคตจิตตุปบาท ๔ เว้นโลภะที่เกิดขึ้นในจิตนั้น, โทมนัสสสหคตจิตตุปบาท ๒ เว้นปฏิฆะที่เกิดขึ้นในจิตนั้น ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าคันถสัมปยุตต์

---

1494. කතමෙ ධම්මා ගන්ථවිප්පයුත්තා? චතූසු දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තලොභසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පන්නො ලොභො, ද්වීසු දොමනස්සසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පන්නං පටිඝං, විචිකිච්ඡාසහගතො චිත්තුප්පාදො, උද්ධච්චසහගතො චිත්තුප්පාදො, චතූසු භූමීසු කුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා ගන්ථවිප්පයුත්තා.

๑๔๙๔. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าคันถวิปปยุตต์? โลภะที่เกิดขึ้นในทิฏฐิคตวิปปยุตตโลภสหคตจิตตุปบาท ๔, ปฏิฆะที่เกิดขึ้นในโทมนัสสสหคตจิตตุปบาท ๒, วิจิกิจฉาสหคตจิตตุปบาท, อุทธัจจสหคตจิตตุปบาท, กุศลในภูมิ ๔, วิบากในภูมิ ๔, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓, รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าคันถวิปปยุตต์

---

1495. කතමෙ ධම්මා ගන්ථා චෙව ගන්ථනියා ච? තෙව ගන්ථා ගන්ථා චෙව ගන්ථනියා ච.

๑๔๙๕. ธรรมเหล่าไหนเป็นทั้งคันถะและเป็นคันถนิยะด้วย? คันถะเหล่านั้นนั่นแหละ เป็นทั้งคันถะและเป็นคันถนิยะด้วย

---

1496. කතමෙ ධම්මා ගන්ථනියා චෙව නො ච ගන්ථා? ඨපෙත්වා ගන්ථෙ අවසෙසං අකුසලං, තීසු භූමීසු කුසලං, තීසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා ගන්ථනියා චෙව නො ච ගන්ථා. අගන්ථනියා ධම්මා න වත්තබ්බා – ගන්ථා චෙව ගන්ථනියා චාතිපි, ගන්ථනියා චෙව නො ච ගන්ථාතිපි.

๑๔๙๖. ธรรมเหล่าไหนเป็นคันถนิยะ แต่ไม่เป็นคันถะ? อกุศลที่เหลือ เว้นคันถะ, กุศลในภูมิ ๓, วิบากในภูมิ ๓, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และรูปทั้งหมด ธรรมเหล่านี้เป็นคันถนิยะ แต่ไม่เป็นคันถะ. อคันถนิยธรรม ไม่ควรกล่าวว่าเป็นทั้งคันถะและเป็นคันถนิยะ หรือเป็นคันถนิยะแต่ไม่เป็นคันถะ

---

1497. කතමෙ [Pg.283] ධම්මා ගන්ථා චෙව ගන්ථසම්පයුත්තා ච? යත්ථ දිට්ඨි ච ලොභො ච එකතො උප්පජ්ජන්ති – ඉමෙ ධම්මා ගන්ථා චෙව ගන්ථසම්පයුත්තා ච.

๑๔๙๗. ธรรมเหล่าไหนเป็นทั้งคันถะและเป็นคันถสัมปยุตต์ด้วย? ในจิตใด ทิฏฐิและโลภะเกิดขึ้นพร้อมกัน ธรรมเหล่านี้เป็นทั้งคันถะและเป็นคันถสัมปยุตต์ด้วย

---

1498. කතමෙ ධම්මා ගන්ථසම්පයුත්තා චෙව නො ච ගන්ථා? අට්ඨ ලොභසහගතචිත්තුප්පාදා ද්වෙ දොමනස්සසහගතචිත්තුප්පාදා, එත්ථුප්පන්නෙ ගන්ථෙ ඨපෙත්වා – ඉමෙ ධම්මා ගන්ථසම්පයුත්තා චෙව නො ච ගන්ථා. ගන්ථවිප්පයුත්තා ධම්මා න වත්තබ්බා – ගන්ථා චෙව ගන්ථසම්පයුත්තා චාතිපි, ගන්ථසම්පයුත්තා චෙව නො ච ගන්ථාතිපි.

๑๔๙๘. ธรรมเหล่าไหนเป็นคันถสัมปยุตต์ แต่ไม่เป็นคันถะ? โลภสหคตจิตตุปบาท ๘, โทมนัสสสหคตจิตตุปบาท ๒ เว้นคันถะที่เกิดขึ้นในจิตนั้น ธรรมเหล่านี้เป็นคันถสัมปยุตต์ แต่ไม่เป็นคันถะ. คันถวิปปยุตตธรรม ไม่ควรกล่าวว่าเป็นทั้งคันถะและเป็นคันถสัมปยุตต์ หรือเป็นคันถสัมปยุตต์แต่ไม่เป็นคันถะ

---

1499. කතමෙ ධම්මා ගන්ථවිප්පයුත්තා ගන්ථනියා? චතූසු දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තලොභසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පන්නො ලොභො, ද්වීසු දොමනස්සසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පන්නං පටිඝං, විචිකිච්ඡාසහගතො චිත්තුප්පාදො, උද්ධච්චසහගතො චිත්තුප්පාදො, තීසු භූමීසු කුසලං, තීසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා ගන්ථවිප්පයුත්තා ගන්ථනියා.

๑๔๙๙. ธรรมเหล่าไหนเป็นคันถวิปปยุตตะ แต่เป็นคันถนิยะ? โลภะที่เกิดขึ้นในโลภสหคตจิตตุปบาทที่วิปปยุตจากทิฏฐิ ๔ ดวง, ปฏิฆะที่เกิดขึ้นในโทมนัสสสหคตจิตตุปบาท ๒ ดวง, วิจิกิจฉาสหคตจิตตุปบาท, อุทธัจจสหคตจิตตุปบาท, กุศลในภูมิ ๓, วิบากในภูมิ ๓, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และรูปทั้งหมด ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าคันถวิปปยุตตะ แต่เป็นคันถนิยะ

---

1500. කතමෙ ධම්මා ගන්ථවිප්පයුත්තා අගන්ථනියා? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා, චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා ගන්ථවිප්පයුත්තා අගන්ථනියා. ගන්ථසම්පයුත්තා ධම්මා න වත්තබ්බා – ගන්ථවිප්පයුත්තා ගන්ථනියාතිපි, ගන්ථවිප්පයුත්තා අගන්ථනියාතිපි.

๑๕๐๐. ธรรมเหล่าไหนเป็นคันถวิปปยุตตะ และเป็นอคันถนิยะ? มรรค ๔ ที่เป็นอปริยาปันนะ, สามัญผล ๔ และพระนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าคันถวิปปยุตตะ และเป็นอคันถนิยะ. ธรรมที่เป็นคันถสัมปยุตตะ ไม่พึงกล่าวว่าเป็นคันถวิปปยุตตะ แต่เป็นคันถนิยะ หรือเป็นคันถวิปปยุตตะ และเป็นอคันถนิยะ.

---

ඔඝගොච්ඡකං

โอฆโคจฉกะ

---

1501. කතමෙ ධම්මා ඔඝා…පෙ….

๑๕๐๑. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าโอฆะ...ฯลฯ...

---

යොගගොච්ඡකං

โยคโคจฉกะ

---

1502. කතමෙ ධම්මා යොගා…පෙ….

๑๕๐๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าโยคะ...ฯลฯ...

---

නීවරණගොච්ඡකං

นีวรณโคจฉกะ

---

1503. කතමෙ ධම්මා නීවරණා? ඡ නීවරණා – කාමච්ඡන්දනීවරණං, බ්‍යාපාදනීවරණං, ථිනමිද්ධනීවරණං, උද්ධච්චකුක්කුච්චනීවරණං, විචිකිච්ඡානීවරණං, අවිජ්ජානීවරණං[Pg.284]. කාමච්ඡන්දනීවරණං අට්ඨසු ලොභසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජති, බ්‍යාපාදනීවරණං ද්වීසු දොමනස්සසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජති, ථිනමිද්ධනීවරණං සසඞ්ඛාරිකෙසු අකුසලෙසු උප්පජ්ජති, උද්ධච්චනීවරණං උද්ධච්චසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජති, කුක්කුච්චනීවරණං ද්වීසු දොමනස්සසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජති, විචිකිච්ඡානීවරණං විචිකිච්ඡාසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජති, අවිජ්ජානීවරණං සබ්බාකුසලෙසු උප්පජ්ජති – ඉමෙ ධම්මා නීවරණා.

๑๕๐๓. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่านิวรณ์? นิวรณ์ ๖ คือ กามฉันทนิวรณ์, พยาปาทนิวรณ์, ถีนมิทธนิวรณ์, อุทธัจจกุกกุจจนิวรณ์, วิจิกิจฉานิวรณ์, อวิชชานิวรณ์. กามฉันทนิวรณ์ เกิดขึ้นในโลภสหคตจิตตุปบาท ๘ ดวง, พยาปาทนิวรณ์ เกิดขึ้นในโทมนัสสสหคตจิตตุปบาท ๒ ดวง, ถีนมิทธนิวรณ์ เกิดขึ้นในอกุศลสสังขาริก, อุทธัจจนิวรณ์ เกิดขึ้นในอุทธัจจสหคตจิตตุปบาท, กุกกุจจนิวรณ์ เกิดขึ้นในโทมนัสสสหคตจิตตุปบาท ๒ ดวง, วิจิกิจฉานิวรณ์ เกิดขึ้นในวิจิกิจฉาสหคตจิตตุปบาท, อวิชชานิวรณ์ เกิดขึ้นในอกุศลทั้งปวง ธรรมเหล่านี้ชื่อว่านิวรณ์

---

1504. කතමෙ ධම්මා නො නීවරණා? ඨපෙත්වා නීවරණෙ අවසෙසං අකුසලං, චතූසු භූමීසු කුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා නො නීවරණා.

๑๕๐๔. ธรรมเหล่าไหนไม่ชื่อว่านิวรณ์? อกุศลที่เหลือ เว้นนิวรณ์เสีย, กุศลในภูมิ ๔, วิบากในภูมิ ๔, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓, รูป และพระนิพพาน ธรรมเหล่านี้ไม่ชื่อว่านิวรณ์

---

1505. කතමෙ ධම්මා නීවරණියා? තීසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං, තීසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා නීවරණියා.

๑๕๐๕. ธรรมเหล่าไหนเป็นนิวรณิยะ? กุศลในภูมิ ๓, อกุศล, วิบากในภูมิ ๓, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และรูปทั้งหมด ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าเป็นนิวรณิยะ

---

1506. කතමෙ ධම්මා අනීවරණියා? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා, චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අනීවරණියා.

๑๕๐๖. ธรรมเหล่าไหนเป็นอนิวรณิยะ? มรรค ๔ ที่เป็นอปริยาปันนะ, สามัญผล ๔ และพระนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าเป็นอนิวรณิยะ

---

1507. කතමෙ ධම්මා නීවරණසම්පයුත්තා? ද්වාදස අකුසලචිත්තුප්පාදා – ඉමෙ ධම්මා නීවරණසම්පයුත්තා.

๑๕๐๗. ธรรมเหล่าไหนเป็นนิวรณสัมปยุต? อกุศลจิตตุปบาท ๑๒ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าเป็นนิวรณสัมปยุต

---

1508. කතමෙ ධම්මා නීවරණවිප්පයුත්තා? චතූසු භූමීසු කුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා නීවරණවිප්පයුත්තා.

๑๕๐๘. ธรรมเหล่าไหนเป็นนิวรณวิปปยุต? กุศลในภูมิ ๔, วิบากในภูมิ ๔, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓, รูป และพระนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าเป็นนิวรณวิปปยุต

---

1509. කතමෙ ධම්මා නීවරණා චෙව නීවරණියා ච? තානෙව නීවරණානි නීවරණා චෙව නීවරණියා ච.

๑๕๐๙. ธรรมเหล่าไหนเป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณิยะ? นิวรณ์เหล่านั้นนั่นแหละ เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณิยะ

---

1510. කතමෙ ධම්මා නීවරණියා චෙව නො ච නීවරණා? ඨපෙත්වා නීවරණෙ, අවසෙසං අකුසලං, තීසු භූමීසු කුසලං, තීසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා නීවරණියා චෙව නො ච නීවරණා. අනීවරණියා ධම්මා න වත්තබ්බා – නීවරණා චෙව නීවරණියා චාතිපි, නීවරණියා චෙව නො ච නීවරණාතිපි.

๑๕๑๐. ธรรมเหล่าไหนเป็นนิวรณิยะ แต่ไม่เป็นนิวรณ์? อกุศลที่เหลือ เว้นนิวรณ์เสีย, กุศลในภูมิ ๓, วิบากในภูมิ ๓, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และรูปทั้งหมด ธรรมเหล่านี้เป็นนิวรณิยะ แต่ไม่เป็นนิวรณ์. ธรรมที่เป็นอนิวรณิยะ ไม่พึงกล่าวว่าเป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณิยะ หรือเป็นนิวรณิยะ แต่ไม่เป็นนิวรณ์.

---

1511. කතමෙ [Pg.285] ධම්මා නීවරණා චෙව නීවරණසම්පයුත්තා ච? යත්ථ ද්වෙ තීණි නීවරණානි එකතො උප්පජ්ජන්ති – ඉමෙ ධම්මා නීවරණා චෙව නීවරණසම්පයුත්තා ච.

๑๕๑๑. ธรรมเหล่าไหนเป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุต? ในธรรมใด นิวรณ์ ๒ หรือ ๓ เกิดขึ้นพร้อมกัน ธรรมเหล่านี้เป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุต

---

1512. කතමෙ ධම්මා නීවරණසම්පයුත්තා චෙව නො ච නීවරණා? ඨපෙත්වා නීවරණෙ, අවසෙසං අකුසලං – ඉමෙ ධම්මා නීවරණසම්පයුත්තා චෙව නො ච නීවරණා. නීවරණවිප්පයුත්තා ධම්මා න වත්තබ්බා – නීවරණා චෙව නීවරණසම්පයුත්තා චාතිපි, නීවරණසම්පයුත්තා චෙව නො ච නීවරණාතිපි.

๑๕๑๒. ธรรมเหล่าไหนเป็นนิวรณสัมปยุต แต่ไม่เป็นนิวรณ์? อกุศลที่เหลือ เว้นนิวรณ์เสีย ธรรมเหล่านี้เป็นนิวรณสัมปยุต แต่ไม่เป็นนิวรณ์. ธรรมที่เป็นนิวรณวิปปยุต ไม่พึงกล่าวว่าเป็นทั้งนิวรณ์และเป็นนิวรณสัมปยุต หรือเป็นนิวรณสัมปยุต แต่ไม่เป็นนิวรณ์.

---

1513. කතමෙ ධම්මා නීවරණවිප්පයුත්තා නීවරණියා? තීසු භූමීසු කුසලං, තීසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා නීවරණවිප්පයුත්තා නීවරණියා.

๑๕๑๓. ธรรมเหล่าไหนเป็นนิวรณวิปปยุต แต่เป็นนิวรณิยะ? กุศลในภูมิ ๓, วิบากในภูมิ ๓, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และรูปทั้งหมด ธรรมเหล่านี้เป็นนิวรณวิปปยุต แต่เป็นนิวรณิยะ

---

1514. කතමෙ ධම්මා නීවරණවිප්පයුත්තා අනීවරණියා? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා, චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා නීවරණවිප්පයුත්තා අනීවරණියා. නීවරණසම්පයුත්තා ධම්මා න වත්තබ්බා – නීවරණවිප්පයුත්තා නීවරණියාතිපි, නීවරණවිප්පයුත්තා අනීවරණියාතිපි.

๑๕๑๔. ธรรมเหล่าไหนเป็นนิวรณวิปปยุต และเป็นอนิวรณิยะ? มรรค ๔ ที่เป็นอปริยาปันนะ, สามัญผล ๔ และพระนิพพาน ธรรมเหล่านี้เป็นนิวรณวิปปยุต และเป็นอนิวรณิยะ. ธรรมที่เป็นนิวรณสัมปยุต ไม่พึงกล่าวว่าเป็นนิวรณวิปปยุต แต่เป็นนิวรณิยะ หรือเป็นนิวรณวิปปยุต และเป็นอนิวรณิยะ.

---

පරාමාසගොච්ඡකං

ปรามาสโคจฉกะ

---

1515. කතමෙ ධම්මා පරාමාසා? දිට්ඨිපරාමාසො චතූසු දිට්ඨිගතසම්පයුත්තෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජති – ඉමෙ ධම්මා පරාමාසා.

๑๕๑๕. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าปรามาส? ทิฏฐิปรามาส เกิดขึ้นในทิฏฐิคตสัมปยุตตจิตตุปบาท ๔ ดวง ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าปรามาส

---

1516. කතමෙ ධම්මා නො පරාමාසා? ඨපෙත්වා පරාමාසං අවසෙසං අකුසලං, චතූසු භූමීසු කුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා නො පරාමාසා.

๑๕๑๖. ธรรมเหล่าไหนไม่ชื่อว่าปรามาส? อกุศลที่เหลือ เว้นปรามาสเสีย, กุศลในภูมิ ๔, วิบากในภูมิ ๔, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓, รูป และพระนิพพาน ธรรมเหล่านี้ไม่ชื่อว่าปรามาส

---

1517. කතමෙ ධම්මා පරාමට්ඨා? තීසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං, තීසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා පරාමට්ඨා.

๑๕๑๗. ธรรมเหล่าไหนเป็นปรัมมัฏฐะ? กุศลในภูมิ ๓, อกุศล, วิบากในภูมิ ๓, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และรูปทั้งหมด ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าเป็นปรัมมัฏฐะ

---

1518. කතමෙ [Pg.286] ධම්මා අපරාමට්ඨා? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා, චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අපරාමට්ඨා.

๑๕๑๘. ธรรมเหล่าไหนเป็นอปรัมมัฏฐะ? มรรค ๔ ที่เป็นอปริยาปันนะ, สามัญผล ๔ และพระนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าเป็นอปรัมมัฏฐะ

---

1519. කතමෙ ධම්මා පරාමාසසම්පයුත්තා? චත්තාරො දිට්ඨිගතසම්පයුත්තචිත්තුප්පාදා, එත්ථුප්පන්නං පරාමාසං ඨපෙත්වා – ඉමෙ ධම්මා පරාමාසසම්පයුත්තා.

๑๕๑๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าปรมาสสัมปยุต? ทิฏฐิคตสัมปยุตตจิตตุปบาท ๔ ดวง เว้นปรมาสที่เกิดขึ้นในจิตตุปบาทเหล่านั้นเสีย ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าปรมาสสัมปยุต

---

1520. කතමෙ ධම්මා පරාමාසවිප්පයුත්තා? චත්තාරො දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තලොභසහගතචිත්තුප්පාදා, ද්වෙ දොමනස්සසහගතචිත්තුප්පාදා, විචිකිච්ඡාසහගතො චිත්තුප්පාදො, උද්ධච්චසහගතො චිත්තුප්පාදො, චතූසු භූමීසු කුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා පරාමාසවිප්පයුත්තා. පරාමාසො න වත්තබ්බො – පරාමාසසම්පයුත්තොතිපි, පරාමාසවිප්පයුත්තොතිපි.

๑๕๒๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าปรมาสวิปปยุต? ทิฏฐิคตวิปปยุตตโลภสหคตจิตตุปบาท ๔ ดวง, โทมนัสสสหคตจิตตุปบาท ๒ ดวง, วิจิกิจฉาสหคตจิตตุปบาท ๑ ดวง, อุทธัจจสหคตจิตตุปบาท ๑ ดวง, กุศลในภูมิ ๔, วิบากในภูมิ ๔, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓, รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าปรมาสวิปปยุต ส่วนปรมาส ไม่ควรกล่าวว่า เป็นปรมาสสัมปยุต หรือเป็นปรมาสวิปปยุต

---

1521. කතමෙ ධම්මා පරාමාසා චෙව පරාමට්ඨා ච? සො එව පරාමාසො පරාමාසො චෙව පරාමට්ඨො ච.

๑๕๒๑. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าเป็นปรมาสด้วย เป็นปรมัฏฐ์ด้วย? ปรมาสนั่นแหละชื่อว่าเป็นปรมาสด้วย เป็นปรมัฏฐ์ด้วย

---

1522. කතමෙ ධම්මා පරාමට්ඨා චෙව නො ච පරාමාසා? ඨපෙත්වා පරාමාසං අවසෙසං අකුසලං, තීසු භූමීසු කුසලං, තීසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා පරාමට්ඨා චෙව නො ච පරාමාසා. අපරාමට්ඨා ධම්මා න වත්තබ්බා – පරාමාසා චෙව පරාමට්ඨා චාතිපි, පරාමට්ඨා චෙව නො ච පරාමාසාතිපි.

๑๕๒๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าเป็นปรมัฏฐ์ แต่ไม่เป็นปรมาส? อกุศลที่เหลือ เว้นปรมาส, กุศลในภูมิ ๓, วิบากในภูมิ ๓, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓, และรูปทั้งหมด ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าเป็นปรมัฏฐ์ แต่ไม่เป็นปรมาส ส่วนอปรมัฏฐธรรม ไม่ควรกล่าวว่า เป็นปรมาสด้วย เป็นปรมัฏฐ์ด้วย หรือเป็นปรมัฏฐ์ แต่ไม่เป็นปรมาส

---

1523. කතමෙ ධම්මා පරාමාසවිප්පයුත්තා පරාමට්ඨා? චත්තාරො දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තලොභසහගතචිත්තුප්පාදා, ද්වෙ දොමනස්සසහගතචිත්තුප්පාදා, විචිකිච්ඡාසහගතො චිත්තුප්පාදො, උද්ධච්චසහගතො චිත්තුප්පාදො, තීසු භූමීසු කුසලං, තීසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා පරාමාසවිප්පයුත්තා පරාමට්ඨා.

๑๕๒๓. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าปรมาสวิปปยุตตปรมัฏฐ์? ทิฏฐิคตวิปปยุตตโลภสหคตจิตตุปบาท ๔ ดวง, โทมนัสสสหคตจิตตุปบาท ๒ ดวง, วิจิกิจฉาสหคตจิตตุปบาท ๑ ดวง, อุทธัจจสหคตจิตตุปบาท ๑ ดวง, กุศลในภูมิ ๓, วิบากในภูมิ ๓, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓, และรูปทั้งหมด ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าปรมาสวิปปยุตตปรมัฏฐ์

---

1524. කතමෙ ධම්මා පරාමාසවිප්පයුත්තා අපරාමට්ඨා? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා, චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා පරාමාසවිප්පයුත්තා අපරාමට්ඨා. පරාමාසා ච පරාමාසසම්පයුත්තා ච ධම්මා න වත්තබ්බා – පරාමාසවිප්පයුත්තා පරාමට්ඨාතිපි, පරාමාසවිප්පයුත්තා අපරාමට්ඨාතිපි.

๑๕๒๔. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าปรมาสวิปปยุตตอปรมัฏฐ์? มรรค ๔ ที่เป็นอปริยาปันนะ, สามัญผล ๔, และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าปรมาสวิปปยุตตอปรมัฏฐ์ ส่วนปรมาสธรรมและปรมาสสัมปยุตตธรรม ไม่ควรกล่าวว่า เป็นปรมาสวิปปยุตตปรมัฏฐ์ หรือเป็นปรมาสวิปปยุตตอปรมัฏฐ์

---

මහන්තරදුකං

มหันตรทุกะ

---

1525. කතමෙ [Pg.287] ධම්මා සාරම්මණා? චතූසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං – ඉමෙ ධම්මා සාරම්මණා.

๑๕๒๕. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าสารัมมณะ? กุศลในภูมิ ๔, อกุศล, วิบากในภูมิ ๔, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าสารัมมณะ

---

1526. කතමෙ ධම්මා අනාරම්මණා? රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අනාරම්මණා.

๑๕๒๖. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอนารัมมณะ? รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอนารัมมณะ

---

1527. කතමෙ ධම්මා චිත්තා? චක්ඛුවිඤ්ඤාණං, සොතවිඤ්ඤාණං, ඝානවිඤ්ඤාණං, ජිව්හාවිඤ්ඤාණං, කායවිඤ්ඤාණං, මනොධාතු, මනොවිඤ්ඤාණධාතු – ඉමෙ ධම්මා චිත්තා.

๑๕๒๗. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าจิต? จักขุวิญญาณ, โสตวิญญาณ, ฆานวิญญาณ, ชิวหาวิญญาณ, กายวิญญาณ, มโนธาตุ, มโนวิญญาณธาตุ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าจิต

---

1528. කතමෙ ධම්මා නො චිත්තා? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා නො චිත්තා.

๑๕๒๘. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าโนจิต? เวทนาขันธ์, สัญญาขันธ์, สังขารขันธ์, รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าโนจิต

---

1529. කතමෙ ධම්මා චෙතසිකා? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා චෙතසිකා.

๑๕๒๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าเจตสิก? เวทนาขันธ์, สัญญาขันธ์, สังขารขันธ์ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าเจตสิก

---

1530. කතමෙ ධම්මා අචෙතසිකා? චිත්තඤ්ච, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අචෙතසිකා.

๑๕๓๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอเจตสิก? จิต, รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอเจตสิก

---

1531. කතමෙ ධම්මා චිත්තසම්පයුත්තා? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා චිත්තසම්පයුත්තා.

๑๕๓๑. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าจิตตสัมปยุต? เวทนาขันธ์, สัญญาขันธ์, สังขารขันธ์ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าจิตตสัมปยุต

---

1532. කතමෙ ධම්මා චිත්තවිප්පයුත්තා? රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා චිත්තවිප්පයුත්තා. චිත්තං න වත්තබ්බං – චිත්තෙන සම්පයුත්තන්තිපි, චිත්තෙන විප්පයුත්තන්තිපි.

๑๕๓๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าจิตตวิปปยุต? รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าจิตตวิปปยุต ส่วนจิต ไม่ควรกล่าวว่า สัมปยุตด้วยจิต หรือวิปปยุตจากจิต

---

1533. කතමෙ ධම්මා චිත්තසංසට්ඨා? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා චිත්තසංසට්ඨා.

๑๕๓๓. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าจิตตสังสัฏฐ์? เวทนาขันธ์, สัญญาขันธ์, สังขารขันธ์ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าจิตตสังสัฏฐ์

---

1534. කතමෙ ධම්මා චිත්තවිසංසට්ඨා? රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා චිත්තවිසංසට්ඨා. චිත්තං න වත්තබ්බං – චිත්තෙන සංසට්ඨන්තිපි, චිත්තෙන විසංසට්ඨන්තිපි.

๑๕๓๔. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าจิตตวิสังสัฏฐ์? รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าจิตตวิสังสัฏฐ์ ส่วนจิต ไม่ควรกล่าวว่า สังสัฏฐ์กับจิต หรือวิสังสัฏฐ์จากจิต

---

1535. කතමෙ ධම්මා චිත්තසමුට්ඨානා? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, කායවිඤ්ඤත්ති, වචීවිඤ්ඤත්ති, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං චිත්තජං චිත්තහෙතුකං [Pg.288] චිත්තසමුට්ඨානං – රූපායතනං සද්දායතනං ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං ආකාසධාතු ආපොධාතු රූපස්ස ලහුතා රූපස්ස මුදුතා රූපස්ස කම්මඤ්ඤතා රූපස්ස උපචයො රූපස්ස සන්තති කබළීකාරො ආහාරො – ඉමෙ ධම්මා චිත්තසමුට්ඨානා.

๑๕๓๕. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าจิตตสมุฏฐาน? เวทนาขันธ์, สัญญาขันธ์, สังขารขันธ์, กายวิญญัติ, วจีวิญญัติ, อนึ่ง รูปอื่นใด แม้มีอยู่ ที่เกิดแต่จิต มีจิตเป็นเหตุ มีจิตเป็นสมุฏฐาน คือ รูปายตนะ สัททายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปัสสลหุตา รูปัสสมุทุตา รูปัสสกัมมัญญตา รูปัสสอุปจยะ รูปัสสสันตติ กวฬิงการาหาร ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าจิตตสมุฏฐาน

---

1536. කතමෙ ධම්මා නො චිත්තසමුට්ඨානා? චිත්තඤ්ච, අවසෙසඤ්ච රූපං, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා නො චිත්තසමුට්ඨානා.

๑๕๓๖. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าโนจิตตสมุฏฐาน? จิต, รูปที่เหลือ และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าโนจิตตสมุฏฐาน

---

1537. කතමෙ ධම්මා චිත්තසහභුනො? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, කායවිඤ්ඤත්ති, වචීවිඤ්ඤත්ති – ඉමෙ ධම්මා චිත්තසහභුනො.

๑๕๓๗. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าจิตตสหภู? เวทนาขันธ์, สัญญาขันธ์, สังขารขันธ์, กายวิญญัติ, วจีวิญญัติ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าจิตตสหภู

---

1538. කතමෙ ධම්මා නො චිත්තසහභුනො? චිත්තඤ්ච, අවසෙසඤ්ච රූපං, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා නො චිත්තසහභුනො.

๑๕๓๘. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าโนจิตตสหภู? จิต, รูปที่เหลือ และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าโนจิตตสหภู

---

1539. කතමෙ ධම්මා චිත්තානුපරිවත්තිනො? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, කායවිඤ්ඤත්ති, වචීවිඤ්ඤත්ති – ඉමෙ ධම්මා චිත්තානුපරිවත්තිනො.

๑๕๓๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าจิตตานุปริวัตติ? เวทนาขันธ์, สัญญาขันธ์, สังขารขันธ์, กายวิญญัติ, วจีวิญญัติ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าจิตตานุปริวัตติ

---

1540. කතමෙ ධම්මා නො චිත්තානුපරිවත්තිනො? චිත්තඤ්ච, අවසෙසඤ්ච රූපං, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා නො චිත්තානුපරිවත්තිනො.

๑๕๔๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าโนจิตตานุปริวัตติ? จิต, รูปที่เหลือ และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าโนจิตตานุปริวัตติ

---

1541. කතමෙ ධම්මා චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානා? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානා.

๑๕๔๑. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าจิตตสังสัฏฐสมุฏฐาน? เวทนาขันธ์, สัญญาขันธ์, สังขารขันธ์ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าจิตตสังสัฏฐสมุฏฐาน

---

1542. කතමෙ ධම්මා නො චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානා? චිත්තඤ්ච, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා නො චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානා.

๑๕๔๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าโนจิตตสังสัฏฐสมุฏฐาน? จิต, รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าโนจิตตสังสัฏฐสมุฏฐาน

---

1543. කතමෙ ධම්මා චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානසහභුනො? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානසහභුනො.

๑๕๔๓. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานสหภู? เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานสหภู

---

1544. කතමෙ ධම්මා නො චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානසහභුනො? චිත්තඤ්ච, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා නො චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානසහභුනො.

๑๕๔๔. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าโนจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานสหภู? จิต รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าโนจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานสหภู

---

1545. කතමෙ ධම්මා චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානානුපරිවත්තිනො? වෙදනාක්ඛන්ධො, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො – ඉමෙ ධම්මා චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානානුපරිවත්තිනො.

๑๕๔๕. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานานุปริวัตติ? เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานานุปริวัตติ

---

1546. කතමෙ [Pg.289] ධම්මා නො චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානානුපරිවත්තිනො? චිත්තඤ්ච, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා නො චිත්තසංසට්ඨසමුට්ඨානානුපරිවත්තිනො.

๑๕๔๖. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าโนจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานานุปริวัตติ? จิต รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าโนจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานานุปริวัตติ

---

1547. කතමෙ ධම්මා අජ්ඣත්තිකා? චක්ඛායතනං…පෙ… මනායතනං – ඉමෙ ධම්මා අජ්ඣත්තිකා.

๑๕๔๗. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอัชฌัตติกะ? จักขายตนะ...ฯลฯ... มนายตนะ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอัชฌัตติกะ

---

1548. කතමෙ ධම්මා බාහිරා? රූපායතනං…පෙ… ධම්මායතනං – ඉමෙ ධම්මා බාහිරා.

๑๕๔๘. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าพาหิระ? รูปายตนะ...ฯลฯ... ธัมมายตนะ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าพาหิระ

---

1549. කතමෙ ධම්මා උපාදා? චක්ඛායතනං…පෙ… කබළීකාරො ආහාරො – ඉමෙ ධම්මා උපාදා.

๑๕๔๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอุปาทา? จักขายตนะ...ฯลฯ... กพฬีการาหาร ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอุปาทา

---

1550. කතමෙ ධම්මා නො උපාදා? චතූසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, චත්තාරො ච මහාභූතා, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා නො උපාදා.

๑๕๕๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าโนอุปาทา? กุศลในภูมิ 4, อกุศล, วิบากในภูมิ 4, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ 3, มหาภูตรูป 4 และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าโนอุปาทา

---

1551. කතමෙ ධම්මා උපාදිණ්ණා? තීසු භූමීසු විපාකො, යඤ්ච රූපං කම්මස්ස කතත්තා – ඉමෙ ධම්මා උපාදිණ්ණා.

๑๕๕๑. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอุปาทินนะ? วิบากในภูมิ 3 และรูปที่เกิดเพราะกรรมที่ทำไว้ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอุปาทินนะ

---

1552. කතමෙ ධම්මා අනුපාදිණ්ණා? තීසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, යඤ්ච රූපං න කම්මස්ස කතත්තා, චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා, චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අනුපාදිණ්ණා.

๑๕๕๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอนุปาทินนะ? กุศลในภูมิ 3, อกุศล, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ 3, รูปที่มิได้เกิดเพราะกรรมที่ทำไว้, มรรค 4 ที่เป็นอปริยาปันนะ, สามัญผล 4 และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอนุปาทินนะ

---

උපාදානගොච්ඡකං

อุปาทานโคจฉกะ

---

1553. කතමෙ ධම්මා උපාදානා? චත්තාරි උපාදානානි – කාමුපාදානං, දිට්ඨුපාදානං, සීලබ්බතුපාදානං, අත්තවාදුපාදානං. කාමුපාදානං අට්ඨසු ලොභසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජති. දිට්ඨුපාදානඤ්ච සීලබ්බතුපාදානඤ්ච අත්තවාදුපාදානඤ්ච චතූසු දිට්ඨිගතසම්පයුත්තෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජන්ති – ඉමෙ ධම්මා උපාදානා.

๑๕๕๓. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอุปาทาน? อุปาทาน 4 คือ กามุปาทาน ทิฏฐุปาทาน สีลัพพตุปาทาน อัตตวาทุปาทาน กามุปาทานเกิดขึ้นในโลภสหคตจิตตุปบาท 8 ทิฏฐุปาทาน สีลัพพตุปาทาน และอัตตวาทุปาทาน เกิดขึ้นในทิฏฐิคตสัมปยุตตจิตตุปบาท 4 ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอุปาทาน

---

1554. කතමෙ ධම්මා නො උපාදානා? ඨපෙත්වා උපාදානෙ අවසෙසං අකුසලං, චතූසු භූමීසු කුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා නො උපාදානා.

๑๕๕๔. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าโนอุปาทาน? อกุศลที่เหลือยกเว้นอุปาทาน, กุศลในภูมิ 4, วิบากในภูมิ 4, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ 3, รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าโนอุปาทาน

---

1555. කතමෙ [Pg.290] ධම්මා උපාදානියා? තීසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං, තීසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා උපාදානියා.

๑๕๕๕. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอุปาทานิยะ? กุศลในภูมิ 3, อกุศล, วิบากในภูมิ 3, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ 3 และรูปทั้งหมด ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอุปาทานิยะ

---

1556. කතමෙ ධම්මා අනුපාදානියා? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා, චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අනුපාදානියා.

๑๕๕๖. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอนุปาทานิยะ? มรรค 4 ที่เป็นอปริยาปันนะ, สามัญผล 4 และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอนุปาทานิยะ

---

1557. කතමෙ ධම්මා උපාදානසම්පයුත්තා? චත්තාරො දිට්ඨිගතසම්පයුත්තලොභසහගතචිත්තුප්පාදා, චත්තාරො දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තලොභසහගතචිත්තුප්පාදා, එත්ථුප්පන්නං ලොභං ඨපෙත්වා – ඉමෙ ධම්මා උපාදානසම්පයුත්තා.

๑๕๕๗. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอุปาทานสัมปยุต? ทิฏฐิคตสัมปยุตตโลภสหคตจิตตุปบาท 4, ทิฏฐิคตวิปปยุตตโลภสหคตจิตตุปบาท 4, ยกเว้นโลภะที่เกิดขึ้นในจิตตุปบาทนั้น ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอุปาทานสัมปยุต

---

1558. කතමෙ ධම්මා උපාදානවිප්පයුත්තා? චතූසු දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තලොභසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පන්නො ලොභො, ද්වෙ දොමනස්සසහගතචිත්තුප්පාදා, විචිකිච්ඡාසහගතො චිත්තුප්පාදො, උද්ධච්චසහගතො චිත්තුප්පාදො, චතූසු භූමීසු කුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා උපාදානවිප්පයුත්තා.

๑๕๕๘. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอุปาทานวิปปยุต? โลภะที่เกิดขึ้นในทิฏฐิคตวิปปยุตตโลภสหคตจิตตุปบาท 4, โทมนัสสสหคตจิตตุปบาท 2, วิจิกิจฉาสหคตจิตตุปบาท, อุทธัจจสหคตจิตตุปบาท, กุศลในภูมิ 4, วิบากในภูมิ 4, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ 3, รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอุปาทานวิปปยุต

---

1559. කතමෙ ධම්මා උපාදානා චෙව උපාදානියා ච? තානෙව උපාදානානි උපාදානා චෙව උපාදානියා ච.

๑๕๕๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าเป็นอุปาทานด้วย เป็นอุปาทานิยะด้วย? อุปาทานเหล่านั้นนั่นแหละชื่อว่าเป็นอุปาทานด้วย เป็นอุปาทานิยะด้วย

---

1560. කතමෙ ධම්මා උපාදානියා චෙව නො ච උපාදානා? ඨපෙත්වා උපාදානෙ අවසෙසං අකුසලං, තීසු භූමීසු කුසලං, තීසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා උපාදානියා චෙව නො ච උපාදානා. අනුපාදානියා ධම්මා න වත්තබ්බා – උපාදානා චෙව උපාදානියා චාතිපි, උපාදානියා චෙව නො ච උපාදානාතිපි.

๑๕๖๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าเป็นอุปาทานิยะ แต่ไม่เป็นอุปาทาน? อกุศลที่เหลือยกเว้นอุปาทาน, กุศลในภูมิ 3, วิบากในภูมิ 3, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ 3 และรูปทั้งหมด ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าเป็นอุปาทานิยะ แต่ไม่เป็นอุปาทาน ธรรมที่เป็นอนุปาทานิยะ ไม่ควรกล่าวว่าเป็นอุปาทานด้วย เป็นอุปาทานิยะด้วย หรือว่าเป็นอุปาทานิยะ แต่ไม่เป็นอุปาทาน

---

1561. කතමෙ ධම්මා උපාදානා චෙව උපාදානසම්පයුත්තා ච? යත්ථ දිට්ඨි ච ලොභො ච එකතො උප්පජ්ජන්ති – ඉමෙ ධම්මා උපාදානා චෙව උපාදානසම්පයුත්තා ච.

๑๕๖๑. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าเป็นอุปาทานด้วย เป็นอุปาทานสัมปยุตด้วย? ในจิตตุปบาทใด ทิฏฐิและโลภะเกิดขึ้นพร้อมกัน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าเป็นอุปาทานด้วย เป็นอุปาทานสัมปยุตด้วย

---

1562. කතමෙ ධම්මා උපාදානසම්පයුත්තා චෙව නො ච උපාදානා? අට්ඨ ලොභසහගතචිත්තුප්පාදා, එත්ථුප්පන්නෙ උපාදානෙ ඨපෙත්වා – ඉමෙ ධම්මා උපාදානසම්පයුත්තා චෙව නො ච උපාදානා. උපාදානවිප්පයුත්තා ධම්මා න වත්තබ්බා – උපාදානා චෙව උපාදානසම්පයුත්තා චාතිපි, උපාදානසම්පයුත්තා චෙව නො ච උපාදානාතිපි.

๑๕๖๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าเป็นอุปาทานสัมปยุต แต่ไม่เป็นอุปาทาน? โลภสหคตจิตตุปบาท 8 ยกเว้นอุปาทานที่เกิดขึ้นในจิตตุปบาทนั้น ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าเป็นอุปาทานสัมปยุต แต่ไม่เป็นอุปาทาน ธรรมที่เป็นอุปาทานวิปปยุต ไม่ควรกล่าวว่าเป็นอุปาทานด้วย เป็นอุปาทานสัมปยุตด้วย หรือว่าเป็นอุปาทานสัมปยุต แต่ไม่เป็นอุปาทาน

---

1563. කතමෙ [Pg.291] ධම්මා උපාදානවිප්පයුත්තා උපාදානියා? චතූසු දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තලොභසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පන්නො ලොභො, ද්වෙ දොමනස්සසහගතචිත්තුප්පාදා, විචිකිච්ඡාසහගතො චිත්තුප්පාදො, උද්ධච්චසහගතො චිත්තුප්පාදො, තීසු භූමීසු කුසලං, තීසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා උපාදානවිප්පයුත්තා උපාදානියා.

๑๕๖๓. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าเป็นอุปาทานวิปปยุต แต่เป็นอุปาทานิยะ? โลภะที่เกิดขึ้นในทิฏฐิคตวิปปยุตตโลภสหคตจิตตุปบาท 4, โทมนัสสสหคตจิตตุปบาท 2, วิจิกิจฉาสหคตจิตตุปบาท, อุทธัจจสหคตจิตตุปบาท, กุศลในภูมิ 3, วิบากในภูมิ 3, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ 3 และรูปทั้งหมด ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าเป็นอุปาทานวิปปยุต แต่เป็นอุปาทานิยะ

---

1564. කතමෙ ධම්මා උපාදානවිප්පයුත්තා අනුපාදානියා? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා, චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා උපාදානවිප්පයුත්තා අනුපාදානියා. උපාදානසම්පයුත්තා ධම්මා න වත්තබ්බා – උපාදානවිප්පයුත්තා උපාදානියාතිපි, උපාදානවිප්පයුත්තා අනුපාදානියාතිපි.

๑๕๖๔. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าเป็นอุปาทานวิปปยุต แต่เป็นอนุปาทานิยะ? มรรค 4 ที่เป็นอปริยาปันนะ, สามัญผล 4 และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าเป็นอุปาทานวิปปยุต แต่เป็นอนุปาทานิยะ ธรรมที่เป็นอุปาทานสัมปยุต ไม่ควรกล่าวว่าเป็นอุปาทานวิปปยุต แต่เป็นอุปาทานิยะ หรือว่าเป็นอุปาทานวิปปยุต แต่เป็นอนุปาทานิยะ

---

කිලෙසගොච්ඡකං

กิเลสโคจฉกะ

---

1565. කතමෙ ධම්මා කිලෙසා? දස කිලෙසවත්ථූනි – ලොභො, දොසො, මොහො, මානො, දිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, ථිනං, උද්ධච්චං, අහිරිකං, අනොත්තප්පං. ලොභො අට්ඨසු ලොභසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජති. දොසො ද්වීසු දොමනස්සසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජති. මොහො සබ්බාකුසලෙසු උප්පජ්ජති. මානො චතූසු දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තලොභසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජති. දිට්ඨි චතූසු දිට්ඨිගතසම්පයුත්තෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජති. විචිකිච්ඡා විචිකිච්ඡාසහගතෙසු චිත්තුප්පාදෙසු උප්පජ්ජති. ථිනං සසඞ්ඛාරිකෙසු අකුසලෙසු උප්පජ්ජති. උද්ධච්චඤ්ච අහිරිකඤ්ච අනොත්තප්පඤ්ච සබ්බාකුසලෙසු උප්පජ්ජන්ති – ඉමෙ ධම්මා කිලෙසා.

๑๕๖๕. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่ากิเลส? กิเลสวัตถุ 10 อย่าง คือ โลภะ โทสะ โมหะ มานะ ทิฏฐิ วิจิกิจฉา ถีนะ อุทธัจจะ อหิริกะ อโนตตัปปะ โลภะเกิดในโลภสหคตจิตตุปบาท 8 ดวง โทสะเกิดในโทมนัสสสหคตจิตตุปบาท 2 ดวง โมหะเกิดในอกุศลธรรมทั้งปวง มานะเกิดในทิฏฐิคตวิปปยุตตโลภสหคตจิตตุปบาท 4 ดวง ทิฏฐิเกิดในทิฏฐิคตสัมปยุตตจิตตุปบาท 4 ดวง วิจิกิจฉาเกิดในวิจิกิจฉาสหคตจิตตุปบาท ถีนะเกิดในอกุศลสสังขาริก อุทธัจจะ อหิริกะ และอโนตตัปปะ เกิดในอกุศลธรรมทั้งปวง ธรรมเหล่านี้ชื่อว่ากิเลส

---

1566. කතමෙ ධම්මා නො කිලෙසා? ඨපෙත්වා කිලෙසෙ අවසෙසං අකුසලං, චතූසු භූමීසු කුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා නො කිලෙසා.

๑๕๖๖. ธรรมเหล่าไหนไม่ชื่อว่ากิเลส? อกุศลธรรมที่เหลือยกเว้นกิเลส, กุศลในภูมิ 4, วิบากในภูมิ 4, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ 3, รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ไม่ชื่อว่ากิเลส

---

1567. කතමෙ ධම්මා සංකිලෙසිකා? තීසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං, තීසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා සංකිලෙසිකා.

๑๕๖๗. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าสังกิเลสิกะ? กุศลในภูมิ 3, อกุศล, วิบากในภูมิ 3, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ 3 และรูปทั้งหมด ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าสังกิเลสิกะ

---

1568. කතමෙ ධම්මා අසංකිලෙසිකා? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා, චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අසංකිලෙසිකා.

๑๕๖๘. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอสังกิเลสิกะ? มรรค 4 ที่เป็นอปริยาปันนะ, สามัญผล 4 และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอสังกิเลสิกะ

---

1569. කතමෙ [Pg.292] ධම්මා සංකිලිට්ඨා? ද්වාදස අකුසලචිත්තුප්පාදා – ඉමෙ ධම්මා සංකිලිට්ඨා.

๑๕๖๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าสังกิลิฏฐะ? อกุศลจิตตุปบาท 12 ดวง ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าสังกิลิฏฐะ

---

1570. කතමෙ ධම්මා අසංකිලිට්ඨා? චතූසු භූමීසු කුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අසංකිලිට්ඨා.

๑๕๗๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอสังกิลิฏฐะ? กุศลในภูมิ 4, วิบากในภูมิ 4, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ 3, รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอสังกิลิฏฐะ

---

1571. කතමෙ ධම්මා කිලෙසසම්පයුත්තා? ද්වාදස අකුසලචිත්තුප්පාදා – ඉමෙ ධම්මා කිලෙසසම්පයුත්තා.

๑๕๗๑. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่ากิเลสสัมปยุต? อกุศลจิตตุปบาท 12 ดวง ธรรมเหล่านี้ชื่อว่ากิเลสสัมปยุต

---

1572. කතමෙ ධම්මා කිලෙසවිප්පයුත්තා? චතූසු භූමීසු කුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා කිලෙසවිප්පයුත්තා.

๑๕๗๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่ากิเลสวิปปยุต? กุศลในภูมิ 4, วิบากในภูมิ 4, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ 3, รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่ากิเลสวิปปยุต

---

1573. කතමෙ ධම්මා කිලෙසා චෙව සංකිලෙසිකා ච? තෙව කිලෙසා කිලෙසා චෙව සංකිලෙසිකා ච.

๑๕๗๓. ธรรมเหล่าไหนเป็นทั้งกิเลสและเป็นสังกิเลสิกะ? กิเลสเหล่านั้นนั่นแหละ เป็นทั้งกิเลสและเป็นสังกิเลสิกะ

---

1574. කතමෙ ධම්මා සංකිලෙසිකා චෙව නො ච කිලෙසා? ඨපෙත්වා කිලෙසෙ අවසෙසං අකුසලං, තීසු භූමීසු කුසලං, තීසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා සංකිලෙසිකා චෙව නො ච කිලෙසා. අසංකිලෙසිකා ධම්මා න වත්තබ්බා – කිලෙසා චෙව සංකිලෙසිකා චාතිපි, සංකිලෙසිකා චෙව නො ච කිලෙසාතිපි.

๑๕๗๔. ธรรมเหล่าไหนเป็นสังกิเลสิกะ แต่ไม่เป็นกิเลส? อกุศลธรรมที่เหลือยกเว้นกิเลส, กุศลในภูมิ 3, วิบากในภูมิ 3, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ 3 และรูปทั้งหมด ธรรมเหล่านี้เป็นสังกิเลสิกะ แต่ไม่เป็นกิเลส อสังกิเลสิกธรรม ไม่ควรกล่าวว่าเป็นทั้งกิเลสและเป็นสังกิเลสิกะ หรือเป็นสังกิเลสิกะ แต่ไม่เป็นกิเลส

---

1575. කතමෙ ධම්මා කිලෙසා චෙව සංකිලිට්ඨා ච? තෙව කිලෙසා කිලෙසා චෙව සංකිලිට්ඨා ච.

๑๕๗๕. ธรรมเหล่าไหนเป็นทั้งกิเลสและเป็นสังกิลิฏฐะ? กิเลสเหล่านั้นนั่นแหละ เป็นทั้งกิเลสและเป็นสังกิลิฏฐะ

---

1576. කතමෙ ධම්මා සංකිලිට්ඨා චෙව නො ච කිලෙසා? ඨපෙත්වා කිලෙසෙ අවසෙසං අකුසලං – ඉමෙ ධම්මා සංකිලිට්ඨා චෙව නො ච කිලෙසා. අසංකිලිට්ඨා ධම්මා න වත්තබ්බා – කිලෙසා චෙව සංකිලිට්ඨා චාතිපි, සංකිලිට්ඨා චෙව නො ච කිලෙසාතිපි.

๑๕๗๖. ธรรมเหล่าไหนเป็นสังกิลิฏฐะ แต่ไม่เป็นกิเลส? อกุศลธรรมที่เหลือยกเว้นกิเลส ธรรมเหล่านี้เป็นสังกิลิฏฐะ แต่ไม่เป็นกิเลส อสังกิลิฏฐธรรม ไม่ควรกล่าวว่าเป็นทั้งกิเลสและเป็นสังกิลิฏฐะ หรือเป็นสังกิลิฏฐะ แต่ไม่เป็นกิเลส

---

1577. කතමෙ ධම්මා කිලෙසා චෙව කිලෙසසම්පයුත්තා ච? යත්ථ ද්වෙ තයො කිලෙසා එකතො උප්පජ්ජන්ති – ඉමෙ ධම්මා කිලෙසා චෙව කිලෙසසම්පයුත්තා ච.

๑๕๗๗. ธรรมเหล่าไหนเป็นทั้งกิเลสและเป็นกิเลสสัมปยุต? ในจิตตุปบาทใด กิเลส 2-3 อย่างเกิดขึ้นพร้อมกัน ธรรมเหล่านี้เป็นทั้งกิเลสและเป็นกิเลสสัมปยุต

---

1578. කතමෙ [Pg.293] ධම්මා කිලෙසසම්පයුත්තා චෙව නො ච කිලෙසා? ඨපෙත්වා කිලෙසෙ අවසෙසං අකුසලං – ඉමෙ ධම්මා කිලෙසසම්පයුත්තා චෙව නො ච කිලෙසා. කිලෙසවිප්පයුත්තා ධම්මා න වත්තබ්බා – කිලෙසා චෙව කිලෙසසම්පයුත්තා චාතිපි, කිලෙසසම්පයුත්තා චෙව නො ච කිලෙසාතිපි.

๑๕๗๘. ธรรมเหล่าไหนเป็นกิเลสสัมปยุต แต่ไม่เป็นกิเลส? อกุศลธรรมที่เหลือยกเว้นกิเลส ธรรมเหล่านี้เป็นกิเลสสัมปยุต แต่ไม่เป็นกิเลส กิเลสวิปปยุตตธรรม ไม่ควรกล่าวว่าเป็นทั้งกิเลสและเป็นกิเลสสัมปยุต หรือเป็นกิเลสสัมปยุต แต่ไม่เป็นกิเลส

---

1579. කතමෙ ධම්මා කිලෙසවිප්පයුත්තා සංකිලෙසිකා? තීසු භූමීසු කුසලං, තීසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා කිලෙසවිප්පයුත්තා සංකිලෙසිකා.

๑๕๗๙. ธรรมเหล่าไหนเป็นกิเลสวิปปยุตตสังกิเลสิกะ? กุศลในภูมิ 3, วิบากในภูมิ 3, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ 3 และรูปทั้งหมด ธรรมเหล่านี้เป็นกิเลสวิปปยุตตสังกิเลสิกะ

---

1580. කතමෙ ධම්මා කිලෙසවිප්පයුත්තා අසංකිලෙසිකා? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා, චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා කිලෙසවිප්පයුත්තා අසංකිලෙසිකා. කිලෙසසම්පයුත්තා ධම්මා න වත්තබ්බා – කිලෙසවිප්පයුත්තා සංකිලෙසිකාතිපි, කිලෙසවිප්පයුත්තා අසංකිලෙසිකාතිපි.

๑๕๘๐. ธรรมเหล่าไหนเป็นกิเลสวิปปยุตตอสังกิเลสิกะ? มรรค 4 ที่เป็นอปริยาปันนะ, สามัญผล 4 และนิพพาน ธรรมเหล่านี้เป็นกิเลสวิปปยุตตอสังกิเลสิกะ กิเลสสัมปยุตตธรรม ไม่ควรกล่าวว่าเป็นกิเลสวิปปยุตตสังกิเลสิกะ หรือเป็นกิเลสวิปปยุตตอสังกิเลสิกะ

---

පිට්ඨිදුකං

ปิฏฐิทุกะ

---

1581. කතමෙ ධම්මා දස්සනෙන පහාතබ්බා? චත්තාරො දිට්ඨිගතසම්පයුත්තචිත්තුප්පාදා, විචිකිච්ඡාසහගතො චිත්තුප්පාදො – ඉමෙ ධම්මා දස්සනෙන පහාතබ්බා. චත්තාරො දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තලොභසහගතචිත්තුප්පාදා, ද්වෙ දොමනස්සසහගතචිත්තුප්පාදා – ඉමෙ ධම්මා සියා දස්සනෙන පහාතබ්බා, සියා න දස්සනෙන පහාතබ්බා.

๑๕๘๑. ธรรมเหล่าไหนพึงละได้ด้วยทัสสนะ? ทิฏฐิคตสัมปยุตตจิตตุปบาท 4 ดวง, วิจิกิจฉาสหคตจิตตุปบาท 1 ดวง ธรรมเหล่านี้พึงละได้ด้วยทัสสนะ ทิฏฐิคตวิปปยุตตโลภสหคตจิตตุปบาท 4 ดวง, โทมนัสสสหคตจิตตุปบาท 2 ดวง ธรรมเหล่านี้ บางทีพึงละได้ด้วยทัสสนะ บางทีไม่พึงละได้ด้วยทัสสนะ

---

1582. කතමෙ ධම්මා න දස්සනෙන පහාතබ්බා? උද්ධච්චසහගතො චිත්තුප්පාදො, චතූසු භූමීසු කුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා න දස්සනෙන පහාතබ්බා.

๑๕๘๒. ธรรมเหล่าไหนไม่พึงละได้ด้วยทัสสนะ? อุทธัจจสหคตจิตตุปบาท, กุศลในภูมิ 4, วิบากในภูมิ 4, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ 3, รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ไม่พึงละได้ด้วยทัสสนะ

---

1583. කතමෙ ධම්මා භාවනාය පහාතබ්බා? උද්ධච්චසහගතො චිත්තුප්පාදො – ඉමෙ ධම්මා භාවනාය පහාතබ්බා. චත්තාරො දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තලොභසහගතචිත්තුප්පාදා, ද්වෙ දොමනස්සසහගතචිත්තුප්පාදා – ඉමෙ ධම්මා සියා භාවනාය පහාතබ්බා, සියා න භාවනාය පහාතබ්බා.

๑๕๘๓. ธรรมเหล่าไหนพึงละได้ด้วยภาวนา? อุทธัจจสหคตจิตตุปบาท ธรรมเหล่านี้พึงละได้ด้วยภาวนา ทิฏฐิคตวิปปยุตตโลภสหคตจิตตุปบาท 4 ดวง, โทมนัสสสหคตจิตตุปบาท 2 ดวง ธรรมเหล่านี้ บางทีพึงละได้ด้วยภาวนา บางทีไม่พึงละได้ด้วยภาวนา

---

1584. කතමෙ [Pg.294] ධම්මා න භාවනාය පහාතබ්බා? චත්තාරො දිට්ඨිගතසම්පයුත්තචිත්තුප්පාදා, විචිකිච්ඡාසහගතො චිත්තුප්පාදො, චතූසු භූමීසු කුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා න භාවනාය පහාතබ්බා.

๑๕๘๔. ธรรมเป็นไฉน ไม่พึงละด้วยภาวนา? ทิฏฐิคตสัมปยุตตจิตตุปบาท ๔ วิจิกิจฉาสหคตจิตตุปบาท ๑ กุศลในภูมิ ๔ วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ ไม่พึงละด้วยภาวนา

---

1585. කතමෙ ධම්මා දස්සනෙන පහාතබ්බහෙතුකා? චත්තාරො දිට්ඨිගතසම්පයුත්තචිත්තුප්පාදා, විචිකිච්ඡාසහගතො චිත්තුප්පාදො, එත්ථුප්පන්නං මොහං ඨපෙත්වා – ඉමෙ ධම්මා දස්සනෙන පහාතබ්බහෙතුකා. චත්තාරො දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තලොභසහගතචිත්තුප්පාදා, ද්වෙ දොමනස්සසහගතචිත්තුප්පාදා – ඉමෙ ධම්මා සියා දස්සනෙන පහාතබ්බහෙතුකා, සියා න දස්සනෙන පහාතබ්බහෙතුකා.

๑๕๘๕. ธรรมเป็นไฉน มีเหตุอันพึงละด้วยทัสสนะ? ทิฏฐิคตสัมปยุตตจิตตุปบาท ๔ วิจิกิจฉาสหคตจิตตุปบาท ๑ เว้นโมหะที่เกิดขึ้นในจิตตุปบาทนั้น ธรรมเหล่านี้ มีเหตุอันพึงละด้วยทัสสนะ ทิฏฐิคตวิปปยุตตโลภสหคตจิตตุปบาท ๔ โทมนัสสสหคตจิตตุปบาท ๒ ธรรมเหล่านี้ บางทีมีเหตุอันพึงละด้วยทัสสนะ บางทีไม่มีเหตุอันพึงละด้วยทัสสนะ

---

1586. කතමෙ ධම්මා න දස්සනෙන පහාතබ්බහෙතුකා? විචිකිච්ඡාසහගතො මොහො, උද්ධච්චසහගතො චිත්තුප්පාදො, චතූසු භූමීසු කුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා න දස්සනෙන පහාතබ්බහෙතුකා.

๑๕๘๖. ธรรมเป็นไฉน ไม่มีเหตุอันพึงละด้วยทัสสนะ? โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา อุทธัจจสหคตจิตตุปบาท ๑ กุศลในภูมิ ๔ วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ ไม่มีเหตุอันพึงละด้วยทัสสนะ

---

1587. කතමෙ ධම්මා භාවනාය පහාතබ්බහෙතුකා? උද්ධච්චසහගතො චිත්තුප්පාදො, එත්ථුප්පන්නං මොහං ඨපෙත්වා – ඉමෙ ධම්මා භාවනාය පහාතබ්බහෙතුකා. චත්තාරො දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තලොභසහගතචිත්තුප්පාදා, ද්වෙ දොමනස්සසහගතචිත්තුප්පාදා – ඉමෙ ධම්මා සියා භාවනාය පහාතබ්බහෙතුකා, සියා න භාවනාය පහාතබ්බහෙතුකා.

๑๕๘๗. ธรรมเป็นไฉน มีเหตุอันพึงละด้วยภาวนา? อุทธัจจสหคตจิตตุปบาท ๑ เว้นโมหะที่เกิดขึ้นในจิตตุปบาทนั้น ธรรมเหล่านี้ มีเหตุอันพึงละด้วยภาวนา ทิฏฐิคตวิปปยุตตโลภสหคตจิตตุปบาท ๔ โทมนัสสสหคตจิตตุปบาท ๒ ธรรมเหล่านี้ บางทีมีเหตุอันพึงละด้วยภาวนา บางทีไม่มีเหตุอันพึงละด้วยภาวนา

---

1588. කතමෙ ධම්මා න භාවනාය පහාතබ්බහෙතුකා? චත්තාරො දිට්ඨිගතසම්පයුත්තචිත්තුප්පාදා, විචිකිච්ඡාසහගතො චිත්තුප්පාදො, උද්ධච්චසහගතො මොහො, චතූසු භූමීසු කුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා න භාවනාය පහාතබ්බහෙතුකා.

๑๕๘๘. ธรรมเป็นไฉน ไม่มีเหตุอันพึงละด้วยภาวนา? ทิฏฐิคตสัมปยุตตจิตตุปบาท ๔ วิจิกิจฉาสหคตจิตตุปบาท ๑ โมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ กุศลในภูมิ ๔ วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ ไม่มีเหตุอันพึงละด้วยภาวนา

---

1589. කතමෙ ධම්මා සවිතක්කා? කාමාවචරකුසලං, අකුසලං, කාමාවචරකුසලස්ස විපාකතො එකාදස චිත්තුප්පාදා, අකුසලස්ස විපාකතො ද්වෙ, කිරියතො එකාදස, රූපාවචරං පඨමං ඣානං කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච ලොකුත්තරං පඨමං ඣානං කුසලතො ච විපාකතො ච, එත්ථුප්පන්නං විතක්කං ඨපෙත්වා – ඉමෙ ධම්මා සවිතක්කා.

๑๕๘๙. ธรรมเป็นไฉน เป็นไปกับด้วยวิตก? กามาวจรกุศล อกุศล จิตตุปบาท ๑๑ ดวง ที่เป็นวิบากแห่งกามาวจรกุศล จิตตุปบาท ๒ ดวง ที่เป็นวิบากแห่งอกุศล จิตตุปบาท ๑๑ ดวง ที่เป็นกิริยา รูปาวจรปฐมฌานที่เป็นกุศล วิบาก และกิริยา โลกุตตรปฐมฌานที่เป็นกุศลและวิบาก เว้นวิตกที่เกิดขึ้นในจิตตุปบาทนั้น ธรรมเหล่านี้ เป็นไปกับด้วยวิตก

---

1590. කතමෙ [Pg.295] ධම්මා අවිතක්කා? ද්වෙපඤ්චවිඤ්ඤාණානි, රූපාවචරතිකචතුක්කජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, චත්තාරො අරූපාවචරා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, ලොකුත්තරතිකචතුක්කජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච, විතක්කො ච, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අවිතක්කා.

๑๕๙๐. ธรรมเป็นไฉน ไม่เป็นไปกับด้วยวิตก? ทวิปัญจวิญญาณ รูปาวจรติกจตุกกฌานที่เป็นกุศล วิบาก และกิริยา อรูปาวจรฌาน ๔ ที่เป็นกุศล วิบาก และกิริยา โลกุตตรติกจตุกกฌานที่เป็นกุศลและวิบาก วิตก รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ ไม่เป็นไปกับด้วยวิตก

---

1591. කතමෙ ධම්මා සවිචාරා? කාමාවචරකුසලං, අකුසලං, කාමාවචරකුසලස්ස විපාකතො එකාදස චිත්තුප්පාදා, අකුසලස්ස විපාකතො ද්වෙ කිරියතො එකාදස, රූපාවචරඑකකදුකජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, ලොකුත්තරඑකකදුකජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච, එත්ථුප්පන්නං විචාරං ඨපෙත්වා – ඉමෙ ධම්මා සවිචාරා.

๑๕๙๑. ธรรมเป็นไฉน เป็นไปกับด้วยวิจาร? กามาวจรกุศล อกุศล จิตตุปบาท ๑๑ ดวง ที่เป็นวิบากแห่งกามาวจรกุศล จิตตุปบาท ๒ ดวง ที่เป็นวิบากแห่งอกุศล จิตตุปบาท ๑๑ ดวง ที่เป็นกิริยา รูปาวจรเอกกทุกฌานที่เป็นกุศล วิบาก และกิริยา โลกุตตรเอกกทุกฌานที่เป็นกุศลและวิบาก เว้นวิจารที่เกิดขึ้นในจิตตุปบาทนั้น ธรรมเหล่านี้ เป็นไปกับด้วยวิจาร

---

1592. කතමෙ ධම්මා අවිචාරා? ද්වෙපඤ්චවිඤ්ඤාණානි, රූපාවචරතිකතිකජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, චත්තාරො ආරුප්පා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, ලොකුත්තරතිකතිකජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච, විචාරො ච, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අවිචාරා.

๑๕๙๒. ธรรมเป็นไฉน ไม่เป็นไปกับด้วยวิจาร? ทวิปัญจวิญญาณ รูปาวจรติกติกฌานที่เป็นกุศล วิบาก และกิริยา อรูปฌาน ๔ ที่เป็นกุศล วิบาก และกิริยา โลกุตตรติกติกฌานที่เป็นกุศลและวิบาก วิจาร รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ ไม่เป็นไปกับด้วยวิจาร

---

1593. කතමෙ ධම්මා සප්පීතිකා? කාමාවචරකුසලතො චත්තාරො සොමනස්සසහගතචිත්තුප්පාදා, අකුසලතො චත්තාරො, කාමාවචරකුසලස්ස විපාකතො පඤ්ච, කිරියතො පඤ්ච, රූපාවචරදුකතිකජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, ලොකුත්තරදුකතිකජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච, එත්ථුප්පන්නං පීතිං ඨපෙත්වා – ඉමෙ ධම්මා සප්පීතිකා.

๑๕๙๓. ธรรมเป็นไฉน เป็นไปกับด้วยปีติ? โสมนัสสสหคตจิตตุปบาท ๔ ที่เป็นกามาวจรกุศล จิตตุปบาท ๔ ที่เป็นอกุศล จิตตุปบาท ๕ ที่เป็นวิบากแห่งกามาวจรกุศล จิตตุปบาท ๕ ที่เป็นกิริยา รูปาวจรทุกติกฌานที่เป็นกุศล วิบาก และกิริยา โลกุตตรทุกติกฌานที่เป็นกุศลและวิบาก เว้นปีติที่เกิดขึ้นในจิตตุปบาทนั้น ธรรมเหล่านี้ เป็นไปกับด้วยปีติ

---

1594. කතමෙ ධම්මා අප්පීතිකා? කාමාවචරකුසලතො චත්තාරො උපෙක්ඛාසහගතචිත්තුප්පාදා, අකුසලතො අට්ඨ, කාමාවචරකුසලස්ස විපාකතො එකාදස, අකුසලස්ස විපාකතො සත්ත, කිරියතො ඡ, රූපාවචරදුකදුකජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, චත්තාරො ආරුප්පා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, ලොකුත්තරදුකදුකජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච පීති ච, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අප්පීතිකා.

๑๕๙๔. ธรรมเป็นไฉน ไม่เป็นไปกับด้วยปีติ? อุเบกขาสหคตจิตตุปบาท ๔ ที่เป็นกามาวจรกุศล จิตตุปบาท ๘ ที่เป็นอกุศล จิตตุปบาท ๑๑ ที่เป็นวิบากแห่งกามาวจรกุศล จิตตุปบาท ๗ ที่เป็นวิบากแห่งอกุศล จิตตุปบาท ๖ ที่เป็นกิริยา รูปาวจรทุกทุกฌานที่เป็นกุศล วิบาก และกิริยา อรูปฌาน ๔ ที่เป็นกุศล วิบาก และกิริยา โลกุตตรทุกทุกฌานที่เป็นกุศลและวิบาก ปีติ รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ ไม่เป็นไปกับด้วยปีติ

---

1595. කතමෙ [Pg.296] ධම්මා පීතිසහගතා? කාමාවචරකුසලතො චත්තාරො සොමනස්සසහගතචිත්තුප්පාදා, අකුසලතො චත්තාරො, කාමාවචරකුසලස්ස විපාකතො පඤ්ච, කිරියතො පඤ්ච, රූපාවචරදුකතිකජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, ලොකුත්තරදුකතිකජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච, එත්ථුප්පන්නං පීතිං ඨපෙත්වා – ඉමෙ ධම්මා පීතිසහගතා.

๑๕๙๕. ธรรมเป็นไฉน สหรคตด้วยปีติ? โสมนัสสสหคตจิตตุปบาท ๔ ที่เป็นกามาวจรกุศล จิตตุปบาท ๔ ที่เป็นอกุศล จิตตุปบาท ๕ ที่เป็นวิบากแห่งกามาวจรกุศล จิตตุปบาท ๕ ที่เป็นกิริยา รูปาวจรทุกติกฌานที่เป็นกุศล วิบาก และกิริยา โลกุตตรทุกติกฌานที่เป็นกุศลและวิบาก เว้นปีติที่เกิดขึ้นในจิตตุปบาทนั้น ธรรมเหล่านี้ สหรคตด้วยปีติ

---

1596. කතමෙ ධම්මා න පීතිසහගතා? කාමාවචරකුසලතො චත්තාරො උපෙක්ඛාසහගතචිත්තුප්පාදා, අකුසලතො අට්ඨ, කාමාවචරකුසලස්ස විපාකතො එකාදස, අකුසලස්ස විපාකතො සත්ත, කිරියතො ඡ, රූපාවචරදුකදුකජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, චත්තාරො ආරුප්පා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, ලොකුත්තරදුකදුකජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච, පීති ච, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා න පීතිසහගතා.

๑๕๙๖. ธรรมเป็นไฉน ไม่สหรคตด้วยปีติ? อุเบกขาสหคตจิตตุปบาท ๔ ที่เป็นกามาวจรกุศล จิตตุปบาท ๘ ที่เป็นอกุศล จิตตุปบาท ๑๑ ที่เป็นวิบากแห่งกามาวจรกุศล จิตตุปบาท ๗ ที่เป็นวิบากแห่งอกุศล จิตตุปบาท ๖ ที่เป็นกิริยา รูปาวจรทุกทุกฌานที่เป็นกุศล วิบาก และกิริยา อรูปฌาน ๔ ที่เป็นกุศล วิบาก และกิริยา โลกุตตรทุกทุกฌานที่เป็นกุศลและวิบาก ปีติ รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ ไม่สหรคตด้วยปีติ

---

1597. කතමෙ ධම්මා සුඛසහගතා? කාමාවචරකුසලතො චත්තාරො සොමනස්සසහගතචිත්තුප්පාදා, අකුසලතො චත්තාරො, කාමාවචරකුසලස්ස විපාකතො ඡ, කිරියතො පඤ්ච, රූපාවචරතිකචතුක්කජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච ලොකුත්තරතිකචතුක්කජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච, එත්ථුප්පන්නං සුඛං ඨපෙත්වා – ඉමෙ ධම්මා සුඛසහගතා.

๑๕๙๗. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าสุขสหคต? โสมนัสสสหคตจิตตุปบาท ๔ ดวงฝ่ายกามาวจรกุศล, ๔ ดวงฝ่ายอกุศล, ๖ ดวงฝ่ายวิบากของกามาวจรกุศล, ๕ ดวงฝ่ายกิริยา, รูปาวจรติกจตุกกฌานฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก และฝ่ายกิริยา, โลกุตตรติกจตุกกฌานฝ่ายกุศลและฝ่ายวิบาก, เว้นสุขที่เกิดขึ้นในจิตตุปบาทเหล่านี้ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าสุขสหคต

---

1598. කතමෙ ධම්මා න සුඛසහගතා? කාමාවචරකුසලතො චත්තාරො උපෙක්ඛාසහගතචිත්තුප්පාදා, අකුසලතො අට්ඨ, කාමාවචරකුසලස්ස විපාකතො දස, අකුසලස්ස විපාකතො සත්ත, කිරියතො ඡ, රූපාවචරං චතුත්ථං ඣානං කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, චත්තාරො ආරුප්පා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච ලොකුත්තරං චතුත්ථං ඣානං කුසලතො ච විපාකතො ච, සුඛඤ්ච, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා න සුඛසහගතා.

๑๕๙๘. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่านสุขสหคต? อุเบกขาสหคตจิตตุปบาท ๔ ดวงฝ่ายกามาวจรกุศล, ๘ ดวงฝ่ายอกุศล, ๑๐ ดวงฝ่ายวิบากของกามาวจรกุศล, ๗ ดวงฝ่ายวิบากของอกุศล, ๖ ดวงฝ่ายกิริยา, รูปาวจรจตุตถฌานฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก และฝ่ายกิริยา, อรูป ๔ ฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก และฝ่ายกิริยา, โลกุตตรจตุตถฌานฝ่ายกุศลและฝ่ายวิบาก, สุขเวทนา รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่านสุขสหคต

---

1599. කතමෙ ධම්මා උපෙක්ඛාසහගතා? කාමාවචරකුසලතො චත්තාරො උපෙක්ඛාසහගතචිත්තුප්පාදා, අකුසලතො ඡ, කාමාවචරකුසලස්ස විපාකතො දස, අකුසලස්ස විපාකතො ඡ, කිරියතො ඡ[Pg.297], රූපාවචරං චතුත්ථං ඣානං කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, චත්තාරො ආරුප්පා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, ලොකුත්තරං චතුත්ථං ඣානං කුසලතො ච විපාකතො ච, එත්ථුප්පන්නං උපෙක්ඛං ඨපෙත්වා – ඉමෙ ධම්මා උපෙක්ඛාසහගතා.

๑๕๙๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอุเบกขาสหคต? อุเบกขาสหคตจิตตุปบาท ๔ ดวงฝ่ายกามาวจรกุศล, ๖ ดวงฝ่ายอกุศล, ๑๐ ดวงฝ่ายวิบากของกามาวจรกุศล, ๖ ดวงฝ่ายวิบากของอกุศล, ๖ ดวงฝ่ายกิริยา, รูปาวจรจตุตถฌานฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก และฝ่ายกิริยา, อรูป ๔ ฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก และฝ่ายกิริยา, โลกุตตรจตุตถฌานฝ่ายกุศลและฝ่ายวิบาก, เว้นอุเบกขาที่เกิดขึ้นในจิตตุปบาทเหล่านี้ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอุเบกขาสหคต

---

1600. කතමෙ ධම්මා න උපෙක්ඛාසහගතා? කාමාවචරකුසලතො චත්තාරො සොමනස්සසහගතචිත්තුප්පාදා, අකුසලතො ඡ, කාමාවචරකුසලස්ස විපාකතො ඡ, අකුසලස්ස විපාකතො එකො, කිරියතො පඤ්ච, රූපාවචරතිකචතුක්කජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච, ලොකුත්තරතිකචතුක්කජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච, උපෙක්ඛා ච, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා න උපෙක්ඛාසහගතා.

๑๖๐๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่านอุเบกขาสหคต? โสมนัสสสหคตจิตตุปบาท ๔ ดวงฝ่ายกามาวจรกุศล, ๖ ดวงฝ่ายอกุศล, ๖ ดวงฝ่ายวิบากของกามาวจรกุศล, ๑ ดวงฝ่ายวิบากของอกุศล, ๕ ดวงฝ่ายกิริยา, รูปาวจรติกจตุกกฌานฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก และฝ่ายกิริยา, โลกุตตรติกจตุกกฌานฝ่ายกุศลและฝ่ายวิบาก, อุเบกขาเวทนา รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่านอุเบกขาสหคต

---

1601. කතමෙ ධම්මා කාමාවචරා? කාමාවචරකුසලං, අකුසලං, සබ්බො කාමාවචරස්ස විපාකො, කාමාවචරකිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා කාමාවචරා.

๑๖๐๑. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่ากามาวจร? กามาวจรกุศล, อกุศล, วิบากของกามาวจรทั้งหมด, กามาวจรกิริยาอัพยากฤต, และรูปทั้งหมด ธรรมเหล่านี้ชื่อว่ากามาวจร

---

1602. කතමෙ ධම්මා න කාමාවචරා? රූපාවචරා, අරූපාවචරා, අපරියාපන්නා – ඉමෙ ධම්මා න කාමාවචරා.

๑๖๐๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่านกามาวจร? รูปาวจรธรรม, อรูปาวจรธรรม, อปริยาปันนธรรม ธรรมเหล่านี้ชื่อว่านกามาวจร

---

1603. කතමෙ ධම්මා රූපාවචරා? රූපාවචරචතුක්කපඤ්චකජ්ඣානා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච – ඉමෙ ධම්මා රූපාවචරා.

๑๖๐๓. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่ารูปาวจร? รูปาวจรจตุกกปัญจกฌานฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก และฝ่ายกิริยา ธรรมเหล่านี้ชื่อว่ารูปาวจร

---

1604. කතමෙ ධම්මා න රූපාවචරා? කාමාවචරා, අරූපාවචරා, අපරියාපන්නා – ඉමෙ ධම්මා න රූපාවචරා.

๑๖๐๔. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่านรูปาวจร? กามาวจรธรรม, อรูปาวจรธรรม, อปริยาปันนธรรม ธรรมเหล่านี้ชื่อว่านรูปาวจร

---

1605. කතමෙ ධම්මා අරූපාවචරා? චත්තාරො ආරුප්පා කුසලතො ච විපාකතො ච කිරියතො ච – ඉමෙ ධම්මා අරූපාවචරා.

๑๖๐๕. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอรูปาวจร? อรูป ๔ ฝ่ายกุศล ฝ่ายวิบาก และฝ่ายกิริยา ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอรูปาวจร

---

1606. කතමෙ ධම්මා න අරූපාවචරා? කාමාවචරා, රූපාවචරා, අපරියාපන්නා – ඉමෙ ධම්මා න අරූපාවචරා.

๑๖๐๖. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่านอรูปาวจร? กามาวจรธรรม, รูปาวจรธรรม, อปริยาปันนธรรม ธรรมเหล่านี้ชื่อว่านอรูปาวจร

---

1607. කතමෙ ධම්මා පරියාපන්නා? තීසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං, තීසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා පරියාපන්නා.

๑๖๐๗. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าปริยาปันน? กุศลในภูมิ ๓, อกุศล, วิบากในภูมิ ๓, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓, และรูปทั้งหมด ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าปริยาปันน

---

1608. කතමෙ ධම්මා අපරියාපන්නා? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා, චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අපරියාපන්නා.

๑๖๐๘. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอปริยาปันน? มรรค ๔ ที่เป็นอปริยาปันน, สามัญผล ๔, และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอปริยาปันน

---

1609. කතමෙ [Pg.298] ධම්මා නිය්‍යානිකා? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා – ඉමෙ ධම්මා නිය්‍යානිකා.

๑๖๐๙. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่านิยยานิก? มรรค ๔ ที่เป็นอปริยาปันน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่านิยยานิก

---

1610. කතමෙ ධම්මා අනිය්‍යානිකා? තීසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අනිය්‍යානිකා.

๑๖๑๐. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอนิยยานิก? กุศลในภูมิ ๓, อกุศล, วิบากในภูมิ ๔, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓, รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอนิยยานิก

---

1611. කතමෙ ධම්මා නියතා? චත්තාරො දිට්ඨිගතසම්පයුත්තචිත්තුප්පාදා, ද්වෙ දොමනස්සසහගතචිත්තුප්පාදා – ඉමෙ ධම්මා සියා නියතා සියා අනියතා. චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා – ඉමෙ ධම්මා නියතා.

๑๖๑๑. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่านิยต? ทิฏฐิคตสัมปยุตตจิตตุปบาท ๔, โทมนัสสสหคตจิตตุปบาท ๒ ธรรมเหล่านี้ บางทีเป็นนิยต บางทีเป็นอนิยต. มรรค ๔ ที่เป็นอปริยาปันน ธรรมเหล่านี้เป็นนิยต

---

1612. කතමෙ ධම්මා අනියතා? චත්තාරො දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තලොභසහගතචිත්තුප්පාදා, විචිකිච්ඡාසහගතො චිත්තුප්පාදො, උද්ධච්චසහගතො චිත්තුප්පාදො, තීසු භූමීසු කුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අනියතා.

๑๖๑๒. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอนิยต? ทิฏฐิคตวิปปยุตตโลภสหคตจิตตุปบาท ๔, วิจิกิจฉาสหคตจิตตุปบาท ๑, อุทธัจจสหคตจิตตุปบาท ๑, กุศลในภูมิ ๓, วิบากในภูมิ ๔, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓, รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอนิยต

---

1613. කතමෙ ධම්මා සඋත්තරා? තීසු භූමීසු කුසලං, අකුසලං, තීසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, සබ්බඤ්ච රූපං – ඉමෙ ධම්මා සඋත්තරා.

๑๖๑๓. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าสอุตตร? กุศลในภูมิ ๓, อกุศล, วิบากในภูมิ ๓, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓, และรูปทั้งหมด ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าสอุตตร

---

1614. කතමෙ ධම්මා අනුත්තරා? චත්තාරො මග්ගා අපරියාපන්නා, චත්තාරි ච සාමඤ්ඤඵලානි, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අනුත්තරා.

๑๖๑๔. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอนุตตร? มรรค ๔ ที่เป็นอปริยาปันน, สามัญผล ๔, และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอนุตตร

---

1615. කතමෙ ධම්මා සරණා? ද්වාදස අකුසලචිත්තුප්පාදා – ඉමෙ ධම්මා සරණා.

๑๖๑๕. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าสรณ? อกุศลจิตตุปบาท ๑๒ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าสรณ

---

1616. කතමෙ ධම්මා අරණා? චතූසු භූමීසු කුසලං, චතූසු භූමීසු විපාකො, තීසු භූමීසු කිරියාබ්‍යාකතං, රූපඤ්ච, නිබ්බානඤ්ච – ඉමෙ ධම්මා අරණා.

๑๖๑๖. ธรรมเหล่าไหนชื่อว่าอรณ? กุศลในภูมิ ๔, วิบากในภูมิ ๔, กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓, รูป และนิพพาน ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าอรณ

---

අත්ථුද්ධාරො නිට්ඨිතො.

อัตถุทธาร จบ

---

ධම්මසඞ්ගණීපකරණං නිට්ඨිතං.

คัมภีร์ธัมมสังคณี จบ