နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

Con xin đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Chánh Giác.

ခုဒ္ဒကနိကာယေ

Tiểu Bộ Kinh

နေတ္တိပ္ပကရဏ-အဋ္ဌကထာ

Chú giải Nettippakaraṇa

ဂန္ထာရမ္ဘကထာ

Lời nói đầu

မဟာကာရုဏိကံ [Pg.1] နာထံ, ဉေယျသာဂရပါရဂုံ;

ဝန္ဒေ နိပုဏဂမ္ဘီရ-ဝိစိတြနယဒေသနံ.

Con xin đảnh lễ bậc Lãnh Đạo, đấng Đại Bi, người đã đi đến bờ kia của biển pháp cần biết, người có giáo pháp với những phương pháp tế nhị, sâu sắc, và kỳ diệu.

ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နာ, ယေန နိယျန္တိ လောကတော;

ဝန္ဒေ တမုတ္တမံ ဓမ္မံ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပူဇိတံ.

Con xin đảnh lễ Pháp tối thượng ấy, được bậc Chánh Đẳng Chánh Giác tôn kính, nhờ Pháp ấy mà các bậc Minh Hạnh Túc thoát khỏi thế gian.

သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နော, ဌိတော မဂ္ဂဖလေသု ယော;

ဝန္ဒေ အရိယသံဃံ တံ, ပုညက္ခေတ္တံ အနုတ္တရံ.

Con xin đảnh lễ Tăng đoàn Thánh nhân ấy, bậc đã viên mãn các đức hạnh như giới, đã an trú trong các đạo và quả, là ruộng phước vô thượng.

ဝန္ဒနာဇနိတံ ပုညံ, ဣတိ ယံ ရတနတ္တယေ;

ဟတန္တရာယော သဗ္ဗတ္ထ, ဟုတွာဟံ တဿ တေဇသာ.

Do năng lực của phước báu phát sinh từ việc đảnh lễ Tam Bảo như vậy, nguyện cho con, sau khi đã trở thành người có các chướng ngại được dẹp trừ ở mọi nơi,

ဌိတိံ အာကင်္ခမာနေန, စိရံ သဒ္ဓမ္မနေတ္တိယာ;

ဓမ္မရက္ခိတနာမေန, ထေရေန အဘိယာစိတော.

và được Trưởng lão tên là Dhammarakkhita, người mong muốn sự tồn tại lâu dài của Netti Diệu Pháp, thỉnh cầu,

ပဒုမုတ္တရနာထဿ, ပါဒမူလေ ပဝတ္တိတံ;

ပဿတာ အဘိနီဟာရံ, သမ္ပတ္တံ ယဿ မတ္ထကံ.

người đã thấy được lời phát nguyện của vị (Đại Trưởng lão Kaccāyana) đã được thực hiện dưới chân của Đức Phật Padumuttara và đã đạt đến đỉnh cao,

သံခိတ္တံ ဝိဘဇန္တာနံ, ဧသော အဂ္ဂေါတိ တာဒိနာ;

ဌပိတော ဧတဒဂ္ဂသ္မိံ, ယော မဟာသာဝကုတ္တမော.

vị đại thanh văn tối thượng, người đã được bậc Như Lai đặt vào vị trí hàng đầu với lời tán thán: 'Vị này là bậc đứng đầu trong số những người phân tích rộng rãi điều đã được nói một cách tóm tắt'.

ဆဠဘိညော ဝသိပ္ပတ္တော, ပဘိန္နပဋိသမ္ဘိဒေါ;

မဟာကစ္စာယနော ထေရော, သမ္ဗုဒ္ဓေန ပသံသိတော.

vị Trưởng lão Mahākaccāyana, người có sáu thắng trí, đã đạt được các quyền năng tự tại, đã chứng đắc các tuệ phân tích, và đã được Đức Chánh Đẳng Chánh Giác tán thán.

တေန [Pg.2] ယာ ဘာသိတာ နေတ္တိ, သတ္ထာရာ အနုမောဒိတာ;

သာသနဿ သဒါယတ္တာ, နဝင်္ဂဿတ္ထဝဏ္ဏနာ.

Bộ Netti ấy, do vị Trưởng lão ấy thuyết giảng, được bậc Đạo Sư tùy hỷ, là bộ luận giải thích ý nghĩa của giáo pháp gồm chín chi phần và luôn luôn liên hệ đến giáo pháp ấy.

တဿာ ဂမ္ဘီရဉာဏေဟိ, ဩဂါဟေတဗ္ဗဘာဝတော;

ကိဉ္စာပိ ဒုက္ကရာ ကာတုံ, အတ္ထသံဝဏ္ဏနာ မယာ.

Mặc dù việc soạn chú giải cho bộ Netti ấy là một việc khó làm đối với tôi, vì nó phải được thâm nhập bằng những trí tuệ sâu sắc,

သဟ သံဝဏ္ဏနံ ယသ္မာ, ဓရတေ သတ္ထုသာသနံ;

ပုဗ္ဗာစရိယသီဟာနံ, တိဋ္ဌတေဝ ဝိနိစ္ဆယော.

nhưng vì giáo pháp của bậc Đạo Sư tồn tại cùng với các bộ chú giải, và những quyết định của các bậc thầy xưa lỗi lạc vẫn còn đó,

တသ္မာ တမုပနိဿာယ, ဩဂါဟေတွာန ပဉ္စပိ;

နိကာယေ ပေဋကေနာပိ, သံသန္ဒိတွာ ယထာဗလံ.

cho nên, sau khi nương tựa vào đó, sau khi đã thâm nhập vào cả năm bộ Nikāya, và sau khi đã đối chiếu với bộ Peṭakopadesa, tùy theo khả năng của mình,

သုဝိသုဒ္ဓမသံကိဏ္ဏံ, နိပုဏတ္ထဝိနိစ္ဆယံ;

မဟာဝိဟာရဝါသီနံ, သမယံ အဝိလောမယံ.

không làm trái ngược với học thuyết của các vị trú tại Đại Tự (Mahāvihāra), một học thuyết rất trong sạch, không pha tạp, và có sự quyết đoán về ý nghĩa một cách tinh tế,

ပမာဒလေခံ ဝဇ္ဇေတွာ, ပါဠိံ သမ္မာ နိယောဇယံ;

ဥပဒေသံ ဝိဘာဝေန္တော, ကရိဿာမတ္ထဝဏ္ဏနံ.

tôi sẽ soạn bộ chú giải này, sau khi đã tránh những lỗi ghi chép do sơ suất, áp dụng đúng đắn bản văn Pāli, và trình bày rõ ràng phương pháp.

ဣတိ အတ္ထံ အသင်္ကိဏ္ဏံ, နေတ္တိပ္ပကရဏဿ မေ;

ဝိဘဇန္တဿ သက္ကစ္စံ, နိသာမယထ သာဓဝေါတိ.

Vì vậy, hỡi các bậc thiện trí, xin hãy kính cẩn lắng nghe khi tôi phân tích ý nghĩa không pha tạp của bộ luận Netti.

တတ္ထ ကေနဋ္ဌေန နေတ္တိ? သဒ္ဓမ္မနယနဋ္ဌေန နေတ္တိ. ယထာ ဟိ တဏှာ သတ္တေ ကာမာဒိဘဝံ နယတီတိ ‘‘ဘဝနေတ္တီ’’တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝမယမ္ပိ ဝေနေယျသတ္တေ အရိယဓမ္မံ နယတီတိ သဒ္ဓမ္မနယနဋ္ဌေန ‘‘နေတ္တီ’’တိ ဝုစ္စတိ. အထ ဝါ နယန္တိ တာယာတိ နေတ္တိ. နေတ္တိပ္ပကရဏေန ဟိ ကရဏဘူတေန ဓမ္မကထိကာ ဝေနေယျသတ္တေ ဒဿနမဂ္ဂံ နယန္တိ သမ္ပာပေန္တီတိ, နီယန္တိ ဝါ ဧတ္ထ ဧတသ္မိံ ပကရဏေ အဓိဋ္ဌာနဘူတေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ဝေနေယျာ နိဗ္ဗာနံ သမ္ပာပိယန္တီတိ နေတ္တိ. န ဟိ နေတ္တိဥပဒေသသန္နိဿယေန ဝိနာ အဝိပရီတသုတ္တတ္ထာဝဗောဓော သမ္ဘဝတိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ – ‘‘တသ္မာ နိဗ္ဗာယိတုကာမေနာ’’တိအာဒိ. သဗ္ဗာပိ ဟိ သုတ္တဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာ နေတ္တိဥပဒေသာယတ္တာ, နေတ္တိ စ သုတ္တပ္ပဘဝါ, သုတ္တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဘဝန္တိ.

Ở đây, do ý nghĩa nào mà gọi là Netti? Do ý nghĩa dẫn dắt đến Diệu Pháp nên gọi là Netti. Ví như ái dục dẫn dắt chúng sanh đến các cõi như dục hữu, nên được gọi là ‘bhavanettī’ (cái dẫn đến cõi hữu), cũng vậy, bộ luận này dẫn dắt những chúng sanh có thể giáo hóa đến Thánh pháp, nên do ý nghĩa dẫn dắt đến Diệu Pháp mà được gọi là ‘Netti’. Hoặc là, người ta dẫn dắt nhờ nó, nên gọi là Netti. Thật vậy, nhờ bộ luận Netti làm công cụ, các vị pháp sư dẫn dắt những chúng sanh có thể giáo hóa đến đạo kiến (tức Tu-đà-hoàn), đưa họ đến nơi. Hoặc là, những chúng sanh có thể giáo hóa được dẫn dắt, được đưa đến Niết-bàn, sau khi đã được an lập trong bộ luận này vốn là nền tảng, nên gọi là Netti. Thật vậy, nếu không có sự nương tựa vào phương pháp của Netti, sự liễu tri ý nghĩa không sai lạc của kinh văn là không thể có được. Do đó, có lời nói rằng: ‘Vì thế, người có ý muốn dập tắt...’ và các câu tương tự. Thật vậy, tất cả sự giải thích ý nghĩa của kinh văn đều tùy thuộc vào phương pháp của Netti, và Netti thì bắt nguồn từ kinh văn, còn kinh văn thì bắt nguồn từ bậc Chánh Đẳng Chánh Giác.

သာ ပနာယံ နေတ္တိ ပကရဏပရိစ္ဆေဒတော တိပ္ပဘေဒါ ဟာရနယပဋ္ဌာနာနံ ဝသေန. ပဌမဉှိ ဟာရဝိစာရော, တတော နယဝိစာရော, ပစ္ဆာ ပဋ္ဌာနဝိစာရောတိ. ပါဠိဝဝတ္ထာနတော ပန သင်္ဂဟဝါရဝိဘာဂဝါရဝသေန ဒုဝိဓာ. သဗ္ဗာပိ ဟိ နေတ္တိ သင်္ဂဟဝါရော ဝိဘာဂဝါရောတိ ဝါရဒွယမေဝ ဟောတိ.

Bộ Netti này, xét về phương diện phân chia bộ luận, có ba loại, tùy theo Hāra (phép dẫn), Naya (phương pháp), và Paṭṭhāna (nền tảng). Thật vậy, trước tiên là sự khảo sát về Hāra, sau đó là sự khảo sát về Naya, và cuối cùng là sự khảo sát về Paṭṭhāna. Nhưng xét về phương diện sắp xếp văn bản Pāli, nó có hai loại, tùy theo phần tổng hợp (saṅgahavāra) và phần phân tích (vibhāgavāra). Thật vậy, toàn bộ Netti chỉ gồm hai phần này: phần tổng hợp và phần phân tích.

တတ္ထ [Pg.3] သင်္ဂဟဝါရော အာဒိတော ပဉ္စဟိ ဂါထာဟိ ပရိစ္ဆိန္နော. သဗ္ဗော ဟိ ပကရဏတ္ထော ‘‘ယံ လောကော ပူဇယတေ’’တိအာဒီဟိ ပဉ္စဟိ ဂါထာဟိ အပရိဂ္ဂဟိတော နာမ နတ္ထိ. နနု စေတ္ထ ပဋ္ဌာနံ အသင်္ဂဟိတန္တိ? နယိဒမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, မူလပဒဂ္ဂဟဏေန ပဋ္ဌာနဿ သင်္ဂဟိတတ္တာ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ – ‘‘အဋ္ဌာရသ မူလပဒါ ကုဟိံ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ သာသနပဋ္ဌာနေ’’တိ. မူလပဒပဋ္ဌာနာနိ ဟိ အတ္ထနယသင်္ခါရတ္တိကာ ဝိယ အညမညံ သင်္ဂဟိတာနိ.

Trong đó, phần tổng hợp được xác định ở đầu bằng năm câu kệ. Thật vậy, không có ý nghĩa nào của bộ luận mà không được bao gồm trong năm câu kệ bắt đầu bằng ‘yaṃ loko pūjayate...’. (Có người hỏi:) ‘Chẳng phải ở đây, các nền tảng (paṭṭhāna) không được bao gồm sao?’ (Đáp:) Không nên hiểu như vậy, vì các nền tảng đã được bao gồm qua việc nắm bắt các từ gốc (mūlapada). Thật vậy, sẽ có lời nói rằng: ‘Mười tám từ gốc nên được thấy ở đâu? Trong các nền tảng của giáo pháp (sāsanapaṭṭhāna).’ Thật vậy, các từ gốc và các nền tảng được bao gồm lẫn nhau, giống như ba nhóm phương pháp về ý nghĩa và ba nhóm về hành.

ဝိဘာဂဝါရော ပန ဥဒ္ဒေသနိဒ္ဒေသပဋိနိဒ္ဒေသဝသေန တိဝိဓော. တေသု ‘‘တတ္ထ ကတမေ သောဠသ ဟာရာ’’တိ အာရဘိတွာ ယာဝ ‘‘ဘဝန္တိ အဋ္ဌာရသ ပဒါနီ’’တိ အယံ ဥဒ္ဒေသဝါရော. ‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ’’တိ အာရဘိတွာ ယာဝ ‘‘တေတ္တိံသာ ဧတ္တိကာ နေတ္တီ’’တိ အယံ နိဒ္ဒေသဝါရော. ပဋိနိဒ္ဒေသဝါရော ပန ဟာရဝိဘင်္ဂဝါရော ဟာရသမ္ပာတဝါရော နယသမုဋ္ဌာနဝါရော သာသနပဋ္ဌာနဝါရောတိ စတုဗ္ဗိဓော. တေသု ‘‘တတ္ထ ကတမော ဒေသနာဟာရော’’တိ အာရဘိတွာ ယာဝ ‘‘အယံ ပဟာနေန သမာရောပနာ’’တိ အယံ ဟာရဝိဘင်္ဂဝါရော. တတ္ထ ‘‘ကတမော ဒေသနာဟာရသမ္ပာတော’’တိ အာရဘိတွာ ယာဝ ‘‘အနုပါဒိသေသာ စ နိဗ္ဗာနဓာတူ’’တိ အယံ ဟာရသမ္ပာတဝါရော. ဧတ္ထာဟ – ဟာရဝိဘင်္ဂဟာရသမ္ပာတဝါရာနံ ကိံ နာနာကရဏန္တိ? ဝုစ္စတေ – ယတ္ထ အနေကေဟိပိ ဥဒါဟရဏသုတ္တေဟိ ဧကော ဟာရော နိဒ္ဒိသီယတိ, အယံ ဟာရဝိဘင်္ဂဝါရော. ယတ္ထ ပန ဧကသ္မိံ သုတ္တေ အနေကေ ဟာရာ သမ္ပတန္တိ, အယံ ဟာရသမ္ပာတဝါရော. ဝုတ္တဉှေတံ ပေဋကေ –

Phần phân tích (vibhāgavāra) lại có ba loại, tùy theo phần đề mục (uddesa), phần chỉ dẫn (niddesa), và phần chỉ dẫn chi tiết (paṭiniddesa). Trong số đó, phần bắt đầu từ ‘tattha katame soḷasa hārā’ cho đến ‘bhavanti aṭṭhārasa padānī’ là phần đề mục. Phần bắt đầu từ ‘assādādīnavatā’ cho đến ‘tettiṃsā ettikā nettī’ là phần chỉ dẫn. Còn phần chỉ dẫn chi tiết lại có bốn loại: phần phân tích các Hāra (hāravibhaṅgavāra), phần hội tụ các Hāra (hārasampātavāra), phần nguồn gốc các phương pháp (nayasamuṭṭhānavāra), và phần nền tảng của giáo pháp (sāsanapaṭṭhānavāra). Trong số đó, phần bắt đầu từ ‘tattha katamo desanāhāro’ cho đến ‘ayaṃ pahānena samāropanā’ là phần phân tích các Hāra. Phần bắt đầu từ ‘tattha katamo desanāhārasampāto’ cho đến ‘anupādisesā ca nibbānadhātū’ là phần hội tụ các Hāra. Ở đây có người hỏi: ‘Sự khác biệt giữa phần phân tích các Hāra và phần hội tụ các Hāra là gì?’ Xin trả lời: Nơi nào một Hāra được chỉ ra bằng nhiều kinh điển làm ví dụ, đó là phần phân tích các Hāra. Còn nơi nào nhiều Hāra hội tụ trong một kinh, đó là phần hội tụ các Hāra. Điều này đã được nói trong bộ Peṭaka:

‘‘ယတ္ထ စ သဗ္ဗေ ဟာရာ, သမ္ပတမာနာ နယန္တိ သုတ္တတ္ထံ;

ဗျဉ္ဇနဝိဓိပုထုတ္တာ, သာ ဘူမီ ဟာရသမ္ပာတော’’တိ.

‘Nơi nào tất cả các Hāra, khi hội tụ lại, dẫn đến ý nghĩa của kinh, do sự đa dạng trong cách sắp xếp văn tự, mảnh đất ấy là nơi hội tụ các Hāra.’

နယသမုဋ္ဌာနသာသနပဋ္ဌာနဝါရဝိဘာဂေါ ပါကဋော ဧဝ. သာသနပဋ္ဌာနဝါရော ပန သင်္ဂဟဝါရေ ဝိယ ဥဒ္ဒေသနိဒ္ဒေသဝါရေသုပိ န သရူပတော ဥဒ္ဓဋောတိ. ဧတ္ထာဟ – ‘‘ဣဒံ နေတ္တိပ္ပကရဏံ မဟာသာဝကဘာသိတံ, ဘဂဝတာ အနုမောဒိတ’’န္တိ စ ကထမေတံ ဝိညာယတီတိ? ပါဠိတော ဧဝ. န ဟိ ပါဠိတော အညံ ပမာဏတရံ အတ္ထိ. ယာ ဟိ စတူဟိ မဟာပဒေသေဟိ အဝိရုဒ္ဓါ ပါဠိ, သာ ပမာဏံ. တထာ ဟိ အဂရဟိတာယ အာစရိယပရမ္ပရာယ ပေဋကောပဒေသော ဝိယ ဣဒံ နေတ္တိပ္ပကရဏံ အာဘတံ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာဿ နိဒါနံ န ဝုတ္တံ. သာဝကဘာသိတာနမ္ပိ ဟိ သုဘသုတ္တ- (ဒီ. နိ. ၁.၄၄၄ အာဒယော) အနင်္ဂဏသုတ္တ- (မ. နိ. ၁.၅၇ အာဒယော) ကစ္စာယနသံယုတ္တာဒီနံ [Pg.4] နိဒါနံ ဘာသိတန္တိ? နယိဒံ ဧကန္တိကံ. သာဝကဘာသိတာနံ ဗုဒ္ဓဘာသိတာနမ္ပိ ဟိ ဧကစ္စာနံ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂနိဒ္ဒေသာဒီနံ ဓမ္မပဒဗုဒ္ဓဝံသာဒီနဉ္စ နိဒါနံ န ဘာသိတံ, န စ တာဝတာ တာနိ အပ္ပမာဏံ, ဧဝမိဓာပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

Sự phân chia chương Nayasamuṭṭhāna (Sự Phát Sanh Các Phương Pháp) và chương Sāsanapaṭṭhāna (Nền Tảng Giáo Pháp) thì đã rõ ràng. Nhưng chương Sāsanapaṭṭhāna, giống như trong chương Tổng Hợp (Saṅgahavāra), đã không được trình bày về bản chất trong các chương Đề Cập (Uddesavāra) và chương Giải Thích (Niddesavāra). Ở đây, có người hỏi: ‘Làm sao biết được lời nói này: “Bộ Nettippakaraṇa này do đại thinh văn thuyết giảng, và đã được Đức Thế Tôn tùy hỷ”?’ (Đáp rằng:) Chính là từ Thánh điển Pāli. Vì không có thẩm quyền nào cao hơn Thánh điển Pāli. Thật vậy, Thánh điển Pāli nào không mâu thuẫn với bốn Đại Chứng Cứ (Mahāpadesa) thì đó là thẩm quyền. Do đó, bộ Nettippakaraṇa này, cũng như bộ Peṭakopadesa, đã được truyền thừa bởi dòng dõi các vị thầy không bị chỉ trích. (Hỏi:) Nếu vậy, tại sao phần duyên khởi (nidāna) của nó không được nói đến? Vì phần duyên khởi của các kinh do thinh văn thuyết giảng như kinh Subha, kinh Anaṅgaṇa, Tương Ưng Kaccāyana, v.v. đều được nói đến. (Đáp:) Điều này không phải là tuyệt đối. Vì phần duyên khởi của một số kinh do thinh văn thuyết giảng như Paṭisambhidāmagga, Niddesa, v.v. và của một số kinh do Phật thuyết giảng như Dhammapada, Buddhavaṃsa, v.v. cũng không được nói đến, nhưng không vì thế mà chúng không phải là thẩm quyền. Ở đây cũng nên hiểu như vậy.

နိဒါနဉ္စ နာမ သုတ္တဝိနယာနံ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကဥပါလိတ္ထေရာဒီဟိ မဟာသာဝကေဟေဝ ဘာသိတံ, ဣဒဉ္စ မဟာသာဝကဘာသိတံ, ထေရံ မုဉ္စိတွာ အနညဝိသယတ္တာ ဣမိဿာ ဝိစာရဏာယာတိ ကိမေတေန နိဒါနဂဝေသနေန, အတ္ထောယေဝေတ္ထ ဂဝေသိတဗ္ဗော, ယော ပါဠိယာ အဝိရုဒ္ဓေါတိ. အထ ဝါ ပါဠိယာ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာဘာဝတော န ဣမဿ ပကရဏဿ ဝိသုံ နိဒါနဝစနကိစ္စံ အတ္ထိ, ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂနိဒ္ဒေသာဒီနံ ဝိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

Vả lại, phần duyên khởi của Kinh và Luật đã được các vị đại thinh văn như trưởng lão Ānanda, người giữ kho tàng Chánh pháp, và trưởng lão Upāli, v.v. thuyết giảng. Và bộ luận này cũng do một vị đại thinh văn thuyết giảng, vì ngoài vị Trưởng lão (Kaccāyana) ra, việc khảo sát này không phải là lĩnh vực của người khác. Do đó, việc tìm kiếm phần duyên khởi này có ích gì? Ở đây, chỉ nên tìm kiếm ý nghĩa nào không mâu thuẫn với Thánh điển Pāli. Hoặc nên hiểu rằng: vì là bộ luận giải thích ý nghĩa của Thánh điển Pāli, nên bộ luận này không có phận sự phải nói riêng về phần duyên khởi, cũng giống như các bộ Paṭisambhidāmagga, Niddesa, v.v.

ဣဒါနိ ဧတသ္မိံ ပကရဏေ နာနပ္ပကာရကောသလ္လတ္ထံ အယံ ဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော – သဗ္ဗမေဝ စေတံ ပကရဏံ သာသနပရိယေဋ္ဌိဘာဝတော ဧကဝိဓံ, တထာ အရိယမဂ္ဂသမ္ပာဒနတော ဝိမုတ္တိရသတော စ. ဗျဉ္ဇနတ္ထဝိစာရဘာဝတော ဒုဝိဓံ, တထာ သင်္ဂဟဝိဘာဂဘာဝတော ဓမ္မဝိနယတ္ထသံဝဏ္ဏနတော လောကိယလောကုတ္တရတ္ထသင်္ဂဟဏတော ရူပါရူပဓမ္မပရိဂ္ဂါဟကတော လက္ခဏလက္ခိယဘာဝတော ပဝတ္တိနိဝတ္တိဝစနတော သဘာဂဝိသဘာဂနိဒ္ဒေသတော သာဓာရဏာသာဓာရဏဓမ္မဝိဘာဂတော စ.

Bây giờ, trong bộ luận này, sự phân chia sau đây cần được hiểu rõ để có được sự khéo léo trong nhiều phương diện. Toàn bộ bộ luận này là một loại duy nhất, xét về phương diện tìm cầu ý nghĩa của giáo pháp; tương tự, xét về phương diện thành tựu Thánh đạo và có hương vị giải thoát. Bộ luận này là hai loại, xét về phương diện khảo sát văn tự và ý nghĩa; tương tự, xét về phương diện tổng hợp và phân tích, về phương diện giải thích ý nghĩa của Pháp và Luật, về phương diện bao gồm ý nghĩa của pháp thế gian và siêu thế, về phương diện nắm bắt các pháp sắc và phi sắc, về phương diện là đặc tính và đối tượng được nhận biết, về phương diện nói về sự diễn tiến và sự chấm dứt, về phương diện chỉ ra các pháp tương đồng và dị biệt, và về phương diện phân chia các pháp chung và không chung.

တိဝိဓံ ပုဂ္ဂလတ္တယနိဒ္ဒေသတော တိဝိဓကလျာဏဝိဘာဂတော ပရိညတ္တယကထနတော ပဟာနတ္တယူပဒေသတော သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟဏတော တိဝိဓသံကိလေသဝိသောဓနတော မူလဂီတိအနုဂီတိသင်္ဂီတိဘေဒတော ပိဋကတ္တယတ္ထသံဝဏ္ဏနတော ဟာရနယပဋ္ဌာနပ္ပဘေဒတော စ.

Bộ luận này là ba loại, xét về phương diện chỉ ra ba hạng người, về phương diện phân tích ba loại thiện, về phương diện trình bày ba loại biến tri, về phương diện chỉ dạy ba loại đoạn trừ, về phương diện bao gồm ba học giới, về phương diện thanh lọc ba loại phiền não, về phương diện có sự khác biệt giữa Mūlagīti, Anugīti, và Saṅgīti, về phương diện giải thích ý nghĩa của Tam tạng, và về phương diện có sự khác biệt giữa các Hāra, Naya, và Paṭṭhāna.

စတုဗ္ဗိဓံ စတုပ္ပဋိသမ္ဘိဒါဝိသယတော စတုနယဒေသနတော ဓမ္မတ္ထဒေသနာပဋိဝေဓဂမ္ဘီရဘာဝတော စ. ပဉ္စဝိဓံ အဘိညေယျာဒိဓမ္မဝိဘာဂတော ပဉ္စက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသတော ပဉ္စဂတိပရိစ္ဆေဒတော ပဉ္စနိကာယတ္ထဝိဝရဏတော စ. ဆဗ္ဗိဓံ ဆဠာရမ္မဏဝိဘာဂတော ဆအဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာယတနဝိဘာဂတော စ. သတ္တဝိဓံ သတ္တဝိညာဏဋ္ဌိတိပရိစ္ဆေဒတော. နဝဝိဓံ သုတ္တာဒိနဝင်္ဂနိဒ္ဒေသတော. စုဒ္ဒသဝိဓံ သုတ္တာဓိဋ္ဌာနဝိဘာဂတော. သောဠသဝိဓံ အဋ္ဌဝီသတိဝိဓဉ္စ သာသနပဋ္ဌာနပ္ပဘေဒတော. စတုရာသီတိသဟဿဝိဓံ စတုရာသီတိသဟဿဓမ္မက္ခန္ဓဝိစာရဘာဝတောတိအာဒိနာ နယေန ပကရဏဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

Bộ luận này là bốn loại, xét về phương diện là đối tượng của bốn Vô ngại giải, về phương diện thuyết giảng bốn phương pháp, và về phương diện có sự sâu xa về pháp, nghĩa, thuyết giảng, và thông đạt. Bộ luận này là năm loại, xét về phương diện phân tích các pháp cần thắng tri v.v., về phương diện chỉ ra năm uẩn, về phương diện phân định năm cõi, và về phương diện giải thích ý nghĩa của năm bộ Nikāya. Bộ luận này là sáu loại, xét về phương diện phân tích sáu đối tượng và về phương diện phân tích sáu nội xứ và ngoại xứ. Bộ luận này là bảy loại, xét về phương diện phân định bảy thức trú. Bộ luận này là chín loại, xét về phương diện chỉ ra chín chi phần giáo pháp như Kinh v.v. Bộ luận này là mười bốn loại, xét về phương diện phân tích các nền tảng của kinh. Bộ luận này là mười sáu loại và hai mươi tám loại, xét về phương diện có sự khác biệt của các nền tảng giáo pháp. Bộ luận này là tám mươi bốn ngàn loại, xét về phương diện khảo sát tám mươi bốn ngàn pháp uẩn. Theo phương pháp này, v.v., sự phân chia bộ luận cần được hiểu rõ.

တတ္ထ သာသနပရိယေဋ္ဌိဘာဝတောတိ သကလံ နေတ္တိပ္ပကရဏံ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟဿ နဝင်္ဂဿ သတ္ထုသာသနဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာဘာဝတော. အရိယမဂ္ဂသမ္ပာဒနတောတိ [Pg.5] ဒဿနဘူမိဘာဝနာဘူမိသမ္ပာဒနတော. ဝိမုတ္တိရသတောတိ သာသနဿ အမတပရိယောသာနတ္တာ ဝုတ္တံ. ဗျဉ္ဇနတ္ထဝိစာရဘာဝတောတိ ဟာရဗျဉ္ဇနပဒကမ္မနယာနံ ဗျဉ္ဇနဝိစာရတ္တာ အတ္ထပဒအတ္ထနယာနံ အတ္ထဝိစာရတ္တာ ဝုတ္တံ. သင်္ဂဟဝိဘာဂဘာဝေါ ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ. ဓမ္မဝိနယတ္ထသံဝဏ္ဏနတောတိ သကလဿာပိ ပရိယတ္တိသာသနဿ ဓမ္မဝိနယဘာဝတော ဝုတ္တံ. လက္ခဏလက္ခိယဘာဝတောတိ နေတ္တိဝစနဿ လက္ခဏတ္တာ ဥဒါဟရဏသုတ္တာနဉ္စ လက္ခိယတ္တာ ဝုတ္တံ. သဘာဂဝိသဘာဂနိဒ္ဒေသတောတိ သမာနဇာတိယာ ဓမ္မာ သဘာဂါ, ပဋိပက္ခာ ဝိသဘာဂါ, တံဝိစာရဘာဝတောတိ အတ္ထော. သာဓာရဏာသာဓာရဏဓမ္မဝိဘာဂတောတိ ပဟာနေကဋ္ဌသဟဇေကဋ္ဌတာဒိသာမညေန ယေ ဓမ္မာ ယေသံ ဓမ္မာနံ နာမဝတ္ထာဒိနာ သာဓာရဏာ တဗ္ဗိဓုရတာယ အသာဓာရဏာ စ, တံဝိဘာဂတော ဒုဝိဓန္တိ အတ္ထော.

Trong đó, (cụm từ) ‘về phương diện tìm cầu ý nghĩa của giáo pháp’ (có nghĩa là) vì toàn bộ bộ Nettippakaraṇa giải thích ý nghĩa giáo pháp của Đức Đạo Sư, gồm chín chi phần và được thâu tóm trong ba học giới. (Cụm từ) ‘về phương diện thành tựu Thánh đạo’ (có nghĩa là) vì thành tựu kiến đạo địa và tu đạo địa. (Cụm từ) ‘có hương vị giải thoát’ được nói đến vì giáo pháp có sự kết thúc nơi Bất tử (Niết-bàn). (Cụm từ) ‘về phương diện khảo sát văn tự và ý nghĩa’ được nói đến vì có sự khảo sát văn tự của các Hāra, Byanjanapada, và Kammanaya, và có sự khảo sát ý nghĩa của các Atthapada và Atthanaya. (Cụm từ) ‘về phương diện tổng hợp và phân tích’ sẽ trở nên rõ ràng ở phần sau. (Cụm từ) ‘về phương diện giải thích ý nghĩa của Pháp và Luật’ được nói đến vì toàn bộ giáo pháp học (pariyattisāsana) chính là Pháp và Luật. (Cụm từ) ‘về phương diện là đặc tính và đối tượng được nhận biết’ được nói đến vì lời văn của Netti là đặc tính (lakkhaṇa) và các kinh được dẫn chứng là đối tượng được nhận biết (lakkhiya). (Cụm từ) ‘về phương diện chỉ ra các pháp tương đồng và dị biệt’ có nghĩa là: các pháp có cùng bản chất là pháp tương đồng (sabhāga), các pháp đối lập là pháp dị biệt (visabhāga); ý nghĩa là do có sự khảo sát về chúng. (Cụm từ) ‘về phương diện phân chia các pháp chung và không chung’ có nghĩa là: do sự tương đồng về việc có cùng chức năng đoạn trừ, cùng chức năng đồng sanh, v.v., những pháp nào là chung (sādhāraṇā) với những pháp khác về danh xưng, đối tượng, v.v., và những pháp nào là không chung (asādhāraṇā) do trái ngược với điều đó; do sự phân chia chúng mà (bộ luận này) là hai loại, đó là ý nghĩa.

ပုဂ္ဂလတ္တယနိဒ္ဒေသတောတိ ဥဂ္ဃဋိတညုအာဒိ ပုဂ္ဂလတ္တယနိဒ္ဒေသတော. တိဝိဓကလျာဏဝိဘာဂတောတိ အာဒိကလျာဏာဒိဝိဘာဂတော. မူလဂီတိအနုဂီတိသင်္ဂီတိဘေဒတောတိ ပဌမံ ဝစနံ မူလဂီတိ, ဝုတ္တဿေဝ အတ္ထဿ သင်္ဂဟဂါထာ အနုဂီတိ, တံတံသုတ္တတ္ထယောဇနဝသေန ဝိပ္ပကိဏ္ဏဿ ပကရဏဿ သင်္ဂါယနံ သင်္ဂီတိ, သာ ထေရဿ ပရတော ပဝတ္တိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ, ဧတာသံ တိဿန္နံ ဘေဒတော တိဝိဓန္တိ အတ္ထော. ပဉ္စက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသတောတိ ရူပါဒိပဉ္စက္ခန္ဓသီလာဒိပဉ္စဓမ္မက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသတော ပဉ္စဝိဓန္တိ အတ္ထော. သုတ္တာဓိဋ္ဌာနဝိဘာဂတောတိ လောဘဒေါသမောဟာနံ အလောဘာဒေါသာမောဟာနံ ကာယဝစီမနောကမ္မာနံ သဒ္ဓါဒိပဉ္စိန္ဒြိယာနဉ္စ ဝသေန စုဒ္ဒသဝိဓဿ သုတ္တာဓိဋ္ဌာနဿ ဝိဘာဂဝစနတော စုဒ္ဒသဝိဓန္တိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျန္တိ န ပပဉ္စိတံ.

Do cách trình bày về ba hạng người tức là do cách trình bày về ba hạng người là ugghaṭitaññu v.v. Do cách phân chia về ba thiện lành tức là do cách phân chia về thiện lành ở đoạn đầu v.v. Do sự khác biệt của mūlagīti, anugīti, saṅgīti: lời nói đầu tiên là mūlagīti, kệ tóm tắt ý nghĩa đã được nói là anugīti, việc trùng tụng bộ luận tản mác theo cách kết hợp ý nghĩa của các kinh này kinh kia là saṅgīti, điều đó được biết là đã được tiến hành sau (thời) của trưởng lão (Kaccāyana), do sự khác biệt của ba điều này nên có ba loại, đó là ý nghĩa. Do cách trình bày về năm uẩn tức là do cách trình bày về năm uẩn là sắc v.v. và năm pháp uẩn là giới v.v. nên có năm loại, đó là ý nghĩa. Do cách phân chia nền tảng của kinh tức là do lời nói phân chia 14 loại nền tảng của kinh theo cách của tham, sân, si; vô tham, vô sân, vô si; thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp; và năm căn là tín v.v. nên có 14 loại, đó là ý nghĩa. Phần còn lại dễ hiểu nên không được trình bày chi tiết.

၁. သင်္ဂဟဝါရဝဏ္ဏနာ

1. Chú giải về Chương Tóm Lược

ဧဝံ အနေကဘေဒဝိဘတ္တေ နေတ္တိပ္ပကရဏေ ယဒိဒံ ဝုတ္တံ ‘‘သင်္ဂဟဝိဘာဂဝါရဝသေန ဒုဝိဓ’’န္တိ, တတ္ထ သင်္ဂဟဝါရော အာဒိ. တဿာပိ ‘‘ယံ လောကော ပူဇယတေ’’တိ အယံ ဂါထာ အာဒိ. တတ္ထ ယန္တိ အနိယမတော ဥပယောဂနိဒ္ဒေသော, တဿ ‘‘တဿာ’’တိ ဣမိနာ နိယမနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. လောကောတိ ကတ္တုနိဒ္ဒေသော. ပူဇယတေတိ ကိရိယာနိဒ္ဒေသော. သလောကပါလောတိ ကတ္တုဝိသေသနံ. သဒါတိ ကာလနိဒ္ဒေသော. နမဿတိ စာတိ ဥပစယေန ကိရိယာနိဒ္ဒေသော[Pg.6]. တဿာတိ သာမိနိဒ္ဒေသော. ဧတန္တိ ပစ္စတ္တနိဒ္ဒေသော. သာသနဝရန္တိ ပစ္စတ္တနိဒ္ဒေသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဒဿနံ. ဝိဒူဟီတိ ကရဏဝစနေန ကတ္တုနိဒ္ဒေသော. ဉေယျန္တိ ကမ္မဝါစကကိရိယာနိဒ္ဒေသော. နရဝရဿာတိ ‘‘တဿာ’’တိ နိယမေတွာ ဒဿိတဿ သရူပတော ဒဿနံ.

Trong bộ Nettippakaraṇa được phân chia thành nhiều loại như vậy, lời nào đã được nói rằng: “Có hai loại theo chương tóm tắt và chương phân tích”, trong đó, chương tóm tắt là phần đầu. Của chương tóm tắt ấy, bài kệ “yaṃ loko pūjayate” này là phần đầu. Trong đó, “yaṃ” là sự trình bày về đối cách một cách không xác định, sự xác định của nó cần được biết bởi từ “tassā” này. “Loko” là sự trình bày về chủ cách. “Pūjayate” là sự trình bày về động từ. “Salokapālo” là tính từ của chủ từ. “Sadā” là sự trình bày về thời gian. “Namassati ca” là sự trình bày về động từ cùng với (tiểu từ ca) có nghĩa là thêm vào. “Tassā” là sự trình bày về sở hữu cách. “Etaṃ” là sự trình bày về chủ cách. “Sāsanavaraṃ” là sự chỉ ra pháp được trình bày bằng chủ cách. “Vidūhi” là sự trình bày về chủ cách bằng công cụ cách. “Ñeyyaṃ” là sự trình bày về động từ ở thể bị động. “Naravarassā” là sự chỉ ra một cách cụ thể điều đã được chỉ ra sau khi đã xác định bằng từ “tassā”.

တတ္ထ လောကိယန္တိ ဧတ္ထ ပုညာပုညာနိ တဗ္ဗိပါကော စာတိ လောကော, ပဇာ, သတ္တနိကာယောတိ အတ္ထော. လောက-သဒ္ဒေါ ဟိ ဇာတိသဒ္ဒတာယ သာမညဝသေန နိရဝသေသတော သတ္တေ သင်္ဂဏှာတိ. ကိဉ္စာပိ ဟိ လောကသဒ္ဒေါ သင်္ခါရဘာဇနေသုပိ ဒိဋ္ဌပ္ပယောဂေါ, ပူဇနကိရိယာယောဂျဘူတတာဝသေန ပန သတ္တလောကဝစနော ဧဝ ဣဓ ဂဟိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပူဇယတေတိ မာနယတိ, အပစာယတီတိ အတ္ထော.

Trong đó, ở đây các nghiệp thiện và bất thiện và quả của chúng tồn tại, vì thế gọi là thế gian (loko); có nghĩa là chúng sanh, tập hợp chúng sanh. Quả vậy, từ “loka” do là một từ chỉ chủng loại nên bao gồm tất cả chúng sanh một cách tổng quát, không sót. Mặc dù từ “loka” cũng được thấy sử dụng cho thế gian hành và thế gian cõi, nhưng ở đây, cần phải hiểu rằng chỉ từ chỉ chúng sanh thế gian mới được lấy, do phù hợp với hành động cúng dường. “Pūjayate” có nghĩa là tôn kính, kính trọng.

လောကံ ပါလေန္တီတိ လောကပါလာ, စတ္တာရော မဟာရာဇာနော. လောကိယာ ပန ဣန္ဒယမဝရုဏကုဝေရာ လောကပါလာတိ ဝဒန္တိ. သဟ လောကပါလေဟီတိ သလောကပါလော, ‘‘လောကော’’တိ ဣမိနာ တုလျာဓိကရဏံ. အထ ဝါ ဣဿရိယာဓိပစ္စေန တံတံသတ္တလောကဿ ပါလနတော ရက္ခဏတော ခတ္တိယစတုမဟာရာဇသက္ကသုယာမသန္တုသိတသုနိမ္မိတပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိမဟာဗြဟ္မာဒယော လောကပါလာ. တေဟိ သဟ တံတံသတ္တနိကာယော သလောကပါလော လောကောတိ ဝုတ္တော. အထ ဝါ ‘‘ဒွေမေ, ဘိက္ခဝေ, သုက္ကာ ဓမ္မာ လောကံ ပါလေန္တီ’’တိ (အ. နိ. ၂.၉; ဣတိဝု. ၄၂) ဝစနတော ဟိရောတ္တပ္ပဓမ္မာ လောကပါလာ. တေဟိ သမန္နာဂတော လောကော သလောကပါလော. ဟိရောတ္တပ္ပသမ္ပန္နာ ဟိ ပါပဂရဟိနော သပ္ပုရိသာ ဓမ္မစ္ဆန္ဒဝန္တတာယ ဘဂဝတိ ပူဇာနမက္ကာရပရာ ဟောန္တီတိ.

Họ bảo vệ thế gian, vì thế gọi là hộ thế (lokapālā), (đó là) Tứ Đại Thiên Vương. Còn những người thế gian thì nói rằng Indra, Yama, Varuṇa, Kuvera là các vị hộ thế. Cùng với các vị hộ thế, vì thế gọi là “salokapālo”, (từ này) có cùng cơ sở với từ “loko”. Hoặc là, do bảo vệ, hộ trì thế gian chúng sanh này kia bằng quyền lực và sự thống trị, nên các vị vua, Tứ Đại Thiên Vương, Sakka, Suyāma, Santusita, Sunimmita, Paranimmitavasavattī, Đại Phạm Thiên v.v. là các vị hộ thế. Tập hợp chúng sanh này kia cùng với các vị ấy được gọi là thế gian cùng với các vị hộ thế. Hoặc là, theo lời dạy “Này các Tỳ khưu, có hai pháp trắng này bảo vệ thế gian”, các pháp tàm và quý là các vị hộ thế. Thế gian được trang bị các pháp ấy là “salokapālo”. Quả vậy, các bậc chân nhân, những người chê bai điều ác, được trang bị tàm và quý, do có ước muốn trong pháp, nên họ chuyên tâm cúng dường và đảnh lễ Đức Thế Tôn.

သဒါတိ သဗ္ဗကာလံ ရတ္တိဉ္စေဝ ဒိဝါ စ, သဒါတိ ဝါ ဘဂဝတော ဓရမာနကာလေ တတော ပရဉ္စ. အထ ဝါ သဒါတိ အဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ သာသနန္တရဓာနာ, တတော ပရမ္ပိ ဝါ. မဟာဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယ ဟိ မဟာဗောဓိသတ္တာ ဗောဓိယာ နိယတတာယ ဗုဒ္ဓင်္ကုရဘူတာ သဒေဝကဿ လောကဿ ပူဇနီယာ စေဝ ဝန္ဒနီယာ စ ဟောန္တိ. ယထာဟ ဘဂဝါ သုမေဓဘူတော –

“Sadā” là mọi lúc, cả đêm lẫn ngày; hoặc “sadā” là trong thời gian Đức Thế Tôn còn tại thế và cả sau đó. Hoặc là “sadā” là kể từ khi phát nguyện cho đến khi giáo pháp biến mất, và cả sau đó nữa. Quả vậy, kể từ khi phát đại nguyện, các vị Đại Bồ-tát, do chắc chắn sẽ đạt được giác ngộ, đã trở thành mầm mống Phật, trở thành những vị đáng được cúng dường và đáng được đảnh lễ của thế gian cùng với chư thiên. Như Đức Thế Tôn khi còn là Sumedha đã nói –

‘‘ဒီပင်္ကရော လောကဝိဒူ, အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟော;

မမ ကမ္မံ ပကိတ္တေတွာ, ဒက္ခိဏံ ပါဒမုဒ္ဓရိ.

“Đức Phật Dīpaṅkara, bậc thông suốt ba cõi, bậc xứng đáng thọ nhận các vật cúng dường; sau khi tán thán hành động của ta, đã nhấc chân phải lên.

‘‘ယေ [Pg.7] တတ္ထာသုံ ဇိနပုတ္တာ, ပဒက္ခိဏမကံသု မံ;

ဒေဝါ မနုဿာ အသုရာ စ, အဘိဝါဒေတွာန ပက္ကမု’’န္တိ. (ဗု. ဝံ. ၂.၇၅-၇၆);

“Những vị con của bậc chiến thắng nào có mặt ở đó, đã đi nhiễu quanh ta theo chiều bên phải; chư thiên, loài người và a-tu-la, sau khi đảnh lễ đã ra đi.”

နမဿတိ စာတိ ကေစိ ကေသဉ္စိ ပူဇာသက္ကာရာဒီနိ ကရောန္တာပိ တေသံ အပါကဋဂုဏတာယ နမက္ကာရံ န ကရောန္တိ, န ဧဝံ ဘဂဝတော, ယထာဘူတအဗ္ဘုဂ္ဂတကိတ္တိသဒ္ဒတာယ ပန ဘဂဝန္တံ သဒေဝကော လောကော ပူဇယတိ စေဝ နမဿတိ စာတိ အတ္ထော. ‘‘သဒါ နရမနုဿော’’တိ ကေစိ ပဌန္တိ, တံ န သုန္ဒရံ. တဿာတိ ယံ သဒေဝကော လောကော ပူဇယတိ စေဝ နမဿတိ စ, တဿ. ဧတန္တိ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဗုဒ္ဓိယံ ဝိပရိဝတ္တမာနံ သာမညေန ဒဿေတိ. သာသနဝရန္တိ တံ သရူပတော ဒဿေတိ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ ယထာရဟံ သတ္တေ သာသတိ ဝိနေတိ ဧတေနာတိ သာသနံ, တဒေဝ ဧကန္တနိယျာနဋ္ဌေန အနညသာဓာရဏဂုဏတာယ စ ဥတ္တမဋ္ဌေန တံတံအဘိပတ္ထိတသမိဒ္ဓိဟေတုတာယ ပဏ္ဍိတေဟိ ဝရိတဗ္ဗတော ဝါ ဝရံ, သာသနမေဝ ဝရန္တိ သာသနဝရံ. ဝိဒူဟီတိ ယထာသဘာဝတော ကမ္မကမ္မဖလာနိ ကုသလာဒိဘေဒေ စ ဓမ္မေ ဝိဒန္တီတိ ဝိဒူ, ပဏ္ဍိတမနုဿာ, တေဟိ. ဉာတဗ္ဗံ, ဉာဏမရဟတီတိ ဝါ ဉေယျံ. နရဝရဿာတိ ပုရိသဝရဿ, အဂ္ဂပုဂ္ဂလဿာတိ အတ္ထော.

Về “namassati ca”: một số người dù thực hiện cúng dường, tôn trọng v.v. đối với một số người, nhưng họ không đảnh lễ do đức hạnh của những người đó không nổi bật; đối với Đức Thế Tôn thì không như vậy, mà do danh tiếng vang xa đúng với sự thật, thế gian cùng với chư thiên vừa cúng dường vừa đảnh lễ Đức Thế Tôn, đó là ý nghĩa. Một số người đọc là “sadā naramanusso”, điều đó không hay. “Tassā” có nghĩa là: của bậc nào mà thế gian cùng với chư thiên vừa cúng dường vừa đảnh lễ. “Etaṃ” chỉ ra một cách tổng quát điều sắp được nói, đang hiện hành trong trí tuệ. “Sāsanavaraṃ” chỉ ra điều đó một cách cụ thể. Trong đó, giáo huấn, rèn luyện chúng sanh một cách tương xứng bằng những lợi ích tối thượng trong hiện tại và tương lai, bởi pháp này, vì thế gọi là giáo pháp (sāsanaṃ); chính giáo pháp ấy là cao quý (varaṃ) do ý nghĩa tối thượng vì là phương tiện chắc chắn đưa ra khỏi (vòng luân hồi) và vì có những phẩm chất không chung với ai khác, hoặc do được các bậc hiền trí mong mỏi vì là nguyên nhân thành tựu những điều mong ước này kia; giáo pháp chính là cao quý, vì thế gọi là “sāsanavaraṃ”. “Vidūhi” có nghĩa là: họ biết nghiệp và quả của nghiệp, và các pháp có sự phân biệt như thiện v.v. đúng theo bản chất, vì thế gọi là người trí (vidū), (tức là) những người có trí tuệ; bởi những người ấy. Cần được biết, hoặc xứng đáng với trí tuệ, vì thế gọi là “ñeyyaṃ”. “Naravarassā” có nghĩa là của bậc nhân sĩ cao quý, của bậc tối thượng.

ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယော အနညသာဓာရဏမဟာကရုဏာသဗ္ဗညုတညာဏာဒိဂုဏဝိသေသယောဂေန သဒေဝကေန လောကေန ပူဇနီယော နမဿနီယော စ ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, တဿ လောကေ ဥတ္တမပုဂ္ဂလဿ ဧတံ ဣဒါနိ အမှေဟိ ဝိဘဇိတဗ္ဗဟာရနယပဋ္ဌာနဝိစာရဏဝိသယဘူတံ သာသနံ အာဒိကလျာဏတာဒိဂုဏသမ္ပတ္တိယာ ဝရံ အဂ္ဂံ ဥတ္တမံ နိပုဏဉာဏဂေါစရတာယ ပဏ္ဍိတဝေဒနီယမေဝါတိ. ဘဂဝတော ဟိ ဝစနံ ဧကဂါထာမတ္တမ္ပိ သစ္စပဋိစ္စသမုပ္ပာဒခန္ဓာယတနဓာတိန္ဒြိယသတိပဋ္ဌာနာဒိသဘာဝဓမ္မနိဒ္ဓါရဏက္ခမတာယ သောဠသဟာရပဉ္စနယသောဠသအဋ္ဌဝီသတိဝိဓပဋ္ဌာနဝိစာရယောဂျဘာဝေန စ ပရမဂမ္ဘီရံ အတ္ထတော အဂါဓပါရံ သဏှသုခုမဉာဏဝိသယမေဝါတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ပညဝန္တဿာယံ ဓမ္မော, နာယံ ဓမ္မော ဒုပ္ပညဿာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၅၈; အ. နိ. ၈.၃၀). အထ ဝါ ဘဂဝတော သာသနံ ပရိညာက္ကမေန လက္ခဏာဝဗောဓပ္ပဋိပတ္တိယာ သုညတမုခါဒီဟိ ဩဂါဟိတဗ္ဗတ္တာ အဝိညူနံ သုပိနန္တေနပိ န ဝိသယော ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ဝိဒူဟိ ဉေယျ’’န္တိ. တထာ စ ဝုတ္တံ – ‘‘ဧတု ဝိညူ ပုရိသော’’တိအာဒိ.

Điều này được nói là: Vị Thế Tôn nào là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, đáng được cúng dường và đảnh lễ bởi thế gian cùng với chư thiên do sự thành tựu các phẩm chất đặc biệt như đại bi, toàn giác trí, v.v... không chung với người khác; giáo pháp này của vị ấy, bậc tối thượng trong thế gian, bây giờ là đối tượng để chúng ta phân tích, xem xét theo các phương pháp luận (hāra), các phương pháp (naya), và các nền tảng (paṭṭhāna), là cao thượng, tối thắng, tối thượng do sự thành tựu các phẩm chất như tốt đẹp ở đoạn đầu, và chỉ có thể được biết bởi bậc hiền trí do là cảnh giới của trí tuệ tinh tế. Vì rằng lời dạy của Đức Thế Tôn, dù chỉ một bài kệ, cũng vô cùng sâu sắc, về mặt ý nghĩa thì không thể dò đến bờ bến, chỉ là đối tượng của trí tuệ vi tế, tinh diệu, do có khả năng xác định các pháp tự tánh như Tứ đế, Thập nhị nhân duyên, uẩn, xứ, giới, căn, niệm xứ, v.v... và do thích hợp để xem xét theo mười sáu phương pháp luận (hāra), năm phương pháp (naya), và các nền tảng (paṭṭhāna) có mười sáu hoặc hai mươi tám loại. Do đó, Ngài đã nói: ‘Pháp này dành cho người có trí tuệ, pháp này không dành cho người kém trí tuệ.’ Hoặc là, giáo pháp của Đức Thế Tôn, do phải được thâm nhập bằng các phương pháp như không môn (suññatamukha), v.v... qua sự thực hành liễu tri các đặc tính theo tiến trình của liễu tri (pariññā), nên không phải là đối tượng của những người không có trí tuệ, ngay cả trong giấc mơ. Vì vậy, Ngài nói: ‘phải được biết bởi những người có trí tuệ.’ Và cũng được nói như vậy: ‘Hãy đến, người có trí tuệ...’ v.v...

အပရေ [Pg.8] ပန ‘‘တံ တဿ သာသနဝရ’’န္တိ ပဌန္တိ, တေသံ မတေန ယံ-သဒ္ဒေါ သာသန-သဒ္ဒေန သမာနာဓိကရဏောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ယံ သာသနဝရံ သလောကပါလော လောကော ပူဇယတိ နမဿတိ စ, တံ သာသနဝရံ ဝိဒူဟိ ဉာတဗ္ဗန္တိ. ဣမသ္မိဉ္စ နယေ လောကပါလ-သဒ္ဒေန ဘဂဝါပိ ဝုစ္စတိ. ဘဂဝါ ဟိ လောကဂ္ဂတာယကတ္တာ နိပ္ပရိယာယေန လောကပါလော, တသ္မာ ‘‘တဿာ’’တိ လောကပါလဿ သတ္ထုနောတိ အတ္ထော. သလောကပါလောတိ စေတ္ထ လောကပါလ-သဒ္ဒေါ ဂုဏီဘူတောပိ သတ္ထုဝိသယတ္တာ သာသန-သဒ္ဒါပေက္ခတာယ သာမိဘာဝေန သမ္ဗန္ဓီဝိသေသဘူတော ပဓာနဘူတော ဝိယ ပဋိနိဒ္ဒေသံ အရဟတီတိ.

Tuy nhiên, các vị khác đọc là ‘taṃ tassa sāsanavaraṃ,’ theo quan điểm của họ, cần phải hiểu rằng từ ‘yaṃ’ đồng vị với từ ‘sāsana.’ Điều này được nói là: giáo pháp cao thượng nào mà thế gian cùng với vị Hộ thế cúng dường và đảnh lễ, giáo pháp cao thượng ấy phải được biết bởi những người có trí tuệ. Và trong phương pháp này, Đức Thế Tôn cũng được gọi bằng từ ‘lokapāla’ (Hộ thế). Vì rằng Đức Thế Tôn, do là vị lãnh đạo tối cao của thế gian, một cách không ẩn dụ (trực tiếp) là vị Hộ thế. Do đó, ‘tassa’ có nghĩa là ‘của vị Đạo sư, vị Hộ thế.’ Và ở đây, trong câu ‘salokapālo,’ từ ‘lokapāla’ dù ở vị trí phụ thuộc, nhưng do là đối tượng chỉ đến vị Đạo sư, do liên quan đến từ ‘sāsana,’ do là một đặc tính liên hệ với tư cách là chủ nhân, nên xứng đáng được chỉ lại (bằng đại từ) như thể nó là thành phần chính.

ကထံ ပန သယံ ဓမ္မဿာမီ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ပူဇယတီတိ? နာယံ ဝိရောဓော. ဓမ္မဂရုနော ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော, တေ သဗ္ဗကာလံ ဓမ္မံ အပစာယမာနာဝ ဝိဟရန္တီတိ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ယံနူနာဟံ ယွာယံ ဓမ္မော မယာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ, တမေဝ ဓမ္မံ သက္ကတွာ ဂရုံ ကတွာ ဥပနိဿာယ ဝိဟရေယျ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၁၇၃; အ. နိ. ၄.၂၁).

Nhưng làm thế nào mà Đức Thế Tôn, chính Ngài là chủ nhân của Pháp, lại cúng dường Pháp? Điều này không mâu thuẫn. Vì rằng các vị Phật, các vị Thế Tôn, đều tôn kính Pháp; các Ngài luôn an trú trong sự tôn kính Pháp. Điều này đã được nói: ‘Chắc chắn ta nên an trú, nương tựa, tôn trọng, cung kính chính Pháp mà ta đã giác ngộ.’

အပိ စ ဘဂဝတော ဓမ္မပူဇနာ သတ္တသတ္တာဟပ္ပဋိပတ္တိအာဒီဟိ ဒီပေတဗ္ဗာ. ဓမ္မဿာမီတိ စ ဓမ္မေန သဒေဝကဿ လောကဿ သာမီတိ အတ္ထော, န ဓမ္မဿ သာမီတိ. ဧဝမ္ပိ နမဿတီတိ ဝစနံ န ယုဇ္ဇတိ. န ဟိ ဘဂဝါ ကဉ္စိ နမဿတီတိ, ဧသောပိ နိဒ္ဒေါသော. န ဟိ နမဿတီတိ ပဒဿ နမက္ကာရံ ကရောတီတိ အယမေဝ အတ္ထော, အထ ခေါ ဂရုကရဏေန တန္နိန္နော တပ္ပောဏော တပ္ပဗ္ဘာရောတိ အယမ္ပိ အတ္ထော လဗ္ဘတိ. ဘဂဝါ စ ဓမ္မဂရုတာယ သဗ္ဗကာလံ ဓမ္မနိန္နပေါဏပဗ္ဘာရဘာဝေန ဝိဟရတီတိ. အယဉ္စ အတ္ထော ‘‘ယေန သုဒံ သွာဟံ နိစ္စကပ္ပံ ဝိဟရာမီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၈၇) ဧဝမာဒီဟိ သုတ္တပဒေဟိ ဒီပေတဗ္ဗော. ‘‘ဝိဒူဟိ နေယျ’’န္တိပိ ပါဌော, တဿ ပဏ္ဍိတေဟိ သပရသန္တာနေသု နေတဗ္ဗံ ပါပေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ အတ္တသန္တာနေ ပါပနံ ဗုဇ္ဈနံ, ပရသန္တာနေ ဗောဓနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

Hơn nữa, sự cúng dường Pháp của Đức Thế Tôn cần được trình bày qua sự thực hành trong bảy tuần lễ, v.v... Và ‘Dhammassāmī’ (Chủ nhân của Pháp) có nghĩa là chủ nhân của thế gian cùng với chư thiên thông qua Pháp, chứ không phải là chủ nhân của Pháp. Ngay cả như vậy, từ ‘namassati’ (đảnh lễ) cũng không thích hợp. Vì Đức Thế Tôn không đảnh lễ bất cứ ai. (Đáp:) Điều này cũng không có lỗi. Vì từ ‘namassati’ không chỉ có nghĩa là ‘thực hiện sự đảnh lễ,’ mà còn có nghĩa là ‘nghiêng về, hướng về, xuôi về (Pháp) do sự tôn kính.’ Và Đức Thế Tôn, do tôn kính Pháp, luôn an trú trong trạng thái nghiêng về, hướng về, xuôi về Pháp. Và ý nghĩa này cần được trình bày qua các đoạn kinh như ‘nhờ đó mà ta an trú thường xuyên’... Cũng có bản đọc là ‘vidūhi neyya,’ ý nghĩa của nó là ‘cần được các bậc hiền trí dẫn dắt, đưa đến trong dòng tâm thức của mình và của người khác.’ Ở đây, cần hiểu rằng đưa đến trong dòng tâm thức của mình là sự giác ngộ, đưa đến trong dòng tâm thức của người khác là sự giáo hóa.

ဧဝံ ဘဂဝတော သဒေဝကဿ လောကဿ ပူဇနီယဝန္ဒနီယဘာဝေါ အဂ္ဂပုဂ္ဂလဘာဝေါ စ ဝုစ္စမာနော ဂုဏဝိသိဋ္ဌတံ ဒီပေတိ, သာ စ ဂုဏဝိသိဋ္ဌတာ မဟာဗောဓိယာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အာသဝက္ခယဉာဏပဒဋ္ဌာနဉှိ သဗ္ဗညုတညာဏံ သဗ္ဗညုတညာဏပဒဋ္ဌာနဉ္စ အာသဝက္ခယဉာဏံ ‘‘မဟာဗောဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ. သာ အဝိပရီတဓမ္မဒေသနတော တထာဂတေ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာတိ ဝိညာယတိ[Pg.9]. န ဟိ သဝါသနနိရဝသေသကိလေသပ္ပဟာနံ အနာဝရဏဉာဏဉ္စ ဝိနာ တာဒိသီ ဓမ္မဒေသနာ သမ္ဘဝတိ. ဣစ္စဿ စတုဝေသာရဇ္ဇယောဂေါ. တေန ဒသဗလဆအသာဓာရဏဉာဏအဋ္ဌာရသာဝေဏိကဗုဒ္ဓဓမ္မာဒိသကလသဗ္ဗညုဂုဏပါရိပူရီ ပကာသိတာ ဟောတိ. ဧတာဒိသီ စ ဂုဏဝိဘူတိ မဟာကရုဏာပုဗ္ဗင်္ဂမံ အဘိနီဟာရသမ္ပတ္တိံ ပုရဿရံ ကတွာ သမ္ပာဒိတံ သမတ္တိံသပါရမိသင်္ခါတံ ပုညဉာဏသမ္ဘာရမန္တရေန န ဥပလဗ္ဘတီတိ ဟေတုသမ္ပဒါပိ အတ္ထတော ဝိဘာဝိတာ ဟောတီတိ ဧဝံ ဘဂဝတော တီသုပိ အဝတ္ထာသု သဗ္ဗသတ္တာနံ ဧကန္တဟိတပ္ပဋိလာဘဟေတုဘူတာ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနကလျာဏာ နိရဝသေသာ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ဣမာယ ဂါထာယ ပကာသိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Như vậy, việc nói về trạng thái đáng cúng dường, đáng tán thán và là bậc tối thượng của Đức Thế Tôn đối với thế gian cùng chư thiên đã cho thấy sự ưu việt về phẩm chất; và sự ưu việt về phẩm chất ấy cần được biết qua Đại giác ngộ (mahābodhi). Vì rằng Toàn giác trí có Lậu tận trí làm nền tảng gần, và Lậu tận trí có Toàn giác trí làm nền tảng gần, được gọi là ‘Đại giác ngộ.’ Điều đó được biết là đã được thiết lập vững chắc nơi Như Lai qua việc thuyết giảng Chánh pháp không sai lệch. Vì rằng một bài thuyết pháp như vậy không thể có được nếu không có sự đoạn trừ hoàn toàn các phiền não cùng với tập khí và trí tuệ vô ngại. Do đó, Ngài thành tựu Tứ vô sở úy. Qua đó, sự viên mãn của tất cả các phẩm chất của bậc Toàn giác như Thập lực, Lục bất cộng trí, Thập bát bất cộng Phật pháp, v.v... được tuyên thuyết. Và sự huy hoàng về phẩm chất như vậy không thể đạt được nếu không có tư lương phước đức và trí tuệ, được gọi là ba mươi Ba-la-mật, được tích lũy với sự thành tựu phát nguyện đi trước, dẫn đầu bởi đại bi; do đó, sự thành tựu về nhân cũng được làm sáng tỏ về mặt ý nghĩa. Như vậy, cần phải hiểu rằng các phẩm chất của Đức Phật, vốn là nguyên nhân để tất cả chúng sinh đạt được lợi ích tuyệt đối trong cả ba thời kỳ, tốt đẹp ở đoạn đầu, đoạn giữa và đoạn cuối, và không còn dư sót, đã được tuyên thuyết qua bài kệ này.

ဒုတိယနယေ ပန ယသ္မာ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟံ သဖလံ အရိယမဂ္ဂသာသနံ တဿ အာရမ္မဏဘူတဉ္စ အမတဓာတုံ တဒဓိဂမူပါယဉ္စ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပတ္တိသာသနံ တဒတ္ထပရိဒီပနဉ္စ ပရိယတ္တိသာသနံ ယထာရဟံ သစ္စာဘိသမယဝသေန အဘိသမေန္တော သွာက္ခာတတာဒိဂုဏဝိသေသယုတ္တတံ မနသိကရောန္တော သက္ကစ္စံ သဝနဓာရဏပရိပုစ္ဆာဒီဟိ ပရိစယံ ကရောန္တော စ သဒေဝကော လောကော ပူဇယတိ နာမ. လောကနာထော စ သမ္မာသမ္ဗောဓိပ္ပတ္တိယာ ဝေနေယျာနံ သက္ကစ္စံ ဓမ္မဒေသနေန ‘‘အရိယံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သမ္မာသမာဓိံ ဒေသေဿာမိ’’ (မ. နိ. ၃.၁၃၆; သံ. နိ. ၅.၂၈; ပေဋကော. ၂၄), ‘‘မဂ္ဂါနဋ္ဌင်္ဂိကော သေဋ္ဌော’’ (ဓ. ပ. ၂၇၃; ကထာ. ၈၇၂; နေတ္တိ. ၁၂၅; ပေဋကော. ၃၀), ‘‘ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သင်္ခတာ ဝါ အသင်္ခတာ ဝါ, ဝိရာဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ’’ (ဣတိဝု. ၉၀; အ. နိ. ၄.၃၄), ‘‘ခယံ ဝိရာဂံ အမတံ ပဏီတံ’’ (ခု. ပါ. ၆.၄; သု. နိ. ၂၂၇), ‘‘ဧကာယနော အယံ, ဘိက္ခဝေ, မဂ္ဂေါ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ’’ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၃; မ. နိ. ၁.၁၀၆; သံ. နိ. ၅.၃၆၇), ‘‘ဓမ္မံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒေသေဿာမိ အာဒိကလျာဏ’’န္တိအာဒီဟိ (မ. နိ. ၃.၄၂၀; နေတ္တိ. ၅) ဝစနေဟိ ထောမနေန စ ပူဇယတိ နာမ. တသ္မာ သာသနဝရဿ ပူဇနီယဘာဝေါ ဣဓ ဝုစ္စမာနော အနဝသေသတော ဓမ္မဂုဏေ ဒီပေတီတိ ယေ အရိယဘာဝါဒယော နိယျာနာဒယော ခယဝိရာဂါဒယော မဒနိမ္မဒနာဒယော အသင်္ခတာဒယော သွာက္ခာတတာဒယော အာဒိကလျာဏတာဒယော စ အနေကေဟိ သုတ္တပဒေဟိ ပဝေဒိတာ အနေကေ ဓမ္မဂုဏာ, တေ နိရဝသေသတော ဣမာယ ဂါထာယ ပကာသိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

Hơn nữa, theo phương pháp thứ hai, bởi vì thế gian cùng với chư thiên được gọi là cúng dường (giáo huấn) khi tự mình liễu ngộ chân lý một cách xứng đáng, khi tác ý đến sự hợp thành các đức tính đặc biệt như là được khéo thuyết giảng, và khi thực hành sự quen thuộc bằng cách lắng nghe, ghi nhớ, hỏi han v.v... một cách kính cẩn đối với giáo huấn Thánh đạo cùng với quả và ba học giới, đối với bất tử giới là đối tượng của Thánh đạo ấy, đối với giáo huấn về sự thực hành phần đầu là phương tiện để chứng đắc (Thánh đạo và Niết-bàn) ấy, và đối với giáo huấn Pháp học làm sáng tỏ ý nghĩa ấy. Và bậc Lãnh đạo thế gian, do đã chứng đắc Chánh Đẳng Giác, được gọi là cúng dường khi thuyết pháp một cách kính cẩn cho chúng sanh cần được giáo hóa và khi tán thán qua các lời dạy như: “Này các Tỳ khưu, Ta sẽ giảng cho các con về Chánh định bậc Thánh”, “Trong các con đường, Bát chi là tối thắng”, “Này các Tỳ khưu, trong tất cả các pháp hữu vi hay vô vi, sự ly tham được xem là tối thượng”, “Sự đoạn tận, sự ly tham, bất tử, cao thượng”, “Này các Tỳ khưu, đây là con đường độc nhất đưa đến thanh tịnh cho chúng sanh”, “Này các Tỳ khưu, Ta sẽ giảng cho các con Pháp toàn thiện ở đoạn đầu” v.v... Do đó, việc được nói đến ở đây về tính chất đáng được cúng dường của giáo huấn cao thượng đã chỉ ra các Pháp bảo đức một cách không sót lại. Vì vậy, nên được hiểu rằng: những Pháp bảo đức nào, nhiều vô số, đã được tuyên thuyết trong nhiều đoạn kinh, như là tính chất bậc Thánh v.v..., tính chất xuất ly v.v..., sự đoạn tận và ly tham v.v..., sự dẹp tan kiêu mạn v.v..., tính chất vô vi v.v..., tính chất được khéo thuyết giảng v.v..., và tính chất toàn thiện ở đoạn đầu v.v..., thì những (Pháp bảo đức) ấy đã được làm sáng tỏ một cách không sót lại bởi câu kệ này.

ယသ္မာ [Pg.10] ပန အရိယသစ္စပ္ပဋိဝေဓေန သမုဂ္ဃာဋိတသမ္မောဟာယေဝ ပရမတ္ထတော ပဏ္ဍိတာ ဗာလျာဒိသမတိက္ကမနတော, တသ္မာ ဘာဝိတလောကုတ္တရမဂ္ဂါ သစ္ဆိကတသာမညဖလာ စ အရိယပုဂ္ဂလာ ဝိသေသတော ဝိဒူတိ ဝုစ္စန္တိ. တေ ဟိ ယထာဝုတ္တသာသနဝရံ အဝိပရီတတော ဉာတုံ နေတုဉ္စ သပရသန္တာနေ သက္ကုဏန္တီတိ အဋ္ဌအရိယပုဂ္ဂလသမူဟဿ ပရမတ္ထသံဃဿာပိ ဣဓ ဂဟိတတ္တာ ယေ သုပ္ပဋိပန္နတာဒယော အနေကေဟိ သုတ္တပဒေဟိ သံဝဏ္ဏိတာ အရိယသံဃဂုဏာ, တေပိ နိရဝသေသတော ဣဓ ပကာသိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

Hơn nữa, bởi vì chỉ những bậc Thánh đã nhổ bật si mê bằng sự thấu triệt Tứ Thánh Đế mới được gọi là bậc trí theo nghĩa chân đế, do đã vượt qua sự ngu si v.v...; do đó, các bậc Thánh nhân đã tu tập Thánh đạo siêu thế và đã chứng ngộ quả Sa-môn được gọi một cách đặc biệt là ‘vidū’ (bậc trí). Quả vậy, các vị ấy có khả năng biết một cách không sai lạc và hướng dẫn (người khác) trong dòng tương tục của mình và của người khác về giáo huấn cao thượng đã được nói đến như trên. Vì vậy, do sự bao gồm ở đây cả Tăng chúng chân đế là tập hợp của tám hạng Thánh nhân, nên được hiểu rằng: những đức tính nào của Thánh Tăng đã được tán thán trong nhiều đoạn kinh, như là bậc Thiện hạnh v.v..., thì những (đức tính) ấy cũng đã được làm sáng tỏ một cách không sót lại ở đây.

ဧဝံ ပဌမဂါထာယ သာတိသယံ ရတနတ္တယဂုဏပရိဒီပနံ ကတွာ ဣဒါနိ –

Như vậy, sau khi đã làm sáng tỏ các đức tính của Tam Bảo một cách vượt trội bằng câu kệ đầu tiên, bây giờ –

‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ, ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒါ;

သစိတ္တပရိယောဒပနံ, ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၉၀;

ဓ. ပ. ၁၈၃;

နေတ္တိ. ၃၀, ၅၀, ၁၁၆, ၁၂၄) –

“Không làm mọi điều ác, thành tựu các điều thiện, thanh lọc tâm ý của mình, đó là lời dạy của các vị Phật.” –

ဝစနတော သင်္ခေပတော သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟံ သာသနံ, တံ ပန သိက္ခတ္တယံ ဉာဏဝိသေသဝိသယဘာဝဘေဒတော အဝတ္ထာဘေဒတော စ တိဝိဓံ ဟောတိ. ကထံ? သုတမယဉာဏဂေါစရော စ ယော ‘‘ပရိယတ္တိသဒ္ဓမ္မော’’တိ ဝုစ္စတိ. စိန္တာမယဉာဏဂေါစရော စ ယော အာကာရပရိဝိတက္ကဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တီဟိ ဂဟေတဗ္ဗာကာရော ဝိမုတ္တာယတနဝိသေသော ‘‘ပဋိပတ္တိသဒ္ဓမ္မော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဝိပဿနာဉာဏာဒိသဟဂတော ဘာဝနာမယဉာဏဂေါစရော စ ယော ‘‘ပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ တိဝိဓမ္ပိ သာသနံ သာသနဝရန္တိ ပဒေန သင်္ဂဏှိတွာ တတ္ထ ယံ ပဌမံ, တံ ဣတရေသံ အဓိဂမူပါယောတိ သဗ္ဗသာသနမူလဘူတံ အတ္တနော ပကရဏဿ စ ဝိသယဘူတံ ပရိယတ္တိသာသနမေဝ တာဝ သင်္ခေပတော ဝိဘဇန္တော ‘‘ဒွါဒသ ပဒါနီ’’တိ ဂါထမာဟ.

Do lời dạy (trên), giáo huấn một cách tóm tắt bao gồm ba học giới. Nhưng ba học giới ấy có ba loại do sự khác biệt về đối tượng của các loại trí đặc biệt và do sự khác biệt về giai đoạn. Như thế nào? Cái nào là đối tượng của văn tuệ thì được gọi là “Pháp học Chánh pháp”. Cái nào là đối tượng của tư tuệ, có hình thức cần được nắm bắt qua sự suy xét về các khía cạnh và sự chấp nhận qua sự thẩm sát bằng trí tuệ, là nền tảng đặc biệt cho sự giải thoát, thì được gọi là “Pháp hành Chánh pháp”. Cái nào là đối tượng của tu tuệ, đi cùng với tuệ quán v.v..., thì được gọi là “Pháp chứng ngộ Chánh pháp”. Như vậy, sau khi đã tóm thâu cả ba loại giáo huấn bằng từ ‘sāsanavaraṃ’ (giáo huấn cao thượng), trong đó, cái đầu tiên (Pháp học) là phương tiện để chứng đắc những cái còn lại; do đó, trong khi phân tích tóm tắt trước tiên chính giáo huấn Pháp học, là cội rễ của toàn bộ giáo huấn và cũng là đối tượng của chuyên luận này, (ngài) đã nói câu kệ “Mười hai thành phần”.

တတ္ထ ဒွါဒသာတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ. ပဒါနီတိ ပရိစ္ဆိန္နဓမ္မနိဒဿနံ. တေသု ဗျဉ္ဇနပဒါနိ ပဇ္ဇတိ အတ္ထော ဧတေဟီတိ ပဒါနိ. အတ္ထပဒါနိ ပန ပဇ္ဇန္တိ ဉာယန္တီတိ ပဒါနိ. ဥဘယမ္ပိ ဝါ ဥဘယထာ ယောဇေတဗ္ဗံ ဗျဉ္ဇနပဒါနမ္ပိ အဝိပရီတံ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ, အတ္ထပဒါနံ ဥတ္တရိဝိသေသာဓိဂမဿ ကာရဏဘာဝတော, တာနိ ပဒါနိ ပရတော ပါဠိယညေဝ အာဝိ ဘဝိဿန္တီတိ တတ္ထေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ. အတ္ထသူစနာဒိအတ္ထတော သုတ္တံ. ဝုတ္တဉှေတံ သင်္ဂဟေသု –

Trong đó, ‘mười hai’ là sự xác định về số lượng. ‘Thành phần’ là sự chỉ ra các pháp đã được xác định. Trong đó, các thành phần văn tự (byañjanapadāni) được gọi là ‘padāni’ vì ý nghĩa được biết đến qua chúng. Còn các thành phần ý nghĩa (atthapadāni) được gọi là ‘padāni’ vì chúng được biết đến, được hiểu. Hoặc cả hai nên được áp dụng theo cả hai cách, vì các thành phần văn tự cũng cần được thực hành một cách không sai lạc, và các thành phần ý nghĩa là nguyên nhân để chứng đắc các pháp cao hơn. Những thành phần ấy sẽ trở nên rõ ràng trong phần Pāli sau, nên chúng tôi sẽ giải thích ở đó. (Kinh) được gọi là ‘suttaṃ’ vì có ý nghĩa là chỉ ra ý nghĩa v.v... Điều này đã được nói trong các bộ Sớ giải –

‘‘အတ္ထာနံ သူစနတော, သုဝုတ္တတော သဝနတောထ သူဒနတော;

သုတ္တာဏာ သုတ္တသဘာဂတော စ, ‘သုတ္တ’န္တိ အက္ခာတ’’န္တိ. (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကထာ;

ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကထာ;

ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ);

“Do chỉ ra các ý nghĩa, do được khéo nói, do tuôn chảy (lợi ích) và do tuôn chảy (sữa pháp), do bảo vệ tốt, và do tương tự như sợi chỉ, nên được gọi là ‘sutta’.”

တဒေတံ [Pg.11] တတ္ထ သုတ္တပိဋကဝသေန အာဂတံ, ဣဓ ပန ပိဋကတ္တယဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘ဒွါဒသ ပဒါနိ သုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ, ယံ ပရိယတ္တိသာသနန္တိ အတ္ထော. တံ သဗ္ဗန္တိ တံ ‘‘သုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ သကလံ ဗုဒ္ဓဝစနံ. ဗျဉ္ဇနဉ္စ အတ္ထော စာတိ ဗျဉ္ဇနဉ္စေဝ တဒတ္ထော စ. ယတော ‘‘ဒွါဒသ ပဒါနိ သုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အတ္ထသူစနာဒိတော သုတ္တံ ပရိယတ္တိဓမ္မော, တဉ္စ သဗ္ဗံ အတ္ထတော ဒွါဒသ ပဒါနိ ဆ ဗျဉ္ဇနပဒါနိ စေဝ ဆ အတ္ထပဒါနိ စာတိ. အထ ဝါ ယဒေတံ ‘‘သာသနဝရ’’န္တိ ဝုတ္တံ, တံ သဗ္ဗံ သုတ္တံ, ပရိယတ္တိသာသနဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. အတ္ထတော ပန ဒွါဒသ ပဒါနိ, ဗျဉ္ဇနတ္ထပဒသမုဒါယဘာဝတော. ယထာဟ – ‘‘ဗျဉ္ဇနဉ္စ အတ္ထော စာ’’တိ. တံ ဝိညေယျံ ဥဘယန္တိ ယသ္မိံ ဗျဉ္ဇနေ အတ္ထေ စ ဝစနဝစနီယဘာဝေန သမ္ဗန္ဓေ သုတ္တဝေါဟာရော, တဒုဘယံ သရူပတော ဝိညာတဗ္ဗံ တတ္ထ ကတမံ ဗျဉ္ဇနံ ကတမော အတ္ထောတိ? တေနေဝါဟ – ‘‘ကော အတ္ထော ဗျဉ္ဇနံ ကတမ’’န္တိ.

Điều ấy, trong các Chú giải, đã được đề cập theo phương diện Tạng Kinh, còn ở đây nên được liên kết theo phương diện Tam Tạng. Điều được nói rằng: “Kinh có mười hai câu” có nghĩa là bất cứ giáo pháp học tập nào. Tất cả điều đó là toàn bộ lời Phật dạy được gọi là “kinh”. “Và văn tự và ý nghĩa” nghĩa là chính là văn tự và ý nghĩa của nó. Bởi vì đã được nói rằng: “kinh có mười hai câu”. Điều này được nói là: pháp học là kinh do vì chỉ ra ý nghĩa v.v... Và tất cả kinh ấy về phương diện ý nghĩa có mười hai câu, tức là sáu câu văn tự và sáu câu ý nghĩa. Hoặc là, bất cứ điều gì được gọi là “giáo pháp cao thượng”, tất cả điều đó là kinh, do vì được chủ trương là giáo pháp học tập. Tuy nhiên về phương diện ý nghĩa có mười hai câu, do vì là sự tập hợp của các câu văn tự và ý nghĩa. Như ngài đã nói: “Và văn tự và ý nghĩa”. Cả hai điều đó nên được hiểu nghĩa là: cách dùng từ ‘kinh’ có liên quan đến văn tự và ý nghĩa nào theo cách thức là cái diễn đạt và cái được diễn đạt, cả hai điều đó nên được hiểu theo tự thể của chúng. Trong đó, thế nào là văn tự, thế nào là ý nghĩa? Chính vì thế ngài đã nói: “Ý nghĩa là gì, văn tự là gì?”.

ဧဝံ ‘‘သာသနဝရ’’န္တိ ဝုတ္တဿ သုတ္တဿ ပရိယတ္တိဘာဝံ တဿ စ အတ္ထဗျဉ္ဇနပဒဘာဝေန ဝေဒိတဗ္ဗတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တဿ ပဝိစယုပါယံ နေတ္တိပ္ပကရဏံ ပဒတ္ထဝိဘာဂေန ဒဿေတုံ ‘‘သောဠသဟာရာ’’တိ ဂါထမာဟ.

Như vậy, sau khi đã chỉ ra tính chất là pháp học của kinh được gọi là “giáo pháp cao thượng” và tính chất cần phải được biết của kinh ấy qua phương diện là các câu ý nghĩa và văn tự, bây giờ để chỉ ra luận Netti là phương pháp thẩm sát kinh ấy bằng cách phân tích ý nghĩa của các câu, ngài đã nói kệ ngôn bắt đầu bằng “soḷasahārā”.

တတ္ထ သောဠသ ဟာရာ ဧတိဿာတိ သောဠသဟာရာ. ပဉ္စနယာ အဋ္ဌာရသမူလပဒါတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. အထ ဝါ သောဠသ ဟာရာ သောဠသဟာရာ. ဧဝံ ဣတရတ္ထာပိ. ဟာရနယမူလပဒါနိ ဧဝ ဟိ သင်္ခေပတော ဝိတ္ထာရတော စ ဘာသိတာနိ နေတ္တီတိ. သာသနဿ ပရိယေဋ္ဌီတိ သာသနဿ အတ္ထပရိယေသနာ, ပရိယတ္တိသာသနဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာတိ အတ္ထော, သကလဿေဝ ဝါ သာသနဿ အတ္ထဝိစာရဏာတိ အတ္ထော. ပဋိပတ္တိပဋိဝေဓေပိ ဟိ နေတ္တိနယာနုသာရေန အဓိဂစ္ဆန္တီတိ. မဟကစ္စာနေနာတိ ကစ္စောတိ ပုရာတနော ဣသိ, တဿ ဝံသာလင်္ကာရဘူတောယံ မဟာထေရော ‘‘ကစ္စာနော’’တိ ဝုစ္စတိ. မဟကစ္စာနောတိ ပန ပူဇာဝစနံ, ယထာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနောတိ, ‘‘ကစ္စာယနဂေါတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌာ’’တိပိ ပါဌော. အယဉ္စ ဂါထာ နေတ္တိံ သင်္ဂါယန္တေဟိ ပကရဏတ္ထသင်္ဂဏှနဝသေန ဌပိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယထာ စာယံ, ဧဝံ ဟာရဝိဘင်္ဂဝါရေ တံတံဟာရနိဒ္ဒေသနိဂမနေ ‘‘တေနာဟ အာယသ္မာ’’တိအာဒိဝစနံ, ဟာရာဒိသမုဒါယဘူတာယံ နေတ္တိယံ ဗျဉ္ဇနတ္ထသမုဒါယေ စ သုတ္တေ ကိံ ကေန ဝိစိယတီတိ ဝိစာရဏာယံ အာဟ – ‘‘ဟာရာ ဗျဉ္ဇနဝိစယော’’တိအာဒိ.

Trong đó, soḷasahārā là do ‘có mười sáu Hāra trong bộ luận này’. Phương pháp tương tự này cũng áp dụng cho các từ pañcanayā và aṭṭhārasamūlapadā. Hoặc là, mười sáu Hāra là soḷasahārā. Tương tự như vậy trong các trường hợp khác. Quả vậy, chính các Hāra, Naya, và Mūlapada được thuyết giảng một cách tóm tắt và chi tiết là Netti. ‘Sự tìm cầu giáo pháp’ nghĩa là sự tìm cầu ý nghĩa của giáo pháp, có nghĩa là sự giải thích ý nghĩa của giáo pháp học tập, hoặc có nghĩa là sự thẩm xét ý nghĩa của toàn bộ giáo pháp. Bởi vì họ liễu tri cả giáo pháp thực hành và giáo pháp chứng ngộ theo phương pháp của Netti. Về câu ‘bởi ngài Mahākaccāna’: Kacca là một vị tiên nhân thời xưa, vị Đại Trưởng lão này là người tô điểm cho dòng dõi của vị ấy nên được gọi là ‘Kaccāna’. Còn ‘Mahākaccāna’ là một từ tôn kính, giống như ‘Mahāmoggallāna’. Cũng có dị bản là ‘được chỉ định bởi tộc danh Kaccāyana’. Và kệ ngôn này nên được hiểu là đã được đặt vào bởi những vị kiết tập bộ Netti nhằm mục đích tóm thâu ý nghĩa của bộ luận. Và giống như kệ ngôn này, cũng vậy nên được hiểu lời nói bắt đầu bằng ‘do đó, bậc Trưởng lão đã nói...’ ở phần kết luận của mỗi phần trình bày về Hāra trong chương Phân tích các Hāra. Khi có sự thẩm xét rằng ‘cái gì được thẩm sát bởi cái gì trong bộ Netti là sự tập hợp của các Hāra v.v... và trong kinh là sự tập hợp của văn tự và ý nghĩa’, ngài đã nói: ‘các Hāra là sự thẩm sát văn tự’ v.v...

တတ္ထ [Pg.12] သောဠသပိ ဟာရာ မူလပဒနိဒ္ဓါရဏမန္တရေန ဗျဉ္ဇနမုခေနေဝ သုတ္တဿ သံဝဏ္ဏနာ ဟောန္တိ, န နယာ ဝိယ မူလပဒသင်္ခါတသဘာဝဓမ္မနိဒ္ဓါရဏမုခေနာတိ တေ ‘‘ဗျဉ္ဇနဝိစယော သုတ္တဿာ’’တိ ဝုတ္တာ. အတ္ထနယာ ပန ယထာဝုတ္တအတ္ထမုခေနေဝ သုတ္တဿ အတ္ထသမ္ပဋိပတ္တိယာ ဟောန္တီတိ အာဟ – ‘‘နယာ တယော စ သုတ္တတ္ထော’’တိ. အယဉ္စ ဝိစာရဏာ ပရတောပိ အာဂမိဿတိ. ကေစိ ‘‘နယော စာ’’တိ ပဌန္တိ, တံ န သုန္ဒရံ. ဥဘယံ ပရိဂ္ဂဟီတန္တိ ဟာရာ နယာ စာတိ ဧတံ ဥဘယံ သုတ္တဿ အတ္ထနိဒ္ဓါရဏဝသေန ပရိသမန္တတော ဂဟိတံ သဗ္ဗထာ သုတ္တေ ယောဇိတံ. ဝုစ္စတိ သုတ္တံ ဝဒတိ သံဝဏ္ဏေတိ. ကထံ? ယထာသုတ္တံ သုတ္တာနုရူပံ, ယံ သုတ္တံ ယထာ သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗံ, တထာ သံဝဏ္ဏေတီတိ အတ္ထော. ယံ ယံ သုတ္တန္တိ ဝါ ယထာသုတ္တံ, သဗ္ဗံ သုတ္တန္တိ အတ္ထော. နေတ္တိနယေန ဟိ သံဝဏ္ဏေတုံ အသက္ကုဏေယျံ နာမ သုတ္တံ နတ္ထီတိ.

Trong đó, tất cả mười sáu Hāra là sự giải thích kinh chỉ bằng phương diện văn tự, không cần rút ra các câu gốc, chứ không giống như các Naya bằng phương diện rút ra các pháp tự thể được gọi là câu gốc. Vì vậy chúng được gọi là ‘sự thẩm sát văn tự của kinh’. Còn các Naya về ý nghĩa có mặt để đạt được ý nghĩa của kinh chỉ bằng phương diện ý nghĩa đã được nói đến. Vì vậy ngài đã nói: ‘và ba Naya là ý nghĩa của kinh’. Và sự thẩm xét này sẽ xuất hiện về sau nữa. Một số người đọc là ‘nayo cā’, điều đó không hay. ‘Cả hai đều được bao gồm’ nghĩa là cả hai điều này, tức là các Hāra và các Naya, được nắm bắt một cách trọn vẹn theo cách rút ra ý nghĩa của kinh và được áp dụng vào kinh bằng mọi cách. Nó được nói, nó nói lên, nó giải thích kinh. Như thế nào? ‘Tùy theo kinh’ là phù hợp với kinh, có nghĩa là nó giải thích kinh nào theo cách đó như thế nào cần phải được giải thích. Hoặc ‘yathāsuttaṃ’ là bất cứ kinh nào, có nghĩa là tất cả các kinh. Bởi vì không có kinh nào không thể giải thích bằng phương pháp Netti.

ဣဒါနိ ယံ ဝုတ္တံ – ‘‘သာသနဝရံ ဝိဒူဟိ ဉေယျ’’န္တိ, တတ္ထ နေတ္တိသံဝဏ္ဏနာယ ဝိသယဘူတံ ပရိယတ္တိဓမ္မမေဝ ပကာရန္တရေန နိယမေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ယာ စေဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Bây giờ, về điều đã được nói – “giáo pháp cao thượng nên được bậc trí liễu tri”, trong câu nói đó, để chỉ ra bằng cách xác định theo một cách khác chính pháp học là đối tượng của sự giải thích theo Netti, đã được nói câu bắt đầu bằng “yā ceva...”.

တတ္ထ အတ္ထေသု ကတပရိစ္ဆေဒေါ ဗျဉ္ဇနပ္ပဗန္ဓော ဒေသနာ, ယော ပါဌောတိ ဝုစ္စတိ. တဒတ္ထော ဒေသိတံ တာယ ဒေသနာယ ပဗောဓိတတ္တာ. တဒုဘယဉ္စ ဝိမုတ္တာယတနသီသေန ပရိစယံ ကရောန္တာနံ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနပရိယောသာနာနံ သမ္ပတ္တီနံ ဟေတုဘာဝတော ဧကန္တေန ဝိညေယျံ, တဒုဘယဝိနိမုတ္တဿ ဝါ ဉေယျဿ အဘာဝတော တဒေဝ ဒွယံ ဝိညေယျန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ယာ စေဝ…ပေ… ဝိညေယျန္တိ. တတြာတိ တသ္မိံ ဝိဇာနနေ သာဓေတဗ္ဗေ, နိပ္ဖာဒေတဗ္ဗေ စေတံ ဘုမ္မံ. အယမာနုပုဗ္ဗီတိ အယံ ဝက္ခမာနာ အနုပုဗ္ဗိ ဟာရနယာနံ အနုက္ကမော, အနုက္ကမေန ဝက္ခမာနာ ဟာရနယာတိ အတ္ထော. နဝဝိဓသုတ္တန္တပရိယေဋ္ဌီတိ သုတ္တာဒိဝသေန နဝင်္ဂဿ သာသနဿ ပရိယေသနာ, အတ္ထဝိစာရဏာတိ အတ္ထော. သာမိအတ္ထေ ဝါ ဧတံ ပစ္စတ္တံ နဝဝိဓသုတ္တန္တပရိယေဋ္ဌိယာ အနုပုဗ္ဗီတိ. အထ ဝါ အနုပုဗ္ဗီတိ ကရဏတ္ထေ ပစ္စတ္တံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာဝုတ္တဝိဇာနနေ သာဓေတဗ္ဗေ ဝက္ခမာနာယ ဟာရနယာနုပုဗ္ဗိယာ အယံ နဝဝိဓသုတ္တန္တဿ အတ္ထပရိယေသနာတိ.

Trong đó, sự sắp xếp văn tự có sự phân định trong các ý nghĩa là desanā (sự thuyết giảng), cái mà được gọi là pāṭha (bài đọc). Ý nghĩa của nó là desitaṃ (điều được giảng), vì được làm cho tỏ ngộ bởi sự thuyết giảng ấy. Và cả hai điều đó chắc chắn nên được biết, do là nhân của những thành tựu có Vô thủ trước Niết-bàn làm cứu cánh cho những người thực hành với nền tảng giải thoát làm đầu. Hoặc, chỉ hai điều đó nên được biết do không có pháp nào cần biết ngoài hai điều đó. Ngài chỉ ra ý nghĩa này bằng câu “Bất cứ... nên được biết”. “Tatra” nghĩa là trong sự biết ấy cần được thành tựu, và biến cách thứ bảy này có nghĩa là “cần được hoàn thành”. “Thứ tự này” nghĩa là thứ tự này sẽ được nói đến là trình tự của các Hāra và Naya, có nghĩa là các Hāra và Naya sẽ được nói đến theo trình tự. “Sự tìm cầu Kinh điển chín loại” nghĩa là sự tìm cầu, sự thẩm xét ý nghĩa của giáo pháp có chín chi phần theo phương diện kinh v.v..., đó là ý nghĩa. Hoặc chủ cách này có nghĩa sở hữu cách: thứ tự của sự tìm cầu Kinh điển chín loại. Hoặc là, trong từ “anupubbī”, chủ cách có nghĩa công cụ cách. Điều này được nói là: sự tìm cầu ý nghĩa này của Kinh điển chín loại cần được thành tựu trong sự biết đã nói ở trên là nhờ vào thứ tự của các Hāra và Naya sẽ được nói đến.

ဧတ္ထာဟ – ကထံ ပနေတ္ထ ဂေယျင်္ဂါဒီနံ သုတ္တဘာဝေါ, သုတ္တဘာဝေ စ တေသံ ကထံ သာသနဿ နဝင်္ဂဘာဝေါ. ယဉ္စ သင်္ဂဟေသု ဝုစ္စတိ ‘‘သဂါထကံ သုတ္တံ ဂေယျံ, နိဂ္ဂါထကံ သုတ္တံ ဝေယျာကရဏ’’န္တိ, တထာ စ သတိ သုတ္တင်္ဂမေဝ န [Pg.13] သိယာ. အထာပိ ဝိသုံ သုတ္တင်္ဂံ သိယာ, မင်္ဂလသုတ္တာဒီနံ (ခု. ပါ. ၅.၁ အာဒယော; သု. နိ. ၂၆၁ အာဒယော) သုတ္တင်္ဂသင်္ဂဟော န သိယာ, ဂါထာဘာဝတော ဓမ္မပဒါဒီနံ ဝိယ, ဂေယျင်္ဂသင်္ဂဟော ဝါ သိယာ, သဂါထကတ္တာ သဂါထာဝဂ္ဂဿ ဝိယ, တထာ ဥဘတောဝိဘင်္ဂါဒီသု သဂါထကပ္ပဒေသာနန္တိ. ဝုစ္စတေ –

Ở đây, người chất vấn nói: Làm thế nào ở đây các chi phần như Geyya lại có thể là Sutta? Và nếu chúng là Sutta, làm thế nào giáo pháp lại có chín chi phần? Và điều được nói trong các bộ Sớ giải rằng: ‘Kinh có kệ ngôn là Geyya, kinh không có kệ ngôn là Veyyākaraṇa,’ nếu như vậy thì không thể có chi phần Sutta. Hoặc giả nếu có chi phần Sutta riêng biệt, thì các kinh như Maṅgalasutta v.v... sẽ không được xếp vào chi phần Sutta, vì chúng là kệ ngôn, giống như Dhammapada v.v...; hoặc chúng sẽ được xếp vào chi phần Geyya, vì có kệ ngôn, giống như phẩm Sagāthāvaggassa. Tương tự như vậy đối với các đoạn có kệ ngôn trong Ubhatovibhaṅga v.v... (Câu trả lời) được nói ra:

သုတ္တန္တိ သာမညဝိဓိ, ဝိသေသဝိဓယော ပရေ;

သနိမိတ္တာ နိရုဠှတ္တာ, သဟတာညေန နာညတော.

‘Sutta’ là quy định chung, các chi phần khác là quy định đặc biệt; (chúng) có những đặc điểm riêng, do (tên gọi Sutta) đã được xác lập, do đi cùng với phần khác, không phải do từ phần khác.

သဗ္ဗဿာပိ ဟိ ဗုဒ္ဓဝစနဿ သုတ္တန္တိ အယံ သာမညဝိဓိ. တထာ ဟိ ‘‘ဧတ္တကံ တဿ ဘဂဝတော သုတ္တာဂတံ သုတ္တပရိယာပန္နံ (ပါစိ. ၁၂၄၂), သာဝတ္ထိယာ သုတ္တဝိဘင်္ဂေ, သကဝါဒေ ပဉ္စ သုတ္တသတာနီ’’တိအာဒိဝစနတော ဝိနယာဘိဓမ္မပရိယတ္တိဝိသေသေပိ သုတ္တဝေါဟာရော ဒိဿတိ. တဒေကဒေသေသု ပန ဂေယျာဒယော ဝိသေသဝိဓယော တေန တေန နိမိတ္တေန ပတိဋ္ဌိတာ. တထာ ဟိ ဂေယျဿ သဂါထကတ္တံ တဗ္ဘာဝနိမိတ္တံ. လောကေပိ ဟိ သသိလောကံ သဂါထကံ စုဏ္ဏိယဂန္ထံ ဂေယျ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ဂါထာဝိရဟေ ပန သတိ ပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇနဘာဝေါ ဝေယျာကရဏဿ. ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနဉှိ ‘‘ဗျာကရဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဗျာကရဏမေဝ ဝေယျာကရဏန္တိ. ဧဝံ သန္တေ သဂါထကာဒီနမ္ပိ ပဉှာဝိဿဇ္ဇနဝသေန ပဝတ္တာနံ ဝေယျာကရဏဘာဝေါ အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ, ဂေယျာဒိသညာနံ အနောကာသဘာဝတော ‘‘ဂါထာဝိရဟေ သတီ’’တိ ဝိသေသိတတ္တာ စ. တထာ ဟိ ဓမ္မပဒါဒီသု ကေဝလံ ဂါထာဗန္ဓေသု သဂါထကတ္တေပိ သောမနဿဉာဏမယိကဂါထာယုတ္တေသု ‘‘ဝုတ္တဉှေတ’’န္တိအာဒိဝစနသမ္ဗန္ဓေသု အဗ္ဘုတဓမ္မပဋိသံယုတ္တေသု စ သုတ္တဝိသေသေသု ယထာက္ကမံ ဂါထာဥဒါနဣတိဝုတ္တကအဗ္ဘုတဓမ္မသညာ ပတိဋ္ဌိတာ, တထာ သတိပိ ဂါထာဗန္ဓဘာဝေ ဘဂဝတော အတီတာသု ဇာတီသု စရိယာနုဘာဝပ္ပကာသကေသု ဇာတကသညာ. သတိပိ ပဉှာဝိဿဇ္ဇနဘာဝေ သဂါထကတ္တေ စ ကေသုစိ သုတ္တန္တေသု ဝေဒဿ လဘာပနတော ဝေဒလ္လသညာ ပတိဋ္ဌိတာတိ ဧဝံ တေန တေန သဂါထကတ္တာဒိနာ နိမိတ္တေန တေသု တေသု သုတ္တဝိသေသေသု ဂေယျင်္ဂါဒိသညာ ပတိဋ္ဌိတာတိ ဝိသေသဝိဓယော သုတ္တင်္ဂတော ပရေ ဂေယျာဒယော.

Thật vậy, ‘Sutta’ là quy định chung cho toàn bộ lời Phật dạy. Thật vậy, do các câu nói như: ‘Bấy nhiêu là kinh điển, thuộc về kinh điển của Đức Thế Tôn,’ ‘trong Suttavibhaṅga ở Sāvatthī,’ ‘năm trăm kinh trong Sakavāda,’ nên thuật ngữ ‘Sutta’ cũng được thấy dùng cho cả những phần đặc biệt của Luật tạng và Luận tạng. Tuy nhiên, trong một số phần của những kinh đó, các chi phần như Geyya là những quy định đặc biệt, được thiết lập dựa trên những đặc điểm riêng. Thật vậy, đặc điểm của Geyya là có kệ ngôn, đó là dấu hiệu cho bản chất của nó. Ngay cả trong đời thường, người ta cũng gọi một tác phẩm văn xuôi có xen lẫn thơ (sloka) hoặc kệ ngôn (gāthā) là ‘geyya’ (có thể hát được). Nhưng khi không có kệ ngôn, việc hỏi và trả lời là bản chất của Veyyākaraṇa. Thật vậy, hỏi và đáp được gọi là ‘byākaraṇa’ (sự giải thích). Chính ‘byākaraṇa’ là ‘veyyākaraṇa’. Nếu vậy, phải chăng những phần có kệ ngôn v.v... mà được trình bày dưới dạng hỏi-đáp cũng trở thành Veyyākaraṇa? Không phải vậy, vì các tên gọi như Geyya không có cơ hội (để áp dụng ở đây), và vì đã được chỉ định rõ ‘khi không có kệ ngôn’. Thật vậy, trong các kinh đặc biệt như Dhammapada v.v... chỉ thuần là kệ ngôn; và trong các kinh đặc biệt dù có kệ ngôn nhưng đi kèm với kệ ngôn phát sinh từ hỷ và trí; trong các kinh liên quan đến câu nói ‘Điều này đã được nói...’; và trong các kinh liên quan đến các pháp hy hữu, thì các tên gọi Gāthā, Udāna, Itivuttaka, và Abbhutadhamma đã được thiết lập theo thứ tự. Tương tự, mặc dù là thể kệ ngôn, nhưng trong các kinh nói về uy lực hành trì của Đức Thế Tôn trong các kiếp quá khứ, tên gọi Jātaka đã được thiết lập. Và trong một số kinh, mặc dù có cả hỏi-đáp và kệ ngôn, nhưng vì mang lại sự hiểu biết (veda), tên gọi Vedalla đã được thiết lập. Như vậy, dựa vào những đặc điểm riêng như có kệ ngôn v.v..., trong các kinh đặc biệt ấy, các tên gọi như Geyyaṅga đã được thiết lập. Do đó, các chi phần như Geyya, khác với Suttaṅga, là những quy định đặc biệt.

ယံ ပနေတ္ထ ဂေယျင်္ဂါဒိနိမိတ္တရဟိတံ သုတ္တံ, တံ သုတ္တင်္ဂံ ဝိသေသသညာပရိဟာရေန သာမညသညာယ ပဝတ္တနတောတိ. နနု စ သဂါထကံ [Pg.14] သုတ္တံ ဂေယျံ, နိဂ္ဂါထကံ သုတ္တံ ဝေယျာကရဏန္တိ သုတ္တင်္ဂံ န သမ္ဘဝတီတိ စောဒနာ တဒဝတ္ထာ ဧဝါတိ? န တဒဝတ္ထာ, သောဓိတတ္တာ. သောဓိတဉှိ ပုဗ္ဗေ ဂါထာဝိရဟေ သတိ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနဘာဝေါ ဝေယျာကရဏဿ တဗ္ဘာဝနိမိတ္တန္တိ. ယဉ္စ ဝုတ္တံ – ‘‘ဂါထာဘာဝတော မင်္ဂလသုတ္တာဒီနံ သုတ္တင်္ဂသင်္ဂဟော န သိယာ’’တိ, တမ္ပိ န, နိရုဠှတ္တာ. နိရုဠှော ဟိ မင်္ဂလသုတ္တာဒီသု သုတ္တဘာဝေါ, န ဟိ တာနိ ဓမ္မပဒဗုဒ္ဓဝံသာဒယော ဝိယ ဂါထာဘာဝေန ပညာတာနိ, ကိန္တု သုတ္တဘာဝေနေဝ. တေနေဝ ဟိ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သုတ္တနာမက’’န္တိ နာမဂ္ဂဟဏံ ကတံ.

Kinh nào ở đây không có các đặc điểm của Geyyaṅga v.v..., kinh đó là Suttaṅga, vì nó được vận hành theo tên gọi chung, sau khi đã loại bỏ các tên gọi đặc biệt. Chẳng phải sự chất vấn rằng ‘kinh có kệ ngôn là Geyya, kinh không có kệ ngôn là Veyyākaraṇa, do đó không thể có Suttaṅga’ vẫn còn nguyên đó sao? Không còn nguyên đó, vì đã được giải quyết. Thật vậy, trước đây đã giải quyết rằng: ‘Khi không có kệ ngôn, việc hỏi-đáp là đặc điểm của Veyyākaraṇa’. Và điều đã nói: ‘Vì là kệ ngôn, các kinh như Maṅgalasutta không được xếp vào Suttaṅga,’ điều đó cũng không đúng, vì (tên gọi Sutta) đã được xác lập. Thật vậy, bản chất Sutta trong các kinh như Maṅgalasutta đã được xác lập. Chúng không được biết đến như là kệ ngôn giống như Dhammapada, Buddhavaṃsa v.v..., mà được biết đến chính là Sutta. Chính vì vậy mà trong Chú giải, danh từ ‘suttanāmakaṃ’ (có tên là Sutta) đã được sử dụng.

ယံ ပန ဝုတ္တံ ‘‘သဂါထကတ္တာ ဂေယျင်္ဂသင်္ဂဟော ဝါ သိယာ’’တိ, တဒပိ နတ္ထိ, ယသ္မာ သဟတာညေန. သဟ ဂါထာဟီတိ ဟိ သဂါထကံ. သဟဘာဝေါ စ နာမ အတ္ထတော အညေန ဟောတိ, န စ မင်္ဂလသုတ္တာဒီသု ဂါထာဝိနိမုတ္တော ကောစိ သုတ္တပ္ပဒေသော အတ္ထိ. ယော သဟ ဂါထာဟီတိ ဝုစ္စေယျ, န စ သမုဒါယော နာမ ကောစိ အတ္ထိ. ယဒပိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဥဘတောဝိဘင်္ဂါဒီသု သဂါထကပ္ပဒေသာနံ ဂေယျင်္ဂသင်္ဂဟော သိယာ’’တိ, တဒပိ န အညတော. အညာ ဧဝ ဟိ တာ ဂါထာ, ဇာတကာဒိပရိယာပန္နတ္တာ. အတော န တာဟိ ဥဘတောဝိဘင်္ဂါဒီနံ ဂေယျင်္ဂဘာဝေါတိ ဧဝံ သုတ္တာဒီနံ အင်္ဂါနံ အညမညသင်္ကရာဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယသ္မာ ပန သဗ္ဗမ္ပိ ဗုဒ္ဓဝစနံ ယထာဝုတ္တနယေန အတ္ထာနံ သူစနာဒိအတ္ထေန သုတ္တန္တွေဝ ဝုစ္စတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘နဝဝိဓသုတ္တန္တပရိယေဋ္ဌီ’’တိ.

Còn điều đã nói: ‘Hoặc có thể được xếp vào Geyyaṅga vì có kệ ngôn,’ điều đó cũng không đúng, bởi vì (nó phải) đi cùng với một phần khác. Thật vậy, ‘sagāthakaṃ’ có nghĩa là ‘cùng với các kệ ngôn’. Và sự ‘cùng với’ về mặt ý nghĩa là phải có một phần khác, nhưng trong các kinh như Maṅgalasutta, không có bất kỳ đoạn kinh nào tách rời khỏi kệ ngôn để có thể được gọi là ‘cùng với các kệ ngôn’, và cũng không có cái gì gọi là một tập hợp (riêng biệt). Và điều đã nói: ‘Các đoạn có kệ ngôn trong Ubhatovibhaṅga v.v... có thể được xếp vào Geyyaṅga,’ điều đó cũng không đúng, vì (các kệ ngôn đó) đến từ nơi khác. Thật vậy, những kệ ngôn đó là khác, vì chúng thuộc về Jātaka v.v... Do đó, Ubhatovibhaṅga v.v... không trở thành Geyyaṅga vì những kệ ngôn đó. Như vậy, cần phải hiểu rằng không có sự pha trộn lẫn nhau giữa các chi phần như Sutta v.v... Tuy nhiên, vì toàn bộ lời Phật dạy, theo phương pháp đã nói, được gọi là Sutta do ý nghĩa chỉ bày các nghĩa lý v.v..., do đó đã nói: ‘sự tìm cầu kinh điển có chín loại’.

သင်္ဂဟဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải về chương tổng hợp đã kết thúc.

၂. ဥဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ

2. Phần giải về chương đề mục

၁. ဧဝံ သင်္ဂဟဝါရေန သင်္ခေပတော ဒဿိတေ ဟာရာဒယော ဣဒါနိ ဝိဘာဂေန ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ကတမေ သောဠသ ဟာရာ’’တိအာဒိဒေသနာ အာရဒ္ဓါ. တတ္ထ တတ္ထာတိ ယံ ဝုတ္တံ – ‘‘သောဠသဟာရာ နေတ္တီ’’တိ, တသ္မိံ ဝစနေ, တိဿံ ဝါ ဂါထာယံ, ယာနိ ဟာရနယမူလပဒါနိ ဥဒ္ဓဋာနိ, တေသူတိ အတ္ထော. ကတမေတိ ပုစ္ဆာဝစနံ. ပုစ္ဆာ စ နာမေသာ ပဉ္စဝိဓာ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ အနုမတိပုစ္ဆာ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာတိ. တာသု အယံ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ. သောဠသာတိ ဂဏနဝသေန ပရိစ္ဆေဒေါ. တေန နေသံ န တတော ဥဒ္ဓံ အဓော စာတိ ဧတပရမတံ [Pg.15] ဒဿေတိ. သာ စေတပရမတာ ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ. ဟာရာတိ ဂဏနဝသေန ပရိစ္ဆိန္နာနံ သာမညတော ဒဿနံ. ဒေသနာ ဝိစယောတိအာဒိ သရူပဒဿနံ.

1. Như vậy, sau khi các Hāra v.v... đã được trình bày một cách tóm tắt qua chương tổng hợp, bây giờ để trình bày chúng một cách chi tiết, bài giảng bắt đầu bằng câu ‘Trong đó, mười sáu Hāra là những gì?’ đã được bắt đầu. Ở đây, từ ‘tattha’ (trong đó) có nghĩa là: trong số các Hāra, Naya, và Mūlapada đã được trích dẫn trong câu nói ‘Nettī có mười sáu Hāra’ hoặc trong kệ ngôn đó. ‘Katame’ (những gì) là một câu hỏi. Câu hỏi có năm loại: câu hỏi để làm sáng tỏ điều chưa thấy, câu hỏi để đối chiếu điều đã thấy, câu hỏi để cắt đứt sự nghi ngờ, câu hỏi để xin phép, và câu hỏi vì muốn nói. Trong số đó, đây là câu hỏi vì muốn nói. ‘Soḷasa’ (mười sáu) là sự xác định về mặt số lượng. Qua đó, nó cho thấy giới hạn của chúng, rằng không có nhiều hơn hay ít hơn con số đó. Giới hạn này sẽ trở nên rõ ràng ở phần sau. ‘Hārā’ là sự trình bày chung về những gì đã được xác định về mặt số lượng. ‘Desanā, vicayo...’ v.v... là sự trình bày về bản chất (của từng Hāra).

တတ္ထ ကေနဋ္ဌေန ဟာရာ? ဟရီယန္တိ ဧတေဟိ, ဧတ္ထ ဝါ သုတ္တဂေယျာဒိဝိသယာ အညာဏသံသယဝိပလ္လာသာတိ ဟာရာ, ဟရန္တိ ဝါ သယံ တာနိ, ဟရဏမတ္တမေဝ ဝါတိ ဟာရာ ဖလူပစာရေန. အထ ဝါ ဟရီယန္တိ ဝေါဟရီယန္တိ ဓမ္မသံဝဏ္ဏကဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟကေဟိ ဓမ္မဿ ဒါနဂ္ဂဟဏဝသေနာတိ ဟာရာ. အထ ဝါ ဟာရာ ဝိယာတိ ဟာရာ. ယထာ ဟိ အနေကရတနာဝလိသမူဟော ဟာရသင်္ခါတော အတ္တနော အဝယဝဘူတရတနသမ္ဖဿေဟိ သမုပ္ပဇ္ဇနီယမာနဟိလာဒသုခေါ ဟုတွာ တဒုပဘောဂီဇနသရီရသန္တာပံ နိဒါဃပရိဠာဟုပဇနိတံ ဝူပသမေတိ, ဧဝမေတေပိ နာနာဝိဓပရမတ္ထရတနပ္ပဗန္ဓာ သံဝဏ္ဏနာဝိသေသာ အတ္တနော အဝယဝဘူတပရမတ္ထရတနာဓိဂမေန သမုပ္ပာဒိယမာနနိဗ္ဗုတိသုခါ ဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟကဇနဟဒယပရိတာပံ ကာမရာဂါဒိကိလေသဟေတုကံ ဝူပသမေန္တီတိ. အထ ဝါ ဟာရယန္တိ အညာဏာဒီနံ ဟာရံ အပဂမံ ကရောန္တိ အာစိက္ခန္တီတိ ဝါ ဟာရာ. အထ ဝါ သောတုဇနစိတ္တဿ ဟရဏတော ရမဏတော စ ဟာရာ နိရုတ္တိနယေန, ယထာ – ‘‘ဘဝေသု ဝန္တဂမနော ဘဂဝါ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၄၄; ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁ ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ). အယံ တာဝ ဟာရာနံ သာဓာရဏတော အတ္ထော.

Ở đây, do ý nghĩa nào (được gọi) là hāra? Do bởi các pháp này (etehi), hoặc là ở trong các pháp này (ettha), sự không biết, sự hoài nghi, sự sai lầm (aññāṇasaṃsayavipallāsā) có đối tượng là kinh, kệ v.v... (suttageyyādivisayā) được loại trừ (harīyanti), vì vậy (được gọi) là hāra. Hoặc là, tự chúng (sayaṃ) loại trừ (haranti) các điều ấy (tāni); hoặc là, chỉ là sự loại trừ (haraṇamattameva), vì vậy (được gọi) là hāra do sự ẩn dụ về kết quả (phalūpacārena). Hoặc là, được mang đi (harīyanti), được sử dụng (voharīyanti) bởi những người giảng giải và những người tiếp nhận Chánh pháp (dhammasaṃvaṇṇakadhammapaṭiggāhakehi) theo phương diện cho và nhận Chánh pháp (dhammassa dānaggahaṇavasena), vì vậy (được gọi) là hāra. Hoặc là, giống như (viya) các chuỗi ngọc (hārā), vì vậy (được gọi) là hāra. Ví như (yathā hi) một chuỗi nhiều loại ngọc quý (anekaratanāvalisamūho) được gọi là hāra (hārasaṅkhāto), sau khi (hutvā) trở thành niềm an lạc vui thích (hilādasukho) được làm cho sanh khởi (samuppajjanīyamāna) bởi sự tiếp xúc của các viên ngọc (ratanasamphassehi) là thành phần của chính nó (attano avayavabhūta), làm lắng dịu (vūpasameti) sự nóng bức trong thân thể (sarīrasantāpaṃ) của người sử dụng nó (tadupabhogījana) vốn được sanh ra (upajanitaṃ) bởi sự thiêu đốt của mùa hè (nidāghapariḷāha); cũng vậy (evaṃ), các pháp hāra này (etepi hārā) là những sự giải thích đặc biệt (saṃvaṇṇanāvisesā) được kết thành từ nhiều loại ngọc báu là chân nghĩa (nānāvidhaparamattharatanappabandhā), sau khi (hutvā) trở thành niềm an lạc của sự tịch tịnh (nibbutisukhā) được làm cho sanh khởi (samuppādiyamāna) do sự chứng ngộ các viên ngọc là chân nghĩa (paramattharatanādhigamena) là thành phần của chính chúng (attano avayavabhūta), làm lắng dịu (vūpasamenti) sự nóng bức trong tâm (hadayaparitāpaṃ) của người tiếp nhận Chánh pháp (dhammapaṭiggāhakajana) vốn có nguyên nhân từ các phiền não như là tham ái trong các dục (kāmarāgādikilesahetukaṃ). Hoặc là, chúng làm cho loại trừ (hārayanti), tức là chúng thực hiện (karonti) hoặc chỉ ra (ācikkhanti) sự loại bỏ (hāraṃ apagamaṃ) đối với sự không biết v.v... (aññāṇādīnaṃ), vì vậy (được gọi) là hāra. Hoặc là, do sự thu hút (haraṇato) và làm cho vui thích (ramaṇato) đối với tâm của người nghe (sotujanacittassa), (được gọi) là hāra theo phương pháp từ nguyên học (niruttinayena), ví như: “Đấng Thế Tôn (bhagavā) là bậc đã từ bỏ sự đi lại (vantagamano) trong các cõi hữu (bhavesu).” Đây là ý nghĩa chung (sādhāraṇato attho) của các hāra.

အသာဓာရဏတော ပန ဒေသီယတိ သံဝဏ္ဏီယတိ ဧတာယ သုတ္တတ္ထောတိ ဒေသနာ, ဒေသနာသဟစရဏတော ဝါ ဒေသနာ. နနု စ အညေပိ ဟာရာ ဒေသနာသင်္ခါတဿ သုတ္တဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနတော ဒေသနာသဟစာရိနောဝါတိ? သစ္စမေတံ, အယံ ပန ဟာရော ယေဘုယျေန ယထာရုတဝသေနေဝ ဝိညာယမာနော ဒေသနာယ သဟ စရတီတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ, န တထာ ပရေ. န ဟိ အဿာဒါဒီနဝနိဿရဏာဒိသန္ဒဿနရဟိတာ သုတ္တဒေသနာ အတ္ထိ. အဿာဒါဒိသန္ဒဿနဝိဘာဝနလက္ခဏော စာယံ ဟာရောတိ.

Còn về ý nghĩa riêng biệt (asādhāraṇato pana), do bởi pháp này (etāya) ý nghĩa của kinh (suttattho) được thuyết giảng (desīyati), được giải thích (saṃvaṇṇīyati), vì vậy (được gọi) là desanā (thuyết giảng). Hoặc là, do sự đi cùng với sự thuyết giảng (desanāsahacaraṇato), (được gọi) là desanā. Chẳng phải là (nanu ca) các hāra khác (aññepi hārā) cũng đi cùng với sự thuyết giảng (desanāsahacārino) do việc giải thích ý nghĩa (atthasaṃvaṇṇanato) của bài kinh (suttassa) được gọi là sự thuyết giảng (desanāsaṅkhātassa) hay sao? Điều này là đúng (saccametaṃ), tuy nhiên hāra này (ayaṃ pana hāro) được hiểu biết (viññāyamāno) phần lớn (yebhuyyena) chỉ theo nghĩa đen (yathārutavasena) nên xứng đáng (arahati) được nói là (vattabbataṃ) ‘đi cùng với (saha carati) sự thuyết giảng (desanāya),’ các pháp khác (pare) thì không như vậy (na tathā). Vì rằng (na hi) không có (atthi) sự thuyết giảng kinh điển (suttadesanā) nào mà không có (rahitā) sự chỉ ra vị ngọt, sự nguy hiểm, sự xuất ly v.v... (assādādīnavanissaraṇādisandassana). Và hāra này (cāyaṃ hāro) có đặc tính là làm rõ sự chỉ ra vị ngọt v.v... (assādādisandassanavibhāvanalakkhaṇo).

ဝိစိယန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါ ပဒပဉှာဒယော, ဝိစိတိ ဧဝ ဝါ တေသန္တိ ဝိစယော. ပါဠိယံ ပန ဝိစိနတီတိ ဝိစယောတိ အယမတ္ထော ဒဿိတော.

Do bởi pháp này (etena), hoặc là ở trong pháp này (ettha), các vấn đề về từ vựng v.v... (padapañhādayo) được thẩm sát (viciyanti); hoặc là, chính là sự thẩm sát (viciti eva) về các điều ấy (tesaṃ), vì vậy (được gọi) là vicayo (sự thẩm sát). Còn trong văn bản Pāḷi (pāḷiyaṃ pana), ý nghĩa này (ayamattho) được chỉ ra là (dassito): ‘vị ấy thẩm sát (vicinati),’ vì vậy (được gọi) là vicayo.

ယုတ္တီတိ ဥပပတ္တိသာဓနယုတ္တိ, ဣဓ ပန ယုတ္တိဝိစာရဏာ ယုတ္တိ ဥတ္တရပဒလောပေန ‘‘ရူပဘဝေါ ရူပ’’န္တိ ယထာ, ယုတ္တိသဟစရဏတော ဝါ. ဣဓာပိ ဒေသနာဟာရေ ဝုတ္တနယေန အတ္ထော ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗော.

Yutti (sự hợp lý) là sự hợp lý về lý lẽ và chứng minh (upapattisādhanayutti). Còn ở đây (idha pana), sự thẩm xét về sự hợp lý (yuttivicāraṇā) (được gọi) là yutti do sự lược bỏ từ phía sau (uttarapadalopena), ví như (yathā) ‘sắc hữu (rūpabhavo)’ (được gọi) là ‘sắc (rūpaṃ).’ Hoặc là, do sự đi cùng với sự hợp lý (yuttisahacaraṇato). Ở đây cũng vậy (idhāpi), ý nghĩa cần được triển khai (attho vitthāretabbo) theo phương pháp đã được nói trong Desanāhāra.

ပဒဋ္ဌာနန္တိ [Pg.16] အာသန္နကာရဏံ, ဣဓာပိ ပဒဋ္ဌာနဝိစာရဏာတိအာဒိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Padaṭṭhāna (nền tảng trực tiếp) là nguyên nhân gần (āsannakāraṇaṃ). Ở đây cũng vậy (idhāpi), (cách giải thích) ‘sự thẩm xét về nền tảng trực tiếp (padaṭṭhānavicāraṇā)’ v.v... (itiādi) nên được hiểu (veditabbaṃ) theo đúng phương pháp đã được nói (vuttanayeneva).

လက္ခီယန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါ ဧကလက္ခဏာ ဓမ္မာ အဝုတ္တာပိ ဧကဝစနေနာတိ လက္ခဏံ.

Do bởi pháp này (etena), hoặc là ở trong pháp này (ettha), các pháp (dhammā) có cùng một đặc tính (ekalakkhaṇā), dù không được nói đến (avuttāpi), vẫn được ghi nhận (lakkhīyanti) thông qua một từ duy nhất (ekavacanena), vì vậy (được gọi) là lakkhaṇaṃ (đặc tính).

ဝိယူဟီယန္တိ ဝိဘာဂေန ပိဏ္ဍီယန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါတိ ဗျူဟော. နိဗ္ဗစနာဒီနံ သုတ္တေ ဒဿိယမာနာနံ စတုန္နံ ဗျူဟောတိ စတုဗျူဟော, စတုန္နံ ဝါ ဗျူဟော ဧတ္ထာတိ စတုဗျူဟော.

Do bởi pháp này (etena), hoặc là ở trong pháp này (ettha), (các pháp) được sắp xếp (viyūhīyanti), được gom lại (piṇḍīyanti) theo sự phân loại (vibhāgena), vì vậy (được gọi) là byūho (sự sắp xếp). Là sự sắp xếp (byūho) của bốn pháp (catunnaṃ) được chỉ ra trong kinh (sutte dassiyamānānaṃ) như là từ nguyên học v.v... (nibbacanādīnaṃ), vì vậy (được gọi) là catubyūho (sự sắp xếp bốn pháp). Hoặc là, sự sắp xếp (byūho) của bốn pháp (catunnaṃ) có ở đây (atthi ettha), vì vậy (được gọi) là catubyūho.

အာဝဋ္ဋီယန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါ သဘာဂါ ဝိသဘာဂါ စ ဓမ္မာ, တေသံ ဝါ အာဝဋ္ဋနန္တိ အာဝဋ္ဋော.

Do bởi pháp này (etena), hoặc là ở trong pháp này (ettha), các pháp tương đồng (sabhāgā dhammā) và các pháp không tương đồng (visabhāgā dhammā) được xoay chuyển (āvaṭṭīyanti); hoặc là, là sự xoay chuyển (āvaṭṭanaṃ) của các pháp ấy (tesaṃ), vì vậy (được gọi) là āvaṭṭo (sự xoay chuyển).

ဝိဘဇီယန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါ သာဓာရဏာသာဓာရဏာနံ သံကိလေသဝေါဒါနဓမ္မာနံ ဘူမိယောတိ ဝိဘတ္တိ, ဝိဘဇနံ ဝါ ဧတေသံ ဘူမိယာတိ ဝိဘတ္တိ.

Do bởi pháp này (etena), hoặc là ở trong pháp này (ettha), các nền tảng (bhūmiyo) của các pháp nhiễm ô và thanh tịnh (saṃkilesavodānadhammānaṃ) thuộc loại chung và không chung (sādhāraṇāsādhāraṇānaṃ) được phân chia (vibhajīyanti), vì vậy (được gọi) là vibhatti (sự phân chia). Hoặc là, là sự phân chia (vibhajanaṃ) các nền tảng (bhūmi) của các pháp ấy (etesaṃ), vì vậy (được gọi) là vibhatti.

ပဋိပက္ခဝသေန ပရိဝတ္တီယန္တိ ဣမိနာ, ဧတ္ထ ဝါ သုတ္တေ ဝုတ္တဓမ္မာ, ပရိဝတ္တနံ ဝါ တေသန္တိ ပရိဝတ္တနော.

Do bởi pháp này (iminā), hoặc là ở trong pháp này (ettha), các pháp được nói trong kinh (sutte vuttadhammā) được chuyển đổi (parivattīyanti) theo phương diện đối nghịch (paṭipakkhavasena); hoặc là, là sự chuyển đổi (parivattanaṃ) của các pháp ấy (tesaṃ), vì vậy (được gọi) là parivattano (sự chuyển đổi).

ဝိဝိဓံ ဝစနံ ဧကဿေဝတ္ထဿ ဝါစကမေတ္ထာတိ ဝိဝစနံ, ဝိဝစနမေဝ ဝေဝစနံ, ဝိဝိဓံ ဝုစ္စတိ ဧတေန အတ္ထောတိ ဝါ ဝိဝစနံ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

Ở đây (ettha), có nhiều từ ngữ khác nhau (vividhaṃ vacanaṃ) diễn đạt (vācakaṃ) cùng một ý nghĩa (ekasseva atthassa), vì vậy (được gọi) là vivacanaṃ (từ đồng nghĩa). Vivacanaṃ chính là vevacanaṃ. Hoặc là, do bởi từ này (etena vacanena), ý nghĩa (attho) được nói đến (vuccati) một cách đa dạng (vividhaṃ), vì vậy (được gọi) là vivacanaṃ. Phần còn lại (sesaṃ) thì giống như phương pháp đã được nói (vuttanayameva).

ပကာရေဟိ ပဘေဒတော ဝါ ဉာပီယန္တိ ဣမိနာ, ဧတ္ထ ဝါ အတ္ထာတိ ပညတ္တိ.

Do bởi pháp này (iminā), hoặc là ở trong pháp này (ettha), các ý nghĩa (atthā) được làm cho biết (ñāpīyanti) bằng các loại (pakārehi) hoặc theo sự phân biệt (pabhedato), vì vậy (được gọi) là paññatti (sự chế định).

ဩတာရီယန္တိ အနုပ္ပဝေသီယန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါ သုတ္တာဂတာ ဓမ္မာ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒါဒီသူတိ ဩတရဏော.

Do bởi pháp này (etena), hoặc là ở trong pháp này (ettha), các pháp đã được đề cập trong kinh (suttāgatā dhammā) được đưa vào (otārīyanti), được thâm nhập vào (anuppavesīyanti) trong (khuôn khổ của) lý duyên khởi v.v... (paṭiccasamuppādādīsu), vì vậy (được gọi) là otaraṇo (sự áp dụng).

သောဓီယန္တိ သမာဓီယန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါ သုတ္တေ ပဒပဒတ္ထပဉှာရမ္ဘာတိ သောဓနော.

Do bởi pháp này (etena), hoặc là ở trong pháp này (ettha), sự khởi đầu của từ, ý nghĩa của từ, và câu hỏi (padapadatthapañhārambhā) trong kinh (sutte) được thanh lọc (sodhīyanti), được giải quyết (samādhīyanti), vì vậy (được gọi) là sodhano (sự thanh lọc).

အဓိဋ္ဌီယန္တိ အနုပဝတ္တီယန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါ သာမညဝိသေသဘူတာ ဓမ္မာ ဝိနာ ဝိကပ္ပေနာတိ အဓိဋ္ဌာနော.

Do bởi pháp này (etena), hoặc là ở trong pháp này (ettha), các pháp (dhammā) thuộc loại chung và riêng (sāmaññavisesabhūtā) được xác định (adhiṭṭhīyanti), được tuân theo (anupavattīyanti) mà không cần sự diễn giải đặc biệt (vinā vikappena), vì vậy (được gọi) là adhiṭṭhāno (sự xác định).

ပရိကရောတိ အဘိသင်္ခရောတိ ဖလန္တိ ပရိက္ခာရော, ဟေတု ပစ္စယော စ, ပရိက္ခာရံ အာစိက္ခတီတိ ပရိက္ခာရော, ဟာရော, ပရိက္ခာရဝိသယတ္တာ ပရိက္ခာရသဟစရဏတော ဝါ ပရိက္ခာရော.

Pháp nào chuẩn bị (parikaroti), tạo tác (abhisaṅkharoti) quả (phalaṃ), pháp ấy là parikkhāro (vật hỗ trợ), tức là nhân và duyên (hetu paccayo ca). Hāra nào chỉ ra (ācikkhati) vật hỗ trợ (parikkhāraṃ), hāra ấy là parikkhāro. Hoặc là, do có đối tượng là vật hỗ trợ (parikkhāravisayattā), hoặc do sự đi cùng với vật hỗ trợ (parikkhārasahacaraṇato), (được gọi) là parikkhāro.

သမာရောပီယန္တိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါ ပဒဋ္ဌာနာဒိမုခေန ဓမ္မာတိ သမာရောပနော. သဗ္ဗတ္ထ စ ဘာဝသာဓနဝသေနာပိ အတ္ထော သမ္ဘဝတီတိ တဿာပိ ဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ.

Do bởi pháp này (etena), hoặc là ở trong pháp này (ettha), các pháp (dhammā) được quy vào (samāropīyanti) thông qua nền tảng trực tiếp v.v... (padaṭṭhānādimukhena), vì vậy (được gọi) là samāropano (sự quy vào). Và ở tất cả mọi nơi (sabbattha ca), ý nghĩa (attho) cũng có thể có được (sambhavati) theo cách tạo danh từ trừu tượng (bhāvasādhanavasena), vì vậy cũng nên được kết hợp (tassāpi vasena yojetabbaṃ) theo cách đó.

တဿာတိ [Pg.17] ယထာဝုတ္တဿ ဟာရုဒ္ဒေသဿ. အနုဂီတီတိ ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ သုခဂ္ဂဟဏတ္ထံ အနုပစ္ဆာ ဂါယနဂါထာ, တာသု ဩသာနဂါထာယ အတ္ထတော အသံကိဏ္ဏာတိ ပဒတ္ထေန သင်္ကရရဟိတာ, တေန ယဒိပိ ကေစိ ဟာရာ အညမညံ အဝိသိဋ္ဌာ ဝိယ ဒိဿန္တိ, တထာပိ တေသံ အတ္ထတော သင်္ကရော နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. သော စ နေသံ အသင်္ကရော လက္ခဏနိဒ္ဒေသေ သုပါကဋော ဟောတိ. ဧတေသဉ္စေဝါတိ ဧတေသံ သောဠသန္နံ ဟာရာနံ. ယထာ အသင်္ကရော, တထာ စေဝ ဘဝတိ. ကိံ ဘဝတိ? ဝိတ္ထာရတယာ ဝိတ္ထာရေန. နယဝိဘတ္တိ နယေန ဥပါယေန ဉာယေန ဝိဘာဂေါ. ဧတေန တံ ဧဝ အသင်္ကိဏ္ဏတံ ဝိဘာဝေတိ. ကေစိ ‘‘ဝိတ္ထာရနယာ’’တိ ပဌန္တိ, တံ န သုန္ဒရံ, အယဉ္စ ဂါထာ ကေသုစိ ပေါတ္ထကေသု နတ္ထိ.

Tassa có nghĩa là: của phần đề mục các hāra (hāruddesassa) đã được nói đến (yathāvuttassa). Anugīti có nghĩa là: các kệ tụng (gāyanagāthā) theo sau (anupacchā) để dễ dàng nắm bắt (sukhaggahaṇatthaṃ) ý nghĩa đã được nói đến (vuttasseva atthassa). Trong các kệ tụng ấy (tāsu), trong câu kệ cuối cùng (osānagāthāya), atthato asaṃkiṇṇā có nghĩa là: không bị pha trộn (saṅkararahitā) về ý nghĩa của từ (padatthena). Do đó (tena), (câu này) chỉ ra rằng (dasseti): mặc dù (yadipi) một số hāra (keci hārā) có vẻ như (viya) không khác biệt (avisiṭṭhā) với nhau (aññamaññaṃ), tuy nhiên (tathāpi) về mặt ý nghĩa (atthato) thì không có (natthi) sự pha trộn (saṅkaro) giữa chúng (tesaṃ). Và sự không pha trộn ấy (so ca asaṅkaro) của chúng (nesaṃ) trở nên rất rõ ràng (supākaṭo hoti) trong phần chỉ dẫn về các đặc tính (lakkhaṇaniddese). Etesañceva có nghĩa là: của mười sáu hāra này (etesaṃ soḷasannaṃ hārānaṃ). Giống như (yathā) có sự không pha trộn (asaṅkaro), thì cũng như vậy (tathā ceva) xảy ra (bhavati). Điều gì xảy ra (kiṃ bhavati)? Một cách chi tiết (vitthāratayā vitthārena). Nayavibhatti là sự phân loại (vibhāgo) theo phương pháp (nayena), theo phương tiện (upāyena), theo nguyên tắc (ñāyena). Bằng câu này (etena), (tác giả) làm rõ (vibhāveti) chính sự không pha trộn ấy (taṃ eva asaṃkiṇṇataṃ). Một số người (keci) đọc là ‘vitthāranayā,’ điều đó (taṃ) không hay (na sundaraṃ). Và câu kệ này (ayañca gāthā) không có (natthi) trong một số bản kinh sách (kesuci potthakesu).

၂. ဧဝံ ဟာရေ ဥဒ္ဒိသိတွာ ဣဒါနိ နယေ ဥဒ္ဒိသိတုံ ‘‘တတ္ထ ကတမေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ နယန္တိ သံကိလေသေ ဝေါဒါနာနိ စ ဝိဘာဂတော ဉာပေန္တီတိ နယာ, နီယန္တိ ဝါ တာနိ ဧတေဟိ, ဧတ္ထ ဝါတိ နယာ, နယနမတ္တမေဝ ဝါတိ နယာ, နီယန္တိ ဝါ သယံ ဓမ္မကထိကေဟိ ဥပနီယန္တိ သုတ္တဿ အတ္ထပဝိစယတ္ထန္တိ နယာ. အထ ဝါ နယာ ဝိယာတိ နယာ. ယထာ ဟိ ဧကတ္တာဒယော နယာ သမ္မာ ပဋိဝိဇ္ဈိယမာနာ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မာနံ ယထာက္ကမံ သမ္ဗန္ဓဝိဘာဂဗျာပါရဝိရဟာနုရူပဖလဘာဝဒဿနေန အသင်္ကရတော သမ္မုတိသစ္စပရမတ္ထသစ္စာနံ သဘာဝံ ပဝေဒယန္တာ ပရမတ္ထသစ္စပ္ပဋိဝေဓာယ သံဝတ္တန္တိ, ဧဝမေတေပိ ကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂဓမ္မဝိဘာဂဒဿနေန အဝိပရီတသုတ္တတ္ထာဝဗောဓာယ အဘိသမ္ဘုဏန္တာ ဝေနေယျာနံ စတုသစ္စပ္ပဋိဝေဓာယ သံဝတ္တန္တိ. အထ ဝါ ပရိယတ္တိအတ္ထဿ နယနတော သံကိလေသတော ယမနတော စ နယာ နိရုတ္တိနယေန.

2. Sau khi đã trình bày các pháp thức (hāra) như vậy, bây giờ để trình bày các phương pháp (naya), câu bắt đầu bằng "Tattha katame" đã được nói đến. Trong đó, (chúng) được gọi là 'naya' vì chúng dẫn dắt, tức là làm cho biết một cách phân tích về các pháp phiền não và các pháp thanh tịnh. Hoặc là, những pháp ấy được dẫn dắt bởi những phương pháp này, hoặc trong những phương pháp này, nên (chúng) là 'naya'. Hoặc là, (chúng) chỉ đơn thuần là sự dẫn dắt, nên (chúng) là 'naya'. Hoặc là, chúng được các vị pháp sư dẫn dắt, tức là được đưa đến, nhằm mục đích thẩm xét ý nghĩa của kinh, nên (chúng) là 'naya'. Hoặc là, (chúng) giống như các phương pháp (khác), nên (chúng) là 'naya'. Ví như, các phương pháp như nhất thể (ekatta), khi được thấu triệt một cách đúng đắn, bằng cách chỉ ra sự liên quan, sự phân chia, sự vắng mặt của tác dụng, và trạng thái quả tương ứng theo thứ tự của các pháp nhân và pháp quả một cách không hỗn tạp, làm cho biết bản chất của tục đế và chân đế, đưa đến sự thấu triệt chân đế; cũng vậy, những (phương pháp) này, bằng cách chỉ ra sự phân chia các pháp đen và trắng cùng với các pháp đối lập, trong khi hoàn thành việc liễu giải ý nghĩa kinh một cách không sai lạc, đưa đến sự thấu triệt Tứ đế cho chúng sanh cần được giáo hóa. Hoặc là, theo phương pháp từ nguyên học, (chúng) là 'naya' do dẫn dắt ý nghĩa của giáo pháp và do ngăn ngừa khỏi phiền não.

နန္ဒိယာဝဋ္ဋောတိအာဒီသု နန္ဒိယာဝဋ္ဋဿ ဝိယ အာဝဋ္ဋော ဧတဿာတိ နန္ဒိယာဝဋ္ဋော, ယထာ ဟိ နန္ဒိယာဝဋ္ဋော အန္တောဌိတေန ပဓာနာဝယဝေန ဗဟိဒ္ဓါ အာဝဋ္ဋတိ, ဧဝမယမ္ပိ နယောတိ အတ္ထော. အထ ဝါ နန္ဒိယာ တဏှာယ ပမောဒဿ ဝါ အာဝဋ္ဋော ဧတ္ထာတိ နန္ဒိယာဝဋ္ဋော. တီဟိ အဝယဝေဟိ လောဘာဒီဟိ သံကိလေသပက္ခေ အလောဘာဒီဟိ စ ဝေါဒါနပက္ခေ ပုက္ခလော သောဘနောတိ တိပုက္ခလော. အသန္တာသနဇဝပရက္ကမာဒိဝိသေသယောဂေန သီဟော ဘဂဝါ, တဿ ဝိက္ကီဠိတံ ဒေသနာဝစီကမ္မဘူတော ဝိဟာရောတိ ကတွာ ဝိပလ္လာသတပ္ပဋိပက္ခပရိဒီပနတော သီဟဿ ဝိက္ကီဠိတံ ဧတ္ထာတိ သီဟဝိက္ကီဠိတော, [Pg.18] နယော. ဗလဝိသေသယောဂဒီပနတော ဝါ သီဟဝိက္ကီဠိတသဒိသတ္တာ နယော သီဟဝိက္ကီဠိတော. ဗလဝိသေသော စေတ္ထ သဒ္ဓါဒိဗလံ, ဒသဗလာနိ ဧဝ ဝါ. အတ္ထနယတ္တယဒိသာဘာဝေန ကုသလာဒိဓမ္မာနံ အာလောစနံ ဒိသာလောစနံ. တထာ အာလောစိတာနံ တေသံ ဓမ္မာနံ အတ္ထနယတ္တယယောဇနေ သမာနယနတော အင်္ကုသော ဝိယ အင်္ကုသော. ဂါထာသု လဉ္ဇေတိ ပကာသေတိ သုတ္တတ္ထန္တိ လဉ္ဇကော, နယော စ သော လဉ္ဇကော စာတိ နယလဉ္ဇကော. ဂတာတိ ဉာတာ, မတာတိ အတ္ထော. သော ဧဝ ဝါ ပါဌော. သေသံ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Trong các từ bắt đầu bằng 'Nandiyāvaṭṭa', (phương pháp này) được gọi là 'nandiyāvaṭṭa' vì nó có sự xoay chuyển giống như của hoa nandiyāvaṭṭa. Ý nghĩa là: ví như hoa nandiyāvaṭṭa xoay ra bên ngoài bởi phần chính yếu nằm bên trong, cũng vậy phương pháp này. Hoặc là, trong phương pháp này có sự xoay chuyển của sự hoan hỷ, tức là của ái, hoặc của sự vui mừng, nên gọi là 'nandiyāvaṭṭa'. (Phương pháp) làm cho tốt đẹp, làm cho rực rỡ, ở phe phiền não bằng ba thành phần là tham, v.v., và ở phe thanh tịnh bằng (ba thành phần) là vô tham, v.v., nên gọi là 'tipukkhalo'. Do sự hợp thành với các đặc tính như không sợ hãi, nhanh nhẹn, tinh tấn, v.v., Đức Thế Tôn là sư tử (sīha); sự du hý (vikkīḷita) của ngài là sự an trú, tức là khẩu nghiệp thuyết pháp; do đó, vì làm sáng tỏ các pháp điên đảo và pháp đối trị của chúng, nên trong phương pháp này có sự du hý của sư tử, vì vậy (phương pháp này) là 'sīhavikkīḷita'. Hoặc là, do làm sáng tỏ sự hợp thành với năng lực đặc biệt, nên phương pháp này là 'sīhavikkīḷita' vì nó giống như sự du hý của sư tử. Ở đây, năng lực đặc biệt là tín lực, v.v., hoặc chính là mười năng lực (của Như Lai). Sự quán sát các pháp thiện, v.v., với tư cách là ba phương hướng của phương pháp nghĩa lý, là 'disālocana'. Do dẫn dắt tốt đẹp những pháp đã được quán sát như vậy vào trong sự áp dụng ba phương pháp nghĩa lý, nên (phương pháp này) giống như cái móc câu, (gọi là) 'aṅkusa'. Trong các kệ, (phương pháp này) đóng dấu, tức là làm sáng tỏ ý nghĩa kinh, nên gọi là 'lañjaka'; nó vừa là phương pháp (naya) vừa là cái đóng dấu (lañjaka), nên gọi là 'nayalañjaka'. 'Gatā' có nghĩa là 'ñātā' (được biết), 'matā' (được hiểu). Hoặc đó chính là bản văn. Phần còn lại nên được hiểu theo phương pháp đã nói.

၃. ဧဝံ နယေပိ ဥဒ္ဒိသိတွာ ဣဒါနိ မူလပဒါနိ ဥဒ္ဒိသိတုံ ‘‘တတ္ထ ကတမာနီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ မူလာနိ စ တာနိ နယာနံ ပဋ္ဌာနဘာဂါနဉ္စ ပတိဋ္ဌာဘာဝတော ပဒါနိ စ အဓိဂမူပါယဘာဝတော ကောဋ္ဌာသဘာဝတော စာတိ မူလပဒါနိ. ကောသလ္လသမ္ဘူတဋ္ဌေန, ကုစ္ဆိတာနံ ဝါ ပါပဓမ္မာနံ သလနတော ဝိဒ္ဓံသနတော, ကုသာနံ ဝါ ရာဂါဒီနံ လဝနတော, ကုသာ ဝိယ ဝါ လဝနတော, ကုသေန ဝါ ဉာဏေန လာတဗ္ဗတော ပဝတ္တေတဗ္ဗတော ကုသလာနိ, တပ္ပဋိပက္ခတော အကုသလာနီတိ ပဒတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

3. Sau khi đã trình bày các phương pháp như vậy, bây giờ để trình bày các từ căn bản, câu bắt đầu bằng "Tattha katamāni" đã được bắt đầu. Trong đó, chúng vừa là các gốc rễ (mūla) vì là nền tảng của các phương pháp và các phần của giáo pháp, vừa là các từ (pada) vì là phương tiện để liễu ngộ và là các thành phần, nên (chúng) là các từ căn bản (mūlapadāni). (Chúng) là thiện (kusalāni) vì có ý nghĩa là được sinh ra từ trí tuệ; hoặc vì làm rung chuyển, phá hủy các pháp ác đáng chê trách; hoặc vì cắt đứt những thứ đáng chê trách như tham, v.v.; hoặc vì cắt đứt như cỏ kusa; hoặc vì phải được đạt đến, phải được thực hành bởi trí tuệ (ñāṇa) gọi là 'kusa'. (Chúng) là bất thiện (akusalāni) vì đối nghịch với thiện. Ý nghĩa của từ nên được hiểu như vậy.

ဧဝံ ဂဏနပရိစ္ဆေဒတော ဇာတိဘေဒတော စ မူလပဒါနိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သရူပတော ဒဿေန္တော သံကိလေသပက္ခံယေဝ ပဌမံ ဥဒ္ဒိသတိ ‘‘တဏှာ’’တိအာဒိနာ. တတ္ထ တသတိ ပရိတသတီတိ တဏှာ. အဝိန္ဒိယံ ဝိန္ဒတိ, ဝိန္ဒိယံ န ဝိန္ဒတီတိ အဝိဇ္ဇာ, ဝိဇ္ဇာပဋိပက္ခာတိ ဝါ အဝိဇ္ဇာ. လုဗ္ဘန္တိ တေန, သယံ ဝါ လုဗ္ဘတိ, လုဗ္ဘနမတ္တမေဝ ဝါ သောတိ လောဘော. ဒေါသမောဟေသုပိ ဧသေဝ နယော. အသုဘေ ‘‘သုဘ’’န္တိ ပဝတ္တာ သညာ သုဘသညာ. သုခသညာဒီသုပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သင်္ဂဟန္တိ ဂဏနံ. သမောသရဏန္တိ သမောရောပနံ.

Sau khi đã chỉ ra các từ căn bản theo sự phân định về số lượng và sự phân biệt về loại như vậy, bây giờ trong khi chỉ ra theo bản chất, (vị A-xà-lê) trước tiên trình bày chính phe phiền não bằng (các từ) bắt đầu với "taṇhā". Trong đó, nó khao khát, nó khao khát mãnh liệt, nên là ái (taṇhā). Nó đạt được điều không nên đạt, không đạt được điều nên đạt, nên là vô minh (avijjā); hoặc là, nó đối nghịch với minh (vijjā), nên là vô minh (avijjā). Người ta tham đắm bởi nó, hoặc tự nó tham đắm, hoặc nó chỉ là sự tham đắm, nên là tham (lobho). Đối với sân và si cũng theo chính phương pháp này. Tưởng khởi lên trong cái bất tịnh là "tịnh" thì là tịnh tưởng (subhasaññā). Đối với lạc tưởng, v.v., ý nghĩa cũng nên được hiểu theo chính phương pháp này. 'Saṅgaha' là sự đếm. 'Samosaraṇa' là sự quy tụ.

ပစ္စနီကဓမ္မေ သမေတီတိ သမထော. အနိစ္စာဒီဟိ ဝိဝိဓေဟိ အာကာရေဟိ ပဿတီတိ ဝိပဿနာ. အလောဘာဒယော လောဘာဒိပဋိပက္ခတော ဝေဒိတဗ္ဗာ. အသုဘေ ‘‘အသုဘ’’န္တိ ပဝတ္တာ သညာ အသုဘသညာ, ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ. သညာသီသေန ဟိ ဒေသနာ. ဒုက္ခသညာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

Nó làm lắng dịu các pháp đối nghịch, nên là chỉ (samatha). Nó thấy bằng nhiều phương diện khác nhau như vô thường, v.v., nên là quán (vipassanā). Vô tham, v.v., nên được hiểu là đối nghịch với tham, v.v. Tưởng khởi lên trong cái bất tịnh là "bất tịnh" thì là bất tịnh tưởng (asubhasaññā), (đó là) thân tùy quán niệm xứ. Quả vậy, sự thuyết giảng (ở đây) lấy tưởng làm đầu. Đối với khổ tưởng, v.v., cũng theo chính phương pháp này.

ဣဒံ ဥဒ္ဒါနန္တိ ဣဒံ ဝုတ္တဿေဝ အတ္ထဿ ဝိပ္ပကိဏ္ဏဘာဝေန နဿိတုံ အဒတွာ ဥဒ္ဓံ ဒါနံ ရက္ခဏံ ဥဒ္ဒါနံ, သင်္ဂဟဝစနန္တိ အတ္ထော. ‘‘စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ’’တိပိ [Pg.19] ပါဌော. ကိလေသဘူမီတိ သံကိလေသဘူမိ သဗ္ဗေသံ အကုသလဓမ္မာနံ သမောသရဏဋ္ဌာနတ္တာ. ကုသလာနံ ယာနိ တီဏိ မူလာနိ. ‘‘ကုသလာနီ’’တိပိ ပဌန္တိ. သတိပဋ္ဌာနာတိ အသုဘသညာဒယော သန္ဓာယာဟ. ဣန္ဒြိယဘူမီတိ သဒ္ဓါဒီနံ ဝိမုတ္တိပရိပါစနိန္ဒြိယာနံ သမောသရဏဋ္ဌာနတ္တာ ဝုတ္တံ. ယုဇ္ဇန္တီတိ ယောဇီယန္တိ. ခေါတိ ပဒပူရဏေ, အဝဓာရဏတ္ထေ ဝါ နိပါတော. တေန ဧတေ ဧဝါတိ ဒဿေတိ. အဋ္ဌာရသေဝါတိ ဝါ. မူလပဒါတိ မူလပဒါနိ, လိင်္ဂဝိပလ္လာသော ဝါ.

'Idaṃ uddānaṃ' (đây là đề cương) là lời nói bảo vệ, giữ gìn ở trên, không để cho ý nghĩa đã được nói bị tiêu mất do sự tản mác, nên gọi là 'uddāna'; có nghĩa là lời nói tóm tắt. Cũng có bản văn là "Cattāro vipallāsā". 'Kilesabhūmi' là địa phận phiền não vì là nơi quy tụ của tất cả các pháp bất thiện. 'Kusalānaṃ yāni tīṇi mūlāni' (Ba căn nào của các pháp thiện). Người ta cũng đọc là "Kusalāni". (Ngài) nói 'Satipaṭṭhāna' là nhắm đến bất tịnh tưởng, v.v. 'Indriyabhūmi' được nói đến vì là nơi quy tụ của các quyền làm cho giải thoát chín muồi như tín, v.v. 'Yujjanti' có nghĩa là 'yojīyanti' (chúng được hợp lại). 'Kho' là một tiểu từ dùng để điền vào chỗ trống, hoặc có nghĩa nhấn mạnh. Do đó, nó chỉ ra rằng "chính những cái này". Hoặc là "chỉ mười tám". 'Mūlapadā' là 'mūlapadāni' (các từ căn bản), hoặc là sự biến đổi về tính (ngữ pháp).

ဥဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần chú giải về chương trình bày tóm tắt đã kết thúc.

၃. နိဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ

3. Phần Chú Giải Về Chương Trình Bày Chi Tiết

၄. ဧဝံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌေ ဟာရာဒယော နိဒ္ဒိသိတုံ ‘‘တတ္ထ သင်္ခေပတော’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဥဒ္ဒေသပါဌေ. သင်္ခေပတော နေတ္တိ ကိတ္တိတာတိ သမာသတော နေတ္တိပ္ပကရဏံ ကထိတံ. ဟာရနယမူလပဒါနဉှိ သရူပဒဿနံ ဥဒ္ဒေသပါဌေန ကတန္တိ. ဧတ္ထ စ ဟာရနယာနံ –

4. Để trình bày chi tiết các pháp thức, v.v., đã được trình bày tóm tắt như vậy, câu bắt đầu bằng "tattha saṅkhepato" đã được bắt đầu. Trong đó, 'tattha' có nghĩa là 'trong bản văn trình bày tóm tắt ấy'. 'Saṅkhepato netti kittitā' có nghĩa là bộ Netti đã được nói đến một cách tóm tắt. Quả vậy, việc chỉ ra bản chất của các pháp thức, phương pháp, và từ căn bản đã được thực hiện bởi bản văn trình bày tóm tắt. Và trong số này, đối với các pháp thức và phương pháp –

သာမညတော ဝိသေသေန, ပဒတ္ထော လက္ခဏံ ကမော;

ဧတ္တာဝတာ စ ဟေတွာဒီ, ဝေဒိတဗ္ဗာ ဟိ ဝိညုနာ.

Một cách tổng quát và đặc biệt, ý nghĩa của từ, đặc tính, thứ tự; và phạm vi, cùng với nhân, v.v., quả vậy, nên được người có trí hiểu biết.

တေသု အဝိသေသတော ဝိသေသတော စ ဟာရနယာနံ အတ္ထော ဒဿိတော. လက္ခဏာဒီသု ပန အဝိသေသတော သဗ္ဗေပိ ဟာရာ နယာ စ ယထာက္ကမံ ဗျဉ္ဇနတ္ထမုခေန နဝင်္ဂဿ သာသနဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနလက္ခဏာ. ဝိသေသတော ပန တဿ တဿ ဟာရဿ နယဿ စ လက္ခဏံ နိဒ္ဒေသေ ဧဝ ကထယိဿာမ. ကမာဒီနိ စ ယသ္မာ နေသံ လက္ခဏေသု ဉာတေသု ဝိညေယျာနိ ဟောန္တိ, တသ္မာ တာနိပိ နိဒ္ဒေသတော ပရတော ပကာသယိဿာမ.

Trong những điều ấy, ý nghĩa của các phương pháp luận (hāra) và các nguyên tắc (naya) đã được trình bày một cách tổng quát và một cách chi tiết. Còn về các đặc tính v.v..., một cách tổng quát, tất cả các phương pháp luận và các nguyên tắc, theo thứ tự, với văn tự và ý nghĩa làm đầu, có đặc tính là giải thích ý nghĩa của giáo pháp gồm chín chi phần. Còn một cách chi tiết, đặc tính của mỗi phương pháp luận và mỗi nguyên tắc ấy, chúng tôi sẽ nói đến trong chính phần chỉ dẫn (niddesa). Và vì rằng thứ tự v.v... của chúng trở nên dễ hiểu khi các đặc tính của chúng đã được biết, do đó, chúng tôi cũng sẽ làm sáng tỏ những điều ấy sau phần chỉ dẫn.

ဟာရသင်္ခေပေါ

Tóm lược các phương pháp luận

၁. ယာ ပန အဿာဒါဒီနဝတာတိအာဒိကာ နိဒ္ဒေသဂါထာ, တာသု အဿာဒါဒီနဝတာတိ အဿာဒေါ အာဒီနဝတာတိ ပဒဝိဘာဂေါ. အာဒီနဝတာတိ စ အာဒီနဝေါ ဧဝ. ကေစိ ‘‘အဿာဒါဒီနဝတော’’တိ ပဌန္တိ, တံ န သုန္ဒရံ. တတ္ထ အဿာဒီယတီတိ အဿာဒေါ, သုခံ သောမနဿဉ္စ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ယံ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခံ သောမနဿံ, အယံ ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု [Pg.20] အဿာဒေါ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၆၆; သံ. နိ. ၃.၂၆). ယထာ စေတံ သုခံ သောမနဿံ, ဧဝံ ဣဋ္ဌာရမ္မဏမ္ပိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘သော တဒဿာဒေတိ တံ နိကာမေတီ’’တိ ‘‘ရူပံ အဿာဒေတိ အဘိနန္ဒတိ, တံ အာရဗ္ဘ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၂၄), ‘‘သံယောဇနီယေသု, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိနော’’တိ (သံ. နိ. ၂.၅၃) စ. အဿာဒေတိ ဧတာယာတိ ဝါ အဿာဒေါ, တဏှာ. တဏှာယ ဟိ ကာရဏဘူတာယ ပုဂ္ဂလော သုခမ္ပိ သုခါရမ္မဏမ္ပိ အဿာဒေတိ. ယထာ စ တဏှာ, ဧဝံ ဝိပလ္လာသာပိ. ဝိပလ္လာသဝသေန ဟိ သတ္တာ အနိဋ္ဌမ္ပိ အာရမ္မဏံ ဣဋ္ဌာကာရေန အဿာဒေန္တိ, ဧဝံ ဝေဒနာယ သဗ္ဗေသံ တေဘူမကသင်္ခါရာနံ တဏှာယ ဝိပလ္လာသာနဉ္စ အဿာဒဝိစာရော ဝေဒိတဗ္ဗော.

1. Còn những kệ ngôn chỉ dẫn bắt đầu bằng "assādādīnavatā", trong đó, sự phân chia từ của "assādādīnavatā" là "assādo ādīnavatā". Và "ādīnavatā" chính là "ādīnavo". Một số người đọc là "assādādīnavato", điều đó không hay. Ở đây, "được thưởng thức" (assādīyati), vì vậy gọi là vị ngọt (assādo), (đó là) lạc và hỷ. Điều này đã được nói: "Này các Tỳ khưu, lạc và hỷ nào sanh khởi do duyên năm thủ uẩn, đây là vị ngọt trong năm thủ uẩn". Và như lạc và hỷ này (là vị ngọt), đối tượng khả ái cũng vậy. Điều này cũng đã được nói: "Vị ấy thưởng thức điều đó, ham muốn điều đó", "thưởng thức, vui thích nơi sắc, do nương vào sắc ấy mà tham ái sanh khởi", và "đối với người thường thấy vị ngọt trong các pháp thuộc về kiết sử, này các Tỳ khưu". Hoặc, "người ta thưởng thức bằng cái này" (assādeti etāya), vì vậy gọi là vị ngọt (assādo), (đó là) tham ái. Vì rằng do tham ái làm nguyên nhân, người ta thưởng thức cả lạc và đối tượng của lạc. Và như tham ái (là vị ngọt), các tưởng điên đảo cũng vậy. Vì rằng do năng lực của tưởng điên đảo, chúng sanh thưởng thức cả đối tượng không khả ái theo cách khả ái. Như vậy, sự thẩm xét về vị ngọt của thọ, của tất cả các hành trong ba cõi, của tham ái, và của các tưởng điên đảo cần phải được hiểu.

ကထံ ပန ဒုက္ခာဒုက္ခမသုခဝေဒနာနံ အဿာဒနီယတာတိ? ဝိပလ္လာသတော သုခပရိယာယသဗ္ဘာဝတော စ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ – ‘‘သုခါ ခေါ, အာဝုသော ဝိသာခ, ဝေဒနာ ဌိတိသုခါ ဝိပရိဏာမဒုက္ခာ. ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ဌိတိဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမသုခါ, အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ ဉာဏသုခါ အညာဏဒုက္ခာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၆၅). တတ္ထ ဝေဒနာယ အဋ္ဌသတပရိယာယဝသေန, တေဘူမကသင်္ခါရာနံ နိက္ခေပကဏ္ဍရူပကဏ္ဍဝသေန, တဏှာယ သံကိလေသဝတ္ထုဝိဘင်္ဂေ နိက္ခေပကဏ္ဍေ စ တဏှာနိဒ္ဒေသဝသေန, ဝိပလ္လာသာနံ သုခသညာဒိဝသေန ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဂတဝသေန စ ဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

Nhưng làm thế nào mà khổ thọ và bất khổ bất lạc thọ lại có thể được thưởng thức? (Là) do tưởng điên đảo và do sự hiện hữu của một phương diện của lạc. Thật vậy, điều này đã được nói: "Này hiền giả Visākha, lạc thọ thì an lạc khi tồn tại, khổ đau khi biến hoại. Khổ thọ thì khổ đau khi tồn tại, an lạc khi biến hoại. Bất khổ bất lạc thọ thì an lạc khi có trí tuệ, khổ đau khi không có trí tuệ". Ở đây, sự phân loại cần được hiểu: đối với thọ, theo cách của một trăm lẻ tám phương diện; đối với các hành trong ba cõi, theo cách của chương tóm tắt và chương về sắc; đối với tham ái, theo cách chỉ dẫn về tham ái trong phần phân tích các pháp ô nhiễm và trong chương tóm tắt; và đối với các tưởng điên đảo, theo cách của tưởng về lạc v.v... và theo cách của sáu mươi hai tà kiến.

အာဒီနဝေါ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ တိဿောပိ ဝါ ဒုက္ခတာ. အထ ဝါ သဗ္ဗေပိ တေဘူမကာ သင်္ခါရာ အာဒီနဝေါ. အာဒီနံ အတိဝိယ ကပဏံ ဝါတိ ပဝတ္တတီတိ ဟိ အာဒီနဝေါ, ကပဏမနုဿော, ဧဝံသဘာဝါ စ တေဘူမကာ ဓမ္မာ အနိစ္စတာဒိယောဂေန. ယတော တတ္ထ အာဒီနဝါနုပဿနာ အာရဒ္ဓဝိပဿကာနံ ယထာဘူတနယောတိ ဝုစ္စတိ. တထာ စ ဝုတ္တံ – ‘‘ယံ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ, အယံ ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု အာဒီနဝေါ’’တိ. တသ္မာ အာဒီနဝေါ ဒုက္ခသစ္စနိဒ္ဒေသဘူတာနံ ဇာတိယာဒီနံ အနိစ္စတာဒီနံ ဒွါစတ္တာလီသာယ အာကာရာနဉ္စ ဝသေန ဝိဘဇိတွာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော.

Sự nguy hại (ādīnavo) là khổ thọ, hoặc là cả ba loại khổ tánh. Hoặc là, tất cả các hành trong ba cõi là sự nguy hại. Vì rằng nó diễn tiến (vāti) một cách khốn khổ (ādīnaṃ), vô cùng đáng thương (kapaṇaṃ), nên gọi là sự nguy hại (ādīnavo), (như) người khốn khổ; và các pháp trong ba cõi có bản chất như vậy do liên hệ với vô thường v.v... Do đó, sự tùy quán về nguy hại ở đó đối với những người đã nỗ lực tu tập minh sát được gọi là phương pháp như thật. Và điều này đã được nói như vậy: "Này các Tỳ khưu, việc năm thủ uẩn là vô thường, là khổ, là pháp chịu biến hoại, đây là sự nguy hại trong năm thủ uẩn". Do đó, sự nguy hại cần được chỉ ra bằng cách phân loại theo các phương diện của sanh v.v... vốn là sự chỉ dẫn về Khổ đế, và theo bốn mươi hai khía cạnh của vô thường v.v...

နိဿရတိ ဧတေနာတိ နိဿရဏံ, အရိယမဂ္ဂေါ. နိဿရတီတိ ဝါ နိဿရဏံ နိဗ္ဗာနံ. ဥဘယမ္ပိ သာမညနိဒ္ဒေသေန ဧကသေသေန ဝါ ‘‘နိဿရဏ’’န္တိ [Pg.21] ဝုတ္တံ. ပိ-သဒ္ဒေါ ပုရိမာနံ ပစ္ဆိမာနဉ္စ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော. တတ္ထ အရိယမဂ္ဂပက္ခေ သတိပဋ္ဌာနာဒီနံ သတ္တတ္တိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာနံ ကာယာနုပဿနာဒီနဉ္စ တဒန္တောဂဓဘေဒါနံ ဝသေန နိဿရဏံ ဝိဘဇိတွာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ.

"Thoát ra bằng cái này" (nissarati etena), vì vậy gọi là sự xuất ly (nissaraṇaṃ), (đó là) Thánh đạo. Hoặc, "thoát ra" (nissarati), vì vậy gọi là sự xuất ly (nissaraṇaṃ), (đó là) Niết-bàn. Cả hai được gọi là "sự xuất ly" bằng cách chỉ dẫn chung hoặc bằng phép tỉnh lược. Từ "pi" có ý nghĩa gom lại cả những điều trước và những điều sau. Ở đây, về phương diện Thánh đạo, sự xuất ly cần được chỉ ra bằng cách phân loại theo ba mươi bảy phẩm trợ Bồ-đề như Tứ niệm xứ v.v... và các phân mục bao gồm trong đó như thân tùy quán v.v...

နိဗ္ဗာနပက္ခေ ပန ကိဉ္စာပိ အသင်္ခတာယ ဓာတုယာ နိပ္ပရိယာယေန ဝိဘာဂေါ နတ္ထိ. ပရိယာယေန ပန သောပါဒိသေသနိရုပါဒိသေသဘေဒေန. ယတော ဝါ တံ နိဿဋံ, တေသံ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ (ပဋိ. မ. ၁.၃) ဒဿိတပ္ပဘေဒါနံ စက္ခာဒီနံ ဆန္နံ ဒွါရာနံ ရူပါဒီနံ ဆန္နံ အာရမ္မဏာနံ တံတံဒွါရပ္ပဝတ္တာနံ ဆန္နံ ဆန္နံ ဝိညာဏဖဿဝေဒနာသညာစေတနာတဏှာဝိတက္ကဝိစာရာနံ ပထဝီဓာတုအာဒီနံ ဆန္နံ ဓာတူနံ ဒသန္နံ ကသိဏာယတနာနံ အသုဘာနံ ကေသာဒီနံ ဒွတ္တိံသာယ အာကာရာနံ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဒွါဒသန္နံ အာယတနာနံ အဋ္ဌာရသန္နံ ဓာတူနံ လောကိယာနံ ဣန္ဒြိယာနံ ကာမဓာတုအာဒီနံ တိဿန္နံ ဓာတူနံ ကာမဘဝါဒီနံ တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ ဘဝါနံ စတုန္နံ ဈာနာနံ အပ္ပမညာနံ အာရုပ္ပာနံ ဒွါဒသန္နံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒင်္ဂါနဉ္စာတိ ဧဝမာဒီနံ သင်္ခတဓမ္မာနံ နိဿရဏဘာဝေန စ ဝိဘဇိတွာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ.

Còn về phương diện Niết-bàn, mặc dù không có sự phân loại một cách trực tiếp đối với vô vi giới, nhưng một cách gián tiếp, (có sự phân loại) theo sự khác biệt giữa hữu dư y và vô dư y. Hoặc, (Niết-bàn) là sự thoát khỏi những gì, thì cần được chỉ ra bằng cách phân loại theo phương diện là sự xuất ly khỏi các pháp hữu vi này, v.v...: (sự xuất ly khỏi) sáu căn như mắt v.v... và sáu trần như sắc v.v... có các phân mục đã được trình bày trong Vô Ngại Giải Đạo; (khỏi) sáu loại thức, xúc, thọ, tưởng, tư, ái, tầm, tứ tương ứng với mỗi căn; (khỏi) sáu giới như địa đại v.v...; (khỏi) mười biến xứ; (khỏi) ba mươi hai thể trược như tóc v.v...; (khỏi) năm uẩn; (khỏi) mười hai xứ; (khỏi) mười tám giới; (khỏi) các quyền thuộc thế gian; (khỏi) ba cõi như Dục giới v.v...; (khỏi) ba nhóm ba loại hữu như Dục hữu v.v...; (khỏi) bốn thiền, (bốn) vô lượng tâm, (bốn) cõi vô sắc; và (khỏi) mười hai chi phần của duyên khởi.

ဖလန္တိ ဒေသနာဖလံ. ကိံ ပန တန္တိ? ယံ ဒေသနာယ နိပ္ဖာဒီယတိ. နနု စ နိဗ္ဗာနာဓိဂမော ဘဂဝတော ဒေသနာယ နိပ္ဖာဒီယတိ. နိဗ္ဗာနဉ္စ ‘‘နိဿရဏ’’န္တိ ဣမိနာ ဝုတ္တမေဝါတိ? သစ္စမေတံ, တဉ္စ ခေါ ပရမ္ပရာယ. ဣဓ ပန ပစ္စက္ခတော ဒေသနာဖလံ အဓိပ္ပေတံ. တံ ပန သုတမယဉာဏံ. အတ္ထဓမ္မဝေဒါဒိအရိယမဂ္ဂဿ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပတ္တိဘူတာ ဆဗ္ဗိသုဒ္ဓိယော. ယဉ္စ တသ္မိံ ခဏေ မဂ္ဂံ အနဘိသမ္ဘုဏန္တဿ ကာလန္တရေ တဒဓိဂမကာရဏဘူတံ သမ္ပတ္တိဘဝဟေတု စ သိယာ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ – ‘‘အတ္တာနုဒိဋ္ဌိံ ဦဟစ္စ, ဧဝံ မစ္စုတရော သိယာတိ (သု. နိ. ၁၁၂၅; ကထာ. ၂၂၆; စူဠနိ. မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာ ၁၄၄, မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၈; နေတ္တိ. ၅; ပေဋကော. ၂၂) ဣဒံ ဖလ’’န္တိ, ‘‘ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိန္တိ ဣဒံ ဖလ’’န္တိ (ဇာ. ၁.၁၀.၁၀၂-၁၀၃; ၁.၁၅.၃၈၅) စ. ဧတေန နယေန ဒေဝေသု စ မာနုသေသု စ အာယုဝဏ္ဏဗလသုခယသပရိဝါရအာဓိပတေယျသမ္ပတ္တိယော ဥပဓိသမ္ပတ္တိယော စက္ကဝတ္တိသိရီ ဒေဝရဇ္ဇသိရီ စတ္တာရိ သမ္ပတ္တိစက္ကာနိ သီလသမ္ပဒါ သမာဓိသမ္ပဒါ တိဿော ဝိဇ္ဇာ ဆ အဘိညာ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ သာဝကဗောဓိ ပစ္စေကဗောဓိ သမ္မာသမ္ဗောဓီတိ သဗ္ဗာပိ သမ္ပတ္တိယော ပုညသမ္ဘာရဟေတုကာ ဘဂဝတော ဒေသနာယ သာဓေတဗ္ဗတာယ ဖလန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

Phalanti (chúng là quả) là quả của sự thuyết giảng. Nhưng quả ấy là gì? Là điều được thành tựu bởi sự thuyết giảng. Chẳng phải sự chứng đắc Niết-bàn được thành tựu bởi sự thuyết giảng của Đức Thế Tôn hay sao? Và chẳng phải Niết-bàn đã được nói đến bằng từ "sự xuất ly" (nissaraṇa) này rồi sao? Lời ấy là đúng, nhưng Niết-bàn ấy (được thành tựu) một cách gián tiếp. Còn ở đây, quả của sự thuyết giảng được chủ ý đến một cách trực tiếp. Quả ấy là văn tuệ, và sáu thanh tịnh là sự thực hành trong giai đoạn đầu của Thánh đạo có lợi ích là biết nghĩa, biết pháp. Và đối với người không thể thành tựu đạo trong khoảnh khắc ấy, vào một thời điểm khác, điều gì là nhân cho sự chứng đắc ấy, là nhân cho sự thành tựu trong các kiếp sống, (điều ấy) cũng có thể (là quả). Thật vậy, ngài sẽ nói: "Nhổ lên thân kiến, như vậy có thể vượt qua cái chết, đây là quả", và "Pháp bảo hộ người hành pháp, đây là quả". Theo phương pháp này, các sự thành tựu về tuổi thọ, sắc đẹp, sức mạnh, an lạc, danh tiếng, quyến thuộc, quyền uy ở chư thiên và loài người, các sự thành tựu về thân thể, sự huy hoàng của vua Chuyển luân, sự huy hoàng của vua trời, bốn bánh xe thành tựu, giới thành tựu, định thành tựu, ba minh, sáu thắng trí, bốn vô ngại giải, Thinh văn giác, Độc giác, Chánh đẳng giác, như vậy tất cả các sự thành tựu có nhân là sự tích lũy phước báu nên được biết là "quả" (phala) vì chúng có thể được thành tựu bởi sự thuyết giảng của Đức Thế Tôn.

ဥပါယောတိ [Pg.22] အရိယမဂ္ဂပဒဋ္ဌာနဘူတာ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒါ. သာ ဟိ ပုရိမာ ပုရိမာ ပစ္ဆိမာယ ပစ္ဆိမာယ အဓိဂမူပါယဘာဝတော ပရမ္ပရာယ မဂ္ဂနိဗ္ဗာနာဓိဂမဿ စ ဟေတုဘာဝတော ဥပါယော. ယာ စ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဖလာဓိဂမဿ ဥပါယပဋိပတ္တိ. ကေစိ ပန ‘‘သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂေါ ဥပါယော’’တိ ဝဒန္တိ, တေသံ မတေန နိဿရဏန္တိ နိဗ္ဗာနမေဝ ဝုတ္တံ သိယာ. ဖလံ ဝိယ ဥပါယောပိ ပုဗ္ဗဘာဂေါတိ ဝုတ္တံ သိယာ, ယံ ပန ဝက္ခတိ ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ…ပေ… ဝိသုဒ္ဓိယာတိ (ဓ. ပ. ၂၇၉; ထေရဂါ. ၆၇၈) အယံ ဥပါယော’’တိ. ဧတ္ထာပိ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒါ ဧဝ ဥဒါဟဋာတိ သက္ကာ ဝိညာတုံ. ယသ္မာ ပန ‘‘တေ ပဟာယ တရေ ဩဃန္တိ ဣဒံ နိဿရဏ’’န္တိ အရိယမဂ္ဂဿ နိဿရဏဘာဝံ ဝက္ခတိ. အရိယမဂ္ဂေါ ဟိ ဩဃတရဏန္တိ.

Upāyo (phương tiện) là sự thực hành trong giai đoạn đầu, là nền tảng gần của Thánh đạo. Thật vậy, vì (sự thực hành) trước là phương tiện để chứng đắc (sự thực hành) sau, và vì là nhân để chứng đắc đạo và Niết-bàn một cách gián tiếp, nên nó là phương tiện. Và (cũng là) sự thực hành nào là phương tiện để chứng đắc quả đã được nói ở trước. Tuy nhiên, một số vị nói rằng: "Đạo cùng với tuệ quán là phương tiện", theo quan điểm của họ, "sự xuất ly" (nissaraṇa) hẳn chỉ có nghĩa là Niết-bàn. Giống như quả, phương tiện cũng hẳn được gọi là giai đoạn đầu, nhưng điều mà ngài sẽ nói: "Tất cả các pháp... đây là phương tiện". Ở đây cũng vậy, có thể hiểu rằng chính sự thực hành trong giai đoạn đầu đã được nêu ra. Nhưng vì ngài sẽ nói về trạng thái xuất ly của Thánh đạo rằng: "Từ bỏ chúng, vượt qua bộc lưu, đây là sự xuất ly". Thật vậy, Thánh đạo là sự vượt qua bộc lưu.

အာဏတ္တီတိ အာဏာရဟဿ ဘဂဝတော ဝေနေယျဇနဿ ဟိတသိဒ္ဓိယာ ‘‘ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇာဟီ’’တိ ဝိဓာနံ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘သုညတော လောကံ အဝေက္ခဿု, မောဃရာဇာတိ (သု. နိ. ၁၁၂၅; ကထာ. ၂၂၆; နေတ္တိ. ၅; ပေဋကော. ၂၂; စူဠနိ. မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာ ၁၄၄, မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၈) အာဏတ္တီ’’တိ.

Āṇatti (mệnh lệnh) là sự chỉ dạy của Đức Thế Tôn, bậc xứng đáng ra lệnh, vì sự thành tựu lợi ích cho chúng sanh cần được giáo hóa, rằng: "Hãy thực hành như thế này". Thật vậy, ngài sẽ nói: "Hãy nhìn thế gian là trống không, này Mogharāja, đây là mệnh lệnh".

ယောဂီနန္တိ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာယ ယုတ္တပ္ပယုတ္တာနံ ဝေနေယျာနံ, အတ္ထာယာတိ ဝစနသေသော. ဒေသနာဟာရောတိ ဧတေသံ ယထာဝုတ္တာနံ အဿာဒါဒီနံ ဝိဘဇနလက္ခဏော သံဝဏ္ဏနာဝိသေသော ဒေသနာဟာရော နာမာတိ အတ္ထော. ဧတ္ထာဟ – ကိံ ပနေတေသံ အဿာဒါဒီနံ အနဝသေသာနံ ဝစနံ ဒေသနာဟာရော, ဥဒါဟု ဧကစ္စာနန္တိ? နိရဝသေသာနံယေဝ. ယသ္မိဉှိ သုတ္တေ အဿာဒါဒီနဝနိဿရဏာနိ သရူပတော အာဂတာနိ, တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ယတ္ထ ပန ဧကဒေသေန အာဂတာနိ, န ဝါ သရူပေန. တတ္ထ အနာဂတံ အတ္ထဝသေန နိဒ္ဓါရေတွာ ဟာရော ယောဇေတဗ္ဗော. အယဉ္စ အတ္ထော ဒေသနာဟာရဝိဘင်္ဂေ အာဂမိဿတီတိ ဣဓ န ပပဉ္စိတော.

Yogīnaṃ (đối với các hành giả) là đối với những chúng sanh cần được giáo hóa, những người chuyên tâm thực hành đề mục thiền Tứ đế; phần còn lại của câu là atthāya (vì lợi ích). Desanāhāro (phương pháp thuyết giảng) có nghĩa là: một loại diễn giải đặc biệt có đặc tính phân tích những điều như vị ngọt, v.v., đã được nói đến, được gọi là Desanāhāra. Ở đây, có người hỏi: Phải chăng việc nói về tất cả những điều như vị ngọt, v.v., không sót một điều nào là Desanāhāra, hay chỉ nói về một số điều thôi? (Đáp:) Chỉ (việc nói về) tất cả không sót một điều nào. Thật vậy, trong kinh nào mà vị ngọt, sự nguy hiểm, sự xuất ly đã được trình bày một cách trực tiếp, thì ở đó không có gì cần phải nói thêm. Nhưng trong kinh nào chúng chỉ được trình bày một phần, hoặc không được trình bày một cách trực tiếp, ở đó, cần phải xác định những điều chưa được trình bày dựa vào ý nghĩa và áp dụng phương pháp (hāra). Và ý nghĩa này sẽ xuất hiện trong phần phân tích về Desanāhāra, vì vậy ở đây không được giải thích chi tiết.

၂. ယံ ပုစ္ဆိတန္တိ ယာ ပုစ္ဆာ, ဝိစိယမာနာတိ ဝစနသေသော. ဝိဿဇ္ဇိတံ အနုဂီတီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ ဝိဿဇ္ဇိတန္တိ ဝိဿဇ္ဇနာ, သာ ဧကံသဗျာကရဏာဒိဝသေန စတုဗ္ဗိဓံ ဗျာကရဏံ. စ-သဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော, တေန ဂါထာယံ အဝုတ္တံ ပဒါဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. တာ ပန ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာ ကဿာတိ အာဟ ‘‘သုတ္တဿာ’’တိ. ဧတေန သုတ္တေ အာဂတံ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနံ ဝိစေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. ယာ စ အနုဂီတိတိ ဝုတ္တဿေဝ အတ္ထဿ ယာ အနု ပစ္ဆာ ဂီတိ အနုဂီတိ, သင်္ဂဟဂါထာ, ပုစ္ဆာယ ဝါ အနုရူပါ ဂီတိ. ဧတေန ပုဗ္ဗာပရံ [Pg.23] ဂဟိတံ. ဗျာကရဏဿ ဟိ ပုစ္ဆာနုရူပတာ ဣဓ ပုဗ္ဗာပရံ အဓိပ္ပေတံ. ယာ ‘‘ပုစ္ဆာနုသန္ဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ပုရိမံ ‘‘သုတ္တဿာ’’တိ ပဒံ ပုဗ္ဗာပေက္ခန္တိ ပုန ‘‘သုတ္တဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. တေန သုတ္တဿ နိဿယဘူတေ အဿာဒါဒိကေ ပရိဂ္ဂဏှာတိ. ဧတ္တာဝတာ ဝိစယဟာရဿ ဝိသယော နိရဝသေသေန ဒဿိတော ဟောတိ. တထာ စ ဝက္ခတိ ဝိစယဟာရဝိဘင်္ဂေ ‘‘ပဒံ ဝိစိနတိ…ပေ… အနုဂီတိံ ဝိစိနတီ’’တိ.

2. Yaṃ pucchitaṃ (điều được hỏi) là câu hỏi nào; viciyamānā (đang được xem xét) là phần còn lại của câu. Ở đây, trong vissajjitaṃ anugīti (điều được trả lời, sự trùng tụng), cũng theo cách tương tự. Trong đó, vissajjitaṃ (điều được trả lời) là sự trả lời; sự trả lời đó có bốn loại, như trả lời một cách dứt khoát, v.v. Từ ca có nghĩa là tổng hợp; nhờ nó, những từ, v.v., không được nói trong kệ được bao gồm. Nhưng những câu hỏi và câu trả lời đó là của cái gì? Ngài nói: suttassa (của kinh). Bằng điều này, ngài chỉ ra rằng câu hỏi và câu trả lời có trong kinh cần được xem xét. Và anugīti (sự trùng tụng) là sự tụng lại sau đó về ý nghĩa đã được nói, đó là anugīti, tức là kệ tóm tắt; hoặc là sự tụng phù hợp với câu hỏi. Bằng điều này, mối liên hệ trước sau được nắm bắt. Thật vậy, sự phù hợp của câu trả lời với câu hỏi ở đây được chủ ý là mối liên hệ trước sau, điều này được gọi là pucchānusandhi (sự liên kết với câu hỏi). Từ suttassa trước đó có liên quan đến những gì đi trước, nên từ suttassa được nói lại. Nhờ đó, ngài bao gồm những điều như vị ngọt, v.v., là nền tảng của kinh. Đến đây, phạm vi của Vicayahāra (phương pháp xem xét) đã được trình bày một cách đầy đủ. Và cũng vậy, ngài sẽ nói trong phần phân tích về Vicayahāra: "xem xét từ... xem xét sự trùng tụng".

တတ္ထ သုတ္တေ သဗ္ဗေသံ ပဒါနံ အနုပုဗ္ဗေန အတ္ထသော ဗျဉ္ဇနသော စ ဝိစယော ပဒဝိစယော. ‘‘အယံ ပုစ္ဆာ အဒိဋ္ဌဇောတနာ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာ ဝိမတိစ္ဆေဒနာ အနုမတိပုစ္ဆာ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ သတ္တာဓိဋ္ဌာနာ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနာ ဧကာဓိဋ္ဌာနာ အနေကာဓိဋ္ဌာနာ သမ္မုတိဝိသယာ ပရမတ္ထဝိသယာ အတီတဝိသယာ အနာဂတဝိသယာ ပစ္စုပ္ပန္နဝိသယာ’’တိအာဒိနာ ပုစ္ဆာဝိစယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘ဣဒံ ဝိဿဇ္ဇနံ ဧကံသဗျာကရဏံ ဝိဘဇ္ဇဗျာကရဏံ ပဋိပုစ္ဆာဗျာကရဏံ ဌပနံ သာဝသေသံ နိရဝသေသံ သဥတ္တရံ အနုတ္တရံ လောကိယံ လောကုတ္တရ’’န္တိအာဒိနာ ဝိဿဇ္ဇနဝိစယော.

Trong đó, sự xem xét tất cả các từ trong kinh theo thứ tự, cả về nghĩa và về văn tự, là sự xem xét từ (padavicayo). Sự xem xét câu hỏi (pucchāvicayo) nên được hiểu theo cách như sau: "Câu hỏi này là câu hỏi làm sáng tỏ điều chưa thấy, câu hỏi xác nhận điều đã thấy, câu hỏi cắt đứt sự nghi ngờ, câu hỏi xin phép, câu hỏi muốn nói, câu hỏi dựa trên chúng sanh, câu hỏi dựa trên pháp, câu hỏi dựa trên một pháp, câu hỏi dựa trên nhiều pháp, câu hỏi thuộc phạm vi tục đế, câu hỏi thuộc phạm vi chân đế, câu hỏi thuộc phạm vi quá khứ, câu hỏi thuộc phạm vi vị lai, câu hỏi thuộc phạm vi hiện tại". Sự xem xét câu trả lời (vissajjanavicayo) (nên được hiểu theo cách như sau): "Câu trả lời này là câu trả lời dứt khoát, câu trả lời phân tích, câu trả lời bằng cách hỏi lại, sự gác lại, câu trả lời còn sót lại, câu trả lời không còn sót lại, câu trả lời có điều cao hơn, câu trả lời không có điều cao hơn, câu trả lời thuộc thế gian, câu trả lời thuộc siêu thế".

‘‘အယံ ပုစ္ဆာ ဣမိနာ သမေတိ, ဧတေန န သမေတီ’’တိ ပုစ္ဆိတတ္ထံ အာနေတွာ ဝိစယော ပုဗ္ဗေနာပရံ သံသန္ဒိတွာ စ ဝိစယော ပုဗ္ဗာပရဝိစယော. ‘‘အယံ အနုဂီတိ ဝုတ္တတ္ထသင်္ဂဟာ အဝုတ္တတ္ထသင်္ဂဟာ တဒုဘယတ္ထသင်္ဂဟာ ကုသလတ္ထသင်္ဂဟာ အကုသလတ္ထသင်္ဂဟာ’’တိအာဒိနာ အနုဂီတိဝိစယော. အဿာဒါဒီသု သုခဝေဒနာယ ‘‘ဣဋ္ဌာရမ္မဏာနုဘဝနလက္ခဏာ’’တိအာဒိနာ, တဏှာယ ‘‘အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏလက္ခဏာ’’တိအာဒိနာ, ဝိပလ္လာသာနံ ‘‘ဝိပရီတဂ္ဂဟဏလက္ခဏာ’’တိအာဒိနာ, အဝသိဋ္ဌာနံ တေဘူမကဓမ္မာနံ ‘‘ယထာသကလက္ခဏာ’’တိအာဒိနာ သဗ္ဗေသဉ္စ ဒွါဝီသတိယာ တိကေသု ဒွါစတ္တာလီသာဓိကေ စ ဒုကသတေ လဗ္ဘမာနပဒဝသေန တံတံအဿာဒတ္ထဝိသေသနိဒ္ဓါရဏံ အဿာဒဝိစယော.

Sự thẩm sát bằng cách nêu lên ý nghĩa đã được hỏi rằng: ‘Câu hỏi này tương hợp với (câu trả lời) này, không tương hợp với (câu trả lời) kia’, và sự thẩm sát bằng cách kết nối điều trước với điều sau là sự thẩm sát trước sau (pubbāparavicayo). Sự thẩm sát trùng tụng (anugītivicayo) (được biết) qua các cách như: ‘Sự trùng tụng này là sự thu tóm ý nghĩa đã được nói, là sự thu tóm ý nghĩa chưa được nói, là sự thu tóm ý nghĩa của cả hai điều ấy, là sự thu tóm ý nghĩa thiện, là sự thu tóm ý nghĩa bất thiện’. Trong các pháp vị ngọt v.v..., đối với thọ lạc, (sự thẩm sát được biết) qua các cách như: ‘có trạng thái là sự kinh nghiệm đối tượng khả ái’; đối với ái, qua các cách như: ‘có trạng thái là sự nắm bắt đối tượng’; đối với các pháp điên đảo, qua các cách như: ‘có trạng thái là sự nắm bắt một cách sai lệch’; đối với các pháp tam giới còn lại, qua các cách như: ‘có trạng thái riêng của chúng như thế nào’; và đối với tất cả (các pháp vị ngọt), (sự thẩm sát được biết) theo phương thức các từ ngữ có thể có được trong hai mươi hai tam đề và trong một trăm lẻ bốn mươi hai nhị đề. Sự xác định đặc tính của ý nghĩa vị ngọt trong từng trường hợp ấy là sự thẩm sát vị ngọt (assādavicayo).

ဒုက္ခဝေဒနာယ ‘‘အနိဋ္ဌာနုဘဝနလက္ခဏာ’’တိအာဒိနာ, ဒုက္ခသစ္စာနံ ‘‘ပဋိသန္ဓိလက္ခဏာ’’တိအာဒိနာ, အနိစ္စတာဒီနံ အာဒိအန္တဝန္တတာယ အနိစ္စန္တိကတာယ စ ‘‘အနိစ္စာ’’တိအာဒိနာ သဗ္ဗေသဉ္စ လောကိယဓမ္မာနံ သံကိလေသဘာဂိယဟာနဘာဂိယတာဒိဝသေန အာဒီနဝဝုတ္တိယာ ဩကာရနိဒ္ဓါရဏေန အာဒီနဝဝိစယော. နိဿရဏပဒေ အရိယမဂ္ဂဿ အာဂမနတော [Pg.24] ကာယာနုပဿနာဒိပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒါဝိဘာဂဝိသေသနိဒ္ဓါရဏဝသေန နိဗ္ဗာနဿ ယထာဝုတ္တပရိယာယဝိဘာဂဝိသေသနိဒ္ဓါရဏဝသေနာတိ ဧဝံ နိဿရဏဝိစယော. ဖလာဒီနံ တံတံသုတ္တဒေသနာယ သာဓေတဗ္ဗဖလဿ တဒုပါယဿ တတ္ထ တတ္ထ သုတ္တဝိဓိဝစနဿ စ ဝိဘာဂနိဒ္ဓါရဏဝသေန ဝိစယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ ပဒပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနပုဗ္ဗာပရာနုဂီတီနံ အဿာဒါဒီနဉ္စ ဝိသေသနိဒ္ဓါရဏဝသေနေဝ ဝိစယလက္ခဏော ‘‘ဝိစယော ဟာရော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

Đối với thọ khổ, (sự thẩm sát được biết) qua các cách như: ‘có trạng thái là sự kinh nghiệm đối tượng không khả ái’; đối với các pháp khổ đế, qua các cách như: ‘có trạng thái là sự tái sanh’; đối với các pháp vô thường v.v..., do có sự khởi đầu và kết thúc, và do có phần không bền vững, (sự thẩm sát được biết) qua các cách như: ‘là vô thường’; và đối với tất cả các pháp thế gian, theo phương thức có phần phiền não, có phần thấp kém v.v... Sự thẩm sát sự nguy hại (ādīnavavicayo) (được biết) bằng cách xác định sự thấp kém trong sự diễn tiến của sự nguy hại. Trong mục từ xuất ly (nissaraṇapada), đối với Thánh đạo, do sự trình bày, (sự thẩm sát được biết) theo phương thức xác định đặc tính của sự phân tích pháp hành phần đầu như quán thân v.v...; đối với Niết-bàn, (sự thẩm sát được biết) theo phương thức xác định đặc tính của sự phân tích các pháp môn đã được nói đến. Như vậy là sự thẩm sát sự xuất ly (nissaraṇavicayo). Đối với quả v.v..., sự thẩm sát cần được biết theo phương thức xác định sự phân tích về quả cần được thành tựu, về phương tiện để đạt được quả ấy, và về lời dạy về phương pháp của kinh ở mỗi nơi, qua mỗi bài thuyết giảng kinh. Như vậy, phương pháp luận có trạng thái thẩm sát cần được biết là ‘phương pháp luận thẩm sát’ (vicayo hāro) chính là theo phương thức xác định đặc tính của từ, câu hỏi, câu trả lời, trước sau, trùng tụng, và của vị ngọt v.v...

၃. သဗ္ဗေသန္တိ သောဠသန္နံ. ဘူမီတိ ဗျဉ္ဇနံ သန္ဓာယာဟ. ဗျဉ္ဇနဉှိ မူလပဒါနိ ဝိယ နယာနံ ဟာရာနံ ဘူမိ ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ, တေသံ ဗျဉ္ဇနဝိစာရဘာဝတော. ဝုတ္တဉှိ – ‘‘ဟာရာ ဗျဉ္ဇနဝိစယော’’တိ, ပေဋကေပိ ဟိ ဝုတ္တံ – ‘‘ယတ္ထ စ သဗ္ဗေ ဟာရာ, သမ္ပတမာနာ နယန္တိ သုတ္တတ္ထံ. ဗျဉ္ဇနဝိဓိပုထုတ္တာ’’တိ. ဂေါစရောတိ သုတ္တတ္ထော. သုတ္တဿ ဟိ ပဒတ္ထုဒ္ဓါရဏမုခေန ဟာရယောဇနာ. တေသံ ဗျဉ္ဇနတ္ထာနံ. ယုတ္တာယုတ္တပရိက္ခာတိ ယုတ္တဿ စ အယုတ္တဿ စ ဥပပရိက္ခာ. ‘‘ယုတ္တာယုတ္တိပရိက္ခာ’’တိပိ ပါဌော, ယုတ္တိအယုတ္တီနံ ဝိစာရဏာတိ အတ္ထော. ကထံ ပန တေသံ ယုတ္တာယုတ္တဇာနနာ? စတူဟိ မဟာပဒေသေဟိ အဝိရုဇ္ဈနေန. တတ္ထ ဗျဉ္ဇနဿ တာဝ သဘာဝနိရုတ္တိဘာဝေါ အဓိပ္ပေတတ္ထဝါစကဘာဝေါ စ ယုတ္တဘာဝေါ. အတ္ထဿ ပန သုတ္တဝိနယဓမ္မတာဟိ အဝိလောမနံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရော ပန ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ. ဟာရော ယုတ္တီတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ ဧဝံ သုတ္တေ ဗျဉ္ဇနတ္ထာနံ ယုတ္တာယုတ္တဘာဝဝိဘာဝနလက္ခဏော ယုတ္တိဟာရောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

3. (Từ) Sabbesaṃ có nghĩa là của mười sáu (phương pháp luận). (Từ) Bhūmi được nói đến để chỉ văn tự. Quả vậy, văn tự là nền tảng, là nơi diễn ra của các phương pháp luận, giống như các từ gốc là nền tảng của các phương pháp (naya), vì các phương pháp luận ấy có bản chất là thẩm sát văn tự. Quả vậy, đã được nói rằng: ‘Các phương pháp luận là sự thẩm sát văn tự’, và trong tạng Peṭaka cũng đã được nói rằng: ‘Nơi nào tất cả các phương pháp luận, khi được áp dụng, dẫn đến ý nghĩa của kinh, (nơi đó) có nhiều phương pháp về văn tự’. (Từ) Gocaro có nghĩa là ý nghĩa của kinh. Quả vậy, việc áp dụng phương pháp luận được thực hiện thông qua việc rút ra ý nghĩa của các từ trong kinh. (Câu) tesaṃ byañjanatthānaṃ (có nghĩa là) của những văn tự và ý nghĩa ấy. (Từ) Yuttāyuttaparikkhā là sự xem xét điều hợp lý và điều không hợp lý. Cũng có cách đọc là yuttāyuttiparikkhā, có nghĩa là sự thẩm sát những điều hợp lý và không hợp lý. Nhưng làm thế nào để biết được sự hợp lý và không hợp lý của chúng? (Biết được) qua sự không mâu thuẫn với bốn đại nguyên tắc. Trong đó, trước hết, đối với văn tự, sự hợp lý là việc nó là ngôn ngữ tự nhiên và là từ diễn đạt ý nghĩa mong muốn. Còn đối với ý nghĩa, (sự hợp lý) là sự không mâu thuẫn với Kinh, Luật và Pháp tánh. Đây là phần tóm tắt ở đây. Còn phần chi tiết sẽ được làm rõ sau. (Câu) Hāro yuttīti niddiṭṭho có nghĩa là: như vậy, phương pháp luận hợp lý (yuttihāro) cần được biết là (phương pháp luận) có trạng thái làm rõ tính hợp lý và không hợp lý của văn tự và ý nghĩa trong kinh.

၄. ဓမ္မန္တိ ယံ ကိဉ္စိ သုတ္တာဂတံ ကုသလာဒိဓမ္မမာဟ. တဿ ဓမ္မဿာတိ တဿ ယထာဝုတ္တဿ ကုသလာဒိဓမ္မဿ. ယံ ပဒဋ္ဌာနန္တိ ယံ ကာရဏံ, ယောနိသောမနသိကာရာဒိ သုတ္တေ အာဂတံ ဝါ အနာဂတံ ဝါ သမ္ဘဝတော နိဒ္ဓါရေတွာ ကထေတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယော. ဣတီတိ ဧဝံ, ဝုတ္တနယေနာတိ အတ္ထော. ယာဝ သဗ္ဗဓမ္မာတိ ယတ္တကာ တသ္မိံ သုတ္တေ အာဂတာ ဓမ္မာ, တေသံ သဗ္ဗေသမ္ပိ ယထာနုရူပံ ပဒဋ္ဌာနံ နိဒ္ဓါရေတွာ ကထေတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယော. အထ ဝါ ယာဝ သဗ္ဗဓမ္မာတိ သုတ္တာဂတဿ ဓမ္မဿ ယံ ပဒဋ္ဌာနံ, တဿပိ ယံ ပဒဋ္ဌာနန္တိ သမ္ဘဝတော ယာဝ သဗ္ဗဓမ္မာ ပဒဋ္ဌာနဝိစာရဏာ ကာတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. ဧသော ဟာရော ပဒဋ္ဌာနောတိ ဧဝံ သုတ္တေ အာဂတဓမ္မာနံ ပဒဋ္ဌာနဘူတာ ဓမ္မာ တေသဉ္စ ပဒဋ္ဌာနဘူတာတိ သမ္ဘဝတော ပဒဋ္ဌာနဘူတဓမ္မနိဒ္ဓါရဏလက္ခဏော ပဒဋ္ဌာနော နာမ ဟာရောတိ အတ္ထော.

4. Bằng từ dhammaṃ, (ngài) nói đến bất kỳ pháp nào như thiện v.v... đã xuất hiện trong kinh. (Câu) Tassa dhammassa có nghĩa là của pháp thiện v.v... đã được nói đến như vậy. (Câu) Yaṃ padaṭṭhānaṃ có nghĩa là nguyên nhân nào, như là sự tác ý đúng đắn v.v... Chủ ý là, (nguyên nhân) dù đã xuất hiện hay chưa xuất hiện trong kinh, cũng cần được xác định và trình bày tùy theo khả năng. (Từ) Iti có nghĩa là như vậy, theo phương pháp đã được nói. (Câu) Yāva sabbadhammā có chủ ý là: bao nhiêu pháp đã xuất hiện trong kinh đó, đối với tất cả các pháp ấy, cần xác định và trình bày nhân gần một cách tương xứng. Hoặc là, (câu) yāva sabbadhammā có nghĩa là: pháp nào là nhân gần của pháp đã xuất hiện trong kinh, và pháp nào là nhân gần của pháp đó nữa, như vậy, sự thẩm sát nhân gần cần được thực hiện cho đến tất cả các pháp (nhân gần) tùy theo khả năng. (Câu) Eso hāro padaṭṭhāno có nghĩa là: như vậy, (phương pháp luận) có trạng thái xác định các pháp là nhân gần của các pháp đã xuất hiện trong kinh, và (các pháp) là nhân gần của các pháp đó nữa, tùy theo khả năng, được gọi là phương pháp luận nhân gần (padaṭṭhāno nāma hāro).

၅. ဝုတ္တမှိ [Pg.25] ဧကဓမ္မေတိ ကုသလာဒီသု ခန္ဓာဒီသု ဝါ ယသ္မိံ ကိသ္မိဉ္စိ ဧကဓမ္မေ, သုတ္တေ သရူပတော နိဒ္ဓါရဏဝသေန ဝါ ကထိတေ. ယေ ဓမ္မာ ဧကလက္ခဏာ ကေစီတိ ယေ ကေစိ ဓမ္မာ ကုသလာဒိဘာဝေန ရူပက္ခန္ဓာဒိဘာဝေန ဝါ တေန ဓမ္မေန သမာနလက္ခဏာ. ဝုတ္တာ ဘဝန္တိ သဗ္ဗေတိ တေ သဗ္ဗေပိ ကုသလာဒိသဘာဝါ, ခန္ဓာဒိသဘာဝါ ဝါ ဓမ္မာ သုတ္တေ အဝုတ္တာပိ တာယ သမာနလက္ခဏတာယ ဝုတ္တာ ဘဝန္တိ အာနေတွာ သံဝဏ္ဏနာဝသေနာတိ အဓိပ္ပာယော. ဧတ္ထ စ ဧကလက္ခဏာတိ သမာနလက္ခဏာ ဝုတ္တာ. တေန သဟစာရိတာ သမာနကိစ္စတာ သမာနဟေတုတာ သမာနဖလတာ သမာနာရမ္မဏတာတိ ဧဝမာဒီဟိ အဝုတ္တာနမ္ပိ ဝုတ္တာနံ ဝိယ နိဒ္ဓါရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သော ဟာရော လက္ခဏော နာမာတိ ဧဝံ သုတ္တေ အနာဂတေပိ ဓမ္မေ ဝုတ္တပ္ပကာရေန အာဂတေ ဝိယ နိဒ္ဓါရေတွာ ယာ သံဝဏ္ဏနာ, သော လက္ခဏော နာမ ဟာရောတိ အတ္ထော.

5. (Câu) Vuttamhi ekadhamme có nghĩa là: khi một pháp bất kỳ nào đó trong các pháp thiện v.v... hoặc trong các uẩn v.v... được thuyết giảng trong kinh, hoặc bằng tự thân của nó hoặc theo phương thức xác định. (Câu) Ye dhammā ekalakkhaṇā keci có nghĩa là: bất kỳ pháp nào có cùng trạng thái với pháp ấy, hoặc do là pháp thiện v.v..., hoặc do là sắc uẩn v.v... (Câu) Vuttā bhavanti sabbe có chủ ý là: tất cả các pháp ấy, dù có bản chất là thiện v.v... hay có bản chất là uẩn v.v..., mặc dù không được nói đến trong kinh, nhưng do có cùng trạng thái ấy, chúng được xem là đã được nói đến bằng cách được dẫn ra theo phương thức luận giải. Và ở đây, (từ) ekalakkhaṇā được nói có nghĩa là có cùng trạng thái. Do đó, sự xác định các pháp chưa được nói đến cũng cần được biết giống như các pháp đã được nói đến, thông qua các yếu tố như sự đồng hành, cùng phận sự, cùng nguyên nhân, cùng kết quả, cùng đối tượng, v.v... (Câu) So hāro lakkhaṇo nāma có nghĩa là: như vậy, sự luận giải nào xác định các pháp, dù chưa xuất hiện trong kinh, giống như chúng đã xuất hiện theo cách đã được nói, thì sự luận giải đó được gọi là phương pháp luận trạng thái (lakkhaṇo nāma hāro).

၆. နေရုတ္တန္တိ နိရုတ္တံ, ပဒနိဗ္ဗစနန္တိ အတ္ထော. အဓိပ္ပာယောတိ ဗုဒ္ဓါနံ သာဝကာနံ ဝါ တဿ သုတ္တဿ ဒေသကာနံ အဓိပ္ပာယော. ဗျဉ္ဇနန္တိ ဗျဉ္ဇနေန, ကရဏေ ဟိ ဧတံ ပစ္စတ္တံ. ကာမဉ္စ သဗ္ဗေ ဟာရာ ဗျဉ္ဇနဝိစယာ, အယံ ပန ဝိသေသတော ဗျဉ္ဇနဒွါရေနေဝ အတ္ထပရိယေသနာတိ ကတွာ ‘‘ဗျဉ္ဇန’’န္တိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ – ‘‘ဗျဉ္ဇနေန သုတ္တဿ နေရုတ္တဉ္စ အဓိပ္ပာယော စ နိဒါနဉ္စ ပုဗ္ဗာပရာနုသန္ဓိ စ ဂဝေသိတဗ္ဗာ’’တိ. အထာတိ ပဒပူရဏမတ္တံ. ဒေသနာနိဒါနန္တိ နိဒဒါတိ ဖလန္တိ နိဒါနံ, ကာရဏံ, ယေန ကာရဏေန ဒေသနာ ပဝတ္တာ, တံ ဒေသနာယ ပဝတ္တိနိမိတ္တန္တိ အတ္ထော. ပုဗ္ဗာပရာနုသန္ဓီတိ ပုဗ္ဗေန စ အပရေန စ အနုသန္ဓိ. ‘‘ပုဗ္ဗာပရေန သန္ဓီ’’တိပိ ပါဌော, သုတ္တဿ ပုဗ္ဗဘာဂေန အပရဘာဂံ သံသန္ဒိတွာ ကထနန္တိ အတ္ထော. သင်္ဂီတိဝသေန ဝါ ပုဗ္ဗာပရဘူတေဟိ သုတ္တန္တရေဟိ သံဝဏ္ဏိယမာနဿ သုတ္တဿ သံသန္ဒနံ ပုဗ္ဗာပရာနုသန္ဓိ. ယဉ္စ ပုဗ္ဗပဒေန ပရပဒဿ သမ္ဗန္ဓနံ, အယမ္ပိ ပုဗ္ဗာပရာနုသန္ဓိ. ဧသော ဟာရော စတုဗျူဟောတိ ဧဝံ နိဗ္ဗစနာဓိပ္ပာယာဒီနံ စတုန္နံ ဝိဘာဝနလက္ခဏော စတုဗျူဟော ဟာရော နာမာတိ အတ္ထော.

6. Neruttanti có nghĩa là niruttaṃ, tức là sự giải thích từ ngữ. Adhippāyoti là chủ ý của các vị thuyết giảng kinh ấy, hoặc là của chư Phật hoặc là của các vị Thinh văn. Byañjananti có nghĩa là byañjanena (bởi văn tự); ở đây, quả vậy, biến cách thứ nhất được dùng theo nghĩa công cụ cách. Và dù rằng tất cả các phương pháp đều có sự thẩm xét văn tự, nhưng phương pháp này một cách đặc biệt tìm cầu ý nghĩa chỉ thông qua văn tự, vì vậy nó được gọi là ‘byañjana’. Thật vậy, sẽ được nói rằng: “Bởi văn tự, sự giải thích từ ngữ, chủ ý, nhân duyên, và sự liên kết trước sau của kinh cần được tìm cầu.” Từ athā chỉ là một từ đệm. Desanānidānanti có nghĩa là: nidānaṃ là cái mang lại kết quả, là nguyên nhân; nguyên nhân nào mà bài thuyết giảng được bắt đầu, nguyên nhân đó là dấu hiệu cho sự khởi đầu của bài thuyết giảng. Pubbāparānusandhīti là sự liên kết với phần trước và với phần sau. Cũng có cách đọc là ‘pubbāparena sandhī’, nghĩa là, việc trình bày sau khi đã kết nối phần sau với phần trước của kinh. Hoặc, theo cách kết tập, sự liên kết của kinh đang được giải thích với các kinh khác có trước và có sau cũng là pubbāparānusandhi. Và sự liên kết của từ sau với từ trước cũng là pubbāparānusandhi. Eso hāro catubyūho có nghĩa là: phương pháp có đặc tính làm sáng tỏ bốn điều là sự giải thích từ ngữ, chủ ý, v.v. như vậy được gọi là catubyūho hāro.

၇. ဧကမှိ ပဒဋ္ဌာနေတိ ဧကသ္မိံ အာရမ္ဘဓာတုအာဒိကေ ပရက္ကမဓာတုအာဒီနံ ပဒဋ္ဌာနဘူတေ ဓမ္မေ ဒေသနာရုဠှေ သတိ. ပရိယေသတိ သေသကံ ပဒဋ္ဌာနန္တိ တဿ ဝိသဘာဂတာယ အဂ္ဂဟဏေန ဝါ သေသကံ ပမာဒါဒီနံ အာသန္နကာရဏတ္တာ ပဒဋ္ဌာနဘူတံ ကောသဇ္ဇာဒိကံ ဓမ္မန္တရံ ပရိယေသတိ ပညာယ ဂဝေသတိ, ပရိယေသိတွာ စ သံဝဏ္ဏနာယ ယောဇေန္တော ဒေသနံ [Pg.26] အာဝဋ္ဋတိ ပဋိပက္ခေတိ ဝီရိယာရမ္ဘာဒိမုခေန အာရဒ္ဓသုတ္တံ ဝုတ္တနယေန ပမာဒါဒိဝသေန နိဒ္ဒိသန္တော ဒေသနံ ပဋိပက္ခတော အာဝဋ္ဋေတိ နာမ. အာဝဋ္ဋော နာမ သော ဟာရောတိ ဒေသနာယ ဂဟိတဓမ္မာနံ သဘာဂဝိသဘာဂဓမ္မဝသေန အာဝဋ္ဋနလက္ခဏော အာဝဋ္ဋော ဟာရော နာမာတိ အတ္ထော.

7. Ekamhi padaṭṭhāne có nghĩa là: khi một pháp như là yếu tố tinh tấn, v.v., vốn là nền tảng cho các yếu tố nỗ lực, v.v., được đưa vào bài thuyết giảng. Pariyesati sesakaṃ padaṭṭhānaṃ có nghĩa là: vị ấy tìm kiếm, tức là tìm tòi bằng trí tuệ, một pháp khác còn lại như là sự lười biếng, v.v., vốn là nền tảng do là nguyên nhân gần của sự dễ duôi, v.v., hoặc do sự khác biệt bản chất với pháp kia hoặc do không được đề cập đến. Và sau khi tìm kiếm, trong khi áp dụng vào phần giải thích, vị ấy xoay chuyển bài thuyết giảng. Paṭipakkheti có nghĩa là: trong khi chỉ ra kinh đã được bắt đầu với sự tinh tấn, v.v., theo cách đã nói bằng phương diện dễ duôi, v.v., vị ấy được gọi là xoay chuyển bài thuyết giảng từ phía đối lập. Āvaṭṭo nāma so hāro có nghĩa là: phương pháp có đặc tính xoay chuyển theo phương diện các pháp tương đồng và dị biệt của các pháp đã được đề cập trong bài thuyết giảng được gọi là āvaṭṭo hāro.

၈. ဓမ္မန္တိ သဘာဝဓမ္မံ, တံ ကုသလာဒိဝသေန အနေကဝိဓံ. ပဒဋ္ဌာနန္တိ ယသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတေ ဥတ္တရိ ဂုဏဝိသေသေ အဓိဂစ္ဆတိ, တံ ဝိသေသာဓိဂမနကာရဏံ. ဘူမိန္တိ ပုထုဇ္ဇနဘူမိ ဒဿနဘူမီတိ ဧဝမာဒိကံ ဘူမိံ. ဝိဘဇ္ဇတေတိ ဝိဘာဂေန ကထေတိ. သာဓာရဏေတိ ဒဿနပဟာတဗ္ဗာဒိနာမဝသေန ဝါ ပုထုဇ္ဇနသောတာပန္နာဒိဝတ္ထုဝသေန ဝါ သာဓာရဏေ အဝိသိဋ္ဌေ သမာနေတိ အတ္ထော. ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အသာဓာရဏာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. နေယျော ဝိဘတ္တီတိ ယထာဝုတ္တဓမ္မာဒီနံ ဝိဘဇနော အယံ ဟာရော ဝိဘတ္တီတိ ဉာတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. တသ္မာ သံကိလေသဓမ္မေ ဝေါဒါနဓမ္မေ စ သာဓာရဏာသာဓာရဏတော ပဒဋ္ဌာနတော ဘူမိတော စ ဝိဘဇနလက္ခဏော ‘‘ဝိဘတ္တိဟာရော’’တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

8. Dhammaṃ là pháp bản chất. Pháp đó có nhiều loại theo phương diện thiện, v.v. Padaṭṭhānaṃ là nguyên nhân để chứng đắc các phẩm chất đặc biệt, tức là khi đã an trú vào đó, vị ấy chứng đắc các phẩm chất đặc biệt cao hơn. Bhūmiṃ là các cảnh giới như là cảnh giới phàm phu, cảnh giới kiến đạo, v.v. Vibhajjati có nghĩa là trình bày bằng cách phân chia. Sādhāraṇe có nghĩa là các pháp chung, không đặc thù, tương đồng, hoặc theo phương diện tên gọi như “cần được đoạn trừ bằng kiến đạo”, hoặc theo phương diện đối tượng như phàm phu, bậc Dự lưu, v.v. Các pháp không chung cần được hiểu theo cách ngược lại với điều đã nói. Neyyo vibhatti có nghĩa là: phương pháp này có sự phân chia các pháp, v.v. đã được nói đến, cần được biết là vibhatti. Do đó, cần phải thấy rằng phương pháp có đặc tính phân chia các pháp ô nhiễm và các pháp thanh tịnh theo phương diện chung và không chung, theo nền tảng, và theo cảnh giới là ‘vibhattihāro’.

၉. နိဒ္ဒိဋ္ဌေတိ ကထိတေ သုတ္တေ အာဂတေ, သံဝဏ္ဏိတေ ဝါ. ဘာဝိတေတိ ယထာ ဥပ္ပန္နသဒိသာ ဥပ္ပန္နာတိ ဝုစ္စန္တိ, ဧဝံ ဘာဝိတသဒိသေ ဘာဝေတဗ္ဗေတိ အတ္ထော. ပဟီနေတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ပရိဝတ္တတိ ပဋိပက္ခေတိ ဝုတ္တာနံ ဓမ္မာနံ ယေ ပဋိပက္ခာ, တေသံ ဝသေန ပရိဝတ္တေတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ဓမ္မာနံ ပဋိပက္ခတော ပရိဝတ္တနလက္ခဏော ‘‘ပရိဝတ္တနော ဟာရော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

9. Niddiṭṭhe có nghĩa là khi đã được đề cập trong kinh đã được thuyết giảng, hoặc khi đã được giải thích. Bhāvite có nghĩa là pháp cần được tu tập tương tự như pháp đã được tu tập, giống như các pháp tương tự như đã sanh khởi được gọi là đã sanh khởi. Ở từ pahīne này cũng vậy, cần phải hiểu theo cùng một phương pháp. Parivattati paṭipakkhe có nghĩa là: vị ấy xoay chuyển theo phương diện các pháp đối lập của những pháp đã được nói đến. Như vậy, cần phải biết rằng phương pháp có đặc tính xoay chuyển từ phía đối lập của các pháp đã được chỉ ra là ‘parivattano hāro’.

၁၀. ဝိဝိဓာနိ ဧကသ္မိံယေဝ အတ္ထေ ဝစနာနိ ဝိဝစနာနိ, ဝိဝစနာနိ ဧဝ ဝေဝစနာနိ, ပရိယာယသဒ္ဒါတိ အတ္ထော. တာနိ ဝေဝစနာနိ. ဗဟူနီတိ အနေကာနိ. တု-သဒ္ဒေါ အဝဓာရဏေ. တေန ဗဟူ ဧဝ ပရိယာယသဒ္ဒါ ဝေဝစနဟာရယောဇနာယံ ကထေတဗ္ဗာ, န ကတိပယာတိ ဒဿေတိ. သုတ္တေ ဝုတ္တာနီတိ နဝဝိဓသုတ္တန္တသင်္ခါတေ တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ ဘာသိတာနိ. ဧတ္ထာပိ တု-သဒ္ဒဿ အတ္ထော အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗော, တေန ပါဠိယံ အာဂတာနိယေဝ ဝေဝစနာနိ ဂဟေတဗ္ဗာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧကဓမ္မဿာတိ ဧကဿ ပဒတ္ထဿ. ယော ဇာနာတိ သုတ္တဝိဒူတိ ယထာ ‘‘သပ္ပိဿ ဇာနာဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သပ္ပိနာ ဝိစာရေဟိ, သပ္ပိံ ဒေဟိ, ဒေထာ’’တိ ဝါ အာဏာပေတီတိ အတ္ထော, ဧဝံ ယော သုတ္တကောဝိဒေါ ဓမ္မကထိကော ဧကဿ [Pg.27] အတ္ထဿ ဗဟူပိ ပရိယာယသဒ္ဒေ ဝိစာရေတိ ဝိဘာဝေတိ ယောဇေတီတိ အတ္ထော. ဝေဝစနော နာမ သော ဟာရောတိ တဿ အတ္ထဿ ဝုတ္တပ္ပကာရပရိယာယသဒ္ဒယောဇနာလက္ခဏော ဝေဝစနဟာရော နာမ. တသ္မာ ဧကသ္မိံ အတ္ထေ အနေကပရိယာယသဒ္ဒယောဇနာလက္ခဏော ‘‘ဝေဝစနဟာရော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

10. Các từ ngữ khác nhau chỉ về cùng một ý nghĩa là vivacanāni. Chính vivacanāni là vevacanāni, có nghĩa là các từ đồng nghĩa. Tāni vevacanāni. Bahūni có nghĩa là nhiều. Từ tu có nghĩa nhấn mạnh. Do đó, nó chỉ ra rằng chỉ những từ đồng nghĩa nhiều mới cần được trình bày trong việc áp dụng phương pháp vevacanahāra, chứ không phải một vài từ. Sutte vuttāni có nghĩa là những từ đã được nói trong lời dạy của Đức Phật, tức là trong Tam Tạng được gọi là kinh điển có chín thể loại. Ở đây cũng vậy, ý nghĩa của từ tu cần được đưa vào và áp dụng. Do đó, điều được nói là chỉ những từ đồng nghĩa đã xuất hiện trong kinh điển Pāli mới cần được lấy. Ekadhammassa có nghĩa là của một ý nghĩa của từ. Yo jānāti suttavidū có nghĩa là: giống như khi được nói “hãy biết về bơ sữa”, người ta ra lệnh “hãy xử lý bằng bơ sữa”, hoặc “hãy cho bơ sữa”, hoặc “các người hãy cho bơ sữa”; cũng vậy, vị pháp sư nào thông thạo kinh điển thì thẩm xét, làm sáng tỏ, và áp dụng nhiều từ đồng nghĩa cho một ý nghĩa. Vevacano nāma so hāro có nghĩa là: phương pháp có đặc tính áp dụng các từ đồng nghĩa theo cách đã nói cho ý nghĩa đó được gọi là vevacanahāro. Do đó, cần phải biết rằng phương pháp có đặc tính áp dụng nhiều từ đồng nghĩa cho một ý nghĩa là ‘vevacanahāro’.

၁၁. ဓမ္မန္တိ ခန္ဓာဒိဓမ္မံ. ပညတ္တီဟီတိ ပညာပနေဟိ ပကာရေဟိ ဉာပနေဟိ, အသင်္ကရတော ဝါ ဌပနေဟိ. ဝိဝိဓာဟီတိ နိက္ခေပပ္ပဘဝါဒိဝသေန အနေကဝိဓာဟိ. သော အာကာရောတိ ယော ဧကဿေဝတ္ထဿ နိက္ခေပပ္ပဘဝပညတ္တိအာဒိဝသေန အနေကာဟိ ပညတ္တီဟိ ပညာပနာကာရော. ဉေယျော ပညတ္တိ နာမ ဟာရောတိ ပညတ္တိဟာရော နာမာတိ ဉာတဗ္ဗော. တသ္မာ ဧကေကဿ ဓမ္မဿ အနေကာဟိ ပညတ္တီဟိ ပညာပေတဗ္ဗာကာရဝိဘာဝနလက္ခဏော ‘‘ပညတ္တိဟာရော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

11. Dhammaṃ là các pháp như uẩn, v.v. Paññattīhi có nghĩa là bằng các sự chế định, bằng các phương cách, bằng các sự làm cho biết, hoặc bằng các sự thiết lập không lẫn lộn. Vividhāhi có nghĩa là bằng nhiều loại theo phương diện đề mục, nguồn gốc, v.v. So ākāro có nghĩa là phương cách làm cho biết nào của chỉ một ý nghĩa bằng nhiều sự chế định theo phương diện chế định về đề mục, chế định về nguồn gốc, v.v. Ñeyyo paññatti nāma hāro có nghĩa là cần phải biết đó là paññattihāro. Do đó, cần phải biết rằng phương pháp có đặc tính làm sáng tỏ phương cách cần được chế định của mỗi một pháp bằng nhiều sự chế định là ‘paññattihāro’.

၁၂. ပဋိစ္စုပ္ပာဒေါတိ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ. ဣန္ဒြိယခန္ဓာတိ ဣန္ဒြိယာနိ စ ခန္ဓာ စ. ဓာတုအာယတနာတိ ဓာတုယော စ အာယတနာနိ စ. ဧတေဟီတိ ယော ဒွါဒသပဒိကော ပစ္စယာကာရော ယာနိ စ ဒွါဝီသတိန္ဒြိယာနိ ယေ စ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ယာ စ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော ယာနိ စ ဒွါဒသာယတနာနိ, ဧတေဟိ သုတ္တေ အာဂတပဒတ္ထမုခေန နိဒ္ဓါရိယမာနေဟိ. ဩတရတိ ယောတိ ယော သံဝဏ္ဏနာနယော ဩဂါဟတိ, ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒါဒိကေ အနုပဝိသတီတိ အတ္ထော. ဩတရဏော နာမ သော ဟာရောတိ ယော ယထာဝုတ္တော သံဝဏ္ဏနာဝိသေသော, သော ဩတရဏဟာရော နာမ. စ-သဒ္ဒေန စေတ္ထ သုညတမုခါဒီနံ ဂါထာယံ အဝုတ္တာနမ္ပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧဝံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒါဒိမုခေဟိ သုတ္တတ္ထဿ ဩတရဏလက္ခဏော ဩတရဏော ဟာရော နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

12. Paṭiccuppādo có nghĩa là paṭiccasamuppādo (duyên khởi). Indriyakhandhā có nghĩa là các quyền (indriyāni) và các uẩn (khandhā). Dhātuāyatanā có nghĩa là các giới (dhātuyo) và các xứ (āyatanāni). Etehi có nghĩa là: bởi những pháp này, tức là pháp duyên khởi có mười hai chi phần, hai mươi hai quyền, năm uẩn, mười tám giới, và mười hai xứ, được xác định qua ý nghĩa của các thuật ngữ đã có trong kinh. Otarati yo có nghĩa là: phương pháp luận giải nào thâm nhập, đi sâu vào các pháp như duyên khởi, v.v... Otaraṇo nāma so hāro có nghĩa là: phương pháp luận giải đặc biệt đã được nói đến như trên, đó được gọi là Otaraṇahāra (Dẫn Nhập Cú). Ở đây, bằng từ 'ca', nên hiểu là bao gồm cả những điều không được nói trong kệ, như là không tánh môn, v.v... Như vậy, nên hiểu rằng Otaraṇahāra là pháp cú có đặc tính dẫn nhập ý nghĩa của kinh qua các môn như duyên khởi, v.v...

၁၃. ဝိဿဇ္ဇိတမှီတိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ဗျာကတေ. ပဉှေတိ ဉာတုံ ဣစ္ဆိတေ အတ္ထေ. ဂါထာယန္တိ ဂါထာရုဠှေ. ဣဒဉ္စ ပုစ္ဆန္တာ ယေဘုယျေန ဂါထာဗန္ဓဝသေန ပုစ္ဆန္တီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ယမာရဗ္ဘာတိ သာ ပန ဂါထာ ယံ အတ္ထံ အာရဗ္ဘ အဓိကိစ္စ ပုစ္ဆိတာ, တဿ အတ္ထဿ. သုဒ္ဓါသုဒ္ဓပရိက္ခာတိ ပဒံ သောဓိတံ, အာရမ္ဘော န သောဓိတော, ပဒဉ္စ သောဓိတံ အာရမ္ဘော စ သောဓိတောတိ ဧဝံ ပဒါဒီနံ သောဓိတာသောဓိတဘာဝဝိစာရော. ဟာရော သော သောဓနော နာမာတိ ယထာဝုတ္တဝိစာရော သောဓနော ဟာရော နာမ. ဧဝံ သုတ္တေ ပဒပဒတ္ထပဉှာရမ္ဘာနံ သောဓနလက္ခဏော ‘‘သောဓနော ဟာရော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

13. Vissajjitamhi có nghĩa là: khi được chư Phật v.v... giải đáp. Pañhe có nghĩa là: về ý nghĩa được mong muốn biết. Gāthāyaṃ có nghĩa là: khi được đặt trong kệ. Điều này được nói ra vì những người hỏi, phần lớn, hỏi bằng hình thức kệ tụng. Yamārabbha có nghĩa là: về ý nghĩa đó, mà kệ ấy đã được hỏi liên quan đến, dựa vào. Suddhāsuddhaparikkhā có nghĩa là: sự thẩm xét về thanh tịnh và không thanh tịnh, tức là sự xem xét tình trạng đã được gạn lọc hay chưa được gạn lọc của các từ v.v..., như là: 'từ đã được gạn lọc, sự khởi đầu chưa được gạn lọc', 'cả từ và sự khởi đầu đều đã được gạn lọc'. Hāro so sodhano nāma có nghĩa là: sự xem xét như đã nói trên được gọi là Sodhanahāra (Gạn Lọc Cú). Như vậy, nên hiểu rằng Sodhanahāra là pháp cú có đặc tính gạn lọc các từ, ý nghĩa của từ, câu hỏi, và sự khởi đầu đã có trong kinh.

၁၄. ဧကတ္တတာယာတိ [Pg.28] ဧကဿ ဘာဝေါ ဧကတ္တံ, ဧကတ္တမေဝ ဧကတ္တတာ, တာယ ဧကတ္တတာယ. ဧက-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ သမာနသဒ္ဒပရိယာယော, တသ္မာ သာမညေနာတိ အတ္ထော. ဝိသိဋ္ဌာ မတ္တာ ဝိမတ္တာ, ဝိမတ္တာဝ ဝေမတ္တံ, တဿ ဘာဝေါ ဝေမတ္တတာ, တာယ ဝေမတ္တတာယ, ဝိသေသေနာတိ အတ္ထော. တေ န ဝိကပ္ပယိတဗ္ဗာတိ ယေ ဓမ္မာ ‘‘ဒုက္ခံ သမုဒယော’’တိအာဒိနာ သာမညေန, ‘‘ဇာတိ ဇရာ ကာမတဏှာ ဘဝတဏှာ’’တိအာဒိနာ ဝိသေသေန စ သုတ္တေ ဒေသိတာ, တေ ‘‘ကိမေတ္ထ သာမညံ, ကော ဝါ ဝိသေသော’’တိ ဧဝံ သာမညဝိသေသဝိကပ္ပနဝသေန န ဝိကပ္ပယိတဗ္ဗာ. ကသ္မာ? သာမညဝိသေသကပ္ပနာယ ဝေါဟာရဘာဝေန အနဝဋ္ဌာနတော ကာလဒိသာဝိသေသာဒီနံ ဝိယ အပေက္ခာသိဒ္ဓိတော စ. ယထာ ဟိ ‘‘အဇ္ဇ ဟိယျော သွေ’’တိ ဝုစ္စမာနာ ကာလဝိသေသာ အနဝဋ္ဌိတသဘာဝါ ‘‘ပုရိမာ ဒိသာ ပစ္ဆိမာ ဒိသာ’’တိ ဝုစ္စမာနာ ဒိသာဝိသေသာ စ, ဧဝံ သာမညဝိသေသာပိ. တထာ ဟိ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ ဝုစ္စမာနံ ဇာတိအာဒိအပေက္ခာယ သာမညမ္ပိ သမာနံ သစ္စာပေက္ခာယ ဝိသေသော ဟောတိ. ဧသ နယော သမုဒယာဒီသုပိ. ဧသော ဟာရော အဓိဋ္ဌာနောတိ ဧဝံ သုတ္တာဂတာနံ ဓမ္မာနံ အဝိကပ္ပနဝသေန သာမညဝိသေသနိဒ္ဓါရဏလက္ခဏော အဓိဋ္ဌာနော ဟာရော နာမာတိ အတ္ထော.

14. Ekattatāya có nghĩa là: tính chất của một là ekattaṃ, chính ekattaṃ là ekattatā, bởi tính đồng nhất ấy. Ở đây, từ 'eka' là đồng nghĩa với từ 'samāna', do đó ý nghĩa là 'một cách tổng quát'. Visiṭṭhā mattā là vimattā, chính vimattā là vemattaṃ, tính chất của nó là vemattatā, bởi tính dị biệt ấy, ý nghĩa là 'một cách đặc thù'. Te na vikappayitabbā có nghĩa là: các pháp được thuyết trong kinh một cách tổng quát như "khổ, tập", và một cách đặc thù như "sanh, già, dục ái, hữu ái", không nên được phân biệt theo cách phân biệt tổng quát và đặc thù rằng "Ở đây, cái gì là tổng quát? Cái gì là đặc thù?". Tại sao? Vì sự bất định của chúng do bản chất quy ước của việc phân định tổng quát và đặc thù, giống như các đặc điểm về thời gian và phương hướng, và vì chúng được thành tựu một cách tương đối. Ví như các đặc điểm thời gian được gọi là "hôm nay, hôm qua, ngày mai" và các đặc điểm phương hướng được gọi là "phương đông, phương tây" có bản chất bất định, thì các khái niệm tổng quát và đặc thù cũng vậy. Thật vậy, cái được gọi là "đây là khổ", dù là tổng quát khi xét đến các khổ riêng lẻ như sanh v.v..., lại trở thành đặc thù khi xét đến các sự thật. Phương pháp này cũng áp dụng cho tập đế v.v... Eso hāro adhiṭṭhāno có nghĩa là: như vậy, Adhiṭṭhānahāra (Quyết Định Cú) là pháp cú có đặc tính xác định cái tổng quát và cái đặc thù bằng cách không phân biệt các pháp đã có trong kinh.

၁၅. ယေ ဓမ္မာတိ ယေ အဝိဇ္ဇာဒိကာ ပစ္စယဓမ္မာ. ယံ ဓမ္မန္တိ ယံ သင်္ခါရာဒိကံ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မံ. ဇနယန္တီတိ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ. ပစ္စယာတိ သဟဇာတပစ္စယဘာဝေန. ပရမ္ပရတောတိ ပရမ္ပရပစ္စယဘာဝေန, အနုရူပသန္တာနဃဋနဝသေန ပစ္စယော ဟုတွာတိ အတ္ထော. ဥပနိဿယကောဋိ ဟိ ဣဓာဓိပ္ပေတာ. ပုရိမသ္မိံ အဝသိဋ္ဌော ပစ္စယဘာဝေါ. ဟေတုမဝကဍ္ဎယိတွာတိ တံ ယထာဝုတ္တပစ္စယသင်္ခါတံ ဇနကာဒိဘေဒဘိန္နံ ဟေတုံ အာကဍ္ဎိတွာ သုတ္တတော နိဒ္ဓါရေတွာ ယော သံဝဏ္ဏနာသင်္ခါတော, ဧသော ဟာရော ပရိက္ခာရောတိ ဧဝံ သုတ္တေ အာဂတဓမ္မာနံ ပရိက္ခာရသင်္ခါတေ ဟေတုပစ္စယေ နိဒ္ဓါရေတွာ သံဝဏ္ဏနလက္ခဏော ပရိက္ခာရော ဟာရောတိ အတ္ထော.

15. Ye dhammā có nghĩa là: những pháp nhân duyên nào, như vô minh v.v... Yaṃ dhammaṃ có nghĩa là: pháp quả duyên sanh nào, như hành v.v... Janayanti có nghĩa là: làm cho phát sanh. Paccayā có nghĩa là: do tính chất là câu sanh duyên. Paramparato có nghĩa là: do tính chất là tương tục duyên, ý nghĩa là trở thành duyên qua sự kết nối dòng tương tục thích hợp. Ở đây, ý muốn nói đến khía cạnh y chỉ duyên. Trong trường hợp trước, ý muốn nói đến tính chất duyên còn lại. Hetumavakaḍḍhayitvā... eso hāro parikkhāro có nghĩa là: rút ra nhân, tức là nhân được gọi là duyên như đã nói, được phân biệt thành các loại như sanh nhân v.v..., xác định nó từ kinh, pháp cú được gọi là luận giải đó là Parikkhārahāra (Biện Minh Cú). Như vậy, ý nghĩa là: Parikkhārahāra là pháp cú có đặc tính luận giải bằng cách xác định nhân và duyên, được gọi là các yếu tố phụ trợ, của các pháp đã có trong kinh.

၁၆. ယေ ဓမ္မာတိ ယေ သီလာဒိဓမ္မာ. ယံမူလာတိ ယေသံ သမာဓိအာဒီနံ မူလဘူတာ, တေ တေသံ သမာဓိအာဒီနံ ပဒဋ္ဌာနဘာဝေန သမာရောပယိတဗ္ဗာတိ သမ္ဗန္ဓော. ယေ စေကတ္ထာ ပကာသိတာ မုနိနာတိ ယေ စ ရာဂဝိရာဂါစေတောဝိမုတ္တိသေက္ခဖလကာမဓာတုသမတိက္ကမနာဒိသဒ္ဒါ အနာဂါမိဖလတ္ထတာယ ဧကတ္ထာ ဗုဒ္ဓမုနိနာ ပရိဒီပိတာ, တေ အညမညဝေဝစနဘာဝေန သမာရောပယိတဗ္ဗာတိ သမ္ဗန္ဓော. သမာရောပနဉ္စေတ္ထ သုတ္တေ ယထာရုတဝသေန [Pg.29] နိဒ္ဓါရဏဝသေန ဝါ ဂယှမာနဿ သိက္ခတ္တယသင်္ခါတဿ သီလာဒိက္ခန္ဓတ္တယဿ ပရိယာယန္တရဝိဘာဝနမုခေန ဘာဝနာပါရိပူရိကထနံ, ဘာဝနာပါရိပူရီ စ ပဟာတဗ္ဗဿ ပဟာနေနာတိ ပဟာနသမာရောပနာပိ အတ္ထတော ဒဿိတာ ဧဝ ဟောတိ. ဧသ သမာရောပနော ဟာရောတိ ဧသ သုတ္တေ အာဂတဓမ္မာနံ ပဒဋ္ဌာနဝေဝစနဘာဝနာပဟာနသမာရောပနဝိစာရဏလက္ခဏော သမာရောပနော နာမ ဟာရောတိ အတ္ထော.

16. Ye dhammā có nghĩa là: những pháp nào như giới v.v... Yaṃmūlā có nghĩa là: là gốc rễ của những pháp nào như định v.v..., những pháp ấy nên được thiết lập như là nền tảng của những pháp như định v.v...; nên hiểu mối liên hệ là như vậy. Ye cekatthā pakāsitā muninā có nghĩa là: và những từ nào như 'ly tham', 'tâm giải thoát', 'hữu học quả', 'vượt qua cõi dục' v.v..., có cùng một ý nghĩa là quả Bất Lai, đã được bậc Mâu-ni là Đức Phật soi sáng, chúng nên được thiết lập như là các từ đồng nghĩa của nhau; nên hiểu mối liên hệ là như vậy. Ở đây, sự thiết lập là việc nói về sự viên mãn của tu tập qua việc làm rõ các từ đồng nghĩa của ba uẩn như giới v.v..., được gọi là tam học, được nắm bắt trong kinh theo nghĩa đen hoặc theo nghĩa suy diễn. Và sự viên mãn của tu tập có được nhờ sự đoạn trừ những gì cần đoạn trừ, do đó, sự thiết lập về đoạn trừ cũng được chỉ ra về mặt ý nghĩa. Esa samāropano hāro có nghĩa là: Samāropanahāra (Thiết Lập Cú) này là pháp cú có đặc tính xem xét sự thiết lập các pháp đã có trong kinh về phương diện nền tảng, từ đồng nghĩa, tu tập, và đoạn trừ.

နယသင်္ခေပေါ

Tóm tắt các phương pháp.

၁၇. ဧဝံ ဂါထာဗန္ဓဝသေန သောဠသပိ ဟာရေ နိဒ္ဒိသိတွာ ဣဒါနိ နယေ နိဒ္ဒိသိတုံ ‘‘တဏှဉ္စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တဏှဉ္စ အဝိဇ္ဇမ္ပိ စာတိ သုတ္တေ အာဂတံ အတ္ထတော နိဒ္ဓါရဏဝသေန ဝါ ဂဟိတံ တဏှံ အဝိဇ္ဇဉ္စ ယော နေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ယော သံဝဏ္ဏနာဝိသေသော တံ နေတိ သံကိလေသပက္ခံ ပါပေတိ သံကိလေသဝသေန သုတ္တတ္ထံ ယောဇေတီတိ အဓိပ္ပာယော. သမထေနာတိ သမာဓိနာ. ဝိပဿနာယာတိ ပညာယ, ယော နေတိ ဝေါဒါနပက္ခံ ပါပေတိ, တထာ သုတ္တတ္ထံ ယောဇေတီတိ အဓိပ္ပာယော. သစ္စေဟိ ယောဇယိတွာတိ နယန္တော စ တဏှာ စ အဝိဇ္ဇာ စ ဘဝမူလကတ္တာ သမုဒယသစ္စံ, အဝသေသာ တေဘူမကဓမ္မာ ဒုက္ခသစ္စံ, သမထဝိပဿနာ မဂ္ဂသစ္စံ, တေန ပတ္တဗ္ဗာ အသင်္ခတဓာတု နိရောဓသစ္စန္တိ ဧဝံ ဣမေဟိ စတူဟိ သစ္စေဟိ ယောဇေတွာ. အယံ နယော နန္ဒိယာဝဋ္ဋောတိ ယော တဏှာဝိဇ္ဇာဟိ သံကိလေသပက္ခဿ သုတ္တတ္ထဿ သမထဝိပဿနာဟိ ဝေါဒါနပက္ခဿ စတုသစ္စယောဇနမုခေန နယနလက္ခဏော သံဝဏ္ဏနာဝိသေသော, အယံ နန္ဒိယာဝဋ္ဋော နယော နာမာတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ နယဿ ဘူမိ ဂါထာယံ ‘‘နယော’’တိ ဝုတ္တာ, တသ္မာ သံဝဏ္ဏနာဝိသေသောတိ ဝုတ္တံ. န ဟိ အတ္ထနယော သံဝဏ္ဏနာ, စတုသစ္စပဋိဝေဓဿ အနုရူပေါ ပုဗ္ဗဘာဂေ အနုဂါဟဏနယော အတ္ထနယော. တဿ ပန ယာ ဥဂ္ဃဋိတညုအာဒီနံ ဝသေန တဏှာဒိမုခေန နယဘူမိရစနာ, တတ္ထ နယဝေါဟာရော.

17. Như vậy, sau khi đã chỉ rõ mười sáu Hāra theo thể kệ, bây giờ, để chỉ rõ các phương pháp (naya), câu bắt đầu bằng ‘taṇhañcā’ đã được nói đến. Ở đó, (cụm từ) ‘taṇhañca avijjampi ca’ đã xuất hiện trong kinh, hoặc được nắm bắt theo cách xác định về mặt ý nghĩa, có sự liên kết là ‘(sự giải thích đặc biệt nào) dẫn dắt ái và vô minh’. Chủ ý là: Sự giải thích đặc biệt nào dẫn dắt điều đó, làm cho đạt đến phần nhiễm ô, áp dụng ý nghĩa kinh theo cách nhiễm ô. (Cụm từ) ‘samathena’ có nghĩa là bằng định. (Cụm từ) ‘vipassanāya’ có nghĩa là bằng tuệ, chủ ý là: (sự giải thích đặc biệt nào) dẫn dắt, làm cho đạt đến phần thanh tịnh, áp dụng ý nghĩa kinh theo cách như vậy. (Cụm từ) ‘saccehi yojayitvā’ có nghĩa là: trong khi dẫn dắt, ái và vô minh vì là gốc rễ của hữu nên là Tập đế, các pháp tam giới còn lại là Khổ đế, chỉ và quán là Đạo đế, pháp vô vi cần được chứng đạt bằng đạo đế ấy là Diệt đế, như vậy, sau khi đã áp dụng với bốn Thánh đế này. (Cụm từ) ‘ayaṃ nayo nandiyāvaṭṭo’ có nghĩa là: sự giải thích đặc biệt nào có đặc tính dẫn dắt ý nghĩa kinh thuộc phần nhiễm ô bằng ái và vô minh, và (dẫn dắt ý nghĩa kinh) thuộc phần thanh tịnh bằng chỉ và quán, với phương thức áp dụng Tứ đế, đây được gọi là phương pháp Nandiyāvaṭṭa. Và ở đây, nền tảng của phương pháp đã được gọi là ‘naya’ trong câu kệ, do đó được gọi là ‘sự giải thích đặc biệt’. Quả vậy, phương pháp luận giải (atthanaya) không phải là sự giải thích (saṃvaṇṇanā); phương pháp luận giải là phương pháp thấu triệt (anugāhaṇanaya) trong giai đoạn đầu, tương ứng với sự thấu triệt Tứ đế. Tuy nhiên, đối với phương pháp luận giải ấy, sự cấu trúc nền tảng của phương pháp nào tùy theo (hạng người) Ugghaṭitaññu v.v., với ái v.v. làm phương thức, ở đó có cách dùng từ ‘naya’.

၁၈. အကုသလေတိ ဒွါဒသစိတ္တုပ္ပာဒသင်္ဂဟိတေ သဗ္ဗေပိ အကုသလေ ဓမ္မေ. သမူလေဟီတိ အတ္တနော မူလေဟိ, လောဘဒေါသမောဟေဟီတိ အတ္ထော. ကုသလေတိ သဗ္ဗေပိ စတုဘူမကေ ကုသလေ ဓမ္မေ. ကုသလမူလေဟီတိ ကုသလေဟိ အလောဘာဒိမူလေဟိ ယော နေတိ. နယန္တော စ ကုသလာကုသလံ မာယာမရီစိအာဒယော ဝိယ အဘူတံ န ဟောတီတိ ဘူတံ. ပဋဃဋာဒယော [Pg.30] ဝိယ န သမ္မုတိသစ္စမတ္တန္တိ တထံ. အကုသလဿ ဣဋ္ဌဝိပါကတာဘာဝတော ကုသလဿ စ အနိဋ္ဌဝိပါကတာဘာဝတော ဝိပါကေ သတိ အဝိသံဝါဒကတ္တာ အဝိတထံ နေတိ. ဧဝမေတေသံ တိဏ္ဏမ္ပိ ပဒါနံ ကုသလာကုသလဝိသေသနတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. အထ ဝါ အကုသလမူလေဟိ အကုသလာနိ ကုသလမူလေဟိ စ ကုသလာနိ နယန္တော အယံ နယော ဘူတံ တထံ အဝိတထံ နေတိ, စတ္တာရိ သစ္စာနိ နိဒ္ဓါရေတွာ ယောဇေတီတိ အတ္ထော. ဒုက္ခာဒီနိ ဟိ ဗာဓကာဒိဘာဝတော အညထာဘာဝါဘာဝေန ဘူတာနိ, သစ္စသဘာဝတ္တာ တထာနိ, အဝိသံဝါဒနတော အဝိတထာနိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ ‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, တထာနိ အဝိတထာနိ အနညထာနီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၉၀). တိပုက္ခလံ တံ နယံ အာဟူတိ ယော အကုသလမူလေဟိ သံကိလေသပက္ခဿ ကုသလမူလေဟိ ဝေါဒါနပက္ခဿ သုတ္တတ္ထဿ စတုသစ္စယောဇနမုခေန နယနလက္ခဏော သံဝဏ္ဏနာဝိသေသော, တံ တိပုက္ခလံ နယန္တိ ဝဒန္တီတိ အတ္ထော.

18. (Cụm từ) ‘akusale’ (có nghĩa là) tất cả các pháp bất thiện được bao gồm trong mười hai tâm sở. (Cụm từ) ‘samūlehi’ có nghĩa là bằng các căn của chính nó, tức là bằng tham, sân, si. (Cụm từ) ‘kusale’ (có nghĩa là) tất cả các pháp thiện trong bốn cõi. (Cụm từ) ‘kusalamūlehi’ (có nghĩa là) bằng các căn thiện như vô tham v.v. mà (sự giải thích đặc biệt nào đó) dẫn dắt. Và trong khi dẫn dắt, (pháp) thiện và bất thiện không phải là không có thực (abhūtaṃ) như ảo ảnh, dương quang v.v., nên (gọi là) có thực (bhūtaṃ). Không chỉ đơn thuần là sự thật quy ước (sammutisacca) như cái bình, cái chậu v.v., nên (gọi là) chân thật (tathaṃ). Vì pháp bất thiện không có quả đáng mong muốn và pháp thiện không có quả không đáng mong muốn, nên khi có quả, do tính không lừa dối, nó dẫn dắt (một cách) không sai lệch (avitathaṃ). Như vậy, cần phải thấy rằng cả ba từ này là tính từ của (pháp) thiện và bất thiện. Hoặc là, trong khi dẫn dắt các pháp bất thiện bằng các căn bất thiện và các pháp thiện bằng các căn thiện, phương pháp này dẫn dắt (một cách) có thực, chân thật, không sai lệch; ý nghĩa là nó xác định và áp dụng Tứ đế. Quả vậy, Khổ đế v.v. vì có bản chất bức bách v.v. và không có bản chất khác, nên được gọi là có thực (bhūtāni); vì có bản chất chân thật, nên được gọi là chân thật (tathāni); vì không lừa dối, nên được gọi là không sai lệch (avitathāni). Điều này đã được Đức Thế Tôn nói: “Này các Tỳ khưu, bốn (sự thật) này là chân thật, không sai lệch, không khác đi”. (Cụm từ) ‘tipukkhalaṃ taṃ nayaṃ āhū’ có nghĩa là: sự giải thích đặc biệt nào có đặc tính dẫn dắt ý nghĩa kinh thuộc phần nhiễm ô bằng các căn bất thiện và (dẫn dắt ý nghĩa kinh) thuộc phần thanh tịnh bằng các căn thiện, với phương thức áp dụng Tứ đế, họ gọi sự giải thích đặc biệt đó là phương pháp Tipukkhala.

၁၉. ဝိပလ္လာသေဟီတိ အသုဘေ သုဘန္တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တေဟိ စတူဟိ ဝိပလ္လာသေဟိ. ကိလေသေတိ ကိလိဿန္တိ ဝိဗာဓိယန္တီတိ ကိလေသာ, သံကိလိဋ္ဌဓမ္မာ, သံကိလေသပက္ခန္တိ အတ္ထော. ကေစိ ‘‘သံကိလေသေ’’တိပိ ပဌန္တိ, ကိလေသသဟိတေတိ အတ္ထော. ဣန္ဒြိယေဟီတိ သဒ္ဓါဒီဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ. သဒ္ဓမ္မေတိ ပဋိပတ္တိပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မေ, ဝေါဒါနပက္ခန္တိ အတ္ထော. ဧတံ နယန္တိ ယော သုဘသညာဒီဟိ ဝိပလ္လာသေဟိ သကလဿ သံကိလေသပက္ခဿ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒီဟိ ဝေါဒါနပက္ခဿ စတုသစ္စယောဇနဝသေန နယနလက္ခဏော သံဝဏ္ဏနာဝိသေသော, ဧတံ နယံ နယဝိဒူ သဒ္ဓမ္မနယကောဝိဒါ, အတ္ထနယကုသလာ ဧဝ ဝါ သီဟဝိက္ကီဠိတံ နယန္တိ ဝဒန္တီတိ အတ္ထော.

19. (Cụm từ) ‘vipallāsehi’ (có nghĩa là) bằng bốn điên đảo (vipallāsa) khởi lên theo cách thức như ‘trong cái bất tịnh (thấy là) tịnh’ v.v. (Cụm từ) ‘kilese’ (có nghĩa là) các pháp nào bị ô nhiễm, bị bức bách, (các pháp ấy) là phiền não (kilesā); các pháp bị ô nhiễm, ý nghĩa là phần nhiễm ô. Một số vị đọc là ‘saṃkilese’, ý nghĩa là (các pháp) cùng với phiền não. (Cụm từ) ‘indriyehi’ (có nghĩa là) bằng các quyền như tín v.v. (Cụm từ) ‘saddhamme’ (có nghĩa là) các diệu pháp thực hành và chứng ngộ, ý nghĩa là phần thanh tịnh. (Cụm từ) ‘etaṃ nayaṃ’ có nghĩa là: sự giải thích đặc biệt nào có đặc tính dẫn dắt toàn bộ ý nghĩa kinh thuộc phần nhiễm ô bằng các điên đảo như tưởng về cái tịnh v.v., và (dẫn dắt ý nghĩa kinh) thuộc phần thanh tịnh bằng tín quyền v.v., theo cách áp dụng Tứ đế, các bậc hiền trí am tường phương pháp, thông thạo phương pháp của diệu pháp, hoặc chỉ những vị thiện xảo về phương pháp luận giải, gọi sự giải thích đặc biệt đó là phương pháp Sīhavikkīḷita.

၂၀. ဝေယျာကရဏေသူတိ တဿ တဿ အတ္ထနယဿ ယောဇနတ္ထံ ကတေသု သုတ္တဿ အတ္ထဝိဿဇ္ဇနေသူတိ အတ္ထော. တေနေဝါဟ ‘‘တဟိံ တဟိ’’န္တိ. ကုသလာကုသလာတိ ဝေါဒါနိယာ သံကိလေသိကာ စ တဿ တဿ နယဿ ဒိသာဘူတဓမ္မာ. ဝုတ္တာတိ သုတ္တတော နိဒ္ဓါရေတွာ ကထိတာ. မနသာ ဝေါလောကယတေတိ တေ ယထာဝုတ္တဓမ္မေ စိတ္တေနေဝ ‘‘အယံ ပဌမာ ဒိသာ အယံ ဒုတိယာ ဒိသာ’’တိအာဒိနာ တဿ တဿ နယဿ ဒိသာဘာဝေန ဥပပရိက္ခတိ, ဝိစာရေတီတိ အတ္ထော. ‘‘ဩလောကယတေ တေ အဗဟီ’’တိပိ [Pg.31] ပါဌော. တတ္ထ တေတိ တေ ယထာဝုတ္တဓမ္မေ. အဗဟီတိ အဗ္ဘန္တရံ, စိတ္တေ ဧဝါတိ အတ္ထော. တံ ခု ဒိသာလောစနံ အာဟူတိ ဩလောကယတေတိ ဧတ္ထ ယဒေတံ ဩလောကနံ, တံ ဒိသာလောစနံ နာမ နယံ ဝဒန္တိ. ခု-တိ စ နိပါတော အဝဓာရဏေ. တေန ဩလောကနမေဝ အယံ နယော, န ကောစိ အတ္ထဝိသေသောတိ ဒဿေတိ.

20. (Cụm từ) ‘veyyākaraṇesu’ có nghĩa là trong các phần giải đáp ý nghĩa của kinh được thực hiện để áp dụng cho từng phương pháp luận giải. Chính vì vậy, vị Thầy đã nói ‘tahiṃ tahiṃ’ (ở nơi này, nơi kia). (Cụm từ) ‘kusalākusalā’ (có nghĩa là) các pháp thuộc phần thanh tịnh và phần nhiễm ô, là các phương hướng của từng phương pháp. (Cụm từ) ‘vuttā’ (có nghĩa là) được nói đến sau khi đã xác định từ kinh. (Cụm từ) ‘manasā volokayati’ có nghĩa là vị ấy xem xét, thẩm tra các pháp đã được nói đến như trên chỉ bằng tâm, theo cách thức như ‘đây là phương hướng thứ nhất, đây là phương hướng thứ hai’ v.v., với tư cách là phương hướng của từng phương pháp. Cũng có bản đọc là ‘olokayate te abahī’. Ở đó, ‘te’ (có nghĩa là) các pháp đã được nói đến như trên. (Cụm từ) ‘abahī’ (có nghĩa là) bên trong, tức là chỉ trong tâm. (Cụm từ) ‘taṃ khu disālocanaṃ āhū’ (có nghĩa là) sự xem xét nào có trong từ ‘olokayati’, họ gọi sự xem xét đó là phương pháp tên là Disālocana. Và ‘khu’ là một tiểu từ có nghĩa nhấn mạnh. Do đó, nó cho thấy rằng phương pháp này chỉ là sự xem xét, không có ý nghĩa đặc biệt nào khác.

၂၁. ဩလောကေတွာတိ ပဌမာဒိဒိသာဘာဝေန ဥပပရိက္ခိတွာ. ဒိသာလောစနေနာတိ ဒိသာလောစနနယေန ကရဏဘူတေန. ယေန ဟိ ဝိဓိနာ တဿ တဿ အတ္ထနယဿ ယောဇနာယ ဒိသာ ဩလောကီယန္တိ, သော ဝိဓိ ဒိသာလောစနန္တိ ဧဝံ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဥက္ခိပိယာတိ ဥဒ္ဓရိတွာ, ဒိသာဘူတဓမ္မေ သုတ္တတော နိဒ္ဓါရေတွာတိ အတ္ထော. ‘‘ဥက္ခိပိယ ယော သမာနေတီ’’တိပိ ပဌန္တိ, တဿတ္ထော – ‘‘ယော တေသံ ဒိသာဘူတဓမ္မာနံ သမာနယနံ ကရောတီ’’တိ. ယန္တိ ဝါ ကိရိယာပရာမသနံ. သမာနေတီတိ သမံ, သမ္မာ ဝါ အာနေတိ တဿ တဿ နယဿ ယောဇနာဝသေန. ကေ ပန အာနေတိ? သဗ္ဗေ ကုသလာကုသလေ တံတံနယဒိသာဘူတေ. အယံ နယောတိ သမာနေတီတိ ဧတ္ထ ယဒေတံ တံတံနယဒိသာဘူတဓမ္မာနံ သမာနယနံ, အယံ အင်္ကုသော နာမ နယောတိ အတ္ထော. ဧတဉ္စ ဒွယံ ‘‘ဝေါဟာရနယော, ကမ္မနယော’’တိ စ ဝုစ္စတိ.

21. Oloketvāti có nghĩa là: sau khi xem xét bằng cách thức của các phương vị bắt đầu từ phương thứ nhất. Disālocanenāti có nghĩa là: bằng phương pháp disālocana, là công cụ. Quả vậy, phương pháp nào mà các phương vị được nhìn đến để liên kết ý nghĩa của phương pháp này hay phương pháp kia, phương pháp ấy được gọi là disālocana, hoặc nên hiểu ý nghĩa ở đây là như vậy. Ukkhipiyāti có nghĩa là: sau khi rút ra, sau khi chỉ ra các pháp đã trở thành phương vị từ trong kinh điển. Cũng có cách đọc là: “Ukkhipiya yo samānetī”, ý nghĩa của nó là: “người nào thực hiện việc dẫn đến sự tương đồng của các pháp đã trở thành phương vị ấy”. Hoặc yaṃ là từ chỉ về hành động. Samānetīti có nghĩa là: dẫn đến một cách tương đồng, hoặc một cách đúng đắn, do sự liên kết của phương pháp này hay phương pháp kia. Dẫn đến những gì? Dẫn đến tất cả các pháp thiện và bất thiện đã trở thành phương vị của phương pháp này hay phương pháp kia. Trong câu ayaṃ nayo, ở chỗ samāneti, việc dẫn đến sự tương đồng nào của các pháp đã trở thành phương vị của phương pháp này hay phương pháp kia, việc này là phương pháp tên là aṅkusa, đó là ý nghĩa. Và cả hai điều này cũng được gọi là “vohāranaya” và “kammanaya”.

၂၂. ဧဝံ ဟာရေ နယေ စ နိဒ္ဒိသိတွာ ဣဒါနိ နေသံ ယောဇနက္ကမံ ဒဿေန္တော ‘‘သောဠသ ဟာရာ ပဌမ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပဌမံ သောဠသ ဟာရာ ‘‘ယောဇေတဗ္ဗာ’’တိ ဝစနသေသော. ဟာရသံဝဏ္ဏနာ ပဌမံ ကာတဗ္ဗာ ဗျဉ္ဇနပရိယေဋ္ဌိဘာဝတောတိ အဓိပ္ပာယော. ဒိသလောစနတောတိ ဒိသာလောစနေန, အယမေဝ ဝါ ပါဌော. အင်္ကုသေန ဟီတိ ဟိ-သဒ္ဒေါ နိပါတမတ္တံ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

22. Sau khi đã trình bày về các hāra và các naya như vậy, bây giờ, trong khi chỉ ra thứ tự liên kết của chúng, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “soḷasa hārā paṭhamaṃ”. Trong đó, phần còn lại của câu là “trước tiên, mười sáu hāra nên được liên kết”. Chủ ý là: việc giải thích các hāra nên được thực hiện trước tiên vì bản chất của nó là sự tìm kiếm văn tự. Disalocanatoti có nghĩa là disālocanena, hoặc đây chính là cách đọc. Trong câu aṅkusena hi, từ hi chỉ là một tiểu từ. Phần còn lại thì đã rõ ràng.

ဒွါဒသပဒံ

Mười hai câu

၂၃. ဣဒါနိ ယေသံ ဗျဉ္ဇနပဒါနံ အတ္ထပဒါနဉ္စ ဝသေန ဒွါဒသ ပဒါနိ သုတ္တန္တိ ဝုတ္တံ, တာနိ ပဒါနိ နိဒ္ဒိသိတုံ ‘‘အက္ခရံ ပဒ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အပရိယောသိတေ ပဒေ ဝဏ္ဏော အက္ခရံ ပရိယာယဝသေန အက္ခရဏတော အသဉ္စရဏတော. န ဟိ ဝဏ္ဏဿ ပရိယာယော ဝိဇ္ဇတိ, အထ ဝဏ္ဏောတိ ကေနဋ္ဌေန ဝဏ္ဏော? အတ္ထသံဝဏ္ဏနဋ္ဌေန. ဝဏ္ဏော ဧဝ ဟိ ဣတ္တရခဏတာယ အပရာပရဘာဝေန ပဝတ္တော ပဒါဒိဘာဝေန ဂယှမာနော ယထာသမ္ဗန္ဓံ တံ တံ အတ္ထံ ဝဒတိ[Pg.32]. ဧကက္ခရံ ဝါ ပဒံ အက္ခရံ, ကေစိ ပန ‘‘မနသာ ဒေသနာဝါစာယ အက္ခရဏတော အက္ခရ’’န္တိ ဝဒန္တိ.

23. Bây giờ, để trình bày về những câu mà do các văn cú và nghĩa cú nào đó đã được nói rằng “kinh có mười hai câu”, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “akkharaṃ padaṃ”. Trong đó, khi một câu (pada) chưa kết thúc, một âm tiết (vaṇṇa) là akkhara (chữ) theo nghĩa tương đương, vì nó không trôi đi, không di chuyển. Quả vậy, không có từ đồng nghĩa cho vaṇṇa. Vậy thì, vaṇṇa có nghĩa là vaṇṇa theo nghĩa nào? Theo nghĩa mô tả ý nghĩa. Quả vậy, chính vaṇṇa, do có khoảnh khắc ngắn ngủi, diễn ra theo cách thức trước sau, được nắm bắt dưới dạng câu, v.v., tùy theo mối liên hệ mà nói lên ý nghĩa này hay ý nghĩa kia. Hoặc một câu có một chữ là akkhara. Tuy nhiên, một số người nói rằng: “giáo pháp (được hình thành) trong tâm, do không trôi đi bằng lời nói, nên là akkhara”.

ပဒန္တိ ပဇ္ဇတိ အတ္ထော ဧတေနာတိ ပဒံ, တံ နာမပဒံ အာချာတပဒံ ဥပသဂ္ဂပဒံ နိပါတပဒန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ. တတ္ထ ‘‘ဖဿော ဝေဒနာ စိတ္တ’’န္တိ ဧဝမာဒိကံ သတွပ္ပဓာနံ နာမပဒံ. ‘‘ဖုသတိ ဝေဒယတိ ဝိဇာနာတီ’’တိ ဧဝမာဒိကံ ကိရိယာပဓာနံ အာချာတပဒံ. ကိရိယာဝိသေသဂ္ဂဟဏနိမိတ္တံ ‘‘ပ’’ ဣတိ ဧဝမာဒိကံ ဥပသဂ္ဂပဒံ. ကိရိယာယ သတွဿ စ သရူပဝိသေသပ္ပကာသနဟေတုဘူတံ ‘‘ဧဝ’’န္တိ ဧဝမာဒိကံ နိပါတပဒံ.

Về padaṃ: ý nghĩa được biết đến qua nó, vì vậy gọi là pada. Nó có bốn loại: danh từ (nāmapada), động từ (ākhyātapada), tiếp đầu ngữ (upasaggapada), và tiểu từ (nipātapada). Trong đó, những từ như “phasso, vedanā, citta” chủ yếu chỉ thực thể, là danh từ. Những từ như “phusati, vedayati, vijānāti” chủ yếu chỉ hành động, là động từ. Những từ như “pa”, là dấu hiệu để nắm bắt sự đặc biệt của hành động, là tiếp đầu ngữ. Những từ như “eva”, là nguyên nhân làm sáng tỏ đặc tính của bản chất của hành động và thực thể, là tiểu từ.

ဗျဉ္ဇနန္တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တံ ပဒါဘိဟိတံ အတ္ထံ ဗျဉ္ဇယတီတိ ဗျဉ္ဇနံ, ဝါကျံ. တံ ပန အတ္ထတော ပဒသမုဒါယောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပဒမတ္တသဝနေပိ ဟိ အဓိကာရာဒိဝသေန လဗ္ဘမာနေဟိ ပဒန္တရေဟိ အနုသန္ဓာနံ ကတွာဝ အတ္ထသမ္ပဋိပတ္တိ ဟောတီတိ ဝါကျမေဝ အတ္ထံ ဗျဉ္ဇယတိ. နိရုတ္တီတိ အာကာရာဘိဟိတံ နိဗ္ဗစနံ နိရုတ္တိ.

Về byañjanaṃ: nó làm cho ý nghĩa được nói bởi các câu (pada) một cách ngắn gọn trở nên rõ ràng, vì vậy gọi là byañjana, tức là một câu (vākya). Nhưng nên hiểu rằng, về mặt bản chất, nó là một tập hợp các câu (pada). Quả vậy, ngay cả khi chỉ nghe một câu (pada), sự thấu hiểu ý nghĩa chỉ xảy ra sau khi đã thực hiện sự kết nối với các câu (pada) khác có được do chủ đề, v.v. Vì vậy, chính câu (vākya) làm cho ý nghĩa trở nên rõ ràng. Về nirutti: sự giải thích từ nguyên được nói trong các thể cách (ākāra) là nirutti.

နိဒ္ဒေသောတိ နိဗ္ဗစနဝိတ္ထာရော နိရဝသေသဒေသနတ္တာ နိဒ္ဒေသော. ပဒေဟိ ဝါကျဿ ဝိဘာဂေါ အာကာရော. ယဒိ ဧဝံ ပဒတော အာကာရဿ ကော ဝိသေသောတိ? အပရိယောသိတေ ဝါကျေ အဝိဘဇ္ဇမာနေ ဝါ တဒဝယဝေါ ပဒံ. ဥစ္စာရဏဝသေန ပရိယောသိတေ ဝါကျေ ဝိဘဇ္ဇမာနေ ဝါ တဒဝယဝေါ အာကာရောတိ အယမေတေသံ ဝိသေသော. ဆဋ္ဌံ ဝစနံ ဆဋ္ဌဝစနံ. အာကာရော ဆဋ္ဌဝစနံ ဧတဿာတိ အာကာရဆဋ္ဌဝစနံ, ဗျဉ္ဇနပဒံ. ဧတ္ထ စ ဗျဉ္ဇနန္တိ ဣမဿ ပဒဿ အနန္တရံ ဝတ္တဗ္ဗံ အာကာရပဒံ နိဒ္ဒေသပဒါနန္တရံ ဝဒန္တေန ‘‘အာကာရဆဋ္ဌဝစန’’န္တိ ဝုတ္တံ, ပဒါနုပုဗ္ဗိကံ ပန ဣစ္ဆန္တေဟိ တံ ဗျဉ္ဇနပဒါနန္တရမေဝ ကာတဗ္ဗံ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘အပရိမာဏာ ဗျဉ္ဇနာ အပရိမာဏာ အာကာရာတိ, ဗျဉ္ဇနေဟိ ဝိဝရတိ အာကာရေဟိ ဝိဘဇတီ’’တိ စ. ကေစိ ပန ‘‘အာကာရပဒဗျဉ္ဇနနိရုတ္တိယော စ နိဒ္ဒေသော’’တိ ပဌန္တိ. ဧတ္တာဝ ဗျဉ္ဇနံ သဗ္ဗန္တိ ယာနိမာနိ အက္ခရာဒီနိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ, ဧတ္တကမေဝ သဗ္ဗံ ဗျဉ္ဇနံ, ဧတေဟိ အသင်္ဂဟိတံ ဗျဉ္ဇနံ နာမ နတ္ထီတိ အတ္ထော.

Về niddeso: sự giải thích chi tiết từ nguyên của câu (pada), vì là sự thuyết giảng không còn sót lại, nên là niddesa. Sự phân chia câu (vākya) bằng các câu (pada) là ākāra. Nếu vậy, sự khác biệt giữa pada và ākāra là gì? Khi câu (vākya) chưa kết thúc hoặc chưa được phân chia, thành phần của nó là pada. Do cách phát âm, khi câu (vākya) đã kết thúc hoặc được phân chia, thành phần của nó là ākāra. Đây là sự khác biệt của chúng. Lời nói thứ sáu là chaṭṭhavacana. Ākāra là lời nói thứ sáu của văn cú này, vì vậy gọi là ākārachaṭṭhavacana. Và ở đây, câu (pada) ākāra đáng lẽ phải được nói ngay sau câu (pada) byañjana, nhưng người nói đã đặt nó sau câu (pada) niddesa và nói là “ākārachaṭṭhavacana”. Tuy nhiên, những người muốn theo thứ tự của các câu (pada) thì nên đặt nó ngay sau câu (pada) byañjana. Quả vậy, ngài sẽ nói: “vô lượng văn tự (byañjana), vô lượng thể cách (ākāra)”, và “ngài giải thích bằng văn tự, phân chia bằng thể cách”. Tuy nhiên, một số người đọc là “ākārapadabyañjananiruttiyo ca niddeso”. Về ettāva byañjanaṃ sabbaṃ: những gì bắt đầu bằng akkhara đã được trình bày, tất cả văn tự chỉ có chừng ấy; không có cái gì gọi là văn tự mà không được bao gồm trong những điều này, đó là ý nghĩa.

၂၄. သင်္ကာသနာတိ သံခိတ္တေန ကာသနာ. ပကာသနာတိ ပဌမံ ကာသနာ, ကာသီယတိ ဒီပီယတီတိ အတ္ထော. ဣမိနာ ဟိ အတ္ထပဒဒွယေန အက္ခရပဒေဟိ ဝိဘာဝိယမာနော အတ္ထာကာရော ဂဟိတော. ယသ္မာ အက္ခရေဟိ သုယျမာနေဟိ သုဏန္တာနံ ဝိသေသဝိဓာနဿ ကတတ္တာ ပဒပရိယောသာနေ [Pg.33] ပဒတ္ထသမ္ပဋိပတ္တိ ဟောတိ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘တတ္ထ ဘဂဝါ အက္ခရေဟိ သင်္ကာသေတိ ပဒေဟိ ပကာသေတီတိ, အက္ခရေဟိ ပဒေဟိ စ ဥဂ္ဃာဋေတီ’’တိ စ.

24. Saṅkāsanāti là sự chỉ ra một cách ngắn gọn. Pakāsanāti là sự chỉ ra trước tiên; có nghĩa là được chỉ ra, được làm sáng tỏ. Quả vậy, bằng hai nghĩa cú này, thể cách của ý nghĩa được làm cho rõ ràng bởi các chữ và câu đã được nắm bắt. Bởi vì, đối với những người nghe, khi các chữ được nghe, do sự sắp đặt đặc biệt đã được thực hiện, sự thấu hiểu ý nghĩa của câu xảy ra ở cuối câu. Quả vậy, ngài sẽ nói: “ở đó, Đức Thế Tôn chỉ ra ngắn gọn bằng các chữ, làm sáng tỏ bằng các câu”, và “ngài mở ra bằng các chữ và các câu”.

ဝိဝရဏာတိ ဝိတ္ထာရဏာ. ဝိဘဇနာ စ ဥတ္တာနီကမ္မဉ္စ ပညတ္တိ စ ဝိဘဇနုတ္တာနီကမ္မပညတ္တိ. တတ္ထ ဝိဘဇနာတိ ဝိဘာဂကရဏံ, ဥဘယေနာပိ နိဒ္ဒိသနမာဟ. ဣဓ ပုရိမနယေနေဝ ဗျဉ္ဇနာကာရေဟိ နိဒ္ဒိသိယမာနော အတ္ထာကာရော ဒဿိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဥတ္တာနီကမ္မံ ပါကဋကရဏံ. ပကာရေဟိ ဉာပနံ ပညတ္တိ. ဒွယေနာပိ ပဋိနိဒ္ဒိသနံ ကထေတိ. ဧတ္ထာပိ နိရုတ္တိနိဒ္ဒေသသင်္ခါတေဟိ ဗျဉ္ဇနပဒေဟိ နိဒ္ဒိသိယမာနော အတ္ထာကာရော ဝုတ္တော, ယော ပဋိနိဒ္ဒိသီယတီတိ ဝုစ္စတိ. ဧတေဟီတိ ဧတေဟိ ဧဝ သင်္ကာသနာဒိဝိနိမုတ္တဿ ဒေသနာတ္ထဿ အဘာဝတော. အတ္ထောတိ သုတ္တတ္ထော. ကမ္မန္တိ ဥဂ္ဃဋနာဒိကမ္မံ. သုတ္တတ္ထေန ဟိ ဒေသနာယ ပဝတ္တိယမာနေန ဥဂ္ဃဋိတညုအာဒိဝေနေယျာနံ စိတ္တသန္တာနဿ ပဗောဓနကိရိယာနိဗ္ဗတ္တိ. သော စ သုတ္တတ္ထော သင်္ကာသနာဒိအာကာရောတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အတ္ထော ကမ္မဉ္စ နိဒ္ဒိဋ္ဌ’’န္တိ.

Vivaraṇa (sự khai triển) là sự diễn giải rộng rãi. Vibhajanā (sự phân tích), uttānīkamma (sự làm cho rõ ràng), và paññatti (sự trình bày) là sự phân tích, sự làm cho rõ ràng, và sự trình bày. Trong đó, vibhajanā là sự phân chia. Bằng cả hai (vivaraṇa và vibhajanā), ngài nói lên sự chỉ dẫn. Ở đây, cần phải hiểu rằng phương diện ý nghĩa được chỉ dẫn bằng các phương diện văn tự theo phương pháp trước đã được trình bày. Uttānīkamma là sự làm cho hiển lộ. Sự làm cho biết bằng nhiều cách là paññatti. Bằng cả hai (uttānīkamma và paññatti), ngài nói lên sự chỉ dẫn lại. Ở đây cũng vậy, phương diện ý nghĩa được chỉ dẫn bằng các văn tự cú được gọi là sự giải thích từ nguyên đã được nói đến, cái mà được gọi là được chỉ dẫn lại. (Câu) ‘Etehi’ (bởi những điều này) có nghĩa là: bởi chính những điều này, vì không có ý nghĩa của bài thuyết giảng nào thoát khỏi sự tuyên thuyết v.v... ‘Attho’ (ý nghĩa) là ý nghĩa của kinh. ‘Kammaṃ’ (hành động) là hành động khai mở v.v... Vì rằng, do ý nghĩa của kinh được tiến hành bởi bài thuyết giảng, sự thành tựu của hành động làm thức tỉnh dòng tâm của các chúng sanh cần được tế độ như hạng ugghaṭitaññu v.v... xảy ra. Và ý nghĩa của kinh đó có các phương diện như tuyên thuyết v.v... Do đó, đã được nói rằng: ‘Ý nghĩa và hành động đã được chỉ dẫn’.

၂၅. တီဏီတိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တံ, တယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နဝဟိ ပဒေဟီတိ နဝဟိ ကောဋ္ဌာသေဟိ. အတ္ထော သမာယုတ္တောတိ အတ္ထော သမ္မာ ယုတ္တော န ဝိနာ ဝတ္တတိ. သဗ္ဗဿ ဟိ ဗုဒ္ဓဝစနဿ စတုသစ္စပ္ပကာသနတော အတ္ထနယာနဉ္စ စတုသစ္စယောဇနဝသေန ပဝတ္တနတော သဗ္ဗော ပါဠိအတ္ထော အတ္ထနယတ္တယသင်္ဂဟိတော သင်္ကာသနာဒိအာကာရဝိသေသဝုတ္တိ စာတိ.

25. Từ ‘tīṇi’ (ba, trung tính) được nói với sự thay đổi về tính (ngữ pháp); có nghĩa là ‘tayo’ (ba, nam tính) đã được nói. ‘Navahi padehi’ (bởi chín cú) có nghĩa là bởi chín phần. ‘Attho samāyutto’ (ý nghĩa được liên kết) có nghĩa là ý nghĩa được liên kết đúng đắn, không tồn tại nếu không có chúng. Vì rằng toàn bộ lời Phật dạy có tính chất tuyên thuyết Tứ Thánh Đế, và vì các phương pháp luận giải ý nghĩa cũng diễn tiến bằng cách liên kết với Tứ Thánh Đế, nên toàn bộ ý nghĩa Pāli được bao gồm bởi ba phương pháp luận giải ý nghĩa và có sự diễn tiến đặc biệt theo các phương diện như tuyên thuyết v.v...

၂၆. ဣဒါနိ ယထာနိဒ္ဒိဋ္ဌေ ဒေသနာဟာရာဒိကေ နေတ္တိပ္ပကရဏဿ ပဒတ္ထေ သုခဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဂဏနဝသေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဒဿေန္တော ‘‘အတ္ထဿာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စတုဗ္ဗီသာတိ သောဠသ ဟာရာ ဆ ဗျဉ္ဇနပဒါနိ ဒွေ ကမ္မနယာတိ ဧဝံ စတုဗ္ဗီသ. ဥဘယန္တိ ဆ အတ္ထပဒါနိ တယော အတ္ထနယာတိ ဣဒံ နဝဝိဓံ ယထာဝုတ္တံ စတုဗ္ဗီသဝိဓဉ္စာတိ ဧတံ ဥဘယံ. သင်္ကလယိတွာတိ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ. ‘‘သင်္ခေပယတော’’တိပိ ပါဌော, ဧကတော ကရောန္တဿာတိ အတ္ထော. ဧတ္တိကာတိ ဧတပ္ပမာဏာ, ဣတော ဝိနိမုတ္တော ကောစိ နေတ္တိပဒတ္ထာ နတ္ထီတိ အတ္ထော.

26. Bây giờ, để dễ nắm bắt ý nghĩa các cú của bộ Nettippakaraṇa như Desanāhāra v.v... đã được chỉ dẫn, ngài phân định và trình bày bằng cách đếm số, và nói câu bắt đầu bằng ‘atthassa’. Trong đó, ‘hai mươi bốn’ là: mười sáu hāra, sáu văn tự cú, và hai kammanaya; như vậy là hai mươi bốn. ‘Cả hai’ là: sáu ý nghĩa cú và ba phương pháp luận giải ý nghĩa, tức là chín loại này, và hai mươi bốn loại đã nói trên; như vậy là cả hai loại này. ‘Saṅkalayitvā’ (sau khi tính gộp) có nghĩa là sau khi tổng hợp. Cũng có bản đọc là ‘saṅkhepayato’, có nghĩa là ‘của người gộp lại làm một’. ‘Ettikā’ (chừng ấy) có nghĩa là có chừng ấy; có nghĩa là không có ý nghĩa cú nào của Netti thoát khỏi (ba mươi ba điều) này.

ဧဝံ တေတ္တိံသပဒတ္ထာယ နေတ္တိယာ သုတ္တဿ အတ္ထပရိယေသနာယ ယော ‘‘သောဠသ ဟာရာ ပဌမ’’န္တိ နယေဟိ ပဌမံ ဟာရာ သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗာတိ ဟာရနယာနံ သံဝဏ္ဏနာက္ကမော ဒဿိတော, သွာယံ ဟာရနယာနံ ဒေသနာက္ကမေနေဝ [Pg.34] သိဒ္ဓေါ. ဧဝံ သိဒ္ဓေ သတိ အယံ အာရမ္ဘော ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ – သဗ္ဗေပိမေ ဟာရာ နယာ စ ဣမိနာ ဒဿိတက္ကမေနေဝ သုတ္တေသု သံဝဏ္ဏနာဝသေန ယောဇေတဗ္ဗာ, န ဥပ္ပဋိပါဋိယာတိ.

Như vậy, trong việc tìm kiếm ý nghĩa của kinh bằng phương pháp Netti có ba mươi ba ý nghĩa cú, bằng câu Pāli ‘mười sáu hāra là đầu tiên’, thứ tự giải thích các hāra và naya được trình bày rằng các hāra nên được giải thích trước các naya. Thứ tự giải thích này của các hāra và naya đã được xác lập bởi chính thứ tự thuyết giảng. Khi đã được xác lập như vậy, sự khởi đầu này làm sáng tỏ ý nghĩa này: tất cả các hāra và naya này nên được áp dụng trong các kinh theo cách giải thích bằng chính thứ tự đã được trình bày này, không nên (áp dụng) một cách không theo thứ tự.

ကိံ ပနေတ္ထ ကာရဏံ, ယဒေတေ ဟာရာ နယာ စ ဣမိနာဝ ကမေန ဒေသိတာတိ? ယဒိပိ နာယမနုယောဂေါ ကတ္ထစိ အနုက္ကမေ နိဝိသတိ, အပိ စ ဓမ္မဒေသနာယ နိဿယဖလတဒုပါယသရီရဘူတာနံ အဿာဒါဒီနံ ဝိဘာဝနသဘာဝတ္တာ ပကတိယာ သဗ္ဗသုတ္တာနုရူပါတိ သုဝိညေယျဘာဝတော ပရေသဉ္စ သံဝဏ္ဏနာဝိသေသာနံ ဝိစယဟာရာဒီနံ ပတိဋ္ဌာဘာဝတော ပဌမံ ဒေသနာဟာရော ဒဿိတော.

Lý do gì ở đây mà các hāra và naya này được thuyết giảng theo chính thứ tự này? Mặc dù câu hỏi này không hợp lý, vì (thứ tự) không nằm trong bất kỳ trình tự nào, tuy nhiên, vì có bản chất làm sáng tỏ vị ngọt v.v..., vốn là nền tảng, kết quả, phương tiện và thân thể của bài thuyết pháp, và vì tự bản chất chúng phù hợp với tất cả các kinh, và vì dễ hiểu, và vì là nền tảng cho các giải thích đặc biệt khác như Vicayahāra v.v..., nên Desanāhāra được trình bày đầu tiên.

ပဒပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနပုဗ္ဗာပရာနုဂီတီဟိ သဒ္ဓိံ ဒေသနာဟာရပဒတ္ထာနံ ပဝိစယသဘာဝတာယ တဿ အနန္တရံ ဝိစယော. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘ပဒံ ဝိစိနတိ…ပေ… အာဏတ္တိံ ဝိစိနတိ အနုဂီတိံ ဝိစိနတီ’’တိ.

Vì có bản chất thẩm sát ý nghĩa các cú của Desanāhāra cùng với việc hỏi-đáp về cú, và các anugīti trước sau, nên Vicaya (hāra Thẩm Sát) được trình bày ngay sau đó. Thật vậy, vì thế ngài sẽ nói: ‘vị ấy thẩm sát cú... vị ấy thẩm sát mệnh lệnh, vị ấy thẩm sát anugīti’.

ဝိစယေန ဟာရေန ပဝိစိတာနံ အတ္ထာနံ ယုတ္တာယုတ္တိဝိစာရဏာ ယုတ္တာတိ ယုတ္တိဝိစာရဏဘာဝတော ဝိစယာနန္တရံ ယုတ္တိဟာရော ဝုတ္တော. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ – ‘‘ဝိစယေန ဟာရေန ဝိစိနိတွာ ယုတ္တိဟာရေန ယောဇေတဗ္ဗ’’န္တိ.

Việc xem xét sự hợp lý và không hợp lý của các ý nghĩa đã được thẩm sát bằng Vicayahāra là thích hợp, do đó, vì có bản chất xem xét sự hợp lý, Yuttihāra (hāra Hợp Lý) được nói đến sau Vicaya. Thật vậy, vì thế ngài sẽ nói: ‘sau khi thẩm sát bằng Vicayahāra, cần phải áp dụng bằng Yuttihāra’.

ယုတ္တာယုတ္တာနံယေဝ အတ္ထာနံ ဥပပတ္တိအနုရူပံ ကာရဏပရမ္ပရာယ နိဒ္ဓါရဏလက္ခဏံ ပဒဋ္ဌာနစိန္တနံ ကတ္တဗ္ဗန္တိ ယုတ္တိဟာရာနန္တရံ ပဒဋ္ဌာနဟာရော ဒဿိတော. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ – ‘‘ယော ကောစိ ဥပနိဿယော ယော ကောစိ ပစ္စယော စ, သဗ္ဗော သော ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ.

Việc suy xét về padaṭṭhāna (nền tảng của cú), vốn có đặc tính xác định bằng một chuỗi nguyên nhân phù hợp với sự phát sinh của chính những ý nghĩa hợp lý và không hợp lý, cần phải được thực hiện, do đó, Padaṭṭhānahāra được trình bày sau Yuttihāra. Thật vậy, vì thế ngài sẽ nói: ‘bất cứ cận y duyên nào, bất cứ duyên nào, tất cả đều là padaṭṭhāna’.

ယုတ္တာယုတ္တာနံ ကာရဏပရမ္ပရာယ ပရိဂ္ဂဟိတသဘာဝါနံယေဝ စ ဓမ္မာနံ အဝုတ္တာနမ္ပိ ဧကလက္ခဏတာယ ဂဟဏံ ကာတဗ္ဗန္တိ ဒဿနတ္ထံ ပဒဋ္ဌာနာနန္တရံ လက္ခဏော ဟာရော ဝုတ္တော. တထာ ဟိ လက္ခဏဟာရဝိဘင်္ဂေ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိအာဒိနာ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ ဒဿေတွာ ‘‘ဧဝံ ယေ ဓမ္မာ ဧကလက္ခဏာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Để trình bày rằng việc nắm bắt các pháp, ngay cả những pháp không được nói đến (trong kinh), do có cùng một đặc tính, cần phải được thực hiện — (các pháp này) vốn hợp lý và không hợp lý và có bản chất được thấu hiểu qua một chuỗi nguyên nhân — Lakkhaṇahāra (hāra Đặc Tính) được nói đến sau Padaṭṭhāna. Thật vậy, trong phần phân tích Lakkhaṇahāra, sau khi trình bày Thập Nhị Duyên Khởi bằng câu bắt đầu bằng ‘do vô minh làm duyên, các hành sanh khởi’, câu bắt đầu bằng ‘như vậy, những pháp nào có cùng một đặc tính’ đã được nói đến.

အတ္ထတော နိဒ္ဓါရိတာနမ္ပိ ဓမ္မာနံ နိဗ္ဗစနာဒီနိ ဝတ္တဗ္ဗာနိ, န သုတ္တေ သရူပတော အာဂတာနမေဝါတိ ဒဿနတ္ထံ လက္ခဏာနန္တရံ စတုဗျူဟော ဝုတ္တော. ဧဝဉှိ နိရဝသေသတော အတ္ထာဝဗောဓော ဟောတိ, ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘ယဒါ ဟိ ဘိက္ခု အတ္ထဿ စ နာမံ ဇာနာတိ ဓမ္မဿ စ နာမံ ဇာနာတိ တထာ တထာ နံ အဘိနိရောပေတီ’’တိ အနဝသေသပရိယာဒါနံ ဝက္ခတိ. တထာ ‘‘ပုနပ္ပုနံ ဂဗ္ဘမုပေတီ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ယေ ဇရာမရဏေန အဋ္ဋိယိတုကာမာ ဘဝိဿန္တိ[Pg.35], တေ ဘဝိဿန္တိ ဘောဇနေ မတ္တညုနော ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရာ’’တိအာဒိနာ သမ္မာပဋိပတ္တိံ အဓိပ္ပာယဘာဝေန ဝက္ခတိ.

Để trình bày rằng sự phân tích từ nguyên v.v... của các pháp, ngay cả những pháp được xác định về mặt ý nghĩa, cũng nên được nói đến, chứ không chỉ của những pháp xuất hiện trong kinh về mặt hình thức, Catubyūha (hāra Tứ Trình) được nói đến sau Lakkhaṇa. Vì như vậy, sự liễu tri ý nghĩa sẽ không còn sót lại. Và vì lý do này, ngài sẽ nói lời bao hàm trọn vẹn: ‘Vì khi vị tỳ khưu biết tên của ý nghĩa và biết tên của pháp, vị ấy áp dụng nó theo cách tương ứng’. Tương tự, trong câu Pāli ‘vị ấy đi vào bào thai hết lần này đến lần khác’, ngài sẽ nói về chánh hạnh như là ý định (của người thuyết giảng) bằng câu bắt đầu bằng: ‘những ai muốn chán ghét già và chết, họ sẽ là những người tiết độ trong ăn uống, hộ trì các căn’.

နိဗ္ဗစနာဓိပ္ပာယနိဒါနဝစနေဟိ သဒ္ဓိံ သုတ္တေ ပဒတ္ထာနံ သုတ္တန္တရသံသန္ဒနသင်္ခါတေ ပုဗ္ဗာပရဝိစာရေ ဒဿိတေ တေသံ သဘာဂဝိသဘာဂဓမ္မန္တရာဝဋ္ဋနံ သုခေန သက္ကာ ဒဿေတုန္တိ စတုဗျူဟာနန္တရံ အာဝဋ္ဋော ဝုတ္တော. တေနေဝ ဟိ ‘‘အာရမ္ဘထ နိက္ကမထာ’’တိ ဂါထာယံ အာရမ္ဘနိက္ကမနဗုဒ္ဓသာသနယောဂဓုနနေဟိ ဝီရိယသမာဓိပညိန္ဒြိယာနိ နိဒ္ဓါရေတွာ တဒနုယောဂဿ မူလံ ‘‘ပမာဒေါ’’တိ သုတ္တန္တရေ ဒဿိတော ပမာဒေါ အာဝဋ္ဋိတော.

Khi sự khảo sát trước sau, được gọi là sự đối chiếu với các kinh khác, về ý nghĩa của các từ trong kinh cùng với những lời nói về ngữ nguyên, ý định, và nguyên nhân, đã được chỉ ra, thì sự xoay chuyển giữa các pháp tương đồng và không tương đồng của chúng có thể được chỉ ra một cách dễ dàng. Vì vậy, hāra Āvaṭṭa được nói đến ngay sau Tứ Bố Trí. Thật vậy, chính vì lý do đó, trong câu kệ 'Hãy khởi sự, hãy ra đi', sau khi đã xác định các quyền là tinh tấn, định, và tuệ thông qua sự khởi sự, sự ra đi, sự thực hành trong giáo pháp của Đức Phật, và sự rũ bỏ, thì sự dễ duôi, được chỉ ra trong một kinh khác là gốc rễ của việc không thực hành đó, đã được xoay chuyển.

သဘာဂဝိသဘာဂဓမ္မာဝဋ္ဋနေ နိယောဇိတေ သာဓာရဏာသာဓာရဏဝသေန သံကိလေသဝေါဒါနဓမ္မာနံ ပဒဋ္ဌာနတော ဘူမိတော စ ဝိဘာဂေါ သက္ကာ သုခေန ယောဇိတုန္တိ အာဝဋ္ဋာနန္တရံ ဝိဘတ္တိဟာရော ဝုတ္တော. ယတော ဝိဘတ္တိဟာရဝိဘင်္ဂေ ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ သာဓာရဏာ? ဒွေ ဓမ္မာ သာဓာရဏာ, နာမသာဓာရဏာ ဝတ္ထုသာဓာရဏာ စာ’’တိ အာရဘိတွာ ‘‘မိစ္ဆတ္တနိယတာနံ သတ္တာနံ အနိယတာနဉ္စ သတ္တာနံ ဒဿနပ္ပဟာတဗ္ဗာ ကိလေသာ သာဓာရဏာ, ပုထုဇ္ဇနဿ သောတာပန္နဿ စ ကာမရာဂဗျာပါဒါ သာဓာရဏာ’’တိအာဒိနာ သဘာဂဝိသဘာဂပရိယာယဝန္တေယေဝ ဓမ္မေ ဝိဘဇိဿတိ.

Khi sự xoay chuyển các pháp tương đồng và không tương đồng được áp dụng, sự phân loại các pháp ô nhiễm và thanh tịnh theo cách chung và không chung, cả về phương diện nền tảng của từ và về phương diện cảnh giới, có thể được áp dụng một cách dễ dàng. Vì vậy, hāra Vibhatti được nói đến ngay sau hāra Āvaṭṭa. Bởi vì, trong phần phân tích của hāra Vibhatti, sau khi bắt đầu với 'Những pháp nào là chung? Có hai pháp chung: chung về danh và chung về vật', ngài sẽ phân loại chính những pháp có các phương diện tương đồng và không tương đồng, với câu bắt đầu bằng 'Các phiền não cần được đoạn trừ bằng kiến là chung cho chúng sinh đã xác định trong tà kiến và chúng sinh không xác định; tham dục và sân là chung cho phàm phu và bậc Tu-đà-hoàn'.

သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇဓမ္မာနံ သပ္ပဋိဘာဂါဘာဝတော တေသံ ဝိဘာဂေ ကတေ သုတ္တာဂတေ ဓမ္မေ အကသိရေန ပဋိပက္ခတော ပရိဝတ္တေတုံ သက္ကာတိ ဝိဘတ္တိအနန္တရံ ပရိဝတ္တနဟာရော ဝုတ္တော. တထာ ဟိ ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိဿ ပုရိသပုဂ္ဂလဿ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဘဝတီ’’တိ ပဋိဝိဘတ္တသဘာဝေ ဧဝ ဓမ္မေ ပရိဝတ္တနဟာရဝိဘင်္ဂေ ဥဒါဟရိဿတိ.

Do các pháp có lỗi và không có lỗi có phần đối lập, nên khi sự phân loại của chúng được thực hiện, các pháp đã được nói đến trong kinh có thể được chuyển đổi từ phía đối lập một cách không khó khăn. Vì vậy, hāra Parivattana được nói đến ngay sau hāra Vibhatti. Thật vậy, ngài sẽ đưa ra ví dụ trong phần phân tích của hāra Parivattana về chính những pháp có bản chất được phân loại đối lập, như là: 'Đối với người có chánh kiến, tà kiến đã bị chế ngự'.

ပဋိပက္ခတော ပရိဝတ္တိတာပိ ဓမ္မာ ပရိယာယဝစနေဟိ ဗောဓေတဗ္ဗာ, န သုတ္တေ အာဂတာယေဝါတိ ဒဿနတ္ထံ ပရိဝတ္တနာနန္တရံ ဝေဝစနဟာရော ဝုတ္တော.

Để chỉ ra rằng ngay cả các pháp đã được chuyển đổi từ phía đối lập cũng cần được hiểu bằng những từ đồng nghĩa, chứ không chỉ những pháp đã được nói đến trong kinh, hāra Vevacana được nói đến ngay sau hāra Parivattana.

ဧဝံ တေ ဓမ္မာ ပရိယာယသဒ္ဒတောပိ ဝိဘာဝိတာ ဟောန္တီတိ ပရိယာယတော ပကာသိတာနံ ဓမ္မာနံ ပဘေဒတော ပညတ္တိဝသေန ဝိဘဇနံ သုခေန သက္ကာ ဉာတုန္တိ ဝေဝစနဟာရာနန္တရံ ပညတ္တိဟာရော ဝုတ္တော. တထာ ဟိ သုတ္တေ အာဂတဓမ္မာနံ ပရိယာယပညတ္တိဝိဘာဂံ သုဗောဓနဉ္စ ပညတ္တိဟာရဝိဘင်္ဂေ ဝက္ခတိ.

Như vậy, những pháp đó cũng được làm cho rõ ràng bằng những từ đồng nghĩa. Vì sự phân loại các pháp đã được làm sáng tỏ bằng từ đồng nghĩa theo cách chế định tùy theo sự khác biệt có thể được biết một cách dễ dàng, nên hāra Paññatti được nói đến ngay sau hāra Vevacana. Thật vậy, ngài sẽ nói trong phần phân tích của hāra Paññatti về sự phân loại chế định đồng nghĩa và sự dễ hiểu của các pháp đã được nói đến trong kinh.

ပဘာဝပရိညာဒိပညတ္တိဝိဘာဂမုခေန [Pg.36] ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒသစ္စာဒိဓမ္မဝိဘာဂေ ကတေ သုတ္တေ အာဂတဓမ္မာနံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒါဒိမုခေန အဝဓာရဏံ သက္ကာ ဒဿေတုန္တိ ပညတ္တိအနန္တရံ ဩတရဏော ဟာရော ဝုတ္တော. တထာ ဟိ ‘‘ဥဒ္ဓံ အဓော’’တိ ဂါထံ ဥဒ္ဒိသိတွာ ‘‘ဝိပ္ပမုတ္တော’’တိ ပဒေန အသေက္ခံ ဝိဇ္ဇံ နိဒ္ဓါရေတွာ ‘‘ဝိဇ္ဇုပ္ပာဒါ အဝိဇ္ဇာနိရောဓော’’တိအာဒိနာ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ ဥဒါဟရိဿတိ.

Khi sự phân loại các pháp như Duyên khởi, Tứ đế, v.v. được thực hiện thông qua phương pháp phân loại các chế định như chế định về nguồn gốc, chế định về liễu tri, v.v., thì sự xác định các pháp đã được nói đến trong kinh thông qua phương pháp Duyên khởi, v.v. có thể được chỉ ra. Vì vậy, hāra Otaraṇa được nói đến ngay sau hāra Paññatti. Thật vậy, sau khi đã chỉ ra câu kệ 'trên, dưới', và sau khi đã xác định minh của bậc vô học bằng từ 'hoàn toàn giải thoát', ngài sẽ đưa ra ví dụ về Duyên khởi với câu bắt đầu bằng 'do minh sanh khởi, vô minh diệt'.

ဓာတာယတနာဒီသု ဩတာရိတာနံ သုတ္တေ ပဒတ္ထာနံ ပုစ္ဆာရမ္ဘဝိသောဓနံ သက္ကာ သုခေန သမ္ပာဒေတုန္တိ ဩတရဏာနန္တရံ သောဓနော ဟာရော ဝုတ္တော. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ – ‘‘ယတ္ထ ဧဝံ သုဒ္ဓေါ အာရမ္ဘော, သော ပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဘဝတီ’’တိအာဒိ.

Sự thanh lọc câu hỏi và sự khởi đầu của ý nghĩa các từ trong kinh đã được đưa vào trong các giới, xứ, v.v. có thể được hoàn thành một cách dễ dàng. Vì vậy, hāra Sodhana được nói đến ngay sau hāra Otaraṇa. Thật vậy, ngài sẽ nói: 'Nơi nào có sự khởi đầu thanh tịnh như vậy, câu hỏi đó được giải đáp', v.v.

ဝိသောဓိတေသု သုတ္တေ ပဒပဒတ္ထေသု တတ္ထ လဗ္ဘမာနသာမညဝိသေသဘာဝေါ သုကရော ဟောတီတိ ဒဿေတုံ သောဓနာနန္တရံ အဓိဋ္ဌာနော ဟာရော ဒဿိတော. သောဓနော ဟိ အဓိဋ္ဌာနဿ ဗဟူပကာရော, တတော ဧဝ ဟိ ‘‘ယထာ ယထာ ဝါ ပန ပုစ္ဆိတံ, တထာ တထာ ဝိဿဇ္ဇယိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝက္ခတိ.

Để chỉ ra rằng khi ý nghĩa của các từ và câu trong kinh đã được thanh lọc, trạng thái chung và riêng có được ở đó trở nên dễ thực hiện, hāra Adhiṭṭhāna được chỉ ra ngay sau hāra Sodhana. Thật vậy, hāra Sodhana rất hữu ích cho hāra Adhiṭṭhāna, chính vì lý do đó ngài sẽ nói: 'Câu hỏi được hỏi như thế nào, thì nên được giải đáp như thế ấy'.

သာမညဝိသေသဘူတေသု သာဓာရဏာသာဓာရဏေသု ဓမ္မေသု ပဝေဒိတေသု ပရိက္ခာရသင်္ခါတဿ သာဓာရဏာသာဓာရဏရူပဿ ပစ္စယဟေတုရာသိဿ ပဘေဒေါ သုဝိညေယျောတိ အဓိဋ္ဌာနာနန္တရံ ပရိက္ခာရော ဝုတ္တော. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘အသာဓာရဏလက္ခဏော ဟေတု, သာဓာရဏလက္ခဏော ပစ္စယော. ယထာ ကိံ ဘဝေ, ယထာ အင်္ကုရဿ နိဗ္ဗတ္တိယာ ဗီဇံ အသာဓာရဏံ, ပထဝီ အာပေါ စ သာဓာရဏာ’’တိအာဒိ.

Khi các pháp chung và riêng, chung và không chung đã được làm cho biết, sự khác biệt của tập hợp duyên và nhân, vốn có bản chất chung và không chung và được gọi là trang bị, là dễ hiểu. Vì vậy, hāra Parikkhāra được nói đến ngay sau hāra Adhiṭṭhāna. Thật vậy, ngài sẽ nói: 'Nhân có đặc tính không chung, duyên có đặc tính chung. Ví như thế nào? Ví như đối với sự phát sinh của mầm cây, hạt giống là không chung, còn đất và nước là chung', v.v.

အသာဓာရဏေ သာဓာရဏေ စ ကာရဏေ ဒဿိတေ တဿ အတ္တနော ဖလေသု ကာရဏာကာရော တေသံ ဟေတုဖလာနံ ပဘေဒတော ဒေသနာကာရော ဘာဝေတဗ္ဗပဟာတဗ္ဗဓမ္မာနံ ဘာဝနာပဟာနာနိ စ နိဒ္ဓါရေတွာ ဝုစ္စမာနာနိ သမ္မာ သုတ္တဿ အတ္ထံ တထတ္တာဝဗောဓာယ သံဝတ္တန္တီတိ ပရိက္ခာရာနန္တရံ သမာရောပနော ဟာရော ဒဿိတောတိ. ဣဒံ ဟာရာနံ အနုက္ကမကာရဏံ.

Khi nguyên nhân không chung và chung được chỉ ra, phương thức làm nguyên nhân của nó đối với các kết quả của chính nó, phương thức thuyết giảng theo sự khác biệt của các nhân và quả đó, và sự tu tập và đoạn trừ của các pháp cần tu tập và cần đoạn trừ, khi được nói ra sau khi đã xác định, sẽ dẫn đến sự liễu tri đúng như thật về ý nghĩa của kinh một cách chân chánh. Vì vậy, hāra Samāropana được chỉ ra ngay sau hāra Parikkhāra. Đây là nguyên nhân của thứ tự các hāra.

နယာနံ ပန ဝေနေယျတ္တယပ္ပယောဇိတတ္တာ အတ္ထနယတ္တယူပဒေသဿ တဒနုက္ကမေနေဝ နန္ဒိယာဝဋ္ဋာဒီနံ တိဏ္ဏံ အတ္ထနယာနံ ကမော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဥဂ္ဃဋိတညုအာဒယော ဟိ တယော ဝေနေယျာ နန္ဒိယာဝဋ္ဋာဒယော ပယောဇေန္တိ. တသ္မာ တေ ဥဒ္ဒေသနိဒ္ဒေသပဋိနိဒ္ဒေသာ ဝိယ ယထာက္ကမံ တေသံ ဥပကာရာယ [Pg.37] သဝံတ္တန္တီတိ. တထာ ဟိ နေသံ စတ္တာရော ဆ အဋ္ဌ စ မူလပဒါ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ. ဣတရဿ ပန နယဒွယဿ အတ္ထနယတ္တယဿ ဘူမိယာ အာလောစနံ တဿ တတ္ထ သမာနယနဉ္စာတိ ဣမိနာ ကာရဏေန ဥဒ္ဒေသက္ကမော ဝေဒိတဗ္ဗော. န ဟိ သက္ကာ အနောလောကေတွာ သမာနေတုန္တိ.

Còn đối với các phương pháp, vì sự chỉ dạy về ba phương pháp nghĩa được áp dụng cho ba loại chúng sinh cần được giáo hóa, nên thứ tự của ba phương pháp nghĩa bắt đầu bằng Nandiyāvaṭṭa cần được hiểu chính theo thứ tự đó. Thật vậy, ba loại chúng sinh cần được giáo hóa bắt đầu bằng Ugghaṭitaññu áp dụng các phương pháp bắt đầu bằng Nandiyāvaṭṭa. Vì vậy, chúng, giống như đề mục, giải thích, và tái giải thích, theo thứ tự, dẫn đến lợi ích cho họ. Thật vậy, bốn, sáu, và tám từ gốc của chúng đã được chỉ ra. Còn đối với hai phương pháp kia, thứ tự đề mục cần được hiểu vì lý do này: đó là sự xem xét nền tảng của ba phương pháp nghĩa và sự áp dụng hài hòa nó vào nơi đó. Thật vậy, không thể áp dụng hài hòa mà không xem xét.

ဧတပရမတာ စ ဟာရာနံ ဧတ္တကေဟိ ပကာရဝိသေသေဟိ အတ္ထနယတ္တယသဟိတေဟိ သုတ္တဿ အတ္ထော နိဒ္ဓါရိယမာနော ဝေနေယျာနံ အလမနုတ္တရာယ ပဌမာယ ဘူမိယာ သမဓိဂမာယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒဿနဘူမိသမနုပ္ပတ္တိအတ္ထာ ဟိ နေတ္တိပ္ပကရဏဒေသနာတိ. အထ ဝါ ဧတဒန္တောဂဓတ္တာ သဗ္ဗေသံ သုတ္တဿ သံဝဏ္ဏနာဝိသေသာနံ ဧတ္တာဝတာ ဟာရာနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယတ္တကာ ဟိ သုတ္တဿ သံဝဏ္ဏနာဝိသေသာ, သဗ္ဗေ တေ နေတ္တိဥပဒေသာယတ္တာတိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော.

Và nên hiểu rằng giới hạn này của các phương pháp luận giải (hāra) là vì: khi ý nghĩa của kinh được xác định bằng bấy nhiêu loại đặc biệt này cùng với ba loại phương pháp về ý nghĩa (atthanaya), thì điều đó là đủ để các chúng sanh cần được giáo hóa có thể chứng đắc được tầng thánh địa đầu tiên, là tầng thánh địa tối thượng. Quả vậy, sự thuyết giảng của bộ Netti có mục đích là sự chứng đắc tầng thánh địa của sự thấy biết (dassanabhūmi). Hoặc là, nên thấy rằng các phương pháp luận giải có chừng mực bấy nhiêu là do tất cả các loại giải thích đặc biệt về kinh đều được bao hàm trong đó. Quả vậy, ý nghĩa này đã được nói đến: Bất cứ các loại giải thích đặc biệt nào về kinh, tất cả chúng đều phụ thuộc vào sự chỉ dẫn của Netti.

တထာ ဟိ ယေ ကေစိ သုတ္တဿ သံဝဏ္ဏနာပကာရာ နိဒ္ဒိသီယန္တိ. သေယျထိဒံ – သုတ္တဿ သမုဋ္ဌာနံ ဝတ္တဗ္ဗံ, အဓိပ္ပာယော ဝိဘာဝေတဗ္ဗော, အနေကဓာ ပဒတ္ထော သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗော, ဝိဓိ အနုဝါဒေါ စ ဝေဒိတဗ္ဗော, ဝိရောဓော သမာဓာတဗ္ဗော, အနုသန္ဓိယာ အနုရူပံ နိဂမေတဗ္ဗန္တိ. တထာ သုတ္တဿ ပယောဇနံ ပိဏ္ဍတ္ထော ပဒတ္ထော အနုသန္ဓိ စောဒနာ ပရိဟာရော စ အတ္ထံ ဝဒန္တေန ဝတ္တဗ္ဗာတိ. တထာ ဥပေါဂ္ဃာဋပဒဝိဂ္ဂဟပဒတ္ထစာလနာပစ္စုပဋ္ဌာနာနိ ဝတ္တဗ္ဗာနီတိ.

Quả vậy, bất cứ các loại giải thích kinh nào được chỉ ra. Chẳng hạn như: nên nói về nguồn gốc của kinh, nên làm rõ chủ ý, nên giải thích ý nghĩa của từ ngữ theo nhiều cách, nên hiểu về quy tắc (vidhi) và sự áp dụng (anuvāda), nên giải quyết sự mâu thuẫn, nên kết luận cho phù hợp với sự liên kết. Tương tự, người giải thích ý nghĩa nên nói về: mục đích của kinh, ý nghĩa tóm tắt, ý nghĩa của từ ngữ, sự liên kết, sự chất vấn, và sự giải đáp. Tương tự, nên nói về: lời giới thiệu, sự phân tích từ ngữ, ý nghĩa của từ ngữ, sự nêu lên vấn nạn, và sự đối đáp.

တထာ တိဿော ကထာ ဧကနာဠိကာ စတုရဿာ နိသိန္နဝတ္တိကာ. တတ္ထ ပါဠိံ ဝတွာ ဧကေကပဒဿ အတ္ထကထနံ ဧကနာဠိကာ နာမ.

Tương tự, có ba cách thuyết giảng: ekanāḷikā, caturassā, nisinnavattikā. Trong đó, việc đọc lên bản văn Pāli rồi giải thích từng từ một được gọi là ekanāḷikā.

ပဋိပက္ခံ ဒဿေတွာ ပဋိပက္ခဿ ဥပမံ ဒဿေတွာ သပက္ခံ ဒဿေတွာ သပက္ခဿ ဥပမံ ဒဿေတွာ ကထနံ စတုရဿာ နာမ.

Việc thuyết giảng bằng cách trình bày về phe đối lập, trình bày ví dụ về phe đối lập, trình bày về phe của mình, rồi trình bày ví dụ về phe của mình, được gọi là caturassā.

ဝိသဘာဂဓမ္မဝသေနေဝ ပရိယောသာနံ ဂန္တွာ ပုန သဘာဂဓမ္မဝသေနေဝ ပရိယောသာနဂမနံ နိသိန္နဝတ္တိကာ နာမ.

Việc đi đến kết luận chỉ bằng cách dựa vào các pháp không tương đồng, rồi lại đi đến kết luận chỉ bằng cách dựa vào các pháp tương đồng, được gọi là nisinnavattikā.

ဘေဒကထာယ တတွကထာယ ပရိယာယဝစနေဟိ စ သုတ္တံ သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗန္တိ စ ဧဝမာဒယော. တေသမ္ပိ ဧတ္ထေဝ အဝရောဓော, ယသ္မာ တေ ဣဓ ကတိပယဟာရသင်္ဂဟိတာတိ.

Và (các cách giải thích) như là: kinh nên được giải thích bằng cách phân tích (bhedakathā), bằng cách nói về thực tính (tatvakathā), và bằng các từ đồng nghĩa (pariyāyavacana), v.v... Sự bao hàm của chúng cũng ở ngay đây (trong các hāra), bởi vì chúng được thâu nhiếp ở đây bởi một vài hāra.

နယာနံ ပန ယသ္မာ ဥဂ္ဃဋိတညုအာဒယော တယော ဧဝ ဝေနေယျာ သစ္စာဘိသမယဘာဂိနော တဒတ္ထာယ စ အတ္ထနယဒေသနာ, တသ္မာ သတိပိ သံကိလေသဝေါဒါနဓမ္မာနံ [Pg.38] ယထာဝုတ္တမူလပဒဘေဒတော ဝဍ္ဎေတွာ ဝိဘဇိတဗ္ဗပ္ပကာရေ တထာ မူလပဒါနိ အဝဍ္ဎေတွာ ဝေနေယျတ္တယဝသေနေဝ ဧတပရမတာ ဝုတ္တာ. နဝသု နဝသု ဧဝ ဟိ မူလပဒေသု သဗ္ဗေသံ သံကိလေသဝေါဒါနဓမ္မာနံ အန္တောဂဓဘာဝတော န တာနိ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗာနိ ဝေနေယျတ္တယာဓိကာရတော န ဟာပေတဗ္ဗာနီတိ နယာနံ ဧတပရမတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

Còn đối với các phương pháp (naya), bởi vì chỉ có ba hạng chúng sanh cần được giáo hóa là ugghaṭitaññu v.v... mới có phần trong việc liễu ngộ các chân lý, và sự thuyết giảng các phương pháp về ý nghĩa là vì mục đích ấy, cho nên, mặc dù có cách phân tích bằng cách phát triển thêm từ sự phân loại các từ gốc đã nói về các pháp ô nhiễm và thanh tịnh, giới hạn này được nói đến chỉ theo ba hạng chúng sanh cần được giáo hóa, không phát triển thêm các từ gốc theo cách đó. Quả vậy, vì tất cả các pháp ô nhiễm và thanh tịnh đều được bao hàm trong chính chín từ gốc (của mỗi bên), nên chúng không nên được phát triển thêm; và vì đây là phạm vi của ba hạng chúng sanh cần được giáo hóa, nên chúng không nên được rút gọn. Do đó, nên hiểu giới hạn của các phương pháp (naya) là như vậy.

ကမ္မနယာနံ ပန အာလောစနသမာနယနတော အညဿ ပကာရန္တရဿ အသမ္ဘဝတော ဧတပရမတာ. ဟေတွာဒီတိ ဧတ္ထ အာဒိသဒ္ဒေန ဖလဘူမိဥပနိသာသဘာဂဝိသဘာဂလက္ခဏနယာဒယော ပရိဂ္ဂဟိတာ. တေသု ဟေတူတိ ကာရဏံ, ယော ဓမ္မောတိပိ ဝုစ္စတိ, သော ပန ပစ္စယဘာဝေန ဧကဝိဓော. ကာရကော သမ္ပာပကောတိ ဒုဝိဓော. ပုန ကာရကော ဉာပကော သမ္ပာပကောတိ တိဝိဓော. ဟေတုဟေတု ပစ္စယဟေတု ဥတ္တမဟေတု သာဓာရဏဟေတူတိ စတုဗ္ဗိဓော. ပစ္စယဓမ္မော ကုသလော အကုသလော သဒ္ဒေါ အရိယမဂ္ဂေါတိ ပဉ္စဝိဓော. တထာ သဘာဂဟေတု အသဘာဂဟေတု အဇ္ဈတ္တိကဟေတု ဗာဟိရဟေတု ဇနကဟေတု ပရိဂ္ဂါဟကဟေတု သာဓာရဏဟေတု အသာဓာရဏဟေတု သမနန္တရဟေတု ပရမ္ပရဟေတု သဟဇာတဟေတု အသဟဇာတဟေတု သာသဝဟေတု အနာသဝဟေတူတိအာဒိနာ အနေကဝိဓော စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

Còn đối với các phương pháp về hành động (kammanaya), đây là giới hạn vì không thể có loại đặc biệt nào khác ngoài sự xem xét và sự phối hợp. Ở đây, trong cụm từ ‘nhân, v.v...’ (hetvādi), từ ‘v.v...’ (ādi) bao gồm quả, cảnh giới, duyên trợ, phần tương đồng, phần không tương đồng, đặc tính, phương pháp, v.v... Trong số đó, ‘nhân’ (hetu) là nguyên nhân, cũng được gọi là ‘pháp’ (dhamma). Về phương diện là một duyên, nó có một loại. Nó có hai loại là: nhân tác thành (kāraka) và nhân thành tựu (sampāpaka). Lại nữa, nó có ba loại là: nhân tác thành, nhân chỉ thị (ñāpaka), và nhân thành tựu. Nó có bốn loại là: nhân của nhân (hetuhetu), nhân duyên (paccayahetu), nhân tối thượng (uttamahetu), và nhân phổ thông (sādhāraṇahetu). Nó có năm loại là: pháp làm duyên, thiện, bất thiện, âm thanh, và Thánh đạo. Tương tự, nên hiểu rằng nó có nhiều loại qua các cách phân loại như: nhân tương đồng, nhân không tương đồng, nhân bên trong, nhân bên ngoài, nhân sinh thành, nhân nâng đỡ, nhân phổ thông, nhân không phổ thông, nhân vô gián, nhân tương tục, nhân câu sanh, nhân không câu sanh, nhân hữu lậu, nhân vô lậu, v.v...

ဖလမ္ပိ ပစ္စယုပ္ပန္နဘာဝေန ဧကဝိဓံ. အဓိဂန္တဗ္ဗတောပိ သမ္ပာပကဟေတုဝသေန ဖလပရိယာယော လဗ္ဘတီတိ နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗအဓိဂန္တဗ္ဗဘာဝတော ဒုဝိဓံ. ဉာပေတဗ္ဗနိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗပတ္တဗ္ဗတော တိဝိဓံ. ပစ္စယုပ္ပန္နဝိပါကကိရိယာဝစနတ္ထနိဗ္ဗာနဝသေန ပဉ္စဝိဓံ. သဘာဂဟေတုနိဗ္ဗတ္တံ အသဘာဂဟေတုနိဗ္ဗတ္တန္တိ ဧဝမာဒိဝသေန အနေကဝိဓဉ္စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာ လောကိယံ လောကုတ္တရန္တိ. တတ္ထ လောကုတ္တရံ စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ. လောကိယဖလံ ဒုဝိဓံ ကာယိကံ မာနသဉ္စ. တတ္ထ ကာယိကံ ပဉ္စဒွါရိကံ, အဝသိဋ္ဌံ မာနသံ. ယဉ္စ တာယ တာယ သုတ္တဒေသနာယ သာဓေတဗ္ဗံ, တဒပိ ဖလန္တိ.

Quả (phala) cũng có một loại về phương diện là pháp do duyên sanh. Vì từ đồng nghĩa với quả có được theo nhân thành tựu (sampāpakahetu) do tính chất có thể chứng đắc, nên nó có hai loại về phương diện là pháp cần được tạo ra và pháp cần được chứng đắc. Nó có ba loại về phương diện là pháp cần được chỉ thị, pháp cần được tạo ra, và pháp cần được đạt đến. Nó có năm loại theo cách phân loại: pháp do duyên sanh, quả dị thục, duy tác, ý nghĩa của từ, và Nibbāna. Nên hiểu rằng nó có nhiều loại theo cách phân loại như: quả được tạo ra bởi nhân tương đồng, quả được tạo ra bởi nhân không tương đồng, v.v... Tương tự, (nó có hai loại là) hiệp thế và siêu thế. Trong đó, bốn quả Sa-môn là siêu thế. Quả hiệp thế có hai loại: thuộc về thân và thuộc về tâm. Trong đó, quả thuộc về thân là quả liên quan đến năm cửa giác quan; phần còn lại là quả thuộc về tâm. Và bất cứ điều gì cần được thành tựu bởi bài kinh này hay bài kinh khác, đó cũng là quả.

ဘူမီတိ သာသဝဘူမိ အနာသဝဘူမိ သင်္ခတဘူမိ အသင်္ခတဘူမိ ဒဿနဘူမိ ဘာဝနာဘူမိ ပုထုဇ္ဇနဘူမိ သေက္ခဘူမိ အသေက္ခဘူမိ သာဝကဘူမိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဘူမိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘူမိ ဈာနဘူမိ အသမာဟိတဘူမိ ပဋိပဇ္ဇမာနဘူမိ ပဋိပန္နဘူမိ ပဌမာဘူမိ ယာဝ စတုတ္ထီဘူမိ ကာမာဝစရဘူမိ ယာဝ လောကုတ္တရဘူမီတိ ဗဟုဝိဓာ. တတ္ထ သာသဝဘူမိ ပရိတ္တမဟဂ္ဂတာ ဓမ္မာ. အနာသဝဘူမိ အပ္ပမာဏာ ဓမ္မာ. သင်္ခတဘူမိ နိဗ္ဗာနဝဇ္ဇာ သဗ္ဗေ သဘာဝဓမ္မာ. အသင်္ခတဘူမိ အပ္ပစ္စယာ [Pg.39] ဓမ္မာ. ဒဿနဘူမိ ပဌမမဂ္ဂဖလဓမ္မာ. ဘာဝနာဘူမိ အဝသိဋ္ဌမဂ္ဂဖလဓမ္မာ. ပုထုဇ္ဇနဘူမိ ဟီနမဇ္ဈိမာ ဓမ္မာ. သေက္ခဘူမိ စတ္တာရော အရိယမဂ္ဂဓမ္မာ ဟေဋ္ဌိမာ စ တယော ဖလဓမ္မာ. အသေက္ခဘူမိ အဂ္ဂဖလဓမ္မာ. သာဝကပစ္စေကဗုဒ္ဓဗုဒ္ဓဓမ္မာ သာဝကာဒိဘူမိယော. ဈာနဘူမိ ဈာနဓမ္မာ. အသမာဟိတဘူမိ ဈာနဝဇ္ဇိတာ ဓမ္မာ. ပဋိပဇ္ဇမာနဘူမိ မဂ္ဂဓမ္မာ. ပဋိပန္နဘူမိ ဖလဓမ္မာ. ပဌမာဒိဘူမိယော သဟ ဖလေန စတ္တာရော မဂ္ဂါ အပရိယာပန္နာ ဓမ္မာ ‘‘ပဌမာယ ဘူမိယာ ပတ္တိယာ’’တိအာဒိဝစနတော. ကာမာဝစရာဒိဘူမိယော ကာမာဝစရာဒိဓမ္မာ. ယေ စ ဓမ္မာ တေသံ တေသံ ဟာရနယာနံ ပတိဋ္ဌာနဘာဝေန သုတ္တေသု နိဒ္ဓါရီယန္တိ, တေပိ ဘူမိယောတိ ဝိညာတဗ္ဗာ.

Bhūmi (địa) là: địa hữu lậu, địa vô lậu, địa hữu vi, địa vô vi, địa kiến, địa tu, địa phàm phu, địa hữu học, địa vô học, địa thinh văn, địa độc giác, địa chánh đẳng giác, địa thiền, địa vô định, địa đang thực hành, địa đã thực hành, địa thứ nhất cho đến địa thứ tư, địa dục giới cho đến địa siêu thế, có nhiều loại như vậy. Trong ấy, các pháp hữu hạn và quảng đại là địa hữu lậu. Các pháp vô lượng là địa vô lậu. Tất cả các pháp tự tánh trừ Nibbāna là địa hữu vi. Các pháp vô duyên là địa vô vi. Các pháp của đạo và quả đầu tiên là địa kiến. Các pháp của đạo và quả còn lại là địa tu. Các pháp hạ và trung là địa phàm phu. Bốn pháp thánh đạo và ba pháp quả ở dưới là địa hữu học. Các pháp quả cao nhất là địa vô học. Các pháp của thinh văn, độc giác, và Phật là các địa thinh văn v.v... Các pháp thiền là địa thiền. Các pháp trừ thiền ra là địa vô định. Các pháp đạo là địa đang thực hành. Các pháp quả là địa đã thực hành. Bốn đạo cùng với quả, các pháp không thuộc tam giới, là các địa thứ nhất v.v... do lời nói v.v... rằng: ‘sự chứng đắc địa thứ nhất’. Các pháp dục giới v.v... là các địa dục giới v.v... Và những pháp nào được xác định trong các kinh là nền tảng cho các phương pháp luận giải (hāranaya) này hay kia, những pháp ấy cũng nên được hiểu là các địa.

ဥပနိသာတိ ဗလဝကာရဏံ, ယော ဥပနိဿယပစ္စယောတိ ဝုစ္စတိ. ယဉ္စ သန္ဓာယ သုတ္တေ ‘‘ဒုက္ခူပနိသာ သဒ္ဓါ သဒ္ဓူပနိသံ ‘သီလ’န္တိ ယာဝ ဝိမုတ္တူပနိသံ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿန’’န္တိ ဝုတ္တံ. အပိ စ ဥပနိသာတိ တသ္မိံ တသ္မိံ သမယေ သိဒ္ဓန္တေ ဟဒယဘူတံ အဗ္ဘန္တရံ ဝုစ္စတိ. ဣဓာပိ နေတ္တိဟဒယံ, ယံ သမ္မာ ပရိဂ္ဂဏှန္တာ ဓမ္မကထိကာ တသ္မိံ တသ္မိံ သုတ္တေ အာဂတဓမ္မမုခေန သဗ္ဗဟာရနယယောဇနာယ သမတ္ထာ ဟောန္တိ. ကိံ ပနေတံ နေတ္တိဟဒယံ? ယဒိဒံ ဧတဿေဝ တေတ္တိံသဝိဓဿ ပကရဏပဒတ္ထသောဠသဿ အဋ္ဌဝီသတိဝိဓပဋ္ဌာနဝိဘင်္ဂသဟိတဿ ဝိသယော သဟ နိမိတ္တဝိဘာဂေန အသင်္ကရတော ဝဝတ္ထိတော.

Upanisā (cận y) là nguyên nhân mạnh, cái được gọi là duyên cận y. Và nhắm đến điều đó, trong kinh đã nói: ‘Đức tin có khổ làm cận y, giới có đức tin làm cận y’ cho đến ‘kiến kiến giải thoát có giải thoát làm cận y’. Hơn nữa, upanisā được gọi là phần cốt lõi, phần bên trong trong các học thuyết vào những thời điểm khác nhau. Ở đây cũng vậy, phần cốt lõi của Netti được gọi là upanisā, mà các vị pháp sư khi nắm vững nó thì có khả năng áp dụng tất cả các phương pháp luận giải (hāranaya) thông qua các pháp được trình bày trong kinh này hay kinh kia. Vậy phần cốt lõi của Netti này là gì? Đó chính là đối tượng của chính bộ luận này, có ba mươi ba loại, cùng với mười sáu nghĩa của các thuật ngữ trong bộ luận và sự phân tích hai mươi tám nền tảng của giáo pháp, được thiết lập không lẫn lộn cùng với sự phân tích về tướng.

သေယျထိဒံ – ဒေသနာဟာရဿ အဿာဒါဒယော ဝိသယော, တဿ အဿာဒါဒိဝိဘာဝနလက္ခဏတ္တာ. တဿ အဿာဒေါ သုခံ သောမနဿန္တိ ဧဝမာဒိဝိဘာဂေါ, တဿ နိမိတ္တံ ဣဋ္ဌာရမ္မဏာဒိ, အယဉ္စ အတ္ထော ဒေသနာဟာရဝိစယဟာရနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာယံ ဝိတ္ထာရတော ပကာသိတော ဧဝ. သုတ္တေ အာဂတဓမ္မဿ သဘာဂဝိသဘာဂဓမ္မာဝဋ္ဋနဝိသယော အာဝဋ္ဋဟာရော, တဒုဘယအာဝဋ္ဋနလက္ခဏတ္တာ. သုတ္တေ အာဂတဓမ္မာနံ ပစ္စနီကဓမ္မဝိသယော ပရိဝတ္တနဟာရော, ပဋိပက္ခဓမ္မပရိဝတ္တနလက္ခဏတ္တာ. ပဒဋ္ဌာနပရိက္ခာရေသု အာသန္နကာရဏံ ဥပနိဿယကာရဏဉ္စ ပဒဋ္ဌာနံ, ဟေတု ပရိက္ခာရောတိ အယမေတေသံ ဝိသေသော.

Cụ thể là – đối tượng của Desanāhāra (Thuyết thị luân giải) là vị ngọt v.v..., vì nó có đặc tính làm rõ vị ngọt v.v... Vị ngọt, sự an lạc, sự hân hoan v.v... là sự phân tích của nó; đối tượng khả ái v.v... là tướng của nó, và ý nghĩa này đã được trình bày chi tiết trong phần giải thích về Niddesa của Desanāhāra và Vicayahāra. Āvaṭṭahāra (Triển chuyển luân giải) có đối tượng là sự xoay chuyển các pháp tương đồng và bất tương đồng của pháp được đề cập trong kinh, vì nó có đặc tính xoay chuyển cả hai loại pháp đó. Parivattanahāra (Chuyển dịch luân giải) có đối tượng là các pháp đối nghịch của các pháp được đề cập trong kinh, vì nó có đặc tính chuyển dịch các pháp đối lập. Trong Padaṭṭhāna (Cận nhân luân giải) và Parikkhāra (Tư trợ luân giải), nguyên nhân gần và nguyên nhân cận y là padaṭṭhāna, còn nhân là parikkhāra; đây là sự khác biệt giữa chúng.

သဘာဂဝိသဘာဂဓမ္မာ စ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ အနုကူလပဋိကူလဓမ္မာ ယထာက္ကမံ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယထာ – သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ သမ္မာသင်္ကပ္ပော သဘာဂေါ, မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပော ဝိသဘာဂေါတိ ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗံ သဘာဂဝိသဘာဂတော ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Các pháp tương đồng và bất tương đồng nên được hiểu lần lượt là các pháp thuận và nghịch của các pháp này hay pháp kia. Ví dụ – đối với chánh kiến, chánh tư duy là tương đồng, tà tư duy là bất tương đồng; theo phương pháp này, tất cả mọi thứ nên được hiểu theo khía cạnh tương đồng và bất tương đồng.

လက္ခဏန္တိ [Pg.40] သဘာဝေါ. သော ဟာရနယာနံ နိဒ္ဒေသေ ဝိဘာဝိတော ဧဝ.

Lakkhaṇa (đặc tính) là tự tánh. Điều đó đã được làm rõ trong phần Niddesa (Chỉ dẫn) của các phương pháp luận giải (hāranaya).

ယံ ပနေတံ ဟေတုအာဒိဝိသေသဝိနိမုတ္တံ ဟာရနယာနံ ယောဇနာနိဗန္ဓနံ, သော နယော. ယထာဟ – လက္ခဏဟာရေ ‘‘ဧဝံ ယေ ဓမ္မာ ဧကလက္ခဏာ ကိစ္စတော စ လက္ခဏတော စ သာမညတော စာ’’တိအာဒိ. တထာ ဝိစယေန ဟာရေန ဝိစိနိတွာ ယုတ္တိဟာရေန ယောဇေတဗ္ဗာတိ. တထာ သောဓနဟာရာဒီသု သုဒ္ဓေါ အာရမ္ဘော ဟောတိ, သော ပဉှော ဝိဿဇ္ဇိတော ဘဝတီတိ ဧဝမာဒိ. ဧကတ္တာဒယောပိ နယာ ဣဓ နယောတိ ဂဟေတဗ္ဗာ.

Cái gì là nền tảng cho sự áp dụng các phương pháp luận giải (hāranaya), không bị ràng buộc bởi các chi tiết như nhân v.v..., đó là naya (phương pháp). Như ngài đã nói – trong Lakkhaṇahāra: ‘Như vậy, những pháp nào có cùng một đặc tính về phương diện tác dụng, đặc tính và tổng quát’ v.v... Tương tự: ‘sau khi đã tìm hiểu bằng Vicayahāra, cần phải áp dụng bằng Yuttihāra’. Tương tự, trong Sodhanahāra v.v...: ‘sự khởi đầu là trong sạch, vấn đề đó được giải quyết’ v.v... Các phương pháp như phương pháp đồng nhất v.v... cũng nên được hiểu là naya ở đây.

ဧဝံ ဟေတုဖလာဒီနိ ဥပဓာရေတွာ နေသံ ဝသေန တတ္ထ တတ္ထ သုတ္တေ လဗ္ဘမာနပဒတ္ထနိဒ္ဓါရဏမုခေန ယထာလက္ခဏံ ဧတေ ဟာရာ နယာ စ ယောဇေတဗ္ဗာ. ဝိသေသတော ပန ပဒဋ္ဌာနပရိက္ခာရာ ဟေတုဝသေန. ဒေသနာဝိစယစတုဗျူဟသမာရောပနာ ဟေတုဖလဝသေန. တထာ ဝေဝစနပညတ္တိဩတရဏသောဓနာ ဖလဝသေနေဝါတိ ကေစိ. ဝိဘတ္တိ ဟေတုဘူမိဝသေန. ပရိဝတ္တော ဝိသဘာဂဝသေန. အာဝဋ္ဋော သဘာဂဝိသဘာဂဝသေန. လက္ခဏယုတ္တိအဓိဋ္ဌာနာ နယဝသေန ယောဇေတဗ္ဗာတိ. ဧတ္တာဝတာ စ ယံ ဝုတ္တံ –

Như vậy, sau khi xem xét nhân, quả v.v..., các hāra và naya này nên được áp dụng theo đặc tính của chúng, thông qua việc xác định ý nghĩa của các thuật ngữ có được trong các kinh khác nhau tùy theo năng lực của chúng. Nhưng đặc biệt, Padaṭṭhāna và Parikkhāra nên được áp dụng theo nhân. Desanā, Vicaya, Catubyūha, và Samāropanā theo nhân và quả. Tương tự, một số người cho rằng Vevacana, Paññatti, Otaraṇa, và Sodhanā chỉ nên được áp dụng theo quả. Vibhatti theo nhân và địa. Parivatta theo pháp bất tương đồng. Āvaṭṭa theo pháp tương đồng và bất tương đồng. Lakkhaṇa, Yutti, và Adhiṭṭhāna nên được áp dụng theo phương pháp. Bằng chừng ấy, điều đã được nói là –

‘‘သာမညတော ဝိသေသေန, ပဒတ္ထော လက္ခဏံ ကမော;

ဧတ္တာဝတာ စ ဟေတွာဒီ, ဝေဒိတဗ္ဗာ ဟိ ဝိညုနာ’’တိ.

‘Bởi người trí, nên biết: tổng quát và chi tiết, nghĩa của từ, đặc tính, thứ tự; và bằng chừng ấy, nhân v.v...’.

အယံ ဂါထာ ဝုတ္တတ္ထာ ဟောတိ.

Kệ này có ý nghĩa đã được nói.

နိဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về chương Chỉ dẫn đã kết thúc.

၄. ပဋိနိဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ

4. Phần giải thích về chương Đối chỉ dẫn

၁. ဒေသနာဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

1. Phần giải thích về sự phân tích Thuyết thị luân giải

၅. ဧဝံ ဟာရာဒယော သုခဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဂါထာဗန္ဓဝသေန သရူပတော နိဒ္ဒိသိတွာ ဣဒါနိ တေသု ဟာရေ တာဝ ပဋိနိဒ္ဒေသဝသေန ဝိဘဇိတုံ ‘‘တတ္ထ ကတမော ဒေသနာဟာရော’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ကတမောတိ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ. ဒေသနာဟာရောတိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗဓမ္မနိဒဿနံ. ကိဉ္စာပိ ဒေသနာဟာရော နိဒ္ဒေသဝါရေ သရူပတော ဒဿိတော, ပဋိနိဒ္ဒေသဿ ပန ဝိသယံ [Pg.41] ဒဿေန္တော ‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ’’တိ ဂါထံ ဧကဒေသေန ပစ္စာမသတိ. အယံ ဒေသနာဟာရော ပုဗ္ဗာပရာပေက္ခော. တတ္ထ ပုဗ္ဗာပေက္ခတ္တေ ‘‘ကတမော ဒေသနာဟာရော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ’’တိ သရူပတော ဒဿိတဿ နိဂမနံ ဟောတိ. ပရာပေက္ခတ္တေ ပန ‘‘အယံ ဒေသနာဟာရော ကိံ ဒေသယတီ’’တိ ဒေသနာကိရိယာယ ကတ္တုနိဒ္ဒေသော ဟောတိ. တေန ဒေသနာဟာရဿ အနွတ္ထသညတံ ဒဿေတိ. ဒေသယတီတိ သံဝဏ္ဏေတိ, ဝိတ္ထာရေတီတိ အတ္ထော.

5. Như vậy, sau khi đã chỉ rõ các phương pháp luận giải (hāra) và các pháp khác về bản chất bằng cách kết thành kệ để cho dễ nắm bắt, bây giờ để phân tích các phương pháp luận giải ấy theo cách chỉ định lại, đoạn văn bắt đầu bằng câu: “Trong ấy, phương pháp luận giải thuyết minh (desanāhāra) là gì?”. Trong đó, từ “katamo” là câu hỏi với mong muốn được trả lời. Từ “desanāhāra” là sự trình bày pháp được hỏi đến. Mặc dù phương pháp luận giải thuyết minh đã được trình bày về bản chất trong phần chỉ định, nhưng để trình bày đối tượng của phần chỉ định lại, (chú giải) xem xét lại một phần câu kệ “assādādīnavatā”. Phương pháp luận giải thuyết minh này có liên quan đến trước và sau. Trong đó, về sự liên quan đến trước, sau khi hỏi “phương pháp luận giải thuyết minh là gì?”, nó trở thành phần kết luận cho ý nghĩa đã được trình bày về bản chất là “assādādīnavatā”. Còn về sự liên quan đến sau, nó trở thành sự chỉ định chủ từ của hành động thuyết giảng: “phương pháp luận giải thuyết minh này thuyết giảng điều gì?”. Do đó, nó cho thấy rằng phương pháp luận giải thuyết minh có một danh xưng phù hợp với ý nghĩa của nó. “Desayati” có nghĩa là giải thích, diễn giải rộng.

ဣဒါနိ အနေန ဒေသေတဗ္ဗဓမ္မေ သရူပတော ဒဿေန္တော ‘‘အဿာဒ’’န္တိအာဒိမာဟ, တံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝ. တသ္မာ ဣတော ပရမ္ပိ အဝုတ္တမေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ. ‘‘ကတ္ထ ပန အာဂတေ အဿာဒါဒိကေ အယံ ဟာရော သံဝဏ္ဏေတီ’’တိ အနုယောဂံ မနသိကတွာ ဒေသနာဟာရေန သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗဓမ္မံ ဒဿေန္တော ‘‘ဓမ္မံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒေသေဿာမီ’’တိအာဒိကံ သဗ္ဗပရိယတ္တိဓမ္မသင်္ဂါဟကံ ဘဂဝတော ဆဆက္ကဒေသနံ ဧကဒေသေန ဒဿေတိ.

Bây giờ, trong khi trình bày về bản chất các pháp cần được thuyết giảng bởi phương pháp luận giải này, (chú giải) đã nói câu bắt đầu bằng “assāda”. Điều đó đã rõ ràng vì đã được nói theo cách trước đây. Do đó, sau đây chúng ta sẽ chỉ giải thích những gì chưa được nói. Sau khi tác ý đến câu chất vấn: “Phương pháp luận giải này giải thích vị ngọt, vân vân, đã được đề cập ở đâu?”, để trình bày pháp cần được giải thích bởi phương pháp luận giải thuyết minh, (chú giải) trình bày một phần bài kinh Sáu Sáu của Đức Thế Tôn, là bài kinh bao gồm tất cả pháp học, bắt đầu bằng câu: “Này các Tỳ khưu, Ta sẽ thuyết Pháp cho các con”.

တတ္ထ ဓမ္မန္တိ အယံ ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ ပရိယတ္တိသစ္စသမာဓိပညာပကတိပုညာပတ္တိဉေယျာဒီသု ဗဟူသု အတ္ထေသု ဒိဋ္ဌပ္ပယောဂေါ. တထာ ဟိ ‘‘ဣဓ, ဘိက္ခု, ဓမ္မံ ပရိယာပုဏာတီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၅.၇၃) ပရိယတ္တိဓမ္မေ ဒိဿတိ. ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မော ပတ္တဓမ္မော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၉၉; မဟာဝ. ၁၈) သစ္စေ. ‘‘ဧဝံဓမ္မာ တေ ဘဂဝန္တော အဟေသု’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၁၃, ၁၄၅) သမာဓိမှိ. ‘‘သစ္စံ ဓမ္မော ဓိတိ စာဂေါ’’တိ ဧဝမာဒီသု (ဇာ. ၁.၁.၅၇; ၁.၂.၁၄၇-၁၄၈) ပညာယံ. ‘‘ဇာတိဓမ္မာနံ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာန’’န္တိ ဧဝမာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၉၈; မ. နိ. ၁.၁၃၁) ပကတိယံ. ‘‘ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိ’’န္တိအာဒီသု (ဇာ. ၁.၁၀.၁၀၂; ၁.၁၅.၃၈၅) ပုညေ. ‘‘စတ္တာရော ပါရာဇိကာ ဓမ္မာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (ပါရာ. ၂၃၃) အာပတ္တိယံ. ‘‘ကုသလာ ဓမ္မာ အကုသလာဓမ္မာ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. တိကမာတိကာ ၁) ဉေယျေ. ဣဓ ပန ပရိယတ္တိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.မူလပရိယာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ; ဓ. သ. အဋ္ဌ. စိတ္တုပ္ပာဒကဏ္ဍ ၁; ဗု. ဝံ. အဋ္ဌ. ၁.၁).

Trong đó, về từ “dhamma”, từ “dhamma” này được thấy sử dụng trong nhiều nghĩa như: pháp học, sự thật, định, tuệ, bản chất, phước, tội, pháp cần được biết, vân vân. Thật vậy, trong các câu như: “Này Tỳ khưu, ở đây, vị ấy học thuộc lòng Pháp”, nó được thấy với nghĩa pháp học. Trong các câu như: “người đã thấy Pháp, người đã đạt đến Pháp”, nó được thấy với nghĩa sự thật. Trong các câu như: “Các Đức Thế Tôn ấy có những pháp như vậy”, nó được thấy với nghĩa định. Trong các câu như: “Sự thật, tuệ, sự kiên trì, sự xả ly”, nó được thấy với nghĩa tuệ. Trong các câu như: “Này các Tỳ khưu, các chúng sanh có bản chất phải sanh”, nó được thấy với nghĩa bản chất. Trong các câu như: “Pháp bảo hộ người hành pháp”, nó được thấy với nghĩa phước. Trong các câu như: “Bốn pháp bất cộng trụ”, nó được thấy với nghĩa tội. Trong các câu như: “Các pháp thiện, các pháp bất thiện”, nó được thấy với nghĩa pháp cần được biết. Còn ở đây, nên hiểu là pháp học.

ဝေါတိ ပန အယံ ဝေါ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဟန္ဒ ဒါနိ, ဘိက္ခဝေ, ပဝါရေမိ ဝေါ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၂၁၅) ဧတ္ထ ဥပယောဂတ္ထေ အာဂတော. ‘‘သန္နိပတိတာနံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒွယံ ကရဏီယ’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၇၃) ကရဏတ္ထေ. ‘‘ယေ ဟိ ဝေါ အရိယာ ပရိသုဒ္ဓကာယကမ္မန္တာ’’တိအာဒီသု ပဒပူရဏေ. ‘‘အာရောစယာမိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၇.၇၂) သမ္ပဒါနတ္ထေ. ဣဓာပိ သမ္ပဒါနတ္ထေ ဧဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

Còn về từ “vo”, từ “vo” này đến với nghĩa đối cách trong câu: “Này các Tỳ khưu, giờ đây Ta thỉnh mời các con”. Nó đến với nghĩa công cụ cách trong các câu như: “Này các Tỳ khưu, có hai việc cần làm bởi các con đã tụ họp lại”. Nó đến với nghĩa điền đầy câu trong các câu như: “Vì rằng các bậc Thánh có thân nghiệp thanh tịnh”. Nó đến với nghĩa chỉ định cách trong các câu như: “Này các Tỳ khưu, Ta tuyên bố cho các con”. Ở đây cũng vậy, nên hiểu là nó đến với nghĩa chỉ định cách.

ဘိက္ခနသီလတာဒိဂုဏယောဂေန [Pg.42] ဘိက္ခူ, ဘိန္နကိလေသတာဒိဂုဏယောဂေန ဝါ. အထ ဝါ သံသာရေ ဘယံ ဣက္ခန္တီတိ ဘိက္ခူ. ဘိက္ခဝေတိ တေသံ အာလပနံ. တေန တေ ဓမ္မဿဝနေ နိယောဇေန္တော အတ္တနော မုခါဘိမုခံ ကရောတိ. ဒေသေဿာမီတိ ကထေဿာမိ. တေန နာဟံ ဓမ္မိဿရတာယ တုမှေ အညံ ကိဉ္စိ ကာရေယျာမိ, အနာဝရဏဉာဏေန သဗ္ဗံ ဉေယျဓမ္မံ ပစ္စက္ခကာရိတာယ ပန ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီတိ ဣဒါနိ ပဝတ္တိယမာနံ ဓမ္မဒေသနံ ပဋိဇာနာတိ. အာဒိကလျာဏန္တိအာဒီသု အာဒိမှိ ကလျာဏံ အာဒိကလျာဏံ, အာဒိကလျာဏမေတဿာတိ ဝါ အာဒိကလျာဏံ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ သီလေန အာဒိကလျာဏံ. သမာဓိနာ မဇ္ဈေကလျာဏံ. ပညာယ ပရိယောသာနကလျာဏံ. ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတာယ ဝါ အာဒိကလျာဏံ. ဓမ္မသုဓမ္မတာယ မဇ္ဈေကလျာဏံ. သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိယာ ပရိယောသာနကလျာဏံ. အထ ဝါ ဥဂ္ဃဋိတညုဝိနယနေန အာဒိကလျာဏံ. ဝိပဉ္စိတညုဝိနယနေန မဇ္ဈေကလျာဏံ နေယျပုဂ္ဂလဝိနယနေန ပရိယောသာနကလျာဏံ. အယမေဝတ္ထော ဣဓာဓိပ္ပေတော.

Họ là Tỳ khưu do có phẩm chất thường khất thực, vân vân, hoặc do có phẩm chất đã phá hủy phiền não, vân vân. Hoặc là, họ là Tỳ khưu vì họ thấy sự đáng sợ trong vòng luân hồi. “Bhikkhave” là lời gọi họ. Bằng cách đó, trong khi khuyến khích họ nghe pháp, Ngài làm cho họ hướng mặt về phía Ngài. “Desessāmi” nghĩa là “Ta sẽ nói”. Bằng lời đó, Ngài hứa hẹn bài thuyết pháp sắp được giảng: “Ta, vì là chủ của Pháp, sẽ không khiến các con làm việc gì khác, nhưng vì đã chứng ngộ tất cả pháp cần biết bằng trí tuệ vô ngại, Ta sẽ thuyết Pháp”. Trong các câu như “ādikalyāṇaṃ”, (nghĩa là) tốt đẹp ở đoạn đầu là ādikalyāṇaṃ, hoặc là pháp này có sự tốt đẹp ở đoạn đầu nên gọi là ādikalyāṇaṃ. Cách này cũng tương tự cho hai từ còn lại. Trong đó, tốt đẹp ở đoạn đầu là do giới, tốt đẹp ở đoạn giữa là do định, tốt đẹp ở đoạn cuối là do tuệ. Hoặc là, tốt đẹp ở đoạn đầu là do sự giác ngộ viên mãn của Đức Phật, tốt đẹp ở đoạn giữa là do tính chất tốt đẹp của Pháp, tốt đẹp ở đoạn cuối là do sự thực hành tốt đẹp của Tăng đoàn. Hoặc là, tốt đẹp ở đoạn đầu là do việc giáo huấn hạng người có trí tuệ nhanh nhạy, tốt đẹp ở đoạn giữa là do việc giáo huấn hạng người có trí tuệ vừa phải, tốt đẹp ở đoạn cuối là do việc giáo huấn hạng người cần được dẫn dắt. Chỉ có ý nghĩa này được chủ định ở đây.

အတ္ထသမ္ပတ္တိယာ သာတ္ထံ. ဗျဉ္ဇနသမ္ပတ္တိယာ သဗျဉ္ဇနံ. သင်္ကာသနာဒိဆအတ္ထပဒသမာယောဂတော ဝါ သာတ္ထံ. အက္ခရာဒိဆဗျဉ္ဇနပဒသမာယောဂတော သဗျဉ္ဇနံ. အယမေဝတ္ထော ဣဓာဓိပ္ပေတော. ဥပနေတဗ္ဗာဘာဝတော ဧကန္တေန ပရိပုဏ္ဏန္တိ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ. အပနေတဗ္ဗာဘာဝတော ပရိသုဒ္ဓံ. သီလာဒိပဉ္စဓမ္မက္ခန္ဓပါရိပူရိယာ ဝါ ပရိပုဏ္ဏံ. စတုရောဃနိတ္ထရဏာယ ပဝတ္တိယာ လောကာမိသနိရပေက္ခတာယ စ ပရိသုဒ္ဓံ. ဗြဟ္မံ သေဋ္ဌံ ဥတ္တမံ ဗြဟ္မူနံ ဝါ သေဋ္ဌာနံ အရိယာနံ စရိယံ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟံ သာသနံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသယိဿာမိ ပရိဒီပယိဿာမီတိ အတ္ထော.

(Pháp này) có nghĩa vì đầy đủ ý nghĩa. (Pháp này) có văn cú vì đầy đủ văn cú. Hoặc là, có nghĩa vì hợp với sáu phần ý nghĩa bắt đầu bằng saṅkāsana. Có văn cú vì hợp với sáu phần văn cú bắt đầu bằng akkhara. Chỉ có ý nghĩa này được chủ định ở đây. Hoàn toàn viên mãn vì không có gì cần thêm vào. Thanh tịnh vì không có gì cần loại bỏ. Hoặc là, viên mãn vì đầy đủ năm pháp uẩn như giới, vân vân. Thanh tịnh vì dẫn đến vượt thoát bốn bộc lưu và vì không lệ thuộc vào tài vật thế gian. (Ta sẽ tuyên thuyết) phạm hạnh, là hạnh cao thượng, tối thắng, hoặc là hạnh của các bậc Phạm thiên, tức là các bậc Thánh cao thượng, là giáo pháp bao gồm tam học. (Tóm lại,) có nghĩa là: “Ta sẽ tuyên thuyết, Ta sẽ làm cho sáng tỏ”.

ဧဝံ ဘဂဝတာ ဒေသိတော ပကာသိတော စ သာသနဓမ္မော ယေသံ အဿာဒါဒီနံ ဒဿနဝသေန ပဝတ္တော, တေ အဿာဒါဒယော ဒေသနာဟာရဿ ဝိသယဘူတာ ယတ္ထ ယတ္ထ ပါဌေ သဝိသေသံ ဝုတ္တာ, တတော တတော နိဒ္ဓါရေတွာ ဥဒါဟရဏဝသေန ဣဓာနေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ကတမော အဿာဒေါ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ကာမန္တိ မနာပိယရူပါဒိံ တေဘူမကဓမ္မသင်္ခါတံ ဝတ္ထုကာမံ. ကာမယမာနဿာတိ ဣစ္ဆန္တဿ. တဿ စေတံ သမိဇ္ဈတီတိ တဿ ကာမယမာနဿ သတ္တဿ တံ ကာမသင်္ခါတံ ဝတ္ထု သမိဇ္ဈတိ စေ, သစေ သော တံ လဘတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဒ္ဓါ ပီတိမနော [Pg.43] ဟောတီတိ ဧကံသေန တုဋ္ဌစိတ္တော ဟောတိ. လဒ္ဓါတိ လဘိတွာ. မစ္စောတိ သတ္တော. ယဒိစ္ဆတီတိ ယံ ဣစ္ဆတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန နိဒ္ဒေသေ (မဟာနိ. ၁) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. အယံ အဿာဒေါတိ ယာယံ အဓိပ္ပာယသမိဇ္ဈနာ ဣစ္ဆိတလာဘေ ပီတိမနတာ သောမနဿံ, အယံ အဿာဒေတဗ္ဗတော အဿာဒေါ.

Giáo pháp này đã được đức Thế Tôn thuyết giảng và tuyên thuyết như vậy, được tiến hành theo cách trình bày về vị ngọt, v.v... Để rút ra vị ngọt, v.v... ấy, vốn là đối tượng của phương pháp thuyết giảng, từ các đoạn kinh văn nào mà chúng được nói đến một cách đặc biệt, rồi đem đến đây theo cách nêu ví dụ để trình bày, (đoạn văn) bắt đầu bằng «Trong ấy, thế nào là vị ngọt?» đã được bắt đầu. Trong ấy, «dục» là dục đối tượng, được gọi là các pháp trong ba cõi, (gồm) sắc khả ái, v.v... «Của người mong muốn» nghĩa là của người ước muốn. «Và nếu điều ấy thành tựu cho người ấy» có nghĩa là: nếu đối tượng được gọi là dục ấy thành tựu cho chúng sanh đang mong muốn ấy, nếu người ấy đạt được điều đó. «Chắc chắn có tâm hoan hỷ» nghĩa là chắc chắn có tâm hài lòng. «Sau khi đã được» nghĩa là sau khi đã nhận được. «Người phải chết» là chúng sanh. «Điều mà y mong muốn» là điều mà y ước muốn. Đây là phần tóm tắt ở đây, còn phần chi tiết nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong bộ Niddesa (Mahāni. 1). «Đây là vị ngọt» nghĩa là: sự thành tựu ý nguyện này, sự hoan hỷ, sự hân hoan khi được điều mong muốn, đây là vị ngọt vì là điều đáng để thưởng thức.

တဿ စေ ကာမယာနဿာတိ တဿ ပုဂ္ဂလဿ ကာမေ ဣစ္ဆမာနဿ, ကာမေန ဝါ ယာယမာနဿ. ဆန္ဒဇာတဿာတိ ဇာတတဏှဿ. ဇန္တုနောတိ သတ္တဿ. တေ ကာမာ ပရိဟာယန္တီတိ တေ ဝတ္ထုကာမာ ကေနစိ အန္တရာယေန ဝိနဿန္တိ စေ. သလ္လဝိဒ္ဓေါဝ ရုပ္ပတီတိ အထ အယောမယာဒိနာ သလ္လေန ဝိဒ္ဓေါ ဝိယ ပီဠိယတီတိ အတ္ထော. အယံ အာဒီနဝေါတိ ယာယံ ကာမာနံ ဝိပရိဏာမညထာဘာဝါ ကာမယာနဿ သတ္တဿ ရုပ္ပနာ ဒေါမနဿုပ္ပတ္တိ, အယံ အာဒီနဝေါ.

«Và nếu của người ấy đang mong muốn» nghĩa là của người ấy đang ước muốn các dục, hoặc đang đi tìm với dục. «Của người có ước muốn đã sanh khởi» nghĩa là của người có ái dục đã sanh khởi. «Của sinh vật» nghĩa là của chúng sanh. «Các dục ấy bị suy giảm» nghĩa là nếu các dục đối tượng ấy bị hủy hoại do một chướng ngại nào đó. «Bị đau khổ như bị tên bắn» có nghĩa là: rồi bị đau đớn như bị mũi tên bằng sắt, v.v... bắn trúng. «Đây là sự nguy hại» nghĩa là: sự đau khổ này, sự phát sinh ưu phiền này của chúng sanh đang mong muốn do sự biến đổi và đổi khác của các dục, đây là sự nguy hại.

ယော ကာမေ ပရိဝဇ္ဇေတီတိ ယော ဘိက္ခု ယထာဝုတ္တေ ကာမေ တတ္ထ ဆန္ဒရာဂဿ ဝိက္ခမ္ဘနေန ဝါ သမုစ္ဆိန္ဒနေန ဝါ သဗ္ဗဘာဂေန ဝဇ္ဇေတိ. ယထာ ကိံ? သပ္ပဿေဝ ပဒါ သိရောတိ, ယထာ ကောစိ ပုရိသော ဇီဝိတုကာမော ကဏှသပ္ပံ ပဋိပထေ ပဿိတွာ အတ္တနော ပါဒေန တဿ သိရံ ပရိဝဇ္ဇေတိ, သောမံ…ပေ… သမတိဝတ္တတီတိ သော ဘိက္ခု သဗ္ဗံ လောကံ ဝိသရိတွာ ဌိတတ္တာ လောကေ ဝိသတ္တိကာသင်္ခါတံ ဣမံ တဏှံ သတိမာ ဟုတွာ သမတိက္ကမတီတိ. ဣဒံ နိဿရဏန္တိ ယဒိဒံ ဝိသတ္တိကာသင်္ခါတာယ တဏှာယ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏေန အရိယမဂ္ဂေန သမတိဝတ္တနံ, ဣဒံ နိဿရဏံ.

«Người nào tránh xa các dục» nghĩa là vị tỳ khưu nào tránh xa các dục đã được nói như trên, tránh xa dục tham ở trong các dục ấy một cách toàn phần, hoặc bằng cách chế ngự, hoặc bằng cách đoạn trừ. Giống như thế nào? «Như chân tránh đầu rắn» nghĩa là, giống như một người nào đó muốn sống, sau khi thấy con rắn hổ mang trên đường đi, liền dùng chân của mình để tránh đầu của nó. «Vị ấy... vượt qua» nghĩa là: vị tỳ khưu ấy, do đã đứng vững sau khi vượt qua tất cả thế gian, có chánh niệm, vượt qua ái dục này được gọi là sự dính mắc trong thế gian. «Đây là sự xuất ly» nghĩa là: sự vượt qua ái dục được gọi là sự dính mắc này bằng Thánh đạo với đối tượng là Niết-bàn, đây là sự xuất ly.

ခေတ္တန္တိ ကေဒါရာဒိခေတ္တံ. ဝတ္ထုန္တိ ဃရဝတ္ထုအာဒိဝတ္ထုံ. ဟိရညံ ဝါတိ ကဟာပဏသင်္ခါတံ သုဝဏ္ဏသင်္ခါတဉ္စ ဟိရညံ. ဝါ-သဒ္ဒေါ ဝိကပ္ပနတ္ထော, သော သဗ္ဗပဒေသု ယောဇေတဗ္ဗော. ဂဝါဿန္တိ ဂါဝေါ စ အဿေ စာတိ ဂဝါဿံ. ဒါသပေါရိသန္တိ ဒါသေ စ ပေါရိသေ စာတိ ဒါသပေါရိသံ. ထိယောတိ ဣတ္ထိယော. ဗန္ဓူတိ ဉာတိဗန္ဓဝေါ. ပုထူ ကာမေတိ အညေပိ ဝါ မနာပိယရူပါဒိကေ ဗဟူ ကာမဂုဏေ. ယော နရော အနုဂိဇ္ဈတီတိ ယော သတ္တော အနု အနု အဘိကင်္ခတိ ပတ္ထေတီတိ အတ္ထော. အယံ အဿာဒေါတိ ယဒိဒံ ခေတ္တာဒီနံ အနုဂိဇ္ဈနံ, အယံ အဿာဒေတိ ဝတ္ထုကာမေ ဧတေနာတိ အဿာဒေါ.

«Ruộng» là ruộng lúa, v.v... «Đất» là đất nhà, v.v... «Hay vàng bạc» là vàng bạc được gọi là tiền kahāpaṇa và được gọi là vàng ròng. Từ «vā» có nghĩa là lựa chọn, nó nên được kết hợp với tất cả các từ. «Bò ngựa» là bò và ngựa. «Tôi tớ và người làm công» là tôi tớ và người làm công. «Phụ nữ» là những người nữ. «Bà con» là quyến thuộc và bà con. «Nhiều dục» là nhiều dục đức khác nữa, như sắc khả ái, v.v... «Người nào tham đắm» có nghĩa là: chúng sanh nào khao khát, mong mỏi lặp đi lặp lại. «Đây là vị ngọt» nghĩa là: sự tham đắm ruộng, v.v... này. «Người ấy thưởng thức các dục đối tượng bằng cái này», do đó (nó) là vị ngọt.

အဗလာ [Pg.44] နံ ဗလီယန္တီတိ ခေတ္တာဒိဘေဒေ ကာမေ အနုဂိဇ္ဈန္တံ တံ ပုဂ္ဂလံ ကုသလေဟိ ပဟာတဗ္ဗတ္တာ အဗလသင်္ခါတာ ကိလေသာ ဗလီယန္တိ အဘိဘဝန္တိ, သဒ္ဓါဗလာဒိဝိရဟေန ဝါ အဗလံ တံ ပုဂ္ဂလံ အဗလာ ကိလေသာ ဗလီယန္တိ, အဗလတ္တာ အဘိဘဝန္တီတိ အတ္ထော. မဒ္ဒန္တေနံ ပရိဿယာတိ ဧနံ ကာမဂိဒ္ဓံ ကာမေ ပရိယေသန္တံ ရက္ခန္တဉ္စ သီဟာဒယော စ ပါကဋပရိဿယာ ကာယဒုစ္စရိတာဒယော စ အပါကဋပရိဿယာ မဒ္ဒန္တိ. တတော နံ…ပေ… ဒကန္တိ တတော တေဟိ ပါကဋာပါကဋပရိဿယေဟိ အဘိဘူတံ တံ ပုဂ္ဂလံ ဇာတိအာဒိဒုက္ခံ သမုဒ္ဒေ ဘိန္နနာဝံ ဥဒကံ ဝိယ အနွေတိ အနုဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. အယံ အာဒီနဝေါတိ ယွာယံ တဏှာဒုစ္စရိတသံကိလေသဟေတုကော ဇာတိအာဒိဒုက္ခာနုဗန္ဓော, အယံ အာဒီနဝေါ.

«Những thứ yếu ớt chế ngự y» nghĩa là: các phiền não, được gọi là yếu ớt vì phải bị các pháp thiện đoạn trừ, chế ngự, áp đảo người ấy đang tham đắm các dục có nhiều loại như ruộng, v.v...; hoặc, các phiền não yếu ớt chế ngự người ấy, người yếu ớt do thiếu tín lực, v.v...; chúng áp đảo do (người ấy) yếu ớt. Đó là ý nghĩa. «Các hiểm nguy chà đạp y» nghĩa là: các hiểm nguy rõ ràng như sư tử, v.v... và các hiểm nguy không rõ ràng như thân ác hạnh, v.v... chà đạp người này, người tham đắm dục, đang tìm kiếm và bảo vệ các dục. «Rồi... nước (tràn vào)» có nghĩa là: rồi khổ về sanh, v.v... đi theo, bám sát người ấy, người bị các hiểm nguy rõ ràng và không rõ ràng ấy áp đảo, giống như nước đi theo, tràn vào chiếc thuyền bị vỡ ở giữa biển. Đó là ý nghĩa. «Đây là sự nguy hại» nghĩa là: sự bám sát của khổ về sanh, v.v... này, vốn có nguyên nhân là ái, ác hạnh và phiền não, đây là sự nguy hại.

တသ္မာတိ ယသ္မာ ကာမဂိဒ္ဓဿ ဝုတ္တနယေန ဒုက္ခာနုဗန္ဓော ဝိဇ္ဇတိ, တသ္မာ. ဇန္တူတိ သတ္တော. သဒါ သတောတိ ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တံ ဇာဂရိယာနုယောဂေန သတော ဟုတွာ. ကာမာနိ ပရိဝဇ္ဇယေတိ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန သမုစ္ဆေဒဝသေန စ ရူပါဒီသု ဝတ္ထုကာမေသု သဗ္ဗပ္ပကာရံ ကိလေသကာမံ အနုပ္ပာဒေန္တော ကာမာနိ ပရိဝဇ္ဇယေ ပဇဟေယျ. တေ ပဟာယ တရေ ဩဃန္တိ ဧဝံ တေ ကာမေ ပဟာယ တပ္ပဟာနကရအရိယမဂ္ဂေနေဝ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ဩဃံ တရေယျ, တရိတုံ သက္ကုဏေယျာတိ အတ္ထော. နာဝံ သိတွာဝ ပါရဂူတိ ယထာ ပုရိသော ဥဒကဂ္ဂဟဏေန ဂရုဘာရံ နာဝံ ဥဒကံ ဗဟိ သိဉ္စိတွာ လဟုကာယ နာဝါယ အပ္ပကသိရေနေဝ ပါရဂူ ဘဝေယျ, ပါရံ ဂစ္ဆေယျ, ဧဝမေဝ အတ္တဘာဝနာဝံ ကိလေသူဒကဂရုကံ သိဉ္စိတွာ လဟုကေန အတ္တဘာဝေန ပါရဂူ ဘဝေယျ, ပါရံ နိဗ္ဗာနံ အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ ဂစ္ဆေယျ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာနေနာတိ အတ္ထော. ဣဒံ နိဿရဏန္တိ ယံ ကာမပ္ပဟာနမုခေန စတုရောဃံ တရိတွာ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ နိဗ္ဗာနံ, ဣဒံ သဗ္ဗသင်္ခတနိဿရဏတော နိဿရဏန္တိ.

«Do đó» nghĩa là: vì rằng đối với người tham đắm dục, có sự bám sát của khổ theo cách đã nói, do đó. «Sinh vật» là chúng sanh. «Luôn chánh niệm» nghĩa là: có chánh niệm bằng sự nỗ lực tỉnh thức suốt đêm trước và đêm sau. «Nên tránh xa các dục» nghĩa là: không làm phát sinh tất cả các loại dục phiền não trong các dục đối tượng như sắc, v.v..., hoặc bằng cách chế ngự, hoặc bằng cách đoạn trừ, nên tránh xa, từ bỏ các dục. «Từ bỏ chúng, vượt qua bộc lưu» có nghĩa là: như vậy, sau khi từ bỏ các dục ấy, chỉ bằng Thánh đạo có khả năng từ bỏ chúng, người ấy có thể vượt qua cả bốn loại bộc lưu, có thể có khả năng vượt qua. Đó là ý nghĩa. «Như tát thuyền, đến bờ kia» có nghĩa là: giống như một người, sau khi tát nước ra ngoài khỏi chiếc thuyền nặng nề do bị nước vào, có thể đến bờ bên kia một cách không khó nhọc bằng chiếc thuyền nhẹ, có thể đi đến bờ bên kia; cũng vậy, sau khi tát (phiền não) khỏi chiếc thuyền tự thể nặng nề vì nước phiền não, người ấy có thể đến bờ bên kia bằng tự thể nhẹ nhàng, có thể đi đến bờ bên kia là Niết-bàn bằng cách chứng đắc A-la-hán quả, bằng sự viên tịch với vô dư y Niết-bàn giới. Đó là ý nghĩa. «Đây là sự xuất ly» nghĩa là: sự tịch tịnh bằng vô dư y Niết-bàn giới, sau khi đã vượt qua bốn bộc lưu bằng cách từ bỏ dục làm phương tiện chính, đây là sự xuất ly vì đã thoát ra khỏi tất cả các pháp hữu vi.

ဓမ္မောတိ ဒါနာဒိပုညဓမ္မော. ဟဝေတိ နိပါတမတ္တံ. ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိန္တိ ယော တံ ဓမ္မံ အပ္ပမတ္တော စရတိ, တံ ဓမ္မစာရိံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကဘေဒေန ဒုဝိဓတောပိ အနတ္ထတော ရက္ခတိ ပါလေတိ. ဆတ္တံ မဟန္တံ ယထ ဝဿကာလေတိ ဝဿကာလေ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ယထာ မဟန္တံ ဆတ္တံ ကုသလေန ပုရိသေန ဓာရိတံ တံ ဝဿတေမနတော ရက္ခတိ. တတ္ထ ယထာ တံ ဆတ္တံ အပ္ပမတ္တော ဟုတွာ အတ္တာနံ ရက္ခန္တံ ဆာဒေန္တဉ္စ ဝဿာဒိတော ရက္ခတိ, ဧဝံ ဓမ္မောပိ အတ္တသမ္မာပဏိဓာနေန အပ္ပမတ္တော ဟုတွာ ဓမ္မစရိယာယ အတ္တာနံ ရက္ခန္တံယေဝ [Pg.45] ရက္ခတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဧသာ…ပေ… စာရီတိ ဧတေန ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပါကဋတရံ ကရောတိ, တံ သုဝိညေယျမေဝ. ဣဒံ ဖလန္တိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကေဟိ သမ္ပရာယိကေဟိ စ အနတ္ထေဟိ ယဒိဒံ ဓမ္မဿ ရက္ခဏံ ဝုတ္တံ ရက္ခာဝသာနဿ စ အဗ္ဘုဒယဿ နိပ္ဖာဒနံ, ဣဒံ နိဿရဏံ အနာမသိတွာ ဒေသနာယ နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗတာယ ဖလန္တိ.

Dhamma ở đây là thiện pháp có bố thí v.v... làm đầu. Từ 'Have' chỉ là một tiểu từ. 'Pháp hộ trì người hành pháp' có nghĩa là: Ai thực hành thiện pháp ấy một cách không dể duôi, (pháp ấy) bảo vệ, hộ trì người thực hành pháp ấy khỏi điều bất lợi theo hai phương diện: điều bất lợi trong hiện tại và điều bất lợi trong tương lai. 'Như chiếc dù lớn trong mùa mưa' có nghĩa là: Ví như vào mùa mưa, khi trời mưa, chiếc dù lớn được người khéo léo che giữ, bảo vệ người ấy khỏi bị mưa ướt. Ở đây, ví như chiếc dù ấy, (do người) không dể duôi, bảo vệ và che cho chính mình, bảo vệ khỏi bị mưa ướt v.v...; cũng vậy, thiện pháp cũng chỉ bảo vệ người bảo vệ chính mình bằng cách thực hành pháp với sự không dể duôi, với sự hướng tâm đúng đắn. Đây là chủ ý. Câu 'Esā…pe… cārī' làm cho ý nghĩa đã được nói trở nên rõ ràng hơn, điều ấy thật dễ hiểu. 'Đây là quả' có nghĩa là: Sự bảo vệ của pháp khỏi những điều bất lợi trong hiện tại và tương lai đã được nói đến, và sự thành tựu của sự hưng thịnh là kết quả cuối cùng của sự bảo vệ; điều này, vì phải được tạo ra bởi bài thuyết giảng mà không đề cập đến sự xuất ly, nên được gọi là quả (phala).

သဗ္ဗေ ဓမ္မာတိ သဗ္ဗေ သင်္ခတာ ဓမ္မာ. အနတ္တာတိ နတ္ထိ ဧတေသံ အတ္တာ ကာရကဝေဒကသဘာဝေါ, သယံ ဝါ န အတ္တာတိ အနတ္တာတိ. ဣတီတိ ဧဝံ. ယဒါ ပညာယ ပဿတီတိ ယသ္မိံ ကာလေ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေန္တော အနတ္တာနုပဿနာသင်္ခါတာယ ပညာယ ပဿတိ. အထ နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဒုက္ခေတိ အထ အနတ္တာနုပဿနာယ ပုဗ္ဗေ ဧဝ အနိစ္စတာဒုက္ခတာနံ သုပရိဒိဋ္ဌတ္တာ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဝသေန ဝိပဿနာဂေါစရဘူတေ ပဉ္စက္ခန္ဓဒုက္ခေ နိဗ္ဗိန္ဒတိ နိဗ္ဗေဒံ အာပဇ္ဇတိ. ဧသ မဂ္ဂေါ ဝိသုဒ္ဓိယာတိ ယာ ဝုတ္တလက္ခဏာ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ သဗ္ဗကိလေသဝိသုဇ္ဈနတော ဝိသုဒ္ဓိသင်္ခါတဿ အရိယမဂ္ဂဿ အစ္စန္တဝိသုဒ္ဓိယာ ဝါ အမတဓာတုယာ မဂ္ဂေါ ဥပါယော. အယံ ဥပါယောတိ ယဒိဒံ အနတ္တာနုပဿနာမုခေန သဗ္ဗသ္မိံ ဝဋ္ဋသ္မိံ နိဗ္ဗိန္ဒနံ ဝုတ္တံ, တံ ဝိသုဒ္ဓိယာ အဓိဂမဟေတုဘာဝတော ဥပါယော.

'Tất cả các pháp' có nghĩa là tất cả các pháp hữu vi. 'Vô ngã' có nghĩa là: đối với các pháp này, không có tự tánh làm chủ thể hành động hay cảm thọ, hoặc chính chúng không phải là tự ngã, vì vậy gọi là vô ngã. 'Iti' có nghĩa là như vậy. 'Khi thấy bằng trí tuệ' có nghĩa là: vào lúc nào, khi đang nỗ lực tu tập thiền quán, vị ấy thấy bằng trí tuệ được gọi là vô ngã tùy quán. 'Bấy giờ nhàm chán khổ' có nghĩa là: bấy giờ, do đã thấy rõ tính vô thường và khổ trước đó bằng vô ngã tùy quán, vị ấy nhàm chán, đi đến sự nhàm chán đối với cái khổ của năm uẩn là đối tượng của thiền quán, bằng sức mạnh của yếm ly tùy quán. 'Đó là con đường thanh tịnh' có nghĩa là: yếm ly tùy quán có đặc tính đã nói là con đường, là phương tiện (dẫn đến) Thánh đạo được gọi là thanh tịnh do thanh lọc tất cả phiền não, hoặc (dẫn đến) Bất tử giới là sự thanh tịnh tuyệt đối. 'Đây là phương tiện' có nghĩa là: sự nhàm chán trong toàn bộ vòng luân hồi đã được nói đến, với vô ngã tùy quán làm khởi điểm, sự nhàm chán ấy là phương tiện do là nguyên nhân để chứng đắc sự thanh tịnh.

‘‘စက္ခုမာ…ပေ… ပရိဝဇ္ဇယေ’’တိ ဣမိဿာ ဂါထာယ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယထာ စက္ခုမာ ပုရိသော သရီရေ ဝဟန္တေ ဝိသမာနိ ဘူမိပ္ပဒေသာနိ စဏ္ဍတာယ ဝါ ဝိသမေ ဟတ္ထိအာဒယော ပရိဝဇ္ဇေတိ, ဧဝံ လောကေ သပ္ပညော ပုရိသော သပ္ပညတာယ ဟိတာဟိတံ ဇာနန္တော ပါပါနိ လာမကာနိ ဒုစ္စရိတာနိ ပရိဝဇ္ဇေယျာတိ. အယံ အာဏတ္တီတိ ယာ အယံ ‘‘ပါပါနိ ပရိဝဇ္ဇေတဗ္ဗာနီ’’တိ ဓမ္မရာဇဿ ဘဂဝတော အာဏာ, အယံ အာဏတ္တီတိ.

Đối với kệ tụng 'Người có mắt... nên tránh né', đây là ý nghĩa tóm tắt: Ví như người có mắt, khi thân thể còn mang vác được, tránh những vùng đất không bằng phẳng, hoặc tránh những con voi hung dữ v.v... không thuần; cũng vậy, ở đời, người có trí tuệ, do có trí tuệ nên biết điều lợi và điều hại, nên tránh các việc ác, các hành vi xấu xa, bất thiện. 'Đây là mệnh lệnh' có nghĩa là: mệnh lệnh này của Đức Thế Tôn, vị Pháp Vương, rằng 'nên tránh các việc ác', đây được gọi là mệnh lệnh (āṇatti).

ဧဝံ ဝိသုံ ဝိသုံ သုတ္တေသု အာဂတာ ဖလူပါယာဏတ္တိယော ဥဒါဟရဏဘာဝေန ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တာ ဧကတော အာဂတာ ဒဿေတုံ ‘‘သုညတော’’တိ ဂါထမာဟ.

Như vậy, sau khi đã trình bày quả, phương tiện, và mệnh lệnh xuất hiện riêng rẽ trong các kinh bằng cách nêu ví dụ, bây giờ, để trình bày chúng xuất hiện cùng nhau (trong một bài kệ), ngài nói bài kệ bắt đầu bằng 'suññato'.

တတ္ထ သုညတော လောကံ အဝေက္ခဿု, မောဃရာဇာတိ အာဏတ္တီတိ ‘‘မောဃရာဇ, သဗ္ဗမ္ပိ သင်္ခါရလောကံ အဝသဝတ္တိတာသလ္လက္ခဏဝသေန ဝါ တုစ္ဆဘာဝသမနုပဿနဝသေန ဝါ သုညောတိ ပဿာ’’တိ ဣဒံ ဓမ္မရာဇဿ ဝစနံ ဝိဓာနဘာဝတော အာဏတ္တိ. သဗ္ဗဒါ သတိကိရိယာယ တံသုညတာဒဿနံ သမ္ပဇ္ဇတီတိ ‘‘သဒါ သတောတိ ဥပါယော’’တိ ဝုတ္တံ. အတ္တာနုဒိဋ္ဌိံ ဦဟစ္စာတိ ဝီသတိဝတ္ထုကံ [Pg.46] သက္ကာယဒဿနံ ဥဒ္ဓရိတွာ သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ. ဧဝံ မစ္စုတရော သိယာတိ. ဣဒံ ဖလန္တိ ယံ ဧဝံ ဝုတ္တေန ဝိဓိနာ မစ္စုတရဏံ မစ္စုနော ဝိသယာတိက္ကမနံ တဿ ယံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါပဋိပဇ္ဇနံ, ဣဒံ ဒေသနာယ ဖလန္တိ အတ္ထော. ယထာ ပန အဿာဒါဒယော သုတ္တေ ကတ္ထစိ သရူပတော ကတ္ထစိ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗတာယ ကတ္ထစိ ဝိသုံ ဝိသုံ ကတ္ထစိ ဧကတော ဒဿိတာ, န ဧဝံ ဖလာဒယော. ဖလာဒယော ပန သဗ္ဗတ္ထ သုတ္တေ ဂါထာသု ဝါ ဧကတော ဒဿေတဗ္ဗာတိ ဣမဿ နယဿ ဒဿနတ္ထံ ဝိသုံ ဝိသုံ ဥဒါဟရိတွာပိ ပုန ‘‘သုညတော လောက’’န္တိအာဒိနာ ဧကတော ဥဒါဟရဏံ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

Trong đó, 'Này Mogharāja, hãy nhìn đời là không' là mệnh lệnh (āṇatti). Lời này của Đức Pháp Vương: 'Này Mogharāja, hãy nhìn toàn bộ thế gian hữu vi là không, hoặc theo cách (nhận thức) đặc tính riêng là không tuân theo ý muốn, hoặc theo cách tùy quán về trạng thái trống rỗng', do có tính chất chỉ thị, nên là mệnh lệnh. Vì cái thấy về tính không ấy được thành tựu nhờ việc thực hành chánh niệm luôn luôn, nên 'luôn chánh niệm' được gọi là phương tiện (upāya). 'Sau khi nhổ bỏ thân kiến' có nghĩa là: sau khi nhổ bỏ, đoạn trừ hoàn toàn thân kiến có hai mươi nền tảng. 'Như vậy, có thể vượt qua thần chết'. Đây là quả (phala). Ý nghĩa là: sự vượt qua thần chết, sự vượt qua cảnh giới của thần chết bằng phương pháp đã nói như vậy, và sự thực hành con đường trong giai đoạn đầu của việc đó, đây là quả của bài thuyết giảng. Lại nữa, ví như vị ngọt v.v... được trình bày trong kinh, có nơi theo tự thân, có nơi cần được suy ra, có nơi riêng rẽ, có nơi cùng nhau; nhưng quả v.v... thì không như vậy. Còn quả v.v... thì ở mọi nơi, trong kinh hay trong kệ, đều phải được trình bày cùng nhau. Để chỉ rõ phương pháp này, dù đã nêu ví dụ riêng rẽ, nhưng lại nêu ví dụ cùng nhau bằng (bài kệ) bắt đầu bằng 'suññato lokaṃ' v.v... nên hiểu như vậy.

၆. ဧဝံ အဿာဒါဒယော ဥဒါဟရဏဝသေန သရူပတော ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တတ္ထ ပုဂ္ဂလဝိဘာဂေန ဒေသနာဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

6. Như vậy, sau khi đã trình bày vị ngọt v.v... theo tự thân bằng cách nêu ví dụ, bây giờ, để trình bày sự phân loại bài thuyết giảng theo sự phân loại cá nhân trong đó, (đoạn) bắt đầu bằng 'tattha bhagavā' đã được nói đến.

တတ္ထ ဥဂ္ဃဋိတံ ဃဋိတမတ္တံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌမတ္တံ ယဿ နိဒ္ဒေသပဋိနိဒ္ဒေသာ န ကတာ, တံ ဇာနာတီတိ ဥဂ္ဃဋိတညူ. ဥဒ္ဒေသမတ္တေန သပ္ပဘေဒံ သဝိတ္ထာရမတ္ထံ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ အတ္ထော, ဥဂ္ဃဋိတံ ဝါ ဥစ္စလိတံ ဥဋ္ဌပိတန္တိ အတ္ထော, တံ ဇာနာတီတိ ဥဂ္ဃဋိတညူ. ဓမ္မော ဟိ ဒေသိယမာနော ဒေသကတော ဒေသနာဘာဇနံ သင်္ကမန္တော ဝိယ ဟောတိ, တမေသ ဥစ္စလိတမေဝ ဇာနာတီတိ အတ္ထော, စလိတမေဝ ဝါ ဥဂ္ဃဋိတံ. သဿတာဒိအာကာရဿ ဟိ ဝေနေယျာနံ အာသယဿ ဗုဒ္ဓါဝေဏိကာ ဓမ္မဒေသနာ တင်္ခဏပတိတာ ဧဝ စလနာယ ဟောတိ, တတော ပရမ္ပရာနုဝတ္တိယာ, တတ္ထာယံ ဥဂ္ဃဋိတေ စလိတမတ္တေယေဝ အာသယေ ဓမ္မံ ဇာနာတိ အဝဗုဇ္ဈတီတိ ဥဂ္ဃဋိတညူ, တဿ ဥဂ္ဃဋိတညုဿ နိဿရဏံ ဒေသယတိ, တတ္တကေနေဝ တဿ အတ္ထသိဒ္ဓိတော. ဝိပဉ္စိတံ ဝိတ္ထာရိတံ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဇာနာတီတိ ဝိပဉ္စိတညူ, ဝိပဉ္စိတံ ဝါ မန္ဒံ သဏိကံ ဓမ္မံ ဇာနာတီတိ ဝိပဉ္စိတညူ, တဿ ဝိပဉ္စိတညုဿ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဒေသယတိ, နာတိသင်္ခေပဝိတ္ထာရာယ ဒေသနာယ တဿ အတ္ထသိဒ္ဓိတော. နေတဗ္ဗော ဓမ္မဿ ပဋိနိဒ္ဒိသေန အတ္ထံ ပါပေတဗ္ဗောတိ နေယျော, မုဒိန္ဒြိယတာယ ဝါ ပဋိလောမဂ္ဂဟဏတော နေတဗ္ဗော အနုနေတဗ္ဗောတိ နေယျော, တဿ နေယျဿ အဿာဒံ အာဒီနဝံ နိဿရဏဉ္စ ဒေသယတိ, အနဝသေသေတွာဝ ဒေသနေန တဿ အတ္ထသိဒ္ဓိတော. တတ္ထာယံ ပါဠိ –

Ở đây, ugghaṭitaṃ có nghĩa là vừa được tiếp nhận (ghaṭitamattaṃ), vừa được nêu lên (uddiṭṭhamattaṃ), mà đối với pháp ấy, sự giải thích (niddesa) và sự đối giải (paṭiniddesa) chưa được thực hiện; người biết được pháp ấy nên được gọi là ugghaṭitaññū (người hiểu biết khi vừa được nêu lên). Có nghĩa là: người thâm nhập được ý nghĩa cùng với các chi phần và sự chi tiết chỉ bằng sự nêu lên đề mục. Hoặc ugghaṭitaṃ có nghĩa là được khuấy động (uccalitaṃ), được làm cho khởi lên (uṭṭhapitaṃ); người biết được pháp ấy nên được gọi là ugghaṭitaññū. Thật vậy, khi Pháp được thuyết giảng thì dường như di chuyển từ vị giảng sư đến người nghe là vật chứa đựng của bài pháp; có nghĩa là: vị này biết được Pháp ấy khi nó vừa được khuấy động. Hoặc ugghaṭitaṃ có nghĩa là vừa được lay chuyển (calitameva). Thật vậy, bài Pháp thuyết đặc thù của chư Phật, ngay khi vừa tác động đến, có tác dụng lay chuyển khuynh hướng của chúng sanh cần được tế độ vốn có hình thức thường kiến v.v...; sau đó là để đoạn trừ tận gốc. Trong trường hợp ấy, vị này biết được, liễu tri được Pháp khi khuynh hướng vừa được khơi dậy, vừa được lay chuyển; do đó được gọi là ugghaṭitaññū. Đối với vị ugghaṭitaññū ấy, vị thầy thuyết về sự xuất ly (nissaraṇaṃ), vì mục đích của vị ấy được thành tựu chỉ với chừng ấy. Người biết được điều đã được giảng rộng (vipañcitaṃ), đã được chi tiết hóa (vitthāritaṃ), đã được chỉ rõ (niddiṭṭhaṃ) được gọi là vipañcitaññū (người hiểu biết khi được giảng rộng). Hoặc người biết được Pháp một cách từ từ (mandaṃ), chậm rãi (saṇikaṃ) được gọi là vipañcitaññū. Đối với vị vipañcitaññū ấy, vị thầy thuyết về sự nguy hại (ādīnava) và sự xuất ly (nissaraṇa), vì mục đích của vị ấy được thành tựu bởi bài pháp không quá vắn tắt, không quá chi tiết. Vị cần được dẫn dắt (netabbo), cần được làm cho đạt đến ý nghĩa bằng sự đối giải về Pháp, nên được gọi là neyyo (người cần được dẫn dắt). Hoặc do có các căn mềm yếu và do tiếp thu một cách ngược lại, nên là người cần được dẫn dắt, cần được khuyên nhủ, do đó được gọi là neyyo. Đối với vị neyyo ấy, vị thầy thuyết về sự hấp dẫn (assāda), sự nguy hại (ādīnava), và sự xuất ly (nissaraṇa), vì mục đích của vị ấy được thành tựu bởi bài pháp được thuyết giảng không để sót lại điều gì. Về vấn đề này, đây là Pāḷi:

‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ဥဂ္ဃဋိတညူ? ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သဟ ဥဒါဟဋဝေလာယ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဥဂ္ဃဋိတညူ.

“Và thế nào là hạng người ugghaṭitaññū? Hạng người nào có sự chứng ngộ Chánh pháp đồng thời với lúc (Pháp) được tuyên thuyết. Hạng người này được gọi là ugghaṭitaññū.

‘‘ကတမော [Pg.47] စ ပုဂ္ဂလော ဝိပဉ္စိတညူ? ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထေ ဝိဘဇိယမာနေ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဝိပဉ္စိတညူ.

“Và thế nào là hạng người vipañcitaññū? Hạng người nào có sự chứng ngộ Chánh pháp trong khi ý nghĩa của điều đã được nói một cách tóm tắt đang được phân tích một cách rộng rãi. Hạng người này được gọi là vipañcitaññū.

‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော နေယျော? ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥဒ္ဒေသတော ပရိပုစ္ဆတော ယောနိသောမနသိကရောတော ကလျာဏမိတ္တေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော ဧဝံ အနုပုဗ္ဗေန ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော နေယျော’’တိ (ပု. ပ. ၁၄၈-၁၅၀).

“Và thế nào là hạng người neyyo? Hạng người nào có sự chứng ngộ Chánh pháp một cách tuần tự qua việc học thuộc lòng, hỏi han, tác ý như lý, phục vụ, thân cận, và hầu hạ các bậc thiện hữu. Hạng người này được gọi là neyyo.”

ပဒပရမော ပနေတ္ထ နေတ္တိယံ ပဋိဝေဓဿ အဘာဇနန္တိ န ဂဟိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧတ္ထ စ အဿာဒေါ, အာဒီနဝေါ, နိဿရဏံ, အဿာဒေါ စ အာဒီနဝေါ စ, အဿာဒေါ စ နိဿရဏဉ္စ, အာဒီနဝေါ စ နိဿရဏဉ္စ, အဿာဒေါ စ အာဒီနဝေါ စ နိဿရဏဉ္စာတိ ဧတေ သတ္တ ပဋ္ဌာနနယာ.

Cần phải hiểu rằng hạng người padaparama ở đây trong bộ Nettippakaraṇa không phải là đối tượng của sự chứng ngộ, nên không được đề cập đến. Và ở đây, có bảy phương pháp của Paṭṭhāna này: sự hấp dẫn, sự nguy hại, sự xuất ly, sự hấp dẫn và sự nguy hại, sự hấp dẫn và sự xuất ly, sự nguy hại và sự xuất ly, sự hấp dẫn và sự nguy hại và sự xuất ly.

တေသု တတိယဆဋ္ဌသတ္တမာ ဝေနေယျတ္တယဝိနယနေ သမတ္ထတာယ ဂဟိတာ, ဣတရေ စတ္တာရော န ဂဟိတာ. န ဟိ ကေဝလေန အဿာဒေန အာဒီနဝေန တဒုဘယေန ဝါ ကထိတေန ဝေနေယျဝိနယနံ သမ္ဘဝတိ, ကိလေသာနံ ပဟာနာဝစနတော. ပဉ္စမောပိ အာဒီနဝါဝစနတော နိဿရဏဿ အနုပါယော ဧဝ. န ဟိ ဝိမုတ္တိရသာ ဘဂဝတော ဒေသနာ ဝိမုတ္တိံ တဒုပါယဉ္စ အနာမသန္တီ ပဝတ္တတိ. တသ္မာ ဧတေ စတ္တာရော နယာ အနုဒ္ဓဋာ. သစေ ပန ပဒပရမဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝသေန ပဝတ္တံ သံကိလေသဘာဂိယံ ဝါသနာဘာဂိယံ တဒုဘယဘာဂေ ဌိတံ ဒေသနံ သုတ္တေကဒေသံ ဂါထံ ဝါ တာဒိသံ ဧတေသံ နယာနံ ဥဒါဟရဏဘာဝေန ဥဒ္ဓရတိ, ဧဝံ သတိ သတ္တန္နမ္ပိ နယာနံ ဂဟဏံ ဘဝေယျ. ဝေနေယျဝိနယနံ ပန တေသံ သန္တာနေ အရိယမဂ္ဂဿ ဥပ္ပာဒနံ. တံ ယထာဝုတ္တေဟိ ဧဝ နယေတိ, နာဝသေသေဟီတိ ဣတရေ ဣဓ န ဝုတ္တာ. ယသ္မာ ပန ပေဋကေ (ပေဋကော. ၂၃) –

Trong số đó, phương pháp thứ ba, thứ sáu, và thứ bảy được chọn vì chúng có khả năng giáo huấn ba hạng người cần được tế độ; bốn phương pháp còn lại không được chọn. Thật vậy, việc giáo huấn người cần được tế độ không thể thực hiện được chỉ bằng cách nói về sự hấp dẫn, sự nguy hại, hoặc cả hai, vì không đề cập đến việc đoạn trừ các phiền não. Phương pháp thứ năm cũng vậy, vì không nói đến sự nguy hại, nên không phải là phương tiện để xuất ly. Thật vậy, lời dạy của Đức Thế Tôn, vốn có hương vị giải thoát, không thể tiến hành mà không đề cập đến sự giải thoát và phương tiện để đạt được nó. Do đó, bốn phương pháp này không được trích dẫn. Tuy nhiên, nếu người ta trích dẫn một bài pháp, một phần của kinh, hoặc một câu kệ... liên quan đến hạng người padaparama... làm ví dụ cho các phương pháp này, thì trong trường hợp đó, cả bảy phương pháp đều có thể được chấp nhận. Nhưng việc giáo huấn người cần được tế độ là làm phát sinh Thánh đạo trong tâm của họ. Điều đó chỉ xảy ra với các phương pháp đã được nêu, không phải với các phương pháp còn lại; do đó, các phương pháp khác không được đề cập ở đây. Nhưng vì trong bộ Peṭakopadesa có nói rằng:

‘‘တတ္ထ ကတမော အဿာဒေါ စ အာဒီနဝေါ စ?

“Trong đó, thế nào là sự hấp dẫn và sự nguy hại?

ယာနိ ကရောတိ ပုရိသော, တာနိ အတ္တနိ ပဿတိ;

ကလျာဏကာရီ ကလျာဏံ, ပါပကာရီ စ ပါပက’’န္တိ.

Người nào làm những nghiệp gì, người ấy thấy (kết quả) của chúng nơi chính mình; người làm điều lành thấy điều lành, và người làm điều ác thấy điều ác.”

တတ္ထ ယံ ကလျာဏကာရီ ကလျာဏံ ပစ္စနုဘောတိ, အယံ အဿာဒေါ. ယံ ပါပကာရီ ပါပံ ပစ္စနုဘောတိ, အယံ အာဒီနဝေါ.

Trong đó, điều lành mà người làm điều lành trải nghiệm, đó là sự hấp dẫn. Điều ác mà người làm điều ác trải nghiệm, đó là sự nguy hại.

အဋ္ဌိမေ[Pg.48], ဘိက္ခဝေ, လောကဓမ္မာ. ကတမေ အဋ္ဌ? လာဘောတိအာဒိ (အ. နိ. ၈.၆). တတ္ထ လာဘော ယသော သုခံ ပသံသာ, အယံ အဿာဒေါ. အလာဘော အယသော ဒုက္ခံ နိန္ဒာ, အယံ အာဒီနဝေါ.

Này các Tỳ khưu, có tám pháp thế gian này. Tám pháp nào? Được lợi, v.v... Trong đó, được lợi, được danh, được lạc, được khen, đây là sự hấp dẫn. Không được lợi, mất danh, khổ, bị chê, đây là sự nguy hại.

တတ္ထ ကတမော အဿာဒေါ စ နိဿရဏဉ္စ?

Trong đó, thế nào là sự hấp dẫn và sự xuất ly?

‘‘သုခေါ ဝိပါကော ပုညာနံ, အဓိပ္ပာယော စ ဣဇ္ဈတိ;

ခိပ္ပဉ္စ ပရမံ သန္တိံ, နိဗ္ဗာနမဓိဂစ္ဆတီ’’တိ. (ပေဋကော. ၂၃);

“Quả của các phước là an lạc, và ý nguyện được thành tựu; và người ấy nhanh chóng chứng đạt Nibbāna, sự tịch tịnh tối thượng.”

အယံ အဿာဒေါ စ နိဿရဏဉ္စ.

Đây là sự hấp dẫn và sự xuất ly.

ဒွတ္တိံသိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, မဟာပုရိသဿ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ, ယေဟိ သမန္နာဂတဿ မဟာပုရိသဿ ဒွေဝ ဂတိယော ဘဝန္တိ အနညာ…ပေ… ဝိဝဋစ္ဆဒေါတိ သဗ္ဗံ လက္ခဏသုတ္တံ, (ဒီ. နိ. ၃.၁၉၉) အယံ အဿာဒေါ စ နိဿရဏဉ္စ.

Này các Tỳ khưu, đây là ba mươi hai tướng của bậc đại nhân, bậc đại nhân nào sở hữu các tướng này chỉ có hai con đường, không có con đường nào khác... (cho đến) vén mở các che chướng, toàn bộ Kinh Tướng (Lakkhaṇa Sutta). Đây là sự hấp dẫn và sự xuất ly.

တတ္ထ ကတမော အာဒီနဝေါ စ နိဿရဏဉ္စ?

Trong đó, thế nào là sự nguy hại và sự xuất ly?

‘‘ဘာရာ ဟဝေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ, ဘာရဟာရော စ ပုဂ္ဂလော;

ဘာရာဒါနံ ဒုခံ လောကေ, ဘာရနိက္ခေပနံ သုခံ.

“Năm uẩn thật là gánh nặng, và con người là người mang gánh nặng; mang lấy gánh nặng là khổ ở trong đời, đặt gánh nặng xuống là lạc.

‘‘နိက္ခိပိတွာ ဂရုံ ဘာရံ, အညံ ဘာရံ အနာဒိယ;

သမူလံ တဏှမဗ္ဗုယှ, နိစ္ဆာတော ပရိနိဗ္ဗုတော’’တိ. (သံ. နိ. ၃.၂၂);

“Đặt gánh nặng xuống, không mang lấy gánh nặng khác; nhổ tận gốc ái dục, không còn khao khát, người ấy đạt đến tịch tịnh.”

အယံ အာဒီနဝေါ စ နိဿရဏဉ္စ.

Đây là sự nguy hại và sự xuất ly.

တတ္ထ ကတမော အဿာဒေါ စ အာဒီနဝေါ စ နိဿရဏဉ္စ?

Trong đó, thế nào là sự hấp dẫn, sự nguy hại, và sự xuất ly?

‘‘ကာမာ ဟိ စိတြာ မဓုရာ မနောရမာ, ဝိရူပရူပေန မထေန္တိ စိတ္တံ;

တသ္မာ အဟံ ပဗ္ဗဇိတောမှိ ရာဇ, အပဏ္ဏကံ သာမညမေဝ သေယျောတိ. (မ. နိ. ၂.၃၀၇;

ထေရဂါ. ၇၈၇-၇၈၈;

ပေဋကော. ၂၃);

“Thật vậy, các dục vọng đa dạng, ngọt ngào, và làm say đắm lòng người, chúng khuấy đảo tâm trí bằng nhiều hình thức khác nhau; vì thế, tâu đại vương, tôi đã xuất gia, chính đời sống sa-môn không sai lầm là cao thượng hơn.”

အယံ အဿာဒေါ စ အာဒီနဝေါ စ နိဿရဏဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ တေပိ နယာ ဣဓ နိဒ္ဓါရေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဖလာဒီသုပိ အယံ နယော လဗ္ဘတိ ဧဝ. ယသ္မာ ပေဋကေ (ပေဋကော. ၂၂) ‘‘တတ္ထ ကတမံ ဖလဉ္စ ဥပါယော စ? သီလေ ပတိဋ္ဌာယ နရော သပညော’’တိ ဂါထာ (သံ. နိ. ၁.၂၃), ဣဒံ ဖလဉ္စ ဥပါယော စ.

Điều này là vị ngọt, sự nguy hại, và sự xuất ly' đã được nói đến. Do đó, những phương pháp ấy cũng nên được xác định và biết đến ở đây. Trong các pháp như quả v.v... cũng có thể áp dụng phương pháp này. Bởi vì trong tạng Peṭaka (Peṭako. 22) có nói: 'Trong đó, cái nào là quả và cái nào là phương tiện? Người có trí tuệ, an trú trong giới...' là bài kệ (Tương Ưng Bộ 1.23), đây là quả và là phương tiện.

တတ္ထ [Pg.49] ကတမံ ဖလဉ္စ အာဏတ္တိ စ?

Trong đó, cái nào là quả và cái nào là mệnh lệnh?

‘‘သစေ ဘာယထ ဒုက္ခဿ, သစေ ဝေါ ဒုက္ခမပ္ပိယံ;

မာကတ္ထ ပါပကံ ကမ္မံ, အာဝိ ဝါ ယဒိ ဝါ ရဟောတိ. (ဥဒါ. ၄၄);

'Nếu các ngươi sợ khổ, nếu các ngươi không ưa thích khổ; thì chớ làm nghiệp ác, dù ở nơi công khai hay nơi kín đáo.' (Phật Tự Thuyết 44);

ဣဒံ ဖလဉ္စ အာဏတ္တိ စ.

Đây là quả và là mệnh lệnh.

တတ္ထ ကတမော ဥပါယော စ အာဏတ္တိ စ?

Trong đó, cái nào là phương tiện và cái nào là mệnh lệnh?

‘‘ကုမ္ဘူပမံ ကာယမိမံ ဝိဒိတွာ, နဂရူပမံ စိတ္တမိဒံ ဌပေတွာ;

ယောဓေထ မာရံ ပညာဝုဓေန, ဇိတဉ္စ ရက္ခေ အနိဝေသနော သိယာ’’တိ. (ဓ. ပ. ၄၀);

'Biết thân này như đồ gốm, trú tâm này như thành trì; hãy chiến đấu với Ma vương bằng vũ khí trí tuệ, hãy bảo vệ sở thắng, và sống không chấp thủ.' (Pháp Cú 40);

အယံ ဥပါယော စ အာဏတ္တိ စ. ဧဝံ ဖလာဒီနံ ဒုကဝသေနပိ ဥဒါဟရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ စ ယော နိဿရဏဒေသနာယ ဝိနေတဗ္ဗော, သော ဥဂ္ဃဋိတညူတိအာဒိနာ ယထာ ဒေသနာဝိဘာဂေန ပုဂ္ဂလဝိဘာဂသိဒ္ဓိ ဟောတိ, ဧဝံ ဥဂ္ဃဋိတညုဿ ဘဂဝါ နိဿရဏံ ဒေသေတီတိအာဒိနာ ပုဂ္ဂလဝိဘာဂေန ဒေသနာဝိဘာဂေါ သမ္ဘဝတီတိ သော တထာ ဒဿိတော.

Đây là phương tiện và là mệnh lệnh. Như vậy, ví dụ về các pháp như quả v.v... cũng nên được hiểu theo cách thức của các cặp đôi. Và ở đây, cũng như sự thành tựu của việc phân loại cá nhân có được thông qua việc phân loại giáo pháp, bắt đầu bằng 'người cần được giáo huấn bằng pháp thoại về sự xuất ly là bậc Trí Nhanh', v.v..., thì cũng vậy, việc phân loại giáo pháp có thể có được thông qua việc phân loại cá nhân, bắt đầu bằng 'Đức Thế Tôn thuyết giảng về sự xuất ly cho bậc Trí Nhanh', v.v... Do đó, sự phân loại giáo pháp ấy đã được trình bày theo cách như vậy.

ဧဝံ ယေသံ ပုဂ္ဂလာနံ ဝသေန ဒေသနာဝိဘာဂေါ ဒဿိတော, တေ ပုဂ္ဂလေ ပဋိပဒါဝိဘာဂေန ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘စတဿော ပဋိပဒါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပဋိပဒါဘိညာကတော ဝိဘာဂေါ ပဋိပဒါကတော ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘စတဿော ပဋိပဒါ’’တိ. တာ ပနေတာ စ သမထဝိပဿနာပဋိပတ္တိဝသေန ဒုဝိဓာ ဟောန္တိ. ကထံ? သမထပက္ခေ တာဝ ပဌမသမန္နာဟာရတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ တဿ တဿ ဈာနဿ ဥပစာရံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တာဝ ပဝတ္တာ သမထဘာဝနာ ‘‘ပဋိပဒါ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဥပစာရတော ပန ပဋ္ဌာယ ယာဝ အပ္ပနာ တာဝ ပဝတ္တာ ပညာ ‘‘အဘိညာ’’တိ ဝုစ္စတိ.

Như vậy, sự phân loại giáo pháp đã được trình bày dựa theo các hạng người nào, để phân loại và trình bày các hạng người ấy theo sự phân loại về con đường thực hành, câu 'bốn con đường thực hành' v.v... đã được nói đến. Ở đây, sự phân loại được thực hiện bởi con đường thực hành và thắng trí được gọi là sự phân loại theo con đường thực hành, do đó ngài nói: 'bốn con đường thực hành'. Và những con đường thực hành này có hai loại, dựa trên sự thực hành chỉ và quán. Như thế nào? Trước hết, về phần chỉ, sự tu tập chỉ diễn ra từ lúc bắt đầu tác ý ban đầu cho đến khi cận định của mỗi thiền tương ứng phát sinh, được gọi là 'con đường thực hành'. Còn trí tuệ diễn ra từ cận định cho đến khi an chỉ định phát sinh, được gọi là 'thắng trí'.

သာ ပနာယံ ပဋိပဒါ ဧကစ္စဿ ဒုက္ခာ ဟောတိ နီဝရဏာဒိပစ္စနီကဓမ္မသမုဒါစာရဂဟဏတာယ ကိစ္ဆာ အသုခသေဝနာတိ အတ္ထော, ဧကစ္စဿ တဒဘာဝေန သုခါ. အဘိညာပိ ဧကစ္စဿ ဒန္ဓာ ဟောတိ မန္ဒာ အသီဃပ္ပဝတ္တိ, ဧကစ္စဿ ခိပ္ပာ အမန္ဒာ သီဃပ္ပဝတ္တိ. တသ္မာ ယော အာဒိတော ကိလေသေ ဝိက္ခမ္ဘေန္တော ဒုက္ခေန သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန ကိလမန္တော ဝိက္ခမ္ဘေတိ, တဿ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဟောတိ. ယော ပန ဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသော အပ္ပနာပရိဝါသံ [Pg.50] ဝသန္တော စိရေန အင်္ဂပါတုဘာဝံ ပါပုဏာတိ, တဿ ဒန္ဓာဘိညာ နာမ ဟောတိ. ယော ခိပ္ပံ အင်္ဂပါတုဘာဝံ ပါပုဏာတိ, တဿ ခိပ္ပာဘိညာ နာမ ဟောတိ. ယော ကိလေသေ ဝိက္ခမ္ဘေန္တော သုခေန အကိလမန္တော ဝိက္ခမ္ဘေတိ, တဿ သုခါ ပဋိပဒါ နာမ ဟောတိ.

Con đường thực hành ấy đối với một số người là khổ sở, nghĩa là khó khăn, thực hành không an lạc, do sự nắm bắt các pháp đối nghịch như các triền cái khởi lên; đối với một số người khác, do không có điều đó, nên là an lạc. Thắng trí cũng vậy, đối với một số người là chậm chạp, nghĩa là yếu ớt, tiến triển không nhanh; đối với một số người khác là nhanh chóng, nghĩa là không yếu ớt, tiến triển nhanh. Do đó, người nào từ ban đầu, trong khi chế ngự các phiền não, phải chế ngự một cách khó khăn, với sự nỗ lực, với sự gắng sức, một cách mệt nhọc, thì người đó có con đường thực hành khổ sở. Còn người nào đã chế ngự được phiền não, trong khi trú trong sự tu tập an chỉ định, phải lâu sau mới đạt được sự xuất hiện của các thiền chi, thì người đó được gọi là có thắng trí chậm chạp. Người nào đạt được sự xuất hiện của các thiền chi một cách nhanh chóng, thì người đó được gọi là có thắng trí nhanh chóng. Người nào trong khi chế ngự các phiền não, chế ngự một cách dễ dàng, không mệt nhọc, thì người đó được gọi là có con đường thực hành an lạc.

ဝိပဿနာပက္ခေ ပန ယော ရူပါရူပမုခေန ဝိပဿနံ အဘိနိဝိသန္တော စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဥပါဒါရူပံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ အရူပံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ, ရူပါရူပံ ပန ပရိဂ္ဂဏှန္တော ဒုက္ခေန ကသိရေန ကိလမန္တော ပရိဂ္ဂဟေတုံ သက္ကောတိ, တဿ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ နာမ ဟောတိ. ပရိဂ္ဂဟိတရူပါရူပဿ ပန ဝိပဿနာပရိဝါသေ မဂ္ဂပါတုဘာဝဒန္ဓတာယ ဒန္ဓာဘိညာ နာမ ဟောတိ. ယောပိ ရူပါရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ နာမရူပံ ဝဝတ္ထပေန္တော ဒုက္ခေန ကသိရေန ကိလမန္တော ဝဝတ္ထပေတိ, ဝဝတ္ထပိတေ စ နာမရူပေ ဝိပဿနာပရိဝါသံ ဝသန္တော စိရေန မဂ္ဂံ ဥပ္ပာဒေတုံ သက္ကောတိ. တဿာပိ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ နာမ ဟောတိ.

Còn về phần quán, người nào hướng tâm đến tuệ quán với danh-sắc làm đối tượng chính, sau khi đã nắm bắt bốn đại, nắm bắt sắc y sinh, nắm bắt vô sắc, nhưng trong khi nắm bắt danh-sắc, chỉ có thể nắm bắt một cách khó khăn, vất vả, mệt nhọc, thì người đó được gọi là có con đường thực hành khổ sở. Còn đối với người đã nắm bắt được danh-sắc, trong khi tu tập tuệ quán, do sự xuất hiện của đạo quả chậm chạp, nên được gọi là có thắng trí chậm chạp. Và người nào sau khi đã nắm bắt danh-sắc, trong khi xác định danh-sắc, phải xác định một cách khó khăn, vất vả, mệt nhọc, và sau khi đã xác định danh-sắc, trong khi tu tập tuệ quán, phải lâu sau mới có thể làm cho đạo phát sinh, người đó cũng được gọi là có con đường thực hành khổ sở và thắng trí chậm chạp.

အပရော နာမရူပမ္ပိ ဝဝတ္ထပေတွာ ပစ္စယေ ပရိဂ္ဂဏှန္တော ဒုက္ခေန ကသိရေန ကိလမန္တော ပရိဂ္ဂဏှာတိ, ပစ္စယေ စ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဝိပဿနာပရိဝါသံ ဝသန္တော စိရေန မဂ္ဂံ ဥပ္ပာဒေတိ. ဧဝမ္ပိ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ နာမ ဟောတိ.

Một người khác, sau khi đã xác định danh-sắc, trong khi nắm bắt các duyên, phải nắm bắt một cách khó khăn, vất vả, mệt nhọc, và sau khi đã nắm bắt các duyên, trong khi tu tập tuệ quán, phải lâu sau mới làm cho đạo phát sinh. Trường hợp này cũng được gọi là con đường thực hành khổ sở và thắng trí chậm chạp.

အပရော ပစ္စယေပိ ပရိဂ္ဂဟေတွာ လက္ခဏာနိ ပဋိဝိဇ္ဈန္တော ဒုက္ခေန ကသိရေန ကိလမန္တော ပဋိဝိဇ္ဈတိ, ပဋိဝိဒ္ဓလက္ခဏော စ ဝိပဿနာပရိဝါသံ ဝသန္တော စိရေန မဂ္ဂံ ဥပ္ပာဒေတိ. ဧဝမ္ပိ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ နာမ ဟောတိ.

Một người khác, sau khi đã nắm bắt các duyên, trong khi thấu triệt các tướng, phải thấu triệt một cách khó khăn, vất vả, mệt nhọc, và sau khi đã thấu triệt các tướng, trong khi tu tập tuệ quán, phải lâu sau mới làm cho đạo phát sinh. Trường hợp này cũng được gọi là con đường thực hành khổ sở và thắng trí chậm chạp.

အပရော လက္ခဏာနိပိ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဝိပဿနာဉာဏေ တိက္ခေ သူရေ သုပ္ပသန္နေ ဝဟန္တေ ဥပ္ပန္နံ ဝိပဿနာနိကန္တိံ ပရိယာဒိယမာနော ဒုက္ခေန ကသိရေန ကိလမန္တော ပရိယာဒိယတိ, နိကန္တိဉ္စ ပရိယာဒိယိတွာ ဝိပဿနာပရိဝါသံ ဝသန္တော စိရေန မဂ္ဂံ ဥပ္ပာဒေတိ. ဧဝမ္ပိ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ နာမ ဟောတိ. ဣမိနာဝုပါယေန ဣတရာပိ တိဿော ပဋိပဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိပဿနာပက္ခိကာ ဧဝ ပနေတ္ထ စတဿော ပဋိပဒါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

Một người khác, sau khi đã thấu triệt các tướng, khi tuệ quán trở nên sắc bén, mạnh mẽ, trong sáng, và tiến triển, trong khi đoạn trừ sự ái luyến đối với tuệ quán đã khởi lên, phải đoạn trừ một cách khó khăn, vất vả, mệt nhọc, và sau khi đã đoạn trừ sự ái luyến, trong khi tu tập tuệ quán, phải lâu sau mới làm cho đạo phát sinh. Trường hợp này cũng được gọi là con đường thực hành khổ sở và thắng trí chậm chạp. Ba con đường thực hành còn lại cũng nên được hiểu theo phương pháp này. Và ở đây, bốn con đường thực hành nên được xem là chỉ thuộc về phần quán.

စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာတိ ယထာဝုတ္တပဋိပဒါဝိဘာဂေန စတ္တာရော ပဋိပန္နကပုဂ္ဂလာ. တံ ပန ပဋိပဒါဝိဘာဂံ သဒ္ဓိံ ဟေတုပါယဖလေဟိ ဒဿေတုံ ‘‘တဏှာစရိတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Bốn hạng người: có bốn hạng người đang thực hành, tương ứng với sự phân loại về con đường thực hành đã được nói đến. Để trình bày sự phân loại về con đường thực hành ấy cùng với nhân, phương tiện, và quả, câu 'người có tánh tham' v.v... đã được nói đến.

တတ္ထ စရိတန္တိ စရိယာ, ဝုတ္တီတိ အတ္ထော. တဏှာယ နိဗ္ဗတ္တိတံ စရိတံ ဧတဿာတိ တဏှာစရိတော, တဏှာယ ဝါ ပဝတ္တိတော စရိတော တဏှာစရိတော, [Pg.51] လောဘဇ္ဈာသယောတိ အတ္ထော. ဒိဋ္ဌိစရိတောတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. မန္ဒောတိ မန္ဒိယံ ဝုစ္စတိ အဝိဇ္ဇာ, တာယ သမန္နာဂတော မန္ဒော, မောဟာဓိကောတိ အတ္ထော.

Trong đó, 'carita' (tánh) có nghĩa là 'cariyā' (hạnh), 'vutti' (hành vi). 'Taṇhācarito' (người có tánh tham) là người có hạnh do ái sinh ra, hoặc là người có tánh do ái thúc đẩy, nghĩa là người có khuynh hướng tham lam. Đối với 'diṭṭhicarito' (người có tánh kiến), cũng nên hiểu theo phương pháp tương tự. 'Mando' (người si mê): sự si mê được gọi là 'avijjā' (vô minh); người nào có đủ vô minh ấy thì được gọi là 'mando', nghĩa là người có si chiếm ưu thế.

သတိန္ဒြိယေနာတိ သတိယာ အာဓိပစ္စံ ကုရုမာနာယ. သတိန္ဒြိယမေဝ ဟိဿ ဝိသဒံ ဟောတိ. ယသ္မာ တဏှာစရိတတာယ ပုဗ္ဗဘာဂေ ကောသဇ္ဇာဘိဘဝေန န ဝီရိယံ ဗလဝံ ဟောတိ, မောဟာဓိကတာယ န ပညာ ဗလဝတီ. တဒုဘယေနာပိ န သမာဓိ ဗလဝါ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘သတိန္ဒြိယမေဝ ဟိဿ ဝိသဒံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တေနေဝါဟ – ‘‘သတိပဋ္ဌာနေဟိ နိဿယေဟီ’’တိ. တဏှာစရိတတာယ စဿ ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနံ န သုကရန္တိ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ, အဝိသဒဉာဏတာယ ဒန္ဓာဘိညာတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယံ အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ. နိယျာတီတိ အရိယမဂ္ဂေန ဝဋ္ဋဒုက္ခတော နိဂ္ဂစ္ဆတိ.

Satindriyenāti (bằng niệm quyền) có nghĩa là: Bằng niệm đang thực thi quyền làm chủ. Vì đối với vị ấy, chỉ có niệm quyền là trong sạch. Bởi vì, do có tánh tham ái, trong giai đoạn đầu, do bị sự lười biếng áp đảo nên cần không có mạnh mẽ; do si ám chiếm ưu thế nên tuệ không có mạnh mẽ. Do cả hai lý do ấy, định cũng không có mạnh mẽ. Do đó, đã được nói rằng: “Đối với vị ấy, chỉ có niệm quyền là trong sạch.” Chính vì thế, ngài đã nói: “bằng các niệm xứ, bằng các pháp y chỉ.” Và đối với người có tánh tham ái, việc trấn áp phiền não là không dễ dàng, nên (đó là) khổ hành đạo; do trí tuệ không trong sạch nên (đó là) độn thông. (Phần giải thích này) nên được đem đến và kết hợp với phương pháp đã được nói ở trước. Niyyāti (xuất ly) có nghĩa là: Vị ấy thoát ra khỏi khổ luân hồi bằng thánh đạo.

ဥဒတ္ထောတိ ဥဒအတ္ထော, ဥဠာရပညောတိ အတ္ထော. ပညာသဟာယပဋိလာဘေန စဿ သမာဓိ တိက္ခော ဟောတိ သမ္ပယုတ္တေသု အာဓိပစ္စံ ပဝတ္တေတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘သမာဓိန္ဒြိယေနာ’’တိ. ဝိသဒဉာဏတ္တာ ‘‘ခိပ္ပာဘိညာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. သမာဓိပဓာနတ္တာ ဈာနာနံ ဈာနေဟိ နိဿယေဟီတိ အယံ ဝိသေသော. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ. ဒိဋ္ဌိစရိတော အနိယျာနိကမဂ္ဂမ္ပိ နိယျာနိကန္တိ မညမာနော တတ္ထ ဥဿာဟဗဟုလတ္တာ ဝီရိယာဓိကော ဟောတိ. ဝီရိယာဓိကတာယေဝ စဿ ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနံ သုကရန္တိ သုခါ ပဋိပဒါ, အဝိသဒဉာဏတာယ ပန ဒန္ဓာဘိညာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘ဒိဋ္ဌိစရိတော မန္ဒော’’တိအာဒိနာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

Udattho có nghĩa là người có trí tuệ quảng bác, người có trí tuệ rộng lớn. Và đối với vị ấy, do có được tuệ làm bạn đồng hành, định trở nên sắc bén, thực thi quyền làm chủ trong các pháp tương ưng. Chính vì thế, ngài đã nói: “bằng định quyền.” Do có trí tuệ trong sạch, nên đã được nói là: “với tốc thông.” Do định là chủ yếu đối với các thiền, nên (đã được nói) “bằng các thiền, bằng các pháp y chỉ.” Đây là điểm đặc biệt. Phần còn lại tương tự như trước. Người có tánh kiến ái, do tưởng rằng con đường không đưa đến xuất ly là con đường đưa đến xuất ly, nên do có nhiều nỗ lực ở trong đó, vị ấy có cần vượt trội. Và chính do có cần vượt trội, việc trấn áp phiền não đối với vị ấy là dễ dàng, nên (đó là) lạc hành đạo; nhưng do trí tuệ không trong sạch, nên (đó là) độn thông. Ngài chỉ ra ý nghĩa này bằng đoạn văn bắt đầu là “người có tánh kiến ái là người chậm lụt.” Phần còn lại theo phương pháp đã được nói.

သစ္စေဟီတိ အရိယသစ္စေဟိ. အရိယသစ္စာနိ ဟိ လောကိယာနိ ပုဗ္ဗဘာဂဉာဏဿ သမ္မသနဋ္ဌာနတာယ လောကုတ္တရာနိ အဓိမုစ္စနတာယ မဂ္ဂဉာဏဿ အဘိသမယဋ္ဌာနတာယ စ နိဿယာနိ ဟောန္တီတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. ဧတ္ထ စ ဒိဋ္ဌိစရိတော ဥဒတ္ထော ဥဂ္ဃဋိတညူ. တဏှာစရိတော မန္ဒော နေယျော. ဣတရေ ဒွေပိ ဝိပဉ္စိတညူတိ ဧဝံ ယေန ဝေနေယျတ္တယေန ပုဗ္ဗေ ဒေသနာဝိဘာဂေါ ဒဿိတော, တဒေဝ ဝေနေယျတ္တယံ ဣမိနာ ပဋိပဒါဝိဘာဂေန ဒဿိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

Saccehi (bằng các chân lý) có nghĩa là: Bằng các thánh đế. Vì rằng các thánh đế, (những đế) thuộc về thế gian là pháp y chỉ cho trí tuệ ở giai đoạn đầu do là đối tượng để thẩm sát; (còn những đế) siêu thế là pháp y chỉ do là đối tượng để hướng tâm đến và là đối tượng để liễu ngộ của đạo tuệ. Phần còn lại theo phương pháp đã được nói. Và ở đây, người có tánh kiến ái, có trí tuệ quảng bác là hạng người ugghaṭitaññū (người liễu ngộ ngay khi được nghe tóm tắt). Người có tánh tham ái, chậm lụt là hạng người neyya (người cần được dẫn dắt). Cả hai hạng người còn lại là vipañcitaññū (người liễu ngộ sau khi được nghe giải rộng). Như vậy, cần phải hiểu rằng: Trước đây, sự phân loại giáo pháp đã được chỉ ra bằng ba hạng người cần được giáo hóa nào, thì chính ba hạng người cần được giáo hóa ấy cũng được chỉ ra bằng sự phân loại về hành đạo này.

ဣဒါနိ တံ ဝေနေယျုပုဂ္ဂလဝိဘာဂံ အတ္ထနယယောဇနာယ ဝိသယံ ကတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဥဘော တဏှာစရိတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တဏှာယ သမာဓိပဋိပက္ခတ္တာ တဏှာစရိတော ဝိသုဇ္ဈမာနော သမာဓိမုခေန ဝိသုဇ္ဈတီတိ အာဟ [Pg.52] – ‘‘သမထပုဗ္ဗင်္ဂမာယာ’’တိ. ‘‘သမထဝိပဿနံ ယုဂနဒ္ဓံ ဘာဝေတီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၁၇၀; ပဋိ. မ. ၂.၁, ၃) ဝစနတော ပန သမ္မာဒိဋ္ဌိသဟိတေနေဝ သမ္မာသမာဓိနာ နိယျာနံ, န သမ္မာသမာဓိနာ ဧဝါတိ အာဟ – ‘‘သမထပုဗ္ဗင်္ဂမာယ ဝိပဿနာယာ’’တိ. ‘‘ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တီတိ အရဟတ္တဖလသမာဓီ’’တိ သင်္ဂဟေသု ဝုတ္တံ. ဣဓ ပန အနာဂါမိဖလသမာဓီတိ ဝက္ခတိ. သော ဟိ သမာဓိသ္မိံ ပရိပူရကာရီတိ. တတ္ထ ရဉ္ဇနဋ္ဌေန ရာဂေါ. သော ဝိရဇ္ဇတိ ဧတာယာတိ ရာဂဝိရာဂါ, တာယ ရာဂဝိရာဂါယ, ရာဂပ္ပဟာယိကာယာတိ အတ္ထော.

Bây giờ, để chỉ ra sự phân loại các hạng người cần được giáo hóa ấy, sau khi đã lấy đó làm đối tượng cho việc áp dụng phương pháp về ý nghĩa, đoạn văn bắt đầu là “cả hai người có tánh tham ái” đã được nói đến. Do tham ái là đối nghịch với định, nên người có tánh tham ái khi được thanh lọc thì được thanh lọc bằng phương tiện là định. Do đó, ngài đã nói: “với chỉ đi trước.” Tuy nhiên, theo như câu nói “vị ấy tu tập chỉ và quán song hành,” sự xuất ly là do chánh định đi cùng với chánh kiến, chứ không phải chỉ do chánh định mà thôi. Do đó, ngài đã nói: “bằng tuệ quán có chỉ đi trước.” Trong các bộ Sớ giải, đã được nói rằng: “‘Tâm giải thoát do ly tham’ là định của A-la-hán quả.” Nhưng ở đây, sẽ được nói là định của Bất lai quả. Vì rằng vị ấy là người thực hành viên mãn về định. Ở đó, rāga (tham) là do có nghĩa là nhuộm trước. Tham ấy được ly do pháp này, vì vậy (gọi là) rāgavirāgā (sự ly tham). Bằng rāgavirāgā ấy có nghĩa là: bằng (pháp) đoạn trừ tham.

စေတောဝိမုတ္တိယာတိ စေတောတိ စိတ္တံ, တဒပဒေသေန စေတ္ထ သမာဓိ ဝုစ္စတိ ‘‘ယထာ စိတ္တံ ပညဉ္စ ဘာဝယ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၂၃). ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝသေန ပဋိပက္ခတော ဝိမုစ္စတီတိ ဝိမုတ္တိ, တေန ဝါ ဝိမုတ္တော, တတော ဝိမုစ္စနန္တိ ဝါ ဝိမုတ္တိ, သမာဓိယေဝ. ယထာ ဟိ လောကိယကထာယံ သညာ စိတ္တဉ္စ ဒေသနာသီသံ. ယထာဟ – ‘‘နာနတ္တကာယာ နာနတ္တသညိနော’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၃၂, ၃၄၁, ၃၅၇; အ. နိ. ၇.၄၄; ၉.၂၄) ‘‘ကိံ စိတ္တော တွံ, ဘိက္ခူ’’တိ (ပါရာ. ၁၃၅) စ, ဧဝံ လောကုတ္တရကထာယံ ပညာ သမာဓိ စ. ယထာဟ – ‘‘ပဉ္စဉာဏိကော သမ္မာသမာဓီ’’တိ (ဝိဘ. ၈၀၄) စ ‘‘သမထဝိပဿနံ ယုဂနဒ္ဓံ ဘာဝေတီ’’တိ စ. တေသု ဣဓ ရာဂဿ ဥဇုဝိပစ္စနီကတော သမထပုဗ္ဗင်္ဂမတာဝစနတော စ စေတောဂ္ဂဟဏေန သမာဓိ ဝုတ္တော. တထာ ဝိမုတ္တိဝစနေန. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သမာဓိယေဝါ’’တိ. စေတော စ တံ ဝိမုတ္တိ စာတိ စေတောဝိမုတ္တိ. အထ ဝါ ဝုတ္တပ္ပကာရဿေဝ စေတသော ပဋိပက္ခတော ဝိမုတ္တိ ဝိမောက္ခောတိ စေတောဝိမုတ္တိ, စေတသိ ဝါ ဖလဝိညာဏေ ဝုတ္တပ္ပကာရာဝ ဝိမုတ္တီတိ စေတောဝိမုတ္တိ, စေတသော ဝါ ဖလဝိညာဏဿ ပဋိပက္ခတော ဝိမုတ္တိ ဝိမောက္ခော ဧတသ္မိန္တိ စေတောဝိမုတ္တိ, သမာဓိယေဝ. ပညာဝိမုတ္တိယာတိ ဧတ္ထာပိ အယံ နယော ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတဗ္ဗော.

Trong từ cetovimuttiyā, ceto là tâm. Và ở đây, bằng sự chỉ định ấy, định được nói đến, giống như trong câu “hãy tu tập tâm và tuệ.” Do năng lực của sự an tịnh, (tâm) được giải thoát khỏi pháp đối nghịch, nên gọi là vimutti (giải thoát); hoặc do pháp ấy, (tâm) được giải thoát; hoặc sự giải thoát khỏi pháp ấy (là vimutti). (Đó) chính là định. Giống như trong pháp thoại thế gian, tưởng và tâm là chủ yếu của bài thuyết giảng. Như ngài đã nói: “có thân khác nhau, có tưởng khác nhau” và “này Tỳ khưu, ông có tâm gì?” Cũng vậy, trong pháp thoại siêu thế, tuệ và định (là chủ yếu). Như ngài đã nói: “chánh định có năm trí” và “vị ấy tu tập chỉ và quán song hành.” Trong số đó, ở đây, do là pháp đối nghịch trực tiếp với tham và do lời nói về việc có chỉ đi trước, nên định đã được nói đến bằng cách dùng từ ceto. Tương tự, (định cũng được nói đến) bằng từ vimutti. Do đó, đã được nói rằng: “chính là định.” Nó là ceto (tâm) và nó là vimutti (giải thoát), nên là cetovimutti (tâm giải thoát). Hoặc là, sự giải thoát, sự giải thoát hoàn toàn khỏi pháp đối nghịch của tâm đã được nói đến, nên là cetovimutti. Hoặc là, trong tâm, tức là trong quả thức, có sự giải thoát đã được nói đến, nên là cetovimutti. Hoặc là, trong pháp này (tức định), có sự giải thoát, sự giải thoát hoàn toàn khỏi pháp đối nghịch của tâm, tức là của quả thức, nên là cetovimutti. (Đó) chính là định. Trong từ paññāvimuttiyā (bằng tuệ giải thoát) cũng vậy, phương pháp này nên được áp dụng tùy theo sự thích hợp.

ဒိဋ္ဌိယာ သဝိသယေ ပညာသဒိသီ ပဝတ္တီတိ ဒိဋ္ဌိစရိတော ဝိသုဇ္ဈမာနော ပညာမုခေန ဝိသုဇ္ဈတီတိ အာဟ – ‘‘ဥဘော ဒိဋ္ဌိစရိတာ ဝိပဿနာ’’တိအာဒိ. အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တီတိ အရဟတ္တဖလပညာ. သမထဂ္ဂဟဏေန တပ္ပဋိပက္ခတော တဏှံ ဝိပဿနာဂ္ဂဟဏေန အဝိဇ္ဇဉ္စ နိဒ္ဓါရေတွာ ပဌမနယဿ ဘူမိံ သက္ကာ သုခေန ဒဿေတုန္တိ အာဟ – ‘‘ယေ သမထ…ပေ… ဟာတဗ္ဗာ’’တိ.

Do sự vận hành của kiến trong đối tượng của nó tương tự như tuệ, nên người có tánh kiến ái khi được thanh lọc thì được thanh lọc bằng phương tiện là tuệ. Do đó, ngài đã nói đoạn văn bắt đầu là: “cả hai người có tánh kiến ái, tuệ quán...” Avijjāvirāgā paññāvimutti (tuệ giải thoát do ly vô minh) là tuệ của A-la-hán quả. Bằng cách đề cập đến chỉ, và do đó (đề cập đến) pháp đối nghịch của nó là tham ái; và bằng cách đề cập đến quán, (và do đó đề cập đến pháp đối nghịch của nó là) vô minh, sau khi đã xác định chúng, có thể dễ dàng chỉ ra cơ sở cho phương pháp đầu tiên. Do đó, ngài đã nói: “những pháp thuộc về chỉ... cần được dẫn đến.”

တတ္ထ [Pg.53] သမထပုဗ္ဗင်္ဂမာ ပဋိပဒါတိ ပုရိမာ ဒွေ ပဋိပဒါ, ဣတရာ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဟာတဗ္ဗာတိ ဂမေတဗ္ဗာ, နေတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. ဝိပဿနာယ အနိစ္စဒုက္ခအနတ္တသညာဘာဝတော ဒုက္ခသညာပရိဝါရတ္တာ စ အသုဘသညာယ ဣမာ စတဿော သညာ ဒဿိတာ ဟောန္တိ. တပ္ပဋိပက္ခေန စ စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာတိ သကလဿ သီဟဝိက္ကီဠိတနယဿ ဘူမိံ သုခေန သက္ကာ ဒဿေတုန္တိ အာဟ – ‘‘ယေ ဝိပဿနာ…ပေ… ဟာတဗ္ဗာ’’တိ.

Trong đó, “hành đạo có chỉ đi trước” là hai hành đạo đầu tiên; các hành đạo còn lại cần được hiểu là “có quán đi trước.” Hātabbā có nghĩa là cần được làm cho đạt đến, cần được làm cho biết đến. Do tuệ quán có bản chất là vô thường tưởng, khổ tưởng, và vô ngã tưởng, và do bất tịnh tưởng là tùy thuộc của khổ tưởng, nên bốn tưởng này đã được chỉ ra. Và bằng pháp đối nghịch của chúng, bốn điên đảo (cũng được chỉ ra). (Như vậy,) có thể dễ dàng chỉ ra cơ sở cho toàn bộ phương pháp Sư tử hí luận. Do đó, ngài đã nói: “những pháp thuộc về quán... cần được dẫn đến.”

၇. ဧဝံ ပဋိပဒါဝိဘာဂေန ဝေနေယျပုဂ္ဂလဝိဘာဂံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တံ ဉာဏဝိဘာဂေန ဒဿေန္တော ယသ္မာ ဘဂဝတော ဒေသနာ ယာဝဒေဝ ဝေနေယျဝိနယနတ္ထာ, ဝိနယနဉ္စ နေသံ သုတမယာဒီနံ တိဿန္နံ ပညာနံ အနုက္ကမေန နိဗ္ဗတ္တနံ, ယထာ ဘဂဝတော ဒေသနာယ ပဝတ္တိဘာဝဝိဘာဝနဉ္စ ဟာရနယဗျာပါရော, တသ္မာ ဣမဿ ဟာရဿ သမုဋ္ဌိတပ္ပကာရံ တာဝ ပုစ္ဆိတွာ ယေန ပုဂ္ဂလဝိဘာဂဒဿနေန ဒေသနာဘာဇနံ ဝိဘဇိတွာ တတ္ထ ဒေသနာယံ ဒေသနာဟာရံ နိယောဇေတုကာမော တံ ဒဿေတုံ ‘‘သွာယံ ဟာရော ကတ္ထ သမ္ဘဝတီ’’တိအာဒိမာဟ.

7. Như vậy, sau khi đã chỉ ra sự phân tích các hạng người cần được giáo hóa bằng cách phân tích pháp hành, bây giờ, vị ấy muốn chỉ ra điều đó bằng cách phân tích trí tuệ. Bởi vì, bài pháp của đức Thế Tôn chỉ có mục đích là giáo huấn những người cần được giáo hóa, và sự giáo huấn đối với họ là sự làm cho phát sanh tuần tự ba loại trí tuệ là văn tuệ v.v... Cũng như, sự làm sáng tỏ trạng thái hiện hành của bài pháp của đức Thế Tôn là công việc của các phương pháp luận giải (hāra). Do đó, sau khi trước tiên hỏi về cách thức phát sanh của phương pháp luận giải này, và sau khi đã phân tích đối tượng của bài pháp bằng sự chỉ ra phân tích hạng người, vị ấy muốn áp dụng phương pháp luận giải Desanā vào bài pháp ở nơi đối tượng đó, để chỉ ra sự phân tích hạng người ấy, nên đã nói câu bắt đầu bằng: “Phương pháp luận giải này phát sanh ở đâu?”.

တတ္ထ ယဿာတိ ယော သော အဋ္ဌဟိ အက္ခဏေဟိ ဝိမုတ္တော သောတာဝဓာနပရိယောသာနာဟိ စ သမ္ပတ္တီတိ သမန္နာဂတော ယဿ. သတ္ထာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ ယထာရဟံ အနုသာသနတော သတ္ထာ. ဓမ္မန္တိ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနေ အပါယေသု အပတမာနေ ဓာရေတီတိ ဓမ္မော, တံ ဓမ္မံ. ဒေသယတီတိ သင်္ခေပဝိတ္ထာရနယေဟိ ဘာသတိ ကထေတိ. အညတရောတိ ဘဂဝတော သာဝကေသု အညတရော. ဂရုဋ္ဌာနီယောတိ သီလသုတာဒိဂုဏဝိသေသယောဂေန ဂရုကရဏီယော. သဗြဟ္မစာရီတိ ဗြဟ္မံ ဝုစ္စတိ သေဋ္ဌဋ္ဌေန သကလံ သတ္ထုသာသနံ. သမံ သဟ ဝါ ဗြဟ္မံ စရတိ ပဋိပဇ္ဇတီတိ သဗြဟ္မစာရီ. သဒ္ဓံ ပဋိလဘတီတိ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝတ သော ဘဂဝါ ယော ဧဝရူပဿ ဓမ္မဿ ဒေသေတာ’’တိ တထာဂတေ, ‘‘သွာက္ခာတော ဝတာယံ ဓမ္မော ယော ဧဝံ ဧကန္တပရိပုဏ္ဏော ဧကန္တပရိသုဒ္ဓေါ’’တိအာဒိနာ ဓမ္မေ စ သဒ္ဓံ လဘတိ ဥပ္ပာဒေတီတိ အတ္ထော.

Ở đây, (trong câu) “yassa” (của người nào) có nghĩa là: người nào được giải thoát khỏi tám phi thời và được trang bị các sự thành tựu có sự ghi nhớ qua nhĩ môn làm chỗ kết thúc, (thì đó là) của người ấy. “Satthā” (Bậc Đạo Sư) có nghĩa là: vì Ngài giáo huấn một cách thích hợp với các lợi ích tối thượng trong hiện tại và tương lai, nên (Ngài) là Bậc Đạo Sư. (Trong từ) “Dhammaṃ” (Pháp) có nghĩa là: vì nâng đỡ những người thực hành theo như được giáo huấn, làm cho họ không rơi vào các cõi khổ, nên được gọi là Pháp; (thuyết giảng) Pháp đó. “Desayati” (thuyết giảng) có nghĩa là: nói, thuyết giảng bằng các phương pháp tóm tắt và chi tiết. “Aññataro” (một vị nào đó) có nghĩa là: một vị nào đó trong số các vị Thinh văn của đức Thế Tôn. “Garuṭṭhānīyo” (đáng được tôn kính) có nghĩa là: đáng được tôn kính do sự hợp thành với các phẩm chất đặc biệt như giới, văn, v.v... “Sabrahmacārī” (bạn đồng phạm hạnh) có nghĩa là: toàn bộ giáo pháp của Bậc Đạo Sư được gọi là “brahma” (phạm hạnh) vì có ý nghĩa cao thượng. Vị ấy thực hành phạm hạnh một cách đồng đều hoặc cùng nhau, nên được gọi là bạn đồng phạm hạnh. “Saddhaṃ paṭilabhati” (có được niềm tin) có nghĩa là: có được, làm cho phát sanh niềm tin đối với đức Như Lai rằng: “Thật vậy, đức Thế Tôn ấy, người thuyết giảng pháp như thế này, là bậc Chánh Đẳng Giác”, và đối với Pháp bằng cách (suy xét) rằng: “Thật vậy, Pháp này được khéo thuyết, Pháp này hoàn toàn viên mãn, hoàn toàn trong sạch” v.v...

တတ္ထာတိ တသ္မိံ ယထာသုတေ ယထာပရိယတ္တေ ဓမ္မေ. ဝီမံသာတိ ပါဠိယာ ပါဠိအတ္ထဿ စ ဝီမံသနပညာ. သေသံ တဿာ ဧဝ ဝေဝစနံ. သာ ဟိ ယထာဝုတ္တဝီမံသနေ သင်္ကောစံ အနာပဇ္ဇိတွာ ဥဿဟနဝသေန ဥဿာဟနာ, တုလနဝသေန တုလနာ, ဥပပရိက္ခဏဝသေန ဥပပရိက္ခာတိ စ ဝုတ္တာ. အထ ဝါ [Pg.54] ဝီမံသတီတိ ဝီမံသာ, သာ ပဒပဒတ္ထဝိစာရဏာ ပညာ. ဥဿာဟနာတိ ဝီရိယေန ဥပတ္ထမ္ဘိတာ ဓမ္မဿ ဓာရဏပရိစယသာဓိကာ ပညာ. တုလနာတိ ပဒေန ပဒန္တရံ, ဒေသနာယ ဝါ ဒေသနန္တရံ တုလယိတွာ သံသန္ဒိတွာ ဂဟဏပညာ. ဥပပရိက္ခာတိ မဟာပဒေသေ ဩတာရေတွာ ပါဠိယာ ပါဠိအတ္ထဿ စ ဥပပရိက္ခဏပညာ. အတ္တဟိတံ ပရဟိတဉ္စ အာကင်္ခန္တေဟိ သုယျတီတိ သုတံ, ကာလဝစနိစ္ဆာယ အဘာဝတော, ယထာ ဒုဒ္ဓန္တိ. ကိံ ပန တန္တိ? အဓိကာရတော သာမတ္ထိယတော ဝါ ပရိယတ္တိဓမ္မောတိ ဝိညာယတိ. အထ ဝါ သဝနံ သုတံ, သောတဒွါရာနုသာရေန ပရိယတ္တိဓမ္မဿ ဥပဓာရဏန္တိ အတ္ထော. သုတေန ဟေတုနာ နိဗ္ဗတ္တာ သုတမယီ. ပကာရေန ဇာနာတီတိ ပညာ. ယာ ဝီမံသာ, အယံ သုတမယီ ပညာတိ ပစ္စေကမ္ပိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တထာတိ ယထာ သုတမယီ ပညာ ဝီမံသာဒိပရိယာယဝတီ ဝီမံသာဒိဝိဘာဂဝတီ စ, တထာ စိန္တာမယီ စာတိ အတ္ထော. ယထာ ဝါ သုတမယီ ဩရမတ္တိကာ အနဝဋ္ဌိတာ စ, ဧဝံ စိန္တာမယီ စာတိ ဒဿေတိ.

“Tattha” (ở đây) có nghĩa là: trong pháp đó, đã được nghe, đã được học. “Vīmaṃsā” (sự thẩm sát) là trí tuệ thẩm sát Pāli và nghĩa của Pāli. Phần còn lại là đồng nghĩa của nó. Vì trí tuệ đó, không bị co rút trong việc thẩm sát đã được nói đến, được gọi là “ussāhanā” (sự nỗ lực) do năng lực nỗ lực, là “tulanā” (sự so sánh) do năng lực so sánh, và là “upaparikkha” (sự quan sát) do năng lực quan sát kỹ. Hoặc là, “vīmaṃsā” là vì nó thẩm sát; đó là trí tuệ xem xét từ và nghĩa của từ. “Ussāhanā” là trí tuệ được hỗ trợ bởi tinh tấn, có khả năng thành tựu sự ghi nhớ và thực hành pháp. “Tulanā” là trí tuệ nắm bắt bằng cách so sánh, đối chiếu từ này với từ khác, hoặc bài pháp này với bài pháp khác. “Upaparikkhā” là trí tuệ quan sát kỹ Pāli và nghĩa của Pāli sau khi áp dụng vào các Đại Chứng Cứ (mahāpadesa). (Pháp) được nghe bởi những người mong muốn lợi ích cho mình và cho người khác, nên được gọi là “suta” (văn); do không có ý muốn chỉ thời gian, giống như chữ “duddha”. Vậy đó là gì? Được hiểu là pháp học (pariyattidhamma) do quyền hạn hoặc do năng lực. Hoặc là, sự nghe là “suta”; có nghĩa là sự ghi nhớ pháp học theo nhĩ môn. (Trí tuệ) phát sanh do nhân là “suta” (văn) là “sutamayī” (văn tuệ). “Paññā” (trí tuệ) là vì nó biết bằng nhiều cách. Trí tuệ thẩm sát nào, đó là văn tuệ; (câu này) nên được liên kết riêng lẻ với từng (từ đồng nghĩa). “Tathā” (cũng vậy) có nghĩa là: như văn tuệ có các từ đồng nghĩa là vīmaṃsā v.v. và có sự phân chia là vīmaṃsā v.v., cũng vậy tư tuệ cũng thế. Hoặc là, nó chỉ ra rằng: như văn tuệ có mức độ giới hạn và không ổn định, tư tuệ cũng vậy.

သုတေန နိဿယေနာတိ သုတေန ပရိယတ္တိဓမ္မေန ပရိယတ္တိဓမ္မဿဝနေန ဝါ ဥပနိဿယေန ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ ကရဏဝစနံ, ယထာဝုတ္တံ သုတံ ဥပနိဿာယာတိ အတ္ထော. ဝီမံသာတိအာဒီသု ‘‘ဣဒံ သီလံ, အယံ သမာဓိ, ဣမေ ရူပါရူပဓမ္မာ, ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ’’တိ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ သဘာဝဝီမံသနဘူတာ ပညာ ဝီမံသာ. တေသံယေဝ ဓမ္မာနံ ဝစနတ္ထံ မုဉ္စိတွာ သဘာဝသရသလက္ခဏဿ တုလယိတွာ ဝိယ ဂဟဏပညာ တုလနာ. တေသံယေဝ ဓမ္မာနံ သလက္ခဏံ အဝိဇဟိတွာ အနိစ္စတာဒိရုပ္ပနသပ္ပစ္စယာဒိအာကာရေ စ တက္ကေတွာ ဝိတက္ကေတွာ စ ဥပပရိက္ခဏပညာ ဥပပရိက္ခာ, တထာ ဥပပရိက္ခိတေ ဓမ္မေ သဝိဂ္ဂဟေ ဝိယ ဥပဋ္ဌဟန္တေ ဧဝမေတေဟိ နိဇ္ဈာနက္ခမေ ကတွာ စိတ္တေန အနု အနု ပေက္ခဏာ မနသာနုပေက္ခဏာ. ဧတ္ထ စ ယထာ သုတမယီ ပညာ ယထာသုတဿ ဓမ္မဿ ဓာရဏပရိစယဝသေန ပဝတ္တနတော ဥဿာဟဇာတာ ‘‘ဥဿာဟနာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ, န ဧဝံ စိန္တာမယီတိ ဣဓ ‘‘ဥဿာဟနာ’’တိ ပဒံ န ဝုတ္တံ. စိန္တနံ စိန္တာ, နိဇ္ဈာနန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

“Sutena nissayena” (do duyên là văn) có nghĩa là: do duyên gần là pháp học đã được nghe, hoặc sự nghe pháp học; đây là cách dụng công cụ cách trong ý nghĩa chỉ rõ đặc tính; có nghĩa là “nương vào văn đã được nói đến”. Trong các từ “vīmaṃsā” (sự thẩm sát) v.v., trí tuệ trở thành sự thẩm sát tự tánh của các pháp ấy rằng: “Đây là giới, đây là định, đây là các pháp sắc và phi sắc, đây là năm uẩn”, (trí tuệ đó) là “vīmaṃsā”. Trí tuệ nắm bắt giống như so sánh tự tánh, vai trò, và đặc tính của chính các pháp ấy, sau khi đã bỏ qua ý nghĩa từ ngữ, là “tulanā” (sự so sánh). Trí tuệ quan sát kỹ bằng cách suy xét và tư duy về các khía cạnh như vô thường v.v., và các khía cạnh như có nhân duyên bị biến hoại v.v., mà không từ bỏ đặc tính riêng của chính các pháp ấy, là “upaparikkha” (sự quan sát). Sự quán xét lặp đi lặp lại bằng tâm, sau khi làm cho các pháp được quan sát kỹ như vậy – hiện khởi như có hình thể – trở nên có thể chịu đựng được sự quán chiếu rằng “các pháp này là như vậy”, là “manasānupekkhaṇā” (sự quán xét bằng ý). Và ở đây, như văn tuệ, do diễn tiến theo năng lực ghi nhớ và thực hành pháp đã được nghe, có sự nỗ lực phát sanh, nên xứng đáng được gọi là “ussāhanā” (sự nỗ lực), tư tuệ thì không như vậy; do đó ở đây từ “ussāhanā” không được nói đến. Sự suy tư là “cintā” (tư), có nghĩa là sự quán chiếu. Phần còn lại theo như phương pháp đã nói.

ဣမာဟိ ဒွီဟိ ပညာဟီတိ ယထာဝုတ္တာဟိ ဒွီဟိ ပညာဟိ ကာရဏဘူတာဟိ. သုတစိန္တာမယဉာဏေသု ဟိ ပတိဋ္ဌိတော ဝိပဿနံ အာရဘတီတိ. ‘‘ဣမာသု ဒွီသု ပညာသူ’’တိပိ ပဌန္တိ. ‘‘တေဟိ ဇာတာသု ဥပ္ပန္နာသူ’’တိ ဝါ ဝစနသေသော [Pg.55] ယောဇေတဗ္ဗော. မနသိကာရသမ္ပယုတ္တဿာတိ ရူပါရူပပရိဂ္ဂဟာဒိမနသိကာရေ ယုတ္တပ္ပယုတ္တဿ. ယံ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တနယေန မနသိကာရပ္ပယောဂေန ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓီနံ သမ္ပ အာဒနေန ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကန္တဿ ယံ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိသင်္ခါတံ အရိယမဂ္ဂဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အယံ ဘာဝနာမယီ ပညာတိ သမ္ဗန္ဓော. တံ ပန ဒဿနံ ဘာဝနာတိ ဒုဝိဓန္တိ အာဟ – ‘‘ဒဿနဘူမိယံ ဝါ ဘာဝနာဘူမိယံ ဝါ’’တိ. ယဒိ ဒဿနန္တိ ဝုစ္စတိ, ကထံ တတ္ထ ပညာ ဘာဝနာမယီတိ? ဘာဝနာမယမေဝ ဟိ တံ ဉာဏံ, ပဌမံ နိဗ္ဗာနဒဿနတော ပန ‘‘ဒဿန’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ သဖလော ပဌမမဂ္ဂေါ ဒဿနဘူမိ. သေသာ သေက္ခာသေက္ခဓမ္မာ ဘာဝနာဘူမိ.

“Imāhi dvīhi paññāhīti” (Bởi hai tuệ này) là bởi hai tuệ đã được nói đến, là nhân. Quả vậy, người an trú trong văn tuệ và tư tuệ thì bắt đầu tu tập vipassanā. Cũng có người đọc là: “Imāsu dvīsu paññāsū” (trong hai tuệ này). Đối với họ, phần còn lại của câu nên được kết hợp là “jātāsu uppannāsū”ti vā (đã sanh, đã khởi lên). “Manasikārasampayuttassa” (của người tương ưng với tác ý) là của người chuyên cần trong việc tác ý đến việc thâu nhiếp sắc và phi sắc, v.v. “Yaṃ ñāṇaṃ uppajjati” (trí nào sanh khởi) có nghĩa là: theo cách đã nói, bằng sự nỗ lực tác ý, bằng việc thành tựu kiến tịnh, đoạn nghi tịnh, đạo phi đạo tri kiến tịnh, và hành đạo tri kiến tịnh, đối với người đang nỗ lực tu tập vipassanā, thánh đạo trí nào được gọi là tri kiến tịnh sanh khởi, đây là tuệ do tu tập (bhāvanāmayī paññā) – sự liên kết là như vậy. Lại nữa, trí ấy có hai loại là kiến và tu, nên ngài nói: “dassanabhūmiyaṃ vā bhāvanābhūmiyaṃ vā” (hoặc trong kiến địa, hoặc trong tu địa). Nếu được gọi là “kiến”, làm sao tuệ ở đó lại là tuệ do tu tập? Quả vậy, trí ấy chính là tuệ do tu tập, nhưng vì thấy Niết-bàn lần đầu tiên nên được gọi là “kiến”. Sơ đạo cùng với quả là kiến địa. Các pháp hữu học và vô học còn lại là tu địa.

၈. ဣဒါနိ ဣမာ တိဿော ပညာ ပရိယာယန္တရေန ဒဿေတုံ ‘‘ပရတောဃောသာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပရတောတိ န အတ္တတော, အညတော သတ္ထုတော သာဝကတော ဝါတိ အတ္ထော. ဃောသာတိ တေသံ ဒေသနာဃောသတော, ဒေသနာပစ္စယာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ပရတော ဃောသော ဧတိဿာတိ ပရတောဃောသာ, ယာ ပညာ, သာ သုတမယီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ပစ္စတ္တသမုဋ္ဌိတာတိ ပစ္စတ္တံ တဿ တဿ အတ္တနိ သမ္ဘူတာ. ယောနိသောမနသိကာရာတိ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ သဘာဝပရိဂ္ဂဏှနာဒိနာ ယထာဝုတ္တေန ဥပါယေန ပဝတ္တမနသိကာရာ. ပရတော စ ဃောသေနာတိ ပရတောဃောသေန ဟေတုဘူတေန. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

8. Bây giờ, để trình bày ba tuệ này bằng một phương pháp khác, đã nói “paratoghosā” v.v. Ở đây, “parato” (từ người khác) có nghĩa là không phải từ tự thân, mà từ người khác, tức là từ bậc Đạo sư hoặc từ vị thinh văn. “Ghosā” (âm thanh) có nghĩa là từ âm thanh thuyết pháp của họ, do duyên thuyết pháp. Hoặc là, “paratoghosā” là (tuệ) có âm thanh từ người khác; tuệ nào, tuệ ấy là văn tuệ, nên được kết hợp như vậy. “Paccattasamuṭṭhitā” (khởi lên từ tự thân) là sanh khởi trong tự thân của mỗi người. “Yonisomanasikārā” (như lý tác ý) là sự tác ý khởi lên bằng phương pháp đã nói, qua việc thâu nhiếp tự tánh của các pháp ấy, v.v. “Parato ca ghosena” (và do âm thanh từ người khác) là do âm thanh từ người khác, là nhân. Phần còn lại cũng theo cách đã nói.

ဣဒါနိ ယဒတ္ထံ ဣမာ ပညာ ဥဒ္ဓဋာ, တမေဝ ဝေနေယျပုဂ္ဂလဝိဘာဂံ ယောဇေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ယဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဣမာ ဒွေတိ ဂဏနဝသေန ဝတွာ ပုန တာ သုတမယီ စိန္တာမယီ စာတိ သရူပတော ဒဿေတိ. အယံ ဥဂ္ဃဋိတညူတိ အယံ သုတမယစိန္တာမယဉာဏေဟိ အာသယပယောဂပဗောဓဿ နိပ္ဖာဒိတတ္တာ ဥဒ္ဒေသမတ္တေနေဝ ဇာနနတော ‘‘ဥဂ္ဃဋိတညူ’’တိ ဝုစ္စတိ. အယံ ဝိပဉ္စိတညူတိ စိန္တာမယဉာဏေန အာသယဿ အပရိက္ခတတ္တာ ဥဒ္ဒေသနိဒ္ဒေသေဟိ ဇာနနတော ဝိပဉ္စိတညူ. အယံ နေယျောတိ သုတမယဉာဏဿာပိ အဘာဝတော နိရဝသေသံ ဝိတ္ထာရဒေသနာယ နေတဗ္ဗတော နေယျော.

Bây giờ, vì mục đích nào mà các tuệ này được nêu lên, để trình bày sự phân loại hạng người cần được giáo hóa ấy bằng cách kết hợp, đã nói “yassā” v.v. Ở đây, sau khi nói “imā dve” (hai tuệ này) theo cách đếm số, lại trình bày chúng về mặt bản chất là văn tuệ và tư tuệ. “Ayaṃ ugghaṭitaññū” (Đây là người Ugghaṭitaññū) có nghĩa là: người này, do sự thức tỉnh về ý hướng và sự thực hành đã được hoàn thành bởi văn tuệ và tư tuệ, do biết được chỉ bằng đề mục, nên được gọi là “Ugghaṭitaññū”. “Ayaṃ vipañcitaññū” (Đây là người Vipañcitaññū) có nghĩa là: do ý hướng chưa được trau dồi bởi tư tuệ, do biết được qua đề mục và giải thích, nên là Vipañcitaññū. “Ayaṃ neyyo” (Đây là người Neyya) có nghĩa là: do không có cả văn tuệ, do cần được dẫn dắt bằng bài pháp giảng rộng không còn sót lại, nên là Neyya.

၉. ဧဝံ ဒေသနာပဋိပဒါဉာဏဝိဘာဂေဟိ ဒေသနာဘာဇနံ ဝေနေယျတ္တယံ ဝိဘဇိတွာ ဣဒါနိ တတ္ထ ပဝတ္တိတာယ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာယ ဒေသနာဟာရံ နိဒ္ဓါရေတွာ ယောဇေတုံ ‘‘သာယံ ဓမ္မဒေသနာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ.

9. Như vậy, sau khi đã phân loại ba hạng người cần được giáo hóa, là đối tượng của pháp thuyết, bằng các sự phân loại về pháp thuyết, pháp hành, và trí tuệ, bây giờ, để xác định và áp dụng phương pháp thuyết giảng (desanāhāra) trong bài pháp của Đức Thế Tôn đã được thuyết giảng cho họ, đã bắt đầu bằng “sāyaṃ dhammadesanā” v.v.

တတ္ထ [Pg.56] သာယန္တိ သာ အယံ. ယာ ပုဗ္ဗေ ‘‘ဓမ္မံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒေသေဿာမီ’’တိအာဒိနာ (နေတ္တိ. ၅) ပဋိနိဒ္ဒေသဝါရဿ အာဒိတော ဒေသနာဟာရဿ ဝိသယဘာဝေန နိက္ခိတ္တာ ပါဠိ, တမေဝေတ္ထ ဒေသနာဟာရံ နိယောဇေတုံ ‘‘သာယံ ဓမ္မဒေသနာ’’တိ ပစ္စာမသတိ. ကိံ ဒေသယတီတိ ကထေတုကမျတာဝသေန ဒေသနာယ ပိဏ္ဍတ္ထံ ပုစ္ဆိတွာ တံ ဂဏနာယ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ သာမညတော ဒဿေတိ ‘‘စတ္တာရိ သစ္စာနီ’’တိ. သစ္စဝိနိမုတ္တာ ဟိ ဘဂဝတော ဒေသနာ နတ္ထီတိ. တဿာ စ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပိဏ္ဍတ္ထော. ပဝတ္တိပဝတ္တကနိဝတ္တိတဒုပါယဝိမုတ္တဿ နေယျဿ အဘာဝတော စတ္တာရိ အဝိပရီတဘာဝေန သစ္စာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တာနိ ‘‘ဒုက္ခံ သမုဒယံ နိရောဓံ မဂ္ဂ’’န္တိ သရူပတော ဒဿေတိ.

Ở đây, “sāyaṃ” là “sā ayaṃ” (bài pháp này). Đoạn Pāli nào trước đây đã được đặt ra ở đầu phần Phân tích chi tiết (Paṭiniddesavāra) với câu “Này các Tỳ khưu, Ta sẽ thuyết pháp cho các ông” v.v., làm đối tượng cho phương pháp thuyết giảng (desanāhāra), để áp dụng phương pháp thuyết giảng ấy vào đây, ngài nhắc lại bằng câu “sāyaṃ dhammadesanā”. “Kiṃ desayati” (Thuyết giảng điều gì?): Bằng cách hỏi về ý nghĩa tóm tắt của bài pháp với ý muốn trả lời, sau khi xác định nó bằng số lượng, ngài trình bày một cách tổng quát là “cattāri saccāni” (bốn sự thật). Quả vậy, không có bài pháp nào của Đức Thế Tôn mà lại thoát khỏi các sự thật. Và ý nghĩa tóm tắt của bài pháp ấy là bốn sự thật. Do không có đối tượng nhận thức nào thoát khỏi sự hiện hữu (pavatti), nguyên nhân của sự hiện hữu (pavattaka), sự chấm dứt (nivatti), và phương tiện (upāya) để chấm dứt, nên có bốn (sự thật). Nên được hiểu là các sự thật (saccāni) vì bản chất không sai lệch. Ngài trình bày chúng về mặt bản chất là “dukkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ maggaṃ” (khổ, tập, diệt, đạo).

တတ္ထ အနေကုပဒ္ဒဝါဓိဋ္ဌာနဘာဝေန ကုစ္ဆိတတ္တာ ဗာလဇနပရိကပ္ပိတဓုဝသုဘသုခတ္တဘာဝဝိရဟေန တုစ္ဆတ္တာ စ ဒုက္ခံ. အဝသေသပစ္စယသမဝါယေ ဒုက္ခဿ ဥပ္ပတ္တိကာရဏတ္တာ သမုဒယော. သဗ္ဗဂတိသုညတ္တာ နတ္ထိ ဧတ္ထ သံသာရစာရကသင်္ခါတော ဒုက္ခရောဓော, ဧတသ္မိံ ဝါ အဓိဂတေ သံသာရစာရကသင်္ခါတဿ ဒုက္ခရောဓဿ အဘာဝေါတိပိ နိရောဓော, အနုပ္ပာဒနိရောဓပစ္စယတ္တာ ဝါ. မာရေန္တော ဂစ္ဆတိ, နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ မဂ္ဂိယတီတိ ဝါ မဂ္ဂေါ. တတ္ထ သမုဒယေန အဿာဒေါ, ဒုက္ခေန အာဒီနဝေါ, မဂ္ဂနိရောဓေဟိ နိဿရဏံ. ဧဝံ ယသ္မိံ သုတ္တေ စတ္တာရိ သစ္စာနိ သရူပတော အာဂတာနိ, တတ္ထ ယထာရုတဝသေန. ယတ္ထ ပန သုတ္တေ စတ္တာရိ သစ္စာနိ သရူပတော န အာဂတာနိ, တတ္ထ အတ္ထတော စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဥဒ္ဓရိတွာ တေသံ ဝသေန အဿာဒါဒယော နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗာ. ယတ္ထ စ အဿာဒါဒယော သရူပတော အာဂတာ, တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ယတ္ထ ပန န အာဂတာ, တတ္ထ အတ္ထတော ဥဒ္ဓရိတွာ တေသံ ဝသေန စတ္တာရိ သစ္စာနိ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗာနိ. ဣဓ ပန အဿာဒါဒယော ဥဒါဟရဏဝသေန သရူပတော ဒဿိတာတိ တေဟိ သစ္စာနိ နိဒ္ဓါရေတုံ ‘‘အာဒီနဝေါ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Ở đây, là “khổ” (dukkhaṃ) vì là nền tảng của nhiều tai họa, vì đáng chê trách, và vì trống rỗng, do vắng mặt các trạng thái thường, tịnh, lạc, ngã mà kẻ phàm phu tưởng tượng ra. Là “tập” (samudayo) vì khi các duyên còn lại hội đủ, nó là nguyên nhân sanh khởi của khổ. Là “diệt” (nirodho) vì trống không đối với tất cả các cõi, ở đây không có sự ngăn che của khổ được gọi là vòng luân hồi; hoặc khi đạt được (Niết-bàn) này, do không có sự ngăn che của khổ được gọi là vòng luân hồi, nên cũng là diệt; hoặc vì là duyên cho sự diệt không sanh trở lại. Là “đạo” (maggo) vì đi đến trong khi diệt trừ (phiền não), hoặc được những người mong cầu Niết-bàn tìm kiếm. Ở đây, vị ngọt là do tập, sự nguy hại là do khổ, sự xuất ly là do đạo và diệt. Như vậy, trong kinh nào mà bốn sự thật được trình bày về mặt bản chất, thì ở đó (vị ngọt v.v.) theo như văn bản. Nhưng trong kinh nào mà bốn sự thật không được trình bày về mặt bản chất, thì ở đó, sau khi rút ra bốn sự thật theo ý nghĩa, vị ngọt v.v. cần được xác định dựa vào chúng. Và ở đâu vị ngọt v.v. được trình bày về mặt bản chất, thì ở đó không cần phải nói gì thêm. Nhưng ở đâu chúng không được trình bày, thì ở đó, sau khi rút ra theo ý nghĩa, bốn sự thật cần được xác định dựa vào chúng. Nhưng ở đây, vị ngọt v.v. được trình bày về mặt bản chất theo cách ví dụ, do đó, để xác định các sự thật bằng chúng, đã nói “ādīnavo cā” v.v.

တတ္ထ ‘‘သံခိတ္တေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒုက္ခာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၈၇; မ. နိ. ၁.၁၂၀; ၃.၃၇၃; ဝိဘ. ၂၀၂) ဝစနတော တဏှာဝဇ္ဇာ တေဘူမကဓမ္မာ ဒုက္ခသစ္စံ, တေ စ အနိစ္စာဒိသဘာဝတ္တာ အာဒီနဝေါ, ဖလဉ္စ ဒေသနာယ သာဓေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ယံ လောကိယံ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဖလဉ္စ ဒုက္ခ’’န္တိ. အဿာဒေါတိ တဏှာဝိပလ္လာသာနမ္ပိ ဣစ္ဆိတတ္တာ တေ သန္ဓာယ ‘‘အဿာဒေါ သမုဒယော’’တိ ဝုတ္တံ. သဟ ဝိပဿနာယ အရိယမဂ္ဂေါ ဒေသနာ စ [Pg.57] ဒေသနာဖလာဓိဂမဿ ဥပါယောတိ ကတွာ ‘‘ဥပါယော အာဏတ္တိ စ မဂ္ဂေါ’’တိ ဝုတ္တံ. နိဿရဏပဒေ စာပိ အရိယမဂ္ဂေါ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗော, န စာယံ သစ္စဝိဘာဂေါ အာကုလောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယထာ ဟိ သစ္စဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၂၀၈) ‘‘တဏှာ အဝသိဋ္ဌာ ကိလေသာ အဝသိဋ္ဌာ အကုသလာ ဓမ္မာ သာသဝါနိ ကုသလမူလာနိ သာသဝါ စ ကုသလာ ဓမ္မာ သမုဒယသစ္စဘာဝေန ဝိဘတ္တာ’’တိ တသ္မိံ တသ္မိံ နယေ တံတံအဝသိဋ္ဌာ တေဘူမကဓမ္မာ ဒုက္ခသစ္စဘာဝေန ဝိဘတ္တာ, ဧဝမိဓာပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနီတိ နိဂမနံ. ဣဒံ ဓမ္မစက္ကန္တိ ယာယံ ဘဂဝတော စတုသစ္စဝသေန သာမုက္ကံသိကာ ဓမ္မဒေသနာ, ဣဒံ ဓမ္မစက္ကံ.

Ở đây, theo lời dạy: “Tóm lại, năm thủ uẩn là khổ”, các pháp tam giới ngoại trừ ái dục là khổ đế. Và các pháp ấy, do có tự tánh vô thường v.v... nên là sự nguy hại. Và quả là điều cần được thành tựu bởi lời thuyết giảng. Trong đó, quả nào là pháp thế gian, nhắm đến quả ấy mà có lời nói rằng: “Và quả là khổ”. Về vị ngọt, do ái dục và các điên đảo cũng được mong muốn, nên nhắm đến chúng mà có lời nói rằng: “Vị ngọt là tập khởi”. Thánh đạo cùng với tuệ quán và lời thuyết giảng là phương tiện để chứng đắc quả của lời thuyết giảng, vì vậy có lời nói rằng: “Phương tiện và mệnh lệnh là đạo”. Và trong từ ngữ ‘sự xuất ly’, thánh đạo cũng cần được xác định. Cần phải thấy rằng sự phân tích các chân đế này không bị rối loạn. Bởi vì, giống như trong Phân Tích Chân Đế, “Ái dục, các phiền não còn lại, các pháp bất thiện còn lại, các thiện căn hữu lậu, và các pháp thiện hữu lậu được phân tích là tập đế”, theo mỗi phương pháp ấy, các pháp tam giới còn lại được phân tích là khổ đế, cũng vậy, ở đây cần phải thấy như thế. Lời nói “Đây là bốn chân đế” là phần kết luận. Về câu “Đây là bánh xe Pháp”, bài pháp thoại do chính đức Thế Tôn thuyết giảng theo bốn chân đế, đây là bánh xe Pháp.

ဣဒါနိ တဿာ ဓမ္မဒေသနာယ ဓမ္မစက္ကဘာဝံ သစ္စဝိဘင်္ဂသုတ္တဝသေန (မ. နိ. ၃.၃၇၁ အာဒယော) ဒဿေတုံ ‘‘ယထာဟ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ဣဒံ ဇာတိအာဒိဝိဘာဂံ သင်္ခေပတော ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓသင်္ဂဟံ တဏှာဝဇ္ဇံ တေဘူမကဓမ္မဇာတံ ဒုက္ခဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝေန ဒုက္ခဒုက္ခာဒိဘာဝေန စ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စန္တိ အတ္ထော. မေတိ ဘဂဝါ အတ္တာနံ နိဒ္ဒိသတိ. ဗာရာဏသိယန္တိ ဗာရာဏသီနာမကဿ နဂရဿ အဝိဒူရေ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓဣသီနံ အာကာသတော ဩတရဏဋ္ဌာနတာယ ဣသိပတနံ. မိဂါနံ တတ္ထ အဘယဿ ဒိန္နတ္တာ မိဂဒါယန္တိ စ လဒ္ဓနာမေ အဿမေ. ဥတ္တရတိ အတိက္ကမတိ, အဘိဘဝတီတိ ဝါ ဥတ္တရံ, နတ္ထိ ဧတဿ ဥတ္တရန္တိ အနုတ္တရံ. အနတိသယံ အပ္ပဋိဘာဂံ ဝါ. ကိဉ္စာပိ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာ အနေကာသု ဒေဝမနုဿပရိသာသု အနေကသတက္ခတ္တုံ တေသံ အရိယသစ္စပ္ပဋိဝေဓသမ္ပာဒနဝသေန ပဝတ္တိတာ, တထာပိ သဗ္ဗပဌမံ အညာသိကောဏ္ဍညပ္ပမုခါယ အဋ္ဌာရသပရိမာဏာယ ဗြဟ္မကောဋိယာ စတုသစ္စပ္ပဋိဝေဓဝိဘာဝနီယာ ဓမ္မဒေသနာ, တဿာ သာတိသယာ ဓမ္မစက္ကသမညာတိ ‘‘ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

Bây giờ, để chỉ ra rằng bài pháp thoại ấy là bánh xe Pháp, theo Kinh Phân Tích Chân Đế, câu bắt đầu bằng “Như đức Thế Tôn đã nói” được trích dẫn. Trong đó, “Đây là khổ” có nghĩa là: Tập hợp các pháp tam giới này, ngoại trừ ái dục, được phân tích thành sanh v.v..., tóm lại được thu nhiếp trong năm thủ uẩn, là thánh đế được gọi là ‘khổ’ vì là nền tảng của khổ và vì là khổ khổ v.v... Với từ ‘ta’, đức Thế Tôn chỉ đến chính mình. ‘Tại Bārāṇasī’ nghĩa là không xa thành phố tên Bārāṇasī. Nơi các vị ẩn sĩ Độc Giác Phật từ trên không trung đáp xuống nên gọi là Isipatana. Và trong khu tu viện có tên là Migadāya vì ở đó sự an toàn được ban cho các loài nai. ‘Vượt trội’ (uttaraṃ) vì nó vượt qua, nó chinh phục, hoặc nó áp đảo. Không có gì vượt trội hơn nó, nên gọi là ‘vô thượng’ (anuttaraṃ). Hoặc là không có gì hơn, không có gì sánh bằng. Mặc dù bài pháp thoại của đức Thế Tôn đã được chuyển vận hàng trăm ngàn lần trong nhiều hội chúng của chư thiên và loài người, nhằm mục đích giúp họ thấu triệt các thánh đế, tuy nhiên, bài pháp thoại đầu tiên nhất, làm sáng tỏ sự thấu triệt bốn chân đế cho mười tám triệu vị Phạm thiên do ngài Aññāsikoṇḍañña dẫn đầu, đối với bài pháp thoại ấy, danh xưng ‘bánh xe Pháp’ là đặc biệt hơn cả, do đó có lời nói rằng “bánh xe Pháp đã được chuyển vận”.

တတ္ထ သတိပဋ္ဌာနာဒိဓမ္မော ဧဝ ပဝတ္တနဋ္ဌေန စက္ကန္တိ ဓမ္မစက္ကံ, စက္ကန္တိ ဝါ အာဏာ. ဓမ္မတော အနပေတတ္တာ ဓမ္မဉ္စ တံ စက္ကဉ္စာတိ ဓမ္မစက္ကံ. ဓမ္မေန ဉာယေန စက္ကန္တိပိ ဓမ္မစက္ကံ. ယထာဟ – ‘‘ဓမ္မဉ္စ ပဝတ္တေတိ စက္ကဉ္စာတိ ဓမ္မစက္ကံ, စက္ကဉ္စ ပဝတ္တေတိ ဓမ္မဉ္စာတိ ဓမ္မစက္ကံ, ဓမ္မေန ပဝတ္တေတီတိ ဓမ္မစက္က’’န္တိအာဒိ (ပဋိ. မ. ၂.၄၁-၄၂). အပ္ပဋိဝတ္တိယန္တိ ဓမ္မိဿရဿ ဘဂဝတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘာဝတော ဓမ္မစက္ကဿ စ အနုတ္တရဘာဝတော အပ္ပဋိသေဓနီယံ. ကေန ပန အပ္ပဋိဝတ္တိယန္တိ အာဟ ‘‘သမဏေန ဝါ’’တိအာဒိ. တတ္ထ သမဏေနာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂတေန. ဗြာဟ္မဏေနာတိ [Pg.58] ဇာတိဗြာဟ္မဏေန. ပရမတ္ထသမဏဗြာဟ္မဏာနဉှိ ပဋိလောမနစိတ္တံယေဝ နတ္ထိ. ဒေဝေနာတိ ကာမာဝစရဒေဝေန. ကေနစီတိ ယေန ကေနစိ အဝသိဋ္ဌပါရိသဇ္ဇေန. ဧတ္တာဝတာ အဋ္ဌန္နမ္ပိ ပရိသာနံ အနဝသေသပရိယာဒါနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. လောကသ္မိန္တိ သတ္တလောကေ.

Trong đó, chính các pháp như Tứ Niệm Xứ v.v... do có ý nghĩa chuyển vận nên là bánh xe (cakka), vì vậy gọi là bánh xe Pháp (dhammacakka). Hoặc, bánh xe (cakka) là mệnh lệnh. Vì không tách rời khỏi Pháp, nên nó vừa là Pháp (dhamma) vừa là bánh xe (cakka) ấy, do đó gọi là bánh xe Pháp. Bánh xe theo Pháp, theo lẽ phải, cũng là bánh xe Pháp. Như có lời dạy: “Chuyển vận Pháp và chuyển vận bánh xe, nên là bánh xe Pháp; chuyển vận bánh xe và chuyển vận Pháp, nên là bánh xe Pháp; chuyển vận bằng Pháp, nên là bánh xe Pháp” v.v... ‘Không thể bị xoay chuyển ngược lại’ nghĩa là không thể bị ngăn cản, vì đức Thế Tôn là bậc Pháp vương, là bậc Chánh Đẳng Giác, và vì bánh xe Pháp là vô thượng. Để trả lời câu hỏi “Vậy không thể bị ai xoay chuyển ngược lại?”, ngài nói “bởi một sa-môn, hay...” v.v... Trong đó, ‘bởi một sa-môn’ nghĩa là bởi người đã xuất gia. ‘Bởi một bà-la-môn’ nghĩa là bởi bà-la-môn theo dòng dõi. Vì đối với các vị sa-môn và bà-la-môn chân chính, ngay cả tâm niệm chống đối cũng không có. ‘Bởi một vị trời’ nghĩa là bởi một vị trời ở cõi dục. ‘Bởi bất cứ ai’ nghĩa là bởi bất cứ thành viên nào còn lại trong hội chúng. Cần phải thấy rằng đến đây là đã bao gồm trọn vẹn cả tám hội chúng. ‘Trong thế gian’ nghĩa là trong thế giới chúng sanh.

တတ္ထာတိ တိဿံ စတုသစ္စဓမ္မဒေသနာယံ. အပရိမာဏာ ပဒါ, အပရိမာဏာ အက္ခရာတိ ဥပ္ပဋိပါဋိဝစနံ ယေဘုယျေန ပဒသင်္ဂဟိတာနိ အက္ခရာနီတိ ဒဿနတ္ထံ. ပဒါ အက္ခရာ ဗျဉ္ဇနာတိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသော ကတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အတ္ထဿာတိ စတုသစ္စသင်္ခါတဿ အတ္ထဿ. သင်္ကာသနာတိ သင်္ကာသိတဗ္ဗာကာရော. ဧသ နယော သေသေသုပိ. အတ္ထဿာတိ စ သမ္ဗန္ဓေ သာမိဝစနံ. ဣတိပိဒန္တိ ဣတီတိ ပကာရတ္ထော, ပိ-သဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော, ဣမိနာပိ ဣမိနာပိ ပကာရေန ဣဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. တေန ဇာတိအာဒိဘေဒေန ယထာဝုတ္တဿ ဒုက္ခသစ္စဿ အနေကဘေဒတံ တံဒီပကာနံ အက္ခရပဒါဒီနံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ အပရိမာဏတဉ္စ သမတ္ထေတိ.

‘Ở đó’ nghĩa là trong bài pháp thoại về bốn chân đế ấy. Lời nói “vô lượng câu, vô lượng chữ” là cách nói ngược thứ tự, nhằm mục đích chỉ ra rằng phần lớn các chữ được bao gồm trong các câu. Cần phải thấy rằng trong “câu, chữ, văn” có sự thay đổi về giống (ngữ pháp). ‘Của ý nghĩa’ nghĩa là của ý nghĩa được gọi là bốn chân đế. ‘Sự làm sáng tỏ’ là phương cách cần được làm sáng tỏ. Phương pháp này cũng nên được thấy trong các từ còn lại. Và ‘của ý nghĩa’ là sở hữu cách trong ý nghĩa liên hệ. Về ‘itipidaṃ’: ‘iti’ có nghĩa là ‘phương cách’, âm ‘pi’ có nghĩa là ‘tổng hợp’; ý nghĩa là “thánh đế là khổ này cần được biết theo phương cách này và phương cách kia”. Do đó, nó xác lập rằng khổ đế như đã nói có nhiều loại khác nhau với các phân loại như sanh v.v..., và xác lập tính vô lượng theo cách đã nói của các chữ, câu v.v... làm sáng tỏ khổ đế ấy.

အယံ ဒုက္ခသမုဒယောတိ အယံ ကာမတဏှာဒိဘေဒါ တဏှာဝဋ္ဋဿ မူလဘူတာ ယထာဝုတ္တဿ ဒုက္ခဿ နိဗ္ဗတ္တိဟေတုဘာဝတော ဒုက္ခသမုဒယော. အယံ ဒုက္ခနိရောဓောတိ အယံ သဗ္ဗသင်္ခတနိဿဋာ အသင်္ခတဓာတု ယထာဝုတ္တဿ ဒုက္ခဿ အနုပ္ပာဒနိရောဓပစ္စယတ္တာ ဒုက္ခနိရောဓော. အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ အယံ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒိအဋ္ဌင်္ဂသမူဟော ဒုက္ခနိရောဓသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆတိ အာရမ္မဏဝသေန တဒဘိမုခီဘူတတ္တာ ပဋိပဒါ စ ဟောတိ ဒုက္ခနိရောဓပ္ပတ္တိယာတိ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ. ဣတိပိဒန္တိ ပဒဿ ပန သမုဒယသစ္စေ အဋ္ဌသတတဏှာဝိစရိတေဟိ, နိရောဓသစ္စေ မဒနိမ္မဒနာဒိပရိယာယေဟိ, မဂ္ဂသစ္စေ သတ္တတ္တိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေဟိ အတ္ထော ဝိဘဇိတွာ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

“Đây là khổ tập” có nghĩa là: Ái này có các loại như ái dục v.v..., là gốc rễ của vòng luân hồi, do là nhân sanh khởi của khổ đã được nói đến nên (gọi là) khổ tập. “Đây là khổ diệt” có nghĩa là: Giới vô vi này đã thoát khỏi tất cả các pháp hữu vi, do là duyên của sự diệt không sanh trở lại của khổ đã được nói đến nên (gọi là) khổ diệt. “Đây là con đường đưa đến khổ diệt” có nghĩa là: Con đường này là tập hợp của tám chi phần bắt đầu bằng chánh kiến, đi đến Niết-bàn được gọi là sự diệt khổ do lấy (Niết-bàn) làm đối tượng, do hướng đến (Niết-bàn) ấy, và là con đường thực hành để đạt đến sự diệt khổ, nên (gọi là) con đường đưa đến khổ diệt. Còn đối với câu “itipidaṃ”, ý nghĩa cần được phân tích và hiểu rõ trong Tập đế bằng một trăm lẻ tám hành tướng của ái, trong Diệt đế bằng các từ đồng nghĩa bắt đầu bằng sự dập tắt say đắm, trong Đạo đế bằng ba mươi bảy pháp trợ bồ-đề. Phần còn lại cũng theo phương pháp đã nói.

ဧဝံ ‘‘ဒွါဒသ ပဒါနိ သုတ္တ’’န္တိ ဂါထာယ သကလဿ သာသနဿ ဆန္နံ အတ္ထပဒါနံ ဆန္နဉ္စ ဗျဉ္ဇနပဒါနံ ဝသေန ယာ ဒွါဒသပဒတာ ဝုတ္တာ, တမေဝ ‘‘ဓမ္မံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒေသေဿာမီ’’တိအာဒိနာ ဒေသနာဟာရဿ ဝိသယဒဿနဝသေန ဆဆက္ကပရိယာယံ (မ. နိ. ၃.၄၂၀ အာဒယော) ဧကဒေသေန ဥဒ္ဒိသိတွာ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တေန (သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁; မဟာဝ. ၁၃; ပဋိ. မ. ၂.၃၀) တဒတ္ထဿ သင်္ဂဟိတဘာဝဒဿနမုခေန သဗ္ဗဿာပိ ဘဂဝတော ဝစနဿ စတုသစ္စဒေသနာဘာဝံ တဒတ္ထဿ စ စတုသစ္စဘာဝံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ [Pg.59] မေ, ဘိက္ခဝေ, ဗာရာဏသိယ’’န္တိအာဒိနာ သစ္စဝိဘင်္ဂသုတ္တံ (မ. နိ. ၃.၃၇၁ အာဒယော) ဥဒ္ဒေသတော ဒဿေတွာ ‘‘တတ္ထ အပရိမာဏာ ပဒါ’’တိအာဒိနာ ဗျဉ္ဇနတ္ထပဒါနိ ဝိဘဇန္တော ဒွါဒသပဒဘာဝံ ဒီပေတွာ ဣဒါနိ တေသံ အညမညဝိသယိဝိသယဘာဝေန သမ္ဗန္ဓဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ဘဂဝါ အက္ခရေဟိ သင်္ကာသေတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Như vậy, bằng bài kệ “kinh có mười hai câu”, tính chất mười hai câu của toàn bộ giáo pháp đã được nói đến theo cách sáu câu nghĩa và sáu câu văn. Chính điều đó, sau khi đã nêu lên một phần bài kinh Sáu Sáu bắt đầu bằng “Này các Tỳ-khưu, Ta sẽ thuyết Pháp cho các ông” theo cách trình bày phạm vi của phương pháp thuyết giảng, và trong khi phân tích tính chất thuyết giảng về Tứ đế của toàn bộ lời dạy của Đức Thế Tôn và tính chất Tứ đế của ý nghĩa ấy bằng kinh Chuyển Pháp Luân với phương pháp trình bày tính chất được bao gồm của ý nghĩa ấy, sau khi đã trình bày kinh Phân Tích về các Sự Thật một cách tóm tắt bắt đầu bằng “Này các Tỳ-khưu, đây là khổ... của Ta ở Bārāṇasī”, trong khi phân tích các câu văn và câu nghĩa bắt đầu bằng “Ở đó, có vô số câu”, sau khi đã làm rõ tính chất mười hai câu, bây giờ để trình bày mối liên hệ của chúng với nhau qua tính chất đối tượng và chủ thể đối tượng, đã nói câu bắt đầu bằng “Ở đó, Đức Thế Tôn làm cho sáng tỏ bằng các mẫu tự”.

တတ္ထ ပဒါဝယဝဂ္ဂဟဏမုခေန ပဒဂ္ဂဟဏံ, ဂဟိတေ စ ပဒေ ပဒတ္ထာဝဗောဓော ဂဟိတပုဗ္ဗသင်္ကေတဿ ဟောတိ. တတ္ထ စ ပဒါဝယဝဂ္ဂဟဏေန ဝိယ ပဒဂ္ဂဟဏဿ, ပဒတ္ထာဝယဝဂ္ဂဟဏေနာပိ ပဒတ္ထဂ္ဂဟဏဿ ဝိသေသာဓာနံ ဇာယတီတိ အာဟ – ‘‘အက္ခရေဟိ သင်္ကာသေတီ’’တိ. ယသ္မာ ပန အက္ခရေဟိ သံခိတ္တေန ဒီပိယမာနော အတ္ထော ပဒပရိယောသာနေ ဝါကျဿ အပရိယောသိတတ္တာ ပဒေနေဝ ပကာသိတော ဒီပိတော ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ပဒေဟိ ပကာသေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝါကျပရိယောသာနေ ပန သော အတ္ထော ဝိဝရိတော ဝိဝဋော ကတော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဗျဉ္ဇနေဟိ ဝိဝရတီ’’တိ. ယသ္မာ စ ပကာရေဟိ ဝါကျဘေဒေ ကတေ တဒတ္ထော ဝိဘတ္တော နာမ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘အာကာရေဟိ ဝိဘဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ ဝါကျာဝယဝါနံ ပစ္စေကံ နိဗ္ဗစနဝိဘာဂေ ကတေ သော အတ္ထော ပါကဋော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘နိရုတ္တီဟိ ဥတ္တာနီကရောတီ’’တိ. ကတနိဗ္ဗစနေဟိ ဝါကျာဝယဝေဟိ ဝိတ္ထာရဝသေန နိရဝသေသတော ဒေသိတေဟိ ဝေနေယျာနံ စိတ္တပရိတောသနံ ဗုဒ္ဓိနိသာနဉ္စ ကတံ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘နိဒ္ဒေသေဟိ ပညပေတီ’’တိ. ဧတ္ထ စ အက္ခရေဟိ ဧဝ သင်္ကာသေတီတိ အဝဓာရဏံ အကတွာ အက္ခရေဟိ သင်္ကာသေတိယေဝါတိ ဧဝံ အဝဓာရဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ သတိ အတ္ထပဒါနံ နာနာဝါကျဝိသယတာပိ သိဒ္ဓါ ဟောတိ. တေန ဧကာနုသန္ဓိကေ သုတ္တေ ဆဠေဝ အတ္ထပဒါနိ, နာနာနုသန္ဓိကေ ပန အနုသန္ဓိမှိ အနုသန္ဓိမှိ ဆ ဆ အတ္ထပဒါနိ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗာနိ.

Ở đó, việc nắm bắt từ ngữ (diễn ra) thông qua việc nắm bắt các thành phần của từ ngữ, và khi từ ngữ đã được nắm bắt, sự thấu hiểu ý nghĩa của từ ngữ (diễn ra) đối với người đã nắm bắt quy ước từ trước. Và ở đó, cũng giống như việc nắm bắt từ ngữ được làm cho đặc biệt bởi việc nắm bắt các thành phần của từ ngữ, việc nắm bắt ý nghĩa của từ ngữ cũng được làm cho đặc biệt bởi việc nắm bắt các thành phần của ý nghĩa từ ngữ, vì vậy ngài đã nói: “làm cho sáng tỏ bằng các mẫu tự”. Hơn nữa, vì ý nghĩa được làm sáng tỏ một cách ngắn gọn bằng các mẫu tự, khi kết thúc từ ngữ, do câu văn chưa kết thúc, nên (ý nghĩa ấy) được làm cho rõ ràng, được làm sáng tỏ chỉ bằng từ ngữ, do đó đã nói: “làm cho rõ ràng bằng các từ ngữ”. Hơn nữa, khi kết thúc câu văn, ý nghĩa ấy được giải thích, được phơi bày, do đó đã nói: “giải thích bằng các câu văn”. Và vì khi câu văn được phân chia theo các thể cách, ý nghĩa của nó được gọi là đã được phân tích, do đó đã nói: “phân tích bằng các thể cách”. Tương tự, khi các thành phần của câu văn được phân tích riêng lẻ theo ngữ nguyên, ý nghĩa ấy trở nên rõ ràng, do đó đã nói: “làm cho hiển nhiên bằng các ngữ nguyên”. Ngài đã nói: “trình bày bằng các chỉ dẫn” vì khi các thành phần của câu văn đã được giải thích ngữ nguyên được thuyết giảng một cách chi tiết và không còn sót lại, sự hài lòng trong tâm và sự sắc bén của trí tuệ được tạo ra cho các chúng sanh cần được giáo hóa. Và ở đây, không nên hiểu sự nhấn mạnh là “làm cho sáng tỏ chỉ bằng các mẫu tự” (akkharehi eva saṅkāseti), mà nên hiểu sự nhấn mạnh như sau: “chắc chắn làm cho sáng tỏ bằng các mẫu tự” (akkharehi saṅkāseti eva). Vì khi như vậy, tính chất đối tượng của các câu nghĩa đối với nhiều câu văn khác nhau cũng được thành tựu. Do đó, trong một bài kinh có một mạch văn, chỉ có sáu câu nghĩa cần được xác định; nhưng trong một bài kinh có nhiều mạch văn khác nhau, sáu câu nghĩa cần được xác định trong mỗi mạch văn.

‘‘အက္ခရေဟိ စ ပဒေဟိ စ ဥဂ္ဃဋေတီ’’တိအာဒိနာ ဗျဉ္ဇနပဒါနံ ကိစ္စသာဓနံ ဒဿေတိ. ဝေနေယျတ္တယဝိနယမေဝ ဟိ တေသံ ဗျာပါရော. အဋ္ဌာနဘာဝတော ပန သစ္စပ္ပဋိဝေဓဿ ပဒပရမော န ဣဓ ဝုတ္တော. နေယျဂ္ဂဟဏေနေဝ ဝါ တဿာပိ ဣဓ ဂဟဏံ သေက္ခဂ္ဂဟဏေန ဝိယ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနဿာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အက္ခရေဟီတိအာဒီသု ကရဏသာဓနေ ကရဏဝစနံ, န ဟေတုမှိ. အက္ခရာဒီနိ ဟိ ဥဂ္ဃဋနာဒိအတ္ထာနိ, န ဥဂ္ဃဋနာဒိအက္ခရာဒိအတ္ထံ. ယဒတ္ထာ စ ကိရိယာ [Pg.60] သော ဟေတု, ယထာ ‘‘အန္နေနဝသတီ’’တိ. ဥဂ္ဃဋေတီတိ သောတာဝဓာနံ ကတွာ သမာဟိတစိတ္တာနံ ဝေနေယျာနံ သင်္ကာသနဝသေန အက္ခရေဟိ ဝိသေသံ အာဒဟန္တော ယထာ ပဒပရိယောသာနေ အာသယပ္ပဋိဗောဓော ဟောတိ, တထာ ယထာဓိပ္ပေတံ အတ္ထံ သင်္ခေပေန ကထေတိ ဥဒ္ဒိသတီတိ အတ္ထော. ဝိပဉ္စယတီတိ ယထာဥဒ္ဒိဋ္ဌံ အတ္ထံ နိဒ္ဒိသတိ. ဝိတ္ထာရေတီတိ ဝိတ္ထာရံ ကရောတိ, ဝိတ္ထာရံ ကတွာ အာစိက္ခတိ ဝါ, ပဋိနိဒ္ဒိသတီတိ အတ္ထော. ယသ္မာ စေတ္ထ ဥဂ္ဃဋေတီတိ ဥဒ္ဒိသနံ အဓိပ္ပေတံ. ဥဒ္ဒေသော စ ဒေသနာယ အာဒိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘ဥဂ္ဃဋနာ အာဒီ’’တိ. တထာ ဝိပဉ္စနံ နိဒ္ဒိသနံ, ဝိတ္ထရဏံ ပဋိနိဒ္ဒိသနံ, နိဒ္ဒေသပဋိနိဒ္ဒေသာ စ ဒေသနာယ မဇ္ဈပရိယောသာနာတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဝိပဉ္စနာ မဇ္ဈေ, ဝိတ္ထာရဏာ ပရိယောသာန’’န္တိ.

Bằng câu bắt đầu bằng “nêu lên bằng các mẫu tự và các từ ngữ”, ngài trình bày sự hoàn thành phận sự của các câu văn. Vì phận sự của chúng chính là giáo huấn ba loại chúng sanh cần được giáo hóa. Tuy nhiên, do không phải là trường hợp để thấu triệt chân lý, hạng người padaparama không được đề cập ở đây. Hoặc nên hiểu rằng, cũng giống như hạng thiện phàm phu được bao gồm bởi việc đề cập đến bậc hữu học, hạng người ấy cũng được bao gồm ở đây chỉ bằng việc đề cập đến hạng người neyya. Trong các từ bắt đầu bằng “akkharehi”, đây là cách nói về công cụ trong ý nghĩa công cụ, không phải trong ý nghĩa nguyên nhân. Vì các mẫu tự v.v... có mục đích là nêu lên v.v..., chứ việc nêu lên v.v... không có mục đích là các mẫu tự v.v... Và hành động có mục đích gì, mục đích đó được gọi là nguyên nhân, ví như “sống nhờ vào thức ăn”. “Ugghaṭeti” có nghĩa là: sau khi đã chú tâm lắng nghe, vị ấy nói và nêu lên một cách tóm tắt ý nghĩa mong muốn theo cách mà sự thấu hiểu ý định có thể xảy ra khi kết thúc từ ngữ, bằng cách tạo ra sự đặc biệt bằng các mẫu tự theo cách trình bày tóm tắt cho các chúng sanh cần được giáo hóa có tâm định tĩnh. “Vipañcayati” có nghĩa là trình bày ý nghĩa đã được nêu lên. “Vitthāreti” có nghĩa là làm cho chi tiết, hoặc sau khi làm cho chi tiết thì giảng giải, tức là trình bày lại một cách chi tiết. Và vì ở đây, “ugghaṭeti” có ý chỉ sự nêu lên. Và sự nêu lên là phần đầu của bài thuyết giảng, do đó đã nói: “sự nêu lên là phần đầu”. Tương tự, sự trình bày là sự trình bày (niddesana), sự làm cho chi tiết là sự trình bày lại (paṭiniddesana), và sự trình bày và sự trình bày lại là phần giữa và phần cuối của bài thuyết giảng. Do đó đã nói: “sự trình bày ở giữa, sự làm cho chi tiết ở cuối”.

ဧဝံ ‘‘အက္ခရေဟိ သင်္ကာသေတီ’’တိအာဒိနာ ဆန္နံ ဗျဉ္ဇနပဒါနံ ဗျာပါရံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အတ္ထပဒါနံ ဗျာပါရံ ဒဿေတုံ ‘‘သောယံ ဓမ္မဝိနယော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သီလာဒိဓမ္မော ဧဝ ပရိယတ္တိအတ္ထဘူတော ဝေနေယျဝိနယနတော ဓမ္မဝိနယော. ဥဂ္ဃဋီယန္တောတိ ဥဒ္ဒိသိယမာနော. တေနာတိ ဥဂ္ဃဋိတညူဝိနယနေန. ဝိပဉ္စီယန္တောတိ နိဒ္ဒိသိယမာနော. ဝိတ္ထာရီယန္တောတိ ပဋိနိဒ္ဒိသိယမာနော.

Như vậy, sau khi đã trình bày tác dụng của sáu văn tự cú bằng câu bắt đầu là ‘akkharehi saṅkāsetī’, bây giờ để trình bày tác dụng của các nghĩa cú, câu bắt đầu là ‘soyaṃ dhammavinayo’ đã được nói đến. Trong đó, chính pháp có giới v.v., là nghĩa của pháp học, do vì giáo huấn chúng sanh cần được giáo huấn nên được gọi là giáo pháp và giới luật. ‘Ugghaṭīyanto’ có nghĩa là được nêu lên tóm tắt. ‘Tena’ có nghĩa là bằng sự giáo huấn hạng người liễu ngộ khi nghe tóm tắt. ‘Vipañcīyanto’ có nghĩa là được trình bày không tóm tắt không chi tiết. ‘Vitthārīyanto’ có nghĩa là được trình bày lại một cách chi tiết.

၁၀. ဧတ္တာဝတာ ‘‘ဓမ္မံ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဒေသေဿာမီ’’တိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာယ ပါဠိယာ တိဝိဓကလျာဏတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အတ္ထဗျဉ္ဇနသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတုံ ‘‘ဆ ပဒါနိ အတ္ထော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တံ သုဝိညေယျံ. ‘‘တေနာဟ ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ ဒေသနာဟာရဿ ဝိသယဘာဝေန ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ ပါဠိံ နိဂမနဝသေန ဒဿေတိ. လောကုတ္တရန္တိအာဒိ ‘‘ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓ’’န္တိ ပဒါနံ အတ္ထဝိဝရဏံ. တတ္ထ ဥပဋ္ဌိတံ သဗ္ဗဝိသေသာနန္တိ သဗ္ဗေသံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မသင်္ခါတာနံ ဝိသေသာနံ အဓိသီလသိက္ခာဒိဝိသေသာနံ ဝါ ဥပတိဋ္ဌနဋ္ဌာနံ. ‘‘ဣဒံ နေသံ ပဒက္ကန္တ’’န္တိအာဒီနံ ဝိယ ဧတဿ သဒ္ဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘ဣဒံ ဝုစ္စတိ တထာဂတပဒံ ဣတိပီ’’တိအာဒီသု ဣဒံ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟံ သာသနဗြဟ္မစရိယံ တထာဂတဂန္ဓဟတ္ထိနော ပဋိပတ္တိဒေသနာဂမနေဟိ ကိလေသဂဟနံ ဩတ္ထရိတွာ ဂတမဂ္ဂေါတိပိ. တေန ဂေါစရဘာဝနာသေဝနာဟိ နိသေဝိတံ ဘဇိတန္တိပိ. တဿ မဟာဝဇိရဉာဏသဗ္ဗညုတညာဏဒန္တေဟိ အာရဉ္ဇိတံ တေဘူမကဓမ္မာနံ အာရဉ္ဇနဋ္ဌာနန္တိပိ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော. အတော စေတန္တိ ယတော တထာဂတပဒါဒိဘာဝေန ဝုစ္စတိ, အတော အနေနေဝ ကာရဏေန ဗြဟ္မုနော သဗ္ဗသတ္တုတ္တမဿ ဘဂဝတော, ဗြဟ္မံ ဝါ သဗ္ဗသေဋ္ဌံ စရိယန္တိ ပညာယတိ ယာဝဒေဝ [Pg.61] မနုဿေဟိ သုပ္ပကာသိတတ္တာ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရေဟိ ဉာယတိ. တေနာဟ ဘဂဝါတိ ယထာဝုတ္တတ္ထံ ပါဠိံ နိဂမနဝသေန ဒဿေတိ.

10. Bằng chừng ấy lời, sau khi đã trình bày ba phương diện tốt đẹp của đoạn Pāḷi đã được nêu lên tóm tắt là ‘Này các Tỳ khưu, Ta sẽ thuyết pháp cho các con’, bây giờ để trình bày sự viên mãn về nghĩa và văn, câu bắt đầu là ‘sáu cú là nghĩa’ đã được nói đến. Lời ấy dễ hiểu. Bằng câu bắt đầu là ‘Do đó, Đức Thế Tôn đã nói’, ngài trình bày lại đoạn Pāḷi đã được nêu lên tóm tắt như là đối tượng của phương pháp thuyết giảng theo cách kết luận. Câu bắt đầu là ‘siêu thế’ là lời giải thích nghĩa của các cú ‘hoàn toàn đầy đủ, thanh tịnh’. Trong đó, ‘upaṭṭhitaṃ sabbavisesānaṃ’ có nghĩa là nơi an trú của tất cả các pháp đặc biệt được gọi là pháp siêu nhân, hoặc của các pháp đặc biệt có tăng thượng giới học v.v. Sự thành tựu từ ngữ của cú này cần được hiểu giống như của các câu bắt đầu là ‘idaṃ nesaṃ padakkantaṃ’. Trong các câu bắt đầu là ‘idaṃ vuccati tathāgatapadaṃ itipī’, phạm hạnh trong giáo pháp này, được bao gồm bởi ba học xứ, cũng được gọi là con đường đã đi của con voi chúa hương thơm là Đức Như Lai sau khi đã dẫm đạp lên khu rừng rậm phiền não bằng sự thực hành và sự thuyết giảng. Cũng được gọi là nơi đã được ngài thường xuyên thực hành, đã được thực hành bằng cách thực hành đối tượng và thực hành tu tập. Cũng được gọi là nơi đã được đâm thủng, là nơi đâm thủng các pháp trong ba cõi bằng ngà là trí tuệ kim cương vĩ đại và trí tuệ toàn giác của ngài; đó là ý nghĩa. ‘Ato cetaṃ’ có nghĩa là: vì được gọi là dấu chân của Như Lai v.v., do chính lý do này, nó được biết là hạnh của bậc Phạm Thiên, của Đức Thế Tôn, là bậc tối thượng trong tất cả chúng sanh, hoặc là hạnh tối thượng, vì đã được chư thiên và loài người tuyên thuyết rõ ràng, nên được biết theo các cách đã nói. Bằng câu ‘Do đó, Đức Thế Tôn đã nói’, ngài trình bày lại đoạn Pāḷi có ý nghĩa đã nói theo cách kết luận.

အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနတ္ထတာယ ဘဂဝတော ဒေသနာယ ယာဝဒေဝ အရိယမဂ္ဂသမ္ပာပနတ္ထော ဒေသနာဟာရောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ကေသံ အယံ ဓမ္မဒေသနာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ယောဂီန’’န္တိ အာဟ. စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာယ ယုတ္တပ္ပယုတ္တာတိ ယောဂိနော. တေ ဟိ ဣမံ ဒေသနာဟာရံ ပယောဇေန္တီတိ. ဣဒံ ဝစနံ ဒေသနာဟာရဝိဘင်္ဂဿ ယထာနုသန္ဓိနာ သမ္မာ ဌပိတဘာဝံ ဒဿေတုံ ပကရဏံ သင်္ဂါယန္တေဟိ ဌပိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော’’တိ. နိယုတ္တောတိ ပါဠိတော အဿာဒါဒိပဒတ္ထေ နိဒ္ဓါရေတွာ ယောဇိတောတိ အတ္ထော.

Để trình bày rằng: ‘Do vì sự thuyết giảng của Đức Thế Tôn có mục đích là vô thủ trước Niết-bàn, nên phương pháp thuyết giảng có mục đích là đưa đến tận Thánh đạo’, sau khi hỏi rằng: ‘Bài pháp này dành cho ai?’, ngài đã nói: ‘Dành cho các hành giả’. Những vị thường xuyên tinh tấn trong việc tu tập đề mục nghiệp xứ Tứ đế nên được gọi là hành giả. Vì rằng các vị ấy thực hành phương pháp thuyết giảng này. Cần phải thấy rằng lời này đã được các trưởng lão kết tập kinh điển đặt vào để trình bày rằng nó đã được đặt vào một cách đúng đắn, phù hợp với mạch văn của phẩm Phân Tích Phương Pháp Thuyết Giảng. Thật vậy, đã được nói rằng: ‘Do đó, trưởng lão Mahākaccāyano đã nói’. ‘Niyutto’ có nghĩa là: sau khi đã xác định và rút ra các nghĩa của các cú như vị ngọt v.v. từ trong Pāḷi, rồi áp dụng.

ဒေသနာဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Chú giải phẩm Phân Tích Phương Pháp Thuyết Giảng đã kết thúc.

၂. ဝိစယဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

2. Chú giải phẩm Phân Tích Phương Pháp Thẩm Xét

၁၁. တတ္ထ ကတမော ဝိစယော ဟာရောတိအာဒိ ဝိစယဟာရဝိဘင်္ဂေါ. တတ္ထာယံ အပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ – ကိံ ဝိစိနတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဝိစိနတီ’’တိ ဧတေန ဝိစယသဒ္ဒဿ ကတ္တုနိဒ္ဒေသတံ ဒဿေတိ. ကိန္တိ ပနတ္ထဿ ဟာရဿ ဝိသယော ပုစ္ဆိတောတိ တံ တဿ ဝိသယံ ဒဿေတုံ ‘‘ပဒံ ဝိစိနတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပဒံ ဝိစိနတီတိ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ နိဂမနာ သုတ္တဿ သဗ္ဗံ ပဒံ ဝိစိနတိ. အယဉ္စ ဝိစယော ဒုဝိဓော သဒ္ဒတော အတ္ထတော စ. တေသု ‘‘ဣဒံ နာမပဒံ, ဣဒံ အာချာတပဒံ, ဣဒံ ဥပသဂ္ဂပဒံ, ဣဒံ နိပါတပဒံ, ဣဒံ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ, ဣဒံ ပုရိသလိင်္ဂံ, ဣဒံ နပုံသကလိင်္ဂံ, ဣဒံ အတီတကာလံ, ဣဒံ အနာဂတကာလံ, ဣဒံ ဝတ္တမာနကာလံ, ဣဒံ ကတ္တုသာဓနံ, ဣဒံ ကရဏသာဓနံ, ဣဒံ ကမ္မသာဓနံ, ဣဒံ အဓိကရဏသာဓနံ, ဣဒံ ပစ္စတ္တဝစနံ, ဣဒံ ဥပယောဂဝစနံ, ယာဝ ဣဒံ ဘုမ္မဝစနံ, ဣဒံ ဧကဝစနံ, ဣဒံ အနေကဝစန’’န္တိ ဧဝမာဒိဝိဘာဂဝစနံ, အယံ သဒ္ဒတော ပဒဝိစယော. သော ပနာယံ ပဒဝိစယော အဝိပရီတသဘာဝနိရုတ္တိသလ္လက္ခဏေနေဝ သမ္ပဇ္ဇတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အတ္ထတော ပန ဝိစယော တေန တေန ပဒေန ဝတ္တဗ္ဗအတ္ထသံဝဏ္ဏနာ. သစေ ပန ပဒံ ပုစ္ဆာဒိဝသေန ပဝတ္တံ, တဿ တဒတ္ထဿ စ ပုစ္ဆာဒိဘာဝေါ ဝိစေတဗ္ဗောတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ပဉှံ ဝိစိနတီ’’တိအာဒိမာဟ.

11. Trong đó, câu bắt đầu là ‘Phương pháp thẩm xét là gì?’ là phẩm Phân Tích Phương Pháp Thẩm Xét. Trong đó, đây là phần giải thích các cú theo thứ tự – trong đoạn văn ‘kiṃ vicinati’, bằng cú ‘vicinati’ này, ngài trình bày rằng từ ‘vicaya’ là một từ chỉ tác nhân. Còn bằng cú ‘kiṃ’, đối tượng của phương pháp ấy được hỏi đến, do đó để trình bày đối tượng ấy của phương pháp ấy, câu bắt đầu là ‘thẩm xét cú’ đã được nói đến. Trong đó, ‘thẩm xét cú’ có nghĩa là thẩm xét tất cả các cú của bài kinh, từ đầu cho đến kết luận. Và sự thẩm xét này có hai loại: về mặt từ ngữ và về mặt ý nghĩa. Trong hai loại đó, lời phân chia như sau: ‘đây là danh từ cú, đây là động từ cú, đây là giới từ cú, đây là bất biến từ cú, đây là nữ tính, đây là nam tính, đây là trung tính, đây là thời quá khứ, đây là thời vị lai, đây là thời hiện tại, đây là tác nhân cách, đây là công cụ cách, đây là đối tượng cách, đây là vị trí cách, đây là chủ cách, đây là đối cách, cho đến vị trí cách, đây là số ít, đây là số nhiều’ – đây là sự thẩm xét cú về mặt từ ngữ. Cần phải thấy rằng sự thẩm xét cú ấy chỉ được hoàn thành bằng cách ghi nhận ngôn ngữ tự nhiên không sai lệch. Còn sự thẩm xét về mặt ý nghĩa là sự giải thích ý nghĩa cần được nói đến bởi cú này hay cú kia. Nếu một cú được dùng theo cách hỏi v.v., thì tính chất hỏi v.v. của cú đó và của ý nghĩa đó cần phải được thẩm xét; để trình bày ý nghĩa này, ngài đã nói câu bắt đầu là ‘thẩm xét câu hỏi’.

ယသ္မာ [Pg.62] စ သဗ္ဗော ဒေသနာဟာရော ဝိစယဟာရဿ ဝိသယော သုတ္တဿ ဝိစယောတိ ကတွာ, တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘အဿာဒံ ဝိစိနတီ’’တိအာဒိ. ယသ္မာ ပန အနုဂီတီတိ ဧတ္ထ အနုရူပါ ဂီတိ အနုဂီတီတိ အယမ္ပိ အတ္ထော ဣစ္ဆိတော, တသ္မာ ဝိစိယမာနဿ သုတ္တပဒဿ အနုရူပတော သုတ္တန္တရပဒါနိပိ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဝါ ပဒုဒ္ဓါရဝသေန ဝါ အာနေတွာ ဝိစေတဗ္ဗာနီတိ ဒဿေန္တော ‘‘သဗ္ဗေ နဝ သုတ္တန္တေ ဝိစိနတီ’’တိ အာဟ. နဝ သုတ္တန္တေတိ သုတ္တဂေယျာဒိကေ နဝ သုတ္တေ, ယထာသမ္ဘဝတောတိ အဓိပ္ပာယော. အယံ ဝိစယဟာရဿ ပဒတ္ထနိဒ္ဒေသော.

Và vì rằng toàn bộ phương pháp thuyết giảng là đối tượng của phương pháp thẩm xét, do vì nó thẩm xét bài kinh, cho nên đã nói câu bắt đầu là ‘thẩm xét vị ngọt’. Còn vì rằng trong cú ‘anugīti’, ý nghĩa ‘anugīti là sự tụng đọc tương ứng’ cũng được mong muốn, cho nên để trình bày rằng, một cách tương ứng với cú kinh đang được thẩm xét, các cú trong kinh khác cũng cần được mang đến và thẩm xét, hoặc bằng cách trích dẫn ý nghĩa, hoặc bằng cách trích dẫn cú, ngài đã nói ‘thẩm xét tất cả chín kinh điển’. ‘Chín kinh điển’ có nghĩa là thẩm xét chín loại kinh như Sutta, Geyya v.v., tùy theo trường hợp; đó là chủ ý. Đây là phần trình bày ý nghĩa các cú của phương pháp thẩm xét.

ဧဝံ နိဒ္ဒေသဝါရေ ဝိစယဟာရော သင်္ခေပတော နိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ တံ ဝိဘာဂေန နိဒ္ဒိသိတွာ ပဋိနိဒ္ဒေသဝသေန ဝိဘဇန္တော ယသ္မာ ပဒဝိစယော သုတ္တဿ အနုပဒံ ပဝတ္တေတဗ္ဗတာယ အတိဘာရိကော န သုကရော စာတိ တံ အနာမသိတွာ ပဉှဝိဿဇ္ဇနဝိစယေ တာဝ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာ ကိံ ဘဝေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယထာ ကိံ ဘဝေတိ ယေန ပကာရေန သော ဝိစယော ပဝတ္တေတဗ္ဗော, တံ ပကာရဇာတံ ကိံ ဘဝေ, ကီဒိသံ ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. ‘‘ယထာ ကိံ ဘဝေယျာ’’တိပိ ပါဌော. ပုန ယထာတိ နိပါတမတ္တံ. အာယသ္မာတိ ပိယဝစနံ အဇိတောတိ ဗာဝရီဗြာဟ္မဏဿ ပရိစာရကဘူတာနံ သောဠသန္နံ အညတရော. ပါရာယနေတိ ပါရံ ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာနံ, တဿ အဓိဂမူပါယဒေသနတ္တာ ကိဉ္စာပိ သဗ္ဗံ ဘဂဝတော ဝစနံ ‘‘ပါရာယန’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ, သင်္ဂီတိကာရေဟိ ပန ဝတ္ထုဂါထာနုဂီတိဂါထာဒီဟိ သဒ္ဓိံ အဇိတသုတ္တာဒီနံ (သု. နိ. ၁၀၃၈ အာဒယော; စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာ ၅၇ အာဒယော, အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၁ အာဒယော) သောဠသန္နံ သုတ္တာနံ ဣဒံ နာမံ ကတန္တိ တေသညေဝ ပါရာယနသမညာတိ အာဟ ‘‘ပါရာယနေ’’တိ. ကေစိ ‘‘ပါရာယနိကော’’တိ ပဌန္တိ. တေ ကိရ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇူပဂမနတော ပုဗ္ဗေ ပါရာယနံ အဓီယန္တာ ဝိစရိံသု. တသ္မာ အယမ္ပိ ပါရာယနံ ဝတ္တေတီတိ ပါရာယနိကောတိ ဝုတ္တော. ပုစ္ဆတီတိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ, နနု ပုစ္ဆာနိဗ္ဗတ္တတ္တာ အတီတာတိ? သစ္စမေတံ, ပုစ္ဆနာကာရံ ပန ဗုဒ္ဓိယံ ဝိပရိဝတ္တမာနံ ကတွာ ဧဝမာဟ.

Như vậy, trong chương chỉ dẫn, phương pháp thẩm sát đã được chỉ ra một cách tóm tắt. Do đó, trong khi phân tích điều ấy bằng cách chỉ ra theo sự phân loại và theo cách thức chỉ dẫn đối lại, vì rằng việc thẩm sát từng từ theo từng từ của bài kinh là điều nên được tiến hành, (nhưng) nó quá nặng nề và không dễ làm, nên không đề cập đến việc thẩm sát từng từ ấy, trước tiên, trong khi trình bày về sự thẩm sát câu hỏi và câu trả lời, ngài đã nói câu bắt đầu bằng "yathā kiṃ bhave". Trong đó, câu "yathā kiṃ bhave" có nghĩa là: sự thẩm sát ấy nên được tiến hành theo cách thức nào, loại cách thức ấy là gì, là như thế nào? Cũng có dị bản là "Yathā kiṃ bhaveyyā". Lại nữa, "yathā" chỉ là một tiểu từ. "Āyasmā" (hiền giả) là một lời nói thân ái. "Ajita" là một trong mười sáu vị thị giả của Bà-la-môn Bāvarī. Trong từ "Pārāyana", "bờ kia" được gọi là Níp-bàn; vì là lời thuyết giảng về phương pháp để chứng đắc Níp-bàn ấy, cho nên mặc dù tất cả lời dạy của Đức Thế Tôn đều xứng đáng được gọi là "Pārāyana", tuy nhiên, các vị kết tập sư đã đặt tên này cho mười sáu bài kinh, bắt đầu bằng kinh Ajita, cùng với các kệ tự sự, kệ tán thán, v.v. Vì thế, đó chỉ là danh xưng "Pārāyana" của chính các bài kinh ấy, nên ngài nói "trong Pārāyana". Một số vị đọc là "pārāyaniko". Nghe nói rằng, trước khi xuất gia làm đạo sĩ, các vị ấy đã đi đây đó học hỏi về Pārāyana. Do đó, vị này cũng thực hành Pārāyana, nên được gọi là "pārāyaniko". Tại sao lại nói "hỏi"? Chẳng phải câu hỏi đã được đặt ra nên đã là quá khứ rồi sao? Điều đó đúng, nhưng ngài nói như vậy sau khi làm cho hình thức câu hỏi xoay chuyển trong trí tuệ của mình.

ပုစ္ဆာ စ နာမေသာ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာ ဝိမတိစ္ဆေဒနာ အနုမတိပုစ္ဆာ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ ဧကံသဗျာကရဏီယာ ဝိဘဇ္ဇဗျာကရဏီယာ ပဋိပုစ္ဆာဗျာကရဏီယာ ဌပနီယာ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနာ သတ္တာဓိဋ္ဌာနာတိ အနေကဝိဓာ. တသ္မာ ‘‘ကိမယံ ပုစ္ဆာ အဒိဋ္ဌဇောတနာ’’တိအာဒိနာ ယထာသမ္ဘဝံ ပုစ္ဆာ ဝိစေတဗ္ဗာ. ယထာ စေတ္ထ ပုစ္ဆာဝိဘာဂေါ, ဧဝံ ဝိဿဇ္ဇနဝိဘာဂေါပိ [Pg.63] ဝိဿဇ္ဇနဝိစယေ ယထာသမ္ဘဝံ ဝတ္တဗ္ဗော. ပုစ္ဆာသဘာဂေန ဟိ ဝိဿဇ္ဇနန္တိ. ဣဓ ပန ဝိမတိစ္ဆေဒနံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆံ ဥဒါဟရိတွာ တတ္ထ ဝိစယနာကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော’’တိအာဒိမာဟ.

Và câu hỏi này có nhiều loại: câu hỏi làm sáng tỏ điều chưa thấy, câu hỏi so sánh điều đã thấy, câu hỏi cắt đứt sự nghi ngờ, câu hỏi xin sự đồng thuận, câu hỏi do muốn nói, câu hỏi cần trả lời dứt khoát, câu hỏi cần trả lời phân tích, câu hỏi cần hỏi lại rồi trả lời, câu hỏi cần gác lại, câu hỏi dựa trên pháp, câu hỏi dựa trên chúng sanh. Do đó, câu hỏi cần được thẩm sát tùy theo trường hợp, bắt đầu bằng "Câu hỏi này có phải là câu hỏi làm sáng tỏ điều chưa thấy không?". Và như ở đây có sự phân loại câu hỏi, cũng vậy, sự phân loại câu trả lời cũng nên được nói đến trong phần thẩm sát câu trả lời, tùy theo trường hợp. Vì rằng câu trả lời tương ứng với bản chất của câu hỏi. Tuy nhiên, ở đây, sau khi nêu lên một câu hỏi thuộc loại cắt đứt sự nghi ngờ và dựa trên chúng sanh, để trình bày cách thức thẩm sát trong đó, ngài đã nói câu bắt đầu bằng "kenassu nivuto loko".

တတ္ထ ကေနာတိ ကတ္တရိ ကရဏဝစနံ. သူတိ နိပါတမတ္တံ, သူတိ ဝါ သံသယေ နိပါတော, တေနဿ ပဉှဿ ဝိမတိစ္ဆေဒနပုစ္ဆာဘာဝံ ဒဿေတိ. နိဝုတောတိ ပဋိစ္ဆာဒိတော. လောကောတိ သတ္တလောကော. ဣစ္စာယသ္မာ အဇိတောတိ သင်္ဂီတိကာရကဝစနံ. နပ္ပကာသတီတိ န ပညာယတိ. ကိဿာဘိလေပနံ ဗြူသီတိ ကိံ အဿ လောကဿ အဘိလေပနံ ဝဒသိ. ‘‘ကိံ သွာဘိလေပန’’န္တိပိ ပါဌော, တဿ ကိံ သု အဘိလေပနန္တိ ပဒဝိဘာဂေါ.

Trong đó, từ "kena" là công cụ cách dùng trong nghĩa chủ cách. "Su" chỉ là một tiểu từ, hoặc "su" là một tiểu từ chỉ sự nghi ngờ; nhờ đó, nó cho thấy câu hỏi này có bản chất là câu hỏi cắt đứt sự nghi ngờ. "Nivuto" nghĩa là bị bao phủ. "Loko" nghĩa là thế gian chúng sanh. "Iccāyasmā ajito" là lời của các vị kết tập sư. "Nappakāsati" nghĩa là không được tỏ rõ. "Kissābhilepanaṃ brūsi" nghĩa là Ngài nói cái gì là chất phết dính của thế gian này? Cũng có dị bản là "Kiṃ svābhilepanaṃ", sự phân chia từ của nó là "kiṃ su abhilepanaṃ".

ပဒါနီတိ ပဇ္ဇတိ ဧတေဟိ အတ္ထောတိ ပဒါနိ, ဝါကျာနိ. ပုစ္ဆိတာနီတိ ပုစ္ဆာဘာဝေန ဝုတ္တာနီတိ အတ္ထော. ဧကော ပဉှောတိ ယဒိပိ စတ္တာရိ ပဒါနိ ပုစ္ဆနဝသေန ဝုတ္တာနိ, ဉာတုံ ဣစ္ဆိတော ပန အတ္ထော ဧကော ဧဝါတိ ‘‘ဧကော ပဉှော’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘ဧကဝတ္ထုပရိဂ္ဂဟာ’’တိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ကိဉ္စာပိ နိဝါရဏအပ္ပကာသနအဘိလေပနမဟာဘယသင်္ခါတာ ပုစ္ဆာယ ဂဟိတာ စတ္တာရော ဧတေ အတ္ထာ, တေ ပနေကံ လောကံ ပတိဂုဏဘူတာ, လောကော ပဓာနဘာဝေန ဂဟိတောတိ တဗ္ဗသေန ဧကောဝါယံ ပဉှောတိ. တေနေဝါဟ ‘‘လောကာဓိဋ္ဌာန’’န္တိအာဒိ. ကော ပန သော လောကောတိ? အာဟ ‘‘လောကော တိဝိဓော’’တိအာဒိ.

"Padāni" (các câu): vì ý nghĩa được biết đến nhờ chúng, nên chúng được gọi là "pada", tức là các câu. "Pucchitāni" (được hỏi) có nghĩa là được nói ra dưới dạng câu hỏi. "Một câu hỏi": mặc dù bốn câu được nói ra theo cách hỏi, nhưng ý nghĩa mong muốn được biết chỉ có một, do đó được nói là "một câu hỏi". Về điều đó, ngài nói lý do là "vì nắm bắt một đối tượng duy nhất". Điều này được nói ra có nghĩa là: mặc dù bốn ý nghĩa này, được gọi là sự che lấp, sự không tỏ rõ, sự phết dính, và sự sợ hãi lớn, đã được nắm bắt trong câu hỏi, nhưng chúng chỉ là phụ thuộc vào một thế gian duy nhất, còn thế gian được nắm bắt như là đối tượng chính; do đó, dựa vào đó, câu hỏi này chỉ là một. Chính vì vậy, ngài nói câu bắt đầu bằng "dựa trên thế gian". Nhưng thế gian đó là gì? Ngài nói câu bắt đầu bằng "thế gian có ba loại".

တတ္ထ ရာဂါဒိကိလေသဗဟုလတာယ ကာမာဝစရသတ္တာ ကိလေသလောကော. ဈာနာဘိညာပရိဗုဒ္ဓိယာ ရူပါဝစရသတ္တာ ဘဝလောကော. အာနေဉ္ဇသမာဓိဗဟုလတာယ ဝိသဒိန္ဒြိယတ္တာ အရူပါဝစရသတ္တာ ဣန္ဒြိယလောကော. အထ ဝါ ကိလိဿနံ ကိလေသော, ဝိပါကဒုက္ခန္တိ အတ္ထော. တသ္မာ ဒုက္ခဗဟုလတာယ အပါယေသု သတ္တာ ကိလေသလောကော. တဒညေ သတ္တာ သမ္ပတ္တိဘဝဘာဝတော ဘဝလောကော. တတ္ထ ယေ ဝိမုတ္တိပရိပါစကေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ သမန္နာဂတာ သတ္တာ, သော ဣန္ဒြိယလောကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပရိယာပန္နဓမ္မဝသေန လောကသမညာတိ အရိယပုဂ္ဂလာ ဣဓ န သင်္ဂယှန္တိ.

Trong đó, do có nhiều phiền não như tham ái v.v., chúng sanh cõi Dục được gọi là thế gian phiền não. Do sự tăng trưởng của thiền và thắng trí, chúng sanh cõi Sắc được gọi là thế gian hữu. Do có nhiều định bất động và do có các căn thanh tịnh, chúng sanh cõi Vô Sắc được gọi là thế gian các căn. Hoặc là, sự ô nhiễm là phiền não, có nghĩa là khổ quả. Do đó, do có nhiều đau khổ, chúng sanh trong các cõi khổ được gọi là thế gian phiền não. Các chúng sanh khác, do có sự hiện hữu đầy đủ, được gọi là thế gian hữu. Trong số đó, những chúng sanh nào được phú bẩm các căn làm cho giải thoát chín muồi, chúng sanh đó nên được biết là thế gian các căn. Danh xưng "thế gian" là do các pháp thuộc về vòng luân hồi, do đó các bậc Thánh nhân không được bao gồm ở đây.

အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော လောကောတိ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေန အန္ဓကာရေန ဝိယ ရထဃဋာဒိဓမ္မသဘာဝပ္ပဋိစ္ဆာဒနလက္ခဏာယ အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော ပဋိစ္ဆာဒိတော [Pg.64] လောကော. ဝိဝိစ္ဆာတိ ဝိစိကိစ္ဆာဟေတု. ‘‘ဝိဝိစ္ဆာ မစ္ဆရိယ’’န္တိ သင်္ဂဟေ ဝုတ္တံ. ပမာဒါတိ ပမာဒဟေတု. ဇပ္ပာဘိလေပနန္တိ ဇပ္ပာ တဏှာ အဿ လောကဿ မက္ကဋာလေပေါ ဝိယ မက္ကဋဿ အဘိလေပနံ သိလေသောတိ ဗြူမိ. ဒုက္ခန္တိ ဇာတိအာဒိကံ ဝဋ္ဋဒုက္ခန္တိ အယံ ပဒတ္ထော. သေသံ ပါဠိယာ ဧဝ ဝိညာယတိ. ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ ပုစ္ဆာဂါထာယံ ဝုတ္တာနိ ‘‘ဣမေဟီ’’တိ ဝိဿဇ္ဇနဂါထာယံ ဝုတ္တေဟိ ဣမေဟိ စတူဟိ ပဒေဟိ ဝိဿဇ္ဇိတာနိ. ကထန္တိ အာဟ ‘‘ပဌမ’’န္တိအာဒိံ. တေန ယထာက္ကမံ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနီတိ ဒဿေတိ.

"Thế gian bị vô minh che lấp" có nghĩa là: giống như bóng tối có bốn yếu tố che phủ, thế gian bị vô minh, với đặc tính che lấp bản chất của các pháp, che lấp, bao phủ. "Vivicchā" là do nguyên nhân hoài nghi. Trong tập yếu, có nói: "Vivicchā là bỏn xẻn". "Pamādā" là do nguyên nhân dể duôi. "Jappābhilepanaṃ" có nghĩa là: Ta nói rằng ái dục là chất phết dính, là chất dính chặt vào thế gian này, giống như nhựa bẫy khỉ dính vào con khỉ. "Dukkhaṃ" - đây là nghĩa của từ: khổ trong vòng luân hồi, bắt đầu bằng sanh. Phần còn lại được hiểu qua chính văn Pāli. Bốn câu này đã được nói trong kệ câu hỏi, đã được giải đáp bằng bốn câu này được nói trong kệ câu trả lời. "Như thế nào?" - ngài nói câu bắt đầu bằng "thứ nhất". Qua đó, ngài chỉ ra rằng các câu hỏi và câu trả lời nên được hiểu theo thứ tự tương ứng.

ဣဒါနိ တံ ယထာက္ကမံ ပုစ္ဆံ ဝိဿဇ္ဇနဉ္စ သရူပတော ဒဿေတုံ ဂါထာယ စ အတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ကေနဿူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘နီဝရဏေဟီ’’တိ ပဒေန ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပါကဋံ ကတွာ ဒဿေတုံ ‘‘အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာ ဟိ သဗ္ဗေ သတ္တာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ‘‘ယထာဟာ’’တိအာဒိနာ သုတ္တန္တရဒဿနေန ဣမသ္မိံ ပဉှဝိဿဇ္ဇနဝိစယေ အနုဂီတိဝိစယံ ဒဿေတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တတ္ထ ပရိယာယတောတိ ကာရဏတော. နီဝရဏသင်္ခါတာနံ ကာမစ္ဆန္ဒာဒီနမ္ပိ ကာရဏဘာဝတော ပဋိစ္ဆာဒနဘာဝတော စ ဧကံယေဝ နီဝရဏံ ဝဒါမိ, န ပန အညေသံ နီဝရဏသဘာဝါနံ အဘာဝါတိ အတ္ထော. ယထာ စ အဝိဇ္ဇာယ သတိ နီဝရဏာနံ ဘာဝေါ, ဧဝံ အဝိဇ္ဇာယ အသတိ န သန္တိ နီဝရဏာနီတိ ဒဿေတုံ ‘‘သဗ္ဗသော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Bây giờ, để trình bày câu hỏi và câu trả lời ấy theo thứ tự về mặt hình thức và để giải thích ý nghĩa của kệ ngôn, đoạn bắt đầu bằng "kenassu" đã được nói đến. Trong đó, để trình bày một cách rõ ràng ý nghĩa đã được nói đến bằng từ "nīvaraṇehi", đoạn bắt đầu bằng "avijjānīvaraṇā hi sabbe sattā" đã được nói đến. Và ở đây, nên được hiểu rằng, bằng cách trình bày một kinh khác qua đoạn bắt đầu bằng "yathāhā", ngài trình bày phần thẩm sát về sự trùng tụng trong phần thẩm sát câu hỏi và câu trả lời này. Trong đó, (từ) "pariyāyato" có nghĩa là "do nguyên nhân". Ý nghĩa là: "Ta nói chỉ có một triền cái (là vô minh) do nó là nguyên nhân của các pháp được gọi là triền cái như dục tham v.v. và do nó có tính chất che đậy, chứ không phải do không có các pháp khác có bản chất triền cái". Và để trình bày rằng, như khi có vô minh thì có sự hiện hữu của các triền cái, cũng vậy, khi không có vô minh thì không có các triền cái, đoạn bắt đầu bằng "sabbaso" đã được nói đến.

တေနာတိ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော လောကော’’တိ ပဒေန. ပဌမဿ ပဒဿာတိ ‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော’’တိ ပဒဿ. ယုတ္တာတိ ယောဇိတာ, အနုရူပါတိ ဝါ အတ္ထော. ဧတေန ပုစ္ဆာနုရူပတာ ဝိဿဇ္ဇနဿ ဒဿိတာတိ ပုဗ္ဗာပရဝိစယော ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ယော ပုဂ္ဂလော နီဝရဏေဟိ နိဝုတော’’တိအာဒိနာ ဝိဝိစ္ဆာပမာဒါနံ အဝိဇ္ဇာယ ပစ္စယဘာဝံ ဒဿေတိ. နိဝုတော ဧဝ ဟိ နပ္ပကာသတိ. ဝိဝိစ္ဆာတိ ဝိစိကိစ္ဆာ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဝိဝိစ္ဆာ နာမ ဝုစ္စတိ ဝိစိကိစ္ဆာ’’တိ. တတြာယံ ပဒသိဒ္ဓိ – ယထာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသမ္မာဒိဋ္ဌိယော ‘‘နိစ္စံ အနိစ္စ’’န္တိအာဒိနာ ဧကံသဂ္ဂါဟဘာဝေန ပဝတ္တန္တိ, န ဧဝမယံ. အယံ ပန အနေကံသဂ္ဂါဟဘာဝတော ‘‘နိစ္စံ နု ခေါ အနိစ္စံ နု ခေါ’’တိအာဒိနာ ဝိဝိဓံ ဝိရုဒ္ဓံ ဝါ ဣစ္ဆတိ ဧသတီတိ ဝိဝိစ္ဆာတိ. ‘‘သော ဝိစိကိစ္ဆန္တော’’တိအာဒိနာ အပ္ပကာသနဿ ဝိဝိစ္ဆာပမာဒါနံ ကာရဏဘာဝံ ဝိဝရတိ. သုက္ကေ ဓမ္မေ န ဥပ္ပာဒိယတီတိ န သမာဒါယ ဝတ္တတိ. နပ္ပကာသန္တီတိ တေ အတ္တနော သန္တာနေ အနုပ္ပာဒိယမာနာ ကုသလာ ဓမ္မာ တံ ပုဂ္ဂလံ ပကာသံ [Pg.65] လောကေ အဘိညာတံ န ကရောန္တီတိ အတ္ထော. အဘိလိမ္ပတီတိ မက္ကဋာလေပေါ ဝိယ မက္ကဋံ ဒါရုသိလာဒီသု ပုရိသံ ရူပါဒိဝိသယေ အလ္လီယာပေတီတိ အတ္ထော. အာသတ္တိဗဟုလဿာတိ အာသင်္ဂဗဟုလဿ. ဧဝံ အဘိဇပ္ပာတိ ကရိတွာတိ ဧဝံ ပရိယုဋ္ဌာနဋ္ဌာယိနီတိ ဣမိနာ ကာရဏေန. တတ္ထာတိ တာယ တဏှာယ. လောကော အဘိလိတ္တော သိလေသေန မက္ခိတော ဝိယ ဟောတီတိ အတ္ထော.

(Từ) "Tena" có nghĩa là bằng câu "avijjāya nivuto loko". (Từ) "Paṭhamassa padassa" có nghĩa là của câu "kenassu nivuto loko". (Từ) "Yuttā" có nghĩa là được kết hợp, hoặc là tương xứng. Bằng câu này, tính tương xứng của câu trả lời với câu hỏi được trình bày, do đó nên biết rằng phần thẩm sát trước sau đã được nói đến. Qua đoạn bắt đầu bằng "yo puggalo nīvaraṇehi nivuto", ngài trình bày tính chất làm duyên của vô minh đối với sự nghi ngờ và sự dể duôi. Vì quả thật, người bị che lấp thì không sáng tỏ. "Vivicchā" là hoài nghi (vicikicchā). Chính vì vậy, ngài nói: "vivicchā được gọi là vicikicchā". Ở đây, sự hình thành từ là như vầy: như tà kiến và chánh kiến khởi lên với tính chất nắm giữ một chiều qua (quan điểm) "thường, vô thường" v.v., (hoài nghi) này không như vậy. Còn (hoài nghi) này, do tính chất không nắm giữ một chiều, nó mong muốn hoặc tìm kiếm những điều đa dạng hoặc mâu thuẫn qua (suy nghĩ) "có phải là thường chăng, có phải là vô thường chăng" v.v., do đó gọi là "vivicchā". Qua đoạn bắt đầu bằng "so vicikicchanto", ngài giải thích rằng sự nghi ngờ và sự dể duôi là nguyên nhân của sự không sáng tỏ. (Câu) "không làm phát sinh các pháp trắng" có nghĩa là không thọ trì và thực hành. (Từ) "nappakāsanti" có nghĩa là: những thiện pháp ấy, không được làm phát sinh trong dòng tâm của mình, không làm cho người ấy được sáng tỏ, được biết đến trong đời. (Từ) "abhilimpati" có nghĩa là: giống như nhựa cây bẫy khỉ làm dính con khỉ vào gỗ, đá v.v., nó làm cho người ta dính mắc vào đối tượng sắc v.v. (Từ) "āsattibahulassa" có nghĩa là của người có nhiều dính mắc. (Câu) "evaṃ abhijappā" có nghĩa là: do nguyên nhân này, nó tồn tại một cách ám ảnh như vậy. (Từ) "tattha" có nghĩa là bởi ái đó. Ý nghĩa là: thế gian bị bôi trét, giống như bị phết bởi nhựa cây.

ဘာယတိ ဧတသ္မာတိ ဘယံ. မဟန္တံ ဘယံ မဟဗ္ဘယံ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဒုက္ခမဿ မဟဗ္ဘယ’’န္တိ. ဒုက္ခံ ဒေါမနဿန္တိ ဒုက္ခမေဝ ဝိဘတ္တန္တိ သဗ္ဗံ ဒုက္ခံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘တိဿော ဒုက္ခတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဩဓသောတိ ကဒါစိ အတ္တူပက္ကမမူလာယ ကဒါစိ ပရူပက္ကမမူလာယာတိအာဒိနာ ဝိဘာဂေန ဒုက္ခဒုက္ခတာယ မုစ္စနကာ ဝိသေသေန ရူပါဝစရာ. တထာတိ ဩဓသော ကဒါစိ ကရဟစီတိ ဧဝံ အာကဍ္ဎတိ. ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာယ မုစ္စနကာ ဥပေက္ခာသမာပတ္တိဗဟုလာ ဝိသေသေန အရူပါဝစရသတ္တာ. အပ္ပာဗာဓာတိ ပဒံ ဒုက္ခဒုက္ခတာယ မုစ္စနဿ ကာရဏဝစနံ. ဒီဃာယုကာတိ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာယ. အရူပဒေဝါ ဟိ လောကေ ဝိသေသတော ဒီဃာယုကာတိ. ဣဒဉ္စ မုစ္စနမစ္စန္တိကံ. ယသ္မာ စ ဒုက္ခာ ဝေဒနာပိ သင်္ခတတ္တာ အနိစ္စတာဒိသင်္ခါရဒုက္ခသဘာဝါ ဧဝ, တသ္မာ ယတော မုစ္စနမစ္စန္တိကံ, တံ အနဝသေသပရိယာဒါနဝသေန သင်္ဂဏှိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘သင်္ခါရဒုက္ခတာယ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ.

Người ta sợ hãi điều này, do đó nó được gọi là sự sợ hãi (bhaya). Sự sợ hãi lớn là mối nguy lớn (mahabbhaya). Chính vì vậy, ngài nói: "khổ là mối nguy lớn của nó". (Các từ) "dukkhaṃ" và "domanassaṃ" chỉ phân loại chính cái khổ, do đó để phân chia và trình bày tất cả các loại khổ, đoạn bắt đầu bằng "tisso dukkhatā" đã được nói đến. (Từ) "odhaso" có nghĩa là: bằng sự phân chia như "khi thì do nỗ lực của tự thân làm gốc, khi thì do nỗ lực của người khác làm gốc" v.v., những chúng sanh được giải thoát khỏi khổ khổ, đặc biệt là chúng sanh cõi sắc giới. (Từ) "tathā" dẫn đến ý nghĩa là "từng lúc, đôi khi, thỉnh thoảng". Những chúng sanh được giải thoát khỏi hoại khổ là những vị có nhiều định xả, đặc biệt là chúng sanh cõi vô sắc giới. Từ "appābādhā" là lời nói về nguyên nhân của sự giải thoát khỏi khổ khổ. (Từ) "dīghāyukā" (là nguyên nhân của sự giải thoát) khỏi hoại khổ. Vì quả thật, các vị trời vô sắc trong thế gian đặc biệt có tuổi thọ dài. Và sự giải thoát này không phải là tuyệt đối. Và vì ngay cả khổ thọ, do là pháp hữu vi, cũng chính là có bản chất hành khổ như vô thường v.v., do đó, để tổng hợp và trình bày cái khổ mà sự giải thoát khỏi nó là tuyệt đối, bằng cách bao gồm không còn dư sót, ngài đã nói đoạn bắt đầu bằng "saṅkhāradukkhatāya panā".

တတ္ထ ဥပါဒိယတီတိ ဥပါဒိ, ဝိပါကက္ခန္ဓာ ကဋတ္တာ စ ရူပံ. ဥပါဒိဿ သေသံ ဥပါဒိသေသံ, တံ နတ္ထိ ဧတိဿာတိ အနုပါဒိသေသာ, နိဗ္ဗာနဓာတု, တာယ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ, ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ စာယံ ကရဏနိဒ္ဒေသော. နိဗ္ဗာနဓာတူတိ စ နိဗ္ဗာယနမတ္တံ. တသ္မာတိ ယသ္မာ သကလလောကဗျာပိနီ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိနီ စ သင်္ခါရဒုက္ခတာ, တသ္မာ. လောကဿာတိ သမ္ဗန္ဓေ သာမိဝစနံ. တေန ‘‘ဒုက္ခမဿာ’’တိ ပဒဿ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ဧဝမေတ္ထ လောကဿ နီဝရဏာဒီနိ အဇာနန္တေန, သမယန္တရပရိစယေန ဝါ တတ္ထ သံသယပက္ခန္ဒေန ဧကံသေနေဝ ဗျာကာတဗ္ဗတ္တာ သတ္တာဓိဋ္ဌာနာ ပုစ္ဆာ ကတာ, သာ စ အဇာနနဿ, သံသယဿ ဝါ နီဝရဏာဒိဝိသယတာယ စတုဗ္ဗိဓာ. ပါဠိယံ ပန နီဝရဏာဒီနံ လောကော အာဓာရဘာဝေန ဂါထာယံ ဝုတ္တောတိ ဧကော ပဉှောတိ ဒဿိတန္တိ. အယမေတ္ထ ပုစ္ဆာဝိစယော. ဝိဿဇ္ဇနဝိစယောပိ အဒိဋ္ဌဇောတိနီ ဝိဿဇ္ဇနာ ဝိမတိစ္ဆေဒိနီ စာတိအာဒိနာ ပုစ္ဆာဝိစယေ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

Trong đó, "được chấp thủ" nên gọi là thủ (upādi), (đó là) các uẩn quả và sắc do nghiệp tạo. Phần còn lại của thủ là thủ dư (upādisesa); đối với vị ấy, cái đó không có, do đó gọi là vô thủ dư (anupādisesā), tức Niết-bàn giới. (Câu) "tāya anupādisesāya nibbānadhātuyā" (bởi Niết-bàn giới vô thủ dư ấy), và đây là chỉ định cách công cụ trong ý nghĩa chỉ đặc tính. Và "Niết-bàn giới" chỉ là sự tịch diệt. (Từ) "tasmā" (có nghĩa là): vì hành khổ vừa biến mãn khắp tất cả thế gian, vừa bao gồm tất cả (các loại khổ), do đó... (Từ) "lokassa" là sở hữu cách trong ý nghĩa liên hệ. Bằng điều đó, ngài trình bày ý nghĩa của từ "dukkhamassā". Như vậy, ở đây, do không biết các triền cái v.v. của thế gian, hoặc do quen thuộc với học thuyết khác, hoặc do rơi vào sự nghi ngờ về điều đó, và do có tính chất phải được trả lời một cách dứt khoát, câu hỏi có chúng sanh làm nền tảng đã được đặt ra. Và câu hỏi ấy, của người không biết hoặc nghi ngờ, do có đối tượng là triền cái v.v., nên có bốn loại. Tuy nhiên, trong Pāḷi, thế gian được nói đến trong kệ ngôn với tư cách là nơi nương tựa của các triền cái v.v., do đó, được trình bày là một câu hỏi. Đây là phần thẩm sát câu hỏi ở đây. Cả phần thẩm sát câu trả lời cũng nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong phần thẩm sát câu hỏi, (như) câu trả lời làm sáng tỏ điều chưa thấy và câu trả lời cắt đứt sự hoang mang v.v.

ဧဝံ [Pg.66] ဧကာဓာရံ ပုစ္ဆံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အနေကာဓာရံ ဒဿေတုံ ‘‘သဝန္တိ သဗ္ဗဓီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သဝန္တီတိ သန္ဒန္တိ. သဗ္ဗဓီတိ သဗ္ဗေသု ရူပါဒီသု အာယတနေသု. သောတာတိ တဏှာဒိသောတာ. ကိံ နိဝါရဏန္တိ တေသံ ကိံ အာဝရဏံ ကာ ရက္ခာ. သံဝရံ ဗြူဟီတိ တံ နေသံ နီဝရဏသင်္ခါတံ သံဝရံ ကထေဟိ. ကေန သောတာ ပိဓီယရေတိ ကေန ဓမ္မေန တဏှာဒိသောတာ ပိဓိယျန္တိ ပစ္ဆိဇ္ဇန္တီတိ အယမေတ္ထ ပဒတ္ထော. သေသံ ပါဠိဝသေနေဝ အာဝိ ဘဝိဿတိ.

Sau khi đã trình bày câu hỏi có một nền tảng như vậy, bây giờ để trình bày (câu hỏi) có nhiều nền tảng, đoạn bắt đầu bằng "savanti sabbadhī" đã được nói đến. Trong đó, (từ) "savanti" có nghĩa là chảy. (Từ) "sabbadhī" có nghĩa là trong tất cả các xứ như sắc v.v. (Từ) "sotā" có nghĩa là các dòng chảy như ái v.v. (Câu) "kiṃ nivāraṇaṃ" có nghĩa là: cái gì là sự ngăn che của chúng? Cái gì là sự phòng hộ? (Câu) "saṃvaraṃ brūhi" có nghĩa là: xin hãy nói về sự thu thúc ấy của chúng, được gọi là sự ngăn che. (Câu) "kena sotā pidhīyare" có nghĩa là: bởi pháp nào mà các dòng chảy như ái v.v. bị bịt lại, bị cắt đứt? Đây là ý nghĩa của các từ ở đây. Phần còn lại sẽ trở nên rõ ràng theo chính văn Pāḷi.

တေ ဒွေ ပဉှာတိ ယဒိပိ ဣမိဿာ ဂါထာယ ပုစ္ဆာဝသေန ပဝတ္တာယ စတ္တာရိ ပဒါနိ စတ္တာရိ ဝါကျာနိ. ဉာတုံ ဣစ္ဆိတဿ ပန အတ္ထဿ ဒုဝိဓတ္တာ တေ ဒွေ ပဉှာ. ကသ္မာတိ စေ? ‘‘ဣမေဟိ ဗဟွာဓိဝစနေန ပုစ္ဆိတာ’’တိ အာဟ. တတ္ထာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ဣမေ ဧတာယ ဂါထာယ ဂဟိတာ အတ္ထာ ယသ္မာ ဗဟူနိ အဓိကိစ္စ ပဝတ္တဝစနေန ပုစ္ဆိတာ, တသ္မာ တေ ဒွေ ပဉှာတိ. ဧကတော ဥပရိ ဗဟူတိ ဟိ သာသနဝေါဟာရော, တမေဝ ပုစ္ဆာယ ဒုဝိဓတ္ထဝိသယတံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ဧဝ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တဿတ္ထော – ယာဟိ ဉာတိဗျသနာဒိသင်္ခါတာဟိ ပါဏဝဓာဒီဟိ ဧဝ ဝါ ဒုဂ္ဂတိဟေတုဘူတာဟိ အာပဒါဟိ သမံ သဟ, သဗ္ဗထာ ဝါ အယံ လောကော အာပန္နော အဇ္ဈောတ္ထဋော. တံနိမိတ္တေဟိ ဒသဟိ ကိလေသဝတ္ထူဟိ သံကိလိဋ္ဌော စ, တဿ တံ အာပန္နာကာရံ သံကိလိဋ္ဌာကာရဉ္စ ဗုဒ္ဓိယံ ကတွာ အာဟ – ‘‘ဧဝံ သမာပန္နဿ ဧဝံ သံကိလိဋ္ဌဿာ’’တိ. ဝေါဒါယတိ သုဇ္ဈတိ ဧတေနာတိ ဝေါဒါနံ, သမထဝိပဿနာ. ဝုဋ္ဌာတိ ဧတေန နိမိတ္တတော ပဝတ္တတော စာတိ ဝုဋ္ဌာနံ, အရိယမဂ္ဂေါ.

Về câu "Te dve pañhā" (ấy là hai câu hỏi): Mặc dù trong bài kệ này được trình bày theo cách hỏi, có bốn câu cú, bốn câu văn. Nhưng do ý nghĩa muốn được biết có hai loại, nên ấy là hai câu hỏi. Nếu hỏi: "Tại sao?", ngài đã nói: "Imehi bahvādhivacanena pucchitā" (những điều này được hỏi bằng lời nói đề cập đến nhiều pháp). Ở đây, ý nghĩa tóm tắt là như vầy: Những ý nghĩa được nắm bắt bởi bài kệ này, vì được hỏi bằng lời nói đề cập đến nhiều pháp, do đó ấy là hai câu hỏi. Thật vậy, trong giáo pháp, cách dùng từ "nhiều" là trên một. Để làm rõ hai loại ý nghĩa của câu hỏi, ngài đã nói "evaṃ" v.v... Ý nghĩa của câu ấy là: Thế gian này bị lâm vào, bị áp đảo bởi những tai họa nào được gọi là sự tổn thất bà con v.v... hoặc bởi những tai họa là nguyên nhân của khổ cảnh như sát sanh v.v..., cùng với, đồng thời, hoặc bằng mọi cách. Và bị ô nhiễm bởi mười vật phiền não là nguyên nhân của những điều ấy. Sau khi đặt trong trí tuệ trạng thái bị lâm vào và trạng thái bị ô nhiễm ấy của thế gian, ngài đã nói: "evaṃ samāpannassa evaṃ saṃkiliṭṭhassa" (của người bị lâm vào như vậy, của người bị ô nhiễm như vậy). "Vodānaṃ" (sự thanh tịnh) là do pháp này mà được trong sạch, được thanh tịnh; đó là chỉ và quán. "Vuṭṭhānaṃ" (sự vượt thoát) là do pháp này mà vượt thoát khỏi tướng và khỏi sự diễn tiến; đó là thánh đạo.

အသမာဟိတဿာတိ နာနာရမ္မဏေသု ဝိက္ခိတ္တစိတ္တဿ. သဝန္တီတိ ပဝတ္တန္တိ. အဘိဇ္ဈာတိအာဒိ အသမာဓာနဟေတုဒဿနံ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဧဝံ အသမာဟိတဿာ’’တိ. ‘‘ယထာဟ ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ ဣဓာပိ အနုဂီတိဝိစယံ ဒဿေတိ. သောတာနံ သဝနံ ယေဘုယျေန အနုရောဓဝသေနေဝါတိ အာဟ – ‘‘သဝတိ မနာပိကေသု ရူပေသူ’’တိ. ဧတ္ထ စ စက္ခာဒယော သောတာနံ ဒွါရဘာဝေန ပဝတ္တမာနာ ဥပစာရဝသေန သယံ သဝန္တာ ဝိယ ဝုတ္တာ. ဣတီတိ ဧဝံ. သဗ္ဗာတိ သဗ္ဗသ္မာ. သဗ္ဗထာတိ သဗ္ဗပ္ပကာရေန. ဣဒံ ဝေါဒါနန္တိ ဣဒံ ‘‘ပရိယုဋ္ဌာနဝိဃာတ’’န္တိ ဝုတ္တံ ပရိယုဋ္ဌာနပ္ပဟာနံ ဝေါဒါနံ.

"Asamāhitassa" nghĩa là của người có tâm tán loạn trong các đối tượng khác nhau. "Savanti" nghĩa là chúng diễn tiến. "Abhijjhā" v.v... là sự chỉ ra nguyên nhân của việc không định tĩnh. Do đó, ngài đã nói: "evaṃ asamāhitassa". Bằng câu "Yathāha bhagavā" v.v..., ở đây ngài cũng chỉ ra sự phân tích về bài kệ phụng tụng. Sự tuôn chảy của các dòng chảy phần lớn là do sự tùy thuận, vì thế ngài đã nói: "savati manāpikesu rūpesu" (nó tuôn chảy trong các sắc khả ái). Và ở đây, mắt v.v... đang diễn tiến với vai trò là cánh cửa của các dòng chảy, được nói như thể tự chúng tuôn chảy theo nghĩa ẩn dụ. "Iti" nghĩa là như vậy. "Sabbadhi" nghĩa là từ tất cả. "Sabbathā" nghĩa là bằng mọi cách. "Idaṃ vodānaṃ" (đây là sự thanh tịnh) nghĩa là sự đoạn trừ triền cái này, được gọi là "sự loại trừ triền cái", là sự thanh tịnh.

ဝိဿဇ္ဇနဂါထာယ [Pg.67] သတိ တေသံ နိဝါရဏန္တိ ဝိပဿနာသမ္ပယုတ္တာ သတိ ကုသလာကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဂတိယော သမနွေသမာနာ တေသံ သောတာနံ နိဝါရဏန္တိ. သောတာနံ သံဝရံ ဗြူမီတိ တမေဝ သတိံ သောတာနံ သံဝရံ ဗြူမိ. ပညာယေတေ ပိဓီယရေတိ ရူပါဒီသု အနိစ္စတာဒိပဋိဝေဓသာဓိကာယ မဂ္ဂပညာယ ဧတေ သောတာ သဗ္ဗသော ပိဓိယျန္တိ, ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ အပ္ပဒါနဝသေန သမုစ္ဆိဇ္ဇန္တီတိ အတ္ထော.

Trong bài kệ trả lời, câu "sati tesaṃ nivāraṇaṃ" (niệm là sự ngăn chặn chúng) có nghĩa là: Niệm tương ưng với minh sát, trong khi tìm cầu các chiều hướng của các pháp thiện và bất thiện, là sự ngăn chặn các dòng chảy ấy. Câu "sotānaṃ saṃvaraṃ brūmi" (ta nói sự phòng hộ các dòng chảy) có nghĩa là: Ta nói chính niệm ấy là sự phòng hộ các dòng chảy. Câu "paññāy'ete pidhīyare" (chúng được bít lại bằng tuệ) có nghĩa là: Bằng tuệ đạo, là pháp thành tựu sự thấu triệt vô thường v.v... trong các pháp như sắc v.v..., các dòng chảy ấy được bít lại hoàn toàn, tức là được đoạn tận do không cho cơ hội sanh khởi.

နာဝိဉ္ဆတီတိ အဘိဇ္ဈာဒိပ္ပဝတ္တိဒွါရဘာဝေန စိတ္တသန္တာနံ, ပုဂ္ဂလံ ဝါ နာကဍ္ဎတိ. အနုသယပ္ပဟာနံ ဣဓ ပိဓာနံ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ – ‘‘ပညာယ အနုသယာ ပဟီယန္တီ’’တိ. ယသ္မာ အနုသယနိမိတ္တံ ပရိယုဋ္ဌာနံ အနုသယာဘာဝေ န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အနုသယေသူ’’တိအာဒိ. ဣဒါနိ တမေဝတ္ထံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘တံ ယထာ ခန္ဓဝန္တဿာ’’တိအာဒိမာဟ. ဧတ္ထာပိ သောတာနံ နိဝါရဏသင်္ခါတံ သံဝရံ ပိဓာနဉ္စ အဇာနန္တေန တတ္ထ ဝါ သံသယိတေန ဧကံသိကတ္တာ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနာ ပုစ္ဆာ ကတာတိ ဣဓ ပုစ္ဆာဝိစယော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိဿဇ္ဇနဝိစယော စ ဝေဒိတဗ္ဗော.

"Nāviñchati" nghĩa là không lôi kéo dòng tâm hoặc cá nhân thông qua việc là cánh cửa cho sự diễn tiến của tham ái v.v... Việc đoạn trừ các tùy miên được ngụ ý là sự bít lại ở đây, vì thế ngài đã nói: "paññāya anusayā pahīyanti" (các tùy miên được đoạn trừ bằng tuệ). Bởi vì triền cái, có tùy miên làm nhân, không có mặt khi tùy miên vắng mặt, nên ngài đã nói "anusayesu" v.v... Bây giờ, trong khi làm rõ ý nghĩa ấy bằng ví dụ, ngài đã nói "taṃ yathā khandhavantassa" v.v... Ở đây cũng vậy, câu hỏi có pháp làm nền tảng, có tính chất dứt khoát, đã được thực hiện bởi người không biết hoặc có sự nghi ngờ về sự phòng hộ và sự bít lại, được gọi là sự ngăn chặn các dòng chảy. Do đó, ở đây cần phải hiểu sự phân tích câu hỏi và sự phân tích câu trả lời theo cách đã được nói.

ဧတ္ထ စ ယေန အဓိပ္ပာယေန ‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော’’တိ ဂါထာယ (သု. နိ. ၁၀၃၈; စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာ ၅၇, အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၁; နေတ္တိ. ၄၅) သတိပိ နိဝါရဏာဒီနံ စတုန္နံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗဘာဝေ ဧကော ပဉှောတိ ဝုတ္တံ. တေန တာဝ သောတာနံယေဝ သံဝရော ပိဓာနဉ္စ ပုစ္ဆိတန္တိ သောတေ ဧကတ္ထဝသေန ဂဟေတွာ ပုစ္ဆာယ ဧကာဓိဋ္ဌာနဘာဝတော ဧကော ပဉှောတိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. သောတာနံ ဝါ ဗဟုဘာဝတော ဗဟူတိ ယတ္တကာ သောတာ, တတ္တကာ ပဉှာတိ. ယေန ပန အဓိပ္ပာယေန ‘‘သဝန္တိ သဗ္ဗဓိ သောတာ’’တိ ဂါထာယံ (သု. နိ. ၁၀၄၀; စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာ ၅၉, အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၃; နေတ္တိ. ၄၅) သောတေ အနာမသိတွာ သံဝရပိဓာနာနံ ဝသေန ‘‘ဒွေ ပဉှာ’’တိ ဝုတ္တံ. တေန ပဌမဂါထာယံ သတိပိ နိဝါရဏာဒီနံ လောကာဓာရဘာဝေ လောကံ အနာမသိတွာ နိဝါရဏာဒီနံ ဝိဘာဂေန စတ္တာရော ပဉှာတိပိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အယံ နယော ဒဿိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

Và ở đây, theo chủ ý mà trong bài kệ "kenassu nivuto loko" (thế gian bị che đậy bởi gì?), mặc dù có bốn điều cần hỏi là sự che đậy v.v..., vẫn được nói là một câu hỏi. Theo chủ ý ấy, trước hết, chỉ có sự phòng hộ và sự bít lại của các dòng chảy được hỏi, do đó, sau khi xem các dòng chảy là một pháp duy nhất, nên nói là một câu hỏi do câu hỏi có một nền tảng duy nhất. Hoặc do các dòng chảy có nhiều, nên có nhiều câu hỏi, tức là có bao nhiêu dòng chảy thì có bấy nhiêu câu hỏi. Nhưng theo chủ ý mà trong bài kệ "savanti sabbadhi sotā" (các dòng chảy tuôn đi khắp nơi), không đề cập đến các dòng chảy mà dựa vào sự phòng hộ và sự bít lại, đã được nói là "hai câu hỏi". Theo chủ ý ấy, trong bài kệ đầu tiên, mặc dù sự che đậy v.v... có thế gian làm đối tượng, nhưng không đề cập đến thế gian mà theo sự phân chia của sự che đậy v.v..., cũng nên nói là bốn câu hỏi. Phương pháp này đã được chỉ ra, cần phải hiểu như vậy.

ဣဒါနိ ယသ္မာ ပုစ္ဆန္တော န ကေဝလံ ပုဗ္ဗေ အတ္တနာ ရစိတနိယာမေနေဝ ပုစ္ဆတိ, အထ ခေါ ဒေသနာကာလေ ဝုတ္တဓမ္မဿ အနုသန္ဓိံ ဂဟေတွာပိ ပုစ္ဆတိ, တသ္မာ တဿ အနုသန္ဓိံ ပုစ္ဆာယ ဝိစေတဗ္ဗာကာရံ ဒဿေန္တော ‘‘ယာနိ သောတာနီ’’တိ ဂါထာယ အနန္တရံ ‘‘ပညာ စေဝ သတိ စာ’’တိ ဂါထမာဟ. တဿာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယာယံ ဘဂဝတာ ဝုတ္တာ ပညာ, ယာ စ [Pg.68] သတိ ယဉ္စ တဒဝသေသံ နာမရူပံ, ဧတံ သဗ္ဗမ္ပိ ကတ္ထ နိရုဇ္ဈတိ, ဧတံ မေ ပုဋ္ဌော ပဗြူဟီတိ.

Bây giờ, vì người hỏi không chỉ hỏi theo quy tắc do mình đặt ra trước đây, mà còn hỏi sau khi nắm bắt mối liên kết của pháp được nói trong lúc thuyết giảng, do đó, để chỉ ra cách thức phân tích câu hỏi có sự liên kết ấy, sau bài kệ "yāni sotāni", ngài đã nói bài kệ "paññā ceva sati ca". Ý nghĩa tóm tắt của bài kệ ấy là như vầy: Tuệ này được đức Thế Tôn nói đến, và niệm, và danh-sắc còn lại ngoài hai pháp ấy, tất cả những pháp này diệt ở đâu? Bị con hỏi, xin ngài hãy nói rõ điều ấy cho con.

ဝိဿဇ္ဇနဂါထာယံ ပနဿ ယသ္မာ ပညာသတိယော နာမေနေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ, တသ္မာ တာ ဝိသုံ န ဝုတ္တာ. အယဉ္စေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ယံ မံ တွံ, အဇိတ, ဧတံ ပဉှံ အပုစ္ဆိ – ‘‘ကတ္ထေတံ ဥပရုဇ္ဈတီ’’တိ အနန္တရဂါထာယံ (သု. နိ. ၁၀၄၂; စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာ ၆၁, အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၅; နေတ္တိ. ၁၁, ၄၅), ယတ္ထ တံ အသေသံ ဥပရုဇ္ဈတိ, တံ တေ ဝဒါမိ. တဿ တဿ ဟိ ဝိညာဏဿ နိရောဓေန သဟေဝ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဧတ္ထေတံ ဥပရုဇ္ဈတိ, ဧတ္ထေဝ ဝိညာဏဿ နိရောဓေန နိရုဇ္ဈတိ, ဧတံ ဝိညာဏနိရောဓံ တဿ နိရောဓော နာတိဝတ္တတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ. အယံ ပဉှေ အနုသန္ဓိံ ပုစ္ဆတီတိ အနန္တရဂါထာယံ သောတာနံ ပရိယုဋ္ဌာနာနုသယပ္ပဟာနကိစ္စေန သဒ္ဓိံ သတိ ပညာ စ ဝုတ္တာ, တံ သုတွာ တပ္ပဟာနေ ပညာသတီသု တိဋ္ဌန္တီသု တာသံ သန္နိဿယေန နာမရူပေန ဘဝိတဗ္ဗံ, တထာ စ သတိ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ. ကတ္ထ နု ခေါ ဣမာသံ သနိဿယာနံ ပညာသတီနံ အသေသနိရောဓောတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပာယေန အယံ ပုစ္ဆာ ကတာတိ အာဟ – ‘‘အယံ ပဉှေ…ပေ… ဓာတု’’န္တိ. တတ္ထ အနုသန္ဓီယတိ ဒေသနာ ဧတာယာတိ အနုသန္ဓိ.

Còn trong bài kệ trả lời cho câu hỏi ấy, vì tuệ và niệm được bao gồm chỉ bởi danh, do đó chúng không được nói đến một cách riêng biệt. Và đây là ý nghĩa tóm tắt ở đây: Này Ajita, câu hỏi mà ngươi đã hỏi ta trong bài kệ kế tiếp rằng: ‘Ở đâu điều ấy bị đoạn diệt?’, nơi nào mà danh và sắc ấy bị đoạn diệt không còn dư sót, ta sẽ nói điều ấy cho ngươi. Thật vậy, chính cùng với sự diệt của thức này hay thức kia, không trước không sau, danh và sắc này bị đoạn diệt tại đây. Chính tại đây, nó bị diệt bởi sự diệt của thức; sự diệt của nó (danh và sắc) không vượt qua sự diệt của thức này. Như vậy đã được nói. Vị này hỏi về sự liên kết trong câu hỏi. Trong bài kệ kế tiếp, niệm và tuệ đã được nói cùng với phận sự đoạn trừ các triền cái và tùy miên của các dòng chảy (phiền não). Sau khi nghe điều ấy, khi sự đoạn trừ các phiền não ấy (xảy ra), trong khi tuệ và niệm đang tồn tại, thì phải có danh và sắc làm nơi nương tựa cho chúng. Và khi như vậy, vòng luân hồi chắc chắn tiếp diễn. ‘Vậy ở đâu có sự diệt hoàn toàn không còn dư sót của tuệ và niệm này cùng với nơi nương tựa của chúng?’ Với ý định này, câu hỏi này đã được đặt ra. Do đó, ngài đã nói: ‘Vị này trong câu hỏi... cho đến... yếu tố (niết-bàn).’ Ở đây, bài pháp được liên kết bởi sự nối kết này, do đó nó được gọi là ‘anusandhi’ (sự liên kết).

ယာယ ပဋိပဒါယ အနုပါဒိသေသံ နိဗ္ဗာနဓာတုံ အဓိဂစ္ဆန္တိ, တံ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာသင်္ခါတံ ပဋိပဒံ သဟ ဝိသယေန ဒဿေတုံ ‘‘တီဏိ စ သစ္စာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သင်္ခတာနီတိ သမေစ္စ သမ္ဘူယ ပစ္စယေဟိ ကတာနီတိ သင်္ခတာနိ. နိရောဓဓမ္မာနီတိ နိရုဇ္ဈနသဘာဝါနိ. ဒုက္ခံ သမုဒယော မဂ္ဂေါတိ တေသံ သရူပဒဿနံ. နိရောဓော ပန ကထန္တိ အာဟ ‘‘နိရောဓော အသင်္ခတော’’တိ. သော ဟိ ကေနစိ ပစ္စယေန န သင်္ခတောတိ အသင်္ခတော. သဟ ဝိသယေန ပဟာတဗ္ဗပဟာယကသဘာဝေသု အရိယသစ္စေသု ပဟာယကဝိဘာဂမုခေန ပဟာတဗ္ဗဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ သမုဒယော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Để chỉ ra con đường thực hành, được gọi là sự tu tập đề mục Tứ đế, cùng với đối tượng của nó, con đường mà qua đó chúng sanh đạt đến niết-bàn giới vô dư y, (đoạn kinh) bắt đầu bằng ‘tīṇi ca saccāni’ (và ba sự thật) đã được nói đến. Ở đây, ‘saṅkhatāni’ (được tạo tác) có nghĩa là: được tạo ra bởi các duyên tụ hội lại, do đó chúng được gọi là ‘saṅkhatāni’. ‘Nirodhadhammāni’ (các pháp có tính diệt) có nghĩa là chúng có bản chất là diệt. ‘Khổ, tập, đạo’ là sự trình bày bản chất của ba sự thật ấy. Nhưng diệt đế thì thế nào? Vì có thể có câu hỏi này, ngài đã nói: ‘nirodho asaṅkhato’ (diệt là vô vi). Thật vậy, sự diệt ấy không được tạo tác bởi bất kỳ duyên nào, do đó nó là ‘asaṅkhato’ (vô vi). Để chỉ ra sự phân tích về cái cần được đoạn trừ (tập đế) thông qua việc phân tích về cái đoạn trừ (đạo đế), trong các thánh đế có bản chất là cái cần được đoạn trừ và cái đoạn trừ, cùng với đối tượng của chúng, (đoạn kinh) bắt đầu bằng ‘tattha samudayo’ (trong đó, tập đế) đã được nói đến.

တတ္ထ အဝိဇ္ဇာဝသေသာတိ ဒဿနမဂ္ဂေန ပဟီနာဝသေသာ အဝိဇ္ဇာတိ အတ္ထော. အယဉ္စ သေသ-သဒ္ဒေါ ကာမစ္ဆန္ဒော ဗျာပါဒေါ မာနော ဥဒ္ဓစ္စန္တိ ဧတ္ထာပိ ယောဇေတဗ္ဗော. ယထာ ဟိ အဝိဇ္ဇာ, ဧဝံ ဧတေပိ ဓမ္မာ အပါယဂမနီယသဘာဝါ ပဌမမဂ္ဂေန ပဟီယန္တိ ဧဝါတိ. ‘‘အဝိဇ္ဇာနိရဝသေသာ’’တိပိ ပါဌော, ဧတ္ထာပိ ယထာဝုတ္တေသု ကာမစ္ဆန္ဒာဒိပဒေသုပိ နိရဝသေသ-သဒ္ဒေါ ယောဇေတဗ္ဗော[Pg.69]. သာဝသေသဉှိ ပုရိမမဂ္ဂဒွယေန ကာမစ္ဆန္ဒာဒယော ပဟီယန္တိ, ဣတရေဟိ ပန နိရဝသေသန္တိ. တေဓာတုကေ ဣမာနိ ဒသ သံယောဇနာနီတိ ဧတ္ထ တေဓာတုကေတိ သံယောဇနာနံ ဝိသယဒဿနံ. တတ္ထ ဟိ တာနိ သံယောဇနဝသေန ပဝတ္တန္တိ.

Ở đây, ‘avijjāvasesā’ (vô minh còn sót lại) có nghĩa là vô minh còn sót lại sau khi đã được đoạn trừ bởi kiến đạo (tức Tu-đà-hoàn đạo). Và từ ‘sesa’ (còn sót lại) này cũng nên được áp dụng cho các từ ‘kāmacchanda’ (dục tham), ‘byāpāda’ (sân), ‘māna’ (mạn), và ‘uddhacca’ (trạo cử). Bởi vì, giống như vô minh, các pháp này cũng có bản chất dẫn đến khổ cảnh và chắc chắn được đoạn trừ bởi đạo đầu tiên. Cũng có một dị bản là ‘avijjāniravasesā’ (vô minh không còn sót lại). Ở đây cũng vậy, từ ‘niravasesa’ (không còn sót lại) nên được áp dụng cho các từ đã nói như ‘kāmacchanda’, v.v. Bởi vì dục tham, v.v., được đoạn trừ nhưng vẫn còn dư sót bởi hai đạo đầu tiên, nhưng được đoạn trừ không còn dư sót bởi các đạo còn lại (hai đạo sau). Trong câu ‘tedhātuke imāni dasa saṃyojanāni’ (mười kiết sử này trong ba cõi), từ ‘tedhātuke’ (trong ba cõi) là để chỉ ra đối tượng của các kiết sử. Thật vậy, ở đó (trong ba cõi), chúng (các kiết sử) vận hành thông qua năng lực trói buộc.

၁၂. အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ အဓိဋ္ဌာယာတိ တံ ပဟာယကံ ပတွာ. ယံ ပနာတိ ဧတ္ထ ယန္တိ ဟေတုအတ္ထေ နိပါတော. ဣဒံ ခယေ ဉာဏန္တိ ယေန ဉာဏေန ဟေတုဘူတေန ‘‘ခီဏာ မေ ဇာတီ’’တိ အတ္တနော ဇာတိယာ ခီဏဘာဝံ ဇာနာတိ, ဣဒံ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခဏဿ နိမိတ္တဘူတံ အရဟတ္တဖလဉာဏံ ခယေ ဉာဏံ နာမ. နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာတီတိ ဧတ္ထာပိ ယန္တိ အာနေတဗ္ဗံ ‘‘ယံ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာတီ’’တိ. ဣဒံ အနုပ္ပာဒေ ဉာဏန္တိ ဣဓာပိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ အရဟတ္တဖလဉာဏဝသေန အတ္ထော ယောဇေတဗ္ဗော. အဋ္ဌသာလိနိယံ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. စိတ္တုပ္ပာဒက္ကဏ္ဍ ၁၃၅-၁၄၂) ပန ‘‘ခယေ ဉာဏံ ကိလေသက္ခယကရေ အရိယမဂ္ဂေ ဉာဏန္တိ ဝုတ္တံ. အနုပ္ပာဒေ ဉာဏံ ပဋိသန္ဓိဝသေန အနုပ္ပာဒဘူတေ တံတံမဂ္ဂဝဇ္ဈကိလေသာနံ အနုပ္ပာဒပရိယောသာနေ ဥပ္ပန္နေ အရိယဖလေ ဉာဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣဓ ပန ဥဘယမ္ပိ အရဟတ္တဖလဉာဏဝသေနေဝ ဝိဘတ္တံ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဣမာနိ ဒွေ ဉာဏာနိ အညာတာဝိန္ဒြိယ’’န္တိ, ‘‘အာရမ္မဏသင်္ကေတေန ဒွေ နာမာနိ လဗ္ဘန္တီ’’တိ စ.

12. ‘Anaññātaññassāmītindriyaṃ adhiṭṭhāya’ (sau khi đã đạt đến vị tri ngã tri quyền) có nghĩa là sau khi đã đạt đến quyền năng đoạn trừ ấy. Trong câu ‘yaṃ pana’, từ ‘yaṃ’ là một tiểu từ có nghĩa là nguyên nhân. ‘Đây là tận trí’: trí tuệ mà nhờ đó, với vai trò là nguyên nhân, vị ấy biết được sự tận diệt sanh của mình rằng: ‘Sanh của ta đã tận’, trí tuệ A-la-hán quả này, vốn là nhân cho sự phản khán như vậy, được gọi là tận trí. Trong câu ‘nāparaṃ itthattāyāti pajānāti’ (vị ấy biết rằng không còn trở lại trạng thái này nữa), từ ‘yaṃ’ cũng nên được đưa vào, thành ‘yaṃ nāparaṃ... pajānāti’. Ở đây, trong câu ‘Đây là vô sanh trí’, ý nghĩa cũng nên được hiểu theo cách đã nói trước đây, tức là theo nghĩa trí tuệ A-la-hán quả. Tuy nhiên, trong Aṭṭhasālinī có nói: ‘Tận trí là trí tuệ trong thánh đạo, có chức năng làm tận diệt các phiền não.’ ‘Vô sanh trí là trí tuệ trong thánh quả, sanh khởi vào lúc kết thúc sự không sanh khởi của các phiền não cần được đoạn trừ bởi đạo tương ứng, vốn là nhân cho sự không tái sanh.’ Nhưng ở đây, cả hai (tận trí và vô sanh trí) đều được phân tích chỉ theo nghĩa trí tuệ A-la-hán quả. Chính vì thế, ngài đã nói: ‘Hai trí tuệ này là cụ tri quyền’ và ‘Chúng nhận được hai tên gọi do quy ước về đối tượng.’

အညိန္ဒြိယံ ဟေဋ္ဌိမေသု တီသု ဖလေသု, ဥပရိမေသု စ တီသု မဂ္ဂေသု ဥပ္ပတ္တိယာ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနမ္ပိ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ ဝိယ ပဌမဖလုပ္ပတ္တိယာ အဂ္ဂဖလုပ္ပတ္တိယာ အနုပ္ပာဒနိရောဓေန နိရုဇ္ဈတီတိ အာဟ – ‘‘ယဉ္စ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယ’’န္တိအာဒိ. ဧတေန ပဟာတဗ္ဗဓမ္မာ ဝိယ ဒဿနဘာဝနာဟိ အဂ္ဂဖလုပ္ပတ္တိယာ တဒဝသေသဖလဓမ္မာပိ အနုပ္ပာဒနိရောဓေန နိရုဇ္ဈန္တိ. ကော ပန ဝါဒေါ တေဘူမကဓမ္မာနန္တိ ဒဿေတိ, ဧကာ ပညာ အညာတာဝိန္ဒြိယတ္တာ. ယဒိ ဧကာ, ကထံ ဒွိဓာ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘အပိ စာ’’တိအာဒိ. အာရမ္မဏသင်္ကေတေနာတိ ခယေ အနုပ္ပာဒေတိ ဣမာယ အာရမ္မဏသမညာယ. သာ ပဇာနနဋ္ဌေန ပညာတိ ယာ ပုဗ္ဗေ သောတာနံ ပိဓာနကိစ္စာ ဝုတ္တာ ပညာ, သာ ပဇာနနသဘာဝေန ပညာ. ဣတရာ ပန ယထာဒိဋ္ဌံ ယထာဂဟိတံ အာရမ္မဏံ အပိလာပနဋ္ဌေန ဩဂါဟနဋ္ဌေန သတီတိ.

Mặc dù tri quyền (aññindriya) sanh khởi lặp đi lặp lại trong ba quả dưới và ba đạo trên, nhưng nó bị diệt bởi sự diệt không sanh trở lại khi đạt đến quả cao nhất (A-la-hán quả), giống như vị tri ngã tri quyền (anaññātaññassāmītindriya) bị diệt bởi sự diệt không sanh trở lại khi đạt đến quả đầu tiên. Do đó, ngài đã nói: ‘Và vị tri ngã tri quyền...’ v.v. Bằng điều này, ngài chỉ ra rằng: giống như các pháp cần được đoạn trừ bị diệt bởi kiến đạo và tu đạo, thì khi đạt đến quả cao nhất, các pháp quả còn lại cũng bị diệt bởi sự diệt không sanh trở lại. Còn về sự diệt của các pháp trong ba cõi, thì có gì để nói nữa? Vì là cụ tri quyền, nên chỉ có một tuệ. Nếu chỉ có một tuệ, tại sao nó lại được nói đến theo hai cách? Vì có thể có câu hỏi này, ngài đã nói: ‘Hơn nữa...’ v.v. ‘Ārammaṇasaṅketena’ (do quy ước về đối tượng) có nghĩa là do tên gọi của đối tượng này là ‘tận’ và ‘vô sanh’. ‘Nó là tuệ vì có đặc tính liễu tri’: tuệ đã được nói đến trước đây có phận sự đóng lại các dòng chảy, tuệ ấy được gọi là ‘tuệ’ (paññā) vì có bản chất liễu tri. Còn pháp kia (niệm) được gọi là ‘niệm’ (sati) vì có đặc tính không trôi nổi và thâm nhập vào đối tượng như đã thấy, như đã nắm bắt. Đây là ý nghĩa.

၁၃. ဧဝံ [Pg.70] ‘‘ပညာ စေဝ သတိ စာ’’တိ ပဒဿ အတ္ထံ ဝိဝရိတွာ ဣဒါနိ ‘‘နာမရူပ’’န္တိ ပဒဿ အတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘တတ္ထ ယေ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ, ဣဒံ နာမရူပ’’န္တိ အာဟ. နာမရူပဉ္စ ဝိဘာဂေန ဒဿေန္တော သုခဂ္ဂဟဏတ္ထံ ပါကဋနာမရူပမေဝ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘တတ္ထ ယေ’’တိအာဒိမာဟ. တဂ္ဂဟဏေနေဝ ဟိ သဟစရဏာဒိနာ တဒညေ စိတ္တစေတသိကာ ရူပဓမ္မာ စ ဂဟိတာ ဟောန္တီတိ. နာမဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ ခန္ဓတ္တယမေဝ ဂဟိတန္တိ ‘‘နာမရူပံ ဝိညာဏသမ္ပယုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တံ ပန ရူပံ သမ္ပယုတ္တန္တိ? နယိဒံ သမ္ပယုတ္တပစ္စယဝသေန ဝုတ္တံ. ပစုရဇနဿ ပန အဝိဘာဂေန ဂဟဏီယသဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

13. Như vậy, sau khi giải thích ý nghĩa của cụm từ «trí tuệ và niệm», bây giờ trong khi giải thích ý nghĩa của từ «danh sắc», ngài đã nói: «Ở đây, năm thủ uẩn nào, đó là danh sắc». Và trong khi trình bày danh sắc một cách phân tích, để cho dễ hiểu, ngài đã nói câu bắt đầu bằng «Ở đây, những gì» để làm rõ chỉ danh sắc đã hiển lộ. Vì rằng chỉ bằng sự nắm bắt ấy, do sự đồng sanh v.v., các tâm, sở hữu tâm, và các pháp sắc khác cũng được bao gồm. Và ở đây, do sự nắm bắt danh, chỉ có ba uẩn được bao gồm, nên đã nói «danh sắc tương ưng với thức». Nhưng sắc ấy có tương ưng không? Điều này không được nói theo nghĩa tương ưng duyên. Nhưng nên hiểu rằng điều này được nói đến với mục đích chỉ bản chất có thể được nắm bắt một cách không phân biệt bởi nhiều người.

ဂါထာယ အနုပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု ပုစ္ဆိတာတိ တံ စတုရိဒ္ဓိပါဒမုခေန အရိယမဂ္ဂါဓိဂမေန ပတ္တဗ္ဗန္တိ ဒဿေန္တော ဣဒ္ဓိပါဒဘာဝနာမူလဘူတာနိ ဣန္ဒြိယာနိ သတိပညာဟိ နိဒ္ဓါရေတုံ ‘‘တတ္ထ သတိ စ ပညာ စ စတ္တာရိ ဣန္ဒြိယာနီ’’တိ အာဟ. ကုသလာကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဂတိယော သမနွေသမာနာ သတိ သိဇ္ဈန္တီ ဧကန္တေန သမာဓိံ နိပ္ဖာဒေတိ. သတိဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ ပရိယုဋ္ဌာနပ္ပဟာနံ ဣဓာဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ – ‘‘သတိ ဒွေ ဣန္ဒြိယာနိ, သတိန္ဒြိယဉ္စ သမာဓိန္ဒြိယဉ္စာ’’တိ. တထာ အနုသယသမုဂ္ဃာတဝိဓာယိနီ ပညာ သိဇ္ဈမာနာ န ဝိနာ စတုဗ္ဗိဓသမ္မပ္ပဓာနဝီရိယံ သိဇ္ဈတီတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ပညာ ဒွေ ဣန္ဒြိယာနိ ပညိန္ဒြိယဉ္စ ဝီရိယိန္ဒြိယဉ္စာ’’တိ.

Vì trong kệ, vô dư y niết-bàn giới đã được hỏi, nên trong khi chỉ ra rằng điều đó có thể đạt được bằng cách chứng đắc thánh đạo qua bốn như ý túc làm phương tiện chính, để xác định các quyền là nền tảng cho sự tu tập như ý túc bằng niệm và tuệ, ngài đã nói: «Ở đây, niệm và tuệ là bốn quyền». Niệm, trong khi tìm kiếm các trạng thái của các pháp thiện và bất thiện, khi thành tựu, chắc chắn làm phát sinh định. Và ở đây, ngài đã nói rằng sự đoạn trừ triền cái được ngụ ý bởi sự nắm bắt niệm: «Niệm là hai quyền, niệm quyền và định quyền». Cũng vậy, trí tuệ, có khả năng nhổ bật các tùy miên, khi đang được thành tựu, không thành tựu nếu không có tinh tấn của bốn chánh cần, nên đã được nói: «Trí tuệ là hai quyền, tuệ quyền và tấn quyền».

ယာ ဣမေသု စတူသု ဣန္ဒြိယေသူတိ ဣမေသု သတိအာဒီသု စတူသု ဣန္ဒြိယေသု နိဿယပစ္စယတာယ အဓိဋ္ဌာနဘူတေသု တံသဟဇာတာ ဧဝ ယာ သဒ္ဒဟနာ. ‘‘ဣမေဟိ စတူဟိ ဣန္ဒြိယေဟီ’’တိပိ ပါဠိ, တဿာ ဣမေဟိ စတူဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ သမ္ပယုတ္တာတိ ဝစနသေသော, အာရမ္မဏေ အဘိပ္ပသာဒလက္ခဏာ သဒ္ဓါ ကတ္တုကာမတာသဘာဝဿ ဆန္ဒဿ ဝိသေသပစ္စယော ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ယာ သဒ္ဓါဓိပတေယျာ စိတ္တေကဂ္ဂတာ, အယံ ဆန္ဒသမာဓီ’’တိ. သမာဟိတေ စိတ္တေတိ ဝိပဿနာသမာဓိနာ သမာဟိတေ စိတ္တေ. ဣဒံ ပဟာနန္တိ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနသာဓကော သမာဓိ ပဟာနန္တိ ဝုတ္တော ပဇဟတိ ဧတေနာတိ ကတွာ. ‘‘ပဓာန’’န္တိပိ ပါဌော, အဂ္ဂေါတိ အတ္ထော. တထာ ဟိ ‘‘သမာဓိ ဧကောဒီ’’တိ ဝုစ္စတိ.

«Cái nào trong bốn quyền này» có nghĩa là: trong bốn quyền này là niệm v.v., là nền tảng do là y duyên, niềm tin nào chỉ đồng sanh với chúng. Cũng có bản Pāḷi là «với bốn quyền này», phần còn lại của câu đó là «tương ưng với bốn quyền này». Tín, có đặc tính tịnh tín nơi đối tượng, là duyên đặc biệt cho dục, có bản chất là muốn làm, nên ngài đã nói: «Sự nhất tâm của tâm do tín làm chủ, đây là dục định». «Khi tâm được định tĩnh» có nghĩa là khi tâm được định tĩnh bởi định minh sát. «Đây là sự đoạn trừ» có nghĩa là định, là tác nhân của sự trấn phục đoạn trừ, được gọi là sự đoạn trừ, vì rằng người ta đoạn trừ bằng nó. Cũng có bản đọc là «padhāna» (sự tinh cần), ý nghĩa là «tối thắng». Vì vậy, định được gọi là «ekodi» (nhất tâm).

‘‘အဿာသပဿာသာ’’တိအာဒိနာ ကာယဝစီစိတ္တသင်္ခါရသီသေန တံသမုဋ္ဌာပကာ ဝီရိယသင်္ခါရာဝ ဂဟိတာ. တေ ဟိ ယာဝ ဘာဝနာနိပ္ဖတ္တိ တာဝ ဧကရသေန သရဏတော သင်္ကပ္ပေတဗ္ဗတော စ သရသင်္ကပ္ပာ’’တိ ဝုတ္တာ ‘‘ဧဝံ [Pg.71] မေ ဘာဝနာ ဟောတူ’’တိ ယထာ ဣစ္ဆိတာ, တထာ ပဝတ္တိယာ ဟေတုဘာဝတော. တဒုဘယန္တိ ဆန္ဒသမာဓိသင်္ခါတဉ္စ ပဓာနသင်္ခါရသင်္ခါတဉ္စ ဝီရိယန္တိ တံ ဥဘယံ. ဥဘယမေဝ ဟိ ဥပစာရဝသေန အညံ ဝိယ ကတွာ ‘‘ဆန္ဒသမာဓိပ္ပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတံ ဣဒ္ဓိပါဒ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အဘိန္နမ္ပိ ဟိ ဥပစာရဝသေန ဘိန္နံ ဝိယ ကတွာ ဝေါဟရန္တိ, ယထာ ‘‘သိလာပုတ္တကဿ သရီရ’’န္တိ.

Bằng (câu) bắt đầu bằng «hơi thở vô, hơi thở ra», với thân hành, khẩu hành, tâm hành làm chính, chỉ các tấn hành làm chúng khởi sanh được bao gồm. Vì rằng chúng, cho đến khi sự tu tập hoàn thành, với một vai trò duy nhất, do sự diễn tiến và do cần được tư duy, được gọi là «sara-saṅkappa» (diễn tiến và tư duy), vì là nguyên nhân cho sự diễn tiến theo cách đã mong muốn rằng «mong rằng sự tu tập của ta được như vậy». Cả hai điều đó là tinh tấn được gọi là dục định và tinh tấn được gọi là cần hành. Vì rằng chỉ cả hai, sau khi xem như là một cái khác bằng cách ẩn dụ, đã được nói là «như ý túc đi kèm với dục định và cần hành». Vì rằng ngay cả cái không khác biệt, người ta cũng dùng từ ngữ như thể nó khác biệt bằng cách ẩn dụ, ví như «thân của con búp bê bằng đá».

တတ္ထ ဣဇ္ဈတီတိ ဣဒ္ဓိ, သမိဇ္ဈတိ နိပ္ဖဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ဣဇ္ဈန္တိ ဝါ တာယ သတ္တာ ဣဒ္ဓါ ဝုဒ္ဓါ ဥက္ကံသဂတာ ဟောန္တီတိ ဣဒ္ဓိ, ပဇ္ဇတိ ဧတေနာတိ ပါဒေါ, ပဌမေန အတ္ထေန ဣဒ္ဓိ ဧဝ ပါဒေါ ဣဒ္ဓိပါဒေါ, ဣဒ္ဓိကောဋ္ဌာသောတိ အတ္ထော. ဒုတိယေန အတ္ထေန ဣဒ္ဓိယာ ပါဒေါ ပတိဋ္ဌာ အဓိဂမူပါယောတိ ဣဒ္ဓိပါဒေါ. တေန ဟိ ဥပရူပရိဝိသေသသင်္ခါတံ ဣဒ္ဓိံ ပဇ္ဇန္တိ ပါပုဏန္တိ. ဝိဝေကနိဿိတန္တိ တဒင်္ဂဝိဝေကနိဿိတံ သမုစ္ဆေဒဝိဝေကနိဿိတံ နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတဉ္စ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတီတိ အတ္ထော. တထာ ဟိ အယံ ဣဒ္ဓိပါဒဘာဝနာနုယုတ္တော ယောဂီ ဝိပဿနာက္ခဏေ ကိစ္စတော တဒင်္ဂဝိဝေကနိဿိတံ အဇ္ဈာသယတော နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတံ. မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ကိစ္စတော သမုစ္ဆေဒဝိဝေကနိဿိတံ အာရမ္မဏတော နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတီတိ. ဧသ နယော ဝိရာဂနိဿိတန္တိအာဒီသု.

Ở đây, «thành tựu» (ijjhati) nên là «thần thông» (iddhi); ý nghĩa là thành công, hoàn thành. Hoặc chúng sanh «thành tựu» (ijjhanti) nhờ nó, trở nên thành tựu, tăng trưởng, đạt đến sự ưu việt, nên là «thần thông» (iddhi). Người ta «đi đến» (pajjati) bằng nó, nên là «túc» (pāda). Theo nghĩa thứ nhất, chính thần thông là túc, (nên gọi là) như ý túc; ý nghĩa là phần của thần thông. Theo nghĩa thứ hai, túc của thần thông, là nền tảng, là phương tiện chứng đắc, (nên gọi là) như ý túc. Vì rằng nhờ nó, họ đi đến, đạt được thần thông được gọi là sự đặc biệt ngày càng cao hơn. «Y cứ vào viễn ly» có nghĩa là tu tập như ý túc y cứ vào trạch diệt viễn ly, y cứ vào đoạn diệt viễn ly, và y cứ vào xuất ly viễn ly. Vì vậy, vị hành giả này chuyên tâm tu tập như ý túc, trong khoảnh khắc minh sát, về mặt phận sự, tu tập (như ý túc) y cứ vào trạch diệt viễn ly, về mặt ý hướng, (tu tập như ý túc) y cứ vào xuất ly viễn ly. Nhưng trong khoảnh khắc đạo, về mặt phận sự, tu tập (như ý túc) y cứ vào đoạn diệt viễn ly, về mặt đối tượng, tu tập như ý túc y cứ vào xuất ly viễn ly. Phương pháp này cũng (áp dụng) cho các câu bắt đầu bằng «y cứ vào ly tham».

ဝိဝေကတ္တာ ဧဝ ဟိ ဝိရာဂါဒယော, ကေဝလဉ္စေတ္ထ ဝေါဿဂ္ဂေါ ဒုဝိဓော ပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂေါ စ ပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂေါ စာတိ. တတ္ထ ပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂေါ ဝိပဿနာက္ခဏေ တဒင်္ဂဝသေန, မဂ္ဂက္ခဏေ သမုစ္ဆေဒဝသေန ကိလေသပ္ပဟာနံ. ပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂေါ ဝိပဿနာက္ခဏေ တန္နိန္နဘာဝေန, မဂ္ဂက္ခဏေ အာရမ္မဏကရဏဝသေန နိဗ္ဗာနပက္ခန္ဒနံ. တဒုဘယမ္ပိ ဣမသ္မိံ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကေ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာနယေ ယုဇ္ဇတိ. တထာ ဟိ အယံ ပဌမိဒ္ဓိပါဒေါ ယထာဝုတ္တေန ပကာရေန ကိလေသေ ပရိစ္စဇတိ နိဗ္ဗာနဉ္စ ပက္ခန္ဒတိ. ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိန္တိ ဣမိနာ ပန ဝစနေန ဝေါဿဂ္ဂတ္ထံ ပရိဏမန္တံ ပရိဏတဉ္စ ပရိပစ္စန္တံ ပရိပက္ကဉ္စာတိ အတ္ထော. အယဉှိ ဣဒ္ဓိပါဒဘာဝနာနုယုတ္တော ယောဂီ ယထာ ပဌမော ဣဒ္ဓိပါဒေါ ကိလေသပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂတ္ထံ နိဗ္ဗာနပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂတ္ထဉ္စ ပရိပစ္စတိ, ယထာ စ ပရိပက္ကော ဟောတိ, တထာ နံ ဘာဝေတီတိ. သေသိဒ္ဓိပါဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. အယံ ပန ဝိသေသော – ယထာ ဆန္ဒံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ပဝတ္တိတော သမာဓိ ဆန္ဒသမာဓိ. ဧဝံ ဝီရိယံ စိတ္တံ ဝီမံသံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ပဝတ္တိတော သမာဓိ ဝီမံသာသမာဓီတိ.

Thật vậy, các pháp bắt đầu bằng ly tham (virāga) chỉ có ý nghĩa là viễn ly (viveka). Và ở đây, riêng sự từ bỏ (vossagga) có hai loại: sự từ bỏ bằng cách xả ly (pariccāgavossagga) và sự từ bỏ bằng cách nhảy vào (pakkhandanavossagga). Trong đó, sự từ bỏ bằng cách xả ly là sự đoạn trừ phiền não, trong sát-na tuệ quán bằng cách đoạn trừ từng phần, trong sát-na đạo bằng cách đoạn trừ tuyệt đối. Sự từ bỏ bằng cách nhảy vào là sự nhảy vào Níp-bàn, trong sát-na tuệ quán bằng cách hướng về Níp-bàn, trong sát-na đạo bằng cách lấy Níp-bàn làm đối tượng. Cả hai loại ấy đều hợp lý trong phương pháp giải thích ý nghĩa này có sự pha trộn giữa hiệp thế và siêu thế. Thật vậy, thần túc đầu tiên này, bằng phương cách đã được nói, từ bỏ các phiền não và nhảy vào Níp-bàn. Còn bằng lời nói "hướng đến sự từ bỏ" (vossaggapariṇāmiṃ), ý nghĩa nên được hiểu là: đang hướng đến và đã hướng đến, đang chín muồi và đã chín muồi vì mục đích của sự từ bỏ. Thật vậy, vị hành giả chuyên tâm tu tập thần túc này tu tập thần túc đầu tiên ấy theo cách mà thần túc đầu tiên đang chín muồi vì mục đích của sự từ bỏ là từ bỏ phiền não và vì mục đích của sự từ bỏ là nhảy vào Níp-bàn, và theo cách mà nó đã chín muồi. Trong các thần túc còn lại cũng chính là phương pháp này. Tuy nhiên, đây là sự khác biệt: định được làm cho phát sanh bằng cách lấy dục làm chủ là dục định. Tương tự như vậy, định được làm cho phát sanh bằng cách lấy cần, tâm, thẩm làm chủ (lần lượt) là cần định, tâm định, và thẩm định.

၁၄. န [Pg.72] ကေဝလံ စတုတ္ထဣဒ္ဓိပါဒေါ ဧဝ သမာဓိဉာဏမူလကော, အထ ခေါ သဗ္ဗောပီတိ ဒဿေတုံ ‘‘သဗ္ဗော သမာဓိ ဉာဏမူလကော ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမော ဉာဏာနုပရိဝတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ သော ဧဝ ဝီမံသာသမာဓီတိ ဝုတ္တောတိ? ဝီမံသံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ပဝတ္တိတတ္တာတိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော. တတ္ထ ပုဗ္ဗဘာဂပညာယ ဉာဏမူလကော. အဓိဂမပညာယ ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမော. ပစ္စဝေက္ခဏပညာယ ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ. အထ ဝါ ပုဗ္ဗဘာဂပညာယ ဉာဏမူလကော. ဥပစာရပညာယ ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမော. အပ္ပနာပညာယ ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ. ဥပစာရပညာယ ဝါ ဉာဏမူလကော. အပ္ပနာပညာယ ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမော. အဘိညာပညာယ ဉာဏာနုပရိဝတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

14. Để chỉ ra rằng: "Không chỉ riêng thần túc thứ tư có định và trí làm gốc, mà thật ra là tất cả (thần túc)", nên đã được nói rằng: "Tất cả định đều có trí làm gốc, có trí đi trước, có trí đi theo sau". Nếu vậy, tại sao chỉ thần túc ấy được gọi là thẩm định? Ý nghĩa này đã được nói: "Vì nó được làm cho phát sanh bằng cách lấy thẩm làm chủ". Trong đó, với tuệ phần đầu, nó có trí làm gốc. Với tuệ chứng đắc, nó có trí đi trước. Với tuệ phản khán, nó có trí đi theo sau. Hoặc là, với tuệ phần đầu, nó có trí làm gốc. Với tuệ cận hành, nó có trí đi trước. Với tuệ an chỉ, nó có trí đi theo sau. Hoặc với tuệ cận hành, nó có trí làm gốc. Với tuệ an chỉ, nó có trí đi trước. Với tuệ thắng trí, nó có trí đi theo sau, nên được hiểu như vậy.

ယထာ ပုရေတိ ယထာ သမာဓိဿ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏာနုပရိဝတ္တိဘာဝေန ပုရေ ပုဗ္ဗေ အတီတာသု ဇာတီသု အသင်္ချေယျေသုပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋေသု အတ္တနော ပရေသဉ္စ ခန္ဓံ ခန္ဓူပနိဗဒ္ဓဉ္စ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈံ နာမ နတ္ထိ, တထာ ပစ္ဆာ သမာဓိဿ အနာဂတံသဉာဏာနုပရိဝတ္တိဘာဝေန အနာဂတာသု ဇာတီသု အသင်္ချေယျေသုပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋေသု အတ္တနော ပရေသဉ္စ ခန္ဓံ ခန္ဓူပနိဗဒ္ဓဉ္စ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈံ နာမ နတ္ထီတိ အတ္ထော.

(Cụm từ) "Như trước kia" có nghĩa là: Giống như do định có túc mạng minh trí đi theo sau, nên ở trước kia, trong quá khứ, trong các kiếp đã qua và trong vô số kiếp hoại và thành, không có gì gọi là uẩn và những gì liên quan đến uẩn của mình và của người khác mà khó thấu triệt; cũng vậy, về sau, do định có vị lai trí đi theo sau, nên trong các kiếp vị lai và trong vô số kiếp hoại và thành, không có gì gọi là uẩn và những gì liên quan đến uẩn của mình và của người khác mà khó thấu triệt.

ယထာ ပစ္ဆာတိ ယထာ သမာဓိဿ စေတောပရိယဉာဏာနုပရိဝတ္တိဘာဝေန အနာဂတေသု သတ္တသု ဒိဝသေသု ပရသတ္တာနံ စိတ္တံ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈံ နာမ နတ္ထိ, တထာ ပုရေ အတီတေသု သတ္တသု ဒိဝသေသု ပရသတ္တာနံ စိတ္တံ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈံ နာမ နတ္ထီတိ အတ္ထော. ယထာ ဒိဝါတိ ယထာ ဒိဝသဘာဂေ သူရိယာလောကေန အန္ဓကာရဿ ဝိဓမိတတ္တာ စက္ခုမန္တာနံ သတ္တာနံ အာပါထဂတံ စက္ခုဝိညေယျံ ရူပံ သုဝိညေယျံ. တထာ ရတ္တိန္တိ တထာ ရတ္တိဘာဂေ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေပိ အန္ဓကာရေ ဝတ္တမာနေ သမာဓိဿ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏာနုပရိဝတ္တိတာယ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈံ ရူပါယတနံ နတ္ထိ.

(Cụm từ) "Như về sau" có nghĩa là: Giống như do định có tha tâm trí đi theo sau, nên trong bảy ngày sắp tới, không có gì gọi là tâm của chúng sanh khác mà khó thấu triệt; cũng vậy, trước kia, trong bảy ngày đã qua, không có gì gọi là tâm của chúng sanh khác mà khó thấu triệt. (Cụm từ) "Như ban ngày" có nghĩa là: Giống như vào ban ngày, nhờ ánh sáng mặt trời, do bóng tối đã bị xua tan, nên đối với chúng sanh có mắt, sắc cảnh hiện ra trong tầm mắt, có thể được biết bởi nhãn thức, là dễ biết. (Cụm từ) "Cũng vậy, ban đêm" có nghĩa là: Cũng vậy, vào ban đêm, dù cho bóng tối hội đủ bốn yếu tố có hiện hữu, do định có thiên nhãn trí đi theo sau, không có sắc xứ nào khó thấu triệt.

ယထာ ရတ္တိံ တထာ ဒိဝါတိ ယထာ စ ရတ္တိယံ တထာ ဒိဝါပိ အတိသုခုမံ ကေနစိ တိရောဟိတံ ယဉ္စ အတိဒူရေ, တံ သဗ္ဗရူပံ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈံ နာမ နတ္ထိ. ယထာ စ ရူပါယတနေ ဝုတ္တံ, တထာ သမာဓိဿ ဒိဗ္ဗသောတဉာဏာနုပရိဝတ္တိတာယ သဒ္ဒါယတနေ စ နေတဗ္ဗံ. တေနေဝါဟ ‘‘ဣတိ ဝိဝဋေန စေတသာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ အပရိယောနဒ္ဓေနာတိ အဘိညာဉာဏဿ ပါရိဗန္ဓကကိလေသေဟိ အနဇ္ဈောတ္ထဋေန, အပရိယောနဒ္ဓတ္တာ ဧဝ သပ္ပဘာသံ စိတ္တံ. ဧတေနေဝ သမာဓိဿ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏာနုပရိဝတ္တိတာပိ ဝုတ္တာ ဧဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပဉ္စိန္ဒြိယာနီတိ ဣဒ္ဓိပါဒသမ္ပယုတ္တာနိ သေက္ခဿ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ အဓိပ္ပေတာနီတိ အာဟ [Pg.73] ‘‘ကုသလာနီ’’တိ. စိတ္တသဟဘူနီတိအာဒိ တေသံ ဝိညာဏနိရောဓေန နိရောဓဒဿနတ္ထံ အာရဒ္ဓံ. တထာ ‘‘နာမရူပဉ္စာ’’တိအာဒိ. တေနေတံ ဒဿေတိ ‘‘န ကေဝလံ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဧဝ, အထ ခေါ နာမရူပဉ္စ ဝိညာဏဟေတုကံ ဝိညာဏဿ နိရောဓာ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ.

(Cụm từ) "Như ban đêm, cũng vậy ban ngày" có nghĩa là: Giống như vào ban đêm, cũng vậy vào ban ngày, tất cả sắc dù rất vi tế, bị che khuất bởi vật gì đó, hay ở rất xa, không có gì gọi là khó thấu triệt. Và như đã được nói về sắc xứ, cũng vậy, nên được áp dụng cho thanh xứ do định có thiên nhĩ trí đi theo sau. Do đó, Ngài đã nói: "như vậy, với tâm rộng mở" v.v... Trong đó, (từ) "không bị trói buộc" có nghĩa là không bị các phiền não chướng ngại của thắng trí áp đảo; chính vì không bị trói buộc nên tâm có ánh sáng. Nên được hiểu rằng, chính bằng điều này, việc định có thần thông trí đi theo sau cũng đã được nói đến. Với từ "năm quyền", năm quyền của bậc hữu học tương ưng với thần túc được ngụ ý, do đó Ngài nói "thiện". Đoạn "đồng sanh với tâm" v.v... được bắt đầu để chỉ ra sự diệt của chúng do sự diệt của thức. Tương tự, (đoạn) "và danh sắc" v.v... Bằng điều đó, Ngài chỉ ra rằng: "Không chỉ riêng năm quyền, mà thật ra, danh sắc có thức làm nhân cũng diệt do sự diệt của thức".

တဿာတိ ဝိညာဏဿ. ဟေတူတိ တဏှာအဝိဇ္ဇာဒိကော. အနာဟာရန္တိ ပဒဿ အတ္ထဝိဝရဏံ. အနဘိနန္ဒိတန္တိ အဘိနန္ဒနဘူတာယ တဏှာယ ပဟီနတ္တာ ဧဝ အပတ္ထိတံ. တတော ဧဝ အပ္ပဋိသန္ဓိကံ ဝိညာဏံ တံ နိရုဇ္ဈတိ. ယထာ စ ဝိညာဏံ, ဧဝံ နာမရူပမ္ပိ ဝိညာဏသင်္ခါတဿ ဟေတုနော ပစ္စယဿ စ အဘာဝါ တပ္ပစ္စယာနံ သင်္ခါရာဒီနံ အဘာဝါ အဟေတု အပ္ပစ္စယံ. သေသံ ပါကဋမေဝ. ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနဝိစယောပိ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

(Từ) "của nó" (tassā) nghĩa là của thức. (Từ) "nhân" (hetu) nghĩa là ái, vô minh, v.v... (Từ) "không có vật thực" (anāhāraṃ) là sự giải thích ý nghĩa của từ (hetu). (Từ) "không hoan hỷ" (anabhinanditaṃ) có nghĩa là không mong cầu, chính vì đã đoạn trừ ái, vốn là sự hoan hỷ. Chính vì thế, thức ấy không có sự tái sanh, nó diệt. Và như thức, cũng vậy, danh sắc, do không có nhân và duyên được gọi là thức, và do không có các duyên của nó là hành, v.v..., trở nên vô nhân, vô duyên. Phần còn lại đã rõ ràng. Phần khảo sát hỏi-đáp cũng nên được hiểu theo phương pháp đã nói.

ဧဝံ အနုသန္ဓိပုစ္ဆမ္ပိ ဒဿေတွာ ဟေဋ္ဌာ သတ္တာဓိဋ္ဌာနာ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနာ စ ပုစ္ဆာ ဝိသုံ ဝိသုံ ဒဿိတာတိ ဣဒါနိ တာ သဟ ဒဿေတုံ ‘‘ယေ စ သင်္ခါတဓမ္မာသေ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထာယံ ပဒတ္ထော – သင်္ခါတဓမ္မာတိ အနိစ္စာဒိဝသေန ပရိဝီမံသိတဓမ္မာ, အရဟတံ ဧတံ အဓိဝစနံ. သေက္ခာတိ သီလာဒီနိ သိက္ခမာနာ အဝသေသာ အရိယပုဂ္ဂလာ. ပုထူတိ ဗဟူ သတ္တဇနာ. တေသံ မေ နိပကော ဣရိယံ, ပုဋ္ဌော ပဗြူဟီတိ တေသံ သေခါသေခါနံ နိပကော ပဏ္ဍိတော တွံ ဘဂဝါ ပဋိပတ္တိံ ပုဋ္ဌော မေ ဗြူဟီတိ. သေသံ ပါဠိဝသေနေဝ ဝိညာယတိ.

Như vậy, sau khi đã trình bày câu hỏi có sự liên kết, và vì ở dưới câu hỏi dựa trên chúng sanh và câu hỏi dựa trên các pháp đã được trình bày riêng rẽ, nên bây giờ để trình bày chúng cùng nhau, (Đức Thế Tôn) đã bắt đầu (kệ ngôn): ‘ye ca saṅkhātadhammāse’ v.v... Ở đây, ý nghĩa của các từ là như vầy: ‘saṅkhātadhammā’ là các pháp đã được thẩm xét qua phương diện vô thường v.v...; đây là danh xưng của các vị A-la-hán. ‘Sekkhā’ là các bậc Thánh nhân còn lại đang thực hành giới v.v... ‘Puthū’ là nhiều, tức bảy hạng người. (Câu) ‘tesaṃ me nipako iriyaṃ, puṭṭho pabrūhi’ có nghĩa là: ‘Pháp hành của các bậc hữu học và vô học ấy, khi được hỏi, xin bậc Trí Tuệ, Ngài là Đức Thế Tôn, hãy nói cho con.’ Phần còn lại được hiểu theo văn Pāḷi.

၁၅. ကိဿာတိ ကိဿ ဟေတု, ကေန ကာရဏေနာတိ အတ္ထော. သေခါသေခဝိပဿနာ ပုဗ္ဗင်္ဂမပ္ပဟာနယောဂေနာတိ သေခေ အသေခေ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမပ္ပဟာနေ စ ပုစ္ဆနယောဂေန, ပုစ္ဆာဝိဓိနာတိ အတ္ထော.

15. Từ ‘kissā’ có nghĩa là: ‘do nguyên nhân gì, do lý do gì?’ Cụm từ ‘sekhāsekhavipassanā pubbaṅgamappahānayogena’ có nghĩa là: ‘bằng sự kết hợp câu hỏi, bằng phương pháp hỏi về các bậc hữu học, các bậc vô học, và sự đoạn trừ có tuệ quán đi trước.’

ဝိဿဇ္ဇနဂါထာယံ ကာမေသု နာဘိဂိဇ္ဈေယျာတိ ဝတ္ထုကာမေသု ကိလေသကာမေန န အဘိဂိဇ္ဈေယျ. မနသာနာဝိလော သိယာတိ ဗျာပါဒဝိတက္ကာဒယော ကာယဒုစ္စရိတာဒယော စ မနသော အာဝိလဘာဝကရေ ဓမ္မေ ပဇဟန္တော စိတ္တေန အနာဝိလော ဘဝေယျ. ယသ္မာ ပန အသေက္ခော အနိစ္စတာဒိဝသေန သဗ္ဗဓမ္မာနံ ပရိတုလိတတ္တာ ကုသလော သဗ္ဗဓမ္မေသု ကာယာနုပဿနာသတိအာဒီဟိ စ သတော သဗ္ဗကိလေသာနံ ဘိန္နတ္တာ ဥတ္တမဘိက္ခုဘာဝံ ပတ္တော စ ဟုတွာ သဗ္ဗဣရိယာပထေသု ပဝတ္တတိ, တသ္မာ ‘‘ကုသလော…ပေ… ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ အာဟာတိ အယံ သင်္ခေပတ္ထော.

Trong kệ ngôn giải đáp, câu ‘kāmesu nābhigijjheyya’ có nghĩa là: không nên tham đắm trong các dục trưởng dưỡng bằng dục phiền não. Câu ‘manasā'nāvilo siyā’ có nghĩa là: trong khi từ bỏ các pháp làm cho tâm bị vẩn đục như các tầm phẫn, thân ác hạnh v.v..., vị ấy nên không bị vẩn đục bởi tâm. Hơn nữa, vì rằng bậc vô học, do đã cân nhắc tất cả các pháp qua phương diện vô thường v.v..., nên thiện xảo trong tất cả các pháp, và có chánh niệm qua thân tùy quán niệm xứ v.v..., và do đã phá tan tất cả phiền não, đã đạt đến trạng thái tỳ khưu tối thượng, nên vị ấy hành xử trong tất cả oai nghi; do đó, (Ngài) đã nói: ‘bậc thiện xảo... nên du hành.’ Đây là ý nghĩa tóm tắt.

တတ္ထ [Pg.74] ယံ ပုစ္ဆာဂါထာယံ ‘‘နိပကော’’တိ ပဒံ ဝုတ္တံ, တံ ဘဂဝန္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ, ဘဂဝတော စ နေပက္ကံ ဥက္ကံသပါရမိပ္ပတ္တံ အနာဝရဏဉာဏဒဿနေန ဒီပေတဗ္ဗန္တိ အနာဝရဏဉာဏံ တာဝ ကမ္မဒွါရဘေဒေဟိ ဝိဘဇိတွာ သေခါသေခပဋိပဒံ ဒဿေတုံ ‘‘ဘဂဝတော သဗ္ဗံ ကာယကမ္မ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တေန သဗ္ဗတ္ထ အပ္ပဋိဟတဉာဏဒဿနေန တထာဂတဿ သေခါသေခပဋိပတ္တိဒေသနာကောသလ္လမေဝ ဝိဘာဝေတိ. တတ္ထ ကော စာတိ ကွ စ, ကသ္မိံ ဝိသယေတိ အတ္ထော. တံ ဝိသယံ ဒဿေတိ ‘‘ယံ အနိစ္စေ ဒုက္ခေ အနတ္တနိ စာ’’တိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဉာဏဒဿနံ နာမ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ‘‘သဗ္ဗံ သင်္ခတံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တဿ ပန တသ္မိံ ဝိသယေ ယေန အပ္ပဝတ္တိ, သော ပဋိဃာတောတိ, ဧတေန လက္ခဏတ္တယပ္ပဋိဝေဓဿ ဒုရဘိသမ္ဘဝတံ အနညသာဓာရဏတဉ္စ ဒဿေတိ. လက္ခဏတ္တယဝိဘာဝနေန ဟိ ဘဂဝတော စတုသစ္စပ္ပဋိဝေဓံ သမ္မာသမ္ဗောဓိဉ္စ ပဏ္ဍိတာ ပဋိဇာနန္တိ.

Trong đó, từ ‘nipako’ được nói trong kệ ngôn câu hỏi là nhắm đến Đức Thế Tôn. Và vì trí tuệ đã đạt đến đỉnh cao tột bậc của Đức Thế Tôn cần được làm sáng tỏ bằng tri kiến vô ngại, nên trước hết, sau khi phân chia trí vô ngại theo các loại nghiệp môn để trình bày pháp hành của bậc hữu học và vô học, đoạn văn ‘bhagavato sabbaṃ kāyakamma’ v.v... đã được nói. Bằng đoạn văn đó, (chú giải) làm sáng tỏ chính sự thiện xảo của Như Lai trong việc thuyết giảng pháp hành của bậc hữu học và vô học bằng tri kiến không bị ngăn che trong tất cả. Ở đây, ‘ko ca’ có nghĩa là ‘ở đâu, trong đối tượng nào?’ (Chú giải) chỉ ra đối tượng đó bằng câu ‘trong cái vô thường, khổ, và vô ngã.’ Điều này được nói ra có nghĩa là: cái gọi là tri kiến, khi sanh khởi, nó sanh khởi (với nhận thức rằng) ‘tất cả pháp hữu vi là vô thường, là khổ; tất cả các pháp là vô ngã.’ Nhưng sự không vận hành của tri kiến ấy trong đối tượng đó do cái gì, thì cái đó được gọi là sự chướng ngại. Bằng điều này, (chú giải) chỉ ra sự khó thành tựu và tính chất không chung với ai khác của việc thông suốt ba tướng. Quả vậy, bằng sự phân tích ba tướng, các bậc hiền trí thừa nhận sự thông suốt Tứ đế và Chánh Đẳng Giác của Đức Thế Tôn.

အညာဏံ အဒဿနန္တိ တံ ပဋိဃာတံ သရူပတော ဒဿေတိ. ဆဠာရမ္မဏသဘာဝပ္ပဋိစ္ဆာဒကော ဟိ သမ္မောဟော ဉာဏဒဿနဿ ပဋိဃာတောတိ. ယသ္မိံ ဝိသယေ ဉာဏဒဿနံ ဥပ္ပတ္တိရဟံ, တတ္ထေဝ တဿ ပဋိဃာတေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အာဟ – ‘‘ယံ အနိစ္စေ ဒုက္ခေ အနတ္တနိ စာ’’တိ. ယထာ ဣဓ ပုရိသောတိအာဒိ ဥပမာဒဿနံ. တတြိဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ပုရိသော ဝိယ သဗ္ဗော လောကော, တာရကရူပါနိ ဝိယ ဆ အာရမ္မဏာနိ, တဿ ပုရိသဿ တာရကရူပါနံ ဒဿနံ ဝိယ လောကဿ စက္ခုဝိညာဏာဒီဟိ ယထာရဟံ ဆဠာရမ္မဏဇာနနံ, တဿ ပုရိသဿ တာရကရူပါနိ ပဿန္တဿာပိ ‘‘ဧတ္တကာနိ သတာနိ, ဧတ္တကာနိ သဟဿာနီ’’တိအာဒိနာ ဂဏနသင်္ကေတေန အဇာနနံ ဝိယ လောကဿ ရူပါဒိအာရမ္မဏံ ကထဉ္စိ ဇာနန္တဿာပိ အနိစ္စာဒိလက္ခဏတ္တယာနဝဗောဓောတိ. သေသံ ပါကဋမေဝ.

Cụm từ ‘vô trí, vô kiến’ chỉ ra sự chướng ngại đó về mặt tự thân. Quả vậy, sự si mê che lấp bản chất của sáu đối tượng chính là sự chướng ngại của tri kiến. Trong đối tượng nào mà tri kiến thích hợp để sanh khởi, thì ngay trong đó, sự chướng ngại của nó phải có mặt; vì vậy, Ngài nói: ‘trong cái vô thường, khổ, và vô ngã.’ Đoạn ‘yathā idha puriso’ v.v... là sự trình bày ví dụ. Ở đây, đây là sự đối chiếu ví dụ: toàn thể thế gian (chúng sanh) nên được xem như người đàn ông; sáu đối tượng nên được xem như các vì sao; sự biết sáu đối tượng của thế gian một cách tương xứng bằng nhãn thức v.v... nên được xem như sự thấy các vì sao của người đàn ông ấy; sự không liễu tri ba tướng vô thường v.v... của thế gian, dù biết đối tượng sắc v.v... bằng cách nào đó, nên được xem như sự không biết bằng cách đếm ‘chừng này trăm, chừng này ngàn’ v.v... của người đàn ông ấy, dù đang thấy các vì sao. Phần còn lại đã rõ ràng.

ဣဒါနိ ယေဟိ ပဒေဟိ ဘဂဝတာ အာယသ္မတော အဇိတဿ သေခါသေခပဋိပဒါ ဝုတ္တာ, တေသံ ပဒါနံ အတ္ထံ ဝိဘဇိတုံ ‘‘တတ္ထ သေခေနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တတ္ထာတိ နိပါတမတ္တံ, တသ္မိံ ဝါ ဝိဿဇ္ဇနေ. သေခေနာတိ သိက္ခာ ဧတဿ သီလန္တိ သေခေါ, တေန သေခေန. ဒွီသု ဓမ္မေသူတိ ဒုဝိဓေသု ဓမ္မေသူတိ အဓိပ္ပာယော. ပရိယုဋ္ဌာနီယေသူတိ ဒေါသေန ပရိယုဋ္ဌိတေန ယတ္ထ ပရိဝတ္တိတဗ္ဗံ, တေသု အာဃာတဝတ္ထူသူတိ အတ္ထော. ‘‘ပဋိဃဋ္ဌာနီယေသူ’’တိပိ ပါဌော, သောယေဝတ္ထော.

Bây giờ, để phân tích ý nghĩa của những từ mà Đức Thế Tôn đã dùng để nói về pháp hành của bậc hữu học và vô học cho Tôn giả Ajita, (chú giải) nói ‘tattha sekhena’ v.v... Ở đây, ‘tatthā’ chỉ là một tiểu từ, hoặc có nghĩa là ‘trong lời giải đáp ấy.’ ‘Sekhena’ (được giải thích là): vị này có sự học tập (sikkhā) làm bản chất (sīla), nên gọi là hữu học (sekho); (và `sekhena` là) bởi bậc hữu học ấy. ‘Dvīsu dhammesu’ có chủ ý là ‘trong hai loại pháp.’ ‘Pariyuṭṭhānīyesu’ có nghĩa là: trong những căn nguyên của sự phẫn uất ấy, nơi mà (tâm) bị xoay chuyển bởi sân hận đã xâm chiếm. Cũng có bản đọc là ‘paṭighaṭṭhānīyesu’, ý nghĩa cũng giống như vậy.

ဧတ္ထ [Pg.75] စ ဂေဓပဋိသေဓစောဒနာယံ ဂေဓနိမိတ္တော ဒေါသော ဂေဓေ သတိ ဟောတီတိ တတောပိ စိတ္တဿ ရက္ခိတဗ္ဗတာ နိဒ္ဓါရေတွာ ဝုတ္တာ. ယသ္မာ ပန ဘဂဝတာ ‘‘ကာမေသု နာဘိဂိဇ္ဈေယျာ’’တိ (သု. နိ. ၁၀၄၅; စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာ ၆၄, အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈; နေတ္တိ. ၁၅-၁၇) ဝုတ္တံ, တသ္မာ ‘‘တတ္ထ ယာ ဣစ္ဆာ’’တိအာဒိနာ ဂေဓဝသေန နိဒ္ဒေသော ကတော. အထ ဝါ ဒေါသတော စိတ္တဿ ရက္ခိတဗ္ဗတာ ဂါထာယ ဒုတိယပါဒေန ဝုတ္တာယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဒုတိယပါဒေန ဟိ သေသကိလေသဝေါဒါနဓမ္မာ ဒဿိတာ. တထာ ဟိ ဥပ္ပန္နာနုပ္ပန္နဘေဒတော သမ္မာဝါယာမဿ ဝိသယဘာဝေန သဗ္ဗေ သံကိလေသဝေါဒါနဓမ္မေ စတုဓာ ဝိဘဇိတွာ သမ္မပ္ပဓာနမုခေန သေခပဋိပဒံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘သေခေါ အဘိဂိဇ္ဈန္တော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အနာဝိလသင်္ကပ္ပောတိ အာဝိလာနံ ကာမသင်္ကပ္ပာဒီနံ အဘာဝေန အနာဝိလသင်္ကပ္ပော. တတော ဧဝ စ အနဘိဂိဇ္ဈန္တော ဝါယမတိ, ဝီရိယံ ပဝတ္တေတိ. ကထံ ဝါယမတီတိ အာဟ – ‘‘သော အနုပ္ပန္နာန’’န္တိအာဒိ.

Và ở đây, trong sự thúc giục ngăn cấm lòng tham, vì rằng sân hận có lòng tham làm nhân sanh khởi khi có lòng tham, nên sự cần phải bảo vệ tâm khỏi sân hận đó cũng đã được xác định và nói ra. Nhưng vì Đức Thế Tôn đã nói ‘không nên tham đắm trong các dục’, do đó sự chỉ dẫn đã được thực hiện theo phương diện lòng tham bằng (đoạn) ‘ở đây, sự mong muốn nào’ v.v... Hoặc là, nên hiểu rằng sự cần phải bảo vệ tâm khỏi sân hận đã được nói chính bởi dòng thứ hai của kệ ngôn. Quả vậy, bởi dòng thứ hai, các pháp phiền não và thanh tịnh còn lại đã được chỉ ra. Quả vậy, để trình bày pháp hành của bậc hữu học sau khi đưa đến đỉnh điểm qua phương diện chánh cần, sau khi phân chia tất cả các pháp phiền não và thanh tịnh thành bốn loại theo sự phân biệt đã sanh và chưa sanh, như là đối tượng của chánh tinh tấn, đoạn văn ‘bậc hữu học, trong khi tham đắm’ v.v... đã được nói. Ở đây, ‘anāvilasaṅkappo’ (có tư duy không vẩn đục) là do không có các tư duy vẩn đục như dục tầm v.v... Và chính vì thế, không tham đắm, vị ấy nỗ lực, phát sanh sự tinh tấn. Vị ấy nỗ lực như thế nào? (Chú giải) nói: ‘vị ấy, đối với những (pháp) chưa sanh’ v.v...

တတ္ထ သောတိ ဥတ္တရိဝိသေသတ္ထာယ ပဋိပဇ္ဇမာနော သေက္ခော. အနုပ္ပန္နာနန္တိ အနိဗ္ဗတ္တာနံ. ပါပကာနန္တိ လာမကာနံ. အကုသလာနံ ဓမ္မာနန္တိ အကောသလ္လသမ္ဘူတာနံ ဓမ္မာနံ. အနုပ္ပာဒါယာတိ န ဥပ္ပာဒနတ္ထာယ. ဆန္ဒံ ဇနေတီတိ ကတ္တုကမျတာသင်္ခါတံ ကုသလစ္ဆန္ဒံ ဥပ္ပာဒေတိ. ဝါယမတီတိ ပယောဂပရက္ကမံ ကရောတိ. ဝီရိယံ အာရဘတီတိ ကာယိကစေတသိကဝီရိယံ ကရောတိ. စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတီတိ တေနေဝ သဟဇာတဝီရိယေန စိတ္တံ ဥက္ခိပတိ. ပဒဟတီတိ ပဓာနဝီရိယံ ကရောတိ. ဝါယမတီတိအာဒီနိ ပန စတ္တာရိ ပဒါနိ အာသေဝနာဘာဝနာဗဟုလီကမ္မသာတစ္စကိရိယာဟိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ. ဥပ္ပန္နာနံ ပါပကာနန္တိ အနုပ္ပန္နာတိ အဝတ္တဗ္ဗတံ အာပန္နာနံ ပါပဓမ္မာနံ. ပဟာနာယာတိ ပဇဟနတ္ထာယ. အနုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနန္တိ အနိဗ္ဗတ္တာနံ ကောသလ္လသမ္ဘူတာနံ ဓမ္မာနံ. ဥပ္ပာဒါယာတိ ဥပ္ပာဒနတ္ထာယ. ဥပ္ပန္နာနန္တိ နိဗ္ဗတ္တာနံ. ဌိတိယာတိ ဌိတတ္ထံ. အသမ္မောသာယာတိ အနဿနတ္ထံ. ဘိယျောဘာဝါယာတိ ပုနပ္ပုနံ ဘာဝါယ. ဝေပုလ္လာယာတိ ဝိပုလဘာဝါယ. ဘာဝနာယာတိ ဝဍ္ဎိယာ. ပါရိပူရိယာတိ ပရိပူရဏတ္ထာယာတိ အယံ တာဝ ပဒတ္ထော.

Ở đây, ‘vị ấy’ là bậc hữu học đang thực hành vì mục đích đạt được pháp thù thắng cao hơn. ‘Của các pháp chưa sanh khởi’ là của các pháp chưa được tạo ra. ‘Của các pháp ác’ là của các pháp xấu xa. ‘Của các pháp bất thiện’ là của các pháp không do thiện xảo sanh. ‘Vì mục đích không cho sanh khởi’ là vì mục đích không làm cho sanh khởi. ‘Làm sanh khởi ý muốn’ là làm sanh khởi thiện dục được gọi là sự muốn làm. ‘Cố gắng’ là thực hiện sự nỗ lực kiên trì. ‘Tinh tấn’ là thực hiện sự tinh tấn thuộc thân và thuộc tâm. ‘Nâng đỡ tâm’ là nâng đỡ tâm bằng chính sự tinh tấn đồng sanh ấy. ‘Nỗ lực’ là thực hiện sự tinh tấn cao tột. Còn bốn từ bắt đầu là ‘cố gắng’ nên được liên kết với các hành động thân cận, tu tập, thực hành nhiều lần, và thực hành liên tục. ‘Của các pháp ác đã sanh khởi’ là của các pháp ác đã đến tình trạng không thể nói là ‘chưa sanh khởi’. ‘Vì mục đích đoạn trừ’ là vì mục đích từ bỏ. ‘Của các pháp thiện chưa sanh khởi’ là của các pháp do thiện xảo sanh chưa được tạo ra. ‘Vì mục đích làm cho sanh khởi’ là vì mục đích làm cho sanh khởi. ‘(Của các pháp) đã sanh khởi’ là của các pháp đã được tạo ra. ‘Vì sự an trú’ là vì mục đích an trú. ‘Vì sự không quên lãng’ là vì mục đích không làm cho mất đi. ‘Vì sự tăng trưởng hơn nữa’ là vì sự hiện hữu lặp đi lặp lại. ‘Vì sự quảng đại’ là vì sự quảng đại. ‘Vì sự tu tập’ là vì sự tăng trưởng. ‘Vì sự viên mãn’ là vì mục đích làm cho viên mãn. Đây trước tiên là ý nghĩa của các từ.

၁၆. ‘‘ကတမေ အနုပ္ပန္နာ’’တိအာဒိ အကုသလဓမ္မာ ကုသလဓမ္မာ စ ယာဒိသာ အနုပ္ပန္နာ ယာဒိသာ စ ဥပ္ပန္နာ, တေ ဒဿေတုံ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ဣမေ အနုပ္ပန္နာတိ ဣမေ ကာမဝိတက္ကာဒယော အသမုဒါစာရဝသေန ဝါ အနနုဘူတာရမ္မဏဝသေန [Pg.76] ဝါ အနုပ္ပန္နာ နာမ. အညထာ ဟိ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ အနုပ္ပန္နာ နာမ အကုသလာ ဓမ္မာ နတ္ထိ. ဝိတက္ကတ္တယဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ နိဒဿနမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အကုသလမူလာနီတိ အနုသယာ ဧဝ သဗ္ဗေသံ အကုသလာနံ မူလဘာဝတော ဧဝံ ဝုတ္တာ, န လောဘာဒယော ဧဝ. ဣမေ ဥပ္ပန္နာ အနုသယာ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နာ အသမုဂ္ဃာဋိတုပ္ပန္နာတိအာဒိဥပ္ပန္နပရိယာယသဗ္ဘာဝတော နာမဝသေန ဥပ္ပန္နာ နာမ, န ဝတ္တမာနဘာဝေနာတိ အတ္ထော. ဣမေ အနုပ္ပန္နာ ကုသလာ ဓမ္မာတိ ဣမေ သောတာပန္နဿ သဒ္ဓါဒယော သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နဿ အနုပ္ပန္နာ ကုသလာ ဓမ္မာ နာမ, ကော ပန ဝါဒေါ ပုထုဇ္ဇနာနန္တိ ဒဿေတိ. ကုသလသဒ္ဒေါ စေတ္ထ ဗာဟိတိကသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၃၅၈ အာဒယော) ဝိယ အနဝဇ္ဇပရိယာယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣမေ ဥပ္ပန္နာ ကုသလာ ဓမ္မာတိ ဣမေ ပဌမမဂ္ဂေ သဒ္ဓါဒယော သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နဿ ဥပ္ပန္နာ ကုသလာ ဓမ္မာ နာမ.

16. Đoạn văn bắt đầu bằng ‘Thế nào là các pháp chưa sanh khởi?’ được bắt đầu để chỉ ra những pháp bất thiện và pháp thiện nào chưa sanh khởi và những pháp nào đã sanh khởi. Ở đây, ‘đây là các pháp chưa sanh khởi’ có nghĩa là các pháp này, như dục tầm v.v..., được gọi là chưa sanh khởi do vì chưa biểu hiện hoặc do vì đối tượng chưa được kinh nghiệm. Thật vậy, nếu không thì trong vòng luân hồi vô thủy này, không có pháp bất thiện nào được gọi là chưa từng sanh khởi. Và ở đây, việc đề cập đến ba loại tầm nên được xem như chỉ là một ví dụ. ‘Các căn bất thiện’ được nói như vậy vì chính các tùy miên là gốc rễ của tất cả các pháp bất thiện, chứ không phải chỉ là tham, v.v... ‘Đây là các pháp đã sanh khởi’ có nghĩa là các tùy miên được gọi là đã sanh khởi theo danh xưng do sự tồn tại của các phương diện đã sanh khởi như ‘đã sanh khởi do đạt được cảnh giới’, ‘đã sanh khởi do chưa được nhổ bật’, v.v..., chứ không phải do sự hiện hữu trong hiện tại. Bằng câu ‘Đây là các pháp thiện chưa sanh khởi’, Ngài chỉ ra rằng: đối với người đang thực hành để chứng ngộ quả Dự lưu, các pháp này như tín, v.v... của bậc Dự lưu được gọi là các pháp thiện chưa sanh khởi; huống hồ là đối với phàm nhân. Và ở đây, từ ‘kusala’ nên được hiểu theo nghĩa bóng là ‘vô tội’, giống như trong kinh Bāhitika. ‘Đây là các pháp thiện đã sanh khởi’ có nghĩa là: đối với người đang thực hành để chứng ngộ quả Dự lưu, các pháp này như tín, v.v... trong đạo đầu tiên được gọi là các pháp thiện đã sanh khởi.

သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာယ သုနိဂ္ဂဟိတော ကာမဝိတက္ကောတိ အာဟ – ‘‘ယေန ကာမဝိတက္ကံ ဝါရေတိ, ဣဒံ သတိန္ဒြိယ’’န္တိ. အနဝဇ္ဇသုခပဒဋ္ဌာနေန အဝိက္ခေပေန စေတောဒုက္ခသန္နိဿယော ဝိက္ခေပပစ္စယော ဗျာပါဒဝိတက္ကော သုနိဂ္ဂဟိတောတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ယေန ဗျာပါဒဝိတက္ကံ ဝါရေတိ, ဣဒံ သမာဓိန္ဒြိယ’’န္တိ. ကုသလေသု ဓမ္မေသု အာရဒ္ဓဝီရိယော ပရာပရာဓံ သုခေန သဟတီတိ ဝီရိယေန ဝိဟိံသာဝိတက္ကော သုနိဂ္ဂဟိတောတိ အာဟ – ‘‘ယေန ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ ဝါရေတိ, ဣဒံ ဝီရိယိန္ဒြိယ’’န္တိ. သမာဓိအာဒီနမ္ပိ ယထာသကံပဋိပက္ခပ္ပဟာနံ ပညဝန္တဿေဝ ဣဇ္ဈတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘ယေန ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေ’’တိအာဒိ.

Dục tầm được khéo chế ngự bằng sự tu tập niệm xứ, vì vậy Ngài nói: ‘Nhờ đó mà ngăn ngừa dục tầm, đây là niệm quyền’. Sân tầm, vốn nương vào khổ tâm và là duyên cho sự phóng dật, được khéo chế ngự bằng định không tán loạn, có lạc vô tội làm nền tảng gần, vì vậy đã được nói: ‘Nhờ đó mà ngăn ngừa sân tầm, đây là định quyền’. Người có tinh tấn đã được khởi sự trong các pháp thiện thì dễ dàng kham nhẫn lỗi lầm của người khác, vì vậy hại tầm được khéo chế ngự bằng tinh tấn, do đó Ngài nói: ‘Nhờ đó mà ngăn ngừa hại tầm, đây là tấn quyền’. Để chỉ ra ý nghĩa này rằng việc đoạn trừ các pháp đối nghịch tương ứng của định, v.v... chỉ thành tựu đối với người có trí tuệ, Ngài đã nói đoạn bắt đầu bằng ‘Nhờ đó mà các pháp đã sanh và chưa sanh...’.

ဧတေသံ ယထာနိဒ္ဓါရိတာနံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ သဝိသယေ ဇေဋ္ဌကဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ကတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တံ သုဝိညေယျမေဝ. ဣမေသဉ္စ သဒ္ဓါဒီနံ သေခါနံ ဣန္ဒြိယာနံ နိဗ္ဗတ္တိယာ သဗ္ဗေပိ သေခါ ဓမ္မာ မတ္ထကပ္ပတ္တာ ဟောန္တီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဧဝံ သေခေါ’’တိအာဒိနာ သေခပဋိပဒံ နိဂမေတိ.

Để chỉ ra vai trò chủ đạo trong lĩnh vực riêng của năm quyền này đã được xác định, đoạn văn bắt đầu bằng ‘Tín quyền nên được thấy ở đâu?’ đã được nói đến. Đoạn văn ấy rất dễ hiểu. Để chỉ ra rằng với sự thành tựu của các quyền này, tức là tín, v.v... của bậc hữu học, tất cả các pháp của bậc hữu học đều đạt đến đỉnh cao, Ngài kết luận về con đường thực hành của bậc hữu học bằng đoạn văn bắt đầu bằng ‘Như vậy, bậc hữu học...’.

၁၇. ဧဝံ သေခပဋိပဒံ ဝိဘဇိတွာ ဣဒါနိ အသေခပဋိပဒံ ဝိဘဇိတုံ ‘‘ကုသလော သဗ္ဗဓမ္မာန’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သဗ္ဗဓမ္မာနန္တိ ဣမိနာ ပဒေန ဝုတ္တဓမ္မေ တာဝ ဝိဘဇိတွာ တတ္ထ အသေက္ခဿ ကောသလ္လံ ဒဿေတုံ ‘‘လောကော နာမာ’’တိအာဒိ [Pg.77] ဝုတ္တံ. တံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. ကိလေသလောကေန ဘဝလောကော သမုဒါဂစ္ဆတီတိ ကာမာဝစရဓမ္မံ နိဿာယ ရူပါရူပါဝစရဓမ္မေ သမုဒါဂမေတီတိ အတ္ထော. သောတိ သော မဟဂ္ဂတဓမ္မေသု, ပရိတ္တမဟဂ္ဂတဓမ္မေသု ဝါ ဌိတော. ဣန္ဒြိယာနိ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ သီလသမာဓယော နိဗ္ဗေဓဘာဂိယေ ကတွာ ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယာနိ သဒ္ဓါဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ ဥပ္ပာဒေတိ. ဣန္ဒြိယေသု ဘာဝိယမာနေသူတိ ယထာဝုတ္တဣန္ဒြိယေသု ဝဍ္ဎိယမာနေသု ရူပါရူပပရိဂ္ဂဟာဒိဝသေန နေယျဿ ပရိညာ ဘဝတိ.

17. Sau khi phân tích con đường thực hành của bậc hữu học như vậy, bây giờ để phân tích con đường thực hành của bậc vô học, Ngài nói đoạn bắt đầu bằng ‘Thiện xảo trong tất cả các pháp...’. Ở đây, trước tiên, sau khi phân tích các pháp đã được nói đến bằng từ ‘của tất cả các pháp’, để chỉ ra sự thiện xảo của bậc vô học trong các pháp ấy, đoạn văn bắt đầu bằng ‘Thế gian tên là...’ đã được nói đến. Đoạn văn ấy có ý nghĩa đã được giải thích. ‘Hữu thế gian sanh khởi do phiền não thế gian’ có nghĩa là: nương vào pháp dục giới, vị ấy làm cho các pháp sắc giới và vô sắc giới sanh khởi. ‘Vị ấy’ là vị ấy an trú trong các pháp đáo đại, hoặc trong các pháp nhỏ và pháp đáo đại. ‘Làm cho các quyền sanh khởi’ có nghĩa là: sau khi làm cho giới và định trở thành phần đưa đến sự thâm nhập, vị ấy làm sanh khởi các quyền như tín, v.v... vốn làm cho giải thoát được thuần thục. ‘Khi các quyền được tu tập’ có nghĩa là: khi các quyền đã nói được tăng trưởng, sự liễu tri về đối tượng cần biết xảy ra do sự tổng nhiếp sắc và vô sắc, v.v...

ဒဿနပရိညာတိ ဉာတပရိညာ. ဘာဝနာပရိညာတိ တီရဏပရိညာ ပဟာနပရိညာ စ. ‘‘သာ ဒုဝိဓေနာ’’တိအာဒိနာ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ‘‘ယဒါ ဟိ သေခေါ’’တိအာဒိနာ ဝိဝရတိ. တတ္ထ ‘‘နိဗ္ဗိဒါသဟဂတေဟိ သညာမနသိကာရေဟီ’’တိ ဣမိနာ ဗလဝဝိပဿနံ ဒဿေတိ. ယဒါ ဟိ သေခေါတိ စေတ္ထ သိက္ခနသီလတာယ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနောပိ သေခပဒေန သင်္ဂဟိတောတိ ကတွာ ‘‘ဒွေ ဓမ္မာ ကောသလ္လံ ဂစ္ဆန္တိ ဒဿနကောသလ္လဉ္စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အယမေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – ယဒါ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနော ပုဗ္ဗဘာဂသိက္ခံ သိက္ခန္တော နိဗ္ဗိဒါသဟဂတေဟိ သညာမနသိကာရေဟိ ဉေယျံ ပရိဇာနာတိ, တဒါ တဿ တေ ဝိပဿနာဓမ္မာ ဒဿနကောသလ္လံ ပဌမမဂ္ဂဉာဏံ ဂစ္ဆန္တိ သမ္ပာပုဏန္တိ တေန သဒ္ဓိံ ဃဋေန္တိ. ယဒါ ပန သောတာပန္နာဒိသေခေါ ဝုတ္တနယေန နေယျံ ပရိဇာနာတိ, တဒါ တဿ တေ ဝိပဿနာဓမ္မာ ဘာဝနာကောသလ္လံ ဂစ္ဆန္တီတိ.

Kiến liễu tri là tri liễu tri. Tu tập liễu tri là thẩm sát liễu tri và đoạn trừ liễu tri. Ngài giải rộng ý nghĩa đã được nói một cách tóm tắt bằng lời nói bắt đầu là "Tuệ ấy có hai loại" bằng lời nói bắt đầu là "khi vị hữu học". Ở đó, bằng lời này "với tưởng và tác ý đi kèm với sự nhàm chán", ngài chỉ ra pháp minh sát có năng lực mạnh. Và ở đây trong câu "khi vị hữu học", do có bản chất thực hành nên cả thiện phàm nhân cũng được bao gồm bởi từ 'hữu học', vì lý do này nên lời nói bắt đầu là "hai pháp đi đến sự thiện xảo, là sự thiện xảo về kiến..." đã được nói. Đây là chủ ý ở đây: khi thiện phàm nhân đang thực hành phần học tập ban đầu, liễu tri pháp cần được biết với tưởng và tác ý đi kèm với sự nhàm chán, khi ấy, các pháp minh sát ấy của vị ấy đi đến, đạt đến sự thiện xảo về kiến, tức là trí tuệ của đạo đầu tiên, và hợp thành cùng với trí tuệ ấy. Còn khi vị hữu học là bậc Dự lưu v.v... liễu tri pháp cần được biết theo phương cách đã nói, khi ấy, các pháp minh sát ấy của vị ấy đi đến sự thiện xảo về tu tập.

တံ ဉာဏန္တိ ယာ ပုဗ္ဗေ နေယျဿ ပရိညာ ဝုတ္တာ, တံ နေယျပရိဇာနနဉာဏံ. ပဉ္စဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ ဝိသယဘေဒေန တဿ ဘေဒံ ဒဿေတိ. ဓမ္မာနံ သလက္ခဏေ ဉာဏန္တိ ရူပါရူပဓမ္မာနံ ကက္ခဠဖုသနာဒိသလက္ခဏေ ဉာဏံ. တံ ပန ယသ္မာ သဗ္ဗံ နေယျံ ဟေတုဟေတုဖလဘေဒတော ဒုဝိဓမေဝ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ စ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ စာ’’တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ.

Trí tuệ ấy là sự liễu tri nào về pháp cần được biết đã được nói trước đây, tức là trí tuệ liễu tri pháp cần được biết ấy. Bằng câu "cần được biết theo năm loại", ngài chỉ ra sự phân chia của trí tuệ ấy theo sự khác biệt của đối tượng. Trí tuệ về tự tướng của các pháp là trí tuệ về tự tướng như là sự cứng, sự xúc chạm v.v... của các pháp sắc và phi sắc. Còn trí tuệ ấy, vì rằng tất cả pháp cần được biết chỉ có hai loại theo sự phân chia nhân và quả, do đó đã được chỉ rõ là "Pháp vô ngại giải và Nghĩa vô ngại giải".

ပရိညာတိ တီရဏပရိညာ အဓိပ္ပေတာ. ယသ္မာ ပနဿ ရူပါရူပဓမ္မေ သလက္ခဏတော ပစ္စယတော စ အဘိဇာနိတွာ ကုသလာဒိဝိဘာဂေဟိ တေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အနိစ္စာဒိဝသေန ဇာနနာ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ဧဝံ အဘိဇာနိတွာ ယာ ပရိဇာနနာ, ဣဒံ ကုသလ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဧဝံဂဟိတာတိ ဧဝံ အနိစ္စာဒိတော ကလာပသမ္မသနာဒိဝသေန ဂဟိတာ သမ္မသိတာ. ဣဒံ ဖလံ နိဗ္ဗတ္တေန္တီတိ ဣဒံ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏာဒိကံ ဖလံ ပဋိပါဋိယာ ဥပ္ပာဒေန္တိ[Pg.78], နိမိတ္တဿ ကတ္တုဘာဝေန ဥပစရဏတော ယထာ အရိယဘာဝကရာနိ သစ္စာနိ အရိယသစ္စာနီတိ. တေသန္တိ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏာဒီနံ. ဧဝံဂဟိတာနန္တိ ဧဝံပဝတ္တိတာနံ. အယံ အတ္ထောတိ အယံ သစ္စာနံ အနုဗောဓပဋိဝေဓော အတ္ထော. ယထာ ဟိ ပရိညာပညာ သမ္မသိတဗ္ဗဓမ္မေ သမ္မသနဓမ္မေ တတ္ထ သမ္မသနာကာရံ ပရိဇာနာတိ, ဧဝံ သမ္မသနဖလမ္ပိ ပရိဇာနာတီတိ ကတွာ အယံ နယော ဒဿိတော.

Trong từ 'liễu tri', thẩm sát liễu tri được chủ ý. Còn vì rằng đối với vị ấy, sau khi đã thắng tri các pháp sắc và phi sắc theo tự tướng và theo duyên, sau khi đã nắm bắt chúng bằng các sự phân loại thiện v.v..., có sự biết theo cách vô thường v.v..., do đó lời nói bắt đầu là "sau khi thắng tri như vậy, sự liễu tri nào, đây là thiện..." đã được nói. Ở đó, 'được nắm bắt như vậy' là được nắm bắt, được quán xét theo cách quán xét các tổng hợp v.v... từ vô thường v.v... 'Làm phát sinh quả này' là làm phát sinh quả này, tức là trí sanh diệt v.v..., theo thứ tự; do sự ẩn dụ tướng (đối tượng) với vai trò là tác nhân, giống như các sự thật làm nên trạng thái bậc Thánh được gọi là Thánh đế. 'Của chúng' là của các trí sanh diệt v.v... 'Được nắm bắt như vậy' là của các pháp đã được làm cho diễn tiến như vậy. 'Đây là ý nghĩa' là sự tùy giác và thông đạt các sự thật này là ý nghĩa (quả). Vì rằng giống như tuệ liễu tri liễu tri các pháp cần được quán xét, các pháp quán xét, và cách thức quán xét ở đó, cũng vậy, tuệ ấy cũng liễu tri cả quả của sự quán xét, vì lý do này, phương pháp này đã được chỉ ra.

ယေ အကုသလာတိ သမုဒယသစ္စမာဟ. သဗ္ဗေ ဟိ အကုသလာ သမုဒယပက္ခိယာတိ. ယေ ကုသလာတိ မဂ္ဂဓမ္မာ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒယော. ယဒိပိ ဖလဓမ္မာပိ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ, စတုသစ္စပ္ပဋိဝေဓဿ ပန အဓိပ္ပေတတ္တာ ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ, ယံ အသင်္ခတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အတ္ထကုသလောတိ ပစ္စယုပ္ပန္နေသု အတ္ထေသု ကုသလော. ဓမ္မကုသလောတိ ပစ္စယဓမ္မေသု ကုသလော. ပါဠိအတ္ထပါဠိဓမ္မာ ဝါ အတ္ထဓမ္မာ. ကလျာဏတာကုသလောတိ ယုတ္တတာကုသလော, စတုနယကောဝိဒေါတိ အတ္ထော, ဒေသနာယုတ္တိကုသလော ဝါ. ဖလတာကုသလောတိ ခီဏာသဝဖလကုသလော. ‘‘အာယကုသလော’’တိအာဒီသု အာယောတိ ဝဍ္ဎိ. သာ အနတ္ထဟာနိတော အဋ္ဌုပ္ပတ္တိတော စ ဒုဝိဓာ. အပါယာတိ အဝဍ္ဎိ. သာပိ အတ္ထဟာနိတော အနဋ္ဌုပ္ပတ္တိတော စ ဒုဝိဓာ. ဥပါယောတိ သတ္တာနံ အစ္စာယိကေ ကိစ္စေ ဝါ ဘယေ ဝါ ဥပ္ပန္နေ တဿ တိကိစ္ဆနသမတ္ထံ ဌာနုပ္ပတ္တိကာရဏံ, တတ္ထ ကုသလောတိ အတ္ထော. ခီဏာသဝေါ ဟိ သဗ္ဗသော အဝိဇ္ဇာယ ပဟီနတ္တာ ပညာဝေပုလ္လပ္ပတ္တော ဧတေသု အာယာဒီသု ကုသလောတိ. ဧဝံ အသေခဿ ကောသလ္လံ ဧကဒေသေန ဝိဘာဝေတွာ ပုန အနဝသေသတော ဒဿေန္တော ‘‘မဟတာ ကောသလ္လေန သမန္နာဂတော’’တိ အာဟ.

Bằng câu "những pháp bất thiện nào", ngài nói về Tập đế. Vì rằng tất cả các pháp bất thiện đều thuộc về phần của Tập đế. 'Những pháp thiện nào' là các pháp đạo như chánh kiến v.v... Mặc dù các pháp quả cũng cần được chứng ngộ, nhưng do sự thông đạt Tứ đế được chủ ý, nên lời nói "những pháp nào cần được chứng ngộ, đó là pháp vô vi" đã được nói. 'Thiện xảo về nghĩa' là thiện xảo về các quả được sinh ra từ duyên. 'Thiện xảo về pháp' là thiện xảo về các pháp duyên. Hoặc nghĩa của Pāli và pháp Pāli là nghĩa và pháp. 'Thiện xảo về sự tốt đẹp' là thiện xảo về sự thích hợp, ý nghĩa là thông thạo bốn phương pháp, hoặc thiện xảo về sự thích hợp trong thuyết giảng. 'Thiện xảo về quả' là thiện xảo về quả của bậc Lậu tận. Trong các câu bắt đầu là "thiện xảo về thu nhập", 'thu nhập' là sự tăng trưởng. Sự tăng trưởng ấy có hai loại: do không tổn thất điều vô ích và do phát sinh điều hữu ích. 'Tổn thất' là không tăng trưởng. Sự không tăng trưởng ấy cũng có hai loại: do tổn thất điều hữu ích và do phát sinh điều vô ích. 'Phương tiện' là nguyên nhân phát sinh tại chỗ có khả năng giải quyết sự nguy hiểm ấy khi công việc khẩn cấp hoặc sự nguy hiểm phát sinh cho chúng sanh, ý nghĩa là thiện xảo trong đó. Vì rằng bậc Lậu tận, do đã đoạn trừ hoàn toàn vô minh, đã đạt đến sự quảng bác của trí tuệ, nên được gọi là thiện xảo trong những điều này như thu nhập v.v... Sau khi đã làm rõ sự thiện xảo của bậc vô học một cách phiến diện như vậy, khi lại chỉ ra một cách không còn sót, ngài nói "vị ấy có đầy đủ sự thiện xảo to lớn".

ပရိနိဋ္ဌိတသိက္ခဿ အသေခဿ သတောကာရိတာယ အညံ ပယောဇနံ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရတ္ထ’’န္တိ. ဣဒါနိ ယထာနိဒ္ဒိဋ္ဌံ သေခါသေခပဋိပဒံ နိဂမေန္တော ‘‘ဣမာ ဒွေ စရိယာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဗောဇ္ဈန္တိ ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ. တံ စတုဗ္ဗိဓန္တိ တံ ဗောဇ္ဈံ စတုဗ္ဗိဓံ, စတုသစ္စဘာဝတော. ဧဝံ ဇာနာတီတိ ဧဝံ ပရိညာဘိသမယာဒိဝသေန ယော ဇာနာတိ. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ အသေခေါ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တော နိပ္ပရိယာယေန ‘‘သတော အဘိက္ကမတီ’’တိအာဒိနာ ဝုစ္စတီတိ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. ဣဓာပိ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနဝိစယာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗာ.

Đối với bậc vô học đã hoàn tất việc học tập, không có lợi ích nào khác bởi việc thực hành niệm, do đó đã được nói "vì mục đích hiện tại lạc trú". Bây giờ, khi kết thúc pháp hành của hữu học và vô học như đã được chỉ ra, ngài nói lời bắt đầu là "hai hạnh này". Ở đó, 'giác' là pháp cần được giác ngộ. 'Điều đó có bốn loại' là pháp cần được giác ngộ ấy có bốn loại, do là Tứ đế. 'Biết như vậy' là vị nào biết như vậy theo cách liễu tri, thắng tri v.v... 'Vị này được gọi là' là bậc vô học này, người đã đạt đến sự quảng bác của niệm, được gọi một cách trực tiếp bằng lời nói bắt đầu là "có niệm, vị ấy bước tới". Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. Ở đây cũng vậy, sự thẩm xét câu hỏi và câu trả lời cần được hiểu theo phương pháp đã được nói trước đây.

ဧတ္တာဝတာ [Pg.79] စ မဟာထေရော ဝိစယဟာရံ ဝိဘဇန္တော အဇိတသုတ္တဝသေန (သု. နိ. ၁၀၃ အာဒယော; စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာ ၅၇ အာဒယော, အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၁ အာဒယော) ပုစ္ဆာဝိစယံ ဝိဿဇ္ဇနဝိစယဉ္စ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သုတ္တန္တရေသုပိ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနဝိစယာနံ နယံ ဒဿေန္တော ‘‘ဧဝံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ, ဧဝံ ဝိဿဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ. တတ္ထ ဧဝန္တိ ဣမိနာ နယေန. ပုစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ပုစ္ဆာ ကာတဗ္ဗာ, အာစိက္ခိတဗ္ဗာ ဝါ, ဝိဝေစေတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. ဧဝံ ဝိဿဇ္ဇိတန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. သုတ္တဿ စာတိအာဒိ အနုဂီတိဝိစယနိဒဿနံ. အနုဂီတိ အတ္ထတော စ ဗျဉ္ဇနတော စ သမာနေတဗ္ဗာတိ သုတ္တန္တရဒေသနာသင်္ခါတာ အနုဂီတိ အတ္ထတော ဗျဉ္ဇနတော စ သံဝဏ္ဏိယမာနေန သုတ္တေန သမာနာ သဒိသီ ကာတဗ္ဗာ, တသ္မိံ ဝါ သုတ္တေ သမ္မာ အာနေတဗ္ဗာ. အတ္ထာပဂတန္တိ အတ္ထတော အပေတံ, အသမ္ဗန္ဓတ္ထံ ဝါ ဒသဒါဠိမာဒိဝစနံ ဝိယ. တေနေဝါဟ ‘‘သမ္ဖပ္ပလာပံ ဘဝတီ’’တိ. ဧတေန အတ္ထဿ သမာနေတဗ္ဗတာယ ကာရဏမာဟ. ဒုန္နိက္ခိတ္တဿာတိ အသမ္မာဝုတ္တဿ. ဒုန္နယောတိ ဒုက္ခေန နေတဗ္ဗော, နေတုံ ဝါ အသက္ကုဏေယျော. ဗျဉ္ဇနုပေတန္တိ သဘာဝနိရုတ္တိသမုပေတံ.

Bằng chừng ấy, vị Đại Trưởng Lão trong khi phân tích về trạch pháp cú, theo phương thức của kinh Ajita, sau khi đã trình bày về sự thẩm sát câu hỏi và sự thẩm sát câu trả lời, bây giờ trong khi trình bày phương pháp về sự thẩm sát câu hỏi và câu trả lời ở các kinh khác, ngài đã nói: “Nên hỏi như vầy, nên trả lời như vầy.” Ở đây, ‘như vầy’ (evaṃ) là theo phương pháp này. ‘Nên hỏi’ (pucchitabbaṃ) có nghĩa là câu hỏi nên được thực hiện, hoặc nên được nói rõ, hoặc nên được phân tích. Trong câu ‘nên trả lời như vầy’ (evaṃ vissajjitaṃ) cũng có cùng phương pháp này. ‘Của kinh và v.v…’ (suttassa cātiādi) là sự trình bày về thẩm sát trùng tụng. ‘Trùng tụng nên được làm cho tương đồng về nghĩa và văn’ (anugīti atthato ca byañjanato ca samānetabbā) có nghĩa là sự trùng tụng được gọi là bài thuyết giảng kinh khác nên được làm cho tương đồng, giống nhau về nghĩa và văn với kinh đang được giải thích, hoặc nên được dẫn nhập đúng đắn vào kinh ấy. ‘Ly nghĩa’ (atthāpagataṃ) là đã lìa khỏi nghĩa, hoặc có nghĩa không liên quan giống như lời nói về mười quả lựu v.v… Do đó, ngài đã nói: “Trở thành lời nói phù phiếm.” Bằng câu này, ngài nói lên lý do của việc nghĩa nên được làm cho tương đồng. ‘Của sự trình bày sai’ (dunnikkhittassa) là của sự nói không đúng đắn. ‘Khó hiểu’ (dunnayo) là nên được hiểu một cách khó khăn, hoặc không thể hiểu được. ‘Thành tựu văn’ (byañjanupetaṃ) là thành tựu ngôn ngữ tự nhiên.

ဧဝံ အနုဂီတိဝိစယံ ဒဿေတွာ နိဒ္ဒေသဝါရေ ‘‘သုတ္တဿ ယော ပဝိစယော’’တိ သံခိတ္တေန ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဘဇိတုံ ‘‘သုတ္တဉ္စ ပဝိစိနိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ တဿ ဝိစိနနာကာရံ ဒဿေန္တော ‘‘ကိံ ဣဒံ သုတ္တံ အာဟစ္စဝစန’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အာဟစ္စဝစနန္တိ ဘဂဝတော ဌာနကရဏာနိ အာဟစ္စ အဘိဟန္တွာ ပဝတ္တဝစနံ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန သာမံ ဒေသိတသုတ္တန္တိ အတ္ထော. အနုသန္ဓိဝစနန္တိ သာဝကဘာသိတံ. တဉှိ ဘဂဝတော ဝစနံ အနုသန္ဓေတွာ ပဝတ္တနတော ‘‘အနုသန္ဓိဝစန’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ. နီတတ္ထန္တိ ယထာရုတဝသေန ဉာတဗ္ဗတ္ထံ. နေယျတ္ထန္တိ နိဒ္ဓါရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗတ္ထံ. သံကိလေသဘာဂိယန္တိအာဒီနံ ပဒါနံ အတ္ထော ပဋ္ဌာနဝါရဝဏ္ဏနာယံ အာဝိ ဘဝိဿတိ. ယသ္မာ ပန ဘဂဝတော ဒေသနာ သောဠသဝိဓေ သာသနပဋ္ဌာနေ ဧကံ ဘာဂံ အဘဇန္တီ နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ သောပိ နယော ဝိစေတဗ္ဗဘာဝေန ဣဓ နိက္ခိတ္တော.

Như vậy, sau khi đã trình bày về sự thẩm sát trùng tụng, để phân tích ý nghĩa đã được nói một cách tóm tắt trong chương Chỉ Dẫn là: “Sự thẩm sát nào của kinh,” ngài đã nói: “Và kinh nên được thẩm sát,” rồi trong khi trình bày cách thức thẩm sát kinh ấy, ngài đã nói câu bắt đầu là: “Phải chăng kinh này là lời nói trực tiếp?” Ở đây, ‘lời nói trực tiếp’ (āhaccavacanaṃ) có nghĩa là lời nói được phát khởi do chạm đến, do tác động đến các cơ sở và nhân duyên của Đức Thế Tôn, là kinh được thuyết bởi chính Đức Chánh Đẳng Giác. ‘Lời nói liên kết’ (anusandhivacanaṃ) là lời nói của vị Thinh Văn. Thật vậy, điều ấy được gọi là ‘lời nói liên kết’ do được phát khởi sau khi liên kết với lời dạy của Đức Thế Tôn. ‘Có nghĩa liễu nghĩa’ (nītattaṃ) là có nghĩa nên được biết theo như văn tự. ‘Có nghĩa bất liễu nghĩa’ (neyyattaṃ) là có nghĩa nên được nắm bắt sau khi đã suy diễn. Ý nghĩa của các từ bắt đầu là ‘thuộc phần phiền não’ (saṃkilesabhāgiya) sẽ trở nên rõ ràng trong phần giải về chương Nền Tảng. Hơn nữa, vì rằng không có bài thuyết giảng nào của Đức Thế Tôn mà không thuộc về một phần nào trong mười sáu loại nền tảng giáo pháp, do đó phương pháp ấy cũng được đặt vào đây với tư cách là điều nên được thẩm sát.

ကုဟိံ ဣမဿ သုတ္တဿာတိ ဣမဿ သုတ္တဿ ကသ္မိံ ပဒေသေ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနေသု. သဗ္ဗာနိ သစ္စာနိ ပဿိတဗ္ဗာနီတိ ဒုက္ခသစ္စံ သုတ္တဿ ‘‘ကုဟိံ ကသ္မိံ ပဒေသေ ကသ္မိံ ဝါ ပဒေ ပဿိတဗ္ဗံ နိဒ္ဓါရေတွာ ဝိစေတုံ, သမုဒယသစ္စံ နိရောဓသစ္စံ မဂ္ဂသစ္စံ ကုဟိံ ပဿိတဗ္ဗံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ နိဒ္ဓါရေတွာ ဝိစေတု’’န္တိ ဧဝံ သဗ္ဗာနိ သစ္စာနိ ဥဒ္ဓရိတွာ ဝိစေတဗ္ဗာနီတိ အဓိပ္ပာယော. အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနေတိ ဧဝံ သုတ္တံ ပဝိစေတဗ္ဗန္တိ အာဒိတော မဇ္ဈတော ပရိယောသာနတော [Pg.80] စ ဧဝံ ဣမိနာ ပုစ္ဆာဝိစယာဒိနယေန သုတ္တံ ပဝိစိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနပုဗ္ဗာပရာနုဂီတိဝိစယာ ပါဠိယံ သရူပေနေဝ ဒဿိတာ. အဿာဒါဒိဝိစယော ပန သစ္စနိဒ္ဓါရဏမုခေန နယတော ဒဿိတော, သော နိဒ္ဒေသဝါရေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. တဗ္ဗိစယေနေဝ စ ပဒဝိစယော သိဒ္ဓေါတိ.

‘Ở đâu của kinh này’ (kuhiṃ imassa suttassa) có nghĩa là ở nơi nào, ở phần đầu, phần giữa, phần cuối của kinh này. ‘Tất cả các Thánh đế nên được thấy’ (sabbāni saccāni passitabbāni) có chủ ý là: “Khổ đế nên được thấy ở đâu, ở nơi nào, hoặc ở câu nào của kinh để suy diễn và thẩm sát? Tập đế, Diệt đế, Đạo đế nên được thấy, được ghi nhận ở đâu để suy diễn và thẩm sát?” Như vậy, tất cả các Thánh đế nên được rút ra và thẩm sát. ‘Ở phần đầu, phần giữa, phần cuối, kinh nên được thẩm sát như vậy’ có nghĩa là ở phần đầu, ở phần giữa, và ở phần cuối, kinh nên được thẩm sát như vậy theo phương pháp thẩm sát câu hỏi v.v… Và ở đây, các sự thẩm sát về câu hỏi, câu trả lời, trước sau, và trùng tụng đã được trình bày trong Pāḷi bằng chính hình thức của chúng. Còn sự thẩm sát về vị ngọt v.v… đã được trình bày theo phương pháp thông qua việc suy diễn các Thánh đế; sự thẩm sát về vị ngọt v.v… ấy nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong chương Chỉ Dẫn. Và chỉ bằng sự thẩm sát ấy, sự thẩm sát về từ ngữ mới được thành tựu.

ဝိစယဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải về phân tích trạch pháp cú đã kết thúc.

၃. ယုတ္တိဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

3. Phần giải về phân tích tương ưng pháp cú

၁၈. တတ္ထ ကတမော ယုတ္တိဟာရောတိအာဒိ ယုတ္တိဟာရဝိဘင်္ဂေါ. တတ္ထ ကိံ ယောဇယတီတိ ယုတ္တိဟာရဿ ဝိသယံ ပုစ္ဆတိ. ကော ပနေတဿ ဝိသယော? အတထာကာရေန ဂယှမာနာ သုတ္တတ္ထာ ဝိသယော, တေ ဟိ တေန သာတိသယံ ယာထာဝတော ယုတ္တိနိဒ္ဓါရဏေန ယောဇေတဗ္ဗာ. ဣတရေသုပိ အယံ ဟာရော ဣစ္ဆိတော ဧဝ. တံ ပန ဘူတကထနမတ္တံ ဟောတိ. ယသ္မာ ပနာယံ ယုတ္တိဂဝေသနာ နာမ န မဟာပဒေသေန ဝိနာ, တသ္မာ ယုတ္တိဟာရံ ဝိဘဇန္တော တဿ လက္ခဏံ တာဝ ဥပဒိသိတုံ ‘‘စတ္တာရော မဟာပဒေသာ’’တိအာဒိမာဟ.

18. Câu bắt đầu là: “Ở đây, tương ưng pháp cú là gì?” là phần phân tích về tương ưng pháp cú. Ở đây, bằng câu: “Liên kết điều gì?” ngài hỏi về đối tượng của tương ưng pháp cú. Vậy đối tượng của pháp cú này là gì? Các ý nghĩa của kinh được nắm bắt một cách không chân thật là đối tượng. Thật vậy, chúng nên được liên kết một cách vượt trội, đúng như thật, bằng sự suy diễn hợp lý thông qua pháp cú ấy. Ở các pháp cú khác, pháp cú này cũng được mong muốn. Tuy nhiên, điều ấy chỉ là sự trình bày đúng sự thật. Hơn nữa, vì rằng sự tìm cầu lý lẽ này không thể có nếu không có các đại chỉ dẫn, do đó trong khi phân tích về tương ưng pháp cú, để chỉ dạy về đặc tính của nó trước tiên, ngài đã nói câu bắt đầu là: “Bốn đại chỉ dẫn.”

တတ္ထ မဟာပဒေသာတိ မဟာအပဒေသာ, ဗုဒ္ဓါဒယော မဟန္တေ အပဒိသိတွာ ဝုတ္တာနိ မဟာကာရဏာနီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ မဟာပဒေသာတိ မဟာဩကာသာ, မဟန္တာနိ ဓမ္မဿ ပတိဋ္ဌာနာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတြာယံ ဝစနတ္ထော – အပဒိဿတီတိ အပဒေသော, ဗုဒ္ဓေါ အပဒေသော ဧတဿာတိ ဗုဒ္ဓါပဒေသော. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ‘‘သမ္မုခါ မေတံ ဘဂဝတော သုတ’’န္တိအာဒိနာ ကေနစိ အာဘတဿ ဂန္ထဿ ဓမ္မောတိ ဝါ အဓမ္မောတိ ဝါ ဝိနိစ္ဆယနေ ကာရဏံ. ကိံ ပန တန္တိ? တဿ တထာ အာဘတဿ သုတ္တောတရဏာဒိ ဧဝ. ယဒိ ဧဝံ ကထံ စတ္တာရောတိ? အပဒိသိတပ္ပဘေဒတော. ဓမ္မဿ ဟိ ဒွေ သမ္ပဒါယော ဘဂဝါ သာဝကာ စ. တေသု သာဝကာ သံဃဂဏပုဂ္ဂလဝသေန တိဝိဓာ. ‘‘ဧဝမမုမှာ မယာယံ ဓမ္မော ပဋိဂ္ဂဟိတော’’တိ အပဒိသိတဗ္ဗာနံ ဘေဒေန စတ္တာရော. တေနာဟ – ‘‘ဗုဒ္ဓါပဒေသော…ပေ… ဧကတ္ထေရာပဒေသော’’တိ. တာနိ ပဒဗျဉ္ဇနာနီတိ ကေနစိ အာဘတသုတ္တဿ ပဒါနိ ဗျဉ္ဇနာနိ စ, အတ္ထပဒါနိ စေဝ ဗျဉ္ဇနပဒါနိ စာတိ အတ္ထော. သံဝဏ္ဏကေန ဝါ သံဝဏ္ဏနာဝသေန အာဟရိယမာနာနိ [Pg.81] ပဒဗျဉ္ဇနာနိ. သုတ္တေ ဩတာရယိတဗ္ဗာနီတိ သုတ္တေ အနုပ္ပဝေသိတဗ္ဗာနိ. သန္ဒဿယိတဗ္ဗာနီတိ သံသန္ဒေတဗ္ဗာနိ. ဥပနိက္ခိပိတဗ္ဗာနီတိ ပက္ခိပိတဗ္ဗာနိ.

Ở đây, ‘đại chỉ dẫn’ (mahāpadesā) là các đại nguyên nhân (mahāapadesā), có nghĩa là các nguyên nhân lớn lao được nói ra sau khi chỉ đến các bậc vĩ đại như Đức Phật v.v… Hoặc, ‘đại chỉ dẫn’ là các đại cơ sở (mahāokāsā), được nói là các nền tảng lớn lao của Giáo Pháp. Ở đây, đây là ý nghĩa của từ: ‘được chỉ đến’ (apadissati) là chỉ dẫn (apadeso); ‘Đức Phật là sự chỉ dẫn của điều này’ là Phật chỉ dẫn (buddhāpadeso). Phương pháp này cũng áp dụng cho các trường hợp còn lại. Nguyên nhân trong việc quyết định là Chánh pháp hay phi pháp đối với kinh điển được ai đó mang đến bằng cách nói: “Tôi đã nghe kinh này từ chính kim khẩu của Đức Thế Tôn” v.v… Nhưng điều ấy là gì? Đó chính là việc đối chiếu với kinh v.v… của kinh điển được mang đến như vậy. Nếu vậy, tại sao lại có bốn? Do sự khác biệt của đối tượng được chỉ đến. Thật vậy, có hai nguồn truyền thừa của Giáo Pháp là Đức Thế Tôn và các vị Thinh Văn. Trong số đó, các vị Thinh Văn có ba loại theo phương thức Tăng chúng, nhóm, và cá nhân. Có bốn loại do sự khác biệt của các đối tượng được chỉ đến là: “Tôi đã tiếp nhận Giáo Pháp này như vậy từ vị kia.” Do đó, ngài đã nói: “Phật chỉ dẫn… cho đến một Trưởng Lão chỉ dẫn.” ‘Các từ và văn tự ấy’ (tāni padabyañjanāni) có nghĩa là các từ và văn tự của kinh được ai đó mang đến, tức là các từ chỉ nghĩa và các từ chỉ văn tự. Hoặc là các từ và văn tự được vị giải sư mang đến theo phương thức giải thích. ‘Nên được đưa vào trong kinh’ (sutte otārayitabbāni) là nên được dẫn nhập vào trong kinh. ‘Nên được so sánh’ (sandassayitabbāni) là nên được đối chiếu. ‘Nên được đặt vào’ (upanikkhipitabbāni) là nên được thêm vào.

သုတ္တာဒီနိ ဒဿေတုံ ‘‘ကတမသ္မိ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယသ္မာ ဘဂဝတော ဝစနံ ဧကဂါထာမတ္တမ္ပိ သစ္စဝိနိမုတ္တံ နတ္ထိ, တသ္မာ သုတ္တေတိ ပဒဿ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘စတူသု အရိယသစ္စေသူ’’တိ ဝုတ္တံ. အဋ္ဌကထာယံ ပန တီဏိ ပိဋကာနိ သုတ္တန္တိ ဝုတ္တံ, တံ ဣမိနာ နေတ္တိဝစနေန အညဒတ္ထု သံသန္ဒတိ စေဝ သမေတိ စာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယာဝဒေဝ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနတ္ထာ ဘဂဝတော ဒေသနာ, သာ ဧကန္တေန ရာဂါဒိကိလေသဝူပသမံ ဝဒတီတိ ဝိနယေတိပဒဿ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ရာဂဝိနယေ’’တိအာဒိမာဟ. ဝိနယောတိ ဟိ ကာရဏံ ရာဂါဒိဝူပသမနိမိတ္တံ ဣဓာဓိပ္ပေတံ. ယထာဟ –

Để trình bày về Kinh, v.v..., câu bắt đầu bằng “katamasmiṃ” (trong cái gì) đã được nói đến. Ở đây, vì rằng lời dạy của Đức Thế Tôn, dù chỉ một bài kệ, cũng không có gì ngoài các chân lý, do đó để trình bày ý nghĩa của từ “sutte” (trong Kinh), câu “catūsu ariyasaccesu” (trong bốn Thánh đế) đã được nói đến. Tuy nhiên, trong Chú giải, ba tạng kinh điển được gọi là Kinh (sutta), điều này nên được hiểu là hoàn toàn tương ứng và phù hợp với lời dạy trong Nettipakaraṇa này. Giáo pháp của Đức Thế Tôn chỉ nhằm mục đích đạt đến vô thủ trước Niết-bàn, giáo pháp ấy chắc chắn nói về sự lắng dịu các phiền não như tham ái, v.v... Do đó, để trình bày ý nghĩa của từ “vinaye” (trong Luật), ngài đã nói câu bắt đầu bằng “rāgavinaye” (trong sự điều phục tham ái). Thật vậy, ở đây, Luật (vinaya) được hiểu là nguyên nhân, là lý do cho sự lắng dịu của tham ái, v.v... Như ngài đã nói:

‘‘ယေ ခေါ တွံ, ဂေါတမိ, ဓမ္မေ ဇာနေယျာသိ, ဣမေ ဓမ္မာ သရာဂါယ သံဝတ္တန္တိ နော ဝိရာဂါယ, သညောဂါယ သံဝတ္တန္တိ နော ဝိသညောဂါယ, အာစယာယ သံဝတ္တန္တိ နော အပစယာယ, မဟိစ္ဆတာယ သံဝတ္တန္တိ နော အပ္ပိစ္ဆတာယ, အသန္တုဋ္ဌိယာ သံဝတ္တန္တိ နော သန္တုဋ္ဌိယာ, သင်္ဂဏိကာယ သံဝတ္တန္တိ နော ပဝိဝေကာယ, ကောသဇ္ဇာယ သံဝတ္တန္တိ နော ဝီရိယာရမ္ဘာယ, ဒုဗ္ဘရတာယ သံဝတ္တန္တိ နော သုဘရတာယ, ဧကံသေန ဂေါတမိ ဓာရေယျာသိ ‘နေသော ဓမ္မော, နေသော ဝိနယော, နေတံ သတ္ထုသာသန’န္တိ. ယေ စ ခေါ တွံ, ဂေါတမိ, ဓမ္မေ ဇာနေယျာသိ ဣမေ ဓမ္မာ ဝိရာဂါယ သံဝတ္တန္တိ နော သရာဂါယ, ဝိသညောဂါယ သံဝတ္တန္တိ နော သညောဂါယ, အပစယာယ သံဝတ္တန္တိ နော အာစယာယ, အပ္ပိစ္ဆတာယ သံဝတ္တန္တိ နော မဟိစ္ဆတာယ, သန္တုဋ္ဌိယာ သံဝတ္တန္တိ နော အသန္တုဋ္ဌိယာ ပဝိဝေကာယ သံဝတ္တန္တိ နော သင်္ဂဏိကာယ, ဝီရိယာရမ္ဘာယ သံဝတ္တန္တိ နော ကောသဇ္ဇာယ, သုဘရတာယ သံဝတ္တန္တိ နော ဒုဗ္ဘရတာယ, ဧကံသေန ဂေါတမိ ဓာရေယျာသိ ‘ဧသော ဓမ္မော, ဧသော ဝိနယော, ဧတံ သတ္ထုသာသန’’’န္တိ (စူဠဝ. ၄၀၆).

“Này Gotamī, những pháp nào mà bà biết rằng: ‘Những pháp này dẫn đến tham ái, không dẫn đến ly tham; dẫn đến trói buộc, không dẫn đến thoát ly; dẫn đến tích lũy, không dẫn đến tiêu giảm; dẫn đến tham vọng lớn, không dẫn đến ít ham muốn; dẫn đến không biết đủ, không dẫn đến biết đủ; dẫn đến ưa hội chúng, không dẫn đến ưa độc cư; dẫn đến lười biếng, không dẫn đến tinh tấn; dẫn đến khó nuôi dưỡng, không dẫn đến dễ nuôi dưỡng’, thì này Gotamī, bà hãy chắc chắn ghi nhớ rằng: ‘Đây không phải là Pháp, đây không phải là Luật, đây không phải là lời dạy của Bậc Đạo Sư’. Và này Gotamī, những pháp nào mà bà biết rằng: ‘Những pháp này dẫn đến ly tham, không dẫn đến tham ái; dẫn đến thoát ly, không dẫn đến trói buộc; dẫn đến tiêu giảm, không dẫn đến tích lũy; dẫn đến ít ham muốn, không dẫn đến tham vọng lớn; dẫn đến biết đủ, không dẫn đến không biết đủ; dẫn đến ưa độc cư, không dẫn đến ưa hội chúng; dẫn đến tinh tấn, không dẫn đến lười biếng; dẫn đến dễ nuôi dưỡng, không dẫn đến khó nuôi dưỡng’, thì này Gotamī, bà hãy chắc chắn ghi nhớ rằng: ‘Đây là Pháp, đây là Luật, đây là lời dạy của Bậc Đạo Sư’.” (Cūḷavagga 406).

ဓမ္မတာယန္တိပဒဿ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေ’’တိ ဝုတ္တံ. ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ ဟိ ဌိတာဝ သာ ဓာတု ဓမ္မဋ္ဌိတတာ ဓမ္မနိယာမတာတိ (အ. နိ. ၃.၁၃၇) ဝုတ္တော. ‘‘ဓမ္မတာယံ [Pg.82] ဥပနိက္ခိပိတဗ္ဗာနီ’’တိ ဣဒံ ပါဠိယံ နတ္ထိ, အတ္ထဒဿနဝသေန ပန ဣဓ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧတ္ထ စ ပဝတ္တိံ နိဝတ္တိံ တဒုပါယဉ္စ ဗာဓကာဒိဘာဝေ နိယတံ ပရိဒီပေန္တော သုတ္တေ ဩတရတိ နာမ. ဧကန္တေန ရာဂါဒိကိလေသဝိနယံ ဝဒန္တော ဝိနယေ သန္ဒိဿတိ နာမ. တထာ သဿတံ ဥစ္ဆေဒဉ္စ ဝဇ္ဇေတွာ ဧကတ္တနယာဒိပရိဒီပနေန သဘာဝဓမ္မာနံ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နဘာဝံ ဝိဘာဝေန္တော ဓမ္မတံ န ဝိလောမေတိ နာမ.

Để trình bày ý nghĩa của từ “dhammatāyaṃ” (trong pháp tánh), câu “paṭiccasamuppāde” (trong Lý Duyên Khởi) đã được nói đến. Thật vậy, Lý Duyên Khởi được nói là: “Yếu tố ấy vẫn tồn tại, đó là định tánh của pháp, là quy luật của pháp” (A. Ni. 3.137). Câu “dhammatāyaṃ upanikkhipitabbānī” (nên được đặt vào trong pháp tánh) không có trong Pāli, nhưng nên hiểu rằng nó được nói ở đây theo cách trình bày ý nghĩa. Và ở đây, khi làm sáng tỏ sự lưu chuyển (pavatti), sự đoạn diệt (nivatti), và phương pháp đưa đến chúng (tadupāya) một cách chắc chắn trong các trạng thái như chướng ngại, v.v..., thì được gọi là đi vào (otarati) trong Kinh. Khi nói một cách dứt khoát về sự điều phục các phiền não như tham ái, v.v..., thì được gọi là tương ứng (sandissati) trong Luật. Tương tự, khi tránh thường kiến và đoạn kiến, và bằng cách làm sáng tỏ nguyên lý nhất thể, v.v..., phân tích trạng thái nhân-duyên-quả của các pháp tự tánh, thì được gọi là không đi ngược lại (na vilometi) pháp tánh.

ဧဝံဝိဓော စ ကာမာသဝါဒိကံ အာသဝံ န ဥပ္ပာဒေတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ယဒိ စတူသု အရိယသစ္စေသူ’’တိအာဒိမာဟ. နနု စ အနုလောမတော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ ပဝတ္တိ, ပဋိလောမတော နိဝတ္တီတိ သော စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ အနုပဝိဋ္ဌော ကသ္မာ ဣဓ ဝိသုံ ဂဟိတောတိ? သစ္စမေတံ. ဣဓ ပန ဝိသုံ ဂဟဏံ ဓမ္မာနံ ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိဒဿနေန အနိစ္စပစ္စယလက္ခဏံ အသမတ္ထပစ္စယလက္ခဏံ နိရီဟပစ္စယလက္ခဏဉ္စ ဝိဘာဝေတွာ တေသံ ဥဒယဝန္တတာ တတော ဧဝ ဝယဝန္တတာ တဒုဘယေန အနိစ္စတာ ဥဒယဗ္ဗယပဋိပီဠနေန ဒုက္ခတာ အနတ္တတာတိ တိလက္ခဏသမာယောဂပရိဒီပနီ သဗ္ဗဒိဋ္ဌိဂတကုမတိဝိဒ္ဓံသနီ အနညသာဓာရဏာ သာသနသမ္ပတ္တိ ပကာသိတာ ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ.

Để trình bày ý nghĩa rằng loại (giáo pháp) như vậy không làm phát sinh các lậu hoặc như dục lậu, v.v..., ngài đã nói câu bắt đầu bằng “yadi catūsu ariyasaccesū” (nếu trong bốn Thánh đế). (Chất vấn:) Chẳng phải Lý Duyên Khởi theo chiều thuận là sự lưu chuyển, theo chiều nghịch là sự đoạn diệt, do đó nó đã bao hàm trong bốn Thánh đế rồi sao? Tại sao ở đây lại được đề cập riêng? (Trả lời:) Điều đó đúng. Tuy nhiên, việc đề cập riêng ở đây là nhằm mục đích trình bày rằng: bằng cách cho thấy sự vận hành của các pháp phụ thuộc vào duyên, và bằng cách phân tích đặc tính của duyên là vô thường, đặc tính của duyên là bất lực, và đặc tính của duyên là không có ý muốn, thì bản chất sanh khởi của các pháp ấy được làm sáng tỏ, và chính từ đó, bản chất hoại diệt của chúng cũng được làm sáng tỏ. Do cả hai (sanh và diệt) mà tính vô thường được làm sáng tỏ. Do sự bức bách của sanh và diệt mà tính khổ và tính vô ngã được làm sáng tỏ. Như vậy, sự thành tựu của giáo pháp, vốn làm sáng tỏ sự kết hợp của ba tướng, phá tan mọi tà kiến và ác kiến, và không chung với ai khác, đã được tuyên thuyết.

ဧတ္ထ စ သုတ္တံ သုတ္တာနုလောမံ အာစရိယဝါဒေါ အတ္တနောမတီတိ ဣဒံ စတုက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ – တတ္ထ သုတ္တံ နာမ တိဿော သင်္ဂီတိယော အာရုဠှာနိ တီဏိ ပိဋကာနိ. သုတ္တာနုလောမံ နာမ မဟာပဒေသာ, ယံ ‘‘အနုလောမကပ္ပိယ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. အာစရိယဝါဒေါ နာမ အဋ္ဌကထာ. အတ္တနောမတိ နာမ နယဂ္ဂါဟေန အနုဗုဒ္ဓိယာ အတ္တနော ပဋိဘာနံ. တတ္ထ သုတ္တံ အပ္ပဋိဗာဟိယံ, တံ ပဋိဗာဟန္တေန သတ္ထာဝ ပဋိဗာဟိတော ဟောတိ. အနုလောမကပ္ပိယံ ပန သုတ္တေန သမေန္တမေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ, န ဣတရံ. အာစရိယဝါဒေါပိ သုတ္တေန သမေန္တော ဧဝ ဂဟေတဗ္ဗော, န ဣတရော. တထာ အတ္တနောမတိ, သာ ပန သဗ္ဗဒုဗ္ဗလာတိ.

Ở đây, nên biết đến bốn điều này: Kinh (sutta), Tùy thuận Kinh (suttānuloma), Thuyết của các vị thầy (ācariyavāda), và Ý kiến riêng (attanomati). Trong đó, Kinh là ba tạng kinh điển đã được kết tập trong ba kỳ kết tập. Tùy thuận Kinh là các Đại Chứng Cứ (mahāpadesā), được gọi là “anulomakappiya” (điều tùy thuận thích hợp). Thuyết của các vị thầy là Chú giải (aṭṭhakathā). Ý kiến riêng là sự hiểu biết của chính mình có được qua việc nắm bắt phương pháp và suy luận. Trong đó, Kinh là không thể bác bỏ; người bác bỏ Kinh chính là bác bỏ Bậc Đạo Sư. Còn về điều tùy thuận thích hợp, chỉ nên chấp nhận những gì phù hợp với Kinh, không phải điều khác. Thuyết của các vị thầy cũng vậy, chỉ nên chấp nhận những gì phù hợp với Kinh, không phải điều khác. Tương tự đối với ý kiến riêng, nhưng nó là yếu nhất trong tất cả.

ဣဒါနိ ယဒတ္ထံ ဣဓ စတ္တာရော မဟာပဒေသာ အာဘတာ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘စတူဟိ မဟာပဒေသေဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယံ ယန္တိ ယံ ယံ အတ္ထဇာတဉ္စ ဓမ္မဇာတဉ္စ. ယုဇ္ဇတီတိ ယထာဝုတ္တေဟိ စတူဟိ မဟာပဒေသေဟိ ယုဇ္ဇတိ. ယေန ယေနာတိ ယေန ယေန ကာရဏေန. ယထာ ယထာတိ ယေန ယေန ပကာရေန. တံ တံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ သံဝဏ္ဏိယမာနေ သုတ္တေ အာဘတေန ကာရဏေန ပသင်္ဂေန ပကာရေန စ သုတ္တတော ဥဒ္ဓရိတွာ သံဝဏ္ဏနာဝသေန ဂဟေတဗ္ဗန္တိ [Pg.83] အတ္ထော. တေန စတုမဟာပဒေသာဝိရုဒ္ဓါယ ယုတ္တိယာ သုတ္တတော အတ္ထေ နိဒ္ဓါရေတွာ ယုတ္တိဟာရယောဇနာ ကာတဗ္ဗာတိ ဒဿေတိ.

Bây giờ, để trình bày mục đích mà bốn Đại Chứng Cứ được dẫn ra ở đây, câu bắt đầu bằng “catūhi mahāpadesehī” (bởi bốn Đại Chứng Cứ) đã được nói đến. Trong đó, “yaṃ yaṃ” (bất cứ cái gì) có nghĩa là bất cứ loại nghĩa nào và bất cứ loại pháp nào. “Yujjati” (phù hợp) có nghĩa là phù hợp với bốn Đại Chứng Cứ đã được đề cập. “Yena yena” (bởi bất cứ lý do nào) có nghĩa là bởi bất cứ nguyên nhân nào. “Yathā yathā” (theo bất cứ cách nào) có nghĩa là bởi bất cứ phương thức nào. “Taṃ taṃ gahetabbaṃ” (nên chấp nhận cái đó) có nghĩa là: trong khi giải thích một bài kinh, nên chấp nhận (ý nghĩa) theo cách giải thích, bằng cách trích dẫn từ kinh, với lý do, với sự liên hệ, và với phương thức được đưa ra. Do đó, điều này cho thấy rằng việc áp dụng Hợp Lý Dẫn (yuttihārayojanā) nên được thực hiện bằng cách rút ra ý nghĩa từ kinh với sự hợp lý không mâu thuẫn với bốn Đại Chứng Cứ.

၁၉. ဣဒါနိ တံ ယုတ္တိနိဒ္ဓါရဏံ ဒဿေတုံ ‘‘ပဉှံ ပုစ္ဆိတေနာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ကတိ ပဒါနီတိ ကိတ္တကာနိ ပဒါနိ. ပရိယောဂါဟိတဗ္ဗန္တိ ပဒဿ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိစေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ယတ္တကာနိ ပဒါနိ ယထာဓိပ္ပေတံ အတ္ထံ အဘိဝဒန္တိ, တတ္တကာနိ ပဒါနိ တဒတ္ထဿေကဿ ဉာတုံ ဣစ္ဆိတတ္တာ ‘‘ဧကော ပဉှော’’တိ ဝုစ္စတိ, တာနိ ပန ဧကဂါထာယံ ယဒိ ဝါ သဗ္ဗာနိ ပဒါနိ ယာဝ ယဒိ ဝါ ဧကံ ပဒံ ဧကံ အတ္ထံ အဘိဝဒတိ, ဧကောယေဝ သော ပဉှောတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘ယဒိ သဗ္ဗာနီ’’တိအာဒိနာ. တန္တိ တံ ပဉှံ. အညာတဗ္ဗန္တိ အာဇာနိတဗ္ဗံ. ကိံ ဣမေ ဓမ္မာတိအာဒိ အာဇာနနာကာရဒဿနံ. တတ္ထ ဓမ္မာတိ ပရိယတ္တိဓမ္မာ. နာနတ္ထာတိ နာနာ အတ္ထာ.

19. Bây giờ, để trình bày sự xác định hợp lý ấy, đoạn văn bắt đầu bằng “pañhaṃ pucchitena” được khởi đầu. Trong ấy, (câu) “kati padāni” có nghĩa là: có bao nhiêu từ? Để trình bày ý nghĩa của từ “pariyogāhitabbaṃ”, (từ) “vicetabbaṃ” (cần được thẩm xét) đã được nói đến. Bao nhiêu từ ngữ diễn đạt ý nghĩa như đã được chủ định, bấy nhiêu từ ngữ ấy, do vì được mong muốn biết đến đối với một ý nghĩa đó, nên được gọi là “một câu hỏi”. Và những từ ngữ ấy, dù là tất cả các từ trong một câu kệ cho đến dù là một từ diễn đạt một ý nghĩa, thì đó chỉ là một câu hỏi duy nhất. (Ngài) trình bày ý nghĩa này bằng đoạn văn bắt đầu bằng “yadi sabbāni”. (Từ) “taṃ” có nghĩa là: câu hỏi ấy. (Từ) “aññātabbaṃ” có nghĩa là: cần được biết. Đoạn văn bắt đầu bằng “kiṃ ime dhammā” là sự trình bày về cách thức nhận biết. Trong ấy, “dhammā” là các pháp học (pariyattidhammā). “Nānatthā” có nghĩa là: có những ý nghĩa khác nhau.

ပုစ္ဆာဂါထာယံ အယံ ပဒတ္ထော – ကေနဿုဗ္ဘာဟတော လောကောတိ အယံ သတ္တလောကော စောရော ဝိယ စောရဃာတကေန ကေန အဘိဟတော ဝဓီယတီတိ အတ္ထော. ကေနဿု ပရိဝါရိတောတိ မာလုဝလတာယ ဝိယ နိဿိတရုက္ခော ကေန လောကော အဇ္ဈောတ္ထဋော. ကေန သလ္လေန ဩတိဏ္ဏောတိ ကေန ဝိသပီတခုရပ္ပေန ဝိယ သရီရဗ္ဘန္တရနိမုဂ္ဂေန သလ္လေန အနုပဝိဋ္ဌော. ကိဿ ဓူပါယိတောတိ ကိဿ ကေန ကာရဏေန ဓူပါယိတော သန္တာပိတော လောကော. သဒါတိ ပဒံ သဗ္ဗတ္ထ ယောဇေတဗ္ဗံ. တေတိ စတ္တာရိ ပဒါနိ. ပဉှသဒ္ဒါပေက္ခာယ ပုလ္လိင်္ဂနိဒ္ဒေသော. ‘‘ဝိဿဇ္ဇေတီ’’တိ ဧတေန ဝိဿဇ္ဇနတော တယော ပဉှာတိ ဉာယတီတိ ဒဿေတိ.

Trong câu kệ hỏi, đây là ý nghĩa của các từ: (Câu) “kenassubbhāhato loko” (thế gian bị ai đánh bại?) có nghĩa là: thế gian chúng sanh này bị ai đánh bại, bị giết hại, giống như tên trộm bị đao phủ thủ giết hại? (Câu) “kenassu parivārito” (bị ai bao vây?) có nghĩa là: thế gian bị ai bao trùm, giống như cây cối bị dây leo māluvā mà nó nương tựa bao trùm? (Câu) “kena sallena otiṇṇo” (bị mũi tên nào đâm vào?) có nghĩa là: bị mũi tên nào đâm xuyên, mũi tên đã găm sâu vào bên trong thân thể giống như mũi tên có đầu tẩm độc? (Câu) “kissa dhūpāyito” (vì sao bị bốc khói?) có nghĩa là: vì lý do gì, vì nguyên nhân nào mà thế gian bị bốc khói, bị thiêu đốt? Từ “sadā” (luôn luôn) nên được kết hợp ở mọi nơi. (Từ) “te” (những câu hỏi ấy) là bốn từ. Sự chỉ định ở nam tính là tùy thuộc vào từ “pañha” (câu hỏi). (Ngài) trình bày rằng: Bằng (câu) “vissajjeti” (vị ấy trả lời) này, do việc trả lời nên được biết rằng có ba câu hỏi.

၂၀. တတ္ထာတိ ဝိဿဇ္ဇနဂါထာယံ ဒုတိယပါဒေ ဝုတ္တာ ဇရာ စ ပဌမပါဒေ ဝုတ္တံ မရဏဉ္စာတိ ဣမာနိ ဒွေ သင်္ခတဿ ပဉ္စက္ခန္ဓဿ ‘‘သင်္ခတော’’တိ လက္ခီယတိ ဧတေဟီတိ သင်္ခတလက္ခဏာနိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, သင်္ခတဿ သင်္ခတလက္ခဏာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ဥပ္ပာဒေါ ပညာယတိ, ဝယော ပညာယတိ, ဌိတဿ အညထတ္တံ ပညာယတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၄၇; ကထာ. ၂၁၄). တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဇရာယံ ဌိတဿ အညထတ္တံ, မရဏံ ဝယော’’တိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဌိတဿ အညထတ္တ’’န္တိ ဧတေန ခန္ဓပ္ပဗန္ဓဿ ပုဗ္ဗာပရဝိသေသော ဣဓ ဇရာ, န ခဏဋ္ဌိတီတိ ဒဿေတိ. ‘‘မရဏံ ဝယော’’တိ ဣမိနာ စ ‘‘တိဿော မတော, ဖုဿော [Pg.84] မတော’’တိ ဧဝံ လောကေ ဝုတ္တံ သမ္မုတိမရဏံ ဒဿေတိ, န ခဏိကမရဏံ, သမုစ္ဆေဒမရဏံ ဝါ.

20. (Từ) “tattha” có nghĩa là: trong câu kệ trả lời. Sự già được nói đến trong dòng thứ hai và sự chết được nói đến trong dòng thứ nhất, hai điều này là các đặc tướng của pháp hữu vi (saṅkhatalakkhaṇāni) vì năm uẩn hữu vi được ghi nhận là “pháp hữu vi” bởi những điều này. Điều này đã được Đức Thế Tôn nói: “Này các Tỳ khưu, có ba đặc tướng hữu vi này của pháp hữu vi. Thế nào là ba? Sự sanh khởi được biết rõ, sự hoại diệt được biết rõ, sự khác đi của cái đang tồn tại được biết rõ.” Do đó, đã được nói rằng: “Sự khác đi của cái đang tồn tại là trong sự già, sự hoại diệt là sự chết.” Và ở đây, (ngài) trình bày rằng: bằng đoạn văn “sự khác đi của cái đang tồn tại” này, sự khác biệt trước sau của dòng tương tục các uẩn là sự già ở đây, chứ không phải là sự tồn tại trong khoảnh khắc. Và bằng (câu) “sự chết là sự hoại diệt” này, (ngài) trình bày cái chết theo quy ước (sammutimaraṇa) được nói trong thế gian như là “Tissa đã chết, Phussa đã chết,” chứ không phải cái chết trong khoảnh khắc (khaṇikamaraṇa) hay cái chết đoạn diệt (samucchedamaraṇa).

ဣဒါနိ ‘‘တေ တယော ပဉှာ’’တိ ဝုတ္တမတ္ထံ ယုတ္တိဝသေန ဒဿေတုံ ‘‘ဇရာယ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယေဘုယျေန ဇိဏ္ဏဿ မရဏဒဿနတော ဇရာမရဏာနံ နာနတ္တံ အသမ္ပဋိစ္ဆမာနံ ပတိ တေသံ နာနတ္တဒဿနတ္ထံ ‘‘ဂဗ္ဘဂတာပိ ဟိ မီယန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာဓိပ္ပေတဇရာဝိရဟိတဿ မရဏဿ ဒဿနတော အညာ ဇရာ အညံ မရဏန္တိ. တေနေဝါဟ – ‘‘န စ တေ ဇိဏ္ဏာ ဘဝန္တီ’’တိ. ကိဉ္စ ဘိယျော? ကေဝလဿ မရဏဿ ဒိဋ္ဌတ္တာ အညာဝ ဇရာ အညံ မရဏံ, ယထာ တံ ဒေဝါနန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘အတ္ထိ စ ဒေဝါန’’န္တိအာဒိနာ. အနုတ္တရိမနုဿဓမ္မေန စ တိကိစ္ဆနေန သက္ကာ ဇရာယ ပဋိကာရံ ကာတုံ, န တထာ မရဏဿာတိ ဧဝမ္ပိ ဇရာမရဏာနံ အတ္ထတော နာနတ္တံ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘သက္ကတေဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သက္ကတေတိ သကျတေ, သက္ကာတိ အတ္ထော. ပဋိကမ္မန္တိ ပဋိကရဏံ. နနု စ မရဏဿာပိ ပဋိကာရံ ကာတုံ သက္ကာ ဣဒ္ဓိပါဒဘာဝနာယ ဝသိဘာဝေ သတီတိ စောဒနံ မနသိ ကတွာ အာဟ – ‘‘အညတြေဝ ဣဒ္ဓိမန္တာနံ ဣဒ္ဓိဝိသယာ’’တိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ –

Bây giờ, để trình bày ý nghĩa đã được nói “ba câu hỏi ấy” theo phương diện hợp lý, đoạn văn bắt đầu bằng “jarāya ca” đã được nói đến. Trong đó, đối với người không chấp nhận sự khác biệt giữa già và chết do phần lớn thấy người già chết, để trình bày sự khác biệt của chúng, (câu) “vì ngay cả những người trong bụng mẹ cũng chết” đã được nói đến. Điều này được nói là: do thấy được cái chết không có sự già như đã chủ định, nên (biết rằng) già là một chuyện, chết là chuyện khác. Chính vì thế, ngài đã nói: “và những người ấy không già.” Hơn nữa, còn gì nữa? Do thấy được cái chết đơn thuần, (nên biết rằng) già là một chuyện, chết là chuyện khác, như trường hợp của chư thiên. (Ngài) trình bày ý nghĩa này bằng đoạn văn bắt đầu bằng “atthi ca devānaṃ”. Và bằng pháp siêu nhân và sự trị liệu, có thể thực hiện việc chữa trị sự già, nhưng không thể làm như vậy đối với sự chết. Để trình bày rằng ngay cả như vậy, sự khác biệt về ý nghĩa giữa già và chết cũng cần được chấp nhận, đoạn văn bắt đầu bằng “sakkatevā” đã được nói đến. Trong đó, “sakkate” có nghĩa là “sakyate”, “sakkā” (có thể). “Paṭikammaṃ” có nghĩa là sự chữa trị. Đặt câu hỏi này trong tâm: “Chẳng phải cũng có thể chữa trị được cả cái chết, khi có sự thuần thục trong việc tu tập các thần túc sao?”, ngài đã nói: “ngoại trừ phạm vi thần thông của những người có thần thông.” Điều này đã được Đức Thế Tôn nói:

‘‘ယဿ ကဿစိ, အာနန္ဒ, စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ, သော အာကင်္ခမာနော ကပ္ပံ ဝါ တိဋ္ဌေယျ ကပ္ပာဝသေသံ ဝါ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၆၆, ၁၈၂; သံ. နိ. ၅.၈၂၂; ကထာ. ၆၂၃; ဥဒါ. ၅၁).

“Này Ānanda, bất cứ ai đã tu tập, làm cho sung mãn, làm thành cỗ xe, làm thành nền tảng, thực hành, tích lũy, khéo khởi sự bốn thần túc, người ấy, nếu mong muốn, có thể sống đến hết kiếp hoặc phần còn lại của kiếp.”

ကော ပနေတ္ထ ကပ္ပော, ကော ဝါ ကပ္ပာဝသေသောတိ? ကပ္ပောတိ အာယုကပ္ပော, ယသ္မိံ တသ္မိဉှိ ကာလေ ယံ မနုဿာနံ အာယုပ္ပမာဏံ, တံ ပရိပုဏ္ဏံ ကရောန္တော ကပ္ပံ တိဋ္ဌတိ နာမ. ‘‘အပ္ပံ ဝါ ဘိယျော’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၇; အ. နိ. ၇.၇၄) ဝုတ္တံ ပန ဝဿသတာဒိတော အတိရေကံ တိဋ္ဌန္တော ကပ္ပာဝသေသံ တိဋ္ဌတိ နာမ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ဣဒ္ဓိမန္တော စေတောဝသိပ္ပတ္တာ ခီဏာသဝါ လောကဟိတတ္ထံ တထာ န တိဋ္ဌန္တီတိ? ခန္ဓသင်္ခါတဿ ဒုက္ခဘာရဿ ပရိညာတတ္တာ အနုဿုက္ကတာယ စ. ပဋိပ္ပဿဒ္ဓသဗ္ဗုဿုက္ကာ ဟိ တေ ဥတ္တမပုရိသာတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဓမ္မသေနာပတိနာ –

Ở đây, thế nào là kiếp, thế nào là phần còn lại của kiếp? “Kiếp” là tuổi thọ của kiếp (āyukappa). Thật vậy, vào bất cứ thời điểm nào, tuổi thọ của con người là bao nhiêu, người nào sống trọn vẹn tuổi thọ đó thì được gọi là sống hết kiếp. Còn người sống lâu hơn một trăm năm v.v... như đã được nói trong (câu) “ít hơn hoặc nhiều hơn”, thì được gọi là sống phần còn lại của kiếp. Nếu vậy, tại sao những vị có thần thông, đã đạt được tâm tự tại, các vị lậu tận, lại không sống như vậy vì lợi ích của thế gian? (Là) do đã liễu tri gánh nặng khổ đau được gọi là các uẩn và do không còn nhiệt tâm. Vì những bậc tối thượng ấy đã làm lắng dịu mọi nỗ lực. Điều này đã được vị Tướng quân Chánh pháp nói:

‘‘နာဘိနန္ဒာမိ မရဏံ, နာဘိကင်္ခါမိ ဇီဝိတံ;

ကာလဉ္စ ပဋိကင်္ခါမိ, ဝေတနံ ဘတကော ယထာ’’တိ. (ထေရဂါ. ၆၅၄;

မိ. ပ. ၂.၂.၄);

“Ta không hoan hỷ với cái chết, ta không mong cầu sự sống; Ta chỉ chờ đợi thời điểm, như kẻ làm thuê chờ đợi tiền công.”

ယထာ [Pg.85] ဇရာမရဏာနံ အညမညံ အတ္ထတော နာနတ္တံ, ဧဝံ တေဟိ တဏှာယ စ နာနတ္တေ ဒဿိတေ ‘‘တယော ပဉှာ’’တိ ဣဒံ သိဇ္ဈတီတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ယံ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ.

Giống như có sự khác biệt về ý nghĩa giữa già và chết, cũng vậy, khi sự khác biệt giữa chúng và ái dục được trình bày, thì (câu) “ba câu hỏi” này được thành tựu. Do đó, để trình bày điều đó, ngài đã nói đoạn văn bắt đầu bằng “yaṃ pana”.

တတ္ထ ယသ္မာ တဏှာယ အဘာဝေပိ သတိ ဇရာမရဏံ လဗ္ဘတိ ခီဏာသဝသန္တာနေ, တသ္မာ အညံ ဇရာမရဏံ အညာ တဏှာတိ ဣမမတ္ထမာဟ ‘‘ဒိဿန္တိ ဝီတရာဂါ ဇီရန္တာပိ မီယန္တာပီ’’တိ. နနု စ တဏှာပိ ဇီရဏဘိဇ္ဇနသဘာဝါတိ? သစ္စံ, န ဣဒံ ဇရာမရဏံ ဣဓာဓိပ္ပေတန္တိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော. ‘‘ယဒိ စာ’’တိအာဒိနာ ဇရာမရဏတော တဏှာယ အနညတ္တေ ဒေါသံ ဒဿေတိ. ယောဗ္ဗနဋ္ဌာပိ ဝိဂတတဏှာ သိယုံ, န ဣဒံ ယုတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော. ဇရာမရဏမ္ပိ သိယာ ဒုက္ခဿ သမုဒယော တဏှာယ အနညတ္တေ သတီတိ အဓိပ္ပာယော. န စ သိယာ တဏှာ ဒုက္ခဿ သမုဒယော ဇရာမရဏတော အနညတ္တေ သတီတိ ဘာဝေါ. န ဟိ ဇရာမရဏံ ဒုက္ခဿ သမုဒယော, တဏှာ ဒုက္ခဿ သမုဒယော, တသ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗံ ဧတေသမတ္ထတော နာနတ္တန္တိ အဓိပ္ပာယော. ယထာ စ တဏှာ မဂ္ဂဝဇ္ဈာ, ဧဝံ ဇရာမရဏမ္ပိ သိယာ မဂ္ဂဝဇ္ဈံ တဏှာယ အနညတ္တေ သတိ. ယထာ စ ဇရာမရဏံ န မဂ္ဂဝဇ္ဈံ, တထာ တဏှာပိ သိယာတိ အယမ္ပိ နယော ဝုတ္တော ဧဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣမာယ ယုတ္တိယာတိ ဣမာယ ယထာဝုတ္တာယ ဥပပတ္တိယာ. အညမညေဟီတိ အညာဟိ အညာဟိ ကာရဏူပပတ္တီဟိ အတ္ထတော စေ အညတ္တံ, တဒညမ္ပိ ဗျဉ္ဇနတော ဂဝေသိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော.

Ở đó, vì rằng ngay cả khi ái dục không có, già và chết vẫn được tìm thấy trong dòng tương tục của vị lậu tận, do đó, già và chết là khác, ái dục là khác. Ngài đã nói lên ý nghĩa này bằng câu: “Những vị đã ly tham vẫn được thấy đang già đi và đang chết đi”. (Câu hỏi:) Chẳng phải ái dục cũng có bản chất già đi và tan hoại sao? (Trả lời:) Đúng vậy, nhưng ý nghĩa này đã được nói rằng “già và chết này không được chủ ý ở đây”. Bằng câu bắt đầu bằng “Yadi ca”, ngài chỉ ra lỗi lầm trong việc ái dục không khác với già và chết. Ý là: “Ngay cả những người đang ở tuổi thanh xuân cũng sẽ không còn ái dục, điều này không hợp lý”. Ý là: “Già và chết cũng sẽ là nguyên nhân của khổ, nếu nó không khác với ái dục”. Ý nghĩa là: “Và ái dục sẽ không phải là nguyên nhân của khổ, nếu nó không khác với già và chết”. Vì già và chết không phải là nguyên nhân của khổ, ái dục mới là nguyên nhân của khổ, do đó, ý là: “nên biết sự khác biệt về mặt ý nghĩa của chúng”. Và như ái dục bị đạo diệt trừ, cũng vậy già và chết cũng sẽ bị đạo diệt trừ, nếu nó không khác với ái dục. Và như già và chết không bị đạo diệt trừ, cũng vậy ái dục cũng sẽ không (bị diệt trừ). Cần phải hiểu rằng phương pháp này cũng đã được nói đến. `Imāya yuttiyā` có nghĩa là “bằng lý lẽ đã được nói đến này”. `Aññamaññehi` có nghĩa là “bằng những lý do và sự hợp lý khác nhau”. Ý nghĩa là: “Nếu có sự khác biệt về mặt ý nghĩa, thì cũng nên tìm kiếm sự khác biệt về mặt văn tự”.

ဣမေသံ ဓမ္မာနံ အတ္ထတော ဧကတ္တန္တိ ဣမမေဝတ္ထံ ‘‘န ဟိ ယုဇ္ဇတီ’’တိအာဒိနာ ဝိဝရတိ. တဏှာယ အဓိပ္ပာယေ အပရိပူရမာနေတိ ဣစ္ဆိတာလာဘမာဟ. တေန ဣစ္ဆာတဏှာနံ အတ္ထတော ဧကတ္တံ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ. ဧတေန န ဟိ ယုဇ္ဇတိ ဣစ္ဆာယ စ တဏှာယ စ အတ္ထတော အညတ္တန္တိ. ယထာ ဣဒံ ဝစနံ သမတ္ထနံ ဟောတိ, ဧဝံ ဣစ္ဆာဝိပရိယာယေ အာဃာတဝတ္ထူသု ကောဓော စ ဥပနာဟော စ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဣဒမ္ပိ သမတ္ထနံ ဟောတိ, န တထာ ဇရာမရဏဝိပရိယာယေတိ ဇရာမရဏတဏှာနံ အတ္ထတော အညတ္တမ္ပိ သမတ္ထိတံ ဟောတီတိ ဧတမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘ဣမာယ ယုတ္တိယာ’’တိအာဒိနာ.

Ngài giải thích chính ý nghĩa này, tức là “sự đồng nhất về mặt ý nghĩa của các pháp này”, bằng câu bắt đầu bằng “na hi yujjatī”. Bằng câu “khi ý muốn của ái dục không được viên mãn”, ngài nói về việc không đạt được điều mong muốn. Do đó, sự đồng nhất về mặt ý nghĩa của `icchā` (ước muốn) và `taṇhā` (ái dục) được nói đến. Bằng điều này, câu nói “không hợp lý khi có sự khác biệt về mặt ý nghĩa giữa ước muốn và ái dục” được chứng minh. Giống như lời nói này được chứng minh, cũng vậy, lời nói này “khi ước muốn bị trái ngược, sân và hận khởi lên trong các đối tượng gây oán thù” cũng được chứng minh, nhưng không giống như vậy trong trường hợp già và chết bị trái ngược. Do đó, sự khác biệt về mặt ý nghĩa của già, chết và ái dục cũng được chứng minh. Ngài chỉ ra ý nghĩa này bằng câu bắt đầu bằng “imāya yuttiyā”.

ယဒိ ဣစ္ဆာတဏှာနံ အတ္ထတော အနညတ္တံ, အထ ကသ္မာ ဘဂဝတာ ဣမိဿာ ဂါထာယ ဒွိဓာ ဝုတ္တာတိ? တတ္ထ ပရိဟာရမာဟ ‘‘ယံ ပနိဒ’’န္တိအာဒိနာ. တတ္ထ ယန္တိ ကိရိယာပရာမသနံ. အဘိလပိတန္တိ ဝုတ္တံ ယံ ဣဒံ အဘိလပနံ[Pg.86], ဣဒံ ဗာဟိရာနံ ရူပါဒီနံ ဝတ္ထူနံ အာရမ္မဏဝသေန, အာရမ္မဏကရဏဝသေန ဝါ ယောဇေတဗ္ဗံ. ဒွီဟိ ဓမ္မေဟီတိ ဒွီဟိ ပကတီဟိ. ကာ ပန တာ ပကတိယောတိ? အပ္ပတ္တဿ ဝိသယဿ ဧသနဝသေန ဣစ္ဆာ, ပတ္တဿ အပ္ပတ္တဿ ဝါ ပါတုကာမတာဝသေန တဏှာ, အယမေတာသံ ဝိသေသော. ယဒိပိ ဧဝံ, တထာပိ သဗ္ဗာ တဏှာ ရူပါဒိဝိသယံ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌပေတွာ ဂဟဏေန ဧကသဘာဝါ ဧဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘သဗ္ဗာ ဟိ တဏှာ အဇ္ဈောသာနလက္ခဏေန ဧကလက္ခဏာ’’တိ အာဟ. ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဥပမာယ ပကာသေန္တော ‘‘သဗ္ဗော အဂ္ဂီ’’တိအာဒိမာဟ, တံ သုဝိညေယျမေဝ.

(Câu hỏi:) Nếu `icchā` (ước muốn) và `taṇhā` (ái dục) không khác nhau về mặt ý nghĩa, vậy tại sao Đức Thế Tôn lại nói hai cách trong bài kệ này? Về vấn đề đó, ngài đưa ra lời giải đáp bằng câu bắt đầu bằng “yaṃ panida”. Ở đó, từ `yaṃ` là một từ chỉ đến hành động. `Abhilapitaṃ` có nghĩa là “được nói”. “Việc nói này” cần được liên kết với các đối tượng bên ngoài như sắc v.v… theo phương diện đối tượng hoặc theo phương diện lấy làm đối tượng. `Dvīhi dhammehi` có nghĩa là “bởi hai bản chất”. Những bản chất đó là gì? `Icchā` là sự tìm kiếm đối tượng chưa đạt được; `taṇhā` là sự khao khát uống (trải nghiệm) đối tượng đã đạt được hoặc chưa đạt được. Đây là sự khác biệt của chúng. Mặc dù như vậy, nhưng khi chỉ ra rằng tất cả ái dục, bằng cách nuốt chửng, hoàn tất và nắm giữ đối tượng sắc v.v…, đều có cùng một bản chất, ngài nói: “Tất cả ái dục đều có một đặc tính duy nhất là đặc tính nuốt chửng”. Bây giờ, để làm rõ ý nghĩa đó bằng ví dụ, ngài nói câu bắt đầu bằng “sabbo aggī”, điều đó rất dễ hiểu.

အယံ ပန န ကေဝလံ တဏှာ အာရမ္မဏေ ပဝတ္တိဝိသေသေန ဒွီဟိ ဧဝ နာမေဟိ ဝုတ္တာ, အထ ခေါ အနေကေဟိပိ ပရိယာယေဟီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ဣစ္ဆာဣတိပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Nhưng để chỉ ra rằng ái dục này không chỉ được gọi bằng hai tên do sự diễn tiến đặc biệt trên đối tượng, mà còn bằng nhiều tên gọi khác, câu bắt đầu bằng “icchā itipi” đã được nói.

တတ္ထ ဣစ္ဆန္တိ တာယ အာရမ္မဏာနီတိ ဣစ္ဆာ. တဏှာယနဋ္ဌေန တဏှာ. ပီဠာဇနနတော ဒုရုဒ္ဓါရဏတော စ ဝိသပီတံ သလ္လံ ဝိယာတိ သလ္လံ. သန္တာပနဋ္ဌေန ဓူပါယနာ. အာကဍ္ဎနဋ္ဌေန သီဃသောတာ သရိတာ ဝိယာတိ သရိတာ, အလ္လဋ္ဌေန ဝါ သရိတာ, ‘‘သရိတာနိ သိနေဟိတာနိ စ, သောမနဿာနိ ဘဝန္တိ ဇန္တုနော’’တိ (ဓ. ပ. ၃၄၁) ဟိ ဝုတ္တံ. အလ္လာနိ စေဝ သိနိဒ္ဓါနိ စာတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဝိသတ္တိကာတိ ဝိသတာတိ ဝိသတ္တိကာ. ဝိသဋာတိ ဝိသတ္တိကာ. ဝိသမာတိ ဝိသတ္တိကာ. ဝိသာလာတိ ဝိသတ္တိကာ. ဝိသက္ကတီတိ ဝိသတ္တိကာ. ဝိသံဝါဒိကာတိ ဝိသတ္တိကာ. ဝိသံဟရတီတိ ဝိသတ္တိကာ. ဝိသမူလာတိ ဝိသတ္တိကာ. ဝိသဖလာတိ ဝိသတ္တိကာ. ဝိသပရိဘောဂါတိ ဝိသတ္တိကာ. ဝိသတာ ဝါ ပန သာ တဏှာ ရူပေ သဒ္ဒေ ဂန္ဓေ ရသေ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေ ဓမ္မေ ကုလေ ဂဏေ ဝိသတာ ဝိတ္ထတာတိ ဝိသတ္တိကာ.

Ở đó, nó được gọi là `icchā` (ước muốn) vì người ta ước muốn các đối tượng thông qua nó. Nó là `taṇhā` (ái dục) theo nghĩa khao khát. Nó giống như mũi tên tẩm độc vì gây ra đau khổ và khó nhổ ra, nên được gọi là `sallaṃ` (mũi tên). Nó là `dhūpāyanā` (sự bốc khói) theo nghĩa làm cho nóng bức. Nó giống như dòng sông chảy xiết vì có tính chất lôi kéo, nên được gọi là `saritā` (dòng sông), hoặc là `saritā` theo nghĩa làm cho ướt át, vì đã được nói rằng: “Những hỷ lạc ướt át và dính mắc sinh khởi cho chúng sanh” (Dhp. 341). “Vừa ướt át vừa dính mắc” là ý nghĩa ở đây. Về `visattikā`: nó lan tràn (`visatā`), nên là `visattikā`. Nó lan rộng (`visaṭā`), nên là `visattikā`. Nó không đồng đều (`visamā`), nên là `visattikā`. Nó rộng lớn (`visālā`), nên là `visattikā`. Nó có khả năng (`visakkati`), nên là `visattikā`. Nó lừa dối (`visaṃvādikā`), nên là `visattikā`. Nó làm rối loạn (`visaṃharati`), nên là `visattikā`. Nó có gốc rễ là khổ (`visamūlā`), nên là `visattikā`. Nó có kết quả là khổ (`visaphalā`), nên là `visattikā`. Nó có sự thụ hưởng là khổ (`visaparibhogā`), nên là `visattikā`. Hoặc là, ái dục đó lan tràn (`visatā`), lan rộng (`vitthatā`) trong sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp, trong gia đình, trong hội chúng, nên là `visattikā`.

သိနေဟနဝသေန သိနေဟော. နာနာဂတီသု ကိလမထုပ္ပာဒနေန ကိလမထော. ပလိဝေဌနဋ္ဌေန လတာ ဝိယာတိ လတာ. ‘‘လတာ ဥပ္ပဇ္ဇ တိဋ္ဌတီ’’တိ (ဓ. ပ. ၃၄၀) ဟိ ဝုတ္တံ. မမန္တိ မညနဝသေန မညနာ. ဒူရဂတမ္ပိ အာကဍ္ဎိတွာ ဗန္ဓနဋ္ဌေန ဗန္ဓော. အာသီသနဋ္ဌေန အာသာ. အာရမ္မဏရသံ ပါတုကာမတာဝသေန ပိပါသာ. အဘိနန္ဒနဋ္ဌေန အဘိနန္ဒနာ. ဣတီတိ ဧဝံ အာရမ္မဏေ ပဝတ္တိဝိသေသေန အနေကေဟိ နာမေဟိ ဂယှမာနာပိ သဗ္ဗာ တဏှာ အဇ္ဈောသာနလက္ခဏေန ဧကလက္ခဏာတိ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ နိဂမေတိ.

Nó là `sineho` (tình thương) theo phương diện tạo ra sự quyến luyến. Nó là `kilamatho` (sự mệt mỏi) vì tạo ra sự mệt mỏi trong các cõi khác nhau. Nó giống như dây leo (`latā`) vì có tính chất quấn quanh, nên được gọi là `latā` (dây leo). Vì đã được nói rằng: “Dây leo sinh khởi và tồn tại” (Dhp. 340). Nó là `maññanā` (sự tưởng) theo phương diện tưởng rằng “của tôi”. Nó là `bandho` (sự trói buộc) vì có tính chất trói buộc bằng cách lôi kéo cả những gì ở xa. Nó là `āsā` (hy vọng) theo nghĩa mong muốn. Nó là `pipāsā` (cơn khát) theo phương diện muốn uống vị của đối tượng. Nó là `abhinandanā` (sự hoan hỷ) theo nghĩa vui thích. Như vậy, ngài kết luận ý nghĩa đã được nói đến rằng: mặc dù được gọi bằng nhiều tên do sự diễn tiến đặc biệt trên đối tượng, tất cả ái dục đều có một đặc tính duy nhất là đặc tính nuốt chửng.

ပုန [Pg.87] တဏှာယ အနေကေဟိ နာမေဟိ ဂဟိတဘာဝမေဝ ‘‘ယထာ စာ’’တိအာဒိနာ ဥပစယေန ဒဿေတိ. တတ္ထ ဝေဝစနေတိ ဝေဝစနဟာရဝိဘင်္ဂေ. ‘‘အာသာ စ ပိဟာ’’တိ ဂါထာယ (နေတ္တိ. ၃၇; ပေဋကော. ၁၁) အတ္ထံ တတ္ထေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ. အဝိဂတရာဂဿာတိအာဒီသု ရဉ္ဇနဋ္ဌေန ရာဂေါ, ဆန္ဒနဋ္ဌေန ဆန္ဒော, ပိယာယနဋ္ဌေန ပေမံ, ပရိဒဟနဋ္ဌေန ပရိဒါဟောတိ တဏှာဝ ဝုတ္တာ. တေနေဝါဟ – ‘‘တဏှာယေတံ ဝေဝစန’’န္တိ. ဧဝံ ယုဇ္ဇတီတိ ဧဝံ ဣစ္ဆာတဏှာနံ အတ္ထတော အနညတ္တာ ‘‘တယော ပဉှာ’’တိ ယံ ဝုတ္တံ, တံ ယုဇ္ဇတိ ယုတ္တိယာ သင်္ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော.

Lại nữa, Ngài chỉ ra rằng chính ái (taṇhā) được gọi bằng nhiều tên, bằng câu bắt đầu là “yathā ca” cùng với sự tích tập (upacayena). Ở đây, câu “vevacana” (dị nghĩa) là trong phần phân tích về dị nghĩa pháp cú (vevacanahāravibhaṅge). Chúng tôi sẽ giải thích ý nghĩa của câu kệ “Āsā ca pihā” (ước muốn và mong mỏi) ngay tại đó. Trong các câu bắt đầu bằng “avigatarāgassa” (đối với người chưa ly tham), tham (rāgo) được nói đến với ý nghĩa là sự nhiễm trước (rañjanaṭṭhena), dục (chando) với ý nghĩa là sự mong muốn (chandanaṭṭhena), ái (pemaṃ) với ý nghĩa là sự yêu mến (piyāyanaṭṭhena), và nhiệt não (paridāho) với ý nghĩa là sự thiêu đốt (paridahanaṭṭhena); như vậy, chính ái (taṇhā) đã được nói đến. Do đó, Ngài nói: “Đây là dị nghĩa của ái” (taṇhāyetaṃ vevacanaṃ). Câu “evaṃ yujjati” (như vậy là hợp lý) có nghĩa là: như vậy, do ý muốn (icchā) và ái (taṇhā) không khác nhau về mặt ý nghĩa, nên điều đã được nói là “ba câu hỏi” (tayo pañhā) là hợp lý (yujjati), tức là phù hợp với lý lẽ (yuttiyā saṅgacchati).

၂၁. ဧဝံ ‘‘ကေနဿုဗ္ဘာဟတော လောကော’’တိ (သံ. နိ. ၁.၆၆) ဂါထာယ ‘‘တယော ပဉှာ’’တိ ပဉှတ္တယဘာဝေ ယုတ္တိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အညေဟိ ပကာရေဟိ ယုတ္တိဂဝေသနံ ဒဿေန္တော ‘‘သဗ္ဗော ဒုက္ခူပစာရော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒုက္ခူပစာရောတိ ဒုက္ခပ္ပဝတ္တိ. ကာမတဏှာသင်္ခါရမူလကောတိ ကာမတဏှာပစ္စယသင်္ခါရဟေတုကောတိ ယုဇ္ဇတီတိ အဓိပ္ပာယော. နိဗ္ဗိဒူပစာရောတိ နိဗ္ဗိဒါပဝတ္တိ ကာမာနံ ဝိပရိဏာမညထာဘာဝါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အနဘိရတိ ဉာဏနိဗ္ဗိဒါ စ. ကာမတဏှာပရိက္ခာရမူလကောတိ ကာမတဏှာယ ပရိက္ခာရဘူတဝတ္ထုကာမဟေတုကော. တတ္ထ အနဘိရတိသင်္ခါတာ နိဗ္ဗိဒါ ကာမတဏှာပရိက္ခာရမူလိကာ, န ဉာဏနိဗ္ဗိဒါတိ သဗ္ဗော နိဗ္ဗိဒူပစာရော ကာမတဏှာပရိက္ခာရမူလကောတိ န ပန ယုဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တံ. ဣမာယ ယုတ္တိယာတိ နယံ ဒဿေတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ ပဉှတ္တယဘာဝေ ယုတ္တိ ဝုတ္တာ, ယထာ စ ဒုက္ခူပစာရနိဗ္ဗိဒူပစာရေသု, ဧဝံ ဣမာယ ယုတ္တိယာ ဣမိနာ ယောဂေန နယေန အညမညေဟိ ကာရဏေဟိ တံတံပါဠိပ္ပဒေသေ အနုရူပေဟိ အညထာ အညေဟိ ဟေတူဟိ ယုတ္တိ ဂဝေသိတဗ္ဗာတိ.

21. Như vậy, sau khi đã chỉ ra sự hợp lý (yuttiṃ) trong việc có ba câu hỏi (pañhattayabhāve) trong câu kệ “Thế gian bị cái gì lôi kéo đi?” (kenassubbhāhato loko), bây giờ, để chỉ ra việc tìm kiếm sự hợp lý (yuttigavesanaṃ) bằng những cách khác (aññehi pakārehi), Ngài nói câu bắt đầu là “tất cả sự diễn tiến của khổ” (sabbo dukkhūpacāro). Ở đây, “sự diễn tiến của khổ” (dukkhūpacāro) có nghĩa là sự vận hành của khổ (dukkhappavatti). “Có gốc rễ từ ái dục và hành” (kāmataṇhāsaṅkhāramūlako) có nghĩa là có ái dục làm duyên và hành làm nhân (kāmataṇhāpaccayasaṅkhārahetuko); ý muốn nói rằng điều này là hợp lý. “Sự diễn tiến của yếm ly” (nibbidūpacāro) có nghĩa là sự vận hành của yếm ly (nibbidāpavatti), tức là sự không hoan hỷ (anabhirati) và trí yếm ly (ñāṇanibbidā) sanh khởi do sự biến đổi và đổi khác (vipariṇāmaññathābhāvā) của các dục. “Có gốc rễ từ vật dục là vật tùy tùng của ái dục” (kāmataṇhāparikkhāramūlakoti) có nghĩa là có vật dục, vốn là vật tùy tùng (parikkhārabhūta) của ái dục, làm nhân (hetuko). Trong đó, sự yếm ly được gọi là sự không hoan hỷ (anabhiratisaṅkhātā nibbidā) thì có gốc rễ từ vật dục là vật tùy tùng của ái dục (kāmataṇhāparikkhāramūlikā), còn trí yếm ly (ñāṇanibbidā) thì không. Do đó, đã nói rằng: “Tất cả sự diễn tiến của yếm ly có gốc rễ từ vật dục là vật tùy tùng của ái dục” là không hợp lý. Bằng câu “imāya yuttiyā” (bằng lý lẽ này), Ngài chỉ ra phương pháp (nayaṃ). Điều này có nghĩa là: cũng như sự hợp lý đã được nói đến trong trường hợp ba câu hỏi, và cũng như trong trường hợp sự diễn tiến của khổ và sự diễn tiến của yếm ly, tương tự như vậy, bằng lý lẽ này (imāya yuttiyā), bằng sự áp dụng này (iminā yogena), bằng phương pháp này (nayena), sự hợp lý (yutti) cần được tìm kiếm bằng những nguyên nhân khác nhau (aññamaññehi kāraṇehi), bằng những nhân khác (aññehi hetūhi) một cách khác (aññathā) phù hợp (anurūpehi) trong từng đoạn kinh văn Pāli (taṃtaṃpāḷippadese).

ဣဒါနိ တံ နယဒဿနံ သံခိတ္တန္တိ ဝိတ္ထာရတော ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ဟိ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ရာဂဒေါသမောဟစရိတာနံ ယထာက္ကမံ အသုဘမေတ္တာပစ္စယာကာရကထာ ရာဂါဒိဝိနယနတော သပ္ပာယာတိ အယံ သာသနယုတ္တိ. ဧဝမဝဋ္ဌိတေ ယဒိ ရာဂစရိတဿ မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိံ ဒေသေယျ, သာ ဒေသနာ န ယုဇ္ဇတိ အသပ္ပာယဘာဝတော. တထာ သုခါပဋိပဒါဒယောတိ. နနု စ သုခါပဋိပဒါဒယော ပဋိပတ္တိယာ သမ္ဘဝန္တိ, န ဒေသနာယာတိ? သစ္စမေတံ, ဣဓ ပန ရာဂစရိတောတိ တိဗ္ဗကိလေသော ရာဂစရိတောတိ အဓိပ္ပေတော. တဿ ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ဘာဝနာ [Pg.88] သမိဇ္ဈတိ. ယဿ စ ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ဘာဝနာ သမိဇ္ဈတိ, တဿ ဂရုတရာ အသုဘဒေသနာ သပ္ပာယာ, ယဿ ဂရုတရာ အသုဘဒေသနာ သပ္ပာယာ, န တဿ မန္ဒကိလေသဿ ဝိယ လဟုကတရာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘သုခံ ဝါ ပဋိပဒံ…ပေ… ဒေသေယျ န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ’’တိ. ဣမိနာ နယေန သေသပဒေသုပိ ယထာသမ္ဘဝံ အတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော. ဧတ္ထ စ အယုတ္တပရိဟာရေန ယုတ္တိသမဓိဂမောတိ ယုတ္တိဝိစာရဏာယ အယုတ္တိပိ ဂဝေသိတဗ္ဗာတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ယဒိ ဟိ…ပေ… န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ’’တိ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝံ ယံ ကိဉ္စီတိအာဒိ ယုတ္တိဟာရယောဇနာယ နယဒဿနမေဝ.

Bây giờ, vì sự trình bày phương pháp đó (nayadassanaṃ) còn tóm tắt (saṃkhittaṃ), để phân tích và trình bày một cách chi tiết (vitthārato), Ngài bắt đầu bằng câu “yathā hi bhagavā” (Ví như Đức Thế Tôn). Ở đây, ý nghĩa tóm tắt là như sau: đối với những người có tánh tham, sân, si (rāgadosamohacaritānaṃ), việc thuyết giảng tương ứng về bất tịnh, từ tâm, và duyên khởi (asubhamettāpaccayākārakathā) là thích hợp (sappāyā) vì nó giúp điều phục tham, sân, si (rāgādivinayanato). Đây là sự hợp lý trong giáo pháp (sāsanayutti). Khi đã xác định như vậy, nếu Ngài thuyết giảng tâm giải thoát từ (mettācetovimuttiṃ) cho người có tánh tham (rāgacaritassa), thì bài pháp đó không hợp lý (na yujjati) vì không thích hợp (asappāyabhāvato). Tương tự như vậy đối với lạc đạo (sukhāpaṭipadā) v.v. Chẳng phải lạc đạo v.v. có thể xảy ra trong sự thực hành (paṭipattiyā), chứ không phải trong sự thuyết giảng (desanāyaṃ) sao? Điều này đúng, nhưng ở đây, “người có tánh tham” (rāgacarito) được hiểu là người có phiền não mạnh mẽ (tibbakileso). Đối với người đó, việc tu tập (bhāvanā) thành tựu (samijjhati) nhờ khổ đạo (dukkhāya paṭipadāya). Và đối với người mà việc tu tập thành tựu nhờ khổ đạo, thì bài pháp về bất tịnh (asubhadesanā) nặng hơn (garutarā) là thích hợp. Đối với người mà bài pháp về bất tịnh nặng hơn là thích hợp, thì bài pháp nhẹ hơn (lahukatarā) không thích hợp như đối với người có phiền não yếu ớt (mandakilesassa). Để chỉ ra ý nghĩa này, Ngài nói: “Nếu thuyết giảng lạc đạo... bài pháp đó không hợp lý”. Theo phương pháp này, ý nghĩa cũng nên được hiểu trong các đoạn còn lại tùy theo trường hợp. Và ở đây, sự thấu hiểu điều hợp lý (yuttisamadhigamo) có được nhờ loại bỏ điều không hợp lý (ayuttaparihārena), do đó, trong việc xem xét sự hợp lý (yuttivicāraṇāya), cả điều không hợp lý (ayutti) cũng cần được tìm kiếm. Vì vậy, đã nói rằng: “Nếu như... bài pháp đó không hợp lý”. Trong các trường hợp còn lại, phương pháp cũng tương tự. Như vậy, câu bắt đầu bằng “yaṃ kiñci” (bất cứ điều gì) chỉ là sự trình bày phương pháp (nayadassanaṃ) cho việc áp dụng hợp lý pháp cú (yuttihārayojanāya).

တတ္ထ ဧဝန္တိ ဣမိနာ နယေန. ယံ ကိဉ္စီတိ အညမ္ပိ ယံ ကိဉ္စိ. အနုလောမပ္ပဟာနန္တိ ပဟာနဿ အနုရူပံ, ပဟာနသမတ္ထန္တိ အတ္ထော. သုတ္တေ အနဝသေသာနံ ပဒတ္ထာနံ အနုပဒဝိစာရဏာ ဝိစယော ဟာရော, ဝိစယဟာရသံဝဏ္ဏနာယ နိဒ္ဓါရိတေသု အတ္ထေသု ယုတ္တိဂဝေသနံ သုကရန္တိ အာဟ – ‘‘သဗ္ဗံ တံ ဝိစယေန ဟာရေန ဝိစိနိတွာ ယုတ္တိဟာရေန ယောဇေတဗ္ဗ’’န္တိ. ယာဝတိကာ ဉာဏဿ ဘူမီတိ သံဝဏ္ဏေန္တဿ အာစရိယဿ ယံ ဉာဏံ ယံ ပဋိဘာနံ, တဿ ယတ္တကော ဝိသယော, တတ္တကော ယုတ္တိဟာရဝိစာရောတိ အတ္ထော. တံ ကိဿ ဟေတု? အနန္တနယော သမန္တဘဒ္ဒကော ဝိမဒ္ဒက္ခမော ဝိစိတ္တဒေသနော စ သဒ္ဓမ္မောတိ.

Ở đây, “evaṃ” (như vậy) có nghĩa là “bằng phương pháp này” (iminā nayena). “Yaṃ kiñci” (bất cứ điều gì) có nghĩa là bất cứ điều gì khác. “Anulomappahānaṃ” (thuận theo sự đoạn trừ) có nghĩa là phù hợp với sự đoạn trừ (pahānassa anurūpaṃ), có khả năng đoạn trừ (pahānasamatthaṃ). Trong kinh, sự xem xét tuần tự (anupadavicāraṇā) ý nghĩa của các từ không còn sót lại (anavasesānaṃ padatthānaṃ) được gọi là trạch pháp cú (vicayo hāro). Vì việc tìm kiếm sự hợp lý (yuttigavesanaṃ) trở nên dễ dàng (sukaraṃ) đối với những ý nghĩa đã được xác định (niddhāritesu atthesu) trong phần giải thích về trạch pháp cú (vicayahārasaṃvaṇṇanāya), nên Ngài nói: “Tất cả những điều đó, sau khi đã xem xét bằng trạch pháp cú, cần được áp dụng bằng hợp lý pháp cú” (sabbaṃ taṃ vicayena hārena vicinitvā yuttihārena yojetabbaṃ). Câu “yāvatikā ñāṇassa bhūmi” (phạm vi của trí tuệ) có nghĩa là: trí tuệ (ñāṇaṃ) và biện tài (paṭibhānaṃ) nào của vị thầy đang giải thích (saṃvaṇṇentassa ācariyassa) có phạm vi (visayo) đến đâu, thì sự xem xét hợp lý pháp cú (yuttihāravicāro) cũng đến đó. Tại sao lại như vậy? Bởi vì Chánh pháp (saddhammo) có vô số phương pháp (anantanayo), tốt đẹp trọn vẹn (samantabhaddako), chịu đựng được sự chất vấn (vimaddakkhamo), và có sự thuyết giảng đa dạng (vicittadesano).

ဧဝံ နယဒဿနဝသေနေဝ ယုတ္တိဟာရယောဇနာ ဒဿိတာတိ တံ ဗြဟ္မဝိဟာရဖလသမာပတ္တိနဝါနုပုဗ္ဗသမာပတ္တိဝသိဘာဝေဟိ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘မေတ္တာဝိဟာရိဿ သတော’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ မေတ္တာဝိဟာရိဿာတိ မေတ္တာဝိဟာရလာဘိနော. သတောတိ သမာနဿ, တထာဘူတဿာတိ အတ္ထော. ဗျာပါဒေါတိ ပဒေါသော. စိတ္တံ ပရိယာဒါယ ဌဿတီတိ စိတ္တံ အဘိဘဝိဿတိ. ယသ္မာ ပန ကုသလာကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ပဝတ္တိ နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာနဿ အပရဘာဂေတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ဌဿတီ’’တိ ဝုတ္တံ. န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာတိ ဗျာပါဒပဋိပက္ခတ္တာ မေတ္တာယ တာဒိသီ ကထာ န ယုတ္တာတိ အတ္ထော. ဗျာပါဒေါ ပဟာနံ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆတီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာတိ ယထာဝုတ္တကာရဏတော ဧဝ အယံ ကထာ ယုတ္တာတိ. သေသဝါရေသုပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အနုတ္တာနံ ဧဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ.

Như vậy, việc áp dụng hợp lý pháp cú (yuttihārayojanā) đã được trình bày chỉ bằng cách chỉ ra phương pháp (nayadassanavasena). Do đó, để phân tích và trình bày điều đó (taṃ) qua các trạng thái thuần thục (vasibhāvehi) trong Phạm trú (brahmavihāra), Thánh quả định (phalasamāpatti), và chín thứ đệ định (navānupubbasamāpatti), Ngài bắt đầu bằng câu “mettāvihārissa sato” (đối với người đang an trú trong từ tâm). Ở đây, “mettāvihārissa” có nghĩa là “của người đã chứng đắc từ trú” (mettāvihāralābhino). “Sato” có nghĩa là “đang là” (samānassa), tức là “của người đang ở trong trạng thái như vậy” (tathābhūtassa). “Byāpādo” (sân) là “padoso” (sự phẫn nộ). “Cittaṃ pariyādāya ṭhassati” (sẽ chiếm lĩnh tâm) có nghĩa là “sẽ áp đảo tâm” (cittaṃ abhibhavissati). Vì không có sự sanh khởi đồng thời (apubbaṃ acarimaṃ) của các pháp thiện và bất thiện, nên để chỉ ra rằng (sân) sẽ chiếm lĩnh tâm vào lúc sau khi xuất định (samāpattito vuṭṭhānassa aparabhāge), từ “ṭhassati” (sẽ đứng) đã được dùng. “Na yujjati desanā” (bài pháp không hợp lý) có nghĩa là: vì từ tâm (mettā) đối nghịch với sân (byāpādapaṭipakkhattā), nên lời nói như vậy (tādisī kathā) là không hợp lý (na yuttā). “Byāpādo pahānaṃ abbhatthaṃ gacchati, iti yujjati desanā” (sân đi đến sự đoạn trừ, do đó bài pháp là hợp lý) có nghĩa là: chính vì lý do đã nêu (yathāvuttakāraṇato eva), lời nói này (ayaṃ kathā) là hợp lý (yuttā). Trong các trường hợp còn lại, ý nghĩa cũng nên được hiểu theo phương pháp này. Chúng tôi sẽ chỉ giải thích những từ không rõ ràng.

အနိမိတ္တဝိဟာရိဿာတိ အနိစ္စာနုပဿနာမုခေန ပဋိလဒ္ဓဖလသမာပတ္တိဝိဟာရဿ. နိမိတ္တာနုသာရီတိ သင်္ခါရနိမိတ္တာနုသာရီ. တေန တေနေဝါတိ နိစ္စာဒီသု [Pg.89] ယံ ယံ ပဟီနံ, တေန တေနေဝ နိမိတ္တေန. အသ္မီတိ ဝိဂတန္တိ ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု ဒိဋ္ဌိမာနဝသေန ယံ အသ္မီတိ မညိတံ, တံ ဝိဂတံ. တမေဝတ္ထံ ဝိဝရတိ ‘‘အယမဟမသ္မီတိ န သမနုပဿာမီ’’တိ. ဝိစိကိစ္ဆာကထံကထာသလ္လန္တိ ဝိနယကုက္ကုစ္စဿာပိ ကထံ ကထန္တိ ပဝတ္တိသဗ္ဘာဝတော ဝိစိကိစ္ဆာပဒေန ဝိသေသိတံ. န ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာတိ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဟာနေကဋ္ဌဘာဝတော န ယုတ္တာယံ ကထာ.

Animittavihārissāti: Đối với vị có sự an trú trong thiền quả đã chứng đắc bằng phương pháp quán vô thường. Nimittānusārīti: Là đi theo tướng trạng của các pháp hữu vi. Tena tenevāti: Tướng nào đã được đoạn trừ trong các tướng thường hằng v.v..., (thì) bằng chính tướng ấy. Asmīti vigatanti: Trong năm uẩn thủ, sự tưởng tri nào (cho rằng) ‘tôi là’ do năng lực của tà kiến và ngã mạn, sự tưởng tri ấy đã được loại bỏ. Ngài giải thích rõ ý nghĩa ấy bằng câu: “tôi không thấy rõ ‘đây là tôi’.” Vicikicchākathaṃkathāsallanti: Cả sự hối tiếc về giới luật, do có bản chất diễn tiến là ‘làm sao, làm sao,’ nên được làm cho đặc biệt bằng từ ‘hoài nghi.’ Na yujjati desanāti: Vì (hoài nghi) có cùng một nền tảng đoạn trừ (với tà kiến), nên lời nói này không hợp lý.

ပဌမံ ဈာနံ သမာပန္နဿာတိ ပဌမဇ္ဈာနသမင်္ဂိနော. ကာမရာဂဗျာပါဒါ ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုဇ္ဇတီတိ ယသ္မာ နီဝရဏေသု အပ္ပဟီနေသု ပဌမဇ္ဈာနဿ ဥပစာရမ္ပိ န သမ္ပဇ္ဇတိ, ပဂေဝ ဈာနံ, တသ္မာ ကာမရာဂဗျာပါဒါ ဝိသေသာယ ဒုတိယဇ္ဈာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုတ္တာယံ ကထာ. ယထာလဒ္ဓဿ ပန ပဌမဇ္ဈာနဿ ကာမရာဂဗျာပါဒါ ပရိယုဋ္ဌာနပ္ပတ္တာ ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ ယုဇ္ဇတိ ဒေသနာ ယုတ္တာ ကထာတိ, ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ယောဇေတဗ္ဗံ. အဝိတက္ကသဟဂတာ သညာမနသိကာရာ နာမ သဟ ဥပစာရေန ဒုတိယဇ္ဈာနဓမ္မာ, အာရမ္မဏကရဏတ္ထော ဟေတ္ထ သဟဂတ-သဒ္ဒေါ. ဟာနာယာတိ ပဌမဇ္ဈာနတော ပရိဟာနာယ. ဝိသေသာယာတိ ဒုတိယဇ္ဈာနာယ. ဣမိနာ နယေန တတ္ထ တတ္ထ ဟာနန္တိ, ဝိသေသောတိ စ ဝုတ္တဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိတက္ကဝိစာရသဟဂတာတိ ပဌမဇ္ဈာနဓမ္မာ, ကာမာဝစရဓမ္မာ ဧဝ ဝါ. ဥပေက္ခာသုခသဟဂတာတိ ဥပစာရေန သဒ္ဓိံ ဒုတိယဇ္ဈာနဓမ္မာ, တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာ ဟိ ဣဓ ဥပေက္ခာတိ အဓိပ္ပေတာ. ပီတိသုခသဟဂတာတိ သဟ ဥပစာရေန တတိယဇ္ဈာနဓမ္မာ. ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိသဟဂတာတိ စတုတ္ထဇ္ဈာနဓမ္မာ.

Paṭhamaṃ jhānaṃ samāpannassāti: Đối với người đã thành tựu đệ nhất thiền. Kāmarāgabyāpādā visesāya saṃvattantīti na yujjatīti: Vì khi các triền cái chưa được đoạn trừ, ngay cả cận định của đệ nhất thiền cũng không thành tựu, huống chi là thiền; do đó, (nói rằng) tham dục và sân hận dẫn đến sự thù thắng là đệ nhị thiền, lời nói này không hợp lý. Tuy nhiên, đối với đệ nhất thiền đã chứng đắc, tham dục và sân hận đã khởi lên dẫn đến sự thoái thất, lời dạy này hợp lý, lời nói này đúng đắn; nên được áp dụng như vậy ở tất cả mọi nơi. Avitakkasahagatā saññāmanasikārā nāma: Tưởng và tác ý đi cùng với vô tầm là các pháp của đệ nhị thiền cùng với cận định; ở đây, từ ‘sahagata’ có nghĩa là lấy làm đối tượng. Hānāyāti: Để thoái thất khỏi đệ nhất thiền. Visesāyāti: Cho đệ nhị thiền. Theo phương pháp này, ở những nơi đó, các pháp được nói là ‘thoái thất’ và ‘thù thắng’ cần được hiểu. Vitakkavicārasahagatāti: Là các pháp của đệ nhất thiền, hoặc chỉ là các pháp của cõi dục. Upekkhāsukhasahagatāti: Là các pháp của đệ nhị thiền cùng với cận định; ở đây, xả trung tính được hiểu là ‘xả.’ Pītisukhasahagatāti: Là các pháp của đệ tam thiền cùng với cận định. Upekkhāsatipārisuddhisahagatāti: Là các pháp của đệ tứ thiền.

သညူပစာရာတိ ပဋုသညာကိစ္စံ ကရောန္တာ ဧဝ ယေ ကေစိ စိတ္တုပ္ပာဒါ, ‘‘အာကိဉ္စညာယတနဓမ္မာ’’တိပိ ဝဒန္တိ. သညာဝေဒယိတနိရောဓသဟဂတာတိ ‘‘သညာဝေဒယိတနိရောဓံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿာမီ’’တိ တဿ ပရိကမ္မဝသေန ပဝတ္တဓမ္မာ. တေ ပန ယသ္မာ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယံ ဌိတေနေဝ သက္ကာ သညာဝေဒယိတနိရောဓံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိတုံ, န တတော ပရိဟီနေန, တသ္မာ နေဝသညာနာသညာယတနသမာပတ္တိယာ ဟာနာယ သံဝတ္တန္တီတိ န ယုတ္တာ ကထာ. ဝိသေသာယ သံဝတ္တန္တီတိ ပန ယုတ္တာ ကထာတိ အာဟ – ‘‘ဟာနာယ…ပေ… ဒေသနာ’’တိ. ကလ္လတာပရိစိတန္တိ သမတ္ထဘာဝေန ပရိစိတံ, ယထာဝုတ္တသမာပတ္တီသု ဝသိဘာဝေန ပရိစိတန္တိ အတ္ထော. တေနေဝါဟ – ‘‘အဘိနီဟာရံ ခမတီ’’တိ. သေသံ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ.

Saññūpacārāti: Bất kỳ tâm sanh nào thực hiện phận sự của tưởng một cách rõ ràng; cũng được gọi là ‘các pháp của Vô sở hữu xứ.’ Saññāvedayitanirodhasahagatāti: Là các pháp diễn tiến do năng lực chuẩn bị cho (định ấy, với ý nghĩ): ‘Ta sẽ an trú sau khi chứng đạt Diệt thọ tưởng định.’ Tuy nhiên, vì rằng chỉ người đã an trú trong thiền Phi tưởng phi phi tưởng xứ mới có thể an trú sau khi chứng đạt Diệt thọ tưởng định, người đã thoái thất khỏi định ấy thì không thể; do đó, (nói rằng các pháp ấy) dẫn đến sự thoái thất khỏi thiền Phi tưởng phi phi tưởng xứ là lời nói không hợp lý. Tuy nhiên, (nói rằng chúng) dẫn đến sự thù thắng là lời nói hợp lý, nên Ngài nói: “hānāya…pe… desanā.” Kallatāparicitanti: Quen thuộc do năng lực thành thạo, có nghĩa là quen thuộc do năng lực tự tại trong các tầng thiền đã được nói đến. Do đó, Ngài nói: “có thể hướng đến.” Tất cả phần còn lại đều rõ ràng.

အပိ [Pg.90] စေတ္ထ အပ္ပဋိက္ကူလသညာမုခေန ကာမစ္ဆန္ဒော ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. ပဋိက္ကူလသညာပတိရူပတာယ ဗျာပါဒေါ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. သမာဓိမုခေန ထိနမိဒ္ဓံ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. ဝီရိယာရမ္ဘမုခေန ဥဒ္ဓစ္စံ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. သိက္ခာကာမတာမုခေန ကုက္ကုစ္စံ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. ဥဘယပက္ခသန္တီရဏမုခေန ဝိစိကိစ္ဆာ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌသမုပေက္ခနမုခေန သမ္မောဟော ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. အတ္တညုတာမုခေန အတ္တနိ အပရိဘဝနေ မာနော ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. ဝီမံသာမုခေန ဟေတုပတိရူပကပရိဂ္ဂဟေန မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. ဝိရတ္တတာပတိရူပကေန သတ္တေသု အဒယာပန္နတာ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. အနုညာတပဋိသေဝနပတိရူပတာယ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိပတိရူပတာယ အသံဝိဘာဂသီလတာ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. သံဝိဘာဂသီလတာပတိရူပတာယ မိစ္ဆာဇီဝေါ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. အသံသဂ္ဂဝိဟာရိတာပတိရူပတာယ အသင်္ဂဟသီလတာ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. သင်္ဂဟသီလတာပတိရူပတာယ အနနုလောမိကသံသဂ္ဂေါ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. သစ္စဝါဒိတာပတိရူပတာယ ပိသုဏဝါစာ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. အပိသုဏဝါဒိတာပတိရူပတာယ အနတ္ထကာမတာ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. ပိယဝါဒိတာပတိရူပတာယ စာဋုကမျတာ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. မိတဘာဏိတာပတိရူပတာယ အသမ္မောဒနသီလတာ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. သမ္မောဒနသီလတာပတိရူပတာယ မာယာ သာဌေယျဉ္စ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. နိဂ္ဂယှဝါဒိတာပတိရူပတာယ ဖရုသဝါစတာ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. ပါပဂရဟိတာပတိရူပတာယ ပရဝဇ္ဇာနုပဿိတာ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. ကုလာနုဒ္ဓယတာပတိရူပတာယ ကုလမစ္ဆရိယံ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. အာဝါသစိရဋ္ဌိတိကာမတာမုခေန အာဝါသမစ္ဆရိယံ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. ဓမ္မပရိဗန္ဓပရိဟရဏမုခေန ဓမ္မမစ္ဆရိယံ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. ဓမ္မဒေသနာဘိရတိမုခေန ဘဿာရာမတာ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. အဖရုသဝါစတာဂဏာနုဂ္ဂဟကရဏမုခေန သင်္ဂဏိကာရာမတာ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. ပုညကာမတာပတိရူပတာယ ကမ္မာရာမတာ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. သံဝေဂပတိရူပေန စိတ္တသန္တာပေါ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. သဒ္ဓါလုတာပတိရူပတာယ အပရိက္ခတာ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. ဝီမံသနာပတိရူပေန အဿဒ္ဓိယံ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. အတ္တာဓိပတေယျပတိရူပေန ဂရူနံ အနုသာသနိယာ အပ္ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟိတာ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. ဓမ္မာဓိပတေယျပတိရူပေန သဗြဟ္မစာရီသု အဂါရဝံ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. လောကာဓိပတေယျပတိရူပေန အတ္တနိ ဓမ္မေ စ ပရိဘဝေါ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. မေတ္တာယနာမုခေန ရာဂေါ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. ကရုဏာယနာပတိရူပေန သောကော ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. မုဒိတာဝိဟာရပတိရူပေန ပဟာသော [Pg.91] ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. ဥပေက္ခာဝိဟာရပတိရူပေန ကုသလေသု ဓမ္မေသု နိက္ခိတ္တဆန္ဒတာ ဝဉ္စေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. ဧဝံ အာဂမပတိရူပကအဓိဂမပတိရူပကာဒီနမ္ပိ တထာ တထာ ဝဉ္စနသဘာဝေါ ယုတ္တိတော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ အာဂမာနုသာရေန ယုတ္တိဂဝေသနာ ကာတဗ္ဗာတိ.

Lại nữa, ở đây, bằng phương diện tưởng không ghê tởm, tham dục lừa dối là hợp lý. Bằng cách giả dạng tưởng ghê tởm, sân hận lừa dối là hợp lý. Bằng phương diện định, hôn trầm thụy miên lừa dối là hợp lý. Bằng phương diện khởi sự tinh tấn, trạo cử lừa dối là hợp lý. Bằng phương diện muốn học hỏi, hối quá lừa dối là hợp lý. Bằng phương diện xem xét hai phe, hoài nghi lừa dối là hợp lý. Bằng phương diện xả đối với (đối tượng) khả ý và không khả ý, si mê lừa dối là hợp lý. Bằng phương diện tự biết mình, trong sự không khinh miệt bản thân, ngã mạn lừa dối là hợp lý. Bằng phương diện thẩm sát, do chấp thủ cái tương tự nhân, tà kiến lừa dối là hợp lý. Bằng cách giả dạng ly tham, sự không có lòng thương xót đối với chúng sanh lừa dối là hợp lý. Bằng cách giả dạng thực hành điều được cho phép, sự đam mê khoái lạc trong các dục lừa dối là hợp lý. Bằng cách giả dạng thanh tịnh mạng sống, tánh không chia sẻ lừa dối là hợp lý. Bằng cách giả dạng tánh chia sẻ, tà mạng lừa dối là hợp lý. Bằng cách giả dạng sống không hội họp, tánh không nhiếp trì lừa dối là hợp lý. Bằng cách giả dạng tánh nhiếp trì, sự hội họp không thích ứng lừa dối là hợp lý. Bằng cách giả dạng nói lời chân thật, lời nói đâm thọc lừa dối là hợp lý. Bằng cách giả dạng nói lời không đâm thọc, sự không muốn lợi ích lừa dối là hợp lý. Bằng cách giả dạng nói lời khả ái, sự tâng bốc lừa dối là hợp lý. Bằng cách giả dạng nói có chừng mực, tánh không hoan hỷ lừa dối là hợp lý. Bằng cách giả dạng tánh hoan hỷ, xảo trá và gian manh lừa dối là hợp lý. Bằng cách giả dạng nói lời khiển trách, lời nói thô ác lừa dối là hợp lý. Bằng cách giả dạng chê bai điều ác, sự chỉ nhìn lỗi người lừa dối là hợp lý. Bằng cách giả dạng thương xót gia tộc, sự bỏn xẻn gia tộc lừa dối là hợp lý. Bằng phương diện muốn trú xứ được tồn tại lâu dài, sự bỏn xẻn trú xứ lừa dối là hợp lý. Bằng phương diện loại trừ chướng ngại của pháp, sự bỏn xẻn pháp lừa dối là hợp lý. Bằng phương diện ưa thích thuyết pháp, sự ưa thích nói chuyện lừa dối là hợp lý. Bằng phương diện không nói lời thô ác và giúp đỡ hội chúng, sự ưa thích hội chúng lừa dối là hợp lý. Bằng cách giả dạng muốn công đức, sự ưa thích công việc lừa dối là hợp lý. Bằng cách giả dạng kinh cảm, sự nóng nảy của tâm lừa dối là hợp lý. Bằng cách giả dạng có nhiều đức tin, sự không xem xét lừa dối là hợp lý. Bằng cách giả dạng thẩm sát, sự không có lòng tin lừa dối là hợp lý. Bằng cách giả dạng tự xem mình là chủ, sự không tiếp nhận lời giáo huấn của các bậc đáng kính một cách trân trọng lừa dối là hợp lý. Bằng cách giả dạng xem pháp là chủ, sự không kính trọng đối với các bạn đồng phạm hạnh lừa dối là hợp lý. Bằng cách giả dạng xem đời là chủ, sự khinh miệt đối với bản thân và đối với pháp lừa dối là hợp lý. Bằng phương diện phát triển tâm từ, tham ái lừa dối là hợp lý. Bằng cách giả dạng phát triển tâm bi, sầu muộn lừa dối là hợp lý. Bằng cách giả dạng trú trong tâm hỷ, sự vui mừng lừa dối là hợp lý. Bằng cách giả dạng trú trong tâm xả, sự từ bỏ ý muốn trong các pháp thiện lừa dối là hợp lý. Như vậy, đối với những thứ giả dạng nhân, giả dạng quả, v.v... cũng nên biết bản chất lừa dối theo từng cách như thế ấy bằng lý lẽ. Như vậy, nên thực hiện việc tìm cầu lý lẽ theo nhân.

ယုတ္တိဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải về phân tích phương pháp hợp lý đã kết thúc.

၄. ပဒဋ္ဌာနဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

4. Phần giải về phân tích phương pháp nền tảng

၂၂. တတ္ထ ကတမော ပဒဋ္ဌာနော ဟာရောတိအာဒိ ပဒဋ္ဌာနဟာရဝိဘင်္ဂေါ. တတ္ထ ယသ္မာ ‘‘ဣဒံ ဣမဿ ပဒဋ္ဌာနံ, ဣဒံ ဣမဿ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ ပဒဋ္ဌာနဘူတဓမ္မဝိဘာဝနလက္ခဏော ပဒဋ္ဌာနော ဟာရော, တသ္မာ ပဝတ္တိယာ မူလဘူတံ အဝိဇ္ဇံ အာဒိံ ကတွာ သဘာဝဓမ္မာနံ ပဒဋ္ဌာနံ အာသန္နကာရဏံ နိဒ္ဓါရေန္တော အဝိဇ္ဇာယ သဘာဝံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘သဗ္ဗဓမ္မယာထာဝအသမ္ပဋိဝေဓလက္ခဏာ အဝိဇ္ဇာ’’တိ. တဿတ္ထော – သဗ္ဗေသံ ဓမ္မာနံ အဝိပရီတသဘာဝေါ န သမ္ပဋိဝိဇ္ဈီယတိ ဧတေနာတိ သဗ္ဗဓမ္မယာထာဝအသမ္ပဋိဝေဓော. သော လက္ခဏံ ဧတိဿာတိ သာ တထာ ဝုတ္တာ. ဧတေန ဓမ္မသဘာဝပ္ပဋိစ္ဆာဒနလက္ခဏာ အဝိဇ္ဇာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အထ ဝါ သမ္မာ ပဋိဝေဓော သမ္ပဋိဝေဓော. တဿ ပဋိပက္ခော အသမ္ပဋိဝေဓော. ကတ္ထ ပန သော သမ္ပဋိဝေဓဿ ပဋိပက္ခောတိ အာဟ – ‘‘သဗ္ဗ…ပေ… လက္ခဏာ’’တိ. ယသ္မာ ပန အသုဘေ သုဘန္တိအာဒိဝိပလ္လာသေ သတိ တတ္ထ သမ္မောဟော ဥပရူပရိ ဇာယတိယေဝ န ဟာယတိ, တသ္မာ ‘‘တဿာ ဝိပလ္လာသာ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ.

22. Trong ấy, phần phân tích phương pháp nền tảng (bắt đầu bằng) ‘Trong ấy, thế nào là phương pháp nền tảng?’ v.v... Trong ấy, vì phương pháp nền tảng có đặc điểm là sự trình bày về các pháp vốn là nền tảng của các pháp này các pháp kia (theo cú pháp) ‘Đây là nền tảng của pháp này, đây là nền tảng của pháp này,’ do đó, trong khi xác định nền tảng là nguyên nhân gần của các pháp tự tánh, bắt đầu với vô minh là gốc rễ của sự luân chuyển, ngài (Đại Ca Chiên Diên) chỉ ra tự tánh của vô minh (qua câu) ‘Vô minh có đặc điểm là không thông suốt đúng như thật về tất cả các pháp.’ Ý nghĩa của câu ấy là: Tự tánh không sai lạc của tất cả các pháp không được thông suốt bởi pháp này, vì vậy (pháp ấy) là sự không thông suốt đúng như thật về tất cả các pháp. Điều ấy là đặc điểm của pháp này, vì vậy pháp ấy được nói như thế. Do điều này, có nghĩa là: ‘Vô minh có đặc điểm là che đậy tự tánh của các pháp.’ Hoặc là, sự thông suốt một cách chân chánh là sự thông suốt. Trạng thái đối nghịch của nó là sự không thông suốt. Nhưng ở đâu mà trạng thái đối nghịch của sự thông suốt ấy (hiện hữu)? (Để trả lời,) ngài đã nói: ‘Tất cả... v.v... có đặc điểm.’ Hơn nữa, vì khi có sự điên đảo ‘trong cái không trong sạch (lại cho) là trong sạch’ v.v..., si mê ở nơi ấy sanh khởi chồng chất lên mà không suy giảm, do đó đã được nói rằng: ‘Các điên đảo là nền tảng của vô minh ấy.’

ပိယရူပံ သာတရူပန္တိ ပိယာယိတဗ္ဗဇာတိယံ ဣဋ္ဌဇာတိယဉ္စ ပဒဋ္ဌာနံ. ‘‘ယံ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ ဧတ္ထေသာ တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၄၀၀; မ. နိ. ၁.၁၃၃; ဝိဘ. ၂၀၃) ဟိ ဝုတ္တံ. အဒိန္နာဒါနန္တိ အဒိန္နာဒါနစေတနာ. သာ ဟိ ဧကဝါရံ ဥပ္ပန္နာပိ အနာဒီနဝဒဿိတာယ လောဘဿ ဥပ္ပတ္တိကာရဏံ ဟောတီတိ တဿ ပဒဋ္ဌာနံ ဝုတ္တံ. ဒေါသဿ ပါဏာတိပါတော ပဒဋ္ဌာနံ, မောဟဿ မိစ္ဆာပဋိပဒါ ပဒဋ္ဌာနန္တိ ဧတ္ထာပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနဗျဉ္ဇနဂ္ဂဟဏလက္ခဏာတိ နိမိတ္တာနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂဟဏလက္ခဏာ. သုခသညာယ ဖဿဿ ဥပဂမနလက္ခဏတာ ဖဿပစ္စယတာဝ ဝုတ္တာ. ‘‘ဖုဋ္ဌော သဉ္ဇာနာတီ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၉၃) ဟိ ဝုတ္တံ[Pg.92]. အဿာဒေါတိ တဏှာ. သင်္ခတလက္ခဏာနိ ဥပ္ပာဒဝယညထတ္တာနိ. ယေဘုယျေန နိစ္စဂ္ဂဟဏံ ဝိညာဏာဓီနန္တိ နိစ္စသညာယ ဝိညာဏပဒဋ္ဌာနတာ ဝုတ္တာ. တထာ ဟိ သော ဘိက္ခု တံယေဝ ဝိညာဏံ သန္ဓာဝတိ သံသရတီတိ ဝိညာဏဝိသယမေဝ အတ္တနော နိစ္စဂ္ဂါဟံ ပဝေဒေသိ. ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ယဒိ အနိစ္စတာ ဒုက္ခတာ စ သုဒိဋ္ဌာ, အတ္တသညာ သုခသညာ အနဝကာသာတိ အာဟ – ‘‘အနိစ္စသညာဒုက္ခသညာအသမနုပဿနလက္ခဏာ အတ္တသညာ’’တိ. ‘‘ယဒနိစ္စံ တံ ဒုက္ခံ, ယံ ဒုက္ခံ တဒနတ္တာ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၁၅) ဟိ ဝုတ္တံ.

Pháp khả ái, pháp khả hỷ là nhân cần thiết của pháp có bản chất đáng được yêu mến và pháp có bản chất đáng được mong muốn. Quả vậy, đã được nói rằng: “Pháp khả ái, pháp khả hỷ nào có ở trên đời, chính ở nơi ấy ái này khi sanh khởi thì sanh khởi.” Trộm cắp là tư tâm trộm cắp. Quả vậy, tư tâm ấy dù chỉ sanh khởi một lần, do vì không thấy được sự nguy hại, nên trở thành nguyên nhân sanh khởi của tham. Do đó, nó được gọi là nhân cần thiết của tham. Sát sanh là nhân cần thiết của sân, tà hạnh là nhân cần thiết của si. Ở đây cũng nên hiểu ý nghĩa theo phương pháp này. Có trạng thái là nắm bắt tướng mạo, hình dáng, chi tiết nghĩa là có trạng thái là nắm bắt tướng chung và tướng riêng. Việc xúc là nhân của lạc tưởng được nói đến chính là trạng thái tiếp cận đối tượng của xúc. Quả vậy, đã được nói rằng: “Do xúc chạm nên tưởng tri.” Vị ngọt là ái. Sự sanh, diệt, và biến khác là các trạng thái của pháp hữu vi. Phần lớn, sự chấp thủ là thường còn phụ thuộc vào thức. Do đó, việc thức là nhân cần thiết của thường tưởng đã được nói đến. Quả vậy, vị Tỳ khưu ấy chạy theo, luân hồi trong chính thức ấy. Như vậy, Ngài đã chỉ ra sự chấp thủ là thường hằng của mình có đối tượng chính là thức. Nếu tính vô thường và tính khổ của năm uẩn được thấy rõ, thì ngã tưởng và lạc tưởng không có cơ hội (sanh khởi). Do đó, Ngài nói: “Ngã tưởng có trạng thái là không quán xét tưởng vô thường và tưởng khổ.” Quả vậy, đã được nói rằng: “Cái gì vô thường, cái đó là khổ; cái gì khổ, cái đó là vô ngã.”

ယေဘုယျေန အတ္တာဘိနိဝေသော အရူပဓမ္မေသူတိ အာဟ – ‘‘တဿာ နာမကာယော ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ. သဗ္ဗံ နေယျန္တိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ စတုသစ္စဝိနိမုတ္တဿ ဉေယျဿ အဘာဝတော. စိတ္တဝိက္ခေပပဋိသံဟရဏံ ဥဒ္ဓစ္စဝိက္ခမ္ဘနံ. အသုဘာတိ အသုဘာနုပဿနာ, ပဋိဘာဂနိမိတ္တဘူတာ အသုဘာ ဧဝ ဝါ, တဏှာပဋိပက္ခတ္တာ သမထဿ အသုဘာ ပဒဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တံ. အဘိဇ္ဈာယ တနုကရဏတော အဒိန္နာဒါနာဝေရမဏီ အလောဘဿ ပဒဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တာ. တထာ ဗျာပါဒဿ တနုကရဏတော ပါဏာတိပါတာဝေရမဏီ အဒေါသဿ ပဒဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တာ. ဝတ္ထုအဝိပ္ပဋိပတ္တိ ဝိသယသဘာဝပဋိဝေဓော, သမ္မာပဋိပတ္တိ သီလသမာဓိသမ္ပဒါနံ နိဗ္ဗိဒါဉာဏေန အနဘိရတိဉာဏမေဝ ဝါ တထာ ပဝတ္တံ. သဗ္ဗာပိ ဝေဒနာ ဒုက္ခဒုက္ခတာဒိဘာဝတော ဒုက္ခန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ – ‘‘ဒုက္ခသညာယ ဝေဒနာ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ. ဓမ္မသညာတိ ဓမ္မမတ္တန္တိ သညာ.

Phần lớn, sự chấp thủ ngã xảy ra trong các pháp vô sắc (danh pháp). Do đó, Ngài nói: “Danh thân là nhân cần thiết của nó.” Tất cả pháp cần được biết là bốn sự thật, vì không có pháp nào cần được biết mà lại nằm ngoài bốn sự thật. Sự chế ngự trạo cử là sự dẹp trừ sự tán loạn của tâm. Bất tịnh là quán bất tịnh, hoặc chính là các đối tượng bất tịnh đã trở thành tợ tướng. Do vì là đối nghịch với ái, nên bất tịnh được gọi là nhân cần thiết của chỉ. Do vì làm cho tham ái suy yếu, nên sự kiêng cữ trộm cắp được gọi là nhân cần thiết của vô tham. Tương tự, do vì làm cho sân hận suy yếu, nên sự kiêng cữ sát sanh được gọi là nhân cần thiết của vô sân. Sự không sai lầm về đối tượng là sự thấu triệt bản chất của đối tượng, chánh hạnh là sự thành tựu giới và định, yểm ly là sự không ưa thích bằng trí tuệ, hoặc chính là trí tuệ diễn tiến như vậy. Tất cả thọ đều là khổ do vì là khổ khổ,... Do đó, đã được nói rằng: “Thọ là nhân cần thiết của khổ tưởng.” Pháp tưởng là tưởng diễn tiến rằng “chỉ là pháp (chân đế).”

သတ္တာနံ ကာယေ အဝီတရာဂတာ ပဉ္စန္နံ အဇ္ဈတ္တိကာယတနာနံ ဝသေန ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ရူပီနိ ရူပရာဂဿ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ. ကာယော ဟိ ဣဓ ရူပန္တိ အဓိပ္ပေတော. ဝိသေသတော ဈာနနိဿယဘူတေ မနာယတနေ စ နိကန္တိ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ဆဋ္ဌာယတနံ ဘဝရာဂဿ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ. ဧဒိသံ မာ ရူပံ နိဗ္ဗတ္တတု, မာ ဧဒိသီ ဝေဒနာတိ ဧဝံ ပဝတ္တာ ရူပါဒိအဘိနန္ဒနာ နိဗ္ဗတ္တဘဝါနုပဿိတာ. ဉာဏဒဿနဿာတိ ကမ္မဿကတညာဏဒဿနဿ. ယောနိသောမနသိကာရဝတော ဟိ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ ကမ္မဿကတညာဏဿ ကာရဏံ ဟောတိ, န အယောနိသော ဥမ္မုဇ္ဇန္တဿ. ဣမဿ စ အတ္ထဿ ဝိဘာဝနတ္ထံ မဟာနာရဒကဿပဇာတကံ (ဇာ. ၂.၂၂.၁၁၅၃ အာဒယော), ဗြဟ္မဇာလေ (ဒီ. နိ. ၁.၃၈ အာဒယော) ဧကစ္စသဿတဝါဒေါ စ ဥဒါဟရိတဗ္ဗော. ‘‘ဩကပ္ပနလက္ခဏာ’’တိအာဒိနာ သဒ္ဓါပသာဒါနံ ဝိသေသံ ဒဿေတိ. သော ပန သဒ္ဓါယယေဝ အဝတ္ထာဝိသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တတ္ထ ဩကပ္ပနံ သဒ္ဒဟနဝသေန အာရမ္မဏဿ ဩဂါဟဏံ နိစ္ဆယော. အနာဝိလတာ [Pg.93] အဿဒ္ဓိယာပဂမေန စိတ္တဿ အကာလုဿိယတာ. အဘိပတ္ထိယနာ သဒ္ဒဟနမေဝ. အဝေစ္စပသာဒေါ ပညာသဟိတော အာယတနဂတော အဘိပ္ပသာဒေါ. အပိလာပနံ အသမ္မောသော နိမုဇ္ဇိတွာ ဝိယ အာရမ္မဏဿ ဩဂါဟဏံ ဝါ, ဧတ္ထ စ သဒ္ဓါဒီနံ ပသာဒသဒ္ဓါသမ္မပ္ပဓာနသတိပဋ္ဌာနဈာနင်္ဂါနိ ယထာက္ကမံ ပဒဋ္ဌာနန္တိ ဝဒန္တေန အဝတ္ထာဝိသေသဝသေန ပဒဋ္ဌာနဘာဝေါ ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သတိသမာဓီနံ ဝါ ကာယာဒယော သတိပဋ္ဌာနာတိ. ဝိတက္ကာဒယော စ ဈာနာနီတိ ပဒဋ္ဌာနဘာဝေန ဝုတ္တာ.

Sự chưa ly tham của chúng sanh đối với thân là do năm nội xứ. Do đó, Ngài nói: “Năm căn có sắc là nhân cần thiết của sắc ái.” Quả vậy, ở đây thân được hiểu là sắc. Đặc biệt, sự ưa thích cũng có ở ý xứ, là nơi nương của thiền. Do đó, Ngài nói: “Sáu xứ là nhân cần thiết của hữu ái.” Sự hoan hỷ trong sắc v.v... diễn tiến như vầy: “Mong rằng sắc như thế này đừng sanh khởi, mong rằng thọ như thế này đừng sanh khởi” được gọi là sự quán xét kiếp đã sanh. Của tri kiến nghĩa là của tri kiến về nghiệp là của riêng. Quả vậy, đối với người có như lý tác ý, túc mạng tùy niệm là nguyên nhân của trí về nghiệp là của riêng; đối với người trồi lên một cách phi như lý thì không phải. Và để làm rõ ý nghĩa này, nên dẫn chứng chuyện Bổn sanh Mahānāradakassapa và thuyết Nhất phần thường tại trong kinh Phạm Võng. Bằng câu “có trạng thái là tin chắc” v.v..., Ngài chỉ ra sự khác biệt giữa tín và tịnh tín. Nhưng sự tịnh tín ấy nên được xem là một trạng thái đặc biệt của chính tín. Trong đó, sự tin chắc là sự thâm nhập, sự quyết định đối với đối tượng bằng sức mạnh của niềm tin. Sự trong sáng là sự không vẩn đục của tâm do đã loại trừ sự không tin. Sự mong mỏi chính là niềm tin. Bất động tín là sự tịnh tín cao độ, đi kèm với trí tuệ, có đối tượng là Tam Bảo. Sự không trôi nổi là sự không quên lãng, hoặc là sự thâm nhập vào đối tượng như thể lặn xuống. Và ở đây, nên hiểu rằng khi nói về nhân cần thiết của tín v.v..., ngài Mahākaccāna đã nói rằng tịnh tín, tín, chánh cần, niệm xứ, và thiền chi lần lượt là nhân cần thiết theo phương diện trạng thái đặc biệt. Hoặc, đối với niệm và định, thân v.v... được gọi là niệm xứ, và tầm v.v... được gọi là thiền, đã được nói đến với tư cách là nhân cần thiết.

အဿာဒမနသိကာရော သံယောဇနီယေသု ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိတာ. ပုနဗ္ဘဝဝိရောဟဏာတိ ပုနဗ္ဘဝါယ ဝိရောဟဏာ, ပုနဗ္ဘဝနိဗ္ဗတ္တနာရဟတာ ဝိပါကဓမ္မတာတိ အတ္ထော. ဩပပစ္စယိကနိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏန္တိ ဥပပတ္တိဘဝဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တနသဘာဝံ. နာမကာယရူပကာယသံဃာတလက္ခဏန္တိ အရူပရူပကာယာနံ သမူဟိယဘာဝံ. ဣန္ဒြိယဝဝတ္ထာနန္တိ စက္ခာဒီနံ ဆန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ဝဝတ္ထိတဘာဝေါ. ဩပပစ္စယိကန္တိ ဥပပတ္တိက္ခန္ဓနိဗ္ဗတ္တကံ. ဥပဓီတိ အတ္တဘာဝေါ. အတ္တနော ပိယဿ မရဏံ စိန္တေန္တဿ ဗာလဿ ယေဘုယျေန သောကော ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ မရဏံ သောကဿ ပဒဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တံ. ဥဿုက္ကံ စေတသော သန္တာပေါ. ဩဒဟနန္တိ အဝဒဟနံ. အတ္တနော နိဿယဿ သန္တပနမေဝ ဘဝဿာတိ ဝုတ္တံ ဘဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣမာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဘဝဿ အင်္ဂါနိ ဘဝသင်္ခါတာနိ စ အင်္ဂါနိ ဘဝင်္ဂါနိ. တေသု ကိလေသာ ဘဝဿ အင်္ဂါနိ. ကမ္မဝိပါကဝဋ္ဋံ ဘဝသင်္ခါတာနိ အင်္ဂါနိ. သမဂ္ဂါနီတိ သဗ္ဗာနိ. ခန္ဓာယတနာဒီနံ အပရာပရုပ္ပတ္တိသံသရဏံ သံသာရော. တဿ ပုရိမပုရိမဇာတိနိပ္ဖန္နံ ကိလေသာဒိဝဋ္ဋံ ကာရဏန္တိ အာဟ – ‘‘ဘဝေါ သံသာရဿ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ. သမ္ပာပကဟေတုဘာဝံ သန္ဓာယ ‘‘မဂ္ဂေါ နိရောဓဿ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ.

Tác ý đến vị ngọt là sự tùy quán vị ngọt trong các pháp thuộc về kiết sử. ‘Sự tăng trưởng của tái sanh’ có nghĩa là: sự tăng trưởng cho việc tái sanh, sự xứng đáng cho việc phát sanh đời sống mới, trạng thái cho quả. ‘Trạng thái hóa sanh’ là tự tánh phát sanh do trạng thái là hữu hóa sanh. ‘Trạng thái tích tụ của danh thân và sắc thân’ là trạng thái được tích tụ của danh thân và sắc thân. ‘Sự xác định các căn’ là trạng thái được xác định của sáu căn nhãn căn v.v... ‘Hóa sanh’ là thứ làm phát sanh các uẩn hóa sanh. ‘Chấp thủ’ là tự thể. Sầu phần nhiều phát sanh đối với kẻ phàm phu đang suy nghĩ về cái chết của người thân yêu của mình, vì vậy cái chết được nói là nền tảng của sầu. Sự lo âu là sự nóng nảy của tâm. ‘Sự thiêu đốt’ là sự thiêu đốt. Chính sự nóng nảy của nơi nương tựa của mình là của hữu. Để chỉ ra hữu đã được nói, câu “imāni” v.v... đã được nói. Trong ấy, các thành phần của hữu và các thành phần được gọi là hữu là các thành phần của hữu. Trong số đó, các phiền não là thành phần của hữu. Nghiệp luân và dị thục luân là các thành phần được gọi là hữu. ‘Toàn bộ’ là tất cả. Luân hồi là sự luân chuyển sanh khởi nối tiếp của các uẩn, xứ, v.v... Phiền não luân v.v... đã thành tựu trong các đời trước của luân hồi ấy là nguyên nhân, vì vậy Ngài đã nói: “hữu là nền tảng của luân hồi”. Nhắm đến trạng thái là nguyên nhân đưa đến, đã được nói rằng: “đạo là nền tảng của sự diệt”.

ကမ္မဋ္ဌာနောဂါဟကဿ ဩတရဏဋ္ဌာနတာယ ဗဟုဿုတော တိတ္ထံ နာမ, တဿ သမ္မာပယိရုပါသနာ တိတ္ထညုတာ. ဓမ္မူပသဉှိတံ ပါမောဇ္ဇံ ပီတံ နာမ, သပ္ပာယဓမ္မဿဝနေန တံ ဥပ္ပာဒေတွာ ကမ္မဋ္ဌာနဿ ဗြူဟနာ ပီတညုတာ, ဘာဝနာယ ထောကမ္ပိ လယာပတ္တိယာ ဥဒ္ဓံပတ္တိယာ စ ဇာနနာ ပတ္တညုတာ. အတ္တနော ပဉ္စဟိ ပဓာနိယင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဿ ဇာနနာ အတ္တညုတာ, တေသု ပုရိမာနံ ပုရိမာနံ ပစ္ဆိမဿ ပစ္ဆိမဿ ပဒဋ္ဌာနဘာဝေါ သုဝိညေယျော ဧဝ. ကတပုညဿေဝ ပတိရူပဒေသဝါသော သမ္ဘဝတိ[Pg.94], န ဣတရဿာတိ ‘‘ပုဗ္ဗေကတပုညတာ ပတိရူပဒေသဝါသဿ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ သဟ အဓိဋ္ဌာနေန တရုဏဝိပဿနာ. နိဗ္ဗိဒါတိ ဗလဝဝိပဿနာ. ဝိရာဂေါတိ မဂ္ဂေါ. ဝိမုတ္တီတိ ဖလံ. ဧဝန္တိ ယဒိဒံ ‘‘တဿာ ဝိပလ္လာသာ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိအာဒိနာ အဝိဇ္ဇာဒီနံ ပဒဋ္ဌာနံ ဒဿိတံ, ဣမိနာ နယေန အထာပိ ယော ကောစိ ဥပနိဿယော ဗလဝပစ္စယောတိ ယော ကောစိ အဝသေသပစ္စယော, သဗ္ဗော သော ပဒဋ္ဌာနံ ကာရဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ဧဝံ ယာ ကာစိ ဥပနိသာ ယောဂတော စ ပစ္စယတော စာ’’တိပိ ပဌန္တိ. တတ္ထ ဥပနိသာတိ ကာရဏံ, ယောဂတောတိ ယုတ္တိတော, ပစ္စယတောတိ ပစ္စယဘာဝမတ္တတောတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယံ ပနေတ္ထ အတ္ထတော န ဝိဘတ္တံ, တံ သုဝိညေယျမေဝ.

Người đa văn được gọi là bến nước do là nơi đi xuống của người đi vào đề mục thiền, sự khéo thân cận vị ấy là sự hiểu biết bến nước. Sự hân hoan liên quan đến pháp được gọi là hỷ, sự làm cho tăng trưởng đề mục thiền sau khi làm phát sanh sự hân hoan ấy bằng việc nghe pháp thích hợp là sự hiểu biết hỷ, sự biết sự rơi vào thụ động và sự rơi vào trạo cử dù chỉ một chút của sự tu tập là sự hiểu biết về thành tựu. Sự biết chính mình là người đã thành tựu năm tinh tấn chi là sự hiểu biết về mình, trong các pháp ấy, trạng thái là nền tảng của các pháp trước đối với các pháp sau thật dễ hiểu. Việc sống ở nơi thích hợp chỉ có thể xảy ra đối với người đã tạo phước, không thể xảy ra đối với người khác, vì vậy đã được nói rằng: “việc đã tạo phước trong quá khứ là nền tảng cho việc sống ở nơi thích hợp”. Như thật tri kiến là tuệ quán non trẻ cùng với sự quyết định. ‘Sự nhàm chán’ là tuệ quán mạnh mẽ. ‘Sự ly tham’ là đạo. ‘Sự giải thoát’ là quả. Như vậy, điều này là, nền tảng của vô minh v.v... đã được chỉ ra bằng câu “sự điên đảo của người ấy là nền tảng” v.v... Theo phương pháp này, hơn nữa, bất cứ cận y duyên nào là duyên mạnh mẽ, bất cứ duyên nào còn lại, tất cả những thứ ấy nên được hiểu là nền tảng, là nguyên nhân. Họ cũng đọc rằng: “Như vậy, bất cứ cận y nào theo sự thích hợp và theo duyên”. Trong đó, ‘upanisā’ là nguyên nhân, ‘yogato’ là theo sự thích hợp, ‘paccayato’ là chỉ theo trạng thái là duyên, ý nghĩa nên được hiểu như vậy. Lời nào ở đây không được phân tích về mặt ý nghĩa, lời ấy thật dễ hiểu.

ပဒဋ္ဌာနဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về Phân Tích Phương Pháp Nền Tảng đã kết thúc.

၅. လက္ခဏဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

5. Phần giải thích về Phân Tích Phương Pháp Trạng Thái

၂၃. တတ္ထ ကတမော လက္ခဏော ဟာရောတိအာဒိ လက္ခဏဟာရဝိဘင်္ဂေါ. တတ္ထ ကိံ လက္ခယတီတိ လက္ခဏဟာရဿ ဝိသယံ ပုစ္ဆတိ. ‘‘ယေ ဓမ္မာ’’တိအာဒိနာ လက္ခဏဟာရံ သင်္ခေပတော ဒဿေတွာ တံ ဥဒါဟရဏေဟိ ဝိဘဇိတုံ ‘‘စက္ခု’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ‘‘ဝဓကဋ္ဌေန ဧကလက္ခဏာနီ’’တိ ဣမိနာ အနဝဋ္ဌိတဘာဝါဒိနာပိ ဧကလက္ခဏတာ ဝုတ္တာ ဧဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

23. Phân Tích Phương Pháp Trạng Thái là phần bắt đầu bằng ‘Trong đó, phương pháp trạng thái là gì?’ v.v... Trong đó, bằng câu ‘Nó xác định điều gì?’, ngài hỏi về đối tượng của phương pháp trạng thái. Sau khi chỉ ra phương pháp trạng thái một cách tóm tắt bằng câu “Những pháp nào” v.v..., ngài đã bắt đầu câu “nhãn” v.v... để phân tích phương pháp ấy bằng các ví dụ. Trong đó, nên hiểu rằng sự có cùng một trạng thái cũng do trạng thái không thường hằng v.v... thực sự đã được nói bằng câu này: “có cùng một trạng thái theo nghĩa sát hại”.

ဧဝံ အာယတနဝသေန ဧကလက္ခဏတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ခန္ဓာဒိဝသေန ဒဿေတုံ ‘‘အတီတေ, ရာဓ, ရူပေ အနပေက္ခော ဟောတီ’’တိအာဒိ သုတ္တံ အာဘတံ. ယမကောဝါဒသုတ္တေ (သံ. နိ. ၃.၈၅) ဝဓကဋ္ဌေန ဧကလက္ခဏာ ဝုတ္တာတိ တသ္မိံ သုတ္တေ ‘‘ဝဓကံ ရူပံ ဝဓကံ ရူပန္တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတီ’’တိအာဒိနာ အာဂတတ္တာ ဝုတ္တံ. ဣတီတိ ဧဝံ, ဣမိဿံ ဂါထာယံ ကာယဂတာယ သတိယာ ဝုတ္တာယ သတိ ဝေဒနာဂတာ သတိ စိတ္တဂတာ သတိ ဓမ္မဂတာ စ သတိ ဝုတ္တာ ဘဝတိ သတိပဋ္ဌာနဘာဝေန ဧကလက္ခဏတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ဒိဋ္ဌန္တိအာဒီနံ အတ္ထံ ပရတော ဝဏ္ဏယိဿာမ.

Như vậy, sau khi chỉ ra sự có cùng một trạng thái theo phương diện xứ, bây giờ để chỉ ra theo phương diện uẩn v.v..., bài kinh “Này Rādha, hãy không luyến tiếc sắc trong quá khứ” v.v... đã được dẫn ra. Việc nói rằng có cùng một trạng thái theo nghĩa sát hại trong kinh Yamakovāda (Tương Ưng Bộ 3.85) là được nói vì đã xuất hiện trong kinh ấy bằng câu “không biết như thật rằng ‘sắc là kẻ sát hại, sắc là kẻ sát hại’” v.v... ‘Iti’ có nghĩa là như vầy: trong bài kệ này, khi niệm hướng đến thân được nói đến, thì niệm hướng đến thọ, niệm hướng đến tâm, và niệm hướng đến pháp trở thành đã được nói đến do có cùng một trạng thái do là niệm xứ. Đây là chủ ý. Chúng tôi sẽ giải thích ý nghĩa của các từ bắt đầu bằng ‘diṭṭhaṃ’ ở phần sau.

ကာယေ [Pg.95] ကာယာနုပဿီ ဝိဟရာဟီတိ ဧတ္ထ ကာယေတိ ရူပကာယေ. ရူပကာယော ဟိ ဣဓ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ ကေသာဒီနဉ္စ သမူဟဋ္ဌေန ကာယောတိ အဓိပ္ပေတော. ယထာ စ သမူဟဋ္ဌေန, ဧဝံ ကုစ္ဆိတာနံ အာယဋ္ဌေန. ကုစ္ဆိတာနဉှိ ပရမဇေဂုစ္ဆာနံ သော အာယောတိပိ ကာယော, အာယောတိ ဥပ္ပတ္တိဒေသော. တတြာယံ ဝစနတ္ထော – အာယန္တိ တတောတိ အာယော. ကေ အာယန္တိ? ကုစ္ဆိတာ ကေသာဒယော, ဣတိ ကုစ္ဆိတာနံ အာယောတိ ကာယော.

Trong câu ‘Kāye kāyānupassī viharāhi’ (hãy trú quán thân trong thân), từ ‘kāye’ có nghĩa là trong sắc thân. Quả vậy, ở đây sắc thân được chủ ý là ‘thân’ theo nghĩa là sự tích tụ của các chi phần lớn nhỏ và của tóc v.v... Và cũng như theo nghĩa là sự tích tụ, cũng vậy theo nghĩa là nơi sanh của những thứ đáng ghê tởm. Quả vậy, sắc thân ấy cũng là nơi sanh của những thứ đáng ghê tởm, cực kỳ đáng ghê tởm, nên gọi là ‘thân’. ‘Āya’ có nghĩa là nơi phát sanh. Trong đó, đây là ngữ nguyên: chúng phát sanh từ đó, vì vậy là nơi sanh. Những gì phát sanh? Những thứ đáng ghê tởm như tóc v.v... phát sanh. Vì vậy, nơi sanh của những thứ đáng ghê tởm là ‘thân’.

ကာယာနုပဿီတိ ကာယံ အနုပဿနသီလော, ကာယံ ဝါ အနုပဿမာနော. ‘‘ကာယေ’’တိ စ ဝတွာ ပုန ‘‘ကာယာနုပဿီ’’တိ ဒုတိယံ ကာယဂ္ဂဟဏံ အသမ္မိဿတော ဝဝတ္ထာနဃနဝိနိဗ္ဘောဂါဒိဒဿနတ္ထံ. တေန န ကာယေ ဝေဒနာနုပဿီ စိတ္တဓမ္မာနုပဿီ ဝါ, အထ ခေါ ကာယာနုပဿီ ဧဝါတိ ကာယသင်္ခါတေ ဝတ္ထုသ္မိံ ကာယာနုပဿနာကာရဿေဝ ဒဿနေန အသမ္မိဿတော ဝဝတ္ထာနံ ဒဿိတံ ဟောတိ. တထာ န ကာယေ အင်္ဂပစ္စင်္ဂဝိနိမုတ္တဧကဓမ္မာနုပဿီ, နာပိ ကေသလောမာဒိဝိနိမုတ္တဣတ္ထိပုရိသာနုပဿီ.

‘Người quán thân’ là người có thói quen tùy quán thân, hoặc người đang tùy quán thân. Sau khi đã nói “trong thân”, lại việc dùng từ ‘kāya’ lần thứ hai là ‘người quán thân’ là nhằm mục đích chỉ ra sự xác định, sự phân tích khối đặc, v.v... một cách không pha trộn. Do đó, không phải là người tùy quán thọ hay người tùy quán tâm, pháp trong thân, mà trái lại chỉ là người tùy quán thân. Như vậy, sự xác định một cách không pha trộn đã được chỉ ra bằng việc chỉ ra chỉ phương thức tùy quán thân trên đối tượng được gọi là thân. Tương tự, không phải là người tùy quán một pháp duy nhất tách rời khỏi các chi phần lớn nhỏ trong thân, cũng không phải là người tùy quán người nam, người nữ tách rời khỏi tóc, lông, v.v...

ယောပိ စေတ္ထ ကေသလောမာဒိကော ဘူတုပါဒါယသမူဟသင်္ခါတော ကာယော, တတ္ထပိ န ဘူတုပါဒါယဝိနိမုတ္တဧကဓမ္မာနုပဿီ, အထ ခေါ ရထသမ္ဘာရာနုပဿကော ဝိယ အင်္ဂပစ္စင်္ဂသမူဟာနုပဿီ, နဂရာဝယဝါနုပဿကော ဝိယ ကေသလောမာဒိသမူဟာနုပဿီ, ကဒလိက္ခန္ဓပတ္တဝဋ္ဋိဝိနိဗ္ဘုဇ္ဇကော ဝိယ ရိတ္တမုဋ္ဌိဝိနိဝေဌကော ဝိယ စ ဘူတုပါဒါယသမူဟာနုပဿီ ဧဝါတိ နာနပ္ပကာရတော သမူဟဝသေနေဝ ကာယသင်္ခါတဿ ဝတ္ထုနော ဒဿနေန ဃနဝိနိဗ္ဘောဂေါ ဒဿိတော ဟောတိ. န ဟေတ္ထ ယထာဝုတ္တသမူဟဝိနိမုတ္တော ကာယော ဝါ အညော ဝါ ကောစိ ဓမ္မော ဒိဿတိ, ယထာဝုတ္တဓမ္မသမူဟမတ္တေ ဧဝ ပန တထာ တထာ သတ္တာ မိစ္ဆာဘိနိဝေသံ ကရောန္တိ. တေနာဟု ပေါရာဏာ –

Và thân nào ở đây được gọi là sự tập hợp của sắc tứ đại và sắc y sinh, gồm tóc, lông, v.v., trong thân ấy cũng vậy, (vị ấy) không phải là người tùy quán một pháp duy nhất tách rời khỏi sắc tứ đại và sắc y sinh, nhưng mà, giống như người xem xét các bộ phận của cỗ xe, là người tùy quán sự tập hợp của các chi phần lớn nhỏ; giống như người xem xét các thành phần của một thành phố, là người tùy quán sự tập hợp của tóc, lông, v.v.; và giống như người bóc tách từng lớp bẹ của thân cây chuối, giống như người mở ra nắm tay rỗng, chỉ là người tùy quán sự tập hợp của sắc tứ đại và sắc y sinh. Như vậy, bằng nhiều cách, chỉ bằng sức mạnh của sự tập hợp, qua việc chỉ ra vật được gọi là thân, sự phân tích khối đặc đã được trình bày. Vì ở đây không thấy có thân hay bất kỳ pháp nào khác tách rời khỏi sự tập hợp đã được nói đến; tuy nhiên, chỉ trong sự tập hợp các pháp đã được nói đến ấy mà chúng sanh khởi lên sự chấp thủ sai lầm theo cách này hay cách khác. Do đó, các vị xưa đã nói:

‘‘ယံ ပဿတိ န တံ ဒိဋ္ဌံ, ယံ ဒိဋ္ဌံ တံ န ပဿတိ;

အပဿံ ဗဇ္ဈတေ မူဠှော, ဗဇ္ဈမာနော န မုစ္စတီ’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၇၃;

မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၀၆;

ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၃၆;

မဟာနိ. အဋ္ဌ. ၃);

“Cái mà người ấy thấy, đó không phải là cái được thấy; cái được thấy, đó không phải là cái mà người ấy thấy. Kẻ ngu si vì không thấy nên bị trói buộc; khi bị trói buộc thì không được giải thoát.”

ဃနဝိနိဗ္ဘောဂါဒိဒဿနတ္ထန္တိ အာဒိသဒ္ဒေန အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အယဉှိ ဧတသ္မိံ ကာယေ ကာယာနုပဿီယေဝ, န အညဓမ္မာနုပဿီ.

Trong câu ‘vì mục đích thấy được sự phân tích khối đặc, v.v.’, bằng từ ‘v.v.’ (ādi), ý nghĩa này cần được hiểu: Vị này, trong thân này, chỉ là người tùy quán thân, không phải là người tùy quán pháp khác.

ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ အနုဒကဘူတာယပိ မရီစိယာ ဥဒကာနုပဿိနော ဟောန္တိ, န ဧဝံ အနိစ္စဒုက္ခာနတ္တအသုဘဘူတေ ဧဝ ဣမသ္မိံ ကာယေ နိစ္စသုခအတ္တသုဘဘာဝါနုပဿီ[Pg.96], အထ ခေါ ကာယာနုပဿီ အနိစ္စဒုက္ခအနတ္တအသုဘာကာရသမူဟာနုပဿီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ယွာယံ မဟာသတိပဋ္ဌာနေ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၄ အာဒယော) အဿာသပဿာသာဒိစုဏ္ဏိကဇာတအဋ္ဌိကပရိယောသာနော ကာယော ဝုတ္တော, ယော စ ‘‘ဣဓေကစ္စော ပထဝီကာယံ အနိစ္စတော အနုပဿတိ, အာပေါကာယံ တေဇောကာယံ ဝါယောကာယံ ကေသကာယံ…ပေ… အဋ္ဌိမိဉ္ဇကာယ’’န္တိ ပဋိသမ္ဘိဒါယံ (ပဋိ. မ. ၃.၃၄ အာဒယော) ကာယော ဝုတ္တော, တဿ သဗ္ဗဿ ဣမသ္မိံယေဝ ကာယေ အနုပဿနတော ကာယေ ကာယာနုပဿီတိ ဧဝမ္ပေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

Điều này được nói ra có nghĩa là: Giống như có những người xem ảo ảnh là nước, mặc dù nó không phải là nước, không phải theo cách đó, (vị ấy) không phải là người tùy quán bản chất thường, lạc, ngã, tịnh trong thân này vốn thực sự là vô thường, khổ, vô ngã, bất tịnh; nhưng mà, là người tùy quán thân, có nghĩa là người tùy quán sự tập hợp các trạng thái vô thường, khổ, vô ngã, bất tịnh. Hoặc là, thân nào được nói đến trong kinh Đại Niệm Xứ, bắt đầu từ hơi thở vô, hơi thở ra... cho đến cuối cùng là xương cốt đã thành bột; và thân nào được nói đến trong Phân Tích Đạo: ‘Ở đây, có người tùy quán địa đại là vô thường, thủy đại, hỏa đại, phong đại, tập hợp tóc... cho đến tập hợp tủy xương,’ do vì tùy quán tất cả những thân ấy ngay trong thân này, nên (gọi là) ‘tùy quán thân trong thân.’ Ý nghĩa ở đây cũng cần được hiểu như vậy.

အထ ဝါ ကာယေ အဟန္တိ ဝါ မမန္တိ ဝါ ဂဟေတဗ္ဗဿ ကဿစိ အနနုပဿနတော, တဿ ပန ကေသလောမာဒိကဿ နာနာဓမ္မသမူဟဿ အနုပဿနတော ကာယေ ကေသာဒိဓမ္မသမူဟသင်္ခါတေ ကာယာနုပဿီတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အပိ စ ‘‘ဣမသ္မိံ ကာယေ အနိစ္စတော အနုပဿတိ နော နိစ္စတော’’တိအာဒိနာ အနုက္ကမေန ပဋိသမ္ဘိဒါယံ (ပဋိ. မ. ၃.၃၄ အာဒယော) အာဂတနယဿ သဗ္ဗဿေဝ အနိစ္စလက္ခဏာဒိကဿ အာကာရသမူဟသင်္ခါတဿ ကာယဿ အနုပဿနတော ကာယေ ကာယာနုပဿီတိ အတ္ထော.

Hoặc là, do vì không tùy quán bất cứ điều gì có thể được chấp thủ là ‘tôi’ hay ‘của tôi’ trong thân, và do vì tùy quán sự tập hợp các pháp đa dạng gồm tóc, lông, v.v., nên (gọi là) ‘tùy quán thân’ trong thân được gọi là sự tập hợp các pháp như tóc, v.v. Ý nghĩa cần được hiểu như vậy. Hơn nữa, do vì tùy quán toàn bộ thân được gọi là sự tập hợp các trạng thái có đặc tính vô thường, v.v., theo phương pháp đã được trình bày tuần tự trong Phân Tích Đạo, bắt đầu bằng câu ‘trong thân này, vị ấy tùy quán là vô thường, không phải là thường,’ nên (gọi là) ‘tùy quán thân trong thân.’ Đây là ý nghĩa.

ဝိဟရာဟီတိ ဝတ္တာဟိ. အာတာပီတိ တီသု ဘဝေသု ကိလေသေ အာတာပေတီတိ အာတာပေါ, သော အဿ အတ္ထီတိ အာတာပီ. သမ္ပဇာနောတိ သမ္ပဇညသင်္ခါတေန ဉာဏေန သမန္နာဂတော. သတိမာတိ ကာယပရိဂ္ဂါဟိကာယ သတိယာ သမန္နာဂတော. အယံ ပန ယသ္မာ သတိယာ အာရမ္မဏံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ပညာယ အနုပဿတိ, န ဟိ သတိဝိရဟိတာ အနုပဿနာ အတ္ထိ, တေနေဝါဟ – ‘‘သတိဉ္စ ခွာဟံ, ဘိက္ခဝေ, သဗ္ဗတ္ထိကံ ဝဒါမီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၂၃၄). အနာတာပိနော စ အန္တော သင်္ကောစော အန္တရာယကရော ဟောတိ, ကမ္မဋ္ဌာနံ န သမ္ပဇ္ဇတိ. တသ္မာ ယေသံ ဓမ္မာနံ အာနုဘာဝေန တံ သမ္ပဇ္ဇတိ, တံ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အာတာပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

‘Hãy trú’ (viharāhi) có nghĩa là hãy sống. ‘Nhiệt tâm’ (ātāpī): Sự nỗ lực (ātāpo) là cái làm thiêu đốt các phiền não trong ba cõi, người có sự nỗ lực đó nên gọi là nhiệt tâm (ātāpī). ‘Tỉnh giác’ (sampajāno) là người thành tựu trí tuệ được gọi là tỉnh giác (sampajañña). ‘Chánh niệm’ (satimā) là người thành tựu niệm có khả năng nắm bắt thân. Vị này, vì sau khi dùng niệm để nắm bắt đối tượng, liền tùy quán bằng trí tuệ, và vì không có sự tùy quán nào mà không có niệm, do đó Ngài đã nói: ‘Này các Tỳ khưu, Ta tuyên bố rằng niệm là cần thiết trong mọi trường hợp.’ Và đối với người không có nhiệt tâm, sự co rút bên trong trở thành chướng ngại, đề mục thiền không thành tựu. Do đó, để chỉ ra những pháp mà nhờ oai lực của chúng, đề mục ấy được thành tựu, các từ ‘nhiệt tâm,’ v.v. đã được nói đến.

တတ္ထ ဝိနေယျာတိ တဒင်္ဂဝိနယေန ဝါ ဝိက္ခမ္ဘနဝိနယေန ဝါ ဝိနယိတွာ. လောကေတိ တသ္မိံယေဝ ကာယေ. ကာယော ဟိ ဣဓ လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန လောကောတိ အဓိပ္ပေတော. အဘိဇ္ဈာဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ ကာမစ္ဆန္ဒော, ဒေါမနဿဂ္ဂဟဏေန ဗျာပါဒေါ ဂဟိတောတိ နီဝရဏေသု ဗလဝဓမ္မဒွယပ္ပဟာနဒဿနေန နီဝရဏပ္ပဟာနံ ဝုတ္တန္တိ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနဿ ပဟာနင်္ဂံ [Pg.97] ဒဿိတံ. ‘‘အာတာပီ’’တိအာဒိနာ ပန သမ္ပယောဂင်္ဂံ ဒဿိတန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အာတာပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာနံ သမထော ဥဇုပဋိပက္ခောတိ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿဝိနယော ဝုစ္စမာနော သမာဓိန္ဒြိယံ ဒီပေတီတိ အာဟ – ‘‘ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿန္တိ သမာဓိန္ဒြိယ’’န္တိ (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၅.၃၆၇). ဧကလက္ခဏတ္တာ စတုန္နံ ဣန္ဒြိယာနန္တိ ယထာ ဝီရိယပညာသမာဓိန္ဒြိယေဟိ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ ဣဇ္ဈတိ, ဧဝံ ဝေဒနာစိတ္တဓမ္မာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနာနိပိ တေဟိ ဣဇ္ဈန္တီတိ စတုသတိပဋ္ဌာနသာဓနေ ဣမေသံ ဣန္ဒြိယာနံ သဘာဝဘေဒါဘာဝတော သမာနလက္ခဏတ္တာ ဣတရာနိ သတိပဋ္ဌာနာနိပိ ဝုတ္တာနိ ဧဝ ဟောန္တီတိ အတ္ထော.

Ở đó, ‘nhiếp phục’ (vineyya) có nghĩa là sau khi đã nhiếp phục bằng sự nhiếp phục nhất thời hoặc bằng sự nhiếp phục chế ngự. ‘Thế gian’ (loke) là ngay trong thân ấy. Vì ở đây, thân được hiểu là ‘thế gian’ theo nghĩa là cái bị hoại diệt và tan rã. Ở đây, qua việc đề cập đến tham ái (abhijjhā), dục tham (kāmacchanda) được bao hàm; qua việc đề cập đến ưu (domanassa), sân (byāpāda) được bao hàm. Như vậy, bằng cách chỉ ra sự đoạn trừ hai pháp mạnh mẽ trong các triền cái, sự đoạn trừ các triền cái được nói đến, và chi phần đoạn trừ của niệm xứ tùy quán thân được chỉ ra. Còn bằng các từ ‘nhiệt tâm,’ v.v., chi phần tương ưng được chỉ ra. Để chỉ ra ý nghĩa này, các từ ‘nhiệt tâm,’ v.v. đã được nói đến. Ở đó, vì sự lắng dịu tham ái và ưu là đối nghịch trực tiếp, nên khi nói về sự nhiếp phục tham ái và ưu, điều đó làm sáng tỏ định quyền, do đó Ngài đã nói: ‘Nhiếp phục tham ái và ưu trong thế gian là định quyền.’ (Trong câu) ‘vì bốn quyền có cùng một đặc tính,’ ý nghĩa là: Giống như niệm xứ tùy quán thân được thành tựu nhờ cần quyền, tuệ quyền và định quyền, cũng vậy, các niệm xứ tùy quán thọ, tâm, pháp cũng được thành tựu nhờ chúng. Do đó, trong việc thành tựu bốn niệm xứ, vì các quyền này không có sự khác biệt về bản chất, có cùng một đặc tính, nên các niệm xứ khác cũng được xem như đã được nói đến.

၂၄. ဣဒါနိ သတိပဋ္ဌာနေသု ဂဟိတေသု သဗ္ဗေသံ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာနံ ဂဟိတဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဗောဓင်္ဂမာတိ ဗောဓံ အရိယမဂ္ဂဉာဏံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဗောဓင်္ဂမာ. ယထာဝုတ္တဿ ဗောဓဿ ပက္ခေ ဘဝါတိ ဗောဓိပက္ခိယာ. နေယျာနိကလက္ခဏေနာတိ ဧတ္ထ နိမိတ္တတော ပဝတ္တတော စ ဝုဋ္ဌာနံ နိယျာနံ, နိယျာနေ နိယုတ္တာတိ နေယျာနိကာ, ယထာ ဒေါဝါရိကောတိ. နိယျာနသင်္ခါတံ ဝါ ဖလံ အရဟန္တီတိ နေယျာနိကာ. နိယျာနံ ပယောဇနံ ဧတေသန္တိ ဝါ နေယျာနိကာ. ‘‘နိယျာနိကာ’’တိပိ ပါဌော, တတ္ထ နိယျာနံ ဧတေသံ အတ္ထီတိ နိယျာနိကာတိ အတ္ထော. ‘‘နိယျာနိယာ’’တိပိ ပါဌော, တဿ နိယျန္တီတိ နိယျာနိယာတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. နိယျာနိကလက္ခဏေနာတိ နိယျာနိကသဘာဝေန.

24. Bây giờ, khi các niệm xứ đã được nắm giữ, để trình bày trạng thái đã được nắm giữ của tất cả các pháp trợ Bồ-đề, đoạn văn bắt đầu bằng “catūsu satipaṭṭhānesū” đã được nói đến. Trong ấy, về từ ‘bodhaṅgamā’: chúng đi đến sự giác ngộ, tức là trí tuệ thánh đạo, vì thế được gọi là ‘bodhaṅgamā’ (giác chi). Chúng hiện hữu về phía của sự giác ngộ đã được nói đến, vì thế được gọi là ‘bodhipakkhiyā’ (pháp trợ Bồ-đề). Ở đây, về từ ‘neyyānikalakkhaṇena’: sự vượt thoát khỏi tướng và khỏi sự diễn tiến được gọi là ‘niyyānaṃ’ (sự xuất ly); chúng chuyên chú vào sự xuất ly, vì thế được gọi là ‘neyyānikā’ (thuộc về sự xuất ly), giống như ‘dovāriko’ (người gác cổng). Hoặc là, chúng xứng đáng với quả được gọi là sự xuất ly, vì thế được gọi là ‘neyyānikā’. Hoặc là, sự xuất ly là mục đích của chúng, vì thế được gọi là ‘neyyānikā’. Cũng có dị bản là “Niyyānikā”, ở đó, ý nghĩa là: sự xuất ly thuộc về chúng, vì thế được gọi là ‘niyyānikā’. Cũng có dị bản là “Niyyāniyā”, ý nghĩa của từ ấy cần được hiểu là: chúng dẫn ra, vì thế được gọi là ‘niyyāniyā’. ‘Niyyānikalakkhaṇena’ có nghĩa là bởi bản chất xuất ly.

ဧဝံ အကုသလာပိ ဓမ္မာတိ ယထာ ကုသလာ ဓမ္မာ ဧကလက္ခဏဘာဝေန နိဒ္ဓါရိတာ, ဧဝံ အကုသလာပိ ဓမ္မာ ဧကလက္ခဏဋ္ဌေန နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗာ. ကထံ? ပဟာနေကဋ္ဌတာဝသေနာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ပဟာနံ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ အာဟ. ဣဒါနိ တံ ပဟာနံ ဒဿေတုံ ‘‘စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကာယာနုပဿနာဒီသု စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု ဘာဝိယမာနေသု အသုဘေ သုဘန္တိအာဒယော စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ ပဟီယန္တိ, ကဗဠီကာရာဟာရာဒယော စတ္တာရော အာဟာရာ စဿ ပရိညံ ဂစ္ဆန္တိ, တေသံ ပရိဇာနနဿ ပရိဗန္ဓိနော ကာမရာဂါဒယော ဗျန္တီကတာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော, ကသ္မာ? တေဟိ ပဟာတဗ္ဗဘာဝေန ဧကလက္ခဏတ္တာတိ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ယောဇေတဗ္ဗော. တေနေဝါဟ – ‘‘ဧဝံ အကုသလာပိ ဓမ္မာ ဧကလက္ခဏတ္တာ ပဟာနံ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ.

Về câu “Như vậy, cũng các pháp bất thiện”: giống như các pháp thiện được xác định bởi trạng thái có cùng một đặc tính, cũng vậy, các pháp bất thiện cũng cần được xác định bởi ý nghĩa có cùng một đặc tính. Như thế nào? Khi trình bày rằng ‘bởi năng lực có cùng một vai trò là đoạn trừ’, vị ấy đã nói “chúng đi đến sự đoạn trừ, đi đến sự chấm dứt”. Bây giờ, để trình bày sự đoạn trừ ấy, đoạn văn bắt đầu bằng “catūsu satipaṭṭhānesu” đã được nói đến. Trong ấy, khi bốn niệm xứ bắt đầu bằng quán thân đang được tu tập, bốn điên đảo tưởng, như (nhận thức) cái đẹp trong cái không đẹp, v.v... bị đoạn trừ; và bốn loại vật thực, bắt đầu bằng đoàn thực, đi đến sự liễu tri đối với vị ấy. Ý nghĩa là, những chướng ngại đối với sự liễu tri chúng, như là tham dục, v.v... được loại bỏ. Tại sao? Bởi vì chúng có cùng một đặc tính là cần được đoạn trừ bởi các pháp ấy. Như vậy, ý nghĩa cần được áp dụng ở mọi nơi. Do đó, vị ấy đã nói: “Như vậy, các pháp bất thiện, do có cùng một đặc tính, cũng đi đến sự đoạn trừ, đi đến sự chấm dứt”.

ဣဒါနိ [Pg.98] အညေနပိ ပရိယာယေန လက္ခဏဟာရဿ ဥဒါဟရဏာနိ ဒဿေတုံ ‘‘ယတ္ထ ဝါ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယတ္ထာတိ ယဿံ ဒေသနာယံ. ဝါ-သဒ္ဒေါ ဝိကပ္ပတ္ထော. ပနာတိ ပဒပူရဏော. ရူပိန္ဒြိယန္တိ ရုပ္ပနသဘာဝံ အဋ္ဌဝိဓံ ဣန္ဒြိယံ. တတ္ထာတိ တဿံ ဒေသနာယံ. ရူပဓာတူတိ ရုပ္ပနသဘာဝါ ဒသ ဓာတုယော. ရူပါယတနန္တိ ရုပ္ပနသဘာဝံ ဒသာယတနံ, ရူပီနိ ဒသာယတနာနီတိ အတ္ထော. ရုပ္ပနလက္ခဏေန ဧကလက္ခဏတ္တာ ဣမာနိ ဒေသိတာနီတိ အဓိပ္ပာယော. ဒေသိတံ တတ္ထ သုခိန္ဒြိယံ သောမနဿိန္ဒြိယံ သုခဝေဒနာဘာဝေန ဧကလက္ခဏတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော.

Bây giờ, để trình bày các ví dụ về đặc tính tướng bằng một phương pháp khác, đoạn văn bắt đầu bằng “yattha vā panā” đã được nói đến. Trong ấy, ‘yattha’ có nghĩa là ‘trong bài pháp nào’. Từ ‘vā’ có nghĩa là lựa chọn. Từ ‘pana’ là một từ đệm. Từ ‘Rūpindriya’ (sắc quyền) có nghĩa là tám loại quyền có bản chất bị biến hoại. ‘Tattha’ có nghĩa là ‘trong bài pháp ấy’. ‘Rūpadhātu’ (sắc giới) có nghĩa là mười giới có bản chất bị biến hoại. ‘Rūpāyatana’ (sắc xứ) có nghĩa là mười xứ có bản chất bị biến hoại, ý nghĩa là ‘mười sắc xứ’. Chủ ý là những điều này được giảng dạy vì chúng có cùng một đặc tính, đó là đặc tính bị biến hoại. Chủ ý là lạc quyền và hỷ quyền được giảng dạy ở đó vì chúng có cùng một đặc tính, đó là trạng thái của lạc thọ.

ဒုက္ခသမုဒယော စ အရိယသစ္စန္တိ ဣဒံ အကုသလဿ သောမနဿဿ ဝသေန ဝုတ္တံ, သာသဝကုသလဿာပိ ဝသေန ယုဇ္ဇတိ ဧဝ. သဗ္ဗော စ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ ဒေသိတောတိ သမ္ဗန္ဓော. အဝိဇ္ဇာနုသယိတတ္တာ အဒုက္ခမသုခါယ ဝေဒနာယ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘အဒုက္ခမသုခါယ ဝေဒနာယ အဝိဇ္ဇာနုသယော အနုသေတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၆၅). တထာ စ ဝုတ္တံ ‘‘အဒုက္ခမသုခါယ ဟိ ဝေဒနာယ အဝိဇ္ဇာ အနုသေတီ’’တိ. ဧတေန အဒုက္ခမသုခါဝေဒနာဂ္ဂဟဏေန အဝိဇ္ဇာ ဂဟိတာတိ ဒဿေတိ. သတိ စ အဝိဇ္ဇာဂ္ဂဟဏေ သဗ္ဗော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ ဒေသိတောတိ ဒဿေတုံ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သော စာတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ ဗျတိရေကတ္ထော, တေန သော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ အနုလောမပဋိလောမဝသေန ဒုဝိဓောတိ ဣမံ ဝက္ခမာနဝိသေသံ ဇောတေတိ. တေသု အနုလောမတော ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ ယထာဒဿိတော သရာဂသဒေါသသမောဟသံကိလေသပက္ခေန ဟာတဗ္ဗောတိ ဝုတ္တော, ပဋိလောမတော ပန ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေါ ယော ‘‘အဝိဇ္ဇာယတွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ’’တိအာဒိနာ ပါဠိယံ (မ. နိ. ၃.၁၂၆; မဟာဝ. ၁) ဝုတ္တော, တံ သန္ဓာယ ‘‘ဝီတရာဂဝီတဒေါသဝီတမောဟအရိယဓမ္မေဟိ ဟာတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ.

Câu “và Thánh đế về Nguồn gốc của Khổ” này được nói theo phương diện của hỷ bất thiện, và nó cũng phù hợp theo phương diện của (hỷ) thiện hữu lậu. Sự liên kết là “và toàn bộ pháp Duyên khởi đã được giảng dạy”. Bởi vì sự tiềm ẩn của vô minh trong thọ bất khổ bất lạc. Điều này đã được nói đến: “Tùy miên vô minh tiềm ẩn trong thọ bất khổ bất lạc” (M. i. 465). Và cũng vậy, đã được nói rằng: “Vì vô minh tiềm ẩn trong thọ bất khổ bất lạc”. Bằng điều này, vị ấy trình bày rằng qua việc nắm bắt thọ bất khổ bất lạc, vô minh được nắm bắt. Và để trình bày rằng khi vô minh được nắm bắt, toàn bộ pháp Duyên khởi được giảng dạy, đoạn văn bắt đầu bằng “do vô minh duyên, các hành...” đã được nói đến. Ở đây trong ‘so ca’, từ ‘ca’ có nghĩa tương phản, qua đó, nó làm sáng tỏ sự phân biệt sẽ được nói đến này: rằng pháp Duyên khởi có hai loại, theo chiều thuận và chiều nghịch. Trong số đó, pháp Duyên khởi theo chiều thuận, như đã được trình bày, được nói là “cần được lĩnh hội bởi phe ô nhiễm với tham, sân, và si”. Còn pháp Duyên khởi theo chiều nghịch, cái đã được nói trong kinh điển bắt đầu bằng “do sự ly tham và đoạn diệt hoàn toàn chính vô minh ấy...” (M. iii. 126; Mahāva. 1), nhắm đến điều đó, đã được nói rằng “cần được lĩnh hội bởi các thánh pháp đã ly tham, ly sân, ly si”.

ဣဒါနိ ဧကလက္ခဏတာဝိဘာဝနေန လက္ခဏဟာရယောဇနာယ နယံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧဝံ ယေ ဓမ္မာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကိစ္စတောတိ ပထဝီအာဒီနံ ဖဿာဒီနဉ္စ ရူပါရူပဓမ္မာနံ သန္ဓာရဏသံဃဋ္ဋနာဒိကိစ္စတော, တေသံ တေသံ ဝါ ပစ္စယဓမ္မာနံ တံတံပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မဿ ပစ္စယဘာဝသင်္ခါတကိစ္စတော. လက္ခဏတောတိ ကက္ခဠဖုသနာဒိသဘာဝတော. သာမညတောတိ ရုပ္ပနနမနာဒိတော အနိစ္စတာဒိတော ခန္ဓာယတနာဒိတော စ. စုတူပပါတတောတိ သင်္ခတဓမ္မာနံ ဘင်္ဂတော ဥပ္ပာဒတော စ, သမာနနိရောဓတော သမာနုပ္ပာဒတော စာတိ [Pg.99] အတ္ထော. ဧတ္ထ စ သဟစရဏံ သမာနဟေတုတာ သမာနဖလတာ သမာနဘူမိတာ သမာနဝိသယတာ သမာနာရမ္မဏတာတိ ဧဝမာဒယောပိ စ-သဒ္ဒေန သင်္ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

Bây giờ, để trình bày phương pháp áp dụng đặc tính tướng bằng cách giải thích trạng thái có cùng một đặc tính, đoạn văn bắt đầu bằng “evaṃ ye dhammā” đã được nói đến. Trong ấy, ‘bởi vai trò’ có nghĩa là bởi vai trò nâng đỡ, xúc chạm, v.v... của các pháp sắc và phi sắc, như là địa đại, xúc, v.v...; hoặc bởi vai trò được gọi là ‘làm duyên’ của các pháp duyên tương ứng đối với các pháp được duyên tương ứng. ‘Bởi đặc tính’ có nghĩa là bởi bản chất cứng, xúc chạm, v.v... ‘Bởi tính phổ quát’ có nghĩa là bởi sự biến hoại, sự hướng đến, v.v...; bởi tính vô thường, v.v...; và bởi là uẩn, xứ, v.v... ‘Bởi sự diệt và sanh’ có nghĩa là bởi sự tan rã và sự sanh khởi của các pháp hữu vi; ý nghĩa là ‘bởi sự diệt chung và sự sanh chung’. Và ở đây cần được hiểu rằng sự đồng hành, có cùng nhân, có cùng quả, có cùng cõi, có cùng lĩnh vực, có cùng đối tượng, v.v... cũng được bao hàm bởi từ ‘ca’. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

လက္ခဏဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về phân tích đặc tính tướng đã kết thúc.

၆. စတုဗျူဟဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

6. Phần giải thích về phân tích tứ lập tướng

၂၅. တတ္ထ ကတမော စတုဗျူဟော ဟာရောတိ စတုဗျူဟဟာရဝိဘင်္ဂေါ. တတ္ထ ဗျဉ္ဇနေန သုတ္တဿ နေရုတ္တဉ္စ အဓိပ္ပာယော စ နိဒါနဉ္စ ပုဗ္ဗာပရသန္ဓိ စ ဂဝေသိတဗ္ဗောတိ သင်္ခေပေန တာဝ စတုဗျူဟံ ဒဿေတိ. ‘‘ဗျဉ္ဇနေနာ’’တိ ဣမိနာ ဟာရာနံ သုတ္တဿ ဗျဉ္ဇနဝိစယဘာဝတော ဗျဉ္ဇနမုခေနေဝ ဧတေ စတုဗျူဟဟာရပဒတ္ထာ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗာတိ ဒဿေတိ. နေရုတ္တန္တိ နိရုတ္တံ နိဗ္ဗစနန္တိ အတ္ထော. နိရုတ္တမေဝ နေရုတ္တံ. တေနေဝါဟ – ‘‘ယာ နိရုတ္တိပဒသံဟိတာ’’တိ. တဿတ္ထော – ယာ နိရုတ္တိ, ဣဒံ နေရုတ္တံ. ကာ ပန သာ နိရုတ္တိ? ပဒသံဟိတာတိ ပဒေသု သံဟိတာ ယုတ္တာ, လိင်္ဂဝစနကာလသာဓနပုရိသာဒိဝိသေသယောဂေန ယော ယော အတ္ထော ယထာ ယထာ ဝတ္တဗ္ဗော, တထာ တထာ ပဝတ္တသဘာဝနိရုတ္တီတိ အတ္ထော. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘ယံ ဓမ္မာနံ နာမသော ဉာဏ’’န္တိ.

25. Ở đây, pháp tứ đối chiếu (catubyūha hāra) là gì? (Là) sự phân tích về pháp tứ đối chiếu. Trong đó, (câu) ‘bằng văn tự (byañjanena), cần phải tìm hiểu ngữ nguyên (nerutta), chủ ý (adhippāya), nhân duyên (nidāna), và sự liên kết trước sau (pubbāparasandhi) của kinh’ trước tiên trình bày về pháp tứ đối chiếu một cách tóm tắt. Bằng (cụm từ) ‘bằng văn tự’ này, Ngài trình bày rằng vì trong các pháp đối chiếu, (pháp này) có bản chất là sự khảo sát văn tự của kinh, nên những ý nghĩa của các từ trong pháp tứ đối chiếu này cần được xác định chính bằng con đường văn tự. Nerutta có nghĩa là nirutta (ngữ nguyên), nibbacana (sự giải thích từ nguyên). Chính nirutta là nerutta. Do đó, Ngài đã nói: ‘sự liên kết các từ ngữ nguyên nào’. Ý nghĩa của câu ấy là: ngữ nguyên nào, đó là nerutta. Vậy ngữ nguyên ấy là gì? Padasaṃhitā (sự liên kết các từ) có nghĩa là sự liên kết, sự thích hợp trong các từ; nghĩa là: ngữ nguyên tự nhiên (sabhāvanirutti) diễn tiến theo cách nào mà ý nghĩa nào đó được nói ra, tùy theo sự kết hợp với các đặc điểm như tính, số, thời, công cụ, ngôi, v.v. Thật vậy, đã được nói rằng: ‘tri kiến về các pháp theo tên gọi nào’.

တတ္ထ ယန္တိ ဟေတုအတ္ထေ နိပါတော, ယာယ ကာရဏဘူတာယာတိ အတ္ထော. ဓမ္မာနန္တိ ဉေယျဓမ္မာနံ. နာမသောတိ ပထဝီ ဖဿော ခန္ဓာ ဓာတု တိဿော ဖုဿောတိ ဧဝမာဒိနာမဝိသေသေန ဉာဏံ ပဝတ္တတိ, အယံ သဘာဝနိရုတ္တိ နာမ. ပထဝီတိ ဟိ ဧဝမာဒိကံ သဒ္ဒံ ဂဟေတွာ တတော ပရံ သင်္ကေတဒွါရေန တဒတ္ထပဋိပတ္တိ တံတံအနိယတနာမပညတ္တိဂ္ဂဟဏဝသေနေဝ ဟောတီတိ. အထ ဝါ ပဒသံဟိတာတိ ပဒေန သံဟိတာ. ပဒတော ဟိ ပဒတ္ထာဝဗောဓော. သော ပနဿ အတ္ထေ ပဝတ္တိနိမိတ္တဘူတာယ ပညတ္တိယာ ဂဟိတာယ ဧဝ ဟောတီတိ သာ ပန ပညတ္တိ နိရုတ္တိသင်္ခါတပဒေန သံဟိတာ ပဒတ္ထံ ဗောဓေတီတိ ပဒသံဟိတာတိ ဝုတ္တာ. ‘‘ယဒါ ဟိ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိနာ ‘‘ဓမ္မာနံ နာမသော ဉာဏ’’န္တိ ပဒဿ အတ္ထံ ဝိဝရတိ.

Trong đó, ‘yaṃ’ là một bất biến từ (nipāta) có nghĩa là nguyên nhân; nghĩa là ‘do ngữ nguyên nào đã trở thành nguyên nhân’. ‘Dhammānaṃ’ (của các pháp) nghĩa là của các pháp cần được biết (ñeyyadhamma). ‘Nāmaso’ (theo tên gọi) nghĩa là tri kiến sanh khởi bằng các tên gọi đặc biệt như: địa đại, xúc, uẩn, giới, Tissa, Phussa; đây được gọi là ngữ nguyên tự nhiên. Vì rằng, sau khi nắm bắt từ ngữ như ‘địa đại’, v.v., sự thấu hiểu ý nghĩa của nó chỉ xảy ra thông qua quy ước, bằng cách nắm bắt các danh chế định không cố định tương ứng. Hoặc là, ‘padasaṃhitā’ là sự liên kết với từ. Vì sự thấu hiểu ý nghĩa của từ đến từ từ. Nhưng sự thấu hiểu ấy chỉ xảy ra khi khái niệm (paññatti), vốn là nhân duyên cho sự diễn tiến trong ý nghĩa của từ đó, đã được nắm bắt. Do đó, khái niệm ấy, được liên kết với từ được gọi là ngữ nguyên, làm cho ý nghĩa của từ được hiểu rõ, nên được gọi là ‘padasaṃhitā’. Bằng (đoạn kinh) bắt đầu bằng ‘Yadā hi bhikkhū’, Ngài giải thích ý nghĩa của cụm từ ‘dhammānaṃ nāmaso ñāṇaṃ’.

တတ္ထ အတ္ထဿာတိ သဒ္ဒါဘိဓေယျဿ အတ္ထဿ. နာမံ ဇာနာတီတိ နာမပညတ္တိဝသေန အယံ နာမာတိ နာမံ ဇာနာတိ. ဓမ္မဿာတိ သဘာဝဓမ္မဿ. တထာ [Pg.100] တထာ နံ အဘိနိရောပေတီတိ ယော ယော အတ္ထော ဓမ္မော စ ယထာ ယထာ စ ဝေါဟရိတဗ္ဗော, တထာ တထာ နံ နာမံ ဝေါဟာရံ အဘိနိရောပေတိ ဒေသေတီတိ အတ္ထော. ဧတ္တာဝတာ စ အယံ ဘိက္ခု အတ္ထကုသလော ယာဝ အနေကာဓိဝစနကုသလောတိ ဝုစ္စတီတိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ.

Trong đó, ‘atthassa’ (của ý nghĩa) là của ý nghĩa được biểu thị bởi từ ngữ. ‘Biết tên gọi’ nghĩa là biết tên gọi theo cách của danh chế định rằng ‘đây là tên này’. ‘Dhammassa’ (của pháp) là của pháp tự nhiên (sabhāvadhamma). ‘Áp đặt nó như thế này, như thế kia’ có nghĩa là: ý nghĩa nào và pháp nào cần được gọi theo cách nào, thì Ngài áp đặt, chỉ dạy tên gọi và cách dùng từ đó theo cách ấy. Cần phải liên kết rằng: và với chừng ấy, vị Tỳ khưu này được gọi là người thiện xảo về ý nghĩa cho đến thiện xảo về nhiều từ đồng nghĩa.

တတ္ထ အတ္ထကုသလောတိ ပါဠိအတ္ထေ ကုသလော. ဓမ္မကုသလောတိ ပါဠိယံ ကုသလော. ဗျဉ္ဇနကုသလောတိ အက္ခရေသု စ ဝါကျေသု စ ကုသလော. နိရုတ္တိကုသလောတိ နိဗ္ဗစနေ ကုသလော. ပုဗ္ဗာပရကုသလောတိ ဒေသနာယ ပုဗ္ဗာပရကုသလော. ဒေသနာကုသလောတိ ဓမ္မဿ ဒေသနာယ ကုသလော. အတီတာဓိဝစနကုသလောတိ အတီတပညတ္တိကုသလော. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ဧဝံ သဗ္ဗာနိ ကာတဗ္ဗာနိ, ဇနပဒနိရုတ္တာနီတိ ယတ္တကာနိ သတ္တဝေါဟာရပဒါနိ, တာနိ သဗ္ဗာနိ ယထာသမ္ဘဝံ သုတ္တေ နိဗ္ဗစနဝသေန ကာတဗ္ဗာနိ ဝတ္တဗ္ဗာနီတိ အတ္ထော. သဗ္ဗာ စ ဇနပဒနိရုတ္တိယောတိ သဗ္ဗာ စ လောကသမညာယော ယထာရဟံ ကာတဗ္ဗာ. ‘‘သမညံ နာတိဓာဝေယျာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ သမ္မုတိသစ္စမုခေနေဝ ပရမတ္ထသစ္စာဓိဂမော ဟောတီတိ.

Trong đó, ‘thiện xảo về ý nghĩa’ là thiện xảo về ý nghĩa của Pāḷi. ‘Thiện xảo về pháp’ là thiện xảo về Pāḷi. ‘Thiện xảo về văn tự’ là thiện xảo về các chữ cái và các câu. ‘Thiện xảo về ngữ nguyên’ là thiện xảo về sự giải thích từ nguyên. ‘Thiện xảo về trước sau’ là thiện xảo về trước sau của bài thuyết giảng. ‘Thiện xảo về thuyết giảng’ là thiện xảo về việc thuyết giảng pháp. ‘Thiện xảo về từ đồng nghĩa quá khứ’ là thiện xảo về khái niệm quá khứ. Phương pháp này cũng áp dụng cho các trường hợp còn lại. ‘Như vậy, tất cả các ngữ nguyên địa phương cần được thực hiện’ có nghĩa là: bao nhiêu từ ngữ được chúng sanh sử dụng, tất cả chúng cần được thực hiện, được nói ra trong kinh tùy theo khả năng bằng cách giải thích từ nguyên. ‘Và tất cả các ngữ nguyên địa phương’ nghĩa là tất cả các tên gọi thông thường của thế gian cần được thực hiện một cách thích hợp. Vì đã được nói rằng: ‘Không nên vượt qua tên gọi thông thường’. Thật vậy, sự chứng ngộ chân lý tối hậu (paramatthasacca) chỉ xảy ra thông qua chân lý quy ước (sammutisacca).

၂၆. အဓိပ္ပာယကဏ္ဍေ အနုတ္တာနံ နာမ နတ္ထိ.

26. Trong chương về chủ ý (Adhippāyakaṇḍa), không có từ nào gọi là không rõ ràng.

၂၇. နိဒါနကဏ္ဍေ ဣမိနာ ဝတ္ထုနာတိ ဣမိနာ ပုတ္တဂဝါဒိကိတ္တနသင်္ခါတေန ကာရဏေန. ကာရဏဉှေတ္ထ ဝတ္ထု နိဒါနန္တိ စ ဝုတ္တံ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗတ္ထ နိဒါနနိဒ္ဓါရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

27. Trong chương về nhân duyên (Nidānakaṇḍa), (cụm từ) ‘bởi sự việc này’ có nghĩa là bởi nguyên nhân này, được gọi là sự kể về con cái, bò, v.v. Ở đây, nguyên nhân được gọi là sự việc (vatthu) và cũng là nhân duyên (nidāna). Theo phương pháp này, cần phải hiểu sự xác định nhân duyên ở mọi nơi.

ကာမန္ဓာတိ ကိလေသကာမေန အန္ဓာ. ဇာလသဉ္ဆန္နာတိ တဏှာဇာလပလိဂုဏ္ဌိတာ. တဏှာဆဒနဆာဒိတာတိ တဏှာသင်္ခါတေန အန္ဓကာရေန ပိဟိတာ. ဗန္ဓနာဗဒ္ဓါတိ ကာမဂုဏသင်္ခါတေန ဗန္ဓနေန ဗဒ္ဓါ. ‘‘ပမတ္တဗန္ဓနာ’’တိပိ ပါဌော, ပမာဒေနာတိ အတ္ထော. ပုဗ္ဗာပရေနာတိ ပုဗ္ဗေန ဝါ အပရေန ဝါ ဒေသနန္တရေနာတိ အဓိပ္ပာယော. ယုဇ္ဇတီတိ ယောဂံ ဥပေတိ, သမေတီတိ အတ္ထော. ဣမေဟိ ပဒေဟိ ပရိယုဋ္ဌာနေဟီတိ ဣမေဟိ ယထာဝုတ္တေဟိ ဂါထာပဒေဟိ တဏှာပရိယုဋ္ဌာနဒီပကေဟိ. သာယေဝ တဏှာတိ ယာ ပုရိမဂါထာယ ဝုတ္တာ, သာယေဝ တဏှာ. ‘‘ယဉ္စာဟာ’’တိအာဒိနာ ဒွိန္နမ္ပိ ဂါထာနံ အတ္ထသံသန္ဒနေန ပုဗ္ဗာပရံ ဝိဘာဝေတိ. ပယောဂေနာတိ သမုဒါစာရေန. တသ္မာတိ ယတ္ထ သယံ ဥပ္ပန္နာ, တံ သန္တာနံ နိဿရိတုံ အဒေန္တီ နာနာရမ္မဏေဟိ [Pg.101] ပလောဘယမာနာ ကိလေသေဟိ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌတိ. တသ္မာ ကိလေသဝသေန စ ပရိယုဋ္ဌာနဝသေန စ တဏှာဗန္ဓနံ ဝုတ္တာ.

‘Kāmandhā’ (mù lòa vì dục) là mù lòa vì dục vọng phiền não. ‘Jālasañchannā’ (bị lưới che phủ) là bị bao bọc bởi lưới ái. ‘Taṇhāchadanachāditā’ (bị màn ái che lấp) là bị che đậy bởi bóng tối được gọi là ái. ‘Bandhanābaddhā’ (bị trói buộc bởi sự ràng buộc) là bị trói buộc bởi sự ràng buộc được gọi là dục trưởng dưỡng. Cũng có dị bản là ‘pamattabandhanā’, có nghĩa là ‘bởi sự dễ duôi’. ‘Pubbāparena’ (bởi trước và sau) có chủ ý là bởi một bài thuyết giảng khác, hoặc trước hoặc sau. ‘Yujjati’ (thích hợp) có nghĩa là đi đến sự kết hợp, là tương hợp. ‘Imehi padehi pariyuṭṭhānehi’ (bởi những từ này, những phiền não tiềm ẩn này) nghĩa là bởi những từ trong kệ này đã được nói, những từ làm sáng tỏ phiền não tiềm ẩn của ái. ‘Sāyeva taṇhā’ (chính ái ấy) là ái nào đã được nói trong câu kệ trước, chính là ái ấy. Bằng (câu) bắt đầu bằng ‘Yañcāha’, Ngài làm rõ sự trước sau bằng cách kết nối ý nghĩa của cả hai câu kệ. ‘Payogena’ (bằng sự áp dụng) là bằng sự thực hành thường xuyên. ‘Tasmā’ (do đó) là: nơi nào nó (ái) tự sanh khởi, nó tồn tại, chiếm hữu tâm trí bằng các phiền não, quyến rũ bằng nhiều đối tượng khác nhau, không cho dòng tâm thức ấy thoát ra. Do đó, ái được gọi là sự ràng buộc theo phương diện phiền não và theo phương diện phiền não tiềm ẩn.

ပပဉ္စေန္တိ သံသာရေ စိရံ ဌပေန္တီတိ ပပဉ္စာ. တိဋ္ဌန္တိ ဧတာဟီတိ ဌိတီ. ဗန္ဓနဋ္ဌေန သန္ဒာနံ ဝိယာတိ သန္ဒာနံ. နိဗ္ဗာနနဂရပ္ပဝေသဿ ပဋိသေဓနတော ပလိဃံ ဝိယာတိ ပလိဃံ. အနဝသေသတဏှာပဟာနေန နိတ္တဏှော. အတ္တဟိတပရဟိတာနံ ဣဓလောကပရလောကာနဉ္စ မုနနတော မုနီတိ ဧဝံ ဂါထာယ ပဒတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပပဉ္စာဒိအတ္ထာ ပန ပါဠိယံ ဝိဘတ္တာ ဧဝါတိ. တတ္ထ ယဿေတေ ပပဉ္စာဒယော အဗ္ဘတ္ထံ ဂတာ, တဿ တဏှာယ လေသောပိ န ဘဝတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ယော ဧတံ သဗ္ဗံ သမတိက္ကန္တော, အယံ ဝုစ္စတိ နိတ္တဏှော’’တိ.

‘Chúng đặt (chúng sanh) lâu dài trong vòng luân hồi’, vì vậy chúng là hí luận (papañcā). ‘Chúng sanh tồn tại bởi chúng’, vì vậy chúng là sự tồn tại (ṭhitī). ‘Vì có ý nghĩa trói buộc, nó giống như dây thừng’, vì vậy nó là dây thừng (sandānaṃ). ‘Vì ngăn cản sự đi vào thành phố Niết Bàn, nó giống như thanh chắn cửa’, vì vậy nó là thanh chắn cửa (palighaṃ). ‘Vô ái’ (nittaṇho) do đã đoạn trừ ái không còn dư sót. ‘Bậc Mâu-ni’ (muni) do biết rõ lợi ích của mình, lợi ích của người, đời này và đời sau. Như vậy, ý nghĩa của các từ trong câu kệ cần được hiểu. Còn ý nghĩa của hí luận, v.v., đã được phân tích trong Pāḷi rồi. Trong đó, đối với bậc Mâu-ni nào mà những hí luận này, v.v., đã đi đến chỗ chấm dứt, đối với vị ấy, không có một chút ái nào. Do đó, đã được nói rằng: ‘Vị nào đã vượt qua tất cả những điều này, vị ấy được gọi là người vô ái’.

၂၈. ပရိယုဋ္ဌာနန္တိ ‘‘တဏှာယ ပရိယုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တာနိ တဏှာဝိစရိတာနိ. သင်္ခါရာတိ ‘‘တဒဘိသင်္ခတာ သင်္ခါရာ’’တိ ဝုတ္တာ တဏှာဒိဋ္ဌိမာနဟေတုကာ သင်္ခါရာ. တေ ပန ယသ္မာ သတ္တသု ဇဝနစေတနာသု ပဌမစေတနာ သတိ ပစ္စယသမဝါယေ ဣမသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ ဖလံ ဒေတိ. ပစ္ဆိမစေတနာ အနန္တရေ အတ္တဘာဝေ. ဥဘိန္နံ ဝေမဇ္ဈစေတနာ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဖလံ ဒေတိ, တသ္မာ ဝိပစ္စနောကာသဝသေန ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယာ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ပန တံတံစေတနာသမ္ပယုတ္တာ တဏှာပိ စေတနာ ဝိယ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယာဒိဝသေန တိဓာ ဟောတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘ဧဝံ တဏှာ တိဝိဓံ ဖလံ ဒေတီ’’တိ. ပုဗ္ဗာပရေန ယုဇ္ဇတီတိ ယံ ပုဗ္ဗံ ပုရိမံ သင်္ခါရာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယတာဒိဝစနံ ဝုတ္တံ, တံ ဣမိနာ အပရေန ကမ္မဿ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယတာဒိဝစနေန ယုဇ္ဇတိ ဂင်္ဂေါဒကံ ဝိယ ယမုနောဒကေန သံသန္ဒတိ သမေတီတိ အတ္ထော.

28. Pariyuṭṭhānanti (những sự ám ảnh) là những hành vi sai trái của ái được nói đến trong câu “taṇhāya pariyuṭṭhāna (sự ám ảnh của ái)”. Saṅkhārāti (các hành) là các hành có ái, tà kiến, và ngã mạn làm nhân, được nói đến trong câu “tadabhisaṅkhatā saṅkhārā (các hành được tạo tác bởi cái ấy)”. Nhưng vì trong bảy tâm sở tư tốc hành, tâm sở tư đầu tiên khi có sự hội đủ của các duyên sẽ cho quả ngay trong chính hiện hữu này. Tâm sở tư cuối cùng (cho quả) trong hiện hữu kế tiếp. Tâm sở tư ở giữa của cả hai cho quả ở bất cứ nơi đâu, do đó, để phân chia và chỉ ra theo phương diện cơ hội trổ quả, đã nói rằng “diṭṭhadhammavedanīyā vā (hoặc là cảm thọ trong hiện tại)” v.v... Hơn nữa, vì ái tương ưng với các tâm sở tư này và kia cũng giống như tâm sở tư trở thành ba loại theo phương diện cảm thọ trong hiện tại v.v..., do đó, đã nói rằng: “Như vậy, ái cho quả theo ba cách”. Pubbāparena yujjati (phù hợp với trước và sau) có nghĩa là: lời nói về việc các hành là cảm thọ trong hiện tại v.v... đã được nói trước đây, lời nói ấy phù hợp với lời nói sau này về việc nghiệp là cảm thọ trong hiện tại v.v..., giống như nước sông Hằng hòa quyện và hợp nhất với nước sông Yamunā.

သင်္ခါရာ ဒဿနဗလေနာတိ စတူသု ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ္တေသု ဝိစိကိစ္ဆာသမ္ပယုတ္တေ စာတိ ပဉ္စသု စိတ္တုပ္ပာဒေသု သင်္ခါရာ ပဌမမဂ္ဂပညာဗလေန. ဆတ္တိံသ တဏှာဝိစရိတာနိ ဘာဝနာဗလေနာတိ ပဌမမဂ္ဂေန ပဟီနာဝသေသဝသေန ဝုတ္တံ, န သဗ္ဗေသံ ဝသေန.

Saṅkhārā dassanabalena (các hành bị đoạn trừ bằng sức mạnh của sự thấy) có nghĩa là các hành trong năm sự sanh khởi của tâm, tức là trong bốn (tâm) tương ưng với tà kiến và trong (tâm) tương ưng với hoài nghi, (bị đoạn trừ) bằng sức mạnh của tuệ đạo đầu tiên. Chattiṃsa taṇhāvicaritāni bhāvanābalena (ba mươi sáu hành vi sai trái của ái bị đoạn trừ bằng sức mạnh của sự tu tập) là được nói theo phương diện những gì còn sót lại sau khi đã được đoạn trừ bởi đạo đầu tiên, không phải theo phương diện của tất cả (các hành vi sai trái của ái).

အနုဗန္ဓောတိ တဏှာဒီနံ အနုပ္ပဗန္ဓေန ပဝတ္တိ. ယော စာပိ ပပဉ္စောတိအာဒိနာ ‘‘ပပဉ္စေတီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ ရာဓသုတ္တဉ္စသံသန္ဒတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဣဒံ ဧကတ္ထ’’န္တိ. ယဒိပိ အတ္ထတော ဧကံ, ဒေသနာယ ပန ဝိသေသော [Pg.102] ဝိဇ္ဇတီတိ ဒဿေတုံ ‘‘အပိ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧဝန္တိ ဣမိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန. သုတ္တေနာတိ သံဝဏ္ဏိယမာနေန သုတ္တေန. သုတ္တန္တိ သုတ္တန္တရံ. သံသန္ဒယိတွာတိ ဝိမိဿိတွာ အတ္ထတော အဘိန္နံ ကတွာ. ပုဗ္ဗာပရေန သဒ္ဓိံ ယောဇယိတွာတိ ပုဗ္ဗေန ဝါ အပရေန ဝါ သုတ္တေန သဒ္ဓိံ အတ္ထတော သမ္ဗန္ဓံ ယောဇေတွာ. ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပါကဋံ ကရောတိ တေန သုတ္တဿ အတ္ထော နိဒ္ဒိဋ္ဌော ဟောတိ ဝိတ္ထာရိတော သုတ္တန္တရဒဿနေန.

Anubandho (sự đeo bám) là sự diễn tiến không gián đoạn của ái v.v... Bằng câu “Yo cāpi papañco (Và bất cứ điều gì là hý luận)” v.v..., liên kết với kinh Rādha đã được thuyết giảng bằng câu “papañceti (hý luận)” v.v... Do đó, ngài đã nói: “idaṃ ekattha (Điều này ở cùng một nơi)”. Để chỉ ra rằng mặc dù về mặt ý nghĩa là một, nhưng có sự khác biệt về bài thuyết giảng, đã nói rằng “api ca (Hơn nữa)” v.v... Evaṃ (Như vậy) là theo cách đã được nói này. Suttena (Với kinh) là với kinh đang được chú giải. Suttaṃ (Kinh) là một kinh khác. Saṃsandayitvā (Sau khi đã liên kết) là sau khi đã trộn lẫn và làm cho không khác biệt về mặt ý nghĩa. Pubbāparena saddhiṃ yojayitvā (Sau khi đã kết hợp với trước và sau) là sau khi đã kết hợp mối liên hệ về mặt ý nghĩa cùng với kinh trước hoặc kinh sau. (Hành động này) làm cho ý nghĩa đã được nói trở nên rõ ràng, nhờ đó ý nghĩa của kinh được chỉ ra và được mở rộng bằng cách trình bày một kinh khác.

န ကေဝလံ သုတ္တန္တရသံသန္ဒနမေဝ ပုဗ္ဗာပရသန္ဓိ, အထ ခေါ အညောပိ အတ္ထီတိ ဒဿေတုံ ‘‘သော စာယ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အတ္ထသန္ဓီတိ ကိရိယာကာရကာဒိဝသေန အတ္ထဿ သမ္ဗန္ဓော. သော ပန ယသ္မာ သင်္ကာသနာဒီနံ ဆန္နံ အတ္ထပဒါနံယေဝ ဟောတိ, သဗ္ဗဿာပိ ပဒတ္ထဿ တဒဝရောဓတော.

Sự liên kết trước sau không chỉ đơn thuần là sự liên kết với một kinh khác, nhưng để chỉ ra rằng còn có một (sự liên kết) khác nữa, đã nói rằng “so cāyaṃ (Và đây là)” v.v... Trong đó, atthasandhi (sự liên kết về ý nghĩa) là sự liên hệ của ý nghĩa theo phương diện động từ, tác nhân v.v... Nhưng vì sự liên hệ ấy chỉ là của sáu từ chỉ ý nghĩa như sự trình bày v.v..., do bởi tất cả ý nghĩa của từ đều được bao hàm trong đó.

သမ္ဗန္ဓော စ နာမ န ကောစိ အတ္ထော. တသ္မာ ‘‘အတ္ထသန္ဓိ ဆပ္ပဒါနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဗျဉ္ဇနသန္ဓီတိ ပဒဿ ပဒန္တရေန သမ္ဗန္ဓော. ယသ္မာ ပန သဗ္ဗမ္ပိ နာမာဒိပဒံ ဆဟိ ဗျဉ္ဇနပဒေဟိ အသင်္ဂဟိတံ နာမ နတ္ထိ, တသ္မာ ‘‘ဗျဉ္ဇနသန္ဓိ ဆပ္ပဒါနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Và “sự liên hệ” tự nó không phải là một ý nghĩa nào cả. Do đó, đã nói rằng “atthasandhi chappadāni (sự liên kết về ý nghĩa có sáu từ)” v.v... Byañjanasandhi (sự liên kết về văn tự) là sự liên hệ của một từ với một từ khác. Hơn nữa, vì không có từ nào như danh từ v.v... mà không được bao hàm bởi sáu từ chỉ văn tự, do đó, đã nói rằng “byañjanasandhi chappadāni (sự liên kết về văn tự có sáu từ)” v.v...

ဒေသနာသန္ဓီတိ ယထာဝုတ္တဒေသနန္တရေန ဒေသနာယ သံသန္ဒနံ. န စ ပထဝိံ နိဿာယာတိ ပထဝိံ ဝိသယသင်္ခါတံ နိဿယံ ကတွာ, ပထဝိံ အာလမ္ဗိတွာတိ အတ္ထော. ဈာယီတိ ဖလသမာပတ္တိဈာနေန ဈာယီ. သော ဟိ သဗ္ဗသင်္ခါရနိဿဋံ နိဗ္ဗာနံ အာလမ္ဗိတွာ သမာပဇ္ဇနဝသေန ဈာယတိ, န ပထဝိံ နိဿာယ ဈာယတီတိ ဝုတ္တော. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ စတူဟိ မဟာဘူတေဟိ ရူပပ္ပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိတာယ သဗ္ဗော ကာမဘဝေါ ရူပဘဝေါ စ ဂဟိတာ. အရူပဘဝေါ ပန သရူပေနေဝ ဂဟိတောတိ သဗ္ဗံ လောကံ ပရိယာဒိယိတွာ ပုန အညေနပိ ပရိယာယေန တံ ဒဿေတုံ ‘‘န စ ဣမံ လောက’’န္တိအာဒိမာဟ. သဗ္ဗော ဟိ လောကော ဣဓလောကော ပရလောကော စာတိ ဒွေဝ ကောဋ္ဌာသာ ဟောန္တိ. ယသ္မာ ပန ‘‘ဣဓလောကော’’တိ ဝိသေသတော ဒိဋ္ဌဓမ္မဘူတော သတ္တသန္တာနော ဝုစ္စတိ. ‘‘ပရလောကော’’တိ ဘဝန္တရသင်္ခေပဂတော သတ္တသန္တာနော တဒုဘယဝိနိမုတ္တော အနိန္ဒြိယဗဒ္ဓေါ ရူပသန္တာနော. တသ္မာ တံ သန္ဓာယ ‘‘ယမိဒံ ဥဘယမန္တရေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Desanāsandhi (sự liên kết về bài thuyết giảng) là sự liên kết của một bài thuyết giảng với một bài thuyết giảng khác đã được nói đến. Na ca pathaviṃ nissāya (Và không y cứ vào đất) có nghĩa là sau khi lấy đất, được gọi là đối tượng, làm nơi y cứ, tức là sau khi lấy đất làm đối tượng. Jhāyī (Người thiền) là người thiền với thiền quả định. Vị ấy quả thật, sau khi lấy Nibbāna, vốn thoát khỏi tất cả các hành, làm đối tượng, thiền theo cách nhập định, nên được gọi là “không thiền y cứ vào đất”. Trong các từ còn lại cũng theo phương pháp này. Và ở đây, do có sự tồn tại liên quan đến sắc pháp bởi bốn đại chủng, toàn bộ cõi dục và cõi sắc được bao gồm. Còn cõi vô sắc thì được bao gồm bởi chính bản chất của nó. Như vậy, sau khi đã bao quát toàn bộ thế gian, để chỉ ra điều đó một lần nữa bằng một phương pháp khác, ngài đã nói “na ca imaṃ lokaṃ (Và không phải thế gian này)” v.v... Quả thật, toàn bộ thế gian chỉ có hai phần là thế gian này và thế gian sau. Hơn nữa, vì bởi “idhaloko (thế gian này)”, đặc biệt được gọi là dòng tương tục của chúng sanh hiện hữu trong hiện tại. Bởi “paraloko (thế gian sau)”, (được gọi là) dòng tương tục của chúng sanh đã đi vào một hiện hữu khác. (Còn có) dòng tương tục của sắc pháp không liên quan đến các căn, vốn thoát khỏi cả hai (dòng tương tục của chúng sanh) đó. Do đó, nhắm đến (dòng tương tục của sắc pháp) đó, đã nói rằng “yamidaṃ ubhayamantarena (cái gì ở giữa cả hai)” v.v...

ယေ ပန ‘‘ဥဘယမန္တရေနာ’’တိ ဝစနံ ဂဟေတွာ အန္တရာဘဝံ ဣစ္ဆန္တိ, တေသံ တံ မိစ္ဆာ. အန္တရာဘဝေါ ဟိ အဘိဓမ္မေ ပဋိက္ခိတ္တောတိ. ဒိဋ္ဌန္တိ ရူပါယတနံ[Pg.103]. သုတန္တိ သဒ္ဒါယတနံ. မုတန္တိ ပတွာ ဂဟေတဗ္ဗတော ဂန္ဓာယတနံ ရသာယတနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနဉ္စ. ဝိညာတန္တိ အဝသိဋ္ဌံ ဓမ္မာရမ္မဏပရိယာပန္နရူပံ. ပတ္တန္တိ ပရိယေသိတွာ ဝါ အပရိယေသိတွာ ဝါ ပတ္တံ. ပရိယေသိတန္တိ ပတ္တံ ဝါ အပ္ပတ္တံ ဝါ ပရိယေသိတံ. ဝိတက္ကိတံ ဝိစာရိတန္တိ ဝိတက္ကနဝသေန အနုမဇ္ဇနဝသေန စ အာလမ္ဗိတံ. မနသာနုစိန္တိတန္တိ စိတ္တေန အနု အနု စိန္တိတံ. အယံ သဒေဝကေ…ပေ… အနိဿိတေန စိတ္တေန န ဉာယတိ ဈာယန္တောတိ အယံ ခီဏာသဝေါ ဖလသမာပတ္တိဈာနေန ဈာယန္တော ပုဗ္ဗေဝ တဏှာဒိဋ္ဌိနိဿယာနံ သုဋ္ဌု ပဟီနတ္တာ သဒေဝကေ လောကေ…ပေ… မနုဿာယ ယတ္ထ ကတ္ထစိပိ အနိဿိတေန စိတ္တေန ဈာယတိ နာမ. တတော ဧဝ လောကေ ကေနစိပိ န ဉာယတိ ‘‘အယံ ဣဒံ နာမ နိဿာယ ဈာယတီ’’တိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

Còn những ai, sau khi chấp nhận lời nói “ubhayamantarena (ở giữa cả hai)”, mong muốn có một thân trung ấm, điều đó của họ là sai lầm. Vì thân trung ấm đã bị bác bỏ trong Abhidhamma. Diṭṭhaṃ (cái được thấy) là sắc xứ. Sutaṃ (cái được nghe) là thanh xứ. Mutaṃ (cái được cảm nhận) là hương xứ, vị xứ, và xúc xứ, do được nhận biết bằng cách tiếp xúc. Viññātaṃ (cái được nhận biết) là sắc pháp còn lại được bao gồm trong đối tượng của pháp xứ. Pattaṃ (cái đạt được) là cái đạt được dù có tìm kiếm hay không tìm kiếm. Pariyesitaṃ (cái được tìm kiếm) là cái được tìm kiếm dù đã đạt được hay chưa đạt được. Vitakkitaṃ vicāritaṃ (cái được tầm và tứ) là cái được lấy làm đối tượng theo cách tầm và theo cách tứ. Manasānucintitaṃ (cái được tâm suy tư) là cái được tâm suy tư lặp đi lặp lại. “Ayaṃ sadevake…pe… anissitena cittena na ñāyati jhāyanto (Vị này... trong thế gian cùng với chư thiên... không được biết đến khi đang thiền với tâm không y cứ)” có nghĩa là: vị lậu tận này, đang thiền với thiền quả định, do đã đoạn trừ hoàn toàn các nơi y cứ là ái và tà kiến từ trước, nên được gọi là thiền với tâm không y cứ trong thế gian cùng với chư thiên... cùng với loài người, ở bất cứ nơi đâu. Chính vì thế, không ai trong thế gian biết được rằng: “vị này đang thiền y cứ vào cái gọi là này”. Và điều này đã được nói rằng –

‘‘နမော တေ ပုရိသာဇည, နမော တေ ပုရိသုတ္တမ;

ယဿ တေ နာဘိဇာနာမ, ကိံ တွံ နိဿာယ ဈာယသီ’’တိ. (နေတ္တိ. ၁၀၄);

“Kính lễ ngài, bậc nhân kiệt, kính lễ ngài, bậc nhân tối thượng; Về ngài, chúng con không biết được, ngài y cứ vào điều gì mà thiền?”

ဣဒါနိ ခီဏာသဝစိတ္တဿ ကတ္ထစိပိ အနိဿိတဘာဝံ ဂေါဓိကသုတ္တေန (သံ. နိ. ၁.၁၅၉) ဝက္ကလိသုတ္တေန (သံ. နိ. ၃.၈၇) စ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ယထာ မာရော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝိညာဏံ သမနွေသန္တောတိ ပရိနိဗ္ဗာနတော ဥဒ္ဓံ ဝိညာဏံ ပရိယေသန္တော. ‘‘ပပဉ္စာတီတော’’တိအာဒိနာ အဒဿနဿ ကာရဏမာဟ. အနိဿိတစိတ္တာ န ဉာယန္တိ ဈာယမာနာတိ န ကေဝလံ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ခီဏာသဝဿ စိတ္တဂတိံ မာရာဒယော န ဇာနန္တိ, အပိ စ ခေါ သဥပါဒိသေသာယပိ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ တဿ တံ န ဇာနန္တီတိ အတ္ထော. အယံ ဒေသနာသန္ဓီတိ ဂေါဓိကသုတ္တဝက္ကလိသုတ္တာနံ ဝိယ သုတ္တန္တာနံ အညမညအတ္ထသံသန္ဒနာ ဒေသနာသန္ဓိ နာမ.

Bây giờ, để làm sáng tỏ trạng thái không nương tựa vào bất cứ đâu của tâm đã tận trừ các lậu hoặc, qua kinh Godhika và kinh Vakkali, câu kệ bắt đầu bằng “yathā māro” (như ma vương) đã được nói đến. (Cụm từ) Viññāṇaṃ samanvesanto (tìm kiếm thức) có nghĩa là tìm kiếm thức (của vị ấy) sau khi đã nhập niết-bàn. Bằng câu kệ bắt đầu bằng “papañcātīto” (vượt qua các hý luận), (Đức Phật) đã nói lên nguyên nhân của việc không thấy. (Câu) Anissitacittā na ñāyanti jhāyamānā (tâm không nương tựa không được biết đến khi đang thiền định) có nghĩa là: không chỉ ma vương và các vị khác không biết được đường đi của tâm của vị lậu tận trong niết-bàn giới vô dư y, mà còn ngay cả trong niết-bàn giới hữu dư y, họ cũng không biết được điều đó của vị ấy. Đó là ý nghĩa. Sự liên kết pháp thoại (desanāsandhi) này là sự kết nối ý nghĩa lẫn nhau của các kinh, giống như (sự kết nối) của kinh Godhika và kinh Vakkali, được gọi là sự liên kết pháp thoại.

နိဒ္ဒေသသန္ဓီတိ နိဒ္ဒေသဿ သန္ဓိ နိဒ္ဒေသသန္ဓိ, နိဒ္ဒေသေန ဝါ သန္ဓိ နိဒ္ဒေသသန္ဓိ. ပုရိမေန သုတ္တဿ နိဒ္ဒေသေန တဿေဝ ပစ္ဆိမဿ နိဒ္ဒေသဿ, ပစ္ဆိမေန ဝါ ပုရိမဿ သမ္ဗန္ဓနန္တိ အတ္ထော. တံ ဒဿေတုံ ယသ္မာ ဘဂဝါ ယေဘုယျေန ပဌမံ ဝဋ္ဋံ ဒဿေတွာ ပစ္ဆာ ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေတိ, တသ္မာ ‘‘နိဿိတစိတ္တာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ နိဿိတံ စိတ္တံ ဧတေသန္တိ နိဿိတစိတ္တာ, ပုဂ္ဂလာ, နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဒေသနာယာတိ အဓိပ္ပာယော. ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနာယ ပန နိဿိတံ စိတ္တံ ဧတ္ထာတိ နိဿိတစိတ္တာ, နိဿိတစိတ္တဝန္တော တဏှာဒိဋ္ဌိနိဿယဝသေန ပဝတ္တာ သုတ္တပဒေသာ. သေသမေတ္ထ သဗ္ဗံ ပါကဋမေဝ.

Niddesasandhi (sự liên kết chỉ dẫn) là sự liên kết của chỉ dẫn, hoặc sự liên kết với chỉ dẫn. Ý nghĩa là: sự liên kết của chỉ dẫn sau của chính kinh đó với chỉ dẫn trước của kinh, hoặc (sự liên kết) của (chỉ dẫn) trước với (chỉ dẫn) sau. Để chỉ ra điều đó, vì rằng Đức Thế Tôn, trong phần lớn trường hợp, sau khi chỉ ra luân hồi (vaṭṭa) trước, sau đó mới chỉ ra sự thoát khỏi luân hồi (vivaṭṭa), do đó, câu bắt đầu bằng “nissitacittā” (tâm có nương tựa) đã được nói đến. Ở đây, theo pháp thoại dựa trên nền tảng cá nhân (puggalādhiṭṭhāna), nissitacittā có nghĩa là “những người có tâm nương tựa”; các hạng người cần được chỉ ra. Đó là chủ ý. Tuy nhiên, theo pháp thoại dựa trên nền tảng các pháp (dhammādhiṭṭhāna), nissitacittā có nghĩa là “ở đây có tâm nương tựa”; (tức là) các đoạn kinh có tâm nương tựa, diễn ra do duyên nương tựa vào ái và tà kiến. Tất cả phần còn lại ở đây đều đã rõ ràng.

စတုဗျူဟဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần chú giải về Phân Tích Phương Pháp Tứ Phân đã kết thúc.

၇. အာဝဋ္ဋဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

7. Chú Giải Về Phân Tích Phương Pháp Luân Chuyển

၂၉. တတ္ထ [Pg.104] ကတမော အာဝဋ္ဋော ဟာရောတိ အာဝဋ္ဋဟာရဝိဘင်္ဂေါ. တတ္ထ အာရမ္ဘထာတိ အာရမ္ဘဓာတုသင်္ခါတံ ဝီရိယံ ကရောထ. နိက္ကမထာတိ ကောသဇ္ဇပက္ခတော နိက္ခန္တတ္တာ နိက္ကမဓာတုသင်္ခါတံ တဒုတ္တရိဝီရိယံ ကရောထ. ယုဉ္ဇထ ဗုဒ္ဓသာသနေတိ ယသ္မာ သီလသံဝရော ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ ဘောဇနေ မတ္တညုတာ သတိသမ္ပဇညန္တိ ဣမေသု ဓမ္မေသု ပတိဋ္ဌိတာနံ ဇာဂရိယာနုယောဂဝသေန အာရမ္ဘနိက္ကမဓာတုယော သမ္ပဇ္ဇန္တိ, တသ္မာ တထာဘူတသမထဝိပဿနာသင်္ခါတေ ဘဂဝတော သာသနေ ယုတ္တပ္ပယုတ္တာ ဟောထ. ဓုနာထ မစ္စုနော သေနံ, နဠာဂါရံဝ ကုဉ္ဇရောတိ ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇန္တာ စ တေဓာတုဣဿရဿ မစ္စုရာဇဿ ဝသံ သတ္တေ နေတီတိ တဿ သေနာသင်္ခါတံ အဗလံ ဒုဗ္ဗလံ ယထာ နာမ ဗလူပပန္နော ကုဉ္ဇရော နဠေဟိ ကတံ အဂါရံ ခဏေနေဝ ဝိဒ္ဓံသေတိ, ဧဝမေဝ ကိလေသဂဏံ ဓုနာထ ဝိဓမထ ဝိဒ္ဓံသေထာတိ အတ္ထော (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၈၅).

29. Ở đó, katamo āvaṭṭo hāroti (thế nào là phương pháp luân chuyển) là Phân Tích Phương Pháp Luân Chuyển. Ở đó, ārambhatha (hãy khởi sự) có nghĩa là: hãy thực hành sự tinh tấn, được gọi là yếu tố khởi sự. Nikkamatha (hãy ra đi) có nghĩa là: vì đã thoát khỏi sự lười biếng, hãy thực hành sự tinh tấn cao hơn, được gọi là yếu tố xuất ly. Yuñjatha buddhasāsane (hãy chuyên tâm vào giáo pháp của Đức Phật) có nghĩa là: vì rằng đối với những người đã an trú trong các pháp này là giới luật, sự phòng hộ các căn, tiết độ trong ăn uống, chánh niệm và tỉnh giác, thì các yếu tố khởi sự và xuất ly được thành tựu do duyên chuyên tâm tỉnh thức; do đó, hãy nỗ lực chuyên cần trong giáo pháp của Đức Thế Tôn, được gọi là chỉ và quán như vậy. Dhunātha maccuno senaṃ, naḷāgāraṃva kuñjaro (hãy rũ bỏ đạo quân của thần chết, như voi (phá) nhà bằng sậy) có nghĩa là: và khi thực hành như vậy, (đạo quân) yếu ớt, không có sức mạnh, được gọi là đạo quân của thần chết (maccurāja), kẻ làm chủ ba cõi, dẫn dắt chúng sanh theo ý muốn của mình; ví như một con voi có sức mạnh phá hủy ngôi nhà làm bằng sậy chỉ trong khoảnh khắc, cũng vậy, hãy rũ bỏ, hãy tiêu diệt, hãy phá hủy tập hợp phiền não. Đó là ý nghĩa.

ဣဒါနိ ယဒတ္ထံ အယံ ဂါထာ နိက္ခိတ္တာ, တံ ယောဇေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘အာရမ္ဘထ နိက္ကမထာတိ ဝီရိယဿ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အာရမ္ဘထ နိက္ကမထာတိ ဣဒံ ဝစနံ ဝီရိယဿ ပဒဋ္ဌာနံ ဝီရိယပယောဂဿ ကာရဏံ ဝီရိယာရမ္ဘေ နိယောဇနတော, ‘‘ယောဂါ ဝေ ဇာယတီ ဘူရီ’’တိ (ဓ. ပ. ၂၈၂) ဝစနတော ယောဂေါ ဘာဝနာ. တတ္ထ ဝိပဿနာဘာဝနာယ ဝက္ခမာနတ္တာ သမာဓိဘာဝနာ ဣဓာဓိပ္ပေတာတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ယုဉ္ဇထ ဗုဒ္ဓသာသနေတိ သမာဓိဿ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ. ‘‘မစ္စုနော သေန’’န္တိ ဝုတ္တာယ ကိလေသသေနာယ သမ္မာ ဓုနနံ ဉာဏေနေဝ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ဓုနာထ…ပေ… ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ. ပုန ယထာဝုတ္တဝီရိယသမာဓိပညာသမ္ပယုတ္တေသု အာဓိပစ္စကိစ္စတာယ ပပဉ္စပ္ပဟာနသမတ္ထာ ဝဋ္ဋမူလံ ဆိန္ဒိတွာ ဝိဝဋ္ဋံ ပါပေန္တိ စာတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အာရမ္ဘထ နိက္ကမထာတိ ဝီရိယိန္ဒြိယဿ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဣမာနိ ပဒဋ္ဌာနာနိ ဒေသနာတိ ‘‘ယာနိမာနိ ဝီရိယဿ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိအာဒိနာ ဝီရိယာဒီနံ ပဒဋ္ဌာနာနိ ဝုတ္တာနိ, သာ အာရမ္ဘထ နိက္ကမထာတိ အာဒိဒေသနာ, န ဝီရိယာရမ္ဘဝတ္ထုအာဒီနီတိ အတ္ထော. တထာ စေဝ သံဝဏ္ဏိတံ.

Bây giờ, để liên kết và chỉ ra mục đích mà câu kệ này được đặt ra, câu bắt đầu bằng “ārambhatha nikkamathāti vīriyassa padaṭṭhānaṃ” (hãy khởi sự, hãy ra đi là nền tảng của tinh tấn) đã được nói đến. Ở đó, lời nói “ārambhatha nikkamatha” này là nền tảng của tinh tấn, là nguyên nhân của việc áp dụng tinh tấn, vì nó thúc đẩy việc khởi sự tinh tấn. Theo lời dạy “yogā ve jāyatī bhūrī” (trí tuệ sanh từ sự chuyên tâm), yoga (sự chuyên tâm) là bhāvanā (sự tu tập). Ở đó, vì sự tu tập minh sát (vipassanābhāvanā) sẽ được nói đến sau, nên sự tu tập định (samādhibhāvanā) được chủ ý ở đây; do đó đã được nói rằng: “yuñjatha buddhasāsaneti samādhissa padaṭṭhānaṃ” (hãy chuyên tâm vào giáo pháp của Đức Phật là nền tảng của định). Vì việc rũ bỏ một cách chân chánh đạo quân phiền não, được gọi là “maccuno senaṃ” (đạo quân của thần chết), chỉ xảy ra bằng trí tuệ, nên ngài đã nói: “dhunātha…pe… padaṭṭhānaṃ” (hãy rũ bỏ… là nền tảng của tuệ). Lại nữa, để chỉ ra rằng tinh tấn, định, và tuệ đã được nói đến, với vai trò làm chủ trong các pháp tương ưng, có khả năng đoạn trừ các hý luận, và sau khi cắt đứt gốc rễ của luân hồi, chúng dẫn đến sự thoát khỏi luân hồi, câu bắt đầu bằng “ārambhatha nikkamathāti vīriyindriyassa padaṭṭhānaṃ” (hãy khởi sự, hãy ra đi là nền tảng của tấn quyền) đã được nói đến. (Câu) Imāni padaṭṭhānāni desanā (những nền tảng này là pháp thoại) có nghĩa là: những nền tảng của tinh tấn v.v... đã được nói đến bằng câu bắt đầu bằng “yānimāni vīriyassa padaṭṭhānaṃ”, đó chính là pháp thoại bắt đầu bằng “ārambhatha nikkamatha”, chứ không phải là các đối tượng của sự khởi sự tinh tấn v.v... Và nó đã được giải thích đúng như vậy.

ဧဝံ ယထာနိက္ခိတ္တာယ ဒေသနာယ ပဒဋ္ဌာနဝသေန အတ္ထံ နိဒ္ဓါရေတွာ ဣဒါနိ တံ သဘာဂဝိသဘာဂဓမ္မဝသေန အာဝဋ္ဋေတုကာမော တဿ ဘူမိံ ဒဿေတုံ [Pg.105] ‘‘အယုဉ္ဇန္တာနံ ဝါ သတ္တာနံ ယောဂေ ယုဉ္ဇန္တာနံ ဝါ အာရမ္ဘော’’တိအာဒိမာဟ. တဿတ္ထော – ယောဂေ ဘာဝနာယံ တံ အယုဉ္ဇန္တာနံ ဝါ သတ္တာနံ အပရိပက္ကဉာဏာနံ ဝါသနာဘာဂေန အာယတိံ ဝိဇာနနတ္ထံ အယံ ဒေသနာရမ္ဘော ယုဉ္ဇန္တာနံ ဝါ ပရိပက္ကဉာဏာနန္တိ.

Như vậy, sau khi đã xác định ý nghĩa của pháp thoại đã được đặt ra theo phương diện nền tảng, bây giờ, vì muốn làm cho nó luân chuyển theo phương diện các pháp tương đồng và bất tương đồng, để chỉ ra nền tảng của việc đó, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “ayuñjantānaṃ vā sattānaṃ yoge yuñjantānaṃ vā ārambho” (sự khởi đầu cho chúng sanh không chuyên tâm hoặc chuyên tâm vào sự tu tập). Ý nghĩa của nó là: sự khởi đầu pháp thoại này là để cho chúng sanh không chuyên tâm vào sự tu tập (yoga, bhāvanā), có trí tuệ chưa chín muồi, có thể biết trong tương lai nhờ vào phần tập khí (vāsanā); hoặc là để cho chúng sanh chuyên tâm, có trí tuệ đã chín muồi, chứng đắc pháp thù thắng.

သော ပမာဒေါ ဒုဝိဓောတိ ယေန ပမာဒေန ဘာဝနံ နာနုယုဉ္ဇန္တိ, သော ပမာဒေါ အတ္တနော ကာရဏဘေဒေန ဒုဝိဓော. အညာဏေနာတိ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ သလက္ခဏသာမညလက္ခဏပဋိစ္ဆာဒကေန သမ္မောဟေန. နိဝုတောတိ ဆာဒိတော. ဉေယျဋ္ဌာနန္တိ ဉေယျဉ္စ တံ ‘‘ဣတိ ရူပံ, ဣတိ ရူပဿ သမုဒယော’’တိအာဒိနာ ဉာဏဿ ပဝတ္တနဋ္ဌာနဉ္စာတိ ဉေယျဋ္ဌာနံ. အနေကဘေဒတ္တာ ပါပဓမ္မာနံ တဗ္ဗသေန အနေကဘေဒေါပိ ပမာဒေါ မူလဘူတာယ အဝိဇ္ဇာယ ဝသေန ဧကော ဧဝါတိ အာဟ – ‘‘ဧကဝိဓော အဝိဇ္ဇာယာ’’တိ. လာဘဝိနိစ္ဆယပရိဂ္ဂဟမစ္ဆရိယာနိ ပရိယေသနာအာရက္ခာပရိဘောဂေသု အန္တောဂဓာနိ. ဆန္ဒရာဂဇ္ဈောသာနာ တဏှာ ဧဝါတိ တဏှာမူလကေပိ ဓမ္မေ ဧတ္ထေဝ ပက္ခိပိတွာ ‘‘တိဝိဓော တဏှာယာ’’တိ ဝုတ္တံ.

(Câu) So pamādo duvidho (sự phóng dật đó có hai loại) có nghĩa là: sự phóng dật nào mà do đó họ không chuyên tâm tu tập, sự phóng dật đó có hai loại do sự khác biệt về nguyên nhân của nó. Aññāṇena (do vô trí) có nghĩa là: do si mê che lấp tự tướng và cộng tướng của năm uẩn. Nivuto (bị che lấp) có nghĩa là bị che đậy. Ñeyyaṭṭhānaṃ (đối tượng cần biết) có nghĩa là: nó vừa là đối tượng cần biết (ñeyya), vừa là nơi sanh khởi của trí tuệ (ñāṇassa pavattanaṭṭhāna) qua (cách thức) “đây là sắc, đây là sự sanh khởi của sắc” v.v...; do đó gọi là ñeyyaṭṭhānaṃ. Mặc dù sự phóng dật cũng có nhiều loại theo các pháp ác có nhiều loại khác nhau, nhưng theo phương diện vô minh là gốc rễ, nó chỉ có một; do đó ngài nói: “ekavidho avijjāyā” (một loại do vô minh). Sự được lợi, sự quyết định, sự chiếm hữu, và sự keo kiệt được bao gồm trong sự tìm cầu, sự bảo vệ, và sự hưởng thụ. Dục, tham, và sự đắm nhiễm chính là ái. Do đó, sau khi đã bao gồm cả những pháp có ái làm gốc rễ vào chính đây, câu “tividho taṇhāyā” (ba loại do ái) đã được nói đến.

ရူပီသု ဘဝေသူတိ ရူပဓမ္မေသု. အဇ္ဈောသာနန္တိ တဏှာဘိနိဝေသော. ဧတေန ‘‘တဏှာယ ရူပကာယော ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ ပဒဿ အတ္ထံ ဝိဝရတိ. အနာဒိမတိ ဟိ သံသာရေ ဣတ္ထိပုရိသာ အညမညရူပါဘိရာမာ, အယဉ္စတ္ထော စိတ္တပရိယာဒါနသုတ္တေန (အ. နိ. ၁.၁-၁၀) ဒီပေတဗ္ဗော. အရူပီသု သမ္မောဟောတိ ဖဿာဒီနံ အတိသုခုမသဘာဝတ္တာ သန္တတိသမူဟကိစ္စာရမ္မဏဃနဝိနိဗ္ဘောဂဿ ဒုက္ကရတ္တာ စ အရူပဓမ္မေသု သမ္မောဟော, သတ္တာနံ ပတိဋ္ဌိတောတိ ဝစနသေသော. ဧဝံ နိဒ္ဓါရိတေ ရူပကာယနာမကာယသင်္ခါတေ ဥပါဒါနက္ခန္ဓပဉ္စကေ အာရမ္မဏကရဏဝသေန ပဝတ္တံ တဏှဉ္စ အဝိဇ္ဇဉ္စ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ စတုပါဒါနာနံ ဝသေန ဝိဘဇိတွာ တေသံ ခန္ဓာနံ ဥပါဒါနာနဉ္စ ဒုက္ခသမုဒယဘာဝေန သဟပရိညေယျပဟာတဗ္ဗဘာဝံ ဒဿေတိ ‘‘တတ္ထ ရူပကာယော’’တိအာဒိနာ.

“Rūpīsu bhavesūti” có nghĩa là trong các pháp sắc. “Ajjhosānanti” có nghĩa là sự bám víu do ái. Bằng cách này, giải thích ý nghĩa của câu “sắc thân là nền tảng của ái”. Vì trong vòng luân hồi vô thủy, nam nữ ưa thích sắc của nhau, và ý nghĩa này nên được làm rõ bằng kinh Cittapariyādāna (a. ni. 1.1-10). “Arūpīsu sammohoti” có nghĩa là sự si mê trong các pháp vô sắc: do bản chất cực kỳ vi tế của xúc, v.v., và do sự khó khăn trong việc phân tích khối đặc của sự tương tục, sự tập hợp, phận sự, và đối tượng, nên sự si mê trong các pháp vô sắc được thiết lập nơi chúng sanh, đây là phần còn lại của câu cần được thêm vào. Như vậy, sau khi đã xác định năm uẩn thủ được gọi là sắc thân và danh thân, bằng cách bắt đầu với “Tattha rūpakāyo” (Trong đó, sắc thân), Ngài chỉ ra trạng thái cần được liễu tri và cần được đoạn trừ, cùng với bản chất của chúng là khổ đế và tập đế, đối với các uẩn và các thủ ấy, sau khi đã phân chia ái và vô minh (vốn được nói một cách tổng quát, diễn ra qua việc lấy chúng làm đối tượng) theo bốn loại thủ.

၃၀. ဧဝံ ပမာဒမုခေန ပုရိမသစ္စဒွယံ နိဒ္ဓါရေတွာ ပမာဒမုခေနေဝ အပရမ္ပိ သစ္စဒွယံ နိဒ္ဓါရေတုံ ‘‘တတ္ထ ယော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တဿာတိ တဿ ပမာဒဿ. သမ္ပဋိဝေဓေနာတိ သမ္မာ ပရိဇာနနေန အဿာဒါဒီနံ ဇာနနေန. ရက္ခဏာ ပဋိသံဟရဏာတိ အတ္တနော စိတ္တဿ ရက္ခဏသင်္ခါတာ ပမာဒဿ ပဋိသံဟရဏာ, တပ္ပဋိပက္ခေန သင်္ကောစနာ အပ္ပမာဒါနုယောဂေန ယာ [Pg.106] ခေပနာ. အယံ သမထောတိ ကိစ္စေန သမာဓိံ ဒဿေတိ. အယံ ဝေါဒါနပက္ခဝိသဘာဂဓမ္မဝသေန အာဝဋ္ဋနာ. ‘‘ယဒါ ဇာနာတိ ကာမာနံ…ပေ… အာနိသံသ’’န္တိ ဣမိနာ သမထာဓိဂမဿ ဥပါယံ ဒဿေတိ.

30. Như vậy, sau khi đã xác định hai chân lý đầu tiên qua phương diện phóng dật, Ngài nói câu bắt đầu bằng “tattha yo” để xác định hai chân lý còn lại cũng qua phương diện phóng dật. Trong đó, “tassā” có nghĩa là của sự phóng dật ấy. “Sampaṭivedhenāti” có nghĩa là bằng sự liễu tri đúng đắn, bằng sự biết rõ vị ngọt, v.v. “Rakkhaṇā paṭisaṃharaṇāti” có nghĩa là sự chế ngự phóng dật, được gọi là sự phòng hộ tâm của mình; đó là sự co rút lại nhờ vào pháp đối nghịch, là sự đoạn trừ nhờ vào việc thực hành không phóng dật. “Ayaṃ samatho” (Đây là chỉ) chỉ ra định bằng phận sự của nó. Đây là sự xoay chuyển theo phương diện pháp không tương đồng với phần thanh tịnh. Bằng câu “Yadā jānāti kāmānaṃ… cho đến… ānisaṃsa” (Khi biết các dục... cho đến... lợi ích), Ngài chỉ ra phương tiện để đạt được chỉ.

တတ္ထ ကာမာနန္တိ ဝတ္ထုကာမာနဉ္စ ကိလေသကာမာနဉ္စ. အဿာဒဉ္စ အဿာဒတောတိ ကာမေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ သုခသောမနဿသင်္ခါတံ အဿာဒံ အဿာဒတာယ အဿာဒမတ္တတော. အာဒီနဝန္တိ ‘‘အပ္ပဿာဒါ ကာမာ ဗဟုဒုက္ခာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၃၆) ဝုတ္တံ အာဒီနဝံ ဒေါသံ. နိဿရဏန္တိ ပဌမဇ္ဈာနံ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ကာမာနမေတံ နိဿရဏံ ယဒိဒံ နေက္ခမ္မ’’န္တိ (ဣတိဝု. ၇၂). ဩကာရန္တိ လာမကဘာဝံ. သံကိလေသန္တိ သံကိလိဿနံ. ကာမဟေတု ဟိ သတ္တာ သံကိလိဿန္တိ. ဝေါဒါနန္တိ ဝိသုဇ္ဈနံ. နေက္ခမ္မေ စ အာနိသံသန္တိ နီဝရဏပ္ပဟာနာဒိဂုဏဝိသေသယောဂံ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ ယထာဝုတ္တေ သမထေ သတိ. ယာ ဝီမံသာတိ ယာ ပညာ. ‘‘သမာဟိတော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ယထာဘူတံ ပဇာနာတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၇၁) ဟိ ဝုတ္တံ. ယထာ တဏှာသဟိတာဝ အဝိဇ္ဇာ သင်္ခါရာနံ ပစ္စယော, ဧဝံ အဝိဇ္ဇာသဟိတာဝ တဏှာ ဥပါဒါနာနံ ပစ္စယော. တာသု နိရုဒ္ဓါသု ဥပါဒါနာဒီနံ အဘာဝေါ ဧဝါတိ တဏှာအဝိဇ္ဇာပဟာနေန သကလဝဋ္ဋဒုက္ခနိရောဓံ ဒဿေန္တော ‘‘ဣမေသု ဒွီသု ဓမ္မေသု ပဟီနေသူ’’တိအာဒိမာဟ. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဝိသဘာဂသဘာဂဓမ္မာဝဋ္ဋနဝသေန နိဒ္ဓါရိတာနီတိ အဓိပ္ပာယော.

Trong đó, “kāmānaṃ” có nghĩa là của cả dục trần và dục phiền não. “Assādañca assādato” có nghĩa là vị ngọt, được gọi là lạc và hỷ, phát sinh duyên theo các dục, (thấy) như là vị ngọt, chỉ đơn thuần là vị ngọt. “Ādīnavaṃ” có nghĩa là sự nguy hiểm, lỗi lầm, được nói đến trong câu bắt đầu bằng “appassādā kāmā bahudukkhā” (Các dục có ít vị ngọt, nhiều khổ đau) (ma. ni. 1.236). “Nissaraṇaṃ” có nghĩa là sơ thiền. Điều này đã được nói: “kāmānametaṃ nissaraṇaṃ yadidaṃ nekkhammaṃ” (Đây là sự xuất ly khỏi các dục, tức là sự xuất gia) (itivu. 72). “Okāraṃ” có nghĩa là trạng thái thấp hèn. “Saṃkilesaṃ” có nghĩa là sự ô nhiễm. Vì chúng sanh bị ô nhiễm do nguyên nhân là dục. “Vodānaṃ” có nghĩa là sự thanh tịnh. “Nekkhamme ca ānisaṃsaṃ” có nghĩa là sự liên hệ với các phẩm chất đặc biệt như sự đoạn trừ các triền cái. “Tattha” có nghĩa là khi có sự định tĩnh (chỉ) ấy như đã nói. “Yā vīmaṃsā” có nghĩa là trí tuệ nào. Vì đã được nói: “Samāhito, bhikkhave, bhikkhu yathābhūtaṃ pajānātī” (Này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu có định, biết như thật) (saṃ. ni. 5.1071). Giống như vô minh cùng đi với ái là duyên cho các hành, cũng vậy ái cùng đi với vô minh là duyên cho các thủ. Khi hai pháp ấy được diệt, thì chỉ có sự không tồn tại của thủ, v.v. Do đó, để chỉ ra sự đoạn diệt của toàn bộ khổ đau trong vòng luân hồi qua việc đoạn trừ ái và vô minh, Ngài đã nói câu bắt đầu bằng “imesu dvīsu dhammesu pahīnesū” (Khi hai pháp này được đoạn trừ). Ý nghĩa là bốn chân lý này đã được xác định theo phương diện xoay chuyển các pháp tương đồng và không tương đồng.

ဧဝံ ဝေါဒါနပက္ခံ နိက္ခိပိတွာ တဿ ဝိသဘာဂဓမ္မဝသေန သဘာဂဓမ္မဝသေန စ အာဝဋ္ဋနံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သံကိလေသပက္ခံ နိက္ခိပိတွာ တဿ ဝိသဘာဂဓမ္မဝသေန သဘာဂဓမ္မဝသေန စ အာဝဋ္ဋနံ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာပိ မူလေ’’တိ ဂါထမာဟ. တဿတ္ထော – ယထာ နာမ ပတိဋ္ဌာဟေတုဘာဝေန မူလန္တိ လဒ္ဓဝေါဟာရေ ဘူမိဂတေ ရုက္ခဿ အဝယဝေ ဖရသုဆေဒါဒိအန္တရာယာဘာဝေန အနုပဒ္ဒဝေ တတော ဧဝ ဒဠှေ ထိရေ သတိ ခန္ဓေ ဆိန္နေပိ အဿတ္ထာဒိရုက္ခော ရုဟတိ, ဧဝမေဝ တဏှာနုသယသင်္ခါတေ အတ္တဘာဝရုက္ခဿ မူလေ မဂ္ဂဉာဏဖရသုနာ အနုပစ္ဆိန္နေ တယိဒံ ဒုက္ခံ ပုနပ္ပုနံ အပရာပရဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တတိ န နိရုဇ္ဈတီတိ. ကာမတဏှာဒိနိဝတ္တနတ္ထံ ‘‘ဘဝတဏှာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတဿ ဓမ္မဿ ပစ္စယောတိ ဧတဿ ဘဝတဏှာသင်္ခါတဿ ဓမ္မဿ ဘဝေသု အာဒီနဝပ္ပဋိစ္ဆာဒနာဒိဝသေန အဿာဒဂ္ဂဟဏဿ ပစ္စယော. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘သံယောဇနီယေသု, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိနော [Pg.107] တဏှာ ပဝဍ္ဎတီ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၅၇). တေနေဝါဟ – ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ ဟိ ဘဝတဏှာ’’တိ. ဣဓ သမထော ဝိပဿနာ စ မဂ္ဂသမာဓိ မဂ္ဂပညာ စ အဓိပ္ပေတာတိ အာဟ – ‘‘ယေန တဏှာနုသယံ သမူဟနတီ’’တိအာဒိ. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနီတိ ဝိသဘာဂသဘာဂဓမ္မာဝဋ္ဋနဝသေန နိဒ္ဓါရိတာနီတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

Như vậy, sau khi đã trình bày phần thanh tịnh và chỉ ra sự xoay chuyển của nó theo phương diện pháp tương đồng và không tương đồng, bây giờ, sau khi trình bày phần ô nhiễm, Ngài nói kệ “Yathāpi mūle” để chỉ ra sự xoay chuyển của nó theo phương diện pháp tương đồng và không tương đồng. Ý nghĩa của kệ đó là: Ví như khi một bộ phận của cây ở trong lòng đất, được gọi là “rễ” vì là nguyên nhân cho sự đứng vững của nó, không bị tổn hại, không có nguy hiểm như bị rìu chặt, và do đó vẫn chắc chắn, bền vững, thì dù thân cây bị chặt, cây như cây Assattha vẫn mọc lại; cũng vậy, khi gốc rễ của cây hữu thể, được gọi là ái tùy miên, không bị chặt đứt bởi chiếc rìu đạo tuệ, thì khổ này cứ sinh khởi hết lần này đến lần khác, nối tiếp nhau, không đoạn diệt. Để loại trừ ái dục, v.v., Ngài đã nói “bhavataṇhāyā” (do hữu ái). “Etassa dhammassa paccayo” có nghĩa là nó là duyên cho việc nắm bắt vị ngọt trong các cõi hữu bằng cách che đậy sự nguy hiểm, v.v., đối với pháp này được gọi là hữu ái. Điều này đã được nói: “saṃyojanīyesu, bhikkhave, dhammesu assādānupassino taṇhā pavaḍḍhatī” (Này các Tỳ khưu, đối với người thường quán vị ngọt trong các pháp thuộc về kiết sử, ái tăng trưởng) (saṃ. ni. 2.57). Chính vì lý do đó, Ngài nói: “avijjāpaccayā hi bhavataṇhā” (Vì hữu ái có duyên là vô minh). Ở đây, chỉ và quán, và đạo định và đạo tuệ được ngụ ý, do đó Ngài nói câu bắt đầu bằng “yena taṇhānusayaṃ samūhanatī” (Nhờ đó nhổ bật ái tùy miên). Bốn chân lý này đã được xác định theo phương diện xoay chuyển các pháp tương đồng và không tương đồng. Phần còn lại cũng theo cách đã nói.

ဣဒါနိ န ကေဝလံ နိဒ္ဓါရိတေဟေဝ ဝိသဘာဂသဘာဂဓမ္မေဟိ အာဝဋ္ဋနံ, အထ ခေါ ပါဠိအာဂတေဟိပိ တေဟိ အာဝဋ္ဋနံ အာဝဋ္ဋဟာရောတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏ’’န္တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ သဗ္ဗပါပဿာတိ သဗ္ဗာကုသလဿ. အကရဏန္တိ အနုပ္ပာဒနံ. ကုသလဿာတိ စတုဘူမကကုသလဿ. ဥပသမ္ပဒါတိ ပဋိလာဘော. သစိတ္တပရိယောဒါပနန္တိ အတ္တနော စိတ္တဝေါဒါနံ, တံ ပန အရဟတ္တေန ဟောတိ. ဣတိ သီလသံဝရေန သဗ္ဗပါပံ ပဟာယ သမထဝိပဿနာဟိ ကုသလံ သမ္ပာဒေတွာ အရဟတ္တဖလေန စိတ္တံ ပရိယောဒပေတဗ္ဗန္တိ ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသနံ ဩဝါဒေါ အနုသိဋ္ဌီတိ အယံ သင်္ခေပတ္ထော, ဝိတ္ထာရတော ပန အတ္ထော ပါဠိတော ဧဝ ဝိညာယတိ.

Bây giờ, để chỉ ra rằng Āvaṭṭahāra (phương pháp xoay chuyển) không chỉ là sự xoay chuyển với các pháp tương đồng và không tương đồng đã được xác định, mà đúng hơn, sự xoay chuyển với các pháp ấy như đã được truyền lại trong Thánh điển Pāli mới là Āvaṭṭahāra, Ngài nói kệ “Sabbapāpassa akaraṇaṃ” (Không làm mọi điều ác). Trong đó, “sabbapāpassa” có nghĩa là của tất cả các pháp bất thiện. “Akaraṇaṃ” có nghĩa là không làm cho phát sinh. “Kusalassa” có nghĩa là của thiện pháp thuộc bốn cõi. “Upasampadā” có nghĩa là sự thành tựu. “Sacittapariyodapanaṃ” có nghĩa là sự thanh lọc tâm của mình, và điều đó xảy ra nhờ vào quả A-la-hán. Như vậy, sau khi đã từ bỏ mọi điều ác qua sự thu thúc trong giới, đã thành tựu thiện pháp qua chỉ và quán, tâm cần được thanh lọc qua quả A-la-hán. Đây là lời giáo huấn, lời khuyên dạy, lời chỉ dạy của các vị Phật. Đây là ý nghĩa tóm tắt, còn ý nghĩa chi tiết thì phải được hiểu từ chính Thánh điển Pāli.

တတ္ထ ‘‘သဗ္ဗပါပံ နာမာ’’တိအာဒီသု ဒေါသသမုဋ္ဌာနန္တိ ဒေါသော သမုဋ္ဌာနမေဝ ဧတဿာတိ ဒေါသသမုဋ္ဌာနံ, န ဒေါသော ဧဝ သမုဋ္ဌာနန္တိ. လောဘသမုဋ္ဌာနာယပိ ပိသုဏဝါစာယ သမ္ဘဝတော. ကာယဒုစ္စရိတန္တိ ပဒံ အပေက္ခိတွာ ‘‘ဒေါသသမုဋ္ဌာန’’န္တိ နပုံသကနိဒ္ဒေသော. လောဘသမုဋ္ဌာနံ မောဟသမုဋ္ဌာနန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. သမ္ဖပ္ပလာပေါ ဥဒ္ဓစ္စစိတ္တေန ပဝတ္တယတီတိ အဓိပ္ပာယေန တဿ မောဟသမုဋ္ဌာနတာ ဝုတ္တာ.

Ở đây, trong các câu như "sabbapāpaṃ nāmā" (gọi là tất cả tội lỗi), câu "dosasamuṭṭhānaṃ" (do sân sanh khởi) có nghĩa là: "doso samuṭṭhānam eva etassa'ti dosasamuṭṭhānaṃ" (sân là nhân sanh của điều này, nên gọi là do sân sanh khởi), chứ không phải là "doso eva samuṭṭhānaṃ" (chỉ có sân là nhân sanh). Bởi vì lời nói hai lưỡi (pisuṇavācā) cũng có thể do tham sanh khởi (lobhasamuṭṭhānā). Dựa vào từ "kāyaduccaritaṃ" (thân ác hạnh), nên [từ dosasamuṭṭhānaṃ] được trình bày ở trung tánh là "dosasamuṭṭhānaṃ". Phương pháp này cũng tương tự đối với các trường hợp "lobhasamuṭṭhānaṃ" (do tham sanh khởi) và "mohasamuṭṭhānaṃ" (do si sanh khởi). Lời nói vô ích (samphappalāpa) được nói là do si sanh khởi (mohasamuṭṭhānatā) với ý nghĩa rằng nó được phát sanh bởi tâm phóng dật (uddhaccacitta).

ဧဝံ ဒုစ္စရိတအကုသလကမ္မပထကမ္မဝိဘာဂေန ‘‘သဗ္ဗပါပ’’န္တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တပါပံ ဝိဘဇိတွာ ဣဒါနိဿ အကုသလမူလဝသေန အဂတိဂမနဝိဘာဂမ္ပိ ဒဿေတုံ ‘‘အကုသလမူလ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အကုသလမူလံ ပယောဂံ ဂစ္ဆန္တန္တိ လောဘာဒိအကုသလာနိ ကာယဝစီပယောဂံ ဂစ္ဆန္တာနိ, ကာယဝစီပယောဂံ သမုဋ္ဌာပေန္တာနီတိ အတ္ထော. ဆန္ဒာတိ ဆန္ဒဟေတု. ယံ ဆန္ဒာ အဂတိံ ဂစ္ဆတိ, ဣဒံ လောဘသမုဋ္ဌာနန္တိ ဆန္ဒာ အဂတိံ ဂစ္ဆတီတိ ယဒေတံ အဂတိဂမနံ, ဣဒံ လောဘသမုဋ္ဌာနန္တိ. ဧဝံ သေသေသုပိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧတ္တာဝတာ ‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏ’’န္တိ ဧတ္ထ ပါပံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တဿ အကရဏံ ဒဿေန္တော ‘‘လောဘော…ပေ… ပညာယာ’’တိ တီဟိ ကုသလမူလေဟိ [Pg.108] တိဏ္ဏံ အကုသလမူလာနံ ပဟာနဝသေန သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ အနုပ္ပာဒနမာဟ. တထာ လောဘော ဥပေက္ခာယာတိအာဒိနာ ဗြဟ္မဝိဟာရေဟိ. တတ္ထ အရတိံ ဝူပသမေန္တီ မုဒိတာ တဿာ မူလဘူတံ မောဟံ ပဇဟတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ – ‘‘မောဟော မုဒိတာယ ပဟာနံ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆတီ’’တိ.

Như vậy, sau khi đã phân tích tội lỗi được nói đến trong câu "sabbapāpaṃ" (tất cả tội lỗi) bằng cách phân loại ác hạnh, bất thiện nghiệp lộ, và nghiệp, bây giờ để trình bày sự phân loại về thiên vị (agatigamana) theo phương diện các gốc rễ bất thiện (akusalamūla) của nó, câu bắt đầu bằng "akusalamūla" đã được nói đến. Ở đây, "akusalamūlaṃ payogaṃ gacchantaṃ" (gốc rễ bất thiện đi đến hành động) có nghĩa là các bất thiện như tham, v.v., đi đến hành động của thân và lời, tức là làm phát sanh hành động của thân và lời. "Chandā" nghĩa là do ái dục. "Yaṃ chandā agatiṃ gacchati, idaṃ lobhasamuṭṭhānaṃ" (việc đi đến thiên vị do ái dục, điều này do tham sanh khởi) có nghĩa là: việc đi đến thiên vị do ái dục này, điều này do tham sanh khởi. Ý nghĩa này cũng cần được hiểu tương tự trong các trường hợp còn lại. Đến đây, sau khi đã trình bày về tội lỗi trong câu "sabbapāpassa akaraṇaṃ" (không làm tất cả tội lỗi), bây giờ để trình bày về việc không làm điều đó, Ngài nói về việc không làm, không cho phát sanh tất cả tội lỗi bằng cách đoạn trừ ba gốc rễ bất thiện bởi ba gốc rễ thiện lành qua câu "lobho... paññāyā" (tham... bởi trí tuệ). Tương tự, bằng các phạm trú qua câu bắt đầu bằng "lobho upekkhāyā" (tham bởi xả). Ở đây, vì hỷ (muditā) làm lắng dịu sự không hoan hỷ (arati) nên đoạn trừ được si (moha) là gốc rễ của sự không hoan hỷ ấy, do đó đã nói rằng: "moho muditāya pahānaṃ abbhatthaṃ gacchati" (si bị đoạn trừ bởi hỷ).

၃၁. ဣဒါနိ အညေနပိ ပရိယာယေန ပါပံ တဿ အကရဏဉ္စ ဒဿေတွာ သေသပဒါနဉ္စ အတ္ထဝိဘာဝနမုခေန သဘာဂဝိသဘာဂဓမ္မာဝဋ္ဋနံ ဒဿေတုံ ‘‘သဗ္ဗပါပံ နာမ အဋ္ဌ မိစ္ဆတ္တာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အကိရိယာ အကရဏံ အနဇ္ဈာစာရောတိ တီဟိပိ ပဒေဟိ မိစ္ဆတ္တာနံ အနုပ္ပာဒနမေဝ ဝဒတိ. တထာ ကိရိယာ ကရဏံ အဇ္ဈာစာရောတိ တီဟိပိ ပဒေဟိ ဥပ္ပာဒနမေဝ ဝဒတိ. အဇ္ဈာစာရောတိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ အာစရဏံ. အတီတဿာတိ စိရကာလပ္ပဝတ္တိဝသေန ပုရာဏဿ. မဂ္ဂဿာတိ အရိယမဂ္ဂဿ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ပုရာဏမဂ္ဂံ ပုရာဏံ အဉ္ဇသန္တိ ခေါ အရိယဿေတံ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿ အဓိဝစန’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၆၅ အတ္ထတော သမာနံ). အတီတေန ဝါ ဝိပဿိနာ ဘဂဝတာ ယထာဓိဂတံ ဒေသိတဘာဝံ သန္ဓာယ ‘‘အတီတဿ မဂ္ဂဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝိပဿိနော ဟိ အယံ ဘဂဝတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသဂါထာတိ.

31. Bây giờ, sau khi đã trình bày về tội lỗi và việc không làm tội lỗi ấy bằng một phương pháp khác, để trình bày sự vận chuyển các pháp tương đồng và dị biệt (sabhāgavisabhāgadhammāvaṭṭanaṃ) qua việc làm rõ ý nghĩa của các câu còn lại, câu bắt đầu bằng "sabbapāpaṃ nāma aṭṭha micchattāni" (tất cả tội lỗi tức là tám tà tánh) đã được nói đến. "Akiriyā, akaraṇaṃ, anajjhācāro" (không hành động, không làm, không thực hành sai trái) – cả ba từ này đều chỉ sự không cho phát sanh các tà tánh. Tương tự, "kiriyā, karaṇaṃ, ajjhācāro" (hành động, làm, thực hành) – cả ba từ này đều chỉ sự làm cho phát sanh. "Ajjhācāro" nghĩa là thực hành sau khi đã quyết tâm. "Atītassa" (của quá khứ) nghĩa là của thời xưa, do đã diễn ra trong một thời gian dài. "Maggassa" (của con đường) nghĩa là của Thánh đạo. Điều này đã được nói: "Con đường xưa, lối mòn xưa, đây quả là tên gọi của Thánh đạo Tám ngành của bậc Thánh". Hoặc, "atītassa maggassa" (của con đường quá khứ) được nói với ý chỉ rằng nó đã được thuyết giảng bởi Đức Thế Tôn Vipassī trong quá khứ đúng như Ngài đã chứng ngộ. Bởi vì đây là bài kệ đọc giới bổn (pātimokkha) của Đức Thế Tôn Vipassī, bậc Chánh Đẳng Giác.

ယံ ပဋိဝေဓေနာတိ ယဿ ပရိညာဘိသမယေန. ယံ ပရိယောဒါပိတံ, အယံ နိရောဓောတိ ယဒိပိ အသင်္ခတာ ဓာတု ကေနစိ သံကိလေသေန န သံကိလိဿတိ, အဓိဂစ္ဆန္တဿ ပန ပုဂ္ဂလဿ ဝသေန ဧဝံ ဝုတ္တံ. တဿ ဟိ ယာဝ သံကိလေသာ န ဝိဂစ္ဆန္တိ, တာဝ အသင်္ခတာ ဓာတု အပရိယောဒပိတာတိ ဝုစ္စတိ. ယထာ နိဗ္ဗာနာဓိဂမေန ယေ ခန္ဓာ ဝူပသမေတဗ္ဗာ, တေသံ သေသဘာဝေန အသေသဘာဝေန စ ‘‘သဥပါဒိသေသာ’’တိ စ, ‘‘အနုပါဒိသေသာ’’တိ စ ဝုစ္စတိ, ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

"Yaṃ paṭivedhena" (bởi sự chứng ngộ cái nào) nghĩa là bởi sự liễu tri và chứng ngộ cái ấy (yassa pariññābhisamayena). "Yaṃ pariyodāpitaṃ, ayaṃ nirodho" (cái nào được làm cho trong sạch, đây là sự diệt) – mặc dù pháp vô vi (asaṅkhatā dhātu) không bị ô nhiễm bởi bất kỳ phiền não nào, nhưng câu này được nói theo phương diện của người chứng đắc. Bởi vì, đối với người ấy, chừng nào các phiền não chưa được loại trừ, chừng đó pháp vô vi được gọi là chưa được làm cho trong sạch. Giống như, tùy theo việc các uẩn cần được làm cho an tịnh bởi sự chứng ngộ Niết-bàn có còn sót lại hay không còn sót lại, mà được gọi là "hữu dư y" (saupādisesā) và "vô dư y" (anupādisesā). Sự thành tựu này cần được hiểu như vậy.

ဣမာနိ ပါဠိအာဂတဓမ္မာနံ သဘာဂဝိသဘာဂဓမ္မာဝဋ္ဋနဝသေန နိဒ္ဓါရိတာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပုနပိ ပါဠိအာဂတဓမ္မာနံ သဘာဂဝိသဘာဂဓမ္မာဝဋ္ဋနေန အာဝဋ္ဋဟာရံ ဒဿေတုံ ‘‘ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတီ’’တိ ဂါထမာဟ. တဿာ ပဒတ္ထော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တော ဧဝ. ဓမ္မောတိ ပုညဓမ္မော ဣဓာဓိပ္ပေတော. တံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ဓမ္မော နာမ ဒုဝိဓော ဣန္ဒြိယသံဝရော မဂ္ဂေါ စာ’’တိ အာဟ. ဣန္ဒြိယသံဝရသီသေန စေတ္ထ သဗ္ဗမ္ပိ သီလံ ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ[Pg.109]. သဗ္ဗာ ဥပပတ္တိယော ဒုဂ္ဂတိ ဒုက္ခဒုက္ခတာဒိယောဂေန ဒုက္ခာ ဂတိယောတိ ကတွာ. ယထာဝုတ္တေ ဒုဝိဓေ ဓမ္မေ ပဌမော ဓမ္မော ယထာ သုစိဏ္ဏော ဟောတိ, ယတော စ သော ရက္ခတိ, ယတ္ထ စ ပတိဋ္ဌာပေတိ, တံ သဗ္ဗံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ယာ သံဝရသီလေ အခဏ္ဍကာရိတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဣဒါနိ တဿ ဓမ္မဿ အပါယတော ရက္ခဏေ ဧကန္တိကဘာဝံ ဝိဘာဝေတုံ ဂါမဏိသံယုတ္တေ (သံ. နိ. ၄.၃၅၈) အသိဗန္ဓကပုတ္တသုတ္တံ အာဘတံ.

Bốn chân lý này đã được xác định theo phương diện vận chuyển các pháp tương đồng và dị biệt của các pháp được đề cập trong Pāli. Một lần nữa, để trình bày phương pháp vận chuyển (āvaṭṭahāra) bằng cách vận chuyển các pháp tương đồng và dị biệt của các pháp được đề cập trong Pāli, Ngài đã nói bài kệ "dhammo have rakkhati" (Pháp thật sự hộ trì). Ý nghĩa từng từ của bài kệ đó đã được nói ở trước. "Dhammo" (Pháp) ở đây được hiểu là thiện pháp. Để phân tích và trình bày điều đó, Ngài nói: "Pháp có hai loại: sự phòng hộ các căn và Đạo". Cần phải hiểu rằng ở đây, qua từ "sự phòng hộ các căn" (indriyasaṃvarasīla), tất cả giới đều được bao gồm. Tất cả các cảnh giới tái sanh (upapattiyo) được gọi là ác thú (duggati) vì chúng là nơi đến của khổ (dukkhā gatiyo) do liên quan đến khổ khổ (dukkhadukkhatā), v.v. Để trình bày tất cả về cách pháp đầu tiên trong hai loại pháp đã nói được thực hành tốt, nó hộ trì khỏi điều gì, và nó thiết lập ở đâu, câu bắt đầu bằng "tattha yā saṃvarasīle akhaṇḍakāritā" (ở đây, việc thực hành không gián đoạn trong giới phòng hộ) đã được nói đến. Bây giờ, để làm rõ tính chất chắc chắn của việc pháp ấy hộ trì khỏi cõi dữ (apāya), kinh Asibandhakaputta trong Tương Ưng Bộ Làng (Gāmaṇisaṃyutta) đã được trích dẫn.

တတ္ထ ဧဝန္တိ ပကာရေန. စ-သဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနေ, ဣမိနာပိ ပကာရေန အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပာယော. အသိဗန္ဓကပုတ္တောတိ အသိဗန္ဓကဿ နာမ ပုတ္တော. ဂါမေ ဇေဋ္ဌကတာယ ဂါမဏီ. ပစ္ဆာဘူမကာတိ ပစ္ဆာဘူမိဝါသိနော. ကာမဏ္ဍလုကာတိ သကမဏ္ဍလုနော. သေဝါလမာလိကာတိ ပါတောဝ ဥဒကတော သေဝါလဉ္စေဝ ဥပ္ပလာဒီနိ စ ဂဟေတွာ ဥဒကသုဒ္ဓိဘာဝဇာနနတ္ထံ မာလံ ကတွာ ပိဠန္ဓနကာ. ဥဒကောရောဟကာတိ သာယံ ပါတံ ဥဒကံ ဩရောဟဏကာ. ဥယျာပေန္တီတိ ဥပရိယာပေန္တိ. သညာပေန္တီတိ သမ္မာ ယာပေန္တိ. သဂ္ဂံ နာမ ဩက္ကာမေန္တီတိ ပရိဝါရေတွာ ဌိတာဝ ‘‘ဂစ္ဆ, ဘော, ဗြဟ္မလောကံ, ဂစ္ဆ, ဘော, ဗြဟ္မလောက’’န္တိ ဝဒန္တာ သဂ္ဂံ ပဝေသေန္တိ.

Ở đây, "evaṃ" có nghĩa là "theo cách". Từ "ca" có nghĩa là "tổng hợp", ý muốn nói: "ý nghĩa này cũng cần được biết theo cách này". "Asibandhakaputta" là con trai của người tên Asibandhaka. Ông được gọi là "gāmaṇī" (trưởng làng) vì là người đứng đầu trong làng. "Pacchābhūmakā" là những người sống ở vùng Pacchābhūmi. "Kāmaṇḍalukā" là những người có bình nước của riêng mình. "Sevālamālikā" là những người vào buổi sáng sớm lấy rong rêu và hoa sen, v.v., từ dưới nước, kết thành vòng hoa để cho biết sự trong sạch của nước rồi đeo lên. "Udakorohakā" là những người đi xuống nước vào buổi tối và buổi sáng. "Uyyāpenti" nghĩa là họ đưa lên trên. "Saññāpenti" nghĩa là họ đưa đi một cách đúng đắn. "Saggaṃ nāma okkāmenti" (họ đưa xuống cõi trời) nghĩa là họ đứng vây quanh và nói: "Này ông, hãy đi đến cõi Phạm thiên! Này ông, hãy đi đến cõi Phạm thiên!", rồi đưa vào cõi trời.

အနုပရိသက္ကေယျာတိ အနုပရိဂစ္ဆေယျ. ဥမ္မုဇ္ဇာတိ ဥဋ္ဌဟ. ဥပ္လဝါတိ ဇလဿ ဥပရိပ္လဝ. ထလမုပ္လဝါတိ ထလံ အဘိရုဟ. တတြ ယာဿာတိ တတြ ယံ အဿ, ယံ ဘဝေယျ. သက္ခရကဌလန္တိ သက္ခရာ ဝါ ကဌလာ ဝါ. သာ အဓောဂါမီ အဿာတိ သာ အဓော ဂစ္ဆေယျ, ဟေဋ္ဌာဂါမီ ဘဝေယျ. အဓော ဂစ္ဆေယျာတိ ဟေဋ္ဌာ ဂစ္ဆေယျ. မဂ္ဂဿာတိ အရိယမဂ္ဂဿ. တိက္ခတာတိ တိခိဏတာ. သာ စ ခေါ န သတ္ထကဿ ဝိယ နိသိတကရဏတာ, အထ ခေါ ဣန္ဒြိယာနံ ပဋုဘာဝေါတိ ဒဿေတုံ ‘‘အဓိမတ္တတာ’’တိ အာဟ. နနု စ အရိယမဂ္ဂေါ အတ္တနာ ပဟာတဗ္ဗကိလေသေ အနဝသေသံ သမုစ္ဆိန္ဒတီတိ အတိခိဏော နာမ နတ္ထီတိ? သစ္စမေတံ, တထာပိ နော စ ခေါ ‘‘ယထာ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တဿာ’’တိ ဝစနတော သဒ္ဓါဝိမုတ္တဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တာနံ ကိလေသပ္ပဟာနံ ပတိ အတ္ထိ ကာစိ ဝိသေသမတ္တာတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ. အယံ ပန ဝိသေသော န ဣဓာဓိပ္ပေတော, သဗ္ဗုပပတ္တိသမတိက္ကမနဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ယသ္မာ ပန အရိယမဂ္ဂေန ဩဓိသော ကိလေသာ ပဟီယန္တိ, တဉ္စ နေသံ တထာပဟာနံ မဂ္ဂဓမ္မေသု ဣန္ဒြိယာနံ [Pg.110] အပါဋဝပါဋဝတရပါဋဝတမဘာဝေန ဟောတီတိ ယော ဝဇိရူပမဓမ္မေသု မတ္ထကပ္ပတ္တာနံ အဂ္ဂမဂ္ဂဓမ္မာနံ ပဋုတမဘာဝေါ. အယံ ဣဓ မဂ္ဂဿ တိက္ခတာတိ အဓိပ္ပေတာ. တေနေဝါဟ – ‘‘အယံ ဓမ္မော သုစိဏ္ဏော သဗ္ဗာဟိ ဥပပတ္တီဟိ ရက္ခတီ’’တိ. ‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿာ’’တိအာဒိနာ သုတ္တန္တရေန (ဥဒါ. ၃၂) သုဂတိသညိတာနမ္ပိ ဥပပတ္တီနံ ဒုဂ္ဂတိဘာဝံ သာဓေတိ.

Anuparisakkeyyāti nghĩa là anuparigaccheyya (nên đi theo sau). Ummujjāti nghĩa là uṭṭhaha (hãy nổi lên). Uplavāti nghĩa là jalassa upariplava (hãy nổi trên mặt nước). Thalamuplavāti nghĩa là thalaṃ abhiruha (hãy đi lên bờ). Tatra yāssāti nghĩa là tatra yaṃ assa, yaṃ bhaveyya (ở đó, cái gì có thể có, cái gì có thể là). Sakkharakaṭhalanti nghĩa là sakkharā vā kaṭhalā vā (sỏi hay mảnh sành). Sā adhogāmī assāti nghĩa là sā adho gaccheyya, heṭṭhāgāmī bhaveyya (nó nên đi xuống dưới, nó có thể đi xuống dưới). Adho gaccheyyāti nghĩa là heṭṭhā gaccheyya (nên đi xuống dưới). Maggassāti nghĩa là ariyamaggassa (của thánh đạo). Tikkhatāti nghĩa là tikhiṇatā (sự sắc bén). Và sự sắc bén ấy không phải là do mài giũa như sự sắc bén của dao, mà là sự nổi bật của các căn. Để chỉ rõ điều này, ngài nói ‘adhimattatā’ (sự vượt trội). Chẳng phải thánh đạo tự mình đoạn trừ không còn dư sót các phiền não cần phải đoạn trừ, nên không có cái gọi là không sắc bén sao? Lời này đúng. Tuy nhiên, do câu ‘yathā diṭṭhippattassā’ (như của vị kiến đáo), có thể nói rằng đối với sự đoạn trừ phiền não của các vị tín giải thoát và kiến đáo, có một sự khác biệt nào đó. Nhưng sự khác biệt này không được chủ trương ở đây, vì sự vượt qua tất cả các sanh thú được chủ trương. Bởi vì các phiền não được đoạn trừ có giới hạn bởi thánh đạo, và sự đoạn trừ như vậy của chúng xảy ra do các căn trong các pháp đạo không nổi bật, nổi bật hơn, và nổi bật nhất, cho nên sự nổi bật nhất của các pháp tối thượng đạo đã đạt đến đỉnh cao trong các pháp ví như kim cương, đây được chủ trương là sự sắc bén của đạo ở đây. Chính vì thế, ngài nói: ‘Pháp này được thực hành tốt sẽ hộ trì khỏi tất cả các sanh thú’. Bằng một kinh khác bắt đầu bằng ‘tasmā rakkhitacittassā’ (Ud. 32), ngài chứng minh trạng thái khổ thú của cả những sanh thú được gọi là thiện thú.

၃၂. ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တဿ ဓမ္မဿ ဝိသဘာဂဓမ္မာနံ တဏှာဝိဇ္ဇာဒီနံ သဘာဂဓမ္မာနဉ္စ သမထဝိပဿနာဒီနံ နိဒ္ဓါရဏဝသေန အာဝဋ္ဋဟာရံ ယောဇေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ဒုဂ္ဂတီနံ ဟေတု တဏှာ စ အဝိဇ္ဇာ စာ’’တိအာဒိမာဟ. တံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယတ္တာ သုဝိညေယျမေဝ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဗြဟ္မစရိယန္တိ ဣဒံ အရိယံ သမထဝိပဿနာသင်္ခါတံ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယန္တိ ဝုစ္စတိ. ယံ ရက္ခတီတိ သဗ္ဗာဟိ ဒုဂ္ဂတီဟိ ရက္ခန္တဿ အရိယမဂ္ဂဿ အာရမ္မဏဘူတော နိရောဓော ရက္ခန္တော ဝိယ ဝုတ္တော, နိမိတ္တဿ ကတ္တုဘာဝေန ဥပစရိတတ္တာ. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဝိသဘာဂသဘာဂဓမ္မာဝဋ္ဋနဝသေန နိဒ္ဓါရိတာနီတိ အဓိပ္ပာယော.

32. Bây giờ, để chỉ ra āvaṭṭahāra (phương pháp luân chuyển) bằng cách kết hợp nó theo cách xác định các pháp đối nghịch như ái và vô minh, và các pháp tương ưng như chỉ và quán, của pháp đã được nói đến, ngài nói câu bắt đầu bằng ‘tattha duggatīnaṃ hetu taṇhā ca avijjā cā’ (ở đó, nhân của các khổ thú là ái và vô minh). Lời nói đó, vì là phương pháp đã được nói trước đây, nên rất dễ hiểu. Idaṃ vuccati brahmacariyanti nghĩa là idaṃ ariyaṃ samathavipassanāsaṅkhātaṃ maggabrahmacariyanti vuccati (Pháp này, được gọi là chỉ và quán, được gọi là phạm hạnh của đạo). Yaṃ rakkhatīti: sự diệt (nirodho), là đối tượng của thánh đạo vốn hộ trì khỏi tất cả các khổ thú, được nói như là đang hộ trì, vì đối tượng (nimitta) được dùng theo nghĩa ẩn dụ như là tác nhân (kattu). Ý nghĩa là: Bốn chân lý này đã được xác định theo cách luân chuyển các pháp đối nghịch và các pháp tương ưng.

အာဝဋ္ဋဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về phân tích Āvaṭṭahāra đã kết thúc.

၈. ဝိဘတ္တိဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

8. Phần giải thích về phân tích Vibhattihāra

၃၃. တတ္ထ ကတမော ဝိဘတ္တိဟာရောတိ ဝိဘတ္တိဟာရဝိဘင်္ဂေါ. တတ္ထ ဓမ္မဝိဘတ္တိဘူမိဝိဘတ္တိပဒဋ္ဌာနဝိဘတ္တီတိ တိဝိဓာ ဝိဘတ္တိ. တာသု ယသ္မာ ဓမ္မေသု ဝိဘာဂတော နိဒ္ဒိဋ္ဌေသု တတ္ထ လဗ္ဘမာနော ဘူမိဝိဘာဂေါ ပဒဋ္ဌာနဝိဘာဂေါ စ နိဒ္ဒိသိယမာနော သုဝိညေယျော ဟောတိ, တသ္မာ ဓမ္မဝိဘတ္တိံ တာဝ နိဒ္ဒိသန္တော သောဠသဝိဓေ ပဋ္ဌာနေ ယေသံ သုတ္တာနံ ဝသေန ဝိသေသတော ဝိဘဇိတဗ္ဗာ, တာနိ သုတ္တာနိ ဒဿေတုံ ‘‘ဒွေ သုတ္တာနိ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဝါသနာ ပုညဘာဝနာ, တဿာ ဘာဂေါ ကောဋ္ဌာသော ဝါသနာဘာဂေါ, တဿ ဟိတန္တိ ဝါသနာဘာဂိယံ, သုတ္တံ. နိဗ္ဗိဇ္ဈနံ လောဘက္ခန္ဓာဒီနံ ပဒါလနံ နိဗ္ဗေဓော, တဿ ဘာဂေါတိ သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ. ယသ္မိံ သုတ္တေ တီဏိ ပုညကိရိယဝတ္ထူနိ ဒေသိတာနိ, တံ သုတ္တံ ဝါသနာဘာဂိယံ. ယသ္မိံ ပန သေက္ခာသေက္ခာ ဒေသိတာ, တံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ. အယဉ္စ အတ္ထော ပါဠိယံယေဝ အာဂမိဿတိ.

33. Câu bắt đầu bằng ‘Tattha katamo vibhattihāroti’ là phần phân tích Vibhattihāra. Ở đó, sự phân tích có ba loại: phân tích pháp, phân tích địa, và phân tích nền tảng. Trong ba loại đó, bởi vì khi các pháp được chỉ ra một cách phân chia, thì sự phân tích địa và sự phân tích nền tảng có được ở đó, khi được chỉ ra, sẽ dễ hiểu. Do đó, trước tiên, khi chỉ ra sự phân tích pháp, để chỉ ra những kinh mà theo đó cần phải phân tích một cách đặc biệt trong mười sáu loại nền tảng, đã được nói rằng: ‘Có hai kinh: vāsanābhāgiya và nibbedhabhāgiya’. Ở đó, vāsanā là sự tu tập phước báu (puññabhāvanā). Phần (bhāgo koṭṭhāso) của nó là vāsanābhāga. Thích hợp (hitaṃ) cho phần đó là vāsanābhāgiyaṃ, (kinh). Sự xuyên thủng (nibbijjhanaṃ), sự phá vỡ (padālanaṃ) các uẩn tham v.v... là nibbedho. Phần (bhāgo) của nó... phần còn lại tương tự như trước. Kinh nào trong đó ba vật sự phước báu được thuyết giảng, kinh đó là vāsanābhāgiya. Nhưng kinh nào trong đó các pháp hữu học và vô học được thuyết giảng, kinh đó là nibbedhabhāgiya. Và ý nghĩa này sẽ xuất hiện trong chính tạng Pāli.

ပုညဘာဂိယာတိ [Pg.111] ပုညဘာဂေ ဘဝါ. တထာ ဖလဘာဂိယာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဖလန္တိ ပန သာမညဖလံ. သံဝရသီလန္တိ ပါတိမောက္ခသံဝရော, သတိသံဝရော, ဉာဏသံဝရော, ခန္တိသံဝရော, ဝီရိယသံဝရောတိ ပဉ္စ သံဝရာ သံဝရသီလံ. ပဟာနသီလန္တိ တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ, ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ, သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနံ, ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနံ, နိဿရဏပ္ပဟာနန္တိ ပဉ္စပ္ပဟာနာနိ. တေသု နိဿရဏပ္ပဟာနဝဇ္ဇာနံ ပဟာနာနံ ဝသေန ပဟာနသီလံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သောတိ ယော ဝါသနာဘာဂိယသုတ္တသမ္ပဋိဂ္ဂါဟကော, သော. တေန ဗြဟ္မစရိယေနာတိ တေန သံဝရသီလသင်္ခါတေန သေဋ္ဌစရိယေန ကာရဏဘူတေန ဗြဟ္မစာရီ ဘဝတိ. ဧတ္ထ စ အဋ္ဌသမာပတ္တိဗြဟ္မစရိယဿ န ပဋိက္ခေပေါ, ကေစိ ပန ‘‘တေနေဝ ဗြဟ္မစရိယေနာ’’တိ ပဌန္တိ, တေသံ မတေန သိယာ တဿ ပဋိက္ခေပေါ.

Puññabhāgiyāti nghĩa là puññabhāge bhavā (hạnh phát sinh trong phần phước báu). Tương tự, nên hiểu phalabhāgiyā. Nhưng phala là sāmaññaphalaṃ (quả Sa-môn). Saṃvarasīlanti: saṃvarasīlaṃ là năm sự thu thúc: pātimokkhasaṃvaro (biệt giải thoát thu thúc), satisaṃvaro (niệm thu thúc), ñāṇasaṃvaro (trí thu thúc), khantisaṃvaro (nhẫn thu thúc), vīriyasaṃvaro (tinh tấn thu thúc). Pahānasīlanti: pahānasīlaṃ là năm sự đoạn trừ: tadaṅgappahānaṃ (đoạn trừ bằng chi phần), vikkhambhanappahānaṃ (đoạn trừ bằng chế ngự), samucchedappahānaṃ (đoạn trừ bằng cắt đứt), paṭippassaddhippahānaṃ (đoạn trừ bằng khinh an), nissaraṇappahānaṃ (đoạn trừ bằng xuất ly). Trong năm sự đoạn trừ đó, nên hiểu pahānasīlaṃ theo cách của các sự đoạn trừ ngoại trừ nissaraṇappahāna. Soti: so là người nào tiếp nhận kinh vāsanābhāgiya. Tena brahmacariyenāti: Bằng phạm hạnh đó (tena seṭṭhacariyena), tức là saṃvarasīla (giới thu thúc), là nguyên nhân, người ấy trở thành người sống phạm hạnh (brahmacārī bhavati). Và ở đây, không có sự bác bỏ phạm hạnh của tám thiền chứng. Nhưng một số vị đọc là ‘teneva brahmacariyenā’ (chỉ bằng phạm hạnh đó), theo quan điểm của họ, có thể có sự bác bỏ phạm hạnh ấy.

ပဟာနသီလေ ဌိတောတိ သမုစ္ဆေဒပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနာနံ ဝသေန ပဟာနသီလေ ဌိတော. တေန ဗြဟ္မစရိယေနာတိ တေန ပဟာနသီလေန ဝိသေသဘူတေန မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယေန. ယေ ပန ‘‘တေနေဝ ဗြဟ္မစရိယေနာ’’တိ ပဌန္တိ, တေသံ အယံ ပါဌော ‘‘ဝါသနာဘာဂိယံ နာမ သုတ္တံ ဒါနကထာ, သီလကထာ, သဂ္ဂကထာ, ပုညဝိပါကကထာ’’တိ. ယေ ပန ‘‘တေန ဗြဟ္မစရိယေနာ’’တိ ပဌန္တိ, တေသံ အယံ ပါဌော – ‘‘ဝါသနာဘာဂိယံ နာမ သုတ္တံ ဒါနကထာ, သီလကထာ, သဂ္ဂကထာ ကာမာနံ အာဒီနဝေါ နေက္ခမ္မေ အာနိသံသော’’တိ. တတ္ထ ကတမော ပါဌော ယုတ္တတရောတိ? ပစ္ဆိမော ပါဌောတိ နိဋ္ဌံ ဂန္တဗ္ဗံ. ယသ္မာ ‘‘နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ နာမ သုတ္တံ ယာ စတုသစ္စပ္ပကာသနာ’’တိ ဝက္ခတိ, န ဟိ မဟာထေရော သာဝသေသံ ကတွာ ဓမ္မံ ဒေသေသီတိ.

Pahānasīle ṭhitoti: pahānasīle ṭhito (an trú trong giới đoạn trừ) theo cách của samucchedappahāna (đoạn trừ bằng cắt đứt) và paṭippassaddhippahāna (đoạn trừ bằng khinh an). Tena brahmacariyenāti: Bằng phạm hạnh của đạo đó (tena maggabrahmacariyena), là pahānasīla (giới đoạn trừ) đặc biệt. Những vị nào đọc là ‘teneva brahmacariyenā’, bản văn của họ là: ‘Kinh tên là vāsanābhāgiya là bài thuyết về bố thí, về giới, về cõi trời, về quả báo của phước báu’. Những vị nào đọc là ‘tena brahmacariyenā’, bản văn của họ là: ‘Kinh tên là vāsanābhāgiya là bài thuyết về bố thí, về giới, về cõi trời, sự nguy hại của các dục, lợi ích của sự xuất ly’. Ở đó, bản văn nào hợp lý hơn? Nên đi đến kết luận rằng bản văn sau hợp lý hơn. Bởi vì sẽ nói rằng: ‘Kinh tên là nibbedhabhāgiya là sự tuyên thuyết về bốn chân lý’. Vì rằng vị Đại Trưởng lão không thuyết pháp một cách còn sót lại.

‘‘နတ္ထိ ပဇာနနာ’’တိအာဒိနာ ဥဘိန္နံ သုတ္တာနံ သာတိသယံ အသင်္ကရကာရဏံ ဒဿေတိ. တတ္ထ ပဇာနနာတိ အရိယမဂ္ဂဿ ပဒဋ္ဌာနဘူတာ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဝိပဿနာပညာ. ဣမာနိ စတ္တာရိ သုတ္တာနီတိ ဣမေသံ သုတ္တာနံ ဝါသနာဘာဂိယနိဗ္ဗေဓဘာဂိယာနံ ဝက္ခမာနာနဉ္စ သံကိလေသဘာဂိယအသေက္ခဘာဂိယာနံ ဝသေန စတ္တာရိ သုတ္တာနိ. ဒေသနာယာတိ ဒေသနာနယေန. သဗ္ဗတော ဝိစယေန ဟာရေန ဝိစိနိတွာတိ သဗ္ဗတောဘာဂေန ဧကာဒသသု ဌာနေသု ပက္ခိပိတွာ ဝိစယေန ဟာရေန ဝိစိနိတွာ. ‘‘ယုတ္တိဟာရေန ယောဇေတဗ္ဗာနီ’’တိ ဧတေန ဝိစယဟာရယုတ္တိဟာရာ ဝိဘတ္တိဟာရဿ ပရိကမ္မဋ္ဌာနန္တိ ဒဿေတိ. ‘‘ယာဝတိကာ ဉာဏဿ ဘူမီ’’တိ ဣမိနာ ဝိဘတ္တိဟာရဿ မဟာဝိသယတံ ဒဿေတိ.

Bằng (câu) bắt đầu là: “Không có sự tuệ tri”, (chú giải) chỉ ra nguyên nhân không pha trộn một cách vượt trội của hai bài kinh. Trong đó, pajānanā là tuệ quán minh sát vuṭṭhānagāminī vốn là nền tảng của thánh đạo. (Cụm từ) “bốn bài kinh này” (có nghĩa là) do năng lực của những bài kinh này là vāsanābhāgiya và nibbedhabhāgiya, và của những (bài kinh) sẽ được nói đến là saṃkilesabhāgiya và asekhabhāgiya, nên (có) bốn bài kinh. (Từ) desanāya là theo phương pháp thuyết giảng. (Cụm từ) “sau khi đã thẩm xét bằng vicayahāra một cách toàn diện” (có nghĩa là) sau khi đặt vào mười một trường hợp bằng mọi phương diện rồi thẩm xét bằng vicayahāra. Bằng câu này: “nên được kết hợp bằng yuttihāra”, (chú giải) chỉ ra rằng vicayahāra và yuttihāra là giai đoạn chuẩn bị của vibhattihāra. Bằng câu này: “phạm vi của trí tuệ là chừng nào”, (chú giải) chỉ ra phạm vi rộng lớn của vibhattihāra.

၃၄. ဧဝံ [Pg.112] ဝါသနာဘာဂိယနိဗ္ဗေဓဘာဂိယဘာဝေဟိ ဓမ္မေ ဧကဒေသေန ဝိဘဇိတွာ ဣဒါနိ တေသံ ကိလေသဘာဂိယအသေက္ခဘာဂိယဘာဝေဟိ သာဓာရဏာသာဓာရဏဘာဝေဟိ ဝိဘဇိတုံ ‘‘တတ္ထ ကတမေ ဓမ္မာ သာဓာရဏာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ကတမေ ဓမ္မာတိ ကတမေ သဘာဝဓမ္မာ. သာဓာရဏာတိ အဝိသိဋ္ဌာ, သမာနာတိ အတ္ထော. ဒွေ ဓမ္မာတိ ဒုဝေ ပကတိယော. ပကတိအတ္ထော ဟိ အယံ ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဇာတိဓမ္မာနံ သတ္တာန’’န္တိအာဒီသု (ပဋိ. မ. ၁.၃၃) ဝိယ. နာမသာဓာရဏာတိ နာမေန သာဓာရဏာ, ကုသလာကုသလာတိ သမာနနာမာတိ အတ္ထော. ဝတ္ထုသာဓာရဏာတိ ဝတ္ထုနာ နိဿယေန သာဓာရဏာ, ဧကသန္တတိပတိတတာယ သမာနဝတ္ထုကာတိ အတ္ထော. ဝိသေသတော သံကိလေသပက္ခေ ပဟာနေကဋ္ဌာ နာမသာဓာရဏာ, သဟဇေကဋ္ဌာ ဝတ္ထုသာဓာရဏာ. အညမ္ပိ ဧဝံ ဇာတိယန္တိ ကိစ္စပစ္စယပဋိပက္ခာဒီဟိ သမာနံ သင်္ဂဏှာတိ. မိစ္ဆတ္တနိယတာနံ အနိယတာနန္တိ ဣဒံ ပုထုဇ္ဇနာနံ ဥပလက္ခဏံ. တသ္မာ သဿတဝါဒါ ဥစ္ဆေဒဝါဒါတိ အာဒိကော သဗ္ဗော ပုထုဇ္ဇနဘေဒေါ အာဟရိတွာ ဝတ္တဗ္ဗော. ဒသနပ္ပဟာတဗ္ဗာ ကိလေသာ သာဓာရဏာ မိစ္ဆတ္တနိယတာနံ အနိယတာနံ ဧဝ စ သမ္ဘဝတော သမ္မတ္တနိယတာနံ အသမ္ဘဝတော စ. ဣမိနာ နယေန သေသပဒေသုပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

34. Như vậy, sau khi đã phân chia các pháp một phần bằng các trạng thái vāsanābhāgiya và nibbedhabhāgiya, bây giờ để phân chia các pháp ấy bằng các trạng thái saṃkilesabhāgiya và asekhabhāgiya, bằng các trạng thái sādhāraṇa và asādhāraṇa, (đoạn văn) bắt đầu là: “Trong đó, những pháp nào là sādhāraṇa (phổ thông)” đã được bắt đầu. Trong đó, (câu) “những pháp nào” là những pháp có tự tánh nào. (Từ) sādhāraṇā có nghĩa là không khác biệt, tương đồng. (Cụm từ) “hai pháp” là hai bản chất. Vì từ “dhamma” này có nghĩa là bản chất, giống như trong (câu) bắt đầu là: “đối với các chúng sanh có bản chất sanh”. (Từ) nāmasādhāraṇā là chung về danh xưng, có nghĩa là có cùng danh xưng là thiện, bất thiện. (Từ) vatthusādhāraṇā là chung về vật làm nơi nương, có nghĩa là có cùng vật làm nơi nương do sự hiện hữu trong cùng một dòng tương tục. Đặc biệt, trong phe phiền não, các pháp có cùng một chỗ đứng về phương diện đoạn trừ là nāmasādhāraṇā (chung về danh xưng), các pháp có cùng một chỗ đứng về phương diện đồng sanh là vatthusādhāraṇā (chung về vật). (Câu) “cũng vậy, các pháp khác về loại” bao gồm (pháp) tương đồng về phận sự, duyên, đối nghịch, v.v. Câu này: “của những người tà định và bất định” là sự biểu thị cho các phàm nhân. Do đó, tất cả sự phân loại phàm nhân bắt đầu là người theo thường kiến, đoạn kiến nên được mang đến và nói đến. Các phiền não cần được đoạn trừ bằng kiến đạo là sādhāraṇā (phổ thông) vì có thể có ở những người tà định và bất định, và vì không thể có ở những người chánh định. Theo phương pháp này, ý nghĩa cũng nên được hiểu trong các đoạn còn lại.

အရိယသာဝကောတိ သေက္ခံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. သဗ္ဗာ သာ အဝီတရာဂေဟိ သာဓာရဏာတိ လောကိယသမာပတ္တိ ရူပါဝစရာ အရူပါဝစရာ ဒိဗ္ဗဝိဟာရော ဗြဟ္မဝိဟာရော ပဌမဇ္ဈာနသမာပတ္တီတိ ဧဝမာဒီဟိ ပရိယာယေဟိ သာဓာရဏာ. ကုသလသမာပတ္တိ ပန ဣမိနာ ပရိယာယေန သိယာ အသာဓာရဏာ, ဣမံ ပန ဒေါသံ ပဿန္တာ ကေစိ ‘‘ယံ ကိဉ္စိ…ပေ… သဗ္ဗာ သာ အဝီတရာဂေဟိ သာဓာရဏာ’’တိ ပဌန္တိ. ကထံ တေ ဩဓိသော ဂဟိတာ, အထ ဩဓိသော ဂဟေတဗ္ဗာ, ကထံ သာဓာရဏာတိ? အနုယောဂံ မနသိကတွာ တံ ဝိသောဓေန္တော အာဟ – ‘‘သာဓာရဏာ ဟိ ဓမ္မာ ဧဝံ အညမည’’န္တိအာဒိ. တဿတ္ထော – ယထာ မိစ္ဆတ္တနိယတာနံ အနိယတာနဉ္စ သာဓာရဏာတိ ဝုတ္တံ, ဧဝံ သာဓာရဏာ ဓမ္မာ န သဗ္ဗသတ္တာနံ သာဓာရဏတာယ သာဓာရဏာ, ကသ္မာ? ယသ္မာ အညမညံ ပရံ ပရံ သကံ သကံ ဝိသယံ နာတိဝတ္တန္တိ. ပဋိနိယတဉှိ တေသံ ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ, ဣတရထာ တထာ ဝေါဟာရော ဧဝ န သိယာတိ အဓိပ္ပာယော. ယသ္မာ စ ဧတေ ဧဝ ဓမ္မာ ဧဝံ [Pg.113] နိယတာ ဝိသယာ, တသ္မာ ‘‘ယောပိ ဣမေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော န သော တံ ဓမ္မံ ဥပါတိဝတ္တတီ’’တိ အာဟ. န ဟိ မိစ္ဆတ္တနိယတာနံ အနိယတာနဉ္စ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာ ကိလေသာ န သန္တိ, အညေသံ ဝါ သန္တီတိ ဧဝံ သေသေပိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

(Câu) “thánh đệ tử” là nói đến bậc hữu học. (Câu) “tất cả những điều đó là chung với những người chưa ly tham” (có nghĩa là) chung bằng các thuật ngữ như là thiền chứng thế gian, thiền sắc giới, thiền vô sắc giới, thiên trú, phạm trú, thiền chứng sơ thiền. Nhưng thiền chứng thiện, bằng thuật ngữ này, có thể là không chung. Nhưng thấy lỗi này, một số vị đọc là: “bất cứ điều gì… tất cả những điều đó là chung với những người chưa ly tham”. Làm thế nào các pháp ấy được nắm bắt một cách có giới hạn? Hay là chúng nên được nắm bắt một cách có giới hạn, (nếu vậy) làm thế nào chúng là chung? Sau khi tác ý đến sự chất vấn, để làm trong sạch sự chất vấn đó, (chú giải) đã nói (đoạn) bắt đầu là: “vì các pháp phổ thông… lẫn nhau như vậy”. Ý nghĩa của nó là: như đã được nói là chung cho những người tà định và bất định, như vậy, các pháp phổ thông không phải là chung theo nghĩa chung cho tất cả chúng sanh. Tại sao? Vì chúng không vượt qua phạm vi riêng của nhau, của từng đối tượng. Vì nơi sanh khởi của chúng là xác định riêng biệt; nếu không thì, thuật ngữ như vậy sẽ không có, đó là chủ ý. Và vì chính những pháp này có phạm vi được xác định như vậy, do đó, (chú giải) đã nói rằng: “người nào đã thành tựu các pháp này, người ấy không vượt qua pháp đó”. Không phải là không có các phiền não cần được đoạn trừ bằng kiến đạo ở những người tà định và bất định, hay là có ở những người khác. Như vậy, cũng nên được nói trong các trường hợp còn lại.

အသာဓာရဏော နာမ ဓမ္မော တဿ တဿ ပုဂ္ဂလဿ ပစ္စတ္တနိယတော အရိယေသု သေက္ခာသေက္ခဓမ္မဝသေန အနရိယေသု သဗ္ဗာဘဗ္ဗပဟာတဗ္ဗဝသေန ဂဝေသိတဗ္ဗော, ဣတရဿ တထာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗဘာဝါဘာဝတော. သော စ ခေါ သာဓာရဏာဝိဓုရတာယ တံ တံ ဥပါဒါယ တထာဝုတ္တဒေသနာနုသာရေနာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ အသာဓာရဏာ ယာဝ ဒေသနံ ဥပါဒါယ ဂဝေသိတဗ္ဗာ သေက္ခာသေက္ခာ ဘဗ္ဗာဘဗ္ဗာ’’တိ ဣမိနာ. အဋ္ဌမကဿာတိ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နဿ. ဓမ္မတာတိ ဓမ္မသဘာဝေါ ပဌမဿ မဂ္ဂဋ္ဌတာ ဒုတိယဿ ဖလဋ္ဌတာ. ပဌမဿ ဝါ ပဟီယမာနကိလေသတာ. ဒုတိယဿ ပဟီနကိလေသတာ. ပုန အဋ္ဌမကဿာတိ အနာဂါမိမဂ္ဂဋ္ဌဿ. နာမန္တိ သေက္ခာတိ နာမံ. ဓမ္မတာတိ တံတံမဂ္ဂဋ္ဌတာ ဟေဋ္ဌိမဖလဋ္ဌတာ စ. ပဋိပန္နကာနန္တိ မဂ္ဂသမင်္ဂီနံ. နာမန္တိ ပဋိပန္နကာတိ နာမံ. ဧဝံ ‘‘အဋ္ဌမကဿာ’’တိအာဒိနာ အရိယပုဂ္ဂလေသု အသာဓာရဏဓမ္မံ ဒဿေတွာ ဣတရေသု နယဒဿနတ္ထံ ‘‘ဧဝံ ဝိသေသာနုပဿိနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. လောကိယဓမ္မေသု ဧဝ ဟိ ဟီနာဒိဘာဝေါ. တတ္ထ ဝိသေသာနုပဿိနာတိ အသာဓာရဏဓမ္မာနုပဿိနာ. မိစ္ဆတ္တနိယတာနံ အနိယတာ ဓမ္မာ သာဓာရဏာ မိစ္ဆတ္တနိယတာ ဓမ္မာ အသာဓာရဏာ. မိစ္ဆတ္တနိယတေသုပိ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာနံ အနိယတာ ဓမ္မာ သာဓာရဏာ. နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အသာဓာရဏာတိ ဣမိနာ နယေန ဝိသေသာနုပဿိနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

Pháp được gọi là asādhāraṇa (không phổ thông) là pháp riêng biệt của từng cá nhân đó, nên được tìm kiếm ở các bậc thánh theo năng lực của pháp hữu học và vô học, ở các bậc không phải thánh theo năng lực của người có khả năng và người không có khả năng, vì pháp khác không có trạng thái có thể được chỉ ra như vậy. Và pháp riêng biệt đó, do sự đối lập với sādhāraṇa, y cứ vào từng pháp đó, theo lời thuyết giảng đã được nói như vậy. (Chú giải) chỉ ra ý nghĩa này bằng câu này: “những pháp nào là asādhāraṇa, cho đến nên được tìm kiếm y cứ vào lời thuyết giảng, (là) hữu học, vô học, người có khả năng, người không có khả năng”. (Từ) aṭṭhamakassa là của người đang thực hành để chứng ngộ quả Dự lưu. (Từ) dhammatā là tự tánh của pháp, là trạng thái ở trong đạo của người thứ nhất, trạng thái ở trong quả của người thứ hai. Hoặc là trạng thái có phiền não đang được đoạn trừ của người thứ nhất, trạng thái có phiền não đã được đoạn trừ của người thứ hai. Lại nữa, (từ) aṭṭhamakassa là của người ở trong đạo Bất lai. (Từ) nāmaṃ là danh xưng là hữu học. (Từ) dhammatā là trạng thái ở trong từng đạo ấy và trạng thái ở trong quả thấp hơn. (Từ) paṭipannakānaṃ là của những người thành tựu đạo. (Từ) nāmaṃ là danh xưng là paṭipannaka. Như vậy, bằng (đoạn) bắt đầu là “của người thứ tám”, sau khi chỉ ra pháp asādhāraṇa ở các bậc thánh, để chỉ ra phương pháp ở những người khác, (đoạn) bắt đầu là “như vậy, người thấy sự khác biệt” đã được nói. Vì trạng thái thấp kém v.v. chỉ có ở các pháp thế gian. Trong đó, (từ) visesānupassina là người thấy pháp asādhāraṇa. Các pháp bất định của những người tà định là sādhāraṇa, các pháp tà định là asādhāraṇa. Ngay cả trong những người tà định, các pháp bất định của những người có tà kiến cố định là sādhāraṇa. Tà kiến cố định là asādhāraṇa. Theo phương pháp này, (các pháp) nên được biết bởi người thấy sự khác biệt.

ဧဝံ နာနာနယေဟိ ဓမ္မဝိဘတ္တိံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဘူမိဝိဘတ္တိံ ပဒဋ္ဌာနဝိဘတ္တိဉ္စ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဒဿနဘူမီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒဿနဘူမီတိ ပဌမမဂ္ဂေါ. ယသ္မာ ပန ပဌမမဂ္ဂက္ခဏေ အရိယသာဝကော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမန္တော နာမ ဟောတိ, တတော ပရံ ဩက္ကန္တော, တသ္မာ ‘‘ဒဿနဘူမိ နိယာမာဝက္ကန္တိယာ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စာပိ ဟေဋ္ဌိမော ဟေဋ္ဌိမော မဂ္ဂေါ ဥပရိဥပရိမဂ္ဂါဓိဂမဿ ကာရဏံ ဟောတိ, သက္ကာယဒိဋ္ဌိအာဒီနိ အပ္ပဟာယ ကာမရာဂဗျာပါဒါဒိပ္ပဟာနဿ အသက္ကုဏေယျတ္တာ. တထာပိ အရိယမဂ္ဂေါ အတ္တနော ဖလဿ ဝိသေသကာရဏံ အာသန္နကာရဏဉ္စာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဘာဝနာဘူမိ [Pg.114] ဥတ္တရိကာနံ ဖလာနံ ပတ္တိယာ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. သုခါ ပဋိပဒါ ခိပ္ပာဘိညာ ဉာဏုတ္တရဿ တထာဝိဓပစ္စယသမာယောဂေ စ ဟောတီတိ သာ ဝိပဿနာယ ပဒဋ္ဌာနန္တိ ဝုတ္တာ. ဣတရာ ပန တိဿောပိ ပဋိပဒါ သမထံ အာဝဟန္တိ ဧဝ. တာသု သဗ္ဗမုဒုတာယ ဒဿိတာယ သေသာပိ ဒဿိတာ ဧဝါတိ အာဟ – ‘‘ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ သမထဿ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ.

Sau khi đã trình bày sự phân tích về các pháp bằng nhiều phương pháp như vậy, bây giờ để phân tích và trình bày sự phân tích về các địa và sự phân tích về các nền tảng, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “kiến địa”. Trong đó, kiến địa là đạo đầu tiên. Bởi vì trong khoảnh khắc của đạo đầu tiên, vị Thánh đệ tử được gọi là đang đi vào chánh tánh quyết định, sau đó là đã đi vào, do đó đã được nói rằng: “Kiến địa là nền tảng cho sự đi vào quyết định.” Mặc dù đạo thấp hơn là nguyên nhân để chứng đắc đạo cao hơn, vì không thể đoạn trừ tham dục, sân hận v.v... nếu không từ bỏ thân kiến v.v... Tuy nhiên, để chỉ ra rằng Thánh đạo là nguyên nhân đặc biệt và là nguyên nhân gần gũi cho quả của chính nó, nên đã được nói rằng: “Tu địa là nền tảng cho sự chứng đắc các quả cao hơn.” Lạc hành tốc thông trí chỉ xảy ra cho người có trí tuệ siêu việt và khi có sự hội đủ các duyên như vậy, do đó nó được gọi là nền tảng của minh sát. Còn ba con đường thực hành kia cũng đều mang lại chỉ. Trong số đó, khi con đường thực hành yếu nhất được chỉ ra, các con đường còn lại cũng được xem như đã được chỉ ra, do đó ngài đã nói: “Khổ hành độn thông trí là nền tảng của chỉ.”

ဒါနမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထူတိ ဒါနမေဝ ဒါနမယံ, ပုဇ္ဇဖလနိဗ္ဗတ္တနဋ္ဌေန ပုညံ, တဒေဝ ကတ္တဗ္ဗတော ကိရိယာ, ပယောဂသမ္ပတ္တိယာဒီနံ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော ဝတ္ထု စာတိ ဒါနမယပုညကိရိယဝတ္ထု. ပရတောဃောသဿာတိ ဓမ္မဿဝနဿ. သာဓာရဏန္တိ န ဗီဇံ ဝိယ အင်္ကုရဿ, ဒဿနဘူမိအာဒယော ဝိယ ဝါ နိယာမာဝက္ကန္တိအာဒီနံ အာဝေဏိကံ, အထ ခေါ သာဓာရဏံ, တဒညကာရဏေဟိပိ ပရတောဃောသဿ ပဝတ္တနတောတိ အဓိပ္ပာယော. တတ္ထ ကေစိ ဒါယကဿ ဒါနာနုမောဒနံ အာစိဏ္ဏန္တိ ဒါနံ ပရတောဃောသဿ ကာရဏန္တိ ဝဒန္တိ. ဒါယကော ပန ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိံ အာကင်္ခန္တော ဒါနသီလာဒိဂုဏဝိသေသာနံ သဝနေ ယုတ္တပ္ပယုတ္တော ဟောတီတိ ဒါနံ ဓမ္မဿဝနဿ ကာရဏံ ဝုတ္တံ.

Về “vật sự phước thiện do bố thí”, chính sự bố thí là do bố thí; là phước thiện vì tạo ra quả đáng được cúng dường; chính nó là hành động vì phải được làm; và là vật vì là nơi nương tựa của sự thành tựu trong nỗ lực v.v... do đó được gọi là vật sự phước thiện do bố thí. “Của tiếng nói từ người khác” nghĩa là của sự nghe pháp. Về “chung”, nó không phải là nguyên nhân riêng biệt như hạt giống đối với mầm non, hay như kiến địa v.v... là nguyên nhân riêng biệt cho sự đi vào quyết định v.v... mà là nền tảng chung, vì sự nghe pháp cũng xảy ra do các nguyên nhân khác ngoài vật sự phước thiện do bố thí ấy. Đây là ý nghĩa. Trong đó, một số người nói rằng vì việc tùy hỷ công đức bố thí cho thí chủ là một thông lệ, nên bố thí là nguyên nhân của tiếng nói từ người khác. Tuy nhiên, người thí chủ, mong muốn sự thanh tịnh của vật thí, sẽ nỗ lực hết mình trong việc lắng nghe về những lợi ích đặc biệt của bố thí, trì giới v.v... do đó, bố thí được gọi là nguyên nhân của sự nghe pháp.

သီလသမ္ပန္နော ဝိပ္ပဋိသာရာဘာဝေန သမာဟိတော ဓမ္မစိန္တာသမတ္ထော ဟောတီတိ သီလံ စိန္တာမယဉာဏဿ ကာရဏန္တိ အာဟ ‘‘သီလမယ’’န္တိအာဒိ. ဘာဝနာမယန္တိ သမထသင်္ခါတံ ဘာဝနာမယံ. ဘာဝနာမယိယာတိ ဥပရိဈာနသင်္ခါတာယ ဝိပဿနာသင်္ခါတာယ စ ဘာဝနာမယိယာ. ပုရိမံ ပုရိမဉှိ ပစ္ဆိမဿ ပစ္ဆိမဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဣဒါနိ ယသ္မာ ဒါနံ သီလံ လောကိယဘာဝနာ စ န ကေဝလံ ယထာဝုတ္တပရတောဃောသာဒီနံယေဝ, အထ ခေါ ယထာက္ကမံ ပရိယတ္တိဗာဟုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌီနမ္ပိ ပစ္စယာ ဟောန္တိ, တသ္မာ တမ္ပိ နယံ ဒဿေတုံ ပုန ‘‘ဒါနမယ’’န္တိအာဒိနာ ဒေသနံ ဝဍ္ဎေသိ. တထာ ပတိရူပဒေသဝါသာဒယော ကာယဝိဝေကစိတ္တဝိဝေကာဒီနံ ကာရဏံ ဟောတီတိ ဣမံ နယံ ဒဿေတုံ ‘‘ပတိရူပဒေသဝါသော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကုသလဝီမံသာယာတိ ပဋိသင်္ခါနုပဿနာယ. အကုသလပရိစ္စာဂေါတိ ဣမိနာ ပဟာနပရိညာ ဝုတ္တာတိ. သမာဓိန္ဒြိယဿာတိ မဂ္ဂသမာဓိန္ဒြိယဿ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

Người có giới đầy đủ, do không có hối hận nên được định tĩnh, có khả năng suy tư về pháp. Do đó, giới là nguyên nhân của tư duy sở thành trí, vì vậy ngài đã nói câu bắt đầu bằng “do giới”. Về “do tu tập”, đó là tu tập được gọi là chỉ. Về “trí tuệ do tu tập”, đó là trí tuệ do tu tập được gọi là thiền cao hơn và được gọi là minh sát. Quả vậy, thiền trước là nền tảng cho thiền sau. Bây giờ, vì bố thí, trì giới và tu tập thế gian không chỉ là nguyên nhân của sự nghe pháp v.v... đã được nói đến, mà theo thứ tự, chúng còn là nguyên nhân của sự đa văn trong giáo pháp, sự thực hành đề mục thiền, và chánh kiến thuộc về đạo. Do đó, để chỉ ra phương pháp này, ngài lại mở rộng bài giảng bằng câu bắt đầu với “do bố thí”. Tương tự, việc sống ở nơi thích hợp v.v... là nguyên nhân của thân viễn ly, tâm viễn ly v.v... Do đó, để chỉ ra phương pháp này, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “sống ở nơi thích hợp”. Trong đó, “của sự thẩm sát thiện” nghĩa là của quán tùy niệm thẩm sát. Bằng lời này “từ bỏ bất thiện”, đoạn trừ biến tri đã được nói đến. “Của định quyền” nghĩa là của định quyền thuộc về đạo. Phần còn lại dễ hiểu.

ဝိဘတ္တိဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về Phân tích Biệt giải pháp đã kết thúc.

၉. ပရိဝတ္တနဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

9. Phần giải thích về Phân tích Chuyển dịch pháp

၃၅. တတ္ထ [Pg.115] ကတမော ပရိဝတ္တနော ဟာရောတိ ပရိဝတ္တနဟာရဝိဘင်္ဂေါ. တတ္ထ ယသ္မာ သံဝဏ္ဏိယမာနေ သုတ္တေ ယထာနိဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ကုသလာကုသလဓမ္မာနံ ပဋိပက္ခဘူတေ အကုသလကုသလဓမ္မေ ပဟာတဗ္ဗဘာဝါဒိဝသေန နိဒ္ဓါရဏံ ပဋိပက္ခတော ပရိဝတ္တနံ, တသ္မာ ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိဿ ပုရိသပုဂ္ဂလဿ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဘဝတီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ သမ္မာ ပသတ္ထာ, သုန္ဒရာ ဒိဋ္ဌိ ဧတဿာတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ, တဿ. သာ ပနဿ သမ္မာဒိဋ္ဌိတာ ပုဗ္ဗဘာဂသမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဝါ လောကုတ္တရသမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဝါ ဝေဒိတဗ္ဗာ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နိဇ္ဇိဏ္ဏာ ဘဝတီတိ ပုရိမနယေ ဝိပဿနာသမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ပဟီနာ ဟောတိ, ဝိက္ခမ္ဘိတာတိ အတ္ထော. ပစ္ဆိမနယေ ပဌမမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာတိ အတ္ထော.

35. Trong đó, chuyển dịch pháp nào là gì? Đó là Phân tích Chuyển dịch pháp. Trong đó, bởi vì trong kinh đang được giải thích, việc xác định các pháp bất thiện và thiện, vốn là đối nghịch của các pháp thiện và bất thiện đã được chỉ ra, bằng cách [xem chúng] là những thứ cần được đoạn trừ v.v... chính là sự chuyển dịch theo cách đối nghịch, do đó, câu bắt đầu bằng “Đối với người nam, người có chánh kiến, tà kiến bị chế ngự” đã được bắt đầu. Trong đó, “người này có cái thấy đúng đắn, được tán thán, tốt đẹp”, do đó gọi là sammādiṭṭhi (người có chánh kiến); [câu văn là] của người đó. Và trạng thái có chánh kiến của người đó nên được hiểu là chánh kiến trong giai đoạn dự bị hoặc chánh kiến siêu thế. Về câu “tà kiến bị chế ngự”, theo phương pháp trước, nghĩa là nó đã bị từ bỏ, bị trấn áp bởi chánh kiến minh sát. Theo phương pháp sau, nghĩa là nó đã bị từ bỏ, bị đoạn tận bởi chánh kiến của đạo đầu tiên.

ယေ စဿ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယာတိ မိစ္ဆာဘိနိဝေသဟေတု ယေ အရိယာနံ အဒဿနကာမတာဒယော လောဘာဒယော ပါဏာတိပါတာဒယော စ အနေကေ လာမကဋ္ဌေန ပါပကာ အကောသလ္လသမ္ဘူတဋ္ဌေန အကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ. ဣမဿ အာရဒ္ဓဝိပဿကဿ အရိယဿ စ. ဓမ္မာတိ သမထဝိပဿနာဓမ္မာ, သတ္တတ္တိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ ဝါ အနုပ္ပန္နာ ဝါ သမ္ဘဝန္တိ ဥပ္ပန္နာ, ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. သမ္မာသင်္ကပ္ပဿာတိအာဒီနမ္ပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အယံ ပန ဝိသေသော – သမ္မာဝိမုတ္တိအာဒီနံ မိစ္ဆာဝိမုတ္တိ အဝိမုတ္တာဝ သမာနာ ‘‘ဝိမုတ္တာ မယ’’န္တိ ဧဝံသညိနော အဝိမုတ္တိယံ ဝါ ဝိမုတ္တိသညိနော. တတြာယံ ဝစနတ္ထော – မိစ္ဆာ ပါပိကာ ဝိမုတ္တိ ဝိမောက္ခော ဧတဿာတိ မိစ္ဆာဝိမုတ္တိ. အဋ္ဌင်္ဂါ စ မိစ္ဆာဝိမုတ္တိ ယထာဝုတ္တေနာကာရေန မိစ္ဆာဘိနိဝေသဝသေန စ ပဝတ္တာ အန္တဒွယလက္ခဏာ. သမ္မာဝိမုတ္တိ ပန ဖလဓမ္မာ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကေ သမာသေဝတော မိစ္ဆာဝိမောက္ခော ဝါ မိစ္ဆာဝိမုတ္တိ. မိစ္ဆာဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ ပန မိစ္ဆာဝိမောက္ခေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ စ သာရန္တိ ဂဟဏဝသေန ပဝတ္တော အကုသလစိတ္တုပ္ပာဒေါ အန္တမသော ပါပံ ကတွာ ‘‘သုကတံ မယာ’’တိ ပစ္စဝေက္ခတော ဥပ္ပန္နမောဟော စ. သမ္မာဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနဿာတိ ဧတ္ထ သေက္ခာနံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ သမ္မာဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနန္တိ အဓိပ္ပေတံ. တဉှိ ဥတ္တရိဘာဝနာပါရိပူရိယာ သံဝတ္တတိ.

Và những pháp nào do tà kiến làm duyên: do nhân là sự chấp thủ sai lầm, những pháp như không muốn thấy các bậc Thánh, các pháp tham v.v..., các pháp sát sanh v.v..., nhiều pháp ác xấu vì có tánh chất hèn hạ, các pháp bất thiện vì có ý nghĩa được sanh ra từ sự không khéo léo, có thể sanh khởi. (Điều này được nói) đối với vị đã nỗ lực tu tập vipassanā này và đối với bậc Thánh này. (Đối với chánh kiến), các pháp là các pháp chỉ và quán, hoặc ba mươi bảy phẩm trợ đạo, chưa sanh thì sanh khởi, đã sanh thì đi đến sự viên mãn trong tu tập. Ý nghĩa của các chi phần bắt đầu bằng chánh tư duy v.v... cũng nên được hiểu theo phương pháp này. Đây là sự khác biệt: Tà giải thoát của các chi phần bắt đầu bằng chánh giải thoát là những người chưa được giải thoát nhưng lại có tưởng rằng 'chúng ta đã giải thoát', hoặc có tưởng về sự giải thoát trong cái không giải thoát. Ở đây, đây là ý nghĩa của từ: sự giải thoát sai lầm, xấu xa, sự giải thoát của người này, do đó gọi là tà giải thoát. Và tà giải thoát có tám chi phần, diễn tiến theo cách đã nói và do sự chấp thủ sai lầm, có đặc tính là hai cực đoan. Còn chánh giải thoát là các pháp quả, hoặc sự giải thoát sai lầm do thân cận người có tà kiến là tà giải thoát. Còn tà giải thoát tri kiến là sự sanh khởi của tâm bất thiện diễn tiến do năng lực chấp thủ rằng 'đây là cốt lõi' trong sự giải thoát sai lầm và trong tà kiến, và sự si mê sanh khởi nơi người sau khi làm điều ác, cho đến cùng tột, lại quán xét rằng 'ta đã làm điều thiện'. Ở đây, trong câu 'chánh giải thoát tri kiến', trí quán xét của các bậc hữu học được chủ trương là chánh giải thoát tri kiến. Vì rằng trí ấy dẫn đến sự viên mãn của sự tu tập cao hơn.

၃၆. ဧဝံ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒိမုခေန မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအာဒိံ ဒဿေတွာ ပုန ပါဏာတိပါတအဒိန္နာဒါနကာမေသုမိစ္ဆာစာရာဒိတော ဝေရမဏိယာဒီဟိ ပါဏာတိပါတာဒီနံ ပရိဝတ္တနံ ဒဿေတုံ ‘‘ယဿာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ကာလဝါဒိဿာတိ [Pg.116] လက္ခဏဝစနံ. ကာလေန သာပဒေသံ ပရိယန္တဝတိံ အတ္ထသဉှိတန္တိ သော သမ္ဖပ္ပလာပဿ ပဟာနာယ ပဋိပန္နော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ.

36. Như vậy, sau khi chỉ ra tà kiến v.v... bằng cách lấy chánh kiến v.v... làm đầu, để chỉ ra sự chuyển đổi của sát sanh, không cho mà lấy, tà hạnh trong các dục v.v... bằng sự kiêng cữ v.v..., đoạn kinh bắt đầu bằng 'yassā' đã được bắt đầu. Trong đó, 'kālavādissa' là lời nói chỉ đặc điểm. Đã được nói rằng: 'Vị ấy nói lời đúng thời, có dẫn chứng, có giới hạn, hợp với lợi ích, vị ấy là người thực hành để từ bỏ lời nói vô ích.'

ပုန ‘‘ယေ စ ခေါ ကေစီ’’တိအာဒိနာ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒိမုခေနေဝ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအာဒီဟိ ဧဝ ပရိဝတ္တနံ ပကာရန္တရေန ဒဿေတိ. တတ္ထ သန္ဒိဋ္ဌိကာတိ ပစ္စက္ခာ. သဟဓမ္မိကာတိ သကာရဏာ. ဂါရယှာတိ ဂရဟိတဗ္ဗယုတ္တာ. ဝါဒါနုဝါဒါတိ ဝါဒါ စေဝ အနုဝါဒါ စ. ‘‘ဝါဒါနုပါတာ’’တိပိ ပါဌော, ဝါဒါနုပဝတ္တိယောတိ အတ္ထော. ပုဇ္ဇာတိ ပူဇနီယာ. ပါသံသာတိ ပသံသိတဗ္ဗာ.

Lại nữa, bằng đoạn kinh bắt đầu bằng 'ye ca kho keci', Ngài chỉ ra sự chuyển đổi bởi chính tà kiến v.v... bằng cách lấy chính chánh kiến v.v... làm đầu, theo một cách khác. Trong đó, 'sandiṭṭhikā' là hiện tiền. 'Sahadhammikā' là có nguyên nhân. 'Gārayhā' là đáng bị khiển trách. 'Vādānuvādā' là những lời khiển trách và những lời buộc tội. Cũng có bản đọc là 'vādānupātā', ý nghĩa là sự diễn tiến theo các lỗi lầm. 'Pujjā' là đáng được cúng dường. 'Pāsaṃsā' là đáng được tán thán.

ပုန ‘‘ယေ စ ခေါ ကေစီ’’တိအာဒိနာ မဇ္ဈိမာယ ပဋိပတ္တိယာ အန္တဒွယပရိဝတ္တနံ ဒဿေတိ. တတ္ထ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာတိအာဒီနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ ဝတ္ထုကာမဝသေန ယောဇေတဗ္ဗာနိ. ဘာဝယိတဗ္ဗာ ဗဟုလီကာတဗ္ဗာတိ ပဒဒွယံ ကိလေသကာမဝသေန. တေသံ အဓမ္မောတိ ဘာဝေတဗ္ဗော နာမ ဓမ္မော သိယာ, ကာမာ စ တေသံ ဘာဝေတဗ္ဗာ ဣစ္ဆိတာ, ကာမေဟိ စ ဝေရမဏီ ကာမာနံ ပဋိပက္ခော, ဣတိ သာ တေသံ အဓမ္မော အာပဇ္ဇတီတိ အဓိပ္ပာယော.

Lại nữa, bằng đoạn kinh bắt đầu bằng 'ye ca kho keci', Ngài chỉ ra sự chuyển đổi hai cực đoan bằng con đường trung đạo. Trong đó, bốn từ bắt đầu bằng 'bhuñjitabbā' nên được kết hợp theo năng lực của vật dục. Hai từ 'bhāvayitabbā, bahulīkātabbā' nên được kết hợp theo năng lực của phiền não dục. Trong câu 'tesaṃ adhammo', chủ ý là: pháp đáng được tu tập có thể có, và các dục được họ mong muốn là đáng được tu tập, và sự kiêng cữ khỏi các dục là đối nghịch với các dục, do đó sự kiêng cữ ấy trở thành phi pháp đối với họ.

နိယျာနိကော ဓမ္မောတိ သဟ ဝိပဿနာယ အရိယမဂ္ဂေါ. ဒုက္ခောတိ ပါပံ နိဇ္ဇရာပေဿာမာတိ ပဝတ္တိတံ သရီရတာပနံ ဝဒတိ. သုခေါတိ အနဝဇ္ဇပစ္စယပရိဘောဂသုခံ. ဧတေသုပိ ဝါရေသု ဝုတ္တနယေနေဝ အဓမ္မဘာဝါပတ္တိ ဝတ္တဗ္ဗာ. ဣဒါနိ အသုဘသညာဒိမုခေန သုဘသညာဒိပရိဝတ္တနံ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ဝါ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အာရဒ္ဓဝိပဿကဿ ကိလေသာသုစိပဂ္ဃရဏဝသေန တေဘူမကသင်္ခါရာ အသုဘတော ဥပဋ္ဌဟန္တီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အသုဘာနုပဿိနော ဝိဟရတော’’တိ. ‘‘ယံ ယံ ဝါ ပနာ’’တိအာဒိနာ ပဋိပက္ခဿ လက္ခဏံ ဝိဘာဝေတိ. တတ္ထ အဇ္ဈာပန္နောတိ အဓိအာပန္နော, အဘိဥပဂတော ပရိညာတောတိ အတ္ထော.

'Pháp đưa đến giải thoát' là Thánh đạo cùng với vipassanā. 'Khổ' nói đến sự hành hạ thân xác được thực hiện với ý nghĩ 'chúng ta sẽ làm cho nghiệp ác tiêu tan'. 'Lạc' là sự an lạc do thọ dụng các vật dụng không có tội lỗi. Trong hai trường hợp này cũng vậy, sự trở thành phi pháp nên được nói theo phương pháp đã được trình bày. Bây giờ, để chỉ ra sự chuyển đổi của tịnh tưởng v.v... bằng cách lấy bất tịnh tưởng v.v... làm đầu, đoạn kinh bắt đầu bằng 'yathā vā panā' đã được nói. Do năng lực của sự tuôn chảy của phiền não bất tịnh, các pháp hữu vi trong ba cõi hiện khởi là bất tịnh đối với người đã nỗ lực tu tập vipassanā, vì vậy đã nói 'sống quán bất tịnh trong tất cả các pháp hữu vi'. Bằng đoạn kinh bắt đầu bằng 'yaṃ yaṃ vā panā', Ngài làm rõ đặc tính của pháp đối nghịch. Trong đó, 'ajjhāpanno' có nghĩa là đã đạt đến, đã đến gần, đã liễu tri.

ပရိဝတ္တနဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về Phân tích Pháp môn Chuyển đổi đã kết thúc.

၁၀. ဝေဝစနဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

10. Phần giải thích về Phân tích Pháp môn Đồng nghĩa

၃၇. တတ္ထ [Pg.117] ကတမော ဝေဝစနော ဟာရောတိ ဝေဝစနဟာရဝိဘင်္ဂေါ. တတ္ထ ယထာ ဝေဝစနနိဒ္ဒေသော ဟောတိ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧကံ ဘဂဝါ ဓမ္မံ အညမညေဟိ ဝေဝစနေဟိ နိဒ္ဒိသတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝေဝစနေဟီတိ ပရိယာယသဒ္ဒေဟီတိ အတ္ထော. ပဒတ္ထော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တော ဧဝ. ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ဧကံ ဓမ္မံ အနေကပရိယာယေဟိ နိဒ္ဒိသတီတိ? ဝုစ္စတေ – ဒေသနာကာလေ အာယတိဉ္စ ကဿစိ ကထဉ္စိ တဒတ္ထပဋိဗောဓော သိယာတိ ပရိယာယဝစနံ, တသ္မိံ ခဏေ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တာနံ အညဝိဟိတာနံ အညေန ပရိယာယေန တဒတ္ထာဝဗောဓနတ္ထံ ပရိယာယဝစနံ. တေနေဝ ပဒေန ပုန ဝစနေ တဒညေသံ တတ္ထ အဓိဂတတာ သိယာတိ မန္ဒဗုဒ္ဓီနံ ပုနပ္ပုနံ တဒတ္ထသလ္လက္ခဏေ အသမ္မောသနတ္ထံ ပရိယာယဝစနံ. အနေကေပိ အတ္ထာ သမာနဗျဉ္ဇနာ ဟောန္တီတိ ယာ အတ္ထန္တရပရိကပ္ပနာ သိယာ, တဿာ ပရိဝဇ္ဇနတ္ထမ္ပိ ပရိယာယဝစနံ အနညဿ ဝစနေ အနေကာဟိ တာဟိ တာဟိ သညာဟိ တေသံ တေသံ အတ္ထာနံ ဉာပနတ္ထမ္ပိ ပရိယာယဝစနံ သေယျထာပိ နိဃဏ္ဋုသတ္ထေ. ဓမ္မကထိကာနံ တန္တိအတ္ထုပနိဗန္ဓနပရာဝဗောဓနာနံ သုခသိဒ္ဓိယာပိ ပရိယာယဝစနံ. အတ္တနော ဓမ္မနိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တိယာ ဝိဘာဝနတ္ထံ, ဝေနေယျာနံ တတ္ထ ဗီဇာဝါပနတ္ထံ ဝါ ပရိယာယဝစနံ ဘဂဝါ နိဒ္ဒိသတိ.

37. Trong đó, 'Pháp môn đồng nghĩa là gì?' là Phân tích Pháp môn Đồng nghĩa. Trong đó, để chỉ ra cách trình bày các từ đồng nghĩa, đã nói rằng: 'Đức Thế Tôn chỉ dạy một pháp bằng nhiều từ đồng nghĩa khác nhau'. 'Vevacanehi' có nghĩa là bằng các từ đồng nghĩa (pariyāyasadda). Ý nghĩa của từ đã được nói ở trước. Nhưng tại sao Đức Thế Tôn lại chỉ dạy một pháp bằng nhiều từ đồng nghĩa? Xin được trả lời: (Ngài dùng) lời đồng nghĩa vì để cho một người nào đó, bằng cách nào đó, có thể liễu tri ý nghĩa của pháp ấy vào lúc thuyết pháp và cả trong tương lai; (Ngài dùng) lời đồng nghĩa để làm cho những người có tâm tán loạn, đang suy nghĩ việc khác vào lúc ấy, có thể liễu tri ý nghĩa của pháp ấy bằng một từ đồng nghĩa khác. Nếu nói lại bằng chính từ ấy, những người khác có thể đã thấu hiểu rồi, (nhưng Ngài dùng lời đồng nghĩa) để những người có trí tuệ chậm lụt không quên lãng khi ghi nhận ý nghĩa của pháp ấy nhiều lần. Cũng có nhiều ý nghĩa có cùng một văn tự, (Ngài dùng) lời đồng nghĩa cũng để tránh sự suy diễn về một ý nghĩa khác có thể xảy ra. Khi nói về một điều không khác, (Ngài dùng) lời đồng nghĩa cũng để làm cho biết các ý nghĩa khác nhau bằng các cách nhận biết khác nhau, giống như trong sách từ vựng Nighaṇṭu. (Ngài dùng) lời đồng nghĩa cũng để cho các vị pháp sư dễ dàng thành tựu trong việc ghi nhớ và thấu triệt ý nghĩa của kinh điển. Đức Thế Tôn chỉ dạy lời đồng nghĩa để làm rõ sự chứng đắc Pháp và Từ vô ngại giải của chính Ngài, hoặc để gieo hạt giống (về các pháp vô ngại giải ấy) cho chúng sanh cần được giáo hóa.

ကိံ ဗဟုနာ ယဿာ ဓမ္မဓာတုယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ယထာ သဗ္ဗသ္မိံ အတ္ထေ အပ္ပဋိဟတဉာဏာစာရာ, တထာ သဗ္ဗသ္မိံ သဒ္ဒဝေါဟာရေတိ ဧကမ္ပိ အတ္ထံ အနေကေဟိ ပရိယာယေဟိ ဗောဓေတိ, န တတ္ထ ဒန္ဓာယိတတ္တံ ဝိတ္ထာယိတတ္တံ အတ္ထဿ. နာပိ ဓမ္မဒေသနာဟာနိ, အာဝေဏိကောဝါယံ ဗုဒ္ဓဓမ္မောတိ ပရိယာယဒေသနံ ဒဿေန္တော ‘‘အာသာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘အာသာ နာမ ဝုစ္စတိ ယာ ဘဝိဿဿ အတ္ထဿာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဘဝိဿဿ အတ္ထဿာတိ အနာဂတဿ ဣစ္ဆိတဗ္ဗဿ အတ္ထဿ. ‘‘အဝဿံ အာဂမိဿတီ’’တိအာဒိနာ တဿာ ပဝတ္တိယာကာရံ ဒဿေတိ. အနာဂတတ္ထဝိသယာ တဏှာ အာသာ. အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နတ္ထဝိသယာ တဏှာ ပိဟာတိ အယမေတာသံ ဝိသေသော.

Nói nhiều làm gì? Do sự thấu triệt pháp giới nào mà các bậc Chánh Đẳng Giác có trí tuệ và hành xử không bị trở ngại trong tất cả mọi ý nghĩa, cũng vậy, trong tất cả mọi cách dùng từ ngữ, Ngài làm cho hiểu một ý nghĩa bằng nhiều phương pháp trình bày, ở đó không có sự chậm chạp hay sự lan man về ý nghĩa. Cũng không có sự tổn giảm trong việc thuyết pháp, đây là Phật pháp đặc thù. Để chỉ ra pháp thoại trình bày theo phương pháp, Ngài nói: “āsā” v.v... Ở đó, để chỉ ra ý nghĩa, Ngài nói: “āsā được gọi là cái gì đối với lợi ích sẽ có” v.v... Ở đó, “đối với lợi ích sẽ có” nghĩa là đối với lợi ích mong muốn trong tương lai. Bằng câu “chắc chắn sẽ đến” v.v..., Ngài chỉ ra cách thức khởi lên của nó. Ái có đối tượng là lợi ích tương lai là āsā (hy vọng). Ái có đối tượng là lợi ích tương lai và hiện tại là pihā (ước ao). Đây là sự khác biệt giữa chúng.

အတ္ထနိပ္ဖတ္တိပဋိပါလနာတိ ယာယ ဣစ္ဆိတဿ အတ္ထဿ နိပ္ဖတ္တိံ ပဋိပါလေတိ အာဂမေတိ, ယာယ ဝါ နိပ္ဖန္နံ အတ္ထံ ပဋိပါလေတိ ရက္ခတိ. အယံ အဘိနန္ဒနာ [Pg.118] နာမ, ယထာလဒ္ဓဿ အတ္ထဿ ကေလာယနာ နာမာတိ အတ္ထော. တံ အတ္ထနိပ္ဖတ္တိံ သတ္တသင်္ခါရဝသေန ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ပိယံ ဝါ ဉာတိ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဓမ္မန္တိ ရူပါဒိအာရမ္မဏဓမ္မံ, အတိဣဋ္ဌာရမ္မဏံ အဘိနန္ဒတိ, အနိဋ္ဌာရမ္မဏေဟိပိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘အပ္ပဋိက္ကူလတော ဝါ အဘိနန္ဒတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ပဋိက္ကူလေပိ ဟိ ဝိပလ္လာသဝသေန သတ္တံ, သင်္ခါရံ ဝါ အပ္ပဋိက္ကူလတော အဘိနန္ဒတိ.

“Sự trông chờ thành tựu lợi ích” (atthanipphattipaṭipālanā) là (ái) mà nhờ đó người ta trông chờ, mong đợi sự thành tựu của lợi ích đã được mong muốn, hoặc nhờ đó người ta bảo vệ, giữ gìn lợi ích đã thành tựu. Đây gọi là “sự vui mừng” (abhinandanā), có nghĩa là sự trân quý lợi ích đã đạt được. Để phân tích sự thành tựu lợi ích ấy theo phương diện chúng sanh và các hành, Ngài nói: “thân quyến đáng yêu” v.v... Ở đó, “pháp” (dhamma) là pháp đối tượng như sắc v.v..., (người ta) vui mừng đối tượng cực kỳ đáng ưa thích. Để chỉ ra điều đó ngay cả với các đối tượng không đáng ưa thích, câu “hoặc vui mừng vì không ghê tởm” đã được nói đến. Vì rằng, ngay cả đối với đối tượng ghê tởm, do năng lực của sự điên đảo, người ta vẫn vui mừng đối với chúng sanh hoặc các hành như là không ghê tởm.

ယာသု အနေကဓာတူသု ပဝတ္တိယာ တဏှာ ‘‘အနေကဓာတူသု သရာ’’တိ ဝုတ္တာ, တာ ဓာတုယော ဝိဘာဂေန ဒဿေတုံ ‘‘စက္ခုဓာတူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စာပိ ဓာတုဝိဘင်္ဂါဒီသု (ဝိဘ. ၁၇၂ အာဒယော) ကာမဓာတုအာဒယော အညာပိ အနေကဓာတုယော အာဂတာ, တာသမ္ပိ ဧတ္ထေဝ သမဝရောဓောတိ ဒဿနတ္ထံ အဋ္ဌာရသေဝေတ္ထ ဒဿိတာ. ကေစိ ရူပါဓိမုတ္တာတိအာဒိ တာသု ဓာတူသု တဏှာယ ပဝတ္တိဒဿနံ. တတ္ထ ယသ္မာ ပဉ္စ အဇ္ဈတ္တိကာ ဓာတုယော သတ္တ စ ဝိညာဏဓာတုယော ဓမ္မဓာတု စ ဓမ္မာရမ္မဏေနေဝ သင်္ဂဟိတာ, တသ္မာ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော ဥဒ္ဒိသိတွာ ဆဠေဝ တဏှာယ ပဝတ္တိဋ္ဌာနာနိ ဝိဘတ္တာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တဏှာပက္ခာ နေက္ခမ္မဿိတာပိ ဒေါမနဿုပဝိစာရာ တဿ အနုတ္တရေသု ဝိမောက္ခေသု ပိဟံ ဥပဋ္ဌာပယတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ‘‘ပိဟပစ္စယာ ဒေါမနဿ’’န္တိ ဝစနတော, ကော ပန ဝါဒေါ ဂေဟဿိတေသု ဒေါမနဿုပဝိစာရေသူတိ ဣမာနိ စတုဝီသတိ ပဒါနိ ‘‘တဏှာပက္ခော’’တိ ဝုတ္တံ. ဂေဟဿိတာ ပန ဥပေက္ခာ အညာဏုပေက္ခတာယ ယထာဘိနိဝေသဿ ပစ္စယော ဟောတီတိ ‘‘ယာ ဆ ဥပေက္ခာ ဂေဟဿိတာ, အယံ ဒိဋ္ဌိပက္ခော’’တိ ဝုတ္တံ.

Do sự khởi lên trong nhiều giới nào mà ái được gọi là “lan tràn trong nhiều giới”, để chỉ ra các giới ấy một cách phân tích, câu “nhãn giới” v.v... đã được nói đến. Mặc dù trong các bộ như Phân Tích Giới v.v..., nhiều giới khác như dục giới v.v... cũng được đề cập, nhưng để chỉ ra rằng chúng cũng được bao gồm ngay trong mười tám giới này, nên chỉ có mười tám giới được trình bày ở đây. Câu “một số người thiên về sắc” v.v... là để chỉ ra sự khởi lên của ái trong các giới ấy. Ở đó, vì năm nội giới, bảy thức giới và pháp giới được bao gồm chỉ bởi pháp trần, do đó, sau khi nêu lên mười tám giới, chỉ có sáu nơi khởi lên của ái được phân tích, cần phải hiểu như vậy. Ngay cả các tư duy ưu liên quan đến xuất ly cũng thuộc về phe ái, vì chúng khởi lên nơi người tạo ra sự ước ao đối với các giải thoát vô thượng, theo câu nói “do duyên ước ao, có ưu”. Huống chi là các tư duy ưu liên quan đến tại gia? Do đó, hai mươi bốn mục này được gọi là “phe ái”. Còn sáu xả liên quan đến tại gia, do là vô trí xả, chúng là duyên cho sự chấp thủ sai lầm, vì vậy được nói rằng: “sáu xả liên quan đến tại gia, đây là phe kiến”.

၃၈. ဣဒါနိ တေသံ ဥပဝိစာရာနံ တဏှာပရိယာယံ ဒဿေန္တော ‘‘သာယေဝ ပတ္ထနာကာရေန ဓမ္မနန္ဒီ’’တိအာဒိမာဟ. ပုန စိတ္တံ ပညာ ဘဂဝါ ဓမ္မော သံဃော သီလံ စာဂေါတိ ဣမေသံ ပရိယာယဝစနနိဒ္ဓါရဏေန ဝေဝစနဟာရံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘စိတ္တံ မနော ဝိညာဏ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ‘‘အညမ္ပိ ဧဝံ ဇာတိယ’’န္တိ ဣမိနာ ပညာ ပဇာနနာ ဝိစယော ပဝိစယော ဓမ္မဝိစယော သလ္လက္ခဏာ ဥပလက္ခဏာ ပစ္စုပလက္ခဏာ ပဏ္ဍိစ္စံ ကောသလ္လံ နေပုညံ ဝေဘဗျာ စိန္တာ ဥပပရိက္ခာ ဘူရီ မေဓာ ပရိဏာယိကာ ဝိပဿနာ သမ္ပဇညံ ပတောဒေါ ပညာ ပညိန္ဒြိယံ ပညာဗလံ ပညာသတ္ထံ ပညာပါသာဒေါ ပညာအာလောကော ပညာဩဘာသော ပညာပဇ္ဇောတော ပညာရတနံ အမောဟောတိ (မဟာနိ. ၁၄၉) ဧဝမာဒီနမ္ပိ ပညာယ ပရိယာယသဒ္ဒါနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

38. Bây giờ, để chỉ ra từ đồng nghĩa của ái đối với các tư duy ấy, Ngài nói: “chính nó, dưới hình thức mong cầu, là sự hoan hỷ trong pháp” v.v... Lại nữa, để phân tích và chỉ ra phương pháp đồng nghĩa (vevacanahāra) bằng cách xác định các từ đồng nghĩa của tâm, tuệ, Thế Tôn, Pháp, Tăng, giới và thí, Ngài bắt đầu với “tâm, ý, thức” v.v... Ở đó, bằng câu “và các từ khác cùng loại”, cần phải hiểu là sự bao gồm cả các từ đồng nghĩa của tuệ như: paññā (tuệ), pajānanā (sự biết rõ), vicayo (sự thẩm sát), pavicayo (sự thẩm sát kỹ), dhammavicayo (trạch pháp), sallakkhaṇā (sự ghi nhận), upalakkhaṇā (sự nhận biết), paccupalakkhaṇā (sự nhận biết lại), paṇḍiccaṃ (sự thông thái), kosallaṃ (sự khéo léo), nepuññaṃ (sự tinh tế), vebhabyā (sự sáng suốt), cintā (sự tư duy), upaparikkhā (sự quán sát), bhūrī (trí rộng lớn), medhā (trí thông minh), pariṇāyikā (trí hướng đạo), vipassanā (minh sát), sampajaññaṃ (tỉnh giác), patodo (cái thúc giục), paññā (tuệ), paññindriyaṃ (tuệ quyền), paññābalaṃ (tuệ lực), paññāsatthaṃ (tuệ kiếm), paññāpāsādo (lâu đài tuệ), paññāāloko (ánh sáng tuệ), paññāobhāso (hào quang tuệ), paññāpajjoto (ngọn đuốc tuệ), paññāratanaṃ (báu vật tuệ), amoho (vô si) v.v...

ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ [Pg.119] လောကုတ္တရာနီတိ ခယေ ဉာဏန္တိအာဒီနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ လောကုတ္တရာနိ, လောကုတ္တရပညာယ ဝေဝစနာနီတိ အတ္ထော. သဗ္ဗာ ပညာတိ ဣတရေဟိ ဝေဝစနေဟိ ဝုတ္တာ သဗ္ဗာ ပညာ လောကိယလောကုတ္တရမိဿိကာတိ အတ္ထော. ‘‘အပိ စာ’’တိအာဒိနာ ဣမိနာပိ ပရိယာယေန ဝေဝစနံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. အာဓိပတေယျဋ္ဌေနာတိ အဓိမောက္ခလက္ခဏေ အာဓိပတေယျဋ္ဌေန. ယထာ စ ဗုဒ္ဓါနုဿတိယံ ဝုတ္တန္တိ ယထာ ဗုဒ္ဓါနုဿတိနိဒ္ဒေသေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၂၃) ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ ပါဠိယာ သော ဘဂဝါ ဣတိပိ အရဟံ…ပေ… ဣတိပိ ဘဂဝါတိ အနေကေဟိ ဝေဝစနေဟိ ဘဂဝါ အနုဿရိတဗ္ဗောတိ ဝုတ္တံ. ဣမိနာဝ နယေန ဗလနိပ္ဖတ္တိဂတော ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တော ယာဝ ဓမ္မောဘာသပဇ္ဇောတကရောတိ, ဧတေဟိ ပရိယာယေဟိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဝေဝစနံ ဗုဒ္ဓါနုဿတိယံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ပဒံ အာဟရိတွာ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတာနိပိ ကတိပယာနိ ဧဝ ဘဂဝတော ဝေဝစနာနိ. အသင်္ချေယျာ ဟိ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ဂုဏနေမိတ္တကာနိ စ ဘဂဝတော နာမာနိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဓမ္မသေနာပတိနာ –

“Năm quyền là siêu thế” nghĩa là năm quyền như “trí về sự đoạn tận” v.v... là siêu thế; có nghĩa là chúng là những từ đồng nghĩa của tuệ siêu thế. “Tất cả tuệ” có nghĩa là tất cả tuệ được nói đến bằng các từ đồng nghĩa khác là sự pha trộn giữa hiệp thế và siêu thế. Bằng câu “Và hơn nữa” v.v..., Ngài chỉ ra rằng từ đồng nghĩa cũng được nói theo phương pháp này. “Theo nghĩa làm chủ” nghĩa là theo nghĩa làm chủ trong đặc tính hướng đến đối tượng. “Như đã được nói trong Phật tùy niệm” nghĩa là, giống như trong phần giải về Phật tùy niệm, bằng đoạn kinh Pāli “itipi so bhagavā” v.v..., đã nói rằng Thế Tôn cần được tùy niệm bằng nhiều từ đồng nghĩa như “vị ấy, Thế Tôn, là A-la-hán... là Thế Tôn”. Theo cùng phương pháp này, cần phải hiểu sự liên kết bằng cách đem câu “từ đồng nghĩa của Đức Phật, Thế Tôn, được nói trong Phật tùy niệm bằng các phương pháp này: người đã đạt đến sự thành tựu các lực, người đã đạt đến các vô sở úy, cho đến người làm ra ánh sáng và ngọn đuốc của Pháp” vào. Đây cũng chỉ là một vài từ đồng nghĩa của Thế Tôn. Vì rằng, các đức hạnh của Phật là vô số, và các danh hiệu của Thế Tôn cũng có các đức hạnh làm nhân. Điều này đã được vị Pháp Tướng quân nói đến:

‘‘အသင်္ချေယျာနိ နာမာနိ, သဂုဏေန မဟေသိနော;

ဂုဏေန နာမမုဒ္ဓေယျံ, အပိ နာမ သဟဿတော’’တိ. (ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၅၃);

“Vô số là các danh hiệu của bậc Đại Sĩ, theo đức hạnh của Ngài; tôi có thể nêu lên một danh hiệu theo đức hạnh, dù từ cả ngàn danh hiệu.”

ဓမ္မာနုဿတိယံ ‘‘အသင်္ခတ’’န္တိအာဒီသု န ကေနစိ ပစ္စယေန သင်္ခတန္တိ အသင်္ခတံ. နတ္ထိ ဧတဿ အန္တော ဝိနာသောတိ အနန္တံ. အာသဝါနံ အနာရမ္မဏတော အနာသဝံ. အဝိပရီတသဘာဝတ္တာ သစ္စံ. သံသာရဿ ပရတီရဘာဝတော ပါရံ. နိပုဏဉာဏဝိသယတ္တာ သုခုမသဘာဝတ္တာ စ နိပုဏ. အနုပစိတဉာဏသမ္ဘာရေဟိ ဒဋ္ဌုံ န သက္ကာတိ သုဒုဒ္ဒသံ. ဥပ္ပာဒဇရာဟိ အနဗ္ဘာဟတတ္တာ အဇဇ္ဇရံ. ထိရဘာဝေန ဓုဝံ. ဇရာမရဏေဟိ အပလုဇ္ဇနတော အပလောကိတံ. မံသစက္ခုနာ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ စ အပဿိတဗ္ဗတ္တာ အနိဒဿနံ. ရာဂါဒိပပဉ္စာဘာဝေန နိပ္ပပဉ္စံ. ကိလေသာဘိသင်္ခါရာနံ ဝူပသမဟေတုတာယ သန္တံ.

Trong pháp tùy niệm, ở các từ bắt đầu bằng “vô vi”: Không được tạo tác bởi bất cứ nhân duyên nào, nên gọi là vô vi (asaṅkhata). Vì không có sự hoại diệt cuối cùng, nên gọi là vô tận (ananta). Vì không phải là đối tượng của các lậu hoặc, nên gọi là vô lậu (anāsava). Vì có bản chất không sai lệch, nên gọi là chân thật (sacca). Vì là bờ kia của luân hồi, nên gọi là bờ kia (pāra). Vì là đối tượng của trí tuệ vi tế và có bản chất vi tế, nên gọi là vi tế (nipuṇa). Vì những người chưa tích lũy tư lương trí tuệ không thể thấy được, nên gọi là rất khó thấy (sududdasa). Vì không bị sinh và già tác động, nên gọi là không già (ajajjara). Vì có tính chất bền vững, nên gọi là thường hằng (dhuva). Vì không bị hư hoại bởi già và chết, nên gọi là không hư hoại (apalokita). Vì không thể thấy được bằng mắt thịt và thiên nhãn, nên gọi là không thể thấy (anidassana). Vì không có các pháp hý luận như tham v.v., nên gọi là vô hý luận (nippapañca). Vì là nguyên nhân của sự tịch tịnh các phiền não và hành, nên gọi là tịch tịnh (santa).

အမတဟေတုတာယ ဘင်္ဂါဘာဝတော စ အမတံ. ဥတ္တမဋ္ဌေန အတပ္ပကဋ္ဌေန စ ပဏီတံ. အသိဝါနံ ကမ္မကိလေသဝိပါကဝဋ္ဋာနံ အဘာဝေန သိဝံ. စတူဟိ ယောဂေဟိ အနုပဒ္ဒဝဘာဝေန ခေမံ. တဏှာ ခီယတိ ဧတ္ထာတိ တဏှက္ခယော. ကတပုညေဟိပိ ကဒါစိဒေဝ ပဿိတဗ္ဗတ္တာ အစ္ဆရိယံ. အဘူတပုဗ္ဗတ္တာ အဗ္ဘုတံ[Pg.120]. အနန္တရာယတ္တာ အနီတိကံ. အနန္တရာယဘာဝဟေတုတော အနီတိကဓမ္မံ (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၅.၃၇၇-၄၀၉).

Vì là nguyên nhân của sự bất tử và vì không có sự hoại diệt, nên gọi là bất tử (amata). Vì có ý nghĩa cao thượng và vì không gây ra sự không thỏa mãn, nên gọi là cao quý (paṇīta). Vì không có những điều không an lành là nghiệp, phiền não, và quả báo luân hồi, nên gọi là an lành (siva). Vì không bị bốn ách não hại, nên gọi là an ổn (khema). Ái diệt tận ở đây, nên gọi là ái tận (taṇhakkhayo). Vì ngay cả những người đã tạo phước cũng chỉ thỉnh thoảng mới thấy được, nên gọi là hy hữu (acchariya). Vì chưa từng có trước đây, nên gọi là vị tằng hữu (abbhuta). Vì không có chướng ngại, nên gọi là vô tai ương (anītika). Vì là nguyên nhân của sự không có chướng ngại, nên gọi là pháp vô tai ương (anītikadhamma).

အနိဗ္ဗတ္တိသဘာဝတ္တာ အဇာတံ. တတော ဧဝ အဘူတံ. ဥဘယေနာပိ ဥပ္ပာဒရဟိတန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကေနစိ အနုပဒ္ဒုတတ္တာ အနုပဒ္ဒဝံ. န ကေနစိ ပစ္စယေန ကတန္တိ အကတံ. နတ္ထိ ဧတ္ထ သောကောတိ အသောကံ. သောကဟေတုဝိဂမေန ဝိသောကံ. ကေနစိ အနုပသဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ အနုပသဂ္ဂံ. အနုပသဂ္ဂဘာဝဟေတုတော အနုပသဂ္ဂဓမ္မံ.

Vì có bản chất không sinh, nên gọi là vô sinh (ajāta). Chính vì thế, nên gọi là không hiện hữu (abhūta). Có thể nói rằng, cả hai từ đều có nghĩa là không có sự sinh khởi. Vì không bị bất cứ điều gì não hại, nên gọi là vô não hại (anupaddava). Không được tạo tác bởi bất cứ nhân duyên nào, nên gọi là vô tác (akata). Ở đây không có sầu muộn, nên gọi là vô sầu (asoka). Vì nguyên nhân của sầu muộn đã đoạn trừ, nên gọi là ly sầu (visoka). Vì không bị ai sắp đặt, nên gọi là vô chướng ngại (anupasagga). Vì là nguyên nhân của sự không có chướng ngại, nên gọi là pháp vô chướng ngại (anupasaggadhamma).

ဂမ္ဘီရဉာဏဂေါစရတော ဂမ္ဘီရံ. သမ္မာပဋိပတ္တိံ ဝိနာ ပဿိတုံ ပတ္တုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ ဒုပ္ပဿံ. သဗ္ဗလောကံ ဥတ္တရိတွာ ဌိတန္တိ ဥတ္တရံ. နတ္ထိ ဧတဿ ဥတ္တရန္တိ အနုတ္တရံ. သမဿ သဒိသဿ အဘာဝေန အသမံ. ပဋိဘာဂါဘာဝေန အပ္ပဋိသမံ. ဥတ္တမဋ္ဌေန ဇေဋ္ဌံ, ပါသံသတမတ္တာ ဝါ ဇေဋ္ဌံ. သံသာရဒုက္ခဋ္ဋိတေဟိ လေတဗ္ဗတော လေဏံ. တတော ရက္ခဏတော တာဏံ. ရဏာဘာဝေန အရဏံ. အင်္ဂဏာဘာဝေန အနင်္ဂဏံ. နိဒ္ဒေါသတာယ အကာစံ. ရာဂါဒိမလာပဂမေန ဝိမလံ. စတူဟိ ဩဃေဟိ အနဇ္ဈောတ္ထရဏီယတော ဒီပေါ. သံသာရဝူပသမသုခတာယ သုခံ. ပမာဏကရဓမ္မာဘာဝတော အပ္ပမာဏံ, ဂဏေတုံ ဧတဿ န သက္ကာတိ စ အပ္ပမာဏံ. သံသာရသမုဒ္ဒေ အနောသီဒနဋ္ဌာနတာယ ပတိဋ္ဌာ. ရာဂါဒိကိဉ္စနာဘာဝေန ပရိဂ္ဂဟာဘာဝေန စ အကိဉ္စနန္တိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

Vì là đối tượng của trí tuệ thâm sâu, nên gọi là thâm sâu (gambhīra). Vì không có chánh hạnh thì không thể thấy, không thể đạt đến, nên gọi là khó thấy (duppassa). Vì vượt qua và đứng trên tất cả thế gian, nên gọi là siêu việt (uttara). Không có gì cao hơn pháp này, nên gọi là vô thượng (anuttara). Vì không có gì bằng, không có gì tương tự, nên gọi là vô đẳng (asama). Vì không có gì sánh bằng, nên gọi là vô đối (appaṭisama). Vì có ý nghĩa tối thượng, hoặc vì được tán thán đặc biệt, nên gọi là tối thắng (jeṭṭha). Vì là nơi ẩn náu cho những người bị khổ luân hồi, nên gọi là nơi ẩn náu (leṇa). Vì bảo vệ khỏi khổ luân hồi đó, nên gọi là nơi bảo vệ (tāṇa). Vì không có phiền não, nên gọi là vô phiền (araṇa). Vì không có phiền não, nên gọi là vô cấu (anaṅgaṇa). Vì không có lỗi lầm, nên gọi là không tỳ vết (akāca). Vì đã đoạn trừ các cấu uế như tham v.v., nên gọi là vô cấu (vimala). Vì không bị bốn bộc lưu nhấn chìm, nên gọi là hòn đảo (dīpa). Vì là sự an lạc của việc tịch tịnh luân hồi, nên gọi là an lạc (sukha). Vì không có pháp nào có thể đo lường được, và vì không thể tính toán được số lượng của nó, nên gọi là vô lượng (appamāṇa). Vì là nơi không bị chìm đắm trong biển luân hồi, nên gọi là nơi nương tựa (patiṭṭhā). Vì không có chướng ngại như tham v.v., và vì không có sự chấp thủ, nên gọi là vô sở hữu (akiñcana). Ý nghĩa nên được hiểu như vậy.

သံဃာနုဿတိယံ သတ္တာနံ သာရောတိ သီလသာရာဒိသာရဂုဏယောဂတော သတ္တေသု သာရဘူတော. သတ္တာနံ မဏ္ဍောတိ ဂေါရသေသု သပ္ပိမဏ္ဍော ဝိယ သတ္တေသု မဏ္ဍဘူတော. သာရဂုဏဝသေနေဝ သတ္တေသု ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗတော သတ္တာနံ ဥဒ္ဓါရော. နိစ္စလဂုဏတာယ သတ္တာနံ ဧသိကာ. ဂုဏသောဘာသုရဘိဘာဝေန သတ္တာနံ ပသူနံ သုရဘိ ကုသုမန္တိ အတ္ထော.

Trong tăng tùy niệm, (Tăng là) tinh túy của chúng sanh (sattānaṃ sāro) có nghĩa là: vì thành tựu các đức tính tinh túy như giới tinh túy v.v., nên là tinh túy trong các chúng sanh. (Tăng là) phần tinh hoa của chúng sanh (sattānaṃ maṇḍo) có nghĩa là: giống như đề hồ là phần tinh hoa trong các vị sữa bò, Tăng là phần tinh hoa trong các chúng sanh. Chính nhờ năng lực của các đức tính tinh túy mà được đề cao trong các chúng sanh, nên là người được đề cao của chúng sanh (sattānaṃ uddhāro). Vì có đức tính không lay động, nên là cột trụ của chúng sanh (sattānaṃ esikā). Vì có sự trang nghiêm và hương thơm của các đức tính, nên có nghĩa là đóa hoa thơm ngát của chúng sanh.

ဂုဏေသု ဥတ္တမင်္ဂံ ပညာ တဿာ ဥပသောဘာဟေတုတာယ သီလံ ဥတ္တမင်္ဂေါပသောဘနံ ဝုတ္တံ. သီလေသု ပရိပူရကာရိနော အနိဇ္ဈန္တာ နာမ ဂုဏာ နတ္ထီတိ ‘‘နိဓာနဉ္စ သီလံ သဗ္ဗဒေါဘဂ္ဂသမတိက္ကမနဋ္ဌေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. အယဉ္စ အတ္ထော အာကင်္ခေယျသုတ္တေန (မ. နိ. ၁.၆၄ အာဒယော) ဒီပေတဗ္ဗော. အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဣဇ္ဈတိ, ဘိက္ခဝေ, သီလဝတော စေတောပဏိဓိ ဝိသုဒ္ဓတ္တာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၃၇; သံ. နိ. ၄.၃၅၂; အ. နိ. ၈.၃၅). သိပ္ပန္တိ ဓနုသိပ္ပံ. ဓညန္တိ ဓနာယိတဗ္ဗံ. ဓမ္မဝေါလောကနတာယာတိ သမထဝိပဿနာဒိဓမ္မဿ ဝေါလောကနဘာဝေန[Pg.121]. ဝေါလောကနဋ္ဌေနာတိ သတ္တဘူမကာဒိပါသာဒေ ဝိယ သီလေ ဌတွာ အဘိညာစက္ခုနာ လောကဿ ဝေါလောကေတုံ သက္ကာတိ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗဘူမာနုပရိဝတ္တိ စ သီလံ စတုဘူမကကုသလဿာပိ တဒနုဝတ္တနတော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

Trong các đức tính, trí tuệ là phần cao nhất; vì là nguyên nhân làm trang nghiêm cho trí tuệ ấy, nên giới được gọi là vật trang nghiêm cho phần cao nhất. Đối với người thực hành viên mãn giới, không có đức tính nào không thành tựu, vì vậy được nói rằng: “Giới là kho tàng, vì có ý nghĩa vượt qua mọi bất hạnh”. Ý nghĩa này nên được làm sáng tỏ bằng kinh Ākaṅkheyya. Lại nữa, có lời dạy khác: “Này các Tỳ khưu, ước nguyện của người có giới được thành tựu, vì giới thanh tịnh”. Kỹ năng (sippa) là như kỹ năng bắn cung. Của cải (dhañña) là như lúa gạo đáng mong muốn. “Có thể quán sát các pháp” (dhammavolokanatā) là do có thể quán sát các pháp như chỉ và quán. Về ý nghĩa “quán sát”, được nói rằng: giống như đứng trên lầu đài bảy tầng v.v. có thể nhìn ngắm, người đứng vững trong giới có thể dùng thắng trí nhãn để quán sát thế gian. Và giới có thể chuyển biến theo tất cả các cõi, vì ngay cả thiện pháp của bốn cõi cũng tùy thuộc vào giới. Phần còn lại thì dễ hiểu.

ဝေဝစနဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về Phân Tích Đồng Nghĩa Pháp đã kết thúc.

၁၁. ပညတ္တိဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

11. Phần Giải Thích Về Phân Tích Chế Định Pháp

၃၉. တတ္ထ ကတမော ပညတ္တိဟာရောတိ ပညတ္တိဟာရဝိဘင်္ဂေါ. တတ္ထ ကာ ပနာယံ ပညတ္တီတိ? အာဟ ‘‘ယာ ပကတိကထာယ ဒေသနာ’’တိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယာ ဒေသနာဟာရာဒယော ဝိယ အဿာဒါဒိပဒတ္ထဝိသေသနိဒ္ဓါရဏံ အကတွာ ဘဂဝတော သာဘာဝိကဓမ္မကထာယ ဒေသနာ. ယာ တဿာ ပညာပနာ, အယံ ပညတ္တိဟာရော. ယသ္မာ ပန သာ ဘဂဝတော တထာ တထာ ဝေနေယျသန္တာနေ ယထာဓိပ္ပေတမတ္ထံ နိက္ခိပတီတိ နိက္ခေပေါ. တဿ စာယံ ဟာရော ဒုက္ခာဒိသင်္ခါတေ ဘာဂေ ပကာရေဟိ ဉာပေတိ, အသင်္ကရတော ဝါ ဌပေတိ, တသ္မာ ‘‘နိက္ခေပပညတ္တီ’’တိ ဝုတ္တော. ဣတိ ပကတိကထာယ ဒေသနာတိ သင်္ခေပေန ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရေန ဝိဘဇိတုံ ‘‘ကာ စ ပကတိကထာယ ဒေသနာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘စတ္တာရိ သစ္စာနီ’’တိအာဒိမာဟ.

39. “Trong đó, thế nào là chế định pháp?” chính là phần phân tích chế định pháp. Trong đó, chế định này là gì? Ngài nói: “Đó là sự thuyết giảng bằng lời nói thông thường”. Điều này có nghĩa là: sự thuyết giảng không xác định ý nghĩa đặc biệt của các từ như vị ngọt v.v. giống như thuyết giảng pháp v.v., mà là sự thuyết giảng bằng lời pháp tự nhiên của Đức Thế Tôn. Sự làm cho biết rõ của lời thuyết giảng đó, đây là chế định pháp. Hơn nữa, vì lời thuyết giảng đó của Đức Thế Tôn đặt để ý nghĩa mong muốn vào tâm của chúng sanh cần được giáo hóa theo cách này hay cách khác, nên gọi là sự đặt để (nikkhepa). Và pháp này làm cho biết rõ các phần được gọi là khổ v.v. bằng nhiều cách, hoặc thiết lập chúng một cách không lẫn lộn, do đó được gọi là “chế định đặt để” (nikkhepapaññatti). Như vậy, để phân tích chi tiết ý nghĩa đã được nói một cách tóm tắt là “sự thuyết giảng bằng lời nói thông thường”, sau khi hỏi: “Và thế nào là sự thuyết giảng bằng lời nói thông thường?”, Ngài nói bắt đầu bằng “bốn chân lý”.

တတ္ထ ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ အယံ ပညတ္တီတိ ကက္ခဠဖုသနာဒိသဘာဝေ ရူပါရူပဓမ္မေ အတီတာဒိဝသေန အနေကဘေဒဘိန္နေ အဘိန္ဒိတွာ ပီဠနသင်္ခတသန္တာပဝိပရိဏာမဋ္ဌတာသာမညေန ယာ ကုစ္ဆိတဘာဝါဒိမုခေန ဧကဇ္ဈံ ဂဟဏဿ ကာရဏဘူတာ ပညတ္တိ, ကာ ပန သာတိ? နာမပညတ္တိနိဗန္ဓနာ တဇ္ဇာပညတ္တိ. ‘‘ဝိညတ္တိဝိကာရသဟိတော သဒ္ဒေါ ဧဝါ’’တိ အပရေ. ဣမိနာ နယေန တတ္ထ တတ္ထ ပညတ္တိအတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာန’’န္တိအာဒိနာ တဿာ ပညတ္တိယာ ဥပါဒါနံ ဒဿေတိ. ဒသန္နံ ဣန္ဒြိယာနန္တိ အဋ္ဌ ရူပိန္ဒြိယာနိ မနိန္ဒြိယံ ဝေဒနိန္ဒြိယန္တိ ဧဝံ ဒသန္နံ. အနုဘဝနသာမညေန ဟိ ဝေဒနာ ဧကမိန္ဒြိယံ ကတာ, တထာ သဒ္ဓါဒယော စ မဂ္ဂပက္ခိယာတိ.

Ở đây, câu «đây là khổ, đây là chế định» có nghĩa là: đối với các pháp sắc và danh có tự tánh thô cứng, xúc chạm v.v..., vốn đã được phân chia thành nhiều loại khác nhau do quá khứ v.v..., không phân chia chúng ra, mà chế định nào là nguyên nhân của sự nắm giữ chung lại với nhau bằng cách lấy ý nghĩa đáng chê trách v.v... làm đầu, do sự tương đồng về ý nghĩa bức não, ý nghĩa bị các duyên tạo tác, ý nghĩa thiêu đốt, ý nghĩa biến hoại. Chế định ấy là gì? Là tajjāpaññatti (chế định sinh từ đó) có liên quan đến danh chế định. Một số vị khác nói rằng: «Chỉ là âm thanh cùng với sự biến đổi của biểu tri». Bằng phương pháp này, ý nghĩa của chế định cần được hiểu ở các nơi đó đó. Bằng câu «của năm uẩn» v.v..., ngài chỉ ra đối tượng chấp thủ của chế định ấy. Câu «của mười quyền» có nghĩa là của mười quyền như vầy: tám sắc quyền, ý quyền và thọ quyền. Quả vậy, do sự tương đồng về sự cảm thọ, thọ được xem là một quyền, cũng vậy, tín v.v... được xem là thuộc về phần đạo.

ကဗဠံ ကရီယတီတိ ကဗဠီကာရောတိ ဝတ္ထုဝသေန အယံ နိဒ္ဒေသော. ယာယ ဩဇာယ သတ္တာ ယာပေန္တိ, တဿာယေတံ အဓိဝစနံ. သာ ဟိ ဩဇဋ္ဌမကဿ [Pg.122] ရူပဿ အာဟရဏတော အာဟာရော. အတ္ထီတိ မဂ္ဂေန အသမုစ္ဆိန္နတာယ ဝိဇ္ဇတိ. ရာဂေါတိ ရဉ္ဇနဋ္ဌေန ရာဂေါ. နန္ဒနဋ္ဌေန နန္ဒီ. တဏှာယနဋ္ဌေန တဏှာ. သဗ္ဗာနေတာနိ လောဘဿေဝ နာမာနိ. ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ ဝိရုဠှန္တိ ကမ္မံ ဇဝါပေတွာ ပဋိသန္ဓိအာကဍ္ဎနသမတ္ထတာယ ပတိဋ္ဌိတဉ္စေဝ ဝိညာဏံ ဝိရုဠှဉ္စ. ယတ္ထာတိ တေဘူမကဝဋ္ဋေ ဘုမ္မံ, သဗ္ဗတ္ထ ဝါ ပုရိမပုရိမပဒေ ဧတံ ဘုမ္မံ. အတ္ထိ တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓီတိ ယေ ဣမသ္မိံ ဝိပါကဝဋ္ဋေ ဌိတဿ အာယတိံ ဝဍ္ဎနဟေတုကာ သင်္ခါရာ, တေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ယတ္ထ အတ္ထိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တီ’’တိ ယသ္မိံ ဌာနေ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ အတ္ထိ. အတ္ထိ တတ္ထ အာယတိံ ဇာတိဇရာမရဏန္တိ ယတ္ထ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏံ, တတ္ထ ခန္ဓာနံ အဘိနိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏာ ဇာတိ, ပရိပါကလက္ခဏာ ဇရာ, ဘေဒနလက္ခဏံ မရဏဉ္စ အတ္ထိ. အယံ ပဘာဝပညတ္တိ ဒုက္ခဿ စ သမုဒယဿ စာတိ အယံ ယထာဝုတ္တာ ဒေသနာ ဒုက္ခသစ္စဿ သမုဒယသစ္စဿ စ သမုဋ္ဌာနပညတ္တိ, ဝိပါကဝဋ္ဋဿ သင်္ခါရာနဉ္စ တဏှာပစ္စယနိဒ္ဒေသတောတိ အဓိပ္ပာယော.

«Được làm thành miếng, do đó gọi là đoàn thực», đây là sự chỉ dẫn theo vật. Chúng sanh duy trì sự sống bằng vật thực chất nào, đây là tên gọi của vật thực chất ấy. Quả vậy, vật thực chất ấy được gọi là vật thực (āhāra) vì nó mang đến (āharaṇa) sắc có vật thực chất làm thứ tám. «Có» nghĩa là hiện hữu do chưa bị đoạn trừ hoàn toàn bởi đạo. «Tham» (rāga) là tham vì có ý nghĩa nhiễm trước. «Hỷ» (nandī) là hỷ vì có ý nghĩa vui thích. «Ái» (taṇhā) là ái vì có ý nghĩa khao khát. Tất cả những từ này đều là tên gọi của tham (lobha). «Thức được an trú và tăng trưởng ở đó» có nghĩa là sau khi làm cho nghiệp khởi lên, do có khả năng kéo theo sự tái sanh, thức vừa được an trú vừa tăng trưởng. «Ở đâu» (yattha) là chỉ cách (bhumma) trong vòng luân hồi ba cõi, hoặc ở tất cả mọi nơi, trong các từ đứng trước, đây là chỉ cách. «Có sự tăng trưởng của các hành ở đó» – câu này được nói nhắm đến những hành nào là nguyên nhân cho sự tăng trưởng trong tương lai của người đang ở trong vòng quả này. «Nơi nào có sự phát sanh của tái hữu trong tương lai» có nghĩa là nơi nào có sự phát sanh của tái hữu trong tương lai. «Có sanh, già, chết trong tương lai ở đó» có nghĩa là nơi nào có sự chấp thủ tái sanh, ở đó có sanh với đặc tính là sự phát sanh rõ rệt của các uẩn, có già với đặc tính là sự chín muồi, và có chết với đặc tính là sự tan rã. Ý nghĩa là: lời dạy này như đã nói là chế định về sự phát sanh của khổ đế và tập đế, do sự chỉ dẫn về ái là duyên của vòng quả và các hành.

နတ္ထိ ရာဂေါတိ အဂ္ဂမဂ္ဂဘာဝနာယ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ နတ္ထိ စေ ရာဂေါ. အပ္ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ အဝိရုဠှန္တိ ကမ္မံ ဇဝါပေတွာ ပဋိသန္ဓိအာကဍ္ဎနသမတ္ထတာယာဘာဝေန အပ္ပတိဋ္ဌိတဉ္စေဝ အဝိရုဠှဉ္စာတိ ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

«Không có tham» có nghĩa là nếu tham không có do đã được đoạn trừ hoàn toàn bằng sự tu tiến đạo cao nhất. «Thức không được an trú và không tăng trưởng ở đó» có nghĩa là do không có khả năng kéo theo sự tái sanh sau khi làm cho nghiệp khởi lên, nên thức vừa không được an trú, vừa không tăng trưởng. Ý nghĩa cần được hiểu theo phương pháp đối nghịch với điều đã nói.

‘‘အယံ ပရိညာပညတ္တီ’’တိအာဒိနာ ဧကာဘိသမယဝသေနေဝ မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ စတူသု အရိယသစ္စေသု ပဝတ္တတီတိ ဒဿေတိ. အယံ ဘာဝနာပညတ္တီတိ အယံ ဒွါရာရမ္မဏေဟိ ဆဒွါရပ္ပဝတ္တနဓမ္မာနံ အနိစ္စာနုပဿနာ မဂ္ဂဿ ဘာဝနာပညတ္တိ. နိရောဓပညတ္တိ နိရောဓဿာတိ ရောဓသင်္ခါတာယ တဏှာယ မဂ္ဂေန အနဝသေသနိရောဓပညတ္တိ. ဥပ္ပာဒပညတ္တီတိ ဥပ္ပန္နဿ ပညာပနာ. ဩကာသပညတ္တီတိ ဌာနဿ ပညာပနာ. အာဟဋနာပညတ္တီတိ နီဟရဏပညတ္တိ. အာသာဋိကာနန္တိ ဂုန္နံ ဝဏေသု နီလမက္ခိကာဟိ ဌပိတအဏ္ဍကာ အာသာဋိကာ နာမ. ဧတ္ထ ယဿ ဥပ္ပန္နာ, တဿ သတ္တဿ အနယဗျသနဟေတုတာယ အာသာဋိကာ ဝိယာတိ အာသာဋိကာ, ကိလေသာ, တေသံ အာသာဋိကာနံ. အဘိနိဃာတပညတ္တီတိ သမုဂ္ဃာတပညတ္တိ.

Bằng câu «Đây là chế định về sự liễu tri» v.v..., ngài chỉ ra rằng chánh kiến trong đạo diễn tiến trong bốn Thánh đế chỉ bằng năng lực của sự đồng thời liễu ngộ. «Đây là chế định về sự tu tiến» có nghĩa là sự quán vô thường đối với các pháp diễn tiến ở sáu cửa cùng với cửa và cảnh này là chế định về sự tu tiến của đạo. «Chế định về sự diệt của sự diệt» có nghĩa là chế định về sự diệt không còn dư sót bằng đạo đối với ái được gọi là sự trói buộc (rodha). «Chế định về sự sanh khởi» là sự làm cho biết rõ về cái đã sanh khởi. «Chế định về cơ hội» là sự làm cho biết rõ về nơi chốn. «Chế định về sự mang đến» là chế định về sự mang đi. «Của các āsāṭikā» có nghĩa là những trứng do ruồi xanh đẻ vào vết thương của bò được gọi là āsāṭikā. Ở đây, chúng sanh nào có chúng (phiền não) sanh khởi, vì là nguyên nhân của sự bất hạnh và tai họa cho chúng sanh ấy, nên chúng giống như āsāṭikā, do đó được gọi là āsāṭikā, tức là các phiền não; của các āsāṭikā ấy. «Chế định về sự sát hại» là chế định về sự đoạn trừ tận gốc.

၄၁. ဧဝံ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမုခေန သမ္မသနဥပါဒါနက္ခန္ဓမုခေနေဝ သစ္စေသု ပညတ္တိဝိဘာဂံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တေပရိဝဋ္ဋဝသေန ဒဿေတုံ ‘‘ဣဒံ ‘ဒုက္ခ’န္တိ မေ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိ [Pg.123] အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ဒဿနဋ္ဌေန စက္ခု. ယထာသဘာဝတော ဇာနနဋ္ဌေန ဉာဏံ. ပဋိဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန ပညာ. ဝိဒိတကရဏဋ္ဌေန ဝိဇ္ဇာ. ဩဘာသနဋ္ဌေန အာလောကော. သဗ္ဗံ ပညာဝေဝစနမေဝ. အယံ ဝေဝစနပညတ္တိ. သစ္ဆိကိရိယာပညတ္တီတိ ပစ္စက္ခကရဏပညတ္တိ.

41. Như vậy, sau khi đã chỉ ra sự phân chia chế định trong các đế bằng cách lấy vòng luân hồi và sự thoát khỏi luân hồi làm đầu, và bằng cách lấy sự quán xét và các thủ uẩn làm đầu, bây giờ, để chỉ ra theo ba chuyển, ngài bắt đầu bằng câu «Này các Tỳ khưu, đối với ta... đây là khổ» v.v... Ở đó, «mắt» (cakkhu) vì có ý nghĩa thấy. «Trí» (ñāṇa) vì có ý nghĩa biết theo tự tánh. «Tuệ» (paññā) vì có ý nghĩa thâm nhập. «Minh» (vijjā) vì có ý nghĩa làm cho rõ biết. «Ánh sáng» (āloko) vì có ý nghĩa chiếu sáng. Tất cả chỉ là đồng nghĩa của tuệ. Đây là chế định về đồng nghĩa. «Chế định về sự chứng ngộ» là chế định về sự làm cho trực nhận.

တုလမတုလဉ္စာတိ ဂါထာယ ပစုရဇနာနံ ပစ္စက္ခဘာဝတော တုလိတံ ပရိစ္ဆိန္နန္တိ တုလံ, ကာမာဝစရံ. န တုလန္တိ အတုလံ, တုလံ ဝါ သဒိသမဿ အညံ လောကိယကမ္မံ နတ္ထီတိ အတုလံ, မဟဂ္ဂတကမ္မံ. ကာမာဝစရရူပါဝစရကမ္မံ ဝါ တုလံ, အရူပါဝစရံ အတုလံ, အပ္ပဝိပါကံ ဝါ တုလံ. ဗဟုဝိပါကံ အတုလံ. သမ္ဘဝတိ ဧတေနာတိ သမ္ဘဝံ, သမ္ဘဝဟေတုဘူတံ. ဘဝသင်္ခါရံ ပုနဗ္ဘဝသင်္ခရဏကံ. အဝဿဇီတိ ဝိဿဇ္ဇေသိ. မုနီတိ ဗုဒ္ဓမုနိ. အဇ္ဈတ္တရတောတိ နိယကဇ္ဈတ္တရတော. သမာဟိတောတိ ဥပစာရပ္ပနာသမာဓိဝသေန သမာဟိတော. အဘိန္ဒိ ကဝစမိဝါတိ ကဝစံ ဝိယ ဘိန္ဒိ. အတ္တသမ္ဘဝန္တိ အတ္တနိ သဉ္ဇာတံ ကိလေသံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သဝိပါကဋ္ဌေန သမ္ဘဝံ ဘဝါဘိသင်္ခရဏဋ္ဌေန ဘဝသင်္ခါရန္တိ စ လဒ္ဓနာမံ တုလာတုလသင်္ခါတံ လောကိယကမ္မဉ္စ ဩဿဇိ, သင်္ဂါမသီသေ မဟာယောဓော ကဝစံ ဝိယ အတ္တသမ္ဘဝံ ကိလေသဉ္စ အဇ္ဈတ္တရတော သမာဟိတော ဟုတွာ အဘိန္ဒီတိ.

Trong câu kệ «tula và atula»: Do được nhiều người trực nhận, nên được cân lường, phân định, do đó gọi là tula (có thể cân lường), tức là nghiệp cõi Dục. Không phải tula, do đó là atula (không thể cân lường); hoặc không có nghiệp thế gian nào khác tương đương, giống với nó, do đó là atula, tức là nghiệp cõi Đại hành. Hoặc nghiệp cõi Dục và cõi Sắc là tula, nghiệp cõi Vô sắc là atula; hoặc nghiệp có quả ít là tula, nghiệp có quả nhiều là atula. «Sanh hữu» (sambhava) là cái mà do đó chúng sanh sanh khởi, là cái làm nhân cho sự sanh hữu. «Hữu hành» (bhavasaṅkhāra) là cái tạo tác tái hữu. «Đã từ bỏ» (avassaji) nghĩa là đã xả ly. «Bậc Mâu-ni» (muni) là bậc Mâu-ni là Đức Phật. «Vui thích trong nội tâm» (ajjhattarato) là vui thích trong các pháp thuộc nội tâm của chính mình. «Định tĩnh» (samāhito) là định tĩnh do cận hành định và an chỉ định. «Đã phá tan như áo giáp» (abhindi kavacamiva) nghĩa là đã phá tan như áo giáp. «Cái sanh từ tự thân» (attasambhavaṃ) là phiền não sanh khởi trong tự thân. Điều này được nói như sau: Ngài đã từ bỏ nghiệp thế gian được gọi là tula và atula, có tên là «sanh hữu» (sambhava) vì có ý nghĩa cho quả, và «hữu hành» (bhavasaṅkhāra) vì có ý nghĩa tạo tác tái hữu; và như một dũng sĩ vĩ đại phá tan áo giáp ở đầu trận chiến, ngài cũng đã phá tan phiền não sanh từ tự thân, sau khi đã vui thích trong nội tâm và định tĩnh.

အထ ဝါ တုလန္တိ တုလယန္တော တီရေန္တော. အတုလဉ္စ သမ္ဘဝန္တိ နိဗ္ဗာနဉ္စေဝ သမ္ဘဝဉ္စ. ဘဝသင်္ခါရန္တိ ဘဝဂါမိကမ္မံ. အဝဿဇိ မုနီတိ ‘‘ပဉ္စက္ခန္ဓာ အနိစ္စာ, တေသံ နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ နိစ္စ’’န္တိအာဒိနာ (ပဋိ. မ. ၃.၃၈ အတ္ထတော သမာနံ) နယေန တုလယန္တော ဗုဒ္ဓမုနိ ဘဝေ အာဒီနဝံ နိဗ္ဗာနေ အာနိသံသဉ္စ ဒိသွာ တံ ခန္ဓာနံ မူလဘူတံ ဘဝသင်္ခါရံ ကမ္မက္ခယကရေန အရိယမဂ္ဂေန အဝဿဇိ. ကထံ? အဇ္ဈတ္တရတော. သော ဟိ ဝိပဿနာဝသေန အဇ္ဈတ္တရတော သမထဝသေန သမာဟိတော ကဝစမိဝ အတ္တဘာဝံ ပရိယောနန္ဓိတွာ ဌိတံ အတ္တနိ သမ္ဘဝတ္တာ ‘‘အတ္တသမ္ဘဝ’’န္တိ လဒ္ဓနာမံ သဗ္ဗံ ကိလေသဇာတံ အဘိန္ဒိ, ကိလေသာဘာဝေ ကမ္မံ အပ္ပဋိသန္ဓိကတ္တာ အဝဿဋ္ဌံ နာမ ဟောတိ, ကိလေသာဘာဝေန ကမ္မံ ဇဟီတိ အတ္ထော (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၁၆၉; ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၅၁).

Hoặc là, tulanti (cân nhắc) có nghĩa là đang cân nhắc, đang xem xét. Atulañca sambhavanti (cái không thể so sánh và sự hiện hữu) có nghĩa là Niết-bàn và sự hiện hữu. Bhavasaṅkhāranti (hành tạo tác sự hiện hữu) có nghĩa là nghiệp đưa đến sự hiện hữu. Avassaji munīti (bậc Mâu-ni đã từ bỏ) có nghĩa là: Vị Phật Mâu-ni, sau khi cân nhắc theo phương pháp bắt đầu bằng: “Năm uẩn là vô thường, sự diệt của chúng là Niết-bàn, là thường hằng,” thấy được sự nguy hại trong sự hiện hữu và lợi ích trong Niết-bàn, đã từ bỏ hành nghiệp tạo tác sự hiện hữu ấy, vốn là gốc rễ của các uẩn, bằng thánh đạo làm cho nghiệp tận diệt. Như thế nào? Ajjhattarato (an vui nơi nội tâm). Quả vậy, vị ấy do an vui nơi nội tâm nhờ sức mạnh của minh sát, do định tĩnh nhờ sức mạnh của chỉ tịnh, đã phá tan toàn bộ tập hợp phiền não, vốn được gọi là “tự sanh” (attasambhava) vì nó sanh khởi trong tự thân, đang tồn tại bao bọc lấy tự thể như áo giáp. Do không có phiền não, nghiệp được gọi là đã từ bỏ vì không tạo ra sự tái sanh. Do không có phiền não, ngài đã đoạn trừ nghiệp, đây là ý nghĩa.

သင်္ခတာသင်္ခတဓာတုဝိနိမုတ္တဿ အဘိညေယျဿ အဘာဝတော ဝုတ္တံ ‘‘တုလ…ပေ… ဓမ္မာန’’န္တိ. တေန ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ ဝုတ္တာ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘နိက္ခေပပညတ္တိ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါယာ’’တိ. ဘဝသင်္ခါရေ သမုဒယပက္ခိယံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ပရိစ္စာဂပညတ္တီ’’တိ. ဒုက္ခသစ္စပက္ခိယဝသေန ‘‘ပရိညာပညတ္တီ’’တိ. သမာဓာနဝိသိဋ္ဌဿ [Pg.124] အဇ္ဈတ္တရတဘာဝဿ ဝသေန ‘‘ဘာဝနာပညတ္တိ ကာယဂတာယ သတိယာ’’တိ ဝုတ္တံ. အဇ္ဈတ္တရတတာဝိသိဋ္ဌဿ ပန သမာဓာနဿ ဝသေန ‘‘ဌိတိပညတ္တိ စိတ္တေကဂ္ဂတာယာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဘိနိဗ္ဗိဒါပညတ္တိ စိတ္တဿာတိ အာယုသင်္ခါရောဿဇ္ဇနဝသေန စိတ္တဿ အဘိနီဟရဏပညတ္တိ. ဥပါဒါနပညတ္တီတိ ဂဟဏပညတ္တိ. သဗ္ဗညုတာယာတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘာဝဿ. ဧတေန အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ အာယုသင်္ခါရောဿဇ္ဇနံ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. ကိလေသာဘာဝေန ဘဂဝါ ကမ္မံ ဇဟတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ပဒါလနာပညတ္တိ အဝိဇ္ဇဏ္ဍကောသာန’’န္တိ အာဟ.

Do không có pháp nào có thể được biết đến bằng thắng trí mà lại thoát khỏi các giới hữu vi và vô vi, nên đã nói: “tula… dhammānaṃ.” Do đó, pháp vô ngại giải đã được nói đến, nên ngài nói: “nikkhepapaññatti dhammapaṭisambhidāya (chế định về sự trình bày là pháp vô ngại giải).” Đề cập đến phần thuộc về tập đế trong các hành tạo tác sự hiện hữu, ngài nói: “pariccāgapaññatti (chế định về sự từ bỏ).” Do sức mạnh của phần thuộc về khổ đế, ngài nói: “pariññāpaññatti (chế định về sự liễu tri).” Do sức mạnh của trạng thái an vui nơi nội tâm, được đặc trưng bởi sự định tĩnh, nên đã nói: “bhāvanāpaññatti kāyagatāya satiyā (chế định về sự tu tiến là niệm thân hành).” Và do sức mạnh của sự định tĩnh, được đặc trưng bởi sự an vui nơi nội tâm, nên đã nói: “ṭhitipaññatti cittekaggatāya (chế định về sự an trú là tâm nhất cảnh),” cần phải hiểu như vậy. Abhinibbidāpaññatti cittassa (chế định về sự nhàm chán đối với tâm) là chế định về sự hướng tâm đến (viên tịch) do sức mạnh của việc xả bỏ thọ hành. Upādānapaññatti (chế định về sự chấp thủ) là chế định về sự nắm giữ. Sabbaññutāya (do nhất thiết trí) là trạng thái Chánh Đẳng Giác. Qua đó, ngài chỉ ra rằng không có việc xả bỏ thọ hành đối với người không phải là bậc Chánh Đẳng Giác. Chỉ ra rằng: “Đức Thế Tôn đoạn trừ nghiệp do không có phiền não,” ngài nói: “padālanāpaññatti avijjaṇḍakosānaṃ (chế định về sự phá vỡ vỏ trứng vô minh).”

ယော ဒုက္ခမဒ္ဒက္ခိ ယတောနိဒါနန္တိ ယော အာရဒ္ဓဝိပဿကော သဗ္ဗံ တေဘူမကံ ဒုက္ခံ အဒက္ခိ ပဿိ, တဉ္စ ယတောနိဒါနံ ယံ ဟေတုကံ, တမ္ပိဿ ကာရဏဘာဝေန တဏှံ ပဿိ. ကာမေသု သော ဇန္တု ကထံ နမေယျာတိ သော ဧဝံ ပဋိပန္နော ပုရိသော သဝတ္ထုကာမေသု ကိလေသကာမေသု ယေန ပကာရေန နမေယျ အဘိနမေယျ, သော ပကာရော နတ္ထိ. ကသ္မာ? ကာမာ ဟိ လောကေ သင်္ဂေါတိ ဉတွာ. ယသ္မာ ဣမသ္မိံ လောကေ ကာမသဒိသံ ဗန္ဓနံ နတ္ထိ. ဝုတ္တဉ္စေတံ ဘဂဝတာ ‘‘န တံ ဒဠှံ ဗန္ဓနမာဟု ဓီရာ’’တိအာဒိ (ဓ. ပ. ၃၄၅; သံ. နိ. ၁.၁၂၁; နေတ္တိ. ၁၀၆; ပေဋကော ၁၅), တသ္မာ သင်္ခါရေ အာသဇ္ဇနဋ္ဌေန သင်္ဂေါတိ ဝိဒိတွာ. တေသံ သတီမာ ဝိနယာယ သိက္ခေတိ ကာယဂတာသတိယောဂေန သတိမာ တေသံ ကာမာနံ ဝူပသမာယ တီသုပိ သိက္ခာသု အပ္ပမတ္တော သိက္ခေယျာတိ အတ္ထော.

Yo dukkhamaddakkhi yatonidānaṃ (người nào đã thấy khổ và nhân sanh của nó) có nghĩa là: Người nào, là hành giả minh sát, đã thấy tất cả khổ trong ba cõi, và thấy cả ái, nhân sanh của khổ ấy, là nguyên nhân của nó. Kāmesu so jantu kathaṃ nameyya (làm sao người ấy lại hướng về các dục) có nghĩa là: Người thực hành như vậy, không có cách nào để người ấy có thể hướng về, thiên về các phiền não dục cùng với các vật dục. Tại sao? Vì biết rằng: “Các dục trong đời là sự dính mắc.” Bởi vì trong thế gian này, không có sự trói buộc nào giống như dục. Quả vậy, Đức Thế Tôn đã nói những lời này, bắt đầu bằng: “Bậc trí không gọi đó là sự trói buộc bền chặt.” Do đó, sau khi biết rằng các hành là sự dính mắc vì bản chất của chúng là bám víu. Trong câu “tesaṃ satīmā vinayāya sikkhe,” ý nghĩa là: Người có chánh niệm, kết hợp với niệm thân hành, nên không lơ là thực hành cả ba học giới để làm lắng dịu các dục ấy.

ဝေဝစနပညတ္တီတိ ခန္ဓာဒီနံ ဝေဝစနပညတ္တိ. အဒက္ခီတိ ပန ပဒေန သမ္ဗန္ဓတ္တာ ဝုတ္တံ – ‘‘ဒုက္ခဿ ပရိညာပညတ္တိ စာ’’တိ. ပစ္စတ္ထိကတော ဒဿနပညတ္တီတိ အနတ္ထဇနနတော ပစ္စတ္ထိကတော ဒဿနပညတ္တိ. ပါဝကကပ္ပာတိ ဇလိတအဂ္ဂိက္ခန္ဓသဒိသာ. ပပါတဥရဂေါပမာတိ ပပါတူပမာဥရဂေါပမာ စ.

Vevacanapaññatti (chế định về đồng nghĩa) là chế định về đồng nghĩa của các uẩn, v.v. Và vì có liên quan đến từ “adakkhi” (đã thấy), nên đã nói: “dukkhassa pariññāpaññatti ca (và chế định về sự liễu tri khổ).” Paccatthikato dassanapaññatti (chế định về sự thấy như kẻ thù) là chế định về sự thấy như kẻ thù vì nó tạo ra điều bất lợi. Pāvakakappā (tương tự như lửa) có nghĩa là tương tự như một khối lửa đang cháy. Papātauragopamā (ví như vực thẳm và rắn độc) có nghĩa là ví như vực thẳm và ví như rắn độc.

မောဟသမ္ဗန္ဓနော လောကောတိ အယံ လောကော အဝိဇ္ဇာဟေတုကေဟိ သံယောဇနေဟိ ဗန္ဓော. ဘဗ္ဗရူပေါဝ ဒိဿတီတိ ဝိပန္နဇ္ဈာသယောပိ မာယာယ သာဌေယျေန စ ပဋိစ္ဆာဒိတသဘာဝေါ ဘဗ္ဗဇာတိကံ ဝိယ အတ္တာနံ ဒဿေတိ. ဥပဓိဗန္ဓနော ဗာလော, တမသာ ပရိဝါရိတောတိ တဿ ပန ဗာလဿ တထာ ဒဿနေ သမ္မောဟတမသာ ပရိဝါရိတတ္တာ ကာမဂုဏေသု အနာဒီနဝဒဿိတာယ ကိလေသာဘိသင်္ခါရေဟိ ဗန္ဓတ္တာ. တထာ ဘူတော စာယံ [Pg.125] ဗာလော ပဏ္ဍိတာနံ အဿိရီ ဝိယ ခါယတိ အလက္ခိကော ဧဝ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ. တယိဒံ သဗ္ဗံ ဗာလဿ သတော ရာဂါဒိကိဉ္စနတော. ပဏ္ဍိတဿ ပန ပညာစက္ခုနာ ပဿတော နတ္ထိ ကိဉ္စနန္တိ အယံ သင်္ခေပတ္ထော. မောဟသီသေန ဝိပလ္လာသာ ဂဟိတာတိ အာဟ – ‘‘ဒေသနာပညတ္တိ ဝိပလ္လာသာန’’န္တိ. ဝိပရီတပညတ္တီတိ ဝိပရီတာကာရေန ဥပဋ္ဌဟမာနဿ ပညာပနာ.

Mohasambandhano loko (thế gian bị si trói buộc) có nghĩa là: Chúng sanh trong thế gian này bị trói buộc bởi các kiết sử có vô minh làm nhân. Bhabbarūpova dissati (dường như có khả năng) có nghĩa là: Mặc dù có khuynh hướng sai lạc, nhưng do bản chất bị che đậy bởi sự lừa dối và xảo trá, người ấy tự thể hiện mình như thể có khả năng (giác ngộ). Upadhibandhano bālo, tamasā parivārito (kẻ ngu bị sanh y trói buộc, bị bóng tối bao phủ) có nghĩa là: Đối với kẻ ngu ấy, trong việc tự thể hiện như thể có khả năng, do bị bao phủ bởi bóng tối của si mê, do không thấy sự nguy hại trong các dục trần, nên bị trói buộc bởi các phiền não hành. Và kẻ ngu như vậy xuất hiện trước các bậc trí như thể không có vẻ đẹp, hiện ra như là người không có phẩm chất tốt. Tất cả những điều này (sự trói buộc bởi các kiết sử có si làm nhân, v.v.) tồn tại đối với kẻ ngu vì có những chướng ngại như tham, v.v. Nhưng đối với bậc trí, người thấy tất cả những điều đó bằng tuệ nhãn, thì không có chướng ngại nào. Đây là ý nghĩa tóm tắt. Vì các điên đảo được bao hàm với si làm chính, do đó ngài nói: “desanāpaññatti vipallāsānaṃ (chế định về sự thuyết giảng là các điên đảo).” Viparītapaññatti (chế định về sự sai lạc) là sự chế định về việc hiện khởi một cách sai lạc.

အတ္ထိ နိဗ္ဗာနန္တိ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ ဝါစာဝတ္ထုမတ္တမေဝ. နတ္ထိ နိဗ္ဗာနန္တိ ပရမတ္ထတော အလဗ္ဘမာနသဘာဝတ္တာတိ ဝိပ္ပဋိပန္နာနံ မိစ္ဆာဝါဒံ ဘဉ္ဇိတုံ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ – ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတ’’န္တိ. တတ္ထ ဟေတုံ ဒဿေတုံ ‘‘နော စေတံ, ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တဿတ္ထော – ဘိက္ခဝေ, ယဒိ အသင်္ခတာ ဓာတု န အဘဝိဿ, န ဣဓ သဗ္ဗဿ သင်္ခတဿ နိဿရဏံ သိယာ. နိဗ္ဗာနဉှိ အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တမာနာ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒယော မဂ္ဂဓမ္မာ အနဝသေသကိလေသေ သမုစ္ဆိန္ဒန္တိ, တတော တိဝိဓဿပိ ဝဋ္ဋဿ အပ္ပဝတ္တီတိ.

Để phá vỡ tà kiến của những người thực hành sai lạc, những người cho rằng lời nói ‘Có Niết-bàn’ của các Sa-môn, Bà-la-môn chỉ là lời nói suông, và rằng ‘Niết-bàn không tồn tại, vì về phương diện chân đế, bản chất của nó không thể tìm thấy,’ Đức Thế Tôn đã nói: “atthi, bhikkhave, ajātaṃ abhūtaṃ akataṃ asaṅkhataṃ (này các Tỳ-khưu, có cái bất sanh, bất thành, bất tác, vô vi).” Ở đó, để chỉ ra nguyên nhân, ngài đã nói những lời bắt đầu bằng: “no cetaṃ, bhikkhave (này các Tỳ-khưu, nếu không có điều đó).” Ý nghĩa của nó là: Này các Tỳ-khưu, nếu giới vô vi không tồn tại, thì ở đây sẽ không có sự xuất ly khỏi tất cả những gì là hữu vi. Quả vậy, các pháp đạo như chánh kiến, v.v., khởi lên lấy Niết-bàn làm đối tượng, đoạn trừ hoàn toàn các phiền não không còn dư sót, do đó có sự chấm dứt của cả ba loại vòng luân hồi.

တတ္ထာယမဓိပ္ပာယော – ယထာ ပရိညေယျတာယ သဥတ္တရာနံ ကာမာနံ ရူပါနဉ္စ ပဋိပက္ခဘူတံ တဗ္ဗိဓုရသဘာဝံ နိဿရဏံ ပညာယတိ, ဧဝံ တံသဘာဝါနံ သင်္ခဘဓမ္မာနံ ပဋိပက္ခဘူတေန တဗ္ဗိဓုရတာသဘာဝေန နိဿရဏေန ဘဝိတဗ္ဗံ, ယဉ္စ တံ နိဿရဏံ. သာ အသင်္ခတာ ဓာတု. ကိဉ္စ ဘိယျော? သင်္ခတဓမ္မာရမ္မဏံ ဝိပဿနာဉာဏံ. အပိ စ အနုလောမဉာဏံ ကိလေသေ န သမုစ္ဆေဒဝသေန ပဇဟိတုံ သက္ကောတိ. သမ္မုတိသစ္စာရမ္မဏမ္ပိ ပဌမဇ္ဈာနာဒီသု ဉာဏံ ဝိက္ခမ္ဘနမတ္တမေဝ ကရောတိ, ကိလေသာနံ န သမုစ္ဆေဒံ, သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနကရဉ္စ အရိယမဂ္ဂဉာဏံ, တဿ သင်္ခတဓမ္မသမ္မုတိသစ္စဝိပရီတေန အာရမ္မဏေန ဘဝိတဗ္ဗံ, သာ အသင်္ခတာ ဓာတု. တထာ နိဗ္ဗာန-သဒ္ဒေါ ကတ္ထစိ ဝိသယေ အဝိပရီတတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော, ဥပစာရဝုတ္တိသဗ္ဘာဝတော, ယထာ တံ ‘‘သီဟသဒ္ဒေါ’’တိ.

Ở đây, ý nghĩa là thế này: Giống như sự xuất ly, là trạng thái đối lập, là bản chất trái ngược với các pháp dục giới và sắc giới có pháp cao hơn, được biết đến vì cần phải được liễu tri; cũng vậy, cần phải có sự xuất ly, là trạng thái đối lập, là bản chất trái ngược với các pháp hữu vi có cùng bản chất ấy. Và sự xuất ly ấy chính là vô vi giới. Hơn nữa, còn gì nữa? Tuệ quán có pháp hữu vi làm đối tượng, và cả thuận thứ trí cũng không thể đoạn trừ phiền não bằng cách đoạn tuyệt. Trí tuệ trong các bậc thiền như sơ thiền v.v... có tục đế làm đối tượng cũng chỉ thực hiện việc trấn phục phiền não, chứ không đoạn tuyệt. Và Thánh đạo trí thực hiện việc đoạn trừ bằng cách đoạn tuyệt; (Thánh đạo trí) ấy phải có đối tượng trái ngược với pháp hữu vi và tục đế; (đối tượng) ấy là vô vi giới. Tương tự, danh từ "Nibbāna" trong một lĩnh vực nào đó cần được hiểu là có ý nghĩa không sai lạc, do sự tồn tại của cách nói ẩn dụ, giống như danh từ "sư tử".

အထ ဝါ ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတ’’န္တိ (ဥဒါ. ၇၃) ဝစနံ အဝိပရီတတ္ထံ, ဘဂဝတာ ဘာသိတတ္တာ. ယဉှိ ဘဂဝတာ ဘာသိတံ, တံ အဝိပရီတတ္ထံ. ယထာ တံ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ, သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာ, သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၅၃, ၃၅၆; ကထာ. ၇၅၃; စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၄; ပဋိ. မ. ၁.၃၁; နေတ္တိ. ၅; ဓ. ပ. ၂၇၇-၂၇၉), ဧဝမ္ပိ ယုတ္တိဝသေန အသင်္ခတာယ ဓာတုယာ ပရမတ္ထတော သဗ္ဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကိံ ဝါ ဧတာယ ယုတ္တိစိန္တာယ? ယသ္မာ ဘဂဝတာ [Pg.126] ‘‘အတ္ထိ, ဘိက္ခဝေ, အဇာတံ အဘူတံ အကတံ အသင်္ခတန္တိ (ဥဒါ. ၇၃), အပ္ပစ္စယာ ဓမ္မာ အသင်္ခတာ ဓမ္မာတိ (ဓ. သ. ဒုကမာတိကာ ၇-၈) စ, အသင်္ခတဉ္စ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မံ ဒေသေဿာမိ အသင်္ခတဂါမိနိဉ္စ ပဋိပဒ’’န္တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၄.၃၆၆-၃၆၇, ၃၇၇) စ အနေကေဟိ သုတ္တပဒေဟိ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရမတ္ထတော သဗ္ဘာဝေါ ဒေသိတောတိ. တတ္ထ ဥပနယနပညတ္တီတိ ပဋိပက္ခတော ဟေတုဥပနယနဿ ပညာပနာ. ဇောတနာပညတ္တီတိ ပဋိညာတဿ အတ္ထဿ သိဒ္ဓိယာ ပကာသနာပညတ္တိ. သေသံ သဗ္ဗံ သုဝိညေယျမေဝ.

Hoặc là, lời nói "Này các Tỳ khưu, có pháp không sanh, không hữu, không tạo, không do duyên sanh" có ý nghĩa không sai lạc, vì đã được Đức Thế Tôn thuyết giảng. Thật vậy, lời nào đã được Đức Thế Tôn thuyết giảng, lời ấy có ý nghĩa không sai lạc. Giống như lời nói "Tất cả các hành là vô thường, tất cả các hành là khổ, tất cả các pháp là vô ngã". Như vậy, cần phải hiểu sự tồn tại của vô vi giới theo chân đế bằng lý luận. Hoặc là, cần gì đến sự suy xét bằng lý luận này? Bởi vì Đức Thế Tôn đã thuyết giảng sự tồn tại của Nibbāna giới theo chân đế bằng nhiều đoạn kinh như: "Này các Tỳ khưu, có pháp không sanh, không hữu, không tạo, không do duyên sanh", và "Các pháp vô duyên là các pháp vô vi", và "Này các Tỳ khưu, Ta sẽ thuyết cho các ngươi pháp vô vi và con đường đưa đến vô vi" v.v... Do đó, cần gì đến sự suy xét bằng lý luận này? Trong đó, "upanayanapaññatti" (chế định dẫn dắt) là sự làm cho biết việc dẫn đến nguyên nhân từ phương diện đối lập. "Jotanāpaññatti" (chế định soi sáng) là chế định biểu thị sự thành tựu của ý nghĩa đã được thừa nhận. Tất cả phần còn lại đều dễ hiểu.

ပညတ္တိဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về Phân tích Chế định pháp đã kết thúc.

၁၂. ဩတရဏဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

12. Phần giải thích về Phân tích Dẫn nhập pháp

၄၂. တတ္ထ ကတမော ဩတရဏော ဟာရောတိ ဩတရဏဟာရဝိဘင်္ဂေါ. တတ္ထ အသေက္ခာ ဝိမုတ္တီတိ အယံ တေဓာတုကေ ဝီတရာဂတာ အသေက္ခာ ဖလဝိမုတ္တိ. တာနိယေဝါတိ တာနိ အသေက္ခာယံ ဝိမုတ္တိယံ သဒ္ဓါဒီနိ. အယံ ဣန္ဒြိယေဟိ ဩတရဏာတိ အသေက္ခာယ ဝိမုတ္တိယာ နိဒ္ဓါရိတေဟိ သဒ္ဓါဒီဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ သံဝဏ္ဏနာယ ဩတရဏာ.

42. "Trong đó, thế nào là Dẫn nhập pháp?" chính là Phân tích Dẫn nhập pháp. Trong đó, "vô học giải thoát" là sự ly tham trong tam giới này, (được gọi là) vô học quả giải thoát. "Chính những điều ấy" là chính những pháp như tín v.v... trong sự giải thoát của bậc vô học. "Đây là sự dẫn nhập bằng các căn" là sự dẫn nhập bằng cách giải thích thông qua các căn như tín v.v... đã được xác định trong sự giải thoát của bậc vô học.

ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဝိဇ္ဇာတိ သမ္မာသင်္ကပ္ပော ဝိယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ဥပကာရကတ္တာ ပညာက္ခန္ဓေ သဒ္ဓါဒီနိ စတ္တာရိ ဣန္ဒြိယာနိ ဝိဇ္ဇာယ ဥပကာရကတ္တာ သင်္ဂဏှနဝသေန ဝုတ္တာနိ. သင်္ခါရပရိယာပန္နာနီတိ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု သင်္ခါရက္ခန္ဓေ အန္တောဂဓာနိ. ယေ သင်္ခါရာ အနာသဝါတိ တံ သင်္ခါရက္ခန္ဓံ ဝိသေသေတိ, အဂ္ဂဖလဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. တတော ဧဝ စ နော ဘဝင်္ဂါ. ဓမ္မဓာတုသင်္ဂဟိတာတိ အဋ္ဌာရသဓာတူသု ဓမ္မဓာတုသင်္ဂဟိတာ. ယဒိပိ ပုဗ္ဗေ ဝီတရာဂတာ အသေက္ခာ ဝိမုတ္တိ ဒဿိတာ, တဿာ ပန ပဋိပတ္တိဒဿနတ္ထံ ‘‘အယံ အဟမသ္မီတိ အနာနုပဿီ’’တိ ဒဿနမဂ္ဂေါ ဣဓ ဝုတ္တောတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အယံ အဟမသ္မီတိ အနာနုပဿီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗံ ဝုတ္တနယမေဝ.

Trong câu "Năm căn là minh", giống như chánh tư duy được nói đến bằng cách bao gồm trong tuệ uẩn vì có tác dụng hỗ trợ cho chánh kiến, bốn căn như tín v.v... được nói đến bằng cách bao gồm (trong minh) vì có tác dụng hỗ trợ cho minh. "Bao gồm trong các hành" nghĩa là bao gồm trong hành uẩn trong năm uẩn. Bằng cụm từ "những hành nào vô lậu", (tác giả) đã đặc tả hành uẩn ấy, vì mục đích là quả vị cao nhất. Và chính vì thế, chúng không phải là nhân của hữu. "Được bao gồm trong pháp giới" nghĩa là được bao gồm trong pháp giới trong mười tám giới. Mặc dù vô học giải thoát, tức sự ly tham, đã được trình bày trước đây, nhưng để chỉ ra sự thực hành của nó, kiến đạo được nói đến ở đây bằng đoạn văn "không tùy quán 'đây là ta'". Để chỉ ra ý nghĩa này, (đoạn văn) bắt đầu bằng "không tùy quán 'đây là ta'" đã được nói đến. Tất cả đều theo phương pháp đã được nói.

၄၃. နိဿိတဿ စလိတန္တိ တဏှာဒိဋ္ဌိဝသေန ကမ္မံ အနဝဋ္ဌာနံ. စုတူပပါတောတိ အပရာပရံ စဝနံ ဥပပတနဉ္စ. နိဿိတပဒေ လဗ္ဘမာနံ နိဿယနံ ဥဒ္ဓရန္တော အာဟ – ‘‘နိဿယော နာမာ’’တိ. တဏှာနိဿယောတိ တဏှာဘိနိဝေသော. သော ဟိ တဏှာစရိတဿ ပတိဋ္ဌာဘာဝေန တထာ ဝုတ္တော. ဧဝံ [Pg.127] ဒိဋ္ဌိနိဿယောပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ရတ္တဿ စေတနာတိ စေတနာပဓာနတ္တာ သင်္ခါရက္ခန္ဓဓမ္မာနံ စေတနာသီသေန တဏှံ ဧဝ ဝဒတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘အယံ တဏှာနိဿယော’’တိ. ယသ္မာ ပန ဝိပရီတာဘိနိဝေသော မောဟဿ ဗလဝဘာဝေ ဧဝ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ယာ မူဠှဿ စေတနာ, အယံ ဒိဋ္ဌိနိဿယော’’တိ ဝုတ္တံ.

43. "Đối với người có nương tựa, có sự dao động" nghĩa là có sự rung động, không đứng vững, do ái và kiến. "Tử và sanh" là sự chết và sự sanh khởi liên tiếp. Muốn nêu lên ý nghĩa "nơi nương tựa" có được trong từ "nissita" (có nương tựa), ngài nói: "Nơi nương tựa là". "Nơi nương tựa là ái" nghĩa là sự chấp thủ do ái. Thật vậy, (sự chấp thủ do ái) ấy được nói như vậy vì nó là chỗ đứng cho người có ái hạnh. Tương tự, "nơi nương tựa là kiến" cũng cần được hiểu như vậy. Bằng cụm từ "tư của người tham ái", (tác giả) chỉ nói đến ái, bằng cách lấy tư làm chính, vì tư là chủ đạo trong các pháp thuộc hành uẩn. Chính vì thế, ngài nói: "Đây là nơi nương tựa là ái". Và bởi vì sự chấp thủ sai lạc chỉ xảy ra khi si mê mạnh mẽ, do đó, đã nói rằng: "Tư của người si mê, đây là nơi nương tựa là kiến".

ဧဝံ စေတနာသီသေန တဏှာဒိဋ္ဌိယော ဝတွာ ဣဒါနိ တတ္ထ နိပ္ပရိယာယေန စေတနံယေဝ ဂဏှန္တော ‘‘စေတနာ ပန သင်္ခါရာ’’တိ အာဟ. ယာ ရတ္တဿ ဝေဒနာ, အယံ သုခါ ဝေဒနာတိ သုခါယ ဝေဒနာယ ရာဂေါ အနုသေတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. တထာ အဒုက္ခမသုခါယ ဝေဒနာယ အဝိဇ္ဇာ အနုသေတီတိ အာဟ – ‘‘ယာ သမ္မူဠှဿ ဝေဒနာ, အယံ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ’’တိ. ဣဓ ဝေဒနာသီသေန စေတနာ ဝုတ္တာ. တဏှာယာတိ တဏှံ. ဒိဋ္ဌိယာတိ ဒိဋ္ဌိံ. ယထာ ဝါ သေသဓမ္မာနံ တဏှာယ နိဿယဘာဝေ ပုဂ္ဂလော တဏှာယ နိဿိတောတိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ တဏှာယ သေသဓမ္မာနံ ပစ္စယဘာဝေ ပုဂ္ဂလော တဏှာယ နိဿိတောတိ ဝုစ္စတီတိ အာဟ – ‘‘တဏှာယ အနိဿိတော’’တိ.

Như vậy, sau khi nói về ái và kiến bằng cách lấy tư làm chính, bây giờ, lấy chính tư một cách trực tiếp, ngài nói: "Và tư là các hành". Lời nói "Thọ của người tham ái, đây là lạc thọ" được nói ra vì cho rằng "tham ái tiềm ẩn trong lạc thọ". Tương tự, vì "vô minh tiềm ẩn trong thọ bất khổ bất lạc", nên ngài nói: "Thọ của người si mê, đây là thọ bất khổ bất lạc". Ở đây, tư được nói đến bằng cách lấy thọ làm chính. "Taṇhāya" nghĩa là "taṇhaṃ" (đối với ái). "Diṭṭhiyā" nghĩa là "diṭṭhiṃ" (đối với kiến). Hoặc là, giống như khi ái là nơi nương tựa cho các pháp khác, một người được gọi là "nơi nương tựa của ái" (taṇhāya nissito). Tương tự, khi các pháp khác là duyên cho ái, một người được gọi là "người nương tựa vào ái" (taṇhāya nissito). Do đó, ngài nói: "không nương tựa vào ái" (taṇhāya anissito).

ပဿဒ္ဓီတိ ဒရထပဋိပ္ပဿမ္ဘနာ. ကာယိကာတိ ကရဇကာယသန္နိဿိတာ. စေတသိကာတိ စိတ္တသန္နိဿိတာ. ယသ္မာ ပန သာ ဒရထပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ ကာယစိတ္တာနံ သုခေ သတိ ပါကဋာ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ယံ ကာယိကံ သုခ’’န္တိအာဒိနာ ဖလူပစာရေန ဝုတ္တာယ ပဿဒ္ဓိယာ နတိအဘာဝဿ ကာရဏဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ပဿဒ္ဓကာယော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သောတိ ဧဝံ ဝိမုတ္တစိတ္တော ခီဏာသဝေါ. ရူပသင်္ခယေ ဝိမုတ္တောတိ ရူပါနံ သင်္ခယသင်္ခါတေ နိဗ္ဗာနေ ဝိမုတ္တော. အတ္ထီတိပိ န ဥပေတီတိ သဿတော အတ္တာ စ လောကော စာတိပိ တဏှာဒိဋ္ဌိဥပယေန န ဥပေတိ န ဂဏှာတိ. နတ္ထီတိ အသဿတောတိ. အတ္ထိ နတ္ထီတိ ဧကစ္စံ သဿတံ ဧကစ္စံ အသဿတန္တိ. နေဝတ္ထိ နော နတ္ထီတိ အမရာဝိက္ခေပဝသေန. ဂမ္ဘီရောတိ ဥတ္တာနဘာဝဟေတူနံ ကိလေသာနံ အဘာဝေန ဂမ္ဘီရော. နိဗ္ဗုတောတိ အတ္ထီတိအာဒိနာ ဥပဂမနကိလေသာနံ ဝူပသမေန ပရိနိဗ္ဗုတော သီတိဘူတော.

Passaddhīti (khinh an) là sự lắng dịu của phiền não. Kāyikāti (thuộc thân) là (khinh an) nương tựa vào thân do nghiệp sanh. Cetasikāti (thuộc tâm) là (khinh an) nương tựa vào tâm. Và bởi vì sự lắng dịu phiền não ấy trở nên rõ rệt khi có sự an lạc của thân và tâm, do đó, để chỉ ra rằng trạng thái không có sự uốn cong (của tâm) là nguyên nhân của khinh an đã được nói đến bằng cách ẩn dụ về kết quả qua câu «yaṃ kāyikaṃ sukhaṃ» (lạc thuộc thân) v.v..., nên đã nói «passaddhakāyo» (thân được khinh an) v.v... Soti (vị ấy) là vị lậu tận có tâm giải thoát như vậy. Rūpasaṅkhaye vimutto (giải thoát trong sự đoạn tận của sắc) là giải thoát trong Níp-bàn, được gọi là sự đoạn tận của các sắc. Atthītipi na upeti (cũng không chấp thủ rằng 'có') là không chấp thủ, không nắm giữ bằng cách chấp thủ theo ái và tà kiến rằng "ngã và thế gian là thường hằng". Natthīti (không có) là (chấp thủ) "vô thường". Atthi natthīti (có và không có) là (chấp thủ) "một phần thường hằng, một phần vô thường". Nevatthi no natthīti (không phải có cũng không phải không có) là (không chấp thủ) theo cách ngụy biện trườn uốn như con lươn. Gambhīroti (thâm sâu) là thâm sâu do không có các phiền não là nguyên nhân của sự nông cạn. Nibbutoti (tịch tịnh) là đã tịch tịnh, đã trở nên mát lạnh do sự lắng dịu của các phiền não chấp thủ qua (quan điểm) atthīti (có) v.v...

ဣဓာဂတီတိ ပရလောကတော ဣဓ အာဂတိ. ဂတီတိ ဣဓလောကတော ပရလောကဂမနံ. တံ ပန ပုနဗ္ဘဝေါတိ အာဟ ‘‘ပေစ္စဘဝေါ’’တိ. ဣဓ ဟုရန္တိ ဒွါရာရမ္မဏဓမ္မာ ဒဿိတာတိ ‘‘ဥဘယမန္တရေနာ’’တိ ပဒေန ဒွါရပ္ပဝတ္တဓမ္မေ ဒဿေန္တော ‘‘ဖဿသမုဒိတေသု ဓမ္မေသူ’’တိ အာဟ. တဿတ္ထော – ဖဿေန [Pg.128] သဒ္ဓိံ ဖဿေန ကာရဏဘူတေန စ သမုဒိတေသု သမ္ဘူတေသု ဝိညာဏဝေဒနာသညာစေတနာဝိတက္ကဝိစာရာဒိဓမ္မေသု. အတ္တာနံ န ပဿတီတိ တေသံ ဓမ္မာနံ အနတ္တဘာဝေနေဝ တတ္ထ အတ္တာနံ န ပဿတိ. ဝိရဇ္ဇတိ ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတီတိ ပဒေဟိ လောကုတ္တရဓမ္မာနံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒဘာဝံ ဒဿေန္တော တဒတ္ထတာယ သီလာဒီနမ္ပိ ပရိယာယေန တဗ္ဘာဝမာဟ ‘‘လောကုတ္တရော’’တိအာဒိနာ.

Idhāgatīti (đến đây) là sự đến đây từ thế giới bên kia. Gatīti (đi) là sự đi đến thế giới bên kia từ thế giới này. Và sự đi ấy là tái sanh, nên ngài đã nói «peccabhavo» (sanh hữu sau khi chết). Bằng các từ idha (đây) và huraṃ (kia), các pháp căn và cảnh được chỉ ra. Do đó, bằng từ «ubhayamantarenā» (ở giữa cả hai), khi chỉ ra các pháp diễn tiến ở căn, ngài đã nói «phassasamuditesu dhammesū» (trong các pháp đồng sanh khởi với xúc). Ý nghĩa của điều đó là: trong các pháp như thức, thọ, tưởng, tư, tầm, tứ v.v... đã đồng sanh khởi, đã cùng hiện hữu với xúc và với xúc là nguyên nhân. Attānaṃ na passatīti (không thấy tự ngã) là không thấy tự ngã trong các pháp ấy chính vì bản chất vô ngã của các pháp ấy. Bằng các từ virajjati virāgā vimuccati (ly tham, do ly tham nên giải thoát), khi chỉ ra bản chất duyên khởi của các pháp siêu thế, vì mục đích ấy, ngài cũng đã nói về bản chất ấy của giới v.v... một cách gián tiếp qua câu «lokuttaro» (siêu thế) v.v...

၄၄. နာမသမ္ပယုတ္တောတိ နာမေန မိဿိတော. သဥပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတူတိ အရဟတ္တဖလံ အဓိပ္ပေတံ. တဉ္စ ပညာပဓာနန္တိ အာဟ – ‘‘သဥပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု ဝိဇ္ဇာတိ. သေသံ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနမေဝ.

44. Nāmasampayuttoti (tương ưng với danh) là hòa trộn với danh. Saupādisesā nibbānadhātūti (hữu dư y Níp-bàn giới), ở đây A-la-hán quả được ngụ ý. Và quả ấy có tuệ làm chủ, nên ngài đã nói: «saupādisesā nibbānadhātu vijjāti» (hữu dư y Níp-bàn giới là minh). Tất cả phần còn lại đều dễ hiểu.

ဩတရဏဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về Phân tích Phương pháp Dẫn nhập đã kết thúc.

၁၃. သောဓနဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

13. Giải thích Phân tích Phương pháp Thanh lọc

၄၅. တတ္ထ ကတမော သောဓနော ဟာရောတိ သောဓနဟာရဝိဘင်္ဂေါ. တတ္ထ ဘဂဝါ ပဒံ သောဓေတီတိ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော လောကော’’တိ (သု. နိ. ၁၀၃၉; စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာ ၅၈, အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၂) ဝဒန္တော ဘဂဝါ – ‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော’’တိ (သု. နိ. ၁၀၃၈; စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာ ၅၇, အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၁) အာယသ္မတာ အဇိတေန ပုစ္ဆာဝသေန ဝုတ္တံ ပဒံ သောဓေတိ နာမ, တဒတ္ထဿ ဝိဿဇ္ဇနတော. နော စ အာရမ္ဘန္တိ န တာဝ အာရမ္ဘံ သောဓေတိ, ဉာတုံ ဣစ္ဆိတဿ အတ္ထဿ အပရိယောသိတတ္တာ. သုဒ္ဓေါ အာရမ္ဘောတိ ဉာတုံ ဣစ္ဆိတဿ အတ္ထဿ ပဗောဓိတတ္တာ သောဓိတော အာရမ္ဘောတိ အတ္ထော. အညာဏပက္ခန္ဒာနံ ဒွေဠှကဇာတာနံ ဝါ ပုစ္ဆနကာလေ ပုစ္ဆိတာနံ ပုစ္ဆာဝိသယော အဝိဇဋံ မဟာဂဟနံ ဝိယ မဟာဒုဂ္ဂံ ဝိယ စ အန္ဓကာရံ အဝိဘူတံ ဟောတိ. ယဒါ စ ဘဂဝတာ ပဏ္ဍိတေဟိ ဝါ ဘဂဝတော သာဝကေဟိ အပဒေ ပဒံ ဒဿေန္တေဟိ နိဇ္ဇဋံ နိဂုမ္ဗံ ကတွာ ပဉှေ ဝိဿဇ္ဇိတေ မဟတာ ဂန္ဓဟတ္ထိနာ အဘိဘဝိတွာ ဩဘဂ္ဂပဒါလိတော ဂဟနပ္ပဒေသော ဝိယ ဝိဂတန္ဓကာရော ဝိဘူတော ဥပဋ္ဌဟမာနော ဝိသောဓိတော နာမ ဟောတိ.

45. Tattha katamo sodhano hāroti (Trong đó, phương pháp thanh lọc là gì?) là Phân tích Phương pháp Thanh lọc. Trong đó, bhagavā padaṃ sodhetīti (Đức Thế Tôn thanh lọc câu chữ) có nghĩa là: Đức Thế Tôn, khi nói «avijjāya nivuto loko» (Thế gian bị vô minh che lấp), được gọi là thanh lọc câu chữ đã được Tôn giả Ajita nói ra qua câu hỏi «kenassu nivuto loko» (Thế gian bị cái gì che lấp?), vì Ngài đã giải đáp ý nghĩa của nó. No ca ārambhanti (Và chưa phải là sự nỗ lực) có nghĩa là chưa thanh lọc sự nỗ lực, vì ý nghĩa mong muốn được biết vẫn chưa được hoàn tất. Suddho ārambhoti (Sự nỗ lực đã được thanh lọc) có nghĩa là sự nỗ lực đã được thanh lọc vì ý nghĩa mong muốn được biết đã được làm cho sáng tỏ. Đối với những người lao vào vô minh hoặc sinh lòng hoài nghi, vào lúc hỏi, đối tượng của câu hỏi trở nên rối rắm, giống như một bụi rậm lớn, giống như một nơi hiểm trở lớn, tối tăm và không rõ ràng. Và khi câu hỏi được giải đáp bởi Đức Thế Tôn hoặc bởi các vị Thánh đệ tử hiền trí của Đức Thế Tôn, những vị chỉ ra dấu vết ở nơi không có dấu vết, làm cho nó không còn rối rắm, không còn bụi rậm, thì nó được gọi là đã được thanh lọc, trở nên không còn tối tăm, hiện rõ và hiển bày, giống như một khu vực bụi rậm đã bị một con voi hương to lớn chà đạp, phá nát và dọn sạch.

သောဓနဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về Phân tích Phương pháp Thanh lọc đã kết thúc.

၁၄. အဓိဋ္ဌာနဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

14. Giải thích Phân tích Phương pháp Quyết định

၄၆. တတ္ထ [Pg.129] ကတမော အဓိဋ္ဌာနော ဟာရောတိ အဓိဋ္ဌာနဟာရဝိဘင်္ဂေါ. တတ္ထ တထာ ဓာရယိတဗ္ဗာတိ ဧကတ္တဝေမတ္တတာသင်္ခါတသာမညဝိသေသမတ္တတော ဓာရယိတဗ္ဗာ, န ပန တတ္ထ ကိဉ္စိ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပာယော. အဝိကပ္ပေတဗ္ဗတာယ ကာရဏံ နိဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တမေဝ. တံ တံ ဖလံ မဂ္ဂတိ ဂဝေသတီတိ မဂ္ဂေါ, တဒတ္ထိကေဟိ မဂ္ဂီယတိ ဂဝေသီယတီတိ ဝါ မဂ္ဂေါ. နိရတိယဋ္ဌေန နိရဿာဒဋ္ဌေန စ နိရယော. ဥဒ္ဓံ အနုဂန္တွာ တိရိယံ အဉ္စိတာတိ တိရစ္ဆာနာ. တိရစ္ဆာနာဝ တိရစ္ဆာနယောနိ. ပေတတာယ ပေတ္တိ, ဣတော ပေစ္စ ဂတဘာဝေါတိ အတ္ထော. ပေတ္တိ ဧဝ ပေတ္တိဝိသယော. န သုရန္တိ န ဘာသန္တိ န ဒိဗ္ဗန္တီတိ အသုရာ. အသုရာ ဧဝ အသုရယောနိ. ဒိဗ္ဗေဟိ ရူပါဒီဟိ သုဋ္ဌု အဂ္ဂါတိ သဂ္ဂါ. မနဿ ဥဿန္နတာယ မနုဿာ. ဝါနံ ဝုစ္စတိ တဏှာ, တံ တတ္ထ နတ္ထီတိ နိဗ္ဗာနံ. နိရယံ ဂစ္ဆတီတိ နိရယဂါမီ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. အသုရယောနိယောတိ အသုရယောနိယာ ဟိတော, အသုရဇာတိနိဗ္ဗတ္တနကောတိ အတ္ထော. သဂ္ဂံ ဂမေတီတိ သဂ္ဂဂါမိယော. မနုဿဂါမီတိ မနုဿလောကဂါမီ. ပဋိသင်္ခါနိရောဓောတိ ပဋိသင်္ခါယ ပဋိပက္ခဘာဝနာယ နိရောဓော, ပဋိပက္ခေ ဝါ တထာ အပ္ပဝတ္တေ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟဿ ပဋိပက္ခဝုတ္တိယာ အနုပ္ပာဒေါ. အပ္ပဋိသင်္ခါနိရောဓောတိ သင်္ခတဓမ္မာနံ သရသနိရောဓော, ခဏိကနိရောဓောတိ အတ္ထော.

46. Tattha katamo adhiṭṭhāno hāroti (Trong đó, phương pháp quyết định là gì?) là Phân tích Phương pháp Quyết định. Trong đó, tathā dhārayitabbāti (nên được ghi nhận như vậy) có nghĩa là nên được ghi nhận chỉ ở mức độ chung và riêng, được gọi là tính đồng nhất và dị biệt; chứ không nên phân biệt bất cứ điều gì ở đó, đó là chủ ý. Nguyên nhân của việc không nên phân biệt đã được nói trong phần giải thích về Thiên Chỉ định. Maggo (đạo) là vì nó tìm kiếm, truy cầu quả này quả kia; hoặc được những người mong muốn quả ấy tìm kiếm, truy cầu, nên gọi là maggo. Nirayo (địa ngục) là do ý nghĩa không có sự vui thích và không có hương vị. Tiracchānā (bàng sanh) là vì chúng không đi lên trên mà đi ngang. Loài bàng sanh chính là cảnh giới bàng sanh. Petti (ngạ quỷ) là do trạng thái đã chết; ý nghĩa là, sau khi chết từ đây, đã đi đến một sanh hữu khác. Ngạ quỷ chính là cảnh giới ngạ quỷ. Asurā (a-tu-la) là vì chúng không tỏa sáng, không rực rỡ, không chói lọi. A-tu-la chính là cảnh giới a-tu-la. Saggā (thiên giới) là vì vượt trội, tốt đẹp nhờ các sắc v.v... của chư thiên. Manussā (loài người) là do tâm phát triển. Ái được gọi là vānaṃ (sự ràng buộc), cái đó không có ở nơi ấy, nên gọi là nibbānaṃ (Níp-bàn). Nirayagāmī (người đi đến địa ngục) là vì đi đến địa ngục. Trong các từ còn lại cũng theo phương pháp này. Asurayoniyoti (thuộc cảnh giới a-tu-la) là (hành động) thích hợp cho cảnh giới a-tu-la, ý nghĩa là tạo ra sự sanh trong loài a-tu-la. Saggaṃ gametīti (người đưa đến thiên giới) là vì đưa đến thiên giới. Manussagāmīti (người đi đến cõi người) là người đưa đến thế giới loài người. Paṭisaṅkhānirodho (trạch diệt) là sự diệt tận do tu tập pháp đối trị sau khi thẩm xét; hoặc là sự không sanh khởi của pháp đáng lẽ sanh khởi khi pháp đối trị không diễn tiến như vậy, do sự diễn tiến của pháp đối trị. Appaṭisaṅkhānirodho (phi trạch diệt) là sự diệt tận theo tự tánh của các pháp hữu vi; ý nghĩa là sự diệt trong từng sát-na.

၄၇. ရူပန္တိ ဧကတ္တတာ. ဘူတာနံ ဥပါဒါယာတိ ဝေမတ္တတာ. ဥပါဒါရူပန္တိ ဧကတ္တတာ. စက္ခာယတနံ…ပေ… ကဗဠီကာရော အာဟာရောတိ ဝေမတ္တတာ. တထာ ဘူတရူပန္တိ ဧကတ္တတာ. ပထဝီဓာတု …ပေ… ဝါယောဓာတူတိ ဝေမတ္တတာ. ပထဝီဓာတူတိ ဧကတ္တတာ. ဝီသတိ အာကာရာ ဝေမတ္တတာ. အာပေါဓာတူတိ ဧကတ္တတာ. ဒွါဒသ အာကာရာ ဝေမတ္တတာ. တေဇောဓာတူတိ ဧကတ္တတာ. စတ္တာရော အာကာရာ ဝေမတ္တတာ. ဝါယောဓာတူတိ ဧကတ္တတာ. ဆ အာကာရာ ဝေမတ္တတာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဒွီဟိ အာကာရေဟိ ဓာတုယော ပရိဂ္ဂဏှာတီ’’တိအာဒိမာဟ.

47. Sắc là sự đồng nhất. (Sự phân biệt) của các đại chủng và của sắc y sinh là sự khác biệt. Sắc y sinh là sự đồng nhất. Nhãn xứ... cho đến đoàn thực là sự khác biệt. Tương tự, sắc đại chủng là sự đồng nhất. Địa đại... cho đến phong đại là sự khác biệt. Địa đại là sự đồng nhất. Hai mươi thể loại là sự khác biệt. Thủy đại là sự đồng nhất. Mười hai thể loại là sự khác biệt. Hỏa đại là sự đồng nhất. Bốn thể loại là sự khác biệt. Phong đại là sự đồng nhất. Sáu thể loại là sự khác biệt. (Vị ấy) đã nói câu bắt đầu bằng “dvīhi ākārehi dhātuyo pariggaṇhāti” để trình bày ý nghĩa này.

တတ္ထ ကေသာတိ ကေသာ နာမ ဥပါဒိန္နကသရီရဋ္ဌကာ ကက္ခဠလက္ခဏာ ဣမသ္မိံ သရီရေ ပါဋိယေက္ကော ပထဝီဓာတုကောဋ္ဌာသော. လောမာ နာမ…ပေ… မတ္ထလုင်္ဂံ နာမ သရီရဋ္ဌကံ ကက္ခဠလက္ခဏံ ဣမသ္မိံ သရီရေ ပါဋိယေက္ကော ကောဋ္ဌာသောတိ အယံ ဝေမတ္တတာ. အာပေါဓာတူတိအာဒိကောဋ္ဌာသေသု ပိတ္တာဒီသု [Pg.130] ဧသေဝ နယော. အယံ ပန ဝိသေသော – ယေန စာတိ ယေန တေဇောဓာတုနာ ကုပိတေန. သန္တပ္ပတီတိ အယံ ကာယော သန္တပ္ပတိ ဧကာဟိကဇရာဒိဘာဝေန ဥသုမဇာတော ဟောတိ. ယေန စ ဇီရီယတီတိ ယေန အယံ ကာယော ဇရီယတိ. ဣန္ဒြိယဝေကလ္လတံ ဗလက္ခယံ ဝလိတ္တစပလိတာဒိဉ္စ ပါပုဏာတိ. ယေန စ ပရိဍယှတီတိ ယေန ကုပိတေန အယံ ကာယော ဍယှတိ, သော စ ပုဂ္ဂလော ‘‘ဍယှာမိ ဍယှာမီ’’တိ ကန္ဒန္တော သတဓောတသပ္ပိဂေါသီတစန္ဒနာဒိလေပနံ တာလဝဏ္ဋဝါတဉ္စ ပစ္စာသီသတိ. ယေန စ အသိတပီတခါယိတသာယိတံ သမ္မာ ပရိဏာမံ ဂစ္ဆတီတိ အသိတံ ဝါ ဩဒနာဒိ, ပီတံ ဝါ ပါနကာဒိ, ခါယိတံ ဝါ ပိဋ္ဌခဇ္ဇကာဒိ, သာယိတံ ဝါ အမ္ဗပက္ကမဓုဖာဏိတာဒိ သမ္မာ ပရိပါကံ ဂစ္ဆတိ, ရသာဒိဘာဝေန ဝိဝေကံ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ပုရိမာ တယော တေဇောဓာတူ စတုသမုဋ္ဌာနာ. ပစ္ဆိမော ကမ္မသမုဋ္ဌာနောဝ.

Ở đây, 'tóc' (kesā) có nghĩa là: Tóc tồn tại trong thân thể do nghiệp tạo, có đặc tính thô cứng, là một phần riêng biệt của địa đại trong thân này. Lông... cho đến... não có nghĩa là: tồn tại trong thân, có đặc tính thô cứng, là một phần riêng biệt trong thân này. Đây là sự khác biệt. Trong các phần bắt đầu bằng thủy đại, đối với mật v.v... cũng theo phương pháp tương tự. Tuy nhiên, đây là điểm đặc biệt – 'yena ca' nghĩa là do hỏa đại bị rối loạn. 'Santappati' (bị nóng bức) nghĩa là thân này bị nóng bức, trở nên sốt do các chứng sốt cách nhật v.v... 'Yena ca jīrīyati' (do đó mà già yếu) nghĩa là do (hỏa đại) này mà thân này già yếu, đi đến tình trạng các căn suy kém, sức lực suy tàn, da nhăn tóc bạc v.v... 'Yena ca pariḍayhati' (do đó mà bị thiêu đốt) nghĩa là do (hỏa đại) bị rối loạn này mà thân này bị thiêu đốt, và người ấy than khóc 'tôi bị đốt cháy, tôi bị đốt cháy,' mong mỏi được thoa bơ đã lọc trăm lần, gỗ đàn hương gosīta v.v... và làn gió từ quạt lá cọ. 'Yena ca asitapītakhāyitasāyitaṃ sammā pariṇāmaṃ gacchati' (do đó mà vật đã ăn, uống, nhai, nếm được tiêu hóa tốt) có nghĩa là: vật đã ăn như cơm v.v..., hoặc vật đã uống như thức uống v.v..., hoặc vật đã nhai như bánh bột v.v..., hoặc vật đã nếm như xoài chín, mật ong, đường phèn v.v... được tiêu hóa tốt, được phân tách thành các vị v.v... Và ở đây, ba hỏa đại đầu tiên có bốn nguồn gốc. Cái cuối cùng chỉ có nghiệp là nguồn gốc.

ဥဒ္ဓင်္ဂမာ ဝါတာတိ ဥဂ္ဂါရဟိက္ကာရာဒိပဝတ္တကာ ဥဒ္ဓံ အာရောဟနဝါတာ. အဓောဂမာ ဝါတာတိ ဥစ္စာရပဿာဝါဒိနီဟရဏကာ အဓော ဩရောဟနဝါတာ. ကုစ္ဆိသယာ ဝါတာတိ အန္တာနံ ဗဟိဝါတာ. ကောဋ္ဌာသယာ ဝါတာတိ အန္တာနံ အန္တောဝါတာ. အင်္ဂမင်္ဂါနုသာရိနော ဝါတာတိ ဓမနိဇာလာနုသာရေန သကလသရီရေ အင်္ဂမင်္ဂါနိ အနုသဋာ သမိဉ္ဇနပသာရဏာဒိနိဗ္ဗတ္တကာ ဝါတာ. အဿာသောတိ အန္တောပဝိသနနာသိကဝါတော. ပဿာသောတိ ဗဟိနိက္ခမနနာသိကဝါတော. ဧတ္ထ စ ပုရိမာ သဗ္ဗေ စတုသမုဋ္ဌာနာ. အဿာသပဿာသာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာ ဧဝ. ဧဝံ ဝေမတ္တတာဒဿနဝသေန ဝိဘာဂေန ဥဒါဟဋာ စတဿော ဓာတုယော ပဋိက္ကူလမနသိကာရဝသေန ဥပသံဟရန္တော ‘‘ဣမေဟိ ဒွါစတ္တာလီသာယ အာကာရေဟီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ န ဂယှူပဂန္တိ န ဂဟဏယောဂ္ဂံ. သဘာဝဘာဝတောတိ သဘာဝလက္ခဏတော.

'Gió đi lên' là các loại gió đi lên trên, gây ra ợ, nấc v.v... 'Gió đi xuống' là các loại gió đi xuống dưới, đẩy phân, nước tiểu v.v... ra ngoài. 'Gió trong bụng' là gió ở bên ngoài ruột. 'Gió trong khoang' là gió ở bên trong ruột. 'Gió lưu thông khắp các chi' là các loại gió lan tỏa khắp các chi lớn nhỏ trong toàn thân theo mạng lưới các mạch, tạo ra sự co, duỗi v.v... 'Hơi thở vào' là gió đi vào qua mũi. 'Hơi thở ra' là gió đi ra ngoài qua mũi. Và ở đây, tất cả những (gió) trước đều có bốn nguồn gốc. Hơi thở vào và hơi thở ra chỉ có tâm là nguồn gốc. Như vậy, vị ấy đã nói câu bắt đầu bằng 'imehi dvācattālīsāya ākārehī' để tóm tắt bốn đại đã được nêu ra một cách phân tích theo cách trình bày sự khác biệt, theo cách tác ý về sự đáng ghê tởm. Ở đó, 'na gayhūpagaṃ' (không thể nắm giữ) có nghĩa là không đáng để nắm giữ. 'Sabhāvabhāvato' (do bản chất tự nhiên) có nghĩa là do đặc tính tự nhiên.

ဧဝံ ပဋိက္ကူလမနသိကာရံ ဒဿေတွာ ပုန တတ္ထ သမ္မသနစာရံ ပါဠိဝသေနေဝ ဒဿေတုံ ‘‘တေနာဟ ဘဂဝါ ယာ စေဝ ခေါ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. တံ သဗ္ဗံ သုဝိညေယျံ.

Sau khi trình bày về sự tác ý ghê tởm như vậy, để trình bày về tiến trình thẩm sát trong đó chỉ bằng chính văn Pāli, vị ấy lại nói câu bắt đầu bằng 'tenāha bhagavā yā ceva kho panā'. Tất cả những điều đó đều dễ hiểu.

၄၈. ဧဝံ သစ္စမဂ္ဂရူပဓမ္မဝသေန အဓိဋ္ဌာနဟာရံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အဝိဇ္ဇာဝိဇ္ဇာဒီနမ္ပိ ဝသေန တံ ဒဿေတုံ ‘‘အဝိဇ္ဇာတိ ဧကတ္တတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘ဒုက္ခေ အညာဏ’’န္တိအာဒီသု ယသ္မာ အဝိဇ္ဇာ ဒုက္ခသစ္စဿ ယာထာဝသရသလက္ခဏံ [Pg.131] ဇာနိတုံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ န ဒေတိ ဆာဒေတွာ ပရိယောနန္ဓိတွာ တိဋ္ဌတိ, တသ္မာ ‘‘ဒုက္ခေ အညာဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တထာ ယသ္မာ ဒုက္ခသမုဒယဿ ဒုက္ခနိရောဓဿ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ယာထာဝသရသလက္ခဏံ ဇာနိတုံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ န ဒေတိ ဆာဒေတွာ ပရိယောနန္ဓိတွာ တိဋ္ဌတိ, တသ္မာ ‘‘ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ အညာဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ပုဗ္ဗန္တော အတီတဒ္ဓဘူတာ ခန္ဓာယတနဓာတုယော. အပရန္တော အနာဂတဒ္ဓဘူတာ. ပုဗ္ဗန္တာပရန္တော တဒုဘယံ. ဣဒပ္ပစ္စယတာ သင်္ခါရာဒီနံ ကာရဏာနိ အဝိဇ္ဇာဒီနိ. ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ဓမ္မာ အဝိဇ္ဇာဒီဟိ နိဗ္ဗတ္တာ သင်္ခါရာဒိဓမ္မာ.

48. Sau khi đã trình bày phương pháp Adhiṭṭhāna (Cơ sở) theo cách của đế, đạo và sắc pháp như vậy, bây giờ để trình bày phương pháp ấy theo cách của vô minh, minh v.v..., câu bắt đầu bằng 'avijjāti ekattatā' (vô minh là sự đồng nhất) đã được nói đến. Ở đây, trong các câu bắt đầu bằng 'dukkhe aññāṇaṃ' (không biết về khổ), bởi vì vô minh không cho phép biết và thấu triệt đặc tính tự nhiên như thật của Khổ đế, nó tồn tại che đậy và bao phủ, do đó được gọi là 'không biết về khổ'. Tương tự, bởi vì (vô minh) không cho phép biết và thấu triệt đặc tính tự nhiên như thật của Tập đế, Diệt đế, và Đạo đế đưa đến sự diệt khổ, nó tồn tại che đậy và bao phủ, do đó được gọi là 'không biết về con đường đưa đến sự diệt khổ'. Phần trước là các uẩn, xứ, đại đã thuộc về quá khứ. Phần sau là (các uẩn, xứ, đại) thuộc về tương lai. Phần trước và phần sau là cả hai. Lý duyên khởi là các nguyên nhân của các hành v.v..., tức là vô minh v.v... Các pháp do duyên sinh là các pháp như hành v.v... được sinh ra bởi vô minh v.v...

တတ္ထာယံ အဝိဇ္ဇာ ယသ္မာ အတီတာနံ ခန္ဓာဒီနံ ယာဝ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာနံ ဓမ္မာနံ ယာထာဝသရသလက္ခဏံ ဇာနိတုံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ န ဒေတိ ဆာဒေတွာ ပရိယောနန္ဓိတွာ တိဋ္ဌတိ, တသ္မာ ‘‘ပုဗ္ဗန္တေ အညာဏံ ယာဝ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု အညာဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ, ဧဝါယံ အဝိဇ္ဇာ ကိစ္စတော ဇာတိတောပိ ကထိတာ. အယဉှိ ဣမာနိ အဋ္ဌ ဌာနာနိ ဇာနိတုံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ န ဒေတီတိ ကိစ္စတော ကထိတာ. ဥပ္ပဇ္ဇမာနာပိ ဣမေသု အဋ္ဌသု ဌာနေသု ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဇာတိတော ကထိတာ. ဧဝံ ကိစ္စတော ဇာတိတော စ ကထိတာပိ လက္ခဏတော ကထိတေ ဧဝ သုကထိတာ ဟောတီတိ လက္ခဏတော ဒဿေတုံ ‘‘အညာဏ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Ở đây, vô minh này, bởi vì nó không cho phép biết và thấu triệt đặc tính tự nhiên như thật của các uẩn v.v... trong quá khứ cho đến các pháp do duyên sinh, nó tồn tại che đậy và bao phủ, do đó được gọi là 'không biết về phần trước... cho đến không biết về các pháp do duyên sinh'. Như vậy, vô minh này được nói đến từ phương diện phận sự và từ phương diện nguồn gốc. Thật vậy, vô minh này không cho phép biết và thấu triệt tám nơi này, do đó nó được nói đến từ phương diện phận sự. Khi khởi sinh, nó cũng khởi sinh trong tám nơi này, do đó nó được nói đến từ phương diện nguồn gốc. Như vậy, mặc dù đã được nói đến từ phương diện phận sự và nguồn gốc, nhưng chỉ khi được nói đến từ phương diện đặc tính thì mới được nói một cách tốt đẹp. Do đó, để trình bày từ phương diện đặc tính, câu bắt đầu bằng 'aññāṇaṃ' (sự không biết) đã được nói đến.

တတ္ထ ဉာဏံ အတ္ထာနတ္ထံ ကာရဏာကာရဏံ စတုသစ္စဓမ္မံ ဝိဒိတံ ပါကဋံ ကရောတိ. အယံ ပန အဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ တံ ဝိဒိတံ ပါကဋံ ကာတုံ န ဒေတီတိ ဉာဏပစ္စနီကတော အညာဏံ. ဒဿနန္တိပိ ပညာ, သာ ဟိ တံ အာကာရံ ပဿတိ. အဝိဇ္ဇာ ပန ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပဿိတုံ န ဒေတီတိ အဒဿနံ. အဘိသမယောတိပိ ပညာ, သာ တံ အာကာရံ အဘိသမေတိ. အဝိဇ္ဇာ ပန ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ တံ အဘိသမေတုံ န ဒေတီတိ အနဘိသမယော. အနုဗောဓော သမ္ဗောဓော ပဋိဝေဓောတိပိ ပညာ, သာ တံ အာကာရံ အနုဗုဇ္ဈတိ သမ္ဗုဇ္ဈတိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ. အဝိဇ္ဇာ ပန ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ တံ အနုဗုဇ္ဈိတုံ သမ္ဗုဇ္ဈိတုံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ န ဒေတီတိ အနနုဗောဓော အသမ္ဗောဓော အပ္ပဋိဝေဓော. တထာ သလ္လက္ခဏံ ဥပလက္ခဏံ ပစ္စုပလက္ခဏံ သမပေက္ခဏန္တိပိ ပညာ, သာ တံ အာကာရံ သလ္လက္ခတိ ဥပလက္ခတိ ပစ္စုပလက္ခတိ သမံ သမ္မာ စ အပေက္ခတိ. အဝိဇ္ဇာ ပန ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ တဿ တထာ ကာတုံ န ဒေတီတိ အသလ္လက္ခဏံ အနုပလက္ခဏံ အပစ္စုပလက္ခဏံ အသမပေက္ခဏန္တိ စ ဝုစ္စတိ.

Ở đây, trí làm cho điều lợi ích và không lợi ích, nguyên nhân và không phải nguyên nhân, pháp Tứ đế được biết rõ, được hiển lộ. Còn vô minh này, sau khi sanh lên, không cho làm cho điều ấy được biết rõ, được hiển lộ, vì thế do là đối nghịch với trí nên (gọi là) vô trí. Sự thấy cũng là trí tuệ, vì rằng trí tuệ ấy thấy được trạng thái ấy. Còn vô minh, sau khi sanh lên, không cho thấy, vì thế (gọi là) không thấy. Sự thông đạt cũng là trí tuệ, trí tuệ ấy thông đạt trạng thái ấy. Còn vô minh, sau khi sanh lên, không cho thông đạt điều ấy, vì thế (gọi là) không thông đạt. Sự giác ngộ, sự chánh giác, sự thâm nhập cũng là trí tuệ; trí tuệ ấy giác ngộ, chánh giác, thâm nhập trạng thái ấy. Còn vô minh, sau khi sanh lên, không cho giác ngộ, chánh giác, thâm nhập điều ấy, vì thế (gọi là) không giác ngộ, không chánh giác, không thâm nhập. Tương tự, sự ghi nhận, sự nhận thức, sự tái nhận thức, sự quán xét cũng là trí tuệ; trí tuệ ấy ghi nhận, nhận thức, tái nhận thức, quán xét trạng thái ấy một cách đồng đều và đúng đắn. Còn vô minh, sau khi sanh lên, không cho (trí tuệ) làm như vậy, vì thế được gọi là không ghi nhận, không nhận thức, không tái nhận thức, và không quán xét.

နာဿ [Pg.132] ကိဉ္စိ ပစ္စက္ခကမ္မံ အတ္ထိ, သယဉ္စ အပ္ပစ္စဝေက္ခိတွာ ကတကမ္မန္တိ အပ္ပစ္စက္ခကမ္မံ. ဒုမ္မေဓာနံ ဘာဝေါ ဒုမ္မေဇ္ဈံ. ဗာလာနံ ဘာဝေါ ဗာလျံ. သမ္ပဇညန္တိ ပညာ, သာ အတ္ထာနတ္ထံ ကာရဏာကာရဏံ စတုသစ္စဓမ္မံ သမ္ပဇာနာတိ. အဝိဇ္ဇာ ပန ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ တံ ကာရဏံ ပဇာနိတုံ န ဒေတီတိ အသမ္ပဇညံ. မောဟနဝသေန မောဟော. ပမောဟနဝသေန ပမောဟော. သမ္မောဟနဝသေန သမ္မောဟော. အဝိန္ဒိယံ ဝိန္ဒတိ, ဝိန္ဒိယံ န ဝိန္ဒတီတိ အဝိဇ္ဇာ. ဝဋ္ဋသ္မိံ ဩဟနတိ ဩတရတီတိ အဝိဇ္ဇောဃော. ဝဋ္ဋသ္မိံ ယောဇေတီတိ အဝိဇ္ဇာယောဂေါ. အပ္ပဟီနဋ္ဌေန စေဝ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနတော စ အဝိဇ္ဇာနုသယော. မဂ္ဂေ ပရိယုဋ္ဌိတစောရာ ဝိယ အဒ္ဓိကေ ကုသလစိတ္တံ ပရိယုဋ္ဌာတိ ဝိလုပ္ပတီတိ အဝိဇ္ဇာပရိယုဋ္ဌာနံ. ယထာ နဂရဒွါရေ ပလိဃသင်္ခါတာယ လင်္ဂိယာ ပတိတာယ မနုဿာနံ နဂရပ္ပဝေသော ပစ္ဆိဇ္ဇတိ, ဧဝမေဝ ယဿ သက္ကာယနဂရေ အယံ ပတိတာ, တဿ နိဗ္ဗာနသမ္ပာပကံ ဉာဏဂမနံ ပစ္ဆိဇ္ဇတီတိ အဝိဇ္ဇာလင်္ဂီ နာမ ဟောတိ. အကုသလဉ္စ တံ မူလဉ္စ, အကုသလာနံ ဝါ မူလန္တိ အကုသလမူလံ. တံ ပန န အညံ, ဣဓာဓိပ္ပေတော မောဟောတိ မောဟော အကုသလမူလန္တိ အယံ ဧကပဒိကော အဝိဇ္ဇာယ အတ္ထုဒ္ဓါရော. အယံ ဝေမတ္တတာတိ အယံ အဝိဇ္ဇာယ ဝေမတ္တတာ.

Đối với nó (vô minh) không có hành vi nào được trực nhận, và tự nó là hành vi được làm mà không quán xét, nên (gọi là) hành vi không được trực nhận. Trạng thái của những người liệt tuệ là sự liệt tuệ. Trạng thái của những kẻ ngu si là sự ngu si. Tỉnh giác là trí tuệ, trí tuệ ấy biết rõ điều lợi ích và không lợi ích, nguyên nhân và không phải nguyên nhân, pháp Tứ đế. Còn vô minh, sau khi sanh lên, không cho biết nguyên nhân ấy, vì thế (gọi là) không tỉnh giác. Do năng lực của sự si mê, (gọi là) si. Do năng lực của sự si mê mãnh liệt, (gọi là) si ám. Do năng lực của sự si mê toàn diện, (gọi là) si muội. Nó đạt được điều không nên đạt, không đạt được điều nên đạt, vì thế (gọi là) vô minh. Nó làm chìm đắm trong vòng luân hồi, vì thế (gọi là) bộc lưu vô minh. Nó cột buộc vào vòng luân hồi, vì thế (gọi là) ách vô minh. Do trạng thái chưa được đoạn trừ và do sanh lên lặp đi lặp lại, (gọi là) tùy miên vô minh. Giống như bọn cướp rình rập cướp bóc khách bộ hành trên đường, nó rình rập cướp bóc tâm thiện, vì thế (gọi là) triền cái vô minh. Giống như khi then cài được gọi là 'paligha' ở cổng thành bị hạ xuống, sự đi vào thành của người ta bị cắt đứt, cũng vậy, đối với người nào mà (vô minh) này hạ xuống trong thành phố thân kiến, sự đi đến bằng trí tuệ vốn đưa đến Nibbāna của người ấy bị cắt đứt, vì thế được gọi là then cài vô minh. Nó vừa là bất thiện vừa là căn nguyên, hoặc là căn nguyên của các pháp bất thiện, nên (gọi là) căn bất thiện. Nhưng đó không phải là cái khác, ở đây si được chủ định, vì vậy (nói rằng) 'si là căn bất thiện.' Đây là sự giải thích ý nghĩa của vô minh theo từng từ một. 'Đây là sự khác biệt' nghĩa là đây là sự khác biệt của vô minh.

ဝိဇ္ဇာတိ ဝိန္ဒိယံ ဝိန္ဒတီတိ ဝိဇ္ဇာ, ဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန ဝိဇ္ဇာ, ဝိဒိတကရဏဋ္ဌေန ဝိဇ္ဇာ. ‘‘ဒုက္ခေ ဉာဏ’’န္တိအာဒီသု ဒုက္ခသစ္စဿ ယာထာဝသရသလက္ခဏံ ဇာနာတိ ပဿတိ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ ဒုက္ခေ အရိယသစ္စေ ဝိသယဘူတေ ဉာဏံ ‘‘ဒုက္ခေ ဉာဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ပညာတိ တဿ တဿ အတ္ထဿ ပါကဋကရဏသင်္ခါတေန ပညာပနဋ္ဌေန ပညာ, တေန တေန ဝါ အနိစ္စာဒိနာ ပကာရေန ဓမ္မေ ဇာနာတီတိ ပညာ. ပဇာနနာကာရော ပဇာနနာ. အနိစ္စာဒီနိ ဝိစိနတီတိ ဝိစယော. ပကာရေဟိ ဝိစိနတီတိ ပဝိစယော. စတုသစ္စဓမ္မေ ဝိစိနတီတိ ဓမ္မဝိစယော. အနိစ္စာဒီနံ သလ္လက္ခဏဝသေန သလ္လက္ခဏာ. တေသံယေဝ ပတိ ပတိ ဥပလက္ခဏဝသေန ပစ္စုပလက္ခဏာ. ပဏ္ဍိတဘာဝေါ ပဏ္ဍိစ္စံ. ကုသလဘာဝေါ ကောသလ္လံ. နိပုဏဘာဝေါ နေပုညံ. အနိစ္စာဒီနံ ဝိဘာဝနဝသေန ဝေဘဗျာ. တေသံယေဝ စိန္တနဝသေန စိန္တာ. အနိစ္စာဒီနိ ဥပပရိက္ခတီတိ ဥပပရိက္ခာ. ဘူရီတိ ပထဝိယာ နာမံ, အယမ္ပိ သဏှဋ္ဌေန ဝိတ္ထတဋ္ဌေန စ ဘူရီ ဝိယာတိ ဘူရီ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဘူရီ ဝုစ္စတိ ပထဝီ, တာယ ပထဝိသမာယ ဝိတ္ထတာယ ပညာယ သမန္နာဂတောတိ ဘူရိပညော’’တိ [Pg.133] (မဟာနိ. ၂၇). အပိ စ ဘူရီတိ ပညာယေဝေတံ အဓိဝစနံ. ဘူတေ အတ္ထေ ရမတီတိ ဘူရီ.

Minh là: nó đạt được điều nên đạt, vì thế (gọi là) minh; do có trạng thái thâm nhập, (gọi là) minh; do có trạng thái làm cho biết rõ, (gọi là) minh. Trong các câu như 'trí về khổ', (trí tuệ) biết, thấy, thâm nhập đặc tính tự nhiên không sai lạc của Khổ đế, vì thế trí tuệ trong Thánh đế về Khổ vốn là đối tượng được gọi là 'trí về khổ'. Phương pháp này cũng (áp dụng) cho các câu còn lại. Trí tuệ là: do có trạng thái làm cho hiển lộ được gọi là làm cho biết rõ ý nghĩa này hay ý nghĩa kia, nên (gọi là) trí tuệ; hoặc, biết các pháp theo các phương diện khác nhau như vô thường v.v..., nên (gọi là) trí tuệ. Trạng thái biết rõ là sự biết rõ. Thẩm sát các pháp vô thường v.v..., nên (gọi là) trạch. Thẩm sát theo các phương diện, nên (gọi là) biến trạch. Thẩm sát pháp Tứ đế, nên (gọi là) trạch pháp. Do năng lực ghi nhận các pháp vô thường v.v..., (gọi là) sự ghi nhận. Do năng lực nhận thức lặp đi lặp lại chính những pháp ấy, (gọi là) sự tái nhận thức. Trạng thái của bậc hiền trí là sự hiền trí. Trạng thái của người thiện xảo là sự thiện xảo. Trạng thái của người tinh tế là sự tinh tế. Do năng lực làm cho rõ các pháp vô thường v.v..., (gọi là) sự minh sát. Do năng lực tư duy về chính những pháp ấy, (gọi là) sự tư duy. Quán xét các pháp vô thường v.v..., nên (gọi là) sự thẩm sát. Bhūrī là tên của đất, trí tuệ này cũng giống như đất do trạng thái tinh tế và rộng lớn, nên (gọi là) bhūrī. Do đó đã được nói: 'Bhūrī được gọi là đất, người sở hữu trí tuệ rộng lớn như đất ấy được gọi là người có trí tuệ rộng lớn (bhūripañño)'. Hơn nữa, bhūrī chính là tên gọi khác của trí tuệ. Nó hoan hỷ trong ý nghĩa chân thật, nên (gọi là) bhūrī.

ကိလေသေ မေဓတိ ဟိံသတီတိ မေဓာ, ခိပ္ပံ ဂဟဏဓာရဏဋ္ဌေန ဝါ မေဓာ. ယဿုပ္ပဇ္ဇတိ, တံ သတ္တံ ဟိတပဋိပတ္တိယံ သမ္ပယုတ္တံ ဝါ ယာထာဝလက္ခဏပဋိဝေဓေ ပရိဏေတီတိ ပရိဏာယိကာ. အနိစ္စာဒိဝသေန ဓမ္မေ ဝိပဿတီတိ ဝိပဿနာ. သမ္မာ ပကာရေဟိ အနိစ္စာဒီနိ ဇာနာတီတိ သမ္ပဇညံ. ဥပ္ပထပဋိပန္နေ သိန္ဓဝေ ဝီထိအာရောပနတ္ထံ ပတောဒေါ ဝိယ ဥပ္ပထေ ဓာဝနကူဋစိတ္တံ ဝီထိအာရောပနတ္ထံ ဝိဇ္ဈတီတိ ပတောဒေါ ဝိယာတိ ပတောဒေါ. ဒဿနလက္ခဏေ ဣန္ဒဋ္ဌံ ကာရေတီတိ ဣန္ဒြိယံ, ပညာသင်္ခါတံ ဣန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယံ. အဝိဇ္ဇာယ န ကမ္ပတီတိ ပညာဗလံ. ကိလေသစ္ဆေဒနဋ္ဌေန ပညာဝ သတ္ထံ ပညာသတ္ထံ. အစ္စုဂ္ဂတဋ္ဌေန ပညာဝ ပါသာဒေါ ပညာပါသာဒေါ. အာလောကနဋ္ဌေန ပညာဝ အာလောကော ပညာအာလောကော.

Nó sát hại, hủy diệt các phiền não, vì thế (gọi là) tuệ (medhā); hoặc, do có trạng thái nắm bắt và ghi nhớ nhanh chóng, (gọi là) tuệ. Khi nó sanh lên cho (chúng sanh nào), nó hướng dẫn chúng sanh ấy đến sự thực hành lợi ích, hoặc hướng dẫn các pháp tương ưng đến sự thâm nhập đặc tính như thật, vì thế (gọi là) sự hướng đạo. Nó thấy các pháp theo nhiều cách khác nhau do năng lực của vô thường v.v..., vì thế (gọi là) minh sát. Nó biết các pháp vô thường v.v... một cách đúng đắn theo các phương diện, vì thế (gọi là) tỉnh giác. Giống như cái roi thúc được dùng để đưa những con ngựa Sindhu đã đi lạc đường trở về đúng đường, (trí tuệ) thúc đẩy tâm lừa dối đang chạy trên con đường sai lạc để đưa nó về đúng đường, vì nó giống như cái roi thúc, nên (gọi là) cái roi thúc. Nó thực hiện quyền làm chủ trong đặc tính thấy, vì thế (gọi là) quyền; quyền được gọi là trí tuệ là tuệ quyền. Nó không bị lay động bởi vô minh, vì thế (gọi là) tuệ lực. Do có trạng thái đoạn trừ phiền não, trí tuệ chính là vũ khí, (gọi là) tuệ kiếm. Do có trạng thái vượt trội, trí tuệ chính là lâu đài, (gọi là) tuệ đài. Do có trạng thái chiếu sáng, trí tuệ chính là ánh sáng, (gọi là) tuệ đăng.

ဩဘာသနဋ္ဌေန ပညာဝ ဩဘာသော ပညာဩဘာသော. ပဇ္ဇောတနဋ္ဌေန ပညာဝ ပဇ္ဇောတော ပညာပဇ္ဇောတော. ရတိကရဏဋ္ဌေန ရတိဒါယကဋ္ဌေန ရတိဇနကဋ္ဌေန စိတ္တီကတဋ္ဌေန ဒုလ္လဘပါတုဘာဝဋ္ဌေန အတုလဋ္ဌေန အနောမသတ္တပရိဘောဂဋ္ဌေန စ ပညာဝ ရတနံ ပညာရတနံ. န တေန သတ္တာ မုယှန္တိ, သယံ ဝါ အာရမ္မဏေ န မုယှတီတိ အမောဟော. ဓမ္မဝိစယပဒံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. ကသ္မာ ပနေတံ ပုန ဝုတ္တန္တိ? အမောဟဿ မောဟပဋိပက္ခဘာဝဒီပနတ္ထံ. တေနေတံ ဒီပေတိ – ယွာယံ အမောဟော, သော န ကေဝလံ မောဟတော အညော ဓမ္မော, မောဟဿ ပဋိပက္ခော ဓမ္မဝိစယသင်္ခါတော အမောဟောဝ ဣဓာဓိပ္ပေတောတိ. သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ယာထာဝနိယျာနိကကုသလဒိဋ္ဌိ. ဓမ္မဝိစယသင်္ခါတော ပသတ္ထော သုန္ဒရော ဝါ ဗောဇ္ဈင်္ဂေါတိ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ. မဂ္ဂင်္ဂန္တိ အရိယမဂ္ဂဿ အင်္ဂံ ကာရဏန္တိ မဂ္ဂင်္ဂံ. အရိယမဂ္ဂဿ အန္တောဂဓတ္တာ မဂ္ဂပရိယာပန္နန္တိ.

Theo nghĩa là sự chiếu sáng, chính trí tuệ là ánh sáng, nên gọi là trí tuệ-ánh sáng. Theo nghĩa là sự rực sáng, chính trí tuệ là sự rực sáng, nên gọi là trí tuệ-rực sáng. Theo nghĩa là làm cho hoan hỷ, theo nghĩa là ban cho sự hoan hỷ, theo nghĩa là làm sanh khởi sự hoan hỷ, theo nghĩa là được tôn trọng, theo nghĩa là khó có được sự xuất hiện, theo nghĩa là vô song, và theo nghĩa là vật sở dụng của chúng sanh không thấp kém, chính trí tuệ là bảo vật, nên gọi là trí tuệ-bảo vật. Do pháp ấy, chúng sanh không si mê; hoặc tự mình không si mê đối với đối tượng, vì vậy gọi là vô si. Thuật ngữ ‘trạch pháp’ có ý nghĩa đã được nói đến. Nhưng tại sao thuật ngữ này lại được nói lại? Nhằm mục đích chỉ rõ trạng thái đối nghịch với si của vô si. Do đó, điều này được chỉ rõ: Vô si nào có đó, vô si ấy không phải chỉ là một pháp khác với si, mà chính vô si được gọi là trạch pháp, là pháp đối nghịch với si, mới được chủ trương ở đây. Chánh kiến là tri kiến thiện đưa đến sự xuất ly như thật. Giác chi được tán thán hoặc tốt đẹp, được gọi là trạch pháp, vì vậy gọi là trạch pháp giác chi. Đạo chi là chi phần, là nhân của Thánh đạo, vì vậy gọi là đạo chi. Do thuộc vào bên trong Thánh đạo, nên được gọi là thuộc về đạo.

အသညာသမာပတ္တီတိ သညာဝိရာဂဘာဝနာဝသေန ပဝတ္တိတာ အသညဘဝူပပတ္တိနိဗ္ဗတ္တနသမာပတ္တိ. အနုပ္ပန္နေ ဟိ ဗုဒ္ဓေ ဧကစ္စေ တိတ္ထာယတနေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝါယောကသိဏေ ပရိကမ္မံ ကတွာ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဈာနာ ဝုဋ္ဌာယ သညာယ ဒေါသံ ပဿန္တိ, သညာယ သတိ ဟတ္ထစ္ဆေဒါဒိဒုက္ခဉ္စေဝ သဗ္ဗဘယာနိ [Pg.134] စ ဟောန္တိ, ‘‘အလံ ဣမာယ သညာယ, သညာဘာဝေါ သန္တော’’တိ ဧဝံ သညာယ ဒေါသံ ပဿိတွာ သညာဝိရာဂဝသေန စတုတ္ထဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနာ ကာလံ ကတွာ အသညီသု နိဗ္ဗတ္တန္တိ. စိတ္တံ နေသံ စုတိစိတ္တနိရောဓေနေဝ ဣဓ နိဝတ္တတိ, ရူပက္ခန္ဓမတ္တမေဝ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တတိ.

Vô tưởng định là thiền định làm sanh khởi sự tái sanh trong cõi vô tưởng, được tiến hành do năng lực của sự tu tập ly tham đối với tưởng. Thật vậy, khi Đức Phật chưa xuất hiện, một số người xuất gia trong trú xứ của ngoại đạo, sau khi thực hành chuẩn bị trong đề mục biến xứ gió, làm sanh khởi thiền thứ tư, ra khỏi thiền, họ thấy sự nguy hại của tưởng: khi có tưởng, thì có các khổ như bị chặt tay chân v.v... và tất cả các sự sợ hãi. (Họ thấy rằng:) "Đủ rồi với tưởng này, trạng thái không có tưởng là tịch tịnh." Thấy sự nguy hại của tưởng như vậy, do năng lực ly tham đối với tưởng, họ làm sanh khởi thiền thứ tư, không bị thối thất thiền, sau khi mệnh chung, họ tái sanh trong cõi vô tưởng. Tâm của họ ở cõi này chìm xuống cùng với sự diệt của tâm tử, chỉ có uẩn sắc sanh khởi ở cõi ấy.

တေ ယထာ နာမ ဇိယာဝေဂုက္ခိတ္တော သရော ယတ္တကော ဇိယာဝေဂေါ, တတ္တကမေဝ အာကာသေ ဂစ္ဆတိ, ဧဝမေဝံ ဈာနဝေဂုက္ခိတ္တာ ဥပပဇ္ဇိတွာ ယတ္တကော ဈာနဝေဂေါ, တတ္တကမေဝ ကာလံ တိဋ္ဌန္တိ. ဈာနဝေဂေ ပန ပရိက္ခီဏေ တတ္ထ ရူပက္ခန္ဓော အန္တရဓာယတိ, ဣဓ ပဋိသန္ဓိသညာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘အသညဘဝူပပတ္တိနိဗ္ဗတ္တနသမာပတ္တီ’’တိ. ဝိဘူတသညာသမာပတ္တီတိ ဝိညာဏဉ္စာယတနသမာပတ္တိ. သာ ဟိ ပဌမာရုပ္ပဝိညာဏဿ ပဌမာရုပ္ပသညာယပိ ဝိဘာဝနတော ‘‘ဝိဘူတသညာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ကေစိ ‘‘ဝိဘူတရူပသညာ’’တိ ပဌန္တိ, တေသံ မတေန ဝိဘူတရူပသမာပတ္တိ နာမ သေသာရုပ္ပသမာပတ္တိယော. သေသာ သမာပတ္တိယော သုဝိညေယျာဝ.

Những chúng sanh ấy, ví như mũi tên được bắn đi bởi lực của dây cung, lực của dây cung có bao nhiêu, nó bay đi trong không trung bấy nhiêu; cũng vậy, được ném đi bởi lực của thiền, sau khi sanh khởi, lực của thiền có bao nhiêu, họ tồn tại trong khoảng thời gian bấy nhiêu. Nhưng khi lực của thiền đã cạn kiệt, uẩn sắc ở cõi ấy biến mất, tưởng tái tục sanh khởi ở cõi này. Nhắm đến điều đó mà nói: "thiền định làm sanh khởi sự tái sanh trong cõi vô tưởng." Hiển tưởng định là Thức Vô Biên Xứ định. Thật vậy, thiền định ấy được gọi là "hiển tưởng" vì nó làm hiển lộ cả tưởng của thiền Vô sắc thứ nhất đối với thức của thiền Vô sắc thứ nhất. Một số người đọc là "hiển sắc tưởng", theo quan điểm của họ, hiển sắc định là các thiền định Vô sắc còn lại. Các thiền định còn lại thì dễ hiểu.

နေဝသေက္ခနာသေက္ခော ဈာယီတိ ဈာနလာဘီ ပုထုဇ္ဇနော. အာဇာနိယော ဈာယီတိ အရဟာ, သဗ္ဗေပိ ဝါ အရိယပုဂ္ဂလာ. အဿခလုင်္ကော ဈာယီတိ ခလုင်္ကဿသဒိသော ဈာယီ. တထာ ဟိ ခလုင်္ကော အဿော ဒမထံ န ဥပေတိ ဣတော စိတော စ ယထာရုစိ ဓာဝတိ, ဧဝမေဝံ ယော ပုထုဇ္ဇနော အဘိညာလာဘီ, သော အဘိညာ အဿာဒေတွာ ‘‘အလမေတ္တာဝတာ, ကတမေတ္တာဝတာ’’တိ ဥတ္တရိဒမထာယ အပရိသက္ကန္တော အဘိညာစိတ္တဝသေန ဣတော စိတော စ ဓာဝတိ ပဝတ္တတိ, သော ‘‘အဿခလုင်္ကော ဈာယီ’’တိ ဝုတ္တော. ဒိဋ္ဌုတ္တရော ဈာယီတိ ဈာနလာဘီ ဒိဋ္ဌိဂတိကော. ပညုတ္တရော ဈာယီတိ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနေန ဈာယီ, သဗ္ဗော ဧဝ ဝါ ပညာဓိကော ဈာယီ.

Thiền giả phi hữu học phi vô học là phàm phu đắc thiền. Thiền giả thuần chủng là bậc A-la-hán, hoặc là tất cả các bậc Thánh nhân. Thiền giả ngựa bất kham là thiền giả giống như con ngựa bất kham. Thật vậy, con ngựa bất kham không đi đến sự điều phục, nó chạy đây đó theo ý muốn; cũng vậy, phàm phu nào đắc thần thông, vị ấy sau khi thưởng thức các thần thông, (nghĩ rằng) "Bấy nhiêu là đủ rồi, bấy nhiêu là đã làm xong", không nỗ lực để được điều phục cao hơn, do năng lực của tâm thần thông mà chạy đây đó, xoay vần, vị ấy được gọi là "thiền giả ngựa bất kham". Thiền giả kiến ưu thắng là người có tà kiến đắc thiền. Thiền giả tuệ ưu thắng là thiền giả thiền quán bằng cách quán chiếu các tướng, hoặc là tất cả thiền giả có trí tuệ vượt trội.

သရဏော သမာဓီတိ အကုသလစိတ္တေကဂ္ဂတာ, သဗ္ဗောပိ ဝါ သာသဝေါ သမာဓိ. အရဏော သမာဓီတိ သဗ္ဗော ကုသလာဗျာကတော သမာဓိ, လောကုတ္တရော ဧဝ ဝါ. သဝေရော သမာဓီတိ ပဋိဃစိတ္တေသု ဧကဂ္ဂတာ. အဝေရော သမာဓီတိ မေတ္တာစေတောဝိမုတ္တိ. အနန္တရဒုကေပိ ဧသေဝ နယော. သာမိသော သမာဓီတိ လောကိယသမာဓိ. သော ဟိ အနတိက္ကန္တဝဋ္ဋာမိသလောကာမိသတာယ သာမိသော. နိရာမိသော သမာဓီတိ လောကုတ္တရော သမာဓိ. သသင်္ခါရော သမာဓီတိ ဒုက္ခာပဋိပဒေါ ဒန္ဓာဘိညော သုခါပဋိပဒေါ စ ဒန္ဓာဘိညော. သော ဟိ သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန စိတ္တေန ပစ္စနီကဓမ္မေ ကိစ္ဆေန [Pg.135] ကသိရေန နိဂ္ဂဟေတွာ အဓိဂန္တဗ္ဗော. ဣတရော အသင်္ခါရော သမာဓိ. ဧကံသဘာဝိတော သမာဓီတိ သုက္ခဝိပဿကဿ သမာဓိ. ဥဘယံသဘာဝိတော သမာဓီတိ သမထယာနိကဿ သမာဓိ. ဥဘယတော ဘာဝိတဘာဝနော သမာဓီတိ ကာယသက္ခိနော ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တဿ စ သမာဓိ. သော ဟိ ဥဘယတော ဘာဂေဟိ ဥဘယတော ဘာဝိတဘာဝနော.

Định hữu phiền não là nhất tâm của tâm bất thiện, hoặc là tất cả định hữu lậu. Định vô phiền não là tất cả định thiện và vô ký, hoặc chỉ là định siêu thế. Định hữu oán là nhất tâm trong các tâm sân. Định vô oán là tâm giải thoát do từ. Trong cặp pháp kế tiếp cũng theo phương pháp này. Định hữu vật thực là định hiệp thế. Thật vậy, định ấy có vật thực vì có vật thực của luân hồi và vật thực của thế gian chưa được vượt qua. Định vô vật thực là định siêu thế. Định hữu hành là định có khổ hành và chậm chứng đắc, và định có lạc hành và chậm chứng đắc. Thật vậy, định ấy phải được chứng đắc bằng cách chế ngự các pháp đối nghịch một cách khó khăn, mệt nhọc, với tâm có sự thúc đẩy, có sự nỗ lực. Định còn lại là định vô hành. Định được tu tập một phần là định của bậc thuần quán. Định được tu tập cả hai phần là định của bậc chỉ thừa. Định có sự tu tập được tu tập từ cả hai phía là định của bậc thân chứng và bậc câu phần giải thoát. Thật vậy, vị ấy có sự tu tập được tu tập từ cả hai phía, bằng hai phần.

အာဂါဠှပဋိပဒါတိ ကာမာနံ ဩရောဟနပဋိပတ္တိ, ကာမသုခါနုယောဂေါတိ အတ္ထော. နိဇ္ဈာမပဋိပဒါတိ ကာမဿ နိဇ္ဈာပနဝသေန ခေဒနဝသေန ပဝတ္တာ ပဋိပတ္တိ, အတ္တကိလမထာနုယောဂေါတိ အတ္ထော. အက္ခမာ ပဋိပဒါတိအာဒီသု ပဓာနကရဏကာလေ သီတာဒီနိ အသဟန္တဿ ပဋိပဒါ, တာနိ နက္ခမတီတိ အက္ခမာ. သဟန္တဿ ပန တာနိ ခမတီတိ ခမာ. ‘‘ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္ကံ နာဓိဝါသေတီ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၆; အ. နိ. ၄.၁၄; ၆.၅၈) နယေန မိစ္ဆာဝိတက္ကေ သမေတီတိ သမာ. မနစ္ဆဋ္ဌာနိ ဣန္ဒြိယာနိ ဒမေတီတိ ဒမာ ပဋိပဒါ.

Pháp hành đắm chìm là pháp hành đi xuống các dục, có nghĩa là sự thực hành hưởng thụ dục lạc. Pháp hành thiêu đốt là pháp hành được tiến hành do năng lực thiêu đốt, làm mệt mỏi dục, có nghĩa là sự thực hành khổ hạnh ép xác. Trong các pháp hành như pháp hành không kham nhẫn v.v..., pháp hành của người không chịu đựng được lạnh v.v... trong lúc tinh tấn, (pháp hành ấy) không chịu đựng được những điều đó, vì vậy gọi là không kham nhẫn. Còn pháp hành của người chịu đựng được thì chịu đựng được những điều đó, vì vậy gọi là kham nhẫn. Theo phương pháp bắt đầu bằng câu "không dung chứa tầm về dục đã sanh khởi", (pháp hành ấy) làm lắng dịu các tà tầm, vì vậy gọi là lắng dịu. (Pháp hành ấy) điều phục các căn có ý căn là thứ sáu, vì vậy gọi là pháp hành điều phục.

ဧဝန္တိ ဣမိနာ ဝုတ္တနယေန. ယော ဓမ္မောတိ ယော ကောစိ ဇာတိအာဒိဓမ္မော. ယဿ ဓမ္မဿာတိ တတော အညဿ ဇရာဒိဓမ္မဿ. သမာနဘာဝေါတိ ဒုက္ခာဒိဘာဝေန သမာနဘာဝေါ. ဧကတ္တတာယာတိ သမာနတာယ ဒုက္ခာဒိဘာဝါနံ ဧကီဘာဝေန. ဧကီ ဘဝတီတိ အနေကောပိ ‘‘ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိနာ ဧကသဒ္ဒါဘိဓေယျတာယ ဧကီ ဘဝတိ. ဧတေန ဧကတ္တတာယ လက္ခဏမာဟ. ယေန ယေန ဝါ ပန ဝိလက္ခဏောတိ ယော ဓမ္မော ယဿ ဓမ္မဿ ယေန ယေန ဘာဝေန ဝိသဒိသော. တေန တေန ဝေမတ္တံ ဂစ္ဆတီတိ တေန တေန ဘာဝေန သော ဓမ္မော တဿ ဓမ္မဿ ဝေမတ္တတံ ဝိသဒိသတ္တံ ဂစ္ဆတိ, ဒုက္ခဘာဝေန သမာနောပိ ဇာတိအာဒိကော အဘိနိဗ္ဗတ္တိအာဒိဘာဝေန ဇရာဒိကဿ ဝိသိဋ္ဌတံ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ဣမိနာ ဝေမတ္တတာယ လက္ခဏမာဟ.

Evanti (Như vậy) có nghĩa là: theo phương cách đã được nói đến này. Yo dhammoti (Pháp nào) có nghĩa là: bất cứ pháp nào có sanh v.v... Yassa dhammassāti (của pháp nào) có nghĩa là: của pháp khác có già v.v... từ pháp ấy. Samānabhāvoti (trạng thái tương đồng) có nghĩa là: trạng thái tương đồng do là khổ v.v... Ekattatāyāti (do tính đồng nhất) có nghĩa là: do sự tương đồng, do sự trở thành một của các trạng thái khổ v.v... Ekī bhavatīti (trở thành một) có nghĩa là: dầu nhiều, cũng trở thành một do có thể được biểu thị bằng một từ như "khổ" v.v... Etena (Bởi điều này), ngài nói lên đặc tính của tính đồng nhất. Yena yena vā pana vilakkhaṇoti (Hoặc do bất cứ đặc điểm khác biệt nào) có nghĩa là: pháp nào không tương đồng với pháp nào về phương diện nào. Tena tena vemattaṃ gacchatīti (do đó nó trở nên khác biệt) có nghĩa là: do phương diện đó, pháp ấy đạt đến sự khác biệt, sự không tương đồng với pháp kia, ý nghĩa là: dầu tương đồng về phương diện khổ, pháp có sanh v.v... vẫn đạt đến sự khác biệt với pháp có già v.v... về phương diện phát sanh v.v... Iminā (Bởi điều này), ngài nói lên đặc tính của sự khác biệt.

ဣဒါနိ တာဝ ဧကတ္တဝေမတ္တတာဝိသယေ နိယောဇေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘သုတ္တေ ဝါ ဝေယျာကရဏေ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပုစ္ဆိတန္တိ ပုစ္ဆာဝသေန ဒေသိတသုတ္တဝသေန ဝုတ္တံ, န ပန အဓိဋ္ဌာနဟာရဿ ပုစ္ဆာဝိသယတာယ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

Idāni tāva (Bây giờ, trước hết), để trình bày bằng cách áp dụng vào đối tượng của tính đồng nhất và tính khác biệt, câu ‘‘sutte vā veyyākaraṇe vā’’tiādi (trong kinh hoặc trong ký thuyết v.v...) đã được nói đến. Tattha (Trong đó), câu pucchitanti (được hỏi) được nói theo cách hỏi, theo cách của kinh được thuyết giảng, na pana (chứ không phải) được nói theo cách đối tượng hỏi của Adhiṭṭhānahāra (phương pháp quyết định). Sesaṃ (Phần còn lại) uttānameva (thì rõ ràng).

အဓိဋ္ဌာနဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về phân tích Adhiṭṭhānahāra (phương pháp quyết định) đã kết thúc.

၁၅. ပရိက္ခာရဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

15. Phần giải thích về phân tích Parikkhārahāra (phương pháp trang bị).

၄၉. တတ္ထ [Pg.136] ကတမော ပရိက္ခာရော ဟာရောတိ ပရိက္ခာရဟာရဝိဘင်္ဂေါ. တတ္ထ ယော ဓမ္မော ယံ ဓမ္မံ ဇနယတိ, တဿ သော ပရိက္ခာရောတိ သင်္ခေပတော ပရိက္ခာရလက္ခဏံ ဝတွာ တံ ဝိဘာဂေန ဒဿေတုံ ‘‘ကိံလက္ခဏော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဟိနောတိ အတ္တနော ဖလံ ပဋိကာရဏဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ ဟေတု. ပဋိစ္စ ဧတသ္မာ ဖလံ ဧတီတိ ပစ္စယော. ကိဉ္စာပိ ဟေတုပစ္စယသဒ္ဒေဟိ ကာရဏမေဝ ဝုစ္စတိ, တထာပိ တတ္ထ ဝိသေသံ ဝိဘာဂေန ဒဿေတုံ ‘‘အသာဓာရဏလက္ခဏော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သဘာဝေါ ဟေတူတိ သမာနဘာဝေါ ဗီဇံ ဟေတု. နနု စ ဗီဇံ အင်္ကုရာဒိသဒိသံ န ဟောတီတိ? နော န ဟောတိ, အညတော ဟိ တာဒိသဿ အနုပ္ပဇ္ဇနတော.

49. Tattha... hāroti (Trong đó... phương pháp là gì?) là phần phân tích Parikkhārahāra. Tattha (Trong đó), sau khi nói một cách tóm tắt về đặc tính của sự trang bị rằng: yo... parikkhāroti (pháp nào... là sự trang bị của pháp ấy), để trình bày điều đó một cách chi tiết, câu ‘‘kiṃlakkhaṇo’’tiādi (có đặc tính gì? v.v...) đã được nói đến. Tattha (Trong đó), hetu (nhân) là vì hinoti (nó đi đến), nó đi đến trạng thái làm nguyên nhân đối với quả của chính nó. Paccayo (duyên) là vì quả eti (phát sinh) paṭicca etasmā (do duyên vào cái này). Kiñcāpi (Mặc dù) chỉ có nguyên nhân được nói đến bằng các từ hetu và paccayo, tathāpi (tuy nhiên) để trình bày sự khác biệt trong đó một cách chi tiết, câu ‘‘asādhāraṇalakkhaṇo’’tiādi (có đặc tính không chung v.v...) đã được nói đến. Sabhāvo hetūti (Tự tánh là nhân) có nghĩa là: trạng thái tương đồng, tức là hạt giống, là nhân. Nanu ca (Chẳng phải sao), hạt giống không giống như mầm v.v... hay sao? No (Không phải là không), nó có giống. Hi (Bởi vì) mầm như vậy không phát sinh từ cái gì khác.

‘‘ယထာ ဝါ ပနာ’’တိအာဒိနာပိ ဥဒါဟရဏန္တရဒဿနေန ဟေတုပစ္စယာနံ ဝိသေသမေဝ ဝိဘာဝေတိ. တတ္ထ ဒုဒ္ဓန္တိ ခီရံ. ဒဓိ ဘဝတီတိ ဧကတ္တနယေန အဘေဒေါပစာရေန ဝါ ဝုတ္တံ, န အညထာ. န ဟိ ခီရံ ဒဓိ ဟောတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘န စတ္ထိ ဧကကာလသမဝဓာနံ ဒုဒ္ဓဿ စ ဒဓိဿ စာ’’တိ. အထ ဝါ ဃဋေ ဒုဒ္ဓံ ပက္ခိတ္တံ ဒဓိ ဘဝတိ, ဒဓိ တတ္ထ ကာလန္တရေ ဇာယတိ ပစ္စယန္တရသမာယောဂေန, တသ္မာ န စတ္ထိ ဧကကာလသမဝဓာနံ ဒုဒ္ဓဿ စ ဒဓိဿ စ ရသခီရဝိပါကာဒီဟိ ဘိန္နသဘာဝတ္တာ. ဧဝမေဝန္တိ ယထာ ဟေတုဘူတဿ ခီရဿ ဖလဘူတေန ဒဓိနာ န ဧကကာလသမဝဓာနံ, ဧဝမညဿာပိ ဟေတုဿ ဖလေန န ဧကကာလသမဝဓာနံ, န တထာ ပစ္စယဿ, န ဟိ ပစ္စယော ဧကန္တေန ဖလေန ဘိန္နကာလော ဧဝါတိ. ဧဝမ္ပိ ဟေတုပစ္စယာနံ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပာယော.

Cũng bằng câu ‘‘Yathā vā panā’’tiādi (Hoặc ví như...), ngài làm rõ sự khác biệt của nhân và duyên bằng cách đưa ra một ví dụ khác. Tattha (Trong đó), duddhaṃ (sữa) là sữa tươi. Câu dadhi bhavati (trở thành sữa chua) được nói theo phương pháp đồng nhất hoặc theo ẩn dụ không phân biệt, na aññathā (không phải theo cách khác). Hi (Bởi vì) sữa tươi không trở thành sữa chua. Teneva (Chính vì thế) ngài nói: ‘‘na catthi... dadhissa cā’’ti (không có sự hiện hữu đồng thời của sữa tươi và sữa chua). Atha vā (Hoặc là), sữa tươi được đổ vào bình trở thành sữa chua; sữa chua sinh ra ở đó vào một thời điểm khác do sự kết hợp của các duyên khác, tasmā (do đó) không có sự hiện hữu đồng thời của sữa tươi và sữa chua, vì chúng có bản chất khác nhau về vị, độ đặc, sự biến đổi, v.v... Evamevanti (Tương tự như vậy): yathā (giống như) không có sự hiện hữu đồng thời của sữa tươi là nhân với sữa chua là quả, evaṃ (cũng vậy) không có sự hiện hữu đồng thời của nhân khác với quả của nó, na tathā paccayassa (không giống như vậy đối với duyên), na hi (bởi vì) duyên không nhất thiết phải ở một thời điểm khác với quả. Adhippāyo (Ý nghĩa là): evampi (ngay cả như vậy), sự khác biệt của nhân và duyên cần được hiểu.

ဧဝံ ဗာဟိရံ ဟေတုပစ္စယဝိဘာဂံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အဇ္ဈတ္တိကံ ဒဿေတုံ ‘‘အယဉှိ သံသာရော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘အဝိဇ္ဇာ အဝိဇ္ဇာယ ဟေတူ’’တိ ဝုတ္တေ ကိံ ဧကသ္မိံ စိတ္တုပ္ပာဒေ အနေကာ အဝိဇ္ဇာ ဝိဇ္ဇန္တီတိ? အာဟ ‘‘ပုရိမိကာ အဝိဇ္ဇာ ပစ္ဆိမိကာယ အဝိဇ္ဇာယ ဟေတူ’’တိ. တေန ဧကသ္မိံ ကာလေ ဟေတုဖလာနံ သမဝဓာနံ နတ္ထီတိ ဧတမေဝတ္ထံ သမတ္ထေတိ. တတ္ထ ‘‘ပုရိမိကာ အဝိဇ္ဇာ’’တိအာဒိနာ ဟေတုဖလဘူတာနံ အဝိဇ္ဇာနံ ဝိဘာဂံ ဒဿေတိ. ‘‘ဗီဇင်္ကုရော ဝိယာ’’တိအာဒိနာ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ – ယထာ ဗီဇံ အင်္ကုရဿ ဟေတု ဟောန္တံ သမနန္တရဟေတုတာယ ဟေတု ဟောတိ. ယံ ပန ဗီဇတော ဖလံ နိဗ္ဗတ္တတိ, တဿ ဗီဇံ ပရမ္ပရဟေတုတာယ ဟေတု ဟောတိ. ဧဝံ အဝိဇ္ဇာယပိ ဟေတုဘာဝေ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ.

Evaṃ (Như vậy), sau khi trình bày sự phân biệt nhân và duyên bên ngoài, idāni (bây giờ) để trình bày (sự phân biệt) bên trong, câu ‘‘ayañhi saṃsāro’’tiādi (vòng luân hồi này...) đã được nói đến. Tattha (Trong đó), khi nói ‘‘avijjā avijjāya hetū’’ti (vô minh là nhân cho vô minh), vì có thể có sự chất vấn rằng: "Phải chăng có nhiều vô minh trong một tâm sinh khởi?", ngài đã nói: ‘‘purimikā avijjā pacchimikāya avijjāya hetū’’ti (vô minh trước là nhân cho vô minh sau). Tena (Bằng câu đó), ngài xác nhận chính ý nghĩa này rằng: không có sự hiện hữu đồng thời của nhân và quả trong cùng một thời điểm. Tattha (Trong đó), bằng câu ‘‘purimikā avijjā’’tiādi (vô minh trước...), ngài trình bày sự phân biệt của các vô minh là nhân và quả. Bằng câu ‘‘Bījaṅkuro viyā’’tiādi (như hạt giống và mầm...), ngài trình bày ý nghĩa này: yathā (giống như) hạt giống, khi là nhân cho mầm, là nhân theo cách là nhân kế cận. Pana (Còn) quả nào phát sinh từ hạt giống, hạt giống là nhân cho quả đó theo cách là nhân gián tiếp (truyền thừa). Evaṃ (Cũng vậy), cần được hiểu về trạng thái làm nhân của vô minh.

ပုန [Pg.137] ‘‘ယထာ ဝါ ပနာ’’တိအာဒိနာပိ ဟေတုပစ္စယဝိဘာဂမေဝ ဒဿေတိ. တတ္ထ ထာလကန္တိ ဒီပကပလ္လိကာ. အနဂ္ဂိကန္တိ အဂ္ဂိံ ဝိနာ. ဒီပေတုန္တိ ဇာလေတုံ. ဣတိ သဘာဝေါ ဟေတူတိ ဧဝံ ပဒီပုဇ္ဇာလနာဒီသု အဂ္ဂိအာဒိပဒီပသဒိသံ ကာရဏံ သဘာဝေါ ဟေတု. ပရဘာဝေါ ပစ္စယောတိ တတ္ထေဝ ကပလ္လိကာဝဋ္ဋိတေလာဒိသဒိသော အဂ္ဂိတော အညော သဘာဝေါ ပစ္စယော. အဇ္ဈတ္တိကောတိ နိယကဇ္ဈတ္တိကော နိယကဇ္ဈတ္တေ ဘဝေါ. ဗာဟိရောတိ တတော ဗဟိဘူတော. ဇနကောတိ နိဗ္ဗတ္တကော. ပရိဂ္ဂါဟကောတိ ဥပတ္ထမ္ဘကော. အသာဓာရဏောတိ အာဝေဏိကော. သာဓာရဏောတိ အညေသမ္ပိ ပစ္စယုပ္ပန္နာနံ သမာနော.

Puna (Lại nữa), cũng bằng câu ‘‘yathā vā panā’’tiādi (Hoặc ví như...), ngài chỉ trình bày sự phân biệt nhân và duyên. Tattha (Trong đó), thālakaṃ là cái đĩa đèn. Anaggikaṃ là không có lửa. Dīpetuṃ là để thắp sáng. Iti sabhāvo hetūti (Như vậy, tự tánh là nhân) có nghĩa là: trong việc thắp đèn v.v..., nguyên nhân tương tự như ngọn đèn, tức là lửa v.v..., là tự tánh, là nhân. Parabhāvo paccayoti (Tánh khác là duyên) có nghĩa là: cũng trong việc đó, một tánh khác với lửa, tương tự như đĩa đèn, bấc, dầu v.v..., là duyên. Ajjhattikoti (Nội tại) là thuộc về tự thân, sinh khởi trong tự thân. Bāhiroti (Ngoại tại) là ở bên ngoài cái đó. Janakoti (Sanh ra) là làm cho phát sinh. Pariggāhakoti (Nâng đỡ) là hỗ trợ. Asādhāraṇoti (Không chung) là riêng biệt. Sādhāraṇoti (Chung) là chung cho cả các pháp do duyên sinh khác.

ဣဒါနိ ယသ္မာ ကာရဏံ ‘‘ပရိက္ခာရော’’တိ ဝုတ္တံ, ကာရဏဘာဝေါ စ ဖလာပေက္ခာယ, တသ္မာ ကာရဏဿ ယော ကာရဏဘာဝေါ ယထာ စ သော ဟောတိ, ယဉ္စ ဖလံ ယော စ တဿ ဝိသေသော, ယော စ ကာရဏဖလာနံ သမ္ဗန္ဓော, တံ သဗ္ဗံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘အဝုပစ္ဆေဒတ္ထော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကာရဏဖလဘာဝေန သမ္ဗန္ဓတာ သန္တတိ. ကော စ တတ္ထ သမ္ဗန္ဓော, ကော ကာရဏဖလဘာဝေါ စ? သော ဧဝ အဝုပစ္ဆေဒတ္ထော. ယော ဖလဘူတော အညဿ အကာရဏံ ဟုတွာ နိရုဇ္ဈတိ, သော ဝုပစ္ဆိန္နော နာမ ဟောတိ, ယထာ တံ အရဟတော စုတိစိတ္တံ. ယော ပန အတ္တနော အနုရူပဿ ဖလဿ ဟေတု ဟုတွာ နိရုဇ္ဈတိ, သော အနုပစ္ဆိန္နော ဧဝ နာမ ဟောတိ, ဟေတုဖလသမ္ဗန္ဓဿ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာတိ အာဟ – ‘‘အဝုပစ္ဆေဒတ္ထော သန္တတိအတ္ထော’’တိ.

Idāni (Bây giờ), yasmā (bởi vì) nguyên nhân được gọi là parikkhāro (sự trang bị), và trạng thái làm nguyên nhân thì tùy thuộc vào quả, tasmā (do đó) để làm rõ tất cả những điều này: trạng thái làm nguyên nhân của nguyên nhân là gì, nó xảy ra như thế nào, quả là gì, sự khác biệt của nó là gì, và mối liên hệ giữa nhân và quả là gì, câu ‘‘avupacchedattho’’tiādi (có ý nghĩa không gián đoạn v.v...) đã được nói đến. Tattha (Trong đó), sự liên kết bởi trạng thái nhân quả được gọi là santati (sự tương tục). Ko ca tattha sambandho (Mối liên hệ ở đây là gì), ko kāraṇaphalabhāvo ca (và trạng thái nhân quả là gì)? Chính là ý nghĩa không gián đoạn. Pháp nào là quả, sau khi trở thành không phải là nguyên nhân cho pháp khác, diệt đi, pháp đó được gọi là vupacchinno (bị gián đoạn), yathā (ví như) tâm tử của một vị A-la-hán. Pana (Còn) pháp nào, sau khi trở thành nhân cho quả tương ứng của nó, diệt đi, pháp đó được gọi là anupacchinno (không bị gián đoạn), vì mối liên hệ nhân quả vẫn tồn tại. Iti (Vì vậy) ngài nói: ‘‘avupacchedattho santatiattho’’ti (ý nghĩa không gián đoạn là ý nghĩa tương tục).

ယသ္မာ စ ကာရဏတော နိဗ္ဗတ္တံ ဖလံ နာမ, န အနိဗ္ဗတ္တံ, တသ္မာ ‘‘နိဗ္ဗတ္တိအတ္ထော ဖလတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ပန ပုရိမဘဝေန အနန္တရဘဝပဋိသန္ဓာနဝသေန ပဝတ္တာ ဥပပတ္တိက္ခန္ဓာ ပုနဗ္ဘဝေါ, တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘ပဋိသန္ဓိအတ္ထော ပုနဗ္ဘဝတ္ထော’’တိ. တထာ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ကိလေသာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တံ ပလိဗုန္ဓေန္တိ သမ္မာ ပဋိပဇ္ဇိတုံ န ဒေန္တိ. ယာဝ စ မဂ္ဂေန အသမုဂ္ဃာတိတာ, တာဝ အနုသေန္တိ နာမ, တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ပလိဗောဓတ္ထော ပရိယုဋ္ဌာနတ္ထော, အသမုဂ္ဃာတတ္ထော အနုသယတ္ထော’’တိ. ပရိညာဘိသမယဝသေန ပရိညာတေ န ကဒါစိ တံ နာမရူပင်္ကုရဿ ကာရဏံ ဟေဿတီတိ အာဟ – ‘‘အပရိညာတတ္ထော ဝိညာဏဿ ဗီဇတ္ထော’’တိ. ယတ္ထ အဝုပစ္ဆေဒေါ တတ္ထ သန္တတီတိ ယတ္ထ ရူပါရူပပ္ပဝတ္တိယံ ယထာဝုတ္တော အဝုပစ္ဆေဒေါ, တတ္ထ သန္တတိဝေါဟာရော[Pg.138]. ယတ္ထ သန္တတိ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တီတိအာဒိ ပစ္စယပရမ္ပရဒဿနံ ဟေတုဖလသမ္ဗန္ဓဝိဘာဝနမေဝ.

Và vì pháp được sanh khởi từ nguyên nhân được gọi là quả, chứ không phải pháp không được sanh khởi, do đó đã được nói: “Nghĩa của sự sanh khởi là nghĩa của quả.” Lại nữa, vì các uẩn hữu sanh đã diễn tiến do nếp sống trước và do sự nối liền với đời sống kế tiếp không gián đoạn là sự tái sanh, do đó đã được nói: “Nghĩa của sự nối liền là nghĩa của sự tái sanh.” Tương tự, các phiền não sanh khởi nơi người nào, chúng trói buộc người ấy, không cho phép thực hành chân chánh. Và chừng nào chưa được trừ diệt bởi đạo, chừng đó chúng được gọi là ngủ ngầm, do đó đã được nói: “Nghĩa của sự trói buộc là nghĩa của sự ám ảnh, nghĩa của sự chưa được trừ diệt là nghĩa của tùy miên.” Khi đã được liễu tri do sự thông suốt bằng liễu tri, thức ấy sẽ không bao giờ là nguyên nhân cho mầm mống của danh và sắc, vì vậy ngài đã nói: “Nghĩa của sự chưa được liễu tri là nghĩa hạt giống của thức.” Câu “Nơi nào có sự không gián đoạn, nơi đó có sự tương tục” có nghĩa là: Nơi nào trong sự diễn tiến của sắc và phi sắc có sự không gián đoạn như đã nói, nơi đó có cách gọi là sự tương tục. Câu “Nơi nào có sự tương tục, nơi đó có sự sanh khởi” v.v… là sự trình bày về chuỗi duyên, chính là sự làm sáng tỏ mối liên hệ giữa nhân và quả.

‘‘ယထာ ဝါ ပန စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စာ’’တိအာဒိနာ ‘‘သဘာဝေါ ဟေတူ’’တိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိဘာဂေန ဒဿေတိ. တတ္ထ သန္နိဿယတာယာတိ ဥပနိဿယပစ္စယတာယ. မနသိကာရောတိ ကိရိယာမနောဓာတု. သာ ဟိ စက္ခုဝိညာဏဿ ဝိညာဏဘာဝေန သမာနဇာတိတာယ သဘာဝေါ ဟေတု. သင်္ခါရာ ဝိညာဏဿ ပစ္စယော သဘာဝေါ ဟေတူတိ ပုညာဒိအဘိသင်္ခါရာ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဿ ပစ္စယော, တတ္ထ ယော သဘာဝေါ, သော ဟေတူတိ. သင်္ခါရာတိ စေတ္ထ သဗ္ဗော လောကိယော ကုသလာကုသလစိတ္တုပ္ပာဒေါ အဓိပ္ပေတော. ဣမိနာ နယေန သေသပဒေသုပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ ယော ကောစိ ဥပနိဿယော သဗ္ဗော သော ပရိက္ခာရောတိ ယထာဝုတ္တပ္ပဘေဒေါ ယော ကောစိ ပစ္စယော, သော သဗ္ဗော အတ္တနော ဖလဿ ပရိက္ခရဏတော အဘိသင်္ခရဏတော ပရိက္ခာရော. တဿ နိဒ္ဓါရေတွာ ကထနံ ပရိက္ခာရော ဟာရောတိ.

Bằng câu bắt đầu với “Yathā vā pana cakkhuñca paṭiccā”, ngài trình bày chi tiết về ý nghĩa đã được nói là “bản thể là nhân.” Ở đây, sannissayatāya có nghĩa là do có duyên y chỉ. Manasikāra là ý giới hành. Vì rằng, đối với nhãn thức, ý giới hành ấy là nhân bản thể do có cùng bản chất qua sự việc là thức. Câu “Các hành là duyên cho thức, là nhân bản thể” có nghĩa là: Các phước hành v.v… là duyên cho thức tái tục; ở đây, bản thể nào có mặt thì đó là nhân. Và ở đây, với từ “các hành” (saṅkhārā), tất cả sự sanh khởi của tâm thiện và bất thiện thuộc về thế gian được chủ trương. Theo phương pháp này, ý nghĩa cũng nên được hiểu ở các đoạn còn lại. Câu “Như vậy, bất cứ y chỉ nào có mặt, tất cả đều là sự trang bị” có nghĩa là: Bất cứ duyên nào có sự phân loại như đã nói, tất cả duyên ấy là sự trang bị (parikkhāra) do việc chuẩn bị, do việc tạo tác cho quả của chính nó. Sự trình bày sau khi đã xác định về duyên ấy là phương pháp Trang Bị.

ပရိက္ခာရဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về sự phân tích phương pháp Trang Bị đã kết thúc.

၁၆. သမာရောပနဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

16. Phần giải thích về sự phân tích phương pháp Gán Ghép

၅၀. တတ္ထ ကတမော သမာရောပနော ဟာရောတိ သမာရောပနဟာရဝိဘင်္ဂေါ. တတ္ထ ဧကသ္မိံ ပဒဋ္ဌာနေတိ ယသ္မိံ ကိသ္မိဉ္စိ ဧကသ္မိံ ကာရဏဘူတေ ဓမ္မေ သုတ္တေန ဂဟိတေ. ယတ္တကာနိ ပဒဋ္ဌာနာနိ ဩတရန္တီတိ ယတ္တကာနိ အညေသံ ကာရဏဘူတာနိ တသ္မိံ ဓမ္မေ သမောသရန္တိ. သဗ္ဗာနိ တာနိ သမာရောပယိတဗ္ဗာနီတိ သဗ္ဗာနိ တာနိ ပဒဋ္ဌာနာနိ ပဒဋ္ဌာနဘူတာ ဓမ္မာ သမ္မာ နိဒ္ဓါရဏဝသေန အာနေတွာ ဒေသနာယ အာရောပေတဗ္ဗာ, ဒေသနာရုဠှေ ဝိယ ကတွာ ကထေတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. ယထာ အာဝဋ္ဋေ ဟာရေ ‘‘ဧကမှိ ပဒဋ္ဌာနေ, ပရိယေသတိ သေသကံ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ (နေတ္တိ. ၄ နိဒ္ဒေသဝါရ) ဝစနတော အနေကေသံ ပဒဋ္ဌာနာနံ ပရိယေသနာ ဝုတ္တာ, ဧဝမိဓာပိ ဗဟူနံ ပဒဋ္ဌာနာနံ သမာရောပနာ ကာတဗ္ဗာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာ အာဝဋ္ဋေ ဟာရေ’’တိ အာဟ. န ကေဝလံ ပဒဋ္ဌာနဝသေနေဝ သမာရောပနာ, အထ ခေါ ဝေဝစနဘာဝနာပဟာနဝသေနပိ သမာရောပနာ ကာတဗ္ဗာတိ ဒဿေန္တော ‘‘တတ္ထ သမာရောပနာ စတုဗ္ဗိဓာ’’တိအာဒိမာဟ.

50. Ở đây, thế nào là phương pháp Gán Ghép? (Câu trả lời là) sự phân tích về phương pháp Gán Ghép. Ở đây, ekasmiṃ padaṭṭhāne có nghĩa là: Khi một pháp nào đó là nền tảng, là nguyên nhân được kinh điển đề cập đến. Yattakāni padaṭṭhānāni otaranti có nghĩa là: Bao nhiêu pháp là nền tảng, là nguyên nhân của các pháp khác cùng hội đủ trong pháp ấy. Sabbāni tāni samāropayitabbāni có nghĩa là: Tất cả các nền tảng ấy, tức là các pháp làm nền tảng, sau khi được mang đến do sự xác định chân chánh, cần được gán ghép vào bài thuyết giảng; nghĩa là cần được nói đến sau khi đã thực hiện giống như đã được đưa lên bài thuyết giảng. Giống như trong phương pháp Luân Chuyển, do câu nói “ekamhi padaṭṭhāne, pariyesati sesakaṃ padaṭṭhānaṃ”, sự tìm cầu nhiều nền tảng đã được nói đến, tương tự ở đây cũng vậy, việc gán ghép nhiều nền tảng cần được thực hiện. Trong khi trình bày điều này, ngài đã nói: “yathā āvaṭṭe hāre”. Việc gán ghép không chỉ được thực hiện do nền tảng, mà còn cần được thực hiện do từ đồng nghĩa, do sự tu tập, và do sự đoạn trừ. Trong khi trình bày điều này, ngài đã nói câu bắt đầu với “tattha samāropanā catubbidhā”.

ကသ္မာ [Pg.139] ပနေတ္ထ ပဒဋ္ဌာနဝေဝစနာနိ ဂဟိတာနိ, နနု ပဒဋ္ဌာနဝေဝစနဟာရေ ဧဝ အယမတ္ထော ဝိဘာဝိတောတိ? သစ္စမေတံ, ဣဓ ပန ပဒဋ္ဌာနဝေဝစနဂ္ဂဟဏံ ဘာဝနာပဟာနာနံ အဓိဋ္ဌာနဝိသယဒဿနတ္ထဉ္စေဝ တေသံ အဓိဝစနဝိဘာဂဒဿနတ္ထဉ္စ. ဧဝဉှိ ဘာဝနာပဟာနာနိ သုဝိညေယျာနိ ဟောန္တိ သုကရာနိ စ ပညာပေတုံ. ဣဒံ ပဒဋ္ဌာနန္တိ ဣဒံ တိဝိဓံ သုစရိတံ ဗုဒ္ဓါနံ သာသနဿ ဩဝါဒဿ ဝိသယာဓိဋ္ဌာနဘာဝတော ပဒဋ္ဌာနံ. တတ္ထ ‘‘ကာယိက’’န္တိအာဒိနာ တီဟိ သုစရိတေဟိ သီလာဒယော တယော ခန္ဓေ သမထဝိပဿနာ တတိယစတုတ္ထဖလာနိ စ နိဒ္ဓါရေတွာ ဒဿေတိ, တံ သုဝိညေယျမေဝ. ဝနီယတီတိ ဝနံ, ဝနတိ, ဝနုတေ ဣတိ ဝါ ဝနံ. တတ္ထ ယသ္မာ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ ကာမတဏှာယ, နိမိတ္တဂ္ဂါဟော အနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟဿ, အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာနိ အာယတနာနိ တပ္ပဋိဗန္ဓဆန္ဒရာဂါဒီနံ, အနုသယာ စ ပရိယုဋ္ဌာနာနံ ကာရဏာနိ ဟောန္တိ, တသ္မာ တမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ပဉ္စ ကာမဂုဏာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Vì sao ở đây nền tảng và từ đồng nghĩa lại được đề cập đến, chẳng phải ý nghĩa này đã được làm sáng tỏ trong chính phương pháp Nền Tảng và phương pháp Từ Đồng Nghĩa rồi sao? Điều này là đúng, nhưng ở đây việc đề cập đến nền tảng và từ đồng nghĩa là nhằm mục đích trình bày đối tượng và cơ sở của sự tu tập và sự đoạn trừ, và cũng nhằm mục đích trình bày sự phân loại về tên gọi của chúng. Vì rằng như vậy, sự tu tập và sự đoạn trừ trở nên dễ hiểu và cũng dễ dàng để trình bày. Câu “Đây là nền tảng” có nghĩa là: Ba thiện hạnh này là nền tảng do là đối tượng và cơ sở cho giáo huấn, lời dạy của chư Phật. Ở đây, bằng câu bắt đầu với “kāyika”, ngài đã xác định và trình bày ba uẩn là giới v.v…, sự vắng lặng và sự minh sát, quả thứ ba và quả thứ tư, thông qua ba thiện hạnh; điều ấy là dễ hiểu. Do được khao khát nên gọi là rừng (vana); hoặc do khao khát, do mong muốn nên gọi là rừng (vana). Ở đây, vì năm dục trưởng dưỡng là nguyên nhân cho dục ái, sự nắm bắt tướng là nguyên nhân cho sự nắm bắt tướng phụ, các xứ trong và ngoài là nguyên nhân cho dục, tham v.v… liên quan đến chúng, và các tùy miên là nguyên nhân cho các ám ảnh, do đó để trình bày ý nghĩa ấy, câu bắt đầu với “pañca kāmaguṇā” đã được nói đến.

၅၁. အယံ ဝေဝစနေန သမာရောပနာတိ ယော ‘‘ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ သေက္ခဖလံ, အနာဂါမိဖလံ, ကာမဓာတုသမတိက္ကမန’’န္တိ ဧတေဟိ ပရိယာယဝစနေဟိ တတိယဖလဿ နိဒ္ဒေသော, တထာ ယော ‘‘အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တိ အသေက္ခဖလံ, အဂ္ဂဖလံ အရဟတ္တံ, တေဓာတုကသမတိက္ကမန’’န္တိ ဧတေဟိ ပရိယာယဝစနေဟိ စတုတ္ထဖလဿ နိဒ္ဒေသော, ယော စ ‘‘ပညိန္ဒြိယ’’န္တိအာဒီဟိ ပရိယာယဝစနေဟိ ပညာယ နိဒ္ဒေသော, အယံ ဝေဝစနေဟိ စ သမာရောပနာ.

51. Đây là sự gán ghép bằng từ đồng nghĩa: Sự chỉ định về quả thứ ba bằng các từ đồng nghĩa này là “sự giải thoát của tâm do ly tham, quả hữu học, quả bất lai, sự vượt qua dục giới”; tương tự, sự chỉ định về quả thứ tư bằng các từ đồng nghĩa này là “sự giải thoát của tuệ do ly vô minh, quả vô học, quả tối thượng, A-la-hán quả, sự vượt qua ba cõi”; và sự chỉ định về tuệ bằng các từ đồng nghĩa bắt đầu với “tuệ quyền”, đây là sự gán ghép bằng các từ đồng nghĩa.

တသ္မာတိဟ တွံ, ဘိက္ခု, ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရာဟီတိအာဒိ လက္ခဏဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကေဝလံ တတ္ထ ဧကလက္ခဏတ္တာ အဝုတ္တာနမ္ပိ ဝုတ္တဘာဝဒဿနဝသေနေဝ အာဂတံ, ဣဓ ဘာဝနာသမာရောပနဝသေနာတိ အယမေဝ ဝိသေသော. ကာယာနုပဿနာ ဝိသေသတော အသုဘာနုပဿနာ ဧဝ ကာမရာဂတဒေကဋ္ဌကိလေသာနံ ဧကန္တပဋိပက္ခာတိ အသုဘသညာ ကဗဠီကာရာဟာရပရိညာယ ပရိဗန္ဓကိလေသာ ကာမုပါဒါနံ ကာမယောဂေါ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထော ကာမာသဝေါ ကာမောဃော ရာဂသလ္လံ ရူပဓမ္မပရိညာယ ပဋိပက္ခကိလေသာ ရူပဓမ္မေသု ရာဂေါ ဆန္ဒာဂတိဂမနန္တိ ဧတေသံ ပါပဓမ္မာနံ ပဟာနာယ သံဝတ္တတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရန္တော’’တိအာဒိနာ.

Câu ‘Tasmātiha tvaṃ, bhikkhu, kāye kāyānupassī viharāhi’ v.v… nên được hiểu theo phương pháp đã được nói trong phần giải về Lakkhaṇahāra. Chỉ có sự khác biệt này mà thôi: ở đó, do có cùng một đặc tính, nên ngay cả những điều không được nói đến cũng được đề cập đến qua việc trình bày rằng chúng đã được nói đến; còn ở đây, chúng được đề cập đến qua sự áp đặt bằng pháp tu. Quán thân đặc biệt chính là quán bất tịnh, là sự đối trị hoàn toàn với các phiền não có cùng nền tảng với dục tham. Do đó, câu ‘trú, quán thân trên thân’ v.v… trình bày ý nghĩa này rằng (pháp quán thân) đưa đến sự đoạn trừ các ác pháp sau đây: tưởng về sự tốt đẹp (subhasaññā), các phiền não ngăn che sự liễu tri về đoàn thực, dục thủ, dục ách, tham thân triền, dục lậu, dục bộc, mũi tên ái dục, các phiền não đối nghịch với sự liễu tri về sắc pháp, tham ái trong các sắc pháp, và thiên vị do dục.

တထာ [Pg.140] ဝေဒနာနုပဿနာ ဝိသေသတော ဒုက္ခာနုပဿနာတိ, သာ –

Tương tự, quán thọ đặc biệt là quán khổ, và pháp quán ấy –

‘‘ယော သုခံ ဒုက္ခတော အဒ္ဒ, ဒုက္ခမဒ္ဒက္ခိ သလ္လတော;

အဒုက္ခမသုခံ သန္တံ, အဒက္ခိ နံ အနိစ္စတော’’တိ. (သံ. နိ. ၄.၂၅၃;

ဣတိဝု. ၅၃) –

“Vị nào thấy lạc là khổ, thấy khổ như mũi tên; thấy cái không khổ không lạc, cái tịch tịnh, là vô thường.” –

အာဒိဝစနတော သဗ္ဗံ ဝေဒနံ ‘‘ဒုက္ခ’’န္တိ ပဿန္တီ သုခသညာယ ဝေဒနာဟေတုပရိညာယ ပရိဗန္ဓကိလေသာနံ ဂေါသီလာဒီဟိ ဘဝသုဒ္ဓိ ဟောတီတိ ဝေဒနာဿာဒေန ပဝတ္တဿ ဘဝုပါဒါနသင်္ခါတဿ သီလဗ္ဗတုပါဒါနဿ ဝေဒနာဝသေန ‘‘အနတ္ထံ မေ အစရီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တဿ (ဒီ. နိ. ၃.၃၄၀; အ. နိ. ၉.၂၉; ၁၀.၇၉; ဓ. သ. ၁၂၃၇; ဝိဘ. ၉၀၉, ၉၆၀) ဗျာပါဒကာယဂန္ထဿ ဒေါသသလ္လဿ ဝေဒနာဿာဒဝသေနေဝ ပဝတ္တဿ ဘဝယောဂဘဝါဘဝဘဝေါဃသင်္ခါတဿ ဘဝရာဂဿ ဘဝပရိညာယ ပရိဗန္ဓကကိလေသာနံ ဝေဒနာဝိသယဿ ရာဂဿ ဒေါသာဂတိဂမနဿ စ ပဟာနာယ သံဝတ္တတီတိ ဧတမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီ’’တိအာဒိနာ.

Do lời dạy bắt đầu như trên, khi thấy tất cả cảm thọ là ‘khổ’, (pháp quán thọ) đưa đến sự đoạn trừ: tưởng về sự an lạc (sukhasaññā); các phiền não ngăn che sự liễu tri về nguyên nhân của thọ; giới cấm thủ, được gọi là hữu thủ, vốn khởi lên do sự khoái lạc trong cảm thọ với ý nghĩ rằng ‘sự thanh tịnh của hữu có được là nhờ vào hạnh con bò v.v…’; sân thân triền và mũi tên sân hận, vốn khởi lên do cảm thọ theo cách ‘hắn đã làm điều bất lợi cho ta’ v.v…; hữu ái, được gọi là hữu ách, hữu lậu, hữu bộc, vốn khởi lên chỉ do sự khoái lạc trong cảm thọ; các phiền não ngăn che sự liễu tri về hữu; tham ái đối với đối tượng là cảm thọ; và thiên vị do sân. Câu ‘quán thọ trên các thọ’ v.v… trình bày ý nghĩa này.

တထာ စိတ္တာနုပဿနာ ဝိသေသတော အနိစ္စာနုပဿနာတိ, သာ စိတ္တံ ‘‘အနိစ္စ’’န္တိ ပဿန္တီ တတ္ထ ယေဘုယျေန သတ္တာ နိစ္စသညိနောတိ နိစ္စသညာယ ဝိညာဏာဟာရပရိညာယ ပရိဗန္ဓကိလေသာနံ နိစ္စာဘိနိဝေသပဋိပက္ခတော ဧဝ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ ဒိဋ္ဌိယောဂသီလဗ္ဗတပရာမာသကာယဂန္ထဒိဋ္ဌာသဝဒိဋ္ဌောဃသင်္ခါတာယ ဒိဋ္ဌိယာ နိစ္စသညာနိမိတ္တဿ ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တဿ (ဓ. သ. ၁၂၃၉; ဝိဘ. ၈၃၂, ၈၆၆, ၉၆၂) မာနသလ္လဿ သညာပရိညာယ ပဋိပက္ခကိလေသာနံ သညာယ ရာဂဿ ဒိဋ္ဌာဘိနိဝေသဿ အပ္ပဟီနတ္တာ ဥပ္ပဇ္ဇနကဿ ဘယာဂတိဂမနဿ စ ပဟာနာယ သံဝတ္တတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီ’’တိအာဒိနာ.

Tương tự, quán tâm đặc biệt là quán vô thường. Do chúng sanh phần lớn có thường tưởng đối với tâm, nên khi thấy tâm là ‘vô thường’, pháp quán ấy đưa đến sự đoạn trừ: thường tưởng; các phiền não ngăn che sự liễu tri về thức thực; tà kiến, được gọi là kiến thủ, kiến ách, giới cấm thủ thân triền, kiến lậu, kiến bộc, chính vì (pháp quán tâm) là sự đối trị với sự cố chấp vào tính thường hằng; mũi tên ngã mạn, vốn khởi lên từ dấu hiệu của thường tưởng theo cách ‘ta hơn người’ v.v…; các phiền não đối nghịch với sự liễu tri về tưởng; tham ái trong tưởng; và thiên vị do sợ hãi, vốn sanh khởi do chưa đoạn trừ được sự cố chấp vào tà kiến. Câu ‘quán tâm trên tâm’ v.v… trình bày ý nghĩa này.

တထာ ဓမ္မာနုပဿနာ ဝိသေသတော အနတ္တသညာတိ, သာ သင်္ခါရေသု အတ္တသညာယ မနောသဉ္စေတနာဟာရပရိညာယ ပဋိပက္ခကိလေသာနံ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စ’’န္တိ (မ. နိ. ၂.၁၈၇, ၂၀၂-၂၀၃; ၃.၂၇) ပဝတ္တဿ မိစ္ဆာဘိနိဝေသဿ မိစ္ဆာဘိနိဝေသဟေတုကာယ အဝိဇ္ဇာယောဂအဝိဇ္ဇာသဝအဝိဇ္ဇောဃမောဟသလ္လသင်္ခါတာယ အဝိဇ္ဇာယ သင်္ခါရပရိညာယ ပရိဗန္ဓကိလေသာနံ သင်္ခါရေသု ရာဂဿ မောဟာဂတိဂမနဿ [Pg.141] စ ပဟာနာယ သံဝတ္တတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရန္တော’’တိအာဒိနာ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

Tương tự, quán pháp đặc biệt là vô ngã tưởng. Pháp quán ấy đưa đến sự đoạn trừ: ngã tưởng trong các pháp hữu vi; các phiền não đối nghịch với sự liễu tri về tư niệm thực; thân kiến; sự cố chấp sai lầm vốn khởi lên theo cách ‘chỉ có điều này là sự thật’; vô minh, được gọi là vô minh ách, vô minh lậu, vô minh bộc, mũi tên si mê, vốn có nguyên nhân từ sự cố chấp sai lầm; các phiền não ngăn che sự liễu tri về các hành; tham ái trong các hành; và thiên vị do si. Câu ‘trú, quán pháp trên các pháp’ v.v… trình bày ý nghĩa này. Phần còn lại đã rõ ràng.

သမာရောပနဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải về phân tích Samāropanahāra đã hoàn tất.

နိဋ္ဌိတာ စ ဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ.

Và phần giải về phân tích các phương pháp (Hāravibhaṅga) đã hoàn tất.

၁. ဒေသနာဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ

1. Phần giải về sự hội tụ của phương pháp chỉ dẫn (Desanāhārasampāta)

ဧဝံ သုပရိကမ္မကတာယ ဘူမိယာ နာနာဝဏ္ဏာနိ မုတ္တပုပ္ဖာနိ ပကိရန္တော ဝိယ သုသိက္ခိတသိပ္ပာစရိယဝိစာရိတေသု သုရတ္တသုဝဏ္ဏာလင်္ကာရေသု နာနာဝိဓရံသိဇာလသမုဇ္ဇလာနိ ဝိဝိဓာနိ မဏိရတနာနိ ဗန္ဓန္တော ဝိယ မဟာပထဝိံ ပရိဝတ္တေတွာ ပပ္ပဋကောဇံ ခါဒါပေန္တော ဝိယ ယောဇနိကမဓုဂဏ္ဍံ ပီဠေတွာ သုမဓုရသံ ပါယေန္တော ဝိယ စ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာနော နာနာသုတ္တပဒေသေ ဥဒါဟရန္တော သောဠသ ဟာရေ ဝိဘဇိတွာ ဣဒါနိ တေ ဧကသ္မိံယေဝ သုတ္တေ ယောဇေတွာ ဒဿေန္တော ဟာရသမ္ပာတဝါရံ အာရဘိ. အာရဘန္တော စ ယာယံ နိဒ္ဒေသဝါရေ –

Như người rải những đóa hoa ngọc trai nhiều màu sắc trên mảnh đất đã được chuẩn bị kỹ lưỡng, như người gắn những viên bảo châu đa dạng, rực rỡ với mạng lưới tia sáng muôn màu, vào các món trang sức bằng vàng ròng đã được chế tác bởi vị thầy thợ khéo tay, như người lật trái đất lên và cho ăn tinh túy của đất, và như người vắt tảng mật ong dài một do-tuần và cho uống vị ngọt của mật, cũng vậy, Trưởng lão Mahākaccāna, sau khi đã trích dẫn nhiều đoạn kinh khác nhau và phân tích mười sáu phương pháp, bây giờ, trong khi trình bày cách áp dụng chúng vào chỉ một bài kinh, đã bắt đầu chương về sự hội tụ của các phương pháp (Hārasampātavāra). Và khi bắt đầu, trong chương chỉ dẫn (Niddesavāra), có câu kệ này –

၅၂.

52.

‘‘သောဠသ ဟာရာ ပဌမံ, ဒိသလောစနတော ဒိသာ ဝိလောကေတွာ;

သင်္ခိပိယ အင်္ကုသေန ဟိ, နယေဟိ တီဟိ နိဒ္ဒိသေ သုတ္တ’’န္တိ. –

“Mười sáu phương pháp trước tiên, sau khi nhìn các phương hướng từ sự quan sát phương hướng; tóm lược lại bằng câu-xá, rồi nên chỉ dẫn kinh bằng ba phương pháp.” –

ဂါထာ ဝုတ္တာ. ယသ္မာ တံ ဟာရဝိဘင်္ဂဝါရော နပ္ပယောဇေတိ, ဝိပ္ပကိဏ္ဏဝိသယတ္တာ, နယဝိစာရဿ စ အန္တရိတတ္တာ. အနေကေဟိ သုတ္တပဒေသေဟိ ဟာရာနံ ဝိဘာဂဒဿနမေဝ ဟိ ဟာရဝိဘင်္ဂဝါရော. ဟာရသမ္ပာတဝါရော ပန တံ ပယောဇေတိ, ဧကသ္မိံယေဝ သုတ္တပဒေသေ သောဠသ ဟာရေ ယောဇေတွာဝ တဒနန္တရံ နယသမုဋ္ဌာနဿ ကထိတတ္တာ. တသ္မာ ‘‘သောဠသ ဟာရာ ပဌမ’’န္တိ ဂါထံ ပစ္စာမသိတွာ ‘‘တဿာ နိဒ္ဒေသော ကုဟိံ ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ဟာရသမ္ပာတေ’’တိ အာဟ. တဿတ္ထော – ‘‘တဿာ ဂါထာယ နိဒ္ဒေသော ကတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ. ဧတေန သုတ္တေသု ဟာရာနံ ယောဇနာနယဒဿနံ ဟာရသမ္ပာတဝါရောတိ ဒဿေတိ. ဟာရသမ္ပာတပဒဿ အတ္ထော ဝုတ္တော ဧဝ.

Bài kệ đã được nói đến. Chương phân tích các phương pháp (Hāravibhaṅgavāra) không áp dụng bài kệ ấy, vì đối tượng của nó bị phân tán và vì sự khảo sát về các phương pháp luận bị gián đoạn. Thật vậy, chương phân tích các phương pháp chỉ là sự trình bày về sự phân tích các phương pháp với nhiều đoạn kinh khác nhau. Nhưng chương hội tụ các phương pháp (Hārasampātavāra) thì có áp dụng bài kệ ấy, vì sau khi áp dụng mười sáu phương pháp vào chỉ một đoạn kinh, ngay sau đó sự khởi sanh của các phương pháp luận được nói đến. Do đó, sau khi xem xét lại bài kệ ‘Mười sáu phương pháp trước tiên’, ngài nói: ‘Phần chỉ dẫn của nó nên được thấy ở đâu? Trong chương hội tụ các phương pháp (Hārasampāta).’ Ý nghĩa của câu ấy là: ‘Phần chỉ dẫn của bài kệ ấy nên được thấy ở đâu?’ Bằng câu này, ngài cho thấy rằng chương hội tụ các phương pháp là sự trình bày về phương thức áp dụng các phương pháp vào các bài kinh. Ý nghĩa của từ Hārasampāta đã được nói đến rồi.

အရက္ခိတေန [Pg.142] စိတ္တေနာတိ စက္ခုဒွါရာဒီသု သတိအာရက္ခာဘာဝေန အဂုတ္တေန စိတ္တေန. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟတေနာတိ သဿတာဒိမိစ္ဆာဘိနိဝေသဒူသိတေန. ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူတေနာတိ စိတ္တဿ ကာယဿ စ အကလျတာလက္ခဏေဟိ ထိနမိဒ္ဓေဟိ အဇ္ဈောတ္ထဋေန. ဝသံ မာရဿ ဂစ္ဆတီတိ ကိလေသမာရာဒီနံ ယထာကာမံ ကရဏီယော ဟောတီတိ အယံ တာဝ ဂါထာယ ပဒတ္ထော.

“Arakkhitena cittenāti” (với tâm không được phòng hộ) có nghĩa là: với tâm không được bảo vệ do không có sự canh giữ của niệm ở các cửa như mắt v.v... “Micchādiṭṭhihatenāti” (bị tà kiến phá hoại) có nghĩa là: bị làm ô uế bởi sự chấp thủ sai lầm về thường kiến v.v... “Thinamiddhābhibhūtenāti” (bị hôn trầm thụy miên xâm chiếm) có nghĩa là: bị áp đảo bởi hôn trầm và thụy miên, những pháp có đặc tính làm cho tâm và thân không thích hợp. “Vasaṃ mārassa gacchatīti” (đi vào quyền lực của Ma) có nghĩa là: trở thành đối tượng bị các loại ma như phiền não ma v.v... làm theo ý muốn. Đây trước hết là ý nghĩa của từng từ trong câu kệ.

ပမာဒန္တိ ‘‘အရက္ခိတေန စိတ္တေနာ’’တိ ဣဒံ ပဒံ ဆသု ဒွါရေသု သတိဝေါသဂ္ဂလက္ခဏံ ပမာဒံ ကထေတိ. တံ မစ္စုနော ပဒန္တိ တံ ပမဇ္ဇနံ ဂုဏမာရဏတော မစ္စုသင်္ခါတဿ မာရဿ ဝသဝတ္တနဋ္ဌာနံ, တေန ‘‘အရက္ခိတေန စိတ္တေန, ဝသံ မာရဿ ဂစ္ဆတီ’’တိ ပဌမပါဒံ စတုတ္ထပါဒေန သမ္ဗန္ဓိတွာ ဒဿေတိ. သော ဝိပလ္လာသောတိ ယံ အနိစ္စဿ ခန္ဓပဉ္စကဿ ‘‘နိစ္စ’’န္တိ ဒဿနံ, သော ဝိပလ္လာသော ဝိပရိယေသဂ္ဂါဟော. တေနေဝါဟ – ‘‘ဝိပရီတဂ္ဂါဟလက္ခဏော ဝိပလ္လာသော’’တိ. သဗ္ဗံ ဝိပလ္လာသသာမညေန ဂဟေတွာ တဿ အဓိဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆတိ ‘‘ကိံ ဝိပလ္လာသယတီ’’တိ. သာမညဿ စ ဝိသေသော အဓိဋ္ဌာနဘာဝေန ဝေါဟရီယတီတိ အာဟ – ‘‘သညံ စိတ္တံ ဒိဋ္ဌိမိတီ’’တိ. တံ ‘‘ဝိပလ္လာသယတီ’’တိ ပဒေန သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. တေသု သညာဝိပလ္လာသော သဗ္ဗမုဒုကော, အနိစ္စာဒိကဿ ဝိသယဿ မိစ္ဆာဝသေန ဥပဋ္ဌိတာကာရဂ္ဂဟဏမတ္တံ မိဂပေါတကာနံ တိဏပုရိသကေသု ပုရိသောတိ ဥပ္ပန္နသညာ ဝိယ. စိတ္တဝိပလ္လာသော တတော ဗလဝတရော, အမဏိအာဒိကေ ဝိသယေ မဏိအာဒိအာကာရေန ဥပဋ္ဌဟန္တေ တထာ သန္နိဋ္ဌာနံ ဝိယ နိစ္စာဒိတော သန္နိဋ္ဌာနမတ္တံ. ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသော ပန သဗ္ဗဗလဝတရော ယံ ယံ အာရမ္မဏံ ယထာ ယထာ ဥပဋ္ဌာတိ, တထာ တထာ နံ သဿတာဒိဝသေန ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ အဘိနိဝိသန္တော ပဝတ္တတိ. တတ္ထ သညာဝိပလ္လာသော စိတ္တဝိပလ္လာသဿ ကာရဏံ, စိတ္တဝိပလ္လာသော ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသဿ ကာရဏံ ဟောတိ.

Về “pamādaṃ” (sự dễ duôi): câu “arakkhitena cittenā” này nói lên sự dễ duôi có đặc tính là buông lỏng niệm ở sáu cửa. Về “taṃ maccuno padaṃ” (đó là dấu chân của tử thần): sự dễ duôi đó, vì giết chết các đức tính, là nơi (nguyên nhân) rơi vào quyền lực của Ma, được gọi là tử thần. Do đó, ngài cho thấy bằng cách liên kết câu đầu “arakkhitena cittena” với câu thứ tư “vasaṃ mārassa gacchati”. Về “so vipallāso” (sự điên đảo đó): cái thấy ngũ uẩn vô thường là “thường”, đó là sự điên đảo, là sự nắm bắt sai lệch. Chính vì thế, ngài nói: “sự điên đảo có đặc tính là nắm bắt sai lệch”. Lấy tất cả theo nghĩa chung của điên đảo, ngài hỏi về nền tảng của nó: “Cái gì bị làm cho điên đảo?”. Và ngài nói rằng cái riêng biệt của cái chung được gọi là nền tảng: “tưởng, tâm, và kiến”. Câu đó nên được liên kết với từ “vipallāsayati” (làm cho điên đảo). Trong ba loại đó, tưởng điên đảo là yếu nhất; nó chỉ là sự nắm bắt hình tướng hiện khởi một cách sai lầm đối với đối tượng vô thường v.v..., giống như tưởng sanh khởi nơi các con nai con rằng hình nộm bằng cỏ là người. Tâm điên đảo thì mạnh hơn thế; nó chỉ là sự quyết đoán theo cách thường v.v..., giống như sự quyết đoán rằng đối tượng không phải là ngọc v.v... là ngọc khi nó hiện khởi với hình tướng của ngọc v.v... Còn kiến điên đảo thì mạnh nhất; đối tượng nào hiện khởi theo cách nào, nó diễn tiến với sự chấp thủ theo cách đó về thường kiến v.v... rằng: “Chỉ có điều này là thật, cái khác là vô ích”. Trong đó, tưởng điên đảo là nguyên nhân của tâm điên đảo, tâm điên đảo là nguyên nhân của kiến điên đảo.

ဣဒါနိ ဝိပလ္လာသာနံ ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ ဝိသယံ ဒဿေတုံ ‘‘သော ကုဟိံ ဝိပလ္လာသယတိ, စတူသု အတ္တဘာဝဝတ္ထူသူ’’တိ အာဟ. တတ္ထ အတ္တဘာဝဝတ္ထူသူတိ ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု. တေ ဟိ အာဟိတော အဟံ မာနော ဧတ္ထာတိ အတ္တာ, ‘‘အတ္တာ’’တိ ဘဝတိ ဧတ္ထ ဗုဒ္ဓိ ဝေါဟာရော စာတိ အတ္တဘာဝေါ, သော ဧဝ သုဘာဒီနံ ဝိပလ္လာသဿ စ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော ဝတ္ထု စာတိ ‘‘အတ္တဘာဝဝတ္ထူ’’တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိအာဒိနာ တေသံ သဗ္ဗဝိပလ္လာသမူလဘူတာယ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘာဝေန အတ္တဘာဝဝတ္ထုတံ ဒဿေတွာ ပုန ဝိပလ္လာသာနံ ပဝတ္တိအာကာရေန သဒ္ဓိံ [Pg.143] ဝိသယံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ရူပံ ပဌမံ ဝိပလ္လာသဝတ္ထု အသုဘေ သုဘ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တံ သဗ္ဗံ သုဝိညေယျံ. ပုန မူလကာရဏဝသေန ဝိပလ္လာသေ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဒွေ ဓမ္မာ စိတ္တဿ သံကိလေသာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ အဝိဇ္ဇာရဟိတာ တဏှာ နတ္ထိ, အဝိဇ္ဇာ စ သုဘသုခသညာနမ္ပိ ပစ္စယော ဧဝ, တထာပိ တဏှာ ဧတာသံ သာတိသယံ ပစ္စယောတိ ဒဿေတုံ ‘‘တဏှာနိဝုတံ…ပေ… ဒုက္ခေ သုခ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဒိဋ္ဌိနိဝုတန္တိ ဒိဋ္ဌိသီသေန အဝိဇ္ဇာ ဝုတ္တာတိ အဝိဇ္ဇာနိဝုတန္တိ အတ္ထော. ကာမဉ္စေတ္ထ တဏှာရဟိတာ ဒိဋ္ဌိ နတ္ထိ, တဏှာပိ ဒိဋ္ဌိယာ ပစ္စယော ဧဝ. တဏှာပိ ‘‘နိစ္စံ အတ္တာ’’တိ အယောနိသော ဥမ္မုဇ္ဇန္တာနံ တထာပဝတ္တမိစ္ဆာဘိနိဝေသဿ မောဟော ဝိသေသပစ္စယောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဒိဋ္ဌိနိဝုတံ…ပေ… အတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ.

Bây giờ, để chỉ ra đối tượng là nơi diễn tiến của các điên đảo, ngài nói: “Nó làm điên đảo ở đâu? Trong bốn vật thuộc tự thân”. Trong đó, “attabhāvavatthūsu” (trong các vật thuộc tự thân) có nghĩa là trong năm thủ uẩn. Vì ngã mạn được đặt vào trong chúng, nên chúng là “attā” (ngã); vì sự hiểu biết và cách gọi “ngã” có mặt trong chúng, nên chúng là “attabhāva” (tự thân); chính nó, do là nền tảng cho các điên đảo về tịnh v.v... và là vật, nên được gọi là “attabhāvavatthu” (vật thuộc tự thân). Bằng câu “quán thấy sắc là tự ngã” v.v..., sau khi chỉ ra rằng chúng là vật thuộc tự thân do là nơi diễn tiến của thân kiến, vốn là gốc rễ của mọi điên đảo, ngài lại phân chia và chỉ ra đối tượng cùng với cách thức diễn tiến của các điên đảo, nên câu “sắc là vật điên đảo đầu tiên, (thấy) tịnh trong cái bất tịnh” đã được nói. Tất cả điều đó dễ hiểu. Lại nữa, để phân chia và chỉ ra các điên đảo theo nguyên nhân gốc rễ, ngài nói “có hai pháp làm ô nhiễm tâm” v.v... Trong đó, mặc dù không có ái mà không có vô minh, và vô minh cũng là duyên cho tịnh tưởng và lạc tưởng, tuy nhiên, để chỉ ra rằng ái là duyên vượt trội của chúng, câu “bị ái che lấp... trong khổ (thấy) lạc” đã được nói. “Diṭṭhinivutaṃ” (bị kiến che lấp): vì vô minh được nói đến với kiến làm đầu, nên có nghĩa là “bị vô minh che lấp”. Và ở đây, quả thực không có kiến mà không có ái, ái cũng là duyên cho kiến. Tuy nhiên, để chỉ ra rằng si (vô minh) là duyên đặc biệt cho sự chấp thủ sai lầm diễn tiến như vậy nơi những người khởi lên một cách không như lý rằng “thường, ngã”, câu “bị kiến che lấp... (thấy) ngã” đã được nói.

ယော ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသောတိ ‘‘အနိစ္စေ နိစ္စံ, အနတ္တနိ အတ္တာ’’တိ ပဝတ္တမ္ပိ ဝိပလ္လာသဒွယံ သန္ဓာယာဟ – ‘‘သော အတီတံ ရူပံ…ပေ… အတီတံ ဝိညာဏံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိ. ဧတေန အဋ္ဌာရသဝိဓောပိ ပုဗ္ဗန္တာနုကပ္ပိကဝါဒေါ ပစ္ဆိမာနံ ဒွိန္နံ ဝိပလ္လာသာနံ ဝသေန ဟောတီတိ ဒဿေတိ. တဏှာဝိပလ္လာသောတိ တဏှာမူလကော ဝိပလ္လာသော. ‘‘အသုဘေ သုဘံ, ဒုက္ခေ သုခ’’န္တိ ဧတံ ဝိပလ္လာသဒွယံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. အနာဂတံ ရူပံ အဘိနန္ဒတီတိ အနာဂတံ ရူပံ ဒိဋ္ဌာဘိနန္ဒနဝသေန အဘိနန္ဒတိ. အနာဂတံ ဝေဒနံ, သညံ, သင်္ခါရေ, ဝိညာဏံ အဘိနန္ဒတီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဧတေန စတုစတ္တာလီသဝိဓောပိ အပရန္တာနုကပ္ပိကဝါဒေါ ယေဘုယျေန ပုရိမာနံ ဒွိန္နံ ဝိပလ္လာသာနံ ဝသေန ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ဒွေ ဓမ္မာ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသာတိ ဧဝံ ပရမသာဝဇ္ဇဿ ဝိပလ္လာသဿ မူလကာရဏန္တိ ဝိသေသတော ဒွေ ဓမ္မာ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသာ တဏှာ စ အဝိဇ္ဇာ စာတိ တေ သရူပတော ဒဿေတိ. တာဟိ ဝိသုဇ္ဈန္တံ စိတ္တံ ဝိသုဇ္ဈတီတိ ပဋိပက္ခဝသေနပိ တာသံ ဥပက္ကိလေသဘာဝံယေဝ ဝိဘာဝေတိ, န ဟိ တဏှာအဝိဇ္ဇာသု ပဟီနာသု ကောစိ သံကိလေသဓမ္မော န ပဟီယတီတိ. ယထာ စ ဝိပလ္လာသာနံ မူလကာရဏံ တဏှာဝိဇ္ဇာ, ဧဝံ သကလဿာပိ ဝဋ္ဋဿ မူလကာရဏန္တိ ယထာနုသန္ဓိနာဝ ဂါထံ နိဋ္ဌပေတုံ ‘‘တေသ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တေသန္တိ ယေသံ အရက္ခိတံ စိတ္တံ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟတဉ္စ, တေသံ. ‘‘အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာန’’န္တိအာဒိနာ မာရဿ ဝသဂမနေန အနာဒိမတိသံသာရေ သံသရဏန္တိ ဒဿေတိ.

Về câu Yo diṭṭhivipallāso, ngài nói đến hai loại điên đảo tưởng đã khởi lên rằng: “Trong cái vô thường là thường, trong cái vô ngã là ngã” – “Vị ấy xem xét sắc quá khứ… cho đến… thức quá khứ là tự ngã.” Bằng cách này, ngài chỉ ra rằng mười tám loại luận chấp trước đây (pubbantānukappikavādo) xảy ra do hai loại điên đảo tưởng sau. Về câu Taṇhāvipallāso, đó là điên đảo tưởng có ái làm gốc rễ. Ngài nói đến hai loại điên đảo tưởng này: “Trong cái bất tịnh là tịnh, trong cái khổ là lạc.” Về câu Anāgataṃ rūpaṃ abhinandati, vị ấy hoan hỷ với sắc vị lai theo cách hoan hỷ của tà kiến. Tương tự như vậy đối với câu Anāgataṃ vedanaṃ, saññaṃ, saṅkhāre, viññāṇaṃ abhinandati. Bằng cách này, ngài chỉ ra rằng bốn mươi bốn loại luận chấp sau này (aparantānukappikavādo) phần lớn xảy ra do hai loại điên đảo tưởng trước. Về câu Dve dhammā cittassa upakkilesā, vì là nguyên nhân gốc rễ của điên đảo tưởng có lỗi lầm tột bậc như vậy, nên đặc biệt có hai pháp là phiền não của tâm, đó là ái và vô minh, ngài chỉ ra bản chất của chúng. Về câu Tāhi visujjhantaṃ cittaṃ visujjhati, ngài làm rõ rằng chúng là phiền não ngay cả theo cách đối lập, vì khi ái và vô minh được đoạn trừ, không có pháp phiền não nào mà không được đoạn trừ. Và cũng như ái và vô minh là nguyên nhân gốc rễ của các điên đảo tưởng, chúng cũng là nguyên nhân gốc rễ của toàn bộ vòng luân hồi, nên để kết thúc bài kệ theo đúng trình tự, ngài đã nói “tesaṃ” v.v. Ở đây, tesaṃ có nghĩa là của những người có tâm không được phòng hộ và bị tà kiến phá hoại. Bằng câu “Avijjānīvaraṇānaṃ” v.v., ngài chỉ ra rằng do đi theo quyền lực của ma vương mà có sự luân hồi trong vòng sinh tử vô thủy.

ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူတေနာတိ ဧတ္ထ ‘‘ထိနံ နာမာ’’တိအာဒိနာ ထိနမိဒ္ဓါနံ သရူပံ ဒဿေတိ. တေဟိ စိတ္တဿ အဘိဘူတတာ သုဝိညေယျာဝါတိ တံ အနာမသိတွာ ကိလေသမာရဂ္ဂဟဏေနေဝ [Pg.144] တံနိမိတ္တာ အဘိသင်္ခါရမာရခန္ဓမာရမစ္စုမာရာ ဂဟိတာ ဧဝါတိ ‘‘ကိလေသမာရဿ စ သတ္တမာရဿ စာ’’တိ စ-သဒ္ဒေန ဝါ တေသမ္ပိ ဂဟဏံ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သော ဟိ နိဝုတော သံသာရာဘိမုခေါတိ သော မာရဝသံ ဂတော, တတော ဧဝ နိဝုတော ကိလေသေဟိ ယာဝ န မာရဗန္ဓနံ ဆိဇ္ဇတိ, တာဝ သံသာရာဘိမုခေါဝ ဟောတိ, န ဝိသင်္ခါရာဘိမုခေါတိ အဓိပ္ပာယော. ဣမာနိ ဘဂဝတာ ဒွေ သစ္စာနိ ဒေသိတာနိ. ကထံ ဒေသိတာနိ?

Ở đây, về câu Thinamiddhābhibhūtena, bằng câu “thinaṃ nāma” v.v., ngài chỉ ra bản chất của hôn trầm và thụy miên. Vì việc tâm bị chúng áp đảo là điều dễ hiểu, nên không đề cập đến điều đó, mà chỉ bằng cách nắm lấy phiền não ma, các loại ma khác như hành ma, uẩn ma, và tử ma, vốn có phiền não ma làm nhân, cũng được bao gồm. Do đó, nên hiểu rằng bằng từ “ca” trong câu “kilesamārassa ca sattamārassa cā”, việc bao gồm cả chúng cũng đã được thực hiện. Về câu So hi nivuto saṃsārābhimukho, ý nghĩa là: người đó đã rơi vào quyền lực của ma, do đó bị các phiền não che lấp, và chừng nào sự trói buộc của ma chưa bị cắt đứt, chừng đó người ấy vẫn hướng về luân hồi, không hướng về vô vi (visaṅkhāra). Đức Thế Tôn đã thuyết giảng hai chân lý này. Ngài đã thuyết giảng như thế nào?

တတ္ထ ဒုဝိဓာ ကထာ အဘိဓမ္မနိဿိတာ စ သုတ္တန္တနိဿိတာ စ. တာသု အဘိဓမ္မနိဿိတာ နာမ အရက္ခိတေန စိတ္တေနာတိ ရတ္တမ္ပိ စိတ္တံ အရက္ခိတံ, ဒုဋ္ဌမ္ပိ စိတ္တံ အရက္ခိတံ, မူဠှမ္ပိ စိတ္တံ အရက္ခိတံ. တတ္ထ ရတ္တံ စိတ္တံ အဋ္ဌန္နံ လောဘသဟဂတစိတ္တုပ္ပာဒါနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ, ဒုဋ္ဌံ စိတ္တံ ဒွိန္နံ ပဋိဃစိတ္တုပ္ပာဒါနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ, မူဠှံ စိတ္တံ ဒွိန္နံ မောမူဟစိတ္တုပ္ပာဒါနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယာဝ ဣမေသံ စိတ္တုပ္ပာဒါနံ ဝသေန ဣန္ဒြိယာနံ အဂုတ္တိ အဂေါပါယနာ အပါလနာ အနာရက္ခာ သတိဝေါသဂ္ဂေါ ပမာဒေါ စိတ္တဿ အသံဝရော, ဧဝံ အရက္ခိတံ စိတ္တံ ဟောတိ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟတံ နာမ စိတ္တံ စတုန္နံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ္တစိတ္တုပ္ပာဒါနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ, ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူတံ နာမ စိတ္တံ ပဉ္စန္နံ သသင်္ခါရိကာကုသလစိတ္တုပ္ပာဒါနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ သဗ္ဗေပိ အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေန ဒွါဒသ အကုသလစိတ္တုပ္ပာဒါ ဟောန္တိ. တေ ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ အကုသလာ? ယသ္မိံ သမယေ အကုသလံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတီ’’တိအာဒိနာ စိတ္တုပ္ပာဒကဏ္ဍေ (ဓ. သ. ၃၆၅) အကုသလစိတ္တုပ္ပာဒဒေသနာဝသေန ဝိတ္ထာရတော ဝတ္တဗ္ဗာ. မာရဿာတိ ဧတ္ထ ပဉ္စ မာရာ. တေသု ကိလေသမာရဿ စတုန္နံ အာသဝါနံ စတုန္နံ ဩဃာနံ စတုန္နံ ယောဂါနံ စတုန္နံ ဂန္ထာနံ စတုန္နံ ဥပါဒါနာနံ အဋ္ဌန္နံ နီဝရဏာနံ ဒသန္နံ ကိလေသဝတ္ထူနံ ဝသေန အာသဝဂေါစ္ဆကာဒီသု (ဓ. သ. ဒုကမာတိကာ ၁၄-၁၉, ၁၁၀၂) ဝုတ္တနယေန, တထာ ‘‘ဇာတိမဒေါ ဂေါတ္တမဒေါ အာရောဂျမဒေါ’’တိအာဒိနာ ခုဒ္ဒကဝတ္ထုဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၈၃၂) အာဂတာနံ သတ္တန္နံ ကိလေသာနဉ္စ ဝသေန ဝိဘာဂေါ ဝတ္တဗ္ဗော. အယံ တာဝေတ္ထ အဘိဓမ္မနိဿိတာ ကထာ.

Ở đây, có hai loại pháp thoại: pháp thoại dựa trên A-tỳ-đàm và pháp thoại dựa trên Kinh tạng. Trong số đó, pháp thoại dựa trên A-tỳ-đàm là như sau: về câu arakkhitena cittena, tâm tham cũng là tâm không được phòng hộ, tâm sân cũng là tâm không được phòng hộ, tâm si cũng là tâm không được phòng hộ. Trong đó, tâm tham nên được hiểu theo tám loại tâm tham; tâm sân nên được hiểu theo hai loại tâm sân; tâm si nên được hiểu theo hai loại tâm si. Chừng nào còn có sự không phòng hộ, không bảo vệ, không che chở, không giữ gìn các căn, sự buông thả chánh niệm, sự dễ duôi, sự không thu thúc tâm theo các loại tâm này, chừng đó tâm được gọi là không được phòng hộ. Tâm bị tà kiến phá hoại nên được hiểu theo bốn loại tâm tương ưng tà kiến; tâm bị hôn trầm và thụy miên áp đảo nên được hiểu theo năm loại tâm bất thiện hữu trợ. Như vậy, bằng cách không tính lặp lại, có tất cả mười hai loại tâm bất thiện. Chúng cần được giải thích chi tiết trong Chương Tâm Sanh theo cách trình bày về các tâm bất thiện, bắt đầu bằng câu “katame dhammā akusalā? Yasmiṃ samaye akusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hotī” v.v. Về câu Mārassa, ở đây có năm loại ma. Trong số đó, sự phân loại của phiền não ma nên được hiểu theo cách đã được nói trong các phần về lậu hoặc v.v., dựa trên bốn lậu hoặc, bốn bộc lưu, bốn ách phược, bốn triền phược, bốn thủ, tám triền cái, và mười phiền não sự; và cũng theo bảy phiền não được đề cập trong Phân tích các vấn đề nhỏ, bắt đầu bằng “jātimado gottamado ārogyamado” v.v. Đây là pháp thoại dựa trên A-tỳ-đàm.

သုတ္တန္တနိဿိတာ (မ. နိ. ၁.၃၄၇; အ. နိ. ၁၁.၁၇) ပန အရက္ခိတေန စိတ္တေနာတိ စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတိ အနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီ, ယတွာဓိကရဏမေနံ စက္ခုန္ဒြိယံ အသံဝုတံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝေယျုံ, တဿ [Pg.145] သံဝရာယ န ပဋိပဇ္ဇတိ, န ရက္ခတိ စက္ခုန္ဒြိယံ, စက္ခုန္ဒြိယေ န သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ. သောတေန …ပေ… ဃာနေန… ဇိဝှာယ… ကာယေန… မနသာ…ပေ… မနိန္ဒြိယေန သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ (မ. နိ. ၁.၃၄၇, ၄၁၁, ၄၂၁; ၂.၄၁၉; ၃.၁၅, ၇၅). ဧဝံ အရက္ခိတံ စိတ္တံ ဟောတိ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟတေန စာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟတံ နာမ စိတ္တံ ပုဗ္ဗန္တကပ္ပနဝသေန ဝါ အပရန္တကပ္ပနဝသေန ဝါ ပုဗ္ဗန္တာပရန္တကပ္ပနဝသေန ဝါ မိစ္ဆာဘိနိဝိသန္တဿ အယောနိသော ဥမ္မုဇ္ဇန္တဿ ‘‘သဿတော လောကောတိ ဝါ…ပေ… နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’’တိ (ဝိဘ. ၉၃၇; ပဋိ. မ. ၁.၁၄၀) ဝါ ယာ ဒိဋ္ဌိ, တာယ ဟတံ ဥပဟတံ. ယာ စ ခေါ ‘‘ဣမာ စတ္တာရော သဿတဝါဒါ…ပေ… ပဉ္စ ပရမဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒါ’’တိ ဗြဟ္မဇာလေ (ဒီ. နိ. ၁.၃၀ အာဒယော) ပဉ္စတ္တယေ (မ. နိ. ၃.၂၁ အာဒယော) စ အာဂတာ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော, တာသံ ဝသေန စိတ္တဿ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟတဘာဝေါ ကထေတဗ္ဗော.

Lại nữa, (ý nghĩa) dựa vào Kinh tạng nên được hiểu như sau. Trong câu ‘với tâm không được phòng hộ’, (có nghĩa là) sau khi thấy sắc bằng mắt, vị ấy trở thành người nắm giữ tướng chung, trở thành người nắm giữ tướng riêng. Do nhân là sự không thu thúc nhãn căn này, các pháp bất thiện ác là tham ái và ưu sầu sẽ xâm chiếm người đang sống không thu thúc. Vị ấy không thực hành để thu thúc nhãn căn ấy, không phòng hộ nhãn căn, không đạt đến sự thu thúc trong nhãn căn. (Tương tự) với tai... với mũi... với lưỡi... với thân... với ý... không đạt đến sự thu thúc trong ý căn. Như vậy, tâm được gọi là không được phòng hộ. Và trong câu ‘bị tà kiến tàn phá’, tâm được gọi là bị tà kiến tàn phá là (tâm) bị tàn phá, hủy hoại bởi tà kiến nào khởi lên một cách không như lý nơi người có sự chấp thủ sai lầm, do suy lường về quá khứ, hoặc do suy lường về vị lai, hoặc do suy lường về cả quá khứ và vị lai, (cho rằng): “Thế gian là thường hằng”... hoặc “sau khi chết, Như Lai không tồn tại cũng không phải là không tồn tại”. Và nên nói rằng trạng thái tâm bị tà kiến tàn phá là do 62 tà kiến đã được đề cập trong kinh Phạm Võng và kinh Pañcattaya, như: “Bốn loại thường kiến luận... năm loại hiện tại Niết-bàn luận”.

ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူတေနာတိ ထိနံ နာမ စိတ္တဿ အကမ္မညတာ. မိဒ္ဓံ နာမ ဝေဒနာဒိက္ခန္ဓတ္တယဿ အကမ္မညတာ. တထာ ထိနံ အနုဿာဟသံဟနနံ. မိဒ္ဓံ အသတ္တိဝိဃာတော. ဣတိ ထိနေန မိဒ္ဓေန စ စိတ္တံ အဘိဘူတံ အဇ္ဈောတ္ထဋံ ဥပဒ္ဒုတံ သင်္ကောစနပ္ပတ္တံ လယာပန္နံ. ဝသံ မာရဿ ဂစ္ဆတီတိ ဝသော နာမ ဣစ္ဆာ လောဘော အဓိပ္ပာယော ရုစိ အာကင်္ခါ အာဏာ အာဏတ္တိ. မာရောတိ ပဉ္စ မာရာ – ခန္ဓမာရော အဘိသင်္ခါရမာရော မစ္စုမာရော ဒေဝပုတ္တမာရော ကိလေသမာရောတိ. ဂစ္ဆတီတိ တေသံ ဝသံ ဣစ္ဆံ…ပေ… အာဏတ္တိံ ဂစ္ဆတိ ဥပဂစ္ဆတိ ဥပေတိ ဝတ္တတိ အနုဝတ္တတိ နာတိက္ကမတီတိ. တေန ဝုစ္စတိ – ‘‘ဝသံ မာရဿ ဂစ္ဆတီ’’တိ.

Trong câu ‘bị hôn trầm và thụy miên xâm chiếm’, hôn trầm là trạng thái không kham nhẫn của tâm. Thụy miên là trạng thái không kham nhẫn của ba uẩn là thọ, v.v. Tương tự, hôn trầm là sự không nỗ lực, co rút. Thụy miên là sự không buông bỏ, mệt mỏi. Như vậy, tâm bị hôn trầm và thụy miên này xâm chiếm, bao trùm, áp bức, đạt đến sự co rút, rơi vào sự lười biếng. Trong câu ‘đi vào quyền lực của Ma vương’, quyền lực (vasa) là ý muốn, lòng tham, chủ ý, sự ưa thích, sự mong mỏi, mệnh lệnh, sự sắp đặt. Ma vương (māra) là năm loại ma: uẩn ma, hành ma, tử ma, thiên tử ma, và phiền não ma. ‘Đi vào’ (gacchati) có nghĩa là đi vào, đến gần, tiếp cận, tuân theo, thuận theo, không vượt qua quyền lực, ý muốn... mệnh lệnh của chúng. Do đó, được nói rằng: “đi vào quyền lực của Ma vương”.

တတ္ထ ယထာဝုတ္တာ အကုသလာ ဓမ္မာ, တဏှာဝိဇ္ဇာ ဧဝ ဝါ သမုဒယသစ္စံ. ယော သော ‘‘ဝသံ မာရဿ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဝုတ္တော, သော ယေ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေ ဥပါဒါယ ပညတ္တော, တေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒုက္ခသစ္စံ. ဧဝံ ဘဂဝတာ ဣဓ ဒွေ သစ္စာနိ ဒေသိတာနိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဒုက္ခံ သမုဒယော စာ’’တိ. တေသံ ဘဂဝါ ပရိညာယ စ ပဟာနာယ စ ဓမ္မံ ဒေသေတီတိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပါကဋတရံ ကာတုံ ‘‘ဒုက္ခဿ ပရိညာယ သမုဒယဿ ပဟာနာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကထံ ဒေသေတီတိ စေ –

Ở đó, các pháp bất thiện đã được nói đến, hoặc chính ái và vô minh là Tập đế. Người nào được nói là “đi vào quyền lực của Ma vương”, người ấy được quy định dựa vào năm thủ uẩn nào, thì năm uẩn ấy là Khổ đế. Như vậy, ở đây, Đức Thế Tôn đã thuyết giảng hai chân đế. Chính vì thế, Ngài đã nói: “khổ và tập khởi”. Để làm cho ý nghĩa đã được nói đến này trở nên rõ ràng hơn, rằng “Đức Thế Tôn thuyết pháp để liễu tri (khổ) và để đoạn trừ (tập)”, câu “để liễu tri khổ, để đoạn trừ tập khởi” đã được nói ra. Nếu hỏi: “Ngài thuyết giảng như thế nào?” –

‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ, သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော;

သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ပုရက္ခတွာ, ဉတွာန ဥဒယဗ္ဗယံ;

ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူ ဘိက္ခု, သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟေ’’တိ. (ဥဒါ. ၃၂) –

“Do đó, với tâm được phòng hộ, có chánh tư duy làm cảnh giới, đặt chánh kiến lên hàng đầu, biết rõ sự sinh và diệt, vị Tỳ khưu chế ngự hôn trầm, thụy miên, sẽ từ bỏ tất cả các ác thú”.

ဂါထာယ[Pg.146]. တဿတ္ထော – ယသ္မာ အရက္ခိတေန စိတ္တေန ဝသံ မာရဿ ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ သတိသံဝရေန မနစ္ဆဋ္ဌာနံ ဣန္ဒြိယာနံ ရက္ခဏေန ရက္ခိတစိတ္တော အဿ. သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရောတိ ယသ္မာ ကာမသင်္ကပ္ပာဒိမိစ္ဆာသင်္ကပ္ပဂေါစရော တထာ တထာ အယောနိသော ဝိကပ္ပေတွာ နာနာဝိဓာနိ မိစ္ဆာဒဿနာနိ ဂဏှာတိ. တတော ဧဝ စ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟတေန စိတ္တေန ဝသံ မာရဿ ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ ယောနိသောမနသိကာရေန ကမ္မံ ကရောန္တော နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပာဒိသမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော အဿ. သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ပုရက္ခတွာတိ သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရတာယ ဝိဓုတမိစ္ဆာဒဿနော ကမ္မဿကတာလက္ခဏံ ယထာဘူတဉာဏလက္ခဏဉ္စ သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာ သီလသမာဓီသု ယုတ္တပ္ပယုတ္တော. တတော ဧဝ စ ဉတွာန ဥဒယဗ္ဗယံ ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု သမပညာသာယ အာကာရေဟိ ဥပ္ပာဒံ နိရောဓဉ္စ ဉတွာ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အနုက္ကမေန အရိယမဂ္ဂေ ဂဏှန္တော အဂ္ဂမဂ္ဂေန ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူ ဘိက္ခု သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟေတိ ဧဝံ သဗ္ဗသော ဘိန္နကိလေသတ္တာ ဘိက္ခု ခီဏာသဝေါ ယထာသမ္ဘဝံ တိဝိဓဒုက္ခတာယောဂေန ဒုဂ္ဂတိသင်္ခါတာ သဗ္ဗာပိ ဂတိယော ဇဟေယျ, တာသံ ပရဘာဂေ နိဗ္ဗာနေ တိဋ္ဌေယျာတိ အတ္ထော.

Bằng bài kệ. Ý nghĩa của bài kệ ấy là: Vì rằng với tâm không được phòng hộ, người ấy đi vào quyền lực của Ma vương, do đó, vị ấy nên có tâm được phòng hộ bằng cách phòng hộ sáu căn với ý làm thứ sáu, thông qua sự thu thúc bằng niệm. ‘Có chánh tư duy làm cảnh giới’ (nghĩa là): vì rằng người có tà tư duy như dục tư duy v.v. làm cảnh giới, do suy lường không như lý theo cách này hay cách khác, nên nắm giữ nhiều loại tà kiến khác nhau. Và chính vì thế, với tâm bị tà kiến tàn phá, người ấy đi vào quyền lực của Ma vương, do đó, trong khi thực hành nghiệp (thiền), với sự tác ý như lý, vị ấy nên có chánh tư duy như xuất ly tư duy v.v. làm cảnh giới. ‘Đặt chánh kiến lên hàng đầu’ (nghĩa là): do có chánh tư duy làm cảnh giới, vị ấy đã rũ bỏ tà kiến, đặt chánh kiến có đặc tính là nghiệp của chính mình và đặc tính là trí tuệ như thật lên hàng đầu, rồi chuyên tâm tinh cần trong giới và định. Và chính vì thế, ‘biết rõ sự sinh và diệt’ (nghĩa là) biết sự sinh và sự diệt trong năm thủ uẩn theo năm mươi phương diện, rồi nỗ lực tu tập minh sát, tuần tự chứng đắc các Thánh đạo. Bằng đạo cao nhất, (vị ấy trở thành) ‘vị Tỳ khưu chế ngự hôn trầm, thụy miên, sẽ từ bỏ tất cả các ác thú’. Ý nghĩa là: như vậy, vị Tỳ khưu Lậu tận, do đã phá hủy phiền não về mọi phương diện, sẽ từ bỏ tất cả các cõi, vốn được gọi là ác thú do liên hệ với ba loại khổ, tùy theo khả năng, và sẽ an trú trong Niết-bàn, là phần vượt ngoài các cõi ấy.

ယံ တဏှာယ အဝိဇ္ဇာယ စ ပဟာနံ, အယံ နိရောဓောတိ ပဟာနဿ နိရောဓဿ ပစ္စယဘာဝတော အသင်္ခတဓာတု ပဟာနံ နိရောဓောတိ စ ဝုတ္တာ. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနီတိ ပုရိမဂါထာယ ပုရိမာနိ ဒွေ, ပစ္ဆိမဂါထာယ ပစ္ဆိမာနိ ဒွေတိ ဒွီဟိ ဂါထာဟိ ဘာသိတာနိ ဣမာနိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ. တေသု သမုဒယေန အဿာဒေါ, ဒုက္ခေန အာဒီနဝေါ, မဂ္ဂနိရောဓေဟိ နိဿရဏံ, သဗ္ဗဂတိဇဟနံ ဖလံ, ရက္ခိတစိတ္တတာဒိကော ဥပါယော, အရက္ခိတစိတ္တတာဒိနိသေဓနမုခေန ရက္ခိတစိတ္တတာဒီသု နိယောဇနံ ဘဂဝတော အာဏတ္တီတိ. ဧဝံ ဒေသနာဟာရပဒတ္ထာ အဿာဒါဒယော နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗာ. တေနေဝါဟ – ‘‘နိယုတ္တော ဒေသနာဟာရသမ္ပာတော’’တိ.

Sự đoạn trừ ái và vô minh nào, đây là Diệt đế. Do sự đoạn trừ là nhân duyên cho sự chấm dứt, nên pháp vô vi được gọi là sự đoạn trừ và là sự chấm dứt. ‘Bốn chân đế này’ (nghĩa là) hai chân đế đầu trong bài kệ trước, hai chân đế sau trong bài kệ sau; như vậy, bốn Thánh đế này đã được thuyết giảng qua hai bài kệ. Trong bốn chân đế ấy, vị ngọt là do Tập đế, sự nguy hại là do Khổ đế, sự xuất ly là do Đạo đế và Diệt đế, sự từ bỏ tất cả các cõi là quả, trạng thái có tâm được phòng hộ v.v. là phương tiện, sự khuyến khích thực hành trạng thái có tâm được phòng hộ v.v. thông qua việc ngăn cấm trạng thái có tâm không được phòng hộ v.v. là mệnh lệnh của Đức Thế Tôn. Như vậy, các thuật ngữ của phương pháp thuyết giảng là vị ngọt v.v. nên được xác định. Chính vì thế, Ngài đã nói: “Sự tương ứng của phương pháp thuyết giảng đã được áp dụng”.

ဒေသနာဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải về sự tương ứng của phương pháp thuyết giảng đã kết thúc.

၂. ဝိစယဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ

2. Phần giải về sự tương ứng của phương pháp thẩm sát

၅၃. ဧဝံ [Pg.147] ဒေသနာဟာရသမ္ပာတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိစယဟာရသမ္ပာတံ ဒဿေန္တော ယသ္မာ ဒေသနာဟာရပဒတ္ထဝိစယော ဝိစယဟာရော, တသ္မာ ဒေသနာဟာရေ ဝိပလ္လာသဟေတုဘာဝေန နိဒ္ဓါရိတာယ တဏှာယ ကုသလာဒိဝိဘာဂပဝိစယမုခေန ဝိစယဟာရသမ္ပာတံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ တဏှာ ဒုဝိဓာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ကုသလာတိ ကုသလဓမ္မာရမ္မဏာ. ကုသလ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ ဗာဟိတိကသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၃၅၈ အာဒယော) ဝိယ အနဝဇ္ဇတ္ထေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကသ္မာ ပနေတ္ထ တဏှာ ကုသလပရိယာယေန ဥဒ္ဓဋာ? ဟေဋ္ဌာ ဒေသနာဟာရေ ဝိပလ္လာသဟေတုဘာဝေန တဏှံ ဥဒ္ဓရိတွာ တဿာ ဝသေန သံကိလေသပက္ခော ဒဿိတော. ဝိစိတ္တပဋိဘာနတာယ ပန ဣဓာပိ တဏှာမုခေနေဝ ဝေါဒါနပက္ခံ ဒဿေတုံ ကုသလပရိယာယေန တဏှာ ဥဒ္ဓဋာ. တတ္ထ သံသာရံ ဂမေတီတိ သံသာရဂါမိနီ, သံသာရနာယိကာတိ အတ္ထော. အပစယံ နိဗ္ဗာနံ ဂမေတီတိ အပစယဂါမိနီ. ကထံ ပန တဏှာ အပစယဂါမိနီတိ? အာဟ ‘‘ပဟာနတဏှာ’’တိ. တဒင်္ဂါဒိပ္ပဟာနဿ ဟေတုဘူတာ တဏှာ. ကထံ ပန ဧကန္တသာဝဇ္ဇာယ တဏှာယ ကုသလဘာဝေါတိ? သေဝိတဗ္ဗဘာဝတော. ယထာ တဏှာ, ဧဝံ မာနောပိ ဒုဝိဓော ကုသလောပိ အကုသလောပိ, န တဏှာ ဧဝါတိ တဏှာယ နိဒဿနဘာဝေန မာနော ဝုတ္တော.

53. Như vậy, sau khi đã trình bày về sự tương ứng của phương pháp thuyết giảng, bây giờ trong khi trình bày về sự tương ứng của phương pháp thẩm sát, bởi vì sự thẩm sát ý nghĩa các từ của phương pháp thuyết giảng chính là phương pháp thẩm sát, do đó, để trình bày sự tương ứng của phương pháp thẩm sát thông qua việc thẩm sát sự phân chia thiện, v.v. đối với ái dục đã được xác định là nguyên nhân của sự điên đảo trong phương pháp thuyết giảng, (ngài Kaccāna) đã bắt đầu bằng câu: “Ở đây, ái dục có hai loại” v.v. Ở đây, (ái dục) thiện là (ái dục) có pháp thiện làm đối tượng. Và ở đây, từ “thiện” nên được hiểu theo nghĩa “không có tội lỗi”, giống như trong kinh Bāhitika. Tại sao ở đây ái dục lại được nêu lên theo cách nói về thiện? Trước đó, trong phương pháp thuyết giảng, sau khi nêu lên ái dục là nguyên nhân của sự điên đảo, phần ô nhiễm đã được trình bày thông qua ái dục ấy. Tuy nhiên, do trí tuệ sắc sảo, ở đây cũng vậy, để trình bày phần thanh tịnh cũng chính qua ngõ ái dục, ái dục đã được nêu lên theo cách nói về thiện. Ở đây, “đưa đến luân hồi” nên là “dẫn đến luân hồi”, nghĩa là “dẫn dắt trong luân hồi”. “Đưa đến sự không tích lũy, tức là Nibbāna” nên là “dẫn đến sự không tích lũy”. Nhưng làm thế nào ái dục lại dẫn đến sự không tích lũy? (Ngài) nói: “Ái dục cần được đoạn trừ”. Ái dục là nguyên nhân của sự đoạn trừ bằng cách thay thế, v.v. Nhưng làm thế nào ái dục, vốn hoàn toàn có tội lỗi, lại có thể là thiện? Do bởi trạng thái cần được thực hành. Giống như ái dục, ngã mạn cũng có hai loại: thiện và bất thiện. Không chỉ có ái dục (là hai loại). Như vậy, ngã mạn được nói đến như là một ví dụ cho ái dục.

တတ္ထ မာနဿ ယထာဓိပ္ပေတံ ကုသလာဒိဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ယံ မာနံ နိဿာယာ’’တိအာဒိမာဟ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘မာနမဟံ, ဒေဝါနမိန္ဒ, ဒုဝိဓေန ဝဒါမိ သေဝိတဗ္ဗမ္ပိ အသေဝိတဗ္ဗမ္ပီ’’တိအာဒိ. ယံ နေက္ခမ္မဿိတံ ဒေါမနဿန္တိအာဒိ ‘‘ကုသလာ’’တိ ဝုတ္တတဏှာယ သရူပဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ နေက္ခမ္မဿိတံ ဒေါမနဿံ နာမ –

Ở đó, để trình bày trạng thái thiện, v.v. của ngã mạn theo như ý muốn, (ngài) đã nói câu bắt đầu bằng: “Nương vào ngã mạn nào…” v.v. Điều này đã được Đức Thế Tôn nói: “Này Thiên chủ, Ta nói ngã mạn có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành” v.v. Câu bắt đầu bằng “Ưu liên hệ đến xuất ly nào…” được nói ra để trình bày bản chất của ái dục được gọi là “thiện”. Ở đây, ưu liên hệ đến xuất ly là –

‘‘တတ္ထ ကတမာနိ ဆ နေက္ခမ္မဿိတာနိ ဒေါမနဿာနိ? ရူပါနံတွေဝ အနိစ္စတံ ဝိဒိတွာ ဝိပရိဏာမဝိရာဂနိရောဓံ ‘ပုဗ္ဗေ စေဝ ရူပါ ဧတရဟိ စ, သဗ္ဗေတေ ရူပါ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ’တိ ဧဝမေတံ ယထာဘူတံ သမ္မပ္ပညာယ ဒိသွာ အနုတ္တရေသု ဝိမောက္ခေသု ပိဟံ ဥပဋ္ဌာပေတိ ‘ကုဒါဿု နာမာဟံ တဒါယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရိဿာမိ, ယဒရိယာ ဧတရဟိ အာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တီ’တိ. ဣတိ အနုတ္တရေသု ဝိမောက္ခေသု ပိဟံ ဥပဋ္ဌာပယတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ [Pg.148] ပိဟာ, ပိဟာပစ္စယာ ဒေါမနဿံ. ယံ ဧဝရူပံ ဒေါမနဿံ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ နေက္ခမ္မဿိတံ ဒေါမနဿ’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၃၀၇) –

“Ở đây, sáu ưu liên hệ đến xuất ly là những gì? Sau khi biết được tính vô thường, sự biến hoại, sự ly tham, sự đoạn diệt của chính các sắc, (vị ấy suy xét): ‘Các sắc trong quá khứ và cả hiện tại, tất cả các sắc ấy đều vô thường, khổ, có bản chất biến hoại’. Sau khi thấy điều này như thật bằng chánh trí tuệ như vậy, vị ấy làm phát sinh lòng khao khát đối với các giải thoát vô thượng (nghĩ rằng): ‘Khi nào ta sẽ thành tựu và an trú trong cảnh giới ấy, cảnh giới mà các bậc Thánh hiện đang thành tựu và an trú?’. Như vậy, đối với người làm phát sinh lòng khao khát đối với các giải thoát vô thượng, lòng khao khát khởi lên; do lòng khao khát làm duyên, ưu khởi lên. Ưu nào có dạng như vậy, ưu này được gọi là ưu liên hệ đến xuất ly” –

ဧဝံ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ အာပါထဂတေ အနုတ္တရဝိမောက္ခသင်္ခါတအရိယဖလဓမ္မေသု ပိဟံ ဥပဋ္ဌာပေတွာ တဒဓိဂမာယ အနိစ္စာဒိဝသေန ဝိပဿနံ ဥပဋ္ဌာပေတွာ ဥဿုက္ကာပေတုံ အသက္ကောန္တဿ ‘‘ဣမမ္ပိ ပက္ခံ ဣမမ္ပိ မာသံ, ဣမမ္ပိ သံဝစ္ဆရံ, ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရိယဘူမိံ သမ္ပာပုဏိတုံ နာသက္ခိ’’န္တိ အနုသောစတော ဥပ္ပန္နံ ဒေါမနဿံ နေက္ခမ္မဝသေန ဝိပဿနာဝသေန အနုဿတိဝသေန ပဌမဇ္ဈာနာဒိဝသေန ပဋိပတ္တိယာ ဟေတုဘာဝေန ဥပ္ပဇ္ဇနတော နေက္ခမ္မဿိတံ ဒေါမနဿံ နာမ. အယံ တဏှာ ကုသလာတိ အယံ ‘‘ပိဟာ’’တိ ဝုတ္တာ တဏှာ ကုသလာ. ကထံ? ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ, တဒါရမ္မဏာ ကုသလာတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ, န သဘာဝေန ကုသလာ, အနဝဇ္ဇဋ္ဌေန ကုသလာ. တံ ဥဒ္ဒိဿ ပဝတ္တိယာ တဒါရမ္မဏာ ပန တဏှာ ကုသလာရမ္မဏတာယ ကုသလာတိ. အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တိ အနဝဇ္ဇဋ္ဌေန ကုသလာ. တဿာတိ ပညာဝိမုတ္တိယာ. ယာယ ဝသေန ‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿာ’’တိ ဂါထာယံ ‘‘သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟေ’’တိ ဝုတ္တံ.

Như vậy, khi đối tượng khả ái xuất hiện ở sáu căn môn, sau khi làm phát sinh lòng khao khát đối với các pháp Thánh quả được gọi là giải thoát vô thượng, đối với người không thể nỗ lực sau khi đã thiết lập thiền minh sát theo cách vô thường v.v. để chứng đắc (Thánh quả) ấy, ưu đã khởi lên nơi người ấy khi than phiền rằng: “Nửa tháng này, tháng này, năm này, sau khi đã nỗ lực tu tập thiền minh sát, ta đã không thể đạt đến Thánh địa”, (ưu này) được gọi là ưu liên hệ đến xuất ly do khởi lên vì là nguyên nhân của sự thực hành theo cách xuất ly, theo cách minh sát, theo cách tùy niệm, theo cách sơ thiền v.v. “Ái dục này là thiện” nghĩa là ái dục được gọi là “lòng khao khát” này là thiện. Như thế nào? Tâm giải thoát do ly tham, (ái dục) có đối tượng là tâm giải thoát ấy là thiện. Điều này có nghĩa là: Tâm giải thoát do ly tham, không phải là thiện về bản chất, mà là thiện theo nghĩa không có tội lỗi. Tuy nhiên, ái dục có đối tượng là tâm giải thoát ấy, do diễn tiến hướng đến tâm giải thoát ấy, là thiện do có đối tượng thiện (tức không có tội lỗi). Tuệ giải thoát do ly vô minh là thiện theo nghĩa không có tội lỗi. “Của nó” (Tassā) nghĩa là của tuệ giải thoát. Nhờ vào (tuệ giải thoát) ấy mà trong câu kệ “Do đó, đối với người có tâm được hộ trì”, có nói rằng “vị ấy từ bỏ tất cả các ác thú”.

ဣတိ စိရတရံ ဝိပဿနာပရိဝါသံ ပရိဝသိတွာ ဒုက္ခာပဋိပဒါဒန္ဓာဘိညာယ အဓိဂတာယ ပညာဝိမုတ္တိယာ ဝသေန ဝိစယဟာရသမ္ပာတံ ဒဿေတုံ ‘‘တဿာ ကော ပဝိစယော’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ယသ္မာ ပညာဝိမုတ္တိ အရိယမဂ္ဂမူလိကာ, တသ္မာ စတုတ္ထဇ္ဈာနပါဒကေ အရိယမဂ္ဂဓမ္မေ ဥဒ္ဒိသိတွာ တေသံ အာဂမနပဋိပဒံ ဒဿေတုံ ‘‘ကတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗော, စတုတ္ထေ ဈာနေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပါရမိတာယာတိ ဥက္ကံသဂတာယ စတုတ္ထဇ္ဈာနဘာဝနာယ. ယေဟိ အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ စတုတ္ထဇ္ဈာနစိတ္တံ ဝုတ္တံ, တာနိ အင်္ဂါနိ ဒဿေတုံ ‘‘ပရိသုဒ္ဓ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Như vậy, để trình bày sự tương ứng của phương pháp thẩm sát thông qua tuệ giải thoát đã được chứng đắc bằng con đường thực hành khó khăn và thắng trí chậm chạp, sau khi đã trú trong sự tu tập thiền minh sát một thời gian rất dài, (ngài) đã bắt đầu bằng câu: “Sự thẩm sát của tuệ giải thoát ấy là gì?” v.v. Ở đây, bởi vì tuệ giải thoát có Thánh đạo làm gốc rễ, do đó, sau khi đã nêu lên các pháp Thánh đạo có thiền thứ tư làm nền tảng, để trình bày con đường thực hành đưa đến các pháp ấy, (ngài) đã nói câu bắt đầu bằng: “Nên được thấy ở đâu? Trong thiền thứ tư” v.v. Ở đây, “sự viên mãn” (pāramitāya) nghĩa là sự tu tập thiền thứ tư đã đạt đến mức độ tột đỉnh. Để trình bày tám chi phần mà tâm thiền thứ tư được nói là hợp thành, (ngài) đã nói câu bắt đầu bằng “thanh tịnh” v.v.

တတ္ထ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိဘာဝေန ပရိသုဒ္ဓံ. ပရိသုဒ္ဓတ္တာ ဧဝ ပရိယောဒါတံ, ပဘဿရန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သုခါဒီနံ ပစ္စယဃာတေန ဝီတရာဂါဒိအင်္ဂဏတ္တာ အနင်္ဂဏံ. အနင်္ဂဏတ္တာ ဧဝ ဝိဂတူပက္ကိလေသံ, အင်္ဂဏေန ဟိ စိတ္တံ ဥပက္ကိလိဿတိ, သုဘာဝိတတ္တာ မုဒုဘူတံ ဝသိဘာဝပ္ပတ္တန္တိ အတ္ထော. ဝသေ ဝတ္တမာနဉှိ စိတ္တံ ‘‘မုဒူ’’တိ ဝုစ္စတိ. မုဒုတ္တာ ဧဝ စ ကမ္မနိယံ, ကမ္မက္ခမံ ကမ္မယောဂ္ဂန္တိ အတ္ထော. မုဒုဉှိ စိတ္တံ ကမ္မနိယံ ဟောတိ[Pg.149], ဧဝံ ဘာဝိတံ မုဒုဉ္စ ဟောတိ ကမ္မနိယဉ္စ, ယထယိဒံ, ဘိက္ခဝေ, စိတ္တ’’န္တိ (အ. နိ. ၁.၂၂). ဧတေသု ပရိသုဒ္ဓဘာဝါဒီသု ဌိတတ္တာ ဌိတံ. ဌိတတ္တာယေဝ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တံ, အစလံ နိရိဉ္ဇနန္တိ အတ္ထော. မုဒုကမ္မညဘာဝေန ဝါ အတ္တနော ဝသေ ဌိတတ္တာ ဌိတံ. သဒ္ဓါဒီဟိ ပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တံ. သဒ္ဓါပရိဂ္ဂဟိတဉှိ စိတ္တံ အဿဒ္ဓိယေန န ဣဉ္ဇတိ, ဝီရိယပရိဂ္ဂဟိတံ ကောသဇ္ဇေန န ဣဉ္ဇတိ, သတိပရိဂ္ဂဟိတံ ပမာဒေန န ဣဉ္ဇတိ, သမာဓိပရိဂ္ဂဟိတံ ဥဒ္ဓစ္စေန န ဣဉ္ဇတိ, ပညာပရိဂ္ဂဟိတံ အဝိဇ္ဇာယ န ဣဉ္ဇတိ, ဩဘာသဂတံ ကိလေသန္ဓကာရေန န ဣဉ္ဇတိ. ဣမေဟိ ဆဟိ ဓမ္မေဟိ ပရိဂ္ဂဟိတံ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တံ ဟောတိ. ဧဝံ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ စိတ္တံ အဘိနီဟာရက္ခမံ ဟောတိ. အဘိညာသစ္ဆိကရဏီယာနံ ဓမ္မာနံ အဘိညာသစ္ဆိကိရိယာယ.

Ở đây, (tâm) trong sạch do trạng thái thanh tịnh của niệm và xả. Chính vì trong sạch nên trong trắng, được nói là rực rỡ. (Tâm) không cấu uế do diệt trừ nguyên nhân của lạc, v.v., do không có cấu uế như tham, v.v. Chính vì không cấu uế nên thoát khỏi phiền não, vì rằng tâm bị ô nhiễm bởi cấu uế. (Tâm) trở nên mềm mại do được tu tập tốt, nghĩa là đã đạt đến trạng thái thuần thục. Vì rằng tâm đang ở trong sự kiểm soát được gọi là ‘mềm mại’. Và chính vì mềm mại nên dễ sử dụng, nghĩa là thích hợp cho công việc, xứng đáng cho công việc. Vì rằng tâm mềm mại thì dễ sử dụng, như đã nói: ‘Này các Tỳ-khưu, Ta không thấy một pháp nào khác được tu tập như vậy, trở nên mềm mại và dễ sử dụng như tâm này’. (Tâm) vững chắc do an trú trong các trạng thái trong sạch, v.v., này. Chính vì vững chắc nên đạt đến bất động, nghĩa là không lay động, không rung chuyển. Hoặc (tâm) vững chắc do an trú trong sự kiểm soát của chính mình nhờ trạng thái mềm mại và dễ sử dụng. (Tâm) đạt đến bất động do được hỗ trợ bởi tín, v.v. Vì rằng tâm được hỗ trợ bởi tín thì không lay động bởi sự vô tín, (tâm) được hỗ trợ bởi tinh tấn thì không lay động bởi sự lười biếng, (tâm) được hỗ trợ bởi niệm thì không lay động bởi sự phóng dật, (tâm) được hỗ trợ bởi định thì không lay động bởi sự trạo cử, (tâm) được hỗ trợ bởi tuệ thì không lay động bởi vô minh, (tâm) đã đạt đến ánh sáng thì không lay động bởi bóng tối của phiền não. (Tâm) được hỗ trợ bởi sáu pháp này thì đạt đến bất động. Tâm hội đủ tám chi phần như vậy thì có khả năng hướng đến, cho việc chứng ngộ bằng thắng trí các pháp cần được chứng ngộ bằng thắng trí.

အပရော နယော – စတုတ္ထဇ္ဈာနသမာဓိနာ သမာဟိတံ စိတ္တံ နီဝရဏဒူရီဘာဝေန ပရိသုဒ္ဓံ. ဝိတက္ကာဒိသမတိက္ကမေန ပရိယောဒါတံ. ဈာနပဋိလာဘပစ္စနီကာနံ ပါပကာနံ ဣစ္ဆာဝစရာနံ အဘာဝေန အနင်္ဂဏံ. ဣစ္ဆာဝစရာနန္တိ ဣစ္ဆာယ အဝစရာနံ ဣစ္ဆာဝသေန ဩတိဏ္ဏာနံ ပဝတ္တာနံ နာနပ္ပကာရာနံ ကောပအပစ္စယာနန္တိ အတ္ထော. အဘိဇ္ဈာဒီနံ စိတ္တုပက္ကိလေသာနံ ဝိဂမေန ဝိဂတူပက္ကိလေသံ. ဥဘယမ္ပိ စေတံ အနင်္ဂဏသုတ္တဝတ္ထသုတ္တာနံ (မ. နိ. ၁.၅၇ အာဒယော; ၇၀ အာဒယော) ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝသိပ္ပတ္တိယာ မုဒုဘူတံ. ဣဒ္ဓိပါဒဘာဝူပဂမေန ကမ္မနိယံ. ဘာဝနာပါရိပူရိယာ ပဏီတဘာဝူပဂမေန ဌိတံ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တံ. ယထာ အာနေဉ္ဇဘာဝပ္ပတ္တံ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တံ ဟောတိ, ဧဝံ ဌိတန္တိ အတ္ထော. ဧဝမ္ပိ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ စိတ္တံ အဘိနီဟာရက္ခမံ ဟောတိ. အဘိညာသစ္ဆိကရဏီယာနံ ဓမ္မာနံ အဘိညာသစ္ဆိကိရိယာယ ပါဒကံ ပဒဋ္ဌာနဘူတံ. တေနေဝါဟ – ‘‘သော တတ္ထ အဋ္ဌဝိဓံ အဓိဂစ္ဆတိ ဆ အဘိညာ ဒွေ စ ဝိသေသေ’’တိ.

Một phương pháp khác – tâm được định tĩnh bởi định của thiền thứ tư thì trong sạch do trạng thái xa lìa các triền cái. (Tâm) trong trắng do vượt qua tầm, v.v. (Tâm) không cấu uế do không có các pháp ác, là chướng ngại cho việc đắc thiền, và khởi lên theo ý muốn. ‘Khởi lên theo ý muốn’ (icchāvacarānaṃ) có nghĩa là các loại sân hận và phiền não khác nhau khởi lên, sinh khởi theo ý muốn, theo sự điều khiển của ý muốn. (Tâm) thoát khỏi phiền não do sự đoạn trừ các phiền não của tâm như tham ái, v.v. Cả hai điều này nên được hiểu theo kinh Vô Cấu và kinh Tấm Vải. (Tâm) trở nên mềm mại do đạt đến sự thuần thục. (Tâm) dễ sử dụng do đạt đến trạng thái của thần túc. (Tâm) vững chắc, đạt đến bất động do sự viên mãn của tu tập, do đạt đến trạng thái cao thượng. Nghĩa là, giống như khi đạt đến trạng thái bất động thì gọi là đã đạt đến bất động, cũng vậy (tâm) vững chắc. Tâm hội đủ tám chi phần như vậy cũng có khả năng hướng đến, trở thành nền tảng, là cơ sở cho việc chứng ngộ bằng thắng trí các pháp cần được chứng ngộ bằng thắng trí. Do đó, Ngài đã nói: ‘Vị ấy ở đó đạt được tám loại: sáu thắng trí và hai điều đặc biệt’.

တတ္ထ သောတိ အဓိဂတစတုတ္ထဇ္ဈာနော ယောဂီ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ စတုတ္ထဇ္ဈာနေ အဓိဋ္ဌာနဘူတေ. အဋ္ဌဝိဓံ အဓိဂစ္ဆတီတိ အဋ္ဌဝိဓံ ဂုဏံ အဓိဂစ္ဆတိ. ကော ပန သော အဋ္ဌဝိဓော ဂုဏောတိ? အာဟ ‘‘ဆ အဘိညာ ဒွေ စ ဝိသေသေ’’တိ. မနောမယိဒ္ဓိ ဝိပဿနာဉာဏဉ္စ. တံ စိတ္တန္တိ စတုတ္ထဇ္ဈာနစိတ္တံ. ‘‘ယတော ပရိသုဒ္ဓံ, တတော ပရိယောဒါတ’’န္တိအာဒိနာ ပုရိမံ ပုရိမံ ပစ္ဆိမဿ ပစ္ဆိမဿ ကာရဏဝစနန္တိ ဒဿေတိ. တဒုဘယန္တိ ယေသံ ရာဂါဒိအင်္ဂဏာနံ အဘိဇ္ဈာဒိဥပက္ကိလေသာနဉ္စ အဘာဝေန ‘‘အနင်္ဂဏံ ဝိဂတူပက္ကိလေသ’’န္တိ [Pg.150] စ ဝုတ္တံ. တာနိ အင်္ဂဏာနိ ဥပက္ကိလေသာ စာတိ တံ ဥဘယံ. တဒုဘယံ တဏှာသဘာဝတ္တာ တဏှာယ အနုလောမနတော စ တဏှာပက္ခော. ယာ စ ဣဉ္ဇနာတိ ယာ စ စိတ္တဿ အသမာဒါနေန ဖန္ဒနာ. အဋ္ဌိတီတိ အနဝဋ္ဌာနံ. အယံ ဒိဋ္ဌိပက္ခောတိ ယာ ဣဉ္ဇနာ အဋ္ဌိတိ စ, အယံ မိစ္ဆာဘိနိဝေသဟေတုတာယ ဒိဋ္ဌိပက္ခော.

Ở đây, ‘vị ấy’ là vị hành giả đã đắc thiền thứ tư. ‘Ở đó’ là trong thiền thứ tư ấy, là nền tảng. ‘Đạt được tám loại’ là đạt được tám loại phẩm chất. Tám loại phẩm chất ấy là gì? Ngài nói: ‘sáu thắng trí và hai điều đặc biệt’. (Đó là) hóa thân do ý và tuệ minh sát. ‘Tâm ấy’ là tâm thiền thứ tư. Bằng câu ‘Vì trong sạch, nên trong trắng’, v.v., chỉ ra rằng mỗi phẩm chất trước là nguyên nhân của mỗi phẩm chất sau. ‘Cả hai điều ấy’ là các cấu uế và phiền não, do không có các cấu uế như tham, v.v., và các phiền não như tham ái, v.v., mà được gọi là ‘không cấu uế’ và ‘thoát khỏi phiền não’. Cả hai điều ấy, do có bản chất là ái và do thuận theo ái, nên thuộc về phe của ái. ‘Sự lay động’ là sự rung động của tâm do không định tĩnh. ‘Sự không vững chắc’ là sự không an trú. ‘Đây là phe của tà kiến’ có nghĩa là sự lay động và sự không vững chắc này, do là nguyên nhân của sự chấp thủ sai lầm, nên thuộc về phe của tà kiến.

‘‘စတ္တာရိ ဣန္ဒြိယာနီ’’တိအာဒိနာ ဝေဒနာတောပိ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ဝိဘာဝေတိ. ဧဝံ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ စတုတ္ထဇ္ဈာနစိတ္တံ ဥပရိ အဘိညာဓိဂမာယ အဘိနီဟာရက္ခမံ ဟောတိ. သာ စ အဘိနီဟာရက္ခမတာ စုဒ္ဒသဟိ အာကာရေဟိ စိဏ္ဏဝသိဘာဝဿေဝ ဟောတိ. သော စ ဝသိဘာဝေါ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနော, န ရူပါဝစရဇ္ဈာနမတ္တလာဘိနောတိ အာရုပ္ပသမာပတ္တိယာ မနသိကာရဝိဓိံ ဒဿေန္တော ‘‘သော ဥပရိမံ သမာပတ္တိံ သန္တတော မနသိကရောတီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဥပရိမံ သမာပတ္တိန္တိ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိံ. သန္တတော မနသိကရောတီတိ အင်္ဂသန္တတာယပိ အာရမ္မဏသန္တတာယပိ ‘‘သန္တာ’’တိ မနသိကရောတိ. ယတော ယတော ဟိ အာရုပ္ပသမာပတ္တိံ သန္တတော မနသိကရောတိ, တတော တတော ရူပါဝစရဇ္ဈာနံ အဝူပသန္တံ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌာတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘တဿ ဥပရိမံ…ပေ… သဏ္ဌဟတီ’’တိ. ဥက္ကဏ္ဌာ စ ပဋိဃသညာတိ ပဋိဃသညာသင်္ခါတာသု ပဉ္စဝိညာဏသညာသု အနဘိရတိ သဏ္ဌဟတိ. ‘‘သော သဗ္ဗသော’’တိအာဒိနာ ဧကဒေသေန အာရုပ္ပသမာပတ္တိံ ဒဿေတိ. အဘိညာဘိနီဟာရော ရူပသညာတိ ရူပါဝစရသညာ နာမေတာ ယာဝဒေဝ အဘိညတ္ထာဘိနီဟာရမတ္တံ, န ပန အရူပါဝစရသမာပတ္တိယော ဝိယ သန္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ဝေါကာရော နာနတ္တသညာတိ နာနတ္တသညာ နာမေတာ နာနာရမ္မဏေသု ဝေါကာရော, တတ္ထ စိတ္တဿ အာကုလပ္ပဝတ္တီတိ အတ္ထော. သမတိက္ကမတီတိ ဧဝံ တတ္ထ အာဒီနဝဒဿီ ဟုတွာ တာ သမတိက္ကမတိ. ပဋိဃသညာ စဿ အဗ္ဘတ္ထံ ဂစ္ဆတီတိ အဿ အာကာသာနဉ္စာယတနသမာပတ္တိံ အဓိဂစ္ဆန္တဿ ယောဂိနော ဒသပိ ပဋိဃသညာ ဝိဂစ္ဆန္တိ. ဣမိနာ ပဌမာရုပ္ပသမာပတ္တိမာဟ.

Bằng câu bắt đầu là: “Bốn quyền”, Ngài làm rõ thiền thứ tư cũng từ phương diện thọ. Như vậy, tâm thiền thứ tư có đủ tám chi thì có khả năng hướng đến để chứng đắc thắng trí cao hơn. Và khả năng hướng đến ấy chỉ có ở người đã thuần thục quyền làm chủ theo mười bốn cách. Và quyền làm chủ ấy có ở người đắc tám thiền chứng, không có ở người chỉ đắc thiền sắc giới. Vì vậy, khi trình bày phương pháp tác ý về thiền chứng vô sắc, Ngài đã nói câu bắt đầu là: “Vị ấy tác ý một cách an tịnh về thiền chứng cao hơn”. Ở đây, “thiền chứng cao hơn” là thiền chứng Không Vô Biên Xứ. “Tác ý một cách an tịnh” là tác ý rằng “an tịnh” cả về sự an tịnh của các chi và sự an tịnh của đối tượng. Vì rằng, mỗi khi vị ấy tác ý một cách an tịnh về thiền chứng vô sắc, thì mỗi khi ấy thiền sắc giới hiện khởi, trở nên không an tịnh. Do đó, Ngài đã nói: “Đối với vị ấy, (thiền chứng) cao hơn... (v.v)... được thiết lập”. “Sự bất mãn và đối ngại tưởng” là sự không hoan hỷ được thiết lập trong năm thức tưởng được gọi là đối ngại tưởng. Bằng câu bắt đầu là: “Vị ấy, một cách hoàn toàn”, Ngài trình bày thiền chứng vô sắc một phần. “Sự hướng đến thắng trí là sắc tưởng” có nghĩa là: những tưởng thuộc sắc giới này chỉ là sự hướng đến vì mục đích thắng trí, chứ không an tịnh như các thiền chứng vô sắc. “Sự hỗn tạp là dị tưởng” có nghĩa là: những dị tưởng này là sự hỗn tạp trong các đối tượng khác nhau, ở đây có nghĩa là sự vận hành rối loạn của tâm. “Vượt qua” là như vậy, sau khi thấy sự nguy hại ở đó, vị ấy vượt qua chúng. “Và đối ngại tưởng của vị ấy đi đến biến mất” là đối với hành giả ấy, người đang chứng đắc thiền chứng Không Vô Biên Xứ, cả mười đối ngại tưởng đều tan biến. Bằng câu này, Ngài nói về thiền chứng vô sắc thứ nhất.

ဧဝံ သမာဟိတဿာတိ ဧဝံ ဣမိနာ ဝုတ္တနယေန ရူပါဝစရဇ္ဈာနေ စိတ္တေကဂ္ဂတာယပိ သမတိက္ကမေန သမာဟိတဿ. သမာဟိတဿာတိ အာရုပ္ပသမာဓိနာ သန္တဝုတ္တိနာ သမာဟိတဿ. ဩဘာသောတိ ယော ပုရေ ရူပါဝစရဇ္ဈာနောဘာသော. အန္တရဓာယတီတိ သော ရူပါဝစရဇ္ဈာနောဘာသော အရူပါဝစရဇ္ဈာနသမာပဇ္ဇနကာလေ ဝိဂစ္ဆတိ. ဒဿနဉ္စာတိ ရူပါဝစရဇ္ဈာနစက္ခုနာ [Pg.151] ဒဿနဉ္စ အန္တရဓာယတိ. သော သမာဓီတိ သော ယထာဝုတ္တော ရူပါရူပသမာဓိ. ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတောတိ ဥပကာရကပရိက္ခာရသဘာဝဘူတေဟိ ဆဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော. ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗောတိ ပတိ အဝေက္ခိတဗ္ဗော, ပုနပ္ပုနံ စိန္တေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. ပစ္စဝေက္ခဏာကာရံ သဟ ဝိသယေန ဒဿေတုံ ‘‘အနဘိဇ္ဈာသဟဂတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သဗ္ဗလောကေတိ သဗ္ဗသ္မိံ ပိယရူပေ သာတရူပေ သတ္တလောကေ သင်္ခါရလောကေ စ. တေန ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဟာနမာဟ. တထာ ‘‘အဗျာပန္န’’န္တိအာဒိနာ ဗျာပါဒကောသဇ္ဇသာရမ္ဘသာဌေယျဝိက္ခေပသမ္မောသာနံ ပဟာနံ. ပုန တာနိ ဆ အင်္ဂါနိ သမထဝိပဿနာဝသေန ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ယဉ္စ အနဘိဇ္ဈာသဟဂတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တံ သဗ္ဗံ သုဝိညေယျံ.

“Đối với người đã định tĩnh như vậy” là đối với người đã định tĩnh bằng sự vượt qua cả nhất tâm trong thiền sắc giới theo phương pháp đã được nói này. “Đối với người đã định tĩnh” là đối với người đã định tĩnh bằng định vô sắc có sự hiện hữu an tịnh. “Ánh sáng” là ánh sáng của thiền sắc giới nào trước đây. “Biến mất” là ánh sáng của thiền sắc giới ấy tan biến vào lúc nhập thiền vô sắc giới. “Và sự thấy” là và sự thấy bằng con mắt thiền sắc giới cũng biến mất. “Định ấy” là định sắc và vô sắc ấy như đã được nói. “Có đủ sáu chi” là có đủ sáu chi là những pháp có bản chất hỗ trợ và trang bị. “Cần được quán xét” là cần được xem xét lại, có nghĩa là cần được suy tư lặp đi lặp lại. Để trình bày cách thức quán xét cùng với đối tượng, câu bắt đầu là “đi kèm với không tham ái” đã được nói. Ở đây, “trong toàn thể thế gian” là trong toàn thể chúng sanh giới và hành giới có sắc khả ái, sắc khả ý. Bằng câu ấy, Ngài nói về sự đoạn trừ tham dục. Tương tự, bằng câu bắt đầu là “không sân hận”, (Ngài nói về) sự đoạn trừ sân hận, lười biếng, căng thẳng, xảo trá, trạo cử, thất niệm. Lại nữa, để phân chia và trình bày sáu chi ấy theo phương diện chỉ và quán, câu bắt đầu là “và cái nào đi kèm với không tham ái” đã được nói. Tất cả điều đó dễ hiểu.

၅၄. ဧတ္တာဝတာ ‘‘ပညာဝိမုတ္တီ’’တိ ဝုတ္တဿ အရဟတ္တဖလဿ သမာဓိမုခေန ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အရဟတ္တဖလသမာဓိံ ဒဿေတုံ ‘‘သော သမာဓီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သော သမာဓီတိ ယော သော သမ္မာသမာဓိ. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဿ အရိယမဂ္ဂသမာဓိဿ ဖလဘူတော သမာဓိ ပဉ္စဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗော ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနေဟိ ပဉ္စဟိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေဟိ အတ္တနော ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာကာရသင်္ခါတေန ပဉ္စဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘အယံ သမာဓိ ပစ္စုပ္ပန္နသုခေါ’’တိအာဒီသု အရဟတ္တဖလသမာဓိ အပ္ပိတပ္ပိတက္ခဏေ သုခတ္တာ ပစ္စုပ္ပန္နသုခေါ. ပုရိမော ပုရိမော ပစ္ဆိမဿ ပစ္ဆိမဿ သမာဓိသုခဿ ပစ္စယတ္တာ အာယတိံ သုခဝိပါကော. ကိလေသေဟိ အာရကတ္တာ အရိယော. ကာမာမိသဝဋ္ဋာမိသလောကာမိသာနံ အဘာဝါ နိရာမိသော. ဗုဒ္ဓါဒီဟိ မဟာပုရိသေဟိ သေဝိတတ္တာ အကာပုရိသသေဝိတော. အင်္ဂသန္တတာယ သဗ္ဗကိလေသဒရထသန္တတာယ စ သန္တော. အတိတ္တိကရဋ္ဌေန ပဏီတော. ကိလေသပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာ လဒ္ဓတ္တာ, ကိလေသပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဘာဝေန ဝါ လဒ္ဓတ္တာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိလဒ္ဓေါ. ပဿဒ္ဓံ ပဿဒ္ဓီတိ ဟိ ဣဒံ အတ္ထတော ဧကံ. ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိကိလေသေန ဝါ အရဟတာ လဒ္ဓတ္တာပိ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိလဒ္ဓေါ. ဧကောဒိဘာဝေန အဓိဂတတ္တာ, ဧကောဒိဘာဝမေဝ ဝါ အဓိဂတတ္တာ ဧကောဒိဘာဝါဓိဂတော. အပ္ပဂုဏသာသဝသမာဓိ ဝိယ သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန ပစ္စနီကဓမ္မေ နိဂ္ဂယှ ကိလေသေ ဝါရေတွာ အနဓိဂတတ္တာ နသသင်္ခါရနိဂ္ဂယှဝါရိတဂတောတိ.

54. Với chừng ấy lời, sau khi đã trình bày đạo lộ phần đầu của quả A-la-hán được gọi là “tuệ giải thoát” qua cửa ngõ định, bây giờ để trình bày định của quả A-la-hán, câu bắt đầu là “định ấy” đã được nói. Ở đây, “định ấy” là chánh định nào. Định là quả của thánh đạo định đã được nói trước đây cần được hiểu theo năm cách; cần được hiểu theo năm cách được gọi là cách thức tự mình cần quán xét bằng năm trí quán xét sẽ được nói bây giờ. Trong các câu bắt đầu là “định này có lạc trong hiện tại”, định của quả A-la-hán, do có lạc trong mỗi sát-na nhập định, nên là (định) có lạc trong hiện tại. Do định trước trước là duyên cho lạc của định sau sau, nên có quả là lạc trong tương lai. Do xa lìa các phiền não, nên là (định) thánh thiện. Do không có vật thực của dục, vật thực của vòng luân hồi, vật thực của thế gian, nên là (định) vô vật thực. Do được các bậc đại nhân như chư Phật... thực hành, nên là (định) được các bậc phi hạ liệt thực hành. Do sự an tịnh của các chi và sự an tịnh khỏi mọi phiền não nhiệt não, nên là (định) an tịnh. Do có đặc tính không gây nhàm chán, nên là (định) cao thượng. Do được đắc bởi sự an tịnh phiền não, hoặc do được đắc bởi trạng thái phiền não đã được an tịnh, nên được gọi là “đắc bởi sự an tịnh”. Vì rằng, “passaddhaṃ” và “passaddhi”, hai từ này về nghĩa là một. Hoặc cũng do được bậc A-la-hán có phiền não đã an tịnh chứng đắc, nên được gọi là “đắc bởi sự an tịnh”. Do được chứng đắc bởi trạng thái nhất tâm, hoặc do chính trạng thái nhất tâm được chứng đắc, nên được gọi là “chứng đắc bởi trạng thái nhất tâm”. Không giống như định thế gian chưa thuần thục, là đối tượng của lậu hoặc, do không được chứng đắc bằng cách chế ngự các pháp đối nghịch và ngăn trừ các phiền não với sự cố ý và nỗ lực, nên được gọi là “không đạt được bằng sự chế ngự và ngăn trừ có cố ý”.

ယတော ယတော ဘာဂတော တဉ္စ သမာဓိံ သမာပဇ္ဇန္တော, တတော ဝါ ဝုဋ္ဌဟန္တော သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တော သတောဝ သမာပဇ္ဇတိ သတောဝ ဝုဋ္ဌဟတိ, ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလဝသေန ဝါ သတော သမာပဇ္ဇတိ သတော ဝုဋ္ဌဟတိ. တသ္မာ [Pg.152] ယဒေတ္ထ ‘‘အယံ သမာဓိ ပစ္စုပ္ပန္နသုခေါ စေဝ အာယတိဉ္စ သုခဝိပါကော’’တိ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ ပစ္စတ္တမေဝ အပရပ္ပစ္စယဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အယမေကော အာကာရော. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ဧဝမေတေသံ ပဉ္စန္နံ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗာကာရာနံ ဝသေန သမာဓိ ပဉ္စဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

Bất cứ khi nào, theo từng phần, khi nhập định ấy hoặc khi xuất khỏi định ấy, vị ấy đã đạt đến sự sung mãn của niệm, nên nhập định với chánh niệm, xuất định với chánh niệm; hoặc theo thời gian đã được xác định, vị ấy nhập định với chánh niệm, xuất định với chánh niệm. Do đó, ở đây, khi đối với người quán xét như vầy: “định này vừa có lạc trong hiện tại, vừa có quả là lạc trong tương lai”, trí không do duyên người khác tự khởi lên. Đây là một cách thức. Phương pháp này cũng (áp dụng) cho những (cách thức) còn lại. Như vậy, theo năm cách thức cần quán xét này, định cần được hiểu theo năm cách.

ပုန ‘‘ယော စ သမာဓီ’’တိအာဒိနာ အရဟတ္တဖလေ သမထဝိပဿနာဝိဘာဂံ ဒဿေတိ. တတ္ထ သမာဓိသုခဿ ‘‘သုခ’’န္တိ အဓိပ္ပေတတ္တာ ‘‘ယော စ သမာဓိ ပစ္စုပ္ပန္နသုခေါ, ယော စ သမာဓိ အာယတိံ သုခဝိပါကော, အယံ သမထော’’တိ ဝုတ္တံ. အရိယနိရာမိသာဒိဘာဝေါ ပန ပညာနုဘာဝေန နိပ္ဖဇ္ဇတီတိ အာဟ – ‘‘ယော စ သမာဓိ အရိယော…ပေ… အယံ ဝိပဿနာ’’တိ.

Lại nữa, bằng (đoạn văn) bắt đầu là “yo ca samādhī”, (Ngài) trình bày sự phân chia về chỉ và quán ở trong quả A-la-hán. Ở đó, vì lạc của định được hiểu là “lạc”, nên đã được nói rằng: “Định nào có lạc trong hiện tại, và định nào có quả là lạc trong tương lai, đây là chỉ”. Còn trạng thái là Thánh, là vô nhiễm... được thành tựu do năng lực của tuệ, vì vậy (Ngài) đã nói: “Định nào là Thánh... (v.v)... đây là quán”.

ဧဝံ အရဟတ္တဖလသမာဓိံ ဝိဘာဂေန ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တဿ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ သမာဓိဝိဘာဂေန ဒဿေတုံ ‘‘သော သမာဓီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သော သမာဓီတိ ယော သော အရဟတ္တဖလသမာဓိဿ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါယံ ဝုတ္တော ရူပါဝစရစတုတ္ထဇ္ဈာနသမာဓိ, သော သမာဓိ. ပဉ္စဝိဓေနာတိ ဝက္ခမာနေန ပဉ္စပ္ပကာရေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘ပီတိဖရဏတာ’’တိအာဒီသု ပီတိံ ဖရမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဒွီသု ဈာနေသု ပညာ ပီတိဖရဏတာ နာမ. သုခံ ဖရမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ တီသု ဈာနေသု ပညာ သုခဖရဏတာ နာမ. ပရေသံ စေတော ဖရမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ စေတောပရိယပညာ စေတောဖရဏတာ နာမ. အာလောကဖရဏေ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုပညာ အာလောကဖရဏတာ နာမ. ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ပစ္စဝေက္ခဏာနိမိတ္တံ နာမ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘ဒွီသု ဈာနေသု ပညာ ပီတိဖရဏတာ, တီသု ဈာနေသု ပညာ သုခဖရဏတာ, ပရစိတ္တေ ဉာဏံ စေတောဖရဏတာ, ဒိဗ္ဗစက္ခု အာလောကဖရဏတာ, တမှာ တမှာ သမာဓိမှာ ဝုဋ္ဌိတဿ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ပစ္စဝေက္ခဏနိမိတ္တ’’န္တိ (ဝိဘ. ၈၀၄).

Như vậy, sau khi đã trình bày định quả A-la-hán bằng sự phân chia, bây giờ để trình bày pháp hành phần đầu của định ấy bằng sự phân chia về định, đã được nói là “so samādhi”. Ở đó, “so samādhi” có nghĩa là định thiền thứ tư sắc giới nào đã được nói trong pháp hành phần đầu của định quả A-la-hán, đó là định ấy. (Cụm từ) “pañcavidhena” nên được hiểu là bằng năm cách sẽ được nói đến. Trong (các từ) bắt đầu là “pītipharaṇatā”, (tuệ) sanh khởi trong khi làm cho hỷ biến mãn, vì vậy tuệ trong hai thiền được gọi là sự biến mãn của hỷ. (Tuệ) sanh khởi trong khi làm cho lạc biến mãn, vì vậy tuệ trong ba thiền được gọi là sự biến mãn của lạc. (Tuệ) sanh khởi trong khi làm cho tâm của người khác biến mãn, vì vậy tha tâm tuệ được gọi là sự biến mãn của tâm. (Tuệ) sanh khởi trong sự biến mãn của ánh sáng, vì vậy thiên nhãn tuệ được gọi là sự biến mãn của ánh sáng. Trí phản khán được gọi là tướng phản khán. Và điều này cũng đã được nói: “Tuệ trong hai thiền là sự biến mãn của hỷ, tuệ trong ba thiền là sự biến mãn của lạc, trí về tâm của người khác là sự biến mãn của tâm, thiên nhãn là sự biến mãn của ánh sáng, trí phản khán của người đã xuất khỏi định này định kia là tướng phản khán” (Vibha. 804).

ဣဓ သမထဝိပဿနာဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘ယော စ ပီတိဖရဏော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ပညာသီသေန ဒေသနာ ကတာတိ ပညာဝသေန သံဝဏ္ဏနာ ကတာ. ပညာ ပီတိဖရဏတာတိအာဒီသု သမာဓိသဟဂတာ ဧဝါတိ တတ္ထ သမာဓိဝသေန သမထော ဥဒ္ဓဋော. တသ္မာ ပီတိသုခစေတောဖရဏတာ ဝိသေသတော သမာဓိဝိပ္ဖာရဝသေန ဣဇ္ဈန္တီတိ တာ ‘‘သမထော’’တိ ဝုတ္တာ. ဣတရာနိ ဉာဏဝိပ္ဖာရဝသေနာတိ တာနိ ‘‘ဝိပဿနာ’’တိ ဝုတ္တာနိ.

Ở đây, để trình bày sự phân chia về chỉ và quán, (đoạn văn) bắt đầu là “yo ca pītipharaṇo” đã được nói đến. Và ở đây, bài thuyết giảng đã được thực hiện với tuệ làm đầu, vì vậy sự chú giải đã được thực hiện theo tuệ. Trong (các từ) bắt đầu là “sự biến mãn của hỷ do tuệ”, (tuệ) chỉ đi cùng với định, vì vậy ở đó chỉ đã được nêu lên theo định. Do đó, sự biến mãn của hỷ, của lạc, và của tâm được thành tựu một cách đặc biệt do sự lan tỏa của định, vì vậy chúng được gọi là “chỉ”. Những cái khác (được thành tựu) do sự lan tỏa của trí, vì vậy chúng được gọi là “quán”.

၅၅. ဣဒါနိ [Pg.153] တံ သမာဓိံ အာရမ္မဏဝသေန ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဒသ ကသိဏာယတနာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကသိဏဇ္ဈာနသင်္ခါတာနိ ကသိဏာနိ စ တာနိ ယောဂိနော သုခဝိသေသာနံ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော, မနာယတနဓမ္မာယတနဘာဝတော စ အာယတနာနိ စာတိ ကသိဏာယတနာနိ. ပထဝီကသိဏန္တိ ကတပရိကမ္မံ ပထဝီမဏ္ဍလမ္ပိ, တတ္ထ ပဝတ္တံ ဥဂ္ဂဟပဋိဘာဂနိမိတ္တမ္ပိ, တသ္မိံ နိမိတ္တေ ဥပ္ပန္နဇ္ဈာနမ္ပိ ဝုစ္စတိ. တေသု ဈာနံ ဣဓာဓိပ္ပေတံ. အာကာသကသိဏန္တိ ကသိဏုဂ္ဃာဋိမာကာသေ ပဝတ္တပဌမာရုပ္ပဇ္ဈာနံ. ဝိညာဏကသိဏန္တိ ပဌမာရုပ္ပဝိညာဏာရမ္မဏံ ဒုတိယာရုပ္ပဇ္ဈာနံ. ပထဝီကသိဏာဒိကေ သုဒ္ဓသမထဘာဝနာဝသေန ပဝတ္တိတေ သန္ဓာယ ‘‘ဣမာနိ အဋ္ဌ ကသိဏာနိ သမထော’’တိ ဝုတ္တံ. သေသကသိဏဒွယံ ဝိပဿနာဓိဋ္ဌာနဘာဝေန ပဝတ္တံ ‘‘ဝိပဿနာ’’တိ ဝုတ္တံ.

55. Bây giờ, để trình bày định ấy sau khi đã phân chia theo đối tượng, (đoạn văn) bắt đầu là “mười xứ kasina” đã được nói đến. Ở đó, chúng là các đề mục kasina được gọi là thiền kasina, và vì là nền tảng cho các lạc đặc biệt của hành giả, và vì là ý xứ và pháp xứ, chúng cũng là các xứ, do đó (gọi là) xứ kasina. (Từ) “đề mục đất” được gọi là vòng tròn đất đã được chuẩn bị, cũng là học tướng và tợ tướng sanh khởi ở đó, cũng là thiền đã sanh khởi trong tướng ấy. Trong ba thứ đó, thiền được chủ ý ở đây. (Từ) “đề mục hư không” là thiền vô sắc thứ nhất sanh khởi trong hư không có được do gỡ bỏ kasina. (Từ) “đề mục thức” là thiền vô sắc thứ hai có thức của thiền vô sắc thứ nhất làm đối tượng. Nhắm đến các đề mục kasina bắt đầu là đất được tiến hành theo sự tu tập thuần túy về chỉ, đã được nói rằng: “tám đề mục kasina này là chỉ”. Hai đề mục kasina còn lại sanh khởi làm nền tảng cho quán được gọi là “quán”.

ဧဝန္တိ ဣမိနာ နယေန. သဗ္ဗော အရိယမဂ္ဂေါတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒိဘာဝေန အဘိန္နောပိ အရိယမဂ္ဂေါ သတိပဋ္ဌာနာဒိပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါဘေဒေန အနေကဘေဒဘိန္နော နိရဝသေသော အရိယမဂ္ဂေါ. ယေန ယေန အာကာရေနာတိ အနဘိဇ္ဈာဒီသု, ပစ္စုပ္ပန္နသုခတာဒီသု စ အာကာရေသု ယေန ယေန အာကာရေန ဝုတ္တော. တေန တေနာတိ တေသု တေသု အာကာရေသု ယေ ယေ သမထဝသေန, ယေ စ ယေ စ ဝိပဿနာဝသေန ယောဇေတုံ သမ္ဘဝန္တိ, တေန တေန အာကာရေန သမထဝိပဿနာဟိ အရိယမဂ္ဂေါ ဝိစိနိတွာ ယောဇေတဗ္ဗော. တေတိ သမထာဓိဋ္ဌာနဝိပဿနာဓမ္မာ. တီဟိ ဓမ္မေဟိ သင်္ဂဟိတာတိ တီဟိ အနုပဿနာဓမ္မေဟိ သင်္ဂဟိတာ, ဂဏနံ ဂတာတိ အတ္ထော. ကတမေဟိ တီဟီတိ? အာဟ ‘‘အနိစ္စတာယ ဒုက္ခတာယ အနတ္တတာယာ’’တိ. အနိစ္စတာယ သဟစရဏတော ဝိပဿနာ ‘‘အနိစ္စတာ’’တိ ဝုတ္တာ. ဧသ နယော သေသေသုပိ.

(Từ) “evaṃ” có nghĩa là bằng phương pháp này. (Cụm từ) “toàn bộ Thánh đạo” có nghĩa là Thánh đạo dù không khác biệt về phương diện là chánh kiến v.v., nhưng do sự khác biệt của pháp hành phần đầu là niệm xứ v.v., nên khác biệt thành nhiều loại, (tức là) toàn bộ Thánh đạo. (Cụm từ) “bằng phương diện nào” có nghĩa là đã được nói bằng phương diện nào trong các phương diện như vô tham v.v., và trong các phương diện như có lạc trong hiện tại v.v. (Cụm từ) “bằng phương diện ấy” có nghĩa là trong các phương diện ấy, những phương diện nào có thể được liên kết theo chỉ, và những phương diện nào có thể được liên kết theo quán, thì Thánh đạo nên được liên kết với chỉ và quán bằng phương diện ấy sau khi đã thẩm xét. (Từ) “te” có nghĩa là các pháp quán có chỉ làm nền tảng. (Cụm từ) “được bao gồm bởi ba pháp” có nghĩa là được bao gồm bởi ba pháp tùy quán, nghĩa là đi vào sự đếm. Bởi ba pháp nào? (Ngài) nói: “bởi vô thường, bởi khổ, bởi vô ngã”. Do đồng hành với (tánh) vô thường, quán được gọi là “vô thường”. Phương pháp này cũng (áp dụng) cho những cái còn lại.

သော သမထဝိပဿနံ ဘာဝယမာနော တီဏိ ဝိမောက္ခမုခါနိ ဘာဝယတီတိ သော အရိယမဂ္ဂါဓိဂမာယ ယုတ္တပ္ပယုတ္တော ယောဂီ ကာလေန သမထံ သမာပဇ္ဇနဝသေန ကာလေန ဝိပဿနံ သမ္မသနဝသေန ဝဍ္ဎယမာနော အနိမိတ္တဝိမောက္ခမုခါဒိသင်္ခါတာ တိဿော အနုပဿနာ ဗြူဟေတိ. တယော ခန္ဓေ ဘာဝယတီတိ တိဿော အနုပဿနာ ဥပရူပရိဝိသေသံ ပါပေန္တော သီလက္ခန္ဓော သမာဓိက္ခန္ဓော ပညာက္ခန္ဓောတိ ဧတေ တယော ခန္ဓေ ဝဍ္ဎေတိ. ယသ္မာ ပန တီဟိ ခန္ဓေဟိ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ သင်္ဂဟိတော, တသ္မာ ‘‘တယော ခန္ဓေ ဘာဝယန္တော အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဘာဝယတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

(Cụm từ) “Người ấy tu tập chỉ và quán, tu tập ba giải thoát môn” có nghĩa là: hành giả ấy, người chuyên cần nỗ lực để chứng đắc Thánh đạo, trong khi có lúc phát triển chỉ bằng cách nhập định, có lúc phát triển quán bằng cách thẩm xét, làm cho tăng trưởng ba pháp tùy quán được gọi là vô tướng giải thoát môn v.v. (Cụm từ) “tu tập ba uẩn” có nghĩa là: trong khi đưa ba pháp tùy quán đến sự đặc biệt cao hơn và cao hơn nữa, (hành giả) làm cho phát triển ba uẩn này là giới uẩn, định uẩn, và tuệ uẩn. Nhưng vì Thánh đạo Tám ngành được bao gồm bởi ba uẩn, do đó đã được nói rằng: “tu tập ba uẩn là tu tập Thánh đạo Tám ngành”.

ဣဒါနိ [Pg.154] ယေသံ ပုဂ္ဂလာနံ ယတ္ထ သိက္ခန္တာနံ ဝိသေသတော နိယျာနမုခါနိ ယေသဉ္စ ကိလေသာနံ ပဋိပက္ခဘူတာနိ တီဏိ ဝိမောက္ခမုခါနိ, တေဟိ သဒ္ဓိံ တာနိ ဒဿေတုံ ‘‘ရာဂစရိတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အနိမိတ္တေန ဝိမောက္ခမုခေနာတိ အနိစ္စာနုပဿနာယ. သာ ဟိ နိစ္စနိမိတ္တာဒိသမုဂ္ဃာဋနေန အနိမိတ္တော, ရာဂါဒီနံ သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိယာ ဝိမောက္ခောတိ လဒ္ဓနာမဿ အရိယမဂ္ဂဿ မုခဘာဝတော ဒွါရဘာဝတော ‘‘အနိမိတ္တဝိမောက္ခမုခ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. အဓိစိတ္တသိက္ခာယာတိ သမာဓိသ္မိံ. သုခဝေဒနီယံ ဖဿံ အနုပဂစ္ဆန္တောတိ သုခဝေဒနာယ ဟိတံ သုခဝေဒနာကာရဏတော ဖဿံ တဏှာယ အနုပဂစ္ဆန္တော. သုခံ ဝေဒနံ ပရိဇာနန္တောတိ ‘‘အယံ သုခါ ဝေဒနာ ဝိပရိဏာမာဒိနာ ဒုက္ခာ’’တိ ပရိဇာနန္တော, သဝိသယံ ရာဂံ သမတိက္ကန္တော. ‘‘ရာဂမလံ ပဝါဟေန္တော’’တိအာဒိနာ တေဟိ ပရိယာယေဟိ ရာဂဿေဝ ပဟာနမာဟ. ‘‘ဒေါသစရိတော ပုဂ္ဂလော’’တိအာဒီသုပိ ဝုတ္တနယာနုသာရေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

Bây giờ, để trình bày về các cửa ngõ xuất ly một cách đặc biệt đối với những hạng người nào đang thực hành trong các học pháp nào, và về ba cửa ngõ giải thoát là đối nghịch với những phiền não nào, cùng với các hạng người, học pháp, và phiền não ấy, đoạn văn bắt đầu bằng "người có tánh tham" đã được nói đến. Trong ấy, cụm từ "bằng cửa ngõ giải thoát vô tướng" có nghĩa là bằng sự quán vô thường. Quả vậy, sự quán ấy được gọi là "vô tướng" do sự nhổ bật tướng thường hằng v.v., và được gọi là "giải thoát" do sự giải thoát bằng cách đoạn trừ tham ái v.v.; do đó, vì là cửa ngõ, vì là cánh cửa của thánh đạo đã được đặt tên như vậy, nên được gọi là "cửa ngõ giải thoát vô tướng". Cụm từ "trong tăng thượng tâm học" có nghĩa là trong định. Cụm từ "không đi đến xúc đáng được cảm thọ là lạc" có nghĩa là không đi đến bằng ái dục đối với xúc thích hợp với lạc thọ, do là nhân của lạc thọ. Cụm từ "liễu tri lạc thọ" có nghĩa là liễu tri rằng "lạc thọ này là khổ do sự biến hoại v.v.", đã vượt qua tham ái cùng với đối tượng của nó. Bằng các câu như "gột rửa cấu uế tham ái" v.v., bằng những phương pháp ấy, ngài đã nói đến chính sự đoạn trừ tham ái. Trong các câu như "người có tánh sân" v.v. cũng vậy, ý nghĩa nên được hiểu theo phương pháp đã được nói đến.

ပညာဓိကဿ သန္တတိသမူဟကိစ္စာရမ္မဏာဒိဃနဝိနိဗ္ဘောဂေန သင်္ခါရေသု အတ္တသုညတာ ပါကဋာ ဟောတီတိ ဝိသေသတော အနတ္တာနုပဿနာ ပညာပဓာနာတိ အာဟ – ‘‘သုညတဝိမောက္ခမုခံ ပညာက္ခန္ဓော’’တိ. တထာ သင်္ခါရာနံ သရသပဘင်္ဂုတာယ ဣတ္တရခဏတ္တာ ဥပ္ပန္နာနံ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇနံ သမ္မာ သမာဟိတဿေဝ ပါကဋံ ဟောတီတိ ဝိသေသတော အနိစ္စာနုပဿနာ သမာဓိပ္ပဓာနာတိ အာဟ – ‘‘အနိမိတ္တဝိမောက္ခမုခံ သမာဓိက္ခန္ဓော’’တိ. တထာ သီလေသု ပရိပူရကာရိနော ခန္တိဗဟုလဿ ဥပ္ပန္နံ ဒုက္ခံ အရတိဉ္စ အဘိဘုယျ ဝိဟရတော သင်္ခါရာနံ ဒုက္ခတာ ဝိဘူတာ ဟောတီတိ ဒုက္ခာနုပဿနာ သီလပ္ပဓာနာတိ အာဟ – ‘‘အပ္ပဏိဟိတဝိမောက္ခမုခံ သီလက္ခန္ဓော’’တိ. ဣတိ တီဟိ ဝိမောက္ခမုခေဟိ တိဏ္ဏံ ခန္ဓာနံ သင်္ဂဟိတတ္တာ ဝုတ္တံ – ‘‘သော တီဏိ ဝိမောက္ခမုခါနိ ဘာဝယန္တော တယော ခန္ဓေ ဘာဝယတီ’’တိ. ယသ္မာ စ တီဟိ စ ခန္ဓေဟိ အရိယဿ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿ သင်္ဂဟိတတ္တာ တယော ခန္ဓေ ဘာဝယန္တော ‘‘အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဘာဝယတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ တေဟိ တဿ သင်္ဂဟံ ဒဿေန္တော ‘‘ယာ စ သမ္မာဝါစာ’’တိအာဒိမာဟ.

Đối với người có trí tuệ trội hơn, do sự phân tích khối đặc của sự tương tục, tập hợp, phận sự, đối tượng v.v., tính không có tự ngã trong các pháp hữu vi trở nên rõ ràng; vì vậy, một cách đặc biệt, sự quán vô ngã có trí tuệ làm chủ, nên ngài đã nói: "cửa ngõ giải thoát không tánh là tuệ uẩn". Tương tự, sự hoại diệt ngay tại nơi ấy của các pháp hữu vi đã sanh, do tính chất tự hoại diệt theo bản chất, do tính chất chỉ tồn tại trong khoảnh khắc, chỉ trở nên rõ ràng đối với người đã được định tâm đúng đắn; vì vậy, một cách đặc biệt, sự quán vô thường có định làm chủ, nên ngài đã nói: "cửa ngõ giải thoát vô tướng là định uẩn". Tương tự, đối với người thực hành viên mãn các giới, có nhiều sự kham nhẫn, đang trú ngụ sau khi đã chế ngự khổ và sự bất mãn đã sanh khởi, tính khổ của các pháp hữu vi trở nên hiển nhiên; vì vậy, sự quán khổ có giới làm chủ, nên ngài đã nói: "cửa ngõ giải thoát vô nguyện là giới uẩn". Như vậy, do ba uẩn được bao gồm bởi ba cửa ngõ giải thoát, nên đã được nói rằng: "vị ấy, trong khi tu tiến ba cửa ngõ giải thoát, là tu tiến ba uẩn". Và bởi vì thánh đạo tám ngành được bao gồm bởi ba uẩn, nên người tu tiến ba uẩn được nói là "tu tiến thánh đạo tám ngành". Do đó, trong khi trình bày sự bao gồm đạo ấy bởi ba uẩn ấy, ngài đã nói đoạn bắt đầu bằng "và phàm là chánh ngữ".

ပုန တိဏ္ဏံ ခန္ဓာနံ သမထဝိပဿနာဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘သီလက္ခန္ဓော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သီလက္ခန္ဓဿ ခန္တိပဓာနတ္တာ, သမာဓိဿ ဗဟူပကာရတ္တာ စ သမထပက္ခဘဇနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဘဝင်္ဂါနီတိ ဥပပတ္တိဘဝဿ အင်္ဂါနိ. ဒွေ ပဒါနီတိ ဒွေ ပါဒါ. ယေဘုယျေန ဟိ ပဉ္စဒသ စရဏဓမ္မာ သီလသမာဓိသင်္ဂဟိတာတိ. ဘာဝိတကာယောတိ [Pg.155] အာဘိသမာစာရိကသီလဿ ပါရိပူရိယာ ဘာဝိတကာယော. အာဒိဗြဟ္မစရိယကသီလဿ ပါရိပူရိယာ ဘာဝိတသီလော. အထ ဝါ ဘာဝိတကာယောတိ ဣန္ဒြိယသံဝရေန ဘာဝိတပဉ္စဒွါရကာယော. ဘာဝိတသီလောတိ အဝသိဋ္ဌသီလဝသေန ဘာဝိတသီလော. သမ္မာ ကာယဘာဝနာယ သတိ အစ္စန္တံ ကာယဒုစ္စရိတပ္ပဟာနံ အနဝဇ္ဇဉ္စ ဥဋ္ဌာနံ သမ္ပဇ္ဇတိ. တထာ အနုတ္တရေ သီလေ သိဇ္ဈမာနေ အနဝသေသတော မိစ္ဆာဝါစာယ မိစ္ဆာဇီဝဿ စ ပဟာနံ သမ္ပဇ္ဇတိ. စိတ္တပညာသု စ ဘာဝိတာသု သမ္မာသတိသမ္မာသမာဓိသမ္မာဒိဋ္ဌိသမ္မာသင်္ကပ္ပာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂတာ ဧဝ ဟောန္တိ တံသဘာဝတ္တာ တဒုဘယကာရဏတ္တာ စာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘ကာယေ ဘာဝိယမာနေ’’တိအာဒိနာ.

Lại nữa, để trình bày trạng thái chỉ và quán của ba uẩn, đoạn văn bắt đầu bằng "giới uẩn" đã được nói đến. Trong đó, đối với giới uẩn, do sự kham nhẫn là chính và do có nhiều sự hỗ trợ cho định, nên được xem là thuộc về phần chỉ. Cụm từ "các chi phần của hữu" có nghĩa là các chi phần của sanh hữu. Cụm từ "hai nền tảng" có nghĩa là hai chân. Quả vậy, nói chung, mười lăm pháp hạnh được bao gồm trong giới và định. Cụm từ "người có thân được tu tiến" có nghĩa là người có thân được tu tiến để viên mãn giới thuộc về oai nghi. Người có giới được tu tiến để viên mãn giới căn bản của phạm hạnh. Hoặc là, cụm từ "người có thân được tu tiến" có nghĩa là người có thân năm cửa được tu tiến bằng sự thu thúc các căn. Cụm từ "người có giới được tu tiến" có nghĩa là người có giới được tu tiến theo cách của các giới còn lại. Khi có sự tu tiến thân đúng đắn, sự đoạn trừ hoàn toàn thân ác hạnh và sự nỗ lực không thể chê trách được thành tựu. Tương tự, khi giới vô thượng đang được thành tựu, sự đoạn trừ không còn dư sót tà ngữ và tà mạng được thành tựu. Và khi tâm và tuệ được tu tiến, chánh niệm, chánh định, chánh kiến, chánh tư duy chắc chắn đạt đến sự viên mãn của sự tu tiến, do có bản chất ấy và do là nhân của cả hai. Ngài trình bày ý nghĩa này bằng đoạn bắt đầu bằng "khi thân đang được tu tiến".

ပဉ္စဝိဓံ အဓိဂမံ ဂစ္ဆတီတိ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမမေဝ အဝတ္ထာဝိသေသဝသေန ပဉ္စဓာ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတိ. အရိယမဂ္ဂေါ ဟိ ခိပ္ပံ သကိံ ဧကစိတ္တက္ခဏေနေဝ စတူသု သစ္စေသု အတ္တနာ အဓိဂန္တဗ္ဗံ အဓိဂစ္ဆတီတိ န တဿ လောကိယသမာပတ္တိယာ ဝိယ ဝသိဘာဝနာကိစ္စံ အတ္ထီတိ ခိပ္ပာဓိဂမော စ ဟောတိ. ပဇဟိတဗ္ဗာနံ အစ္စန္တဝိမုတ္တိဝသေန ပဇဟနတော ဝိမုတ္တာဓိဂမော စ. လောကိယေဟိ မဟန္တာနံ သီလက္ခန္ဓာဒီနံ အဓိဂမနဘာဝတော မဟာဓိဂမော စ. တေသံယေဝ ဝိပုလဖလာနံ အဓိဂမနတော ဝိပုလာဓိဂမော စ. အတ္တနာ ကတ္တဗ္ဗဿ ကဿစိ အနဝသေသတော အနဝသေသာဓိဂမော စ ဟောတီတိ. ကေ ပနေတေ အဓိဂမာ? ကေစိ သမထာနုဘာဝေန, ကေစိ ဝိပဿနာနုဘာဝေနာတိ ဣမံ ဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ သမထေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Bằng câu "đạt được sự chứng đắc năm loại", ngài trình bày chính sự chứng đắc thánh đạo sau khi đã phân chia thành năm loại theo cách của các giai đoạn đặc biệt. Quả vậy, thánh đạo một cách nhanh chóng, một lần, chỉ trong một sát-na tâm, chứng ngộ điều cần được chứng ngộ bởi chính nó trong bốn sự thật; vì vậy, đối với đạo ấy, không có phận sự tu tiến để làm chủ như đối với các tầng thiền thế gian, nên là sự chứng đắc nhanh chóng. Do sự đoạn trừ những gì cần được đoạn trừ theo cách giải thoát hoàn toàn, nên cũng là sự chứng đắc giải thoát. Do trạng thái chứng đắc các giới uẩn v.v. vĩ đại, vốn cao hơn các pháp thế gian, nên cũng là sự chứng đắc vĩ đại. Do sự chứng đắc chính những pháp ấy vốn có quả báo rộng lớn, nên cũng là sự chứng đắc rộng lớn. Do không còn lại bất cứ phận sự nào cần phải làm bởi chính mình, nên cũng là sự chứng đắc không còn dư sót. Nhưng những sự chứng đắc này là gì? Một số do năng lực của chỉ, một số do năng lực của quán. Để trình bày sự phân chia này, đoạn bắt đầu bằng "trong đó, bằng chỉ" đã được nói đến.

၅၆. ဣတိ မဟာထေရော ‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿာ’’တိ ဂါထာယ ဝသေန အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိမုခေန ဝိစယဟာရသမ္ပာတံ နိဒ္ဒိသန္တော ဒေသနာကုသလတာယ အနေကေဟိ သုတ္တပ္ပဒေသေဟိ တဿာ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါယ ဘာဝနာဝိသေသာနံ ဘာဝနာနိသံသာနဉ္စ ဝိဘဇနဝသေန နာနပ္ပကာရတော ဝိစယဟာရံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဒသန္နံ တထာဂတဗလာနမ္ပိ ဝသေန တံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ယော ဒေသယတီ’’တိအာဒိမာဟ. ဩဝါဒေန သာဝကေ န ဝိသံဝါဒယတီတိ အတ္တနော အနုသိဋ္ဌိယာ ဓမ္မဿ သဝနတော ‘‘သာဝကာ’’တိ လဒ္ဓနာမေ ဝေနေယျေ န ဝိပ္ပလမ္ဘေတိ န ဝဉ္စေတိ, ဝိသံဝါဒနဟေတူနံ ပါပဓမ္မာနံ အရိယမဂ္ဂေန ဗောဓိမူလေ ဧဝ သုပ္ပဟီနတ္တာ. တိဝိဓန္တိ တိပ္ပကာရံ, တီဟိ အာကာရေဟီတိ အတ္ထော. ဣဒံ ကရောထာတိ ဣမံ သရဏဂမနံ သီလာဒိဉ္စ ဥပသမ္ပဇ္ဇ [Pg.156] ဝိဟရထ. ဣမိနာ ဥပါယေန ကရောထာတိ အနေနပိ ဝိဓိနာ သရဏာနိ သောဓေန္တာ သီလာဒီနိ ပရိပူရေန္တာ သမ္ပာဒေထ. ဣဒံ ဝေါ ကုရုမာနာနန္တိ ဣဒံ သရဏဂမနံ သီလာဒိဉ္စ တုမှာကံ အနုတိဋ္ဌန္တာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသမ္ပရာယနိဗ္ဗာနာနံ ဝသေန ဟိတာယ သုခါယ စ ဘဝိဿတိ, တာနိ သမ္ပာဒေထာတိ အတ္ထော.

56. Như vậy, vị Đại Trưởng Lão, bằng phương tiện của câu kệ bắt đầu bằng ‘tasmā rakkhitacittassā’, lấy sự giải thoát của quả A-la-hán làm khởi điểm, khi đang chỉ ra sự áp dụng của trạch pháp tụ, do sự thiện xảo trong thuyết pháp, bằng nhiều đoạn kinh, bằng cách phân tích pháp hành phần đầu của sự giải thoát ấy, các sự tu tập đặc biệt, và các quả báu của sự tu tập, sau khi đã trình bày trạch pháp tụ theo nhiều cách khác nhau, bây giờ để trình bày điều ấy bằng phương tiện của mười Như Lai lực, ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘tattha yo desayatī’. (Câu) ‘Ngài không lừa dối các vị thinh văn bằng lời giáo huấn’ có nghĩa là: Ngài không lừa gạt, không lừa dối những chúng sanh đáng được giáo hóa, được gọi là ‘thinh văn’ do vì lắng nghe Chánh pháp theo lời chỉ dạy của ngài, vì các ác pháp là nguyên nhân của sự lừa dối đã được đoạn trừ hoàn toàn ngay tại cội Bồ-đề bằng Thánh đạo. ‘Ba loại’ có nghĩa là ba cách, ba phương diện. ‘Hãy làm điều này’ có nghĩa là: Hãy thành tựu và an trú trong sự quy y Tam bảo này và giới luật v.v... ‘Hãy làm bằng phương tiện này’ có nghĩa là: Bằng phương pháp này, trong khi thanh lọc các sự quy y, trong khi làm viên mãn giới luật v.v..., hãy thành tựu. ‘Điều này, đối với các ngươi đang thực hành’ có nghĩa là: Sự quy y Tam bảo này và giới luật v.v..., đối với các ngươi đang thực hành theo lời giáo huấn, sẽ đưa đến lợi ích và an lạc về phương diện hiện tại, đời sau, và Niết-bàn; hãy thành tựu những điều ấy, đó là ý nghĩa.

ဧဝံ ဩဝဒနာကာရံ ဒဿေတွာ ယံ ဝုတ္တံ – ‘‘ဩဝါဒေန သာဝကေ န ဝိသံဝါဒယတီ’’တိ, တံ တထာဂတဗလေဟိ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘သော တထာ ဩဝဒိတော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တထာတိ တေန ပကာရေန ‘‘ဣဒံ ကရောထ, ဣမိနာ ဥပါယေန ကရောထာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန. ဩဝဒိတောတိ ဓမ္မဒေသနာယ သာသိတော. အနုသိဋ္ဌောတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. တထာ ကရောန္တောတိ ယထာနုသိဋ္ဌံ တထာ ကရောန္တော. တံ ဘူမိန္တိ ယဿာ ဘူမိယာ အဓိဂမတ္ထာယ ဩဝဒိတော, တံ ဒဿနဘူမိဉ္စ ဘာဝနာဘူမိဉ္စ. နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီတိ ဧတံ ကာရဏံ န ဝိဇ္ဇတိ. ကာရဏဉှိ တိဋ္ဌတိ ဧတ္ထ ဖလံ တဒါယတ္တဝုတ္တိတာယာတိ ‘‘ဌာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဒုတိယဝါရေ ဘူမိန္တိ သီလက္ခန္ဓေန ပတ္တဗ္ဗံ သမ္ပတ္တိဘဝသင်္ခါတံ ဘူမိံ.

Sau khi đã trình bày phương cách giáo huấn như vậy, để phân tích và trình bày điều đã được nói rằng – ‘Ngài không lừa dối các vị thinh văn bằng lời giáo huấn’ – bằng các Như Lai lực, ngài đã nói câu bắt đầu bằng ‘so tathā ovadito’. Ở đây, ‘như vậy’ có nghĩa là bằng cách thức ấy, bằng cách thức đã được nói đến bắt đầu bằng ‘hãy làm điều này, hãy làm bằng phương tiện này’. ‘Được giáo huấn’ có nghĩa là được chỉ dạy bằng sự thuyết pháp. ‘Được chỉ dạy’ là một từ đồng nghĩa của chính từ ấy. ‘Thực hành như vậy’ có nghĩa là thực hành đúng như đã được chỉ dạy. ‘Tầng bậc ấy’ có nghĩa là tầng bậc kiến đạo và tầng bậc tu đạo ấy, tầng bậc nào mà vị ấy được giáo huấn để chứng đắc. ‘Không có trường hợp này’ có nghĩa là không có nguyên nhân này. Thật vậy, vì quả tồn tại ở đây do sự phụ thuộc vào nguyên nhân ấy, nên nguyên nhân được gọi là ‘trường hợp’. Trong lần thứ hai, ‘tầng bậc’ có nghĩa là tầng bậc được gọi là cảnh giới thành tựu, có thể đạt được bằng giới uẩn.

ဣဒါနိ ယသ္မာ ဘဂဝတော စတုဝေသာရဇ္ဇာနိပိ အဝိပရီတသဘာဝတာယ ပဌမဖလဉာဏဿ ဝိသယဝိသေသော ဟောတိ, တသ္မာ တာနိပိ တဿ ဝိသယဘာဝေန ဒဿေတုံ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ တေ သတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ တေ သတောတိ အဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, မယာ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါတိ ပဋိဇာနနေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ တေ သတော. ဣမေ ဓမ္မာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီတိ ‘‘ဣမေ နာမ တယာ ဓမ္မာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ’’တိ ကောစိ သဟဓမ္မေန သဟေတုနာ သကာရဏေန ဝစနေန, သုနက္ခတ္တော (ဒီ. နိ. ၃.၁ အာဒယော; မ. နိ. ၁.၁၄၆ အာဒယော) ဝိယ ဝိပ္ပလပန္တာ ပန အပ္ပမာဏံ. တသ္မာ သဟဓမ္မေန ပဋိစောဒေဿတီတိ ဧတံ ကာရဏံ န ဝိဇ္ဇတိ. ဧသ နယော သေသပဒေသုပိ. ယဿ တေ အတ္ထာယ ဓမ္မော ဒေသိတောတိ ရာဂါဒီသု ယဿ ယဿ ပဟာနတ္ထာယ အသုဘဘာဝနာဒိဓမ္မော ကထိတော. တက္ကရဿာတိ တထာ ပဋိပန္နဿ. ဝိသေသာဓိဂမန္တိ အဘိညာပဋိသမ္ဘိဒါဒိဝိသေသာဓိဂမံ.

Bây giờ, vì bốn Vô sở úy của Đức Thế Tôn, do có bản chất không sai lạc, là đối tượng đặc biệt của trí tuệ về lực thứ nhất, do đó, để trình bày chúng như là đối tượng của trí tuệ ấy, câu bắt đầu bằng ‘sammāsambuddhassa te sato’ đã được nói. Ở đây, ‘đối với ngài là bậc Chánh Đẳng Giác’ có nghĩa là: Bằng sự tự nhận rằng ‘Ta là bậc Chánh Đẳng Giác, tất cả các pháp đã được ta giác ngộ’, đối với ngài là bậc Chánh Đẳng Giác. ‘Không có trường hợp này rằng “những pháp này chưa được giác ngộ”’ có nghĩa là: Không có nguyên nhân này rằng một người nào đó sẽ chất vấn bằng lời nói đúng pháp, có nguyên nhân, có lý do rằng: ‘Những pháp này chưa được ngài giác ngộ’; còn những kẻ nói lảm nhảm như Sunakkhatta thì không kể. Do đó, không có nguyên nhân này rằng (ai đó) sẽ chất vấn một cách đúng pháp. Phương pháp này cũng áp dụng cho các đoạn còn lại. ‘Pháp được thuyết vì lợi ích nào’ có nghĩa là: Pháp như tu tập bất tịnh v.v... đã được thuyết giảng để đoạn trừ tham ái v.v... nào. ‘Đối với người thực hành như vậy’ có nghĩa là đối với người đã thực hành như vậy. ‘Sự chứng đắc đặc biệt’ có nghĩa là sự chứng đắc các pháp đặc biệt như thắng trí, vô ngại giải v.v...

အန္တရာယိကာတိ အန္တရာယကရဏံ အန္တရာယော, သော သီလံ ဧတေသန္တိ အန္တရာယိကာ. အန္တရာယေ နိယုတ္တာ, အန္တရာယံ ဝါ ဖလံ အရဟန္တိ, အန္တရာယပ္ပယောဇနာတိ [Pg.157] ဝါ အန္တရာယိကာ. တေ ပန ကမ္မကိလေသာဒိဘေဒေန ပဉ္စဝိဓာ. အနိယျာနိကာတိ အရိယမဂ္ဂဝဇ္ဇာ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ.

‘Các pháp gây chướng ngại’ có nghĩa là: Sự tạo ra chướng ngại là chướng ngại; chúng có thói quen đó, vì vậy chúng là các pháp gây chướng ngại. Hoặc, chúng gắn liền với chướng ngại; hoặc, chúng xứng đáng với quả là chướng ngại; hoặc, chúng có mục đích là chướng ngại, vì vậy chúng là các pháp gây chướng ngại. Và chúng có năm loại, được phân biệt bởi nghiệp, phiền não, v.v... ‘Không đưa đến sự xuất ly’ có nghĩa là tất cả các pháp, ngoại trừ Thánh đạo.

ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နောတိ မဂ္ဂဒိဋ္ဌိယာ သမ္ပန္နော သောတာပန္နော အရိယသာဝကော. သုဟတန္တိ အတိဝဓိတံ. ဣဒမ္ပိ ဧကဒေသကထနမေဝ. မတကပေတာဒိဒါနမ္ပိ သော န ကရောတိ ဧဝ. ပုထုဇ္ဇနောတိ ပုထူနံ ကိလေသာဘိသင်္ခါရာဒီနံ ဇနနာဒီဟိ ကာရဏေဟိ ပုထုဇ္ဇနော. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘Người có chánh kiến’ có nghĩa là vị Thánh thinh văn Tu-đà-hoàn, người có được chánh kiến của đạo. ‘Bị giết hại tốt’ có nghĩa là bị giết hại một cách tàn khốc. Đây cũng chỉ là cách nói một phần. Vị ấy chắc chắn không làm cả việc cúng dường cho người chết, ngạ quỷ, v.v... ‘Phàm phu’ có nghĩa là: Do các nguyên nhân như làm phát sinh nhiều phiền não, hành, v.v..., nên gọi là phàm phu. Điều này đã được nói:

‘‘ပုထူနံ ဇနနာဒီဟိ, ကာရဏေဟိ ပုထုဇ္ဇနော;

ပုထုဇ္ဇနန္တောဂဓတ္တာ, ပုထုဝါယံ ဇနော ဣတီ’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၇;

မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂;

အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၅၁;

ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁၀၀၇;

ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၂.၁.၁၃၀);

‘Do các nguyên nhân như làm phát sinh nhiều (phiền não v.v...), nên gọi là phàm phu; do đi vào trong đám đông phàm tục; hoặc, người này riêng biệt (với các bậc Thánh), nên gọi là phàm phu.’

‘‘မာတရ’’န္တိအာဒီသု ဇနိကာ မာတာ. ဇနကော စ ပိတာ. မနုဿဘူတော ခီဏာသဝေါ အရဟာတိ အဓိပ္ပေတော. ကိံ ပန အရိယသာဝကော အညေ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျာတိ? ဧတမ္ပိ အဋ္ဌာနံ. သစေပိ ဘဝန္တရဂတံ အရိယသာဝကံ အတ္တနော အရိယသာဝကဘာဝံ အဇာနန္တမ္ပိ ကောစိ ဧဝံ ဝဒေယျ ‘‘ဣဒံ ကုန္ထကိပိလ္လိကံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတွာ သကလစက္ကဝါဠဂဗ္ဘေ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ ပဋိပဇ္ဇာဟီ’’တိ, နေဝ သော နံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ. အထာပိ ဧဝံ ဝဒေယျုံ – ‘‘သစေ ဣမံ န ဃာတေဿသိ, သီသံ တေ ဆိန္ဒိဿာမာ’’တိ, သီသမေဝဿ ဆိန္ဒေယျုံ, နေဝ သော တံ ဃာတေယျ. ပုထုဇ္ဇနဘာဝဿ ပန မဟာသာဝဇ္ဇဘာဝဒဿနတ္ထံ အရိယဘာဝဿ စ ဗလဒီပနတ္ထံ ဧဝံ ဝုတ္တံ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပာယော – သာဝဇ္ဇော ဝတ ပုထုဇ္ဇနဘာဝေါ. ယတြ ဟိ နာမ မာတုဃာကာဒီနိပိ အာနန္တရိယာနိ ကရိဿတိ, မဟာဗလောဝ စ အရိယဘာဝေါ, ယော ဧတာနိ ကမ္မာနိ န ကရောတီတိ.

Trong các câu bắt đầu bằng ‘mẹ’, (mẹ) được hiểu là người mẹ đã sinh ra, và (cha) là người cha đã sinh ra. Vị A-la-hán lậu tận, là con người, được hiểu là ‘bậc A-la-hán’. Nhưng phải chăng vị Thánh thinh văn có thể tước đoạt mạng sống của những người khác? Điều này cũng là không thể có. Ngay cả nếu một người nào đó nói với một vị Thánh thinh văn đã tái sanh sang kiếp khác, ngay cả khi vị ấy không biết mình là Thánh thinh văn, rằng: ‘Hãy tước đoạt mạng sống của con kiến, con mối này rồi nhận lấy vương quyền Chuyển luân vương trong toàn cõi vũ trụ’, vị ấy chắc chắn sẽ không tước đoạt mạng sống của nó. Hơn nữa, nếu họ nói như vầy: ‘Nếu ngươi không giết con vật này, chúng ta sẽ chặt đầu ngươi’, họ có thể chặt đầu của vị ấy, nhưng vị ấy chắc chắn sẽ không giết nó. Tuy nhiên, điều này được nói để chỉ ra rằng trạng thái phàm phu có lỗi lầm to lớn, và để làm sáng tỏ sức mạnh của trạng thái bậc Thánh. Đây là chủ ý ở đây: Ôi, trạng thái phàm phu thật có lỗi lầm! Nơi mà một phàm phu có thể làm cả những nghiệp vô gián như giết mẹ. Và trạng thái bậc Thánh thật có sức mạnh to lớn, vị Thánh là người không làm những nghiệp này.

သံဃံ ဘိန္ဒေယျာတိ သမာနသံဝါသကံ သမာနသီမာယံ ဌိတံ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ သံဃံ ဘိန္ဒေယျ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ပဉ္စဟုပါလိ, အာကာရေဟိ သံဃော ဘိဇ္ဇတိ ကမ္မေန ဥဒ္ဒေသေန ဝေါဟရန္တော အနုဿာဝနေန သလာကဂ္ဂါဟေနာ’’တိ (ပရိ. ၄၅၈).

Về câu: Có thể phá hòa hợp Tăng, (nghĩa là) có thể phá hòa hợp Tăng chúng có cùng sự cộng trú, đang hiện hữu trong cùng một giới, bằng năm nguyên nhân. Điều này đã được nói rằng: 'Này Upāli, Tăng bị chia rẽ do năm cách thức: do nghiệp sự (kamma), do sự đề cử (uddesa), do việc tuyên bố, do việc rỉ tai, do việc bắt thăm.'

တတ္ထ ကမ္မေနာတိ အပလောကနာဒီသု စတူသု ကမ္မေသု အညတရကမ္မေန. ဥဒ္ဒေသေနာတိ ပဉ္စသု ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေသု အညတရေန ဥဒ္ဒေသေန. ဝေါဟရန္တောတိ [Pg.158] ကထယန္တော, တာဟိ တာဟိ ဥပပတ္တီဟိ ‘‘အဓမ္မံ ဓမ္မော’’တိအာဒီနိ အဋ္ဌာရသဘေဒကရဝတ္ထူနိ ဒီပယန္တော. အနုဿာဝနေနာတိ ‘‘နနု တုမှေ ဇာနာထ မယှံ ဥစ္စကုလာ ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ ဗဟုဿုတဘာဝဉ္စ, မာဒိသော နာမ ဥဒ္ဓမ္မံ ဥဗ္ဗိနယံ သတ္ထုသာသနံ ဂါဟေယျာတိ ကိံ တုမှာကံ စိတ္တမ္ပိ ဥပ္ပာဒေတုံ ယုတ္တံ, ကိမဟံ အပါယတော န ဘာယာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန ကဏ္ဏမူလေ ဝစီဘေဒံ ကတွာ အနုဿာဝနေန. သလာကဂ္ဂါဟေနာတိ ဧဝံ အနုဿာဝေတွာ တေသံ စိတ္တံ ဥပတ္ထမ္ဘေတွာ အနိဝတ္တိဓမ္မံ ကတွာ ‘‘ဂဏှထ ဣမံ သလာက’’န္တိ သလာကဂ္ဂါဟေန.

Trong ấy, do nghiệp sự là do một nghiệp sự nào đó trong bốn nghiệp sự là biểu quyết v.v... Do sự đề cử là do một sự đề cử nào đó trong năm sự đề cử Pātimokkha. Do việc tuyên bố là do việc nói lên, trình bày mười tám sự việc gây chia rẽ như 'phi pháp là pháp' v.v... bằng những lý lẽ này kia. Do việc rỉ tai là do việc rỉ tai bằng cách nói lời chia rẽ bên tai theo phương cách như sau: 'Chẳng phải quý vị biết việc tôi xuất gia từ dòng dõi cao quý và sự đa văn của tôi hay sao? Một người như tôi mà lại chấp nhận điều phi pháp, phi luật, (phi) giáo huấn của bậc Đạo sư ư? Nào có thích hợp để quý vị khởi lên tâm (nghĩ) như vậy? Chẳng lẽ tôi không sợ hãi cảnh khổ hay sao?' Do việc bắt thăm là sau khi rỉ tai như vậy, làm cho tâm của họ được vững mạnh, làm cho thành pháp không thoái chuyển, (rồi nói) 'Hãy nhận lấy thẻ này,' (đó là) do việc bắt thăm.

ဧတ္ထ စ ကမ္မမေဝ ဥဒ္ဒေသော ဝါ ပမာဏံ, ဝေါဟာရာနုဿာဝနသလာကဂ္ဂါဟာပနံ ပန ပုဗ္ဗဘာဂေါ. အဋ္ဌာရသဝတ္ထုဒီပနဝသေန ဟိ ဝေါဟရန္တေန တတ္ထ ရုစိဇနနတ္ထံ အနုဿာဝေတွာ သလာကာယ ဂါဟိတာယပိ အဘိန္နော ဧဝ ဟောတိ သံဃော. ယဒါ ပန ဧဝံ စတ္တာရော ဝါ အတိရေကာ ဝါ သလာကံ ဂါဟေတွာ အာဝေဏိကံ ကမ္မံ ဝါ ဥဒ္ဒေသံ ဝါ ကရောန္တိ, တဒါ သံဃော ဘိန္နော နာမ ဟောတိ. ဧဝံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော သံဃံ ဘိန္ဒေယျ သံဃရာဇိံ ဝါ ဇနေယျာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီတိ.

Và trong những điều này, chỉ có nghiệp sự hoặc sự đề cử là tiêu chuẩn, còn việc tuyên bố, việc rỉ tai, việc cho bắt thăm là giai đoạn đầu. Bởi vì, khi một người tuyên bố theo cách trình bày mười tám sự việc, rồi rỉ tai để làm phát sinh sự ưa thích ở đó, và ngay cả khi thẻ đã được nhận, Tăng chúng vẫn không bị chia rẽ. Nhưng khi nào bốn vị hoặc nhiều hơn, sau khi đã cho nhận thẻ, thực hiện một nghiệp sự riêng hoặc một sự đề cử riêng, khi ấy Tăng chúng mới được gọi là đã bị chia rẽ. Như vậy, không có trường hợp một người đã thành tựu chánh kiến lại có thể phá hòa hợp Tăng hoặc gây ra sự rạn nứt trong Tăng.

ဒုဋ္ဌစိတ္တောတိ ဝဓကစိတ္တေန ပဒုဋ္ဌစိတ္တော. လောဟိတံ ဥပ္ပာဒေယျာတိ ဇီဝမာနကသရီရေ ခုဒ္ဒကမက္ခိကာယ ပိဝနမတ္တမ္ပိ လောဟိတံ ဥပ္ပာဒေယျ. ဧတ္တာဝတာ ဟိ မာတုဃာတာဒီနိ ပဉ္စာနန္တရိယကမ္မာနိ ဒဿိတာနိ ဟောန္တိ. ယာနိ ပုထုဇ္ဇနော ကရောတိ, န အရိယသာဝကော. ဒုဋ္ဌစိတ္တောတိ ဝိနာသစိတ္တေန ပဒုဋ္ဌစိတ္တော. ထူပန္တိ စေတိယံ. ဘိန္ဒေယျာတိ နာသေယျ.

Với tâm ác độc là có tâm ác độc với ý muốn giết. Làm cho máu chảy ra là làm cho máu chảy ra, dù chỉ bằng lượng một con ruồi nhỏ có thể uống, trên thân thể đang còn sống (của Đức Phật). Với chừng ấy, năm nghiệp vô gián là giết mẹ v.v... đã được trình bày. Những nghiệp mà phàm nhân làm, Thánh đệ tử không làm. Với tâm ác độc là có tâm ác độc với ý muốn phá hoại. Tháp là bảo tháp. Phá là phá hoại.

အညံ သတ္ထာရန္တိ ‘‘အယံ မေ သတ္ထာ သတ္ထု ကိစ္စံ ကာတုံ သမတ္ထော’’တိ ဘဝန္တရေပိ အညံ တိတ္ထကရံ. အပဒိသေယျာတိ ‘‘အယံ မေ သတ္ထာ’’တိ ဧဝံ ဂဏှေယျာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ အညံ ဒက္ခိဏေယျံ ပရိယေသေယျာတိ သာသနတော ဗဟိဒ္ဓါ အညံ ဗာဟိရကံ သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါ ‘‘အယံ ဒက္ခိဏာရဟော, ဣမသ္မိံ ကတာ ကာရာ မဟပ္ဖလာ ဘဝိဿန္တီ’’တိ အဓိပ္ပာယေန တသ္မိံ ပဋိပဇ္ဇေယျာတိ အတ္ထော. ကုတူဟလမင်္ဂလေန သုဒ္ဓိံ ပစ္စေယျာတိ ‘‘ဣမိနာ ဣဒံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တတ္တာ ကုတူဟလသင်္ခါတေန ဒိဋ္ဌသုတမုတမင်္ဂလေန အတ္တနော သုဒ္ဓိံ ဝေါဒါနံ သဒ္ဒဟေယျ.

Một vị đạo sư khác là một vị giáo chủ ngoại đạo khác, ngay cả trong một kiếp sống khác, (với ý nghĩ) 'Vị này là đạo sư của ta, có khả năng làm phận sự của một đạo sư.' Chỉ định là chấp nhận rằng 'Vị này là đạo sư của ta.' Không có trường hợp như vậy. Tìm kiếm một bậc đáng cúng dường khác bên ngoài giáo pháp này có nghĩa là hành xử đối với một sa-môn hay bà-la-môn ngoại đạo bên ngoài giáo pháp với ý định rằng: 'Vị này xứng đáng được cúng dường, những việc làm đối với vị này sẽ có quả lớn.' Tin vào sự thanh tịnh qua điềm lành gây tò mò là tin tưởng vào sự thanh tịnh, sự trong sạch của mình, qua những điềm lành được thấy, được nghe, được cảm nhận, được gọi là 'gây tò mò' do chúng diễn ra theo cách 'do cái này, cái này sẽ xảy ra.'

၅၇. ဣတ္ထီ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ သိယာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီတိ ယသ္မာ ဣတ္ထိယာ ကောသောဟိတဝတ္ထဂုယှာဒီနံ အဘာဝေန လက္ခဏာနိ န ပရိပူရန္တိ, ဣတ္ထိရတနာဘာဝေန [Pg.159] စ သတ္တရတနသမင်္ဂိတာ န သမ္ပဇ္ဇတိ. သဗ္ဗမနုဿာနမ္ပိ စ န အဓိကော အတ္တဘာဝေါ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ဣတ္ထီ…ပေ… ဝိဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ သက္ကတ္တာဒီနိ တီဏိ ဌာနာနိ ဥတ္တမာနိ, ဣတ္ထိလိင်္ဂဉ္စ ဟီနံ, တသ္မာ တဿာ သက္ကတ္တာဒီနိပိ ပဋိသိဒ္ဓါနီတိ. နနု စ ယထာ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ, ဧဝံ ပုရိသလိင်္ဂမ္ပိ ဗြဟ္မလောကေ နတ္ထိ, တသ္မာ ပုရိသော မဟာဗြဟ္မာ သိယာတိ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ? နော န ဝတ္တဗ္ဗံ. ကသ္မာ? ဣဓ ပုရိသဿ တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တနတော. ဣတ္ထိယော ဟိ ဣဓ ဈာနံ ဘာဝေတွာ ကာလံ ကတွာ ဗြဟ္မပါရိသဇ္ဇာနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇန္တိ, န မဟာဗြဟ္မာနံ. ပုရိသော ပန ကတ္ထစိ န ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗော. သမာနေပိ တတ္ထ ဥဘယလိင်္ဂါဘာဝေ ပုရိသသဏ္ဌာနာဝ တတ္ထ ဗြဟ္မာနော, န ဣတ္ထိသဏ္ဌာနာ, တသ္မာ သုဝုတ္တမေတံ. ဣတ္ထီ တထာဂတောတိ ဧတ္ထ တိဋ္ဌတု တာဝ သဗ္ဗညုဂုဏေ နိဗ္ဗတ္တေတွာ လောကာနံ တာရဏသမတ္ထော ဗုဒ္ဓဘာဝေါ, ပဏိဓာနမတ္တမ္ပိ ဣတ္ထိယာ န သမ္ပဇ္ဇတိ.

57. Về câu Không có trường hợp một người nữ có thể là vua Chuyển luân vương, là vì đối với người nữ, do không có bộ phận sinh dục được che kín trong bao v.v..., các tướng (đại nhân) không được viên mãn, và do không có nữ bảo, nên sự thành tựu bảy báu không xảy ra. Và thân thể cũng không vượt trội hơn tất cả mọi người, vì vậy, đã nói rằng 'Người nữ... không có trường hợp.' Bởi vì ba địa vị là Đế Thích v.v... là cao tột, và thân nữ là thấp kém, do đó, các địa vị Đế Thích v.v... cũng bị ngăn cản đối với người nữ. Nhưng chẳng phải rằng, cũng như thân nữ không có ở cõi Phạm thiên, thân nam cũng không có ở cõi Phạm thiên, do đó không nên nói rằng 'người nam có thể là Đại Phạm thiên' hay sao? Không, không phải là không nên nói. Tại sao? Vì người nam ở đây (cõi Dục) có thể tái sanh ở đó (cõi Phạm thiên). Thật vậy, những người nữ ở đây, sau khi tu tập thiền, khi mệnh chung, họ tái sanh vào cảnh giới đồng bạn của chúng Phạm thiên Chúng, chứ không phải (đồng bạn) của các Đại Phạm thiên. Còn người nam thì không thể nói rằng không tái sanh ở một nơi nào đó (trong các cõi Phạm thiên). Mặc dù ở đó cả hai giới tính đều không có, nhưng các vị Phạm thiên ở đó chỉ có hình tướng của nam nhân, không có hình tướng của nữ nhân, do đó, lời nói này là lời nói khéo. Về câu Người nữ là Như Lai, hãy tạm gác lại Phật quả, là trạng thái có khả năng cứu độ thế gian sau khi đã làm phát sinh các phẩm chất của bậc Toàn giác, ngay cả việc phát nguyện thôi, người nữ cũng không thể thành tựu.

‘‘မနုဿတ္တံ လိင်္ဂသမ္ပတ္တိ, ဟေတု သတ္ထာရဒဿနံ;

ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဂုဏသမ္ပတ္တိ, အဓိကာရော စ ဆန္ဒတာ;

အဋ္ဌဓမ္မသမောဓာနာ, အဘိနီဟာရော သမိဇ္ဈတီ’’တိ. (ဗု. ဝံ. ၂.၅၉) –

'Thân người, thành tựu giới tính, có nhân, được gặp bậc Đạo sư, được xuất gia, thành tựu các phẩm chất, có sự phục vụ đặc biệt, và có ý muốn mãnh liệt. Do sự hội đủ của tám pháp này, sự phát nguyện được thành tựu.'

ဣမာနိ ဟိ ပဏိဓာနသမ္ပတ္တိကာရဏာနိ. ဣတိ ပဏိဓာနမတ္တမ္ပိ သမ္ပာဒေတုံ အသမတ္ထာယ ဣတ္ထိယာ ကုတော ဗုဒ္ဓဘာဝေါတိ ‘‘ဣတ္ထီ တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ သိယာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗာကာရပရိပူရော ပုညုဿယော သဗ္ဗာကာရပရိပူရမေဝ အတ္တဘာဝံ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ပုရိသောဝ အရဟံ ဟောတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ.

Thật vậy, đây là những nguyên nhân để thành tựu sự phát nguyện. Như vậy, đối với người nữ không có khả năng thành tựu ngay cả việc phát nguyện, làm sao có thể có Phật quả? Vì vậy, đã nói rằng: 'Không có trường hợp một người nữ có thể là Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác.' Sự tích lũy phước báu viên mãn về mọi phương diện sẽ tạo ra một thân thể viên mãn về mọi phương diện, vì vậy, chỉ có người nam mới trở thành bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác.

ဧကိဿာ လောကဓာတုယာတိ ဒသသဟဿိလောကဓာတုယာ, ယာ ဇာတိခေတ္တန္တိ ဝုစ္စတိ. သာ ဟိ တထာဂတဿ ဂဗ္ဘောက္ကန္တိကာလာဒီသု ကမ္ပတိ. အာဏာခေတ္တံ ပန ကောဋိသတသဟဿစက္ကဝါဠံ. ယာ ဧကတော သံဝဋ္ဋတိ စ ဝိဝဋ္ဋတိ စ, ယတ္ထ စ အာဋာနာဋိယပရိတ္တာဒီနံ (ဒီ. နိ. ၃.၂၇၇ အာဒယော) အာဏာ ပဝတ္တတိ. ဝိသယခေတ္တဿ ပရိမာဏံ နတ္ထိ. ဗုဒ္ဓါနဉှိ ‘‘ယာဝတကံ ဉာဏံ တာဝတကံ နေယျံ, ယာဝတကံ နေယျံ တာဝတကံ ဉာဏံ, နေယျပရိယန္တိကံ ဉာဏံ, ဉာဏပရိယန္တိကံ နေယျ’’န္တိ (မဟာနိ. ၆၉; စူဠနိ. မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၅; ပဋိ. မ. ၃.၅) ဝစနတော အဝိသယော နာမ နတ္ထိ. ဣတိ ဣမေသု တီသု ခေတ္တေသု တိဿော သင်္ဂီတိယော အာရုဠှေ တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ ‘‘ဌပေတွာ ဣမံ စက္ကဝါဠံ အညသ္မိံ စက္ကဝါဠေ ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ သုတ္တံ နတ္ထိ, န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ပန အတ္ထိ.

Trong một thế giới (ekissā lokadhātuyā) có nghĩa là trong mười ngàn thế giới, cái được gọi là trường sanh (jātikhetta). Bởi vì cõi ấy rung chuyển vào những lúc như khi đức Như Lai nhập thai, v.v. Còn quyền trường (āṇākhetta) là một trăm ngàn ức thế giới (cakkavāḷa). Những thế giới ấy cùng hoại và cùng thành, và là nơi mà quyền lực của các bài kinh hộ trì như Āṭānāṭiya, v.v. có hiệu lực. Đối tượng trường (visayakhetta) thì không có giới hạn. Bởi vì, đối với các đức Phật, theo như lời dạy: “Trí tuệ có đến đâu, đối tượng có thể biết có đến đó; đối tượng có thể biết có đến đâu, trí tuệ có đến đó. Trí tuệ có đối tượng có thể biết làm giới hạn, đối tượng có thể biết có trí tuệ làm giới hạn,” nên không có gì gọi là không phải đối tượng (của các Ngài). Như vậy, trong ba loại trường này, trong lời Phật dạy là Tam Tạng đã được kết tập trong ba kỳ kiết tập, không có kinh nào nói rằng: “Ngoại trừ thế giới này, các đức Phật sanh khởi trong thế giới khác,” nhưng lại có kinh nói rằng các Ngài không sanh khởi (như vậy).

အပုဗ္ဗံ [Pg.160] အစရိမန္တိ အပုရေ အပစ္ဆာ ဧကတော န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, ပုရေ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ ဂဗ္ဘောက္ကန္တိတော ပုဗ္ဗေ ပုရေတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတော ပဋ္ဌာယ ဟိ ဒသသဟဿိစက္ကဝါဠကမ္ပနေန ခေတ္တပရိဂ္ဂဟော ကတော နာမ ဟောတိ, အညဿ ဗုဒ္ဓဿ ဥပ္ပတ္တိ နတ္ထိ. ဓာတုပရိနိဗ္ဗာနတော ပရံ ပန ပစ္ဆာ, တတော ဟေဋ္ဌာပိ အညဿ ဗုဒ္ဓဿ ဥပ္ပတ္တိ နတ္ထိ, ဥဒ္ဓံ န ဝါရိတာ.

Không trước, không sau (apubbaṃ acarimaṃ) có nghĩa là các Ngài không sanh khởi cùng lúc, không trước không sau; có nghĩa là các Ngài sanh khởi hoặc trước hoặc sau. Trong đó, nên hiểu 'trước' là trước khi nhập thai. Bởi vì kể từ lúc đó, qua sự rung chuyển của mười ngàn thế giới, việc xác lập lãnh địa được xem như đã hoàn tất, và không có sự sanh khởi của một vị Phật khác. Còn 'sau' là sau khi xá-lợi nhập Niết-bàn; trước thời điểm đó cũng không có sự sanh khởi của một vị Phật khác, (nhưng sự sanh khởi) sau đó thì không bị ngăn cản.

ကသ္မာ ပန အပုဗ္ဗံ အစရိမံ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ? အနစ္ဆရိယတ္တာ. အစ္ဆရိယမနုဿာ ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော. ယထာဟ – ‘‘ဧကပုဂ္ဂလော, ဘိက္ခဝေ, လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အစ္ဆရိယမနုဿော’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၁.၁၇၁). ယဒိ စ အနေကေ ဗုဒ္ဓါ ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, အနစ္ဆရိယာ ဘဝေယျုံ. ဒေသနာယ စ ဝိသေသာဘာဝတော. ယဉှိ သတိပဋ္ဌာနာဒိဘေဒံ ဓမ္မံ ဧကော ဒေသေတိ, အညေနပိ သော ဧဝ ဒေသေတဗ္ဗော သိယာ, ဝိဝါဒဘာဝတော စ. ဗဟူသု ဟိ ဗုဒ္ဓေသု ဧကတော ဥပ္ပန္နေသု ဗဟူနံ အာစရိယာနံ အန္တေဝါသိကာ ဝိယ ‘‘အမှာကံ ဗုဒ္ဓေါ ပါသာဒိကော’’တိအာဒိနာ တေသံ သာဝကာ ဝိဝဒေယျုံ. ကိံ ဝါ ဧတေန ကာရဏဂဝေသနေန, ဓမ္မတာဝေသာ ယံ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဒွေ တထာဂတာ ဧကတော န ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ (မိ. ပ. ၅.၁.၁).

Nhưng tại sao các Ngài không sanh khởi không trước, không sau? Vì không còn là điều kỳ diệu. Bởi vì các đức Phật, các đấng Thế Tôn là những con người kỳ diệu. Như có lời dạy: “Này các Tỳ khưu, một người khi sanh ra trong đời, sanh ra như một con người kỳ diệu,” v.v. Và nếu nhiều vị Phật cùng sanh khởi một lúc, các Ngài sẽ không còn kỳ diệu nữa. Và cũng vì không có sự khác biệt trong giáo pháp. Bởi vì giáo pháp với các phân mục như Tứ Niệm Xứ, v.v. mà một vị Phật thuyết giảng, thì vị khác cũng phải thuyết giảng đúng như vậy. Và cũng vì sẽ có sự tranh cãi. Bởi vì khi nhiều vị Phật cùng sanh khởi một lúc, các đệ tử của các Ngài, giống như học trò của nhiều vị thầy, sẽ tranh cãi với nhau qua những lời như: “Đức Phật của chúng ta đáng kính hơn,” v.v. Hoặc là, cần gì phải tìm kiếm lý do này? Việc hai đức Như Lai không cùng sanh khởi trong một thế giới chỉ đơn thuần là một định luật tự nhiên.

ယထာ နိမ္ဗဗီဇကောသာတကိဗီဇာဒီနိ မဓုရံ ဖလံ န နိဗ္ဗတ္တေန္တိ, အသာတံ အမဓုရမေဝ ဖလံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ, ဧဝံ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနိ မဓုရဝိပါကံ န နိဗ္ဗတ္တေန္တိ အမဓုရမေဝ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ. ယထာ စ ဥစ္ဆုဗီဇသာလိဗီဇာဒီနိ မဓုရံ သာဒုရသမေဝ ဖလံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ န အသာတံ ကဋုကံ. ဧဝံ ကာယသုစရိတာဒီနိ မဓုရမေဝ ဝိပါကံ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ န အမဓုရံ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

Giống như hạt cây sầu đâu, hạt mướp, v.v. không tạo ra quả ngọt, mà chỉ tạo ra quả không ngon, không ngọt; cũng vậy, thân ác hạnh, v.v. không tạo ra quả báo ngọt ngào, mà chỉ tạo ra quả báo không ngọt ngào. Và giống như hạt mía, hạt lúa, v.v. chỉ tạo ra quả ngọt, có vị ngon, chứ không phải quả không ngon, đắng chát; cũng vậy, thân thiện hạnh, v.v. chỉ tạo ra quả báo ngọt ngào, chứ không phải quả báo không ngọt ngào. Điều này cũng đã được nói rằng –

‘‘ယာဒိသံ ဝပတေ ဗီဇံ, တာဒိသံ ဟရတေ ဖလံ;

ကလျာဏကာရီ ကလျာဏံ, ပါပကာရီ စ ပါပက’’န္တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၅၆;

နေတ္တိ. ၁၂၂);

“Gieo hạt giống nào, gặt quả ấy; người làm lành (gặt) điều lành, và kẻ làm ác (gặt) điều ác.”

တသ္မာ ‘‘တိဏ္ဏံ ဒုစ္စရိတာန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Do đó, đã nói rằng: “của ba ác hạnh,” v.v.

အညတရော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါတိ ယော ကောစိ ပဗ္ဗဇ္ဇာမတ္တေန သမဏော ဝါ ဇာတိမတ္တေန ဗြာဟ္မဏော ဝါ. ပါပိစ္ဆော သမ္ဘာဝနာဓိပ္ပာယေန ဝိမှာပနတော ကုဟကော. ပစ္စယသန္နိဿိတာယ ပယုတ္တဝါစာယ ဝသေန လပကော. ပစ္စယနိဗ္ဗတ္တကနိမိတ္တာဝစရတော နေမိတ္တကော. ကုဟနလပနနေမိတ္တကတ္တံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ကတွာတိ ကုဟနာဒိဘာဝမေဝ ပုရက္ခတွာ သန္တိန္ဒြိယော [Pg.161] သန္တမာနသော ဝိယ စရန္တော. ပဉ္စ နီဝရဏေတိ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိကေ ပဉ္စ နီဝရဏေ. အပ္ပဟာယ အသမုစ္ဆိန္ဒိတွာ, စေတသော ဥပက္ကိလေသေတိ နီဝရဏေ. နီဝရဏာ ဟိ စိတ္တံ ဥပက္ကိလေသေန္တိ ကိလိဋ္ဌံ ကရောန္တိ ဝိဗာဓေန္တိ ဥပတာပေန္တိ စ. တသ္မာ ‘‘စေတသော ဥပက္ကိလေသာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏေတိ နီဝရဏေ. နီဝရဏာ ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အနုပ္ပန္နာယ ပညာယ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န ဒေန္တိ. တသ္မာ ‘‘ပညာယ ဒုဗ္ဗလီကရဏာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. အနုပဋ္ဌိတဿတီတိ စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု န ဥပဋ္ဌိတဿတိ. အဘာဝယိတွာတိ အဝဍ္ဎယိတွာ. အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိန္တိ အရဟတ္တပဒဋ္ဌာနံ သဗ္ဗညုတညာဏံ.

Một Sa-môn hay Bà-la-môn nào đó (aññataro samaṇo vā brāhmaṇo vā) có nghĩa là bất cứ ai là Sa-môn chỉ vì đã xuất gia, hay là Bà-la-môn chỉ vì dòng dõi. Có ước muốn xấu xa (pāpiccho), là kẻ lừa dối (kuhako) do làm người khác kinh ngạc với ý định được tán dương. Là kẻ ba hoa (lapako) qua lời nói được sử dụng và liên quan đến vật dụng. Là kẻ làm dấu hiệu (nemittako) do thực hành những ám thị tạo ra vật dụng. Lấy việc lừa dối, ba hoa, và làm dấu hiệu làm đầu (kuhanalapananemittakattaṃ pubbaṅgamaṃ katvā) có nghĩa là đặt lên hàng đầu chính bản chất lừa dối, v.v., rồi đi lại như thể có các căn an tịnh, có tâm an tịnh. Năm triền cái (pañca nīvaraṇe) tức là năm triền cái như dục tham, v.v. Không từ bỏ (appahāya), không đoạn trừ (asamucchinditvā). Các tùy phiền não của tâm (cetaso upakkilese) tức là các triền cái. Bởi vì các triền cái làm ô nhiễm tâm, làm cho nó nhơ bẩn, áp bức và gây phiền muộn cho nó. Do đó, chúng được gọi là “các tùy phiền não của tâm.” Làm trí tuệ suy yếu (paññāya dubbalīkaraṇe) tức là các triền cái. Bởi vì khi các triền cái sanh khởi, chúng không cho phép trí tuệ chưa sanh được sanh khởi. Do đó, chúng được gọi là “những pháp làm trí tuệ suy yếu.” Với niệm không được thiết lập (anupaṭṭhitassatīti) tức là có niệm không được thiết lập trong bốn niệm xứ. Không tu tập (abhāvayitvā) có nghĩa là không phát triển. Vô thượng Chánh đẳng giác (anuttaraṃ sammāsambodhiṃ) có nghĩa là trí toàn giác có quả A-la-hán làm nhân gần.

ပစ္ဆိမဝါရေ အညတရော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါတိ သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. တတ္ထ သဗ္ဗဒေါသာပဂတောတိ သဗ္ဗေဟိ ပါရမိတာပဋိပက္ခဘူတေဟိ ဒေါသေဟိ အပဂတော. ဧတေန ပရိပူရိတပါရမိဘာဝံ ဒဿေတိ. သတိပဋ္ဌာနာနိ ဝိပဿနာ, ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ မဂ္ဂေါ, အနုတ္တရာ သမ္မာသမ္ဗောဓိ အရဟတ္တံ. သတိပဋ္ဌာနာနိ ဝါ ဝိပဿနာ, ဗောဇ္ဈင်္ဂါ မိဿကာ, သမ္မာသမ္ဗောဓိ အရဟတ္တမေဝ. သေသံ အနန္တရဝါရေ ဝုတ္တပဋိပက္ခတော ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယံ ဧတ္ထ ဉာဏန္တိ ယံ ဧတသ္မိံ ယထာဝုတ္တေ ဌာနေ စ ဌာနံ, အဋ္ဌာနေ စ အဋ္ဌာနန္တိ ပဝတ္တံ ဉာဏံ. ဟေတုသောတိ တဿ ဌာနဿ အဋ္ဌာနဿ စ ဟေတုတော. ဌာနသောတိ တင်္ခဏေ ဧဝ အာဝဇ္ဇနသမနန္တရံ. အနောဓိသောတိ ဩဓိအဘာဝေန, ကိဉ္စိ အနဝသေသေတွာတိ အတ္ထော.

Trong đoạn cuối, câu “một Sa-môn hay Bà-la-môn nào đó” được nói để ám chỉ vị Bồ-tát Toàn giác. Trong đó, “đã lìa khỏi mọi lỗi lầm” (sabbadosāpagato) có nghĩa là đã lìa khỏi mọi lỗi lầm là những chướng ngại đối với các pháp ba-la-mật. Qua đó, cho thấy trạng thái đã viên mãn các pháp ba-la-mật. Các niệm xứ là tuệ quán (vipassanā), thất giác chi là đạo (magga), Vô thượng Chánh đẳng giác là quả A-la-hán. Hoặc, các niệm xứ là tuệ quán, thất giác chi là (các pháp) hỗn hợp, Chánh đẳng giác chính là quả A-la-hán. Phần còn lại nên được hiểu theo cách đối nghịch với những gì đã được nói trong đoạn trước. “Trí tuệ ở đây” (yaṃ ettha ñāṇaṃ) có nghĩa là trí tuệ vận hành như sau: “Trong trường hợp này như đã nói, đây là nhân duyên; và trong trường hợp kia, đây không phải là nhân duyên.” Về phương diện nhân (hetuso) có nghĩa là xét theo nhân của nhân duyên đó và phi nhân duyên đó. Tức khắc (ṭhānaso) có nghĩa là ngay trong khoảnh khắc đó, ngay sau khi hướng tâm. Không giới hạn (anodhiso) có nghĩa là do không có giới hạn, không bỏ sót lại bất cứ điều gì. Đó là ý nghĩa.

ဣတိ ဌာနာဋ္ဌာနဂတာတိအာဒီသု ဧဝံ ဌာနာဋ္ဌာနဘာဝံ ဂတာ. သဗ္ဗေတိ ခယဝယဝိရဇ္ဇနနိရုဇ္ဈနသဘာဝါ သင်္ခတဓမ္မာ, တေ ဧဝ စ သတ္တပညတ္တိယာ ဥပါဒါနဘူတာ ကေစိ သဂ္ဂူပဂါ ယေ ဓမ္မစာရိနော, ကေစိ အပါယူပဂါ ယေ အဓမ္မစာရိနော, ကေစိ နိဗ္ဗာနူပဂါ ယေ ကမ္မက္ခယကရံ အရိယမဂ္ဂံ ပဋိပန္နာ.

Như vậy, trong các từ như "ṭhānāṭṭhānagatā" (đã đi đến chỗ có thể và không thể), ý nghĩa cần được hiểu là đã đi đến trạng thái là nhân và không phải là nhân. Tất cả các pháp hữu vi đều có bản chất là tiêu hoại, biến hoại, ly tham, và đoạn diệt, và chính chúng là cơ sở chấp thủ cho khái niệm về chúng sanh. Một số người, những ai thực hành chánh pháp, sẽ đi đến cõi trời; một số người, những ai thực hành phi pháp, sẽ đi đến cõi khổ; một số người, những ai đã bước vào Thánh đạo đưa đến sự đoạn tận của nghiệp, sẽ đi đến Niết-bàn.

၅၈. ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ မရိဿန္တီ’’တိ ဂါထာဒွယမာဟ. တဿ အတ္ထံ ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာတိ အရိယာ စ အနရိယာ စာ’’တိအာဒိနာ သယမေဝ နိဒ္ဒိသတိ. တတ္ထ ဇီဝိတပရိယန္တော မရဏပရိယန္တောတိ ဇီဝိတဿ ပရိယန္တော နာမ မရဏသင်္ခါတော အန္တော. ယထာကမ္မံ ဂမိဿန္တီတိ ဧတ္ထ ယဒေတံ သတ္တာနံ ယထာကမ္မံ ဂမနံ, အယံ ကမ္မဿကတာတိ အတ္ထော[Pg.162]. ကမ္မာနံ ဖလဒဿာဝိတာ စ အဝိပ္ပဝါသော စာတိ ‘‘ပုညပါပဖလူပဂါ’’တိ ဣမိနာ ဝစနေန ကမ္မာနံ ဖလဿ ပစ္စက္ခကာရိတာ, ကတူပစိတာနံ ကမ္မာနံ အတ္တနော ဖလဿ အပ္ပဒါနာဘာဝေါ စ ဒဿိတောတိ အတ္ထော.

58. Bây giờ, để giải thích ý nghĩa đã được nói, ngài nói hai câu kệ "Tất cả chúng sanh sẽ chết". Chính ngài đã chỉ ra ý nghĩa của chúng bằng câu "Tất cả chúng sanh nghĩa là cả bậc Thánh và phàm phu" v.v... Ở đây, "mạng sống có cái chết là cùng tận" có nghĩa là sự kết thúc của mạng sống được gọi là cái kết được mệnh danh là cái chết. Trong câu "họ sẽ đi tùy theo nghiệp", việc chúng sanh đi tùy theo nghiệp của mình, điều này có nghĩa là nghiệp là sở hữu của họ. Về việc "nghiệp cho thấy quả và không mất đi", ý nghĩa là: bằng câu "trải nghiệm quả của phước và tội", điều được chỉ ra là sự trực nhận quả của nghiệp, và sự không thất bại trong việc cho quả của các nghiệp đã được tạo tác và tích lũy.

ကမ္မမေဝ ကမ္မန္တံ, ပါပံ ကမ္မန္တံ ဧတေသန္တိ ပါပကမ္မန္တာ, တဿ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘အပုညသင်္ခါရာ’’တိ ဝုတ္တံ. အပုညော သင်္ခါရော ဧတေသန္တိ အပုညသင်္ခါရာ. ပါပကမ္မန္တာတိ ဝါ နိဿက္ကဝစနံ, ပါပကမ္မန္တဟေတူတိ အတ္ထော. တထာ ပုညသင်္ခါရာတိအာဒီသုပိ. ပုန ‘‘နိရယံ ပါပကမ္မန္တာ’’တိအာဒိနာ အန္တဒွယေန သဒ္ဓိံ မဇ္ဈိမပဋိပဒံ ဒဿေတိ. တထာ ‘‘အယံ သံကိလေသော’’တိအာဒိနာ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋဝသေန အာဒီနဝဿာဒနိဿရဏဝသေန ဟေတုဖလဝသေန စ ဂါထာယံ တယော အတ္ထဝိကပ္ပာ ဒဿိတာ. ပုန ‘‘နိရယံ ပါပကမ္မန္တာတိ အယံ သံကိလေသော’’တိအာဒိနာ ဝေါဒါနဝသေန ဂါထာယ အတ္ထံ ဒဿေတိ.

Chính nghiệp là hành động. "Pāpakammantā" (những người có hành động xấu ác) là những người có hành động xấu ác. Để chỉ ra ý nghĩa của từ này, "apuññasaṅkhārā" (những người có hành phi phước) đã được nói đến. "Apuññasaṅkhārā" là những người có hành phi phước. Hoặc "pāpakammantā" là một cách nói xuất xứ cách, có nghĩa là "do hành động xấu ác". Tương tự như vậy đối với "puññasaṅkhārā" v.v... Lại nữa, bằng câu "những người có hành động xấu ác (đi) đến địa ngục" v.v..., ngài chỉ ra con đường trung đạo cùng với hai cực đoan. Tương tự, bằng câu "đây là phiền não" v.v..., ba cách giải thích ý nghĩa trong câu kệ được chỉ ra: theo phương diện luân hồi và siêu thoát luân hồi, theo phương diện sự nguy hại, sự thỏa mãn và sự thoát ly, và theo phương diện nhân và quả. Lại nữa, bằng câu "những người có hành động xấu ác (đi) đến địa ngục, đây là phiền não" v.v..., ngài chỉ ra ý nghĩa của câu kệ theo phương diện thanh tịnh.

၅၉. တေန တေနာတိ တေန တေန အဇ္ဈောသိတဝတ္ထုနာ ရူပဘဝအရူပဘဝါဒိနာ. ဆတ္တိံသာတိ ကာမတဏှာ တာဝ ရူပါဒိဝိသယဘေဒေန ဆ, တထာ ဘဝတဏှာ ဝိဘဝတဏှာ စာတိ အဋ္ဌာရသ. တာ ဧဝ အဇ္ဈတ္တိကေသု ရူပါဒီသု အဋ္ဌာရသ, ဗာဟိရေသု ရူပါဒီသု အဋ္ဌာရသာတိ ဧဝံ ဆတ္တိံသ. ယေန ယေနာတိ ‘‘သုဘံ သုခ’’န္တိအာဒိနာ.

59. "Bởi cái này và cái kia" có nghĩa là bởi đối tượng này và đối tượng kia đã bị ái luyến, như là cõi sắc, cõi vô sắc, v.v... "Ba mươi sáu" là: trước hết, dục ái có sáu loại theo sự phân biệt của các đối tượng như sắc, v.v...; tương tự, hữu ái và phi hữu ái cũng vậy, thành ra mười tám. Mười tám loại ái đó đối với các pháp nội tại như sắc v.v... là mười tám, và đối với các pháp ngoại tại như sắc v.v... là mười tám, như vậy là ba mươi sáu. "Bởi bất cứ cái gì" có nghĩa là bởi "là tịnh, là lạc" v.v...

ဝေါဒါနံ တိဝိဓံ ခန္ဓတ္တယဝသေနာတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘တဏှာသံကိလေသော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပုန ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ မရိဿန္တီ’’တိအာဒိ ပဋိပဒါဝိဘာဂေန ဂါထာနမတ္ထံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တတ္ထ ဂါမိနီတိ တတ္ထ တတ္ထေဝ နိဗ္ဗာနေ ဂါမိနီ, နိဗ္ဗာနဿ ဂမနသီလာတိ အတ္ထော.

"Sự thanh tịnh có ba loại theo phương diện ba uẩn", để chỉ ra điều đó, câu "phiền não của ái dục" v.v... đã được nói đến. Lại nữa, câu "tất cả chúng sanh sẽ chết" v.v... được nói để chỉ ra ý nghĩa của các câu kệ bằng cách phân tích con đường thực hành. "Đưa đến nơi này nơi kia" có nghĩa là đưa đến chính nơi đó, tức là Niết-bàn; ý nghĩa là có xu hướng đi đến Niết-bàn.

ပုန တတ္ထတတ္ထဂါမိနီသဗ္ဗတ္ထဂါမိနီနံ ပဋိပဒါနံ ဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘တယော ရာသီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယန္တိ ယံ နိရယာဒိ. တံ တံ ဌာနံ ယထာရဟံ ဂမေတီတိ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီ. ပဋိပဒါသင်္ခါတေ အပုညကမ္မေ ပုညကမ္မေ စ ကမ္မက္ခယကရဏကမ္မေ စ ဝိဘာဂသော ဘဂဝတော ပဝတ္တနဉာဏံ. ဣဒံ သဗ္ဗတ္ထဂါမိနီ ပဋိပဒါဉာဏံ နာမ တထာဂတဗလံ. ဣမိနာ ဟိ ဉာဏေန ဘဂဝါ သဗ္ဗမ္ပိ ပဋိပဒံ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ.

Lại nữa, để chỉ ra sự phân chia các con đường thực hành đưa đến nơi này nơi kia và đưa đến khắp mọi nơi, câu "ba nhóm" v.v... đã được nói đến. Họ đi đến bất cứ nơi nào như địa ngục v.v... "Đưa đến khắp mọi nơi" là vì nó đưa đến nơi này nơi kia một cách tương xứng. Trí tuệ của Đức Thế Tôn hoạt động một cách phân tích đối với con đường thực hành được gọi là nghiệp phi phước, nghiệp phước, và nghiệp đưa đến sự đoạn tận của nghiệp. Đây là năng lực của Như Lai gọi là trí tuệ về con đường thực hành đưa đến khắp mọi nơi. Thật vậy, với trí tuệ này, Đức Thế Tôn biết rõ mọi con đường thực hành như thật.

ကထံ? သကလဂါမဝါသိကေသုပိ ဧကံ သူကရံ ဝါ မိဂံ ဝါ မာရေန္တေသု သဗ္ဗေသံ စေတနာ ပရဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယာရမ္မဏာဝ ဟောတိ, တံ ပန ကမ္မံ တေသံ အာယူဟနက္ခဏေယေဝ နာနာ ဟောတိ. တေသု ဟိ ဧကော အာဒရေန ကရောတိ, ဧကော ‘‘တွမ္ပိ ကရောဟီ’’တိ ပရေဟိ နိပ္ပီဠိတော ကရောတိ[Pg.163], ဧကော သမာနစ္ဆန္ဒော ဝိယ ဟုတွာ အပ္ပဋိဗာဟမာနော ဝိစရတိ. တေသု ဧကော တေနေဝ ကမ္မေန နိရယေ နိဗ္ဗတ္တတိ, ဧကော တိရစ္ဆာနယောနိယံ, ဧကော ပေတ္တိဝိသယေ, တံ တထာဂတော အာယူဟနက္ခဏေ ဧဝ ‘‘ဣမိနာ နီဟာရေန အာယူဟိတတ္တာ ဧသ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တိဿတိ, ဧသ တိရစ္ဆာနယောနိယံ, ဧသ ပေတ္တိဝိသယေ’’တိ ဇာနာတိ. နိရယေ နိဗ္ဗတ္တနကမ္ပိ ‘‘ဧသ အဋ္ဌသု မဟာနိရယေသု နိဗ္ဗတ္တိဿတိ, ဧသ သောဠသသု ဥဿဒေသူ’’တိ ဇာနာတိ. တိရစ္ဆာနယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တနကမ္ပိ ‘‘ဧသ အပါဒကော ဘဝိဿတိ, ဧသ ဒွိပါဒကော, ဧသ စတုပ္ပာဒကော, ဧသ ဗဟုပ္ပာဒကော’’တိ ဇာနာတိ. ပေတ္တိဝိသယေ နိဗ္ဗတ္တနကမ္ပိ ‘‘ဧသ နိဇ္ဈာမတဏှိကော ဘဝိဿတိ, ဧသ ခုပ္ပိပါသိကော, ဧသ ပရဒတ္တူပဇီဝီ’’တိ ဇာနာတိ.

Như thế nào? Ngay cả khi tất cả dân làng cùng giết một con heo hay một con nai, tư tâm của tất cả mọi người đều có đối tượng là mạng căn của chúng sanh khác, nhưng nghiệp đó của họ lại khác nhau ngay tại thời điểm tích lũy. Thật vậy, trong số họ, có người làm với sự nhiệt tình, có người làm vì bị người khác ép buộc "anh cũng làm đi", có người đi theo như thể đồng thuận mà không phản đối. Trong số họ, có người vì chính nghiệp đó mà sanh vào địa ngục, có người sanh vào loài súc sanh, có người sanh vào cõi ngạ quỷ. Như Lai biết điều đó ngay tại thời điểm tích lũy rằng: "Do đã tích lũy theo cách này, người này sẽ sanh vào địa ngục, người này sẽ sanh vào loài súc sanh, người này sẽ sanh vào cõi ngạ quỷ". Ngài cũng biết về người sẽ sanh vào địa ngục rằng: "Người này sẽ sanh vào một trong tám đại địa ngục, người này sẽ sanh vào một trong mười sáu địa ngục phụ". Ngài cũng biết về người sẽ sanh vào loài súc sanh rằng: "Người này sẽ trở thành loài không chân, người này là loài hai chân, người này là loài bốn chân, người này là loài nhiều chân". Ngài cũng biết về người sẽ sanh vào cõi ngạ quỷ rằng: "Người này sẽ là ngạ quỷ bị thiêu đốt bởi ái dục, người này là ngạ quỷ đói khát, người này là ngạ quỷ sống nhờ vật thí của người khác".

‘‘တေသု စ ကမ္မေသု ဣဒံ ကမ္မံ ပဋိသန္ဓိံ အာကဍ္ဎိဿတိ, ဣဒံ နာကဍ္ဎိဿတိ ဒုဗ္ဗလံ ဒိန္နာယ ပဋိသန္ဓိယာ ဥပဓိဝေပက္ကမတ္တံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဇာနာတိ. တထာ သကလဂါမဝါသိကေသု ဧကတော ဒါနံ ဒဒမာနေသု သဗ္ဗေသမ္ပိ စေတနာ ဒေယျဓမ္မာရမ္မဏာဝ ဟောတိ, တံ ပန ကမ္မံ တေသံ အာယူဟနက္ခဏေ ဧဝ နာနံ ဟောတိ. တေသု ဟိ ကေစိ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, ကေစိ မနုဿလောကေ, တံ တထာဂတော အာယူဟနက္ခဏေ ဧဝ ‘‘ဣမိနာ နီဟာရေန အာယူဟိတတ္တာ ဧသ မနုဿလောကေ နိဗ္ဗတ္တိဿတိ, ဧသ ဒေဝလောကေ’’တိ ဇာနာတိ. တတ္ထပိ ‘‘ဧသ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီသု နိဗ္ဗတ္တိဿတိ, ဧသ ဘုမ္မဒေဝေသု နိဗ္ဗတ္တိဿတိ, ဧသ ဇေဋ္ဌကဒေဝရာဇာ ဟုတွာ, ဧသ တဿ ဒုတိယံ တတိယံ ဝါ ဌာနန္တရံ ကရောန္တော ပရိစာရကော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိဿတီ’’တိ ဇာနာတိ.

Ngài biết rằng: "Trong các nghiệp đó, nghiệp này sẽ kéo theo sự tái sanh, nghiệp này sẽ không kéo theo; nghiệp yếu, sau khi sự tái sanh đã được cho, sẽ chỉ có quả trong suốt kiếp sống". Tương tự, khi tất cả dân làng cùng nhau bố thí, tư tâm của tất cả mọi người đều có đối tượng là vật thí, nhưng nghiệp đó của họ lại khác nhau ngay tại thời điểm tích lũy. Thật vậy, trong số họ, có người sanh vào cõi trời, có người sanh vào cõi người. Như Lai biết điều đó ngay tại thời điểm tích lũy rằng: "Do đã tích lũy theo cách này, người này sẽ sanh vào cõi người, người này sẽ sanh vào cõi trời". Ngay cả ở đó, ngài cũng biết: "Người này sẽ sanh vào cõi Tha Hóa Tự Tại, người này sẽ sanh vào cõi địa tiên, người này sẽ sanh làm một vị thiên vương đứng đầu, người này sẽ sanh làm một người hầu cận giữ chức vụ thứ hai hoặc thứ ba cho vị thiên vương đó".

‘‘တေသု စ ကမ္မေသု ဣဒံ ပဋိသန္ဓိံ အာကဍ္ဎိတုံ သက္ခိဿတိ, ဣဒံ န သက္ခိဿတိ ဒုဗ္ဗလံ ဒိန္နာယ ပဋိသန္ဓိယာ ဥပဓိဝေပက္ကမတ္တံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဇာနာတိ. တထာ ‘‘ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေန္တေသု စ ဧသ ဣမိနာ နီဟာရေန ဝိပဿနာယ အာရဒ္ဓတ္တာ အရဟာ ဘဝိဿတိ, ဧသ အနာဂါမီ, ဧသ သကဒါဂါမီ, ဧသ သောတာပန္နော, ဧကဗီဇီ ကောလံကောလော သတ္တက္ခတ္တုပရမော, ဧသ မဂ္ဂံ ပတ္တုံ န သက္ခိဿတိ လက္ခဏာရမ္မဏိကဝိပဿနာယမေဝ ဌဿတိ, ဧသ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေ, ဧသ နာမရူပပရိဂ္ဂဟေ, အရူပပရိဂ္ဂဟေ စ ဌဿတိ, ဧသ မဟာဘူတမတ္တမေဝ ဝဝတ္ထပေဿတိ, ဧသ ကိဉ္စိ သလ္လက္ခေတုံ န သက္ခိဿတီ’’တိ ဇာနာတိ. ‘‘ကသိဏပရိကမ္မံ ကရောန္တေသုပိ ဧသ ပရိကမ္မမတ္တေ ဧဝ ဌဿတိ, ဧသ နိမိတ္တံ ဥပ္ပာဒေတုံ သက္ခိဿတိ, န အပ္ပနံ. ဧသ အပ္ပနမ္ပိ ဥပ္ပာဒေဿတိ, ဧသ [Pg.164] ဈာနံ အဓိဂမိဿတိ, န ဥပရိဝိသေသံ. ဧသ ဥပရိဝိသေသမ္ပိ အဓိဂမိဿတီ’’တိ ဇာနာတိ.

“Và trong các nghiệp ấy, vị ấy biết rằng: ‘Nghiệp này sẽ có thể lôi kéo sự tái sanh, nghiệp này sẽ không thể lôi kéo sự tái sanh, (nghiệp này) yếu ớt, khi sự tái sanh đã được cho (bởi nghiệp khác) thì sẽ chỉ là quả báo trong các sanh hữu về sau.’ Tương tự như vậy, trong số những người thiết lập thiền minh sát, vị ấy biết rằng: ‘Vị này, do đã khởi sự thiền minh sát theo phương pháp này, sẽ trở thành bậc A-la-hán; vị này sẽ là bậc Bất Lai; vị này sẽ là bậc Nhất Lai; vị này sẽ là bậc Dự Lưu, Nhất Chủng Tử, Gia Tộc Tùy Gia Tộc, Thất Lai; vị này sẽ không thể đạt đến đạo quả, sẽ chỉ an trú trong thiền minh sát có các tướng (vô thường, khổ, vô ngã) làm đối tượng; vị này sẽ an trú trong sự nắm bắt các duyên; vị này sẽ an trú trong sự nắm bắt danh sắc và vô sắc; vị này sẽ chỉ xác định được các đại chủng; vị này sẽ không thể ghi nhận được bất cứ điều gì.’ Và trong số những người thực hành biến xứ sơ khởi, vị ấy biết rằng: ‘Vị này sẽ chỉ an trú trong giai đoạn sơ khởi; vị này sẽ có thể làm phát sanh tướng, nhưng không phải là an chỉ định; vị này cũng sẽ làm phát sanh an chỉ định; vị này sẽ chứng đắc thiền, nhưng không phải là pháp cao hơn; vị này cũng sẽ chứng đắc pháp cao hơn.’”

အနေကဓာတူတိ အနေကာ စက္ခာဒယော ပထဝါဒယော စ ဓာတုယော ဧတဿာတိ အနေကဓာတု, ဗဟုဓာတူတိ အတ္ထော. လောကောတိ ခန္ဓာယတနာဒိလောကော. စက္ခုဓာတူတိအာဒိ ယာဟိ ဓာတူဟိ ‘‘အနေကဓာတူ’’တိ လောကော ဝုတ္တော, တာသံ သရူပတော ဒဿနံ. တတ္ထ သဘာဝဋ္ဌေန နိဿတ္တဋ္ဌေန စ ဓာတု. စက္ခု ဧဝ ဓာတု စက္ခုဓာတု. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ကာမဓာတူတိ ဧတ္ထ ဒွေ ကာမာ ကိလေသကာမော စ ဝတ္ထုကာမော စ. ကိလေသကာမပက္ခေ ကာမပဋိသံယုတ္တော ဓာတု ကာမဓာတု, ကာမဝိတက္ကဿေတံ နာမံ. ဝတ္ထုကာမပက္ခေ ပန ကာမာဝစရဓမ္မာ ကာမော ဥတ္တရပဒလောပေန, ကာမော စ သော ဓာတု စာတိ ကာမဓာတု. ဗျာပါဒပဋိသံယုတ္တော ဓာတု ဗျာပါဒဓာတု, ဗျာပါဒဝိတက္ကဿေတံ နာမံ. ဗျာပါဒေါဝ ဓာတု ဗျာပါဒဓာတု, ဒသအာဃာတဝတ္ထုဝိသယဿ ပဋိဃဿေတံ နာမံ. ဝိဟိံသာပဋိသံယုတ္တော ဓာတု ဝိဟိံသာဓာတု, ဝိဟိံသာဝိတက္ကော. ဝိဟိံသာ ဧဝ ဝါ ဓာတု ဝိဟိံသာဓာတု, ပရသတ္တဝိဟေသနဿေတံ နာမံ. နေက္ခမ္မအဗျာပါဒအဝိဟိံသာဓာတုယော နေက္ခမ္မဝိတက္ကာဒယော သဗ္ဗကုသလဓမ္မာ မေတ္တာကရုဏာ စာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ရူပဓာတူတိ ရူပဘဝေါ, သဗ္ဗေ ဝါ ရူပဓမ္မာ. အရူပဓာတူတိ အရူပဘဝေါ, အရူပဓမ္မာ ဝါ. နိရောဓဓာတူတိ နိရောဓတဏှာ. သင်္ခါရဓာတူတိ သဗ္ဗေ သင်္ခတဓမ္မာ. သေသံ သုဝိညေယျံ.

Anekadhātu (nhiều giới): Có nhiều giới như nhãn giới v.v... và địa giới v.v... ở trong thế gian này, nên gọi là nhiều giới; nghĩa là có nhiều giới. Loko (thế gian): là thế gian uẩn, xứ v.v... Cakkhudhātu (nhãn giới) v.v...: là sự trình bày về bản chất của các giới mà qua đó thế gian được gọi là ‘nhiều giới’. Ở đây, giới có nghĩa là bản chất và có nghĩa là phi hữu tình. Nhãn chính là giới, nên gọi là nhãn giới. Phương pháp này cũng tương tự trong các câu còn lại. Kāmadhātu (dục giới): Ở đây, có hai loại dục là phiền não dục và đối tượng dục. Về phương diện phiền não dục, giới tương ưng với dục là dục giới; đây là tên gọi của dục tầm. Còn về phương diện đối tượng dục, các pháp cõi dục được gọi là dục do sự lược bỏ từ phía sau (của từ āvacara); pháp ấy vừa là dục vừa là giới, nên gọi là dục giới. Giới tương ưng với sân là sân giới; đây là tên gọi của sân tầm. Sân chính là giới, nên gọi là sân giới; đây là tên gọi của sự phẫn nộ có đối tượng là mười sự hiềm hận. Giới tương ưng với hại là hại giới, (tức là) hại tầm. Hoặc hại chính là giới, nên gọi là hại giới; đây là tên gọi của sự làm hại các chúng sanh khác. Nekkhamma-abyāpāda-avihiṃsādhātuyo (ly dục giới, vô sân giới, vô hại giới): nên biết là các tầm ly dục v.v..., tất cả các pháp thiện, và từ, bi. Rūpadhātu (sắc giới): là sắc hữu, hoặc tất cả các sắc pháp. Arūpadhātu (vô sắc giới): là vô sắc hữu, hoặc các pháp vô sắc. Nirodhadhātu (diệt giới): là sự diệt tận ái. Saṅkhāradhātu (hành giới): là tất cả các pháp hữu vi. Phần còn lại dễ hiểu.

အညမညဝိလက္ခဏတ္တာ နာနပ္ပကာရာ ဓာတုယော ဧတသ္မိန္တိ နာနာဓာတု, လောကော. တေနေဝါဟ – ‘‘အညာ စက္ခုဓာတု ယာဝ အညာ နိဗ္ဗာနဓာတူ’’တိ, ယထာ စ ဣဒံ ဉာဏံ စက္ခုဓာတုအာဒိဘေဒေန ဥပါဒိန္နကသင်္ခါရလောကဿ ဝသေန အနေကဓာတုနာနာဓာတုလောကံ ပဇာနာတိ, ဧဝံ အနုပါဒိန္နကသင်္ခါရလောကဿပိ ဝသေန တံ ပဇာနာတိ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဟိ ဒွေ စ အဂ္ဂသာဝကာ ဥပါဒိန္နကသင်္ခါရလောကဿေဝ နာနတ္တံ ဇာနန္တိ, တမ္ပိ ဧကဒေသေနေဝ, န နိပ္ပဒေသတော. အနုပါဒိန္နကသင်္ခါရလောကဿ ပန နာနတ္တံ န ဇာနန္တိ. ဘဂဝါ ပန ‘‘ဣမာယ နာမ ဓာတုယာ ဥဿန္နာယ ဣမဿ ရုက္ခဿ ခန္ဓော သေတော ဟောတိ, ဣမဿ ကာဠော, ဣမဿ မဋ္ဌော, ဣမဿ ဖရုသော, ဣမဿ ဗဟလော, ဣမဿ တနုတ္တစော. ဣမာယ နာမ ဓာတုယာ ဥဿန္နာယ ဣမဿ ရုက္ခဿ ပတ္တံ ဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒိဝသေန ဧဝရူပံ နာမ ဟောတိ, ဣမာယ နာမ ဓာတုယာ ဥဿန္နတ္တာ ဣမဿ ရုက္ခဿ ပုပ္ဖံ နီလံ ဟောတိ ပီတကံ လောဟိတကံ ဩဒါတံ [Pg.165] သုဂန္ဓံ ဒုဂ္ဂန္ဓံ, ဣမာယ နာမ ဓာတုယာ ဥဿန္နာယ ဖလံ ခုဒ္ဒကံ မဟန္တံ ဒီဃံ ဝဋ္ဋံ သုသဏ္ဌာနံ ဒုဿဏ္ဌာနံ မဋ္ဌံ ဖရုသံ သုဂန္ဓံ ဒုဂ္ဂန္ဓံ တိတ္တံ မဓုရံ ကဋုကံ အမ္ဗိလံ ကသာဝံ ဟောတိ, ဣမာယ နာမ ဓာတုယာ ဥဿန္နာယ ဣမဿ ရုက္ခဿ ကဏ္ဋကော တိခိဏော ဟောတိ, အတိခိဏော ဥဇုကော ကုဋိလော ကဏှော နီလော ဩဒါတော ဟောတီ’’တိ ဧဝံ အနုပါဒိန္နသင်္ခါရလောကဿာပိ ဝသေန အနေကဓာတုနာနာဓာတုဘာဝံ ဇာနာတိ. သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံ ဧဝ ဟိ ဧတံ ဗလံ, န အညေသံ.

Do có các đặc tính khác nhau, có nhiều loại giới trong thế gian này, nên gọi là các giới khác nhau; (đó là) thế gian. Do đó, Ngài đã nói: ‘Nhãn giới là khác... cho đến Níp-bàn giới là khác.’ Và trí tuệ này biết thế gian có nhiều giới, các giới khác nhau theo phương diện thế gian các hành hữu thủ qua sự phân biệt nhãn giới v.v..., cũng như vậy, trí tuệ ấy biết điều đó theo phương diện thế gian các hành vô thủ. Thật vậy, các vị Phật Độc Giác và hai vị Thượng Thủ Thinh Văn chỉ biết sự khác nhau của thế gian các hành hữu thủ, và điều đó cũng chỉ một phần, không toàn diện. Còn sự khác nhau của thế gian các hành vô thủ thì các vị ấy không biết. Nhưng Đức Thế Tôn biết được trạng thái có nhiều giới, các giới khác nhau theo phương diện thế gian các hành vô thủ như sau: ‘Do giới này trội hơn, thân của cây này màu trắng, của cây này màu đen, của cây này trơn láng, của cây này thô nhám, của cây này có vỏ dày, của cây này có vỏ mỏng. Do giới này trội hơn, lá của cây này có hình dạng như thế này về màu sắc, hình dáng v.v... Do giới này trội hơn, hoa của cây này màu xanh, vàng, đỏ, trắng, có hương thơm, có mùi hôi. Do giới này trội hơn, quả (của cây này) nhỏ, lớn, dài, tròn, có hình dáng đẹp, có hình dáng xấu, trơn láng, thô nhám, có hương thơm, có mùi hôi, đắng, ngọt, cay, chua, chát. Do giới này trội hơn, gai của cây này nhọn, không nhọn, thẳng, cong, đen, xanh, trắng.’ Thật vậy, đây chỉ là năng lực của các vị Phật Toàn Giác, không phải của những vị khác.

၆၀. ယံ ယဒေဝ ဓာတုန္တိ ယံ ကိဉ္စိ ဟီနာဒိသဘာဝံ. ယသ္မာ အဓိမုတ္တိ နာမ အဇ္ဈာသယဓာတု, တသ္မာ အဓိမုစ္စနံ အဇ္ဈာသယဿ ဟီနာဒိသဘာဝေန ပဝတ္တနံ. တံ ပန တဿ တံ တံ အဓိဋ္ဌဟနံ အဘိနိဝိသနဉ္စ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘အဓိမုစ္စန္တိ, တံ တဒေဝ အဓိဋ္ဌဟန္တိ အဘိနိဝိသန္တီ’’တိ. အဓိမုစ္စနဿ ဝိသယံ ဝိဘာဂေန ဒဿေတုံ ‘‘ကေစိ ရူပါဓိမုတ္တာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တံ သုဝိညေယျမေဝ. နာနာဓိမုတ္တိကတာဉာဏန္တိ ဟီနာဒိဝသေန နာနာဓိမုတ္တိကတာယ ဉာဏံ.

60. Yaṃ yadeva dhātuṃ (bất cứ giới nào): là bất cứ bản chất nào như hạ liệt v.v... Bởi vì adhimutti (sự hướng đến) được gọi là khuynh hướng nội tâm, do đó adhimuccanaṃ (sự hướng đến) là sự diễn tiến của khuynh hướng nội tâm theo bản chất hạ liệt v.v... Và điều đó trở thành sự quyết định và sự chấp thủ vào điều này hay điều kia của khuynh hướng nội tâm ấy, nên Ngài đã nói: ‘Họ hướng đến, họ quyết định vào chính điều đó, họ chấp thủ vào điều đó.’ Để trình bày đối tượng của sự hướng đến một cách phân biệt, câu ‘một số người hướng đến sắc’ v.v... đã được nói đến. Điều đó thật dễ hiểu. Nānādhimuttikatāñāṇaṃ (trí biết các khuynh hướng khác nhau): là trí tuệ biết về sự có các khuynh hướng khác nhau theo phương diện hạ liệt v.v...

တေ ယထာဓိမုတ္တာ စ ဘဝန္တီတိ တေ ဟီနာဓိမုတ္တိကာ ပဏီတာဓိမုတ္တိကာ သတ္တာ ယထာ ယထာ အဓိမုတ္တာ ဟောန္တိ. တံ တံ ကမ္မသမာဒါနံ သမာဒိယန္တီတိ အဓိမုတ္တိအနုရူပံ တံ တံ အတ္တနာ သမာဒိယိတဗ္ဗံ ကတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံ ကရောန္တိ, တာနိ ကမ္မသမာဒါနာနိ သမုဋ္ဌာနဝသေန ဝိဘဇန္တော ‘‘တေ ဆဗ္ဗိဓံ ကမ္မ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကေစိ လောဘဝသေန ကမ္မံ သမာဒိယန္တီတိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. တံ ဝိဘဇ္ဇမာနန္တိ တံ သမုဋ္ဌာနဝသေန ဆဗ္ဗိဓံ ပုန ပဝတ္တိနိဝတ္တိဝသေန ဝိဘဇ္ဇမာနံ ဒုဝိဓံ.

“Te yathādhimuttā ca bhavanti” (chúng sanh ấy có khuynh hướng như thế nào) có nghĩa là: Các chúng sanh ấy, có khuynh hướng hạ liệt, có khuynh hướng cao thượng, có khuynh hướng như thế nào. “Taṃ taṃ kammasamādānaṃ samādiyanti” (thọ trì nghiệp tương ứng) có nghĩa là: Họ làm nghiệp tương ứng với khuynh hướng, nghiệp mà tự mình nên thọ trì, nên làm. Để phân chia các sự thọ trì nghiệp ấy theo phương diện căn sanh, ngài đã nói câu bắt đầu bằng “te chabbidhaṃ kamma” (nghiệp ấy có sáu loại). Trong đó, nên liên kết rằng: “Một số chúng sanh thọ trì nghiệp do nhân tham”. Phương pháp này cũng áp dụng cho các trường hợp còn lại. “Taṃ vibhajjamānaṃ” (khi nghiệp ấy được phân chia) có nghĩa là: Nghiệp ấy có sáu loại theo phương diện căn sanh, khi lại được phân chia theo phương diện luân chuyển và chấm dứt luân chuyển thì có hai loại.

ယံ လောဘဝသေန ဒေါသဝသေန မောဟဝသေန စ ကမ္မံ ကရောတီတိ ဒသအကုသလကမ္မပထကမ္မံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. တဉှိ သံကိလိဋ္ဌတာယ ကာဠကန္တိ ကဏှံ. အပါယေသု နိဗ္ဗတ္တာပနတော ကာဠကဝိပါကန္တိ ကဏှဝိပါကံ. ယံ သဒ္ဓါဝသေန ကမ္မံ ကရောတီတိ ဒသကုသလကမ္မပထကမ္မံ. တဉှိ အသံကိလိဋ္ဌတ္တာ ပဏ္ဍရန္တိ သုက္ကံ. သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တာပနတော ပဏ္ဍရဝိပါကတ္တာ သုက္ကဝိပါကံ. ယံ လောဘဝသေန ဒေါသဝသေန မောဟဝသေန သဒ္ဓါဝသေန စ ကမ္မံ ကရောတိ, ဣဒံ ကဏှသုက္ကန္တိ ဝေါမိဿကကမ္မံ. ကဏှသုက္ကဝိပါကန္တိ သုခဒုက္ခဝိပါကံ. မိဿကကမ္မဉှိ ကတွာ အကုသလဝလေန တိရစ္ဆာနယောနိယံ မင်္ဂလဟတ္ထိဘာဝံ ဥပပန္နော ကုသလေန ပဝတ္တေ သုခံ အနုဘဝတိ, ကုသလေန ရာဇကုလေ [Pg.166] နိဗ္ဗတ္တောပိ အကုသလေန ဒုက္ခံ ဝေဒယတိ. ယံ ဝီရိယဝသေန ပညာဝသေန စ ကမ္မံ ကရောတိ, ဣဒံ ကမ္မံ အကဏှံ အသုက္ကံ အကဏှအသုက္ကဝိပါကန္တိ ကမ္မက္ခယကရာ စတုမဂ္ဂစေတနာ. တဉှိ ယဒိ ကဏှံ ဘဝေယျ, ကဏှဝိပါကံ ဒဒေယျ. ယဒိ သုက္ကံ ဘဝေယျ, သုက္ကဥပပတ္တိပရိယာပန္နံ ဝိပါကံ ဒဒေယျ. ဥဘယဝိပါကဿ ပန အပ္ပဒါနတော အကဏှအသုက္ကဝိပါကန္တိ အယမေတ္ထ အတ္ထော.

Câu “Yaṃ lobhavasena dosavasena mohavasena ca kammaṃ karoti” (làm nghiệp do nhân tham, sân, si) là nói đến nghiệp thuộc mười con đường nghiệp bất thiện. Vì nghiệp ấy đen đủi do tính chất ô nhiễm, nên gọi là đen (kaṇha). Vì làm cho tái sanh trong các cõi khổ, có quả đen đủi, nên gọi là có quả đen (kaṇhavipāka). Câu “Yaṃ saddhāvasena kammaṃ karoti” (làm nghiệp do nhân tín) là nói đến nghiệp thuộc mười con đường nghiệp thiện. Vì nghiệp ấy trong sạch do tính chất không ô nhiễm, nên gọi là trắng (sukka). Vì làm cho tái sanh ở cõi trời, có quả trong sạch, nên gọi là có quả trắng (sukkavipāka). Câu “Yaṃ lobhavasena dosavasena mohavasena saddhāvasena ca kammaṃ karoti, idaṃ kaṇhasukkaṃ” (làm nghiệp do nhân tham, sân, si và tín, nghiệp này vừa đen vừa trắng) là nói đến nghiệp hỗn hợp. “Kaṇhasukkavipākaṃ” (có quả vừa đen vừa trắng) nghĩa là có quả khổ và vui. Vì sau khi làm nghiệp hỗn hợp, do sức mạnh của bất thiện, tái sanh làm con voi báu trong loài bàng sanh, rồi do thiện mà hưởng thụ hạnh phúc trong kiếp sống hiện tại; hoặc do thiện mà tái sanh trong hoàng tộc, nhưng do bất thiện mà phải chịu đau khổ. Câu “Yaṃ vīriyavasena paññāvasena ca kammaṃ karoti, idaṃ kammaṃ akaṇhaṃ asukkaṃ akaṇhaasukkavipākaṃ” (làm nghiệp do nhân tinh tấn và trí tuệ, nghiệp này không đen không trắng, có quả không đen không trắng) chính là bốn tâm sở tư của Đạo có tác dụng làm tiêu diệt nghiệp. Vì nếu nghiệp ấy là đen, nó sẽ cho quả đen. Nếu là trắng, nó sẽ cho quả trắng thuộc về tái sanh. Nhưng vì không cho cả hai loại quả, nên nó có quả không đen không trắng. Đây là ý nghĩa ở đây.

ကမ္မသမာဒါနေ ပဌမံ အစေလကပဋိပဒါ ကာမေသု ပါတဗျတာ, ဒုတိယံ တိဗ္ဗကိလေသဿ အဿုမုခဿာပိ ရုဒတော ပရိသုဒ္ဓဗြဟ္မစရိယစရဏံ, တတိယံ ကာမေသု အပါတဗျတာ အစေလကပဋိပဒါ, စတုတ္ထံ ပစ္စယေ အလဘမာနဿာပိ ဈာနဝိပဿနာသုခသမင်္ဂိနော သာသနဗြဟ္မစရိယစရဏံ. ယံ ဧဝံ ဇာတိယံ ကမ္မသမာဒါနန္တိ ယံ အညမ္ပိ ဧဝံပကာရံ ကမ္မံ. ဣမိနာ ပုဂ္ဂလေနာတိအာဒိ တသ္မိံ ကမ္မဝိပါကေ ဘဂဝတော ဉာဏဿ ပဝတ္တနာကာရဒဿနံ. တတ္ထ ဥပစိတန္တိ ယထာ ကတံ ကမ္မံ ဖလဒါနသမတ္ထံ ဟောတိ, တထာ ကတံ ဥပစိတံ. အဝိပက္ကန္တိ န ဝိပက္ကဝိပါကံ. ဝိပါကာယ ပစ္စုပဋ္ဌိတန္တိ ဝိပါကဒါနာယ ကတောကာသံ. န စ ဘဗ္ဗော အဘိနိဗ္ဗိဓာ ဂန္တုန္တိ ကိလေသာဘိသင်္ခါရာနံ အဘိနိဗ္ဗိဇ္ဈနတော အဘိနိဗ္ဗိဓာသင်္ခါတံ အရိယမဂ္ဂံ အဓိဂန္တုံ န စ ဘဗ္ဗော. တံ ဘဂဝါ န ဩဝဒတီတိ တံ ဝိပါကာဝရဏေန နိဝုတံ ပုဂ္ဂလံ ဘဂဝါ သစ္စပဋိဝေဓံ ပုရက္ခတွာ န ဩဝဒတိ, ဝါသနတ္ထံ ပန တာဒိသာနမ္ပိ ဓမ္မံ ဒေသေတိ ဧဝ, အဇာတသတ္တုအာဒီနံ ဝိယ.

Trong sự thọ trì nghiệp, thứ nhất là hạnh lõa thể, sự hưởng thụ các dục; thứ hai là sự thực hành phạm hạnh thanh tịnh của người có phiền não mãnh liệt, dù mặt đẫm lệ, đang khóc; thứ ba là sự không hưởng thụ các dục, hạnh lõa thể; thứ tư là sự thực hành phạm hạnh trong giáo pháp của người đầy đủ thiền lạc và tuệ quán lạc, dù không nhận được các vật dụng. “Yaṃ evaṃ jātiyaṃ kammasamādānaṃ” (sự thọ trì nghiệp thuộc loại như vậy) có nghĩa là nghiệp khác có tính chất như vậy. Câu bắt đầu bằng “Iminā puggalena” (bởi hạng người này) là sự trình bày cách thức vận hành trí tuệ của Đức Thế Tôn đối với quả của nghiệp ấy. Trong đó, “upacitaṃ” (đã được tích lũy) có nghĩa là: nghiệp được làm theo cách có khả năng cho quả, như vậy gọi là đã được tích lũy. “Avipakkaṃ” (chưa chín muồi) nghĩa là chưa có quả chín muồi. “Vipākāya paccupaṭṭhitaṃ” (sẵn sàng cho quả) nghĩa là đã tạo cơ hội để cho quả. “Na ca bhabbo abhinibbidhā gantuṃ” (không có khả năng đi đến sự nhàm chán) có nghĩa là: không có khả năng chứng đắc Thánh đạo, được gọi là ‘abhinibbidhā’ vì nó xuyên thủng các phiền não và hành. “Taṃ bhagavā na ovadati” (Đức Thế Tôn không giáo huấn người ấy) có nghĩa là: Đức Thế Tôn không giáo huấn hạng người bị che lấp bởi chướng ngại do quả, với mục đích liễu ngộ chân lý. Tuy nhiên, Ngài vẫn thuyết pháp cho những người như vậy để gieo duyên (vāsanā), giống như trường hợp vua Ajātasattu và những người khác.

ဥပစိတန္တိ ကာတုံ အာရဒ္ဓံ. တေနေဝါဟ – ‘‘န စ တာဝ ပါရိပူရိံ ဂတ’’န္တိ. တေန မိစ္ဆတ္တနိယာမဿ အသမတ္ထတံ ဒဿေတိ. ပုရာ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတီတိ ပါရိပူရိံ ဖလနိပ္ဖာဒနသမတ္ထတံ ဂစ္ဆတိ ပုရာ အဓိဂစ္ဆေယျ. မိစ္ဆတ္တနိယတတာယ သဇ္ဇုကံ ဖလဓမ္မဿ အဘာဇနဘာဝံ နိဗ္ဗတ္တယတိ ပုရာ. တေနေဝါဟ – ‘‘ပုရာ ဝေနေယျတ္တံ သမတိက္ကမတီ’’တိ. ‘‘ပုရာ အနိယတံ သမတိက္ကမတီ’’တိပိ ပါဌော, သော ဧဝတ္ထော. အသမတ္တေတိ ကမ္မေ အသမ္ပုဏ္ဏေ, တေ အသမ္ပုဏ္ဏေ ဝါ.

“Upacitaṃ” (đã được tích lũy) có nghĩa là đã bắt đầu làm. Do đó, ngài nói: “na ca tāva pāripūriṃ gataṃ” (chưa đi đến chỗ viên mãn). Qua đó, ngài chỉ ra sự chưa hoàn tất của tà kiến cố định. “Purā pāripūriṃ gacchati” (trước khi đi đến chỗ viên mãn) có nghĩa là: trước khi đạt đến sự viên mãn, tức là khả năng tạo ra quả. Trước đó, do tính chất cố định của tà kiến, nó tạo ra tình trạng không phải là vật chứa của pháp quả ngay lập tức. Do đó, ngài nói: “purā veneyyattaṃ samatikkamati” (trước khi vượt qua khả năng được giáo hóa). Cũng có bản đọc là “purā aniyataṃ samatikkamati” (trước khi vượt qua cái không cố định), ý nghĩa cũng như vậy. “Asamatte” (khi chưa hoàn tất) có nghĩa là khi nghiệp chưa viên mãn, hoặc (chỉ) những người có nghiệp chưa viên mãn.

၆၁. ဧဝံ ကိလေသန္တရာယမိဿကံ ကမ္မန္တရာယံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အမိဿကံ ကမ္မန္တရာယံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣမဿ စ ပုဂ္ဂလဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တံ ဝုတ္တနယမေဝ.

61. Sau khi đã trình bày như vậy về nghiệp chướng có lẫn lộn với phiền não chướng, bây giờ, để trình bày về nghiệp chướng không lẫn lộn (với phiền não chướng), câu bắt đầu bằng “imassa ca puggalassa” đã được nói. Câu ấy có ý nghĩa như đã được giải thích.

သဗ္ဗေသန္တိ ဣမသ္မိံ ဗလနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တာနံ သဗ္ဗေသံ ကမ္မာနံ. မုဒုမဇ္ဈာဓိမတ္တတာတိ မုဒုမဇ္ဈတိဗ္ဗဘာဝေါ. ကမ္မာနဉှိ မုဒုအာဒိဘာဝေန တံဝိပါကာနံ မုဒုမဇ္ဈတိက္ခဘာဝေါ [Pg.167] ဝိညာယတီတိ အဓိပ္ပာယော. ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယန္တိအာဒီသု ဒိဋ္ဌဓမ္မေ ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဝေဒိတဗ္ဗံ ဖလံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ. ဥပပဇ္ဇေ အနန္တရေ အတ္တဘာဝေ ဝေဒိတဗ္ဗံ ဖလံ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယံ. အပရသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဣတော အညသ္မိံ ယသ္မိံ ကသ္မိဉ္စိ အတ္တဘာဝေ ဝေဒိတဗ္ဗံ ဖလံ အပရာပရိယဝေဒနီယံ. ဧကဇဝနဝါရသ္မိဉှိ သတ္တသု စေတနာသု ပဌမစေတနာ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ နာမ. ပရိယောသာနစေတနာ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယံ နာမ. မဇ္ဈေ ပဉ္စ စေတနာ အပရာပရိယဝေဒနီယံ နာမ. ဝိပါကဝေမတ္တတာဉာဏန္တိ ဝိပါကဝေမတ္တတာယ ဝိပါကဝိသေသေ ဉာဏံ. ဣမဿ ပန ကမ္မဝိပါကဿ ဂတိသမ္ပတ္တိ ဂတိဝိပတ္တိ, ဥပဓိသမ္ပတ္တိ ဥပဓိဝိပတ္တိ, ကာလသမ္ပတ္တိ ကာလဝိပတ္တိ, ပယောဂသမ္ပတ္တိ ပယောဂဝိပတ္တိယော ကာရဏံ. သော စ နေသံ ကာရဏဘာဝေါ ‘‘အတ္ထေကစ္စာနိ ပါပကာနိ ကမ္မသမာဒါနာနိ ဂတိသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တီ’’တိအာဒိပါဠိဝသေန (ဝိဘ. ၈၁၀) ဝေဒိတဗ္ဗော.

“Sabbesaṃ” (của tất cả) có nghĩa là của tất cả các nghiệp đã được nói trong phần chỉ dẫn về năng lực này. “Mudumajjhādhimattatā” (tính chất yếu, trung bình, mạnh) là trạng thái yếu, trung bình, mãnh liệt. Vì do tính chất yếu, v.v. của các nghiệp mà trạng thái yếu, trung bình, mãnh liệt của các quả của chúng được biết đến. Đây là chủ ý. Trong các từ bắt đầu bằng “diṭṭhadhammavedanīyaṃ”: Quả cần phải được cảm thọ trong hiện tại, trong kiếp sống này, là hiện báo nghiệp (diṭṭhadhammavedanīyaṃ). Quả cần phải được cảm thọ trong kiếp sống kế tiếp, là sanh báo nghiệp (upapajjavedanīyaṃ). Quả cần phải được cảm thọ trong một kiếp sống khác sau kiếp này, trong bất kỳ kiếp sống nào, là hậu báo nghiệp (aparāpariyavedanīyaṃ). Vì trong một lộ trình tốc hành tâm, trong bảy tâm sở tư, tâm sở tư đầu tiên được gọi là hiện báo nghiệp. Tâm sở tư cuối cùng được gọi là sanh báo nghiệp. Năm tâm sở tư ở giữa được gọi là hậu báo nghiệp. “Vipākavemattatāñāṇaṃ” (trí tuệ về sự khác biệt của quả) là trí tuệ về sự đặc biệt của quả do sự khác biệt của quả. Hơn nữa, nguyên nhân của quả nghiệp này là thú sanh thành tựu, thú sanh tổn thất; thân thể thành tựu, thân thể tổn thất; thời gian thành tựu, thời gian tổn thất; phương tiện thành tựu, phương tiện tổn thất. Và tính chất nguyên nhân của chúng nên được hiểu theo đoạn Pāḷi bắt đầu bằng “atthekaccāni pāpakāni kammasamādānāni gatisampattipaṭibāḷhāni na vipaccantī” (có một số sự thọ trì nghiệp ác bị cản trở bởi thú sanh thành tựu nên không cho quả).

၆၂. အနန္တရဗလနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တကမ္မသမာဒါနပဒေနေဝ ဈာနာဒီနိ သင်္ဂဟေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘တထာ သမာဒိန္နာနံ ကမ္မာန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သေက္ခပုထုဇ္ဇနသန္တာနေသု ပဝတ္တာနိ ဈာနာဒီနိ ကမ္မံ ဟောန္တိ. တတ္ထ တထာ သမာဒိန္နာနန္တိ ‘‘သုက္ကံ သုက္ကဝိပါကံ ပစ္စုပ္ပန္နသုခံ, အာယတိံ သုခဝိပါက’’န္တိ ဧဝမာဒိပ္ပကာရေဟိ သမာဒိန္နေသု ကမ္မေသု. သံကိလေသောတိ ပဋိပက္ခဓမ္မဝသေန ကိလိဋ္ဌဘာဝေါ. ဝေါဒါနံ ပဋိပက္ခဓမ္မေဟိ ဝိသုဇ္ဈနံ. ဝုဋ္ဌာနံ ပဂုဏဝေါဒါနံ ဘဝင်္ဂဝုဋ္ဌာနဉ္စ. ဧဝံ သံကိလိဿတီတိအာဒီသု အယမေဝတ္ထော – ဣမိနာ အာကာရေန ဈာနာဒိ သံကိလိဿတိ ဝေါဒါယတိ ဝုဋ္ဌဟတီတိ ဇာနနဉာဏံ ဘဂဝတော အနာဝရဏဉာဏံ, န တဿ အာဝရဏံ အတ္ထီတိ.

62. Trong phần trình bày về Vô Gián Lực, để trình bày các pháp như thiền v.v... bằng cách bao gồm chúng chỉ bằng thuật ngữ 'kammassamādāna' (sự thực hành nghiệp) đã được nói đến, nên câu "tathā samādinnānaṃ kammānaṃ" (đối với các nghiệp được thực hành như vậy) v.v... đã được nói. Các pháp như thiền v.v... khởi lên trong dòng tương tục của bậc hữu học và phàm phu là nghiệp. Ở đây, 'tathā samādinnānaṃ' (được thực hành như vậy) có nghĩa là trong các nghiệp được thực hành theo các cách như "nghiệp trắng có quả trắng, an lạc trong hiện tại, có quả an lạc trong tương lai" v.v... 'Saṃkileso' (sự ô nhiễm) là trạng thái bị nhiễm ô do năng lực của các pháp đối nghịch. 'Vodānaṃ' (sự trong sạch) là sự thanh lọc khỏi các pháp đối nghịch. 'Vuṭṭhānaṃ' (sự xuất khởi) là sự trong sạch thuần thục và sự xuất khởi khỏi bhavaṅga. Trong các câu như "evaṃ saṃkilissati" (ô nhiễm như vậy) v.v..., đây chính là ý nghĩa: trí tuệ biết rằng "thiền v.v... bị ô nhiễm, trở nên trong sạch, xuất khởi theo cách này" là trí vô ngại của Đức Thế Tôn, đối với trí ấy không có gì che chướng.

ကတိ ဈာနာနီတိအာဒိ ဈာနာဒယော ဝိဘာဂေန ဒဿေတုံ အာရဒ္ဓံ. စတ္တာရိ ဈာနာနီတိ စတုက္ကနယဝသေန ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ သန္ဓာယာဟ. ဧကာဒသာတိ ‘‘ရူပီ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၂.၁၂၉, ၁၇၄; ၃.၃၃၉, ၃၅၈; မ. နိ. ၂.၂၄၈; ၃.၃၁၂) အဋ္ဌန္နံ တိဏ္ဏဉ္စ သုညတဝိမောက္ခာဒီနံ ဝသေန ဝုတ္တံ. အဋ္ဌာတိ တေသု ဌပေတွာ လောကုတ္တရေ ဝိမောက္ခေ အဋ္ဌ. သတ္တာတိ တေသု ဧဝ နိရောဓသမာပတ္တိံ ဌပေတွာ သတ္တ. တယောတိ သုတ္တန္တပရိယာယေန သုညတဝိမောက္ခာဒယော တယော. ဒွေတိ အဘိဓမ္မပရိယာယေန အနိမိတ္တဝိမောက္ခဿာသမ္ဘဝတော အဝသေသာ ဒွေ. ဧတ္ထ စ ပဋိပါဋိယာ သတ္တ အပ္ပိတပ္ပိတက္ခဏေ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ပစ္စနီကဓမ္မေဟိ ဝိမုစ္စနတော[Pg.168], အာရမ္မဏေ အဓိမုစ္စနတော စ ဝိမောက္ခာ. နိရောဓသမာပတ္တိ ပန သဗ္ဗသော သညာဝေဒယိတေဟိ ဝိမုတ္တတ္တာ အပဂမဝိမောက္ခော နာမ. လောကုတ္တရာ စ တံတံမဂ္ဂဝဇ္ဈကိလေသေဟိ သမုစ္ဆေဒဝသေန ဝိမုတ္တတ္တာ ဝိမောက္ခောတိ အယံ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော.

Câu "Kati jhānāni" (Có bao nhiêu thiền?) v.v... được bắt đầu để trình bày các pháp như thiền v.v... một cách phân loại. Câu "Cattāri jhānāni" (Bốn thiền) được nói đến để chỉ các thiền sắc giới theo hệ thống bốn pháp. Câu "Ekādasa" (Mười một) được nói theo năng lực của tám (giải thoát) và ba (giải thoát) như không giải thoát v.v... qua câu "rūpī rūpāni passati" (người có sắc thấy các sắc) v.v... 'Tám' có nghĩa là tám giải thoát, sau khi loại trừ các giải thoát siêu thế trong số đó (mười một). 'Bảy' có nghĩa là bảy, sau khi loại trừ Diệt tận định trong số đó (tám). 'Ba' có nghĩa là ba, tức là không giải thoát v.v... theo cách trình bày của Kinh tạng. 'Hai' có nghĩa là hai còn lại, theo cách trình bày của A-tỳ-đàm, vì vô tướng giải thoát không thể có. Và ở đây, theo thứ tự, bảy (giải thoát) được gọi là 'giải thoát' vì chúng giải thoát khỏi các pháp đối nghịch bằng cách trấn áp trong khoảnh khắc nhập định và an trú, và vì chúng hướng tâm đến đối tượng. Còn Diệt tận định được gọi là 'ly thoát giải thoát' (apagamavimokkho) vì đã giải thoát khỏi tưởng và thọ một cách hoàn toàn. Và các (giải thoát) siêu thế được gọi là 'giải thoát' vì đã giải thoát khỏi các phiền não bị đoạn trừ bởi từng đạo lộ tương ứng bằng cách đoạn tận. Sự khác biệt này cần được hiểu.

သမာဓီသု စတုက္ကနယပဉ္စကနယေသု ပဌမဇ္ဈာနသမာဓိ သဝိတက္ကော သဝိစာရော သမာဓိ နာမ. ပဉ္စကနယေ ဒုတိယဇ္ဈာနသမာဓိ အဝိတက္ကော ဝိစာရမတ္တော သမာဓိ နာမ. စတုက္ကနယေ ပဉ္စကနယေပိ သေသဈာနေသု သမာဓိ အဝိတက္ကော အဝိစာရော သမာဓိ နာမ.

Trong các loại định, theo hệ thống bốn pháp và năm pháp, định của thiền thứ nhất được gọi là định có tầm có tứ. Theo hệ thống năm pháp, định của thiền thứ hai được gọi là định không tầm chỉ có tứ. Trong cả hệ thống bốn pháp và năm pháp, định trong các thiền còn lại được gọi là định không tầm không tứ.

သမာပတ္တီသု ပဋိပါဋိယာ အဋ္ဌန္နံ သမာပတ္တီနံ ‘‘သမာဓီ’’တိပိ နာမံ ‘‘သမာပတ္တီ’’တိပိ. ကသ္မာ? စိတ္တေကဂ္ဂတာသဗ္ဘာဝတော. နိရောဓသမာပတ္တိယာ တဒဘာဝတော န ‘‘သမာဓီ’’တိ နာမံ. သညာသမာပတ္တိအာဒိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ.

Trong các chứng đắc, theo thứ tự, tám chứng đắc có tên là 'định' và cũng có tên là 'chứng đắc'. Tại sao? Vì có sự hiện hữu của nhất tâm. Đối với Diệt tận định, vì không có trạng thái đó (nhất tâm), nên không có tên là 'định'. Về 'saññāsamāpatti' (tưởng chứng đắc) v.v... đã được nói ở trên.

ဟာနဘာဂိယော သမာဓီတိ အပ္ပဂုဏေဟိ ပဌမဇ္ဈာနာဒီဟိ ဝုဋ္ဌိတဿ သညာမနသိကာရာနံ ကာမာဒိအနုပက္ခန္ဒနံ ပဌမဇ္ဈာနာဒိသမာဓိဿ ဟာနဘာဂိယတာ. ‘‘ပဌမဇ္ဈာနဿ ကာမရာဂဗျာပါဒါ သံကိလေသော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒိဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ. ကုက္ကုဋံ ဝုစ္စတိ အဇညာဇိဂုစ္ဆနမုခေန တပ္ပရမတာ. ကုက္ကုဋဈာယီတိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနေန ဈာနာနိ ဝုတ္တာနိ, ဒွေ ပဌမဒုတိယဇ္ဈာနာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယော ပဌမံ ဒုတိယံ ဝါ ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ‘‘အလမေတ္တာဝတာ’’တိ သင်္ကောစံ အာပဇ္ဇတိ, ဥတ္တရိ န ဝါယမတိ, တဿ တာနိ ဈာနာနိ စတ္တာရိပိ ‘‘ကုက္ကုဋဈာနာနီ’’တိ ဝုစ္စန္တိ, တံသမင်္ဂိနော စ ကုက္ကုဋဈာယီ. တေသု ပုရိမာနိ ဒွေ အာသန္နဗလဝပစ္စတ္ထိကတ္တာ ဝိသေသဘာဂိယတာဘာဝတော စ သံကိလေသဘာဝေန ဝုတ္တာနိ. ဣတရာနိ ပန ဝိသေသဘာဂိယတာဘာဝေပိ မန္ဒပစ္စတ္ထိကတ္တာ ဝေါဒါနဘာဝေန ဝုတ္တာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

Về 'định thuộc phần thoái hóa' (hānabhāgiyo samādhi), sự thoái hóa của định thuộc thiền thứ nhất v.v... là sự hướng đến dục v.v... của tưởng và tác ý của người đã xuất khỏi thiền thứ nhất v.v... chưa thuần thục. Vì đã được nói rằng "tham dục và sân hận là sự ô nhiễm của thiền thứ nhất", nên cần được liên kết theo năng lực của thiền thứ hai v.v... 'Kukkuṭaṃ' (sự co rút) được gọi là trạng thái chỉ đến mức đó, qua việc không chán ghét (trạng thái thấp hơn). 'Kukkuṭajhāyī' (người hành thiền co rút) được nói đến, các thiền được nói dựa trên cá nhân; điều này có nghĩa là hai thiền, thiền thứ nhất và thiền thứ hai, được nói đến. Người nào sau khi chứng đắc thiền thứ nhất hoặc thứ hai, lại co rút lại rằng "chừng này là đủ rồi", và không cố gắng thêm nữa, thì cả bốn thiền của người đó được gọi là 'thiền co rút' (kukkuṭajhānāni), và người sở hữu chúng là 'người hành thiền co rút'. Trong số đó, hai thiền đầu được nói là thuộc phần ô nhiễm vì có kẻ thù mạnh ở gần và vì không có phần thù thắng. Còn các thiền sau, mặc dù không có phần thù thắng, nhưng được nói là thuộc phần trong sạch vì có kẻ thù yếu ớt. Điều này cần được hiểu như vậy.

ဝိသေသဘာဂိယော သမာဓီတိ ပဂုဏေဟိ ပဌမဇ္ဈာနာဒီဟိ ဝုဋ္ဌိတဿ သညာမနသိကာရာနံ ဒုတိယဇ္ဈာနာဒိပက္ခန္ဒနံ, ပဂုဏဝေါဒါနံ ဘဝင်္ဂဝုဋ္ဌာနဉ္စ ‘‘ဝုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဟေဋ္ဌိမံ ဟေဋ္ဌိမဉှိ ပဂုဏဇ္ဈာနံ ဥပရိမဿ ဥပရိမဿ ပဒဋ္ဌာနံ ဟောတိ. တသ္မာ ဝေါဒါနမ္ပိ ‘‘ဝုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဘဝင်္ဂဝသေန သဗ္ဗဈာနေဟိ ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတီတိ ဘဝင်္ဂဉ္စ ဝေါဒါနံ ဝုဋ္ဌာနံ. ယသ္မာ ပန ဝုဋ္ဌာနဝသိဘာဝေန ယထာပရိစ္ဆိန္နကာလံ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ, တသ္မာ သမာပတ္တိဝုဋ္ဌာနကောသလ္လံ ဣဓ ‘‘ဝုဋ္ဌာန’’န္တိ ဝုတ္တံ.

Về 'định thuộc phần thù thắng' (visesabhāgiyo samādhi), sự hướng đến thiền thứ hai v.v... của tưởng và tác ý của người đã xuất khỏi thiền thứ nhất v.v... đã thuần thục, và sự trong sạch thuần thục cùng sự xuất khởi khỏi bhavaṅga được gọi là 'sự xuất khởi' (vuṭṭhāna). Vì rằng thiền thuần thục ở tầng dưới là nền tảng cho thiền ở tầng trên. Do đó, sự trong sạch cũng được gọi là 'sự xuất khởi'. Sự xuất khởi khỏi tất cả các thiền xảy ra qua bhavaṅga, do đó bhavaṅga và sự trong sạch (cùng) là sự xuất khởi. Hơn nữa, vì sự xuất khởi khỏi chứng đắc xảy ra vào thời điểm đã được xác định theo năng lực của xuất định tự tại (vuṭṭhānavasī), do đó, sự thiện xảo trong việc xuất khỏi chứng đắc được gọi là 'sự xuất khởi' ở đây.

၆၃. တဿေဝ [Pg.169] သမာဓိဿာတိ တဿ အနန္တရဗလနိဒ္ဒေသေ ဈာနာဒိပရိယာယေဟိ ဝုတ္တသမာဓိဿ. ပရိဝါရာတိ ပရိက္ခာရာ. ဣန္ဒြိယာနီတိ သဒ္ဓါသတိပညိန္ဒြိယာနိ. ဗလာနီတိ ဟိရောတ္တပ္ပေဟိ သဒ္ဓိံ တာနိယေဝ. ဝီရိယဿ ဝိသုံ ဂဟဏံ ဗလာနံ ဗဟူပကာရဒဿနတ္ထံ. ဝီရိယုပတ္ထမ္ဘေန ဟိ သဒ္ဓါဒယော ပဋိပက္ခေန အကမ္ပနီယာ ဟောန္တိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဝီရိယဝသေန ဗလာနိ ဘဝန္တီ’’တိ. တေသန္တိ ဣန္ဒြိယာနံ. မုဒုမဇ္ဈာဓိမတ္တတာတိ အဝိသဒံ မုဒု. နာတိဝိသဒံ မဇ္ဈံ. အတိဝိသဒံ အဓိမတ္တံ ဗလဝံ ‘‘တိက္ခ’’န္တိ ဝုစ္စတိ.

63. 'Của chính định ấy' (tasseva samādhissa) có nghĩa là của định đã được nói đến qua các phương pháp như thiền v.v... trong phần trình bày về Vô Gián Lực. 'Các pháp tùy thuộc' (parivārā) là các pháp hỗ trợ (parikkhārā). 'Các quyền' (indriyāni) là tín quyền, niệm quyền, và tuệ quyền. 'Các lực' (balāni) là chính ba quyền ấy cùng với tàm và quý. Việc đề cập đến tinh tấn một cách riêng biệt là để cho thấy sự hỗ trợ to lớn của nó đối với các lực. Vì rằng, nhờ sự hỗ trợ của tinh tấn, các pháp như tín v.v... trở nên không bị lay chuyển bởi các pháp đối nghịch. Chính vì thế, ngài đã nói: "Các lực có được là nhờ năng lực của tinh tấn". 'Của chúng' (tesaṃ) có nghĩa là của các quyền. 'Mức độ yếu, trung bình, và mạnh' (mudumajjhādhimattatā) có nghĩa là: không trong sáng là 'yếu' (mudu); không quá trong sáng là 'trung bình' (majjhaṃ); rất trong sáng là 'mạnh' (adhimattaṃ); mạnh mẽ được gọi là 'sắc bén' (tikkhaṃ).

ဝေနေယျာနံ ဣန္ဒြိယာနုရူပံ ဘဂဝတော ဒေသနာပဝတ္တီတိ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သံခိတ္တဝိတ္ထာရေနာတိ သံခိတ္တဿ ဝိတ္ထာရေန. အထ ဝါ သံခိတ္တေနာတိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌမတ္တေန. သံခိတ္တဝိတ္ထာရေနာတိ ဥဒ္ဒေသေန နိဒ္ဒေသေန စ. ဝိတ္ထာရေနာတိ ဥဒ္ဒေသနိဒ္ဒေသပဋိနိဒ္ဒေသေဟိ. မုဒုကန္တိ လဟုကံ အပါယဘယဝဋ္ဋဘယာဒီဟိ သန္တဇ္ဇနဝသေန ဘာရိယံ အကတွာ. မုဒုတိက္ခန္တိ နာတိတိက္ခံ. သံဝေဂဝတ္ထူဟိ သံဝေဂဇနနာဒိဝသေန ဘာရိယံ ကတွာ. သမထံ ဥပဒိသတီတိ သမထံ အဓိကံ ကတွာ ဥပဒိသတိ, န တထာ ဝိပဿနန္တိ အဓိပ္ပာယော. န ဟိ ကေဝလေန သမထေန သစ္စပ္ပဋိဝေဓော သမ္ဘဝတိ. သမထဝိပဿနန္တိ သမဓုရံ သမထဝိပဿနံ. ဝိပဿနန္တိ သာတိသယံ ဝိပဿနံ ဥပဒိသတိ. ယသ္မာ စေတ္ထ တိက္ခိန္ဒြိယာဒယော ဥဂ္ဃဋိတညုအာဒယောဝ, တသ္မာ ‘‘တိက္ခိန္ဒြိယဿ နိဿရဏံ ဥပဒိသတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဓိပညာသိက္ခာယာတိ အဓိပညာသိက္ခံ.

Để chỉ ra rằng: “Sự thuyết giảng của Đức Thế Tôn diễn ra tương ứng với căn tánh của chúng sanh cần được tế độ”, nên đoạn văn bắt đầu bằng “tattha bhagavā” đã được nói đến. Ở đây, saṃkhittavitthārena có nghĩa là bằng cách chi tiết hóa điều tóm tắt. Hoặc là, saṃkhittena có nghĩa là chỉ bằng cách nêu lên đề mục. Saṃkhittavitthārena có nghĩa là bằng cả đề mục và sự giải thích. Vitthārena có nghĩa là bằng đề mục, sự giải thích, và sự tái giải thích. Mudukaṃ có nghĩa là nhẹ nhàng, không làm cho nặng nề bằng cách đe dọa với những nỗi sợ hãi về cõi khổ, sợ hãi về vòng luân hồi, v.v. Mudutikkhaṃ có nghĩa là không quá sắc bén. Làm cho nặng nề bằng cách tạo ra sự xúc động thông qua các câu chuyện gây xúc động. Samathaṃ upadisati có nghĩa là Ngài thuyết giảng bằng cách làm cho samatha trở nên vượt trội, chứ không phải vipassanā theo cách tương tự; đó là chủ ý. Vì rằng sự thấu triệt chân lý không thể xảy ra chỉ bằng samatha đơn thuần. Samathavipassanā có nghĩa là samatha và vipassanā có vai trò ngang nhau. Vipassanā có nghĩa là Ngài thuyết giảng về vipassanā một cách vượt trội. Và bởi vì ở đây, những người có căn tánh sắc bén v.v. chính là những người thuộc hạng ugghaṭitaññu v.v., do đó đoạn văn bắt đầu bằng “Ngài thuyết giảng về sự giải thoát cho người có căn tánh sắc bén” đã được nói đến. Ở đây, adhipaññāsikkhāya có nghĩa là adhipaññāsikkhaṃ.

ယံ ဧတ္ထ ဉာဏန္တိ ဧတ္ထ ဣန္ဒြိယာနံ မုဒုမဇ္ဈာဓိမတ္တတာယ ယံ ဉာဏံ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ ပရသတ္တာနံ ပရပုဂ္ဂလာနံ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဝေမတ္တတာဉာဏန္တိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. တဿ ဉာဏဿ ပဝတ္တနာကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘အယံ ဣမံ ဘူမိ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အယံ ဣမံ ဘူမိံ ဘာဝနဉ္စ ဂတောတိ အယံ ပုဂ္ဂလော ဧဝမိမံ သံကိလေသဝါသနံ ဝေါဒါနံ ဘဝင်္ဂဉ္စ ဂတော ဂစ္ဆတိ ဂမိဿတိ စ, ကာလဝစနိစ္ဆာယ အဘာဝတော, ယထာ ဒုဒ္ဓန္တိ. ဣမာယ ဝေလာယ ဣမသ္မိံ သမယေ ဣမာယ မုဒုမဇ္ဈတိက္ခဘေဒါယ အနုသာသနိယာ. ဧဝံဓာတုကောတိ ဟီနာဒိဝသေန ဧဝံအဇ္ဈာသယော ဧဝံအဓိမုတ္တိကော. အယဉ္စဿ အာသယောတိ ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ အယံ သဿတုစ္ဆေဒပ္ပကာရော, ယထာဘူတဉာဏာနုလောမခန္တိပ္ပကာရော ဝါ အာသယော. ဣဒဉှိ စတုဗ္ဗိဓံ အာသယန္တိ ဧတ္ထ သတ္တာ ဝသန္တီတိ အာသယောတိ ဝုစ္စတိ. ဣမံ ပန ဘဂဝါ သတ္တာနံ အာသယံ [Pg.170] ဇာနန္တော တေသံ ဒိဋ္ဌိဂတာနံ ဝိပဿနာဉာဏကမ္မဿကတညာဏာနဉ္စ အပ္ပဝတ္တိက္ခဏေပိ ဇာနာတိ ဧဝ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘ကာမံ သေဝန္တညေဝ ဇာနာတိ ‘အယံ ပုဂ္ဂလော ကာမဂရုကော ကာမာသယော ကာမာဓိမုတ္တော’တိ. ကာမံ သေဝန္တညေဝ ဇာနာတိ ‘အယံ ပုဂ္ဂလော နေက္ခမ္မဂရုကော နေက္ခမ္မာသယော နေက္ခမ္မာဓိမုတ္တော’တိ. နေက္ခမ္မံ သေဝန္တညေဝ ဇာနာတိ… ဗျာပါဒံ… အဗျာပါဒံ… ထိနမိဒ္ဓံ… အာလောကသညံ သေဝန္တညေဝ ဇာနာတိ ‘အယံ ပုဂ္ဂလော ထိနမိဒ္ဓဂရုကော ထိနမိဒ္ဓါသယော ထိနမိဒ္ဓါဓိမုတ္တော’’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၁၃).

Về câu “yaṃ ettha ñāṇaṃ”, trí tuệ nào ở đây về sự nhu nhuyễn, trung bình, và vượt trội của các căn, trí tuệ này được gọi là Indriyaparopariyattavemattatāñāṇa (trí biết sự khác biệt về mức độ thuần thục của các căn nơi các chúng sanh khác, các cá nhân khác); cần được liên kết như vậy. Để chỉ ra phương thức hoạt động của trí tuệ ấy, đoạn văn bắt đầu bằng “ayaṃ imaṃ bhūmi” đã được nói đến. Ở đây, “vị này đã đạt đến cảnh giới này và sự tu tập này” có nghĩa là: vị cá nhân này đã đạt đến, đang đạt đến, và sẽ đạt đến tập khí phiền não, sự trong sạch, và hữu phần như thế này, do không có ý muốn chỉ định thời gian, giống như trong từ “duddhaṃ”. Vào lúc này, trong thời điểm này, cần được giáo huấn theo sự phân biệt nhu nhuyễn, trung bình, và sắc bén này. Evaṃdhātuko có nghĩa là có khuynh hướng như vậy, có thiên hướng như vậy, theo phương diện hạ liệt v.v. Ayañcassa āsayo có nghĩa là: nơi nương náu của cá nhân này là loại thường kiến và đoạn kiến này, hoặc là loại trí như thật và tùy thuận nhẫn này. Bốn loại này được gọi là āsaya vì “chúng sanh nương náu (āsayanti) hay trú ngụ (vasanti) ở đây”. Nhưng Đức Thế Tôn, khi biết nơi nương náu này của chúng sanh, Ngài biết ngay cả trong khoảnh khắc chúng chưa khởi sanh, cả những tà kiến của họ lẫn trí tuệ quán và trí nghiệp sở hữu của họ. Và điều này cũng đã được nói: “Ngài biết ngay khi (họ) đang hưởng thụ dục lạc rằng: ‘Vị cá nhân này xem trọng dục lạc, có dục lạc làm nơi nương náu, có thiên hướng về dục lạc’. Ngài biết ngay khi (họ) đang hưởng thụ dục lạc rằng: ‘Vị cá nhân này xem trọng sự xuất ly, có sự xuất ly làm nơi nương náu, có thiên hướng về sự xuất ly’. Ngài biết ngay khi (họ) đang thực hành sự xuất ly… sân… vô sân… hôn trầm thụy miên… Ngài biết ngay khi (họ) đang thực hành tưởng về ánh sáng rằng: ‘Vị cá nhân này xem trọng hôn trầm thụy miên, có hôn trầm thụy miên làm nơi nương náu, có thiên hướng về hôn trầm thụy miên’”.

အယံ အနုသယောတိ အယံ ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ ကာမရာဂါဒိကော အပ္ပဟီနောယေဝ အနုသယိတကိလေသော. အပ္ပဟီနောယေဝ ဟိ ထာမဂတော ကိလေသော အနုသယော. ပရသတ္တာနန္တိ ပဓာနသတ္တာနံ. ပရပုဂ္ဂလာနန္တိ တတော ပရေသံ သတ္တာနံ, ဟီနသတ္တာနန္တိ အတ္ထော. ဧကတ္ထမေဝ ဝါ ဧတံ ပဒဒွယံ ဝေနေယျဝသေန ဒွိဓာ ဝုတ္တံ. ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဝေမတ္တတာဉာဏန္တိ ပရဘာဝေါ စ အပရဘာဝေါ စ ပရောပရိယတ္တံ အ-ကာရဿ ဩကာရံ ကတွာ, တဿ ဝေမတ္တတာ ပရောပရိယတ္တဝေမတ္တတာ. သဒ္ဓါဒီနံ ဣန္ဒြိယာနံ ပရောပရိယတ္တဝေမတ္တတာယ ဉာဏံ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဝေမတ္တတာဉာဏန္တိ ပဒဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

Ayaṃ anusayo có nghĩa là: đây là phiền não tiềm ẩn như tham dục v.v. của cá nhân này, vốn chưa được đoạn trừ. Vì rằng phiền não đã trở nên mạnh mẽ mà chưa được đoạn trừ chính là tùy miên. Parasattānaṃ có nghĩa là của những chúng sanh ưu tú. Parapuggalānaṃ có nghĩa là của những chúng sanh khác với họ, tức là những chúng sanh hạ liệt. Hoặc là, hai từ này có cùng một nghĩa, được nói thành hai cách tùy theo căn cơ của chúng sanh cần được tế độ. Về indriyaparopariyattavemattatāñāṇa: parabhāva (trạng thái thuần thục) và aparabhāva (trạng thái chưa thuần thục) trở thành paropariyattaṃ do biến đổi ký tự “a” thành “o”; sự khác biệt (vemattatā) của điều đó là paropariyattavemattatā. Trí tuệ về sự khác biệt trong mức độ thuần thục của các căn như tín v.v. là indriyaparopariyattavemattatāñāṇa; sự phân tích từ ngữ nên được hiểu như vậy.

တတ္ထ ယန္တိ ယံ အနေကဝိဟိတဿ ပုဗ္ဗေနိဝါသဿ အနုဿရဏဝသေန ဘဂဝတော ဉာဏံ, ဣဒံ အဋ္ဌမံ တထာဂတဗလန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အနေကဝိဟိတန္တိ အနေကဝိဓံ, အနေကေဟိ ဝါ ပကာရေဟိ ပဝတ္တိတံ. ပုဗ္ဗေနိဝါသန္တိ အနုဿရိတုံ ဣစ္ဆိတံ အတ္တနော ပရေသဉ္စ သမနန္တရာတီတံ ဘဝံ အာဒိံ ကတွာ တတ္ထ တတ္ထ နိဝုတ္ထသန္တာနံ. အနုဿရတီတိ ‘‘ဧကမ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယော’’တိ ဧဝံ ဇာတိပဋိပါဋိယာ အနုဂန္တွာ သရတိ, အနုဒေဝ ဝါ သရတိ, စိတ္တေ အဘိနိန္နာမိတမတ္တေ ဧဝ သရတီတိ အတ္ထော. ဘဂဝတော ဟိ ပရိကမ္မကိစ္စံ နတ္ထိ, အာဝဇ္ဇနမတ္တေနေဝ သရတိ. သေယျထိဒန္တိ အာရဒ္ဓပ္ပကာရနိဒဿနတ္ထေ နိပါတော. ဧကမ္ပိ ဇာတိန္တိ ဧကမ္ပိ ပဋိသန္ဓိမူလံ စုတိပရိယောသာနံ ဧကဘဝပရိယာပန္နံ ခန္ဓသန္တာနံ. ဧသ နယော ဒွေပိ ဇာတိယောတိအာဒီသုပိ.

Ở đây, về từ yaṃ: trí tuệ nào của Đức Thế Tôn (khởi lên) bằng cách nhớ lại các tiền kiếp đa dạng, trí tuệ này là Như Lai lực thứ tám; đây là sự liên kết. Anekavihitaṃ có nghĩa là nhiều loại, hoặc được thực hiện theo nhiều cách. Pubbenivāsaṃ có nghĩa là dòng tương tục (của các uẩn) đã từng trú ngụ ở nơi này nơi kia, bắt đầu từ kiếp sống ngay trước đó của chính mình và của người khác, mà (Ngài) muốn nhớ lại. Anussarati có nghĩa là Ngài nhớ bằng cách đi theo thứ tự các kiếp sống như “một kiếp, hai kiếp”, hoặc Ngài nhớ ngay lập tức, nghĩa là Ngài nhớ ngay khi vừa hướng tâm đến. Vì rằng Đức Thế Tôn không cần phải thực hiện công việc chuẩn bị, Ngài nhớ lại chỉ bằng cách hướng tâm. Seyyathidaṃ là một tiểu từ có nghĩa là để chỉ ra các loại (tiền kiếp) đã được bắt đầu (nhớ lại). Ekampi jātiṃ có nghĩa là một dòng tương tục của các uẩn, có sự tái sanh làm gốc rễ và cái chết làm kết thúc, bao gồm trong một kiếp sống. Phương pháp này cũng áp dụng cho dvepi jātiyo v.v.

အနေကေပိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေတိအာဒီသု ပန ပရိဟာယမာနော ကပ္ပော သံဝဋ္ဋကပ္ပော, ဝဍ္ဎမာနော ဝိဝဋ္ဋကပ္ပောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ သံဝဋ္ဋေန သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ [Pg.171] ဂဟိတော တံမူလတ္တာ, ဝိဝဋ္ဋေန စ ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ. ဧဝဉှိ သတိ ယာနိ ‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ကပ္ပဿ အသင်္ချေယျာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? သံဝဋ္ဋော သံဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ ဝိဝဋ္ဋော ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၁၅၆) ဝုတ္တာနိ, တာနိ သဗ္ဗာနိ ပရိဂ္ဂဟိတာနိ ဟောန္တိ. အမုတြာသိန္တိအာဒိ သရဏာကာရဒဿနံ. တတ္ထ အမုတြာသိန္တိ အမုမှိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေ, အမုမှိ ဘဝေ ဝါ ယောနိယံ ဝါ ဂတိယံ ဝါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယံ ဝါ သတ္တာဝါသေ ဝါ သတ္တနိကာယေ ဝါ. ဧဝံနာမောတိ တိဿော ဝါ ဖုဿော ဝါ. ဧဝံဂေါတ္တောတိ ဘဂ္ဂဝေါ ဝါ ဂေါတမော ဝါ. ဧဝံဝဏ္ဏောတိ ဩဒါတော ဝါ သာမော ဝါ. ဧဝမာဟာရောတိ သာလိမံသောဒနာဟာရော ဝါ ပဝတ္တဖလဘောဇနော ဝါ. ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီတိ အနေကပ္ပကာရေန ကာယိကစေတသိကာနံ သာမိသနိရာမိသပ္ပဘေဒါနံ ဝါ သုခဒုက္ခာနံ ပဋိသံဝေဒီ. ဧဝမာယုပရိယန္တောတိ ဧဝံ ဝဿသတပရမာယုပရိယန္တော ဝါ စတုရာသီတိကပ္ပသဟဿပရမာယုပရိယန္တော ဝါ. သော တတော စုတော အမုတြ ဥဒပါဒိန္တိ သော တတော ဘဝတော, သတ္တနိကာယတော ဝါ စုတော ပုန အမုကသ္မိံ နာမ သတ္တနိကာယေ ဥဒပါဒိံ. အထ ဝါ တတြာပိ ဘဝေ ဝါ သတ္တနိကာယေ ဝါ အဟောသိံ. ဧဝံနာမောတိအာဒိ ဝုတ္တတ္ထမေဝ.

Tuy nhiên, trong các câu như ‘trong nhiều kiếp hoại’ v.v..., nên hiểu rằng kiếp đang suy hoại là kiếp hoại (saṃvaṭṭakappa), kiếp đang tăng trưởng là kiếp thành (vivaṭṭakappa). Ở đây, do kiếp hoại-trụ (saṃvaṭṭaṭṭhāyī) có kiếp hoại làm gốc nên được bao gồm bởi kiếp hoại, và kiếp thành-trụ (vivaṭṭaṭṭhāyī) được bao gồm bởi kiếp thành. Bởi vì khi như vậy, tất cả những gì đã được nói rằng: ‘Này các Tỳ khưu, có bốn a-tăng-kỳ kiếp này của kiếp. Bốn là gì? Kiếp hoại, kiếp hoại-trụ, kiếp thành, kiếp thành-trụ’ (A.ṅ. 4.156) đều được bao gồm. Cụm từ ‘Amutrāsiṃ’ (Ta đã ở nơi kia) v.v... là sự trình bày về cách thức nhớ lại. Trong đó, ‘Amutrāsiṃ’ có nghĩa là: trong kiếp hoại kia, hoặc trong cõi hữu kia, hoặc trong thai sanh kia, hoặc trong thú kia, hoặc trong thức trú kia, hoặc trong chúng sanh cư kia, hoặc trong loài chúng sanh kia. ‘Có tên như vậy’ nghĩa là Tissa hoặc Phussa. ‘Có dòng họ như vậy’ nghĩa là Bhaggava hoặc Gotama. ‘Có màu da như vậy’ nghĩa là trắng hoặc sẫm. ‘Có thức ăn như vậy’ nghĩa là có thức ăn là cơm gạo sāli với thịt, hoặc ăn trái cây rụng. ‘Cảm thọ khổ lạc như vậy’ nghĩa là đã cảm thọ các khổ và lạc thuộc thân và tâm, có sự phân biệt là hữu tài và vô tài, bằng nhiều cách. ‘Có giới hạn tuổi thọ như vậy’ nghĩa là có giới hạn tuổi thọ tối đa là một trăm năm, hoặc có giới hạn tuổi thọ tối đa là tám mươi bốn ngàn kiếp. ‘Vị ấy từ đó mệnh chung, đã sanh ra ở nơi kia’ nghĩa là: Vị ấy từ cõi hữu đó, hoặc từ loài chúng sanh đó mệnh chung, rồi đã sanh ra trong loài chúng sanh tên là... Hoặc là, ta đã ở trong cõi hữu đó hoặc trong loài chúng sanh đó. Cụm từ ‘có tên như vậy’ v.v... có ý nghĩa đã được nói.

၆၄. ဒိဗ္ဗေနာတိအာဒီသု ဒိဗ္ဗသဒိသတ္တာ ဒိဗ္ဗံ. ဒေဝတာနဉှိ သုစရိတကမ္မနိဗ္ဗတ္တမ္ပိ ပိတ္တသေမှရုဟိရာဒီဟိ အပလိဗုဒ္ဓံ ဥပက္ကိလေသဝိမုတ္တတ္တာ ဒူရေပိ အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏသမတ္ထံ ဒိဗ္ဗံ ပသာဒစက္ခု ဟောတိ. ဣဒမ္ပိ ဝီရိယဘာဝနာဗလနိဗ္ဗတ္တံ ဉာဏစက္ခု တာဒိသမေဝါတိ ဒိဗ္ဗသဒိသတ္တာ ဒိဗ္ဗံ, ဒိဗ္ဗဝိဟာရဝသေန ဝါ ပဋိလဒ္ဓတ္တာ, အတ္တနာ စ ဒိဗ္ဗဝိဟာရသန္နိဿိတတ္တာပိ ဒိဗ္ဗံ, အာလောကပရိဂ္ဂဟေန မဟာဇုတိကတ္တာပိ ဒိဗ္ဗံ, တိရောကုဋ္ဋာဒိဂတရူပဒဿနေန မဟာဂတိကတ္တာပိ ဒိဗ္ဗံ. တံ သဗ္ဗံ သဒ္ဒသတ္ထာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဒဿနဋ္ဌေန စက္ခု. စက္ခုကိစ္စကရဏေန စက္ခုမိဝါတိပိ စက္ခု. စုတူပပါတဒဿနေန ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဟေတုတ္တာ ဝိသုဒ္ဓံ. ယော ဟိ စုတိမတ္တမေဝ ပဿတိ, န ဥပပါတံ, သော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ. ယော ဥပပါတမတ္တမေဝ ပဿတိ န စုတိံ, သော နဝသတ္တပါတုဘာဝဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတိ. ယော ပန တဒုဘယံ ပဿတိ, သော ယသ္မာ ဒုဝိဓမ္ပိ တံ ဒိဋ္ဌိဂတံ အတိဝတ္တတိ. တသ္မာဿ တံ ဒဿနံ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဟေတု ဟောတိ. တဒုဘယဉ္စ ဘဂဝါ ပဿတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘စုတူပပါတဒဿနေန ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိဟေတုတ္တာ ဝိသုဒ္ဓ’’န္တိ.

64. Trong các từ ‘Với thiên (nhãn)’ v.v..., (nhãn) được gọi là ‘thiên’ (dibbaṃ) vì nó tương tự như của chư thiên. Quả vậy, nhãn quan trong sạch (pasādacakkhu) của chư thiên, dù được tạo ra bởi nghiệp thiện đã làm, không bị chướng ngại bởi mật, đàm, máu, v.v..., do đã thoát khỏi các phiền não phụ, có khả năng nắm bắt đối tượng ở xa, được gọi là ‘thiên’. Trí tuệ nhãn này, được tạo ra bởi sức mạnh của tinh tấn và sự tu tập, cũng giống như vậy, nên được gọi là ‘thiên’ vì nó tương tự như của chư thiên. Hoặc được gọi là ‘thiên’ vì đã đạt được nhờ vào thiên trú, và tự thân nó cũng được gọi là ‘thiên’ vì nó y cứ vào thiên trú. Cũng được gọi là ‘thiên’ vì có ánh sáng rực rỡ do sự nắm bắt ánh sáng (biến xứ), cũng được gọi là ‘thiên’ vì có năng lực vĩ đại do thấy được các sắc pháp ở phía bên kia tường v.v... Tất cả những điều đó nên được hiểu theo ngữ pháp luận. Được gọi là ‘nhãn’ (cakkhu) vì có ý nghĩa là thấy. Cũng được gọi là ‘nhãn’ vì nó thực hiện chức năng của con mắt, giống như con mắt. Được gọi là ‘thanh tịnh’ (visuddhaṃ) vì là nhân cho kiến thanh tịnh do thấy được sự mệnh chung và tái sanh. Quả vậy, người nào chỉ thấy sự mệnh chung mà không thấy sự tái sanh, người đó chấp thủ đoạn kiến. Người nào chỉ thấy sự tái sanh mà không thấy sự mệnh chung, người đó chấp thủ tà kiến về sự xuất hiện của một chúng sanh mới. Còn người nào thấy cả hai, vì người đó vượt qua cả hai loại tà kiến ấy, do đó, sự thấy biết ấy của người đó là nhân cho kiến thanh tịnh. Và Đức Thế Tôn thấy cả hai điều đó. Vì thế đã được nói: ‘thanh tịnh vì là nhân cho kiến thanh tịnh do thấy được sự mệnh chung và tái sanh’.

ဧကာဒသဥပက္ကိလေသဝိရဟတော [Pg.172] ဝါ ဝိသုဒ္ဓံ. ယထာဟ –

Hoặc được gọi là ‘thanh tịnh’ do đã thoát khỏi mười một phiền não phụ. Như Ngài đã nói:

‘‘သော ခေါ အဟံ အနုရုဒ္ဓါ ‘ဝိစိကိစ္ဆာ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသော’တိ ဣတိ ဝိဒိတွာ ဝိစိကိစ္ဆံ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသံ ပဇဟိံ. ‘အမနသိကာရော စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသော… ထိနမိဒ္ဓံ… ဆမ္ဘိတတ္တံ… ဥပ္ပိလံ… ဒုဋ္ဌုလ္လံ… အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယံ… အတိလီနဝီရိယံ… အဘိဇပ္ပာ… နာနတ္တသညာ… အတိနိဇ္ဈာယိတတ္တံ ရူပါနံ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသော’တိ ဣတိ ဝိဒိတွာ အတိနိဇ္ဈာယိတတ္တံ ရူပါနံ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသံ ပဇဟိ’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၂၄၂) ဧဝမာဒိ.

‘Này các Anuruddha, Ta, sau khi biết rằng: “Hoài nghi là phiền não phụ của tâm”, đã từ bỏ hoài nghi, phiền não phụ của tâm. “Không tác ý là phiền não phụ của tâm… hôn trầm thụy miên… sự kinh hãi… sự phấn khích… sự thô trược… tinh tấn quá mức… tinh tấn quá yếu… lòng tham muốn… tưởng sai khác… sự quán xét quá mức các sắc pháp là phiền não phụ của tâm”, sau khi biết như vậy, Ta đã từ bỏ sự quán xét quá mức các sắc pháp, phiền não phụ của tâm’ (M.N. 3.242) v.v...

တဒေဝံ ဧကာဒသဥပက္ကိလေသဝိရဟတော ဝါ ဝိသုဒ္ဓံ. မနုဿူပစာရံ အတိက္ကမိတွာ ရူပဒဿနေန အတိက္ကန္တမာနုသကံ, မံသစက္ခုံ အတိက္ကန္တတ္တာ ဝါ အတိက္ကန္တမာနုသကံ. တေန ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန.

Như vậy, (nhãn) được gọi là ‘thanh tịnh’ do đã thoát khỏi mười một phiền não phụ. Được gọi là ‘siêu nhân’ (atikkantamānusakaṃ) do thấy được sắc pháp bằng cách vượt qua phạm vi (thị giác) của con người, hoặc được gọi là ‘siêu nhân’ do đã vượt qua nhục nhãn. Với thiên nhãn ấy, thanh tịnh, siêu nhân.

သတ္တေ ပဿတီတိ မနုဿော မနုဿံ မံသစက္ခုနာ ဝိယ သတ္တေ ပဿတိ ဩလောကေတိ. စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေတိ ဧတ္ထ စုတိက္ခဏေ ဥပပတ္တိက္ခဏေ ဝါ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာပိ ဒဋ္ဌုံ န သက္ကာ. ယေ ပန အာသန္နစုတိကာ ဣဒါနိ စဝိဿန္တိ, ယေ စ ဂဟိတပဋိသန္ဓိကာ သမ္ပတိ နိဗ္ဗတ္တာ, တေ ‘‘စဝမာနာ ဥပပဇ္ဇမာနာ’’တိ အဓိပ္ပေတာ. တေ ဧဝရူပေ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ. ဟီနေတိ မောဟနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဟီနဇာတိကုလဘောဂါဒိဝသေန ဟီဠိတေ ပရိဘူတေ. ပဏီတေတိ အမောဟနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ တဗ္ဗိပရီတေ. သုဝဏ္ဏေတိ အဒေါသနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဣဋ္ဌကန္တမနာပဝဏ္ဏယုတ္တေ. ဒုဗ္ဗဏ္ဏေတိ ဒေါသနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ အနိဋ္ဌာကန္တာမနာပဝဏ္ဏယုတ္တေ အဘိရူပေ ဝိရူပေ ဝါတိ အတ္ထော. သုဂတေတိ သုဂတိဂတေ, အလောဘနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဝါ အဍ္ဎေ မဟဒ္ဓနေ. ဒုဂ္ဂတေတိ ဒုဂ္ဂတိဂတေ, လောဘနိဿန္ဒယုတ္တတ္တာ ဝါ ဒလိဒ္ဒေ အပ္ပန္နပါနဘောဇနေ. ယထာကမ္မူပဂေတိ ယံ ယံ ကမ္မံ ဥပစိတံ, တေန တေန ဥပဂတေ. တတ္ထ ပုရိမေဟိ ‘‘စဝမာနေ’’တိအာဒီဟိ ဒိဗ္ဗစက္ခုကိစ္စံ ဝုတ္တံ. ဣမိနာ ပန ပဒေန ယထာကမ္မူပဂဉာဏကိစ္စံ. ယထာကမ္မူပဂဉာဏအနာဂတံသဉာဏာနိ စ ဒိဗ္ဗစက္ခုပါဒကာနေဝ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ သဟေဝ ဣဇ္ဈန္တိ.

‘Thấy các chúng sanh’ nghĩa là thấy, nhìn các chúng sanh giống như người thấy người bằng nhục nhãn. Ở đây, trong câu ‘đang mệnh chung, đang tái sanh’, không thể thấy được bằng cả thiên nhãn vào sát-na mệnh chung hoặc sát-na tái sanh. Tuy nhiên, những chúng sanh nào sắp mệnh chung, sẽ mệnh chung ngay bây giờ, và những chúng sanh nào đã thọ sanh, vừa mới sanh ra, những chúng sanh ấy được ngụ ý là ‘đang mệnh chung, đang tái sanh’. (Thấy) những chúng sanh như vậy đang mệnh chung, đang tái sanh. ‘Hèn hạ’ nghĩa là bị khinh miệt, bị coi thường, về phương diện dòng dõi, gia tộc, tài sản thấp kém, v.v..., do liên quan đến kết quả của si. ‘Cao sang’ nghĩa là ngược lại với điều đó, do liên quan đến kết quả của vô si. ‘Sắc tốt’ nghĩa là có màu sắc đáng mong cầu, đáng ưa, đẹp lòng, do liên quan đến kết quả của vô sân. ‘Sắc xấu’ nghĩa là có màu sắc không đáng mong cầu, không đáng ưa, không đẹp lòng, do liên quan đến kết quả của sân; hoặc có nghĩa là xinh đẹp, xấu xí. ‘Thiện thú’ nghĩa là đã đi đến cảnh giới tốt; hoặc là giàu có, nhiều của cải, do liên quan đến kết quả của vô tham. ‘Ác thú’ nghĩa là đã đi đến cảnh giới xấu; hoặc là nghèo khổ, ít đồ ăn thức uống, do liên quan đến kết quả của tham. ‘Tùy theo nghiệp’ nghĩa là đã đi đến (cảnh giới) tương ứng với nghiệp nào đã được tích lũy. Trong đó, với các từ trước như ‘đang mệnh chung’ v.v..., chức năng của thiên nhãn đã được nói đến. Nhưng với từ này, chức năng của trí biết chúng sanh tùy theo nghiệp đã được nói đến. Và trí biết chúng sanh tùy theo nghiệp và vị lai phần trí chỉ thành tựu khi có thiên nhãn làm nền tảng, cùng với thiên nhãn.

ကာယဒုစ္စရိတေနာတိအာဒီသု ဒုဋ္ဌု စရိတံ, ဒုဋ္ဌံ ဝါ စရိတံ ကိလေသပူတိကတ္တာ ဒုစ္စရိတံ. ကာယေန ဒုစ္စရိတံ, ကာယတော ဝါ ပဝတ္တံ ဒုစ္စရိတံ ကာယဒုစ္စရိတံ. ဧဝံ ဝစီမနောဒုစ္စရိတာနိပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ. သမန္နာဂတာတိ သမင်္ဂီဘူတာ. အရိယာနံ [Pg.173] ဥပဝါဒကာတိ ဗုဒ္ဓါဒီနံ အရိယာနံ, အန္တမသော ဂိဟိသောတာပန္နာနမ္ပိ အန္တိမဝတ္ထုနာ ဝါ ဂုဏပရိဓံသနေန ဝါ ဥပဝါဒကာ အက္ကောသကာ ဂရဟကာ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာတိ ဝိပရီတဒဿနာ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟေတုဘူတသမာဒိန္နနာနာဝိဓကမ္မာ. ယေ စ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမူလကေသု ကာယကမ္မာဒီသု အညေပိ သမာဒပေန္တိ. တတ္ထ ဝစီမနောဒုစ္စရိတဂ္ဂဟဏေန အရိယူပဝါဒမိစ္ဆာဒိဋ္ဌီသု ဂဟိတာသုပိ တေသံ ပုန ဝစနံ မဟာသာဝဇ္ဇဘာဝဒဿနတ္ထံ. မဟာသာဝဇ္ဇော ဟိ အရိယူပဝါဒေါ အာနန္တရိယသဒိသော. ယထာဟ –

Trong các câu bắt đầu bằng 'Kāyaduccaritena', 'duccaritaṃ' (ác hạnh) là 'duṭṭhu caritaṃ' (hành vi xấu xa), hoặc 'duṭṭhaṃ caritaṃ' (hành vi tồi tệ) vì bị thối rữa bởi phiền não. 'Kāyaduccaritaṃ' (thân ác hạnh) là ác hạnh bằng thân, hoặc ác hạnh phát sinh từ thân. Cũng nên hiểu khẩu ác hạnh và ý ác hạnh theo cách tương tự. 'Samannāgatā' nghĩa là đã hội đủ. 'Ariyānaṃ upavādakā' nghĩa là những người phỉ báng các bậc Thánh, tức là các bậc Thánh như chư Phật v.v., cho đến cả những vị tại gia Tu-đà-hoàn, bằng cách vu khống tội tột cùng (ba-la-di) hoặc bằng cách hủy hoại đức hạnh; họ là những người phỉ báng, mắng nhiếc, khiển trách. 'Micchādiṭṭhikā' nghĩa là có cái thấy sai lệch. 'Micchādiṭṭhikammasamādānā' nghĩa là những người có các loại nghiệp khác nhau đã được chấp thủ, có tà kiến làm nhân. Và cả những ai khuyến khích người khác trong các thân nghiệp v.v. có tà kiến làm gốc rễ (cũng được gọi là 'micchādiṭṭhikammasamādānā'). Ở đây, mặc dù việc phỉ báng bậc Thánh và tà kiến đã được bao gồm trong việc đề cập đến khẩu ác hạnh và ý ác hạnh, việc nói lại về chúng là để cho thấy rằng chúng có tội lỗi lớn. Quả vậy, việc phỉ báng bậc Thánh có tội lỗi lớn, tương tự như tội vô gián. Như đã nói:

‘‘သေယျထာပိ, သာရိပုတ္တ, ဘိက္ခု သီလသမ္ပန္နော သမာဓိသမ္ပန္နော ပညာသမ္ပန္နော ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အညံ အာရာဓေယျ, ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ, သာရိပုတ္တ, ဝဒါမိ တံ ဝါစံ အပ္ပဟာယ တံ စိတ္တံ အပ္ပဟာယ တံ ဒိဋ္ဌိံ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇိတွာ ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ နိရယေ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၄၉).

“Này Sāriputta, ví như vị Tỳ-khưu đầy đủ giới, đầy đủ định, đầy đủ tuệ, có thể chứng đắc A-la-hán quả ngay trong hiện tại; này Sāriputta, Ta cũng nói sự thành tựu chắc chắn này như vậy: người nào không từ bỏ lời nói ấy, không từ bỏ tâm ấy, không xả ly kiến ấy, sẽ bị đặt vào địa ngục như thể được mang đến.” (M. i. 149).

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတော စ မဟာသာဝဇ္ဇတရံ နာမ အညံ နတ္ထိ. ယထာဟ –

Và không có gì khác có tội lỗi lớn hơn tà kiến. Như đã nói:

‘‘နာဟံ, ဘိက္ခဝေ, အညံ ဧကဓမ္မမ္ပိ သမနုပဿာမိ ဧဝံ မဟာသာဝဇ္ဇတရံ, ယထယိဒံ, ဘိက္ခဝေ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ. မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရမာနိ, ဘိက္ခဝေ, ဝဇ္ဇာနီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၃၁၀).

“Này các Tỳ-khưu, Ta không thấy một pháp nào khác có tội lỗi lớn hơn như vậy, như là tà kiến này, này các Tỳ-khưu. Này các Tỳ-khưu, các tội lỗi có tà kiến là tột cùng.” (A. i. 310).

ကာယဿ ဘေဒါတိ ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓပရိစ္စာဂါ. ပရံ မရဏာတိ တဒနန္တရံ အဘိနိဗ္ဗတ္တက္ခန္ဓဂ္ဂဟဏေ. အထ ဝါ ကာယဿ ဘေဒါတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဥပစ္ဆေဒါ. ပရံ မရဏာတိ စုတိတော ဥဒ္ဓံ. အပါယန္တိအာဒိ သဗ္ဗံ နိရယဝေဝစနံ. နိရယော ဟိ သဂ္ဂမောက္ခဟေတုဘူတာ ပုညသမ္မတာ အယာ အပေတတ္တာ, သုခါနံ ဝါ အာယဿ အဘာဝါ အပါယော. ဒုက္ခဿ ဂတိ ပဋိသရဏန္တိ ဒုဂ္ဂတိ, ဒေါသဗဟုလတာယ ဝါ ဒုဋ္ဌေန ကမ္မုနာ နိဗ္ဗတ္တာ ဂတိ ဒုဂ္ဂတိ. ဝိဝသာ နိပတန္တိ တတ္ထ ဒုက္ကဋကာရိနောတိ ဝိနိပါတော. နတ္ထိ ဧတ္ထ အဿာဒသညိတော အယောတိ နိရယော.

'Kāyassa bhedā' (thân hoại) nghĩa là do sự từ bỏ các uẩn bị chấp thủ. 'Paraṃ maraṇā' (sau khi chết) nghĩa là trong việc chấp thủ các uẩn mới sanh khởi ngay sau đó. Hoặc là, 'kāyassa bhedā' nghĩa là do sự đoạn tuyệt của mạng quyền. 'Paraṃ maraṇā' nghĩa là sau khi chết (sau tâm tử). Tất cả các từ như 'apāya' v.v. đều là đồng nghĩa của 'niraya' (địa ngục). Quả vậy, địa ngục được gọi là 'apāya' (đọa xứ) vì nó xa lìa 'aya' (phước) được xem là thiện, là nhân của cõi trời và Niết-bàn, hoặc vì không có 'āya' (sự tốt đẹp) của các lạc. 'Duggati' (ác thú) vì là nơi đến, nơi nương tựa của khổ; hoặc 'duggati' là nơi đến được sanh ra bởi nghiệp xấu ác, do có nhiều sân hận. 'Vinipāta' (đọa xứ) vì những người làm điều ác rơi vào đó một cách không tự chủ. 'Nirayo' (địa ngục) vì ở đó không có 'aya' (sự tốt đẹp) được gọi là vị ngọt.

အထ ဝါ အပါယဂ္ဂဟဏေန တိရစ္ဆာနယောနိံ ဒီပေတိ, တိရစ္ဆာနယောနိ ဟိ အပါယော, သုဂတိတော အပေတတ္တာ. န ဒုဂ္ဂတိ, မဟေသက္ခာနံ နာဂရာဇာဒီနံ သမ္ဘဝတော. ဒုဂ္ဂတိဂ္ဂဟဏေန ပေတ္တိဝိသယံ ဒီပေတိ, သော ဟိ အပါယော စေဝ ဒုဂ္ဂတိ စ သုဂတိတော အပေတတ္တာ, ဒုက္ခဿ စ ဂတိဘူတတ္တာ. န တု ဝိနိပါတော အသုရသဒိသံ အဝိနိပတိတတ္တာ. ပေတမဟိဒ္ဓိကာနဉှိ [Pg.174] ဝိမာနာနိပိ နိဗ္ဗတ္တန္တိ. ဝိနိပါတဂ္ဂဟဏေန အသုရကာယံ ဒီပေတိ, သော ဟိ ယထာဝုတ္တေနတ္ထေန အပါယော စေဝ ဒုဂ္ဂတိ စ သုခသမုဿယေဟိ ဝိနိပါတတ္တာ ဝိနိပါတောတိ ဝုစ္စတိ. နိရယဂ္ဂဟဏေန အဝီစိအာဒိအနေကပ္ပကာရံ နိရယမေဝ ဒီပေတိ. ဥပပန္နာတိ ဥပဂတာ, တတ္ထ အဘိနိဗ္ဗတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ဝုတ္တဝိပရိယာယေန သုက္ကပက္ခော ဝေဒိတဗ္ဗော.

Hoặc là, bằng cách dùng từ 'apāya', nó chỉ loài bàng sanh; quả vậy, loài bàng sanh là 'apāya' vì xa lìa thiện thú. Không phải là 'duggati', vì có sự hiện hữu của các long vương v.v. có đại thần lực. Bằng cách dùng từ 'duggati', nó chỉ cảnh giới ngạ quỷ; quả vậy, cảnh giới ấy vừa là 'apāya' vừa là 'duggati' vì xa lìa thiện thú và là nơi đến của khổ. Nhưng không phải là 'vinipāta' vì không bị sa đọa như loài a-tu-la. Quả vậy, ngay cả các lâu đài cũng sanh khởi cho các ngạ quỷ có đại thần lực. Bằng cách dùng từ 'vinipāta', nó chỉ loài a-tu-la; quả vậy, loài ấy theo ý nghĩa đã nói, vừa là 'apāya' vừa là 'duggati', và được gọi là 'vinipāta' vì bị sa đọa khỏi các tập hợp của lạc. Bằng cách dùng từ 'niraya', nó chỉ chính địa ngục có nhiều loại như Vô Gián v.v. 'Upapannā' có nghĩa là đã đến, đã sanh khởi ở đó. Phần thiện nên được hiểu theo cách ngược lại với những gì đã nói.

အယံ ပန ဝိသေသော – ဧတ္ထ သုဂတိဂ္ဂဟဏေန မနုဿဂတိမ္ပိ သင်္ဂဏှာတိ. သဂ္ဂဂ္ဂဟဏေန ဒေဝဂတိံ ဧဝ. တတ္ထ သုန္ဒရာ ဂတီတိ သုဂတိ. ရူပါဒီဟိ ဝိသယေဟိ သုဋ္ဌု အဂ္ဂေါတိ သဂ္ဂေါ. သော သဗ္ဗောပိ လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန လောကောတိ အယံ ဝစနတ္ထော. အမုကာယ ကပ္ပကောဋိယံ ဥပစိတံ တေနာယံ ဧတရဟိ, အနာဂတေ ဝါ သဂ္ဂူပဂေါ အပါယူပဂေါ စာတိ အဋ္ဌမနဝမဗလဉာဏကိစ္စံ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ဒဿိတံ. တထာ ကပ္ပသတသဟဿေဝါတိအာဒီသုပိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဣမာနိ ဘဂဝတော ဒွေ ဉာဏာနီ’’တိ.

Tuy nhiên, đây là sự khác biệt: ở đây, bằng cách dùng từ 'sugati' (thiện thú), nó bao gồm cả cõi người. Bằng cách dùng từ 'sagga' (thiên giới), nó chỉ bao gồm cõi trời. Trong đó, 'sugati' là nơi đến tốt đẹp. 'Sagga' là nơi tối thượng, tốt đẹp về các đối tượng như sắc v.v. Tất cả những cõi ấy được gọi là 'loka' (thế giới) theo nghĩa là bị hoại diệt và tan rã; đây là ý nghĩa của từ. “Người này, do nghiệp đã tích lũy trong một trăm ngàn ức kiếp nào đó, hiện tại hoặc trong tương lai, sẽ đi đến cõi trời hoặc đi đến đọa xứ” – như vậy, phận sự của trí lực thứ tám và thứ chín đã được trình bày gộp chung lại. Tương tự như vậy trong các câu như 'kappasatasahasseva' v.v. Do đó, Ngài đã nói: “Đây là hai trí lực của Đức Thế Tôn”.

နိဟတော မာရော ဗောဓိမူလေတိ နိဟတော သမုစ္ဆိန္နော ကိလေသမာရော ဗောဓိရုက္ခမူလေ. ဣဒံ ဘဂဝတော ဒသမံ ဗလန္တိ ဣဒံ ကိလေသမာရဿ ဟနနံ သမုစ္ဆိန္ဒနံ ဘဂဝတော ဒသမံ ဗလံ. တေနေဝါဟ – ‘‘သဗ္ဗာသဝပရိက္ခယံ ဉာဏ’’န္တိ. ယသ္မာ ပန ယဒါ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သဝါသနာ သဗ္ဗေ အာသဝါ ခေပိတာ, တဒါ ဘဂဝတာ သဗ္ဗညုတညာဏံ အဓိဂတံ နာမ, တသ္မာ ‘‘ယံ သဗ္ဗညုတာ ပတ္တာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

'Nihato māro bodhimūle' (Ma vương đã bị đánh bại dưới cội Bồ-đề) nghĩa là phiền não ma đã bị đánh bại, đoạn tận dưới gốc cây Bồ-đề. 'Idaṃ bhagavato dasamaṃ balaṃ' (Đây là lực thứ mười của Đức Thế Tôn) nghĩa là trí tuệ này, là sự tiêu diệt, đoạn tận phiền não ma, là lực thứ mười của Đức Thế Tôn. Do đó, Ngài đã nói: “trí tuệ về sự đoạn tận tất cả các lậu hoặc”. Hơn nữa, vì khi tất cả các lậu hoặc cùng với tập khí đã được đoạn tận bởi A-la-hán đạo, khi đó, Đức Thế Tôn được gọi là đã chứng đắc Nhất thiết trí; do đó, câu bắt đầu bằng “khi đã đạt đến Nhất thiết trí” đã được nói.

အယံ တာဝေတ္ထ အာစရိယာနံ သမာနတ္ထကထာ. ပရဝါဒီ ပနာဟ – ‘‘ဒသဗလဉာဏံ နာမ ပါဋိဧက္ကံ နတ္ထိ, ယသ္မာ ‘သဗ္ဗညုတာ ပတ္တာ ဝိဒိတာ သဗ္ဗဓမ္မာ’တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ သဗ္ဗညုတညာဏဿေဝါယံ ပဘေဒေါ’’တိ, တံ န တထာ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အညမေဝ ဟိ ဒသဗလဉာဏံ, အညံ သဗ္ဗညုတညာဏံ. ဒသဗလဉာဏဉှိ သကသကကိစ္စမေဝ ဇာနာတိ, သဗ္ဗညုတညာဏံ တမ္ပိ တတော အဝသေသမ္ပိ ဇာနာတိ. ဒသဗလဉာဏေသု ဟိ ပဌမံ ကာရဏာကာရဏမေဝ ဇာနာတိ. ဒုတိယံ ကမ္မပရိစ္ဆေဒမေဝ, တတိယံ ဓာတုနာနတ္တကာရဏမေဝ, စတုတ္ထံ အဇ္ဈာသယာဓိမုတ္တိမေဝ, ပဉ္စမံ ကမ္မဝိပါကန္တရမေဝ, ဆဋ္ဌံ ဈာနာဒီဟိ သဒ္ဓိံ တေသံ သံကိလေသာဒိမေဝ, သတ္တမံ ဣန္ဒြိယာနံ တိက္ခမုဒုဘာဝမေဝ, အဋ္ဌမံ ပုဗ္ဗေနိဝုတ္ထက္ခန္ဓသန္တတိမေဝ, နဝမံ သတ္တာနံ စုတူပပါတမေဝ, ဒသမံ သစ္စပရိစ္ဆေဒမေဝ. သဗ္ဗညုတညာဏံ ပန ဧတေဟိ ဇာနိတဗ္ဗဉ္စ တတော ဥတ္တရိဉ္စ ပဇာနာတိ. ဧတေသံ ပန ကိစ္စံ သဗ္ဗံ န ကရောတိ[Pg.175]. တဉှိ ဈာနံ ဟုတွာ အပ္ပေတုံ န သက္ကောတိ, ဣဒ္ဓိ ဟုတွာ ဝိကုဗ္ဗိတုံ န သက္ကောတိ, မဂ္ဂေါ ဟုတွာ ကိလေသေ ခေပေတုံ န သက္ကောတိ.

Trước hết, đây là lời giải thích có cùng ý nghĩa của các vị A-xà-lê. Còn người theo ngoại thuyết thì nói rằng: “Cái gọi là thập lực trí không có riêng biệt, vì có lời nói rằng: ‘Đã chứng đạt nhất thiết chủng trí, đã biết rõ tất cả các pháp’, do đó đây chính là sự phân loại của nhất thiết chủng trí.” Điều ấy không nên được hiểu như vậy. Vì rằng thập lực trí là một pháp khác, nhất thiết chủng trí là một pháp khác. Thật vậy, thập lực trí chỉ biết phận sự riêng của mình, còn nhất thiết chủng trí thì biết cả phận sự ấy và cả những gì còn lại ngoài phận sự ấy. Thật vậy, trong các thập lực trí, trí thứ nhất chỉ biết nguyên nhân và phi nguyên nhân. Trí thứ hai chỉ biết sự phân loại của nghiệp, trí thứ ba chỉ biết nguyên nhân của sự đa dạng của các giới, trí thứ tư chỉ biết khuynh hướng và thiên hướng, trí thứ năm chỉ biết sự khác biệt của quả nghiệp, trí thứ sáu chỉ biết sự ô nhiễm v.v... của các pháp ấy cùng với thiền định v.v..., trí thứ bảy chỉ biết tính chất lanh lợi và đần độn của các căn, trí thứ tám chỉ biết sự tương tục của các uẩn đã từng hiện hữu trong quá khứ, trí thứ chín chỉ biết sự chết và sự tái sanh của chúng sanh, trí thứ mười chỉ biết sự phân loại của các chân lý. Còn nhất thiết chủng trí thì biết rõ cả những gì cần được biết bởi các trí này và cả những gì vượt ngoài phạm vi ấy. Tuy nhiên, trí ấy không thực hiện tất cả phận sự của các trí này. Thật vậy, trí ấy sau khi trở thành thiền định thì không thể nhập vào, sau khi trở thành thần thông thì không thể biến hóa, sau khi trở thành đạo thì không thể đoạn trừ các phiền não.

အပိစ ပရဝါဒီ ဧဝံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော ‘‘ဒသဗလဉာဏံ နာမေတံ သဝိတက္ကသဝိစာရံ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တံ အဝိတက္ကအဝိစာရံ ကာမာဝစရံ ရူပါဝစရံ အရူပါဝစရံ လောကိယံ လောကုတ္တရ’’န္တိ. ဇာနန္တော ‘‘ပဋိပါဋိယာ သတ္တ သဝိတက္ကသဝိစာရာနီ’’တိ ဝက္ခတိ, တတော ပရာနိ ဒွေ အဝိတက္ကအဝိစာရာနီတိ, အာသဝက္ခယဉာဏံ သိယာ သဝိတက္ကသဝိစာရံ, သိယာ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တံ, သိယာ အဝိတက္ကအဝိစာရန္တိ. တထာ ပဋိပါဋိယာ သတ္တ ကာမာဝစရာနိ, တတော ဒွေ ရူပါဝစရာနိ, အဝသာနေ ဧကံ လောကုတ္တရန္တိ ဝက္ခတိ. သဗ္ဗညုတညာဏံ ပန သဝိတက္ကသဝိစာရမေဝ ကာမာဝစရမေဝ လောကိယမေဝါတိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ.

Lại nữa, người theo ngoại thuyết cần được hỏi như sau: “Cái gọi là thập lực trí này là có tầm có tứ, không tầm chỉ có tứ, hay không tầm không tứ? Là thuộc Dục giới, Sắc giới, hay Vô sắc giới? Là thuộc thế gian hay siêu thế?” Người ấy, nếu biết, sẽ nói rằng: “Theo thứ tự, bảy trí đầu là có tầm có tứ,” và “hai trí sau đó là không tầm không tứ,” và “lậu tận trí có khi là có tầm có tứ, có khi là không tầm chỉ có tứ, có khi là không tầm không tứ.” Tương tự, người ấy sẽ nói rằng: “Theo thứ tự, bảy trí đầu là thuộc Dục giới, hai trí sau đó là thuộc Sắc giới, và trí cuối cùng là siêu thế.” Còn về nhất thiết chủng trí, ở đây cần đi đến kết luận rằng: “Trí ấy chỉ là có tầm có tứ, chỉ thuộc Dục giới, và chỉ thuộc thế gian.”

ဝိစယဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về Vicayahārasampāta đã hoàn tất.

၃. ယုတ္တိဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ

3. Phần Giải Thích về Yuttihārasampāta

၆၅. ဧဝံ နာနာနယေဟိ ဝိစယဟာရသမ္ပာတံ ဝိတ္ထာရေတွာ ဣဒါနိ ယုတ္တိဟာရသမ္ပာတာဒီနိ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ကတမော ယုတ္တိဟာရသမ္ပာတော’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿာ’’တိ ဂါထာယ ပဒတ္ထော ဝိတ္ထာရိတောယေဝ. ရက္ခိတစိတ္တဿ သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော ဘဝိဿတီတိ ယုဇ္ဇတီတိ မနစ္ဆဋ္ဌာနိ ဒွါရာနိ သတိကဝါဋေန ပိဒဟိတွာ ဝိဟရန္တဿ ကာမဝိတက္ကာဒီနံ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပာနံ အဝသရော ဧဝ နတ္ထီတိ နေက္ခမ္မဝိတက္ကာဒိကော သမ္မာသင်္ကပ္ပော ဧဝ တဿ ဂေါစရော ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ ဘဝိဿတီတိ အယမတ္ထော ယုဇ္ဇတိ. ယုတ္တိယာ ဃဋေတိ သံသန္ဒတိ သမေတီတိ အတ္ထော. သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဘဝိဿတီတိ ဝုတ္တနယေန သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော ပုဂ္ဂလော အဝိပရီတမေဝ ဝိတက္ကတော သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဘဝိဿတိ. သမ္မာဒိဋ္ဌိသင်္ခါတံ ဝိပဿနာဉာဏံ ပုရက္ခတွာ ဝိဟရန္တော မဂ္ဂဉာဏေန ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယံ အသမ္မောဟတော ပဋိဝိဇ္ဈိဿတိ. တထာ ပဋိဝိဇ္ဈန္တော စ ဒုက္ခသဘာဝတ္တာ ဒုဂ္ဂတိသင်္ခါတာ သဗ္ဗာ ဘဝဂတိယော ဇဟိဿတိ, တတော ဧဝ သဗ္ဗံ ဝိနိပါတဘယံ သံသာရဘယဉ္စ သမတိက္ကမိဿတီတိ သဗ္ဗောပိ စာယမတ္ထော ယုတ္တော ဧဝါတိ.

65. Sau khi đã giải rộng về Vicayahārasampāta theo nhiều phương pháp như vậy, bây giờ để trình bày về Yuttihārasampāta v.v..., đoạn văn bắt đầu bằng “Trong ấy, Yuttihārasampāta là gì?” đã được bắt đầu. Trong đó, ý nghĩa của các từ trong câu kệ “Do đó, đối với người có tâm được hộ trì” đã được giải thích rộng. Ý nghĩa của câu “Đối với người có tâm được hộ trì, đối tượng sẽ là chánh tư duy, điều này là hợp lý” là như sau: Đối với người sống bằng cách đóng lại các cửa với ý là cửa thứ sáu bằng cánh cửa niệm, thì không có cơ hội nào cho các tà tư duy như dục tầm v.v... Do đó, chỉ có chánh tư duy như xuất ly tầm v.v... sẽ là đối tượng, là nơi diễn ra của người ấy; ý nghĩa này là hợp lý. Ý nghĩa là: nó kết nối, tương ứng, và phù hợp với lý lẽ. Về câu “Người có đối tượng là chánh tư duy sẽ có chánh kiến,” theo phương pháp đã nói, người có đối tượng là chánh tư duy, do tư duy một cách không sai lệch, sẽ có chánh kiến. Người ấy, trong khi sống với trí tuệ minh sát được gọi là chánh kiến làm đầu, sẽ thấu triệt sự sanh diệt của năm uẩn một cách không mê mờ bằng đạo trí. Và trong khi thấu triệt như vậy, do bản chất của khổ, người ấy sẽ từ bỏ tất cả các sanh thú được gọi là ác thú. Chính do đó, người ấy sẽ vượt qua mọi sự sợ hãi về đọa xứ và sự sợ hãi về luân hồi. Và tất cả ý nghĩa này quả thực là hợp lý.

ယုတ္တိဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về Yuttihārasampāta đã hoàn tất.

၄. ပဒဋ္ဌာနဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ

4. Phần Giải Thích về Padaṭṭhānahārasampāta

၆၆. သကသမ္ပတ္တိယာ [Pg.176] ဝိယ သုသံဝိဟိတသင်္ကပ္ပော ဘဝတိ. ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ သုစရိတပါရိပူရိယာ အာသန္နကာရဏန္တိ အာဟ – ‘‘ရက္ခိတစိတ္တဿာတိ တိဏ္ဏံ သုစရိတာနံ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ. တဿတ္ထော – ‘‘ရက္ခိတစိတ္တဿာ’’တိ ဣဒံ တိဏ္ဏံ သုစရိတာနံ ပဒဋ္ဌာနဝစနန္တိ. နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပာဒိဗဟုလဿ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိနီဝရဏပ္ပဟာနံ သုကရန္တိ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပာဒယော သမထဿ အာသန္နကာရဏန္တိ အာဟ – ‘‘သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရောတိ သမထဿ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ. ကမ္မဿကတာသမ္မာဒိဋ္ဌိယံ သပ္ပစ္စယနာမရူပဒဿနသမ္မာဒိဋ္ဌိယဉ္စ ဌိတော အတ္တာဓီနံ သံသာရဒုက္ခံ ပဿန္တော တဒတိက္ကမနုပါယံ ဝိပဿနံ အာရဘတီတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိဝိပဿနာယ ဝိသေသကာရဏန္တိ အာဟ – ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရောတိ ဝိပဿနာယ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ. ဥဒယဗ္ဗယဒဿနံ ဥဿုက္ကာပေန္တော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမတီတိ တံ ပဌမမဂ္ဂါဓိဂမဿ ကာရဏန္တိ အာဟ – ‘‘ဉတွာန ဥဒယဗ္ဗယန္တိ ဒဿနဘူမိယာ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ. အာလောကသညာမနသိကာရာဒီဟိ ထိနမိဒ္ဓဿ အဘိဘဝနံ ဝီရိယဿ အာသန္နကာရဏန္တိ အာဟ – ‘‘ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူ ဘိက္ခူတိ ဝီရိယဿ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ. ယဒိပိ အရိယမဂ္ဂက္ခဏေ ပဟာနဘာဝနာ သမာနကာလာ ဧကာဘိသမယဿ ဣစ္ဆိတတ္တာ, တထာပိ ပဟာတဗ္ဗဿ ပဟာနာဘာဝေ ဘာဝနာပါရိပူရီ နတ္ထီတိ ပဟာနနိမိတ္တာ ဝိယ ကတွာ ဘာဝနာ ဝုတ္တာ ‘‘သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟေတိ ဘာဝနာယ ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ. အထ ဝါ ‘‘သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟေ’’တိ ဣဒံ ဘဂဝတော ဝစနံ ယောဂီနံ ဥဿာဟဇနနတ္ထံ အာနိသံသကိတ္တနံ ဟောတီတိ ဘာဝနာယ ဝိသေသကာရဏန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘သဗ္ဗာ…ပေ… ပဒဋ္ဌာန’’န္တိ.

66. Giống như do sự thành tựu của chính nó, người ấy có tư duy được sắp đặt tốt đẹp. Sự phòng hộ các căn môn là nhân gần cho sự viên mãn của thiện hạnh, nên ngài đã nói: “‘Đối với người có tâm được hộ trì’ là nhân gần của ba thiện hạnh.” Ý nghĩa của câu ấy là: “Lời nói ‘đối với người có tâm được hộ trì’ này là lời nói về nhân gần của ba thiện hạnh.” Đối với người có nhiều tư duy xuất ly v.v..., việc đoạn trừ các triền cái như dục tham v.v... là dễ dàng, nên các tư duy xuất ly v.v... là nhân gần của chỉ, do đó ngài đã nói: “‘Có đối tượng là chánh tư duy’ là nhân gần của chỉ.” Người an trú trong chánh kiến về nghiệp và trong chánh kiến thấy danh sắc cùng với nhân duyên của nó, khi thấy khổ luân hồi tùy thuộc vào bản thân, liền bắt đầu tu tập minh sát, là phương tiện để vượt qua khổ ấy, nên chánh kiến là nhân đặc biệt của minh sát, do đó ngài đã nói: “‘Với chánh kiến đi đầu’ là nhân gần của minh sát.” Người nỗ lực trong việc thấy sự sanh diệt sẽ đi vào chánh tánh quyết định, nên điều đó là nhân cho sự chứng đắc đạo đầu tiên, do đó ngài đã nói: “‘Sau khi biết sự sanh diệt’ là nhân gần của kiến địa.” Việc chế ngự hôn trầm và thụy miên bằng cách tác ý đến quang tưởng v.v... là nhân gần của tinh tấn, nên ngài đã nói: “‘Vị tỳ khưu chế ngự hôn trầm và thụy miên’ là nhân gần của tinh tấn.” Mặc dù trong khoảnh khắc của thánh đạo, sự đoạn trừ và sự tu tập diễn ra đồng thời do mong muốn có sự chứng ngộ đồng loạt, tuy nhiên, nếu không có sự đoạn trừ đối với pháp cần được đoạn trừ thì không có sự viên mãn của sự tu tập. Do đó, sau khi xem sự đoạn trừ như là nhân, sự tu tập được nói đến: “‘Vứt bỏ tất cả các ác thú’ là nhân gần của sự tu tập.” Hoặc là, lời nói này của Đức Thế Tôn “Hãy vứt bỏ tất cả các ác thú” là sự tuyên bố về lợi ích nhằm phát sinh lòng nhiệt thành cho các hành giả, nên nó là nhân đặc biệt của sự tu tập, do đó có lời nói rằng: “Tất cả... (v.v)... là nhân gần.”

ပဒဋ္ဌာနဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về Padaṭṭhānahārasampāta đã hoàn tất.

၅. လက္ခဏဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ

5. 5. Phần giải thích về Lakkhaṇahārasampāta

၆၇. ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ သတိသံဝရော, သတိဗလေန စ နေက္ခမ္မဝိတက္ကာဒိဗဟုလော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ – ‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရောတိ ဣဒံ သတိန္ဒြိယ’’န္တိ. တဿတ္ထော – ‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရော’’တိ ဧတ္ထ ရက္ခိတစိတ္တတာယ စ သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရတာ ကာရဏူပစာရေန [Pg.177] ဣဒံ သတိန္ဒြိယံ, ဂဟိတာနိ ဘဝန္တိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဣန္ဒြိယလက္ခဏေန ဝိမုတ္တိပရိပါစနဘာဝေန ဝါ ဧကလက္ခဏတ္တာတိ အဓိပ္ပာယော. ဂဟိတော ဘဝတီတိ ဧတ္ထ မဂ္ဂလက္ခဏေန ဂဟဏံ သုဝိညေယျန္တိ တံ ဌပေတွာ ကာရဏတော ဂဟဏံ ဒဿေတုံ ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိတော ဟိ သမ္မာသင်္ကပ္ပော ပဘဝတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတော ဧဝ ဂဟိတော ဘဝတိ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိ ဝတွာ ဝိမုတ္တိဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနာနိပိ ဝုတ္တာနိ.

67. Sự phòng hộ các căn môn trong các căn là sự thu thúc bằng niệm, và do năng lực của niệm mà người ấy có nhiều tầm về xuất ly v.v... nên có lời nói rằng: “Do đó, đối với người có tâm được phòng hộ, đối tượng của chánh tư duy chính là niệm quyền này.” Ý nghĩa của câu ấy là: Trong câu “Do đó, đối với người có tâm được phòng hộ, đối tượng của chánh tư duy,” thì trạng thái có tâm được phòng hộ và trạng thái có chánh tư duy làm đối tượng, do cách nói ẩn dụ từ nhân đến quả, chính là niệm quyền này. Ý nghĩa là năm quyền được thâu nhiếp vì có cùng một đặc tính, hoặc do đặc tính của quyền, hoặc do bản chất làm cho giải thoát được chín muồi. Ở đây, trong câu “được thâu nhiếp,” sự thâu nhiếp theo đặc tính của đạo là điều dễ hiểu, vì vậy, sau khi gác lại điều đó, để chỉ ra sự thâu nhiếp từ nguyên nhân, câu “Quả vậy, chánh tư duy phát sinh từ chánh kiến” v.v... đã được nói đến. Sau khi nói rằng: “Chính từ đó mà Thánh đạo Tám ngành được thâu nhiếp,” thì giải thoát và giải thoát tri kiến cũng được đề cập đến.

လက္ခဏဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về Lakkhaṇahārasampāta đã hoàn tất.

၆. စတုဗျူဟဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ

6. 6. Phần giải thích về Catubyūhahārasampāta

၆၈. ရက္ခီယတီတိ ရက္ခိတံ. ဣဒံ ပဒဝသေန နိဗ္ဗစနံ. ယသ္မာ ပန အတ္ထဝသေန နိဗ္ဗစနေ ဝုတ္တေ ပဒဝသေန နိဗ္ဗစနံ ဝုတ္တမေဝ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ရက္ခိတံ ပရိပါလီယတီတိ ဧသာ နိရုတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒျတ္ထော, ပကာရေ ဝါ. တေန ဧဝမာဒိကာ ဧဝံပကာရာ ဝါ ဧသာ နိရုတ္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တသ္မာ စိန္တေတီတိ စိတ္တံ. အတ္တနော သန္တာနံ စိနောတီတိ စိတ္တံ, ပစ္စယေဟိ စိတန္တိ စိတ္တံ, စိတ္တဝိစိတ္တဋ္ဌေန စိတ္တံ, စိတ္တကရဏဋ္ဌေန စိတ္တံ. သမ္မာ သင်္ကပ္ပေတီတိ သမ္မာသင်္ကပ္ပောတိအာဒိနာ နိရုတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

68. “Được phòng hộ” (rakkhīyati), vì vậy gọi là “được phòng hộ” (rakkhitaṃ). Đây là cách giải tự theo từ ngữ. Tuy nhiên, vì khi cách giải tự theo ý nghĩa được nói ra thì cách giải tự theo từ ngữ cũng đã được nói, do đó có câu: “‘Được phòng hộ’ (rakkhitaṃ) có nghĩa là ‘được bảo vệ’ (paripālīyati), đây là từ nguyên.” Ở đây, từ “iti” có nghĩa là “v.v...” hoặc dùng theo nghĩa “loại, cách thức.” Do đó, có thể hiểu là “đây là từ nguyên thuộc loại này, v.v...” hoặc “thuộc cách thức này.” Vì vậy, “nó suy nghĩ” (cinteti), nên gọi là “tâm” (cittaṃ). “Nó tích lũy dòng tương tục của chính nó” (attano santānaṃ cinoti), nên gọi là “tâm.” “Nó được các duyên vun bồi” (paccayehi citaṃ), nên gọi là “tâm.” “Tâm” theo nghĩa là đa dạng, sặc sỡ. “Tâm” theo nghĩa là tạo ra sự đa dạng. “Tư duy một cách chân chánh” (sammā saṅkappeti), nên gọi là “chánh tư duy” (sammāsaṅkappo). Cần hiểu từ nguyên theo cách như vậy, v.v...

အယံ ဧတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယောတိ ‘‘ရက္ခိတစိတ္တော အဿာ’’တိအာဒိနာ ဣန္ဒြိယသံဝရာဒယော ဒုဂ္ဂတိပဟာနဉ္စ ဝဒတော ဘဂဝတော ဧတ္ထ ဂါထာယံ အဓိပ္ပာယော. ကောကာလိကော ဟီတိအာဒိ နိဒါနနိဒ္ဒေသော. တတ္ထ ဟိ-သဒ္ဒေါ ကာရဏေ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယသ္မာ ကောကာလိကော (သံ. နိ. ၁.၁၈၁; အ. နိ. ၁၀.၈၉; သု. နိ. ကောကာလိကသုတ္တ) အရက္ခိတစိတ္တတာယ အဂ္ဂသာဝကေသု စိတ္တံ ပဒေါသေတွာ ပဒုမနိရယံ ဥပပန္နော, တသ္မာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟိတုကာမော ရက္ခိတစိတ္တော အဿာတိ ဘဂဝါ သတိအာရက္ခေန စေတသာ သမန္နာဂတော သဗ္ဗာ ဒုဂ္ဂတိယော ဇဟတီတိ အတ္ထော. သုတ္တမှိ ဝုတ္တံ ‘‘သတိယာ စိတ္တံ ရက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ ဒေသနာနုသန္ဓိဒဿနံ.

“Đây là chủ ý của Đức Thế Tôn ở đây” có nghĩa là: Chủ ý của Đức Thế Tôn trong bài kệ này, khi Ngài dạy về sự thu thúc các căn v.v... và sự từ bỏ các ác thú, được thể hiện qua câu “người ấy nên có tâm được phòng hộ” v.v... Câu “Vì Tỳ khưu Kokālika” v.v... là phần chỉ ra duyên khởi. Ở đây, từ “hi” (vì) có nghĩa là nguyên nhân. Điều này có nghĩa là: Bởi vì Tỳ khưu Kokālika, do không phòng hộ tâm, đã khởi tâm sân hận đối với các vị Thượng thủ Thinh văn và phải tái sanh vào địa ngục Paduma, cho nên người muốn từ bỏ các ác thú thì nên có tâm được phòng hộ. Ý nghĩa là Đức Thế Tôn, do có tâm được niệm bảo vệ, đã từ bỏ tất cả các ác thú. Câu được nói trong kinh: “Nên dùng niệm để phòng hộ tâm” là để chỉ ra sự liên kết của bài pháp.

စတုဗျူဟဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về Catubyūhahārasampāta đã hoàn tất.

၇. အာဝဋ္ဋဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ

7. 7. Phần giải thích về Āvaṭṭahārasampāta

၆၉. နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပဗဟုလော [Pg.178] ကသိဏဝသေန မေတ္တာဒိဝသေန ဝါ လဒ္ဓါယ စိတ္တေကဂ္ဂတာသင်္ခါတာယ စိတ္တမဉ္ဇူသာယ စိတ္တံ ဌပေတွာ သမာဓိံယေဝ ဝါ ယထာလဒ္ဓံ သံကိလေသတော ရက္ခိတစိတ္တော နာမ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ – ‘‘တသ္မာ ရက္ခိတစိတ္တဿ သမ္မာသင်္ကပ္ပဂေါစရောတိ အယံ သမထော’’တိ. ပညာပဓာနာ ဝိပဿနာတိ အာဟ – ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိပုရေက္ခာရောတိ အယံ ဝိပဿနာ’’တိ. အရိယမဂ္ဂေန ဒုက္ခသစ္စေ ပရိညာတေ ဥဒယဗ္ဗယဒဿနံ မတ္ထကပ္ပတ္တံ နာမ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဉတွာန ဥဒယဗ္ဗယန္တိ ဒုက္ခပရိညာ’’တိ. ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ, သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ ဟိ မဂ္ဂဉာဏဿ ပဝတ္တိဒဿနာတိ. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနီတိ စတုသစ္စဓမ္မဝသေန အာဝဋ္ဋနံ နိဋ္ဌပေတိ. တတ္ထ ပုရိမေန သစ္စဒွယဋ္ဌပနေန ဝိသဘာဂဓမ္မဝသေန, ပစ္ဆိမေန သဘာဂဓမ္မဝသေန အာဝဋ္ဋနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

69. Người có nhiều tư duy về xuất ly, sau khi đặt tâm vào trong chiếc rương tâm được gọi là nhất tâm, vốn đạt được nhờ vào kasina hoặc từ tâm v.v..., hoặc sau khi đặt tâm vào chính định đã đạt được, thì được gọi là người có tâm được phòng hộ khỏi các phiền não. Do đó, có lời nói rằng: “Vì vậy, đối với người có tâm được phòng hộ, đối tượng của chánh tư duy chính là pháp chỉ này.” Ngài nói: “Tuệ quán (vipassanā) lấy trí tuệ làm chính,” qua câu: “Việc có chánh kiến đi trước chính là tuệ quán này.” Khi khổ đế được liễu tri bằng Thánh đạo, sự thấy biết sanh diệt được gọi là đã đạt đến đỉnh cao. Do đó, có lời nói rằng: “Sau khi biết rõ sự sanh và diệt, đó là sự liễu tri về khổ.” Quả vậy, “Pháp nào có bản chất sanh khởi, tất cả pháp ấy đều có bản chất đoạn diệt,” đây là sự thấy biết về tiến trình của đạo tuệ. Bằng câu “Bốn chân lý này,” Ngài kết thúc sự xoay chuyển (āvaṭṭana) theo phương diện Tứ Thánh Đế. Ở đó, cần hiểu rằng sự xoay chuyển diễn ra theo phương diện các pháp khác loại qua việc thiết lập hai đế đầu, và theo phương diện các pháp cùng loại qua hai đế sau.

အာဝဋ္ဋဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về Āvaṭṭahārasampāta đã hoàn tất.

၈. ဝိဘတ္တိဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ

8. 8. Phần giải thích về Vibhattihārasampāta

၇၀. ကုသလပက္ခော ကုသလပက္ခေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗောတိ ရက္ခိတစိတ္တဿာတိ သတိသံဝရော, သော ဆဗ္ဗိဓော ဒွါရဝသေန စက္ခုဒွါရသံဝရော ယာဝ မနောဒွါရသံဝရောတိ. သမ္မာသင်္ကပ္ပော တိဝိဓော – နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပော, အဗျာပါဒသင်္ကပ္ပော, အဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပောတိ. သမ္မာဒိဋ္ဌိ အဋ္ဌဝိဓာ ဒုက္ခေ ဉာဏံ…ပေ… ဣဒပ္ပစ္စယတာပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေသု ဓမ္မေသု ဉာဏန္တိ. ဥဒယဗ္ဗယဉာဏံ ပညာသဝိဓံ အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ ရူပသမုဒယော…ပေ… ဝိပရိဏာမလက္ခဏံ ပဿန္တောပိ ဝိညာဏက္ခန္ဓဿ ဝယံ ပဿတိ. ထိနမိဒ္ဓါဘိဘဝနံ စတုဗ္ဗိဓံ စတုမဂ္ဂဝသေန. တတ္ထ သတိသံဝရော လောကိယလောကုတ္တရဝသေန ဒုဝိဓော. တေသု လောကိယော ကာမာဝစရောဝ, လောကုတ္တရော ဒဿနဘာဝနာဘေဒတော ဒုဝိဓော. ဧကမေကော စေတ္ထ စတုသတိပဋ္ဌာနဘေဒတော စတုဗ္ဗိဓော. ဧသ နယော သမ္မာသင်္ကပ္ပာဒီသုပိ.

70. Trong câu “Phần thiện nên được chỉ ra bằng phần thiện,” thì câu “của người có tâm được phòng hộ” có nghĩa là sự thu thúc bằng niệm. Sự thu thúc ấy có sáu loại theo các căn môn: sự thu thúc nhãn môn cho đến sự thu thúc ý môn. Chánh tư duy có ba loại: tư duy về xuất ly, tư duy về vô sân, và tư duy về vô hại. Chánh kiến có tám loại: trí tuệ về khổ... (v.v.)... trí tuệ về các pháp sanh khởi do duyên này, tức là duyên khởi. Trí tuệ về sanh diệt có năm mươi loại: do vô minh sanh nên sắc sanh... (v.v.)... ngay cả khi thấy đặc tính biến hoại, người ấy cũng thấy sự diệt của thức uẩn. Sự chế ngự hôn trầm và thụy miên có bốn loại, theo phương diện bốn đạo. Trong đó, sự thu thúc bằng niệm có hai loại theo phương diện thế gian và siêu thế. Trong hai loại ấy, pháp thế gian chỉ thuộc cõi Dục; pháp siêu thế có hai loại, phân biệt theo kiến đạo và tu đạo. Mỗi loại trong đó lại có bốn loại, phân biệt theo bốn niệm xứ. Phương pháp này cũng áp dụng cho chánh tư duy v.v...

အယံ ပန ဝိသေသော – သမ္မာသင်္ကပ္ပော ပဌမဇ္ဈာနဝသေန ရူပါဝစရောတိပိ နီဟရိတဗ္ဗော. ပဒဋ္ဌာနဝိဘာဂေါ ပဒဋ္ဌာနဟာရသမ္ပာတေ ဝုတ္တနယေန ဝတ္တဗ္ဗော[Pg.179]. အကုသလပက္ခေ အသံဝရော စက္ခုအသံဝရော…ပေ… ကာယအသံဝရော, စောပနကာယအသံဝရော, ဝါစာအသံဝရော, မနောအသံဝရောတိ အဋ္ဌဝိဓော. မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပော ကာမဝိတက္ကာဒိဝသေန တိဝိဓော. အညာဏံ ‘‘ဒုက္ခေ အညာဏ’’န္တိအာဒိနာ အဋ္ဌဝိဓာ ဝိဘတ္တံ. သမ္မာဒိဋ္ဌိပဋိပက္ခတော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဒွါသဋ္ဌိဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ထိနမိဒ္ဓံ ဥပ္ပတ္တိဘူမိတော ပဉ္စဝိဓန္တိ ဧဝံ အကုသလပက္ခေ ဝိဘတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

Tuy nhiên, đây là điểm đặc biệt: Chánh tư duy cũng cần được hiểu là thuộc cõi Sắc theo phương diện sơ thiền. Sự phân tích về nền tảng trực tiếp (padaṭṭhāna) được giải thích theo phương pháp đã nêu trong phần Padaṭṭhānahārasampāta. Về phần bất thiện, sự không thu thúc có tám loại: không thu thúc nhãn căn... (v.v.)... không thu thúc thân căn, không thu thúc thân xao động, không thu thúc khẩu, không thu thúc ý. Tà tư duy có ba loại, theo phương diện dục tầm v.v... Vô minh được phân thành tám loại, bắt đầu với “vô minh về khổ.” Tà kiến, là đối nghịch của chánh kiến, cần được hiểu theo sáu mươi hai loại. Hôn trầm và thụy miên có năm loại, xét từ cảnh địa phát sinh. Như vậy, cần hiểu sự phân tích về phần bất thiện.

ဝိဘတ္တိဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về Vibhattihārasampāta đã hoàn tất.

၉. ပရိဝတ္တနဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ

9. 9. Phần giải thích về Parivattanahārasampāta

၇၁. ပရိဝတ္တနဟာရေ အာဝဋ္ဋဟာရေ ဝုတ္တနယေန သမထဝိပဿနာနိဒ္ဓါရဏံ အကတွာ ‘‘သမထဝိပဿနာယ ဘာဝိတာယာ’’တိ အာဟ. လောကိယာ စေတ္ထ သမထဝိပဿနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ပဋိပက္ခေနာတိ ‘‘အရက္ခိတေန စိတ္တေနာ’’တိ ဂါထာယ ပဋိပက္ခေနာတိ အဓိပ္ပာယော. အထ ဝါ ဝိဘတ္တိဟာရေ နိဒ္ဒိဋ္ဌဿ အကုသလပက္ခဿ ပဋိပက္ခေနာတိ အတ္ထော.

71. Trong Parivattanahāra (biến chuyển cú), (chú giải) đã nói ‘samathavipassanāya bhāvitāyā’ (do tu tập chỉ và quán) mà không xác định rõ chỉ và quán theo phương pháp đã được trình bày trong Āvaṭṭahāra (xoay chuyển cú). Và ở đây, chỉ và quán nên được hiểu là thuộc về thế gian. (Cụm từ) ‘paṭipakkhena’ (bởi đối nghịch) có ý nghĩa là đối nghịch với (những gì được nói trong) câu kệ ‘arakkhitena cittenā’ (với tâm không được phòng hộ). Hoặc là, nó có nghĩa là đối nghịch với phe bất thiện đã được chỉ ra trong Vibhattihāra (phân biệt cú).

ပရိဝတ္တနဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về sự tương ứng của biến chuyển cú đã hoàn tất.

၁၀. ဝေဝစနဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ

10. Phần giải thích về sự tương ứng của đồng nghĩa cú

၇၂. ‘‘မာနသံ ဟဒယံ ပဏ္ဍရံ ဝိညာဏံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော မနောဝိညာဏဓာတူ’’တိ (ဓ. သ. ၆) စ စိတ္တဿ ဝေဝစနံ. ‘‘တက္ကော ဝိတက္ကော သင်္ကပ္ပော အပ္ပနာ ဗျပ္ပနာ စေတသော အဘိနိရောပနာ’’တိ စ သမ္မာသင်္ကပ္ပဿ. ‘‘ပညာ ပဇာနနာ ဝိစယော ပဝိစယော’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၁၆) သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ. ‘‘ထိနံ ထိယနာ ထိယိတတ္တံ စိတ္တဿ အကလ္လတာ အကမ္မညတာ ဩနာဟော ပရိနာဟော အန္တောသင်္ကောစော’’တိ ထိနဿ. ‘‘အကလ္လတာ အကမ္မညတာ ကာယာလသိယံ သုပျံ သုပျနာ သုပိတတ္တ’’န္တိ (ဓ. သ. ၁၁၆၃) မိဒ္ဓဿ. ‘‘ဘိက္ခကော ဘိက္ခူ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၄၅) ဘိက္ခုပဒဿ. ‘‘ဒုဂ္ဂတိ အပါယော ဝိနိပါတော ဝဋ္ဋဒုက္ခံ သံသာရော’’တိအာဒိနာ ဒုဂ္ဂတိယာ ဝေဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

72. Nên biết các đồng nghĩa của tâm là: ‘Mānasaṃ (ý), hadayaṃ (tâm), paṇḍaraṃ (tâm trong trắng), viññāṇaṃ (thức), viññāṇakkhandho (thức uẩn), manoviññāṇadhātu (ý thức giới)’. Và các đồng nghĩa của chánh tư duy là: ‘Takko (sự tầm), vitakko (sự tứ), saṅkappo (sự suy niệm), appanā (sự áp đặt), byappanā (sự áp đặt mạnh mẽ), cetaso abhiniropanā (sự hướng tâm)’. Các đồng nghĩa của chánh kiến (nên biết) qua câu v.v... là: ‘Paññā (trí tuệ), pajānanā (sự hiểu biết), vicayo (sự trạch pháp), pavicayo (sự thẩm sát)’. Các đồng nghĩa của hôn trầm là: ‘Thinaṃ (sự dã dượi), thiyanā (trạng thái dã dượi), thiyitattaṃ (tính chất dã dượi), cittassa akallatā (sự không kham nhẫn của tâm), akammaññatā (sự không thích ứng), onāho (sự bao trùm), parināho (sự bao vây), antosaṅkoco (sự co rút bên trong)’. Các đồng nghĩa của thụy miên là: ‘Akallatā (sự không kham nhẫn), akammaññatā (sự không thích ứng), kāyālasiyaṃ (sự lười biếng của thân), supyaṃ (sự buồn ngủ), supyanā (trạng thái buồn ngủ), supitattaṃ (tính chất buồn ngủ)’. Các đồng nghĩa của từ tỳ khưu (nên biết) qua câu v.v... là: ‘Bhikkhako (người khất thực) nên gọi là bhikkhu (tỳ khưu)’. Các đồng nghĩa của ác thú (nên biết) qua câu v.v... là: ‘Duggati (ác thú), apāyo (đọa xứ), vinipāto (nơi sa đọa), vaṭṭadukkhaṃ (khổ trong vòng luân hồi), saṃsāro (luân hồi)’.

ဝေဝစနဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về sự tương ứng của đồng nghĩa cú đã hoàn tất.

၁၁. ပညတ္တိဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ

11. Phần giải thích về sự tương ứng của chế định cú

၇၃. အဓိဋ္ဌဟိတွာ [Pg.180] ရက္ခန္တိယာ သတိယာ ရက္ခိယမာနံ စိတ္တံ တဿာ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိယ ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ – ‘‘ရက္ခိတစိတ္တဿာတိ ပဒဋ္ဌာနပညတ္တိ သတိယာ’’တိ. သေသံ ဣမသ္မိံ ပညတ္တိဟာရသမ္ပာတေ ဣတော ပရေသု ဩတရဏသောဓနဟာရသမ္ပာတေသုပိ အပုဗ္ဗံ နတ္ထိ. ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ.

73. Tâm được phòng hộ bởi niệm, niệm vốn phòng hộ bằng cách an trú, giống như là nền tảng của chính niệm ấy. Do đó, đã được nói rằng: ‘(Cụm từ) rakkhitacittassāti (của tâm được phòng hộ) là chế định về nhân gần của niệm’. Phần còn lại trong sự tương ứng của chế định cú này và trong các sự tương ứng của giáng lâm cú và thanh lọc cú sau đây không có gì mới. Phương pháp giống như đã được trình bày ở phần trước.

ပညတ္တိဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về sự tương ứng của chế định cú đã hoàn tất.

၁၄. အဓိဋ္ဌာနဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ

14. Phần giải thích về sự tương ứng của quyết định cú

၇၆. အဓိဋ္ဌာနဟာရသမ္ပာတေ သမ္မာဒိဋ္ဌိ နာမ ယံ ဒုက္ခေ ဉာဏန္တိအာဒိနာ စတုသစ္စဟေတုဟေတုသမုပ္ပန္နပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နသင်္ခါတဿ ဝိသယဿ ဝသေန ဝေမတ္တတံ ဒဿေတွာ ပုန ယံ တတ္ထ တတ္ထ ယထာဘူတံ ဉာဏဒဿနန္တိ ပါဠိပါဠိအတ္ထာနံ အဝသိဋ္ဌဝိသယဝသေနေဝ ဝေမတ္တတံ ဒီပေတိ. တတ္ထ ယံ သစ္စာဂမနန္တိ ယံ သစ္စတော အဝိပရီတတော ဝိသယဿ အာဂမနံ, အဓိဂမောတိ အတ္ထော. ‘‘ယံ ပစ္စာဂမန’’န္တိပိ ပါဌော, တဿ ယံ ပဋိပါဋိဝိသယဿ အာဂမနံ, တံတံဝိသယာဓိဂမောတိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထ ပရိက္ခာရသမာရောပနဟာရသမ္ပာတေသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝ.

76. Trong sự tương ứng của quyết định cú, sau khi đã chỉ ra sự khác biệt về đối tượng được gọi là Tứ Thánh Đế, nhân, quả của nhân, duyên, và quả của duyên, qua câu ‘Chánh kiến là trí tuệ về khổ’ v.v..., (chú giải) lại làm sáng tỏ sự khác biệt chỉ bằng năng lực của đối tượng còn lại của các đoạn kinh văn và ý nghĩa kinh văn qua câu ‘tri kiến như thật ở mỗi nơi’. Trong đó, ‘yaṃ saccāgamanaṃ’ (sự đạt đến chân lý nào) có nghĩa là sự hiểu biết, sự chứng ngộ đối tượng một cách chân thật, không sai lệch. Cũng có một dị bản là ‘yaṃ paccāgamanaṃ’, ý nghĩa của nó là sự hiểu biết về từng đối tượng riêng biệt, tức là sự chứng ngộ đối tượng đó. Phần còn lại ở đây và trong các sự tương ứng của trang bị cú và gán ghép cú, những gì cần nói đã rõ ràng vì đã theo phương pháp được trình bày trước đây.

အဓိဋ္ဌာနဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về sự tương ứng của quyết định cú đã hoàn tất.

မိဿကဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ

Phần giải thích về sự tương ứng của hỗn hợp cú

အပိ စေတ္ထ ဟာရသမ္ပာတနိဒ္ဒေသော ဣမိနာပိ နယေန ဝေဒိတဗ္ဗော –

Và ở đây, phần trình bày về sự tương ứng của các cú pháp cũng nên được hiểu theo phương pháp này:

‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ, မနောသေဋ္ဌာ မနောမယာ;

မနသာ စေ ပသန္နေန, ဘာသတိ ဝါ ကရောတိ ဝါ;

တတော နံ သုခမနွေတိ, ဆာယာဝ အနပါယိနီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၂);

‘Các pháp lấy ý dẫn đầu, lấy ý làm chủ, do ý tạo ra. Nếu người với ý trong sạch nói năng hay hành động, hạnh phúc sẽ theo sau người ấy, như bóng không rời hình.’

တတ္ထ ကတမော ဒေသနာဟာရသမ္ပာတော? မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာတိ မနောတိ ခန္ဓဝဝတ္ထာနေန ဝိညာဏက္ခန္ဓံ ဒေသေတိ. အာယတနဝဝတ္ထာနေန မနာယတနံ[Pg.181], ဓာတုဝဝတ္ထာနေန ဝိညာဏဓာတုံ, ဣန္ဒြိယဝဝတ္ထာနေန မနိန္ဒြိယံ. ကတမေ ဓမ္မာ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ? ဆ ဓမ္မာ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ, ကုသလာနံ ကုသလမူလာနိ, အကုသလာနံ အကုသလမူလာနိ, သာဓိပတိကာနံ အဓိပတိ, သဗ္ဗစိတ္တုပ္ပာဒါနံ ဣန္ဒြိယာနိ. အပိ စ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ မနော အဓိပ္ပေတော. ယထာ ဗလဂ္ဂဿ ရာဇာ ပုဗ္ဗင်္ဂမော, ဧဝမေဝံ ဓမ္မာနံ မနော ပုဗ္ဗင်္ဂမော. တတ္ထ တိဝိဓေန မနော ပုဗ္ဗင်္ဂမော နေက္ခမ္မဆန္ဒေန အဗျာပါဒဆန္ဒေန အဝိဟိံသာဆန္ဒေန. တတ္ထ အလောဘဿ နေက္ခမ္မဆန္ဒေန မနောပုဗ္ဗင်္ဂမံ, အဒေါသဿ အဗျာပါဒဆန္ဒေန မနောပုဗ္ဗင်္ဂမံ, အမောဟဿ အဝိဟိံသာဆန္ဒေန မနောပုဗ္ဗင်္ဂမံ.

Trong đó, sự tương ứng của thuyết pháp cú là gì? (Trong câu) ‘Các pháp lấy ý dẫn đầu’, từ ‘ý’ (mano) được trình bày theo cách phân loại uẩn là thức uẩn, theo cách phân loại xứ là ý xứ, theo cách phân loại giới là ý thức giới, theo cách phân loại quyền là ý quyền. Những pháp nào được dẫn đầu? Có sáu pháp được dẫn đầu: các thiện căn đối với các pháp thiện, các bất thiện căn đối với các pháp bất thiện, chủ thể đối với các pháp có chủ thể, các quyền đối với tất cả các tâm sở sinh. Hơn nữa, trong kinh này, ‘ý’ được chủ định (là thiện). Giống như vua là người dẫn đầu cho quân đội, cũng vậy, ý là người dẫn đầu cho các pháp. Trong đó, ý dẫn đầu theo ba cách: với dục về xuất ly, với dục về vô sân, với dục về vô hại. Trong đó, đối với vô tham, ý dẫn đầu bằng dục về xuất ly; đối với vô sân, ý dẫn đầu bằng dục về vô sân; đối với vô si, ý dẫn đầu bằng dục về vô hại.

မနောသေဋ္ဌာတိ မနော တေသံ ဓမ္မာနံ သေဋ္ဌံ ဝိသိဋ္ဌံ ဥတ္တမံ ပဝရံ မူလံ ပမုခံ ပါမောက္ခံ, တေန ဝုစ္စတိ ‘‘မနောသေဋ္ဌာ’’တိ. မနောမယာတိ မနေန ကတာ, မနေန နိမ္မိတာ, မနေန နိဗ္ဗတ္တာ, မနော တေသံ ပစ္စယော, တေန ဝုစ္စတိ ‘‘မနောမယာ’’တိ. တေ ပန ဓမ္မာ ဆန္ဒသမုဒါနိတာ အနာဝိလသင်္ကပ္ပသမုဋ္ဌာနာ ဖဿသမောဓာနာ ဝေဒနာက္ခန္ဓော သညာက္ခန္ဓော သင်္ခါရက္ခန္ဓော. မနသာ စေ ပသန္နေနာတိ ယာ သဒ္ဓါ သဒ္ဒဟနာ ဩကပ္ပနာ အဘိပ္ပသာဒေါ. ဣတိ ဣမိနာ ပသာဒေန ဥပေတော သမုပေတော ဥပဂတော သမုပဂတော သမ္ပန္နော သမန္နာဂတော, တေန ဝုစ္စတိ ‘‘ပသန္နေနာ’’တိ ဣဒံ မနောကမ္မံ. ဘာသတိ ဝါတိ ဝစီကမ္မံ. ကရောတိ ဝါတိ ကာယကမ္မံ. ဣတိ ဒသကုသလကမ္မပထာ ဒဿိတာ.

‘Lấy ý làm chủ’ (manoseṭṭhā) có nghĩa là ý là chủ, là đặc biệt, là tối thượng, là cao quý, là cội rễ, là hàng đầu, là ưu việt đối với các pháp ấy; do đó được gọi là ‘lấy ý làm chủ’. ‘Do ý tạo ra’ (manomayā) có nghĩa là được làm bởi ý, được tạo tác bởi ý, được sinh ra bởi ý, ý là duyên của chúng; do đó được gọi là ‘do ý tạo ra’. Còn những pháp ấy, được phát sinh từ dục, được khởi lên từ tư duy không vẩn đục, có xúc làm nơi hội tụ, chính là thọ uẩn, tưởng uẩn, và hành uẩn. (Trong câu) ‘Nếu người với ý trong sạch’ (manasā ce pasannena), đó là niềm tin, sự tin tưởng, sự quyết tín, sự tịnh tín. Do được trang bị, được trang bị đầy đủ, đã đạt đến, đã đạt đến trọn vẹn, đã thành tựu, đã thành tựu viên mãn với sự trong sạch này, nên được gọi là ‘với (ý) trong sạch’; đây là ý nghiệp. (Cụm từ) ‘nói năng’ (bhāsati vā) là khẩu nghiệp. (Cụm từ) ‘hay hành động’ (karoti vā) là thân nghiệp. Như vậy, mười thiện nghiệp lộ đã được chỉ ra.

တတောတိ ဒသဝိဓဿ ကုသလကမ္မဿ ကတတ္တာ ဥပစိတတ္တာ. နန္တိ ယော သော ကတပုညော ကတကုသလော ကတဘီရုတ္တာဏော, တံ ပုဂ္ဂလံ. သုခန္တိ ဒုဝိဓံ သုခံ ကာယိကံ စေတသိကဉ္စ. အနွေတီတိ အနုဂစ္ဆတိ.

‘Do đó’ (tato) có nghĩa là do đã làm, do đã tích lũy mười loại thiện nghiệp. ‘Người ấy’ (naṃ) là chỉ người đã tạo phước, đã làm điều thiện, đã tạo ra sự che chở khỏi sợ hãi. ‘Hạnh phúc’ (sukhaṃ) có hai loại: hạnh phúc thuộc thân và hạnh phúc thuộc tâm. ‘Theo sau’ (anveti) có nghĩa là đi theo sát.

ဣဓဿု ပုရိသော အပ္ပဟီနာနုသယော သံယောဇနိယေသု ဓမ္မေသု အဿာဒံ အနုပဿတိ, သော သံယောဇနိယေသု ဓမ္မေသု အဿာဒံ အနုပဿန္တော ယထာဒိဋ္ဌံ ယထာသုတံ သမ္ပတ္တိဘဝံ ပတ္ထေတိ. ဣစ္စဿ အဝိဇ္ဇာ စ ဘဝတဏှာ စ အနုဗဒ္ဓါ ဟောန္တိ, သော ယထာဒိဋ္ဌံ ယထာသုတံ သမ္ပတ္တိဘဝံ ပတ္ထေန္တော ပသာဒနီယဝတ္ထုသ္မိံ စိတ္တံ ပသာဒေတိ သဒ္ဒဟတိ ဩကပ္ပေတိ. သော ပသန္နစိတ္တော တိဝိဓံ ပုညကိရိယဝတ္ထုံ အနုတိဋ္ဌတိ ဒါနမယံ သီလမယံ ဘာဝနာမယံ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ. သော တဿ ဝိပါကံ ပစ္စနုဘောတိ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဥပပဇ္ဇေ ဝါ အပရာပရေ ဝါ ပရိယာယေ. ဣတိ ခေါ ပနဿ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ, သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ, ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ, နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ, သဠာယတနပစ္စယာ သုခဝေဒနီယော ဖဿော, ဖဿပစ္စယာ [Pg.182] ဝေဒနာတိ ဧဝံ သန္တံ တံ သုခမနွေတိ. တဿေဝံ ဝေဒနာယ အပရာပရံ ပရိဝတ္တမာနာယ ဥပ္ပဇ္ဇတိ တဏှာ. တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ…ပေ… သမုဒယော ဟောတီတိ.

Ở đời này, người có tùy miên chưa được đoạn trừ thường xuyên thấy vị ngọt trong các pháp là đối tượng của kiết sử. Người ấy, trong khi thường xuyên thấy vị ngọt trong các pháp là đối tượng của kiết sử, liền mong cầu sự hiện hữu viên mãn như đã thấy, như đã nghe. Do đó, đối với người ấy, cả vô minh và hữu ái đều đi theo. Người ấy, trong khi mong cầu sự hiện hữu viên mãn như đã thấy, như đã nghe, liền làm cho tâm tịnh tín, có đức tin, tin tưởng vững chắc vào đối tượng đáng tịnh tín. Người ấy có tâm tịnh tín, thực hành ba loại phước sự là bố thí, trì giới, tu tiến bằng thân, khẩu, ý. Người ấy hưởng thụ quả của việc ấy ngay trong hiện tại, hoặc trong đời kế tiếp, hoặc trong những đời sau nữa. Như vậy, đối với người ấy, do duyên vô minh, các hành sanh khởi; do duyên hành, thức sanh khởi; do duyên thức, danh sắc sanh khởi; do duyên danh sắc, sáu xứ sanh khởi; do duyên sáu xứ, xúc có cảm thọ lạc sanh khởi; do duyên xúc, thọ sanh khởi. Khi sự việc là như vậy, lạc đi theo người ấy. Khi thọ của người ấy cứ tiếp diễn như vậy, ái sanh khởi. Do duyên ái, thủ sanh khởi... cho đến... sự tập khởi (của toàn bộ khối khổ) xảy ra.

တတ္ထ ယံ မနော, ယေ စ မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ, ယဉ္စ သုခံ, ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ပဉ္စက္ခန္ဓာ, တေ ဒုက္ခသစ္စံ. တေသံ ပုရိမကာရဏဘူတာ အဝိဇ္ဇာ ဘဝတဏှာ စ သမုဒယသစ္စံ. တေသံ ပရိညာယ ပဟာနာယ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ, ဒုက္ခဿ ပရိညာယ သမုဒယဿ ပဟာနာယ. ယေန ပရိဇာနာတိ, ယေန ပဇဟတိ, အယံ မဂ္ဂေါ. ယတ္ထ စ မဂ္ဂေါ ပဝတ္တတိ, အယံ နိရောဓော. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဧဝံ အာယတနဓာတုဣန္ဒြိယမုခေနာပိ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗာနိ. တတ္ထ သမုဒယေန အဿာဒေါ, ဒုက္ခေန အာဒီနဝေါ, မဂ္ဂနိရောဓေဟိ နိဿရဏံ, သုခဿ အနွယော ဖလံ, မနသာ ပသန္နေန ကာယဝစီသမီဟာ ဥပါယော, မနောပုဗ္ဗင်္ဂမတ္တာ ဓမ္မာနံ အတ္တနော သုခကာမေန ပသန္နေန မနသာ ဝစီကမ္မံ ကာယကမ္မဉ္စ ပဝတ္တေတဗ္ဗန္တိ အယံ ဘဂဝတော အာဏတ္တိ. အယံ ဒေသနာဟာရသမ္ပာတော.

Trong đó, ý nào, các pháp nào có ý dẫn đầu, và lạc nào, những pháp này được gọi là năm uẩn, chúng là Khổ đế. Vô minh và hữu ái, là nguyên nhân trước của chúng, là Tập đế. Để liễu tri và đoạn trừ chúng, Đức Thế Tôn thuyết pháp: để liễu tri khổ, để đoạn trừ tập. Pháp nào dùng để liễu tri, pháp nào dùng để đoạn trừ, đây là Đạo đế. Và nơi nào đạo diễn tiến, đây là Diệt đế. Bốn chân lý này cũng cần được xác định theo cách thức của xứ, giới, và quyền. Trong đó, vị ngọt là do Tập đế, sự nguy hại là do Khổ đế, sự xuất ly là do Đạo đế và Diệt đế. Sự đi theo của lạc là quả, sự nỗ lực của thân và khẩu với tâm tịnh tín là phương tiện. Vì các pháp có ý dẫn đầu, người mong cầu hạnh phúc cho mình nên thực hiện khẩu nghiệp và thân nghiệp với tâm tịnh tín, đây là mệnh lệnh của Đức Thế Tôn. Đây là sự tương ứng với Desanāhāra.

တတ္ထ ကတမော ဝိစယဟာရသမ္ပာတော? မနနတော အာရမ္မဏဝိဇာနနတော မနော. မနနလက္ခဏေ သမ္ပယုတ္တေသု အာဓိပစ္စကရဏတော ပုဗ္ဗင်္ဂမော ဤဟာဘာဝတော နိဿတ္တနိဇ္ဇီဝဋ္ဌေန ဓမ္မာ. ဂါမေသု ဂါမဏိ ဝိယ ပဓာနဋ္ဌေန မနော သေဋ္ဌော ဧတေသန္တိ မနောသေဋ္ဌာ. သဟဇာတာဒိပစ္စယဘူတေန မနသာ နိဗ္ဗတ္တာတိ မနောမယာ. အကာလုဿိယတော, အာရမ္မဏဿ ဩကပ္ပနတော စ ပသန္နေန ဝစီဝိညတ္တိဝိပ္ဖာရတော တထာ သာဒိယနတော စ ဘာသတိ. စောပနကာယဝိပ္ဖာရတော တထာ သာဒိယနတော စ ကရောတိ. တထာ ပသုတတ္တာ အနညတ္တာ စ ‘‘တတော’’တိ ဝုတ္တံ. သုခနတော သာတဘာဝတော ဣဋ္ဌဘာဝတော စ ‘‘သုခ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ကတူပစိတတ္တာ အဝိပက္ကဝိပါကတ္တာ စ ‘‘အနွေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ကာရဏာယတ္တဝုတ္တိတော အသင်္ကန္တိတော စ ‘‘ဆာယာဝ အနပါယိနီ’’တိ ဝုတ္တံ. အယံ အနုပဒဝိစယတော ဝိစယဟာရသမ္ပာတော.

Trong đó, sự tương ứng với Vicayahāra là gì? Do suy lường, do biết đối tượng, nên gọi là 'mano' (ý). Do làm chủ các pháp tương ưng trong đặc tính suy lường, nên gọi là 'pubbaṅgamo' (dẫn đầu). Do không có sự cố gắng, theo nghĩa không phải là chúng sanh, không phải là sinh mạng, nên gọi là 'dhammā' (các pháp). Giống như người trưởng làng trong các làng, theo nghĩa là chủ yếu, ý là tối thắng đối với chúng, nên gọi là 'manoseṭṭhā' (ý là tối thắng). Do được tạo ra bởi ý, là duyên đồng sanh v.v., nên gọi là 'manomayā' (do ý tạo ra). Do không vẩn đục, và do tin chắc vào đối tượng, nên gọi là 'pasannena' (với tâm tịnh tín). Do sự lan tỏa của khẩu biểu tri và do sự vui thích như vậy, nên nói là 'bhāsati' (nói). Do sự lan tỏa của thân lay động và do sự vui thích như vậy, nên nói là 'karoti' (làm). Do đã chuyên tâm như vậy và do không phải là khác, nên được nói là 'tato' (do đó). Do làm cho an lạc, do là trạng thái dễ chịu, và do là trạng thái đáng mong muốn, nên được nói là 'sukhaṃ' (lạc). Do đã được làm, đã được tích tập, và do có quả chưa chín muồi, nên được nói là 'anveti' (đi theo). Do có sự diễn tiến phụ thuộc vào nguyên nhân và do không di chuyển, nên được nói là 'chāyāva anapāyinī' (như bóng không rời). Đây là sự tương ứng với Vicayahāra theo cách phân tích từng từ.

တတ္ထ ကတမော ယုတ္တိဟာရသမ္ပာတော? မနဿ ဓမ္မာနံ အာဓိပစ္စယောဂတော ပုဗ္ဗင်္ဂမတာ ယုဇ္ဇတိ. တတော ဧဝ တေသံ မနဿ အနုဝတ္တနတော ဓမ္မာနံ မနောသေဋ္ဌတာ ယုဇ္ဇတိ. သဟဇာတာဒိပစ္စယဝသေန မနသာ နိဗ္ဗတ္တတ္တာ ဓမ္မာနံ မနောမယတာ ယုဇ္ဇတိ. မနသာ ပသန္နေန သမုဋ္ဌာနာနံ ကာယဝစီကမ္မာနံ ကုသလဘာဝေါ ယုဇ္ဇတိ. ယေန ကုသလကမ္မံ ဥပစိတံ, တံ ဆာယာ ဝိယ သုခံ အနွေတီတိ ယုဇ္ဇတိ. အယံ ယုတ္တိဟာရသမ္ပာတော.

Trong đó, sự tương ứng với Yuttihāra là gì? Do sự liên hệ với quyền làm chủ của ý đối với các pháp, nên tính chất dẫn đầu là hợp lý. Chính vì thế, do các pháp ấy đi theo ý, nên tính chất ý là tối thắng là hợp lý. Do được tạo ra bởi ý theo cách của duyên đồng sanh v.v., nên tính chất do ý tạo ra của các pháp là hợp lý. Trạng thái thiện của thân nghiệp và khẩu nghiệp sanh khởi từ tâm tịnh tín là hợp lý. Người nào đã tích tập nghiệp thiện, lạc đi theo người ấy như bóng, điều này là hợp lý. Đây là sự tương ứng với Yuttihāra.

တတ္ထ [Pg.183] ကတမော ပဒဋ္ဌာနော ဟာရသမ္ပာတော? မနော မနောပဝိစာရာနံ ပဒဋ္ဌာနံ. မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ သဗ္ဗဿ ကုသလပက္ခဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ‘‘ဘာသတီ’’တိ သမ္မာဝါစာ, ‘‘ကရောတီ’’တိ သမ္မာကမ္မန္တော, တေ သမ္မာအာဇီဝဿ ပဒဋ္ဌာနံ. သမ္မာအာဇီဝေါ သမ္မာဝါယာမဿ ပဒဋ္ဌာနံ. သမ္မာဝါယာမော သမ္မာသတိယာ ပဒဋ္ဌာနံ. သမ္မာသတိ သမ္မာသမာဓိဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ‘‘မနသာ ပသန္နေနာ’’တိ ဧတ္ထ ပသာဒေါ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ, တံ သီလဿ ပဒဋ္ဌာနံ. သီလံ သမာဓိဿ ပဒဋ္ဌာနံ. သမာဓိ ပညာယာတိ ယာဝ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနာ ယောဇေတဗ္ဗံ. အယံ ပဒဋ္ဌာနဟာရသမ္ပာတော.

Trong đó, sự tương ứng với Padaṭṭhānahāra là gì? Ý là nền tảng của các ý hành. Các pháp có ý dẫn đầu là nền tảng của toàn bộ phe thiện. 'Bhāsati' (nói) là chánh ngữ, 'karoti' (làm) là chánh nghiệp, chúng là nền tảng của chánh mạng. Chánh mạng là nền tảng của chánh tinh tấn. Chánh tinh tấn là nền tảng của chánh niệm. Chánh niệm là nền tảng của chánh định. Trong câu 'manasā pasannena' (với tâm tịnh tín), sự tịnh tín là tín quyền, nó là nền tảng của giới. Giới là nền tảng của định. Định là nền tảng của tuệ. Như vậy, cần được liên kết cho đến giải thoát tri kiến. Đây là sự tương ứng với Padaṭṭhānahāra.

တတ္ထ ကတမော လက္ခဏော ဟာရသမ္ပာတော? ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ’’တိ မနောပုဗ္ဗင်္ဂမတာဝစနေန ဓမ္မာနံ ဆန္ဒပုဗ္ဗင်္ဂမတာပိ ဝီရိယပုဗ္ဗင်္ဂမတာပိ ဝီမံသာပုဗ္ဗင်္ဂမတာပိ ဝုတ္တာ ဟောတိ အာဓိပတေယျလက္ခဏေန ဆန္ဒာဒီနံ မနသာ ဧကလက္ခဏတ္တာ. တထာ နေသံ သဒ္ဓါဒိပုဗ္ဗင်္ဂမတာပိ ဝုတ္တာ ဟောတိ ဣန္ဒြိယလက္ခဏေန သဒ္ဓါဒီနံ မနသာ ဧကလက္ခဏတ္တာ. ‘‘မနသာ စေ ပသန္နေနာ’’တိ ယထာ မနဿ ပသာဒသမန္နာဂမော တံသမုဋ္ဌာနာနံ ကာယဝစီကမ္မာနံ အနဝဇ္ဇဘာဝလက္ခဏံ. ဧဝံ စိတ္တဿ သတိအာဒိသမန္နာဂမောပိ နေသံ အနဝဇ္ဇဘာဝလက္ခဏံ ယောနိသောမနသိကာရသမုဋ္ဌာနဘာဝေန ဧကလက္ခဏတ္တာ. ‘‘သုခမနွေတီ’’တိ သုခါနုဂမနဝစနေန သုခဿ ပစ္စယဘူတာနံ မနာပိယရူပါဒီနံ အနုဂမော ဝုတ္တော ဟောတိ တေသမ္ပိ ကမ္မပစ္စယတာယ ဧကလက္ခဏတ္တာတိ. အယံ လက္ခဏဟာရသမ္ပာတော.

Trong đó, sự tương ứng với Lakkhaṇahāra là gì? Trong câu 'các pháp có ý dẫn đầu', bằng cách nói về tính chất ý dẫn đầu, tính chất dục dẫn đầu, tính chất tinh tấn dẫn đầu, và tính chất thẩm sát dẫn đầu của các pháp cũng được nói đến, vì dục v.v. có cùng đặc tính với ý qua đặc tính làm chủ. Tương tự, tính chất tín v.v. dẫn đầu của chúng cũng được nói đến, vì tín v.v. có cùng đặc tính với ý qua đặc tính của quyền. Trong câu 'với tâm tịnh tín', cũng như sự thành tựu tịnh tín của ý là đặc tính không có tội lỗi của thân nghiệp và khẩu nghiệp sanh từ đó, tương tự, sự thành tựu niệm v.v. của tâm cũng là đặc tính không có tội lỗi của chúng, vì có cùng đặc tính qua việc sanh khởi từ như lý tác ý. Trong câu 'lạc đi theo', bằng cách nói về sự đi theo của lạc, sự đi theo của các sắc khả ý v.v. là duyên của lạc cũng được nói đến, vì chúng cũng có cùng đặc tính qua việc có nghiệp làm duyên. Đây là sự tương ứng với Lakkhaṇahāra.

တတ္ထ ကတမော စတုဗျူဟော ဟာရသမ္ပာတော? ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ’’တိအာဒီသု ‘‘မနော’’တိအာဒီနံ ပဒါနံ နိဗ္ဗစနံ နိရုတ္တံ, တံ ပဒတ္ထနိဒ္ဒေသဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပဒတ္ထော စ ဝုတ္တနယေန သုဝိညေယျောဝ. ယေ သုခေန အတ္ထိကာ, တေဟိ ပသန္နေန မနသာ ကာယဝစီမနောကမ္မာနိ ပဝတ္တေတဗ္ဗာနီတိ အယမေတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော. ပုညကိရိယာယ အညေသမ္ပိ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဟုတွာ တတ္ထ တေသံ သမ္မာ ဥပနေတာရော ဣမိဿာ ဒေသနာယ နိဒါနံ. ‘‘ဆဒွါရာဓိပတီ ရာဇာ (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၂.၁၈၁ ဧရကပတ္တနာဂရာဇဝတ္ထု), စိတ္တာနုပရိဝတ္တိနော ဓမ္မာ (ဓ. သ. ဒုကမာတိကာ ၆၂; ၁၂၀၅-၁၂၀၆), စိတ္တဿ ဧကဓမ္မဿ, သဗ္ဗေဝ ဝသမနွဂူ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၆၂) ဧဝမာဒိသမာနယနေန ဣမိဿာ ဒေသနာယ သံသန္ဒနာ ဒေသနာနုသန္ဓိ. ပဒါနုသန္ဓိယော ပန သုဝိညေယျာဝါတိ. အယံ စတုဗျူဟော ဟာရသမ္ပာတော.

Trong ấy, catubyūho hārasampāto là gì? Trong các câu kệ bắt đầu bằng “Manopubbaṅgamā”, sự giải thích và từ nguyên của các từ như “mano” nên được hiểu theo cách chỉ dẫn ý nghĩa của từ. Và ý nghĩa của từ thì dễ hiểu theo phương pháp đã được nói đến. “Những ai mong cầu hạnh phúc, họ nên thực hiện các nghiệp về thân, khẩu, ý với tâm trong sạch.” – đây là chủ ý của Đức Thế Tôn ở đây. Những người dẫn dắt, sau khi đã đi trước những người khác trong việc làm phước, rồi hướng dẫn họ một cách đúng đắn trong việc ấy, là nhân duyên của bài pháp này. Sự kết nối bài pháp (desanānusandhi) là sự liên kết của bài pháp này bằng cách dẫn chứng tương tự như sau: “Tâm là vua, là chủ của sáu căn, các pháp tùy chuyển theo tâm, tất cả đều thuận theo ý muốn của một pháp là tâm.” Còn các sự kết nối về từ ngữ thì dễ hiểu. Đây là catubyūho hārasampāto.

တတ္ထ [Pg.184] ကတမော အာဝဋ္ဋော ဟာရသမ္ပာတော? ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ’’တိ တတ္ထ ယာနိ တီဏိ ကုသလမူလာနိ, တာနိ အဋ္ဌန္နံ သမ္မတ္တာနံ ဟေတု. ယေ သမ္မတ္တာ, အယံ အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ. ယံ မနောသဟဇနာမရူပံ, ဣဒံ ဒုက္ခံ. အသမုစ္ဆိန္နာ ပုရိမနိပ္ဖန္နာ အဝိဇ္ဇာ ဘဝတဏှာ, အယံ သမုဒယော. ယတ္ထ တေသံ ပဟာနံ, အယံ နိရောဓောတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနိ. အယံ အာဝဋ္ဋော ဟာရသမ္ပာတော.

Trong ấy, āvaṭṭo hārasampāto là gì? Trong câu “Các pháp do tâm dẫn đầu”, ba căn thiện nào có mặt, chúng là nhân cho tám chánh tánh. Những gì là chánh tánh, đó là Bát Chánh Đạo. Danh-sắc đồng sanh với tâm nào, đó là Khổ đế. Vô minh và hữu ái đã thành tựu ở đời trước chưa được đoạn trừ, đó là Tập đế. Nơi nào có sự đoạn trừ chúng, đó là Diệt đế. Như vậy, đây là bốn chân lý. Đây là āvaṭṭo hārasampāto.

တတ္ထ ကတမော ဝိဘတ္တိဟာရသမ္ပာတော? ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ, မနသာ စေ ပသန္နေန, တတော နံ သုခမနွေတီ’’တိ နယိဒံ ယထာရုတဝသေန ဂဟေတဗ္ဗံ. ယော ဟိ သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ပါဏာတိပါတိမှိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကေ မိစ္ဆာပဋိပန္နေ သကံ စိတ္တံ ပသာဒေတိ, ပသန္နေန စ စိတ္တေန အဘူတဂုဏာဘိတ္ထဝနဝသေန ဘာသတိ ဝါ နိပစ္စကာရံ ဝါဿ ယံ ကရောတိ, န တတော နံ သုခမနွေတိ. ဒုက္ခမေဝ ပန တံ တတော စက္ကံဝ ဝဟတော ပဒမနွေတိ. ဣတိ ဟိ ဣဒံ ဝိဘဇ္ဇဗျာကရဏီယံ. ယံ မနသာ စေ ပသန္နေန ဘာသတိ ဝါ ကရောတိ ဝါ, တဉ္စေ ဝစီကမ္မံ ကာယကမ္မဉ္စ သုခဝေဒနီယန္တိ. တံ ကိဿ ဟေတု? သမ္မတ္တဂတေဟိ သုခဝေဒနီယံ မိစ္ဆာဂတေဟိ ဒုက္ခဝေဒနီယန္တိ. ကထံ ပနာယံ ပသာဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော? နာယံ ပသာဒေါ, ပသာဒပတိရူပကော ပန မိစ္ဆာဓိမောက္ခောတိ ဝဒါမိ. အယံ ဝိဘတ္တိဟာရသမ္ပာတော.

Trong ấy, vibhattihārasampāto là gì? Câu “Các pháp do tâm dẫn đầu, nếu với tâm trong sạch... thì hạnh phúc đi theo người ấy” này không nên được hiểu theo nghĩa đen. Vì rằng, vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào làm cho tâm mình trong sạch đối với người có tà kiến, tà hạnh, kẻ sát sanh; và với tâm trong sạch ấy, nói lời tán thán những đức hạnh không có thật, hoặc làm việc cung kính đối với người ấy, thì hạnh phúc không đi theo người ấy từ việc đó. Trái lại, chỉ có đau khổ đi theo người ấy từ việc đó, như bánh xe đi theo dấu chân con vật kéo xe. Vì vậy, điều này cần được trả lời bằng cách phân tích. Nếu người nào với tâm trong sạch nói hay làm, và nếu khẩu nghiệp và thân nghiệp ấy là cảm thọ lạc. Điều đó vì lý do gì? (Vì việc làm) đối với bậc chánh hạnh thì cảm thọ lạc, (còn việc làm) đối với bậc tà hạnh thì cảm thọ khổ. Vậy sự trong sạch (tín) này nên được thấy như thế nào? Đây không phải là sự trong sạch (tín), mà ta nói rằng đó là tà thắng giải, một cái giống như sự trong sạch (tín). Đây là vibhattihārasampāto.

တတ္ထ ကတမော ပရိဝတ္တနော ဟာရသမ္ပာတော? မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာတိအာဒိ. ယံ မနသာ ပဒုဋ္ဌေန ဘာသတိ ဝါ ကရောတိ ဝါ ဒုက္ခဿာနုဂါမီ. ဣဒဉှိ သုတ္တံ ဧတဿ ဥဇုပဋိပက္ခော. အယံ ပရိဝတ္တနော ဟာရသမ္ပာတော.

Trong ấy, parivattano hārasampāto là gì? Câu kệ bắt đầu bằng “Manopubbaṅgamā”. Bất cứ điều gì người ta nói hay làm với tâm ô nhiễm, đau khổ sẽ đi theo. Vì bài kinh này (kệ đầu tiên) là đối nghịch trực tiếp với bài kinh kia (kệ thứ hai). Đây là parivattano hārasampāto.

တတ္ထ ကတမော ဝေဝစနော ဟာရသမ္ပာတော? ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ’’တိ မနော စိတ္တံ မနာယတနံ မနိန္ဒြိယံ မနောဝိညာဏံ မနောဝိညာဏဓာတူတိ ပရိယာယဝစနံ. ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ပုရေစာရိနော ပုရေဂါမိနောတိ ပရိယာယဝစနံ. ဓမ္မာ အတ္တာ သဘာဝါတိ ပရိယာယဝစနံ. သေဋ္ဌံ ပဓာနံ ပဝရန္တိ ပရိယာယဝစနံ. မနောမယာ မနောနိဗ္ဗတ္တာ မနောသမ္ဘူတာတိ ပရိယာယဝစနံ. ပသန္နေန သဒ္ဒဟန္တေန ဩကပ္ပေန္တေနာတိ ပရိယာယဝစနံ. သုခံ သာတံ ဝေဒယိတန္တိ ပရိယာယဝစနံ. အနွေတိ အနုဂစ္ဆတိ အနုဗန္ဓတီတိ ပရိယာယဝစနံ. အယံ ဝေဝစနော ဟာရသမ္ပာတော.

Trong ấy, vevacano hārasampāto là gì? Trong câu “Manopubbaṅgamā”, ‘mano’ (ý), ‘cittaṃ’ (tâm), ‘manāyatanaṃ’ (ý xứ), ‘manindriyaṃ’ (ý căn), ‘manoviññāṇaṃ’ (ý thức), ‘manoviññāṇadhātu’ (ý thức giới) là những từ đồng nghĩa. ‘Pubbaṅgamā’ (dẫn đầu), ‘purecārino’ (đi trước), ‘puregāmino’ (đi trước) là những từ đồng nghĩa. ‘Dhammā’ (các pháp), ‘attā’ (bản thể), ‘sabhāvā’ (tự tánh) là những từ đồng nghĩa. ‘Seṭṭhaṃ’ (ưu việt), ‘padhānaṃ’ (chủ yếu), ‘pavaraṃ’ (cao thượng) là những từ đồng nghĩa. ‘Manomayā’ (do tâm tạo), ‘manonibbattā’ (do tâm sinh), ‘manosambhūtā’ (do tâm sinh) là những từ đồng nghĩa. ‘Pasannena’ (với sự trong sạch), ‘saddahantena’ (với niềm tin), ‘okappentena’ (với sự tin tưởng) là những từ đồng nghĩa. ‘Sukhaṃ’ (hạnh phúc), ‘sātaṃ’ (dễ chịu), ‘vedayitaṃ’ (cảm thọ) là những từ đồng nghĩa. ‘Anveti’ (đi theo), ‘anugacchati’ (đi theo sau), ‘anubandhati’ (bám theo) là những từ đồng nghĩa. Đây là vevacano hārasampāto.

တတ္ထ [Pg.185] ကတမော ပညတ္တိဟာရသမ္ပာတော? မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာတိ အယံ မနသော ကိစ္စပညတ္တိ. ဓမ္မာတိ သဘာဝပညတ္တိ, ကုသလကမ္မပထပညတ္တိ. မနောသေဋ္ဌာတိ ပဓာနပညတ္တိ. မနောမယာတိ သဟဇာတပညတ္တိ. ပသန္နေနာတိ သဒ္ဓိန္ဒြိယေန သမန္နာဂတပညတ္တိ, အဿဒ္ဓိယဿ ပဋိက္ခေပပညတ္တိ. ဘာသတိ ဝါ ကရောတိ ဝါတိ သမ္မာဝါစာသမ္မာကမ္မန္တာနံ နိက္ခေပပညတ္တိ. တတော နံ သုခမနွေတီတိ ကမ္မဿ ဖလာနုဗန္ဓပညတ္တိ, ကမ္မဿ အဝိနာသပညတ္တီတိ. အယံ ပညတ္တိဟာရသမ္ပာတော.

Trong ấy, paññattihārasampāto là gì? “Manopubbaṅgamā” (do tâm dẫn đầu) là chế định về phận sự (kiccapaññatti) của tâm. “Dhammā” (các pháp) là chế định về tự tánh (sabhāvapaññatti), chế định về thiện nghiệp đạo (kusalakammapathapaññatti). “Manoseṭṭhā” (tâm là ưu việt) là chế định về sự chủ yếu (padhānapaññatti). “Manomayā” (do tâm tạo) là chế định về sự đồng sanh (sahajātapaññatti). “Pasannena” (với sự trong sạch) là chế định về sự đầy đủ tín căn (saddhindriyena samannāgatapaññatti), chế định về sự loại bỏ vô tín (assaddhiyassa paṭikkhepapaññatti). “Bhāsati vā karoti vā” (nói hay làm) là chế định về sự đặt để chánh ngữ và chánh nghiệp (sammāvācāsammākammantānaṃ nikkhepapaññatti). “Tato naṃ sukhamanveti” (từ đó hạnh phúc đi theo người ấy) là chế định về sự theo sau của quả của nghiệp (kammassa phalānubandhapaññatti), và chế định về sự không hoại diệt của nghiệp (kammassa avināsapaññatti). Đây là paññattihārasampāto.

တတ္ထ ကတမော ဩတရဏော ဟာရသမ္ပာတော? မနောတိ ဝိညာဏက္ခန္ဓော. ဓမ္မာတိ ဝေဒနာသညာသင်္ခါရက္ခန္ဓာ. ဘာသတိ ဝါ ကရောတိ ဝါတိ ကာယဝစီဝိညတ္တိယော. တာသံ နိဿယာ စတ္တာရော မဟာဘူတာတိ ရူပက္ခန္ဓောတိ အယံ ခန္ဓေဟိ ဩတရဏော. မနောတိ အဘိသင်္ခါရဝိညာဏန္တိ မနောဂ္ဂဟဏေန အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ ဂဟိတာတိ. သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ…ပေ… သမုဒယော ဟောတီတိ အယံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေန ဩတရဏောတိ. အယံ ဩတရဏော ဟာရသမ္ပာတော.

Trong ấy, otaraṇo hārasampāto là gì? ‘Mano’ (ý) là thức uẩn. ‘Dhammā’ (các pháp) là thọ uẩn, tưởng uẩn, và hành uẩn. ‘Bhāsati vā karoti vā’ (nói hay làm) là thân biểu tri và khẩu biểu tri. Bốn đại chủng là nơi nương tựa của chúng, (tất cả) là sắc uẩn. Đây là sự quy nhập bằng các uẩn. ‘Mano’ (ý) là hành thức, do đó, bằng cách nắm lấy ‘mano’, ‘vô minh duyên hành’ được nắm lấy. ‘Hành duyên thức... cho đến... sự tập khởi (của khổ) sanh lên’. Đây là sự quy nhập bằng duyên khởi. Đây là otaraṇo hārasampāto.

တတ္ထ ကတမော သောဓနော ဟာရသမ္ပာတော? မနောတိ အာရမ္ဘော နေဝ ပဒသုဒ္ဓိ, န အာရမ္ဘသုဒ္ဓိ. မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာတိ ပဒသုဒ္ဓိ, န အာရမ္ဘသုဒ္ဓိ. တထာ ဓမ္မာတိ ယာဝ သုခန္တိ ပဒသုဒ္ဓိ, န အာရမ္ဘသုဒ္ဓိ. သုခမနွေတီတိ ပန ပဒသုဒ္ဓိ စေဝ အာရမ္ဘသုဒ္ဓိ စာတိ. အယံ သောဓနော ဟာရသမ္ပာတော.

Trong ấy, sodhano hārasampāto là gì? ‘Mano’ (ý) là sự khởi đầu, không phải là sự thanh tịnh của từ (padasuddhi), cũng không phải là sự thanh tịnh của sự khởi đầu (ārambhasuddhi). ‘Manopubbaṅgamā’ là sự thanh tịnh của từ, không phải là sự thanh tịnh của sự khởi đầu. Tương tự, từ ‘dhammā’ cho đến ‘sukhaṃ’ là sự thanh tịnh của từ, không phải là sự thanh tịnh của sự khởi đầu. Còn ‘sukhamanveti’ vừa là sự thanh tịnh của từ, vừa là sự thanh tịnh của sự khởi đầu. Đây là sodhano hārasampāto.

တတ္ထ ကတမော အဓိဋ္ဌာနော ဟာရသမ္ပာတော? မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ, မနောသေဋ္ဌာ မနောမယာတိ ဧကတ္တတာ. မနသာ စေ ပသန္နေနာတိ ဝေမတ္တတာ, တထာ မနသာ စေ ပသန္နေနာတိ ဧကတ္တတာ. ဘာသတိ ဝါ ကရောတိ ဝါတိ ဝေမတ္တတာ, တထာ မနသာ စေ ပသန္နေနာတိ ဧကတ္တတာ. သော ပသာဒေါ ဒုဝိဓော အဇ္ဈတ္တဉ္စ ဗျာပါဒဝိက္ခမ္ဘနတော, ဗဟိဒ္ဓါ စ ဩကပ္ပနတော. တထာ သမ္ပတ္တိဘဝဟေတုဘူတောပိ ဝဍ္ဎိဟေတုဘူတောဝါတိ အယံ ဝေမတ္တတာ. တယိဒံ သုတ္တံ ဒွီဟိ အာကာရေဟိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ ဟေတုနာ စ ယော ပသန္နမာနသော, ဝိပါကေန စ ယော သုခဝေဒနီယောတိ. အယံ အဓိဋ္ဌာနော ဟာရသမ္ပာတော.

Ở đây, thế nào là Adhiṭṭhānahārasampāta (sự phối hợp của phương pháp xác định)? (Câu) ‘Các pháp có ý dẫn đầu, ý làm chủ, do ý tạo ra’ là sự đồng nhất. (Câu) ‘Với ý trong sạch’ là sự khác biệt. Tương tự, (câu) ‘với ý trong sạch’ là sự đồng nhất. (Câu) ‘Nói hay làm’ là sự khác biệt. Tương tự, (câu) ‘với ý trong sạch’ là sự đồng nhất. Sự trong sạch ấy có hai loại: do chế ngự sân ở nội tâm, và do tin tưởng vững chắc vào đối tượng bên ngoài. Tương tự, (sự trong sạch) vừa là nhân cho sự tái sanh trong cõi thiện thú, vừa là nhân cho sự tăng trưởng, đây là sự khác biệt. Kinh ấy cần được xác định theo hai phương diện: do nhân là tâm trong sạch, và do quả là được cảm thọ an lạc. Đây là Adhiṭṭhānahārasampāta.

တတ္ထ ကတမော ပရိက္ခာရော ဟာရသမ္ပာတော? မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာတိ ဧတ္ထ မနောတိ ကုသလဝိညာဏံ. တဿ စ ဉာဏသမ္ပယုတ္တဿ အလောဘော အဒေါသော အမောဟောတိ တယော သမ္ပယုတ္တာ ဟေတူ, ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တဿ အလောဘော [Pg.186] အဒေါသောတိ ဒွေ သမ္ပယုတ္တာ ဟေတူ. သဗ္ဗေသံ အဝိသေသေန ယောနိသောမနသိကာရော ဟေတု, စတ္တာရိ သမ္ပတ္တိစက္ကာနိ ပစ္စယော. တထာ သဒ္ဓမ္မဿဝနံ, တဿ စ ဒါနာဒိဝသေန ပဝတ္တမာနဿ ဒေယျဓမ္မာဒယော ပစ္စယော. ဓမ္မာတိ စေတ္ထ ဝေဒနာဒီနံ ဣဋ္ဌာရမ္မဏာဒယော. တထာ တယော ဝိညာဏဿ, ဝေဒနာဒယော ပသာဒဿ, သဒ္ဓေယျဝတ္ထုကုသလာဘိသင်္ခါရော ဝိပါကသုခဿ ပစ္စယောတိ. အယံ ပရိက္ခာရော ဟာရသမ္ပာတော.

Ở đây, thế nào là Parikkhārahārasampāta (sự phối hợp của phương pháp trang bị)? Trong câu ‘manopubbaṅgamā’, ‘mano’ là thiện thức. Đối với thiện thức tương ưng với trí tuệ, vô tham, vô sân, vô si, ba pháp tương ưng này là nhân; đối với thiện thức bất tương ưng với trí tuệ, vô tham và vô sân, hai pháp tương ưng này là nhân. Đối với tất cả một cách không phân biệt, như lý tác ý là nhân, bốn bánh xe thành tựu là duyên. Tương tự, việc nghe diệu pháp (là duyên). Và đối với thiện thức ấy đang diễn tiến qua việc bố thí v.v., các vật thí v.v. là duyên. Còn ở đây, trong từ ‘dhammā’, các cảnh khả ái v.v. của thọ v.v. (là duyên). Tương tự, ba (uẩn) đối với thức, thọ v.v. đối với sự trong sạch, thiện hành về đối tượng đáng tin cậy là duyên cho quả lạc. Đây là Parikkhārahārasampāta.

တတ္ထ ကတမော သမာရောပနော ဟာရသမ္ပာတော? မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာတိ မနောတိ ပုညစိတ္တံ, တံ တိဝိဓံ – ဒါနမယံ, သီလမယံ, ဘာဝနာမယန္တိ. တတ္ထ ဒါနမယဿ အလောဘော ပဒဋ္ဌာနံ, သီလမယဿ အဒေါသော ပဒဋ္ဌာနံ, ဘာဝနာမယဿ အမောဟော ပဒဋ္ဌာနံ. သဗ္ဗေသံ အဘိပ္ပသာဒေါ ပဒဋ္ဌာနံ, ‘‘သဒ္ဓါဇာတော ဥပသင်္ကမတိ, ဥပသင်္ကမန္တော ပယိရုပါသတီ’’တိ (မ. နိ. ၂.၁၈၃) သုတ္တံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. ကုသလစိတ္တံ သုခဿ ဣဋ္ဌဝိပါကဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ယောနိသောမနသိကာရော ကုသလစိတ္တဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ယောနိသော ဟိ မနသိ ကရောန္တော ကုသလစိတ္တံ အဓိဋ္ဌာတိ ကုသလစိတ္တံ ဘာဝေတိ, သော အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပာဒါယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ, ဥပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ…ပေ… ပဒဟတိ. တဿေဝံ စတူသု သမ္မပ္ပဓာနေသု ဘာဝိယမာနေသု စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ ယာဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတီတိ အယံ ဘာဝနာယ သမာရောပနာ. သတိ စ ဘာဝနာယ ပဟာနဉ္စ သိဒ္ဓမေဝါတိ. အယံ သမာရောပနော ဟာရသမ္ပာတော.

Ở đây, thế nào là Samāropanahārasampāta (sự phối hợp của phương pháp áp đặt)? Trong câu ‘manopubbaṅgamā dhammā’, ‘mano’ là tâm phước thiện, tâm ấy có ba loại: phước do bố thí, phước do trì giới, và phước do tu tiến. Trong đó, vô tham là nhân gần của phước do bố thí, vô sân là nhân gần của phước do trì giới, vô si là nhân gần của phước do tu tiến. Sự tịnh tín hoàn toàn là nhân gần của tất cả; kinh ‘người có lòng tin sanh khởi thì đến gần, khi đến gần thì thân cận’ cần được giải rộng. Thiện tâm là nhân gần của quả lạc, quả mong muốn. Như lý tác ý là nhân gần của thiện tâm. Vì rằng, người tác ý một cách như lý thì quyết tâm nơi thiện tâm, tu tiến thiện tâm; người ấy làm sanh khởi ý muốn cho các pháp ác bất thiện chưa sanh không sanh khởi, ... tinh tấn cho các pháp thiện đã sanh... Khi bốn chánh cần được tu tiến như vậy đối với người ấy, bốn niệm xứ cho đến Thánh đạo tám ngành đi đến sự viên mãn của tu tiến. Đây là sự áp đặt bằng sự tu tiến. Và khi có sự tu tiến, sự đoạn trừ cũng được thành tựu. Đây là Samāropanahārasampāta.

တထာ –

Tương tự –

‘‘ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတိ, သံယမတော ဝေရံ န စီယတိ;

ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကံ, ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတော’’တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၁၉၇;

ဥဒါ. ၇၅;

ပေဋကော. ၁၆);

‘Phước báu tăng trưởng cho người cho, oán thù không tích tụ cho người chế ngự; người thiện xảo từ bỏ điều ác, do đoạn tận tham, sân, si, người ấy được tịch tịnh.’

တတ္ထ ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတီတိ ဒါနမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု ဝုတ္တံ. သံယမတော ဝေရံ န စီယတီတိ သီလမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု ဝုတ္တံ. ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကန္တိ လောဘဿ စ ဒေါသဿ စ မောဟဿ စ ပဟာနမာဟ. တေန ဘာဝနာမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု ဝုတ္တံ. ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနမာဟ.

Trong đó, câu ‘phước báu tăng trưởng cho người cho’ nói về phước sự căn bản do bố thí. Câu ‘oán thù không tích tụ cho người chế ngự’ nói về phước sự căn bản do trì giới. Câu ‘người thiện xảo từ bỏ điều ác’ nói về sự đoạn trừ tham, sân, và si. Do đó, phước sự căn bản do tu tiến được nói đến. Câu ‘do đoạn tận tham, sân, si, người ấy được tịch tịnh’ nói về vô thủ trước Niết-bàn.

ဒဒတော [Pg.187] ပုညံ ပဝဍ္ဎတီတိ အလောဘော ကုသလမူလံ. သံယမတော ဝေရံ န စီယတီတိ အဒေါသော ကုသလမူလံ. ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကန္တိ အမောဟော ကုသလမူလံ. ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ တေသံ နိဿရဏံ ဝုတ္တံ.

Câu ‘phước báu tăng trưởng cho người cho’ (nghĩa là) vô tham là thiện căn. Câu ‘oán thù không tích tụ cho người chế ngự’ (nghĩa là) vô sân là thiện căn. Câu ‘người thiện xảo từ bỏ điều ác’ (nghĩa là) vô si là thiện căn. Câu ‘do đoạn tận tham, sân, si, người ấy được tịch tịnh’ nói về sự xuất ly khỏi chúng.

ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတီတိ သီလက္ခန္ဓဿ ပဒဋ္ဌာနံ. သံယမတော ဝေရံ န စီယတီတိ သမာဓိက္ခန္ဓဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကန္တိ ပညာက္ခန္ဓဿ ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ဒါနေန ဩဠာရိကာနံ ကိလေသာနံ ပဟာနံ, သီလေန မဇ္ဈိမာနံ, ပညာယ သုခုမာနံ. ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ ကတာဝီဘူမိံ ဒဿေတိ.

Câu ‘phước báu tăng trưởng cho người cho’ là nhân gần của giới uẩn. Câu ‘oán thù không tích tụ cho người chế ngự’ là nhân gần của định uẩn. Câu ‘người thiện xảo từ bỏ điều ác’ là nhân gần của tuệ uẩn và giải thoát uẩn. Bằng bố thí, có sự đoạn trừ các phiền não thô; bằng giới, (đoạn trừ) các phiền não trung bình; bằng tuệ, (đoạn trừ) các phiền não vi tế. Câu ‘do đoạn tận tham, sân, si, người ấy được tịch tịnh’ chỉ ra bậc đã hoàn thành phận sự.

ဒဒတော ပုညံ…ပေ… ဇဟာတိ ပါပကန္တိ သေက္ခဘူမိ ဒဿိတာ. ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ အဂ္ဂဖလံ ဝုတ္တံ.

Câu ‘phước báu tăng trưởng cho người cho... từ bỏ điều ác’ chỉ ra bậc hữu học. Câu ‘do đoạn tận tham, sân, si, người ấy được tịch tịnh’ nói về quả vị cao nhất.

တထာ ဒဒတော ပုညံ…ပေ… န စီယတီတိ လောကိယကုသလမူလံ ဝုတ္တံ. ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကန္တိ လောကုတ္တရကုသလမူလံ ဝုတ္တံ. ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ လောကုတ္တရဿ ကုသလမူလဿ ဖလံ ဝုတ္တံ.

Tương tự, câu ‘phước báu tăng trưởng cho người cho... không tích tụ’ nói về thiện căn hiệp thế. Câu ‘người thiện xảo từ bỏ điều ác’ nói về thiện căn siêu thế. Câu ‘do đoạn tận tham, sân, si, người ấy được tịch tịnh’ nói về quả của thiện căn siêu thế.

ဒဒတော…ပေ… န စီယတီတိ ပုထုဇ္ဇနဘူမိ ဒဿိတာ. ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကန္တိ သေက္ခဘူမိ ဒဿိတာ. ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ အသေက္ခဘူမိ ဒဿိတာ.

Câu ‘cho... không tích tụ’ chỉ ra bậc phàm phu. Câu ‘người thiện xảo từ bỏ điều ác’ chỉ ra bậc hữu học. Câu ‘do đoạn tận tham, sân, si, người ấy được tịch tịnh’ chỉ ra bậc vô học.

ဒဒတော …ပေ… န စီယတီတိ သဂ္ဂဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဝုတ္တာ. ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကန္တိ သေက္ခဝိမုတ္တိ. ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ အသေက္ခဝိမုတ္တိ ဝုတ္တာ.

Câu ‘cho... không tích tụ’ nói về con đường đưa đến cõi trời. Câu ‘người thiện xảo từ bỏ điều ác’ (là) sự giải thoát của bậc hữu học. Câu ‘do đoạn tận tham, sân, si, người ấy được tịch tịnh’ nói về sự giải thoát của bậc vô học.

ဒဒတော…ပေ… န စီယတီတိ ဒါနကထံ သီလကထံ သဂ္ဂကထံ လောကိယာနံ ဓမ္မာနံ ဒေသနမာဟ. ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကန္တိ လောကေ အာဒီနဝါနုပဿနာယ သဒ္ဓိံ သာမုက္ကံသိကံ ဓမ္မဒေသနမာဟ. ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ တဿာ ဒေသနာယ ဖလမာဟ.

Câu ‘cho... không tích tụ’ nói về sự thuyết giảng các pháp hiệp thế là bố thí luận, giới luận, sanh thiên luận. Câu ‘người thiện xảo từ bỏ điều ác’ nói về pháp thoại được rút ra cùng với sự quán thấy sự nguy hại trong thế gian. Câu ‘do đoạn tận tham, sân, si, người ấy được tịch tịnh’ nói về quả của pháp thoại ấy.

ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတီတိ ဓမ္မဒါနံ အာမိသဒါနဉ္စ ဝဒတိ. သံယမတော ဝေရံ န စီယတီတိ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိယာ သတ္တာနံ အဘယဒါနံ ဝဒတိ. ဧဝံ သဗ္ဗာနိပိ သိက္ခာပဒါနိ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗာနိ. တေန စ သီလသံယမေန သီလေ ပတိဋ္ဌိတော စိတ္တံ သံယမေတိ, တဿ သမထော ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ. ဧဝံ သော သမထေ ဌိတော ဝိပဿနာကောသလ္လယောဂတော ကုသလော စ ဇဟာတိ [Pg.188] ပါပကံ ရာဂံ ဇဟာတိ, ဒေါသံ ဇဟာတိ, မောဟံ ဇဟာတိ, အရိယမဂ္ဂေန သဗ္ဗေပိ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ ဇဟာတိ. ဧဝံ ပဋိပန္နော စ ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ ရာဂါဒီနံ ပရိက္ခယာ ဒွေပိ ဝိမုတ္တိယော အဓိဂစ္ဆတီတိ အယံ သုတ္တနိဒ္ဒေသော.

Bằng câu "Dadato puññaṃ pavaḍḍhati" (Người cho, phước báu tăng trưởng), Ngài thuyết giảng về cả pháp thí và tài thí. Bằng câu "Saṃyamato veraṃ na cīyati" (Do thu thúc, oán thù không bị tạo ra), Ngài thuyết giảng về sự bố thí vô úy cho chúng sanh bằng cách tránh xa sự sát sanh. Tương tự, tất cả các học giới nên được diễn giải rộng ra. Và do sự thu thúc trong giới ấy, người an trú trong giới thu thúc tâm, đối với người ấy, định (samatha) đi đến sự viên mãn. Như vậy, người ấy an trú trong định, do sự kết hợp với sự thiện xảo trong minh sát (vipassanā), và là người thiện xảo, từ bỏ điều ác, từ bỏ tham, từ bỏ sân, từ bỏ si, bằng Thánh đạo, từ bỏ tất cả các pháp ác, bất thiện. Và người thực hành như vậy, "người ấy được tịch tịnh do sự đoạn tận tham, sân, si", nghĩa là do sự đoạn tận hoàn toàn tham, v.v., vị ấy chứng đắc cả hai loại giải thoát. Đây là phần giải thích kinh.

တတ္ထ ကတမော ဒေသနာဟာရသမ္ပာတော? ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ကိံ ဒေသိတံ? ဒွေ သုဂတိယော ဒေဝါ စ မနုဿာ စ, ဒိဗ္ဗာ စ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ, မာနုသကာ စ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ, ဒိဗ္ဗာ စ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ, မာနုသကာ စ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ. တဿ ကာရဏဘာဝေန ပုရိမပုရိမနိပ္ဖန္နာ တဏှာ သမုဒယော အရိယသစ္စံ. တယိဒံ ဝုစ္စတိ အဿာဒေါ စ အာဒီနဝေါ စ. သဗ္ဗဿ ပုရိမေဟိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ နိဒ္ဒေသော ‘‘ဒဒတော…ပေ… န စီယတီ’’တိ. ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကန္တိ မဂ္ဂေါ ဝုတ္တော. ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ ဒွေ နိဗ္ဗာနဓာတုယော သဥပါဒိသေသာ စ အနုပါဒိသေသာ စ. ဣဒံ နိဿရဏံ. ဖလာဒီနိ ပန ယထာရဟံ ဝေဒိတဗ္ဗာနီတိ. အယံ ဒေသနာဟာရသမ္ပာတော.

Trong đó, sự tương hợp về phương pháp thuyết giảng (desanāhārasampāta) là gì? Trong kinh này, điều gì được thuyết giảng? Hai cõi thiện thú là cõi trời và cõi người, và năm dục trưởng dưỡng ở cõi trời, và năm dục trưởng dưỡng ở cõi người, và năm thủ uẩn ở cõi trời, và năm thủ uẩn ở cõi người. Điều này được gọi là Khổ Thánh đế. Do là nguyên nhân của khổ đế ấy, ái (taṇhā) đã được tạo ra trong các kiếp trước được gọi là Tập Thánh đế. Điều này được gọi là vị ngọt (assāda) và sự nguy hại (ādīnava). Sự giải thích tất cả điều này bằng hai câu đầu tiên là "dadato… na cīyati". Bằng câu "kusalo ca jahāti pāpakaṃ", Đạo đế được nói đến. Bằng câu "rāgadosamohakkhayā sa nibbuto", hai Niết-bàn giới là hữu dư y Niết-bàn và vô dư y Niết-bàn được nói đến. Đây là sự xuất ly (nissaraṇa). Còn các quả, v.v., nên được hiểu tùy theo trường hợp. Đây là sự tương hợp về phương pháp thuyết giảng.

ဝိစယောတိ ‘‘ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတီ’’တိ ဣမိနာ ပဌမေန ပဒေန တိဝိဓမ္ပိ ဒါနမယံ သီလမယံ ဘာဝနာမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု ဝုတ္တံ. ဒသဝိဓဿပိ ဒေယျဓမ္မဿ ပရိစ္စာဂေါ ဝုတ္တော. တထာ ဆဗ္ဗိဓဿပိ ရူပါဒိအာရမ္မဏဿ. ‘‘သံယမတော ဝေရံ န စီယတီ’’တိ ဒုတိယေန ပဒေန အဝေရာ အသပတ္တာ အဗျာပါဒါ စ ပဋိပဒါ ဝုတ္တာ. ‘‘ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပက’’န္တိ တတိယေန ပဒေန ဉာဏုပ္ပာဒေါ အညာဏနိရောဓော သဗ္ဗောပိ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ သဗ္ဗေပိ ဗောဓိပက္ခိယာ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ. ‘‘ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတော’’တိ ရာဂက္ခယေန ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ, မောဟက္ခယေန အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တိ ဝုတ္တာတိ. အယံ ဝိစယော ဟာရသမ္ပာတော.

Sự tương hợp về phương pháp thẩm sát (vicaya) là: Bằng câu đầu tiên này "dadato puññaṃ pavaḍḍhati", cả ba loại phước sự là bố thí, trì giới, và tu tiến được nói đến. Sự xả ly mười loại vật thí được nói đến. Tương tự, (sự xả ly) sáu loại đối tượng như sắc, v.v. Bằng câu thứ hai "saṃyamato veraṃ na cīyati", con đường thực hành không oán thù, không đối nghịch, và không sân hận được nói đến. Bằng câu thứ ba "kusalo ca jahāti pāpakaṃ", sự sanh khởi của trí tuệ, sự diệt tận của vô minh, toàn bộ Thánh đạo Tám ngành, và tất cả các pháp trợ Bồ-đề được nói đến. Bằng câu "rāgadosamohakkhayā sa nibbuto", do sự đoạn tận tham, tâm giải thoát do ly tham được nói đến; do sự đoạn tận si, tuệ giải thoát do ly vô minh được nói đến. Đây là sự tương hợp về phương pháp thẩm sát.

ယုတ္တီတိ ဒါနေ ဌိတော ဥဘယံ ပရိပူရေတိ မစ္ဆရိယပ္ပဟာနဉ္စ ပုညာဘိသန္ဒဉ္စာတိ အတ္ထေသာ ယုတ္တိ. သီလသံယမေ ဌိတော ဥဘယံ ပရိပူရေတိ ဥပစာရသမာဓိံ အပ္ပနာသမာဓိဉ္စာတိ အတ္ထေသာ ယုတ္တိ. ပါပကေ ဓမ္မေ ပဇဟန္တော ဒုက္ခံ ပရိဇာနာတိ, နိရောဓံ သစ္ဆိကရောတိ, မဂ္ဂံ ဘာဝေတီတိ အတ္ထေသာ ယုတ္တိ. ရာဂဒေါသမောဟေသု သဗ္ဗသော ပရိက္ခီဏေသု အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယတီတိ အတ္ထေသာ ယုတ္တီတိ. အယံ ယုတ္တိဟာရသမ္ပာတော.

Sự tương hợp về phương pháp lý luận (yutti) là: Người an trú trong bố thí làm viên mãn cả hai: sự đoạn trừ bỏn xẻn và dòng phước báu, có sự hợp lý này. Người an trú trong sự thu thúc giới hạnh làm viên mãn cả hai: cận hành định và an chỉ định, có sự hợp lý này. Người từ bỏ các pháp ác thì liễu tri khổ, chứng ngộ diệt, và tu tập đạo, có sự hợp lý này. Khi tham, sân, si đã được đoạn tận hoàn toàn, vị ấy nhập Vô dư y Niết-bàn bằng Niết-bàn giới, có sự hợp lý này. Đây là sự tương hợp về phương pháp lý luận.

ပဒဋ္ဌာနန္တိ [Pg.189] ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတီတိ စာဂါဓိဋ္ဌာနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. သံယမတော ဝေရံ န စီယတီတိ သစ္စာဓိဋ္ဌာနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကန္တိ ပညာဓိဋ္ဌာနဿ ပဒဋ္ဌာနံ. ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ ဥပသမာဓိဋ္ဌာနဿ ပဒဋ္ဌာနန္တိ. အယံ ပဒဋ္ဌာနော ဟာရသမ္ပာတော.

Sự tương hợp về phương pháp nền tảng (padaṭṭhāna) là: Câu "dadato puññaṃ pavaḍḍhati" là nền tảng cho sự quyết định xả ly (cāgādhiṭṭhāna). Câu "saṃyamato veraṃ na cīyati" là nền tảng cho sự quyết định chân thật (saccādhiṭṭhāna). Câu "kusalo ca jahāti pāpakaṃ" là nền tảng cho sự quyết định trí tuệ (paññādhiṭṭhāna). Câu "rāgadosamohakkhayā sa nibbuto" là nền tảng cho sự quyết định tịch tịnh (upasamādhiṭṭhāna). Đây là sự tương hợp về phương pháp nền tảng.

လက္ခဏောတိ ‘‘ဒဒတော’’တိ ဧတေန ပေယျဝဇ္ဇံ အတ္ထစရိယံ သမာနတ္တတာ စ ဒဿိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ သင်္ဂဟဝတ္ထုဘာဝေန ဧကလက္ခဏတ္တာ. ‘‘သံယမတော’’တိ ဧတေန ခန္တိမေတ္တာအဝိဟိံသာအနုဒ္ဒယာဒယော ဒဿိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ ဝေရာနုပ္ပာဒနလက္ခဏေန ဧကလက္ခဏတ္တာ. ‘‘ဝေရံ န စီယတီ’’တိ ဧတေန ဟိရီဩတ္တပ္ပအပ္ပိစ္ဆတာသန္တုဋ္ဌိတာဒယော ဒဿိတာ ဝေရာဝဍ္ဎနေန ဧကလက္ခဏတ္တာ. တထာ အဟိရီကာနောတ္တပ္ပာဒယော အစေတဗ္ဗဘာဝေန ဧကလက္ခဏတ္တာ. ‘‘ကုသလော’’တိ ဧတေန ကောသလ္လဒီပနေန သမ္မာသင်္ကပ္ပာဒယော ဒဿိတာ မဂ္ဂင်္ဂါဒိဘာဝေန ဧကလက္ခဏတ္တာ. ‘‘ဇဟာတိ ပါပက’’န္တိ ဧတေန ပရိညာဘိသမယာဒယောပိ ဒဿိတာ အဘိသမယလက္ခဏေန ဧကလက္ခဏတ္တာ. ‘‘ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ’’တိ ဧတေန အဝသိဋ္ဌကိလေသာဒီနမ္ပိ ခယာ ဒဿိတာ ခေပေတဗ္ဗဘာဝေန ဧကလက္ခဏတ္တာတိ အယံ လက္ခဏော.

Sự tương hợp về phương pháp đặc tính (lakkhaṇa) là: Bằng từ "dadato", ái ngữ, lợi hành, và đồng sự được chỉ ra, nên được hiểu như vậy vì có cùng đặc tính là Tứ nhiếp pháp. Bằng từ "saṃyamato", nhẫn nại, từ bi, bất hại, lòng thương xót, v.v., được chỉ ra, nên được hiểu như vậy vì có cùng đặc tính là không làm phát sinh oán thù. Bằng từ "veraṃ na cīyati", tàm, quý, thiểu dục, tri túc, v.v., được chỉ ra vì có cùng đặc tính là không làm tăng trưởng oán thù. Tương tự, vô tàm, vô quý, v.v., (cũng được chỉ ra) vì có cùng đặc tính là không nên được tích lũy. Bằng từ "kusalo", do sự chỉ rõ sự thiện xảo, chánh tư duy, v.v., được chỉ ra vì có cùng đặc tính là các chi của đạo, v.v. Bằng từ "jahāti pāpakaṃ", sự liễu tri, sự chứng ngộ, v.v., cũng được chỉ ra vì có cùng đặc tính là sự chứng ngộ. Bằng từ "rāgadosamohakkhayā", sự đoạn tận của các phiền não còn lại, v.v., cũng được chỉ ra vì có cùng đặc tính là cần phải được làm cho cạn kiệt. Đây là (sự tương hợp về phương pháp) đặc tính.

စတုဗျူဟောတိ ဒဒတောတိ ဂါထာယံ ဘဂဝတော ကော အဓိပ္ပာယော? ယေ မဟာဘောဂတံ ပတ္ထယိဿန္တိ, တေ ဒါနံ ဒဿန္တိ ဒါလိဒ္ဒိယပ္ပဟာနာယ. ယေ အဝေရတံ ဣစ္ဆန္တိ, တေ ပဉ္စ ဝေရာနိ ပဇဟိဿန္တိ. ယေ ကုသလဓမ္မေဟိ ဆန္ဒကာမာ, တေ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဘာဝေဿန္တိ. ယေ နိဗ္ဗာယိတုကာမာ, တေ ရာဂဒေါသမောဟံ ပဇဟိဿန္တီတိ အယမေတ္ထ ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယော. ဧဝံ နိဗ္ဗစနနိဒါနသန္ဓယော ဝတ္တဗ္ဗာတိ. အယံ စတုဗျူဟော.

Sự tương hợp về phương pháp tứ phân (catubyūha) là: Trong kệ "dadato", ý định của Đức Thế Tôn là gì? Những ai mong cầu sự giàu có lớn, họ sẽ bố thí để đoạn trừ sự nghèo khó. Những ai mong muốn không có oán thù, họ sẽ từ bỏ năm điều oán thù. Những ai có lòng mong muốn các thiện pháp, họ sẽ tu tập Bát Chánh Đạo. Những ai mong muốn được tịch tịnh, họ sẽ từ bỏ tham, sân, si. Đây là ý định của Đức Thế Tôn ở đây. Tương tự, ngữ nguyên, nhân duyên, và sự liên kết nên được nói đến. Đây là (sự tương hợp về phương pháp) tứ phân.

အာဝဋ္ဋောတိ ယဉ္စ အဒဒတော မစ္ဆရိယံ, ယဉ္စ အသံယမတော ဝေရံ, ယဉ္စ အကုသလဿ ပါပဿ အပ္ပဟာနံ, အယံ ပဋိပက္ခနိဒ္ဒေသေန သမုဒယော. တဿ အလောဘေန စ အဒေါသေန စ အမောဟေန စ ဒါနာဒီဟိ ပဟာနံ, ဣမာနိ တီဏိ ကုသလမူလာနိ. တေသံ ပစ္စယော အဋ္ဌ သမ္မတ္တာနိ, အယံ မဂ္ဂေါ. ယော ရာဂဒေါသမောဟာနံ ခယော, အယံ နိရောဓောတိ. အယံ အာဝဋ္ဋော.

Sự tương hợp về phương pháp luân chuyển (āvaṭṭa) là: Sự bỏn xẻn của người không bố thí, oán thù của người không thu thúc, và sự không từ bỏ điều ác của người bất thiện, đây, qua sự chỉ rõ mặt đối lập, là Tập đế. Sự đoạn trừ Tập đế ấy bằng vô tham, vô sân, vô si, và bằng bố thí, v.v., đây là ba thiện căn. Duyên của chúng là tám chánh tánh, đây là Đạo đế. Sự đoạn tận tham, sân, si, đây là Diệt đế. Đây là (sự tương hợp về phương pháp) luân chuyển.

ဝိဘတ္တီတိ ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတီတိ ဧကံသေန ယော ဘယဟေတု ဒေတိ, ရာဂဟေတု ဒေတိ, အာမိသကိဉ္စိက္ခဟေတု ဒေတိ, န တဿ ပုညံ ဝဍ္ဎတိ. ယဉ္စ ဒဏ္ဍဒါနံ သတ္ထဒါနံ ပရဝိဟေဌနတ္ထံ အပုညံ အဿ ပဝဍ္ဎတိ. ယံ ပန ကုသလေန စိတ္တေန အနုကမ္ပန္တော ဝါ အပစာယမာနော ဝါ အန္နံ ဒေတိ, ပါနံ ဝတ္ထံ ယာနံ [Pg.190] မာလာဂန္ဓဝိလေပနံ သေယျာဝသထံ ပဒီပေယျံ ဒေတိ, သဗ္ဗသတ္တာနံ ဝါ အဘယဒါနံ ဒေတိ, မေတ္တစိတ္တော ဟိတဇ္ဈာသယော နိဿရဏသညီ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. သံယမတော ဝေရံ န စီယတီတိ ဧကံသေန အဘယူပရတဿ စီယတိ, ကိံကာရဏံ? ယံ အသမတ္ထော, ဘယူပရတော ဒိဋ္ဌဓမ္မိကဿ ဘာယတိ ‘‘မာ မံ ရာဇာနော ဂဟေတွာ ဟတ္ထံ ဝါ ဆိန္ဒေယျုံ…ပေ… ဇီဝန္တမ္ပိ သူလေ ဥတ္တာသေယျု’’န္တိ, တေန သံယမေန အဝေရံ စီယတိ. ယော ပန ဧဝံ သမာနော ဝေရံ န စီယတိ. ယော ပန ဧဝံ သမာဒိယတိ, ပါဏာတိပါတဿ ပါပကော ဝိပါကော ဒိဋ္ဌေ စေဝ ဓမ္မေ အဘိသမ္ပရာယေ စ, ဧဝံ သဗ္ဗဿ အကုသလဿ, သော တတော အာရမတိ, ဣမိနာ သံယမေန ဝေရံ န စီယတိ. သံယမော နာမ သီလံ. တံ စတုဗ္ဗိဓံ စေတနာ သီလံ, စေတသိကံ သီလံ, သံဝရော သီလံ, အဝီတိက္ကမော သီလန္တိ. ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကန္တိ ပါပပဟာယကာ သတ္တတ္တိံသ ဗောဓိပက္ခိယာ ဓမ္မာ ဝတ္တဗ္ဗာတိ. အယံ ဝိဘတ္တိ.

Phân tích (Vibhatti) là: Trong câu "Phước báu tăng trưởng đối với người cho", chắc chắn rằng người nào cho vì sợ hãi, cho vì tham ái, cho vì mong cầu tài vật, phước báu của người ấy không tăng trưởng. Và việc cho gậy gộc, cho khí giới để hãm hại người khác, bất thiện của người ấy tăng trưởng. Trái lại, người nào với tâm thiện, hoặc do lòng bi mẫn, hoặc do lòng tôn kính, cho vật thực, thức uống, y phục, xe cộ, vòng hoa, hương thơm, vật thoa, giường nằm, trú xứ, đèn đuốc; hoặc cho sự vô úy đến tất cả chúng sanh; có tâm từ, có ý muốn lợi ích, có tưởng về sự giải thoát, thuyết giảng Chánh pháp. Trong câu "Do thu thúc nên oán thù không được tạo ra", chắc chắn rằng oán thù được tạo ra đối với người không tránh xa sự nguy hiểm. Vì sao? Bởi vì người không có khả năng, tránh xa sự nguy hiểm vì sợ hãi hiểm họa trong hiện tại: "Mong rằng các vua chúa đừng bắt ta rồi chặt tay... hoặc đóng cọc ta khi còn sống", do sự thu thúc ấy, sự không oán thù được tạo ra. Trái lại, người nào như vậy, oán thù không được tạo ra. Trái lại, người nào thọ trì như vầy: "Quả của sát sanh là xấu ác trong cả đời này và đời sau", tương tự đối với tất cả bất thiện, người ấy từ bỏ điều đó, do sự thu thúc này, oán thù không được tạo ra. Thu thúc gọi là giới. Giới ấy có bốn loại: tư giới, tâm sở giới, phòng hộ giới, và bất vi phạm giới. Trong câu "Người thiện từ bỏ điều ác", ba mươi bảy pháp trợ Bồ-đề có khả năng đoạn trừ điều ác nên được nói đến. Đây là Phân tích.

ပရိဝတ္တနောတိ ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတိ, အဒဒတောပိ ပုညံ ပဝဍ္ဎတိ, န ဒါနမယိကံ. သံယမတော ဝေရံ န စီယတိ အသံယမတောပိ ဝေရံ န စီယတိ, ယံ ဒါနေန ပဋိသင်္ခါနဗလေန ဘာဝနာဗလေန. ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကံ, အကုသလော ပန န ဇဟာတိ. ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတော, တေသံ အပရိက္ခယာ နတ္ထိ နိဗ္ဗုတီတိ. အယံ ပရိဝတ္တနော.

Chuyển đổi (Parivattana) là: Phước báu tăng trưởng đối với người cho, phước báu cũng tăng trưởng đối với người không cho, (nhưng) không phải là phước do bố thí. Do thu thúc nên oán thù không được tạo ra; do không thu thúc, oán thù cũng không được tạo ra, (tức là) oán thù nào (có thể sanh khởi) do bố thí, do sức mạnh của sự thẩm sát, do sức mạnh của sự tu tập. Người thiện từ bỏ điều ác, còn người bất thiện thì không từ bỏ. Do đoạn tận tham, sân, si, người ấy được tịch tịnh; do không đoạn tận chúng, không có sự tịch tịnh. Đây là Chuyển đổi.

ဝေဝစနောတိ ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတိ. ပရိစ္စာဂတော ကုသလံ ဥပစီယတိ. အနုမောဒတောပိ ပုညံ ပဝဍ္ဎတိ စိတ္တပ္ပသာဒတောပိ ဝေယျာဝစ္စကိရိယာယပိ. သံယမတောတိ သီလသံဝရတော သောရစ္စတော. ဝေရံ န စီယတီတိ ပါပံ န ဝဍ္ဎတိ, အကုသလံ န ဝဍ္ဎတိ. ကုသလောတိ ပဏ္ဍိတော နိပုဏော မေဓာဝီ ပရိက္ခကော. ဇဟာတီတိ သမုစ္ဆိန္ဒတိ သမုဂ္ဃာဋေတိ. အယံ ဝေဝစနော.

Đồng nghĩa (Vevacana) là: "Phước báu tăng trưởng đối với người cho" (đồng nghĩa với) "Do xả thí, thiện được tích lũy". Phước báu cũng tăng trưởng do tùy hỷ, do tâm tịnh tín, do làm công việc phục vụ. (Đồng nghĩa của) "do thu thúc" là "do giới phòng hộ", "do nhu hòa". (Đồng nghĩa của) "oán thù không được tạo ra" là "điều ác không tăng trưởng", "bất thiện không tăng trưởng". (Đồng nghĩa của) "người thiện" là "bậc trí", "người tinh tế", "người có trí tuệ", "người có khả năng thẩm sát". (Đồng nghĩa của) "từ bỏ" là "đoạn tuyệt", "nhổ bật gốc". Đây là Đồng nghĩa.

ပညတ္တီတိ ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတီတိ လောဘဿ ပဋိနိဿဂ္ဂပညတ္တိ, အလောဘဿ နိက္ခေပပညတ္တိ. သံယမတော ဝေရံ န စီယတီတိ ဒေါသဿ ဝိက္ခမ္ဘနပညတ္တိ, အဒေါသဿ နိက္ခေပပညတ္တိ. ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကန္တိ မောဟဿ သမုဂ္ဃာတပညတ္တိ, အမောဟဿ ဘာဝနာပညတ္တိ. ရာဂဒေါသမောဟဿ ပဟာနပညတ္တိ, အလောဘာဒေါသာမောဟဿ ဘာဝနာပညတ္တိ. ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ ကိလေသာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပညတ္တိ, နိဗ္ဗာနဿ သစ္ဆိကိရိယပညတ္တီတိ. အယံ ပညတ္တိ.

Chế định (Paññatti) là: Câu "Phước báu tăng trưởng đối với người cho" là chế định về sự xả ly tham, là chế định về sự thiết lập vô tham. Câu "Do thu thúc nên oán thù không được tạo ra" là chế định về sự trấn áp sân, là chế định về sự thiết lập vô sân. Câu "Người thiện từ bỏ điều ác" là chế định về sự đoạn tuyệt si, là chế định về sự tu tập vô si. (Đây) là chế định về sự đoạn trừ tham, sân, si, là chế định về sự tu tập vô tham, vô sân, vô si. Câu "Do đoạn tận tham, sân, si, người ấy được tịch tịnh" là chế định về sự lắng dịu các phiền não, là chế định về sự chứng ngộ Niết-bàn. Đây là Chế định.

ဩတရဏောတိ [Pg.191] ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတီတိ ဒါနံ နာမ သဒ္ဓါဒီဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ ဟောတီတိ အယံ ဣန္ဒြိယေဟိ ဩတရဏော. သံယမတော ဝေရံ န စီယတီတိ သံယမော နာမ သီလက္ခန္ဓောတိ အယံ ခန္ဓေဟိ ဩတရဏော. ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကန္တိ ပါပပ္ပဟာနံ နာမ တီဟိ ဝိမောက္ခေဟိ ဟောတိ. တေသံ ဥပါယဘူတာနိ တီဏိ ဝိမောက္ခမုခါနီတိ အယံ ဝိမောက္ခမုခေဟိ ဩတရဏော. ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓော. သော စ ဓမ္မဓာတု ဓမ္မာယတနဉ္စာတိ အယံ ဓာတူဟိ စ အာယတနေဟိ စ ဩတရဏောတိ. အယံ ဩတရဏော.

Quy nhập (Otaraṇa) là: Trong câu "Phước báu tăng trưởng đối với người cho", bố thí được thực hiện bởi các quyền như tín, v.v.; đây là sự quy nhập vào các quyền. Trong câu "Do thu thúc nên oán thù không được tạo ra", thu thúc gọi là giới uẩn; đây là sự quy nhập vào các uẩn. Trong câu "Người thiện từ bỏ điều ác", sự đoạn trừ điều ác được thực hiện bởi ba giải thoát. Ba giải thoát môn là phương tiện của chúng; đây là sự quy nhập vào các giải thoát môn. Câu "Do đoạn tận tham, sân, si, người ấy được tịch tịnh" (nói đến) giải thoát uẩn. Và đó cũng là pháp giới và pháp xứ; đây là sự quy nhập vào các giới và các xứ. Đây là Quy nhập.

သောဓနောတိ ဒဒတောတိအာဒိကာ ပဒသုဒ္ဓိ, နော အာရမ္ဘသုဒ္ဓိ. ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ အယံ ပဒသုဒ္ဓိ စ အာရမ္ဘသုဒ္ဓိ စာတိ. အယံ သောဓနော.

Thanh lọc (Sodhana) là: Các câu bắt đầu bằng "người cho", v.v., là sự thanh lọc về câu cú, không phải là sự thanh lọc về khởi sự. Câu "Do đoạn tận tham, sân, si, người ấy được tịch tịnh" này vừa là sự thanh lọc về câu cú, vừa là sự thanh lọc về khởi sự. Đây là Thanh lọc.

အဓိဋ္ဌာနောတိ ဒဒတောတိ အယံ ဧကတ္တတာ, စာဂေါ ပရိစ္စာဂေါ ဓမ္မဒါနံ အာမိသဒါနံ အဘယဒါနံ, အဋ္ဌ ဒါနာနိ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗာနိ. အယံ ဝေမတ္တတာ. သံယမောတိ အယံ ဧကတ္တတာ. ပါတိမောက္ခသံဝရော သတိသံဝရောတိ အယံ ဝေမတ္တတာ. ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကန္တိ အယံ ဧကတ္တတာ. သက္ကာယဒိဋ္ဌိံ ပဇဟတိ ဝိစိကိစ္ဆံ ပဇဟတီတိအာဒိကာ အယံ ဝေမတ္တတာ. ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ နိဗ္ဗုတောတိ အယံ ဧကတ္တတာ. သဥပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု အနုပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတူတိ အယံ ဝေမတ္တတာတိ. အယံ အဓိဋ္ဌာနော.

Quyết định (Adhiṭṭhāna) là: Câu "người cho" này là tính đồng nhất; xả thí, hoàn toàn xả thí, pháp thí, tài vật thí, vô úy thí, tám loại bố thí cần được triển khai. Đây là tính dị biệt. "Thu thúc" này là tính đồng nhất; Biệt giải thoát luật nghi, niệm phòng hộ; đây là tính dị biệt. Câu "Người thiện từ bỏ điều ác" này là tính đồng nhất; từ bỏ thân kiến, từ bỏ hoài nghi, v.v.; đây là tính dị biệt. Câu "Do đoạn tận tham, sân, si, người ấy được tịch tịnh" này là tính đồng nhất; Hữu dư y Niết-bàn giới, Vô dư y Niết-bàn giới; đây là tính dị biệt. Đây là Quyết định.

ပရိက္ခာရောတိ ဒါနဿ ပါမောဇ္ဇံ ပစ္စယော. အလောဘော ဟေတု, သံယမဿ ဟိရောတ္တပ္ပာဒယော ပစ္စယော. ယောနိသောမနသိကာရော အဒေါသော စ ဟေတု, ပါပပ္ပဟာနဿ သမာဓိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနဉ္စ ပစ္စယော. တိဿော အနုပဿနာ ဟေတု, နိဗ္ဗုတိယာ မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ ဟေတု, သမ္မာသင်္ကပ္ပာဒယော ပစ္စယောတိ. အယံ ပရိက္ခာရော.

Trợ duyên (Parikkhāra) là: Đối với bố thí, sự hân hoan là duyên. Vô tham là nhân. Đối với sự thu thúc, tàm, quý, v.v., là duyên. Như lý tác ý và vô sân là nhân. Đối với sự đoạn trừ điều ác, định và như thật tri kiến là duyên. Ba tùy quán là nhân. Đối với sự tịch tịnh, đạo chánh kiến là nhân; chánh tư duy, v.v., là duyên. Đây là Trợ duyên.

သမာရောပနော ဟာရသမ္ပာတောတိ ဒဒတော ပုညံ ပဝဍ္ဎတီတိ ဒါနမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု, တံ သီလဿ ပဒဋ္ဌာနံ. သံယမတော ဝေရံ န စီယတီတိ သီလမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု, တံ သမာဓိဿ ပဒဋ္ဌာနံ. သီလေန ဟိ ဈာနေနပိ ရာဂါဒိကိလေသာ န စီယန္တိ. ယေပိဿ တပ္ပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ အာသဝါ ဝိဃာတပရိဠာဟာ, တေပိဿ န ဟောန္တိ. ကုသလော စ ဇဟာတိ ပါပကန္တိ ပဟာနပရိညာ, တံ ဘာဝနာမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု. ရာဂဒေါသမောဟက္ခယာ သ [Pg.192] နိဗ္ဗုတောတိ ရာဂဿပိ ခယာ ဒေါသဿပိ ခယာ မောဟဿပိ ခယာ. တတ္ထ ရာဂေါတိ ယော ရာဂေါ သာရာဂေါ စေတသော သာရဇ္ဇနာ လောဘော လုဗ္ဘနာ လုဗ္ဘိတတ္တံ အဘိဇ္ဈာ လောဘော အကုသလမူလံ. ဒေါသောတိ ယော ဒေါသော ဒုဿနာ ဒုဿိတတ္တံ ဗျာပါဒေါ စေတသော ဗျာပဇ္ဇနာ ဒေါသော အကုသလမူလံ. မောဟောတိ ယံ အညာဏံ အဒဿနံ အနဘိသမယော အသမ္ဗောဓော အပ္ပဋိဝေဓော ဒုမ္မေဇ္ဈံ ဗာလျံ အသမ္ပဇညံ မောဟော အကုသလမူလံ. ဣတိ ဣမေသံ ရာဂါဒီနံ ခယော နိရောဓော ပဋိနိဿဂ္ဂေါ နိဗ္ဗုတိ နိဗ္ဗာယနာ ပရိနိဗ္ဗာနံ သဥပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု အနုပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတူတိ. အယံ သမာရောပနော ဟာရသမ္ပာတော.

Sự tương hợp của phương pháp chất chồng (samāropano hārasampāto) là: qua câu ‘Phước báu tăng trưởng cho người cho’, vật sự phước thiện thuộc về bố thí (được nói đến), điều ấy là nền tảng của giới. Qua câu ‘Do sự thu thúc, oán thù không tích tụ’, vật sự phước thiện thuộc về giới (được nói đến), điều ấy là nền tảng của định. Thật vậy, do giới hoặc do thiền, các phiền não như tham v.v... không tích tụ. Những lậu hoặc, phiền muộn, bức bách nào có thể sanh khởi cho người ấy do nhân duyên ấy, những điều ấy cũng không có đối với người ấy. Qua câu ‘Người thiện xảo từ bỏ điều ác’, liễu tri bằng sự đoạn tận (được nói đến), điều ấy là vật sự phước thiện thuộc về tu tiến. Trong câu ‘Vị ấy được tịch tịnh do sự đoạn tận tham, sân, si’, (có nghĩa là) do sự đoạn tận của tham, do sự đoạn tận của sân, do sự đoạn tận của si. Trong ấy, tham là: bất cứ sự tham ái nào, sự tham luyến mãnh liệt nào, sự nhiễm trước của tâm, sự tham lam, sự tham muốn, tình trạng tham muốn, sự tham lam, căn bất thiện là tham. Sân là: bất cứ sự sân hận nào, sự tức giận, tình trạng tức giận, sự ác tâm, sự phẫn nộ của tâm, căn bất thiện là sân. Si là: bất cứ sự vô minh nào, sự không thấy, sự không liễu ngộ, sự không giác ngộ, sự không thâm nhập, tình trạng trí tuệ kém cỏi, sự ngu si, sự không tỉnh giác, căn bất thiện là si. Như vậy, sự đoạn tận, sự đoạn diệt, sự từ bỏ, sự tịch tịnh, sự dập tắt, sự viên tịch của các pháp như tham v.v... này là hữu dư y Niết-bàn giới và vô dư y Niết-bàn giới. Đây là sự tương hợp của phương pháp chất chồng.

မိဿကဟာရသမ္ပာတဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải về sự tương hợp của phương pháp hỗn hợp đã kết thúc.

နယသမုဋ္ဌာနဝါရဝဏ္ဏနာ

Phần giải về chương nguồn gốc của các phương pháp.

၇၉. ဧဝံ နာနာသုတ္တဝသေန ဧကသုတ္တဝသေန စ ဟာရဝိစာရံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ နယဝိစာရံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ကတမံ နယသမုဋ္ဌာန’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ယထာ ‘‘တတ္ထ ကတမော ဒေသနာဟာရော, အဿာဒါဒီနဝတာတိ ဂါထာ. အယံ ဒေသနာဟာရော ကိံ ဒေသယတီ’’တိအာဒိနာ ဟာရနိဒ္ဒေသော အာရဒ္ဓေါ, ဧဝံ ‘‘တတ္ထ ကတမော နန္ဒိယာဝဋ္ဋော, တဏှဉ္စ အဝိဇ္ဇမ္ပိ စာတိ ဂါထာ, အယံ နန္ဒိယာဝဋ္ဋော ကိံ နယတီ’’တိအာဒိနာ အနာရဘိတွာ သမုဋ္ဌာနမုခေန အာရဒ္ဓန္တိ? ဝုစ္စတေ – ဟာရနယာနံ ဝိသယဘေဒတော. ယထာ ဟိ ဟာရာ ဗျဉ္ဇနမုခေန သုတ္တဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာ, န ဧဝံ နယာ. နယာ ပန နာနာသုတ္တတော နိဒ္ဓါရိတေဟိ တဏှာဝိဇ္ဇာဒီဟိ မူလပဒေဟိ စတုသစ္စယောဇနာယ နယတော အနုဗုဇ္ဈိယမာနော ဒုက္ခာဒိအတ္ထော. သော ဟိ မဂ္ဂဉာဏံ နယတိ သမ္ပာပေတီတိ နယော. ပဋိဝိဇ္ဈန္တာနံ ပန ဥဂ္ဃဋိတညုအာဒီနံ တိဏ္ဏံ ဝေနေယျာနံ ဝသေန မူလပဒဝိဘာဂတော တိဓာ ဝိဘတ္တာ. ဧကမေကော စေတ္ထ ယတော နေတိ, ယဉ္စ နေတိ, တေသံ သံကိလေသဝေါဒါနာနံ ဝိဘာဂတော ဒွိသင်္ဂဟော စတုဆအဋ္ဌဒိသော စာတိ ဘိန္နော ဟာရနယာနံ ဝိသယော. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဟာရာ ဗျဉ္ဇနဝိစယော, သုတ္တဿ နယာ တယော စ သုတ္တတ္ထော’’တိ (နေတ္တိ. သင်္ဂဟဝါရ). ဧဝံ ဝိသိဋ္ဌဝိသယတ္တာ ဟာရနယာနံ ဟာရေဟိ အညထာ နယေ နိဒ္ဒိသန္တော ‘‘တတ္ထ ကတမံ နယသမုဋ္ဌာန’’န္တိအာဒိမာဟ.

79. Như vậy, sau khi đã trình bày sự khảo sát về các phương pháp (hāra) qua nhiều kinh và qua một kinh, bây giờ để trình bày sự khảo sát về các phương pháp luận (naya), (câu) bắt đầu bằng ‘Ở đây, thế nào là nguồn gốc của phương pháp luận?’ đã được bắt đầu. Nhưng tại sao ở đây, giống như sự chỉ dẫn về phương pháp (hāra) đã được bắt đầu bằng (câu) bắt đầu bằng ‘Ở đây, thế nào là phương pháp trình bày, (đó là) kệ tụng về vị ngọt, sự nguy hiểm v.v... Đây là phương pháp trình bày, nó trình bày điều gì?’, lại không bắt đầu bằng (câu) bắt đầu bằng ‘Ở đây, thế nào là phương pháp luận Nandiyāvaṭṭa, (đó là) kệ tụng về ái và vô minh... Đây là phương pháp luận Nandiyāvaṭṭa, nó dẫn dắt điều gì?’, mà lại được bắt đầu bằng cách lấy nguồn gốc làm đầu? Được nói rằng: do sự khác biệt về đối tượng của các phương pháp (hāra) và các phương pháp luận (naya). Thật vậy, giống như các phương pháp (hāra) là sự giải thích ý nghĩa của kinh bằng cách lấy văn tự làm đầu, các phương pháp luận (naya) không phải như vậy. Nhưng các phương pháp luận (naya), bằng các thuật ngữ gốc như ái, vô minh v.v... đã được rút ra từ nhiều kinh khác nhau để liên kết với bốn sự thật, là ý nghĩa về khổ v.v... được liễu ngộ theo phương pháp luận. Thật vậy, vì nó dẫn dắt, đưa đến đạo tuệ, nên (gọi là) phương pháp luận (naya). Nhưng tùy theo ba hạng chúng sanh có thể giáo hóa là hạng người liễu ngộ nhanh v.v... là những người đang thâm nhập, (các phương pháp luận) được phân chia làm ba loại do sự phân loại các thuật ngữ gốc. Và mỗi một loại trong đây, do sự phân loại các pháp nhiễm ô và thanh tịnh ấy, tức là từ đâu nó dẫn dắt và nó dẫn dắt đến đâu, có sự bao gồm hai phần và có bốn, sáu, tám phương hướng. Như vậy, đối tượng của các phương pháp (hāra) và các phương pháp luận (naya) là khác nhau. Thật vậy, đã được nói như sau: ‘Các phương pháp (hāra) là sự khảo sát văn tự, còn ba phương pháp luận (naya) của kinh là ý nghĩa của kinh’. Như vậy, do các phương pháp (hāra) và các phương pháp luận (naya) có đối tượng đặc thù, khi chỉ dẫn các phương pháp luận (naya) một cách khác với các phương pháp (hāra), ngài đã nói (câu) bắt đầu bằng ‘Ở đây, thế nào là nguồn gốc của phương pháp luận?’.

တတ္ထာယံ [Pg.193] ဝစနတ္ထော – သမုဋ္ဌဟန္တိ ဧတေနာတိ သမုဋ္ဌာနံ. ကေ သမုဋ္ဌဟန္တိ? နယာ. နယာနံ သမုဋ္ဌာနံ နယသမုဋ္ဌာနံ. ကိံ ပန တံ? တံတံမူလပဒေဟိ စတုသစ္စယောဇနာ. သာ ဟိ နန္ဒိယာဝဋ္ဋာဒီနံ နယာနံ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနတာယ သမုဋ္ဌာနံ ဘူမီတိ စ ဝုစ္စတိ. တထာ စ ဝက္ခတိ – ‘‘အယံ ဝုစ္စတိ နန္ဒိယာဝဋ္ဋဿ နယဿ ဘူမီ’’တိ (နေတ္တိ. ၈၁). ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာယ စ ဘဝတဏှာယ စာတိအာဒိ နန္ဒိယာဝဋ္ဋဿ နယဿ ဘူမိဒဿနံ. တတ္ထ ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတီတိ အသုကဿ နာမ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော, အသုကဿ ဝါ စက္ကဝတ္တိနော ကာလေ အဝိဇ္ဇာ ဘဝတဏှာ စ ဥပ္ပန္နာ. တတော ပုဗ္ဗေ နာဟောသီတိ ဧဝံ အဝိဇ္ဇာဘဝတဏှာနံ န ကာစိ ပုရိမာ မရိယာဒါ ဥပလဗ္ဘတိ. ကသ္မာ? အနမတဂ္ဂတ္တာ သံသာရဿ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘အနမတဂ္ဂေါယံ, ဘိက္ခဝေ, သံသာရော, ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတီ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၁၂၄; ကထာ. ၇၅) ဝိတ္ထာရော. တတ္ထာတိ အဝိဇ္ဇာဘဝတဏှာသု. ယဒိပိ အဝိဇ္ဇာယ သံယောဇနဘာဝေါ, တဏှာယ စ နီဝရဏဘာဝေါ ပါဠိယံ ဝုတ္တော, တထာပိ အဝိဇ္ဇာယ ပဋိစ္ဆာဒိတာဒီနဝေဟိ ဘဝေဟိ တဏှာ သံယောဇေတီတိ ဣမဿ အတ္ထဿ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အဝိဇ္ဇာနီဝရဏံ တဏှာသံယောဇန’’န္တိ ဝုတ္တံ.

Ở đây, đây là ý nghĩa của từ: ‘Chúng sanh khởi do cái này’, vì vậy (gọi là) nguồn gốc (samuṭṭhāna). Cái gì sanh khởi? Các phương pháp luận (naya) sanh khởi. Nguồn gốc của các phương pháp luận là nayasamuṭṭhāna. Nhưng đó là gì? Đó là sự liên kết với bốn sự thật bằng các thuật ngữ gốc tương ứng. Thật vậy, điều đó, do là nơi sanh khởi của các phương pháp luận như Nandiyāvaṭṭa v.v..., được gọi là nguồn gốc (samuṭṭhāna) và là nền tảng (bhūmi). Và cũng sẽ được nói như sau: ‘Đây được gọi là nền tảng của phương pháp luận Nandiyāvaṭṭa’. (Câu) bắt đầu bằng ‘Điểm khởi đầu của vô minh và hữu ái không được biết đến’ v.v... là sự trình bày nền tảng của phương pháp luận Nandiyāvaṭṭa. Ở đây, ‘điểm khởi đầu không được biết đến’ có nghĩa là: không có một giới hạn ban đầu nào của vô minh và hữu ái được tìm thấy, theo nghĩa là: ‘vào thời của một vị Phật, một vị Thế Tôn tên là như vầy, hoặc của một vị Chuyển luân vương tên là như vầy, vô minh và hữu ái đã sanh khởi, trước đó thì không có’. Tại sao? Do vòng luân hồi có khởi điểm không thể biết được. Điều này đã được nói: ‘Này các Tỳ khưu, vòng luân hồi này có khởi điểm không thể biết được, điểm khởi đầu không được biết đến’ (nên hiểu) chi tiết. ‘Tattha’ (ở đây) có nghĩa là trong vô minh và hữu ái. Mặc dù trong Thánh điển, trạng thái kiết sử của vô minh và trạng thái triền cái của ái đã được nói đến, tuy nhiên, để trình bày ý nghĩa rằng ‘ái trói buộc (chúng sanh) vào các cõi hữu có những nguy hiểm bị che lấp bởi vô minh’, (câu) ‘vô minh là triền cái, ái là kiết sử’ đã được nói đến.

အဝိဇ္ဇာသံယုတ္တာတိ အဝိဇ္ဇာယ မိဿိတာ, အဝိဇ္ဇာယ ဝါ အဘိနိဝေသဝတ္ထူသု ဗဒ္ဓါ. အဝိဇ္ဇာပက္ခေန ဝိစရန္တီတိ အဝိဇ္ဇာပက္ခေန အဝိဇ္ဇာသဟာယေန ဒွါဒသဝိဓေန ဝိပလ္လာသေန အဘိနိဝေသဝတ္ထုဘူတေ အာရမ္မဏေ ပဝတ္တန္တိ. တေ ဝုစ္စန္တိ ဒိဋ္ဌိစရိတာတိ တေ အဝိဇ္ဇာဘိဘူတာ ရူပါဒီနိ နိစ္စာဒိတော အဘိနိဝိသန္တာ ဒိဋ္ဌိစရိတာတိ ဝုစ္စန္တိ, ဒိဋ္ဌိစရိတာ နာမာတိ အတ္ထော. တဏှာပက္ခေနာတိ အဋ္ဌသတတဏှာဝိစရိတေန. ဒိဋ္ဌိဝိစရိတေ တဏှာဝိစရိတေ စ ပဋိပတ္တိယာ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဒိဋ္ဌိစရိတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အတ္တကိလမထာနုယောဂန္တိ အတ္တနော ကာယဿ ကိလိဿနပယောဂံ အတ္တပရိတာပနပဋိပတ္တိံ. ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂန္တိ ကာမသုခဿ အလ္လီယနပယောဂံ ကာမေသု ပါတဗျတံ.

‘Tương ưng với vô minh’ có nghĩa là được trộn lẫn với vô minh, hoặc bị trói buộc vào các đối tượng của sự chấp thủ bởi vô minh. ‘Hành hoạt với phe vô minh’ có nghĩa là chúng diễn tiến trong đối tượng đã trở thành đối tượng của sự chấp thủ, với phe vô minh, với vô minh làm bạn đồng hành, với mười hai loại điên đảo. ‘Họ được gọi là người có tà kiến hành’ có nghĩa là họ, bị vô minh áp đảo, khi chấp thủ sắc v.v... theo cách thường hằng v.v..., được gọi là người có tà kiến hành; ý nghĩa là ‘được gọi là người có tà kiến hành’. ‘Với phe ái’ có nghĩa là với một trăm lẻ tám cách hành hoạt của ái. Để phân chia và trình bày về sự thực hành nơi người có tà kiến hành và người có ái hành, (câu) bắt đầu bằng ‘người có tà kiến hành’ đã được nói đến. Ở đây, ‘sự chuyên tâm vào khổ hạnh’ có nghĩa là sự nỗ lực làm cho thân của mình mệt mỏi, sự thực hành làm cho tự thân nóng nảy. ‘Sự chuyên tâm vào dục lạc’ có nghĩa là sự nỗ lực đắm mình vào dục lạc, sự chìm đắm trong các dục.

ယဒိပိ ဗာဟိရကာ ‘‘ဒုက္ခံ တဏှာ’’တိ စ ဇာနန္တိ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ, ဧတ္တကံ ဒုက္ခ’’န္တိ, ‘‘အယံ တဏှာ, အယံ တဿာ ဝိရာဂေါ’’တိ ပရိညေယျပဟာတဗ္ဗဘာဝေန ပန န ဇာနန္တိ, ဣတိ ပဝတ္တိပဝတ္တိဟေတုမတ္တမ္ပိ န ဇာနန္တိ. ကာ ပန ကထာ နိဝတ္တိနိဝတ္တိဟေတူသူတိ အာဟ – ‘‘ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ နတ္ထိ သစ္စဝဝတ္ထာန’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ [Pg.194] သစ္စပ္ပကာသနာတိ သစ္စဒေသနာ. သမထဝိပဿနာကောသလ္လန္တိ သမထဝိပဿနာသု ဘာဝနာကောသလ္လံ, တာသု ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာသဝနမနသိကာရကောသလ္လံ ဝါ. ဝိပဿနာဓိဋ္ဌာနဉ္စေတ္ထ သမထံ အဓိပ္ပေတံ. ဥပသမသုခပ္ပတ္တီတိ ကိလေသာနံ ဝူပသမသုခါဓိဂမော. ဝိပရီတစေတာတိ မိစ္ဆာဘိနိဝိဋ္ဌစေတာ. နတ္ထိ သုခေန သုခန္တိ ယံ အနဝဇ္ဇပစ္စယပရိဘောဂသုခေန ကာယံ စိတ္တဉ္စ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓဒရထံ ကတွာ အရိယေဟိ ပတ္တဗ္ဗံ ဥပသမသုခံ, တံ ပဋိက္ခိပတိ. ဒုက္ခေနာတိ ကာယခေဒနဒုက္ခေန.

Dù cho những người ngoại đạo có biết đến “khổ và ái” đi nữa, nhưng họ không biết theo cách thức liễu tri và đoạn trừ rằng: “Đây là khổ, chừng ấy là khổ”, “Đây là ái, đây là sự ly tham khỏi ái ấy”. Như vậy, họ không biết được dù chỉ là sự hiện hữu và nguyên nhân của sự hiện hữu. Huống nữa là nói gì đến sự chấm dứt và nguyên nhân của sự chấm dứt. Do đó, ngài đã nói: “Ngoài giáo pháp này, không có sự xác lập chân lý” v.v… Ở đây, saccappakāsanā (sự tuyên thuyết chân lý) có nghĩa là saccadesanā (sự thuyết giảng chân lý). Samathavipassanākosallaṃ (sự thiện xảo về chỉ và quán) có nghĩa là sự thiện xảo trong việc tu tập về chỉ và quán, hoặc là sự thiện xảo trong việc học hỏi, thẩm vấn, lắng nghe, và tác ý về chúng. Và ở đây, samathaṃ (chỉ) được hiểu là nền tảng cho vipassanā (quán). Upasamasukhappattīti (sự chứng đắc an lạc của sự tịch tịnh) có nghĩa là sự thành tựu an lạc của sự lắng dịu các phiền não. Viparītacetā (với tâm bị điên đảo) có nghĩa là với tâm bị chấp thủ sai lầm. Natthi sukhena sukhaṃ (không có hạnh phúc thông qua hạnh phúc) có nghĩa là người ấy phủ nhận sự an lạc của sự tịch tịnh mà các bậc Thánh có thể chứng đắc, bằng cách làm cho thân và tâm được an tịnh, không còn phiền muộn, thông qua sự an lạc của việc thọ dụng các vật dụng không có lỗi. Dukkhena (bởi khổ) có nghĩa là bởi sự khổ do thân thể mệt nhọc.

သော လောကံ ဝဍ္ဎယတီတိ သော ကာမေ ပဋိသေဝေန္တော အတ္တဘာဝသင်္ခါတံ လောကံ ဝဍ္ဎေတိ ပီနေတိ. ပုတ္တနတ္တုပရမ္ပရာယ ဝါ သံသာရဿ အနုပစ္ဆေဒနတော သတ္တလောကံ ဝဍ္ဎေတိ. ဗဟုံ ပုညံ ပသဝတီတိ အတ္တနော ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သန္တပ္ပနေန ပုတ္တမုခဒဿနေန စ ဗဟုံ ပုညံ ဥပ္ပာဒေတိ. အဘိနိဝေသဿ နာတိဒဠှတာယ ဧဝံသညီ. ဒဠှတာယ ဧဝံဒိဋ္ဌီ ဒုက္ခေန သုခံ ပတ္ထယမာနာ အတ္တကိလမထာနုယောဂမနုယုတ္တာ ကာမေသု ပုညသညီ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂမနုယုတ္တာ စ ဝိဟရန္တီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

So lokaṃ vaḍḍhayati (người ấy làm tăng trưởng thế gian) có nghĩa là người ấy, khi hưởng thụ các dục, làm tăng trưởng và nuôi dưỡng thế gian được gọi là tự thể. Hoặc, do sự không gián đoạn của luân hồi qua dòng dõi con cháu, người ấy làm tăng trưởng thế giới chúng sanh. Bahuṃ puññaṃ pasavati (người ấy tạo ra nhiều phước) có nghĩa là người ấy tạo ra nhiều phước bằng sự thỏa mãn với năm dục công đức của mình và bằng việc nhìn thấy mặt con. Do sự chấp thủ không quá vững chắc, nên có tưởng như vậy (evaṃsaññī). Do sự vững chắc, nên có tà kiến như vậy (evaṃdiṭṭhī). Cần được kết hợp như sau: Dukkhena sukhaṃ patthayamānā (mong cầu hạnh phúc qua khổ đau), họ sống chuyên tâm vào khổ hạnh ép xác, và kāmesu puññasaññī (với tưởng rằng có phước trong các dục), họ sống chuyên tâm vào việc hưởng thụ các dục lạc.

တဒဘိညာ သန္တာတိ တထာသညိနော သမာနာ. ရောဂမေဝ ဝဍ္ဎယန္တီတိ အတ္တဘာဝရောဂမေဝ ကိလေသရောဂမေဝ ဝါ အပရာပရံ ဝဍ္ဎေန္တိ. ဂဏ္ဍသလ္လေသုပိ ဧသေဝ နယော. ရောဂါဘိတုန္နာတိ ယထာဝုတ္တရောဂဗျာဓိတာ. ဂဏ္ဍပဋိပီဠိတာတိ ယထာဝုတ္တဂဏ္ဍဗာဓိတာ. သလ္လာနုဝိဒ္ဓါတိ ယထာဝုတ္တသလ္လေန အနုပဝိဋ္ဌာ. ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇာနီတိ ဥပပဇ္ဇနစဝနာနိ. ဥဂ္ဃာတနိဂ္ဃာတန္တိ ဥစ္စာဝစဘာဝံ. ရောဂဂဏ္ဍသလ္လဘေသဇ္ဇန္တိ ယထာဝုတ္တရောဂါဒိတိကိစ္ဆနံ, သမထဝိပဿနံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘သမထဝိပဿနာ ရောဂနိဂ္ဃာတကဘေသဇ္ဇ’’န္တိ. တတ္ထ ရောဂနိဂ္ဃာတကန္တိ ရောဂဝူပသမနံ. ‘‘သံကိလေသော ဒုက္ခ’’န္တိအာဒိနာ သစ္စာနိ တေသံ ပရိညေယျာဒိဘာဝေန ကထေတိ.

Tadabhiññā santā (do không thắng tri điều đó) có nghĩa là có tưởng như vậy. Rogameva vaḍḍhayanti (họ chỉ làm tăng trưởng bệnh tật) có nghĩa là họ làm tăng trưởng lần lượt bệnh tật của tự thể hoặc bệnh tật của phiền não. Đối với mụn nhọt và mũi tên, phương pháp cũng tương tự. Rogābhitunnā (bị bệnh tật đâm thâu) có nghĩa là bị đau đớn bởi bệnh tật đã nói. Gaṇḍapaṭipīḷitā (bị mụn nhọt áp bức) có nghĩa là bị đau đớn bởi mụn nhọt đã nói. Sallānuviddhā (bị mũi tên xuyên qua) có nghĩa là bị mũi tên đã nói đâm vào. Ummujjanimujjāni (sự trồi lên và lặn xuống) có nghĩa là sự sanh và tử. Ugghātanigghātaṃ (sự thăng và trầm) có nghĩa là trạng thái cao và thấp. Rogagaṇḍasallabhesajjaṃ (thuốc chữa bệnh, mụn nhọt, và mũi tên) có nghĩa là ngài nói đến chỉ và quán, là phương pháp chữa trị các bệnh tật v.v… đã nói. Do đó, ngài đã nói: “Chỉ và quán là thuốc tiêu trừ bệnh tật”. Ở đây, roganigghātakaṃ (tiêu trừ bệnh tật) có nghĩa là làm lắng dịu bệnh tật. Bằng câu “Saṃkileso dukkhaṃ” (phiền não là khổ) v.v…, ngài thuyết giảng các chân lý theo phương diện liễu tri v.v… của chúng.

တတ္ထ သံကိလေသော ဒုက္ခန္တိ အတ္တကိလမထာနုယောဂကာမသုခလ္လိကာနုယောဂသံကိလေသဝန္တော, တေဟိ ဝါ သံကိလိဿမာနော ရူပါရူပကာယော ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ. တဒဘိသင်္ဂေါ တဏှာတိ တတ္ထ အဘိသင်္ဂေါ အာသင်္ဂေါတိ လဒ္ဓနာမာ တဏှာ.

Ở đây, saṃkileso dukkhaṃ (phiền não là khổ) có nghĩa là thân sắc và vô sắc, vốn có các phiền não là khổ hạnh ép xác và hưởng thụ dục lạc, hoặc thân sắc và vô sắc bị ô nhiễm bởi chúng, là khổ thánh đế. Tadabhisaṅgo taṇhā (sự bám víu vào đó là ái) có nghĩa là ái, vốn có tên gọi là abhisaṅgo (sự bám víu) hay āsaṅgo (sự dính mắc) vào đó.

၈၀. ဣဒါနိ ဒိဋ္ဌိစရိတတဏှာစရိတာနံ သက္ကာယဒိဋ္ဌိဒဿနေ ပဝတ္တိဘေဒံ ဒဿေတုံ ‘‘ဒိဋ္ဌိစရိတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌိစရိတာ ရူပံ အတ္တတော ဥပဂစ္ဆန္တီတိ [Pg.195] ဒိဋ္ဌိစရိတာ ဒိဋ္ဌာဘိနိဝေသဿ ဗလဝဘာဝတော ရူပံ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဂဏှန္တိ. တေသဉှိ အတ္တာဘိနိဝေသော ဗလဝါ, န တထာ အတ္တနိယာဘိနိဝေသော. ဧသ နယော ဝေဒနန္တိအာဒီသုပိ. တဏှာစရိတာ ရူပဝန္တံ အတ္တာနန္တိ တဏှာစရိတာ တဏှာဘိနိဝေသဿ ဗလဝဘာဝတော ရူပံ အတ္တနော ကိဉ္စနပလိဗောဓဘာဝေ ဌပေတွာ အဝသေသံ ဝေဒနာဒိံ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဂဏှန္တိ. အတ္တနိ ဝါ ရူပန္တိ အတ္တာဓာရံ ဝါ ရူပံ. ရူပသ္မိံ ဝါ အတ္တာနန္တိ ရူပါဓာရံ ဝါ အတ္တာနံ. ဝေဒနာဝန္တန္တိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတေသဉှိ အတ္တနိယာဘိနိဝေသော ဗလဝါ, န တထာ အတ္တာဘိနိဝေသော. တသ္မာ ယထာလဒ္ဓံ အတ္တနိယန္တိ ကပ္ပေတွာ တဒညံ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဂဏှန္တိ. အယံ ဝုစ္စတိ ဝီသတိဝတ္ထုကာ သက္ကာယဒိဋ္ဌီတိ အယံ ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု ဧကေကသ္မိံ စတုန္နံ စတုန္နံ ဂါဟာနံ ဝသေန ဝီသတိဝတ္ထုကာ သတိ ဝိဇ္ဇမာနေ ခန္ဓပဉ္စကသင်္ခါတေ ကာယေ, သတီ ဝါ ဝိဇ္ဇမာနာ တတ္ထ ဒိဋ္ဌီတိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ.

80. Bây giờ, để chỉ ra sự khác biệt trong cách thức khởi lên của thân kiến đối với người có tánh thiên về tà kiến và người có tánh thiên về tham ái, câu “diṭṭhicaritā” (người có tánh tà kiến) v.v… đã được nói. Ở đây, diṭṭhicaritā rūpaṃ attato upagacchanti (người có tánh tà kiến chấp thủ sắc là tự ngã) có nghĩa là người có tánh tà kiến, do sự chấp thủ mạnh mẽ vào tà kiến, nên họ nắm giữ sắc là “tự ngã”. Vì đối với họ, sự chấp thủ vào tự ngã (attābhiniveso) thì mạnh, còn sự chấp thủ vào cái của ta (attaniyābhiniveso) thì không mạnh như vậy. Phương pháp này cũng áp dụng cho thọ v.v… Taṇhācaritā rūpavantaṃ attānaṃ (người có tánh tham ái cho rằng tự ngã có sắc) có nghĩa là người có tánh tham ái, do sự chấp thủ mạnh mẽ vào ái, nên họ đặt sắc vào trạng thái là vật sở hữu và chướng ngại của mình, rồi nắm giữ phần còn lại là thọ v.v… là “tự ngã”. Attani vā rūpaṃ (hoặc sắc ở trong tự ngã) có nghĩa là sắc có tự ngã làm nền tảng. Rūpasmiṃ vā attānaṃ (hoặc tự ngã ở trong sắc) có nghĩa là tự ngã có sắc làm nền tảng. Phương pháp này cũng áp dụng cho vedanāvantaṃ (tự ngã có thọ) v.v… Vì đối với họ, sự chấp thủ vào cái của ta (attaniyābhiniveso) thì mạnh, còn sự chấp thủ vào tự ngã (attābhiniveso) thì không mạnh như vậy. Do đó, họ tưởng tượng bất cứ thứ gì có được là “của ta”, rồi nắm giữ cái khác là “tự ngã”. Ayaṃ vuccati vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhī (đây được gọi là thân kiến có hai mươi đối tượng) có nghĩa là đây là thân kiến có hai mươi đối tượng, dựa trên bốn cách chấp thủ trong mỗi năm thủ uẩn, đối với thân được gọi là năm uẩn đang hiện hữu; hoặc là tà kiến hiện hữu trong đó, nên gọi là thân kiến.

လောကုတ္တရာ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ပဌမမဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိ. အနွာယိကာတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ အနုဂါမိနော. ယဒါ သမ္မာဒိဋ္ဌိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ပဇဟနဝသေန ပဝတ္တာ, တဒါ တဿာ အနုဂုဏဘာဝေန ပဝတ္တမာနကာတိ အတ္ထော. ကေ ပန တေတိ? အာဟ ‘‘သမ္မာသင်္ကပ္ပော’’တိအာဒိ. ‘‘တေ တယော ခန္ဓာ’’တိအာဒိနာ အရိယမဂ္ဂတော ခန္ဓမုခေန သမထဝိပဿနာ နိဒ္ဓါရေတိ. ‘‘တတ္ထ သက္ကာယော’’တိအာဒိ စတုသစ္စနိဒ္ဓါရဏံ. တံ သဗ္ဗံ သုဝိညေယျမေဝ.

Lokuttarā sammādiṭṭhi (chánh kiến siêu thế) có nghĩa là chánh kiến của đạo đầu tiên. Anvāyikā (tùy hành) có nghĩa là những pháp đi theo chánh kiến. Ý nghĩa là: khi chánh kiến khởi lên theo cách đoạn trừ thân kiến, thì chúng cũng khởi lên theo cách tương ứng với chánh kiến đó. Chúng là gì? Ngài nói “sammāsaṅkappo” (chánh tư duy) v.v… Bằng câu “Te tayo khandhā” (ba uẩn ấy) v.v…, ngài suy ra chỉ và quán từ thánh đạo theo phương diện các uẩn. Câu “Tattha sakkāyo” (ở đây, hiện hữu thân) v.v… là sự suy ra bốn chân lý. Tất cả những điều đó đều dễ hiểu.

ပုန ‘‘တတ္ထ ယေ ရူပံ အတ္တတော ဥပဂစ္ဆန္တီ’’တိအာဒိနာ သက္ကာယဒဿနမုခေန ဥစ္ဆေဒါဒိအန္တဒွယံ, မဇ္ဈိမဉ္စ ပဋိပဒံ နိဒ္ဓါရေတိ. တတ္ထ ဣမေ ဝုစ္စန္တိ ဥစ္ဆေဒဝါဒိနောတိ ဣမေ ရူပါဒိကေ ပဉ္စက္ခန္ဓေ အတ္တတော ဥပဂစ္ဆန္တာ ရူပါဒီနံ အနိစ္စဘာဝတော ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ အတ္တာ ဝိနဿတိ န ဟောတိ ပရံ မရဏာတိ ဧဝံ အဘိနိဝိသနတော ‘‘ဥစ္ဆေဒဝါဒိနော’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ဣမေ ဝုစ္စန္တိ သဿတဝါဒိနောတိ ဣမေ ‘‘ရူပဝန္တံ ဝါ အတ္တာန’’န္တိအာဒိနာ ရူပါဒိဝိနိမုတ္တော အညော ကောစိ အတ္တာတိ ဥပဂစ္ဆန္တာ ‘‘သော နိစ္စော ဓုဝေါ သဿတော’’တိ အဘိနိဝိသနတော ‘‘သဿတဝါဒိနော’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ‘‘ဥစ္ဆေဒသဿတဝါဒါ ဥဘော အန္တာ, အယံ သံသာရပဝတ္တီ’’တိအာဒိ သစ္စနိဒ္ဓါရဏံ, တံ သုဝိညေယျံ.

Lại nữa, bằng câu “tattha ye rūpaṃ attato upagacchanti” (ở đây, những người chấp thủ sắc là tự ngã) v.v…, ngài suy ra hai cực đoan là đoạn kiến v.v… và trung đạo, thông qua phương diện của thân kiến. Ở đây, ime vuccanti ucchedavādino (những người này được gọi là người theo đoạn kiến) có nghĩa là những người này, khi chấp thủ năm uẩn như sắc v.v… là tự ngã, được gọi là “người theo đoạn kiến” do họ chấp thủ rằng: “do tính vô thường của sắc v.v…, tự ngã bị đoạn diệt, bị hủy hoại, không còn tồn tại sau khi chết”. Ime vuccanti sassatavādino (những người này được gọi là người theo thường kiến) có nghĩa là những người này, khi chấp thủ theo cách “tự ngã có sắc” v.v… rằng có một tự ngã nào đó khác, tách rời khỏi sắc v.v…, được gọi là “người theo thường kiến” do họ chấp thủ rằng: “nó là thường hằng, bền vững, vĩnh cửu”. Câu “Ucchedasassatavādā ubho antā, ayaṃ saṃsārapavattī” (đoạn kiến và thường kiến là hai cực đoan, đây là sự vận hành của luân hồi) v.v… là sự suy ra chân lý, điều đó dễ hiểu.

ဥစ္ဆေဒသဿတံ သမာသတော ဝီသတိဝတ္ထုကာ သက္ကာယဒိဋ္ဌီတိ အတ္တာ ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ အတ္တာ နိစ္စောတိ စ အာဒိပ္ပဝတ္တနတော ဥစ္ဆေဒသဿတဒဿနံ သင်္ခေပတော [Pg.196] ဝီသတိဝတ္ထုကာ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဧဝ ဟောတိ. သဗ္ဗောပိ ဟိ အတ္တဝါဒေါ သက္ကာယဒိဋ္ဌိအန္တောဂဓော ဧဝါတိ. ဝိတ္ထာရတော ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနီတိ ဥစ္ဆေဒသဿတဒဿနံ ဝိတ္ထာရေန ဗြဟ္မဇာလေ (ဒီ. နိ. ၁.၂၈ အာဒယော) အာဂတာနိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ. တေသန္တိ ဧဝံ သင်္ခေပဝိတ္ထာရဝန္တာနံ ဥစ္ဆေဒသဿတဒဿနာနံ. ပဋိပက္ခောတိ ပဟာယကပဋိပက္ခော. တေစတ္တာလီသံ ဗောဓိပက္ခိယာ ဓမ္မာတိ အနိစ္စသညာ ဒုက္ခသညာ အနတ္တသညာ ပဟာနသညာ ဝိရာဂသညာ နိရောဓသညာ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ…ပေ… အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါတိ ဧတေ တေစတ္တာလီသံ ဗောဓိပက္ခိယာ ဓမ္မာ.

Ucchedasassataṃ samāsato vīsativatthukā sakkāyadiṭṭhi: (Câu) “Đoạn kiến và thường kiến, nói tóm lại, là thân kiến có hai mươi đối tượng” (có nghĩa là): Do sự diễn tiến bắt đầu với (quan điểm) “ngã bị đoạn diệt” và “ngã là thường hằng,” đoạn kiến và thường kiến, nói tóm lại, chính là thân kiến có hai mươi đối tượng. Sabbopi hi attavādo sakkāyadiṭṭhiantogadho eva: Bởi vì tất cả thuyết về ngã đều được bao gồm trong thân kiến. Vitthārato dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni: (Câu) “Về mặt chi tiết, có sáu mươi hai tà kiến” (có nghĩa là): Đoạn kiến và thường kiến, một cách chi tiết, là sáu mươi hai tà kiến đã được đề cập trong kinh Phạm Võng (Trường Bộ 1.28). Tesam: (Của) chúng, tức là của các đoạn kiến và thường kiến này, vốn có cả phần tóm tắt và chi tiết. Paṭipakkho: (Pháp) đối trị, tức là pháp đối trị có khả năng đoạn trừ. Tecattālīsaṃ bodhipakkhiyā dhammā: (Câu) “Bốn mươi ba pháp trợ Bồ-đề” (có nghĩa là): Vô thường tưởng, khổ tưởng, vô ngã tưởng, đoạn tận tưởng, ly tham tưởng, diệt tận tưởng, bốn niệm xứ... cho đến Thánh đạo tám ngành, đây là bốn mươi ba pháp trợ Bồ-đề.

ဧဝံ ဝိပဿနာဝသေန ပဋိပက္ခံ ဒဿေတွာ ပုန သမထဝသေန ဒဿေတုံ ‘‘အဋ္ဌ ဝိမောက္ခာ ဒသ စ ကသိဏာယတနာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ မောဟဇာလန္တိ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ မောဟဇာလဟေတုကတ္တာ မောဟဇာလဉ္စ. အနာဒိအနိဓနပ္ပဝတ္တန္တိ ပုရိမာယ ကောဋိယာ အဘာဝတော အနာဒိ. အသတိ ပဋိပက္ခာဓိဂမေ သန္တာနဝသေန အနုပစ္ဆေဒေန ပဝတ္တနတော အနိဓနပ္ပဝတ္တံ. ယသ္မာ ပန မောဟဇာလဟေတုကာနိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ မောဟဇာလေ ပဒါလိတေ ပဒါလိတာနိ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘တေစတ္တာလီသံ ဗောဓိပက္ခိယာ ဓမ္မာ ဉာဏဝဇိရံ မောဟဇာလပ္ပဒါလန’’န္တိ.

Evaṃ vipassanāvasena paṭipakkhaṃ dassetvā puna samathavasena dassetuṃ ‘‘aṭṭha vimokkhā dasa ca kasiṇāyatanānī’’ti vuttaṃ: Sau khi trình bày pháp đối trị theo phương diện tuệ quán như vậy, để trình bày lại theo phương diện chỉ quán, câu “tám giải thoát và mười biến xứ” đã được nói đến. Dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni mohajālam: (Câu) “Sáu mươi hai tà kiến là lưới si” (có nghĩa là): Sáu mươi hai tà kiến, do có lưới si làm nhân, cũng (được gọi là) lưới si. Anādianidhanappavattam: (Câu) “Diễn tiến không có khởi đầu, không có kết thúc” (có nghĩa là): Do không có điểm khởi đầu trước tiên, nên gọi là vô thủy (anādi). Khi chưa chứng đắc pháp đối trị, do diễn tiến không gián đoạn theo dòng tương tục, nên gọi là diễn tiến không có kết thúc (anidhanappavattaṃ). Yasmā pana mohajālahetukāni diṭṭhigatāni mohajāle padālite padālitāni honti, tasmā vuttaṃ – ‘‘tecattālīsaṃ bodhipakkhiyā dhammā ñāṇavajiraṃ mohajālappadālana’’nti: Lại nữa, vì rằng khi lưới si bị phá tan thì các tà kiến, vốn có lưới si làm nhân, cũng bị phá tan, do đó, đã được nói rằng: “Bốn mươi ba pháp trợ Bồ-đề là trí tuệ kim cang phá tan lưới si.”

တတ္ထ ဉာဏဝဇိရန္တိ ဝဇိရူပမဉာဏံ. အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇိတွာ တေဇေတွာ တိက္ခသဘာဝံ အာပါဒိတံ ဝိပဿနာဉာဏံ မဂ္ဂဉာဏဉ္စ ဉာဏဝဇိရံ. ဣဒမေဝ ဟိ ဉာဏံ ဘဂဝတော ပဝတ္တံ ‘‘မဟာဝဇိရဉာဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တံ ပန သသမ္ဘာရံ ကတွာ ဒဿေန္တော ‘‘တေစတ္တာလီသံ ဗောဓိပက္ခိယာ ဓမ္မာ’’တိ အာဟ. မောဟဇာလပ္ပဒါလနန္တိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန မဂ္ဂက္ခဏေ သမုစ္ဆေဒဝသေန အဝိဇ္ဇာဘဝတဏှာနံ ပဒါလနံ. အတီတာဒိဘေဒဘိန္နေသု ရူပါဒီသု သကအတ္တဘာဝါဒီသု စ သံသိဗ္ဗနဝသေန ပဝတ္တနတော ဇာလံ ဘဝတဏှာ. တဿာ ဟိ တဏှာ ဇာလိနီ သိဗ္ဗိနီ ဇာလန္တိ စ အဓိဝစနန္တိ. ဧဝံ အတ္တကိလမထာနုယောဂကာမသုခလ္လိကာနုယောဂဒိဋ္ဌိတဏှာဘိနိဝေသသဿတုစ္ဆေဒါနံ နိဒ္ဓါရဏဝသေန မောဟဇာလပရိယာယဝိသေသတော အဝိဇ္ဇာတဏှာ ဝိဘဇိတွာ ယထာနုသန္ဓိနာ သံကိလေသပက္ခံ နိဂမေန္တော ‘‘တေန ဝုစ္စတိ ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာယ စ ဘဝတဏှာယ စာ’’တိ အာဟ.

Tattha ñāṇavajiram: Ở đây, (cụm từ) “trí tuệ kim cang” có nghĩa là trí tuệ ví như kim cang. Aṭṭha samāpattiyo samāpajjitvā tejetvā tikkhasabhāvaṃ āpāditaṃ vipassanāñāṇaṃ maggañāṇañca ñāṇavajiraṃ: Tuệ quán và đạo tuệ, vốn được làm cho đạt đến trạng thái sắc bén bằng cách nhập tám thiền chứng và làm cho chúng mạnh mẽ, (được gọi là) trí tuệ kim cang. Idameva hi ñāṇaṃ bhagavato pavattaṃ ‘‘mahāvajirañāṇa’’nti vuccati: Quả vậy, chính trí tuệ này, khi khởi lên nơi Đức Thế Tôn, được gọi là “đại kim cang trí”. Taṃ pana sasambhāraṃ katvā dassento ‘‘tecattālīsaṃ bodhipakkhiyā dhammā’’ti āha: Nhưng khi trình bày trí tuệ ấy cùng với các yếu tố hỗ trợ, ngài đã nói: “Bốn mươi ba pháp trợ Bồ-đề”. Mohajālappadālanam: (Cụm từ) “phá tan lưới si” có nghĩa là sự phá tan vô minh và hữu ái bằng cách trấn phục trong giai đoạn tiền đạo và bằng cách đoạn diệt trong sát-na đạo. Atītādibhedabhinnesu rūpādīsu sakaattabhāvādīsu ca saṃsibbanavasena pavattanato jālaṃ bhavataṇhā: Do diễn tiến bằng cách đan kết trong các sắc pháp v.v... đã được phân chia theo quá khứ v.v... và trong tự thân v.v..., hữu ái là lưới (jālaṃ). Tassā hi taṇhā jālinī sibbinī jālanti ca adhivacanam: Quả vậy, của hữu ái ấy có các tên gọi là ái (taṇhā), có lưới (jālinī), người thêu dệt (sibbinī), và lưới (jālaṃ). Evaṃ attakilamathānuyogakāmasukhallikānuyogadiṭṭhitaṇhābhinivesasassatucchedānaṃ niddhāraṇavasena mohajālapariyāyavisesato avijjātaṇhā vibhajitvā yathānusandhinā saṃkilesapakkhaṃ nigamento ‘‘tena vuccati pubbā koṭi na paññāyati avijjāya ca bhavataṇhāya cā’’ti āha: Như vậy, sau khi phân tích vô minh và ái dục theo cách đặc biệt của biệt danh “lưới si” bằng cách xác định khổ hạnh, lợi dưỡng, chấp thủ tà kiến, chấp thủ ái dục, thường kiến và đoạn kiến, và để kết luận về phần phiền não theo trình tự liên kết, ngài đã nói: “Do đó, được nói rằng: ‘Điểm khởi đầu không được biết đến, (đó là) của vô minh và hữu ái.’”

၈၁. ‘‘တတ္ထ [Pg.197] ဒိဋ္ဌိစရိတော’’တိအာဒိနာ ဝေါဒါနပက္ခံ ဒဿေတိ. တတ္ထ သလ္လေခါနုသန္တတဝုတ္တီတိ အနုပဒ္ဒုတသလ္လေခဝုတ္တိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ သလ္လေခေ တိဗ္ဗဂါရဝေါ. ဒိဋ္ဌိစရိတော ဟိ တပေါဇိဂုစ္ဆာဒိနာ အနုပါယေနပိ ယေဘုယျေန ကိလေသာနံ သလ္လေခနာဓိပ္ပာယေန စရတိ, တသ္မာ သော သာသနေ ပဗ္ဗဇိတော ဓုတဓမ္မဝသေန သလ္လေခပဋိပဒံ ပူရေတိ. သိက္ခာနုသန္တတဝုတ္တီတိ အစ္ဆိဒ္ဒစတုပါရိသုဒ္ဓိသီလဝုတ္တိ. ဒိဋ္ဌိယာ သဝိသယေ ပညာသဒိသီ ပဝတ္တီတိ သော ဝိသုဇ္ဈမာနော ပညာဓိကော ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ဒိဋ္ဌိစရိတော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမန္တော ဓမ္မာနုသာရီ ဘဝတီ’’တိ. တဏှာဝသေန မိစ္ဆာဝိမောက္ခော ဟောတီတိ တဏှာစရိတော ဝိသုဇ္ဈမာနော သဒ္ဓါဓိကောဝ ဟောတိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘တဏှာစရိတော သမ္မတ္တနိယာမံ ဩက္ကမန္တော သဒ္ဓါနုသာရီ ဘဝတီ’’တိ. ဒိဋ္ဌိစရိတော သုခါယ ပဋိပဒါယာတိအာဒိ ပဋိပဒါနိဒ္ဒေသော ဟေဋ္ဌာ ဒေသနာဟာရဝိဘင်္ဂေ (နေတ္တိ. ၅ အာဒယော) အာဂတော ဧဝ, အတ္ထောပိ တတ္ထ သဗ္ဗပ္ပကာရတော ဝုတ္တော ဧဝ.

81. ‘‘Tattha diṭṭhicarito’’tiādinā vodānapakkhaṃ dasseti: Bằng câu bắt đầu “Ở đây, người có tà kiến tánh”, ngài trình bày về phần thanh tịnh. Tattha sallekhānusantatavuttīti anupaddutasallekhavutti: Ở đây, (cụm từ) “có lối sống liên tục khổ hạnh” có nghĩa là có lối sống khổ hạnh không bị gián đoạn. Kasmā? Yasmā sallekhe tibbagāravo: Tại sao? Bởi vì người ấy có lòng tôn kính mãnh liệt đối với sự khổ hạnh. Diṭṭhicarito hi tapojigucchādinā anupāyenapi yebhuyyena kilesānaṃ sallekhanādhippāyena carati, tasmā so sāsane pabbajito dhutadhammavasena sallekhapaṭipadaṃ pūreti: Quả vậy, người có tà kiến tánh, ngay cả bằng những phương pháp không đúng đắn như khổ hạnh và ghê tởm (phiền não), phần lớn vẫn hành động với ý định làm tiêu mòn các phiền não; do đó, người ấy khi xuất gia trong giáo pháp này, sẽ hoàn thiện pháp hành khổ hạnh theo phương diện các pháp đầu-đà. Sikkhānusantatavuttīti acchiddacatupārisuddhisīlavutti: (Cụm từ) “có lối sống liên tục học giới” có nghĩa là có lối sống giữ gìn bốn loại giới thanh tịnh không bị khiếm khuyết. Diṭṭhiyā savisaye paññāsadisī pavattīti so visujjhamāno paññādhiko hotīti āha – ‘‘diṭṭhicarito sammattaniyāmaṃ okkamanto dhammānusārī bhavatī’’ti: Vì sự diễn tiến của tà kiến trong lĩnh vực của nó tương tự như trí tuệ, nên khi được thanh tịnh, người ấy trở nên có trí tuệ vượt trội, do đó ngài nói: “Người có tà kiến tánh, khi bước vào chánh tánh quyết định, trở thành vị Tùy pháp hành”. Taṇhāvasena micchāvimokkho hotīti taṇhācarito visujjhamāno saddhādhikova hoti, tasmā vuttaṃ – ‘‘taṇhācarito sammattaniyāmaṃ okkamanto saddhānusārī bhavatī’’ti: Do ái dục mà có sự tin tưởng sai lầm, nên người có ái dục tánh, khi được thanh tịnh, trở nên có tín tâm vượt trội; do đó, đã được nói: “Người có ái dục tánh, khi bước vào chánh tánh quyết định, trở thành vị Tùy tín hành”. Diṭṭhicarito sukhāya paṭipadāyātiādi paṭipadāniddeso heṭṭhā desanāhāravibhaṅge (netti. 5 ādayo) āgato eva, atthopi tattha sabbappakārato vutto eva: Phần chỉ dẫn về các pháp hành bắt đầu bằng “Người có tà kiến tánh (hành) khổ hạnh...” đã được đề cập ở dưới trong phần Phân tích Đề-xa-na-ha-ra, và ý nghĩa cũng đã được giải thích ở đó một cách toàn diện.

အပုဗ္ဗပဒေသု ပန ဝိဝေစိယမာနောတိ ဝိမောစိယမာနော. ပဋိနိဿရတီတိ နိယျာတိ ဝိမုစ္စတီတိ အတ္ထော. ဒန္ဓဉ္စ ဓမ္မံ အာဇာနာတီတိ တဏှာစရိတဿ မန္ဒပညဿ ဝသေန ဝုတ္တံ. တိက္ခပညော ပန ခိပ္ပံ ဓမ္မံ အာဇာနာတီတိ. ‘‘သတ္တာပိ ဒုဝိဓာ’’တိအာဒိနာ ဣန္ဒြိယဝိဘာဂေန ပုန ပဋိပဒါဝိဘာဂံ ဒဿေတိ, တံ သုဝိညေယျံ.

Apubbapadesu pana viveciyamānoti vimociyamāno: Còn trong các từ mới, (từ) “được tách rời ra” (viveciyamāno) có nghĩa là “được giải thoát” (vimociyamāno). Paṭinissaratīti niyyāti vimuccatīti attho: (Từ) “từ bỏ” (paṭinissarati) có nghĩa là xuất ly (niyyāti), giải thoát (vimuccati). Dandhañca dhammaṃ ājānāti: (Câu) “và biết pháp một cách chậm chạp” được nói theo phương diện của người có ái dục tánh và trí tuệ chậm lụt. Tikkhapañño pana khippaṃ dhammaṃ ājānāti: Còn người có trí tuệ sắc bén thì biết pháp một cách nhanh chóng. ‘‘Sattāpi duvidhā’’tiādinā indriyavibhāgena puna paṭipadāvibhāgaṃ dasseti, taṃ suviññeyyaṃ: Bằng câu bắt đầu “Chúng sanh cũng có hai loại”, ngài lại trình bày sự phân chia các pháp hành theo sự phân chia các căn; điều đó dễ hiểu.

‘‘ယေ ဟိ ကေစီ’’တိအာဒိနာ တာသံ ပဋိပဒါနံ နိယျာနေ တီသုပိ ကာလေသု ဧကန္တိကဘာဝံ ဒဿေတိ. တတ္ထ ဣမာဟိ ဧဝ စတူဟိ ပဋိပဒါဟီတိ ဣမာဟိ ဧဝ စတူဟိ ပဋိပဒါဟိ, တဗ္ဗိနိမုတ္တာယ အညာယ ပဋိပဒါယ အဘာဝတော. စတုက္ကမဂ္ဂန္တိ ပဋိပဒါစတုက္ကံ, ပဋိပဒါ ဟိ မဂ္ဂေါတိ. အထ ဝါ စတုက္ကမဂ္ဂန္တိ နန္ဒိယာဝဋ္ဋဿ စတုဒ္ဒိသာသင်္ခါတံ မဂ္ဂံ. တာ ပန စတဿော ဒိသာ ဒိသာလောစနနယေ အာဂမိဿန္တိ. ကိမတ္ထံ ပန စတုက္ကမဂ္ဂံ ပညပေန္တီတိ အာဟ ‘‘အဗုဓဇနသေဝိတာယာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ အဗုဓဇနသေဝိတာယာတိ အပဏ္ဍိတဇနသေဝိတာယ. ဗာလကန္တာယာတိ ဗာလဇနကာမိတာယ. ရတ္တဝါသိနိယာတိ ရတ္တေသု ရာဂါဘိဘူတေသု ဝသတီတိ ရတ္တဝါသိနီ, တဿာ. နန္ဒိယာတိ တတြ တတြာဘိနန္ဒနဋ္ဌေန နန္ဒီသင်္ခါတာယ. အဝဋ္ဋနတ္ထန္တိ သမုစ္ဆိန္ဒနတ္ထံ. အယံ ဝုစ္စတိ နန္ဒိယာဝဋ္ဋဿ နယဿ ဘူမီတိ အယံ တဏှာဝိဇ္ဇာနံ ဝသေန သံကိလေသပက္ခေ ဒွေ ဒိသာ သမထဝိပဿနာနံ ဝသေန [Pg.198] ဝေါဒါနပက္ခေပိ ဒွေ ဒိသာ စတုသစ္စယောဇနာ နန္ဒိယာဝဋ္ဋဿ နယဿ သမုဋ္ဌာနတာယ ဘူမီတိ.

‘‘Ye hi kecī’’tiādinā tāsaṃ paṭipadānaṃ niyyāne tīsupi kālesu ekantikabhāvaṃ dasseti: Bằng câu bắt đầu “Bất cứ ai...”, ngài trình bày tính chất chắc chắn trong cả ba thời của sự xuất ly khỏi các pháp hành ấy. Tattha imāhi eva catūhi paṭipadāhīti imāhi eva catūhi paṭipadāhi, tabbinimuttāya aññāya paṭipadāya abhāvato: Ở đây, (cụm từ) “chỉ bằng bốn pháp hành này” (có nghĩa là) chỉ bằng bốn pháp hành này, vì không có pháp hành nào khác ngoài chúng. Catukkamaggam: (Cụm từ) “bốn con đường” có nghĩa là bốn pháp hành, vì pháp hành chính là con đường. Atha vā catukkamagganti nandiyāvaṭṭassa catuddisāsaṅkhātaṃ maggaṃ: Hoặc là, “bốn con đường” là con đường được gọi là bốn phương của Nandiyāvaṭṭa (phương pháp chữ Vạn). Tā pana catasso disā disālocananaye āgamissanti: Bốn phương ấy sẽ được đề cập trong phương pháp Disālocana (quan sát các phương). Kimatthaṃ pana catukkamaggaṃ paññapentīti āha ‘‘abudhajanasevitāyā’’tiādi: Vì mục đích gì mà họ chế định bốn con đường? Ngài nói bằng câu bắt đầu “do kẻ ngu thực hành...”. Tattha abudhajanasevitāyāti apaṇḍitajanasevitāya: Ở đây, (cụm từ) “do kẻ ngu thực hành” có nghĩa là do người không có trí tuệ thực hành. Bālakantāyāti bālajanakāmitāya: (Cụm từ) “được kẻ ngu ưa thích” có nghĩa là được kẻ ngu ham muốn. Rattavāsiniyāti rattesu rāgābhibhūtesu vasatīti rattavāsinī, tassā: (Cụm từ) “trú ngụ trong sự tham ái” (có nghĩa là): vì nó trú ngụ nơi những người tham ái, bị tham ái chế ngự, nên gọi là rattavāsinī; (tassā) của nó (ái dục). Nandiyāti tatra tatrābhinandanaṭṭhena nandīsaṅkhātāya: (Cụm từ) “hỷ lạc” (có nghĩa là) được gọi là hỷ (nandī) với ý nghĩa là sự vui thích trong các đối tượng này kia. Avaṭṭanattham: (Cụm từ) “để không quay trở lại” có nghĩa là để đoạn diệt. Ayaṃ vuccati nandiyāvaṭṭassa nayassa bhūmi: (Câu) “Đây được gọi là nền tảng của phương pháp Nandiyāvaṭṭa” (có nghĩa là): sự kết hợp bốn chân lý này – tức là hai phương trong phần phiền não theo phương diện ái và vô minh, và hai phương trong phần thanh tịnh theo phương diện chỉ và quán – được gọi là nền tảng (bhūmi) vì là nơi phát sinh của phương pháp Nandiyāvaṭṭa.

၈၂. ဧဝံ နန္ဒိယာဝဋ္ဋဿ နယဿ ဘူမိံ နိဒ္ဒိသိတွာ ဣဒါနိ တဿ ဒိသာဘူတဓမ္မေ နိဒ္ဒိသန္တေန ယသ္မာ စဿ ဒိသာဘူတဓမ္မေသု ဝုတ္တေသု ဒိသာလောစနနယော ဝုတ္တောယေဝ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ဝေယျာကရဏေသု ဟိ ယေ ကုသလာကုသလာ’’တိ ဒိသာလောစနလက္ခဏံ ဧကဒေသေန ပစ္စာမသိတွာ ‘‘တေ ဒုဝိဓာ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ တေတိ ဒိသာဘူတဓမ္မာ. ဒုဝိဓာတိ ‘‘ဣမေ သံကိလေသဓမ္မာ, ဣမေ ဝေါဒါနဓမ္မာ’’တိ ဧဝံ ဒုဝိဓေန. ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗာတိ ဥပပတ္တိတော ပရိတော ဣက္ခိတဗ္ဗာ, ဓမ္မယုတ္တိတော တံတံဒိသာဘာဝေန ပေက္ခိတဗ္ဗာ အာလောစိတဗ္ဗာတိ အတ္ထော.

82. Như vậy, sau khi đã chỉ ra nền tảng của phương pháp Nandiyāvaṭṭa, bây giờ, do vị (trưởng lão Mahākaccāna) đang chỉ dạy các pháp là phương hướng của phương pháp ấy, và vì rằng khi các pháp là phương hướng của phương pháp ấy được nói đến thì phương pháp quán xét phương hướng (disālocananaya) cũng đã được nói đến, cho nên, sau khi xem xét một phần đặc điểm của phương pháp quán xét phương hướng qua câu “trong các pháp ký thuyết, những pháp nào là thiện và bất thiện”, (đoạn văn) bắt đầu bằng câu “chúng nên được thẩm sát theo hai cách”. Ở đây, ‘te’ (chúng) là các pháp là phương hướng. ‘Duvidhā’ (theo hai cách) là theo hai cách như vầy: “đây là các pháp ô nhiễm, đây là các pháp thanh tịnh”. ‘Upaparikkhitabbā’ (nên được thẩm sát) có nghĩa là nên được xem xét từ mọi phía một cách hợp lý, nên được nhìn và quán xét theo sự tương ứng với pháp tùy theo từng phương hướng.

ယံ ပကာရံ သန္ဓာယ ‘‘ဒုဝိဓာ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ, တံ ဒဿေတိ ‘‘လောကဝဋ္ဋာနုသာရီ စ လောကဝိဝဋ္ဋာနုသာရီ စာ’’တိ. တဿတ္ထော – လောကော ဧဝ ဝဋ္ဋံ လောကဝဋ္ဋံ. လောကဝဋ္ဋဘာဝေန အနုသရတိ ပဝတ္တတီတိ လောကဝဋ္ဋာနုသာရီ, သံကိလေသဓမ္မောတိ အတ္ထော. လောကဿ, လောကတော ဝါ ဝိဝဋ္ဋံ လောကဝိဝဋ္ဋံ, နိဗ္ဗာနံ. တံ အနုသရတိ အနုလောမနဝသေန ဂစ္ဆတီတိ လောကဝိဝဋ္ဋာနုသာရီ, ဝေါဒါနဓမ္မောတိ အတ္ထော. တေနေဝါဟ – ‘‘ဝဋ္ဋံ နာမ သံသာရော, ဝိဝဋ္ဋံ နိဗ္ဗာန’’န္တိ.

(Ngài) chỉ ra loại nào đã được nói đến khi đề cập đến câu “nên được thẩm sát theo hai cách” qua câu “thuận theo vòng luân chuyển của thế gian và thuận theo sự thoát khỏi vòng luân chuyển của thế gian”. Ý nghĩa của câu ấy là: thế gian chính là vòng luân chuyển (vaṭṭa), (nên gọi là) lokavaṭṭa. Do nó diễn tiến (anusarati, pavattati) theo bản chất của vòng luân chuyển thế gian nên gọi là lokavaṭṭānusārī (thuận theo vòng luân chuyển của thế gian); có nghĩa là pháp ô nhiễm. Sự thoát khỏi (vivaṭṭa) của thế gian, hay từ thế gian, là lokavivaṭṭa, tức là Nibbāna. Do nó đi đến (anusarati, gacchati) đó một cách thuận theo (anulomanavasena) nên gọi là lokavivaṭṭānusārī (thuận theo sự thoát khỏi vòng luân chuyển của thế gian); có nghĩa là pháp thanh tịnh. Chính vì thế, ngài đã nói: “vaṭṭa là saṃsāra, vivaṭṭa là Nibbāna”.

တံ ကထံ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ တံ ကထံ ကေန ပကာရေန ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ စေ? ဥပစယေန. ယထာ ကတံ ကမ္မံ ဖလဒါနသမတ္ထံ ဟောတိ, တထာ ကတံ ဥပစိတန္တိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ ဥပစိတဘာဝေ ကမ္မံ နာမ ဟောတိ, ဝိပါကဝဋ္ဋဿ ကာရဏံ ဟောတီတိ အတ္ထော. သဗ္ဗေပိ ကိလေသာ စတူဟိ ဝိပလ္လာသေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, ဒသန္နမ္ပိ ကိလေသာနံ ဝိပလ္လာသဟေတုဘာဝတော. တေ ကတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ တေ ပန ဝိပလ္လာသာ ကတ္ထ ပဿိတဗ္ဗာတိ အာဟ – ‘‘ဒသ ဝတ္ထုကေ ကိလေသပုဉ္ဇေ’’တိ. ဒသဝိဓကာရဏေ ကိလေသသမူဟေတိ အတ္ထော. တတ္ထ ကိလေသာပိ ကိလေသဝတ္ထု, ကိလေသာနံ ပစ္စယဓမ္မာပိ ကိလေသဝတ္ထု. တေသု ကာရဏဘာဝေန ပုရိမသိဒ္ဓါ ကိလေသာ ပရတော ပရေသံ ကိလေသာနံ ပစ္စယဘာဝတော ကိလေသာပိ ကိလေသဝတ္ထု. အယောနိသောမနသိကာရော, အယောနိသောမနသိကာရပရိက္ခတာ စ ဓမ္မာ ကိလေသုပ္ပတ္တိဟေတုဘာဝတော ကိလေသပ္ပစ္စယာပိ ကိလေသဝတ္ထူတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

Nếu có câu hỏi: “Điều ấy nên được thấy như thế nào?” nghĩa là “Điều ấy nên được thấy theo cách nào, theo loại nào?”. (Đáp rằng:) Bằng sự tích lũy. Nghiệp được tạo tác theo cách nào để có khả năng cho quả, thì nghiệp được tạo tác theo cách ấy được gọi là ‘upacita’ (được tích lũy). Như vậy, trong trạng thái được tích lũy, nghiệp trở thành nguyên nhân của vòng luân chuyển quả dị thục, đó là ý nghĩa. Tất cả các phiền não nên được chỉ ra bằng bốn loại điên đảo, vì chúng là nguyên nhân của điên đảo đối với mười sự vật của phiền não. Khi có câu hỏi: “Chúng nên được thấy ở đâu?” tức là “Những điên đảo ấy nên được thấy ở đâu?”, ngài nói: “trong khối phiền não có mười sự vật”. Nghĩa là trong tập hợp phiền não có mười loại nguyên nhân. Ở đây, chính các phiền não cũng là sự vật của phiền não, và các pháp là duyên của phiền não cũng là sự vật của phiền não. Trong số đó, do là nguyên nhân, các phiền não đã thành tựu trước đó, do là duyên cho các phiền não khác về sau, nên chính các phiền não cũng là sự vật của phiền não. Như lý tác ý không chân chánh và các pháp được bao quanh bởi như lý tác ý không chân chánh, do là nguyên nhân cho sự phát sinh của phiền não, nên các pháp là duyên của phiền não cũng là sự vật của phiền não, cần phải hiểu như vậy.

စတ္တာရော [Pg.199] အာဟာရာတိ ဧတ္ထ အာဟာရသီသေန တဗ္ဗိသယာ ကိလေသာပိ အဓိပ္ပေတာ. စတဿော ဝိညာဏဋ္ဌိတိယောတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ‘‘ပဌမေ အာဟာရေ’’တိအာဒိနာ ဒသဝတ္ထုကေ ကိလေသပုဉ္ဇေ ပုရိမံ ပုရိမံ ပစ္ဆိမဿ ပစ္ဆိမဿ ကာရဏန္တိ ဒဿေတိ. တတ္ထ ပဌမေ အာဟာရေတိ ဝိသယဘူတေ ပဌမေ အာဟာရေ ပဌမော ဝိပလ္လာသော ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော. သေသာဟာရေသုပိ ဧသေဝ နယော. ပဌမေ ဝိပလ္လာသေတိ ပဌမေ ဝိပလ္လာသေ အပ္ပဟီနေ သတိ ပဌမံ ဥပါဒါနံ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ယံ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ နိဒ္ဒေသေယေဝ ကထယိဿာမ.

Ở đây, trong câu “bốn loại vật thực”, các phiền não có đối tượng là vật thực ấy cũng được bao hàm, với vật thực là chính. Trong câu “bốn thức trú” cũng theo phương pháp tương tự. Bằng câu “trong vật thực thứ nhất” v.v..., ngài chỉ ra rằng trong khối phiền não có mười sự vật, cái trước là nguyên nhân của cái sau. Ở đây, “trong vật thực thứ nhất” có nghĩa là: trong vật thực thứ nhất là đối tượng, điên đảo thứ nhất khởi lên. Trong các vật thực còn lại cũng theo phương pháp tương tự. “Trong điên đảo thứ nhất” có nghĩa là: khi điên đảo thứ nhất chưa được đoạn trừ, thủ thứ nhất khởi lên. Trong các câu còn lại cũng theo phương pháp tương tự. Điều gì cần nói ở đây, chúng tôi sẽ nói trong phần chỉ giải (Niddesa).

၈၃. ဣဒါနိ ဒသဝတ္ထုကံ ကိလေသပုဉ္ဇံ တဏှာဝိဇ္ဇာဝသေန ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ ကရောန္တော ‘‘ယော စ ကဗဠီကာရော အာဟာရော’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကဗဠီကာရာဟာရံ ဖဿာဟာရဉ္စ အပရိဇာနန္တဿ တဏှာစရိတဿ ယထာက္ကမံ ကာယဝေဒနာသု တိဗ္ဗော ဆန္ဒရာဂေါ ဟောတိ, ဣတိ ဥပက္ကိလေသဿ ဆန္ဒရာဂဿ ဟေတုဘာဝတော ယော စ ကဗဠီကာရော အာဟာရော, ယော စ ဖဿော အာဟာရော, ဣမေ တဏှာစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာတိ ဝုတ္တာ. တထာ မနောသဉ္စေတနာဟာရံ ဝိညာဏာဟာရဉ္စ အပရိဇာနန္တော ဒိဋ္ဌိစရိတော တေသု အတ္တသညီ နိစ္စသညီ စ ဟောတီတိ ဝုတ္တနယေနေဝ တေ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာတိ ဝုတ္တာ. တထာ ပုရိမကာ ဒွေ ဝိပလ္လာသာ ပုရိမကာနိ ဧဝ စ ဒွေ ဒွေဥပါဒါနယောဂဂန္ထာသဝဩဃသလ္လဝိညာဏဋ္ဌိတိအဂတိဂမနာနိ တဏှာပဓာနတ္တာ တဏှာသဘာဝတ္တာ တဏှာဝိသယတ္တာ စ တဏှာစရိတဿ ဥပက္ကိလေသာတိ ဝုတ္တာ. ပစ္ဆိမကာနိ ပန တာနိ ဒိဋ္ဌိပဓာနတ္တာ ဒိဋ္ဌိသဘာဝတ္တာ ဒိဋ္ဌိဝိသယတ္တာ စ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ ဥပက္ကိလေသာတိ ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

83. Bây giờ, khi chia khối phiền não có mười sự vật thành hai phần theo ái và vô minh, ngài nói câu “Và đoàn thực” v.v... Ở đây, đối với người có ái hạnh không liễu tri đoàn thực và xúc thực, dục tham mãnh liệt khởi lên trong thân và thọ theo thứ tự; do đó, vì là nguyên nhân của dục tham là tùy phiền não, nên đã được nói rằng đoàn thực và xúc thực là tùy phiền não của người có ái hạnh. Tương tự, người có kiến hạnh không liễu tri tư niệm thực và thức thực thì có tưởng về tự ngã và tưởng về thường còn trong chúng; do đó, theo phương pháp đã nói, chúng được gọi là tùy phiền não của người có kiến hạnh. Tương tự, hai điên đảo đầu tiên, và mỗi cặp hai pháp đầu tiên trong thủ, ách, phược, lậu, bộc lưu, tên độc, thức trú, và thiên vị, do ái là chính, do có bản chất của ái, và do là đối tượng của ái, nên được gọi là tùy phiền não của người có ái hạnh. Còn những pháp sau đó, do kiến là chính, do có bản chất của kiến, và do là đối tượng của kiến, nên được gọi là tùy phiền não của người có kiến hạnh, cần phải hiểu như vậy.

၈၄. ကဗဠီကာရေ အာဟာရေ ‘‘အသုဘေ သုဘ’’န္တိ ဝိပလ္လာသောတိ စတူသု အာဟာရေသု ကဗဠီကာရေ အာဟာရေ စတူသု စ ဝိပလ္လာသေသု ‘‘အသုဘေ သုဘ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော ကဗဠီကာရာဟာရဿ အသုဘသဘာဝတ္တာ အသုဘသမုဋ္ဌာနတ္တာ စ. တထာ ဖဿာဟာရဿ ဒုက္ခသဘာဝတ္တာ ဒုက္ခပစ္စယတ္တာ စ ဝိသေသတော တတ္ထ ‘‘ဒုက္ခေ သုခ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော. တထာ ယေဘုယျေန သတ္တာ ဝိညာဏေ နိစ္စသညိနော, သင်္ခါရေသု စ အတ္တသညိနော, စေတနာပဓာနာ စ သင်္ခါရာတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဝိညာဏေ အာဟာရေ…ပေ… အတ္တာတိ ဝိပလ္လာသော’’တိ. ပဌမေ ဝိပလ္လာသေ ဌိတော ကာမေ ဥပါဒိယတီတိ ‘‘အသုဘေ သုဘ’’န္တိ ဝိပရိယေသဂ္ဂါဟီ ကိလေသကာမေန ဝတ္ထုကာမေ ဒဠှံ ဂဏှာတိ[Pg.200]. ဣဒံ ဝုစ္စတိ ကာမုပါဒါနန္တိ ယံ တထာ ကာမာနံ ဂဟဏံ, ဣဒံ ဝုစ္စတိ ကာမုပါဒါနံ. ‘‘ဒုက္ခေ သုခ’’န္တိ ဝိပရိယေသဂ္ဂါဟီ ‘‘သီလဗ္ဗတေဟိ အနာဂတေ ဘဝဝိသုဒ္ဓီတိ တံ နိဗ္ဗုတိသုခ’’န္တိ ဒဠှံ ဂဏှာတိ. ‘‘အနိစ္စေ နိစ္စ’’န္တိ ဝိပရိယေသဂ္ဂါဟီ ‘‘သဗ္ဗေ ဘဝါ နိစ္စာ ဓုဝါ သဿတာ အဝိပရိဏာမဓမ္မာ’’တိ သံသာရာဘိနန္ဒိနိံ ဘဝဒိဋ္ဌိံ ဒဠှံ ဂဏှာတိ. ‘‘အနတ္တနိ အတ္တာ’’တိ ဝိပရိယေသဂ္ဂါဟီ ‘‘အသတိ အတ္တနိ ကဿိဒံ ကမ္မဖလံ, တသ္မာ သော ကရောတိ, သော ပဋိသံဝေဒေတီ’’တိ အတ္တဒိဋ္ဌိံ ဒဠှံ ဂဏှာတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘ဒုတိယေ ဝိပလ္လာသေ ဌိတော’’တိအာဒိနာ.

84. Về câu ‘Kabaḷīkāre āhāre ‘‘asubhe subha’’nti vipallāsoti’ (trong đoàn thực, sự điên đảo là ‘trong cái bất tịnh lại cho là tịnh’), trong bốn loại vật thực, đối với đoàn thực, và trong bốn loại điên đảo, cần phải hiểu sự điên đảo là ‘trong cái bất tịnh lại cho là tịnh’, vì đoàn thực có bản chất bất tịnh và có nguồn gốc bất tịnh. Tương tự, đối với xúc thực, vì có bản chất khổ và là duyên cho khổ, đặc biệt ở đây sự điên đảo là ‘trong khổ lại cho là lạc’. Tương tự, phần lớn chúng sanh có tưởng về thường trong thức, và có tưởng về tự ngã trong các hành, và các hành lấy tư làm chủ, nên có nói: ‘Trong thức thực… cho đến… sự điên đảo là tự ngã’. Về câu ‘Paṭhame vipallāse ṭhito kāme upādiyatīti’ (người đứng trong điên đảo thứ nhất chấp thủ các dục), người có nhận thức sai lầm rằng ‘trong cái bất tịnh lại cho là tịnh’ thì dùng dục phiền não để nắm giữ chắc chắn các dục cảnh. Về câu ‘Idaṃ vuccati kāmupādānanti’ (điều này được gọi là dục thủ), sự nắm giữ các dục như vậy, điều này được gọi là dục thủ. Người có nhận thức sai lầm rằng ‘trong khổ lại cho là lạc’ thì nắm giữ chắc chắn rằng ‘nhờ giới cấm mà có sự thanh tịnh của hữu trong tương lai, đó là lạc của sự tịch tịnh’. Người có nhận thức sai lầm rằng ‘trong vô thường lại cho là thường’ thì nắm giữ chắc chắn hữu kiến, vốn ưa thích trong luân hồi, rằng ‘tất cả các hữu là thường, bền vững, vĩnh cửu, không có pháp biến đổi’. Người có nhận thức sai lầm rằng ‘trong vô ngã lại cho là ngã’ thì nắm giữ chắc chắn ngã kiến rằng ‘khi không có tự ngã, quả của nghiệp này là của ai? Do đó, người nào làm, người đó cảm thọ’, ngài chỉ ra ý nghĩa này bằng câu bắt đầu bằng ‘dutiye vipallāse ṭhito’ (người đứng trong điên đảo thứ hai).

အယံ ဝုစ္စတိ ကာမယောဂေါတိ ယေန ကာမရာဂသင်္ခါတေန ကာမုပါဒါနေန ဝတ္ထုကာမေဟိ သဟ သတ္တော သံယောဇီယတိ, အယံ ကာမရာဂေါ ‘‘ကာမယောဂေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ဘဝယောဂေါတိ ယတော သီလဗ္ဗတုပါဒါနသင်္ခါတေန ဘဝုပါဒါနေန ဘဝေန သဟ သတ္တော သံယောဇီယတိ, အယံ ဘဝရာဂေါ ‘‘ဘဝယောဂေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ဒိဋ္ဌိယောဂေါတိ ယာယ အဟေတုကဒိဋ္ဌိအာဒိသင်္ခါတာယ ပါပိကာယ ဒိဋ္ဌိယာ, သက္ကာယဒိဋ္ဌိအာဒိအဝသိဋ္ဌဒိဋ္ဌိယာ စ သတ္တော ဒုက္ခေန သဟ သံယောဇီယတိ, အယံ ပါပိကာ ဒိဋ္ဌိ ‘‘ဒိဋ္ဌိယောဂေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. အယံ ဝုစ္စတိ အဝိဇ္ဇာယောဂေါတိ ယာယ အတ္တဝါဒုပါဒါနေန သကလဝဋ္ဋဒုက္ခေန စ သဟ သတ္တော သံယောဇီယတိ, အယံ အဝိဇ္ဇာ ‘‘အဝိဇ္ဇာယောဂေါ’’တိ ဝုစ္စတိ.

Về câu ‘Ayaṃ vuccati kāmayogoti’ (đây được gọi là dục phộc), do dục thủ nào được gọi là dục tham mà chúng sanh bị trói buộc cùng với các dục cảnh, dục tham này được gọi là ‘dục phộc’. Về câu ‘Ayaṃ vuccati bhavayogoti’ (đây được gọi là hữu phộc), vì hữu thủ được gọi là giới cấm thủ mà chúng sanh bị trói buộc cùng với hữu, hữu tham này được gọi là ‘hữu phộc’. Về câu ‘Ayaṃ vuccati diṭṭhiyogoti’ (đây được gọi là kiến phộc), do tà kiến nào được gọi là vô nhân kiến v.v..., và do các kiến còn lại như thân kiến v.v... mà chúng sanh bị trói buộc cùng với khổ, tà kiến này được gọi là ‘kiến phộc’. Về câu ‘Ayaṃ vuccati avijjāyogoti’ (đây được gọi là vô minh phộc), do vô minh nào và do ngã luận thủ mà chúng sanh bị trói buộc cùng với toàn bộ khổ trong vòng luân hồi, vô minh này được gọi là ‘vô minh phộc’.

ယသ္မာ ပန ကာမယောဂါဒယော အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထာဒီနံ ပစ္စယာ ဟောန္တိ, တသ္မာ ‘‘ပဌမေ ယောဂေ ဌိတော အဘိဇ္ဈာယ ကာယံ ဂန္ထတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အဘိဇ္ဈာယ ကာယံ ဂန္ထတီတိ ပရာဘိဇ္ဈာယနလက္ခဏာယ အဘိဇ္ဈာယ နာမကာယံ ဂန္ထတိ ဃဋ္ဋေတီတိ အတ္ထော. တထာ ဘဝပတ္ထနာယ အပ္ပဟီနတ္တာ ဘဝဒိဋ္ဌိဘဝရာဂဝသေန အာဃာတဝတ္ထူသု သတ္တာ စိတ္တာနိ ပဒူသေန္တီတိ အာဟ – ‘‘ဒုတိယေ ယောဂေ ဌိတော ဗျာပါဒေန ကာယံ ဂန္ထတီ’’တိ. တထာ ဒိဋ္ဌိဝသေန အဝိဇ္ဇာဝသေန စ သီလဗ္ဗတေဟိ သုဇ္ဈတိ, ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမညန္တိ စ အဘိနိဝိသတီတိ အာဟ – ‘‘တတိယေ…ပေ… ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသေန ကာယံ ဂန္ထတီ’’တိ.

Và vì các dục phộc v.v... là duyên của các thân triền như tham ái v.v..., do đó có nói câu bắt đầu bằng ‘paṭhame yoge ṭhito abhijjhāya kāyaṃ ganthatī’ (người đứng trong phộc thứ nhất dùng tham ái trói buộc thân). Ở đây, câu ‘abhijjhāya kāyaṃ ganthatī’ có nghĩa là dùng tham ái, vốn có đặc tính thèm muốn của người khác, để trói buộc, tác động đến danh thân. Tương tự, vì sự mong cầu hữu chưa được đoạn trừ, do hữu kiến và hữu tham, chúng sanh làm ô nhiễm tâm của mình đối với các đối tượng của sự oán hận, nên ngài nói: ‘dutiye yoge ṭhito byāpādena kāyaṃ ganthatī’ (người đứng trong phộc thứ hai dùng sân hận trói buộc thân). Tương tự, do kiến và do vô minh, người ấy chấp chặt rằng ‘nhờ giới cấm mà được thanh tịnh’, và ‘chỉ điều này là thật, điều khác là vô ích’, nên ngài nói: ‘tatiye…pe… idaṃsaccābhinivesena kāyaṃ ganthatī’ (thứ ba... cho đến... dùng sự cố chấp chân lý này trói buộc thân).

တဿာတိ တဿ အဘိဇ္ဈာဒီဟိ သမန္နာဂတဿ ပုဂ္ဂလဿ. ဧဝံ ဂန္ထိတာတိ ဧဝံ အဘိဇ္ဈာယနာဒိဝသေန နာမကာယံ ဂန္ထိတွာ ဌိတာ. အာသဝန္တီတိ [Pg.201] အာသဝဘာဝေန ပဝတ္တန္တိ. ကုတော စ ဝုစ္စတိ အာသဝန္တီတိ ကုတော ပန ဟေတုတော တေ ကိလေသာ အာသဝန္တီတိ အာသဝဟေတုံ ပုစ္ဆတိ. ယသ္မာ ပန ကိလေသာ ကုသလပ္ပဝတ္တိံ နိဝါရေတွာ စိတ္တံ ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌန္တာ, မဂ္ဂေန အသမုစ္ဆိန္နာ ဧဝ ဝါ အာသဝါနံ ဥပ္ပတ္တိဟေတု ဟောန္တိ, တသ္မာ ‘‘အနုသယတော ဝါ ပရိယုဋ္ဌာနတော ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထေန ကာမာသဝေါတိ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထေန သိဒ္ဓေန ကာမရာဂသဘာဝတ္တာ ကာမာသဝေါ သိဒ္ဓေါ ဟောတိ. ကတ္ထစိဒေဝ ဝိသယေ ဒေါမနဿိတော တပ္ပဋိပက္ခေ ဝိသယေ တဗ္ဗိသယဗဟုလေ စ ဘဝေ ပတ္ထေတီတိ အာဟ – ‘‘ဗျာပါဒကာယဂန္ထေန ဘဝါသဝေါ’’တိ. ပရာမာသကာယဂန္ထေန ဒိဋ္ဌာသဝေါတိ သီလဗ္ဗတပရာမာသကာယဂန္ထေန သိဒ္ဓေန တံသဘာဝတ္တာ အပရာပရံ ဝါ ဒိဋ္ဌိယော ဂန္ထေန္တဿ ဒိဋ္ဌာသဝေါ သိဒ္ဓေါ ဟောတိ. ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထေန အဝိဇ္ဇာသဝေါတိ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ အဘိနိဝိသန္တဿ အယောနိသောမနသိကာရတော အနေကေဟိ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဒ္ဓိံ အဝိဇ္ဇာသဝေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, သဗ္ဗေသံ ဝါ အကုသလဓမ္မာနံ အဝိဇ္ဇာပုဗ္ဗင်္ဂမတ္တာ ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထေန သိဒ္ဓေန တဿ ဟေတုဘူတော အဝိဇ္ဇာသဝေါ သိဒ္ဓေါ ဟောတိ.

Về từ ‘Tassā’ (của người ấy), (nghĩa là) của người được trang bị tham ái v.v... Về câu ‘Evaṃ ganthitāti’ (bị trói buộc như vậy), (nghĩa là) sau khi đã trói buộc danh thân bằng cách thèm muốn v.v... như vậy rồi tồn tại. Về câu ‘Āsavantīti’ (chúng lậu ra), (nghĩa là) chúng diễn tiến theo cách của lậu hoặc. Về câu ‘Kuto ca vuccati āsavantīti’ (tại sao được gọi là chúng lậu ra), (nghĩa là) vì nguyên nhân nào mà các phiền não ấy trở thành lậu hoặc, câu này hỏi về nguyên nhân của lậu hoặc. Và vì các phiền não, sau khi ngăn cản sự sanh khởi của thiện, tồn tại chiếm lĩnh tâm, hoặc chưa bị đoạn trừ bởi đạo, trở thành nguyên nhân sanh khởi của các lậu hoặc, do đó có nói ‘anusayato vā pariyuṭṭhānato vā’ (do tùy miên hoặc do triền). Về câu ‘Abhijjhākāyaganthena kāmāsavoti’ (do thân triền tham ái có dục lậu), do thân triền tham ái đã thành tựu, vì có bản chất là dục tham, nên dục lậu được thành tựu. Người có ưu phiền về một đối tượng nào đó, liền mong cầu đối tượng đối nghịch với nó và mong cầu một hữu có nhiều đối tượng như vậy, nên ngài nói: ‘byāpādakāyaganthena bhavāsavo’ (do thân triền sân hận có hữu lậu). Về câu ‘Parāmāsakāyaganthena diṭṭhāsavoti’ (do thân triền chấp thủ có kiến lậu), do thân triền giới cấm thủ đã thành tựu, vì có bản chất là kiến, đối với người liên kết các kiến khác nhau, kiến lậu được thành tựu. Về câu ‘Idaṃsaccābhinivesakāyaganthena avijjāsavoti’ (do thân triền cố chấp chân lý này có vô minh lậu), đối với người cố chấp rằng ‘chỉ điều này là thật, điều khác là vô ích’, do tác ý không như lý, vô minh lậu sanh khởi cùng với nhiều pháp bất thiện; hoặc, vì tất cả các pháp bất thiện đều có vô minh đi trước, do thân triền cố chấp chân lý này đã thành tựu, vô minh lậu vốn là nguyên nhân của nó được thành tựu.

ယသ္မာ ပန အာသဝါ ဧဝ ပရိဗုဒ္ဓါ ဝဋ္ဋသ္မိံ ဩဟနန္တိ ဩသာဒေန္တီတိ ‘‘ဩဃာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ, တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘တဿ ဣမေ စတ္တာရော အာသဝါ’’တိအာဒိ.

Và vì chính các lậu hoặc, khi đã tăng trưởng, làm cho (chúng sanh) chìm đắm, nhấn chìm trong vòng luân hồi, nên được gọi là ‘bộc lưu’, do đó có nói câu bắt đầu bằng ‘tassa ime cattāro āsavā’ (đối với người ấy, đây là bốn lậu hoặc).

အနုသယသဟဂတာတိ အနုသယဘာဝံ အပ္ပဋိက္ခိပိတွာ ဂတာ ပဝတ္တာ, အနုသယဘူတာ ဝါ. အဇ္ဈာသယန္တိ စိတ္တံ. အနုပဝိဋ္ဌာတိ ဩဂါဠှာ. ဟဒယံ အာဟစ္စ တိဋ္ဌန္တီတိ စိတ္တဿ အဗ္ဘန္တရသင်္ခါတံ ဟဒယံ အာဟန္တွာ တိဋ္ဌန္တိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌသာလိနိယံ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၅) ‘‘အဗ္ဘန္တရဋ္ဌေန ဟဒယ’’န္တိ. တေန ဝုစ္စန္တိ သလ္လာတိ ယသ္မာ အဇ္ဈာသယံ အနုပဝိဋ္ဌာ ဟဒယံ အာဟစ္စ တိဋ္ဌန္တိ, တေန ဝုစ္စန္တိ ‘‘သလ္လာ’’တိ. ပီဠာဇနနံ ဒုရုဒ္ဓရဏတာ စ သလ္လဋ္ဌော. ‘‘ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ ဂဟဏမုခေန ‘‘ဧသောဟမသ္မီ’’တိ ဂဟဏံ ဟောတီတိ ဒိဋ္ဌိံ နိဿာယပိ မာနံ ဇပ္ပေန္တီတိ အာဟ ‘‘ဒိဋ္ဌောဃေန မာနသလ္လော’’တိ.

Anusayasahagatāti (đồng hành với tùy miên) có nghĩa là đã đi đến, đã khởi lên mà không loại trừ trạng thái tùy miên, hoặc đã trở thành tùy miên. Ajjhāsayanti (nằm trong) là tâm. Anupaviṭṭhāti (đã đi vào) là đã đi sâu vào. Hadayaṃ āhacca tiṭṭhantīti (an trú sau khi chạm vào tâm) có nghĩa là an trú sau khi chạm vào nội tâm, được gọi là phần bên trong của tâm. Vì thế, trong bộ Aṭṭhasālinī đã nói: “hadaya có nghĩa là bên trong”. Tena vuccanti sallāti (do đó được gọi là mũi tên) có nghĩa là bởi vì chúng đã đi sâu vào tâm, an trú sau khi chạm vào nội tâm, do đó được gọi là “mũi tên”. Sự làm cho đau đớn và sự khó nhổ ra là ý nghĩa của mũi tên. Thông qua cách chấp thủ “đây là tự ngã của ta”, sự chấp thủ “đây là ta” khởi lên. Như vậy, dù nương vào tà kiến, họ vẫn tạo ra ngã mạn, vì thế ngài đã nói “mũi tên ngã mạn (phát sinh) do bộc lưu tà kiến”.

ပရိယာဒိန္နန္တိ အညဿ ဩကာသံ အဒတွာ သမန္တတော ဂဟိတံ. စတူသု ဓမ္မေသု သဏ္ဌဟတီတိ အာရမ္မဏပစ္စယတာယ အာရမ္မဏဘူတေသု စတူသု [Pg.202] ဓမ္မေသု ပတိဋ္ဌဟတိ. တာနိ သရူပတော ဒဿေတိ ‘‘ရူပေ ဝေဒနာယ သညာယ သင်္ခါရေသူ’’တိ. နန္ဒူပသေစနေနာတိ လောဘသဟဂတဿ သမ္ပယုတ္တာ နန္ဒီ သဟဇာတကောဋိယာ, ဣတရဿ ဥပနိဿယကောဋိယာ ဥပသေစနန္တိ နန္ဒူပသေစနံ, တေန နန္ဒူပသေစနေန. ကေန ပန တံ နန္ဒူပသေစနန္တိ အာဟ – ‘‘ရာဂသလ္လေန နန္ဒူပသေစနေန ဝိညာဏေနာ’’တိ.

Pariyādinnanti (đã bị chiếm đoạt) có nghĩa là đã bị nắm giữ từ mọi phía, không cho cơ hội cho cái khác. Catūsu dhammesu saṇṭhahatīti (an trú trong bốn pháp) có nghĩa là an trú trong bốn pháp đã trở thành đối tượng, do là duyên đối tượng. Ngài chỉ ra chúng về mặt bản chất bằng câu “trong sắc, trong thọ, trong tưởng, trong các hành”. Nandūpasecanenāti (bởi sự tưới tẩm của hỷ) có nghĩa là đối với thức đồng hành với tham, hỷ tương ưng là sự tưới tẩm theo phương diện đồng sanh; đối với thức khác, (hỷ) là sự tưới tẩm theo phương diện y chỉ duyên, như vậy là sự tưới tẩm bởi hỷ, bởi sự tưới tẩm bởi hỷ ấy. Nhưng sự tưới tẩm bởi hỷ ấy là do đâu? Ngài nói: “bởi thức được tưới tẩm bởi hỷ, bởi mũi tên tham ái”.

တတ္ထ ရာဂသလ္လေနာတိ ရာဂသလ္လေန ဟေတုဘူတေန နန္ဒူပသေစနေန ဝိညာဏေနာတိ ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ ကရဏဝစနံ. ရူပူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတီတိ ရူပမေဝ အာရမ္မဏကရဏဝသေန ဥပဂန္တဗ္ဗတော, ဝိညာဏဿ ပတိဋ္ဌာဘာဝတော စ ရူပူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ. တိဋ္ဌတိ ဧတ္ထာတိ ဌိတိ. ပဉ္စဝေါကာရဘဝသ္မိဉှိ အဘိသင်္ခါရဝိညာဏံ ရူပက္ခန္ဓံ နိဿာယ တိဋ္ဌတိ. ဒေါသသလ္လေနာတိ သဟဇာတေန ဒေါသသလ္လေန. ယဒါ ဝေဒနူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ဝုစ္စတိ, တဒါ ဥပနိဿယကောဋိယာဝ နန္ဒိယာ ဥပသိတ္တံ ဝိညာဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝေဒနာပိ ဒေါမနဿဝေဒနာဝ. ယဒါ စ ဥပနိဿယပစ္စယဘူတေန ဒေါသသလ္လေန ဝေဒနူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ဝုစ္စတိ, တဒါ သဟဇာတကောဋိယာ, ဥပနိဿယကောဋိယာ ဝါ နန္ဒိယာ ဥပသိတ္တံ ဝိညာဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝေဒနာ ပန တိဿောပိ တိဿန္နံ ဝေဒနာနံ အာရမ္မဏူပနိဿယဘာဝတော. တတ္ထ ပဌမနယော ဒေါမနဿာရမ္မဏဿ အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿ ဝသေန ဝုတ္တော. ဒုတိယော သဗ္ဗဝေဒနာရမ္မဏဿ ဝသေနာပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

Trong đó, rāgasallenāti (bởi mũi tên tham ái): trong câu nandūpasecanena viññāṇenāti (bởi thức được tưới tẩm bởi hỷ), công cụ cách trong rāgasallena (bởi mũi tên tham ái) đã trở thành nhân, mang ý nghĩa chỉ đặc điểm. Rūpūpagā viññāṇaṭṭhitīti (trú xứ của thức đi đến sắc) có nghĩa là chính sắc, do năng lực làm đối tượng, là cái cần phải đi đến, và do là nơi an trú của thức, nên được gọi là trú xứ của thức đi đến sắc. Ṭhiti (trú xứ) là nơi nó an trú. Quả vậy, trong cõi năm uẩn, thức hành an trú nương vào sắc uẩn. Dosasallenāti (bởi mũi tên sân) là do mũi tên sân đồng sanh. Khi được nói là trú xứ của thức đi đến thọ, khi ấy cần hiểu là thức được tưới tẩm bởi hỷ chỉ theo phương diện y chỉ duyên. Và thọ cũng chỉ là ưu thọ. Còn khi được nói là trú xứ của thức đi đến thọ do mũi tên sân đã trở thành y chỉ duyên, khi ấy cần hiểu là thức được tưới tẩm bởi hỷ hoặc theo phương diện đồng sanh, hoặc theo phương diện y chỉ duyên. Còn thọ thì cần hiểu là cả ba loại, vì ba thọ đều có thể là đối tượng và y chỉ duyên. Trong đó, cách thứ nhất được nói theo năng lực của thức hành có ưu làm đối tượng. Cách thứ hai cần được hiểu là theo năng lực của (thức hành) có tất cả các thọ làm đối tượng.

မာနသလ္လေနာတိ မာနသလ္လေန သဟဇာတေန, ဥပနိဿယဘူတေန ဝါ. မောဟသလ္လေနာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ အနာဒိမတိသံသာရေ ဣတ္ထိပုရိသာ ရူပါဘိရာမာတိ ရာဂသလ္လဝသေန ပဌမာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ယောဇိတာ. သဗ္ဗာယပိ ဝေဒနာယ ဒုက္ခပရိယာယသဗ္ဘာဝတော ဒုက္ခာယ စ ဒေါသော အနုသေတီတိ ဒေါသသလ္လဝသေန ဒုတိယာ, သညာဝသေန ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိ မညနာ ဟောတီတိ မာနသလ္လဝသေန တတိယာ, သင်္ခါရေသု သမူဟဃနံ ဒုဗ္ဗိနိဗ္ဘောဂန္တိ မောဟသလ္လဝသေန စတုတ္ထီ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ယောဇိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

Mānasallenāti (bởi mũi tên ngã mạn) là do mũi tên ngã mạn đồng sanh, hoặc đã trở thành y chỉ duyên. Mohasallenāti (bởi mũi tên si) ở đây cũng theo cách này. Và ở đây, trong vòng luân hồi vô thủy, đàn bà và đàn ông thích thú trong sắc, vì thế trú xứ thứ nhất của thức được liên kết do năng lực của mũi tên tham ái. Do trong tất cả các thọ đều có bản chất là một phương diện của khổ, và sân tùy miên trong khổ thọ, vì thế trú xứ thứ hai được liên kết do năng lực của mũi tên sân. Do năng lực của tưởng, sự tưởng rằng “ta hơn” khởi lên, vì thế trú xứ thứ ba được liên kết do năng lực của mũi tên ngã mạn. Trong các hành, khối tập hợp khó phân biệt, vì thế trú xứ thứ tư của thức được liên kết do năng lực của mũi tên si. Cần được hiểu như vậy.

ဥပတ္ထဒ္ဓန္တိ ဩလုဗ္ဘာရမ္မဏဘူတာဟိ ဝိညာဏဋ္ဌိတီဟိ ဥပတ္ထမ္ဘိတံ. တဉ္စ ကမ္မန္တိ ယံ ‘‘စေတနာ စေတသိက’’န္တိ ပုဗ္ဗေ (နေတ္တိ. ၈၂) ဝုတ္တံ. ဣမေ စ ကိလေသာတိ ဣမေ စ ဒသဝတ္ထုကာ ကိလေသာ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

Upatthaddhanti (được chống đỡ) có nghĩa là được chống đỡ bởi các trú xứ của thức đã trở thành đối tượng để bám víu. Tañca kammanti (và nghiệp ấy) là nghiệp nào trước đây đã được nói là “tư tâm sở”. Ime ca kilesāti (và những phiền não này) là những phiền não có mười sự vật này. Phần còn lại thật dễ hiểu.

၈၅. ဣဒါနိ [Pg.203] အာဟာရာဒယော နယာနံ သံကိလေသပက္ခေ ဒိသာဘာဝေန ဝဝတ္ထပေတုံ ‘‘ဣမာ စတဿော ဒိသာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ, တံ ဥတ္တာနမေဝ. ပုန ကဗဠီကာရော အာဟာရောတိအာဒိ အာဟာရာဒီသုယေဝ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ, တံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ဒသန္နံ သုတ္တာနန္တိ ဧကဒေသေသု သမုဒါယဝေါဟာရေန ဝုတ္တံ. သမုဒါယေသု ဟိ ပဝတ္တာ သမညာ အဝယဝေသုပိ ဒိဿတိ, ‘‘ယထာ ပဋော ဒဍ္ဎော, သမုဒ္ဒေါ ဒိဋ္ဌော’’တိ စ. ဧကော အတ္ထောတိ ဧကဿ အတ္ထဿ နိပ္ဖာဒနတော ဝုတ္တံ. ဗျဉ္ဇနမေဝ နာနန္တိ ဧတ္ထ ဗျဉ္ဇနဂ္ဂဟဏေန ဗျဉ္ဇနတ္ထောပိ ဂဟိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဒသဟိပိ သုတ္တပဒေဟိ သဝတ္ထုကာ တဏှာ ဝုတ္တာ. တဏှာ စ ရာဂစရိတံ ပုဂ္ဂလံ ခိပ္ပံ ဒူသေတီတိ အာဟ – ‘‘ဣမေ ရာဂစရိတဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥပက္ကိလေသာ’’တိ. ယထာ စ ပဌမဒိသာဘာဝေန ဝုတ္တဓမ္မာ ရာဂစရိတဿ ဥပက္ကိလေသာ, ဧဝံ ဒုတိယဒိသာဘာဝေန ဝုတ္တဓမ္မာ ဒေါသစရိတဿ. တတိယစတုတ္ထဒိသာဘာဝေန ဝုတ္တဓမ္မာ ယထာက္ကမံ ဒိဋ္ဌိစရိတဿ မန္ဒဿ တိက္ခဿ စ ဥပက္ကိလေသာ ဝုတ္တာ. တေသံ ဥပက္ကိလေသဘာဝေါ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

85. Bây giờ, để xác định các pháp như vật thực, v.v. với tư cách là phương hướng trong phần ô nhiễm của các phương pháp, đã được bắt đầu bằng câu “bốn phương hướng này”, v.v., điều đó thì rõ ràng. Lại nữa, bằng câu “đoàn thực”, v.v., đã được bắt đầu để phân tích và chỉ ra rằng chính trong các pháp như vật thực, v.v. là phiền não của hạng người nào. Trong đó, câu dasannaṃ suttānaṃ (của mười bài kinh) được nói bằng cách dùng từ chỉ toàn thể cho một bộ phận. Quả vậy, danh từ được dùng cho toàn thể cũng được thấy dùng cho bộ phận, ví như “tấm vải bị cháy”, “biển đã được thấy”. Eko attho (một ý nghĩa) được nói do tạo ra một kết quả. Trong câu byañjanameva nānaṃ (chỉ có văn tự là khác nhau), cần được hiểu rằng bằng việc nắm bắt văn tự, ý nghĩa của văn tự cũng được nắm bắt. Bởi mười đoạn kinh, tham ái cùng với nền tảng của nó đã được nói đến. Và tham ái làm ô nhiễm nhanh chóng người có tánh tham, vì thế ngài nói: “đây là những phiền não của người có tánh tham”. Và cũng như các pháp được nói với tư cách là phương hướng thứ nhất là phiền não của người có tánh tham, cũng vậy các pháp được nói với tư cách là phương hướng thứ hai là (phiền não) của người có tánh sân. Các pháp được nói với tư cách là phương hướng thứ ba và thứ tư lần lượt được nói là phiền não của người có tánh kiến, cả người chậm lụt và người lanh lợi. Trạng thái phiền não của chúng cần được hiểu theo phương pháp đã nói.

အာဟာရဝိပလ္လာသာဒယော ယဒိပိ သဗ္ဗေဟိ တီဟိ ဝိမောက္ခမုခေဟိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ယထာရဟံ ပရိညေယျာ ပဟာတဗ္ဗာ စ. ယဿ ပန ဒုက္ခာနုပဿနာ ပုရိမေ အာဟာရဒွယေ ဒုက္ခာကာရေန ဗဟုလံ ပဝတ္တတိ, တဿ ဝသေန ယော စ ကဗဠီကာရော အာဟာရော, ယော စ ဖဿော အာဟာရော, ဣမေ အပ္ပဏိဟိတေန ဝိမောက္ခမုခေန ပရိညံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဝုတ္တံ. ဧသ နယော သေသေသု. ဧဝဉ္စေတံ, န အညထာ. န ဟိ အရိယမဂ္ဂါနံ ဝိယ ပဟာတဗ္ဗေသု ဝိမောက္ခမုခါနံ ပရိညေယျပဟာတဗ္ဗေသု ကောစိ နိယမော သမ္ဘဝတိ. ဣတိ သဗ္ဗေ လောကဝဋ္ဋာနုသာရိနော ဓမ္မာ နိယျန္တိ, တေ လောကာ တီဟိ ဝိမောက္ခမုခေဟီတိ နိဂမနံ. တဿတ္ထော – ဣတိ ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရာ သဗ္ဗေ အာဟာရာဒယော လောကသင်္ခါတဝဋ္ဋာနုသာရိနော ဓမ္မာ တေ လောကဘူတာ ဝဋ္ဋတော နိယျန္တိ အနိစ္စာနုပဿနာဒီဟိ တီဟိ ဝိမောက္ခမုခေဟီတိ.

Mặc dù các pháp bắt đầu bằng sự điên đảo về vật thực, trong giai đoạn đầu của tuệ quán, cần được liễu tri và đoạn trừ một cách tương xứng bởi cả ba lối thoát. Tuy nhiên, đối với người nào mà khổ tùy quán thường xuyên diễn tiến bằng phương diện khổ trong hai loại vật thực đầu, do năng lực của người ấy, đã được nói rằng: "Đoàn thực nào, và xúc thực nào, những thứ này đi đến sự liễu tri bằng vô nguyện giải thoát môn." Phương pháp này cũng áp dụng cho các trường hợp còn lại. Việc này là như vậy, không khác. Vì rằng không giống như đối với các Thánh đạo trong các pháp cần được đoạn trừ, không có bất kỳ sự quy định chắc chắn nào đối với các lối thoát trong các pháp cần được liễu tri và đoạn trừ. Như vậy, "Tất cả các pháp thuận theo vòng luân hồi của thế gian đều được thoát ra, những thế gian ấy (được thoát ra) bởi ba lối thoát" là câu kết luận. Ý nghĩa của câu đó là: Như vậy, tất cả các pháp bắt đầu bằng vật thực, có các loại đã được nói đến, là những pháp thuận theo vòng luân hồi được gọi là thế gian, những pháp ấy đã trở thành thế gian, được thoát ra khỏi vòng luân hồi bởi ba lối thoát bắt đầu bằng vô thường tùy quán.

၈၆. ဧဝံ သံကိလေသပက္ခေ ဒိသာဘူတဓမ္မေ နိဒ္ဒိသိတွာ ဣဒါနိ ဝေါဒါနပက္ခေ ဒိသာဘူတဓမ္မေ ဒဿေတုံ ‘‘စတဿော ပဋိပဒါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဒိဗ္ဗဗြဟ္မအရိယအာနေဉ္ဇဝိဟာရောတိ စတ္တာရော ဝိဟာရာ. မာနပ္ပဟာနအာလယသမုဂ္ဃာတအဝိဇ္ဇာပဟာနဘဝူပသမာ စတ္တာရော အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ. သစ္စာဓိဋ္ဌာနာဒီနိ စတ္တာရိ အဓိဋ္ဌာနာနိ. ဆန္ဒသမာဓိဘာဝနာဒယော စတဿော သမာဓိဘာဝနာ. ဣန္ဒြိယသံဝရော တပသင်္ခါတော ပုညဓမ္မော [Pg.204] ဗောဇ္ဈင်္ဂဘာဝနာ သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနဉ္စာတိ စတ္တာရော သုခဘာဂိယာ ဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ.

86. Như vậy, sau khi đã chỉ ra các pháp đã trở thành phương hướng trong phần nhiễm ô, bây giờ để trình bày các pháp đã trở thành phương hướng trong phần thanh tịnh, đã nói câu bắt đầu bằng "bốn con đường thực hành". Trong đó, Thiên trú, Phạm trú, Thánh trú, và Bất động trú là bốn trú. Sự đoạn trừ ngã mạn, sự nhổ bật ái luyến, sự đoạn trừ vô minh, sự tịch tịnh của hữu là bốn pháp kỳ diệu, phi thường. Các pháp bắt đầu bằng chân thật quyết định là bốn sự quyết định. Các pháp bắt đầu bằng sự tu tập định có dục làm chủ là bốn sự tu tập định. Sự thu thúc các căn, pháp phước thiện được gọi là khổ hạnh, sự tu tập các giác chi, và Níp-bàn được gọi là sự từ bỏ tất cả các sanh y, như vậy là bốn pháp thuộc phần an lạc, cần được hiểu.

ပဌမာ ပဋိပဒါတိအာဒိ ပဋိပဒါသတိပဋ္ဌာနာဒီနံ အဘေဒသန္ဒဿနံ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ဝိသုံ ဂဟဏံ ကတန္တိ? ဒသဝတ္ထုကဿ ကိလေသပုဉ္ဇဿ ပဋိပက္ခဘာဝဒဿနတ္ထံ ပဋိပဒါဒိဒသကနိဒ္ဒေသော. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ – ‘‘စတ္တာရော အာဟာရာ တေသံ ပဋိပက္ခော စတဿော ပဋိပဒါ’’တိအာဒိ (နေတ္တိ. ၈၇). ကိဉ္စာပိ စတူသု သတိပဋ္ဌာနေသု ‘‘ဣဒံ နာမ သတိပဋ္ဌာနံ ဣမာယ ဧဝ ပဋိပဒါယ ဣဇ္ဈတီ’’တိ နိယမော နတ္ထိ, တထာပိ ပဌမာယ ပဋိပဒါယ ပဌမံ သတိပဋ္ဌာနံ သမ္ဘဝတီတိ သမ္ဘဝဝသေန ဧဝံ ဝုတ္တံ – ‘‘ပဌမာ ပဋိပဒါ, ပဌမံ သတိပဋ္ဌာန’’န္တိ. ယသ္မာ ပန အာဟာရဝိပလ္လာသာဒီနံ ဝိယ ပဋိပဒါသတိပဋ္ဌာနာဒီနံ အတ္ထတော နာနတ္တံ နတ္ထိ. သတိပဋ္ဌာနာနိယေဝ ဟိ တထာ တထာ ပဋိပဇ္ဇမာနာနိ ဒုက္ခာပဋိပဒါဒန္ဓာဘိညာဒိနာမကာနိ ဟောန္တိ, တသ္မာ ယထာ သံကိလေသပက္ခေ ‘‘ပဌမေ အာဟာရေ ပဌမော ဝိပလ္လာသော’’တိအာဒိနာ အဓိကရဏဘေဒေန ဝုတ္တံ, ဧဝံ အဓိကရဏဘေဒံ အကတွာ ‘‘ပဌမာ ပဋိပဒါ, ပဌမံ သတိပဋ္ဌာန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော.

Câu bắt đầu bằng "con đường thực hành thứ nhất" là sự trình bày về tính không khác biệt của các pháp bắt đầu bằng con đường thực hành và niệm xứ. Nếu như vậy, tại sao lại đề cập một cách riêng biệt? Sự chỉ dẫn về mười pháp bắt đầu bằng con đường thực hành được thực hiện nhằm mục đích trình bày trạng thái đối nghịch của khối phiền não có mười sự vật. Thật vậy, sẽ được nói rằng: "Bốn loại vật thực, đối nghịch của chúng là bốn con đường thực hành" v.v... Mặc dù trong bốn niệm xứ không có quy định chắc chắn rằng: "Niệm xứ tên này chỉ thành tựu bởi con đường thực hành này", tuy nhiên, vì niệm xứ thứ nhất có thể xảy ra bởi con đường thực hành thứ nhất, nên do năng lực của khả năng xảy ra, đã được nói như sau: "Con đường thực hành thứ nhất, niệm xứ thứ nhất". Hơn nữa, vì rằng không giống như các pháp bắt đầu bằng sự điên đảo về vật thực, các pháp bắt đầu bằng con đường thực hành và niệm xứ không có sự khác biệt về mặt ý nghĩa. Vì chính các niệm xứ, khi được thực hành theo cách này hay cách khác, trở thành những pháp có tên gọi bắt đầu bằng khổ hành và chậm chứng đắc. Do đó, không giống như trong phần nhiễm ô đã được nói với sự phân biệt về cơ sở bằng câu bắt đầu bằng "trong vật thực thứ nhất, có sự điên đảo thứ nhất", ở đây đã nói câu bắt đầu bằng "con đường thực hành thứ nhất, niệm xứ thứ nhất" mà không tạo ra sự phân biệt về cơ sở. Phương pháp này cũng áp dụng cho các trường hợp còn lại.

အန္ဓဿ ပဗ္ဗတာရောဟနံ ဝိယ ကဒါစိဒေဝ ဥပ္ပဇ္ဇနကံ အစ္ဆရိယံ, အစ္ဆရာယောဂ္ဂံ အစ္ဆရိယန္တိ ပေါရာဏာ. အဘူတပုဗ္ဗံ ဘူတန္တိ အဗ္ဘုတံ. ဥဘယမ္ပေတံ ဝိမှယာဝဟဿ အဓိဝစနံ. န ဟိ မာနပ္ပဟာနာဒိတော အညံ ဒုရဘိသမ္ဘဝတရံ ဝိမှနီယဉ္စ ဥပလဗ္ဘတီတိ အဓိတိဋ္ဌတိ ဧတေန, ဧတ္ထ ဝါ အဓိဋ္ဌာနမတ္တမေဝ ဝါ တန္တိ အဓိဋ္ဌာနံ. သစ္စဉ္စ တံ အဓိဋ္ဌာနဉ္စ, သစ္စဿ ဝါ အဓိဋ္ဌာနံ, သစ္စံ အဓိဋ္ဌာနံ ဧတဿာတိ ဝါ သစ္စာဓိဋ္ဌာနံ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော. သမာဓိ ဧဝ ဘာဝေတဗ္ဗတာယ သမာဓိဘာဝနာ. သုခံ ဘဇတီတိ သုခဘာဂိယော, သုခဘာဂဿ ဝါ သုခကောဋ္ဌာသဿ ဟိတောတိ သုခဘာဂိယော. ဧကဿပိ သတ္တဿ အသုဘဘာဝနာဒယော ဝိယ ဧကဒေသေ အဝတ္တိတွာ အနဝသေသပရိယာဒါနတော နတ္ထိ ဧတိဿာ ပမာဏန္တိ အပ္ပမညာ.

Điều chỉ thỉnh thoảng mới phát sinh, giống như việc người mù leo núi, là kỳ diệu (acchariya). Các vị xưa nói rằng "kỳ diệu" là điều đáng để búng ngón tay (tán thưởng). "Phi thường" (abbhuta) là điều chưa từng xảy ra nay đã xảy ra. Cả hai điều này là tên gọi khác của điều mang lại sự kinh ngạc. Vì rằng không tìm thấy điều gì khác ngoài các pháp bắt đầu bằng sự đoạn trừ ngã mạn mà lại khó thành tựu hơn và đáng kinh ngạc hơn. Nó đứng vững bởi điều này, hoặc trong điều này, hoặc nó chỉ là sự đứng vững, nên gọi là quyết định (adhiṭṭhāna). Nó vừa là chân thật, vừa là sự quyết định; hoặc là sự quyết định của chân thật; hoặc đối với nó, chân thật là sự quyết định, nên gọi là chân thật quyết định (saccādhiṭṭhāna). Phương pháp này cũng áp dụng cho các trường hợp còn lại. Chính định, do cần được tu tập, nên gọi là tu tập định (samādhibhāvanā). "Thuộc phần an lạc" (sukhabhāgiyo) vì nó hướng đến an lạc; hoặc "thuộc phần an lạc" vì nó có lợi cho phần an lạc, cho phần của sự an lạc. Không giống như các pháp bắt đầu bằng tu tập bất tịnh diễn ra trong một phần, do bao trùm không còn sót lại đối với dù chỉ một chúng sinh, nên gọi là "vô lượng" (appamaññā) vì nó không có giới hạn.

ပဌမာ ပဋိပဒါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ပဌမံ သတိပဋ္ဌာနံ ပရိပူရေတီတိ ပဌမာယ ပဋိပဒါယ ဘာဝနာဗဟုလီကာရော ပဌမဿ သတိပဋ္ဌာနဿ ဘာဝနာပါရိပူရီတိ အတ္ထော. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ယထာ ဟိ အရိယမဂ္ဂေ ဘာဝိတေ သတိပဋ္ဌာနာဒယော ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ သဗ္ဗေပိ ဘာဝိတာ ဧဝ ဟောန္တိ, ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

Ý nghĩa của câu "Con đường thực hành thứ nhất, khi được tu tập, được thực hành nhiều lần, làm cho niệm xứ thứ nhất được viên mãn" là: sự tu tập và thực hành nhiều lần con đường thực hành thứ nhất chính là sự viên mãn trong việc tu tập niệm xứ thứ nhất. Phương pháp này cũng áp dụng cho các câu còn lại. Giống như khi Thánh đạo được tu tập, tất cả các pháp trợ Bồ-đề bắt đầu bằng niệm xứ cũng đều được tu tập, sự thành tựu này cần được hiểu như vậy.

ကာယာနုပဿနာယ [Pg.205] ကာမရာဂဿ ဥဇုဝိပစ္စနီကဘာဝတော ‘‘ပဌမော သတိပဋ္ဌာနော ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ကာမပဋိပက္ခံ ပဌမံ ဈာနံ ပရိပူရေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ ပီတိပဋိသံဝေဒနာဒိဝသေန ပဝတ္တမာနံ ဒုတိယံ သတိပဋ္ဌာနံ, သပ္ပီတိကဿ ဒုတိယဇ္ဈာနဿ စိတ္တဿ အဘိပ္ပမောဒနဝသေန ပဝတ္တမာနံ တတိယံ သတိပဋ္ဌာနံ ဥက္ကံသဂတသုခဿ တတိယဇ္ဈာနဿ အနိစ္စဝိရာဂါဒိဝသေန ပဝတ္တိယာ သင်္ခါရေသု ဥပေက္ခကံ စတုတ္ထံ သတိပဋ္ဌာနံ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိဘာဝတော စတုတ္ထဇ္ဈာနဿ ပါရိပူရိယာ သံဝတ္တတိ.

Do thân tùy quán có bản chất đối nghịch trực tiếp với dục tham, nên đã được nói rằng: "Niệm xứ thứ nhất, khi được tu tập, được thực hành nhiều lần, làm cho Sơ thiền, là đối nghịch của dục, được viên mãn". Tương tự như vậy, niệm xứ thứ hai, diễn tiến do năng lực của việc cảm nhận hỷ v.v., đưa đến sự viên mãn của Nhị thiền có hỷ; niệm xứ thứ ba, diễn tiến do năng lực làm cho tâm hân hoan, (đưa đến sự viên mãn) của Tam thiền có lạc thù thắng; niệm xứ thứ tư, có thái độ xả đối với các hành do sự diễn tiến bởi năng lực của vô thường, ly tham v.v., đưa đến sự viên mãn của Tứ thiền do có trạng thái niệm thanh tịnh nhờ xả.

ယသ္မာ ပန ရူပါဝစရပဌမဇ္ဈာနံ ရူပါဝစရသမာပတ္တီနံ, ဒုတိယဇ္ဈာနံ ဗျာပါဒဝိတက္ကာဒိဒူရီဘာဝေန ဗြဟ္မဝိဟာရာနံ, တတိယဇ္ဈာနံ ပီတိဝိရာဂေန သုခေန ဝိပဿနာယ အဓိဋ္ဌာနဘူတံ အရိယဝိဟာရာနံ, စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိအာနေဉ္ဇပ္ပတ္တံ အာနေဉ္ဇဝိဟာရာနံ ဝိသေသတော ပစ္စယော ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ပဌမံ ဈာနံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ ပဌမံ ဝိဟာရံ ပရိပူရေတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဣတိ ယော ယဿ ဝိသေသပစ္စယော, သော တံ ပရိပူရေတီတိ ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

Và bởi vì sơ thiền sắc giới là duyên đặc biệt đối với các thiền chứng sắc giới; nhị thiền, do sự kiện xa lìa sân tầm v.v., là duyên đặc biệt đối với các phạm trú; tam thiền, là nền tảng cho tuệ quán do sự ly hỷ và do lạc, là duyên đặc biệt đối với các thánh trú; tứ thiền, đã đạt đến sự bất động và niệm thanh tịnh do xả, là duyên đặc biệt đối với các bất động trú, cho nên đã nói câu bắt đầu bằng: ‘Sơ thiền được tu tập, được làm cho sung mãn, làm cho viên mãn trú thứ nhất.’ Như vậy, nên hiểu rằng: Pháp nào là duyên đặc biệt của pháp nào, pháp ấy làm cho viên mãn pháp ấy, được nói là như vậy.

၈၇. ဣဒါနိ ပဋိပဒါဒယော ဝေါဒါနပက္ခေ ဒိသာဘာဝေန ဝဝတ္ထပေတုံ ‘‘တတ္ထ ဣမာ စတဿော ဒိသာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တံ သုဝိညေယျမေဝ. ပုန ‘‘ပဌမာ ပဋိပဒါ’’တိအာဒိ ပဋိပဒါစတုက္ကာဒီသု ယေန ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝေါဒါနံ, တံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ အာရဒ္ဓံ. တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ. ယဒိပိ တီသု ဝိမောက္ခမုခေသု ‘‘ဣဒံ နာမ ဝိမောက္ခမုခံ ဣမာယ ဧဝ ပဋိပဒါယ ဣဇ္ဈတီ’’တိ နိယမော နတ္ထိ. ယေသံ ပန ပုဂ္ဂလာနံ ပုရိမာဟိ ဒွီဟိ ပဋိပဒါဟိ အပ္ပဏိဟိတေန ဝိမောက္ခမုခေန အရိယမဂ္ဂါဓိဂမော. တထာ ယဿ တတိယာယ ပဋိပဒါယ သုညတဝိမောက္ခမုခေန, ယဿ စ စတုတ္ထာယ ပဋိပဒါယ အနိမိတ္တဝိမောက္ခမုခေန အရိယမဂ္ဂါဓိဂမော, တေသံ ပုဂ္ဂလာနံ ဝသေန အယံ ပဋိပဒါဝိမောက္ခမုခသံသန္ဒနာ. သတိပဋ္ဌာနာဒီဟိ ဝိမောက္ခမုခသံသန္ဒနာယပိ ဧသေဝ နယော.

87. Bây giờ, để xác định các pháp hành v.v. trong phần thanh tịnh với tính cách là phương hướng, câu bắt đầu bằng: ‘Trong ấy, đây là bốn phương hướng’ đã được nói đến. Điều ấy thật dễ hiểu. Lại nữa, câu bắt đầu bằng: ‘Pháp hành thứ nhất’ đã được bắt đầu để phân tích và chỉ ra rằng trong các bộ bốn pháp hành v.v., nhờ (bộ bốn) nào mà có sự thanh tịnh cho hạng người nào. Điều ấy chính là phương pháp đã được nói ở dưới. Mặc dù trong ba giải thoát môn không có sự quy định rằng: ‘Giải thoát môn tên này chỉ thành tựu bởi pháp hành này.’ Tuy nhiên, đối với những hạng người nào có sự chứng đắc thánh đạo bằng vô nguyện giải thoát môn qua hai pháp hành đầu; tương tự, đối với người nào (có sự chứng đắc thánh đạo) bằng không giải thoát môn qua pháp hành thứ ba, và đối với người nào (có sự chứng đắc thánh đạo) bằng vô tướng giải thoát môn qua pháp hành thứ tư, thì tùy theo những hạng người ấy mà có sự kết hợp giữa pháp hành và giải thoát môn này. Trong sự kết hợp giải thoát môn với các pháp niệm xứ v.v. cũng chính là phương pháp này.

တေသံ ဝိက္ကီဠိတန္တိ တေသံ အသန္တာသနဇဝပရက္ကမာဒိဝိသေသယောဂေန သီဟာနံ ဗုဒ္ဓါနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ဗုဒ္ဓသာဝကာနဉ္စ ဝိက္ကီဠိတံ ဝိဟရဏံ. ယဒိဒံ အာဟာရာဒိကိလေသဝတ္ထုသမတိက္ကမနမုခေန သပရသန္တာနေ ပဋိပဒါဒိသမ္ပာဒနာ. ဣဒါနိ အာဟာရာဒီနံ ပဋိပဒါဒီဟိ ယေန သမတိက္ကမနံ, တံ နေသံ ပဋိပက္ခဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘စတ္တာရော အာဟာရာ တေသံ ပဋိပက္ခော စတဿော [Pg.206] ပဋိပဒါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တေသံ ပဋိပက္ခဘာဝေါ ပဟာတဗ္ဗဘာဝေါ ပဟာယကဘာဝေါ စ အာဟာရဝိညာဏဋ္ဌိတီနဉ္စေတ္ထ ပဟာတဗ္ဗဘာဝေါ တပ္ပဋိဗန္ဓဆန္ဒရာဂဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တတ္ထ ‘‘ဝိက္ကီဠိတံ ဘာဝနာ သစ္ဆိကိရိယာ စာ’’တိအာဒိ တဿာယံ သင်္ခေပတ္ထော – တေသံ ဝိက္ကီဠိတန္တိ ဧတ္ထ ယဒေတံ ဝိက္ကီဠိတံ နာမ ဘာဝေတဗ္ဗာနံ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာနံ ဘာဝနာ, သစ္ဆိကာတဗ္ဗာနံ ဖလနိဗ္ဗာနာနံ သစ္ဆိကိရိယာ စ. တထာ ပဟာတဗ္ဗဿ ဒသဝတ္ထုကဿ ကိလေသပုဉ္ဇဿ တဒင်္ဂါဒိဝသေန ပဟာနံ ဗျန္တီကိရိယာ အနဝသေသနန္တိ. ဣဒါနိ တံ သင်္ခေပေန ဒဿေန္တော ‘‘ဣန္ဒြိယာဓိဋ္ဌာနံ ဝိက္ကီဠိတံ ဝိပရိယာသာနဓိဋ္ဌာန’’န္တိ အာဟ.

Cụm từ ‘sự du hý của các ngài ấy’ (có nghĩa là) sự du hý, sự an trú của các vị Phật, các vị Phật Độc Giác, và các vị Thinh Văn của Phật, là những bậc sư tử do sự hợp thành với các đặc tính như không sợ hãi, tốc độ, và sự tinh tấn. Điều này chính là sự thành tựu các pháp hành v.v. trong dòng tương tục của tự thân và của người khác bằng phương cách vượt qua các vật của phiền não bắt đầu bằng vật thực. Bây giờ, trong khi chỉ ra tính cách đối nghịch của chúng, tức là sự vượt qua các pháp bắt đầu bằng vật thực bằng các pháp bắt đầu bằng pháp hành, ngài đã nói câu bắt đầu bằng: ‘Bốn loại vật thực, đối nghịch của chúng là bốn pháp hành.’ Trong đó, tính cách đối nghịch của chúng là tính cách cần được đoạn trừ và tính cách có khả năng đoạn trừ. Và ở đây, tính cách cần được đoạn trừ của các vật thực và các thức trú nên được hiểu tùy theo dục và tham liên quan đến chúng. Trong đó, đối với câu bắt đầu bằng: ‘Sự du hý là sự tu tập và sự chứng ngộ,’ đây là ý nghĩa tóm tắt của nó: Ở đây trong cụm từ ‘sự du hý của các ngài ấy,’ cái gọi là sự du hý này là sự tu tập các pháp trợ Bồ-đề cần được tu tập, và là sự chứng ngộ quả và Niết-bàn cần được chứng ngộ. Tương tự, (đó là) sự đoạn trừ, sự làm cho chấm dứt, sự không còn dư sót khối phiền não có mười sự vật cần được đoạn trừ, tùy theo chi phần của nó v.v. Bây giờ, trong khi chỉ ra điều đó một cách tóm tắt, ngài đã nói: ‘Sự du hý là sự quyết định của các căn, là sự không quyết định của các điên đảo.’

ဣန္ဒြိယာဓိဋ္ဌာနန္တိ ဣန္ဒြိယာနံ ပဝတ္တနံ ဘာဝနာ သစ္ဆိကိရိယာ စ. ဝိပရိယာသာနဓိဋ္ဌာနန္တိ ဝိပလ္လာသာနံ အပဝတ္တနံ ပဟာနံ အနုပ္ပာဒနံ. ဣန္ဒြိယာနိ သဒ္ဓမ္မဂေါစရောတိ ဣန္ဒြိယာနိ စေတ္ထ သဒ္ဓမ္မဿ ဂေါစရဘူတာနိ ပဝတ္တိဟေတူတိ အဓိပ္ပေတာနိ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒီနီတိ အတ္ထော. ဝိပရိယာသာ ကိလေသဂေါစရောတိ ဝိပလ္လာသာ သံကိလေသပက္ခဿ ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ ပဝတ္တိဟေတူတိ. အယံ ဝုစ္စတိ သီဟဝိက္ကီဠိတဿ နယဿ ဘူမီတိ ယာယံ ‘‘စတ္တာရော အာဟာရာ’’တိအာဒိနာ သံကိလေသပက္ခေ ဒသန္နံ စတုက္ကာနံ, ‘‘စတဿော ပဋိပဒါ’’တိအာဒိနာ ဝေါဒါနပက္ခေပိ ဒသန္နံ စတုက္ကာနံ တဏှာစရိတာဒီနံ ဥပက္ကိလေသဝေါဒါနဝိဘာဝနာမုခေန နိဒ္ဓါရဏာ, အယံ သီဟဝိက္ကီဠိတဿ နယဿ ဘူမိ နာမ.

Cụm từ ‘sự quyết định của các căn’ (có nghĩa là) sự khởi lên của các căn, là sự tu tập và sự chứng ngộ. Cụm từ ‘sự không quyết định của các điên đảo’ (có nghĩa là) sự không khởi lên của các điên đảo, sự đoạn trừ, sự không cho sanh khởi. Cụm từ ‘các căn có diệu pháp làm cảnh giới’ có nghĩa là: Ở đây, các căn được hiểu là có diệu pháp làm cảnh giới, là nhân cho sự khởi lên, tức là các căn như tín căn v.v. Cụm từ ‘các điên đảo có phiền não làm cảnh giới’ (có nghĩa là) các điên đảo là nơi khởi lên, là nhân khởi lên của phần ô nhiễm. Cụm từ ‘đây được gọi là nền tảng của phương pháp sư tử du hý’ (có nghĩa là): Sự xác định nào mà bằng (câu) bắt đầu bằng ‘bốn loại vật thực’ đối với mười bộ bốn trong phần ô nhiễm, và bằng (câu) bắt đầu bằng ‘bốn pháp hành’ đối với mười bộ bốn trong phần thanh tịnh, bằng phương cách làm rõ sự ô nhiễm và sự thanh tịnh của các hạng người ái hành v.v., thì sự xác định này được gọi là nền tảng của phương pháp sư tử du hý.

၈၈. ဣဒါနိ ဥဂ္ဃဋိတညုအာဒိပုဂ္ဂလတ္တယဝသေန တိပုက္ခလနယဿ ဘူမိံ ဝိဘာဝေတုကာမော ယသ္မာ ပန နယာနံ အညမညာနုပ္ပဝေသဿ ဣစ္ဆိတတ္တာ သီဟဝိက္ကီဠိတနယတော တိပုက္ခလနယော နိဂ္ဂစ္ဆတိ, တသ္မာ ပဋိပဒါဝိဘာဂတော စတ္တာရော ပုဂ္ဂလေ သီဟဝိက္ကီဠိတနယဿ ဘူမိံ နိဒ္ဒိသိတွာ တတော ဧဝ ဥဂ္ဃဋိတညုအာဒိပုဂ္ဂလတ္တယေ နိဒ္ဓါရေတုံ ‘‘တတ္ထ ယေ ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ဣမေ ဒွေ ပုဂ္ဂလာတိ ဣမေ ပုရိမာနံ ဒွိန္နံ ပဋိပဒါနံ ဝသေန ဒွေ ပုဂ္ဂလာ. ဧသ နယော ဣတရတ္ထာပိ. ပုန ‘‘တတ္ထ ယေ ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယာ’’တိအာဒိ ယထာဝုတ္တပုဂ္ဂလစတုက္ကတော ဥဂ္ဃဋိတညုအာဒိပုဂ္ဂလတ္တယံ နိဒ္ဓါရေတုံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယော သာဓာရဏာယာတိ ဒုက္ခာပဋိပဒါယ ခိပ္ပာဘိညာယ, သုခါပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ စ နိယျာတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကထံ ပန ပဋိပဒါဒွယံ ဧကဿ သမ္ဘဝတီတိ? နယိဒမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧကဿ ပုဂ္ဂလဿ ဧကသ္မိံ ဒွေ ပဋိပဒါ သမ္ဘဝန္တီတိ. ယထာဝုတ္တာသု ပန ဒွီသု [Pg.207] ပဋိပဒါသု ယော ယာယ ကာယစိ နိယျာတိ, အယံ ဝိပဉ္စိတညူတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပာယော. ယသ္မာ ပန အဋ္ဌသာလိနိယံ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၃၅၀) ပဋိပဒါ စလတိ န စလတီတိ ဝိစာရဏာယံ ‘‘စလတီ’’တိ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ဧကဿပိ ပုဂ္ဂလဿ ဈာနန္တရမဂ္ဂန္တရေသု ပဋိပဒါဘေဒေါ ဣစ္ဆိတောဝါတိ.

88. Bây giờ, với mong muốn làm rõ nền tảng của phương pháp ba hạng người tùy theo bộ ba hạng người bắt đầu bằng Ugghaṭitaññū, và bởi vì phương pháp ba hạng người xuất phát từ phương pháp sư tử du hý do sự mong muốn cho các phương pháp thâm nhập lẫn nhau, cho nên, sau khi đã chỉ ra bốn hạng người từ sự phân loại pháp hành và nền tảng của phương pháp sư tử du hý, câu bắt đầu bằng: ‘Trong ấy, những vị nào bằng pháp hành khổ’ đã được bắt đầu để xác định ra bộ ba hạng người bắt đầu bằng Ugghaṭitaññū từ chính nơi đó. Trong đó, ‘hai hạng người này’ (có nghĩa là) đây là hai hạng người tùy theo hai pháp hành đầu. Phương pháp này cũng (áp dụng) cho trường hợp khác. Lại nữa, câu bắt đầu bằng: ‘Trong ấy, những vị nào bằng pháp hành khổ’ đã được nói để xác định ra bộ ba hạng người bắt đầu bằng Ugghaṭitaññū từ bộ bốn hạng người đã được nói. Trong đó, ‘vị nào bằng (pháp hành) chung,’ sự liên kết là ‘vị ấy xuất ly bằng pháp hành khổ với thắng trí nhanh, và bằng pháp hành lạc với thắng trí chậm.’ (Câu hỏi:) Nhưng làm thế nào hai pháp hành có thể xảy ra cho một người? Không nên hiểu điều này như vầy: (rằng) hai pháp hành xảy ra cho một người trong một (khoảnh khắc). Tuy nhiên, chủ ý ở đây là: Trong hai pháp hành đã được nói, vị nào xuất ly bằng bất kỳ pháp hành nào, vị này là Vipañcitaññū. Và bởi vì trong Aṭṭhasālinī, trong khi xem xét ‘pháp hành có thay đổi hay không thay đổi?’, đã được nói là ‘có thay đổi,’ cho nên, sự khác biệt về pháp hành trong các tầng thiền và các đạo khác nhau của một người cũng được chấp nhận.

‘‘တတ္ထ ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ ဒေသနာဝိဘာဂေဟိပိ တမေဝ ပုဂ္ဂလဝိဘာဂံ ဝိဘာဝေတိ. တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ. တတ္ထ အဓိစိတ္တန္တိ အဓိစိတ္တသိက္ခဉ္စာတိ စ-သဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော. တေန အဓိစိတ္တသိက္ခဉ္စ အဓိပညာသိက္ခဉ္စ ဝိပဉ္စိတညုဿ ပညပေတီတိ အတ္ထော. အဓိသီလန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. အဓိသီလသိက္ခံ အဓိစိတ္တသိက္ခံ အဓိပညာသိက္ခဉ္စာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

Bằng (câu) bắt đầu là: “Ở đây, đức Thế Tôn”, Ngài cũng làm cho sáng tỏ chính sự phân tích về hạng người ấy bằng những sự phân tích về pháp thoại. Điều ấy chính là phương pháp đã được nói ở dưới. Ở đây, trong (từ) ‘adhicittaṃ’ (có nghĩa là) ‘cả tăng thượng tâm học’, từ ‘ca’ được chỉ định là đã bị lược bỏ. Do đó, ý nghĩa là: Ngài chế định cả tăng thượng tâm học và tăng thượng tuệ học cho hạng người vipañcitaññu. Trong (từ) ‘adhisīlaṃ’ cũng chính là phương pháp này. Nên được liên kết là: tăng thượng giới học, tăng thượng tâm học, và tăng thượng tuệ học.

စတ္တာရိ ဟုတွာ တီဏိ ဘဝန္တီတိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တံ, စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ ဟုတွာ တယော ပုဂ္ဂလာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော.

(Câu) “Bốn trở thành ba” được nói với sự thay đổi về tính (ngữ pháp), ý nghĩa là: “Bốn hạng người, sau khi là (bốn), trở thành ba hạng người.”

အယံ သံကိလေသောတိ အယံ အကုသလမူလာဒိဒွါဒသတ္တိကသင်္ဂဟော သံကိလိဿတိ ဧတေနာတိ သံကိလေသောတိ ကတွာ. ဣဒံ ဝေါဒါနန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော.

(Câu) “Đây là sự ô nhiễm” (có nghĩa là) sự tập hợp này gồm mười hai nhóm bắt đầu bằng các căn bất thiện, (chúng sanh) bị ô nhiễm bởi pháp này, do đó được gọi là sự ô nhiễm. Trong (câu) “Đây là sự trong sạch” cũng chính là phương pháp này.

တီဏိ ဟုတွာ ဒွေ ဘဝန္တီတိ နန္ဒိယာဝဋ္ဋနယဿ ဒိသာဘူတဓမ္မဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တေနေဝါဟ – ‘‘တဏှာ စ အဝိဇ္ဇာ စာ’’တိအာဒိ, တံ သဗ္ဗံ သုဝိညေယျမေဝ.

(Câu) “Ba trở thành hai” được nói nhằm mục đích chỉ ra pháp là phương hướng (nguyên nhân) của phương pháp Nandiyāvaṭṭa. Do đó, Ngài đã nói (câu) bắt đầu là: “ái và vô minh”, tất cả điều đó chính là dễ hiểu.

ကသ္မာ ပနေတ္ထ နယာနံ ဥဒ္ဒေသာနုက္ကမေန နိဒ္ဒေသော န ကတောတိ? နယာနံ နယေဟိ သမ္ဘဝဒဿနတ္ထံ. ပဌမနယတော ဟိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနဝသေန တတိယနယဿ, တတိယနယတော စ ဒုတိယနယဿ သမ္ဘဝေါတိ ဣမဿ ဝိသေသဿ ဒဿနတ္ထံ ပဌမနယာနန္တရံ တတိယနယော, တတိယနယာနန္တရဉ္စ ဒုတိယနယော နိဒ္ဒိဋ္ဌော. ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနဝသေန ပန တတိယနယတော ဒုတိယနယော, ဒုတိယနယတော ပဌမနယောပိ သမ္ဘဝတီတိ ဣမဿ ဝိသေသဿ ဒဿနတ္ထံ အန္တေ ‘‘တဏှာ စ အဝိဇ္ဇာ စာ’’တိအာဒိနာ ပဌမနယဿ ဘူမိ ဒဿိတာ. တေနေဝ ဟိ ‘‘စတ္တာရိ ဟုတွာ တီဏိ ဘဝန္တိ, တီဏိ ဟုတွာ ဒွေ ဘဝန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘ဒွေ ဟုတွာ စတ္တာရိ ဘဝန္တိ, ဒွေ ဟုတွာ တီဏိ ဘဝန္တိ, တီဏိ ဟုတွာ စတ္တာရိ ဘဝန္တီ’’တိ အယမ္ပိ နယော ဝတ္တဗ္ဗော သိယာတိ? သစ္စမေတံ, အယံ ပန နယော အတ္ထတော ဒဿိတော ဧဝါတိ [Pg.208] ကတွာ န ဝုတ္တော. ယသ္မာ တိဏ္ဏံ အတ္ထနယာနံ အညမညံ အနုပ္ပဝေသော ဣစ္ဆိတော, သတိ စ အနုပ္ပဝေသေ တတော ဝိနိဂ္ဂမောပိ သမ္ဘဝတိ ဧဝါတိ. အယဉ္စ အတ္ထော ပေဋကောပဒေသေန ဝိဘာဝေတဗ္ဗော.

Tại sao ở đây sự trình bày các phương pháp không được thực hiện theo thứ tự đề mục? (Là) nhằm mục đích chỉ ra sự phát sinh của các phương pháp từ các phương pháp (khác). Vì rằng, từ phương pháp thứ nhất, phương pháp thứ ba phát sinh trên cơ sở hạng người, và từ phương pháp thứ ba, phương pháp thứ hai phát sinh. Nhằm mục đích chỉ ra sự đặc biệt này, sau phương pháp thứ nhất, phương pháp thứ ba được trình bày, và sau phương pháp thứ ba, phương pháp thứ hai được trình bày. Nhưng trên cơ sở pháp, từ phương pháp thứ ba, phương pháp thứ hai phát sinh; từ phương pháp thứ hai, cả phương pháp thứ nhất cũng phát sinh. Nhằm mục đích chỉ ra sự đặc biệt này, ở cuối, nền tảng của phương pháp thứ nhất được chỉ ra bằng (câu) bắt đầu là “ái và vô minh”. Quả thật, chính vì lý do đó mà đã được nói rằng: “bốn trở thành ba, ba trở thành hai”. Nếu vậy, phương pháp này: “hai trở thành bốn, hai trở thành ba, ba trở thành bốn” cũng nên được nói chăng? Điều này đúng, nhưng phương pháp này đã được chỉ ra về mặt ý nghĩa rồi, do đó không được nói đến. Bởi vì sự thâm nhập lẫn nhau của ba phương pháp ý nghĩa được mong muốn, và khi có sự thâm nhập, sự thoát ra khỏi đó cũng có thể xảy ra. Và ý nghĩa này nên được làm sáng tỏ bằng bộ Peṭakopadesa.

တတ္ထာယံ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဝိဘာဝနာ – စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာ တဏှာစရိတော ဒုဝိဓော မုဒိန္ဒြိယော တိက္ခိန္ဒြိယော စ. တထာ ဒိဋ္ဌိစရိတောတိ. တတ္ထ တဏှာစရိတော မုဒိန္ဒြိယော ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ နိယျာတိ, တိက္ခိန္ဒြိယော ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ခိပ္ပာဘိညာယ နိယျာတိ, ဒိဋ္ဌိစရိတော ပန မုဒိန္ဒြိယော သုခါယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ နိယျာတိ, တိက္ခိန္ဒြိယော သုခါယ ပဋိပဒါယ ခိပ္ပာဘိညာယ နိယျာတိ. ဣတိ ဣမာသု ပဋိပဒါသု ယထာရဟံ ဌိတေဟိ တဏှာစရိတဒိဋ္ဌိစရိတေဟိ စတ္တာရော အာဟာရာ တပ္ပဋိဗန္ဓဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန ပဟာတဗ္ဗာ. စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ ဘာဝေတွာ စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ သဗ္ဗော ယထာဝုတ္တနယော အနုဂန္တဗ္ဗော.

Ở đây, đây là sự giải thích bắt đầu từ đầu: có bốn hạng người. Hạng người ái hành có hai loại: độn căn và lợi căn. Tương tự là hạng người kiến hành. Trong số đó, hạng người ái hành độn căn xuất ly bằng khổ hành đạo, chậm thắng trí; hạng lợi căn xuất ly bằng khổ hành đạo, nhanh thắng trí. Còn hạng người kiến hành độn căn xuất ly bằng lạc hành đạo, chậm thắng trí; hạng lợi căn xuất ly bằng lạc hành đạo, nhanh thắng trí. Như vậy, bởi những người ái hành và kiến hành đã an trú trong các hành đạo này một cách tương xứng, bốn loại vật thực cần được đoạn trừ bằng cách đoạn trừ dục tham liên quan đến chúng. Sau khi tu tập bốn niệm xứ, bốn điên đảo cần được thấy rõ. Toàn bộ phương pháp đã được nói nên được theo dõi như vậy.

တတ္ထာယံ ပါဠိ – တတ္ထ ယေ ဒိဋ္ဌိစရိတာ သတ္တာ, တေ ကာမေသု ဒေါသဒိဋ္ဌီ, န စ ယေ ကာမေသု အနုသယာ သမူဟတာ, တေ အတ္တကိလမထာနုယောဂမနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ. တေသံ သတ္ထာ ဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အညတရော ဝါ ဂရုဋ္ဌာနိယော သဗြဟ္မစာရီ ‘‘ကာမေဟိ နတ္ထိ အတ္ထော’’တိ, တေ စ ပုဗ္ဗေယေဝ ကာမေဟိ အနတ္ထိကာ, ဣတိ ကာမေ အပ္ပကသိရေန ပဋိနိဿဇ္ဇန္တိ, တေ စေတသိကေန ဒုက္ခေန အနဇ္ဈောသိတာ. တေန ဝုစ္စတိ ‘‘သုခါ ပဋိပဒါ’’တိ. ယေ ပန တဏှာစရိတာ သတ္တာ, တေ ကာမေသု အဇ္ဈောသိတာ, တေသံ သတ္ထာ ဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အညတရော ဝါ ဘိက္ခု ‘‘ကာမေဟိ နတ္ထိ အတ္ထော’’တိ, တေ ပိယရူပံ ဒုက္ခေန ပဋိနိဿဇ္ဇန္တိ. တေန ဝုစ္စတိ ‘‘ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ’’တိ. ဣတိ ဣမေ သဗ္ဗေ သတ္တာ ဒွီသု ပဋိပဒါသု သမောသရဏံ ဂစ္ဆန္တိ ဒုက္ခာယဉ္စ သုခါယဉ္စ.

Ở đây, đây là Pāli: Trong đó, những chúng sanh nào là kiến hành, họ có cái thấy về sự nguy hại trong các dục, và các tùy miên trong các dục chưa được nhổ bật, họ sống chuyên tâm vào sự thực hành khổ hạnh ép xác. Bậc Đạo Sư hoặc một vị đồng phạm hạnh đáng kính nào khác thuyết pháp cho họ rằng: “không có lợi ích gì từ các dục”, và họ vốn đã không có nhu cầu đối với các dục từ trước, do đó họ từ bỏ các dục không khó khăn, họ không bị áp đảo bởi khổ tâm. Do đó, được gọi là “lạc hành đạo”. Còn những chúng sanh nào là ái hành, họ bị đắm chìm trong các dục, Bậc Đạo Sư hoặc một vị tỳ khưu nào khác thuyết pháp cho họ rằng: “không có lợi ích gì từ các dục”, họ từ bỏ sắc khả ái một cách khó khăn. Do đó, được gọi là “khổ hành đạo”. Như vậy, tất cả những chúng sanh này đi đến sự hội tụ trong hai hành đạo: khổ và lạc.

တတ္ထ ယေ ဒိဋ္ဌိစရိတာ သတ္တာ, တေ ဒွိဓာ တိက္ခိန္ဒြိယာ စ မုဒိန္ဒြိယာ စ. တတ္ထ ယေ ဒိဋ္ဌိစရိတာ သတ္တာ တိက္ခိန္ဒြိယာ, တေ သုခေန ပဋိနိဿဇ္ဇန္တိ, ခိပ္ပဉ္စ အဘိသမေန္တိ. တေန ဝုစ္စတိ – ‘‘သုခါ ပဋိပဒါ ခိပ္ပာဘိညာ’’တိ. တတ္ထ ယေ ဒိဋ္ဌိစရိတာ သတ္တာ မုဒိန္ဒြိယာ ပဌမံ တိက္ခိန္ဒြိယံ ဥပါဒါယ ဒန္ဓတရံ အဘိသမေန္တိ, တေ သုခေန ပဋိနိဿဇ္ဇန္တိ, ဒန္ဓဉ္စ အဘိသမေန္တိ. တေန ဝုစ္စတိ – ‘‘သုခါ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ’’တိ. တတ္ထ တဏှာစရိတာ သတ္တာ ဒုဝိဓာ တိက္ခိန္ဒြိယာ စ မုဒိန္ဒြိယာ [Pg.209] စ. တတ္ထ ယေ တဏှာစရိတာ သတ္တာ တိက္ခိန္ဒြိယာ, တေ ဒုက္ခေန ပဋိနိဿဇ္ဇန္တိ, ခိပ္ပဉ္စ အဘိသမေန္တိ. တေန ဝုစ္စတိ – ‘‘ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ခိပ္ပာဘိညာ’’တိ. တတ္ထ ယေ တဏှာစရိတာ သတ္တာ မုဒိန္ဒြိယာ ပဌမံ တိက္ခိန္ဒြိယံ ဥပါဒါယ ဒန္ဓတရံ အဘိသမေန္တိ, တေ ဒုက္ခေန ပဋိနိဿဇ္ဇန္တိ, ဒန္ဓဉ္စ အဘိသမေန္တိ. တေန ဝုစ္စတိ – ‘‘ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ’’တိ. ဣမာ စတဿော ပဋိပဒါယော အပဉ္စမာ အဆဋ္ဌာ. ယေ ဟိ ကေစိ နိဗ္ဗုတာ နိဗ္ဗာယန္တိ နိဗ္ဗာယိဿန္တိ ဝါ ဣမာဟိ စတူဟိ ပဋိပဒါဟိ အနညာဟိ, အယံ ပဋိပဒါ စတုက္ကမဂ္ဂေန ကိလေသေ နိဒ္ဒိသတိ. ယာ စတုက္ကမဂ္ဂေန အရိယဓမ္မေသု နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ, အယံ ဝုစ္စတိ သီဟဝိက္ကီဠိတော နာမ နယော.

Trong đó, những chúng sanh kiến hành có hai loại: lợi căn và độn căn. Trong đó, những chúng sanh kiến hành lợi căn, họ từ bỏ một cách dễ dàng, và chứng ngộ nhanh chóng. Do đó, được gọi là: “lạc hành đạo, nhanh thắng trí”. Trong đó, những chúng sanh kiến hành độn căn, so với hạng lợi căn trước, chứng ngộ chậm hơn, họ từ bỏ một cách dễ dàng, và chứng ngộ chậm. Do đó, được gọi là: “lạc hành đạo, chậm thắng trí”. Trong đó, những chúng sanh ái hành có hai loại: lợi căn và độn căn. Trong đó, những chúng sanh ái hành lợi căn, họ từ bỏ một cách khó khăn, và chứng ngộ nhanh chóng. Do đó, được gọi là: “khổ hành đạo, nhanh thắng trí”. Trong đó, những chúng sanh ái hành độn căn, so với hạng lợi căn trước, chứng ngộ chậm hơn, họ từ bỏ một cách khó khăn, và chứng ngộ chậm. Do đó, được gọi là: “khổ hành đạo, chậm thắng trí”. Bốn hành đạo này, không có thứ năm, không có thứ sáu. Quả thật, bất cứ ai đã tịch diệt, đang tịch diệt, hay sẽ tịch diệt, (đều) bằng bốn hành đạo này, không phải bằng (hành đạo) nào khác. Hành đạo này chỉ ra các phiền não bằng con đường tứ phần. (Pháp) nào cần được chỉ ra trong các pháp bậc thánh bằng con đường tứ phần, đây được gọi là phương pháp tên là Sư tử hí.

တတြိမေ စတ္တာရော အာဟာရာ, စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ ဥပါဒါနာ ယောဂါ ဂန္ထာ အာသဝါ ဩဃာ သလ္လာ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော အဂတိဂမနာနီတိ ဧဝံ ဣမာနိ သဗ္ဗာနိ ဒသ ပဒါနိ. အယံ သုတ္တဿ သံသန္ဒနာ.

Ở đây, có bốn loại thực phẩm này, bốn loại điên đảo, thủ, ách, triền, lậu, bộc lưu, mũi tên, thức trú, và thiên vị. Như vậy, tất cả có mười thuật ngữ này. Đây là sự kết nối của kinh.

စတ္တာရော အာဟာရာ, တတ္ထ ယော စ ကဗဠီကာရော အာဟာရော, ယော စ ဖဿော အာဟာရော, ဣမေ တဏှာစရိတေန ပဟာတဗ္ဗာ. တတ္ထ ယော စ မနောသဉ္စေတနာဟာရော, ယော စ ဝိညာဏာဟာရော, ဣမေ ဒိဋ္ဌိစရိတေန ပဟာတဗ္ဗာ.

Có bốn loại thực phẩm. Trong đó, đoàn thực và xúc thực, những thứ này cần được người có tánh tham ái từ bỏ. Trong đó, tư niệm thực và thức thực, những thứ này cần được người có tánh tà kiến từ bỏ.

တတ္ထ ပဌမော အာဟာရော ပဌမော ဝိပလ္လာသော, ဒုတိယော အာဟာရော ဒုတိယော ဝိပလ္လာသော, တတိယော အာဟာရော တတိယော ဝိပလ္လာသော, စတုတ္ထော အာဟာရော စတုတ္ထော ဝိပလ္လာသော, ဣမေ စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ အပဉ္စမာ အဆဋ္ဌာ. ဣဒဉ္စ ပမာဏာ စတ္တာရော အာဟာရာ.

Trong đó, thực phẩm thứ nhất là điên đảo thứ nhất, thực phẩm thứ hai là điên đảo thứ hai, thực phẩm thứ ba là điên đảo thứ ba, thực phẩm thứ tư là điên đảo thứ tư. Bốn loại điên đảo này không có thứ năm, không có thứ sáu. Và đây là thước đo: bốn loại thực phẩm.

တတ္ထ ပဌမေ ဝိပလ္လာသေ ဌိတော ကာမေ ဥပါဒိယတိ, ဣဒံ ကာမုပါဒါနံ. ဒုတိယေ ဝိပလ္လာသေ ဌိတော အနာဂတံ ဘဝံ ဥပါဒိယတိ, ဣဒံ သီလဗ္ဗတုပါဒါနံ. တတိယေ ဝိပလ္လာသေ ဌိတော ဝိပရီတဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒိယတိ, ဣဒံ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ. စတုတ္ထေ ဝိပလ္လာသေ ဌိတော ခန္ဓေ အတ္တတော ဥပါဒိယတိ, ဣဒံ အတ္တဝါဒုပါဒါနံ.

Ở đó, người đứng vững trong điên đảo thứ nhất thì chấp thủ vào các dục, đây là dục thủ. Người đứng vững trong điên đảo thứ hai thì chấp thủ vào sự tồn tại trong tương lai, đây là giới cấm thủ. Người đứng vững trong điên đảo thứ ba thì chấp thủ vào tà kiến, đây là kiến thủ. Người đứng vững trong điên đảo thứ tư thì chấp thủ vào các uẩn như là tự ngã, đây là ngã luận thủ.

တတ္ထ ကာမုပါဒါနေ ဌိတော ကာမေ အဘိဇ္ဈာယ ဂန္ထတိ, အယံ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထော. သီလဗ္ဗတုပါဒါနေ ဌိတော ဗျာပါဒံ ဂန္ထတိ, အယံ ဗျာပါဒကာယဂန္ထော. ဒိဋ္ဌုပါဒါနေ ဌိတော ပရာမာသံ ဂန္ထတိ, အယံ ပရာမာသကာယဂန္ထော. အတ္တဝါဒုပါဒါနေ ဌိတော ပပဉ္စေန္တော ဂန္ထတိ, အယံ ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထော.

Ở đó, người đứng vững trong dục thủ thì bị trói buộc bởi lòng tham ái đối với các dục, đây là tham thân triền. Người đứng vững trong giới cấm thủ thì bị trói buộc bởi sân hận, đây là sân thân triền. Người đứng vững trong kiến thủ thì bị trói buộc bởi sự chấp thủ sai lầm, đây là kiến chấp thân triền. Người đứng vững trong ngã luận thủ thì bị trói buộc bởi sự hí luận, đây là chấp thủ 'chỉ đây là sự thật' thân triền.

တဿ [Pg.210] ဂန္ထဂန္ထိတာ ကိလေသာ အာသဝန္တိ. ကိံ ပန ဝုစ္စတိ အာသဝန္တီတိ? ဝိပ္ပဋိသာရာ. ယေ ဝိပ္ပဋိသာရာ, တေ အနုသယာ. တတ္ထ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထေန ကာမာသဝေါ, ဗျာပါဒကာယဂန္ထေန ဘဝါသဝေါ, ပရာမာသကာယဂန္ထေန ဒိဋ္ဌာသဝေါ, ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထေန အဝိဇ္ဇာသဝေါ.

Đối với người đó, các phiền não bị trói buộc bởi các triền phược sẽ tuôn chảy. Cái gì được gọi là tuôn chảy? Sự hối hận. Những gì là hối hận, đó là các tùy miên. Ở đó, do tham thân triền mà có dục lậu, do sân thân triền mà có hữu lậu, do kiến chấp thân triền mà có kiến lậu, do chấp thủ 'chỉ đây là sự thật' thân triền mà có vô minh lậu.

တေ စတ္တာရော အာသဝါ ဝေပုလ္လံ ဂတာ ဩဃာ ဟောန္တိ, တေန ဝုစ္စန္တိ ‘‘ဩဃာ’’တိ. တတ္ထ ကာမာသဝေါ ကာမောဃော, ဘဝါသဝေါ ဘဝေါဃော, အဝိဇ္ဇာသဝေါ အဝိဇ္ဇောဃော, ဒိဋ္ဌာသဝေါ ဒိဋ္ဌောဃော.

Bốn lậu hoặc đó, khi đã trở nên rộng lớn, trở thành các bộc lưu, do đó chúng được gọi là 'bộc lưu'. Ở đó, dục lậu là dục bộc lưu, hữu lậu là hữu bộc lưu, vô minh lậu là vô minh bộc lưu, kiến lậu là kiến bộc lưu.

တေ စတ္တာရော ဩဃာ အာသယမနုပဝိဋ္ဌာ အနုသယသဟဂတာ ဝုစ္စန္တိ သလ္လာတိ ဟဒယမာဟစ္စ တိဋ္ဌန္တိ. တတ္ထ ကာမောဃော ရာဂသလ္လံ, ဘဝေါဃော ဒေါသသလ္လံ, အဝိဇ္ဇောဃော မောဟသလ္လံ, ဒိဋ္ဌောဃော ဒိဋ္ဌိသလ္လံ.

Bốn bộc lưu đó, khi đã đi vào tâm tánh, đi cùng với các tùy miên, được gọi là các mũi tên, vì chúng đứng yên sau khi đã đâm vào tim. Ở đó, dục bộc lưu là mũi tên tham, hữu bộc lưu là mũi tên sân, vô minh bộc lưu là mũi tên si, kiến bộc lưu là mũi tên kiến.

ဣမေဟိ စတူဟိ သလ္လေဟိ ပရိယာဒိန္နံ ဝိညာဏံ စတူသု ဓမ္မေသု တိဋ္ဌတိ ရူပေ ဝေဒနာယ သညာယ သင်္ခါရေသု. ဣမာ စတဿော ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော. တတ္ထ ရာဂသလ္လေန နန္ဒူပသေစနံ ရူပူပဂံ ဝိညာဏံ တိဋ္ဌတိ. ဒေါသသလ္လေန ဝေဒနူပဂံ. မောဟသလ္လေန သညူပဂံ. ဒိဋ္ဌိသလ္လေန နန္ဒူပသေစနံ သင်္ခါရူပဂံ ဝိညာဏံ တိဋ္ဌတိ.

Bị bốn mũi tên này chi phối, thức được thiết lập trong bốn pháp: trong sắc, trong thọ, trong tưởng, trong các hành. Đây là bốn thức trú. Ở đó, do mũi tên tham, thức được tẩm ướp bởi hỷ lạc, đi đến sắc và được thiết lập. Do mũi tên sân, [thức] đi đến thọ. Do mũi tên si, [thức] đi đến tưởng. Do mũi tên kiến, thức được tẩm ướp bởi hỷ lạc, đi đến các hành và được thiết lập.

စတူဟိ ဝိညာဏဋ္ဌိတီဟိ စတုဗ္ဗိဓံ အဂတိံ ဂစ္ဆန္တိ ဆန္ဒာ ဒေါသာ ဘယာ မောဟာ. ရာဂေန ဆန္ဒာ အဂတိံ ဂစ္ဆတိ, ဒေါသေန ဒေါသာ အဂတိံ ဂစ္ဆတိ, မောဟေန မောဟာ အဂတိံ ဂစ္ဆတိ, ဒိဋ္ဌိယာ ဘယာ အဂတိံ ဂစ္ဆတိ, ဣတိ ဣမာနိ စ ကမ္မာနိ ဣမေ စ ကိလေသာ အယံ သံသာရဟေတု.

Do bốn thức trú, chúng sanh đi vào bốn con đường sai lầm: do dục, do sân, do sợ hãi, do si. Do tham, người ta đi vào con đường sai lầm do dục. Do sân, người ta đi vào con đường sai lầm do sân. Do si, người ta đi vào con đường sai lầm do si. Do kiến, người ta đi vào con đường sai lầm do sợ hãi. Như vậy, những nghiệp này và những phiền não này là nguyên nhân của luân hồi.

တတ္ထိမာ စတဿော ဒိသာ ကဗဠီကာရော အာဟာရော ‘‘အသုဘေ သုဘ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော ကာမုပါဒါနံ ကာမယောဂေါ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထော ကာမာသဝေါ ကာမောဃော ရာဂသလ္လံ ရူပူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ဆန္ဒာ အဂတိဂမနံ, အယံ ပဌမာ ဒိသာ.

Ở đây có bốn phương này: đoàn thực; điên đảo 'trong cái bất tịnh thấy tịnh'; dục thủ; dục ách; tham thân triền; dục lậu; dục bộc lưu; mũi tên tham; thức trú nơi sắc; đi vào con đường sai lầm do dục. Đây là phương thứ nhất.

ဖဿော အာဟာရော ‘‘ဒုက္ခေ သုခ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော သီလဗ္ဗတုပါဒါနံ ဘဝယောဂေါ ဗျာပါဒကာယဂန္ထော ဘဝါသဝေါ ဘဝေါဃော ဒေါသသလ္လံ ဝေဒနူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ဒေါသာ အဂတိဂမနံ, အယံ ဒုတိယာ ဒိသာ.

Xúc thực; điên đảo 'trong khổ thấy lạc'; giới cấm thủ; hữu ách; sân thân triền; hữu lậu; hữu bộc lưu; mũi tên sân; thức trú nơi thọ; đi vào con đường sai lầm do sân. Đây là phương thứ hai.

မနောသဉ္စေတနာဟာရော ‘‘အနတ္တနိ အတ္တာ’’တိ ဝိပလ္လာသော ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ ဒိဋ္ဌိယောဂေါ ပရာမာသကာယဂန္ထော ဒိဋ္ဌာသဝေါ ဒိဋ္ဌောဃော ဒိဋ္ဌိသလ္လံ သညူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ ဘယာ အဂတိဂမနံ, အယံ တတိယာ ဒိသာ.

Tư niệm thực; điên đảo 'trong vô ngã thấy ngã'; kiến thủ; kiến ách; kiến chấp thân triền; kiến lậu; kiến bộc lưu; mũi tên kiến; thức trú nơi tưởng; đi vào con đường sai lầm do sợ hãi. Đây là phương thứ ba.

ဝိညာဏာဟာရော [Pg.211] ‘‘အနိစ္စေ နိစ္စ’’န္တိ ဝိပလ္လာသော အတ္တဝါဒုပါဒါနံ အဝိဇ္ဇာယောဂေါ ဣဒံသစ္စာဘိနိဝေသောကာယဂန္ထော အဝိဇ္ဇာသဝေါ အဝိဇ္ဇောဃော မောဟသလ္လံ သင်္ခါရူပဂါ ဝိညာဏဋ္ဌိတိ မောဟာ အဂတိဂမနံ, အယံ စတုတ္ထီ ဒိသာ. ဣတိ ဣမေသံ ဒသန္နံ သုတ္တာနံ ပဌမေန ပဒေန ပဌမာယ ဒိသာယ အာလောကနံ, ဒုတိယေန ပဒေန ဒုတိယာယ ဒိသာယ, တတိယေန ပဒေန တတိယာယ ဒိသာယ, စတုတ္ထေန ပဒေန စတုတ္ထိယာ ဒိသာယ အာလောကနံ, အယံ ဝုစ္စတိ ဒိသာ အာလောကနာ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗေ ကိလေသာ စတူသု ပဒေသု ပက္ခိပိတဗ္ဗာ. အယံ အကုသလပက္ခော.

Thức thực; điên đảo 'trong vô thường thấy thường'; ngã luận thủ; vô minh ách; chấp thủ 'chỉ đây là sự thật' thân triền; vô minh lậu; vô minh bộc lưu; mũi tên si; thức trú nơi các hành; đi vào con đường sai lầm do si. Đây là phương thứ tư. Như vậy, đối với mười kinh này, với thuật ngữ thứ nhất là sự soi sáng phương thứ nhất, với thuật ngữ thứ hai là phương thứ hai, với thuật ngữ thứ ba là phương thứ ba, với thuật ngữ thứ tư là sự soi sáng phương thứ tư. Đây được gọi là sự soi sáng các phương. Theo phương pháp này, tất cả các phiền não cần được đặt vào bốn phần. Đây là phần bất thiện.

စတဿော ပဋိပဒါ, စတ္တာရိ ဈာနာနိ, စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ, စတ္တာရော ဝိဟာရာ ဒိဗ္ဗော ဗြဟ္မာ အရိယော အာနေဉ္ဇော, စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ, စတ္တာရော အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ, စတ္တာရော အဓိဋ္ဌာနာ, စတ္တာရော သမာဓယော ဆန္ဒသမာဓိ ဝီရိယသမာဓိ စိတ္တသမာဓိ ဝီမံသာသမာဓိ, စတ္တာရော ဓမ္မာ သုခဘာဂိယာ နာညတြ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ နာညတြ တပသာ နာညတြ ဣန္ဒြိယသံဝရာ နာညတြ သဗ္ဗနိဿဂ္ဂါ, စတ္တာရိ အပ္ပမာဏာနိ.

Bốn con đường tu tập, bốn thiền, bốn niệm xứ, bốn trú xứ: thiên trú, phạm trú, thánh trú, bất động trú; bốn chánh cần, bốn pháp kỳ diệu và hy hữu, bốn quyết định, bốn định: dục định, cần định, tâm định, tuệ định; bốn pháp thuộc phần phúc lạc: không ngoài các giác chi, không ngoài sự khổ hạnh, không ngoài sự phòng hộ các căn, không ngoài sự xả ly hoàn toàn; bốn vô lượng tâm.

တတ္ထ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ ဘာဝိယမာနာ ဗဟုလီကရိယမာနာ ပဌမံ ဈာနံ ပရိပူရေတိ, ပဌမံ ဈာနံ ပရိပုဏ္ဏံ ပဌမံ သတိပဋ္ဌာနံ ပရိပူရေတိ, ပဌမံ သတိပဋ္ဌာနံ ပရိပုဏ္ဏံ ပဌမံ ဝိဟာရံ ပရိပူရေတိ, ပဌမော ဝိဟာရော ပရိပုဏ္ဏော ပဌမံ သမ္မပ္ပဓာနံ ပရိပူရေတိ, ပဌမံ သမ္မပ္ပဓာနံ ပရိပုဏ္ဏံ ပဌမံ အစ္ဆရိယံ အဗ္ဘုတံ ဓမ္မံ ပရိပူရေတိ, ပဌမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော ပရိပုဏ္ဏော ပဌမံ အဓိဋ္ဌာနံ ပရိပူရေတိ, ပဌမံ အဓိဋ္ဌာနံ ပရိပုဏ္ဏံ ဆန္ဒသမာဓိံ ပရိပူရေတိ, ဆန္ဒသမာဓိ ပရိပုဏ္ဏော ဣန္ဒြိယသံဝရံ ပရိပူရေတိ, ဣန္ဒြိယသံဝရော ပရိပုဏ္ဏော ပဌမံ အပ္ပမာဏံ ပရိပူရေတိ. ဧဝံ ယာဝ သဗ္ဗနိဿဂ္ဂါ စတုတ္ထံ အပ္ပမာဏံ ပရိပူရေတိ.

Trong ấy, đạo lộ khó khăn, thắng trí chậm lụt, khi được tu tập, được làm cho sung mãn, sẽ làm cho sung mãn thiền thứ nhất; thiền thứ nhất đã sung mãn sẽ làm cho sung mãn niệm xứ thứ nhất; niệm xứ thứ nhất đã sung mãn sẽ làm cho sung mãn trú xứ thứ nhất; trú xứ thứ nhất đã sung mãn sẽ làm cho sung mãn chánh cần thứ nhất; chánh cần thứ nhất đã sung mãn sẽ làm cho sung mãn pháp hy hữu, vị tằng hữu thứ nhất; pháp hy hữu, vị tằng hữu thứ nhất đã sung mãn sẽ làm cho sung mãn quyết định xứ thứ nhất; quyết định xứ thứ nhất đã sung mãn sẽ làm cho sung mãn dục định; dục định đã sung mãn sẽ làm cho sung mãn sự thu thúc các căn; sự thu thúc các căn đã sung mãn sẽ làm cho sung mãn vô lượng tâm thứ nhất. Cứ như thế, cho đến sự từ bỏ tất cả, làm cho sung mãn vô lượng tâm thứ tư.

တတ္ထ ပဌမာ စ ပဋိပဒါ ပဌမဉ္စ ဈာနံ ပဌမဉ္စ သတိပဋ္ဌာနံ ဒိဗ္ဗော စ ဝိဟာရော ပဌမဉ္စ သမ္မပ္ပဓာနံ ပဌမော စ အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော သစ္စာဓိဋ္ဌာနဉ္စ ဆန္ဒသမာဓိ စ ဣန္ဒြိယသံဝရော စ မေတ္တာ စ အပ္ပမာဏံ. အယံ ပဌမာ ဒိသာ.

Trong ấy, đạo lộ thứ nhất, thiền thứ nhất, niệm xứ thứ nhất, thiên trú, chánh cần thứ nhất, pháp hy hữu, vị tằng hữu thứ nhất, sự quyết định về chân đế, dục định, sự thu thúc các căn, và vô lượng tâm là tâm từ. Đây là phương thứ nhất.

ဒုတိယာ စ ပဋိပဒါ ခိပ္ပာဘိညာ ဒုတိယဉ္စ ဈာနံ ဒုတိယဉ္စ သတိပဋ္ဌာနံ ဗြဟ္မာ စ ဝိဟာရော ဒုတိယဉ္စ သမ္မပ္ပဓာနံ ဒုတိယော စ အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော စာဂါဓိဋ္ဌာနဉ္စ [Pg.212] စိတ္တသမာဓိ စ တပေါ စ ကရုဏာ စ အပ္ပမာဏံ. အယံ ဒုတိယာ ဒိသာ.

Đạo lộ thứ hai là thắng trí nhanh lẹ, thiền thứ hai, niệm xứ thứ hai, phạm trú, chánh cần thứ hai, pháp hy hữu, vị tằng hữu thứ hai, sự quyết định về xả ly, tâm định, khổ hạnh, và vô lượng tâm là tâm bi. Đây là phương thứ hai.

တတိယာ စ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ တတိယဉ္စ ဈာနံ တတိယဉ္စ သတိပဋ္ဌာနံ အရိယော စ ဝိဟာရော တတိယဉ္စ သမ္မပ္ပဓာနံ တတိယော စ အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော သစ္စာဓိဋ္ဌာနဉ္စ ဝီရိယသမာဓိ စ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ စ မုဒိတာ စ အပ္ပမာဏံ. အယံ တတိယာ ဒိသာ.

Đạo lộ thứ ba là thắng trí chậm lụt, thiền thứ ba, niệm xứ thứ ba, thánh trú, chánh cần thứ ba, pháp hy hữu, vị tằng hữu thứ ba, sự quyết định về chân đế, tinh tấn định, các giác chi, và vô lượng tâm là tâm hỷ. Đây là phương thứ ba.

စတုတ္ထီ စ ပဋိပဒါ ခိပ္ပာဘိညာ စတုတ္ထဉ္စ ဈာနံ စတုတ္ထဉ္စ သတိပဋ္ဌာနံ အာနေဉ္ဇော စ ဝိဟာရော စတုတ္ထဉ္စ သမ္မပ္ပဓာနံ စတုတ္ထော စ အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော ဥပသမာဓိဋ္ဌာနဉ္စ ဝီမံသာသမာဓိ စ သဗ္ဗနိဿဂ္ဂေါ စ ဥပေက္ခာ စ အပ္ပမာဏံ. အယံ စတုတ္ထီ ဒိသာ. ဣမာသံ စတုန္နံ ဒိသာနံ ယာ အာလောကနာ, အယံ ဝုစ္စတိ ဒိသာလောစနော နာမ နယော.

Đạo lộ thứ tư là thắng trí nhanh lẹ, thiền thứ tư, niệm xứ thứ tư, bất động trú, chánh cần thứ tư, pháp hy hữu, vị tằng hữu thứ tư, sự quyết định về tịch tịnh, thẩm tấn định, sự từ bỏ tất cả, và vô lượng tâm là tâm xả. Đây là phương thứ tư. Sự quán sát bốn phương này, đây được gọi là phương pháp tên là quán sát các phương.

တတ္ထာယံ ယောဇနာ – စတ္တာရော စ အာဟာရာ, စတဿော စ ပဋိပဒါ, စတ္တာရော စ ဝိပလ္လာသာ, စတ္တာရော စ သတိပဋ္ဌာနာ, စတ္တာရိ စ ဥပါဒါနာနိ, စတ္တာရိ စ ဈာနာနိ, စတ္တာရော စ ယောဂါ, စတ္တာရော စ ဝိဟာရာ, စတ္တာရော စ ဂန္ထာ, စတ္တာရော စ သမ္မပ္ပဓာနာ, စတ္တာရော စ အာသဝါ, စတ္တာရော စ အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ, စတ္တာရော စ ဩဃာ, စတ္တာရိ စ အဓိဋ္ဌာနာနိ, စတ္တာရိ စ သလ္လာနိ, စတ္တာရော စ သမာဓယော, စတဿော စ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော, စတ္တာရော စ သုခဘာဂိယာ ဓမ္မာ, စတ္တာရိ စ အဂတိဂမနာနိ စတ္တာရိ စ အပ္ပမာဏာနိ. ဣတိ ကုသလာကုသလာနံ ပက္ခပဋိပက္ခဝသေန ယောဇနာ. အယံ သီဟဝိက္ကီဠိတေ ဒိသာလောစနော နယော.

Trong ấy, đây là sự liên kết: bốn món ăn, bốn đạo lộ, bốn điên đảo, bốn niệm xứ, bốn thủ, bốn thiền, bốn ách, bốn trú xứ, bốn triền phược, bốn chánh cần, bốn lậu hoặc, bốn pháp hy hữu vị tằng hữu, bốn bộc lưu, bốn quyết định xứ, bốn mũi tên, bốn định, bốn thức trú, bốn pháp thuộc phần phúc, bốn sự đi đến không đúng đường, và bốn vô lượng tâm. Như vậy là sự liên kết theo phương diện phe phái và đối nghịch của các pháp thiện và bất thiện. Đây là phương pháp quán sát các phương trong (phương pháp) Sư tử hí lộng.

တဿ စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ ပရိယောသာနံ, တတ္ထ ပဌမာယ ဒိသာယ သောတာပတ္တိဖလံ ပရိယောသာနံ, ဒုတိယာယ သကဒါဂါမိဖလံ, တတိယာယ အနာဂါမိဖလံ, စတုတ္ထိယာ အရဟတ္တဖလံ ပရိယောသာနန္တိ.

Bốn quả Sa-môn là sự kết thúc của phương pháp ấy. Trong đó, quả Dự lưu là sự kết thúc của phương thứ nhất, quả Nhất lai là của phương thứ hai, quả Bất lai là của phương thứ ba, quả A-la-hán là sự kết thúc của phương thứ tư.

တတ္ထ ကတမော တိပုက္ခလနယော? ပဋိပဒါဝိဘာဂေန စတူသု ပုဂ္ဂလေသု ယော သုခါယ ပဋိပဒါယ ခိပ္ပာဘိညာယ နိယျာတိ, အယံ ဥဂ္ဃဋိတညူ. ယော သုခါယ ဝါ ပဋိပဒါယ, ဒန္ဓာဘိညာယ, ဒုက္ခာယ ဝါ ပဋိပဒါယ ခိပ္ပာဘိညာယ နိယျာတိ, အယံ ဝိပဉ္စိတညူ. ယော ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ နိယျာတိ, အယံ နေယျော. ဣတိ စတ္တာရော ဟုတွာ တယော ဟောန္တိ. တတ္ထ ဥဂ္ဃဋိတညုဿ သမထပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဝိပဿနာ သပ္ပာယာ[Pg.213]. နေယျဿ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမော သမထော, ဝိပဉ္စိတညုဿ သမထဝိပဿနာ ယုဂနဒ္ဓါ. ဥဂ္ဃဋိတညုဿ မုဒုကာ ဒေသနာ, နေယျဿ တိက္ခာ ဒေသနာ, ဝိပဉ္စိတညုဿ တိက္ခမုဒုကာ ဒေသနာ.

Trong ấy, phương pháp ba hạng người là thế nào? Theo sự phân chia đạo lộ, trong bốn hạng người, người nào xuất ly bằng đạo lộ dễ dàng, thắng trí nhanh lẹ, người này là hạng Tốc tri. Người nào xuất ly bằng đạo lộ dễ dàng, thắng trí chậm lụt, hoặc bằng đạo lộ khó khăn, thắng trí nhanh lẹ, người này là hạng Quảng tri. Người nào xuất ly bằng đạo lộ khó khăn, thắng trí chậm lụt, người này là hạng Cần độ. Như vậy, bốn hạng người trở thành ba. Trong ấy, đối với hạng Tốc tri, minh sát có chỉ đi trước là thích hợp. Đối với hạng Cần độ, chỉ có minh sát đi trước là thích hợp. Đối với hạng Quảng tri, chỉ và quán song hành là thích hợp. Đối với hạng Tốc tri, bài pháp nhu nhuyến là thích hợp, đối với hạng Cần độ, bài pháp sắc bén là thích hợp, đối với hạng Quảng tri, bài pháp sắc bén và nhu nhuyến là thích hợp.

ဥဂ္ဃဋိတညုဿ အဓိပညာသိက္ခာ, ဝိပဉ္စိတညုဿ အဓိစိတ္တသိက္ခာ စ အဓိပညာသိက္ခာ စ, နေယျဿ အဓိသီလသိက္ခာ စ အဓိစိတ္တသိက္ခာ စ အဓိပညာသိက္ခာ စ. ဣတိ ဣမေသံ ပုဂ္ဂလာနံ စတူဟိ ပဋိပဒါဟိ နိယျာနံ.

Đối với hạng Tốc tri là tăng thượng tuệ học; đối với hạng Quảng tri là tăng thượng tâm học và tăng thượng tuệ học; đối với hạng Cần độ là tăng thượng giới học, tăng thượng tâm học, và tăng thượng tuệ học. Như vậy, sự xuất ly của những hạng người này là bằng bốn đạo lộ.

တတ္ထာယံ သံကိလေသပက္ခော, တီဏိ အကုသလမူလာနိ, တယော ဖဿာ, တိဿော ဝေဒနာ, တယော ဥပဝိစာရာ, တယော ကိလေသာ, တယော ဝိတက္ကာ, တယော ပရိဠာဟာ, တီဏိ သင်္ခတလက္ခဏာနိ, တိဿော ဒုက္ခတာ.

Trong ấy, đây là phe ô nhiễm: ba gốc bất thiện, ba xúc, ba thọ, ba cận tư duy, ba phiền não, ba tầm, ba sự thiêu đốt, ba tướng hữu vi, ba khổ tánh.

တီဏိ အကုသလမူလာနီတိ လောဘော အကုသလမူလံ, ဒေါသော အကုသလမူလံ, မောဟော အကုသလမူလံ. တယော ဖဿာတိ သုခဝေဒနီယော ဖဿော, ဒုက္ခဝေဒနီယော ဖဿော, အဒုက္ခမသုခဝေဒနီယော ဖဿော. တိဿော ဝေဒနာတိ သုခါ ဝေဒနာ, ဒုက္ခာ ဝေဒနာ, အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ. တယော ဥပဝိစာရာတိ သောမနဿူပဝိစာရော, ဒေါမနဿူပဝိစာရော, ဥပေက္ခူပဝိစာရော. တယော ကိလေသာတိ လောဘော, ဒေါသော, မောဟော. တယော ဝိတက္ကာတိ ကာမဝိတက္ကော, ဗျာပါဒဝိတက္ကော, ဝိဟိံသာဝိတက္ကော. တယော ပရိဠာဟာတိ ရာဂဇော, ဒေါသဇော, မောဟဇော. တီဏိ သင်္ခတလက္ခဏာနီတိ ဥပ္ပာဒေါ, ဌိတိ, ဝယော. တိဿော ဒုက္ခတာတိ ဒုက္ခဒုက္ခတာ, ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာ, သင်္ခါရဒုက္ခတာ.

Ba gốc bất thiện là: tham là gốc bất thiện, sân là gốc bất thiện, si là gốc bất thiện. Ba xúc là: xúc cảm thọ lạc, xúc cảm thọ khổ, xúc cảm thọ bất khổ bất lạc. Ba thọ là: lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ. Ba cận tư duy là: cận tư duy hỷ, cận tư duy ưu, cận tư duy xả. Ba phiền não là: tham, sân, si. Ba tầm là: dục tầm, sân tầm, hại tầm. Ba sự thiêu đốt là: (sự thiêu đốt) sanh từ tham, sanh từ sân, sanh từ si. Ba tướng hữu vi là: sanh, trụ, diệt. Ba khổ tánh là: khổ khổ tánh, hoại khổ tánh, hành khổ tánh.

တတ္ထ လောဘော အကုသလမူလံ မနာပိကေန အာရမ္မဏေန သမုဋ္ဌဟတိ. တဒေဝ မနာပိကာရမ္မဏံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခဝေဒနီယော ဖဿော, သုခဝေဒနီယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခါ ဝေဒနာ, သုခံ ဝေဒနံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သောမနဿူပဝိစာရော, သောမနဿူပဝိစာရံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ရာဂေါ, ရာဂံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ကာမဝိတက္ကော, ကာမဝိတက္ကံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ရာဂဇော ပရိဠာဟော, ရာဂဇံ ပရိဠာဟံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဥပ္ပာဒေါ သင်္ခတလက္ခဏံ, ဥပ္ပာဒံ သင်္ခတလက္ခဏံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာ.

Trong ấy, tham là căn bất thiện, sanh khởi do đối tượng khả ái. Duyên chính đối tượng khả ái ấy, xúc cảm thọ lạc sanh khởi; duyên xúc cảm thọ lạc, lạc thọ sanh khởi; duyên lạc thọ, sự cận hành có hỷ làm nơi nương sanh khởi; duyên sự cận hành có hỷ làm nơi nương, tham ái sanh khởi; duyên tham ái, dục tầm sanh khởi; duyên dục tầm, sự phiền não do tham ái sanh khởi; duyên sự phiền não do tham ái, đặc tính pháp hữu vi được gọi là sự sanh khởi, sanh khởi; duyên đặc tính pháp hữu vi được gọi là sự sanh khởi, hoại khổ sanh khởi.

ဒေါသော အကုသလမူလံ အမနာပိကေန အာရမ္မဏေန သမုဋ္ဌဟတိ. တဒေဝ အမနာပိကာရမ္မဏံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒုက္ခဝေဒနီယော ဖဿော, ဒုက္ခဝေဒနီယံ [Pg.214] ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ, ဒုက္ခံ ဝေဒနံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒေါမနဿူပဝိစာရော, ဒေါမနဿူပဝိစာရံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒေါသော, ဒေါသံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဗျာပါဒဝိတက္ကော, ဗျာပါဒဝိတက္ကံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒေါသဇော ပရိဠာဟော, ဒေါသဇံ ပရိဠာဟံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဌိတဿ အညထတ္တံ သင်္ခတလက္ခဏံ, ဌိတဿ အညထတ္တံ သင်္ခတလက္ခဏံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒုက္ခဒုက္ခတာ.

Sân là căn bất thiện, sanh khởi do đối tượng không khả ái. Duyên chính đối tượng không khả ái ấy, xúc cảm thọ khổ sanh khởi; duyên xúc cảm thọ khổ, khổ thọ sanh khởi; duyên khổ thọ, sự cận hành có ưu làm nơi nương sanh khởi; duyên sự cận hành có ưu làm nơi nương, sân sanh khởi; duyên sân, sân tầm sanh khởi; duyên sân tầm, sự phiền não do sân sanh khởi; duyên sự phiền não do sân, đặc tính pháp hữu vi được gọi là sự biến dị của cái đang tồn tại, sanh khởi; duyên đặc tính pháp hữu vi được gọi là sự biến dị của cái đang tồn tại, khổ khổ sanh khởi.

မောဟော အကုသလမူလံ ဥပေက္ခာဌာနိယံ အာရမ္မဏေန သမုဋ္ဌဟတိ. တဒေဝ ဥပေက္ခာဌာနိယံ အာရမ္မဏံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဒုက္ခမသုခဝေဒနီယော ဖဿော, အဒုက္ခမသုခဝေဒနီယံ ဖဿံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ, အဒုက္ခမသုခံ ဝေဒနံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဥပေက္ခူပဝိစာရော, ဥပေက္ခူပဝိစာရံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မောဟော, မောဟံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝိဟိံသာဝိတက္ကော, ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မောဟဇော ပရိဠာဟော, မောဟဇံ ပရိဠာဟံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝယော သင်္ခတလက္ခဏံ, ဝယံ သင်္ခတလက္ခဏံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သင်္ခါရဒုက္ခတာ. ဣတိ အယံ တီဟိ အာကာရေဟိ ကိလေသာနံ နိဒ္ဒေသော. ယော ကောစိ အကုသလပက္ခော, သဗ္ဗော သော တီသု အကုသလမူလေသု သမောသရတီတိ.

Si là căn bất thiện, sanh khởi do đối tượng là nền tảng của xả. Duyên chính đối tượng là nền tảng của xả ấy, xúc cảm thọ phi khổ phi lạc sanh khởi; duyên xúc cảm thọ phi khổ phi lạc, thọ phi khổ phi lạc sanh khởi; duyên thọ phi khổ phi lạc, sự cận hành có xả làm nơi nương sanh khởi; duyên sự cận hành có xả làm nơi nương, si sanh khởi; duyên si, hại tầm sanh khởi; duyên hại tầm, sự phiền não do si sanh khởi; duyên sự phiền não do si, đặc tính pháp hữu vi được gọi là sự diệt, sanh khởi; duyên đặc tính pháp hữu vi được gọi là sự diệt, hành khổ sanh khởi. Như vậy, đây là sự trình bày về các phiền não bằng ba phương diện. Bất cứ phần bất thiện nào, tất cả phần bất thiện ấy đều quy tụ vào ba căn bất thiện.

တတ္ထ ကတမော ကုသလပက္ခော? တီဏိ ကုသလမူလာနိ အလောဘော, အဒေါသော, အမောဟော. တိဿော ပညာ သုတမယီ, စိန္တာမယီ, ဘာဝနာမယီ. တယော သမာဓီ သဝိတက္ကသဝိစာရော, အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တော, အဝိတက္ကအဝိစာရော. တိဿော သိက္ခာ အဓိသီလသိက္ခာ, အဓိစိတ္တသိက္ခာ, အဓိပညာသိက္ခာ. တီဏိ နိမိတ္တာနိ သမထနိမိတ္တံ, ပဂ္ဂဟနိမိတ္တံ, ဥပေက္ခာနိမိတ္တံ. တယော ဝိတက္ကာ နေက္ခမ္မဝိတက္ကော, အဗျာပါဒဝိတက္ကော, အဝိဟိံသာဝိတက္ကော. တီဏိ ဣန္ဒြိယာနိ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ, အညိန္ဒြိယံ, အညာတာဝိန္ဒြိယံ. တယော ဥပဝိစာရာ နေက္ခမ္မူပဝိစာရော, အဗျာပါဒူပဝိစာရော, အဝိဟိံသူပဝိစာရော တိဿော ဧသနာ ကာမေသနာ, ဘဝေသနာ, ဗြဟ္မစရိယေသနာ. တယော ခန္ဓာ သီလက္ခန္ဓော, သမာဓိက္ခန္ဓော, ပညာက္ခန္ဓော.

Trong ấy, phần thiện là gì? Ba căn thiện là vô tham, vô sân, vô si. Ba tuệ là văn tuệ, tư tuệ, tu tuệ. Ba định là định có tầm có tứ, định không tầm chỉ có tứ, định không tầm không tứ. Ba học là tăng thượng giới học, tăng thượng tâm học, tăng thượng tuệ học. Ba tướng là chỉ tướng, tấn tướng, xả tướng. Ba tầm là xuất ly tầm, vô sân tầm, vô hại tầm. Ba quyền là vị tri đương tri quyền, dĩ tri quyền, cụ tri quyền. Ba cận hành là sự cận hành có xuất ly làm nơi nương, sự cận hành có vô sân làm nơi nương, sự cận hành có vô hại làm nơi nương. Ba sự tìm cầu là tìm cầu dục, tìm cầu hữu, tìm cầu phạm hạnh. Ba uẩn là giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn.

တတ္ထ အလောဘော ကုသလမူလံ သုတမယိပညံ ပရိပူရေတိ. သုတမယိ ပညာ ပရိပုဏ္ဏာ သဝိတက္ကသဝိစာရံ သမာဓိံ ပရိပူရေတိ, သဝိတက္ကသဝိစာရော သမာဓိ ပရိပုဏ္ဏော အဓိသီလသိက္ခံ ပရိပူရေတိ, အဓိသီလသိက္ခာ ပရိပုဏ္ဏာ [Pg.215] သမထနိမိတ္တံ ပရိပူရေတိ, သမထနိမိတ္တံ ပရိပုဏ္ဏံ နေက္ခမ္မဝိတက္ကံ ပရိပူရေတိ, နေက္ခမ္မဝိတက္ကော ပရိပုဏ္ဏော အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ ပရိပူရေတိ, အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ ပရိပုဏ္ဏံ နေက္ခမ္မသိတူပဝိစာရံ ပရိပူရေတိ, နေက္ခမ္မူပဝိစာရံ ပရိပုဏ္ဏော ကာမေသနံ ပဇဟတိ. ကာမေသနပ္ပဟာနံ သီလက္ခန္ဓံ ပရိပူရေတိ.

Trong ấy, căn thiện vô tham làm cho viên mãn văn tuệ. Văn tuệ đã viên mãn làm cho viên mãn định có tầm có tứ; định có tầm có tứ đã viên mãn làm cho viên mãn tăng thượng giới học; tăng thượng giới học đã viên mãn làm cho viên mãn chỉ tướng; chỉ tướng đã viên mãn làm cho viên mãn xuất ly tầm; xuất ly tầm đã viên mãn làm cho viên mãn vị tri đương tri quyền; vị tri đương tri quyền đã viên mãn làm cho viên mãn sự cận hành nương vào xuất ly; sự cận hành có xuất ly làm nơi nương đã viên mãn từ bỏ sự tìm cầu dục. Sự từ bỏ việc tìm cầu dục làm cho viên mãn giới uẩn.

အဒေါသော ကုသလမူလံ စိန္တာမယိပညံ ပရိပူရေတိ, စိန္တာမယိပညာ ပရိပုဏ္ဏာ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တံ သမာဓိံ ပရိပူရေတိ, အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တော သမာဓိ ပရိပုဏ္ဏော အဓိစိတ္တသိက္ခံ ပရိပူရေတိ, အဓိစိတ္တသိက္ခာ ပရိပုဏ္ဏာ ဥပေက္ခာနိမိတ္တံ ပရိပူရေတိ, ဥပေက္ခာနိမိတ္တံ ပရိပုဏ္ဏံ အဗျာပါဒဝိတက္ကံ ပရိပူရေတိ, အဗျာပါဒဝိတက္ကော ပရိပုဏ္ဏော အညိန္ဒြိယံ ပရိပူရေတိ, အညိန္ဒြိယံ ပရိပုဏ္ဏံ အဗျာပါဒူပဝိစာရံ ပရိပူရေတိ, အဗျာပါဒူပဝိစာရော ပရိပုဏ္ဏော ဘဝေသနံ ပဇဟတိ, ဘဝေသနပ္ပဟာနံ သမာဓိက္ခန္ဓံ ပရိပူရေတိ.

Căn thiện vô sân làm cho viên mãn tư tuệ; tư tuệ đã viên mãn làm cho viên mãn định không tầm chỉ có tứ; định không tầm chỉ có tứ đã viên mãn làm cho viên mãn tăng thượng tâm học; tăng thượng tâm học đã viên mãn làm cho viên mãn xả tướng; xả tướng đã viên mãn làm cho viên mãn vô sân tầm; vô sân tầm đã viên mãn làm cho viên mãn dĩ tri quyền; dĩ tri quyền đã viên mãn làm cho viên mãn sự cận hành có vô sân làm nơi nương; sự cận hành có vô sân làm nơi nương đã viên mãn từ bỏ sự tìm cầu hữu; sự từ bỏ việc tìm cầu hữu làm cho viên mãn định uẩn.

အမောဟော ကုသလမူလံ ဘာဝနာမယိပညံ ပရိပူရေတိ, ဘာဝနာမယိပညာ ပရိပုဏ္ဏာ အဝိတက္ကအဝိစာရံ သမာဓိံ ပရိပူရေတိ, အဝိတက္ကအဝိစာရော သမာဓိ ပရိပုဏ္ဏော အဓိပညာသိက္ခံ ပရိပူရေတိ, အဓိပညာသိက္ခာ ပရိပုဏ္ဏာ ပဂ္ဂဟနိမိတ္တံ ပရိပူရေတိ, ပဂ္ဂဟနိမိတ္တံ ပရိပုဏ္ဏံ အဝိဟိံသာဝိတက္ကံ ပရိပူရေတိ, အဝိဟိံသာဝိတက္ကော ပရိပုဏ္ဏော အညာတာဝိန္ဒြိယံ ပရိပူရေတိ, အညာတာဝိန္ဒြိယံ ပရိပုဏ္ဏံ အဝိဟိံသူပဝိစာရံ ပရိပူရေတိ, အဝိဟိံသူပဝိစာရော ပရိပုဏ္ဏော ဗြဟ္မစရိယေသနံ ပရိပူရေတိ, ဗြဟ္မစရိယေသနာ ပရိပုဏ္ဏာ ပညာက္ခန္ဓံ ပရိပူရေတိ.

Căn thiện vô si làm cho viên mãn tu tuệ; tu tuệ đã viên mãn làm cho viên mãn định không tầm không tứ; định không tầm không tứ đã viên mãn làm cho viên mãn tăng thượng tuệ học; tăng thượng tuệ học đã viên mãn làm cho viên mãn tấn tướng; tấn tướng đã viên mãn làm cho viên mãn vô hại tầm; vô hại tầm đã viên mãn làm cho viên mãn cụ tri quyền; cụ tri quyền đã viên mãn làm cho viên mãn sự cận hành có vô hại làm nơi nương; sự cận hành có vô hại làm nơi nương đã viên mãn làm cho viên mãn sự tìm cầu phạm hạnh; sự tìm cầu phạm hạnh đã viên mãn làm cho viên mãn tuệ uẩn.

ဣတိ ဣမေ တယော ဓမ္မာ အကုသလပက္ခိကာ ကုသလပက္ခိကာ စ တိကနိဒ္ဒေသေဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ တိပုက္ခလနယဿ ဒိသာ နာမ. တဿ ပရိယောသာနံ တယော ဝိမောက္ခာ အပ္ပဏိဟိတော သုညတော အနိမိတ္တော, အယံ တိပုက္ခလော နာမ ဒုတိယော နယော.

Như vậy, ba pháp này thuộc phần bất thiện và thuộc phần thiện đã được trình bày bằng các sự trình bày về tam đề, được gọi là các phương hướng của phương pháp tam nhân. Sự kết thúc của phương pháp ấy là ba giải thoát: vô nguyện, không, vô tướng. Đây là phương pháp thứ hai tên là tam nhân.

တတ္ထ ယေ ဣမေ တယော ပုဂ္ဂလာ ဥဂ္ဃဋိတညူ ဝိပဉ္စိတညူ နေယျောတိ ဣမေသံ တိဏ္ဏံ ပုဂ္ဂလာနံ ဒွေ ပုဂ္ဂလာ သုခါယ ပဋိပဒါယ ခိပ္ပာဘိညာယ, သုခါယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ စ နိယျန္တိ, ဒွေယေဝ ပုဂ္ဂလာ ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ခိပ္ပာဘိညာယ, ဒုက္ခာယ ပဋိပဒါယ ဒန္ဓာဘိညာယ စ နိယျန္တိ, ဣမေ စတ္တာရော. တေ ဝိသေသေန ဒွေ ဟောန္တိ ဒိဋ္ဌိစရိတော စ တဏှာစရိတော စ. ဣမေ [Pg.216] စတ္တာရော ဟုတွာ တယော ဟောန္တိ, တယော ဟုတွာ ဒွေ ဟောန္တိ. ဣမေသံ ဒွိန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ အယံ သံကိလေသော – အဝိဇ္ဇာ စ တဏှာ စ အဟိရီကဉ္စ အနောတ္တပ္ပဉ္စ အသတိ စ အသမ္ပဇညဉ္စ နီဝရဏာနိ စ သံယောဇနာနိ စ အဇ္ဈောသာနဉ္စ အဘိနိဝေသော စ အဟံကာရော စ မမံကာရော စ အဿဒ္ဓိယဉ္စ ဒေါဝစဿတာ စ ကောသဇ္ဇဉ္စ အယောနိသောမနသိကာရော စ ဝိစိကိစ္ဆာ စ အဝိဇ္ဇာ စ အသဒ္ဓမ္မဿဝနဉ္စ အသမာပတ္တိ စ.

Trong ấy, ba hạng người này là ugghaṭitaññū, vipañcitaññū, và neyya. Trong ba hạng người này, hai hạng người được dẫn dắt bởi con đường dễ dàng, chứng đắc nhanh chóng, và bởi con đường dễ dàng, chứng đắc chậm chạp; và chỉ hai hạng người được dẫn dắt bởi con đường khó khăn, chứng đắc nhanh chóng, và bởi con đường khó khăn, chứng đắc chậm chạp. Đây là bốn hạng. Họ đặc biệt có hai hạng: người có tà kiến và người có ái dục. Bốn hạng này trở thành ba, ba hạng trở thành hai. Đây là phiền não của hai hạng người này: vô minh, ái, không hổ thẹn, không ghê sợ, thất niệm, không tỉnh giác, các triền cái, các kiết sử, sự tham đắm, sự cố chấp, ngã mạn, ngã sở mạn, không có đức tin, sự khó dạy, sự lười biếng, sự tác ý không như lý, hoài nghi, vô minh, không nghe diệu pháp, và không nhập định.

တတ္ထ အဝိဇ္ဇာ စ အဟိရီကဉ္စ အသတိ စ နီဝရဏာနိ စ အဇ္ဈောသာနဉ္စ အဟံကာရော စ အဿဒ္ဓိယဉ္စ ကောသဇ္ဇဉ္စ ဝိစိကိစ္ဆာ စ အသဒ္ဓမ္မဿဝနဉ္စ, အယံ ဧကာ ဒိသာ.

Trong ấy, vô minh, không hổ thẹn, thất niệm, các triền cái, sự tham đắm, ngã mạn, không có đức tin, sự lười biếng, hoài nghi, và không nghe diệu pháp, đây là phương thứ nhất.

တဏှာ စ အနောတ္တပ္ပဉ္စ အသမ္ပဇညဉ္စ သံယောဇနာနိ စ အဘိနိဝေသော စ မမံကာရော စ ဒေါဝစဿတာ စ အယောနိသောမနသိကာရော စ အဝိဇ္ဇာ စ အသမာပတ္တိ စ, အယံ ဒုတိယာ ဒိသာ. ဒသန္နံ ဒုကာနံ ဒသ ပဒါနိ ပဌမာ ဒိသာတိ ကာတဗ္ဗာနိ. သံခိတ္တေန အတ္ထံ ဉာပေန္တိ ပဋိပက္ခေ ကဏှပက္ခဿ ဒသန္နံ ဒုကာနံ ဒသ ပဒါနိ ဒုတိယကာနိ, အယံ ဒုတိယာ ဒိသာ.

Ái, không ghê sợ, không tỉnh giác, các kiết sử, sự cố chấp, ngã sở mạn, sự khó dạy, sự tác ý không như lý, vô minh, và không nhập định, đây là phương thứ hai. Mười pháp phần của mười cặp nên được xem là phương thứ nhất. Mười pháp phần thứ hai của mười cặp thuộc hắc phần, đối lập (với bạch phần), làm cho biết ý nghĩa một cách tóm tắt, đây là phương thứ hai.

တတ္ထ ကတမော ကုသလပက္ခော? သမထော စ ဝိပဿနာ စ ဝိဇ္ဇာ စ စရဏဉ္စ သတိ စ သမ္ပဇညဉ္စ ဟိရီ စ ဩတ္တပ္ပဉ္စ အဟံကာရပ္ပဟာနဉ္စ မမံကာရပ္ပဟာနဉ္စ သမ္မာဝါယာမော စ ယောနိသောမနသိကာရော စ သမ္မာသတိ စ သမ္မာသမာဓိ စ ပညာ စ နိဗ္ဗိဒါ စ သမာပတ္တိ စ သဒ္ဓမ္မဿဝနဉ္စ သောမနဿဉ္စ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိ စ.

Trong ấy, thiện phần là gì? Chỉ, quán, minh, hạnh, niệm, tỉnh giác, hổ thẹn, ghê sợ, sự đoạn trừ ngã mạn, sự đoạn trừ ngã sở mạn, chánh tinh tấn, sự tác ý như lý, chánh niệm, chánh định, trí tuệ, sự nhàm chán, sự nhập định, sự nghe diệu pháp, hỷ, và sự thực hành pháp tùy thuận pháp.

ဒသန္နံ ဒုကာနံ သမထာဒီနိ သောမနဿပရိယောသာနာနိ ပဌမာနိ ဒသ ပဒါနိ ပဌမာ ဒိသာ, ဝိပဿနာဒီနိ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိပရိယောသာနာနိ ဒုတိယာနိ ဒသ ပဒါနိ ဒုတိယာ ဒိသာ. ဣတိ အကုသလပက္ခေ ကုသလပက္ခေ စ နန္ဒိယာဝဋ္ဋဿ နယဿ စတဿော ဒိသာ.

Trong mười cặp, mười pháp phần đầu tiên, bắt đầu bằng chỉ và kết thúc bằng hỷ, là phương thứ nhất; mười pháp phần thứ hai, bắt đầu bằng quán và kết thúc bằng sự thực hành pháp tùy thuận pháp, là phương thứ hai. Như vậy, trong bất thiện phần và thiện phần, có bốn phương của phương pháp Nandiyāvaṭṭa.

တာသု ကုသလပက္ခေ သမထာဒီဟိ အကုသလပက္ခေ တဏှာဒယော ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ, တေသံ ပဟာနာ ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ, ကုသလပက္ခေ ဝိပဿနာဒီဟိ အကုသလပက္ခေ အဝိဇ္ဇာဒယော ပဟာနံ ဂစ္ဆန္တိ, တေသံ ပဟာနာ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တိ. ဣတိ ဣမာ ဒွေ ဝိမုတ္တိယော နန္ဒိယာဝဋ္ဋနယေ ပရိယောသာနံ.

Trong đó, trong thiện phần, nhờ các pháp bắt đầu bằng chỉ, các pháp bắt đầu bằng ái trong bất thiện phần đi đến sự đoạn trừ; do sự đoạn trừ chúng, có tâm giải thoát do ly tham. Trong thiện phần, nhờ các pháp bắt đầu bằng quán, các pháp bắt đầu bằng vô minh trong bất thiện phần đi đến sự đoạn trừ; do sự đoạn trừ chúng, có tuệ giải thoát do ly vô minh. Như vậy, hai sự giải thoát này là kết quả cuối cùng trong phương pháp Nandiyāvaṭṭa.

တတ္ထ [Pg.217] တဏှာ အဝိဇ္ဇာ သမထော ဝိပဿနာတိ စတ္တာရိ ပဒါနိ, တေသု အဋ္ဌာရသ မူလပဒါနိ သမောသရန္တိ. ကထံ? သမထော စ အလောဘော စ အဒေါသော စ အသုဘသညာ စ ဒုက္ခသညာ စာတိ ဣမာနိ ပဉ္စ ပဒါနိ သမထံ ဘဇန္တိ, ဝိပဿနာ စ အမောဟော စ အနိစ္စသညာ စ အနတ္တသညာ စာတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ ဝိပဿနံ ဘဇန္တိ. ဧဝံ နဝ ပဒါနိ ကုသလာနိ ဒွီသု ပဒေသု သမောသရန္တိ. တဏှာ စ လောဘော စ ဒေါသော စ သုဘသညာ စ သုခသညာ စာတိ ဣမာနိ ပဉ္စ ပဒါနိ တဏှံ ဘဇန္တိ, အဝိဇ္ဇာ စ မောဟော စ နိစ္စသညာ စ အတ္တသညာ စာတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ အဝိဇ္ဇံ ဘဇန္တိ. ဧဝံ နဝ ပဒါနိ အကုသလာနိ ဒွီသု ပဒေသု သမောသရန္တိ. ဣတိ တိပုက္ခလော စ သီဟဝိက္ကီဠိတော စ နန္ဒိယာဝဋ္ဋနယံ အနုပ္ပဝိသန္တိ.

Trong ấy, có bốn pháp phần: ái, vô minh, chỉ, và quán; trong đó, mười tám pháp phần gốc được bao gồm. Như thế nào? Năm pháp phần này: chỉ, vô tham, vô sân, tưởng bất tịnh, và tưởng khổ, thuộc về chỉ. Bốn pháp phần này: quán, vô si, tưởng vô thường, và tưởng vô ngã, thuộc về quán. Như vậy, chín pháp phần thiện được bao gồm trong hai pháp phần. Năm pháp phần này: ái, tham, sân, tưởng tịnh, và tưởng lạc, thuộc về ái. Bốn pháp phần này: vô minh, si, tưởng thường, và tưởng ngã, thuộc về vô minh. Như vậy, chín pháp phần bất thiện được bao gồm trong hai pháp phần. Như vậy, (phương pháp) Tipukkhala và Sīhavikkīḷita được bao gồm trong phương pháp Nandiyāvaṭṭa.

ကထံ တိပုက္ခလေ နယေ ဣတရေ ဒွေ နယာ အနုပ္ပဝိသန္တိ? ဝိပဿနာ စ အမောဟော စ အနိစ္စသညာ စ အနတ္တသညာ စာတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ အမောဟော, သမထော စ အလောဘော စ အသုဘသညာ စ ဒုက္ခသညာ စာတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ အလောဘော, အဒေါသော အဒေါသော ဧဝ. ဧဝံ နဝ ပဒါနိ ကုသလာနိ တီသု ပဒေသု သမောသရန္တိ. တဏှာ စ လောဘော စ သုဘသညာ စ သုခသညာ စာတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ လောဘော, အဝိဇ္ဇာ စ မောဟော စ နိစ္စသညာ စ အတ္တသညာ စာတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ မောဟော, ဒေါသော ဒေါသော ဧဝ. ဧဝံ နဝ ပဒါနိ အကုသလာနိ တီသု ပဒေသု သမောသရန္တိ. ဣတိ တိပုက္ခလေ နယေ ဣတရေ ဒွေ နယာ အနုပ္ပဝိသန္တိ.

Hai phương pháp kia được bao gồm trong phương pháp Tipukkhala như thế nào? Bốn pháp phần này: quán, vô si, tưởng vô thường, và tưởng vô ngã, là vô si. Bốn pháp phần này: chỉ, vô tham, tưởng bất tịnh, và tưởng khổ, là vô tham. Vô sân chính là vô sân. Như vậy, chín pháp phần thiện được bao gồm trong ba pháp phần. Bốn pháp phần này: ái, tham, tưởng tịnh, và tưởng lạc, là tham. Bốn pháp phần này: vô minh, si, tưởng thường, và tưởng ngã, là si. Sân chính là sân. Như vậy, chín pháp phần bất thiện được bao gồm trong ba pháp phần. Như vậy, hai phương pháp kia được bao gồm trong phương pháp Tipukkhala.

ကထံ စတူသု ပဒေသု အဋ္ဌာရသ မူလပဒါနိ သမောသရန္တိ? တဏှာ စ သုဘသညာ စ, အယံ ပဌမော ဝိပလ္လာသော. လောဘော စ သုခသညာ စ, အယံ ဒုတိယော ဝိပလ္လာသော. အဝိဇ္ဇာ စ နိစ္စသညာ စ, အယံ တတိယော ဝိပလ္လာသော. မောဟော စ အတ္တသညာ စ, အယံ စတုတ္ထော ဝိပလ္လာသော. ဣတိ နဝ ပဒါနိ အကုသလာနိ စတူသု ပဒေသု သမောသရန္တိ. သမထော စ အသုဘသညာ စ ပဌမံ သတိပဋ္ဌာနံ, အလောဘော စ ဒုက္ခသညာ စ ဒုတိယံ သတိပဋ္ဌာနံ, ဝိပဿနာ စ အနိစ္စသညာ စ တတိယံ သတိပဋ္ဌာနံ, အမောဟော စ အနတ္တသညာ စ စတုတ္ထံ သတိပဋ္ဌာနံ. ဣတိ နဝ ပဒါနိ ကုသလာနိ စတူသု ပဒေသု သမောသရန္တိ. ဧဝံ သီဟဝိက္ကီဠိတနယေ ဣတရေ ဒွေ နယာ အနုပ္ပဝိသန္တိ. တိဏ္ဏဉှိ နယာနံ ယာ ဘူမိယော ဂေါစရော, သော ဧကေကံ နယံ [Pg.218] အနုပ္ပဝိသတိ. တသ္မာ ဧကေကဿ နယဿ အကုသလေ ဝါ ဓမ္မေ ဝိညာတေ ကုသလေ ဝါ ပဋိပက္ခော အနွေသိတဗ္ဗော. ပဋိပက္ခံ အနွေသိတွာ သော နယော နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော. တမှိ နယေ နိဒ္ဒိဋ္ဌေ ယထာ ဧကမှိ နယေ ဣတရေသံ နယာနံ မူလပဒါနိ အနုပ္ပဝိဋ္ဌာနိ, တတော တတော နီဟရိတွာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာနိ. ဧကေကသ္မိဉှိ နယေ အဋ္ဌာရသ မူလပဒါနိ အနုပ္ပဝိဋ္ဌာနိ.

Mười tám pháp căn bản hợp lại trong bốn pháp như thế nào? Ái và tưởng về tịnh, đây là điên đảo thứ nhất. Tham và tưởng về lạc, đây là điên đảo thứ hai. Vô minh và tưởng về thường, đây là điên đảo thứ ba. Si và tưởng về ngã, đây là điên đảo thứ tư. Như vậy, chín pháp bất thiện hợp lại trong bốn pháp. Chỉ và tưởng về bất tịnh là niệm xứ thứ nhất, vô tham và tưởng về khổ là niệm xứ thứ hai, quán và tưởng về vô thường là niệm xứ thứ ba, vô si và tưởng về vô ngã là niệm xứ thứ tư. Như vậy, chín pháp thiện hợp lại trong bốn pháp. Như vậy, trong phương pháp Sư tử hý, hai phương pháp còn lại đi vào. Quả vậy, địa hạt và cảnh giới nào của ba phương pháp, địa hạt và cảnh giới ấy đi vào trong mỗi phương pháp. Do đó, đối với mỗi phương pháp, khi pháp bất thiện được biết hoặc khi pháp thiện được biết, pháp đối nghịch cần được tìm kiếm. Sau khi tìm kiếm pháp đối nghịch, phương pháp ấy cần được trình bày. Khi phương pháp ấy được trình bày, giống như các pháp căn bản của các phương pháp khác đã đi vào trong một phương pháp, chúng cần được rút ra từ đó và trình bày. Quả vậy, trong mỗi phương pháp, mười tám pháp căn bản đã đi vào.

တတ္ထ ဧကေကသ္မိံ ဓမ္မေ ဝိညာတေ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ ဝိညာတာ ဟောန္တိ. ဣမေသံ တိဏ္ဏံ နယာနံ သီဟဝိက္ကီဠိတဿ နယဿ စတ္တာရိ ဖလာနိ ပရိယောသာနံ ပဌမာယ ဒိသာယ ပဌမံ ဖလံ, ဒုတိယာယ ဒိသာယ ဒုတိယံ ဖလံ, တတိယာယ ဒိသာယ တတိယံ ဖလံ, စတုတ္ထာယ ဒိသာယ စတုတ္ထံ ဖလံ ပရိယောသာနံ.

Trong đó, khi mỗi pháp được biết, tất cả các pháp đều được biết. Trong ba phương pháp này, đối với phương pháp Sư tử hý, bốn Thánh quả là sự kết thúc: của phương diện thứ nhất, Thánh quả thứ nhất là sự kết thúc; của phương diện thứ hai, Thánh quả thứ hai là sự kết thúc; của phương diện thứ ba, Thánh quả thứ ba là sự kết thúc; của phương diện thứ tư, Thánh quả thứ tư là sự kết thúc.

တိပုက္ခလဿ နယဿ တယော ဝိမောက္ခာ ပရိယောသာနံ ပဌမာယ ဒိသာယ အပ္ပဏိဟိတော, ဒုတိယာယ သုညတော, တတိယာယ အနိမိတ္တော ဝိမောက္ခော ပရိယောသာနံ.

Đối với phương pháp Tam khổng, ba giải thoát là sự kết thúc: của phương diện thứ nhất là vô nguyện, của phương diện thứ hai là không, của phương diện thứ ba là vô tướng giải thoát, là sự kết thúc.

နန္ဒိယာဝဋ္ဋဿ နယဿ ဒွေ ဝိမုတ္တိယော ပရိယောသာနံ ပဌမာယ ဒိသာယ တဏှာဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တိ, ဒုတိယာယ ဒိသာယ အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တိ ပရိယောသာနံ. ဣမေသု တီသု နယေသု ယာ အဋ္ဌာရသန္နံ ပဒါနံ အာလောစနာ, အယံ ဒိသာလောစနော နယော. ယာ အာလောကေတွာ ကုသလပက္ခေ အကုသလပက္ခေ စ ‘‘အယံ ဓမ္မော ဣမံ ဓမ္မံ ဘဇတီ’’တိ ဇာနန္တေန သမ္မာ ယောဇနာ, အယံ အင်္ကုသော နယောတိ ဣမေ ပဉ္စ နယာ.

Đối với phương pháp Hữu triền, hai sự giải thoát là sự kết thúc: của phương diện thứ nhất, tâm giải thoát do ly tham là sự kết thúc; của phương diện thứ hai, tuệ giải thoát do ly vô minh là sự kết thúc. Trong ba phương pháp này, sự quán xét nào về mười tám pháp, đây là phương pháp Quán xét phương diện. Sự phối hợp đúng đắn nào, sau khi quán xét trong phe thiện và phe bất thiện, bởi người biết rằng "pháp này liên hệ đến pháp này", đây là phương pháp Móc câu. Như vậy, đây là năm phương pháp.

နယသမုဋ္ဌာနဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về sự phát sinh các phương pháp đã hoàn tất.

သာသနပဋ္ဌာနဝါရဝဏ္ဏနာ

Phần giải thích về chương Nền tảng giáo pháp

၈၉. ဧဝံ သဗ္ဗထာ နယသမုဋ္ဌာနံ ဝိဘဇိတွာ ဣဒါနိ သာသနပဋ္ဌာနံ ဝိဘဇန္တော ယသ္မာ သင်္ဂဟဝါရာဒီသု မူလပဒေဟေဝ ပဋ္ဌာနံ သင်္ဂဟေတွာ သရူပတော န ဒဿိတံ, တသ္မာ ယထာ မူလပဒေဟိ ပဋ္ဌာနံ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗံ, ဧဝံ ပဋ္ဌာနတောပိ မူလပဒါနိ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗာနီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘အဋ္ဌာရသ မူလပဒါ ကုဟိံ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ? သာသနပဋ္ဌာနေ’’တိ အာဟ. မူလပဒသာသနပဋ္ဌာနာနဉှိ အညမညသင်္ဂဟော ပုဗ္ဗေ ဒဿိတော ဧဝါတိ. အထ သာသနပဋ္ဌာနန္တိ ကော ဝစနတ္ထော? သာသနဿ ပဋ္ဌာနန္တိ သာသနပဋ္ဌာနံ, သာသနံ [Pg.219] ဒေသနာ, တဿာ ဝေနေယျဇ္ဈာသယာနုရူပံ တေသံ ဟိတသုခနိပ္ဖာဒနတ္ထံ ပကာရေဟိ ဌာနံ ပဝတ္တိ သာသနပဋ္ဌာနံ. ဣဓ ပန တဿ တထာဘာဝဒီပနံ ‘‘သာသနပဋ္ဌာန’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အထ ဝါ သာသနံ အဓိသီလသိက္ခာဒယော. တေသံ ပဝတ္တနုပါယဘာဝတော ပတိဋ္ဌဟန္တိ ဧတေဟီတိ ပဋ္ဌာနာနိ, သံကိလေသာဒိဓမ္မာ. တေသံ ပဝေဒနတော တဒုပစာရေန သုတ္တာနိ ပဋ္ဌာနာနိ. တေသံ ပန သမူဟဘာဝတော အယံ ပကရဏပ္ပဒေသော ပဋ္ဌာနံ နာမ.

89. Sau khi đã phân tích sự phát sinh các phương pháp một cách toàn diện như vậy, bây giờ khi phân tích về nền tảng giáo pháp, vì trong các chương như chương Tổng hợp, nền tảng đã được tổng hợp bằng chính các pháp căn bản mà không chỉ ra về mặt tự thể, do đó, để chỉ ra rằng giống như nền tảng cần được rút ra từ các pháp căn bản, cũng vậy, các pháp căn bản cần được rút ra từ nền tảng, ngài đã nói: "Mười tám pháp căn bản cần được thấy ở đâu? Trong nền tảng giáo pháp". Quả vậy, sự tổng hợp lẫn nhau giữa các pháp căn bản và nền tảng giáo pháp đã được chỉ ra trước đây. Vậy, 'sāsanapaṭṭhāna' có nghĩa là gì? 'Nền tảng của giáo pháp' là 'sāsanapaṭṭhāna'. Giáo pháp là sự thuyết giảng; sự tồn tại, sự diễn tiến của sự thuyết giảng ấy bằng nhiều cách tùy theo khuynh hướng của chúng sanh cần được giáo hóa nhằm mục đích thành tựu lợi ích và hạnh phúc cho họ là nền tảng giáo pháp. Tuy nhiên, ở đây, sự làm sáng tỏ trạng thái như vậy của nó cần được hiểu là 'nền tảng giáo pháp'. Hoặc là, giáo pháp là tăng thượng giới học, v.v. Vì là phương tiện cho sự diễn tiến của chúng, 'chúng được thiết lập bởi những pháp này' nên các pháp như phiền não, v.v. được gọi là 'nền tảng'. Do sự tuyên thuyết về chúng, bằng cách ẩn dụ, các bài kinh là các nền tảng. Nhưng do là một tập hợp của chúng, phần luận này được gọi là Nền tảng.

အပရော နယော – ကေနဋ္ဌေန ပဋ္ဌာနံ? ပဋ္ဌိတဋ္ဌေန ဂမနဋ္ဌေနာတိ အတ္ထော. ‘‘ယေ တေ ဂေါဋ္ဌာ ပဋ္ဌိတဂါဝေါ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၅၆) အာဂတဋ္ဌာနသ္မိဉှိ ယေန ပဋ္ဌာနေန တေ ‘‘ဂေါဋ္ဌာ ပဋ္ဌိတဂါဝေါ’’တိ ဝုတ္တာ, တံ အတ္ထတော ဂမနံ ဟောတိ. ဣတိ နာတိဝိတ္ထာရိတနယေသု ဟာရနယေသု အနိဿင်္ဂဂမနဿ ဒေသနာဉာဏဿ သံကိလေသဘာဂိယာဒိလောကိယာဒိဘေဒေသု တဒုဘယဝေါမိဿကဘေဒေသု စ ဝိတ္ထာရိတနယလာဘတော နိဿင်္ဂဝသေန ပဝတ္တဂမနတ္တာ တေ သံကိလေသဘာဂိယာဒယော လောကိယာဒယော စ ဝိသုံ ဝိသုံ ဝေါမိဿာ စ အဓိကရဏဝသေန ပဋ္ဌာနံ နာမ. တေသံ ပကာသနတော အယံ ပကရဏပ္ပဒေသော ပဋ္ဌာနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Một phương pháp khác – do ý nghĩa nào mà gọi là 'paṭṭhāna'? Ý nghĩa là 'do ý nghĩa là nơi đến', 'do ý nghĩa là sự đi đến'. Quả vậy, ở chỗ đã được dẫn đến "Những chuồng bò kia là nơi bò đi đến", bởi 'paṭṭhāna' nào mà những 'chuồng bò' ấy được gọi là 'nơi bò đi đến', 'paṭṭhāna' ấy về mặt ý nghĩa là 'sự đi đến'. Như vậy, trong các phương pháp dẫn dắt không quá chi tiết, do trí tuệ thuyết giảng có sự đi đến không chướng ngại, và do đạt được phương pháp chi tiết trong các phân loại như thuộc phần phiền não, thuộc phần thế gian, v.v., và trong các phân loại hỗn hợp cả hai, nên bởi phương cách không chướng ngại, do có sự đi đến đang diễn tiến, những pháp thuộc phần phiền não, thuộc phần thế gian, v.v. ấy, cả riêng rẽ và hỗn hợp, tùy theo trường hợp, được gọi là 'paṭṭhāna'. Do sự làm sáng tỏ chúng, phần luận này cần được hiểu là 'paṭṭhāna'.

‘‘သံကိလေသဘာဂိယ’’န္တိအာဒီသု သံကိလိဿတိ ဧတေနာတိ သံကိလေသော. သံကိလေသဘာဂေ သံကိလေသကောဋ္ဌာသေ ပဝတ္တံ သံကိလေသဘာဂိယံ. ဝါသနာ ပုညဘာဝနာ, ဝါသနာဘာဂေ ပဝတ္တံ ဝါသနာဘာဂိယံ, ဝါသနံ ဘဇာပေတီတိ ဝါ ဝါသနာဘာဂိယံ. နိဗ္ဗိဇ္ဈနံ လောဘက္ခန္ဓာဒီနံ ပဒါလနံ နိဗ္ဗေဓော. နိဗ္ဗေဓဘာဂေ ပဝတ္တံ, နိဗ္ဗေဓံ ဘဇာပေတီတိ ဝါ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ. ပရိနိဋ္ဌိတသိက္ခာဓမ္မာ အသေက္ခာ, အသေက္ခဘာဝေ ပဝတ္တံ, အသေက္ခေ ဘဇာပေတီတိ ဝါ အသေက္ခဘာဂိယံ. တေသု ယတ္ထ တဏှာဒိသံကိလေသော ဝိဘတ္တော, ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ. ယတ္ထ ဒါနာဒိပုညကိရိယဝတ္ထု ဝိဘတ္တံ, ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ. ယတ္ထ သေက္ခာ သီလက္ခန္ဓာဒယော ဝိဘတ္တာ, ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ. ယတ္ထ ပန အသေက္ခာ သီလက္ခန္ဓာဒယော ဝိဘတ္တာ, ဣဒံ အသေက္ခဘာဂိယံ. ဣတရာနိ တေသံ ဝေါမိဿကနယဝသေန ဝုတ္တာနိ.

Trong các từ như 'saṃkilesabhāgiya', v.v., 'bị ô nhiễm bởi pháp này' nên gọi là 'phiền não'. Diễn tiến trong phần phiền não, trong nhóm phiền não, là 'thuộc phần phiền não'. 'Vāsanā' là sự tu tập phước báu; diễn tiến trong phần tu tập phước báu là 'thuộc phần tu tập', hoặc 'làm cho liên hệ đến sự tu tập' nên gọi là 'thuộc phần tu tập'. Sự xuyên thủng, sự phá vỡ các uẩn tham, v.v. là 'sự thâm nhập'. Diễn tiến trong phần thâm nhập, hoặc 'làm cho liên hệ đến sự thâm nhập' nên gọi là 'thuộc phần thâm nhập'. Các pháp của bậc đã hoàn tất việc học là 'vô học'; diễn tiến trong trạng thái vô học, hoặc 'làm cho liên hệ đến bậc vô học' nên gọi là 'thuộc phần vô học'. Trong số đó, nơi nào phiền não như ái, v.v. được phân tích, đây là 'thuộc phần phiền não'. Nơi nào các phước sự như bố thí, v.v. được phân tích, đây là 'thuộc phần tu tập'. Nơi nào các uẩn giới, v.v. của bậc hữu học được phân tích, đây là 'thuộc phần thâm nhập'. Còn nơi nào các uẩn giới, v.v. của bậc vô học được phân tích, đây là 'thuộc phần vô học'. Các trường hợp khác được nói theo phương pháp hỗn hợp của chúng.

တာနိ ပန ဆ ဒုကာ စတ္တာရော တိကာ ဧကံ စတုက္ကံ အပရမ္ပိ ဧကံ စတုက္ကန္တိ ဒွါဒသ ဟောန္တိ. တေသု စတ္တာရော ဒုကာ ဒွေ စ တိကာ ဥဒ္ဓဋာ, ဣတရေ [Pg.220] န ဥဒ္ဓဋာ, အနုဒ္ဓရဏေ ကာရဏံ နတ္ထိ. ဣမိနာ နယေန တေပိ ဂဟေတုံ သက္ကာတိ ပါဠိယံ သံခိတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ – ‘‘ဣမာနိ စတ္တာရိ သုတ္တာနိ, သာဓာရဏာနိ ကတာနိ အဋ္ဌ ဘဝန္တီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ယသ္မာ ကတ္ထစိ သုတ္တေ တဏှာသံကိလေသောဝ နိဒ္ဒိသီယတိ, ကတ္ထစိ ဒိဋ္ဌိသံကိလေသောဝ, ကတ္ထစိ ဒုစ္စရိတသံကိလေသောဝ နိဒ္ဒိသီယတိ, တသ္မာ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ တိဓာ ဝိဘဇိတွာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ ‘‘တဏှာသံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တ’’န္တိအာဒိနာ. တထာ ဝေါဒါနံ နာမ သံကိလေသေ သတိ ဟောတီတိ ဝေါဒါနဘာဂိယံ သုတ္တံ သံကိလေသဝိဘာဂေန တိဓာဝ ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ ‘‘တဏှာဝေါဒါနဘာဂိယံ သုတ္တ’’န္တိအာဒိနာ. တံ ပန အတ္ထတော ဝါသနာဘာဂိယာဒိ ဧဝ ဟောတိ. အယဉ္စ နယော ကေသုစိ ပေါတ္ထကေသု နတ္ထိ.

Vả lại, những kinh ấy là sáu pháp hai chi, bốn pháp ba chi, một pháp bốn chi, và một pháp bốn chi khác nữa, như vậy là có mười hai. Trong số ấy, bốn pháp hai chi và hai pháp ba chi đã được trích dẫn, các pháp còn lại đã không được trích dẫn. Về việc không trích dẫn, không có lý do. Theo phương pháp này, cần phải hiểu rằng các pháp ấy cũng có thể được tiếp nhận nên đã được tóm lược trong Pāḷi. Thật vậy, ngài sẽ nói rằng: “Bốn kinh này, khi được thực hiện theo cách thông thường, trở thành tám” v.v... Trong đó, bởi vì trong một kinh nào đó chỉ có phiền não ái được chỉ dạy, trong kinh nào đó chỉ có phiền não tà kiến, trong kinh nào đó chỉ có phiền não ác hạnh được chỉ dạy, do đó kinh Thuộc Về Phiền Não đã được phân thành ba loại và được nêu lên bằng cách nói: “Kinh Thuộc Về Phiền Não Ái” v.v... Tương tự, cái gọi là sự trong sạch chỉ có khi có phiền não, do đó kinh Thuộc Về Sự Trong Sạch đã được phân chia theo sự phân loại phiền não và được nêu lên thành ba loại bằng cách nói: “Kinh Thuộc Về Sự Trong Sạch Của Ái” v.v... Tuy nhiên, về mặt ý nghĩa, kinh ấy chính là kinh Thuộc Về Thói Quen v.v... Và phương pháp này không có trong một số sách.

‘‘တတ္ထ သံကိလေသော တိဝိဓော’’တိအာဒိ သံကိလေသပဋိပက္ခတော သမထာဒိနိဒ္ဓါရဏဝသေန ဝါသနာဘာဂိယာဒိသုတ္တာနံ ဝိသယဒဿနတ္ထံ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ယဒိ အာသတ္တိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဘဝေသူတိ ဘဝေသု ဆန္ဒရာဂံ ပဇဟိတုံ အသက္ကောန္တဿ ယဒိ ဘဝပတ္ထနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝံ သာယန္တိ ဧဝမဿ ပုဂ္ဂလဿ အယံ သမထဝိပဿနာဘာဝနာမယံ ပုညကိရိယဝတ္ထု ဘဝတိ ပုဇ္ဇဘဝဖလနိဗ္ဗတ္တနတော. တတြူပပတ္တိယာ သံဝတ္တတီတိ တတြ တတြ ဘဝေ ဥပပတ္တိယာ သံဝတ္တတိ. ဣမာနိ စတ္တာရိ သုတ္တာနီတိ ဣမာနိ သံကိလေသဘာဂိယာဒီနိ စတ္တာရိ သုတ္တာနိ. သာဓာရဏာနိ ကတာနီတိ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ, သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ, ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စာတိ ဧဝံ ပဒန္တရသံယောဇနဝသေန မိဿိတာနိ ကတာနိ. အဋ္ဌ ဘဝန္တီတိ ပုရိမာနိ စတ္တာရိ ဣမာနိ စတ္တာရီတိ ဧဝံ အဋ္ဌ ဘဝန္တိ.

Câu “Ở đây, phiền não có ba loại” v.v... đã được bắt đầu nhằm mục đích chỉ ra đối tượng của các kinh Thuộc Về Thói Quen v.v... bằng cách xác định pháp chỉ v.v... do đối lập với phiền não. Ở đây, câu “nếu sự dính mắc sanh khởi trong các cõi hữu” có nghĩa là: nếu sự mong cầu cõi hữu sanh khởi nơi người không có khả năng từ bỏ dục tham trong các cõi hữu. Câu “Như vậy là” có nghĩa là: đối với người ấy, vật sự phước thiện này bao gồm sự tu tập chỉ và quán trở thành (vật sự phước thiện) do vì tạo ra quả là cõi hữu đáng được tôn kính. Câu “dẫn đến sự tái sanh ở đó” có nghĩa là dẫn đến sự tái sanh trong cõi hữu này hay cõi hữu kia. Câu “Bốn kinh này” có nghĩa là bốn kinh này là kinh Thuộc Về Phiền Não v.v... Câu “được thực hiện theo cách thông thường” có nghĩa là: (1) kinh Thuộc Về Phiền Não và kinh Thuộc Về Thói Quen, (2) kinh Thuộc Về Phiền Não và kinh Thuộc Về Sự Thấu Triệt, (3) kinh Thuộc Về Phiền Não và kinh Thuộc Về Bậc Vô Học, (4) kinh Thuộc Về Thói Quen và kinh Thuộc Về Sự Thấu Triệt, như vậy chúng được thực hiện bằng cách pha trộn thông qua việc kết hợp với các từ khác. Câu “trở thành tám” có nghĩa là: bốn kinh trước và bốn kinh này, như vậy trở thành tám.

တာနိယေဝ အဋ္ဌ သုတ္တာနိ သာဓာရဏာနိ ကတာနိ သောဠသ ဘဝန္တီတိ တာနိယေဝ ယထာဝုတ္တာနိ အဋ္ဌ သုတ္တာနိ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ, အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ, နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ, အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ, အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ, အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ သံကိလေသဘာဂိယဉ္စ ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ, နိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ အသေက္ခဘာဂိယဉ္စ နေဝသံကိလေသဘာဂိယဉ္စ, နဝါသနာဘာဂိယဉ္စ နနိဗ္ဗေဓဘာဂိယဉ္စ န [Pg.221] အသေက္ခဘာဂိယဉ္စာတိ ဧဝံ သာဓာရဏာနိ ကတာနိ ပုရိမာနိ အဋ္ဌ ဣမာနိ အဋ္ဌာတိ သောဠသ ဘဝန္တိ. တေသု စတ္တာရော ဧကကာ, ဆ ဒုကာ, စတ္တာရော တိကာ, ဧကော စတုက္ကော, အပရောပိ ဧကော စတုက္ကောတိ အယမ္ပိ ဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထာပိ ဒွေ ဒုကာ, ဒွေ တိကာ, ဒွေ စတုက္ကာ စ ပါဠိယံ အနာဂတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

Câu “Chính tám kinh ấy, khi được thực hiện theo cách thông thường, trở thành mười sáu” có nghĩa là: chính tám kinh đã được nói đến như trên, (khi được kết hợp thành các nhóm ba và bốn như sau:) (1) kinh Thuộc Về Thói Quen, kinh Thuộc Về Bậc Vô Học, và kinh Thuộc Về Sự Thấu Triệt; (2) kinh Thuộc Về Bậc Vô Học, kinh Thuộc Về Phiền Não, và kinh Thuộc Về Thói Quen; (3) kinh Thuộc Về Sự Thấu Triệt, kinh Thuộc Về Phiền Não, và kinh Thuộc Về Thói Quen; (4) kinh Thuộc Về Bậc Vô Học, kinh Thuộc Về Phiền Não, và kinh Thuộc Về Sự Thấu Triệt; (5) kinh Thuộc Về Bậc Vô Học, kinh Thuộc Về Thói Quen, và kinh Thuộc Về Sự Thấu Triệt; (6) kinh Thuộc Về Bậc Vô Học, kinh Thuộc Về Phiền Não, và kinh Thuộc Về Thói Quen; (7) kinh Thuộc Về Sự Thấu Triệt, kinh Thuộc Về Bậc Vô Học, và kinh Không Thuộc Về Phiền Não; (8) kinh Không Thuộc Về Thói Quen, kinh Không Thuộc Về Sự Thấu Triệt, và kinh Không Thuộc Về Bậc Vô Học; như vậy, khi được thực hiện theo cách thông thường, tám kinh trước và tám kinh này trở thành mười sáu. Trong số đó, cần phải biết sự phân loại này: bốn pháp một chi, sáu pháp hai chi, bốn pháp ba chi, một pháp bốn chi, và một pháp bốn chi khác nữa. Cũng trong đó, cần phải biết rằng hai pháp hai chi, hai pháp ba chi, và hai pháp bốn chi đã không được đề cập trong Pāḷi.

ဣဒါနိ ဣမဿ ပဋ္ဌာနဿ သကလသာသနသင်္ဂဟိတဘာဝံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ဣမေဟိ သောဠသဟိ သုတ္တေဟိ ဘိန္နေဟိ နဝဝိဓံ သုတ္တံ ဘိန္နံ ဘဝတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တဿတ္ထော – ဣမေဟိ သံကိလေသဘာဂိယာဒီဟိ သောဠသဟိ သုတ္တေဟိ ပဋ္ဌာနနယေန ဝိဘတ္တေဟိ သုတ္တဂေယျာဒိနဝဝိဓံ ပရိယတ္တိသာသနသင်္ခါတံ သုတ္တံ ဘိန္နံ သောဠသဓာ ဝိဘတ္တံ ဟောတိ. ဣမိနာ သောဠသဝိဓေန ပဋ္ဌာနေန အသင်္ဂဟိတော ပရိယတ္တိသာသနဿ ပဒေသော နတ္ထီတိ အဓိပ္ပာယော. ကထံ ပန သံကိလေသဘာဂိယာဒိဘာဝေါ ဂဟေတဗ္ဗောတိ? အာဟ ‘‘ဂါထာယ ဂါထာ အနုမိနိတဗ္ဗာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဂါထာယ ဂါထာ အနုမိနိတဗ္ဗာတိ အယံ ဂါထာ ဝိယ ဂါထာ သံကိလေသဘာဂိယာတိ ဝါ ဝါသနာဘာဂိယာတိ ဝါ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယာတိ ဝါ အသေက္ခဘာဂိယာတိ ဝါ အနုမိနိတဗ္ဗာ, အနု အနု မိနိတွာ တက္ကေတွာ ဇာနိတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ ဂါထာဝေယျာကရဏဝိနိမုတ္တာ သဗ္ဗာ ပရိယတ္တိ ‘‘သုတ္တေနာ’’တိပဒေန သင်္ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

Bây giờ, để làm rõ tính chất bao trùm toàn bộ giáo pháp của pháp môn này, câu “Bởi mười sáu kinh này đã được phân loại, kinh điển gồm chín loại cũng được phân loại” đã được nói đến. Ý nghĩa của câu ấy là: bởi mười sáu kinh này là kinh Thuộc Về Phiền Não v.v..., đã được phân loại theo phương pháp của pháp môn, kinh điển được gọi là giáo pháp học tập gồm chín loại như kinh, ứng tụng v.v... được phân loại, tức là được phân thành mười sáu loại. Chủ ý là: không có phần nào của giáo pháp học tập mà không được bao gồm bởi pháp môn gồm mười sáu loại này. Nhưng làm thế nào để hiểu được tính chất Thuộc Về Phiền Não v.v...? Ngài nói: “Kệ nên được suy luận bằng kệ” v.v... Ở đây, câu “Kệ nên được suy luận bằng kệ” có nghĩa là: một bài kệ (khác) giống như bài kệ này (đã được trích dẫn) nên được suy luận là ‘Thuộc Về Phiền Não’, hoặc ‘Thuộc Về Thói Quen’, hoặc ‘Thuộc Về Sự Thấu Triệt’, hoặc ‘Thuộc Về Bậc Vô Học’; ý nghĩa là nên được biết sau khi đã suy luận và cân nhắc nhiều lần. Phương pháp này cũng áp dụng cho các từ còn lại. Và ở đây, cần phải hiểu rằng tất cả giáo pháp học tập không thuộc kệ và ký thuyết đã được bao gồm bởi từ “kinh”.

၉၀. ဣဒါနိ သံကိလေသဘာဂိယာဒီနိ သုတ္တာနိ ယထာနိဒ္ဒိဋ္ဌာနိ ဥဒါဟရဏဝသေန ဝိဘာဝေတုံ ‘‘တတ္ထ ကတမံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ‘‘ကာမန္ဓာ ဇာလသဉ္ဆန္နာ’’တိ ဂါထာယ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. ယထာ ဣမဿ, ဧဝံ ဣတော ပရာနမ္ပိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထာနံ ဥတ္တာနပဒါနဉ္စ အတ္ထံ န ဝဏ္ဏယိဿာမ.

90. Bây giờ, để làm rõ các kinh Thuộc Về Phiền Não v.v... như đã được chỉ dẫn, bằng cách đưa ra các ví dụ, phần bắt đầu bằng câu “Trong đó, thế nào là kinh Thuộc Về Phiền Não?” v.v... đã được bắt đầu. Ở đây, ý nghĩa của bài kệ “Mù lòa vì dục, bị lưới che đậy” đã được nói đến ở phần trước. Giống như trường hợp của bài kệ này, chúng tôi sẽ không giải thích ý nghĩa của các từ sau đây có ý nghĩa đã được nói ở phần trước và các từ có ý nghĩa rõ ràng.

အဂတိဂမနာနီတိ ကာယာဒီဟိ အယုတ္တဂမနာနိ, အကတ္တဗ္ဗကရဏာနီတိ အတ္ထော. ဆန္ဒာတိ ဆန္ဒဟေတု ဣစ္ဆာပစ္စယာ. အဂတိံ ဂစ္ဆတီတိ အဂန္တဗ္ဗံ ဂတိံ ဂစ္ဆတိ, အကတ္တဗ္ဗံ ကရောတီတိ အတ္ထော. ဓမ္မန္တိ သာဓူနံ အရိယာနံ ဓမ္မံ. အတိဝတ္တတီတိ အတိမဒ္ဒိတွာ ဝီတိက္ကမတိ. နိဟီယတီတိ ဟာယတိ. ယသောတိ ကိတ္တိ စ ပရိဝါရော စ.

Câu “những hành vi thiên vị” có nghĩa là những hành vi không đúng đắn bằng thân v.v..., tức là làm những việc không nên làm. Câu “do ý muốn” có nghĩa là do nguyên nhân là ý muốn, do duyên là sự mong muốn. Câu “hành động thiên vị” có nghĩa là đi đến nơi không nên đến, làm việc không nên làm. Câu “pháp” có nghĩa là pháp của các bậc thiện nhân, các bậc thánh. Câu “vượt qua” có nghĩa là vượt qua sau khi đã chà đạp. Câu “bị suy giảm” có nghĩa là suy thoái. Câu “danh tiếng” có nghĩa là tiếng tăm và đoàn tùy tùng.

‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ’’တိ ဂါထာယံ မနောတိ ယဒိပိ ကာမာဝစရကုသလာဒိဘေဒံ သဗ္ဗမ္ပိ စတုဘူမကစိတ္တံ မနော, ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ စက္ခုပါလတ္ထေရဿ [Pg.222] (ဓ. ပ. ၁-၂; ထေရဂါ. ၉၅) ပုရိမဇာတိယံ ဝေဇ္ဇဘူတဿ ဥပ္ပန္နဝသေန နိယမိယမာနံ ပဋိဃသမ္ပယုတ္တစိတ္တမေဝ လဗ္ဘတိ. သော မနော ပုဗ္ဗင်္ဂမော ဧတေသန္တိ မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ, မနသာ ပဌမဂါမိနာ သမန္နာဂတာတိ အတ္ထော. ဓမ္မာတိ နိဿတ္တနိဇ္ဇီဝဋ္ဌေန ဓမ္မာ, တေ ပန ဝေဒနာဒယော တယော အရူပိနော ခန္ဓာ. ဧတေ ဟိ မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ. ကထံ ပနေတေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ဧကသ္မိဉ္စ အာရမ္မဏေ ဧကက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော မနော ပုဗ္ဗင်္ဂမော နာမ ဟောတီတိ? ဥပ္ပာဒပစ္စယဋ္ဌေန. ယထာ ဟိ ဗဟူသု ဧကတော ဂါမဃာတာဒိကမ္မာနိ ကရောန္တေသု ‘‘ကော ဧတေသံ ပုဗ္ဗင်္ဂမော’’တိ ဝုတ္တေ ယော တေသံ ပစ္စယော ဟောတိ, ယံ ယံ နိဿာယ တေ တံ ကမ္မံ ကရောန္တိ, သော ဒတ္တော ဝါ မိတ္တော ဝါ တေသံ ပုဗ္ဗင်္ဂမောတိ ဝုစ္စတိ, ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣတိ ဥပ္ပာဒပစ္စယဋ္ဌေန မနော ပုဗ္ဗင်္ဂမော ဧတေသန္တိ မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ. န ဟိ တေ မနေ အနုပ္ပဇ္ဇန္တေ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ သက္ကုဏန္တိ, မနော ပန ဧကစ္စေသု စေတသိကေသု အနုပ္ပဇ္ဇန္တေသုပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဧဝ.

Trong câu kệ «Manopubbaṅgamā dhammā», về từ «mano», mặc dù «mano» (ý) là tất cả tâm trong bốn cõi, có sự phân biệt như thiện dục giới v.v..., nhưng ở đây, chỉ lấy tâm tương ưng sân được xác định do đã sanh khởi nơi trưởng lão Cakkhupāla, người từng là thầy thuốc trong một tiền kiếp. «Mano pubbaṅgamo etesaṃ» (ý dẫn đầu các pháp ấy) nên gọi là «manopubbaṅgamā», nghĩa là đi cùng với ý dẫn đầu. Về «dhammā», là các pháp theo nghĩa không phải chúng sanh, không phải sinh mạng; đó là ba uẩn vô sắc gồm thọ v.v... Quả vậy, các pháp này có ý dẫn đầu. Nhưng làm thế nào mà ý, sanh khởi đồng thời trong cùng một vật và cùng một đối tượng trong cùng một sát-na với các pháp này, lại được gọi là dẫn đầu? (Là dẫn đầu) theo nghĩa là nhân sanh khởi. Ví như khi nhiều người cùng nhau làm các việc như cướp làng v.v..., lúc được hỏi «ai là kẻ chủ mưu của họ?», người nào là nguyên nhân của họ, người mà họ nương tựa để làm việc ấy, dù là Datta hay Mitta, được gọi là kẻ chủ mưu của họ; sự việc này nên được hiểu như vậy. Do đó, theo nghĩa là nhân sanh khởi, «mano pubbaṅgamo etesaṃ» nên gọi là «manopubbaṅgamā». Quả vậy, khi ý không sanh khởi, chúng (các sở hữu tâm) không thể sanh khởi; nhưng ý vẫn sanh khởi ngay cả khi một số sở hữu tâm không sanh khởi.

အဓိပတိဝသေန မနော သေဋ္ဌော ဧတေသန္တိ မနောသေဋ္ဌာ. ယထာ ဟိ စောရာဒီနံ စောရဇေဋ္ဌကာဒယော အဓိပတိနော သေဋ္ဌာ, တထာ တေသမ္ပိ မနော သေဋ္ဌော. ယထာ ပန ဒါရုအာဒီဟိ နိပ္ဖန္နာနိ ဘဏ္ဍာနိ ဒါရုမယာဒီနိ နာမ ဟောန္တိ, တထာ ဧတေပိ မနတော နိပ္ဖန္နတ္တာ မနောမယာ နာမ. ပဒုဋ္ဌေနာတိ အဘိဇ္ဈာဒီဟိ ဒေါသေဟိ ပဒုဋ္ဌေန ဒူသိတေန ဘာသတိ ဝါ ကရောတိ ဝါ. သော ဟိ ဘာသန္တော စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီဒုစ္စရိတမေဝ ဘာသတိ, ကရောန္တောပိ တိဝိဓံ ကာယဒုစ္စရိတမေဝ ကရောတိ, အဘာသန္တော အကရောန္တော တေဟိ အဘိဇ္ဈာဒီဟိ ပဒုဋ္ဌမနတာယ တိဝိဓံ မနောဒုစ္စရိတံ ပူရေတိ. ဧဝမဿ ဒသ အကုသလကမ္မပထာ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ. တတော နံ ဒုက္ခမနွေတီတိ တတော တိဝိဓဒုစ္စရိတတော တံ ပုဂ္ဂလံ ဒုက္ခံ အနွေတိ ဒုစ္စရိတာနုဘာဝေန စတူသု အပါယေသု ဒုက္ခံ အနုဂစ္ဆတိ. ယထာ ကိံ? စက္ကံဝ ဝဟတော ပဒန္တိ, ယထာ နာမ သကဋံ ဝဟတော ဗလီဗဒ္ဒဿ ပဒံ ပဟရန္တံ စက္ကံ အနုဂစ္ဆတိ, ဧဝံ နံ ပုဂ္ဂလံ ဒုက္ခမနုဂစ္ဆတီတိ.

Theo nghĩa làm chủ, «mano seṭṭho etesaṃ» (ý là tối thắng trong các pháp ấy) nên gọi là «manoseṭṭhā». Ví như đối với bọn trộm cướp v.v..., những tên đầu sỏ là chủ, là tối thắng, cũng vậy, đối với các pháp ấy, ý là tối thắng. Lại nữa, ví như các vật dụng làm từ gỗ v.v... được gọi là làm bằng gỗ v.v..., cũng vậy, các pháp này cũng được gọi là «manomayā» (do ý tạo thành) vì chúng được làm ra từ ý. «Paduṭṭhena» nghĩa là với ý bị ô nhiễm, hư hỏng bởi các phiền não như tham lam v.v..., người ấy nói hoặc làm. Quả vậy, khi nói, người ấy chỉ nói bốn loại khẩu ác hạnh; khi làm, cũng chỉ làm ba loại thân ác hạnh; khi không nói, không làm, do ý bị ô nhiễm bởi tham lam v.v..., người ấy hoàn tất ba loại ý ác hạnh. Như vậy, mười ác nghiệp đạo của người ấy được viên mãn. «Tato naṃ dukkhamanveti» (do đó, khổ theo sau người ấy) nghĩa là do ba ác hạnh ấy, khổ theo sau người ấy; do năng lực của ác hạnh, khổ theo sau vào bốn ác thú. Giống như gì? «Cakkaṃva vahato padaṃ» (như bánh xe theo chân con vật kéo), nghĩa là ví như bánh xe lăn theo dấu chân của con bò đực đang kéo xe, cũng vậy, khổ theo sau người ấy.

‘‘မိဒ္ဓီ ယဒါ ဟောတီ’’တိ ဂါထာယံ မိဒ္ဓီတိ ထိနမိဒ္ဓါဘိဘူတော. မဟဂ္ဃသောတိ မဟာဘောဇနော အာဟရဟတ္ထကအလံသာဋကတတြဝဋ္ဋကကာကမာသကဘုတ္တဝမိတကာနံ အညတရော ဝိယ. နိဒ္ဒါယိတာတိ သုပနသီလော. သမ္ပရိဝတ္တသာယီတိ သေယျသုခပဿသုခါနံ အနုယုဉ္ဇနဝသေန သမ္ပရိဝတ္တကသယနသီလော[Pg.223]. နိဝါပပုဋ္ဌောတိ ကုဏ္ဍကာဒိနာ သူကရဘတ္တေန ပုဋ္ဌော. ဃရသူကရော ဟိ ဗာလကာလတော ပဋ္ဌာယ ပေါသိယမာနော ထူလသရီရကာလေ ဂေဟတော ဗဟိ နိက္ခမိတုံ အလဘန္တော ဟေဋ္ဌာမဉ္စာဒီသု သမ္ပရိဝတ္တိတွာ သမ္ပရိဝတ္တိတွာ အဿသန္တော ပဿသန္တော သယတေဝ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယဒါ ပုရိသော မိဒ္ဓီ စ ဟောတိ မဟဂ္ဃသော စ, နိဝါပပုဋ္ဌော မဟာဝရာဟော ဝိယ အညေန ဣရိယာပထေန ယာပေတုံ အသက္ကောန္တော နိဒ္ဒါသီလော သံပရိဝတ္တသာယီ, တဒါ သော ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ’’တိ တီဏိ လက္ခဏာနိ မနသိ ကာတုံ န သက္ကောတိ. တေသံ အမနသိကာရာ မန္ဒပညော ပုနပ္ပုနံ ဂဗ္ဘံ ဥပေတိ, ဂဗ္ဘဝါသတော န ပရိမုစ္စတီတိ.

Trong câu kệ «Middhī yadā hoti», «middhī» là bị hôn trầm thụy miên xâm chiếm. «Mahagghaso» là kẻ ăn nhiều, giống như một trong những người như Āharahatthaka, Alaṃsāṭaka, Tatravaṭṭaka, Kākamāsaka, Bhuttavamitaka. «Niddāyitā» là có thói quen ngủ. «Samparivattasāyī» là có thói quen nằm lăn qua lộn lại do chuyên hưởng thụ sự thoải mái của giường nằm và sự thoải mái của hai bên sườn. «Nivāpapuṭṭho» là được nuôi lớn bằng thức ăn cho heo như tấm v.v... Quả vậy, con heo nhà được nuôi từ nhỏ, khi thân hình to lớn, không thể ra khỏi nhà, nó chỉ nằm thở ra hít vào, lăn qua lộn lại dưới gầm giường v.v... Điều này có nghĩa là: khi một người bị hôn trầm thụy miên xâm chiếm và ăn nhiều, giống như con heo rừng lớn được nuôi bằng thức ăn, không thể duy trì sự sống bằng oai nghi khác, có thói quen ngủ, nằm lăn qua lộn lại, lúc đó người ấy không thể tác ý đến ba tướng là «vô thường, khổ, vô ngã». Do không tác ý đến chúng, người có trí tuệ kém cỏi lại phải vào thai mẹ, không thoát khỏi cảnh sống trong bào thai.

‘‘အယသာဝ မလ’’န္တိ ဂါထာယံ အယသာတိ အယတော. သမုဋ္ဌိတန္တိ ဇာတံ. တတုဋ္ဌာယာတိ တတော ဥဋ္ဌဟိတွာ. အတိဓောနစာရိနန္တိ ဓောနာ ဝုစ္စတိ စတ္တာရော ပစ္စယေ ဣဒမတ္ထိတာယ အလမေတေနာတိ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုဉ္ဇနပညာ, တံ အတိက္ကမိတွာ စရန္တော အတိဓောနစာရီ နာမ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ အယတော မလံ သမုဋ္ဌာယ ယတော တံ သမုဋ္ဌိတံ, တမေဝ ခါဒတိ ဝိနာသေတိ, ဧဝမေဝံ စတ္တာရော ပစ္စယေ အပ္ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တံ အတိဓောနစာရိနံ သာနိ ကမ္မာနိ အတ္တနော သန္တာနေ ဥဋ္ဌိတတ္တာ အတ္တနော သန္တကာနေဝ တာနိ ကမ္မာနိ ဒုဂ္ဂတိံ နယန္တီတိ.

Trong câu kệ «Ayasāva malaṃ», «ayasā» là từ sắt. «Samuṭṭhitaṃ» là sanh ra. «Tatuṭṭhāya» là sanh ra từ đó. Về «atidhonacārinaṃ», «dhonā» được gọi là trí tuệ quán xét và thọ dụng bốn vật dụng với mục đích này, rằng «chừng này là đủ». Người sống vượt qua trí tuệ ấy được gọi là «atidhonacārī». Điều này có nghĩa là: ví như rỉ sét sanh ra từ sắt, từ đâu nó sanh ra, nó ăn mòn và hủy hoại chính nơi đó; cũng vậy, đối với người «atidhonacārī» thọ dụng bốn vật dụng mà không quán xét, chính những nghiệp của người ấy, do sanh khởi trong dòng tương tục của chính mình, là sở hữu của chính mình, những nghiệp ấy dẫn dắt đến ác thú.

‘‘စောရော ယထာ’’တိ ဂါထာယံ စောရော ယထာ သန္ဓိမုခေ ဂဟီတောတိ ယထာ စောရော ဃရသန္ဓိံ ဆိန္ဒိတွာ ဂေဟံ ပဝိသန္တော ဃရသန္ဓိမုခေ ဧဝ ရာဇပုရိသေဟိ ဂဟိတော. သကမ္မုနာ ဟညတိ ဗဇ္ဈတေ စာတိ တေန အတ္တနာ ကတကမ္မေန ကသာဘိတာဠနာဒိနာ ဟညတိ စေဝ အဒ္ဒုဗန္ဓနာဒိနာ ဗဇ္ဈတိ စ. ဧဝံ အယံ ပေစ္စ ပဇာ ပရတ္ထာတိ ဧဝမ္ပိ အယံ ပါပကာရိနီ ပဇာ ဣတော စဝိတွာ ပရလောကေ. သကမ္မုနာ ဟညတိ ဗဇ္ဈတေ စာတိ အတ္တနာဝ ကတေန ပါပကမ္မေန နိရယာဒီသု နာနပ္ပကာရေဟိ ကမ္မကာရဏာဒီဟိ ဟညတိ စေဝ ပရိဗဇ္ဈတိ စာတိ.

Trong câu kệ «Coro yathā», «coro yathā sandhimukhe gahito» nghĩa là ví như tên trộm, sau khi khoét vách để vào nhà, bị lính của vua bắt ngay tại chỗ khoét vách. «Sakammunā haññati bajjhate ca» nghĩa là do hành động do chính mình làm, người ấy bị hành hạ bằng cách đánh đập bằng roi v.v... và bị trói buộc bằng cùm v.v... «Evaṃ ayaṃ pecca pajā paratthā» nghĩa là cũng vậy, chúng sanh làm ác này, sau khi chết từ đây, ở đời sau. «Sakammunā haññati bajjhate ca» nghĩa là do ác nghiệp do chính mình đã làm, người ấy bị hành hạ và bị trói buộc ở địa ngục v.v... bằng nhiều loại hình phạt khác nhau v.v...

‘‘သုခကာမာနီ’’တိ ဂါထာယံ ယော ဒဏ္ဍေန ဝိဟိံသတီတိ ယော ပုဂ္ဂလော ဒဏ္ဍေန ဝါ လေဍ္ဍုအာဒီဟိ ဝါ ဝိဗာဓတိ. ပေစ္စ သော န လဘေ သုခန္တိ သော ပုဂ္ဂလော ပရလောကေ မနုဿသုခံ ဝါ ဒိဗ္ဗသုခံ ဝါ န လဘတိ, နိဗ္ဗာနသုခေ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ.

Trong câu kệ «Sukhakāmāni», «yo daṇḍena vihiṃsati» nghĩa là người nào làm hại bằng gậy hoặc bằng cục đất v.v... «Pecca so na labhe sukhaṃ» nghĩa là người ấy, ở đời sau, không có được hạnh phúc của loài người hay hạnh phúc của chư thiên, còn về hạnh phúc Niết-bàn thì không cần phải nói đến.

ဂုန္နံ [Pg.224] စေ တရမာနာနန္တိ ဂါဝီသု မဟောဃံ တရန္တီသု. ဇိမှံ ဂစ္ဆတိ ပုင်္ဂဝေါတိ ယဒိ ယူထပတိ ဥသဘော ကုဋိလံ ဂစ္ဆတိ. သဗ္ဗာ တာ ဇိမှံ ဂစ္ဆန္တီတိ သဗ္ဗာပိ တာ ဂါဝိယော ကုဋိလမေဝ ဂစ္ဆန္တိ. ကသ္မာ? နေတ္တေ ဇိမှံ ဂတေ သတီတိ နေတ္တရိ ကုဋိလံ ဂတေ သတိ, နေတ္တဿ ကုဋိလံ ဂတတ္တာတိ အတ္ထော. သော ဟိ တာသံ ပစ္စယိကော ဥပဒ္ဒဝဟရော စ.

Gunnaṃ ce taramānānanti có nghĩa là: khi đàn bò cái đang lội qua dòng nước lớn. Jimhaṃ gacchati puṅgavo có nghĩa là: nếu con bò đực đầu đàn đi cong vẹo. Sabbā tā jimhaṃ gacchanti có nghĩa là: tất cả những con bò cái ấy đều đi cong vẹo. Tại sao? Nette jimhaṃ gate sati có nghĩa là: khi con dẫn đầu đi cong vẹo, ý nghĩa là do con dẫn đầu đi cong vẹo. Vì rằng con bò đực ấy là con vật đáng tin cậy và là con vật xua đuổi tai họa cho chúng.

‘‘ဧဝမေဝ’’န္တိ ဂါထာယံ ယထာ စေတံ, ဧဝမေဝံ ယော မနုဿေသု ပဓာနသမ္မတော, ယဒိ သော အဓမ္မစာရီ သိယာ. ယေ တဿ အနုဇီဝိနော, သဗ္ဗေပိ အဓမ္မိကာဝ ဟောန္တိ. သာမိသမ္ပဒါ ဟိ ပကတိသမ္ပဒံ သမ္ပာဒေတိ. ယသ္မာ စ ဧတဒေဝ, တသ္မာ သဗ္ဗံ ရဋ္ဌံ ဒုက္ခံ သေတိ, ရာဇာ စေ ဟောတိ အဓမ္မိကော. သုကိစ္ဆရူပါ ဝတာတိ သုဋ္ဌု ကိစ္ဆာပန္နရူပါ ဝတ. ဥပဓီသူတိ ကာမဂုဏူပဓီသု. ရတ္တာတိ ရာဂါဘိဘူတာ. ကဋုကန္တိ ဒုက္ခံ.

Trong câu kệ ‘‘Evameva’’nti: Giống như việc ấy, cũng như thế, người nào được xem là lãnh đạo trong loài người, nếu người ấy sống phi pháp, thì những người sống nương theo người ấy, tất cả cũng đều trở thành người phi pháp. Vì rằng sự thành tựu của người chủ làm cho thành tựu sự bình thường (của thuộc hạ). Và bởi vì chính điều này, cho nên toàn xứ sở sống trong đau khổ, nếu đức vua là người phi pháp. Sukiccharūpā vatā có nghĩa là: thật là tình trạng rơi vào sự khốn khổ. Upadhīsū có nghĩa là: trong các upadhi là dục đức. Rattā có nghĩa là: bị tham ái áp đảo. Kaṭukaṃ có nghĩa là: đau khổ.

ကုက္ကုစ္စဇနကေနေဝ ပတ္တဝဋ္ဋိပ္ပဘဝဿ ဥပစ္ဆိန္နတ္တာ ဖလုပ္ပတ္တိ ကဒလိယာ ပရာဘဝါယ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ဖလံ ဝေ ကဒလိံ ဟန္တီ’’တိ. တထာ ဖလပရိယောသာနတ္တာ ဩသဓီနံ ‘‘ဖလံ ဝေဠုံ ဖလံ နဠ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဝဠဝါယ ကုစ္ဆိသ္မိံ ဂဒြဘဿ ဇာတာ အဿတရီ နာမ, သာ ဂဗ္ဘံ ဂဏှိတွာ ကာလေ သမ္ပတ္တေ ဝိဇာယိတုံ န သက္ကောတိ. ပါဒေဟိ ဘူမိံ ပဟရန္တီ တိဋ္ဌတိ, အထဿ စတ္တာရော ပါဒေ စတူသု ခါဏုကေသု ဗန္ဓိတွာ ကုစ္ဆိံ ဖာလေတွာ ပေါတကံ နီဟရန္တိ, သာ တတ္ထေဝ မရတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဂဗ္ဘော အဿတရိံ ယထာ’’တိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ အတ္တနော ဖလံ ကဒလိဝေဠုနဠေပိ ဝိနာသေတိ, ဂဗ္ဘော စ အဿတရိံ, ဧဝံ အတ္တနော ကမ္မဖလဘူတော သက္ကာရော အသပ္ပုရိသံ ဝိနာသေတီတိ.

Do sự phát sinh của búp lá bị cắt đứt chỉ vì (quả) làm phát sinh sự hối hận, nên sự sinh ra của quả là để hủy hoại cây chuối, (Ngài) đã nói: ‘‘phalaṃ ve kadaliṃ hantī’’ti (Quả thật giết cây chuối). Tương tự, do sự kết thúc bằng quả của các loại thảo mộc, nên đã được nói rằng ‘‘phalaṃ veḷuṃ phalaṃ naḷa’’nti (quả giết cây tre, quả giết cây sậy). Con la cái, được sinh ra trong bụng ngựa cái do lừa đực, sau khi mang thai, khi đến lúc, không thể sinh con. Nó đứng đó, dùng chân đập xuống đất, rồi người ta trói bốn chân nó vào bốn cọc, mổ bụng nó ra và lấy con non ra, nó chết ngay tại đó. Do đó đã được nói rằng: ‘‘gabbho assatariṃ yathā’’ti (như bào thai giết con la cái). Điều này đã được nói: giống như quả của chính nó hủy hoại cây chuối, cây tre, cây sậy, và bào thai hủy hoại con la cái, cũng vậy, sự cung kính, là quả của nghiệp của chính mình, hủy hoại kẻ bất lương.

ကောဓမက္ခဂရူတိ ကုဇ္ဈနလက္ခဏံ ကောဓံ, ပရဂုဏမက္ခနလက္ခဏံ မက္ခဉ္စ ဂရုံ ကတွာ ဥဒ္ဓံ ကတွာ ဥက္ခိပိတွာ စရန္တော. သုခေတ္တေတိ သုခေတ္တေပိ. ပူတိဗီဇံဝါတိ ပူတိဘာဝံ ဂတံ ဗီဇံ ဝိယ. ဆကဏရသာဒိပရိဘာဝနသုက္ခာပနသုခသယာဒီနိ အကရဏေန ဗီဇဒေါသဒုဋ္ဌန္တိ အတ္ထော.

Kodhamakkhagarū có nghĩa là: người sống, sau khi xem trọng, đề cao, tán dương sân, có đặc tính là nổi giận, và gièm pha, có đặc tính là xóa bỏ đức hạnh của người khác. Sukhette có nghĩa là: cũng trong ruộng tốt. Pūtibījaṃva có nghĩa là: như hạt giống đã trở nên thối rữa. Ý nghĩa là: bị hư hỏng do lỗi của hạt giống vì không thực hiện việc ướp bằng nước phân bò v.v., phơi khô, cất giữ cẩn thận v.v.

၉၁. စေတသာတိ အတ္တနော စိတ္တေန. စေတောတိ တဿ ပုဂ္ဂလဿ စိတ္တံ. ပရိစ္စာတိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ. ဣရိယတီတိ ပဝတ္တတိ. ယထာဘတန္တိ ယထာ ကိဉ္စိ အာဟရိတွာ ဌပိတံ.

91. Cetasā có nghĩa là: bằng tâm của chính mình. Ceto có nghĩa là: tâm của người ấy. Paricca có nghĩa là: sau khi phân định. Iriyati có nghĩa là: diễn tiến. Yathābhataṃ có nghĩa là: như một vật gì đó được mang đến và đặt xuống.

မာကတ္ထာတိ မာ အကတ္ထ. န ပမုတျတ္ထီတိ ပမောက္ခော နတ္ထိ. ဥပေစ္စာပီတိ သဉ္စိစ္စာပိ, ဗုဒ္ဓိပုဗ္ဗေနာပီတိ အတ္ထော.

Mākattha có nghĩa là: đừng làm. Na pamutyatthi có nghĩa là: không có sự giải thoát. Upeccāpi có nghĩa là: dù cố ý, ý nghĩa là dù có sự hiểu biết trước.

‘‘အဓမ္မေနာ’’တိ [Pg.225] ဝတွာပိ ‘‘မုသာဝါဒေနာ’’တိ ဝစနံ မုသာဝါဒဿ မဟာသာဝဇ္ဇဘာဝဒဿနတ္ထံ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဧကံ ဓမ္မံ အတီတဿာ’’တိအာဒိ (ဓ. ပ. ၁၇၆), တထာ ‘‘ဧဝံ ပရိတ္တံ ခေါ, ရာဟုလ, တေသံ သာမညံ, ယေသံ နတ္ထိ သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေ လဇ္ဇာ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၂.၁၀၈). တံ ကထံ နု ဘဝိဿတီတိ တံ ဓနံ ကေန နု ပကာရေန တေသံ ဘဝိဿတိ. အဓမ္မေန တေသံ သမ္ဘတတ္တာ တေသု နစိရဋ္ဌိတိကံ ဟောတီတိ အတ္ထော. အန္တရာယာ သု ဘဝိဿန္တီတိ အဓမ္မိယဝေါဟာရာဒိတော ရာဇန္တရာယာဒယော ဘဝိဿန္တိ. သူတိ နိပါတမတ္တံ. သမ္ဘတဿ ဝိနဿတီတိ ဣမဿ သမ္ဘတံ သဇ္ဇိတံ ဝိနဿတိ. သဂ္ဂန္တိ သုဂတိံ. သာ ဟိ ရူပါဒီဟိ သောဘနေဟိ အဂ္ဂေါတိ သဂ္ဂေါတိ အဓိပ္ပေတာ. ဧတ္တာဝတာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကာနံ အတ္ထာနံ ဟာနိယာ. ဟတာတိ ဝိနဋ္ဌာ.

Dù đã nói ‘‘Adhammenā’’ti, việc nói ‘‘musāvādenā’’ti là để chỉ ra rằng nói dối có lỗi lầm lớn. Chính vì thế Ngài đã nói: ‘‘ekaṃ dhammaṃ atītassā’’ti v.v., và tương tự: ‘‘evaṃ parittaṃ kho, rāhula, tesaṃ sāmaññaṃ, yesaṃ natthi sampajānamusāvāde lajjā’’ti v.v. (Này Rāhula, sa-môn hạnh của những người không có lòng hổ thẹn khi cố ý nói dối thì thật ít ỏi như vậy). Taṃ kathaṃ nu bhavissati có nghĩa là: của cải ấy sẽ có được cho họ bằng cách nào? Ý nghĩa là: vì nó được họ tích lũy một cách phi pháp, nên nó không tồn tại lâu dài với họ. Antarāyā su bhavissanti có nghĩa là: sẽ có những tai họa từ vua chúa v.v., do việc kinh doanh phi pháp v.v. Sū chỉ là một tiểu từ. Sambhatassa vinassati có nghĩa là: của cải được tích lũy, chuẩn bị của người này bị hủy hoại. Saggaṃ có nghĩa là: cõi lành. Vì rằng cõi ấy là cao tột do các sắc v.v. tốt đẹp, nên được hiểu là saggo (thiên giới). Ettāvatā có nghĩa là: do sự tổn hại lợi ích trong hiện tại và tương lai. Hatā có nghĩa là: bị tiêu vong.

ဝိဝဋ္ဋတေတိ နိဝဋ္ဋတိ. လောဘာ ခဏတိ အတ္တာနန္တိ လောဘဟေတု အပုညာနိ ကရောန္တော ကာယဝိသမာဒိယောဂေန အတ္တာနံ ခဏတိ နာမ. မိတ္တေဟိ ဇီရတီတိ မိတ္တဘာဝေဟိ ဟာယတိ.

Vivaṭṭate có nghĩa là: quay đi. Lobhā khaṇati attānaṃ có nghĩa là: do tham lam, trong khi làm các việc bất thiện, do sự liên quan đến sự không ngay thẳng của thân v.v., được gọi là đào chính mình. Mittehi jīrati có nghĩa là: bị suy giảm khỏi tình bạn.

စရန္တီတိ စတူဟိ ဣရိယာပထေဟိ အကုသလမေဝ ကရောန္တာ ဝိစရန္တိ. ဗာလာတိ ဣဓလောကတ္ထံ ပရလောကတ္ထဉ္စ အဇာနန္တာ ဣဓ ဗာလာ နာမ. ဒုမ္မေဓာတိ နိပ္ပညာ. န ဟိ ပညာယ ဒုဋ္ဌတ္တံ နာမ အတ္ထိ. အမိတ္တေနေဝါတိ အမိတ္တဘူတေန ဝိယ ဝေရိနာ ဝိယ ဟုတွာ. ကဋုကပ္ဖလန္တိ တိခိဏဖလံ, ဒုက္ခဖလန္တိ အတ္ထော. န တံ ကမ္မံ ကတံ သာဓု, ယံ ကတွာ အနုတပ္ပတီတိ ယံ ကမ္မံ နိရယာဒီသု နိဗ္ဗတ္တနသမတ္ထံ ဒုက္ခုဒယံ ကတွာ အနုဿရိတာနုဿရိတက္ခဏေ အနုတပ္ပတိ အနုသောစတိ, တံ ကတံ န သာဓု န သုန္ဒရံ န ဘဒ္ဒကံ. ယဿ အဿုမုခေါတိ ယဿ အဿူဟိ တိန္တမုခေါ ရောဒန္တော ဝိပါကံ ပဋိသေဝတိ အနုဘောတိ.

Caranti có nghĩa là: họ đi lại, làm các việc bất thiện bằng bốn oai nghi. Bālā ở đây có nghĩa là: những người không biết lợi ích ở đời này và đời sau, được gọi là kẻ ngu. Dummedhā có nghĩa là: không có trí tuệ. Vì rằng không có cái gọi là sự xấu xa của trí tuệ. Amitteneva có nghĩa là: trở thành như kẻ thù, như kẻ oán địch. Kaṭukapphalaṃ có nghĩa là: có quả gay gắt, ý nghĩa là có quả đau khổ. Na taṃ kammaṃ kataṃ sādhu, yaṃ katvā anutappati có nghĩa là: nghiệp nào có khả năng làm tái sinh trong địa ngục v.v., làm phát sinh đau khổ, sau khi làm, vào mỗi khoảnh khắc nhớ lại, người ấy hối hận, sầu muộn, nghiệp ấy đã làm không tốt, không đẹp, không lành. Yassa assumukho có nghĩa là: mà quả của nghiệp ấy, người ấy trải nghiệm, chịu đựng trong khi khóc lóc, với khuôn mặt ướt đẫm nước mắt.

ဒုက္ကရန္တိ ဝတ္တပဋိဝတ္တပူရဏာဒိဝသေန အာဘိသမာစာရိကသီလဿ ကာတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ ဒုက္ကရံ. သမာဒါနတော ပဋ္ဌာယ ခဏ္ဍံ အကတွာ ဝိသေသတော အာဒိဗြဟ္မစရိယကဿ စရိမကစိတ္တံ ပါပေတဗ္ဗတာယ ဒုတ္တိတိက္ခံ, သီလသံဝရာဒယော ဝါ အပရိက္ခတေ ကတွာ သမ္ပာဒေတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ ဒုက္ကရံ. အဓိဝါသေတဗ္ဗာနံ ပန ဒုဿဟနတော ခန္တိသံဝရံဝသေန ဒုတ္တိတိက္ခံ. အဗျတ္တေနာတိ မန္ဒပညေန. သာမညန္တိ သမဏဘာဝေါ. တတ္ထာတိ တဿ သာမညဿ. သမ္ဗာဓာတိ ဒုန္နိဝတ္ထဒုပ္ပာရုတမာတုဂါမာဒိသမ္မဒ္ဒါ. ယတ္ထာတိ သီလသံဝရာဒီနံ ပရိဗန္ဓဘူတေသု သမ္ဗာဓသင်္ခါတေသု ဝိသဘာဂါရမ္မဏာဒီသု[Pg.226]. အထ ဝါ ဒုက္ကရန္တိပဒဿ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ဒုတ္တိတိက္ခန္တိ ဝုတ္တံ. ဒုတ္တိတိက္ခန္တိ ဒုက္ခမံ ဒုရဓိဝါသိယံ. အဗျတ္တေနာတိ ဗာလေန. သာမညန္တိ သမဏဓမ္မော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယံ ပဏ္ဍိတာ ကုလပုတ္တာ ဒသပိ ဝဿာနိ ဝီသတိပိ…ပေ… သဋ္ဌိပိ ဝဿာနိ ဒန္တေဘိ ဒန္တမာဓာယ ဇိဝှာယ တာလုံ အာဟစ္စ စေတသာ စိတ္တံ အဘိနိဂ္ဂဏှိတွာ ဧကာသနံ ဧကဘတ္တံ ပဋိသေဝမာနာ အာပါဏကောဋိကံ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တာ သာမညံ ကရောန္တိ, တံ ဗာလာ အဗျတ္တာ ကာတုံ န သက္ကောန္တီတိ. ဗဟူဟိ တတ္ထ သမ္ဗာဓာတိ တသ္မိံ သာမညသင်္ခါတေ အရိယမဂ္ဂေ ဗဟူ သမ္ဗာဓာ, မဂ္ဂါဓိဂမာယ ပဋိပန္နဿ ဗဟူ ပရိဿယာတိ အတ္ထော.

Dukkaranti: (Là khó làm) do bởi không thể thực hành giới hạnh thuộc về tập quán tốt đẹp (ābhisamācārikasīla) bằng cách thực hành đầy đủ các phận sự lớn nhỏ. Duttitikkhaṃ: (Là khó kham nhẫn) do bởi phải làm cho giới hạnh bắt đầu phạm hạnh (ādibrahmacariyaka) được duy trì đến tâm cuối cùng (tức tâm tử) một cách đặc biệt, không làm cho bị sứt mẻ kể từ khi thọ trì. Hoặc là, dukkaraṃ (khó làm) do bởi không thể thành tựu các pháp như là thu thúc trong giới... bằng cách làm cho chúng không bị các pháp đối nghịch bao vây. Còn duttitikkhaṃ (khó kham nhẫn) là do bởi khó chịu đựng những điều cần phải chịu đựng bằng cách thu thúc trong sự kham nhẫn. Abyattenāti: (Bởi người không khéo) là bởi người ít trí tuệ. Sāmaññanti: (Đời sống Sa-môn) là phận sự của Sa-môn. Tatthāti: (Trong đó) là trong phận sự Sa-môn ấy. Sambādhāti: (Những chướng ngại) là những sự chật chội do người nữ ăn mặc và che đậy không tươm tất... Yatthāti: (Nơi nào) là trong các đối tượng không tương hợp... được gọi là chướng ngại, là những điều trói buộc đối với sự thu thúc trong giới... Hoặc là, để chỉ rõ ý nghĩa của từ 'dukkaraṃ' (khó làm) nên được nói là 'duttitikkhaṃ' (khó kham nhẫn). Duttitikkhanti: (Khó kham nhẫn) là khó chịu đựng, khó nhẫn nại. Abyattenāti: (Bởi người không khéo) là bởi kẻ ngu. Sāmaññanti: (Đời sống Sa-môn) là pháp của Sa-môn. Điều này được nói là: Đời sống Sa-môn mà các thiện gia nam tử có trí tuệ thực hành, trong mười năm, hai mươi năm... sáu mươi năm, răng cắn chặt răng, lưỡi áp lên vòm miệng, dùng tâm chế ngự tâm, thực hành việc ngồi một mình, ăn một bữa, sống đời phạm hạnh cho đến trọn đời, thì kẻ ngu, người ít trí tuệ không thể thực hành được. Bahūhi tattha sambādhāti: (Trong đó có nhiều chướng ngại) là trong Thánh đạo được gọi là đời sống Sa-môn ấy có nhiều chướng ngại, có nghĩa là có nhiều hiểm nguy đối với người đang thực hành để chứng đắc đạo.

အပ္ပမေယျံ ပမိနန္တောတိ အပ္ပမေယျံ ခီဏာသဝပုဂ္ဂလံ ‘‘ဧတ္တကသီလော အယံ ဧတ္တကသမာဓိ ဧတ္တကပညော’’တိ ဧဝံ မိနန္တော. ကောဓ ဝိဒွါ ဝိကပ္ပယေတိ ကော ဣဓ ဝိဒွါ မေဓာဝီ ဝိကပ္ပေယျ, ခီဏာသဝေါဝ ခီဏာသဝံ မိနန္တော ဝိကပ္ပေယျာတိ ဒီပေတိ. နိဝုတံ မညေတိ ယော ပန ပုထုဇ္ဇနော မိနေတုံ အာရဘတိ, တံ နိဝုတံ အဝကုဇ္ဇပညံ မညာမိ. အကိဿဝန္တိ ကိဿဝါ ဝုစ္စတိ ပညာ, နိပ္ပညန္တိ အတ္ထော.

Appameyyaṃ paminantoti: (Người đo lường bậc vô lượng) là người đo lường bậc Lậu Tận Vô Lượng rằng: 'Vị này có giới dường ấy, có định dường ấy, có tuệ dường ấy'. Kodha vidvā vikappaye: (Bậc trí nào ở đây có thể phân biệt được?) có nghĩa là bậc trí, bậc hiền triết nào ở đời này có thể phân biệt được? Điều này chỉ ra rằng: Chỉ có bậc Lậu Tận mới có thể phân biệt được bậc Lậu Tận khi đo lường. Nivutaṃ maññeti: (Ta cho là bị che lấp) là phàm phu nào mà cố gắng đo lường, ta cho rằng người ấy bị che lấp, có trí tuệ úp ngược. Akissavanti: (Không có trí) là trí tuệ được gọi là 'kissavā', có nghĩa là không có trí tuệ.

ကုဌာရီတိ အတ္တစ္ဆေဒကဋ္ဌေန ကုဌာရိသဒိသီ ဖရုသဝါစာ. ဆိန္ဒတီတိ ကုသလမူလသင်္ခါတေ မူလေယေဝ နိကန္တတိ. ဝိသံ ဟလာဟလံ ဣဝါတိ ဟလာဟလသင်္ခါတံ ဝိသံ ဣဝ. ဧဝံ ဝိရဒ္ဓံ ပါတေတီတိ ဝိရဒ္ဓံ အပရဒ္ဓံ ခလိတပုဂ္ဂလံ ဧဝံ အပါယေသု ဝိနိပါတေတိ. ဝါစာ ဒုဗ္ဘာသိတာ ယထာတိ ယထာ ဝါစာ အရိယူပဝါဒနဝသေန ဒုဗ္ဘာသိတာ.

Kuṭhārīti: (Cái búa) là lời nói ác độc, giống như cái búa vì có tính chất tự cắt đứt mình. Chindatīti: (Nó chặt) là nó chặt ngay tại gốc rễ được gọi là cội rễ thiện. Visaṃ halāhalaṃ ivāti: (Như chất độc halāhala) là như chất độc được gọi là halāhala. Evaṃ viraddhaṃ pātetīti: (Làm cho người phạm lỗi rơi vào) là làm cho người phạm lỗi, người sai lầm rơi vào các cõi khổ như vậy. Vācā dubbhāsitā yathāti: (Như lời nói ác) là như lời nói ác do phỉ báng các bậc Thánh.

၉၂. နိန္ဒိယန္တိ နိန္ဒနီယံ. တံ ဝါ နိန္ဒတိ ယော ပသံသိယောတိ ယော ဂုဏဝိသိဋ္ဌတာယ ပသံသာရဟော ပုဂ္ဂလော, တံ ဝါ သော ပါပိစ္ဆတာဒီနိ အာရောပေတွာ ဂရဟတိ. ဝိစိနာတီတိ ဥပစိနာတိ. ကလိန္တိ အပရာဓံ. အယံ ကလီတိ အယံ အပရာဓော. အက္ခေသူတိ ဇူတကီဠနက္ခေသု. သဗ္ဗဿာပိ သဟာပိ အတ္တနာတိ သဗ္ဗေန အတ္တနော ဓနေနာပိ အတ္တနာပိ သဒ္ဓိံ. သုဂတေသူတိ သောဘနဂမနတ္တာ, သုန္ဒရံ ဌာနံ ဂတတ္တာ, သမ္မာ ဂတတ္တာ, သမ္မာ စ ဂဒတ္တာ သုဂတသင်္ခါတေသု ဗုဒ္ဓါဒီသု. မနံ ပဒေါသယေတိ ယော မနံ ပဒေါသေယျ, တဿ အယံ မနောပဒေါသော ဧဝ မဟတ္တရော ကလီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ သတံ သဟဿာနံ…ပေ… ပါပကန္တိ. တတ္ထ သတံ သဟဿာနန္တိ နိရဗ္ဗုဒဂဏနာယ သတသဟဿံ. ဆတ္တိံသတီတိ အပရာနိ ဆတ္တိံသတိ [Pg.227] နိရဗ္ဗုဒါနိ. ပဉ္စ စာတိ အဗ္ဗုဒဂဏနာယ ပဉ္စ စ အဗ္ဗုဒါနိ. တသ္မာ ဝဿဂဏနာယ ဧတ္တကော သော ကာလော, ယံ ကာလံ အရိယဂရဟိဝါစံ မနဉ္စ ပဏိဓာယ ပါပကံ နိရယံ ဥပေတိ, တတ္ထ ပစ္စတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဒဉ္စ သင်္ခေပေန ပဒုမနိရယေ အာယုပ္ပမာဏံ, ဝိတ္ထာရေန ပန ပရတော အာဂမိဿတိ.

92. Nindiyanti: (Người đáng chê) là người đáng bị chê trách. Taṃ vā nindati yo pasaṃsiyo: (Hoặc chê người đáng khen) là người nào đáng được tán thán do có đức hạnh đặc biệt, thì kẻ ấy lại gán cho vị ấy những điều như là có ước muốn xấu xa... rồi chê bai. Vicinātīti: (Tích lũy) là vun bồi. Kalinti: (Sự bất hạnh) là lỗi lầm. Ayaṃ kalīti: (Đây là sự bất hạnh) là lỗi lầm này. Akkhesūti: (Trong các con súc sắc) là trong trò chơi súc sắc. Sabbassāpi sahāpi attanāti: (Cùng với tất cả tài sản và cả bản thân) là cùng với tất cả tài sản của mình và cả bản thân. Sugatesūti: (Đối với các bậc Thiện Thệ) là đối với các vị Phật... được gọi là Thiện Thệ do có sự đi đến tốt đẹp, do đã đi đến nơi tốt đẹp, do đã đi đến một cách chân chánh, và do đã nói một cách chân chánh. Manaṃ padosaye: (Làm cho tâm ô nhiễm) là người nào làm cho tâm ô nhiễm, thì sự ô nhiễm tâm này của người ấy chính là sự bất hạnh lớn hơn, điều này được nói đến. Tại sao? Bởi vì... (cho đến) pāpakaṃ (điều ác). Trong đó, sataṃ sahassānaṃ: (Một trăm ngàn) là một trăm ngàn theo cách đếm nirabbuda. Chattiṃsati: (Ba mươi sáu) là ba mươi sáu nirabbuda khác. Pañca ca: (Và năm) là năm abbuda theo cách đếm abbuda. Do đó, khoảng thời gian ấy, tính theo số năm, là chừng ấy, trong khoảng thời gian mà người ấy, sau khi đã hướng lời nói và tâm ý phỉ báng bậc Thánh, đến cõi địa ngục xấu ác, bị nấu trong đó, điều này được nói đến. Và số lượng này, nói một cách tóm tắt, là tuổi thọ trong địa ngục Paduma, còn chi tiết sẽ được nói đến sau.

လောဘဂုဏေတိ ‘‘ဂုဏော’’တိ ဗာလေဟိ ဒိဋ္ဌတ္တာ, အနေကက္ခတ္တုံ ပဝတ္တိတတ္တာ စ လောဘောယေဝ လောဘဂုဏော, တသ္မိံ လောဘဂုဏေ, တဏှာယာတိ အတ္ထော. အနုယုတ္တောတိ အနု အနု ယုတ္တော. အဝဒညူတိ အဝစနညူ, ဗုဒ္ဓါနမ္ပိ ဩဝါဒဿ အဂ္ဂဟဏတော. မစ္ဆရီတိ ပဉ္စဝိဓမစ္ဆရိယေန မစ္ဆရီ. ပေသုဏိယံ အနုယုတ္တောတိ ပေသုဏိယသ္မိံ အနုယုတ္တော အဂ္ဂသာဝကာနံ ဘေဒနေန. ကောကာလိကဉှိ မီယမာနံ ဩဝဒန္တေန အာယသ္မတာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနေန ဘာသိတာ ဣမာ ဂါထာတိ. မုခဒုဂ္ဂါတိ မုခဝိသမ. ဝိဘူတာတိ ဝိဂတဘူတ အလိကဝါဒိ. အနရိယာတိ အသပ္ပုရိသ. ဘူနဟူတိ ဘူတိဟနက အတ္တနော ဗုဒ္ဓိဝိနာသက. ပုရိသန္တာတိ ပုရိသာဓမ. ကလီတိ အလက္ခိပုရိသ. အဝဇာတကပုတ္တာတိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အဝဇာတပုတ္တ. မာ ဗဟုဘာဏိဓ နေရယိကောသီတိ ဣဒါနိ ဗဟုဘာဏီ မာ ဟောဟိ, နေရယိကော အသိ ဇာတော. ရဇမာကိရသီတိ ကိလေသရဇံ အတ္တနိ ပက္ခိပသိ. သန္တေတိ သမိတကိလေသေ ခီဏာသဝေ. ကိဗ္ဗိသကာရီတိ ပါပကာရိ. ပပတန္တိ နရကံ.

Lobhaguṇe: 'Guṇo' (sợi dây) là do kẻ ngu thấy và do nó khởi lên nhiều lần, nên chính tham ái được gọi là 'lobhaguṇa' (sợi dây tham ái); trong sợi dây tham ái ấy, có nghĩa là trong ái dục. Anuyuttoti: (Chuyên tâm) là liên tục dính mắc. Avadaññūti: (Không biết lời dạy) là không hiểu lời nói, do không tiếp nhận lời giáo huấn của cả các vị Phật. Maccharīti: (Bỏn xẻn) là có sự bỏn xẻn với năm loại bỏn xẻn. Pesuṇiyaṃ anuyuttoti: (Chuyên tâm nói đâm thọc) là chuyên tâm vào việc nói đâm thọc bằng cách chia rẽ các vị Thượng thủ Thinh văn. Cần phải biết rằng những câu kệ này đã được Tôn giả Đại Mục-kiền-liên nói ra khi khuyên dạy Kokālika đang hấp hối. Mukhaduggāti: (Miệng lưỡi xấu xa) là người có miệng lưỡi không ngay thẳng. Vibhūtāti: (Kẻ không chân thật) là người xa lìa sự thật, người nói lời dối trá. Anariyāti: (Không phải bậc Thánh) là người không phải bậc chân nhân. Bhūnahūti: (Kẻ phá hoại lợi ích) là người phá hoại lợi ích, người tự hủy hoại trí tuệ của mình. Purisantāti: (Kẻ hạ tiện) là người đàn ông thấp hèn. Kalīti: (Kẻ bất hạnh) là người đàn ông không có phẩm giá. Avajātakaputtāti: (Đứa con bất hiếu) là đứa con thấp hèn của Đức Phật, Đức Thế Tôn. Mā bahubhāṇidha nerayikosīti: (Đừng nói nhiều ở đây, ngươi là kẻ phải vào địa ngục) là bây giờ đừng nói nhiều, ngươi đã trở thành kẻ phải vào địa ngục. Rajamākirasīti: (Ngươi rắc bụi) là ngươi gieo rắc bụi phiền não lên chính mình. Santeti: (Các bậc Thánh) là các bậc Lậu Tận đã dập tắt phiền não. Kibbisakārīti: (Kẻ làm điều ác) là người thường làm điều ác. Papatanti: (Rơi vào) là rơi vào địa ngục.

ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယန္တိ ဣဒံ တဏှာဒီနံ သဘာဝဘေဒတော အဝတ္ထာဘေဒတော စ အနေကဘေဒကံ ဒဿေတုံ အနေကေဟိ သုတ္တပဒေဟိ ဥဒါဟရဏဝသေန ဒဿိတံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Idaṃ saṃkilesabhāgiyanti: (Đây là kinh thuộc phần phiền não) cần phải được biết rằng: Kinh này, được trình bày bằng nhiều đoạn kinh theo cách nêu ví dụ để chỉ ra sự đa dạng của ái dục... về phương diện khác biệt tự tánh và khác biệt trạng thái, được gọi là kinh thuộc phần phiền não.

ပသန္နေနာတိ ကမ္မကမ္မဖလာဒီနိ သဒ္ဒဟန္တေန.

Pasannenāti: (Với tâm trong sạch) là với lòng tin vào nghiệp, quả của nghiệp...

၉၃. ဣဒ္ဓန္တိ ဟတ္ထူပဂသီသူပဂါဒိအလင်္ကာရေဟိ မဏိကနကာဒီဟိ စ သမိဒ္ဓံ. ဖီတန္တိ တေလမဓုဖာဏိတာဒီဟိ စ ဓနဓညာဒီဟိ စ ဝိပုလံ. အာကိဏ္ဏမနုဿန္တိ နိရန္တရမနုဿံ. သမ္ဗာဓဗျူဟန္တိ ဗျူဟာ ဝုစ္စန္တိ အနိဗ္ဗိဒ္ဓရစ္ဆာယော. ယေသု ပဝိဋ္ဌမဂ္ဂေနေဝ နိဂ္ဂစ္ဆန္တိ, တေ သမ္ဗာဓာ ဗျူဟကာ ဧတ္ထာတိ သမ္ဗာဓဗျူဟံ. ဣမိနာပိ တဿ နဂရဿ ဃနဝါသမေဝ ဒီပေတိ. ဘန္တေနာတိ ဒမထံ အနုပဂတေန, ဣတော စိတော စ ပရိဗ္ဘမန္တေန ဝါ. အပါပကန္တိ အလာမကံ. အဝေစ္စပ္ပသာဒေနာတိ အစလပ္ပသာဒေန, သစ္စပ္ပဋိဝေဓတော အာဂတေန ပသာဒေန.

93. Iddhaṃ (thạnh lợi) có nghĩa là samiddhaṃ (thịnh vượng) với các đồ trang sức như trang sức tay, trang sức đầu, v.v... và với ngọc, vàng, v.v... Phītaṃ (phồn thịnh) có nghĩa là vipulaṃ (rộng lớn) với dầu, mật ong, đường phèn, v.v... và với tài sản, lúa gạo, v.v... Ākiṇṇamanussaṃ (đông đúc người) có nghĩa là nirantaramanussaṃ (người ở không gián đoạn). Sambādhabyūhaṃ (những con đường chật hẹp): byūhā được gọi là những con đường không có lối ra (anibbiddharacchāyo). Ở những con đường ấy, người ta đi ra bằng chính con đường đã đi vào. Những con đường hẹp ấy có ở đây, vì thế gọi là sambādhabyūhaṃ. Ngay cả bằng từ này, cũng chỉ rõ rằng thành phố ấy có dân cư đông đúc. Bhantena (bởi người điên cuồng) có nghĩa là bởi người chưa đạt đến sự chế ngự, hoặc bởi người đi lang thang đây đó. Apāpakaṃ (không phải ác) có nghĩa là alāmakaṃ (không xấu xa). Aveccappasādena (với niềm tin vững chắc) có nghĩa là với niềm tin không lay chuyển, với niềm tin có được do sự thấu triệt chân lý.

ပေစ္စ [Pg.228] သော လဘတေတိ ယော ဘူတေ ဒဏ္ဍေန န ဟိံသတိ, သော ပုဂ္ဂလော ပရလောကေ မနုဿဘူတော မနုဿသုခံ ဒေဝဘူတော ဒိဗ္ဗသုခံ ဥဘယံ အတိက္ကန္တော နိဗ္ဗာနသုခံ လဘတီတိ အတ္ထော.

Pecca so labhate'ti (sau khi chết, vị ấy được hưởng) có nghĩa là: Vị nào không làm hại chúng sanh bằng gậy, vị ấy ở đời sau, khi sanh làm người thì được hưởng hạnh phúc của loài người, khi sanh làm trời thì được hưởng hạnh phúc của chư thiên; vượt qua cả hai (hạnh phúc) ấy, vị ấy đạt được hạnh phúc Niết-bàn. Đó là ý nghĩa.

၉၄. စာရိကံ ပက္ကမိဿတီတိ ဇနပဒစာရိကံ ဂမိဿတိ. ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ဇနပဒစာရိကံ စရတီတိ? သတ္တဟိ ကာရဏေဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော ဇနပဒစာရိကံ စရန္တိ – ဒေသန္တရဂတာနံ ဝေနေယျာနံ ဝိနယနတ္တံ, တတြ ဌိတာနံ ဥဿုက္ကသမုပ္ပာဒနံ, ဘာဝကာနံ ဧကသ္မိံ ဌာနေ နိဗဒ္ဓဝါသပရိဟရဏံ အတ္တနော စ တတ္ထ အနာသင်္ဂဒဿနံ, သမ္ဗုဒ္ဓဝသိတဋ္ဌာနတာယ ဒေသာနံ စေတိယဘာဝသမ္ပာဒနံ, ဗဟူနံ သတ္တာနံ ဒဿနူပသင်္ကမနာဒီဟိ ပုညောဃပ္ပသဝနံ, အဝုဋ္ဌိအာဒိဥပဒ္ဒဝူပသမနဉ္စာတိ ဣမေဟိ သတ္တဟိ ကာရဏေဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော ဇနပဒစာရိကံ စရန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

94. Cārikaṃ pakkamissatīti (sẽ du hành) có nghĩa là sẽ đi du hành qua các xứ. Tại sao Thế Tôn lại du hành qua các xứ? Chư Phật, chư Thế Tôn du hành qua các xứ vì bảy lý do: vì sự giáo huấn những chúng sanh cần được độ đã đi đến xứ khác, vì sự phát sanh nỗ lực cho những người đang ở tại nơi ấy, vì sự ngăn ngừa các vị tu tập thường trú tại một nơi, và vì sự biểu thị chính Ngài không dính mắc ở nơi ấy, vì sự thành tựu tính chất bảo tháp cho các địa phương do đã là nơi chư Chánh Đẳng Giác trú ngụ, vì sự tăng trưởng dòng phước đức cho nhiều chúng sanh qua việc diện kiến, thân cận, v.v..., và vì sự làm lắng dịu các tai ương như hạn hán, v.v... Nên biết rằng, chư Phật, chư Thế Tôn du hành qua các xứ vì bảy lý do này.

ဣသိဒတ္တပုရာဏာတိ ဣသိဒတ္တော စ ပုရာဏော စ, တေသု ဣသိဒတ္တော သကဒါဂါမီ. ပုရာဏော သောတာပန္နော. သာကေတေတိ ‘‘သာကေတော’’တိ လဒ္ဓနာမေ အတ္တနော ဘောဂဂါမကေ. မဂ္ဂေ ပုရိသံ ဌပေသုန္တိ တေသံ ကိရ ဂါမဒွါရေန ဘဂဝတော ဂမနမဂ္ဂေါ, တသ္မာ ‘‘သစေ ဘဂဝါ အမှာကံ သုတ္တာနံ ဝါ ပမတ္တာနံ ဝါ ဂစ္ဆေယျ, အထ ပဿိတုံ န လဘေယျာမာ’’တိ မဂ္ဂမဇ္ဈေ ပုရိသံ ဌပေသုံ. အနုဗန္ဓိံသူတိ န ဒူရတောဝ, ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓိံသု. ဘဂဝါ ဟိ သကဋမဂ္ဂဿ မဇ္ဈေ ဇင်္ဃမဂ္ဂေန အဂမာသိ, ဣတရေ ဥဘောသု ပဿေသု အနုဂစ္ဆန္တာ အဂမံသု. မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မာတိ ဗုဒ္ဓါ ဟိ ကေနစိ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တာဝ ပဋိသန္ထာရံ ကရောန္တိ ကေနစိ သဒ္ဓိံ ဌိတာ ကေနစိ သဒ္ဓိံ ဒိဝသဘာဂမ္ပိ နိသိန္နာ, တသ္မာ ဘဂဝါ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေ မယှံ သာသနေ ဝလ္လဘာ အာဂတဖလာ, ဣမေဟိ သဒ္ဓိံ နိသီဒိတွာ ဒိဝသဘာဂံ ပဋိသန္ထာရံ ကရိဿာမီ’’တိ. မဂ္ဂတော ဩက္ကမိတွာ ယေနညတရံ ရုက္ခမူလံ တေနုပသင်္ကမိ. ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒီတိ တေ ကိရ ဆတ္တုပါဟနကတ္တရဒဏ္ဍပါဒဗ္ဘဉ္ဇနတေလာနိ စေဝ အဋ္ဌဝိဓဉ္စ ပါနကံ သရဘပါဒပလ္လင်္ကဉ္စ ဂါဟာပေတွာ အာဂမံသု. အထ နံ ပလ္လင်္ကံ ပညပေတွာ အဒံသု. သတ္ထာ တတ္ထ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသီဒိံသူတိ ‘‘ဆတ္တုပါဟနာဒီနိ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒေထာ’’တိ ဝတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု.

Isidattapurāṇāti (Isidatta và Purāṇa) là Isidatta và Purāṇa; trong hai vị ấy, Isidatta là bậc Nhất Lai, Purāṇa là bậc Dự Lưu. Sākete (tại Sāketa) có nghĩa là tại làng lộc thực của mình có tên là 'Sāketa'. Magge purisaṃ ṭhapesuṃ (họ đã đặt một người trên đường): Tương truyền, con đường đi của Thế Tôn là qua cổng làng của họ, vì thế họ nghĩ rằng: 'Nếu Thế Tôn đi qua trong lúc chúng ta đang ngủ hoặc lơ đễnh, thì chúng ta sẽ không được diện kiến Ngài', nên họ đã đặt một người ở giữa đường. Anubandhiṃsūti (họ đã đi theo): không phải là đi theo từ xa, mà họ đã đi theo ngay phía sau. Vì rằng Thế Tôn đã đi trên lối đi bộ ở giữa đường xe, còn những người kia đi theo ở hai bên. Maggā okkamma (bước ra khỏi con đường): Vì rằng chư Phật có khi nói chuyện trong lúc đang đi cùng với ai đó, có khi trong lúc đang đứng, có khi trong lúc đang ngồi cả một ngày. Do đó, Thế Tôn đã suy nghĩ: 'Những người này thân tín trong giáo pháp của ta, đã chứng đắc thánh quả. Ta sẽ ngồi cùng với họ và nói chuyện trong một ngày.' Ngài đã bước ra khỏi con đường và đi đến dưới một gốc cây. Paññatte āsane nisīdi (Ngài ngồi trên chỗ ngồi đã được soạn sẵn): Tương truyền, họ đã cho mang theo lọng, giày dép, gậy, dầu thoa chân, tám loại thức uống, và một chiếc giường có chân hình con sarabha. Sau đó, họ đã soạn chiếc giường ấy và dâng lên. Bậc Đạo Sư đã ngồi ở đó. Ekamantaṃ nisīdiṃsūti (họ ngồi xuống một bên): Sau khi nói rằng: 'Xin hãy dâng lọng, giày dép, v.v... lên Tăng chúng', họ đã đảnh lễ Thế Tôn và ngồi xuống một bên.

သာဝတ္ထိယာ [Pg.229] ကောသလေသု စာရိကံ ပက္ကမိဿတီတိအာဒိ သဗ္ဗံ မဇ္ဈိမဒေသဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. ကသ္မာ? နိယတာစိဏ္ဏတ္တာ. ဘဂဝတော ဟိ စာရိကစရဏံ မဇ္ဈိမဒေသေယေဝ. သစေပိ ပစ္စန္တဒေသေ ဂစ္ဆတိ, မဇ္ဈိမဒေသေယေဝ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတီတိ နိယတာစိဏ္ဏံ, တသ္မာ မဇ္ဈိမဒေသဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. ကာသီသူတိ ကာသိရဋ္ဌတော. တထာ မဂဓေသူတိ မဂဓရဋ္ဌတော. အာသန္နေ နော ဘဂဝါ ဘဝိဿတီတိ ဧတ္ထ န ကေဝလံ အာသန္နတ္တာ ဧဝ တေသံ သောမနဿံ ဟောတိ, အထ ခေါ ‘‘ဣဒါနိ ဒါနံ ဒါတုံ ဂန္ဓမာလာဒိပူဇံ ကာတုံ ဓမ္မံ သောတုံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုံ လဘိဿာမာ’’တိ နေသံ သောမနဿံ ဟောတိ.

Toàn bộ câu bắt đầu bằng Sāvatthiyā kosalesu cārikaṃ pakkamissatīti (từ Sāvatthī, ngài sẽ du hành đến xứ Kosala) được nói theo ý nghĩa về Trung Ấn. Tại sao? Vì đó là thông lệ cố định. Vì rằng việc du hành của Thế Tôn chỉ diễn ra ở Trung Ấn. Ngay cả khi Ngài đi đến vùng biên địa, Ngài cũng chỉ khiến cho rạng đông xuất hiện ở Trung Ấn; đó là thông lệ cố định. Vì thế, câu ấy được nói theo ý nghĩa về Trung Ấn. Kāsīsu (đến xứ Kāsī) có nghĩa là từ xứ Kāsī. Tương tự, Magadhesu (đến xứ Magadha) có nghĩa là từ xứ Magadha. Trong câu Āsanne no bhagavā bhavissati (Thế Tôn sẽ ở gần chúng ta), sự hoan hỷ của họ không chỉ đơn thuần là do sự gần gũi, mà đúng hơn, sự hoan hỷ của họ là: 'Bây giờ chúng ta sẽ có cơ hội để bố thí, để cúng dường hương hoa, để nghe Pháp, để hỏi đạo.'

တသ္မာတိဟ ထပတယော သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသောတိ ထပတယော ယသ္မာ တုမှာကံ မယိ ဒူရီဘူတေ အနပ္ပကံ ဒေါမနဿံ အာသန္နေ အနပ္ပကံ သောမနဿံ ဟောတိ, တသ္မာပိ ဝေဒိတဗ္ဗမေတံ ‘‘သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော’’တိ. ဃရာဝါသဿ ဟိ ဒေါသေန တုမှာကံ ဧဝံ ဟောတိ. သစေ ပန ဃရာဝါသံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတာ အဿထ, ဧဝံ ဝေါ မယာ သဒ္ဓိံယေဝ ဂစ္ဆန္တာနဉ္စ အာဂစ္ဆန္တာနဉ္စ တံ န ဘဝေယျာတိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေန္တော ဧဝမာဟ. တတ္ထ သကိဉ္စနသပလိဗောဓဋ္ဌေန သမ္ဗာဓတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. မဟာဃရေ ဝသန္တဿာပိ ဟိ သကိဉ္စနသပလိဗောဓဋ္ဌေန ဃရာဝါသော သမ္ဗာဓောဝ. ရဇောပထောတိ ရာဂါဒိရဇာနံ အာဂမနပထော, အာဂမနဋ္ဌာနန္တိ အတ္ထော. အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ပန အကိဉ္စနအပလိဗောဓဋ္ဌေန အဗ္ဘောကာသော. စတုရတနိကေပိ ဟိ ဂဗ္ဘေ ဒွိန္နံ ဘိက္ခူနံ ပလ္လင်္ကေန ပလ္လင်္ကံ ဃဋ္ဋေတွာ နိသိန္နာနမ္ပိ အကိဉ္စနာပလိဗောဓဋ္ဌေန ပဗ္ဗဇ္ဇာ အဗ္ဘောကာသော နာမ ဟောတိ. အလဉ္စ ပန ဝေါ ထပတယော အပ္ပမာဒါယာတိ ဧဝံ သမ္ဗာဓဃရာဝါသေ ဝသန္တာနံ တုမှာကံ အပ္ပမာဒမေဝ ကာတုံ ယုတ္တန္တိ အတ္ထော.

Tasmātiha thapatayo sambādho gharāvāso'ti (Này các thợ mộc, vì thế đời sống tại gia là chật hẹp): Này các thợ mộc, vì rằng khi ta ở xa, các ông có không ít ưu phiền, và khi ở gần, có không ít hoan hỷ, do đó cũng nên biết rằng: 'Đời sống tại gia là chật hẹp.' Chính vì lỗi của đời sống tại gia mà các ông bị như vậy. Nếu các ông từ bỏ đời sống tại gia và xuất gia, thì dù đi hay đến cùng với ta, các ông sẽ không bị như vậy. Giải thích ý nghĩa này, Ngài đã nói như vậy. Ở đây, sự chật hẹp nên được hiểu theo nghĩa là có chướng ngại và trở ngại. Vì rằng ngay cả đối với người sống trong một ngôi nhà lớn, đời sống tại gia vẫn là chật hẹp do có chướng ngại và trở ngại. Rajopatho'ti (con đường của bụi) có nghĩa là con đường cho bụi bặm như tham ái, v.v... đi đến, là nơi chúng phát sanh. Abbhokāso pabbajjā'ti (đời sống xuất gia là khoảng trời quang đãng): Đời sống xuất gia là khoảng trời quang đãng vì không có chướng ngại và trở ngại. Vì rằng ngay cả khi hai vị tỳ-khưu ngồi trong một căn phòng chỉ rộng bốn ratana, giường chạm giường, đời sống xuất gia vẫn được gọi là khoảng trời quang đãng vì không có chướng ngại và trở ngại. Alañca pana vo thapatayo appamādāyā'ti (Này các thợ mộc, các ông hãy tinh tấn): có nghĩa là, đối với các ông đang sống trong đời sống tại gia chật hẹp như vậy, chỉ có tinh tấn là điều thích hợp nên làm.

နာဂါတိ ဟတ္ထိနော. ဩပဝယှာတိ ရညော အာရောဟနယောဂ္ဂါ. ဧကံ ပုရတော ဧကံ ပစ္ဆတော နိသီဒါပေမာတိ တေ ကိရ ဒွေပိ ဇနာ သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတာ ဒွီသု နာဂေသု တာ ဣတ္ထိယော ဧဝံ နိသီဒါပေတွာ ရညော နာဂံ မဇ္ဈေ ကတွာ ဥဘောသု ပဿေသု ဂစ္ဆန္တိ, တသ္မာ ဧဝမာဟံသု. နာဂေါပိ ရက္ခိတဗ္ဗောတိ ယထာ ကိဉ္စိ ဝိသေသိတံ န ကရောတိ, ဧဝံ ရက္ခိတဗ္ဗော ဟောတိ. တာပိ ဘဂိနိယောတိ ယထာ ပမာဒံ နာပဇ္ဇန္တိ, ဧဝံ ရက္ခိတဗ္ဗာ ဟောန္တိ. အတ္တာပီတိ သိတကထိတဝိက္ခေပိတာဒီနိ အကရောန္တေဟိ အတ္တာပိ ရက္ခိတဗ္ဗော ဟောတိ[Pg.230]. ဧဝံ ကရောန္တော ဟိ ‘‘သာမိဒုဗ္ဘကော ဧသော’’တိ နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော ဟောတိ.

Nāgāti nghĩa là những con voi. Opavayhāti nghĩa là thích hợp để đức vua cưỡi. Ekaṃ purato ekaṃ pacchato nisīdāpemāti (cho một người ngồi trước, một người ngồi sau) nghĩa là: nghe nói, cả hai người ấy, được trang điểm với tất cả đồ trang sức, đã cho những người phụ nữ ấy ngồi như vậy trên hai con voi, đặt con voi của vua ở giữa, rồi đi ở hai bên, vì thế họ đã nói như vậy. Nāgopi rakkhitabbo (con voi cũng phải được bảo vệ) nghĩa là: phải được bảo vệ như thế nào để nó không làm điều gì sai trái. Tāpi bhaginiyo (những người chị em ấy cũng vậy) nghĩa là: phải được bảo vệ như thế nào để họ không đi đến sự dễ duôi. Attāpīti (bản thân cũng vậy) nghĩa là: bản thân cũng phải được bảo vệ bằng cách không làm những việc như mỉm cười, nói chuyện, liếc nhìn, v.v. Quả vậy, người làm như vậy phải bị trừng phạt rằng: "Kẻ này là người phản chủ".

တသ္မာတိဟ ထပတယောတိ ယသ္မာ တုမှေ ရာဇာ နိစ္စံ ရာဇဘဏ္ဍံ ပဋိစ္ဆာပေတိ, တသ္မာပိ သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော ရဇောပထော. ယသ္မာ ပန ပံသုကူလိကံ ဘိက္ခုံ ဧဝံ ပဋိစ္ဆာပေန္တော နတ္ထိ, တသ္မာ အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာ, ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထာပိ. အလဉ္စ ခေါ ထပတယော အပ္ပမာဒါယ, အပ္ပမာဒမေဝ ကရောထာတိ ဒဿေတိ.

Tasmātiha thapatayoti (vì thế, này các người thợ mộc) nghĩa là: bởi vì đức vua luôn ban cho các ông tài sản của hoàng gia, vì thế đời sống tại gia là chật hẹp, là con đường của bụi bặm. Nhưng bởi vì không có ai ban tặng như vậy cho vị tỳ khưu mặc y phấn tảo, vì thế đời sống xuất gia là khoảng trống. Cũng như vậy ở tất cả mọi nơi. (Câu) Alañca kho thapatayo appamādāya, appamādameva karotha chỉ ra rằng: "Này các người thợ mộc, quả thật là thích hợp cho sự không dễ duôi, hãy thực hành chính sự không dễ duôi".

မုတ္တစာဂေါတိ ဝိဿဋ္ဌစာဂေါ. ပယတပါဏီတိ အာဂတာဂတာနံ ဒါနတ္ထာယ ဓောတဟတ္ထော. ဝေါသဂ္ဂရတောတိ ဝေါသဂ္ဂသင်္ခါတေ စာဂေ ရတော. ယာစယောဂေါတိ ယာစိတဗ္ဗယုတ္တော. ‘‘ယာဇယောဂေါ’’တိပိ ပါဌော, ဒါနယုတ္တောတိ အတ္ထော. ဒါနသံဝိဘာဂရတောတိ ဧတေန အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ကိဉ္စိ လဘိတွာ တတောပိ သံဝိဘာဂေ ရတော. အပ္ပဋိဝိဘတ္တန္တိ ‘‘ဣဒံ အမှာကံ ဘဝိဿတိ, ဣဒံ အယျာန’’န္တိ ဧဝံ အကတဝိဘာဂံ, သဗ္ဗံ ဒါတဗ္ဗမေဝ ဟုတွာ ဌိတန္တိ အတ္ထော. ဣမေဟိ ခေါ ထပတယော စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော သောတာပန္နော ဟောတီတိ သောတာပန္နော ဣမေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတီတိ အတ္ထော. ဧတေန သောတာပန္နေန ဣမေသံ စတုန္နံ ဓမ္မာနံ ဧကန္တတော လဗ္ဘမာနတံ ဒဿေတိ.

Muttacāgoti nghĩa là sự từ bỏ được giải thoát. Payatapāṇīti nghĩa là có bàn tay đã rửa sạch để bố thí cho những người đến. Vosaggaratoti nghĩa là thích thú trong sự từ bỏ được gọi là vosagga. Yācayogoti nghĩa là thích hợp để được thỉnh cầu. Cũng có bản đọc là “yājayogo”, nghĩa là người thường xuyên bố thí. Dānasaṃvibhāgaratoti nghĩa là với điều này, sau khi nhận được vật gì dù nhỏ, cũng thích thú trong việc chia sẻ từ đó. Appaṭivibhattanti nghĩa là không phân chia rằng "cái này sẽ là của chúng ta, cái này là của các bậc tôn quý", mà tất cả đều được xem là đáng để cho đi. (Câu) Imehi kho thapatayo catūhi dhammehi samannāgato ariyasāvako sotāpanno hoti (Này các người thợ mộc, vị Thánh đệ tử thành tựu bốn pháp này là bậc Dự lưu) có nghĩa là bậc Dự lưu là người thành tựu bốn pháp này. Với điều này, nó chỉ ra rằng bốn pháp này chắc chắn có được bởi bậc Dự lưu.

ဧဝံ တေသံ ထပတီနံ ဣမေဟိ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ ပရိယာယေန ဒဿေတွာ ဣဒါနိ နိပ္ပရိယာယေန တံ ဒဿေတုံ ‘‘တုမှေ ခေါ ထပတယော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

Sau khi đã chỉ ra một cách gián tiếp sự thành tựu bốn pháp này của những người thợ mộc ấy, bây giờ để chỉ ra điều đó một cách trực tiếp, câu bắt đầu bằng "tumhe kho thapatayo" (Này các người thợ mộc...) đã được nói.

၉၅. သဟဿံ ကပ္ပကောဋိယောတိ သဟဿံ အတ္တဘာဝါ အဟေသုန္တိ အတ္ထော. ‘‘အသီတိ ကပ္ပကောဋိယော’’တိပိ ပါဌော, အသီတိအာယုကပ္ပကောဋိယော အဟေသုန္တိ အတ္ထော. ကတ္ထ ပန တေ အဟေသုန္တိ? အာဟ ‘‘ဒေဝေ စေဝ မနုဿေ စာ’’တိ, ဒေဝေသု စေဝ မနုဿေသု စာတိ အတ္ထော. သံဝိရုဠှမှီတိ သမန္တတော ပလ္လဝဂ္ဂဟဏေန ဝိရုဠှေ. အလဘိံဟန္တိ အလဘိံ အဟံ. အဇ္ဇ တိံသံ တတော ကပ္ပာတိ တတော ကပ္ပတော အဇ္ဇ သမ္ပတိ အယံ ကပ္ပော တိံသတိမော. တဿာ သညာယ ဝါသနာတိ တဿ ဗုဒ္ဓဂတာယ သညာယ ဝါသနတော.

95. Sahassaṃ kappakoṭiyoti (một ngàn ức kiếp) có nghĩa là đã có một ngàn ức kiếp sống. Cũng có bản đọc là “asīti kappakoṭiyo” (tám mươi ức kiếp), có nghĩa là đã có tám mươi ức tuổi thọ kiếp. Nhưng những kiếp sống ấy đã ở đâu? Ngài nói “deve ceva manusse cā” (cả ở chư thiên và loài người), có nghĩa là cả ở cõi chư thiên và cõi người. Saṃviruḷhamhīti (tôi đã tăng trưởng) nghĩa là đã tăng trưởng bằng cách mọc chồi non khắp nơi. Alabhiṃhanti nghĩa là ta đã đạt được. Ajja tiṃsaṃ tato kappāti (từ kiếp đó đến nay là ba mươi kiếp) nghĩa là từ kiếp đó đến nay, kiếp này là kiếp thứ ba mươi. Tassā saññāya vāsanāti (do năng lực của tưởng đó) nghĩa là do năng lực của tưởng đó hướng về Đức Phật.

တဏှာနိဃာတကောတိ [Pg.231] တဏှာယ သမုစ္ဆေဒကော. ဝဋံသကောတိ ပုပ္ဖမယကဏ္ဏိကော. သဗ္ဗပုပ္ဖေဟိလင်္ကတောတိ နာနာပုပ္ဖေဟိ အလင်္ကတော. လပနန္တရာတိ ဥတ္တရာဓရောဋ္ဌာနံ အန္တရတော. ဩက္ကာတိ ပဘာ. မုဒ္ဓနန္တရဓာယထာတိ မုဒ္ဓနိ အန္တရဓာယထ. ကင်္ခံ ဝိတရာတိ ဝိမတိံ ဝိနောဒေဟိ. ယဿ တံ သဗ္ဗဓမ္မေသု, သဒါ ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ တန္တိ နိပါတမတ္တံ. ယဿ သဗ္ဗဓမ္မေသု အာကင်္ခပ္ပဋိဗဒ္ဓတ္တာ သဒါ ဉာဏံ ပဝတ္တတိ. သော သဗ္ဗညူ ဘဂဝါ ထေရံ အာနန္ဒံ ဧတဒဗြဝီတိ သမ္ဗန္ဓော. ရာဇာ ရဋ္ဌေ ဘဝိဿတီတိ သဗ္ဗသ္မိံ ရဋ္ဌေ ရာဇာ ဘဝိဿတိ. စရိမန္တိ စရိမဘဝံ. သစ္ဆိကတွာတိ ပစ္စက္ခံ ကတွာ. ဓမ္မတန္တိ စတုသစ္စဓမ္မံ, ပစ္စေကဗောဓိံ ဝါ.

Taṇhānighātakoti nghĩa là người đoạn trừ ái. Vaṭaṃsakoti nghĩa là vật trang sức tai bằng hoa. Sabbapupphehilaṅkatoti nghĩa là được trang hoàng bằng nhiều loại hoa. Lapanantarāti nghĩa là từ giữa môi trên và môi dưới. Okkāti nghĩa là ánh sáng. Muddhanantaradhāyathāti nghĩa là biến mất trên đỉnh đầu. Kaṅkhaṃ vitarāti nghĩa là xin hãy xua tan sự nghi ngờ. Trong câu Yassa taṃ sabbadhammesu, sadā ñāṇaṃ pavattati, từ taṃ chỉ là một tiểu từ. Trí tuệ của vị nào luôn vận hành trong tất cả các pháp do liên quan đến ý muốn. Cần kết nối rằng: "Đức Thế Tôn, bậc Toàn Giác ấy, đã nói điều này với Trưởng lão Ānanda". Rājā raṭṭhe bhavissatīti nghĩa là sẽ là vua trong toàn cõi. Carimanti nghĩa là kiếp cuối cùng. Sacchikatvāti nghĩa là sau khi đã chứng ngộ. Dhammatanti nghĩa là pháp Tứ đế, hoặc quả vị Độc Giác.

၉၆. သုဝဏ္ဏစ္ဆဒနံ နာဝန္တိ ဥဘောသု ပဿေသု သုဝဏ္ဏာလင်္ကာရေဟိ ပဋိမဏ္ဍိတဝသေန ဆာဒိတံ သုဝဏ္ဏနာဝံ. ပဉှံ ပုဋ္ဌာ ဝိယာကာသိ, သက္ကဿ ဣတိ မေ သုတန္တိ ယထာ သာ ဒေဝတာ ပဉှံ ပုဋ္ဌာ သက္ကဿ ဗျာကာသိ, ဧဝံ မယာပိ သုတန္တိ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော အတ္တနာ ယထာသုတံ တံ ဘဂဝတော ဝဒတိ.

96. Suvaṇṇacchadanaṃ nāvanti (chiếc thuyền có mái che bằng vàng) nghĩa là chiếc thuyền vàng được che phủ bởi sự trang hoàng bằng đồ trang sức bằng vàng ở hai bên. (Câu) Pañhaṃ puṭṭhā viyākāsi, sakkassa iti me sutanti (khi được hỏi, đã trả lời cho Sakka, tôi đã nghe như vậy) nghĩa là: như vị thiên nữ ấy, khi được hỏi, đã trả lời cho Sakka, tôi cũng đã nghe như vậy. Tôn giả Mahāmoggallāna trình bày lại với Đức Thế Tôn điều mà ngài đã nghe được.

ပံသုထူပေသူတိ သရီရဓာတုံ အဗ္ဘန္တရေ ဌပေတွာ ပံသူဟိ ကတထူပေသု. ဧဝဉှိ တေ ဘဂဝန္တံ ဥဒ္ဒိဿကတာ နာမ ဟောန္တိ, တေနေဝါဟ – ‘‘ဥဒ္ဒိဿကတေသု ဒသဗလဓရာန’’န္တိ.

Paṃsuthūpesūti (trong những bảo tháp bằng đất bụi) nghĩa là trong những bảo tháp làm bằng đất bụi, sau khi đã đặt xá-lợi vào bên trong. Quả vậy, như thế chúng được gọi là đã được làm để tưởng nhớ đến Đức Thế Tôn, chính vì thế, ngài đã nói: “uddissakatesu dasabaladharāna” (trong những bảo tháp được làm để tưởng nhớ đến bậc Thập Lực).

၉၇. ဒေဝပုတ္တသရီရဝဏ္ဏာတိ ဒေဝပုတ္တသရီရသဒိသဝဏ္ဏာ. သုဘဂသဏ္ဌိတီတိ သောဘဂ္ဂယုတ္တသဏ္ဌာနာ. ဥဠာရံ ဝတ တံ အာသီတိ တံ မယာ ကတံ ပုညံ ဥဠာရံ ဝတ အဟောသိ. ယာဟန္တိ ယာ အဟံ. သတသဟဿံ ကပ္ပေ, မုဒိတော ထူပံ အပူဇေသီတိ ထူပံ ပူဇေတွာ သတသဟဿံ အာယုကပ္ပေ အဟံ မုဒိတောတိ အတ္ထော. အနာဂန္တုန ဝိနိပါတန္တိ အပါယုပပတ္တိံ အနုပဂန္တွာ. ယံ စက္ခုန္တိ ယံ ပညာစက္ခုံ. ပဏိဟိတန္တိ ဌပိတံ. ဝိမုတ္တစိတ္တမှီတိ ဝိမုတ္တစိတ္တော အမှိ. ဝိဓူတလတောတိ ဝိဓူတတဏှာလတော, သမုစ္ဆိန္နတဏှောတိ အတ္ထော.

97. Devaputtasarīravaṇṇāti nghĩa là có màu sắc giống như thân của một vị thiên tử. Subhagasaṇṭhitīti nghĩa là có hình dáng xinh đẹp. Uḷāraṃ vata taṃ āsīti (quả thật cao thượng thay việc ấy) nghĩa là phước báu mà tôi đã làm đó, quả thật là cao thượng. Yāhanti nghĩa là người nữ là tôi. Satasahassaṃ kappe, mudito thūpaṃ apūjesīti (trong một trăm ngàn kiếp, đã hoan hỷ cúng dường bảo tháp) có nghĩa là sau khi đã cúng dường bảo tháp, tôi đã hoan hỷ trong một trăm ngàn tuổi thọ kiếp. Anāgantuna vinipātanti (không đến cõi dữ) nghĩa là không đi đến sự tái sanh trong cõi dữ. Yaṃ cakkhunti nghĩa là tuệ nhãn nào. Paṇihitanti nghĩa là đã được đặt. Vimuttacittamhīti (tôi có tâm giải thoát) nghĩa là tôi là người có tâm giải thoát. Vidhūtalatoti nghĩa là người có dây leo ái dục đã được rũ sạch, tức là người có ái dục đã được đoạn trừ.

၉၈. သာမာကပတ္ထောဒနမတ္တန္တိ သာမာကတိဏာနံ နာဠိကောဒနမတ္တံ. အခိလေတိ ပဉ္စန္နံ စေတောခိလာနံ အဘာဝေန အခိလေ. တသ္မိဉ္စ ဩကပ္ပယိ ဓမ္မမုတ္တမန္တိ တသ္မိံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေ ဥတ္တမဓမ္မံ ပစ္စေကဗောဓိံ ‘‘ဥတ္တမဓမ္မေန နာမ ဣမသ္မိံ [Pg.232] ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ သဒ္ဒဟိံ. ‘‘တသ္မိဉ္စ ဓမ္မေ ပဏိဓေသိံ မာနသ’’န္တိ ဣမိနာ ပဋိလဒ္ဓဓမ္မံ အဟမ္ပိ သစ္ဆိကရေယျန္တိ စိတ္တံ ပဏိဒဟိံ. ဘဝေ ကုဒါသုပိ စ မာ အပေက္ခဝါတိ ကတ္ထစိ ဘဝေ အပေက္ခဝါ မာ ဘဝေယျန္တိ စ ပဏိဓေသိံ မာနသန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

98. Sāmākapatthodanamattanti nghĩa là chỉ bằng một phần tư đấu cơm nấu từ cỏ sāmāka. Akhileti nghĩa là không có hoang vu do sự vắng mặt của năm tâm hoang vu. Tasmiñca okappayi dhammamuttamanti (và đã tin tưởng vào pháp tối thượng nơi vị ấy) nghĩa là tôi đã tin tưởng vào pháp tối thượng, quả vị Độc Giác, nơi vị Phật Độc Giác ấy rằng: "Nơi vị này chắc hẳn phải có pháp tối thượng". “Tasmiñca dhamme paṇidhesiṃ mānasa”nti (và đã đặt tâm nguyện vào pháp ấy) nghĩa là tôi đã đặt tâm nguyện rằng: "Mong rằng tôi cũng sẽ chứng ngộ được pháp mà vị này đã chứng đắc". Bhave kudāsupi ca mā apekkhavāti (và mong rằng không có luyến ái trong bất kỳ kiếp sống nào) cần kết nối rằng: và tôi đã đặt tâm nguyện rằng: "Mong rằng tôi sẽ không có sự luyến ái trong bất kỳ kiếp sống nào".

ကုရူသူတိ ဥတ္တရကုရူသု. ဒီဃာယုကေသူတိ တေသံ ဝဿသဟဿာယုကတာယ ဝုတ္တံ. အမမေသူတိ အပရိဂ္ဂဟေသု. ပါဏီသူတိ သတ္တေသု. အဟီနဂါမီသူတိ ယထာလဒ္ဓသမ္ပတ္တီဟိ ယာဝတာယုကံ အပရိဟီနသဘာဝေသု. တိဒသောပပဇ္ဇထာတိ တာဝတိံသော ဟုတွာ ဥပပဇ္ဇိံ, တိဒသေ ဝါ တာဝတိံသဘဝနေ ဥပပဇ္ဇိံ. ဝိသိဋ္ဌကာယူပဂတောတိ ဝိသိဋ္ဌကာယေသု နာနာဝဏ္ဏကာယေသု ဥပဂတော. ယသဿိသူတိ ပရိဝါရဝန္တေသု. ဟိတာဟိတာသိဟီတိ ကုသလာကုသလေ ဝီတိဝတ္တီဟိ. ပစ္စက္ခံ ခွိမန္တိ ပစ္စက္ခံ ခေါ ဣမံ ဝစနန္တိ အဓိပ္ပာယော.

Kurūsūti có nghĩa là uttarakurūsu (ở cõi Uttarakuru). Dīghāyukesūti được nói đến do vì tuổi thọ một ngàn năm của họ. Amamesūti có nghĩa là apariggahesu (không có sở hữu). Pāṇīsūti có nghĩa là sattesu (ở giữa các chúng sanh). Ahīnagāmīsūti có nghĩa là aparihīnasabhāvesu (ở giữa các chúng sanh có bản chất không bị suy giảm) với các tài sản đã đạt được cho đến trọn đời. Tidasopapajjathāti có nghĩa là tôi đã sanh làm chư thiên ở cõi Ba Mươi Ba, hoặc tôi đã sanh ở cõi trời Ba Mươi Ba. Visiṭṭhakāyūpagatoti có nghĩa là đã đi đến các thân thể đặc biệt, các thân thể có nhiều màu sắc khác nhau. Yasassisūti có nghĩa là parivāravantesu (ở giữa những người có đoàn tùy tùng). Hitāhitāsihīti có nghĩa là vītivattīhi (đã vượt qua) thiện và bất thiện. Paccakkhaṃ khvimanti có nghĩa là paccakkhaṃ kho imaṃ vacanaṃ (lời nói này là trực tiếp), đây là chủ ý.

သကာသီတိ သော အကာသိ. ဗလိမာဘိဟာရီတိ ပူဇာဗလိံ အဘိဟရိ. ပတိတဿ ဧကန္တိ တဿ ဟတ္ထတော ဧကပုပ္ဖံ ပတိတံ.

Sakāsīti có nghĩa là so akāsi (vị ấy đã làm). Balimābhihārīti có nghĩa là pūjābaliṃ abhihari (đã mang vật cúng dường). Patitassa ekanti có nghĩa là tassa hatthato ekapupphaṃ patitaṃ (một đóa hoa đã rơi từ tay của vị ấy).

ဥပရိဋ္ဌန္တိ ဥပရိ ဝေဟာသေ ဌိတံ. အရိဋ္ဌန္တိ အရိဋ္ဌံ နာမ ပစ္စေကသမ္ဗုဒ္ဓံ. အဇ္ဈတ္တဉ္စ ဗဟိဒ္ဓါ စာတိ အဇ္ဈတ္တဝိသယာ စ ဗဟိဒ္ဓဝိသယာ စ. ယေ မေ ဝိဇ္ဇိံသူတိ ယေ မေ ပုဗ္ဗေ ဝိဇ္ဇမာနာ အဟေသုံ. ဇာတိမရဏသံသာရော, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါတိ ပုနပ္ပုနံ ဇာယနမီယနဘူတော သံသာရော ပုနဗ္ဘဝေါတိ စ ဝုစ္စတိ, သော စ ဒါနိ နတ္ထီတိ အတ္ထော.

Upariṭṭhanti có nghĩa là upari vehāse ṭhitaṃ (đứng ở trên không). Ariṭṭhanti có nghĩa là ariṭṭhaṃ nāma paccekasambuddhaṃ (vị Phật Độc Giác tên là Ariṭṭha). Ajjhattañca bahiddhā cāti có nghĩa là ajjhattavisayā ca bahiddhavisayā ca (cả đối tượng bên trong lẫn đối tượng bên ngoài). Ye me vijjiṃsūti có nghĩa là ye me pubbe vijjamānā ahesuṃ (những lậu hoặc đã hiện hữu nơi tôi trước đây). Jātimaraṇasaṃsāro, natthi dāni punabbhavoti có nghĩa là vòng luân hồi sanh tử lặp đi lặp lại, cũng được gọi là punabbhava (sự tái sanh), nay không còn nữa.

ဣဒံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တန္တိ ဣဒံ ဝါသနာဘာဂပုညဝိဘာဝနာနံ နာနာသုတ္တပဒါနံ ဥဒါဟရဏဝသေန ဒဿိတံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

Idaṃ vāsanābhāgiyaṃ suttanti nên được hiểu là: bài kinh này được gọi là vāsanābhāgiyaṃ (thuộc về phần tích lũy) vì nó được trình bày bằng cách lấy ví dụ về các đoạn kinh khác nhau nhằm giải thích về phước báu thuộc phần tích lũy.

၉၉. ‘‘ဥဒ္ဓံ အဓော…ပေ… အပုနဗ္ဘဝါယာ’’တိ ဣဒံ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ သုတ္တန္တိ ဝုတ္တံ ဩဃတရဏဿ အရိယမဂ္ဂကိစ္စတ္တာ. န စေတနာ ကရဏီယာတိ န စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေတဗ္ဗံ. ဓမ္မတာတိ ဓမ္မသဘာဝေါ.

99. ‘‘Uddhaṃ adho…pe… apunabbhavāyā’’ti idaṃ nibbedhabhāgiyaṃ suttanti vuttaṃ oghataraṇassa ariyamaggakiccattā có nghĩa là: bài kinh này được gọi là nibbedhabhāgiyaṃ (thuộc về phần thâm nhập) vì việc vượt qua bộc lưu là phận sự của Thánh đạo. Na cetanā karaṇīyāti có nghĩa là na cittaṃ uppādetabbaṃ (không nên khởi sanh tâm). Dhammatāti có nghĩa là dhammasabhāvo (pháp tánh).

၁၀၀. ယဒါ ဟဝေတိ ယသ္မိံ ဟဝေ ကာလေ. ပါတုဘဝန္တီတိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဓမ္မာတိ အနုလောမပစ္စယာကာရပဋိဝေဓသာဓကာ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ. ပါတုဘဝန္တီတိ ဝါ ပကာသေန္တိ, အဘိသမယဝသေန ပါကဋာ ဟောန္တိ. ဓမ္မာတိ စတုအရိယသစ္စဓမ္မာ. အာတာပေါ ဝုစ္စတိ ကိလေသသန္တာပနဋ္ဌေန ဝီရိယံ. အာတာပိနောတိ [Pg.233] သမ္မပ္ပဓာနဝီရိယဝတော. ဈာယတောတိ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနလက္ခဏေန လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနလက္ခဏေန စ ဈာနေန ဈာယန္တဿ. ဗြာဟ္မဏဿာတိ ဗာဟိတပါပဿ ခီဏာသဝဿ. အထဿ ကင်္ခါ ဝပယန္တိ သဗ္ဗာတိ အထဿ ဧဝံ ပါတုဘူတဓမ္မဿ ယာ တာ ‘‘ကော နု ခေါ, ဘန္တေ, ဖုသတီတိ? နော ကလ္လော ပဉှောတိ ဘဂဝါ အဝေါစာ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၂.၁၂) နယေန ‘‘ကတမံ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဇရာမရဏံ, ကဿ ပနိဒံ ဇရာမရဏန္တိ? နော ကလ္လော ပဉှောတိ ဘဂဝါ အဝေါစာ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၂.၃၅) စ နယေန ပစ္စယာကာရကင်္ခါ ဝုတ္တာ. ယာ စ ပစ္စယာကာရဿေဝ အပ္ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ ‘‘အဟောသိံ နု ခေါ အဟမတီတမဒ္ဓါန’’န္တိအာဒိကာ (မ. နိ. ၁.၁၈; သံ. နိ. ၂.၂၀) သောဠသကင်္ခါ ‘‘ဗုဒ္ဓေ ကင်္ခတိ ဓမ္မေ ကင်္ခတီ’’တိအာဒိကာ (ဓ. သ. ၁၀၀၈) အဋ္ဌ စ ကင်္ခါ အာဂတာ, တာ သဗ္ဗာ ဝပယန္တိ အပဂစ္ဆန္တိ နိရုဇ္ဈန္တိ, ကသ္မာ? ယတော ပဇာနာတိ သဟေတုဓမ္မံ, ယသ္မာ အဝိဇ္ဇာဒိကေန ဟေတုနာ သဟေတုကံ ဣမံ သင်္ခါရာဒိံ ကေဝလံ ဒုက္ခက္ခန္ဓဓမ္မံ ပဇာနာတိ အညာသိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ.

100. Yadā haveti có nghĩa là yasmiṃ have kāle (khi nào, thật vậy). Pātubhavantīti có nghĩa là uppajjanti (chúng sanh khởi). Dhammāti có nghĩa là các pháp trợ Bồ-đề, là những pháp thành tựu sự thâm nhập vào duyên khởi theo chiều thuận. Hoặc Pātubhavantīti có nghĩa là pakāsenti (chúng biểu hiện), chúng trở nên rõ ràng thông qua sự chứng ngộ. Dhammāti có nghĩa là các pháp Tứ Diệu Đế. Ātāpo được gọi là tinh tấn vì nó có đặc tính thiêu đốt phiền não. Ātāpinoti có nghĩa là của người có tinh tấn chánh cần. Jhāyatoti có nghĩa là của người đang thiền với thiền-na có đặc tính quán xét đối tượng và quán xét các đặc tướng. Brāhmaṇassāti có nghĩa là của người đã loại trừ các điều ác, của vị A-la-hán. Athassa kaṅkhā vapayanti sabbāti có nghĩa là khi ấy, đối với vị ấy có các pháp đã hiển lộ như vậy, tất cả những hoài nghi ấy đều tan biến, chúng rời đi, chúng diệt tận. Những hoài nghi nào? Những hoài nghi về duyên khởi đã được nói đến theo phương pháp bắt đầu bằng: “Bạch ngài, ai xúc chạm? – Câu hỏi không hợp lệ, Thế Tôn đã nói vậy,” và theo phương pháp bắt đầu bằng: “Bạch ngài, già-chết là gì, và già-chết này là của ai? – Câu hỏi không hợp lệ, Thế Tôn đã nói vậy.” Và mười sáu hoài nghi bắt đầu bằng: “Phải chăng trong quá khứ ta đã từng tồn tại?” phát sinh do không thâm nhập được chính duyên khởi. Và tám hoài nghi đã được đề cập, bắt đầu bằng: “Hoài nghi về Phật, hoài nghi về Pháp.” Tại sao? Yato pajānāti sahetudhammaṃ, bởi vì vị ấy biết pháp cùng với nhân của nó, bởi vì vị ấy biết, đã hiểu, đã thâm nhập pháp uẩn khổ này (hành, v.v.) vốn có nhân (vô minh, v.v.) cùng với nhân của nó.

ယတော ခယံ ပစ္စယာနံ အဝေဒီဟိ ယသ္မာ ပစ္စယာနံ ခယသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနံ အဝေဒိ အညာသိ ပဋိဝိဇ္ဈိ, တသ္မာ ယဒါဿ အာတာပိနော ဈာယတော ဗြာဟ္မဏဿ ဝုတ္တပ္ပကာရာ ဓမ္မာ ပါတုဘဝန္တိ. အထဿ ယာ နိဗ္ဗာနဿ အဝိဒိတတ္တာ ကင်္ခါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ, သဗ္ဗာပိ တာ ကင်္ခါ ဝပယန္တီတိ.

Yato khayaṃ paccayānaṃ avedīhi có nghĩa là: bởi vì vị ấy đã biết, đã hiểu, đã thâm nhập Niết-bàn, được gọi là sự đoạn tận của các duyên, do đó khi các pháp đã được đề cập ở trên sanh khởi cho vị Bà-la-môn (A-la-hán) đang nhiệt tâm, đang thiền định. Khi ấy, bất cứ hoài nghi nào có thể sanh khởi nơi vị ấy do chưa biết Niết-bàn, tất cả những hoài nghi ấy đều tan biến.

အာရညန္တိ အာရညကံ. အညာတုဉ္ဆေန ယာပေန္တန္တိ ကုလေသု အညာတော နိစ္စနဝေါယေဝ ဟုတွာ ဥဉ္ဆေန ပိဏ္ဍစရိယာယ ယာပေန္တံ. အထ ဝါ အဘိလက္ခိတေသု ဣဿရဇနဂေဟေသု ကဋုကဘဏ္ဍသမ္ဘာရံ သုဂန္ဓဘောဇနံ ပရိယေသန္တဿ ဥဉ္ဆနံ ဉာတုဉ္ဆနံ နာမ, ဃရပဋိပါဋိယာ ပန ဒွါရေ ဌိတေန လဒ္ဓမိဿကဘောဇနံ အညာတုဉ္ဆနံ နာမ. ဣဒံ ဣဓ အဓိပ္ပေတံ. တေန ယာပေန္တံ. ကာမေသု အနပေက္ခိနန္တိ ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမေသု နိရပေက္ခံ.

Āraññanti có nghĩa là āraññakaṃ (sống trong rừng). Aññātuñchena yāpentanti có nghĩa là sống bằng cách đi khất thực lượm lặt mà không được các gia đình biết đến, luôn luôn như một người mới đến. Hoặc cách khác, việc đi khất thực của người tìm kiếm thức ăn thơm ngon với các vật dụng cay nồng trong nhà của những người quyền thế, nổi tiếng được gọi là ñātuñchanaṃ (khất thực lượm lặt có quen biết). Nhưng việc tìm kiếm thức ăn hỗn hợp nhận được khi đứng ở cửa theo thứ tự từng nhà được gọi là aññātuñchanaṃ (khất thực lượm lặt không quen biết). Điều này được chủ ý ở đây. Sống bằng cách đó. Kāmesu anapekkhinanti có nghĩa là nirapekkhaṃ (không luyến tiếc) đối với các dục vọng về đối tượng và phiền não.

ဆေတွာတိ ဝဓိတွာ. သုခံ သေတီတိ ကောဓပရိဠာဟေန အပရိဒယှမာနတ္တာ သုခံ သယတိ. န သောစတီတိ ကောဓဝိနာသေန ဝိနဋ္ဌဒေါမနဿတ္တာ န သောစတိ. ဝိသမူလဿာတိ ဒုက္ခဝိပါကဿ. မဓုရဂ္ဂဿာတိ ယံ အက္ကုဋ္ဌဿ ပစ္စက္ကောသိတွာ ပဟဋဿ ပဋိပ္ပဟရိတွာ သုခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တံ သန္ဓာယ သော ‘‘မဓုရဂ္ဂေါ’’တိ ဝုတ္တော. ဣမသ္မိဉှိ ဌာနေ ပရိယောသာနံ ‘‘အဂ္ဂ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အရိယာတိ ဗုဒ္ဓါဒယော.

Chetvāti có nghĩa là vadhitvā (sau khi đã giết). Sukhaṃ setīti có nghĩa là sukhaṃ sayati (ngủ một cách an lạc) do không bị thiêu đốt bởi cơn sốt của sân hận. Na socatīti có nghĩa là na socati (không sầu muộn) do ưu phiền đã bị hủy diệt cùng với sự hủy diệt của sân hận. Visamūlassāti có nghĩa là dukkhavipākassa (của cái có quả là đau khổ). Madhuraggassāti có nghĩa là liên quan đến sự vui thích sanh khởi khi chửi lại người đã chửi mình, đánh lại người đã đánh mình, nó được gọi là “madhuraggo” (có ngọn ngọt). Vì trong trường hợp này, pariyosānaṃ (kết quả) được gọi là “agga” (ngọn). Ariyāti có nghĩa là các vị Phật, v.v.

ဟနေတိ [Pg.234] ဟနေယျ. ဥပ္ပတိတန္တိ အသမုဂ္ဃာဋိတံ အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္နဝသေန သမုဒါစာရုပ္ပန္နဝသေန သမုဒါစရန္တံ. ဝိနောဒယေတိ အတ္တနော သန္တာနတော နီဟရေယျ.

Haneti có nghĩa là haneyya (nên giết). Uppatitanti có nghĩa là samudācarantaṃ (đang biểu hiện), chưa được nhổ bật gốc rễ, đang sanh khởi do chưa được đè nén và đang sanh khởi do sự vi phạm. Vinodayeti có nghĩa là attano santānato nīhareyya (nên loại bỏ khỏi dòng tương tục của mình).

၁၀၁. သတ္တိယာတိ ဒေသနာသီသမေတံ, ဧကတောဓာရာဒိနာ သတ္ထေနာတိ အတ္ထော. ဩမဋ္ဌောတိ ပဟဋော. စတ္တာရော ဟိ ပဟာရာ ဩမဋ္ဌော ဥမ္မဋ္ဌော မဋ္ဌော ဝိမဋ္ဌောတိ. တတ္ထ ဥပရိ ဌတွာ အဓောမုခံ ဒိန္နပ္ပဟာရော ဩမဋ္ဌော နာမ, အဓော ဌတွာ ဥဒ္ဓံ မုခံ ဒိန္နပ္ပဟာရော ဥမ္မဋ္ဌော နာမ, အဂ္ဂဠသူစိ ဝိယ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ကတော မဋ္ဌော နာမ, သေသော သဗ္ဗောပိ ဝိမဋ္ဌော နာမ. ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေ ဩမဋ္ဌော ဂဟိတော. သော ဟိ သဗ္ဗဒါရုဏော ဒုရုဒ္ဓရဏသလ္လော ဒုတ္တိကိစ္ဆော အန္တောဒေါသော အန္တောပုဗ္ဗလောဟိတော စ ဟောတိ. ပုဗ္ဗလောဟိတံ အနိက္ခမိတွာ ဝဏမုခံ ပရိယောနန္ဓိတွာ တိဋ္ဌတိ. ပုဗ္ဗလောဟိတံ နီဟရိတုကာမေဟိ မဉ္စေန သဒ္ဓိံ ဗန္ဓိတွာ အဓောသိရော ကာတဗ္ဗော ဟောတိ, မရဏံ ဝါ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ ပါပုဏာတိ. ပရိဗ္ဗဇေတိ ဝိဟရေယျ.

101. Sattiyā (bằng cây thương): đây là lời nói đứng đầu của bài thuyết giảng. Ekatodhārādinā satthenā (bằng vũ khí có một lưỡi bén nhọn v.v...) là ý nghĩa. Omaṭṭho (bị đâm xuống) là bị đánh. Hi (thật vậy), cattāro pahārā (có bốn cách đánh) là: omaṭṭho (đánh xuống), ummaṭṭho (đánh lên), maṭṭho (đánh xuyên qua), và vimaṭṭho (đánh nhiều cách khác nhau). Tattha (trong ấy), upari ṭhatvā adhomukhaṃ dinnappahāro (cú đánh được thực hiện từ trên nhắm xuống dưới) được gọi là omaṭṭho. Adho ṭhatvā uddhaṃ mukhaṃ dinnappahāro (cú đánh được thực hiện từ dưới nhắm lên trên) được gọi là ummaṭṭho. Aggaḷasūci viya vinivijjhitvā kato (cú đánh được thực hiện bằng cách đâm xuyên qua như cây kim chốt cửa) được gọi là maṭṭho. Seso sabbopi (tất cả những cú đánh còn lại) được gọi là vimaṭṭho. Pana (tuy nhiên), imasmiṃ ṭhāne (ở đây), omaṭṭho (cách đánh xuống) được đề cập đến. Hi (thật vậy), so (cách đánh ấy) sabbadāruṇo (là tàn khốc nhất), duruddharaṇasallo (có mũi nhọn khó rút ra), duttikiccho (khó chữa trị), antodoso (có khuyết điểm bên trong), ca (và) antopubbalohito (có mủ và máu ở bên trong). Pubbalohitaṃ (mủ và máu) anikkhamitvā (không chảy ra ngoài), pariyonandhitvā (bao phủ) vaṇamukhaṃ (miệng vết thương) tiṭṭhati (và đọng lại). Pubbalohitaṃ nīharitukāmehi (bởi những người muốn lấy mủ và máu ra), người ấy phải được cột chung với cái giường (mañcena saddhiṃ bandhitvā) và phải được làm cho đầu chúc xuống (adhosiro kātabbo hoti), người ấy phải chịu đựng (pāpuṇāti) sự chết (maraṇaṃ vā) hoặc (vā) nỗi khổ tương đương với cái chết (maraṇamattaṃ dukkhaṃ). Paribbajeti (nên từ bỏ) là vihareyya (nên sống).

ဣမာယ ဂါထာယ ကိံ ကထိတံ? ယထာ သတ္တိယာ ဩမဋ္ဌပုရိသော သလ္လုဗ္ဗာဟနဝဏတိကိစ္ဆနာနံ အတ္ထာယ ဝီရိယံ အာရဘတိ ပယောဂံ ကရောတိ ပရက္ကမတိ. ယထာ စ ဒယှမာနေ မတ္ထကေ အာဒိတ္တသိရော တဿ နိဗ္ဗာပနတ္ထာယ ဝီရိယံ အာရဘတိ ပယောဂံ ကရောတိ ပရက္ကမတိ, ဧဝမေဝံ ဘိက္ခု ကာမရာဂပ္ပဟာနာယ သတော အပ္ပမတ္တော ဟုတွာ ဝိဟရေယျ ဘဂဝါတိ ကထေသိ.

Kiṃ kathitaṃ (điều gì được nói đến) imāya gāthāya (qua bài kệ này)? Yathā (giống như) sattiyā omaṭṭhapuriso (người đàn ông bị đâm bằng cây thương) ārabhati vīriyaṃ (khởi lên sự tinh tấn), karoti payogaṃ (thực hiện sự nỗ lực), parakkamati (cố gắng) atthāya (vì mục đích) sallubbāhanavaṇatikicchanānaṃ (nhổ mũi nhọn và chữa trị vết thương). Ca (và) yathā (giống như) ādittasiro (người có đầu bị cháy) dayhamāne matthake (khi đầu đang bốc cháy) ārabhati vīriyaṃ (khởi lên sự tinh tấn), karoti payogaṃ (thực hiện sự nỗ lực), parakkamati (cố gắng) tassa nibbāpanatthāya (vì mục đích dập tắt ngọn lửa ấy), evamevaṃ (cũng như thế ấy), bhikkhu (vị tỳ khưu) vihareyya (nên sống) sato (chánh niệm), appamatto (không dể duôi) hutvā (sau khi trở thành) kāmarāgappahānāya (để đoạn trừ ái dục). Iti (như vậy), devatā (vị chư thiên) kathesi (đã nói) bhagavā (với Đức Thế Tôn).

ဧဝံ ဒေဝတာယ ကထိတေ အထ ဘဂဝါ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမာယ ဒေဝတာယ ဥပမာ ဒဠှံ ကတွာ အာနီတာ, အတ္ထံ ပန ပရိတ္တကံ ဂဟေတွာ ဌိတာ. ပုနပ္ပုနံ ကထေန္တီပိ ဟိ ဧသာ ကာမရာဂဿ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနမေဝ ကထေယျ, ယာဝ စ ကာမရာဂေါ မဂ္ဂေန န သမုဂ္ဃာဋိယျတိ, တာဝ အနုဗန္ဓောဝ ဟောတီ’’တိ တမေဝ ဥပမံ ဂဟေတွာ ပဌမမဂ္ဂဝသေန ဒေဝတာယ ဝိနိဝဋ္ဋေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘သတ္တိယာ ဝိယ ဩမဋ္ဌော’’တိ ဒုတိယဂါထမာဟ. တဿတ္ထော ပုရိမနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

Evaṃ devatāya kathite (khi vị chư thiên đã nói như vậy), atha (kế đó) bhagavā (Đức Thế Tôn) cintesi (đã suy nghĩ rằng): "Imāya devatāya (vị chư thiên này) ānītā (đã đưa ra) upamā (ví dụ) daḷhaṃ katvā (một cách mạnh mẽ), pana (nhưng) ṭhitā (vị ấy đã dừng lại) gahetvā (sau khi nắm bắt) parittakaṃ atthaṃ (ý nghĩa nhỏ nhoi). Hi (thật vậy), esā (vị này) punappunaṃ kathentīpi (dù có nói đi nói lại) katheyya (cũng sẽ chỉ nói về) vikkhambhanappahānameva (việc đoạn trừ bằng cách đè nén) kāmarāgassa (ái dục), ca (và) yāva (chừng nào) kāmarāgo (ái dục) na samugghāṭiyyati (chưa được nhổ bật gốc) maggena (bởi đạo), tāva (chừng đó) anubandhova hoti (nó vẫn tiếp tục theo đuổi)." Iti (nghĩ như vậy), gahetvā (sau khi lấy) tameva upamaṃ (chính ví dụ ấy), dassento (để chỉ ra) vinivaṭṭetvā (bằng cách xoay chuyển lại) devatāya (cho vị chư thiên) paṭhamamaggavasena (theo phương diện của đạo đầu tiên), āha (Ngài đã nói) dutiyagāthaṃ (bài kệ thứ hai): "Sattiyā viya omaṭṭho" (như người bị đâm bằng cây thương). Tassattho (ý nghĩa của bài kệ ấy) veditabbo (nên được hiểu) purimanayānusārena (theo phương pháp đã trình bày trước).

လောကာမိသန္တိ ကာမဂုဏော. သန္တိပေက္ခောတိ သဗ္ဗသင်္ခါရူပသမံ နိဗ္ဗာနံ အပေက္ခမာနော. ပညဝါတိ ပညဝန္တော. ပဟိတတ္တောတိ နိဗ္ဗာနံ ပတိပေသိတစိတ္တော. ဝိရတော ကာမသညာယာတိ ယာယ ကာယစိ သဗ္ဗတော ကာမသညာယ [Pg.235] စတုတ္ထမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာယ သမုစ္ဆေဒဝိရတိယာ ဝိရတော. ‘‘ဝိရတ္တော’’တိပိ ပါဌော. ကာမသညာယာတိ ပန ဘုမ္မဝစနံ ဟောတိ. သဂါထာဝဂ္ဂေ (သံ. နိ. ၁.၉၆) ‘‘ကာမသညာသူ’’တိ ပါဌော. စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ဒသန္နမ္ပိ သံယောဇနာနံ အတီတတ္တာ သဗ္ဗသံယောဇနာတီတော. စတုတ္ထမဂ္ဂေနေဝ ဝါ ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယသံယောဇနာတီတော တတြ တတြာဘိနန္ဒနတော နန္ဒိသင်္ခါတာယ တဏှာယ တိဏ္ဏဉ္စ ဘဝါနံ ပရိက္ခီဏတ္တာ နန္ဒိဘဝပရိက္ခီဏော. သော တာဒိသော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု ဂမ္ဘီရေ သံသာရဏ္ဏဝေ န သီဒတိ.

Lokāmisaṃ (thế gian vật chất) là kāmaguṇo (các dục). Santipekkho (người tìm cầu sự an tịnh) là apekkhamāno (người mong mỏi) nibbānaṃ (Niết-bàn), sabbasaṅkhārūpasamaṃ (sự lắng dịu của tất cả các hành). Paññavā (người có trí tuệ) là paññavanto (người có trí tuệ). Pahitatto (người có tâm hướng đến) là patipesitacitto (người có tâm được gửi đến) nibbānaṃ (Niết-bàn). Virato kāmasaññāya (người đã từ bỏ tưởng về dục) là virato (người đã từ bỏ) yāya kāyaci sabbato kāmasaññāya (bất cứ tưởng nào về dục theo mọi cách) samucchedaviratiyā (bằng sự từ bỏ đoạn tuyệt) catutthamaggasampayuttāya (tương ưng với đạo thứ tư). Cũng có bản đọc là viratto. Pana (tuy nhiên), kāmasaññāya (trong tưởng về dục) là bhummavacanaṃ hoti (cách dùng ở địa cách). Trong Sagāthāvagga, có bản đọc là kāmasaññāsu. Sabbasaṃyojanātīto (người đã vượt qua tất cả các kiết sử) là do atītattā (đã vượt qua) dasannampi saṃyojanānaṃ (cả mười kiết sử) catūhi maggehi (bởi bốn đạo). Vā (hoặc) uddhambhāgiyasaṃyojanātīto (người đã vượt qua các thượng phần kiết sử) catutthamaggeneva (chỉ bởi đạo thứ tư). Nandibhavaparikkhīṇo (người đã đoạn tận hoan hỷ và hữu) là do parikkhīṇattā (đã đoạn tận) taṇhāya (ái) nandisaṅkhātāya (được gọi là hoan hỷ) tatra tatrābhinandanato (vì sự vui thích trong các cảnh giới ấy) ca (và) tiṇṇaṃ bhavānaṃ (ba cõi hữu). So tādiso khīṇāsavo bhikkhu (vị tỳ khưu lậu tận như vậy) na sīdati (không bị chìm đắm) gambhīre saṃsāraṇṇave (trong đại dương luân hồi sâu thẳm).

သဒ္ဒဟာနောတိ ယေန ပုဗ္ဗဘာဂေ ကာယသုစရိတာဒိဘေဒေန, အပရဘာဂေ စ သတ္တတ္တိံသဗောဓိပက္ခိယဘေဒေန ဓမ္မေန အရဟန္တော ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓဗုဒ္ဓသာဝကာ နိဗ္ဗာနံ ပတ္တာ. တံ သဒ္ဒဟာနော အရဟတံ ဓမ္မံ နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိယာ လောကိယလောကုတ္တရပညံ လဘတိ, တဉ္စ ခေါ န သဒ္ဓါမတ္တကေနေဝ. ယသ္မာ ပန သဒ္ဓါဇာတော ဥပသင်္ကမတိ, ဥပသင်္ကမန္တော ပယိရုပါသတိ, ပယိရုပါသန္တော သောတံ ဩဒဟတိ, ဩဒဟိတသောတော ဓမ္မံ သုဏာတိ, တသ္မာ ဥပသင်္ကမနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဓမ္မဿဝနေန သုဿူသံ လဘတေ ပညံ.

Saddahāno (người có đức tin) là người tin vào yena dhammena (pháp mà nhờ đó) arahanto buddhapaccekabuddhabuddhasāvakā (các vị A-la-hán, các vị Phật, Phật Độc Giác, và các vị Thinh Văn của Phật) pattā (đã đạt đến) nibbānaṃ (Niết-bàn), pháp ấy được phân loại là kāyasucaritādibhedena (thân thiện hành v.v...) pubbabhāge (trong giai đoạn đầu), ca (và) sattattiṃsabodhipakkhiyabhedena (ba mươi bảy phẩm trợ đạo) aparabhāge (trong giai đoạn sau). Saddahāno (tin tưởng) taṃ dhammaṃ (vào pháp ấy) arahataṃ (của các bậc A-la-hán) nibbānappattiyā (để đạt đến Niết-bàn), người ấy labhati (đạt được) lokiyalokuttarapaññaṃ (trí tuệ thế gian và siêu thế), tañca kho (tuy nhiên) người ấy không đạt được trí tuệ ấy (na labhati) chỉ bằng đức tin đơn thuần (saddhāmattakeneva). Yasmā pana (bởi vì), saddhājāto (khi đức tin đã phát sinh), người ấy upasaṅkamati (đến gần), upasaṅkamanto (khi đến gần), người ấy payirupāsati (hầu cận), payirupāsanto (khi hầu cận), người ấy odahati sotaṃ (lắng tai nghe), odahitasoto (khi đã lắng tai nghe), người ấy suṇāti dhammaṃ (nghe pháp). Tasmā (do đó), paṭṭhāya (bắt đầu) upasaṅkamanato (từ việc đến gần) yāva dhammassavanena (cho đến việc nghe pháp), sussūsaṃ (nhờ muốn nghe), người ấy labhate paññaṃ (đạt được trí tuệ).

ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? တံ ဓမ္မံ သဒ္ဒဟိတွာပိ အာစရိယုပဇ္ဈာယေ ကာလေန ကာလံ ဥပသင်္ကမိတွာပိ ဝတ္တကရဏေန ပယိရုပါသိတွာ ယဒါ ပယိရုပါသနာယ အာရာဓိတစိတ္တာ ကိဉ္စိ ဝတ္တုကာမာ ဟောန္တိ. အထ အဓိဂတာယ သောတုကာမတာယ သောတံ ဩဒဟိတွာ သုဏန္တော လဘတီတိ ဧဝံ သုဿူသမ္ပိ စ သတိအဝိပ္ပဝါသေန အပ္ပမတ္တော သုဘာသိတဒုဗ္ဘာသိတညုတာယ ဝိစက္ခဏော ဧဝ လဘတိ, န ဣတရော. တေနာဟ – ‘‘အပ္ပမတ္တော ဝိစက္ခဏော’’တိ.

Kiṃ vuttaṃ hoti (điều gì đã được nói)? Saddahitvāpi (dù đã tin tưởng) taṃ dhammaṃ (vào pháp ấy), upasaṅkamitvāpi (dù đã đến gần) ācariyupajjhāye (các vị thầy và các vị bổn sư) kālena kālaṃ (theo thời gian), payirupāsitvā (sau khi hầu cận) vattakaraṇena (bằng cách làm các phận sự), yadā (khi) ārādhitacittā (các vị ấy có tâm hài lòng) payirupāsanāya (do sự hầu cận) honti vattukāmā (và muốn nói) kiñci (điều gì đó). Atha (khi ấy), suṇanto (người nghe) odahitvā sotaṃ (sau khi lắng tai) adhigatāya sotukāmatāya (với sự mong muốn nghe đã đạt được), labhati (sẽ đạt được trí tuệ). Iti evaṃ vuttaṃ hoti (điều này đã được nói như vậy). Ca (và) evaṃ sussūsampi (dù có mong muốn nghe như vậy), vicakkhaṇo eva (chỉ người có trí tuệ) appamatto (không dể duôi) satiavippavāsena (với sự không rời xa chánh niệm) subhāsitadubbhāsitaññutāya (với sự biết rõ lời nói hay và lời nói dở) labhati (mới đạt được), na itaro (chứ không phải người khác). Tena (do đó) āha (Ngài đã nói): "Appamatto vicakkhaṇo" (người không dể duôi, có trí tuệ).

ပတိရူပကာရီတိ ဒေသကာလာဒီနိ အဟာပေတွာ လောကိယဿ လောကုတ္တရဿ ဓမ္မဿ ပတိရူပံ အဓိဂမူပါယံ ကရောတီတိ ပတိရူပကာရီ. ဓုရဝါတိ စေတသိကဝီရိယဝသေန အနိက္ခိတ္တဓုရော. ဥဋ္ဌာတာတိ ကာယိကဝီရိယဝသေန ဥဋ္ဌာနသမ္ပန္နော အသိထိလပရက္ကမော. ဝိန္ဒတေ ဓနန္တိ လောကိယလောကုတ္တရဓနံ အဓိဂစ္ဆတိ. သစ္စေနာတိ ဝစီသစ္စေန ပရမတ္ထသစ္စေန စ. ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓအရိယသာဝကာ နိဗ္ဗုတိံ ပါပုဏန္တာ ကိတ္တိမ္ပိ ပါပုဏန္တိယေဝ. ဒဒန္တိ ပရေသံ ယံ ကိဉ္စိ ဣစ္ဆိတံ ပတ္ထိတံ ဒေန္တော မိတ္တာနိ ဂန္ထတိ သမ္ပာဒေတိ ကရောတီတိ [Pg.236] အတ္ထော. ဒုဒ္ဒဒံ ဝါ ဒဒန္တော ဂန္ထတိ, ဒါနမုခေန စတ္တာရိပိ သင်္ဂဟဝတ္ထူနိ ဂဟိတာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. တေဟိ မိတ္တာနိ ကရောန္တိ. အသ္မာ လောကာ ပရံ လောကံ, သ ဝေ ပေစ္စ န သောစတီတိ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဣမေ သဒ္ဓါဒယော ဓမ္မာ ဝိဇ္ဇန္တိ, သော ဣမသ္မာ လောကာ ပရံ လောကံ ဂန္တွာ န သောစတိ, သောကကာရဏံ တဿ နတ္ထီတိ အတ္ထော.

Patirūpakārī (người làm việc thích hợp) là người karoti (thực hiện) patirūpaṃ adhigamūpāyaṃ (phương tiện thích hợp để chứng đắc) lokiyassa lokuttarassa dhammassa (pháp thế gian và siêu thế) ahāpetvā (không bỏ sót) desakālādīni (nơi chốn, thời gian v.v...). Dhuravā (người kiên trì) là anikkhittadhuro (người không từ bỏ gánh nặng) cetasikavīriyavasena (do năng lực của sự tinh tấn thuộc về tâm). Uṭṭhātā (người nỗ lực) là uṭṭhānasampanno (người có sự nỗ lực), asithilaparakkamo (sự cố gắng không mệt mỏi) kāyikavīriyavasena (do năng lực của sự tinh tấn thuộc về thân). Vindate dhanaṃ (tìm thấy tài sản) là adhigacchati (đạt được) lokiyalokuttaradhanaṃ (tài sản thế gian và siêu thế). Saccena (bằng sự thật) là vacīsaccena (bằng lời nói thật) ca (và) paramatthasaccena (bằng sự thật tối hậu). Buddhapaccekabuddhaariyasāvakā (các vị Phật, Phật Độc Giác, và Thánh Thinh Văn) pāpuṇantā (khi đạt đến) nibbutiṃ (sự tịch tịnh), pāpuṇantiyeva (cũng đạt được) kittiṃ (danh tiếng). Dadanti (cho đi): dento (người cho) yaṃ kiñci (bất cứ vật gì) icchitaṃ (được mong muốn), patthitaṃ (được ao ước) paresaṃ (cho người khác), ganthati (kết thân), sampādeti (thành tựu), karoti (làm ra) mittāni (bạn bè), đó là ý nghĩa. Vā (hoặc) dadanto (người cho) duddadaṃ (vật khó cho) ganthati (kết thân). Veditabbāni (nên được hiểu rằng) dānamukhena (thông qua việc bố thí), cattāripi saṅgahavatthūni (cả bốn nhiếp sự) gahitāni (đều được bao gồm). Tehi (nhờ những điều ấy) karonti mittāni (họ kết bạn). Asmā lokā paraṃ lokaṃ, sa ve pecca na socati (từ đời này sang đời khác, người ấy sau khi chết không sầu muộn) có nghĩa là: yassa puggalassa (người nào) vijjanti (có được) ime saddhādayo dhammā (những pháp này như đức tin v.v...), so (người ấy) gantvā (sau khi đi) imasmā lokā (từ đời này) paraṃ lokaṃ (sang đời khác) na socati (không sầu muộn), sokakāraṇaṃ (nguyên nhân của sầu muộn) natthi (không có) tassa (nơi người ấy).

‘‘ယဿေတေ စတုရော ဓမ္မာ, သဒ္ဓဿ ဃရမေသိနော;

သစ္စံ ဓမ္မော ဓိတိ စာဂေါ, သ ဝေ ပေစ္စ န သောစတီ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၄၆;

သု. နိ. ၁၉၀) –

"Yassete caturo dhammā, saddhassa gharamesino; Saccaṃ dhammo dhiti cāgo, sa ve pecca na socatī"ti. (Người tại gia có đức tin nào, có bốn pháp này: sự thật, trí tuệ, kiên trì, và xả ly, người ấy sau khi chết không sầu muộn).

ဂါထံ အဝသေသံ ကတွာ ဥဒါဟဋံ. အာဠဝကသုတ္တေ ဟိ ဣမာ ဂါထာ အာဠဝကေန ‘‘ကထံ သု လဘတေ ပည’’န္တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၁.၂၄၆; သု. နိ. ၁၈၇) ပုဋ္ဌေန ဘဂဝတာ ဘာသိတာတိ.

Gāthaṃ (bài kệ) udāhaṭaṃ (đã được trích dẫn) avasesaṃ katvā (bằng cách để lại phần còn lại). Hi (thật vậy), āḷavakasutte (trong kinh Āḷavaka), imā gāthā (những bài kệ này) bhāsitā (đã được nói) bhagavatā (bởi Đức Thế Tôn) puṭṭhena (khi được hỏi) āḷavakena (bởi Āḷavaka) kathaṃ su labhate paññantiādinā (bằng câu hỏi bắt đầu bằng "Làm sao để có được trí tuệ?").

ယေန ကေနစိ ဝဏ္ဏေနာတိ ယေန ကေနစိ ကာရဏေန, ပကာရေန ဝါ. သံဝါသောတိ ဧကသ္မိံ ဌာနေ သဟဝါသော သမာဂမော. တန္တိ တထာ သမာဂတံ အနုကမ္ပိတဗ္ဗံ ပုရိသံ. မနသာ စေ ပသန္နေနာတိ ကရုဏာသမုဿာဟိတေန ပသာဒေန ပသန္နေန မနသာ. န တေန ဟောတိ သံယုတ္တောတိ တေန ယထာဝုတ္တေန အနုသာသနေန ကာမစ္ဆန္ဒာဒီနံ သံယောဇနဝသေန သံယုတ္တော နာမ န ဟောတိ. ယာနုကမ္ပာ အနုဒ္ဒယာတိ ယာ အရိယမဂ္ဂသမ္ပာပနဝသေန ကရုဏာယနာ, မေတ္တာယနာ စာတိ အတ္ထော.

Yena kenaci vaṇṇenāti: có nghĩa là bởi bất cứ lý do nào, hoặc bởi bất cứ cách thức nào. Saṃvāsoti: là sự chung sống, sự hội họp ở tại một nơi. Tanti: là người đáng được thương xót đã hội họp như vậy. Manasā ce pasannenāti: có nghĩa là với tâm trong sạch, với đức tin được thúc đẩy bởi lòng bi mẫn. Na tena hoti saṃyuttoti: có nghĩa là vị ấy không được gọi là bị trói buộc bởi phương diện các kiết sử như là dục tham v.v... qua lời giáo huấn đã được nói đến như vậy. Yānukampā anuddayāti: có nghĩa là sự thương xót nào bởi phương diện thành tựu Thánh đạo, và sự thương yêu nào.

၁၀၂. ရာဂေါ စ ဒေါသော စာတိ ရာဂဒေါသာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယာဝ. ကုတောနိဒါနာတိ ကိံနိဒါနာ ကိံဟေတုကာ. ပစ္စတ္တဝစနဿ ဟိ အယံ တော-အာဒေသော, သမာသေ စဿ လောပါဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. အရတီ ရတီ လောမဟံသော ကုတောဇာတိ ယာယံ ပန္တေသု သေနာသနေသု, အဓိကုသလေသု စ ဓမ္မေသု အရတိ ဥက္ကဏ္ဌိတာ, ယာ စ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ရတိ အဘိရတိ အာသတ္တိ ကီဠနာဒိ, ယော စ လောမဟံသသမုဋ္ဌာနတော လောမဟံသသင်္ခါတော စိတ္တုတြာသော, ဣမေ တယော ဓမ္မာ ကုတော ဇာတာ ကုတော နိဗ္ဗတ္တာတိ ပုစ္ဆာ. ကုတော သမုဋ္ဌာယာတိ ကုတော ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ. မနောတိ ကုသလစိတ္တံ. ဝိတက္ကာတိ ကာမဝိတက္ကာဒယော. ကုမာရကာ ဓင်္ကမိဝေါသဇန္တီတိ ယထာ ကုမာရကာ ကီဠန္တာ ကာကံ သုတ္တေန ပါဒေ ဗန္ဓိတွာ ဩသဇန္တိ ခိပန္တိ, ဧဝံ ကုသလမနံ အကုသလဝိတက္ကာ ကုတော သမုဋ္ဌာယ ဩသဇန္တီတိ ပုစ္ဆာ.

102. Rāgo ca doso cāti: tham và sân đã có phương pháp được nói đến ở dưới. Kutonidānāti: có nhân gì, có nguyên nhân gì? Paccattavacanassa hi ayaṃ to-ādeso, samāse cassa lopābhāvo veditabbo: Quả vậy, đây là sự biến đổi thành 'to' của biến cách chủ từ, và nên biết rằng không có sự biến mất của nó ở trong hợp thể từ. Aratī ratī lomahaṃso kutojāti: câu hỏi là: sự không hoan hỷ, sự bất mãn này ở các trú xứ xa vắng và trong các pháp thiện tột bậc; và sự hoan hỷ, sự hết sức hoan hỷ, sự dính mắc, sự vui đùa v.v... này ở trong năm dục trưởng; và sự kinh hãi của tâm được gọi là sự dựng tóc gáy do từ sự phát sinh của việc dựng tóc gáy, ba pháp này được sanh ra từ đâu, được phát sanh từ đâu? Kuto samuṭṭhāyāti: đã phát sanh từ đâu? Manoti: là tâm thiện. Vitakkāti: là các tầm về dục v.v... Kumārakā dhaṅkamivosajantīti: câu hỏi là: giống như những đứa trẻ đang vui chơi, sau khi đã buộc con quạ ở chân bằng sợi chỉ rồi thả nó bay đi, ném nó đi, cũng vậy, các tầm bất thiện sau khi đã phát sanh từ đâu rồi thả tâm thiện bay đi?

ရာဂေါ [Pg.237] စာတိ ဒုတိယဂါထာ တဿာ ဝိဿဇ္ဇနံ. တတ္ထ ဣတောတိ အတ္တဘာဝံ သန္ဓာယာဟ. အတ္တဘာဝနိဒါနာ ဟိ ရာဂဒေါသာ, အရတိ ရတိ လောမဟံသာ စ အတ္တဘာဝတော ဇာတာ. ကာမဝိတက္ကာဒယော အတ္တဘာဝတော ဧဝ သမုဋ္ဌာယ ကုသလမနံ ဩသဇန္တိ. တေန တဒညံ ပကတိအာဒိကာရဏံ ပဋိက္ခိပန္တော အာဟ – ‘‘ဣတောနိဒါနာ ဣတော သမုဋ္ဌာယာ’’တိ. ပုရိမဂါထာယ ဝုတ္တနယေနေတ္ထ သဒ္ဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

Rāgo cāti: câu kệ thứ nhì là lời giải đáp cho câu hỏi ấy. Tattha itoti: ở đó, (ngài) đã nói (từ) ‘ito’ là nhắm đến tự thể. Attabhāvanidānā hi rāgadosā, arati rati lomahaṃsā ca attabhāvato jātā: Quả vậy, tham và sân có tự thể làm nhân, và sự không hoan hỷ, sự hoan hỷ, sự dựng tóc gáy được sanh ra từ tự thể. Kāmavitakkādayo attabhāvato eva samuṭṭhāya kusalamanaṃ osajanti: Các tầm về dục v.v... sau khi đã phát sanh từ chính tự thể rồi thả tâm thiện bay đi. Tena tadaññaṃ pakatiādikāraṇaṃ paṭikkhipanto āha – ‘‘itonidānā ito samuṭṭhāyā’’ti: Do đó, trong khi bác bỏ nguyên nhân khác như là bản chất tự nhiên v.v..., ngài đã nói: “có nhân từ đây, đã phát sanh từ đây.” Purimagāthāya vuttanayenettha saddasiddhi veditabbā: Sự thành tựu về từ ngữ ở đây nên được biết theo phương pháp đã được nói ở câu kệ trước.

ဣဒါနိ ယွာယံ ‘‘ဣတောနိဒါနာ’’တိအာဒီသု အတ္တဘာဝနိဒါနာ အတ္တဘာဝတော ဇာတာ အတ္တဘာဝတော သမုဋ္ဌာယာတိ အတ္ထော ဝုတ္တော, တံ သာဓေန္တော အာဟ – ‘‘သ္နေဟဇာ အတ္တသမ္ဘူတာ’’တိ. ဧတေ ဟိ ရာဂါဒယော ဝိတက္ကပရိယောသာနာ တဏှာသ္နေဟေန ဇာတာ. တထာ ဇာယန္တာ စ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓဘေဒေ အတ္တဘာဝသင်္ခါတေ အတ္တနိ သမ္ဘူတာ. တေနာဟ – ‘‘သ္နေဟဇာ အတ္တသမ္ဘူတာ’’တိ. ဣဒါနိ တဒတ္ထဇောတိကံ ဥပမံ ဒဿေတိ ‘‘နိဂြောဓဿေဝ ခန္ဓဇာ’’တိ. တတ္ထ ခန္ဓဇာတိ ခန္ဓေသု ဇာတာ ပါရောဟာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ နိဂြောဓဿ ခန္ဓဇသင်္ခါတာ ပါရောဟာ အာပေါရသသင်္ခါတေ သ္နေဟေ သတိ ဇာယန္တိ, ဇာယန္တာ စ တသ္မိံယေဝ နိဂြောဓေ တေသု တေသု သာခပ္ပဒေသေသု သမ္ဘဝန္တိ, ဧဝံ ဧတေ ရာဂါဒယော အဇ္ဈတ္တံ တဏှာသ္နေဟေ သတိ ဇာယန္တိ, ဇာယန္တာ စ တသ္မိံယေဝ အတ္တဘာဝေ တေသု တေသု စက္ခာဒိပ္ပဒေသေသု ဣဋ္ဌာရမ္မဏေသု သမ္ဘဝန္တိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သ္နေဟဇာ အတ္တသမ္ဘူတာ’’တိ. ပုထု ဝိသတ္တာ ကာမေသူတိ ယသ္မာ ရာဂေါပိ ပဉ္စကာမဂုဏိကာဒိဝသေန, ဒေါသောပိ အာဃာတဝတ္ထုအာဒိဝသေန အရတိအာဒယောပိ တဿ တဿ ဘေဒဿ ဝသေနာတိ သဗ္ဗထာ သဗ္ဗေပိမေ ကိလေသာ ပုထု အနေကပ္ပကာရာ ဟုတွာ ဝတ္ထုဒွါရာရမ္မဏာဒိဝသေန တေသု တေသု ကာမေသု တထာ တထာ ဝိသတ္တာ လဂ္ဂါ သံသိဗ္ဗိတွာ ဌိတာ. ကိမိဝ? မာလုဝါဝ ဝိတတာ ဝနေ ယထာ ဝနေ ဝိတတာ မာလုဝါ တေသု တေသု ရုက္ခသာခပ္ပသာခါဒိဘေဒေသု ဝိသတ္တာ ဟောတိ လဂ္ဂါ သံသိဗ္ဗိတွာ ဌိတာ, ဧဝံ ဧတေ ကိလေသာ ဓမ္မာ, တသ္မာ ဧတ္ထ ပုထုပဘေဒေသု ဝတ္ထုကာမေသု ဝိသတ္တံ ကိလေသဂဟနံ.

Idāni yvāyaṃ ‘‘itonidānā’’tiādīsu attabhāvanidānā attabhāvato jātā attabhāvato samuṭṭhāyāti attho vutto, taṃ sādhento āha – ‘‘snehajā attasambhūtā’’ti: Giờ đây, trong khi chứng minh ý nghĩa đã được nói đến trong các từ ‘itonidānā’ v.v... là: có nhân từ tự thể, được sanh ra từ tự thể, đã phát sanh từ tự thể, ngài đã nói: “được sanh ra từ ái nhiễm, được phát sanh trong tự thân.” Ete hi rāgādayo vitakkapariyosānā taṇhāsnehena jātā. Tathā jāyantā ca pañcupādānakkhandhabhede attabhāvasaṅkhāte attani sambhūtā: Quả vậy, các pháp này là tham v.v... cho đến các tầm được sanh ra bởi ái nhiễm là ái dục. Và trong khi được sanh ra như vậy, chúng được phát sanh ở trong tự thân được gọi là tự thể có sự phân loại là năm thủ uẩn. Tenāha – ‘‘snehajā attasambhūtā’’ti: Do đó, ngài đã nói: “được sanh ra từ ái nhiễm, được phát sanh trong tự thân.” Idāni tadatthajotikaṃ upamaṃ dasseti ‘‘nigrodhasseva khandhajā’’ti: Giờ đây, ngài chỉ ra ví dụ làm sáng tỏ ý nghĩa ấy bằng câu: “giống như các rễ khí sanh của cây đa.” Tattha khandhajāti khandhesu jātā pārohā: Ở đó, ‘khandhajā’ là các rễ non được sanh ra ở các thân cây. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā nigrodhassa khandhajasaṅkhātā pārohā āporasasaṅkhāte snehe sati jāyanti, jāyantā ca tasmiṃyeva nigrodhe tesu tesu sākhappadesesu sambhavanti, evaṃ ete rāgādayo ajjhattaṃ taṇhāsnehe sati jāyanti, jāyantā ca tasmiṃyeva attabhāve tesu tesu cakkhādippadesesu iṭṭhārammaṇesu sambhavanti: Điều này đã được nói là: giống như các rễ non được gọi là rễ khí sanh của cây đa, khi có chất nhựa được gọi là chất nước, chúng sanh ra, và trong khi sanh ra, chúng phát sanh ở trong chính cây đa ấy, ở tại các vùng cành cây ấy; cũng vậy, các pháp này là tham v.v..., khi có ái nhiễm là ái dục ở bên trong, chúng sanh ra, và trong khi sanh ra, chúng phát sanh ở trong chính tự thể ấy, ở tại các vùng mắt v.v..., trong các đối tượng khả ái. Tena vuttaṃ – ‘‘snehajā attasambhūtā’’ti: Do đó, điều này đã được nói: “được sanh ra từ ái nhiễm, được phát sanh trong tự thân.” Puthu visattā kāmesūti yasmā rāgopi pañcakāmaguṇikādivasena, dosopi āghātavatthuādivasena aratiādayopi tassa tassa bhedassa vasenāti sabbathā sabbepime kilesā puthu anekappakārā hutvā vatthudvārārammaṇādivasena tesu tesu kāmesu tathā tathā visattā laggā saṃsibbitvā ṭhitā. Kimiva? Māluvāva vitatā vane yathā vane vitatā māluvā tesu tesu rukkhasākhappasākhādibhedesu visattā hoti laggā saṃsibbitvā ṭhitā, evaṃ ete kilesā dhammā, tasmā ettha puthupabhedesu vatthukāmesu visattaṃ kilesagahanaṃ: có nghĩa là: bởi vì tham cũng có nhiều loại bởi phương diện năm dục trưởng v.v..., sân cũng có nhiều loại bởi phương diện các sân sự v.v..., và sự không hoan hỷ v.v... cũng có nhiều loại bởi phương diện sự phân loại của pháp này pháp kia, cho nên, về mọi phương diện, tất cả các phiền não này, sau khi đã trở thành nhiều loại đa dạng, đã dính mắc, đã bám víu, đã được kết lại và đứng vững ở trong các dục ấy theo cách này cách khác bởi phương diện vật, môn, đối tượng v.v... Giống như cái gì? Giống như dây leo māluvā lan rộng trong rừng. Giống như dây leo māluvā lan rộng trong rừng đã dính mắc, đã bám víu, đã được kết lại và đứng vững ở tại các nơi có sự phân loại là cây, cành lớn, cành nhỏ v.v...; cũng vậy, các pháp phiền não này... Do đó, ở đây, là bụi rậm phiền não đã dính mắc trong các vật dục có sự phân loại đa dạng.

ယေ နံ ပဇာနန္တိ ယတောနိဒါနံ, တေ နံ ဝိနောဒေန္တိ သုဏောဟိ ယက္ခ. တဿတ္ထော – ယေ သတ္တာ နံ ကိလေသဂဟနံ ‘‘ဣတောနိဒါနံ ဧသ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဇာနန္တိ, တေ နံ တဏှာသိနေဟသိနေဟိတေ အတ္တဘာဝေ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ [Pg.238] ဉတွာ တံ တဏှာသိနေဟံ အာဒီနဝါနုပဿနာဒိဘာဝနာဉာဏဂ္ဂိနာ ဝိသောသေန္တာ ဝိနောဒေန္တိ ပဇဟန္တိ, ဧဝံ အမှာကံ ဘာသိတံ သုဏောဟိ ယက္ခာတိ. တေ ဒုတ္တရံ ဩဃမိမံ တရန္တိ, အတိဏ္ဏပုဗ္ဗံ အပုနဗ္ဘဝါယာတိ ယေ ဟိ သံကိလေသဂဟနံ ဝိနောဒေန္တိ, တေ ဧကန္တေန မဂ္ဂံ ဘာဝေန္တိ. န ဟိ မဂ္ဂဘာဝနံ ဝိနာ ကိလေသဝိနောဒနံ အတ္ထိ. ဧဝံ မဂ္ဂံ ဘာဝေန္တာ တေ ပကတိဉာဏေန ဒုတ္တရံ ကာမောဃာဒိံ စတုဗ္ဗိဓံ ဩဃံ ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ သုပိနန္တေနပိ အတိဏ္ဏပုဗ္ဗံ အနတိက္ကန္တပုဗ္ဗံ အပုနဗ္ဘဝါယ နိဗ္ဗာနာယ တရန္တိ.

Ye naṃ pajānanti yatonidānaṃ, te naṃ vinodenti suṇohi yakkha: Những ai biết rõ nó có nhân từ đâu, họ loại trừ nó, này yakkha, hãy lắng nghe. Tassattho – ye sattā naṃ kilesagahanaṃ ‘‘itonidānaṃ esa uppajjatī’’ti jānanti, te naṃ taṇhāsinehasinehite attabhāve uppajjatīti ñatvā taṃ taṇhāsinehaṃ ādīnavānupassanādibhāvanāñāṇagginā visosentā vinodenti pajahanti, evaṃ amhākaṃ bhāsitaṃ suṇohi yakkhāti: Ý nghĩa của câu ấy là: những chúng sanh nào biết rằng: “bụi rậm phiền não này phát sanh có nhân từ đây,” họ, sau khi đã biết rằng nó phát sanh trong tự thể đã được làm cho thấm nhuần bởi ái nhiễm là ái dục, trong khi làm cho khô héo ái nhiễm là ái dục ấy bằng ngọn lửa của trí tuệ tu tập như là sự quán xét về sự nguy hại v.v..., họ loại trừ, họ từ bỏ. Này yakkha, hãy lắng nghe lời nói của chúng ta như vậy. Te duttaraṃ oghamimaṃ taranti, atiṇṇapubbaṃ apunabbhavāyāti ye hi saṃkilesagahanaṃ vinodenti, te ekantena maggaṃ bhāventi. Na hi maggabhāvanaṃ vinā kilesavinodanaṃ atthi. Evaṃ maggaṃ bhāventā te pakatiñāṇena duttaraṃ kāmoghādiṃ catubbidhaṃ oghaṃ iminā dīghena addhunā supinantenapi atiṇṇapubbaṃ anatikkantapubbaṃ apunabbhavāya nibbānāya taranti: có nghĩa là: quả vậy, những chúng sanh nào loại trừ bụi rậm phiền não, họ nhất định tu tập đạo. Quả vậy, không có sự loại trừ phiền não nếu không có sự tu tập đạo. Như vậy, trong khi tu tập đạo, các chúng sanh ấy vượt qua bốn loại bộc lưu như là dục bộc lưu v.v... vốn khó vượt qua, chưa từng được vượt qua, chưa từng được đi qua từ trước đây thậm chí chỉ bằng giấc mơ trong khoảng thời gian dài lâu này, bằng trí tuệ thông thường, để không còn tái sanh, vì Nibbāna.

ဒုက္ကရံ ဘဂဝါတိ ဧကော ကိရ ဒေဝပုတ္တော ပုဗ္ဗယောဂါဝစရော ဗဟလကိလေသတာယ သပ္ပယောဂေန ကိလေသေ ဝိက္ခမ္ဘေန္တော သမဏဓမ္မံ ကတွာ ပုဗ္ဗဟေတုမန္ဒတာယ အရိယဘူမိံ အပ္ပတွာဝ ကာလံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော, သော တထာဂတံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဒုက္ကရဘာဝံ အာရောစေန္တော ဧဝမာဟ. တတ္ထ ဒုက္ကရန္တိ ဒသပိ ဝဿာနိ…ပေ… သဋ္ဌိပိ ဝဿာနိ ဧကန္တပရိသုဒ္ဓဿ သမဏဓမ္မဿ ကရဏံ နာမေတံ ဒုက္ကရံ. သေက္ခာတိ သတ္တ သေက္ခာ. သီလသမာဟိတာတိ သီလေန သမာဟိတာ သမုပေတာ. ဌိတတ္တာတိ ပတိဋ္ဌိတသဘာဝါ. ဧဝံ ပုစ္ဆိတပဉှံ ဝိဿဇ္ဇိတွာ ဥပရိပဉှံ သမုဋ္ဌာပနတ္ထံ ‘‘အနဂါရိယုပေတဿာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနဂါရိယုပေတဿာတိ အနဂါရိယံ နိဂ္ဂေဟဘာဝံ ဥပဂတဿ, ပဗ္ဗဇိတဿာတိ အတ္ထော. တုဋ္ဌီတိ စတုပစ္စယသန္တောသော.

“Bạch Thế Tôn, thật khó làm thay!” Nghe nói, có một vị thiên tử, trước kia là vị hành giả, do có nhiều phiền não nên đã nỗ lực chế ngự các phiền não, đã thực hành sa-môn pháp, nhưng do nhân xưa yếu kém nên chưa chứng đắc thánh địa đã mệnh chung và sanh vào cõi trời. Vị ấy đã đến hầu Như Lai và trình bày về sự khó làm nên đã nói như vầy. Trong ấy, (khó làm) là: dù mười năm... cho đến... dù sáu mươi năm, việc thực hành sa-môn pháp hoàn toàn thanh tịnh, việc này gọi là khó làm. (Bậc hữu học) là bảy bậc hữu học. (Định tĩnh trong giới) là được định tĩnh, được thành tựu bởi giới. (Tự thân an trú) là có bản tánh đã được an lập. Sau khi đã giải đáp câu hỏi được hỏi như vậy, để nêu lên câu hỏi kế tiếp, Ngài đã nói câu bắt đầu là ‘anagāriyupetassa’. Trong ấy, (của người đã đạt đến) là của người đã đạt đến tình trạng không nhà, nghĩa là của người xuất gia. (Tri túc) là sự biết đủ với bốn món vật dụng.

ဘာဝနာယာတိ စိတ္တဝူပသမဘာဝနာယ. တေ ဆေတွာ မစ္စုနော ဇာလန္တိ ယေ ရတ္တိန္ဒိဝံ ဣန္ဒြိယူပသမေ ရတာ, တေ ဒုဿမာဒဟံ စိတ္တံ သမာဒဟန္တိ. ယေ သမာဟိတစိတ္တာ, တေ စတုပစ္စယသန္တောသံ ပူရေန္တာ န ကိလမန္တိ. ယေ သန္တုဋ္ဌာ, တေ သီလံ ပူရေန္တာ န ကိလမန္တိ. ယေ သီလေ ပတိဋ္ဌိတာ သတ္တ သေက္ခာ, တေ အရိယာ မစ္စုနော ဇာလသင်္ခါတံ ကိလေသဇာလံ ဆိန္ဒိတွာ ဂစ္ဆန္တိ.

(Bởi sự tu tập) là bởi sự tu tập làm cho tâm an tịnh. (Họ cắt đứt lưới của tử thần) là: những vị nào ngày đêm ưa thích trong sự an tịnh các căn, những vị ấy định tĩnh được tâm vốn khó định tĩnh. Những vị nào có tâm định tĩnh, những vị ấy khi làm tròn sự biết đủ với bốn món vật dụng thì không mệt nhọc. Những vị nào biết đủ, những vị ấy khi làm tròn giới thì không mệt nhọc. Bảy bậc hữu học, những vị nào đã an trú trong giới, những bậc thánh ấy sau khi cắt đứt lưới phiền não được gọi là lưới của tử thần, các ngài ra đi.

ဒုဂ္ဂမောတိ သစ္စမေတံ, ဘန္တေ, ယေ ဣန္ဒြိယူပသမေ ရတာ, တေ ဒုဿမာဒဟံ စိတ္တံ သမာဒဟန္တိ. ယေ သမာဟိတစိတ္တာ, တေ စတုပစ္စယသန္တောသံ ပူရေန္တာ န ကိလမန္တိ. ယေ သန္တုဋ္ဌာ, တေ သီလံ ပူရေန္တာ န ကိလမန္တိ. ယေ သီလေ ပရမဂ္ဂါဟိနော သတ္တ သေက္ခာ, တေ အရိယာ မစ္စုနော ဇာလသင်္ခါတံ ကိလေသဇာလံ ဆိန္ဒိတွာ ဂစ္ဆန္တိ. ကိံ န ဂမိဿန္တိ, အယံ ပန ဒုဂ္ဂမော ‘‘ဘဂဝါ [Pg.239] ဝိသမော မဂ္ဂေါ’’တိ အာဟ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ အရိယမဂ္ဂေါ နေဝ ဒုဂ္ဂမော န ဝိသမော, ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါယ ပနဿ ဗဟူ ပရိဿယာ ဟောန္တိ, တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တော. အဝံသိရာတိ ဉာဏသိရေန အဓောသိရာ ဟုတွာ ပပတန္တိ. အရိယမဂ္ဂံ အာရောဟိတုံ အသမတ္ထတာယ ဧဝ တေ မဂ္ဂေ ပပတန္တီတိ ဝုစ္စန္တိ. အရိယာနံ သမော မဂ္ဂေါတိ သွေဝ မဂ္ဂေါ အရိယာနံ သမော ဟောတိ. ဝိသမေ သမာတိ ဝိသမေပိ သတ္တကာယေ သမာ ဧဝ.

(Khó đi) là: bạch ngài, điều này là sự thật, những vị nào ưa thích trong sự an tịnh các căn, những vị ấy định tĩnh được tâm vốn khó định tĩnh. Những vị nào có tâm định tĩnh, những vị ấy khi làm tròn sự biết đủ với bốn món vật dụng thì không mệt nhọc. Những vị nào biết đủ, những vị ấy khi làm tròn giới thì không mệt nhọc. Bảy bậc hữu học, những vị nào thường chấp thủ giới một cách cao thượng, những bậc thánh ấy sau khi cắt đứt lưới phiền não được gọi là lưới của tử thần, các ngài ra đi. Tại sao lại không ra đi được? Nhưng con đường này khó đi, ‘bạch Thế Tôn, con đường không bằng phẳng,’ vị ấy đã nói. Trong ấy, mặc dù thánh đạo không khó đi, không không bằng phẳng, nhưng pháp hành ở giai đoạn đầu của đạo ấy có nhiều hiểm nguy, vì thế đã được nói như vậy. (Đầu chúc xuống) là họ bị rơi xuống, trở thành người có đầu chúc xuống bởi cái đầu là trí tuệ. Chỉ vì không có khả năng bước lên thánh đạo mà họ được nói là bị rơi rớt trên con đường. (Con đường bằng phẳng đối với bậc thánh) là chính con đường ấy là bằng phẳng đối với các bậc thánh. (Bằng phẳng trong sự không bằng phẳng) là ngay cả trong chúng sanh không bằng phẳng, các ngài vẫn bằng phẳng.

၁၀၃. ဣဒဉှိ တံ ဇေတဝနန္တိ အနာထပိဏ္ဍိကော ဒေဝပုတ္တော ဇေတဝနဿ စေဝ ဗုဒ္ဓါဒီနဉ္စ ဝဏ္ဏဘဏနတ္ထံ အာဂန္တွာ ဧဝမာဟ. ဣသိသံဃနိသေဝိတန္တိ ဘိက္ခုသံဃနိဝေသိတံ. ဧဝံ ပဌမဂါထာယ ဇေတဝနဿ ဝဏ္ဏံ ကထေတွာ ဣဒါနိ အရိယမဂ္ဂဿ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တော ‘‘ကမ္မံ ဝိဇ္ဇာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကမ္မန္တိ မဂ္ဂစေတနာ. ဝိဇ္ဇာတိ မဂ္ဂပညာ. ဓမ္မောတိ သမာဓိ, သမာဓိပက္ခိကာ ဝါ ဓမ္မာ. သီလံ ဇီဝိတမုတ္တမန္တိ သီလေ ပတိဋ္ဌိတဿ ဇီဝိတဉ္စ ဥတ္တမန္တိ ဒဿေတိ. အထ ဝါ ဝိဇ္ဇာတိ ဒိဋ္ဌိသင်္ကပ္ပာ. ဓမ္မောတိ ဝါယာမသတိသမာဓယော. သီလန္တိ ဝါစာကမ္မန္တာဇီဝါ. ဇီဝိတမုတ္တမန္တိ ဧတသ္မိံ သီလေ ပတိဋ္ဌိတဿ ဇီဝိတံ နာမ ဥတ္တမန္တိ. ‘‘ဧတေန မစ္စာ သုဇ္ဈန္တီ’’တိ ဧတေန အဋ္ဌင်္ဂိကေန မဂ္ဂေန သတ္တာ ဝိသုဇ္ဈန္တိ.

103. (Đây chính là Jetavana ấy) là: thiên tử Anāthapiṇḍika đã đến để tán thán đức hạnh của tịnh xá Jetavana và của chư Phật v.v. và đã nói như vầy. (Được hội chúng ẩn sĩ thường lui tới) là được hội chúng tỳ-khưu thường lui tới. Sau khi đã tán thán đức hạnh của tịnh xá Jetavana bằng bài kệ đầu tiên như vậy, bây giờ, khi tán thán đức hạnh của thánh đạo, vị ấy đã nói câu bắt đầu là ‘kammaṃ vijjā’. Trong ấy, (nghiệp) là đạo tư. (Minh) là đạo tuệ. (Pháp) là định, hoặc là các pháp thuộc về phần định. (Giới là đời sống tối thượng) là chỉ ra rằng đời sống của người an trú trong giới cũng là tối thượng. Hoặc là, (minh) là chánh kiến và chánh tư duy. (Pháp) là chánh tinh tấn, chánh niệm, và chánh định. (Giới) là chánh ngữ, chánh nghiệp, và chánh mạng. (Đời sống tối thượng) là đời sống của người an trú trong giới này được gọi là tối thượng. (Nhờ đó chúng sanh được thanh tịnh) là nhờ Bát Chánh Đạo này mà chúng sanh được thanh tịnh.

တသ္မာတိ ယသ္မာ မဂ္ဂေန သုဇ္ဈန္တိ, န ဂေါတ္တဓနေဟိ, တသ္မာ. ယောနိသော ဝိစိနေ ဓမ္မန္တိ ဥပါယေန ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မံ ဝိစိနေယျ. ဧဝံ တတ္ထ ဝိသုဇ္ဈတီတိ ဧဝံ တသ္မိံ အရိယမဂ္ဂေ ဝိသုဇ္ဈတိ. အထ ဝါ ယောနိသော ဝိစိနေ ဓမ္မန္တိ ဥပါယေန အရိယသစ္စဓမ္မံ ဝိစိနေယျ. ဧဝံ တတ္ထ ဝိသုဇ္ဈတီတိ ဧဝံ တေသု စတူသု အရိယသစ္စေသု ဝိသုဇ္ဈတိ. ဣဒါနိ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တော ‘‘သာရိပုတ္တောဝါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သာရိပုတ္တောဝါတိ အဝဓာရဏဝစနံ, ဧတေဟိ ပညာဒီဟိ သာရိပုတ္တောဝ သေယျောတိ ဝဒတိ. ဥပသမေနာတိ ကိလေသဝူပသမေန. ပါရင်္ဂတောတိ နိဗ္ဗာနံ ဂတော, ယော ကောစိ နိဗ္ဗာနပတ္တော ဘိက္ခု, န တာဒိသော. ဧတာဝပရမော သိယာ, န ထေရာ ဥတ္တရိတရော နာမ သာဝကော အတ္ထီတိ ဝဒတိ.

(Vì thế) là: bởi vì chúng sanh được thanh tịnh nhờ đạo, không phải nhờ dòng dõi và tài sản, vì thế. (Nên như lý thẩm sát pháp) là nên thẩm sát pháp trợ bồ-đề bằng phương tiện. (Như vậy được thanh tịnh trong đó) là như vậy được thanh tịnh trong thánh đạo ấy. Hoặc là, (nên như lý thẩm sát pháp) là nên thẩm sát pháp thánh đế bằng phương tiện. (Như vậy được thanh tịnh trong đó) là như vậy được thanh tịnh trong bốn thánh đế ấy. Bây giờ, khi tán thán đức hạnh của trưởng lão Sāriputta, vị ấy đã nói câu bắt đầu là ‘sāriputtova’. Trong ấy, ‘sāriputtova’ là lời nói có ý nghĩa nhấn mạnh, vị ấy nói rằng: ‘Chỉ có ngài Sāriputta là cao thượng hơn cả bởi những pháp này như là trí tuệ v.v.’ (Bởi sự an tịnh) là bởi sự an tịnh các phiền não. (Đã đến bờ kia) là đã đến Níp-bàn, bất cứ vị tỳ-khưu nào đã chứng đắc Níp-bàn, cũng không được như vậy. Vị ấy có thể là tối thượng đến mức ấy, vị ấy nói rằng: ‘Không có vị thinh văn nào được gọi là cao thượng hơn trưởng lão.’

အတီတန္တိ အတီတေ ပဉ္စက္ခန္ဓေ. နာနွာဂမေယျာတိ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ နာနုဂစ္ဆေယျ. နပ္ပဋိကင်္ခေတိ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ န ပတ္ထေယျ. ယဒတီတန္တိ ဣဒမေတ္ထ ကာရဏဝစနံ. ယသ္မာ ယံ အတီတံ, တံ ပဟီနံ နိရုဒ္ဓံ အတ္ထင်္ဂတံ, တသ္မာ [Pg.240] တံ နာနုဂစ္ဆေယျ. ယသ္မာ စ ယံ တတ္ထ အနာဂတံ, တံ အပ္ပတ္တံ အဇာတံ အနိဗ္ဗတ္တံ, တသ္မာ တမ္ပိ န ပတ္ထေယျ. တတ္ထ တတ္ထာတိ ပစ္စုပ္ပန္နမ္ပိ ဓမ္မံ ယတ္ထ ယတ္ထေဝ သော ဥပ္ပန္နော, တတ္ထ တတ္ထေဝ နံ အနိစ္စာနုပဿနာဒီဟိ သတ္တဟိ အနုပဿနာဟိ ဝိပဿတိ, အရညာဒီသု ဝါ တတ္ထ တတ္ထ ဝိပဿတိ. အသံဟီရံ အသံကုပ္ပန္တိ ဣဒံ ဝိပဿနာပဋိဝိပဿနာဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဝိပဿနာ ဟိ ရာဂါဒီဟိ န သံဟိရတိ န ကုပ္ပတီတိ အသံဟီရာ အသံကုပ္ပာ, တံ အနုဗြူဟယေ ဝဍ္ဎေယျ ပဋိဝိပဿေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အထ ဝါ နိဗ္ဗာနံ ရာဂါဒီဟိ န သံဟိရတိ န ကုပ္ပတီတိ အသံဟီရံ အသံကုပ္ပံ, တံ ဝိဒွါ ပဏ္ဍိတော ဘိက္ခု အနုဗြူဟယေ, ပုနပ္ပုနံ တဒါရမ္မဏံ ဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေန္တော ဝဍ္ဎေယျာတိ အတ္ထော.

(Quá khứ) là năm uẩn trong quá khứ. (Không nên truy tìm) là không nên đi theo với ái và tà kiến. (Không nên mong đợi) là không nên mong mỏi với ái và tà kiến. Câu ‘Yadatītaṃ’ ở đây là lời nói chỉ nguyên nhân. Bởi vì cái gì đã là quá khứ, cái ấy đã được từ bỏ, đã được đoạn diệt, đã đi đến chỗ chấm dứt, vì thế không nên đi theo nó. Và bởi vì cái gì ở đó là vị lai, cái ấy chưa đến, chưa sanh, chưa khởi lên, vì thế cũng không nên mong mỏi nó. (Ở đó và ở đó) là cũng đối với pháp hiện tại, bất cứ nơi nào pháp ấy đã sanh khởi, ngay tại nơi đó và nơi đó, vị ấy quán thấy nó bằng bảy pháp tùy quán bắt đầu là vô thường tùy quán, hoặc là vị ấy quán thấy ở nơi này nơi kia như là trong rừng v.v. (Không lay động, không rúng động), điều này được nói để chỉ ra sự quán thấy lại pháp quán. Bởi vì pháp quán không bị lay động, không bị rúng động bởi tham v.v. nên (gọi là) không lay động, không rúng động, nên làm cho tăng trưởng, nên phát triển, nên quán thấy lại pháp quán ấy, điều này được nói đến. Hoặc là, Níp-bàn không bị lay động, không bị rúng động bởi tham v.v. nên (gọi là) không lay động, không rúng động, vị tỳ-khưu là bậc trí, là bậc hiền trí nên làm cho tăng trưởng Níp-bàn ấy, nghĩa là nên làm cho phát triển bằng cách thường xuyên nhập quả định có Níp-bàn ấy làm đối tượng.

တဿ ပန အနုဗြူဟနဿ အတ္ထာယ အဇ္ဇေဝ ကိစ္စမာတပ္ပန္တိ ကိလေသာနံ အာတာပနပရိတာပနေန ‘‘အာတပ္ပ’’န္တိ လဒ္ဓနာမံ ဝီရိယံ အဇ္ဇေဝ ကာတဗ္ဗံ. ကော ဇညာ မရဏံ သုဝေတိ သွေ ဇီဝိတံ ဝါ မရဏံ ဝါ ကော ဇာနာတိ. အဇ္ဇေဝ ဒါနံ ဒဿာမိ, သီလံ ဝါ ရက္ခိဿာမိ, အညတရံ ဝါ ပန ကုသလံ ကရိဿာမိ, ‘‘အဇ္ဇ တာဝ ပပဉ္စော အတ္ထိ, သွေ ဝါ ပုနဒိဝသေ ဝါ ဇာနိဿာမီ’’တိ စိတ္တံ အနုပ္ပာဒေတွာ ‘‘အဇ္ဇေဝ ကရိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ဝီရိယံ ကာတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. မဟာသေနေနာတိ အဟိဝိစ္ဆိကဝိသသတ္ထာဒီနိ ဟိ အနေကာနိ မရဏကာရဏာနိ တဿ သေနာတိ တာယ မဟတိယာ သေနာယ ဝသေန မဟာသေနေန ဧဝရူပေန မစ္စုနာ သဒ္ဓိံ ‘‘ကတိပါဟံ တာဝ အာဂမေဟိ, ယာဝါဟံ ဗုဒ္ဓပူဇာဒိံ အတ္တနော အဝဿယံ ကမ္မံ ကရောမီ’’တိ ဧဝံ မိတ္တသန္ထဝါကာရသင်္ခါတော ဝါ ‘‘ဣဒံ သတံ ဝါ သဟဿံ ဝါ ဂဟေတွာ ကတိပါဟံ အာဂမေဟီ’’တိ ဧဝံ လဉ္ဇာနုပ္ပဒါနသင်္ခါတော ဝါ ‘‘ဣမိနာ ဗလရာသိနာ ပဋိဗာဟိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ဗလရာသိသင်္ခါတော ဝါ သင်္ဂရော နတ္ထိ. သင်္ဂရောတိ ဟိ မိတ္တကရဏလဉ္ဇဒါနဗလရာသိသင်္ကဍ္ဎနာနံ နာမံ, တသ္မာ အယမတ္ထော ဝုတ္တော. အတန္ဒိတန္တိ အနလသံ ဥဋ္ဌာဟကံ. ဧဝံ ပဋိပန္နတ္တာ ဘဒ္ဒေါ ဧကရတ္တော အဿာတိ ဘဒ္ဒေကရတ္တော. ဣတီတိ ဧဝံ ပဋိပန္နံ ပုဂ္ဂလံ ‘‘ဘဒ္ဒေကရတ္တော အယ’’န္တိ ရာဂါဒိသန္တတာယ သန္တော ဗုဒ္ဓမုနိ အာစိက္ခတိ.

Tassa pana anubrūhanassa atthāya ajjeva kiccamātappanti có nghĩa là: sự tinh tấn, vốn có tên gọi là ‘ātappa’ (nhiệt tâm) do bởi sự thiêu đốt, làm nóng ran các phiền não, cần phải được thực hiện ngay trong hôm nay. Ko jaññā maraṇaṃ suveti có nghĩa là: ai biết được ngày mai sẽ sống hay sẽ chết. (Ngài) chỉ dạy rằng: không nên khởi lên tâm niệm rằng: “Hôm nay ta sẽ bố thí, hoặc sẽ giữ giới, hoặc sẽ làm một việc thiện nào khác; hôm nay vẫn còn sự trễ nải, ngày mai hoặc ngày kia ta sẽ biết”, mà nên thực hành tinh tấn như vầy: “Ta sẽ làm ngay hôm nay”. Mahāsenenāti (với tử thần có đại quân): vì rằng có nhiều nguyên nhân của cái chết như rắn, bọ cạp, chất độc, vũ khí v.v... là đạo quân của tử thần ấy, do bởi đạo quân đông đảo ấy nên (tử thần) được gọi là có đại quân. Không có sự giao ước (saṅgaro) với tử thần có hình dạng như vậy, hoặc là sự giao ước được gọi là cách thức kết bạn thân (nói rằng): “Xin hãy chờ đợi vài ngày, trong khi tôi làm các việc cúng dường Đức Phật v.v... là việc làm nương tựa của tôi”; hoặc là sự giao ước được gọi là việc đưa hối lộ (nói rằng): “Hãy nhận một trăm hay một ngàn này rồi chờ đợi vài ngày”; hoặc là sự giao ước được gọi là tập hợp quân lực (nói rằng): “Ta sẽ ngăn chặn (ngươi) bằng đạo quân này”. Vì rằng, từ saṅgaro là tên gọi của việc kết bạn, việc đưa hối lộ, và việc tập hợp quân lực, do đó ý nghĩa này đã được nói đến. Atanditanti (không mệt mỏi) nghĩa là không lười biếng, có sự phấn chấn. Do thực hành như vậy, người ấy có một đêm tốt lành, nên gọi là bhaddekaratto (người có một đêm tốt lành). Itīti: Đức Phật, bậc Mâu-ni, bậc Tịch Tĩnh do đã dập tắt tham ái v.v..., tuyên thuyết về người thực hành như vậy rằng: “Người này là người có một đêm tốt lành”.

စက္ခုနာ ပညာယ စာတိ စက္ခုနာ စ ပညာယ စ. စက္ခုဘူတာယ ဝါ ပညာယ. သတိယာ ပညာယ စာတိ သတိယာ စ ပညာယ စ, သတိဝိသိဋ္ဌာယ ဝါ ပညာယ. ကာယေနာတိ နာမကာယေန.

Cakkhunā paññāya cāti là bằng mắt và bằng tuệ. Hoặc bằng tuệ đã trở thành con mắt. Satiyā paññāya cāti là bằng niệm và bằng tuệ, hoặc bằng tuệ được niệm làm cho đặc biệt. Kāyenāti là bằng danh thân.

ဒိဗ္ဗစက္ခု [Pg.241] သုဝိသုဒ္ဓန္တိ ဒိဗ္ဗံ စက္ခု သုဝိသုဒ္ဓံ, ယံ သစ္ဆိကရောတီတိ အဓိပ္ပာယော. ပုဗ္ဗေနိဝါသာတိ ပုရိမာသု ဇာတီသု နိဝုတ္ထက္ခန္ဓာ. ဣဒ္ဓိဝိဓာတိ ဣဒ္ဓိကောဋ္ဌာသာ. နိရောဓောတိ နိဗ္ဗာနံ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

Dibbacakkhu suvisuddhanti (thiên nhãn hoàn toàn trong sạch) có chủ ý là: thiên nhãn hoàn toàn trong sạch mà (vị ấy) chứng ngộ. Pubbenivāsāti là các uẩn đã từng trú ngụ trong các kiếp quá khứ. Iddhividhāti là các loại thần thông. Nirodhoti là Niết-bàn. Phần còn lại thì dễ hiểu.

၁၀၄. ယဿ သေလူပမံ စိတ္တန္တိ ဧကဃနံ သေလံ ဝိယ ပကတိဝါတေဟိ လောကဓမ္မဝါတေဟိ အကမ္ပနီယတော ယဿ စိတ္တံ သေလူပမံ. တေနာဟ – ‘‘ဌိတံ နာနုပကမ္ပတီ’’တိ. ရဇနီယေသူတိ လာဘာဒီသု. ကောပနေယျေတိ အလာဘာဒိကေ. ကုတော နံ ဒုက္ခမေဿတီတိ တံ ဧဝံ ဘာဝိတစိတ္တံ ဝီတိက္ကန္တလောကဓမ္မံ ဥတ္တမပုရိသံ လောကဓမ္မဟေတုကံ ဒုက္ခံ နာနုဂမိဿတိ.

104. Yassa selūpamaṃ cittanti: Tâm của vị nào ví như tảng đá do không bị lay động bởi những ngọn gió của tám pháp thế gian, giống như tảng đá đặc không bị lay động bởi những ngọn gió thông thường. Do đó, Ngài nói: ṭhitaṃ nānupakampatī (vững chắc, không bị rung chuyển). Rajanīyesūti là trong các pháp đáng ưa thích như được lợi lộc v.v... Kopaneyyeti là trong các pháp đáng sân hận như không được lợi lộc v.v... Kuto naṃ dukkhamessatīti có nghĩa là: nỗi khổ có các pháp thế gian làm nhân duyên sẽ không theo đến được bậc thượng nhân ấy, người có tâm đã được tu tập như vậy, đã vượt qua các pháp thế gian.

ယော ဗြာဟ္မဏောတိ ဗာဟိတပါပဓမ္မတာယ ဗြာဟ္မဏော, န ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကတာယ ဟုံဟုင်္ကာရကသာဝါဒိပါပဓမ္မယုတ္တော ဟုတွာ ကေဝလံ ဇာတိမတ္တေန ဗြာဟ္မဏောတိ ပဋိဇာနာတိ. သော ဗြာဟ္မဏော ဗာဟိတပါပဓမ္မတ္တာ ဟုံဟုင်္ကာရပ္ပဟာနေန နိဟုံဟုင်္ကော. ရာဂါဒိကသာဝါဘာဝေန နိက္ကဘာဝေါ. သီလသံဝရေန သံယတစိတ္တတာယ ယတတ္တော. စတုမဂ္ဂဉာဏသင်္ခါတေဟိ ဝေဒေဟိ အန္တံ နိဗ္ဗာနံ, ဝေဒါနံ ဝါ အန္တံ ဂတတ္တာ ဝေဒန္တဂူ. မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ ဝုသိတတ္တာ ဝူသိတဗြဟ္မစရိယော. ဓမ္မေန သော ဗြဟ္မဝါဒံ ဝဒေယျာတိ သော ‘‘ဗြာဟ္မဏော အဟ’’န္တိ ဧတံ ဝါဒံ ဝဒေယျ. ယဿ သကလလောကသန္နိဝါသေ ကုဟိဉ္စိ ဧကာရမ္မဏေပိ ရာဂုဿဒေါ ဒေါသုဿဒေါ မောဟုဿဒေါ မာနုဿဒေါ ဒိဋ္ဌုဿဒေါတိ ဣမေ ဥဿဒါ နတ္ထီတိ အတ္ထော.

Yo brāhmaṇoti: Vị ấy là Bà-la-môn do đã loại trừ các pháp ác, chứ không phải tự nhận là Bà-la-môn chỉ đơn thuần do dòng dõi, trong khi vẫn còn dính mắc với các pháp ác như tiếng gầm gừ (huṃhuṅkāra), chất cặn bã (kasāva) v.v... do sự tin vào điềm lành thấy được. Vị Bà-la-môn ấy, do đã loại trừ các pháp ác, do đã đoạn trừ tiếng gầm gừ nên không còn gầm gừ. Do không có chất cặn bã là tham ái v.v... nên không còn cặn bã. Do có tâm được chế ngự bởi sự thu thúc trong giới nên tự chế ngự. Do đã đi đến chỗ tận cùng là Niết-bàn bằng các Vệ-đà được gọi là bốn đạo tuệ, hoặc do đã đi đến chỗ tận cùng của các Vệ-đà, nên gọi là vedantagū (người thông suốt Vệ-đà). Do đã sống xong phạm hạnh là đạo, nên gọi là vūsitabrahmacariyo (người đã sống xong phạm hạnh). Dhammena so brahmavādaṃ vadeyyāti có nghĩa là: vị ấy nên nói lời này: “Ta là Bà-la-môn”. Ý nghĩa là: người nào mà trong toàn thể thế gian, đối với bất kỳ một đối tượng nào, không có những sự nổi trội này: sự nổi trội của tham, sự nổi trội của sân, sự nổi trội của si, sự nổi trội của mạn, sự nổi trội của tà kiến.

န ဂါဓတီတိ န ပတိဋ္ဌဟတိ. သုက္ကာတိ သုက္ကသင်္ခါတာ ဂဟာ. ယဒိ စန္ဒိမသူရိယာဒီနံ ပဘာ တတ္ထ နတ္ထိ, တမော ဧဝ စ သိယာတိ အာသင်္ကမာနေ သန္ဓာယာဟ ‘‘တမော တတ္ထ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. ယဒါ စ အတ္တနာဝေဒီတိအာဒီသု ဧဝံဝိဓံ နိဗ္ဗာနံ အတ္တပစ္စက္ခေန ဉာဏေန ယဒါ ဝိန္ဒတိ, အထ ရူပါရူပဓမ္မတော သုခဒုက္ခတော စ ဝိပ္ပမုတ္တော ဟောတီတိ.

Na gādhatīti là không an trú. Sukkāti là các hành tinh được gọi là sao Kim. Nhắm đến những người nghi ngờ rằng: “Nếu ánh sáng của mặt trăng, mặt trời v.v... không có ở đó, thì hẳn chỉ có bóng tối”, Ngài nói: tamo tattha na vijjatī (bóng tối không có ở đó). Trong các câu như Yadā ca attanāvedī, (ý là) khi vị ấy chứng đạt Niết-bàn như vậy bằng trí tuệ tự mình chứng ngộ, khi ấy vị ấy được giải thoát khỏi các pháp sắc và phi sắc, khỏi khổ và lạc.

သကေသု ဓမ္မေသူတိ သကအတ္တဘာဝသင်္ခါတေသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု. ယေဘုယျေန ဟိ အဇ္ဈတ္တံ ဝိပဿနာဘိနိဝေသော ဟောတီတိ. ဧတံ ပိသာစန္တိ အဇကလာပက, ဧတံ တယာ ဝုတ္တံ ပိသာစံ ကိလေသပိသာစဉ္စ. ပက္ကုလန္တိ တယာ ကတံ အက္ကုလံ ပက္ကုလကရဏဉ္စ. အတိဝတ္တတီတိ အတိက္ကမတိ.

Sakesu dhammesūti là trong các thủ uẩn được gọi là tự thân của mình. Vì rằng, phần lớn sự chuyên tâm vào minh sát xảy ra ở bên trong. Etaṃ pisācanti: Này Ajakaḷāpaka, con quỷ này do ngươi nói đến và con quỷ phiền não. Pakkulanti là và việc làm la hét (akkulaṃ pakkulaṃ) do ngươi thực hiện. Ativattatīti là vượt qua.

နာဘိနန္ဒတိ [Pg.242] အာယန္တိန္တိ ပုရာဏဒုတိယိကံ အာဂစ္ဆန္တိံ အညံ ဝါ န အဘိနန္ဒတိ စိတ္တေန န သမ္ပဋိစ္ဆတိ. တမေဝ ပက္ကမန္တိံ န သောစတိ. သင်္ဂါ သင်္ဂါမဇိံ မုတ္တန္တိ ပဉ္စဝိဓာပိ သင်္ဂတော မုတ္တံ သင်္ဂါမဇိံ ဘိက္ခုံ.

Nābhinandati āyantinti có nghĩa là không hoan hỷ với người vợ cũ đang đến hoặc một người phụ nữ khác, không chấp nhận bằng tâm. Không sầu muộn về chính người ấy đang ra đi. Saṅgā saṅgāmajiṃ muttanti là vị tỳ khưu đã chiến thắng trong trận chiến, đã giải thoát khỏi năm loại trói buộc.

ဗဟွေတ္ထာတိ ဗဟု ဧတ္ထ နှာယတိ ဇနော, န တေန သော သုဒ္ဓေါ နာမ ဟောတီတိ အဓိပ္ပာယော.

Bahvetthāti có chủ ý là: nhiều người tắm ở đây, nhưng do việc đó, người ấy không được gọi là trong sạch.

ဇာတိဗလံ နိသေဓန္တိ ဇာတိဗလဿ နိသေဓကံ. သဟာယာ ဝတာတိ သမထဝိပဿနာဘာဝနာယ သဟ အယနဝသေန သဟာယာ ဝတ. ကာလေန ကာလံ သပ္ပာယဓမ္မဿ သဝနဝသေန စိရရတ္တံ သမေတိ သမာဂမော ဧတေသန္တိ စိရရတ္တသမေတိကာ. သိထိလမာရဗ္ဘာတိ သိထိလံ ဝီရိယံ ကတွာ.

Jātibalaṃ nisedhanti là ngăn chặn sức mạnh của dòng dõi. Sahāyā vatāti là quả thật là bạn đồng hành do cùng đi trên con đường tu tập chỉ và quán. Cirarattasametikā là những người có sự hội họp lâu dài, do sự hội họp của họ diễn ra lâu dài qua việc lắng nghe các pháp thích hợp theo từng thời điểm. Sithilamārabbhāti là sau khi đã thực hiện sự tinh tấn một cách lơi lỏng.

၁၀၅. တတြ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ကော ဝိသေသောတိ သတ္ထု သာဝကဿ စ ပဉ္စသွေဝ ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု နိဗ္ဗိဒါဒယောတိ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပတ္တိယံ အနုပါဒါဝိမုတ္တိယဉ္စ ဟေဋ္ဌာ ဥပရိ စ ဝိသေသာဘာဝံ ဒဿေတိ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘နတ္ထိ ဝိမုတ္တိယာ နာနတ္တ’’န္တိ (အ. နိ. ၅.၃၁; ကထာ. ၃၅၅ အတ္ထတော သမာနံ). တတ္ထ ဝိသေသာဘာဝံ ပစ္စာမသတိ ‘‘တတြ ကော ဝိသေသော’’တိ. အဓိပ္ပယာသောတိ အဓိကပယောဂေါ. နာနာကရဏန္တိ စ ဝိသေသောယေဝ ဝုတ္တော.

105. Bằng câu Tatra kho, bhikkhave, ko viseso (Này các Tỳ khưu, ở đây có gì khác biệt?), (Ngài) chỉ ra sự không khác biệt ở cả phần dưới và phần trên trong sự thực hành ở giai đoạn đầu và trong sự giải thoát không còn chấp thủ, rằng sự nhàm chán v.v... đối với năm thủ uẩn là của cả bậc Đạo Sư và của vị thinh văn. Điều này đã được nói: natthi vimuttiyā nānatta (Không có sự khác biệt trong sự giải thoát). Bằng câu tatra ko viseso, Ngài xem xét lại sự không khác biệt ở đó. Adhippayāsoti là sự nỗ lực vượt trội. Và bằng từ nānākaraṇanti, chính sự khác biệt đã được nói đến.

အယံ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဝိသေသောတိ ဘိက္ခဝေ, ယဒိပိ သာဝကဿ သတ္ထု စ ဝိမုတ္တိယံ ဝိသေသော နတ္ထိ, သယမ္ဘုဉာဏေန ပန သဝါသနသဗ္ဗကိလေသေ ခေပေတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိတွာ အနုပ္ပန္နဿ အရိယမဂ္ဂဿ ပရသန္တာနေ ဥပ္ပာဒနာဒိသကလသဗ္ဗညုဂုဏသမာယောဂေါ. အယံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပညာဝိမုတ္တတော ဝိသေသောတိ. တတ္ထ အနုပ္ပန္နဿာတိ အဝတ္တမာနဿ. အရိယမဂ္ဂဉှိ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပာဒေသိ. အန္တရာ အညော သတ္ထာ ဥပ္ပာဒေတာ နာမ နာဟောသိ, တသ္မာ အယံ ဘဂဝါ အနုပ္ပန္နဿ မဂ္ဂဿ ဥပ္ပာဒေတာ နာမ. အသဉ္ဇာတဿာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. အနက္ခာတဿာတိ အကထိတဿ. မဂ္ဂံ ဇာနာတီတိ မဂ္ဂညူ. မဂ္ဂံ ဝိဒိတံ ပါကဋံ အကာသီတိ မဂ္ဂဝိဒူ. မဂ္ဂေ စ အမဂ္ဂေ စ ကောဝိဒေါတိ မဂ္ဂကောဝိဒေါ. မဂ္ဂါနုဂါတိ မဂ္ဂံ အနုဂစ္ဆန္တာ. ပစ္ဆာသမန္နာဂတာတိ အဟံ ပဌမံ သမန္နာဂတော, သာဝကာ ပစ္ဆာ သမန္နာဂတာ.

Này các tỳ khưu, đây là sự khác biệt: Này các tỳ khưu, dầu rằng không có sự khác biệt về sự giải thoát của vị thinh văn và của bậc Đạo Sư, nhưng có sự hội đủ tất cả các phẩm hạnh của bậc Toàn Giác như là việc làm cho sanh khởi Thánh đạo chưa từng sanh khởi trong dòng tương tục của người khác sau khi đã tận trừ tất cả phiền não cùng với các tập khí bằng trí tuệ tự mình chứng ngộ và đã chứng đắc Chánh Đẳng Giác. Đây là sự khác biệt của bậc Chánh Đẳng Giác so với vị được giải thoát bằng tuệ. Ở đây, (thuật ngữ) anuppannassa có nghĩa là avattamānassa (chưa hiện hữu). Quả vậy, đức Chánh Đẳng Giác Kassapa đã làm cho Thánh đạo sanh khởi. Trong khoảng thời gian ở giữa, không có vị Đạo Sư nào khác được gọi là người làm cho (đạo) sanh khởi. Do đó, đức Thế Tôn này được gọi là người làm cho đạo chưa từng sanh khởi được sanh khởi. (Thuật ngữ) asañjātassa là từ đồng nghĩa của chính thuật ngữ ấy. (Thuật ngữ) anakkhātassa có nghĩa là akathitassa (chưa được thuyết giảng). Vị ấy biết đạo nên là bậc Tri Đạo (maggaññū). Vị ấy đã làm cho đạo được biết đến, được tỏ bày nên là bậc Minh Đạo (maggavidū). Vị ấy thông thạo về đạo và phi đạo nên là bậc Thông Đạo (maggakovido). (Thuật ngữ) maggānugā có nghĩa là những người đi theo đạo. (Thuật ngữ) pacchāsamannāgatā có nghĩa là: Ta là người thành tựu trước tiên, các vị thinh văn là những người thành tựu sau đó.

၁၀၆. ‘‘နီစေ [Pg.243] ကုလေ ပစ္စာဇာတော’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၄.၈၅; ပု. ပ. ၁၆၈) တမေန ယုတ္တောတိ တမော. ကာယဒုစ္စရိတာဒီဟိ ပုန နိရယတမုပဂမနတော တမပရာယဏော. ဣတိ ဥဘယေနပိ ခန္ဓတမောဝ ကထိတော ဟောတိ. ‘‘အဍ္ဎေ ကုလေ ပစ္စာဇာတော’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၄.၈၅; ပု. ပ. ၁၆၈) ဇောတိနာ ယုတ္တောတိ ဇောတိ, အာလောကဘူတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကာယသုစရိတာဒီဟိ ပုန သဂ္ဂူပပတ္တိဘဝူပဂမနတော ဇောတိပရာယဏော. ဣမိနာ နယေန ဣတရေပိ ဒွေ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

106. Qua (đoạn kinh) bắt đầu bằng: ‘Sanh trong gia đình thấp kém,’ (người ấy) được gọi là tamo (bóng tối) vì tương ứng với bóng tối (tama). Lại nữa, (người ấy) là tamaparāyaṇo (có bóng tối là cảnh giới) do đi đến bóng tối của địa ngục bằng thân ác hạnh v.v... Như vậy, qua cả hai (thuật ngữ), chỉ có bóng tối của uẩn được nói đến. Qua (đoạn kinh) bắt đầu bằng: ‘Sanh trong gia đình giàu có,’ (người ấy) được gọi là joti (ánh sáng) vì tương ứng với ánh sáng (joti); được nói là đã trở thành ánh sáng. Lại nữa, (người ấy) là jotiparāyaṇo (có ánh sáng là cảnh giới) do đi đến cảnh giới tái sanh ở cõi trời bằng thân thiện hạnh v.v... Theo phương pháp này, hai (hạng người) còn lại cũng nên được hiểu như vậy.

န တံ ဒဠှံ ဗန္ဓနမာဟု ဓီရာတိ ဧတ္ထ ဓီရာတိ ဗုဒ္ဓါဒယော ပဏ္ဍိတပုရိသာ. ယံ သင်္ခလိကသင်္ခါတံ အယေန နိဗ္ဗတ္တံ အာယသံ အဒ္ဒုဗန္ဓနသင်္ခါတံ ဒါရုမယဉ္စ ပဗ္ဗဇတိဏေဟိ ရဇ္ဇုံ ကတွာ ကတရဇ္ဇုဗန္ဓနဉ္စ, တံ အသိအာဒီဟိ ဆိန္ဒိတုံ သက္ကုဏေယျတာယ ‘‘ထိရ’’န္တိ န ဝဒန္တီတိ အတ္ထော. သာရတ္တရတ္တာတိ ရတ္တာ ဟုတွာ ရတ္တာ. ဗလဝရာဂရတ္တာတိ အတ္ထော. မဏိကုဏ္ဍလေသူတိ မဏီသု စ ကုဏ္ဍလေသု စ, မဏိစိတ္တေသု ဝါ ကုဏ္ဍလေသု. ဧတံ ဒဠှန္တိ ယေ မဏိကုဏ္ဍလေသု သာရတ္တရတ္တာ, တေသု ယော ရာဂေါ, ယာ စ ပုတ္တဒါရေသု အပေက္ခာ တဏှာ, ဧတံ ကိလေသမယံ ဗန္ဓနံ ပဏ္ဍိတပုရိသာ ‘‘ဒဠှ’’န္တိ ဝဒန္တိ.

Ở đây, trong (câu kệ): ‘Bậc trí không nói rằng sự trói buộc ấy là bền chặt,’ (thuật ngữ) dhīrā có nghĩa là những bậc hiền trí như là các đức Phật. Sự trói buộc nào được gọi là xiềng xích, được làm bằng sắt; (sự trói buộc nào) được gọi là cùm gỗ, được làm bằng gỗ; và sự trói buộc bằng dây thừng được làm ra bằng cách bện dây từ cỏ bện, ý nghĩa là (các bậc hiền trí) không nói rằng sự trói buộc ấy là ‘bền vững’ vì nó có thể được cắt đứt bằng gươm đao v.v... (Thuật ngữ) sārattarattā có nghĩa là đã say đắm rồi lại say đắm. Ý nghĩa là: ‘Say đắm với lòng tham ái mạnh mẽ.’ (Thuật ngữ) maṇikuṇḍalesu có nghĩa là: ‘Nơi các loại ngọc và các đôi bông tai,’ hoặc ‘nơi các đôi bông tai được khảm bằng ngọc.’ (Câu) etaṃ daḷhaṃ (sự trói buộc này là bền chặt) có nghĩa là: Những ai say đắm mãnh liệt nơi các đôi bông tai bằng ngọc, lòng tham ái nào (phát sanh) nơi các đối tượng ấy, và sự khao khát, lòng ham muốn nào nơi con cái và vợ, các bậc hiền trí nói rằng sự trói buộc được làm bằng phiền não này là ‘bền chặt.’

ဩဟာရိနန္တိ အာကဍ္ဎိတွာ စတူသု အပါယေသု ပါတနတော အဝဟရတိ ဟေဋ္ဌာ ဟရတီတိ ဩဟာရိနံ. သိထိလန္တိ ဗန္ဓနဋ္ဌာနေ ဆဝိအာဒီနိ အကောပေတွာ ဗန္ဓနဘာဝမ္ပိ အဇာနာပေတွာ ဇလပထထလပထာဒီသု ကမ္မံ ကာတုံ ဒေတီတိ သိထိလံ. ဒုပ္ပမုဉ္စန္တိ လောဘဝသေန ဟိ ဧကဝါရမ္ပိ ဥပ္ပန္နံ ကိလေသဗန္ဓနံ ဒဋ္ဌဋ္ဌာနတော ကစ္ဆပေါ ဝိယ ဒုမ္မောစယံ ဟောတီတိ ဒုပ္ပမုဉ္စံ. ဧတမ္ပိ ဆေတွာနာတိ ဧတံ ဒဠှမ္ပိ ကိလေသဗန္ဓနံ ဉာဏခဂ္ဂေန ဆိန္ဒိတွာ အနပေက္ခိနော ဟုတွာ ကာမသုခံ ပဟာယ ပရိဗ္ဗဇန္တိ ပက္ကမန္တိ ပဗ္ဗဇန္တိ စာတိ အတ္ထော.

(Thuật ngữ) ohārinaṃ (kéo xuống) có nghĩa là: Do kéo, lôi và làm cho rơi vào bốn đường ác, nó mang đi, mang xuống dưới. (Thuật ngữ) sithilaṃ (lỏng lẻo) có nghĩa là: Nó cho phép làm công việc trên các tuyến đường thủy, đường bộ v.v... mà không làm tổn thương da thịt v.v... ở chỗ trói buộc và cũng không làm cho biết đến tình trạng bị trói buộc. (Thuật ngữ) duppamuñcaṃ (khó thoát ra) có nghĩa là: Quả vậy, sự trói buộc của phiền não đã sanh khởi dù chỉ một lần do lòng tham thì khó có thể thoát ra được, giống như con rùa (khó thoát ra) khỏi nơi cắn của nó (mai), vì vậy (gọi là) khó thoát ra. (Câu) etampi chetvāna (sau khi cắt đứt cả cái này) có nghĩa là: Sau khi cắt đứt sự trói buộc phiền não này, dù cho bền chặt, bằng thanh gươm trí tuệ, trở thành người không còn luyến ái, từ bỏ dục lạc, họ ra đi, họ từ bỏ, và họ xuất gia.

၁၀၇. စေတေတီတိ အကုသလစေတနာဝသေန စေတေတိ. ပကပ္ပေတီတိ တမေဝ အကုသလစေတနံ ကာယဝစီကမ္မဘာဝံ ပါပနဝသေန ကပ္ပေတိ. အနုသေတီတိ ရာဂါဒိအနုသယောဝ သန္တာနေ အပ္ပဟီနဘာဝေန အနုသေတိ. အာရမ္မဏမေတံ ဟောတိ ဝိညာဏဿ ဌိတိယာတိ ယဒေတံ စေတနံ ပကပ္ပနံ အနုသယနဉ္စ, ဧတံ အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿ ဌိတိယာ ပဝတ္တိယာ ပစ္စယော ဟောတီတိ အတ္ထော. အာရမ္မဏေ သတိ ပတိဋ္ဌာ ဝိညာဏဿ ဟောတီတိ ယထာဝုတ္တပစ္စယေ သတိ အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿ ကမ္မံ [Pg.244] ဇဝါပေတွာ ပဋိသန္ဓိအာကဍ္ဎနသမတ္ထတာသမ္ပာဒနတော ပတိဋ္ဌာ ဟောတိ. အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ ဟောတီတိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝသင်္ခါတာ ဝိညာဏာဒီနံ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ ဟောတိ.

107. (Vị ấy) ceteti có nghĩa là: (Vị ấy) tác ý theo năng lực của tư bất thiện. (Vị ấy) pakappeti có nghĩa là: (Vị ấy) sắp đặt chính tư bất thiện ấy theo năng lực của việc khiến cho nó trở thành thân nghiệp và khẩu nghiệp. (Nó) anuseti có nghĩa là: Chính các tùy miên như tham ái v.v... ngủ ngầm trong dòng tương tục do trạng thái chưa được đoạn trừ. (Câu) ārammaṇametaṃ hoti viññāṇassa ṭhitiyā (đây là đối tượng cho sự an trú của thức) có nghĩa là: Bất cứ sự tác ý, sự sắp đặt, và sự ngủ ngầm nào, điều này là điều kiện cho sự an trú, cho sự diễn tiến của hành thức. (Câu) ārammaṇe sati patiṭṭhā viññāṇassa hoti (khi có đối tượng, có sự an trú cho thức) có nghĩa là: Khi có điều kiện đã được nói như trên, có sự an trú cho hành thức do việc thúc đẩy nghiệp và hoàn thành khả năng kéo theo sự tái sanh. (Câu) āyatiṃ punabbhavābhinibbatti hoti (trong tương lai, có sự phát sanh của một cuộc hữu mới) có nghĩa là: Trong tương lai, có sự phát sanh của thức v.v... được gọi là một cuộc hữu mới.

‘‘နော စေ, ဘိက္ခဝေ, စေတေတီ’’တိအာဒိနာ အကုသလကမ္မမေဝ ပဋိက္ခိပတိ. အယဉှေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော, ယဒိပိ ကဒါစိ ယောနိသောမနသိကာရာ အကုသလစေတနာ နပ္ပဝတ္တတိ, အနုသယာ ပန အပ္ပဟီနာတိ, တေ ကုသလဿ အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿ ပတိဋ္ဌာ ဟောန္တိ ယေဝါတိ. သတိ စ အဘိသင်္ခါရဝိညာဏေ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ ဟောတီတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. တတိယဝါရော ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

Qua (đoạn kinh) bắt đầu bằng: ‘Này các tỳ khưu, nếu (vị ấy) không tác ý,’ (đức Phật) chỉ bác bỏ nghiệp bất thiện. Đây là ý nghĩa tóm tắt ở đây: Dầu rằng đôi khi do như lý tác ý, tư bất thiện không diễn tiến, nhưng các tùy miên chưa được đoạn trừ, nên chúng chắc chắn là nơi an trú cho hành thức thiện. Và khi có hành thức, quả thực là hợp lý để nói rằng trong tương lai có sự phát sanh của một cuộc hữu mới. Phần thứ ba nên được hiểu theo phương pháp đối nghịch với những gì đã được nói.

၁၀၈. ‘‘နေသော, ဘိက္ခဝေ, အရိယဿ ဝိနယေ သမုဒ္ဒေါ’’တိအာဒိ ယဒိ ဒုပ္ပူရဏဋ္ဌေန သံသီဒနဋ္ဌေန ဒုရတိက္ကမနဋ္ဌေန သာဂရော ‘‘သမုဒ္ဒေါ’’တိ ဝုစ္စေယျ, တတော သတဘာဂေနပိ သဟဿဘာဂေနပိ စက္ခုအာဒီသွေဝ အယံ နယော လဗ္ဘတီတိ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. တေနာဟ – ‘‘စက္ခု, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသဿ သမုဒ္ဒေါ, တဿ ရူပမယော ဝေဂေါ’’တိ, ရူပေသု သတ္တာနံ အာဝိဉ္ဆနတော ရူပါယတနမေဝ ဝေဂေါ စက္ခုဿ ဝေဂေါတိ အတ္ထော.

108. Nếu đại dương được gọi là ‘biển cả’ theo ý nghĩa khó lấp đầy, theo ý nghĩa làm chìm đắm, theo ý nghĩa khó vượt qua, (đoạn kinh) bắt đầu bằng: ‘Này các tỳ khưu, đây không phải là biển cả trong giới luật của bậc Thánh’ đã được nói để chỉ ra rằng phương pháp này được tìm thấy nơi con mắt v.v... gấp trăm lần, gấp ngàn lần hơn thế nữa. Do đó, Ngài đã nói: ‘Này các tỳ khưu, con mắt là biển cả của một người, dòng chảy của nó được làm bằng các sắc,’ ý nghĩa là: Do lôi kéo chúng sanh vào các sắc, chính xứ sắc là dòng chảy, là dòng chảy của con mắt.

ယော တံ ရူပမယံ ဝေဂံ သဟတီတိ ယော ဘိက္ခု သဟ ဝိသယေန စက္ခုံ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော အနတ္တတော သမ္မသန္တော တတ္ထ စ နိဗ္ဗိန္ဒန္တော ဝိရဇ္ဇန္တော တပ္ပဋိဗဒ္ဓတော ကိလေသဇာလတော ဝိမုစ္စန္တော အဘိဘဝတိ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, အတရိ စက္ခုသမုဒ္ဒန္တိ အယံ ဘိက္ခု စက္ခုသင်္ခါတံ သမုဒ္ဒံ တိဏ္ဏောတိ ဝုစ္စတိ.

(Câu) yo taṃ rūpamayaṃ vegaṃ sahati (vị nào chịu đựng được dòng chảy được làm bằng các sắc ấy) có nghĩa là: Vị tỳ khưu nào chế ngự được (dòng chảy ấy) trong khi đang quán xét con mắt cùng với đối tượng của nó là vô thường, là khổ, là vô ngã, và trong khi đang nhàm chán, đang ly tham đối với nó, đang giải thoát khỏi mạng lưới phiền não liên quan đến nó. (Câu) ayaṃ vuccati, bhikkhave, atari cakkhusamuddaṃ (này các tỳ khưu, vị này được gọi là đã vượt qua biển cả của con mắt) có nghĩa là: Vị tỳ khưu này được gọi là đã vượt qua biển cả được gọi là con mắt.

အပရော နယော – စက္ခု, ဘိက္ခဝေ, အရိယဿ ဝိနယေ သမုဒ္ဒေါတိ ယဒိပိ ဒုပ္ပူရဏဋ္ဌေန ယဒိ ဝါ သမုဒနဋ္ဌေန သမုဒ္ဒေါ, စက္ခုမေဝ သမုဒ္ဒေါ. တဿ ဟိ ပထဝိတော ယာဝ အကနိဋ္ဌဗြဟ္မလောကာ နီလာဒိအာရမ္မဏံ သမောသရန္တံ ပရိပုဏ္ဏဘာဝံ ကာတုံ န သက္ကောတိ. ဧဝံ ဒုပ္ပူရဏဋ္ဌေနပိ သမုဒ္ဒေါ. စက္ခု စ တေသု တေသု နီလာဒိအာရမ္မဏေသု သမုဒေတိ အသံဝုတံ ဟုတွာ ဩသရမာနံ ကိလေသုပ္ပတ္တိယာ ကာရဏဘာဝေန သဒေါသဘာဝေန ဂစ္ဆတီတိ သမုဒနဋ္ဌေနပိ သမုဒ္ဒေါ. တထာ စက္ခုံ တဏှာသောတာဒီနံ ဥပ္ပတ္တိဒွါရတာယ တေဟိ သန္တာနဿ သမုဒနဋ္ဌေန တေမနဋ္ဌေန သမုဒ္ဒေါ. တဿ ရူပမယော ဝေဂေါတိ သမုဒ္ဒဿ အပ္ပမာဏော ဦမိမယော ဝေဂေါ ဝိယ [Pg.245] တဿာပိ စက္ခုသမုဒ္ဒဿ သမောသရန္တဿ နီလာဒိဘေဒဿ အာရမ္မဏဿ ဝသေန အပ္ပမေယျော ရူပမယော ဝေဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယော တံ ရူပမယံ ဝေဂံ သဟတီတိ ယော တံ စက္ခုသမုဒ္ဒေ သမောသရန္တံ ရူပမယံ ဝေဂံ မနာပေ ရူပေ ရာဂံ, အမနာပေ ဒေါသံ, အသမပေက္ခနေ မောဟန္တိ ဧဝံ ရာဂါဒိကိလေသေ အနုပ္ပာဒေန္တော ဥပေက္ခကဘာဝေန သဟတိ.

Một phương pháp khác: Này các Tỳ khưu, trong giới luật của bậc Thánh, con mắt là biển cả. Biển cả (samudda) có nghĩa là khó lấp đầy, hoặc có nghĩa là làm ướt át, chính con mắt là biển cả. Thật vậy, đối với con mắt ấy, đối tượng màu xanh v.v... tụ hội lại từ mặt đất cho đến cõi trời Sắc Cứu Cánh cũng không thể làm cho nó trở nên sung mãn được. Như vậy, (con mắt) là biển cả cũng vì ý nghĩa khó lấp đầy. Và con mắt, khi không được phòng hộ, đi xuống đối tượng, nó làm ướt át (samudeti) các đối tượng màu xanh v.v... ấy; do là nguyên nhân cho phiền não sanh khởi, do có trạng thái bị lỗi lầm, nên nó là biển cả cũng vì ý nghĩa làm ướt át. Tương tự, con mắt là cửa ngõ cho sự sanh khởi của các dòng ái dục v.v..., do đó, nó là biển cả vì ý nghĩa làm ướt át, làm thấm đẫm dòng tương tục bởi những thứ ấy. "Sức mạnh của nó được làm bằng sắc" có nghĩa là: Giống như sức mạnh vô lượng của biển cả được làm bằng sóng, cũng vậy, cần phải hiểu rằng biển cả con mắt này có sức mạnh vô biên được làm bằng sắc, tùy theo đối tượng có các loại khác nhau như màu xanh v.v... đang tụ hội lại. "Vị nào chịu đựng được sức mạnh được làm bằng sắc ấy" có nghĩa là: Vị nào chịu đựng được sức mạnh được làm bằng sắc đang tụ hội lại trong biển cả con mắt ấy bằng thái độ xả ly, không làm sanh khởi các phiền não như tham ái đối với sắc khả ái, sân hận đối với sắc không khả ái, và si mê khi không quán xét, như vậy vị ấy chịu đựng được.

သဦမိန္တိအာဒီသု ကိလေသဦမီဟိ သဦမိံ. ကိလေသဝဋ္ဋေဟိ သာဝဋ္ဋံ. ကိလေသဂဟေဟိ သဂဟံ. ကိလေသရက္ခသေဟိ သရက္ခသံ. ကောဓုပါယာသဿ ဝါ ဝသေန သဦမိံ. ကာမဂုဏဝသေန သာဝဋ္ဋံ. မာတုဂါမဝသေန သဂဟံ သရက္ခသံ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ဦမိဘယန္တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ကောဓုပါယာသဿေတံ အဓိဝစနံ (ဣတိဝု. ၁၀၉; မ. နိ. ၂.၁၆၂; အ. နိ. ၄.၁၂၂). တထာ အာဝဋ္ဋန္တိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စန္နေတံ ကာမဂုဏာနံ အဓိဝစနံ (ဣတိဝု. ၁၀၉; မ. နိ. ၂.၁၆၄; အ. နိ. ၄.၁၂၂). ဂဟရက္ခသောတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, မာတုဂါမဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ (ဣတိဝု. ၁၀၉). သေသဒွါရေသုပိ ဧသေဝ နယော.

Trong các từ ‘saūmiṃ’ v.v..., ‘có sóng’ là do có những con sóng phiền não. ‘Có xoáy nước’ là do có những vòng xoáy phiền não. ‘Có cá sấu’ là do có những con cá sấu phiền não. ‘Có dạ xoa’ là do có những dạ xoa phiền não. Hoặc ‘có sóng’ là do sự phẫn nộ và phiền muộn. ‘Có xoáy nước’ là do năm dục trưởng dưỡng. ‘Có cá sấu, có dạ xoa’ là do người nữ. Điều này đã được nói: “Này các Tỳ khưu, sự nguy hiểm của sóng, đó là tên gọi khác của sự phẫn nộ và phiền muộn. Tương tự, này các Tỳ khưu, xoáy nước, đó là tên gọi khác của năm dục trưởng dưỡng. Này các Tỳ khưu, cá sấu và dạ xoa, đó là tên gọi khác của người nữ.” Ở các cửa (giác quan) còn lại cũng theo phương pháp này.

သဦမိဘယံ ဒုတ္တရံ အစ္စတရီတိ အနိစ္စတာဒိဦမိဘယေန သဘယံ ဒုရတိက္ကမံ အတိက္ကမိ. လောကန္တဂူတိ သံသာရလောကဿ အန္တံ ဂတော. ပါရဂတောတိ ဝုစ္စတီတိ နိဗ္ဗာနံ ဂတောတိ ကထီယတိ.

(Vị ấy) ‘đã vượt qua (biển cả) khó vượt qua, có sóng và đáng sợ’ có nghĩa là vị ấy đã vượt qua (biển cả) đáng sợ và khó vượt qua với sự nguy hiểm của sóng là vô thường v.v... ‘Người đi đến tận cùng thế gian’ có nghĩa là người đã đi đến tận cùng của thế gian luân hồi. ‘Được gọi là người đã đến bờ bên kia’ có nghĩa là được nói là đã đến Níp-bàn.

ဗဠိသာတိ သတ္တာနံ အနတ္ထဟေတုတာယ ဗဠိသာ ဝိယ ဗဠိသာ. အနယာယာတိ အနတ္ထာယ. ဗျာဗာဓာယာတိ ဒုက္ခာယ. ဣဋ္ဌာတိ ပရိယိဋ္ဌာ ဝါ အပရိယိဋ္ဌာ ဝါ သုခါရမ္မဏတာယ ဣဋ္ဌာ. ကာမနီယဋ္ဌေန ကန္တာ. မနဿ ဝဍ္ဎနဋ္ဌေန မနာပါ. ပိယသဘာဝတာယ ပိယရူပါ. ကိလေသကာမသဟိတတ္တာ ကာမူပသံဟိတာ. ရာဂဇနနဋ္ဌေန စိတ္တဿ ရဉ္ဇနတော ရဇနီယာ. တဉ္စေတိ တံ ရူပါရမ္မဏံ, နီလာဒိဝသေန အနေကဘေဒဘိန္နမ္ပိ ဟိ ရူပါယတနံ ရူပါရမ္မဏဘာဝေန စက္ခုဝိညေယျဘာဝေန စ ဧကဝိဓတံ နာတိဝတ္တတီတိ တံသဘာဝသာမညံ ဂဟေတွာ ‘‘တဉ္စေ’’တိ ဝုတ္တံ. အဘိနန္ဒတီတိ အဘိနန္ဒနဘူတာယ သပ္ပီတိကတဏှာယ အဘိမုခေါ နန္ဒတိ. အဘိဝဒတီတိ ‘‘အဟော သုခံ, အဟော သုခ’’န္တိ ဝဒါပေန္တိယာ တဏှာယနဝသေန အဘိဝဒတိ. အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတီတိ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌပေတွာ တိဋ္ဌတိ. အယံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ဂိလိတဗဠိသော မာရဿာတိ အယံ, ဘိက္ခု, ကိလေသမာရဿ ဗဠိသဘူတံ ရူပတဏှံ ဂိလိတွာ ဌိတောတိ ဝုစ္စတိ. သေသဝါရေသုပိ ဣမိနာ နယေန [Pg.246] အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အဘေဒီတိ ဘိန္ဒိ. ပရိဘေဒီတိ သဗ္ဗဘာဂေန ဘိန္ဒိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

‘Lưỡi câu’ (baḷisa): vì là nguyên nhân của sự bất hạnh cho chúng sanh, chúng giống như lưỡi câu, nên được gọi là lưỡi câu. ‘Dẫn đến tai họa’ (anayāya) có nghĩa là dẫn đến sự bất hạnh. ‘Dẫn đến phiền não’ (byābādhāya) có nghĩa là dẫn đến khổ đau. ‘Khả ái’ (iṭṭha): dù được tìm kiếm hay không được tìm kiếm, chúng là khả ái vì là đối tượng của lạc. ‘Khả hỷ’ (kanta) vì có ý nghĩa đáng mong muốn. ‘Khả ý’ (manāpa) vì có ý nghĩa làm cho tâm tăng trưởng. ‘Dáng vẻ đáng yêu’ (piyarūpa) vì có bản chất đáng yêu. ‘Liên quan đến dục’ (kāmūpasaṃhita) vì đi kèm với dục phiền não. ‘Gây nhiễm ô’ (rajanīya) vì làm cho tâm nhiễm đắm, do có ý nghĩa làm sanh khởi tham ái. Về từ ‘tañce’ (nếu cái đó), nó có nghĩa là ‘đối tượng sắc đó’. Thật vậy, mặc dù xứ sắc có nhiều loại khác nhau như màu xanh v.v..., nhưng nó không vượt qua được tính chất đơn nhất về phương diện là đối tượng sắc và về phương diện là đối tượng được nhận biết bởi nhãn thức. Do đó, từ ‘tañce’ được nói ra bằng cách lấy tính chất chung đó. ‘Hoan hỷ’ (abhinandati) có nghĩa là hướng đến và vui thích với lòng tham ái có hỷ đi kèm, vốn là sự hoan hỷ. ‘Chào đón’ (abhivadati) có nghĩa là hướng tâm đến do lòng tham ái khiến người ta phải thốt lên: “Ôi, sung sướng thay! Ôi, sung sướng thay!”. ‘Chìm đắm’ (ajjhosāya tiṭṭhati) có nghĩa là nuốt chửng, hoàn tất (việc nuốt) rồi đứng lại. “Này các Tỳ khưu, Tỳ khưu này được gọi là người đã nuốt lưỡi câu của Ma vương” có nghĩa là: “Tỳ khưu này được gọi là người đã nuốt chửng lòng tham ái đối với sắc, vốn là lưỡi câu của phiền não ma, rồi đứng lại.” Ở các trường hợp còn lại, ý nghĩa cũng cần được hiểu theo phương pháp này. ‘Đã bẻ gãy’ (abhedi) có nghĩa là đã phá hủy. ‘Đã đập tan’ (paribhedi) có nghĩa là đã phá hủy hoàn toàn. Phần còn lại đã rõ ràng.

၁၀၉. အယံ လောကော သန္တာပဇာတောတိ အယံ သတ္တလောကော ဇာတသန္တာပေါ ဉာတိဗျသနာဒိဝသေန ဥပ္ပန္နသောကသန္တာပေါ စ ရာဂါဒိဝသေန ဥပ္ပန္နပရိဠာဟသန္တာပေါ စာတိ အတ္ထော. ဖဿပရေတောတိ အနေကေဟိ ဒုက္ခဖဿေဟိ အဘိဘူတော. ရောဒံ ဝဒတိ အတ္တတောတိ တံ တံ အတ္တနာ ဖုဋ္ဌံ ဒုက္ခံ အဘာဝိတကာယတာယ အဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘အဟော ဒုက္ခံ, ဤဒိသံ ဒုက္ခံ မယှံ သတ္တုနောပိ မာ ဟောတူ’’တိအာဒိနာ ဝိလပန္တော ဝဒတိ. ကသ္မာ? ယေန ယေန ဟိ မညန္တိ, တတော တံ ဟောတိ အညထာ, ယသ္မာ ဧတေ သတ္တာ ယေန ယေန ပကာရေန အတ္တနော ဒုက္ခဿ ပဋိကာရံ မညန္တိ အာသီသန္တိ, တံ ဒုက္ခံ တတော အညေန ပကာရေန တိကိစ္ဆိတဗ္ဗံ ဟောတိ. ယေန ဝါ ပကာရေန အတ္တနော ဝဍ္ဎိံ မညန္တိ, တတော အညထာ အဝဍ္ဎိ ဧဝ ပန ဟောတိ. ဧဝံ အညထာဘာဝိတံ ဣစ္ဆာဝိဃာတံ ဧဝ ပါပုဏာတိ. အယံ ဘဝသတ္တော ကာမာဒိဘဝေသု သတ္တော သတ္တလောကော, တထာပိ ဘဝမေဝါဘိနန္ဒတိ, န တတ္ထ နိဗ္ဗိန္ဒတိ. ယဒဘိနန္ဒတိ တံ ဘယန္တိ ယံ ကာမာဒိဘဝံ အဘိနန္ဒတိ, တံ ဇရာမရဏာဒိအနေကဗျသနာနုဗန္ဓတ္တာ အတိဝိယ ဘယာနကဋ္ဌေန ဘယံ. ယဿ ဘာယတီတိ ယတော ဇရာမရဏာဒိတော ဘာယတိ, တံ ဒုက္ခဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝတော ဒုက္ခဒုက္ခတာယ စ ဒုက္ခန္တိ.

109. ‘Thế gian này bị thiêu đốt’ có nghĩa là thế gian chúng sanh này có sự thiêu đốt đã sanh khởi, tức là có sự thiêu đốt của sầu muộn sanh khởi do tai họa của thân quyến v.v..., và có sự thiêu đốt của phiền não sanh khởi do tham ái v.v... ‘Bị xúc chi phối’ có nghĩa là bị nhiều khổ xúc áp đảo. ‘Nó nói về bệnh tật’ có nghĩa là không thể chịu đựng được nỗi khổ này khác mà tự mình cảm nhận do thân không được tu tập, nó than khóc và nói rằng: “Ôi, khổ thay! Mong rằng nỗi khổ như thế này đừng xảy đến cả với kẻ thù của ta” v.v... Tại sao? “Vì chúng nghĩ theo cách nào, thì sự việc lại xảy ra theo cách khác.” Bởi vì những chúng sanh này, họ mong mỏi, ao ước phương cách chữa trị nỗi khổ của mình theo cách nào, thì nỗi khổ đó lại cần được chữa trị theo một cách khác. Hoặc họ nghĩ đến sự tăng trưởng của mình theo cách nào, thì ngược lại, chỉ có sự không tăng trưởng xảy ra. Như vậy, khi sự việc xảy ra khác đi, họ chỉ đạt đến sự thất vọng. Thế gian chúng sanh này bị dính mắc vào hữu, dính mắc vào các cõi như dục hữu v.v..., tuy vậy, nó vẫn hoan hỷ trong hữu, không nhàm chán nơi đó. ‘Điều gì nó hoan hỷ, điều đó là đáng sợ’ có nghĩa là cõi hữu nào, như dục hữu, mà nó hoan hỷ, thì cõi hữu đó là đáng sợ vì có bản chất cực kỳ kinh hoàng, do nó đi kèm với nhiều tai họa như già, chết v.v... ‘Nó sợ hãi điều gì’ có nghĩa là nó sợ hãi điều gì, từ già, chết v.v..., thì điều đó được gọi là khổ vì là nền tảng của khổ và vì là khổ khổ.

ဘဝဝိပ္ပဟာနာယာတိ ဘဝဿ ပဇဟနတ္ထာယ. ခေါတိ အဝဓာရဏတ္ထေ နိပါတော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဧကန္တေနေဝ ကာမာဒိဘဝဿ သမုဒယပ္ပဟာနေန ပဟာနတ္ထံ ဣဒံ မယာ အဓိဂတံ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီတိ.

‘Để từ bỏ hữu’ có nghĩa là để từ bỏ hữu. Từ ‘kho’ là một tiểu từ có nghĩa nhấn mạnh. Điều này được nói ra có nghĩa là: Phạm hạnh của đạo lộ này mà ta đã chứng ngộ được thực hành để từ bỏ (hữu) một cách chắc chắn bằng cách đoạn trừ tập đế của các cõi hữu như dục hữu v.v...

ဧဝံ အရိယဿ မဂ္ဂဿ ဧကံသေနေဝ နိယျာနိကဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အညမဂ္ဂဿ နိယျာနိကဘာဝံ ပဋိက္ခိပန္တော ‘‘ယေ ဟိ ကေစီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဘဝေနာတိ ရူပဘဝေန ဝါ အရူပဘဝေန ဝါ. ဘဝဿာတိ သံသာရဿ. ဝိပ္ပမောက္ခန္တိ ဘဝတော ဝိမုတ္တိံ, သံသာရသုဒ္ဓိန္တိ အတ္ထော. ကိဉ္စာပိ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ တတ္ထ နိဗ္ဗာနသညိနော, ဘဝဂါမိကမ္မေန ပန ရူပါရူပဇ္ဈာနေန[Pg.247], တံနိဗ္ဗတ္တေန စ ဥပပတ္တိဘဝေန ဘဝဝိသုဒ္ဓိံ ဝဒန္တာ ဘဝေန ဘဝဝိပ္ပမောက္ခံ ဝဒန္တိ နာမ. တေနာဟ – ‘‘သဗ္ဗေ တေ အဝိပ္ပမုတ္တာ ဘဝသ္မာတိ ဝဒါမီ’’တိ. အထ ဝါ ဘဝေနာတိ ဘဝဒိဋ္ဌိယာ, ဘဝတိ တိဋ္ဌတိ သဿတန္တိ ဟိ ပဝတ္တနတော သဿတဒိဋ္ဌိ ‘‘ဘဝဒိဋ္ဌီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဘဝဒိဋ္ဌိ ဧဝ ဥတ္တရပဒလောပေန ‘‘ဘဝေါ’’တိ ဝုတ္တာ ဘဝတဏှာတိအာဒီသု ဝိယ. ဘဝဒိဋ္ဌိဝသေန ဟိ ဣဓေကစ္စေ ဘဝဝိသေသံယေဝ ဘဝဝိပ္ပမောက္ခံ မညန္တိ. ယထာ တံ ဗကော ဗြဟ္မာ အာဟ – ‘‘ဣဒံ နိစ္စံ, ဣဒံ ဓုဝံ, ဣဒံ သဿတံ, ဣဒံ အဝိပရိဏာမဓမ္မ’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၅၀၁; သံ. နိ. ၁.၁၇၅). ဝိဘဝေနာတိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ. ဝိဘဝတိ ဝိနဿတိ ဥစ္ဆိဇ္ဇတီတိ ဟိ ပဝတ္တနတော ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဝုတ္တနယေန ‘‘ဝိဘဝေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဘဝဿ နိဿရဏမာဟံသူတိ သံသာရသုဒ္ဓိံ ဝဒိံသု. ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိဝသေန ဟိ ဣဓေကစ္စေ သံသာရသုဒ္ဓိံ ဝဒန္တိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ –

Sau khi đã trình bày như vậy về trạng thái là phương tiện thoát ly một cách chắc chắn của Thánh đạo, bây giờ, trong khi bác bỏ trạng thái là phương tiện thoát ly của con đường khác, ngài đã nói câu bắt đầu là: “ye hi keci”. Ở đây, (từ) bhavena có nghĩa là do sắc hữu hoặc do vô sắc hữu. (Từ) bhavassa có nghĩa là của luân hồi. (Từ) vippamokkhaṃ có nghĩa là sự giải thoát khỏi hữu, sự thanh tịnh khỏi luân hồi. Dầu cho các vị Sa-môn, Bà-la-môn ấy ở đó có tưởng về Níp-bàn, tuy nhiên, trong khi nói về sự thanh tịnh của hữu bằng nghiệp đưa đến cõi hữu tức là thiền sắc giới và vô sắc giới, và bằng sanh hữu được tạo ra từ đó, thì được gọi là họ nói về sự giải thoát khỏi hữu bằng hữu. Do đó, ngài đã nói: “Ta nói rằng, tất cả họ đều không giải thoát khỏi hữu.” Hoặc là, (từ) bhavena có nghĩa là do thường kiến. Vì do diễn tiến rằng: “Nó hiện hữu, nó tồn tại, nó thường hằng,” nên thường kiến được gọi là “bhavadiṭṭhi.” Chính thường kiến, do sự lược bỏ hậu tố, được gọi là “bhava,” giống như trong các trường hợp “bhavataṇhā” v.v... Vì do năng lực của thường kiến, một số người ở đây tưởng rằng chính một loại hữu đặc biệt là sự giải thoát khỏi hữu. Giống như Phạm thiên Baka đã nói: “Cái này là thường, cái này là bền vững, cái này là thường hằng, cái này có pháp không biến đổi.” (Từ) vibhavena có nghĩa là do đoạn kiến. Vì do diễn tiến rằng: “Nó không hiện hữu, nó bị hoại diệt, nó bị đoạn tuyệt,” nên đoạn kiến, theo phương cách đã nói, được gọi là “vibhava.” (Cụm từ) bhavassa nissaraṇam āhaṃsu có nghĩa là họ đã nói về sự thanh tịnh khỏi luân hồi. Vì do năng lực của đoạn kiến, một số người ở đây nói về sự thanh tịnh khỏi luân hồi. Vì vậy, đã được nói rằng:

‘‘ယတော ခေါ, ဘော, အယံ အတ္တာ ရူပီ စာတုမဟာဘူတိကော…ပေ… နေဝသညာနာသညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ, ဘော, အယံ အတ္တာ သမ္မာ သမုစ္ဆိန္နော ဟောတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၉၁).

“Này chư hiền, vì rằng bản ngã này có sắc, được tạo thành từ bốn đại hiển... (v.v.)... sau khi chứng đạt và an trú xứ phi tưởng phi phi tưởng. Này chư hiền, chỉ với chừng ấy, bản ngã này được đoạn tận hoàn toàn.”

အနိဿဋာတိ အနိက္ခန္တာ. တတ္ထ ကာရဏမာဟ – ‘‘ဥပဓိဉှိ ပဋိစ္စ ဒုက္ခမိဒံ သမ္ဘောတီ’’တိ. တတ္ထ ဥပဓိန္တိ ခန္ဓာဒိဥပဓိံ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယတ္ထ ဣမေ ဒိဋ္ဌိဂတိကာ နိဗ္ဗာနသညိနော, တတ္ထ ခန္ဓူပဓိကိလေသူပဓိအဘိသင်္ခါရူပဓယော အဓိဂတာ ဉာတာ. ကုတော တဿ ဒုက္ခနိဿရဏတာတိ. ယံ ပန ပရမတ္ထတော ဒုက္ခနိဿရဏံ, တံ ဒဿေတုံ ‘‘သဗ္ဗုပါဒါနက္ခယာ နတ္ထိ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝေါ’’တိ ဝုတ္တံ.

(Từ) anissaṭā có nghĩa là không thoát ra. Ở đó, ngài nói lên nguyên nhân: “Vì duyên với sanh y, khổ này sanh khởi.” Ở đây, (từ) upadhiṃ có nghĩa là sanh y là uẩn v.v... Điều gì đã được nói? (Nghĩa là:) Nơi nào những người có tà kiến này có tưởng về Níp-bàn, ở nơi đó các sanh y là uẩn, sanh y là phiền não, sanh y là hành được chứng đạt, được biết đến. Làm sao có được sự thoát ly khổ của người ấy? Còn điều nào theo chân đế là sự thoát ly khổ, để trình bày điều đó, đã được nói rằng: “Do sự đoạn tận tất cả thủ, không có sự sanh khởi của khổ.”

လောကမိမံ ပဿာတိ ဘဂဝါ အတ္တနော စိတ္တံ အာလပတိ. ပုထူတိ ဝိသုံ ဝိသုံ. အဝိဇ္ဇာယ ပရေတန္တိ မောဟေန အဘိဘူတံ. ဘူတန္တိ ခန္ဓပဉ္စကံ. ဘူတရတန္တိ ဣတ္ထီ ပုရိသေ, ပုရိသော ဣတ္ထိယာတိ ဧဝံ အညမညံ သတ္တေသု ရတံ, တတော ဧဝ ဘဝါ အပရိမုတ္တာ. ယေ ဟိ ကေစိ ဘဝါတိ ဣတ္တရခဏာ ဝါ ဒီဃာယုကာ ဝါ သာတဝန္တော ဝါ အသာတဝန္တော ဝါ ဘဝါ. သဗ္ဗဓီတိ ဥဒ္ဓံ အဓော တိရိယန္တိ သဗ္ဗတ္ထ. သဗ္ဗတ္ထတာယာတိ သဗ္ဗဘာဝေန. သဗ္ဗေ တေ ဘဝါတိအာဒီသု ‘‘သဗ္ဗေပိ ဘဝါ အနိစ္စာ’’တိအာဒိနာ ဝိပဿနာသဟိတာယ မဂ္ဂပညာယ အဝိပရီတံ ပဿတော ဘဝတဏှာပိ ပဟီယတိ နိရုဇ္ဈတိ, ဝိဘဝံ ဥစ္ဆေဒမ္ပိ နာဘိနန္ဒတိ န ပတ္ထေတိ, တဿ သဗ္ဗ [Pg.248] တဏှာနံ အနဝသေသတော မဂ္ဂေန နိရုဇ္ဈနတော နိဗ္ဗာနံ နိဗ္ဗုတိ ဟောတိ. တဿ ဧဝံ နိဗ္ဗုတဿ ဘိက္ခုနော အနုပါဒါ ကိလေသာဘိသင်္ခါရာနံ အနုပါဒါနတော အဂ္ဂဟဏတော ပုနဗ္ဘဝေါ န ဟောတိ. ဧဝံဘူတေန စ အဘိဘူတော ပဉ္စဝိဓောပိ မာရော ဝိဇိတော အဿ အနေန မာရေန သင်္ဂါမော, သဗ္ဗေပိ ဘဝေ သမတိက္ကန္တော ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာဒီသု တာဒိလက္ခဏပ္ပတ္တောတိ.

(Bằng câu) lokamimaṃ passa, Đức Thế Tôn gọi tâm của chính mình. (Từ) puthū có nghĩa là riêng biệt, riêng rẽ. (Cụm từ) avijjāya paretaṃ có nghĩa là bị si mê áp đảo. (Từ) bhūtaṃ có nghĩa là năm uẩn. (Từ) bhūtarataṃ có nghĩa là người nữ ưa thích trong người nam, người nam ưa thích trong người nữ, như vậy là ưa thích trong các chúng sanh lẫn nhau; chính do đó, họ không giải thoát khỏi hữu. (Cụm từ) ye hi keci bhavā có nghĩa là các cõi hữu hoặc có khoảnh khắc ngắn ngủi, hoặc có tuổi thọ dài, hoặc có sự vui thích, hoặc không có sự vui thích. (Từ) sabbadhi có nghĩa là trên, dưới, ngang, tức là khắp mọi nơi. (Từ) sabbatthatāya có nghĩa là bằng mọi cách. Trong các câu như sabbe te bhavā v.v..., đối với người thấy một cách không sai lạc bằng tuệ đạo cùng với minh sát qua (câu) “tất cả các cõi hữu đều vô thường” v.v..., thì cả hữu ái cũng được từ bỏ, được đoạn diệt; vị ấy không hoan hỷ, không mong cầu cả phi hữu tức đoạn kiến. Đối với người ấy, do sự đoạn diệt tất cả ái một cách không còn dư sót bằng đạo, có sự tịch tịnh là Níp-bàn. Đối với vị Tỳ-khưu đã tịch tịnh như vậy, do không chấp thủ, do không chấp thủ, không nắm giữ các phiền não và các hành, nên không có tái sanh. Và bởi vị (Tỳ-khưu) đã trở thành như vậy, cả năm loại ma cũng bị chinh phục, cuộc chiến với ma đã được vị này chiến thắng, vị ấy đã vượt qua tất cả các cõi hữu, đã đạt đến trạng thái như vậy (bất động) trong các cảnh khả ý, bất khả ý v.v...

အနုသောတဂါမီ အန္ဓပုထုဇ္ဇနော ပဋိသောတဂါမီ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနော. ဌိတတ္တော သေက္ခော. ဣတရော အသေက္ခော.

Kẻ phàm phu mù quáng là người đi xuôi dòng, thiện phàm phu là người đi ngược dòng. Bậc hữu học là người có tự tánh đứng vững. Bậc vô học là người còn lại (đã qua bờ bên kia).

၁၁၀. အဘိဇာတိကောတိ ဇာတိယော. ကဏှာဘိဇာတိကောတိ ကဏှေ နီစေ ကုလေ ဇာတော. ကဏှံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတီတိ ကာဠကံ ဒသဝိဓံ ဒုဿီလဓမ္မံ ပသဝတိ ကရောတိ, သော တံ အဘိဇာယိတွာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တတိ. သုက္ကံ ဓမ္မန္တိ ‘‘အဟံ ပုဗ္ဗေပိ ပုညာနံ အကတတ္တာ နီစေ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တော, ဣဒါနိ ပုညံ ကရိဿာမီ’’တိ ပုညသင်္ခါတံ သုက္ကံ ပဏ္ဍရံ ဓမ္မံ အဘိဇာယတိ, သော တေန သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တတိ. အကဏှံ အသုက္ကံ နိဗ္ဗာနန္တိ နိဗ္ဗာနဉှိ သစေ ကဏှံ ဘဝေယျ, ကဏှဝိပါကံ ဒဒေယျ. သုက္ကံ, သုက္ကဝိပါကံ ဒဒေယျ. ဒွိန္နမ္ပိ အပ္ပဒါနတော ပန ‘‘အကဏှံ အသုက္က’’န္တိ ဝုတ္တံ. နိဗ္ဗာနန္တိ စေတ္ထ အရဟတ္တံ အဓိပ္ပေတံ. တဉှိ ကိလေသနိဗ္ဗာနန္တေ ဇာတတ္တာ နိဗ္ဗာနံ နာမ. တံ ဧသ အဘိဇာယတိ ပသဝတိ ကရောတိ. သုက္ကာဘိဇာတိကောတိ သုက္ကေ ဥစ္စေ ကုလေ ဇာတော. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ကဏှံ ကဏှဝိပါက’’န္တိအာဒိကဿ ကမ္မစတုက္ကဿ အတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ဟာရသမ္ပာတဝါရေ ဝိဘတ္တော ဧဝ.

110. (Từ) abhijātiko có nghĩa là các hạng người. (Từ) kaṇhābhijātiko có nghĩa là người sanh trong dòng họ đen tối, thấp hèn. (Cụm từ) kaṇhaṃ dhammaṃ abhijāyati có nghĩa là làm cho sanh khởi, thực hành pháp bất thiện mười loại đen tối; người ấy sau khi làm cho pháp ấy sanh khởi, sanh vào địa ngục. (Cụm từ) sukkaṃ dhammaṃ (abhijāyati) có nghĩa là (suy nghĩ rằng): “Ta trước đây do không làm các phước thiện nên đã sanh trong dòng họ thấp hèn, bây giờ ta sẽ làm phước thiện,” như vậy, vị ấy làm cho sanh khởi pháp trong trắng, thanh tịnh được gọi là phước thiện; người ấy do đó sanh vào cõi trời. (Cụm từ) akaṇhaṃ asukkaṃ nibbānaṃ (có nghĩa là): vì Níp-bàn, nếu là đen, sẽ cho quả đen; (nếu là) trắng, sẽ cho quả trắng. Tuy nhiên, do không cho cả hai (quả), nên được gọi là “không đen, không trắng.” Và ở đây, từ nibbānaṃ, quả A-la-hán được ám chỉ. Vì quả ấy, do sanh khởi vào lúc cuối cùng của sự tịch tịnh phiền não, nên được gọi là Níp-bàn. Người này làm cho sanh khởi, phát sanh, thực hành quả ấy. (Từ) sukkābhijātiko có nghĩa là người sanh trong dòng họ trong trắng, cao quý. Phần còn lại nên được hiểu theo cách đã nói. Ý nghĩa của bốn loại nghiệp bắt đầu bằng “nghiệp đen, quả đen” đã được phân tích ở phần Hārasampātavāra bên dưới.

၁၁၁. မာနုသတ္တန္တိ မနုဿဘာဝံ, မနုဿယောနိန္တိ အတ္ထော. ဒွေတိ ကိစ္စံ အကိစ္စမေဝ စာတိ ဒွေ. ကိစ္စာနိ တွေဝ ကတ္တဗ္ဗာနိ, န စာကိစ္စံ ကိဉ္စိ ကတ္တဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. သုကိစ္စန္တိအာဒိ ‘‘ကိစ္စ’’န္တိ ဝုတ္တာနံ တေသံ သရူပဒဿနံ.

111. (Từ) mānusattaṃ có nghĩa là trạng thái làm người, thai sanh của loài người. (Từ) dve có nghĩa là hai, tức là việc nên làm và việc không nên làm. (Câu này) trình bày rằng: chỉ những việc nên làm mới cần phải được thực hiện, và không nên làm bất cứ việc gì không nên làm. (Câu) bắt đầu bằng sukiccaṃ là sự trình bày về bản chất của những điều được gọi là “việc nên làm.”

ပဓာနာနီတိ ဥတ္တမာနိ ဝိသိဋ္ဌာနိ. ပုရိမသ္မိံ ပဗ္ဗဇိတေသူတိ ဝိသယေ ဘုမ္မံ. ဒုတိယေ အဓိကရဏေ. တတ္ထ နိဗ္ဗာနန္တိ အရဟတ္တံ အဓိပ္ပေတံ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ အာမိသပရိစ္စာဂေါ အရဟတ္တေန သမဓုရော နိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ? ဒက္ခိဏေယျေသု ဒက္ခိဏာယ မဟပ္ဖလဘာဝဒဿနတ္ထံ. ယေန ယေန ဝါ ပန ဝတ္ထုနာတိ ဥစ္ဆေဒါဒိဝတ္ထုနာ. အဇ္ဈောသိတာတိ ဘဝတဏှာဒိဝသေန အဇ္ဈောသိတာ. ဒုတိယေ ယေန ယေန ဝါ ပန ဝတ္ထုနာတိ အမရာဝိက္ခေပဝတ္ထုအာဒိနာ.

Padhānānīti có nghĩa là uttamāni (tối thượng), visiṭṭhāni (đặc thù). Trong từ pabbajitesu trước, biến cách thứ bảy ở trong ý nghĩa visaye (lĩnh vực). Trong từ thứ nhì, biến cách thứ bảy ở trong ý nghĩa adhikaraṇe (định sở). Ở đây, nibbānaṃ có nghĩa là quả A-la-hán được ám chỉ. Tại sao ở đây sự từ bỏ vật chất (āmisapariccāgo) được trình bày ngang bằng (samadhuro) với quả A-la-hán? Nhằm mục đích cho thấy quả lớn của sự cúng dường đối với những bậc đáng cúng dường (dakkhiṇeyyesu). Yena yena vā pana vatthunāti có nghĩa là do đối tượng đoạn kiến v.v... Ajjhositāti có nghĩa là ajjhositā (bị tham ái) do bởi hữu ái v.v... Trong trường hợp thứ nhì, yena yena vā pana vatthunāti có nghĩa là do đối tượng ngụy biện v.v...

ဣမိနာ [Pg.249] အသုဘေန ကမ္မဝိပါကေနာတိ အသုဘဿ ကာယဒုစ္စရိတာဒိကမ္မဿ ဝိပါကတ္တာ အသုဘေန အသိဝေန ကမ္မဝိပါကေန. ဣဒံ ဗာလလက္ခဏံ နိဗ္ဗတ္တတီတိ ပုရိမသ္မိံ ဘဝေ ဒုစ္စရိတသမင်္ဂိတာယ ဗာလော အယံ ဘဝတီတိ ဥပလက္ခဏံ ဇာယတိ. ဣဒံ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တန္တိ ဣဒံ ဧဝံ ပဝတ္တံ သံကိလေသဘာဂိယံ နာမ သုတ္တံ.

Iminā asubhena kammavipākenāti có nghĩa là do quả của nghiệp không tốt đẹp (asubhena), không an tịnh (asivena), vì là quả của nghiệp bất thiện như thân ác hành v.v... Idaṃ bālalakkhaṇaṃ nibbattatīti có nghĩa là dấu hiệu (upalakkhaṇaṃ) sanh khởi rằng: “Người này là kẻ phàm phu (bālo) do vì đã thực hành ác hạnh trong kiếp quá khứ.” Idaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ suttanti có nghĩa là bài kinh này đã được tiến hành như vậy được gọi là bài kinh thuộc phần ô nhiễm (saṃkilesabhāgiyaṃ).

ဣမိနာ သုဘေနာတိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယာနုသာရေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ မဟာပုရိသလက္ခဏန္တိ ပဏ္ဍိတလက္ခဏံ. ကိလေသဘူမီဟီတိ ကိလေသဋ္ဌာနေဟိ ကိလေသာဝတ္ထာဟိ ဝါ. သာနုသယဿ ပရိယုဋ္ဌာနံ ဇာယတီတိ အပ္ပဟီနာနုသယဿ ပစ္စယသမာယောဂေ ရာဂါဒယော ပရိယုဋ္ဌာနဝသေန ပဝတ္တန္တိ. ပရိယုဋ္ဌိတော သံယုဇ္ဇတီတိ ယော ရာဂါဒီဟိ ပရိယုဋ္ဌိတစိတ္တော, သော ကာမရာဂါဒီဟိ သံယုဇ္ဇတိ နာမ. သံယုဇ္ဇန္တော ဥပါဒိယတီတိ ယော ကာမရာဂသံယောဇနာဒီဟိ သံယုတ္တော, သော ကာမုပါဒါနာဒီနိ အကုသလကမ္မာနိ စ ဥပါဒိယတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

Ở đây, trong câu iminā subhena, ý nghĩa nên được hiểu theo phương pháp đã được nói. Ở đây, mahāpurisalakkhaṇanti có nghĩa là dấu hiệu của bậc hiền trí (paṇḍitalakkhaṇaṃ). Kilesabhūmīhīti có nghĩa là do các mảnh đất của phiền não (kilesaṭṭhānehi) hoặc do các trạng thái của phiền não (kilesāvatthāhi). Sānusayassa pariyuṭṭhānaṃ jāyatīti có nghĩa là đối với người có tùy miên chưa được đoạn trừ (appahīnānusayassa), khi có sự hội đủ của các duyên, các pháp như tham v.v... được sanh khởi do bởi sự ám ảnh (pariyuṭṭhāna). Pariyuṭṭhito saṃyujjatīti có nghĩa là người nào có tâm bị ám ảnh (pariyuṭṭhitacitto) bởi tham v.v..., người ấy được gọi là bị trói buộc (saṃyujjati) bởi dục tham v.v... Saṃyujjanto upādiyatīti có nghĩa là người nào bị trói buộc (saṃyutto) bởi kiết sử dục tham v.v..., người ấy chấp thủ (upādiyati) vào các dục thủ v.v... và các nghiệp bất thiện. Phần còn lại (sesaṃ) ở mọi nơi đều rõ ràng (uttānameva).

၁၁၂. ဧဝံ သောဠသဝိဓေန သာသနပဋ္ဌာနံ နာနာသုတ္တေဟိ ဥဒါဟရဏဝသေန ဝိဘဇိတွာ ဣဒါနိ အဋ္ဌဝီသတိဝိဓေန သာသနပဋ္ဌာနံ ဒဿေန္တေန ယသ္မာ အယမ္ပိ ပဋ္ဌာနဝိဘာဂေါ မူလပဒေဟိ သင်္ဂဟိတော, န ဣမဿာပိ တေဟိ အသင်္ဂဟိတော ပဒေသော အတ္ထိ, တသ္မာ မူလပဒံ ဝိဘဇိတဗ္ဗတဉ္စ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ကတမေ အဋ္ဌာရသ မူလပဒါ’’တိ ပုစ္ဆာယ ဝသေန မူလပဒါနိ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘လောကိယံ လောကုတ္တရ’’န္တိအာဒိနာ နဝတိကာ, ထဝေါ စာတိ အဋ္ဌဝီသတိဝိဓံ သာသနပဋ္ဌာနံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ. တတ္ထ လောကိယန္တိ လောကေ နိယုတ္တော, လောကေ ဝါ ဝိဒိတော လောကိယော. ဣဓ ပန လောကိယော အတ္ထော ယသ္မိံ သုတ္တေ ဝုတ္တော, တံ သုတ္တံ လောကိယံ. တထာ လောကုတ္တရံ. ယသ္မိံ ပန သုတ္တေ ပဒေသေန လောကိယော, ပဒေသေန လောကုတ္တရော ဝုတ္တော, တံ လောကိယဉ္စ လောကုတ္တရဉ္စ. ယဉ္စ သတ္တေ အဓိဋ္ဌာယ သတ္တပညတ္တိမုခေန ဒေသိတံ, တံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ. ဓမ္မဝသေနေဝ ဒေသိတံ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ. ဥဘယဝသေန ဒေသိတံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနဉ္စ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနဉ္စ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဗုဒ္ဓါဒီနံ ပန ဂုဏာဘိတ္ထဝနဝသေန ပဝတ္တံ သုတ္တံ ထဝေါ နာမ.

112. Như vậy, sau khi đã phân tích nền tảng giáo pháp (sāsanapaṭṭhānaṃ) theo mười sáu loại (soḷasavidhena) bằng các bài kinh khác nhau theo cách nêu ví dụ (udāharaṇavasena), bây giờ, vị muốn trình bày nền tảng giáo pháp theo hai mươi tám loại (aṭṭhavīsatividhena), vì sự phân tích nền tảng này cũng được bao gồm trong các từ gốc (mūlapadehi), và không có phần nào của sự phân tích này mà không được bao gồm trong các từ gốc ấy, do đó, để trình bày từ gốc (mūlapadaṃ) và điều cần được phân tích (vibhajjitabbataṃ), ngài đã nêu lên các từ gốc bằng câu hỏi: “Ở đây, mười tám từ gốc là những gì?” rồi tóm tắt nền tảng giáo pháp theo hai mươi tám loại, bao gồm chín bộ ba (navatikā) và sự tán thán (thavo), bắt đầu bằng “thuộc thế gian (lokiyaṃ), siêu thế (lokuttaraṃ)” v.v... Ở đây, lokiyanti có nghĩa là lokiyo (thuộc thế gian) là được sử dụng trong thế gian (loke niyutto) hoặc được biết trong thế gian (loke vidito). Tuy nhiên, ở đây, bài kinh nào nói về ý nghĩa thuộc thế gian, bài kinh ấy là lokiyaṃ (thuộc thế gian). Tương tự đối với lokuttaraṃ (siêu thế). Còn bài kinh nào nói một phần về ý nghĩa thuộc thế gian, một phần về ý nghĩa siêu thế, bài kinh ấy là lokiyañca lokuttarañca (vừa thuộc thế gian vừa siêu thế). Và bài kinh nào được thuyết giảng dựa vào chúng sanh (satte adhiṭṭhāya) qua phương diện chế định về chúng sanh (sattapaññattimukhena), bài kinh ấy là sattādhiṭṭhānaṃ (dựa vào chúng sanh). Bài kinh được thuyết giảng chỉ theo phương diện pháp (dhammavaseneva) là dhammādhiṭṭhānaṃ (dựa vào pháp). Bài kinh được thuyết giảng theo cả hai phương diện là sattādhiṭṭhānañca dhammādhiṭṭhānañca (vừa dựa vào chúng sanh vừa dựa vào pháp). Theo phương pháp này, ý nghĩa trong tất cả các phần nên được hiểu. Còn bài kinh được tiến hành theo cách tán thán (abhitthavanavasena) các đức hạnh (guṇa) của chư Phật v.v... được gọi là thavo (tán thán).

တတ္ထ သဇ္ဇုခီရန္တိ တင်္ခဏံယေဝ ဓေနုယာ ထနေဟိ နိက္ခန္တံ အဗ္ဘုဏှခီရံ. မုစ္စတီတိ ပရိဏမတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာ ဓေနုယာ ထနတော နိက္ခန္တံ ခီရံ [Pg.250] တင်္ခဏံယေဝ န မုစ္စတိ န ပရိဏမတိ န ဒဓိဘာဝံ ဂစ္ဆတိ, တက္ကာဒိအမ္ဗိလသမာယောဂတော ပန ပရတော ကာလန္တရေန ပကတိံ ဇဟတိ ဒဓိဘာဝံ ပါပုဏာတိ, ဧဝမေဝံ ပါပကမ္မမ္ပိ ကိရိယက္ခဏေယေဝ န ဝိပစ္စတိ. ယဒိ ဝိပစ္စေယျ, နာနာဂတီနံ သဘာဝဋ္ဌာနံ သိယာ, န ကောစိ ပါပကမ္မံ ကာတုံ ဝိသဟေယျ. ယာဝ ပန ကုသလာဘိနိဗ္ဗတ္တက္ခန္ဓာ စရန္တိ, တာဝ တံ တေ ရက္ခန္တိ, တေသံ ဘေဒါ အပါယေသု နိဗ္ဗတ္တာပနဝသေန ဝိပစ္စတိ. ဝိပစ္စမာနဉ္စ ဍဟန္တံ ဗာလမနွေတိ, ကိံ ဝိယ? ဘသ္မစ္ဆန္နောဝ ပါဝကော. ယထာ ဟိ ဆာရိကာယ ပဋိစ္ဆန္နော ဝီတစ္စိတင်္ဂါရော အက္ကန္တောပိ ဆာရိကာယ ပဋိစ္ဆန္နတ္တာ န တာဝ ဍဟတိ, ဆာရိကံ ပန တာပေတွာ စမ္မာဒီနိ ဍဟနဝသေန ယာဝ မတ္ထလုင်္ဂါ ဍဟန္တော ဂစ္ဆတိ, ဧဝမေဝံ ပါပကမ္မမ္ပိ ယေန ကတံ, တံ ဗာလံ ဒုတိယေ ဝါ တတိယေ ဝါ အတ္တဘာဝေ နိရယာဒီသု နိဗ္ဗတ္တံ ဍဟန္တံ အနုဂစ္ဆတီတိ.

Ở đây, sajjukhīranti có nghĩa là sữa tươi nóng (abbhuṇhakhīraṃ) vừa mới ra khỏi vú (thanehi) của bò cái (dhenuyā) ngay trong khoảnh khắc ấy (taṅkhaṇaṃyeva). Muccatīti có nghĩa là biến đổi (pariṇamati). Điều này được nói là: Giống như sữa vừa ra khỏi vú bò không đông lại (na muccati), không biến đổi (na pariṇamati), không trở thành sữa chua (na dadhibhāvaṃ gacchati) ngay lập tức, nhưng sau đó, qua một thời gian, do sự kết hợp với chất chua như sữa bơ v.v..., nó từ bỏ bản chất của mình và trở thành sữa chua; cũng vậy, ác nghiệp (pāpakammaṃ) không trổ quả (na vipaccati) ngay trong khoảnh khắc thực hiện. Nếu nó trổ quả, sẽ có sự tồn tại đồng thời của các cõi khác nhau, và không ai dám làm ác nghiệp. Chừng nào các uẩn được tạo ra bởi nghiệp thiện còn tồn tại, chúng bảo vệ người đó. Do sự tan rã của chúng, nghiệp ác trổ quả bằng cách làm cho sanh khởi trong các cõi khổ. Và khi đang trổ quả, nó đi theo kẻ phàm phu, thiêu đốt họ. Giống như gì? Giống như lửa (pāvako) bị tro (bhasma) che phủ. Giống như than hồng rực lửa được che phủ bởi tro, dù bị dẫm lên, nó cũng chưa đốt cháy ngay vì được tro che phủ, nhưng sau khi làm nóng tro, nó tiếp tục đốt cháy da v.v... cho đến tủy não; cũng vậy, ác nghiệp mà người nào đã làm, nó đi theo (anugacchati) kẻ phàm phu ấy, thiêu đốt (ḍahantaṃ) người ấy khi đã sanh vào địa ngục v.v... trong kiếp thứ hai hoặc thứ ba.

ယဿိန္ဒြိယာနီတိ တတ္ထာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယဿ ဘိက္ခုနော ဆေကေန သာရထိနာ သုဒန္တာ အဿာ ဝိယ ဆ ဣန္ဒြိယာနိ သမထံ ဒန္တဘာဝံ နိဗ္ဗိသေဝနဘာဝံ ဂတာနိ, တဿ နဝဝိဓံ မာနံ ပဟာယ ဌိတတ္တာ ပဟီနမာနဿ စတုန္နံ အာသဝါနံ အဘာဝေန အနာသဝဿ တာဒိဘာဝေ ဌိတဿ တထာရူပဿ ဒေဝါပိ ပိဟယန္တိ, မနုဿာပိ ဒဿနဉ္စ အာဂမနဉ္စ ပတ္ထေန္တိယေဝါတိ. အာဟာရေ သတီတိ အာဟာရပဋိဗဒ္ဓေ ဆန္ဒရာဂေ အပ္ပဟီနေ သတိ.

Yassindriyānīti, ở đây, đây là ý nghĩa tóm tắt: Vị Tỳ khưu nào có sáu căn (cha indriyāni) đã đạt đến sự an tịnh (samathaṃ), trạng thái được điều phục (dantabhāvaṃ), trạng thái không buông thả (nibbisevanabhāvaṃ), giống như những con ngựa được điều phục tốt (sudantā assā) bởi người đánh xe khéo léo (chekena sārathinā); vị ấy, do đã từ bỏ chín loại ngã mạn (navavidhaṃ mānaṃ) nên là người đã đoạn trừ ngã mạn (pahīnamānassa), do không có bốn lậu hoặc (catunnaṃ āsavānaṃ) nên là người vô lậu (anāsavassa), là người an trú trong trạng thái như vậy (tādibhāve ṭhitassa); đối với vị có trạng thái như vậy, ngay cả chư thiên cũng ái mộ (pihayanti), và loài người cũng mong mỏi (patthenti) được thấy và sự viếng thăm của vị ấy. Āhāre satīti có nghĩa là khi dục tham (chandarāge) liên quan đến vật thực (āhārapaṭibaddhe) chưa được đoạn trừ (appahīne sati).

၁၁၃. သဗ္ဗာ ဒိသာ အနုပရိဂမ္မ စေတသာတိ ပရိတော ဒသပိ ဒိသာ စိတ္တေန အနုဂန္တွာ. နေဝဇ္ဈဂါတိ နေဝ အဓိဂစ္ဆေယျ. ပိယတရန္တိ အတိသယေန ပိယံ. အတ္တနာတိ အတ္တတော. ဧဝံ ပိယော ပုထု အတ္တာ ပရေသန္တိ ဧဝံ ကဿစိပိ အတ္တနာ ပိယတရဿ အနုပလဗ္ဘနဝသေန ဝိသုံ ဝိသုံ ပရေသံ သတ္တာနံ အတ္တာ ပိယော. ယသ္မာ စ ဧတဒေဝ, တသ္မာ န ဟိံသေ ပရံ အတ္တကာမော အတ္တနော သုခကာမောတိ.

113. Sabbā disā anuparigamma cetasāti có nghĩa là sau khi đi khắp (anugantvā) cả mười phương (dasapi disā) bằng tâm (cittena). Nevajjhagāti có nghĩa là neva adhigaccheyya (sẽ không tìm thấy). Piyataranti có nghĩa là atisayena piyaṃ (thân thương hơn). Attanāti có nghĩa là attato (hơn chính mình). Evaṃ piyo puthu attā paresanti có nghĩa là như vậy, do không tìm thấy bất cứ ai thân thương hơn chính mình, nên đối với các chúng sanh khác, mỗi người riêng biệt, tự ngã của họ là thân thương. Và vì chính là như vậy, do đó, người mong muốn lợi ích cho mình (attakāmo), người mong muốn hạnh phúc cho mình (attano sukhakāmo), không nên làm hại người khác (na hiṃse paraṃ).

ဘူတာတိ ဇာတာ နိဗ္ဗတ္တာ. ဘဝိဿန္တီတိ နိဗ္ဗတ္တိဿန္တိ. ဘူတာတိ ဝါ ခီဏာသဝါ. တေ ဟိ ပဟီနဘဝတ္တာ ဘူတာ ဧဝ. ဂမိဿန္တီတိ ပရလောကံ ဂမိဿန္တိ. ခီဏာသဝါ ပန အနုပါဒိသေသံ နိဗ္ဗာနံ.

Bhūtāti có nghĩa là jātā (đã sanh), nibbattā (đã hiện hữu). Bhavissantīti có nghĩa là nibbattissanti (sẽ hiện hữu). Hoặc bhūtāti có nghĩa là các bậc lậu tận (khīṇāsavā). Vì rằng các vị ấy, do đã đoạn trừ sự hiện hữu (pahīnabhavattā), nên chính là bhūtā (những người đã thành). Gamissantīti có nghĩa là gamissanti (sẽ đi) đến thế giới bên kia (paralokaṃ). Còn các bậc lậu tận sẽ (đi đến) vô dư y Niết-bàn (anupādisesaṃ nibbānaṃ).

ပိယော စ ဟောတီတိ သုပရိသုဒ္ဓါယ သီလသမ္ပတ္တိယာ, သုပရိသုဒ္ဓါယ စ ဒိဋ္ဌိသမ္ပတ္တိယာ သမန္နာဂတော ပိယော ပိယာယိတဗ္ဗော ဟောတိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

“Và là người được thương mến” (Piyo ca hoti): Do được trang bị đầy đủ giới thành tựu đã được thanh lọc hoàn toàn và kiến thành tựu đã được thanh lọc hoàn toàn nên vị ấy là người được thương mến, là người đáng được thương mến. Điều này đã được nói đến như sau:

‘‘သီလဒဿနသမ္ပန္နံ[Pg.251], ဓမ္မဋ္ဌံ သစ္စဝါဒိနံ;

အတ္တနော ကမ္မကုဗ္ဗာနံ, တံ ဇနော ကုရုတေ ပိယ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၂၁၇);

“Người nào đầy đủ giới và kiến, an trú trong Pháp, nói lời chân thật, làm công việc của mình, người ấy được dân chúng thương mến.” (Pháp Cú 217).

ပါသာဏစ္ဆတ္တံ ဝိယ ဂရုကာတဗ္ဗတာယ ဂရု. ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဝသေန သမ္ဘာဝေတဗ္ဗတာယ ဘာဝနီယော. သီလဂုဏေန ဝါ ပိယဂရုအာဒိဘာဝါ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ – ‘‘အာကင်္ခေယျ စေ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ‘သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စ အဿံ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စာ’တိ, သီလေသွေဝဿ ပရိပူရကာရီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၆၅).

(Vị ấy) là người đáng được tôn kính (garu) vì là người đáng được trọng vọng giống như lọng bằng đá. (Vị ấy) là người đáng được tôn trọng (bhāvanīyo) vì là người đáng được tán dương do năng lực của các pháp thượng nhân. Hoặc nên biết rằng các trạng thái được thương mến, được tôn kính v.v... là do phẩm hạnh của giới. Thật vậy, điều này đã được nói đến: “Này các tỳ khưu, nếu vị tỳ khưu mong muốn rằng: ‘Mong rằng ta được các vị đồng phạm hạnh thương mến, quý mến, tôn kính, và tôn trọng!’, vị ấy nên là người thực hành viên mãn các giới.”

ဝတ္တာတိ ‘‘ကာလေန ဝက္ခာမီ’’တိအာဒိပဉ္စဓမ္မေ အတ္တနိ ဥပဋ္ဌာပေတွာ သဗြဟ္မစာရီနံ ဥလ္လုမ္ပနဘာဝေ ဌတွာ ဝတ္တာ. ဝစနက္ခမောတိ သဗြဟ္မစာရီဟိ ယေန ကေနစိ ဝုစ္စမာနော သုဗ္ဗစော ဟုတွာ ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟိတာယ တေသံ ဝစနံ ခမတီတိ ဝစနက္ခမော. ဝတ္တာတိ ဝါ ဓမ္မကထာဝသေန ဝစနသီလော. ဝစနက္ခမောတိ ဓမ္မံ သံဝဏ္ဏေန္တော ပရေဟိ အသံဟီရော ဟုတွာ တေသံ ပုစ္ဆာဝစနက္ခမတာယ ဝစနက္ခမော. ဂမ္ဘီရဉ္စ ကထံ ကတ္တာတိ သစ္စပဋိစ္စသမုပ္ပာဒါဒိံ, အညံ ဝါ ဂမ္ဘီရကထံ ကတ္တာ. န စဋ္ဌာနေ နိယောဇကောတိ ဓမ္မဝိနယာဒိံ အဓမ္မာဝိနယာဒိဝသေန အဝတွာ ဓမ္မဝိနယာဒိဝသေနေဝ ဒီပနတော န စ အဋ္ဌာနေ နိယောဇကော.

Là người hay khuyên dạy (vattā): là người hay khuyên dạy, sau khi đã thiết lập nơi tự thân năm pháp bắt đầu bằng “tôi sẽ nói đúng lúc” và đứng trên lập trường cứu vớt các vị đồng phạm hạnh. Là người kham nhẫn lời chỉ dạy (vacanakkhamo): là người kham nhẫn lời chỉ dạy, bởi vì khi được các vị đồng phạm hạnh hay bất cứ ai nói đến, vị ấy trở nên dễ dạy và do thái độ tiếp thu một cách trân trọng nên đã kham nhẫn lời nói của họ. Hoặc là người hay khuyên dạy (vattā): là người có thói quen nói năng theo phương diện pháp thoại. Là người kham nhẫn lời chỉ dạy (vacanakkhamo): là người kham nhẫn lời chỉ dạy, bởi vì khi đang trình bày về pháp, vị ấy không bị người khác làm cho dao động và do có sự kham nhẫn đối với lời nói và câu hỏi của họ. Và là người nói lên lời nói sâu sắc (gambhīrañca kathaṃ kattā): là người nói lên lời nói sâu sắc về Tứ đế, Thập nhị nhân duyên v.v... Và không phải là người lôi kéo vào chỗ không thích hợp (na caṭṭhāne niyojako): là người không lôi kéo vào chỗ không thích hợp, do không nói về pháp và luật v.v... theo phương diện phi pháp và phi luật v.v... mà chỉ trình bày theo phương diện pháp và luật.

မာတရံ ပိတရံ ဟန္တွာတိ ဧတ္ထ ‘‘တဏှာ ဇနေတိ ပုရိသ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၅၅-၅၇) ဝစနတော တီသု ဘဝေသု သတ္တာနံ ဇနနတော တဏှာ မာတာ နာမ. ‘‘အဟံ အသုကဿ နာမ ရညော, ရာဇမဟာမတ္တဿ ဝါ ပုတ္တော’’တိ ပိတရံ နိဿာယ အသ္မိမာနဿ ဥပ္ပဇ္ဇနတော အသ္မိမာနော ပိတာ နာမ. လောကော ဝိယ ရာဇာနံ ယသ္မာ သဗ္ဗဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဒွေ သဿတုစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယော ဘဇန္တိ, တသ္မာ သဿတုစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယော ဒွေ ခတ္တိယာ ရာဇာနော နာမ. ဒွါဒသာယတနာနိ ဝိတ္ထတဋ္ဌေန ရဋ္ဌသဒိသတ္တာ ရဋ္ဌံ နာမ. အာယသာဓကော အာယုတ္တကပုရိသော ဝိယ တံနိဿိတော နန္ဒိရာဂေါ အနုစရော နာမ.

Trong câu “Sau khi giết mẹ và cha” (Mātaraṃ pitaraṃ hantvā), do có câu nói “Ái sanh ra con người” nên ái dục được gọi là mẹ (mātā) vì nó sanh ra các chúng sanh trong ba cõi. Ngã mạn (asmimāno) được gọi là cha (pitā) vì ngã mạn “ta là” khởi sanh do nương vào người cha, (nghĩ rằng) “Ta là con của vị vua tên là... hay của vị đại thần tên là...”. Do tất cả các tà kiến đều quy về hai tà kiến là thường kiến và đoạn kiến, giống như thế gian quy phục nhà vua, cho nên hai tà kiến thường kiến và đoạn kiến được gọi là hai vị vua Sát-đế-lỵ (khattiyā rājāno). Mười hai xứ (dvādasāyatanāni) được gọi là quốc độ (raṭṭhaṃ) vì chúng giống như quốc độ do có đặc tính rộng lớn. Hỷ tham (nandirāgo) nương vào đó được gọi là người tùy tùng (anucaro), giống như viên chức thu thuế.

အနီဃောတိ နိဒ္ဒုက္ခော. ဗြာဟ္မဏောတိ ခီဏာသဝေါ. ဧတေန ဟိ တဏှာဒယော အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏာသိနာ ဟတာ ဗာဟိတာ. ယာတီတိ သော ဗြာဟ္မဏော နိဒ္ဒုက္ခော ဟုတွာ ယာတီတိ.

Không còn phiền não (anīgho) nghĩa là không còn đau khổ. Bà-la-môn (brāhmaṇo) nghĩa là bậc lậu tận. Thật vậy, do vị này mà ái dục v.v... đã bị giết và loại trừ bằng thanh gươm là trí tuệ A-la-hán đạo. Đi (yāti) nghĩa là vị Bà-la-môn ấy, sau khi không còn đau khổ, ra đi.

ကာယေတိ ကရဇကာယေ. စိတ္တန္တိ ပါဒကဇ္ဈာနစိတ္တံ. သမောဒဟတီတိ ပက္ခိပတိ. ယဒါ ဒိဿမာနေန ကာယေန ဂန္တုကာမော ဟောတိ, တဒါ ကာယဂတိကံ [Pg.252] ပါဒကဇ္ဈာနစိတ္တံ အဓိဋ္ဌဟတီတိ အတ္ထော. စိတ္တေပိ ကာယံ သမောဒဟတီတိ ယဒါ သီဃံ ဂန္တုကာမော ဟောတိ, တဒါ ပါဒကဇ္ဈာနစိတ္တေ ကာယံ ပက္ခိပတိ, စိတ္တဂတိကံ ကာယံ အဓိဋ္ဌဟတီတိ အတ္ထော. ကာယေ သုခသညဉ္စ လဟုသညဉ္စ ဩက္ကမိတွာတိ ‘‘သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ, ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျာ’’တိ ဝုတ္တနယေန (မဟာဝ. ၈, ၁၃၇; ဒီ. နိ. ၂.၆၆; မ. နိ. ၁.၂၈၂; ၂.၃၃၈; သံ. နိ. ၁.၁၇၂) ဣဒ္ဓိမာ ကာယေ သုခသညဉ္စ လဟုသညဉ္စ ဩက္ကမိတွာ ပရေသံ ဒိဿမာနေန ကာယေန အာရာမရာမဏေယျကာဒီနိ ပေက္ခမာနော စိတ္တက္ခဏေနေဝ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတိ.

Trong thân (kāye) nghĩa là trong thân sanh từ cha mẹ. Tâm (cittaṃ) nghĩa là tâm thiền làm nền tảng. Đặt vào (samodahati) nghĩa là để vào. Nghĩa là, khi vị ấy muốn đi bằng thân có thể thấy được, lúc ấy vị ấy quyết định tâm thiền làm nền tảng có sự di chuyển giống như thân. Đặt thân vào trong tâm (cittepi kāyaṃ samodahati) nghĩa là khi vị ấy muốn đi nhanh, lúc ấy vị ấy để thân vào trong tâm thiền làm nền tảng, quyết định thân có sự di chuyển giống như tâm. Sau khi nhập vào lạc tưởng và khinh tưởng trong thân (kāye sukhasaññañca lahusaññañca okkamitvā): Bậc có thần thông, sau khi nhập vào lạc tưởng và khinh tưởng trong thân, theo phương cách đã được nói đến “Ví như người lực sĩ duỗi cánh tay đang co lại, hay co lại cánh tay đang duỗi ra”, vị ấy đi đến nơi mong muốn chỉ trong một sát-na tâm, trong khi đang ngắm nhìn các khu vườn khả ái v.v... bằng thân có thể thấy được đối với người khác.

၁၁၄. ယံ တံ လောကုတ္တရံ ဉာဏန္တိ သဗ္ဗံ လောကံ ဥတ္တရိတွာ အဘိဘဝိတွာ ဌိတတ္တာ ဝုတ္တံ, န ပန လောကုတ္တရဘူမိကတ္တာ. သဗ္ဗကာလေ ပဝတ္တတီတိ အာဝဇ္ဇနပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိတ္တာ ဝုတ္တံ, န သတတံ သမိတံ ပဝတ္တတီတိ. န ဟိ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဘဂဝတော သဗ္ဗသ္မိံယေဝ ကာလေ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ.

114. Câu “Trí tuệ siêu thế ấy” (yaṃ taṃ lokuttaraṃ ñāṇaṃ) được nói đến vì (trí tuệ ấy) tồn tại sau khi đã vượt qua và chinh phục tất cả thế gian, chứ không phải vì nó thuộc về cảnh giới siêu thế. Câu “diễn ra trong mọi lúc” (sabbakāle pavattati) được nói đến vì sự diễn ra của nó gắn liền với sự hướng tâm, chứ không phải vì nó diễn ra một cách thường xuyên, liên tục. Thật vậy, không thể nói rằng nhất thiết chủng trí của Đức Thế Tôn khởi sanh trong tất cả mọi lúc.

ကိတ္တယိဿာမိ တေ သန္တိန္တိ သဗ္ဗကိလေသဝူပသမဟေတုတာယ သန္တိံ နိဗ္ဗာနံ ဒဿေဿာမိ. ဒိဋ္ဌေ ဓမ္မေတိ ဒိဋ္ဌေ ဒုက္ခာဒိဓမ္မေ, ဣမသ္မိံ ဧဝ ဝါ အတ္တဘာဝေ. အနီတိဟန္တိ ဣတိဟာသာတိ ဧဝံ န ဣတိကိရာယ ပဝတ္တံ, အတ္တပစ္စက္ခန္တိ အတ္ထော. ယံ ဝိဒိတွာ သတော စရန္တိ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိအာဒိနာ (ဓ. ပ. ၂၇၇; ထေရဂါ. ၆၇၆; နေတ္တိ. ၅) နယေန သတော ဟုတွာ စရန္တော အရိယမဂ္ဂေန ယံ သန္တိံ ဝိဒိတွာ. တရေ လောကေ ဝိသတ္တိကန္တိ သင်္ခါရလောကေ ဝိသပ္ပနတော ဝိသတ္တိကသင်္ခါတံ တဏှံ တရေ တရေယျ သမတိက္ကမေယျာတိ အတ္ထော.

“Tôi sẽ tuyên thuyết cho ngài về sự tịch tịnh” (kittayissāmi te santiṃ) nghĩa là tôi sẽ chỉ cho thấy Niết-bàn, là sự tịch tịnh vì là nhân đưa đến sự lắng dịu của tất cả phiền não. “Trong pháp hiện tại” (diṭṭhe dhamme) nghĩa là khi các pháp như khổ v.v... được thấy, hoặc là ngay trong chính thân hiện tại này. “Không do truyền thuyết” (anītihaṃ) nghĩa là không phải diễn ra theo lời đồn “việc là như vậy”, mà là tự mình chứng ngộ. “Biết được điều ấy, vị chánh niệm hành trì” (yaṃ viditvā sato carati) nghĩa là sau khi biết được sự tịch tịnh ấy bằng Thánh đạo, vị ấy hành trì với chánh niệm theo phương cách bắt đầu bằng “Tất cả các pháp hữu vi là vô thường”. “Vượt qua sự dính mắc ở đời” (tare loke visattikaṃ) nghĩa là nên vượt qua, nên hoàn toàn vượt qua ái dục được gọi là sự dính mắc (visattika) vì nó lan tràn trong thế gian hữu vi.

တဉ္စာဟံ အဘိနန္ဒာမီတိ တံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ သန္တိဇောတကံ တုမှာကံ ဝစနံ အဟံ ပတ္ထယာမိ, တံ ဧဝ ဝါ သန္တိံ ဥတ္တမံ အဘိနန္ဒာမီတိ ဓောတကော ဝဒတိ. ဥဒ္ဓံ အဓော တိရိယဉ္စာပိ မဇ္ဈေတိ ဧတ္ထ ဥဒ္ဓန္တိ အနာဂတံ ဥပရိ စ. အဓောတိ အတီတံ ဟေဋ္ဌာ စ. တိရိယဉ္စာပိ မဇ္ဈေတိ ပစ္စုပ္ပန္နံ ပရိတော စ. ဧတံ ဝိဒိတွာ သင်္ဂေါတီတိ ဧတံ အနာဂတာဒိံ သင်္ဂဇနနဋ္ဌာနန္တိ ဉတွာ. ဘဝါဘဝါယာတိ ခုဒ္ဒကာနဉ္စေဝ မဟန္တာနဉ္စ ဘဝါနံ အတ္ထာယ, သဿတုစ္ဆေဒါယ ဝါ.

“Và con hoan hỷ điều ấy” (tañcāhaṃ abhinandāmi): Dhotaka thưa rằng: “Con mong mỏi lời nói của ngài làm sáng tỏ sự tịch tịnh theo cách đã được nói đến, hoặc con hoan hỷ chính sự tịch tịnh tối thượng ấy.” Trong câu “Trên, dưới, ngang, và giữa” (uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjhe), “trên” (uddhaṃ) nghĩa là tương lai và phương trên. “Dưới” (adho) nghĩa là quá khứ và phương dưới. “Ngang và giữa” (tiriyañcāpi majjhe) nghĩa là hiện tại và xung quanh. “Biết được điều này là sự dính mắc” (etaṃ viditvā saṅgo'ti) nghĩa là sau khi biết rằng tương lai v.v... này là nơi sanh ra sự dính mắc. “Vì sự tồn tại và không tồn tại” (bhavābhavāya) nghĩa là vì lợi ích của các kiếp sống nhỏ và lớn, hoặc vì (tà kiến) thường kiến và đoạn kiến.

အရိယသစ္စာနန္တိ [Pg.253] အရိယဘာဝကရာနံ သစ္စာနံ. အနနုဗောဓာတိ အဗုဇ္ဈနေန အဇာနနေန. အပ္ပဋိဝေဓာတိ အပ္ပဋိဝိဇ္ဈနေန. သန္ဓာဝိတန္တိ ဘဝတော ဘဝဿ ဂမနေန သန္ဓာဝိတံ. သံသရိတန္တိ ပုနပ္ပုနံ ဂမနဝသေန သံသရိတံ. မမဉ္စေဝ တုမှာကဉ္စာတိ မယာ စေဝ တုမှေဟိ စ. အထ ဝါ သန္ဓာဝိတံ သံသရိတန္တိ သန္ဓာဝနံ သံသရဏံ မမဉ္စေဝ တုမှာကဉ္စ အဟောသီတိ အတ္ထော. ဘဝနေတ္တီတိ ဘဝါဘဝံ နယနသမတ္ထာ တဏှာရဇ္ဇု. သံသိတန္တိ သံသရိတံ. သမူဟတာတိ သုဋ္ဌု ဟတာ ဆိန္နာ အပ္ပဝတ္တိကတာ.

Ariyasaccānaṃ: (Của) các Thánh đế, là các sự thật làm nên trạng thái bậc Thánh. Ananubodhā: Do không giác ngộ, do không biết. Appaṭivedhā: Do không thể nhập. Sandhāvitaṃ: Đã rong ruổi, (nghĩa là) đã rong ruổi do đi từ kiếp này sang kiếp khác. Saṃsaritaṃ: Đã luân chuyển, (nghĩa là) đã luân chuyển do năng lực của việc đi lại nhiều lần. Mamañceva tumhākañca: Của cả ta và của cả các ngươi. Atha vā sandhāvitaṃ saṃsaritanti...: Hoặc là, ý nghĩa là: sự rong ruổi và sự luân chuyển của cả ta và của cả các ngươi đã xảy ra. Bhavanettī: Dây dẫn dắt trong các cõi hữu, (nghĩa là) dây ái dục có khả năng dẫn dắt đến các cõi hữu. Saṃsitaṃ: Đã luân chuyển. Samūhatā: Đã được nhổ lên, (nghĩa là) đã được hủy diệt, đã được cắt đứt, đã được làm cho không còn tái diễn.

သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာတိ ပစ္စယေဟိ သင်္ခရီယန္တီတိ ‘‘သင်္ခါရာ’’တိ လဒ္ဓနာမာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ. အာဒိအန္တဝန္တတော အနိစ္စန္တိကတော တာဝကာလိကတော ခဏပရိတ္တတော စ န နိစ္စာတိ အနိစ္စာ. ယဒါ ပညာယ ပဿတီတိ ယဒါ ဝိပဿနာပညာယ ပဿတိ. အထ ဣမသ္မိံ ဝဋ္ဋဒုက္ခေ နိဗ္ဗိန္ဒတိ, နိဗ္ဗိန္ဒန္တော ဒုက္ခပရိဇာနနာဒိဝသေန သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈတိ. ဧသ မဂ္ဂေါ ဝိသုဒ္ဓိယာတိ ယွာယံ ဝုတ္တနယေန သစ္စပ္ပဋိဝေဓော, ဧသ ဝိသုဒ္ဓတ္ထာယ မဂ္ဂေါ. သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာတိ သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အဘိဏှသမ္ပဋိပီဠနဋ္ဌေန ခယဋ္ဌေန စ ဒုက္ခာတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာတိ သဗ္ဗေပိ တေဘူမကဓမ္မာ ပရတော တုစ္ဆတော သုညတော အသာရတော အဝသဝတ္တနတော စ အနတ္တာတိ. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ.

Sabbe saṅkhārā aniccāti: (Tất cả các pháp hữu vi là vô thường), (nghĩa là) năm uẩn, được gọi là "các pháp hữu vi" vì chúng được các duyên tạo tác, là vô thường vì có sự bắt đầu và kết thúc, vì có phần vô thường, vì chỉ là tạm thời, và vì có khoảnh khắc ngắn ngủi. Yadā paññāya passatīti: Khi thấy bằng trí tuệ, (nghĩa là) khi thấy bằng tuệ quán. Atha: Bấy giờ, (vị ấy) nhàm chán đối với khổ luân hồi này; trong khi nhàm chán, vị ấy thể nhập các sự thật bằng cách liễu tri khổ,... Esa maggo visuddhiyāti: Đây là con đường đưa đến sự thanh tịnh, (nghĩa là) sự thể nhập các sự thật theo cách đã nói này, đây là con đường đưa đến sự thanh tịnh. Sabbe saṅkhārā dukkhāti: Tất cả các pháp hữu vi là khổ, (nghĩa là) tất cả các pháp hữu vi là khổ vì có đặc tính thường xuyên bức bách và vì có đặc tính hủy diệt. Sesaṃ vuttanayameva: Phần còn lại giống như cách đã nói. Sabbe dhammā anattāti: Tất cả các pháp là vô ngã, (nghĩa là) tất cả các pháp tam giới là vô ngã vì là cái khác (với ngã), vì trống rỗng, vì không, vì không có cốt lõi, và vì không tuân theo ý muốn. Sesaṃ purimasadisameva: Phần còn lại giống như phần trước.

သေယျောတိ ဝိသိဋ္ဌော ဥတ္တမော. သဒိသောတိ သမာနော. ဟီနောတိ လာမကော. ဩမာနောပိ ဟိ အတ္တနော အဝင်္ကရဏမုခေနပိ သံပဂ္ဂဏှနဝသေနေဝ ပဝတ္တတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဟီနောဟမသ္မီ’’တိ. ကိမညတြ ယထာဘူတဿ အဒဿနာတိ သရသပဘင်္ဂုတာယ ဧကန္တေနေဝ အနဝဋ္ဌိတသဘာဝေဟိ ရူပဓမ္မေဟိ သေယျာဒိဝသေန အတ္တနော ဥက္ခိပနဿ တေသံ ယထာဘူတံ အဒဿနံ အညာဏံ ဝိနာ ကိံ အညံ ကာရဏံ သိယာ, အညံ ကိဉ္စိ ကာရဏံ တဿ နတ္ထီတိ အတ္ထော. ဝေဒနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဝုတ္တဝိပရိယာယေန သုက္ကပက္ခော ဝေဒိတဗ္ဗော.

Seyyoti: Là thù thắng, là tối thượng. Sadisoti: Là ngang bằng. Hīnoti: Là thấp kém. Omānopi hi...: Bởi vì, ngay cả mạn thấp kém cũng diễn tiến bằng cách tâng bốc chính mình qua việc tự hạ thấp. Tena vuttaṃ ‘‘hīnohamasmī’’ti: Do đó, đã được nói rằng: "Ta là thấp kém". Kimaññatra yathābhūtassa adassanāti: Ngoài việc không thấy như thật, còn có nguyên nhân nào khác? (Nghĩa là) đối với các sắc pháp vốn có bản chất không bền vững, chắc chắn bị hoại diệt theo tự tánh của chúng, ngoài sự không thấy như thật, sự vô minh về chúng, còn có nguyên nhân nào khác cho việc tâng bốc bản thân bằng cách (cho mình là) hơn, v.v...? Ý nghĩa là: không có bất kỳ nguyên nhân nào khác cho việc đó. Vedanādīsupi eseva nayo: Đối với thọ, v.v... cũng theo phương pháp này. Vuttavipariyāyena sukkapakkho veditabbo: Phần thiện (bạch pháp) nên được hiểu theo cách ngược lại với điều đã nói.

၁၁၅. ယေ အရိယသစ္စာနိ ဝိဘာဝယန္တီတိ ဒုက္ခာဒီနိ အရိယသစ္စာနိ ပညာဩဘာသေန သစ္စပ္ပဋိစ္ဆာဒကကိလေသန္ဓကာရံ ဝိဓမေတွာ အတ္တနော ပကာသာနိ ပါကဋာနိ ကရောန္တိ. ဂမ္ဘီရပညေနာတိ အပ္ပမေယျပညတာယ သဒေဝကဿပိ လောကဿ ဉာဏေန အလဗ္ဘနေယျပတိဋ္ဌပညေန သဗ္ဗညုနာတိ ဝုတ္တံ [Pg.254] ဟောတိ. သုဒေသိတာနီတိ သင်္ခေပဝိတ္ထာရာဒီဟိ တေဟိ တေဟိ နယေဟိ သုဋ္ဌု ဒေသိတာနိ. ကိဉ္စာပိ တေ ဟောန္တိ ဘုသံ ပမတ္တာတိ တေ ဝိဘာဝိတအရိယသစ္စာ ပုဂ္ဂလာ ကာမံ ဒေဝရဇ္ဇစက္ကဝတ္တိရဇ္ဇာဒိပမာဒဋ္ဌာနံ အာဂမ္မ ဘုသံ ပမတ္တာ ဟောန္တိ, တထာပိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဉာဏေန အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဿ နိရောဓေန ဌပေတွာ သတ္တ ဘဝေ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ ယေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ, တေသံ နိရုဒ္ဓတ္တာ န အဋ္ဌမံ ဘဝံ အာဒိယန္တိ, သတ္တမဘဝေယေဝ ပန ဝိပဿနံ အာရဘိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏန္တီတိ အတ္ထော.

115. Ye ariyasaccāni vibhāvayantīti: Những vị làm cho các Thánh đế được tỏ rõ, (nghĩa là) các vị ấy làm cho các Thánh đế như khổ,... trở nên sáng tỏ, hiển nhiên đối với mình, sau khi xua tan bóng tối phiền não che lấp sự thật bằng ánh sáng trí tuệ. Gambhīrapaññenāti: Bởi bậc có trí tuệ sâu xa, (nghĩa là) được nói bởi bậc Toàn Giác, người có trí tuệ không thể đo lường, có trí tuệ mà nền tảng không thể đạt được bởi trí của thế gian cùng với chư thiên. Sudesitānīti: Đã được khéo thuyết giảng, (nghĩa là) đã được thuyết giảng một cách tốt đẹp bằng nhiều phương pháp khác nhau như tóm tắt, chi tiết,... Kiñcāpi te honti bhusaṃ pamattāti: Dầu cho các vị ấy có buông lung nhiều đi nữa. Ý nghĩa là: những vị đã làm tỏ rõ các Thánh đế ấy, dù cho có buông lung nhiều do dựa vào các cơ sở của sự buông lung như vương quyền của chư thiên, vương quyền của vua chuyển luân,...; tuy nhiên, do sự diệt tận của thức hành nghiệp bởi tuệ của đạo Tu-đà-hoàn, ngoại trừ bảy kiếp sống, danh và sắc nào có thể sanh khởi trong vòng luân hồi vô thủy, do chúng đã bị diệt tận, nên các vị ấy không chấp thủ kiếp sống thứ tám, mà chỉ trong kiếp sống thứ bảy, các vị ấy nỗ lực tu tập thiền quán và đạt đến quả A-la-hán.

ယထိန္ဒခီလောတိ ဧတ္ထ ယထာတိ ဥပမာဝစနံ. ဣန္ဒခီလောတိ နဂရဒွါရထိရကရဏတ္ထံ ဥမ္မာရဗ္ဘန္တရေ အဋ္ဌ ဝါ ဒသ ဝါ ဟတ္ထေ ပထဝိံ ခဏိတွာ အာကောဋိတဿ သာရဒါရုမယဿ ထမ္ဘဿေတံ အဓိဝစနံ. ပထဝိဿိတော သိယာတိ ဂမ္ဘီရနေမိတာယ အန္တော ပဝိသိတွာ ဘူမိနိဿိတော သိယာ ဘဝေယျ. စတုဗ္ဘိ ဝါတေဟီတိ စတူဟိ ဒိသာဟိ အာဂတဝါတေဟိ. အသမ္ပကမ္ပိယောတိ ကမ္ပေတုံ ဝါ စာလေတုံ ဝါ အသက္ကုဏေယျော. တထူပမံ…ပေ… ပဿတီတိ ယော စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ပညာယ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ ပဿတိ, တံ သပ္ပုရိသံ ဥတ္တမပုရိသံ တထာ ဒဿနတော သဗ္ဗတိတ္ထိယဝါဒဝါတေဟိ အသမ္ပကမ္ပိယတာယ တထူပမံ ယထာဝုတ္တဣန္ဒခီလူပမံ ဝဒါမီတိ အတ္ထော.

Yathindakhīloti: Ở đây, yathā là từ chỉ sự ví von. Indakhīloti: là tên gọi của cây cột làm bằng gỗ lõi cây, được chôn xuống đất sau khi đào sâu tám hoặc mười cubit bên trong ngưỡng cửa để làm cho cổng thành vững chắc. Pathavissito siyāti: Nương tựa vào đất, (nghĩa là) có thể nương tựa vào đất sau khi đã đi sâu vào bên trong do có nền móng sâu. Catubbhi vātehīti: Bởi bốn ngọn gió, (nghĩa là) bởi những ngọn gió đến từ bốn phương. Asampakampiyoti: Không thể bị làm cho rung động hay lay chuyển. Tathūpamaṃ…pe… passatīti: Ví như vậy... thấy. (Nghĩa là) vị thiện nhân nào thấy được bốn Thánh đế sau khi đã thâm nhập bằng trí tuệ, vị thiện nhân, bậc tối thượng nhân đó, do thấy như vậy, không bị lay chuyển bởi những ngọn gió của các tà thuyết ngoại đạo, nên Ta nói rằng vị ấy có ví dụ tương tự, có ví dụ như cây cột trụ cửa đã nói. Đây là ý nghĩa.

သောတာပတ္တိယင်္ဂေဟီတိ အရိယသောတာပဇ္ဇနဿ အင်္ဂဘူတေဟိ. အရိယသာဝကောတိ အရိယဿ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သဒ္ဓမ္မဿဝနန္တေ ဇာတတ္တာ အရိယသာဝကော. ခီဏနိရယောမှီတိ ခီဏနိရယော အမှိ. ခီဏာပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတောတိ ဣဒံ နိရယာဒီနံယေဝ ဝေဝစနဝသေန ဝုတ္တံ. နိရယာဒယော ဟိ ဝဍ္ဎိသင်္ခါတတော အယတော အပေတတ္တာ အပါယာ. ဒုက္ခဿ ဂတိ ပဋိသရဏန္တိ ဒုဂ္ဂတိယော. ဒုက္ကဋကာရိနော ဝိဝသာ ဧတ္ထ နိပတန္တီတိ ဝိနိပါတာ. သောတံ အရိယမဂ္ဂံ အာဒိတော ပတ္တော အဓိဂတောတိ သောတာပန္နော. အကုပ္ပဓမ္မတာယ မဂ္ဂဖလာနံ ပုထုဇ္ဇနဘာဝသင်္ခါတေ ဝိရူပေ န နိပတနသဘာဝေါတိ အဝိနိပါတဓမ္မော. တတော ဧဝ ဓမ္မနိယာမေန နိယတတာယ နိယတော. ဥပရိမဂ္ဂတ္တယသင်္ခါတာ သမ္ဗောဓိ အဝဿံ ပတ္တဗ္ဗတာယ အဿ ပရံ အယနံ ဂတိ ပဋိသရဏန္တိ သမ္ဗောဓိပရာယဏော.

Sotāpattiyaṅgehīti: Bởi các yếu tố của sự nhập dòng Thánh. Ariyasāvakoti: Là Thánh đệ tử, vì được sinh ra sau khi nghe chánh pháp của Đức Phật, bậc Thánh, Đức Thế Tôn. Khīṇanirayomhīti: Ta là người đã đoạn tận địa ngục. Khīṇāpāyaduggativinipātoti: (Đoạn tận ác thú, ác đạo, đọa xứ) đây là cách nói khác của địa ngục,... Nirayādayo hi: Bởi vì, địa ngục,... được gọi là apāyā (ác thú) vì chúng xa lìa lợi ích được gọi là sự tăng trưởng. Dukkhassa gati paṭisaraṇanti: Chúng được gọi là duggatiyo (ác đạo) vì là nơi đến, nơi nương tựa của khổ. Dukkaṭakārino vivasā ettha nipatantīti: Chúng được gọi là vinipātā (đọa xứ) vì những người làm điều ác, không tự chủ, rơi vào đó. Sotaṃ ariyamaggaṃ ādito patto adhigatoti: Vị ấy được gọi là sotāpanno (bậc Dự lưu) vì đã đạt đến, đã chứng ngộ dòng Thánh đạo ngay từ đầu. Akuppadhammatāya maggaphalānaṃ puthujjanabhāvasaṅkhāte virūpe na nipatanasabhāvoti: Vị ấy được gọi là avinipātadhammo (có pháp không rơi vào đọa xứ) vì do tính chất không thể lay chuyển của đạo và quả, vị ấy không có bản chất rơi vào trạng thái phàm phu. Tato eva dhammaniyāmena niyatatāya niyato: Chính vì thế, do định luật của pháp, vị ấy được gọi là niyato (chắc chắn) vì có tính chất chắc chắn. Uparimaggattayasaṅkhātā sambodhi avassaṃ pattabbatāya assa paraṃ ayanaṃ gati paṭisaraṇanti: Vị ấy được gọi là sambodhiparāyaṇo (có sự giác ngộ làm đích đến) vì sự giác ngộ, được gọi là ba đạo cao hơn, chắc chắn phải được đạt đến, là nơi đến, nơi nương tựa tối thượng của vị ấy.

နိဝိဋ္ဌာတိအာဒီနိ ပဒါနိ အညမညဝေဝစနာနေဝ. သဟဓမ္မိယာတိ သဗြဟ္မစာရိနော. အရိယကန္တေဟီတိ အရိယာနံ ကန္တေဟိ ပိယေဟိ မနာပေဟိ. ပဉ္စ သီလာနိ [Pg.255] ဟိ အရိယသာဝကာနံ ကန္တာနိ ဟောန္တိ, ဘဝန္တရေပိ အဝိဇဟနတော. တာနိ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗောပိ ပနေတ္ထ သံဝရော လဗ္ဘတိယေဝ. သောတာပန္နောဟမသ္မီတိ ဣဒံ ဒေသနာသီသမေဝ. သကဒါဂါမိအာဒယောပိ ‘‘သကဒါဂါမီဟမသ္မီ’’တိအာဒိနာ နယေန ဗျာကရောန္တိယေဝ. ယတော သဗ္ဗေသမ္ပိ သိက္ခာပဒါဝိရောဓေန ယုတ္တဋ္ဌာနေ ဗျာကရဏံ အနုညာတမေဝါတိ.

Các từ như Niviṭṭha v.v... chỉ là đồng nghĩa với nhau. Sahadhammiyāti nghĩa là các vị đồng phạm hạnh. Ariyakantehīti nghĩa là được các bậc Thánh yêu thích, quý mến, hài lòng. Quả vậy, năm giới là điều được các Thánh đệ tử yêu thích, vì không từ bỏ ngay cả trong đời sau. Điều này được nói đến nhắm đến năm giới ấy. Dầu vậy, ở đây tất cả sự thu thúc đều được thành tựu. Câu "tôi là bậc Dự lưu" này chỉ là phần chính của bài thuyết giảng. Các vị như Nhất lai v.v... cũng tuyên bố theo cách "tôi là bậc Nhất lai" v.v... Bởi vì việc tuyên bố ở nơi thích hợp mà không trái với học giới đã được cho phép đối với tất cả các vị.

ယဿိန္ဒြိယာနီတိ ယဿ အရိယပုဂ္ဂလဿ သဒ္ဓါဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ. သုဘာဝိတာနီတိ အရိယမဂ္ဂဘာဝနာဝသေန သုဋ္ဌု ဘာဝိတာနိ. အဇ္ဈတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါ စာတိ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယာနဉ္စ သံယောဇနာနံ ပဇဟနဝသေန. တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗလောကေ’’တိ. နိဗ္ဗိဇ္ဈာတိ နိဗ္ဗိဇ္ဈိတွာ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ.

Yassindriyānīti nghĩa là các căn như tín v.v... của vị Thánh nhân nào. Subhāvitānīti nghĩa là được tu tập tốt đẹp do năng lực tu tập Thánh đạo. Ajjhattaṃ bahiddhā cāti nghĩa là do năng lực đoạn trừ các hạ phần kiết sử và thượng phần kiết sử. Do đó, ngài nói "sabbaloke". Nibbijjhāti nghĩa là sau khi đã thâm nhập, sau khi đã thông suốt.

ဓမ္မပဒါနီတိ ဓမ္မကောဋ္ဌာသာနိ. အနဘိဇ္ဈာ ဓမ္မပဒံ နာမ အလောဘော ဝါ အလောဘသီသေန အဓိဂတဈာနဝိပဿနာမဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနိ ဝါ ဒသအသုဘဝသေန ဝါ အဓိဂတဈာနာဒီနိ အနဘိဇ္ဈာ ဓမ္မပဒံ. စတုဗြဟ္မဝိဟာရဝသေန အဓိဂတာနိ အဗျာပါဒေါ ဓမ္မပဒံ. ဒသာနုဿတိအာဟာရေပဋိက္ကူလသညာဝသေန အဓိဂတာနိ သမ္မာသတိ ဓမ္မပဒံ. ဒသကသိဏအာနာပါနဝသေန အဓိဂတာနိ သမ္မာသမာဓိ ဓမ္မပဒံ.

Dhammapadānīti nghĩa là các phần của pháp. Pháp cú vô tham (anabhijjhā dhammapadaṃ) được gọi là vô tham, hoặc là thiền, tuệ, đạo, quả, Níp-bàn đã chứng đắc với vô tham làm đầu, hoặc là thiền v.v... đã chứng đắc do năng lực của mười pháp bất tịnh. Pháp cú vô sân (abyāpādo dhammapadaṃ) là (thiền v.v...) đã chứng đắc do năng lực của bốn phạm trú. Pháp cú chánh niệm (sammāsati dhammapadaṃ) là (thiền v.v...) đã chứng đắc do năng lực của mười tùy niệm và tưởng về sự ghê tởm trong vật thực. Pháp cú chánh định (sammāsamādhi dhammapadaṃ) là (thiền v.v...) đã chứng đắc do năng lực của mười biến xứ và hơi thở vô ra.

ပဉ္စ ဆိန္ဒေတိ ဟေဋ္ဌာ အပါယုပပတ္တိသံဝတ္တနိကာနိ ပဉ္စ ဩရမ္ဘာဂိယသံယောဇနာနိ ပါဒေ ဗဒ္ဓရဇ္ဇုံ ဝိယ ပုရိသော သတ္ထေန ဟေဋ္ဌာ မဂ္ဂတ္တယေန ဆိန္ဒေယျ. ပဉ္စ ဇဟေတိ ဥပရိဒေဝလောကသမ္ပာပကာနိ ပဉ္စ ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယသံယောဇနာနိ ပုရိသော ဂီဝါယ ဗဒ္ဓရဇ္ဇုံ ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂေန ဇဟေယျ ဆိန္ဒေယျေဝါတိ အတ္ထော. ပဉ္စ စုတ္တရိ ဘာဝယေတိ ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယသံယောဇနာနံ ပဟာနတ္ထာယ သဒ္ဓါဒီနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဥတ္တရိ ဘာဝေယျ. ပဉ္စ သင်္ဂါတိဂေါတိ ဧဝံ သန္တေ ပဉ္စန္နံ ရာဂဒေါသမောဟမာနဒိဋ္ဌိသင်္ဂါနံ အတိက္ကမနေန ပဉ္စသင်္ဂါတိဂေါ ဟုတွာ ဘိက္ခု ‘‘ဩဃတိဏ္ဏော’’တိ ဝုစ္စတိ, နိတ္တိဏ္ဏစတုရောဃောတိ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော.

Pañca chinde nghĩa là nên chặt đứt năm hạ phần kiết sử vốn dẫn đến tái sanh trong cõi khổ ở dưới, bằng ba đạo ở dưới, giống như người đàn ông dùng dao chặt đứt sợi dây trói ở chân. Pañca jahe nghĩa là nên từ bỏ năm thượng phần kiết sử vốn đưa đến cõi trời ở trên, bằng đạo A-la-hán, giống như người đàn ông chặt đứt sợi dây trói ở cổ; ý nghĩa là nên chặt đứt. Pañca cuttari bhāvaye nghĩa là nên tu tập thêm năm tín căn v.v... để đoạn trừ các thượng phần kiết sử. Pañca saṅgātigo nghĩa là khi như vậy, do vượt qua năm sự dính mắc là tham, sân, si, mạn, tà kiến, trở thành người vượt qua năm sự dính mắc, vị tỳ khưu được gọi là "người đã vượt qua bộc lưu", ý nghĩa là được gọi là người đã vượt qua bốn bộc lưu.

အနညာတံ အပ္ပဋိဝိဒ္ဓံ စတုသစ္စဓမ္မံ, အမတပဒံယေဝ ဝါ ဉဿာမိ ဇာနိဿာမီတိ ပဋိပန္နဿ ပဌမမဂ္ဂဋ္ဌဿ ဣန္ဒြိယန္တိ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ. ပဌမမဂ္ဂဉာဏဉှိ တံပုဗ္ဗဘာဂဝသေန ဧဝံ ဝုတ္တံ. အာဇာနာတိ ပဌမမဂ္ဂေန ဉာတမရိယာဒံ အနတိက္ကမိတွာ ဇာနာတီတိ အညော, တဿ ဣန္ဒြိယန္တိ အညိန္ဒြိယံ, ဟေဋ္ဌာ တီသု ဖလေသု, ဥပရိ တီသု မဂ္ဂေသု စ ဉာဏဿေတံ အဓိဝစနံ. အညာတာဝိနော စတူသု သစ္စေသု နိဋ္ဌိတကိစ္စဿ အရဟတော [Pg.256] ဣန္ဒြိယန္တိ အညာတာဝိန္ဒြိယံ, အဂ္ဂဖလဉာဏဿေတံ အဓိဝစနံ. အနဘိသမေတဿာတိ အပ္ပဋိဝိဒ္ဓဿ. အဘိသမယာယာတိ ပဋိဝေဓာယ.

Anaññātaññassāmītindriyaṃ là quyền của vị đang ở trong đạo đầu tiên, đang thực hành với ý nghĩ "tôi sẽ biết, tôi sẽ nhận ra pháp Tứ đế chưa được biết, chưa được thông suốt, hoặc chính là con đường bất tử". Quả vậy, trí tuệ của đạo đầu tiên được nói như vậy do năng lực của giai đoạn trước đó. Añño là người biết mà không vượt qua giới hạn đã được biết bởi đạo đầu tiên, biết một cách trọn vẹn; quyền của vị ấy là aññindriyaṃ (cụ quyền); đây là tên gọi của trí tuệ trong ba quả ở dưới và ba đạo ở trên. Aññātāvindriyaṃ là quyền của bậc A-la-hán, người đã biết, đã hoàn thành phận sự trong Tứ đế. Đây là tên gọi của trí tuệ quả cao nhất. Anabhisametassāti nghĩa là của người chưa thông suốt. Abhisamayāyāti nghĩa là để thông suốt.

၁၁၆. ဗာလလက္ခဏာနီတိ ဗာလဿ ဥပလက္ခဏကာရဏာနိ. ဗာလနိမိတ္တာနီတိ ‘‘ဗာလော အယ’’န္တိ ဂဟေတုံ နိမိတ္တာနိ ကာရဏာနိ. ဗာလာပဒါနာနီတိ ဗာလဿ ပေါရာဏာနိ ဝိရုဠှာနိ ကမ္မာနိ. ‘‘ဒုစ္စိန္တိတစိန္တီ’’တိအာဒီသု ဒုစ္စိန္တိတံ အဘိဇ္ဈံ ဗျာပါဒံ မိစ္ဆာဒဿနဉ္စ စိန္တေတီတိ ဒုစ္စိန္တိတစိန္တီ. ဒုဗ္ဘာသိတံ မုသာဝါဒါဒိံ ဘာသတီတိ ဒုဗ္ဘာသိတဘာသီ. ဒုက္ကဋံ ပါဏာတိပါတာဒိကမ္မံ ကရောတီတိ ဒုက္ကဋကမ္မကာရီ. ဝုတ္တဝိပရိယာယေန သုက္ကပက္ခော ဝေဒိတဗ္ဗော.

116. Bālalakkhaṇānīti nghĩa là những nguyên nhân để nhận biết kẻ ngu. Bālanimittānīti nghĩa là những dấu hiệu, những nguyên nhân để nhận ra "đây là kẻ ngu". Bālāpadānānīti nghĩa là những hành vi xưa cũ, đã phát triển của kẻ ngu. Trong các câu như "Duccintitacintī" v.v..., duccintitacintī là người suy nghĩ những điều xấu xa, nghĩa là suy nghĩ về tham ái, sân hận và tà kiến. Dubbhāsitabhāsī là người nói những lời xấu xa, nghĩa là nói dối v.v... Dukkaṭakammakārī là người làm những việc xấu xa, nghĩa là làm các nghiệp như sát sanh v.v... Nên hiểu phần thiện theo cách ngược lại với những gì đã nói.

ဘိယျောတိ ဥပရူပရိ. ပကုဇ္ဈေယျုန္တိ ဝိရုဇ္ဈေယျုံ. ‘‘ပကုပ္ပေယျု’’န္တိပိ ပါဌော. ဘုသေနာတိ ဒဠှေန. ဒဏ္ဍေနာတိ ဒဏ္ဍဒါနေန. ဓီရောတိ ပဏ္ဍိတော သပ္ပညဇာတိကော. နိသေဓယေတိ ပဋိဗာဟေယျ. ပုန ကိဉ္စိ ကာတုံ ဝတ္တုံ ဝါ အသမတ္ထံ ကရေယျာတိ အတ္ထော.

Bhiyyoti nghĩa là càng lúc càng hơn. Pakujjheyyunti nghĩa là họ sẽ chống đối. Cũng có bản đọc là "pakuppeyyuṃ". Bhusenāti nghĩa là một cách mạnh mẽ. Daṇḍenāti nghĩa là bằng cách trừng phạt. Dhīroti nghĩa là người có trí, người có bản chất trí tuệ. Nisedhayeti nghĩa là nên ngăn cản. Ý nghĩa là nên làm cho (người kia) không có khả năng làm hay nói bất cứ điều gì nữa.

ပရန္တိ ပစ္စတ္ထိကံ. ယော သတော ဥပသမ္မတီတိ ယော သတိမာ ဟုတွာ ဥပသမ္မတိ, တဿ ဥပသမံယေဝါဟံ ဗာလဿ ပဋိသေဓနံ မညာမီတိ အတ္ထော.

Paranti nghĩa là kẻ thù. Yo sato upasammatīti nghĩa là người nào có chánh niệm và giữ im lặng; ý nghĩa là, ta cho rằng chính sự im lặng của người đó là sự ngăn chặn đối với kẻ ngu.

ဝဇ္ဇန္တိ ဒေါသံ. ယဒါ နံ မညတီတိ ယသ္မာ နံ မညတိ. အဇ္ဈာရုဟတီတိ အဇ္ဈောတ္ထရတိ. ဂေါဝ ဘိယျော ပလာယိနန္တိ ယထာ ဂေါယူထေ တာဝဒေဝ ဒွေ ဂါဝေါ ယုဇ္ဈန္တေ ဂေါဂဏော ဩလောကေန္တော တိဋ္ဌတိ ယာဝ န ဧကော ပလာယတိ, ယဒါ ပန ပလာယတိ, အထ တံ ပလာယီနံ သဗ္ဗော ဂေါဂဏော ဘိယျော အဇ္ဈောတ္ထရတိ, ဧဝံ ဒုမ္မေဓော ခမန္တံ ဘိယျော အဇ္ဈောတ္ထရတီတိ အတ္ထော.

Vajjanti nghĩa là lỗi lầm. Yadā naṃ maññatīti nghĩa là bởi vì nó nghĩ về người đó. Ajjhāruhatīti nghĩa là nó lấn át. Gova bhiyyo palāyinanti có nghĩa là, giống như trong một đàn bò, khi hai con bò đang húc nhau, cả đàn đứng nhìn cho đến khi một con bỏ chạy; nhưng khi một con bỏ chạy, thì cả đàn bò lại càng lấn át con bò đã bỏ chạy đó; cũng vậy, kẻ ngu si lại càng lấn át người đang nhẫn nhịn.

သဒတ္ထပရမာတိ သကတ္ထပရမာ. ခန္တျာ ဘိယျော န ဝိဇ္ဇတီတိ တေသု သကတ္ထပရမေသု အတ္ထေသု ခန္တိတော ဥတ္တရိတရော အညော အတ္ထော န ဝိဇ္ဇတိ. တမာဟု ပရမံ ခန္တိန္တိ ယော ဗလဝါ တိတိက္ခတိ, တဿ တံ ခန္တိံ ပရမံ အာဟု. ဗာလဗလံ နာမ အညာဏဗလံ. တံ ယဿ ဗလံ, အဗလမေဝ တံ, န တံ ဗလန္တိ အာဟု ကထေန္တိ ဒီပေန္တိ. ဓမ္မဂုတ္တဿာတိ ဓမ္မေန ရက္ခိတဿ ဓမ္မံ ဝါ ရက္ခန္တဿ. ပဋိဝတ္တာတိ ပဋိပ္ဖရိတွာ ဝတ္တာ, ပဋိပ္ပရိတွာ ဝါ ယံ ဝါ တံ ဝါ ဝဒေယျာသိ. ဓမ္မဋ္ဌံ ပန စာလေတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ. တဿေဝ တေန ပါပိယောတိ တေန ကောဓေန တဿေဝ ပုဂ္ဂလဿ ပါပံ ဟောတိ. ကတရဿာတိ[Pg.257]? ယော ကုဒ္ဓံ ပဋိကုဇ္ဈတိ, တဿ. တတ္ထ ကုဒ္ဓန္တိ သမ္ပဒါနေ ဥပယောဂဝစနံ, ကုဒ္ဓဿာတိ အတ္ထော. တိကိစ္ဆန္တာနန္တိ ဧကဝစနေ ဗဟုဝစနံ, တိကိစ္ဆန္တန္တိ အတ္ထော. ဇနာ မညန္တီတိ ဧဝရူပံ အတ္တနော စ ပရဿ စာတိ ဥဘိန္နံ အတ္ထံ တိကိစ္ဆန္တံ နိပ္ဖာဒေန္တံ ပုဂ္ဂလံ ‘‘ဗာလော အယ’’န္တိ အန္ဓဗာလပုထုဇ္ဇနာ ဧဝံ မညန္တိ. ယေ ဓမ္မဿ အကောဝိဒါတိ ယေ စတုသစ္စဓမ္မေ အကောဝိဒါ အစ္ဆေကာ, တေ ဧဝံ မညန္တီတိ အတ္ထော.

Sadatthaparamāti nghĩa là sakatthaparamā (lấy lợi ích của mình làm tối thượng). Khantyā bhiyyo na vijjatīti nghĩa là trong những lợi ích lấy lợi ích của mình làm tối thượng ấy, không có lợi ích nào khác cao thượng hơn sự nhẫn nại. Tamāhu paramaṃ khantinti nghĩa là người nào có sức mạnh mà nhẫn chịu được, sự nhẫn nại ấy của người đó được gọi là sự nhẫn nại tối thượng. Bālabalaṃ nāma nghĩa là sức mạnh của kẻ ngu, tức là sức mạnh của sự vô minh. Sức mạnh ấy của người nào, sức mạnh ấy chính là không có sức mạnh, sức mạnh ấy không được gọi, không được nói, không được trình bày là sức mạnh. Dhammaguttassāti nghĩa là người được pháp bảo hộ, hoặc người bảo hộ pháp. Paṭivattāti nghĩa là người có thể nói lấn át, hoặc nói lấn át điều này điều kia. Nhưng không có ai có khả năng làm lay động người an trú trong pháp. Tasseva tena pāpiyoti nghĩa là do sự sân hận ấy mà điều xấu ác chỉ xảy đến cho chính người ấy. Katarassāti? Người nào sân hận lại với người đang sân hận, (điều xấu ác xảy đến) cho người ấy. Ở đây, kuddhaṃ là đối cách được dùng theo nghĩa chỉ định cách, có nghĩa là kuddhassa (cho người sân hận). Tikicchantānanti là số nhiều dùng thay cho số ít, có nghĩa là tikicchantaṃ (người chữa trị). Janā maññantīti nghĩa là những kẻ phàm phu mù quáng ngu dốt cho rằng người như vậy, người đang chữa trị, đang hoàn thành lợi ích cho cả hai, tức cho mình và cho người khác, là “người này ngu”. Ye dhammassa akovidāti nghĩa là những người không thông thạo, không khéo léo trong Tứ Thánh Đế, họ cho là như vậy.

၁၁၇. ပတ္တန္တိ အဓိဂတံ ဧတရဟိ အနုဘုယျမာနံ ကာမူပကရဏံ ပတ္တဗ္ဗန္တိ တဒေဝ အနာဂတေ အဓိဂန္တဗ္ဗံ အနုဘဝိတဗ္ဗံ, ဥဘယမေတံ ရဇာနုကိဏ္ဏန္တိ တဒုဘယမ္ပိ ရာဂရဇာဒီဟိ အဝကိဏ္ဏံ. အာတုရဿာတိ ရာဂါဒိကိလေသာတုရဿ. အနုသိက္ခတောတိ ကိလေသဗဟုလပုဂ္ဂလေ အနုသိက္ခတော. ယေ စ သိက္ခာသာရာတိ ယေ ယထာသမာဒိန္နံ သီလဝတာဒိသင်္ခါတံ သိက္ခံ သာရတော ဂဟေတွာ ဌိတာ. တေနာဟ – ‘‘သီလံ ဝတံ ဇီဝိတံ ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ. တတ္ထ ယံ ‘‘န ကရောမီ’’တိ ဩရမတိ, တံ သီလံ. ယံ ဝေသဘောဇနကိစ္စစရဏာဒိ, တံ ဝတံ. ဇီဝိတန္တိ အာဇီဝေါ. ဗြဟ္မစရိယန္တိ မေထုနဝိရတိ. ဥပဋ္ဌာနသာရာတိ ဧတေသံ သီလာဒီနံ အနုဋ္ဌာနသာရာ. ဧတေဟိ ဧဝ သံသာရသုဒ္ဓီတိ တာနိ သာရတော ဂဟေတွာ ဌိတာတိ အတ္ထော.

117. Pattanti nghĩa là phương tiện của dục đã đạt được, đang được hưởng thụ trong hiện tại. Pattabbandi nghĩa là chính phương tiện của dục ấy sẽ được đạt đến, sẽ được hưởng thụ trong tương lai. Ubhayametaṃ rajānukiṇṇanti nghĩa là cả hai phương tiện của dục ấy đều bị vấy bẩn bởi bụi bặm tham ái v.v... Āturassāti nghĩa là người bị đau khổ bởi các phiền não như tham ái v.v... Anusikkhatoti nghĩa là người bắt chước theo những người có nhiều phiền não. Ye ca sikkhāsārāti nghĩa là những người đã thọ trì và xem trọng yếu học giới được gọi là giới, khổ hạnh v.v... đã được thọ trì như thế nào. Do đó, Ngài nói: “sīlaṃ vataṃ jīvitaṃ brahmacariyaṃ” (giới, khổ hạnh, mạng sống, phạm hạnh). Ở đây, điều gì mà từ bỏ với ý nghĩ “tôi sẽ không làm”, điều đó là giới (sīlaṃ). Điều gì là hạnh ăn như chó, đi lại khó khăn v.v..., điều đó là khổ hạnh (vataṃ). Jīvitanti nghĩa là mạng sống (ājīvo). Brahmacariyanti nghĩa là sự từ bỏ dâm dục. Upaṭṭhānasārāti nghĩa là những người xem việc thực hành các pháp như giới v.v... là cốt lõi. (Họ nghĩ rằng) sự thanh tịnh trong luân hồi chỉ có được nhờ vào những pháp này, do đó họ đã thọ trì và xem chúng là cốt lõi.

ဣစ္စေတေ ဥဘော အန္တာတိ ဣတိ သီလဗ္ဗတပရာမာသမုခေန အတ္တကိလမထာနုယောဂေါ, ကာမေသု အနဝဇ္ဇသညိတာမုခေန ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါ စာတိ ဧတေ ဥဘော အန္တာ. တေ စ ခေါ ယထာက္ကမံ အာယတိံ ပတ္တဗ္ဗေ, ဧတရဟိ ပတ္တေ စ ရာဂရဇာဒိဩကိဏ္ဏေ ကာမဂုဏေ အလ္လီနေဟိ ကိလေသာတုရာနံ အနုသိက္ခန္တေဟိ, သယဉ္စ ကိလေသာတုရေဟေဝ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗာ, တတော ဧဝ စ တေ ကဋသိဝဍ္ဎနာ အပရာပရံ ဇရာမရဏေဟိ သိဝထိကာယ ဝဍ္ဎနသီလာ ဧကန္တေနေဝ ကဋသိံ ဝဍ္ဎေန္တိ, သယံ ဝဍ္ဎန္တာ ပရေ စ အန္တဒွယေ သမာဒပေန္တာ ဝဍ္ဎာပေန္တိ စာတိ အတ္ထော.

Iccete ubho antāti nghĩa là: như vậy, sự thực hành ép xác khổ hạnh với giới cấm thủ làm chính, và sự thực hành đam mê dục lạc với tưởng không có tội lỗi trong các dục làm chính, hai pháp này là hai cực đoan. Và hai pháp ấy, theo thứ tự, phải được thực hành bởi những người bắt chước theo những người bị phiền não hành hạ, những người bám víu vào các dục trần bị vấy bẩn bởi bụi bặm tham ái v.v..., những dục trần sẽ đạt được trong tương lai và đã đạt được trong hiện tại, và bởi chính những người bị phiền não hành hạ. Chính vì bị hành hạ như vậy mà họ làm tăng trưởng nghĩa địa, có thói quen làm tăng trưởng nghĩa địa bằng sự già và chết nối tiếp nhau, họ nhất định làm tăng trưởng nghĩa địa. Nghĩa là, tự mình làm tăng trưởng và khiến người khác thọ trì trong hai cực đoan, họ cũng làm cho (nghĩa địa) tăng trưởng.

ဥဘော အန္တေ အနဘိညာယာတိ ယထာဝုတ္တေ ဥဘော အန္တေ အဇာနိတွာ. ဩလီယန္တိ ဧကေတိ ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိ ဩလီယနတဏှာဘိနိဝေသဝသေန အဝလီယန္တိ ဧကစ္စေ. အတိဓာဝန္တိ ဧကေတိ ဧကစ္စေ – ‘‘ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ ဝိနဿတိ အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိ အတိဓာဝနာဘိနိဝေသဝသေန အတိက္ကမန္တိ.

Ubho ante anabhiññāyāti nghĩa là không biết hai cực đoan đã được nói đến. Olīyanti eketi nghĩa là một số người co rút lại do sự cố chấp vào thường kiến, (cho rằng) “tự ngã và thế giới là thường hằng”. Atidhāvanti eketi nghĩa là một số người vượt qua (chánh đạo) do sự cố chấp vào đoạn kiến, (cho rằng) “tự ngã và thế giới bị đoạn diệt, bị hủy hoại”.

န [Pg.258] အမညိံသု တေသဉ္စ တဏှာဒိမညနာနံ ပဟီနတ္တာ. တတော ဧဝ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနတော တိဝိဓမ္ပိ ဝဋ္ဋံ တေသံ ပညာပနာယ နတ္ထီတိ.

Các ngài đã không tưởng tượng, vì đã đoạn trừ các sự tưởng tượng như tham ái v.v... Chính vì vậy, do vô thủ trước Niết-bàn, ba loại luân hồi không thể được thiết định cho các ngài.

ဇညာတိ ဇာနေယျ. သံယုဇေတိ သံယောဇေယျ. မာနုသန္တိ မနုဿာနံ ဣဒန္တိ မာနုသံ, မနုဿဘဝပရိယာပန္နံ. ကိဉှိ တဿ သကံ ဟောတီတိ တဿ မစ္စုမုခံ ပဝိသန္တဿ သတ္တဿ ကိံ အညံ သကံ နာမ အညတြ ကလျာဏကမ္မတော. ကမ္မဿကာ ဟိ သတ္တာ. တေနာဟ – ‘‘တသ္မာ ကရေယျ ကလျာဏ’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ သမ္ပရာယိကန္တိ သမ္ပရာယဖလနိဗ္ဗတ္တကံ.

Jaññāti nghĩa là jāneyya (nên biết). Saṃyujeti nghĩa là saṃyojeyya (nên liên kết). Mānusanti nghĩa là manussānaṃ idaṃ (cái này của loài người), do đó gọi là mānusaṃ; (nghĩa là) thân mạng thuộc về sự hiện hữu của loài người. Kiñhi tassa sakaṃ hotīti nghĩa là đối với chúng sinh đang đi vào miệng của thần chết, ngoài nghiệp thiện ra, có cái gì khác gọi là của riêng mình đâu? Vì chúng sinh có nghiệp là của riêng. Do đó, Ngài nói: “tasmā kareyya kalyāṇaṃ” (vậy nên làm điều lành) v.v... Ở đây, samparāyikanti nghĩa là cái tạo ra quả trong đời sau.

၁၁၈. ဣမေ ဓမ္မာတိ ဣမေ ကုသလာ ဝါ အကုသလာ ဝါ ဓမ္မာ. ဧဝံဂဟိတာတိ ဧဝံ သမာဒိန္နာ ဥပ္ပာဒိတာ. ဣဒံ ဖလန္တိ ဣဒံ ဣဋ္ဌဝိပါကံ အနိဋ္ဌဝိပါကဉ္စ ဖလံ. အယမတ္ထောတိ အယံ ဝုဍ္ဎိ, အယံ ဟာနီတိ အတ္ထော. အညမ္ပိ ဧဝံဇာတိယန္တိ ဧကံသဗျာကရဏီယံ ဝဒတိ.

118. Ime dhammāti nghĩa là các pháp này, hoặc thiện hoặc bất thiện. Evaṃgahitāti nghĩa là được thọ trì, được làm cho phát sinh như vậy. Idaṃ phalanti nghĩa là quả này, tức quả dị thục khả ái và quả dị thục không khả ái. Ayamatthoti nghĩa là đây là sự tăng trưởng, đây là sự tổn giảm. Aññampi evaṃjātiyanti nghĩa là nói đến câu trả lời xác định một chiều.

အာကင်္ခတော န ဇာနေယျုန္တိ တတ္ထ ယေန ဟေတုနာ ဘဂဝတော ယာ အာကင်္ခါ, သာ အညေသံ အဝိသယောတိ အာဟ – ‘‘ကိန္တံ ဘဂဝါ အာကင်္ခတီတိ. ဣဒံ အဝိသဇ္ဇနီယ’’န္တိ.

Ākaṅkhato na jāneyyunti: ở đây, vì lý do nào đó mà ý muốn của Đức Thế Tôn là gì, ý muốn đó không phải là đối tượng của những người khác, do đó Ngài nói: “Đức Thế Tôn mong muốn điều gì? Điều này không nên trả lời”.

ဧတ္တကောတိ ဧတပရိမာဏော. သီလက္ခန္ဓေတိ သီလက္ခန္ဓဟေတု. ‘‘သီလက္ခန္ဓေနာ’’တိပိ ပါဌော. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣရိယာယန္တိ ကာယဝစီသမာစာရေ. ပဘာဝေတိ အာနုဘာဝေ. ဟိတေသိတာယန္တိ မေတ္တာယ. ဣဒ္ဓိယန္တိ ဣဒ္ဓိဝိဓာယ. ဧတ္တကာ ဗုဒ္ဓဂုဏာ, တေ စ ပစ္စေကံ ဧဝံပဘာဝါ. တထာ မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနိ ဧဝမာနုဘာဝါနိ. အရိယသံဃော ဧဝံဝိဓဂုဏေဟိ ယုတ္တောတိ.

Ettakoti nghĩa là etaparimāṇo (chừng ấy). Sīlakkhandheti nghĩa là sīlakkhandhahetu (do giới uẩn). Cũng có bản đọc là “sīlakkhandhena”. Trong các từ còn lại cũng theo phương pháp này. Iriyāyanti nghĩa là do oai nghi thân và khẩu. Pabhāveti nghĩa là do oai lực. Hitesitāyanti nghĩa là do tâm từ. Iddhiyanti nghĩa là do thần thông. Các Phật đức có chừng ấy, và mỗi một đức có oai lực như vậy. Tương tự, Đạo, Quả, Niết-bàn có oai lực như vậy. Thánh Tăng hội đủ những đức tính như vậy.

တိဏ္ဏံ ရတနာနံ မဟာနုဘာဝတာ န သဗ္ဗထာ အညေသံ ဝိသယော, ဘဂဝတော ဧဝ ဝိသယောတိ အာဟ – ‘‘ဗုဒ္ဓဝိသယော အဝိသဇ္ဇနီယော’’တိ. တေန ယော အညောပိ အတ္ထော ဗုဒ္ဓဝိသယော, သော အဝိသဇ္ဇနီယောတိ ဒဿေတိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ – ‘‘ဗုဒ္ဓဝိသယော အစိန္တေယျော န စိန္တေတဗ္ဗော, ယံ စိန္တေန္တော ဥမ္မာဒဿ ဝိဃာတဿ ဘာဂီ အဿာ’’တိ (အ. နိ. ၄.၇၇). ကတမာ ပုဗ္ဗာ ကောဋီတိ အဝိသဇ္ဇနီယန္တိ ‘‘ကတမာ ပုဗ္ဗာ ကောဋီ’’တိ ကေနစိ ကတံ ပုစ္ဆနံ အဝိသဇ္ဇနီယံ. ကသ္မာ? သံသာရဿ ပုရိမာယ ကောဋိယာ အဘာဝတော. တေနေဝါဟ – ‘‘ပုရိမာ, ဘိက္ခဝေ, ကောဋိ န ပညာယတီ’’တိ (အ. နိ. ၁၀.၆၁). တတ္ထ န ပညာယတီတိ [Pg.259] န ဒိဿတိ, န ဥပလဗ္ဘတီတိ အတ္ထော. န ပညာယတီတိ အညဿ ဉာဏဝိသယော န ဟောတီတိ ပန အတ္ထံ သန္ဓာယ ‘‘န ပညာယတီတိ သာဝကာနံ ဉာဏဝေကလ္လေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အတ္တူပနာယိကာတိ အတ္တာ ဥပနေတဗ္ဗော ဧတိဿာတိ အတ္တူပနာယိကာ. နတ္ထိ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ အဝိဇာနနာတိ ဧတေန ပုရိမာယ ကောဋိယာ အဘာဝတော ဧဝ န ပညာယတိ, န တတ္ထ ဉာဏဿ ပဋိဃာတောတိ ဒဿေတိ.

Đại oai lực của Tam Bảo không phải là đối tượng của những người khác về mọi phương diện, mà chỉ là đối tượng của đức Thế Tôn, nên ngài đã nói: ‘Đối tượng của chư Phật là không nên trả lời.’ Bằng câu ấy, ngài chỉ ra rằng bất kỳ ý nghĩa nào khác là đối tượng của chư Phật, ý nghĩa ấy không nên được trả lời. Điều này đã được đức Thế Tôn nói: ‘Đối tượng của chư Phật là điều không thể nghĩ bàn, không nên suy nghĩ; người nào suy nghĩ về điều đó sẽ có phần điên loạn và khổ não.’ Câu hỏi ‘Điểm khởi đầu là gì?’ là không nên trả lời, nghĩa là câu hỏi ‘Điểm khởi đầu là gì?’ do ai đó đặt ra là không nên trả lời. Tại sao? Vì không có điểm khởi đầu của vòng luân hồi. Do đó, ngài đã nói: ‘Này các Tỳ khưu, điểm khởi đầu không được nhận biết.’ Ở đây, ‘không được nhận biết’ có nghĩa là không được thấy, không được tìm thấy. Tuy nhiên, với ý nghĩa rằng ‘không được nhận biết’ là không phải đối tượng trí tuệ của người khác, nên đã nói rằng: ‘Không được nhận biết là do sự thiếu sót về trí tuệ của các vị Thinh văn,’ v.v. Ở đây, ‘attūpanāyikā’ (có thể hướng vào tự thân) là vì tự thân có thể được hướng đến trong lời dạy này. Bằng câu ‘Không có điều gì mà chư Phật, các đấng Thế Tôn, không biết,’ ngài chỉ ra rằng điểm khởi đầu không được nhận biết chỉ vì nó không tồn tại, chứ không phải có sự ngăn ngại nào đối với trí tuệ của ngài ở đó.

ယံ ပန အတ္ထိ, တံ အညေသံ အပ္ပမေယျမ္ပိ ဘဂဝတော န အပ္ပမေယျန္တိ ဘဂဝတော သဗ္ဗတ္ထ အပ္ပဋိဟတညာဏတံ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ဘဂဝါ ကောကာလိကံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အညတရံ ဘိက္ခုန္တိ နာမဂေါတ္တေန အပါကဋံ. ‘‘ကီဝ ဒီဃံ နု ခေါ, ဘန္တေ, ပဒုမေ နိရယေ အာယုပ္ပမာဏ’’န္တိ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ နိသိန္နံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဧဝမာဟာတိ. ဧတ္ထာယံ ပါဌသေသော – ဒီဃံ ခေါ, ဘိက္ခု, ပဒုမေ နိရယေ အာယုပ္ပမာဏံ, တံ န သုကရံ သင်္ခါတုံ ‘‘ဧတ္တကာနိ ဝဿာနီ’’တိ ဝါ ‘‘ဧတ္တကာနိ ဝဿသတာနီ’’တိ ဝါ ‘‘ဧတ္တကာနိ ဝဿသဟဿာနီ’’တိ ဝါ ‘‘ဧတ္တကာနိ ဝဿသတသဟဿာနီ’’တိ ဝါတိ. သက္ကာ ပန, ဘန္တေ, ဥပမာ ကာတုန္တိ. ‘‘သက္ကာ ဘိက္ခူ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ. သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိခါရိကော ကောသလကော တိလဝါဟော. တတော ပုရိသော ဝဿသတဿ ဝဿသတဿ အစ္စယေန ဧကမေကံ တိလံ ဥဒ္ဓရေယျ. ခိပ္ပတရံ ခေါ သော, ဘိက္ခု, ဝီသတိခါရိကော ကောသလကော တိလဝါဟော ဣမိနာ ဥပက္ကမေန ပရိက္ခယံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆေယျ, န တွေဝ ဧကော အဗ္ဗုဒေါ နိရယော. သေယျထာပိ, ဘိက္ခု, ဝီသတိ အဗ္ဗုဒါ နိရယာ, ဧဝမေကော နိရဗ္ဗုဒေါ နိရယောတိအာဒိ (သံ. နိ. ၁.၁၈၁; အ. နိ. ၁၀.၈၉; သု. နိ. ကောကာလိကသုတ္တ).

Tuy nhiên, điều gì hiện hữu, dù không thể đo lường được đối với người khác, cũng không phải là không thể đo lường được đối với đức Thế Tôn. Để chỉ ra rằng trí tuệ của đức Thế Tôn không bị ngăn ngại ở bất cứ đâu, ngài đã nói: ‘Như đức Thế Tôn, liên quan đến Tỳ khưu Kokālika,’ v.v. Ở đây, ‘một Tỳ khưu nào đó’ có nghĩa là một vị không được biết đến qua tên và dòng họ. Ngài đã nói như vậy với một Tỳ khưu đang ngồi sau khi hỏi câu hỏi: ‘Bạch ngài, tuổi thọ trong địa ngục Paduma dài bao lâu?’ Phần còn thiếu của đoạn văn ở đây là: ‘Này Tỳ khưu, tuổi thọ trong địa ngục Paduma thật dài. Không dễ để tính toán rằng nó là ‘bấy nhiêu năm,’ hay ‘bấy nhiêu trăm năm,’ hay ‘bấy nhiêu ngàn năm,’ hay ‘bấy nhiêu trăm ngàn năm.’ – ‘Bạch ngài, có thể đưa ra một ví dụ được không?’ – Đức Thế Tôn nói: ‘Có thể, này Tỳ khưu.’ – ‘Này Tỳ khưu, ví như có một xe vừng của xứ Kosala chứa hai mươi khāri. Từ đó, một người cứ sau mỗi một trăm năm lại lấy ra một hạt vừng. Này Tỳ khưu, xe vừng của xứ Kosala chứa hai mươi khāri đó sẽ cạn kiệt, hết sạch nhanh hơn bằng phương pháp này, chứ một địa ngục Abbuda thì không. Này Tỳ khưu, ví như hai mươi địa ngục Abbuda bằng một địa ngục Nirabbuda,’ v.v.

တတ္ထ ဝီသတိခါရိကောတိ မာဂဓကေန ပတ္ထေန စတ္တာရော ပတ္ထာ ကောသလရဋ္ဌေ ဧကော ပတ္ထော ဟောတိ. တေန ပတ္ထေန စတ္တာရော ပတ္ထာ အာဠှကံ, စတ္တာရိ အာဠှကာနိ ဒေါဏံ, စတုဒေါဏာ မာနိကာ, စတုမာနိကာ ခါရီ. တာယ ခါရိယာ ဝီသတိခါရိကော တိလဝါဟော. တိလဝါဟောတိ တိလသကဋံ. အဗ္ဗုဒေါ နိရယောတိ အဗ္ဗုဒေါ နာမ ဧကော ပစ္စေကနိရယော နတ္ထိ, အဝီစိမှိ ဧဝ ပန အဗ္ဗုဒဂဏနာယ ပစ္စနောကာသော ‘‘အဗ္ဗုဒေါ နိရယော’’တိ ဝုတ္တော. ဧသ နယော နိရဗ္ဗုဒါဒီသုပိ.

Ở đây, về ‘hai mươi khāri’: bốn pattha theo đơn vị đo của xứ Māgadha bằng một pattha ở xứ Kosala. Bốn pattha theo đơn vị đo đó là một āḷhaka, bốn āḷhaka là một doṇa, bốn doṇa là một mānikā, bốn mānikā là một khārī. Với khāri đó, hai mươi khāri là một xe vừng. ‘Xe vừng’ (tilavāho) có nghĩa là một cỗ xe chở vừng. Về ‘địa ngục Abbuda’: không có một địa ngục riêng biệt nào tên là Abbuda, mà một nơi nấu nướng trong địa ngục Avīci, được tính bằng số lượng abbuda, được gọi là ‘địa ngục Abbuda.’ Phương pháp này cũng áp dụng cho các địa ngục Nirabbuda, v.v.

တတ္ထ ဝဿဂဏနာပိ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ယထာ ဟိ သတံသတသဟဿာနိ ကောဋိ ဟောတိ. ဧဝံ သတံသတသဟဿကောဋိယော ပကောဋိ နာမ. သတံသတသဟဿပကောဋိယော [Pg.260] ကောဋိပကောဋိ နာမ. သတံသတသဟဿကောဋိပကောဋိယော နဟုတံ. သတံသတသဟဿနဟုတာနိ နိန္နဟုတံ. သတံသတသဟဿာနိ နိန္နဟုတာနိ ဧကော အဗ္ဗုဒေါ. တတော ဝီသတိဂုဏော နိရဗ္ဗုဒေါ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. အယဉ္စ ဂဏနာ အပရိစိတာနံ ဒုက္ကရာတိ ဝုတ္တံ – ‘‘တံ န သုကရံ သင်္ခါတု’’န္တိ. ကေစိ ပန ‘‘တတ္ထ တတ္ထ ပရိဒေဝနာနတ္တေန ကမ္မကာရဏနာနတ္တေနပိ ဣမာနိ နာမာနိ လဒ္ဓါနီ’’တိ ဝဒန္တိ. အပရေ ‘‘သီတနရကာ ဧတေ’’တိ. စိတ္တံ အာဃာတေတွာတိ စိတ္တံ ပဒူသေတွာ.

Ở đây, việc đếm số năm cũng nên được hiểu như sau: như một trăm trăm ngàn (10 triệu) là một koṭi. Tương tự, một trăm trăm ngàn koṭi là một pakoṭi. Một trăm trăm ngàn pakoṭi là một koṭipakoṭi. Một trăm trăm ngàn koṭipakoṭi là một nahuta. Một trăm trăm ngàn nahuta là một ninnahuta. Một trăm trăm ngàn ninnahuta là một abbuda. Gấp hai mươi lần con số đó là một nirabbuda. Phương pháp này áp dụng cho tất cả. Và vì việc tính toán này khó khăn đối với những người không quen thuộc, nên đã nói: ‘Không dễ để tính toán điều đó.’ Tuy nhiên, một số vị nói rằng: ‘Những tên này được đặt do sự khác biệt trong tiếng than khóc ở những nơi đó và sự khác biệt trong nguyên nhân của nghiệp.’ Những vị khác nói: ‘Đây là những địa ngục lạnh.’ ‘Làm cho tâm sân hận’ (cittaṃ āghātetvā) có nghĩa là làm cho tâm ô nhiễm.

၁၁၉. ကထံ ဇိနောတိ ပကာရပုစ္ဆာ. ကေန ဇိနောတိ ကာရဏပုစ္ဆာ. ကေန ကာရဏေန ကေန ဟေတုနာ ကာယ ပဋိပတ္တိယာ ဇိနောတိ ပုစ္ဆတိ. ကထန္တိ ပန ကေန ပကာရေန ကိံ အတီတာနံ, ဥဒါဟု အနာဂတာနံ ပစ္စုပ္ပန္နာနံ ကိလေသာနံ ပဟာနေန ဇိနောတိ ပုစ္ဆတိ, တသ္မာ တံ ‘‘ဝိသဇ္ဇနီယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ကတမော ဇိနောတိ ကိံ ရူပံ ဇိနော, ဥဒါဟု ဝေဒနာ သညာ သင်္ခါရာ ဝိညာဏံ ဇိနော. ရူပါဒိဝိနိမုတ္တော ဝါ အညော ဇိနော, ယော ‘‘အတ္တာ’’တိ ဝုစ္စတီတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယာဟ ‘‘အဝိသဇ္ဇနီယ’’န္တိ. ကိတ္တကောတိ ပမာဏတော ကိံပရိမာဏော.

119. ‘Chiến thắng như thế nào?’ (kathaṃ jino) là câu hỏi về phương cách. ‘Chiến thắng bằng gì?’ (kena jino) là câu hỏi về nguyên nhân. Vị ấy hỏi: ‘Chiến thắng vì nguyên nhân gì, vì lý do gì, bằng sự thực hành nào?’ Còn ‘như thế nào’ (kathaṃ) là hỏi: ‘Chiến thắng bằng phương cách nào? Có phải bằng cách đoạn trừ các phiền não trong quá khứ, hay trong tương lai, hay trong hiện tại?’ Do đó, câu hỏi đó được gọi là ‘nên trả lời.’ ‘Ai là người chiến thắng?’ (katamo jino) là hỏi: ‘Có phải sắc là người chiến thắng, hay thọ, tưởng, hành, thức là người chiến thắng? Hay một cái khác, thoát khỏi sắc v.v., cái được gọi là ‘tự ngã,’ là người chiến thắng?’ Với ý nghĩa này, ngài nói câu hỏi đó là ‘không nên trả lời.’ ‘Bao nhiêu?’ (kittako) có nghĩa là về số lượng, ‘số lượng là bao nhiêu?’

အတ္ထိ တထာဂတောတိ အတ္ထိ သတ္တော. ယွာယမာယသ္မာ ‘‘ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော’’တိ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ဥပါဒါယ ပညပီယတိ, တဿ ပုဂ္ဂလဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဝိသဇ္ဇနီယ’’န္တိ. ရူပံ တထာဂတောတိ ရူပံ အတ္တာတိ သက္ကာယဒိဋ္ဌိဝသေန ပုစ္ဆတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘အဝိသဇ္ဇနီယ’’န္တိ. ဣမိနာ နယေန သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

‘Có Như Lai hay không?’ (atthi tathāgato) có nghĩa là ‘có chúng sanh hay không?’ Vì người được gọi là ‘có tên như vầy, có dòng họ như vầy’ được chế định dựa vào năm uẩn, và câu hỏi này nhắm đến cá nhân đó, nên nó được gọi là ‘nên trả lời.’ ‘Sắc là Như Lai’ (rūpaṃ tathāgato) là câu hỏi được đặt ra theo quan điểm thân kiến, rằng ‘sắc là tự ngã,’ do đó nó được gọi là ‘không nên trả lời.’ Theo phương pháp này, ý nghĩa trong tất cả các trường hợp nên được hiểu.

၁၂၀. ဗာလံ ပီဌသမာရုဠှန္တိအာဒီနိ သာမိအတ္ထေ ဥပယောဂဝစနာနိ. ကာယေန ဒုစ္စရိတာနီတိ ကာယေန ဒုဋ္ဌု ကတာနိ. ဩလဗ္ဘန္တီတိ အဝလမ္ဗန္တိ အဝတ္ထရိယန္တိ. သေသပဒဒွယံ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ဩလမ္ဗနာဒိအာကာရေန ဟိ တာနိ ဥပဋ္ဌဟန္တိ, တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တံ. မဟတန္တိ မဟန္တာနံ. ပထဝိယံ ဩလမ္ဗန္တီတိ ပထဝိတလေ ပတ္ထရန္တိ. သေသပဒဒွယံ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ပတ္ထရဏာကာရောယေဝ ဟေသ. တတြ, ဘိက္ခဝေ, ဗာလဿာတိ တသ္မိံ ဥပဋ္ဌဟနာကာရေ ဗာလဿ ဧဝံ ဟောတိ.

120. Các từ như Bālaṃ pīṭhasamāruḷhanti là những từ chỉ đối tượng trong ý nghĩa sở hữu. Kāyena duccaritāni nghĩa là những hành vi xấu xa được làm bởi thân. Olabbhanti nghĩa là treo lơ lửng, bao trùm. Hai từ còn lại là đồng nghĩa của chính từ ấy. Vì rằng chúng hiện khởi với hình thức treo lơ lửng v.v..., do đó được nói như vậy. Mahataṃ nghĩa là của những người lớn. Pathaviyaṃ olambanti nghĩa là trải rộng trên mặt đất. Hai từ còn lại là đồng nghĩa của chính từ ấy. Đây chính là hình thức trải rộng. Tatra, bhikkhave, bālassa nghĩa là trong hình thức hiện khởi ấy, đối với kẻ ngu, sự việc xảy ra như vầy.

လာဘာ [Pg.261] ဝေါ, ဘိက္ခဝေတိ ဘိက္ခဝေ, ယေ ဣမေ တုမှေဟိ ပဋိလဒ္ဓါ မနုဿတ္တသဒ္ဓါပဋိလာဘာဒယော, လာဘာ ဝေါ တုမှာကံ လာဘာ ဧဝ. သုလဒ္ဓန္တိ ယမ္ပိဒံ ပဗ္ဗဇိတွာ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလာဒိသမ္ပာဒနံ လဒ္ဓံ, တမ္ပိ သုလဒ္ဓံ. ခဏော ဝေါ ပဋိလဒ္ဓေါတိ အဋ္ဌအက္ခဏဝဇ္ဇိတော နဝမောယံ ခဏော ပဋိလဒ္ဓေါ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဝါသာယ. ‘‘ဒိဋ္ဌာ မယာ’’တိအာဒိနာ ဧကဒေသနိဒဿနေန အဋ္ဌ အက္ခဏေ ဝိဘာဝေတိ.

Lābhā vo, bhikkhave nghĩa là: Này các Tỳ khưu, những điều như là được thân người, được đức tin v.v... mà các ngươi đã chứng đắc, những điều ấy là lợi lộc của các ngươi, thật là lợi lộc. Suladdhaṃ nghĩa là: sự thành tựu giới thanh tịnh tứ phần v.v... đã được chứng đắc do xuất gia, điều ấy cũng được khéo chứng đắc. Khaṇo vo paṭiladdho nghĩa là: khoảnh khắc thứ chín này, đã loại trừ tám phi thời, đã được các ngươi chứng đắc để sống đời phạm hạnh của đạo lộ. Bằng câu bắt đầu là “Diṭṭhā mayā”, ngài làm sáng tỏ tám phi thời bằng cách chỉ ra một phần.

၁၂၁. ယဟိံ ယဟိန္တိ ယံ ယံ ဒုဂ္ဂတိံ ယော ဂစ္ဆတိ. သော နံ အဓမ္မောတိ ယော အဓမ္မော တေန စရိတော, သော နံ အဓမ္မစာရိံ ပုဂ္ဂလံ. ဟနာတီတိ ဗာဓတိ.

121. Yahiṃ yahiṃ nghĩa là: người nào đi đến khổ cảnh nào. So naṃ adhammo nghĩa là: phi pháp nào đã được người ấy thực hành, phi pháp ấy hành hạ người thực hành phi pháp ấy. Hanāti nghĩa là làm tổn hại.

အပ္ပေသက္ခတာတိ အပ္ပာနုဘာဝတာ. ဒုဗ္ဗဏ္ဏတာတိ ဝိရူပတာ ဗီဘစ္ဆတာ. ဒုပ္ပညတာတိ နိပ္ပညတာ အဟေတုကပဋိသန္ဓိဝသေန ဧဠမူဂတာ.

Appesakkhatā nghĩa là có ít oai lực. Dubbaṇṇatā nghĩa là có hình sắc xấu xí, ghê tởm. Duppaññatā nghĩa là không có trí tuệ, do năng lực của sự tái sanh vô nhân mà trở nên ngọng nghịu, câm điếc.

၁၂၂. ဝါစာနုရက္ခီတိ စတုန္နံ ဝစီဒုစ္စရိတာနံ ပရိဝဇ္ဇနေန ဝါစာနုရက္ခီ. အဘိဇ္ဈာဒီနံ အနုပ္ပာဒနေန မနသာ သုဋ္ဌု သံဝုတော. ပါဏာတိပါတာဒယော ပဇဟန္တော ကာယေန စ အကုသလံ န ကယိရာ, ဧတေ တယော ကမ္မပထေ ဝိသောဓယေ. ဧဝံ ဝိသောဓေန္တော ဟိ သီလက္ခန္ဓာဒီနံ ဧသကေဟိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ဣသီဟိ ပဝေဒိတံ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ အာရာဓေယျာတိ. ဒုက္ကဋန္တိ ကာယေန ဝါစာယ မနသာ စ ဒုက္ကဋံ သာဝဇ္ဇံ ဒုက္ခုဒြယံ ဒုဂ္ဂတိသံဝတ္တနိယံ ကမ္မံ ယဿ နတ္ထိ. သံဝုတံ တီဟိ ဌာနေဟီတိ ဧတေဟိ တီဟိ ကာရဏေဟိ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနံ ပဝေသနိဝါရဏတော ပိဟိတံ, တံ အဟံ ‘‘ဗြာဟ္မဏ’’န္တိ ဝဒါမီတိ.

122. Vācānurakkhī nghĩa là người hộ trì lời nói bằng cách từ bỏ bốn khẩu ác hạnh. Bằng cách không làm cho tham ái v.v... sanh khởi, được thu thúc kỹ lưỡng về ý. Từ bỏ sát sanh v.v... và không làm điều bất thiện bằng thân, nên thanh lọc ba nghiệp lộ này. Vì rằng người thanh lọc như vậy có thể thành tựu Thánh đạo tám ngành, được tuyên thuyết bởi các bậc ẩn sĩ như chư Phật, những vị tìm cầu giới uẩn v.v... Dukkaṭaṃ nghĩa là người nào không có nghiệp được làm một cách xấu xa bằng thân, khẩu, và ý, có tội lỗi, có quả khổ, dẫn đến khổ cảnh. Saṃvutaṃ tīhi ṭhānehi nghĩa là: bởi ba nguyên nhân này, được đóng lại do ngăn chặn sự đi vào của thân ác hạnh v.v..., người ấy, ta gọi là "Bà-la-môn".

အစ္စန္တဒုဿီလျန္တိ ဧကန္တဒုဿီလဘာဝေါ. ဂိဟီ ဝါပိ ဇာတိတော ပဋ္ဌာယ ဒသ အကုသလကမ္မပထေ ကရောန္တော, ပဗ္ဗဇိတော ဝါပိ ဥပသမ္ပန္နဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဂရုကာပတ္တိံ အာပဇ္ဇမာနော အစ္စန္တဒုဿီလော နာမ. ဣဓ ပန ယော ဒွီသု တီသု အတ္တဘာဝေသု ဒုဿီလော, တဿ ဂတိယာ အာဂတံ ဒုဿီလဘာဝံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဒုဿီလဘာဝေါတိ စေတ္ထ ဒုဿီလဿ ဆ ဒွါရာနိ နိဿာယ ဥပ္ပန္နာ တဏှာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. မာလုဝါ သာလမိဝေါတ္ထတန္တိ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ တံ တဏှာသင်္ခါတံ ဒုဿီလျံ. ယထာ နာမ မာလုဝါ သာလံ ဩတ္ထတံ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ပတ္တေဟိ ဥဒကံ ပဋိစ္ဆိတွာ သံဘဉ္ဇနဝသေန သဗ္ဗတ္ထကမေဝ ပရိယောနန္ဓတိ, ဧဝံ အတ္တဘာဝံ ဩတ္ထတံ ပရိယောနန္ဓိတွာ ဌိတံ [Pg.262] သော မာလုဝါယ သံဘဉ္ဇိတွာ ဘူမိယံ ပါတိယမာနော ရုက္ခော ဝိယ တာယ ဒုဿီလျသင်္ခါတာယ တဏှာယ သံဘဉ္ဇိတွာ အပါယေသု ပါတိယမာနော, ယထာ နံ အနတ္ထကာမော ဒိသော ဣစ္ဆတိ, တထာ အတ္တာနံ ကရောတိ နာမာတိ အတ္ထော.

Accantadussīlyaṃ nghĩa là tình trạng hoàn toàn vô giới. Người tại gia, kể từ khi sanh ra làm mười nghiệp lộ bất thiện, hoặc người xuất gia, kể từ ngày thọ cụ túc giới phạm vào trọng tội, được gọi là người hoàn toàn vô giới. Nhưng ở đây, người nào vô giới trong hai, ba kiếp sống, điều này được nói đến nhắm vào tình trạng vô giới của người ấy, vốn đến từ xu hướng (trong các kiếp trước). Và ở đây, tình trạng vô giới nên được hiểu là ái dục sanh khởi nương vào sáu căn của người vô giới. Māluvā sālamiva otthataṃ nghĩa là: đối với người nào, sự vô giới được gọi là ái dục ấy. Ví như dây māluvā, khi trời mưa, hứng nước bằng lá, bao phủ hoàn toàn cây sāla đã bị uốn cong và làm gãy nó; cũng vậy, (ái dục) đã bao phủ thân mạng vốn đã bị uốn cong (về cõi dữ). Người ấy, giống như cây bị dây māluvā làm gãy và quật ngã xuống đất, bị ái dục được gọi là sự vô giới ấy làm gãy và quật ngã vào các cõi dữ. Người ấy tự làm cho mình như kẻ thù mong muốn điều bất lợi cho mình vậy. Đó là ý nghĩa.

‘‘အတ္တနာ ဟိ ကတ’’န္တိ ဂါထာယ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယထာ ပါသာဏမယံ ပါသာဏသမ္ဘဝံ ဝဇိရံ တမေဝ အသ္မမယံ မဏိံ အတ္တနော ဥဋ္ဌာနဋ္ဌာနသင်္ခါတံ ပါသာဏမဏိံ ခါယိတွာ ဆိဒ္ဒါဆိဒ္ဒံ ခဏ္ဍာခဏ္ဍံ ကတွာ အပရိဘောဂံ ကရောတိ, ဧဝမေဝံ အတ္တနာ ကတံ အတ္တနိ ဇာတံ အတ္တသမ္ဘဝံ ပါပံ ဒုမ္မေဓံ နိပ္ပညံ ပုဂ္ဂလံ စတူသု အပါယေသု အဘိမတ္ထတိ ကန္တတိ ဝိဒ္ဓံသေတီတိ.

Đây là ý nghĩa tóm tắt của câu kệ “Attanā hi kataṃ”: Ví như kim cương làm từ đá, sanh từ đá, ăn mòn chính viên ngọc đá ấy, viên ngọc đá được gọi là nơi sanh khởi của chính nó, làm cho nó lỗ chỗ, từng mảnh vụn, không thể sử dụng được; cũng như vậy, điều ác do chính mình làm, sanh ra trong chính mình, sanh ra từ chính mình, nghiền nát, cắt xé, phá hủy người có trí tuệ thấp kém, không có trí tuệ trong bốn cõi dữ.

နိသေဝိယာတိ ကတွာ. ဂရဟာတိ ဂါရယှာ. ဗာလမတီတိ မန္ဒဗုဒ္ဓိနော. ခယာ စ ကမ္မဿာတိ ကမ္မက္ခယကရဉာဏေန ကမ္မဿ ခေပနတော. ဝိမုတ္တစေတသောတိ သမုစ္ဆေဒဝိမုတ္တိယာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝိမုတ္တိယာ စ ဝိမုတ္တစိတ္တော. နိဗ္ဗန္တိ တေ ဇောတိရိဝိန္ဓနက္ခယာတိ ယထာ နာမ အနုပါဒါနော ဇာတဝေဒေါ နိဗ္ဗာယတိ, ဧဝမေဝံ အဘိသင်္ခါရဿ ဝိညာဏဿ အနဝသေသက္ခယာ နိဗ္ဗာယတိ.

Niseviya nghĩa là sau khi đã làm. Garahā nghĩa là đáng bị khiển trách. Bālamati nghĩa là những người có trí tuệ thấp kém. Khayā ca kammassa nghĩa là do sự đoạn tận nghiệp bằng trí tuệ làm cho nghiệp đoạn tận. Vimuttacetaso nghĩa là tâm được giải thoát bằng sự giải thoát nhờ đoạn tuyệt và sự giải thoát nhờ an tịnh. Nibbanti te jotirivindhanakkhayā nghĩa là: ví như ngọn lửa không có nhiên liệu thì tắt lịm, cũng như vậy, do sự đoạn tận không còn dư sót của hành và thức mà tịch diệt.

၁၂၃. ‘‘ယထာပိ ဘမရော’’တိ ဂါထာယံ ဘမရောတိ ယာ ကာစိ မဓုကရဇာတိ. ပုပ္ဖန္တိ ပုပ္ဖာရာမေ စရန္တော ပုပ္ဖဉ္စ တဿ ဝဏ္ဏဉ္စ ဂန္ဓဉ္စ အဟေဌယံ အဟေဌယန္တော အဝိနာသေန္တော စရတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ စရိတွာ စ ပလေတိ ရသမာဒါယာတိ ယာဝဒတ္ထံ ရသံ ပိဝိတွာ အပရမ္ပိ မဓုကရဏတ္ထာယ ရသံ ဂဟေတွာ ဍေတိ. သော ဧကံ ဝနဂဟနံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ ရုက္ခသုသိရာဒီသု တံ ရဇမိဿကံ ရသံ ဌပေတွာ အနုပုဗ္ဗေန မဓုရရသံ မဓုံ ကရောတိ, န တဿ ပုပ္ဖာရာမေ စရိတပစ္စယာ ပုပ္ဖံ ဝါ တဿ ဝဏ္ဏော ဝါ ဂန္ဓော ဝါ ဝိနဿတိ, အထ ခေါ ပုပ္ဖံ ပါကတိကမေဝ ဟောတိ. ဧဝံ ဂါမေ မုနီ စရေတိ ဧဝံ သေက္ခော အသေက္ခော ဝါ အနဂါရိယမုနိ ကုလပဋိပါဋိယာ ဂါမေ ဘိက္ခံ ဂဏှန္တော စရေယျာတိ အတ္ထော. န ဟိ တဿ ဂါမေ စရဏပစ္စယာ သဒ္ဓါဟာနိ ဝါ ဘောဂဟာနိ ဝါ ဟောတိ, သဒ္ဓါပိ ဘောဂါပိ ပါကတိကာဝ ဟောန္တိ. ဧဝံ စရိတွာ စ ပန ဂါမတော နိက္ခမိတွာ ဗဟိဂါမေ ဥဒကဖာသုကဋ္ဌာနေ သံဃာဋိံ ပညပေတွာ နိသိန္နော အက္ခဘဉ္ဇန- (မိ. ပ. ၆.၁.၂) ဝဏလေပနပုတ္တမံသူပမဝသေန (မိ. ပ. ၆.၁.၂; သံ. နိ. ၂.၆၃) ပစ္စဝေက္ခန္တော [Pg.263] ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ တထာရူပံ ဝနသဏ္ဍံ အနုပဝိသိတွာ အဇ္ဈတ္တိကကမ္မဋ္ဌာနံ သမ္မသန္တော မဂ္ဂဖလာနိ ဟတ္ထဂတာနေဝ ကရောတိ. အသေက္ခမုနိ ပန ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရမနုယုဉ္ဇတိ. အယမဿ ဘမရေန မဓုကရေန သရိက္ခတာ. ခီဏာသဝေါ ပနေတ္ထ အဓိပ္ပေတောတိ.

123. Trong câu kệ ‘Yathāpi bhamaro’, bhamaro có nghĩa là bất cứ loài ong nào làm ra mật. Đi lại trong vườn hoa, nó không làm tổn hại, không làm hư hại, không làm hủy hoại đóa hoa, màu sắc, và hương thơm của nó; đó là ý nghĩa. Và sau khi đi lại như thế, nó ra đi sau khi đã lấy mật, có nghĩa là sau khi đã uống mật cho đến khi thỏa thích, nó lấy thêm mật để làm mật rồi bay đi. Con ong ấy, sau khi đi vào khu rừng rậm, đặt mật có lẫn phấn hoa ấy vào trong các nơi như là hốc cây, rồi tuần tự làm ra mật ngọt. Do duyên đi lại trong vườn hoa của con ong ấy, đóa hoa, hoặc màu sắc của nó, hoặc hương thơm của nó không bị hủy hoại, trái lại đóa hoa vẫn y như cũ. Evaṃ gāme munī care có nghĩa là: Như thế, bậc Thánh hữu học hoặc bậc Thánh vô học, vị ẩn sĩ không gia đình, trong khi nhận vật thực ở trong làng theo thứ tự các gia đình, vị ấy nên đi lại. Do duyên đi lại trong làng của vị ấy, không có sự tổn giảm đức tin hoặc sự tổn giảm tài vật, cả đức tin và tài vật vẫn y như cũ. Và sau khi đã đi lại như thế, vị ấy đi ra khỏi làng, ở bên ngoài làng tại nơi có nước tiện lợi, sau khi trải tấm tăng-già-lê và ngồi xuống, trong khi quán xét theo cách ví dụ về việc thoa dầu vào trục xe, việc bôi thuốc vào vết thương, và việc ăn thịt con, vị ấy thọ dụng vật thực khất thực, sau khi đi vào khu rừng nhỏ tương xứng như thế, trong khi tư duy đề mục thiền định nội tâm, vị ấy thực hiện các đạo và quả giống như đã có trong tay. Còn bậc ẩn sĩ vô học thì chuyên tâm vào sự an trú hạnh phúc trong hiện tại. Đây là sự tương đồng của vị ấy với con ong, loài làm ra mật. Ở đây, bậc lậu tận được ám chỉ đến.

ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတီတိ ယော နံ ပါတိ ရက္ခတိ, တံ မောက္ခေတိ မောစေတိ အာပါယိကာဒီဟိ ဒုက္ခေဟီတိ ပါတိမောက္ခော. သော ဧဝ ကာယိကဝါစသိကဿ ဝီတိက္ကမဿ သံဝရဏတော ပိဒဟနတော သံဝရော. တေန ပါတိမောက္ခသံဝရေန သံဝုတော သမန္နာဂတော ဟုတွာ သဗ္ဗိရိယာပထေသု စရတိ. အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နောတိ အာစာရေန စ ဂေါစရေန စ သမ္ပန္နော. အဏုမတ္တေသူတိ အပ္ပမတ္တကေသု. ဝဇ္ဇေသူတိ အကုသလဓမ္မေသု. ဘယဒဿာဝီတိ ဘယံ ဒဿီ. သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသူတိ သိက္ခာပဒေသု ယံ ကိဉ္စိ သိက္ခိတဗ္ဗံ, တံ သဗ္ဗံ သမ္မာ အာဒိယိတွာ သိက္ခတိ.

Pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati có nghĩa là: Vị nào gìn giữ (pāti), bảo vệ nó, nó giải thoát (mokkheti), giải thoát vị ấy khỏi các khổ đau ở cảnh khổ v.v... nên được gọi là pātimokkha. Chính điều ấy, do sự ngăn ngừa, do sự che đậy sự vi phạm thuộc thân và lời, nên là sự thu thúc (saṃvara). Sau khi được thu thúc, được thành tựu bởi sự thu thúc trong giới bổn ấy, vị ấy đi lại trong tất cả oai nghi. Ācāragocarasampannoti có nghĩa là được thành tựu cả về giới hạnh lẫn cảnh giới hành xứ. Aṇumattesūti có nghĩa là trong những điều nhỏ nhặt. Vajjesūti có nghĩa là trong các pháp bất thiện. Bhayadassāvīti có nghĩa là người thấy sự nguy hiểm. Samādāya sikkhati sikkhāpadesūti có nghĩa là: Trong các học giới, điều gì cần phải học tập, sau khi thọ trì đúng đắn tất cả điều ấy, vị ấy học tập.

ကာယကမ္မဝစီကမ္မေန သမန္နာဂတော, ကုသလေန ပရိသုဒ္ဓါဇီဝေါတိ ဧတ္ထ အာစာရဂေါစရဂ္ဂဟဏေနေဝ ကုသလေ ကာယကမ္မေ ဝစီကမ္မေ စ ဂဟိတေပိ ယသ္မာ ဣဒံ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလံ န အာကာသာဒီသု ဥပ္ပဇ္ဇတိ, ကာယဝစီဒွါရေသု ဧဝ ပန ဥပ္ပဇ္ဇတိ, တသ္မာ တဿ ဥပ္ပတ္တိဒွါရဒဿနတ္ထံ ‘‘ကာယဝစီကမ္မေန သမန္နာဂတော, ကုသလေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ပန တေန သမန္နာဂတော, တသ္မာ ပရိသုဒ္ဓါဇီဝေါ, အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိပိ သီလမေဝါတိ ဒဿနတ္ထံ ဧတံ ဝုတ္တံ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ကတမေ စ ထပတိ ကုသလာ သီလာ? ကုသလံ ကာယကမ္မံ ကုသလံ ဝစီကမ္မံ, ပရိသုဒ္ဓံ အာဇီဝမ္ပိ ခေါ အဟံ ထပတိ သီလသ္မိံ ဝဒါမီ’’တိ (မ. နိ. ၂.၂၆၅). အာရဒ္ဓဝီရိယောတိ ယဿ ကာယိကံ စေတသိကဉ္စ ဝီရိယံ အာရဒ္ဓံ ဟောတိ, သော ‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယော’’တိ ဝုစ္စတိ. တတ္ထ ယော ဂဏသင်္ဂဏိကံ ဝိနောဒေတွာ စတူသု ဣရိယာပထေသု အဋ္ဌအာရမ္ဘဝတ္ထုဝသေန ဧကကော ဟောတိ, တဿ ကာယိကံ ဝီရိယံ အာရဒ္ဓံ နာမ ဟောတိ. ယော စိတ္တသင်္ဂဏိကံ ဝိနောဒေတွာ အဋ္ဌသမာပတ္တိဝသေန ဧကကော ဟောတိ, ဂမနာဒီသု ဥပ္ပန္နကိလေသံ ဥပ္ပန္နဋ္ဌာနေယေဝ နိဂ္ဂဏှိတွာ ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတိ, တဿ စေတသိကံ ဝီရိယံ အာရဒ္ဓံ နာမ ဟောတိ. ဧဝံ အာရဒ္ဓဝီရိယော. ထာမဝါတိ ဌိတိမာ. ဒဠှပရက္ကမောတိ ထိရပရက္ကမော. အနိက္ခိတ္တဓုရော…ပေ… သစ္ဆိကိရိယာယာတိ သံကိလေသဓမ္မာနံ ပဟာနတ္ထံ ဝေါဒါနဓမ္မာနံ သမ္ပာဒနတ္ထံ[Pg.264], ပစ္စက္ခကရဏတ္ထဉ္စ ဓုရံ အနိက္ခိပိတွာ ဝီရိယံ ဥဿုက္ကာပေန္တော ဝိဟရတိ. ပညဝါတိ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဥဒယဗ္ဗယပရိဂ္ဂါဟိကာယ ပညာယ သမန္နာဂတော. တေနာဟ ‘‘ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ’’တိ.

Ở đây, trong câu Kāyakammavacīkammena samannāgato, kusalena parisuddhājīvoti, mặc dù thân nghiệp và khẩu nghiệp thiện lành đã được bao gồm chỉ bằng việc đề cập đến giới hạnh và cảnh giới hành xứ, nhưng vì giới thanh tịnh mạng này không sanh khởi ở hư không v.v..., mà chỉ sanh khởi ở thân môn và khẩu môn, do đó để chỉ ra môn sanh khởi của giới ấy, câu ‘kāyavacīkammena samannāgato, kusalenā’ti đã được nói đến. Và vì vị ấy đã thành tựu điều ấy, do đó có mạng sống thanh tịnh, và để chỉ ra rằng sự thanh tịnh mạng cũng chính là giới, lời này đã được nói đến. Và điều này đã được nói: ‘Này người thợ mộc, thế nào là các giới thiện lành? Thân nghiệp thiện lành, khẩu nghiệp thiện lành. Này người thợ mộc, Ta nói rằng mạng sống thanh tịnh cũng ở trong giới.’ Āraddhavīriyoti có nghĩa là vị nào có tinh tấn thuộc thân và thuộc tâm đã được khởi sự, vị ấy được gọi là ‘āraddhavīriyo.’ Trong đó, vị nào sau khi loại trừ sự ưa thích hội chúng, sống một mình trong bốn oai nghi theo cách của tám căn cứ khởi sự tinh tấn, vị ấy được gọi là có tinh tấn thuộc thân đã được khởi sự. Vị nào sau khi loại trừ sự ưa thích hội chúng trong tâm, sống một mình theo cách của tám bậc thiền chứng, sau khi chế ngự phiền não đã sanh khởi ngay tại nơi nó sanh khởi trong lúc đi lại v.v..., làm cho thiền sanh khởi, vị ấy được gọi là có tinh tấn thuộc tâm đã được khởi sự. Như thế là āraddhavīriyo. Thāmavāti có nghĩa là người có sự kiên trì. Daḷhaparakkamoti có nghĩa là người có sự nỗ lực vững chắc. Anikkhittadhuro…pe… sacchikiriyāyāti có nghĩa là vị ấy sống, nỗ lực tinh tấn, không từ bỏ trách nhiệm để đoạn trừ các pháp nhiễm ô, để thành tựu các pháp trong sạch, và để chứng ngộ. Paññavāti có nghĩa là người thành tựu trí tuệ thấu hiểu sự sanh và diệt của năm uẩn. Do đó, Ngài nói ‘udayatthagāminiyā’ti.

နတ္ထိ ပုတ္တသမံ ပေမန္တိ မာတာပိတရော ဝိရူပေပိ အတ္တနော ပုတ္တကေ သုဝဏ္ဏဗိမ္ဗကံ ဝိယ မညန္တိ မာလာဂုဠေ ဝိယ သီသာဒီသု ကတွာ ပရိဟရမာနာ. တေဟိ ဥဟဒိတာပိ ဩမုတ္တိတာပိ ဂန္ဓဝိလေပနံ ပဋိစ္ဆန္တာ ဝိယ သောမနဿံ အာပဇ္ဇန္တိ. တေနာဟ – ‘‘နတ္ထိ ပုတ္တသမံ ပေမ’’န္တိ. ပုတ္တပေမေန သမံ ပေမံ နာမ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဂေါသမိတန္တိ ဂေါဟိ သမံ ဂေါဓနသဒိသံ အညံ ဓနံ နာမ နတ္ထိ. သူရိယသမာ အာဘာတိ သူရိယာဘာယ သမာ အညာ အာဘာ နာမ နတ္ထိ. သမုဒ္ဒပရမာတိ ယေ ကေစိ အညေ သရာ နာမ, သဗ္ဗေ တေ သမုဒ္ဒပရမာ. သမုဒ္ဒေါ တေသံ ဥတ္တမော, သမုဒ္ဒသဒိသံ အညံ ဥဒကံ နိဒါနံ နာမ နတ္ထိ ဘဂဝါတိ ဝဒတိ.

Natthi puttasamaṃ pemanti có nghĩa là: Cha mẹ, trong khi mang đi những đứa con của mình bằng cách đặt lên trên đầu v.v... giống như vòng hoa, xem những đứa con của mình, dù có hình dạng xấu xí, giống như là tượng vàng. Dù bị chúng đại tiện hay tiểu tiện, họ cũng có được sự hoan hỷ giống như là đang nhận được hương liệu thoa. Do đó, Ngài nói: ‘natthi puttasamaṃ pemaṃ.’ Có nghĩa là không có tình thương nào được gọi là bằng với tình thương con. Gosamitanti có nghĩa là không có tài sản nào khác được gọi là bằng với bò, tương đương với tài sản là bò. Sūriyasamā ābhāti có nghĩa là không có ánh sáng nào khác được gọi là bằng với ánh sáng mặt trời. Samuddaparamāti có nghĩa là: Bất cứ hồ nước nào khác, tất cả chúng đều có biển cả là tối thượng. Biển cả là cao tột đối với chúng, không có nguồn nước nào khác được gọi là tương đương với biển cả, bạch Thế Tôn, vị ấy nói.

ယသ္မာ ပန အတ္တပေမေန သမံ ပေမံ နတ္ထိ. မာတာပိတရော ဟိ ဆဍ္ဍေတွာပိ ပုတ္တဓီတရော အပေါသေတွာ အတ္တာနမေဝ ပေါသေန္တိ. ဓညေန စ သမံ ဓနံ နာမ နတ္ထိ. တထာရူပေ ဟိ ကာလေ ဟိရညသုဝဏ္ဏာဒီနိပိ ဂေါမဟိံသာဒီနိပိ ဓညဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဓညသာမိကာနမေဝ သန္တိကံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တိ. ပညာယ စ သမာ အာဘာ နာမ နတ္ထိ. သူရိယာဒယော ဟိ ဧကဒေသံယေဝ ဩဘာသေန္တိ, ပစ္စုပ္ပန္နမေဝ စ တမံ ဝိနောဒေန္တိ, ပညာ ပန ဒသသဟဿိမ္ပိ လောကဓာတုံ ဧကပဇ္ဇောတံ ကာတုံ သက္ကောတိ, အတီတံသာဒိပဋိစ္ဆာဒကဉ္စ တမံ ဝိဓမတိ. မေဃဝုဋ္ဌိယာ စ သမော သရော နာမ နတ္ထိ. နဒီ ဝါ ဟိ ဟောတု တဠာကာဒီနိ ဝါ, ဝုဋ္ဌိသမော သရော နာမ နတ္ထိ. မေဃဝုဋ္ဌိယာ ဟိ ပစ္ဆိန္နာယ မဟာသမုဒ္ဒေ အင်္ဂုလိပဗ္ဗတေမနမတ္တမ္ပိ ဥဒကံ န ဟောတိ, ဝုဋ္ဌိယာ ပန ပဝတ္တမာနာယ ယာဝ အာဘဿရဘဝနာပိ ဧကောဒကံ ဟောတိ. တသ္မာ ဘဂဝါ ဒေဝတာဝစနံ ပဋိက္ခိပနဝသေန ပဋိဂါထံ ဝဒန္တော ‘‘နတ္ထိ အတ္တသမံ ပေမ’’န္တိအာဒိမာဟ.

Vì rằng, không có tình thương nào bằng tình thương thân. Vì cha mẹ, dù bỏ con trai con gái, dù không nuôi dưỡng, cũng chỉ nuôi dưỡng chính mình. Và không có tài sản nào bằng lúa gạo. Vì trong thời buổi như vậy, người ta mang cả vàng bạc v.v..., cả bò trâu v.v... đến cho những người chủ lúa gạo để lấy lúa gạo. Và không có ánh sáng nào bằng trí tuệ. Vì mặt trời, mặt trăng v.v... chỉ chiếu sáng một vùng, và chỉ xua tan bóng tối của hiện tại, còn trí tuệ thì có thể làm cho mười ngàn thế giới cùng lúc rực sáng, và xua tan bóng tối vô minh che lấp quá khứ v.v... Và không có dòng chảy nào bằng mưa từ mây. Vì dù là sông hay hồ ao v.v..., không có dòng chảy nào bằng mưa. Vì khi mưa từ mây dứt, trong đại dương nước cũng không có được dù chỉ bằng một đốt ngón tay thấm ướt; nhưng khi mưa đang rơi, nước có thể dâng ngập đến tận cõi trời Quang Âm. Do đó, đức Thế Tôn, khi nói lên bài kệ đáp lại để bác bỏ lời của vị trời, đã nói câu bắt đầu bằng “Natthi attasamaṃ pema” (Không có tình thương nào bằng thương thân).

၁၂၄. ကိံသူဓ ဘီတာတိ ကိံ နု ဘီတာ. မဂ္ဂေါ စနေကာယတနော ပဝုတ္တောတိ အဋ္ဌတိံသာရမ္မဏဝသေန အနေကေဟိ ကာရဏေဟိ မဂ္ဂေါ ကထိတော, ဧဝံ သန္တေ ကိဿ ဘီတာ ဟုတွာ အယံ ဇနတာ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော အဂ္ဂဟေသီတိ ဝဒတိ. ဘူရိပညာတိ ဗဟုပည ဥဿန္နပည. ပရလောကံ န ဘာယေတိ ဣမသ္မာ လောကာ ပရလောကံ ဂစ္ဆန္တော န ဘာယေယျ.

124. (Câu) ‘Kiṃsūdha bhītā’ nghĩa là: Vì sao lại sợ hãi? (Câu) ‘Maggo canekāyatano pavutto’ nghĩa là: Con đường đã được thuyết giảng với nhiều lý do, qua ba mươi tám đối tượng thiền định; đã như vậy, tại sao chúng sanh này lại sợ hãi mà chấp thủ sáu mươi hai tà kiến? (Từ) ‘Bhūripañña’ nghĩa là người có nhiều trí tuệ, người có trí tuệ rộng lớn. (Câu) ‘Paralokaṃ na bhāye’ nghĩa là: Khi đi từ đời này sang đời khác, không nên sợ hãi.

ပဏိဓာယာတိ [Pg.265] ဌပေတွာ. ဃရမာဝသန္တောတိ အနာထပိဏ္ဍိကာဒယော ဝိယ ဗဟွန္နပါနေ ဃရေ ဝသန္တော. သံဝိဘာဂီတိ အစ္ဆရာယ ဂဟိတမ္ပိ နခေန ဖာလေတွာ ပရဿ ဒတွာဝ ဘုဉ္ဇနသီလော. ဝဒညူတိ ယာစကာနံ ယာစနဝသေန ဝုတ္တဝစနညူ, ဝစနီယော ဝါ. ဧတ္ထ စ ဝါစန္တိ စတ္တာရိ ဝစီသုစရိတာနိ ဂဟိတာနိ. မနန္တိ တီဏိ မနောသုစရိတာနိ. ကာယေနာတိ တီဏိ ကာယသုစရိတာနိ. ဣမေ ဒသ ကုသလကမ္မပထာ ပုဗ္ဗသုဒ္ဓိအင်္ဂံ နာမ. ‘‘ဗဟွန္နပါနံ ဃရမာဝသန္တော’’တိ ဣမိနာ ယညဥပက္ခရော ဂဟိတော. သဒ္ဓေါတိ ဧကံ အင်္ဂံ, မုဒူတိ ဧကံ, သံဝိဘာဂီတိ ဧကံ, ဝဒညူတိ ဧကန္တိ ဣမာနိ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ သန္ဓာယ ‘‘ဧတေသု ဓမ္မေသု ဌိတော စတူသူ’’တိ အာဟ.

(Từ) ‘Paṇidhāya’ nghĩa là: đã thiết lập. (Câu) ‘Gharamāvasanto’ nghĩa là: sống trong nhà có nhiều cơm nước, giống như ngài Anāthapiṇḍika v.v... (Từ) ‘Saṃvibhāgī’ nghĩa là: người có thói quen, dù vật được lấy bằng đầu ngón tay, cũng dùng móng tay chia ra rồi mới ăn sau khi đã cho người khác. (Từ) ‘Vadaññū’ nghĩa là: người biết lời nói được nói ra do sự xin của người ăn xin, hoặc là người đáng được nói (lời xin). Ở đây, với từ ‘vācaṃ’, bốn khẩu thiện nghiệp được hiểu. Với từ ‘manaṃ’, ba ý thiện nghiệp (được hiểu). Với từ ‘kāyena’, ba thân thiện nghiệp (được hiểu). Mười thiện nghiệp lộ này được gọi là yếu tố thanh tịnh ban đầu. Với câu ‘Bahvannapānaṃ gharamāvasanto’, sự chuẩn bị cho việc cúng dường được hiểu. ‘Saddho’ là một yếu tố, ‘mudu’ là một, ‘saṃvibhāgī’ là một, ‘vadaññū’ là một. Nhắm đến bốn yếu tố này, Ngài đã nói: ‘etesu dhammesu ṭhito catūsu’ (an trú trong bốn pháp này).

အပရော နယော – ‘‘ဝါစ’’န္တိအာဒီနိ တီဏိ အင်္ဂါနိ, ‘‘ဗဟွန္နပါန’’န္တိ ဣမိနာ ယညဥပက္ခရောဝ ဂဟိတော, ‘‘သဒ္ဓေါ မုဒု သံဝိဘာဂီ ဝဒညူ’’တိ ဧကံ အင်္ဂံ.

Một phương pháp khác: (Các từ) bắt đầu bằng ‘vācaṃ’ là ba yếu tố, với từ ‘bahvannapānaṃ’, chỉ sự chuẩn bị cho việc cúng dường được hiểu, (các từ) ‘saddho mudu saṃvibhāgī vadaññū’ là một yếu tố.

အပရော ဒုကနယော နာမ ဟောတိ – ‘‘ဝါစံ မနဉ္စာ’’တိ ဧကံ အင်္ဂံ, ‘‘ကာယေန ပါပါနိ အကုဗ္ဗမာနော ဗဟွန္နပါနံ ဃရမာဝသန္တော’’တိ ဧကံ, ‘‘သဒ္ဓေါ မုဒူ’’တိ ဧကံ, ‘‘သံဝိဘာဂီ ဝဒညူ’’တိ ဧကန္တိ ဧတေသု စတူသု ဓမ္မေသု ဌိတော ဓမ္မေ ဌိတော နာမ ဟောတိ. သော ဣတော ပရလောကံ ဂစ္ဆန္တောန ဘာယတိ.

Có một phương pháp khác gọi là phương pháp cặp đôi: (Câu) ‘vācaṃ manañca’ là một yếu tố, (câu) ‘kāyena pāpāni akubbamāno bahvannapānaṃ gharamāvasanto’ là một (yếu tố), (câu) ‘saddho mudu’ là một (yếu tố), (câu) ‘saṃvibhāgī vadaññū’ là một (yếu tố). Người an trú trong bốn pháp này được gọi là người an trú trong Pháp. Vị ấy khi đi từ đây sang đời sau không sợ hãi.

ကာယသမာစာရမ္ပီတိအာဒိ ပါတိမောက္ခသံဝရဒဿနံ. တတ္ထ ဒုဝိဓေနာတိ ဒွိဝိဓေန, ဒွီဟိ ကောဋ္ဌာသေဟီတိ အတ္ထော. ဇညာတိ ဇာနေယျ. သီလကထာ စ နာမေသာ ကမ္မပထဝသေန ဝါ ပဏ္ဏတ္တိဝသေန ဝါ ကထေတဗ္ဗာ. တတ္ထ ကမ္မပထဝသေန တာဝ ကထေန္တေန အသေဝိတဗ္ဗကာယသမာစာရော ပါဏာတိပါတာဒိန္နာဒါနမိစ္ဆာစာရေဟိ ကထေတဗ္ဗော. ပဏ္ဏတ္တိဝသေန ကာယဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဝီတိက္ကမဝသေန. သေဝိတဗ္ဗကာယသမာစာရော ပါဏာတိပါတာဒိဝေရမဏီဟိ စေဝ ကာယဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒအဝီတိက္ကမေန စ ကထေတဗ္ဗော.

(Câu) bắt đầu bằng ‘Kāyasamācārampi’ là sự trình bày về Pātimokkhasaṃvara (sự thu thúc trong giới Bổn). Trong đó, ‘duvidhena’ nghĩa là ‘dvividhena’, tức là bằng hai phần, bằng hai bộ phận. (Từ) ‘Jaññā’ nghĩa là: nên biết. Bài pháp về giới này nên được nói theo phương diện nghiệp lộ hoặc theo phương diện chế định. Trong đó, trước hết, người nói theo phương diện nghiệp lộ nên nói về thân hành không nên thực hành qua việc sát sanh, trộm cắp, tà dâm. (Người nói) theo phương diện chế định (nên nói) qua sự vi phạm học giới đã được chế định ở thân môn. Thân hành nên thực hành nên được nói qua việc từ bỏ sát sanh v.v... và qua sự không vi phạm học giới đã được chế định ở thân môn.

အသေဝိတဗ္ဗဝစီသမာစာရော မုသာဝါဒါဒိဝစီဒုစ္စရိတေန စေဝ ဝစီဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒဝီတိက္ကမေန စ ကထေတဗ္ဗော. သေဝိတဗ္ဗဝစီသမာစာရော မုသာဝါဒါဒိဝေရမဏီဟိ စေဝ ဝစီဒွါရေ ပညတ္တသိက္ခာပဒအဝီတိက္ကမေန စ ကထေတဗ္ဗော.

Khẩu hành không nên thực hành nên được nói qua khẩu ác hạnh như nói dối v.v... và qua sự vi phạm học giới đã được chế định ở khẩu môn. Khẩu hành nên thực hành nên được nói qua việc từ bỏ nói dối v.v... và qua sự không vi phạm học giới đã được chế định ở khẩu môn.

ပရိယေသနာ [Pg.266] ပန ကာယဝါစာဟိ ပရိယေသနာ ဧဝ, သာ ကာယဝစီသမာစာရဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတာပိ ယသ္မာ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလံ နာမ ဧတသ္မိံယေဝ ဒွါရဒွယေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, န အာကာသေ, တသ္မာ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလဒဿနတ္ထံ ဝိသုံ ဝုတ္တာ. တတ္ထ နသေဝိတဗ္ဗပရိယေသနာ အနရိယပရိယေသနာယ ကထေတဗ္ဗာ, သေဝိတဗ္ဗပရိယေသနာ အရိယပရိယေသနာယ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, အနရိယပရိယေသနာ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော အတ္တနာ ဇာတိဓမ္မော သမာနော ဇာတိဓမ္မံယေဝ ပရိယေသတီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၂၇၄). တထာ ‘‘ကတမာ စ, ဘိက္ခဝေ, အရိယပရိယေသနာ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဧကစ္စော အတ္တနာ ဇာတိဓမ္မော သမာနော ဇာတိဓမ္မေ အာဒီနဝံ ဝိဒိတွာ အဇာတံ အနုတ္တရံ ယောဂက္ခေမံ နိဗ္ဗာနံ ပရိယေသတီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၂၇၅).

Còn sự tìm cầu chính là sự tìm cầu bằng thân và khẩu. Dù nó đã được bao hàm bởi việc đề cập đến thân hành và khẩu hành, nhưng vì giới thứ tám là chánh mạng (ājīvaṭṭhamakasīla) chỉ sanh khởi trong hai môn này, không sanh khởi trên hư không, do đó, để trình bày về giới thứ tám là chánh mạng, nó được nói riêng. Trong đó, sự tìm cầu không nên thực hành nên được nói bằng (khái niệm) sự tìm cầu không thánh thiện, sự tìm cầu nên thực hành (nên được nói bằng khái niệm) sự tìm cầu thánh thiện. Điều này đã được nói: “Này các Tỳ khưu, thế nào là sự tìm cầu không thánh thiện? Ở đây, này các Tỳ khưu, có người tự mình có sanh pháp lại đi tìm cầu cái có sanh pháp” v.v... Tương tự: “Này các Tỳ khưu, thế nào là sự tìm cầu thánh thiện? Ở đây, này các Tỳ khưu, có người tự mình có sanh pháp, sau khi thấy sự nguy hại trong cái có sanh pháp, đi tìm cầu cái không sanh, vô thượng, an ổn khỏi các ách縛, là Nibbāna” v.v...

၁၇၀. မဂ္ဂါနဋ္ဌင်္ဂိကောတိ ဇင်္ဃမဂ္ဂါဒယော ဝါ ဟောန္တု ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဂတမဂ္ဂါ ဝါ, သဗ္ဗေသမ္ပိ မဂ္ဂါနံ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီဟိ အဋ္ဌဟိ အင်္ဂေဟိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအာဒီနံ အဋ္ဌန္နံ ပါပဓမ္မာနံ ပဟာနကရော နိရောဓံ အာရမ္မဏံ ကတွာ စတူသုပိ သစ္စေသု ဒုက္ခပရိဇာနနာဒိကိစ္စံ သာဓယမာနော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ သေဋ္ဌော ဥတ္တမော. သစ္စာနံ စတုရော ပဒါတိ ‘‘သစ္စံ ဘဏေ န ကုဇ္ဈေယျာ’’တိ (ဓ. ပ. ၂၂၄) အာဂတံ ဝစီသစ္စံ ဝါ ဟောတု, ‘‘သစ္စော ဗြာဟ္မဏော, သစ္စော ခတ္တိယော’’တိအာဒိဘေဒံ သမ္မုတိသစ္စံ ဝါ, ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိ (မ. နိ. ၃.၃၃၁; ဥဒါ. ၅၄; မဟာနိ. ၂၀) ဒိဋ္ဌိသစ္စံ ဝါ, ‘‘ဧကဉှိ သစ္စံ န ဒုတိယမတ္ထီ’’တိ (သု. နိ. ၈၉၀; မဟာနိ. ၁၁၉) ဝုတ္တံ ပရမတ္ထသစ္စံ ဝါ ဟောတု. သဗ္ဗေသမ္ပိ ဣမေသံ သစ္စာနံ ပရိဇာနိတဗ္ဗဋ္ဌေန ပဟာတဗ္ဗဋ္ဌေန သစ္ဆိကာတဗ္ဗဋ္ဌေန ဘာဝေတဗ္ဗဋ္ဌေန ဧကပဋိဝေဓဋ္ဌေန တထပဋိဝေဓဋ္ဌေန စ ‘‘ဒုက္ခံ အရိယသစ္စ’’န္တိအာဒယော (မဟာဝ. ၁၄; ဒီ. နိ. ၂.၃၈၇; မ. နိ. ၁.၁၂၀) စတုရော ပဒါ သေဋ္ဌာ နာမ. ဝိရာဂေါ သေဋ္ဌော ဓမ္မာနန္တိ ‘‘ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, ဓမ္မာ သင်္ခတာ ဝါ အသင်္ခတာ ဝါ, ဝိရာဂေါ တေသံ ဓမ္မာနံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၃၄; ၅.၃၂; ဣတိဝု. ၉၀) ဝစနတော နိဗ္ဗာနသင်္ခါတော ဝိရာဂေါ သဗ္ဗဓမ္မာနံ သေဋ္ဌော. ဒွိပဒါနဉ္စ စက္ခုမာတိ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဒေဝမနုဿာဒိဘေဒါနံ ဒွိပဒါနံ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမာ ဘဂဝါဝ သေဋ္ဌောတိ.

170. Maggānaṭṭhaṅgikoti (Bát chi thánh đạo là tối thượng trong các con đường): Dù là những con đường đi bộ v.v... hay là những con đường tà kiến gồm sáu mươi hai loại, trong tất cả các con đường ấy, bát chi thánh đạo, là pháp đoạn trừ tám pháp ác như tà kiến v.v... bằng tám chi phần như chánh kiến v.v..., lấy sự diệt làm đối tượng, thành tựu phận sự liễu tri khổ v.v... trong bốn đế, là tối thượng, là cao tột. Saccānaṃ caturo padāti (Bốn pháp cú về các sự thật là tối thượng): Dù là lời nói chân thật được đề cập trong câu: “Nên nói lời chân thật, không nên phẫn nộ” (Pháp Cú 224), hay là sự thật quy ước có sự phân biệt như: “Bà la môn chân thật, Sát đế lỵ chân thật” v.v..., hay là sự thật của tà kiến (được nói): “Chỉ điều này là thật, điều khác là sai lầm” (Trung Bộ 3.331; Phật Tự Thuyết 54; Đại Xiển Minh 20), hay là sự thật tối hậu được nói: “Chỉ có một sự thật, không có sự thật thứ hai” (Kinh Tập 890; Đại Xiển Minh 119). Trong tất cả các sự thật này, bốn pháp cú bắt đầu bằng: “Đây là khổ thánh đế” (Đại Phẩm 14; Trường Bộ 2.387; Trung Bộ 1.120) v.v... được gọi là tối thượng, vì có ý nghĩa cần được liễu tri, cần được đoạn trừ, cần được chứng ngộ, cần được tu tập, vì có ý nghĩa thâm nhập đồng thời, và vì có ý nghĩa thâm nhập như thật. Virāgo seṭṭho dhammānanti (Ly tham là tối thượng trong các pháp): Theo câu: “Này các Tỳ khưu, phàm có các pháp hữu vi hay vô vi, ly tham được gọi là tối thượng trong các pháp ấy” (Tăng Chi 4.34; 5.32; Phật Thuyết Như Vậy 90), pháp ly tham được gọi là Niết bàn là tối thượng trong tất cả các pháp. Dvipadānañca cakkhumāti (Bậc có mắt là tối thượng trong loài hai chân): Trong tất cả chúng sanh hai chân có sự phân biệt như chư thiên, loài người v.v..., chính Đức Thế Tôn, bậc có mắt với năm loại nhãn, là tối thượng.

အဂ္ဂါနီတိ ဥတ္တမာနိ. ယာဝတာတိ ယတ္တကာ. အပဒါတိ နိပ္ပဒါ အဟိမစ္ဆာဒယော. ဒွိပဒါတိ မနုဿပက္ခိဇာတာဒယော. စတုပ္ပဒါတိ ဟတ္ထိအဿာဒယော[Pg.267]. ဗဟုပ္ပဒါတိ သတပဒိအာဒယော. ရူပိနောတိ ကာမာဝစရရူပါဝစရသတ္တာ. အသညိနောတိ အသညီဘဝေ နိဗ္ဗတ္တသတ္တာ. နေဝသညီနာသညိနောတိ ဘဝဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တသတ္တာ. အဂ္ဂမက္ခာယတီတိ ဂုဏေဟိ အဂ္ဂေါ ဥတ္တမော သေဋ္ဌော အက္ခာယတိ.

Aggānīti là những bậc tối thượng. Yāvatāti là phàm có. Apadāti là loài không chân, như rắn, cá v.v... Dvipadāti là loài người, loài chim v.v... Catuppadāti là loài voi, ngựa v.v... Bahuppadāti là loài rết v.v... Rūpinoti là chúng sanh ở cõi dục và cõi sắc. Asaññinoti là chúng sanh được sanh trong cõi vô tưởng. Nevasaññīnāsaññinoti là chúng sanh được sanh ở cõi hữu đảnh. Aggamakkhāyatīti là được gọi là bậc tối thượng, cao tột, ưu việt do các đức hạnh.

အသင်္ခတာနန္တိ နိဗ္ဗာနမေဝ ဝုတ္တံ. ဝိရာဂေါတိအာဒီနိ စ နိဗ္ဗာနဿေဝ နာမာနိ. တဉှိ အာဂမ္မ သဗ္ဗေ ကိလေသာ ဝိရဇ္ဇန္တိ, သဗ္ဗေ ရာဂမဒါဒယော မဒါ နိမ္မဒါ ဟောန္တိ အဘာဝံ ဂစ္ဆန္တိ, သဗ္ဗာ ပိပါသာ ဝိနယံ ဥပေန္တိ, သဗ္ဗေ အာလယာ သမုဂ္ဃာတံ ဂစ္ဆန္တိ, ဝဋ္ဋာနိ ဥပစ္ဆိဇ္ဇန္တိ, တဏှာ ခီယတိ, သဗ္ဗပရိဠာဟာ ဝူပသမ္မန္တိ, ဝဋ္ဋဒုက္ခံ နိရုဇ္ဈတိ နိဗ္ဗာယတိ. တသ္မာ တံ ဧတာနိ နာမာနိ လဘတီတိ.

Asaṅkhatānanti (của các pháp vô vi): Chính Niết bàn được nói đến. Virāgotiādīni ca (Ly tham v.v...): cũng là những tên gọi của chính Niết bàn. Bởi vì, do duyên vào Niết bàn ấy, tất cả phiền não được ly trừ; tất cả sự say đắm như say đắm trong ái dục v.v... trở thành không còn say đắm, đi đến chỗ không hiện hữu; tất cả sự khao khát được dẹp tan; tất cả sự chấp thủ được nhổ bật gốc rễ; các vòng luân hồi bị cắt đứt; ái dục được đoạn tận; tất cả sự thiêu đốt được lắng dịu; khổ luân hồi được chấm dứt, được dập tắt. Vì thế, pháp ấy (Niết bàn) có được những tên gọi này.

ဓမ္မော စ ကုသလက္ခတောတိ တဿ သတ္ထုနော ဓမ္မော စ ကုသလော အနဝဇ္ဇော, အနဝဇ္ဇတ္တာ ဧဝ ပဋိပက္ခေဟိ ရာဂါဒီဟိ ကိလေသေဟိ သဗ္ဗတိတ္ထိယဝါဒေဟိ စ အပရိက္ခတော. တာနိ တီဏိ ဝိသိဿရေတိ ဧတာနိ တီဏိ ရတနာနိ လောကေ သဗ္ဗရတနေဟိ ဝိသိဿန္တိ ဂုဏဝသေန သဗ္ဗလောကံ အတိသေန္တီတိ အတ္ထော.

Dhammo ca kusalakkhatoti (Và Pháp được khéo thuyết giảng): Và Pháp của vị Đạo sư ấy là thiện, là vô tội; chính vì vô tội nên không bị các phiền não đối nghịch như tham ái v.v... và tất cả các học thuyết của ngoại đạo làm tổn hại. Tāni tīṇi visissareti (Ba pháp ấy là đặc thù): Ba ngôi báu này là đặc thù hơn tất cả các báu vật trong thế gian, có nghĩa là vượt trội hơn tất cả thế gian do năng lực của các đức hạnh.

သမဏပဒုမသဉ္စယော ဂဏောတိ ပဒုမသဒိသာနံ အရိယသမဏာနံ သမူဟသင်္ခါတော ဂဏော. ပဒုမန္တိ ဟိ ပရိပုဏ္ဏသတပတ္တဿ သရောရုဟဿ နာမံ. အရိယပုဂ္ဂလာ စ သဗ္ဗထာပိ ပရိပုဏ္ဏဂုဏာတိ ပဒုမသဒိသာ ဝုတ္တာ. ဝိဒူနံ သက္ကတောတိ ဝိဒူဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ သက္ကတော. နရဝရဒမကောတိ နရဝရော စ ပုရိသာနံ ဒမကော နာယကော စာတိ အတ္ထော. လောကဿ ဥတ္တရီတိ လောကဿ ဥပရိ ဌိတာနိ, သဗ္ဗလောကေ ဥတ္တမာနီတိ အတ္ထော.

Samaṇapadumasañcayo gaṇoti (Chúng Tăng là tập hợp của những đóa sen Sa môn): Chúng Tăng là đoàn thể được gọi là sự tập hợp của các bậc Thánh Sa môn, những vị tương tự như hoa sen. Bởi vì, padumaṃ là tên gọi của loài hoa mọc trong hồ, có đầy đủ trăm cánh. Và các bậc Thánh nhân cũng có các đức hạnh viên mãn về mọi phương diện, vì thế được gọi là tương tự như hoa sen. Vidūnaṃ sakkatoti (Được các bậc hiền trí tôn kính): Được các bậc hiền trí, các bậc học giả tôn kính. Naravaradamakoti (Bậc điều ngự nhân loại cao tột): Có nghĩa là vừa là bậc nhân sĩ cao tột, vừa là bậc điều ngự, là vị lãnh đạo của các nam nhân. Lokassa uttarīti (Vượt trên thế gian): Là những ngôi báu đứng ở trên thế gian, có nghĩa là cao tột trong tất cả thế gian.

နိရုပဒါဟောတိ ရာဂပရိဠာဟာဒီဟိ အနုပဒါဟော. သစ္စနာမောတိ အဝိတထနာမော ယထာဘုစ္စဂုဏေဟိ အာဂတနာမော. သဗ္ဗာဘိဘူတိ သဗ္ဗလောကံ အတ္တနော ဂုဏေဟိ အဘိဘဝိတွာ ဌိတော. သစ္စဓမ္မောတိ ဝဋ္ဋတော ဧကန္တနိဿရဏဘာဝေန အဝိတထော သဟ ပရိယတ္တိယာ နဝဝိဓောပိ လောကုတ္တရဓမ္မော, တတော ဧဝ နတ္ထညော တဿ ဥတ္တရီတိ တဿ ဥတ္တရိ အဓိကဂုဏော အညော စ ဓမ္မော နတ္ထီတိ အတ္ထော. အရိယသံဃောဝ နိစ္စံ သဗ္ဗကာလံ ဝိဒူဟိ သဗ္ဗပဏ္ဍိတေဟိ ပူဇိတော.

Nirupadāhoti là không có sự thiêu đốt bởi các pháp như sự thiêu đốt của tham ái v.v... Saccanāmoti là bậc có danh hiệu chân thật, có danh hiệu được hình thành do các đức hạnh đúng với sự thật. Sabbābhibhūti là bậc đứng vững sau khi đã chinh phục tất cả thế gian bằng các đức hạnh của mình. Saccadhammoti là chín loại pháp siêu thế cùng với pháp học, là pháp chân thật do là phương tiện thoát ly dứt khoát khỏi vòng luân hồi. Chính vì thế, natthañño tassa uttarīti (không có pháp nào khác cao hơn pháp ấy), có nghĩa là không có pháp nào khác có đức hạnh trội hơn, cao hơn pháp ấy. Chỉ có Thánh chúng là được tất cả các bậc hiền trí cúng dường một cách thường xuyên, trong mọi thời.

‘‘ဧကာယန’’န္တိ [Pg.268] ဂါထာယ ဧကာယနန္တိ ဧကံ မဂ္ဂံ. မဂ္ဂဿ ဟိ –

Trong kệ ngôn Ekāyana (Con đường độc nhất), ekāyananti là con đường duy nhất. Bởi vì, đối với con đường, có –

‘‘မဂ္ဂေါ ပန္ထော ပထော ပဇ္ဇော, အဉ္ဇသံ ဝဋုမာယနံ;

နာဝါ ဥတ္တရသေတု စ, ကုလ္လော စ ဘိသိ သင်္ဂမော’’တိ. (စူဠနိ. ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာနိဒ္ဒေသ ၁၀၁) –

“Magga, pantha, patha, pajja, añjasa, vaṭuma, āyana; nāvā, uttarasetu, kulla, bhisi, và saṅgama.” (Tiểu Xiển Minh, Pārāyanatthutigāthāniddesa 101) –

ဗဟူနိ နာမာနိ, သွာယံ ဣဓ အယနနာမေန ဝုတ္တော. တသ္မာ ဧကာယနန္တိ ဧကမဂ္ဂံ, န ဒွေဓာပထဘူတန္တိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဧကေန အယိတဗ္ဗန္တိ ဧကာယနံ. ဂဏသင်္ဂဏိကံ ပဟာယ ဝိဝေကဋ္ဌေန ပဝိဝိတ္တေန ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. အယန္တိ ဝါ ဧတေနာတိ အယနော, သံသာရတော နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. ဧကဿ ဝါ သဗ္ဗသတ္တသေဋ္ဌဿ ဘဂဝတော အယနောတိ ဧကာယနော. ကိဉ္စာပိ ဟိ တေန အညေပိ အယန္တိ, တထာပိ ဘဂဝတောဝ သော အယနော, တေန ဥပ္ပာဒိတတ္တာ. ယထာဟ – ‘‘သော ဟိ, ဗြာဟ္မဏ, ဘဂဝါ အနုပ္ပန္နဿ မဂ္ဂဿ ဥပ္ပာဒေတာ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၃.၇၉). အယတီတိ ဝါ အယနော, ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ အတ္ထော. ဧကသ္မိံ ဣမသ္မိံယေဝ ဓမ္မဝိနယေ အယနော, န အညတ္ထာတိ ဧကာယနော. ယထာဟ – ‘‘ဣမသ္မိံ ခေါ, သုဘဒ္ဒ, ဓမ္မဝိနယေ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဥပလဗ္ဘတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၁၄). အပိ စ ပုဗ္ဗဘာဂေ နာနာမုခဘာဝနာယ ပဝတ္တောပိ အပရဘာဂေ ဧကံ နိဗ္ဗာနမေဝ အယတိ ဂစ္ဆတီတိ ဧကာယနော, တံ ဧကာယနံ.

nhiều tên gọi, và con đường ấy ở đây được gọi bằng tên là ayana. Vì thế, ekāyananti có nghĩa là con đường duy nhất, không phải là con đường có hai ngã. Hoặc là, ekāyanaṃ là con đường được đi bởi một người. Có nghĩa là, sau khi từ bỏ sự ưa thích hội chúng, con đường cần được thực hành bởi người sống độc cư, bởi người viễn ly. Hoặc là, ayano là phương tiện mà chúng sanh dùng để đi, có nghĩa là họ đi từ vòng luân hồi đến Niết bàn. Hoặc là, ekāyano là con đường của Đấng duy nhất, tức là Đức Thế Tôn, bậc tối thượng hơn tất cả chúng sanh. Bởi vì, mặc dù các vị khác cũng đi bằng con đường ấy, tuy nhiên đó chỉ là con đường của Đức Thế Tôn, do đã được Ngài làm cho phát sanh. Như có lời dạy rằng: “Này Bà la môn, chính Đức Thế Tôn ấy là bậc làm phát sanh con đường chưa từng phát sanh” v.v... (Trung Bộ 3.79). Hoặc là, ayano là đi, có nghĩa là diễn tiến, hiện hành. Ekāyano là con đường chỉ có trong Giáo pháp và Giới luật này, không có ở nơi khác. Như có lời dạy rằng: “Này Subhadda, chỉ trong Giáo pháp và Giới luật này, bát chi thánh đạo mới được tìm thấy” (Trường Bộ 2.214). Hơn nữa, ekāyano là con đường, mặc dù trong giai đoạn đầu được tiến hành bằng sự tu tập với nhiều phương diện khác nhau, nhưng trong giai đoạn sau chỉ đi đến, chỉ hướng đến một Niết bàn duy nhất. Taṃ ekāyanaṃ (con đường độc nhất ấy).

ဇာတိခယန္တဒဿီတိ ဇာတိယာ ခယသင်္ခါတော အန္တော ဇာတိခယန္တော. ဇာတိယာ အစ္စန္တခယန္တော နိဗ္ဗာနံ, တံ ပဿီတိ ဇာတိခယန္တဒဿီ. ‘‘မဂ္ဂံ ပဇာနာတိ ဟိတာနုကမ္ပီ’’တိပိ ပါဌော. တဿတ္ထော – ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဧကာယနသင်္ခါတံ မဂ္ဂံ သယမ္ဘုဉာဏေန ဘဂဝါ ပဇာနာတိ, ဇာနန္တော စ တေန တေန ဟိတေန သတ္တေ အနုကမ္ပတီတိ. ဣဒါနိ တဿ မဂ္ဂဿ ဧကာယနဘာဝံ, တီသုပိ ကာလေသု ဧကန္တနိယျာနတဉ္စ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ဧတေန မဂ္ဂေန တရိံသု ပုဗ္ဗေ, တရိဿန္တိ ယေ စ တရန္တိ ဩဃ’’န္တိ အာဟ. တဿတ္ထော – ယေ အတီတမဒ္ဓါနံ ကာမောဃာဒိစတုဗ္ဗိဓံ ဩဃံ တရိံသု, ယေ တံ အနာဂတမဒ္ဓါနံ တရိဿန္တိ, ဧတရဟိ စ တရန္တိ, တေ သဗ္ဗေ ဧတေနေဝ မဂ္ဂေန, န အညေနာတိ. ဝိသုဒ္ဓိပေက္ခာတိ စတုရောဃနိတ္ထရဏေန အစ္စန္တဝိသုဒ္ဓိံ နိဗ္ဗာနံ အပေက္ခန္တာ, ပရိနိဗ္ဗာယိတုကာမာတိ အတ္ထော.

Jātikhayantadassīti (người thấy sự chấm dứt của sanh y) là: sự chấm dứt của sanh y được gọi là sự đoạn tận, là jātikhayanto. Sự chấm dứt hoàn toàn của sanh y là Niết-bàn, vị ấy đã thấy điều đó, vì vậy gọi là jātikhayantadassī (người thấy sự chấm dứt của sanh y). Cũng có bản văn là: “Maggaṃ pajānāti hitānukampī” (biết rõ con đường, là bậc lân mẫn vì lợi ích). Ý nghĩa của bản văn ấy là: Đức Thế Tôn biết rõ bằng trí tuệ tự chứng ngộ con đường được gọi là độc đạo theo cách đã được nói, và trong khi biết rõ, Ngài lân mẫn chúng sanh bằng lợi ích này hay lợi ích khác. Bây giờ, để làm sáng tỏ trạng thái độc đạo của con đường ấy và trạng thái chắc chắn đưa ra khỏi (luân hồi) trong cả ba thời, Ngài đã nói: “etena maggena tariṃsu pubbe, tarissanti ye ca taranti oghaṃ” (chính bằng con đường này, các vị trong quá khứ đã vượt qua, và những ai sẽ vượt qua, và đang vượt qua bộc lưu). Ý nghĩa của câu ấy là: những ai trong thời quá khứ đã vượt qua bốn loại bộc lưu gồm dục bộc lưu v.v., những ai sẽ vượt qua bộc lưu ấy trong thời vị lai, và đang vượt qua trong hiện tại, tất cả những vị ấy (đã vượt, sẽ vượt, đang vượt) chỉ bằng con đường này, chứ không phải bằng con đường nào khác. Visuddhipekkhāti (mong cầu sự thanh tịnh) có nghĩa là: những người mong cầu Niết-bàn, là sự thanh tịnh hoàn toàn, bằng việc thoát khỏi bốn bộc lưu, là những người muốn nhập Vô dư y Niết-bàn.

ဧဝံ [Pg.269] ဒုဝိဓမ္ပိ သာသနပဋ္ဌာနံ နာနာသုတ္တပဒါနိ ဥဒါဟရန္တေန ဝိဘဇိတွာ ဣဒါနိ သံကိလေသဘာဂိယာဒီဟိ သံသန္ဒိတွာ ဒဿေတုံ ပုန ‘‘လောကိယံ သုတ္တ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ဒဿနဘာဂိယေန စ ဘာဝနာဘာဂိယေန စာတိ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယေန. နိဗ္ဗေဓဘာဂိယမေဝ ဟိ ဒဿနဘာဂိယံ ဘာဝနာဘာဂိယန္တိ ဒွိဓာ ဘိန္ဒိတွာ ဒဿိတံ. လောကိယဉ္စ လောကုတ္တရဉ္စာတိ လောကိယံ လောကုတ္တရဉ္စ သုတ္တံ, သံကိလေသဘာဂိယာဒီဟိ ဒဿနဘာဂိယာဒီဟိ စာတိ ဥဘယေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပာယော. ယသ္မိံ သုတ္တေတိအာဒိ နိဒ္ဒိသနာကာရဒဿနံ. တတ္ထ သံကိလေသဘာဂိယန္တိ သံကိလေသကောဋ္ဌာသသဟိတံ, သံကိလေသတ္ထဒီပနန္တိ အတ္ထော. ဧသ နယော သေသေသုပိ.

Như vậy, sau khi đã phân tích hai loại nền tảng giáo pháp bằng cách nêu ra nhiều đoạn kinh khác nhau, bây giờ để trình bày bằng cách đối chiếu với các pháp thuộc phần phiền não v.v., lại bắt đầu (đoạn) “lokiyaṃ suttaṃ” (kinh thuộc thế gian) v.v. Trong đó, (câu) “dassanabhāgiyena ca bhāvanābhāgiyena ca” (bởi phần kiến và bởi phần tu) là bởi phần thâm nhập. Quả vậy, chính phần thâm nhập đã được trình bày bằng cách chia làm hai là phần kiến và phần tu. (Câu) “Lokiyañca lokuttarañca” (thế gian và siêu thế) có chủ ý là kinh thuộc thế gian và kinh thuộc siêu thế nên được chỉ ra bởi cả hai, tức là bởi các pháp thuộc phần phiền não v.v. và bởi các pháp thuộc phần kiến v.v. (Câu) “Yasmiṃ sutte” (trong kinh nào) v.v. là sự trình bày cách thức chỉ ra. Trong đó, saṃkilesabhāgiyaṃ (thuộc phần phiền não) có nghĩa là cùng với phần phiền não, làm sáng tỏ ý nghĩa của phiền não. Phương pháp này cũng (áp dụng) cho các phần còn lại.

ဧဝံ လောကိယတ္တိကဿ သံကိလေသဘာဂိယာဒီဟိ စတူဟိ ပဒေဟိ သံသန္ဒနံ ဒဿေတွာ ဣမိနာ နယေန သေသတိကာနံ သေသပဒါနဉ္စ သံသန္ဒနံ သုဝိညေယျန္တိ တံ အနုဒ္ဓရိတွာ သံကိလေသဘာဂိယာဒီနံ သမတိက္ကမနံ ဒဿေတုံ ‘‘ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယဒိပိ သံကိလေသဘာဂိယံ သုတ္တံ, ဝါသနာဘာဂိယဉ္စ သုတ္တံ လောကိယမေဝ. တထာပိ လောကုတ္တရသုတ္တာနိ ဝိယ လောကိယသုတ္တာနံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ သံကိလေသဘာဂိယဿ သမတိက္ကမာယ ဟောတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ သံကိလေသဘာဂိယဿ သုတ္တဿ နိဂ္ဃာတာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ နိဂ္ဃာတာယာတိ ပဟာနာယ. သုတ္တသီသေန စေတ္ထ သုတ္တတ္ထော ဂဟိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယသ္မာ စ ဝေါဒါနဓမ္မာ ဝိယ သံကိလေသဓမ္မာနံ ဒဿနဘူမိသမတိက္ကမနေနေဝ ဘာဝနာဘူမိ အဓိဂန္တဗ္ဗာ, တသ္မာ ‘‘ဘာဝနာဘာဂိယံ သုတ္တံ ဒဿနဘာဂိယဿ သုတ္တဿ ပဋိနိဿဂ္ဂါယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ပန အသေက္ခဓမ္မေသု ဥပ္ပန္နေသု မဂ္ဂဘာဝနာကိစ္စံ နာမ နတ္ထိ. ဈာနဘာဝနာပိ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရတ္ထာ ဧဝ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ ဘာဝနာဘာဂိယဿ သုတ္တဿ ပဋိနိဿဂ္ဂါယ, အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရတ္ထ’’န္တိ စ ဝုတ္တံ.

Như vậy, sau khi đã trình bày sự đối chiếu của bộ ba pháp thế gian với bốn thuật ngữ là phần phiền não v.v., vì cho rằng sự đối chiếu của các bộ ba còn lại và các thuật ngữ còn lại là dễ hiểu bằng phương pháp này, nên không nêu ra điều đó, và để trình bày sự vượt qua các pháp thuộc phần phiền não v.v., đã nói (đoạn) “vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ” (kinh thuộc phần huân tập) v.v. Trong đó, mặc dù kinh thuộc phần phiền não và kinh thuộc phần huân tập đều là thế gian, tuy nhiên, giống như các kinh siêu thế (vượt qua) các kinh thế gian, kinh thuộc phần huân tập có tác dụng vượt qua kinh thuộc phần phiền não. Để trình bày ý nghĩa này, đã nói rằng: “vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ saṃkilesabhāgiyassa suttassa nigghātāya” (kinh thuộc phần huân tập là để chế ngự kinh thuộc phần phiền não). Trong đó, nigghātāya là để đoạn trừ. Và nên hiểu rằng ở đây ý nghĩa của kinh được lấy theo tiêu đề của kinh. Và bởi vì, giống như các pháp thanh tịnh (vượt qua) các pháp phiền não, địa vị tu tập chỉ có thể đạt được bằng cách vượt qua địa vị kiến, do đó đã nói rằng: “bhāvanābhāgiyaṃ suttaṃ dassanabhāgiyassa suttassa paṭinissaggāya” (kinh thuộc phần tu là để từ bỏ kinh thuộc phần kiến). Lại nữa, bởi vì khi các pháp vô học đã sanh khởi thì không có việc gì gọi là tu tập đạo, việc tu tập thiền cũng chỉ nhằm mục đích hiện tại lạc trú, do đó đã nói rằng: “asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ bhāvanābhāgiyassa suttassa paṭinissaggāya” (kinh thuộc phần vô học là để từ bỏ kinh thuộc phần tu), và “asekkhabhāgiyaṃ suttaṃ diṭṭhadhammasukhavihāratthaṃ” (kinh thuộc phần vô học là để hiện tại lạc trú).

ဣဒါနိ တိကပဒေဟေဝ သံသန္ဒိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘လောကုတ္တရ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧကဗီဇိနာတိအာဒီသု ယော သောတာပန္နော ဟုတွာ ဧကမေဝ အတ္တဘာဝံ ဇနေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, အယံ ဧကဗီဇီ နာမ. ယထာဟ –

Bây giờ, để trình bày bằng cách đối chiếu chỉ với các thuật ngữ của bộ ba, đã nói (đoạn) “lokuttaraṃ” (siêu thế) v.v. Trong (các thuật ngữ) Ekabīji (Nhất chủng) v.v., người nào sau khi là bậc Dự lưu, làm sanh khởi chỉ một thân mạng rồi đạt đến A-la-hán, người này được gọi là Ekabījī (Nhất chủng). Như đã nói:

‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ဧကဗီဇီ? ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော [Pg.270] နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော. သော ဧကံယေဝ မာနုသကံ ဘဝံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဧကဗီဇီ’’တိ (ပု. ပ. ၃၃).

“Và thế nào là hạng người Nhất chủng? Ở đây, có hạng người do đoạn tận ba kiết sử, trở thành bậc Dự lưu, có pháp không đoạ lạc, chắc chắn, hướng đến chánh giác. Vị ấy sau khi tái sanh chỉ một kiếp người, liền chấm dứt khổ đau. Hạng người này được gọi là Nhất chủng.”

ယော ပန ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ကုလာနိ သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ, အယံ ကောလံကောလော နာမ. ယထာဟ –

Lại nữa, người nào sau khi luân chuyển, lang thang qua hai hoặc ba gia đình (kiếp sống) rồi chấm dứt khổ đau, người này được gọi là Kolaṃkolo (Gia-gia). Như đã nói:

‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ကောလံကောလော? ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော တိဏ္ဏံ…ပေ… ပရာယဏော. သော ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ကုလာနိ သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ကောလံကောလော’’တိ (ပု. ပ. ၃၂).

“Và thế nào là hạng người Gia-gia? Ở đây, có hạng người do đoạn tận ba (kiết sử)... (trở thành bậc Dự lưu, có pháp không đoạ lạc, chắc chắn), hướng đến (chánh giác). Vị ấy sau khi luân chuyển, lang thang qua hai hoặc ba gia đình rồi chấm dứt khổ đau. Hạng người này được gọi là Gia-gia.”

တတ္ထ ကုလာနီတိ ဘဝေ. ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါတိ ဣဒမေတ္ထ ဒေသနာမတ္တမေဝ. ယာဝ ဆဋ္ဌဘဝါ သံသရန္တောပိ ကောလံကောလော ဟောတိ ဧဝ.

Trong đó, kulāni (gia đình) là các kiếp sống. (Cụm từ) “dve vā tīṇi vā” (hai hoặc ba) ở đây chỉ là cách thuyết giảng mà thôi. Ngay cả người lang thang cho đến kiếp thứ sáu vẫn là Kolaṃkolo (Gia-gia).

ယော ပန သတ္တ ဘဝေ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ, အယံ သတ္တက္ခတ္တုပရမော နာမ. ယထာဟ –

Lại nữa, người nào sau khi lang thang bảy kiếp rồi chấm dứt khổ đau, người này được gọi là Sattakkhattuparamo (Thất lai). Như đã nói:

‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော သတ္တက္ခတ္တုပရမော? ဣဓေကစ္စော…ပေ… ပရာယဏော. သော သတ္တက္ခတ္တုံ ဒေဝေ စေဝ မာနုသေ စ သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော သတ္တက္ခတ္တုပရမော’’တိ (ပု. ပ. ၃၁).

“Và thế nào là hạng người Thất lai? Ở đây, có hạng người... (do đoạn tận ba kiết sử, trở thành bậc Dự lưu, có pháp không đoạ lạc, chắc chắn), hướng đến (chánh giác). Vị ấy sau khi luân chuyển, lang thang bảy lần trong cõi trời và cõi người rồi chấm dứt khổ đau. Hạng người này được gọi là Thất lai.”

ကော ပန တေသံ ဧတံ ပဘေဒံ နိယမေတီတိ? ကေစိ တာဝ ‘‘ပုဗ္ဗဟေတု နိယမေတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ကေစိ ‘‘ပဌမမဂ္ဂေါ’’, ကေစိ ‘‘ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ’’. ကေစိ ‘‘တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာ’’တိ. တတ္ထ ပုဗ္ဗဟေတု နိယမေတီတိ ဝါဒေ ပဌမမဂ္ဂဿ ဥပနိဿယော ကတော နာမ ဟောတိ. ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ နိရုပနိဿယာ ဥပ္ပန္နာတိ အာပဇ္ဇတိ. ပဌမမဂ္ဂေါ နိယမေတီတိ ဝါဒေ ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ နိရတ္ထကတာ အာပဇ္ဇတိ. ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ နိယမေန္တီတိ ဝါဒေ ‘‘ပဌမမဂ္ဂေ အနုပ္ပန္နေ ဧဝ ဥပရိ တယော မဂ္ဂါ ဥပ္ပန္နာ’’တိ အာပဇ္ဇတိ. ဝိပဿနာ နိယမေတီတိ ဝါဒေါ ပန ယုဇ္ဇတိ. သစေ ဟိ ဥပရိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝိပဿနာ ဗလဝတီ ဟောတိ, ဧကဗီဇီ နာမ ဟောတိ. တတော မန္ဒတရာ ကောလံကောလော. တတော မန္ဒတရာ သတ္တက္ခတ္တုပရမောတိ. ဧတ္ထ စ ယော မနုဿေသု ဧဝ သတ္တက္ခတ္တုံ သံသရိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, ယော စ [Pg.271] ဒေဝေသုယေဝ သတ္တက္ခတ္တုံ သံသရိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, ဣမေ န ဣဓာဓိပ္ပေတာ. ယော ပန ကာလေန ဒေဝေသု, ကာလေန မနုဿေသူတိ ဝေါမိဿကနယေန သံသရိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, သော ဣဓာဓိပ္ပေတော. တသ္မာ ‘‘သတ္တက္ခတ္တုပရမော’’တိ ဣဒံ ဣဓဋ္ဌကဝေါကိဏ္ဏဝဋ္ဋဇ္ဈာသယဿ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝဋ္ဋဇ္ဈာသယော ဟိ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဆ ဒေဝလောကေ သောဓေတွာ အကနိဋ္ဌေ ဌတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိဿတိ.

Ai là người quy định sự phân loại này của các vị ấy? Trước hết, một số vị nói rằng: “Nhân quá khứ quy định.” Một số vị nói: “Đạo đầu tiên (quy định).” Một số vị nói: “Ba đạo trên (quy định).” Một số vị nói: “Tuệ quán của ba đạo (quy định).” Trong đó, trong luận thuyết cho rằng nhân quá khứ quy định, thì y chỉ duyên của đạo đầu tiên được xem là đã được tạo ra. Ba đạo trên được sanh khởi không có y chỉ duyên, (lỗi này) sẽ xảy ra. Trong luận thuyết cho rằng đạo đầu tiên quy định, thì sự vô ích của ba đạo trên sẽ xảy ra. Trong luận thuyết cho rằng ba đạo trên quy định, thì (lỗi này) sẽ xảy ra: “Ngay khi đạo đầu tiên chưa sanh khởi, ba đạo trên đã sanh khởi.” Còn luận thuyết cho rằng tuệ quán quy định thì hợp lý. Thật vậy, nếu tuệ quán của ba đạo trên có năng lực mạnh, thì vị ấy được gọi là Nhất Chủng. (Tuệ quán) yếu hơn tuệ quán ấy, thì là Gia Tộc Chuyển Gia Tộc. (Tuệ quán) yếu hơn tuệ quán ấy, thì là Thất Lai Tối Đa. Và ở đây, người nào sau khi luân hồi bảy lần chỉ trong cõi người rồi đắc quả A-la-hán, và người nào sau khi luân hồi bảy lần chỉ trong cõi trời rồi đắc quả A-la-hán, những vị này không được đề cập ở đây. Còn người nào sau khi luân hồi theo cách hỗn hợp, có lúc ở cõi trời, có lúc ở cõi người, rồi đắc quả A-la-hán, vị ấy được đề cập ở đây. Do đó, câu “Thất Lai Tối Đa” này nên được hiểu theo ý nghĩa của người có khuynh hướng luân hồi hỗn hợp trong cõi này. Thật vậy, người có khuynh hướng luân hồi, từ ban đầu, sau khi thanh lọc sáu cõi trời, sẽ trú ở cõi Sắc Cứu Cánh và nhập Vô Dư Niết-bàn.

တတ္ထ ယော သဒ္ဓံ ဓုရံ ကတွာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ နိဗ္ဗတ္တေတိ, သော မဂ္ဂက္ခဏေ သဒ္ဓါနုသာရီ နာမ ဟောတိ. ဖလက္ခဏေ ပန သဒ္ဓါဝိမုတ္တော နာမ ဟုတွာ ဝုတ္တနယေန ဧကဗီဇိအာဒိဘေဒေါ ဟောတိ. ယော ပန ပညံ ဓုရံ ကတွာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ နိဗ္ဗတ္တေတိ, သော မဂ္ဂက္ခဏေ ဓမ္မာနုသာရီ နာမ. ဖလက္ခဏေ ပန ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော နာမ ဟုတွာ ဧကဗီဇိအာဒိဘေဒေါ ဟောတိ. ဣဒဉ္စ အဋ္ဌန္နံ ဝိမောက္ခာနံ အလာဘိနော ဝသေန ဝုတ္တံ. လာဘီ ပန ဖလက္ခဏေ ကာယသက္ခီ နာမ ဟောတိ. တတ္ထ ယေ သဒ္ဓါဝိမုတ္တဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တကာယသက္ခိနာမကာ တယော သောတာပန္နာ, တေ ဧကဗီဇိအာဒီဟိ တီဟေဝ သင်္ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ – ‘‘ပဉ္စဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ ဧကဗီဇိနာ…ပေ… ဓမ္မာနုသာရိနာ’’တိ, ဧဝံ ပဉ္စဟိ.

Trong đó, người nào lấy tín làm chủ đạo và làm sanh khởi đạo Dự lưu, vị ấy trong sát-na đạo được gọi là Tùy Tín Hành. Còn trong sát-na quả, sau khi trở thành Tín Giải Thoát, vị ấy có sự phân loại như Nhất Chủng v.v… theo cách đã nói. Còn người nào lấy tuệ làm chủ đạo và làm sanh khởi đạo Dự lưu, vị ấy trong sát-na đạo được gọi là Tùy Pháp Hành. Còn trong sát-na quả, sau khi trở thành Kiến Đáo, vị ấy có sự phân loại như Nhất Chủng v.v… Và điều này được nói theo trường hợp của người không chứng đắc tám giải thoát. Còn người chứng đắc, trong sát-na quả, được gọi là Thân Chứng. Ở đây, ba vị Dự lưu có tên là Tín Giải Thoát, Kiến Đáo, và Thân Chứng, sau khi được bao gồm bởi ba hạng (Dự lưu) như Nhất Chủng v.v…, đã được nói rằng: “Nên được chỉ định bởi năm hạng người: bởi Nhất Chủng… cho đến… bởi Tùy Pháp Hành,” như vậy là bởi năm hạng.

ဒွါဒသဟိ ပုဂ္ဂလေဟီတိ သကဒါဂါမိမဂ္ဂဋ္ဌော, သကဒါဂါမီ, အနာဂါမိမဂ္ဂဋ္ဌော, အဘေဒေန အနာဂါမီ, အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိအာဒယော ပဉ္စ, သဒ္ဓါဝိမုတ္တဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တကာယသက္ခိနော တယောတိ ဘေဒေန အဋ္ဌာတိ, ဧဝံ ဒွါဒသဟိ. တတ္ထ ဟိ ယော အဝိဟာဒီသု တတ္ထ တတ္ထ အာယုဝေမဇ္ဈံ အပ္ပတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, အယံ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ. ယော ပန အာယုဝေမဇ္ဈံ အတိက္ကမိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ, အယံ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ. တထာ ယော အဝိဟာဒီသု ဥပပန္နော အသင်္ခါရေန အပ္ပယောဂေန အရဟတ္တံ အဓိဂစ္ဆတိ, အယံ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ. ယော ပန သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန အရဟတ္တံ အဓိဂစ္ဆတိ, အယံ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ. ဥဒ္ဓံ ဥပရူပရိ ဗြဟ္မလောကေ ဥပပတ္တိသောတော ဧတဿာတိ ဥဒ္ဓံသောတော. ပဋိသန္ဓိဝသေန အကနိဋ္ဌေ ဂစ္ဆတီတိ အကနိဋ္ဌဂါမီ.

Bởi mười hai hạng người là: người trú trong đạo Nhất lai, người (trú trong quả) Nhất lai, người trú trong đạo Bất lai, người (trú trong quả) Bất lai một cách không phân biệt, năm hạng (Bất lai) như Trung Gian Bát-niết-bàn v.v…, và ba hạng (Bất lai) là Tín Giải Thoát, Kiến Đáo, Thân Chứng, (tổng cộng) là tám hạng một cách có phân biệt, như vậy là bởi mười hai hạng. Trong đó, người nào nhập Vô Dư Niết-bàn ở các cõi Vô Phiền v.v… tại nơi này nơi kia trước khi đến nửa tuổi thọ, vị này là Trung Gian Bát-niết-bàn. Còn người nào đắc quả A-la-hán sau khi đã vượt qua nửa tuổi thọ, vị này là Tổn Giảm Bát-niết-bàn. Tương tự, người nào sanh vào các cõi Vô Phiền v.v… và chứng đắc quả A-la-hán không cần nỗ lực, không cần cố gắng, vị này là Vô Hành Bát-niết-bàn. Còn người nào chứng đắc quả A-la-hán có sự nỗ lực, có sự cố gắng, vị này là Hữu Hành Bát-niết-bàn. Dòng sanh khởi của vị này ở các cõi Phạm thiên ngày càng cao hơn ở trên, do đó gọi là Thượng Lưu. Do sự tái sanh, vị ấy đi đến cõi Sắc Cứu Cánh, do đó gọi là Sắc Cứu Cánh Hướng.

တတ္ထ အတ္ထိ ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ အတ္ထိ ဥဒ္ဓံသောတော န အကနိဋ္ဌဂါမီ, အတ္ထိ န ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ အတ္ထိ န ဥဒ္ဓံသောတော န အကနိဋ္ဌဂါမီတိ. တတ္ထ ယော ဣဓ အနာဂါမိဖလံ ပတွာ အဝိဟာဒီသု နိဗ္ဗတ္တော [Pg.272] တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ဥပရူပရိ နိဗ္ဗတ္တိတွာ အကနိဋ္ဌံ ပါပုဏာတိ, အယံ ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ. ယော ပန အဝိဟာဒီသု နိဗ္ဗတ္တော တတ္ထေဝ အပရိနိဗ္ဗာယိတွာ အကနိဋ္ဌမ္ပိ အပ္ပတွာ ဥပရူပရိ ဗြဟ္မလောကေ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, အယံ ဥဒ္ဓံသောတော န အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ. ယော ဣတော စဝိတွာ အကနိဋ္ဌေယေဝ နိဗ္ဗတ္တတိ, အယံ န ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ. ယော ပန အဝိဟာဒီသု စတူသု အညတရသ္မိံ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတ္ထေဝ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, အယံ န ဥဒ္ဓံသောတော န အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ. သဒ္ဓါဝိမုတ္တာဒယော ဝုတ္တဝိဘာဂါယေဝ.

Ở đây, có hạng Thượng Lưu Sắc Cứu Cánh Hướng, có hạng Thượng Lưu không phải Sắc Cứu Cánh Hướng, có hạng không phải Thượng Lưu mà là Sắc Cứu Cánh Hướng, có hạng không phải Thượng Lưu cũng không phải Sắc Cứu Cánh Hướng. Trong đó, người nào ở đây sau khi đắc quả Bất lai, sanh vào các cõi Vô Phiền v.v…, trú ở đó cho đến hết tuổi thọ, rồi sanh khởi lần lượt lên các cõi trên và đạt đến cõi Sắc Cứu Cánh, vị này được gọi là Thượng Lưu Sắc Cứu Cánh Hướng. Còn người nào sanh vào các cõi Vô Phiền v.v…, không nhập Vô Dư Niết-bàn ngay tại đó, cũng không đạt đến cõi Sắc Cứu Cánh, mà nhập Vô Dư Niết-bàn ở một cõi Phạm thiên cao hơn, vị này được gọi là Thượng Lưu không phải Sắc Cứu Cánh Hướng. Người nào từ đây mệnh chung và sanh ngay vào cõi Sắc Cứu Cánh, vị này được gọi là không phải Thượng Lưu mà là Sắc Cứu Cánh Hướng. Còn người nào sau khi sanh vào một trong bốn cõi Tịnh Cư là Vô Phiền v.v… và nhập Vô Dư Niết-bàn ngay tại đó, vị này được gọi là không phải Thượng Lưu cũng không phải Sắc Cứu Cánh Hướng. Các hạng Tín Giải Thoát v.v… cũng có sự phân chia như đã nói.

နဝဟိ ပုဂ္ဂလေဟီတိ ဧတ္ထ အဋ္ဌန္နံ ဝိမောက္ခာနံ အလာဘီ အရဟာ ပညာဝိမုတ္တော နာမ. တေသံ ပန လာဘီ ဝိက္ခမ္ဘနသမုစ္ဆေဒဝိမောက္ခဝသေန ဥဘောဟိ ဘာဂေဟိ ရူပကာယနာမကာယသင်္ခါတတော ဥဘတော ဘာဂတော ဝိမုတ္တတ္တာ ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော နာမ. သမသီသိနာတိ ဧတ္ထ တိဝိဓော သမသီသီ – ဣရိယာပထသမသီသီ, ရောဂသမသီသီ, ဇီဝိတသမသီသီတိ.

Ở đây, (trong câu) “bởi chín hạng người”: vị A-la-hán không chứng đắc tám giải thoát được gọi là Tuệ Giải Thoát. Còn vị chứng đắc các pháp ấy, do được giải thoát khỏi cả hai phần được gọi là sắc thân và danh thân bởi cả hai phần (giải thoát) theo cách trấn phục giải thoát và đoạn tuyệt giải thoát, nên được gọi là Câu Phần Giải Thoát. Ở đây, (trong từ) “Đồng Thủ”: có ba loại Đồng Thủ – Oai Nghi Đồng Thủ, Bệnh Đồng Thủ, và Mạng Đồng Thủ.

တတြ ယော ဌာနာဒီသု ဣရိယာပထေသု ယေနေဝ ဣရိယာပထေန သမန္နာဂတော ဟုတွာ ဝိပဿနံ အာရဘတိ, တေနေဝ ဣရိယာပထေန အရဟတ္တံ ပတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, အယံ ဣရိယာပထသမသီသီ နာမ. ယော ပန ဧကံ ရောဂံ ပတွာ အန္တောရောဂေ ဧဝ ဝိပဿနံ ပဋ္ဌပေတွာ အရဟတ္တံ ပတွာ တေနေဝ ရောဂေန ပရိနိဗ္ဗာယတိ, အယံ ရောဂသမသီသီ နာမ. ပလိဗောဓသီသံ တဏှာ, ဗန္ဓနသီသံ မာနော, ပရာမာသသီသံ ဒိဋ္ဌိ, ဝိက္ခေပသီသံ ဥဒ္ဓစ္စံ, ကိလေသသီသံ အဝိဇ္ဇာ, အဓိမောက္ခသီသံ သဒ္ဓါ, ပဂ္ဂဟသီသံ ဝီရိယံ, ဥပဋ္ဌာနသီသံ သတိ, အဝိက္ခေပသီသံ သမာဓိ, ဒဿနသီသံ ပညာ, ပဝတ္တသီသံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ, ဂေါစရသီသံ ဝိမောက္ခော, သင်္ခါရသီသံ နိရောဓောတိ တေရသသု သီသေသု ကိလေသသီသံ အဝိဇ္ဇံ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ပရိယာဒိယတိ, ပဝတ္တသီသံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ စုတိစိတ္တံ ပရိယာဒိယတိ. တတ္ထ အဝိဇ္ဇာပရိယာဒါယကံ စိတ္တံ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ ပရိယာဒါတုံ န သက္ကောတိ. ဇီဝိတိန္ဒြိယပရိယာဒါယကံ အဝိဇ္ဇံ ပရိယာဒါတုံ န သက္ကောတိ. အညံ အဝိဇ္ဇာပရိယာဒါယကံ စိတ္တံ, အညံ ဇီဝိတိန္ဒြိယပရိယာဒါယကံ. ယဿ စေတံ သီသဒွယံ သမံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆတိ, သော ဇီဝိတသမသီသီ နာမ.

Trong đó, vị nào sau khi đã thành tựu với oai nghi nào trong các oai nghi đứng v.v... rồi bắt đầu tu tập vipassanā, vị ấy sau khi đã đắc A-la-hán với chính oai nghi ấy rồi nhập Vô dư y Niết-bàn, vị này được gọi là iriyāpathasamasīsī (người đồng đều về oai nghi). Còn vị nào sau khi mắc phải một chứng bệnh, rồi đã thiết lập vipassanā ngay trong khi đang bị bệnh, sau khi đã đắc A-la-hán rồi nhập Vô dư y Niết-bàn với chính chứng bệnh ấy, vị này được gọi là rogasamasīsī (người đồng đều về bệnh). Tham ái là đầu mối của sự trở ngại, mạn là đầu mối của sự trói buộc, tà kiến là đầu mối của sự chấp thủ sai lầm, trạo cử là đầu mối của sự tán loạn, vô minh là đầu mối của phiền não, tín là đầu mối của sự quyết định, tấn là đầu mối của sự nỗ lực, niệm là đầu mối của sự an trú, định là đầu mối của sự không tán loạn, tuệ là đầu mối của sự thấy, mạng quyền là đầu mối của sự diễn tiến, giải thoát là đầu mối của cảnh giới, diệt là đầu mối của các hành. Trong mười ba đầu mối như vậy, A-la-hán đạo làm cho vô minh là đầu mối của phiền não được cạn kiệt, tâm tử làm cho mạng quyền là đầu mối của sự diễn tiến được cạn kiệt. Trong đó, tâm làm cho vô minh cạn kiệt không thể làm cho mạng quyền cạn kiệt. (Tâm) làm cho mạng quyền cạn kiệt không thể làm cho vô minh cạn kiệt. Tâm làm cho vô minh cạn kiệt là khác, (tâm) làm cho mạng quyền cạn kiệt là khác. Đối với vị nào mà hai đầu mối này đi đến sự cạn kiệt đồng đều, vị ấy được gọi là jīvitasamasīsī (người đồng đều về mạng).

ကထံ [Pg.273] ပနိဒံ သမံ ဟောတီတိ? ဝါရသမတာယ. ယသ္မိဉှိ ဝါရေ မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ, သောတာပတ္တိမဂ္ဂေ ပဉ္စ ပစ္စဝေက္ခဏာနိ, သကဒါဂါမိမဂ္ဂေ ပဉ္စ, အနာဂါမိမဂ္ဂေ ပဉ္စ, အရဟတ္တမဂ္ဂေ စတ္တာရီတိ ဧကူနဝီသတိမေ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေ ပတိဋ္ဌာယ ဘဝင်္ဂံ ဩတရိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတော ဣမာယ ဝါရသမတာယ ဣဒံ ဥဘယသီသပရိယာဒါနမ္ပိ သမံ ဟောတိ နာမ. တေနာယံ ပုဂ္ဂလော ‘‘ဇီဝိတသမသီသီ’’တိ ဝုစ္စတိ, အယမေဝ ဣဓာဓိပ္ပေတော. ဧဝံ သုညတဝိမုတ္တာဒယော တယော သဒ္ဓါဝိမုတ္တော ပညာဝိမုတ္တော ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော သမသီသီတိ သတ္တ သာဝကာ အရဟန္တော, ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဣမေဟိ နဝဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ အသေက္ခဘာဂိယံ သုတ္တံ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ.

Nhưng làm thế nào việc này lại đồng đều được? Do sự đồng đều về phiên. Quả vậy, trong phiên nào có sự xuất khởi từ đạo, (có) năm trí phản khán trong Tu-đà-hoàn đạo, năm trong Tư-đà-hàm đạo, năm trong A-na-hàm đạo, bốn trong A-la-hán đạo, như vậy đối với vị nhập Vô dư y Niết-bàn sau khi đã an trú trong mười chín trí phản khán này rồi đi xuống bhavaṅga, do sự đồng đều về phiên này, sự cạn kiệt của cả hai đầu mối này quả thật là đồng đều. Do đó, vị này được gọi là ‘jīvitasamasīsī’, và chính vị này được chủ đích ở đây. Như vậy, kinh thuộc phần vô học nên được chỉ định bởi chín vị này: ba vị như là không giải thoát v.v., vị tín giải thoát, vị tuệ giải thoát, vị câu phần giải thoát, và vị samasīsī, (tổng cộng) bảy vị Thinh văn A-la-hán, vị Độc Giác Phật, và vị Chánh Đẳng Giác.

ရာဂစရိတောတိ ရာဂသဟိတံ စရိတံ ဧတဿာတိ ရာဂစရိတော. ရာဂေန ဝါ စရိတော ပဝတ္တိတော ရာဂစရိတော, ရာဂဇ္ဈာသယော ရာဂါဓိကောတိ အတ္ထော. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ရာဂမုခေ ဌိတောတိ ရာဂပရိယုဋ္ဌာနေ ဌိတော, ပရိယုဋ္ဌိတရာဂေါတိ အတ္ထော. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော.

Về từ ‘rāgacarito’: Vị này có tánh hạnh đi cùng với tham, vì vậy là rāgacarito (người có tánh tham). Hoặc, được vận hành, được diễn tiến bởi tham, (vì vậy là) rāgacarito. Có khuynh hướng tham, có tham trội hơn, đó là ý nghĩa. Phương pháp này cũng (áp dụng) cho các (trường hợp) còn lại. Về từ ‘rāgamukhe ṭhito’ (đứng ở cửa ngõ của tham): đứng trong sự ám ảnh của tham; có tham đã ám ảnh, đó là ý nghĩa. Trong các từ còn lại, phương pháp cũng chính là như vậy.

ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တန္တိ လောကိယံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ ဝါသနာဘာဂိယံ သုတ္တံ. လောကိယံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ သံကိလေသဘာဂိယဉှိ သုတ္တံ ရာဂစရိတေဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. တတ္ထ ‘‘လောကိယံ, သတ္တာဓိဋ္ဌာန’’န္တိ ပဒဒွယံ အနုဝတ္တမာနံ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ဝါသနာဘာဂိယ’’န္တိ. သီလဝန္တေဟီတိ သီလဝန္တာဒီဟိ ပုဂ္ဂလေဟိ. ပကတိသီလန္တိအာဒိ ယေဟိ သမန္နာဂတာ, တေ ပုဂ္ဂလာ. တေသံ ဒဿနေန ပုဂ္ဂလာနံ ဥပလက္ခဏံ. အထ ဝါ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ ပကတိသီလာဒိဝသေန, သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ ပကတိသီလဝန္တာဒိဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ ဣမဿ နယဿ ဒဿနတ္ထံ ‘‘သီလဝန္တေဟိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ပကတိသီလ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တံ ပကတိသီလာဒီနံ ပဉ္စန္နံ ဧဝ ဂဟဏံ နိဒဿနမတ္တံ, ပတ္တိဒါနအဗ္ဘနုမောဒနဓမ္မဿဝနဒေသနာဒိဋ္ဌိဇုကမ္မာဒီနမ္ပိ စေတ္ထ သမ္ဘဝတော. တေသမ္ပိ ဝါ ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟေတွာ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ပဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တံ.

Về ‘kinh thuộc phần tiềm năng’: kinh thuộc phần tiềm năng là kinh thuộc thế gian, lấy chúng sanh làm đối tượng. Quả vậy, kinh thuộc thế gian, lấy chúng sanh làm đối tượng, thuộc phần ô nhiễm đã được chỉ định bởi các hạng người có tánh tham. Ở đó, từ ‘vāsanābhāgiyaṃ’ đã được nói sau khi làm cho hai từ ‘lokiyaṃ, sattādhiṭṭhānaṃ’ (thuộc thế gian, lấy chúng sanh làm đối tượng) được đi theo. Về ‘bởi những người có giới’: bởi các hạng người có giới v.v. Các hạng người ấy là những vị đã thành tựu với các pháp như là giới tự nhiên v.v. Việc chỉ ra các pháp ấy là sự biểu thị cho các hạng người. Hoặc là, để chỉ ra phương pháp này: (kinh) lấy pháp làm đối tượng nên được hiểu theo cách của giới tự nhiên v.v., (kinh) lấy chúng sanh làm đối tượng nên được hiểu theo cách của người có giới tự nhiên v.v., sau khi đã nói ‘nên được chỉ định bởi những người có giới’, các từ ‘giới tự nhiên’ v.v. đã được nói. Việc chỉ nêu lên năm pháp là giới tự nhiên v.v. ấy chỉ là sự nêu gương, vì ở đây cũng có thể có sự hồi hướng công đức, tùy hỷ công đức, nghe pháp, thuyết pháp, chánh kiến v.v. Hoặc là, từ ‘năm’ đã được nói để chỉ ra bằng cách bao gồm cả các pháp ấy ngay tại đây.

တတ္ထ ပကတိသီလန္တိ သမ္ပတ္တဝိရတိသီလံ. စိတ္တပ္ပသာဒေါတိ ကမ္မဖလသဒ္ဓါ ရတနတ္တယသဒ္ဓါ စ. ဉာဏံ ပညာယ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗန္တိ ယသ္မိံ သုတ္တေ ပညာ အာဂတာ, တံ သုတ္တံ ဉာဏန္တိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. န ကေဝလံ ပညာပရိယာယေနေဝ, အထ ခေါ ပညိန္ဒြိယာဒိပရိယာယေနပိ ယတ္ထ ပညာ အာဂတာ, တံ သုတ္တံ ဉာဏန္တိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ ‘‘ပညိန္ဒြိယေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တဿတ္ထော – ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တော ဧဝ. ယံ ဝါ ပနာတိအာဒီသု ယံ ဝါ အညံ ကိဉ္စိ ပညာယ အဓိဝစနံ. သဗ္ဗံ တံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ သုတ္တေ အာဂတံ, တံ သုတ္တံ ဉာဏန္တိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော.

Trong đó, ‘giới tự nhiên’ là giới thành tựu sự tránh xa. ‘Tâm tịnh tín’ là niềm tin vào quả của nghiệp và niềm tin vào Tam Bảo. Về (câu) ‘trí nên được chỉ định bằng tuệ’: trong kinh nào có tuệ xuất hiện, kinh ấy nên được chỉ định là ‘trí’. Để chỉ ra rằng: ‘Không chỉ bằng từ đồng nghĩa của tuệ, mà còn bằng cả từ đồng nghĩa của tuệ quyền v.v., nơi nào có tuệ xuất hiện, kinh ấy nên được chỉ định là trí’, các từ ‘bằng tuệ quyền’ v.v. đã được nói. Ý nghĩa của câu ấy đã được nói ở dưới. Trong các câu bắt đầu bằng ‘yaṃ vā pana’, ý nghĩa là: hoặc bất cứ tên gọi nào khác của tuệ, tất cả những tên gọi ấy xuất hiện trong bất cứ kinh nào, kinh ấy nên được chỉ định là ‘trí’.

အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေဟီတိ [Pg.274] ယသ္မိံ သုတ္တေ အဇ္ဈတ္တိကာနိ အာယတနာနိ, ဗာဟိရာနိ စ အာယတနာနိ အာဂတာနိ, တံ သုတ္တံ တေဟိ အာယတနေဟိ ဉာဏံ ဉေယျန္တိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. ပညာပိ အာရမ္မဏဘူတာ ဉေယျန္တိ ဉေယျတော ဝိသုံ ကတွာ ပညာ ဝုတ္တာ. တထာ ဟိ ပညာ ဉာဏန္တရဿ အာရမ္မဏန္တိ ကတ္ထစိ သုတ္တေ ဉေယျဘာဝေနပိ ဝုစ္စတိ. ယံ ကိဉ္စိ အာရမ္မဏဘူတန္တိ ယံ ကိဉ္စိ ဉာဏဿ ဝိသယဘူတံ ရူပါဒိ. အဇ္ဈတ္တိကံ ဝါ ဗာဟိရံ ဝါတိ ဝါ-သဒ္ဒေန ဩဠာရိကာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. သဗ္ဗံ တံ သင်္ခတေန အသင်္ခတေန စာတိ သဗ္ဗံ တံ ယထာသမ္ဘဝံ သင်္ခတဘာဝေန အသင်္ခတဘာဝေန စ ဉေယျန္တိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. ဉေယျဓမ္မဝသေန ဟိ ဉေယျသုတ္တံ ဉေယျန္တိ ဝုစ္စတီတိ.

Về (từ) ‘bởi nội và ngoại’: trong kinh nào có các nội xứ và ngoại xứ xuất hiện, kinh ấy nên được chỉ định là trí, là sở tri bởi các xứ ấy. (Câu) ‘Tuệ cũng là sở tri khi đã trở thành đối tượng’: tuệ đã được nói đến sau khi được tách riêng ra khỏi sở tri. Quả vậy, vì tuệ là đối tượng của một trí khác, nên trong một kinh nào đó, nó cũng được nói đến với tính cách là sở tri. Về (câu) ‘bất cứ gì đã trở thành đối tượng’: bất cứ gì là cảnh vực của trí như là sắc v.v. Về (câu) ‘hoặc nội hoặc ngoại’: bằng từ ‘vā’ (hoặc), bao gồm cả (các pháp) thô v.v. Về (câu) ‘tất cả những thứ ấy, bởi pháp hữu vi và vô vi’: tất cả những thứ ấy, tùy theo sự thích hợp, nên được chỉ định là sở tri với tính cách là hữu vi và với tính cách là vô vi. Quả vậy, kinh về sở tri được gọi là ‘sở tri’ theo cách của các pháp sở tri.

ယံ ဝါ ပန ကိဉ္စိ ဘဂဝါ အညတရဝစနံ ဘာသတီတိ လောကိယလောကုတ္တရာဒိသုတ္တေသု ဧကသ္မိံ သုတ္တေ ဒွေ. တေသု ယံ ဝါ ပန ကိဉ္စိ အညတရဝစနံ ဧကဿေဝ ကထနံ ဘာသတိ နိဒ္ဒိသတိ. သဗ္ဗံ တံ ယထာနိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဓာရယိတဗ္ဗန္တိ တံ ယထာ သဗ္ဗံ သုတ္တံ လောကိယာဒီသု ယဒိ အညတရဝသေန, အထ ဥဘယဝသေန ယထာ ယထာ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ, တထာ တထာ ဂဟေတဗ္ဗံ, တံ တံ ပဓာနဘာဝေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော.

Hoặc bất cứ lời nói nào mà đức Thế Tôn nói, (có nghĩa là) trong các kinh về hiệp thế, siêu thế, v.v., trong một kinh (Ngài nói) hai (ý nghĩa). Trong số đó, bất cứ lời nói nào, Ngài nói, chỉ ra sự trình bày của chỉ một ý nghĩa. Tất cả điều đó nên được ghi nhớ như đã được chỉ ra, có nghĩa là: tất cả kinh đó, trong các (ý nghĩa) hiệp thế v.v., nếu được chỉ ra theo cách của một trong hai, hoặc theo cách của cả hai, được chỉ ra như thế nào thì nên được hiểu như thế ấy, nên được chỉ ra với vai trò chính yếu của từng cái đó, đó là ý nghĩa.

ကိလေသသဟိတညေဝ ကမ္မံ ဝိပါကဿ ဟေတု, န ဣတရန္တိ ဝုတ္တံ ‘‘ဒုဝိဓော ဟေတု ယဉ္စ ကမ္မံ ယေ စ ကိလေသာ’’တိ. သမုဒယော ကိလေသာတိ ဧတ္ထ ‘‘သမုဒယော’’တိ ဧတေန သမုဒယပက္ခိယာ ဝုတ္တာ. ‘‘ကိလေသာ’’တိ စ ကိလေသဝန္တော, သံကိလိဋ္ဌာတိ အတ္ထော. ယံ ဒိဿတီတိ ယံ ယံ ဒိဿတိ. တာသု တာသု ဘူမီသူတိ ပုထုဇ္ဇနဘူမိအာဒီသု. ကပ္ပိယာနုလောမေနာတိ ကပ္ပိယေန စ ကပ္ပိယာနုလောမေန စ. တတ္ထ ကပ္ပိယံ ပါဠိယံ သရူပတော ဝုတ္တံ, ကပ္ပိယာနုလောမံ မဟာပဒေသဝသေန နယတော ဒဿိတံ. ပဋိက္ခိတ္တကာရဏေနာတိ ယေန ကာရဏေန ဘဂဝတာ ယံ ပဋိက္ခိတ္တံ, တေန ကာရဏေန တံ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. ဧကန္တေန သရာဂါဒိသံဝတ္တနမေဝ ဟိ ဘဂဝတာ ပဋိက္ခိတ္တံ, တံ သရာဂါယ သံဝတ္တနာဒိကာရဏေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ. ဓမ္မဿာတိ အသင်္ခတဓမ္မဿ. အရိယဓမ္မာနန္တိ မဂ္ဂဖလဓမ္မာနံ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

Chỉ nghiệp đi cùng với phiền não mới là nhân của quả dị thục, không phải cái khác, vì thế đã được nói rằng: 'nhân có hai loại, là nghiệp và các phiền não'. Ở đây, trong câu 'Tập khởi là phiền não', bằng từ 'tập khởi' này, các pháp thuộc về phần tập khởi đã được nói đến. Và 'phiền não' có nghĩa là các pháp có phiền não, các pháp bị ô nhiễm. 'Cái gì được thấy' có nghĩa là bất cứ cái gì được thấy. 'Trong các địa vị ấy' có nghĩa là trong các địa vị của phàm phu, v.v. 'Theo cách thích hợp và tương ứng' có nghĩa là bằng cách thích hợp và bằng cách tương ứng với điều thích hợp. Trong đó, điều thích hợp được nói đến trong Pāli theo tự thân của nó, điều tương ứng với điều thích hợp được chỉ ra theo phương pháp, theo cách của Mahāpadesa. 'Bởi lý do bị từ bỏ' có nghĩa là bởi lý do nào mà đức Thế Tôn đã từ bỏ điều gì, thì điều đó nên được chỉ ra bởi lý do đó. Vì chắc chắn chỉ có điều dẫn đến tham ái v.v. đã bị đức Thế Tôn từ bỏ, điều đó nên được chỉ ra bởi lý do là nguyên nhân dẫn đến tham ái v.v. 'Của pháp' có nghĩa là của pháp vô vi. 'Của các pháp bậc Thánh' có nghĩa là của các pháp Đạo và Quả. Phần còn lại thì dễ hiểu.

ဧတ္ထ စ ယထာ သံကိလေသဘာဂိယာဒီနံ အညမညံ သံသဂ္ဂတော အနေကဝိဓော ပဋ္ဌာနဘေဒေါ ဣစ္ဆိတော, ဧဝံ လောကိယသတ္တာဓိဋ္ဌာနာဒိသံသဂ္ဂတောပိ အနေကဝိဓော ပဋ္ဌာနဘေဒေါ သမ္ဘဝတိ. ပါဠိယံ ပန ဥဘယတ္ထာပိ ဧကဒေသဒဿနဝသေန အာဂတတ္တာ နယဒဿနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သက္ကာ ဟိ ဣမိနာ [Pg.275] နယေန ဝိညုနာ တေ နိဒ္ဓါရေတုန္တိ. ယထာ စ သံကိလေသဘာဂိယာဒီနံ လောကိယာဒီနဉ္စ ဝိသုံ ဝိသုံ သံသဂ္ဂဘေဒဝသေန အယံ ပဋ္ဌာနဘေဒေါ အနေကဝိဓော လဗ္ဘတိ, ဧဝံ ဥဘယေသမ္ပိ သံသဂ္ဂဝသေန အယံ နယော ယထာရဟံ လဗ္ဘတေဝ. လဗ္ဘတိ ဟိ လောကိယံ သုတ္တံ ကိဉ္စိ သံကိလေသဘာဂိယံ, ကိဉ္စိ ဝါသနာဘာဂိယံ. တထာ လောကုတ္တရံ သုတ္တံ ကိဉ္စိ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယံ, ကိဉ္စိ အသေက္ခဘာဂိယန္တိ. သေသေသုပိ ဧသေဝ နယော.

Và ở đây, giống như sự phân biệt các cơ sở giáo pháp có nhiều loại do sự kết hợp lẫn nhau của các (kinh) thuộc phần ô nhiễm v.v. được mong muốn, cũng vậy, sự phân biệt các cơ sở giáo pháp có nhiều loại cũng có thể xảy ra do sự kết hợp của các (kinh) hiệp thế, quyết định của chúng sanh v.v. Tuy nhiên, trong Pāli, vì nó được trình bày theo cách chỉ ra một phần ở cả hai nơi, nên cần phải hiểu rằng đó là sự chỉ dẫn phương pháp. Vì người có trí có thể xác định chúng bằng phương pháp này. Và giống như sự phân biệt các cơ sở giáo pháp này có nhiều loại được tìm thấy theo cách phân biệt sự kết hợp riêng biệt của các (kinh) thuộc phần ô nhiễm v.v. và các (kinh) hiệp thế v.v., cũng vậy, phương pháp này chắc chắn được tìm thấy một cách thích hợp theo cách kết hợp của cả hai. Vì kinh hiệp thế được tìm thấy, một số thuộc phần ô nhiễm, một số thuộc phần tích lũy. Tương tự, kinh siêu thế, một số thuộc phần thâm nhập, một số thuộc phần vô học. Trong các phần còn lại cũng có cùng phương pháp này.

ဧဝံ သောဠသဝိဓေ ပဋ္ဌာနေ အဋ္ဌဝီသတိဝိဓံ ပဋ္ဌာနံ ပက္ခိပိတွာ, အဋ္ဌဝီသတိဝိဓေ စ ပဋ္ဌာနေ သောဠသဝိဓံ ပက္ခိပိတွာ ယထာရဟံ ဒုကတိကာဒိဘေဒေန သမ္ဘဝတော ပဋ္ဌာနဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော, သော စ ခေါ တီသု ပိဋကေသု လဗ္ဘမာနဿ သုတ္တပဒဿ ဝသေန. ယသ္မာ ပန တာနိ တာနိ သုတ္တပဒါနိ ဥဒါဟရဏဝသေန နိဒ္ဓါရေတွာ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ ဝိတ္ထာရိယမာနေ အတိပပဉ္စော ဟောတိ, အတိဘာရိယာ စ နေတ္တိသံဝဏ္ဏနာ, သက္ကာ စ ဣမိနာ နယေန ဝိညုနာ အယမတ္ထော ဝိညာတုံ, တသ္မာ န တံ ဝိတ္ထာရယိမှ. တေနေဝ ဟိ ပါဠိယံ အညမညသံသဂ္ဂဝသေန ပဋ္ဌာနဝိဘာဂေါ ဧကဒေသေနေဝ ဒဿိတော, န နိပ္ပဒေသတောတိ.

Như vậy, sau khi gộp 28 loại cơ sở giáo pháp vào 16 loại cơ sở giáo pháp, và sau khi gộp 16 loại vào 28 loại cơ sở giáo pháp, sự phân chia các cơ sở giáo pháp nên được hiểu là có thể xảy ra một cách thích hợp theo sự phân biệt của các cặp, các bộ ba, v.v., và điều đó (nên được hiểu) theo các thuật ngữ kinh được tìm thấy trong Tam Tạng. Tuy nhiên, vì khi xác định các thuật ngữ kinh đó theo cách làm ví dụ và giải thích chi tiết về ý nghĩa này, sẽ có sự lan man quá mức, và bản chú giải Nettipakaraṇa sẽ trở nên quá nặng nề, và người có trí có thể hiểu được ý nghĩa này bằng phương pháp này, cho nên chúng tôi không giải thích chi tiết điều đó. Chính vì lý do đó mà trong Pāli, sự phân chia các cơ sở giáo pháp theo cách kết hợp lẫn nhau chỉ được chỉ ra một phần, không phải toàn bộ.

သာသနပဋ္ဌာနဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

Phần giải thích về chương Cơ Sở Giáo Pháp đã kết thúc.

နိဂမနကထာ

Lời kết

ဧတ္တာဝတာ စ –

Và với chừng ấy lời –

ဟာရေ နယေ စ ပဋ္ဌာနေ, သုဝိသုဒ္ဓဝိနိစ္ဆယံ;

ဝိဘဇန္တော နဝင်္ဂဿ, သာသနဿတ္ထဝဏ္ဏနံ.

Các Hāra, các Naya, và các Paṭṭhāna, với sự quyết đoán hoàn toàn trong sạch; khi phân tích sự giải thích ý nghĩa của giáo pháp chín chi phần.

နေတ္တိပ္ပကရဏံ ဓီရော, ဂမ္ဘီရံ နိပုဏဉ္စ ယံ;

အဒေသယိ မဟာထေရော, မဟာကစ္စာယနော ဝသီ.

Bộ luận Nettipakaraṇa nào mà sâu sắc và tinh tế, Đại Trưởng lão Mahākaccāyana, bậc trí tuệ kiên định, bậc làm chủ năm quyền năng, đã thuyết giảng.

သဒ္ဓမ္မာဝတရဋ္ဌာနေ, ပဋ္ဋနေ နာဂသဝှယေ;

ဓမ္မာသောကမဟာရာဇ-ဝိဟာရေ ဝသတာ မယာ.

Bởi tôi, người đang cư ngụ tại thương cảng tên là Nāga, nơi Diệu pháp được truyền đến, trong tu viện của vua Dhammāsoka.

စိရဋ္ဌိတတ္ထံ ယာ တဿ, အာရဒ္ဓါ အတ္ထဝဏ္ဏနာ;

ဥဒါဟရဏသုတ္တာနံ, လက္ခဏာနဉ္စ သဗ္ဗသော.

Bản chú giải nào của bộ luận ấy đã được bắt đầu (soạn) vì sự tồn tại lâu dài của nó, (giải thích) một cách toàn diện các kinh ví dụ và các kinh đặc điểm.

အတ္ထံ [Pg.276] ပကာသယန္တီ သာ, အနာကုလဝိနိစ္ဆယာ;

သမတ္တာ သတ္တဝီသာယ, ပါဠိယာ ဘာဏဝါရတော.

Bản chú giải ấy, làm sáng tỏ ý nghĩa, có sự quyết đoán không rối rắm, đã hoàn tất với hai mươi bảy tụng phẩm của bản Pāli.

ဣတိ တံ သင်္ခရောန္တေန, ယံ တံ အဓိဂတံ မယာ;

ပုညံ တဿာနုဘာဝေန, လောကနာထဿ သာသနံ.

Như vậy, bởi tôi, người đã soạn tác phẩm ấy, phước báu nào đã được chứng đắc, nhờ oai lực của phước báu ấy, (mong rằng tất cả chúng sanh thâm nhập vào) giáo pháp của đức Thế Tôn, bậc Hộ trì thế gian.

ဩဂါဟေတွာ ဝိသုဒ္ဓါယ, သီလာဒိပဋိပတ္တိယာ;

သဗ္ဗေပိ ဒေဟိနော ဟောန္တု, ဝိမုတ္တိရသဘာဂိနော.

Sau khi đã thâm nhập bằng sự thực hành giới v.v. trong sạch, mong rằng tất cả chúng sanh hãy trở thành những người được hưởng hương vị giải thoát.

စိရံ တိဋ္ဌတု လောကသ္မိံ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာသနံ;

တသ္မိံ သဂါရဝါ နိစ္စံ, ဟောန္တု သဗ္ဗေပိ ပါဏိနော.

Mong rằng giáo pháp của đức Chánh Đẳng Giác tồn tại lâu dài trên thế gian; mong rằng tất cả chúng sanh luôn luôn có lòng tôn kính đối với giáo pháp ấy.

သမ္မာ ဝဿတု ကာလေန, ဒေဝေါပိ ဇဂတီပတိ;

သဒ္ဓမ္မနိရတော လောကံ, ဓမ္မေနေဝ ပသာသတူတိ.

Mong rằng trời cũng mưa thuận gió hòa đúng thời; mong rằng quốc vương, sau khi đã hoan hỷ trong Diệu pháp, hãy cai trị thế gian chỉ bằng chánh pháp.

ဣတိ ဗဒရတိတ္ထဝိဟာရဝါသိနာ အာစရိယဓမ္မပါလေန ကတာ

Như vậy, (tác phẩm) được soạn bởi Trưởng lão Ācariya Dhammapāla, người cư ngụ tại tu viện Badaratittha.

နေတ္တိပ္ပကရဏဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာ သမတ္တာတိ.

Bản chú giải ý nghĩa của Nettippakaraṇa đã hoàn tất.

နေတ္တိပ္ပကရဏ-အဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ.

Chú giải Nettippakaraṇa đã kết thúc.