1

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

ຂໍນອບນ້ອມແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ພຣະອົງນັ້ນ ເຊິ່ງເປັນພຣະອະຣະຫັນ ຕຣັສຮູ້ຊອບໄດ້ໂດຍພຣະອົງເອງ.

---

ඛුද්දකනිකායෙ

ໃນຂຸດທະກະນິກາຍ

---

චූළනිද්දෙස-අට්ඨකථා

ອັດຖະກະຖາ ຈູລະນິດເທດ

---

පාරායනවග්ගනිද්දෙසො

ປາຣາຍະນະວັກຄະນິດເທດ

---

1. අජිතමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා

໑. ຄຳພັນລະນາອະທິບາຍອະຊິຕະມານະວະສູດນິດເທດ

---

පාරායනවග්ගස්ස [Pg.1] පඨමෙ අජිතසුත්තනිද්දෙසෙ –

ໃນອະຊິຕະສູດນິດເທດ ທີ່ໜຶ່ງ ແຫ່ງປາຣາຍະນະວັກ —

---

1.

໑.

---

‘‘කෙනස්සු නිවුතො ලොකො, (ඉච්චායස්මා අජිතො,)

“ໂລກຖືກຫຍັງປິດບັງໄວ້ (ທ່ານອະຊິຕະຖາມວ່າ)”

---

කෙනස්සු නප්පකාසති;

කිස්සාභිලෙපනං බ්‍රූසි, කිංසු තස්ස මහබ්භය’’න්ති. –

“ໂລກບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງເພາະຫຍັງ? ພຣະອົງຕຣັສວ່າຫຍັງເປັນເຄື່ອງໄລ້ທາຂອງໂລກນັ້ນ? ແລະຫຍັງເປັນໄພພິບັດອັນໃຫຍ່ຫຼວງຂອງໂລກນັ້ນ?” —

---

අජිතමාණවස්ස පුච්ඡිතෙ පඨමපඤ්හෙ ච උපරූපරිපඤ්හෙ ච නිද්දෙසෙසු ච වුත්තඤ්ච උත්තානඤ්ච වජ්ජෙත්වා විසෙසමෙව වක්ඛාම. තත්ථ නිවුතොති පටිච්ඡාදිතො. කිස්සාභිලෙපනං බ්‍රූසීති කිං අස්ස ලොකස්ස අභිලෙපනං වදෙසි?

ໃນບັນຫາທຳອິດ ແລະບັນຫາຕໍ່ໆ ໄປ ທີ່ອະຊິຕະມານົບທູນຖາມແລ້ວ, ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະເວັ້ນຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ ແລະຄຳທີ່ຕື້ນໆ ໃນນິດເທດທັງຫຼາຍ ເສຍ, ແລ້ວຈະກ່າວສະເພາະເນື້ອຄວາມທີ່ພິເສດເທົ່ານັ້ນ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ບົດວ່າ “nivuto” ໄດ້ແກ່ ຖືກປິດບັງໄວ້. ບົດວ່າ “Kissābhilepanaṃ brūsi” ຄວາມວ່າ ພຣະອົງຕຣັສວ່າຫຍັງເປັນເຄື່ອງໄລ້ທາຂອງໂລກນັ້ນ?

---

ආවුතොති ආවරිතො. නිවුතොති පටිච්ඡාදිතො. ඔවුතොති හෙට්ඨා පටිච්ඡාදිතො. පිහිතොති උපරිභාගෙන ඡාදිතො. පටිච්ඡන්නොති අවිවටො. පටිකුජ්ජිතොති අධොමුඛං ඡාදිතො.

ບົດວ່າ “āvuto” ໄດ້ແກ່ ກັ້ນໄວ້. ບົດວ່າ “nivuto” ໄດ້ແກ່ ປິດບັງໄວ້. ບົດວ່າ “ovuto” ໄດ້ແກ່ ປິດບັງໄວ້ທາງລຸ່ມ. ບົດວ່າ “pihito” ໄດ້ແກ່ ປິດບັງໄວ້ທາງເທິງ. ບົດວ່າ “paṭicchanno” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເປີດເຜີຍ. ບົດວ່າ “paṭikujjito” ໄດ້ແກ່ ຄວ້ຳປິດໄວ້.

---

නප්පකාසතීති නප්පකාසො හොති. නප්පභාසතීති ඤාණප්පභාසං න කරොති. න තපතීති ඤාණතපං න කරොති. න විරොචතීති ඤාණවිරොචනං න කරොති. න ඤායතීති න ජානීයති. න පඤ්ඤායතීති නප්පඤ්ඤායතෙ.

ບົດວ່າ “nappakāsati” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ປາກົດ. ບົດວ່າ “nappabhāsati” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເຮັດແສງສະຫວ່າງຄືຍານໃຫ້ເກີດ. ບົດວ່າ “na tapati” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເຮັດຄວາມຮ້ອນຄືຍານໃຫ້ເກີດ. ບົດວ່າ “na virocati” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເຮັດຄວາມຮຸ່ງເຮືອງຄືຍານໃຫ້ເກີດ. ບົດວ່າ “na ñāyati” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ກັນ. ບົດວ່າ “na paññāyati” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ປາກົດຈະແຈ້ງ.

---

කෙන [Pg.2] ලිත්තොති කෙන ලිම්පිතො. සංලිත්තො උපලිත්තොති උපසග්ගෙන පදං වඩ්ඪිතං. ආචික්ඛසි නිද්දෙසවසෙන. දෙසෙසි පටිනිද්දෙසවසෙන. පඤ්ඤපෙසි තෙන තෙන පකාරෙන. අත්ථං බොධෙන්තො පට්ඨපෙසි. තස්සත්ථස්ස කාරණං දස්සෙන්තො විවරසි. බ්‍යඤ්ජනභාවං දස්සෙන්තො විභජසි. නිකුජ්ජිතභාවං ගම්භීරභාවඤ්ච හරිත්වා සොතූනං ඤාණස්ස පතිට්ඨං ජනයන්තො උත්තානීකරොසි. සබ්බෙහිපි ඉමෙහි ආකාරෙහි සොතූනං අඤ්ඤාණන්ධකාරං විධමෙන්තො පකාසෙසීති එවං අත්ථො දට්ඨබ්බො.

ບົດວ່າ “kena litto” ໄດ້ແກ່ ຖືກຫຍັງໄລ້ທາ. ບົດວ່າ “saṃlitto upalitto” ເປັນການເພີ່ມບົດດ້ວຍອຸປະສັກ. ບົດວ່າ “ācikkhasi” (ບອກ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະແດງ (ນິດເທດ). ບົດວ່າ “desesi” (ສະແດງ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະແດງແກ້ (ປະຕິນິດເທດ). ບົດວ່າ “paññapesi” (ບັນຍັດ) ດ້ວຍປະການນັ້ນໆ. ບົດວ່າ “paṭṭhapesi” (ຕັ້ງໄວ້) ຄືເຮັດໃຫ້ຮູ້ເນື້ອຄວາມ. ບົດວ່າ “vivarasi” (ເປີດເຜີຍ) ຄືສະແດງເຫດຜົນແຫ່ງເນື້ອຄວາມນັ້ນ. ບົດວ່າ “vibhajasi” (ຈຳແນກ) ຄືສະແດງຄວາມເປັນພະຍັນຊະນະ. ບົດວ່າ “uttānīkarosi” (ເຮັດໃຫ້ຕື້ນ) ຄືນຳເອົາຄວາມຄວ້ຳ ແລະຄວາມເລິກຊຶ້ງອອກໄປ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ຕື້ນ ເພື່ອໃຫ້ເກີດທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຍານຂອງຜູ້ຟັງ. ພຶງເຫັນເນື້ອຄວາມຢ່າງນີ້ວ່າ ພຣະອົງຊົງປະກາດໂດຍກຳຈັດຄວາມມືດຄືອະວິຊາຂອງຜູ້ຟັງດ້ວຍອາການທັງປວງເຫຼົ່ານີ້.

---

2. වෙවිච්ඡා පමාදා නප්පකාසතීති මච්ඡරියහෙතු ච පමාදහෙතු ච නප්පකාසති. මච්ඡරියං හිස්ස දානාදීහි ගුණෙහි පකාසිතුං න දෙති, පමාදො සීලාදීහි. ජප්පාභිලෙපනන්ති තණ්හා අස්ස ලොකස්ස මක්කටලෙපො විය මක්කටස්ස අභිලෙපනං. දුක්ඛන්ති ජාතිආදිකං දුක්ඛං.

໒. ບົດວ່າ “vevicchā pamādā nappakāsati” ຄວາມວ່າ ໂລກບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງເພາະເຫດແຫ່ງຄວາມຕະໜີ່ ແລະເພາະເຫດແຫ່ງຄວາມປະໝາດ. ຈິງຢູ່, ຄວາມຕະໜີ່ຍ່ອມບໍ່ໃຫ້ໂລກນີ້ຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍຄຸນມີທານເປັນຕົ້ນ, ສ່ວນຄວາມປະໝາດ ຍ່ອມບໍ່ໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍສີລເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “jappābhilepanaṃ” ຄວາມວ່າ ຕັນຫາເປັນເຄື່ອງໄລ້ທາຂອງໂລກນີ້ ເໝືອນຕັງດັກລີງ (ຢາງໜຽວ) ເປັນເຄື່ອງຕິດພັນຂອງລີງ. ບົດວ່າ “dukkhaṃ” ໄດ້ແກ່ ທຸກມີຊາດ (ຄວາມເກີດ) ເປັນຕົ້ນ.

---

යෙසං ධම්මානන්ති යෙසං රූපාදිධම්මානං. ආදිතො සමුදාගමනං පඤ්ඤායතීති පඨමතො උප්පාදො පඤ්ඤායති. අත්ථඞ්ගමතො නිරොධො පඤ්ඤායතීති භඞ්ගතො නිරුජ්ඣනං පඤ්ඤායති. කම්මසන්නිස්සිතො විපාකොති කුසලාකුසලවිපාකො කම්මං අමුඤ්චිත්වා පවත්තනතො කම්මසන්නිස්සිතො විපාකොති වුච්චති. විපාකසන්නිස්සිතං කම්මන්ති කුසලාකුසලං කම්මං විපාකස්ස ඔකාසං කත්වා ඨිතත්තා විපාකසන්නිස්සිතං කම්මන්ති වුච්චති. නාමසන්නිස්සිතං රූපන්ති පඤ්චවොකාරෙ රූපං නාමං අමුඤ්චිත්වා පවත්තනතො නාමසන්නිස්සිතං රූපන්ති වුච්චති. රූපසන්නිස්සිතං නාමන්ති පඤ්චවොකාරෙ නාමං රූපං අමුඤ්චිත්වා පවත්තනතො රූපසන්නිස්සිතං නාමන්ති වුච්චති.

ບົດວ່າ “yesaṃ dhammānaṃ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍມີຮູບເປັນຕົ້ນເຫຼົ່າໃດ. ບົດວ່າ “ādito samudāgamanaṃ paññāyati” ຄວາມວ່າ ຄວາມເກີດຂຶ້ນໃນເບື້ອງຕົ້ນປາກົດ. ບົດວ່າ “atthaṅgamato nirodho paññāyati” ຄວາມວ່າ ຄວາມດັບໄປເພາະຄວາມສະຫຼາຍປາກົດ. ບົດວ່າ “kammasannissito vipāko” ຄວາມວ່າ ວິບາກແຫ່ງກຸສົນແລະອະກຸສົນ ຊື່ວ່າ “ວິບາກອາໄສກຳ” ເພາະເປັນໄປໂດຍບໍ່ປາສະຈາກກຳ. ບົດວ່າ “vipākasannissitaṃ kammaṃ” ຄວາມວ່າ ກຸສົນແລະອະກຸສົນກຳ ຊື່ວ່າ “ກຳອາໄສວິບາກ” ເພາະຕັ້ງຢູ່ໂດຍເຮັດໂອກາດໃຫ້ແກ່ວິບາກ. ບົດວ່າ “nāmasannissitaṃ rūpaṃ” ຄວາມວ່າ ໃນປັນຈະໂວການະພົບ (ພົບທີ່ມີຂັນ ໕) ຮູບ ຊື່ວ່າ “ຮູບອາໄສນາມ” ເພາະເປັນໄປໂດຍບໍ່ປາສະຈາກນາມ. ບົດວ່າ “rūpasannissitaṃ nāmaṃ” ຄວາມວ່າ ໃນປັນຈະໂວການະພົບ ນາມ ຊື່ວ່າ “ນາມອາໄສຮູບ” ເພາະເປັນໄປໂດຍບໍ່ປາສະຈາກຮູບ.

---

3. සවන්ති සබ්බධි සොතාති සබ්බෙසු රූපාදිආයතනෙසු තණ්හාදිකා සොතා සන්දන්ති. කිං නිවාරණන්ති තෙසං කිං ආවරණං කා රක්ඛා. සංවරං බ්‍රූහීති තං තෙසං නිවාරණසඞ්ඛාතං සංවරං බ්‍රූහි. එතෙන සාවසෙසප්පහානං පුච්ඡති. කෙන සොතා පිධීයරෙති කෙන ධම්මෙන එතෙ සොතා පිධීයන්ති පච්ඡිජ්ජන්ති. එතෙන අනවසෙසප්පහානං පුච්ඡති.

໓. ບົດວ່າ “savanti sabbadhi sotā” ຄວາມວ່າ ກະແສມີຕັນຫາເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມໄຫຼໄປໃນອາຍະຕະນະທັງຫຼາຍມີຮູບເປັນຕົ້ນທັງປວງ. ບົດວ່າ “kiṃ nivāraṇaṃ” ຄວາມວ່າ ຫຍັງເປັນເຄື່ອງກັ້ນ ຫຍັງເປັນເຄື່ອງຮັກສາຂອງກະແສເຫຼົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ “saṃvaraṃ brūhi” ຄວາມວ່າ ຂໍຈົ່ງຕຣັສບອກສັງວອນອັນກ່າວຄືເຄື່ອງກັ້ນຂອງກະແສເຫຼົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານຖາມເຖິງການລະທີ່ຍັງມີສ່ວນເຫຼືອ. ບົດວ່າ “kena sotā pidhīyare” ຄວາມວ່າ ກະແສເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມຖືກປິດ ຄືຖືກຕັດຂາດດ້ວຍທຳໃດ? ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານຖາມເຖິງການລະໂດຍບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ.

---

සවන්තීති උප්පජ්ජන්ති. ආසවන්තීති අධොගාමිනො හුත්වා සවන්ති. සන්දන්තීති නිරන්තරගාමිනො හුත්වා සන්දමානා පවත්තන්ති. පවත්තන්තීති පුනප්පුනං වත්තන්ති.

ບົດວ່າ “savanti” ໄດ້ແກ່ ບັງເກີດຂຶ້ນ. ບົດວ່າ “āsavanti” ໄດ້ແກ່ ໄຫຼໄປໂດຍເປັນສະພາບຄ້ອຍຕ່ຳລົງ. ບົດວ່າ “sandanti” ໄດ້ແກ່ ໄຫຼໄປໂດຍເປັນສະພາບໄປຢ່າງບໍ່ຂາດສາຍ. ບົດວ່າ “pavattanti” ໄດ້ແກ່ ເປັນໄປຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ.

---

4. සති [Pg.3] තෙසං නිවාරණන්ති විපස්සනායුත්තා කුසලාකුසලධම්මානං ගතියො සමන්වෙසමානා සති තෙසං සොතානං නිවාරණං. සොතානං සංවරං බ්‍රූමීති තමෙවාහං සතිං සොතානං සංවරං බ්‍රූමීති අධිප්පායො. පඤ්ඤායෙතෙ පිධීයරෙති රූපාදීසු පන අනිච්චතාදිපටිවෙධසාධිකාය මග්ගපඤ්ඤාය එතෙ සොතා සබ්බසො පිධීයන්ති.

໔. ບົດວ່າ “sati tesaṃ nivāraṇaṃ” ຄວາມວ່າ ສະຕິທີ່ປະກອບດ້ວຍວິປັດສະນາ ເຊິ່ງຄົ້ນຫາທາງໄປແຫ່ງກຸສົນແລະອະກຸສົນທຳທັງຫຼາຍ ເປັນເຄື່ອງກັ້ນກະແສເຫຼົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ “sotānaṃ saṃvaraṃ brūmi” ອະທິບາຍວ່າ ເຮົາກ່າວສະຕິນັ້ນແລວ່າ ເປັນເຄື່ອງສັງວອນ (ປ້ອງກັນ) ກະແສທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ “paññāyete pidhīyare” ຄວາມວ່າ ກະແສເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມຖືກປິດໂດຍປະການທັງປວງ ດ້ວຍມັກຄະປັນຍາ ອັນເຮັດໃຫ້ສຳເລັດການແທງຕະຫຼອດຄວາມເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງເປັນຕົ້ນໃນຮູບເປັນຕົ້ນ.

---

පච්ඡිජ්ජන්තීති උච්ඡිජ්ජන්ති. සමුදයඤ්චාති පච්චයඤ්ච. අත්ථඞ්ගමඤ්චාති උප්පන්නානං අභාවගමනඤ්ච, අනුප්පන්නානං අනුප්පාදං වා. අස්සාදඤ්චාති ආනිසංසඤ්ච. ආදීනවඤ්චාති දොසඤ්ච. නිස්සරණඤ්චාති නික්ඛමනඤ්ච.

ບົດວ່າ “pacchijjanti” ໄດ້ແກ່ ຂາດສູນ. ບົດວ່າ “samudayañca” ໄດ້ແກ່ ເຫດປັດໄຈດ້ວຍ. ບົດວ່າ “atthaṅgamañca” ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງທຳທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຫຼືຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນແຫ່ງທຳທີ່ຍັງບໍ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍ. ບົດວ່າ “assādañca” ໄດ້ແກ່ ຄຸນ (ລົດຊາດອັນໜ້າເພີດເພີນ) ດ້ວຍ. ບົດວ່າ “ādīnavañca” ໄດ້ແກ່ ໂທດດ້ວຍ. ບົດວ່າ “nissaraṇañca” ໄດ້ແກ່ ອຸບາຍເຄື່ອງສະຫຼັດອອກດ້ວຍ.

---

5. පඤ්ඤා චෙවාති පඤ්හාගාථාය යා චායං තයා වුත්තා පඤ්ඤා, යා ච සති, යඤ්ච තදවසෙසං නාමරූපං, එතං සබ්බම්පි කත්ථ නිරුජ්ඣති. එතං මෙ පඤ්හං පුට්ඨො පබ්‍රූහීති එවං සඞ්ඛෙපත්ථො වෙදිතබ්බො.

໕. ບົດວ່າ “paññā ceva” ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ຢ່າງນີ້ວ່າ: ປັນຍາໃດທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ໃນຄາຖາປຸຈສາ, ສະຕິໃດ, ແລະນາມຮູບທີ່ເຫຼືອຈາກນັ້ນໃດ, ທຳທັງໝົດນັ້ນຍ່ອມດັບໄປໃນທີ່ໃດ? ຂໍພຣະອົງຜູ້ຖືກຖາມແລ້ວ ຈົ່ງຕຣັສບອກບັນຫານີ້ແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ.

---

කත්ථෙතං උපරුජ්ඣතීති එතං නාමරූපං කත්ථ න භවති. වූපසම්මතීති නිබ්බාති. අත්ථං ගච්ඡතීති අභාවං ගච්ඡති. පටිප්පස්සම්භතීති සන්නිසීදති.

ບົດວ່າ “katthetaṃ uparujjhati” ຄວາມວ່າ ນາມຮູບນີ້ຍ່ອມບໍ່ມີໃນທີ່ໃດ? ບົດວ່າ “vūpasammati” ໄດ້ແກ່ ດັບສະໜິດ. ບົດວ່າ “atthaṃ gacchati” ໄດ້ແກ່ ເຖິງຄວາມບໍ່ມີ. ບົດວ່າ “paṭippassambhati” ໄດ້ແກ່ ສະຫງົບລະງັບ.

---

6. විස්සජ්ජනගාථාය පනස්ස යස්මා පඤ්ඤාසතියො නාමෙනෙව සඞ්ගහං ගච්ඡන්ති, තස්මා තා විසුං න වුත්තා. අයමෙත්ථ සඞ්ඛෙපත්ථො – යං මං ත්වං, අජිත, එතං පඤ්හං අපුච්ඡි – ‘‘කත්ථෙතං උපරුජ්ඣතී’’ති, තදෙතං යත්ථ නාමඤ්ච රූපඤ්ච අසෙසං උපරුජ්ඣති, තං තෙ වදාමි. තස්ස තස්ස හි විඤ්ඤාණස්ස නිරොධෙන සහෙව අපුබ්බං අචරිමං එත්ථෙතං උපරුජ්ඣති, එත්ථෙව විඤ්ඤාණනිරොධෙන නිරුජ්ඣති එතං, විඤ්ඤාණනිරොධා තස්ස තස්ස නිරොධො හොති, තං නාතිවත්තතීති වුත්තං හොති.

໖. ສ່ວນໃນຄາຖາວິສັດຊະນາ (ຄຳຕອບ) ເພາະεຫດທີ່ປັນຍາແລະສະຕິ ຍ່ອມຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນຄຳວ່າ “ນາມ” ນັ້ນເອງ, ດັ່ງນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງບໍ່ຕຣັສເຖິງປັນຍາແລະສະຕິນັ້ນແຍກຕ່າງຫາກ. ເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນຄຳຕອບນີ້ມີດັ່ງນີ້: ດູກ່ອນອະຊິຕະ, ບັນຫາໃດທີ່ທ່ານຖາມເຮົາວ່າ “ນາມຮູບນີ້ຍ່ອມດັບໄປໃນທີ່ໃດ?”, ເຮົາຈະບອກທີ່ນັ້ນແກ່ທ່ານ, ຄືທີ່ທີ່ນາມແລະຮູບຍ່ອມດັບໄປໂດຍບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ. ຈິງຢູ່, นາມຮູບນີ້ຍ່ອມດັບໄປໃນທີ່ນີ້ ພ້ອມກັບຄວາມດັບແຫ່ງວິນຍານນັ້ນໆ ໂດຍບໍ່ກ່ອນບໍ່ຫຼັງ (ພ້ອມກັນ), ນາມຮູບນີ້ຍ່ອມດັບໄປໃນທີ່ນີ້ແລ ເພາະຄວາມດັບແຫ່ງວິນຍານ, ເພາະວິນຍານດັບ ຄວາມດັບແຫ່ງນາມຮູບນັ້ນໆ ຍ່ອມມີ, ຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ນັ້ນມີອະທິບາຍວ່າ ນາມຮູບນັ້ນຍ່ອມບໍ່ກ້າວລ່ວງຄວາມດັບແຫ່ງວິນຍານນັ້ນໄປໄດ້.

---

සොතාපත්තිමග්ගඤාණෙන අභිසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණස්ස නිරොධෙනාති සොතාපත්තිමග්ගසම්පයුත්තපඤ්ඤාය කුසලාකුසලචෙතනාසම්පයුත්තචිත්තස්ස අභබ්බුප්පත්තිකවසෙන නිරුජ්ඣනෙන. තත්ථ දුවිධො නිරොධො අනුපාදින්නකනිරොධො උපාදින්නකනිරොධොති. සොතාපත්තිමග්ගෙන හි චත්තාරි දිට්ඨිසම්පයුත්තානි විචිකිච්ඡාසහගතන්ති පඤ්ච චිත්තානි නිරුජ්ඣන්ති, තානි රූපං සමුට්ඨාපෙන්ති. තං අනුපාදින්නකරූපක්ඛන්ධො, තානි චිත්තානි විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, තංසම්පයුත්තා වෙදනා සඤ්ඤා සඞ්ඛාරා තයො අරූපක්ඛන්ධා. තත්ථ සචෙ සොතාපන්නස්ස සොතාපත්තිමග්ගො අභාවිතො අභවිස්සා, තානි පඤ්ච [Pg.4] චිත්තානි ඡසු ආරම්මණෙසු පරියුට්ඨානං පාපුණෙය්‍යුං. සොතාපත්තිමග්ගො පන නෙසං පරියුට්ඨානුප්පත්තිං වාරයමානො සෙතුසමුග්ඝාතං අභබ්බුප්පත්තිකභාවං කුරුමානො අනුපාදින්නකං නිරොධෙති නාම. සකදාගාමිමග්ගෙන චත්තාරි දිට්ඨිවිප්පයුත්තානි ද්වෙ දොමනස්සසහගතානීති ඔළාරිකකාමරාගබ්‍යාපාදවසෙන ඡ චිත්තානි නිරුජ්ඣන්ති. අනාගාමිමග්ගෙන අණුසහගතකාමරාගබ්‍යාපාදවසෙන තානි එව ඡ චිත්තානි නිරුජ්ඣන්ති. අරහත්තමග්ගෙන චත්තාරි දිට්ඨිවිප්පයුත්තානි උද්ධච්චසහගතඤ්චාති පඤ්ච අකුසලචිත්තානි නිරුජ්ඣන්ති. තත්ථ සචෙ තෙසං අරියානං තෙ මග්ගා අභාවිතා අස්සු, තානි චිත්තානි ඡසු ආරම්මණෙසු පරියුට්ඨානං පාපුණෙය්‍යුං. තෙ පන තෙසං මග්ගා පරියුට්ඨානුප්පත්තිං වාරයමානා සෙතුසමුග්ඝාතං අභබ්බුප්පත්තිකභාවං කුරුමානා අනුපාදින්නකං නිරොධෙන්ති නාම. එවං අනුපාදින්නකනිරොධො වෙදිතබ්බො.

ບົດວ່າ “sotāpattimaggañāṇena abhisaṅkhāraviññāṇassa nirodhena” ຄວາມວ່າ ເພາະຄວາມດັບໄປໂດຍຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກເປັນທຳມະດາ ແຫ່ງຈິດທີ່ປະກອບດ້ວຍກຸສົນແລະອະກຸສົນເຈດຕະນາ ດ້ວຍປັນຍາທີ່ປະກອບດ້ວຍໂສດາປັດຕິມັກ. ໃນຄວາມດັບນັ້ນ ມີຄວາມດັບ ໒ ປະການ ຄື: ອະນຸປາທິນນະກະນິໂຣດ (ຄວາມດັບແຫ່ງທຳທີ່ກຳບໍ່ຍຶດຖື) ແລະ ອຸປາທິນນະກະນິໂຣດ (ຄວາມດັບແຫ່ງທຳທີ່ກຳຍຶດຖື). ຈິງຢູ່, ດ້ວຍໂສດາປັດຕິມັກ ຈິດ ໕ ດວງ ຄື ຈິດທີ່ປະກອບດ້ວຍທິດຖິ ໔ ດວງ ແລະຈິດທີ່ເກີດຮ່ວມກັບວິຈິກິດສາ ໑ ດວງ ຍ່ອມດັບໄປ, ຈິດເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມຍັງຮູບໃຫ້ຕັ້ງຂຶ້ນ. ຮູບນັ້ນເປັນອະນຸປາທິນນະກະຮູບຂັນ, ຈິດເຫຼົ່ານັ້ນເປັນວິນຍານະຂັນ, ເວທະນາ ສັນຍາ ສັງຂານ ທີ່ປະກອບກັບຈິດເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນອະຮູບຂັນ ໓. ໃນຈິດເຫຼົ່ານັ້ນ ຖ້າວ່າໂສດາປັດຕິມັກຂອງພຣະໂສດາບັນບໍ່ພຶງຈະເລີນແລ້ວ, ຈິດ ໕ ດວງເຫຼົ່ານັ້ນກໍພຶງເຖິງຄວາມກຸ້ມລຸມໃນອາຣົມ ໖. ແຕ່ໂສດາປັດຕິມັກ ເມື່ອຫ້າມການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຄວາມກຸ້ມລຸມຂອງຈິດເຫຼົ່ານັ້ນ ເຮັດໃຫ້ເປັນສະພາບທີ່ເກີດຂຶ້ນອີກບໍ່ໄດ້ ໂດຍການຖອນຮາກເໝືອນຂົວຂາດ, ຊື່ວ່າ ຍ່ອມດັບອະນຸປາທິນນະກະທຳ. ດ້ວຍສະກະທາຄາມີມັກ ຈິດ ໖ ດວງ ຄື ຈິດທີ່ປາສະຈາກທິດຖິ ໔ ດວງ ແລະຈິດທີ່ເກີດຮ່ວມກັບໂທມະນັດ ໒ ດວງ ຍ່ອມດັບໄປ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກາມະຣາຄະແລະພະຍາບາດຢ່າງຫຍາບ. ດ້ວຍອະນາຄາມີມັກ จິດ ໖ ດວງນັ້ນແລ ຍ່ອມດັບໄປ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກາມະຣາຄະແລະພະຍາບາດຢ່າງລະອຽດ. ດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ ອະກຸສົນຈິດ ໕ ດວງ ຄື ຈິດທີ່ປາສະຈາກທິດຖິ ໔ ດວງ ແລະຈິດທີ່ເກີດຮ່ວມກັບອຸດທັດຈະ ໑ ດວງ ຍ່ອມດັບໄປ. ໃນຈິດເຫຼົ່ານັ້ນ ຖ້າວ່າມັກເຫຼົ່ານັ້ນຂອງພຣະອະຣິຍະບຸກຄົນທັງຫຼາຍບໍ່ພຶງຈະເລີນແລ້ວ, ຈິດເຫຼົ່ານັ້ນກໍພຶງເຖິງຄວາມກຸ້ມລຸມໃນອາຣົມ ໖. ແຕ່ມັກທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນຂອງພຣະອະຣິຍະບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອຫ້າມການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຄວາມກຸ້ມລຸມ ເຮັດໃຫ້ເປັນສະພາບທີ່ເກີດຂຶ້ນອີກບໍ່ໄດ້ ໂດຍການຖອນຮາກເໝືອນຂົວຂາດ, ຊື່ວ່າ ຍ່ອມດັບອະນຸປາທິນນະກະທຳ. ພຶງຊາບອະນຸປາທິນນະກະນິໂຣດ ຢ່າງນີ້.

---

සචෙ පන සොතාපන්නස්ස සොතාපත්තිමග්ගො අභාවිතො අභවිස්සා, ඨපෙත්වා සත්ත භවෙ අනමතග්ගෙ සංසාරවට්ටෙ උපාදින්නකක්ඛන්ධප්පවත්තං පවත්තෙය්‍ය. කස්මා? තස්ස පවත්තියා හෙතූනං අත්ථිතාය. තීණි සංයොජනානි දිට්ඨානුසයො විචිකිච්ඡානුසයොති ඉමෙ පන පඤ්ච කිලෙසෙ සො මග්ගො උප්පජ්ජමානොව සමුග්ඝාතෙති. ඉදානි කුතො සොතාපන්නස්ස සත්ත භවෙ ඨපෙත්වා අනමතග්ගෙ සංසාරවට්ටෙ උපාදින්නකප්පවත්තං පවත්තිස්සති. එවං සොතාපත්තිමග්ගො උපාදින්නකප්පවත්තං අප්පවත්තං කුරුමානො උපාදින්නකං නිරොධෙති නාම.

ກໍຖ້າວ່າ ໂສດາປັດຕິມັກຂອງພຣະໂສດາບັນບໍ່ພຶງຈະເລີນແລ້ວ, ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປາທິນນະກະຂັນ (ຂັນທີ່ກຳຍຶດຖື) ກໍພຶງເປັນໄປໃນສັງສາຣະວັດອັນຫາເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍບໍ່ໄດ້ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ ໗ ພົບ. ເພາະເຫດຫຍັງ? ເພາະເຫດແຫ່ງຄວາມເປັນໄປຂອງຂັນນັ້ນຍັງມີຢູ່. ແຕ່ມັກນັ້ນ ເມື່ອເກີດຂຶ້ນ ຍ່ອມຖອນກິເລດ ໕ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື ສັງໂຍດ ໓, ທິດຖານຸໄສ ແລະວິຈິກິດສານຸໄສ ເສຍໄດ້. ບັດນີ້ ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປາທິນນະກະທຳຂອງພຣະໂສດາບັນ ຈະເປັນໄປໃນສັງສາຣະວັດອັນຫາເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍບໍ່ໄດ້ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ ໗ ພົບ ໄດ້ແນວໃດ? ໂສດາປັດຕິມັກ ເມື່ອເຮັດຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປາທິນນະກະທຳບໍ່ໃຫ້ເປັນໄປຢ່າງນີ້, ຊື່ວ່າ ຍ່ອມດັບອຸປາທິນນະກະທຳ.

---

සචෙ සකදාගාමිස්ස සකදාගාමිමග්ගො අභාවිතො අභවිස්සා, ඨපෙත්වා ද්වෙ භවෙ පඤ්චසු භවෙසු උපාදින්නකප්පවත්තං පවත්තෙය්‍ය. කස්මා? තස්ස පවත්තියා හෙතූනං අත්ථිතාය. ඔළාරිකානි කාමරාගපටිඝසංයොජනානි ඔළාරිකො කාමරාගානුසයො පටිඝානුසයොති ඉමෙ පන චත්තාරො කිලෙසෙ සො මග්ගො උප්පජ්ජමානොව සමුග්ඝාතෙති. ඉදානි කුතො සකදාගාමිස්ස ද්වෙ භවෙ ඨපෙත්වා පඤ්චසු භවෙසු උපාදින්නකප්පවත්තං පවත්තිස්සති. එවං සකදාගාමිමග්ගො උපාදින්නකප්පවත්තං අප්පවත්තං කුරුමානො උපාදින්නකං නිරොධෙති නාම.

ຖ້າວ່າ ສະກະທາຄາມີມັກຂອງພຣະສະກະທາຄາມີບໍ່ພຶງຈະເລີນແລ້ວ, ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປາທິນນະກະທຳ ກໍພຶງເປັນໄປໃນພົບ ໕ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ ໒ ພົບ. ເພາະເຫດຫຍັງ? ເພາະເຫດແຫ່ງຄວາມເປັນໄປຂອງຂັນນັ້ນຍັງມີຢູ່. ແຕ່ມັກນັ້ນ ເມື່ອເກີດຂຶ້ນ ຍ່ອມຖອນກິເລດ ໔ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື ກາມະຣາຄະແລະປະຕິຄະສັງໂຍດຢ່າງຫຍາບ, ກາມະຣາຄານຸໄສແລະປະຕິຄານຸໄສຢ່າງຫຍາບ ເສຍໄດ້. ບັດນີ້ ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປາທິນນະກະທຳຂອງພຣະສະກະທາຄາມີ ຈະເປັນໄປໃນພົບ ໕ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ ໒ ພົບ ໄດ້ແນວໃດ? ສະກະທາຄາມີມັກ ເມື່ອເຮັດຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປາທິນນະກະທຳບໍ່ໃຫ້ເປັນໄປຢ່າງນີ້, ຊື່ວ່າ ຍ່ອມດັບອຸປາທິນນະກະທຳ.

---

සචෙ අනාගාමිස්ස අනාගාමිමග්ගො අභාවිතො අභවිස්සා, ඨපෙත්වා එකං භවං දුතියභවෙ උපාදින්නකප්පවත්තං පවත්තෙය්‍ය. කස්මා? තස්ස [Pg.5] පවත්තියා හෙතූනං අත්ථිතාය. අණුසහගතානි කාමරාගපටිඝසඤ්ඤොජනානි අණුසහගතො කාමරාගානුසයො පටිඝානුසයොති ඉමෙ පන චත්තාරො කිලෙසෙ සො මග්ගො උප්පජ්ජමානොව සමුග්ඝාතෙති. ඉදානි කුතො අනාගාමිස්ස එකං භවං ඨපෙත්වා දුතියභවෙ උපාදින්නකප්පවත්තං පවත්තිස්සති. එවං අනාගාමිමග්ගො උපාදින්නකප්පවත්තං අප්පවත්තං කුරුමානො උපාදින්නකං නිරොධෙති නාම.

ຖ້າວ່າ ອະນາຄາມີມັກຂອງພຣະອະນາຄາມີບໍ່ພຶງຈະເລີນແລ້ວ, ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປາທິນນະກະທຳ ກໍພຶງເປັນໄປໃນພົບທີສອງ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ພົບດຽວ. ເພາະເຫດຫຍັງ? ເພາະເຫດແຫ່ງຄວາມເປັນໄປຂອງຂັນນັ້ນຍັງມີຢູ່. ແຕ່ມັກນັ້ນ ເມື່ອເກີດຂຶ້ນ ຍ່ອມຖອນກິເລດ ໔ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື ກາມະຣາຄະແລະປະຕິຄະສັງໂຍດຢ່າງລະອຽດ, ກາມະຣາຄານຸໄສແລະປະຕິຄານຸໄສຢ່າງລະອຽດ ເສຍໄດ້. ບັດນີ້ ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປາທິນນະກະທຳຂອງພຣະອະນາຄາມີ ຈະເປັນໄປໃນພົບທີສອງ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ພົບດຽວ ໄດ້ແນວໃດ? ອະນາຄາມີມັກ ເມື່ອເຮັດຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປາທິນນະກະທຳບໍ່ໃຫ້ເປັນໄປຢ່າງນີ້, ຊື່ວ່າ ຍ່ອມດັບອຸປາທິນນະກະທຳ.

---

සචෙ අරහතො අරහත්තමග්ගො අභාවිතො අභවිස්සා, රූපාරූපභවෙසු උපාදින්නකප්පවත්තං පවත්තෙය්‍ය. කස්මා? තස්ස පවත්තියා හෙතූනං අත්ථිතාය. රූපරාගො අරූපරාගො මානො උද්ධච්චං අවිජ්ජා මානානුසයො භවරාගානුසයො අවිජ්ජානුසයොති ඉමෙ පන අට්ඨ කිලෙසෙ සො මග්ගො උප්පජ්ජමානොව සමුග්ඝාතෙති. ඉදානි කුතො ඛීණාසවස්ස පුනබ්භවෙ උපාදින්නකප්පවත්තං පවත්තිස්සති? එවං අරහත්තමග්ගො උපාදින්නකප්පවත්තං අප්පවත්තං කුරුමානො උපාදින්නකං නිරොධෙති නාම.

ຖ້າວ່າ ອະຣະຫັດຕະມັກຂອງພຣະອະຣະຫັນບໍ່ພຶງຈະເລີນແລ້ວ, ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປາທິນນະກະທຳ ກໍພຶງເປັນໄປໃນຮູບພົບແລະອະຮູບພົບທັງຫຼາຍ. ເພາະເຫດຫຍັງ? ເພາະເຫດແຫ່ງຄວາມເປັນໄປຂອງຂັນນັ້ນຍັງມີຢູ່. ແຕ່ມັກນັ້ນ ເມື່ອເກີດຂຶ້ນ ຍ່ອມຖອນກິເລດ ໘ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື ຮູບະຣາຄະ, ອະຮູບະຣາຄະ, ມານະ, ອຸດທັດຈະ, ອະວິຊາ, ມານານຸໄສ, ພະວະຣາຄານຸໄສ ແລະອະວິຊານຸໄສ ເສຍໄດ້. ບັດນີ້ ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປາທິນນະກະທຳຂອງພຣະຂີນາສົບ ຈະເປັນໄປໃນພົບໃໝ່ໄດ້ແນວໃດ? ອະຣະຫັດຕະມັກ ເມື່ອເຮັດຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປາທິນນະກະທຳບໍ່ໃຫ້ເປັນໄປຢ່າງນີ້, ຊື່ວ່າ ຍ່ອມດັບອຸປາທິນນະກະທຳ.

---

සොතාපත්තිමග්ගො චෙත්ථ අපායභවං නිරොධෙති. සකදාගාමිමග්ගො සුගතිකාමභවෙකදෙසං. අනාගාමිමග්ගො කාමභවං. අරහත්තමග්ගො රූපාරූපභවං, සබ්බභවෙපි නිරොධෙති එවාති වදන්ති. එවං උපාදින්නකනිරොධො වෙදිතබ්බො.

ແລະໃນມັກເຫຼົ່ານັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າ ໂສດາປັດຕິມັກຍ່ອມດັບອະບາຍະພົບ. ສະກະທາຄາມີມັກຍ່ອມດັບສ່ວນໜຶ່ງແຫ່ງສຸຄະຕິກາມະພົບ. ອະນາຄາມີມັກຍ່ອມດັບກາມະພົບ. ອະຣະຫັດຕະມັກຍ່ອມດັບຮູບພົບແລະອະຮູບພົບ ຄືດັບພົບທັງປວງໂດຍແທ້. ພຶງຊາບອຸປາທິນນະກະນິໂຣດ ຢ່າງນີ້.

---

තත්ථ ‘‘අභිසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණස්ස නිරොධෙනා’’ති එතෙන අනුපාදින්නකනිරොධං දස්සෙති. ‘‘යෙ උප්පජ්ජෙය්‍යුං නාමඤ්ච රූපඤ්ච, එත්ථෙතෙ නිරුජ්ඣන්තී’’ති ඉමිනා පන උපාදින්නකනිරොධං දස්සෙති.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ດ້ວຍບົດວ່າ “abhisaṅkhāraviññāṇassa nirodhena” ນີ້ ພຣະອົງຊົງສະແດງອະນຸປາທິນນະກະນິໂຣດ. ສ່ວນດ້ວຍບົດວ່າ “ye uppajjeyyuṃ nāmañca rūpañca, etthete nirujjhanti” ນີ້ ພຣະອົງຊົງສະແດງອຸປາທິນນະກະນິໂຣດ.

---

තත්ථ සත්ත භවෙ ඨපෙත්වාති කාමභවතො කාමභවං සංසරන්තස්ස සත්ත භවෙ වජ්ජෙත්වා. අනමතග්ගෙ සංසාරෙති –

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ “satta bhave ṭhapetvā” ຄວາມວ່າ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ ໗ ພົບ ຂອງຜູ້ທ່ອງທ່ຽວໄປຈາກກາມະພົບສູ່ກາມະພົບ. ບົດວ່າ “anamatagge saṃsāre” ຄວາມວ່າ ໃນສັງສາຣະວັດອັນຫາເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍບໍ່ໄດ້ —

---

‘‘ඛන්ධානඤ්ච පටිපාටි, ධාතුආයතනාන ච;

අබ්බොච්ඡින්නං වත්තමානා, ‘සංසාරො’ති පවුච්චතී’’ති. (විසුද්ධි. 2.619;

ධ. ස. අට්ඨ. නිදානකථා;

අ. නි. අට්ඨ. 2.4.199;

පටි. ම. අට්ඨ. 2.1.117;

ඉතිවු. අට්ඨ. 14, 58;

උදා. අට්ඨ. 39) –

“ຄວາມສືບເນື່ອງກັນແຫ່ງຂັນທັງຫຼາຍ ແລະແຫ່ງທາດແລະອາຍະຕະນະທັງຫຼາຍ ເຊິ່ງເປັນໄປຢ່າງບໍ່ຂາດສາຍ ທ່ານເອີ້ນວ່າ ‘ສັງສານ’.” (ວິສຸດທິມັກ ໒.໖໑໙; ອັດຖະກະຖາ ທັມມະສັງຄະນີ ນິທານະກະຖາ; ອັດຖະກະຖາ ອັງຄຸຕຕະຣະນິກາຍ ໒.໔.໑໙໙; ອັດຖະກະຖາ ປະຕິສັມພິທາມັກ ໒.໑.໑໑໗; ອັດຖະກະຖາ ອິຕິວຸດຕະກະ ໑໔, ໕໘; ອັດຖະກະຖາ ອຸທານ ໓໙) —

---

එවං වණ්ණිතෙ සංසාරවට්ටෙ. යෙ උප්පජ්ජෙය්‍යුං නාමඤ්ච රූපඤ්චාති නමනලක්ඛණං චතුක්ඛන්ධසඞ්ඛාතං නාමඤ්ච රුප්පනලක්ඛණං භූතොපාදායසඞ්ඛාතං රූපඤ්ච එතෙ ධම්මා උප්පජ්ජෙය්‍යුං. එත්ථෙතෙ නිරුජ්ඣන්තීති එතස්මිං සොතාපත්තිමග්ගෙ එතෙ [Pg.6] නාමරූපධම්මා අභබ්බුප්පත්තිකවසෙන නිරොධං ගච්ඡන්ති. සකදාගාමිමග්ගඤාණෙනාති එත්ථ පටිසන්ධිවසෙන සකිංයෙව ඉමං ලොකං ආගච්ඡතීති සකදාගාමී, තස්ස මග්ගො සකදාගාමිමග්ගො. තෙන මග්ගෙන සම්පයුත්තඤාණෙන. ද්වෙ භවෙ ඨපෙත්වාති කාමධාතුයායෙව පටිසන්ධිවසෙන ද්වෙ භවෙ වජ්ජෙත්වා. පඤ්චසු භවෙසූති තදවසිට්ඨෙසු පඤ්චසු භවෙසු. එත්ථෙතෙ නිරුජ්ඣන්තීති එත්ථ සකදාගාමිමග්ගෙ එතෙ ධම්මා වුත්තනයෙන නිරුජ්ඣන්ති. එකං භවං ඨපෙත්වාති උක්කට්ඨවසෙන රූපධාතුයා වා අරූපධාතුයා වා එකං භවං වජ්ජෙත්වා. රූපධාතුයා වා අරූපධාතුයා වාති දුතියකභවෙ රූපධාතුයා චෙව අරූපධාතුයා ච. නාමඤ්ච රූපඤ්චාති එත්ථ රූපභවෙ නාමරූපං, අරූපභවෙ නාමමෙව. එත්ථෙතෙ නිරුජ්ඣන්තීති එත්ථ අනාගාමිමග්ගෙ එතෙ නාමරූපධම්මා වුත්තනයෙන නිරුජ්ඣන්ති.

ເມື່ອສັງສາລະວັດໄດ້ຮັບການພັນລະນາໄວ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ "Ye uppajjeyyuṃ nāmañca rūpañca" (ທຳເຫຼົ່າໃດ ຄືນາມແລະຮູບ ຈະພຶງເກີດຂຶ້ນ) ໄດ້ແກ່ ນາມ ເຊິ່ງມີລັກສະນະນ້ອມໄປ ທີ່ສົງເຄາະເຂົ້າໃນຂັນ 4 ແລະ ຮູບ ເຊິ່ງມີລັກສະນະຊຸດໂຊມ (ຫຼື ສະຫຼາຍຕົວ) ທີ່ສົງເຄາະເຂົ້າໃນມະຫາພູດແລະອຸປາດາຍະຮູບ, ທຳເຫຼົ່ານີ້ພຶງເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ "Etthete nirujjhantīti" (ນາມແລະຮູບເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມດັບໄປໃນທີ່ນີ້) ຄວາມວ່າ ໃນໂສດາປັດຕິມັກນີ້ ນາມແລະຮູບທຳເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເຖິງຄວາມດັບໄປ ໂດຍຄວາມເປັນທຳທີ່ບໍ່ຄວນເກີດຂຶ້ນອີກ. ຄຳວ່າ "Sakadāgāmimaggañāṇena" (ດ້ວຍຍານໃນສະກະທາຄາມີມັກ) ຄວາມວ່າ ຜູ້ໃດຍ່ອມມາສູ່ໂລກນີ້ພຽງເທື່ອດຽວເທົ່ານັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການປະຕິສົນທິ ຜู້ນັ້ນຊື່ວ່າ ສະກະທາຄາມີ, ມັກຂອງສະກະທາຄາມີນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສະກະທາຄາມີມັກ. ດ້ວຍຍານທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍມັກນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Dve bhave ṭhapetvā" (ເວັ້ນໄວ້ສອງພົບ) ຄວາມວ່າ ເວັ້ນສອງພົບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການປະຕິສົນທິໃນກາມະທາດນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "Pañcasu bhavesu" (ໃນຫ້າພົບ) ຄວາມວ່າ ໃນຫ້າພົບທີ່ເຫຼືອຈາກນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Etthete nirujjhantīti" ຄວາມວ່າ ໃນສະກະທາຄາມີມັກນີ້ ທຳເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມດັບໄປ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ຄຳວ່າ "Ekaṃ bhavaṃ ṭhapetvā" (ເວັ້ນໄວ້ພົບດຽວ) ຄວາມວ່າ ໂດຍອຳນາດຢ່າງອຸກກິດ ເວັ້ນໄວ້ພົບດຽວໃນຮູບະທາດ ຫຼື ອະຮູບະທາດ. ຄຳວ່າ "Rūpadhātuyā vā arūpadhātuyā vā" ຄວາມວ່າ ໃນພົບທີສອງ ແຫ່ງຮູບະທາດແລະອະຮູບະທາດ. ຄຳວ່າ "Nāmañca rūpañca" ຄວາມວ່າ ໃນຮູບະພົບ ໄດ້ແກ່ນາມແລະຮູບ, ໃນອະຮູບະພົບ ໄດ້ແກ່ນາມຢ່າງດຽວ. ຄຳວ່າ "Etthete nirujjhantīti" ຄວາມວ່າ ໃນອະນາຄາມີມັກນີ້ ນາມແລະຮູບທຳເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມດັບໄປ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

---

අරහතොති කිලෙසෙහි ආරකත්තා ‘‘අරහා’’ති ලද්ධනාමස්ස ඛීණාසවස්ස. අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයාති දුවිධා හි නිබ්බානධාතු සඋපාදිසෙසා ච අනුපාදිසෙසා ච. තත්ථ උපාදීයති ‘‘අහං මමා’’ති භුසං ගණ්හීයතීති උපාදි, ඛන්ධපඤ්චකස්සෙතං අධිවචනං. උපාදියෙව සෙසො අවසිට්ඨො උපාදිසෙසො, සහ උපාදිසෙසෙන වත්තතීති සඋපාදිසෙසා. නත්ථෙත්ථ උපාදිසෙසොති අනුපාදිසෙසා. තාය අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා. පරිනිබ්බායන්තස්සාති නිරින්ධනස්ස විය ජාතවෙදස්ස නිබ්බායන්තස්ස අප්පවත්තං පවිසන්තස්ස. චරිමවිඤ්ඤාණස්ස නිරොධෙනාති එත්ථ අස්සාසපස්සාසානං නිරොධවසෙන. තයො චරිමා භවචරිමො ඣානචරිමො චුතිචරිමොති. භවෙසු හි කාමභවෙ අස්සාසපස්සාසා පවත්තන්ති, රූපාරූපභවෙසු නප්පවත්තන්ති. තස්මා සො භවචරිමො. ඣානෙසු පුරිමඣානත්තයෙව පවත්තන්ති, චතුත්ථෙ නප්පවත්තන්ති. තස්මා සො ඣානචරිමො. යෙ පන චුතිචිත්තස්ස පුරතො සොළසමෙන චිත්තෙන සහුප්පන්නා, තෙ චුතිචිත්තෙන සහ නිරුජ්ඣන්ති. සො චුතිචරිමො නාම. අයං ඉධ චරිමොති අධිප්පෙතො. යෙ හි කෙචි බුද්ධා වා පච්චෙකබුද්ධා වා අරියසාවකා වා අන්තමසො කුන්ථකිපිල්ලිකං උපාදාය සබ්බෙ භවඞ්ගචිත්තෙනෙව අබ්‍යාකතෙන දුක්ඛසච්චෙන කාලං කරොන්ති. තස්මා චරිමවිඤ්ඤාණස්ස නිරොධෙනාති චුතිචිත්තස්ස නිරොධෙනාති අත්ථො.

ຄຳວ່າ "Arahato" (ແຫ່ງພະອໍຣະຫັນ) ຄວາມວ່າ ແຫ່ງພະຂີນາສົບ ຜູ້ໄດ້ຮັບນາມວ່າ "ພະອໍຣະຫັນ" ເພາະເປັນຜູ້ໄກຈາກກິເລດ. ຄຳວ່າ "Anupādisesāya nibbānadhātuyā" (ດ້ວຍອະນຸປາທິເສສະນິບພານທາດ) ຄວາມວ່າ ນິບພານທາດມີ 2 ຢ່າງ ຄື ສະອຸປາທິເສສະນິບພານທາດ ແລະ ອະນຸປາທິເສສະນິບພານທາດ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ທຳທີ່ຍຶດໝັ້ນ ຄື ຖືເອົາໄວ້ຢ່າງແໜ້ນແຟ້ນວ່າ "ເຮົາ, ຂອງເຮົາ" ຊື່ວ່າ ອຸປາທິ, ນີ້ເປັນຊື່ຂອງປັນຈະຂັນ (ຂັນ 5). ອຸປາທິນັ້ນເອງເປັນສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ຊື່ວ່າ ອຸປາທິເສສະ, ນິບພານທາດທີ່ເປັນໄປພ້ອມກັບອຸປາທິເສສະ ຊື່ວ່າ ສະອຸປາທິເສສະ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຄືອຸປາທິບໍ່ມີໃນນິບພານທາດນີ້ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະນຸປາທິເສສະ. ດ້ວຍອະນຸປາທິເສສະນິບພານທາດນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Parinibbāyantassa" (ຂອງຜູ້ປໍຣິນິບພານຢູ່) ຄວາມວ່າ ຂອງຜູ້ດັບສະໜິດ ເໝືອນໄຟທີ່ປາສະຈາກເຊື້ອ ຜູ້ກ້າວເຂົ້າສູ່ຄວາມບໍ່ເປັນໄປອີກ. ຄຳວ່າ "Carimaviññāṇassa nirodhena" (ດ້ວຍຄວາມດັບແຫ່ງຈະຣິມະວິນຍານ) ໃນທີ່ນີ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການດັບລົມຫາຍໃຈເຂົ້າແລະອອກ. ຈະຣິມະ (ຄວາມເປັນໄປໃນຄັ້ງສຸດທ້າຍ) ມີ 3 ຢ່າງ ຄື ພະວະຈະຣິມະ (ພົບສຸດທ້າຍ), ຊານະຈະຣິມະ (ຊານສຸດທ້າຍ) ແລະ ຈຸຕິຈະຣິມະ (ຈຸຕິສຸດທ້າຍ). ຈິງຢູ່ ໃນພົບທັງຫຼາຍ ລົມຫາຍໃຈເຂົ້າແລະອອກຍ່ອມເປັນໄປໃນກາມະພົບ ແຕ່ບໍ່ເປັນໄປໃນຮູບະພົບແລະອະຮູບະພົບ. ເພາະສະນັ້ນ ລົມຫາຍໃຈນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພະວະຈະຣິມະ. ໃນຊານທັງຫຼາຍ ລົມຫາຍໃຈຍ່ອມເປັນໄປໃນຊານ 3 ເບື້ອງຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ບໍ່ເປັນໄປໃນຈະຕຸດຖະຊານ (ຊານທີ 4). ເພາະສະນັ້ນ ລົມຫາຍໃຈນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຊານະຈະຣimະ. ສ່ວນລົມຫາຍໃຈໃດທີ່ເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັບຈິດດວງທີ 16 ກ່ອນຈຸຕິຈິດ, ລົມຫາຍໃຈເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມດັບໄປພ້ອມກັບຈຸຕິຈິດ. ລົມຫາຍໃຈນັ້ນຊື່ວ່າ ຈຸຕິຈະຣິມະ. ໃນທີ່ນີ້ ປະສົງເອົາຈຸຕິຈະຣິມະນີ້. ຈິງຢູ່ ພະພຸດທະເຈົ້າ, ພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ຫຼື ພະອະລິຍະສາວົກທັງຫຼາຍ ບໍ່ວ່າຈະເປັນໃຜກໍຕາມ ຕະຫຼອດຮອດສັດນ້ອຍໆ ເຊັ່ນ ມົດດຳມົດແດງ ທັງໝົດຍ່ອມເຮັດກາລະ (ຕາຍ) ດ້ວຍພະວັງຄະຈິດອັນເປັນອັບຍາກົດ ເຊິ່ງເປັນທຸກຂະສັດ. ເພາະສະນັ້ນ ຄຳວ່າ "ດ້ວຍຄວາມດັບແຫ່ງຈະຣimະວິນຍານ" ຈຶ່ງມີອັດຖະວ່າ "ດ້ວຍຄວາມດັບແຫ່ງຈຸຕິຈິດ".

---

පඤ්ඤා [Pg.7] ච සති ච නාමඤ්චාති එතෙහි චතුන්නං අරූපක්ඛන්ධානං ගහණං පච්චෙතබ්බං. රූපඤ්චාති එතෙන චතුන්නං මහාභූතානං චතුවීසතිඋපාදාරූපානඤ්ච ගහණං පච්චෙතබ්බං. ඉදානි තස්ස නිරුජ්ඣනූපායං දස්සෙන්තො ‘‘විඤ්ඤාණස්ස නිරොධෙන, එත්ථෙතං උපරුජ්ඣතී’’ති ආහ. තත්ථ විඤ්ඤාණන්ති චරිමවිඤ්ඤාණම්පි අභිසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණම්පි. අභිසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණස්ස පහීනනිරොධෙන එත්ථෙතං උපරුජ්ඣති නිරුජ්ඣති දීපසිඛා විය අපණ්ණත්තිකභාවං යාති, චරිමවිඤ්ඤාණස්ස අනුප්පාදපච්චයත්තා අනුප්පාදනිරොධෙන අනුප්පාදවසෙනෙව උපරුජ්ඣතීති (දී. නි. අට්ඨ. 1.499).

ຄຳວ່າ "Paññā ca sati ca nāmañca" (ປັນຍາ ສະຕິ ແລະນາມ) ຄວາມວ່າ ດ້ວຍຄຳເຫຼົ່ານີ້ ພຶງຊາບວ່າເປັນການຖືເອົາອະຮູບະຂັນ 4. ຄຳວ່າ "Rūpañca" (ແລະຮູບ) ຄວາມວ່າ ດ້ວຍຄຳນີ້ ພຶງຊາບວ່າເປັນການຖືເອົາມະຫາພູດ 4 ແລະ ອຸປາດາຍະຮູບ 24. ບັດນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງອຸບາຍເຄື່ອງດັບແຫ່ງນາມແລະຮູບນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ "viññāṇassa nirodhena, etthetaṃ uparujjhati" (ເພາະຄວາມດັບແຫ່ງວິນຍານ ນາມແລະຮູບນີ້ຍ່ອມດັບໄປໃນທີ່ນີ້). ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ "ວິນຍານ" ໄດ້ແກ່ ຈະຣິມະວິນຍານກໍມີ ອະພິສັງຂາຣະວິນຍານກໍມີ. ເພາະຄວາມດັບດ້ວຍການລະອະພິສັງຂາຣະວິນຍານ ນາມແລະຮູບນີ້ຍ່ອມດັບໄປ ຄື ດັບສະໜິດ ເຖິງຄວາມບັນຍັດບໍ່ໄດ້ ເໝືອນແປວໄຟດັບໄປ, ແລະເພາະຈະຣິມະວິນຍານມີຄວາມດັບແບບບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກ ເພາະບໍ່ມີປັດໄຈໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ນາມແລະຮູບນີ້ຍ່ອມດັບໄປ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກນັ້ນເອງ (ທີ. ສີ. ອັດຖະ. 1/499).

---

7. එත්තාවතා ච ‘‘දුක්ඛමස්ස මහබ්භය’’න්ති ඉමිනා පකාසිතං දුක්ඛසච්චං, ‘‘යානි සොතානී’’ති ඉමිනා සමුදයසච්චං, ‘‘පඤ්ඤායෙතෙ පිධීයරෙ’’ති ඉමිනා මග්ගසච්චං, ‘‘අසෙසං උපරුජ්ඣතී’’ති ඉමිනා නිරොධසච්චන්ති එවං චත්තාරි සච්චානි සුත්වාපි අරියභූමිං අනධිගතො පුන සෙක්ඛාසෙක්ඛපටිපදං පුච්ඡන්තො ‘‘යෙ ච සඞ්ඛාතධම්මාසෙ’’ති ගාථමාහ. තත්ථ සඞ්ඛාතධම්මාති අනිච්චාදිවසෙන පරිවීමංසිතධම්මා, අරහන්තානමෙතං අධිවචනං. සෙක්ඛාති සීලාදීනි සික්ඛමානා අවසෙසා අරියපුග්ගලා. පුථූති බහූ සත්තජනා. තෙසං මෙ නිපකො ඉරියං පුට්ඨො පබ්‍රූහීති තෙසං මෙ සෙක්ඛාසෙක්ඛානං නිපකො පණ්ඩිතො ත්වං පුට්ඨො පටිපත්තිං බ්‍රූහීති.

໗. ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງປະກາດ ທຸກຂະສັດ ດ້ວຍຄຳວ່າ "dukkhamassa mahabbhayaṃ" (ທຸກເປັນໄພໃຫຍ່ຂອງຜູ້ນັ້ນ), ຊົງປະກາດ ສະມຸທະຍະສັດ ດ້ວຍຄຳວ່າ "yāni sotāni" (ກະແສນ້ຳເຫຼົ່າໃດ), ຊົງປະກາດ ມັກຄະສັດ ດ້ວຍຄຳວ່າ "paññāyete pidhīyare" (ກະແສນ້ຳເຫຼົ່ານັ້ນ ອັນບຸກຄົນຍ່ອມປິດກັ້ນໄດ້ດ້ວຍປັນຍາ), ຊົງປະກາດ ນິໂຣທະສັດ ດ້ວຍຄຳວ່າ "asesaṃ uparujjhati" (ຍ່ອມດັບໄປໂດຍບໍ່ມີເຫຼືອ). ພະອະຊິຕະມານົບ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ຟັງອະລິຍະສັດ 4 ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ກໍຍັງບໍ່ບັນລຸອະລິຍະພູມ ເມື່ອຈະທູນຖາມເຖິງຂໍ້ປະຕິບັດຂອງພະເສຂະແລະພະອະເສຂະອີກ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄາຖາວ່າ "ye ca saṅkhātadhammāse" (ຊົນເຫຼົ່ານັ້ນໃດ ຜູ້ມີທຳອັນກຳນົດຮູ້ແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາຮູ້ນັ້ນ ຄຳວ່າ "saṅkhātadhammā" ຄວາມວ່າ ຜູ້ກຳນົດພິຈາລະນາທຳໂດຍຄວາມເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງເປັນຕົ້ນ, ນີ້ເປັນຊື່ຂອງພະອໍຣະຫັນທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ "sekkhā" ຄວາມວ່າ ພະອະລິຍະບຸກຄົນທີ່ເຫຼືອ ຜູ້ກຳລັງສຶກສາສີລເປັນຕົ້ນຢູ່. ຄຳວ່າ "puthū" ຄວາມວ່າ ສັດທັງຫຼາຍເປັນອັນມາກ. ຄຳວ່າ "tesaṃ me nipako iriyaṃ puṭṭho pabrūhi" ຄວາມວ່າ ທ່ານຜູ້ເປັນປາດມີປັນຍາສະຫຼາດ ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າຖາມແລ້ວ ຂໍຈົ່ງບອກຂໍ້ປະຕິບັດຂອງພະເສຂະແລະພະອະເສຂະເຫຼົ່ານັ້ນແກ່ຂ້າພະເຈົ້າທ້ອນ.

---

තෙසං ඛන්ධා සඞ්ඛාතාති තෙසං පඤ්චක්ඛන්ධා අප්පටිසන්ධිකං කත්වා දෙසිතා, සඞ්ඛෙපං කත්වා ඨපිතා වා. ධාතුආදීසුපි එසෙව නයො. ඉරියන්ති පයොගං. චරියන්ති කිරියං. වුත්තින්ති පවත්තිං. ආචරන්ති චරණං. ගොචරන්ති පච්චයං. විහාරන්ති ඉරියාපථපවත්තනං. පටිපදන්ති විපස්සනං.

ຄຳວ່າ "tesaṃ khandhā saṅkhātā" ຄວາມວ່າ ພະປັນຈະຂັນ (ຂັນ 5) ຂອງຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງໂດຍເຮັດໃຫ້ບໍ່ມີການປະຕິສົນທິອີກ ຫຼື ຊົງສະແດງໂດຍຫຍໍ້ໄວ້. ໃນທາດເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ "iriya" ໄດ້ແກ່ ຄວາມພະຍາຍາມ (ປະໂຍກ). ຄຳວ່າ "cariya" ໄດ້ແກ່ ການກະທຳ (ກິຣິຍາ). ຄຳວ່າ "vutti" ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນໄປ (ປະວັດຕິ). ຄຳວ່າ "ācara" ໄດ້ແກ່ ຄວາມປະພຶດ (ຈະຣະນະ). ຄຳວ່າ "gocara" ໄດ້ແກ່ ປັດໄຈ. ຄຳວ່າ "vihāra" ໄດ້ແກ່ ການເປັນໄປແຫ່ງອິຣິຍາບົດ. ຄຳວ່າ "paṭipadā" ໄດ້ແກ່ ວິປັດສະນາ.

---

8. අථස්ස භගවා යස්මා සෙක්ඛෙන කාමච්ඡන්දනීවරණං ආදිං කත්වා සබ්බකිලෙසා පහාතබ්බා එව, තස්මා ‘‘කාමෙසූති උපඩ්ඪගාථාය සෙක්ඛපටිපදං දස්සෙති. තස්සත්ථො – වත්ථුකාමෙසු කිලෙසකාමෙන නාභිගිජ්ඣෙය්‍ය, කායදුච්චරිතාදයො ච මනසො ආවිලභාවකරෙ ධම්මෙ පජහන්තො මනසානාවිලො සියාති. යස්මා පන අසෙක්ඛො අනිච්චාදිවසෙන සබ්බසඞ්ඛාරාදීනං පරිතුලිතත්තා කුසලො සබ්බධම්මෙසු කායානුපස්සනාසතිආදීහි ච සතො සක්කායදිට්ඨිආදීනං භින්නත්තා භික්ඛුභාවං පත්තො හුත්වා සබ්බඉරියාපථෙසු පරිබ්බජති, තස්මා ‘‘කුසලො’’ති උපඩ්ඪගාථාය අසෙක්ඛපටිපදං දස්සෙති.

໘. ລຳດັບນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເພາະເຫດທີ່ພະເສຂະ ຈະພຶງລະກິເລດທັງປວງ ມີກາມະສັນທະນີວໍຣະນະເປັນຕົ້ນໃຫ້ໄດ້ຢ່າງແທ້ຈິງ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊົງສະແດງຂໍ້ປະຕິບັດຂອງພະເສຂະ ດ້ວຍເຄິ່ງຄາຖາວ່າ "kāmesu" (ໃນກາມທັງຫຼາຍ) ເປັນຕົ້ນ. ອັດຖະແຫ່ງຄາຖາຮູ້ນັ້ນວ່າ ບໍ່ພຶງກຳໜັດຍິນດີດ້ວຍກິເລດກາມໃນວັດຖຸກາມທັງຫຼາຍ, ແລະເມື່ອລະທຳທີ່ເຮັດໃຫ້ຈິດມົວໝອງ ມີກາຍະທຸຈະຣິດເປັນຕົ້ນ ກໍພຶງເປັນຜູ້ມີຈິດບໍ່ມົວໝອງ. ສ່ວນພະອະເສຂະ ເພາະເປັນຜູ້ສະຫຼາດ ເພາະໄດ້ພິຈາລະນາສັງຂານທັງປວງໂດຍຄວາມເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງເປັນຕົ້ນໃນທຳທັງປວງ, ແລະເປັນຜູ້ມີສະຕິດ້ວຍກາຍານຸປັດສະນາສະຕິປະຖານເປັນຕົ້ນ ເພາະທຳລາຍສັກກາຍະທິຖິເປັນຕົ້ນໄດ້ແລ້ວ ຈຶ່ງເຖິງຄວາມເປັນພິກຂຸ ແລ້ວທ່ຽວໄປໃນອິຣິຍາບົດທັງປວງ, ເພາະສະນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຈຶ່ງຊົງສະແດງຂໍ້ປະຕິບັດຂອງພະອະເສຂະ ດ້ວຍເຄິ່ງຄາຖາວ່າ "kusalo" (ຜູ້ສະຫຼາດ) ເປັນຕົ້ນ.

---

නාභිගිජ්ඣෙය්‍යාති [Pg.8] ගෙධං නාපජ්ජෙය්‍ය. න පලිගිජ්ඣෙය්‍යාති ලොභං නාපජ්ජෙය්‍ය. න පලිබුන්ධෙය්‍යාති ලොභවසෙන න අල්ලීයෙය්‍ය.

ຄຳວ່າ "Nābhigijjheyya" ຄວາມວ່າ ບໍ່ພຶງເຖິງຄວາມຢາກ (ຄວາມກຳໜັດ). ຄຳວ່າ "Na paligijjheyya" ຄວາມວ່າ ບໍ່ພຶງເຖິງຄວາມໂລບ. ຄຳວ່າ "Na palibundheyya" ຄວາມວ່າ ບໍ່ພຶງຕິດພັນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມໂລບ.

---

ආවිලකරෙ කිලෙසෙ ජහෙය්‍යාති චිත්තාලුළකරෙ උපතාපසඞ්ඛාතෙ කිලෙසෙ ජහෙය්‍ය.

ຄຳວ່າ "Āvilakare kilese jaheyya" ຄວາມວ່າ ພຶງລະກິເລດທີ່ເຮັດໃຫ້ຈິດຂຸ່ນມົວ ເຊິ່ງໄດ້ແກ່ກິເລດທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເດືອດຮ້ອນ.

---

සබ්බෙ ධම්මා අනත්තාති නිබ්බානං අන්තොකරිත්වා වුත්තං. යං කිඤ්චි සමුදයධම්මන්ති යං කිඤ්චි සප්පච්චයසභාවං.

ຄຳວ່າ "Sabbe dhammā anattā" (ທຳທັງປວງເປັນອະນັດຕາ) ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ໂດຍລວມເອົານິບພານເຂົ້າໄວ້ພາຍໃນນຳ. ຄຳວ່າ "Yaṃ kiñci samudayadhammaṃ" (ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງມີຄວາມເກີດຂຶ້ນເປັນທຳມະດາ) ຄວາມວ່າ ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງທີ່ມີສະພາວະເກີດຂຶ້ນເພາະມີປັດໄຈ.

---

සහ ගාථාපරියොසානාති ගාථාවසානෙනෙව සද්ධිං. යෙතෙ බ්‍රාහ්මණෙන සද්ධිං එකච්ඡන්දාති යෙ එතෙ අජිතමාණවෙන කල්‍යාණඡන්දෙන එකජ්ඣාසයා. එකප්පයොගාති කායවචීමනොපයොගෙහි එකප්පයොගා. එකාධිප්පායාති එකො අධිප්පායො රුචි එතෙසන්ති එකාධිප්පායා, එකරුචිකාති අත්ථො. එකවාසනවාසිතාති අතීතබුද්ධසාසනෙ තෙන සද්ධිං භාවිතභාවනා. අනෙකපාණසහස්සානන්ති අනෙකෙසං දෙවමනුස්සසඞ්ඛාතානං පාණසහස්සානං. විරජං වීතමලන්ති රාගාදිරජවිරහිතං රාගාදිමලවිරහිතඤ්ච.

ຄຳວ່າ "Saha gāthāpariyosānā" ຄວາມວ່າ ພ້ອມກັບເວລາຈົບຄາຖາເລີຍ. ຄຳວ່າ "Yete brāhmaṇena saddhiṃ ekacchandā" ຄວາມວ່າ ຊົນເຫຼົ່ານີ້ໃດທີ່ມີອັດທະຍາໄສດຽວກັນກັບອະຊິຕະມານົບ ດ້ວຍຄວາມພໍໃຈອັນດີງາມ (ກັນລະຍານະສັນທະ). ຄຳວ່າ "Ekappayogā" ຄວາມວ່າ ມີຄວາມພະຍາຍາມຮ່ວມກັນ ດ້ວຍກາຍະປະໂຍກ ວະຈີປະໂຍກ ແລະ ມະໂນປະໂຍກ. ຄຳວ່າ "Ekādhippāyā" ຄວາມວ່າ ມີຄວາມປະສົງດຽວກັນ ຄື ມີຄວາມພໍໃຈຢ່າງດຽວກັນ, ອັດຖະວ່າ ມີຄວາມຊອບໃຈຢ່າງດຽວກັນ. ຄຳວ່າ "Ekavāsanavāsitā" ຄວາມວ່າ ມີວາສະໜາທີ່ອົບຮົມມາຮ່ວມກັນ ຄື ໄດ້ຈະເລີນພາວະນາຮ່ວມກັບອະຊິຕະມານົບນັ້ນໃນພະສາສະໜາຂອງພະພຸດທະເຈົ້າໃນອະດີດ. ຄຳວ່າ "Anekapāṇasahassānaṃ" ຄວາມວ່າ ແຫ່ງພັນແຫ່ງສັດທັງຫຼາຍເປັນອັນມາກ ທີ່ສົງເຄາະເຂົ້າໃນເທວະດາແລະມະນຸດ. ຄຳວ່າ "Virajaṃ vītamalaṃ" ຄວາມວ່າ ປaສະຈາກທຸລີມີລາຄະເປັນຕົ້ນ ແລະ ປaສະຈາກມົນທິນມີລາຄະເປັນຕົ້ນ.

---

ධම්මචක්ඛුන්ති ඉධ සොතාපත්තිමග්ගො අධිප්පෙතො. අඤ්ඤත්ථ හෙට්ඨාමග්ගත්තයං. තස්ස උප්පත්තිකාරණදස්සනත්ථං ‘‘යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං, සබ්බං තං නිරොධධම්ම’’න්ති ආහ. තඤ්හි නිරොධං ආරම්මණං කත්වා කිච්චවසෙන එවං සබ්බසඞ්ඛතං පටිවිජ්ඣන්තං උප්පජ්ජති. තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුච්චීති තස්ස ච අජිතබ්‍රාහ්මණස්ස අන්තෙවාසිකසහස්සානඤ්ච තණ්හාදීහි අග්ගහෙත්වා කාමාසවාදීහි මග්ගක්ඛණෙ චිත්තං විමුච්චමානං ඵලක්ඛණෙ විමුච්චි. සහ අරහත්තප්පත්තාති අරහත්තප්පත්තියා ච සහෙව ආයස්මතො අජිතස්ස ච අන්තෙවාසිකසහස්සස්ස ච අජිනජටාවාකචීරතිදණ්ඩකමණ්ඩලුආදයො අන්තරධායිංසු. සබ්බෙව ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා ද්වඞ්ගුලකෙසා එහිභික්ඛූ හුත්වා භගවන්තං නමස්සමානා පඤ්ජලිකා නිසීදිංසු. පාළියං පන අජිතත්ථෙරොව පඤ්ඤායති. තත්ථ අන්වත්ථපටිපත්තියාති සයං පච්චාසීසිතලද්ධපටිපත්තියා, නිබ්බානලද්ධභාවෙනාති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ පාකටමෙව. එවං භගවා අරහත්තනිකූටෙන දෙසනං නිට්ඨාපෙසීති.

ຄຳວ່າ "Dhammacakkhu" (ດວງຕາເຫັນທຳ) ໃນທີ່ນີ້ ປະສົງເອົາ ໂສດາປັດຕິມັກ. ໃນບ່ອນອື່ນ ປະສົງເອົາມັກເບື້ອງຕ່ຳ 3. ເພື່ອສະແດງເຫດໃຫ້ເກີດດວງຕາເຫັນທຳນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດວ່າ "yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhammaṃ" (ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງມີຄວາມເກີດຂຶ້ນເປັນທຳມະດາ ສິ່ງທັງປວງນັ້ນມີຄວາມດັບໄປເປັນທຳມະດາ). ຈິງຢູ່ ດວງຕາເຫັນທຳນັ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໂດຍເຮັດນິໂຣດໃຫ້ເປັນອາຣົມ ແລ້ວແທງຕະຫຼອດສັງຂະຕະທຳທັງປວງ ໂດຍກິດຈະອາກອນຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ "tassa brāhmaṇassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimucci" ຄວາມວ່າ ຈິດຂອງອະຊິຕະພາມນັ້ນ ແລະ ຂອງເຫຼົ່າສິດສານຸສິດພັນຄົນນັ້ນ ບໍ່ຍຶດໝັ້ນດ້ວຍຕັນຫາເປັນຕົ້ນ ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກອາສະວະມີກາມາສະວະເປັນຕົ້ນ ໃນຂະນະແຫ່ງມັກ ແລະ ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວໃນຂະນະແຫ່ງຜົນ. ຄຳວ່າ "Saha arahattappattā" ຄວາມວ່າ ພ້ອມກັບການບັນລຸພະອໍຣະຫັນນັ້ນເອງ ເຄື່ອງບໍລິຂານມີໜັງເສືອ, ຜົມຈຸກ, ຜ້າເປືອກໄມ້, ໄມ້ເທົ້າສາມຂາ ແລະ ຄົນໂທນ້ຳເປັນຕົ້ນ ຂອງທ່ານພະອະຊິຕະແລະເຫຼົ່າສິດສານຸສິດພັນຄົນ ກໍອັນຕະຣະທານຫາຍໄປ. ທຸກໆ ອົງຕ່າງກໍຊົງບາດແລະຈີວອນອັນສຳເລັດດ້ວຍລິດ ມີຜົມຍາວສອງອົງຄຸລີ ເປັນເອຫິພິກຂຸ ນັ່ງປະນົມມືໄຫວ້ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຢູ່. ແຕ່ໃນພະບາລີ ປາກົດສະເພາະພະອະຊິຕະເຖຣະເທົ່ານັ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ "anvatthapaṭipattiyā" ຄວາມວ່າ ດ້ວຍຂໍ້ປະຕິບັດທີ່ຕົນປາດຖະໜາແລະໄດ້ຮັບແລ້ວ, ອັດຖະວ່າ ດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ໄດ້ຮັບພະນິບພານແລ້ວ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ປາກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຈົບພະທຳມະເທດສະໜາລົງດ້ວຍຍອດຄືພະອໍຣະຫັດ ດ້ວຍປະການສະນີແລ້ວ.

---

සද්ධම්මප්පජ්ජොතිකාය චූළනිද්දෙස-අට්ඨකථාය

ໃນອັດຖະກະຖາຈູລະນິດເທດ ຊື່ວ່າ ສັດທັມມັບປັດໂຊຕິກາ

---

අජිතමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາອະທິບາຍອະຊິຕະມານົບສູດນິດເທດ ຈົບແລ້ວ.

---

2. තිස්සමෙත්තෙය්‍යමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා

໒. ການພັນລະນາອະທິບາຍຕິດສະເມດເຕຍຍະມານົບສູດນິດເທດ

---

9. දුතියෙ [Pg.9] තිස්සමෙත්තෙය්‍යසුත්තනිද්දෙසෙ – කොධ සන්තුසිතොති නිට්ඨිතෙ පන අජිතසුත්තෙ ‘‘කථං ලොකං අවෙක්ඛන්තං, මච්චුරාජා න පස්සතී’’ති (සු. නි. 1124; චූළනි. මොඝරාජමාණවපුච්ඡා 143) එවං මොඝරාජා පුච්ඡිතුං ආරභි. ‘‘න තාවස්ස ඉන්ද්‍රියානි පරිපාකං ගතානී’’ති ඤත්වා භගවා ‘‘තිට්ඨ ත්වං, මොඝරාජ, අඤ්ඤො පුච්ඡතූ’’ති පටික්ඛිපි. තතො තිස්සමෙත්තෙය්‍යො අත්තනො සංසයං පුච්ඡන්තො ‘‘කොධාති ගාථමාහ. තත්ථ කොධ සන්තුසිතොති කො ඉධ සත්තො තුට්ඨො. ඉඤ්ජිතාති තණ්හාදිට්ඨිවිප්ඵන්දිතානි. උභන්තමභිඤ්ඤායාති උභො අන්තෙ අභිජානිත්වා. මන්තා න ලිප්පතීති පඤ්ඤාය න ලිප්පති.

໙. ໃນຕິດສະເມດເຕຍຍະສູດນິດເທດ ທີສອງ — ຄຳວ່າ "kodha santusito" ເປັນຕົ້ນ ຄວາມວ່າ ເມື່ອອະຊິຕະສູດຈົບລົງແລ້ວ ພະໂມຄະຣາຊາໄດ້ເລີ່ມທູນຖາມຢ່າງນີ້ວ່າ "kathaṃ lokaṃ avekkhantaṃ, maccurājā na passati" (ບຸກຄົນພິຈາລະນາເຫັນໂລກຢ່າງໃດ ມັດຈຸຣາດຈຶ່ງບໍ່ເຫັນ) (ສຸ. ນິ. 1124; ຈູລະນິ. ໂມຄະຣາຊະມານົບປຸດສາ 143). ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຊາບວ່າ "ອິນຊີຂອງຜູ້ນີ້ຍັງບໍ່ທັນແກ່ກ້າ" ຈຶ່ງຊົງຫ້າມວ່າ "ຢຸດກ່ອນ ໂມຄະຣາຊາ ໃຫ້ຜູ້ນັ້ນຖາມທ້ອນ". ລຳດັບນັ້ນ ພະຕິດສະເມດເຕຍຍະ ເມື່ອຈະທູນຖາມຄວາມສົງໄສຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄາຖາວ່າ "kodha" (ໃຜໃນໂລກນີ້) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາຮູ້ນັ້ນ ຄຳວ່າ "kodha santusito" ຄວາມວ່າ ໃຜໃນໂລກນີ້ເປັນຜູ້ຍິນດີແລ້ວ. ຄຳວ່າ "iñjitā" ໄດ້ແກ່ ຄວາມຫວັ່ນໄຫວດ້ວຍຕັນຫາແລະທິຖິ. ຄຳວ່າ "ubhantamabhiññāya" ຄວາມວ່າ ຮູ້ຍິ່ງເຊິ່ງສ່ວນສຸດທັງສອງແລ້ວ. ຄຳວ່າ "mantā na lippati" ຄວາມວ່າ ບໍ່ຕິດເປື້ອນດ້ວຍປັນຍາ.

---

පරිපුණ්ණසඞ්කප්පොති නෙක්ඛම්මාදිවිතක්කෙහි පරිපුණ්ණසඞ්කප්පත්තා පරිපුණ්ණමනොරථො.

ຄຳວ່າ "Paripuṇṇasaṅkappo" ຄວາມວ່າ ເປັນຜູ້ມີຄວາມດຳຣິບໍລິບູນ ເພາະມີຄວາມດຳຣິບໍລິບູນດ້ວຍເນກຂັມມະວິຕົກເປັນຕົ້ນ ຄື ມີຄວາມປາດຖະໜາເຕັມປ່ຽມແລ້ວ.

---

තණ්හිඤ්ජිතන්ති තණ්හාය චලිතං. දිට්ඨිඤ්ජිතාදීසුපි එසෙව නයො. කාමිඤ්ජිතන්ති කිලෙසකාමෙහි ඉඤ්ජිතං ඵන්දිතං. ‘‘කම්මිඤ්ජිත’’න්තිපි පාඨො, තං න සුන්දරං.

ຄຳວ່າ "Taṇhiñjita" ຄວາມວ່າ ຄວາມຫວັ່ນໄຫວດ້ວຍຕັນຫາ. ໃນຄຳວ່າ "diṭṭhiñjita" (ຄວາມຫວັ່ນໄຫວດ້ວຍທິຖິ) ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ "Kāmiñjita" ຄວາມວ່າ ຄວາມຫວັ່ນໄຫວ ຄວາມດິ້ນຮົນດ້ວຍກິເລດກາມ. ມີບົດອ່ານວ່າ "kammiñjitaṃ" ຄືກັນ, ແຕ່ບົດນັ້ນບໍ່ດີ.

---

මහන්තො පුරිසොති මහාපුරිසො. උත්තමො පුරිසොති අග්ගපුරිසො. පධානො පුරිසොති සෙට්ඨපුරිසො. අලාමකො පුරිසොති විසිට්ඨපුරිසො. ජෙට්ඨකො පුරිසොති පාමොක්ඛපුරිසො. න හෙට්ඨිමකො පුරිසොති උත්තමපුරිසො. පුරිසානං කොටිප්පත්තො පුරිසොති පධානපුරිසො. සබ්බෙසං ඉච්ඡිතො පුරිසොති පවරපුරිසො.

ຄຳວ່າ "Mahanto puriso" (ບຸຣຸດຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່) ໄດ້ແກ່ ມະຫາບຸຣຸດ. ຄຳວ່າ "Uttamo puriso" (ບຸຣຸດຜູ້ສູງສົ່ງ) ໄດ້ແກ່ ອັກຄະບຸຣຸດ (ບຸຣຸດຜູ້ເລີດ). ຄຳວ່າ "Padhāno puriso" (ບຸຣຸດຜູ້ເປັນປະທານ) ໄດ້ແກ່ ເសດຖະບຸຣຸດ (ບຸຣຸດຜູ້ປະເສີດ). ຄຳວ່າ "Alāmako puriso" (ບຸຣຸດຜູ້ບໍ່ເລວຊາມ) ໄດ້ແກ່ ວິເສດສະບຸຣຸດ (ບຸຣຸດຜູ້ວິເສດ). ຄຳວ່າ "Jeṭṭhako puriso" (ບຸຣຸດຜູ້ເປັນໃຫຍ່) ໄດ້ແກ່ ປາໂມກຂະບຸຣຸດ (ບຸຣຸດຜູ້ເປັນປະທານ). ຄຳວ່າ "Na heṭṭhimako puriso" (ບຸຣຸດຜູ້ບໍ່ຕ່ຳຊາມ) ໄດ້ແກ່ ອຸດຕະມະບຸຣຸດ. ຄຳວ່າ "Purisānaṃ koṭippatto puriso" (ບຸຣຸດຜູ້ເຖິງຍອດແຫ່ງບຸຣຸດທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ປະທານະບຸຣຸດ. ຄຳວ່າ "Sabbesaṃ icchito puriso" (ບຸຣຸດອັນເປັນທີ່ປາດຖະໜາຂອງຄົນທັງປວງ) ໄດ້ແກ່ ປະວະຣະບຸຣຸດ (ບຸຣຸດຜູ້ປະເສີດສຸດ).

---

සිබ්බිනිමච්චගාති තණ්හං අතිඅගා, අතික්කමිත්වා ඨිතො. උපච්චගාති භුසං අතිඅගා.

ຄຳວ່າ "Sibbinimaccagā" ຄວາມວ່າ ກ້າວລ່ວງຕັນຫາ ຄື ຕັ້ງຢູ່ກ້າວລ່ວງພົ້ນແລ້ວ. ຄຳວ່າ "Upaccagā" ຄວາມວ່າ ກ້າວລ່ວງພົ້ນໄປຢ່າງຍິ່ງ.

---

10. තස්සෙතමත්ථං භගවා බ්‍යාකරොන්තො ‘‘කාමෙසූ’’ති ගාථාද්වයමාහ. තත්ථ කාමෙසු බ්‍රහ්මචරියවාති කාමනිමිත්තං බ්‍රහ්මචරියවා, කාමෙසු ආදීනවං දිස්වා මග්ගබ්‍රහ්මචරියෙන සමන්නාගතොති වුත්තං හොති. එත්තාවතා සන්තුසිතතං දස්සෙති. ‘‘වීතතණ්හො’’තිආදීහි අනිඤ්ජිතතං. තත්ථ සඞ්ඛාය නිබ්බුතොති අනිච්චාදිවසෙන ධම්මෙ වීමංසිත්වා රාගාදිනිබ්බානෙන නිබ්බුතො.

໑໐. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງພະຍາກອນອັດຖະນັ້ນແກ່ພະຕິດສະເມດເຕຍຍະ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄາຖາສອງບົດວ່າ "kāmesu" (ໃນກາມທັງຫຼາຍ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາຮູ້ນັ້ນ ຄຳວ່າ "kāmesu brahmacariyavā" ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີພົມມະຈັນເພາະເຫດໃນກາມທັງຫຼາຍ, ອະທິບາຍວ່າ ເຫັນໂທດໃນກາມທັງຫຼາຍແລ້ວ ເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍມັກຄະພົມມະຈັນ. ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງຄວາມເປັນຜູ້ຍິນດີແລ້ວ. ຊົງສະແດງຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ດ້ວຍຄຳວ່າ "vītataṇho" (ຜູ້ມີຕັນຫາປາສະຈາກແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ "saṅkhāya nibbuto" ຄວາມວ່າ ພິຈາລະນາທຳໂດຍຄວາມເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງເປັນຕົ້ນແລ້ວ ດັບສະໜິດດ້ວຍການດັບລາຄະເປັນຕົ້ນ.

---

අසද්ධම්මසමාපත්තියාති [Pg.10] නීචධම්මසමායොගතො. ආරතීති ආරකා රමනං. විරතීති තාය විනා රමනං. පටිවිරතීති පටිනිවත්තිත්වා තාය විනා රමනං. වෙරමණීති වෙරවිනාසනං. අකිරියාති කිරියාපච්ඡින්දනං. අකරණන්ති කරණපරිච්ඡින්දනං. අනජ්ඣාපත්තීති අනාපජ්ජනතා. වෙලාඅනතික්කමොති සීමාඅනතික්කමො. සෙසං තත්ථ තත්ථ වුත්තනයත්තා පාකටමෙව.

ຄຳວ່າ "Asaddhammasamāpattiyā" ຄວາມວ່າ ຈາກການສະມາໂຍກ (ການປະກອບ) ກັບທຳອັນຕ່ຳຊາມ. ຄຳວ່າ "Ārati" ໄດ້ແກ່ ການຍິນດີໃນການຫຼີກເວັ້ນໄກ. ຄຳວ່າ "Virati" ໄດ້ແກ່ ການຍິນດີໂດຍເວັ້ນຈາກທຳອັນຕ່ຳຊາມນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Paṭivirati" ໄດ້ແກ່ ການກັບໃຈແລ້ວຍິນດີໂດຍເວັ້ນຈາກທຳອັນຕ່ຳຊາມນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Veramaṇī" ໄດ້ແກ່ ການກຳຈັດເວນ. ຄຳວ່າ "Akiriyā" ໄດ້ແກ່ ການຕັດຂາດການກະທຳ. ຄຳວ່າ "Akaraṇa" ໄດ້ແກ່ ການກຳນົດຂອບເຂດການບໍ່ກະທຳ. ຄຳວ່າ "Anajjhāpatti" ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ຕ້ອງອາບັດ (ຄວາມບໍ່ລ່ວງລະເມີດ). ຄຳວ່າ "Velāanatikkamo" ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ລ່ວງລະເມີດຂອບເຂດ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ປາກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນບ່ອນນັ້ນໆ.

---

එවං භගවා ඉදම්පි සුත්තං අරහත්තනිකූටෙනෙව දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ අයම්පි බ්‍රාහ්මණො අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි සද්ධිං අන්තෙවාසිකසහස්සෙන, අඤ්ඤෙසඤ්ච අනෙකසහස්සානං ධම්මචක්ඛුං උදපාදි. සෙසං පුබ්බසදිසමෙව.

ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງສູດນີ້ ໂດຍມີຍອດຄືພະອໍຣະຫັດດ້ວຍປະການສະນີ. ໃນເວລາຈົບພະທຳມະເທດສະໜາ ພາມຜູ້ນີ້ກໍໄດ້ຕັ້ງຢູ່ໃນພະອໍຣະຫັດ ພ້ອມກັບເຫຼົ່າສິດສານຸສິດພັນຄົນ, ແລະດວງຕາເຫັນທຳກໍໄດ້ເກີດຂຶ້ນແກ່ສັດອື່ນໆ ຫຼາຍພັນອົງ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອກໍເໝືອນກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນ.

---

සද්ධම්මප්පජ්ජොතිකාය චූළනිද්දෙස-අට්ඨකථාය

ໃນອັດຖະກະຖາຈູລະນິດເທດ ຊື່ວ່າ ສັດທັມມັບປັດໂຊຕິກາ

---

තිස්සමෙත්තෙය්‍යමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາອະທິບາຍຕິດສະເມດເຕຍຍະມານົບສູດນິດເທດ ຈົບແລ້ວ.

---

3. පුණ්ණකමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා

໓. ການພັນລະນາອະທິບາຍປຸນນະກະມານົບສູດນິດເທດ

---

12. තතියෙ පුණ්ණකසුත්තනිද්දෙසෙ – අනෙජන්ති ඉදම්පි පුරිමනයෙනෙව මොඝරාජානං පටික්ඛිපිත්වා වුත්තං. තත්ථ මූලදස්සාවින්ති අකුසලමූලාදිදස්සාවිං. ඉසයොති ඉසිනාමකා ජටිලා. යඤ්ඤන්ති දෙය්‍යධම්මං. අකප්පයිංසූති පරියෙසිංසු.

໑໒. ໃນຄຳອະທິບາຍປຸນນັກກະສູດທີສາມ — ຄຳວ່າ anejanti (ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມຫວັ່ນໄຫວ) ນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກໍຕັດປະຕິເສດໂມຄະຣາຊະ ໂດຍນັຍກ່ອນນັ້ນແລ້ວ. ໃນບົດນັ້ນ, ຄຳວ່າ mūladassāvinti ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຫັນອະກຸສົນມູນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ isayoti ໄດ້ແກ່ ຊະດິນຜູ້ມີຊື່ວ່າລືສີ. ຄຳວ່າ yaññanti ໄດ້ແກ່ ເທຍຍະທຳ. ຄຳວ່າ akappayiṃsūti ໄດ້ແກ່ ສະແຫວງຫາແລ້ວ.

---

හෙතුදස්සාවීතිආදීනි සබ්බානි කාරණවෙවචනානෙව. කාරණඤ්හි යස්මා අත්තනො ඵලත්ථාය හිනොති පවත්තති, තස්මා හෙතූති වුච්චති. යස්මා තං ඵලං නිදෙති ‘හන්ද, ගණ්හථ න’න්ති අප්පෙති විය, තස්මා නිදානන්ති වුච්චති. සම්භවදස්සාවීතිආදීනි පඤ්ච පදානි හෙට්ඨා දස්සිතනයානි එව. යස්මා තං පටිච්ච එති පවත්තති, තඤ්ච ඵලං තතො සමුදෙති උප්පජ්ජති, තස්මා පච්චයොති ච සමුදයොති ච වුච්චති.

ບົດທັງຫຼາຍມີບົດວ່າ Hetudassāvī ເປັນຕົ້ນ ທັງໝົດລ້ວນແຕ່ເປັນຄຳໄວພົດຂອງເຫດ (kāraṇa) ທັງນັ້ນ. ເພາະວ່າ ເຫດໃດ ຍ່ອມດຳເນີນໄປເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຜົນຂອງຕົນ, ເພາະສະນັ້ນ ເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເຫດ (hetu). ເພາະວ່າ ເຫດໃດ ຍ່ອມມອບຜົນນັ້ນໃຫ້ ປຽບເໝືອນຍື່ນໃຫ້ວ່າ 'ເອົາເຖີ້ນ, ຈົ່ງຮັບເອົາຜົນນີ້', ເພາະສະນັ້ນ ເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ນິທານ (nidāna). ບົດທັງ ໕ ມີບົດວ່າ Sambhavadassāvī ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍດັ່ງທີ່ສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ຂ້າງເທິງນັ້ນເອງ. ເພາະວ່າ ຜົນນັ້ນ ຍ່ອມອາໄສເຫດນັ້ນແລ້ວດຳເນີນໄປ, ແລະຜົນນັ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຈາກເຫດນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປັດໄຈ (paccaya) ແລະ ສະມຸໄທ (samudaya).

---

යා වා පනඤ්ඤාපි කාචි සුගතියොති චතුඅපායවිනිමුත්තකා උත්තරමාතාදයො අප්පෙසක්ඛා කපණමනුස්සා ච දුල්ලභඝාසච්ඡාදනා දුක්ඛපීළිතා වෙදිතබ්බා. යා වා පනඤ්ඤාපි කාචි දුග්ගතියොති යමරාජනාගසුපණ්ණපෙතමහිද්ධිකාදයො පච්චෙතබ්බා. අත්තභාවාභිනිබ්බත්තියාති තීසු ඨානෙසු [Pg.11] පටිසන්ධිවසෙන අත්තභාවපටිලාභත්ථාය. ජානාතීති සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණෙන ජානාති. පස්සතීති සමන්තචක්ඛුනා පස්සති.

ຄຳວ່າ yā vā panaññāpi kāci sugatiyo ພຶງຊາບວ່າ ໄດ້ແກ່ ພວກມະນຸດຜູ້ມີສັກໜ້ອຍ ຜູ້ຍາກຈົນ ເຊັ່ນ ອຸດຕະຣະມານດາ ເປັນຕົ້ນ ຜູ້ພົ້ນແລ້ວຈາກອະບາຍ ໔ ແຕ່ເປັນຜູ້ຫາອາຫານ ແລະເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມໄດ້ຍາກ ຖືກຄວາມທຸກບີບຄັ້ນ. ຄຳວ່າ yā vā panaññāpi kāci duggatiyo ພຶງຊາບວ່າ ໄດ້ແກ່ ພະຍາຍົມ, ນາກ, ຄຸດ, ແລະເຜດຜູ້ມີລິດຫຼາຍ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ attabhāvābhinibbattiyā ໄດ້ແກ່ ເພື່ອການໄດ້ອັດຕະພາບ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການປະຕິສົນທິໃນພົບທັງສາມ. ຄຳວ່າ jānātīti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຮູ້ດ້ວຍພຣະສັບພັນຍຸຕັນຍານ. ຄຳວ່າ passatīti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຫັນດ້ວຍພຣະສະມັນຕະຈັກຂຸ.

---

අකුසලාති අකොසල්ලසම්භූතා. අකුසලං භජන්තීති අකුසලභාගියා. අකුසලපක්ඛෙ භවාති අකුසලපක්ඛිකා. සබ්බෙ තෙ අවිජ්ජා මූලං කාරණං එතෙසන්ති අවිජ්ජාමූලකා. අවිජ්ජාය සමොසරන්ති සම්මා ඔසරන්ති ගච්ඡන්තීති අවිජ්ජාසමොසරණා. අවිජ්ජාසමුග්ඝාතාති අරහත්තමග්ගෙන අවිජ්ජාය හතාය. සබ්බෙ තෙ සමුග්ඝාතං ගච්ඡන්තීති වුත්තප්පකාරා අකුසලධම්මා, තෙ සබ්බෙ හතභාවං පාපුණන්ති.

ຄຳວ່າ akusalā ໄດ້ແກ່ ທຳທີ່ເກີດຈາກຄວາມບໍ່ສະຫຼາດ. ຄຳວ່າ akusalabhāgiyā ໄດ້ແກ່ ທຳທີ່ເຂົ້າໄປຊ່ອງເສບອະກຸສົນ. ຄຳວ່າ akusalapakkhikā ໄດ້ແກ່ ທຳທີ່ຢູ່ໃນຝ່າຍອະກຸສົນ. ຄຳວ່າ avijjāmūlakā ໄດ້ແກ່ ທຳທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ ມີອະວິຊາເປັນມູນ ເປັນເຫດ. ຄຳວ່າ avijjāsamosaraṇā ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມປະຊຸມລົງ ຄື ຢັ່ງລົງສູ່ອະວິຊາໂດຍຊອບ. ຄຳວ່າ avijjāsamugghātā ໄດ້ແກ່ ເພາະອະວິຊາຖືກກຳຈັດແລ້ວດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ. ຄຳວ່າ sabbe te samugghātaṃ gacchantī ໄດ້ແກ່ ອະກຸສົນທຳທັງຫຼາຍ ຕາມປະເພດທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນ ທັງໝົດຍ່ອມເຖິງຄວາມຖືກທຳລາຍ.

---

අප්පමාදමූලකාති සතිඅවිප්පවාසො අප්පමාදො මූලං කාරණං එතෙසන්ති අප්පමාදමූලකා. අප්පමාදෙසු සම්මා ඔසරන්ති ගච්ඡන්තීති අප්පමාදසමොසරණා. අප්පමාදො තෙසං ධම්මානං අග්ගමක්ඛායතීති සයං කාමාවචරොපි සමානො චතුභූමකධම්මානං පතිට්ඨාභාවෙන අග්ගො නාම ජාතො.

ຄຳວ່າ appamādamūlakā ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ປາສະຈາກສະຕິ ຊື່ວ່າ ຄວາມບໍ່ປະມາດ, ຄວາມບໍ່ປະມາດນັ້ນ ເປັນມູນ ເປັນເຫດ ແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ appamādasamosaraṇā ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມປະຊຸມລົງ ຄື ຢັ່ງລົງສູ່ຄວາມບໍ່ປະມາດໂດຍຊອບ. ຄຳວ່າ appamādo tesaṃ dhammānaṃ aggamakkhāyati ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ປະມາດນັ້ນ ເຖິງວ່າໂດຍຕົນເອງຈະເປັນກາມາວະຈອນກໍຕາມ ແຕ່ກໍຊື່ວ່າເປັນຍອດ ເພາະເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງທຳໃນພູມທັງສີ່.

---

අලමත්තොති සමත්ථචිත්තො. මයා පුච්ඡිතන්ති මයා පුට්ඨං. වහස්සෙතං භාරන්ති එතං ආභතභාරං වහස්සු. යෙ කෙචි ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිතා. ‘‘ඉසිපබ්බජ්ජා පබ්බජිතා’’තිපි පාඨො.

ຄຳວ່າ alamatto ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຈິດອັນສາມາດ. ຄຳວ່າ mayā pucchitan ໄດ້ແກ່ ອັນຂ້າພະເຈົ້າຖາມແລ້ວ. ຄຳວ່າ vahassetaṃ bhāran ໄດ້ແກ່ ຈົ່ງນຳພາລະທີ່ນຳມາແລ້ວນີ້ໄປ. ບົດວ່າ Ye keci ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນໃດໜຶ່ງຜູ້ບວດເປັນລືສີແລ້ວ. ມີບົດບາລີວ່າ “Isipabbajjā pabbajitā” ດັ່ງນີ້ກໍມີ.

---

ආජීවකසාවකානං ආජීවකා දෙවතාති යෙ ආජීවකවචනං සුණන්ති සුස්සුසන්ති, තෙ ආජීවකසාවකා, තෙසං ආජීවකසාවකානං. ආජීවකා ච තෙසං දෙය්‍යධම්මං පටිග්ගණ්හන්ති, තෙ එව ආජීවකා දෙවතා. එවං සබ්බත්ථ. යෙ යෙසං දක්ඛිණෙය්‍යාති යෙ ආජීවකාදයො දිසාපරියොසානා යෙසං ඛත්තියාදීනං දෙය්‍යධම්මානුච්ඡවිකා. තෙ තෙසං දෙවතාති තෙ ආජීවකාදයො තෙසං ඛත්තියාදීනං දෙවතා.

ຄຳວ່າ ājīvakasāvakānaṃ ājīvakā devatā ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນທັງຫຼາຍໃດທີ່ຟັງ ແລະຕັ້ງໃຈຟັງຄຳສອນຂອງພວກອາຊີວົກ, ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນຊື່ວ່າ ສາວົກອາຊີວົກ, ແກ່ສາວົກອາຊີວົກເຫຼົ່ານັ້ນ. ແລະພວກອາຊີວົກຍ່ອມຮັບເທຍຍະທຳຂອງພວກເຂົາ, ພວກອາຊີວົກເຫຼົ່ານັ້ນເອງຊື່ວ່າ ເທວະດາ. ໃນບົດທັງປວງກໍມີນັຍດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ ye yesaṃ dakkhiṇeyyā ໄດ້ແກ່ ພວກອາຊີວົກເປັນຕົ້ນ ຕະຫຼອດຮອດທິດທັງຫຼາຍ ຜູ້ຄວນແກ່ເທຍຍະທຳຂອງພວກກະສັດເປັນຕົ້ນໃດ. ຄຳວ່າ te tesaṃ devatā ໄດ້ແກ່ ພວກອາຊີວົກເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນເທວະດາຂອງພວກກະສັດເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ.

---

යෙපි යඤ්ඤං එසන්තීති දෙය්‍යධම්මං ඉච්ඡන්ති. ගවෙසන්තීති ඔලොකෙන්ති. පරියෙසන්තීති උප්පාදෙන්ති. යඤ්ඤා වා එතෙ පුථූති යඤ්ඤා එව වා එතෙ පුථුකා. යඤ්ඤයාජකා වා එතෙ පුථූති දෙය්‍යධම්මස්ස යාජනකා එව වා එතෙ පුථුකා. දක්ඛිණෙය්‍යා වා එතෙ පුථූති දෙය්‍යධම්මානුච්ඡවිකා එව වා එතෙ පුථුකා. තෙ විත්ථාරතො දස්සෙතුං ‘‘කථං යඤ්ඤා වා එතෙ පුථූ’’තිආදිනා නයෙන විත්ථාරෙන දස්සෙති.

ຄຳວ່າ yepi yaññaṃ esanti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມປາດຖະໜາເທຍຍະທຳ. ຄຳວ່າ gavesanti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຊອກຫາ. ຄຳວ່າ pariyesanti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດມີຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ yaññā vā ete puthū ໄດ້ແກ່ ການບູຊາຍັນນັ້ນເອງມີຫຼາຍປະເພດ. ຄຳວ່າ yaññayājakā vā ete puthū ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບູຊາເທຍຍະທຳນັ້ນເອງມີຫຼາຍຄົນ. ຄຳວ່າ dakkhiṇeyyā vā ete puthū ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຄວນແກ່ເທຍຍະທຳນັ້ນເອງມີຫຼາຍຄົນ. ເພື່ອສະແດງຄວາມນັ້ນໂດຍລະອຽດ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງສະແດງໂດຍພິສະດານ ໂດຍນັຍມີບົດວ່າ “kathaṃ yaññā vā ete puthū” ເປັນຕົ້ນ.

---

13. ආසීසමානාති [Pg.12] රූපාදීනි පත්ථයමානා. ඉත්ථත්තන්ති ඉත්ථභාවඤ්ච පත්ථයමානා, මනුස්සාදිභාවං ඉච්ඡන්තාති වුත්තං හොති. ජරං සිතාති ජරං නිස්සිතා. ජරාමුඛෙන චෙත්ථ සබ්බං වට්ටදුක්ඛං වුත්තං. තෙන වට්ටදුක්ඛනිස්සිතා තතො අපරිමුච්චමානායෙව කප්පයිංසූති දීපෙති.

໑໓. ຄຳວ່າ āsīsamānā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປາດຖະໜາຮູບເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ itthattaṃ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປາດຖະໜາຄວາມເປັນຢ່າງນີ້, ອະທິບາຍວ່າ ປາດຖະໜາຄວາມເປັນມະນຸດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ jaraṃ sitā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ອາໄສຄວາມແກ່. ແລະໃນບົດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດເຖິງວັດຕະທຸກທັງປວງ ໂດຍຫົວຂໍ້ຄືຊະລາ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງສະແດງວ່າ ພວກເຂົາອາໄສວັດຕະທຸກ ບໍ່ພົ້ນໄປຈາກວັດຕະທຸກນັ້ນເລີຍ ຈຶ່ງໄດ້ຈັດແຈງ (ການບູຊາຍັນ).

---

රූපපටිලාභං ආසීසමානාති වණ්ණායතනසම්පත්තිලාභං පත්ථයමානා. සද්දාදීසුපි එසෙව නයො. ඛත්තියමහාසාලකුලෙ අත්තභාවපටිලාභන්ති සාරප්පත්තෙ ඛත්තියානං මහාසාලකුලෙ අත්තභාවලාභං පටිසන්ධිං පත්ථයමානා. බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලාදීසුපි එසෙව නයො. බ්‍රහ්මකායිකෙසු දෙවෙසූති එත්ථ පුබ්බභවං සන්ධාය වුත්තං. එත්ථාති ඛත්තියකුලාදීසු.

ຄຳວ່າ rūpapaṭilābhaṃ āsīsamānā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປາດຖະໜາການໄດ້ຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງວັນນາຍະຕະນະ. ເຖິງແມ່ນໃນສຽງເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ khattiyamahāsālakule attabhāvapaṭilābhaṃ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປາດຖະໜາການປະຕິສົນທິ ຄືການໄດ້ອັດຕະພາບໃນຕະກູນກະສັດມະຫາສານ ຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍສາຣะ. ເຖິງແມ່ນໃນຕະກູນພຣາມມະຫາສານເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ brahmakāyikesu devesu ໃນບົດນີ້ ພຣະອົງຕັດໝາຍເຖິງພົບກ່ອນ. ຄຳວ່າ ettha ໄດ້ແກ່ ໃນຕະກູນກະສັດເປັນຕົ້ນ.

---

ජරානිස්සිතාති ජරං අස්සිතා. බ්‍යාධිනිස්සිතාතිආදීසුපි එසෙව නයො. එතෙහි සබ්බං වට්ටදුක්ඛං පරියාදියිත්වා දස්සිතං හොති.

ຄຳວ່າ jarānissitā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ອາໄສຄວາມແກ່. ເຖິງແມ່ນໃນບົດວ່າ byādhinissitā ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ດ້ວຍບົດເຫຼົ່ານີ້ ພຣະອົງຊົງສະແດງວັດຕະທຸກທັງປວງ ໂດຍກວມເອົາທັງໝົດ.

---

14. කච්චිසු තෙ භගවා යඤ්ඤපථෙ අප්පමත්තා, අතාරු ජාතිඤ්ච ජරඤ්ච මාරිසාති එත්ථ යඤ්ඤො එව යඤ්ඤපථො. ඉදං වුත්තං හොති – කච්චි තෙ යඤ්ඤෙ අප්පමත්තා හුත්වා යඤ්ඤං කප්පයන්තා වට්ටදුක්ඛමුත්තරිංසූති.

໑໔. ໃນຄຳຖາມວ່າ kaccisu te bhagavā yaññapathe appamattā, atāru jātiñca jarañca mārisā ນີ້, ຍັນນັ້ນເອງຊື່ວ່າ ທາງແຫ່ງຍັນ (yaññapatha). ອະທິບາຍວ່າ ພວກເຂົາເປັນຜູ້ບໍ່ປະມາດໃນຍັນ ຈັດແຈງຍັນຢູ່ ໄດ້ຂ້າມພົ້ນວັດຕະທຸກແລ້ວຫຼືບໍ່?

---

යෙපි යඤ්ඤං දෙන්ති යජන්තීති දෙය්‍යධම්මදානවසෙන යජන්ති. පරිච්චජන්තීති විස්සජ්ජෙන්ති.

ຄຳວ່າ yepi yaññaṃ denti yajanti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມບູຊາດ້ວຍການໃຫ້ເທຍຍະທຳ. ຄຳວ່າ pariccajanti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມສະຫຼະ.

---

15. ආසීසන්තීති රූපපටිලාභාදයො පත්ථෙන්ති. ථොමයන්තීති ‘‘සුචිං දින්න’’න්තිආදිනා නයෙන යඤ්ඤාදීනි පසංසන්ති. අභිජප්පන්තීති රූපාදිපටිලාභාය වාචං ගීරන්ති. ජුහන්තීති දෙන්ති. කාමාභිජප්පන්ති පටිච්ච ලාභන්ති රූපාදිලාභං පටිච්ච පුනප්පුනං කාමෙ එව අභිජප්පන්ති, ‘‘අහො වත අම්හාකම්පි සිය්‍යු’’න්ති වදන්ති, තණ්හඤ්ච තත්ථ වඩ්ඪෙන්තීති වුත්තං හොති. යාජයොගාති යාගාධිමුත්තා. භවරාගරත්තාති එවමිමෙහි ආසීසනාදීහි භවරාගෙනෙව රත්තා, භවරාගරත්තා වා හුත්වා එතානි ආසීසනාදීනි කරොන්තා නාතරිංසු ජාතිආදිවට්ටදුක්ඛං න උත්තරිංසු.

໑໕. ຄຳວ່າ āsīsanti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມປາດຖະໜາການໄດ້ອັດຕະພາບມີຮູບເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ thomayanti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມສັນເສີນຍັນເປັນຕົ້ນ ໂດຍນັຍມີບົດວ່າ “suciṃ dinnaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ abhijappanti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມກ່າວວາຈາເພື່ອການໄດ້ຮູບເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ juhanti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມໃຫ້. ຄຳວ່າ kāmābhijappanti paṭicca lābhaṃ ໄດ້ແກ່ ເພາະອາໄສການໄດ້ຮູບເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງບົ່ນເພີ້ເຖິງກາມທັງຫຼາຍນັ້ນເອງຊ້ຳໆ, ກ່າວວ່າ “ໂອ້ໜໍ, ຂໍສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຈົ່ງມີແກ່ພວກເຮົາແດ່ທອດ”, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຕັນຫາຈະເລີນຂຶ້ນໃນສິ່ງນັ້ນ. ຄຳວ່າ yājayogā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຂົນຂວາຍໃນການບູຊາຍັນ. ຄຳວ່າ bhavarāgarattā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ກຳໜັດແລ້ວດ້ວຍພະວະຣາຄະນັ້ນເອງ ດ້ວຍການຫວັງເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້, ຫຼືວ່າ ເປັນຜູ້ກຳໜັດແລ້ວດ້ວຍພະວະຣາຄະ ເມື່ອເຮັດການຫວັງເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ nātariṃsu ຄື ບໍ່ຂ້າມພົ້ນວັດຕະທຸກມີຊາດເປັນຕົ້ນ.

---

යඤ්ඤං වා ථොමෙන්තීති දානං වා වණ්ණෙන්ති. ඵලං වාති රූපාදිපටිලාභං. දක්ඛිණෙය්‍යෙ වාති ජාතිසම්පන්නාදීසු. සුචිං දින්නන්ති සුචිං කත්වා දින්නං. මනාපන්ති මනවඩ්ඪනකං. පණීතන්ති ඔජවන්තං. කාලෙනාති තත්ථ තත්ථ සම්පත්තකාලෙ[Pg.13]. කප්පියන්ති අකප්පියං වජ්ජෙත්වා දින්නං. අනවජ්ජන්ති නිද්දොසං. අභිණ්හන්ති පුනප්පුනං. දදං චිත්තං පසාදිතන්ති දදතො මුඤ්චනචිත්තං පසාදිතන්ති. ථොමෙන්ති කිත්තෙන්තීති ගුණං පාකටං කරොන්ති. වණ්ණෙන්තීති වණ්ණං භණන්ති. පසංසන්තීති පසාදං පාපෙන්ති.

ຄຳວ່າ yaññaṃ vā thomenti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມພັນລະນາທານ. ຄຳວ່າ phalaṃ vā ໄດ້ແກ່ ການໄດ້ຮູບເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ dakkhiṇeyye vā ໄດ້ແກ່ ໃນບຸກຄົນຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຊາດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ suciṃ dinnaṃ ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ສະອາດແລ້ວຈຶ່ງໃຫ້. ຄຳວ່າ manāpaṃ ໄດ້ແກ່ ຂອງທີ່ເຮັດໃຫ້ຈະເລີນໃຈ. ຄຳວ່າ paṇītaṃ ໄດ້ແກ່ ຂອງທີ່ມີໂອຊາ. ຄຳວ່າ kālena ໄດ້ແກ່ ໃນເວລາທີ່ເໝາະສົມນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ kappiyaṃ ໄດ້ແກ່ ຂອງທີ່ເວັ້ນສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນແລ້ວຈຶ່ງໃຫ້. ຄຳວ່າ anavajjaṃ ໄດ້ແກ່ ຂອງທີ່ບໍ່ມີໂອດ. ຄຳວ່າ abhiṇhaṃ ໄດ້ແກ່ ຊ້ຳໆ. ຄຳວ່າ dadaṃ cittaṃ pasāditaṃ ໄດ້ແກ່ ເມື່ອໃຫ້ ຍ່ອມເຮັດມຸດຈະນະຈິດໃຫ້ເຫຼື້ອມໃສ. ຄຳວ່າ thomenti kittenti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຮັດຄຸນງາມຄວາມດີໃຫ້ປະກົດ. ຄຳວ່າ vaṇṇenti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມກ່າວພັນລະນາຄຸນ. ຄຳວ່າ pasaṃsanti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຫຼື້ອມໃສ.

---

ඉතො නිදානන්ති ඉතො මනුස්සලොකතො දින්නකාරණා. අජ්ඣායකාති මන්තෙ පරිවත්තෙන්තා. මන්තධරාති මන්තෙ ධාරෙන්තා. තිණ්ණං වෙදානන්ති ඉරුවෙදයජුවෙදසාමවෙදානං. ඔට්ඨපහටකරණවසෙන පාරං ගතාති පාරගූ. සහ නිඝණ්ඩුනා ච කෙටුභෙන ච සනිඝණ්ඩුකෙටුභානං. නිඝණ්ඩූති නිඝණ්ඩුරුක්ඛාදීනං වෙවචනප්පකාසකං සත්ථං. කෙටුභන්ති කිරියාකප්පවිකප්පො කවීනං උපකාරාවහං සත්ථං. සහ අක්ඛරප්පභෙදෙන සාක්ඛරප්පභෙදානං. අක්ඛරප්පභෙදොති සික්ඛා ච නිරුත්ති ච. ඉතිහාසපඤ්චමානන්ති ආථබ්බණවෙදං චතුත්ථං කත්වා ‘‘ඉතිහ ආස, ඉතිහ ආසා’’ති ඊදිසවචනපටිසංයුත්තපුරාණකථාසඞ්ඛාතො ඉතිහාසො පඤ්චමො එතෙසන්ති ඉතිහාසපඤ්චමා, තෙසං ඉතිහාසපඤ්චමානං වෙදානං.

ຄຳວ່າ ito nidānaṃ ໄດ້ແກ່ ເພາະເຫດແຫ່ງທານທີ່ໃຫ້ແລ້ວຈາກມະນຸດສະໂລກນີ້. ຄຳວ່າ ajjhāyakā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທ່ອງບົ່ນມົນ. ຄຳວ່າ mantadharā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຊົງຈຳມົນໄວ້. ຄຳວ່າ tiṇṇaṃ vedānaṃ ໄດ້ແກ່ ພຣະເວດທັງສາມ ຄື ອິຣຸເວດ, ຍະຊຸເວດ, ແລະສາມະເວດ. ຄຳວ່າ pāragū ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຖິງຝັ່ງໂດຍອຳນາດແຫ່ງການອອກສຽງກະທົບຮີມສົບ. ຄຳວ່າ sanighaṇḍukeṭubhānaṃ ໄດ້ແກ່ ພ້ອມທັງຄຳພີນິຄັນທຸ ແລະຄຳພີເກຕຸພະ. ຄຳວ່າ nighaṇḍu ໄດ້ແກ່ ຕຳລາທີ່ສະແດງຄຳໄວພົດຂອງຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ keṭubhaṃ ໄດ້ແກ່ ຕຳລາທີ່ເກື້ອກູນແກ່ກະວີທັງຫຼາຍ ຄືການກຳນົດພິທີກຳ. ຄຳວ່າ sākkharappabhedānaṃ ໄດ້ແກ່ ພ້ອມທັງຄຳພີອັກຂະຣະປະເພດ. ຄຳວ່າ akkharappabhedo ໄດ້ແກ່ ຄຳພີສິກຂາ ແລະຄຳພີນິຣຸດຕິ. ຄຳວ່າ itihāsapañcamānaṃ ໄດ້ແກ່ ພຣະເວດທັງຫຼາຍທີ່ມີຄຳພີອິຕິຫາສະເປັນທີຫ້າ ໂດຍນັບເອົາຄຳພີອັດຖັບພະເວດເປັນທີສີ່ ແລະມີຄຳພີອິຕິຫາສະອັນໄດ້ແກ່ຕຳນານບູຮານທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຖ້ອຍຄຳເຊັ່ນ “ໄດ້ມີມາແລ້ວຢ່າງນີ້, ໄດ້ມີມາແລ້ວຢ່າງນີ້” ເປັນທີຫ້າ, ແກ່ພຣະເວດທັງຫຼາຍທີ່ມີຄຳພີອິຕິຫາສະເປັນທີຫ້ານັ້ນ.

---

පදං තදවසෙසඤ්ච බ්‍යාකරණං අධියන්ති, වෙදෙන්ති වාති පදකා වෙය්‍යාකරණා. ලොකායතං වුච්චති විතණ්ඩවාදසත්ථං. මහාපුරිසලක්ඛණන්ති මහාපුරිසානං බුද්ධාදීනං ලක්ඛණදීපකං ද්වාදසසහස්සගන්ථප්පමාණං සත්ථං. යත්ථ සොළසසහස්සගාථාපදපරිමාණා බුද්ධමන්තා නාම අහෙසුං. යෙසං වසෙන ‘‘ඉමිනා ලක්ඛණෙන සමන්නාගතා බුද්ධා නාම හොන්ති, ඉමිනා පච්චෙකබුද්ධා, අග්ගසාවකා, අසීතිමහාසාවකා (ථෙරගා. අට්ඨ. 2.1288), බුද්ධමාතා, බුද්ධපිතා, අග්ගුපට්ඨාකො, අග්ගුපට්ඨායිකා, රාජා චක්කවත්තී’’ති අයං විසෙසො ඤායති. අනවයාති ඉමෙසු ලොකායතමහාපුරිසලක්ඛණෙසු අනූනා පරිපූරකාරිනො, අවයා න හොන්තීති වුත්තං හොති. අවයා නාම යෙ තානි අත්ථතො ච ගන්ථතො ච සන්ධාරෙතුං න සක්කොන්ති. වීතරාගාති පහීනරාගා. එතෙන අරහත්තඵලට්ඨා වුත්තා. රාගවිනයාය වා පටිපන්නාති එතෙන අරහත්තමග්ගට්ඨා. වීතදොසාති අනාගාමිඵලට්ඨා. දොසවිනයාය වා පටිපන්නාති එතෙන අනාගාමිමග්ගට්ඨා. වීතමොහාති අරහත්තඵලට්ඨා. මොහවිනයාය වා පටිපන්නාති අරහත්තමග්ගට්ඨා. සීලසමාධිපඤ්ඤාවිමුත්තිසම්පන්නාති [Pg.14] එතෙහි චතූහි ලොකියලොකුත්තරමිස්සකෙහි සීලාදීහි සම්පන්නා. විමුත්තිඤාණදස්සනසම්පන්නාති එතෙන පච්චවෙක්ඛණඤාණසම්පන්නා වුත්තාති ඤාතබ්බං, තඤ්ච ඛො ලොකියමෙව. අභිජප්පන්තීති පත්ථෙන්ති. ජප්පන්තීති පච්චාසීසන්ති. පජප්පන්තීති අතීව පච්චාසීසන්ති. යාජයොගෙසු යුත්තාති අනුයොගෙ දෙය්‍යධම්මෙ දිය්‍යමානෙ අභියොගවසෙන යුත්තා.

ບົດວ່າ Padaṃ tadavasesañca byākaraṇaṃ adhiyanti, vedenti vā ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນທັງຫຼາຍໃດ ຍ່ອມສຶກສາ ຍ່ອມຮູ້ຈັກບົດ ແລະໄວຍາກອນທີ່ເຫຼືອຈາກນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປະທະກະ (padaka) ແລະ ເວຍຍາກະຣະນະ (veyyākaraṇa). ຕຳລາວິທັນທະວາດ ຊື່ວ່າ ໂລກາຍະຕະ (lokāyata). ຄຳວ່າ mahāpurisalakkhaṇaṃ ໄດ້ແກ່ ຕຳລາທີ່ສະແດງລັກສະນະຂອງມະຫາບຸຣຸດທັງຫຼາຍມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ ມີປະລິມານຄຳພີ ໑໒,໐໐໐ ຄຳພີ, ໃນຕຳລານັ້ນ ມີພຸດທະມົນອັນມີປະລິມານບົດຄາຖາ ໑໖,໐໐໐ ຄາຖາ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພຸດທະມົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຄວາມພິເສດນີ້ຈຶ່ງປາກົດວ່າ “ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ປະກອບດ້ວຍລັກສະນະນີ້ ຊື່ວ່າ ພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ດ້ວຍລັກສະນະນີ້ ຊື່ວ່າ ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ, ພຣະອັກຄະສາວົກ, ພຣະມະຫາສາວົກ ໘໐ ຮູບ, ພຣະພຸດທະມານດາ, ພຣະພຸດທະບິດາ, ອຸປະຖາກຊັ້ນຍອດ, ອຸປະຖາຍິກາຊັ້ນຍອດ, ພຣະເຈົ້າຈັກກະພັດ”. ຄຳວ່າ anavayā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບໍ່ບົກພ່ອງ ຄື ຜູ້ເຮັດໃຫ້ບໍລິບູນໃນຕຳລາໂລກາຍັດ ແລະຕຳລາມະຫາບຸຣຸດລັກສະນະເຫຼົ່ານີ້, ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ເປັນຜູ້ບົກພ່ອງ (avayā). ບຸກຄົນທັງຫຼາຍໃດ ບໍ່ສາມາດຊົງຈຳຕຳລາເຫຼົ່ານັ້ນໄວ້ໄດ້ ທັງໂດຍອັດຖະ ແລະໂດຍພະຍັນຊະນະ, ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ຜູ້ບົກພ່ອງ (avayā). ຄຳວ່າ vītarāgā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີລາຄະອັນລະແລ້ວ, ດ້ວຍບົດນີ້ ພຣະອົງຕັດເຖິງພຣະອະຣະຫັດຕະຜົນລະສະຖິດ. ຄຳວ່າ rāgavinayāya vā paṭipannā ດ້ວຍບົດນີ້ ພຣະອົງຕັດເຖິງພຣະອະຣະຫັດຕະມັກຄະສະຖິດ. ຄຳວ່າ vītadosā ໄດ້ແກ່ ພຣະອະນາຄາມີຜົນລະສະຖິດ. ຄຳວ່າ dosavinayāya vā paṭipannā ດ້ວຍບົດນີ້ ພຣະອົງຕັດເຖິງພຣະອະນາຄາມີມັກຄະສະຖິດ. ຄຳວ່າ vītamohā ໄດ້ແກ່ ພຣະອະຣະຫັດຕະຜົນລະສະຖິດ. ຄຳວ່າ mohavinayāya vā paṭipannā ໄດ້ແກ່ ພຣະອະຣະຫັດຕະມັກຄະສະຖິດ. ຄຳວ່າ sīlasamādhipaññāvimuttisampannā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍສີລເປັນຕົ້ນ ໔ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ປົນເປກັນທັງໂລກິຍະແລະໂລກຸດຕະຣະ. ຄຳວ່າ vimuttiñāṇadassanasampannā ພຶງຊາບວ່າ ພຣະອົງຕັດເຖິງຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍປັດຈະເວກຂະນະຍານ, ແລະຍານນັ້ນເປັນໂລກິຍະແທ້ໆ. ຄຳວ່າ abhijappanti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມpadrthana. ຄຳວ່າ jappanti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມມຸ່ງຫວັງ. ຄຳວ່າ pajappanti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມມຸ່ງຫວັງຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ yājayogesu yuttā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຂະຫຍັນໂດຍອຳນາດແຫ່ງການປະກອບເນືອງໆ ໃນເທຍຍະທຳທີ່ກຳລັງໃຫ້ຢູ່.

---

16. අථ කො චරහීති අථ ඉදානි කො අඤ්ඤො අතාරි.

໑໖. ຄຳວ່າ atha ko carahīti ໄດ້ແກ່ ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ໃນບັດນີ້ ໃຜອື່ນອີກທີ່ຂ້າມພົ້ນແລ້ວ.

---

17. සඞ්ඛායාති ඤාණෙන වීමංසිත්වා. පරොපරානීති පරානි ච ඔපරානි ච, පරත්තභාවසකත්තභාවාදීනි පරානි ච ඔපරානි චාති වුත්තං හොති. විධූමොති කායදුච්චරිතාදිධූමවිරහිතො. අනීඝොති රාගාදිඊඝවිරහිතො. අතාරි සොති සො එවරූපො අරහා ජාතිජරං අතාරි.

໑໗. ຄຳວ່າ saṅkhāyāti ໄດ້ແກ່ ພິຈາລະນາແລ້ວດ້ວຍຍານ. ຄຳວ່າ paroparānīti ໄດ້ແກ່ ທຳອັນຍິ່ງ ແລະທຳອັນຢ່ອນ, ອະທິບາຍວ່າ ອັດຕະພາບຂອງຜູ້ນອກ ແລະອັດຕະພາບຂອງຕົນເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ທຳອັນຍິ່ງແລະທຳອັນຢ່ອນ. ຄຳວ່າ vidhūmoti ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປາສະຈາກຄວັນມີກາຍທຸຈະລິດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ anīghoti ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປາສະຈາກຄວາມທຸກມີລາຄະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ atāri soti ໄດ້ແກ່ ພຣະອະຣະຫັນຜູ້ມີສະພາບຢ່າງນີ້ ໄດ້ຂ້າມພົ້ນຊາດແລະຊະລາແລ້ວ.

---

සකරූපාති අත්තනො රූපා. පරරූපාති පරෙසං රූපා. කායදුච්චරිතං විධූමිතන්ති තිවිධකායදුච්චරිතං විධූමං කතං. විධමිතන්ති නාසිතං.

ຄຳວ່າ sakarūpāti ໄດ້ແກ່ ຮູບຂອງຕົນເອງ. ຄຳວ່າ pararūpāti ໄດ້ແກ່ ຮູບຂອງຄົນອື່ນ. ຄຳວ່າ kāyaduccaritaṃ vidhūmitanti ໄດ້ແກ່ ກາຍທຸຈະລິດ ໓ ປະການ ອັນເຮັດໃຫ້ປາສະຈາກຄວັນແລ້ວ. ຄຳວ່າ vidhamitanti ໄດ້ແກ່ ທຳລາຍແລ້ວ.

---

මානො හි තෙ, බ්‍රාහ්මණ, ඛාරිභාරොති යථා ඛාරිභාරො ඛන්ධෙන වය්හමානො උපරිට්ඨිතොපි අක්කන්තක්කන්තට්ඨානං පථවියා සද්ධිං ඵස්සෙති විය, එවං ජාතිගොත්තකුලාදීනි මානවත්ථූනි නිස්සාය උස්සාපිතො මානො, තත්ථ තත්ථ ඉස්සං උප්පාදෙන්තො චතූසු අපායෙසු සංසීදාපෙති. තෙනාහ – ‘‘මානො හි තෙ, බ්‍රාහ්මණ, ඛාරිභාරො’’ති. කොධො ධූමොති තව ඤාණග්ගිස්ස උපක්කිලෙසට්ඨෙන කොධො ධූමො. තෙන හි තෙ උපක්කිලිට්ඨො ඤාණග්ගි න විරොචති. භස්මනි මොසවජ්ජන්ති නිරොජට්ඨෙන මුසාවාදො ඡාරිකා නාම. යථා හි ඡාරිකාය පටිච්ඡන්නො අග්ගි න ජොතති, එවං තෙ මුසාවාදෙන පටිච්ඡන්නං ඤාණන්ති දස්සෙති. ජිව්හා සුජාති යථා තුය්හං සුවණ්ණරජතලොහකට්ඨමත්තිකාසු අඤ්ඤතරමයා යාගයජනත්ථාය සුජා හොති, එවං මය්හං ධම්මයාගයජනත්ථාය පහුතජිව්හා සුජාති වදති. යථා තුය්හං නදීතීරෙ යජනට්ඨානං, එවං ධම්මයාගයජනට්ඨානට්ඨෙන හදයං ජොතිට්ඨානං. අත්තාති චිත්තං.

ຄຳວ່າ māno hi te, brāhmaṇa, khāribhāro ໄດ້ແກ່ ປຽບເໝືອນຫາບຄອນທີ່ແບກໄວ້ເທິງບ່າ ເຖິງວ່າຈະຢູ່ຂ້າງເທິງ ແຕ່ກໍຍັງກົດທັບບ່ອນທີ່ຢຽບລົງໄປໃຫ້ສຳຜັດກັບແຜ່ນດິນ, ມານະທີ່ຍົກຂຶ້ນໂດຍອາໄສວັດຖຸແຫ່ງມານະມີຊາດ ໂຄດ ແລະຕະກູນເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຮິດສະຢາໃນບ່ອນນັ້ນໆ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ຈົມລົງໃນອະບາຍທັງສີ່. ເພາະສະນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດວ່າ “māno hi te, brāhmaṇa, khāribhāro” ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ kodho dhūmo ໄດ້ແກ່ ຄວາມໂກດເປັນຄວັນ ເພາະເປັນເຄື່ອງເສົ້າໝອງແຫ່ງໄຟຄືຍານຂອງທ່ານ. ເພາະວ່າ ໄຟຄືຍານຂອງທ່ານອັນຖືກຄວາມໂກດນັ້ນເຮັດໃຫ້ເສົ້າໝອງແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງ. ຄຳວ່າ bhasmani mosavajjaṃ ໄດ້ແກ່ ມຸສາວາດຊື່ວ່າຂີ້ເຖົ່າ ເພາະບໍ່ມີໂອຊາ. ປຽບເໝືອນໄຟທີ່ຖືກຂີ້ເຖົ່າປົກຄຸມໄວ້ຍ່ອມບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງ, ພຣະອົງຊົງສະແດງວ່າ ຍານຂອງທ່ານອັນຖືກມຸສາວາດປົກຄຸມໄວ້ແລ້ວກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ jivhā sujā ໄດ້ແກ່ ປຽບເໝືອນບ່ວງບູຊາຍັນຂອງທ່ານ ທີ່ເຮັດດ້ວຍຄຳ, ເງິນ, ທອງ, ໄມ້ ຫຼືດິນໜຽວ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບູຊາຍັນ, ລີ້ນອັນກວ້າງຂວາງຂອງຕະຖາຄົດ ກໍເປັນບ່ວງບູຊາຍັນ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບູຊາດ້ວຍທຳ ດັ່ງນີ້. ປຽບເໝືອນສະຖານທີ່ບູຊາຍັນຂອງທ່ານຢູ່ທີ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳ, ຫົວໃຈກໍເປັນສະຖານທີ່ຕັ້ງໄຟ ເພາະເປັນສະຖານທີ່ບູຊາດ້ວຍທຳ ຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ attā ໄດ້ແກ່ ຈິດ.

---

ජාතීති ජායනකවසෙන ජාති. ඉදමෙත්ථ සභාවපච්චත්තං. සඤ්ජායනවසෙන සඤ්ජාති, උපසග්ගෙන පදං වඩ්ඪිතං. ඔක්කමනවසෙන ඔක්කන්ති. ජායනට්ඨෙන [Pg.15] වා ජාති. සා අපරිපුණ්ණායතනවසෙන යුත්තා. සඤ්ජායනට්ඨෙන සඤ්ජාති. සා පරිපුණ්ණායතනවසෙන යුත්තා. ඔක්කමනට්ඨෙන ඔක්කන්ති. සා අණ්ඩජජලාබුජවසෙන යුත්තා. තෙ හි අණ්ඩකොසඤ්ච වත්ථිකොසඤ්ච ඔක්කමන්ති පවිසන්ති ඔක්කමන්තා පවිසන්තා විය පටිසන්ධිං ගණ්හන්ති. අභිනිබ්බත්තනට්ඨෙන අභිනිබ්බත්ති. සා සංසෙදජඔපපාතිකවසෙන යුත්තා. තෙ හි පාකටා එව හුත්වා නිබ්බත්තන්ති. අයං තාව සම්මුතිකථා.

ຄຳວ່າ "ຊາດ" (ຊາຕິ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເກີດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເກີດ. ນີ້ແມ່ນສະພາວະສະເພາະຕົວໃນຄຳນີ້. ຄວາມເກີດພ້ອມ (ສັນຊາຕິ) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເກີດພ້ອມ, ເປັນຄຳທີ່ເພີ່ມບົດດ້ວຍອຸປະສັກ. ຄວາມກ້າວລົງ (ໂອກກັນຕິ) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການກ້າວລົງ. ຫຼືວ່າ ຊາດ ໂດຍອັດຖະວ່າເກີດ, ຊາດນັ້ນເໝາະສົມໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາຍະຕະນະທີ່ຍັງບໍ່ບໍລິບູນ. ສັນຊາດ ໂດຍອັດຖະວ່າເກີດພ້ອມ, ສັນຊາດນັ້ນເໝາະສົມໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາຍະຕະນະທີ່ບໍລິບູນແລ້ວ. ໂອກກັນຕິ ໂດຍອັດຖະວ່າກ້າວລົງ, ໂອກກັນຕິນັ້ນເໝາະສົມໂດຍອຳນາດແຫ່ງສັດຜູ້ເກີດໃນໄຂ່ (ອັນທະຊະ) ແລະສັດຜູ້ເກີດໃນມົດລູກ (ຊະລາພຸຊະ). ເພາະວ່າ ສັດເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມກ້າວລົງສູ່ ກ້າວເຂົ້າສູ່ຟອງໄຂ່ ແລະມົດລູກ, ເມື່ອກ້າວລົງ ກ້າວເຂົ້າໄປ ກໍຊື່ວ່າຖືປະຕິສົນທິ. ອະພິນິບພັດຕິ ໂດຍອັດຖະວ່າບັງເກີດຂຶ້ນຢ່າງຍິ່ງ, ອະພິນິບພັດຕິນັ້ນເໝາະສົມໂດຍອຳນາດແຫ່ງສັດຜູ້ເກີດໃນເຖົ້າມູດ (ສັງເສທະຊະ) ແລະສັດຜູ້ຜຸດຂຶ້ນເກີດ (ໂອປະປາຕິກະ). ເພາະວ່າ ສັດເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມປາກົດຕົວຂຶ້ນມາແລ້ວເກີດຂຶ້ນເລີຍ. ນີ້ແມ່ນສົມມຸດຕິກະຖາກ່ອນ.

---

ඉදානි පරමත්ථකථා හොති. ඛන්ධා එව හි පරමත්ථතො පාතුභවන්ති, න සත්තා. තත්ථ ච ඛන්ධානන්ති එකවොකාරභවෙ එකස්ස, චතුවොකාරභවෙ චතුන්නං, පඤ්චවොකාරභවෙ පඤ්චන්නම්පි ගහණං වෙදිතබ්බං. පාතුභාවොති උප්පත්ති. ආයතනානන්ති එත්ථ තත්‍ර තත්‍ර උපපජ්ජමානායතනානං සඞ්ගහො වෙදිතබ්බො. පටිලාභොති සන්තතියා පාතුභාවොයෙව. පාතුභවන්තානෙව හි තානි පටිලද්ධානි නාම හොන්ති. සා පනෙසා තත්ථ තත්ථ භවෙ පඨමාභිනිබ්බත්තිලක්ඛණා ජාති, නිය්‍යාතනරසා, අතීතභවතො ඉධ උම්මුජ්ජනපච්චුපට්ඨානා, ඵලවසෙන දුක්ඛවිචිත්තතාපච්චුපට්ඨානා වා.

ບັດນີ້ ເປັນປໍຣະມັດຖະກະຖາ. ເພາະວ່າ ໂດຍປໍຣະມັດແລ້ວ ຂັນທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນຍ່ອມປາກົດຂຶ້ນ, ບໍ່ແມ່ນສັດ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "ແຫ່ງຂັນທັງຫຼາຍ" (ຂັນທານັງ) ພຶງຊາບວ່າ ເປັນການຖືເອົາຂັນໜຶ່ງໃນເອກະໂວກາຣະພົບ, ຖືເອົາຂັນສີ່ໃນຈະຕຸໂວກາຣະພົບ, ແລະຖືເອົາຂັນຫ້າໃນປັນຈະໂວກາຣະພົບ. ຄຳວ່າ "ຄວາມປາກົດຂຶ້ນ" (ປາຕຸພາໂວ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ "ແຫ່ງອາຍະຕະນະທັງຫຼາຍ" (ອາຍະຕະນານັງ) ໃນບົດນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ເປັນການສົງເຄາະເອົາອາຍະຕະນະທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນພົບນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ "ການໄດ້ສະເພາະ" (ປະຕິລາໂພ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມປາກົດຂຶ້ນແຫ່ງສັນຕະຕິ (ຄວາມສືບຕໍ່) ນັ້ນເອງ. ເພາະວ່າ ອາຍະຕະນະທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອປາກົດຂຶ້ນ ກໍຊື່ວ່າໄດ້ສະເພາະແລ້ວ. ກໍຊາດນັ້ນ ມີລັກສະນະບັງເກີດຂຶ້ນເປັນຄັ້ງທຳອິດໃນພົບນັ້ນໆ, ມີໜ້າທີ່ (ຣົດ) ນຳເຂົ້າໄປຫາ (ຄວາມແກ່ແລະຄວາມຕາຍ), ມີການຜຸດຂຶ້ນມາໃນພົບນີ້ຈາກພົບທີ່ລ່ວງໄປແລ້ວ ເປັນອາການປາກົດ, ຫຼືມີຄວາມທຸກອັນວິຈິດໂດຍອຳນາດແຫ່ງຜົນ ເປັນອາການປາກົດ.

---

ජරාති සභාවපච්චත්තං. ජීරණතාති ආකාරභාවනිද්දෙසො. ඛණ්ඩිච්චන්තිආදයො තයො කාලාතික්කමෙ කිච්චනිද්දෙසා, පච්ඡිමා ද්වෙ පකතිනිද්දෙසා. අයඤ්හි ජරාති ඉමිනා පදෙන සභාවතො දීපිතා. තෙනස්සා ඉදං සභාවපච්චත්තං. ජීරණතාති ඉමිනා ආකාරතො, තෙනස්සායං ආකාරනිද්දෙසො. ඛණ්ඩිච්චන්ති ඉමිනා කාලාතික්කමෙ දන්තනඛානං ඛණ්ඩිතභාවකරණකිච්චතො. පාලිච්චන්ති ඉමිනා කෙසලොමානං පලිතභාවකරණකිච්චතො. වලිත්තචතාති ඉමිනා මංසං මිලාපෙත්වා තචෙ වලිභාවකරණකිච්චතො. තෙනස්සා ඉමෙ ඛණ්ඩිච්චන්තිආදයො තයො කාලාතික්කමෙ කිච්චනිද්දෙසා. තෙහි ඉමෙසං විකාරානං දස්සනවසෙන පාකටීභූතා පාකටජරා දස්සිතා. යථෙව හි උදකස්ස වා වාතස්ස වා අග්ගිනො වා තිණරුක්ඛාදීනං සංභග්ගපලිභග්ගතාය වා ඣාමතාය වා ගතමග්ගො පාකටො හොති, න ච සො ගතමග්ගො තානෙව උදකාදීනි, එවමෙව ජරාය දන්තාදීනං ඛණ්ඩිච්චාදිවසෙන ගතමග්ගො පාකටො, චක්ඛුං උම්මීලෙත්වාපි ගය්හති, න ච ඛණ්ඩිච්චාදීනෙව ජරා. න හි ජරා චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යා හොති.

ຄຳວ່າ "ຊະລາ" (ຊະຣາ) ເປັນສະພາວະສະເພາະຕົວ. ຄຳວ່າ "ຄວາມຄ່ຳຄ່າ" (ຊີຣະນະຕາ) ເປັນການສະແດງເຖິງອາການ. ບົດ ໓ ບົດ ມີຄຳວ່າ "ຄວາມຫຼຸ້ຍຫ້ຽນ" (ຂັນທິດຈະ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນການສະແດງເຖິງກິດຈະການງານເມື່ອກາລະຜ່ານພົ້ນໄປ, ບົດ ໒ ບົດສຸດທ້າຍ ເປັນການສະແດງເຖິງປົກກະຕິ. ດ້ວຍວ່າ ຊະລານີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງສະແດງໄວ້ໂດຍສະພາວະ ດ້ວຍບົດວ່າ "ຊະຣາ" ນີ້. ເພາະເຫດນັ້ນ ບົດນີ້ຈຶ່ງເປັນສະພາວະສະເພາະຕົວຂອງຊະລານັ້ນ. ຊົງສະແດງໂດຍອາການ ດ້ວຍບົດວ່າ "ຊີຣະນະຕາ", ເພາະເຫດນັ້ນ ບົດນີ້ຈຶ່ງເປັນການສະແດງອາການຂອງຊະລານັ້ນ. ຊົງສະແດງດ້ວຍບົດວ່າ "ຂັນທິດຈະ" ເພາະມີກິດຈະເຮັດໃຫ້ແຂ້ວແລະເລັບຫັກຫຼຸ້ຍເມື່ອກາລະຜ່ານພົ້ນໄປ. ຊົງສະແດງດ້ວຍບົດວ່າ "ພານິດຈະ" (ຜົມຫງອກ) ເພາະມີກິດຈະເຮັດໃຫ້ຜົມແລະຂົນຫງອກຂາວ. ຊົງສະແດງດ້ວຍບົດວ່າ "ວະລິດຕະຈະຕາ" (ໜັງຫ່ຽວຍານ) ເພາະມີກິດຈະເຮັດໃຫ້ເນື້ອຫ່ຽວແຫ້ງແລ້ວເຮັດໃຫ້ໜັງຫ່ຽວຍານເປັນກຽວ. ເພາະເຫດນັ້ນ ບົດ ໓ ບົດເຫຼົ່ານີ້ ມີຄຳວ່າ "ຂັນທິດຈະ" ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງເປັນການສະແດງກິດຈະເມື່ອກາລະຜ່ານພົ້ນໄປຂອງຊະລານັ້ນ. ດ້ວຍບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ພະອົງຊົງສະແດງຊະລາທີ່ປາກົດຊັດເຈນ (ປາກະຕະຊະລາ) ເຊິ່ງປາກົດຂຶ້ນໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເຫັນຄວາມຜິດປົກກະຕິເຫຼົ່ານີ້. ປຽບເໝືອນທາງເດີນຂອງນ້ຳ, ລົມ ຫຼືໄຟ ຍ່ອມປາກົດຊັດເຈນ ເພາະຄວາມຫັກໂຄ່ນຂອງຫຍ້າແລະຕົ້ນໄມ້ ຫຼືເພາະຄວາມໄໝ້ເກີມ, ແຕ່ທາງເດີນນັ້ນກໍບໍ່ແມ່ນນ້ຳເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ, ສັນໃດ; ທາງເດີນຂອງຊະລາກໍປາກົດຊັດເຈນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຫຼຸ້ຍຫ້ຽນຂອງແຂ້ວເປັນຕົ້ນ, ເຖິງແມ່ນມຶນຕາເບິ່ງກໍເຫັນໄດ້, ແຕ່ຄວາມຫຼຸ້ຍຫ້ຽນເປັນຕົ້ນນັ້ນກໍບໍ່ແມ່ນຊະລານັ້ນເອງ, ສັນນັ້ນ. ເພາະວ່າ ຊະລາບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຈະຮູ້ໄດ້ດ້ວຍຈັກຂຸວິນຍານ.

---

ආයුනො [Pg.16] සංහානි ඉන්ද්‍රියානං පරිපාකොති ඉමෙහි පන පදෙහි කාලාතික්කමෙයෙව අභිබ්‍යත්තාය ආයුක්ඛයචක්ඛාදිඉන්ද්‍රියපරිපාකසඞ්ඛාතාය පකතියා දීපිතා, තෙනස්සිමෙ පච්ඡිමා ද්වෙ පකතිනිද්දෙසාති වෙදිතබ්බා. තත්ථ යස්මා ජරං පත්තස්ස ආයු හායති, තස්මා ජරා ‘‘ආයුනො සංහානී’’ති ඵලූපචාරෙන වුත්තා. යස්මා ච දහරකාලෙ සුප්පසන්නානි සුඛුමම්පි අත්තනො විසයං සුඛෙනෙව ගණ්හනසමත්ථානි චක්ඛාදීනි ඉන්ද්‍රියානි ජරං පත්තස්ස පරිපක්කානි ආලුළිතානි අවිසදානි, ඔළාරිකම්පි අත්තනො විසයං ගහෙතුං අසමත්ථානි හොන්ති. තස්මා ‘‘ඉන්ද්‍රියානං පරිපාකො’’ති ඵලූපචාරෙනෙව වුත්තා.

ສ່ວນດ້ວຍບົດທັງຫຼາຍວ່າ "ຄວາມເສື່ອມອາຍຸ" (ອາຍຸໂນ ສັງຫານິ) ແລະ "ຄວາມແກ່ຮອບແຫ່ງອິນຊີທັງຫຼາຍ" (ອິນທະຣິຍານັງ ປະຣິປາໂກ) ນີ້ ພະອົງຊົງສະແດງປົກກະຕິ ເຊິ່ງປາກົດຊັດເຈນເມື່ອກາລະຜ່ານພົ້ນໄປ ເຊິ່ງໄດ້ແກ່ຄວາມສິ້ນອາຍຸແລະຄວາມແກ່ຮອບແຫ່ງອິນຊີມີຈັກຂຸນຊີເປັນຕົ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ບົດ ໒ ບົດສຸດທ້າຍນີ້ ເປັນການສະແດງປົກກະຕິ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະເຫດທີ່ອາຍຸຂອງຜູ້ເຖົ້າແກ່ຍ່ອມເສື່ອມຖອຍໄປ, ສະນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງຕັດຮຽກຊະລາວ່າ "ຄວາມເສື່ອມອາຍຸ" ໂດຍວິທີອຸປະຈາແຫ່ງຜົນ. ແລະເພາະເຫດທີ່ອິນຊີທັງຫຼາຍມີຈັກຂຸນຊີເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງໃນໄວເດັກເປັນສິ່ງທີ່ຜ່ອງໃສດີ ຍ່ອມສາມາດຮັບອາຣົມທີ່ລະອຽດຂອງຕົນໄດ້ໂດຍງ່າຍ, ແຕ່ເມື່ອເຖົ້າແກ່ແລ້ວ ຍ່ອມແກ່ຮອບ, ຂຸ່ນມົວ, ບໍ່ແຈ່ມໃສ, ບໍ່ສາມາດຮັບແມ່ນແຕ່ອາຣົມທີ່ຫຍາບຂອງຕົນໄດ້. ສະນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງຕັດຮຽກ (ຊະລາ) ວ່າ "ຄວາມແກ່ຮອບແຫ່ງອິນຊີທັງຫຼາຍ" ໂດຍວິທີອຸປະຈາແຫ່ງຜົນນັ້ນເອງ.

---

සා පනෙසා එවං නිද්දිට්ඨා සබ්බාපි ජරා පාකටා පටිච්ඡන්නාති දුවිධා හොති. තත්ථ දන්තාදීසු ඛණ්ඩාදිභාවදස්සනතො රූපධම්මෙසු ජරා පාකටජරා නාම. අරූපධම්මෙසු පන ජරා තාදිසස්ස විකාරස්ස අදස්සනතො පටිච්ඡන්නජරා නාම. තත්ථ ය්වායං ඛණ්ඩාදිභාවො දිස්සති, සො තාදිසානං දන්තාදීනං සුවිඤ්ඤෙය්‍යත්තා වණ්ණොයෙව. තඤ්ච චක්ඛුනා දිස්වා මනොද්වාරෙන චින්තෙත්වා ‘‘ඉමෙ දන්තා ජරාය පහටා’’ති ජරං ජානාති. උදකට්ඨානෙ බද්ධානි ගොසිඞ්ගාදීනි ඔලොකෙත්වා හෙට්ඨා උදකස්ස අත්ථිභාවජානනං විය.

ກໍຊະລາທັງໝົດນັ້ນ ທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ຢ່າງນີ້ ຍ່ອມມີ ໒ ຢ່າງ ຄື: ຊະລາທີ່ປາກົດຊັດເຈນ (ປາກະຕະຊະລາ) ແລະຊະລາທີ່ປິດບັງ (ປະຕິດສັນນະຊະລາ). ໃນຊະລາ ໒ ຢ່າງນັ້ນ ຊະລາໃນຮູບທຳທັງຫຼາຍ ເພາະເຫັນຄວາມຫຼຸ້ຍຫ້ຽນເປັນຕົ້ນໃນແຂ້ວເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ປາກະຕະຊະລາ. ສ່ວນຊະລາໃນອະຮູບທຳທັງຫຼາຍ ເພາະບໍ່ເຫັນຄວາມຜິດປົກກະຕິເຊັ່ນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະຕິດສັນນະຊະລາ. ໃນຊະລານັ້ນ ຄວາມຫຼຸ້ຍຫ້ຽນເປັນຕົ້ນໃດທີ່ປາກົດ, ຄວາມຫຼຸ້ຍຫ້ຽນນັ້ນກໍເປັນພຽງວັນນະ (ສີ) ເທົ່ານັ້ນ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຮູ້ໄດ້ງ່າຍແຫ່ງແຂ້ວເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ. ບຸກຄົນເຫັນວັນນະນັ້ນດ້ວຍຕາແລ້ວ ຄິດດ້ວຍມະໂນທະວານ ຍ່ອມຮູ້ຊະລາວ່າ "ແຂ້ວເຫຼົ່ານີ້ຖືກຊະລາທຳລາຍແລ້ວ". ປຽບເໝືອນການເບິ່ງເຫັນເຂົາງົວເປັນຕົ້ນທີ່ຜູກໄວ້ໃນບ່ອນທີ່ມີນ້ຳ ແລ້ວຮູ້ວ່າຂ້າງລຸ່ມມີນ້ຳຢູ່, ສັນນັ້ນ.

---

පුන අවීචි සවීචීති එවම්පි අයං ජරා දුවිධා හොති. තත්ථ මණිකනකරජතපවාළචන්දසූරියාදීනං මන්දදසකාදීසු පාණීනං විය ච පුප්ඵඵලපල්ලවාදීසු අපාණීනං විය ච අන්තරන්තරා වණ්ණවිසෙසාදීනං දුබ්බිඤ්ඤෙය්‍යත්තා ජරා අවීචිජරා නාම, නිරන්තරජරාති අත්ථො. තතො අඤ්ඤෙසු පන යථාවුත්තෙසු අන්තරන්තරා වණ්ණවිසෙසාදීනං සුවිඤ්ඤෙය්‍යත්තා ජරා සවීචිජරා නාම.

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຊະລານີ້ຍ່ອມມີ ໒ ຢ່າງ ຄື: ອະວີຈິຊະລາ (ຊະລາທີ່ບໍ່ມີລະຫວ່າງ) ແລະສະວີຈິຊະລາ (ຊະລາທີ່ມີລະຫວ່າງ). ໃນຊະລາ ໒ ຢ່າງນັ້ນ ຊະລາຂອງແກ້ວມະນີ, ຄຳ, ເງິນ, ປະວານ, ພະຈັນ, ພະອາທິດ ເປັນຕົ້ນ ແລະຂອງສັດມີຊີວິດໃນທົດສະກະ (ກຸ່ມສິບປີ) ທີ່ອ່ອນແອເປັນຕົ້ນ ແລະຂອງສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຊີວິດ ມີດອກໄມ້, ໝາກໄມ້, ໃບອ່ອນ ເປັນຕົ້ນ ເພາະຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງວັນນະ (ສີ) ເປັນຕົ້ນໃນລະຫວ່າງນັ້ນໆ ຮູ້ໄດ້ຍາກ ຊື່ວ່າ ອະວີຈິຊະລາ, ອະທິບາຍວ່າ ຊະລາທີ່ເກີດຂຶ້ນຕິດຕໍ່ກັນບໍ່ມີລະຫວ່າງ. ສ່ວນຊະລາໃນສິ່ງອື່ນນອກຈາກນັ້ນ ທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ເພາະຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງວັນນະເປັນຕົ້ນໃນລະຫວ່າງນັ້ນໆ ຮູ້ໄດ້ງ່າຍ ຊື່ວ່າ ສະວີຈິຊະລາ.

---

තත්ථ සවීචිජරා උපාදින්නකඅනුපාදින්නකවසෙන එවං දීපෙතබ්බා – දහරකුමාරකානඤ්හි පඨමමෙව ඛීරදන්තා නාම උට්ඨහන්ති, න තෙ ථිරා. තෙසු පන පතිතෙසු පුන දන්තා උට්ඨහන්ති, තෙ පඨමමෙව සෙතා හොන්ති, ජරාවාතෙන පන පහටකාලෙ කාළකා හොන්ති. කෙසා පන පඨමමෙව තම්බාපි හොන්ති කාළකාපි සෙතකාපි. ඡවි පන සලොහිතකා හොති. වඩ්ඪන්තානං වඩ්ඪන්තානං ඔදාතානං ඔදාතභාවො, කාළකානං කාළකභාවො පඤ්ඤායති. ජරාවාතෙන පහටකාලෙ ච වලිං ගණ්හාති. සබ්බම්පි සස්සං වපිතකාලෙ සෙතං හොති, පච්ඡා නීලං. ජරාවාතෙන පන පහටකාලෙ පණ්ඩරං [Pg.17] හොති. අම්බඞ්කුරෙනාපි දීපෙතුං වට්ටති එව. සා පනෙසා ඛන්ධපරිපාකලක්ඛණා ජරා, මරණූපනයනරසා, යොබ්බනවිනාසපච්චුපට්ඨානා. සෙසං සබ්බත්ථ පාකටමෙව. එවං භගවා ඉදම්පි සුත්තං අරහත්තනිකූටෙනෙව දෙසෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ අයම්පි බ්‍රාහ්මණො අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි සද්ධිං අන්තෙවාසිකසහස්සෙන. අඤ්ඤෙසඤ්ච අනෙකසහස්සානං ධම්මචක්ඛුං උදපාදි. සෙසං වුත්තසදිසමෙව.

ໃນຊະລາ ໒ ຢ່າງນັ້ນ ສະວີຈິຊະລາ ພຶງສະແດງໂດຍອຳນາດແຫ່ງອຸປາທິນນະກະທຳ (ສິ່ງທີ່ມີໃຈຄອງ) ແລະອະນຸປາທິນນະກະທຳ (ສິ່ງທີ່ບໍ່ມີໃຈຄອງ) ດັ່ງນີ້: ດ້ວຍວ່າ ໃນເດັກນ້ອຍທັງຫຼາຍ ແຂ້ວນ້ຳນົມຍ່ອມເກີດຂຶ້ນກ່ອນ, ແຂ້ວເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ໝັ້ນຄົງ. ເມື່ອແຂ້ວນ້ຳນົມເຫຼົ່ານັ້ນຫຼຸດໄປແລ້ວ ແຂ້ວແທ້ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃໝ່, ແຂ້ວເຫຼົ່ານັ້ນໃນເບື້ອງຕົ້ນຍ່ອມຂາວ, ແຕ່ໃນເວລາທີ່ຖືກລົມຄືຊະລາກະທົບແລ້ວ ຍ່ອມດຳ. ສ່ວນຜົມທັງຫຼາຍ ໃນເບື້ອງຕົ້ນຍ່ອມມີທັງສີທອງແດງ, ສີດຳ ແລະສີຂາວ. ສ່ວນຜິວໜັງຍ່ອມມີສີແດງເລືອດ. ເມື່ອຈະເລີນເຕີບໂຕຂຶ້ນເລື້ອຍໆ ຄວາມຂາວຂອງຜົມຂາວ, ຄວາມດຳຂອງຜົມດຳ ຍ່ອມປາກົດຊັດເຈນ. ແລະໃນເວລາທີ່ຖືກລົມຄືຊະລາກະທົບແລ້ວ ຜິວໜັງຍ່ອມຫ່ຽວຍານ. ແມ່ນແຕ່ພືດພັນທັງປວງ ໃນເວລາຫວ່ານຍ່ອມມີສີຂາວ, ຕໍ່ມາກໍມີສີຂຽວ. ແຕ່ໃນເວລາທີ່ຖືກລົມຄືຊະລາກະທົບແລ້ວ ຍ່ອມມີສີເຫຼືອງຊີດ. ເຖິງແມ່ນຈະສະແດງດ້ວຍໜໍ່ມ່ວງກໍຄວນເຊັ່ນດຽວກັນ. ກໍຊະລານັ້ນ ມີຄວາມແກ່ຮອບແຫ່ງຂັນເປັນລັກສະນະ, ມີການນຳເຂົ້າໄປຫາຄວາມຕາຍເປັນໜ້າທີ່ (ຣົດ), ມີຄວາມເສື່ອມສິ້ນແຫ່ງໄວໜຸ່ມເປັນອາການປາກົດ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນບົດທັງປວງປາກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ. ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງສະແດງສູດນີ້ ໂດຍມີພະອໍຣະຫັນເປັນຍອດຢ່າງນີ້, ໃນເວລາຈົບການເທດສະໜາ ພາມຜູ້ນີ້ກໍໄດ້ດຳຣົງຢູ່ໃນພະອໍຣະຫັນ ພ້ອມກັບສິດໜຶ່ງພັນຄົນ. ແລະທຳມະຈັກຂຸ (ດວງຕາເຫັນທຳ) ໄດ້ບັງເກີດຂຶ້ນແກ່ຊົນເຫຼົ່າອື່ນຫຼາຍພັນຄົນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອກໍຄືກັນກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

---

සද්ධම්මප්පජ්ජොතිකාය චූළනිද්දෙස-අට්ඨකථාය

ໃນອັດຖະກະຖາຈູລະນິດເທດ ຊື່ວ່າ ສັດທັມມັບປັດໂຊຕິກາ

---

පුණ්ණකමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍນິດເທດແຫ່ງປຸນນະກະມານົບສູດ ຈົບແລ້ວ.

---

4. මෙත්තගූමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා

໔. ການອະທິບາຍນິດເທດແຫ່ງເມດຕະຄູມານົບສູດ

---

18. චතුත්ථෙ මෙත්තගූසුත්තෙ – මඤ්ඤාමි තං වෙදගූ භාවිතත්තන්ති ‘‘අයං වෙදගූ’’ති ච ‘‘භාවිතත්තො’’ති ච එවං තං මඤ්ඤාමි.

໑໘. ໃນເມດຕະຄູສູດທີ ໔ ບົດວ່າ "maññāmi taṃ vedagū bhāvitattaṃ" (ຂ້າພະອົງສຳຄັນວ່າ ທ່ານເປັນຜູ້ເຖິງເວດ ມີຕົນອົບຮົມແລ້ວ) ຄວາມວ່າ ຂ້າພະອົງຍ່ອມສຳຄັນທ່ານຢ່າງນີ້ວ່າ "ທ່ານຜູ້ນີ້ເປັນຜູ້ເຖິງເວດ" ແລະ "ເປັນຜູ້ມີຕົນອົບຮົມແລ້ວ".

---

අපරිත්තොති න අප්පො. මහන්තොති න ඛුද්දකො. ගම්භීරොති න උත්තානො. අප්පමෙය්‍යොති මිනිතුං න සක්කුණෙය්‍යො. දුප්පරියොගාළ්හොති අවගාහිතුං ඔතරිතුං දුක්ඛො. බහුරතනො සාගරූපමොති බහූනං ධම්මරතනානං ආකරත්තා අනෙකවිධරතනසම්පන්නො මහාසමුද්දො විය බහුරතනො සාගරසදිසො.

ຄຳວ່າ "ບໍ່ນ້ອຍ" (ອະປະຣິດຕໍ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ໜ້ອຍ. ຄຳວ່າ "ໃຫຍ່" (ມະຫັນໂຕ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ນ້ອຍ. ຄຳວ່າ "ເລິກເຊິ່ງ" (ຄັມພີໂຣ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຕື້ນ. ຄຳວ່າ "ປະມານບໍ່ໄດ້" (ອັບປະເມຍໂຍ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ສາມາດວັດແທກໄດ້. ຄຳວ່າ "ຢັ່ງເຖິງໄດ້ຍາກ" (ทຸບປະຣິໂຍຄາໂລ) ໄດ້ແກ່ ຢັ່ງລົງໄປໄດ້ຍາກ, ກ້າວລົງໄປໄດ້ຍາກ. ຄຳວ່າ "ມີຣັດຕະນະຫຼາຍ ປຽບເໝືອນມະຫາສະໝຸດ" (ພະຫຸຣະຕະໂນ ສາຄະຣູປະໂມ) ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ມີຣັດຕະນະຫຼາຍ ປຽບເໝືອນມະຫາສະໝຸດ ເພາະເປັນແຫຼ່ງກຳເນີດແຫ່ງທຳມະຣັດຕະນະເປັນອັນຫຼາຍ ເຕັມໄປດ້ວຍຣັດຕະນະນານາຊະນິດ.

---

න මඞ්කු හොතීති න විකුණිතමුඛො හොති. අප්පතිට්ඨිතචිත්තොති දොසවසෙන න ඝනීභූතචිත්තො. අලීනමනසොති න සඞ්කුචිතචිත්තො. අබ්‍යාපන්නචෙතසොති න පූතිචිත්තො.

ຄຳວ່າ "ບໍ່ເປັນຜູ້ເກີ້ເຂີນ" (ນະ ມັງກຸ ໂຫຕິ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເປັນຜູ້ມີໜ້າບູດບຶ້ງ. ຄຳວ່າ "ມີຈິດບໍ່ຕັ້ງໝັ້ນ" (ອັບປະຕິດຖິຕະຈິດຕໍ) ໄດ້ແກ່ ມີຈິດບໍ່ໜາແໜ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂທສະ. ຄຳວ່າ "ມີໃຈບໍ່ຫົດຫູ່" (ອະລີນາມະນະໂສ) ໄດ້ແກ່ ມີຈິດບໍ່ຫົດຫູ່ທໍ້ຖອຍ. ຄຳວ່າ "ມີໃຈບໍ່ພະຍາບາດ" (ອະວະຍາປັນນະເຈຕະໂສ) ໄດ້ແກ່ ມີຈິດບໍ່ເນົ່າເໝັນ.

---

දිට්ඨෙ දිට්ඨමත්තොති චක්ඛුවිසයෙ රූපාරම්මණෙ දිට්ඨමත්තොයෙව තං ආරම්මණං භවිස්සති, කත්තා වා කාරෙතා වා නත්ථි. යං චක්ඛුනා දිට්ඨං වණ්ණායතනමෙව. සුතාදීසුපි එසෙව නයො. අපි ච දිට්ඨෙති දස්සනයොගෙන වණ්ණායතනං, සවනයොගෙන සද්දායතනං, මුතයොගෙන ඝානජිව්හාකායායතනානි දස්සෙති. ඝානස්ස ගන්ධායතනං, ජිව්හාය රසායතනං, කායස්ස පථවී තෙජො වායූති ඵොට්ඨබ්බායතනං, විඤ්ඤාතයොගෙන ධම්මායතනං දස්සෙති. දිට්ඨෙ අනූපයොති චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන දිට්ඨෙ රාගූපයවිරහිතො. අනපායොති කොධවිරහිතො අප්පටිඝො[Pg.18]. අනිස්සිතොති තණ්හාය අනල්ලීනො. අප්පටිබද්ධොති මානෙන න බද්ධො. විප්පමුත්තොති සබ්බාරම්මණතො මුත්තො. විසඤ්ඤුත්තොති කිලෙසෙහි වියුත්තො හුත්වා ඨිතො.

ຄຳວ່າ "ໃນຮູບທີ່ເຫັນ ເປັນພຽງແຕ່ເຫັນ" (ທິດເຖ ທິດຖະມັດຕັງ) ຄວາມວ່າ ໃນຮູບາຣົມອັນເປັນວິໄສແຫ່ງຈັກຂຸ ອາຣົມນັ້ນຈະເປັນພຽງແຕ່ເຫັນເທົ່ານັ້ນ, ຜູ້ເຮັດ ຫຼືຜູ້ສັ່ງໃຫ້ເຮັດ ບໍ່ມີ. ສິ່ງໃດທີ່ເຫັນດ້ວຍຕາ ສິ່ງນັ້ນເປັນພຽງວັນນາຍະຕະນະ (ອາຍະຕະນະຄືສີ) ເທົ່ານັ້ນ. ໃນສິ່ງທີ່ໄດ້ຍິນເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໃນຄຳວ່າ "ທິດເຖ" (ໃນຮູບທີ່ເຫັນ) ນີ້ ພະອົງຊົງສະແດງວັນນາຍະຕະນະ ໂດຍການປະກອບກັບການເຫັນ, ຊົງສະແດງສັດທາຍະຕະນະ ໂດຍການປະກອບກັບການໄດ້ຍິນ, ຊົງສະແດງຄັນທາຍະຕະນະ, ຣະສາຍະຕະນະ ແລະໂຜດຖັບພາຍະຕະນະ ໂດຍການປະກອບກັບການດົມ, ການຊິມ ແລະການສຳຜັດ. ຄືຊົງສະແດງຄັນທາຍະຕະນະແຫ່ງດັງ, ຣະສາຍະຕະນະແຫ່ງລີ້ນ, ໂຜດຖັບພາຍະຕະນະຄື ປະຖະວີ ເຕໂຊ ວາໂຍ ແຫ່ງກາຍ, ແລະຊົງສະແດງທັມມາຍະຕະນະ ໂດຍການປະກອບກັບການຮູ້ແຈ້ງ. ຄຳວ່າ "ບໍ່ເຂົ້າໄປຫາໃນຮູບທີ່ເຫັນ" (ທິດເຖ ອະນູປະໂຍ) ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ປາສະຈາກການເຂົ້າໄປຫາດ້ວຍຣາຄະໃນຮູບທີ່ເຫັນດ້ວຍຈັກຂຸວິນຍານ. ຄຳວ່າ "ບໍ່ຫຼີກໄປ" (ອະນາປາໂຍ) ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ປາສະຈາກໂກທະ ຄືບໍ່ມີປະຕິຄະ. ຄຳວ່າ "ບໍ່ອາໄສ" (ອະນິດສິໂຕ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຕິດພັນດ້ວຍຕັນຫາ. ຄຳວ່າ "ບໍ່ຜູກພັນ" (ອັບປະຕິພັດໂທ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຖືກຜູກມັດດ້ວຍມານະ. ຄຳວ່າ "ຫຼຸດພົ້ນວິເສດແລ້ວ" (ວິບປະມຸດໂຕ) ໄດ້ແກ່ ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກອາຣົມທັງປວງ. ຄຳວ່າ "ພາກພ້ອມແລ້ວ" (ວິສັນຍຸດໂຕ) ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ປາສະຈາກກິເລດທັງຫຼາຍແລ້ວດຳຣົງຢູ່.

---

සංවිජ්ජති භගවතො චක්ඛූති බුද්ධස්ස භගවතො පකතිමංසචක්ඛු උපලබ්භති. පස්සතීති දක්ඛති ඔලොකෙති. චක්ඛුනා රූපන්ති චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන රූපාරම්මණං. ඡන්දරාගොති තණ්හාඡන්දො.

ຄຳວ່າ "ຕາຂອງພະຜູ້ມີພະພາກມີຢູ່" (ສັງວິຊຊະຕິ ພະຄະວະໂຕ ຈັກຂຸ) ຄວາມວ່າ ມັງສະຈັກຂຸ (ຕາເນື້ອ) ຕາມປົກກະຕິຂອງພະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ມີພະພາກ ຍ່ອມມີຢູ່. ຄຳວ່າ "ຍ່ອມເຫັນ" (ປັດສະຕິ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເບິ່ງ ຍ່ອມແນມເບິ່ງ. ຄຳວ່າ "ເຫັນຮູບດ້ວຍຕາ" (ຈັກຂຸນາ ຣູປັງ) ໄດ້ແກ່ ເຫັນຮູບາຣົມດ້ວຍຈັກຂຸວິນຍານ. ຄຳວ່າ "ຄວາມກຳໜັດດ້ວຍຄວາມພໍໃຈ" (ສັນທະຣາໂຄ) ໄດ້ແກ່ ຕັນຫາສັນທະ.

---

දන්තං නයන්ති සමිතින්ති උය්‍යානකීළාමණ්ඩලාදීසු හි මහාජනමජ්ඣං ගච්ඡන්තා දන්තමෙව ගොණං වා දන්තං අස්සාජානීයං වා යානෙ යොජෙත්වා නයන්ති. රාජාති තථාරූපානෙව ඨානානි ගච්ඡන්තො රාජාපි දන්තමෙව අභිරුහති. මනුස්සෙසූති මනුස්සෙසුපි චතූහි අරියමග්ගෙහි දන්තො නිබ්බිසෙවනොව සෙට්ඨො. යොතිවාක්‍යන්ති එවරූපං අතික්කම්මවචනං පුනප්පුනං වුච්චමානම්පි තිතික්ඛති නප්පතිප්ඵරති න විහඤ්ඤති, එවරූපො දන්තො සෙට්ඨොති අත්ථො.

ຄຳວ່າ "ຍ່ອມນຳສັດທີ່ຝຶກແລ້ວໄປສູ່ທີ່ປະຊຸມ" (ທັນຕັງ ນະຍັນຕິ ສະມິຕິງ) ຄວາມວ່າ ເມື່ອຈະໄປທ່າມກາງມະຫາຊົນ ມີມົນທົນບ່ອນຫຼິ້ນໃນສວນອຸທິຍານເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມທຽມງົວທີ່ຝຶກແລ້ວ ຫຼືມ້າອາຊານໄນທີ່ຝຶກແລ້ວເຂົ້າໃນຍານພາຫະນະແລ້ວນຳໄປ. ຄຳວ່າ "ພະລາຊາ" (ຣາຊາ) ຄວາມວ່າ ແມ່ນແຕ່ພະລາຊາ ເມື່ອຈະສະເດັດໄປໃນສະຖານທີ່ເຊັ່ນນັ້ນ ກໍຍ່ອມຊົງພາຫະນະທີ່ຝຶກແລ້ວເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "ໃນໝູ່ມະນຸດ" (ມະນຸດເສສຸ) ຄວາມວ່າ ໃນໝູ່ມະນຸດທັງຫຼາຍ ຜູ້ທີ່ຝຶກແລ້ວດ້ວຍອະລິຍະມັກທັງ ໔ ບໍ່ມີກິເລດຊຶມຊາບ ເປັນຜູ້ປະເສີດສຸດ. ຄຳວ່າ "ຍ່ອມອົດທົນຕໍ່ຖ້ອຍຄຳລ່ວງເກີນ" (ໂຍຕິວາກຍັງ) ຄວາມວ່າ ຍ່ອມອົດກັ້ນ ບໍ່ຕອບໂຕ້ ບໍ່ເດືອດຮ້ອນ ຕໍ່ຖ້ອຍຄຳລ່ວງເກີນປານນັ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະຖືກກ່າວຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ, ຜູ້ທີ່ຝຶກແລ້ວເຫັນປານນີ້ ເປັນຜູ້ປະເສີດສຸດ, ນີ້ແມ່ນອັດຖະ.

---

අස්සතරාති වළවාය ගද්‍රභෙන ජාතා. ආජානීයාති යං අස්සදම්මසාරථි කාරණං කාරෙති, තස්ස ඛිප්පං ජානනසමත්ථා. සින්ධවාති සින්ධවරට්ඨෙ ජාතා අස්සා. මහානාගාති කුඤ්ජරසඞ්ඛාතා මහාහත්ථිනො. අත්තදන්තොති එතෙ අස්සතරා වා සින්ධවා වා කුඤ්ජරා වා දන්තාව, න අදන්තා. යො පන චතුමග්ගසඞ්ඛාතෙන අත්තනො දන්තතාය අත්තදන්තො නිබ්බිසෙවනො, අයං තතොපි වරං, සබ්බෙහිපි එතෙහි උත්තරිතරොති අත්ථො.

ຄຳວ່າ "ມ້າອັດສະດອນ" (ອັດສະຕະຣາ) ໄດ້ແກ່ ມ້າທີ່ເກີດຈາກແມ່ມ້າກັບພໍ່ລາ. ຄຳວ່າ "ມ້າອາຊານໄນ" (ອາຊານີຍາ) ໄດ້ແກ່ ມ້າທີ່ສາມາດຮູ້ໄດ້ໄວ ເຖິງສິ່ງທີ່ນາຍສານະຖີຜູ້ຝຶກມ້າໃຫ້ເຮັດ. ຄຳວ່າ "ມ້າສິນທົບ" (ສິນທະວາ) ໄດ້ແກ່ ມ້າທີ່ເກີດໃນແຄວ້ນສິນທົບ. ຄຳວ່າ "ຊ້າງໃຫຍ່" (ມະຫານາຄາ) ໄດ້ແກ່ ຊ້າງໃຫຍ່ທີ່ເອີ້ນວ່າກຸນຊອນ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ຝຶກຕົນແລ້ວ" (ອັດຕະທັນໂຕ) ຄວາມວ່າ ມ້າອັດສະດອນ, ມ້າສິນທົບ ຫຼືຊ້າງກຸນຊອນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເປັນສັດທີ່ຝຶກແລ້ວເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນບໍ່ໄດ້ຝຶກ. ສ່ວນບຸກຄົນໃດ ເປັນຜູ້ຝຶກຕົນແລ້ວ ບໍ່ມີກິເລດຊຶມຊາບ ເພາະຄວາມທີ່ຕົນເປັນຜູ້ຝຶກແລ້ວດ້ວຍອະລິຍະມັກ ໔, ບຸກຄົນນີ້ຍ່ອມປະເສີດກວ່າສັດເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄືເປັນຜູ້ຍອດຢ້ຽມກວ່າສັດທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້, ນີ້ແມ່ນອັດຖະ.

---

න හි එතෙහි යානෙහීති යානි එතානි හත්ථියානාදීනි උත්තමයානානි, එතෙහි යානෙහි කොචි පුග්ගලො සුපිනන්තෙනපි අගතපුබ්බත්තා ‘‘අගත’’න්ති සඞ්ඛාතං නිබ්බානදිසං තථා න ගච්ඡෙය්‍ය. යථා පුබ්බභාගෙ ඉන්ද්‍රියදමෙන දන්තෙන, අපරභාගෙ අරියමග්ගභාවනාය සුදන්තෙන දන්තො නිබ්බිසෙවනො සප්පඤ්ඤො පුග්ගලො තං අගතපුබ්බං දිසං ගච්ඡති, දන්තභූමිං පාපුණාති, තස්මා අත්තදමනමෙව වරතරන්ති අත්ථො (ධ. ප. අට්ඨ. 2.322; මහානි. අට්ඨ. 90).

ຄຳວ່າ "ເພາະວ່າ ດ້ວຍຍານພາຫະນະເຫຼົ່ານັ້ນ" (ນະ ຫິ ເອເຕຫິ ຍາເນຫິ) ຄວາມວ່າ ດ້ວຍຍານພາຫະນະທັງຫຼາຍ ມີຍານຊ້າງເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນຍານອັນປະເສີດເຫຼົ່ານີ້ ບຸກຄົນໃດໜຶ່ງບໍ່ພຶງໄປສູ່ທິດທີ່ບໍ່ເຄີຍໄປ ເຊິ່ງໄດ້ແກ່ພະນິບພານ ຢ່າງນັ້ນໄດ້ ເຖິງແມ່ນໃນຄວາມຝັນ ເພາະເປັນທິດທີ່ບໍ່ເຄີຍໄປມາກ່ອນ. ສ່ວນບຸກຄົນຜູ້ມີປັນຍາ ຜູ້ຝຶກຕົນແລ້ວ ບໍ່ມີກິເລດຊຶມຊາບ ດ້ວຍການຝຶກອິນຊີໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແລະດ້ວຍການອົບຮົມອະລິຍະມັກໃນເບື້ອງປາຍ ຍ່ອມໄປສູ່ທິດທີ່ບໍ່ເຄີຍໄປນັ້ນ ບັນລຸເຖິງພູມิແຫ່ງຜູ້ຝຶກແລ້ວ, ເພາະເຫດນັ້ນ ການຝຶກຕົນເອງເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງປະເສີດກວ່າ, ນີ້ແມ່ນອັດຖະ.

---

විධාසු න විකම්පන්තීති නවවිධමානකොට්ඨාසෙසු න චලන්ති න වෙධෙන්ති. විප්පමුත්තා පුනබ්භවාති කම්මකිලෙසතො සමුච්ඡෙදවිමුත්තියා සුට්ඨු මුත්තා. දන්තභූමිං අනුප්පත්තාති අරහත්තඵලං පාපුණිත්වා ඨිතා. තෙ ලොකෙ විජිතාවිනොති [Pg.19] තෙ වුත්තප්පකාරා ඛීණාසවා සත්තලොකෙ විජිතවිජයා නාම (සං. නි. අට්ඨ. 2.3.76; මහානි. අට්ඨ. 90).

ຄຳວ່າ "ຍ່ອມບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນມານະ" (ວິທາສຸ ນະ ວິກັມປັນຕິ) ຄວາມວ່າ ຍ່ອມບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ບໍ່ສັ່ນສະເທືອນໃນສ່ວນແຫ່ງມານະ ໙ ປະການ. ຄຳວ່າ "ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກພົບໃໝ່" (ວິບປະມຸດຕາ ປຸນັບພະວາ) ຄວາມວ່າ ຫຼຸດພົ້ນດີແລ້ວຈາກກຳແລະກິເລດ ດ້ວຍສະມຸດເສດວິມຸດ. ຄຳວ່າ "ບັນລຸເຖິງພູມິແຫ່ງຜູ້ຝຶກແລ້ວ" (ທັນຕະພັນມິງ ອະນຸບປັດຕາ) ຄວາມວ່າ ດຳຣົງຢູ່ເພາະບັນລຸພະອໍຣະຫັດຕະຜົນແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ທ່ານເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຜູ້ຊະນະແລ້ວໃນໂລກ" (ເຕ ໂລເກ ວິຊິຕາວιໂນ) ຄວາມວ່າ ພະຂີນາສົບທັງຫຼາຍມີປະການດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ມີໄຊຊະນະອັນຊະນະແລ້ວໃນສັດຕະໂລກ.

---

යස්සින්ද්‍රියානි භාවිතානීති යස්ස ඛීණාසවස්ස සද්ධාදිපඤ්චින්ද්‍රියානි අරහත්තඵලං පාපෙත්වා වඩ්ඪිතානි. අජ්ඣත්තඤ්ච බහිද්ධා චාති චක්ඛාදිඅජ්ඣත්තායතනානි ච රූපාදිබහිද්ධායතනානි ච නිබ්බිසෙවනානි කතානි. සබ්බලොකෙති සකලතෙධාතුකෙ ලොකෙ ච. නිබ්බිජ්ඣ ඉමං පරඤ්ච ලොකන්ති ඉමඤ්ච අත්තභාවං පරලොකෙ ච අත්තභාවං අතික්කමිත්වා ඨිතො ඛීණාසවො. කාලං කඞ්ඛති භාවිතො ස දන්තොති සො ඛීණාසවො චක්ඛාදිතො දන්තො වඩ්ඪිතචිත්තො මරණකාලං පත්ථෙති (සු. නි. අට්ඨ. 2.522; මහානි. අට්ඨ. 90).

ຄຳວ່າ "ອິນຊີທັງຫຼາຍຂອງຜູ້ໃດອົບຮົມແລ້ວ" (ຍັດສິນທະຣιຍານິ ພາວີຕານິ) ຄວາມວ່າ ອິນຊີ ໕ ມີສັດທິນຊີເປັນຕົ້ນ ຂອງພະຂີນາສົບໃດ ໄດ້ຮັບການຈະເລີນໃຫ້ເຖິງພະອໍຣະຫັດຕະຜົນແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ທັງພາຍໃນແລະພາຍນອກ" (ອັດຊັດຕັນຈະ ພະຫິດທາ ຈະ) ຄວາມວ່າ ເຮັດໃຫ້ອາຍະຕະນະພາຍໃນມີຈັກຂາຍະຕະນະເປັນຕົ້ນ ແລະອາຍະຕະນະພາຍນອກມີຮູບາຍະຕະນະເປັນຕົ້ນ ໃຫ້ເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີກິເລດຊຶມຊາບແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ໃນໂລກທັງປວງ" (ສັບພະໂລເກ) ຄວາມວ່າ ໃນໂລກອັນເປັນໄປໃນໄຕທາດທັງສິ້ນ. ຄຳວ່າ "ແທງຕະຫຼອດໂລກນີ້ແລະໂລກອື່ນ" (ນິບພິດຊະ ອิມັງ ປະຣັນຈະ ໂລກັງ) ຄວາມວ່າ ພະຂີນາສົບຜູ້ກ້າວລ່ວງອັດຕະພາບນີ້ແລະອັດຕະພາບໃນໂລກອື່ນແລ້ວດຳຣົງຢູ່. ຄຳວ່າ "ທ່ານຜູ້ຝຶກແລ້ວ ມີຕົນອົບຮົມແລ້ວນັ້ນ ຍ່ອມຫວັງກາລະ" (ກາລັງ ກັງຂະຕິ ພາວິໂຕ ສະ ທັນໂຕ) ຄວາມວ່າ ພະຂີນາສົບນັ້ນ ຜູ້ຝຶກແລ້ວທາງຕາເປັນຕົ້ນ ມີຈິດອົບຮົມແລ້ວ ຍ່ອມລໍຖ້າເວລາຕາຍ.

---

යෙසං ධම්මානං ආදිතො සමුදාගමනං පඤ්ඤායතීති යෙසං ඛන්ධාදිධම්මානං උප්පත්ති පඤ්ඤායති. අත්ථඞ්ගමතො නිරොධොති අත්ථඞ්ගමනවසෙන තෙසංයෙව අභාවො පඤ්ඤායති. කම්මසන්නිස්සිතො විපාකොති කුසලාකුසලකම්මනිස්සිතො විපාකො කම්මං අමුඤ්චිත්වා පවත්තනතො විපාකොපි කම්මසන්නිස්සිතොව නාම. නාමසන්නිස්සිතං රූපන්ති සබ්බරූපං නාමං ගහෙත්වා පවත්තනතො නාමසන්නිස්සිතං නාම ජාතං. ජාතියා අනුගතන්ති සබ්බං කම්මාදිකං ජාතියා අනුපවිට්ඨං. ජරාය අනුසටන්ති ජරාය පත්ථටං. බ්‍යාධිනා අභිභූතන්ති බ්‍යාධිදුක්ඛෙන අභිමද්දිතං. මරණෙන අබ්භාහතන්ති මච්චුනා අභිහටං පහටං. අතාණන්ති පුත්තාදීහිපි තායනස්ස අභාවතො අතායනං අනාරක්ඛං අලබ්භණෙය්‍යං ඛෙමං වා. අලෙණන්ති අල්ලීයිතුං නිස්සයිතුං අනරහං, අල්ලීනානම්පි න ලෙණකිච්චකරණං. අසරණන්ති නිස්සිතානං න භයහාරකං, න භයවිනාසකං. අසරණීභූතන්ති පුරෙ උප්පත්තියා අත්තනො අභාවෙනෙව අසරණං, උප්පත්තිසමකාලමෙව අසරණභූතන්ති අත්ථො.

ຄຳວ່າ Yesaṃ dhammānaṃ ādito samudāgamanaṃ paññāyati ຄວາມວ່າ ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍ ມີຂັນເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມປາກົດ. ຄຳວ່າ Atthaṅgamato nirodho ຄວາມວ່າ ຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງທຳເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ ຍ່ອມປາກົດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມດັບໄປ. ຄຳວ່າ Kammasannissito vipāko ຄວາມວ່າ ວິບາກທີ່ອາໄສກຳອັນເປັນກຸສົນ ແລະ ອະກຸສົນ ເພາະດຳເນີນໄປໂດຍບໍ່ລະກຳ ວິບາກນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າອາໄສກຳນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ Nāmasannissitaṃ rūpaṃ ຄວາມວ່າ ຮູບທັງປວງເກີດຂຶ້ນໂດຍອາໄສນາມ ເພາະດຳເນີນໄປໂດຍຍຶດຖືນາມໄວ້. ຄຳວ່າ Jātiyā anugataṃ ຄວາມວ່າ ທຳທັງປວງມີກຳເປັນຕົ້ນ ເຂົ້າເຖິງແລ້ວດ້ວຍຊາດ (ຄວາມເກີດ). ຄຳວ່າ Jarāya anusaṭaṃ ຄວາມວ່າ ແຜ່ໄປແລ້ວດ້ວຍຊະລາ (ຄວາມແກ່). ຄຳວ່າ Byādhinā abhibhūtaṃ ຄວາມວ່າ ຖືກບີບຄັ້ນແລ້ວດ້ວຍພະຍາທິທຸກ. ຄຳວ່າ Maraṇena abbhāhataṃ ຄວາມວ່າ ຖືກມັດຈຸຣາດກຳຈັດແລ້ວ ຕີແລ້ວ. ຄຳວ່າ Atāṇaṃ ຄວາມວ່າ ບໍ່ມີຜູ້ຕ້ານທານ ເພາະບໍ່ມີການຕ້ານທານໄດ້ ແມ່ນແຕ່ດ້ວຍບຸດເປັນຕົ້ນ ບໍ່ມີການຮັກສາ ບໍ່ມີຄວາມກະເສມທີ່ພຶງໄດ້. ຄຳວ່າ Aleṇaṃ ຄວາມວ່າ ບໍ່ເປັນທີ່ຫຼົບໄພ ບໍ່ຄວນເຂົ້າໄປອາໄສ ເຖິງແມ່ນຜູ້ເຂົ້າໄປອາໄສແລ້ວ ກໍບໍ່ອາດເຮັດໜ້າທີ່ເປັນທີ່ຫຼົບໄພໄດ້. ຄຳວ່າ Asaraṇaṃ ຄວາມວ່າ ບໍ່ເປັນທີ່ເພິ່ງ ບໍ່ແມ່ນຜູ້ກຳຈັດໄພ ບໍ່ແມ່ນຜູ້ທຳລາຍໄພຂອງຜູ້ອາໄສ. ຄຳວ່າ Asaraṇībhūtaṃ ຄວາມວ່າ ບໍ່ເປັນທີ່ເພິ່ງ ເພາະບໍ່ມີຕົນເອງກ່ອນແຕ່ຄວາມເກີດຂຶ້ນ ອະທິບາຍວ່າ ເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນທີ່ເພິ່ງໃນຂະນະທີ່ເກີດຂຶ້ນນັ້ນເອງ.

---

19. අපුච්ඡසීති එත්ථ අ-ඉති පදපූරණමත්තෙ නිපාතො, පුච්ඡසිත්වෙව අත්ථො. පවක්ඛාමි යථා පජානන්ති යථා පජානන්තො ආචික්ඛති, එවං ආචික්ඛිස්සාමි. උපධිනිදානා පභවන්ති දුක්ඛාති තණ්හාදිඋපධිනිදානා ජාතිආදිදුක්ඛවිසෙසා පභවන්ති.

໑໙. ຄຳວ່າ Apucchasi ໃນບົດນັ້ນ ບົດວ່າ a ເປັນພຽງນິບາດຕົກແຕ່ງບົດ ເນື້ອຄວາມກໍຄື pucchasī (ທ່ານຖາມແລ້ວ) ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ Pavakkhāmi yathā pajānaṃ ຄວາມວ່າ ຜູ້ຮູ້ແຈ້ງບອກຢູ່ຢ່າງໃດ ເຮົາກໍຈະບອກຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ Upadhinidānā pabhavanti dukkhā ຄວາມວ່າ ທຸກວິເສດມີຊາດເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີຕັນຫາເປັນຕົ້ນເປັນເຫດ ເປັນແຫຼ່ງກຳເນີດ ເກີດຂຶ້ນ.

---

තණ්හූපධීති [Pg.20] තණ්හා එව තණ්හූපධි. සස්සතුච්ඡෙදදිට්ඨි එව දිට්ඨූපධි. රාගාදිකිලෙසා එව කිලෙසූපධි. පුඤ්ඤාදිකම්මානි එව කම්මූපධි. තිවිධදුච්චරිතානියෙව දුච්චරිතූපධි. කබළීකාරාදයො ආහාරා එව ආහාරූපධි. දොසපටිඝො එව පටිඝූපධි. කම්මසමුට්ඨානා කම්මෙනෙව ගහිතා පථවාදයො චතස්සො ධාතුයොව චතස්සො උපාදින්නධාතුයො උපධී. චක්ඛාදිඡඅජ්ඣත්තිකානි ආයතනානි එව ඡ අජ්ඣත්තිකානි ආයතනානි උපධී. චක්ඛුවිඤ්ඤාණාදිඡවිඤ්ඤාණකායාව ඡ විඤ්ඤාණකායා උපධී. සබ්බම්පි දුක්ඛං දුක්ඛමනට්ඨෙනාති සබ්බතෙභූමකං දුක්ඛං දුස්සහනට්ඨෙන උපධි.

ຄຳວ່າ Taṇhūpadhi ຄວາມວ່າ ຕັນຫານັ້ນເອງເປັນຕັນຫູປະທິ (ອຸປະທິຄືຕັນຫາ). ທິດຖິຄືສັດສະຕະທິດຖິ ແລະ ອຸດເຊທະທິດຖິນັ້ນເອງເປັນທິດຖູປະທິ. ກิເລດມີຣາຄະເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງເປັນກິເລສູປະທິ. ກຳມີບຸນເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງເປັນກັມມູປະທິ. ທຸຈະລິດ 3 ປະການນັ້ນເອງເປັນທຸຈະລິຕູປະທິ. ອາຫານມີກະວະລີກາຣາຫານເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງເປັນອາຫາຣູປະທິ. ໂທສະ ແລະ ປະຕິຄະນັ້ນເອງເປັນປະຕິຄູປະທິ. ທາດ 4 ມີປະຖະວີທາດເປັນຕົ້ນ ທີ່ເກີດຈາກກຳ ທີ່ກຳຍຶດຄອງໄວ້ ນັ້ນເອງ ເປັນອຸປາດິນນະທາດ 4 ທີ່ເປັນອຸປະທິ. ອາຍະຕະນະພາຍໃນ 6 ມີຈັກຂາຍະຕະນະເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ ເປັນອາຍະຕະນະພາຍໃນ 6 ທີ່ເປັນອຸປະທິ. ວິນຍານກາຍ 6 ມີຈັກຂຸວິນຍານເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ ເປັນວິນຍານກາຍ 6 ທີ່ເປັນອຸປະທິ. ຄຳວ່າ ທຸກທັງປວງເປັນອຸປະທິ ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນທຸກ ຄວາມວ່າ ທຸກໃນພູມ 3 ທັງປວງ ເປັນອຸປະທິ ໂດຍອັດຖະວ່າທົນໄດ້ຍາກ.

---

20. එවං උපධිනිදානතො පභවන්තෙසු දුක්ඛෙසු – යො වෙ අවිද්වාති ගාථා. තත්ථ පජානන්ති සඞ්ඛාරෙ අනිච්චාදිවසෙන ජානන්තො. දුක්ඛස්ස ජාතිප්පභවානුපස්සීති වට්ටදුක්ඛස්ස ජාතිකාරණං ‘‘උපධී’’ති අනුපස්සන්තො. ඉමිස්සා ගාථාය නිද්දෙසෙ වත්තබ්බං නත්ථි.

໒໐. ເມື່ອທຸກທັງຫຼາຍເກີດຂຶ້ນຈາກອຸປະທິເປັນເຫດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງມີຄາຖາວ່າ yo ve avidvā ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາຮູ້ນັ້ນ ຄຳວ່າ pajānaṃ ຄວາມວ່າ ຜູ້ຮູ້ແຈ້ງສັງຂານທັງຫຼາຍ ໂດຍຄວາມເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Dukkhassa jātippabhavānupassī ຄວາມວ່າ ຜູ້ພິຈາລະນາເຫັນອຸປະທິ ວ່າເປັນເຫດເກີດແຫ່ງຊາດຂອງວັດຕະທຸກ. ໃນການອະທິບາຍຄາຖາ ນີ້ ບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວອີກ.

---

21. සොකපරිද්දවඤ්චාති සොකඤ්ච පරිදෙවඤ්ච. තථා හි තෙ විදිතො එස ධම්මොති යථා යථා සත්තා ජානන්ති, තථා තථා ඤාපනවසෙන විදිතො එස තයා ධම්මොති.

໒໑. ຄຳວ່າ Sokapariddavañca ຄວາມວ່າ ຄວາມໂສກ ແລະ ຄວາມຮ່ຳໄຮຮຳພອນ. ຄຳວ່າ Tathā hi te vidito esa dhammo ຄວາມວ່າ ທຳນັ້ນ ທ່ານຮູ້ແຈ້ງແລ້ວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຮັດໃຫ້ຮູ້ ຕາມທີ່ສັດທັງຫຼາຍຮູ້ຢູ່ຢ່າງໃດໆ.

---

තත්ථ තරන්තීති පඨමමග්ගෙන දිට්ඨොඝං තරන්ති. උත්තරන්තීති දුතියමග්ගෙන කාමොඝං තනුකරණවසෙන උග්ගන්ත්වා තරන්ති. පතරන්තීති තමෙව නිරවසෙසප්පහානවසෙන තතියමග්ගෙන විසෙසෙන තරන්ති. සමතික්කමන්තීති භවොඝඅවිජ්ජොඝප්පහානවසෙන චතුත්ථමග්ගෙන සම්මා අතික්කමන්ති. වීතිවත්තන්තීති ඵලං පාපුණිත්වා තිට්ඨන්ති.

ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ tarantī ຄວາມວ່າ ຍ່ອມຂ້າມທິດໂຖຄະ (ຫ້ວງນ້ຳຄືທິດຖິ) ໄດ້ດ້ວຍປະຖົມມັກ (ໂສດາປັດຕິມັກ). ຄຳວ່າ Uttarantī ຄວາມວ່າ ຍ່ອມຂ້າມຂຶ້ນ ໂດຍຂ້າມກາໂມຄະ (ຫ້ວງນ້ຳຄືກາມ) ດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ເບົາບາງລົງ ດ້ວຍທຸຕິຍະມັກ (ສະກະທາຄາມີມັກ). ຄຳວ່າ Patarantī ຄວາມວ່າ ຍ່ອມຂ້າມໄປໄດ້ເປັນພິເສດ ດ້ວຍການລະກາໂມຄະນັ້ນ ໂດຍບໍ່ເຫຼືອຫຼໍ ດ້ວຍຕະຕິຍະມັກ (ອະນາຄາມີມັກ). ຄຳວ່າ Samatikkamanti ຄວາມວ່າ ຍ່ອມກ້າວຂ້າມພົ້ນໄປໄດ້ເປັນຢ່າງດີ ດ້ວຍການລະພະໂວຄະ ແລະ ອະວິຊໂຊຄະ ດ້ວຍຈະຕຸດຖະມັກ (ອະຣະຫັດຕະມັກ). ຄຳວ່າ Vītivattanti ຄວາມວ່າ ຍ່ອມບັນລຸຜົນແລ້ວຕັ້ງຢູ່.

---

22. කිත්තයිස්සාමි තෙ ධම්මන්ති නිබ්බානධම්මං නිබ්බානගාමිනිපටිපදාධම්මඤ්ච තෙ දෙසයිස්සාමි. දිට්ඨෙ ධම්මෙති දිට්ඨෙව දුක්ඛාදිධම්මෙ, ඉමස්මිංයෙව වා අත්තභාවෙ. අනීතිහන්ති අත්තපච්චක්ඛං. යං විදිත්වාති යං ධම්මං ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’’තිආදිනා (ධ. ප. 277; ථෙරගා. 676; කථා. 753) නයෙන සම්මසන්තො විදිත්වා.

໒໒. ຄຳວ່າ Kittayissāmi te dhammaṃ ຄວາມວ່າ ເຮົາຈັກສະແດງນິບພານທຳ ແລະ ທຳອັນເປັນທາງດຳເນີນໄປສູ່ນິບພານແກ່ທ່ານ. ຄຳວ່າ Diṭṭhe dhamme ຄວາມວ່າ ໃນທຳມີທຸກເປັນຕົ້ນ ທີ່ເຫັນແລ້ວ ຫຼື ໃນອັດຕະພາບນີ້ເອງ. ຄຳວ່າ Anītiham ຄວາມວ່າ ເປັນສິ່ງທີ່ປະຈັກແກ່ຕົນເອງ. ຄຳວ່າ Yaṃ viditvā ຄວາມວ່າ ຮູ້ແຈ້ງທຳໃດ ໂດຍການພິຈາລະນາ ຕາມແນວທາງມີອາທິວ່າ 'ສັງຂານທັງຫຼາຍທັງປວງບໍ່ທ່ຽງ'.

---

තත්ථ ආදිකල්‍යාණන්ති හිත්වාපි අනුත්තරං විවෙකසුඛං ධම්මං තව කිත්තයිස්සාමි, තඤ්ච ඛො අප්පං වා බහුං වා කිත්තයන්තො ආදිකල්‍යාණාදිප්පකාරමෙව කිත්තයිස්සාමි. ආදිම්හි කල්‍යාණං භද්දකං අනවජ්ජමෙව කත්වා කිත්තයිස්සාමි. මජ්ඣෙපි. පරියොසානෙපි භද්දකං අනවජ්ජමෙව කත්වා කිත්තයිස්සාමීති [Pg.21] වුත්තං හොති. යස්මිඤ්හි භගවා එකගාථම්පි දෙසෙසි, සා සමන්තභද්දකත්තා ධම්මස්ස පඨමපාදෙන ආදිකල්‍යාණා, දුතියතතියපාදෙහි මජ්ඣෙකල්‍යාණා, පච්ඡිමපාදෙන පරියොසානකල්‍යාණා. එකානුසන්ධිකං සුත්තං නිදානෙන ආදිකල්‍යාණං, නිගමනෙන පරියොසානකල්‍යාණං, සෙසෙන මජ්ඣෙකල්‍යාණං. නානානුසන්ධිකං සුත්තං පඨමානුසන්ධිනා ආදිකල්‍යාණං, පච්ඡිමෙන පරියොසානකල්‍යාණං, සෙසෙහි මජ්ඣෙකල්‍යාණං.

ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ ādikalyāṇaṃ ຄວາມວ່າ ເຮົາຈັກສະແດງທຳແກ່ທ່ານ ເຖິງແມ່ນຈະລະສຸກອັນເກີດຈາກວິເວກອັນຍອດຢ້ຽມກໍຕາມ ແລະ ເມື່ອສະແດງທຳນັ້ນ ບໍ່ວ່າຈະໜ້ອຍຫຼືຫຼາຍ ກໍຈັກສະແດງໃຫ້ມີຄວາມງາມໃນເບື້ອງຕົ້ນເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ເຮົາຈັກສະແດງໂດຍເຮັດໃຫ້ມີຄວາມງາມ ຄວາມດີງາມ ແລະ ຄວາມບໍ່ມີໂທດ ໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ໃນທ່າມກາງ ແລະ ໃນທີ່ສຸດ. ດ້ວຍວ່າ ພະສູດໃດທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງສະແດງ ແມ່ນພຽງຄາຖາດຽວ ຄາຖວນັ້ນກໍຊື່ວ່າງາມໃນເບື້ອງຕົ້ນ ດ້ວຍບາດທຳອິດ ເພາະມີຄວາມດີງາມໂດຍຮອບ, ງາມໃນທ່າມກາງ ດ້ວຍບາດທີສອງ ແລະ ທີສາມ, ງາມໃນທີ່ສຸດ ດ້ວຍບາດສຸດທ້າຍ. ພະສູດທີ່ມີອະນຸສົນທິດຽວ ງາມໃນເບື້ອງຕົ້ນ ດ້ວຍນິທານ (ເຫດເກີດ), ງາມໃນທີ່ສຸດ ດ້ວຍນิຄົມ (ຕອນທ້າຍ), ງາມໃນທ່າມກາງ ດ້ວຍສ່ວນທີ່ເຫຼືອ. ພະສູດທີ່ມີຫຼາຍອະນຸສົນທິ ງາມໃນເບື້ອງຕົ້ນ ດ້ວຍອະນຸສົນທິທຳອິດ, ງາມໃນທີ່ສຸດ ດ້ວຍອະນຸສົນທິສຸດທ້າຍ, ງາມໃນທ່າມກາງ ດ້ວຍອະນຸສົນທິທີ່ເຫຼືອ.

---

අපි ච සනිදානඋප්පත්තිත්තා ආදිකල්‍යාණං, වෙනෙය්‍යානං අනුරූපතො අත්ථස්ස අවිපරීතතාය ච හෙතුදාහරණයුත්තතො ච මජ්ඣෙකල්‍යාණං, සොතූනං සද්ධාපටිලාභජනනෙන නිගමනෙන ච පරියොසානකල්‍යාණං.

ອີກປະການໜຶ່ງ ງາມໃນເບື້ອງຕົ້ນ ເພາະເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັບນິທານ (ເຫດເກີດ), ງາມໃນທ່າມກາງ ເພາະສົມຄວນແກ່ເວໄນຍະສັດ, ເພາະເນື້ອຄວາມບໍ່ຄາດເຄື່ອນ ແລະ ເພາະປະກອບດ້ວຍເຫດ ແລະ ອຸທາຫອນ, ງາມໃນທີ່ສຸດ ເພາະເຮັດໃຫ້ຜູ້ຟັງໄດ້ຮັບສັດທາ ແລະ ເພາະມີນິຄົມ (ຕອນສະຫຼຸບ).

---

සකලො හි සාසනධම්මො අත්තනො අත්ථභූතෙන සීලෙන ආදිකල්‍යාණො, සමථවිපස්සනාමග්ගඵලෙහි මජ්ඣෙකල්‍යාණො, නිබ්බානෙන පරියොසානකල්‍යාණො. සීලසමාධීහි වා ආදිකල්‍යාණො, විපස්සනාමග්ගෙහි මජ්ඣෙකල්‍යාණො, ඵලනිබ්බානෙහි පරියොසානකල්‍යාණො. බුද්ධසුබොධිතාය වා ආදිකල්‍යාණො, ධම්මසුධම්මතාය මජ්ඣෙකල්‍යාණො, සඞ්ඝසුප්පටිපත්තියා පරියොසානකල්‍යාණො. තං සුත්වා තථත්තාය පටිපන්නෙන අධිගන්තබ්බාය අභිසම්බොධියා වා ආදිකල්‍යාණො, පච්චෙකබොධියා මජ්ඣෙකල්‍යාණො, සාවකබොධියා පරියොසානකල්‍යාණො.

ດ້ວຍວ່າ ພະສາດສະໜາທຳທັງໝົດ ງາມໃນເບື້ອງຕົ້ນ ດ້ວຍສິນອັນເປັນປະໂຫຍດຂອງຕົນ, ງາມໃນທ່າມກາງ ດ້ວຍສະມະຖະ, ວິປັດສະນາ, ມັກ ແລະ ຜົນ, ງາມໃນທີ່ສຸດ ດ້ວຍພະນິບພານ. ຫຼື ງາມໃນເບື້ອງຕົ້ນ ດ້ວຍສິນ ແລະ ສະມາທິ, ງາມໃນທ່າມກາງ ດ້ວຍວິປັດສະນາ ແລະ ມັກ, ງາມໃນທີ່ສຸດ ດ້ວຍຜົນ ແລະ ພະນິບພານ. ຫຼື ງາມໃນເບື້ອງຕົ້ນ ດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ຕັດສະຮູ້ດີຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ, ງາມໃນທ່າມກາງ ດ້ວຍຄວາມເປັນທຳດີຂອງພະທຳ, ງາມໃນທີ່ສຸດ ດ້ວຍຄວາມປະຕິບັດດີຂອງພະສົງ. ຫຼື ງາມໃນເບື້ອງຕົ້ນ ດ້ວຍອະພິສຳໂພທິ (ຄວາມຕັດສະຮູ້ອັນຍອດຢ້ຽມ) ທີ່ຜູ້ຟັງທຳນັ້ນແລ້ວ ປະຕິບັດຕາມສົມຄວນແກ່ທຳຈະພຶງບັນລຸ, ງາມໃນທ່າມກາງ ດ້ວຍປັດເຈກະໂພທິ, ງາມໃນທີ່ສຸດ ດ້ວຍສາວົກໂພທິ.

---

සුය්‍යමානො චෙස නීවරණවික්ඛම්භනතො භවනෙනපි කල්‍යාණමෙව ආවහතීති ආදිකල්‍යාණො, පටිපජ්ජියමානො සමථවිපස්සනාසුඛාවහනතො පටිපත්තියාපි කල්‍යාණමෙව ආවහතීති මජ්ඣෙකල්‍යාණො, තථාපටිපන්නො (පාරා. අට්ඨ. 1.1) ච පටිපත්තිඵලෙ නිට්ඨිතෙ තාදිභාවාවහනතො පටිපත්තිඵලෙනපි කල්‍යාණමෙව ආවහතීති පරියොසානකල්‍යාණොති.

ແລະ ພະສາດສະໜາທຳນີ້ ເມື່ອຟັງຢູ່ ຍ່ອມນຳມາແຕ່ຄວາມດີງາມ ແມ່ນດ້ວຍການຂົ່ມນີວອນໄວ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າງາມໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ເມື່ອປະຕິບັດຢູ່ ຍ່ອມນຳມາແຕ່ຄວາມດີງາມ ແມ່ນດ້ວຍການນຳມາຊຶ່ງສຸກໃນສະມະຖະ ແລະ ວິປັດສະນາ ຈຶ່ງຊື່ວ່າງາມໃນທ່າມກາງ, ແລະ ຜູ້ປະຕິບັດຕາມນັ້ນ ເມື່ອຜົນແຫ່ງການປະຕິບັດສຳເລັດແລ້ວ ຍ່ອມນຳມາແຕ່ຄວາມດີງາມ ແມ່ນດ້ວຍການນຳມາຊຶ່ງຄວາມເປັນຜູ້ຄົງທີ່ ຈຶ່ງຊື່ວ່າງາມໃນທີ່ສຸດ.

---

යං පනෙස භගවා ධම්මං දෙසෙන්තො සාසනබ්‍රහ්මචරියං මග්ගබ්‍රහ්මචරියඤ්ච පකාසෙති, නානානයෙහි දීපෙති. තං යථානුරූපං අත්ථසම්පත්තියා සාත්ථං. බ්‍යඤ්ජනසම්පත්තියා සබ්‍යඤ්ජනං. සඞ්කාසනපකාසනවිවරණවිභජනඋත්තානීකරණපඤ්ඤත්තිඅත්ථපදසමායොගතො සාත්ථං. අක්ඛරපදබ්‍යඤ්ජනාකාරනිරුත්තිනිද්දෙසසම්පත්තියා සබ්‍යඤ්ජනං. අත්ථගම්භීරතාපටිවෙධගම්භීරතාහි සාත්ථං[Pg.22]. ධම්මගම්භීරතාදෙසනාගම්භීරතාහි සබ්‍යඤ්ජනං. අත්ථපටිභානපටිසම්භිදාවිසයතො සාත්ථං. ධම්මනිරුත්තිපටිසම්භිදාවිසයතො සබ්‍යඤ්ජනං. පණ්ඩිතවෙදනීයතො සරික්ඛකජනප්පසාදකන්ති සාත්ථං. සද්ධෙය්‍යතො ලොකියජනප්පසාදකන්ති සබ්‍යඤ්ජනං. ගම්භීරාධිප්පායතො සාත්ථං. උත්තානපදතො සබ්‍යඤ්ජනං. උපනෙතබ්බස්ස අභාවතො සකලපරිපුණ්ණභාවෙන කෙවලපරිපුණ්ණං. අපනෙතබ්බස්ස අභාවතො නිද්දොසභාවෙන පරිසුද්ධං.

ກໍພະຜູ້ມີພະພາກ ເມື່ອຊົງສະແດງທຳໃດ ຍ່ອມຊົງປະກາດສາດສະໜາພົມມະຈັນ ແລະ ມັກຄະພົມມະຈັນ, ຊົງສະແດງດ້ວຍອະເນກປະການ. ທຳນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ສາດຖັງ' (ພ້ອມດ້ວຍອັດຖະ) ເພາະເຖິງພ້ອມດ້ວຍອັດຖະຕາມສົມຄວນ, ຊື່ວ່າ 'ສະພະຍັນຊະນັງ' (ພ້ອມດ້ວຍພະຍັນຊະນະ) ເພາະເຖິງພ້ອມດ້ວຍພະຍັນຊະນະ. ຊື່ວ່າ 'ສາດຖັງ' ເພາະປະກອບດ້ວຍການສະແດງ, ການປະກາດ, ການເປີດເຜີຍ, ການຈຳແນກ, ການເຮັດໃຫ້ງ່າຍ ແລະ ການບັນຍັດບົດແຫ່ງອັດຖະ. ຊື່ວ່າ 'ສະພະຍັນຊະນັງ' ເພາະເຖິງພ້ອມດ້ວຍອັກສອນ, ບົດ, ພະຍັນຊະນະ, ອາການ, ນິຣຸດຕິ ແລະ ນິດເທດ. ຊື່ວ່າ 'ສາດຖັງ' ເພາະຄວາມເລິກເຊິ່ງແຫ່ງອັດຖະ ແລະ ຄວາມເລິກເຊິ່ງແຫ່ງການບັນລຸ. ຊື່ວ່າ 'ສະພະຍັນຊະນັງ' ເພາະຄວາມເລິກເຊິ່ງແຫ່ງທຳ ແລະ ຄວາມເລິກເຊິ່ງແຫ່ງການສະແດງ. ຊື່ວ່າ 'ສາດຖັງ' ເພາະເປັນວິໄສແຫ່ງອັດຖະປະຕິສຳພິທາ ແລະ ປະຕິພານປະຕິສຳພິທາ. ຊື່ວ່າ 'ສະພະຍັນຊະນັງ' ເພາະເປັນວິໄສແຫ່ງທຳມະປະຕິສຳພິທາ ແລະ ນິຣຸດຕິປະຕິສຳພິທາ. ຊື່ວ່າ 'ສາດຖັງ' ເພາະເຮັດໃຫ້ບັນດິດຜູ້ຮູ້ແຈ້ງເຫຼື່ອມໃສ. ຊື່ວ່າ 'ສະພະຍັນຊະນັງ' ເພາະເຮັດໃຫ້ປຸຖຸຊົນຜູ້ມີສັດທາເຫຼື່ອມໃສ. ຊື່ວ່າ 'ສາດຖັງ' ເພາະມີຄວາມໝາຍເລິກເຊິ່ງ. ຊື່ວ່າ 'ສະພະຍັນຊະນັງ' ເພາະມີບົດອັນຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ). ຊື່ວ່າ 'ບໍລິບູນສິ້ນເຊີງ' ເພາະມີຄວາມບໍລິບູນທັງປວງ ໂດຍບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ຈະຕ້ອງຕື່ມເຂົ້າ. ຊື່ວ່າ 'ບໍລິສຸດ' ເພາະບໍ່ມີໂທດ ໂດຍບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ຈະຕ້ອງຕັດອອກ.

---

අපි ච – පටිපත්තියා අධිගමබ්‍යත්තිතො සාත්ථං. පරියත්තියා ආගමබ්‍යත්තිතො සබ්‍යඤ්ජනං. සීලාදිපඤ්චධම්මක්ඛන්ධයුත්තතො කෙවලපරිපුණ්ණං. නිරුපක්කිලෙසතො නිත්ථරණත්ථාය පවත්තිතො ලොකාමිසනිරපෙක්ඛතො ච පරිසුද්ධං. සික්ඛත්තයපරිග්ගහිතත්තා බ්‍රහ්මභූතෙහි සෙට්ඨෙහි චරිතබ්බතො, තෙසඤ්ච චරියභාවතො බ්‍රහ්මචරියං (පාරා. අට්ඨ. 1.1).

ອີກປະການໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ 'ສາດຖັງ' ເພາະຄວາມປາກົດແຫ່ງການບັນລຸດ້ວຍການປະຕິບັດ. ຊື່ວ່າ 'ສະພະຍັນຊະນັງ' ເພາະຄວາມປາກົດແຫ່ງຄຳສອນດ້ວຍປະຣິຍັດ. ຊື່ວ່າ 'ບໍລິບູນສິ້ນເຊີງ' ເພາະປະກອບດ້ວຍທຳມັກຂັນ 5 ມີສິນເປັນຕົ້ນ. ຊື່ວ່າ 'ບໍລິສຸດ' ເພາະປາສະຈາກກິເລດເຄື່ອງເສົ້າໝອງ, ເພາະເປັນໄປເພື່ອການກ້າວພົ້ນ ແລະ ເພາະບໍ່ມີຄວາມອາໄລໃນໂລກາມິດ. ຊື່ວ່າ 'ພົມມະຈັນ' ເພາະສົງເຄາະດ້ວຍສິກຂາ 3, ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຜູ້ປະເສີດທັງຫຼາຍຜູ້ເປັນພົມມະປະພຶດ ແລະ ເພາະເປັນຄວາມປະພຶດຂອງຜູ້ປະເສີດເຫຼົ່ານັ້ນ.

---

එවං පරියත්තිධම්මං දස්සෙත්වා ඉදානි ලොකුත්තරධම්මං දස්සෙතුං ‘‘චත්තාරො සතිපට්ඨානෙ’’ති ආහ. සත්තතිංසබොධිපක්ඛියධම්මෙ දස්සෙත්වා නිබ්බත්තිතලොකුත්තරං දස්සෙතුං ‘‘නිබ්බානඤ්චා’’ති ආහ. නිබ්බානගාමිනිඤ්ච පටිපදන්ති පුබ්බභාගසීලසමාධිවිපස්සනාධම්මඤ්ච කිත්තයිස්සාමි.

ພະອັດຖະກະຖາຈານ ສະແດງປະຣິຍັດຕິທຳຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງໂລກຸດຕະຣະທຳ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ cattāro satipaṭṭhāne (ສະຕິປັດຖານ 4) ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອສະແດງໂພທິປັກຂິຍະທຳ 37 ປະການແລ້ວ ເພື່ອຈະສະແດງໂລກຸດຕະຣະທຳທີ່ເກີດຂຶ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ nibbānañca (ແລະ ພະນິບພານ). ຄຳວ່າ Nibbānagāminiñca paṭipadaṃ ຄວາມວ່າ ເຮົາຈັກສະແດງທຳອັນເປັນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ ມີສິນ, ສະມາທິ ແລະ ວິປັດສະນາ.

---

දුක්ඛෙ දිට්ඨෙති දුක්ඛසච්චෙ සරසලක්ඛණෙන දිට්ඨෙ දුක්ඛසච්චං පකාසෙස්සාමි. සමුදයාදීසුපි එසෙව නයො.

ຄຳວ່າ Dukkhe diṭṭhe ຄວາມວ່າ ເມື່ອທຸກຂະສັດ ຖືກເຫັນແລ້ວດ້ວຍລັກສະນະສະເພາະຕົນ ເຮົາຈັກປະກາດທຸກຂະສັດ. ໃນສະມຸໄທສັດເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ.

---

23. තඤ්චාහං අභිනන්දාමීති තං වුත්තප්පකාරධම්මජොතකං තව වචනං අහං පත්ථයාමි. ධම්මමුත්තමන්ති තඤ්ච ධම්මමුත්තමං අභිනන්දාමි.

໒໓. ຄຳວ່າ Tañcāhaṃ abhinandāmi ຄວາມວ່າ ເຮົາປາດຖະໜາພະດຳລັດຂອງພະອົງ ອັນສະແດງທຳຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນ. ຄຳວ່າ Dhammamuttamaṃ ຄວາມວ່າ ແລະ ເຮົາຊື່ນຊົມຍິນດີທຳອັນຍອດຢ້ຽມນັ້ນ.

---

තත්ථ මහතො තමොකායස්ස පදාලනන්ති මහතො අවිජ්ජාරාසිස්ස ඡෙදනං. අනිච්චලක්ඛණවසෙන එසී. දුක්ඛලක්ඛණවසෙන ගවෙසී. අනත්තලක්ඛණවසෙන සමන්තතො පරියෙසී. මහතො විපල්ලාසස්ස පභෙදනන්ති මහන්තස්ස අසුභෙ සුභන්තිආදිද්වාදසවිධස්ස විපල්ලාසස්ස භෙදනං. මහතො තණ්හාසල්ලස්ස අබ්බහනන්ති මහන්තස්ස අන්තොතුදනට්ඨෙන තණ්හාකණ්ටකස්ස ලුඤ්චනං. දිට්ඨිසඞ්ඝාටස්ස විනිවෙඨනන්ති දිට්ඨියෙව අබ්බොච්ඡින්නප්පවත්තිතො සඞ්ඝටිතට්ඨෙන සඞ්ඝාටො, තස්ස දිට්ඨිසඞ්ඝාටස්ස නිවත්තනං. මානධජස්ස පාතනන්ති උස්සිතට්ඨෙන උන්නතිලක්ඛණස්ස මානද්ධජස්ස පාතනං. අභිසඞ්ඛාරස්ස වූපසමන්ති පුඤ්ඤාදිඅභිසඞ්ඛාරස්ස උපසමනං. ඔඝස්ස නිත්ථරණන්ති වට්ටෙ ඔසීදාපනස්ස කාමොඝාදිඔඝස්ස [Pg.23] නිත්ථරණං නික්ඛමනං. භාරස්ස නික්ඛෙපනන්ති රූපාදිපඤ්චක්ඛන්ධභාරස්ස ඛිපනං ඡඩ්ඩනං. සංසාරවට්ටස්ස උපච්ඡෙදන්ති ඛන්ධාදිපටිපාටිසංසාරවට්ටස්ස හෙතුනස්සනෙන උච්ඡිජ්ජනං. සන්තාපස්ස නිබ්බාපනන්ති කිලෙසසන්තාපස්ස නිබ්බුතිං. පරිළාහස්ස පටිපස්සද්ධන්ති කිලෙසපරිළාහස්ස වූපසමං පටිපස්සම්භනං. ධම්මධජස්ස උස්සාපනන්ති නවවිධලොකුත්තරධම්මස්ස උස්සාපෙත්වා ඨපනං. පරමත්ථං අමතං නිබ්බානන්ති උත්තමට්ඨෙන පරමත්ථං. නත්ථි එතස්ස මරණසඞ්ඛාතං මතන්ති අමතං. කිලෙසවිසපටිපක්ඛත්තා අගදන්තිපි අමතං. සංසාරදුක්ඛපටිපක්ඛභූතත්තා නිබ්බුතන්ති නිබ්බානං. නත්ථෙත්ථ තණ්හාසඞ්ඛාතං වානන්තිපි නිබ්බානං.

ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ mahato tamokāyassa padālanaṃ ຄວາມວ່າ ການຕັດກອງອະວິຊາອັນໃຫຍ່ຫຼວງ. ພະອົງຊົງສະແຫວງຫາ (esī) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະນິດຈະລັກສະນະ, ຊົງສະແຫວງຫາ (gavesī) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທຸກຂະລັກສະນະ, ຊົງສະແຫວງຫາໂດຍຮອບ (samantato pariyesī) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະນັດຕະລັກສະນະ. ຄຳວ່າ mahato vipallāsassa pabhedanaṃ ຄວາມວ່າ ການທຳລາຍວິປັດລາດອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ມີ 12 ປະການ ມີການເຫັນສິ່ງທີ່ບໍ່ຈົບງາມວ່າຈົບງາມເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ mahato taṇhāsallassa abbahanaṃ ความວ່າ ການຖອນລູກສອນຄືຕັນຫາອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ໂດຍອັດຖະວ່າສຽບແທງພາຍໃນ. ຄຳວ່າ diṭṭhisaṅghāṭassa viniveṭhanaṃ ຄວາມວ່າ ທິດຖິນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າສັງຄາດ ເພາະປະກອບກັນໄວ້ດ້ວຍການດຳເນີນໄປບໍ່ຂາດສາຍ, ການຖອນອອກຊຶ່ງສັງຄາດຄືທິດຖິນັ້ນ. ຄຳວ່າ mānadhajassa pātanaṃ ຄວາມວ່າ ການໂຄ່ນທຸງຄືມານະ ທີ່ມີລັກສະນະເຍີ້ງຍໍ້ ເພາະຄວາມຍົກຕົນ. ຄຳວ່າ abhisaṅkhārassa vūpasamaṃ ຄວາມວ່າ ການສະຫງົບອະພິສັງຂານ ມີບຸນຍາພິສັງຂານເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ oghassa nittharaṇaṃ ຄວາມວ່າ ການຂ້າມພົ້ນຫ້ວງນ້ຳ ມີກາໂມຄະເປັນຕົ້ນ ທີ່ເຮັດໃຫ້ຈົມລົງໃນວັດຕະສົງສານ, ຄືການອອກໄປ. ຄຳວ່າ bhārassa nikkhepanaṃ ຄວາມວ່າ ການປົງ ວາງ ພາລະຄືປັນຈະຂັນ ມີຮູບເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ saṃsāravaṭṭassa upacchedaṃ ຄວາມວ່າ ການຕັດວັດຕະສົງສານ ຄືລຳດັບແຫ່ງຂັນເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍການດັບເຫດ. ຄຳວ່າ santāpassa nibbāpanaṃ ຄວາມວ່າ ຄວາມດັບສະໜິດແຫ່ງຄວາມຮ້ອນຮົນຄືກິເລດ. ຄຳວ່າ pariḷāhassa paṭipassaddhiṃ ຄວາມວ່າ ຄວາມສະຫງົບ ຄວາມລະງັບແຫ່ງຄວາມກະວົນກະວາຍຄືກິເລດ. ຄຳວ່າ dhammadhajassa ussāpanaṃ ຄວາມວ່າ ການຍົກທຸງຄືໂລກຸດຕະຣະທຳ 9 ປະການຂຶ້ນຕັ້ງໄວ້. ຄຳວ່າ paramatthaṃ amataṃ nibbānaṃ ຄວາມວ່າ ຊື່ວ່າ ປະຣະມັດຖະ ເພາະມີອັດຖະອັນຍອດຢ້ຽມ. ຊື່ວ່າ ອະມະຕະ ເພາະບໍ່ມີຄວາມຕາຍ. ຊື່ວ່າ ອະມະຕະ ແມ່ນເພາະເປັນຢາແກ້ພິດ ທີ່ເປັນປະຕິປັກຕໍ່ພິດຄືกິເລດ. ຊື່ວ່າ ນິບພານ ເພາະດັບສະໜິດ ເພາະເປັນປະຕິປັກຕໍ່ວັດຕະທຸກ. ຫຼື ຊື່ວ່າ ນິບພານ ເພາະບໍ່ມີເຄື່ອງຮ້ອຍຮັດຄືຕັນຫາ.

---

මහෙසක්ඛෙහි සත්තෙහීති මහානුභාවෙහි සක්කාදීහි සත්තෙහි. පරියෙසිතොති පරියිට්ඨො. කහං දෙවදෙවොති දෙවානං අතිදෙවො කුහිං. කහං නරාසභොති උත්තමපුරිසො.

ຄຳວ່າ Mahesakkhehi sattehi ຄວາມວ່າ ໂດຍສັດທັງຫຼາຍຜູ້ມີອານຸພາບຫຼາຍ ມີທ້າວສັກກະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Pariyesito ຄວາມວ່າ ຖືກສະແຫວງຫາແລ້ວ. ຄຳວ່າ Kahaṃ devadevo ຄວາມວ່າ ພະເທວະຕິເທບ (ເທວະດາເໜືອເທວະດາ) ຢູ່ໃສ. ຄຳວ່າ Kahaṃ narāsabho ຄວາມວ່າ ພະນະລາສະພະ (ບຸລຸດຜູ້ປະເສີດ) ຢູ່ໃສ.

---

24. උද්ධං අධො තිරියඤ්චාපි මජ්ඣෙති එත්ථ උද්ධන්ති අනාගතද්ධා වුච්චති. අධොති අතීතද්ධා. තිරියඤ්චාපි මජ්ඣෙති පච්චුප්පන්නද්ධා. එතෙසු නන්දිඤ්ච නිවෙසනඤ්ච, පනුජ්ජ විඤ්ඤාණන්ති එතෙසු උද්ධාදීසු තණ්හඤ්ච දිට්ඨිනිවෙසනඤ්ච අභිසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණඤ්ච පනුදෙහි. පනුදිත්වා ච භවෙ න තිට්ඨෙති එවං සන්තෙ දුවිධෙපි භවෙ න තිට්ඨෙය්‍ය. එවං තාව පනුජ්ජසද්දස්ස පනුදෙහීති ඉමස්මිං අත්ථවිකප්පෙ සම්බන්ධො. පනුදිත්වාති එතස්මිං පන අත්ථවිකප්පෙ භවෙ න තිට්ඨෙති අයමෙව සම්බන්ධො. එතානි නන්දීනිවෙසනවිඤ්ඤාණානි පනුදිත්වා දුවිධෙපි භවෙ න තිට්ඨෙය්‍යාති.

໒໔. ໃນບົດວ່າ uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjhe ນີ້ ຄຳວ່າ uddhaṃ ໝາຍເຖິງ ອະນາຄົດຕະການ. ຄຳວ່າ adho ໝາຍເຖິງ ອະດີດຕະການ. ຄຳວ່າ tiriyañcāpi majjhe ໝາຍເຖິງ ປັດຈຸບັນນະການ. ຄຳວ່າ nandiñca nivesanañca, panujja viññāṇaṃ ຄວາມວ່າ ທ່ານຈົ່ງບັນເທົາຕັນຫາ, ຄວາມຍຶດໝັ້ນດ້ວຍທິດຖິ ແລະ ອະພິສັງຂານວິນຍານ ໃນອະນາຄົດຕະການເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ panuditvā ca bhave na tiṭṭhe ຄວາມວ່າ ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ກໍຈະບໍ່ຕັ້ງຢູ່ໃນພົບທັງສອງປະການ. ນີ້ເປັນການເຊື່ອມໂຍງໃນເນື້ອຄວາມທາງເລືອກທຳອິດ ຂອງຄຳວ່າ panujja ວ່າ 'ຈົ່ງບັນເທົາ'. ສ່ວນໃນເນື້ອຄວາມທາງເລືອກວ່າ 'ບັນເທົາແລ້ວ' (panuditvā) ມີການເຊື່ອມໂຍງວ່າ 'ບໍ່ຕັ້ງຢູ່ໃນພົບ'. ອະທິບາຍວ່າ ບັນເທົາຄວາມຍິນດີ, ຄວາມຍຶດໝັ້ນ ແລະ ວິນຍານເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ ບໍ່ພຶງຕັ້ງຢູ່ໃນພົບທັງສອງປະການ.

---

සහොකාසවසෙන දෙවලොකො උද්ධං. අපායලොකො අධො. මනුස්සලොකො මජ්ඣෙ. තත්ථ කුසලා ධම්මාති අපායං මුඤ්චිත්වා උපරි පටිසන්ධිදානතො කුසලා ධම්මා උද්ධන්ති වුච්චන්ති. අකුසලා ධම්මා අපායෙසු පටිසන්ධිදානතො අධොති. තදුභයවිමුත්තත්තා අබ්‍යාකතා ධම්මා තිරියඤ්චාපි මජ්ඣෙති වුච්චන්ති. සබ්බොපරිවසෙන අරූපධාතු උද්ධං. සබ්බඅධොවසෙන කාමධාතු අධො. තදුභයන්තරවසෙන රූපධාතු මජ්ඣෙ. කායචිත්තාබාධඛනනවසෙන සුඛා වෙදනා උද්ධං. දුක්ඛමනවසෙන දුක්ඛා වෙදනා අධො. අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා මජ්ඣෙ. අත්තභාවවසෙන පරිච්ඡෙදං දස්සෙන්තො ‘‘උද්ධන්ති උද්ධං පාදතලා’’තිආදිමාහ. තත්ථ උද්ධං පාදතලාති පාදතලතො උපරි. අධො කෙසමත්ථකාති කෙසමත්ථකතො අධො. මජ්ඣෙති ද්වින්නං අන්තරං.

ໂດຍກຳນົດພ້ອມທັງໂອກາດ (ສະຖານທີ່), ເທວະໂລກຢູ່ເບື້ອງເທິງ, ອະບາຍະໂລກຢູ່ເບື້ອງລຸ່ມ, ມະນຸດສະໂລກຢູ່ທ່າມກາງ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'ກຸສົນລະທຳ' (kusalā dhammā) ໄດ້ແກ່ ທຳທີ່ໃຫ້ປະຕິສົນທິໃນເບື້ອງເທິງ ໂດຍພົ້ນຈາກອະບາຍ, ດັ່ງນັ້ນ ກຸສົນລະທຳຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ເບື້ອງເທິງ' (uddhaṃ). ອະກຸສົນລະທຳ (akusalā dhammā) ໃຫ້ປະຕິສົນທິໃນອະບາຍທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ເບື້ອງລຸ່ມ' (adho). ອັບຍາກະຕະທຳ (abyākatā dhammā) ເພາະພົ້ນຈາກທຳທັງສອງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ທ່າມກາງ' (majjhe) ແມ່ນແຕ່ໂດຍສ່ວນຂວາງ. ໂດຍກຳນົດເບື້ອງເທິງທັງປວງ, ອະຣູປະທາດຢູ່ເບື້ອງເທິງ. ໂດຍກຳນົດເບື້ອງລຸ່ມທັງປວງ, ກາມະທາດຢູ່ເບື້ອງລຸ່ມ. ໂດຍກຳນົດໃນລະຫວ່າງທັງສອງນັ້ນ, ຮູປະທາດຢູ່ທ່າມກາງ. ໂດຍກຳນົດການຂຸດຄົ້ນຄວາມເຈັບປ່ວຍທາງກາຍແລະໃຈ, ສຸຂະເວທະນາຢູ່ເບື້ອງເທິງ. ໂດຍກຳນົດຄວາມທໍລະມານ, ທຸກຂະເວທະນາຢູ່ເບື້ອງລຸ່ມ. ອະທຸກຂະມະສຸຂະເວທະນາຢູ່ທ່າມກາງ. ເມື່ອຈະສະແດງການກຳນົດໂດຍສ່ວນແຫ່ງອັດຕະພາບ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'uddhanti uddhaṃ pādatalā' (ເບື້ອງເທິງ ແຕ່ພື້ນຕີນຂຶ້ນໄປ). ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ 'uddhaṃ pādatalā' ໝາຍເຖิง ເບື້ອງເທິງແຕ່ພື້ນຕີນຂຶ້ນໄປ. ຄຳວ່າ 'adho kesamatthakā' ໝາຍເຖิง ເບື້ອງລຸ່ມແຕ່ປາຍຜົມລົງມາ. ຄຳວ່າ 'majjhe' ໝາຍເຖิง ໃນລະຫວ່າງທັງສອງນັ້ນ.

---

පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරසහගතං [Pg.24] විඤ්ඤාණන්ති තෙරසවිධපුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරසම්පයුත්තං කම්මවිඤ්ඤාණං. අපුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරසහගතං විඤ්ඤාණන්ති ද්වාදසවිධඅපුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරසම්පයුත්තං කම්මවිඤ්ඤාණං. ආනෙඤ්ජාභිසඞ්ඛාරසහගතං විඤ්ඤාණන්ති චතුබ්බිධං ආනෙඤ්ජාභිසඞ්ඛාරසහගතං කම්මවිඤ්ඤාණං. නුජ්ජාති ඛිප. පනුජ්ජාති අතීව ඛිප. නුදාති ලුඤ්ච. පනුදාති අතීව ලුඤ්ච. පජහාති ඡඩ්ඩෙහි. විනොදෙහීති දූරං කරොහි.

ຄຳວ່າ 'puññābhisaṅkhārasahagataṃ viññāṇaṃ' (ວິນຍານທີ່ສະຫະຣະຄົດດ້ວຍບຸນຍາພິສັງຂານ) ໄດ້ແກ່ ກຳມະວິນຍານທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍບຸນຍາພິສັງຂານ ໑໓ ປະການ. ຄຳວ່າ 'apuññābhisaṅkhārasahagataṃ viññāṇaṃ' (ວິນຍານທີ່ສະຫະຣະຄົດດ້ວຍອະບຸນຍາພິສັງຂານ) ໄດ້ແກ່ ກຳມະວິນຍານທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍອະບຸນຍາພິສັງຂານ ໑໒ ປະການ. ຄຳວ່າ 'āneñjābhisaṅkhārasahagataṃ viññāṇaṃ' (ວິນຍານທີ່ສະຫະຣະຄົດດ້ວຍອາເນນຊາພິສັງຂານ) ໄດ້ແກ່ ກຳມະວິນຍານທີ່ສະຫະຣະຄົດດ້ວຍອາເນນຊາພິສັງຂານ ໔ ປະການ. ຄຳວ່າ 'nujja' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງຂັບໄລ່ໄປ. ຄຳວ່າ 'panujja' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງຂັບໄລ່ໄປຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ 'nuda' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງຖອນອອກ. ຄຳວ່າ 'panuda' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງຖອນອອກຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ 'pajaha' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງລະຖິ້ມ. ຄຳວ່າ 'vinodehi' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງເຮັດໃຫ້ຫ່າງໄກ.

---

කම්මභවඤ්චාති පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරචෙතනාව. පටිසන්ධිකඤ්ච පුනබ්භවන්ති පටිසන්ධියා රූපාදිපුනබ්භවඤ්ච. පජහන්තො පඨමමග්ගෙන, විනොදෙන්තො දුතියමග්ගෙන, බ්‍යන්තී කරොන්තො තතියමග්ගෙන, අනභාවං ගමෙන්තො චතුත්ථමග්ගෙන. කම්මභවෙ න තිට්ඨෙය්‍යාති පුඤ්ඤාදිඅභිසඞ්ඛාරෙ න තිට්ඨෙය්‍ය.

ຄຳວ່າ 'kammabhavañca' (ແລະກຳມະພົບ) ໄດ້ແກ່ ເຈດຕະນາທີ່ເປັນບຸນຍາພິສັງຂານນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'paṭisandhikañca punabbhavaṃ' (ແລະພົບໃໝ່ອັນເປັນໄປໃນປະຕິສົນທິ) ໄດ້ແກ່ ພົບໃໝ່ມີຮູບເປັນຕົ້ນໃນປະຕິສົນທິ. ບຸກຄົນເມື່ອລະ ຍ່ອມລະດ້ວຍປະຖົມມັກ (ໂສດາປັດຕິມັກ), ເມື່ອບັນເທົາ ຍ່ອມບັນເທົາດ້ວຍທຸຕິຍະມັກ (ສະກະທາຄາມີມັກ), ເມື່ອເຮັດໃຫ້ສິ້ນໄປ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ສິ້ນໄປດ້ວຍຕະຕິຍະມັກ (ອະນາຄາມີມັກ), ເມື່ອເຮັດໃຫ້ເຖິງຄວາມບໍ່ມີ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເຖິງຄວາມບໍ່ມີດ້ວຍຈະຕຸດຖະມັກ (ອະຣະຫັດຕະມັກ). ຄຳວ່າ 'kammabhave na tiṭṭheyya' (ບໍ່ພຶງຕັ້ງຢູ່ໃນກຳມະພົບ) ໝາຍເຖິງ ບໍ່ພຶງຕັ້ງຢູ່ໃນອະພິສັງຂານມີບຸນເປັນຕົ້ນ.

---

25. එතානි විනොදෙත්වා භවෙ අතිට්ඨන්තො එසො – එවං විහාරීති ගාථා. තත්ථ ඉධෙවාති ඉමස්මිංයෙව සාසනෙ, ඉමස්මිංයෙව වා අත්තභාවෙ. ඉමිස්සා ගාථාය නිද්දෙසො උත්තානත්ථොව.

໒໕. ຄຳຖາຖາວ່າ 'eso – evaṃ vihārī' (ຜູ້ນັ້ນເປັນຢູ່ຢ່າງນີ້) ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນນັ້ນບັນເທົາສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ ບໍ່ຕັ້ງຢູ່ໃນພົບ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'idheva' (ໃນໂລກນີ້ເອງ) ໝາຍເຖิง ໃນພຣະສາສະໜານີ້ເອງ ຫຼືວ່າ ໃນອັດຕະພາບນີ້ເອງ. ຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ) ແຫ່ງຄຳຖາຖານີ້ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ຢູ່ແລ້ວ.

---

26. සුකිත්තිතං ගොතමනූපධීකන්ති එත්ථ අනූපධීකන්ති නිබ්බානං, තං සන්ධාය භගවන්තං ආලපන්තො ආහ – ‘‘සුකිත්තිතං ගොතමනූපධීක’’න්ති.

໒໖. ໃນຄຳວ່າ 'sukittitaṃ gotamanūpadhīkaṃ' ນີ້, ຄຳວ່າ 'anūpadhīkaṃ' ໄດ້ແກ່ ພຣະນິພານ, ພຣະມານົບ (ເມດຕະຄູ) ເມື່ອຈະກ່າວເຖິງພຣະນິພານນັ້ນ ຈຶ່ງທູນຮ້ອງຮຽກພຣະຜູ້ມີພຣະພາກວ່າ 'sukittitaṃ gotamanūpadhīkaṃ' (ພຣະໂຄດົມຊົງສະແດງທຳອັນປາສະຈາກອຸປະທິໄວ້ດີແລ້ວ).

---

නිද්දෙසෙ කිලෙසා චාති උපතාපනට්ඨෙන රාගාදයො කිලෙසා ච රාසට්ඨෙන විපාකභූතා පඤ්චක්ඛන්ධා ච කුසලාදිඅභිසඞ්ඛාරා චෙතනා ච ‘‘උපධී’’ති වුච්චන්ති කථීයන්ති. උපධිප්පහානං තදඞ්ගප්පහානෙන, උපධිවූපසමං වික්ඛම්භනප්පහානෙන, උපධිපටිනිස්සග්ගං සමුච්ඡෙදප්පහානෙන උපධිපටිපස්සද්ධං ඵලෙනාති.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ 'kilesā ca' (ແລະກິເລດທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ກิເລດທັງຫຼາຍມີຣາຄະເປັນຕົ້ນ ໂດຍອັດຖະວ່າເຮັດໃຫ້ເດືອດຮ້ອນ, ແລະປັນຈະຂັນອັນເປັນວິບາກ ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນກອງ, ແລະເຈດຕະນາອັນເປັນອະພິສັງຂານມີກຸສົນເປັນຕົ້ນ, ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຊື່ວ່າ 'ອຸປະທິ' (upadhī). ການລະອຸປະທິ (upadhippahāna) ດ້ວຍຕະທັງຄະປະຫານ, ການສະຫງົບອຸປະທິ (upadhivūpasama) ດ້ວຍວິກຂັມພະນະປະຫານ, ການສະຫຼັດຄືນອຸປະທິ (upadhipaṭinissagga) ດ້ວຍສະມຸດເຊທະປະຫານ, ການສະຫງົບລະງັບອຸປະທິ (upadhipaṭipassaddhi) ດ້ວຍຜົນ.

---

27. න කෙවලං දුක්ඛමෙව පහාසි – තෙ චාපීති ගාථා. තත්ථ අට්ඨිතන්ති සක්කච්චං, සදා වා. තං තං නමස්සාමීති තස්මා තං නමස්සාමි. සමෙච්චාති උපගන්ත්වා. නාගාති භගවන්තං ආලපන්තො ආහ.

໒໗. ຄຳຖາຖາວ່າ 'te cāpi' (ແລະຊົນເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍ) ສະແດງວ່າ ພຣະອົງບໍ່ພຽງແຕ່ຊົງລະທຸກໄດ້ເທົ່ານັ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'aṭṭhitaṃ' ໝາຍເຖິງ ໂດຍເຄົາລົບ ຫຼື ຕະຫຼອດການທຸກເມື່ອ. ຄຳວ່າ 'taṃ taṃ namassāmi' ໝາຍເຖິງ ເພາະເຫດນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງຂາບໄຫວ້ພຣະອົງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'samecca' ໝາຍເຖິງ ເຂົ້າໄປໃກ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'nāga' ເປັນຄຳທີ່ຮ້ອງຮຽກພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ.

---

නිද්දෙසෙ සමෙච්චාති ජානිත්වා, එකතො හුත්වා වා. අභිසමෙච්චාති පටිවිජ්ඣිත්වා. සමාගන්ත්වාති සම්මුඛා හුත්වා. අභිසමාගන්ත්වාති සමීපං ගන්ත්වා. සම්මුඛාති සම්මුඛෙ. ආගුං න කරොතීති පාපං න කරොති.

In ຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ 'samecca' ໝາຍເຖິງ ຮູ້ແລ້ວ ຫຼື ເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'abhisamecca' ໝາຍເຖິງ ຕັດສະຮູ້ແລ້ວ (ແທງຕະຫຼອດແລ້ວ). ຄຳວ່າ 'samāgantvā' ໝາຍເຖິງ ປະເຊີນໜ້າແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'abhisamāgantvā' ໝາຍເຖิง ເຂົ້າໄປໃກ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'sammukhā' ໝາຍເຖິງ ຕໍ່ໜ້າ. ຄຳວ່າ 'āguṃ na karoti' ໝາຍເຖິງ ບໍ່ເຮັດບາບ.

---

28. ඉදානි නං භගවා ‘‘අද්ධා හි භගවා පහාසි දුක්ඛ’’න්ති එවං තෙන බ්‍රාහ්මණෙන විදිතොපි අත්තානං අනුපනෙත්වාව පහීනදුක්ඛෙන පුග්ගලෙන ඔවදන්තො [Pg.25] ‘‘යං බ්‍රාහ්මණ’’න්ති ගාථමාහ. තස්සත්ථො – යං තං අභිජානන්තො ‘‘අයං බාහිතපාපත්තා බ්‍රාහ්මණො, වෙදෙහි ගතත්තා වෙදගූ, කිඤ්චනාභාවා අකිඤ්චනො, කාමෙසු ච භවෙසු ච අසත්තත්තා කාමභවෙ අසත්තො’’ති ජඤ්ඤා ජානෙය්‍යාසි. අද්ධා හි සො ඔඝමිමං අතාරි, තිණ්ණො ච පාරං අඛිලො අකඞ්ඛො.

໒໘. ໃນບັດນີ້, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ເຖິງແມ່ນວ່າພຣະອົງຈະຊົງເປັນຜູ້ທີ່ພຣາມນັ້ນຮູ້ແລ້ວຢ່າງນີ້ວ່າ 'addhā hi bhagavā pahāsi dukkhaṃ' (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງລະທຸກໄດ້ແທ້ແລ້ວ) ກໍຕາມ, ແຕ່ເມື່ອຈະຊົງໂອວາດດ້ວຍບຸກຄົນຜູ້ມີທຸກອັນລະໄດ້ແລ້ວ ໂດຍບໍ່ຊົງນ້ອມເຂົ້າມາຫາພຣະອົງເອງ, ຈຶ່ງຕັດຄຳຖາຖາວ່າ 'yaṃ brāhmaṇa' (ພຣາມ, ບຸກຄົນໃດ...). ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳຖາຖານັ້ນວ່າ ທ່ານພຶງຮູ້ແຈ້ງ (jaññā) ເຊິ່ງບຸກຄົນໃດ ຜູ້ຮູ້ຍິ່ງຢູ່ຢ່າງນີ້ວ່າ 'ບຸກຄົນນີ້ເປັນພຣາມ ເພາະເປັນຜູ້ມີບາບອັນລອຍແລ້ວ, ເປັນຜູ້ເຖິງເວດ (ເວທະຄູ) ເພາະເຖິງດ້ວຍຍານ, ເປັນຜູ້ບໍ່ມີກັງວົນ ເພາະຄວາມບໍ່ມີກິເລດເຄື່ອງກັງວົນ, ແລະເປັນຜູ້ບໍ່ຕິດຂ້ອງໃນກາມແລະໃນພົບ ເພາະຄວາມບໍ່ຕິດຂ້ອງໃນກາມແລະພົບ'. ບຸກຄົນນັ້ນໄດ້ຂ້າມຫ້ວງນ້ຳນີ້ໄດ້ແທ້ແລ້ວ, ເປັນຜູ້ຂ້າມເຖິງຝັ່ງແລ້ວ, ບໍ່ມີກິເລດດັ່ງຕະປູ, ບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ.

---

නිද්දෙසෙ රාගකිඤ්චනන්ති රාගපලිබොධං. දොසකිඤ්චනන්තිආදිපි එසෙව නයො. කාමොඝං තිණ්ණො අනාගාමිමග්ගෙන. භවොඝං තිණ්ණො අරහත්තමග්ගෙන. දිට්ඨොඝං තිණ්ණො සොතාපත්තිමග්ගෙන. අවිජ්ජොඝං තිණ්ණො අරහත්තමග්ගෙන. සංසාරපථං තිණ්ණො කුසලාකුසලකම්මප්පභෙදෙනාති. උත්තිණ්ණො පඨමමග්ගෙන. නිත්තිණ්ණො දුතියමග්ගෙන. අතික්කන්තො තතියමග්ගෙන. සමතික්කන්තො චතුත්ථමග්ගෙන.වීතිවත්තො ඵලෙන.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ 'rāgakiñcanaṃ' ໄດ້ແກ່ ເຄື່ອງກັງວົນຄືຣາຄະ. ຄຳວ່າ 'dosakiñcanaṃ' ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ບຸກຄົນຂ້າມກາມໂອຄະໄດ້ແລ້ວ ດ້ວຍອະນາຄາມີມັກ. ຂ້າມພະໂວຄະໄດ້ແລ້ວ ດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ. ຂ້າມທິດໂຖຄະໄດ້ແລ້ວ ດ້ວຍໂສດາປັດຕິມັກ. ຂ້າມອະວິຊໂຊຄະໄດ້ແລ້ວ ດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ. ຂ້າມທາງແຫ່ງສັງສານໄດ້ແລ້ວ ດ້ວຍການຈຳແນກກຳອັນເປັນກຸສົນແລະອະກຸສົນ. ຄຳວ່າ 'uttiṇṇa' (ຂ້າມຂຶ້ນແລ້ວ) ດ້ວຍປະຖົມມັກ. ຄຳວ່າ 'nittiṇṇa' (ຂ້າມພົ້ນແລ້ວ) ດ້ວຍທຸຕິຍະມັກ. ຄຳວ່າ 'atikkanta' (ກ້າວລ່ວງແລ້ວ) ດ້ວຍຕະຕິຍະມັກ. ຄຳວ່າ 'samatikkanta' (ກ້າວລ່ວງໄດ້ເປັນຢ່າງດີແລ້ວ) ດ້ວຍຈະຕຸດຖະມັກ. ຄຳວ່າ 'vītivatta' (ຜ່ານພົ້ນໄປແລ້ວ) ດ້ວຍຜົນ.

---

29. කිඤ්ච භිය්‍යො – විද්වා ච යොති ගාථා. තත්ථ ඉධාති ඉමස්මිං සාසනෙ, අත්තභාවෙ වා. විසජ්ජාති වොසජ්ජිත්වා.

໒໙. ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ ຄຳຖາຖາວ່າ 'vidvā ca yo' (ແລະບຸກຄົນໃດເປັນຜູ້ຮູ້...). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'idhā' ໝາຍເຖິງ ໃນພຣະສາສະໜານີ້ ຫຼື ໃນອັດຕະພາບນີ້. ຄຳວ່າ 'visajja' ໝາຍເຖິງ ສະຫຼັດຖິ້ມແລ້ວ.

---

නිද්දෙසෙ සජ්ජන්ති මුඤ්චනං. විසජ්ජන්ති වොසජ්ජනං. සෙසං සබ්බත්ථ පාකටමෙව. එවං භගවා ඉදම්පි සුත්තං අරහත්තනිකූටෙනෙව දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ ච වුත්තසදිසො එව ධම්මාභිසමයො අහොසීති.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ 'sajja' ໝາຍເຖິງ ການປ່ອຍວາງ. ຄຳວ່າ 'visajja' ໝາຍເຖິງ ການສະຫຼັດຄືນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນແມ່ນຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງສະແດງສູດນີ້ ໂດຍມີພຣະອະຣະຫັດເປັນຍອດ ດ້ວຍປະການສະນີ. ແລະໃນເວລາຈົບການສະແດງທຳ, ການບັນລຸທຳກໍໄດ້ມີແກ່ຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ ດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນແລ.

---

සද්ධම්මප්පජ්ජොතිකාය චූළනිද්දෙස-අට්ඨකථාය

ໃນອັດຖະກະຖາຈູລະນິດເທດ ຊື່ວ່າ ສັດທັມມະປັດໂຊຕິກາ

---

මෙත්තගූමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍນິດເທດແຫ່ງເມດຕະຄູມານົບສູດ ຈົບແລ້ວ.

---

5. ධොතකමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා

໕. ການອະທິບາຍນິດເທດແຫ່ງໂທຕະກະມານົບສູດ

---

30. පඤ්චමෙ ධොතකසුත්තෙ – වාචාභිකඞ්ඛාමීති වාචං අභිකඞ්ඛාමි. සික්ඛෙ නිබ්බානමත්තනොති අත්තනො රාගාදීනං නිබ්බානත්ථාය අධිසීලාදීනි සික්ඛෙය්‍ය. නිද්දෙසෙ අපුබ්බං නත්ථි.

໓໐. ໃນໂທຕະກະສູດ ທີ ໕, ຄຳວ່າ 'vācābhikaṅkhāmi' ໝາຍເຖິງ ປາດຖະໜາພຣະວາຈາ. ຄຳວ່າ 'sikkhe nibbānamattano' ໝາຍເຖິງ ພຶງສຶກສາອະທິສີລເປັນຕົ້ນ ເພື່ອຄວາມດັບຣາຄະເປັນຕົ້ນຂອງຕົນ. ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ) ບໍ່ມີຄຳແປກໃໝ່.

---

31.

໓໑.

---

ඉතොති මම මුඛතො.

ຄຳວ່າ 'ito' ໝາຍເຖິງ ຈາກປາກຂອງເຮົາ.

---

නිද්දෙසෙ ආතප්පන්ති කිලෙසතාපනං. උස්සාහන්ති අසඞ්කොචං. උස්සොළ්හීන්ති බලවවීරියං. ථාමන්ති අසිථිලං. ධිතින්ති ධාරණං. වීරියං කරොහීති පරක්කමං කරොහි. ඡන්දං ජනෙහීති රුචිං උප්පාදෙහි.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ 'ātappa' ໝາຍເຖິງ ຄວາມເພຍແຜດເຜົາກິເລດ. ຄຳວ່າ 'ussāha' ໝາຍເຖິງ ຄວາມບໍ່ຫົດຫູ່. ຄຳວ່າ 'ussoḷhī' ໝາຍເຖິງ ຄວາມພະຍາຍາມອັນມີກຳລັງ. ຄຳວ່າ 'thāma' ໝາຍເຖິງ ຄວາມບໍ່ຍໍ້ທໍ້. ຄຳວ່າ 'dhiti' ໝາຍເຖິງ ຄວາມດຳລົງໝັ້ນ. ຄຳວ່າ 'vīriyaṃ karohi' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງເຮັດຄວາມພະຍາຍາມ. ຄຳວ່າ 'chandaṃ janehi' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງເຮັດຄວາມພໍໃຈໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ.

---

32. එවං [Pg.26] වුත්තෙ අත්තමනො ධොතකො භගවන්තං අභිත්ථවමානො කථංකථාපමොක්ඛං යාචන්තො ‘‘පස්සාමහ’’න්ති ගාථමාහ. තත්ථ පස්සාමහං දෙවමනුස්සලොකෙති පස්සාමි අහං දෙවමනුස්සලොකෙ. තං තං නමස්සාමීති තං එවරූපං තං නමස්සාමි. පමුඤ්චාති පමොචෙහි.

໓໒. ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຕັດຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ໂທຕະກະມານົບມີໃຈຍິນດີ ເມື່ອຈະສັນລະເສີນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ແລະທູນຂໍການຫຼຸດພົ້ນຈາກຄວາມສົງໄສ ຈຶ່ງກ່າວຄຳຖາຖາວ່າ 'passāmahaṃ' (ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນ...). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'passāmahaṃ devamanussaloke' ໝາຍເຖິງ ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນໃນໂລກພ້ອມທັງເທວະດາແລະມະນຸດ. ຄຳວ່າ 'taṃ taṃ namassāmi' ໝາຍເຖິງ ຂ້າພະເຈົ້າຂາບໄຫວ້ພຣະອົງຜູ້ມີສະພາບຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'pamuñca' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງປົດປ່ອຍ.

---

නිද්දෙසෙ පච්චෙකබුද්ධාති තං තං ආරම්මණං පාටියෙක්කං චතුසච්චං සයමෙව බුද්ධා පටිවෙධප්පත්තාති පච්චෙකබුද්ධා. සීහසීහොති අඡම්භිතට්ඨෙන සීහානං අතිසීහො. නාගනාගොති නික්කිලෙසට්ඨෙන, මහන්තට්ඨෙන වා නාගානං අතිනාගො. ගණිගණීති ගණවන්තානං අතීව ගණවා. මුනිමුනීති ඤාණවන්තානං අතීව ඤාණවා. රාජරාජාති උත්තමරාජා. මුඤ්ච මන්ති මොචෙහි මං. පමුඤ්ච මන්ති නානාවිධෙන මුඤ්චෙහි මං. මොචෙහි මන්ති සිථිලං කරොහි මං. පමොචෙහි මන්ති අතීව සිථිලං කරොහි මං. උද්ධර මන්ති මං සංසාරපඞ්කා උද්ධරිත්වා ථලෙ පතිට්ඨාපෙහි. සමුද්ධර මන්ති සම්මා උද්ධරිත්වා ථලෙ පතිට්ඨාපෙහි මං. වුට්ඨාපෙහීති විචිකිච්ඡාසල්ලතො අපනෙත්වා විසුං කරණවසෙන උට්ඨාපෙහි.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ 'paccekabuddhā' (ພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ທ່ານຜູ້ຕັດສະຮູ້ອະລິຍະສັດ ໔ ດ້ວຍຕົນເອງ ສະເພາະອາລົມນັ້ນໆ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າ. ຄຳວ່າ 'sīhasīho' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເປັນສີຫະເໜືອກວ່າສີຫະທັງຫຼາຍ ໂດຍອັດຖະວ່າບໍ່ສະດຸ້ງຢ້ານ. ຄຳວ່າ 'nāganāgo' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເປັນນາກເໜືອກວ່ານາກທັງຫຼາຍ ໂດຍອັດຖະວ່າປາສະຈາກກິເລດ ຫຼື ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່. ຄຳວ່າ 'gaṇigaṇī' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຄະນະຢ່າງຍິ່ງເໜືອກວ່າຜູ້ມີຄະນະທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'munimunī' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີປັນຍາຢ່າງຍິ່ງເໜືອກວ່າຜູ້ມີປັນຍາທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'rājarājā' ໝາຍເຖິງ ພຣະລາຊາຜູ້ປະເສີດສຸດ. ຄຳວ່າ 'muñca maṃ' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງປ່ອຍຂ້າພະເຈົ້າ. ຄຳວ່າ 'pamuñca maṃ' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງປ່ອຍຂ້າພະເຈົ້າໂດຍປະການຕ່າງໆ. ຄຳວ່າ 'mocehi maṃ' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງເຮັດໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຫຼຸດພົ້ນ. ຄຳວ່າ 'pamocehi maṃ' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງເຮັດໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຫຼຸດພົ້ນຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ 'uddhara maṃ' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງຊ່ວຍຖອນຂ້າພະເຈົ້າຂຶ້ນຈາກເປືອກຕົມຄືສັງສານ ແລ້ວໃຫ້ຕັ້ງຢູ່ເທິງບົກ. ຄຳວ່າ 'samuddhara maṃ' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງຊ່ວຍຖອນຂ້າພະເຈົ້າຂຶ້ນດ້ວຍດີ ແລ້ວໃຫ້ຕັ້ງຢູ່ເທິງບົກ. ຄຳວ່າ 'vuṭṭhāpehi' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງນຳອອກຈາກລູກສອນຄືຄວາມສົງໄສ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ຕັ້ງຢູ່ຕ່າງຫາກ.

---

33. අථස්ස භගවා අත්තාධීනමෙව කථංකථාපමොක්ඛං ඔඝතරණමුඛෙන දස්සෙන්තො ‘‘නාහ’’න්ති ගාථමාහ. තත්ථ නාහං සහිස්සාමීති අහං න සහිස්සාමි න සක්කොමි. න වායමිස්සාමීති වුත්තං හොති. පමොචනායාති පමොචෙතුං. කථංකථින්ති සකඞ්ඛං. තරෙසීති තරෙය්‍යාසි.

໓໓. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງການຫຼຸດພົ້ນຈາກຄວາມສົງໄສອັນເປັນໄປໃນຕົນເອງ ໂດຍຫົວຂໍ້ແຫ່ງການຂ້າມຫ້ວງນ້ຳ ແກ່ໂທຕະກະມານົບນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດຄຳຖາຖາວ່າ 'nāhaṃ' (ເຮົາບໍ່...). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'nāhaṃ sahissāmi' ໝາຍເຖິງ ເຮົາຈັກບໍ່ອົດທົນ ຄື ບໍ່ສາມາດ, ອະທິບາຍວ່າ ເຮົາຈັກບໍ່ພະຍາຍາມ. ຄຳວ່າ 'pamocanāya' ໝາຍເຖິງ ເພື່ອໃຫ້ຫຼຸດພົ້ນ. ຄຳວ່າ 'kathaṃkathin' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຄວາມສົງໄສ. ຄຳວ່າ 'taresī' ໝາຍເຖິງ ທ່ານພຶງຂ້າມ.

---

නිද්දෙසෙ න ඊහාමීති පයොගං න කරොමි. න සමීහාමීති අතීව පයොගං න කරොමි. අස්සද්ධෙ පුග්ගලෙති රතනත්තයෙ සද්ධාවිරහිතෙ පුග්ගලෙ. අච්ඡන්දිකෙති මග්ගඵලත්ථං රුචිවිරහිතෙ. කුසීතෙති සමාධිවිරහිතෙ. හීනවීරියෙති නිබ්බීරියෙ. අප්පටිපජ්ජමානෙති පටිපත්තියා න පටිපජ්ජමානෙ.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ 'na īhāmi' ໝາຍເຖິງ ເຮົາບໍ່ເຮັດຄວາມພະຍາຍາມ. ຄຳວ່າ 'na samīhāmi' ໝາຍເຖິງ ເຮົາບໍ່ເຮັດຄວາມພະຍາຍາມຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ 'assaddhe puggele' ໝາຍເຖິງ ໃນບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ປາສະຈາກຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕ. ຄຳວ່າ 'acchandike' ໝາຍເຖິງ ໃນບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ປາສະຈາກຄວາມພໍໃຈເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ມັກແລະຜົນ. ຄຳວ່າ 'kusīte' ໝາຍເຖິງ ໃນບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ປາສະຈາກສະມາທິ (ຜູ້ກຽດຄ້ານ). ຄຳວ່າ 'hīnavīriye' ໝາຍເຖິງ ໃນບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ບໍ່ມີຄວາມພະຍາຍາມ. ຄຳວ່າ 'appaṭipajjamāne' ໝາຍເຖິງ ໃນບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ບໍ່ປະຕິບັດຕາມຂໍ້ປະຕິບັດ.

---

34. එවං වුත්තෙ අත්තමනතරො ධොතකො භගවන්තං අභිත්ථවමානො අනුසාසනිං යාචන්තො ‘‘අනුසාස බ්‍රහ්මෙ’’ති ගාථමාහ. තත්ථ බ්‍රහ්මෙති සෙට්ඨවචනමෙතං. තෙන භගවන්තං ආමන්තයමානො ආහ ‘‘අනුසාස බ්‍රහ්මෙ’’ති. විවෙකධම්මන්ති සබ්බසඞ්ඛාරවිවෙකං නිබ්බානධම්මං. අබ්‍යාපජ්ජමානොති නානප්පකාරකං අනාපජ්ජමානො. ඉධෙව සන්තොති ඉධෙව සමානො. අසිතොති අනිස්සිතො.

໓໔. ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຕັດຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ໂທຕະກະມານົບມີໃຈຍິນດີຍິ່ງຂຶ້ນ ເມື່ອຈະສັນລະເສີນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ແລະທູນຂໍຄຳສັ່ງສອນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳຖາຖາວ່າ 'anusāsa brahme' (ຂ້າແດ່ພຣະພຣົມ, ຈົ່ງຊົງສັ່ງສອນ...). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'brahme' ນີ້ ເປັນຄຳກ່າວສະແດງຄວາມປະເສີດສຸດ. ໂທຕະກະມານົບເມື່ອຈະຮ້ອງຮຽກພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'anusāsa brahme'. ຄຳວ່າ 'vivekadhammaṃ' ໄດ້ແກ່ ພຣະນิພານທຳອັນເປັນວິເວກຈາກສັງຂານທັງປວງ. ຄຳວ່າ 'abyāpajjamāno' ໝາຍເຖິງ ບໍ່ເຖິງຄວາມເດືອດຮ້ອນໂດຍປະການຕ່າງໆ. ຄຳວ່າ 'idheva santo' ໝາຍເຖິງ ເປັນຜູ້ສະຫງົບລະງັບຢູ່ໃນໂລກນີ້ເອງ. ຄຳວ່າ 'asito' ໝາຍເຖິງ ບໍ່ອາໄສ (ຕັນຫາແລະທິດຖິ).

---

35-7. ඉතො [Pg.27] පරා ද්වෙ ගාථා මෙත්තගූසුත්තෙ වුත්තනයා එව. කෙවලඤ්හි තත්ථ ධම්මං, ඉධ සන්තින්ති අයං විසෙසො. තතියගාථායපි පුබ්බඩ්ඪං තත්ථ වුත්තනයමෙව. අපරඩ්ඪෙ සඞ්ගොති සජ්ජනට්ඨානං, ලග්ගනන්ති වුත්තං හොති. සෙසං සබ්බත්ථ පාකටමෙව.

໓໕-໗. ຄຳຖາຖາ ໒ ບົດ ຖັດຈາກນີ້ໄປ ມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເມດຕະຄູສູດນັ້ນເອງ. ແຕ່ມີຂໍ້ແຕກຕ່າງກັນພຽງແຕ່ ໃນເມດຕະຄູສູດນັ້ນ ຕັດວ່າ 'dhammaṃ' (ທຳ), ແຕ່ໃນສູດນີ້ ຕັດວ່າ 'santiṃ' (ຄວາມສະຫງົບ). ແມ່ນແຕ່ໃນເຄິ່ງທຳອິດແຫ່ງຄຳຖາຖາທີ ໓ ກໍມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເມດຕະຄູສູດນັ້ນເອງ. ໃນເຄິ່ງຫຼັງ, ຄຳວ່າ 'saṅgo' ໝາຍເຖິງ ສະຖານທີ່ຂ້ອງ ຄື ຄວາມຕິດຂ້ອງ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນແມ່ນຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

---

එවං භගවා ඉදම්පි සුත්තං අරහත්තනිකූටෙනෙව දෙසෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ ච වුත්තසදිසො එව ධම්මාභිසමයො අහොසීති.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງສະແດງສູດນີ້ ໂດຍມີພຣະອະຣະຫັດເປັນຍອດ ດ້ວຍປະການສະນີ. ແລະໃນເວລາຈົບການສະແດງທຳ, ການບັນລຸທຳກໍໄດ້ມີແກ່ຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ ດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນແລ.

---

සද්ධම්මප්පජ්ජොතිකාය චූළනිද්දෙස-අට්ඨකථාය

ໃນອັດຖະກະຖາຈູລະນິດເທດ ຊື່ວ່າ ສັດທັມມະປັດໂຊຕິກາ

---

ධොතකමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍນິດເທດແຫ່ງໂທຕະກະມານົບສູດ ຈົບແລ້ວ.

---

6. උපසීවමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා

໖. ການອະທິບາຍນິດເທດແຫ່ງອຸປະສີວະມານົບສູດ

---

38. ඡට්ඨෙ උපසීවසුත්තෙ – මහන්තමොඝන්ති මහන්තං ඔඝං. අනිස්සිතොති පුග්ගලං වා ධම්මං වා අනල්ලීනො. නො විසහාමීති න සක්කොමි. ආරම්මණන්ති නිස්සයං. යං නිස්සිතොති යං ධම්මං වා පුග්ගලං වා නිස්සිතො.

໓໘. ໃນອຸປະສີວະສູດ ທີ ໖, ຄຳວ່າ 'mahantamoghaṃ' ໝາຍເຖິງ ຫ້ວງນ້ຳໃຫຍ່. ຄຳວ່າ 'anissito' ໝາຍເຖິງ ບໍ່ເຂົ້າໄປອາໄສບຸກຄົນ ຫຼື ທຳໃດໆ. ຄຳວ່າ 'no visahāmi' ໝາຍເຖິງ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ສາມາດ. ຄຳວ່າ 'ārammaṇaṃ' ໝາຍເຖິງ ທີ່ເພິ່ງ (ທີ່ອາໄສ). ຄຳວ່າ 'yaṃ nissito' ໝາຍເຖິງ ອາໄສທຳ ຫຼື ບຸກຄົນໃດ.

---

නිද්දෙසෙ කාමොඝන්ති අනාගාමිමග්ගෙන කාමොඝං. අරහත්තමග්ගෙන භවොඝං. සොතාපත්තිමග්ගෙන දිට්ඨොඝං. අරහත්තමග්ගෙන අවිජ්ජොඝං තරෙය්‍යං. සක්‍යකුලා පබ්බජිතොති භගවතො උච්චාකුලපරිදීපනවසෙන වුත්තං. ආලම්බණන්ති අවත්ථරිත්වා ඨානං. නිස්සයන්ති අල්ලීයනං. උපනිස්සයන්ති අපස්සයනං.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ 'kāmoghaṃ' ໝາຍເຖິງ ພຶງຂ້າມກາມໂອຄະດ້ວຍອະນາຄາມີມັກ. ຂ້າມພະໂວຄະດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ. ຂ້າມທິດໂຖຄະດ້ວຍໂສດາປັດຕິມັກ. ຂ້າມອະວິຊໂຊຄະດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ. ຄຳວ່າ 'sakyakulā pabbajito' (ຜູ້ບວດຈາກສັກກະຕະກູນ) ຕັດໄວ້ເພື່ອສະແດງເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ມີຕະກູນສູງຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ. ຄຳວ່າ 'ālambaṇa' ໝາຍເຖິງ ທີ່ຕັ້ງອັນແຜ່ໄປ. ຄຳວ່າ 'nissaya' ໝາຍເຖິງ ຄວາມເຂົ້າໄປອາໄສ. ຄຳວ່າ 'upanissaya' ໝາຍເຖິງ ຄວາມເຂົ້າໄປພັກພິງ.

---

39. ඉදානි යස්මා බ්‍රාහ්මණො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනලාභී තඤ්ච සන්තම්පි නිස්සයං න ජානාති. තෙනස්ස භගවා තඤ්ච නිස්සයං උත්තරිඤ්ච නිය්‍යානපථං දස්සෙන්තො ‘‘ආකිඤ්චඤ්ඤ’’න්ති ගාථමාහ. තත්ථ පෙක්ඛමානොති තං ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසමාපත්තිං සතො සමාපජ්ජිත්වා වුට්ඨහිත්වා ච අනිච්චාදිවසෙන පස්සමානො. නත්ථීති නිස්සායාති තං ‘‘නත්ථි කිඤ්චී’’ති පවත්තං සමාපත්තිං ආරම්මණං කත්වා. තරස්සු ඔඝන්ති තතො පභුති පවත්තාය විපස්සනාය යථානුරූපං චතුබ්බිධම්පි ඔඝං තරස්සු. කථාහීති කථංකථාහි. තණ්හක්ඛයං නත්තමහාභිපස්සාති රත්තින්දිවං නිබ්බානං විභූතං කත්වා පස්ස. එතෙනස්ස දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරං කථෙසි.

໓໙. ໃນບັດນີ້, ເພາະເຫດທີ່ພຣາມນັ້ນເປັນຜູ້ໄດ້ອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະ ແຕ່ບໍ່ຮູ້ຈັກທີ່ເພິ່ງນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຢູ່ກໍຕາມ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງທີ່ເພິ່ງນັ້ນ ແລະທາງອອກອັນຍິ່ງຂຶ້ນໄປ ແກ່ພຣາມນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດຄຳຖາຖາວ່າ 'ākiñcaññaṃ' (ອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະ...). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'pekkhamāno' ໝາຍເຖິງ ເປັນຜູ້ມີສະຕິ ເຂົ້າສະມາບັດອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະນັ້ນແລ້ວ ອອກແລ້ວ ພິຈາລະນາເຫັນໂດຍຄວາມເປັນອະນິດຈະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'natthīti nissāya' ໝາຍເຖິງ ກະທຳສະມາບັດອັນເປັນໄປວ່າ 'ບໍ່ມີຫຍັງເລີຍ' ນັ້ນໃຫ້ເປັນອາລົມ. ຄຳວ່າ 'tarassu oghaṃ' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງຂ້າມໂອຄະທັງ ໔ ປະການ ຕາມສົມຄວນແກ່ວິປັດສະນາອັນເປັນໄປຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ. ຄຳວ່າ 'kathāhi' ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍຄວາມສົງໄສທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'taṇhakkhayaṃ nattamahābhipassa' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງພິຈາລະນາເຫັນພຣະນິພານອັນເປັນທີ່ສິ້ນໄປແຫ່ງຕັນຫາ ໃຫ້ແຈ່ມແຈ້ງທັງກາງເວັນແລະກາງຄືນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ພຣະອົງຊົງສະແດງທິດຖະທຳມະສຸຂະວິຫານ (ການຢູ່ເປັນສຸກໃນປັດຈຸບັນ) ແກ່ພຣາມນັ້ນ.

---

නිද්දෙසෙ [Pg.28] තඤ්ඤෙව විඤ්ඤාණං අභාවෙතීති ආකාසාලම්බණං කත්වා පවත්තමහග්ගතවිඤ්ඤාණං අභාවෙති අභාවං ගමෙති. විභාවෙතීති විවිධා අභාවං ගමෙති. අන්තරධාපෙතීති අදස්සනං ගමෙති. නත්ථි කිඤ්චීති පස්සතීති අන්තමසො භඞ්ගමත්තම්පිස්ස නත්ථීති පස්සති.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ 'taññeva viññāṇaṃ abhāveti' ໝາຍເຖິງ ເຮັດມະຫັກຄະຕະວິນຍານອັນມີອາກາດເປັນອາລົມ ໃຫ້ບໍ່ມີ ຄື ໃຫ້ເຖິງຄວາມບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ 'vibhāveti' ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ເຖິງຄວາມບໍ່ມີໂດຍປະການຕ່າງໆ. ຄຳວ່າ 'antaradhāpeti' ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ຫາຍໄປ (ບໍ່ໃຫ້ປາກົດ). ຄຳວ່າ 'natthi kiñcīti passati' ໝາຍເຖິງ ພິຈາລະນາເຫັນວ່າ ແມ່ນແຕ່ຄວາມດັບສະຫຼາຍຂອງວິນຍານນັ້ນ ກໍບໍ່ມີ.

---

40. ඉදානි ‘‘කාමෙ පහායා’’ති සුත්වා වික්ඛම්භනවසෙන අත්තනා පහීනෙ කාමෙ සම්පස්සමානො ‘‘සබ්බෙසූ’’ති ගාථමාහ. තත්ථ හිත්වා මඤ්ඤන්ති අඤ්ඤං තතො හෙට්ඨා ඡබ්බිධම්පි සමාපත්තිං හිත්වා. සඤ්ඤාවිමොක්ඛෙ පරමෙති සත්තසු සඤ්ඤාවිමොක්ඛෙසු උත්තමෙ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනෙ. තිට්ඨෙ නු සො තත්ථ අනානුයායීති සො පුග්ගලො තත්ථ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනබ්‍රහ්මලොකෙ අවිගච්ඡමානො තිට්ඨෙය්‍ය නූති පුච්ඡති.

໔໐. ໃນບັດນີ້, ພຣາມນັ້ນໄດ້ຟັງວ່າ 'kāme pahāya' (ລະກາມທັງຫຼາຍແລ້ວ) ພິຈາລະນາເຫັນກາມທັງຫຼາຍອັນຕົນລະໄດ້ແລ້ວດ້ວຍວິກຂັມພະນະປະຫານ ຈຶ່ງກ່າວຄຳຖາຖາວ່າ 'sabbesu' (ໃນທຳທັງປວງ...). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'hitvā' ໝາຍເຖິງ ລະສະມາບັດ ໖ ປະການເບື້ອງຕ່ຳກວ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'saññāvimokkhe parame' ໝາຍເຖິງ ໃນອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະອັນປະເສີດສຸດ ໃນບັນດາສັນຍາວิໂມກ ໗ ປະການ. ຄຳວ່າ 'tiṭṭhe nu so tattha anānuyāyī' ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນນັ້ນບໍ່ໄປຈາກພຣົມມະໂລກຊັ້ນອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະນັ້ນ ພຶງຕັ້ງຢູ່ຕະຫຼອດໄປຫຼືບໍ່ ດັ່ງນີ້ ເປັນຄຳຖາມ.

---

නිද්දෙසෙ අවිච්චමානොති අවියුජ්ජමානො. අවිගච්ඡමානොති වියොගං අනාපජ්ජමානො. අනන්තරධායමානොති අන්තරධානං අනාපජ්ජමානො. අපරිහායමානොති අනන්තරා පරිහානං අනාපජ්ජමානො.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ 'aviccamāno' ໝາຍເຖິງ ບໍ່ພັດພາກຈາກໄປ. ຄຳວ່າ 'avigacchamāno' ໝາຍເຖິງ ບໍ່ເຖິງຄວາມແຍກຈາກກັນ. ຄຳວ່າ 'anantaradhāyamāno' ໝາຍເຖິງ ບໍ່ເຖິງຄວາມອັນຕະຣະທານ (ຫາຍໄປ). ຄຳວ່າ 'aparihāyamāno' ໝາຍເຖິງ ບໍ່ເຖິງຄວາມເສື່ອມຖອຍໃນລະຫວ່າງ.

---

41-2. අථස්ස භගවා සට්ඨිකප්පසහස්සමත්තකංයෙව ඨානං අනුජානන්තො චතුත්ථං ගාථමාහ. එවං තස්ස තත්ථ ඨානං සුත්වා ඉදානිස්ස සස්සතුච්ඡෙදභාවං පුච්ඡන්තො ‘‘තිට්ඨෙ චෙ’’ති ගාථමාහ. තත්ථ පූගම්පි වස්සානන්ති අනෙකසඞ්ඛ්‍යම්පි වස්සානං, ගණනරාසින්ති අත්ථො. ‘‘පූගම්පි වස්සානී’’තිපි පාඨො. තත්ථ විභත්තිබ්‍යත්තයෙන සාමිවචනස්ස පච්චත්තවචනං කාතබ්බං, පූගන්ති වා එතස්ස බහූනීති අත්ථො වත්තබ්බො. ‘‘පූගානී’’ති වාපි පඨන්ති, පුරිමපාඨොයෙව සබ්බසුන්දරො. තත්ථෙව සො සීති සියා විමුත්තොති සො පුග්ගලො තත්ථෙවාකිඤ්චඤ්ඤායතනෙ නානාදුක්ඛෙහි විමුත්තො සීතිභාවප්පත්තො භවෙය්‍ය, නිබ්බානප්පත්තො සස්සතො හුත්වා තිට්ඨෙය්‍යාති අධිප්පායො. චවෙථ විඤ්ඤාණං තථාවිධස්සාති ‘‘උදාහු තථාවිධස්ස විඤ්ඤාණං අනුපාදාය පරිනිබ්බායෙය්‍යා’’ති උච්ඡෙදං පුච්ඡති, ‘‘පටිසන්ධිග්ගහණත්ථං වාපි භවෙය්‍යා’’ති පටිසන්ධිම්පි තස්ස පුච්ඡති.

໔໑-໒. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຊົງອະນຸຍາດຖານະປະມານຫົກໝື່ນກັປເທົ່ານັ້ນ ແກ່ອຸປະສີວະມານົບນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕຣັດພຣະຄາຖາທີສີ່. ເມື່ອອຸປະສີວະມານົບນັ້ນໄດ້ຟັງຖານະຂອງຕົນໃນອາກິຈຈັນຍາຍະຕະນະນັ້ນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ເມື່ອຈະທູນຖາມເຖິງຄວາມເປັນສັສສະຕະ (ທ່ຽງ) ແລະ ອຸດເສທະ (ຂາດສູນ) ຂອງຜູ້ນັ້ນໃນບັດນີ້ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວພຣະຄາຖາວ່າ “tiṭṭhe ce” (ຫາກດຳຣົງຢູ່) ເປັນຕົ້ນ. ໃນພຣະຄາຖາຮູ້ນັ້ນ, ຄຳວ່າ “pūgampi vassānaṃ” ໄດ້ແກ່ ປີເປັນອະເນກສັງຂະຍາ (ຫຼາຍປີ) ອະທິບາຍວ່າ ກອງແຫ່ງການນັບ. ມີບົດບາລີວ່າ “pūgampi vassānī” ກໍມີ. ໃນບົດນັ້ນ ໂດຍການປ່ຽນແປງວິພັດ ພຶງເຮັດສາມີວະຈະນະ (ສັສຖີວິພັດ) ໃຫ້ເປັນປັດຈັດຕະວະຈະນະ (ປະຖົມມາໂຍຊະນາ) ຫຼື ພຶງກ່າວອັດຖະຂອງຄຳວ່າ “pūgaṃ” ນີ້ວ່າ ຫຼາຍ. ບາງພວກກໍອ່ານວ່າ “pūgānີ” ແຕ່ບົດບາລີທຳອິດນັ້ນແລ້ວດີທີ່ສຸດ. ຄຳວ່າ “tattheva so sī” ໄດ້ແກ່ ພຶງເປັນຜູ້ຫຼຸດພົ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ບຸກຄົນນັ້ນພຶງເປັນຜູ້ຫຼຸດພົ້ນຈາກທຸກຕ່າງໆ ໃນອາກິຈຈັນຍາຍະຕະນະນັ້ນເອງ ເປັນຜູ້ເຖິງຄວາມເຢັນ (ສີຕິພາວະ) ຄື ເປັນຜູ້ບັນລຸນิບພານ ດຳຣົງຢູ່ຢ່າງທ່ຽງແທ້ ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ “cavetha viññāṇaṃ tathāvidhassa” ໄດ້ແກ່ ທູນຖາມເຖິງຄວາມຂາດສູນ (ອຸດເສທະ) ວ່າ “ຫຼືວ່າ ວິນຍານຂອງບຸກຄົນຜູ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຈະດັບຂັນທະປະຣິນິບພານໂດຍບໍ່ມີອຸປະທານ” ແລະ ທູນຖາມເຖິງປະຕິສົນທິຂອງບຸກຄົນນັ້ນອີກວ່າ “ຫຼືວ່າ ວິນຍານນັ້ນຈະພຶງມີເພື່ອຖືເອົາປະຕິສົນທິອີກ”.

---

තස්ස විඤ්ඤාණං චවෙය්‍යාති තස්ස ආකිඤ්චඤ්ඤායතනෙ උප්පන්නස්ස විඤ්ඤාණං චුතිං පාපුණෙය්‍ය. උච්ඡිජ්ජෙය්‍යාති උච්ඡෙදං භවෙය්‍ය. විනස්සෙය්‍යාති විනාසං පාපුණෙය්‍ය. න භවෙය්‍යාති අභාවං ගමෙය්‍ය. උපපන්නස්සාති පටිසන්ධිවසෙන උපපන්නස්ස.

ຄຳວ່າ “tassa viññāṇaṃ caveyya” ໄດ້ແກ່ ວິນຍານຂອງບຸກຄົນຜູ້ເກີດໃນອາກິຈຈັນຍາຍະຕະນະນັ້ນ ພຶງເຖິງຄວາມຈຸຕິ. ຄຳວ່າ “ucchijjeyya” ໄດ້ແກ່ ພຶງຂາດສູນ. ຄຳວ່າ “vinasseyya” ໄດ້ແກ່ ພຶງເຖິງຄວາມພິນາດ. ຄຳວ່າ “na bhaveyya” ໄດ້ແກ່ ພຶງເຖິງຄວາມບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ “upapannassa” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຂົ້າເຖິງໂດຍອຳນາດແຫ່ງປະຕິສົນທິ.

---

43. අථස්ස [Pg.29] භගවා උච්ඡෙදසස්සතං අනුපගම්ම තත්ථුපපන්නස්ස අරියසාවකස්ස අනුපාදාය පරිනිබ්බානං දස්සෙන්තො ‘‘අච්චී යථා’’ති ගාථමාහ. තත්ථ අත්ථං පලෙතීති අත්ථං ගච්ඡති. න උපෙති සඞ්ඛන්ති ‘‘අසුකං නාම දිසං ගතො’’ති වොහාරං න ගච්ඡති. එවං මුනී නාමකායා විමුත්තොති එවං තත්ථ උප්පන්නො සෙක්ඛමුනි පකතියා පුබ්බෙව රූපකායා විමුත්තො, තත්ථ චතුත්ථමග්ගං නිබ්බත්තෙත්වා ධම්මකායස්ස පරිඤ්ඤාතත්තා පුන නාමකායාපි විමුත්තො උභතොභාගවිමුත්තො ඛීණාසවො හුත්වා අනුපාදානිබ්බානසඞ්ඛාතං අත්ථං පලෙති න උපෙති සඞ්ඛං ‘‘ඛත්තියො වා බ්‍රාහ්මණො වා’’ති එවමාදිකං.

໔໓. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອບໍ່ຊົງເຂົ້າເຖິງອຸດເສທະທິຖິ ແລະ ສັສສະຕະທິຖິ ຊົງສະແດງຄວາມດັບຂັນທະປະຣິນິບພານໂດຍບໍ່ມີອຸປະທານ ຂອງພຣະອະຣິຍະສາວົກຜູ້ເກີດໃນອາກິຈຈັນຍາຍະຕະນະນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕຣັດພຣະຄາຖາວ່າ “accī yathā” (ປຽບເໝືອນແປວໄຟ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນພຣະຄາຖາຮູ້ນັ້ນ, ຄຳວ່າ “atthaṃ paleti” ໄດ້ແກ່ ເຖິງຄວາມດັບ (ເຖິງອັດສະດົງ). ຄຳວ່າ “na upeti saṅkhaṃ” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເຂົ້າເຖິງບັນຍັດ (ການເອີ້ນຂານ) ວ່າ “ໄປສູ່ທິດນັ້ນທິດນີ້”. ຄຳວ່າ “evaṃ munī nāmakāyā vimutto” ໄດ້ແກ່ ພຣະມຸນີ (ພຣະເສຂະມຸນີ) ຜູ້ເກີດໃນອາກິຈຈັນຍາຍະຕະນະນັ້ນ ໂດຍປົກກະຕິຍ່ອມຫຼຸດພົ້ນຈາກຮູບກາຍມາກ່ອນແລ້ວ, ເມື່ອເຮັດມັກທີສີ່ (ອະຣະຫັດຕາມັກ) ໃຫ້ບັງເກີດໃນອາກິຈຈັນຍາຍະຕະນະນັ້ນ ເພາະຄວາມທີ່ທັມມະກາຍເປັນທຳທີ່ກຳນົດຮູ້ແລ້ວ ຈຶ່ງຫຼຸດພົ້ນຈາກນາມກາຍອີກ ເປັນພຣະອຸພະໂຕພາກວິມຸດ ແລະ ເປັນພຣະຂີນາສົບ ເຖິງຄວາມດັບທີ່ນັບວ່ານິບພານໂດຍບໍ່ມີອຸປະທານ ບໍ່ເຂົ້າເຖິງບັນຍັດວ່າ “ເປັນກະສັດ ຫຼື ເປັນພຣາມ” ເປັນຕົ້ນ.

---

නිද්දෙසෙ ඛිත්තාති චලිතා. උක්ඛිත්තාති අතිචලිතා. නුන්නාති පප්ඵොටියා. පණුන්නාති දූරීකතා. ඛම්භිතාති පටික්කමාපිතා. වික්ඛම්භිතාති න සන්තිකෙ කතා.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ “khittā” ໄດ້ແກ່ ຫວັ່ນໄຫວ. ຄຳວ່າ “ukkhittā” ໄດ້ແກ່ ຫວັ່ນໄຫວຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ “nunnā” ໄດ້ແກ່ ຖືກກຳຈັດ (ປັດອອກ). ຄຳວ່າ “paṇunnā” ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ຫ່າງໄກ. ຄຳວ່າ “khambhitā” ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ຖອຍກັບ. ຄຳວ່າ “vikkhambhitā” ໄດ້ແກ່ ເຮັດບໍ່ໃຫ້ຢູ່ໃກ້.

---

44. ඉදානි ‘‘අත්ථං පලෙතී’’ති සුත්වා තස්ස යොනිසො අත්ථමසල්ලක්ඛෙන්තො ‘‘අත්ථඞ්ගතො සො’’ති ගාථමාහ. තස්සත්ථො – සො අත්ථඞ්ගතො උදාහු නත්ථි, උදාහු වෙ සස්සතියා සස්සතභාවෙන අරොගො අවිපරිණාමධම්මො සොති එවං තං මෙ මුනී සාධු බ්‍යාකරොහි. කිංකාරණා? තථා හි තෙ විදිතො එස ධම්මොති.

໔໔. ໃນບັດນີ້ ອຸປະສີວະມານົບ ເມື່ອໄດ້ຟັງຄຳວ່າ “atthaṃ paleti” (ເຖິງຄວາມດັບ) ແລ້ວ ເມື່ອພິຈາລະນາເນື້ອຄວາມນັ້ນໂດຍແຍບຄາຍ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວພຣະຄາຖາວ່າ “atthaṅgato so” (ບຸກຄົນຜູ້ດັບໄປແລ້ວນັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມແຫ່ງພຣະຄາຖາຮູ້ນັ້ນວ່າ—ຂ້າແຕ່ພຣະມຸນີ ຂໍພຣະອົງຈົ່ງຊົງພະຍາກອນເນື້ອຄວາມນັ້ນແກ່ຂ້າພະອົງໃຫ້ດີເຖີດວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ດັບໄປແລ້ວນັ້ນ ບໍ່ມີຢູ່ ຫຼືວ່າ ບຸກຄົນນັ້ນເປັນຜູ້ບໍ່ມີໂຣກ ມີສະພາວະບໍ່ຜັນແປ ໂດຍຄວາມເປັນສັສສະຕະ (ທ່ຽງແທ້) ຕະຫຼອດໄປ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ທຳມະນັ້ນພຣະອົງຊົງຊາບແລ້ວຢ່າງນັ້ນ.

---

නිද්දෙසෙ නිරුද්ධොති නිරොධං පත්තො. උච්ඡින්නොති උච්ඡින්නසන්තානො. විනට්ඨොති විනාසං පත්තො.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ “niruddho” ໄດ້ແກ່ ເຖິງຄວາມດັບ. ຄຳວ່າ “ucchinno” ໄດ້ແກ່ ມີກະແສອັນຂາດສູນແລ້ວ. ຄຳວ່າ “vinaṭṭho” ໄດ້ແກ່ ເຖິງຄວາມພິນາດ.

---

45. අථස්ස භගවා තථා අවත්තබ්බතං දස්සෙන්තො ‘‘අත්ථඞ්ගතස්සා’’ති ගාථමාහ. තත්ථ අත්ථඞ්ගතස්සාති අනුපාදාපරිනිබ්බුතස්ස. න පමාණමත්ථීති රූපාදිපමාණං නත්ථි. යෙන නං වජ්ජුන්ති යෙන රාගාදිනා නං වදෙය්‍යුං. සබ්බෙසු ධම්මෙසූති සබ්බෙසු ඛන්ධාදිධම්මෙසු.

໔໕. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງຄວາມທີ່ບໍ່ຄວນg່າວຢ່າງນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕຣັດພຣະຄາຖາວ່າ “atthaṅgatassa” (ຂອງບຸກຄົນຜູ້ດັບໄປແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນພຣະຄາຖາຮູ້ນັ້ນ, ຄຳວ່າ “atthaṅgatassa” ໄດ້ແກ່ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ປະຣິນິບພານໂດຍບໍ່ມີອຸປະທານ. ຄຳວ່າ “na pamāṇamatthi” ໄດ້ແກ່ ປະມານມີຮູບເປັນຕົ້ນ ບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ “yena naṃ vajjuṃ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍgິເລດມີຣາຄະເປັນຕົ້ນໃດ ທີ່ເຂົາຈະພຶງກ່າວເຖິງບຸກຄົນນັ້ນ. ຄຳວ່າ “sabbesu dhammesu” ໄດ້ແກ່ ໃນທຳທັງປວງມີຂັນທະເປັນຕົ້ນ.

---

නිද්දෙසෙ අධිවචනානි චාති සිරිවඩ්ඪකො ධනවඩ්ඪකොතිආදයො හි වචනමත්තංයෙව අධිකාරං කත්වා පවත්තා අධිවචනා නාම. අධිවචනානං පථා අධිවචනපථා නාම. ‘‘අභිසඞ්ඛරොන්තීති ඛො, භික්ඛවෙ, තස්මා සඞ්ඛාරා’’ති (සං. නි. 3.79) එවං නිද්ධාරිත්වා සහෙතුකං කත්වා වුච්චමානා අභිලාපා නිරුත්ති නාම. නිරුත්තීනං පථා නිරුත්තිපථා නාම. ‘‘තක්කො විතක්කො සඞ්කප්පො’’ති [Pg.30] (ධ. ස. 7) එවං තෙන තෙන පකාරෙන පඤ්ඤාපනතො පඤ්ඤත්ති නාම. පඤ්ඤත්තීනං පථා පඤ්ඤත්තිපථා (ධ. ස. අට්ඨ. 101-108) නාම. සෙසං සබ්බත්ථ පාකටමෙව.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ “adhivacanāni ca” ໄດ້ແກ່ ຊື່ເອີ້ນ (ອະທິວັດຈະນະ) ເພາະຄຳທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ ສິຣິວັດທະກະ (ຜູ້ຈະເລີນດ້ວຍສິຣິ), ທະນະວັດທະກະ (ຜູ້ຈະເລີນດ້ວຍຊັບ) ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນໄປໂດຍເຮັດຄວາມເອົາໃຈໃສ່ພຽງແຕ່ຄຳເວົ້າເທົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະທິວັດຈະນະ. ທາງແຫ່ງອະທິວັດຈະນະທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ອະທິວັດຈະນະປະຖະ. ຄຳກ່າວທີ່ຊົງgຳນົດໄວ້ຢ່າງນີ້ ແລ້ວຕຣັດໄວ້ພ້ອມທັງເຫດຜົນ ດັ່ງພຣະດຳຣັດວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເພາະປຸງແຕ່ງ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສັງຂານ” (ສັງ. ນິ. ໑໗/໗໙) ດັ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ ນິຣຸດຕິ. ທາງແຫ່ງນິຣຸດຕິທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ນິຣຸດຕິປະຖະ. ຄຳທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ໂດຍປະການນັ້ນໆ ດັ່ງພຣະດຳຣັດວ່າ “ຕັກກະ ວິດຕັກກະ ສັງກັບປະ” (ທັມ. ສັງ. ໗) ດັ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ ບັນຍັດ (ປັນຍັດຕິ). ທາງແຫ່ງບັນຍັດທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ປັນຍັດຕິປະຖະ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ປາກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ.

---

එවං භගවා ඉදම්පි සුත්තං අරහත්තනිකූටෙනෙව දෙසෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ ච වුත්තසදිසොව ධම්මාභිසමයො අහොසීති.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງສະແດງສູດນີ້ ໂດຍມີພຣະອະຣະຫັດເປັນຍອດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ແລະ ໃນເວລາຈົບການສະແດງທຳ ການບັນລຸທຳກໍໄດ້ມີແກ່ຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ ເໝືອນດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນແລ້ວ.

---

සද්ධම්මප්පජ්ජොතිකාය චූළනිද්දෙස-අට්ඨකථාය

ໃນອັດຖະກະຖາ ຈູລະນິດເທດ ຊື່ວ່າ ສັດທັມມັບປັດໂຊຕິກາ

---

උපසීවමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍ ອຸປະສີວະມານົບສູດນິດເທດ ຈົບແລ້ວ.

---

7. නන්දමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා

໗. Interpreting: ການອະທິບາຍ ນັນທະມານົບສູດນິດເທດ

---

46. සත්තමෙ නන්දසුත්තෙ – පඨමගාථායත්ථො – ලොකෙ ඛත්තියාදයොජනා ආජීවකනිගණ්ඨාදිකෙ සන්ධාය ‘‘සන්ති ලොකෙ මුනයො’’ති වදන්ති. තයිදං කථංසූති කිං නු ඛො තෙ සමාපත්තිඤාණාදිනා ඤාණෙන උපපන්නත්තා ඤාණූපපන්නං මුනි නො වදන්ති, එවංවිධං නු වදන්ති, උදාහු වෙ නානප්පකාරකෙන ලූඛජීවිතසඞ්ඛාතෙන ජීවිතෙනූපපන්නන්ති.

໔໖. ໃນນັນທະສູດ ທີເຈັດ—ເນື້ອຄວາມແຫ່ງພຣະຄາຖາທຳອິດວ່າ—ຊົນທັງຫຼາຍມີກະສັດເປັນຕົ້ນໃນໂລກ ໝາຍເຖິງພວກອາຊີວົກ ແລະ ນິຄັນຖະ ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ມີພຣະມຸນີທັງຫຼາຍໃນໂລກ”. ຄຳຖາມວ່າ “tayidaṃ kathaṃsu” ໄດ້ແກ່ ພວກເຂົາg່າວເຖິງພຣະມຸນີຜູ້ເຂົ້າເຖິງຍານ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ເຂົ້າເຖິງຍານ ດ້ວຍຍານມີສະມາບັດຕິຍານເປັນຕົ້ນ ຫຼືວ່າ ພວກເຂົາກ່າວເຖິງບຸກຄົນຜູ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຫຼືວ່າ ພວກເຂົາກ່າວເຖິງບຸກຄົນຜູ້ເຂົ້າເຖິງຊີວິດອັນຝືດເຄືອງ ທີ່ນັບວ່າເປັນການດຳຣົງຊີວິດແບບຕ່າງໆ.

---

නිද්දෙසෙ අට්ඨසමාපත්තිඤාණෙන වාති පඨමජ්ඣානාදිඅට්ඨසමාපත්තිසම්පයුත්තඤාණෙන වා. පඤ්චාභිඤ්ඤාඤාණෙන වාති පුබ්බෙනිවාසාදිජානනඤාණෙන වා.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ “aṭṭhasamāpattiñāṇena vā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຍານອັນສຳປະຍຸດດ້ວຍສະມາບັດແປດ ມີປະຖົມມະຊານເປັນຕົ້ນ ຫຼື. ຄຳວ່າ “pañcābhiññāñāṇena vā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຍານເປັນເຄື່ອງຮູ້ມີປຸບເພນິວາສານຸສະຕິຍານເປັນຕົ້ນ ຫຼື.

---

47. අථස්ස භගවා තදුභයම්පි පටික්ඛිපිත්වා මුනිං දස්සෙන්තො ‘‘න දිට්ඨියා’’ති ගාථමාහ.

໔໗. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງປະຕິເສດທັງສອງປະການນັ້ນ ແລະ ຊົງສະແດງພຣະມຸນີ ຈຶ່ງໄດ້ຕຣັດພຣະຄາຖາວ່າ “na diṭṭhiyā” (ບໍ່ແມ່ນເພາະທິຖິ) ເປັນຕົ້ນ.

---

48. ඉදානි ‘‘දිට්ඨාදීහි සුද්ධී’’ති වදන්තානං වාදෙ කඞ්ඛාපහානත්ථං ‘‘යෙ කෙචිමෙ’’ති පුච්ඡති. තත්ථ අනෙකරූපෙනාති කොතූහලමඞ්ගලාදිනාපි. තත්ථ යතා චරන්තාති තත්ථ සක්කායදිට්ඨියා ගුත්තා විහරන්තා.

໔໘. ໃນບັດນີ້ ນັນທະມານົບ ເພື່ອຈະລະຄວາມສົງໄສໃນວາດະຂອງພວກທີ່g່າວວ່າ “ຄວາມບໍລິສຸດມີໄດ້ດ້ວຍຄວາມເຫັນເປັນຕົ້ນ” ຈຶ່ງໄດ້ທູນຖາມວ່າ “ye kecime” (ຊົນເຫຼົ່ານີ້ເຫຼົ່າໃດເຫຼົ່ານຶ່ງ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳຖາມນັ້ນ, ຄຳວ່າ “anekarūpena” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍມຸງຄຸນຕື່ນຂ່າວເປັນຕົ້ນອີກດ້ວຍ. ຄຳວ່າ “tattha yatā caranti” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ສຳຣວມ (ຄຸ້ມຄອງ) ຢູ່ດ້ວຍສັກກາຍະທິຖິໃນລັດທິນັ້ນ.

---

49. අථස්ස තථා සුද්ධිඅභාවං දීපෙන්තො භගවා චතුත්ථං ගාථමාහ.

໔໙. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງຄວາມບໍ່ມີຄວາມບໍລິສຸດຢ່າງນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕຣັດພຣະຄາຖາທີສີ່.

---

50. එවං ‘‘නාතරිංසූ’’ති සුත්වා ඉදානි යො අතරි, තං සොතුකාමො ‘‘යෙ කෙචිමෙ’’ති පුච්ඡති. අථස්ස භගවා ඔඝතිණ්ණමුඛෙන ජාතිජරාතිණ්ණෙ දස්සෙන්තො ඡට්ඨං ගාථමාහ.

໕໐. ເມື່ອນັນທະມານົບໄດ້ຟັງວ່າ “ບໍ່ສາມາດຂ້າມພົ້ນໄດ້” ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ໃນບັດນີ້ ໃຜ່ຮູ້ວ່າຜູ້ໃດຂ້າມພົ້ນໄດ້ ຈຶ່ງໄດ້ທູນຖາມວ່າ “ye kecime” (ຊົນເຫຼົ່ານີ້ເຫຼົ່າໃດເຫຼົ່ານຶ່ງ) ເປັນຕົ້ນ. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງຜູ້ຂ້າມຊາດແລະຊະລາໄດ້ ໂດຍທາງແຫ່ງຜູ້ຂ້າມໂອຄະໄດ້ ຈຶ່ງໄດ້ຕຣັດພຣະຄາຖາທີຫົກ.

---

51. තත්ථ [Pg.31] නිවුතාති ඔවුටා පරියොනද්ධා. යෙ සීධාති යෙ සු ඉධ, එත්ථ ච සු-ඉති නිපාතමත්තං. තණ්හං පරිඤ්ඤායාති තීහි පරිඤ්ඤාහි තණ්හං පරිජානිත්වා. සෙසං සබ්බත්ථ පුබ්බෙ වුත්තනයත්තා පාකටමෙව.

໕໑. ໃນພຣະຄາຖາຮູ້ນັ້ນ, ຄຳວ່າ “nivutā” ໄດ້ແກ່ ຖືກປິດກັ້ນ ຖືກຫຸ້ມຫໍ່ໄວ້. ຄຳວ່າ “ye sīdhā” ໄດ້ແກ່ “ye su idha” (ຊົນເຫຼົ່ານີ້ໃນໂລກນີ້), ໃນບົດນີ້ ຄຳວ່າ “su” ເປັນພຽງນິບາດ. ຄຳວ່າ “taṇhaṃ pariññāya” ໄດ້ແກ່ ກຳນົດຮູ້ຕັນຫາດ້ວຍປະຣິນຍາສາມປະການ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ປາກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນກ່ອນ.

---

52. එවං භගවා අරහත්තනිකූටෙනෙව දෙසනං නිට්ඨාපෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ පන නන්දො භගවතො භාසිතං අභිනන්දමානො එතාභිනන්දාමීති ගාථමාහ. ඉධාපි ච පුබ්බෙ වුත්තසදිසො එව ධම්මාභිසමයො අහොසීති.

໕໒. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງໃຫ້ການສະແດງທຳຈົບລົງໂດຍມີພຣະອະຣະຫັດເປັນຍອດຢ່າງນີ້, ແຕ່ໃນເວລາຈົບການສະແດງທຳ ນັນທະມານົບ ເມື່ອຊື່ນຊົມພຣະດຳຣັດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວພຣະຄາຖາວ່າ “etābhinandāmi” (ຂ້າພະອົງຊື່ນຊົມພຣະດຳຣັດນີ້) ເປັນຕົ້ນ. ແລະ ໃນສູດນີ້ ການບັນລຸທຳກໍໄດ້ມີແກ່ຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ ເໝືອນດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນກ່ອນນັ້ນແລ້ວ.

---

සද්ධම්මප්පජ්ජොතිකාය චූළනිද්දෙස-අට්ඨකථාය

ໃນອັດຖະກະຖາ ຈູລະນິດເທດ ຊື່ວ່າ ສັດທັມມັບປັດໂຊຕິກາ

---

නන්දමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍ ນັນທະມານົບສູດນິດເທດ ຈົບແລ້ວ.

---

8. හෙමකමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා

໘. ການອະທິບາຍ ເຫມະກະມານົບສູດນິດເທດ

---

53. අට්ඨමෙ හෙමකසුත්තෙ – යෙ මෙ පුබ්බෙ වියාකංසූති යෙ බාවරිආදයො පුබ්බෙ මය්හං සකං ලද්ධිං වියාකංසු. හුරං ගොතමසාසනාති ගොතමසාසනතො පුබ්බතරං. සබ්බං තං තක්කවඩ්ඪනන්ති සබ්බං තං කාමවිතක්කාදිවඩ්ඪනං.

໕໓. ໃນເຫມະກະສູດ ທີແປດ—ຄຳວ່າ “ye me pubbe viyākaṃsu” ໄດ້ແກ່ ພວກອາຈານມີພາວະຣີເປັນຕົ້ນ ໄດ້ສະແດງລັດທິຂອງຕົນແກ່ຂ້າພະອົງໃນກ່ອນ. ຄຳວ່າ “huraṃ gotamasāsanā” ໄດ້ແກ່ ກ່ອນແຕ່ພຣະສາສະໜາຂອງພຣະໂຄດົມ. ຄຳວ່າ “sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhanaṃ” ໄດ້ແກ່ ຄຳສອນທັງໝົດນັ້ນ ເປັນເຄື່ອງຈະເລີນຄວາມຕຶກຕອງມີກາມະວິຕົກເປັນຕົ້ນ.

---

යෙ චඤ්ඤෙ තස්ස ආචරියාති යෙ ච අඤ්ඤෙ තස්ස බාවරියස්ස ආචාරෙ සික්ඛාපකා ආචරියා. තෙ සකං දිට්ඨින්ති තෙ ආචරියා අත්තනො දිට්ඨිං. සකං ඛන්තින්ති අත්තනො ඛමනං. සකං රුචින්ති අත්තනො රොචනං. විතක්කවඩ්ඪනන්ති කාමවිතක්කාදිවිතක්කානං උප්පාදනං පුනප්පුනං පවත්තනං. සඞ්කප්පවඩ්ඪනන්ති කාමසඞ්කප්පාදීනං වඩ්ඪනං. ඉමානි ද්වෙ පදානි සබ්බසඞ්ගාහිකවසෙන වුත්තානි. ඉදානි කාමවිතක්කාදිකෙ සරූපතො දස්සෙතුං ‘‘කාමවිතක්කවඩ්ඪන’’න්තිආදිනා නයෙන නවවිතක්කෙ දස්සෙසි.

ຄຳວ່າ “ye caññe tassa ācariyā” ໄດ້ແກ່ ອາຈານຄົນອື່ນໆ ຜູ້ສັ່ງສອນຈະຣິຍາວັດແກ່ພຣາມພາວະຣີນັ້ນ. ຄຳວ່າ “te sakaṃ diṭṭhiṃ” ໄດ້ແກ່ ອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ ສະແດງຄວາມເຫັນຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ “sakaṃ khantiṃ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມພໍໃຈຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ “sakaṃ ruciṃ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມຊອບໃຈຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ “vitakkavaḍḍhanaṃ” ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ເກີດ ແລະ ການເປັນໄປເນືອງໆ ແຫ່ງຄວາມຕຶກຕອງມີກາມະວິຕົກເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “saṅkappavaḍḍhanaṃ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມຈະເລີນແຫ່ງຄວາມດຳຣິມີກາມະສັງກັບປະເປັນຕົ້ນ. ສອງບົດນີ້ ຕຣັດໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການສົງເຄາະທັງໝົດ. ໃນບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງກາມະວິຕົກເປັນຕົ້ນ ໂດຍຮູບລັກສະນະ ຈຶ່ງຊົງສະແດງວິຕົກເກົ້າປະການ ໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ “kāmavitakkavaḍḍhanaṃ” (ເຄື່ອງຈະເລີນກາມະວິຕົກ) ເປັນຕົ້ນ.

---

54. තණ්හානිග්ඝාතනන්ති තණ්හාවිනාසනං.

໕໔. ຄຳວ່າ “taṇhānigghātanaṃ” ໄດ້ແກ່ ການgຳຈັດຕັນຫາ (ການທຳລາຍຕັນຫາ).

---

55-6. අථස්ස භගවා තං ධම්මං ආචික්ඛන්තො ‘‘ඉධා’’ති ගාථාද්වයමාහ. තත්ථ එතදඤ්ඤාය යෙ සතාති එතං නිබ්බානං පදමච්චුතං ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’’තිආදිනා (ධ. ප. 277; ථෙරගා. 676; කථා. 753) නයෙන විපස්සන්තා අනුපුබ්බෙන ජානිත්වා යෙ කායානුපස්සනාසතිආදීහි [Pg.32] සතා. දිට්ඨධම්මාභිනිබ්බුතාති විදිතධම්මත්තා දිට්ඨධම්මා ච රාගාදිනිබ්බානෙන ච අභිනිබ්බුතා. සෙසං සබ්බත්ථ පාකටමෙව.

໕໕-໖. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງບອກທຳນັ້ນແກ່ເຫມະກະມານົບນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕຣັດພຣະຄາຖາສອງບົດວ່າ “idhā” (ໃນໂລກນີ້) ເປັນຕົ້ນ. ໃນພຣະຄາຖາຮູ້ນັ້ນ, ຄຳວ່າ “etadaññāya ye satā” ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ຈະເລີນວິປັດສະນາ ໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ “ສັງຂານທັງປວງບໍ່ທ່ຽງ” (ທັມ. ປ. ໒໗໗) ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຮູ້ທັມຄືພຣະນິບພານອັນເປັນບົດທີ່ບໍ່ເຄື່ອນຄ້ອຍນີ້ ໂດຍລຳດັບ ເປັນຜູ້ມີສະຕິດ້ວຍສະຕິມີກາຍານຸປັດສະນາສະຕິເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “diṭṭhadhammābhinibbutā” ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ເຫັນທຳ ເພາະຄວາມທີ່ເປັນຜູ້ຮູ້ແຈ້ງທຳແລ້ວ ແລະ ເປັນຜູ້ດັບສະໜິດແລ້ວ ດ້ວຍການດັບຣາຄະເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ປາກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ.

---

එවං භගවා ඉදම්පි සුත්තං අරහත්තනිකූටෙනෙව දෙසෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ ච පුබ්බසදිසො එව ධම්මාභිසමයො අහොසීති.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງສະແດງສູດນີ້ ໂດຍມີພຣະອະຣະຫັດເປັນຍອດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ແລະ ໃນເວລາຈົບການສະແດງທຳ ການບັນລຸທຳກໍໄດ້ມີແກ່ຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ ເໝືອນດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນກ່ອນນັ້ນແລ້ວ.

---

සද්ධම්මප්පජ්ජොතිකාය චූළනිද්දෙස-අට්ඨකථාය

ໃນອັດຖະກະຖາ ຈູລະນິດເທດ ຊື່ວ່າ ສັດທັມມັບປັດໂຊຕິກາ

---

හෙමකමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທิບາຍ ເຫມະກະມານົບສູດນິດເທດ ຈົບແລ້ວ.

---

9. තොදෙය්‍යමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා

໙. ການອະທິບາຍ ໂຕເທຍຍະມານົບສູດນິດເທດ

---

57. නවමෙ තොදෙය්‍යසුත්තෙ – විමොක්ඛො තස්ස කීදිසොති තස්ස කීදිසො විමොක්ඛො ඉච්ඡිතබ්බොති පුච්ඡති.

໕໗. ໃນໂຕເທຍຍະສູດ ທີເກົ້າ—ຄຳວ່າ “vimokkho tassa kīdiso” ໄດ້ແກ່ ທູນຖາມວ່າ ວິມຸດ (ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ) ຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ຄວນປາຖະໜາເປັນເຊັ່ນໃດ.

---

58. ඉදානිස්ස අඤ්ඤවිමොක්ඛාභාවං දස්සෙන්තො භගවා දුතියං ගාථමාහ. තත්ථ විමොක්ඛො තස්ස නාපරොති තස්ස අඤ්ඤො විමොක්ඛො නත්ථි.

໕໘. ໃນບັດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງຄວາມບໍ່ມີວິມຸດອື່ນແກ່ໂຕເທຍຍະມານົບນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕຣັດພຣະຄາຖາທີສອງ. ໃນພຣະຄາຖາຮູ້ນັ້ນ, ຄຳວ່າ “vimokkho tassa nāparo” ໄດ້ແກ່ ວິມຸດອື່ນຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ບໍ່ມີ.

---

59. එවං ‘‘තණ්හක්ඛයො එව විමොක්ඛො’’ති වුත්තෙපි තමත්ථං අසල්ලක්ඛෙන්තො ‘‘නිරාසසො සො උද ආසසානො’’ති පුන පුච්ඡති. තත්ථ උද පඤ්ඤකප්පීති උදාහු සමාපත්තිඤාණාදිනා ඤාණෙන තණ්හාකප්පං වා දිට්ඨිකප්පං වා කප්පයති.

໕໙. ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັດຢ່າງນີ້ວ່າ “ຄວາມສິ້ນຕັນຫານັ້ນເອງເປັນວິມຸດ” ໂຕເທຍຍະມານົບກໍຍັງບໍ່ກຳນົດຮູ້ເນື້ອຄວາມນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ທູນຖາມອີກວ່າ “nirāsaso so uda āsasāno” (ບຸກຄົນນັ້ນເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມຫວັງ ຫຼື ຍັງມີຄວາມຫວັງຢູ່) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳຖາມນັ້ນ, ຄຳວ່າ “uda paññakappī” ໄດ້ແກ່ ຫຼືວ່າ ບຸກຄົນນັ້ນຍ່ອມດຳຣິຕັນຫາສັນຍາ ຫຼື ທິຖິສັນຍາ ດ້ວຍຍານມີສະມາບັດຕິຍານເປັນຕົ້ນ.

---

60. අථස්ස භගවා තං ආචික්ඛන්තො චතුත්ථං ගාථමාහ. තත්ථ කාමභවෙති කාමෙ ච භවෙ ච.

໖໐. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງບອກເນື້ອຄວາມນັ້ນແກ່ໂຕເທຍຍະມານົບນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕຣັດພຣະຄາຖາທີສີ່. ໃນພຣະຄາຖາຮູ້ນັ້ນ, ຄຳວ່າ “kāmabhave” ໄດ້ແກ່ ໃນກາມ ແລະ ໃນພົບ.

---

රූපෙ නාසීසතීති චතුසමුට්ඨානිකෙ රූපාරම්මණෙ ඡන්දරාගවසෙන න පත්ථෙති. සද්ධාදීසුපි එසෙව නයො. පලිබොධට්ඨෙන රාගො එව කිඤ්චනං රාගකිඤ්චනං මදනට්ඨෙන වා. දොසකිඤ්චනාදීසුපි එසෙව නයො. සෙසං සබ්බත්ථ පාකටමෙව.

ຄຳວ່າ “rūpe nāsīsati” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ປາຖະໜາໃນຮູບາຣົມອັນມີສະມຸດຖານສີ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັນທະຣາຄະ. ໃນອາຣົມມີສຽງເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ຄຳວ່າ “rāgakiñcanaṃ” ໄດ້ແກ່ ຣາຄະນັ້ນເອງເປັນເຄື່ອງກັງວົນ (ກິຈຈະນະ) ເພາະອັດຖະວ່າເປັນເຄື່ອງຜູກມັດ ຫຼື ເພາະອັດຖະວ່າເປັນເຄື່ອງມົວເມົາ. ໃນໂທສະກິຈຈະນະເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ປາກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ.

---

එවං භගවා ඉදම්පි සුත්තං අරහත්තනිකූටෙනෙව දෙසෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ ච පුබ්බසදිසො එව ධම්මාභිසමයො අහොසීති.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງສະແດງສູດນີ້ ໂດຍມີພຣະອະຣະຫັດເປັນຍອດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ແລະ ໃນເວລາຈົບການສະແດງທຳ ການບັນລຸທຳກໍໄດ້ມີແກ່ຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ ເໝືອນດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນກ່ອນນັ້ນແລ້ວ.

---

සද්ධම්මප්පජ්ජොතිකාය චූළනිද්දෙස-අට්ඨකථාය

ໃນອັດຖະກະຖາ ຈູລະນິດເທດ ຊື່ວ່າ ສັດທັມມັບປັດໂຊຕິກາ

---

තොදෙය්‍යමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍ ໂຕເທຍຍະມານົບສູດນິດເທດ ຈົບແລ້ວ.

---

10. කප්පමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා

໑໐. ການອະທິບາຍ ກັບປະມານົບສູດນິດເທດ

---

61. දසමෙ [Pg.33] කප්පසුත්තනිද්දෙසෙ – මජ්ඣෙ සරස්මින්ති පුරිමපච්ඡිමකොටිපඤ්ඤාණාභාවතො මජ්ඣභූතෙ සංසාරෙති වුත්තං හොති. තිට්ඨතන්ති තිට්ඨමානානං. යථායිදං නාපරං සියාති යථා ඉදං දුක්ඛං පුන න භවෙය්‍ය.

໖໑. ໃນກັບປະສູດນິດເທດ ທີສິບ—ຄຳວ່າ “majjhe sarasmiṃ” (ໃນທ່າມກາງຫ້ວງນ້ຳ) ໄດ້ແກ່ ໃນສັງສານວັດອັນເປັນທ່າມກາງ ເພາະຄວາມບໍ່ປາກົດແຫ່ງທີ່ສຸດໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແລະ ທີ່ສຸດໃນເບື້ອງປາຍ ນີ້ຄືຄຳອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ “tiṭṭhataṃ” ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ດຳຣົງຢູ່. ຄຳວ່າ “yathāyidaṃ nāparaṃ siyā” ໄດ້ແກ່ ເຮັດແນວໃດທຸກນີ້ຈະບໍ່ພຶງມີອີກ.

---

ආගමනන්ති පුබ්බන්තතො ඉධාගමනං. ගමනන්ති ඉතො පරලොකගමනං. ගමනාගමනන්ති තදුභයවසෙන වුත්තං. කාලන්ති මරණකාලං. ගතීති නිබ්බත්ති. භවාභවොති භවතො භවො. චුති චාති භවතො චවනඤ්ච. උපපත්ති චාති චුතස්ස උපපත්ති ච. නිබ්බත්ති චාති පාතුභාවො ච. භෙදො චාති ඛන්ධභෙදො ච. ජාති චාති ජනනඤ්ච. ජරා චාති හානි ච. මරණඤ්චාති ජීවිතින්ද්‍රියස්ස චාගො ච. පුරිමාපි කොටි න පඤ්ඤායතීති පුබ්බාපි කොටි නත්ථි න සංවිජ්ජති. තථා පච්ඡිමාපි කොටි.

ຄຳວ່າ “āgamanaṃ” ໄດ້ແກ່ ການມາຈາກທີ່ສຸດໃນເບື້ອງຕົ້ນມາສູ່ໂລກນີ້. ຄຳວ່າ “gamanaṃ” ໄດ້ແກ່ ການໄປຈາກໂລກນີ້ສູ່ປໍຣະໂລກ. ຄຳວ່າ “gamanāgamanaṃ” ຕຣັດໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງທັງສອງປະການນັ້ນ. ຄຳວ່າ “kālaṃ” ໄດ້ແກ່ ເວລາຕາຍ (ມໍຣະນະການ). ຄຳວ່າ “gati” ໄດ້ແກ່ ການເກີດໃໝ່. ຄຳວ່າ “bhavābhavo” ໄດ້ແກ່ ພົບນ້ອຍແລະພົບໃຫຍ່ (ຈາກພົບສູ່ພົບ). ຄຳວ່າ “cuti ca” ໄດ້ແກ່ ການເຄື່ອນຈາກພົບ. ຄຳວ່າ “upapatti ca” ໄດ້ແກ່ ການເຂົ້າເຖິງຂອງຜູ້ເຄື່ອນໄປແລ້ວ. ຄຳວ່າ “nibbatti ca” ໄດ້ແກ່ ການປາກົດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ “bhedo ca” ໄດ້ແກ່ ຄວາມແຕກທຳລາຍແຫ່ງຂັນ. ຄຳວ່າ “jāti ca” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເກີດ. ຄຳວ່າ “jarā ca” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເສື່ອມໂຊມ. ຄຳວ່າ “maraṇañca” ໄດ້ແກ່ ຄວາມສະຫຼະຊີວິຕິນຊີ. ຄຳວ່າ “purimāpi koṭi na paññāyati” ໄດ້ແກ່ ທີ່ສຸດໃນເບື້ອງຕົ້ນກໍບໍ່ມີ ບໍ່ປາກົດ. ທີ່ສຸດໃນເບື້ອງປາຍກໍເໝືອນກັນ.

---

එත්තකා ජාතියොති එතපරමා ජාතියො. වට්ටං වත්තීති සංසාරපවත්ති. තතො පරං න වත්තතීති තතො උද්ධං නප්පවත්තති. හෙවං නත්ථීති එවං නත්ථි න සංවිජ්ජති. හි-ඉති නිපාතො. අනමතග්ගොයන්ති අයං සංසාරො අවිදිතග්ගො.

ຄຳວ່າ “ettakā jātiyo” ໄດ້ແກ່ ຊາດທັງຫຼາຍມີປະມານເທົ່ານີ້. ຄຳວ່າ “vaṭṭaṃ vatti” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງສັງສານວັດ. ຄຳວ່າ “tato paraṃ na vattati” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມບໍ່ເປັນໄປເໜືອກວ່າສັງສານວັດນັ້ນ. ຄຳວ່າ “hevaṃ natthi” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ມີຢູ່ຢ່າງນີ້, ຄຳວ່າ “hi” ເປັນນິບາດ. ຄຳວ່າ “anamataggoyaṃ” ໄດ້ແກ່ ສັງສານວັດນີ້ມີທີ່ສຸດອັນໃຜໆ ບໍ່ຮູ້ແລ້ວ.

---

අවිජ්ජානීවරණානන්ති අවිජ්ජාය ආවරිතානං. තණ්හාසංයොජනානන්ති කාමරාගසඞ්ඛාතතණ්හාබන්ධනබද්ධානං. සන්ධාවතන්ති කාමධාතුයා පුනප්පුනං ධාවන්තානං. සංසරතන්ති රූපාරූපධාතුයා සංසරන්තානං. දුක්ඛං පච්චනුභූතන්ති කායිකචෙතසිකදුක්ඛං අනුභූතං වින්දිතං. තිබ්බන්ති බහලං. බ්‍යසනන්ති අවඩ්ඪි විනාසො. කටසී වඩ්ඪිතාති සුසානවඩ්ඪිතං. අලමෙවාති යුත්තමෙව. සබ්බසඞ්ඛාරෙසූති තෙභූමකසඞ්ඛාරෙසු. නිබ්බින්දිතුන්ති උක්කණ්ඨිතුං. විරජ්ජිතුන්ති විරාගං උප්පාදෙතුං. විමුච්චිතුන්ති මොචෙතුං. වට්ටං වත්තිස්සතීති සංසාරපවත්තං තෙභූමකවට්ටං අනාගතෙ පවත්තිස්සති. තතො පරං න වත්තිස්සතීති තතො උද්ධං අනාගතෙ සංසාරපවත්තං නප්පවත්තිස්සති. ජාතිභයෙති ජාතිං පටිච්ච උප්පජ්ජනකභයෙ. ජරාභයාදීසුපි එසෙව නයො.

"Avijjānīvaraṇānaṃ" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທີ່ຖືກອະວິຊາກີດກັ້ນໄວ້. "Taṇhāsaṃyojanānaṃ" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທີ່ຖືກຜູກມັດໄວ້ດ້ວຍເຄື່ອງຜູກຄືຕັນຫາ ທີ່ກ່າວຄືກາມະຣາຄະ. "Sandhāvataṃ" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທີ່ແລ່ນພ່ານໄປມາໃນກາມະທາດຢູ່ເລື້ອຍໆ. "Saṃsarataṃ" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທີ່ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນຮູບະທາດແລະອະຮູບະທາດ. "Dukkhaṃ paccanubhūtaṃ" ໄດ້ແກ່ ໄດ້ສະເຫວີຍ ຄືໄດ້ຮັບທຸກທາງກາຍແລະທາງໃຈ. "Tibbaṃ" ໄດ້ແກ່ ຢ່າງແຮງກ້າ. "Byasanaṃ" ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ຈະເລີນ ຄວາມພິນາດ. "Kaṭasī vaḍḍhitā" ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ປ່າຊ້າຈະເລີນ. "Alameva" ໄດ້ແກ່ ຄວນແທ້ໆ. "Sabbasaṅkhāresū" ໄດ້ແກ່ ໃນສັງຂານທັງຫຼາຍອັນເປັນໄປໃນພູມສາມ. "Nibbindituṃ" ໄດ້ແກ່ ເພື່ອເບື່ອໜ່າຍ. "Virajjituṃ" ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄາຍຄວາມກຳໜັດ. "Vimuccituṃ" ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຫຼຸດພົ້ນ. "Vaṭṭaṃ vattissati" ໄດ້ແກ່ ວັດຕະສົງສານອັນເປັນໄປໃນພູມສາມ ຈະດຳເນີນຕໍ່ໄປໃນອະນາຄົດ. "Tato paraṃ na vattissati" ໄດ້ແກ່ ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນໄປໃນອະນາຄົດ ວັດຕະສົງສານຈະບໍ່ດຳເນີນຕໍ່ໄປ. "Jātibhaye" ໄດ້ແກ່ ໃນໄພທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສຊາດ. "Jarābhayādīsupi eseva nayo" ແມ່ນແຕ່ໃນໄພມີຊະລາໄພເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ.

---

62-3. අථස්ස භගවා තමත්ථං බ්‍යාකරොන්තො උපරූපරිගාථායො අභාසි. දුතියගාථා වුත්තත්ථායෙව. තතියගාථාය අකිඤ්චනන්ති කිඤ්චනපටිපක්ඛං. අනාදානන්ති ආදානපටිපක්ඛං, කිඤ්චනාදානවූපසමන්ති වුත්තං හොති. අනාපරන්ති අපරපටිභාගදීපවිරහිතං, සෙට්ඨන්ති වුත්තං හොති.

໖໒-໓. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງພະຍາກອນເນື້ອຄວາມນັ້ນແກ່ລາວ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄາຖາຕໍ່ໆໄປ. ຄາຖາທີສອງ ມີເນື້ອຄວາມຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນເອງ. ໃນຄາຖາທີສາມ ຄຳວ່າ "Akiñcanaṃ" ໄດ້ແກ່ ທຳອັນເປັນປະຕິປັກຕໍ່ກິເລດເຄື່ອງກັງວົນ. ຄຳວ່າ "Anādānaṃ" ໄດ້ແກ່ ທຳອັນເປັນປະຕິປັກຕໍ່ຄວາມຍຶດໝັ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ຄວາມເຂົ້າໄປສະຫງົບກິເລດເຄື່ອງກັງວົນແລະຄວາມຍຶດໝັ້ນ. ຄຳວ່າ "Anāparaṃ" ໄດ້ແກ່ ປາສະຈາກເກາະອັນເປັນຄູ່ປຽບອື່ນ, ອະທິບາຍວ່າ ປະເສີດສຸດ.

---

64. චතුත්ථගාථාය [Pg.34] න තෙ මාරස්ස පද්ධගූති තෙ මාරස්ස පද්ධචරා පරිචාරිකා සිස්සා න හොන්ති.

໖໔. ໃນຄາຖາທີສີ່ ຄຳວ່າ "Na te mārassa paddhagū" ໄດ້ແກ່ ຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເປັນຜູ້ຕິດຕາມ, ບໍ່ເປັນຜູ້ບຳເລີ, ບໍ່ເປັນສິດຂອງມານ.

---

මහාජනං පාසෙ නියොජෙත්වා මාරෙතීති මාරො. අකුසලකම්මෙ නියුත්තත්තා කණ්හො. ඡසු දෙවලොකෙසු අධිපතිත්තා අධිපති. අකුසලානං ධම්මානං අන්තං ගතත්තා අන්තගූ. පාපජනං න මුඤ්චතීති නමුචි. සතිවිප්පවාසප්පමත්තපුග්ගලානං ඤාතකොති පමත්තබන්ධු. සෙසං සබ්බත්ථ පාකටමෙව.

ຊື່ວ່າ "Māro" ເພາະຜູກມັດມະຫາຊົນໄວ້ໃນບ້ວງແລ້ວຂ້າເສຍ. ຊື່ວ່າ "Kaṇho" ເພາະປະກອບໃນອະກຸສົນກຳ. ຊື່ວ່າ "Adhipati" ເພາະເປັນໃຫຍ່ໃນເທວະໂລກທັງ 6. ຊື່ວ່າ "Antagū" ເພາະເຖິງທີ່ສຸດແຫ່ງອະກຸສົນທຳທັງຫຼາຍ. ຊື່ວ່າ "Namuci" ເພາະບໍ່ປ່ອຍຄົນບາບໄປ. ຊື່ວ່າ "Pamattabandhu" ເພາະເປັນຍາດຂອງບຸກຄົນຜູ້ປະໝາດປາສະຈາກສະຕິ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ປາກົດຊັດເຈນຢູ່ແລ້ວ.

---

එවං භගවා ඉදම්පි සුත්තං අරහත්තනිකූටෙනෙව දෙසෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ ච පුබ්බසදිසොව ධම්මාභිසමයො අහොසීති.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງສະແດງສູດນີ້ ໂດຍມີພຣະອໍຣະຫັດເປັນຍອດ ດ້ວຍປະການສະນີ, ແລະໃນເວລາຈົບການສະແດງທຳ ຄວາມບັນລຸທຳກໍໄດ້ມີແກ່ຜູ້ຟັງ ເໝືອນດັ່ງໃນກ່ອນນັ້ນແລ້ວ.

---

සද්ධම්මප්පජ්ජොතිකාය චූළනිද්දෙස-අට්ඨකථාය

ໃນອັດຖະກະຖາຈູລະນິດເທດ ຊື່ວ່າ ສັດທັມມະປັດໂຊຕິກາ

---

කප්පමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Consisting of the explanation of the Kappamāṇavasutta, the commentary is finished.

---

11. ජතුකණ්ණිමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා

໑໑. ການພັນລະນາເນື້ອຄວາມແຫ່ງຊະຕຸກັນນິມານະວະສູດນິດເທດ

---

65. එකාදසමෙ ජතුකණ්ණිසුත්තෙ – සුත්වානහං වීර අකාමකාමින්ති අහං ‘‘ඉතිපි සො භගවා’’තිආදිනා (පාරා. 1; දී. නි. 1.157, 255, 301; අ. නි. 6.10; සං. නි. 5.997) නයෙන වීර කාමානං අකාමනතො අකාමකාමිං බුද්ධං සුත්වා. අකාමමාගමන්ති නික්කාමං භගවන්තං පුච්ඡිතුං ආගතොම්හි. සහජනෙත්තාති සහජාතසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණචක්ඛු. යථාතච්ඡන්ති යථාතථං. බ්‍රූහි මෙති පුන යාචන්තො භණති. යාචන්තො හි සහස්සක්ඛත්තුම්පි භණෙය්‍ය, කො පන වාදො ද්වික්ඛත්තුං.

໖໕. ໃນຊະຕຸກັນນິສູດ ທີສິບເອັດ ຄຳວ່າ "Sutvānahaṃ vīra akāmakāmiṃ" ຄວາມວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຟັງແລ້ວ ເຖິງພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ເປັນວີຣະບຸຣຸດ ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມກຳໜັດໃນກາມ ເພາະບໍ່ຊົງປາດຖະໜາກາມທັງຫຼາຍ ໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ "Itipi so bhagavā" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Akāmamāgamaṃ" ຄວາມວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມກຳໜັດ ໄດ້ມາເພື່ອທູນຖາມພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ຄຳວ່າ "Sahajanettā" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີພຣະສັບພັນຍຸຕັນຍານະຈັກຂຸອັນເກີດຮ່ວມກັນ. ຄຳວ່າ "Yathātacchaṃ" ໄດ້ແກ່ ຕາມຄວາມເປັນຈິງ. ຄຳວ່າ "Brūhi me" ຄວາມວ່າ ເມື່ອຈະທູນຂໍອີກ ຈຶ່ງກ່າວຄຳນີ້. ເພາະວ່າ ຜູ້ທູນຂໍ ແມ່ນແຕ່ພັນເທື່ອ ກໍຍັງກ່າວໄດ້, ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງການກ່າວພຽງສອງເທື່ອ.

---

ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධොති ඉමෙසං පදානං අත්ථො හෙට්ඨා වුත්තොව. විජ්ජාහි පන චරණෙන ච සම්පන්නත්තා විජ්ජාචරණසම්පන්නො. තත්ථ විජ්ජාති තිස්සොපි විජ්ජා අට්ඨපි විජ්ජා. තිස්සො විජ්ජා භයභෙරවසුත්තෙ (ම. නි. 1.34 ආදයො) වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බා, අට්ඨ අම්බට්ඨසුත්තෙ (දී. නි. 1.254 ආදයො). තත්ථ හි විපස්සනාඤාණෙන මනොමයිද්ධියා ච සහ ඡ අභිඤ්ඤා පරිග්ගහෙත්වා අට්ඨ විජ්ජා වුත්තා. චරණන්ති සීලසංවරො ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතා භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා ජාගරියානුයොගො සත්ත සද්ධම්මා චත්තාරි රූපාවචරජ්ඣානානීති ඉමෙ පන්නරස ධම්මා වෙදිතබ්බා. ඉමෙයෙව හි පන්නරස ධම්මා යස්මා එතෙහි [Pg.35] චරති අරියසාවකො ගච්ඡති අමතං දිසං, තස්මා ‘‘චරණ’’න්ති වුත්තා. යථාහ – ‘‘ඉධ, මහානාම, අරියසාවකො සීලවා හොතී’’ති (ම. නි. 2.24) සබ්බං මජ්ඣිමපණ්ණාසකෙ වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බං. භගවා ඉමාහි විජ්ජාහි ඉමිනා ච චරණෙන සමන්නාගතො, තෙන වුච්චති විජ්ජාචරණසම්පන්නොති. තත්ථ විජ්ජාසම්පදා භගවතො සබ්බඤ්ඤුතං පූරෙත්වා ඨිතා, චරණසම්පදා මහාකාරුණිකතං. සො සබ්බඤ්ඤුතාය සබ්බසත්තානං අත්ථානත්ථං ඤත්වා මහාකාරුණිකතාය අනත්ථං පරිවජ්ජෙත්වා අත්ථෙ නියොජෙති, යථා තං විජ්ජාචරණසම්පන්නො. තෙනස්ස සාවකා සුප්පටිපන්නා හොන්ති, නො දුප්පටිපන්නා, විජ්ජාචරණවිපන්නානඤ්හි සාවකා අත්තන්තපාදයො විය (පාරා. අට්ඨ. 1.1).

ເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດເຫຼົ່ານີ້ວ່າ "Itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho" ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ກ່ອນ. ສ່ວນຄຳວ່າ "Vijjācaraṇasampanno" ເພາະປະກອບດ້ວຍວິຊາທັງຫຼາຍແລະຈະຣະນະ. ໃນບົດນັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ "Vijjā" ໄດ້ແກ່ ວິຊາ 3 ກໍມີ ວິຊາ 8 ກໍມີ. ວິຊາ 3 ເພິ່ງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພະຍະເພຣະວະສູດເປັນຕົ້ນ, ວິຊາ 8 ເພິ່ງຊາບໃນອຳບັດຖະສູດ. ເພາະໃນອຳບັດຖະສູດນັ້ນ ຊົງຖືເອົາວິປັດສະນາຍານ ແລະມະໂນມະຍິດທິ ຮ່ວມກັບອະພິນຍາ 6 ແລ້ວ ຕັດວິຊາ 8 ໄວ້. ທີ່ຊື່ວ່າ "Caraṇa" ເພິ່ງຊາບທຳ 15 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ສີລະສັງວອນ, ຄວາມເປັນຜູ້ຄຸ້ມຄອງທະວານໃນອິນຊີທັງຫຼາຍ, ຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ປະມານໃນການບໍລິໂພກອາຫານ, ຄວາມເປັນຜູ້ປະກອບຄວາມພຽນເຄື່ອງຕື່ນຢູ່ສະເໝີ, ສັດທັມ 7 ປະການ, ແລະຮູບາວະຈະຣະຊານ 4. ກໍທຳ 15 ປະການເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ ທີ່ຊື່ວ່າ "ຈະຣະນະ" ເພາະພຣະອະລິຍະສາວົກຍ່ອມດຳເນີນໄປ ຍ່ອມໄປສູ່ທິດອັນບໍ່ຕາຍດ້ວຍທຳເຫຼົ່ານີ້. ສົມດັ່ງທີ່ພຣະອົງຕັດໄວ້ວ່າ "ມະຫານາມະ, ອະລິຍະສາວົກໃນທັມມະວິນັຍນີ້ ເປັນຜູ້ມີສີລ..." ເພິ່ງຊາບເນື້ອຄວາມທັງໝົດໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນມັດຊິມະປັນນາດ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງປະກອບດ້ວຍວິຊາເຫຼົ່ານີ້ ແລະດ້ວຍຈະຣະນະນີ້, ເພາະεຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "Vijjācaraṇasampanno". ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ວິຊາສຳປະທາ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ພຣະສັບພັນຍຸຕັນຍານຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າບໍລິບູນ, ສ່ວນຈະຣະນະສຳປະທາ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ພຣະມະຫາກະລຸນາທິຄຸນບໍລິບູນ. ພຣະອົງຊົງຊາບສິ່ງອັນເປັນປະໂຫຍດແລະບໍ່ເປັນປະໂຫຍດຂອງສັດທັງປວງດ້ວຍພຣະສັບພັນຍຸຕັນຍານ ແລ້ວຊົງເວັ້ນສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ ຊົງປະກອບສິ່ງທີ່ເປັນປະໂຫຍດໃຫ້ແກ່ສັດທັງຫຼາຍດ້ວຍພຣະມະຫາກະລຸນາທິຄຸນ, ສົມກັບທີ່ຊົງເປັນຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍວິຊາແລະຈະຣະນະ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະສາວົກຂອງພຣະອົງຈຶ່ງເປັນຜູ້ປະຕິບັດດີ ບໍ່ເປັນຜູ້ປະຕິບັດຊົ່ວ, ເພາະວ່າ ພວກສາວົກຂອງຜູ້ປາສະຈາກວິຊາແລະຈະຣະນະ ຍ່ອມເປັນເໝືອນພວກບຳເພັນຕົບະທໍລະມານຕົນເອງ.

---

සොභනගමනත්තා සුන්දරං ඨානං ගතත්තා සම්මා ගතත්තා සම්මා ච ගදත්තා සුගතො. ගමනම්පි හි ගතන්ති වුච්චති. තඤ්ච භගවතො සොභනං පරිසුද්ධමනවජ්ජං. කිං පන තන්ති? අරියමග්ගො. තෙන හෙස ගමනෙන ඛෙමං දිසං අසජ්ජමානො ගතොති සොභනගමනත්තා සුගතො. සුන්දරඤ්චෙස ඨානං ගතො අමතං නිබ්බානන්ති සුන්දරං ඨානං ගතත්තාපි සුගතො. සම්මා ච ගතො තෙන තෙන මග්ගෙන පහීනෙ කිලෙසෙ පුන අපච්චාගච්ඡන්තො. වුත්තඤ්හෙතං –

ຊື່ວ່າ "Sugato" ເພາະຊົງມີການສະເດັດໄປອັນງົດງາມ, ເພາະສະເດັດໄປສູ່ສະຖານທີ່ອັນດີ, ເພາະສະເດັດໄປໂດຍຊອບ, ແລະເພາະຊົງກ່າວໂດຍຊອບ. ຄວາມຈິງ ແມ່ນແຕ່ການສະເດັດໄປ ກໍຮຽກວ່າ "Gata". ແລະການສະເດັດໄປນັ້ນຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ກໍງົດງາມ ບໍລິສຸດ ປາສະຈາກໂທດ. ການສະເດັດໄປນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄື ອະລິຍະມັກ. ພຣະອົງສະເດັດໄປສູ່ທິດອັນກະເສມ ໂດຍບໍ່ຕິດຂັດ ດ້ວຍການສະເດັດໄປນັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "Sugato" ເພາະມີການສະເດັດໄປອັນງົດງາມ. ແລະພຣະອົງສະເດັດໄປສູ່ສະຖານທີ່ອັນດີ ຄື ອະມະຕະມະຫານິພານ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "Sugato" ເພາະສະເດັດໄປສູ່ສະຖານທີ່ອັນດີ. ແລະພຣະອົງສະເດັດໄປໂດຍຊອບ ຄື ບໍ່ຊົງກັບຄືນມາສູ່ກິເລດທີ່ຊົງລະໄດ້ແລ້ວດ້ວຍມັກນັ້ນໆ. ສົມດັ່ງທີ່ພຣະອົງຕັດໄວ້ວ່າ -

---

‘‘සොතාපත්තිමග්ගෙන යෙ කිලෙසා පහීනා, තෙ කිලෙසෙ න පුනෙති න පච්චෙති න පච්චාගච්ඡතීති සුගතො…පෙ… අරහත්තමග්ගෙන යෙ කිලෙසා පහීනා, තෙ කිලෙසෙ න පුනෙති න පච්චෙති න පච්චාගච්ඡතීති සුගතො’’ති (මහානි. 38; චූළනි. මෙත්තගූමාණවපුච්ඡානිද්දෙස 27).

"ກິເລດເຫຼົ່າໃດ ທີ່ຊົງລະໄດ້ແລ້ວດ້ວຍໂສດາປັດຕິມັກ, ພຣະອົງຍ່ອມບໍ່ກັບຄືນມາ ບໍ່ຫວນຄືນມາ ບໍ່ຫວນກັບຄືນມາສູ່ກິເລດເຫຼົ່ານັ້ນອີກ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພຣະສຸຄົດ... ລະ... ກິເລດເຫຼົ່າໃດ ທີ່ຊົງລະໄດ້ແລ້ວດ້ວຍອໍຣະຫັດຕະມັກ, ພຣະອົງຍ່ອມບໍ່ກັບຄືນມາ ບໍ່ຫວນຄືນມາ ບໍ່ຫວນກັບຄືນມາສູ່ກິເລດເຫຼົ່ານັ້ນອີກ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພຣະສຸຄົດ".

---

සම්මා වා ගතො දීපඞ්කරපාදමූලතො පභුති යාව බොධිමණ්ඩා තාව සමතිංසපාරමීපූරිකාය සම්මා පටිපත්තියා සබ්බලොකස්ස හිතසුඛමෙව කරොන්තො සස්සතං උච්ඡෙදං කාමසුඛං අත්තකිලමථන්ති ඉමෙ ච අන්තෙ අනුපගච්ඡන්තො ගතොති සම්මා ගතත්තාපි සුගතො. සම්මා චෙස ගදති යුත්තට්ඨානෙසු යුත්තමෙව වාචං භාසතීති සම්මා ගදත්තාපි සුගතො.

ຫຼືວ່າ ພຣະອົງສະເດັດໄປໂດຍຊອບ ຄື ຕັ້ງແຕ່ແທບພຣະບາດຂອງພຣະທີປັງກອນພຸດທະເຈົ້າ ຈົນເຖິງໂພທິບັນລັງ ຊົງບຳເພັນບາຣະມີ 30 ທັດ ດ້ວຍການປະຕິບັດໂດຍຊອບ ຊົງເກື້ອກູນປະໂຫຍດແລະຄວາມສຸກແກ່ໂລກທັງປວງ ແລະສະເດັດໄປໂດຍບໍ່ຊົງເຂົ້າໃກ້ສ່ວນສຸດເຫຼົ່ານີ້ ຄື ສັດສະຕະທິດຖິ, ອຸຈເຊທະທິດຖິ, ກາມະສຸຂັລລິການຸໂຍກ, ແລະອັດຕະກິລະມະຖານຸໂຍກ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "Sugato" ເພາະສະເດັດໄປໂດຍຊອບ. ແລະພຣະອົງຊົງກ່າວໂດຍຊອບ ຄື ຊົງກ່າວວາຈາອັນຄວນໃນສະຖານທີ່ອັນຄວນເທົ່ານັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "Sugato" ເພາະຊົງກ່າວໂດຍຊອບ.

---

තත්‍රිදං සාධකසුත්තං –

ໃນເລື່ອງນັ້ນ ມີສູດອັນເປັນຫຼັກຖານດັ່ງນີ້ -

---

‘‘යං තථාගතො වාචං ජානාති අභූතං අතච්ඡං අනත්ථසංහිතං, සා ච පරෙසං අප්පියා අමනාපා, න තං තථාගතො වාචං භාසති. යම්පි තථාගතො වාචං ජානාති භූතං තච්ඡං [Pg.36] අනත්ථසංහිතං, සා ච පරෙසං අප්පියා අමනාපා, තම්පි තථාගතො වාචං න භාසති. යඤ්ච ඛො තථාගතො වාචං ජානාති භූතං තච්ඡං අත්ථසංහිතං, සා ච පරෙසං අප්පියා අමනාපා, තත්‍ර කාලඤ්ඤූ තථාගතො හොති තස්සා වාචාය වෙය්‍යාකරණාය. යං තථාගතො වාචං ජානාති අභූතං අතච්ඡං අනත්ථසංහිතං. සා ච පරෙසං පියා මනාපා, න තං තථාගතො වාචං භාසති. යම්පි තථාගතො වාචං ජානාති භූතං තච්ඡං අනත්ථසංහිතං, සා ච පරෙසං පියා මනාපා, තම්පි තථාගතො වාචං න භාසති. යඤ්ච ඛො තථාගතො වාචං ජානාති භූතං තච්ඡං අත්ථසංහිතං, සා ච පරෙසං පියා මනාපා, තත්‍ර කාලඤ්ඤූ තථාගතො හොති තස්සා වාචාය වෙය්‍යාකරණායා’’ති (ම. නි. 2.86).

"ວາຈາໃດ ທີ່ພຣະຕຖາຄົດຊົງຊາບວ່າ ບໍ່ຈິງ ບໍ່ແທ້ ບໍ່ປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດ, ແລະວາຈານັ້ນບໍ່ເປັນທີ່ຮັກ ບໍ່ເປັນທີ່ພໍໃຈຂອງຜູ້ອື່ນ, ພຣະຕຖາຄົດຍ່ອມບໍ່ກ່າວວາຈານັ້ນ. ວາຈາໃດ ທີ່ພຣະຕຖາຄົດຊົງຊາບວ່າ จິງ ແທ້ ແຕ່ບໍ່ປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດ, ແລະວາຈານັ້ນບໍ່ເປັນທີ່ຮັກ ບໍ່ເປັນທີ່ພໍໃຈຂອງຜູ້ອື່ນ, ພຣະຕຖາຄົດກໍຍ່ອມບໍ່ກ່າວວາຈານັ້ນ. ສ່ວນວາຈາໃດ ທີ່ພຣະຕຖາຄົດຊົງຊາບວ່າ ຈິງ ແທ້ ປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດ, ແລະວາຈານັ້ນບໍ່ເປັນທີ່ຮັກ ບໍ່ເປັນທີ່ພໍໃຈຂອງຜູ້ອື່ນ, ໃນວາຈານັ້ນ ພຣະຕຖາຄົດຍ່ອມເປັນຜູ້ຮູ້ກາລະ ເພື່ອກ່າວວາຈານັ້ນ. ວາຈາໃດ ທີ່ພຣະຕຖາຄົດຊົງຊາບວ່າ ບໍ່ຈິງ ບໍ່ແທ້ ບໍ່ປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດ, ແຕ່ເປັນທີ່ຮັກ ເປັນທີ່ພໍໃຈຂອງຜູ້ອື່ນ, ພຣະຕຖາຄົດຍ່ອມບໍ່ກ່າວວາຈານັ້ນ. ວາຈາໃດ ທີ່ພຣະຕຖາຄົດຊົງຊາບວ່າ ຈິງ ແທ້ ແຕ່ບໍ່ປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດ, ແຕ່ເປັນທີ່ຮັກ ເປັນທີ່ພໍໃຈຂອງຜູ້ອື່ນ, ພຣະຕຖາຄົດກໍຍ່ອມບໍ່ກ່າວວາຈານັ້ນ. ສ່ວນວາຈາໃດ ທີ່ພຣະຕຖາຄົດຊົງຊາບວ່າ ຈິງ ແທ້ ປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດ, ແລະເປັນທີ່ຮັກ ເປັນທີ່ພໍໃຈຂອງຜູ້ອື່ນ, ໃນວາຈານັ້ນ ພຣະຕຖາຄົດຍ່ອມເປັນຜູ້ຮູ້ກາລະ ເພື່ອກ່າວວາຈານັ້ນ".

---

එවං සම්මා ගදත්තාපි සුගතොති වෙදිතබ්බො.

ເພິ່ງຊາບວ່າ ຊື່ວ່າ "Sugato" ເພາະຊົງກ່າວໂດຍຊອບ ດ້ວຍປະການສະນີ.

---

සබ්බථා විදිතලොකත්තා පන ලොකවිදූ. සො හි භගවා සභාවතො සමුදයතො නිරොධතො නිරොධූපායතොති සබ්බථා ලොකං අවෙදි අඤ්ඤාසි පටිවිජ්ඣි. යථාහ –

ສ່ວນທີ່ຊື່ວ່າ "Lokavidū" ເພາະຊົງຮູ້ແຈ້ງໂລກໂດຍປະການທັງປວງ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້ານັ້ນ ຊົງຮູ້ ຊົງຊາບ ຊົງແທງຕະຫຼອດເຊິ່ງໂລກ ໂດຍປະການທັງປວງ ໂດຍສະພາວະ ໂດຍເຫດເກີດ ໂດຍຄວາມດັບ ແລະໂດຍອຸບາຍເຄື່ອງດັບທຸກ. ສົມດັ່ງທີ່ພຣະອົງຕັດໄວ້ວ່າ -

---

‘‘යත්ථ ඛො, ආවුසො, න ජායති න ජීයති න මීයති න චවති න උපපජ්ජති, නාහං තං ගමනෙන ලොකස්ස අන්තං ඤාතෙය්‍යං දට්ඨෙය්‍යං පත්තෙය්‍යන්ති වදාමි. න චාහං, ආවුසො, අප්පත්වාව ලොකස්ස අන්තං දුක්ඛස්ස අන්තකිරියං වදාමි. අපි චාහං, ආවුසො, ඉමස්මිංයෙව බ්‍යාමමත්තෙ කළෙවරෙ සසඤ්ඤිම්හි සමනකෙ ලොකඤ්ච පඤ්ඤපෙමි ලොකසමුදයඤ්ච ලොකනිරොධඤ්ච ලොකනිරොධගාමිනිඤ්ච පටිපදං (සං. නි. 1.107; අ. නි. 4.45).

"ອາວຸໂສ, ເຮົາບໍ່ກ່າວວ່າ ບຸກຄົນຈະເພິ່ງຮູ້ ເພິ່ງເຫັນ ເພິ່ງບັນລຸເຖິງທີ່ສຸດແຫ່ງໂລກ ທີ່ບໍ່ເກີດ ບໍ່ແກ່ ບໍ່ຕາຍ ບໍ່ເຄື່ອນ ບໍ່ອຸບັດ ດ້ວຍການເດີນທາງໄປ. ແລະເຮົາກໍບໍ່ກ່າວວ່າ ບຸກຄົນຍັງບໍ່ບັນລຸເຖິງທີ່ສຸດແຫ່ງໂລກແລ້ວ ຈະເຮັດການສິ້ນສຸດແຫ່ງທຸກໄດ້. ອາວຸໂສ, ແຕ່ເຮົາບັນຍັດໂລກ ເຫດເກີດແຫ່ງໂລກ ຄວາມດັບແຫ່ງໂລກ ແລະທາງປະຕິບັດໃຫ້ເຖິງຄວາມດັບແຫ່ງໂລກ ໄວ້ໃນຮ່າງກາຍອັນມີປະມານວາໜຶ່ງນີ້ເອງ ທີ່ມີສັນຍາແລະມີໃຈຄອງນີ້.

---

‘‘ගමනෙන න පත්තබ්බො, ලොකස්සන්තො කුදාචනං;

න ච අප්පත්වා ලොකන්තං, දුක්ඛා අත්ථි පමොචනං.

"ທີ່ສຸດແຫ່ງໂລກ ບຸກຄົນບໍ່ເພິ່ງບັນລຸໄດ້ດ້ວຍການເດີນທາງໄປໃນກາລະໃດໆ, ແລະເມື່ອຍັງບໍ່ເຖິງທີ່ສຸດແຫ່ງໂລກ ກໍຍ່ອມບໍ່ມີການຫຼຸດພົ້ນຈາກທຸກ.

---

‘‘තස්මා හවෙ ලොකවිදූ සුමෙධො, ලොකන්තගූ වුසිතබ්‍රහ්මචරියො;

ලොකස්ස අන්තං සමිතාවි ඤත්වා, නාසීසතී ලොකමිමං පරඤ්චා’’ති. (සං. නි. 1.107;

අ. නි. 4.45);

"ເພາະເຫດນັ້ນແລ້ວ ບຸກຄົນຜູ້ມີປັນຍາດີ ຜູ້ຮູ້ແຈ້ງໂລກ ຜູ້ເຖິງທີ່ສຸດແຫ່ງໂລກ ຜູ້ຢູ່ຈົບພຣົມມະຈັນ ລະງັບບາບທັມແລ້ວ ຮູ້ແຈ້ງທີ່ສຸດແຫ່ງໂລກແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ປາດຖະໜາໂລກນີ້ແລະໂລກໜ້າ".

---

අපි [Pg.37] ච – තයො ලොකා සඞ්ඛාරලොකො සත්තලොකො ඔකාසලොකොති. තත්ථ ‘‘එකො ලොකො සබ්බෙ සත්තා ආහාරට්ඨිතිකා’’ති (පටි. ම. 1.112) ආගතට්ඨානෙ සඞ්ඛාරලොකො වෙදිතබ්බො. ‘‘සස්සතො ලොකොති වා අසස්සතො ලොකොති වා’’ති (දී. නි. 1.421; ම. නි. 1.269; සං. නි. 4.416; විභ. 937) ආගතට්ඨානෙ සත්තලොකො.

ອີກປະການໜຶ່ງ ໂລກມີ 3 ຄື: ສັງຂານໂລກ, ສັດຕະໂລກ, ແລະໂອກາດສະໂລກ. ໃນສາມຢ່າງນັ້ນ ໃນບ່ອນທີ່ມາວ່າ "ໂລກໜຶ່ງ ຄື ສັດທັງປວງດຳລົງຢູ່ໄດ້ດ້ວຍອາຫານ" ເພິ່ງຊາບວ່າເປັນ ສັງຂານໂລກ. ໃນບ່ອນທີ່ມາວ່າ "ໂລກທ່ຽງ ຫຼື ໂລກບໍ່ທ່ຽງ" ເພິ່ງຊາບວ່າເປັນ ສັດຕະໂລກ.

---

‘‘යාවතා චන්දිමසූරියා පරිහරන්ති, දිසා භන්ති විරොචමානා;

තාව සහස්සධා ලොකො, එත්ථ තෙ වත්තතී වසො’’ති. (ම. නි. 1.503) –

"ດວງຈັນແລະດວງອາທິດ ໂຄຈອນໄປສ່ອງແສງສະຫວ່າງຮຸ່ງເຮືອງໄປທົ່ວທິດທັງຫຼາຍພຽງໃດ, ໂລກພັນສ່ວນກໍມີພຽງນັ້ນ, ອຳນາດຂອງພຣະອົງຍ່ອມເປັນໄປໃນໂລກພັນສ່ວນນັ້ນ" -

---

ආගතට්ඨානෙ ඔකාසලොකො. තම්පි භගවා සබ්බථා අවෙදි. තථා හිස්ස ‘‘එකො ලොකො සබ්බෙ සත්තා ආහාරට්ඨිතිකා. ද්වෙ ලොකා නාමඤ්ච රූපඤ්ච. තයො ලොකා තිස්සො වෙදනා. චත්තාරො ලොකා චත්තාරො ආහාරා. පඤ්ච ලොකා පඤ්චුපාදානක්ඛන්ධා. ඡ ලොකා ඡ අජ්ඣත්තිකානි ආයතනානි. සත්ත ලොකා සත්ත විඤ්ඤාණට්ඨිතියො. අට්ඨ ලොකා අට්ඨ ලොකධම්මා. නව ලොකා නව සත්තාවාසා. දස ලොකා දසායතනානි. ද්වාදස ලොකා ද්වාදසායතනානි. අට්ඨාරසලොකා අට්ඨාරස ධාතුයො’’ති (පටි. ම. 1.112) අයං සඞ්ඛාරලොකොපි සබ්බථා විදිතො.

ໃນບ່ອນທີ່ມານີ້ ເພິ່ງຊາບວ່າເປັນ ໂອກາດສະໂລກ. ແມ້ໂອກາດສະໂລກນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກໍຊົງຮູ້ແຈ້ງໂດຍປະການທັງປວງ. ດ້ວຍວ່າ ແມ້ສັງຂານໂລກນີ້ ພຣະອົງກໍຊົງຮູ້ແຈ້ງໂດຍປະການທັງປວງ ດັ່ງນີ້: "ໂລກໜຶ່ງ ຄື ສັດທັງປວງດຳລົງຢູ່ໄດ້ດ້ວຍອາຫານ. ໂລກສອງ ຄື ນາມແລະຮູບ. ໂລກສາມ ຄື ເວດທະນາສາມ. ໂລກສີ່ ຄື ອາຫານສີ່. ໂລກຫ້າ ຄື ອຸປາດານັກຂັນຫ້າ. ໂລກຫົກ ຄື ອາຍະຕະນະພາຍໃນຫົກ. ໂລກເຈັດ ຄື ວິນຍານັດຖິຕິເຈັດ. ໂລກແປດ ຄື ໂລກະທັມແປດ. ໂລກເກົ້າ ຄື ສັດຕາວາດເກົ້າ. ໂລກສິບ ຄື ອາຍະຕະນະສິບ. ໂລກສິບສອງ ຄື ອາຍະຕະນະສິບສອງ. ໂລກສິບແປດ ຄື ທາດສິບແປດ".

---

යස්මා පනෙස සබ්බෙසම්පි සත්තානං ආසයං ජානාති, අනුසයං ජානාති, චරිතං ජානාති, අධිමුත්තිං ජානාති, අප්පරජක්ඛෙ මහාරජක්ඛෙ තික්ඛින්ද්‍රියෙ මුදින්ද්‍රියෙ, ස්වාකාරෙ ද්වාකාරෙ, සුවිඤ්ඤාපයෙ දුවිඤ්ඤාපයෙ, භබ්බෙ අභබ්බෙ සත්තෙ ජානාති. තස්මාස්ස සත්තලොකොපි සබ්බථා විදිතො. යථා ච සත්තලොකො, එවං ඔකාසලොකොපි. තථා හෙස එකං චක්කවාළං ආයාමතො ච විත්ථාරතො ච යොජනානං ද්වාදස සතසහස්සානි චතුතිංස සතානි ච පඤ්ඤාසඤ්ච යොජනානි. පරික්ඛෙපතො –

ກໍເພາະວ່າ ພຣະອົງຊົງຊາບອັດທະຍາໄສ, ຊົງຊາບອະນຸໄສ, ຊົງຊາບຈະຣິດ, ຊົງຊາບອະທິມຸດ ຂອງສັດທັງປວງ, ຊົງຊາບບຸກຄົນຜູ້ມີກິເລດເບົາບາງ, ມີກິເລດໜาແໜ້ນ, ມີອິນຊີແກ່ກ້າ, ມີອິນຊີອ່ອນ, ມີອາການດີ, ມີອາການຊົ່ວ, ຜູ້ສອນງ່າຍ, ຜູ້ສອນຍາກ, ຜູ້ຄວນບັນລຸ ແລະບໍ່ຄວນບັນລຸ. ເພາະເຫດນັ້ນ ແມ້ສັດຕະໂລກ ພຣະອົງກໍຊົງຮູ້ແຈ້ງໂດຍປະການທັງປວງ. ແມ້ໂອກາດສະໂລກ ກໍເໝືອນກັບສັດຕະໂລກ. ດ້ວຍວ່າ ຈັກກະວານໜຶ່ງນີ້ ໂດຍສ່ວນຍາວແລະສ່ວນກວ້າງ ມີປະມານ 1,203,450 ໂຍດ. ໂດຍສ່ວນຮອບ -

---

සබ්බං සතසහස්සානි, ඡත්තිංස පරිමණ්ඩලං;

දස චෙව සහස්සානි, අඩ්ඪුඩ්ඪානි සතානි ච.

ໂດຍສ່ວນຮອບທັງໝົດ ມີປະມານ 3,610,350 ໂຍດ.

---

තත්ථ [Pg.38] –

ໃນຈັກກະວານນັ້ນ -

---

දුවෙ සතසහස්සානි, චත්තාරි නහුතානි ච;

එත්තකං බහලත්තෙන, සඞ්ඛාතායං වසුන්ධරා.

ແຜ່ນດິນນີ້ ໂດຍຄວາມໜາ ມີປະມານ 240,000 ໂຍດ.

---

තස්සායෙව සන්ධාරකං –

ນ້ຳອັນຮອງຮັບແຜ່ນດິນນັ້ນ -

---

චත්තාරි සතසහස්සානි, අට්ඨෙව නහුතානි ච;

එත්තකං බහලත්තෙන, ජලං වාතෙ පතිට්ඨිතං.

ນ້ຳອັນຕັ້ງຢູ່ເທິງລົມ ໂດຍຄວາມໜາ ມີປະມານ 480,000 ໂຍດ.

---

තස්සාපි සන්ධාරකො –

ລົມອັນຮອງຮັບນ້ຳນັ້ນ -

---

නව සතසහස්සානි, මාලුතො නභමුග්ගතො;

සට්ඨි චෙව සහස්සානි, එසා ලොකස්ස සණ්ඨිති.

ລົມອັນພັດຂຶ້ນສູ່ທ້ອງຟ້າ ມີປະມານ 960,000 ໂຍດ, ນີ້ຄືການຕັ້ງຢູ່ແຫ່ງໂລກ.

---

එවං සණ්ඨිතෙ චෙත්ථ යොජනානං –

ເມື່ອໂລກຕັ້ງຢູ່ຢ່າງນີ້ ໃນຈັກກະວານນີ້ -

---

චතුරාසීති සහස්සානි, අජ්ඣොගාළ්හො මහණ්ණවෙ;

අච්චුග්ගතො තාවදෙව, සිනෙරු පබ්බතුත්තමො.

ພູເຂົາສິເນຣຸອັນປະເສີດສຸດ ຢັ່ງລົງໃນມະຫາສະໝຸດ 84,000 ໂຍດ, ແລະສູງຂຶ້ນໄປເທົ່ານັ້ນ.

---

තතො උපඩ්ඪුපඩ්ඪෙන, පමාණෙන යථාක්කමං;

අජ්ඣොගාළ්හුග්ගතා දිබ්බා, නානාරතනචිත්තිතා.

ຖັດຈາກນັ້ນໄປ ພູເຂົາທິບທັງຫຼາຍ ອັນປະດັບດ້ວຍລັດຕະນະຕ່າງໆ ຢັ່ງລົງແລະສູງຂຶ້ນ ໂດຍສ່ວນເຄິ່ງໜຶ່ງໆ ຕາມລຳດັບ.

---

යුගන්ධරො ඊසධරො, කරවීකො සුදස්සනො;

නෙමින්ධරො විනතකො, අස්සකණ්ණො ගිරි බ්‍රහා.

ຄື ພູເຂົາຍຸຄັນທອນ, ພູເຂົາອิສິນທອນ, ພູເຂົາກະຣະວີກະ, ພູເຂົາສຸທັດສະນະ, ພູເຂົາເນມິນທອນ, ພູເຂົາວິນະຕະກະ, ແລະພູເຂົາອັດສະກັນນະ ອັນເປັນພູເຂົາໃຫຍ່.

---

එතෙ සත්ත මහාසෙලා, සිනෙරුස්ස සමන්තතො;

මහාරාජානමාවාසා, දෙවයක්ඛනිසෙවිතා.

ພູເຂົາໃຫຍ່ທັງ 7 ເຫຼົ່ານີ້ ຕັ້ງຢູ່ຮອບພູເຂົາສິເນຣຸ, ເປັນທີ່ຢູ່ຂອງທ້າວມະຫາຣາດທັງຫຼາຍ, ອັນເທວະດາແລະຍັກອາໄສຢູ່.

---

යොජනානං සතානුච්චො, හිමවා පඤ්ච පබ්බතො;

යොජනානං සහස්සානි, තීණි ආයතවිත්ථතො.

ພູເຂົາຫິມະພານ ປະດັບດ້ວຍຍອດ 5 ຍອດ ສູງ 100 ໂຍດ, ໂດຍສ່ວນຍາວແລະສ່ວນກວ້າງ ມີປະມານ 3,000 ໂຍດ.

---

චතුරාසීතිසහස්සෙහි, කූටෙහි පටිමණ්ඩිතො;

තිපඤ්චයොජනක්ඛන්ධ-පරික්ඛෙපා නගව්හයා.

ພູເຂົາທີ່ຊື່ວ່າ (ສິເນຣຸ) ປະດັບປະດາໄປດ້ວຍຍອດເຂົາ ໘໔,໐໐໐ ຍອດ, ມີວົງຮອບ ໑໕ ໂຍດ.

---

පඤ්ඤාසයොජනක්ඛන්ධ-සාඛායාමා සමන්තතො;

සතයොජනවිත්ථිණ්ණා, තාවදෙව ච උග්ගතා;

ජම්බූ යස්සානුභාවෙන, ජම්බුදීපො පකාසිතො. (විසුද්ධි. 1.137;

ධ. ස. අට්ඨ. 584);

ຕົ້ນຫວ້າ (ຊື່ວ່າ ຊັມພູ) ມີກິ່ງກ້ານແຜ່ອອກໄປໂດຍຮອບ ໕໐ ໂຍດ, ມີຄວາມກວ້າງ ໑໐໐ ໂຍດ ແລະ ສູງຂຶ້ນໄປເທົ່ານັ້ນ (໑໐໐ ໂຍດ), ດ້ວຍອານຸພາບຂອງຕົ້ນຫວ້ານັ້ນ ຊັມພູທະວີບຈຶ່ງປາກົດ.

---

යඤ්චෙතං [Pg.39] ජම්බුයා පමාණං, එතදෙව අසුරානං චිත්තපාටලියා, ගරුළානං සිම්බලිරුක්ඛස්ස, අපරගොයානෙ කදම්බස්ස, උත්තරකුරූසු කප්පරුක්ඛස්ස, පුබ්බවිදෙහෙ සිරීසස්ස, තාවතිංසෙසු පාරිච්ඡත්තකස්සාති. තෙනාහු පොරාණා –

ປະມານຂອງຕົ້ນຫວ້ານັ້ນໃດ, ປະມານນັ້ນນັ້ນເອງ ເປັນຂອງຕົ້ນຈິດຕະປາຕະລີ (ຕົ້ນແຄຝອຍ) ຂອງພວກອະສູນ, ຕົ້ນສິມພະລີ (ຕົ້ນງິ້ວ) ຂອງພວກຄະລຸດ, ຕົ້ນກະດຳ (ຕົ້ນກະທຸ່ມ) ໃນອະປະຣະໂຄຍານທະວີບ, ຕົ້ນກັປປະພຶກ (ຕົ້ນກັລປະພຶກ) ໃນອຸດຕະຣະກຸຣຸທະວີບ, ຕົ້ນສิຣີສະ (ຕົ້ນຊຶກ) ໃນປຸບພະວິເທຫະທະວີບ, ແລະ ຕົ້ນປາຣິສັດຕະກະ (ຕົ້ນທອງຫຼາງ) ໃນສະຫວັນຊັ້ນດາວະດຶງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະໂບຮານາຈານທັງຫຼາຍຈຶ່ງກ່າວວ່າ—

---

‘‘පාටලී සිම්බලී ජම්බූ, දෙවානං පාරිච්ඡත්තකො;

කදම්බො කප්පරුක්ඛො ච, සිරීසෙන භවති සත්තමං.

“ຕົ້ນປາຕະລີ, ຕົ້ນສິມພະລີ, ຕົ້ນຫວ້າ, ຕົ້ນປາຣิສັດຕະກະຂອງເທວະດາທັງຫຼາຍ, ຕົ້ນກະດຳ, ຕົ້ນກັປປະພຶກ, ແລະ ຕົ້ນສິຣີສະ ເປັນຕົ້ນໄມ້ທີເຈັດ.”

---

‘‘ද්වෙ අසීති සහස්සානි, අජ්ඣොගාළ්හො මහණ්ණවෙ;

අච්චුග්ගතො තාවදෙව, චක්කවාළසිලුච්චයො;

පරික්ඛිපිත්වා තං සබ්බං, ලොකධාතුමයං ඨිතො’’ති. (විසුද්ධි. 1.137;

ධ. ස. අට්ඨ. 584);

“ພູເຂົາຈັກກະວານ ຢັ່ງລົງໄປໃນມະຫາສະໝຸດ ໘໒,໐໐໐ ໂຍດ, ແລະ ສູງຂຶ້ນໄປເທົ່ານັ້ນ (໘໒,໐໐໐ ໂຍດ), ຕັ້ງຢູ່ໂອບລ້ອມໂລກທາດທັງໝົດນັ້ນໄວ້”.

---

තත්ථ චන්දමණ්ඩලං එකූනපඤ්ඤාසයොජනං, සූරියමණ්ඩලං පඤ්ඤාසයොජනං, තාවතිංසභවනං දසසහස්සයොජනං, තථා අසුරභවනං අවීචිමහානිරයො ජම්බුදීපො ච. අපරගොයානං සත්තසහස්සයොජනං. තථා පුබ්බවිදෙහො. උත්තරකුරු අට්ඨසහස්සයොජනො. එකමෙකො චෙත්ථ මහාදීපො පඤ්චසතපඤ්චසතපරිත්තදීපපරිවාරො. තං සබ්බම්පි එකං චක්කවාළං එකා ලොකධාතු. තදන්තරෙසු ලොකන්තරිකනිරයා. එවං අනන්තානි චක්කවාළානි අනන්තා ලොකධාතුයො භගවා අනන්තෙන බුද්ධඤාණෙන අවෙදි අඤ්ඤාසි පටිවිජ්ඣි. එවමස්ස ඔකාසලොකොපි සබ්බථා විදිතො. එවම්පි සබ්බථා විදිතලොකත්තා ලොකවිදූ.

ໃນບັນດາສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ, ມົນທົນພະຈັນ ກວ້າງ ໔໙ ໂຍດ, ມົນທົນພະອາທິດ ກວ້າງ ໕໐ ໂຍດ, ພົບດາວະດຶງ ກວ້າງ ໑໐,໐໐໐ ໂຍດ, ພົບອະສູນ, ອະເວຈີມະຫານະລົກ ແລະ ຊັມພູທະວີບ ກໍມີປະມານເທົ່ານັ້ນ. ອະປະຣະໂຄຍານທະວີບ ກວ້າງ ໗,໐໐໐ ໂຍດ, ປຸບພະວິເທຫະທະວີບ ກໍມີປະມານເທົ່ານັ້ນ. ອຸດຕະຣະກຸຣຸທະວີບ ກວ້າງ ໘,໐໐໐ ໂຍດ. ທະວີບໃຫຍ່ແຕ່ລະທະວີບໃນໂລກນີ້ ມີທະວີບນ້ອຍ ໕໐໐ ເປັນບໍລິວານ. ທັງໝົດນັ້ນລວມເປັນໜຶ່ງຈັກກະວານ ເປັນໜຶ່ງໂລກທາດ. ໃນລະຫວ່າງຈັກກະວານເຫຼົ່ານັ້ນ ມີໂລກັນຕະຣິກະນະຣົກ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຮູ້, ຊົງຊາບ, ຊົງແທງຕະຫຼອດ ເຊິ່ງຈັກກະວານອັນຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້ ແລະ ໂລກທາດອັນຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້ ດ້ວຍພະພຸດທະຍານອັນຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້ ຢ່າງນີ້. ດ້ວຍເຫດນີ້, ແມ່ນແຕ່ໂອກາດະໂລກ ກໍເປັນອັນພະອົງຊົງຊາບແລ້ວໂດຍປະການທັງປວງ. ພະອົງຊື່ວ່າ 'ໂລກະວິທູ' (ຜູ້ຮູ້ແຈ້ງໂລກ) ເພາະຊົງຮູ້ແຈ້ງໂລກໂດຍປະການທັງປວງ ດ້ວຍປະການສະນີ.

---

අත්තනො පන ගුණෙහි විසිට්ඨතරස්ස කස්සචි අභාවතො නත්ථි එතස්ස උත්තරොති අනුත්තරො. තථා හෙස සීලගුණෙනපි සබ්බං ලොකං අභිභවති සමාධි…පෙ… පඤ්ඤා… විමුත්ති… විමුත්තිඤාණදස්සනගුණෙනපි. සීලගුණෙනපි අසමො අසමසමො අප්පටිමො අප්පටිභාගො අප්පටිපුග්ගලො…පෙ… විමුත්තිඤාණදස්සනගුණෙනපි. යථාහ – ‘‘න ඛො පනාහං පස්සාමි සදෙවකෙ ලොකෙ…පෙ… සදෙවමනුස්සාය අත්තනා සීලසම්පන්නතර’’න්ති (සං. නි. 1.173; අ. නි. 4.21) විත්ථාරො.

ສ່ວນພະອົງບໍ່ມີໃຜຍິ່ງໄປກວ່າດ້ວຍຄຸນນະທຳຂອງພະອົງ, ບໍ່ມີໃຜຍິ່ງກວ່າພະອົງ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ອະນຸດຕະໂຣ' (ຜູ້ຍອດຢ້ຽມຫາໃຜປຽບບໍ່ໄດ້). ດ້ວຍວ່າ ພະອົງຊົງຄອບງຳໂລກທັງປວງ ແມ່ນດ້ວຍສີລະຄຸນ, ສະມາທິຄຸນ... ປະຍາຄຸນ... ວິມຸດຕິຄຸນ... ແລະ ວິມຸດຕິຍານະທັດສະນະຄຸນ. ແມ່ນດ້ວຍສີລະຄຸນ ພະອົງກໍຊົງເປັນຜູ້ຫາຜູ້ສະເໝີບໍ່ໄດ້ (ອະສະໂມ), ເປັນຜູ້ສະເໝີດ້ວຍພະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ຫາຜູ້ສະເໝີບໍ່ໄດ້ (ອະສະມະສະໂມ), ເປັນຜູ້ຫາຜູ້ປຽບບໍ່ໄດ້ (ອະປະຕິໂມ), ເປັນຜູ້ຫາຄູ່ປຽບບໍ່ໄດ້ (ອະປະຕິພາໂກ), ເປັນບຸກຄົນຫາຜູ້ປຽບບໍ່ໄດ້ (ອະປະຕິບຸກຄະໂລ)... ແມ່ນດ້ວຍວິມຸດຕິຍານະທັດສະນະຄຸນ ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ. ສົມດັ່ງທີ່ພະອົງຕັດໄວ້ວ່າ— 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ເຮົາບໍ່ເລັງເຫັນໃຜເລີຍໃນໂລກ ພ້ອມທັງເທວະດາ... ພ້ອມທັງເທວະດາແລະມະນຸດ ທີ່ມີສີລະສົມບັດຍິ່ງໄປກວ່າຕົນ' ດັ່ງນີ້ ເປັນຕົ້ນ ພຶງຂະຫຍາຍຄວາມໃຫ້ພິສະດານ.

---

එවං අග්ගපසාදසුත්තාදීනි (අ. නි. 4.34; ඉතිවු. 90) ‘‘න මෙ ආචරියො අත්ථී’’තිආදිකා (ම. නි. 1.285; මහාව. 11; කථා. 405; මි. ප. 4.5.11) ගාථායො ච විත්ථාරෙතබ්බා.

ພຶງຂະຫຍາຍຄວາມແຫ່ງອັກຄະປະສາດະສູດ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ຄາຖາທັງຫຼາຍທີ່ມີຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ນະ ເມ ອາຈະຣິໂຍ ອັດຖິ' (ອາຈານຂອງເຮົາບໍ່ມີ) ດັ່ງນີ້ ເປັນຕົ້ນ.

---

පුරිසදම්මෙ [Pg.40] සාරෙතීති පුරිසදම්මසාරථි, දමෙති විනෙතීති වුත්තං හොති. තත්ථ පුරිසදම්මාති අදන්තා දමෙතුං යුත්තා තිරච්ඡානපුරිසාපි මනුස්සපුරිසාපි අමනුස්සපුරිසාපි. තථා හි භගවතා තිරච්ඡානපුරිසාපි අපලාලො නාගරාජා චූළොදරො මහොදරො අග්ගිසිඛො ධූමසිඛො අරවාළො නාගරාජා ධනපාලකො හත්ථීති එවමාදයො දමිතා නිබ්බිසා කතා, සරණෙසු ච සීලෙසු ච පතිට්ඨාපිතා. මනුස්සපුරිසාපි සච්චකනිගණ්ඨපුත්තඅම්බට්ඨමාණවපොක්ඛරසාතිසොණදන්තකූටදන්තාදයො. අමනුස්සපුරිසාපි ආළවකසූචිලොමඛරලොමයක්ඛසක්කදෙවරාජාදයො දමිතා විනීතා විචිත්‍රෙහි විනයනූපායෙහි. ‘‘අහං ඛො කෙසි පුරිසදම්මෙ සණ්හෙනපි විනෙමි, ඵරුසෙනපි විනෙමි, සණ්හඵරුසෙනපි විනෙමී’’ති (අ. නි. 4.111) ඉදඤ්චෙත්ථ සුත්තං විත්ථාරෙතබ්බං. අපි ච භගවා විසුද්ධසීලාදීනං පඨමජ්ඣානාදීනි සොතාපන්නාදීනඤ්ච උත්තරිමග්ගපටිපදං ආචික්ඛන්තො දන්තෙපි දමෙතියෙව.

ບົດວ່າ 'ປຸຣິສະທັມມະສາຣະຖິ' ຄື ຊົງຝຶກບຸກຄົນທີ່ຄວນຝຶກ ໄດ້ແກ່ ຊົງທໍລະມານແລະຊົງແນະນຳສັ່ງສອນ. ໃນບົດນັ້ນ, ຄຳວ່າ 'ປຸຣິສະທັມມາ' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຝຶກ ແຕ່ຄວນແກ່ການຝຶກ ເຖິງແມ່ນເປັນສັດເດຍລະສານ, ມະນຸດ ຫຼື ອະມະນຸດກໍຕາມ. ດ້ວຍວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງທໍລະມານສັດເດຍລະສານທັງຫຼາຍ ມີພະຍານາກອະປະລານະ, ຈູໂລທະຣະ, ມະໂຫທະຣະ, ອັກຄິສິຂະ, ທູມະສິຂະ, ອະຣະວາລະ ແລະ ຊ້າງທະນະປາລະກະ ເປັນຕົ້ນ ໃຫ້ໝົດພິດ ແລະ ໃຫ້ຕັ້ງຢູ່ໃນສະຣະນະຄົມແລະສີລທັງຫຼາຍ. ຊົງທໍລະມານມະນຸດທັງຫຼາຍ ມີສັດຈະກະນິຄັນຖະບຸດ, ອຳພັດຖະມານົບ, ປົກຂະຣະສາຕິ, ໂສນະທັນຕະ, ກູຕະທັນຕະ ເປັນຕົ້ນ. ຊົງທໍລະມານອະມະນຸດທັງຫຼາຍ ມີອາລະວະກະຍັກ, ສູຈິໂລມະຍັກ, ຂະຣະໂລມະຍັກ ແລະ ທ້າວສັກກະເທວະລາດ ເປັນຕົ້ນ ໃຫ້ຝຶກຝົນແລະແນະນຳສັ່ງສອນດ້ວຍອຸບາຍແຫ່ງການຝຶກອັນວິຈິດ. ໃນຂໍ້ນີ້ ພຶງຂະຫຍາຍຄວາມແຫ່ງສູດທີ່ມີຄຳວ່າ 'ເກສິ ເຮົາຝຶກບຸກຄົນທີ່ຄວນຝຶກດ້ວຍວິທີລະມຸນລະໄມແດ່, ດ້ວຍວິທີຮຸນແຮງແດ່, ດ້ວຍວິທີທັງລະມຸນລະໄມແລະຮຸນແຮງແດ່' ດັ່ງນີ້. ອີກປະການໜຶ່ງ, ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຊົງບອກປະຖົມມະຊານ ເປັນຕົ້ນ ແກ່ຜູ້ມີສີລບໍລິສຸດ ແລະ ຊົງບອກມັກຄະປະຕິປະທາຂັ້ນສູງແກ່ພະໂສດາບັນ ເປັນຕົ້ນ ກໍຊື່ວ່າຊົງຝຶກຜູ້ທີ່ຝຶກແລ້ວນັ້ນເອງ.

---

අථ වා අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථීති එකමෙවිදං අත්ථපදං. භගවා හි තථා පුරිසදම්මෙ සාරෙති, යථා එකපල්ලඞ්කෙනෙව නිසින්නා අට්ඨ දිසා අසජ්ජමානා ධාවන්ති. තස්මා ‘‘අනුත්තරො පුරිසදම්මසාරථී’’ති වුච්චති. ‘‘හත්ථිදමකෙන, භික්ඛවෙ, හත්ථි දම්මො සාරිතො එකංයෙව දිසං ධාවතී’’ති ඉදඤ්චෙත්ථ සුත්තං (ම. නි. 3.312) විත්ථාරෙතබ්බං.

ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຄຳວ່າ 'ອະນຸດຕະໂຣ ປຸຣິສະທັມມະສາຣะຖິ' ນີ້ ເປັນບົດດຽວກັນ. ດ້ວຍວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຝຶກບຸກຄົນທີ່ຄວນຝຶກ ໂດຍປະການທີ່ພວກເຂົານັ່ງຂັດສະໝາດພຽງຄັ້ງດຽວ ກໍແລ່ນໄປສູ່ທິດທັງແປດໄດ້ໂດຍບໍ່ຕິດຂັດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ອະນຸດຕະໂຣ ປຸຣິສະທັມມະສາຣະຖິ'. ໃນຂໍ້ນີ້ ພຶງຂະຫຍາຍຄວາມແຫ່ງສູດທີ່ມີຄຳວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ຊ້າງທີ່ຄວນຝຶກ ອັນນາຍຄວນຊ້າງຝຶກແລ້ວ ຍ່ອມແແລ່ນໄປສູ່ທິດດຽວເທົ່ານັ້ນ' ດັ່ງນີ້.

---

වීරියවාති අරියමග්ගෙන සබ්බපාපකෙහි විරතො. පහූති පභූ. විසවීති පරසන්තානෙ වීරියුප්පාදකො. අලමත්තොති සමත්ථචිත්තො.

ບົດວ່າ 'ວີຣິຍະວາ' (ຜູ້ມີຄວາມພຽນ) ຄື ຜູ້ງົດເວັ້ນຈາກບາບທັງປວງດ້ວຍອະລິຍະມັກ. ບົດວ່າ 'ພະຫູ' ຄື ຜູ້ມີອານຸພາບ (ຫຼືຜູ້ສາມາດ). ບົດວ່າ 'ວິສະວີ' ຄື ຜູ້ຍັງຄວາມພຽນໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃນສັນດານຂອງຜູ້ນື່ອື່ນ. ບົດວ່າ 'ອະລຳມັດໂຕ' ຄື ຜູ້ມີຈິດອັນສາມາດ.

---

විරතොති අරියමග්ගෙන විරතත්තා ආයතිං අප්පටිසන්ධිකො. සබ්බපාපකෙහි නිරයදුක්ඛං අතිච්චාති ආයතිං අප්පටිසන්ධිතාය නිරයදුක්ඛං අතිච්ච ඨිතො. වීරියවාසොති වීරියනිකෙතො. සො වීරියවාති සො ඛීණාසවො ‘‘වීරියවා’’ති වත්තබ්බතං අරහති. පධානවා වීරො තාදීති ඉමානි පනස්ස ථුතිවචනානි. සො හි පධානවා මග්ගජ්ඣානපධානෙන, වීරො කිලෙසාරිවිද්ධංසනසමත්ථතාය, තාදි නිබ්බිකාරතාය පවුච්චතෙ තථත්තාති තථාරූපො ‘‘වීරියවා’’ති පවුච්චති.

ບົດວ່າ 'ວິຣະໂຕ' (ຜູ້ງົດເວັ້ນ) ຄື ເພາະງົດເວັ້ນດ້ວຍອະລິຍະມັກ ຈຶ່ງເປັນຜູ້ບໍ່ມີການປະຕິສົນທິດຕໍ່ໄປ. ບົດວ່າ 'ສັບພະປາປະເກຫິ ນິຣະຍະທຸກຂັງ ອະຕິດຈະ' (ກ້າວລ່ວງທຸກໃນນະຣົກຈາກບາບທັງປວງ) ຄື ຕັ້ງຢູ່ໂດຍກ້າວລ່ວງທຸກໃນນະຣົກ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ມີການປະຕິສົນທິດຕໍ່ໄປ. ບົດວ່າ 'ວີຣິຍະວາໂສ' ຄື ທີ່ສະຖິດແຫ່ງຄວາມພຽນ. ບົດວ່າ 'ໂສ ວີຣິຍະວາ' ຄື ພະຂີນາສົບນັ້ນ ຄວນແກ່ການເອີ້ນວ່າ 'ຜູ້ມີຄວາມພຽນ'. ບົດວ່າ 'ປະທານະວາ ວີໂຣ ຕາທີ' (ຜູ້ມີຄວາມພຽນ, ຜູ້ແກ້ວຫານ, ຜູ້ຄົງທີ່) ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຄຳສັນລະເສີນພະອົງ. ດ້ວຍວ່າ ພະອົງຊື່ວ່າ 'ປະທານະວາ' ເພາະມີຄວາມພຽນໃນມັກຄະຊານ, ຊື່ວ່າ 'ວີໂຣ' ເພາະມີຄວາມສາມາດໃນການທຳລາຍຂ້າສຶກຄືກິເລດ, ຊື່ວ່າ 'ຕາທີ' ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ; ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ມີສະພາບຢ່າງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ວີຣິຍະວາ'.

---

තෙ කාමකාමිනොති එතෙ රූපාදිවත්ථුකාමෙ ඉච්ඡන්තා. රාගරාගිනොති රාගෙන රඤ්ජිතා. සඤ්ඤාසඤ්ඤිනොති රාගසඤ්ඤාය සඤ්ඤිනො. න [Pg.41] කාමෙ කාමෙතීති රූපාදිවත්ථුකාමෙ න පත්ථෙති. අකාමොති කාමෙහි විරහිතො. නික්කාමොති නික්කන්තකාමො.

ບົດວ່າ 'ເຕ ກາມະກາມິໂນ' ຄື ພວກທີ່ປາດຖະໜາວັດຖຸກາມມີຮູບເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ 'ຣາຄະຣາຄິໂນ' ຄື ຜູ້ກຳໜັດແລ້ວດ້ວຍລາຄະ. ບົດວ່າ 'ສັນຍາສັນຍິໂນ' ຄື ຜູ້ມີສັນຍາດ້ວຍລາຄະສັນຍາ. ບົດວ່າ 'ນະ ກາເມ ກາເມຕິ' ຄື ບໍ່ປາດຖະໜາວັດຖຸກາມມີຮູບເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'ອະກາໂມ' ຄື ຜູ້ປາສະຈາກກາມ. ບົດວ່າ 'ນິກກາໂມ' ຄື ຜູ້ມີກາມອອກໄປແລ້ວ.

---

සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණන්ති තියද්ධගතං සබ්බනෙය්‍යපථං ජානාතීති සබ්බඤ්ඤූ, තස්ස භාවො සබ්බඤ්ඤුතා, සබ්බඤ්ඤුතා එව ඤාණං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං, සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණසඞ්ඛාතං නෙත්තඤ්ච වාසනාය සහ කිලෙසෙ පරාජෙත්වා ජිතත්තා ජිනභාවො ච අපුබ්බං අචරිමං අපුරෙ අපච්ඡා එකස්මිං ඛණෙ එකස්මිං කාලෙ උප්පන්නො පුබ්බන්තතො උද්ධං පන්නොති උප්පන්නො.

ບົດວ່າ 'ສັບພັນຍຸຕັນຍານັງ' (ສັບພັນຍຸຕັນຍານ) ຄື ພະອົງຊື່ວ່າ 'ສັບພັນຍູ' ເພາະຊົງຮູ້ທາງແຫ່ງເນຍະທຳ (ສິ່ງທີ່ຄວນຮູ້) ທັງປວງອັນເປັນໄປໃນການທັງສາມ, ຄວາມເປັນສັບພັນຍູນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ສັບພັນຍຸຕາ', ສັບພັນຍຸຕານັ້ນເອງເປັນຍານ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ສັບພັນຍຸຕັນຍານ', ແລະ ຄວາມເປັນພະຊິນະ (ຜູ້ຊະນະ) ເພາະຊົງຊະນະກິເລດພ້ອມທັງວາສະໜາດ້ວຍດວງຕາຄືສັບພັນຍຸຕັນຍານ, ບົດວ່າ 'ອຸບປັນໂນ' (ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ) ຄື ເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະດຽວ ໃນການດຽວ ບໍ່ກ່ອນບໍ່ຫຼັງ ໂດຍຍົກຂຶ້ນຈາກສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ.

---

66. තෙජී තෙජසාති තෙජෙන සමන්නාගතො තෙජසා අභිභුය්‍ය. යමහං විජඤ්ඤං ජාතිජරාය ඉධ විප්පහානන්ති යං අහං ජාතිජරාය පහානභූතං ධම්මං ඉධෙව ජානෙය්‍යං.

໖໖. ບົດວ່າ 'ເຕຊີ ເຕຊະສາ' ຄື ຜູ້ປະກອບດ້ວຍເດດ ຄອບງຳດ້ວຍເດດ. ບົດວ່າ 'ຍະມະຫັງ ວິຊັນຍັງ ຊາຕິຊະຣາຍະ ອິທະ ວິບປະຫານັງ' ຄື ເຮົາພຶງຮູ້ທຳອັນເປັນເຄື່ອງລະຊາດແລະຊະລາໃນໂລກນີ້ເອງ.

---

ජගතීති පථවී. සබ්බං ආකාසගතන්ති සකලං ආකාසෙ පවත්තං පත්ථටං. තමගතන්ති තමමෙව තමගතං අන්ධකාරං යථා ගූථගතං මුත්තගතන්ති. අභිවිහච්චාති නාසෙත්වා. අන්ධකාරං විධමිත්වාති චක්ඛුවිඤ්ඤාණුප්පත්තිනිවාරකං අන්ධකාරං පලාපෙත්වා. ආලොකං දස්සයිත්වාති සූරියාලොකං දස්සයිත්වා. ආකාසෙති අජටාකාසෙ. අන්තලික්ඛෙති අන්තරධාතුසමත්ථතුච්ඡොකාසෙ. ගගනපථෙති දෙවතානං ගමනමග්ගෙ ගච්ඡති. සබ්බං අභිසඞ්ඛාරසමුදයන්ති සකලං කම්මං සමුදයං උප්පාදං, තණ්හන්ති අත්ථො. කිලෙසතමං අවිජ්ජන්ධකාරං විධමිත්වාති කිලෙසතමසඞ්ඛාතං අඤ්ඤාණං අවිජ්ජන්ධකාරං නීහරිත්වා නාසෙත්වා. ඤාණාලොකං පඤ්ඤාලොකං දස්සයිත්වා. වත්ථුකාමෙ පරිජානිත්වාති රූපාදිවත්ථුකාමෙ ඤාතතීරණපරිඤ්ඤාය ජානිත්වා. කිලෙසකාමෙ පහායාති උපතාපනසඞ්ඛාතෙ කිලෙසකාමෙ පහානපරිඤ්ඤාය පජහිත්වා.

ບົດວ່າ 'ຊະຄະຕີ' ຄື ແຜ່ນດິນ. ບົດວ່າ 'ສັບພັງ ອາກາສະຄະຕັງ' ຄື ສິ່ງທັງປວງທີ່ເປັນໄປແລະແຜ່ໄປໃນອາກາດ. ບົດວ່າ 'ຕະມະຄະຕັງ' ຄື ຄວາມມືດນັ້ນເອງ ເໝືອນຄຳວ່າ ຄູຖະຄະຕະ (ສິ່ງທີ່ເປັນຄູດ) ແລະ ມຸດຕະຄະຕະ (ສິ່ງທີ່ເປັນມູດ). ບົດວ່າ 'ອະພິວິຫັດຈະ' ຄື ທຳລາຍແລ້ວ. ບົດວ່າ 'ອັນທະກາຣັງ ວິທະມິຕວາ' ຄື ກຳຈັດຄວາມມືດອັນກີດຂວາງການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຈັກຂຸວິນຍານ. ບົດວ່າ '...ອາໂລກັງ ທັດສະຍິຕວາ' ຄື ສະແດງແສງສະຫວ່າງແຫ່ງດວງອາທິດ. ບົດວ່າ 'ອາກາເສ' ຄື ໃນອາກາດອັນໂລ່ງໂຖງ. ບົດວ່າ 'ອັນຕະຣິກເຂ' ຄື ໃນອາກາດອັນວ່າງເປົ່າທ່າມກາງ. ບົດວ່າ 'ຄະຄະນະປະເທ' ຄື ຍ່ອມໄປໃນທາງເດີນຂອງເທວະດາທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ 'ສັບພັງ ອະພິສັງຂາຣະສະມຸທະຍັງ' ຄື ກຳແລະຄວາມເກີດຂຶ້ນທັງປວງ ອະທິບາຍວ່າ ຕັນຫາ. ບົດວ່າ 'ກິເລສະຕະມັງ ອະວິຊຊັນທະກາຣັງ ວິທະມິຕວາ' ຄື ກຳຈັດແລະທຳລາຍອະວິຊາອັນເປັນຄວາມມືດຄືກິເລດ. ບົດວ່າ 'ຍານาໂລກັງ ປັນຍາໂລກັງ ທັດສະຍິຕວາ' ຄື ສະແດງແສງສະຫວ່າງຄືຍານ ແສງສະຫວ່າງຄືປັນຍາ. ບົດວ່າ 'ວັດຖຸກາເມ ປະຣິຊານິຕວາ' ຄື ກຳນົດຮູ້ວັດຖຸກາມມີຮູບເປັນຕົ້ນດ້ວຍຍາຕະປະຣິນຍາແລະຕີຣະນະປະຣິນຍາ. ບົດວ່າ 'ກິເລສະກາເມ ປະຫາຍະ' ຄື ລະກິເລດກາມອັນເຮັດໃຫ້ເດືອດຮ້ອນດ້ວຍປະຫານະປະຣິນຍາ.

---

67. අථස්ස භගවා තං ධම්මං ආචික්ඛන්තො උපරූපරිගාථායො අභාසි. තත්ථ නෙක්ඛම්මං දට්ඨු ඛෙමතොති නිබ්බානඤ්ච නිබ්බානගාමිනිඤ්ච පටිපදං ‘‘ඛෙම’’න්ති දිස්වා. උග්ගහිතන්ති තණ්හාවසෙන දිට්ඨිවසෙන ගහිතං. නිරත්තං වාති නිරස්සිතබ්බං වා, මුඤ්චිතබ්බන්ති වුත්තං හොති. මා තෙ විජ්ජිත්ථාති මා තෙ අහොසි. කිඤ්චනන්ති රාගාදිකිඤ්චනං, තම්පි තෙ මා විජ්ජිත්ථ.

໖໗. ລຳດັບນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຊົງບອກທຳນັ້ນແກ່ລາວ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄາຖາຂຶ້ນໄປຕາມລຳດັບ. ໃນຄາຖາເຫຼົ່ານັ້ນ, ບົດວ່າ 'ເນກຂັມມັງ ທັດຖຸ ເຂມະໂຕ' ຄື ເຫັນພະນິພານແລະປະຕິປະທາອັນໃຫ້ເຖິງພະນິພານວ່າ ເປັນທຳອັນກະເສມ. ບົດວ່າ 'ອຸກຄະຫિຕັງ' ຄື ສິ່ງທີ່ຍຶດຖືໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫາແລະທິດຖິ. ບົດວ່າ 'ນິຣັດຕັງ ວາ' ຄື ສິ່ງທີ່ຄວນສະຫຼັດຖິ້ມ ອະທິບາຍວ່າ ຄວນປ່ອຍວາງ. ບົດວ່າ 'ມາ ເຕ ວິຊຊິດຖາ' ຄື ຢ່າໄດ້ມີແກ່ທ່ານ. ບົດວ່າ 'ກິນຈະນັງ' ຄື ເຄື່ອງກັງວົນມີລາຄະເປັນຕົ້ນ ແມ່ນເຄື່ອງກັງວົນນັ້ນກໍຢ່າໄດ້ມີແກ່ທ່ານ.

---

මුඤ්චිතබ්බන්ති මුඤ්චිත්වා න පුන ගහෙතබ්බං. විජහිතබ්බන්ති චජිතබ්බං. විනොදෙතබ්බන්ති ඛිපිතබ්බං. බ්‍යන්තීකාතබ්බන්ති විගතන්තං කාතබ්බං. අනභාවං ගමෙතබ්බන්ති අනු අනු අභාවං ගමෙතබ්බං.

ບົດວ່າ 'ມຸນຈິຕັບພັງ' ຄື ປ່ອຍວາງແລ້ວບໍ່ຄວນຍຶດຖືເອົາອີກ. ບົດວ່າ 'ວິຊະຫິຕັບພັງ' ຄື ຄວນລະເສຍ. ບົດວ່າ 'ວິໂနເທຕັບພັງ' ຄື ຄວນບັນເທົາ (ກຳຈັດ) ເສຍ. ບົດວ່າ 'ພະຍັນຕີກາຕັບພັງ' ຄື ຄວນເຮັດໃຫ້ສິ້ນສຸດໄປ. ບົດວ່າ 'ອະນາພາວັງ ຄະເມຕັບພັງ' ຄື ຄວນເຮັດໃຫ້ເຖິງຄວາມບໍ່ມີອີກຕໍ່ໄປ.

---

68-9. පුබ්බෙති [Pg.42] අතීතෙ සඞ්ඛාරෙ ආරබ්භ උප්පන්නකිලෙසා. බ්‍රාහ්මණාති භගවා ජතුකණ්ණිං ආලපති. සෙසං සබ්බත්ථ පාකටමෙව.

໖໘-໙. ບົດວ່າ 'ບຸບເພ' (ໃນກ່ອນ) ຄື ກິເລດທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຂຶ້ນປາຣົບສັງຂານທັງຫຼາຍໃນອະດີດ. ບົດວ່າ 'ພຣາຫະມະນະ' (ພານ) ເປັນຄຳທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຮ້ອງຮຽກຊາຕຸກັນນິມານົບ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອປາກົດຊັດເຈນດີແລ້ວໃນທຸກບ່ອນ.

---

එවං භගවා ඉදම්පි සුත්තං අරහත්තනිකූටෙනෙව දෙසෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ ච පුබ්බසදිසො එව ධම්මාභිසමයො අහොසීති.

ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງສູດນີ້ ໂດຍມີພະອໍຣະຫັດເປັນຍອດ ດ້ວຍປະການສະນີ, ແລະ ໃນເວລາຈົບການສະແດງທຳ ການບັນລຸທຳກໍໄດ້ມີເໝືອນດັ່ງໃນກ່ອນນັ້ນເອງ.

---

සද්ධම්මප්පජ්ජොතිකාය චූළනිද්දෙස-අට්ඨකථාය

ໃນອັດຖະກະຖາຈູລະນິດເທດ ຊື່ ສັດທັມມັບປັດໂຊຕິກາ

---

ජතුකණ්ණිමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາອະທິບາຍຈາຕຸກັນນິມານົບສູດນິດເທດ ຈົບແລ້ວ.

---

12. භද්‍රාවුධමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා

໑໒. ການພັນລະນາອະທິບາຍພັດທາວຸທະມານົບສູດນິດເທດ

---

70. ද්වාදසමෙ භද්‍රාවුධසුත්තෙ – ඔකඤ්ජහන්ති ආලයං ජහං. තණ්හච්ඡිදන්ති තණ්හාකායච්ඡිදං. අනෙජන්ති ලොකධම්මෙසු නික්කම්පං. නන්දිඤ්ජහන්ති අනාගතරූපාදිපත්ථනාජහං. එකා එව හි සා තණ්හා, ථුතිවසෙන ඉධ නානප්පකාරතො වුත්තා. කප්පඤ්ජහන්ති දුවිධං කප්පජහං. අභියාචෙති අතිවිය යාචාමි. සුත්වාන නාගස්ස අපනමිස්සන්ති ඉතොති නාගස්ස තව භගවතො වචනං සුත්වා ඉතො පාසාණකචෙතියතො බහුජනා පක්කමිස්සන්තීති අධිප්පායො.

໗໐. ໃນພັດທາວຸທະສູດ ທີສິບສອງ, ບົດວ່າ 'ໂອກັນຊະຫັງ' ຄື ຜູ້ລະອາໄລ (ຄວາມຍຶດໝັ້ນ). ບົດວ່າ 'ຕັນຫັດສິທັງ' ຄື ຜູ້ຕັດກອງຕັນຫາ. ບົດວ່າ 'ອະເນຊັງ' ຄື ຜູ້ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນໂລກະທຳທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ 'ນັນທິນຊະຫັງ' ຄື ຜູ້ລະຄວາມປາດຖະໜາໃນຮູບເປັນຕົ້ນອັນເປັນອະນາຄົດ. ດ້ວຍວ່າ ຕັນຫານັ້ນມີພຽງຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຊົງກ່າວໄວ້ໂດຍປະການຕ່າງໆ ໃນຂໍ້ນີ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄຳສັນລະເສີນ. ບົດວ່າ 'ກັປປັນຊະຫັງ' ຄື ຜູ້ລະກັບປະ (ຄວາມດຳຣິ/ຄວາມຄິດປຸງແຕ່ງ) ທັງສອງປະການ. ບົດວ່າ 'ອະພິຍາເຈຕິ' ຄື ຂ້າພະອົງຂໍວິງວອນຢ່າງຍິ່ງ. ບົດວ່າ 'ສຸຕວານະ ນາກັດສະ ອະປະນາມິສສັນຕິ ອິໂຕ' ມີອະທິບາຍວ່າ ມະຫາຊົນທັງຫຼາຍໄດ້ຟັງພະດຳຣັດຂອງພະອົງຜູ້ເປັນນາກ (ຜູ້ປະເສີດ) ແລ້ວ ຈະຫຼີກໄປຈາກປາສານະກະເຈດີນີ້.

---

යෙ උපයුපාදානාති තණ්හාදිට්ඨීහි උපගන්ත්වා ගහිතා. චෙතසො අධිට්ඨානාති චිත්තෙ පතිට්ඨිතා. අභිනිවෙසානුසයාති පතිට්ඨහිත්වා ආගන්ත්වා සයිතා.

ບົດວ່າ 'ເຍ ອຸປະຍຸປາດານາ' ຄື ສິ່ງທີ່ເຂົ້າໄປຍຶດຖືໄວ້ດ້ວຍຕັນຫາແລະທິດຖິ. ບົດວ່າ 'ເຈຕະໂສ ອະທິຖານາ' ຄື ສິ່ງທີ່ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນຈິດ. ບົດວ່າ 'ອະພິນິເວສານຸສະຍາ' ຄື ສິ່ງທີ່ເຂົ້າໄປຕັ້ງໝັ້ນແລ້ວນອນເນື່ອງຢູ່.

---

71. ජනපදෙහි සඞ්ගතාති අඞ්ගාදීහි ජනපදෙහි ඉධ සමාගතා. වියාකරොහීති ධම්මං දෙසෙහි.

໗໑. ບົດວ່າ 'ຊະນະປະເທຫິ ສັງຄະຕາ' ຄື ຜູ້ມາປະຊຸມກັນໃນທີ່ນີ້ຈາກຊົນນະບົດທັງຫຼາຍ ມີອັງຄະຊົນນະບົດເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'ວິຍາກະໂຣຫິ' ຄື ຂໍຊົງສະແດງທຳ.

---

සඞ්ගතාති එතෙ ඛත්තියාදයො එකීභූතා. සමාගතාති වුත්තප්පකාරෙහි ජනපදෙහි ආගතා. සමොහිතාති රාසීභූතා. සන්නිපතිතාති අධියොගා.

ບົດວ່າ 'ສັງຄະຕາ' ຄື ພວກກະສັດເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ພ້ອມພຽງເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນ. ບົດວ່າ 'ສະມາຄະຕາ' ຄື ຜູ້ມາຈາກຊົນນະບົດທັງຫຼາຍຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວ. ບົດວ່າ 'ສະໂມຫິຕາ' ຄື ຜູ້ມາຮ່ວມກັນເປັນກຸ່ມ. ບົດວ່າ 'ສັນນິປະຕິຕາ' ຄື ຜູ້ມາປະຊຸມກັນເພື່ອປະກອບຄວາມພຽນ.

---

72. අථස්ස ආසයානුලොමෙන ධම්මං දෙසෙන්තො භගවා උපරූපරිගාථායො අභාසි. තත්ථ ආදානතණ්හන්ති රූපාදීනං ආදායිකං ගහණතණ්හං, තණ්හුපාදානන්ති වුත්තං හොති. යං යඤ්හි ලොකස්මිමුපාදියන්තීති එතෙසු උද්ධාදිභෙදෙසු යං යං ගණ්හන්ති. තෙනෙව මාරො අන්වෙති ජන්තුන්ති [Pg.43] තෙනෙව උපාදානපච්චයනිබ්බත්තකම්මාභිසඞ්ඛාරනිබ්බත්තවසෙන පටිසන්ධික්ඛන්ධමාරො තං සත්තං අනුගච්ඡති.

໗໒. ລຳດັບນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຊົງສະແດງທຳໃຫ້ເໝາະສົມກັບອັດທະຍາໄສຂອງລາວ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄາຖາຂຶ້ນໄປຕາມລຳດັບ. ໃນຄາຖາເຫຼົ່ານັ້ນ, ບົດວ່າ 'ອາດານະຕັນຫັງ' ຄື ຕັນຫາອັນເປັນເຄື່ອງຍຶດຖືເອົາຮູບເປັນຕົ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ຕັນຫຸປາດານ. ບົດວ່າ 'ຍັງ ຍັງຫິ ໂລກັສມິມຸປາດິຍັນຕິ' ຄື ຍຶດຖືເອົາສິ່ງໃດໆ ໃນສ່ວນຕ່າງໆ ມີເບື້ອງເທິງເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້. ບົດວ່າ 'ເຕເນວະ ມາໂຣ ອັນເວຕິ ຊັນຕຸງ' ຄື ດ້ວຍການຍຶດຖືນັ້ນເອງ ມັດຈຸຣາດ (ຫຼືປະຕິສົນທິຂັນທະມານ) ຍ່ອມຕິດຕາມສັດນັ້ນໄປ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເກີດຂຶ້ນຂອງປະຕິສົນທິຂັນ ອັນເກີດຈາກອະພິສັງຂານຄືກຳ ທີ່ມີອຸປາດານເປັນປັດໄຈ.

---

73. තස්මා පජානන්ති තස්මා එතමාදීනවං අනිච්චාදිවසෙන වා සඞ්ඛාරෙ පජානන්තො. ආදානසත්තෙ ඉති පෙක්ඛමානො, පජං ඉමං මච්චුධෙය්‍යෙ විසත්තන්ති ආදාතබ්බට්ඨෙන ආදානෙසු රූපාදීසු සත්තෙ සබ්බලොකෙ ඉමං පජං මච්චුධෙය්‍යෙ ලග්ගං පෙක්ඛමානො, ආදානසත්තෙ වා ආදානාභිනිවිට්ඨෙ පුග්ගලෙ ආදානසඞ්ගහෙතුඤ්ච ඉමං පජං මච්චුධෙය්‍යෙ ලග්ගං තතො වීතික්කමිතුං අසමත්ථං ඉති පෙක්ඛමානො කිඤ්චනං සබ්බලොකෙ න උපාදියෙථාති. සෙසං සබ්බත්ථ පාකටමෙව.

໗໓. ບົດວ່າ 'ຕັສມາ ປະຊານັງ' ຄື ເພາະεຫດນັ້ນ ເມື່ອຮູ້ແຈ້ງໂທດນີ້ ຫຼື ເມື່ອຮູ້ແຈ້ງສັງຂານທັງຫຼາຍໂດຍຄວາມເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'ອາດານະສັດເຕ ອິຕິ ເປັກຂະມາໂນ, ປະຊັງ ອິມັງ ມັດຈຸເທຍເຍ ວິສັດຕັງ' ຄື ເມື່ອເລັງເຫັນໝູ່ສັດເຫຼົ່ານີ້ໃນໂລກທັງປວງ ຜູ້ຕິດຂ້ອງຢູ່ໃນຮູບເປັນຕົ້ນອັນເປັນທີ່ຍຶດຖື ໂດຍຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ຄວນຍຶດຖື ວ່າຕິດຂ້ອງຢູ່ໃນແດນມັດຈຸ, ຫຼື ເມື່ອເລັງເຫັນບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ຝັກໃຝ່ໃນການຍຶດຖື ແລະ ເລັງເຫັນໝູ່ປະຊານີ້ວ່າ ຕິດຂ້ອງຢູ່ໃນແດນມັດຈຸ ເພາະເຫດແຫ່ງຄວາມກ່ຽວຂ້ອງໃນການຍຶດຖື ບໍ່ສາມາດຈະກ້າວລ່ວງແດນມັດຈຸນັ້ນໄປໄດ້ ດັ່ງນີ້ 'ບໍ່ພຶງຍຶດຖືເຄື່ອງກັງວົນໃດໆ ໃນໂລກທັງປວງ'. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອປາກົດຊັດເຈນດີແລ້ວໃນທຸກບ່ອນ.

---

එවං භගවා ඉදම්පි සුත්තං අරහත්තනිකූටෙනෙව දෙසෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ ච පුබ්බසදිසො එව ධම්මාභිසමයො අහොසීති.

ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງສູດນີ້ ໂດຍມີພະອໍຣະຫັດເປັນຍອດ ດ້ວຍປະການສະນີ, ແລະ ໃນເວລາຈົບການສະແດງທຳ ການບັນລຸທຳກໍໄດ້ມີເໝືອນດັ່ງໃນກ່ອນນັ້ນເອງ.

---

සද්ධම්මප්පජ්ජොතිකාය චූළනිද්දෙස-අට්ඨකථාය

ໃນອັດຖະກະຖາຈູລະນິດເທດ ຊື່ ສັດທັມມັບປັດໂຊຕິກາ

---

භද්‍රාවුධසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

การພັນລະນາອະທິບາຍພັດທາວຸທະສູດນິດເທດ ຈົບແລ້ວ.

---

13. උදයමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා

໑໓. ການພັນລະນາອະທິບາຍອຸທະຍະມານົບສູດນິດເທດ

---

74. තෙරසමෙ උදයසුත්තෙ – අඤ්ඤාවිමොක්ඛන්ති පඤ්ඤානුභාවනිජ්ඣානං තං විමොක්ඛං පුච්ඡති.

໗໔. ໃນອຸທະຍະສູດ ທີສິບສາມ, ບົດວ່າ 'ອັນຍາວิໂມກຂັງ' ຄື ວິໂມກອັນເປັນການເພ່ງພິນິດດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງປັນຍາ, ລາວທູນຖາມເຖິງວິໂມກນັ້ນ.

---

පඨමෙනපි ඣානෙන ඣායීති විතක්කවිචාරපීතිසුඛචිත්තෙකග්ගතාසම්පයුත්තෙන පඤ්චඞ්ගිකෙන පඨමජ්ඣානෙන ඣායතීති ඣායී. දුතියෙනාති පීතිසුඛචිත්තෙකග්ගතාසම්පයුත්තෙන. තතියෙනාති සුඛචිත්තෙකග්ගතාසම්පයුත්තෙන. චතුත්ථෙනාති උපෙක්ඛාචිත්තෙකග්ගතාසම්පයුත්තෙන. සවිතක්කසවිචාරෙනපි ඣානෙන ඣායීති චතුක්කනයපඤ්චකනයෙසු පඨමජ්ඣානෙන සවිතක්කසවිචාරෙනපි ඣානෙන ඣායතීති ඣායී. අවිතක්කවිචාරමත්තෙනාති පඤ්චකනයෙ දුතියෙන ඣානෙන. අවිතක්කඅවිචාරෙනාති දුතියතතියාදිඅවසෙසඣානෙන. සප්පීතිකෙනාති පීතිසම්පයුත්තෙන දුකතිකඣානෙන. නිප්පීතිකෙනාති පීතිවිරහිතෙන තදවසෙසඣානෙන. සාතසහගතෙනාති සුඛසහගතෙන තිකචතුක්කඣානෙන. උපෙක්ඛාසහගතෙනාති චතුක්කපඤ්චකෙන. සුඤ්ඤතෙනපීති සුඤ්ඤතවිමොක්ඛසම්පයුත්තෙන. අනිමිත්තෙනපීති අනිච්චනිමිත්තං ධුවනිමිත්තං අනිමිත්තඤ්ච උග්ඝාටෙත්වා පටිලද්ධෙන [Pg.44] අනිමිත්තෙනපි ඣානෙන ඣායතීති ඣායී. අප්පණිහිතෙනපීති මග්ගාගමනවසෙන පණිධිං සොධෙත්වා පරියාදියිත්වා ඵලසමාපත්තිවසෙන අප්පණිහිතෙනපි. ලොකියෙනපීති ලොකියෙන පඨමදුතියතතියචතුත්ථෙන.

ຄຳວ່າ "ຜູ້ເພັ່ງດ້ວຍປະຖົມມະຊານກໍດີ" (Paṭhamenapi jhānena jhāyī) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເພັ່ງດ້ວຍປະຖົມມະຊານ ອັນປະກອບດ້ວຍອົງ ໕ ຄື ວິຕົກ, ວິຈານ, ປີຕິ, ສຸກ ແລະ ເອກັກຄະຕາ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍທຸຕິຍະຊານ" (Dutiyena) ໄດ້ແກ່ ອັນປະກອບດ້ວຍ ປີຕິ, ສຸກ ແລະ ເອກັກຄະຕາ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍຕະຕິຍະຊານ" (Tatiyena) ໄດ້ແກ່ ອັນປະກອບດ້ວຍ ສຸກ ແລະ ເອກັກຄະຕາ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍຈະຕຸຕະຊານ" (Catutthena) ໄດ້ແກ່ ອັນປະກອບດ້ວຍ ອຸເປກຂາ ແລະ ເອກັກຄະຕາ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ເພັ່ງດ້ວຍຊານທີ່ມີວິຕົກແລະວິຈານກໍດີ" (Savitakkasavicārenapi jhānena jhāyī) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເພັ່ງດ້ວຍປະຖົມມະຊານ ໃນຈະຕຸກກະໄນ ແລະ ປັນຈະກະໄນ ອັນມີທັງວິຕົກແລະວິຈານ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍຊານທີ່ມີພຽງວິຈານບໍ່ມີວິຕົກ" (Avitakkavicāramattena) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍທຸຕິຍະຊານ ໃນປັນຈະກະໄນ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍຊານທີ່ບໍ່ມີວິຕົກແລະບໍ່ມີວິຈານ" (Avitakkaavicārena) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຊານທີ່ເຫຼືອ ມີທຸຕິຍະຊານ ແລະ ຕະຕິຍະຊານ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ອັນປະກອບດ້ວຍປີຕິ" (Sappītikena) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຊານທີ່ປະກອບດ້ວຍປີຕິ ໃນທຸກຂະ ແລະ ຕິກະ. ຄຳວ່າ "ອັນປາສະຈາກປີຕິ" (Nippītikena) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຊານທີ່ເຫຼືອຈາກນັ້ນ ອັນປາສະຈາກປີຕິ. ຄຳວ່າ "ອັນເປັນໄປກັບດ້ວຍຄວາມຍິນດີ" (Sātasahagatena) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຕິກະຊານ ແລະ ຈະຕຸກກະຊານ ອັນເປັນໄປກັບດ້ວຍຄວາມສຸກ. ຄຳວ່າ "ອັນເປັນໄປກັບດ້ວຍອຸເປກຂາ" (Upekkhāsahagatena) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຈະຕຸກກະຊານ ແລະ ປັນຈະກະຊານ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍສູນຍະຕະກໍດີ" (Suññatenapi) ໄດ້ແກ່ ອັນປະກອບດ້ວຍສູນຍະຕະວິໂມກ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍອະນິມິດຕະກໍດີ" (Animittenapi) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເພັ່ງດ້ວຍອະນິມິດຕະຊານ ອັນໄດ້ມາເພາະເພີກຖອນອະນິຈຈະນິມິດ, ທຸວະນິມິດ ແລະ ອະນິມິດ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍອັບປະນິຫິຕະກໍດີ" (Appaṇihitenapi) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອັບປະນິຫິຕະ ອັນເປັນໄປໂດຍອຳນາດແຫ່ງຜົນສະມາບັດ ເພາະຊຳລະແລະເຮັດໃຫ້ສິ້ນໄປເຊິ່ງຄວາມປາດຖະໜາ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການບັນລຸມັກ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍໂລກີຍະກໍດີ" (Lokiyenapi) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍໂລກີຍະປະຖົມມະຊານ, ທຸຕິຍະຊານ, ຕະຕິຍະຊານ ແລະ ຈະຕຸຕະຊານ.

---

ලොකුත්තරෙනපීති තෙනෙව ලොකුත්තරසම්පයුත්තෙන. ඣානරතොති ඣානෙසු අභිරතො. එකත්තමනුයුත්තොති එකත්තං එකීභාවං අනුයුත්තො පයුත්තො. සදත්ථගරුකොති සකත්ථගරුකො, ක-කාරස්සායං ද-කාරො කතො. සදත්ථොති ච අරහත්තං වෙදිතබ්බං. තඤ්හි අත්තූපනිබද්ධට්ඨෙන අත්තානං අවිජහනට්ඨෙන අත්තනො පරමත්ථට්ඨෙන ච අත්තනො අත්ථත්තා සකත්ථොති වුච්චති. ඵලසමාපත්තිසමාපජ්ජනවසෙන සකත්ථගරුකො, ‘‘නිබ්බානගරුකො’’ති එකෙ. අරජොති නික්කිලෙසො. විරජොති විගතකිලෙසො. නිරජොති අපනීතකිලෙසො, ‘‘විතරජො’’තිපි පාඨො, සොයෙවත්ථො. රජාපගතොති කිලෙසෙහි දූරීභූතො. රජවිප්පහීනොති කිලෙසප්පහීනො. රජවිප්පයුත්තොති කිලෙසෙහි මුත්තො.

ຄຳວ່າ "ດ້ວຍໂລກຸດຕະຣະກໍດີ" (Lokuttarenapi) ໄດ້ແກ່ ອັນປະກອບດ້ວຍໂລກຸດຕະຣະນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ຍິນດີໃນຊານ" (Jhānarato) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຍິນດີຍິ່ງໃນຊານທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ຂະຫຍັນຂັນແຂງໃນຄວາມເປັນໜຶ່ງ" (Ekattamanuyutto) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຂະຫຍັນຂັນແຂງ ປະກອບເນືອງໆ ໃນຄວາມເປັນໜຶ່ງດຽວ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ໜັກແໜ້ນໃນປະໂຫຍດຂອງຕົນ" (Sadatthagaruko) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ໜັກແໜ້ນໃນປະໂຫຍດຂອງຕົນ (Sakatthagaruko), ໃນຄຳນີ້ ມີການແປງ ອັກສອນ ກ ເປັນ ດ. ແລະ ຄຳວ່າ "ປະໂຫຍດຂອງຕົນ" (Sadattho) ນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ໄດ້ແກ່ ພະອໍຣະຫັດ. ເພາະວ່າ ປະໂຫຍດນັ້ນ ຊື່ວ່າ "ປະໂຫຍດຂອງຕົນ" (Sakattho) ເພາະອັດຖະວ່າຜູກພັນກັບຕົນ, ເພາະອັດຖະວ່າບໍ່ລະຖິ້ມຕົນ ແລະ ເພາະອັດຖະວ່າເປັນປະໂຫຍດຢ່າງຍິ່ງຂອງຕົນ. ຜູ້ໜັກແໜ້ນໃນປະໂຫຍດຂອງຕົນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເຂົ້າຜົນສະມາບັດ, ບາງພວກກ່າວວ່າ "ຜູ້ໜັກແໜ້ນໃນພະນິພານ" (Nibbānagaruko). ຄຳວ່າ "ຜູ້ປາສະຈາກທຸລີ" (Arajo) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບໍ່ມີກິເລດ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ມີທຸລີໄປປາດສະຈາກແລ້ວ" (Virajo) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີກິເລດໄປປາດສະຈາກແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ບໍ່ມີທຸລີ" (Nirajo) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີກິເລດອັນກຳຈັດແລ້ວ, ບາງບົດກໍມີວ່າ "ວີຕະຣະໂຊ" (Vītarajo) ເຊິ່ງກໍມີຄວາມໝາຍດຽວກັນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ມີທຸລີໄປປາດສະຈາກແລ້ວ" (Rajāpagato) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຢູ່ຫ່າງໄກຈາກກິເລດທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ລະທຸລີໄດ້ແລ້ວ" (Rajavippahīno) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ລະກິເລດໄດ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ຫຼຸດພົ້ນຈາກທຸລີ" (Rajavippayutto) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກກິເລດທັງຫຼາຍ.

---

පාසාණකෙ චෙතියෙති පාසාණපිට්ඨෙ පාරායනසුත්තන්තදෙසිතට්ඨානෙ. සබ්බොස්සුක්කපටිප්පස්සද්ධත්තාති සබ්බෙසං කිලෙසඋස්සුක්කානං පටිප්පස්සද්ධත්තා, නාසිතත්තා ආසීනො.

ຄຳວ່າ "ທີ່ປາສາຣະກະເຈດີ" (Pāsāṇake cetiye) ໄດ້ແກ່ ເທິງແຜ່ນຫີນ ອັນເປັນສະຖານທີ່ສະແດງປາຣາຍະນະສູດ. ຄຳວ່າ "ເພາະຄວາມສະຫງົບລະງັບແຫ່ງຄວາມຂວົນຂວາຍທັງປວງ" (Sabbossukkapaṭippassaddhattā) ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມສະຫງົບລະງັບ ຄືຄວາມດັບສູນແຫ່ງຄວາມຂວົນຂວາຍໃນກິເລດທັງປວງ ພະອົງຈຶ່ງປະທັບນັ່ງຢູ່.

---

කිච්චාකිච්චන්ති ‘‘ඉදං කත්තබ්බං, ඉදං න කත්තබ්බ’’න්ති එවං මනසා චින්තෙතබ්බං. කරණීයාකරණීයන්ති කායද්වාරෙන අවස්සං ඉදං කරණීයං, ඉදං න කරණීයන්ති එවං කරණීයාකරණීයං. පහීනන්ති විස්සට්ඨං. වසිප්පත්තොති පගුණභාවප්පත්තො.

ຄຳວ່າ "ກິດຈະກຳແລະບໍ່ແມ່ນກິດຈະກຳ" (Kiccākiccaṃ) ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ຄວນຄິດດ້ວຍໃຈວ່າ "ສິ່ງນີ້ຄວນເຮັດ, ສິ່ງນີ້ບໍ່ຄວນເຮັດ". ຄຳວ່າ "ສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດແລະບໍ່ຄວນເຮັດ" (Karaṇīyākaraṇīyaṃ) ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດແລະບໍ່ຄວນເຮັດທາງກາຍະທະວານຢ່າງແນ່ນອນວ່າ "ສິ່ງນີ້ຄວນເຮັດ, ສິ່ງນີ້ບໍ່ຄວນເຮັດ". ຄຳວ່າ "ລະໄດ້ແລ້ວ" (Pahīnaṃ) ໄດ້ແກ່ ປ່ອຍວາງໄດ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ເຖິງຄວາມຊຳນານ" (Vasippatto) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຖິງຄວາມຄ່ອງແຄ້ວແລ້ວ.

---

75. අථ භගවා යස්මා උදයො චතුත්ථජ්ඣානලාභී, තස්මාස්ස පටිලද්ධඣානවසෙන නානප්පකාරතො අඤ්ඤාවිමොක්ඛං දස්සෙන්තො උපරූපරිගාථමාහ. තත්ථ පහානං කාමච්ඡන්දානන්ති යදිදං පඨමං ඣානං නිබ්බත්තෙන්තස්ස කාමච්ඡන්දපහානං, තම්පි අඤ්ඤාවිමොක්ඛන්ති පබ්‍රූමි. එවං සබ්බපදානි යොජෙතබ්බානි.

໗໕. ລຳດັບນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເພາະເຫດທີ່ທ່ານອຸທະຍະເປັນຜູ້ໄດ້ຈະຕຸຕະຊານ, ດັ່ງນັ້ນ ເພື່ອຈະສະແດງອັນຍາວິໂມກ ໂດຍອະເນກປະການ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຊານທີ່ທ່ານໄດ້ແລ້ວ, ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄາຖາຕໍ່ໆ ໄປ. ໃນຄາຖາເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ "ການລະກາມະສັນທະທັງຫຼາຍ" (Pahānaṃ kāmacchandānaṃ) ໄດ້ແກ່ ການລະກາມະສັນທະຂອງຜູ້ເຮັດໃຫ້ປະຖົມມະຊານບັງເກີດຂຶ້ນ, ຕຖາຄົດກໍກ່າວວ່າ ນັ້ນເປັນອັນຍາວິໂມກເຊັ່ນກັນ. ພຶງປະກອບຄວາມໃນບົດທັງປວງຢ່າງນີ້.

---

යා චිත්තස්ස අකල්‍යතාති චිත්තස්ස ගිලානභාවො. ගිලානො හි අකල්ලකොති වුච්චති. විනයෙපි වුත්තං – ‘‘නාහං, භන්තෙ, අකල්ලකො’’ති (පාරා. 151). අකම්මඤ්ඤතාති [Pg.45] චිත්තගෙලඤ්ඤසඞ්ඛාතොව අකම්මඤ්ඤතාකාරො. ඔලීයනාති ඔලීයනාකාරො. ඉරියාපථිකචිත්තඤ්හි ඉරියාපථං සන්ධාරෙතුං අසක්කොන්තං රුක්ඛෙ වග්ගුලි විය ඛීලෙ ලග්ගිතඵාණිතවාරකො විය ච ඔලීයති, තස්ස තං ආකාරං සන්ධාය ‘‘ඔලීයනා’’ති වුත්තං. දුතියපදං උපසග්ගවසෙන වඩ්ඪිතං. ලීනාති අවිප්ඵාරිකතාය පටිකුටිතං. ඉතරෙ ද්වෙ ආකාරභාවනිද්දෙසා. ථිනන්ති සප්පිපිණ්ඩො විය අවිප්ඵාරිකතාය ඝනභාවෙන ඨිතං. ථියනාති ආකාරනිද්දෙසො. ථියිතභාවො ථියිතත්තං, අවිප්ඵාරවසෙනෙව ථද්ධතාති අත්ථො (ධ. ස. අට්ඨ. 1162).

ຄຳວ່າ "ຄວາມບໍ່ຄວນແກ່ການງານແຫ່ງຈິດ" (Yā cittassa akalyatā) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນໄຂ້ແຫ່ງຈິດ. ເພາະວ່າ ຄົນເປັນໄຂ້ ເພິ່ນເອີ້ນວ່າ "ອະກັນລະກະ" (ຜູ້ບໍ່ສະບາຍ). ແມ່ນໃນພະວິນັຍກໍມີຕັດໄວ້ວ່າ "ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ຂ້ານ້ອຍບໍ່ສະບາຍ" (nāhaṃ, bhante, akallako). ຄຳວ່າ "ຄວາມບໍ່ຄວນແກ່ການງານ" (Akammaññatā) ໄດ້ແກ່ ອາການທີ່ບໍ່ຄວນແກ່ການງານ ອັນໄດ້ແກ່ຄວາມເປັນໄຂ້ແຫ່ງຈິດນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "ຄວາມຫົດຫູ່" (Olīyanā) ໄດ້ແກ່ ອາການຫົດຫູ່. ເພາະວ່າ ຈິດທີ່ເປັນໄປໃນອິຣິຍາບົດ ເມື່ອບໍ່ສາມາດຈະປະຄອງອິຣິຍາບົດໄວ້ໄດ້ ກໍຍ່ອມຫົດຫູ່ ຄືກັບເຈຍທີ່ຫ້ອຍຢູ່ເທິງຕົ້ນໄມ້ ຫຼື ຄືກັບໝໍ້ນ້ຳອ້ອຍທີ່ແຂວນໄວ້ກັບຫຼັກ, ໝາຍເອົາອາການນັ້ນຂອງຈິດ ຈຶ່ງຕັດວ່າ "ໂອລີຍະນາ" (ຄວາມຫົດຫູ່). ບົດທີສອງ ເປັນບົດທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸປະສັກ. ຄຳວ່າ "ຫົດຫູ່ແລ້ວ" (Līnā) ໄດ້ແກ່ ຫົດຕົວເຂົ້າ ເພາະຄວາມບໍ່ແຜ່ຊ່ານອອກໄປ. ອີກສອງບົດທີ່ເຫຼືອ ເປັນການສະແດງເຖິງອາການແລະພາວະ. ຄຳວ່າ "ຖີນະ" (Thinaṃ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມຕັ້ງຢູ່ໂດຍຄວາມເປັນກ້ອນໜາ ເພາະຄວາມບໍ່ແຜ່ຊ່ານອອກໄປ ຄືກັບກ້ອນເນີຍໃສ. ຄຳວ່າ "ຖີຍະນາ" (Thiyanā) ເປັນການສະແດງອາການ. ຄວາມເປັນຄືຄວາມຕັ້ງຢູ່ (Thiyitabhāvo) ຄວາມເປັນສະພາບຕັ້ງຢູ່ (Thiyitattaṃ) ມີອະທິບາຍວ່າ ຄວາມກະດ້າງ ເພາະຄວາມບໍ່ແຜ່ຊ່ານອອກໄປນັ້ນເອງ.

---

76. උපෙක්ඛාසතිසංසුද්ධන්ති චතුත්ථජ්ඣානඋපෙක්ඛාසතීහි සංසුද්ධං. ධම්මතක්කපුරෙජවන්ති ඉමිනා තස්මිං චතුත්ථජ්ඣානවිමොක්ඛෙ ඨත්වා ඣානඞ්ගානි විපස්සිත්වා අධිගතං අරහත්තවිමොක්ඛං වදති. අරහත්තවිමොක්ඛස්ස හි මග්ගසම්පයුත්තසම්මාසඞ්කප්පාදිභෙදො ධම්මතක්කො පුරෙජවො හොති. තෙනාහ ‘‘ධම්මතක්කපුරෙජව’’න්ති. අවිජ්ජාය පභෙදනන්ති එතමෙව ච අඤ්ඤාවිමොක්ඛං අවිජ්ජාපභෙදනසඞ්ඛාතං නිබ්බානං නිස්සාය ජාතත්තා කාරණොපචාරෙන ‘‘අවිජ්ජාය පභෙදන’’න්ති බ්‍රූමීති.

໗໖. ຄຳວ່າ "ອັນບໍລິສຸດດີດ້ວຍອຸເປກຂາແລະສະຕິ" (Upekkhāsatisaṃsuddhaṃ) ໄດ້ແກ່ ອັນບໍລິສຸດດີດ້ວຍອຸເປກຂາແລະສະຕິໃນຈະຕຸຕະຊານ. ຄຳວ່າ "ມີຄວາມຕຶກຕອງໃນທຳເປັນເຄື່ອງນຳໜ້າ" (Dhammatakkapurejavaṃ) ດ້ວຍຄຳນີ້ ພະອົງຕັດເຖິງອໍຣະຫັດຕະວິໂມກ ອັນບຸກຄົນຕັ້ງຢູ່ໃນຈະຕຸຕະຊານວິໂມກນັ້ນແລ້ວ ພິຈາລະນາຊານອົງທັງຫຼາຍດ້ວຍວິປັດສະນາແລ້ວບັນລຸ. ເພາະວ່າ ທຳມະຕັກກະ ອັນຕ່າງດ້ວຍສຳມາສັງກັບປະເປັນຕົ້ນ ທີ່ປະກອບດ້ວຍມັກ ຍ່ອມເປັນເຄື່ອງນຳໜ້າແກ່ອໍຣະຫັດຕະວິໂມກ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ "ມີຄວາມຕຶກຕອງໃນທຳເປັນເຄື່ອງນຳໜ້າ". ຄຳວ່າ "ການທຳລາຍອະວິຊາ" (Avijjāya pabhedanaṃ) ໄດ້ແກ່ ຕຖາຄົດກ່າວເຖິງອັນຍາວິໂມກນີ້ເອງວ່າ "ການທຳລາຍອະວິຊາ" ໂດຍວິທີອຸປະຈາຣະ ເພາະເກີດຂຶ້ນໂດຍອາໄສພະນິພານ ອັນໄດ້ແກ່ການທຳລາຍອະວິຊາ.

---

යා චතුත්ථෙ ඣානෙ උපෙක්ඛාති එත්ථ උපපත්තිතො ඉක්ඛතීති උපෙක්ඛා, සමං පස්සති අපක්ඛපතිතා හුත්වා පස්සතීති අත්ථො. උපෙක්ඛනාති ආකාරනිද්දෙසො. අජ්ඣුපෙක්ඛනාති උපසග්ගවසෙන පදං වඩ්ඪිතං. චිත්තසමතාති චිත්තස්සෙකග්ගභාවො. චිත්තප්පස්සද්ධතාති චිත්තස්ස ඌනාතිරිත්තවජ්ජිතභාවො. මජ්ඣත්තතාති චිත්තස්ස මජ්ඣෙ ඨිතභාවො.

ໃນຄຳວ່າ "ອຸເປກຂາໃນຈະຕຸຕະຊານໃດ" ນີ້, ຄຳວ່າ "ອຸເປກຂາ" (Upekkhā) ໄດ້ແກ່ ການເພັ່ງພິຈາລະນາໂດຍເຂົ້າເຖິງ, ອະທິບາຍວ່າ ເບິ່ງເຫັນສະເໝີກັນ ຄືເບິ່ງເຫັນໂດຍບໍ່ລຳອຽງ. ຄຳວ່າ "ອຸເປກຂະນາ" (Upekkhanā) ເປັນການສະແດງອາການ. ຄຳວ່າ "ອັດຊຸເປກຂະນາ" (Ajjhupekkhanā) ເປັນບົດທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸປະສັກ. ຄຳວ່າ "ຄວາມສະເໝີກັນແຫ່ງຈິດ" (Cittasamatā) ໄດ້ແກ່ ຄວາມມີອາລົມເປັນໜຶ່ງດຽວແຫ່ງຈິດ. ຄຳວ່າ "ຄວາມສະຫງົບລະງັບແຫ່ງຈິດ" (Cittappassaddhatā) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນທຳຊາດປາສະຈາກຄວາມບົກພ່ອງແລະຄວາມເກີນເລີຍແຫ່ງຈິດ. ຄຳວ່າ "ຄວາມເປັນກາງ" (Majjhattatā) ໄດ້ແກ່ ຄວາມຕັ້ງຢູ່ເປັນກາງແຫ່ງຈິດ.

---

77. එවං අවිජ්ජාපභෙදවචනෙන වුත්තං නිබ්බානං සුත්වා ‘‘තං කිස්ස විප්පහානෙන වුච්චතී’’ති පුච්ඡන්තො ‘‘කිංසු සංයොජනො’’ති ගාථමාහ. තත්ථ කිංසු සංයොජනොති කිංසංයොජනො. විචාරණන්ති විචාරණකාරණං. කිස්සස්ස විප්පහානෙනාති කිංනාමකස්ස අස්ස ධම්මස්ස විප්පහානෙන.

໗໗. ທ່ານອຸທະຍະ ເມື່ອໄດ້ຟັງພະນິພານທີ່ຕັດໄວ້ດ້ວຍຄຳວ່າ "ການທຳລາຍອະວິຊາ" ຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ເມື່ອຈະທູນຖາມວ່າ "ພະນິພານນັ້ນ ຕັດເພາະການລະສິ່ງໃດ?" ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄາຖາວ່າ "ໂລກມີສິ່ງໃດເປັນເຄື່ອງຜູກມັດ?" ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາທັງຫຼາຍນັ້ນ, ຄຳວ່າ "ມີສິ່ງໃດເປັນເຄື່ອງຜູກມັດ" (Kiṃsu saṃyojano) ໄດ້ແກ່ ມີເຄື່ອງຜູກມັດຄືສິ່ງໃດ. ຄຳວ່າ "ວິຈາຣະນະ" (Vicāraṇaṃ) ໄດ້ແກ່ ເຫດແຫ່ງການທ່ຽວໄປ. ຄຳວ່າ "ເພາະການລະສິ່ງໃດຂອງໂລກນັ້ນ" (Kissassa vippahānena) ໄດ້ແກ່ ເພາະການລະທຳອັນມີຊື່ວ່າແນວໃດຂອງໂລກນັ້ນ.

---

78. අථස්ස භගවා තමත්ථං බ්‍යාකරොන්තො ‘‘නන්දිසංයොජනො’’ති ගාථමාහ. තත්ථ විතක්කස්සාති කාමවිතක්කාදිකො විතක්කො අස්ස.

໗໘. ລຳດັບນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງແກ້ອັດຖະນັ້ນແກ່ທ່ານອຸທະຍະ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄາຖາວ່າ "ໂລກມີຄວາມເພີດເພີນເປັນເຄື່ອງຜູກມັດ" (Nandisaṃyojano) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາທັງຫຼາຍນັ້ນ, ຄຳວ່າ "ແຫ່ງຄວາມຕຶກຕອງ" (Vitakkassa) ໄດ້ແກ່ ຄວາມຕຶກຕອງມີກາມະວິຕົກເປັນຕົ້ນຂອງໂລກນັ້ນ.

---

79. ඉදානි [Pg.46] තස්ස නිබ්බානස්ස මග්ගං පුච්ඡන්තො ‘‘කථං සතස්සා’’ති ගාථමාහ. තත්ථ විඤ්ඤාණන්ති අභිසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණං.

໗໙. ບັດນີ້ ທ່ານອຸທະຍະ ເມື່ອຈະທູນຖາມເຖິງຫົນທາງແຫ່ງພະນິພານນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄາຖາວ່າ "ເມື່ອບຸກຄົນມີສະຕິແນວໃດ" (Kathaṃ satassa) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາທັງຫຼາຍນັ້ນ, ຄຳວ່າ "ວິນຍານ" (Viññāṇaṃ) ໄດ້ແກ່ ອະພິສັງຂານວິນຍານ.

---

80.

໘໐.

---

අථස්ස මග්ගං කථෙන්තො භගවා ‘‘අජ්ඣත්තඤ්චා’’ති ගාථමාහ. තත්ථ එවං සතස්සාති එවං සතස්ස සම්පජානස්ස. සෙසං සබ්බත්ථ පාකටමෙව.

ລຳດັບນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງບອກຫົນທາງແກ່ທ່ານອຸທະຍະ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄາຖາວ່າ "ທັງພາຍໃນ..." (Ajjhattañca) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາທັງຫຼາຍນັ້ນ, ຄຳວ່າ "ເມື່ອບຸກຄົນມີສະຕິຢ່າງນີ້" (Evaṃ satassa) ໄດ້ແກ່ ເມື່ອບຸກຄົນມີສະຕິ ມີສຳປະຊັນຍະຢ່າງນີ້. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນແມ່ນຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

---

එවං භගවා ඉදම්පි සුත්තං අරහත්තනිකූටෙනෙව දෙසෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ ච පුබ්බසදිසොව ධම්මාභිසමයො අහොසීති.

ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຊົງສະແດງສູດນີ້ ໂດຍມີພະອໍຣະຫັດຕະຜົນເປັນຍອດຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ແລະ ໃນເວລາຈົບການສະແດງທຳ ການບັນລຸທຳກໍໄດ້ມີແກ່ຜູ້ຟັງຄືກັບໃນຄັ້ງກ່ອນໆ ນັ້ນເອງ.

---

සද්ධම්මප්පජ්ජොතිකාය චූළනිද්දෙස-අට්ඨකථාය

ໃນອັດຖະກະຖາຈູລະນິເທດ ຊື່ວ່າ ສັດທຳມະປັດໂຊຕິກາ

---

උදයමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍອຸທະຍະມານະວະສູດນิເທດ ຈົບແລ້ວ.

---

14. පොසාලමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා

໑໔. ການອະທິບາຍໂປສາລະມານະວະສູດນິເທດ

---

81. චුද්දසමෙ පොසාලසුත්තෙ – යො අතීතං ආදිසතීති යො භගවා අත්තනො ච පරෙසඤ්ච ‘‘එකම්පි ජාති’’න්තිආදිභෙදං අතීතං ආදිසති.

໘໑. ໃນໂປສາລະສູດ ທີສິບສີ່, ຄຳວ່າ "ຜູ້ຊົງສະແດງອະດີດ" (Yo atītaṃ ādisati) ໄດ້ແກ່ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະອົງໃດ ຊົງສະແດງອະດີດຊາດ ອັນຕ່າງດ້ວຍ "ແມ່ນແຕ່ຊາດດຽວ" ເປັນຕົ້ນ ຂອງພະອົງເອງ ແລະ ຂອງຄົນອື່ນທັງຫຼາຍ.

---

එකම්පි ජාතින්ති එකම්පි පටිසන්ධිමූලකං චුතිපරියොසානං එකභවපරියාපන්නං ඛන්ධසන්තානං. එස නයො ද්වෙපි ජාතියොතිආදීසු. අනෙකෙපි සංවට්ටකප්පෙතිආදීසු පන පරිහායමානො කප්පො සංවට්ටකප්පො, තදා සබ්බෙසං බ්‍රහ්මලොකෙ සන්නිපතනතො. වඩ්ඪමානො කප්පො විවට්ටකප්පො, තදා බ්‍රහ්මලොකතො සත්තානං විවට්ටනතො. තත්ථ සංවට්ටෙන සංවට්ටට්ඨායී ගහිතො හොති තංමූලකත්තා, විවට්ටෙන ච විවට්ටට්ඨායී. එවඤ්හි සති යානි තානි ‘‘චත්තාරිමානි, භික්ඛවෙ, කප්පස්ස අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි. කතමානි චත්තාරි? සංවට්ටො සංවට්ටට්ඨායී විවට්ටො විවට්ටට්ඨායී’’ති වුත්තානි (අ. නි. 4.156), තානි පරිග්ගහිතානි හොන්ති. සංවට්ටකප්පෙ විවට්ටකප්පෙති ච කප්පස්ස අද්ධං ගහෙත්වා වුත්තං. සංවට්ටවිවට්ටකප්පෙති සකලං කප්පං ගහෙත්වා වුත්තං. කථං අනුස්සරතීති චෙ? අමුත්‍රාසින්තිආදිනා නයෙන. තත්ථ අමුත්‍රාසින්ති අමුම්හි සංවට්ටකප්පෙ අහං අමුම්හි භවෙ වා යොනියා වා ගතියා වා විඤ්ඤාණට්ඨිතියා වා සත්තාවාසෙ වා සත්තනිකායෙ වා ආසිං. එවංනාමොති තිස්සො වා ඵුස්සො වා. එවංගොත්තොති කච්චානො වා කස්සපො වා[Pg.47]. ඉදමස්ස අතීතභවෙ අත්තනො නාමගොත්තානුස්සරණවසෙන වුත්තං. සචෙ පන තස්මිං කාලෙ අත්තනො වණ්ණසම්පත්තිං වා ලූඛපණීතජීවිතභාවං වා සුඛදුක්ඛබහුලතං වා අප්පායුකදීඝායුකභාවං වා අනුස්සරිතුකාමො, තම්පි අනුස්සරතියෙව. තෙනාහ – ‘‘එවංවණ්ණො එවමායුපරියන්තො’’ති. තත්ථ එවංවණ්ණොති ඔදාතො වා සාමො වා. එවමාහාරොති සාලිමංසොදනාහාරො වා පවත්තඵලභොජනො වා. එවං සුඛදුක්ඛපටිසංවෙදීති අනෙකප්පකාරෙන කායිකචෙතසිකානං සාමිසනිරාමිසාදිප්පභෙදානං වා සුඛදුක්ඛානං පටිසංවෙදී. එවමායුපරියන්තොති එවං වස්සසතපරමායුපරියන්තො වා චතුරාසීති කප්පසහස්සපරමායුපරියන්තො වා.

ຄຳວ່າ "ແມ່ນແຕ່ຊາດດຽວ" (Ekampi jātiṃ) ໄດ້ແກ່ ກອງຂັນອັນເນື່ອງກັນໄປໃນພົບໜຶ່ງ ທີ່ມີປະຕິສົນທິເປັນເລີ່ມຕົ້ນ ແລະ ມີຈຸຕິເປັນທີ່ສຸດ. ແນວທາງນີ້ກໍໃຊ້ໃນຄຳວ່າ "ສອງຊາດກໍດີ" ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນໃນຄຳວ່າ "ຫຼາຍສັງວັດຕະກັບກໍດີ" ເປັນຕົ້ນ, ກັບທີ່ກຳລັງເສື່ອມລົງ ຊື່ວ່າ "ສັງວັດຕະກັບ" ເພາະໃນເວລານັ້ນ ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມມາປະຊຸມກັນໃນພົມມະໂລກ. ກັບທີ່ກຳລັງຈະເລີນຂຶ້ນ ຊື່ວ່າ "ວິວັດຕະກັບ" ເພາະໃນເວລານັ້ນ ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມເຄື່ອນຍ້າຍຈາກພົມມະໂລກ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ດ້ວຍຄຳວ່າ "ສັງວັດຕະ" ຍ່ອມລວມເອົາ "ສັງວັດຕະຖາຍີ" ເຂົ້າໄວ້ນຳ ເພາະມີສັງວັດຕະນັ້ນເປັນມູນ, ແລະ ດ້ວຍຄຳວ່າ "ວິວັດຕະ" ກໍຍ່ອມລວມເອົາ "ວິວັດຕະຖາຍີ" ເຂົ້າໄວ້ນຳ. ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້, ອະສົງໄຂກັບ ໔ ປະການ ທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ອະສົງໄຂກັບມີ ໔ ປະການນີ້. ໔ ປະການຄືແນວໃດ? ຄື ສັງວັດຕະ, ສັງວັດຕະຖາຍີ, ວິວັດຕະ, ວິວັດຕະຖາຍີ" ດັ່ງນີ້, ຈຶ່ງເປັນອັນຖືເອົາໄດ້ທັງໝົດ. ຄຳວ່າ "ໃນສັງວັດຕະກັບ ແລະ ໃນວິວັດຕະກັບ" ນີ້ ຕັດໂດຍຖືເອົາເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງກັບ. ຄຳວ່າ "ສັງວັດຕະວິວັດຕະກັບ" ຕັດໂດຍຖືເອົາກັບທັງໝົດ. ຖ້າຖາມວ່າ "ລະນຶກເຖິງແນວໃດ?" ຕອບວ່າ "ລະນຶກໂດຍແນວທາງມີຄຳວ່າ 'ໃນພົບນັ້ນ ເຮົາໄດ້ເປັນຢ່າງນັ້ນ' ເປັນຕົ້ນ". ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ "ໃນພົບນັ້ນ ເຮົາໄດ້ເປັນຢ່າງນັ້ນ" (amutrāsiṃ) ໄດ້ແກ່ ໃນສັງວັດຕະກັບນັ້ນ ເຮົາໄດ້ຢູ່ໃນພົບນັ້ນ, ຫຼື ໃນກຳເນີດນັ້ນ, ຫຼື ໃນຄະຕິນັ້ນ, ຫຼື ໃນວິນຍານະຖິຕິນັ້ນ, ຫຼື ໃນສັດຕາວາດນັ້ນ, ຫຼື ໃນສັດຕະນິກາຍນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ມີຊື່ຢ່າງນີ້" (evaṃnāmo) ໄດ້ແກ່ ມີຊື່ວ່າ ຕິດສະ ຫຼື ປຸດສະ. ຄຳວ່າ "ມີໂຄດຢ່າງນີ້" (evaṃgotto) ໄດ້ແກ່ ມີໂຄດວ່າ ກັດຈາຍະນະ ຫຼື ກັດສະປະ. ນີ້ຕັດໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການລະນຶກເຖິງຊື່ແລະໂຄດຂອງຕົນໃນອະດີດຊາດ. ແຕ່ຖ້າໃນເວລານັ້ນ ປາດຖະໜາຈະລະນຶກເຖິງຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍວັນນະ (ຜิວພັນ) ຂອງຕົນ, ຫຼື ຄວາມເປັນຢູ່ອັນເສົ້າໝອງຫຼືປະນີດ, ຫຼື ຄວາມມີສຸກແລະທຸກຫຼາຍ, ຫຼື ຄວາມມີອາຍຸສັ້ນຫຼືອາຍຸຍືນ, ກໍຍ່ອມລະນຶກເຖິງໄດ້ແທ້ໆ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ "ມີຜິວພັນຢ່າງນີ້ ມີອາຍຸເປັນທີ່ສຸດຢ່າງນີ້". ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ "ມີຜິວພັນຢ່າງນີ້" (evaṃvaṇṇo) ໄດ້ແກ່ ມີຜິວພັນຂາວ ຫຼື ດຳ. ຄຳວ່າ "ມີອາຫານຢ່າງນີ້" (evamāhāro) ໄດ້ແກ່ ມີອາຫານຄືເຂົ້າສານີແລະກັບເຂົ້າຊີ້ນ ຫຼື ມີອາຫານຄືຜົນໄມ້ປ່າທີ່ຫຼົ່ນເອງ. ຄຳວ່າ "ສະເຫວີຍສຸກແລະທຸກຢ່າງນີ້" (evaṃ sukhadukkhapaṭisaṃvedī) ໄດ້ແກ່ ສະເຫວີຍສຸກແລະທຸກທາງກາຍແລະທາງໃຈ ອັນຕ່າງດ້ວຍສາມິດແລະນິຣາມິດເປັນຕົ້ນ ໂດຍອະເນກປະການ. ຄຳວ່າ "ມີອາຍຸເປັນທີ່ສຸດຢ່າງນີ້" (evamāyupariyanto) ໄດ້ແກ່ ມີອາຍຸເປັນທີ່ສຸດພຽງຮ້ອຍປີ ຫຼື ມີອາຍຸເປັນທີ່ສຸດເຖິງແປດສິບສີ່ພັນກັບ.

---

සො තතො චුතො අමුත්‍ර උදපාදින්ති සො අහං තතො භවතො යොනිතො ගතිතො විඤ්ඤාණට්ඨිතිතො සත්තාවාසතො සත්තනිකායතො වා චුතො පුන අමුකස්මිං නාම භවෙ යොනියා ගතියා විඤ්ඤාණට්ඨිතියා සත්තාවාසෙ සත්තනිකායෙ වා උදපාදිං. තත්‍රාපාසින්ති අථ තත්‍රාපි භවෙ යොනියා ගතියා විඤ්ඤාණට්ඨිතියා සත්තාවාසෙ සත්තනිකායෙ වා පුන අහොසිං. එවංනාමොතිආදිවුත්තනයමෙව.

ຄຳວ່າ "ເຮົານັ້ນເຄື່ອນຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ໄປບັງເກີດໃນພົບນັ້ນ" (So tato cuto amutra udapādiṃ) ໄດ້ແກ່ ເຮົານັ້ນເຄື່ອນຈາກພົບນັ້ນ, ຫຼື ຈາກກຳເນີດນັ້ນ, ຈາກຄະຕິນັ້ນ, ຈາກວິນຍານະຖິຕິນັ້ນ, ຈາກສັດຕາວາດນັ້ນ, ຫຼື ຈາກສັດຕະນິກາຍນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ໄປບັງເກີດອີກໃນພົບຊື່ໂນ້ນ, ຫຼື ໃນກຳເນີດ, ໃນຄະຕິ, ໃນວິນຍານະຖິຕິ, ໃນສັດຕາວາດ, ຫຼື ໃນສັດຕະນິກາຍໂນ້ນ. ຄຳວ່າ "ໃນພົບນັ້ນ ເຮົາກໍໄດ້ເປັນຢ່າງນັ້ນອີກ" (Tatrāpāsiṃ) ໄດ້ແກ່ ໃນພົບນັ້ນ, ຫຼື ໃນກຳເນີດ, ໃນຄະຕິ, ໃນວິນຍານະຖິຕິ, ໃນສັດຕາວາດ, ຫຼື ໃນສັດຕະນິກາຍນັ້ນ ເຮົາກໍໄດ້ເປັນອີກ. ແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ມີຄຳວ່າ "ມີຊື່ຢ່າງນີ້" ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນິໄຍຢ່າງດຽວກັນນີ້ແລ້ວ.

---

අපි ච – යස්මා අමුත්‍රාසින්ති ඉදං අනුපුබ්බෙන ආරොහන්තස්ස යාවදිච්ඡකං අනුස්සරණං. සො තතො චුතොති පටිනිවත්තන්තස්ස පච්චවෙක්ඛණං. තස්මා ඉධූපපන්නොති ඉමිස්සා ඉධූපපත්තියා අනන්තරමෙවස්ස උපපත්තිට්ඨානං සන්ධාය අමුත්‍ර උදපාදින්ති ඉදං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. තත්‍රාපාසින්ති එවමාදි පනස්ස තත්‍රා ඉමිස්සා උපපත්තියා අන්තරෙ උපපත්තිට්ඨානෙ නාමගොත්තාදීනං අනුස්සරණදස්සනත්ථං වුත්තං. සො තතො චුතො ඉධූපපන්නොති ස්වාහං තතො අනන්තරූපපත්තිට්ඨානතො චුතො ඉධ අසුකස්මිං නාම ඛත්තියකුලෙ වා බ්‍රාහ්මණකුලෙ වා නිබ්බත්තො.

ອີກປະການໜຶ່ງ, ເພາະເຫດທີ່ຄຳວ່າ "ໃນພົບນັ້ນ ເຮົາໄດ້ເປັນຢ່າງນັ້ນ" (amutrāsiṃ) ນີ້ ເປັນການລະນຶກເຖິງຕາມລຳດັບຂຶ້ນໄປຕາມຄວາມປາດຖະໜາ. ຄຳວ່າ "ເຮົານັ້ນເຄື່ອນຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ" (so tato cuto) ເປັນການພິຈາລະນາທວນຄືນຂອງຜູ້ຍ້ອນກັບມາ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ຄຳວ່າ "ໄດ້ໄປບັງເກີດໃນພົບນັ້ນ" (amutra udapādiṃ) ນີ້ ຕັດໝາຍເອົາສະຖານທີ່ບັງເກີດໃນລຳດັບຖັດໄປ ກ່ອນໜ້າການມາບັງເກີດໃນພົບນີ້ (idhūpapanno). ສ່ວນຄຳວ່າ "ໃນພົບນັ້ນ ເຮົາກໍໄດ້ເປັນຢ່າງນັ້ນອີກ" (tatrāpāsiṃ) ເປັນຕົ້ນນີ້ ຕັດໄວ້ເພື່ອສະແດງການລະນຶກເຖິງຊື່ແລະໂຄດເປັນຕົ້ນ ໃນສະຖານທີ່ບັງເກີດໃນລະຫວ່າງພົບນັ້ນ ກັບການມາບັງເກີດໃນພົບນີ້. ຄຳວ່າ "ເຮົານັ້ນເຄື່ອນຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ມາບັງເກີດໃນພົບນີ້" (so tato cuto idhūpapanno) ໄດ້ແກ່ ເຮົານັ້ນເຄື່ອນຈາກສະຖານທີ່ບັງເກີດໃນລຳດັບຖັດໄປນັ້ນແລ້ວ ມາເກີດໃນທີ່ນີ້ ຄືໃນຕະກູນກະສັດ ຫຼື ຕະກູນພາມຊື່ໂນ້ນ.

---

ඉතිති එවං. සාකාරං සඋද්දෙසන්ති නාමගොත්තවසෙන සඋද්දෙසං, වණ්ණාදිවසෙන සාකාරං. නාමගොත්තෙන හි සත්තො ‘‘තිස්සො කස්සපො’’ති උද්දිසියති, වණ්ණාදීහි ‘‘ඔදාතො සාමො’’ති නානත්තතො පඤ්ඤායති. තස්මා නාමගොත්තං උද්දෙසො, ඉතරෙ ආකාරාති. පුබ්බෙනිවාසන්ති [Pg.48] පුබ්බෙ අතීතජාතීසු නිවුට්ඨක්ඛන්ධා පුබ්බෙනිවාසො. නිවුට්ඨාති අජ්ඣාවුට්ඨා අනුභූතා අත්තනො සන්තානෙ උප්පජ්ජිත්වා නිරුද්ධා, නිවුට්ඨධම්මා වා. නිවුට්ඨාති ගොචරනිවාසෙන නිවුට්ඨා, අත්තනො විඤ්ඤාණෙන විඤ්ඤාතා පරිච්ඡින්නා, පරවිඤ්ඤාණෙන විඤ්ඤාතාපි වා ඡින්නවටුමකානුස්සරණාදීසු. තෙ බුද්ධානංයෙව ලබ්භන්ති. තං පුබ්බෙනිවාසං ආදිසති කථෙති. පරෙසං අතීතන්ති අඤ්ඤෙසං පරපුග්ගලානං පුබ්බෙනිවාසං එකම්පි ජාතින්තිආදිනා නයෙන ආදිසති.

ຄຳວ່າ "ອິຕິ" (iti) ແປວ່າ ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ພ້ອມທັງອາການ ພ້ອມທັງອຸດເທດ" (sākāraṃ sauddesaṃ) ໄດ້ແກ່ ພ້ອມທັງອຸດເທດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຊື່ແລະໂຄດ, ພ້ອມທັງອາການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຜິວພັນເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ສັດຍ່ອມຖືກລະບຸດ້ວຍຊື່ແລະໂຄດວ່າ "ຕິດສະ, ກັດສະປະ", ແລະ ຍ່ອມປາກົດໂດຍຄວາມຕ່າງກັນດ້ວຍຜິວພັນເປັນຕົ້ນວ່າ "ຂາວ, ດຳ". ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ແລະໂຄດຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ອຸດເທດ", ສ່ວນສິ່ງທີ່ເຫຼືອຊື່ວ່າ "ອາການ". ຄຳວ່າ "ຂັນທີ່ເຄີຍອາໄສຢູ່ໃນກ່ອນ" (pubbenivāsaṃ) ໄດ້ແກ່ ຂັນທັງຫຼາຍທີ່ເຄີຍອາໄສຢູ່ ຄືໃນອະດີດຊາດ. ຄຳວ່າ "ເຄີຍອາໄສຢູ່" (nivuṭṭhā) ໄດ້ແກ່ ເຄີຍຢູ່ອາໄສ ເຄີຍສະເຫວີຍ ຄືເກີດຂຶ້ນແລະດັບໄປໃນສັນດານຂອງຕົນ, ຫຼື ໄດ້ແກ່ ທຳທີ່ເຄີຍອາໄສຢູ່. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຄຳວ່າ "ເຄີຍອາໄສຢູ່" ໄດ້ແກ່ ເຄີຍອາໄສຢູ່ໂດຍການທ່ຽວໄປໃນອາລົມ ຄືຮູ້ແຈ້ງກຳນົດໄດ້ດ້ວຍວິນຍານຂອງຕົນ, ຫຼື ແມ່ນແຕ່ຮູ້ແຈ້ງດ້ວຍວິນຍານຂອງຄົນອື່ນ ໃນການລະນຶກເຖິງທາງທີ່ຂາດໄປເປັນຕົ້ນ. ການລະນຶກເຖິງຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມມີໄດ້ສະເພາະພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ. ພະອົງຊົງສະແດງ ຄືຊົງບອກເຊິ່ງຂັນທີ່ເຄີຍອາໄສຢູ່ໃນກ່ອນນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ອະດີດຂອງຄົນອື່ນ" (paresaṃ atītaṃ) ໄດ້ແກ່ ຊົງສະແດງຂັນທີ່ເຄີຍອາໄສຢູ່ໃນກ່ອນຂອງບຸກຄົນອື່ນທັງຫຼາຍ ໂດຍແນວທາງມີຄຳວ່າ "ແມ່ນແຕ່ຊາດດຽວ" ເປັນຕົ້ນ.

---

මහාපදානියසුත්තන්තන්ති මහාපුරිසානං අපදානනියුත්තං මහාපදානසුත්තං (දී. නි. 2.1 ආදයො). මහාසුදස්සනියසුත්තන්තන්ති මහාසුදස්සනස්ස සම්පත්තියුත්තං මහාසුදස්සනසුත්තං (දී. නි. 2.241 ආදයො). මහාගොවින්දියසුත්තන්තන්ති මහාගොවින්දබ්‍රාහ්මණස්ස අපදානනියුත්තං මහාගොවින්දසුත්තං (දී. නි. 2.293 ආදයො). මාඝදෙවියසුත්තන්තන්ති මඝදෙවරඤ්ඤො අපදානනියුත්තං මඝදෙවසුත්තං (ම. නි. 2.308 ආදයො). සතානුසාරිඤ්ඤාණං හොතීති පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිසම්පයුත්තඤාණං හොති.

ຄຳວ່າ "ມຫາປະທານິຍະສູດ" (Mahāpadāniyasuttanta) ໄດ້ແກ່ ມຫາປະທານສູດ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບປະຫວັດ (ອະປະທານ) ຂອງມຫາບຸລຸດທັງຫຼາຍ (ທີ. ນິ. ໒.໑ ເປັນຕົ້ນ). ຄຳວ່າ "ມຫາສຸທັດສະນິຍະສູດ" (Mahāsudassaniyasuttanta) ໄດ້ແກ່ ມຫາສຸທັດສະນະສູດ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບສົມບັດຂອງພຣະເຈົ້າມຫາສຸທັດສະນະ (ທີ. ນິ. ໒.໒໔໑ ເປັນຕົ້ນ). ຄຳວ່າ "ມຫາໂກວິນທິຍະສູດ" (Mahāgovindiyasuttanta) ໄດ້ແກ່ ມຫາໂກວິນທະສູດ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບປະຫວັດຂອງມຫາໂກວິນທະພຣາມ (ທີ. ນິ. ໒.໒໙໓ ເປັນຕົ້ນ). ຄຳວ່າ "ມາຄະເທວິຍະສູດ" (Māghadeviyasuttanta) ໄດ້ແກ່ ມະຄະເທວະສູດ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບປະຫວັດຂອງພຣະເຈົ້າມະຄະເທວະ (ມະ. ນິ. ໒.໓໐໘ ເປັນຕົ້ນ). ຄຳວ່າ "ມີຍານຕາມລະນຶກເຖິງສັນຍາ" (ສະຕານຸສາຣິຍານ) ໄດ້ແກ່ ມີຍານທີ່ປະກອບດ້ວຍປຸບເພນິວາສານຸສະຕິຍານ.

---

යාවතකං ආකඞ්ඛතීති යත්තකං ඤාතුං ඉච්ඡති, තත්තකං ජානිස්සාමීති ඤාණං පෙසෙති. අථස්ස දුබ්බලපත්තපුටෙ පක්ඛන්දනාරාධො විය අප්පටිහතං අනිවාරිතං ඤාණං ගච්ඡති. තෙන යාවතකං ආකඞ්ඛති, තාවතකං අනුස්සරති. බොධිජන්ති බොධියා මූලෙ ජාතං. ඤාණං උප්පජ්ජතීති චතුමග්ගඤාණං උප්පජ්ජති. අයමන්තිමා ජාතීති තෙන ඤාණෙන ජාතිමූලස්ස පහීනත්තා පුන ‘‘අයමන්තිමා ජාති, නත්ථිදානි පුනබ්භවො’’ති (දී. නි. 2.31) අපරම්පි ඤාණං උප්පජ්ජති. ඉන්ද්‍රියපරොපරියත්තඤාණන්ති එත්ථ උපරි ‘‘සත්තාන’’න්ති පදං ඉධෙව ආහරිත්වා සත්තානං ඉන්ද්‍රියපරොපරියත්තඤාණන්ති යොජෙතබ්බං. පරානි ච අපරානි ච ‘‘පරාපරානී’’ති වත්තබ්බෙ සන්ධිවසෙන රො-කාරං කත්වා ‘‘පරොපරානී’’ති වුච්චති. පරොපරානං භාවො පරොපරියං, පරොපරියමෙව පරොපරියත්තං, වෙනෙය්‍යසත්තානං සද්ධාදීනං පඤ්චන්නං ඉන්ද්‍රියානං පරොපරියත්තං ඉන්ද්‍රියපරොපරියත්තං, ඉන්ද්‍රියපරොපරියත්තස්ස ඤාණං ඉන්ද්‍රියපරොපරියත්තඤාණං, ඉන්ද්‍රියානං උත්තමානුත්තමභාවඤාණන්ති අත්ථො. ‘‘ඉන්ද්‍රියවරොවරියත්තඤාණ’’න්තිපි පාඨො, වරානි ච අවරානි ච වරොවරියානි, වරොවරියානං භාවො වරොවරියත්තන්ති යොජෙතබ්බං. අවරියානීති ච උත්තමානීති අත්ථො. අථ වා – පරානි ච ඔපරානි [Pg.49] ච පරොපරානි, තෙසං භාවො පරොපරියත්තන්ති යොජෙතබ්බං. ඔපරානීති ච ඔරානීති වුත්තං හොති, ලාමකානීති අත්ථො ‘‘පරොපරායස්ස සමෙච්ච ධම්මා’’තිආදීසු (අ. නි. 4.5; සු. නි. 479) විය. ‘‘ඉන්ද්‍රියපරොපරියත්තෙ ඤාණ’’න්ති භුම්මවචනෙනපි පාඨො (පටි. ම. අට්ඨ. 1.1.68).

ຄຳວ່າ "ຫວັງຢູ່ພຽງໃດ" (ຍາວະຕະກັງ ອາກັງຂະຕິ) ໄດ້ແກ່ ປາດຖະໜາຈະຮູ້ພຽງໃດ ກໍສົ່ງຍານໄປວ່າ "ເຮົາຈັກຮູ້ພຽງນັ້ນ". ລຳດັບນັ້ນ ຍານຂອງພຣະອົງຍ່ອມດຳເນີນໄປໂດຍບໍ່ມີສິ່ງກີດຂວາງ ບໍ່ມີສິ່ງຫ້າມປາມ ປຽບເໝືອນລູກສອນທີ່ຍິງໄປໃສ່ກະທໍໃບໄມ້ທີ່ບອບບາງ. ດ້ວຍຍານນັ້ນ ພຣະອົງຫວັງຢູ່ພຽງໃດ ກໍຍ່ອມລະນຶກໄດ້ພຽງນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ເກີດທີ່ໂພທິ" (ໂພທິຊັງ) ໄດ້ແກ່ ເກີດຂຶ້ນທີ່ໂຄນຕົ້ນໂພ. ຄຳວ່າ "ຍານເກີດຂຶ້ນ" ໄດ້ແກ່ ມັກຄະຍານ ໔ ເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ "ຊາດນີ້ເປັນຊາດສຸດທ້າຍ" ໄດ້ແກ່ ເພາະລະມູນເຫດແຫ່ງຊາດໄດ້ດ້ວຍຍານນັ້ນແລ້ວ ຍານອີກຢ່າງໜຶ່ງຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນອີກວ່າ "ຊາດນີ້ເປັນຊາດສຸດທ້າຍ ບັດນີ້ພົບໃໝ່ບໍ່ມີອີກ" (ທີ. ນິ. ໒.໓໑). ຄຳວ່າ "ອິນທຣິຍະປະໂຣປະຣິຍັດຕະຍານ" (ຍານກຳນົດຮູ້ຄວາມຍິ່ງແລະຫຍ່ອນແຫ່ງອິນຊີ) ໃນຄຳນີ້ ຄວນນຳເອົາຄຳວ່າ "ຂອງສັດທັງຫຼາຍ" (ສັດຕານັງ) ທີ່ຢູ່ຂ້າງເທິງມາປະກອບເຂົ້າໃນບ່ອນນີ້ ເປັນ "ຍານກຳນົດຮູ້ຄວາມຍິ່ງແລະຫຍ່ອນແຫ່ງອິນຊີຂອງສັດທັງຫຼາຍ". ຄຳວ່າ "ປາຣານິ ຈະ ອະປາຣານິ ຈະ" (ສິ່ງທີ່ຍິ່ງແລະສິ່ງທີ່ຫຍ່ອນ) ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ປາຣາປາຣານິ" ແຕ່ເພາະການເຊື່ອມຄຳ (ສົນທິ) ຈຶ່ງແປງເປັນ ໂຣ-ອັກສອນ ແລ້ວກ່າວວ່າ "ປະໂຣປາຣານິ". ຄວາມເປັນແຫ່ງທຳທີ່ຍິ່ງແລະຫຍ່ອນ ຊື່ວ່າ "ປະໂຣປະຣິຍະ", ປະໂຣປະຣິຍະ ນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ "ປະໂຣປະຣິຍັດຕະ". ຄວາມຍິ່ງແລະຫຍ່ອນແຫ່ງອິນຊີ ໕ ມີສັດທາເປັນຕົ້ນ ຂອງສັດຜູ້ຄວນແນະນຳ ຊື່ວ່າ "ອິນທຣິຍະປະໂຣປະຣິຍັດຕະ". ຍານໃນອິນທຣິຍະປະໂຣປະຣິຍັດຕະ ນັ້ນ ຊື່ວ່າ "ອິນທຣິຍະປະໂຣປະຣິຍັດຕະຍານ" ອະທິບາຍວ່າ ຍານໃນຄວາມເປັນທຳອັນປະເສີດແລະບໍ່ປະເສີດແຫ່ງອິນຊີທັງຫຼາຍ. ມີບົດບາລີວ່າ "ອິນທຣິຍະວະໂຣວະຣິຍັດຕະຍານ" ກໍມີ, ຄວນປະກອບຄວາມວ່າ ທຳອັນປະເສີດແລະບໍ່ປະເສີດ ຊື່ວ່າ "ວະໂຣວະຣິຍະ", ຄວາມເປັນແຫ່ງທຳອັນປະເສີດແລະບໍ່ປະເສີດ ຊື່ວ່າ "ວະໂຣວະຣິຍັດຕະ". ແລະຄຳວ່າ "ອະວະຣິຍະ" ໝາຍເຖິງ ທຳອັນອຸດົມ (ປະເສີດ). ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ທຳອັນຍິ່ງແລະທຳອັນຊົ່ວ ຊື່ວ່າ "ປະໂຣປາຣະ", ຄວາມເປັນແຫ່ງທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ "ປະໂຣປະຣິຍັດຕະ". ແລະຄຳວ່າ "ໂອປາຣະ" ໝາຍເຖິງ ທຳອັນຕ່ຳຊ້າ ຄືມີເນື້ອຄວາມວ່າ ເປັນທຳອັນເລວທາມ ດັ່ງໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ປະໂຣປາຣາຍັດສະ ສະເມດຈະ ທັມມາ" (ອັງ. ນິ. ໔.໕; ສຸ. ນິ. ໔໗໙). ມີບົດບາລີທີ່ເປັນພູມມະວິບັດ (ສັດຕະມີວິບັດ) ວ່າ "ອິນທຣິຍະປະໂຣປະຣິຍັດເຕ ຍານັງ" ກໍມີ.

---

තථාගතස්සාති යථා විපස්සිආදයො පුබ්බකා ඉසයො ආගතා, තථා ආගතස්ස. යථා ච තෙ ගතා, තථා ගතස්ස. තථාගතබලන්ති අඤ්ඤෙහි අසාධාරණං තථාගතස්සෙව බලං. යථා වා පුබ්බබුද්ධානං බලං පුඤ්ඤුස්සයසම්පත්තියා ආගතං, තථා ආගතබලන්තිපි අත්ථො. තත්ථ දුවිධං තථාගතස්ස බලං කායබලඤ්ච ඤාණබලඤ්ච. තෙසු කායබලං හත්ථිකුලානුසාරෙන වෙදිතබ්බං. වුත්තඤ්හෙතං පොරාණෙහි –

ຄຳວ່າ "ແຫ່ງພຣະຕຖາຄົດ" (ຕະຖາຄະຕັດສະ) ໄດ້ແກ່ ພຣະອົງຜູ້ສະເດັດມາແລ້ວຢ່າງນັ້ນ ເໝືອນຢ່າງພຣະຣືສີໃນປາງກ່ອນ ມີພຣະວິປັດສີພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ ສະເດັດມາແລ້ວ. ແລະ ພຣະອົງຜູ້ສະເດັດໄປແລ້ວຢ່າງນັ້ນ ເໝືອນຢ່າງພຣະຣືສີເຫຼົ່ານັ້ນ ສະເດັດໄປແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ກຳລັງຂອງພຣະຕຖາຄົດ" (ຕະຖາຄະຕະພະລະ) ໄດ້ແກ່ ກຳລັງສະເພາະຂອງພຣະຕຖາຄົດເທົ່ານັ້ນ ທີ່ບໍ່ທົ່ວໄປແກ່ຄົນອື່ນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໝາຍເຖິງ ກຳລັງທີ່ມາແລ້ວຢ່າງນັ້ນ ເໝືອນຢ່າງກຳລັງຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າໃນປາງກ່ອນ ທີ່ມາແລ້ວດ້ວຍຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງກອງບຸນ. ໃນກຳລັງນັ້ນ ກຳລັງຂອງພຣະຕຖາຄົດມີ ໒ ປະການ ຄື ກຳລັງກາຍ ແລະ ກຳລັງຍານ. ໃນກຳລັງ ໒ ປະການນັ້ນ ກຳລັງກາຍ ພຶງຊາບໄດ້ໂດຍກຳນົດຕະກູນຊ້າງ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະໂບຮານາຈານທັງຫຼາຍໄດ້ກ່າວໄວ້ວ່າ:

---

‘‘කාළාවකඤ්ච ගඞ්ගෙය්‍යං, පණ්ඩරං තම්බපිඞ්ගලං;

ගන්ධමඞ්ගලහෙමඤ්ච, උපොසථඡද්දන්තිමෙ දසා’’ති. (ම. නි. අට්ඨ. 1.148;

සං. නි. අට්ඨ. 2.2.22;

අ. නි. අට්ඨ. 3.10.21;

විභ. අට්ඨ. 760;

උදා. අට්ඨ. 75;

පටි. ම. අට්ඨ. 2.2.44);

"ຕະກູນຊ້າງ ໑໐ ເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ກາລາວະກະ, ຄັງເຄຍຍະ, ປັນທະຣະ, ຕັມພະ, ປິງຄະລະ, ຄັນທະ, ມັງຄະລະ, ເຫມະ, ອຸໂປສົດ ແລະ ຈັດທັນ."

---

යදෙතං පකතිහත්ථිග්ගණනාය හත්ථීනං කොටිසහස්සස්ස, පුරිසගණනාය දසන්නං පුරිසකොටිසහස්සානං බලං හොති, ඉදං තාව තථාගතස්ස කායබලං. ඤාණබලං පන මහාසීහනාදෙ (ම. නි. 1.146 ආදයො) ආගතං දසබලඤාණං චතුවෙසාරජ්ජඤාණං අට්ඨසු පරිසාසු අකම්පනඤාණං චතුයොනිපරිච්ඡෙදකඤාණං පඤ්චගතිපරිච්ඡෙදකඤාණං සංයුත්තකෙ (සං. නි. 2.33-34) ආගතානි තෙසත්තති ඤාණානි සත්තසත්තති ඤාණානීති එවං අඤ්ඤානිපි අනෙකානි ඤාණසහස්සානි, එතං ඤාණබලං නාම. ඉධාපි ඤාණබලමෙව අධිප්පෙතං, ඤාණඤ්හි අකම්පියට්ඨෙන උපථම්භකට්ඨෙන ච බලන්ති (පටි. ම. අට්ඨ. 2.2.44) වුත්තං.

ກຳລັງໃດ ທີ່ຄິດເປັນກຳລັງຂອງຊ້າງທຳມະດາ ເທົ່າກັບຊ້າງໜຶ່ງພັນໂກດ, ຄິດເປັນກຳລັງຂອງມະນຸດ ເທົ່າກັບມະນຸດສິບພັນໂກດ, ນີ້ຄືກຳລັງກາຍຂອງພຣະຕຖາຄົດກ່ອນ. ສ່ວນກຳລັງຍານ ໄດ້ແກ່ ທົດສະພົນລະຍານ ທີ່ມາໃນມຫາສີຫະນາດສູດ (ມະ. ນິ. ໑.໑໔໖ ເປັນຕົ້ນ), ຈະຕຸເວສາຣັດຊະຍານ (ຍານອັນເປັນເຫດໃຫ້ຊົງມີຄວາມແກ້ວຫານ ໔ ປະການ), ຍານອັນເປັນເຫດໃຫ້ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນບໍລິສັດ ໘, ຍານກຳນົດກຳເນີດ ໔, ຍານກຳນົດຄະຕິ ໕, ຍານ ໗໓ ປະການ ແລະ ຍານ ໗໗ ປະການ ທີ່ມາໃນສັງຍຸດຕະນິກາຍ (ສັງ. ນິ. ໒.໓໓-໓໔) ແລະ ຍານອື່ນໆ ອີກຫຼາຍພັນຍານ, ນີ້ຊື່ວ່າ ກຳລັງຍານ. ແມ່ນແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ກໍໝາຍເອົາກຳລັງຍານນັ້ນເອງ, ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ ຍານ ຊື່ວ່າ ກຳລັງ ເພາະອັດຖະວ່າ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ແລະ ເພາະອັດຖະວ່າ ເປັນເຄື່ອງສະໜັບສະໜູນ.

---

සත්තානං ආසයානුසයෙ ඤාණන්ති එත්ථ රූපාදීසු ඛන්ධෙසු ඡන්දරාගෙන සත්තා විසත්තාති සත්තා. වුත්තඤ්හෙතං භගවතා –

ໃນຄຳວ່າ "ຍານໃນອາໄສແລະອະນຸໄສຂອງສັດທັງຫຼາຍ" (ສັດຕານັງ ອາສະຍານຸສະເຍ ຍານັງ) ນີ້, ຄຳວ່າ "ສັດ" (ສັດຕາ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຕິດຂ້ອງຢູ່ແລ້ວ ດ້ວຍຄວາມພໍໃຈແລະຄວາມກຳໜັດໃນຂັນທັງຫຼາຍ ມີຮູບເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດໄວ້ວ່າ:

---

‘‘රූපෙ ඛො, රාධ, යො ඡන්දො යො රාගො යා නන්දී යා තණ්හා, තත්‍ර සත්තො තත්‍ර විසත්තො, තස්මා ‘සත්තො’ති වුච්චති[Pg.50]. වෙදනාය… සඤ්ඤාය… සඞ්ඛාරෙසු… විඤ්ඤාණෙ යො ඡන්දො යො රාගො යා නන්දී යා තණ්හා, තත්‍ර සත්තො තත්‍ර විසත්තො, තස්මා ‘සත්තො’ති වුච්චතී’’ති (සං. නි. 3.161; මහානි. 7).

"ດູກ່ອນຣາທະ ຄວາມພໍໃຈ ຄວາມກຳໜັດ ຄວາມເພີດເພີນ ຄວາມທະຍານຢາກໃດໆ ໃນຮູບ, ຕິດຂ້ອງແລ້ວ ພົວພັນແລ້ວໃນຮູບນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຮຽກວ່າ 'ສັດ'. ຄວາມພໍໃຈ ຄວາມກຳໜັດ ຄວາມເພີດເພີນ ຄວາມທະຍານຢາກໃດໆ ໃນເວທະນາ... ໃນສັນຍາ... ໃນສັງຂານທັງຫຼາຍ... ໃນວິນຍານ, ຕິດຂ້ອງແລ້ວ ພົວພັນແລ້ວໃນວິນຍານນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຮຽກວ່າ 'ສັດ'" (ສັງ. ນິ. ໓.໑໖໑; ມຫານິ. ໗).

---

අක්ඛරචින්තකා පන අත්ථං අවිචාරෙත්වා ‘‘නාමමත්තමෙත’’න්ති ඉච්ඡන්ති. යෙපි අත්ථං විචාරෙන්ති, තෙ සත්වයොගෙන සත්තාති ඉච්ඡන්ති. තෙසං සත්තානං ආසයන්ති නිස්සයන්ති එත්ථාති ආසයො, මිච්ඡාදිට්ඨියා සම්මාදිට්ඨියා වා කාමාදීහි නෙක්ඛම්මාදීහි වා පරිභාවිතස්ස චිත්තසන්තානස්සෙතං අධිවචනං. සත්තසන්තානෙ අනුසෙන්ති අනුපවත්තන්තීති අනුසයා, ථාමගතානං කාමරාගාදීනං එතං අධිවචනං. ආසයො ච අනුසයො ච ආසයානුසයො. ජාතිග්ගහණෙන ච ද්වන්දසමාසවසෙන ච එකවචනං වෙදිතබ්බං. යස්මා චරිතාධිමුත්තියො ආසයානුසයසඞ්ගහිතා, තස්මා උද්දෙසෙ චරිතාධිමුත්තීසු ඤාණානි ආසයානුසයඤාණෙනෙව සඞ්ගහෙත්වා ‘‘ආසයානුසයෙ ඤාණ’’න්ති වුත්තං.

ສ່ວນພວກນັກໄວຍາກອນ (ອັກຂະຣະຈິນຕະກະ) ບໍ່ໄດ້ພິຈາລະນາເຖິງອັດຖະ (ເນື້ອຄວາມ) ແລ້ວ ຍ່ອມເຫັນວ່າ "ຄຳນີ້ເປັນພຽງຊື່ເທົ່ານັ້ນ". ແມ່ນແຕ່ພວກທີ່ພິຈາລະນາເຖິງອັດຖະ ກໍເຫັນວ່າ ຊື່ວ່າ "ສັດ" ເພາະປະກອບດ້ວຍຄວາມຂ້ອງ (ສັດຕະວະໂຍຄະ). ຄຳວ່າ "ອາໄສ" (ອາສະໂຍ) ຂອງສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ໄດ້ແກ່ ທຳເປັນເຄື່ອງອາໄສຢູ່ໃນສິ່ງນີ້, ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງຈິດສັນດານ ທີ່ອົບຮົມແລ້ວດ້ວຍມິດສາທິດຖິ ຫຼື ສັມມາທິດຖິ ຫຼື ດ້ວຍກາມເປັນຕົ້ນ ຫຼື ດ້ວຍເນກຂັມມະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ອະນຸໄສ" (ອະນຸສະຍາ) ໄດ້ແກ່ ທຳທີ່ນອນເນື່ອງຢູ່ ຄືເປັນໄປຕາມໆ ກັນໃນສັນດານຂອງສັດ, ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງກິເລດມີກາມະຣາຄະເປັນຕົ້ນ ທີ່ໄດ້ກຳລັງແລ້ວ. ອາໄສ ແລະ ອະນຸໄສ ຊື່ວ່າ "ອາສະຍານຸສະຍະ". ພຶງຊາບວ່າ ເປັນເອກະວະຈະນະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການກຳນົດເອົາຊາດ (ປະເພດ) ແລະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທະວັນທະສະມາດ. ເພາະເຫດທີ່ຈະຣິດແລະອະທິມຸດ (ຄວາມນ້ອມໃຈເຊື່ອ) ຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນອາໄສແລະອະນຸໄສ, ດັ່ງນັ້ນ ໃນຫົວຂໍ້ (ອຸເທດ) ຈຶ່ງສົງເຄາະຍານໃນຈະຣິດແລະອະທິມຸດທັງຫຼາຍ ເຂົ້າໃນອາສະຍານຸສະຍະຍານນັ້ນເອງ ແລ້ວກ່າວວ່າ "ຍານໃນອາໄສແລະອະນຸໄສ" (ອາສະຍານຸສະເຍ ຍານັງ).

---

යමකපාටිහීරෙ ඤාණන්ති එත්ථ අග්ගික්ඛන්ධඋදකධාරාදීනං අපුබ්බං අචරිමං සකිංයෙව පවත්තිතො යමකං, අස්සද්ධියාදීනං පටිපක්ඛධම්මානං හරණතො පාටිහීරං, යමකඤ්ච තං පාටිහීරඤ්චාති යමකපාටිහීරං.

ໃນຄຳວ່າ "ຍານໃນຍົມມະກະປະຕິຫານ" (ຍະມະກະປາຕິຫີເຣ ຍານັງ) ນີ້, ຄຳວ່າ "ຍົມມະກະ" (ຄູ່) ໄດ້ແກ່ ການເປັນໄປພ້ອມໆ ກັນໃນຄັ້ງດຽວ ບໍ່ກ່ອນບໍ່ຫຼັງກັນ ແຫ່ງກອງໄຟແລະທໍ່ນ້ຳເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ປະຕິຫານ" (ປາຕິຫີຣະ) ໄດ້ແກ່ ການກຳຈັດທຳອັນເປັນປະຕິປັກ ມີຄວາມບໍ່ສັດທາເປັນຕົ້ນ. ສິ່ງທີ່ເປັນຄູ່ ແລະ ເປັນປະຕິຫານນັ້ນ ຊື່ວ່າ "ຍົມມະກະປະຕິຫານ".

---

මහාකරුණාසමාපත්තියා ඤාණන්ති එත්ථ පරදුක්ඛෙ සති සාධූනං හදයකම්පනං කරොතීති කරුණා, කිනාති වා පරදුක්ඛං හිංසති විනාසෙතීති කරුණා, කිරීයති වා දුක්ඛිතෙසු ඵරණවසෙන පසාරීයතීති කරුණා, ඵරණකම්මවසෙන කම්මගුණවසෙන ච මහතී කරුණා මහාකරුණා, සමාපජ්ජන්ති එතං මහාකාරුණිකාති සමාපත්ති, මහාකරුණා ච සා සමාපත්ති චාති මහාකරුණාසමාපත්ති, තස්සං මහාකරුණාසමාපත්තියං. තං සම්පයුත්තං වා ඤාණං.

ໃນຄຳວ່າ "ຍານໃນມຫາກະລຸນາສະມາບັດ" (ມະຫາກະຣຸນາສະມາປັດຕິຍາ ຍານັງ) ນີ້, ທຳທີ່ເຮັດໃຫ້ຫົວໃຈຂອງສາທຸຊົນຫວັ່ນໄຫວ ເມື່ອຜູ້ອື່ນໄດ້ຮັບຄວາມທຸກ ຊື່ວ່າ "ກະລຸນາ". ຫຼື ທຳທີ່ບຽດບຽນ ຄືທຳລາຍຄວາມທຸກຂອງຜູ້ອື່ນ ຊື່ວ່າ "ກະລຸນາ". ຫຼື ທຳທີ່ຖືກກະທຳ ຄືແຜ່ໄປດ້ວຍອຳນາດການແຜ່ໄປໃນສັດທັງຫຼາຍຜູ້ມີຄວາມທຸກ ຊື່ວ່າ "ກະລຸນາ". ກະລຸນາອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແຜ່ໄປ ແລະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄຸນຄວາມດີ ຊື່ວ່າ "ມຫາກະລຸນາ". ພຣະຜູ້ມີມຫາກະລຸນາທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງສິ່ງນີ້ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ສະມາບັດ". ມຫາກະລຸນາ ແລະ ສະມາບັດນັ້ນ ຊື່ວ່າ "ມຫາກະລຸນາສະມາບັດ", ໃນມຫາກະລຸນາສະມາບັດນັ້ນ. ຫຼື ຍານທີ່ປະກອບດ້ວຍມຫາກະລຸນາສະມາບັດນັ້ນ.

---

සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං අනාවරණඤාණන්ති එත්ථ පඤ්චනෙය්‍යපථප්පභෙදං සබ්බං අඤ්ඤාසීති සබ්බඤ්ඤූ, සබ්බඤ්ඤුස්ස භාවො සබ්බඤ්ඤුතා, සබ්බඤ්ඤුතා එව ඤාණං සබ්බඤ්ඤුතාඤාණන්ති වත්තබ්බෙ සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණන්ති වුත්තං. සඞ්ඛතාසඞ්ඛතාදිභෙදා සබ්බධම්මා හි සඞ්ඛාරො විකාරො ලක්ඛණං නිබ්බානං පඤ්ඤත්තීති පඤ්චෙව නෙය්‍යපථා හොන්ති. ආවජ්ජනපටිබද්ධත්තා එව හි නත්ථි තස්ස ආවරණන්ති තදෙව අනාවරණඤාණන්ති වුච්චති (පටි. ම. අට්ඨ. 1.1.68).

ໃນຄຳວ່າ "ສັບພັນຍຸຕະຍານ ແລະ ອະນາວະຣະນະຍານ" (ສັບພັນຍຸຕັນຍານັງ ອະນາວະຣະນັນຍານັງ) ນີ້, ພຣະອົງຜູ້ຊົງຮູ້ທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງ ທີ່ແຍກອອກເປັນໄນຍະປະເທດ ໕ (ສິ່ງທີ່ຄວນຮູ້ ໕ ປະການ) ຊື່ວ່າ "ສັບພັນຍູ" (ຜູ້ຮູ້ທຸກສິ່ງ). ຄວາມເປັນແຫ່ງພຣະສັບພັນຍູ ຊື່ວ່າ "ສັບພັນຍຸຕາ". ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ ສັບພັນຍຸຕາ ນັ້ນເອງເປັນຍານ ຊື່ວ່າ "ສັບພັນຍຸຕາຍານ" ແຕ່ກ່າວວ່າ "ສັບພັນຍຸຕະຍານ". ດ້ວຍວ່າ ທຳທັງປວງ ທີ່ແຍກອອກເປັນສັງຂະຕະແລະອະສັງຂະຕະເປັນຕົ້ນ ຄື ສັງຂານ, ວິການ, ລັກສະນະ, ນິພານ ແລະ ບັນຍັດ ຍ່ອມເປັນໄນຍະປະເທດ ໕ ປະການເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດທີ່ຍານນັ້ນ ເນື່ອງດ້ວຍການນຶກເຖິງ (ອາວັດຊະນະ) ເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີເຄື່ອງກີດຂວາງແກ່ຍານນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຍານນັ້ນເອງ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ອະນາວະຣະນະຍານ" (ຍານທີ່ບໍ່ມີເຄື່ອງກີດຂວາງ).

---

සබ්බත්ථ [Pg.51] අසඞ්ගමප්පටිහතමනාවරණඤාණන්ති එත්ථ අතීතානාගතපච්චුප්පන්නෙසු අසඞ්ගං සඞ්ගවිරහිතං අප්පටිහතං පටිපක්ඛවිරහිතං හුත්වා පවත්තං ආවරණවිරහිතං ඤාණං.

ໃນຄຳວ່າ "ຍານທີ່ບໍ່ຂ້ອງຂັດ ບໍ່ຖືກກະທົບ ບໍ່ມີເຄື່ອງກີດຂວາງໃນທຸກບ່ອນ" (ສັບພັດຖະ ອະສັງຄະມັບປະຕິຫະຕະມະນາວະຣະນັນຍານັງ) ນີ້, ໄດ້ແກ່ ຍານທີ່ເປັນໄປໂດຍບໍ່ຂ້ອງຂັດ ຄືປາສະຈາກຄວາມຂ້ອງຂັດ, ບໍ່ຖືກກະທົບ ຄືປາສະຈາກທຳອັນເປັນປະຕິປັກ, ແລະ ປາສະຈາກເຄື່ອງກີດຂວາງ ໃນອະດີດ ອະນາຄົດ ແລະ ປັດຈຸບັນ.

---

අනාගතම්පි ආදිසතීති –

ຄຳວ່າ "ຊົງທຳນາຍແມ່ນແຕ່ສິ່ງທີ່ເປັນອະນາຄົດ" (ອະນາກະຕັມປິ ອາທິສະຕິ) ໄດ້ແກ່:

---

‘‘ඉමස්මිං භද්දකෙ කප්පෙ, තයො ආසිංසු නායකා;

අහමෙතරහි සම්බුද්ධො, මෙත්තෙය්‍යො චාපි හෙස්සතී’’ති. ච –

"ໃນພັດທະກັບນີ້ ໄດ້ມີພຣະນາຍົກ (ຜູ້ນຳທາງ) ໓ ພຣະອົງ, ບັດນີ້ ເຮົາເປັນພຣະສັມພຸດທະເຈົ້າ, ແລະ ພຣະເມດໄຕຍະກໍຈັກມີ (ອຸບັດຂຶ້ນ) ຕໍ່ໄປ" ແລະ:

---

‘‘අසීතිවස්සසහස්සායුකෙසු, භික්ඛවෙ, මනුස්සෙසු මෙත්තෙය්‍යො නාම භගවා ලොකෙ උප්පජ්ජිස්සති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො විජ්ජාචරණසම්පන්නො’’ති ච (දී. නි. 3.107) –

"ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ໃນເມື່ອມະນຸດທັງຫຼາຍມີອາຍຸ ໘໐,໐໐໐ ປີ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ເມດໄຕຍະ ຜູ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ຕັດສະຮູ້ຊອບໄດ້ໂດຍພຣະອົງເອງ ເຖິງພ້ອມດ້ວຍວິຊາແລະຈະຣະນະ ຈັກອຸບັດຂຶ້ນໃນໂລກ" (ທີ. ນິ. ໓.໑໐໗) ແລະ:

---

‘‘අථ ඛො, භික්ඛවෙ, සඞ්ඛො නාම රාජා යො සො යූපො රඤ්ඤා මහාපනාදෙන කාරාපිතො, තං යූපං උස්සාපෙත්වා අජ්ඣාවසිත්වා තං දත්වා විස්සජ්ජිත්වා සමණබ්‍රාහ්මණකපණද්ධිකවණිබ්බකයාචකානං දානං දත්වා මෙත්තෙය්‍යස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස සන්තිකෙ කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිස්සතී’’ති ච (දී. නි. 3.108) –

"ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ລຳດັບນັ້ນ ພຣະເຈົ້າສັງຂະ ຈັກຊົງຍົກປາສາດ (ເສົາສະຫຼັກ) ທີ່ພຣະເຈົ້າມຫາປະນາດຊົງສ້າງໄວ້ ແລ້ວຄອບຄອງຢູ່, ຈາກນັ້ນ ຈັກຊົງສະຫຼະ ຊົງບໍລິຈາກປາສາດນັ້ນ ໃຫ້ທານແກ່ສະມະນະ ພຣາມ ຄົນອະນາຖາ ຄົນເດີນທາງ ວານິດ ແລະ ຍາຈົກທັງຫຼາຍ ແລ້ວຊົງປົງຜົມແລະໜວດ ຄອງຜ້າກາສາວະພັດ ສະເດັດອອກບວດເປັນບັນພະຊິດ ບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງດ້ວຍເຮືອນ ໃນສຳນັກຂອງພຣະເມດໄຕຍະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ຕັດສະຮູ້ຊອບໄດ້ໂດຍພຣະອົງເອງ" (ທີ. ນິ. ໓.໑໐໘) ແລະ:

---

‘‘අනාගතෙ අට්ඨිස්සරො නාම පච්චෙකසම්බුද්ධො භවිස්සතී’’ති (මි. ප. 4.1.3) ච, ‘‘සුමනිස්සරො නාම පච්චෙකසම්බුද්ධො භවිස්සතී’’ති ච –

"ໃນອະນາຄົດ ຈັກມີພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ພຣະນາມວ່າ ອັດຖິດສະຣະ" (ມิ. ປະ. ໔.໑.໓) ແລະ "ຈັກມີພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ພຣະນາມວ່າ ສຸມະນິດສະຣະ" ແລະ:

---

ආදිනා නයෙන දෙවදත්තාදීනං අනාගතං ආචික්ඛති. පච්චුප්පන්නම්පි ආදිසතීති ඉදං පාකටමෙව.

ພຣະອົງຊົງບອກອະນາຄົດຂອງພຣະເທວະທັດເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍໄນຍະດັ່ງກ່າວນີ້ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນຄຳວ່າ "ຊົງທຳນາຍແມ່ນແຕ່ສິ່ງທີ່ເປັນປັດຈຸບັນ" (ປັດຈຸປັນນັມປິ ອາທິສະຕິ) ນີ້ ເປັນສິ່ງທີ່ປາກົດຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

---

82. විභූතරූපසඤ්ඤිස්සාති සමතික්කන්තරූපසඤ්ඤිස්ස. සබ්බකායප්පහායිනොති තදඞ්ගවික්ඛම්භනවසෙන සබ්බරූපකායපහායිනො, පහීනරූපභවපටිසන්ධිකස්සාති අධිප්පායො. නත්ථි කිඤ්චීති පස්සතොති විඤ්ඤාණාභාවදස්සනෙන ‘‘නත්ථි කිඤ්චී’’ති පස්සතො, ආකිඤ්චඤ්ඤායතනලාභිනොති වුත්තං හොති. ඤාණං සක්කානුපුච්ඡාමීති සක්කාති භගවන්තං ආලපන්තො ආහ. තස්ස පුග්ගලස්ස ඤාණං පුච්ඡාමි, කීදිසං ඉච්ඡිතබ්බන්ති. කථං නෙය්‍යාති කථඤ්ච සො නෙතබ්බො, කථමස්ස උත්තරිඤාණං උප්පාදෙතබ්බන්ති.

໘໒. ຄຳວ່າ "ແກ່ຜູ້ມີຮູບສັນຍາອັນປາສະຈາກແລ້ວ" (ວິພູຕະຣູບະສັນຍິດສະ) ໄດ້ແກ່ ແກ່ຜູ້ກ້າວລ່ວງຮູບສັນຍາແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ລະກາຍທັງປວງໄດ້ແລ້ວ" (ສັບພະກາຍะປະຫາຍິໂນ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ລະຮູບກາຍທັງປວງໄດ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕະທັງຄະແລະວິກຂັມພະນະ, ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ມີປະຕິສົນທິໃນຮູບພົບອັນລະໄດ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ເຫັນວ່າ ບໍ່ມີຫຍັງໜ້ອຍໜຶ່ງ" (ນັດຖິ ກິນຈີຕິ ປັດສະໂຕ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຫັນວ່າ "ບໍ່ມີຫຍັງໜ້ອຍໜຶ່ງ" ເພາະເຫັນຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງວິນຍານ, ໝາຍເຖິງ ຜູ້ໄດ້ບັນລຸອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະ. ຄຳວ່າ "ຂ້າແຕ່ພຣະສັກກະ ຂ້າພະອົງຂໍທູນຖາມເຖິງຍານ" (ຍານັງ ສັກການຸປຸດສາມິ) ຄຳວ່າ "ສັກກະ" ເປັນຄຳທີ່ຮ້ອງເອີ້ນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ມີອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະອົງຂໍທູນຖາມເຖິງຍານຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ວ່າເປັນຍານທີ່ປາດຖະໜາແນວໃດ. ຄຳວ່າ "ຈະພຶງນຳໄປໄດ້ແນວໃດ" (ກະຖັງ ເນຍຍາ) ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນນັ້ນຈະພຶງຖືກນຳໄປແນວໃດ ແລະ ຈະພຶງເຮັດໃຫ້ຍານອັນຍິ່ງຂຶ້ນໄປເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນນັ້ນໄດ້ແນວໃດ.

---

කතමා [Pg.52] රූපසඤ්ඤාති එත්ථ රූපසඤ්ඤාති සඤ්ඤාසීසෙන වුත්තරූපාවචරඣානඤ්චෙව තදාරම්මණඤ්ච. රූපාවචරඣානම්පි හි රූපන්ති වුච්චති ‘‘රූපී රූපානි පස්සතී’’තිආදීසු (ධ. ස. 248; පටි. ම. 1.209). තස්ස ආරම්මණම්පි ‘‘බහිද්ධා රූපානි පස්සති සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානී’’තිආදීසු (ධ. ස. 223). තස්මා ඉධ රූපෙ සඤ්ඤා රූපසඤ්ඤාති එවං සඤ්ඤාසීසෙන රූපාවචරඣානස්සෙතං අධිවචනං. රූපං සඤ්ඤා අස්සාති රූපසඤ්ඤා, රූපමස්ස නාමන්ති වුත්තං හොති. එවං පථවීකසිණාදිභෙදස්ස තදාරම්මණස්ස චෙතං අධිවචනන්ති වෙදිතබ්බං. ඉධ පන කුසලවිපාකකිරියවසෙන පඤ්චදසඣානසඞ්ඛාතා රූපසඤ්ඤා එව අධිප්පෙතා. රූපාවචරසමාපත්තිං සමාපන්නස්ස වාති රූපාවචරකුසලජ්ඣානසමාපත්තිං සමාපන්නස්ස. උපපන්නස්ස වාති විපාකජ්ඣානවසෙන තස්මිං භවෙ උපපන්නස්ස. දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරිස්ස වාති ඉමස්මිංයෙව අත්තභාවෙ කිරියාඣානං සමාපජ්ජිත්වා සුඛං උප්පාදෙත්වා විහරන්තස්ස. අරූපසමාපත්තියොති ආකාසානඤ්චායතනාදීනි. පටිලද්ධස්සාති උප්පාදෙත්වා ඨිතස්ස. රූපසඤ්ඤා විභූතා හොන්තීති රූපසඤ්ඤා අපගතා හොන්ති. විගතාති විනාසිතා. ‘‘අභාවිතා’’තිපි පාඨො, සුන්දරො.

ໃນຄຳວ່າ "ຮູບສັນຍາເປັນແນວໃດ" (ກະຕະມາ ຣູບະສັນຍາ) ນີ້, ຄຳວ່າ "ຮູບສັນຍາ" ໄດ້ແກ່ ຮູບາວະຈະຣະຊານ ແລະ ອາຣົມຂອງຮູບາວະຈະຣະຊານນັ້ນ ທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍຫົວຂໍ້ຄືສັນຍາ. ດ້ວຍວ່າ ແມ່ນແຕ່ຮູບາວະຈະຣະຊານ ກໍຮຽກວ່າ "ຮູບ" ດັ່ງໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ຜູ້ມີຮູບ ຍ່ອມເຫັນຮູບທັງຫຼາຍ" (ທັມ. ສັງ. ໒໔໘; ປະຕິ. ມະ. ໑.໒໐໙). ແລະ ອາຣົມຂອງຮູບາວະຈະຣະຊານນັ້ນ ກໍຮຽກວ່າ "ຮູບ" ດັ່ງໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ຍ່ອມເຫັນຮູບທັງຫຼາຍໃນພາຍນອກ ອັນດີແລະບໍ່ດີ" (ທັມ. ສັງ. ໒໒໓). ເພາະສະນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ ສັນຍາໃນຮູບ ຊື່ວ່າ "ຮູບສັນຍາ", ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງຮູບາວະຈະຣະຊານ ໂດຍຫົວຂໍ້ຄືສັນຍາຢ່າງນີ້. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຮູບເປັນສັນຍາຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ຮູບສັນຍາ", ໝາຍຄວາມວ່າ ຮູບເປັນຊື່ຂອງສັນຍານັ້ນ. ພຶງຊາບວ່າ ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງອາຣົມຂອງຮູບາວະຈະຣະຊານນັ້ນ ທີ່ແຍກອອກເປັນປະຖະວີກະສິນເປັນຕົ້ນ ຢ່າງນີ້. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເອົາຮູບສັນຍາທີ່ນັບເນື່ອງໃນຊານ ໑໕ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຸສົນ ວິບາກ ແລະ ກິຣິຍາ ເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "ຫຼື ຂອງຜູ້ເຂົ້າເຖິງຮູບາວະຈະຣະສະມາບັດ" ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ເຂົ້າເຖິງຮູບາວະຈະຣະກຸສົນຊານສະມາບັດ. ຄຳວ່າ "ຫຼື ຂອງຜູ້ອຸບັດຂຶ້ນແລ້ວ" ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ເກີດຂຶ້ນໃນພົບນັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິບາກຊານ. ຄຳວ່າ "ຫຼື ຂອງຜູ້ມີທຳເປັນເຄື່ອງຢູ່ເປັນສຸກໃນປັດຈຸບັນ" ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ເຂົ້າຊານກິຣິຍາ ແລ້ວເຮັດຄວາມສຸກໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ແລະ ຢູ່ເປັນສຸກໃນອັດຕະພາບນີ້ເອງ. ຄຳວ່າ "ອະຣູບະສະມາບັດທັງຫຼາຍ" ໄດ້ແກ່ ອາກາສານັນຈາຍະຕະນະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ຂອງຜູ້ໄດ້ບັນລຸແລ້ວ" ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ເຮັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນແລ້ວຕັ້ງຢູ່. ຄຳວ່າ "ຮູບສັນຍາທັງຫຼາຍປາສະຈາກແລ້ວ" ໄດ້ແກ່ ຮູບສັນຍາທັງຫຼາຍໝົດໄປແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ວິຄະຕາ" ໝາຍເຖິງ ຖືກທຳລາຍແລ້ວ. ມີບົດບາລີວ່າ "ອະພາວິຕາ" (ບໍ່ໄດ້ຈະເລີນແລ້ວ) ກໍມີ, ເປັນບົດທີ່ດີ.

---

තදඞ්ගසමතික්කමාති තදඞ්ගප්පහානවසෙන අතික්කමෙන. වික්ඛම්භනප්පහානෙන පහීනොති අරූපජ්ඣානපටිලාභෙන වික්ඛම්භනෙන පහීනො. තස්ස රූපකායොති තස්ස අරූපසමාපත්තිපටිලාභිනො අරූපපුග්ගලස්ස රූපාවචරකායො.

ຄຳວ່າ "ເພາະກ້າວລ່ວງດ້ວຍອົງນັ້ນໆ" (ຕະທັງຄະສະມະຕິກກະມາ) ໄດ້ແກ່ ເພາະກ້າວລ່ວງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການລະດ້ວຍອົງນັ້ນໆ (ຕະທັງຄະປະຫານ). ຄຳວ່າ "ລະໄດ້ແລ້ວດ້ວຍການລະແບບຂົ່ມໄວ້" (ວິກຂັມພະນະປະຫານ) ໄດ້ແກ່ ລະໄດ້ແລ້ວດ້ວຍການຂົ່ມໄວ້ ເພາະໄດ້ບັນລຸອະຣູບະຊານ. ຄຳວ່າ "ຮູບກາຍຂອງບຸກຄົນນັ້ນ" (ຕັດສະ ຣູບະກາໂຍ) ໄດ້ແກ່ ຮູບາວະຈະຣະກາຍ ຂອງອະຣູບະບຸກຄົນ ຜູ້ໄດ້ບັນລຸອະຣູບະສະມາບັດນັ້ນ.

---

ආකිඤ්චඤ්ඤායතනන්ති එත්ථ නාස්ස කිඤ්චනන්ති අකිඤ්චනං, අන්තමසො සඞ්ගමත්තම්පි අස්ස අවසිට්ඨං නත්ථීති වුත්තං හොති. අකිඤ්චනස්ස භාවො ආකිඤ්චඤ්ඤං, ආකාසානඤ්චායතනවිඤ්ඤාණාපගමස්සෙතං අධිවචනං, තං ආකිඤ්චඤ්ඤං අධිට්ඨානට්ඨෙන ඉමිස්සා සඤ්ඤාය ආයතනන්ති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං, ආකාසෙ පවත්තිතවිඤ්ඤාණාපගමාරම්මණස්ස ඣානස්සෙතං අධිවචනං. විඤ්ඤාණඤ්චායතනසමාපත්තිං සතො සමාපජ්ජිත්වාති තං විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සතොකාරී හුත්වා සමාපජ්ජිත්වා. තතො වුට්ඨහිත්වාති සතොකාරී හුත්වා තාය සමාපත්තියා වුට්ඨාය. තඤ්ඤෙව විඤ්ඤාණන්ති තං ආකාසෙ පවත්තිතං මහග්ගතවිඤ්ඤාණං. අභාවෙතීති විනාසෙති. විභාවෙතීති විවිධා නාසෙති. අන්තරධාපෙතීති අදස්සනං ගමෙති.

"ອາກິຍຈັນຍາຍະຕະນະ" ໃນຄຳວ່ານັ້ນ ມີອະທິບາຍວ່າ: ສິ່ງໃດໜຶ່ງ (ກິເລດເຄື່ອງກັງວົນ) ບໍ່ມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ ເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ "ອະກິຍຈັນນະ" (ຜູ້ບໍ່ມີເຄື່ອງກັງວົນ) ຄຳວ່າ ບໍ່ມີເຄື່ອງກັງວົນນີ້ ໝາຍຄວາມວ່າ ແມ່ນແຕ່ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງພຽງເລັກນ້ອຍ ກໍບໍ່ມີເຫຼືອຢູ່ແກ່ຜູ້ນັ້ນ. ຄວາມເປັນແຫ່ງອະກິຍຈັນນະ ຊື່ວ່າ "ອາກິຍຈັນຍະ" ຄຳນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງການປາສະຈາກໄປແຫ່ງວິນຍານໃນອາກາສານັນຈາຍະຕະນະ. ອາກິຍຈັນຍະນັ້ນ ເປັນທີ່ຕັ້ງ (ອາຍະຕະນະ) ແຫ່ງສັນຍານີ້ ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນທີ່ຕັ້ງ ເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ອາກິຍຈັນຍາຍະຕະນະ" ຄຳນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງຊານທີ່ມີການປາສະຈາກໄປແຫ່ງວິນຍານທີ່ເປັນໄປໃນອາກາດເປັນອາລົມ. ຄຳວ່າ "ເຂົ້າເຖິງວິນຍານັນຈາຍະຕະນະສະມາບັດດ້ວຍຄວາມມີສະຕິ" ໝາຍຄວາມວ່າ ເປັນຜູ້ມີສະຕິສະເພາະໜ້າ ແລ້ວເຂົ້າເຖິງວິນຍານັນຈາຍະຕະນະສະມາບັດນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ອອກຈາກສະມາບັດນັ້ນ" ໝາຍຄວາມວ່າ ເປັນຜູ້ມີສະຕິສະເພາະໜ້າ ແລ້ວອອກຈາກສະມາບັດນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ວິນຍານນັ້ນນັ້ນເອງ" ໝາຍຄວາມວ່າ ມະຫັກຄະຕະວິນຍານທີ່ເປັນໄປໃນອາກາດນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ເຮັດໃຫ້ບໍ່ມີ" (ອະພາເວຕິ) ໝາຍຄວາມວ່າ ເຮັດໃຫ້ຈิບຫາຍໄປ. ຄຳວ່າ "ເຮັດໃຫ້ປາສະຈາກໄປ" (ວິພາເວຕິ) ໝາຍຄວາມວ່າ ເຮັດໃຫ້ຈິບຫາຍໄປໂດຍປະການຕ່າງໆ. ຄຳວ່າ "ເຮັດໃຫ້ຫາຍໄປ" (ອັນຕະຣະທາເປຕິ) ໝາຍຄວາມວ່າ ເຮັດໃຫ້ເຖິງຄວາມບໍ່ປາກົດ.

---

කථං [Pg.53] සො නෙතබ්බොති සො පුග්ගලො කෙනප්පකාරෙන ජානිතබ්බො. විනෙතබ්බොති නානාවිධෙන ජානිතබ්බො. අනුනෙතබ්බොති පුනප්පුනං චිත්තෙන කථං ගමයිතබ්බො.

ຄຳວ່າ "ບຸກຄົນນັ້ນຈະເພິ່ງນຳໄປຢ່າງໃດ" ໝາຍຄວາມວ່າ ບຸກຄົນນັ້ນຈະເພິ່ງຮູ້ໄດ້ໂດຍປະການໃດ. ຄຳວ່າ "ຈະເພິ່ງແນະນຳ" ໝາຍຄວາມວ່າ ຈະເພິ່ງຮູ້ໄດ້ໂດຍປະການຕ່າງໆ. ຄຳວ່າ "ຈະເພິ່ງໂນ້ມນ້າວ" ໝາຍຄວາມວ່າ ຈະເພິ່ງເຮັດໃຫ້ຈິດດຳເນີນໄປເນືອງໆ ຢ່າງໃດ.

---

83.

໘໓.

---

අථස්ස භගවා තාදිසෙ පුග්ගලෙ අත්තනො අප්පටිහතඤාණතං පකාසෙත්වා තං ඤාණං බ්‍යාකාතුං ගාථමාහ. තත්ථ විඤ්ඤාණට්ඨිතියො සබ්බා, අභිජානං තථාගතොති අභිසඞ්ඛාරවසෙන චතස්සො පටිසන්ධිවසෙන සත්තාති එවං සබ්බා විඤ්ඤාණට්ඨිතියො අභිජානන්තො තථාගතො. තිට්ඨන්තමෙනං ජානාතීති කම්මාභිසඞ්ඛාරවසෙන තිට්ඨමෙතං පුග්ගලං ජානාති – ‘‘ආයතිං අයං එවංගතිකො භවිස්සතී’’ති. ධිමුත්තන්ති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනාදීසු අධිමුත්තං. තප්පරායණන්ති තම්මයං.

ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງປະກາດຄວາມທີ່ພຣະອົງມີພຣະຢານອັນບໍ່ມີເຄື່ອງກີດຂວາງໃນບຸກຄົນເຊັ່ນນັ້ນ ແລະເພື່ອຈະຊົງພະຍາກອນພຣະຢານນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດພຣະຄາຖາ. ໃນພຣະຄາຖາເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "ພຣະຕະຖາຄົດຊົງຮູ້ຍິ່ງເຊິ່ງວິນຍານະຖິຕິທັງປວງ" ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະຕະຖາຄົດຊົງຮູ້ຍິ່ງເຊິ່ງວິນຍານະຖິຕິທັງປວງ ຄື ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະພິສັງຂານມີ ໔ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປະຕິສົນທິມີ ໗ ຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ "ຊົງຮູ້ບຸກຄົນນີ້ຜູ້ຕັ້ງຢູ່" ໝາຍຄວາມວ່າ ຊົງຮູ້ບຸກຄົນນີ້ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກຳມະອະພິສັງຂານວ່າ "ໃນອະນາຄົດ ບຸກຄົນນີ້ຈັກມີຄະຕິເປັນຢ່າງນີ້". ຄຳວ່າ "ຜູ້ຜູກພັນ" (ທິມຸດຕັງ) ໝາຍຄວາມວ່າ ຜູ້ຜູກພັນໃນອາກິຍຈັນຍາຍະຕະນະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ມີສິ່ງນັ້ນເປັນເບື້ອງໜ້າ" (ຕັບປະຣາຍະນັງ) ໝາຍຄວາມວ່າ ມີສິ່ງນັ້ນເປັນສະພາວະຂອງຕົນ.

---

විඤ්ඤාණට්ඨිතියොති පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණස්ස ඨානානි සවිඤ්ඤාණකා ඛන්ධා එව. තත්ථ සෙය්‍යථාපීති නිදස්සනත්ථෙ නිපාතො යථා මනුස්සාති අත්ථො. අපරිමාණෙසුපි හි චක්කවාළෙසු අපරිමාණානං මනුස්සානං වණ්ණසණ්ඨානාදිවසෙන ද්වෙපි එකසදිසා නත්ථි. යෙපි හි කත්ථචි යමකභාතරො වණ්ණෙන වා සණ්ඨානෙන වා සදිසා හොන්ති. තෙපි ආලොකිතවිලොකිතාදීහි විසදිසාව හොන්ති. තස්මා ‘‘නානත්තකායා’’ති වුත්තා. පටිසන්ධිසඤ්ඤා පන නෙසං තිහෙතුකාපි දුහෙතුකාපි අහෙතුකාපි හොති. තස්මා ‘‘නානත්තසඤ්ඤිනො’’ති වුත්තා. එකච්චෙ ච දෙවාති ඡ කාමාවචරදෙවා. තෙසු හි කෙසඤ්චි කායො නීලො හොති, කෙසඤ්චි පීතකාදිවණ්ණො. සඤ්ඤා පන නෙසං තිහෙතුකාපි දුහෙතුකාපි හොති, අහෙතුකා න හොති. එකච්චෙ ච විනිපාතිකාති චතුඅපායවිනිමුත්තා පුනබ්බසුමාතා යක්ඛිනී පියඞ්කරමාතා ඵුස්සමිත්තා ධම්මගුත්තාති එවමාදයො අඤ්ඤෙ ච වෙමානිකා පෙතා. එතෙසඤ්හි ඔදාතකාළමඞ්ගුරච්ඡවිසාමවණ්ණාදිවසෙන චෙව කිසථූලරස්සදීඝවසෙන ච කායො නානා හොති, මනුස්සානං විය තිහෙතුකදුහෙතුකාහෙතුකවසෙන සඤ්ඤාපි. තෙ පන දෙවා විය න මහෙසක්ඛා, කපණමනුස්සා විය අප්පෙසක්ඛා දුල්ලභඝාසච්ඡාදනා දුක්ඛපීළිතා විහරන්ති. එකච්චෙ කාළපක්ඛෙ දුක්ඛිතා ජුණ්හපක්ඛෙ සුඛිතා හොන්ති, තස්මා සුඛසමුස්සයතො විනිපතිතත්තා විනිපාතිකාති වුත්තා. යෙ පනෙත්ථ තිහෙතුකා, තෙසං ධම්මාභිසමයොපි හොති පියඞ්කරමාතාදීනං විය.

ຄຳວ່າ "ວິນຍານະຖິຕິ" ໝາຍເຖິງ ທີ່ຕັ້ງແຫ່ງປະຕິສົນທິວິນຍານ ຄືຂັນທີ່ມີວິນຍານນັ້ນເອງ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "ເຊັ່ນຢ່າງວ່າ" (ເສຍຍະຖາປິ) ເປັນນິບາດໃນອັດຖະສະແດງອຸປະມາ ມີອະທິບາຍວ່າ ເໝືອນຢ່າງມະນຸດທັງຫຼາຍ. ຈິງຢູ່ ແມ່ນໃນຈັກກະວານອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ມະນຸດທັງຫຼາຍອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ກໍບໍ່ມີແມ່ນແຕ່ສອງຄົນທີ່ມີຮູບຮ່າງລັກສະນະ ແລະສີຜິວເໝືອນກັນທຸກປະການ. ເຖິງແມ່ນວ່າຝາແຝດບາງຄູ່ໃນບາງບ່ອນ ຈະມີສີຜິວ ຫຼືຮູບຮ່າງຄ້າຍຄືກັນ ແຕ່ພວກເຂົາກໍຍັງມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນໃນການແນມເບິ່ງ ແລະການຫຼຽວເບິ່ງເປັນຕົ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ "ມີກາຍຕ່າງກັນ". ສ່ວນປະຕິສົນທິສັນຍາຂອງພວກເຂົາ ມີທັງທີ່ເປັນຕິເຫຕຸກະລັກສະນະ, ทຸເຫຕຸກະລັກສະນະ ແລະອະເຫຕຸກະລັກສະນະ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ "ມີສັນຍາຕ່າງກັນ". ຄຳວ່າ "ແລະເທວະດາບາງພວກ" ໝາຍເຖິງ ເທວະດາຊັ້ນກາມາວະຈອນ ໖ ຊັ້ນ. ຈິງຢູ່ ໃນເທວະດາເຫຼົ່ານັ້ນ ບາງພວກມີກາຍສີຂຽວ, ບາງພວກມີກາຍສີເຫຼືອງ ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນສັນຍາຂອງພວກເຂົາ ມີທັງທີ່ເປັນຕິເຫຕຸກະລັກສະນະ ແລະທຸເຫຕຸກະລັກສະນະ ແຕ່ບໍ່ມີອະເຫຕຸກະລັກສະນະ. ຄຳວ່າ "ແລະພວກວິນິປາຕິກະບາງພວກ" ໝາຍເຖິງ ພວກທີ່ພົ້ນຈາກອະບາຍ ໔ ມີຍັກຂິນີຜູ້ເປັນມານດາຂອງປຸນັບພະສຸ, ມານດາຂອງປິຍັງກະຣະ, ຜຸດສະມິດຕາ, ທຳມະຄຸດຕາ ເປັນຕົ້ນ ແລະເວມານິກະເປດອື່ນໆ. ຈິງຢູ່ ກາຍຂອງພວກເຂົາເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມແຕກຕ່າງກັນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສີຜິວ ເຊັ່ນ ສີຂາວ, ສີດຳ, ສີເຫຼືອງເຂັ້ມ, ສີດຳແດງ ແລະໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຈ່ອຍ, ຄວາມຕຸ້ຍ, ຄວາມຕໍ່າ, ຄວາມສູງ ແລະແມ່ນແຕ່ສັນຍາກໍມີຄວາມຕ່າງກັນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຕິເຫຕຸກະລັກສະນະ, ທຸເຫຕຸກະລັກສະນະ ແລະອະເຫຕຸກະລັກສະນະ ເໝືອນພວກມະນຸດ. ແຕ່ພວກເຂົາບໍ່ມີສັກດາອານຸພາບຫຼາຍເໝືອນເທວະດາທັງຫຼາຍ, ພວກເຂົາມີສັກດາອານຸພາບນ້ອຍເໝືອນມະນຸດຜູ້ຍາກຈົນ, ຫາອາຫານ ແລະເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມໄດ້ຍາກ, ຖືກຄວາມທຸກບີບຄັ້ນຢູ່. ບາງພວກມີຄວາມທຸກໃນຂ້າງແຮມ ມີຄວາມສຸກໃນຂ້າງຂຶ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ວິນິປາຕິກະ" ເພາະຕົກໄປຈາກຄວາມພ້ອມພູນດ້ວຍຄວາມສຸກ. ສ່ວນພວກໃດໃນວິນິປາຕິກະເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ເປັນຕິເຫຕຸກະລັກສະນະ ພວກເຂົາກໍຍ່ອມມີການບັນລຸທຳໄດ້ ເໝືອນຢ່າງມານດาຂອງປິຍັງກະຣະເປັນຕົ້ນ.

---

බ්‍රහ්මකායිකාති [Pg.54] බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජබ්‍රහ්මපුරොහිතමහාබ්‍රහ්මානො. පඨමාභිනිබ්බත්තාති තෙ සබ්බෙපි පඨමජ්ඣානෙන නිබ්බත්තා. බ්‍රහ්මපාරිසජ්ජා පන පරිත්තෙන, බ්‍රහ්මපුරොහිතා මජ්ඣිමෙන, කායොව නෙසං විප්ඵාරිකතරො හොති. මහාබ්‍රහ්මානො පණීතෙන, කායො පන නෙසං අතිවිප්ඵාරිකතරො හොති. ඉති තෙ කායස්ස නානත්තා, පඨමජ්ඣානවසෙන සඤ්ඤාය එකත්තා නානත්තකායා එකත්තසඤ්ඤිනොති වුත්තා. යථා ච තෙ, එවං චතූසු අපායෙසු සත්තා. නිරයෙසු හි කෙසඤ්චි ගාවුතං, කෙසඤ්චි අඩ්ඪයොජනං, කෙසඤ්චි තිගාවුතං අත්තභාවො හොති, දෙවදත්තස්ස පන යොජනසතිකො ජාතො. තිරච්ඡානෙසුපි කෙචි ඛුද්දකා හොන්ති, කෙචි මහන්තා. පෙත්තිවිසයෙසුපි කෙචි සට්ඨිහත්ථා, කෙචි අසීතිහත්ථා හොන්ති, කෙචි සුවණ්ණා, කෙචි දුබ්බණ්ණා. තථා කාලකඤ්චිකා අසුරා. අපි චෙත්ථ දීඝපිට්ඨිකපෙතා නාම සට්ඨියොජනිකාපි හොන්ති. සඤ්ඤා පන සබ්බෙසම්පි අකුසලවිපාකාහෙතුකාව හොති. ඉති ආපායිකාපි නානත්තකායා එකත්තසඤ්ඤිනොති සඞ්ඛං ගච්ඡන්ති.

ຄຳວ່າ "ພວກພຣົມມະກາຍິກະ" ໝາຍເຖິງ ພຣົມຊັ້ນພຣົມມະປາຣິສັດຊາ, ພຣົມມະປຸໂຣຫິຕາ ແລະມະຫາພຣົມ. ຄຳວ່າ "ພວກທີ່ບັງເກີດໃນພູມທຳອິດ" ໝາຍຄວາມວ່າ ພຣົມເຫຼົ່ານັ້ນທັງໝົດ ບັງເກີດດ້ວຍປະຖົມມະຊານ. ແຕ່ພຣົມຊັ້ນພຣົມມະປາຣິສັດຊາ ບັງເກີດດ້ວຍຊານຢ່າງອ່ອນ, ພຣົມຊັ້ນພຣົມມະປຸໂຣຫິຕາ ບັງເກີດດ້ວຍຊານຢ່າງກາງ ກາຍຂອງພວກເຂົາຈຶ່ງມີຄວາມຮຸ່ງເຮືອງກວ່າ, ມະຫາພຣົມທັງຫຼາຍ ບັງເກີດດ້ວຍຊານຢ່າງປະນີດ ກາຍຂອງພວກເຂົາຈຶ່ງມີຄວາມຮຸ່ງເຮືອງຢ່າງຍິ່ງ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພວກເຂົາຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ມີກາຍຕ່າງກັນ" ເພາະຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງກາຍ ແລະຊື່ວ່າ "ມີສັນຍາດຽວກັນ" ເພາະຄວາມເປັນອັນດຽວກັນແຫ່ງສັນຍາ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປະຖົມມະຊານ. ແລະສັດທັງຫຼາຍໃນອະບາຍ ໔ ກໍເໝືອນກັນກັບພຣົມເຫຼົ່ານັ້ນ. ຈິງຢູ່ ໃນນະຣົກທັງຫຼາຍ ອັດຕະພາບຂອງບາງພວກມີປະມານ ໑ ຄາວຸດ, ບາງພວກມີປະມານເຄິ່ງໂຍດ, ບາງພວກມີປະມານ ໓ ຄາວຸດ, ສ່ວນອັດຕະພາບຂອງພຣະເທວະທັດ ບັງເກີດມີປະມານ ໑໐໐ ໂຍດ. ແມ່ນແຕ່ໃນພວກສັດເດຍລະສານ ບາງພວກgໍໂຕນ້ອຍ, ບາງພວກກໍໂຕໃຫຍ່. ແມ່ນແຕ່ໃນເປດວິໄສ ບາງພວກມີຮ່າງກາຍສູງ ໖໐ ສອກ, ບາງພວກສູງ ໘໐ ສອກ, ບາງພວກມີຜິວພັນງາມ, ບາງພວກມີຜິວພັນຂີ້ຮ້າຍ. ພວກກາລະກັນຈິກະອະສູນກໍເໝືອນກັນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໃນເປດວິໄສນີ້ ເປດທີ່ມີຫຼັງຍາວ (ທີຄະປິດຖິກະເປດ) ທີ່ມີຮ່າງກາຍຍາວເຖິງ ໖໐ ໂຍດ ກໍມີຢູ່. ແຕ່ສັນຍາຂອງສັດທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນອະກຸສົນວິບາກອະເຫຕຸກະລັກສະນະຄືກັນທັງໝົດ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ສັດໃນອະບາຍ ກໍເຖິງຄວາມນັບວ່າ "ມີກາຍຕ່າງກັນ ມີສັນຍາດຽວກັນ".

---

ආභස්සරාති දණ්ඩඋක්කාය අච්චි විය එතෙසං සරීරතො ආභා ඡිජ්ජිත්වා ඡිජ්ජිත්වා පතන්තී විය සරති විසරතීති ආභස්සරා. තෙසු පඤ්චකනයෙ දුතියතතියජ්ඣානද්වයං පරිත්තං භාවෙත්වා උපපන්නා පරිත්තාභා නාම හොන්ති. මජ්ඣිමං භාවෙත්වා උපපන්නා අප්පමාණාභා නාම හොන්ති. පණීතං භාවෙත්වා උපපන්නා ආභස්සරා නාම හොන්ති. ඉධ පන උක්කට්ඨපරිච්ඡෙදවසෙන සබ්බෙ ගහිතා. සබ්බෙසඤ්හි තෙසං කායො එකවිප්ඵාරොව හොති, සඤ්ඤා පන අවිතක්කවිචාරමත්තා ච අවිතක්කඅවිචාරා චාති නානා.

ຄຳວ່າ "ອາພັດສະຣະ" ໝາຍຄວາມວ່າ ລັງສີ (ແສງສະຫວ່າງ) ຊ່ານອອກໄປ ແຜ່ອອກໄປ ຈາກຮ່າງກາຍຂອງພຣົມເຫຼົ່ານັ້ນ ຄ້າຍຄືກັບແປວໄຟທີ່ຂາດຕົກລົງມາຈາກຄົບເພີງ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ອາພັດສະຣະ". ໃນພຣົມເຫຼົ່ານັ້ນ ພວກທີ່ບັງເກີດເພາະຈະເລີນທຸຕິຍະຊານ ແລະຕະຕິຍະຊານທັງສອງຢ່າງອ່ອນ ຕາມໄນແຫ່ງປັນຈະກະນາຍ ຊື່ວ່າ "ປະຣິດຕາພາ". ພວກທີ່ບັງເກີດເພາະຈະເລີນຊານຢ່າງກາງ ຊື່ວ່າ "ອັບປະມານາພາ". ພວກທີ່ບັງເກີດເພາະຈະເລີນຊານຢ່າງປະນີດ ຊື່ວ່າ "ອາພັດສະຣະ". ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ຊົງຖືເອົາທັງໝົດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການກຳນົດຢ່າງສູງສຸດ. ຈິງຢູ່ ກາຍຂອງພຣົມທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ ມີຄວາມຮຸ່ງເຮືອງເປັນອັນດຽວກັນ ແຕ່ສັນຍາຕ່າງກັນ ຄື ບາງພວກມີສັນຍາອັນມີພຽງວິຈານບໍ່ມີວິດົກ (ອະວິດຕັກກະວິຈາຣະມັດຕະ) ແລະບາງພວກມີສັນຍາອັນບໍ່ມີວິດົກບໍ່ມີວິຈານ (ອະວິດຕັກກະອະວິຈາຣະ).

---

සුභකිණ්හාති සුභෙන වොකිණ්ණා, සුභෙන සරීරප්පභාවණ්ණෙන එකග්ඝනාති අත්ථො. එතෙසඤ්හි න ආභස්සරානං විය ඡිජ්ජිත්වා ඡිජ්ජිත්වා පභා ගච්ඡතීති. චතුක්කනයෙ තතියස්ස පඤ්චකනයෙ චතුක්කස්ස පරිත්තමජ්ඣිමපණීතස්ස ඣානස්ස වසෙන පරිත්තසුභඅප්පමාණසුභසුභකිණ්හා නාම හුත්වා නිබ්බත්තන්ති. ඉති සබ්බෙපි තෙ එකත්තකායා චෙව චතුත්ථජ්ඣානසඤ්ඤාය එකත්තසඤ්ඤිනො චාති වෙදිතබ්බා. වෙහප්ඵලාපි චතුත්ථවිඤ්ඤාණට්ඨිතිමෙව භජන්ති. අසඤ්ඤසත්තා විඤ්ඤාණාභාවා එත්ථ සඞ්ගහං න ගච්ඡන්ති, සත්තාවාසෙසු ගච්ඡන්ති.

ຄຳວ່າ "ສຸພະກິນຫະ" ໝາຍຄວາມວ່າ ຖືກຕ້ອງແລ້ວດ້ວຍສິ່ງທີ່ງາມ ໝາຍຄວາມວ່າ ມີລັງສີແຫ່ງສີຜິວຮ່າງກາຍອັນງາມເປັນກຸ່ມກ້ອນດຽວກັນ. ຈິງຢູ່ ລັງສີຂອງພຣົມເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ໄດ້ຊ່ານອອກໄປເປັນພັກໆ ເໝືອນລັງສີຂອງພຣົມຊັ້ນອາພັດສະຣະທັງຫຼາຍ. ພຣົມເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບັງເກີດເປັນຜູ້ມີຊື່ວ່າ "ປະຣິດຕະສຸພະ", "ອັບປະມານະສຸພະ" ແລະ "ສຸພະກິນຫະ" ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຕະຕິຍະຊານໃນຈະຕຸກກະນາຍ ຫຼືຈະຕຸດຖະຊານໃນປັນຈະກະນາຍ ຢ່າງອ່ອນ, ຢ່າງກາງ ແລະຢ່າງປະນີດ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ພຣົມທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ ມີກາຍເປັນອັນດຽວກັນ ແລະມີສັນຍາເປັນອັນດຽວກັນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຈະຕຸດຖະຊານສັນຍາ. ແມ່ນແຕ່ພຣົມຊັ້ນເວຫັບຜະລະ ກໍເຂົ້າເຖິງວິນຍານະຖິຕິທີ ໔ ນີ້ຄືກັນ. ສ່ວນພວກອະສັນຍີສັດ ເພາະບໍ່ມີວິນຍານ ຈຶ່ງບໍ່ເຖິງຄວາມນັບເນື່ອງໃນວິນຍານະຖິຕິນີ້ ແຕ່ຍ່ອມເຖິງຄວາມນັບເນື່ອງໃນສັດຕາວາດ (ທີ່ຢູ່ຂອງສັດ).

---

සුද්ධාවාසා [Pg.55] විවට්ටපක්ඛෙ ඨිතා, න සබ්බකාලිකා, කප්පසතසහස්සම්පි අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යම්පි බුද්ධසුඤ්ඤෙ ලොකෙ න උප්පජ්ජන්ති. සොළසකප්පසහස්සබ්භන්තරෙ බුද්ධෙසු උප්පන්නෙසුයෙව උප්පජ්ජන්ති. ධම්මචක්කපවත්තිස්ස (සං. නි. 5.1081; මහාව. 13; පටි. ම. 2.30) භගවතො ඛන්ධාවාරසදිසා හොන්ති. තස්මා නෙව විඤ්ඤාණට්ඨිතිං, න ච සත්තාවාසං භජන්ති. මහාසීවත්ථෙරො පන ‘‘න ඛො පන සො, සාරිපුත්ත, ආවාසො සුලභරූපො, යො මයා අනාවුට්ඨපුබ්බො ඉමිනා දීඝෙන අද්ධුනා අඤ්ඤත්‍ර සුද්ධාවාසෙහි දෙවෙහීති ඉමිනා සුත්තෙන (ම. නි. 1.160) සුද්ධාවාසාපි චතුත්ථවිඤ්ඤාණට්ඨිතිං චතුත්ථසත්තාවාසඤ්ච භජන්තී’’ති වදති, තං අප්පටිබාහිතත්තා සුත්තස්ස අනුඤ්ඤාතං (අ. නි. අට්ඨ. 3.7.44-45; පටි. ම. අට්ඨ. 1.1.21).

ພຣົມຊັ້ນສຸທທາວາດທັງຫຼາຍ ຕັ້ງຢູ່ໃນຝ່າຍວິວັດຕະ (ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ) ບໍ່ແມ່ນມີຢູ່ຕະຫຼອດການທຸກເມື່ອ, ແມ່ນແຕ່ໃນໄລຍະແsnກັປ ຫຼືອະສົງໄຂກັປ ທີ່ໂລກວ່າງເປົ່າຈາກພຣະພຸດທະເຈົ້າ ກໍບໍ່ບັງເກີດ. ພວກເຂົາຈະບັງເກີດສະເພາະໃນເມື່ອພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍບັງເກີດຂຶ້ນ ພາຍໃນ ໑໖,໐໐໐ ກັປ ເທົ່ານັ້ນ. ພວກເຂົາເປັນເໝືອນຄ້າຍຫຼວງຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ຊົງຍັງພຣະທຳມະຈັກໃຫ້ເປັນໄປ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພວກເຂົາຈຶ່ງບໍ່ເຂົ້າເຖິງທັງວິນຍານະຖິຕິ ແລະສັດຕາວາດ. ສ່ວນພຣະມະຫາສີວະເຖຣະກ່າວວ່າ "ພຣົມຊັ້ນສຸທທາວາດທັງຫຼາຍ ກໍເຂົ້າເຖິງວິນຍານະຖິຕິທີ ໔ ແລະສັດຕາວາດທີ ໔ ຄືກັນ ໂດຍພຣະສູດນີ້ວ່າ 'ດູກ່ອນສາຣີບຸດ ທີ່ຢູ່ນັ້ນ ທີ່ເຮົາບໍ່ເຄີຍຢູ່ມາກ່ອນຕະຫຼອດໄລຍະການອັນຍາວນານນີ້ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຈະຫາໄດ້ງ່າຍ ເວັ້ນແຕ່ເທວະດາຊັ້ນສຸທທາວາດທັງຫຼາຍ'" ຄຳກ່າວນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານອະນຸຍາດໄວ້ ເພາະບໍ່ຂັດກັບພຣະສູດ.

---

සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමාති එත්ථ සබ්බසොති සබ්බාකාරෙන, සබ්බාසං වා අනවසෙසානන්ති අත්ථො. රූපසඤ්ඤානන්ති සඤ්ඤාසීසෙන වුත්තරූපාවචරජ්ඣානානඤ්චෙව තදාරම්මණානඤ්ච. රූපාවචරජ්ඣානම්පි හි රූපන්ති වුච්චති ‘‘රූපී රූපානි පස්සතී’’තිආදීසු (ධ. ස. 248; පටි. ම. 1.209), තස්ස ආරම්මණම්පි ‘‘බහිද්ධා රූපානි පස්සති සුවණ්ණදුබ්බණ්ණානී’’තිආදීසු (ධ. ස. 223). තස්මා ඉධ ‘‘රූපෙ සඤ්ඤා රූපසඤ්ඤා’’ති එවං සඤ්ඤාසීසෙන වුත්තරූපාවචරජ්ඣානස්සෙතං අධිවචනං. රූපං සඤ්ඤා අස්සාති රූපසඤ්ඤා, රූපමස්ස නාමන්ති වුත්තං හොති. එවං පථවීකසිණාදිභෙදස්ස තදාරම්මණස්ස චෙතං අධිවචනන්ති වෙදිතබ්බං.

ຄຳວ່າ "ເພາະກ້າວລ່ວງຮູບສັນຍາທັງຫຼາຍໂດຍປະການທັງປວງ" ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ "ໂດຍປະການທັງປວງ" ໝາຍຄວາມວ່າ ໂດຍທຸກປະການ ຫຼືວ່າ ທັງໝົດບໍ່ມີເຫຼືອ. ຄຳວ່າ "ແຫ່ງຮູບສັນຍາທັງຫຼາຍ" ໝາຍເຖິງ ຮູບາວະຈະຣະຊານ ແລະອາລົມແຫ່ງຮູບາວະຈະຣະຊານນັ້ນ ທີ່ຕັດໄວ້ໂດຍຫົວຂໍ້ຄືສັນຍາ. ຈິງຢູ່ ແມ່ນແຕ່ຮູບາວະຈະຣະຊານ ກໍຊື່ວ່າ "ຮູບ" ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ຜູ້ມີຮູບ ຍ່ອມເຫັນຮູບທັງຫຼາຍ" ແລະແມ່ນແຕ່ອາລົມແຫ່ງຮູບາວະຈະຣະຊານນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າ "ຮູບ" ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ຍ່ອມເຫັນຮູບທັງຫຼາຍໃນພາຍນອກ ອັນງາມ ແລະຂີ້ຮ້າຍ". ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ "ຮູບສັນຍາ" ຄື ສັນຍາໃນຮູບ ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງຮູບາວະຈະຣະຊານ ທີ່ຕັດໄວ້ໂດຍຫົວຂໍ້ຄືສັນຍາຢ່າງນີ້. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຮູບສັນຍາ ຄື ຜູ້ມີຮູບເປັນສັນຍາ ໝາຍຄວາມວ່າ ຮູບເປັນຊື່ຂອງສັນຍານັ້ນ. ພຶງຊາບວ່າ ຄຳນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງອາລົມແຫ່ງຮູບສັນຍານັ້ນ ອັນຕ່າງໂດຍປະຖະວີກະສິນເປັນຕົ້ນ ຢ່າງນີ້ຄືກັນ.

---

සමතික්කමාති විරාගා නිරොධා ච. කිං වුත්තං හොති? එතාසං කුසලවිපාකකිරියවසෙන පඤ්චදසන්නං ඣානසඞ්ඛාතානං රූපසඤ්ඤානං එතෙසඤ්ච පථවීකසිණාදිවසෙන අට්ඨන්නං ආරම්මණසඞ්ඛාතානං රූපසඤ්ඤානං සබ්බාකාරෙන අනවසෙසානං වා විරාගා ච නිරොධා ච විරාගහෙතු චෙව නිරොධහෙතු ච ආකාසානඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරති. න හි සක්කා සබ්බසො අනතික්කන්තරූපසඤ්ඤෙන එතං උපසම්පජ්ජ විහරිතුන්ති. තත්ථ යස්මා ආරම්මණෙ අවිරත්තස්ස සඤ්ඤාසමතික්කමො න හොති, සමතික්කන්තාසු ච සඤ්ඤාසු ආරම්මණං සමතික්කන්තමෙව හොති. තස්මා ආරම්මණසමතික්කමං අවත්වා –

ຄຳວ່າ "ເພາະກ້າວລ່ວງ" ໝາຍຄວາມວ່າ ເພາະປາສະຈາກຄວາມກຳໜັດ ແລະເພາະດັບໄປ. ມີອະທິບາຍວ່າຢ່າງໃດ? ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະປາສະຈາກຄວາມກຳໜັດ ແລະເພາະດັບໄປ ແລະເພາະເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມປາສະຈາກຄວາມກຳໜັດ ແລະເພາະເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມດັບ ແຫ່ງຮູບສັນຍາທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ອັນໄດ້ແກ່ຊານ ໑໕ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກຸສົນ, ວິບາກ ແລະກິຣິຍา ແລະແຫ່ງຮູບສັນຍາທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ອັນໄດ້ແກ່ອາລົມ ໘ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປະຖະວີກະສິນເປັນຕົ້ນ ໂດຍທຸກປະການ ຫຼືທັງໝົດບໍ່ມີເຫຼືອ ຈຶ່ງເຂົ້າເຖິງອາກາສານັນຈາຍະຕະນະຢູ່. ຈິງຢູ່ ບຸກຄົນຜູ້ຍັງບໍ່ໄດ້ກ້າວລ່ວງຮູບສັນຍາໂດຍປະການທັງປວງ ບໍ່ສາມາດຈະເຂົ້າເຖິງອາກາສານັນຈາຍະຕະນະນີ້ຢູ່ໄດ້. ໃນຄຳນັ້ນ ເພາະເຫດທີ່ການກ້າວລ່ວງສັນຍາ ຍ່おມບໍ່ມີແກ່ຜູ້ຍັງບໍ່ປາສະຈາກຄວາມກຳໜັດໃນອາລົມ ແລະເມື່ອສັນຍາທັງຫຼາຍກ້າວລ່ວງໄປແລ້ວ ອາລົມກໍຊື່ວ່າກ້າວລ່ວງໄປແລ້ວຄືກັນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຈຶ່ງບໍ່ຕັດເຖິງການກ້າວລ່ວງອາລົມ ແຕ່ຕັດວ່າ —

---

‘‘තත්ථ කතමා රූපසඤ්ඤා? රූපාවචරසමාපත්තිං සමාපන්නස්ස වා උපපන්නස්ස වා දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරිස්ස වා සඤ්ඤා සඤ්ජානනා සඤ්ජානිතත්තං, [Pg.56] ඉමා වුච්චන්ති රූපසඤ්ඤායො. ඉමා රූපසඤ්ඤායො අතික්කන්තො හොති වීතික්කන්තො සමතික්කන්තො, තෙන වුච්චති සබ්බසො රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා’’ති –

"ໃນຮູບສັນຍານັ້ນ ຮູບສັນຍາເປັນແນວໃດ? ສັນຍາ ຄວາມຈຳໄດ້ ຄວາມໝາຍຮູ້ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ເຂົ້າຮູບາວະຈະຣະສະມາບັດກໍດີ ຜູ້ບັງເກີດໃນຮູບາພູມກໍດີ ຜູ້ມີທຳເປັນເຄື່ອງຢູ່ເປັນສຸກໃນປັດຈຸບັນກໍດີ ເຫຼົ່ານີ້ຊື່ວ່າ ຮູບສັນຍາ. ບຸກຄົນເປັນຜູ້ກ້າວລ່ວງ ລ່ວງພົ້ນ ກ້າວລ່ວງໄດ້ດີ ເຊິ່ງຮູບສັນຍາເຫຼົ່ານີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ ເພາະກ້າວລ່ວງຮູບສັນຍາທັງຫຼາຍໂດຍປະການທັງປວງ" —

---

එවං විභඞ්ගෙ (විභ. 602) සඤ්ඤානංයෙව සමතික්කමො වුත්තො. යස්මා පන ආරම්මණසමතික්කමෙන පත්තබ්බා එතා සමාපත්තියො, න එකස්මිංයෙව ආරම්මණෙ පඨමජ්ඣානාදීනි විය, තස්මා අයං ආරම්මණසමතික්කමවසෙනාපි අත්ථවණ්ණනා කතාති වෙදිතබ්බා.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງຕັດການກ້າວລ່ວງສັນຍາທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນໄວ້ໃນຄຳພີວິພັງຢ່າງນີ້. ແຕ່ເພາະເຫດທີ່ສະມາບັດເຫຼົ່ານີ້ ບຸກຄົນເພິ່ງບັນລຸໄດ້ດ້ວຍການກ້າວລ່ວງອາລົມ ບໍ່ແມ່ນບັນລຸໄດ້ໃນອາລົມດຽວກັນ ເໝືອນຢ່າງປະຖົມມະຊານເປັນຕົ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ການອະທິບາຍເນື້ອຄວາມນີ້ ທ່ານກໍເຮັດໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການກ້າວລ່ວງອາລົມຄືກັນ.

---

පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමාති චක්ඛාදීනං වත්ථූනං රූපාදීනං ආරම්මණානඤ්ච පටිඝාතෙන උප්පන්නා සඤ්ඤා පටිඝසඤ්ඤා, රූපසඤ්ඤාදීනං එතං අධිවචනං. යථාහ – ‘‘තත්ථ කතමා පටිඝසඤ්ඤා? රූපසඤ්ඤා සද්දසඤ්ඤා ගන්ධසඤ්ඤා රසසඤ්ඤා ඵොට්ඨබ්බසඤ්ඤා, ඉමා වුච්චන්ති පටිඝසඤ්ඤායො’’ති (විභ. 603). තාසං කුසලවිපාකානං පඤ්චන්නං අකුසලවිපාකානං පඤ්චන්නන්ති සබ්බසො දසන්නං පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා පහානා අසමුප්පාදා, අප්පවත්තිං කත්වාති වුත්තං හොති.

ຄຳວ່າ "ເພາະຄວາມດັບໄປແຫ່ງປະຕິຄະສັນຍາທັງຫຼາຍ" ມີອະທິບາຍວ່າ ສັນຍາທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະການກະທົບກັນແຫ່ງວັດຖຸມີຈັກຂຸເປັນຕົ້ນ ແລະອາລົມມີຮູບເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ "ປະຕິຄະສັນຍາ" ຄຳນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງຮູບສັນຍາເປັນຕົ້ນ. ສົມດັ່ງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ "ໃນປະຕິຄະສັນຍານັ້ນ ປະຕິຄະສັນຍາເປັນແນວໃດ? ຮູບສັນຍາ ສັດທະສັນຍາ ຄັນທະສັນຍາ ຣະສະສັນຍາ ໂຜດຖັບພະສັນຍາ ເຫຼົ່ານີ້ຊື່ວ່າ ປະຕິຄະສັນຍາ". ຄຳວ່າ "ເພາະຄວາມດັບໄປ" ໝາຍຄວາມວ່າ ເພາະລະໄດ້ ເພາະບໍ່ເກີດຂຶ້ນ ເພາະເຮັດບໍ່ໃຫ້ເປັນໄປ ເຊິ່ງປະຕິຄະສັນຍາ ໑໐ ທັງໝົດ ຄື ທີ່ເປັນກຸສົນວິບາກ ໕ ແລະທີ່ເປັນອະກຸສົນວິບາກ ໕ ນັ້ນເອງ.

---

කාමඤ්චෙතා පඨමජ්ඣානාදීනි සමාපන්නස්සාපි න සන්ති, න හි තස්මිං සමයෙ පඤ්චද්වාරවසෙන චිත්තං පවත්තති, එවං සන්තෙපි අඤ්ඤත්ථ පහීනානං සුඛදුක්ඛානං චතුත්ථජ්ඣානෙ විය සක්කායදිට්ඨාදීනං තතියමග්ගෙ විය ච ඉමස්මිංයෙව ඣානෙ උස්සාහජනනත්ථං ඉමස්ස ඣානස්ස පසංසාවසෙන එතාසං එත්ථ වචනං වෙදිතබ්බං. අථ වා – කිඤ්චාපි තා රූපාවචරං සමාපන්නස්ස න සන්ති, අථ ඛො න පහීනත්තා න සන්ති, න හි රූපවිරාගාය රූපාවචරභාවනා සංවත්තති, රූපායත්තා ච එතාසං පවත්ති, අයං පන භාවනා රූපවිරාගාය සංවත්තති. තස්මා තා එත්ථ ‘‘පහීනා’’ති වත්තුං වට්ටති. න කෙවලඤ්ච වත්තුං, එකංසෙනෙව එවං ධාරෙතුම්පි වට්ටති. තාසඤ්හි ඉතො පුබ්බෙ අප්පහීනත්තායෙව ‘‘පඨමජ්ඣානං සමාපන්නස්ස සද්දො කණ්ටකො’’ති (අ. නි. 10.72) වුත්තො භගවතා. ඉධ ච පහීනත්තායෙව අරූපසමාපත්තීනං ආනෙඤ්ජතා සන්තවිමොක්ඛතා ච වුත්තා – ‘‘ආළාරො ච කාලාමො අරූපං සමාපන්නො පඤ්චමත්තානි සකටසතානි නිස්සාය නිස්සාය අතික්කන්තානි නෙව අද්දස, න පන සද්දං අස්සොසී’’ති (දී. නි. 2.192).

ຄວາມຈິງ ປະຕິຄະສັນຍາເຫຼົ່ານີ້ ແມ່ນແຕ່ຂອງບຸກຄົນຜູ້ເຂົ້າປະຖົມມະຊານເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ມີຢູ່ ເພາະໃນສະໄໝນັ້ນ ຈິດບໍ່ໄດ້ເປັນໄປໂດຍອຳນາດແຫ່ງປັນຈະທະວານ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຢ່າງນັ້ນ ກໍພຶງຊາບວ່າ ການກ່າວເຖິງປະຕິຄະສັນຍາເຫຼົ່ານັ້ນໃນທີ່ນີ້ ກໍເພື່ອຄວາມສັນລະເສີນຊານນີ້ ເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມອຸດສາຫະໃນຊານນີ້ເອງ ເໝືອນຢ່າງການກ່າວເຖິງສຸກແລະທຸກທີ່ລະໄດ້ໃນທີ່ອື່ນໃນຈະຕຸດຖະຊານ ແລະເໝືອນຢ່າງການກ່າວເຖິງສັກກາຍະທິດຖິເປັນຕົ້ນໃນຕະຕິຍະມັກ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ເຖິງແມ່ນວ່າປະຕິຄະສັນຍາເຫຼົ່ານັ້ນ ຈະບໍ່ມີແກ່ຜູ້ເຂົ້າຮູບາວະຈະຣະຊານກໍຕາມ ແຕ່ທີ່ບໍ່ມີນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນເພາະລະໄດ້ແລ້ວ ເພາະວ່າຮູບາວະຈະຣະພາວະນາ ບໍ່ໄດ້ເປັນໄປເພື່ອຄວາມປາສະຈາກຄວາມກຳໜັດໃນຮູບ ແລະການເປັນໄປແຫ່ງປະຕິຄະສັນຍາເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍເນື່ອງດ້ວຍຮູບ, ສ່ວນອະຣູປະພາວະນານີ້ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມປາສະຈາກຄວາມກຳໜັດໃນຮູບ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນກ່າວວ່າ ປະຕິຄະສັນຍາເຫຼົ່ານັ້ນ "ລະໄດ້ແລ້ວ" ໃນອະຣູປະຊານນີ້. ແລະບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ຄວນກ່າວເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຄວນຊົງຈຳໄວ້ໂດຍສ່ວນດຽວຢ່າງນີ້ອີກດ້ວຍ. ຈິງຢູ່ ເພາະປະຕິຄະສັນຍາເຫຼົ່ານັ້ນ ຍັງລະບໍ່ໄດ້ໃນກ່ອນແຕ່ນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດວ່າ "ສຽງເປັນໜາມແກ່ຜູ້ເຂົ້າປະຖົມມະຊານ". ແລະໃນອະຣູປະຊານນີ້ ເພາະລະໄດ້ແລ້ວນັ້ນເອງ ຄວາມເປັນທຳອັນບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ (ອາເນນຊະຕາ) ແລະຄວາມເປັນທຳອັນສະຫງົບຫຼຸດພົ້ນ (ສັນຕະວິໂມກຂະຕາ) ແຫ່ງອະຣູປະສະມາບັດທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງຕັດໄວ້ວ່າ "ອາຣາຣະດາບົດ ກະລາມະໂຄດ ເຂົ້າອະຣູປະສະມາບັດຢູ່ ອາໄສຢູ່ໃກ້ກອງກວຽນປະມານ ໕໐໐ ເຫຼັ້ມ ທີ່ກ້າວລ່ວງໄປແລ້ວ ກໍບໍ່ໄດ້ເຫັນ ແລະບໍ່ໄດ້ຍິນສຽງເລີຍ".

---

නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරාති නානත්තෙ ගොචරෙ පවත්තානං සඤ්ඤානං, නානත්තානං වා සඤ්ඤානං. යස්මා හි එතා –

ຄຳວ່າ 'ເພາະບໍ່ມົນສິການ (ບໍ່ໃສ່ໃຈ) ເຊິ່ງນານັດຕະສັນຍາ (ຄວາມຈຳໝາຍຕ່າງໆ)' ໄດ້ແກ່ ສັນຍາທີ່ເປັນໄປໃນອາລົມທີ່ຕ່າງກັນ ຫຼື ສັນຍາທີ່ມີສະພາວະຕ່າງໆ ກັນ. ເພາະວ່າ ສັນຍາເຫຼົ່ານີ້ —

---

‘‘තත්ථ [Pg.57] කතමා නානත්තසඤ්ඤා? අසමාපන්නස්ස මනොධාතුසමඞ්ගිස්ස වා මනොවිඤ්ඤාණධාතුසමඞ්ගිස්ස වා සඤ්ඤා සඤ්ජානනා සඤ්ජානිතත්තං, ඉමා වුච්චන්ති නානත්තසඤ්ඤායො’’ති (විභ. 604) –

'(ຖາມວ່າ) ໃນນານັດຕະສັນຍານັ້ນ ນານັດຕະສັນຍາ ເປັນແນວໃດ? (ຕອບວ່າ) ສັນຍາ ຄວາມຈຳໝາຍ ກິລິຍາທີ່ຈຳໝາຍ ຄວາມເປັນຜູ້ຈຳໝາຍ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ໄດ້ເຂົ້າສະມາບັດ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍມະໂນທາດ ຫຼື ຜູ້ປະກອບດ້ວຍມະໂນວິນຍານທາດ, ເຫຼົ່ານີ້ ເອີ້ນວ່າ ນານັດຕະສັນຍາ' (ວິພັງ. 604) —

---

එවං විභඞ්ගෙ විභජිත්වා වුත්තාව ඉධ අධිප්පෙතා අසමාපන්නස්ස මනොධාතුමනොවිඤ්ඤාණධාතුසඞ්ගහිතා සඤ්ඤා රූපසද්දාදිභෙදෙ නානත්තෙ නානාසභාවෙ ගොචරෙ පවත්තන්ති. යස්මා චෙතා අට්ඨ කාමාවචරකුසලසඤ්ඤා ද්වාදස අකුසලසඤ්ඤා එකාදස කාමාවචරකුසලවිපාකසඤ්ඤා ද්වෙ අකුසලවිපාකසඤ්ඤා එකාදස කාමාවචරකිරියසඤ්ඤාති එවං චතුචත්තාලීසම්පි සඤ්ඤා නානත්තා නානාසභාවා අඤ්ඤමඤ්ඤං අසදිසා, තස්මා ‘‘නානත්තසඤ්ඤා’’ති වුත්තා. තාසං සබ්බසො නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා අනාවජ්ජනා අසමන්නාහාරා අපච්චවෙක්ඛණා. යස්මා තා නාවජ්ජති න මනසිකරොති න පච්චවෙක්ඛති, තස්මාති වුත්තං හොති.

ສັນຍາທີ່ຊົງຈຳແນກໄວ້ໃນວິພັງຢ່າງນີ້ ເປັນສັນຍາທີ່ປະສົງເອົາໃນທີ່ນີ້ ເຊິ່ງສົງເຄາະເຂົ້າໃນມະໂນທາດ ແລະ ມະໂນວິນຍານທາດ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ໄດ້ເຂົ້າສະມາບັດ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອາລົມທີ່ມີສະພາວະຕ່າງໆ ກັນ ມີຮູບ ແລະ ສຽງ ເປັນຕົ້ນ. ແລະ ເພາະວ່າ ສັນຍາ 44 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ກາມາວະຈະລະກຸສົນສັນຍາ 8, ອະກຸສົນສັນຍາ 12, ກາມາວະຈະລະກຸສົນວິບາກສັນຍາ 11, ອະກຸສົນວິບາກສັນຍາ 2, ແລະ ກາມາວະຈະລະກິລິຍາສັນຍາ 11 ເປັນສັນຍາທີ່ຕ່າງກັນ ມີສະພາວະຕ່າງກັນ ບໍ່ຄືກັນແລະກັນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ 'ນານັດຕະສັນຍາ'. ຄຳວ່າ 'ເພາະບໍ່ມົນສິການເຊິ່ງນານັດຕະສັນຍາເຫຼົ່ານັ້ນໂດຍປະການທັງປວງ' ຄື ເພາະບໍ່ຄຳນຶງເຖິງ, ບໍ່ໃສ່ໃຈ, ບໍ່ພິຈາລະນາ. ອະທິບາຍວ່າ ເພາະພະໂຍຄາວະຈອນບໍ່ຄຳນຶງເຖິງ, ບໍ່ມົນສິການ, ບໍ່ພິຈາລະນາເຖິງສັນຍາເຫຼົ່ານັ້ນ.

---

යස්මා චෙත්ථ පුරිමා රූපසඤ්ඤා පටිඝසඤ්ඤා ච ඉමිනා ඣානෙන නිබ්බත්තෙ භවෙපි න විජ්ජන්ති, පගෙව තස්මිං භවෙ ඉමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරණකාලෙ, තස්මා තාසං ‘‘සමතික්කමා අත්ථඞ්ගමා’’ති ද්වෙධාපි අභාවොයෙව වුත්තො. නානත්තසඤ්ඤාසු පන යස්මා අට්ඨ කාමාවචරකුසලසඤ්ඤා නව කිරියසඤ්ඤා දස අකුසලසඤ්ඤාති, ඉමා සත්තවීසති සඤ්ඤා ඉමිනා ඣානෙන නිබ්බත්තෙ භවෙ විජ්ජන්ති, තස්මා තාසං ‘‘අමනසිකාරා’’ති වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. තත්‍රාපි හි ඉමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරන්තො තාසං අමනසිකාරායෙව උපසම්පජ්ජ විහරති, තා පන මනසිකරොන්තො අසමාපන්නො හොතීති. සඞ්ඛෙපතො චෙත්ථ ‘‘රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමා’’ති ඉමිනා සබ්බරූපාවචරධම්මානං පහානං වුත්තං. ‘‘පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමා නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරා’’ති ඉමිනා සබ්බෙසං කාමාවචරචිත්තචෙතසිකානඤ්ච පහානං අමනසිකාරො ච වුත්තොති වෙදිතබ්බො (පටි. ම. අට්ඨ. 2.1.213).

ແລະ ເພາະວ່າ ໃນອະທິບາຍນີ້ ຮູບສັນຍາ ແລະ ປະຕິຄະສັນຍາ ທີ່ກ່າວມາຂ້າງຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ ແມ່ນແຕ່ໃນພົບທີ່ເກີດດ້ວຍຊານນີ້, ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງໃນເວລາທີ່ເຂົ້າເຖິງຊານນີ້ແລ້ວຢູ່ ໃນພົບນັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມບໍ່ມີຢູ່ຂອງສັນຍາເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຊົງກ່າວໄວ້ໂດຍສອງປະການ ຄື 'ເພາະກ້າວລ່ວງ' ແລະ 'ເພາະດັບໄປ'. ແຕ່ໃນບັນດານານັດຕະສັນຍາທັງຫຼາຍ ເພາະວ່າ ສັນຍາ 27 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ກາມາວະຈະລະກຸສົນສັນຍາ 8, ກິລິຍາສັນຍາ 9, ແລະ ອະກຸສົນສັນຍາ 10 ຍັງມີຢູ່ ໃນພົບທີ່ເກີດດ້ວຍຊານນີ້, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ຈຶ່ງຊົງg່າວເຖິງສັນຍາເຫຼົ່ານັ້ນວ່າ 'ເພາະບໍ່ມົນສິການ'. ເພາະວ່າ ແມ່ນແຕ່ໃນພົບນັ້ນ ບຸກຄົນຜູ້ເຂົ້າເຖິງຊານນີ້ແລ້ວຢູ່ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງຢູ່ ເພາະບໍ່ມົນສິການສັນຍາເຫຼົ່ານັ້ນແທ້ໆ, ສ່ວນບຸກຄົນຜູ້ມົນສິການສັນຍາເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນຜູ້ບໍ່ໄດ້ເຂົ້າສະມາບັດ. ໂດຍຫຍໍ້ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ 'ເພາະກ້າວລ່ວງຮູບສັນຍາທັງຫຼາຍ' ຊົງກ່າວເຖິງການລະທຳທັງປວງທີ່ເປັນຮູບາວະຈະລະ. ຄຳວ່າ 'ເພາະດັບໄປແຫ່ງປະຕິຄະສັນຍາທັງຫຼາຍ ແລະ ເພາະບໍ່ມົນສິການເຊິ່ງນານັດຕະສັນຍາທັງຫຼາຍ' ພຶງຊາບວ່າ ຊົງກ່າວເຖິງການລະ ແລະ ການບໍ່ມົນສິການເຊິ່ງກາມາວະຈະລະຈິດ ແລະ ເຈຕະສິກທັງປວງ (ປະຕິ. ມະ. ອັດຖະ. 2.1.213).

---

ඉති භගවා පන්නරසන්නං රූපසඤ්ඤානං සමතික්කමෙන දසන්නං පටිඝසඤ්ඤානං අත්ථඞ්ගමෙන චතුචත්තාලීසාය නානත්තසඤ්ඤානං අමනසිකාරෙනාති තීහි පදෙහි ආකාසානඤ්චායතනසමාපත්තියා වණ්ණං කථෙසි. කිං කාරණාති චෙ? සොතූනං උස්සාහජනනත්ථඤ්චෙව පලොභනත්ථඤ්ච. සචෙ හි කෙචි [Pg.58] අපණ්ඩිතා වදෙය්‍යුං – ‘‘සත්ථා ආකාසානඤ්චායතනසමාපත්තිං නිබ්බත්තෙථාති වදති, කො නු ඛො එතාය නිබ්බත්තිතාය අත්ථො, කො ආනිසංසො’’ති. ‘‘තෙ එවං වත්තුං මා ලභන්තූ’’ති ඉමෙහි ආකාරෙහි සමාපත්තියා වණ්ණං කථෙසි. තඤ්හි නෙසං සුත්වා එවං භවිස්සති – ‘‘එවං සන්තා කිර අයං සමාපත්ති එවං පණීතා, නිබ්බත්තෙස්සාම න’’න්ති, අථස්සා නිබ්බත්තනත්ථාය උස්සාහං කරිස්සන්තීති.

ດ້ວຍເຫດນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຈຶ່ງຊົງພັນລະນາຄຸນຂອງອາກາສານັນຈາຍະຕະນະສະມາບັດ ດ້ວຍບົດ 3 ບົດ ຄື: 'ເພາະກ້າວລ່ວງຮູບສັນຍາ 15 ປະການ', 'ເພາະດັບໄປແຫ່ງປະຕິຄະສັນຍາ 10 ປະການ', ແລະ 'ເພາະບໍ່ມົນສິການເຊິ່ງນານັດຕະສັນຍາ 44 ປະການ'. ຖ້າຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດ? (ຕອບວ່າ) ເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມອຸດສາຫະ ແລະ ເພື່ອຊັກຊວນ (ເລົ້າໂລມ) ຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ. ເພາະວ່າ ຫາກຄົນບໍ່ມີປັນຍາບາງພວກຈະເພິ່ງກ່າວວ່າ 'ພະສາດສະດາຊົງບອກໃຫ້ຍັງອາກາສານັນຈາຍະຕະນະສະມາບັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ, ເມື່ອສະມາບັດນີ້ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງ, ມີອານິສົງແນວໃດ?'. ພະອົງຊົງພັນລະນາຄຸນຂອງສະມາບັດໂດຍອາການເຫຼົ່ານີ້ ກໍເພື່ອ 'ຢ່າໃຫ້ຄົນເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ໂອກາດກ່າວຢ່າງນັ້ນ'. ເພາະວ່າ ເມື່ອພວກເຂົາໄດ້ຟັງຄຸນນັ້ນແລ້ວ ຈະມີຄວາມຄິດຢ່າງນີ້ວ່າ 'ໄດ້ຍິນວ່າ ສະມາບັດນີ້ສະຫງົບຢ່າງນີ້ ປະນີດຢ່າງນີ້, ພວກ ເຮົາຈະຍັງສະມາບັດນີ້ໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ', ຈາກນັ້ນ ພວກເຂົາກໍຈະເຮັດຄວາມອຸດສາຫະເພື່ອຍັງສະມາບັດນັ້ນໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ.

---

පලොභනත්ථඤ්චාපි තෙසං එතිස්සා වණ්ණං කථෙසි විසකණ්ටකවාණිජොවිය, විසකණ්ටකවාණිජො නාම ගුළවාණිජො වුච්චති. සො කිර ගුළඵාණිතඛණ්ඩසක්කරාදීනි සකටෙන ආදාය පච්චන්තගාමං ගන්ත්වා ‘‘විසකණ්ටකං ගණ්හථ, විසකණ්ටකං ගණ්හථා’’ති උග්ඝොසෙසි. තං සුත්වා ගාමිකා ‘‘විසං නාම කක්ඛළං, යො නං ඛාදති, සො මරති, කණ්ටකොපි විජ්ඣිත්වා මාරෙති, උභොපෙතෙ කක්ඛළා, කො එත්ථ ආනිසංසො’’ති ගෙහද්වාරානි ථකෙසුං, දාරකෙ ච පලාපෙසුං. තං දිස්වා වාණිජො ‘‘අවොහාරකුසලා ඉමෙ ගාමිකා, හන්ද නෙ උපායෙන ගණ්හාපෙමී’’ති ‘‘අතිමධුරං ගණ්හථ, අතිසාදුං ගණ්හථ, ගුළං ඵාණිතං සක්කරං සමග්ඝං ලබ්භති, කූටමාසකකූටකහාපණාදීහිපි ලබ්භතී’’ති උග්ඝොසෙසි. තං සුත්වා ගාමිකා හට්ඨපහට්ඨා නික්ඛන්තා බහුම්පි මූලං දත්වා ගහෙසුං.

ແລະ ພະອົງຊົງພັນລະນາຄຸນຂອງສະມາບັດນັ້ນ ເພື່ອຊັກຊວນພວກເຂົາ ປຽບເໝືອນພໍ່ຄ້າເບັດມີພິດ, ທີ່ຊື່ວ່າ ພໍ່ຄ້າເບັດມີພິດ ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ພໍ່ຄ້ານ້ຳອ້ອຍ. ໄດ້ຍິນວ່າ ພໍ່ຄ້ານັ້ນບັນທຸກນ້ຳອ້ອຍ, ນ້ຳເຜິ້ງ, ນ້ຳຕານກວດ ເປັນຕົ້ນ ໃສ່ກວຽນໄປສູ່ໝູ່ບ້ານຊາຍແດນ ແລ້ວຮ້ອງປະກາດວ່າ 'ຈົ່ງຊື້ເບັດມີພິດ, จົ່ງຊື້ເບັດມີພິດ'. ພວກຊາວບ້ານໄດ້ຍິນແນວນັ້ນແລ້ວ ຄິດວ່າ 'ຂຶ້ນຊື່ວ່າ ຢາພິດ ເປັນຂອງຮ້າຍແຮງ ຜູ້ໃດກິນ ຜู້ນັ້ນຍ່ອມຕາຍ, ແມ່ນແຕ່ໜາມກໍແທງໃຫ້ຕາຍໄດ້, ທັງສອງຢ່າງນີ້ເປັນຂອງຮ້າຍແຮງ, ຈະມີອານິສົງຫຍັງໃນຂອງນີ້' ຈຶ່ງພາກັນອັດປະຕູເຮືອນ ແລະ ໃຫ້ພວກເດັກນ້ອຍຫຼົບໜີໄປ. ພໍ່ຄ້າເຫັນແນວນັ້ນແລ້ວ ຄິດວ່າ 'ຊາວບ້ານເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນການຄ້າຂາຍ, ເອົາເຖີ້ນ ເຮົາຈະໃຫ້ພວກເຂົາຊື້ດ້ວຍອຸບາຍ' ຈຶ່ງຮ້ອງປະກາດວ່າ 'ຈົ່ງຊື້ຂອງຫວານຈັດ, ຈົ່ງຊື້ຂອງລົດຊາດດີເລີດ, ນ້ຳອ້ອຍ, ນ້ຳເຜິ້ງ, ນ້ຳຕານ ລາຄາຖືກກໍມີ, ແມ່ນແຕ່ຈະຊື້ດ້ວຍເງິນປອມ ຫຼື ຫຼຽນປອມ ກໍໄດ້'. ຊາວບ້ານໄດ້ຍິນແນວນັ້ນ ກໍມີຄວາມຍິນດີ ຮີບອອກມາຊື້ໂດຍຍອມຈ່າຍເງິນເປັນຈຳນວນຫຼາຍ.

---

තත්ථ වාණිජස්ස ‘‘විසකණ්ටකං ගණ්හථා’’ති උග්ඝොසනං විය භගවතො ‘‘ආකාසානඤ්චායතනසමාපත්තිං නිබ්බත්තෙථා’’ති වචනං. ‘‘උභොපෙතෙ කක්ඛළා, කො එත්ථ ආනිසංසො’’ති ගාමිකානං චින්තනං විය ‘‘භගවා ‘ආකාසානඤ්චායතනං නිබ්බත්තෙථා’ති ආහ, කො නු ඛො එත්ථ ආනිසංසො, නාස්ස ගුණං ජානාමා’’ති සොතූනං චින්තනං. අථස්ස වාණිජස්ස ‘‘අතිමධුරං ගණ්හථා’’තිආදිවචනං විය භගවතො රූපසඤ්ඤාසමතික්කමනාදිකං ආනිසංසප්පකාසනං. ඉදඤ්හි සුත්වා තෙ බහුම්පි මූලං දත්වා ගාමිකා විය ගුළං ‘‘ඉමිනා ආනිසංසෙන පලොභිතචිත්තා මහන්තම්පි උස්සාහං කත්වා ඉමං සමාපත්තිං නිබ්බත්තෙස්සන්තී’’ති උස්සාහජනනත්ථං පලොභනත්ථඤ්ච කථෙසි.

ໃນອຸປະມານັ້ນ ຄຳປະກາດຂອງພໍ່ຄ້າວ່າ 'ຈົ່ງຊື້ເບັດມີພິດ' ປຽບເໝືອນພະດຳລັດຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າວ່າ 'ຈົ່ງຍັງອາກາສານັນຈາຍະຕະນະສະມາບັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ'. ຄວາມຄິດຂອງຊາວບ້ານວ່າ 'ທັງສອງຢ່າງນີ້ເປັນຂອງຮ້າຍແຮງ, ຈະມີອານິສົງຫຍັງໃນຂອງນີ້' ປຽບເໝືອນຄວາມຄິດຂອງຜູ້ຟັງວ່າ 'ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງບອກວ່າ ຈົ່ງຍັງອາກາສານັນຈາຍະຕະນະໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ, ຈະມີອານິສົງຫຍັງໃນສະມາບັດນີ້, ເຮົາບໍ່ຮູ້ຄຸນຂອງມັນເລີຍ'. ສ່ວນຄຳເວົ້າຂອງພໍ່ຄ້ານັ້ນວ່າ 'ຈົ່ງຊື້ຂອງຫວານຈັດ' ເປັນຕົ້ນ ປຽບເໝືອນການສະແດງອານິສົງມີການກ້າວລ່ວງຮູບສັນຍາ ເປັນຕົ້ນ ຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ. ເພາະວ່າ ເມື່ອໄດ້ຟັງອານິສົງນີ້ແລ້ວ ພວກເຂົາກໍຈະມີຈິດໃຈຖືກຊັກຊວນດ້ວຍອານິສົງນີ້ ແລ້ວເຮັດຄວາມອຸດສາຫະຢ່າງໃຫຍ່ຫຼວງເພື່ອຍັງສະມາບັດນີ້ໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ປຽບເໝືອນຊາວບ້ານຍອມຈ່າຍເງິນເປັນຈຳນວນຫຼາຍເພື່ອຊື້ນ້ຳອ້ອຍ, ພະອົງຈຶ່ງຊົງສະແດງເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມອຸດສາຫະ ແລະ ເພື່ອຊັກຊວນ ດ້ວຍປະການສະນີ.

---

ආකාසානඤ්චායතනූපගාති [Pg.59] එත්ථ නාස්ස අන්තොති අනන්තං, ආකාසං අනන්තං ආකාසානන්තං, ආකාසානන්තං එව ආකාසානඤ්චං, තං ආකාසානඤ්චං අධිට්ඨානට්ඨෙන ආයතනමස්ස සසම්පයුත්තධම්මස්ස ඣානස්ස දෙවානං දෙවායතනමිවාති ආකාසානඤ්චායතනං. කසිණුග්ඝාටිමාකාසස්සෙතං අධිවචනං. තත්ථ ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා පටිසන්ධිවසෙන ආකාසානඤ්චායතනභවං උපගතා ආකාසානඤ්චායතනූපගා. ඉතො පරෙසු විසෙසමත්තමෙව වණ්ණයිස්සාම (ධ. ස. අට්ඨ. 265, 1436-7).

ໃນຄຳວ່າ 'ອາກາສານັນຈາຍະຕະນູປະກະ' ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ: ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອະນັນຕະ' ເພາະບໍ່ມີທີ່ສຸດ, ອາກາດທີ່ບໍ່ມີທີ່ສຸດ ຊື່ວ່າ 'ອາກາສານັນຕະ', ອາກາສານັນຕະ ນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ 'ອາກາສານັນຈະ', ອາກາສານັນຈະ ນັ້ນ ເປັນອາຍະຕະນະ (ທີ່ຕັ້ງ) ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຊານ ພ້ອມທັງສຳປະຍຸດຕະທຳ ປຽບເໝືອນທີ່ຢູ່ຂອງເທວະດາທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ 'ອາກາສານັນຈາຍະຕະນະ'. ຄຳນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງອາກາດທີ່ເພີກກະສິນອອກແລ້ວ. ບຸກຄົນຜູ້ຍັງຊານໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃນອາກາດນັ້ນ ແລ້ວເຂົ້າເຖິງອາກາສານັນຈາຍະຕະນະພົບ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປະຕິສົນທິ ຊື່ວ່າ 'ອາກາສານັນຈາຍະຕະນູປະກະ'. ໃນບົດທີ່ເຫຼືອຕໍ່ຈາກນີ້ ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະພັນລະນາສະເພາະຂໍ້ທີ່ແຕກຕ່າງກັນເທົ່ານັ້ນ (ທັມ. ສັງ. ອັດຖະ. 265, 1436-7).

---

ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්මාති එත්ථ තාව පුබ්බෙ වුත්තනයෙන ආකාසානඤ්චං ආයතනමස්ස අධිට්ඨානට්ඨෙනාති ඣානම්පි ආකාසානඤ්චායතනං, වුත්තනයෙනෙව ආරම්මණම්පි. එවමෙතං ඣානඤ්ච ආරම්මණඤ්චාති උභයම්පි අප්පවත්තිකරණෙන ච අමනසිකරණෙන ච සමතික්කමිත්වාව යස්මා ඉදං විඤ්ඤාණඤ්චායතනං උපසම්පජ්ජ විහරිතබ්බං, තස්මා උභයම්පෙතං එකජ්ඣං කත්වා ‘‘ආකාසානඤ්චායතනං සමතික්කම්මා’’ති ඉදං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං.

ໃນຄຳວ່າ 'ເພາະກ້າວລ່ວງອາກາສານັນຈາຍະຕະນະ' ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ: ກ່ອນອື່ນ ໂດຍນິຍາຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວຂ้างຕົ້ນ ແມ້ແຕ່ຊານກໍຊື່ວ່າ 'ອາກາສານັນຈາຍະຕະນະ' ເພາະມີອາກາສານັນຈະເປັນອາຍະຕະນະໂດຍອັດຖະວ່າເປັນທີ່ຕັ້ງ, ແລະ ແມ້ອາລົມກໍຊື່ວ່າ 'ອາກາສານັນຈາຍະຕະນະ' ໂດຍນິຍາຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ. ເພາະເຫດທີ່ພະໂຍຄາວະຈອນຈະຕ້ອງກ້າວລ່ວງທັງຊານ ແລະ ອາລົມທັງສອງຢ່າງນີ້ ດ້ວຍການບໍ່ໃຫ້ເປັນໄປ ແລະ ດ້ວຍການບໍ່ມົນສິການ ແລ້ວເຂົ້າເຖິງວິນຍານັນຈາຍະຕະນະນີ້ຢູ່, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ຈຶ່ງຊົງລວມເອົາທັງສອງຢ່າງນັ້ນເຂົ້າເປັນອັນດຽວກັນ ແລ້ວຊົງກ່າວຄຳນີ້ວ່າ 'ເພາະກ້າວລ່ວງອາກາສານັນຈາຍະຕະນະ'.

---

විඤ්ඤාණඤ්චායතනූපගාති එත්ථ පන ‘‘අනන්ත’’න්ති මනසිකාතබ්බවසෙන නාස්ස අන්තොති අනන්තං, අනන්තමෙව ආනඤ්චං, විඤ්ඤාණං ආනඤ්චං ‘‘විඤ්ඤාණානඤ්ච’’න්ති අවත්වා ‘‘විඤ්ඤාණඤ්ච’’න්ති වුත්තං. අයඤ්හෙත්ථ රුළ්හීසද්දො. තදෙව විඤ්ඤාණඤ්චං අධිට්ඨානට්ඨෙන ආයතනන්ති විඤ්ඤාණඤ්චායතනං. තත්ථ ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා විඤ්ඤාණඤ්චායතනභවං උපගතා විඤ්ඤාණඤ්චායතනූපගා.

ໃນຄຳວ່າ 'ວິນຍານັນຈາຍະຕະນູປະກະ' ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ: ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອະນັນຕະ' ເພາະບໍ່ມີທີ່ສຸດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການມົນສິການ, ອະນັນຕະ ນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ 'ອານັນຈະ', ວິນຍານທີ່ເປັນອານັນຈະ ທ່ານບໍ່ກ່າວວ່າ 'ວິນຍານານັນຈະ' ແຕ່ກ່າວວ່າ 'ວິນຍານັນຈະ'. ຄຳນີ້ເປັນຣູຫຼີສັບ (ຄຳທີ່ໃຊ້ກັນມາຈົນເຄີຍຊິນ) ໃນທີ່ນີ້. ວິນຍານັນຈະ ນັ້ນເອງ ເປັນອາຍະຕະນະ ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນທີ່ຕັ້ງ ຊື່ວ່າ 'ວິນຍານັນຈາຍະຕະນະ'. ບຸກຄົນຜູ້ຍັງຊານໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃນວິນຍານນັ້ນ ແລ້ວເຂົ້າເຖິງວິນຍານັນຈາຍະຕະນະພົບ ຊື່ວ່າ 'ວິນຍານັນຈາຍະຕະນູປະກະ'.

---

විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්මාති එත්ථපි පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව විඤ්ඤාණඤ්චං ආයතනමස්ස අධිට්ඨානට්ඨෙනාති ඣානම්පි විඤ්ඤාණඤ්චායතනං, වුත්තනයෙනෙව ච ආරම්මණම්පි. එවමෙතං ඣානඤ්ච ආරම්මණඤ්චාති උභයම්පි අප්පවත්තිකරණෙන ච අමනසිකරණෙන ච සමතික්කමිත්වාව යස්මා ඉදං ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං උපසම්පජ්ජ විහරිතබ්බං, තස්මා උභයම්පෙතං එකජ්ඣං කත්වා ‘‘විඤ්ඤාණඤ්චායතනං සමතික්කම්මා’’ති ඉදං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං.

ໃນຄຳວ່າ 'ເພາະກ້າວລ່ວງວິນຍານັນຈາຍະຕະນະ' ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ: ແມ້ໃນບົດນີ້ ໂດຍນິຍາຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວຂ้างຕົ້ນ ແມ້ແຕ່ຊານກໍຊື່ວ່າ 'ວິນຍານັນຈາຍະຕະນະ' ເພາະມີວິນຍານັນຈະເປັນອາຍະຕະນະໂດຍອັດຖະວ່າເປັນທີ່ຕັ້ງ, ແລະ ແມ້ອາລົມກໍຊື່ວ່າ 'ວິນຍານັນຈາຍະຕະນະ' ໂດຍນິຍາຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ. ເພາະເຫດທີ່ພະໂຍຄາວະຈອນຈະຕ້ອງກ້າວລ່ວງທັງຊານ ແລະ ອາລົມທັງສອງຢ່າງນີ້ ດ້ວຍການບໍ່ໃຫ້ເປັນໄປ ແລະ ດ້ວຍການບໍ່ມົນສິການ ແລ້ວເຂົ້າເຖິງອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະນີ້ຢູ່, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ຈຶ່ງຊົງລວມເອົາທັງສອງຢ່າງນັ້ນເຂົ້າເປັນອັນດຽວກັນ ແລ້ວຊົງກ່າວຄຳນີ້ວ່າ 'ເພາະກ້າວລ່ວງວິນຍານັນຈາຍະຕະນະ'.

---

ආකිඤ්චඤ්ඤායතනූපගාති එත්ථ පන නාස්ස කිඤ්චනන්ති අකිඤ්චනං, අන්තමසො භඞ්ගමත්තම්පි අස්ස අවසිට්ඨං නත්ථීති වුත්තං හොති. අකිඤ්චනස්ස භාවො ආකිඤ්චඤ්ඤං, ආකාසානඤ්චායතනවිඤ්ඤාණාපගමස්සෙතං අධිවචනං. තං ආකිඤ්චඤ්ඤං අධිට්ඨානට්ඨෙන ආයතනන්ති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං. තත්ථ ඣානං නිබ්බත්තෙත්වා ආකිඤ්චඤ්ඤායතනභවං උපගතා ආකිඤ්චඤ්ඤායතනූපගා. අයං සත්තමවිඤ්ඤාණට්ඨිතීති [Pg.60] ඉමං සත්තමං පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණස්ස ඨානං ජානාති. නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනං යථෙව සඤ්ඤාය, එවං විඤ්ඤාණස්සාපි සුඛුමත්තා නෙව විඤ්ඤාණං නාවිඤ්ඤාණං, තස්මා විඤ්ඤාණට්ඨිතීසු න වුත්තං.

ໃນຄຳວ່າ 'ອາກິນຈັນຍາຍະຕະນູປະກະ' ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ: ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອະກິນຈະນະ' ເພາະບໍ່ມີຫຍັງເຫຼືອຢູ່ເລີຍ, ອະທິບາຍວ່າ ແມ່ນແຕ່ຄວາມດັບໄປພຽງເລັກນ້ອຍກໍບໍ່ມີເຫຼືອຢູ່ແກ່ວິນຍານນັ້ນ. ພາວະແຫ່ງຄວາມບໍ່ມີຫຍັງເຫຼືອຢູ່ ຊື່ວ່າ 'ອາກິນຈັນຍະ', ຄຳນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງຄວາມປາສະຈາກໄປແຫ່ງວິນຍານທີ່ມີອາກາສານັນຈາຍະຕະນະເປັນອາລົມ. ອາກິນຈັນຍະ ນັ້ນ ເປັນອາຍະຕະນະ ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນທີ່ຕັ້ງ ຊື່ວ່າ 'ອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະ'. ບຸກຄົນຜູ້ຍັງຊານໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃນອາກິນຈັນຍະນັ້ນ ແລ້ວເຂົ້າເຖິງອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະພົບ ຊື່ວ່າ 'ອາກິນຈັນຍາຍະຕະນູປະກະ'. ຄຳວ່າ 'ນີ້ເປັນວິນຍານັດຖິຕິທີ 7' ຄື ຍ່ອມຮູ້ຈັກທີ່ຕັ້ງແຫ່ງປະຕິສົນທິວິນຍານທີ 7 ນີ້. ສ່ວນເນວະສັນຍານາສັນຍາຍະຕະນະນັ້ນ ເພາະວິນຍານມີຄວາມລະອຽດອ່ອນ ປຽບເໝືອນສັນຍາ (ທີ່ບໍ່ຊື່ວ່າເປັນສັນຍາ ແລະ ບໍ່ຊື່ວ່າບໍ່ມີສັນຍາ) ຈຶ່ງບໍ່ຊື່ວ່າເປັນວິນຍານ ແລະ ບໍ່ຊື່ວ່າບໍ່ມີວິນຍານ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຊົງກ່າວໄວ້ໃນວິນຍານັດຖິຕິທັງຫຼາຍ.

---

අභූතන්ති අභූතත්ථං ‘‘රූපං අත්තා’’තිආදිවචනං. තං විපල්ලාසභාවතො අතච්ඡං. දිට්ඨිනිස්සයතො අනත්ථසඤ්හිතං. අථ වා අභූතන්ති අසන්තං අවිජ්ජමානං. අචොරස්සෙව ‘‘ඉදං තෙ චොරිකාය ආභතං, න ඉදං තුය්හං ඝරෙ ධන’’න්තිආදිවචනං. අතච්ඡන්ති අතථාකාරං අඤ්ඤථා සන්තං. අනත්ථසඤ්හිතන්ති න ඉධලොකත්ථං වා පරලොකත්ථං වා නිස්සිතං. න තං තථාගතො බ්‍යාකරොතීති තං අනිය්‍යානිකකථං තථාගතො න කථෙති. භූතං තච්ඡං අනත්ථසඤ්හිතන්ති රාජකථාදිතිරච්ඡානකථං. භූතං තච්ඡං අත්ථසඤ්හිතන්ති අරියසච්චසන්නිස්සිතං. තත්‍ර කාලඤ්ඤූ තථාගතො හොතීති තස්මිං තතියබ්‍යාකරණෙ තස්ස පඤ්හස්ස බ්‍යාකරණත්ථාය තථාගතො කාලඤ්ඤූ හොති. මහාජනස්ස ආදානකාලං ගහණකාලං ජානිත්වා සහෙතුකං සකාරණං කත්වා යුත්තපත්තකාලෙයෙව බ්‍යාකරොතීති අත්ථො.

ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຈິງ' ໄດ້ແກ່ ຄຳເວົ້າທີ່ມີເນື້ອຄວາມບໍ່ຈິງ ເຊັ່ນຄຳວ່າ 'ຮູບເປັນອັດຕາ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳເວົ້ານັ້ນ ບໍ່ແທ້ຈິງ ເພາະມີສະພາວະວິປະລາດ. ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ ເພາະອາໄສທິດຖິ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຈິງ' ຄື ບໍ່ມີຢູ່ ບໍ່ປາກົດ. ປຽບເໝືອນຄຳເວົ້າທີ່g່າວກັບຄົນທີ່ບໍ່ແມ່ນໂຈນວ່າ 'ນີ້ແມ່ນຂອງທີ່ເຈົ້າລັກມາ, ນີ້ບໍ່ແມ່ນຊັບໃນເຮືອນຂອງເຈົ້າ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ແທ້ຈິງ' ຄື ມີສະພາວະບໍ່ເປັນຢ່າງນັ້ນ ຄືເປັນໄປໂດຍປະການອື່ນ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ' ຄື ບໍ່ອາໄສປະໂຫຍດໃນໂລກນີ້ ຫຼື ປະໂຫຍດໃນໂລກໜ້າ. ຄຳວ່າ 'ພະຕາຖາຄົດບໍ່ຊົງພະຍາກອນຄຳນັ້ນ' ຄື ພະຕາຖາຄົດບໍ່ຊົງກ່າວຖ້ອຍຄຳທີ່ບໍ່ນຳອອກຈາກທຸກ (ອະນິຍານິກະກະຖາ) ນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຈິງ ແທ້ ແຕ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ' ໄດ້ແກ່ ຕິຣັດສານະກະຖາ ມີລາຊະກະຖາ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຈິງ ແທ້ ແລະ ເປັນປະໂຫຍດ' ໄດ້ແກ່ ຖ້ອຍຄຳທີ່ອາໄສອະລິຍະສັດ. ຄຳວ່າ 'ໃນການພະຍາກອນນັ້ນ ພະຕາຖາຄົດຍ່ອມເປັນຜູ້ຮູ້ການ' ຄື ໃນການພະຍາກອນຄັ້ງທີສາມນັ້ນ ພະຕາຖາຄົດຍ່ອມເປັນຜູ້ຮູ້ການເພື່ອພະຍາກອນບັນຫານັ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ພະອົງຊົງຮູ້ເວລາທີ່ມະຫາຊົນຈະຮັບເອົາ ເວລາທີ່ຈະກຳນົດຈົດຈຳ ແລ້ວຊົງສະແດງເຫດຜົນ ແລະ ພະຍາກອນໃນເວລາທີ່ເໝາະສົມເທົ່ານັ້ນ.

---

යුත්තපත්තකාලෙ වදතීති කාලවාදී. භූතං සභාවං වදතීති භූතවාදී. පරමත්ථං නිබ්බානං වදතීති අත්ථවාදී. මග්ගඵලධම්මං වදතීති ධම්මවාදී. සංවරාදිවිනයං වදතීති විනයවාදී. තත්ථ දිට්ඨන්ති අපරිමාණාසු ලොකධාතූසු අපරිමාණානං සත්තානං චක්ඛුද්වාරෙසු ආපාථං ආගච්ඡන්තං රූපාරම්මණං නාම අත්ථි, තං සබ්බාකාරතො ජානාති පස්සති. එවං ජානතා පස්සතා ච තෙන තං ඉට්ඨානිට්ඨාදිවසෙන වා දිට්ඨසුතමුතවිඤ්ඤාතෙසු ලබ්භමානකපදවසෙන වා ‘‘කතමං තං රූපං රූපායතනං? යං රූපං චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය වණ්ණනිභා සනිදස්සනං සප්පටිඝං නීලං පීතක’’න්තිආදිනා (ධ. ස. 617-618) නයෙන අනෙකෙහි නාමෙහි තෙරසහි වාරෙහි ද්විපඤ්ඤාසාය නයෙහි විභජ්ජමානං තථමෙව හොති විතථං නත්ථි. එස නයො සොතද්වාරාදීසුපි. ආපාථමාගච්ඡන්තෙසු සද්දාදීසු තෙසං විවිධං දස්සෙතුං ‘‘දිට්ඨං සුත’’න්ති ආහ. තත්ථ දිට්ඨන්ති රූපායතනං. සුතන්ති සද්දායතනං. මුතන්ති පත්වා ගහෙතබ්බතො ගන්ධායතනං රසායතනං ඵොට්ඨබ්බායතනං. විඤ්ඤාතන්ති සුඛදුක්ඛාදිධම්මාරම්මණං. පත්තන්ති පරියෙසිත්වා වා අපරියෙසිත්වා වා පත්තං. පරියෙසිතන්ති [Pg.61] පත්තං වා අපත්තං වා පරියෙසිතං. අනුවිචරිතං මනසාති චිත්තෙන අනුසඤ්චරිතං.

ຄຳວ່າ 'ກ່າວໃນເວລາທີ່ເໝາະສົມ' ຊື່ວ່າ 'ກາລະວາທີ'. ຄຳວ່າ 'ກ່າວສິ່ງທີ່ຈິງ' (ກ່າວຕາມສະພາວະ) ຊື່ວ່າ 'ພູຕະວາທີ'. ຄຳວ່າ 'ກ່າວສິ່ງທີ່ເປັນປະໂຫຍດ' (ກ່າວເຖິງປໍຣະມັດຖະຄືນິບພານ) ຊື່ວ່າ 'ອັດຖະວາທີ'. ຄຳວ່າ 'ກ່າວທຳ' (ກ່າວເຖິງມັກຄະຜົນລະທຳ) ຊື່ວ່າ 'ທຳມະວາທີ'. ຄຳວ່າ 'ກ່າວວິນັຍ' (ກ່າວເຖິງສັງວໍລະວິນັຍ ເປັນຕົ້ນ) ຊື່ວ່າ 'ວິນະຍະວາທີ'. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'ສິ່ງທີ່ເຫັນ' (ທິດຖະ) ມີອະທິບາຍວ່າ: ຮູບາລົມທີ່ມາສູ່ຄອງແຫ່ງຈັກຂຸທວານຂອງສັດທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ມີປະມານ ໃນໂລກະທາດທີ່ບໍ່ມີປະມານ ມີຢູ່, ພະອົງຍ່ອມຊົງຮູ້ ຊົງເຫັນຮູບາລົມນັ້ນໂດຍປະການທັງປວງ. ເມື່ອພະອົງຊົງຮູ້ ຊົງເຫັນຢູ່ຢ່າງນີ້ ຮູບາລົມນັ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາລົມທີ່ໜ້າປາດຖະໜา ແລະ ບໍ່ໜ້າປາດຖະໜา ເປັນຕົ້ນ ຫຼື ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບົດທີ່ໄດ້ໃນສິ່ງທີ່ເຫັນ, ໄດ້ຍິນ, ຊາບ ແລະ ຮູ້ແຈ້ງ ຍ່ອມເປັນຢ່າງນັ້ນແທ້ໆ ບໍ່ເປັນຢ່າງອື່ນເລີຍ ໂດຍນິຍາຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຮູບທີ່ເປັນຮູບາຍະຕະນະນັ້ນ ເປັນແນວໃດ? ຮູບໃດອາໄສມະຫາພູດຮູບ 4 ມີວັນນະ (ສີ) ປາກົດ ເປັນຮູບທີ່ເຫັນໄດ້ ມີການກະທົບ ສີຂຽວ ສີເຫຼືອງ' (ທັມ. ສັງ. 617-618) ເຊິ່ງຈຳແນກອອກໄປດ້ວຍຊື່ເປັນອະເນກ ໂດຍວາລະ 13 ວາລະ ດ້ວຍນິຍາຍ 52 ນິຍາຍ. ນິຍາຍນີ້ກໍມີໃນໂສຕະທວານ ເປັນຕົ້ນ ຄືກັນ. ພະອົງຊົງກ່າວຄຳວ່າ 'ສິ່ງທີ່ເຫັນ, ສິ່ງທີ່ໄດ້ຍິນ' ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງຄວາມຕ່າງກັນຂອງສັດທັງຫຼາຍ ໃນເມື່ອສຽງ ເປັນຕົ້ນ ມາສູ່ຄອງ (ແຫ່ງປະສາດ). ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'ສິ່ງທີ່ເຫັນ' ໄດ້ແກ່ ຮູບາຍະຕະນະ. ຄຳວ່າ 'ສິ່ງທີ່ໄດ້ຍິນ' ໄດ້ແກ່ ສັດທາຍະຕະນະ. ຄຳວ່າ 'ສິ່ງທີ່ຊາບ' (ມຸຕະ) ໄດ້ແກ່ ຄັນທາຍະຕະນະ, ຣะສາຍະຕະນະ, ແລະ ໂຜດຖັບພາຍະຕະນະ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຕ້ອງເຂົ້າໄປກະທົບຈຶ່ງຈະຮັບຮູ້ໄດ້. ຄຳວ່າ 'ສິ່ງທີ່ຮູ້ແຈ້ງ' (ວິນຍາຕະ) ໄດ້ແກ່ ທຳມາລົມ ມີສຸກ ແລະ ທຸກ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ສິ່ງທີ່ບັນລຸ' (ປັດຕະ) ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ບັນລຸແລ້ວ ບໍ່ວ່າຈະສະແຫວງຫາ ຫຼື ບໍ່ສະແຫວງຫາກໍຕາມ. ຄຳວ່າ 'ສິ່ງທີ່ສະແຫວງຫາ' (ປະຣິເຍສິຕະ) ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ບັນລຸແລ້ວ ຫຼື ຍັງບໍ່ບັນລຸ ແຕ່ໄດ້ສະແຫວງຫາ. ຄຳວ່າ 'ສິ່ງທີ່ຕຶກຕອງດ້ວຍໃຈ' (ອະນຸວິຈະຣິຕະ ມະນະສາ) ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ທ່ອງທ່ຽວໄປຕາມໃຈ (ຄິດໄປຕາມໃຈ).

---

තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධන්ති ඉමිනා එතං දස්සෙති – යඤ්හි අපරිමාණාසු ලොකධාතූසු ඉමස්ස සදෙවකස්ස ලොකස්ස නීලං පීතකන්තිආදි රූපාරම්මණං චක්ඛුද්වාරෙ ආපාථං ආගච්ඡති, ‘‘අයං සත්තො ඉමස්මිං ඛණෙ ඉමං නාම රූපාරම්මණං දිස්වා සුමනො වා දුම්මනො වා මජ්ඣත්තො වා ජාතො’’ති සබ්බං තං තථාගතස්ස එවං අභිසම්බුද්ධං. තථා යං අපරිමාණාසු ලොකධාතූසු ඉමස්ස සදෙවකස්ස ලොකස්ස භෙරිසද්දො මුදිඞ්ගසද්දොතිආදි සද්දාරම්මණං සොතද්වාරෙ ආපාථං ආගච්ඡති, මූලගන්ධො තචගන්ධොතිආදි ගන්ධාරම්මණං ඝානද්වාරෙ ආපාථං ආගච්ඡති, මූලරසො ඛන්ධරසොතිආදි රසාරම්මණං ජිව්හාද්වාරෙ ආපාථං ආගච්ඡති, කක්ඛළං මුදුකන්තිආදි පථවීධාතුතෙජොධාතුවායොධාතුභෙදං ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං කායද්වාරෙ ආපාථං ආගච්ඡති, ‘‘අයං සත්තො ඉමස්මිං ඛණෙ ඉමං නාම ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං ඵුසිත්වා සුමනො වා දුම්මනො වා මජ්ඣත්තො වා ජාතො’’ති සබ්බං තං තථාගතස්ස එවං අභිසම්බුද්ධං. තථා යං අපරිමාණාසු ලොකධාතූසු ඉමස්ස සදෙවකස්ස ලොකස්ස සුඛදුක්ඛාදිභෙදං ධම්මාරම්මණං මනොද්වාරස්ස ආපාථං ආගච්ඡති, ‘‘අයං සත්තො ඉමස්මිං ඛණෙ ඉමං නාම ධම්මාරම්මණං විජානිත්වා සුමනො වා දුම්මනො වා මජ්ඣත්තො වා ජාතො’’ති සබ්බං තං තථාගතස්ස එවං අභිසම්බුද්ධං.

ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ພຣະຕຖາຄົດຕຣັສຮູ້ແລ້ວ' ນີ້ ພຣະອົງຊົງສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ: ດ້ວຍວ່າ ຮູບາຣົມ ມີສີຂຽວ ແລະສີເຫຼືອງເປັນຕົ້ນ ຂອງໂລກນີ້ ພ້ອມທັງເທວະດາ ໃນໂລກທາດທັງຫຼາຍອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ທີ່ມາປາກົດໃນຈັກຂຸທະວານ, ພຣະຕຖາຄົດຊົງຕຣັສຮູ້ແລ້ວທັງໝົດຢ່າງນີ້ວ່າ 'ສັດນີ້ໃນຂະນະນີ້ ໄດ້ເຫັນຮູບາຣົມຊື່ນີ້ແລ້ວ ເປັນຜູ້ມີໃຈດີ ຫຼືມີໃຈຮ້າຍ ຫຼືເປັນຜູ້ວາງເສີຍ'. ເຊັ່ນດຽວກັນ ສັດທາຣົມ ມີສຽງກອງ ແລະສຽງຕະໂພນເປັນຕົ້ນ ຂອງໂລກນີ້ ພ້ອມທັງເທວະດາ ໃນໂລກທາດທັງຫຼາຍອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ທີ່ມາປາກົດໃນໂສຕະທະວານ, ຄັນທາຣົມ ມີກິ່ນຮາກໄມ້ ແລະກິ່ນເປືອກໄມ້ເປັນຕົ້ນ ທີ່ມາປາກົດໃນຄານະທະວານ, ຣົສາຣົມ ມີຣົດຮາກໄມ້ ແລະຣົດລຳຕົ້ນເປັນຕົ້ນ ທີ່ມາປາກົດໃນຊິວຫາທະວານ, ໂຜດທັບພາຣົມ ອັນຈຳແນກອອກເປັນຂອງແຂງ ແລະຂອງອ່ອນເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນປະເພດແຫ່ງປະຖະວີທາດ ເຕໂຊທາດ ແລະວາໂຍທາດ ທີ່ມາປາກົດໃນກາຍະທະວານ, ພຣະຕຖາຄົດຊົງຕຣັສຮູ້ແລ້ວທັງໝົດຢ່າງນີ້ວ່າ 'ສັດນີ້ໃນຂະນະນີ້ ໄດ້ຖືກຕ້ອງໂຜດທັບພາຣົມຊື່ນີ້ແລ້ວ ເປັນຜູ້ມີໃຈດີ ຫຼືມີໃຈຮ້າຍ ຫຼືເປັນຜູ້ວາງເສີຍ'. ເຊັ່ນດຽວກັນ ທັມມາຣົມ ອັນຈຳແນກອອກເປັນສຸກ ແລະທຸກເປັນຕົ້ນ ຂອງໂລກນີ້ ພ້ອມທັງເທວະດາ ໃນໂລກທາດທັງຫຼາຍອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ທີ່ມາປາກົດໃນມະໂນທະວານ, ພຣະຕຖາຄົດຊົງຕຣັສຮູ້ແລ້ວທັງໝົດຢ່າງນີ້ວ່າ 'ສັດນີ້ໃນຂະນະນີ້ ໄດ້ຮູ້ແຈ້ງທັມມາຣົມຊື່ນີ້ແລ້ວ ເປັນຜູ້ມີໃຈດີ ຫຼືມີใจຮ້າຍ ຫຼືເປັນຜູ້ວາງເສີຍ'.

---

යඤ්හි, චුන්ද, ඉමෙසං සත්තානං දිට්ඨං සුතං මුතං විඤ්ඤාතං, තත්ථ තථාගතෙන අදිට්ඨං වා අසුතං වා අමුතං වා අවිඤ්ඤාතං වා නත්ථි, ඉමස්ස පන මහාජනස්ස පරියෙසිත්වා අපත්තම්පි අත්ථි, අපරියෙසිත්වා අපත්තම්පි අත්ථි, පරියෙසිත්වා පත්තම්පි අත්ථි, අපරියෙසිත්වා පත්තම්පි අත්ථි, සබ්බම්පි තථාගතස්ස අසම්පත්තං නාම නත්ථි ඤාණෙන අසච්ඡිකතං. තස්මා තථාගතොති වුච්චතීති යං තථා ලොකෙන ගතං, තස්ස තථෙව ගතත්තා තථාගතොති වුච්චතීති. පාළියං පන ‘‘අභිසම්බුද්ධ’’න්ති වුත්තං, තං ගතසද්දෙන එකත්ථං. ඉමිනා නයෙන සබ්බවාරෙසු තථාගතොති නිගමස්ස අත්ථො වෙදිතබ්බො (දී. නි. අට්ඨ. 3.188; අ. නි. අට්ඨ. 2.4.23).

ດູກ່ອນຈຸນທະ, ສິ່ງໃດທີ່ສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ໄດ້ເຫັນ ໄດ້ຍິນ ໄດ້ຊາບ ໄດ້ຮູ້ແຈ້ງແລ້ວ, ໃນສິ່ງນັ້ນ ທີ່ພຣະຕຖາຄົດບໍ່ໄດ້ເຫັນ ບໍ່ໄດ້ຍິນ ບໍ່ໄດ້ຊາບ ຫຼືບໍ່ໄດ້ຮູ້ແຈ້ງນັ້ນ ບໍ່ມີເລີຍ. ສ່ວນມະຫາຊົນນີ້ ສິ່ງທີ່ສະແຫວງຫາແລ້ວບໍ່ໄດ້ກໍມີ, ບໍ່ໄດ້ສະແຫວງຫາແລ້ວບໍ່ໄດ້ກໍມີ, ສະແຫວງຫາແລ້ວໄດ້ກໍມີ, ບໍ່ໄດ້ສະແຫວງຫາແລ້ວໄດ້ກໍມີ, ແຕ່ສິ່ງທັງປວງທີ່ຊື່ວ່າ ພຣະຕຖາຄົດບໍ່ໄດ້ບັນລຸ ຫຼືບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ແຈ້ງດ້ວຍຍານນັ້ນ ບໍ່ມີເລີຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ພຣະຕຖາຄົດ'. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໂລກໄປແລ້ວຢ່າງໃດ, ພຣະອົງກໍຊົງໄປແລ້ວຢ່າງນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ພຣະຕຖາຄົດ'. ແຕ່ໃນພຣະບາລີ ທ່ານກ່າວວ່າ 'ອະພິສັມພຸດທະ' (ຕຣັສຮູ້ແລ້ວ), ຄຳນັ້ນມີເນື້ອຄວາມດຽວກັນກັບຄຳວ່າ 'ຄະຕະ' (ໄປແລ້ວ). ໂດຍນິຍາຍນີ້ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳສະຫຼຸບວ່າ 'ພຣະຕຖາຄົດ' ໃນວາຣະທັງປວງ (ທີ. ນິ. ອັຕຖະ. 3.188; ອັງ. ນິ. ອັຕຖະ. 2.4.23).

---

‘‘යඤ්ච, චුන්ද, රත්තිං තථාගතො අනුත්තරං සම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුජ්ඣති, යඤ්ච රත්තිං අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායති, යං [Pg.62] එතස්මිං අන්තරෙ භාසති ලපති නිද්දිසති, සබ්බං තං තථෙව හොති, නො අඤ්ඤථා, තස්මා තථාගතොති වුච්චතී’’ති –

“ດູກ່ອນຈຸນທະ, ໃນລາຕີໃດ ພຣະຕຖາຄົດໄດ້ຕຣັສຮູ້ອະນຸຕຕະຣະສັມມາສັມໂພທິຍານ, ແລະໃນລາຕີໃດ ພຣະອົງສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິພານດ້ວຍອະນຸປາທິເສສະນິພານທາດ, ສິ່ງໃດທີ່ພຣະອົງຊົງສະແດງ ຊົງກ່າວ ຊົງຊີ້ແຈງ ໃນລະຫວ່າງນີ້, ສິ່ງທັງປວງນັ້ນຍ່ອມເປັນຢ່າງນັ້ນແທ້ ບໍ່ເປັນຢ່າງອື່ນເລີຍ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ພຣະຕຖາຄົດ'” -

---

එත්ථ යං රත්තිං භගවා බොධිමණ්ඩෙ අප්පරාජිතපල්ලඞ්කෙ නිසින්නො තිණ්ණං මාරානං මත්ථකං මද්දිත්වා අනුත්තරසම්මාසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධො, යඤ්ච රත්තිං යමකසාලානමන්තරෙ අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායි, එත්ථන්තරෙ පඤ්චචත්තාලීසවස්සපරිමාණෙ කාලෙ පඨමබොධියාපි මජ්ඣිමබොධියාපි පච්ඡිමබොධියාපි යං භගවතා භාසිතං සුත්තං ගෙය්‍යං…පෙ… වෙදල්ලං, තං සබ්බං අත්ථතො ච බ්‍යඤ්ජනතො ච අනුපවජ්ජං අනූනමනධිකං සබ්බාකාරපරිපුණ්ණං රාගමදනිම්මදනං දොසමොහමදනිම්මදනං නත්ථි, තත්ථ වාළග්ගමත්තම්පි අවක්ඛලිතං, සබ්බං තං එකමුද්දිකාය ලඤ්ඡිතං විය, එකනාළියා මිතං විය, එකතුලාය තුලිතං විය ච තථමෙව හොති විතථං නත්ථි. තෙනාහ – ‘‘යඤ්ච, චුන්ද, රත්තිං තථාගතො…පෙ… සබ්බං තං තථමෙව හොති, නො අඤ්ඤථා තස්මා තථාගතොති වුච්චතී’’ති. ගදඅත්ථො හි එත්ථ ගතසද්දො.

ໃນຄຳນັ້ນ, ລາຕີໃດ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທັບນັ່ງເໜືອອະປະຣາຊິຕະບັນລັງ ທີ່ໂພທິມົນທົນ ຊົງຢຽບຢ່ຳຫົວແຫ່ງມານທັງສາມ ແລ້ວຕຣັສຮູ້ອະນຸຕຕະຣະສັມມາສັມໂພທິຍານ, ແລະລາຕີໃດ ພຣະອົງສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິພານດ້ວຍອະນຸປາທິເສສະນິພານທາດ ໃນລະຫວ່າງຕົ້ນຮັງຄູ່, ໃນລະຫວ່າງນີ້ ອັນມີກຳນົດເວລາ 45 ພັນສາ ສິ່ງໃດທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງແລ້ວ ບໍ່ວ່າຈະເປັນ ສູດ ເຄຍະ... ໄປຍານໃຫຍ່... ເວທັລລະ ທັງໃນປະຖົມໂພທິກາລ ມັດຊິມະໂພທິກາລ ແລະປັດສິມະໂພທິກາລ, ສິ່ງທັງປວງນັ້ນ ໂດຍອັດຖະແລະພະຍັນຊະນະ ຍ່ອມບໍ່ມີຂໍ້ບົກພ່ອງ ບໍ່ຂາດບໍ່ເກີນ ບໍລິບູນໂດຍປະການທັງປວງ ເປັນເຄື່ອງຍ່ຳຢີຄວາມມົວເມົາໃນລາຄະ ເປັນເຄື່ອງຍ່ຳຢີຄວາມມົວເມົາໃນໂທສະແລະໂມຫະ, ຄວາມຜິດພາດແມ່ນແຕ່ພຽງປາຍຜົມກໍບໍ່ມີໃນຄຳນັ້ນ, ສິ່ງທັງປວງນັ້ນຍ່ອມເປັນຢ່າງນັ້ນແທ້ ບໍ່ມີຜິດພ້ຽນ ເໝືອນດັ່ງປະທັບດ້ວຍກາຕຣາດຽວກັນ, ເໝືອນດັ່ງຕວງດ້ວຍທະນານດຽວກັນ, ແລະເໝືອນດັ່ງຊັ່ງດ້ວຍຕາຊັ່ງດຽວກັນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕຣັສວ່າ 'ດູກ່ອນຈຸນທະ, ໃນລາຕີໃດ ພຣະຕຖາຄົດ... ໄປຍານໃຫຍ່... ສິ່ງທັງປວງນັ້ນຍ່ອມເປັນຢ່າງນັ້ນແທ້ ບໍ່ເປັນຢ່າງອື່ນເລີຍ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພຣະຕຖາຄົດ'. ດ້ວຍວ່າ ໃນຄຳນີ້ ຄຳວ່າ 'ຄະຕະ' ມີອັດຖະວ່າ 'ຄະທะ' (ກ່າວ).

---

අපි ච – ආගදනං ආගදො, වචනන්ති අත්ථො. තථො අවිපරීතො ආගදො අස්සාති ද-කාරස්ස ත-කාරං කත්වා ගතොති එවමෙතස්මිං අත්ථෙ පදසිද්ධි වෙදිතබ්බා.

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຄຳວ່າ 'ອາກະທະນະ' ຄື 'ອາກະທະ' ມີອັດຖະວ່າ ວາຈາ. ພຣະອົງມີວາຈາອັນແທ້ຈິງ ບໍ່ຜິດພ້ຽນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ຕຖາຄົດ' (ໂດຍແປງ ດ ອັກសອນ ເປັນ ຕ ອັກសອນ ແລ້ວສຳເລັດຮູບເປັນ ຄະຕະ) ພຶງຊາບການສຳເລັດຮູບແຫ່ງບົດໃນເນື້ອຄວາມນີ້ຢ່າງນີ້.

---

‘‘යථාවාදී, චුන්ද…පෙ… වුච්චතී’’ති එත්ථ භගවතො වාචාය කායො අනුලොමෙති කායස්සපි වාචා, තස්මා භගවා යථාවාදී තථාකාරී, යථාකාරී තථාවාදී ච හොති, එවංභූතස්ස චස්ස යථා වාචා, කායොපි තථා ගතො පවත්තොති අත්ථො. යථා ච කායො, වාචාපි තථා ගතා පවත්තාති තථාගතොති එවමෙත්ථ පදසිද්ධි වෙදිතබ්බා.

ໃນຄຳວ່າ 'ດູກ່ອນຈຸນທະ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງມີວາຈາຢ່າງໃດ... ໄປຍານໃຫຍ່... ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພຣະຕຖາຄົດ' ນີ້, ພຣະກາຍຍ່ອມຄ້ອຍຕາມພຣະວາຈາຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ, ພຣະວາຈາກໍຍ່ອມຄ້ອຍຕາມພຣະກາຍ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງເວົ້າຢ່າງໃດເຮັດຢ່າງນັ້ນ, ເຮັດຢ່າງໃດເວົ້າຢ່າງນັ້ນ, ແລະເມື່ອພຣະອົງເປັນຢ່າງນັ້ນແລ້ວ ພຣະວາຈາເປັນຢ່າງໃດ ພຣະกາຍກໍເປັນໄປ (ຄະຕະ) ຢ່າງນັ້ນ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ແລະພຣະກາຍເປັນຢ່າງໃດ ພຣະວາຈາກໍເປັນໄປ (ຄະຕະ) ຢ່າງນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ພຣະຕຖາຄົດ' ພຶງຊາບການສຳເລັດຮູບແຫ່ງບົດໃນຄຳນີ້ຢ່າງນີ້.

---

අභිභූ අනභිභූතොති උපරි භවග්ගං හෙට්ඨා අවීචිපරියන්තං අපරිමාණාසු ලොකධාතූසු සබ්බසත්තෙ අභිභවති සීලෙනපි සමාධිනාපි පඤ්ඤායපි විමුත්තියාපි න තස්ස තුලා වා පමාණං වා අත්ථි. අතුලො අප්පමෙය්‍යො අනුත්තරො රාජරාජා දෙවදෙවො සක්කානං අතිසක්කො බ්‍රහ්මානං අතිබ්‍රහ්මා. අඤ්ඤදත්ථූති එකංසත්ථෙ නිපාතො. දක්ඛතීති දසො. වසං වත්තෙතීති වසවත්තී.

ຄຳວ່າ 'ຜູ້ຄອບງຳ ບໍ່ມີໃຜຄອບງຳໄດ້' ຄື ພຣະອົງຊົງຄອບງຳສັດທັງປວງ ໃນໂລກທາດທັງຫຼາຍອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ເບື້ອງເທິງກຳນົດເອົາພະວັກຄະພູມ ເບື້ອງລຸ່ມກຳນົດເອົາອະເວຈີມະຫານະລົກ ທັງດ້ວຍສີລ ສະມາທິ ປັນຍາ ແລະວິມຸດຕິ, ສິ່ງທີ່ຈະມາປຽບທຽບ ຫຼືປະມານພຣະອົງນັ້ນບໍ່ມີເລີຍ. ພຣະອົງເປັນຜູ້ຫາສິ່ງປຽບບໍ່ໄດ້ ຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ບໍ່ມີຜູ້ຍິ່ງກວ່າ ເປັນພຣະຣາຊາເໜືອພຣະຣາຊາ ເປັນເທວະດາເໜືອເທວະດາ ເປັນຜູ້ຍິ່ງກວ່າພຣະອິນທັງຫຼາຍ ເປັນຜູ້ຍິ່ງກວ່າພຣະພຣົມທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'ອັນຍະທັດຖຸ' ເປັນນິບາດໃນອັດຖະສ່ວນດຽວ (ໂດຍສ່ວນດຽວ). ຄຳວ່າ 'ທັດໂສ' ຄື ຜູ້ເຫັນ. ຄຳວ່າ 'ວະສະວັດຕີ' ຄື ຜູ້ຍັງອຳນາດໃຫ້ເປັນໄປ.

---

තත්‍රායං [Pg.63] පදසිද්ධි වෙදිතබ්බා – අගදො විය අගදො, කො පනෙස? දෙසනාවිලාසො චෙව පුඤ්ඤුස්සයො ච. තෙන හෙස මහානුභාවො භිසක්කො දිබ්බාගදෙන සප්පෙ විය සබ්බපරප්පවාදිනො සදෙවකඤ්ච ලොකං අභිභවති. ඉති සබ්බලොකාභිභවනෙ තථො අවිපරීතො දෙසනාවිලාසමයො චෙව පුඤ්ඤුස්සයො ච අගදො අස්සාති ද-කාරස්ස ත-කාරං කත්වා තථාගතොති වෙදිතබ්බො (දී. නි. අට්ඨ. 1.7).

ໃນຄຳນັ້ນ ພຶງຊາບການສຳເລັດຮູບແຫ່ງບົດຢ່າງນີ້ວ່າ: ຄຳວ່າ 'ອະຄະທະ' ເໝືອນດັ່ງຢາແກ້ພິດ, ກໍອະຄະທະນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄື ຄວາມງົດງາມແຫ່ງການສະແດງທັມ ແລະກອງແຫ່ງບຸນ. ເພາະວ່າ ພຣະອົງຜູ້ເປັນແພດຜູ້ມີອານຸພາບຫຼາຍ ຊົງຄອບງຳວາທະຂອງຄົນອື່ນທັງປວງ ແລະໂລກພ້ອມທັງເທວະດາ ເໝືອນດັ່ງແພດຄອບງຳງູທັງຫຼາຍດ້ວຍຢາທິບ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ພຣະອົງຈຶ່ງມີ 'ອະຄະທະ' ຄື ຄວາມງົດງາມແຫ່ງການສະແດງທັມ ແລະກອງແຫ່ງບຸນ ອັນແທ້ຈິງ ບໍ່ຜິດພ້ຽນ ໃນການຄອບງຳໂລກທັງປວງ ເພາະເຫດນັ້ນ (ໂດຍແປງ ດ ອັກសອນ ເປັນ ຕ ອັກសອນ) ຈຶ່ງພຶງຊາບວ່າ 'ພຣະຕຖາຄົດ' (ທີ. ນິ. ອັຕຖະ. 1.7).

---

ඉධත්ථඤ්ඤෙව ජානාති කම්මාභිසඞ්ඛාරවසෙනාති අපුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරවසෙන ඉධත්ථඤ්ඤෙව ජානාති. කායස්ස භෙදා පරං මරණාති උපාදින්නඛන්ධභෙදා මරණතො පරං. අපායන්තිආදීසු වුඩ්ඪිසඞ්ඛාතසුඛසාතතො අයා අපෙතත්තා අපායො. දුක්ඛස්ස ගති පටිසරණන්ති දුග්ගති. දුක්කරකාරිනො එත්ථ විනිපතන්තීති විනිපාතො. නිරතිඅට්ඨෙන නිරස්සාදට්ඨෙන නිරයො. තං අපායං…පෙ… නිරයං. උපපජ්ජිස්සතීති පටිසන්ධිවසෙන උප්පජ්ජිස්සති. තිරච්ඡානයොනින්ති තිරියං අඤ්චන්තීති තිරච්ඡානා, තෙසං යොනි තිරච්ඡානයොනි, තං තිරච්ඡානයොනිං. පෙත්තිවිසයන්ති පච්චභාවං පත්තානං විසයොති පෙත්තිවිසයො, තං පෙත්තිවිසයං. මනසො උස්සන්නතාය මනුස්සා, තෙසු මනුස්සෙසු. ඉතො පරං කම්මාභිසඞ්ඛාරවසෙනාති එත්ථ පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරවසෙන අත්ථො ගහෙතබ්බො.

ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມຮູ້ຄວາມເປັນໄປໃນໂລກນີ້ເທົ່ານັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກັມມາພິສັງຂານ' ຄື ຍ່ອມຮູ້ຄວາມເປັນໄປໃນໂລກນີ້ເທົ່ານັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະປຸນຍາພິສັງຂານ. ຄຳວ່າ 'ເບື້ອງໜ້າແຕ່ກາຍແຕກຕາຍໄປ' ຄື ພາຍຫຼັງແຕ່ການຕາຍ ເພາະຄວາມແຕກທຳລາຍແຫ່ງອຸປາທິນນະກັນ. ໃນຄຳວ່າ 'ອະບາຍ' ເປັນຕົ້ນ, ຊື່ວ່າ 'ອະບາຍ' ເພາະປາສະຈາກຄວາມຈະເລີນ ຄືຄວາມສຸກອັນສຳລານ. ຊື່ວ່າ 'ທຸຄະຕິ' ເພາະເປັນທາງໄປ ແລະເປັນທີ່ເພິ່ງແຫ່ງຄວາມທຸກ. ຊື່ວ່າ 'ວິນິບາດ' ເພາະເປັນທີ່ຕົກໄປແຫ່ງຜູ້ເຮັດກັມອັນເຮັດໄດ້ຍາກ. ຊື່ວ່າ 'ນະຣົກ' (ນิຣະຍະ) ໂດຍອັດຖະວ່າ ບໍ່ມີຄວາມຍິນດີ ຫຼືໂດຍອັດຖະວ່າ ບໍ່ມີຄວາມອະລ່ອຍ. ສູ່ອະບາຍນັ້ນ... ໄປຍານໃຫຍ່... ສູ່ນະຣົກ. ຄຳວ່າ 'ຈັກເຂົ້າເຖິງ' ຄື ຈັກເກີດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປະຕິສົນທິ. ຄຳວ່າ 'ກຳເນີດເດຍຣັດສານ' (ຕິຣັດສານະໂຍນິ): ສັດທັງຫຼາຍທີ່ໄປໂດຍທາງຂວາງ ຊື່ວ່າ ເດຍຣັດສານ, ກຳເນີດຂອງສັດເດຍຣັດສານເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ກຳເນີດເດຍຣັດສານ, ສູ່ກຳເນີດເດຍຣັດສານນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ເປດວິໄສ' (ເປດຕິວິສະຍະ) ຄື ດິນແດນຂອງສັດຜູ້ເຂົ້າເຖິງປໍລະໂລກ, ສູ່ເປດວິໄສນັ້ນ. ຊື່ວ່າ 'ມະນຸດ' ເພາະມີໃຈສູງ, ໃນມະນຸດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກັມມາພິສັງຂານ' ຕໍ່ຈາກນີ້ ພຶງຖືເອົາເນື້ອຄວາມດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປຸນຍາພິສັງຂານ.

---

ආසවානං ඛයාති ආසවානං විනාසෙන. අනාසවං චෙතොවිමුත්තින්ති ආසවවිරහිතං අරහත්තඵලසමාධිං. පඤ්ඤාවිමුත්තින්ති අරහත්තඵලපඤ්ඤං. අරහත්තඵලසමාධි රාගවිරාගා චෙතොවිමුත්ති, අරහත්තඵලපඤ්ඤා අවිජ්ජාවිරාගා පඤ්ඤාවිමුත්තීති වෙදිතබ්බා. තණ්හාචරිතෙන වා අප්පනාඣානබලෙන කිලෙසෙ වික්ඛම්භෙත්වා අධිගතං අරහත්තඵලං රාගවිරාගා චෙතොවිමුත්ති, දිට්ඨිචරිතෙන උපචාරජ්ඣානමත්තං නිබ්බත්තෙත්වා විපස්සිත්වා අධිගතං අරහත්තඵලං අවිජ්ජාවිරාගා පඤ්ඤාවිමුත්ති. අනාගාමිඵලං වා කාමරාගං සන්ධාය රාගවිරාගා චෙතොවිමුත්ති, අරහත්තඵලං සබ්බප්පකාරතො අවිජ්ජාවිරාගා පඤ්ඤාවිමුත්ති.

ຄຳວ່າ 'ເພາະຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະທັງຫຼາຍ' ຄື ເພາະຄວາມພິນາດໄປແຫ່ງອາສະວະທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'ເຈໂຕວິມຸດ ອັນຫາອາສະວະບໍ່ໄດ້' ຄື ອະຣະຫັດຕະຜົນສະມາທິ ອັນປາສະຈາກອາສະວະ. ຄຳວ່າ 'ປັນຍາວິມຸດ' ຄື ອະຣະຫັດຕະຜົນປັນຍາ. ພຶງຊາບວ່າ ອະຣະຫັດຕະຜົນສະມາທິ ເປັນເຈໂຕວິມຸດ ເພາະປາສະຈາກລາຄະ, ອະຣະຫັດຕະຜົນປັນຍາ ເປັນປັນຍາວິມຸດ ເພາະປາສະຈາກອະວິຊາ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ອະຣະຫັດຕະຜົນທີ່ບຸກຄົນຜູ້ມີຕັນຫາຈະຣິດ ບັນລຸແລ້ວດ້ວຍການຂົ່ມກิເລດໄວ້ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງອັບປະນາຊານ ເປັນເຈໂຕວິມຸດ ເພາະປາສະຈາກລາຄະ, ອະຣະຫັດຕະຜົນທີ່ບຸກຄົນຜູ້ມີທິສຖິຈະຣິດ ບັນລຸແລ້ວດ້ວຍການຍັງອຸປະຈາຣະຊານພຽງເລັກນ້ອຍໃຫ້ເກີດຂຶ້ນແລ້ວຈະເລີນວິປັດສະນາ ເປັນປັນຍາວິມຸດ ເພາະປາສະຈາກອະວິຊາ. ຫຼືວ່າ ອະນາຄາມິຜົນ ເປັນເຈໂຕວິມຸດ ເພາະປາສະຈາກລາຄະ ໂດຍໝາຍເອົາກາມະລາຄະ, ອະຣະຫັດຕະຜົນ ເປັນປັນຍາວິມຸດ ເພາະປາສະຈາກອະວິຊາ ໂດຍປະການທັງປວງ.

---

ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං ධිමුත්තන්ති විමොක්ඛෙනාති කෙනට්ඨෙන විමොක්ඛො වෙදිතබ්බොති? අධිමුච්චනට්ඨෙන. කො අයං අධිමුච්චනට්ඨො නාම? පච්චනීකධම්මෙහි ච සුට්ඨු විමුච්චනට්ඨො, ආරම්මණෙ ච අභිරතිවසෙන සුට්ඨු විමුච්චනට්ඨො, පිතු [Pg.64] අඞ්කෙ විස්සට්ඨඅඞ්ගපච්චඞ්ගස්ස දාරකස්ස සයනං විය අනිග්ගහිතභාවෙන නිරාසඞ්කතාය ආරම්මණෙ පවත්තීති වුත්තං හොති. එවරූපෙන විමොක්ඛෙන ධිමුත්තන්ති. විඤ්ඤාණඤ්චායතනං මුඤ්චිත්වා ආකිඤ්චඤ්ඤායතනෙ නිරාසඞ්කවසෙන ධිමුත්තං අල්ලීනං. තත්‍රාධිමුත්තන්ති තස්මිං සමාධිම්හි අල්ලීනං. තදධිමුත්තන්ති තස්මිං ඣානෙ අධිමුත්තං. තදාධිපතෙය්‍යන්ති තං ඣානං ජෙට්ඨකං. රූපාධිමුත්තොතිආදීනි පඤ්ච කාමගුණගරුකවසෙන වුත්තානි. කුලාධිමුත්තොතිආදීනි තීණි ඛත්තියාදිකුලගරුකවසෙන වුත්තානි. ලාභාධිමුත්තොතිආදීනි අට්ඨ ලොකධම්මවසෙන වුත්තානි. ධීවරාධිමුත්තොතිආදීනි චත්තාරි පච්චයවසෙන වුත්තානි. සුත්තන්තාධිමුත්තොතිආදීනි පිටකත්තයවසෙන වුත්තානි. ආරඤ්ඤකඞ්ගාධිමුත්තොතිආදීනි ධුතඞ්ගසමාදානවසෙන වුත්තානි. පඨමජ්ඣානාධිමුත්තොතිආදීනි පටිලාභවසෙන වුත්තානි.

ຄຳວ່າ 'ນ້ອມໄປສູ່ອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະ ດ້ວຍວິໂມກ' ມີອະທິບາຍວ່າ ພຶງຊາບວ່າເປັນວິໂມກໂດຍອັດຖະໃດ? ຄື ໂດຍອັດຖະວ່ານ້ອມໃຈໄປ. ຄຳວ່າ 'ໂດຍອັດຖະວ່ານ້ອມໃຈໄປ' ນີ້ແມ່ນຫຍັງ? ຄື ໂດຍອັດຖະວ່າຫຼຸດພົ້ນດີແລ້ວຈາກທັມອັນເປັນປະຕິປັກ, ແລະໂດຍອັດຖະວ່າຫຼຸດພົ້ນດີແລ້ວດ້ວຍຄວາມຍິນດີຍິ່ງໃນອາຣົມ, ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ເປັນໄປໃນອາຣົມໂດຍຄວາມບໍ່ມີຄວາມລະແວງສົງໄສ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ຖືກຂັດຂວາງ ເໝືອນດັ່ງການນອນຂອງເດັກນ້ອຍຜູ້ປ່ອຍອະໄວຍະວະນ້ອຍໃຫຍ່ສະບາຍໆ ເທິງຕັກຂອງບິດາ. ຊື່ວ່າ 'ນ້ອມໄປແລ້ວດ້ວຍວິໂມກມີສະພາບປານນັ້ນ'. ຄື ລະວິຍານັນຈາຍະຕະນະແລ້ວ ນ້ອມໄປ ເຂົ້າໄປອາໄສໃນອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະ ໂດຍຄວາມບໍ່ມີຄວາມລະແວງສົງໄສ. ຄຳວ່າ 'ນ້ອມໄປໃນອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະນັ້ນ' ຄື ເຂົ້າໄປອາໄສໃນສະມາທິນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ນ້ອມໄປໃນຊານນັ້ນ' ຄື ນ້ອມໄປໃນຊານນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ມີຊານນັ້ນເປັນໃຫຍ່' ຄື ມີຊານນັ້ນເປັນປະທານ. ບົດທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ 'ນ້ອມໄປໃນຮູບ' ເປັນຕົ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມໜັກແໜ້ນໃນກາມະຄຸນ 5. ບົດທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ 'ນ້ອມໄປໃນຕະກູນ' ເປັນຕົ້ນ 3 ບົດ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມໜັກແໜ້ນໃນຕະກູນມີກະສັດເປັນຕົ້ນ. ບົດທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ 'ນ້ອມໄປໃນລາບ' ເປັນຕົ້ນ 8 ບົດ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂລກະທັມ. ບົດທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ 'ນ້ອມໄປໃນຊາວປະມົງ' ເປັນຕົ້ນ 4 ບົດ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປັດໄຈ. ບົດທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ 'ນ້ອມໄປໃນສູດ' ເປັນຕົ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພຣະໄຕປິດົກ 3. ບົດທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ 'ນ້ອມໄປໃນອົງແຫ່ງຜູ້ຢູ່ປ່າເປັນວັດ' ເປັນຕົ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະມາດານທຸດົງ. ບົດທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ 'ນ້ອມໄປໃນປະຖົມມະຊານ' ເປັນຕົ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການໄດ້ບັນລຸ.

---

කම්මපරායණන්ති අභිසඞ්ඛාරවසෙන. විපාකපරායණන්ති පවත්තිවසෙන. කම්මගරුකන්ති චෙතනාගරුකං. පටිසන්ධිගරුකන්ති උපපත්තිගරුකං.

ຄຳວ່າ 'ມີກັມເປັນທີ່ໄປໃນເບື້ອງໜ້າ' ຄື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະພິສັງຂານ. ຄຳວ່າ 'ມີວິບາກເປັນທີ່ໄປໃນເບື້ອງໜ້າ' ຄື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເປັນໄປ. ຄຳວ່າ 'ໜັກໃນກັມ' ຄື ໜັກໃນເຈດຕະນາ. ຄຳວ່າ 'ໜັກໃນປະຕິສົນທິ' ຄື ໜັກໃນການເຂົ້າເຖິງ (ການເກີດ).

---

84. ආකිඤ්චඤ්ඤාසම්භවං ඤත්වාති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසමාපත්තිතො වුට්ඨහිත්වා ආකිඤ්චඤ්ඤායතනජනකකම්මාභිසඞ්ඛාරං ඤත්වා ‘‘කින්ති පලිබොධො අය’’න්ති. නන්දිසංයොජනං ඉතීති යා චතුත්ථඅරූපරාගසඞ්ඛාතා නන්දී තඤ්ච සංයොජනං ඤත්වා. තතො තත්ථ විපස්සතීති අථ තත්ථ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසමාපත්තිතො වුට්ඨහිත්වා තං සමාපත්තිං අනිච්චාදිවසෙන විපස්සති. එතං ඤාණං තථං තස්සාති එතං තස්ස පුග්ගලස්ස එවං විපස්සතො අනුක්කමෙන උප්පන්නං අරහත්තඤාණං අවිපරීතං. වුසීමතොති වුසිතවන්තස්ස. සෙසං සබ්බත්ථ පාකටමෙව.

໘໔. ຄຳວ່າ 'ຮູ້ເຫດເກີດແຫ່ງອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະ' ຄື ອອກຈາກອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະສະມາບັດແລ້ວ ຮູ້ກັມມາພິສັງຂານອັນຍັງອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະໃຫ້ເກີດຂຶ້ນວ່າ 'ນີ້ເປັນເຄື່ອງກັງວົນແນວໃດ'. ຄຳວ່າ 'ຄວາມເພີດເພີນເປັນເຄື່ອງຜູກມັດ' ຄື ຮູ້ຄວາມເພີດເພີນອັນໄດ້ແກ່ອະຣູປະລາຄະທີສີ່ ແລະຮູ້ເຄື່ອງຜູກມັດນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ແຕ່ລາວຜູ້ນັ້ນຍ່ອມຈະເລີນວິປັດສະນາໃນຊານນັ້ນ' ຄື ລຳດັບນັ້ນ ອອກຈາກອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະສະມາບັດແລ້ວ ຍ່ອມພິຈາຣະນາສະມາບັດນັ້ນ ໂດຍຄວາມເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຍານນັ້ນຂອງລາວຜູ້ນັ້ນເປັນຂອງແທ້' ຄື ອະຣະຫັດຕະຍານອັນເກີດຂຶ້ນຕາມລຳດັບແກ່ບຸກຄົນນັ້ນ ຜູ້ຈະເລີນວິປັດສະນາຢູ່ຢ່າງນີ້ ເປັນຂອງແທ້ ບໍ່ຜິດພ້ຽນ. ຄຳວ່າ 'ຂອງຜູ້ມີທັມອັນຢູ່ຈົບແລ້ວ' (ວຸສີມະໂຕ) ຄື ຂອງຜູ້ຢູ່ຈົບພົມມະຈັນແລ້ວ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນບົດທັງປວງ ປາກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ.

---

එවං භගවා ඉදම්පි සුත්තං අරහත්තනිකූටෙනෙව දෙසෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ ච පුබ්බසදිසො එව ධම්මාභිසමයො අහොසීති.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງສູດນີ້ ໂດຍມີພຣະອະຣະຫັດເປັນຍອດຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ແລະໃນເວລາຈົບການສະແດງທັມ ການບັນລຸທັມກໍມີເໝືອນດັ່ງໃນກ່ອນໆ ນັ້ນແລ້ວ.

---

සද්ධම්මප්පජ්ජොතිකාය චූළනිද්දෙස-අට්ඨකථාය

ໃນອັດຖະກະຖາຈູລະນິດເທດ ຊື່ວ່າ ສັດທັມມະປັດໂຊຕິກາ

---

පොසාලමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາອະທິບາຍໂປສາລະມານະວະສູດນິດເທດ ຈົບແລ້ວ.

---

15. මොඝරාජමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා

໑໕. ການພັນລະນາອະທິບາຍໂມຄະຣາຊະມານະວະສູດນິດເທດ

---

85. පන්නරසමෙ [Pg.65] මොඝරාජසුත්තෙ – ද්වාහන්ති ද්වෙ වාරෙ අහං. සො හි පුබ්බෙ අජිතසුත්තස්ස (සු. නි. 1038 ආදයො) ච තිස්සමෙත්තෙය්‍යසුත්තස්ස (සු. නි. 1046 ආදයො) ච අවසානෙ ද්වික්ඛත්තුං භගවන්තං පුච්ඡි, භගවා පනස්ස ඉන්ද්‍රියපරිපාකං ආගමයමානො න බ්‍යාකාසි. තෙනාහ – ‘‘ද්වාහං සක්කං අපුච්ඡිස්ස’’න්ති. යාවතතියඤ්ච දෙවීසි, බ්‍යාකරොතීති මෙ සුතන්ති යාවතතියඤ්ච සහධම්මිකං පුට්ඨො විසුද්ධිදෙවභූතො ඉසි භගවා සම්මාසම්බුද්ධො බ්‍යාකරොතීති එවං මෙ සුතං. ගොධාවරීතීරෙයෙව කිර සො එවමස්සොසි. තෙනාහ – ‘‘බ්‍යාකරොතීති මෙ සුත’’න්ති. ඉමිස්සා ගාථාය නිද්දෙසෙ යං වත්තබ්බං සියා, තං හෙට්ඨා වුත්තනයං එව.

໘໕. ໃນໂມຄະຣາຊະສູດ ທີສິບຫ້າ - ຄຳວ່າ 'ທະວາຫັງ' ຄື ຂ້າພະເຈົ້າສອງເທື່ອ. ດ້ວຍວ່າ ໃນກ່ອນນັ້ນ ໂມຄະຣາຊະມານົບນັ້ນ ໄດ້ທູນຖາມພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສອງເທື່ອ ໃນຕອນທ້າຍແຫ່ງອະຊິຕະສູດ (ສຸ. ນິ. 1038 ເປັນຕົ້ນ) ແລະຕິສສະເມດເຕຍຍະສູດ (ສຸ. ນິ. 1046 ເປັນຕົ້ນ), ແຕ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງລໍຖ້າຄວາມແກ່ກ້າແຫ່ງອິນຊີຂອງລາວ ຈຶ່ງບໍ່ຊົງພະຍາກອນ (ຕອບ). ເພາະເຫດນັ້ນ ລາວຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ข້າພະເຈົ້າໄດ້ທູນຖາມພຣະສັກກະ (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ) ສອງເທື່ອແລ້ວ'. ຄຳວ່າ 'ຍາວະຕະຕິຍັນຈະ ເທວີສິ, ພະຍາກະໂຣຕີຕິ ເມ ສຸຕັງ' ຄື ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຍິນມາວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ເປັນພຣະຣືສີ ຜູ້ເປັນວິສຸດທິເທບ ອັນບຸກຄົນທູນຖາມໂດຍຊອບທັມແລ້ວ ຕາບເທົ່າເຖິງສາມເທື່ອ ຍ່ອມຊົງພະຍາກອນ. ໄດ້ຍິນວ່າ ລາວໄດ້ຍິນມາຢ່າງນີ້ ທີ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳໂຄທາວະລີນັ້ນເອງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ລາວຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຍິນມາວ່າ ຍ່ອມຊົງພະຍາກອນ'. ສິ່ງໃດທີ່ຄວນກ່າວໃນນິດເທດແຫ່ງຄາຖາ ນີ້, ສິ່ງນັ້ນກໍມີນິຍາຍຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນນັ້ນເອງ.

---

86. අයං ලොකොති මනුස්සලොකො. පරො ලොකොති තං ඨපෙත්වා අවසෙසො. සදෙවකොති බ්‍රහ්මලොකං ඨපෙත්වා අවසෙසො උපපත්තිදෙවසම්මුතිදෙවයුත්තො. ‘‘බ්‍රහ්මලොකො සදෙවකො’’ති එතං වා ‘‘සදෙවකො ලොකො’’තිආදිනයනිදස්සනමත්තං. තෙන සබ්බොපි තථාවුත්තප්පකාරලොකො වෙදිතබ්බො.

໘໖. ຄຳວ່າ 'ໂລກນີ້' ຄື ມະນຸດໂລກ. ຄຳວ່າ 'ໂລກອື່ນ' ຄື ໂລກທີ່ເຫຼືອ ນອກຈາກມະນຸດໂລກນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ພ້ອມທັງເທວະດາ' ຄື ໂລກທີ່ເຫຼືອ ນອກຈາກພຣົມມະໂລກ ອັນປະກອບດ້ວຍອຸປະປັດຕິເທບ ແລະສົມມຸດຕິເທບ. ຄຳວ່າ 'ພຣົມມະໂລກ ພ້ອມທັງເທວະດາ' ນີ້ ຫຼືຄຳວ່າ 'ໂລກພ້ອມທັງເທວະດາ' ນີ້ ເປັນພຽງການສະແດງອຸປະມາເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຶງຊາບໂລກທັງປວງ ຕາມປະເພດທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນັ້ນ.

---

87. එවං අභික්කන්තදස්සාවින්ති එවං අග්ගදස්සාවිං, සදෙවකස්ස ලොකස්ස අජ්ඣාසයාධිමුත්තිගතිපරායණාදීනි පස්සිතුං සමත්ථන්ති දස්සෙති.

໘໗. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີປົກກະຕິເຫັນຢ່າງກ້າວໜ້າຢ່າງນີ້' ຄື ຜູ້ມີປົກກະຕິເຫັນຢ່າງຍອດຢ້ຽມຢ່າງນີ້, ຊົງສະແດງວ່າ ເປັນຜູ້ສາມາດເຫັນອັດທະຍາໄສ ອະທິມຸດ ທາງໄປ ແລະທີ່ໄປໃນເບື້ອງໜ້າເປັນຕົ້ນ ຂອງໂລກພ້ອມທັງເທວະດາ.

---

88. සුඤ්ඤතො ලොකං අවෙක්ඛස්සූති අවසියපවත්තසල්ලක්ඛණවසෙන වා තුච්ඡසඞ්ඛාරසමනුපස්සනාවසෙන වාති ද්වීහාකාරෙහි සුඤ්ඤතො ලොකං පස්ස. අත්තානුදිට්ඨිං ඌහච්චාති සක්කායදිට්ඨිං උද්ධරිත්වා.

໘໘. ຄຳວ່າ "ສຸຍຍະໂຕ ໂລກັງ ອະເວກຂັດສຸ" (ຈົ່ງເບິ່ງໂລກໂດຍຄວາມເປັນຂອງວ່າງເປົ່າ) ຄວາມວ່າ ຈົ່ງເບິ່ງໂລກໂດຍຄວາມເປັນຂອງວ່າງເປົ່າ ໂດຍອາການ ໒ ປະການ ຄື: ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການກຳນົດໝາຍຄວາມເປັນໄປທີ່ບໍ່ຢູ່ໃນອຳນາດ (ບັງຄັບບັນຊາບໍ່ໄດ້) ຫຼື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການພິຈາລະນາເຫັນສັງຂານໂດຍຄວາມເປັນຂອງວ່າງເປົ່າ. ຄຳວ່າ "ອັດຕານຸທິດຖິງ ອູຫັດຈະ" (ຖອນອັດຕານຸທິດຖິເສຍ) ຄວາມວ່າ ໂດຍການຖອນສັກກາຍະທິດຖິຂຶ້ນ.

---

ලුජ්ජතීති භිජ්ජති. චක්ඛතීති චක්ඛු. තදෙතං සසම්භාරචක්ඛුනො සෙතමණ්ඩලපරික්ඛිත්තස්ස කණ්හමණ්ඩලස්ස මජ්ඣෙ අභිමුඛෙ ඨිතානං සරීරසණ්ඨානුප්පත්තිදෙසභූතෙ දිට්ඨමණ්ඩලෙ චක්ඛුවිඤ්ඤාණාදීනං යථාරහං වත්ථුද්වාරභාවං සාධයමානං තිට්ඨති. රූපයන්තීති රූපා, වණ්ණවිකාරමාපජ්ජන්තා හදයඞ්ගතභාවං පකාසෙන්තීති අත්ථො. චක්ඛුතො පවත්තං විඤ්ඤාණං, චක්ඛුස්ස වා චක්ඛුසන්නිස්සිතං වා විඤ්ඤාණං චක්ඛුවිඤ්ඤාණං. චක්ඛුතො පවත්තො සම්ඵස්සො චක්ඛුසම්ඵස්සො. චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයාති චක්ඛුවිඤ්ඤාණසම්පයුත්තඵස්සපච්චයා. වෙදයිතන්ති [Pg.66] වින්දනං, වෙදනාති අත්ථො. තදෙව සුඛයතීති සුඛං, යස්ස උප්පජ්ජති, තං සුඛිතං කරොතීති අත්ථො. සුට්ඨු වා ඛාදති, ඛනති ච කායචිත්තාබාධන්ති සුඛං. දුක්ඛයතීති දුක්ඛං. යස්ස උප්පජ්ජති, තං දුක්ඛිතං කරොතීති අත්ථො. න දුක්ඛං න සුඛන්ති අදුක්ඛමසුඛං. ම-කාරො සන්ධිපදවසෙන වුත්තො. සො පන චක්ඛුසම්ඵස්සෙ අත්තනා සම්පයුත්තාය වෙදනාය සහජාතඅඤ්ඤමඤ්ඤනිස්සයවිපාකආහාරසම්පයුත්තඅත්ථිඅවිගතවසෙන අට්ඨධා පච්චයො හොති, සම්පටිච්ඡනසම්පයුත්තාය අනන්තරසමනන්තරූපනිස්සයනත්ථිවිගතවසෙන පඤ්චධා, සන්තීරණාදිසම්පයුත්තානං උපනිස්සයවසෙනෙව පච්චයො හොති.

ຄຳວ່າ "ລຸດຊະຕິ" ຄວາມວ່າ ຍ່ອມແຕກສະຫຼາຍ. ຄຳວ່າ "ຈັກຂະຕິ" (ຍ່ອມເຫັນ) ໄດ້ແກ່ ຈັກຂຸ (ຕາ). ຈັກຂຸນັ້ນ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໂດຍເຮັດໜ້າທີ່ເປັນວັດຖຸ ແລະ ທະວານ ຕາມສົມຄວນແກ່ຈັກຂຸວິນຍານເປັນຕົ້ນ ໃນວົງຕາທີ່ເຫັນ (ຕາດຳ) ອັນເປັນສະຖານທີ່ເກີດແຫ່ງສັນຖານຂອງຮ່າງກາຍຂອງຜູ້ທີ່ຢືນຢູ່ຕໍ່ໜ້າ ໃນທ່າມກາງວົງຕາດຳ ທີ່ແວດລ້ອມດ້ວຍວົງຕາຂາວ ແຫ່ງສະສຳພາຣະຈັກຂຸ. ຄຳວ່າ "ຣູປະຍັນຕິ" ໄດ້ແກ່ ຮູບທັງຫຼາຍ, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຖິງຄວາມປ່ຽນແປງແຫ່ງສີ ສະແດງເຖິງສະພາວະທີ່ເຂົ້າໄປສູ່ໃຈ. ວິນຍານທີ່ເປັນໄປຈາກຈັກຂຸ ຫຼື ວິນຍານຂອງຈັກຂຸ ຫຼື ວິນຍານທີ່ອາໄສຈັກຂຸ ຊື່ວ່າ ຈັກຂຸວິນຍານ. ສຳຜັດທີ່ເປັນໄປຈາກຈັກຂຸ ຊື່ວ່າ ຈັກຂຸສຳຜັດ. ຄຳວ່າ "ຈັກຂຸສັມຜັດສະປັດຈະຍາ" (ເພາະຈັກຂຸສຳຜັດເປັນປັດໄຈ) ຄວາມວ່າ ເພາະຜັດສະທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍຈັກຂຸວິນຍານເປັນປັດໄຈ. ຄຳວ່າ "ເວທະຢິຕັງ" ໄດ້ແກ່ ການສະເຫວີຍອາລົມ, ອະທິບາຍວ່າ ເວທະນາ. ເວທະນານັ້ນເອງ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເປັນສຸກ ຊື່ວ່າ ສຸກ, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ບຸກຄົນທີ່ສຸກເກີດຂຶ້ນນັ້ນມີຄວາມສຸກ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມກ້ຽວຫຼືຍ່ອມຂຸດຄົ້ນເຊິ່ງຄວາມເຈັບໄຂ້ທາງກາຍແລະທາງໃຈເປັນຢ່າງດີ ຊື່ວ່າ ສຸກ. ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເປັນທຸກ ຊື່ວ່າ ທຸກ, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ບຸກຄົນທີ່ທຸກເກີດຂຶ້ນນັ້ນມີຄວາມສຸກ. ທຳມະຊາດໃດບໍ່ແມ່ນທຸກບໍ່ແມ່ນສຸກ ຊື່ວ່າ ອະທຸກຂະມະສຸກ. ອັກສອນ "ມ" (ໃນຄຳວ່າ ອະທຸກຂະມະສຸກ) ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຊື່ອມຄຳ (ສົນທິ). ກໍຈັກຂຸສຳຜັດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ເວທະນາທີ່ສຳປະຍຸດກັບຕົນ ໂດຍອາການ ໘ ປະການ ຄື: ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະຫະຊາດ, ອັນຍະມັນຍະ, ນິດໄສ, ວິບາກ, ອາຫານ, ສຳປະຍຸດ, ອັດຖິ ແລະ ອະວິຄະຕະ; ເປັນປັດໄຈແກ່ສຳປະຕິສັນນະທີ່ສຳປະຍຸດ ໂດຍອາການ ໕ ປະການ ຄື: ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະນັນຕະຣະ, ສະມະນັນຕະຣະ, ອຸປະນິດໄສ, นັດຖິ ແລະ ວິຄະຕະ; ແລະ ເປັນປັດໄຈແກ່ທຳທັງຫຼາຍທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍສັນຕີຣະນະເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸປະນິດໄສເທົ່ານັ້ນ.

---

සුණාතීති සොතං, තං සසම්භාරසොතබිලස්ස අන්තො තනුතම්බලොමාචිතෙ අඞ්ගුලිවෙධකසණ්ඨානෙ පදෙසෙ සොතවිඤ්ඤාණාදීනං යථාරහං වත්ථුද්වාරභාවං සාධයමානං තිට්ඨති. සද්දීයන්තීති සද්දා, උදාහරීයන්තීති අත්ථො. ඝායතීති ඝානං, තං සසම්භාරඝානබිලස්ස අන්තො අජපදසණ්ඨානෙ පදෙසෙ ඝානවිඤ්ඤාණාදීනං යථාරහං වත්ථුද්වාරභාවං සාධයමානං තිට්ඨති. ගන්ධියන්තීති ගන්ධා, අත්තනො වත්ථුං සූචියන්තීති අත්ථො. ජීවිතං අව්හායතීති ජිව්හා, සායනට්ඨෙන වා ජිව්හා. සා සසම්භාරජිව්හාය අතිඅග්ගමූලපස්සානි වජ්ජෙත්වා උපරිමතලමජ්ඣෙ භින්නඋප්පලදලග්ගසණ්ඨානෙ පදෙසෙ ජිව්හාවිඤ්ඤාණාදීනං යථාරහං වත්ථුද්වාරභාවං සාධයමානා තිට්ඨති. රසන්ති තෙ සත්තාති රසා, අස්සාදෙන්තීති අත්ථො.

ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມໄດ້ຍິນ ຊື່ວ່າ ໂສຕະ (ຫູ), ໂສຕະນັ້ນ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໂດຍເຮັດໜ້າທີ່ເປັນວັດຖຸ ແລະ ທະວານ ຕາມສົມຄວນແກ່ໂສຕະວິນຍານເປັນຕົ້ນ ໃນສະຖານທີ່ອັນມີສັນຖານຄືວົງແຫວນ ທີ່ດາດດາດດ້ວຍຂົນອ່ອນໆ ສີແດງບາງໆ ພາຍໃນຊ່ອງຫູແຫ່ງສະສະພາຣະໂສຕະ. ທຳມະຊາດໃດອັນບຸກຄົນຍ່ອມເປັ່ງອອກ ຊື່ວ່າ ສັດທະ (ສຽງ), ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມຖືກກ່າວອອກມາ. ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມດົມກິ່ນ ຊື່ວ່າ ຄານະ (ດັງ), ຄານະນັ້ນ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໂດຍເຮັດໜ້າທີ່ເປັນວັດຖຸ ແລະ ທະວານ ຕາມສົມຄວນແກ່ຄານະວິນຍານເປັນຕົ້ນ ໃນສະຖານທີ່ອັນມີສັນຖານຄືກີບຕີນແບ້ ພາຍໃນຊ່ອງດັງແຫ່ງສະສະພາຣະຄານະ. ທຳມະຊາດໃດອັນບຸກຄົນຍ່ອມດົມກິ່ນ ຊື່ວ່າ ຄັນທະ (ກິ່ນ), ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມສະແດງເຖິງວັດຖຸຂອງຕົນ. ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມຮ້ອງເອີ້ນຫາຊີວິດ ຊື່ວ່າ ຊິວຫາ (ລີ້ນ), ຫຼື ຊື່ວ່າ ຊິວຫາ ເພາະອັດຖະວ່າເປັນເຄື່ອງລິ້ມລົດ. ຊິວຫານັ້ນ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໂດຍເຮັດໜ້າທີ່ເປັນວັດຖຸ ແລະ ທະວານ ຕາມສົມຄວນແກ່ຊິວຫາວິນຍານເປັນຕົ້ນ ໃນສະຖານທີ່ອັນມີສັນຖານຄືປາຍກີບບົວຫຼວງທີ່ແຕກອອກ ໃນທ່າມກາງພື້ນຜິວເບື້ອງເທິງ ໂດຍເວັ້ນປາຍສຸດ, ໂຄນ ແລະ ຂ້າງທັງສອງ ແຫ່ງສະສະພາຣະຊິວຫາ. ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມລິ້ມລົດທຳມະຊາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຣົດ, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມຊີມລົດ.

---

කුච්ඡිතානං ආසවධම්මානං ආයොති කායො. ආයොති උප්පත්තිදෙසො. සො යාවතා ඉමස්මිං කායෙ උපාදින්නපවත්ති නාම අත්ථි, තත්ථ යෙභුය්‍යෙන කායප්පසාදො කායවිඤ්ඤාණාදීනං යථාරහං වත්ථුද්වාරභාවං සාධයමානො තිට්ඨති. ඵුසියන්තීති ඵොට්ඨබ්බා. මනතීති මනො, විජානාතීති අත්ථො. අත්තනො ලක්ඛණං ධාරෙන්තීති ධම්මා. මනොති සහාවජ්ජනභවඞ්ගං. ධම්මාති නිබ්බානං මුඤ්චිත්වා අවසෙසා ධම්මාරම්මණධම්මා. මනොවිඤ්ඤාණන්ති ජවනමනොවිඤ්ඤාණං. මනොසම්ඵස්සොති තංසම්පයුත්තො ඵස්සො, සො සම්පයුත්තාය වෙදනාය විපාකපච්චයවජ්ජෙහි සෙසෙහි සත්තහි පච්චයෙහි පච්චයො හොති. අනන්තරාය තෙහෙව සෙසානං උපනිස්සයෙනෙව පච්චයො හොති.

ບ່ອນເກີດແຫ່ງທຳອັນເປັນອາສະວະທີ່ໜ້າກຽດ ຊື່ວ່າ ກາຍ. ຄຳວ່າ "ອາໂຍ" ໄດ້ແກ່ ສະຖານທີ່ເກີດ. ກາຍະປະສາດນັ້ນ ໂດຍສ່ວນຫຼາຍຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໂດຍເຮັດໜ້າທີ່ເປັນວັດຖຸ ແລະ ທະວານ ຕາມສົມຄວນແກ່ກາຍະວິນຍານເປັນຕົ້ນ ໃນບ່ອນທີ່ມີຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປາທິນນະກາຍ (ກາຍທີ່ກຳເກີດ) ໃນຮ່າງກາຍນີ້. ທຳມະຊາດໃດອັນກາຍຍ່ອມຖືກຕ້ອງ ຊື່ວ່າ ໂຜດຖັບພະ. ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມຄິດ ຊື່ວ່າ ມະໂນ (ໃຈ), ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມຮູ້ແຈ້ງ. ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມຊົງໄວ້ເຊິ່ງລັກສະນະຂອງຕົນ ຊື່ວ່າ ທຳ. ຄຳວ່າ "ມະໂນ" ໄດ້ແກ່ ພະວັງຄະຈິດທີ່ເປັນໄປພ້ອມກັບອາວັດຊະນະ. ຄຳວ່າ "ທຳ" ໄດ້ແກ່ ທຳມະຣົມທີ່ເຫຼືອ ເວັ້ນພະນິພານເສຍ. ຄຳວ່າ "ມະໂນວິນຍານ" ໄດ້ແກ່ ຊະວະນະມະໂນວິນຍານ. ຄຳວ່າ "ມະໂນສຳຜັດ" ໄດ້ແກ່ ຜັດສະທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍມະໂນວິນຍານນັ້ນ, ຜັດສະນັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ເວທະນາທີ່ສຳປະຍຸດ ດ້ວຍປັດໄຈ ໗ ປະການທີ່ເຫຼືອ ເວັ້ນວິບາກປັດໄຈ. ແລະ ເປັນປັດໄຈແກ່ທຳທີ່ເຫຼືອໂດຍອະນັນຕະຣະປັດໄຈ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸປະນິດໄສປັດໄຈເທົ່ານັ້ນ.

---

අවසියපවත්තසල්ලක්ඛණවසෙන වාති අවසො හුත්වා පවත්තසඞ්ඛාරෙ පස්සනවසෙන ඔලොකනවසෙනාති අත්ථො. රූපෙ වසො න ලබ්භතීති රූපස්මිං [Pg.67] වසවත්තිභාවො ඉස්සරභාවො න ලබ්භති. වෙදනාදීසුපි එසෙව නයො.

ຄຳວ່າ "ອະວະສິຍະປະວັດຕະສັນລັກຂະນະວະເສນະ ວາ" ຄວາມວ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເບິ່ງ, ອະທິບາຍວ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການພິຈາລະນາເຫັນສັງຂານທັງຫຼາຍທີ່ເປັນໄປໂດຍບໍ່ຢູ່ໃນອຳນາດ (ບັງຄັບບັນຊາບໍ່ໄດ້). ຄຳວ່າ "ຣູເປ ວາໂສ ນະ ລັບພະຕິ" ຄວາມວ່າ ຄວາມເປັນໄປໃນອຳນາດ ຫຼື ຄວາມເປັນໃຫຍ່ໃນຮູບ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້. ໃນເວທະນາເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ.

---

නායං, භික්ඛවෙ, කායො තුම්හාකන්ති අත්තනි සති අත්තනියං නාම හොති, අත්තායෙව ච නත්ථි. තස්මා ‘‘නායං, භික්ඛවෙ, කායො තුම්හාක’’න්ති ආහ. නාපි අඤ්ඤෙසන්ති අඤ්ඤො නාම පරෙසං අත්තා. තස්මිං සති අඤ්ඤෙසං නාම සියා, සොපි නත්ථි. තස්මා ‘‘නාපි අඤ්ඤෙස’’න්ති ආහ. පුරාණමිදං, භික්ඛවෙ, කම්මන්ති නයිදං පුරාණකම්මමෙව, පුරාණකම්මනිබ්බත්තො පනෙස කායො. තස්මා පච්චයවොහාරෙන එවං වුත්තො. අභිසඞ්ඛතන්තිආදි කම්මවොහාරස්සෙව වසෙන පුරිමලිඞ්ගසභාවතාය වුත්තං. අයං පනෙත්ථ අත්ථො – අභිසඞ්ඛතන්ති පච්චයෙහි කතොති දට්ඨබ්බො. අභිසඤ්චෙතයිතන්ති චෙතනාවත්ථුකො, චෙතනාමූලකොති දට්ඨබ්බො. වෙදනියන්ති වෙදනාය වත්ථූති දට්ඨබ්බො.

ຄຳວ່າ "ນາຍັງ, ພິກຂະເວ, ກາໂຍ ຕຸມຫາກັງ" (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ກາຍນີ້ບໍ່ແມ່ນຂອງພວກເທີ) ຄວາມວ່າ ເມື່ອມີອັດຕາ (ຕົວຕົນ) ຢູ່ ສິ່ງທີ່ເປັນອັດຕະນິຍະ (ຂອງໆ ຕົນ) ຈຶ່ງມີ, ແຕ່ອັດຕານັ້ນເອງກໍບໍ່ມີ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ "ນາຍັງ, ພິກຂະເວ, ກາໂຍ ຕຸມຫາກັງ". ຄຳວ່າ "ນາປິ ອັນເຍສັງ" (ແລະບໍ່ແມ່ນຂອງຄົນອື່ນ) ຄວາມວ່າ ຄຳວ່າ "ຄົນອື່ນ" ໄດ້ແກ່ ອັດຕາຂອງຄົນອື່ນ. ເມື່ອອັດຕາຂອງຄົນອື່ນນັ້ນມີຢູ່ ສິ່ງທີ່ເປັນຂອງຄົນອື່ນຈຶ່ງມີ, ແຕ່ອັດຕາຂອງຄົນອື່ນນັ້ນກໍບໍ່ມີ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ "ນາປິ ອັນເຍສັງ". ຄຳວ່າ "ປຸຣານະມິທັງ, ພິກຂະເວ, ກຳມັງ" (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ກາຍນີ້ຄືກຳເກົ່າ) ຄວາມວ່າ ກາຍນີ້ບໍ່ແມ່ນຕົວວິບາກກຳເກົ່າໂດຍກົງ, ແຕ່ກາຍນີ້ເກີດຂຶ້ນມາຈາກກຳເກົ່າ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດໄວ້ຢ່າງນີ້ໂດຍໂວຫານແຫ່ງປັດໄຈ. ຄຳວ່າ "ອະພິສັງຂະຕັງ" ເປັນຕົ້ນ ຕັດໄວ້ໂດຍຄວາມເປັນເພດເດີມ (ປຸງລີງ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຳມະໂວຫານນັ້ນເອງ. ເນື້ອຄວາມໃນຄຳນັ້ນມີດັ່ງນີ້: ຄຳວ່າ "ອະພິສັງຂະຕັງ" ພຶງເຫັນວ່າ ໄດ້ແກ່ ອັນປັດໄຈທັງຫຼາຍປຸງແຕ່ງຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ "ອະພິສັນເຈຕະຢິຕັງ" ພຶງເຫັນວ່າ ໄດ້ແກ່ ມີເຈດຕະນາເປັນທີ່ຕັ້ງ, ມີເຈດຕະນາເປັນມູນເຫດ. ຄຳວ່າ "ເວທະນີຍັງ" ພຶງເຫັນວ່າ ໄດ້ແກ່ ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງເວທະນາ.

---

රූපෙ සාරො න ලබ්භතීති රූපස්මිං නිච්චාදිසාරො න ලබ්භති. වෙදනාදීසුපි එසෙව නයො. රූපං අස්සාරං නිස්සාරන්ති රූපං අස්සාරං සාරවිරහිතඤ්ච. සාරාපගතන්ති සාරතො අපගතං. නිච්චසාරසාරෙන වාති භඞ්ගං අතික්කමිත්වා පවත්තමානෙන නිච්චසාරෙන වා. කස්සචි නිච්චසාරස්ස අභාවතො නිච්චසාරෙන සාරො නත්ථි. සුඛසාරසාරෙන වාති ඨිතිසුඛං අතික්කමිත්වා පවත්තමානස්ස කස්සචි සුඛසාරස්ස අභාවතො සුඛසාරසාරෙන වා. අත්තසාරසාරෙන වාති අත්තත්තනියසාරසාරෙන වා. නිච්චෙන වාති භඞ්ගං අතික්කමිත්වා පවත්තමානස්ස කස්සචි නිච්චස්ස අභාවතො නිච්චෙන වා. ධුවෙන වාති විජ්ජමානකාලෙපි පච්චයායත්තවුත්තිතාය ථිරස්ස කස්සචි අභාවතො ධුවෙන වා. සස්සතෙන වාති අබ්බොච්ඡින්නස්ස සබ්බකාලෙ විජ්ජමානස්ස කස්සචි අභාවතො සස්සතෙන වා. අවිපරිණාමධම්මෙන වාති ජරාභඞ්ගවසෙන අවිපරිණාමපකතිකස්ස කස්සචි අභාවතො අවිපරිණාමධම්මෙන වා.

ຄຳວ່າ "ຣູເປ ສาໂຣ ນະ ລັບພະຕິ" ຄວາມວ່າ ແກ່ນສານມີຄວາມທ່ຽງເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີໃນຮູບ. ໃນເວທະນາເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ "ຣູປັງ ອັດສາຣັງ ນິດສາຣັງ" ຄວາມວ່າ ຮູບເປັນຂອງບໍ່ມີແກ່ນສານ ແລະ ປາສະຈາກແກ່ນສານ. ຄຳວ່າ "ສາຣາປະຄະຕັງ" ຄວາມວ່າ ປາສະຈາກແກ່ນສານແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ນິດຈະສາຣະສາເຣນະ ວາ" (ຫຼື ໂດຍແກ່ນສານຄືຄວາມທ່ຽງ) ຄວາມວ່າ ຫຼື ໂດຍແກ່ນສານຄືຄວາມທ່ຽງທີ່ເປັນໄປກ້າວລ່ວງຄວາມແຕກດັບ. ເພາະຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງແກ່ນສານຄືຄວາມທ່ຽງໃດໆ, ແກ່ນສານໂດຍຄວາມເປັນຂອງທ່ຽງຈຶ່ງບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ "ສຸຂະສາຣະສາເຣນະ ວາ" (ຫຼື ໂດຍແກ່ນສານຄືຄວາມສຸກ) ຄວາມວ່າ ຫຼື ໂດຍແກ່ນສານຄືຄວາມສຸກ ເພາະຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງແກ່ນສານຄືຄວາມສຸກໃດໆ ທີ່ເປັນໄປກ້າວລ່ວງຄວາມສຸກໃນຂະນະຕັ້ງຢູ່. ຄຳວ່າ "ອັດຕະສາຣະສາເຣນະ ວາ" ຄວາມວ່າ ຫຼື ໂດຍແກ່ນສານຄືອັດຕາ ແລະ ອັດຕະນິຍະ. ຄຳວ່າ "ນິດເຈນະ ວາ" ຄວາມວ່າ ຫຼື ໂດຍຄວາມທ່ຽງ ເພາະຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງສິ່ງທີ່ທ່ຽງໃດໆ ທີ່ເປັນໄປກ້າວລ່ວງຄວາມແຕກດັບ. ຄຳວ່າ "ທຸເວນະ ວາ" ຄວາມວ່າ ຫຼື ໂດຍຄວາມຢັ້ງຢືນ ເພາະຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງສິ່ງທີ່ຢັ້ງຢືນໃດໆ ທີ່ໝັ້ນຄົງ ເພາະຕ້ອງເປັນໄປຕາມປັດໄຈ ແມ້ໃນຂະນະທີ່ມີຢູ່. ຄຳວ່າ "ສັດສະເຕນະ ວາ" ຄວາມວ່າ ຫຼື ໂດຍຄວາມຍືນຍົງ ເພາະຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງສິ່ງທີ່ຍືນຍົງໃດໆ ທີ່ບໍ່ຂາດສາຍ ມີຢູ່ຕະຫຼອດການທັງປວງ. ຄຳວ່າ "ອະວິປະຣິຣາມະທັມເມນະ ວາ" ຄວາມວ່າ ຫຼື ໂດຍສະພາວະທີ່ບໍ່ແປປວນ ເພາະຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງສິ່ງທີ່ມີສະພາວະບໍ່ແປປວນໃດໆ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມແກ່ ແລະ ຄວາມແຕກດັບ.

---

චක්ඛු සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තනියෙන වාති ‘‘කාරකො වෙදකො සයංවසී’’ති එවං පරිකප්පිකෙන අත්තනා වා අත්තාභාවතොයෙව අත්තනො සන්තකෙන පරික්ඛාරෙන ච සුඤ්ඤං. සබ්බං චක්ඛාදිලොකියධම්මජාතං යස්මා අත්තා ච එත්ථ නත්ථි, අත්තනියඤ්ච එත්ථ නත්ථි, තස්මා ‘‘සුඤ්ඤ’’න්ති වුච්චතීති අත්ථො[Pg.68]. ලොකුත්තරාපි ධම්මා අත්තත්තනියෙහි සුඤ්ඤායෙව, සුඤ්ඤාතීතධම්මා නත්ථීති වුත්තං හොති. තස්මිං ධම්මෙ අත්තත්තනියසාරස්ස නත්ථිභාවො වුත්තො හොති. ලොකෙ ච ‘‘සුඤ්ඤං ඝරං සුඤ්ඤො ඝටො’’ති වුත්තො ඝරස්ස ඝටස්ස ච නත්ථිභාවො න හොති, තස්මිං ඝටෙ ච අඤ්ඤස්ස නත්ථිභාවො වුත්තො හොති. භගවතා ච ඉති යම්පි කොචි තත්ථ න හොති, තෙන තං සුඤ්ඤං. යං පන තත්ථ අවසිට්ඨං හොති, තං සන්තං ඉදමත්ථීති පජානාතීති අයමෙවත්ථො වුත්තො. තථා ඤායගන්ථෙ සද්දගන්ථෙ ච අයමෙවත්ථො. ඉති ඉමස්මිං සුත්තෙ අනත්තලක්ඛණමෙව කථිතං. අනිස්සරියතොති අත්තනො ඉස්සරියෙ අවසවත්තනතො. අකාමකාරියතොති අත්තනො අකාමං අරුචිකරණවසෙන. අපාපුණියතොති ඨාතුං පතිට්ඨාභාවතො. අවසවත්තනතොති අත්තනො වසෙ අවත්තනතො. පරතොති අනිච්චතො පච්චයායත්තවුත්තිතො. විවිත්තතොති නිස්සරතො.

ຄຳວ່າ "ຈັກຂຸ ສຸຍຍັງ ອັດເຕນະ ວາ ອັດຕະນິເຍນະ ວາ" (ຈັກຂຸວ່າງເປົ່າຈາກອັດຕາ ຫຼື ຈາກສິ່ງທີ່ເປັນຂອງອັດຕາ) ຄວາມວ່າ ຈັກຂຸວ່າງເປົ່າຈາກອັດຕາທີ່ກຳນົດຕູ່ເອົາຢ່າງນີ້ວ່າ "ຜູ້ເຮັດ, ຜູ້ສະເຫວີຍ, ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນຕົວເອງ" ຫຼື ວ່າງເປົ່າຈາກບໍລິວານອັນເປັນຂອງຕົນ ເພາະຄວາມບໍ່ມີອັດຕານັ້ນເອງ. ອະທິບາຍວ່າ ໂລກິຍະທຳທັງປວງມີຈັກຂຸເປັນຕົ້ນ ເພາະເຫດທີ່ອັດຕາກໍບໍ່ມີໃນທຳນີ້, ອັດຕະນິຍະກໍບໍ່ມີໃນທຳນີ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ສຸຍຍັງ" (ວ່າງເປົ່າ). ແມ້ໂລກຸດຕະຣະທຳທັງຫຼາຍກໍວ່າງເປົ່າຈາກອັດຕາແລະອັດຕະນິຍະເຊັ່ນກັນ, ທີ່ຊື່ວ່າທຳທີ່ພົ້ນໄປຈາກຄວາມວ່າງເປົ່ານັ້ນບໍ່ມີ, ນີ້ຄືຄຳທີ່ກ່າວໄວ້. ເປັນອັນກ່າວເຖິງຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງແກ່ນສານຄືອັດຕາແລະອັດຕະນິຍະໃນທຳນັ້ນ. ແລະ ໃນໂລກ ຄຳວ່າ "ເຮືອນວ່າງ, ໝໍ້ວ່າງ" ບໍ່ໄດ້ໝາຍເຖິງຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງເຮືອນ ຫຼື ໝໍ້, ແຕ່ໝາຍເຖິງຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງສິ່ງອື່ນໃນໝໍ້ ຫຼື ເຮືອນນັ້ນ. ແລະ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກກໍຕັດເນື້ອຄວາມນີ້ໄວ້ວ່າ "ສິ່ງໃດບໍ່ມີຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນ, ທີ່ນັ້ນກໍວ່າງເປົ່າດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ. ແຕ່ສິ່ງໃດເຫຼືອຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນ, ຍ່ອມຮູ້ຊັດສິ່ງທີ່ມີຢູ່ນັ້ນວ່າ ມີຢູ່". ໃນຄຳພີຍາຍະ (ຕັກກະສາດ) ແລະ ຄຳພີສັດທະ (ໄວຍາກອນ) ກໍມີເນື້ອຄວາມນີ້ເຊັ່ນກັນ. ດັ່ງນັ້ນ ໃນສູດນີ້ ຈຶ່ງກ່າວເຖິງອະນັດຕະລັກສະນະເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "ອະນິດສະຣิຍະໂຕ" ຄວາມວ່າ ເພາະບໍ່ເປັນໄປໃນອຳນາດແຫ່ງຄວາມເປັນໃຫຍ່ຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ "ອະກາມະກາຣິຍະໂຕ" ຄວາມວ່າ ເພາະເຮັດຕາມຄວາມບໍ່ປາດຖະໜາ ຄືຄວາມບໍ່ພໍໃຈຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ "ອະປາປຸນິຍະໂຕ" ຄວາມວ່າ ເພາະບໍ່ເຖິງຄວາມຕັ້ງຢູ່ແລະຄວາມປະດິດສະຖານ. ຄຳວ່າ "ອະວະສະວັດຕະນະໂຕ" ความວ່າ ເພາະບໍ່ເປັນໄປໃນອຳນາດຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ "ປະຣະໂຕ" ຄວາມວ່າ ໂດຍຄວາມເປັນຂອງຄົນອື່ນ ເພາະບໍ່ທ່ຽງ ແລະ ເພາະຕ້ອງເປັນໄປຕາມປັດໄຈ. ຄຳວ່າ "ວິວິດຕະໂຕ" ຄວາມວ່າ ໂດຍຄວາມເປັນຂອງສະຫງັດ (ຫຼຸດພົ້ນ).

---

සුද්ධන්ති කෙවලං ඉස්සරකාලපකතීහි විනා කෙවලං පච්චයායත්තපවත්තිවසෙන පවත්තමානං සුද්ධං නාම. අත්තනියවිරහිතො සුද්ධධම්මපුඤ්ජොති ච. සුද්ධං ධම්මසමුප්පාදං, සුද්ධං සඞ්ඛාරසන්තතින්ති සුද්ධං පස්සන්තස්ස ජානන්තස්ස සඞ්ඛාරානං සන්තතිං අබ්බොච්ඡින්නසඞ්ඛාරසන්තතිං. තථෙව සුද්ධං පස්සන්තස්ස සඞ්ඛාරාදීනි, එකට්ඨානි ආදරෙන ද්වත්තික්ඛත්තුං වුත්තානි. එවං පස්සන්තස්ස මරණමුඛෙ භයං න හොති. ගාමණීති ආලපනං. තිණකට්ඨසමං ලොකන්ති ඉමං උපාදින්නක්ඛන්ධසඞ්ඛාතං ලොකං. යදා තිණකට්ඨසමං පඤ්ඤාය පස්සති. යථා අරඤ්ඤෙ තිණකට්ඨාදීසු ගණ්හන්තෙසු අත්තානං වා අත්තනියං වා ගණ්හාතීති න හොති, තෙසු වා තිණකට්ඨාදීසු සයමෙව නස්සන්තෙසුපි විනස්සන්තෙසුපි අත්තා නස්සති, අත්තනියො නස්සතීති න හොති. එවං ඉමස්මිං කායෙපි නස්සන්තෙ වා විනස්සන්තෙ වා අත්තා වා අත්තනියං වා භිජ්ජතීති අපස්සන්තො පඤ්ඤාය තිණකට්ඨසමං පස්සතීති වුච්චති. නාඤ්ඤං පත්ථයතෙ කිඤ්චි, අඤ්ඤත්‍රප්පටිසන්ධියාති පටිසන්ධිවිරහිතං නිබ්බානං ඨපෙත්වා අඤ්ඤං භවං වා අත්තභාවං වා න පත්ථෙති.

ຄຳວ່າ "ສຸດທັງ" (ລ້ວນໆ) ຄວາມວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ລ້ວນໆ ເພາະເປັນໄປໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເປັນໄປທີ່ຂຶ້ນກັບປັດໄຈເທົ່ານັ້ນ ປາສະຈາກພຣະອິດສວນ, ການເວລາ ແລະ ປະກົດຕິ (ທຳມະຊາດເດີມ). ແລະ ໄດ້ແກ່ ກອງທຳລ້ວນໆ ທີ່ປາສະຈາກອັດຕະນິຍະ. ຄຳວ່າ "ສຸດທັງ ທັມມະສະມຸບປາດັງ, ສຸດທັງ ສັງຂາຣະສັນຕະຕິງ" (ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງທຳລ້ວນໆ, ສືບຕໍ່ແຫ່ງສັງຂານລ້ວນໆ) ຄວາມວ່າ ແກ່ຜູ້ເຫັນຢູ່ ຜູ້ຮູ້ຢູ່ເຊິ່ງຄວາມສືບຕໍ່ແຫ່ງສັງຂານລ້ວນໆ ຄືຄວາມສືບຕໍ່ແຫ່ງສັງຂານທີ່ບໍ່ຂາດສາຍ. ຄຳວ່າ "ສຸດທັງ" ຕັດໄວ້ ໒-໓ ເທື່ອ ດ້ວຍຄວາມເອົາໃຈໃສ່ ເພື່ອສະແດງເຖິງສັງຂານເປັນຕົ້ນທີ່ມີເນື້ອຄວາມດຽວກັນ ແກ່ຜູ້ເຫັນຢູ່ຢ່າງນັ້ນ. ເມື່ອເຫັນຢູ່ຢ່າງນີ້ ຄວາມຢ້ານກົວໃນປາກທາງແຫ່ງຄວາມຕາຍຍ່ອມບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ "ຄາມະນິ" ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນ. ຄຳວ່າ "ຕิຣະກັດຖະສະມັງ ໂລກັງ" (ໂລກສະເໝີດ້ວຍຫຍ້າແລະໄມ້) ໄດ້ແກ່ ໂລກອັນກ່າວຄືອຸປາທິນນະຂັນນີ້. ຄຳວ່າ "ຢະທາ ຕິຣະກັດຖະສະມັງ ປັນຍາຍະ ປັດສະຕິ" (ເມື່ອໃດເຫັນດ້ວຍປັນຍາສະເໝີດ້ວຍຫຍ້າແລະໄມ້) ຄວາມວ່າ ປຽບເໝືອນເມື່ອຄົນທັງຫຼາຍຖືເອົາຫຍ້າແລະກິ່ງໄມ້ເປັນຕົ້ນໃນປ່າ ຄວາມຄິດວ່າ "ເຂົາຖືເອົາຕົວເຮົາ ຫຼື ຂອງໆ ເຮົາ" ຍ່ອມບໍ່ມີ, ຫຼື ເມື່ອຫຍ້າແລະກິ່ງໄມ້ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ເສື່ອມໄປ ຫຼື ຈິບຫາຍໄປເອງ ຄວາມຄິດວ່າ "ຕົວເຮົາເສື່ອມໄປ, ຂອງໆ ເຮົາເສື່ອມໄປ" ຍ່ອມບໍ່ມີ. ສັນໃດ, ເມື່ອກາຍນີ້ເສື່ອມໄປ ຫຼື ຈິບຫາຍໄປ ຜູ້ທີ່ບໍ່ເຫັນວ່າ "ຕົວເຮົາ ຫຼື ຂອງໆ ເຮົາ ແຕກສະຫຼາຍໄປ" ຍ່ອມຊື່ວ່າ ເຫັນດ້ວຍປັນຍາສະເໝີດ້ວຍຫຍ້າແລະໄມ້ ສັນນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ນານຍັງ ປັດຖະຢະເຕ ກິນຈິ, ອັນຍັດຕະຣະປະຕິສັນທິຢາ" ຄວາມວ່າ ເວັ້ນພຣະນິພານອັນປາສະຈາກປະຕິສົນທິເສຍແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ປາດຖະໜາພົບ ຫຼື ອັດຕະພາບອື່ນໃດເລີຍ.

---

රූපං සමන්නෙසතීති රූපස්ස සාරං පරියෙසති. අහන්ති වාති දිට්ඨිවසෙන. මමන්ති වාති තණ්හාවසෙන. අස්මීති වාති මානවසෙන. තම්පි තස්ස න හොතීති තං තිවිධම්පි තස්ස පුග්ගලස්ස න හොති.

ຄຳວ່າ "ຣູປັງ ສະມັນເນສະຕິ" ຄວາມວ່າ ຍ່ອມສະແຫວງຫາແກ່ນສານແຫ່ງຮູບ. ຄຳວ່າ "ອະຫັງ" (ເຮົາ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທິດຖິ. ຄຳວ່າ "ມະມະ" (ຂອງເຮົາ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫາ. ຄຳວ່າ "ອັສມິ" (ເຮົາເປັນ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມານະ. ຄຳວ່າ "ຕັມປິ ຕັດສະ ນະ ໂຫຕິ" ຄວາມວ່າ ແມ້ອາການ ໓ ປະການນັ້ນ ກໍບໍ່ມີແກ່ບຸກຄົນນັ້ນ.

---

ඉධාති [Pg.69] දෙසාපදෙසෙ නිපාතො, ස්වායං කත්ථචි ලොකං උපාදාය වුච්චති. යථාහ – ‘‘ඉධ තථාගතො ලොකෙ උප්පජ්ජතී’’ති (සං. නි. 3.78; අ. නි. 4.33). කත්ථචි සාසනං. යථාහ – ‘‘ඉධෙව, භික්ඛවෙ, සමණො, ඉධ දුතියො සමණො’’ති (ම. නි. 1.139; දී. නි. 2.214). කත්ථචි ඔකාසං. යථාහ –

ຄຳວ່າ "ອິທະ" (ໃນນີ້) ເປັນນິບາດສະແດງເຖິງສະຖານທີ່, ນິບາດນັ້ນ ບາງບ່ອນກ່າວໝາຍເຖິງໂລກ. ດັ່ງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຕັດໄວ້ວ່າ "ອິທະ ຕັຖາຄະໂຕ ໂລເກ ອຸບປັດຊະຕິ" (ພຣະຕຖາຄົດອຸບັດຂຶ້ນໃນໂລກນີ້). ບາງບ່ອນກ່າວໝາຍເຖິງພຣະສາສະໜາ. ດັ່ງທີ່ຕັດໄວ້ວ່າ "ອິເທວະ, ພິກຂະເວ, ສະມະໂນ, ອິທະ ທຸຕິໂຍ ສະມະໂນ" (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ສະມະນະມີໃນສາສະໜານີ້ເທົ່ານັ້ນ, ສະມະນະທີສອງກໍມີໃນສາສະໜານີ້). ບາງບ່ອນກ່າວໝາຍເຖິງໂອກາດ (ສະຖານທີ່). ດັ່ງທີ່ຕັດໄວ້ວ່າ:

---

‘‘ඉධෙව තිට්ඨමානස්ස, දෙවභූතස්ස මෙ සතො;

පුනරායු ච මෙ ලද්ධො, එවං ජානාහි මාරිසා’’ති. (දී. නි. 2.369);

"ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າຢືນຢູ່ໃນທີ່ນີ້ເອງ ເປັນເທວະດາຢູ່, ກໍໄດ້ອາຍຸຄືນມາອີກ, ທ່ານຜູ້ນິຣະທຸກ ຈົ່ງຊາບຢ່າງນີ້ເຖີດ".

---

කත්ථචි පදපූරණමත්තමෙව. යථාහ – ‘‘ඉධාහං, භික්ඛවෙ, භුත්තාවී අස්සං පවාරිතො’’ති (ම. නි. 1.30). ඉධ පන ලොකං උපාදාය වුත්තොති වෙදිතබ්බො. අස්සුතවා පුථුජ්ජනොති එත්ථ පන ආගමාධිගමාභාවා ඤෙය්‍යො ‘‘අස්සුතවා’’ඉති. යස්ස හි ඛන්ධධාතුආයතනපච්චයාකාරසතිපට්ඨානාදීසු උග්ගහපරිපුච්ඡාවිනිච්ඡයරහිතත්තා දිට්ඨිපටිසෙධකො නෙව ආගමො, පටිපත්තියා අධිගන්තබ්බස්ස අනධිගතත්තා නෙව අධිගමො අත්ථි, සො ආගමාධිගමාභාවා ඤෙය්‍යො ‘‘අස්සුතවා’’ ඉති. ස්වායං –

ບາງບ່ອນເປັນພຽງຄຳເຕັມບົດ (ບົດບູຣະນະ) ເທົ່ານັ້ນ. ດັ່ງທີ່ຕັດໄວ້ວ່າ "ອິທາຫັງ, ພິກຂະເວ, ພຸດຕາວີ ອັດສັງ ປະວາຣິໂຕ" (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ໃນທີ່ນີ້ ເຮົາສັນອີ່ມແລ້ວ ຫ້າມພັດແລ້ວ). ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ກ່າວໝາຍເຖິງໂລກ. ສ່ວນຄຳວ່າ "ອັດສຸຕະວາ ປຸຖຸຊຊະໂນ" (ປຸຖຸຊົນຜູ້ບໍ່ໄດ້ສົດັບ) ນັ້ນ, ໃນຄຳນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ "ຜູ້ບໍ່ໄດ້ສົດັບ" ເພາະບໍ່ມີອາຄົມ (ການຮຽນ) ແລະ ອະທິຄົມ (ການບັນລຸ). ດ້ວຍວ່າ ບຸກຄົນໃດ ບໍ່ມີອາຄົມອັນເປັນເຄື່ອງປ້ອງກັນທິດຖິ ເພາະປາສະຈາກການຮຽນ, ການສອບຖາມ ແລະ ການວິນິດໄສໃນຂັນ, ທາດ, ອາຍະຕະນະ, ປັດຈະຍາການ ແລະ ສະຕິປັດຖານເປັນຕົ້ນ, ແລະ ບໍ່ມີອະທິຄົມ ເພາະບໍ່ໄດ້ບັນລຸທຳອັນພຶງບັນລຸດ້ວຍການປະຕິບັດ, ບຸກຄົນນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ "ຜູ້ບໍ່ໄດ້ສົດັບ" ເພາະບໍ່ມີອາຄົມແລະອະທິຄົມນັ້ນ. ປຸຖຸຊົນນັ້ນ:

---

පුථූනං ජනනාදීහි, කාරණෙහි පුථුජ්ජනො;

පුථුජ්ජනන්තොගධත්තා, පුථුවායං ජනො ඉති. (දී. නි. අට්ඨ. 1.7;

ම. නි. අට්ඨ. 1.2;

අ. නි. අට්ඨ. 1.1.51;

පටි. ම. අට්ඨ. 2.1.130);

"ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະເຫດທັງຫຼາຍມີການກໍ່ກຳເນີດກິເລດໜາແໜ້ນເປັນຕົ້ນ, ແລະ ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະນັບເນື່ອງເຂົ້າໃນໝູ່ຊົນຜູ້ໜາແໜ້ນ, ໝູ່ຊົນນີ້ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້".

---

සො හි පුථූනං නානප්පකාරානං කිලෙසාදීනං ජනනාදීහිපි කාරණෙහි පුථුජ්ජනො. යථාහ – පුථු කිලෙසෙ ජනෙන්තීති පුථුජ්ජනා, පුථු අවිහතසක්කායදිට්ඨිකාති පුථුජ්ජනා, පුථු සත්ථාරානං මුඛුල්ලොකිකාති පුථුජ්ජනා, පුථු සබ්බගතීහි අවුට්ඨිතාති පුථුජ්ජනා, පුථු නානාභිසඞ්ඛාරෙ අභිසඞ්ඛරොන්තීති පුථුජ්ජනා, පුථු නානාඔඝෙහි වුය්හන්තීති පුථුජ්ජනා, පුථු නානාසන්තාපෙහි සන්තප්පෙන්තීති පුථුජ්ජනා, පුථු නානාපරිළාහෙහි පරිඩය්හන්තීති පුථුජ්ජනා, පුථු පඤ්චසු කාමගුණෙසු රත්තා ගිද්ධා ගධිතා මුඤ්ඡිතා අජ්ඣොසන්නා ලග්ගා ලග්ගිතා පලිබුද්ධාති පුථුජ්ජනා, පුථු පඤ්චහි නීවරණෙහි ආවුටා නිවුටා ඔවුටා පිහිතා පටිච්ඡන්නා පටිකුජ්ජිතාති පුථුජ්ජනා (මහානි. 51, 94), පුථූනං වා ගණනපථමතීතානං අරියධම්මපරම්මුඛානං නීචධම්මසමාචාරානං ජනානං අන්තොගධත්තාපි පුථුජ්ජනා, පුථුව අයං විසුංයෙව සඞ්ඛ්‍යං ගතො, විසංසට්ඨො [Pg.70] සීලසුතාදිගුණයුත්තෙහි අරියෙහි ජනොතිපි පුථුජ්ජනො. එවමෙතෙහි ‘‘අස්සුතවා පුථුජ්ජනො’’ති ද්වීහි පදෙහි යෙ තෙ –

ເພາະວ່າ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະເຫດຕ່າງໆ ມີການຍັງກິເລດອັນໜາແໜ້ນ ແລະມີປະການຕ່າງໆ ໃຫ້ເກີດຂຶ້ນເປັນຕົ້ນ. ສົມດັ່ງທີ່ພຣະອົງຕຣັດໄວ້ວ່າ— “ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະສ້າງກິເລດໜາ, ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະມີສັກກາຍະທິຕຖິອັນຍັງລະບໍ່ໄດ້ເປັນຈຳນວນຫຼາຍ, ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະຄອຍເບິ່ງໜ້າພຣະສາດສະດາທັງຫຼາຍເປັນຈຳນວນຫຼາຍ, ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະບໍ່ອອກໄປຈາກຄະຕິທັງປວງເປັນຈຳນວນຫຼາຍ, ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະປຸງແຕ່ງອະພິສັງຂານຕ່າງໆ ເປັນຈຳນວນຫຼາຍ, ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະຖືກໂອຄະຕ່າງໆ ພັດພາໄປເປັນຈຳນວນຫຼາຍ, ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະຖືກຄວາມຮ້ອນຮົນຕ່າງໆ ເຜົາຜານເປັນຈຳນວນຫຼາຍ, ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະຖືກຄວາມເຜົາຮ້ອນຕ່າງໆ ແຜດເຜົາເປັນຈຳນວນຫຼາຍ, ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະກຳໜັດ, ຍິນດີ, ໝົກມຸ້ນ, ປ່ອຍຕົວ, ສະໜິດສະໜົມ, ຂ້ອງ, ຕິດ, ພົວພັນ ໃນກາມະຄຸນ ໕ ເປັນຈຳນວນຫຼາຍ, ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະຖືກນີວອນ ໕ ກີດກັ້ນ, ບັງ, ປິດ, ງຳ, ປົກຄຸມ, ຄອບໄວ້ ເປັນຈຳນວນຫຼາຍ” (ມຫານິ. ໕໑, ໙໔). ຫຼືວ່າ ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະນັບເຂົ້າໃນໝູ່ຊົນເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ຜູ້ລ່ວງພົ້ນທາງແຫ່ງການນັບ, ຜູ້ມີໜ້າຫຼັງຕໍ່ອະລິຍະທັມ, ຜູ້ມີຄວາມປະພຶດຕໍ່າຊ້າ. ຫຼືວ່າ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະເປັນຜູ້ຕ່າງຫາກ, ແຍກອອກໄປຕ່າງຫາກ, ບໍ່ປົນເປກັບພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄຸນມີສີລ ແລະສຸຕະເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍຄຳ ໒ ຄຳນີ້ວ່າ “ອັສສຸຕະວາ ປຸຖຸຊຊະໂນ” (ປຸຖຸຊົນຜູ້ບໍ່ໄດ້ສົດັບ) ດັ່ງນີ້ ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນໃດ—

---

‘‘දුවෙ පුථුජ්ජනා වුත්තා, බුද්ධෙනාදිච්චබන්ධුනා;

අන්ධො පුථුජ්ජනො එකො, කල්‍යාණෙකො පුථුජ්ජනො’’ති. (දී. නි. අට්ඨ. 1.7;

ම. නි. අට්ඨ. 1.2;

සං. නි. අට්ඨ. 2.2.61;

අ. නි. අට්ඨ. 1.1.51;

පටි. ම. අට්ඨ. 2.1.130;

ධ. ස. අට්ඨ. 1007) –

“ພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ເປັນເຜົ່າພັນແຫ່ງພຣະອາທິດ ຕຣັດປຸຖຸຊົນໄວ້ ໒ ປະເພດ ຄື: ອັນທະປຸຖຸຊົນ (ປຸຖຸຊົນຄົນບອດ) ໑, ກັນລະຍານະປຸຖຸຊົນ (ປຸຖຸຊົນຄົນດີ) ໑”.

---

ද්වෙ පුථුජ්ජනා වුත්තා, තෙසු අන්ධපුථුජ්ජනො වුත්තො හොතීති වෙදිතබ්බො.

ໃນປຸຖຸຊົນ ໒ ປະເພດທີ່ຕຣັດໄວ້ນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ໃນທີ່ນີ້ໝາຍເຖິງ ອັນທະປຸຖຸຊົນ (ປຸຖຸຊົນຄົນບອດ).

---

අරියානං අදස්සාවීතිආදීසු අරියාති ආරකත්තා කිලෙසෙහි, අනයෙ න ඉරියනතො, අයෙ ඉරියනතො, සදෙවකෙන ච ලොකෙන අරණීයතො බුද්ධා ච පච්චෙකබුද්ධා ච බුද්ධසාවකා ච වුච්චන්ති, බුද්ධා එව වා ඉධ අරියා. යථාහ – ‘‘සදෙවකෙ, භික්ඛවෙ, ලොකෙ…පෙ… තථාගතො අරියොති වුච්චතී’’ති (සං. නි. 5.1098).

ໃນຄຳວ່າ “ອະລິຍານັງ ອະທັສສາວີ” (ຜູ້ບໍ່ເຫັນພຣະອະລິຍະເຈົ້າ) ເປັນຕົ້ນນີ້, ທີ່ຊື່ວ່າ “ອະລິຍະ” ເພາະຫ່າງໄກຈາກກິເລດ, ເພາະບໍ່ດຳເນີນໄປໃນທາງທີ່ບໍ່ເກື້ອກູນ, ເພາະດຳເນີນໄປໃນທາງທີ່ເກື້ອກູນ, ແລະເພາະເປັນຜູ້ທີ່ໂລກພ້ອມທັງເທວະດາພຶງບູຊາ, ໄດ້ແກ່ ພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າ ແລະພຣະພຸດທະສາວົກ. ຫຼືວ່າ ໃນທີ່ນີ້ ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ພຣະອະລິຍະ. ສົມດັ່ງທີ່ພຣະອົງຕຣັດໄວ້ວ່າ: “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ໃນໂລກພ້ອມທັງເທວະດາ... ລະ... ຕຖາຄົດ ຊື່ວ່າ ພຣະອະລິຍະ” (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໙໘).

---

සප්පුරිසාති එත්ථ පන පච්චෙකබුද්ධා තථාගතසාවකා ච ‘‘සප්පුරිසා’’ති වෙදිතබ්බා. තෙ හි ලොකුත්තරගුණයොගෙන සොභනා පුරිසාති සප්පුරිසා. සබ්බෙව වා එතෙ ද්විධාපි වුත්තා. බුද්ධාපි හි අරියා ච සප්පුරිසා ච පච්චෙකබුද්ධාපි බුද්ධසාවකාපි. යථාහ –

ສ່ວນໃນຄຳວ່າ “ສັບປຸຣິສາ” (ສັດບຸຣຸດ) ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າ ແລະພຣະຕຖາຄົດສາວົກ ຊື່ວ່າ “ສັດບຸຣຸດ”. ເພາະວ່າ ທ່ານເຫຼົ່ານັ້ນເປັນບຸຣຸດຜູ້ງົດງາມ ດ້ວຍການປະກອບດ້ວຍໂລກຸດຕະຣະຄຸນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສັດບຸຣຸດ. ຫຼືວ່າ ທ່ານທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ຕຣັດໄວ້ໂດຍທັງສອງຊື່ ຄື: ພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າ ແລະພຣະພຸດທະສາວົກ ກໍຊື່ວ່າ ພຣະອະລິຍະ ແລະສັດບຸຣຸດ. ສົມດັ່ງທີ່ຕຣັດໄວ້ວ່າ—

---

‘‘යො වෙ කතඤ්ඤූ කතවෙදි ධීරො, කල්‍යාණමිත්තො දළ්හභත්ති ච හොති;

දුඛිතස්ස සක්කච්ච කරොති කිච්චං, තථාවිධං සප්පුරිසං වදන්තී’’ති. (ම. නි. අට්ඨ. 1.2;

පටි. ම. අට්ඨ. 2.1.130;

ධ. ස. අට්ඨ. 1007);

“ຜູ້ໃດເປັນຄົນກະຕັນຍູກະຕະເວທີ ເປັນນັກປາດ, ມີມິດດີ ແລະມີຄວາມພັກດີໝັ້ນຄົງ, ຊ່ວຍເຫຼືອເກື້ອກູນແກ່ຜູ້ຕົກທຸກໄດ້ຍາກໂດຍເຄົາລົບ, ບັນດິດທັງຫຼາຍເອີ້ນຄົນເຊັ່ນນັ້ນວ່າ ສັດບຸຣຸດ”.

---

‘‘කල්‍යාණමිත්තො දළ්හභත්ති ච හොතී’’ති එත්තාවතා හි බුද්ධසාවකො වුත්තො. කතඤ්ඤුතාදීහි පච්චෙකබුද්ධා බුද්ධාති, යො ඉමෙසං අරියානං අදස්සනසීලො, න ච දස්සනෙ සාධුකාරී, සො අරියානං අදස්සාවීති වෙදිතබ්බො. සො චක්ඛුනා අදස්සාවී, ඤාණෙන අදස්සාවීති දුවිධො, තෙසු ඤාණෙන අදස්සාවී ඉධ අධිප්පෙතො. මංසචක්ඛුනා හි දිබ්බචක්ඛුනා වා අරියා දිට්ඨාපි අදිට්ඨාව හොන්ති තෙසං චක්ඛුනා වණ්ණමත්තගහණතො, න අරියභාවගොචරතො. සොණසිඞ්ගාලාදයොපි චක්ඛුනා අරියෙ පස්සන්ති, න ච තෙ අරියානං දස්සාවිනො.

ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ “ເປັນຜູ້ມີມິດດີ ແລະມີຄວາມພັກດີໝັ້ນຄົງ” ໝາຍເຖິງ ພຣະພຸດທະສາວົກ. ດ້ວຍຄຸນມີຄວາມກະຕັນຍູເປັນຕົ້ນ ໝາຍເຖິງ ພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າ ແລະພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ. ບຸກຄົນໃດມີປົກກະຕິບໍ່ເຫັນພຣະອະລິຍະເຈົ້າເຫຼົ່ານີ້ ແລະບໍ່ຍິນດີໃນການເຫັນ, ບຸກຄົນນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ “ຜູ້ບໍ່ເຫັນພຣະອະລິຍະເຈົ້າ”. ການບໍ່ເຫັນນັ້ນມີ ໒ ປະເພດ ຄື: ບໍ່ເຫັນດ້ວຍຕາ (ຈັກຂຸ) ໑, ບໍ່ເຫັນດ້ວຍຍານ (ປັນຍາ) ໑. ໃນ ໒ ປະເພດນັ້ນ ທີ່ປະສົງໃນທີ່ນີ້ຄື ບໍ່ເຫັນດ້ວຍຍານ. ເພາະວ່າ ພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ເຖິງວ່າຈະຖືກເຫັນດ້ວຍມັງສະຈັກຂຸ (ຕາເນື້ອ) ຫຼືທິບພະຍະຈັກຂຸ (ຕາທິບ) ກໍຊື່ວ່າ ບໍ່ເຫັນຢູ່ດີ ເພາະຕານັ້ນຮັບຮູ້ພຽງແຕ່ສີສັນວັນນະເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ໄດ້ຮັບຮູ້ເຖິງຄວາມເປັນພຣະອະລິຍະ. ເຖິງແມ່ນວ່າໝາ ແລະໝາຈິ້ງຈອກເປັນຕົ້ນ ຈະເຫັນພຣະອະລິຍະເຈົ້າດ້ວຍຕາ, ແຕ່ພວກມັນກໍບໍ່ຊື່ວ່າ ເປັນຜູ້ເຫັນພຣະອະລິຍະເຈົ້າ.

---

තත්‍රිදං [Pg.71] වත්ථු – චිත්තලපබ්බතවාසිනො කිර ඛීණාසවත්ථෙරස්ස උපට්ඨාකො වුඩ්ඪපබ්බජිතො එකදිවසං ථෙරෙන සද්ධිං පිණ්ඩාය චරිත්වා ථෙරස්ස පත්තචීවරං ගහෙත්වා පිට්ඨිතො ආගච්ඡන්තො ථෙරං පුච්ඡි – ‘‘අරියා නාම, භන්තෙ, කීදිසා’’ති? ථෙරො ආහ – ‘‘ඉධෙකච්චො මහල්ලකො අරියානං පත්තචීවරං ගහෙත්වා වත්තපටිපත්තිං කත්වා සහ චරන්තොපි නෙව අරියෙ ජානාති, එවං දුජ්ජානා, ආවුසො, අරියා’’ති. එවං වුත්තෙපි සො නෙව අඤ්ඤාසි. තස්මා චක්ඛුනා දස්සනං න දස්සනං, ඤාණෙන දස්සනමෙව දස්සනං. යථාහ – ‘‘අලං තෙ, වක්කලි, කිං තෙ ඉමිනා පූතිකායෙන දිට්ඨෙන, යො ඛො, වක්කලි, ධම්මං පස්සති, සො මං පස්සතී’’ති (සං. නි. 3.87). තස්මා චක්ඛුනා පස්සන්තොපි ඤාණෙන අරියෙහි දිට්ඨං අනිච්චාදිලක්ඛණං අපස්සන්තො, අරියානං අධිගතඤ්ච ධම්මං අනධිගච්ඡන්තො, අරියකරධම්මානං අරියභාවස්ස ච අදිට්ඨත්තා ‘‘අරියානං අදස්සාවී’’ති වෙදිතබ්බො.

ໃນເລື່ອງນັ້ນ ມີເລື່ອງເລົ່າມາດັ່ງນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະຫຼວງຕາຜູ້ເປັນອຸປັດຖາກຂອງພຣະຂີນາສົບເຖຣະ ຜູ້ອາໄສຢູ່ທີ່ຈິດຕະລະບັນພົດ ວັນໜຶ່ງ ໄດ້ທ່ຽວບິນທະບາດຮ່ວມກັບພຣະເຖຣະ ຖືບາດແລະຈີວອນຂອງພຣະເຖຣະ ຍ່າງຕາມຫຼັງມາ ໄດ້ຖາມພຣະເຖຣະວ່າ: “ຂ້ານ້ອຍແຕ່ພຣະຄຸນເຈົ້າຜູ້ຈະເລີນ, ທີ່ຊື່ວ່າ ພຣະອະລິຍະເຈົ້ານັ້ນ ມີລັກສະນະແນວໃດ?” ພຣະເຖຣະຕອບວ່າ: “ອາວຸໂສ, ຄົນແກ່ບາງຄົນໃນໂລກນີ້ ຖືບາດແລະຈີວອນຂອງພຣະອະລິຍະເຈົ້າ ປະຕິບັດວັດປະຕິບັດ ຍ່າງຮ່ວມທາງກັນໄປ ກໍຍັງບໍ່ຮູ້ຈັກພຣະອະລິຍະເຈົ້າເລີຍ, ອາວຸໂສ, ພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຮູ້ຈັກໄດ້ຍາກຢ່າງນີ້ແລ້ວ”. ເຖິງແມ່ນພຣະເຖຣະຈະກ່າວຢ່າງນີ້ ພຣະຫຼວງຕານັ້ນກໍຍັງບໍ່ເຂົ້າໃຈ. ເພາະສະນັ້ນ ການເຫັນດ້ວຍຕາ ຈຶ່ງບໍ່ຊື່ວ່າການເຫັນ, ການເຫັນດ້ວຍຍານເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າການເຫັນ. ສົມດັ່ງທີ່ພຣະອົງຕຣັດໄວ້ວ່າ: “ຢ່າເລີຍ ວັກຄະລິ, ປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍກາຍອັນເປື່ອຍເນົ່ານີ້ທີ່ເຈົ້າເຫັນແລ້ວ, ວັກຄະລິ, ຜູ້ໃດເຫັນທັມ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າເຫັນເຮົາ” (ສໍ. ນິ. ໓.໘໗). ເພາະສະນັ້ນ ບຸກຄົນເຖິງວ່າຈະເຫັນດ້ວຍຕາ ແຕ່ເມື່ອບໍ່ເຫັນລັກສະນະມີອະນິດຈະລັກສະນະເປັນຕົ້ນ ທີ່ພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍເຫັນແລ້ວດ້ວຍຍານ, ແລະບໍ່ບັນລຸທັມທີ່ພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍບັນລຸແລ້ວ, ເພາະບໍ່ເຫັນທັມທີ່ເຮັດໃຫ້ເປັນພຣະອະລິຍະ ແລະຄວາມເປັນພຣະອະລິຍະ, ພຶງຊາບວ່າ “ຜູ້ບໍ່ເຫັນພຣະອະລິຍະເຈົ້າ”.

---

අරියධම්මස්ස අකොවිදොති සතිපට්ඨානාදිභෙදෙ අරියධම්මෙ අකුසලො. අරියධම්මෙ අවිනීතොති එත්ථ පන –

ຄຳວ່າ “ອະລິຍະທັມມັສສະ ອະໂກວິໂທ” (ຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນອະລິຍະທັມ) ຄື ເປັນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນອະລິຍະທັມອັນມີປະເພດມີສະຕິປັດຖານເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນໃນຄຳວ່າ “ອະລິຍະທັມເມ ອະວິນີໂຕ” (ຜູ້ບໍ່ໄດ້ຮັບການແນະນຳໃນອະລິຍະທັມ) ນີ້—

---

දුවිධො විනයො නාම, එකමෙකෙත්ථ පඤ්චධා;

අභාවතො තස්ස අයං, ‘‘අවිනීතො’’ති වුච්චති. (ම. නි. අට්ඨ. 1.2;

සු. නි. අට්ඨ. 1.උරගසුත්තවණ්ණනා;

පටි. ම. අට්ඨ. 2.1.130;

ධ. ස. අට්ඨ. 1007);

“ທີ່ຊື່ວ່າ ວິນັຍ ນັ້ນມີ ໒ ປະເພດ, ແຕ່ລະປະເພດໃນ ໒ ປະເພດນັ້ນ ແບ່ງອອກເປັນ ໕ ປະການ; ເພາະຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງວິນັຍນັ້ນ ບຸກຄົນນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ‘ຜູ້ບໍ່ໄດ້ຮັບການແນະນຳ’ (ອະວິນີໂຕ)”.

---

අයඤ්හි සංවරවිනයො පහානවිනයොති දුවිධො විනයො. එත්ථ ච දුවිධෙපි විනයෙ එකමෙකොපි විනයො පඤ්චධා භිජ්ජති. සංවරවිනයොපි හි සීලසංවරො සතිසංවරො ඤාණසංවරො ඛන්තිසංවරො වීරියසංවරොති පඤ්චවිධො. පහානවිනයොපි තදඞ්ගප්පහානං වික්ඛම්භනප්පහානං සමුච්ඡෙදප්පහානං පටිප්පස්සද්ධිප්පහානං නිස්සරණප්පහානන්ති පඤ්චවිධො.

ເພາະວ່າ ວິນັຍນີ້ມີ ໒ ປະເພດ ຄື: ສັງວອນວິນັຍ ໑, ປະຫານະວິນັຍ ໑. ແລະໃນວິນັຍທັງ ໒ ປະເພດນີ້ ແຕ່ລະປະເພດກໍແບ່ງອອກເປັນ ໕ ປະການ. ຄື ສັງວອນວິນັຍ ກໍມີ ໕ ປະການ ໄດ້ແກ່: ສີລສັງວອນ ໑, ສະຕິສັງວອນ ໑, ຍານສັງວອນ ໑, ขັນຕິສັງວອນ ໑, ວິຣິຍະສັງວອນ ໑. ປະຫານະວິນັຍ ກໍມີ ໕ ປະການ ໄດ້ແກ່: ຕະທັງຄະປະຫານ ໑, ວິກຂັມພະນະປະຫານ ໑, ສະມຸດເສທະປະຫານ ໑, ປະຕິປັດສັດທິປະຫານ ໑, ນິດສະຣະນະປະຫານ ໑.

---

තත්ථ ‘‘ඉමිනා පාතිමොක්ඛසංවරෙන උපෙතො හොති සමුපෙතො’’ති (විභ. 511) අයං සීලසංවරො. ‘‘රක්ඛති චක්ඛුන්ද්‍රියං, චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජතී’’ති (ම. නි. 1.295; සං. නි. 4.239; අ. නි. 3.16) අයං සතිසංවරො.

ໃນສັງວອນວິນັຍນັ້ນ, ຂໍ້ວ່າ “ເປັນຜູ້ເຂົ້າເຖິງແລ້ວ ເຂົ້າເຖິງພ້ອມແລ້ວ ດ້ວຍປາຕິໂມກຂະສັງວອນນີ້” (ວິພັງ. ໕໑໑) ນີ້ຄື ສີລສັງວອນ. ຂໍ້ວ່າ “ຍ່ອມຮັກສາຈັກຂຸນຊີ, ເຖິງຄວາມສັງວອນໃນຈັກຂຸນຊີ” (ມ. ນິ. ໑.໒໙໕; ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໙; ອໍ. ນິ. ໓.໑໖) ນີ້ຄື ສະຕິສັງວອນ.

---

‘‘යානි [Pg.72] සොතානි ලොකස්මිං, (අජිතාති භගවා,)සති තෙසං නිවාරණං;

සොතානං සංවරං බ්‍රූමි, පඤ්ඤායෙතෙ පිධිය්‍යරෙ’’ති. (සු. නි. 1041;

චූළනි. අජිතමාණවපුච්ඡානිද්දෙස 4;

නෙත්ති. 11, 45;

ධ. ස. අට්ඨ. 1007) –

“ກະແສນໍ້າ (ຄືຕັນຫາ) ເຫຼົ່າໃດມີຢູ່ໃນໂລກ, (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັດວ່າ: ອະຊິຕະ) ສະຕິເປັນເຄື່ອງກັ້ນກະແສນໍ້າເຫຼົ່ານັ້ນ; ເຮົາກ່າວວ່າ ສະຕິເປັນເຄື່ອງສັງວອນກະແສນໍ້າທັງຫຼາຍ, ກະແສນໍ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຖືກປິດກັ້ນໄດ້ດ້ວຍປັນຍາ”.

---

අයං ඤාණසංවරො. ‘‘ඛමො හොති සීතස්ස උණ්හස්සා’’ති (ම. නි. 1.24; අ. නි. 4.114; 6.58) අයං ඛන්තිසංවරො. ‘‘උප්පන්නං කාමවිතක්කං නාධිවාසෙතී’’ති (ම. නි. 1.26; අ. නි. 4.114; 6.58) අයං වීරියසංවරො. සබ්බොපි චායං සංවරො යථාසකං සංවරිතබ්බානං විනෙතබ්බානඤ්ච කායදුච්චරිතාදීනං සංවරණතො ‘‘සංවරො’’, විනයනතො ‘‘විනයො’’ති වුච්චති. එවං තාව සංවරවිනයො පඤ්චධා භිජ්ජතීති වෙදිතබ්බො.

ນີ້ຄື ຍານສັງວອນ. ຂໍ້ວ່າ “ເປັນຜູ້ອົດທົນຕໍ່ຄວາມໜາວ ຄວາມຮ້ອນ” (ມ. ນິ. ໑.໒໔; ອໍ. ນິ. ໔.໑໑໔; ໖.໕໘) ນີ້ຄື ຂັນຕິສັງວອນ. ຂໍ້ວ່າ “ຍ່ອມບໍ່ຍອມຮັບກາມະວິຕົກທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ” (ມ. ນິ. ໑.໒໖; ອໍ. ນິ. ໔.໑໑໔; ໖.໕໘) ນີ້ຄື ວິຣິຍະສັງວອນ. ກໍສັງວອນທັງໝົດນີ້ ຊື່ວ່າ “ສັງວອນ” ເພາະປິດກັ້ນກາຍທຸຈະຣິດເປັນຕົ້ນ ທີ່ຄວນສັງວອນ ແລະຄວນກຳຈັດ ຕາມສ່ວນຂອງຕົນ, ແລະຊື່ວ່າ “ວິນັຍ” ເພາະກຳຈັດ (ທຸຈະຣິດນັ້ນ). ພຶງຊາບວ່າ ສັງວອນວິນັຍ ແບ່ງອອກເປັນ ໕ ປະການ ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ກ່ອນ.

---

තථා යං නාමරූපපරිච්ඡෙදාදීසු විපස්සනාඤාණෙසු පටිපක්ඛභාවතො දීපාලොකෙනෙව තමස්ස, තෙන තෙන විපස්සනාඤාණෙන තස්ස තස්ස අනත්ථස්ස පහානං. සෙය්‍යථිදං – නාමරූපවවත්ථානෙන සක්කායදිට්ඨියා, පච්චයපරිග්ගහෙන අහෙතුවිසමහෙතුදිට්ඨීනං, තස්සෙව අපරභාගෙන කඞ්ඛාවිතරණෙන කථංකථීභාවස්ස, කලාපසම්මසනෙන ‘‘අහං මමා’’ති ගාහස්ස, මග්ගාමග්ගවවත්ථානෙන අමග්ගෙ මග්ගසඤ්ඤාය, උදයදස්සනෙන උච්ඡෙදදිට්ඨියා, වයදස්සනෙන සස්සතදිට්ඨියා, භයදස්සනෙන සභයෙ අභයසඤ්ඤාය, ආදීනවදස්සනෙන අස්සාදසඤ්ඤාය, නිබ්බිදානුපස්සනාය අභිරතිසඤ්ඤාය, මුඤ්චිතුකම්‍යතාඤාණෙන අමුඤ්චිතුකාමතාය, උපෙක්ඛාඤාණෙන අනුපෙක්ඛාය, අනුලොමෙන ධම්මට්ඨිතියං නිබ්බානෙ ච පටිලොමභාවස්ස, ගොත්‍රභුනා සඞ්ඛාරනිමිත්තග්ගාහස්ස පහානං. එතං තදඞ්ගප්පහානං නාම.

ອີກປະການໜຶ່ງ, ການລະສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດນັ້ນໆ ດ້ວຍວິປັດສະນາຍານນັ້ນໆ ເພາະຄວາມເປັນປະຕິປັກ ໃນວິປັດສະນາຍານທັງຫຼາຍ ມີນາມະຣູບະປະຣິດເສດະຍານ (ຍານກຳນົດນາມແລະຮູບ) ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນດັ່ງການກຳຈັດຄວາມມືດດ້ວຍແສງປະທີບ. ໄດ້ແກ່: ການລະສັກກາຍະທิຕຖິ ດ້ວຍການກຳນົດນາມແລະຮູບ, ການລະອະເຫຕຸທິຕຖິ (ຄວາມເຫັນວ່າບໍ່ມີເຫດ) ແລະວິສະມະເຫຕຸທິຕຖິ (ຄວາມເຫັນວ່າເຫດບໍ່ສະໝໍ່າສະເໝີ) ດ້ວຍການກຳນົດປັດໄຈ, ການລະຄວາມສົງໄສ ດ້ວຍກັງຂາວິຕະຣະນະຍານ (ຍານຂ້າມພົ້ນຄວາມສົງໄສ) ໃນກາລະຕໍ່ມາຈາກການກຳນົດປັດໄຈນັ້ນ, ການລະຄວາມຍຶດໝັ້ນວ່າ “ຕົວເຮົາ ຂອງເຮົາ” ດ້ວຍກະລາປະສຳມະສະນະຍານ (ຍານພິຈາລະນາໂດຍຄວາມເປັນໝວດໝູ່), ການລະຄວາມສຳຄັນຜິດໃນທາງທີ່ບໍ່ແມ່ນທາງວ່າເປັນທາງ ດ້ວຍມັກຄາມັກຄະວະວັດຖານະຍານ (ຍານກຳນົດທາງແລະບໍ່ແມ່ນທາງ), ການລະອຸຈເສທະທິຕຖິ (ຄວາມເຫັນວ່າຂາດສູນ) ດ້ວຍການເຫັນຄວາມເກີດ, ການລະສັສສະຕະທິຕຖິ (ຄວາມເຫັນວ່າທ່ຽງ) ດ້ວຍການເຫັນຄວາມດັບ, ການລະຄວາມສຳຄັນຜິດວ່າບໍ່ມີໄພໃນສິ່ງທີ່ມີໄພ ດ້ວຍການເຫັນໄພ, ການລະຄວາມສຳຄັນຜິດວ່າຍິນດີ ດ້ວຍການເຫັນໂທດ, ການລະຄວາມສຳຄັນຜິດວ່າເພີດເພີນ ດ້ວຍນິບພິທານຸປັດສະນາ (ການພິຈາລະນາດ້ວຍຄວາມເບື່ອໜ່າຍ), ການລະຄວາມບໍ່ຢາກຫຼຸດພົ້ນ ດ້ວຍມຸນຈິຕຸກັມຍະຕາຍານ (ຍານໃຜ່ຫຼຸດພົ້ນ), ການລະຄວາມບໍ່ວາງເສີຍ ດ້ວຍອຸເປກຂາຍານ (ສັງຂາຣຸເປກຂາຍານ), ການລະຄວາມເປັນປະຕິປັກຕໍ່ທັມມະຖິຕິ ແລະພຣະນິພານ ດ້ວຍອະນຸໂລມະຍານ, ການລະຄວາມຍຶດໝັ້ນໃນນິມິດແຫ່ງສັງຂານ ດ້ວຍໂຄຕຣະພູຍານ. ນີ້ຊື່ວ່າ ຕະທັງຄະປະຫານ.

---

යං පන උපචාරප්පනාභෙදෙන සමාධිනා පවත්තිභාවනිවාරණතො ඝටප්පහාරෙනෙව උදකපිට්ඨෙ සෙවාලස්ස තෙසං තෙසං නීවරණාදිධම්මානං පහානං, එතං වික්ඛම්භනප්පහානං නාම. යං චතුන්නං අරියමග්ගානං භාවිතත්තා තංතංමග්ගවතො අත්තනො අත්තනො සන්තානෙ ‘‘දිට්ඨිගතානං පහානායා’’තිආදිනා (ධ. ස. 277; විභ. 628) නයෙන වුත්තස්ස සමුදයපක්ඛියස්ස කිලෙසගණස්ස අච්චන්තඅප්පවත්තිභාවෙන පහානං, ඉදං සමුච්ඡෙදප්පහානං නාම. යං පන ඵලක්ඛණෙ පටිප්පස්සද්ධත්තං කිලෙසානං, එතං පටිප්පස්සද්ධිප්පහානං නාම. යං සබ්බසඞ්ඛතනිස්සටත්තා [Pg.73] පහීනසබ්බසඞ්ඛතං නිබ්බානං, එතං නිස්සරණප්පහානං නාම. සබ්බම්පි චෙතං පහානං යස්මා චාගට්ඨෙන පහානං, විනයනට්ඨෙන විනයො, තස්මා ‘‘පහානවිනයො’’ති වුච්චති. තං තං පහානවතො වා තස්ස තස්ස විනයස්ස සම්භවතොපෙතං ‘‘පහානවිනයො’’ති වුච්චති. එවං පහානවිනයොපි පඤ්චධා භිජ්ජතීති වෙදිතබ්බො (ම. නි. අට්ඨ. 1.2; සු. නි. අට්ඨ. 1.උරගසුත්තවණ්ණනා; පටි. ම. අට්ඨ. 2.1.130).

ສ່ວນການລະນີວອນທັມເປັນຕົ້ນນັ້ນໆ ດ້ວຍສະມາທິອັນແບ່ງອອກເປັນອຸປະຈາຣະສະມາທິ ແລະອັບປະນາສະມາທິ ເພາະການຫ້າມການເກີດຂຶ້ນ ເໝືອນດັ່ງການເອົາໝໍ້ຕີແໜໃຫ້ແຕກກະຈາຍໄປເທິງຜິວນໍ້າ, ນີ້ຊື່ວ່າ ວິກຂັມພະນະປະຫານ. ສ່ວນການລະກິເລດກອງສະມຸໄທ ບໍ່ໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໄດ້ອີກຕະຫຼອດໄປ ໃນສັນດານຂອງຕົນຂອງຕົນ ຂອງຜູ້ບັນລຸມັກນັ້ນໆ ເພາະຄວາມທີ່ອະລິຍະມັກທັງ ໔ ອັນຕົນຈະເລີນແລ້ວ ໂດຍນັຍທີ່ຕຣັດໄວ້ເປັນຕົ້ນວ່າ “ເພື່ອລະທິຕຖິທັງຫຼາຍ” (ທັມ. ສັງ. ໒໗໗; ວິພັງ. ໖໒໘), ນີ້ຊື່ວ່າ ສະມຸດເສທະປະຫານ. ສ່ວນຄວາມສະຫງົບລະງັບແຫ່ງກິເລດທັງຫຼາຍໃນຂະນະແຫ່ງຜົນ, ນີ້ຊື່ວ່າ ປະຕິປັດສັດທິປະຫານ. ສ່ວນພຣະນິພານອັນເປັນທີ່ສະຫຼັດອອກຈາກສັງຂະຕະທັມທັງປວງ ເພາະລະສັງຂະຕະທັມທັງປວງໄດ້, ນີ້ຊື່ວ່າ ນິດສະຣະນະປະຫານ. ກໍການລະທັງໝົດນີ້ ຊື່ວ່າ “ປະຫານ” ເພາະມີອັດຖະວ່າສະຫຼັດຖິ້ມ, ແລະຊື່ວ່າ “ວິນັຍ” ເພາະມີອັດຖະວ່າກຳຈັດ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ປະຫານະວິນັຍ”. ຫຼືວ່າ ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງວິນັຍນັ້ນໆ ຂອງຜູ້ມີການລະນັ້ນໆ, ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ປະຫານະວິນັຍ”. ພຶງຊາບວ່າ ປະຫານະວິນັຍ ແບ່ງອອກເປັນ ໕ ປະການ ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້.

---

එවමයං සඞ්ඛෙපතො දුවිධො භෙදතො ච දසවිධො විනයො භින්නසංවරත්තා, පහාතබ්බස්ස ච අප්පහීනත්තා යස්මා එතස්ස අස්සුතවතො පුථුජ්ජනස්ස නත්ථි, තස්මා අභාවතො තස්ස අයං ‘‘අවිනීතො’’ති වුච්චතීති. එසෙව නයො සප්පුරිසානං අදස්සාවී සප්පුරිසධම්මස්ස අකොවිදො, සප්පුරිසධම්මෙ අවිනීතොති එත්ථපි. නින්නානාකරණඤ්හි එතමත්ථතො. යථාහ – ‘‘යෙව තෙ අරියා, තෙව තෙ සප්පුරිසා. යෙව තෙ සප්පුරිසා, තෙව තෙ අරියා. යො එව සො අරියානං ධම්මො, සො එව සො සප්පුරිසානං ධම්මො. යො එව සො සප්පුරිසානං ධම්මො, සො එව සො අරියානං ධම්මො. යෙව තෙ අරියවිනයා, තෙව තෙ සප්පුරිසවිනයා. යෙව තෙ සප්පුරිසවිනයා, තෙව තෙ අරියවිනයා. අරියෙති වා, සප්පුරිසෙති වා, අරියධම්මෙති වා, සප්පුරිසධම්මෙති වා, අරියවිනයෙති වා, සප්පුරිසවිනයෙති වා එසෙසෙ එකෙ එකට්ඨෙ සමෙ සමභාගෙ තජ්ජාතෙ තඤ්ඤෙවාති (ධ. ස. අට්ඨ. 1007; පටි. ම. අට්ඨ. 2.1.130).

ວິນັຍໂດຍຫຍໍ້ມີ ໒ ປະເພດ ແລະໂດຍພິສະດານມີ ໑໐ ປະເພດນີ້ ບໍ່ມີແກ່ປຸຖຸຊົນຜູ້ບໍ່ໄດ້ສົດັບນີ້ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ມີສັງວອນອັນທຳລາຍແລ້ວ ແລະເພາະສິ່ງທີ່ຄວນລະກໍຍັງລະບໍ່ໄດ້, ເພາະສະນັ້ນ ເພາະຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງວິນັຍນັ້ນ ປຸຖຸຊົນນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ຜູ້ບໍ່ໄດ້ຮັບການແນະນຳ” (ອະວິນີໂຕ). ແມ້ໃນຄຳວ່າ “ຜູ້ບໍ່ເຫັນສັດບຸຣຸດ, ຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນສັດທັມ, ຜູ້ບໍ່ໄດ້ຮັບການແນະນຳໃນສັດທັມ” ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ເພາະວ່າ ຄຳເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນໂດຍອັດຖະ. ສົມດັ່ງທີ່ຕຣັດໄວ້ວ່າ: “ພຣະອະລິຍະເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນໃດ ກໍແມ່ນສັດບຸຣຸດເຫຼົ່ານັ້ນ, ສັດບຸຣຸດເຫຼົ່ານັ້ນໃດ ກໍແມ່ນພຣະອະລິຍະເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນ. ທັມຂອງພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃດ ກໍແມ່ນທັມຂອງສັດບຸຣຸດທັງຫຼາຍນັ້ນ, ທັມຂອງສັດບຸຣຸດທັງຫຼາຍໃດ ກໍແມ່ນທັມຂອງພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍນັ້ນ. ອະລິຍະວິນັຍໃດ ກໍແມ່ນສັດບຸຣຸດວິນັຍນັ້ນ, ສັດບຸຣຸດວິນັຍໃດ ກໍແມ່ນອະລິຍະວິນັຍນັ້ນ. ຄຳວ່າ ພຣະອະລິຍະ ກໍດີ, ສັດບຸຣຸດ ກໍດີ, ອະລິຍະທັມ ກໍດີ, ສັດທັມ ກໍດີ, ອະລິຍະວິນັຍ ກໍດີ, ສັດບຸຣຸດວິນັຍ ກໍດີ, ຄຳທັງໝົດນີ້ ເປັນອັນດຽວກັນ, ມີອັດຖະຢ່າງດຽວກັນ, ສະເໝີກັນ, ມີສ່ວນສະເໝີກັນ, ເປັນປະເພດດຽວກັນ ແລະເປັນສິ່ງດຽວກັນນັ້ນເອງ” (ທັມ. ສັງ. ອັດຖະ. ໑໐໐໗; ປະຕິ. ມ. ອັດຖະ. ໒.໑.໑໓໐).

---

රූපං අත්තතො සමනුපස්සතීති ඉධෙකච්චො රූපං අත්තතො සමනුපස්සති, ‘‘යං රූපං, සො අහං, යො අහං, තං රූප’’න්ති රූපඤ්ච අත්තානඤ්ච අද්වයං සමනුපස්සති. සෙය්‍යථාපි තෙලප්පදීපස්ස ඣායතො ‘‘යා අච්චි, සො වණ්ණො. යො වණ්ණො, සා අච්චී’’ති අච්චිඤ්ච වණ්ණඤ්ච අද්වයං සමනුපස්සති, එවමෙව ඉධෙකච්චො රූපං අත්තතො…පෙ… සමනුපස්සතීති (පටි. ම. 1.130-131) එවං රූපං ‘‘අත්තා’’ති දිට්ඨිපස්සනාය පස්සති. රූපවන්තං වා අත්තානන්ති අරූපං ‘‘අත්තා’’ති ගහෙත්වා ඡායාවන්තං රුක්ඛං විය තං රූපවන්තං ‘‘අත්තා’’ති සමනුපස්සති. අත්තනි වා රූපන්ති අරූපමෙව ‘‘අත්තා’’ති ගහෙත්වා පුප්ඵස්මිං ගන්ධං විය අත්තනි රූපං සමනුපස්සති. රූපස්මිං වා අත්තානන්ති අරූපමෙව ‘‘අත්තා’’ති ගහෙත්වා කරණ්ඩකෙ මණිං විය තං අත්තානං රූපස්මිං සමනුපස්සති. වෙදනාදීසුපි එසෙව නයො.

ຄຳວ່າ “ຣູປັງ ອັດຕະໂຕ ສະມະນຸປັດສະຕິ” (ຍ່ອມເຫັນຮູບໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນ) ຄື ບຸກຄົນບາງຄົນໃນໂລກນີ້ ຍ່ອມເຫັນຮູບໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນ ວ່າ “ຮູບໃດ ເຮົາຄືຮູບນັ້ນ, ເຮົາໃດ ຮູບຄືເຮົານັ້ນ” ຍ່ອມເຫັນຮູບແລະຕົວຕົນວ່າບໍ່ແມ່ນສອງຢ່າງ (ເປັນອັນດຽວກັນ). ປຽບເໝືອນເມື່ອຕະກຽງນໍ້າມັນກຳລັງໄໝ້ຢູ່ ຍ່ອມເຫັນວ່າ “ແປວໄຟໃດ ກໍແມ່ນສີແປວໄຟນັ້ນ, ສີແປວໄຟໃດ ກໍແມ່ນແປວໄຟນັ້ນ” ຍ່ອມເຫັນແປວໄຟແລະສີແປວໄຟວ່າບໍ່ແມ່ນສອງຢ່າງ (ເປັນອັນດຽວກັນ) ສັນໃດ, ບຸກຄົນບາງຄົນໃນໂລກນີ້ ກໍຍ່ອມເຫັນຮູບໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນ... ລະ... ສັນນັ້ນ (ປະຕິ. ມ. ໑.໑໓໐-໑໓໑) ຍ່ອມເຫັນຮູບວ່າ “ເປັນຕົວຕົນ” ດ້ວຍທິຕຖິປັດສະນາ (ການເຫັນດ້ວຍທິຕຖິ) ຢ່າງນີ້. ຫຼືວ່າ “ຍ່ອມເຫັນຕົວຕົນວ່າປະກອບດ້ວຍຮູບ” ຄື ຍຶດຖືອະຮູບ (ນາມ) ວ່າ “ເປັນຕົວຕົນ” ແລ້ວເຫັນຕົວຕົນນັ້ນວ່າປະກອບດ້ວຍຮູບ ປຽບເໝືອນຕົ້ນໄມ້ທີ່ມີເງົາ. ຫຼືວ່າ “ຍ່ອມເຫັນຮູບໃນຕົວຕົນ” ຄື ຍຶດຖືອະຮູບ (ນາມ) ນັ້ນເອງວ່າ “ເປັນຕົວຕົນ” ແລ້ວເຫັນຮູບໃນຕົວຕົນ ປຽບເໝືອນກິ່ນໃນດອກໄມ້. ຫຼືວ່າ “ຍ່ອມເຫັນຕົວຕົນໃນຮູບ” ຄື ຍຶດຖືອະຮູບ (ນາມ) ນັ້ນເອງວ່າ “ເປັນຕົວຕົນ” ແລ້ວເຫັນຕົວຕົນນັ້ນໃນຮູບ ປຽບເໝືອນແກ້ວມະນີໃນຕະກ້າ. ແມ້ໃນເວທະນາເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ.

---

තත්ථ [Pg.74] ‘‘රූපං අත්තතො සමනුපස්සතී’’ති සුද්ධරූපංයෙව ‘‘අත්තා’’ති කථිතං. ‘‘රූපවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා රූපං, රූපස්මිං වා අත්තානං. වෙදනං අත්තතො… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සතී’’ති (පටි. ම. 1.131) ඉමෙසු සත්තසු ඨානෙසු අරූපං ‘‘අත්තා’’ති කථිතං, ‘‘වෙදනාවන්තං වා අත්තානං, අත්තනි වා වෙදනා, වෙදනාය වා අත්තාන’’න්ති එවං චතූසු ඛන්ධෙසු තිණ්ණං තිණ්ණං වසෙන ද්වාදසසු ඨානෙසු රූපාරූපමිස්සකො අත්තා කථිතො. තත්ථ රූපං අත්තතො සමනුපස්සති. වෙදනං… සඤ්ඤං… සඞ්ඛාරෙ… විඤ්ඤාණං අත්තතො සමනුපස්සතීති පඤ්චසු ඨානෙසු උච්ඡෙදදිට්ඨි කථිතා. අවසෙසෙසු සස්සතදිට්ඨි. එවමෙත්ථ පන්නරස භවදිට්ඨියො පඤ්ච විභවදිට්ඨියො හොන්ති. තා සබ්බාපි මග්ගාවරණා, න සග්ගාවරණා, පඨමමග්ගවජ්ඣාති වෙදිතබ්බා.

ໃນບົດນັ້ນ, ຄຳວ່າ “rūpaṃ attato samanupassatī” (ຍ່ອມເຫັນຮູບໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນ) ໝາຍເຖິງການກ່າວເຖິງຮູບລ້ວນໆວ່າເປັນ “ຕົວຕົນ”. ໃນ 7 ສະຖານທີ່ເຫຼົ່ານີ້ ຄື “ຫຼືເຫັນຕົວຕົນມີຮູບ, ຫຼືເຫັນຮູບໃນຕົວຕົນ, ຫຼືເຫັນຕົວຕົນໃນຮູບ. ຍ່ອມເຫັນເວທະນາໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນ... ສັນຍາ... ສັງຂານ... ວິນຍານໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນ” (ປະຕິ. ມະ. 1.131) ກ່າວເຖິງອະຮູບວ່າເປັນ “ຕົວຕົນ”, ຄຳວ່າ “ຫຼືເຫັນຕົວຕົນມີເວທະນາ, ຫຼືເຫັນເວທະນາໃນຕົວຕົນ, ຫຼືເຫັນຕົວຕົນໃນເວທະນາ” ເປັນຕົ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການກ່າວເຖິງສະຖານທີ່ລະ 3 ຢ່າງ ໃນຂັນ 4 ທີ່ເຫຼືອ ລວມເປັນ 12 ສະຖານທີ່ ເປັນການກ່າວເຖິງຕົວຕົນທີ່ລະຄົນກັນລະຫວ່າງຮູບແລະອະຮູບ. ໃນສະຖານທີ່ເຫຼົ່ານັ້ນ, ການເຫັນຮູບໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນ, ເຫັນເວທະນາ... ສັນຍາ... ສັງຂານ... ວິນຍານໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນ ໃນ 5 ສະຖານທີ່ນີ້ ເປັນການກ່າວເຖິງອຸດເສທະທິຖິ. ໃນສະຖານທີ່ທີ່ເຫຼືອ ເປັນສັດສະຕະທິຖິ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ໃນທີ່ນີ້ ຈຶ່ງມີພະວະທິຖິ 15 ຢ່າງ ແລະ ວິພະວະທິຖິ 5 ຢ່າງ. ທິຖິທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ເປັນສິ່ງກີດຂວາງມັກ, ບໍ່ກີດຂວາງສະຫວັນ, ແລະເປັນສິ່ງທີ່ມັກທຳອິດພຶງລະໄດ້.

---

ආරඤ්ඤිකොති අරඤ්ඤෙ නිවාසං. පවනෙති මහන්තෙ ගම්භීරවනෙ. චරමානොති තහිං තහිං විචරමානො. විස්සත්ථො ගච්ඡතීති නිබ්භයො නිරාසඞ්කො චරති. අනාපාථගතො ලුද්දස්සාති මිගලුද්දස්ස පරම්මුඛගතො. අන්තමකාසි මාරන්ති කිලෙසමාරං වා දෙවපුත්තමාරං වා අන්තං අකාසි. අපදං වධිත්වාති කිලෙසපදං හන්ත්වා නාසෙත්වා. මාරචක්ඛුං අදස්සනං ගතොති මාරස්ස අදස්සනවිසයං පත්තො. අනාපාථගතොති මාරස්ස පරම්මුඛං පත්තො. සෙසං සබ්බත්ථ පාකටමෙව.

ຄຳວ່າ Āraññiko ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີທີ່ຢູ່ອາໄສໃນປ່າ. ຄຳວ່າ Pavane ໝາຍເຖິງ ໃນປ່າໃຫຍ່ອັນເລິກລັບ. ຄຳວ່າ Caramāno ໝາຍເຖິງ ທ່ຽວໄປໃນທີ່ນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ Vissattho gacchati ໝາຍເຖິງ ທ່ຽວໄປຢ່າງບໍ່ມີໄພ ບໍ່ມີຄວາມລະແວງສົງໄສ. ຄຳວ່າ Anāpāthagato luddassa ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຫຼີກພົ້ນໄປຈາກສາຍຕາຂອງນາຍພານເນື້ອ. ຄຳວ່າ Antamakāsi māraṃ ໝາຍເຖິງ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ກິເລສມານ ຫຼື ເທວະບຸດມານເຖິງທີ່ສຸດ. ຄຳວ່າ Apadaṃ vadhitvā ໝາຍເຖິງ ຂ້າຫຼືທຳລາຍຮ່ອງຮອຍແຫ່ງກິເລດແລ້ວ. ຄຳວ່າ Māracakkhuṃ adassanaṃ gato ໝາຍເຖິງ ບັນລຸເຖິງວິໄສທີ່ມານຫຼຽວບໍ່ເຫັນ. ຄຳວ່າ Anāpāthagato ໝາຍເຖິງ ບັນລຸເຖິງຄວາມຫຼີກພົ້ນຈາກສາຍຕາຂອງມານ. ບົດທີ່ເຫຼືອທັງປວງ ຈະແຈ້ງດີຢູ່ແລ້ວ.

---

එවං භගවා ඉදම්පි සුත්තං අරහත්තනිකූටෙනෙව දෙසෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ ච වුත්තසදිසොයෙව ධම්මාභිසමයො අහොසීති.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງສະແດງສູດນີ້ ໂດຍມີພຣະອໍຣະຫັດເປັນຍອດ ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ, ແລະໃນເວລາຈົບການສະແດງທຳ ໄດ້ມີການບັນລຸທຳຄືກັນກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນແລ.

---

සද්ධම්මප්පජ්ජොතිකාය චූළනිද්දෙස-අට්ඨකථාය

ໃນອັດຖະກະຖາຈູລະນິດເທດ ຊື່ ສັດທັມມະປັດໂຊຕິກາ

---

මොඝරාජමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍໂມຄະຣາຊະມານົບສູດນິດເທດ ຈົບແລ້ວ.

---

16. පිඞ්ගියමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා

໑໖. ການອະທິບາຍປິງຄິຍະມານົບສູດນິດເທດ

---

89. සොළසමෙ පිඞ්ගියසුත්තනිද්දෙසෙ – ජිණ්ණොහමස්මි අබලො වීතවණ්ණොති සො කිර බ්‍රාහ්මණො ජරාභිභූතො වීසවස්සසතිකො ජාතියා, දුබ්බලො ච ‘‘ඉධ පාදං කරිස්සාමී’’ති අඤ්ඤත්‍රෙව කරොති, විනට්ඨපුරිමඡවිවණ්ණො ච. තෙනාහ – ‘‘ජිණ්ණොහමස්මි අබලො වීතවණ්ණො’’ති. මාහං [Pg.75] නස්සං මොමුහො අන්තරාවාති මාහං තුය්හං ධම්මං අසච්ඡිකත්වා අන්තරා එව අවිද්වා හුත්වා අනස්සිං. ජාතිජරාය ඉධ විප්පහානන්ති ඉධෙව තව පාදමූලෙ පාසාණකෙ චෙතියෙ වා ජාතිජරාය විප්පහානං නිබ්බානං ධම්මරසං අහං විජඤ්ඤං, තං මෙ ආචික්ඛ.

໘໙. ໃນປິງຄິຍະສູດນິດເທດ ທີ 16, ບົດວ່າ jiṇṇohamasmi abalo vītavaṇṇo (ຂ້າພະອົງເປັນຜູ້ແກ່ຊະລາ ບໍ່ມີກຳລັງ ມີຜິວພັນໝອງຄ້ຳ) ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣາມນັ້ນຖືກຄວາມແກ່ຄອບງຳ ມີອາຍຸໄດ້ 120 ປີໂດຍກຳເນີດ, ແລະເປັນຜູ້ອ່ອນແອ ຕັ້ງໃຈວ່າ “ຈະຢຽບຕີນລົງໃນທີ່ນີ້” ແຕ່ກັບຢຽບລົງໃນທີ່ອື່ນ, ແລະມີຜິວພັນແຕ່ກ່ອນເສຍໄປແລ້ວ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “jiṇṇohamasmi abalo vītavaṇṇo” (ຂ້າພະອົງເປັນຜູ້ແກ່ຊະລາ ບໍ່ມີກຳລັງ ມີຜິວພັນໝອງຄ້ຳ). ບົດວ່າ māhaṃ nassaṃ momuho antarā ໝາຍເຖິງ ຂໍຂ້າພະອົງຢ່າໄດ້ຈິບຫາຍໄປໃນລະຫວ່າງ ໂດຍທີ່ຍັງເປັນຜູ້ຫຼົງງົມງາຍ ບໍ່ທັນໄດ້ເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງທຳຂອງພຣະອົງເລີຍ. ບົດວ່າ jātijarāya idha vippahānaṃ ໝາຍເຖິງ ຂໍຂ້າພະອົງພຶງຮູ້ແຈ້ງເຊິ່ງພຣະນິພານອັນເປັນລົດແຫ່ງທຳ ເປັນທີ່ລະເສຍເຊິ່ງຊາດແລະຊະລາ ໃນທີ່ນີ້ເອງ ຄື ທີ່ໃກ້ພຣະຍຸດຄົນບາດຂອງພຣະອົງ ຫຼື ທີ່ປາສານະກະເຈດີ, ຂໍພຣະອົງຈົ່ງຊົງສະແດງທຳນັ້ນແກ່ຂ້າພະອົງເຖີດ.

---

අබලොති බලවිරහිතො. දුබ්බලොති දුබ්බලබලො. අප්පබලොති පරිත්තබලො. අප්පථාමොති පරිත්තවීරියො. වීතවණ්ණොති පරිවත්තිතඡවිවණ්ණො. විගතවණ්ණොති අපගතඡවිවණ්ණො. විගච්ඡිතවණ්ණොති දූරීභූතඡවිවණ්ණො. යා සා පුරිමා සුභා වණ්ණනිභාති යා සා සුභා සුන්දරා පුරිමකාලෙ සති, සා වණ්ණනිභා එතරහි අන්තරහිතා විගතා. ආදීනවො පාතුභූතොති උපද්දවො පාතුරහොසි. ‘‘යා සා පුරිමා සුභා වණ්ණනිභා’’ති පාඨං ඨපෙත්වා ‘‘යා සුභා අස්සා’’ති එකෙ වණ්ණයන්ති.

ບົດວ່າ Abalo ໝາຍເຖິງ ປາສະຈາກກຳລັງ. ບົດວ່າ Dubbalo ໝາຍເຖິງ ມີກຳລັງອ່ອນແອ. ບົດວ່າ Appabalo ໝາຍເຖິງ ມີກຳລັງນ້ອຍ. ບົດວ່າ Appathāmo ໝາຍເຖິງ ມີຄວາມພຽນນ້ອຍ. ບົດວ່າ Vītavaṇṇo ໝາຍເຖິງ ມີຜິວພັນປ່ຽນແປງໄປ. ບົດວ່າ Vigatavaṇṇo ໝາຍເຖິງ ມີຜິວພັນປາສະຈາກໄປແລ້ວ. ບົດວ່າ Vigacchitavaṇṇo ໝາຍເຖິງ ມີຜິວພັນຫ່າງໄກໄປແລ້ວ. ບົດວ່າ yā sā purimā subhā vaṇṇanibhā ໝາຍເຖິງ ຜິວພັນອັນງົດງາມໃດທີ່ມີໃນການກ່ອນ, ຜິວພັນນັ້ນໃນບັດນີ້ໄດ້ອັນຕະຣະທານຫາຍໄປແລ້ວ. ບົດວ່າ ādīnavo pātubhūto ໝາຍເຖິງ ໂທດໄດ້ປາກົດຂຶ້ນແລ້ວ. ອາຈານບາງພວກຍົກປາຖະວ່າ “yā sā purimā subhā vaṇṇanibhā” ອອກແລ້ວ ອະທິບາຍວ່າ “yā subhā assā” ດັ່ງນີ້ກໍມີ.

---

අසුද්ධාති පටලාදීහි අසුද්ධා. අවිසුද්ධාති තිමිරාදීහි අවිසුද්ධා. අපරිසුද්ධාති සමන්තතො ඵොටපටලාදීහි පරියොනද්ධත්තා අපරිසුද්ධා. අවොදාතාති නප්පසන්නා පසන්නසදිසා. නො තථා චක්ඛුනා රූපෙ පස්සාමීති යථා පොරාණචක්ඛුනා රූපාරම්මණං පස්සාමි ඔලොකෙමි, තථා තෙන පකාරෙන ඉදානි න පස්සාමි. සොතං අසුද්ධන්තිආදීසුපි එසෙව නයො. මාහං නස්සන්ති අහං මා විනස්සං.

ບົດວ່າ Asuddhā ໝາຍເຖິງ ບໍ່ສະອາດ ເພາະມີຝ້າຟາງເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ Avisuddhā ໝາຍເຖິງ ບໍ່ຜ່ອງໃສ ເພາະມີຕໍ້ຫີນເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ Aparisuddhā ໝາຍເຖິງ ບໍ່ບໍລິສຸດ ເພາະຖືກຕໍ້ກະຈົກເປັນຕົ້ນຫຸ້ມຫໍ່ໄວ້ໂດຍຮອບ. ບົດວ່າ Avodātā ໝາຍເຖິງ ບໍ່ຂາວຜຸດຜ່ອງ ຄື ບໍ່ເໝືອນແຕ່ກ່ອນທີ່ເຄີຍແຈ່ມໃສ. ບົດວ່າ no tathā cakkhunā rūpe passāmi ໝາຍເຖິງ ຂ້າພະອົງເຄີຍເຫັນ ເຄີຍຫຼຽວເບິ່ງຮູບາຣົມດ້ວຍຈັກຂຸໃນການກ່ອນຢ່າງໃດ, ໃນບັດນີ້ ບໍ່ເຫັນໂດຍປະການຢ່າງນັ້ນ. ເຖິງໃນບົດວ່າ sotaṃ asuddhaṃ ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ບົດວ່າ māhaṃ nassaṃ ໝາຍເຖິງ ຂໍຂ້າພະອົງຢ່າໄດ້ຈິບຫາຍເລີຍ.

---

90. ඉදානි යස්මා පිඞ්ගියො කායෙ සාපෙක්ඛතාය ‘‘ජිණ්ණොහමස්මී’’තිආදිමාහ. තෙනස්ස භගවා කායෙ සිනෙහප්පහානත්ථං ‘‘දිස්වාන රූපෙසු විහඤ්ඤමානෙ’’ති ගාථමාහ. තත්ථ රූපෙසූති රූපහෙතු රූපපච්චයා. විහඤ්ඤමානෙති කම්මකාරණාදීහි උපහඤ්ඤමානෙ. රුප්පන්ති රූපෙසූති චක්ඛුරොගාදීහි ච රූපහෙතුයෙව ජනා රුප්පන්ති බාධියන්ති.

໙໐. ໃນບັດນີ້, ເພາະເຫດທີ່ພຣາມປິງຄິຍະມີຄວາມອາໄລໃນຮ່າງກາຍ ຈຶ່ງໄດ້g່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “jiṇṇohamasmi” (ຂ້າພະອົງເປັນຜູ້ແກ່ຊະລາ). ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເພື່ອຈະໃຫ້ທ່ານລະຄວາມຮັກໃນຮ່າງກາຍ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄາຖາວ່າ “disvāna rūpesu vihaññamāne” (ເພາະເຫັນໝູ່ສັດເດືອດຮ້ອນຢູ່ເພາະຮູບທັງຫຼາຍ). ໃນຄາຖາຮູ້ນັ້ນ, ບົດວ່າ rūpesu ໝາຍເຖິງ ເພາະຮູບເປັນເຫດ ເພາະຮູບເປັນປັດໄຈ. ບົດວ່າ vihaññamāne ໝາຍເຖິງ ຖືກບຽດບຽນດ້ວຍກຳແລະກິເລດເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ ruppanti rūpesu ໝາຍເຖິງ ໝູ່ປະຊາຊົນຍ່ອມເດືອດຮ້ອນ ຄື ຖືກບຽດບຽນດ້ວຍໂລກຕາເປັນຕົ້ນ ເພາະຮູບເປັນເຫດນັ້ນເອງ.

---

හඤ්ඤන්තීති ඝටීයන්ති. විහඤ්ඤන්තීති විහෙසියන්ති. උපවිහඤ්ඤන්තීති හත්ථපාදච්ඡෙදාදිං ලභන්ති. උපඝාතියන්තීති මරණං ලභන්ති. කුප්පන්තීති පරිවත්තන්ති. පීළයන්තීති විඝාතං ආපජ්ජන්ති. ඝට්ටයන්තීති ඝට්ටනං පාපුණන්ති. බ්‍යාධිතාති භීතා. දොමනස්සිතාති චිත්තවිඝාතං පත්තා. වෙමානෙති නස්සමානෙ.

ບົດວ່າ Haññanti ໝາຍເຖິງ ຖືກກະທົບກະທັ່ງ. ບົດວ່າ Vihaññanti ໝາຍເຖິງ ຖືກບຽດບຽນ. ບົດວ່າ Upavihaññanti ໝາຍເຖິງ ໄດ້ຮັບການຕັດມືຕັດຕີນເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ Upaghātiyanti ໝາຍເຖິງ ໄດ້ຮັບຄວາມຕາຍ. ບົດວ່າ Kuppanti ໝາຍເຖິງ ຜັນແປໄປ. ບົດວ່າ Pīḷayanti ໝາຍເຖິງ ເຖິງຄວາມຄັບແຄ້ນ. ບົດວ່າ Ghaṭṭayanti ໝາຍເຖິງ ປະສົບກັບການກະທົບກະທັ່ງ. ບົດວ່າ Byādhitā ໝາຍເຖິງ ຢ້ານກົວ. ບົດວ່າ Domanassitā ໝາຍເຖິງ ເຖິງຄວາມຄັບແຄ້ນໃຈ. ບົດວ່າ Vemāne ໝາຍເຖິງ ເສື່ອມສະຫຼາຍໄປ.

---

91. එවං [Pg.76] භගවතා යාව අරහත්තං, තාව කථිතං පටිපත්තිං සුත්වා පිඞ්ගියො ජරාදුබ්බලතාය විසෙසං අනධිගන්ත්වා ච පුන ‘‘දිසා චතස්සො’’ති ඉමාය ගාථාය භගවන්තං ථොමෙන්තො දෙසනං යාචති.

໙໑. ພຣາມປິງຄິຍະຟັງຂໍ້ປະຕິບັດທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງແລ້ວ ຕາບເທົ່າເຖິງພຣະອໍຣະຫັດ ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ, ແຕ່ເພາະຄວາມແກ່ແລະຄວາມອ່ອນແອ ຈຶ່ງຍັງບໍ່ທັນໄດ້ບັນລຸຄຸນວິເສດ, ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວສັນເສີນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລະທູນຂໍພຣະທຳມະເທດນາອີກ ດ້ວຍຄາຖາວ່າ “disā catasso” (ທິດທັງ 4) ເປັນຕົ້ນ.

---

92. අථස්ස භගවා පුනපි යාව අරහත්තං, තාව පටිපදං දස්සෙන්තො ‘‘තණ්හාධිපන්නෙ’’ති ගාථමාහ.

໙໒. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງຂໍ້ປະຕິບັດຕາບເທົ່າເຖິງພຣະອໍຣະຫັດແກ່ທ່ານອີກ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄາຖາວ່າ “taṇhādhipanne” (ໝູ່ສັດຜູ້ຖືກຕັນຫາຄອບງຳ) ເປັນຕົ້ນ.

---

තණ්හාධිපන්නෙති තණ්හාය විමුච්චිත්වා ඨිතෙ. තණ්හානුගෙති තණ්හාය සහ ගච්ඡන්තෙ. තණ්හානුගතෙති තණ්හාය අනුබන්ධන්තෙ. තණ්හානුසටෙති තණ්හාය සහ ධාවන්තෙ. තණ්හාය පන්නෙති තණ්හාය නිමුග්ගෙ. පටිපන්නෙති තණ්හාය අවත්ථටෙ. අභිභූතෙති මද්දිතෙ. පරියාදින්නචිත්තෙති පරියාදියිත්වා ගහිතකුසලචිත්තෙ.

ບົດວ່າ Taṇhādhipanne ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຖືກຕັນຫາຄອບງຳແລ້ວຕັ້ງຢູ່. ບົດວ່າ Taṇhānuge ໝາຍເຖິງ ຜູ້ໄປຮ່ວມກັບຕັນຫາ. ບົດວ່າ Taṇhānugate ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຕິດຕາມໄປດ້ວຍຕັນຫາ. ບົດວ່າ Taṇhānusaṭe ໝາຍເຖິງ ຜູ້ແລ່ນໄປຮ່ວມກັບຕັນຫາ. ບົດວ່າ Taṇhāya panne ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຈົມລົງໃນຕັນຫາ. ບົດວ່າ Paṭipanne ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຖືກຕັນຫາແຜ່ປົກຄຸມໄວ້. ບົດວ່າ Abhibhūte ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຖືກຍ່ຳຍີ. ບົດວ່າ Pariyādinnacitte ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຈິດກຸສົນຖືກຄອບງຳແລະຍຶດຄອງໄວ້ແລ້ວ.

---

සන්තාපජාතෙති සඤ්ජාතචිත්තසන්තාපෙ. ඊතිජාතෙති රොගුප්පන්නෙ. උපද්දවජාතෙති ආදීනවජාතෙ. උපසග්ගජාතෙති උප්පන්නදුක්ඛජාතෙ.

ບົດວ່າ Santāpajāte ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຄວາມຮ້ອນໃຈເກີດຂຶ້ນແລ້ວ. ບົດວ່າ Ītijāte ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີໂລກໄພເກີດຂຶ້ນແລ້ວ. ບົດວ່າ Upaddavajāte ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີໂທດເກີດຂຶ້ນແລ້ວ. ບົດວ່າ Upasaggajāte ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີທຸກເກີດຂຶ້ນແລ້ວ.

---

විරජං වීතමලන්ති එත්ථ විරජන්ති විගතරාගාදිරජං. වීතමලන්ති වීතරාගාදිමලං. රාගාදයො හි අජ්ඣොත්ථරණට්ඨෙන රජො නාම, දූසට්ඨෙන මලං නාම. ධම්මචක්ඛුන්ති කත්ථචි පඨමමග්ගඤාණං, කත්ථචි ආදීනි තීණි මග්ගඤාණානි, කත්ථචි චතුත්ථමග්ගඤාණම්පි. ඉධ පන ජටිලසහස්සස්ස චතුත්ථමග්ගඤාණං. පිඞ්ගියස්ස තතියමග්ගඤාණමෙව. යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං, සබ්බං තං නිරොධධම්මන්ති විපස්සනාවසෙන එවං පවත්තස්ස ධම්මචක්ඛුං උදපාදීති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ පාකටමෙව.

ໃນບົດວ່າ Virajaṃ vītamalaṃ ນີ້, ບົດວ່າ virajaṃ ໝາຍເຖິງ ປາສະຈາກທຸລີຄືລາຄະເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ vītamalaṃ ໝາຍເຖິງ ປາສະຈາກມົນທິນຄືລາຄະເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ກິເລດມີລາຄະເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ທຸລີ ເພາະອັດຖະວ່າແຜ່ຄອບງຳ, ຊື່ວ່າ ມົນທິນ ເພາະອັດຖະວ່າເຮັດໃຫ້ປະທຸສະຮ້າຍ. ບົດວ່າ Dhammacakkhu ໃນບາງແຫ່ງໝາຍເຖິງ ປະຖົມມັກຄະຍານ, ໃນບາງແຫ່ງໝາຍເຖິງ ມັກຄະຍານ 3 ເບື້ອງຕົ້ນ, ໃນບາງແຫ່ງໝາຍເຖິງ ຈະຕຸດຖະມັກຄະຍານກໍມີ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້, ສຳລັບຊະດິນພັນຄົນ ໝາຍເຖິງ ຈະຕຸດຖະມັກຄະຍານ. ສຳລັບພຣາມປິງຄິຍະ ໝາຍເຖິງ ຕະຕິຍະມັກຄະຍານເທົ່ານັ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ດວງຕາເຫັນທຳໄດ້ເກີດຂຶ້ນແລ້ວແກ່ຜູ້ເປັນໄປຢ່າງນີ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິປັດສະນາວ່າ “ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງມີຄວາມເກີດຂຶ້ນເປັນທຳມະດາ, ສິ່ງທັງປວງນັ້ນລ້ວນມີຄວາມດັບໄປເປັນທຳມະດາ”. ບົດທີ່ເຫຼືອທັງປວງ ຈະແຈ້ງດີຢູ່ແລ້ວ.

---

එවං ඉදම්පි සුත්තං භගවා අරහත්තනිකූටෙනෙව දෙසෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ ච පිඞ්ගියො අනාගාමිඵලෙ පතිට්ඨාසි. සො කිර අන්තරන්තරා චින්තෙසි – ‘‘එවං විචිත්‍රපටිභානං නාම දෙසනං න ලභති මය්හං මාතුලො බාවරී සවනායා’’ති. තෙන සිනෙහවික්ඛෙපෙන අරහත්තං පාපුණිතුං නාසක්ඛි. අන්තෙවාසිකා පනස්ස සහස්සජටිලා අරහත්තං පාපුණිංසු. සබ්බෙව ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා එහිභික්ඛුනො අහෙසුන්ති.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງສະແດງສູດນີ້ ໂດຍມີພຣະອໍຣະຫັດເປັນຍອດ ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ, ແລະໃນເວລາຈົບການສະແດງທຳ ພຣາມປິງຄິຍະໄດ້ຕັ້ງຢູ່ໃນອະນາຄາມິຜົນ. ໄດ້ຍິນວ່າ ທ່ານໄດ້ຄິດໃນລະຫວ່າງນັ້ນວ່າ “ພາວະລີພຣາມຜູ້ເປັນລຸງຂອງເຮົາ ບໍ່ໄດ້ຟັງພຣະທຳມະເທດນາອັນມີປະຕິພານວິຈິດປານນີ້ໜໍ”. ເພາະຄວາມຟຸ້ງຊ່ານດ້ວຍຄວາມຮັກນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງບໍ່ສາມາດບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດໄດ້. ສ່ວນພວກອັນເຕວາສິກຂອງທ່ານ ຄື ຊະດິນພັນຄົນ ໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດແລ້ວ. ຊະດິນທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ ໄດ້ເປັນເອຫິພິກຂຸ ຜູ້ຊົງບາດແລະຈີວອນອັນສຳເລັດດ້ວຍລິດແລ.

---

සද්ධම්මප්පජ්ජොතිකාය චූළනිද්දෙස-අට්ඨකථාය

ໃນອັດຖະກະຖາຈູລະນິດເທດ ຊື່ ສັດທັມມະປັດໂຊຕິກາ

---

පිඞ්ගියමාණවසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍປິງຄິຍະມານົບສູດນິດເທດ ຈົບແລ້ວ.

---

17. පාරායනත්ථුතිගාථානිද්දෙසවණ්ණනා

໑໗. ການອະທິບາຍປາຣາຍະນະຖຸຕິກາຖາສະແດງຄຳສັນເສີນ

---

93. ඉතො [Pg.77] පරං සඞ්ගීතිකාරා දෙසනං ථොමෙන්තා ‘‘ඉදමවොච භගවා’’තිආදිමාහංසු. තත්ථ ඉදමවොචාති ඉදං පාරායනං අවොච. පරිචාරකසොළසානන්ති බාවරිස්ස පරිචාරකෙන පිඞ්ගියෙන සහ සොළසානං, බුද්ධස්ස වා භගවතො පරිචාරකානං සොළසානන්ති පරිචාරකසොළසානං. තෙ එව ච බ්‍රාහ්මණා තත්ථ සොළසසු දිසාසු පුරතො ච පච්ඡතො ච වාමපස්සතො ච දක්ඛිණපස්සතො ච ඡ ඡ යොජනා නිසින්නා උජුකෙන ද්වාදසයොජනිකා අහොසි. අජ්ඣිට්ඨොති යාචිතො.

໙໓. ຕັ້ງແຕ່ນີ້ໄປ ພຣະສັງຄີຕິກາຈານທັງຫຼາຍ ເມື່ອຈະສັນເສີນພຣະທຳມະເທດນາ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “idamavoca bhagavā” (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດພຣະສູດນີ້ແລ້ວ). ໃນບົດນັ້ນ, ບົດວ່າ idamavoca ໝາຍເຖິງ ໄດ້ຕັດປາຣາຍະນະສູດນີ້. ບົດວ່າ paricārakasoḷasānaṃ ໝາຍເຖິງ ພຣາມ 16 ຄົນ ພ້ອມທັງພຣາມປິງຄິຍະຜູ້ເປັນບໍລິວານຂອງພາວະລີພຣາມ, ຫຼື ໝາຍເຖິງ ພຣາມ 16 ຄົນ ຜູ້ເປັນບໍລິວານຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ແລະພຣາມເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ນັ່ງຢູ່ໂດຍຮອບໃນທິດທັງ 16 ທິດ ຄື ທາງໜ້າ, ທາງຫຼັງ, ທາງຊ້າຍ, ແລະທາງຂວา ດ້ານລະ 6 ໂຍດ ໂດຍກົງເປັນໄລຍະທາງ 12 ໂຍດ. ບົດວ່າ Ajjhiṭṭho ໝາຍເຖິງ ຖືກທູນຂໍແລ້ວ.

---

94-97. අත්ථමඤ්ඤායාති පාළිඅත්ථමඤ්ඤාය. ධම්මමඤ්ඤායාති පාළිමඤ්ඤාය. පාරායනන්ති එවං ඉමස්ස ධම්මපරියායස්ස අධිවචනං ආරොපෙත්වා තෙසං බ්‍රාහ්මණානං නාමානි කිත්තයන්තො ‘‘අජිතො…පෙ… බුද්ධසෙට්ඨමුපාගමු’’න්ති ආහංසු. තත්ථ සම්පන්නචරණන්ති නිබ්බානපදට්ඨානභූතෙන පාතිමොක්ඛසීලාදිනා සම්පන්නං. ඉසින්ති මහෙසිං.

໙໔-໙໗. ບົດວ່າ Atthamaññāya ໝາຍເຖິງ ຮູ້ທົ່ວເຖິງອັດຖະແຫ່ງພຣະປາລີ. ບົດວ່າ Dhammamaññāya ໝາຍເຖິງ ຮູ້ທົ່ວເຖິງພຣະປາລີ. ບົດວ່າ Pārāyanaṃ ໝາຍເຖິງ ພຣະສັງຄີຕິກາຈານທັງຫຼາຍ ໄດ້ຕັ້ງຊື່ແຫ່ງທຳມະປະຣິຍາຍນີ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ເມື່ອຈະປະກາດຊື່ຂອງພຣາມເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວວ່າ “ajito…pe… buddhaseṭṭhamupāgamuṃ” (ອະຊິຕະ... ເຖິງພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດສຸດ). ໃນບົດນັ້ນ, ບົດວ່າ sampannacaraṇaṃ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຈະຣະນະທຳ ມີປາຕິໂມກຂະສັງວອນສີນເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງພຣະນິພານ. ບົດວ່າ Isiṃ ໝາຍເຖິງ ພຣະມະເຫສີ.

---

නිද්දෙසෙ උපාගමිංසූති සමීපං ගමිංසු. උපසඞ්කමිංසූති අවිදූරට්ඨානං ගමිංසු. පයිරුපාසිංසූති සමීපෙ නිසීදිංසු. පරිපුච්ඡිංසූති පරිපුච්ඡං ආහරිංසු. පරිගණ්හිංසූති තුලයිංසු. ‘‘චොදයිංසූ’’ති කෙචි.

ໃນນິດເທດ, ບົດວ່າ upāgamiṃsu ໝາຍເຖິງ ໄດ້ເຂົ້າໄປໃກ້. ບົດວ່າ upasaṅkamiṃsu ໝາຍເຖິງ ໄດ້ເຂົ້າໄປໃນທີ່ບໍ່ໄກ. ບົດວ່າ payirupāsiṃsu ໝາຍເຖິງ ໄດ້ນັ່ງໃກ້. ບົດວ່າ paripucchiṃsu ໝາຍເຖິງ ໄດ້ຖາມບັນຫາ. ບົດວ່າ parigaṇhiṃsu ໝາຍເຖິງ ໄດ້ໄຕ່ຕອງ. ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ “codayiṃsu” ດັ່ງນີ້ກໍມີ.

---

සීලාචාරනිබ්බත්තීති උත්තමසීලාචාරනිබ්බත්ති, මග්ගෙන නිප්ඵන්නසීලන්ති අත්ථො.

ບົດວ່າ Sīlācāranibbatti ໝາຍເຖິງ ຄວາມບັງເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສີນແລະອະຈາຣະອັນອຸດົມ, ອະທິບາຍວ່າ ສີນອັນສຳເລັດດ້ວຍມັກ.

---

ගම්භීරෙති උත්තානභාවපටික්ඛෙපවචනං. දුද්දසෙති ගම්භීරත්තා දුද්දසෙ, දුක්ඛෙන දට්ඨබ්බෙ, න සක්කා සුඛෙන දට්ඨුං. දුද්දසත්තාව දුරනුබොධෙ, දුක්ඛෙන අවබුජ්ඣිතබ්බෙ, න සක්කා සුඛෙන අවබුජ්ඣිතුං. සන්තෙති නිබ්බුතෙ. පණීතෙති අතප්පකෙ. ඉදං ද්වයං ලොකුත්තරමෙව සන්ධාය වුත්තං. අතක්කාවචරෙති තක්කෙන න අවචරිතබ්බෙ න ඔගාහිතබ්බෙ ඤාණෙනෙව අවචරිතබ්බෙ. නිපුණෙති සණ්හෙ. පණ්ඩිතවෙදනීයෙති සම්මා පටිපන්නෙහි පණ්ඩිතෙහි වෙදිතබ්බෙ.

ບົດວ່າ Gambhīre (ເລິກເຊິ່ງ) ເປັນຄຳປະຕິເສດຄວາມຕື້ນ. ບົດວ່າ duddase (ເຫັນໄດ້ຍາກ) ໝາຍເຖິງ ເຫັນໄດ້ຍາກເພາະຄວາມເລິກເຊິ່ງ, ຄື ເປັນສິ່ງທີ່ເຫັນໄດ້ດ້ວຍຄວາມຍາກລຳບາກ, ບໍ່ສາມາດເຫັນໄດ້ໂດຍງ່າຍ. ເພາະເຫດທີ່ເຫັນໄດ້ຍາກນັ້ນເອງ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ duranubodha (ຮູ້ຕາມໄດ້ຍາກ) ຄື ເປັນສິ່ງທີ່ຮູ້ຕາມໄດ້ດ້ວຍຄວາມຍາກລຳບາກ, ບໍ່ສາມາດຮູ້ຕາມໄດ້ໂດຍງ່າຍ. ບົດວ່າ Sante (ສະຫງົບ) ໝາຍເຖິງ ດັບສະໜິດ. ບົດວ່າ Paṇīte (ປະນີດ) ໝາຍເຖິງ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເດືອດຮ້ອນ. ຄຳທັງສອງນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງໂລກຸດຕະຣະທຳເທົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ Atakkāvacare (ບໍ່ແມ່ນວິໄສແຫ່ງຄວາມຄິດຄາດຄະເນ) ໝາຍເຖິງ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຢັ່ງຮູ້ໄດ້ດ້ວຍຄວາມຄິດຄາດຄະເນ, ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຢັ່ງລົງໄດ້ດ້ວຍຄວາມຄິດ, ແຕ່ເປັນສິ່ງທີ່ຢັ່ງຮູ້ໄດ້ດ້ວຍຍານເທົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ Nipuṇe (ລະອຽດອ່ອນ) ໝາຍເຖິງ ປານີດລະອຽດ. ບົດວ່າ Paṇḍitavedanīye (ອັນບັນດິດພຶງຮູ້) ໝາຍເຖິງ ອັນບັນດິດທັງຫຼາຍຜູ້ປະຕິບັດຊອບ ພຶງຮູ້ໄດ້.

---

98. තොසෙසීති තුට්ඨිං ආපාදෙසි. විතොසෙසීති විවිධා තෙසං සොමනස්සං උප්පාදෙසි. පසාදෙසීති තෙසං චිත්තප්පසාදං අකාසි[Pg.78]. ආරාධෙසීති ආරාධයි සිද්ධිං පාපෙසි. අත්තමනෙ අකාසීති සොමනස්සවසෙන සකමනෙ අකාසි.

໙໘. ບົດວ່າ Tosesi ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຍິນດີ. ບົດວ່າ Vitosesi ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມໂສມະນັດຕ່າງໆ ແກ່ພວກເຂົາ. ບົດວ່າ Pasādesi ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ຈິດຂອງພວກເຂົາເຫຼື້ອມໃສ. ບົດວ່າ Ārādhesi ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ຍິນດີ ຄື ໃຫ້ບັນລຸຄວາມສຳເລັດ. ບົດວ່າ Attamane akāsi ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ມີໃຈຂອງຕົນເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໂສມະນັດ.

---

99. තතො පරං බ්‍රහ්මචරියමචරිංසූති මග්ගබ්‍රහ්මචරියං අචරිංසු.

໙໙. ບົດວ່າ Tato paraṃ brahmacariyamacariṃsu ໝາຍເຖິງ ຫຼັງຈາກນັ້ນ ໄດ້ປະພຶດມັກຄະພຣົມມະຈັນ.

---

101. තස්මා පාරායනන්ති තස්ස පාරභූතස්ස නිබ්බානස්ස ආයතනන්ති වුත්තං හොති.

໑໐໑. ເພາະເຫດນັ້ນ, ຄຳວ່າ Pārāyana ຈຶ່ງມີອະທິບາຍວ່າ ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງພຣະນິພານອັນເປັນຝັ່ງຟາກນັ້ນ.

---

සද්ධම්මප්පජ්ජොතිකාය චූළනිද්දෙස-අට්ඨකථාය

ໃນອັດຖະກະຖາຈູລະນິດເທດ ຊື່ ສັດທັມມະປັດໂຊຕິກາ

---

පාරායනත්ථුතිගාථානිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍປາຣາຍະນະຖຸຕິກາຖາສະແດງຄຳສັນເສີນ ຈົບແລ້ວ.

---

18. පාරායනානුගීතිගාථානිද්දෙසවණ්ණනා

໑໘. ການອະທິບາຍປາຣາຍະນານຸຄີຕິກາຖາສະແດງຄຳຂັບຮ້ອງຕາມ

---

102. පාරායනමනුගායිස්සන්ති අස්ස අයං සම්බන්ධො – භගවතා හි පාරායනෙ දෙසිතෙ සොළසසහස්සජටිලා අරහත්තං පාපුණිංසු, අවසෙසානඤ්ච චුද්දසකොටිසඞ්ඛානං දෙවමනුස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසි. වුත්තඤ්හෙතං පොරාණෙහි –

໑໐໒. ບົດວ່າ Pārāyanamanugāyissaṃ ນີ້ ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນດັ່ງນີ້: ເພາະວ່າ ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງປາຣາຍະນະສູດແລ້ວ, ຊະດິນ 16,000 ຄົນ ໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດ, ແລະເທວະດາແລະມະນຸດທີ່ເຫຼືອອີກ 14 ໂກດ ໄດ້ບັນລຸທຳ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະໂບຮານາຈານທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ:

---

‘‘තතො පාසාණකෙ රම්මෙ, පාරායනසමාගමෙ;

අමතං පාපයී බුද්ධො, චුද්දස පාණකොටියො’’ති. (සු. නි. අට්ඨ. 2.1138);

“ຄັ້ງນັ້ນ, ໃນປາຣາຍະນະສະມາຄົມ ອັນເປັນທີ່ລື່ນລົມ ທີ່ປາສານະກະເຈດີ, ພຣະພຸດທະເຈົ້າໄດ້ຊົງຍັງສັດ 14 ໂກດ ໃຫ້ບັນລຸອະມະຕະທຳ” ດັ່ງນີ້. (ສຸ. ນິ. ອັດຖະ. 2.1138);

---

නිට්ඨිතාය පන ධම්මදෙසනාය තතො තතො ආගතා මනුස්සා භගවතො ආනුභාවෙන අත්තනො අත්තනො ගාමනිගමාදීස්වෙව පාතුරහෙසුං. භගවාපි සාවත්ථිමෙව අගමාසි පරිචාරකසොළසාදීහි අනෙකෙහි භික්ඛුසහස්සෙහි පරිවුතො. තත්ථ පිඞ්ගියො භගවන්තං වන්දිත්වා ආහ – ‘‘ගච්ඡාමහං, භන්තෙ, බාවරිස්ස බුද්ධුප්පාදං ආරොචෙතුං, පටිස්සුතඤ්හි තස්සෙව මයා’’ති. අථ භගවතා අනුඤ්ඤාතො ඤාණගමනෙනෙව ගොධාවරීතීරං ගන්ත්වා පාදගමනෙන අස්සමාභිමුඛො අගමාසි. තමෙනං බාවරී බ්‍රාහ්මණො මග්ගං ඔලොකෙන්තො නිසින්නො දූරතොව තං ඛාරිජටාදිවිරහිතං භික්ඛුවෙසෙනාගච්ඡන්තං දිස්වා ‘‘බුද්ධො ලොකෙ උප්පන්නො’’ති නිට්ඨමගමාසි. සම්පත්තඤ්චාපි නං පුච්ඡි – ‘‘කිං, පිඞ්ගිය, බුද්ධො ලොකෙ උප්පන්නො’’ති? ‘‘ආම, බ්‍රාහ්මණ, උප්පන්නො, පාසාණකෙ චෙතියෙ නිසින්නො අම්හාකං ධම්මං දෙසෙසි, තමහං තුය්හං දෙසෙස්සාමී’’ති. තතො බාවරී මහතා [Pg.79] සක්කාරෙන සපරිසො තං පූජෙත්වා ආසනං පඤ්ඤාපෙසි. තත්ථ නිසීදිත්වා පිඞ්ගියො ‘‘පාරායනමනුගායිස්ස’’න්තිආදිමාහ.

ກໍເມື່ອການສະແດງທຳຈົບລົງແລ້ວ, ມະນຸດທັງຫຼາຍທີ່ມາຈາກທິດນັ້ນໆ ດ້ວຍອານຸພາບຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ໄດ້ກັບໄປປາກົດຕົວໃນບ້ານແລະນິຄົມຂອງຕົນໆ ເລີຍ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກໍໄດ້ຊົງສະເດັດໄປຍັງເມືອງສາວັດຖີ ພ້ອມດ້ວຍພຣະพິກຂຸຫຼາຍພັນຮູບ ມີພຣາມ 16 ຄົນຜູ້ເປັນບໍລິວານເປັນຕົ້ນ ແວດລ້ອມແລ້ວ. ໃນທີ່ນັ້ນ, ພຣາມປິງຄິຍະໄດ້ຖວາຍອະພິວາດພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າແລ້ວ ກາບທູນວ່າ “ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ຂ້າພະອົງຈະຂໍໄປເພື່ອບອກຄວາມບັງເກີດຂຶ້ນແຫ່ງພຣະພຸດທະເຈົ້າແກ່ພາວະລີພຣາມ, ເພາະຂ້າພະອົງໄດ້ໃຫ້ຄຳໝັ້ນສັນຍາໄວ້ແກ່ເພິ່ນແລ້ວ”. ລຳດັບນັ້ນ, ເມື່ອໄດ້ຮັບອະນຸຍາດຈາກພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າແລ້ວ, ທ່ານຈຶ່ງໄດ້ໄປເຖິງຝັ່ງແມ່ນ້ຳໂຄທາວະລີ ດ້ວຍການໄປດ້ວຍຍານ ແລ້ວເດີນທາງດ້ວຍຕີນມຸ່ງໜ້າໄປຍັງອາສົມ. ຝ່າຍພາວະລີພຣາມນັ່ງຫຼຽວເບິ່ງທາງຢູ່ ໄດ້ເຫັນທ່ານຜູ້ປາສະຈາກຫາບແລະຊະດາເປັນຕົ້ນ ເດີນທາງມາແຕ່ໄກດ້ວຍເພດແຫ່ງພິກຂຸ ຈຶ່ງໄດ້ຕົກລົງໃຈວ່າ “ພຣະພຸດທະເຈົ້າບັງເກີດຂຶ້ນໃນໂລກແລ້ວ”. ແລະເມື່ອທ່ານມາເຖິງແລ້ວ ກໍໄດ້ຖາມວ່າ “ປິງຄິຍະ, ພຣະພຸດທະເຈົ້າບັງເກີດຂຶ້ນໃນໂລກແລ້ວຫຼື?”. ທ່ານຕອບວ່າ “ຢ່າງນັ້ນ, ທ່ານພຣາມ, ພຣະອົງບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ, ຊົງປະທັບນັ່ງສະແດງທຳແກ່ພວກເຮົາທີ່ປາສານະກະເຈດີ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງທຳນັ້ນແກ່ທ່ານ”. ລຳດັບນັ້ນ, ພາວະລີພຣາມພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານ ໄດ້ບູຊາທ່ານດ້ວຍສັກກາລະອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ແລ້ວຈັດຕັ້ງອາສະນະໄວ້. ພຣາມປິງຄິຍະນັ່ງເທິງອາສະນວນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “pārāyanamanugāyissaṃ” (ຂ້າພະເຈົ້າຈະຂັບຮ້ອງຕາມເຊິ່ງປາຣາຍະນະສູດ).

---

තත්ථ අනුගායිස්සන්ති භගවතො ගීතං අනුගායිස්සං. යථාද්දක්ඛීති යථා සාමං සච්චාභිසම්බොධෙන අසාධාරණඤාණෙන ච අද්දක්ඛි. නික්කාමොති පහීනකාමො. ‘‘නික්කමො’’තිපි පාඨො, වීරියවාති අත්ථො. නික්ඛන්තො වා අකුසලපක්ඛා. නිබ්බනොති කිලෙසවනවිරහිතො, තණ්හාවිරහිතො එව වා. කිස්ස හෙතු මුසා භණෙති යෙහි කිලෙසෙහි මුසා භණෙය්‍ය, එතෙ තස්ස පහීනාති දස්සෙති. එතෙන බ්‍රාහ්මණස්ස සවනෙ උස්සාහං ජනෙති (සු. නි. අට්ඨ. 2.1138).

ໃນບົດນັ້ນ ບົດວ່າ "anugāyissanti" ຄວາມວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າຈັກຂັບຮ້ອງຕາມບົດເພງສັນລະເສີນຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ບົດວ່າ "Yathāddakkhī" ຄວາມວ່າ ພຣະອົງໄດ້ຊົງເຫັນແລ້ວດ້ວຍພຣະອົງເອງ ດ້ວຍການຕັດສະຮູ້ສັດຈະທຳ ແລະ ດ້ວຍອະສາທາຣະນະຍານ ຢ່າງໃດ. ບົດວ່າ "Nikkāmo" ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີກາມອັນລະເສຍແລ້ວ (ປາສະຈາກກາມ). ມີບົດບາລີວ່າ "Nikkamo" ກໍມີ, ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ມີຄວາມພຽນ. ຫຼືວ່າ ຜູ້ກ້າວອອກແລ້ວຈາກຝ່າຍອະກຸສົນ. ບົດວ່າ "Nibbanoti" ຄວາມວ່າ ຜູ້ປາສະຈາກປ່າຄືກິເລດ ຫຼືວ່າ ຜູ້ປາສະຈາກຕັນຫາ. ບົດວ່າ "Kissa hetu musā bhaṇe" ຄວາມວ່າ ພຣະອົງຈະກ່າວເທັດເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ, ຊົງສະແດງວ່າ ກິເລດເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ກ່າວເທັດ ພຣະອົງຊົງລະໄດ້ແລ້ວ. ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ພຣະອົງຊົງຍັງຄວາມອຸດສາຫະ (ຄວາມກະຕືລືລົ້ນ) ໃນການຟັງໃຫ້ເກີດແກ່ພຣາມ (ສຸ. ນິ. ອັດຖະ. 2.1138).

---

අමලොති කිලෙසමලවිරහිතො. විමලොති විගතකිලෙසමලො. නිම්මලොති කිලෙසමලසුද්ධො. මලාපගතොති කිලෙසමලා දූරීභූතො හුත්වා චරති. මලවිප්පහීනොති කිලෙසමලප්පහීනො. මලවිමුත්තොති කිලෙසෙහි විමුත්තො. සබ්බමලවීතිවත්තොති වාසනාදිසබ්බකිලෙසමලං අතික්කන්තො. තෙ වනාති එතෙ වුත්තප්පකාරා කිලෙසා.

ບົດວ່າ "Amalo" ຄວາມວ່າ ຜູ້ປາສະຈາກມົນທິນຄືກິເລດ. ບົດວ່າ "Vimalo" ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີມົນທິນຄືກິເລດໄປປາດສະຈາກແລ້ວ. ບົດວ່າ "Nimmalo" ຄວາມວ່າ ຜູ້ບໍລິສຸດຈາກມົນທິນຄືກິເລດ. ບົດວ່າ "Malāpagato" ຄວາມວ່າ ຜູ້ເປັນຜູ້ຫ່າງໄກຈາກມົນທິນຄືກິເລດແລ້ວທ່ຽວໄປ. ບົດວ່າ "Malavippahīno" ຄວາມວ່າ ຜູ້ລະມົນທິນຄືກິເລດໄດ້ແລ້ວ. ບົດວ່າ "Malavimutto" ຄວາມວ່າ ຜູ້ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກກິເລດທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ "Sabbamalavītivatto" ຄວາມວ່າ ຜູ້ກ້າວລ່ວງມົນທິນຄືກິເລດທັງປວງ ມີວາສະໜາເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "Te vanā" ຄວາມວ່າ ກິເລດທັງຫຼາຍມີປະການດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວເຫຼົ່ານັ້ນ.

---

103. වණ්ණූපසංහිතන්ති ගුණූපසංහිතං.

໑໐໓. ບົດວ່າ "Vaṇṇūpasaṃhitaṃ" ຄວາມວ່າ ປະກອບດ້ວຍຄຸນ (ຫຼື ປະກອບດ້ວຍຄຸນນະທຳ).

---

104. සච්චව්හයොති බුද්ධො හි සච්චෙනෙව අව්හානෙන නාමෙන යුත්තො. බ්‍රහ්මෙති තං බ්‍රාහ්මණං ආලපති.

໑໐໔. ບົດວ່າ "Saccavhayo" 2 ຄວາມວ່າ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຊົງປະກອບດ້ວຍພຣະນາມອັນເປັນຈິງ. ບົດວ່າ "Brahme" ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນພຣາມຜູ້ນັ້ນ.

---

තත්ථ ලොකොති ලුජ්ජනට්ඨෙන ලොකො. එකො ලොකො භවලොකොති තෙභූමකවිපාකො. සො හි භවතීති භවො, භවො එව ලොකො භවලොකො. භවලොකො ච සම්භවලොකො චාති එත්ථ එකෙකො ද්වෙ ද්වෙ හොති. භවලොකො හි සම්පත්තිභවවිපත්තිභවවසෙන දුවිධො. සම්භවලොකොපි සම්පත්තිසම්භවවිපත්තිසම්භවවසෙන දුවිධො. තත්ථ සම්පත්තිභවලොකොති සුගතිලොකො. සො හි ඉට්ඨඵලත්තා සුන්දරො ලොකොති සම්පත්ති, භවතීති භවො, සම්පත්ති එව භවො සම්පත්තිභවො, සො එව ලොකො සම්පත්තිභවලොකො. සම්පත්තිසම්භවලොකොති සුගතූපගං කම්මං. තඤ්හි සම්භවති [Pg.80] එතස්මා ඵලන්ති සම්භවො, සම්පත්තියා සම්භවො සම්පත්තිසම්භවො, සම්පත්තිසම්භවො එව ලොකො සම්පත්තිසම්භවලොකොති.

ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ "loko" (ໂລກ) ໄດ້ຊື່ວ່າ ໂລກ ເພາະອັດຖະວ່າ ຊຸດໂຊມ (ຫຼື ແຕກສະຫຼາຍ). ໂລກໜຶ່ງ ຄື ພົບໂລກ (bhavaloko) ໄດ້ແກ່ ວິບາກໃນພູມສາມ. ດ້ວຍວ່າ ວິບາກນັ້ນຍ່ອມມີ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພົບ (bhavo), ພົບນັ້ນເອງເປັນໂລກ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພົບໂລກ. ໃນຄຳວ່າ "ພົບໂລກ ແລະ ສົມພົບໂລກ" ນີ້ ແຕ່ລະຢ່າງມີ ໒ ປະການ. ຈິງຢູ່, ພົບໂລກ ມີ ໒ ປະການ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງ ສົມບັດພົບ (sampattibhava) ແລະ ວິບັດພົບ (vipattibhava). ແມ່ນແຕ່ ສົມພົບໂລກ ກໍມີ ໒ ປະການ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງ ສົມບັດສົມພົບ (sampattisambhava) ແລະ ວິບັດສົມພົບ (vipattisambhava). ໃນ ໒ ປະການນັ້ນ ບົດວ່າ "ສົມບັດພົບໂລກ" ໄດ້ແກ່ ສຸຄະຕິໂລກ. ດ້ວຍວ່າ ສຸຄະຕິໂລກນັ້ນ ເປັນໂລກທີ່ດີງາມ ເພາະເປັນຜົນທີ່ໜ້າປາດຖະໜາ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສົມບັດ, ຍ່ອມມີ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພົບ, ສົມບັດນັ້ນເອງເປັນພົບ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສົມບັດພົບ, ສົມບັດພົບນັ້ນເອງເປັນໂລກ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສົມບັດພົບໂລກ. ບົດວ່າ "ສົມບັດສົມພົບໂລກ" ໄດ້ແກ່ ກຳທີ່ນຳໄປສູ່ສຸຄະຕິ. ດ້ວຍວ່າ ຜົນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຈາກກຳນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ກຳນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສົມພົບ (sambhavo), ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສົມບັດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສົມບັດສົມພົບ, ສົມບັດສົມພົບນັ້ນເອງເປັນໂລກ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສົມບັດສົມພົບໂລກ.

---

විපත්තිභවලොකොති අපායලොකො. සො හි අනිට්ඨඵලත්තා විරූපො ලොකොති විපත්ති, භවතීති භවො, විපත්ති එව භවො විපත්තිභවො, විපත්තිභවො එව ලොකො විපත්තිභවලොකො. විපත්තිසම්භවලොකොති අපායූපගං කම්මං. තඤ්හි සම්භවති එතස්මා ඵලන්ති සම්භවො, විපත්තියා සම්භවො විපත්තිසම්භවො, විපත්තිසම්භවො එව ලොකො විපත්තිසම්භවලොකොති. තිස්සො වෙදනාති සුඛා වෙදනා, දුක්ඛා වෙදනා, අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා ලොකියා එව. ආහාරාති පච්චයා. පච්චයා හි අත්තනො ඵලං ආහරන්තීති ආහාරා. කබළීකාරාහාරො ඵස්සාහාරො මනොසඤ්චෙතනාහාරො විඤ්ඤාණාහාරොති චත්තාරො. වත්ථුවසෙන කබළීකත්තබ්බත්තා කබළීකාරො, අජ්ඣොහරිතබ්බත්තා ආහාරො, ඔදනකුම්මාසාදිවත්ථුකාය ඔජායෙතං නාමං. සා හි ඔජට්ඨමකරූපානි ආහරතීති ආහාරො. චක්ඛුසම්ඵස්සාදිකො ඡබ්බිධො ඵස්සො තිස්සො වෙදනා ආහරතීති ආහාරො. මනසො සඤ්චෙතනා න සත්තස්සාති මනොසඤ්චෙතනා යථා චිත්තෙකග්ගතා, මනසා වා සම්පයුත්තා සඤ්චෙතනා මනොසඤ්චෙතනා යථා ආජඤ්ඤරථො, තෙභූමකකුසලාකුසලචෙතනා. සා හි තයො භවෙ ආහරතීති ආහාරො. විඤ්ඤාණන්ති එකූනවීසතිභෙදං පටිසන්ධිවිඤ්ඤාණං. තඤ්හි පටිසන්ධිනාමරූපං ආහරතීති ආහාරො.

ບົດວ່າ "ວິບັດພົບໂລກ" ໄດ້ແກ່ ອະບາຍະໂລກ. ດ້ວຍວ່າ ອະບາຍະໂລກນັ້ນ ເປັນໂລກທີ່ບໍ່ດີ ເພາະເປັນຜົນທີ່ບໍ່ໜ້າປາດຖະໜາ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິບັດ, ຍ່ອມມີ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພົບ, ວິບັດນັ້ນເອງເປັນພົບ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິບັດພົບ, ວິບັດພົບນັ້ນເອງເປັນໂລກ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິບັດພົບໂລກ. ບົດວ່າ "ວິບັດສົມພົບໂລກ" ໄດ້ແກ່ ກຳທີ່ນຳໄປສູ່ອະບາຍ. ດ້ວຍວ່າ ຜົນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຈາກກຳນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ກຳນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສົມພົບ, ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງວິບັດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິບັດສົມພົບ, ວິບັດສົມພົບນັ້ນເອງເປັນໂລກ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິບັດສົມພົບໂລກ. ບົດວ່າ "ເວທະນາ ໓" ໄດ້ແກ່ ສຸຂະເວທະນາ, ທຸກຂະເວທະນາ, ອະທຸກຂະມະສຸຂະເວທະນາ ທີ່ເປັນໂລກີຍະເທົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ "ອາຫານທັງຫຼາຍ" ໄດ້ແກ່ ປັດໄຈທັງຫຼາຍ. ດ້ວຍວ່າ ປັດໄຈທັງຫຼາຍຍ່ອມນຳມາຊຶ່ງຜົນຂອງຕົນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອາຫານ. ອາຫານມີ ໔ ຢ່າງ ຄື ກະວະລີກາຣາຫານ, ຜັດສາຫານ, ມະໂນສັນເຈຕະນາຫານ, ວິນຍານາຫານ. ຊື່ວ່າ "ກະວະລີກາຣະ" ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ເພິ່ງເຮັດໃຫ້ເປັນຄຳໆ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວັດຖຸ, ຊື່ວ່າ "ອາຫານ" ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ເພິ່ງກືນກິນ, ຄຳນີ້ເປັນຊື່ຂອງໂອຊາທີ່ມີຢູ່ໃນຮ່າງກາຍອັນມີເຂົ້າສຸກ ແລະ ເຂົ້າໜົມແດກງາເປັນຕົ້ນເປັນວັດຖຸ. ດ້ວຍວ່າ ໂອຊານັ້ນຍ່ອມນຳມາຊຶ່ງຮູບທີ່ມີໂອຊາເປັນທີ ໘ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອາຫານ. ຜັດ ໖ ປະການ ມີຈັກຂຸສຳຜັດເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມນຳມາຊຶ່ງເວທະນາ ໓ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອາຫານ. ຄວາມຈົ່ງໃຈຂອງໃຈ ບໍ່ແມ່ນຂອງສັດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມະໂນສັນເຈດຕະນາ ເໝືອນດັ່ງຄວາມມີຈິດມີອາລົມດຽວ (ຈິດຕະເອກັກຄະຕາ), ຫຼືວ່າ ເຈດຕະນາທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍໃຈ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມະໂນສັນເຈດຕະນາ ເໝືອນດັ່ງລົດມ້າອາຊາໄນ, ໄດ້ແກ່ ກຸສົນເຈດຕະນາ ແລະ ອະກຸສົນເຈດຕະນາໃນພູມສາມ. ດ້ວຍວ່າ ເຈດຕະນານັ້ນຍ່ອມນຳມາຊຶ່ງພົບທັງສາມ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອາຫານ. ບົດວ່າ "ວິນຍານ" ໄດ້ແກ່ ປະຕິສົນທິວິນຍານ ໑໙ ປະເພດ. ດ້ວຍວ່າ ປະຕິສົນທິວິນຍານນັ້ນຍ່ອມນຳມາຊຶ່ງປະຕິສົນທິນາມຮູບ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອາຫານ.

---

උපාදානක්ඛන්ධාති උපාදානගොචරා ඛන්ධා උපාදානක්ඛන්ධා, මජ්ඣෙ පදලොපො දට්ඨබ්බො. උපාදානසම්භූතා වා ඛන්ධා උපාදානක්ඛන්ධා යථා තිණග්ගි, ථුසග්ගි. උපාදානවිධෙය්‍යා වා ඛන්ධා උපාදානක්ඛන්ධා යථා රාජපුරිසො. උපාදානප්පභවා වා ඛන්ධා උපාදානක්ඛන්ධා යථා පුප්ඵරුක්ඛො, ඵලරුක්ඛො. උපාදානානි පන කාමුපාදානං දිට්ඨුපාදානං සීලබ්බතුපාදානං අත්තවාදුපාදානන්ති චත්තාරි. අත්ථතො පන භුසං ආදානන්ති උපාදානං. රූපුපාදානක්ඛන්ධො, වෙදනුපාදානක්ඛන්ධො, සඤ්ඤුපාදානක්ඛන්ධො, සඞ්ඛාරුපාදානක්ඛන්ධො, විඤ්ඤාණුපාදානක්ඛන්ධොති පඤ්ච. ඡ අජ්ඣත්තිකානි ආයතනානීති චක්ඛායතනං, සොතායතනං, ඝානායතනං, ජිව්හායතනං, කායායතනං, මනායතනං. සත්ත විඤ්ඤාණට්ඨිතියො වුත්තනයා එව. තථා අට්ඨ [Pg.81] ලොකධම්මා. අපි ච – ලාභො, අලාභො, යසො, අයසො, නින්දා, පසංසා, සුඛං, දුක්ඛන්ති ඉමෙ අට්ඨ ලොකප්පවත්තියා සති අනුපරිවත්තනධම්මකත්තා ලොකස්ස ධම්මාති ලොකධම්මා. එතෙහි මුත්තො සත්තො නාම නත්ථි, බුද්ධානම්පි හොන්තියෙව. යථාහ –

ບົດວ່າ "ອຸປາດານັກຂັນ" (upādānakkhandhā) ຄວາມວ່າ ຂັນທັງຫຼາຍອັນເປັນໂຄຈອນແຫ່ງອຸປາດານ ຊື່ວ່າ ອຸປາດານັກຂັນ, ພຶງເຫັນການລົບຄຳໃນທ່າມກາງ (ມັດຊະເປທະໂລບ). ຫຼືວ່າ ຂັນທັງຫຼາຍອັນເກີດຂຶ້ນຈາກອຸປາດານ ຊື່ວ່າ ອຸປາດານັກຂັນ ເໝືອນດັ່ງໄຟເກີດຈາກຫຍ້າ (tiṇaggi) ໄຟເກີດຈາກແກບ (thusaggi). ຫຼືວ່າ ຂັນທັງຫຼາຍອັນຢູ່ໃນອຳນາດແຫ່ງອຸປາດານ ຊື່ວ່າ ອຸປາດານັກຂັນ ເໝືອນດັ່ງຣາຊະບຸລຸດ (ຂ້າຣາຊະການ). ຫຼືວ່າ ຂັນທັງຫຼາຍອັນມີອຸປາດານເປັນແຫຼ່ງກຳເນີດ ຊື່ວ່າ ອຸປາດານັກຂັນ ເໝືອນດັ່ງຕົ້ນໄມ້ມີດອກ ຕົ້ນໄມ້ມີໝາກ. ສ່ວນອຸປາດານທັງຫຼາຍມີ ໔ ຢ່າງ ຄື ກາມຸປາດານ, ທິດຖຸປາດານ, ສີລັບພະຕຸປາດານ, ອັດຕະວາທຸປາດານ. ໂດຍເນື້ອຄວາມແລ້ວ ການຍຶດໝັ້ນຢ່າງແຮງກ້າ ຊື່ວ່າ ອຸປາດານ. ອຸປາດານັກຂັນມີ ໕ ຢ່າງ ຄື ຮູປູປາດານັກຂັນ, ເວທະນູປາດານັກຂັນ, ສັນຍູປາດານັກຂັນ, ສັງຂາຣູປາດານັກຂັນ, ວິນຍານູປາດານັກຂັນ. ບົດວ່າ "ອາຍະຕະນະພາຍໃນ ໖" ໄດ້ແກ່ ຈັກຂາຍະຕະນະ, ໂສຕາຍະຕະນະ, ຄານາຍະຕະນະ, ຊິວຫາຍະຕະນະ, ກາຍາຍະຕະນະ, ມະນາຍະຕະນະ. ບົດວ່າ "ວິນຍານະຖິຕິ ໗" ມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວຄືກັນ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ໂລກະທຳ ໘. ອີກປະການໜຶ່ງ ທຳ ໘ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື ລາບ, ເສື່ອມລາບ, ຍົດ, ເສື່ອມຍົດ, ນິນທາ, ສັນລະເສີນ, ສຸກ, ທຸກ ເພາະເປັນທຳທີ່ຜັນແປໄປຕາມໂລກ ເມື່ອໂລກຍັງເປັນໄປຢູ່ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂລກະທຳ (ທຳປະຈຳໂລກ). ສັດທີ່ພົ້ນຈາກໂລກະທຳເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ມີເລີຍ, ແມ່ນແຕ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍກໍຍັງມີ (ໂລກະທຳເຫຼົ່ານີ້). ດັ່ງທີ່ພຣະອົງຊົງຕັດໄວ້ວ່າ:

---

‘‘අට්ඨිමෙ, භික්ඛවෙ, ලොකධම්මා ලොකං අනුපරිවත්තන්ති, ලොකො ච අට්ඨ ලොකධම්මෙ අනුපරිවත්තති. කතමෙ අට්ඨ? ලාභො ච අලාභො ච…පෙ… සුඛඤ්ච දුක්ඛඤ්ච. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨ ලොකධම්මා ලොකං අනුපරිවත්තන්ති, ලොකො ච ඉමෙ අට්ඨ ලොකධම්මෙ අනුපරිවත්තතී’’ති (අ. නි. 8.6).

"ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ໂລກະທຳ ໘ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມຜັນແປໄປຕາມໂລກ, ແລະ ໂລກກໍຜັນແປໄປຕາມໂລກະທຳ ໘ ປະການ. ໘ ປະການຄືຫຍັງແດ່? ຄື ລາບ ແລະ ເສື່ອມລາບ... ລະ... ສຸກ ແລະ ທຸກ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ໂລກະທຳ ໘ ປະການເຫຼົ່ານີ້ແລ ຍ່ອມຜັນແປໄປຕາມໂລກ, ແລະ ໂລກກໍຜັນແປໄປຕາມໂລກະທຳ ໘ ປະການເຫຼົ່ານີ້" (ອັງ. ນິ. 8.6).

---

තත්ථ අනුපරිවත්තන්තීති අනුබන්ධන්ති නප්පජහන්ති, ලොකතො න නිවත්තන්තීති අත්ථො. ලාභොති පබ්බජිතස්ස චීවරාදි, ගහට්ඨස්ස ධනධඤ්ඤාදිලාභො. සොයෙව අලබ්භමානො ලාභො අලාභො න ලාභො අලාභොති වුච්චති, නො ච අත්තාභාවප්පත්තිතො පරිඤ්ඤෙය්‍යො සියා. යසොති පරිවාරො. සොයෙව අලබ්භමානො යසො අයසො. නින්දාති අවණ්ණභණනං. පසංසාති වණ්ණභණනං. සුඛන්ති කාමාවචරකායිකචෙතසිකං. දුක්ඛන්ති පුථුජ්ජනසොතාපන්නසකදාගාමීනං කායිකචෙතසිකං, අනාගාමිඅරහන්තානං කායිකමෙව. සත්තාවාසාති සත්තානං ආවාසා, වසනට්ඨානානීති අත්ථො. තානි පන තථා පකාසිතා ඛන්ධා එව. සත්තසු විඤ්ඤාණට්ඨිතීසු අසඤ්ඤසත්තෙන ච නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනෙන ච සද්ධිං නව සත්තාවාසා. දසායතනානීති චක්ඛායතනං, රූපායතනං, සොතායතනං, සද්දායතනං, ඝානායතනං, ගන්ධායතනං, ජිව්හායතනං, රසායතනං, කායායතනං, ඵොට්ඨබ්බායතනන්ති එවං දස. ද්වාදසායතනානීති මනායතනධම්මායතනෙහි සද්ධිං එවං ද්වාදස. අට්ඨාරස ධාතුයොති චක්ඛුධාතු, රූපධාතු, චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු…පෙ… මනොධාතු, ධම්මධාතු, මනොවිඤ්ඤාණධාතූති එකෙකස්මිං තීණි තීණි කත්වා අට්ඨාරස ධාතුයො.

ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ "anuparivattanti" ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມຕິດຕາມໄປ ບໍ່ລະເສຍ, ບໍ່ຫວນກັບຄືນຈາກໂລກ. ບົດວ່າ "lābho" (ລາບ) ໄດ້ແກ່ ຈີວອນເປັນຕົ້ນ ສຳລັບບັນພະຊິດ, ແລະ ການໄດ້ມາຊຶ່ງຊັບ ແລະ ເຂົ້າເປືອກເປັນຕົ້ນ ສຳລັບຄະລຶຫັດ. ລາບນັ້ນເອງ ເມື່ອບໍ່ໄດ້ ກໍຊື່ວ່າ "ອະລາບ" (ເສື່ອມລາບ), ຄຳວ່າ "alābho" ຄື ຄວາມບໍ່ໄດ້ລາບ, ແຕ່ບໍ່ພຶງກຳນົດຮູ້ (ປະຣິນຍາ) ໂດຍການເຂົ້າເຖິງອັດຕະພາບ. ບົດວ່າ "yaso" (ຍົດ) ໄດ້ແກ່ ບໍລິວານ. ຍົດນັ້ນເອງ ເມື່ອບໍ່ໄດ້ ກໍຊື່ວ່າ "ອະຍົດ" (ເສື່ອມຍົດ). ບົດວ່າ "nindā" (ນິນທາ) ໄດ້ແກ່ ການກ່າວໂທດ (ການກ່າວຕິຕຽນ). ບົດວ່າ "pasaṃsā" (ສັນລະເສີນ) ໄດ້ແກ່ ການກ່າວຊົມເຊີຍ (ການກ່າວຍົກຍ້ອງ). ບົດວ່າ "sukhaṃ" (ສຸກ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມສຸກທາງກາຍ ແລະ ທາງໃຈ ທີ່ເປັນກາມາວະຈອນ. ບົດວ່າ "dukkhaṃ" (ທຸກ) ໄດ້ແກ່ ທຸກທາງກາຍ ແລະ ທາງໃຈ ຂອງປຸຖຸຊົນ, ພຣະໂສດາບັນ ແລະ ພຣະສະກິທາຄາມີ, ແຕ່ເປັນທຸກທາງກາຍເທົ່ານັ້ນ ສຳລັບພຣະອະນາຄາມີ ແລະ ພຣະອໍຣະຫັນ. ບົດວ່າ "sattāvāsā" (ສັດຕາວາດ) ອະທິບາຍວ່າ ທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງສັດທັງຫຼາຍ, ຄື ທີ່ຢູ່ອາໄສ. ແຕ່ທີ່ຢູ່ອາໄສເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຄືຂັນທັງຫຼາຍ ທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ຢ່າງນັ້ນນັ້ນເອງ. ສັດຕາວາດ ໙ ຄື ວິນຍານະຖິຕິ ໗ ລວມກັບ ອະສັນຍີສັດ ແລະ ເນວະສັນຍານາສັນຍາຍະຕະນະ. ບົດວ່າ "ອາຍະຕະນະ ໑໑" ໄດ້ແກ່ ຈັກຂາຍະຕະນະ, ຮູປາຍະຕະນະ, ໂສຕາຍະຕະນະ, ສັດທາຍະຕະນະ, ຄານາຍະຕະນະ, ຄັນທາຍະຕະນະ, ຊິວຫາຍະຕະນະ, ຣະສາຍະຕະນະ, ກາຍາຍະຕະນະ, ໂຜດຖັບພາຍະຕະນະ ລວມເປັນ ໑໐ ຢ່າງນີ້. ບົດວ່າ "ອາຍະຕະນະ ໑໒" ຄື ລວມກັບ ມະນາຍະຕະນະ ແລະ ທັມມາຍະຕະນະ ເປັນ ໑໒ ຢ່າງນີ້. ບົດວ່າ "ທາດ ໑໘" ໄດ້ແກ່ ຈັກຂຸທາດ, ຮູບທາດ, ຈັກຂຸວິນຍານະທາດ... ລະ... ມະໂນທາດ, ທັມມະທາດ, ມະໂນວິນຍານະທາດ ໂດຍແບ່ງເປັນໝວດລະ ໓ ຢ່າງ ລວມເປັນທາດ ໑໘.

---

සදිසනාමොති තෙසං සදිසනාමො එකගුණවණ්ණනාමො. සදිසව්හයොති එකගුණවණ්ණනාමෙන අව්හායනො. සච්චසදිසව්හයොති අවිතථඑකගුණවණ්ණනාමෙන අවිපරීතෙන අව්හායනො.

ບົດວ່າ "Sadisanāmo" ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີພຣະນາມອັນສະເໝີກັນກັບພຣະນາມເຫຼົ່ານັ້ນ ຄື ມີພຣະນາມສັນລະເສີນຄຸນຢ່າງດຽວກັນ. ບົດວ່າ "Sadisavhayo" 2 ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີພຣະນາມຮ້ອງເອີ້ນດ້ວຍພຣະນາມສັນລະເສີນຄຸນຢ່າງດຽວກັນ. ບົດວ່າ "Saccasadisavhayo" ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີພຣະນາມຮ້ອງເອີ້ນດ້ວຍພຣະນາມສັນລະເສີນຄຸນຢ່າງດຽວກັນ ອັນບໍ່ຄາດເຄື່ອນ ບໍ່ຜິດພ້ຽນ.

---

ආසිතොති [Pg.82] උපසඞ්කමිතො. උපාසිතොති උපගන්ත්වා සෙවිතො. පයිරුපාසිතොති භත්තිවසෙන අතීව සෙවිතො.

ບົດວ່າ "Āsito" ຄວາມວ່າ ເຂົ້າໄປຫາແລ້ວ. ບົດວ່າ "Upāsito" ຄວາມວ່າ ເຂົ້າໄປໃກ້ແລ້ວຄົບຫາ (ຫຼື ບຳລຸງ). ບົດວ່າ "Payirupāsito" ຄວາມວ່າ ເຂົ້າໄປຄົບຫາຢ່າງຍິ່ງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມພັກດີ.

---

105. කුබ්බනකන්ති පරිත්තවනං. බහුප්ඵලං කානනමාවසෙය්‍යාති අනෙකඵලාදිවිකතිභරිතකානනං ආගම්ම වසෙය්‍ය. අප්පදස්සෙති බාවරිප්පභුතිකෙ පරිත්තපඤ්ඤෙ. මහොදධින්ති අනොතත්තාදිං මහන්තං උදකරාසිං.

໑໐໕. ບົດວ່າ "Kubbanakaṃ" ຄວາມວ່າ ປ່ານ້ອຍ. ບົດວ່າ "Bahupphalaṃ kānanamāvaseyya" ຄວາມວ່າ ພຶງເຂົ້າໄປອາໄສຢູ່ປ່າໃຫຍ່ອັນເຕັມไปด้วยໝາກໄມ້ຫຼາກຫຼາຍຊະນິດ. ບົດວ່າ "Appadasse" ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ມີປັນຍານ້ອຍ ມີພາວະລີພຣາມເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "Mahodadhiṃ" ໄດ້ແກ່ ຫ້ວງນ້ຳໃຫຍ່ ມີສະອະໂນດາດເປັນຕົ້ນ.

---

අප්පදස්සාති මන්දදස්සිනො. පරිත්තදස්සාති අතිමන්දදස්සිනො. ථොකදස්සාති පරිත්තතොපි අතිපරිත්තදස්සිනො. ඔමකදස්සාති හෙට්ඨිමදස්සිනො. ලාමකදස්සාති අප්පධානදස්සිනො. ඡතුක්කදස්සාති න උත්තමදස්සිනො. අප්පමාණදස්සන්ති පමාණං අතික්කමිත්වා අප්පමාණං නිබ්බානදස්සං. අග්ගදස්සන්ති ‘‘අග්ගතො වෙ පසන්නාන’’න්තිආදිනා (අ. නි. 4.34; ඉතිවු. 90) නයෙන අග්ගධම්මදස්සං. සෙට්ඨදස්සන්ති සම්බුද්ධො ද්විපදසෙට්ඨොති සෙට්ඨදස්සං. විසෙට්ඨදස්සන්තිආදීනි චත්තාරි උපසග්ගෙන වඩ්ඪිතානි. අසමන්ති න සමං අසමං සබ්බඤ්ඤුං. අසමසමන්ති අසමෙහි අතීතබුද්ධෙහි සමං අසමසමං. අප්පටිසමන්ති අත්තනො සදිසවිරහිතං. අප්පටිභාගන්ති අත්තනො පටිබිම්බවිරහිතං. අප්පටිපුග්ගලන්ති පටිමල්ලපුග්ගලවිරහිතං. දෙවාතිදෙවන්ති විසුද්ධිදෙවානම්පි අතිදෙවං. අභිමඞ්ගලසම්මතට්ඨෙන උසභං. අඡම්භිතට්ඨෙන පුරිසසීහං. නිද්දොසට්ඨෙන පුරිසනාගං. උත්තමට්ඨෙන පුරිසාජඤ්ඤං. අට්ඨපරිසපථවිං උප්පීළෙත්වා සදෙවකෙ ලොකෙ කෙනචි පච්චත්ථිකෙන පච්චාමිත්තෙන අකම්පියෙ අචලට්ඨානෙ තිට්ඨනට්ඨෙන පුරිසනිසභං. ධම්මදෙසනාධුරවහනට්ඨෙන පුරිසධොරය්හං.

ບົດວ່າ "Appadassā" ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີຄວາມເຫັນນ້ອຍ (ຫຼື ຜູ້ເຫັນອ່ອນແອ). ບົດວ່າ "Parittadassā" ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີຄວາມເຫັນນ້ອຍຍິ່ງ. ບົດວ່າ "Thokadassā" 2 ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີຄວາມເຫັນນ້ອຍກວ່າຄວາມເຫັນທີ່ນ້ອຍນັ້ນອີກ. ບົດວ່າ "Omakadassā" ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີຄວາມເຫັນຕ່ຳຊ້າ. ບົດວ່າ "Lāmakadassā" ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີຄວາມເຫັນອັນບໍ່ປະເສີດ (ຫຼື ບໍ່ສຳຄັນ). ບົດວ່າ "Chatukkadassā" ຄວາມວ່າ ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມເຫັນອັນເລີດ. ບົດວ່າ "Appamāṇadassaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ເຫັນພຣະນິພານອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ລ່ວງພົ້ນປະມານທັງປວງ. ບົດວ່າ "Aggadassaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ເຫັນທຳອັນເລີດ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ "aggato ve pasannānaṃ" (ເມື່ອເລື່ອມໃສໃນສິ່ງອັນເລີດ...) (ອັງ. ນິ. 4.34; ອິຕິວຸ. 90). ບົດວ່າ "Seṭṭhadassaṃ" ຄວາມວ່າ ພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ປະເສີດກວ່າສັດສອງຕີນ ຊື່ວ່າ ຜູ້ເຫັນສິ່ງອັນປະເສີດ. ບົດວ່າ "Viseṭṭhadassaṃ" ເປັນຕົ້ນ ທັງ ໔ ບົດນີ້ ເປັນບົດທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນດ້ວຍອຸປະສັກ. ບົດວ່າ "Asamaṃ" ຄວາມວ່າ ຫາຜູ້ສະເໝີບໍ່ໄດ້ ຄື ພຣະສັບພັນຍູ. ບົດວ່າ "Asamasamaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ສະເໝີດ້ວຍພຣະພຸດທະເຈົ້າໃນອະດີດ ຜູ້ຫາຜູ້ສະເໝີບໍ່ໄດ້. ບົດວ່າ "Appaṭisamaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ປາສະຈາກຜູ້ສະເໝີກັບພຣະອົງ. ບົດວ່າ "Appaṭibhāgaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ປາສະຈາກຄູ່ປຽບທຽບກັບພຣະອົງ. ບົດວ່າ "Appaṭipuggalaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ປາສະຈາກບຸກຄົນຜູ້ເປັນຄູ່ຕໍ່ສູ້. ບົດວ່າ "Devātidevaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ເປັນເທບຍິ່ງກວ່າເທບທັງຫຼາຍ ແມ່ນແຕ່ພຣະວິສຸດທິເທບ. ຊື່ວ່າ "Usabha" (ໂຄອຸສະພະ) ເພາະອັດຖະວ່າ ເປັນທີ່ຍອມຮັບວ່າເປັນມຸງຄຸນຢ່າງຍິ່ງ. ຊື່ວ່າ "Purisasīha" (ບຸລຸດສະຣາຊະສີ) ເພາະອັດຖະວ່າ ບໍ່ສະດຸ້ງຢ້ານ. ຊື່ວ່າ "Purisanāga" (ບຸລຸດຊ້າງສານ) ເພາະອັດຖະວ່າ ບໍ່ມີໂທດ. ຊື່ວ່າ "Purisājañña" (ບຸລຸດອາຊາໄນ) ເພາະອັດຖະວ່າ ເປັນຜູ້ອຸດົມເລີດ. ຊື່ວ່າ "Purisanisabha" (ບຸລຸດຜູ້ປະເສີດ) ເພາະອັດຖະວ່າ ເປັນຜູ້ຢືນຢູ່ໃນສະຖານທີ່ອັນບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ບໍ່ຄອນແຄນ ໂດຍສັດຕູ ຫຼື ປັດຈາມິດໃດໆ ໃນໂລກພ້ອມທັງເທວະດາ ຫຼັງຈາກທີ່ໄດ້ກົດແຜ່ນດິນ ແລະ ບໍລິສັດທັງ ໘ ໄວ້ແລ້ວ. ຊື່ວ່າ "Purisadhorayha" (ບຸລຸດຜູ້ທຳໜ້າທີ່ແບກຫາບ) ເພາະອັດຖະວ່າ ເປັນຜູ້ແບກຫາບທຸລະໃນການສະແດງທຳ.

---

මානසකං වා සරන්ති මනසා චින්තෙත්වා කතං පල්ලං වා නාමමෙව වා. අනොතත්තං වා දහන්ති චන්දිමසූරියා දක්ඛිණෙන වා උත්තරෙන වා ගච්ඡන්තා පබ්බතන්තරෙන තං ඔභාසෙන්ති, උජුං ගච්ඡන්තා න ඔභාසෙන්ති, තෙනෙවස්ස ‘‘අනොතත්ත’’න්ති සඞ්ඛා උදපාදි. එවරූපං අනොතත්තං වා දහං. අක්ඛොභං අමිතොදකන්ති චාලෙතුං අසක්කුණෙය්‍යං අපරිමිතං උදකජලරාසිං. එවමෙවාති ඔපම්මසංසන්දනං, බුද්ධං භගවන්තං අක්ඛොභං ආසභං ඨානට්ඨානෙන චාලෙතුං අසක්කුණෙය්‍යං. අමිතතෙජන්ති අපරිමිතඤාණතෙජං. පභින්නඤාණන්ති දසබලඤාණාදිවසෙන පභෙදගතඤාණං. විවටචක්ඛුන්ති සමන්තචක්ඛුං.

ບົດວ່າ "Mānasakaṃ vā saraṃ" ຄວາມວ່າ ສະໂບກຂະຣະນີທີ່ສ້າງຂຶ້ນດ້ວຍການຄິດໃນໃຈ ຫຼື ບຶງທີ່ມີຊື່ຢ່າງນັ້ນນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ "Anotattaṃ vā dahaṃ" ຄວາມວ່າ ສະອະໂນດາດ ເພາະວ່າ ພຣະຈັນ ແລະ ພຣະອາທິດ ເມື່ອໂຄຈອນໄປທາງທິດໃຕ້ ຫຼື ທິດເໜືອ ຍ່ອມສ່ອງແສງສະຫວ່າງໄປຕາມຫວ່າງພູເຂົາ ແຕ່ເມື່ອໂຄຈອນໄປກົງໆ ຍ່ອມບໍ່ສ່ອງແສງສະຫວ່າງ (ເພາະມີຍອດເຂົາບັງ) ເພາະເຫດນັ້ນ ສະນັ້ນຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ "ອະໂນດາດ" (ບໍ່ຮ້ອນ). ສະອະໂນດາດທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້. ບົດວ່າ "Akkhobhaṃ amitodakaṃ" ຄວາມວ່າ ຫ້ວງນ້ຳອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ທີ່ໃຜໆ ບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ຫວັ່ນໄຫວໄດ້. ບົດວ່າ "Evameva" ເປັນການປຽບທຽບອຸປະມາ ຄວາມວ່າ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ຜູ້ອົງອາດ ໃຜໆ ບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ຫວັ່ນໄຫວໄດ້ດ້ວຍຖານະ ແລະ ອະຖານະ. ບົດວ່າ "Amitatejaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີເດດຄືຍານອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້. ບົດວ່າ "Pabhinnañāṇaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີຍານອັນແຕກສານ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທົດສະພົນລະຍານເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "Vivaṭacakkhuṃ" 2 ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີດວງຕາອັນເປີດແລ້ວ ຄື ພຣະສະມັນຕະຈັກຂຸ.

---

පඤ්ඤාපභෙදකුසලන්ති [Pg.83] ‘‘යා පඤ්ඤා පජානනා විචයො පවිචයො’’තිආදිනා (ධ. ස. 16; විභ. 525) නයෙන පඤ්ඤාය පභෙදජානනෙ ඡෙකං. අධිගතපටිසම්භිදන්ති පටිලද්ධචතුපටිසම්භිදං. චතුවෙසාරජ්ජප්පත්තන්ති ‘‘සම්මාසම්බුද්ධස්ස තෙ පටිජානතො ඉමෙ ධම්මා අනභිසම්බුද්ධා’’තිආදිනා (ම. නි. 1.150; අ. නි. 4.8) නයෙන වුත්තෙසු චතූසු ඨානෙසු විසාරදභාවප්පත්තං. සද්ධාධිමුත්තන්ති පරිසුද්ධෙ ඵලසමාපත්තිචිත්තෙ අධිමුත්තං, තත්ථ පවිට්ඨං. සෙතපච්චත්තන්ති වාසනාය විප්පහීනත්තා පරිසුද්ධං ආවෙණිකඅත්තභාවං. අද්වයභාණින්ති පරිච්ඡින්නවචනත්තා ද්විවචනවිරහිතං. තාදින්ති තාදිසං, ඉට්ඨානිට්ඨෙසු අකම්පනං වා. තථා පටිඤ්ඤා අස්සාති තථාපටිඤ්ඤො, තං. අපරිත්තන්ති න ඛුද්දකං. මහන්තන්ති තෙධාතුං අතික්කමිත්වා මහන්තප්පත්තං.

ບົດວ່າ "Paññāpabhedakusalaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ສະຫຼາດໃນການຈຳແນກປັນຍາ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ "ປັນຍາໃດ ຄວາມຮູ້ທົ່ວ ຄວາມວິໄຈ ຄວາມເລືອກເຟັ້ນ" (ທັມ. ສັງ. 16; ວິພັງ. 525). ບົດວ່າ "Adhigatapaṭisambhidaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາ ໔ ແລ້ວ. ບົດວ່າ "Catuvesārajjappattaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ແກ້ວກ້າໃນຖານະ ໔ ປະການ ທີ່ຕັດໄວ້ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ "ເມື່ອທ່ານປະຕິຍານວ່າ ເປັນພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ທຳເຫຼົ່ານີ້ທ່ານຍັງບໍ່ໄດ້ຕັດສະຮູ້" (ມັດ. ນິ. 1.150; ອັງ. ນິ. 4.8). ບົດວ່າ "Saddhādhimuttaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີນ້ອມໃຈໄປໃນຜົນສະມາບັດຕິຈິດອັນບໍລິສຸດ ຄື ເຂົ້າເຖິງຜົນສະມາບັດນັ້ນ. ບົດວ່າ "Setapaccattaṃ" ຄວາມວ່າ ພຣະອັດຕະພາບອັນເປັນອາເວນິກະອັນບໍລິສຸດ ເພາະລະວາສະໜາໄດ້ແລ້ວ. ບົດວ່າ "Advayabhāṇiṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ບໍ່ກ່າວຄຳເປັນສອງ ເພາະເປັນຜູ້ມີວາຈາອັນກຳນົດໄວ້ແລ້ວ (ຄຳໃດຄຳນັ້ນ). ບົດວ່າ "Tādiṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຫຼື ຜູ້ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນອິດຖາຣົມ ແລະ ອະນິດຖາຣົມ. ບົດວ່າ "Tathāpaṭiñño" ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີຄຳປະຕິຍານຢ່າງໃດ ກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ, ໄດ້ແກ່ ພຣະອົງຜູ້ນັ້ນ. ບົດວ່າ "Aparittaṃ" ຄວາມວ່າ ບໍ່ນ້ອຍ (ບໍ່ຕ່ຳຕ້ອຍ). ບົດວ່າ "Mahantaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ເຖິງຄວາມເປັນໃຫຍ່ ລ່ວງພົ້ນໄຕພູມ (ພົບສາມ) ແລ້ວ.

---

ගම්භීරන්ති අඤ්ඤෙසං දුප්පවෙසං. අප්පමෙය්‍යන්ති අතුලට්ඨෙන අප්පමෙය්‍යං. දුප්පරියොගාහන්ති පරියොගාහිතුං දුක්ඛප්පවෙසං. පහූතරතනන්ති සද්ධාදිරතනෙහි පහූතරතනං. සාගරසමන්ති රතනාකරතො සමුද්දසදිසං. ඡළඞ්ගුපෙක්ඛාය සමන්නාගතන්ති ‘‘චක්ඛුනා රූපං දිස්වා නෙව සුමනො හොති න දුම්මනො’’ති (අ. නි. 6.1) වුත්තනයෙන ඡළඞ්ගුපෙක්ඛාය පරිපුණ්ණං. අතුලන්ති තුලවිරහිතං, තුලයිතුං අසක්කුණෙය්‍යං. විපුලන්ති අතිමහන්තං. අප්පමෙය්‍යන්ති පමෙතුං අසක්කුණෙය්‍යං. තං තාදිසන්ති තං භගවන්තං තාදිගුණසම්පන්නං. පවදතං මග්ගවාදිනන්ති පවදන්තානං කථෙන්තානං උත්තමං කථයන්තං වදන්තං අධිගච්ඡින්ති සම්බන්ධො. මෙරුමිව නගානන්ති පබ්බතානං අන්තරෙ සිනෙරුං විය. ගරුළමිව දිජානන්ති පක්ඛිජාතානං අන්තරෙ සුපණ්ණං විය. සීහමිව මිගානන්ති චතුප්පදානමන්තරෙ සීහං විය. උදධිමිව අණ්ණවානන්ති විත්ථිණ්ණඅණ්ණවානං අන්තරෙ සමුද්දං විය අධිගච්ඡිං. ජිනපවරන්ති බුද්ධුත්තමං.

ຄຳວ່າ Gambhīraṃ (ເລິກເຊິ່ງ) ໄດ້ແກ່ ເປັນສິ່ງທີ່ຄົນອື່ນຢັ່ງເຖິງໄດ້ຍາກ. ຄຳວ່າ Appameyyaṃ (ຫາປະມານບໍ່ໄດ້) ໄດ້ແກ່ ຫາປະມານບໍ່ໄດ້ໂດຍອັດຖະວ່າບໍ່ມີສິ່ງປຽບທຽບ. ຄຳວ່າ Duppariyogāhaṃ (ຢັ່ງເຖິງໄດ້ຍາກ) ໄດ້ແກ່ ເປັນສິ່ງທີ່ຢັ່ງລົງໄປໄດ້ຍາກ ຫຼື ເຂົ້າໄປໄດ້ຍາກ. ຄຳວ່າ Pahūtaratanaṃ (ມີລັດຕະນະຫຼາກຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ມີລັດຕະນະຫຼາກຫຼາຍດ້ວຍລັດຕະນະມີສັດທາເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Sāgarasamaṃ (ສະເໝີດ້ວຍມະຫາສະໝຸດ) ໄດ້ແກ່ ເປັນເໝືອນມະຫາສະໝຸດເພາະເປັນແຫຼ່ງກຳເນີດແຫ່ງລັດຕະນະ. ຄຳວ່າ Chaḷaṅgupekkhāya samannāgataṃ (ຜູ້ປະກອບດ້ວຍອຸເບກຂາອົງ 6) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບໍລິບູນດ້ວຍອຸເບກຂາອົງ 6 ໂດຍນິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເມື່ອເຫັນຮູບດ້ວຍຕາແລ້ວ ກໍບໍ່ດີໃຈ ບໍ່ເສຍໃຈ' (ອໍ. ນິ. 6.1). ຄຳວ່າ Atulaṃ (ບໍ່ມີສິ່ງປຽບທຽບ) ໄດ້ແກ່ ປາສະຈາກສິ່ງປຽບທຽບ, ບໍ່ສາມາດຈະປຽບທຽບໄດ້. ຄຳວ່າ Vipulaṃ (ກວ້າງຂວາງ) ໄດ້ແກ່ ໃຫຍ່ໂຕຍິ່ງ. ຄຳວ່າ Appameyyaṃ (ຫາປະມານບໍ່ໄດ້) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ສາມາດຈະວັດແທກໄດ້. ຄຳວ່າ Taṃ tādisaṃ (ພະອົງຜູ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະອົງນັ້ນ ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຄຸນສົມບັດເຊັ່ນນັ້ນ. ບົດວ່າ Pavadataṃ maggavādinaṃ (ຜູ້ກ່າວ, ຜູ້ສະແດງມັກ) ມີການເຊື່ອມໂຍງຄຳວ່າ adhigacchiṃ (ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ບັນລຸແລ້ວ) ເຂົ້າກັບ ຜູ້ກ່າວ ຜູ້ສະແດງສິ່ງທີ່ປະເສີດສຸດໃນບັນດາຜູ້ກ່າວ ຜູ້ສະແດງທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ Merumiva nagānaṃ (ເໝືອນດັ່ງພູເຂົາສິເນຣຸໃນບັນດາພູເຂົາທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ເໝືອນດັ່ງພູເຂົາສິເນຣຸໃນທ່າມກາງພູເຂົາທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ Garuḷamiva dijānaṃ (ເໝືອນດັ່ງພະຍາຄຸດໃນບັນດານົກທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ເໝືອນດັ່ງພະຍາສຸບັນ (ຄຸດ) ໃນທ່າມກາງສັດປີກທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ Sīhamiva migānaṃ (ເໝືອນດັ່ງລາຊະສີໃນບັນດາເນື້ອທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ເໝືອນດັ່ງລາຊະສີໃນທ່າມກາງສັດສີ່ຕີນທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ Udadhimiva aṇṇavānaṃ (ເໝືອນດັ່ງມະຫາສະໝຸດໃນບັນດາຫ້ວງນ້ຳທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ບັນລຸ (ພົບ) ພະອົງ ຜູ້ເໝືອນດັ່ງມະຫາສະໝຸດໃນທ່າມກາງຫ້ວງນ້ຳອັນກວ້າງໃຫຍ່ທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ Jinapavaraṃ ໄດ້ແກ່ ພະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດສຸດ.

---

106. යෙමෙ පුබ්බෙති යෙ ඉමෙ පුබ්බෙ.

໑໐໖. ບົດວ່າ Yeme pubbe ໄດ້ແກ່ ຊົນເຫຼົ່ານີ້ໃດໃນກ່ອນ.

---

107. තමොනුදාසීනොති තමොනුදො ආසීනො. භූරිපඤ්ඤාණොති ඤාණද්ධජො. භූරිමෙධසොති විපුලපඤ්ඤො.

໑໐໗. ບົດວ່າ Tamonudāsīno ໄດ້ແກ່ ຜູ້ກຳຈັດຄວາມມືດ ຜູ້ປະທັບນັ່ງຢູ່. ບົດວ່າ Bhūripaññāṇo ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີປັນຍາເປັນທຸງ (ມີຍານເປັນທຸງ). ບົດວ່າ Bhūrimedhaso ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີປັນຍາກວ້າງຂວາງ.

---

නිද්දෙසෙ පභඞ්කරොති තෙජංකරො. ආලොකකරොති අනන්ධකාරකරො. ඔභාසකරොති ඔභාසං ජොතිං කරොතීති ඔභාසකරො. දීපසදිසං ආලොකං කරොතීති දීපඞ්කරො. පදීපසදිසං ආලොකං කරොතීති [Pg.84] පදීපකරො. උජ්ජොතකරොති පතාපකරො. පජ්ජොතකරොති දිසාවිදිසා පතාපකරො.

ໃນຄຳນິເທດ, ບົດວ່າ pabhaṅkaro ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ (ຜູ້ເຮັດເດຊະ). ບົດວ່າ ālokakaro ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດຄວາມສະຫວ່າງ (ຜູ້ເຮັດໃຫ້ບໍ່ມີຄວາມມືດ). ບົດວ່າ obhāsakaro ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດແສງສະຫວ່າງ ຄືເຮັດຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂອບຫາສະກະຣະ (ຜູ້ເຮັດແສງສະຫວ່າງ). ຜູ້ເຮັດຄວາມສະຫວ່າງເໝືອນດັ່ງປະທີບ (ຕະກຽງ) ຊື່ວ່າ ທີປັງກະຣะ. ຜູ້ເຮັດຄວາມສະຫວ່າງເໝືອນດັ່ງດວງປະທີບ ຊື່ວ່າ ປະທີປະກะຣະ. ບົດວ່າ ujjotakaro ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດຄວາມຮ້ອນແຮງ (ຜູ້ເຮັດຄວາມຮຸ່ງເຮືອງຍິ່ງ). ບົດວ່າ pajjotakaro ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດຄວາມຮຸ່ງເຮືອງໄປທົ່ວທິດນ້ອຍທິດໃຫຍ່.

---

භූරිපඤ්ඤාණොති පුථුලඤාණො. ඤාණපඤ්ඤාණොති ඤාණෙන පාකටො. පඤ්ඤාධජොති උස්සිතට්ඨෙන පඤ්ඤාව ධජො අස්සාති පඤ්ඤාධජො, ධජො රථස්ස පඤ්ඤාණන්තිආදීසු (ජා. 2.22.1841; චූළනි. පාරායනානුගීතිගාථානිද්දෙස 107) විය. විභූතවිහාරීති පාකටවිහාරො.

ບົດວ່າ Bhūripaññāṇo ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຍານກວ້າງຂວາງ. ບົດວ່າ Ñāṇapaññāṇo ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປາກົດແຈ້ງດ້ວຍຍານ. ບົດວ່າ Paññādhajo ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີປັນຍາເປັນທຸງ ເພາະອັດຖະວ່າເປັນສິ່ງທີ່ຍົກຂຶ້ນສູງ ເໝືອນດັ່ງໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ທຸງເປັນເຄື່ອງໝາຍຂອງລົດ' (ຊາ. 2.22.1841; ຈູລະນິ. ປາຣາຍະນານຸຄີຕິຄາຖາ ນິເທດ 107). ບົດວ່າ Vibhūtavihārī ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີວິຫານທຳ (ການຢູ່) ທີ່ປາກົດແຈ້ງ.

---

108. සන්දිට්ඨිකමකාලිකන්ති සාමං පස්සිතබ්බං ඵලං, න ච කාලන්තරෙ පත්තබ්බඵලං. අනීතිකන්ති කිලෙසාදිඊතිවිරහිතං.

໑໐໘. ບົດວ່າ Sandiṭṭhikamakālikaṃ ໄດ້ແກ່ ຜົນອັນບຸກຄົນພຶງເຫັນໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງ ແລະ ບໍ່ແມ່ນຜົນທີ່ຈະພຶງບັນລຸໃນການອື່ນ (ບໍ່ຈຳກັດການ). ບົດວ່າ Anītikaṃ ໄດ້ແກ່ ປາສະຈາກອຸປະທະວະມີກິເລດເປັນຕົ້ນ.

---

සන්දිට්ඨිකන්ති ලොකුත්තරධම්මො යෙන අධිගතො හොති, තෙන පරසද්ධාය ගන්තබ්බතං හිත්වා පච්චවෙක්ඛණඤාණෙන සයං දට්ඨබ්බොති සන්දිට්ඨිකො, තං සන්දිට්ඨිකං. අත්තනො ඵලංදානං සන්ධාය නාස්ස කාලොති අකාලො, අකාලොයෙව අකාලිකො. යො එත්ථ අරියමග්ගධම්මො, සො අත්තනො සමනන්තරමෙව ඵලං දෙතීති අත්ථො, තං අකාලිකං. එහි පස්ස ඉමං ධම්මන්ති එවං පවත්තං එහිපස්සවිධිං අරහතීති එහිපස්සිකො, තං එහිපස්සිකං. ආදිත්තං චෙලං වා සීසං වා අජ්ඣුපෙක්ඛිත්වාපි අත්තනො චිත්තෙ උපනයං අරහතීති ඔපනෙය්‍යිකො, තං ඔපනෙය්‍යිකං. සබ්බෙහිපි උග්ඝටිතඤ්ඤූආදීහි ‘‘භාවිතො මෙ මග්ගො, අධිගතං ඵලං, සච්ඡිකතො නිරොධො’’ති අත්තනි අත්තනි වෙදිතබ්බන්ති පච්චත්තං වෙදිතබ්බං විඤ්ඤූහි.

ບົດວ່າ Sandiṭṭhikaṃ ໄດ້ແກ່ ໂລກຸດຕະຣະທຳ ທີ່ຜູ້ໃດບັນລຸແລ້ວ ຜູ້ນັ້ນລະຖິ້ມຄວາມເຊື່ອຕໍ່ຄົນອື່ນ ແລ້ວພຶງເຫັນໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງດ້ວຍປັດຈະເвокຂະນະຍານ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສັນທິຖິໂກ (ອັນຜູ້ບັນລຸພຶງເຫັນເອງ), ພະອົງຊົງໝາຍເຖິງທຳອັນເປັນສັນທິຖິກະນັ້ນ. ບົດວ່າ Akāliko ໄດ້ແກ່ ບໍ່ມີການ (ເວລາ) ເພາະໝາຍເຖິງການໃຫ້ຜົນຂອງຕົນ ບໍ່ມີເວລາຄັ່ນ ຄືໃຫ້ຜົນໃນທັນທີ, ອະທິບາຍວ່າ ພະອະລິຍະມັກຄະທຳໃດໃນໂລກຸດຕະຣະທຳນີ້ ຍ່ອມໃຫ້ຜົນໃນລຳດັບແຫ່ງຕົນນັ້ນເອງ, ພະອົງຊົງໝາຍເຖິງທຳອັນເປັນອະກາລິກະນັ້ນ. ບົດວ່າ Ehipassiko ໄດ້ແກ່ ຄວນແກ່ວິທີການເຊື້ອເຊີນໃຫ້ມາເບິ່ງ ໂດຍການກ່າວວ່າ 'ທ່ານຈົ່ງມາເບິ່ງທຳນີ້ເຖີດ', ພະອົງຊົງໝາຍເຖິງທຳອັນເປັນເອຫິປັດສິກະນັ້ນ. ບົດວ່າ Opaneyyiko ໄດ້ແກ່ ຄວນນ້ອມເຂົ້າມາໄວ້ໃນຈິດຂອງຕົນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຕ້ອງລະເລີຍໄຟທີ່ໄໝ້ເສື້ອຜ້າ ຫຼື ໄໝ້ຫົວຢູ່ກໍຕາມ, ພະອົງຊົງໝາຍເຖິງທຳອັນເປັນໂອປະນາຍິກະນັ້ນ. ບົດວ່າ Paccattaṃ veditabbaṃ viññūhi ໄດ້ແກ່ ອັນວິນຍູຊົນທັງຫຼາຍ ມີອຸກຄະຕິຕັນຍູເປັນຕົ້ນ ພຶງຮູ້ໄດ້ສະເພາະຕົນໆ ວ່າ 'ມັກເຮົາໄດ້ຈະເລີນແລ້ວ, ຜົນເຮົາໄດ້ບັນລຸແລ້ວ, ນິໂລດເຮົາໄດ້ເຮັດໃຫ້ແຈ້ງແລ້ວ'.

---

109. අථ නං බාවරී ආහ ‘‘කිං නු තම්හා’’ති ද්වෙ ගාථා.

໑໐໙. ລຳດັບນັ້ນ ພາມພາວະລີໄດ້ກ່າວກັບປິງຄິຍະນັ້ນ ດ້ວຍຄາຖາ 2 ບົດ ວ່າ “kiṃ nu tamhā” (ເປັນຫຍັງຈາກພະອົງນັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ.

---

මුහුත්තම්පීති ථොකම්පි. ඛණම්පීති න බහුකම්පි. ලයම්පීති මනම්පි. වයම්පීති කොට්ඨාසම්පි. අද්ධම්පීති දිවසම්පි.

ບົດວ່າ Muhuttampi ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ຄາວດຽວ (ໜ້ອຍໜຶ່ງ). ບົດວ່າ Khaṇampi ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ຊົ່ວຂະນະດຽວ (ບໍ່ດົນ). ບົດວ່າ Layampi ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ຊົ່ວໄລຍະເວລາອັນສັ້ນ (ໜ້ອຍໜຶ່ງ). ບົດວ່າ Vayampi ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ສ່ວນສ່ຽວໜຶ່ງ. ບົດວ່າ Addhampi ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ເຄິ່ງມື້ (ຫຼື ຊົ່ວໄລຍະເວລາໜຶ່ງ).

---

111-113. තතො පිඞ්ගියො භගවතො සන්තිකා අවිප්පවාසමෙව දීපෙන්තො ‘‘නාහං තම්හා’’තිආදිමාහ. නාහං යො මෙ…පෙ… පස්සාමි නං මනසා චක්ඛුනාවාති තං බුද්ධං මංසචක්ඛුනා විය මනසා පස්සාමි. නමස්සමානො විවසෙමි රත්තින්ති නමස්සමානොව රත්තිං අතිනාමෙමි.

໑໑໑-໑໑໓. ລຳດັບນັ້ນ ປິງຄິຍະ ເມື່ອຈະສະແດງຄວາມບໍ່ຢູ່ປາສະຈາກ (ຄວາມຢູ່ໃກ້ຊິດ) ຈາກพະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “nāhaṃ tamhā” (ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ໄດ້ຢູ່ປາສະຈາກພະອົງນັ້ນ). ບົດວ່າ nāhaṃ yo me...pe... passāmi naṃ manasā cakkhunāva ໄດ້ແກ່ ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນພະພຸດທະເຈົ້າພະອົງນັ້ນດ້ວຍໃຈ ເໝືອນດັ່ງເຫັນດ້ວຍມັງສະຈັກຂຸ (ຕາເນື້ອ). ບົດວ່າ Namassamāno vivasemi rattiṃ ໄດ້ແກ່ ຂ້າພະເຈົ້ານະມັດສະການຢູ່ເລື້ອຍໆ ນັ້ນແລ ໃຫ້ກາງຄືນຜ່ານພົ້ນໄປ.

---

114. තෙන [Pg.85] තෙනෙව නතොති යෙන යෙන දිසාභාගෙන බුද්ධො, තෙන තෙනෙවාහම්පි නතො, තන්නින්නො තප්පොණොති දස්සෙති.

໑໑໔. ບົດວ່າ Tena teneva nato ໄດ້ແກ່ ພະພຸດທະເຈົ້າປະທັບຢູ່ທາງທິດໃດ ຂ້າພະເຈົ້າກໍນ້ອມໄປທາງທິດນັ້ນໆ, ຊົງສະແດງວ່າ ຂ້າພະເຈົ້ານ້ອມໄປໃນພະອົງ, ໂນ້ມໄປໃນພະອົງ.

---

115. දුබ්බලථාමකස්සාති අප්පථාමකස්ස. අථ වා දුබ්බලස්ස දුත්ථාමකස්ස ච, බලවීරියහීනස්සාපීති වුත්තං හොති. තෙනෙව කායො න පලෙතීති තෙනෙව දුබ්බලත්ථාමකත්තෙන කායො න ගච්ඡති, යෙන බුද්ධො, න තෙන ගච්ඡති. ‘‘න පරෙතී’’තිපි පාඨො, සො එවත්ථො. තත්ථාති බුද්ධස්ස සන්තිකෙ. සඞ්කප්පයන්තායාති සඞ්කප්පගමනෙන. තෙන යුත්තොති යෙන බුද්ධො, තෙන යුත්තො පයුත්තො අනුයුත්තොති දස්සෙති.

໑໑໕. ບົດວ່າ Dubbalathāmakassa ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີກຳລັງໜ້ອຍ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ອ່ອນແອ ແລະ ຜູ້ມີກຳລັງຊຸດໂຊມ, ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ປາສະຈາກກຳລັງ ແລະ ຄວາມພຽນ. ບົດວ່າ Teneva kāyo na paleti ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ມີກຳລັງໜ້ອຍນັ້ນເອງ ກາຍຈຶ່ງບໍ່ໄປ ຄືພະພຸດທະເຈົ້າປະທັບຢູ່ທາງໃດ ກໍບໍ່ສາມາດເດີນທາງໄປທາງນັ້ນໄດ້. ມີບົດບາລີວ່າ “Na pareti” ຄືກັນ, ຄວາມໝາຍກໍຄືກັນນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ Tattha ໄດ້ແກ່ ໃນສຳນັກຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ. ບົດວ່າ Saṅkappayantāya ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍການໄປດ້ວຍຄວາມດຳຣິ (ໃຈຄິດໄປ). ບົດວ່າ Tena yutto ໄດ້ແກ່ ພະພຸດທະເຈົ້າປະທັບຢູ່ທາງໃດ ກໍປະກອບ, ຂະຫຍັນ, ມຸ່ງໝັ້ນໄປທາງນັ້ນ, ຊົງສະແດງໄວ້ຢ່າງນີ້.

---

යෙන බුද්ධොති යෙන දිසාභාගෙන බුද්ධො උපසඞ්කමිතබ්බො, තෙන දිසාභාගෙන න පලෙති. අථ වා භුම්මත්ථෙ කරණවචනං. යත්ථ බුද්ධො තත්ථ න පලෙති න ගච්ඡති. න වජතීති පුරතො න යාති. න ගච්ඡතීති නිවත්තති. නාතික්කමතීති න උපසඞ්කමති.

ບົດວ່າ Yena buddho ໄດ້ແກ່ ພະພຸດທະເຈົ້າປະທັບຢູ່ທາງທິດໃດ ທີ່ຄວນເຂົ້າໄປເຝົ້າ, ກໍບໍ່ໄປ (ດ້ວຍກາຍ) ທາງທິດນັ້ນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຕະຕິຍາວິບັດ (ກະລານະວະຈະນະ) ໃຊ້ໃນອັດຖະແຫ່ງສັດຕະມີວິບັດ (ພູມມັດຖະ). ຄວາມວ່າ ພະພຸດທະເຈົ້າປະທັບຢູ່ບ່ອນໃດ ກໍບໍ່ໄປ ບໍ່ເດີນທາງໄປບ່ອນນັ້ນ. ບົດວ່າ Na vajati ໄດ້ແກ່ ບໍ່ໄປຂ້າງໜ້າ. ບົດວ່າ Na gacchati ໄດ້ແກ່ ຫວນກັບ. ບົດວ່າ Nātikkamati ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເຂົ້າໄປໃກ້.

---

116. පඞ්කෙ සයානොති කාමකද්දමෙ සයමානො. දීපා දීපං උපල්ලවින්ති සත්ථාරාදිතො සත්ථාරාදිං අධිගච්ඡිං. අථද්දසාසිං සම්බුද්ධන්ති සොහං එවං දුදිට්ඨිං ගහෙත්වා අන්වාහිණ්ඩන්තො අථ පාසාණකචෙතියෙ බුද්ධමද්දක්ඛිං.

໑໑໖. ບົດວ່າ Paṅke sayāno ໄດ້ແກ່ ຜູ້ນອນຢູ່ໃນຕົມຄືກາມ. ບົດວ່າ Dīpā dīpaṃ upallaviṃ ໄດ້ແກ່ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປຈາກຄູຄົນໜຶ່ງໄປຫາຄູອີກຄົນໜຶ່ງ. ບົດວ່າ Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ ໄດ້ແກ່ ຂ້າພະເຈົ້ານັ້ນ ເມື່ອຖືເອົາຄວາມເຫັນຜິດ (ມິດສາທິຖິ) ແລ້ວທ່ອງທ່ຽວໄປຢ່າງນີ້ ລຳດັບນັ້ນ ກໍໄດ້ເຫັນພະພຸດທະເຈົ້າ ທີ່ປາສານະກະເຈດີ.

---

තත්ථ සෙමානොති නිසජ්ජමානො. සයමානොති සෙය්‍යං කප්පයමානො. ආවසමානොති වසමානො. පරිවසමානොති නිච්චං වසමානො.

ບົດວ່າ Tattha semāno ໄດ້ແກ່ ຜູ້ນັ່ງຢູ່. ບົດວ່າ Sayamāno ໄດ້ແກ່ ຜູ້ນອນຢູ່ (ສຳເລັດການນອນ). ບົດວ່າ Āvasamāno ໄດ້ແກ່ ຜູ້ອາໄສຢູ່. ບົດວ່າ Parivasamāno ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຢູ່ເປັນປະຈຳ.

---

පල්ලවින්ති උග්ගමිං. උපල්ලවින්ති උත්තරිං, සම්පල්ලවින්ති උපසග්ගෙන පදං වඩ්ඪිතං. අද්දසන්ති නිද්දෙසස්ස උද්දෙසපදං. අද්දසන්ති පස්සිං. අද්දක්ඛින්ති ඔලොකෙසිං. අපස්සින්ති එසිං. පටිවිජ්ඣින්ති විනිවිජ්ඣිං.

ບົດວ່າ Pallaviṃ ໄດ້ແກ່ ຂຶ້ນໄປ (ຟູຂຶ້ນ). ບົດວ່າ Upallaviṃ ໄດ້ແກ່ ຂ້າມຂຶ້ນໄປ, ບົດວ່າ sampallaviṃ ເປັນການເພີ່ມບົດດ້ວຍອຸປະສັກ. ບົດວ່າ Addasaṃ ເປັນບົດອຸເທດຂອງນິເທດ. ບົດວ່າ Addasaṃ ໄດ້ແກ່ ໄດ້ເຫັນແລ້ວ. ບົດວ່າ Addakkhiṃ ໄດ້ແກ່ ໄດ້ແນມເບິ່ງແລ້ວ. ບົດວ່າ Apassiṃ ໄດ້ແກ່ ໄດ້ສະແຫວງຫາແລ້ວ. ບົດວ່າ Paṭivijjhiṃ ໄດ້ແກ່ ໄດ້ແທງຕະຫຼອດແລ້ວ.

---

117. ඉමිස්සා ගාථාය අවසානෙ පිඞ්ගියස්ස ච බාවරිස්ස ච ඉන්ද්‍රියපරිපාකං විදිත්වා භගවා සාවත්ථියං ඨිතොයෙව සුවණ්ණොභාසං මුඤ්චි. පිඞ්ගියො බාවරිස්ස බුද්ධගුණෙ වණ්ණයන්තො නිසින්නො එව තං ඔභාසං දිස්වා ‘‘කිං ඉද’’න්ති ඔලොකෙන්තො භගවන්තං අත්තනො පුරතො ඨිතං විය දිස්වා බාවරිබ්‍රාහ්මණස්ස ‘‘බුද්ධො ආගතො’’ති ආරොචෙසි. බ්‍රාහ්මණො උට්ඨායාසනා [Pg.86] අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා අට්ඨාසි. භගවාපි ඔභාසං ඵරිත්වා බ්‍රාහ්මණස්ස අත්තානං දස්සෙන්තො උභින්නම්පි සප්පායං විදිත්වා පිඞ්ගියමෙව ආලපමානො ‘‘යථා අහූ, වක්කලී’’ති ඉමං ගාථමභාසි.

໑໑໗. ໃນເວລາຈົບຄາຖາຮຽບຮ້ອຍແລ້ວ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຊາບຄວາມແກ່ກ້າແຫ່ງອິນຊີຂອງປິງຄິຍະ ແລະ ພາວະລີ ຈຶ່ງຊົງເປັ່ງພະຣັດສະໝີສີທອງ (ສຸວັນໂນພາສ) ຂະນະທີ່ປະທັບຢູ່ເມືອງສາວັດຖີນັ້ນເອງ. ປິງຄິຍະນັ່ງພັນລະນາພຸດທະຄຸນແກ່ພາວະລີຢູ່ ໄດ້ເຫັນແສງສະຫວ່າງນັ້ນ ຈຶ່ງຫຼຽວເບິ່ງວ່າ 'ນີ້ແມ່ນຫຍັງ?' ເຫັນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າປາກົດເໝືອນປະທັບຢືນຢູ່ຕໍ່ໜ້າຕົນ ຈຶ່ງບອກແກ່ພາວະລີພາມວ່າ 'ພະພຸດທະເຈົ້າສະເດັດມາແລ້ວ'. ພາມລຸກຂຶ້ນຈາກອາສະນະ ປະນົມມືຢືນຢູ່. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງແຜ່ແສງສະຫວ່າງໄປ ສະແດງພະອົງແກ່ພາມນັ້ນ ຊົງຊາບທຳອັນເປັນທີ່ສະບາຍແກ່ທັງສອງຄົນ ຈຶ່ງຊົງມີພະດຳລັດກັບປິງຄິຍະເທົ່ານັ້ນ ໄດ້ຕັດຄາຖາຮຽບຮ້ອຍແລ້ວວ່າ “yathā ahū, vakkalī” (ເໝືອນດັ່ງພະວັກຄະລິ) ດັ່ງນີ້.

---

තස්සත්ථො – යථා වක්කලිත්ථෙරො සද්ධාධිමුත්තො අහොසි, සද්ධාධුරෙනෙව අරහත්තං පාපුණි, යථා ච සොළසන්නං එකො භද්‍රාවුධො නාම, යථා ච ආළවිගොතමො ච. එවමෙව ත්වම්පි පමුඤ්චස්සු සද්ධං, තතො සද්ධාය අධිමුච්චන්තො ‘‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’’තිආදිනා (ධ. ප. 277; ථෙරගා. 676; පටි. ම. 1.31; කථා. 753) නයෙන විපස්සනං ආරභිත්වා මච්චුධෙය්‍යස්ස පාරං නිබ්බානං ගමිස්සසීති අරහත්තනිකූටෙන දෙසනං නිට්ඨාපෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ පිඞ්ගියො අරහත්තෙ, බාවරී අනාගාමිඵලෙ පතිට්ඨහි, බාවරිබ්‍රාහ්මණස්ස සිස්සා පන පඤ්චසතා සොතාපන්නා අහෙසුං.

ອະທິບາຍວ່າ – ພະວັກຄະລິເຖລະ ເປັນຜູ້ມີສັດທາແກ່ກ້າ (ສັດທາທິມຸດ) ໄດ້ບັນລຸພະອໍລະຫັນດ້ວຍສັດທາທຸລະ (ມີສັດທາເປັນນຳໜ້າ) ຢ່າງໃດ, ແລະ ທ່ານພັດທາວຸດທະ ຜູ້ເປັນໜຶ່ງໃນມານົບ 16 ຄົນ ຢ່າງໃດ, ແລະ ທ່ານອາລະວີໂຄຕະມະ ຢ່າງໃດ. ທ່ານກໍຈົ່ງປ່ອຍສັດທາໄປຢ່າງນັ້ນເຖີດ, ຈາກນັ້ນ ເມື່ອນ້ອມໃຈເຊື່ອດ້ວຍສັດທາ ແລ້ວເລີ່ມຕັ້ງວິປັດສະນາ ໂດຍນິຍາຍມີຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ສັງຂານທັງຫຼາຍທັງປວງບໍ່ທ່ຽງ' (ທັມ. ປ. 277; ເຖຣະຄາ. 676; ປະຕິ. ມ. 1.31; ກະຖາ. 753) ກໍຈັກເຖິງພະນິພານອັນເປັນຝັ່ງກົງກັນຂ້າມແຫ່ງແດນແຫ່ງຄວາມຕາຍ ດັ່ງນີ້, ພະອົງຊົງຈົບພະທຳມະເທດສະໜາລົງດ້ວຍຍອດຄືພະອໍລະຫັນ, ໃນເວລາຈົບເທດສະໜາ ປິງຄິຍະໄດ້ດຳລົງຢູ່ໃນພະອໍລະຫັນ, ພາວະລີໄດ້ດຳລົງຢູ່ໃນອະນາຄາມິຜົນ, ສ່ວນສິດທັງ 500 ຄົນ ຂອງພາວະລີພາມ ໄດ້ເປັນພະໂສດາບັນ.

---

තත්ථ මුඤ්චස්සූති මොචස්සු. පමුඤ්චස්සූති මොචෙහි. අධිමුඤ්චස්සූති තත්ථ අධිමොක්ඛං කරස්සු. ඔකප්පෙහීති බහුමානං උප්පාදෙහීති. සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චාති හුත්වා අභාවට්ඨෙන. සබ්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛාති දුක්ඛමට්ඨෙන. සබ්බෙ ධම්මා අනත්තාති අවසවත්තනට්ඨෙන.

ບົດວ່າ Muñcassu ໄດ້ແກ່ ຈົ່ງປ່ອຍ. ບົດວ່າ Pamuñcassu ໄດ້ແກ່ ຈົ່ງປ່ອຍອອກໄປ. ບົດວ່າ Adhimuñcassu ໄດ້ແກ່ ຈົ່ງເຮັດຄວາມນ້ອມໃຈເຊື່ອ (ອະທິໂມກ) ໃນສິ່ງນັ້ນ. ບົດວ່າ Okappehi ໄດ້ແກ່ ຈົ່ງເຮັດຄວາມເຄົາລົບຢຳເກງໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ. ບົດວ່າ Sabbe saṅkhārā aniccā ໄດ້ແກ່ ເພາະອັດຖະວ່າ ເມື່ອເກີດຂຶ້ນແລ້ວກໍດັບໄປ (ບໍ່ມີຢູ່). ບົດວ່າ Sabbe saṅkhārā dukkhā ໄດ້ແກ່ ເພາະອັດຖະວ່າ ເປັນສິ່ງທີ່ບີບຄັ້ນ. ບົດວ່າ Sabbe dhammā anattā ໄດ້ແກ່ ເພາະອັດຖະວ່າ ບໍ່ຢູ່ໃນອຳນາດ.

---

118. ඉදානි පිඞ්ගියො අත්තනො පසාදං නිවෙදෙන්තො ‘‘එස භිය්‍යොතිආදිමාහ. තත්ථ පටිභානවාති පටිභානප්පටිසම්භිදාය උපෙතො.

໑໑໘. ບັດນີ້ ປິງຄິຍະ ເມື່ອຈະແຈ້ງຄວາມເຫຼື້ອມໃສຂອງຕົນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “esa bhiyyo” (ພະອົງນີ້ຍິ່ງຂຶ້ນໄປ). ບົດວ່າ paṭibhānavā ໃນຄຳນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍປະຕິພານປະຕິສຳພິທາ.

---

භිය්‍යො භිය්‍යොති උපරූපරි.

ບົດວ່າ Bhiyyo bhiyyo ໄດ້ແກ່ ຍິ່ງໆ ຂຶ້ນໄປ.

---

119. අධිදෙවෙ අභිඤ්ඤායාති අධිදෙවකරෙ ධම්මෙ ඤත්වා. පරොපරන්ති හීනපණීතං, අත්තනො ච පරස්ස ච අධිදෙවත්තකරං සබ්බධම්මජාතං අවෙදීති වුත්තං හොති. කඞ්ඛීනං පටිජානතන්ති කඞ්ඛීනංයෙව සතං ‘‘නික්කඞ්ඛම්හා’’ති පටිජානන්තානං.

໑໑໙. ບົດວ່າ Adhideve abhiññāya ໄດ້ແກ່ ຮູ້ແຈ້ງທຳອັນເຮັດໃຫ້ເປັນຍອດເທວະດາ. ບົດວ່າ Paroparaṃ ໄດ້ແກ່ ທຳອັນຊົ່ວ ແລະ ປະເສີດ, ອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ຮູ້ທຳທັງປວງອັນເຮັດໃຫ້ຕົນເອງ ແລະ ຜູ້ນື່ອື່ນເປັນຍອດເທວະດາ. ບົດວ່າ Kaṅkhīnaṃ paṭijānataṃ ໄດ້ແກ່ ຂອງຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ຍັງມີຄວາມສົງໄສຢູ່ ແຕ່ປະຕິຍານຕົນວ່າ 'ພວກເຮົາບໍ່ມີຄວາມສົງໄສແລ້ວ'.

---

නිද්දෙසෙ පාරායනිකපඤ්හානන්ති පාරායනිකබ්‍රාහ්මණානං පුච්ඡානං. අවසානං කරොතීති අන්තකරො. කොටිං කරොතීති පරියන්තකරො. සීමං මරියාදං කරොතීති පරිච්ඡෙදකරො. නිගමං කරොතීති පරිවටුමකරො. සභියපඤ්හානන්ති න කෙවලං පාරායනිකබ්‍රාහ්මණානං පඤ්හානං එව, අථ ඛො සභියපරිබ්බාජකාදීනම්පි පඤ්හානං අන්තං කරොතීති දස්සෙතුං ‘‘සභියපඤ්හාන’’න්තිආදිමාහ.

ໃນຄຳນິເທດ, ບົດວ່າ pārāyanikapañhānaṃ ໄດ້ແກ່ ຄຳຖາມຂອງພາຣາຍະນິກະພາມທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ avasānaṃ karoti ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ສິ້ນສຸດ (ອັນຕະກະຣະ). ບົດວ່າ koṭiṃ karoti ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ເຖິງທີ່ສຸດ (ປະຣິຍັນຕະກະຣະ). ບົດວ່າ sīmaṃ mariyādaṃ karoti ໄດ້ແກ່ ຜູ້ກຳນົດຂອບເຂດ (ປະຣິດເສທະກະຣະ). ບົດວ່າ nigamaṃ karoti ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ຈົບ (ປະຣິວະຕຸມະກະຣະ). ເພື່ອຈະສະແດງວ່າ ບໍ່ແມ່ນແຕ່ຄຳຖາມຂອງພາຣາຍະນິກະພາມທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງເຮັດໃຫ້ຄຳຖາມຂອງສະພິຍະປະຣິພາຊົກເປັນຕົ້ນເຖິງທີ່ສຸດນຳອີກ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “sabhiyapañhānaṃ” (ຄຳຖາມຂອງສະພິຍະ).

---

120. අසංහීරන්ති [Pg.87] රාගාදීහි අසංහාරියං. අසඞ්කුප්පන්ති අසඞ්කුප්පං අවිපරිණාමධම්මං. ද්වීහිපි පදෙහි නිබ්බානං භණති. අද්ධා ගමිස්සාමීති එකංසෙනෙව තං අනුපාදිසෙසනිබ්බානධාතුං ගමිස්සාමි. න මෙත්ථ කඞ්ඛාති නත්ථි මෙ එත්ථ නිබ්බානෙ කඞ්ඛා. එවං මං ධාරෙහි අධිමුත්තචිත්තන්ති පිඞ්ගියො ‘‘එවමෙව ත්වම්පි පමුඤ්චස්සු සද්ධ’’න්ති ඉමිනා භගවතො ඔවාදෙන අත්තනි සද්ධං උප්පාදෙත්වා සද්ධාධුරෙනෙව ච විමුඤ්චිත්වා තං සද්ධාධිමුත්තිං පකාසෙන්තො භගවන්තං ආහ – ‘‘එවං මං ධාරෙහි අධිමුත්තචිත්ත’’න්ති. අයඤ්හෙත්ථ අධිප්පායො ‘‘යථා මං ත්වං අවච, එවමෙව මං අධිමුත්තචිත්තං ධාරෙහී’’ති.

໑໒໐. ບົດວ່າ Asaṃhīraṃ ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ກິເລດມີລາຄະເປັນຕົ້ນບໍ່ສາມາດນຳໄປໄດ້. ບົດວ່າ Asaṅkuppaṃ ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ບໍ່ກຳເລີບ ມີສະພາວະບໍ່ຜັນແປ. ພະອົງຊົງກ່າວເຖິງພະນິພານດ້ວຍບົດທັງສອງນີ້. ບົດວ່າ Addhā gamissāmi ໄດ້ແກ່ ຂ້າພະເຈົ້າຈັກເຖິງອະນຸປາທິເສສະນິພານທາດນັ້ນໂດຍແທ້ແນ່ນອນ. ບົດວ່າ Na mettha kaṅkhā ໄດ້ແກ່ ຄວາມສົງໄສໃນພະນິພານນີ້ ບໍ່ມີແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ. ບົດວ່າ Evaṃ maṃ dhārehi adhimuttacittaṃ ໄດ້ແກ່ ປິງຄິຍະ ເມື່ອເຮັດສັດທາໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃນຕົນ ດ້ວຍພະໂອວາດຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າວ່າ 'ທ່ານກໍຈົ່ງປ່ອຍສັດທາໄປຢ່າງນັ້ນເຖີດ' ແລ້ວຫຼຸດພົ້ນດ້ວຍສັດທາທຸລະນັ້ນເອງ ເມື່ອຈະປະກາດຄວາມຫຼຸດພົ້ນດ້ວຍສັດທາ (ສັດທາທິມຸດ) ນັ້ນ ຈຶ່ງກາບທູນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າວ່າ 'ຂໍພະອົງຈົ່ງຊົງຈຳຂ້າພະເຈົ້າວ່າ ເປັນຜູ້ມີຈິດນ້ອມໄປແລ້ວຢ່າງນີ້ເຖີດ'. ອະທິບາຍໃນບົດນີ້ມີວ່າ 'ພະອົງຕັດກັບຂ້າພະເຈົ້າຢ່າງໃດ ຂໍຈົ່ງຊົງຈຳຂ້າພະເຈົ້າວ່າ ເປັນຜູ້ມີຈິດນ້ອມໄປແລ້ວຢ່າງນັ້ນເຖີດ'.

---

න සංහරියතීති ගහෙත්වා සංහරිතුං න සක්කා. නියොගවචනන්ති යුත්තවචනං. අවත්ථාපනවචනන්ති සන්නිට්ඨානවචනං. ඉමස්මිං පාරායනවග්ගෙ යං අන්තරන්තරා න වුත්තං, තං හෙට්ඨා වුත්තනයෙන ගහෙතබ්බං. සෙසං සබ්බත්ථ පාකටමෙව.

ບົດວ່າ Na saṃhariyati ໄດ້ແກ່ ບໍ່ສາມາດຈະຈັບດຶງໄປໄດ້. ບົດວ່າ Niyogavacanaṃ ໄດ້ແກ່ ຄຳເວົ້າທີ່ເໝາະສົມ. ບົດວ່າ Avatthāpanavacanaṃ ໄດ້ແກ່ ຄຳເວົ້າທີ່ຕັດສິນ (ກຳນົດແນ່ນອນ). ໃນພາຣາຍະນະວັກນີ້ ສິ່ງໃດທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນລະຫວ່າງໆ ພຶງຖືເອົາໂດຍນິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອທັງປວງ ກໍປາກົດແຈ້ງດີແລ້ວ.

---

සද්ධම්මප්පජ්ජොතිකාය චූළනිද්දෙස-අට්ඨකථාය

ໃນອັດຖະກະຖາຈູລະນິເທດ ຊື່ວ່າ ສັດທຳມະປັດໂຊຕິກາ

---

පාරායනානුගීතිගාථානිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາພາຣາຍະນານຸຄີຕິຄາຖາ ນິເທດ ຈົບແລ້ວ.

---

පාරායනවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາພາຣາຍະນະວັກ ຈົບແລ້ວ.

---

ඛග්ගවිසාණසුත්තනිද්දෙසො

ຂັກຄະວິສານະສູດ ນິເທດ

---

ඛග්ගවිසාණසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා

ການພັນລະນາຂັກຄະວິສານະສູດ ນິເທດ

---

1. පඨමවග්ගවණ්ණනා

໑. ການພັນລະນາວັກທີໜຶ່ງ

---

121. ඉතො [Pg.88] පරං ඛග්ගවිසාණසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනාය ඔකාසො අනුප්පත්තො. තත්ථ ‘‘සබ්බෙසු භූතෙසු නිධාය දණ්ඩ’’න්ති ඉතො පරං අතිරෙකපදමත්තමෙව වණ්ණයිස්සාම. තත්ථ සබ්බෙසූති අනවසෙසෙසු. භූතෙසූති සත්තෙසු. එත්ථ භූතෙසූති කිඤ්චාපි භූතසද්දො ‘‘භූතස්මිං පාචිත්තිය’’න්ති එවමාදීසු (පාචි. 69) විජ්ජමානෙ, ‘‘භූතමිදං, සාරිපුත්ත, සමනුපස්සසී’’ති එවමාදීසු ඛන්ධපඤ්චකෙ, ‘‘චත්තාරො ඛො, භික්ඛු, මහාභූතා හෙතූ’’ති එවමාදීසු (ම. නි. 3.86) චතුබ්බිධෙ පථවීධාත්වාදිරූපෙ, ‘‘යො ච කාලඝසො භූතො’’ති එවමාදීසු (ජා. 1.2.190) ඛීණාසවෙ, ‘‘සබ්බෙව නික්ඛිපිස්සන්ති, භූතා ලොකෙ සමුස්සය’’න්ති එවමාදීසු (දී. නි. 2.220) සබ්බසත්තෙ, ‘‘භූතගාමපාතබ්‍යතායා’’ති එවමාදීසු (පාචි. 90) රුක්ඛාදිකෙ, ‘‘භූතං භූතතො පජානාතී’’ති එවමාදීසු (ම. නි. 1.3) චාතුමහාරාජිකානං හෙට්ඨා සත්තනිකායං උපාදාය වත්තති. ඉධ පන අවිසෙසතො පථවීපබ්බතාදීසු ජාතා සත්තා භූතාති වෙදිතබ්බා. තෙසු භූතෙසු. නිධායාති නික්ඛිපිත්වා.

໑໒໑. ຕໍ່ຈາກນີ້ໄປ ເປັນໂອກາດແຫ່ງການພັນລະນາຂັກຄະວິສານະສູດ ນິເທດ. ໃນນິເທດນັ້ນ ເຮົາຈັກພັນລະນາສະເພາະບົດທີ່ເກີນມາ ຕັ້ງແຕ່ບົດວ່າ “sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ” (ວາງອາດຍາໃນສັດທັງປວງ) ເປັນຕົ້ນໄປ. ໃນບົດນັ້ນ, ບົດວ່າ sabbesu ໄດ້ແກ່ ທັງໝົດບໍ່ມີເຫຼືອ. ບົດວ່າ bhūtesu ໄດ້ແກ່ ໃນສັດທັງຫຼາຍ. ໃນບົດນີ້, ຄຳວ່າ bhūta (ພູດ) ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສິ່ງທີ່ມີຢູ່ ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ 'ເປັນປາຈິດຕີ ໃນຄວາມຈິງ (ເຊັ່ນໃນອາບັດປາຈິດຕີ ເພາະບອກອຸດຕະຣິມະນຸດສະທຳທີ່ມີຢູ່ຈິງ)' ເປັນຕົ້ນ, ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຂັນ 5 ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ 'ສາຣີບຸດ ທ່ານເຫັນວ່າສິ່ງນີ້ເປັນພູດ (ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ) ບໍ?' ເປັນຕົ້ນ, ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຮູບ 4 ຢ່າງ ມີປະຖະວີທາດເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ມະຫາພູດ 4 ເປັນເຫດ' (ມ. ນິ. 3.86) ເປັນຕົ້ນ, ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ພະຂີນາສົບ ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ 'ຜູ້ໃດເປັນພູດກືນກິນການເວລາ' (ຊາ. 1.2.190) ເປັນຕົ້ນ, ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສັດທັງປວງ ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ 'ສັດທັງຫຼາຍທັງປວງໃນໂລກ ຈັກລະຖິ້ມຮ່າງກາຍ' (ທີ. ນິ. 2.220) ເປັນຕົ້ນ, ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ 'ເພາະເຮັດພູດຕະຄາມ (ພືດພັນ) ໃຫ້ຕົກໄປ' (ປາຈິ. 90) ເປັນຕົ້ນ, ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໝູ່ສັດທີ່ຢູ່ໃຕ້ສະຫວັນຊັ້ນຈາຕຸມະຫາຣາຊິກາລົງມາ ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ 'ຍ່ອມຮູ້ຈັກພູດໂດຍຄວາມເປັນພູດ' (ມ. ນິ. 1.3) ເປັນຕົ້ນກໍຕາມ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ສັດທັງຫຼາຍທີ່ເກີດໃນແຜ່ນດິນ ແລະ ພູເຂົາເປັນຕົ້ນ ໂດຍບໍ່ມີການຈຳແນກ ຊື່ວ່າ ພູດ. ໃນພູດ (ສັດ) ທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ nidhāya ໄດ້ແກ່ ວາງລົງແລ້ວ (ລະຖິ້ມແລ້ວ).

---

දණ්ඩන්ති කායවචීමනොදණ්ඩං, කායදුච්චරිතාදීනමෙතං අධිවචනං. කායදුච්චරිතඤ්හි දණ්ඩයතීති දණ්ඩො, බාධෙති අනයබ්‍යසනං පාපෙතීති වුත්තං හොති. එවං වචීදුච්චරිතඤ්ච මනොදුච්චරිතඤ්ච. පහරණදණ්ඩො එව වා දණ්ඩො, තං නිධායාතිපි වුත්තං හොති. අවිහෙඨයන්ති අවිහෙඨයන්තො. අඤ්ඤතරම්පීති යං කිඤ්චි එකම්පි. තෙසම්පීති තෙසං සබ්බභූතානං. න පුත්තමිච්ඡෙය්‍යාති අත්‍රජො ඛෙත්තජො දින්නකො අන්තෙවාසිකොති ඉමෙසු චතූසු පුත්තෙසු යං කිඤ්චි පුත්තං න ඉච්ඡෙය්‍ය. කුතො සහායන්ති සහායං පන ඉච්ඡෙය්‍යාති කුතො එව එතං.

ຄຳວ່າ 'ທັນດະ' (ອາດຍາ) ໄດ້ແກ່ ອາດຍາທາງກາຍ, ທາງວາຈາ ແລະ ທາງໃຈ, ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງກາຍທຸຈະລິດເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ກາຍທຸຈະລິດ ຊື່ວ່າ ອາດຍາ ເພາະບຽດບຽນ, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມບຽດບຽນ ຄືນຳໄປສູ່ຄວາມຈິບຫາຍແລະຄວາມພິນາດ. ວາຈີທຸຈະລິດ ແລະ ມະໂນທຸຈະລິດ ກໍຄືກັນ. ຫຼືວ່າ ອາດຍາ ນັ້ນຄືທ່ອນໄມ້ສຳລັບຕີ, ຄຳວ່າ 'ວາງອາດຍານັ້ນ' ກໍມີອະທິບາຍຢ່າງນີ້ຄືກັນ. ຄຳວ່າ 'ອະວິເຫທະຍັງ' ແປວ່າ ບໍ່ບຽດບຽນຢູ່. ຄຳວ່າ 'ອັນຍະຕະຣັມປິ' ແປວ່າ ແມ່ນແຕ່ຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ 'ເຕສັມປິ' ແປວ່າ ໃນບັນດາສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ນະ ປຸດຕັມມິດເຊຍຍະ' ແປວ່າ ບໍ່ພຶງປາດຖະໜາບຸດ ຄື ບໍ່ພຶງປາດຖະໜາບຸດຄົນໃດຄົນໜຶ່ງ ໃນບັນດາບຸດ 4 ຈຳພວກນີ້ ຄື: ບຸດເກີດຈາກຕົນ (ອັດຕະຊະ), ບຸດເກີດໃນເນື້ອທີ່ (ເຂດຕະຊະ), ບຸດທີ່ເຂົາໃຫ້ (ທິນນະກະ), ແລະ ສິດ (ອັນເຕວາສິກະ). ຄຳວ່າ 'ກຸໂຕ ສະຫາຍັງ' ແປວ່າ ຈະປາດຖະໜາເພື່ອນມາຈາກໃສ, ອະທິບາຍວ່າ ຈະປາດຖະໜາເພື່ອນໄດ້ແນວໃດ.

---

එකොති පබ්බජ්ජාසඞ්ඛාතෙන එකො, අදුතියට්ඨෙන එකො, තණ්හාපහානට්ඨෙන එකො, එකන්තවිගතකිලෙසොති එකො, එකො පච්චෙකසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති එකො. සමණසහස්සස්සපි හි මජ්ඣෙ වත්තමානො ගිහිසඤ්ඤොජනස්ස ඡින්නත්තා එකො, එවං පබ්බජ්ජාසඞ්ඛාතෙන එකො[Pg.89]. එකො තිට්ඨති, එකො ගච්ඡති, එකො නිසීදති, එකො සෙය්‍යං කප්පෙති, එකො ඉරියති වත්තතීති එකො. එවං අදුතියට්ඨෙන එකො.

ຄຳວ່າ 'ເອໂກ' (ຜູ້ດຽວ) ຄື: ເປັນຜູ້ດຽວໂດຍການບວດ, ເປັນຜູ້ດຽວໂດຍຄວາມໝາຍວ່າບໍ່ມີເພື່ອນສອງ, ເປັນຜູ້ດຽວໂດຍຄວາມໝາຍວ່າລະຕັນຫາໄດ້, ເປັນຜູ້ດຽວໂດຍຄວາມໝາຍວ່າປາສະຈາກກິເລດໂດຍສ່ວນດຽວ, ເປັນຜູ້ດຽວໂດຍຄວາມໝາຍວ່າໄດ້ຕັດສະຮູ້ສະເພາະຕົວ. ຈິງຢູ່, ພິກຂຸ ເຖິງແມ່ນຈະຢູ່ໃນທ່າມກາງສະມະນະຕັ້ງພັນຮູບ ກໍຊື່ວ່າເປັນຜູ້ດຽວ ເພາະຕັດກິເລດເຄື່ອງຜູກມັດຂອງຄະລຶຫັດໄດ້ແລ້ວ, ນີ້ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ດຽວໂດຍການບວດ. ຢືນຢູ່ຜູ້ດຽວ, ເດີນໄປຜູ້ດຽວ, ນັ່ງຢູ່ຜູ້ດຽວ, ນອນຢູ່ຜູ້ດຽວ, ປະພຶດເປັນໄປຢູ່ຜູ້ດຽວ, ນີ້ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ດຽວໂດຍຄວາມໝາຍວ່າບໍ່ມີເພື່ອນສອງ.

---

‘‘තණ්හාදුතියො පුරිසො, දීඝමද්ධාන සංසරං;

ඉත්ථභාවඤ්ඤථාභාවං, සංසාරං නාතිවත්තති.

“ຄົນທີ່ມີຕັນຫາເປັນເພື່ອນສອງ ທ່ອງທ່ຽວໄປຕະຫຼອດການລະຍະທາງຍາວນານ ຍ່ອມບໍ່ລ່ວງພົ້ນສັງສານວັດ ທີ່ມີຄວາມເປັນຢ່າງນີ້ ແລະ ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນ

---

‘‘එවමාදීනවං ඤත්වා, තණ්හං දුක්ඛස්ස සම්භවං;

වීතතණ්හො අනාදානො, සතො භික්ඛු පරිබ්බජෙ’’ති. (ඉතිවු. 15, 105;

මහානි. 191;

චූළනි. පාරායනානුගීතිගාථානිද්දෙස 107) –

“ພິກຂຸຮູ້ໂທດຢ່າງນີ້ ແລະ ຮູ້ວ່າຕັນຫາເປັນແດນເກີດແຫ່ງທຸກແລ້ວ ພຶງເປັນຜູ້ມີຕັນຫາປາສະຈາກແລ້ວ ບໍ່ມີຄວາມຍຶດໝັ້ນ ມີສະຕິ ທ່ອງທ່ຽວໄປ”.

---

එවං තණ්හාපහානට්ඨෙන එකො. සබ්බකිලෙසාස්ස පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවංකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මාති එවං එකන්තවිගතකිලෙසොති එකො. අනාචරියකො හුත්වා සයම්භූ සාමඤ්ඤෙව පච්චෙකසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති එවං එකො පච්චෙකසම්බොධිං අභිසම්බුද්ධොති එකො.

ນີ້ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ດຽວໂດຍຄວາມໝາຍວ່າລະຕັນຫາໄດ້. ກິເລດທັງປວງຂອງพິກຂຸນັ້ນ ລະໄດ້ແລ້ວ ຕັດຮາກຂາດແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ເປັນເໝືອນຕານຍອດດ້ວນ ເຮັດໃຫ້ບໍ່ມີຢູ່ ເປັນທຳບໍ່ມີການເກີດຂຶ້ນຕໍ່ໄປເປັນທຳມະດາ, ນີ້ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ດຽວໂດຍຄວາມໝາຍວ່າປາສະຈາກກິເລດໂດຍສ່ວນດຽວ. ເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄູອາຈານ ເປັນຜູ້ຕັດສະຮູ້ດ້ວຍຕົນເອງ ໄດ້ຕັດສະຮູ້ສະເພາະຕົວເທົ່ານັ້ນ, ນີ້ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ດຽວໂດຍຄວາມໝາຍວ່າໄດ້ຕັດສະຮູ້ສະເພາະຕົວ.

---

චරෙති යා ඉමා අට්ඨ චරියායො. සෙය්‍යථිදං – යා පණිධිසම්පන්නානං චතූසු ඉරියාපථෙසු ඉරියාපථචරියා, ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරානං අජ්ඣත්තිකායතනෙසු ආයතනචරියා, අප්පමාදවිහාරීනං චතූසු සතිපට්ඨානෙසු සතිචරියා, අධිචිත්තමනුයුත්තානං චතූසු ඣානෙසු සමාධිචරියා, බුද්ධිසම්පන්නානං චතූසු අරියසච්චෙසු ඤාණචරියා, සම්මා පටිපන්නානං චතූසු අරියමග්ගෙසු මග්ගචරියා, අධිගතඵලානං චතූසු සාමඤ්ඤඵලෙසු පටිපත්තිචරියා, තිණ්ණං බුද්ධානං සබ්බසත්තෙසු ලොකත්ථචරියා, තත්ථ පදෙසතො පච්චෙකබුද්ධසාවකානන්ති. යථාහ – ‘‘චරියාති අට්ඨ චරියායො යා ඉරියාපථචරියා’’ති (චූළනි. ඛග්ගවිසාණසුත්තනිද්දෙස 121; පටි. ම. 1.197; 3.28) විත්ථාරො. තාහි චරියාහි සමන්නාගතො භවෙය්‍යාති අත්ථො. අථ වා යා ඉමා ‘‘අධිමුච්චන්තො සද්ධාය චරති, පග්ගණ්හන්තො වීරියෙන චරති, උපට්ඨහන්තො සතියා චරති, අවික්ඛිත්තො සමාධිනා චරති, පජානන්තො පඤ්ඤාය චරති, විජානන්තො විඤ්ඤාණෙන චරති, එවං පටිපන්නස්ස කුසලා ධම්මා ආයාපෙන්තීති ආයතනචරියාය චරති, එවං පටිපන්නො විසෙසමධිගච්ඡතීති විසෙසචරියාය චරතී’’ති (චූළනි. ඛග්ගවිසාණසුත්තනිද්දෙස 121; පටි. ම. 1.197; 3.29) එවං අපරාපි අට්ඨ චරියා වුත්තා. තාහි සමන්නාගතො භවෙය්‍යාති අත්ථො. ඛග්ගවිසාණකප්පොති ඛග්ගවිසාණො නාම ඛග්ගමිගසිඞ්ගං.

ຄຳວ່າ “ຈະເຣ” (ພຶງທ່ຽວໄປ) ໄດ້ແກ່ ຈະລິຍາ (ຄວາມປະພຶດ) 8 ປະການນີ້ ຄື: ຄວາມປະພຶດໃນອິຣິຍາບົດ (ອິຣິຍາປະຖະຈະລິຍາ) ໃນອິຣິຍາບົດທັງ 4 ຂອງຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈ, ຄວາມປະພຶດໃນອາຍະຕະນະ (ອາຍະຕະນະຈະລິຍາ) ໃນອາຍະຕະນະພາຍໃນ ຂອງຜູ້ສຳລວມທະວານໃນອິນຊີທັງຫຼາຍ, ຄວາມປະພຶດໃນສະຕິ (ສະຕິຈະລິຍາ) ໃນສະຕິປັດຖານທັງ 4 ຂອງຜູ້ຢູ່ດ້ວຍຄວາມບໍ່ປະໝາດ, ຄວາມປະພຶດໃນສະມາທິ (ສະມາທິຈະລິຍາ) ໃນຊານທັງ 4 ຂອງຜູ້ຂະຫຍັນໝັ່ນພຽນໃນອະທິຈິດ, ຄວາມປະພຶດໃນຍານ (ຍານະຈະລິຍາ) ໃນອະລິຍະສັດທັງ 4 ຂອງຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍປັນຍາ, ຄວາມປະພຶດໃນມັກ (ມັກຄະຈະລິຍາ) ໃນອະລິຍະມັກທັງ 4 ຂອງຜູ້ປະຕິບັດຊອບ, ຄວາມປະພຶດໃນການບັນລຸ (ປະຕິປັດຕິຈະລິຍາ) ໃນສາມັນຍະຜົນທັງ 4 ຂອງຜູ້ບັນລຸຜົນແລ້ວ, ຄວາມປະພຶດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ໂລກ (ໂລກັດຖະຈະລິຍາ) ໃນສັດທັງປວງ ຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ 3 ຈຳພວກ, ໃນຄວາມປະພຶດນັ້ນ ຄວາມປະພຶດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ໂລກ ໂດຍສ່ວນໜຶ່ງ ເປັນຂອງພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ພະສາລີບຸດກ່າວໄວ້ໂດຍພິສະດານວ່າ “ຈະລິຍາ ໄດ້ແກ່ ຈະລິຍາ 8 ປະການ ຄື ອິຣິຍາປະຖະຈະລິຍາ” ດັ່ງນີ້. ອະທິບາຍວ່າ ພຶງເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍຈະລິຍາເຫຼົ່ານັ້ນ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຈະລິຍາອີກ 8 ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ “ນ້ອມໃຈເຊື່ອ ຍ່ອມປະພຶດດ້ວຍສັດທາ, ປະຄອງໄວ້ ຍ່ອມປະພຶດດ້ວຍວິຣິຍະ, ເຂົ້າໄປຕັ້ງໄວ້ ຍ່ອມປະພຶດດ້ວຍສະຕິ, ບໍ່ຟຸ້ງຊ່ານ ຍ່ອມປະພຶດດ້ວຍສະມາທິ, ຮູ້ທົ່ວເຖິງ ຍ່ອມປະພຶດດ້ວຍປັນຍາ, ຮູ້ແຈ້ງ ຍ່ອມປະພຶດດ້ວຍວິນຍານ, ຍ່ອມປະພຶດດ້ວຍອາຍະຕະນະຈະລິຍາ ວ່າ ກຸສົນທຳທັງຫຼາຍຂອງຜູ້ປະຕິບັດຢ່າງນີ້ ຍ່ອມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ, ຍ່ອມປະພຶດດ້ວຍວິເສສະຈະລິຍາ ວ່າ ຜູ້ປະຕິບັດຢ່າງນີ້ ຍ່ອມບັນລຸຄຸນວິເສດ” ດັ່ງນີ້. ອະທິບາຍວ່າ ພຶງເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍຈະລິຍາເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ຂັກຄະວິສານະກັບໂປ” ແປວ່າ ປຽບເໝືອນນໍແຮດ, ຄຳວ່າ “ຂັກຄະວິສານະ” ໄດ້ແກ່ นໍຂອງໂຕແຮດ.

---

කප්ප [Pg.90] -සද්දො පනායං අභිසද්දහනවොහාරකාලපඤ්ඤත්තිච්ඡෙදවිකප්පලෙසසමන්තභාවසදිසාදිඅනෙකත්ථො. තථා හිස්ස ‘‘ඔකප්පනීයමෙතං භොතො ගොතමස්ස. යථා තං අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්සා’’ති එවමාදීසු (ම. නි. 1.387) අභිසද්දහනත්ථො. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, පඤ්චහි සමණකප්පෙහි ඵලං පරිභුඤ්ජිතු’’න්ති එවමාදීසු (චූළව. 250) වොහාරො. ‘‘යෙන සුදං නිච්චකප්පං විහරාමී’’ති එවමාදීසු (ම. නි. 1.387) කාලො. ‘‘ඉච්චායස්මා කප්පො’’ති එවමාදීසු (සු. නි. 1098; චූළනි. කප්පමාණවපුච්ඡා 117, කප්පමාණවපුච්ඡානිද්දෙස 61) පඤ්ඤත්ති. ‘‘අලඞ්කතො කප්පිතකෙසමස්සූ’’ති එවමාදීසු (ජා. 2.22.1368) ඡෙදනං. ‘‘කප්පති ද්වඞ්ගුලකප්පො’’ති එවමාදීසු (චූළව. 446) විකප්පො. ‘‘අත්ථි කප්පො නිපජ්ජිතු’’න්ති එවමාදීසු (අ. නි. 8.80) ලෙසො. ‘‘කෙවලකප්පං වෙළුවනං ඔභාසෙත්වා’’ති එවමාදීසු (සං. නි. 1.94) සමන්තභාවො. ‘‘සත්ථුකප්පෙන වත කිර, භො, සාවකෙන සද්ධිං මන්තයමානා න ජානිම්හා’’ති එවමාදීසු (ම. නි. 1.260) සදිසො, පටිභාගොති අත්ථො. ඉධ පනස්ස සදිසො පටිභාගොති අත්ථො වෙදිතබ්බො, ඛග්ගවිසාණසදිසොති වුත්තං හොති. අයං තාවෙත්ථ පදතො අත්ථවණ්ණනා.

ສ່ວນຄຳວ່າ “ກັບປະ” ນີ້ ມີອັດຖະ (ຄວາມໝາຍ) ຫຼາຍຢ່າງ ເປັນຕົ້ນວ່າ ຄວາມເຊື່ອຖື, ໂວຫານ, ການ, ບັນຍັດ, ການຕັດ, ວິກັບ, ເລດ (ຂໍ້ອ້າງ), ຄວາມຄອບຄຸມທັງໝົດ, ແລະ ຄວາມຄ້າຍຄືກັນ. ຈິງຢູ່, ຄຳວ່າ “ກັບປະ” ນັ້ນ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມເຊື່ອຖື ໃນປະໂຫຍກເປັນຕົ້ນວ່າ “ຂໍ້ຄວາມນີ້ເປັນໜ້າເຊື່ອຖື (ໂອກັບປະນີຍະ) ຂອງພະໂຄຕະມະຜູ້ຈະເລີນ ເໝືອນຢ່າງທີ່ເປັນຂອງພະອໍຣະຫັນສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ”. ມີຄວາມໝາຍວ່າ ໂວຫານ ໃນປະໂຫຍກເປັນຕົ້ນວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ບໍລິໂພກໝາກໄມ້ດ້ວຍສະມະນະກັບ (ວິທີການທີ່ສົມຄວນແກ່ສະມະນະ) 5 ປະການ”. ມີຄວາມໝາຍວ່າ ການ (ເວລາ) ໃນປະໂຫຍກເປັນຕົ້ນວ່າ “ເຊິ່ງເຮົາຢູ່ເປັນປະຈຳຕະຫຼອດການ (ນິດຈະກັບ)”. ມີຄວາມໝາຍວ່າ ບັນຍັດ ໃນປະໂຫຍກເປັນຕົ້ນວ່າ “ທ່ານກັບປະ ດັ່ງນີ້”. ມີຄວາມໝາຍວ່າ ການຕັດ ໃນປະໂຫຍກເປັນຕົ້ນວ່າ “ຕົບແຕ່ງແລ້ວ ປົງຜົມແລະແຕ່ງໜວດແລ້ວ (ກັບປິຕະ)”. ມີຄວາມໝາຍວ່າ ວິກັບ ໃນປະໂຫຍກເປັນຕົ້ນວ່າ “ກັບ (ຂໍ້ກຳນົດ) ສອງອະງຸ່ນ ຄວນຢູ່”. ມີຄວາມໝາຍວ່າ ເລດ (ຂໍ້ອ້າງ) ໃນປະໂຫຍກເປັນຕົ້ນວ່າ “ມີເລດ (ຊ່ອງທາງ) ທີ່ຈະນອນຢູ່”. ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຄອບຄຸມທັງໝົດ ໃນປະໂຫຍກເປັນຕົ້ນວ່າ “ເຮັດໃຫ້ປ່າໄຜ່ທັງໝົດ (ເຄວະລະກັບ) ສະຫວ່າງສະໄຫວ”. ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຄ້າຍຄືກັນ ຫຼື ສິ່ງປຽບທຽບ ໃນປະໂຫຍກເປັນຕົ້ນວ່າ “ທ່ານຜູ້ຈະເລີນທັງຫຼາຍ ເຮົາສົນທະນາກັບສາວົກຜູ້ປຽບເໝືອນພະສາດສະດา (ສັດຖຸກັບ) ກໍບໍ່ຮູ້ເລີຍ”. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຄ້າຍຄືກັນ ຫຼື ສິ່ງປຽບທຽບ, ອະທິບາຍວ່າ ປຽບເໝືອນນໍແຮດ. ນີ້ເປັນການອະທິບາຍຄວາມໝາຍໂດຍພະຍັນຊະນະກ່ອນ.

---

අධිප්පායානුසන්ධිතො පන එවං වෙදිතබ්බො – ය්වායං වුත්තප්පකාරො දණ්ඩො භූතෙසු පවත්තියමානො අහිතො හොති, තං තෙසු අප්පවත්තියමානෙසු තප්පටිපක්ඛභූතාය මෙත්තාය හිතූපසංහාරෙන ච සබ්බෙසු භූතෙසු නිධාය දණ්ඩං, නිහිතදණ්ඩත්තා එව ච යථා අනිහිතදණ්ඩා සත්තා භූතානි දණ්ඩෙන වා සත්ථෙන වා පාණිනා වා ලෙඩ්ඩුනා වා විහෙඨෙන්ති, තථා අවිහෙඨයං, අඤ්ඤතරම්පි තෙසං ඉමං මෙත්තාකම්මට්ඨානමාගම්ම යදෙව තත්ථ වෙදනාගතං සඤ්ඤාසඞ්ඛාරවිඤ්ඤාණගතං තඤ්ච තදනුසාරෙනෙව තදඤ්ඤඤ්ච සඞ්ඛාරගතං විපස්සිත්වා ඉමං පච්චෙකබොධිං අධිගතොම්හී’’ති අයං තාව අධිප්පායො.

ສ່ວນໂດຍຄວາມເຊື່ອມໂຍງແຫ່ງຄວາມມຸ່ງໝາຍ ພຶງຊາບຢ່າງນີ້ວ່າ “ອາດຍາທີ່ມີປະການຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວນີ້ ເມື່ອເປັນໄປໃນສັດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ, ເມື່ອອາດຍານັ້ນບໍ່ເປັນໄປໃນສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະການວາງອາດຍາໃນສັດທັງປວງ ດ້ວຍການນຳເຂົ້າໄປເຊິ່ງປະໂຫຍດເກື້ອກູນ ແລະ ດ້ວຍເມດຕາອັນເປັນປະຕິປັກຕໍ່ອາດຍານັ້ນ, ແລະ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ວາງອາດຍາແລ້ວ ບໍ່ບຽດບຽນສັດທັງຫຼາຍ ເໝືອນຢ່າງທີ່ພວກສັດຜູ້ບໍ່ວາງອາດຍາ ຍ່ອມບຽດບຽນສັດທັງຫຼາຍດ້ວຍທ່ອນໄມ້ ດ້ວຍສັດຕຣາ ດ້ວຍມື ຫຼື ດ້ວຍກ້ອນດິນ, ເຮົາອາໄສເມດຕາກຳມະຖານນີ້ ໃນບັນດາສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ແມ່ນແຕ່ຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງ ແລ້ວພິຈາລະນາເຫັນໂດຍຄວາມເປັນອະນິດຈັງເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເວທະນາ ສັນຍາ ສັງຂານ ແລະ ວິນຍານ ທີ່ມີຢູ່ໃນເມດຕານັ້ນ ແລະ ສັງຂານອື່ນນອກຈາກນັ້ນ ໂດຍຄຳນຶງຕາມສະພາບນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸພະປັດເຈກະໂພທິຍານນີ້”, ນີ້ເປັນຄວາມມຸ່ງໝາຍໃນເບື້ອງຕົ້ນ.

---

අයං පන අනුසන්ධි – එවං වුත්තෙ තෙ අමච්චා ආහංසු – ‘‘ඉදානි, භන්තෙ, කුහිං ගච්ඡථා’’ති? තතො තෙන ‘‘පුබ්බපච්චෙකසම්බුද්ධා කත්ථ වසන්තී’’ති ආවජ්ජෙත්වා ඤත්වා ‘‘ගන්ධමාදනපබ්බතෙ’’ති වුත්තෙ පුනාහංසු – ‘‘අම්හෙ දානි, භන්තෙ, පජහථ, න ඉච්ඡථා’’ති. අථ පච්චෙකබුද්ධො ආහ – ‘‘න පුත්තමිච්ඡෙය්‍යා’’ති සබ්බං. තත්‍රායං අධිප්පායො – අහං ඉදානි අත්‍රජාදීසු යං [Pg.91] කිඤ්චි පුත්තම්පි න ඉච්ඡෙය්‍යං, කුතො පන තුම්හාදිසං සහායං. තස්මා තුම්හෙසුපි යො මයා සද්ධිං ගන්තුකාමො මාදිසො වා හොතුං ඉච්ඡති, සො එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො. අථ වා තෙහි ‘‘අම්හෙ දානි, භන්තෙ, පජහථ, න ඉච්ඡථා’’ති වුත්තෙ සො පච්චෙකසම්බුද්ධො ‘‘න පුත්තමිච්ඡෙය්‍ය, කුතො සහාය’’න්ති වත්වා අත්තනො යථාවුත්තෙනට්ඨෙන එකචරියාය ගුණං දිස්වා පමුදිතො පීතිසොමනස්සජාතො ඉමං උදානං උදානෙසි (සු. නි. අට්ඨ. 1.35).

ສ່ວນຄວາມເຊື່ອມໂຍງມີດັ່ງນີ້: ເມື່ອພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າກ່າວຢ່າງນີ້ແລ້ວ ພວກອຳມາດຈຶ່ງທູນຖາມວ່າ “ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ບັດນີ້ ທ່ານຈະສະເດັດໄປໃສ?” ລຳດັບນັ້ນ ພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າຊົງຄຳນຶງວ່າ “ພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າໃນປາງກ່ອນປະທັບຢູ່ໃສ?” ເມື່ອຊົງຊາບວ່າ “ຢູ່ທີ່ພູເຂົາຄັນທະມາດ” ຈຶ່ງຕັດບອກ, ພວກອຳມາດຈຶ່ງທູນອີກວ່າ “ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ບັດນີ້ ທ່ານຈະລະພວກຂ້ານ້ອຍ ບໍ່ປາດຖະໜາພວກຂ້ານ້ອຍແລ້ວຫຼື?” ລຳດັບນັ້ນ ພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າຈຶ່ງຕັດຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ບໍ່ພຶງປາດຖະໜາບຸດ”. ໃນຄຳນັ້ນ ມີຄວາມມຸ່ງໝາຍດັ່ງນີ້: “ບັດນີ້ ເຮົາບໍ່ປາດຖະໜາແມ່ນແຕ່ບຸດຄົນໃດຄົນໜຶ່ງ ມີບຸດເກີດຈາກຕົນເປັນຕົ້ນ, ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງເພື່ອນເຊັ່ນພວກທ່ານ. ເພາະສະນັ້ນ ໃນບັນດາພວກທ່ານ ຜູ້ໃດປາດຖະໜາຈະໄປກັບເຮົາ ຫຼື ປາດຖະໜາຈະເປັນເໝືອນເຮົາ ຜູ້ນັ້ນພຶງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ ປຽບເໝືອນນໍແຮດ”. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ເມື່ອພວກອຳມາດທູນວ່າ “ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ບັດນີ້ ທ່ານຈະລະພວກຂ້ານ້ອຍ ບໍ່ປາດຖະໜາພວກຂ້ານ້ອຍແລ້ວຫຼື?” ພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້ານັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ “ບໍ່ພຶງປາດຖະໜາບຸດ ຈະປາດຖະໜາເພື່ອນມາຈາກໃສ” ແລ້ວຊົງເຫັນຄຸນຄ່າແຫ່ງການທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ ໂດຍຄວາມໝາຍຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວ ຊົງມີຄວາມຍິນດີ ມີຄວາມປິຕິໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ຈຶ່ງຊົງເປັ່ງອຸທານນີ້.

---

තත්ථ තසාති විපාසකිරියා. ථාවරාති ඛීණාසවා. භයභෙරවාති ඛුද්දානුඛුද්දකා චිත්තුත්‍රාසා. නිධායාති ඡඩ්ඩෙත්වා. නිදහිත්වාති ඨපෙත්වා. ඔරොපයිත්වාති අධොකරිත්වා. සමොරොපයිත්වාති අධොගතං විස්සජ්ජෙත්වා. නික්ඛිපිත්වාති තතො අපනෙත්වා. පටිප්පස්සම්භිත්වාති සන්නිසීදාපෙත්වා.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ “ຕະສາ” (ສັດຜູ້ສະດຸ້ງ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຄວາມສະດຸ້ງກົວ. ຄຳວ່າ “ຖາວະຣາ” (ສັດຜູ້ໝັ້ນຄົງ) ໄດ້ແກ່ ພະຂີນາສົບ. ຄຳວ່າ “ພະຍະເພຣະວາ” (ໄພແລະຄວາມສະດຸ້ງກົວ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມສະດຸ້ງກົວທາງຈິດຢ່າງເລັກໆນ້ອຍໆ. ຄຳວ່າ “ນິທາຍະ” (ວາງໄວ້) ແປວ່າ ຖິ້ມໄປ. ຄຳວ່າ “ນິທະຫິຕວາ” ແປວ່າ ຕັ້ງໄວ້. ຄຳວ່າ “ໂອໂຣປະຍິຕວາ” ແປວ່າ ປົງລົງ. ຄຳວ່າ “ສະໂມໂຣປະຍິຕວາ” ແປວ່າ ປ່ອຍລົງເບື້ອງລຸ່ມ. ຄຳວ່າ “ນິກຂິປິຕວາ” ແປວ່າ ນຳອອກໄປຈາກບ່ອນນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ປະຕິບປັດສັມພިຕວາ” ແປວ່າ ເຮັດໃຫ້ສະຫງົບລະງັບ.

---

ආලපනන්ති ආදිතො ලපනං. සල්ලපනන්ති සම්මා ලපනං. උල්ලපනන්ති උද්ධං කත්වා ලපනං. සමුල්ලපනන්ති පුනප්පුනං උද්ධං කත්වා ලපනං.

ຄຳວ່າ “ອາລາປະນະ” ແປວ່າ ການເວົ້າຈາໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ສັນລາປະນະ” ແປວ່າ ການເວົ້າຈາໂດຍຊອບ. ຄຳວ່າ “ອຸນລາປະນະ” ແປວ່າ ການເວົ້າຈາຍົກຍໍ. ຄຳວ່າ “ສະມຸນລາປະນະ” ແປວ່າ ການເວົ້າຈາຍົກຍໍເນືອງໆ.

---

ඉරියාපථචරියාති ඉරියාපථානං චරියා, පවත්තනන්ති අත්ථො. සෙසෙසුපි එසෙව නයො. ආයතනචරියා පන ආයතනෙසු සතිසම්පජඤ්ඤානං චරියා. පත්තීති ඵලානි. තානි හි පාපුණීයන්තීති ‘‘පත්තී’’ති වුත්තානි. සත්තලොකස්ස දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකා අත්ථා ලොකත්ථාති අයං විසෙසො.

ຄຳວ່າ “ອິຣິຍາປະຖະຈະລິຍາ” ແປວ່າ ຄວາມປະພຶດໃນອິຣິຍາບົດ, ອະທິບາຍວ່າ ການເປັນໄປແຫ່ງອິຣິຍາບົດທັງຫຼາຍ. ໃນຄຳທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ສ່ວນຄຳວ່າ “ອາຍະຕະນະຈະລິຍາ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມປະພຶດແຫ່ງສະຕິແລະສຳປະຊັນຍະໃນອາຍະຕະນະທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ປັດຕິ” ໄດ້ແກ່ ຜົນທັງຫຼາຍ, ດ້ວຍວ່າ ຜົນເຫຼົ່ານັ້ນ ບຸກຄົນຍ່ອມບັນລຸໄດ້ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ປັດຕິ”. ປະໂຫຍດໃນປັດຈຸບັນແລະປະໂຫຍດໃນພາຍໜ້າຂອງສັດຕະໂລກ ຊື່ວ່າ “ໂລກັດຖະ” (ປະໂຫຍດແກ່ໂລກ), ນີ້ຄືຂໍ້ແຕກຕ່າງ.

---

ඉදානි තාසං චරියානං භූමිං දස්සෙන්තො ‘‘චතූසු ඉරියාපථෙසූ’’තිආදිමාහ. සතිපට්ඨානෙසූති ආරම්මණසතිපට්ඨානෙසුපි වුච්චමානෙසු සතිතො අනඤ්ඤානි, වොහාරවසෙන පන අඤ්ඤානි විය කත්වා වුත්තං. අරියසච්චෙසූති පුබ්බභාගෙ ලොකියසච්චඤාණෙන විසුං විසුං සච්චපරිග්ගහවසෙන වුත්තං. අරියමග්ගෙසු සාමඤ්ඤඵලෙසූති ච වොහාරවසෙනෙව වුත්තං. පදෙසතොති ලොකත්ථචරියාය එකදෙසෙ. නිප්පදෙසතො හි ලොකත්ථචරියං බුද්ධා එව කරොන්ති. පුන තා එව චරියායො කාරකපුග්ගලවසෙන දස්සෙන්තො ‘‘පණිධිසම්පන්නාන’’න්තිආදිමාහ. තත්ථ පණිධිසම්පන්නා නාම ඉරියාපථානං සන්තත්තා ඉරියාපථාව ඨිතියා සම්පන්නා අකම්පිතඉරියාපථා භික්ඛුභාවානුරූපෙන සන්තෙන ඉරියාපථෙන සම්පන්නා.

ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງພູມແຫ່ງຈະລິຍາເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຕັດຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ໃນອິຣິຍາບົດທັງ 4”. ຄຳວ່າ “ໃນສະຕິປັດຖານທັງຫຼາຍ” ເຖິງແມ່ນຈະກ່າວເຖິງສະຕິປັດຖານອັນເປັນອາລົມ ກໍບໍ່ຕ່າງຫຍັງກັບສະຕິ, ແຕ່ກ່າວໄວ້ເໝືອນຕ່າງກັນໂດຍອາໄສໂວຫານ. ຄຳວ່າ “ໃນອະລິຍະສັດທັງຫຼາຍ” ກ່າວໄວ້ໂດຍການກຳນົດຮູ້ສັດແຍກກັນດ້ວຍໂລກິຍະສັດຈະຍານໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ໃນອະລິຍະມັກແລະສາມັນຍະຜົນທັງຫຼາຍ” ກ່າວໄວ້ໂດຍອາໄສໂວຫານເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ໂດຍສ່ວນໜຶ່ງ” ໄດ້ແກ່ ໃນສ່ວນໜຶ່ງແຫ່ງຄວາມປະພຶດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ໂລກ, ເພາະວ່າ ພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຊົງບຳເພັນຄວາມປະພຶດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ໂລກໂດຍບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ. ເມື່ອຈະສະແດງຈະລິຍາເຫຼົ່ານັ້ນອີກ ໂດຍຈຳແນກຕາມບຸກຄົນຜູ້ປະຕິບັດ ຈຶ່ງຕັດຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ຂອງຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈ”. ໃນຄຳນັ້ນ ຜູ້ຊື່ວ່າ “ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈ” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຄວາມສະຫງົບແຫ່ງອິຣິຍາບົດ ຄື ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນແຫ່ງອິຣິຍາບົດ ມີອິຣິຍາບົດອັນບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ເຖິງພ້ອມດ້ວຍອິຣິຍາບົດອັນສະຫງົບອັນສົມຄວນແກ່ຄວາມເປັນພິກຂຸ.

---

ඉන්ද්‍රියෙසු [Pg.92] ගුත්තද්වාරානන්ති චක්ඛාදීසු ඡසු ඉන්ද්‍රියෙසු අත්තනො අත්තනො විසයෙ පවත්තං එකෙකද්වාරවසෙන ගුත්තං ද්වාරං එතෙසන්ති ගුත්තද්වාරා, තෙසං ගුත්තද්වාරානං. ද්වාරන්ති චෙත්ථ උප්පත්තිද්වාරවසෙන චක්ඛාදයො එව. අප්පමාදවිහාරීනන්ති සීලාදීසු අප්පමාදවිහාරවතං. අධිචිත්තමනුයුත්තානන්ති විපස්සනාය පාදකභාවෙන අධිචිත්තසඞ්ඛාතං සමාධිං අනුයුත්තානං. බුද්ධිසම්පන්නානන්ති නාමරූපවවත්ථානං ආදිං කත්වා යාව ගොත්‍රභු, තාව පවත්තෙන ඤාණෙන සම්පන්නානං. සම්මා පටිපන්නානන්ති චතුමග්ගක්ඛණෙ. අධිගතඵලානන්ති චතුඵලක්ඛණෙ. තථාගතානන්ති තථා ආගතානං. අරහන්තානන්ති දූරකිලෙසානං. සම්මාසම්බුද්ධානන්ති සම්මා සාමඤ්ච සබ්බධම්මබුද්ධානං. ඉමෙසං පදානං අත්ථො හෙට්ඨා පකාසිතො එව.

ຄຳວ່າ “ອິນທຣິເຍສຸ ຄຸດຕະທວາຣານັງ” (ຂອງຜູ້ສຳລວມທະວານໃນອິນຊີທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີທະວານອັນຮັກສາແລ້ວ ໂດຍຄວາມເປັນໄປໃນອາລົມຂອງຕົນໆ ໃນອິນຊີທັງ 6 ມີຈັກຂຸນຊີເປັນຕົ້ນ ໂດຍຄວາມເປັນໄປແຫ່ງທະວານແຕ່ລະທະວານ, ຂອງຜູ້ສຳລວມທະວານເຫຼົ່ານັ້ນ. ແລະ ຄຳວ່າ “ທະວານ” ໃນທີ່ນີ້ ໄດ້ແກ່ ຈັກຂຸເປັນຕົ້ນ ໂດຍຄວາມເປັນໄປແຫ່ງທະວານເປັນແດນເກີດ. ຄຳວ່າ “ອັບປະມາທະວິຫາຣີນັງ” ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ມີປົກກະຕິຢູ່ດ້ວຍຄວາມບໍ່ປະໝາດໃນສິນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ອະທິຈິດຕະມະນຸຍຸດຕານັງ” ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ຂະຫຍັນໝັ່ນພຽນໃນສະມາທິອັນນັບວ່າເປັນອະທິຈິດ ໂດຍຄວາມເປັນບາດຖານແຫ່ງວິປັດສະນາ. ຄຳວ່າ “ພຸດທິສັມປັນນານັງ” ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຍານອັນເປັນໄປ ຕັ້ງແຕ່ການກຳນົດນາມຮູບເປັນຕົ້ນໄປ ຈົນເຖິງໂຄຕະຣະພູ. ຄຳວ່າ “ສັມມາ ປະຕິປັນນານັງ” ໄດ້ແກ່ ໃນຂະນະແຫ່ງມັກທັງ 4. ຄຳວ່າ “ອະທິຄະຕະຜະລានັງ” ໄດ້ແກ່ ໃນຂະນະແຫ່ງຜົນທັງ 4. ຄຳວ່າ “ຕະຖາຄະຕານັງ” ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ສະເດັດໄປແລ້ວຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ອະຣະຫັນຕານັງ” ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ມີກິເລດອັນໄກແລ້ວ. ຄຳວ່າ “ສັມມາສັມພຸດທານັງ” ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ຕັດສະຮູ້ທຳທັງປວງໂດຍຊອບແລະດ້ວຍພະອົງເອງ. ເນື້ອຄວາມຂອງຄຳເຫຼົ່ານີ້ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນ.

---

පදෙසතො පච්චෙකබුද්ධානන්ති පච්චෙකසම්බුද්ධානං එකදෙසතො. සාවකානන්ති සාවකානම්පි එකදෙසතො. අධිමුච්චන්තොති අධිමොක්ඛං කරොන්තො. සද්ධාය චරතීති සද්ධාවසෙන පවත්තති. පග්ගණ්හන්තොති චතුසම්මප්පධානවීරියෙන පදහන්තො. උපට්ඨපෙන්තොති සතියා ආරම්මණං උපට්ඨපෙන්තො. අවික්ඛෙපං කරොන්තොති සමාධිවසෙන වික්ඛෙපං අකරොන්තො. පජානන්තොති චතුසච්චජානනපඤ්ඤාය පකාරෙන ජානන්තො. විජානන්තොති ඉන්ද්‍රියසම්පයුත්තජවනපුබ්බඞ්ගමෙන ආවජ්ජනවිඤ්ඤාණෙන ආරම්මණං විජානන්තො. විඤ්ඤාණචරියායාති ආවජ්ජනවිඤ්ඤාණචරියාවසෙන. එවං පටිපන්නස්සාති සහාවජ්ජනාය ඉන්ද්‍රියචරියාය පටිපන්නස්ස. කුසලා ධම්මා ආයාපෙන්තීති සමථවිපස්සනාවසෙන පවත්තා කුසලා ධම්මා භුසං යාපෙන්ති, පවත්තන්තීති අත්ථො. ආයතනචරියායාති කුසලානං ධම්මානං භුසං යතනචරියාය, පවත්තනචරියායාති වුත්තං හොති. විසෙසමධිගච්ඡතීති වික්ඛම්භනතදඞ්ගසමුච්ඡෙදපටිප්පස්සද්ධිවසෙන විසෙසං අධිගච්ඡති.

ຄຳວ່າ “ປະເທສະໂຕ ປັດເຈກະພຸດທານັງ” ໄດ້ແກ່ ໂດຍສ່ວນໜຶ່ງຂອງພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ສາວະການັງ” ໄດ້ແກ່ ໂດຍສ່ວນໜຶ່ງຂອງພະສາວົກທັງຫຼາຍຄືກັນ. ຄຳວ່າ “ອະທິມຸດຈັນໂຕ” ແປວ່າ ເຮັດຄວາມນ້ອມໃຈເຊື່ອ. ຄຳວ່າ “ສັດທາຍະ ຈະຣະຕິ” ແປວ່າ ຍ່ອມເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັດທາ. ຄຳວ່າ “ປັກຄັນຫັນໂຕ” ແປວ່າ ປະຄອງໄວ້ດ້ວຍຄວາມພຽນໃນສຳມັບປະທານ 4. ຄຳວ່າ “ອຸປັດຖະເປນໂຕ” ແປວ່າ ເຂົ້າໄປຕັ້ງອາລົມໄວ້ດ້ວຍສະຕິ. ຄຳວ່າ “ອະວິກເຂປັງ ກະຣົນໂຕ” ແປວ່າ ບໍ່ເຮັດຄວາມຟຸ້ງຊ່ານດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະມາທິ. ຄຳວ່າ “ປະຊານັນໂຕ” แປວ່າ ຮູ້ໂດຍປະການຕ່າງໆດ້ວຍປັນຍາທີ່ຮູ້ອະລິຍະສັດ 4. ຄຳວ່າ “ວິຊານັນໂຕ” ແປວ່າ ຮູ້ແຈ້ງອາລົມດ້ວຍອາວັດຊະນະວິນຍານອັນມີຊະວະນະປະກອບດ້ວຍອິນຊີເປັນເບື້ອງຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ວິນຍານະຈະລິຍາຍະ” ແປວ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມປະພຶດໃນອາວັດຊະນະວິນຍານ. ຄຳວ່າ “ເອວັງ ປະຕິປັນນັດສະ” ແປວ່າ ຂອງຜູ້ປະຕິບັດໃນອິນຊີຈະລິຍາພ້ອມທັງອາວັດຊະນະວິນຍານຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “ກຸສະລາ ທັມມາ ອາຍາເປັນຕິ” ແປວ່າ ກຸສົນທຳທັງຫຼາຍທີ່ເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະມະຖະແລະວິປັດສະນາ ຍ່ອມດຳເນີນໄປຢ່າງຍິ່ງ, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເປັນໄປ. ຄຳວ່າ “ອາຍະຕະນະຈະລິຍາຍະ” ແປວ່າ ດ້ວຍຄວາມປະພຶດທີ່ພະຍາຍາມຢ່າງຍິ່ງໃນກຸສົນທຳທັງຫຼາຍ, ອະທິບາຍວ່າ ດ້ວຍຄວາມປະພຶດທີ່ເປັນໄປ. ຄຳວ່າ “ວິເສສະມະທິຄັດສະຕິ” ແປວ່າ ຍ່ອມບັນລຸຄຸນວິເສດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິກຂັມພະນະ, ຕະທັງຄະ, ສະມຸດເສດ ແລະ ປະຕິປັດສັດທິ.

---

දස්සනචරියා ච සම්මාදිට්ඨියාතිආදීසු සම්මා පස්සති, සම්මා වා තාය පස්සන්ති, පසට්ඨා සුන්දරා වා දිට්ඨීති සම්මාදිට්ඨි, තස්සා සම්මාදිට්ඨියා නිබ්බානපච්චක්ඛකරණෙන දස්සනචරියා. සම්මා සඞ්කප්පෙති, සම්මා වා තෙන සඞ්කප්පෙන්ති, පසට්ඨො සුන්දරො වා සඞ්කප්පොති සම්මාසඞ්කප්පො. තස්ස ආරම්මණෙ චිත්තස්ස අභිනිරොපනචරියා. සම්මා වදති, සම්මා වා තාය වදන්ති, පසට්ඨා සුන්දරා වා වාචාති සම්මාවාචා, මිච්ඡාවාචාවිරතියා එතං නාමං. තස්සා චතුබ්බිධවචීසංවරපරිග්ගහචරියා. සම්මා කරොති, සම්මා වා තෙන [Pg.93] කරොන්ති, පසට්ඨං සුන්දරං වා කම්මන්ති සම්මාකම්මං, සම්මාකම්මමෙව සම්මාකම්මන්තො, මිච්ඡාකම්මන්තවිරතියා එතං නාමං. තස්ස තිවිධකායසංවරසමුට්ඨානචරියා. සම්මා ආජීවති, සම්මා වා තෙන ආජීවන්ති, පසට්ඨො සුන්දරො වා ආජීවොති සම්මාආජීවො, මිච්ඡාආජීවවිරතියා එතං නාමං. තස්ස වොදානචරියා පරිසුද්ධචරියා. සම්මා වායමති, සම්මා වා තෙන වායමන්ති, පසට්ඨො සුන්දරො වා වායාමොති සම්මාවායාමො, තස්ස පග්ගහචරියා. සම්මා සරති, සම්මා වා තාය සරන්ති, පසට්ඨා සුන්දරා වා සතීති සම්මාසති, තස්සා උපට්ඨානචරියා. සම්මා සමාධියති, සම්මා වා තෙන සමාධියන්ති, පසට්ඨො සුන්දරො වා සමාධීති සම්මාසමාධි, තස්ස අවික්ඛෙපචරියා.

ໃນຄຳວ່າ 'dassanacariyā ca sammādiṭṭhiyā' (ຄວາມປະພຶດໃນການເຫັນ ແລະສຳມາທິຖິ) ເປັນຕົ້ນ, ບຸກຄົນຍ່ອມເຫັນໂດຍຊອບ, ຫຼືວ່າ ດ້ວຍທິຖິນັ້ນ ພວກເຂົາຍ່ອມເຫັນໂດຍຊອບ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ທິຖິທີ່ປະເສີດ ຫຼືດີງາມ ຊື່ວ່າ 'ສຳມາທິຖິ' (ຄວາມເຫັນຊອບ). ຄວາມປະພຶດໃນການເຫັນ ດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງພະນິພານ ແຫ່ງສຳມາທິຖິນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ທັດສະນະຈະລິຍາ). ບຸກຄົນຍ່ອມດຳລິໂດຍຊອບ, ຫຼືວ່າ ດ້ວຍຄວາມດຳລິນັ້ນ ພວກເຂົາຍ່ອມດຳລິໂດຍຊອບ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄວາມດຳລິທີ່ປະເສີດ ຫຼືດີງາມ ຊື່ວ່າ 'ສຳມາສັງກັບປະ' (ຄວາມດຳລິຊອບ). ຄວາມປະພຶດໃນການຍົກຈິດຂຶ້ນສູ່ອາລົມ ແຫ່ງສຳມາສັງກັບປະນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ອະພິນິໂຣປະນະຈະລິຍາ). ບຸກຄົນຍ່ອມກ່າວໂດຍຊອບ, ຫຼືວ່າ ດ້ວຍວາຈານັ້ນ ພວກເຂົາຍ່ອມກ່າວໂດຍຊອບ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ວາຈາທີ່ປະເສີດ ຫຼືດີງາມ ຊື່ວ່າ 'ສຳມາວາຈາ' (ວາຈາຊອບ). ນີ້ເປັນຊື່ຂອງຄວາມງົດເວັ້ນຈາກມິດສາວາຈາ. ຄວາມປະພຶດໃນການກຳນົດຄວາມສຳລວມທາງວາຈາ 4 ປະການ ແຫ່ງສຳມາວາຈານັ້ນ (ຊື່ວ່າ ວະຈີສັງວະຣະປະຣິກຄະຫະຈະລິຍາ). ບຸກຄົນຍ່ອມເຮັດໂດຍຊອບ, ຫຼືວ່າ ດ້ວຍການກະທຳນັ້ນ ພວກເຂົາຍ່ອມເຮັດໂດຍຊອບ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ການງານທີ່ປະເສີດ ຫຼືດີງາມ ຊື່ວ່າ 'ສຳມາກຳມະ' (ການງານຊອບ), ສຳມາກຳມະນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ 'ສຳມາກຳມັນຕະ'. ນີ້ເປັນຊື່ຂອງຄວາມງົດເວັ້ນຈາກມິດສາກຳມັນຕະ. ຄວາມປະພຶດໃນການຕັ້ງຂຶ້ນແຫ່ງຄວາມສຳລວມທາງກາຍ 3 ປະການ ແຫ່ງສຳມາກຳມັນຕະນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ກາຍະສັງວະຣະສະມຸດຖານະຈະລິຍາ). ບຸກຄົນຍ່ອມລ້ຽງຊີບໂດຍຊອບ, ຫຼືວ່າ ດ້ວຍການລ້ຽງຊີບນັ້ນ ພວກເຂົາຍ່ອມລ້ຽງຊີບໂດຍຊອບ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ການລ້ຽງຊີບທີ່ປະເສີດ ຫຼືດີງາມ ຊື່ວ່າ 'ສຳມາອາຊີວະ' (ການລ້ຽງຊີບຊອບ). ນີ້ເປັນຊື່ຂອງຄວາມງົດເວັ້ນຈາກມິດສາອາຊີວະ. ຄວາມປະພຶດໃນການເຮັດໃຫ້ຜ່ອງໃສ ຄືຄວາມປະພຶດທີ່ບໍລິສຸດ ແຫ່ງສຳມາອາຊີວະນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ໂວດານະຈະລິຍາ ປະຣິສຸດທະຈະລິຍາ). ບຸກຄົນຍ່ອມພະຍາຍາມໂດຍຊອບ, ຫຼືວ່າ ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມນັ້ນ ພວກເຂົາຍ່ອມພະຍາຍາມໂດຍຊອບ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄວາມພະຍາຍາມທີ່ປະເສີດ ຫຼືດີງາມ ຊື່ວ່າ 'ສຳມາວາຍາມະ' (ຄວາມພະຍາຍາມຊອບ). ຄວາມປະພຶດໃນການປະຄອງໄວ້ ແຫ່ງສຳມາວາຍາມະນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ປັກຄະຫະຈະລິຍາ). ບຸກຄົນຍ່ອມລະນຶກໂດຍຊອບ, ຫຼືວ່າ ດ້ວຍສະຕິນັ້ນ ພວກເຂົາຍ່ອມລະນຶກໂດຍຊອບ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ສະຕິທີ່ປະເສີດ ຫຼືດີງາມ ຊື່ວ່າ 'ສຳມາສະຕິ' (ຄວາມລະນຶກຊອບ). ຄວາມປະພຶດໃນການປາກົດຂຶ້ນ ແຫ່ງສຳມາສະຕິນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ອຸປັດධානະຈະລິຍາ). ຈິດຍ່ອມຕັ້ງໝັ້ນໂດຍຊອບ, ຫຼືວ່າ ດ້ວຍສະມາທິນັ້ນ ຈິດຍ່ອມຕັ້ງໝັ້ນໂດຍຊອບ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ສະມາທິທີ່ປະເສີດ ຫຼືດີງາມ ຊື່ວ່າ 'ສຳມາສະມາທິ' (ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນຊອບ). ຄວາມປະພຶດໃນການບໍ່ຟຸ້ງຊ່ານ ແຫ່ງສຳມາສະມາທິນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ອະວິກເຂປະຈະລິຍາ).

---

තක්කප්පොති තෙන කප්පො, එවරූපොති අත්ථො. තස්සදිසොති තෙන සදිසො, ‘‘තස්සදිකො’’ති වා පාඨො. තප්පටිභාගොති තෙන පටිභාගො තප්පටිභාගො, එදිසොති අත්ථො. සාදුරසං අතික්කන්තං ලොණං අතිලොණං. ලොණකප්පොති ලොණසදිසොති වුච්චති. අතිතිත්තකන්ති අතික්කන්තතිත්තකං, පුචිමන්දාදිකප්පො තිත්තකසදිසොති වුච්චති. අතිමධුරන්ති ඛීරපායාසාදිකං. හිමකප්පොති හිමොදකසදිසො. සත්ථුකප්පොති සත්ථුනා බුද්ධෙන සදිසො. එවමෙවාති ඔපම්මසම්පටිපාදනං.

ຄຳວ່າ 'takkappo' (ມີກຳນົດຢ່າງນັ້ນ) ໝາຍເຖິງ ມີກຳນົດດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ, ອະທિບາຍວ່າ ມີຮູບຮ່າງຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'tassadiso' (ຄ້າຍຄືກັບສິ່ງນັ້ນ) ໝາຍເຖິງ ຄ້າຍຄືກັບສິ່ງນັ້ນ, ຫຼືມີບົດບາລີວ່າ 'tassadiko' ກໍມີ. ຄຳວ່າ 'tappaṭibhāgo' (ມີສ່ວນປຽບດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ) ໝາຍເຖິງ ມີສ່ວນປຽບດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ. ເກືອທີ່ມີລົດເຄັມເກີນກວ່າລົດຊາດປົກກະຕິ ຊື່ວ່າ 'atiloṇaṃ' (ເຄັມເກີນໄປ). ຄຳວ່າ 'loṇakappo' ທ່ານກ່າວວ່າ ຄ້າຍຄືກັບເກືອ. ຄຳວ່າ 'atitittakaṃ' ໝາຍເຖິງ ຂົມເກີນໄປ, ສິ່ງທີ່ມີກຳນົດຄືສະເດົາເປັນຕົ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າ ຄ້າຍຄືກັບຂອງຂົມ. ຄຳວ່າ 'atimadhuraṃ' (ຫວານເກີນໄປ) ໝາຍເຖິງ ເຂົ້າປາຍາດນ້ຳນົມເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'himakappo' ໝາຍເຖິງ ຄ້າຍຄືກັບນ້ຳຫิມະ (ນ້ຳແຂງ). ຄຳວ່າ 'satthukappo' ໝາຍເຖິງ ຄ້າຍຄືກັບພະສາດສະດາ ຄືພະພຸດທະເຈົ້າ. ຄຳວ່າ 'evameva' (ສັນໃດກໍສັນນັ້ນ) ເປັນການສະແດງຂໍ້ອຸປະມາປຽບທຽບ.

---

තත්‍රායං එතස්ස පච්චෙකබුද්ධස්ස සඞ්ඛෙපෙන විපස්සනාආචික්ඛනවිධිං දස්සෙත්වා ගමිස්සාම. තත්ථ නාමරූපපරිග්ගහං කාතුකාමො පච්චෙකබොධිසත්තො රූපාරූපඅට්ඨසමාපත්තීසු යං කිඤ්චි ඣානං සමාපජ්ජිත්වා වුට්ඨාය විතක්කාදීනි ඣානඞ්ගානි ච තංසම්පයුත්තෙ ච ඵස්සාදයො ධම්මෙ ලක්ඛණරසපච්චුපට්ඨානපදට්ඨානවසෙන පරිච්ඡින්දිත්වා ‘‘සබ්බම්පෙතං ආරම්මණාභිමුඛං නමනතො නමනට්ඨෙන නාම’’න්ති වවත්ථපෙති. තතො තස්ස පච්චයං පරියෙසන්තො ‘‘හදයවත්ථුං නිස්සාය පවත්තතී’’ති පස්සති. පුන වත්ථුස්ස පච්චයභූතානි ච උපාදාරූපානි ච පස්සිත්වා ‘‘ඉදං සබ්බං රුප්පනතො රූප’’න්ති පරිග්ගණ්හාති. පුන තදුභයං ‘‘නමනලක්ඛණං නාමං, රුප්පනලක්ඛණං රූප’’න්ති එවං සඞ්ඛෙපතො නාමරූපං වවත්ථපෙති. සමථයානිකවසෙනෙතං වුත්තං. විපස්සනායානිකො පන චතුධාතුවවත්ථානමුඛෙන භූතුපාදායරූපානි පරිච්ඡින්දිත්වා ‘‘සබ්බම්පෙතං රුප්පනතො රූප’’න්ති පස්සති. තතො එවං පරිච්ඡින්නරූපස්ස චක්ඛාදීනි නිස්සාය පවත්තමානා අරූපධම්මා ආපාථමාගච්ඡන්ති. තතො සබ්බෙපි තෙ අරූපධම්මෙ නමනලක්ඛණෙන එකතො කත්වා ‘‘ඉදං නාම’’න්ති පස්සති, සො [Pg.94] ‘‘ඉදං නාමං, ඉදං රූප’’න්ති ද්වෙධා වවත්ථපෙති. එවං වවත්ථපෙත්වා ‘‘නාමරූපතො උද්ධං අඤ්ඤො සත්තො වා පුග්ගලො වා දෙවො වා බ්‍රහ්මා වා නත්ථී’’ති පස්සති.

ໃນເລື່ອງນັ້ນ ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງວິທີການບອກວິປັດສະນາໂດຍຫຍໍ້ ແກ່ພະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້ານີ້ ແລ້ວຈຶ່ງຈະດຳເນີນຄວາມຕໍ່ໄປ. ໃນວິທີການນັ້ນ ພະປັດເຈກໂພທິສັດ ຜູ້ປາດຖະໜາຈະກຳນົດນາມຮູບ ເມື່ອເຂົ້າຊານຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນສະມາບັດ 8 ທີ່ເປັນຮູບຈະຣະແລະອະຮູບຈະຣະ ແລ້ວອອກມາແລ້ວ, ຍ່ອມກຳນົດອົງຊານມີວິຕົກເປັນຕົ້ນ ແລະທຳທີ່ມີຜັດສະເປັນຕົ້ນ ທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍອົງຊານນັ້ນ ໂດຍກຳນົດດ້ວຍລັກສະນະ, ລົດ (ກິດ), ປັດຈຸປັດຖານ (ອາການປາກົດ) ແລະປະທັດຖານ (ເຫດໃກ້ໃຫ້ເກີດ) ແລ້ວຕັ້ງໄວ້ວ່າ 'ສະພາວະທຳທັງໝົດນີ້ ຊື່ວ່ານາມ ເພາະອັດຖະວ່າ ນ້ອມໄປຫາອາລົມ'. ຈາກນັ້ນ ເມື່ອສະແຫວງຫາປັດໄຈຂອງນາມນັ້ນ ກໍຍ່ອມເຫັນວ່າ 'ອາໄສຫະທະຍະວັດຖຸເກີດຂຶ້ນ'. ຕໍ່ມາ ເມື່ອເຫັນມະຫາພູດຮູບທັງຫຼາຍ ທີ່ເປັນປັດໄຈແກ່ວັດຖຸ ແລະອຸປາດາຍະຮູບທັງຫຼາຍແລ້ວ ກໍກຳນົດວ່າ 'ສະພາວະທຳທັງໝົດນີ້ ຊື່ວ່າຮູບ ເພາະອັດຖະວ່າ ສະຫຼາຍໄປ (ຊຸດໂຊມ)'. ຕໍ່ມາ ກໍກຳນົດນາມຮູບໂດຍຫຍໍ້ທັງສອງຢ່າງນັ້ນວ່າ 'ທຳທີ່ມີລັກສະນະນ້ອມໄປ ຊື່ວ່ານາມ, ทຳທີ່ມີລັກສະນະສະຫຼາຍໄປ ຊື່ວ່າຮູບ'. ຂໍ້ນີ້ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຜູ້ມີສະມະຖະເປັນຍານ (ສະມະຖະຍານິກະ). ສ່ວນຜູ້ມີວິປັດສະນາເປັນຍານ (ວິປັດສະນາຍານິກະ) ຍ່ອມກຳນົດມະຫາພູດຮູບ ແລະອຸປາດາຍະຮູບ ໂດຍຫົວຂໍ້ການກຳນົດທາດ 4 ແລ້ວເຫັນວ່າ 'ສະພາວະທຳທັງໝົດນີ້ ຊື່ວ່າຮູບ ເພາະອັດຖະວ່າ ສະຫຼາຍໄປ'. ຈາກນັ້ນ ອະຮູບທຳທັງຫຼາຍ ທີ່ອາໄສຈັກຂຸເປັນຕົ້ນ ເກີດຂຶ້ນແກ່ຮູບທີ່ກຳນົດແລ້ວຢ່າງນີ້ ຍ່ອມປາກົດຂຶ້ນ. ຈາກນັ້ນ ເພິ່ນກໍລວມອະຮູບທຳທັງໝົດນັ້ນເຂົ້າເປັນອັນດຽວກັນ ດ້ວຍລັກສະນະນ້ອມໄປ ແລ້ວເຫັນວ່າ 'ນີ້ຄືນາມ', ເພິ່ນຍ່ອມກຳນົດໄວ້ເປັນສອງສ່ວນວ່າ 'ນີ້ຄືນາມ, ນີ້ຄືຮູບ'. ເມື່ອກຳນົດໄດ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ກໍຍ່ອມເຫັນວ່າ 'ນອກຈາກນາມແລະຮູບແລ້ວ ບໍ່ມີສັດ, ບຸກຄົນ, ເທວະດາ ຫຼືພົມ ອື່ນໃດເລີຍ'.

---

යථා හි අඞ්ගසම්භාරා, හොති සද්දො රථො ඉති;

එවං ඛන්ධෙසු සන්තෙසු, හොති ‘‘සත්තො’’ති සම්මුති. (සං. නි. 1.171;

මි. ප. 2.1.1;

කථා. 233);

ເພາະວ່າ ເມື່ອປະກອບສ່ວນຕ່າງໆເຂົ້າກັນ, ຄຳສົມມຸດວ່າ 'ລົດ' ກໍມີຂຶ້ນສັນໃດ; ເມື່ອຂັນທັງຫຼາຍມີຢູ່, ຄຳສົມມຸດວ່າ 'ສັດ' ກໍມີຂຶ້ນສັນນັ້ນ.

---

එවමෙව පඤ්චසු උපාදානක්ඛන්ධෙසු සන්තෙසු ‘‘සත්තො පුග්ගලො’’ති වොහාරමත්තං හොතීති එවමාදිනා නයෙන නාමරූපානං යාථාවදස්සනසඞ්ඛාතෙන දිට්ඨිවිසුද්ධිභූතෙන ඤාණෙන නාමරූපං පරිග්ගහෙත්වා පුන තස්ස පච්චයම්පි පරිග්ගණ්හන්තො වුත්තනයෙන නාමරූපං පරිග්ගහෙත්වා ‘‘කො නු ඛො ඉමස්ස හෙතූ’’ති පරියෙසන්තො අහෙතුවාදවිසමහෙතුවාදෙසු දොසං දිස්වා රොගං දිස්වා තස්ස නිදානං සමුට්ඨානම්පි පරියෙසන්තො වෙජ්ජො විය තස්ස හෙතුඤ්ච පච්චයඤ්ච පරියෙසන්තො අවිජ්ජා තණ්හා උපාදානං කම්මන්ති ඉමෙ චත්තාරො ධම්මෙ නාමරූපස්ස උප්පාදපච්චයත්තා ‘‘හෙතූ’’ති. ආහාරං උපත්ථම්භනපච්චයත්තා ‘‘පච්චයො’’ති ච පස්සති. ඉමස්ස හි කායස්ස අවිජ්ජාදයො තයො ධම්මා මාතා විය දාරකස්ස උපනිස්සයා හොන්ති, කම්මං පිතා විය පුත්තස්ස ජනකං, ආහාරො ධාති විය දාරකස්ස සන්ධාරකොති. එවං රූපකායස්ස පච්චයපරිග්ගහං කත්වා පුන ‘‘චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච රූපෙ ච උප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණ’’න්තිආදිනා (සං. නි. 4.60; කථා. 465) නයෙන නාමකායස්සපි පච්චයං පරිග්ගණ්හාති, එවං පරිග්ගණ්හන්තො ‘‘අතීතානාගතාපි ධම්මා එවමෙව වත්තන්තී’’ති සන්නිට්ඨානං කරොති.

ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນເອງ ເມື່ອອຸປາດານະຂັນ 5 ມີຢູ່, ຄວາມຮ້ອງເອີ້ນວ່າ 'ສັດ ບຸກຄົນ' ກໍມີພຽງແຕ່ໂວຫານເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍແນວທາງນີ້ເປັນຕົ້ນ ພະໂພທິສັດກຳນົດນາມຮູບ ດ້ວຍຍານອັນເປັນພູມແຫ່ງທິຖິວິສຸດທິ ທີ່ກ່າວຄືການເຫັນນາມຮູບຕາມຄວາມເປັນຈິງ ແລ້ວເມື່ອກຳນົດປັດໄຈຂອງນາມຮູບນັ້ນອີກ ກໍກຳນົດນາມຮູບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວ ແລ້ວສະແຫວງຫາວ່າ 'ຫຍັງໜໍເປັນເຫດຂອງນາມຮູບນີ້'. ເມື່ອເຫັນໂທດ ເຫັນໄພ (ໂລກ) ໃນອະເຫຕຸກະລາດ (ຄວາມເຫັນວ່າບໍ່ມີເຫດ) ແລະວິສະມະເຫຕຸກະລາດ (ຄວາມເຫັນວ່າເກີດຈາກເຫດທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ) ກໍສະແຫວງຫາເຫດເກີດແລະສະມຸດຖານຂອງນາມຮູບນັ້ນ ປຽບເໝືອນແພດຜູ້ສະແຫວງຫາສະມຸດຖານຂອງໂລກ, ເມື່ອສະແຫວງຫາເຫດແລະປັດໄຈຂອງນາມຮູບນັ້ນ ກໍເຫັນວ່າ 'ທຳ 4 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື ອະວິຊາ, ຕັນຫາ, ອຸປາດານ ແລະກຳ ເປັນ 'ເຫດ' ເພາະເປັນປັດໄຈໃຫ້ເກີດນາມຮູບ, ແລະເຫດອາຫານເປັນ 'ປັດໄຈ' ເພາະເປັນປັດໄຈສະໜັບສະໜູນ'. ເພາະວ່າ ທຳ 3 ປະການມີອະວິຊາເປັນຕົ້ນ ເປັນອຸປະນິໄສແກ່ກາຍນີ້ ປຽບເໝືອນມານດາແກ່ບຸດ, ກຳເປັນຜູ້ໃຫ້ເກີດ ປຽບເໝືອນບິດາແກ່ບຸດ, ອາຫານເປັນຜູ້ຄ້ຳຊູ ປຽບເໝືອນແມ່ນົມແກ່ກຸມານ. ເມື່ອກຳນົດປັດໄຈຂອງຮູບກາຍຢ່າງນີ້ແລ້ວ ກໍກຳນົດປັດໄຈຂອງນາມກາຍອີກ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເພາະອາໄສຈັກຂຸແລະຮູບທັງຫຼາຍ ຈັກຂຸວິນຍານຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ', ເມື່ອກຳນົດຢູ່ຢ່າງນີ້ ກໍຕົກລົງໃຈ (ສັນນິຖານ) ວ່າ 'ເຖິງແມ່ນທຳທັງຫຼາຍໃນອະດີດແລະອະນາຄົດ ກໍເປັນໄປຢ່າງນີ້ຄືກັນ'.

---

තස්ස යා සා පුබ්බන්තං ආරබ්භ ‘‘අහොසිං නු ඛො අහං අතීතමද්ධානං, න නු ඛො අහොසිං, කිං නු ඛො, කථං නු ඛො, කිං හුත්වා කිං අහොසිං නු ඛො අහං අතීතමද්ධාන’’න්ති පඤ්චවිධා විචිකිච්ඡා වුත්තා.

ຄວາມສົງໄສ 5 ປະການ ທີ່ປາລົບສ່ວນອະດີດ (ປຸບພັນຕະ) ຂອງຜູ້ນັ້ນ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ໃນອະດີດຕະການ ເຮົາໄດ້ມີແລ້ວບໍ່ໜໍ, ໃນອະດີດຕະການ ເຮົາບໍ່ໄດ້ມີແລ້ວບໍ່ໜໍ, ໃນອະດີດຕະການ ເຮົາໄດ້ເປັນຫຍັງໜໍ, ໃນອະດີດຕະການ ເຮົາໄດ້ເປັນຢ່າງໃດໜໍ, ໃນອະດີດຕະການ ເຮົາໄດ້ເປັນຫຍັງແລ້ວຈຶ່ງໄດ້ເປັນຫຍັງໜໍ'.

---

යාපි අපරන්තං ආරබ්භ ‘‘භවිස්සාමි නු ඛො අහං අනාගතමද්ධානං, න නු ඛො භවිස්සාමි, කිං නු ඛො භවිස්සාමි, කථං නු ඛො භවිස්සාමි, කිං හුත්වා කිං භවිස්සාමි නු ඛො අහං අනාගතමද්ධාන’’න්ති (ම. නි. 1.18; සං. නි. 2.20) පඤ්චවිධා විචිකිච්ඡා වුත්තා.

ແລະຄວາມສົງໄສ 5 ປະການ ທີ່ປາລົບສ່ວນອະນາຄົດ (ອະປະຣັນຕະ) ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ໃນອະນາຄົດຕະການ ເຮົາຈັກມີບໍ່ໜໍ, ໃນອະນາຄົດຕະການ ເຮົາຈັກບໍ່ມີບໍ່ໜໍ, ໃນອະນາຄົດຕະການ ເຮົາຈັກເປັນຫຍັງໜໍ, ໃນອະນາຄົດຕະການ ເຮົາຈັກເປັນຢ່າງໃດໜໍ, ໃນອະນາຄົດຕະການ ເຮົາຈັກເປັນຫຍັງແລ້ວຈຶ່ງຈັກເປັນຫຍັງໜໍ'.

---

යාපි [Pg.95] එතරහි වා පන පච්චුප්පන්නං අද්ධානං ආරබ්භ කථංකථී හොති ‘‘අහං නු ඛොස්මි, නො නු ඛොස්මි, කිං නු ඛොස්මි, කථං නු ඛොස්මි, අයං නු ඛො සත්තො කුතො ආගතො, සො කුහිං ගාමී භවිස්සතී’’ති (ම. නි. 1.18; සං. නි. 2.20) ඡබ්බිධා විචිකිච්ඡා වුත්තා, සා සබ්බාපි පහිය්‍යති. එවං පච්චයපරිග්ගහණෙන තීසු අද්ධාසු කඞ්ඛං විතරිත්වා ඨිතං ඤාණං ‘‘කඞ්ඛාවිතරණවිසුද්ධී’’තිපි ‘‘ධම්මට්ඨිතිඤාණ’’න්තිපි ‘‘යථාභූතඤාණ’’න්තිපි ‘‘සම්මාදස්සන’’න්තිපි වුච්චති.

ແລະຄວາມສົງໄສ 6 ປະການ ທີ່ປາລົບສ່ວນປັດຈຸບັນໃນບັດນີ້ ທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຄືອບແຄງວ່າ 'ເຮົາມີຢູ່ບໍ່ໜໍ, ເຮົາບໍ່ມີຢູ່ບໍ່ໜໍ, ເຮົາເປັນຫຍັງໜໍ, ເຮົາເປັນຢ່າງໃດໜໍ, ສັດນີ້ມາຈາກໃສໜໍ, ສັດນັ້ນຈັກໄປໃສໜໍ', ຄວາມສົງໄສທັງໝົດນັ້ນຍ່ອມຖືກລະເສຍໄດ້. ຍານທີ່ຕັ້ງໝັ້ນຂ້າມພົ້ນຄວາມສົງໄສໃນກາລທັງສາມ ດ້ວຍການກຳນົດປັດໄຈຢ່າງນີ້ ຍ່ອມເອີ້ນວ່າ 'ກັງຂາວິຕະຣະນະວິສຸດທິ' ແດ່, 'ທຳມັດຖິຕິຍານ' ແດ່, 'ຍະຖາພູຕະຍານ' ແດ່, 'ສຳມາທັດສະນະ' ແດ່.

---

එත්ථ පන තිස්සො හි ලොකියපරිඤ්ඤා ඤාතපරිඤ්ඤා තීරණපරිඤ්ඤා පහානපරිඤ්ඤාති. තත්ථ ‘‘රුප්පනලක්ඛණං රූපං, වෙදයිතලක්ඛණා වෙදනා’’ති එවං තෙසං තෙසං ධම්මානං පච්චත්තලක්ඛණසල්ලක්ඛණවසෙන පවත්තා පඤ්ඤා ඤාතපරිඤ්ඤා නාම. ‘‘රූපං අනිච්චං, වෙදනා අනිච්චා’’තිආදිනා පන නයෙන තෙසංයෙව ධම්මානං සාමඤ්ඤලක්ඛණං ආරොපෙත්වා පවත්තා ලක්ඛණාරම්මණිකවිපස්සනාපඤ්ඤා තීරණපරිඤ්ඤා නාම. තෙසු එව පන ධම්මෙසු නිච්චසඤ්ඤාදිපජහනවසෙන පවත්තා ලක්ඛණාරම්මණිකවිපස්සනාව පඤ්ඤා පහානපරිඤ්ඤා නාම.

ແຕ່ໃນວິປັດສະນານີ້ ມີໂລກິຍະປະຣິນຍາ 3 ປະການ ຄື ຍາຕະປະຣິນຍາ, ຕີຣະນະປະຣິນຍາ ແລະປະຫານະປະຣິນຍາ. ໃນປະຣິນຍາ 3 ນັ້ນ ປັນຍາທີ່ເປັນໄປດ້ວຍການກຳນົດລັກສະນະສະເພາະຕົນຂອງທຳນັ້ນໆ ຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຮູບມີລັກສະນະສະຫຼາຍໄປ, ເວດນາມີລັກສະນະສະເຫວີຍອາລົມ' ຊື່ວ່າ 'ຍາຕະປະຣິນຍາ'. ສ່ວນປັນຍາໃນວິປັດສະນາທີ່ມີລັກສະນະເປັນອາລົມ ທີ່ເປັນໄປດ້ວຍການຍົກຂຶ້ນສູ່ສາມັນຍະລັກສະນະຂອງທຳເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຮູບບໍ່ທ່ຽງ, ເວດນາບໍ່ທ່ຽງ' ຊື່ວ່າ 'ຕີຣະນະປະຣິນຍາ'. ແຕ່ປັນຍາໃນວິປັດສະນາທີ່ມີລັກສະນະເປັນອາລົມນັ້ນເອງ ທີ່ເປັນໄປດ້ວຍການລະນິດຈະສັນຍາເປັນຕົ້ນໃນທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ປະຫານະປະຣິນຍາ'.

---

තත්ථ සඞ්ඛාරපරිච්ඡෙදතො පට්ඨාය යාව පච්චයපරිග්ගහා ඤාතපරිඤ්ඤාය භූමි. එතස්මිඤ්හි අන්තරෙ ධම්මානං පච්චත්තලක්ඛණපටිවෙධස්සෙව ආධිපච්චං හොති. කලාපසම්මසනතො පට්ඨාය යාව උදයබ්බයානුපස්සනා තීරණපරිඤ්ඤාය භූමි. එතස්මිඤ්හි අන්තරෙ සාමඤ්ඤලක්ඛණපටිවෙධස්සෙව ආධිපච්චං හොති. භඞ්ගානුපස්සනතො පට්ඨාය උපරි පහානපරිඤ්ඤාය භූමි. තතො ච පට්ඨාය හි අනිච්චතො අනුපස්සන්තො නිච්චසඤ්ඤං පජහති, දුක්ඛතො අනුපස්සන්තො සුඛසඤ්ඤං, අනත්තතො අනුපස්සන්තො අත්තසඤ්ඤං, නිබ්බින්දන්තො නන්දිං, විරජ්ජන්තො රාගං, නිරොධෙන්තො සමුදයං, පටිනිස්සජ්ජන්තො ආදානං පජහතීති එවං නිච්චසඤ්ඤාදිපහානසාධිකානං සත්තන්නං අනුපස්සනානං ආධිපච්චං. ඉති ඉමාසු තීසු පරිඤ්ඤාසු සඞ්ඛාරපරිච්ඡෙදස්ස චෙව පච්චයපරිග්ගහස්ස ච සාධිතත්තා ඉමිනා යොගිනා ඤාතපරිඤ්ඤාව අධිගතා.

ໃນປະຣິນຍາເຫຼົ່ານັ້ນ ຕັ້ງແຕ່ການກຳນົດສັງຂານ (ສັງຂາຣະປະຣິດເຊດ) ຈົນເຖິງການກຳນົດປັດໄຈ (ປັດຈະຍະປະຣິກຄະຫະ) ເປັນພູມແຫ່ງຍາຕະປະຣິນຍາ. ເພາະວ່າໃນລະຫວ່າງນີ້ ຄວາມເປັນໃຫຍ່ຍ່ອມມີແກ່ການແທງຕະຫຼອດລັກສະນະສະເພາະຕົນຂອງທຳທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ. ຕັ້ງແຕ່ການພິຈາລະນາເປັນກຸ່ມ (ກະລາປະສຳມະສະນະ) ຈົນເຖິງອຸທະຍັບພະຍານຸປັດສະນາຍານ (ຍານຕາມເຫັນຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບ) ເປັນພູມແຫ່ງຕີຣະນະປະຣິນຍາ. ເພາະວ່າໃນລະຫວ່າງນີ້ ຄວາມເປັນໃຫຍ່ຍ່ອມມີແກ່ການແທງຕະຫຼອດສາມັນຍະລັກສະນະເທົ່ານັ້ນ. ຕັ້ງແຕ່ພັງຄານຸປັດສະນາຍານ (ຍານຕາມເຫັນຄວາມດັບ) ຂຶ້ນໄປ ເປັນພູມແຫ່ງປະຫານະປະຣິນຍາ. ເພາະວ່າຕັ້ງແຕ່ຍານນັ້ນໄປ ຜູ້ຕາມເຫັນໂດຍຄວາມບໍ່ທ່ຽງ ຍ່ອມລະນິດຈະສັນຍາ (ຄວາມໝາຍໝັ້ນວ່າທ່ຽງ), ຜູ້ຕາມເຫັນໂດຍຄວາມເປັນທຸກ ຍ່ອມລະສຸຂະສັນຍາ (ຄວາມໝາຍໝັ້ນວ່າເປັນສຸກ), ຜູ້ຕາມເຫັນໂດຍຄວາມເປັນອະນັດຕາ ຍ່ອມລະອັດຕະສັນຍາ (ຄວາມໝາຍໝັ້ນວ່າເປັນຕົວຕົນ), ຜູ້ເບື່ອໜ່າຍ ຍ່ອມລະຄວາມເພີດເພີນ (ນັນທິ), ຜູ້ຄາຍຄວາມກຳໜັດ ຍ່ອມລະລາຄະ, ຜູ້ດັບ ຍ່ອມລະສະມຸດໄທ (ເຫດເກີດ), ຜູ້ສະຫຼັດຄືນ ຍ່ອມລະອາດານະ (ຄວາມຍຶດໝັ້ນຖືໝັ້ນ). ຄວາມເປັນໃຫຍ່ຍ່ອມມີແກ່ອະນຸປັດສະນາ 7 ປະການ ທີ່ໃຫ້ສຳເລັດການລະນິດຈະສັນຍາເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ໃນປະຣິນຍາ 3 ປະການນີ້ ເພາະຄວາມທີ່ການກຳນົດສັງຂານແລະການກຳນົດປັດໄຈ ອັນໂຍຄີບຸກຄົນນີ້ໃຫ້ສຳເລັດແລ້ວ, ໂຍຄີບຸກຄົນນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າບັນລຸຍາຕະປະຣິນຍານັ້ນເອງ.

---

පුන ‘‘යං කිඤ්චි රූපං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා…පෙ… යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං රූපං හුත්වා අභාවතො අනිච්චං, උදයබ්බයපටිපීළිතත්තා දුක්ඛං, අවසවත්තිත්තා අනත්තා. යා කාචි වෙදනා… සඤ්ඤා… යෙ කෙචි සඞ්ඛාරා [Pg.96]… යං කිඤ්චි විඤ්ඤාණං අතීතානාගතපච්චුප්පන්නං අජ්ඣත්තං වා බහිද්ධා වා ඔළාරිකං වා සුඛුමං වා හීනං වා පණීතං වා යං දූරෙ සන්තිකෙ වා, සබ්බං විඤ්ඤාණං හුත්වා අභාවතො අනිච්චං, උදයබ්බයපටිපීළිතත්තා දුක්ඛං, අවසවත්තිත්තා අනත්තා’’ති එවමාදිනා (සං. නි. 3.48; පටි. ම. 1.48) නයෙන කලාපසම්මසනං කරොති. ඉදං සන්ධාය වුත්තං ‘‘තිලක්ඛණං ආරොපෙත්වා’’ති.

ຕໍ່ມາ ໂຍຄີບຸກຄົນຍ່ອມເຮັດການພິຈາລະນາເປັນກຸ່ມ (ກະລາປະສຳມະສະນະ) ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຮູບຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ບໍ່ວ່າຈະເປັນອະດີດ ອະນາຄົດ ຫຼືປັດຈຸບັນ ພາຍໃນຫຼືພາຍນອກ... ລະ... ຫ່າງໄກຫຼືໃກ້ກໍຕາມ, ຮູບທັງໝົດນັ້ນ ບໍ່ທ່ຽງ ເພາະມີແລ້ວກໍກັບບໍ່ມີ, ເປັນທຸກ ເພາະຖືກບີບຄັ້ນດ້ວຍຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບ, ເປັນອະນັດຕາ ເພາະບໍ່ຢູ່ໃນອຳນາດ. ເວດນາຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ... ສັນຍາຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ... ສັງຂານເຫຼົ່າໃດເຫຼົ່າໜຶ່ງ... ວິນຍານຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ບໍ່ວ່າຈະເປັນອະດີດ ອະນາຄົດ ຫຼືປັດຈຸບັນ ພາຍໃນຫຼືພາຍນອກ ຫຍາບຫຼືລະອຽດ ຊົ່ວຫຼືປະນີດ ຫ່າງໄກຫຼືໃກ້ກໍຕາມ, ວິນຍານທັງໝົດນັ້ນ ບໍ່ທ່ຽງ ເພາະມີແລ້ວກໍກັບບໍ່ມີ, ເປັນທຸກ ເພາະຖືກບີບຄັ້ນດ້ວຍຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບ, ເປັນອະນັດຕາ ເພາະບໍ່ຢູ່ໃນອຳນາດ'. ຄຳນີ້ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງ 'ການຍົກຂຶ້ນສູ່ໄຕລັກ'.

---

එවං සඞ්ඛාරෙ අනිච්චදුක්ඛානත්තවසෙන කලාපසම්මසනං කත්වා පුන සඞ්ඛාරානං උදයබ්බයමෙව පස්සති. කථං? ‘‘අවිජ්ජාසමුදයා රූපසමුදයො, තණ්හාකම්මආහාරසමුදයා රූපසමුදයො’’ති (පටි. ම. 1.50). එවං රූපක්ඛන්ධස්ස පච්චයායත්තතාදස්සනෙන රූපක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සති, නිබ්බත්තිලක්ඛණං පස්සන්තොපි රූපක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සති. එවං පඤ්චහාකාරෙහි රූපක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සති. ‘‘අවිජ්ජානිරොධා රූපනිරොධො, තණ්හාකම්මආහාරනිරොධා රූපනිරොධො’’ති (පටි. ම. 1.50) පච්චයනිරොධදස්සනෙන රූපක්ඛන්ධස්ස වයං පස්සති, විපරිණාමලක්ඛණං පස්සන්තොපි රූපක්ඛන්ධස්ස වයං පස්සතීති එවං පඤ්චහාකාරෙහි රූපක්ඛන්ධස්ස වයං පස්සති.

ເມື່ອພິຈາລະນາສັງຂານທັງຫຼາຍເປັນກຸ່ມ ໂດຍຄວາມບໍ່ທ່ຽງ ເປັນທຸກ ແລະເປັນອະນັດຕາຢ່າງນີ້ແລ້ວ ກໍຍ່ອມເຫັນຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບຂອງສັງຂານທັງຫຼາຍອີກ. ເຫັນແນວໃດ? ຄື 'ເພາະອະວິຊາເກີດ ຮູບຈຶ່ງເກີດ, ເພາະຕັນຫາ ກຳ ແລະອາຫານເກີດ ຮູບຈຶ່ງເກີດ'. ໂຍຄີບຸກຄົນຍ່ອມເຫັນຄວາມເກີດແຫ່ງຮູບຂັນ ດ້ວຍການເຫັນຄວາມທີ່ຮູບຂັນນັ້ນອາໄສປັດໄຈຢ່າງນີ້, ເຖິງແມ່ນເມື່ອເຫັນລັກສະນະການບັງເກີດຂຶ້ນ ກໍຍ່ອມເຫັນຄວາມເກີດແຫ່ງຮູບຂັນ. ໂຍຄີບຸກຄົນຍ່ອມເຫັນຄວາມເກີດແຫ່ງຮູບຂັນ ດ້ວຍອາການ 5 ຢ່າງຢ່າງນີ້. 'ເພາະອະວິຊາດັບ ຮູບຈຶ່ງດັບ, ເພາະຕັນຫາ ກຳ ແລະອາຫານດັບ ຮູບຈຶ່ງດັບ'. ໂຍຄີບຸກຄົນຍ່ອມເຫັນຄວາມດັບແຫ່ງຮູບຂັນ ດ້ວຍການເຫັນຄວາມດັບແຫ່ງປັດໄຈຢ່າງນີ້, ເຖິງແມ່ນເມື່ອເຫັນລັກສະນະຄວາມແປປວນ ກໍຍ່ອມເຫັນຄວາມດັບແຫ່ງຮູບຂັນ. ໂຍຄີບຸກຄົນຍ່ອມເຫັນຄວາມດັບແຫ່ງຮູບຂັນ ດ້ວຍອາການ 5 ຢ່າງຢ່າງນີ້.

---

තථා ‘‘අවිජ්ජාසමුදයා වෙදනාසමුදයො, තණ්හාකම්මඵස්සසමුදයා වෙදනාසමුදයො’’ති (පටි. ම. 1.50) පච්චයායත්තතාදස්සනෙන වෙදනාක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සති, නිබ්බත්තිලක්ඛණං පස්සන්තොපි වෙදනාක්ඛන්ධස්ස උදයං පස්සති. ‘‘අවිජ්ජානිරොධා වෙදනානිරොධො, තණ්හාකම්මඵස්සනිරොධා වෙදනානිරොධො’’ති (පටි. ම. 1.50) පච්චයනිරොධදස්සනෙන වෙදනාක්ඛන්ධස්ස වයං පස්සති, විපරිණාමලක්ඛණං පස්සන්තොපි වෙදනාක්ඛන්ධස්ස වයං පස්සති. එවං සඤ්ඤාක්ඛන්ධාදීසුපි.

ໃນທຳນອງດຽວກັນ 'ເພາະອະວິຊາເກີດ ເວດນາຈຶ່ງເກີດ, ເພາະຕັນຫາ ກຳ ແລະຜັດສະເກີດ ເວດນາຈຶ່ງເກີດ'. ໂຍຄີບຸກຄົນຍ່ອມເຫັນຄວາມເກີດແຫ່ງເວດນາຂັນ ດ້ວຍການເຫັນຄວາມທີ່ເວດນາຂັນນັ້ນອາໄສປັດໄຈຢ່າງນີ້, ເຖິງແມ່ນເມື່ອເຫັນລັກສະນະການບັງເກີດຂຶ້ນ ກໍຍ່ອມເຫັນຄວາມເກີດແຫ່ງເວດນາຂັນ. 'ເພາະອະວິຊາດັບ ເວດນາຈຶ່ງດັບ, ເພາະຕັນຫາ ກຳ ແລະຜັດສະດັບ ເວດນາຈຶ່ງດັບ'. ໂຍຄີບຸກຄົນຍ່ອມເຫັນຄວາມດັບແຫ່ງເວດນາຂັນ ດ້ວຍການອັດສະດັບແຫ່ງປັດໄຈຢ່າງນີ້, ເຖິງແມ່ນເມື່ອເຫັນລັກສະນະຄວາມແປປວນ ກໍຍ່ອມເຫັນຄວາມດັບແຫ່ງເວດນາຂັນ. ໃນສັນຍາຂັນເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍຢ່າງນີ້ຄືກັນ.

---

අයං පන විසෙසො – විඤ්ඤාණක්ඛන්ධස්ස ඵස්සට්ඨානෙ ‘‘නාමරූපසමුදයා, නාමරූපනිරොධා’’ති යොජෙතබ්බං. එවං එකෙකස්මිං ඛන්ධෙ පච්චයසමුදයවසෙන ච නිබ්බත්තිලක්ඛණවසෙන ච පච්චයනිරොධවසෙන ච විපරිණාමලක්ඛණවසෙන ච උදයබ්බයදස්සනෙන ච දස දස කත්වා පඤ්ඤාස ලක්ඛණානි වුත්තානි. තෙසං වසෙන ‘‘එවම්පි රූපස්ස උදයො, එවම්පි රූපස්ස වයො’’ති පච්චයතො චෙව ඛණතො ච විත්ථාරෙන මනසිකාරං කරොති.

ແຕ່ມີຂໍ້ແຕກຕ່າງດັ່ງນີ້ ຄື: ໃນຖານະແຫ່ງຜັດສະຂອງວິນຍານຂັນ ຄວນປະກອບຄຳວ່າ 'ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງນາມຮູບ, ເພາະຄວາມດັບໄປແຫ່ງນາມຮູບ'. ດ້ວຍເຫດນີ້ ໃນຂັນແຕ່ລະຂັນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງປັດໄຈ, ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລັກສະນະການບັງເກີດ, ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມດັບໄປແຫ່ງປັດໄຈ, ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລັກສະນະຄວາມຜັນແປ ແລະໂດຍການເຫັນຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບ ຈຶ່ງລວມເປັນລັກສະນະຢ່າງລະສິບໆ ລວມເປັນຫ້າສິບລັກສະນະ ທີ່ພຣະອົງຕັດໄວ້. ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງລັກສະນະເຫຼົ່ານັ້ນ ໂຍຄີບຸກຄົນຍ່ອມເຮັດໄວ້ໃນໃຈໂດຍພິສະດານ ທັງໂດຍປັດໄຈແລະໂດຍຂະນະວ່າ 'ຄວາມເກີດແຫ່ງຮູບເປັນຢ່າງນີ້, ຄວາມດັບແຫ່ງຮູບເປັນຢ່າງນີ້'.

---

තස්සෙවං කරොතො ‘‘ඉති කිර ඉමෙ ධම්මා අහුත්වා සම්භොන්ති, හුත්වා පටිවෙන්තී’’ති ඤාණං විසදං හොති. ‘‘එවං කිර ඉමෙ ධම්මා අනුප්පන්නා [Pg.97] උප්පජ්ජන්ති, උප්පන්නා නිරුජ්ඣන්තී’’ති නිච්චනවා හුත්වා සඞ්ඛාරා උපට්ඨහන්ති. න කෙවලඤ්ච නිච්චනවා, සූරියුග්ගමනෙ උස්සාවබින්දු විය උදකබුබ්බුළො විය උදකෙ දණ්ඩරාජි විය ආරග්ගෙ සාසපො විය විජ්ජුප්පාදො විය ච පරිත්තට්ඨායිනො, මායාමරීචිසුපිනාලාතචක්කගන්ධබ්බනගරඵෙණකදලිආදයො විය අසාරා නිස්සාරා විය හුත්වා උපට්ඨහන්ති. එත්තාවතා ච පන අනෙන ‘‘වයධම්මමෙව උප්පජ්ජති, උප්පන්නඤ්ච වයං උපෙතී’’ති ඉමිනා ආකාරෙන සම්මසනපඤ්ඤාය ලක්ඛණානි පටිවිජ්ඣිත්වා ඨිතං උදයබ්බයානුපස්සනං නාම පඨමං තරුණවිපස්සනාඤාණං අධිගතං හොති. යස්සාධිගමා ‘‘ආරද්ධවිපස්සකො’’ති සඞ්ඛං ගච්ඡති.

ເມື່ອໂຍຄີບຸກຄົນນັ້ນເຮັດໄວ້ໃນໃຈຢູ່ຢ່າງນີ້ ຍານຍ່ອມຜຸດຜ່ອງແຈ່ມແຈ້ງວ່າ 'ໄດ້ຍິນວ່າ ທຳເຫຼົ່ານີ້ ເມື່ອບໍ່ມີກໍບັງເກີດຂຶ້ນ, ຄັນບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວກໍເສື່ອມສູນໄປ'. ສັງຂານທັງຫຼາຍຍ່ອມປາກົດເປັນຂອງໃໝ່ຢູ່ສະເໝີວ່າ 'ໄດ້ຍິນວ່າ ທຳເຫຼົ່ານີ້ ເມື່ອຍັງບໍ່ເກີດກໍເກີດຂຶ້ນ, ຄັນເກີດຂຶ້ນແລ້ວກໍດັບໄປ'. ແລະບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ເປັນຂອງໃໝ່ຢູ່ສະເໝີເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງປາກົດເປັນຂອງຕັ້ງຢູ່ຊົ່ວຄາວ ປຽບເໝືອນຢາດນ້ຳຄ້າງໃນເວລາຕາເວັນຂຶ້ນ, ປຽບເໝືອນຟອງນ້ຳ, ປຽບເໝືອນຮອຍຂີດໄມ້ໃນນ້ຳ, ປຽບເໝືອນເມັດຜັກກາດເທິງປາຍເຫຼັກແຫຼມ ແລະປຽບເໝືອນຟ້າແລບ, ແລະປາກົດເປັນຂອງບໍ່ມີແກ່ນສານ ປຽບເໝືອນມາຍາກົນ, ພະຍັບແດດ, ຄວາມຝັນ, ກົງໄຟ, ເມືອງຄັນທັບ, ຟອງນ້ຳ ແລະຕົ້ນກ້ວຍເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ໂຍຄີບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າໄດ້ບັນລຸ 'ອຸທະຍັບພະຍານຸປັດສະນາຍານ' ອັນເປັນຕະຣຸນວິປັດສະນາຍານທຳອິດ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໂດຍການແທງທະລຸລັກສະນະດ້ວຍສຳມະສະນະປັນຍາ ໂດຍອາການຢ່າງນີ້ວ່າ 'ສິ່ງທີ່ມີຄວາມເສື່ອມໄປເປັນທຳມະດາເທົ່ານັ້ນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ, ແລະສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວກໍເຖິງຄວາມເສື່ອມໄປ'. ເພາະໄດ້ບັນລຸຍານນີ້ ໂຍຄີບຸກຄົນນັ້ນຈຶ່ງເຖິງການນັບວ່າ 'ຜູ້ເລີ່ມຕັ້ງວິປັດສະນາແລ້ວ'.

---

අථස්ස ආරද්ධවිපස්සකස්ස කුලපුත්තස්ස ඔභාසො ඤාණං පීති පස්සද්ධි සුඛං අධිමොක්ඛො පග්ගහො උපට්ඨානං උපෙක්ඛා නිකන්තීති දස විපස්සනුපක්කිලෙසා උප්පජ්ජන්ති. එත්ථ ඔභාසො නාම විපස්සනක්ඛණෙ ඤාණස්ස බලවත්තා ලොහිතං සන්නිසීදති, තෙන ච චිත්තොභාසො නිබ්බත්තති. තං දිස්වා අකුසලො යොගී ‘‘මග්ගො මෙ පත්තො’’ති තමෙව ඔභාසං අස්සාදෙති. ඤාණම්පි විපස්සනාඤාණමෙව. තං සඞ්ඛාරෙ සම්මසන්තස්ස සුද්ධං පසන්නං හුත්වා පවත්තති. තං දිස්වා පුබ්බෙ විය ‘‘මග්ගො’’ති අස්සාදෙති. පීතිපි විපස්සනාපීති එව. තස්ස හි තස්මිං ඛණෙ පඤ්චවිධා පීති උප්පජ්ජති. පස්සද්ධීති විපස්සනාපස්සද්ධි. තස්මිං සමයෙ නෙව කායචිත්තානං දරථො, න ගාරවං, න කක්ඛළතා, න අකම්මඤ්ඤතා, න ගෙලඤ්ඤතා, න වඞ්කතා හොති. සුඛම්පි විපස්සනාසුඛමෙව. තස්ස කිර තස්මිං සමයෙ සකලසරීරං අභිසන්දයමානං අතිපණීතං සුඛං උප්පජ්ජති.

ລຳດັບນັ້ນ ວິປັດສະນູປະກິເລດ ໑໐ ປະການ ຄື: ໂໂພສ (ແສງສະຫວ່າງ), ຍານ (ຄວາມຮູ້), ປີຕິ (ຄວາມອີ່ມໃຈ), ປັດສັດທິ (ຄວາມສະຫງົບ), ສຸກ (ຄວາມສະບາຍ), ອະທິໂມກ (ຄວາມນ້ອມໃຈເຊື່ອ), ປັກຄະຫະ (ຄວາມພຽນ), ອຸປັດຖານ (ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ), ອຸເປກຂາ (ຄວາມວາງເສີຍ) ແລະນິກັນຕິ (ຄວາມຍິນດີ) ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ກຸນລະບຸດຜູ້ເລີ່ມຕັ້ງວິປັດສະນາແລ້ວນັ້ນ. ໃນວິປັດສະນູປະກິເລດເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ 'ໂອພາສ' ຄື ໃນຂະນະແຫ່ງວິປັດສະນາ ເພາະຄວາມມີກຳລັງແຮງແຫ່ງຍານ ໂລຫິດຍ່ອມຜຸດຜ່ອງ, ແລະເພາະໂລຫິດຜຸດຜ່ອງນັ້ນ ແສງສະຫວ່າງແຫ່ງຈິດຈຶ່ງບັງເກີດຂຶ້ນ. ໂຍຄີບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດ ເຫັນແສງສະຫວ່າງນັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມເພີດເພີນຍິນດີໃນແສງສະຫວ່າງນັ້ນເອງວ່າ 'ເຮົາບັນລຸມັກແລ້ວ'. ແມ້ແຕ່ 'ຍານ' ກໍຄືວິປັດສະນາຍານນັ້ນເອງ. ຍານນັ້ນຍ່ອມເປັນໄປຢ່າງບໍລິສຸດແລະຜຸດຜ່ອງແກ່ໂຍຄີບຸກຄົນຜູ້ພິຈາລະນາສັງຂານຢູ່. ໂຍຄີບຸກຄົນນັ້ນເຫັນຍານນັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມເພີດເພີນຍິນດີວ່າ 'ເປັນມັກ' ເໝືອນດັ່ງໃນກ່ອນ. ແມ້ແຕ່ 'ປີຕິ' ກໍຄືວິປັດສະນາປີຕິນັ້ນເອງ. ເພາະໃນຂະນະນັ້ນ ປີຕິ ໕ ປະການຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ລາວ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ປັດສັດທິ' ຄືວິປັດສະນາປັດສັດທິ. ໃນສະໄໝນັ້ນ ຄວາມກະວົນກະວາຍ, ຄວາມໜັກໜ່ວງ, ຄວາມຫຍາບກະດ້າງ, ຄວາມບໍ່ຄວນແກ່ການງານ, ຄວາມເຈັບໄຂ້ ແລະຄວາມຄົດງໍ ແຫ່ງກາຍແລະຈິດ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ. ແມ້ແຕ່ 'ສຸກ' ກໍຄືວິປັດສະນາສຸກນັ້ນເອງ. ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນສະໄໝນັ້ນ ຄວາມສຸກອັນປະນີດຢ່າງຍິ່ງຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແຜ່ຊາບຊຶມໄປທົ່ວຮ່າງກາຍຂອງລາວ.

---

අධිමොක්ඛො නාම විපස්සනක්ඛණෙ පවත්තා සද්ධා. තස්මිඤ්හි ඛණෙ චිත්තචෙතසිකානං අතිවිය පසාදභූතා බලවතී සද්ධා උප්පජ්ජති. පග්ගහො නාම විපස්සනාසම්පයුත්තං වීරියං. තස්මිඤ්හි ඛණෙ අසිථිලං අනච්චාරද්ධං සුපග්ගහිතං වීරියං උප්පජ්ජති. උපට්ඨානන්ති විපස්සනාසම්පයුත්තා සති. තස්මිඤ්හි ඛණෙ සුපට්ඨිතා සති උප්පජ්ජති. උපෙක්ඛා දුවිධා විපස්සනාවජ්ජනවසෙන. තස්මිඤ්හි ඛණෙ සබ්බසඞ්ඛාරගහණෙ මජ්ඣත්තභූතං විපස්සනුපෙක්ඛාසඞ්ඛාතං ඤාණං බලවන්තං හුත්වා උප්පජ්ජති මනොද්වාරාවජ්ජනුපෙක්ඛා ච. සා ච තං තං [Pg.98] ඨානං ආවජ්ජන්තස්ස සූරා තිඛිණා හුත්වා වහති. නිකන්තීති විපස්සනානිකන්ති. ඔභාසාදීසු හි ආලයං කුරුමානා සුඛුමා සන්තාකාරා නිකන්ති උප්පජ්ජති. එත්ථ ඔභාසාදයො කිලෙසවත්ථුතාය ‘‘උපක්කිලෙසා’’ති වුත්තා න අකුසලත්තා. නිකන්ති පන උපක්කිලෙසො චෙව කිලෙසවත්ථු ච.

ທີ່ຊື່ວ່າ 'อະທິໂມກ' ຄືສັດທາທີ່ເປັນໄປໃນຂະນະແຫ່ງວິປັດສະນາ. ເພາະໃນຂະນະນັ້ນ ສັດທາອັນມີກຳລັງແຮງ ເຊິ່ງເປັນສະພາບຜຸດຜ່ອງຢ່າງຍິ່ງແຫ່ງຈິດແລະເຈຕະສິກຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ປັກຄະຫະ' ຄືວິຣິຍະທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍວິປັດສະນາ. ເພາະໃນຂະນະນັ້ນ ວິຣິຍະທີ່ບໍ່ຢ່ອນຍານ ບໍ່ຕຶງເກີນໄປ ແຕ່ປະຄອງໄວ້ເປັນຢ່າງດີຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອຸປັດຖານ' ຄືສະຕິທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍວິປັດສະນາ. ເພາະໃນຂະນະນັ້ນ ສະຕິທີ່ຕັ້ງໝັ້ນດີແລ້ວຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. 'ອຸເປກຂາ' ມີ ໒ ປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວິປັດສະນາແລະອາວັດຊະນະ. ເພາະໃນຂະນະນັ້ນ ຍານອັນນັບວ່າວິປັດສະນູເປກຂາ ເຊິ່ງເປັນສະພາບວາງເສີຍໃນການກຳນົດສັງຂານທັງປວງ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຢ່າງມີກຳລັງແຮງ ແລະມະໂນທະວາຣາວັດຊະນູເປກຂາກໍເກີດຂຶ້ນ. ແລະມະໂນທະວາຣາວັດຊະນູເປກຂານັ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປຢ່າງແຄ້ວຄາດແລະແຫຼມຄົມແກ່ຜູ້ພິຈາລະນາອາລົມນັ້ນໆ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ນິກັນຕິ' ຄືວິປັດສະນານິກັນຕິ. ເພາະຄວາມຍິນດີອັນລະອຽດມີອາການສະຫງົບ ເຊິ່ງເຮັດຄວາມອາໄລໃນໂອphaສເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ໃນວິປັດສະນູປະກິເລດເຫຼົ່ານີ້ ໂອພາສເປັນຕົ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອຸປະກິເລດ' ເພາະເປັນວັດຖຸແຫ່ງກิເລດ ບໍ່ແມ່ນເພາະເປັນອະກຸສົນ. ສ່ວນນິກັນຕິ ເປັນທັງອຸປະກິເລດແລະເປັນວັດຖຸແຫ່ງກິເລດ.

---

පණ්ඩිතො පන භික්ඛු ඔභාසාදීසු උප්පන්නෙසු වික්ඛෙපං අගච්ඡන්තො ‘‘ඔභාසාදයො ධම්මා න මග්ගො, උපක්කිලෙසවිමුත්තං පන වීථිපටිපන්නං විපස්සනාඤාණං මග්ගො’’ති මග්ගඤ්ච අමග්ගඤ්ච වවත්ථපෙති. තස්සෙවං ‘‘අයං මග්ගො, අයං න මග්ගො’’ති ඤත්වා ඨිතං ඤාණං මග්ගාමග්ගඤාණදස්සනවිසුද්ධීති වුච්චති. ඉතො පට්ඨාය අට්ඨන්නං විපස්සනාඤාණානං වසෙන සිඛාපත්තවිපස්සනාඤාණං නවමඤ්ච සච්චානුලොමිකං ඤාණන්ති අයං පටිපදාඤාණදස්සනවිසුද්ධි නාම හොති. උදයබ්බයානුපස්සනාඤාණං භඞ්ගානුපස්සනාඤාණං භයතුපට්ඨානඤාණං ආදීනවානුපස්සනාඤාණං නිබ්බිදානුපස්සනාඤාණං මුඤ්චිතුකම්‍යතාඤාණං පටිසඞ්ඛානුපස්සනාඤාණං සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාඤාණන්ති ඉමානි අට්ඨ ඤාණානි නාම. නවමං සච්චානුලොමිකං ඤාණන්ති අනුලොමස්සෙතං නාමං.

ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ເປັນບັນດິດ ເມື່ອໂອພາສເປັນຕົ້ນເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ບໍ່ເຖິງຄວາມຟຸ້ງຊ່ານ ຍ່ອມກຳນົດມັກແລະບໍ່ແມ່ນມັກວ່າ 'ທຳມີໂອພາສເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ແມ່ນມັກ, ສ່ວນວິປັດສະນາຍານທີ່ພົ້ນຈາກອຸປະກິເລດ ດຳເນີນໄປຕາມວິຖີທາງແລ້ວ ນັ້ນແຫຼະຄືມັກ'. ຍານຂອງພິກຂຸນັ້ນ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໂດຍຮູ້ແລ້ວຢ່າງນີ້ວ່າ 'ນີ້ຄືມັກ, ນີ້ບໍ່ແມ່ນມັກ' ຊື່ວ່າ 'ມັກຄາມັກຄະຍານະທັດສະນະວິສຸດທິ'. ຈຳເດີມແຕ່ຂັ້ນນີ້ໄປ ວິປັດສະນາຍານອັນເຖິງຍອດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິປັດສະນາຍານ ໘ ປະການ ແລະຍານທີ ໙ ຄືສັດຈານຸໂລມິກະຍານ ນີ້ຊື່ວ່າ 'ປະຕິປະທາຍານະທັດສະນະວິສຸດທິ'. ຍານ ໘ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ອຸທະຍັບພະຍານຸປັດສະນາຍານ, ພັງຄານຸປັດສະນາຍານ, ພະຍະຕູປັດຖານາຍານ, ອາທີນວານຸປັດສະນາຍານ, ນິບພິທານຸປັດສະນາຍານ, ມຸນຈິຕຸກຳຍະຕາຍານ, ປະຕິສັງຂານຸປັດສະນາຍານ ແລະສັງຂາຣຸເປກຂາຍານ. ຍານທີ ໙ ຄືສັດຈານຸໂລມິກະຍານ ນີ້ເປັນຊື່ຂອງອະນຸໂລມຍານ.

---

තස්මා තං සම්පාදෙතුකාමෙන උපක්කිලෙසවිමුත්තං උදයබ්බයඤාණං ආදිංකත්වා එතෙසු ඤාණෙසු යොගො කරණීයො. උදයබ්බයං පස්සන්තස්ස හි අනිච්චලක්ඛණං යථාභූතං උපට්ඨාති, උදයබ්බයපටිපීළනං පස්සතො දුක්ඛලක්ඛණඤ්ච, ‘‘දුක්ඛමෙව හි සම්භොති, දුක්ඛං තිට්ඨති වෙති චා’’ති (සං. නි. 1.171; කථා. 233) පස්සතො අනත්තලක්ඛණඤ්ච.

ເພາະສະນັ້ນ ໂຍຄີບຸກຄົນຜູ້ປາດຖະໜາຈະເຮັດຍານນັ້ນໃຫ້ສົມບູນ ຄວນເຮັດຄວາມພຽນໃນຍານເຫຼົ່ານີ້ ໂດຍເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ອຸທະຍັບພະຍາຍານທີ່ພົ້ນຈາກອຸປະກິເລດແລ້ວ. ເພາະວ່າ ເມື່ອໂຍຄີບຸກຄົນເຫັນຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບ ອະນິດຈະລັກສະນະຍ່ອມປາກົດຕາມຄວາມເປັນຈິງ, ເມື່ອເຫັນຄວາມບີບຄັ້ນແຫ່ງຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບ ທຸກຂະລັກສະນະກໍປາກົດ, ແລະເມື່ອເຫັນຕາມພຣະດຳຣັດວ່າ 'ທຸກເທົ່ານັ້ນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ, ທຸກຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ ແລະເສື່ອມສູນໄປ' ອະນັດຕະລັກສະນະກໍປາກົດ.

---

එත්ථ ච අනිච්චං අනිච්චලක්ඛණං දුක්ඛං දුක්ඛලක්ඛණං අනත්තා අනත්තලක්ඛණන්ති අයං විභාගො වෙදිතබ්බො. තත්ථ අනිච්චන්ති ඛන්ධපඤ්චකං. කස්මා? උප්පාදවයඤ්ඤථත්තභාවා, හුත්වා අභාවතො වා. අඤ්ඤථත්තං නාම ජරා. උප්පාදවයඤ්ඤථත්තං අනිච්චලක්ඛණං, හුත්වා අභාවසඞ්ඛාතො වා ආකාරවිකාරො. ‘‘යදනිච්චං, තං දුක්ඛ’’න්ති වචනතො තදෙව ඛන්ධපඤ්චකං දුක්ඛං. කස්මා? අභිණ්හං පටිපීළනතො. අභිණ්හං පටිපීළනාකාරො දුක්ඛලක්ඛණං. ‘‘යං දුක්ඛං, තදනත්තා’’ති (සං. නි. 3.15-16) වචනතො තදෙව ඛන්ධපඤ්චකං අනත්තා. කස්මා? අවසවත්තනතො. අවසවත්තනාකාරො අනත්තලක්ඛණං. ඉමානි තීණිපි ලක්ඛණානි උදයබ්බයං පස්සන්තස්සෙව ආරම්මණානි හොන්ති.

ໃນເລື່ອງນີ້ ຄວນຊາບການຈຳແນກດັ່ງນີ້ ຄື: ອະນິດຈັງ, ອະນິດຈະລັກສະນະ, ທຸກຂັງ, ທຸກຂະລັກສະນະ, ອະນັດຕາ, ອະນັດຕະລັກສະນະ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອະນິດຈັງ' ຄືຂັນ ໕. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະມີຄວາມເກີດ, ຄວາມດັບ ແລະຄວາມຜັນແປ ຫຼືເພາະມີແລ້ວກໍກັບບໍ່ມີ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ຄວາມຜັນແປ' ຄືຊະລາ. ຄວາມເກີດ, ຄວາມດັບ ແລະຄວາມຜັນແປ ຫຼືອາການທີ່ແປກໄປອັນນັບວ່າຄວາມມີແລ້ວກັບບໍ່ມີ ນັ້ນຄື 'ອະນິດຈະລັກສະນະ'. ເພາະພຣະດຳຣັດວ່າ 'ສິ່ງໃດບໍ່ທ່ຽງ, ສິ່ງນັ້ນເປັນທຸກ' ຂັນ ໕ ນັ້ນເອງຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ທຸກຂັງ'. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຖືກບີບຄັ້ນຢູ່ສະເໝີ. ອາການທີ່ຖືກບີບຄັ້ນຢູ່ສະເໝີ ນັ້ນຄື 'ທຸກຂະລັກສະນະ'. ເພາະພຣະດຳຣັດວ່າ 'ສິ່ງໃດເປັນທຸກ, ສິ່ງນັ້ນເປັນອະນັດຕາ' ຂັນ ໕ ນັ້ນເອງຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ອະນັດຕາ'. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະບໍ່ເປັນໄປໃນອຳນາດ. ອາການທີ່ບໍ່ເປັນໄປໃນອຳນາດ ນັ້ນຄື 'ອະນັດຕະລັກສະນະ'. ລັກສະນະທັງ ໓ ປະການນີ້ ຍ່ອມເປັນອາລົມແກ່ຜູ້ເຫັນຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບເທົ່ານັ້ນ.

---

පුනපි [Pg.99] සො රූපාරූපධම්මෙ ‘‘එවං අනිච්චා’’තිආදිනා විපස්සති, තස්ස සඞ්ඛාරා ලහුං ලහුං ආපාථං ආගච්ඡන්ති, තතො උප්පාදං වා ඨිතිං වා පවත්තං වා නිමිත්තං වා ආරම්මණං අකත්වා තෙසං ඛයවයනිරොධෙ එව සති සන්තිට්ඨති, ඉදං භඞ්ගඤාණං නාම. ඉමස්ස උප්පාදතො පට්ඨාය අයං යොගී ‘‘යථා ඉමෙ සඞ්ඛාරා භිජ්ජන්ති නිරුජ්ඣන්ති, එවං අතීතෙපි සඞ්ඛාරගතං භිජ්ජි, අනාගතෙපි භිජ්ජිස්සතී’’ති නිරොධමෙව පස්සන්තො තිට්ඨති. තස්ස භඞ්ගානුපස්සනාඤාණං ආසෙවන්තස්ස බහුලීකරොන්තස්ස සබ්බභවයොනි ගතිට්ඨිති සත්තාවාසෙසු පභෙදකා සඞ්ඛාරා ජලිතඅඞ්ගාරකාසුආදයො විය මහාභයං හුත්වා උපට්ඨහන්ති. එතං භයතුපට්ඨානඤාණං නාම.

ໂຍຄີບຸກຄົນນັ້ນຍ່ອມພິຈາລະນາເຫັນຮູບທຳແລະອະຮູບທຳອີກວ່າ 'ບໍ່ທ່ຽງຢ່າງນີ້' ເປັນຕົ້ນ, ສັງຂານທັງຫຼາຍຍ່ອມປາກົດແກ່ລາວຢ່າງໄວວາ, ແລ້ວລາວກໍບໍ່ເຮັດຄວາມເກີດ, ຄວາມຕັ້ງຢູ່, ຄວາມເປັນໄປ ຫຼືນิມິດໃຫ້ເປັນອາລົມ ແຕ່ມີສະຕິຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ສະເພາະໃນຄວາມສິ້ນໄປ, ຄວາມເສື່ອມໄປ ແລະຄວາມດັບໄປແຫ່ງສັງຂານເຫຼົ່ານັ້ນເທົ່ານັ້ນ, ນີ້ຊື່ວ່າ 'ພັງຄະຍານ'. ຈຳເດີມແຕ່ຄວາມເກີດແຫ່ງຍານນີ້ ໂຍຄີບຸກຄົນນີ້ຍ່ອມເຫັນແຕ່ຄວາມດັບຢູ່ສະເໝີວ່າ 'ສັງຂານທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ແຕກດັບແລະດັບໄປຢ່າງໃດ, ແມ້ໃນອະດີດ ສັງຂານທັງຫຼາຍກໍແຕກດັບໄປແລ້ວຢ່າງນັ້ນ, ແມ້ໃນອະນາຄົດກໍຈັກແຕກດັບຢ່າງນັ້ນ'. ເມື່ອລາວເສບຄົບ ເຮັດໃຫ້ຫຼາຍເຊິ່ງພັງຄານຸປັດສະນາຍານນັ້ນ, ສັງຂານທັງຫຼາຍທີ່ຈຳແນກຢູ່ໃນພົບ, ໂຢນິ, ຄະຕິ, ຖິຕິ ແລະສັດຕາວາດທັງປວງ ຍ່ອມປາກົດເປັນໄພອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ປຽບເໝືອນຂຸມຖ່ານໄຟທີ່ຮຸ່ງເຮືອງຢູ່ເປັນຕົ້ນ. ນີ້ຊື່ວ່າ 'ພະຍະຕູປັດຖານາຍານ'.

---

තස්ස තං භයතුපට්ඨානඤාණං ආසෙවන්තස්ස සබ්බෙ භවාදයො ආදිත්තඅඞ්ගාරං විය සමුස්සිතඛග්ගො විය පච්චත්ථිකො අප්පටිසරණා සාදීනවා හුත්වා උපට්ඨහන්ති. ඉදං ආදීනවානුපස්සනාඤාණං නාම. තස්ස එවං සඞ්ඛාරෙ ආදීනවතො පස්සන්තස්ස භවාදීසුපි සඞ්ඛාරානං ආදීනවත්තා සඞ්ඛාරෙසු උක්කණ්ඨනා අනභිරති උප්පජ්ජති, ඉදං නිබ්බිදානුපස්සනාඤාණං නාම.

ເມື່ອລາວເສບຄົບພະຍະຕູປັດຖານາຍານນັ້ນ, ພົບທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນທັງປວງ ຍ່ອມປາກົດເປັນຂອງມີໂທດ ບໍ່ມີທີ່ເພິ່ງ ປຽບເໝືອນຖ່ານໄຟທີ່ຮຸ່ງແດງ, ປຽບເໝືອນດາບທີ່ຍົກຂຶ້ນແລ້ວ ແລະປຽບເໝືອນສັດຕູ. ນີ້ຊື່ວ່າ 'ອາທີນວານຸປັດສະນາຍານ'. ເມື່ອລາວເຫັນສັງຂານໂດຍຄວາມເປັນໂທດຢ່າງນີ້ ຄວາມເບື່ອໜ່າຍ ຄວາມບໍ່ຍິນດີໃນສັງຂານທັງຫຼາຍຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເພາະຄວາມທີ່ສັງຂານທັງຫຼາຍໃນພົບເປັນຕົ້ນເປັນຂອງມີໂທດ. ນີ້ຊື່ວ່າ 'ນິບພິທານຸປັດສະນາຍານ'.

---

සබ්බසඞ්ඛාරෙසු නිබ්බින්දන්තස්ස උක්කණ්ඨන්තස්ස තස්මා සඞ්ඛාරගතා මුඤ්චිතුකාමතා නිස්සරිතුකාමතා හොති. ඉදං මුඤ්චිතුකම්‍යතාඤාණං නාම. පුන තස්මා සඞ්ඛාරගතා මුඤ්චිතුං පන තෙ එව සඞ්ඛාරෙ පටිසඞ්ඛානුපස්සනාඤාණෙන තිලක්ඛණං ආරොපෙත්වා තීරණං පටිසඞ්ඛානුපස්සනාඤාණං නාම.

ເມື່ອລາວເບື່ອໜ່າຍແລະທໍ້ຖອຍໃນສັງຂານທັງປວງ ຄວາມປາດຖະໜາຈະພົ້ນໄປ ຄວາມປາດຖະໜາຈະອອກໄປຈາກສັງຂານເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມມີ. ນີ້ຊື່ວ່າ 'ມຸນຈິຕຸກຳຍະຕາຍານ'. ແລະເພື່ອຈະພົ້ນໄປຈາກສັງຂານເຫຼົ່ານັ້ນອີກ ລາວຈຶ່ງຍົກໄຕລັກຂຶ້ນສູ່ສັງຂານເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ແລ້ວພິຈາລະນາດ້ວຍປະຕິສັງຂານຸປັດສະນາຍານ, ນີ້ຊື່ວ່າ 'ປະຕິສັງຂານຸປັດສະນາຍານ'.

---

සො එවං තිලක්ඛණං ආරොපෙත්වා සඞ්ඛාරෙ පරිග්ගණ්හන්තො තෙසු අනත්තලක්ඛණස්ස සුදිට්ඨත්තා ‘‘අත්තා’’ති වා ‘‘අත්තනිය’’න්ති වා අගණ්හන්තො සඞ්ඛාරෙසු භයඤ්ච නන්දිඤ්ච පහාය සඞ්ඛාරෙසු උදාසීනො හොති මජ්ඣත්තො, ‘‘අහ’’න්ති වා ‘‘මම’’න්ති වා න ගණ්හාති, තීසු භවෙසු උපෙක්ඛකො, ඉදං සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාඤාණං නාම.

ເມື່ອລາວຍົກໄຕລັກຂຶ້ນກຳນົດສັງຂານຢູ່ຢ່າງນີ້ ເພາະເຫັນອະນັດຕະລັກສະນະຢ່າງແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ ຈຶ່ງບໍ່ຖືໝັ້ນວ່າ 'ເປັນຕົວຕົນ' ຫຼື 'ເປັນຂອງຕົນ', ລະຄວາມກົວແລະຄວາມເພີດເພີນໃນສັງຂານທັງຫຼາຍແລ້ວ ເປັນຜູ້ວາງເສີຍ ເປັນກາງໃນສັງຂານທັງຫຼາຍ, ບໍ່ຖືໝັ້ນວ່າ 'ເຮົາ' ຫຼື 'ຂອງເຮົາ', ເປັນຜູ້ວາງເສີຍໃນພົບທັງສາມ. ນີ້ຊື່ວ່າ 'ສັງຂາຣຸເປກຂາຍານ'.

---

තං පනෙස චෙ සන්තිපදං නිබ්බානං සන්තතො පස්සති, සබ්බසඞ්ඛාරපවත්තං විස්සජ්ජෙත්වා නිබ්බානනින්නං පක්ඛන්දං හොති. නො චෙ නිබ්බානං සන්තතො පස්සති, පුනප්පුනං ‘‘අනිච්ච’’න්ති වා ‘‘දුක්ඛ’’න්ති වා ‘‘අනත්තා’’ති වා තිවිධානුපස්සනාවසෙන සඞ්ඛාරාරම්මණමෙව හුත්වා පවත්තති. එවං තිට්ඨමානඤ්ච එතං තිවිධවිමොක්ඛමුඛභාවං ආපජ්ජිත්වා තිට්ඨති. තිස්සො හි අනුපස්සනා ‘‘තීණි විමොක්ඛමුඛානී’’ති වුච්චන්ති. එවං අනිච්චතො මනසිකරොන්තො අධිමොක්ඛබහුලො අනිමිත්තං විමොක්ඛං පටිලභති, දුක්ඛතො මනසිකරොන්තො පස්සද්ධිබහුලො [Pg.100] අප්පණිහිතං විමොක්ඛං පටිලභති, අනත්තතො මනසිකරොන්තො වෙදබහුලො සුඤ්ඤතං විමොක්ඛං පටිලභති.

ຫາກໂຍຄີບຸກຄົນນັ້ນເຫັນພຣະນิພານອັນເປັນສັນຕິບົດໂດຍຄວາມເປັນທຳສະຫງົບ ຍານນັ້ນຍ່ອມສະຫຼະຄວາມເປັນໄປແຫ່ງສັງຂານທັງປວງແລ້ວແລ່ນໄປສູ່ພຣະນິພານ. ຫາກບໍ່ເຫັນພຣະນິພານໂດຍຄວາມເປັນທຳສະຫງົບ ຍານນັ້ນຍ່ອມເປັນໄປໂດຍມີສັງຂານເປັນອາລົມນັ້ນເອງຊ້ຳໆ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະນຸປັດສະນາ ໓ ປະການ ຄື 'ບໍ່ທ່ຽງ' ຫຼື 'ເປັນທຸກ' ຫຼື 'ເປັນອະນັດຕາ'. ແລະຍານທີ່ຕັ້ງຢູ່ຢ່າງນີ້ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໂດຍເຖິງຄວາມເປັນທາງເຂົ້າສູ່ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ ໓ ປະການ. ເພາະວ່າ ອະນຸປັດສະນາ ໓ ປະການ ພຣະອົງຕັດວ່າ 'ທາງເຂົ້າສູ່ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ ໓ ປະການ'. ດ້ວຍເຫດນີ້ ໂຍຄີບຸກຄົນເມື່ອເຮັດໄວ້ໃນໃຈໂດຍຄວາມບໍ່ທ່ຽງ ເປັນຜູ້ມີຄວາມນ້ອມໃຈເຊື່ອຫຼາຍ ຍ່ອມໄດ້ບັນລຸ 'ອະນິມິດຕະວິໂມກ', ເມື່ອເຮັດໄວ້ໃນໃຈໂດຍຄວາມເປັນທຸກ ເປັນຜູ້ມີຄວາມສະຫງົບຫຼາຍ ຍ່ອມໄດ້ບັນລຸ 'ອັບປະນິຫິຕະວິໂມກ', ເມື່ອເຮັດໄວ້ໃນໃຈໂດຍຄວາມເປັນອະນັດຕາ ເປັນຜູ້ມີຄວາມຮູ້ແຈ້ງຫຼາຍ ຍ່ອມໄດ້ບັນລຸ 'ສຸນຍະຕະວິໂມກ'.

---

එත්ථ ච අනිමිත්තො විමොක්ඛොති අනිමිත්තාකාරෙන නිබ්බානං ආරම්මණං කත්වා පවත්තො අරියමග්ගො. සො හි අනිමිත්තාය ධාතුයා උප්පන්නත්තා අනිමිත්තො, කිලෙසෙහි ච විමුත්තත්තා විමොක්ඛො. එතෙනෙව නයෙන අප්පණිහිතාකාරෙන නිබ්බානං ආරම්මණං කත්වා පවත්තො අප්පණිහිතො, සුඤ්ඤතාකාරෙන නිබ්බානං ආරම්මණං කත්වා පවත්තො සුඤ්ඤතොති වෙදිතබ්බො.

ໃນເລື່ອງນີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອະນິມິດຕະວິໂມກ' ຄືອະລິຍະມັກທີ່ເປັນໄປໂດຍເຮັດພຣະນິພານໃຫ້ເປັນອາລົມດ້ວຍອາການບໍ່ມີນິມິດ. ເພາະອະລິຍະມັກນັ້ນເກີດຂຶ້ນໃນອະນິມິດຕະທາດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ອະນິມິດຕະ', ແລະເພາະຫຼຸດພົ້ນຈາກກິເລດທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ວິໂມກ'. ໂດຍແນວທາງນີ້ເອງ ອະລິຍະມັກທີ່ເປັນໄປໂດຍເຮັດພຣະນິພານໃຫ້ເປັນອາລົມດ້ວຍອາການບໍ່ມີຄວາມປາດຖະໜາ ຄວນຊາບວ່າ 'ອັບປະນິຫິຕະ', ແລະອະລິຍະມັກທີ່ເປັນໄປໂດຍເຮັດພຣະນິພານໃຫ້ເປັນອາລົມດ້ວຍອາການວ່າງເປົ່າ ຄວນຊາບວ່າ 'ສຸນຍະຕະ'.

---

එවං අධිගතසඞ්ඛාරුපෙක්ඛස්ස කුලපුත්තස්ස විපස්සනා සිඛාප්පත්තා හොති. වුට්ඨානගාමිනිවිපස්සනාති එතදෙව. අස්ස තං සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාඤාණං ආසෙවන්තස්ස තික්ඛතරා සඞ්ඛාරුපෙක්ඛා උප්පජ්ජති. තස්ස ‘‘ඉදානි මග්ගො උප්පජ්ජිස්සතී’’ති සඞ්ඛාරෙ ‘‘අනිච්චා’’ති වා ‘‘දුක්ඛා’’ති වා ‘‘අනත්තා’’ති වා සම්මසිත්වා භවඞ්ගං ඔතරති, භවඞ්ගානන්තරං සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාය කථිතනයෙනෙව අනිච්චාදිආකාරෙන මනසිකරිත්වා උප්පජ්ජති මනොද්වාරාවජ්ජනං, තථෙව මනසිකරොතො පඨමං ජවනචිත්තං උප්පජ්ජති. යං පරිකම්මන්ති වුච්චති, තදනන්තරං තදෙව දුතියජවනචිත්තං උප්පජ්ජති. යං උපචාරන්ති වුච්චති, තදනන්තරම්පි තදෙව උප්පජ්ජති තතියං ජවනචිත්තං. යං අනුලොමන්ති වුච්චති, ඉදං තෙසං පාටිඑක්කං නාම.

ວິປັດສະນາຂອງກຸນລະບຸດຜູ້ໄດ້ບັນລຸສັງຂາຣຸເປກຂາຍານຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຍ່ອມເຖິງຍອດ. ຍານນີ້ເອງຊື່ວ່າ 'ວຸດຖານະຄາມິນີວິປັດສະນາ'. ເມື່ອລາວເສບຄົບສັງຂາຣຸເປກຂາຍານນັ້ນ, ສັງຂາຣຸເປກຂາຍານອັນແຫຼມຄົມກວ່າຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ລາວພິຈາລະນາສັງຂານທັງຫຼາຍວ່າ 'ບໍ່ທ່ຽງ' ຫຼື 'ເປັນທຸກ' ຫຼື 'ເປັນອະນັດຕາ' ດ້ວຍຄິດວ່າ 'ບັດນີ້ ມັກຈັກເກີດຂຶ້ນ' ແລ້ວຢັ່ງລົງສູ່ພະວັງ, ຖັດຈາກພະວັງ ມະໂນທະວາຣາວັດຊະນະຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໂດຍເຮັດໄວ້ໃນໃຈດ້ວຍອາການມີຄວາມບໍ່ທ່ຽງເປັນຕົ້ນ ໂດຍແນວທາງດຽວກັນກັບທີ່ກ່າວໄວ້ໃນສັງຂາຣຸເປກຂາຍານນັ້ນເອງ, ເມື່ອເຮັດໄວ້ໃນໃຈຢ່າງນັ້ນ ຊະວະນະຈິດດວງທຳອິດຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເຊິ່ງຊື່ວ່າ 'ປະຣິກຳ', ຖັດຈາກນັ້ນ ຊະວະນະຈິດດວງທີສອງນັ້ນເອງຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເຊິ່ງຊື່ວ່າ 'ອຸປະຈານ', ຖັດຈາກນັ້ນ ຊະວະນະຈິດດວງທີສາມນັ້ນເອງຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເຊິ່ງຊື່ວ່າ 'ອະນຸໂລມ', ນີ້ຄືຊື່ສະເພາະຂອງຊະວະນະຈິດເຫຼົ່ານັ້ນ.

---

අවිසෙසෙන පන තිවිධම්පෙතං ‘‘ආසෙවන’’න්තිපි ‘‘පරිකම්ම’’න්තිපි ‘‘උපචාර’’න්තිපි ‘‘අනුලොම’’න්තිපි වුච්චති. ඉදං පන අනුලොමඤාණං සඞ්ඛාරාරම්මණාය වුට්ඨානගාමිනියා විපස්සනාය පරියොසානං හොති, නිප්පරියායෙන පන ගොත්‍රභුඤාණමෙව විපස්සනාය පරියොසානන්ති වුච්චති. තතො පරං නිබ්බානං ආරම්මණං කුරුමානං පුථුජ්ජනගොත්තං අතික්කමමානං අරියගොත්තං ඔක්කමමානං නිබ්බානාරම්මණෙ පඨමසමන්නාහාරභූතං අපුනරාවට්ටකං ගොත්‍රභුඤාණං උප්පජ්ජති. ඉදං පන ඤාණං පටිපදාඤාණදස්සනවිසුද්ධිඤ්ච ඤාණදස්සනවිසුද්ධිඤ්ච න භජති. අන්තරා අබ්බොහාරිකමෙව හොති. විපස්සනාසොතෙ පතිතත්තා ‘‘පටිපදාඤාණදස්සනවිසුද්ධී’’ති වා ‘‘විපස්සනා’’ති වා සඞ්ඛං ගච්ඡති. නිබ්බානං ආරම්මණං කත්වා ගොත්‍රභුඤාණෙ නිරුද්ධෙ තෙන දින්නසඤ්ඤාය නිබ්බානං ආරම්මණං කත්වා දිට්ඨිසංයොජනං [Pg.101] සීලබ්බතපරාමාසසංයොජනං විචිකිච්ඡාසංයොජනන්ති තීණි සංයොජනානි විද්ධංසෙන්තො සොතාපත්තිමග්ගො උප්පජ්ජති, තදනන්තරං තස්සෙව විපාකභූතානි ද්වෙ තීණි වා ඵලචිත්තානි උප්පජ්ජන්ති අනන්තරවිපාකත්තා ලොකුත්තරකුසලානං, ඵලපරියොසානෙ පනස්ස උප්පන්නභවඞ්ගං විච්ඡින්දිත්වා පච්චවෙක්ඛණත්ථාය මනොද්වාරාවජ්ජනං උප්පජ්ජති. සො හි ‘‘ඉමිනා වතාහං මග්ගෙන ආගතො’’ති මග්ගං පච්චවෙක්ඛති. තතො ‘‘මෙ අයං ආනිසංසො ලද්ධො’’ති ඵලං පච්චවෙක්ඛති. තතො ‘‘ඉමෙ නාම කිලෙසා පහීනා’’ති පහීනකිලෙසෙ පච්චවෙක්ඛති. තතො ‘‘ඉමෙ නාම කිලෙසා අවසිට්ඨා’’ති උපරිමග්ගත්තයවජ්ඣකිලෙසෙ පච්චවෙක්ඛති. අවසානෙ ච ‘‘අයං ධම්මො මයා පටිවිද්ධො’’ති අමතං නිබ්බානං පච්චවෙක්ඛති. ඉති සොතාපන්නස්ස අරියසාවකස්ස පඤ්ච පච්චවෙක්ඛණානි හොන්ති. තථා සකදාගාමිඅනාගාමිඵලාවසානෙ. අරහත්තඵලාවසානෙ අවසිට්ඨකිලෙසපච්චවෙක්ඛණං නාම නත්ථි. එවං සබ්බානිපි එකූනවීසතිපච්චවෙක්ඛණානි හොන්ති.

ແຕ່ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ ຍານທັງ ໓ ປະເພດນີ້ ເຖິງວ່າຈະຮຽກວ່າ 'ອາເສວະນະ' ແດ່, 'ປະຣິກຳ' ແດ່, 'ອຸປະຈານ' ແດ່, 'ອະນຸໂລມ' ແດ່ ກໍຕາມ. ແຕ່ອະນຸໂລມຍານນີ້ ເປັນທີ່ສຸດແຫ່ງວິປັດສະນາທີ່ມີສັງຂານເປັນອາຣົມ ເຊິ່ງເປັນໄປເພື່ອການອອກ (ວຸດຖານະຄາມິນີວິປັດສະນາ), ແຕ່ໂດຍອ້ອມ (ນິບປະຣິຍາຍ) ໂຄຕຣະພູຍານເທົ່ານັ້ນ ທີ່ຮຽກວ່າເປັນທີ່ສຸດແຫ່ງວິປັດສະນາ. ຖັດຈາກນັ້ນ ໂຄຕຣະພູຍານ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ພຣະນິບພານເປັນອາຣົມ, ກ້າວລ່ວງໂຄດແຫ່ງປຸຖຸຊົນ, ກ້າວເຂົ້າສູ່ໂຄດແຫ່ງພຣະອະຣິຍະ, ເປັນທຳອິດແຫ່ງການໃສ່ໃຈໃນພຣະນິບພານເປັນອາຣົມ, ບໍ່ກັບຄືນມາອີກ ກໍເກີດຂຶ້ນ. ແຕ່ຍານນີ້ ບໍ່ຈັດເຂົ້າໃນປະຕິປະທາຍານະທັດສະນະວິສຸດທິ ແລະ ຍານະທັດສະນະວິສຸດທິ. ມັນເປັນພຽງແຕ່ສິ່ງທີ່ຢູ່ລະຫວ່າງກາງ ບໍ່ອາດຮຽກຊື່ໄດ້ໂດຍກົງ. ແຕ່ເພາະຕົກຢູ່ໃນກະແສແຫ່ງວິປັດສະນາ ຈຶ່ງນັບວ່າເປັນ 'ປະຕິປະທາຍານະທັດສະນະວິສຸດທິ' ຫຼື 'ວິປັດສະນາ'. ເມື່ອໂຄຕຣະພູຍານທີ່ມີພຣະນິບພານເປັນອາຣົມດັບໄປແລ້ວ, ໂສຕາປັດຕິມັກ ກໍເກີດຂຶ້ນ ໂດຍມີພຣະນິບພານເປັນອາຣົມ ດ້ວຍສັນຍາທີ່ໂຄຕຣະພູຍານນັ້ນໃຫ້ໄວ້, ທຳລາຍສັງໂຍດ ໓ ປະການ ຄື ທິດຖິສັງໂຍດ, ສີລັບພະຕະປາຣາມາສະສັງໂຍດ ແລະ ວິຈິກິດສາສັງໂຍດ. ໃນລຳດັບຖັດຈາກມັກຄະຈິດນັ້ນ, ຜົນລະຈິດ ໒ ຫຼື ໓ ດວງ ເຊິ່ງເປັນວິບາກຂອງມັກຄະຈິດນັ້ນ ກໍເກີດຂຶ້ນ ເພາະໂລກຸດຕະຣະກຸສົນມີວິບາກໃນລຳດັບຖັດໄປທັນທີ. ເມື່ອຜົນລະຈິດສິ້ນສຸດລົງ, ພະວັງຄະຈິດທີ່ເກີດຂຶ້ນກໍຂາດຕອນລົງ, ມະໂນທະວາຣາວັດຊະນະຈິດ ກໍເກີດຂຶ້ນເພື່ອການພິຈາລະນາ (ປັດຈະເວກຂະນະ). ດ້ວຍວ່າ ພຣະອະຣິຍະບຸກຄົນນັ້ນ ຍ່ອມພິຈາລະນາມັກວ່າ 'ເຮົາໄດ້ມາແລ້ວດ້ວຍມັກນີ້ໜໍ'. ຈາກນັ້ນ ຍ່ອມພິຈາລະນາຜົນວ່າ 'ອານິສົງນີ້ ເຮົາໄດ້ຮັບແລ້ວ'. ຈາກນັ້ນ ຍ່ອມພິຈາລະນາກິເລດທີ່ລະໄດ້ແລ້ວວ່າ 'ກິເລດເຫຼົ່ານີ້ ເຮົາລະໄດ້ແລ້ວ'. ຈາກນັ້ນ ຍ່ອມພິຈາລະນາກິເລດທີ່ຍັງເຫຼືອຢູ່ວ່າ 'ກິເລດເຫຼົ່ານີ້ ຍັງເຫຼືອຢູ່' (ຄືກິເລດທີ່ຈະຕ້ອງລະດ້ວຍມັກເບື້ອງເທິງ ໓). ແລະໃນທີ່ສຸດ ຍ່ອມພິຈາລະນາພຣະນິບພານອັນເປັນອະມະຕະວ່າ 'ທຳນີ້ ເຮົາໄດ້ແທງຕະຫຼອດແລ້ວ'. ປັດຈະເvekຂະນະຍານ ໕ ປະການນີ້ ຍ່ອມມີແກ່ພຣະໂສຕາບັນອະຣິຍະສາວົກ ດ້ວຍປະການສະນີ. ໃນທີ່ສຸດແຫ່ງສະກະທາຄາມິຜົນ ແລະ ອະນາຄາມິຜົນ ກໍມີເຊັ່ນດຽວກັນ. ແຕ່ໃນທີ່ສຸດແຫ່ງອະຣະຫັດຕະຜົນ ຍ່ອມບໍ່ມີການພິຈາລະນາກິເລດທີ່ຍັງເຫຼືອ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ປັດຈະເvekຂະນະທັງໝົດ ຈຶ່ງມີ ໑໙ ປະການ.

---

එවං පච්චවෙක්ඛිත්වා සො යොගාවචරො තස්මිංයෙව ආසනෙ නිසින්නො වුත්තනයෙන විපස්සිත්වා කාමරාගබ්‍යාපාදානං තනුභාවං කරොන්තො දුතියමග්ගං පාපුණාති, තදනන්තරං වුත්තනයෙනෙව ඵලඤ්ච. තතො වුත්තනයෙන විපස්සිත්වා කාමරාගබ්‍යාපාදානං අනවසෙසප්පහානං කරොන්තො තතියමග්ගං පාපුණාති, වුත්තනයෙන ඵලඤ්ච. තතො තස්මිංයෙවාසනෙ වුත්තනයෙන විපස්සිත්වා රූපරාගාරූපරාගමානුද්ධච්චාවිජ්ජානං අනවසෙසප්පහානං කරොන්තො චතුත්ථමග්ගං පාපුණාති, වුත්තනයෙන ඵලඤ්ච. එත්තාවතා චෙස හොති අරහා මහාඛීණාසවො පච්චෙකබුද්ධො. ඉති ඉමෙසු චතූසු මග්ගෙසු ඤාණං ඤාණදස්සනවිසුද්ධි නාම.

ເມື່ອພິຈາລະນາຢ່າງນີ້ແລ້ວ ໂຍຄາວະຈອນັ້ນ ນັ່ງຢູ່ເທິງອາສະນະນັ້ນເອງ ຈະເລີນວິປັດສະນາຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ກາມະຣາຄະ ແລະ ພະຍາບາດເບົາບາງລົງ ຍ່ອມບັນລຸທຸຕິຍະມັກ (ສະກະທາຄາມິມັກ), ແລະບັນລຸຜົນໃນລຳດັບຖັດມາ ຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ. ຈາກນັ້ນ ຈະເລີນວິປັດສະນາຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ລະກາມະຣາຄະ ແລະ ພະຍາບາດໄດ້ໂດຍບໍ່ເຫຼືອ ຍ່ອມບັນລຸຕະຕິຍະມັກ (ອະນາຄາມິມັກ), ແລະບັນລຸຜົນຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ຈາກນັ້ນ ນັ່ງຢູ່ເທິງອາສະນະນັ້ນເອງ ຈະເລີນວິປັດສະນາຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ລະຮູບະຣາຄະ, ອະຮູບະຣາຄະ, ມານະ, ອຸດທັດຈະ ແລະ ອະວິຊາ ໄດ້ໂດຍບໍ່ເຫຼືອ ຍ່ອມບັນລຸຈະຕຸດຖະມັກ (ອະຣະຫັດຕະມັກ), ແລະບັນລຸຜົນຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ທ່ານຈຶ່ງເປັນພຣະອະຣະຫັນ ຜູ້ມີຂີນາສົບອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ເປັນພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ. ຍານໃນມັກທັງ ໔ ນີ້ ຮຽກວ່າ ຍານະທັດສະນະວິສຸດທິ.

---

එත්තාවතා ‘‘සබ්බෙසු භූතෙසු නිධාය දණ්ඩං අවිහෙඨයං අඤ්ඤතරම්පි තෙස’’න්ති එතෙන පාතිමොක්ඛසංවරාදිසීලස්ස වුත්තත්තා සීලවිසුද්ධි. ‘‘න පුත්තමිච්ඡෙය්‍ය කුතො සහාය’’න්ති එතෙන පටිඝානුනයවිවජ්ජනවසෙන මෙත්තාදීනං වුත්තත්තා චිත්තවිසුද්ධි. ‘‘එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො’’ති ඉමිනා පන නාමරූපපරිග්ගහාදීනං වුත්තත්තා දිට්ඨිවිසුද්ධි කඞ්ඛාවිතරණවිසුද්ධි මග්ගාමග්ගඤාණදස්සනවිසුද්ධි පටිපදාඤාණදස්සනවිසුද්ධි ඤාණදස්සනවිසුද්ධීති සත්ත විසුද්ධියො වුත්තා හොන්ති. අයමෙත්ථ මුඛමත්තනිදස්සනං, විත්ථාරං පන ඉච්ඡන්තෙන [Pg.102] විසුද්ධිමග්ගං (විසුද්ධි. 2.662, 678, 692, 737, 806 ආදයො) ඔලොකෙත්වා ගහෙතබ්බං. එත්තාවතා චෙසො පච්චෙකබුද්ධො –

ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ວາງອາດຍາໃນສັດທັງປວງ ບໍ່ບຽດບຽນສັດເຫຼົ່ານັ້ນ ແມ່ນແຕ່ຜູ້ດຽວ' ນີ້ ເປັນການກ່າວເຖິງປາຕິໂມກຂະສັງວໍຣະສີລເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສີລະວິສຸດທິ. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ບໍ່ພຶງປາດຖະໜາບຸດ ຈະປາດຖະໜາສະຫາຍມາແຕ່ໃສ' ນີ້ ເປັນການກ່າວເຖິງເມດຕາເປັນຕົ້ນ ໂດຍການເວັ້ນຈາກປະຕິຄະ ແລະ ອະນຸນັຍ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຈິດຕະວິສຸດທິ. ສ່ວນດ້ວຍຄຳວ່າ 'ພຶງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ ເໝືອນນໍແຮດ' ນີ້ ເປັນການກ່າວເຖິງການກຳນົດນາມຮູບເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິສຸດທິ ໗ ຄື ທິດຖິວິສຸດທິ, ກັງຂາວິຕະຣະນະວິສຸດທິ, ມັກຄາມັກຄະຍານະທັດສະນະວິສຸດທິ, ປະຕິປະທາຍານະທັດສະນະວິສຸດທິ ແລະ ຍານະທັດສະນະວິສຸດທິ ທີ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ນີ້ເປັນພຽງການສະແດງພໍເປັນຕົວຢ່າງໃນທີ່ນີ້, ສ່ວນຜູ້ທີ່ປາດຖະໜາເນື້ອຄວາມໂດຍລະອຽດ ພຶງເບິ່ງ ແລະ ສຶກສາໄດ້ຈາກຄຳພີວິສຸດທິມັກ (ວິສຸດທິ. ໒.໖໖໒, ໖໗໘, ໖໙໒, ໗໖໗, ໘໐໖ ເປັນຕົ້ນ). ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້ານີ້—

---

‘‘චාතුද්දිසො අප්පටිඝො ච හොති, සන්තුස්සමානො ඉතරීතරෙන;

පරිස්සයානං සහිතා අඡම්භී, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො’’ති. (සු. නි. 42;

චූළනි. ඛග්ගවිසාණසුත්තනිද්දෙස 128) –

'ເປັນຜູ້ມີທິດທັງສີ່ (ບໍ່ເລືອກບ່ອນຢູ່), ບໍ່ມີຄວາມຂັດເຄືອງ, ສັນໂດດດ້ວຍປັດໄຈຕາມມີຕາມໄດ້, ເປັນຜູ້ຄອບງຳອັນຕະລາຍທັງຫຼາຍ, ບໍ່ສະດຸ້ງຢ້ານ, ພຶງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ ເໝືອນນໍແຮດ' ດັ່ງນີ້.

---

පසංසියාදිභාවං ආපජ්ජිත්වා ගන්ධමාදනපබ්බතං උපසොභයමානො විහාසින්ති එවං සබ්බත්ථ.

eຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຄວນສັນລະເສີນເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຢູ່ສະແດງຄວາມງົດງາມແກ່ພູເຂົາຄັນທະມາດ ດ້ວຍປະການສະນີ ໃນທຸກບົດ.

---

පඨමගාථානිද්දෙසවණ්ණනා.

ຈົບການອະທິບາຍຄຳພັນລະນາແຫ່ງການສະແດງຄາຖາທີໜຶ່ງ.

---

122. දුතියෙ සංසග්ගජාතස්සාති ජාතසංසග්ගස්ස. තත්ථ දස්සනසවනකායසමුල්ලපනසම්භොගවසෙන පඤ්චවිධො සංසග්ගො. තත්ථ අඤ්ඤමඤ්ඤං දිස්වා චක්ඛුවිඤ්ඤාණවීථිවසෙන උප්පන්නරාගො දස්සනසංසග්ගො නාම. තත්ථ සීහළදීපෙ කාළදීඝවාපීගාමෙ පිණ්ඩාය චරන්තං කල්‍යාණවිහාරවාසිං දහරභික්ඛුං දිස්වා පටිබද්ධචිත්තා කෙනචි උපායෙන තං අලභිත්වා කාලකතා කුටුම්බියධීතා තස්සා නිවාසනචොළක්ඛණ්ඩං දිස්වා ‘‘එවරූපාය වත්ථධාරිනියා නාම සද්ධිං සංවාසං නාලත්ථ’’න්ති හදයං ඵාලෙත්වා කාලකතො සො එව ච දහරො නිදස්සනං.

໑໒໒. ໃນຄາຖາທີສອງ ຄຳວ່າ 'saṃsaggajātassa' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນແລ້ວ. ໃນຄວາມກ່ຽວຂ້ອງນັ້ນ ມີ ໕ ປະການ ຄື ດ້ວຍການເຫັນ, การຟັງ, ການຖືກຕ້ອງກາຍ, ການເຈລະຈາ ແລະ ການຮ່ວມຊົມໃຊ້. ໃນ ໕ ປະການນັ້ນ ຄວາມກຳໜັດທີ່ເກີດຂຶ້ນທາງຈັກຂຸວິນຍານວິຖີ ເພາະການເຫັນກັນແລະກັນ ຮຽກວ່າ 'ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງດ້ວຍການເຫັນ'. ໃນຄວາມກ່ຽວຂ້ອງນັ້ນ ມີຕົວຢ່າງ ຄື ລູກສາວຂອງຄະຫະບໍດີຄົນໜຶ່ງ ໃນໝູ່ບ້ານກາລະທີຄະວາປີ ໃນສີຫະລະທະວີບ ເຫັນພຣະພິກຂຸໜຸ່ມ ຜູ້ນິມົນຢູ່ວັດກັນລະຍານະວິຫານ ພວມທ່ຽວບິນທະບາດຢູ່ ກໍມີຈິດຜູກພັນ ແຕ່ເມື່ອບໍ່ໄດ້ພຣະພິກຂຸໜຸ່ມນັ້ນດ້ວຍອຸບາຍໃດໆ ກໍໄດ້ເສຍຊີວິດໄປ, ແລະພຣະພິກຂຸໜຸ່ມນັ້ນເອງ ເມື່ອໄດ້ເຫັນຜ້າສະບົງຂອງນາງ ກໍຄິດວ່າ 'ເຮົາບໍ່ໄດ້ຮ່ວມຢູ່ຮ່ວມກັນກັບນາງຜູ້ຊົງຜ້າແບບນີ້ໜໍ' ຈົນຫົວໃຈແຕກສະຫຼາຍ ແລະເສຍຊີວິດໄປ.

---

පරෙහි පන කථියමානං රූපාදිසම්පත්තිං අත්තනා වා හසිතලපිතගීතසද්දං සුත්වා සොතවිඤ්ඤාණවීථිවසෙන උප්පන්නො රාගො සවනසංසග්ගො නාම. තත්‍රාපි ගිරිගාමවාසීකම්මාරධීතාය පඤ්චහි කුමාරීහි සද්ධිං පදුමස්සරං ගන්ත්වා න්හායිත්වා මාලං සීසෙ ආරොපෙත්වා උච්චාසද්දෙන ගායන්තියා ආකාසෙන ගච්ඡන්තො සද්දං සුත්වා කාමරාගෙන ඣානා පරිහායිත්වා අනයබ්‍යසනං පත්තො පඤ්චග්ගළලෙණවාසී තිස්සදහරො නිදස්සනං.

ສ່ວນຄວາມກຳໜັດທີ່ເກີດຂຶ້ນທາງໂສຕະວິນຍານວິຖີ ເພາະໄດ້ຟັງຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງຮູບເປັນຕົ້ນ ທີ່ຄົນອື່ນກ່າວເຖິງ ຫຼື ໄດ້ຟັງສຽງຫົວ, ສຽງເວົ້າ ແລະ ສຽງເພງດ້ວຍຕົນເອງ ຮຽກວ່າ 'ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງດ້ວຍການຟັງ'. ໃນຄວາມກ່ຽວຂ້ອງນັ້ນ ມີຕົວຢ່າງ ຄື ພຣະຕິດສະໜຸ່ມ ຜູ້ນິມົນຢູ່ຖ້ຳປັນຈະຄະລະ ເມື່ອເດີນທາງໄປທາງອາກາດ ໄດ້ຍິນສຽງຂອງລູກສາວນາຍຊ່າງເຫຼັກ ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນໝູ່ບ້ານເທິງພູເຂົາ ທີ່ໄປຍັງສະປະທຸມຮ່ວມກັບຍິງສາວ ໕ ຄົນ ອາບນ້ຳແລ້ວ ເອົາພວງມາໄລທັດຫົວ ແລະຮ້ອງເພງດ້ວຍສຽງອັນດັງ, ເມື່ອໄດ້ຍິນສຽງນັ້ນ ກໍເກີດກາມະຣາຄະ ຈົນເສື່ອມຈາກຊານ ແລະເຖິງຄວາມພິນາດ.

---

අඤ්ඤමඤ්ඤං අඞ්ගපරාමසනෙන උප්පන්නරාගො කායසංසග්ගො නාම. ධම්මගායනදහරභික්ඛු චෙත්ථ නිදස්සනං. මහාවිහාරෙ කිර දහරභික්ඛු ධම්මං භාසති, තත්ථ මහාජනෙ ආගතෙ රාජාපි අගමාසි සද්ධිං අන්තෙපුරෙන. තතො රාජධීතාය තස්ස රූපඤ්ච සද්දඤ්ච ආගම්ම බලවරාගො උප්පන්නො තස්ස ච දහරස්සාපි. තං දිස්වා රාජා සල්ලක්ඛෙත්වා සාණිපාකාරෙන පරික්ඛිපාපෙසි, [Pg.103] තෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං පරාමසිත්වා ආලිඞ්ගිසු. පුන සාණිපාකාරං අපනෙත්වා පස්සන්තා ද්වෙපි කාලකතෙයෙව අද්දසංසූති.

ຄວາມກຳໜັດທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະການຖືກຕ້ອງຕ້ອງກາຍກັນແລະກັນ ຮຽກວ່າ 'ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງດ້ວຍກາຍ'. ໃນຄວາມກ່ຽວຂ້ອງນັ້ນ ມີພຣະພິກຂຸໜຸ່ມຜູ້ສະແດງທຳເປັນຕົວຢ່າງ. ໄດ້ຍິນວ່າ ຢູ່ມະຫາວິຫານ ພຣະພິກຂຸໜຸ່ມຮູບໜຶ່ງພວມສະແດງທຳຢູ່, ເມື່ອມະຫາຊົນມາປະຊຸມກັນ ພຣະຣາຊາກໍໄດ້ສະເດັດໄປພ້ອມກັບຝ່າຍໃນ. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຣາຊະທິດາເກີດຄວາມກຳໜັດຢ່າງແຮງກ້າ ເພາະອາໄສຮູບ ແລະ ສຽງຂອງພຣະພິກຂຸໜຸ່ມນັ້ນ, ແລະພຣະພິກຂຸໜຸ່ມນັ້ນກໍເກີດຄວາມກຳໜັດເຊັ່ນດຽວກັນ. ພຣະຣາຊາຊົງເຫັນອາການນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງໂປດໃຫ້ກັ້ນສາກອ້ອມໄວ້, ທັງສອງຄົນໄດ້ຖືກຕ້ອງກາຍ ແລະກອດກັນ. ເມື່ອເປີດສາກອອກເບິ່ງອີກຄັ້ງ ກໍຊົງເຫັນວ່າທັງສອງຄົນໄດ້ເສຍຊີວິດໄປແລ້ວ.

---

අඤ්ඤමඤ්ඤං ආලපනසමුල්ලපනෙ උප්පන්නරාගො පන සමුල්ලපනසංසග්ගො නාම. භික්ඛුභික්ඛුනීහි සද්ධිං පරිභොගකරණෙ උප්පන්නරාගො සම්භොගසංසග්ගො නාම. ද්වීසුපි ච එතෙසු මරිචවට්ටිවිහාරෙ භික්ඛු ච භික්ඛුනී ච නිදස්සනං. මරිචවට්ටිමහාවිහාරමහෙ කිර දුට්ඨගාමණි අභයමහාරාජා මහාදානං පටියාදෙත්වා උභතොසඞ්ඝං පරිවිසති. තත්ථ උණ්හයාගුයා දින්නාය සඞ්ඝනවකසාමණෙරී අනාධාරකස්ස සත්තවස්සිකසඞ්ඝනවකසාමණෙරස්ස දන්තවලයං දත්වා සමුල්ලාපං අකාසි, තෙ උභොපි උපසම්පජ්ජිත්වා සට්ඨිවස්සා හුත්වා පරතීරං ගතා අඤ්ඤමඤ්ඤං සමුල්ලාපෙන පුබ්බසඤ්ඤං පටිලභිත්වා තාවදෙව ජාතසිනෙහා සික්ඛාපදානි වීතික්කමිත්වා පාරාජිකා අහෙසුන්ති.

ສ່ວນຄວາມກຳໜັດທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນການທັກທາຍປາໄສກັນແລະກັນ ຮຽກວ່າ 'ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງດ້ວຍການເຈລະຈາ'. ຄວາມກຳໜັດທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນການຮ່ວມຊົມໃຊ້ສິ່ງຂອງຮ່ວມກັນລະຫວ່າງພິກຂຸ ແລະ ພິກຂຸນີ ຮຽກວ່າ 'ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງດ້ວຍການຮ່ວມຊົມໃຊ້'. ໃນຄວາມກ່ຽວຂ້ອງທັງສອງປະການນີ້ ມີພຣະພິກຂຸ ແລະ ພຣະພິກຂຸນີ ທີ່ວັດມະລິຈະວັດຕິເປັນຕົວຢ່າງ. ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນງານສະຫຼອງມະລິຈະວັດຕິມະຫາວິຫານ ພຣະເຈົ້າທຸດທະຄາມິນີອະໄພມະຫາຣາດ ຊົງຈັດມະຫາທານ ແລະຖວາຍແກ່ສົງທັງສອງຝ່າຍ. ໃນງານນັ້ນ ເມື່ອມີການຖວາຍຂ້າວຢາຄູອັນຮ້ອນ, ສາມະເນຣີບວດໃໝ່ຮູບໜຶ່ງ ໄດ້ມອບກຳໄລງາຊ້າງໃຫ້ແກ່ສາມະເນນບວດໃໝ່ອາຍຸ ໗ ປີ ຜູ້ບໍ່ມີບ່ອນຮອງບາດ ແລະໄດ້ເຈລະຈາກັນ, ຕໍ່ມາທັງສອງໄດ້ອຸປະສົມບົດ ຈົນມີພັນສາໄດ້ ໖໐ ພັນສາ ແລ້ວເດີນທາງໄປຍັງຝັ່ງນັ້ນ (ຕ່າງປະເທດ), ໄດ້ກັບມາຈື່ຄວາມຫຼັງໄດ້ເພາະການເຈລະຈາກັນແລະກັນ, ຄວາມຮັກກໍເກີດຂຶ້ນໃນທັນທີ ຈຶ່ງໄດ້ລ່ວງລະເມີດສິກຂາບົດ ແລະຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ.

---

එවං පඤ්චවිධෙ සංසග්ගෙ යෙන කෙනචි සංසග්ගෙන ජාතසංසග්ගස්ස භවන්ති ස්නෙහා, පුරිමරාගපච්චයා බලවරාගො උප්පජ්ජති. තතො ස්නෙහන්වයං දුක්ඛමිදං පහොතීති තමෙව ස්නෙහං අනුගච්ඡන්තං සන්දිට්ඨිකසම්පරායිකසොකපරිදෙවාදිනානප්පකාරකං දුක්ඛමිදං පහොති නිබ්බත්තති භවති ජායති. අපරෙ පන ‘‘ආරම්මණෙ චිත්තවොසග්ගො සංසග්ගො’’ති භණන්ති. තතො ස්නෙහො ස්නෙහදුක්ඛන්ති.

ເມື່ອມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ ໕ ປະການຢ່າງນີ້ ຄວາມຮັກຍ່ອມເກີດມີແກ່ຜູ້ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ ດ້ວຍຄວາມກ່ຽວຂ້ອງຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ, ຄວາມກຳໜັດຢ່າງແຮງກ້າຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເພາະມີຄວາມກຳໜັດໃນກ່ອນເປັນປັດໄຈ. ຈາກນັ້ນ ທຸກນີ້ອັນມີຄວາມຮັກເປັນເຫດ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ຄື ທຸກຕ່າງໆ ມີຄວາມໂສກ ແລະ ຄວາມຮ່ຳໄຮຮຳພອນ ເປັນຕົ້ນ ທັງໃນປັດຈຸບັນ ແລະ ພົບໜ້າ ອັນຕິດຕາມຄວາມຮັກນັ້ນເອງ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ, ບັງເກີດຂຶ້ນ, ມີຂຶ້ນ, ປາກົດຂຶ້ນ. ສ່ວນອາຈານພວກອື່ນກ່າວວ່າ 'ຄວາມປ່ອຍຈິດໄປໃນອາຣົມ ຊື່ວ່າ ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງ'. ຈາກນັ້ນ ຄວາມຮັກ ແລະ ທຸກເພາະຄວາມຮັກ ກໍເກີດຂຶ້ນ.

---

එවමත්ථප්පභෙදං ඉමං අඩ්ඪගාථං වත්වා සො පච්චෙකබුද්ධො ආහ – ‘‘ස්වාහං යමිදං ස්නෙහන්වයං සොකාදිදුක්ඛං පහොති, තස්ස දුක්ඛස්ස මූලං ඛනන්තො පච්චෙකසම්බොධිං අධිගතො’’ති. එවං වුත්තෙ තෙ අමච්චා ආහංසු – ‘‘අම්හෙහි දානි, භන්තෙ, කිං කත්තබ්බ’’න්ති? තතො සො ආහ – ‘‘තුම්හෙ වා අඤ්ඤෙ වා යො ඉමම්හා දුක්ඛා මුච්චිතුකාමො, සො සබ්බොපි ආදීනවං ස්නෙහජං පෙක්ඛමානො, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පොති. එත්ථ ච යං තං ‘‘ස්නෙහන්වයං දුක්ඛමිදං පහොතී’’ති වුත්තං, තදෙව සන්ධාය ‘‘ආදීනවං ස්නෙහජං පෙක්ඛමානො’’ති ඉදං වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. අථ වා යථාවුත්තෙන සංසග්ගෙන සංසග්ගජාතස්ස භවන්ති ස්නෙහා, ස්නෙහන්වයං දුක්ඛමිදං පහොති, එවං යථාභූතං ආදීනවං ස්නෙහජං පෙක්ඛමානො අහං අධිගතොති එවම්පි අභිසම්බන්ධිත්වා චතුත්ථපාදො පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව උදානවසෙන වුත්තොති වෙදිතබ්බො. තතො පරං සබ්බං පුරිමගාථාය වුත්තසදිසමෙවාති (සු. නි. අට්ඨ. 1.36).

ເມື່ອພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າສະແດງເນື້ອຄວາມໂດຍລະອຽດແຫ່ງເຄິ່ງຄາຖາ ນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ເຮົານັ້ນ ຂຸດຮາກເຫງົ້າແຫ່ງທຸກນັ້ນ ເຊິ່ງມີຄວາມໂສກເປັນຕົ້ນ ອັນມີຄວາມຮັກເປັນເຫດ ທີ່ເກີດຂຶ້ນນີ້ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸພຣະປັດເຈກະໂພທິຍານ'. ເມື່ອພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າກ່າວຢ່າງນີ້ແລ້ວ ພວກອຳມາດຈຶ່ງທູນຖາມວ່າ 'ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ບັດນີ້ ພວກຂ້ານ້ອຍຄວນເຮັດແນວໃດ?'. ລຳດັ້ນນັ້ນ ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ພວກທ່ານ ຫຼື ຄົນອື່ນໆ ຜູ້ໃດກໍຕາມ ທີ່ປາດຖະໜາຈະພົ້ນຈາກທຸກນີ້, ຜູ້ນັ້ນທັງໝົດ ເມື່ອເລັງເຫັນໂທດອັນເກີດຈາກຄວາມຮັກ, ພຶງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ ເໝືອນນໍແຮດ'. ແລະໃນຄາຖາ ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ຄຳວ່າ 'ເມື່ອເລັງເຫັນໂທດອັນເກີດຈາກຄວາມຮັກ' ນີ້ ໝາຍເຖິງຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ທຸກນີ້ອັນມີຄວາມຮັກເປັນເຫດ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ' ນັ້ນເອງ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຶງຊາບວ່າ ບາດຄາຖາທີສີ່ ທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອຸທານ ຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ໂດຍມີຄວາມກ່ຽວພັນກັນຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຄວາມຮັກຍ່ອມເກີດມີແກ່ຜູ້ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ ເພາະຄວາມກ່ຽວຂ້ອງຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ທຸກນີ້ອັນມີຄວາມຮັກເປັນເຫດ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ, ເຮົາເມື່ອເລັງເຫັນໂທດອັນເກີດຈາກຄວາມຮັກຕາມຄວາມເປັນຈິງຢ່າງນີ້ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸແລ້ວ'. ຖັດຈາກນັ້ນໄປ ທັງໝົດກໍເໝືອນກັບທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄາຖາທຳອິດນັ້ນເອງ.

---

නිද්දෙසෙ [Pg.104] අනුප්පාදෙතීති රූපස්මිං අනුබ්‍යඤ්ජනං දිස්වා අල්ලීයති. අනුබන්ධතීති රූපස්මිං ස්නෙහවසෙන බන්ධති. භවන්තීති හොන්ති. ජායන්තීති උප්පජ්ජන්ති. නිබ්බත්තන්තීති වත්තන්ති. පාතුභවන්තීති පාකටා හොන්ති. සම්භවන්ති සඤ්ජායන්ති අභිනිබ්බත්තන්තීති තීණි උපසග්ගෙන වඩ්ඪිතානි. ඉතො පරං අට්ඨකවග්ගෙ (මහානි. 1 ආදයො) වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທສະ) ຄຳວ່າ 'anuppādeti' (ບໍ່ໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ) ໄດ້ແກ່ ເຫັນອະນຸພະຍັນຊະນະໃນຮູບແລ້ວຕິດພັນຢູ່. ຄຳວ່າ 'anubandhati' (ຕິດຕາມໄປ) ໄດ້ແກ່ ຜູກພັນໄວ້ໃນຮູບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຮັກ. ຄຳວ່າ 'bhavanti' ໄດ້ແກ່ ມີຢູ່. ຄຳວ່າ 'jāyanti' ໄດ້ແກ່ ເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ 'nibbattanti' ໄດ້ແກ່ ເປັນໄປ. ຄຳວ່າ 'pātubhavanti' ໄດ້ແກ່ ປາກົດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ 'sambhavanti', 'sañjāyanti', 'abhinibbattanti' ທັງ ໓ ຄຳນີ້ ເປັນຄຳທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນດ້ວຍອຸປະສັກ. ຖັດຈາກນີ້ໄປ ພຶງຊາບຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະວັກ (ມະຫານιເທສະ ໑ ເປັນຕົ້ນ).

---

දුතියගාථානිද්දෙසවණ්ණනා.

ຈົບການອະທິບາຍຄຳພັນລະນາແຫ່ງການສະແດງຄາຖາທີສອງ.

---

123. තතියෙ මෙත්තායනවසෙන මිත්තා. සුහදභාවෙන සුහජ්ජා. කෙචි හි එකන්තහිතකාමතාය මිත්තාව හොන්ති, න සුහජ්ජා. කෙචි ගමනාගමනට්ඨානනිසජ්ජාසමුල්ලාපාදීසු හදයසුඛජනනෙන සුහජ්ජාව හොන්ති, න මිත්තා. කෙචි තදුභයවසෙන සුහජ්ජා චෙව මිත්තා ච. තෙ දුවිධා හොන්ති අගාරියා ච අනගාරියා ච. තත්ථ අගාරියා තිවිධා හොන්ති උපකාරා සමානසුඛදුක්ඛා අනුකම්පකාති. අනගාරියා විසෙසෙන අත්ථක්ඛායිනො. එවං තෙ චතූහි චතූහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතා හොන්ති.

໑໒໓. ໃນຄາຖາທີສາມ ຄຳວ່າ 'mittā' (ມິດ) ເພາະມີຄວາມຮັກໃຄ່ (ເມດຕາ). ຄຳວ່າ 'suhajjā' (ສະຫາຍ) ເພາະມີຄວາມເປັນຜູ້ມີໃຈດີ. ດ້ວຍວ່າ ບາງຄົນເປັນມິດເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນສະຫາຍ ເພາະປາດຖະໜາປະໂຫຍດເກື້ອກູນໂດຍສ່ວນດຽວ. ບາງຄົນເປັນສະຫາຍເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນມິດ ເພາະເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສຸກໃຈໃນການໄປ, ການມາ, ການຢືນ, ການນັ່ງ ແລະ ການເຈລະຈາເປັນຕົ້ນ. ບາງຄົນເປັນທັງສະຫາຍ ແລະ ເປັນທັງມິດ ເພາະມີທັງສອງປະການນັ້ນ. ມິດ ແລະ ສະຫາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ມີ ໒ ປະເພດ ຄື ຄະຫັດ (ຜູ້ຄອງເຮືອນ) ແລະ ບັນພະຊິດ (ຜູ້ບໍ່ຄອງເຮືອນ). ໃນ ໒ ປະເພດນັ້ນ ຄະຫັດມີ ໓ ປະເພດ ຄື ມິດມີອຸປະການະ, ມິດຮ່ວມສຸກຮ່ວມທຸກ ແລະ ມິດມີຄວາມອະນຸເຄາະ. ສ່ວນບັນພະຊິດ ໂດຍພິເສດແມ່ນຜູ້ຊີ້ແນະປະໂຫຍດ. ມິດເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມປະກອບດ້ວຍອົງ ໔ ປະການ ແຕ່ລະປະເພດ ດັ່ງນີ້.

---

යථාහ –

ສົມດັ່ງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ—

---

‘‘චතූහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, ඨානෙහි උපකාරො මිත්තො සුහදො වෙදිතබ්බො. පමත්තං රක්ඛති, පමත්තස්ස සාපතෙය්‍යං රක්ඛති, භීතස්ස සරණං හොති, උප්පන්නෙසු කිච්චකරණීයෙසු තද්දිගුණං භොගං අනුප්පදෙති (දී. නි. 3.261).

'ດູກ່ອນຄະຫະບໍດີບຸດ, ມິດມີອຸປະການະ ຜູ້ເປັນສະຫາຍ ມີໃຈດີ ພຶງຊາບໂດຍສະຖານ ໔ ປະການ ຄື: ຍ່ອມຮັກສາເພື່ອນຜູ້ປະໝາດແລ້ວ, ຍ່ອມຮັກສາຊັບສົມບັດຂອງເພື່ອນຜູ້ປະໝາດແລ້ວ, ເມື່ອມີໄພ ຍ່ອມເປັນທີ່ເພິ່ງໄດ້, ເມື່ອມີກິດຈະການທີ່ຕ້ອງເຮັດ ເກີດຂຶ້ນ ຍ່ອມສະຫຼະຊັບໃຫ້ເປັນສອງເທົ່າ'.

---

තථා –

ແລະຕັດໄວ້ອີກວ່າ—

---

‘‘චතූහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, ඨානෙහි සමානසුඛදුක්ඛො මිත්තො සුහදො වෙදිතබ්බො. ගුය්හමස්ස ආචික්ඛති, ගුය්හමස්ස පරිගූහති, ආපදාසු න විජහති, ජීවිතම්පිස්ස අත්ථාය පරිච්චත්තං හොති (දී. නි. 3.262).

'ດູກ່ອນຄະຫະບໍດີບຸດ, ມິດຮ່ວມສຸກຮ່ວມທຸກ ຜູ້ເປັນສະຫາຍ ມີໃຈດີ ພຶງຊາບໂດຍສະຖານ ໔ ປະການ ຄື: ຍ່ອມບອກຄວາມລັບແກ່ເພື່ອນ, ຍ່ອມປິດບັງຄວາມລັບຂອງເພື່ອນ, ບໍ່ລະຖິ້ມໃນຍາມວິບັດ, ແມ່ນແຕ່ຊີວິດກໍສະຫຼະເພື່ອເພື່ອນໄດ້'.

---

තථා –

ແລະຕັດໄວ້ອີກວ່າ—

---

‘‘චතූහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, ඨානෙහි අනුකම්පකො මිත්තො සුහදො වෙදිතබ්බො. අභවෙනස්ස න නන්දති, භවෙනස්ස නන්දති, අවණ්ණං භණමානං නිවාරෙති, වණ්ණං භණමානං පසංසති (දී. නි. 3.264).

'ດູກ່ອນຄະຫະບໍດີບຸດ, ມິດມີຄວາມອະນຸເຄາະ ຜູ້ເປັນສະຫາຍ ມີໃຈດີ ພຶງຊາບໂດຍສະຖານ ໔ ປະການ ຄື: ບໍ່ຍິນດີໃນຄວາມເສື່ອມຂອງເພື່ອນ, ຍ່ອມຍິນດີໃນຄວາມຈະເລີນຂອງເພື່ອນ, ຫ້າມປາມຄົນທີ່ກ່າວໂທດເພື່ອນ, ສັນລະເສີນຄົນທີ່ກ່າວຊົມເຊີຍເພື່ອນ'.

---

තථා [Pg.105] –

ແລະຕັດໄວ້ອີກວ່າ—

---

‘‘චතූහි ඛො, ගහපතිපුත්ත, ඨානෙහි අත්ථක්ඛායී මිත්තො සුහදො වෙදිතබ්බො. පාපා නිවාරෙති, කල්‍යාණෙ නිවෙසෙති, අස්සුතං සාවෙති, සග්ගස්ස මග්ගං ආචික්ඛතී’’ති (දී. නි. 3.263).

'ດູກ່ອນຄະຫະບໍດີບຸດ, ມິດຜູ້ຊີ້ແນະປະໂຫຍດ ຜູ້ເປັນສະຫາຍ ມີໃຈດີ ພຶງຊາບໂດຍສະຖານ ໔ ປະການ ຄື: ຍ່ອມຫ້າມຈາກຄວາມຊົ່ວ, ຍ່ອມໃຫ້ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມດີ, ຍ່ອມໃຫ້ໄດ້ຟັງສິ່ງທີ່ຍັງບໍ່ເຄີຍຟັງ, ຍ່ອມບອກທາງສະຫວັນໃຫ້' ດັ່ງນີ້.

---

තෙසු ඉධ අගාරියා අධිප්පෙතා, අත්ථතො පන සබ්බෙපි යුජ්ජන්ති. තෙ මිත්තෙ සුහජ්ජෙ. අනුකම්පමානොති අනුදයමානො, තෙසං සුඛං උපසංහරිතුකාමො දුක්ඛං අපහරිතුකාමො.

ໃນມິດເຫຼົ່ານັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ໝາຍເຖິງຄະຫັດ, ແຕ່ໂດຍເນື້ອຄວາມແລ້ວ ຍ່ອມປະກອບເຂົ້າໄດ້ທັງໝົດ. ຄຳວ່າ 'te mitte suhajje' ໄດ້ແກ່ ມິດ ແລະ ສະຫາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'anukampamāno' (ຜູ້ອະນຸເຄາະຢູ່) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຄວາມເອັນດູ, ປາດຖະໜາຈະນຳຄວາມສຸກມາໃຫ້ ແລະປາດຖະໜາຈະກຳຈັດຄວາມທຸກໃຫ້ແກ່ພວກເຂົາ.

---

හාපෙති අත්ථන්ති දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකපරමත්ථවසෙන තිවිධං, තථා අත්තත්ථපරත්ථඋභයත්ථවසෙනාපි තිවිධං අත්ථං ලද්ධවිනාසනෙන අලද්ධානුප්පාදනෙනාති ද්විධාපි හාපෙති විනාසෙති. පටිබද්ධචිත්තොති ‘‘අහං ඉමං විනා න ජීවාමි, එසො මෙ ගති, එසො මෙ පරායණ’’න්ති එවං අත්තානං නීචෙ ඨානෙ ඨපෙන්තොපි පටිබද්ධචිත්තො හොති. ‘‘ඉමෙ මං විනා න ජීවන්ති, අහං තෙසං ගති, අහං තෙසං පරායණ’’න්ති එවං අත්තානං උච්චෙ ඨානෙ ඨපෙන්තොපි පටිබද්ධචිත්තො හොති. ඉධ පන එවං පටිබද්ධචිත්තො අධිප්පෙතො.

ຄຳວ່າ Hāpeti atthaṃ (ຍ່ອມເສື່ອມເສຍປະໂຫຍດ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເສື່ອມເສຍ ຄືເຮັດໃຫ້ຈິບຫາຍ ເຊິ່ງປະໂຫຍດ ໓ ປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປະໂຫຍດໃນປັດຈຸບັນ (ທິດຖະທຳມິກັດຖະ), ປະໂຫຍດໃນພາຍໜ້າ (ສຳປະລາຍິກັດຖະ) ແລະ ປະໂຫຍດຢ່າງຍິ່ງ (ປະຣະມັດຖະ), ແລະ ປະໂຫຍດ ໓ ປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປະໂຫຍດຕົນ (ອັດຕັດຖະ), ປະໂຫຍດເພື່ອຜູ້ນຶ່ນ (ປະຣັດຖະ) ແລະ ປະໂຫຍດທັງສອງຝ່າຍ (ອຸພະຍັດຖະ) ໂດຍທັງສອງທາງ ຄື ດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ປະໂຫຍດທີ່ໄດ້ມາແລ້ວຈິບຫາຍໄປ ແລະ ດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ປະໂຫຍດທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ ບໍ່ເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ Paṭibaddhacitto (ຜູ້ມີຈິດຜູກພັນ) ຄື ບຸກຄົນຜູ້ຕັ້ງຕົນໄວ້ໃນຖານະອັນຕ່ຳຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຂ້ອຍຂາດຜູ້ນີ້ໄປຄົງຢູ່ບໍ່ໄດ້, ຜູ້ນີ້ເປັນທີ່ໄປຂອງຂ້ອຍ, ຜູ້ນີ້ເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງຂ້ອຍ' ກໍຊື່ວ່າເປັນຜູ້ມີຈິດຜູກພັນ. ບຸກຄົນຜູ້ຕັ້ງຕົນໄວ້ໃນຖານະອັນສູງຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຄົນເຫຼົ່ານີ້ຂາດຂ້ອຍໄປຄົງຢູ່ບໍ່ໄດ້, ຂ້ອຍເປັນທີ່ໄປຂອງພວກເຂົາ, ຂ້ອຍເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງພວກເຂົາ' ກໍຊື່ວ່າເປັນຜູ້ມີຈິດຜູກພັນ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງຜູ້ມີຈິດຜູກພັນຢ່າງນີ້.

---

එතං භයන්ති එතං අත්ථහාපනභයං, අත්තනො සමාපත්තිහානිං සන්ධාය භණති. සන්ථවෙති තිවිධො සන්ථවො තණ්හාදිට්ඨිමිත්තසන්ථවවසෙන. තත්ථ අට්ඨසතප්පභෙදාපි තණ්හා තණ්හාසන්ථවො, ද්වාසට්ඨිප්පභෙදාපි දිට්ඨි දිට්ඨිසන්ථවො, පටිබද්ධචිත්තතාය මිත්තානුකම්පනා මිත්තසන්ථවො. සො ඉධ අධිප්පෙතො. තෙන හිස්ස සමාපත්ති පරිහීනා. තෙනාහ – ‘‘එතං භයං සන්ථවෙ පෙක්ඛමානො’’ති. සෙසං පුබ්බසදිසමෙවාති වෙදිතබ්බං. නිද්දෙසෙ වත්තබ්බං නත්ථි (සු. නි. අට්ඨ. 1.37; අප. අට්ඨ. 1.1.93-94).

ຄຳວ່າ Etaṃ bhayaṃ (ໄພນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ໄພຄືຄວາມເສື່ອມເສຍປະໂຫຍດນັ້ນ, ພຣະອົງຕັດໝາຍເຖິງຄວາມເສື່ອມແຫ່ງສະມາບັດຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ Santhave (ໃນຄວາມສະໜິດສະໜົມ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມສະໜິດສະໜົມມີ ໓ ປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມສະໜິດສະໜົມດ້ວຍຕັນຫາ, ຄວາມສະໜິດສະໜົມດ້ວຍທິດຖິ ແລະ ຄວາມສະໜິດສະໜົມດ້ວຍມິດ. ໃນ ໓ ປະການນັ້ນ, ຕັນຫາທີ່ມີປະເພດ ໑໐໘ ຊື່ວ່າ ຄວາມສະໜິດສະໜົມດ້ວຍຕັນຫາ, ทິດຖິທີ່ມີປະເພດ ໖໒ ຊື່ວ່າ ຄວາມສະໜິດສະໜົມດ້ວຍທິດຖິ, ຄວາມອະນຸເຄາະມິດດ້ວຍຄວາມມີຈິດຜູກພັນ ຊື່ວ່າ ຄວາມສະໜິດສະໜົມດ້ວຍມິດ. ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງຄວາມສະໜິດສະໜົມດ້ວຍມິດນັ້ນ. ເພາະຄວາມສະໜິດສະໜົມນັ້ນ ສະມາບັດຂອງເພິ່ນຈຶ່ງເສື່ອມໄປ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ 'etaṃ bhayaṃ santhave pekkhamāno' (ເມື່ອເລັງເຫັນໄພນັ້ນໃນຄວາມສະໜິດສະໜົມ). ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເພິ່ງຊາບວ່າເໝືອນກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ກ່ອນ. ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ) ບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວຕື່ມ.

---

තතියගාථානිද්දෙසවණ්ණනා.

ການອະທິບາຍຄຳຈຳແນກຄາຖາທີສາມ ຈົບ.

---

124. චතුත්ථෙ වංසොති වෙළු. විසාලොති විත්ථිණ්ණො. ව-කාරො අවධාරණත්ථො, එවකාරො වා අයං. සන්ධිවසෙනෙත්ථ එ-කාරො නට්ඨො. තස්ස පරපදෙන සම්බන්ධො, තං පච්ඡා යොජෙස්සාම. යථාති පටිභාගෙ. විසත්තොති ලග්ගො ජටිතො සංසිබ්බිතො. පුත්තෙසු දාරෙසු චාති පුත්තධීතුභරියාසු. යා අපෙක්ඛාති යා තණ්හා යො ස්නෙහො[Pg.106]. වංසක්කළීරොව අසජ්ජමානොති වංසකළීරො විය අලග්ගමානො. කිං වුත්තං හොති? යථා වංසො විසාලො විසත්තො එව හොති, පුත්තෙසු ච දාරෙසු ච යා අපෙක්ඛා, සාපි එවං තානි වත්ථූනි සංසිබ්බිත්වා ඨිතත්තා විසත්තා එව. ස්වාහං තාය අපෙක්ඛාය අපෙක්ඛවා විසාලො වංසො විය විසත්තොති එවං අපෙක්ඛාය ආදීනවං දිස්වා තං අපෙක්ඛං මග්ගඤාණෙන ඡින්දන්තො අයං වංසකළීරොව රූපාදීසු වා දිට්ඨාදීසු වා ලාභාදීසු වා කාමභවාදීසු වා තණ්හාමානදිට්ඨිවසෙන අසජ්ජමානො පච්චෙකසම්බොධිං අධිගතොති. සෙසං පුරිමනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. ඉමායපි නිද්දෙසෙ අතිරෙකං නත්ථි (සු. නි. අට්ඨ. 1.38).

໑໒໔. ໃນຄາຖາທີສີ່, ຄຳວ່າ vaṃso ໄດ້ແກ່ ໄມ້ໄຜ່. ຄຳວ່າ visālo ໄດ້ແກ່ ທີ່ແຜ່ກວ້າງ. ອັກສອນ ວ (va) ມີອັດຖະເປັນອະວະທາຣະນະ (ກຳນົດແນ່ນອນ) ຫຼືວ່າ ອັກສອນ ວ ນີ້ ເປັນ ເອວະ (eva) ສັບ. ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສົນທິ ອັກສອນ ເອ (e) ໃນທີ່ນີ້ຈຶ່ງຫາຍໄປ. ການເຊື່ອມຕໍ່ຂອງສັບນັ້ນກັບບົດຫຼັງ, ພວກເຮົາຈະປະກອບເຂົ້າກັນໃນພາຍຫຼັງ. ຄຳວ່າ yathā ຢູ່ໃນຄວາມໝາຍປຽບທຽບ. ຄຳວ່າ visatto ໄດ້ແກ່ ຕິດຂ້ອງ, ພັນກັນ, ຮ້ອຍຮັດກັນ. ຄຳວ່າ puttesu dāresu ca ໄດ້ແກ່ ໃນບຸດ, ທິດາ ແລະ ພັນລະຍາ. ຄຳວ່າ yā apekkhā ໄດ້ແກ່ ຕັນຫາໃດ ຫຼືຄວາມສະເໜ່ຫາໃດ. ຄຳວ່າ vaṃsakkaḷīrova asajjamāno ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຕິດຂ້ອງ ເໝືອນໜໍ່ໄມ້ໄຜ່. ອະທິບາຍວ່າແນວໃດ? ຄືວ່າ ໄມ້ໄຜ່ທີ່ແຜ່ກວ້າງ ຍ່ອມພັນກັນຢູ່ຢ່າງໃດ, ຄວາມຫ່ວງໃຍໃນບຸດແລະພັນລະຍາ ກໍຍ່ອມພັນກັນຢູ່ຢ່າງນັ້ນ ເພາະຕັ້ງຢູ່ໂດຍການຮ້ອຍຮັດສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນໄວ້. ຂ້າພະເຈົ້ານັ້ນ ເປັນຜູ້ມີຄວາມຫ່ວງໃຍດ້ວຍຄວາມຫ່ວງໃຍນັ້ນ ຍ່ອມພັນກັນຢູ່ ເໝືອນໄມ້ໄຜ່ທີ່ແຜ່ກວ້າງ, ເມື່ອເຫັນໂທດໃນຄວາມຫ່ວງໃຍນັ້ນຢ່າງນີ້ ຈຶ່ງຕັດຄວາມຫ່ວງໃຍນັ້ນດ້ວຍມັກຄະຍານ, ເປັນຜູ້ບໍ່ຕິດຂ້ອງໃນຮູບເປັນຕົ້ນ ຫຼືໃນທຳມະທີ່ມີທິດຖິເປັນຕົ້ນ ຫຼືໃນລາບເປັນຕົ້ນ ຫຼືໃນກາມແລະພົບເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫາ, ມານະ ແລະ ທິດຖິ ເໝືອນໜໍ່ໄມ້ໄຜ່ນີ້, ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸພຣະປັດເຈກໂພທິຍານ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເພິ່ງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ກ່ອນ. ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ) ນີ້ ກໍບໍ່ມີສິ່ງໃດເກີນກວ່ານີ້.

---

චතුත්ථගාථානිද්දෙසවණ්ණනා.

ການອະທິບາຍຄຳຈຳແນກຄາຖາທີສີ່ ຈົບ.

---

125. පඤ්චමෙ මිගොති සබ්බෙසං ආරඤ්ඤිකචතුප්පදානං එව එතං අධිවචනං. ඉධ පන පසදමිගො අධිප්පෙතො. අරඤ්ඤම්හීති ගාමඤ්ච ගාමූපචාරඤ්ච ඨපෙත්වා අවසෙසං අරඤ්ඤං, ඉධ පන උය්‍යානං අධිප්පෙතං, තස්මා ‘‘උය්‍යානම්හී’’ති වුත්තං හොති. යථාති පටිභාගෙ. අබද්ධොති රජ්ජුබන්ධනාදීසු යෙන කෙනචි අබද්ධො. එතෙන විස්සට්ඨචරියං දීපෙති. යෙනිච්ඡකං ගච්ඡති ගොචරායාති යෙන දිසාභාගෙන ගන්තුං ඉච්ඡති, තෙන ගොචරත්ථං ගච්ඡති. තස්මා තත්ථ යත්තකං ඉච්ඡති ගන්තුං, තත්තකං ගච්ඡති. යං ඉච්ඡති ඛාදිතුං, තං ඛාදතීති දීපෙති. විඤ්ඤූ නරොති පණ්ඩිතපුරිසො. සෙරිතන්ති සච්ඡන්දවුත්තිතං අපරායත්තභාවං. පෙක්ඛමානොති පඤ්ඤාචක්ඛුනා ඔලොකයමානො. අථ වා ධම්මසෙරිතං පුග්ගලසෙරිතඤ්ච. ලොකුත්තරධම්මා හි කිලෙසවසං අගමනතො සෙරිනො තෙහි සමන්නාගතා පුග්ගලා ච, තෙසං භාවනිද්දෙසො සෙරිතං පෙක්ඛමානොති. කිං වුත්තං හොති? මිගො අරඤ්ඤම්හි යථා අබද්ධො, යෙනිච්ඡකං ගච්ඡති ගොචරාය. කදා නු ඛො අහම්පි තණ්හාබන්ධනං ඡින්දිත්වා එවං ගච්ඡෙය්‍යන්ති ඉති මෙ තුම්හෙහි ඉතො චිතො ච පරිවාරෙත්වා ඨිතෙහි බද්ධස්ස යෙනිච්ඡකං ගන්තුං අලභන්තස්ස තස්මිං යෙනිච්ඡකගමනාභාවෙ ආදීනවං යෙනිච්ඡකගමනෙ ආනිසංසං දිස්වා අනුක්කමෙන සමථවිපස්සනාපාරිපූරිං අගමිං. තතො පච්චෙකබොධිං අධිගතොම්හි. තස්මා අඤ්ඤොපි විඤ්ඤූ නරො සෙරිතං පෙක්ඛමානො, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පොති (සු. නි. අට්ඨ. 1.39 ආදයො).

໑໒໕. ໃນຄາຖາທີຫ້າ, ຄຳວ່າ migo (ເນື້ອ) ນີ້ ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງສັດສີ່ຕີນທີ່ອາໄສຢູ່ໃນປ່າທັງໝົດ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງຟານ (ລະມັ່ງ). ຄຳວ່າ araññamhi (ໃນປ່າ) ໄດ້ແກ່ ເວັ້ນບ້ານແລະບໍລິເວນໃກ້ຄຽງບ້ານແລ້ວ ປ່າທີ່ເຫຼືອຊື່ວ່າປ່າ, ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງສວນອຸທິຍານ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'uyyānamhi' (ໃນສວນອຸທິຍານ). ຄຳວ່າ yathā ຢູ່ໃນຄວາມໝາຍປຽບທຽບ. ຄຳວ່າ abaddho ໄດ້ແກ່ ບໍ່ໄດ້ຖືກຜູກມັດດ້ວຍເຄື່ອງຜູກມັດໃດໆ ມີເຊືອກຜູກເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ຍ່ອມສະແດງເຖິງການທ່ຽວໄປຢ່າງອິດສະຫຼະ. ຄຳວ່າ yenicchakaṃ gacchati gocarāya ໄດ້ແກ່ ປາດຖະໜາຈະໄປໃນທິດທາງໃດ ກໍໄປເພື່ອຫາອາຫານໃນທິດທາງນັ້ນ. ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງສະແດງວ່າ ມັນປາດຖະໜາຈະໄປບ່ອນໃດຫຼາຍປານໃດ ກໍໄປບ່ອນນັ້ນຫຼາຍປານນັ້ນ, ປາດຖະໜາຈະກິນຫຍັງ ກໍກິນສິ່ງນັ້ນ. ຄຳວ່າ viññū naro ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ເປັນບັນດິດ. ຄຳວ່າ seritaṃ ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນໄປຕາມໃຈຂອງຕົນ ຄວາມບໍ່ຂຶ້ນກັບຜູ້ນຶ່ນ. ຄຳວ່າ pekkhamāno ໄດ້ແກ່ ເລັງເຫັນຢູ່ດ້ວຍປັນຍາຈັກຂຸ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນອິດສະຫຼະແຫ່ງທຳ (ທຳມະເສຣິຕະ) ແລະຄວາມເປັນອິດສະຫຼະແຫ່ງບຸກຄົນ (ບຸກຄະລະເສຣິຕະ). ເພາະວ່າ ໂລກຸດຕະຣະທຳທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າເປັນອິດສະຫຼະ ເພາະບໍ່ໄປສູ່ອຳນາດແຫ່ງກິເລດ ແລະບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ປະກອບດ້ວຍໂລກຸດຕະຣະທຳເຫຼົ່ານັ້ນກໍເຊັ່ນກັນ, ຄຳອະທິບາຍສະພາວະຂອງທຳແລະບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຕັດໄວ້ວ່າ 'seritaṃ pekkhamāno' (ເລັງເຫັນຄວາມເປັນອິດສະຫຼະ). ອະທິບາຍວ່າແນວໃດ? ຄືວ່າ ເນື້ອໃນປ່າທີ່ບໍ່ໄດ້ຖືກຜູກມັດ ຍ່ອມໄປຫາອາຫານຕາມທີ່ມັນປາດຖະໜາໄດ້ຢ່າງໃດ. ເມື່ອໃດໜໍ ຂ້າພະເຈົ້າຈະຕັດເຄື່ອງຜູກມັດຄືຕັນຫາແລ້ວໄປໄດ້ຢ່າງນີ້, ຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ຖືກພວກທ່ານຫ້ອມລ້ອມໄວ້ທັງທາງນີ້ທາງນັ້ນ ເໝືອນຖືກຜູກມັດໄວ້ ບໍ່ໄດ້ໂອກາດທີ່ຈະໄປຕາມຄວາມປາດຖະໜາ, ເມື່ອເຫັນໂທດໃນການບໍ່ໄດ້ໄປຕາມຄວາມປາດຖະໜານັ້ນ ແລະເຫັນອານິສົງໃນການໄດ້ໄປຕາມຄວາມປາດຖະໜາ, ຈຶ່ງໄດ້ເຖິງຄວາມບໍລິບູນແຫ່ງສະມະຖະແລະວິປັດສະນາໂດຍລຳດັບ. ຈາກນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸພຣະປັດເຈກໂພທິຍານ. ເພາະເຫດນັ້ນ ແມ້ນຄົນອື່ນຜູ້ເປັນບັນດິດ ເມື່ອເລັງເຫັນຄວາມເປັນອິດສະຫຼະ ກໍເພິ່ງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ ເໝືອນນໍແຮດເຖີດ.

---

පඤ්චමගාථානිද්දෙසවණ්ණනා.

ການອະທິບາຍຄຳຈຳແນກຄາຖາທີຫ້າ ຈົບ.

---

126. ඡට්ඨෙ [Pg.107] අයං පිණ්ඩත්ථො – සහායමජ්ඣෙ ඨිතස්ස දිවාසෙය්‍යසඞ්ඛාතෙ වාසෙ ච මහාඋපට්ඨානසඞ්ඛාතෙ ඨානෙ ච උය්‍යානගමනසඞ්ඛාතෙ ගමනෙ ච ජනපදචාරිකසඞ්ඛාතාය චාරිකාය ච ‘‘ඉදං මෙ සුණ, ඉදං මෙ දෙහී’’තිආදිනා නයෙන තථා තථා ආමන්තනා හොති, තස්මා අහං තත්ථ තත්ථ නිබ්බිජ්ජිත්වා යායං අරියජනසෙවිතා අනෙකානිසංසා එකන්තසුඛා, එවං සන්තෙපි ලොභාභිභූතෙහි සබ්බකාපුරිසෙහි අනභිජ්ඣිතා අපත්ථිතා පබ්බජ්ජා, තං අනභිජ්ඣිතං පරෙසං අවසවත්තනෙන භබ්බපුග්ගලවසෙනෙව ච සෙරිතං පෙක්ඛමානො විපස්සනං ආරභිත්වා අනුක්කමෙන පච්චෙකසම්බොධිං අධිගතොති. සෙසං වුත්තනයමෙව (සු. නි. අට්ඨ. 1.39-42).

໑໒໖. ໃນຄາຖາທີຫົກ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ — ສຳລັບບຸກຄົນຜູ້ຢູ່ທ່າມກາງສະຫາຍ ຍ່ອມມີການຮຽກຮ້ອງເຊື້ອເຊີນດ້ວຍປະການຕ່າງໆ ຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຈົ່ງຟັງຄຳນີ້ຂອງຂ້ອຍ, ຈົ່ງໃຫ້ສິ່ງນີ້ແກ່ຂ້ອຍ' ເປັນຕົ້ນ ໃນການພັກຜ່ອນທີ່ນັບວ່າເປັນການນອນເວັນ, ໃນສະຖານທີ່ທີ່ນັບວ່າເປັນການບຳລຸງຄັ້ງໃຫຍ່, ໃນການໄປທີ່ນັບວ່າເປັນການໄປສວນອຸທິຍານ ແລະໃນການຈາຣິກທີ່ນັບວ່າເປັນການຈາຣິກໄປໃນຊົນນະບົດ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງເບື່ອໜ່າຍໃນສະຖານທີ່ນັ້ນໆ, ເລັງເຫັນຄວາມເປັນອິດສະຫຼະ ເພາະຄວາມບໍ່ຕົກຢູ່ໃນອຳນາດຂອງຜູ້ນຶ່ນ ແລະໂດຍອຳນາດແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ຄວນແກ່ການບັນລຸທຳ ເຊິ່ງການບັນພະຊາອັນເປັນທຳທີ່ພຣະອະຣິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍຊົງເສບແລ້ວ ມີອານິສົງຫຼາຍ ມີຄວາມສຸກໂດຍສ່ວນດຽວ, ເຖິງຈະເປັນຢ່າງນັ້ນ ກໍເປັນສິ່ງທີ່ຄົນຖອຍທັງປວງຜູ້ຖືກໂລພະຄອບງຳບໍ່ປາດຖະໜາ ບໍ່ຕ້ອງການ, ຈຶ່ງໄດ້ປາຣົບວິປັດສະນາ ແລ້ວບັນລຸພຣະປັດເຈກໂພທິຍານໂດຍລຳດັບ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ກໍເໝືອນກັບນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

---

ඡට්ඨගාථානිද්දෙසවණ්ණනා.

ການອະທິບາຍຄຳຈຳແນກຄາຖາທີຫົກ ຈົບ.

---

127. සත්තමෙ ඛිඩ්ඩාති කීළනා. සා දුවිධා හොති කායිකා ච වාචසිකා ච. තත්ථ කායිකා නාම හත්ථීහිපි කීළන්ති, අස්සෙහිපි රථෙහිපි ධනූහිපි ථරූහිපීති එවමාදි. වාචසිකා නාම ගීතං සිලොකභණනං මුඛභෙරිකන්ති එවමාදි. රතීති පඤ්චකාමගුණරති. විපුලන්ති යාව අට්ඨිමිඤ්ජං ආහච්ච ඨානෙන සකලත්තභාවබ්‍යාපකං. සෙසං පාකටමෙව. අනුසන්ධියොජනාපි චෙත්ථ සංසග්ගගාථාය වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බා (සු. නි. අට්ඨ. 1.41).

໑໒໗. ໃນຄາຖາທີເຈັດ, ຄຳວ່າ khiḍḍā ໄດ້ແກ່ ການຫຼິ້ນ. ການຫຼິ້ນນັ້ນມີ ໒ ປະການ ຄື ການຫຼິ້ນທາງກາຍ ແລະ ການຫຼິ້ນທາງວາຈາ. ໃນສອງປະການນັ້ນ, ການຫຼິ້ນທາງກາຍ ຄື ການຫຼິ້ນດ້ວຍຊ້າງ, ດ້ວຍມ້າ, ດ້ວຍລົດ, ດ້ວຍທະນູ, ດ້ວຍດາບ ເປັນຕົ້ນ. ການຫຼິ້ນທາງວາຈາ ຄື ການຮ້ອງເພງ, ການກ່າວຄາຖາ, ການເຮັດສຽງກອງດ້ວຍປາກ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ rati ໄດ້ແກ່ ຄວາມຍິນດີໃນກາມະຄຸນ ໕. ຄຳວ່າ vipulaṃ ໄດ້ແກ່ ຄວາມຍິນດີທີ່ແຜ່ຊ່ານໄປທົ່ວຮ່າງກາຍທັງໝົດ ຈົນຮອດເຍື່ອໃນກະດູກ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອແມ່ນຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ. ແມ້ນການເຊື່ອມໂຍງຫົວຂໍ້ໃນທີ່ນີ້ ກໍເພິ່ງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄາຖາວ່າດ້ວຍຄວາມກ່ຽວຂ້ອງນັ້ນແລ້ວ.

---

සත්තමගාථානිද්දෙසවණ්ණනා.

ການອະທິບາຍຄຳຈຳແນກຄາຖາທີເຈັດ ຈົບ.

---

128. අට්ඨමෙ චාතුද්දිසොති චතූසු දිසාසු යථාසුඛවිහාරී, ‘‘එකං දිසං ඵරිත්වා විහරතී’’තිආදිනා (දී. නි. 1.556; 3.308; අ. නි. 4.125; විභ. 643; චූළනි. ඛග්ගවිසාණසුත්තනිද්දෙස 128) වා නයෙන බ්‍රහ්මවිහාරභාවනාඵරිතා චතස්සො දිසා අස්ස සන්තීතිපි චාතුද්දිසො. තාසු දිසාසු කත්ථචි සත්තෙ වා සඞ්ඛාරෙ වා භයෙන න පටිහඤ්ඤතීති අප්පටිඝො. සන්තුස්සමානොති ද්වාදසවිධස්ස සන්තොසස්ස වසෙන සන්තුස්සකො. ඉතරීතරෙනාති උච්චාවචෙන පච්චයෙන. පරිස්සයානං සහිතා අඡම්භීති එත්ථ පරිස්සයන්ති කායචිත්තානි, පරිහාපෙන්ති වා තෙසං සම්පත්තිං, තානි වා පටිච්ච සයන්තීති පරිස්සයා, බාහිරානං සීහබ්‍යග්ඝාදීනං අබ්භන්තරානඤ්ච කාමච්ඡන්දාදීනං කායචිත්තුපද්දවානං එතං අධිවචනං. තෙ පරිස්සයෙ අධිවාසනඛන්තියා ච වීරියාදීහි ච ධම්මෙහි සහතීති පරිස්සයානං සහිතා. ථද්ධභාවකරභයාභාවෙන [Pg.108] අඡම්භී. කිං වුත්තං හොති? යථා තෙ චත්තාරො සමණා, එවං ඉතරීතරෙන පච්චයෙන සන්තුස්සමානො එත්ථ පටිපත්තිපදට්ඨානෙ සන්තොසෙ ඨිතො චතූසු දිසාසු මෙත්තාදිභාවනාය චාතුද්දිසො, සත්තසඞ්ඛාරෙසු පටිහනනකරභයාභාවෙන අප්පටිඝො ච හොති. සො චාතුද්දිසත්තා වුත්තප්පකාරානං පරිස්සයානං සහිතා, අප්පටිඝත්තා අඡම්භී ච හොතීති එතං පටිපත්තිගුණං දිස්වා යොනිසො පටිපජ්ජිත්වා පච්චෙකසම්බොධිං අධිගතොම්හීති.

໑໒໘. ໃນຄາຖາທີແປດ, ຄຳວ່າ cātuddiso (ຜູ້ມີທິດທັງສີ່) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຢູ່ສະບາຍໃນທິດທັງສີ່, ຫຼືວ່າ ຜູ້ມີທິດທັງສີ່ທີ່ແຜ່ໄປດ້ວຍພຣົມມະວິຫານພາວະນາ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ແຜ່ໄປສູ່ທິດໜຶ່ງຢູ່' ດັ່ງນີ້ ກໍຊື່ວ່າ cātuddiso. ຄຳວ່າ appaṭigho (ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມກະທົບກະທັ່ງ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບໍ່ຖືກກະທົບກະທັ່ງດ້ວຍຄວາມຢ້ານກົວໃນສັດ ຫຼືສັງຂານໃດໆ ໃນທິດເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ santussamāno (ຜູ້ສັນໂດດຢູ່) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຄວາມສັນໂດດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັນໂດດ ໑໒ ປະການ. ຄຳວ່າ itarītarena (ດ້ວຍປັດໄຈຕາມມີຕາມໄດ້) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍປັດໄຈອັນປານີດ ຫຼືເສົ້າໝອງ. ຄຳວ່າ parissayānaṃ sahitā achambhī (ຜູ້ຄອບງຳອັນຕະລາຍທັງຫຼາຍໄດ້ ບໍ່ສະດຸ້ງຢ້ານ) ໃນຄຳນັ້ນ, ສິ່ງໃດທີ່ບີບຄັ້ນກາຍແລະຈິດ ຫຼືເຮັດໃຫ້ຄວາມເຖິງພ້ອມຂອງກາຍແລະຈິດນັ້ນເສື່ອມເສຍໄປ ຫຼືອາໄສກາຍແລະຈິດນັ້ນເກີດຂຶ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ parissaya (ອັນຕະລາຍ/ໄພຮອບດ້ານ), ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງອຸປະທະວະທາງກາຍແລະຈິດ ທີ່ເກີດຈາກພາຍນອກມີເສືອໂຄ່ງແລະເສືອເຫຼືອງເປັນຕົ້ນ ແລະເກີດຈາກພາຍໃນມີກາມະສັນທະເປັນຕົ້ນ. ບຸກຄົນຜູ້ຄອບງຳອັນຕະລາຍເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍອະທິວາສະນະຂັນຕິ (ຄວາມອົດທົນ) ແລະດ້ວຍທຳທັງຫຼາຍມີວິຣິຍະເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ parissayānaṃ sahitā (ຜູ້ຄອບງຳອັນຕະລາຍທັງຫຼາຍໄດ້). ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ສະດຸ້ງຢ້ານ ເພາະບໍ່ມີຄວາມຢ້ານອັນເຮັດໃຫ້ຕົວແຂງທື່ ຊື່ວ່າ achambhī (ຜູ້ບໍ່ສະດຸ້ງຢ້ານ). ອະທິບາຍວ່າແນວໃດ? ຄືວ່າ ພຣະສະມະນະທັງສີ່ຮູບນັ້ນເປັນຢ່າງໃດ, ບຸກຄົນຜູ້ສັນໂດດດ້ວຍປັດໄຈຕາມມີຕາມໄດ້ຢ່າງນັ້ນ ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມສັນໂດດອັນເປັນບາດກ້າວແຫ່ງການປະຕິບັດນີ້ ເປັນຜູ້ມີທິດທັງສີ່ດ້ວຍການຈະເລີນເມດຕາເປັນຕົ້ນໃນທິດທັງສີ່, ແລະເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມກະທົບກະທັ່ງ ເພາະບໍ່ມີຄວາມຢ້ານອັນເປັນເຫດໃຫ້ກະທົບກະທັ່ງໃນສັດແລະສັງຂານທັງຫຼາຍ. ບຸກຄົນນັ້ນ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ມີທິດທັງສີ່ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນຜູ້ຄອບງຳອັນຕະລາຍຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວໄດ້, ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມກະທົບກະທັ່ງ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນຜູ້ບໍ່ສະດຸ້ງຢ້ານ, ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນຄຸນແຫ່ງການປະຕິບັດນີ້ແລ້ວ ປະຕິບັດໂດຍແຍບຄາຍ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸພຣະປັດເຈກໂພທິຍານ.

---

අථ වා තෙ සමණා විය සන්තුස්සමානො ඉතරීතරෙන වුත්තනයෙනෙව චාතුද්දිසො හොතීති ඤත්වා එවං චාතුද්දිසභාවං පත්ථයන්තො යොනිසො පටිපජ්ජිත්වා අධිගතොම්හි. තස්මා අඤ්ඤොපි ඊදිසං ඨානං පත්ථයමානො චාතුද්දිසතාය පරිස්සයානං සහිතා අප්පටිඝතාය ච අඡම්භී හුත්වා එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පොති (සු. නි. අට්ඨ. 1.42).

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຂ້າພະເຈົ້າຮູ້ວ່າ 'ບຸກຄົນຜູ້ສັນໂດດດ້ວຍປັດໄຈຕາມມີຕາມໄດ້ ເໝືອນພຣະສະມະນະເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນຜູ້ມີທິດທັງສີ່ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວ' ດັ່ງນີ້ ເມື່ອປາດຖະໜາຄວາມເປັນຜູ້ມີທິດທັງສີ່ຢ່າງນີ້ ຈຶ່ງປະຕິບັດໂດຍແຍບຄາຍ ແລ້ວໄດ້ບັນລຸທຳ. ເພາະເຫດນັ້ນ ແມ້ນຄົນອື່ນເມື່ອປາດຖະໜາຖານະເຊັ່ນນີ້ ເປັນຜູ້ຄອບງຳອັນຕະລາຍໄດ້ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ມີທິດທັງສີ່ ແລະເປັນຜູ້ບໍ່ສະດຸ້ງຢ້ານເພາະຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມກະທົບກະທັ່ງ ກໍເພິ່ງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ ເໝືອນນໍແຮດເຖີດ.

---

නිද්දෙසෙ මෙත්තාති අත්ථතො තාව මිජ්ජතීති මෙත්තා, සිනෙහතීති අත්ථො. මිත්තෙ වා භවා, මිත්තස්ස වා එසා පවත්තීතිපි මෙත්තා. මෙත්තාසහගතෙනාති මෙත්තාය සමන්නාගතෙන. චෙතසාති චිත්තෙන. එකං දිසන්ති එකිස්සා දිසාය පඨමපරිග්ගහිතං සත්තං උපාදාය එකං දිසං පරියාපන්නසත්තඵරණවසෙන වුත්තං. ඵරිත්වාති ඵුසිත්වා ආරම්මණං කත්වා. විහරතීති බ්‍රහ්මවිහාරාධිට්ඨිතං ඉරියාපථවිහාරං පවත්තෙති. තථා දුතියන්ති යථා පුරත්ථිමාදීසු දිසාසු යං කිඤ්චි එකං දිසං ඵරිත්වා විහරති, තථෙව තදනන්තරං දුතියං තතියං චතුත්ථඤ්චාති අත්ථො.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ mettā ໂດຍເນື້ອຄວາມ ໄດ້ແກ່ ທຳມະທີ່ຮັກໃຄ່ ອະທິບາຍວ່າ ມີຄວາມສະເໜ່ຫາ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ທຳມະທີ່ມີຢູ່ໃນມິດ ຫຼືຄວາມເປັນໄປຂອງມິດນີ້ ຊື່ວ່າ ເມດຕາ. ຄຳວ່າ mettāsahagatenā ໄດ້ແກ່ ທີ່ປະກອບດ້ວຍເມດຕາ. ຄຳວ່າ cetasā ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຈິດ. ຄຳວ່າ ekaṃ disaṃ (ສູ່ທິດໜຶ່ງ) ຕັດໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການແຜ່ໄປສູ່ສັດທີ່ນັບເນື່ອງໃນທິດໜຶ່ງ ໂດຍອາໄສສັດທີ່ກຳນົດເອົາກ່ອນໃນທິດໜຶ່ງນັ້ນ. ຄຳວ່າ pharitvā ໄດ້ແກ່ ຖືກຕ້ອງ ຄືເຮັດໃຫ້ເປັນອາລົມ. ຄຳວ່າ viharati ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເປັນໄປດ້ວຍອິຣິຍາບົດທີ່ຕັ້ງໝັ້ນໃນພຣົມມະວິຫານ. ຄຳວ່າ tathā dutiyaṃ (ທິດທີສອງກໍເຊັ່ນນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມແຜ່ໄປສູ່ທິດໃດທິດໜຶ່ງໃນທິດທັງຫຼາຍມີທິດຕາເວັນອອກເປັນຕົ້ນແລ້ວຢູ່ຢ່າງໃດ, ກໍຍ່ອມແຜ່ໄປສູ່ທິດທີສອງ, ທີສາມ ແລະ ທີສີ່ ຖັດຈາກທິດນັ້ນຢ່າງນັ້ນ.

---

ඉති උද්ධන්ති එතෙනෙව ච නයෙන උපරිමං දිසන්ති වුත්තං හොති. අධො තිරියන්ති අධොදිසම්පි තිරියං දිසම්පි එවමෙව. තත්ථ ච අධොති හෙට්ඨා. තිරියන්ති අනුදිසා. එවං සබ්බදිසාසු අස්සමණ්ඩලෙ අස්සමිව මෙත්තාසහගතං චිත්තං සාරෙතිපි පච්චාසාරෙතිපීති. එත්තාවතා එකමෙකං දිසං පරිග්ගහෙත්වා ඔධිසො මෙත්තාඵරණං දස්සිතං. සබ්බධීතිආදි පන අනොධිසො දස්සනත්ථං වුත්තං. තත්ථ සබ්බධීති සබ්බත්ථ. සබ්බත්තතායාති සබ්බෙසු හීනමජ්ඣිමඋක්කට්ඨමිත්තසපත්තමජ්ඣත්තානිප්පභෙදෙසු අත්තතාය, ‘‘අයං පරසත්තො’’ති විභාගං අකත්වා අත්තසමතායාති වුත්තං හොති.

ຄຳວ່າ iti uddhaṃ (ເບື້ອງເທິງຢ່າງນີ້) ໄດ້ແກ່ ຕັດໝາຍເຖິງທິດເບື້ອງເທິງ ໂດຍນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ adho tiriyaṃ (ເບື້ອງລຸ່ມ ແລະເບື້ອງຂວາງ) ໄດ້ແກ່ ທິດເບື້ອງລຸ່ມ ແລະທິດເບື້ອງຂວາງ ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ adho ໄດ້ແກ່ ເບື້ອງລຸ່ມ. ຄຳວ່າ tiriyaṃ ໄດ້ແກ່ ທິດສະຫຼຽງ (ອະນຸທິດ). ຍ່ອມປ່ອຍຈິດທີ່ປະກອບດ້ວຍເມດຕາໄປ ແລະດຶງກັບຄືນມາໃນທິດທັງປວງ ເໝືອນມ້າໃນສະໜາມມ້າ ຢ່າງນີ້. ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ ພຣະອົງຊົງສະແດງການແຜ່ເມດຕາໂດຍມີခອບເຂດ (ໂອດິສະຜະຣະນະ) ໂດຍກຳນົດເອົາແຕ່ລະທິດ. ສ່ວນຄຳວ່າ sabbadhī ເປັນຕົ້ນ ຕັດໄວ້ເພື່ອສະແດງການແຜ່ເມດຕາໂດຍບໍ່ມີခອບເຂດ (ອະໂນດິສະຜະຣະນະ). ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ sabbadhī ໄດ້ແກ່ ໃນທີ່ທັງປວງ. ຄຳວ່າ sabbattatāya ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນຕົນໃນສັດທັງປວງ ຜູ້ຈຳແນກເປັນສັດຊັ້ນຕ່ຳ, ຊັ້ນກາງ, ຊັ້ນສູງ, ມິດ, ສັດຕູ ແລະຜູ້ເປັນກາງ, ອະທິບາຍວ່າ ໂດຍຄວາມສະເໝີພາບແຫ່ງຕົນ ໂດຍບໍ່ແບ່ງແຍກວ່າ 'ນີ້ເປັນສັດອື່ນ'.

---

අථ [Pg.109] වා සබ්බත්තතායාති සබ්බෙන චිත්තභාවෙන, ඊසකම්පි බහි අවික්ඛිපමානොති වුත්තං හොති. සබ්බාවන්තන්ති සබ්බසත්තවන්තං, සබ්බසත්තයුත්තන්ති අත්ථො. ලොකන්ති සත්තලොකං. විපුලෙනාති එවමාදිපරියායදස්සනතො පනෙත්ථ පුන ‘‘මෙත්තාසහගතෙනා’’ති වුත්තං. යස්මා වා එත්ථ ඔධිසො ඵරණෙ විය පුන තථා-සද්දො ඉති-සද්දො වා න වුත්තො, තස්මා පුන ‘‘මෙත්තාසහගතෙන චෙතසා’’ති වුත්තං. නිගමනවසෙන වා එතං වුත්තං. විපුලෙනාති එත්ථ ච ඵරණවසෙන විපුලතා දට්ඨබ්බා. භූමිවසෙන පන තං මහග්ගතං. පගුණවසෙන අප්පමාණසත්තාරම්මණවසෙන ච අප්පමාණං. බ්‍යාපාදපච්චත්ථිකප්පහානෙන අවෙරං. දොමනස්සප්පහානෙන අබ්‍යාපජ්ජං. නිද්දුක්ඛන්ති වුත්තං හොති (විසුද්ධි. 1.254). කරුණා හෙට්ඨා වුත්තත්ථායෙව. මොදන්ති තාය තංසමඞ්ගිනො, සයං වා මොදති, මොදනමත්තමෙව වා සාති මුදිතා. ‘‘අවෙරා හොන්තූ’’තිආදිබ්‍යාපාදප්පහානෙන මජ්ඣත්තභාවූපගමනෙන ච උපෙක්ඛතීති උපෙක්ඛා.

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຄຳວ່າ sabbattatāya ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍສະພາວະແຫ່ງຈິດທັງໝົດ, ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ຟຸ້ງຊ່ານໄປພາຍນອກແມ້ນແຕ່ໜ້ອຍດຽວ. ຄຳວ່າ sabbāvantaṃ ໄດ້ແກ່ ທີ່ມີສັດທັງປວງ, ອະທິບາຍວ່າ ປະກອບດ້ວຍສັດທັງປວງ. ຄຳວ່າ lokaṃ ໄດ້ແກ່ ສັດຕະໂລກ. ຄຳວ່າ vipulena (ອັນໄພບູນ) ເປັນຕົ້ນ ເພາະສະແດງໄວ້ໂດຍໄວພົດຢ່າງນີ້ ໃນທີ່ນີ້ຈຶ່ງຕັດຄຳວ່າ 'mettāsahagatena' (ອັນປະກອບດ້ວຍເມດຕາ) ອີກຄັ້ງ. ຫຼືເພາະໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ໄດ້ຕັດ 'tathā' ສັບ ຫຼື 'iti' ສັບ ອີກ ເໝືອນໃນການແຜ່ເມດຕາໂດຍມີခອບເຂດ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດຄຳວ່າ 'mettāsahagatena cetasā' (ດ້ວຍຈິດອັນປະກອບດ້ວຍເມດຕາ) ອີກຄັ້ງ. ຫຼືຕັດຄຳນັ້ນໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການສະຫຼຸບ. ໃນຄຳວ່າ vipulena ນັ້ນ ເພິ່ງເຫັນຄວາມໄພບູນໂດຍອຳນາດແຫ່ງການແຜ່ໄປ. ແຕ່ໂດຍອຳນາດແຫ່ງພູມ ເມດຕານັ້ນຊື່ວ່າ ມະຫັກຄະຕະ. ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຊຳນານ ແລະໂດຍອຳນາດແຫ່ງການມີສັດບໍ່ມີປະມານເປັນອາລົມ ເມດຕານັ້ນຊື່ວ່າ ອັບປະມານຍາ. ເມດຕານັ້ນຊື່ວ່າ averaṃ (ບໍ່ມີເວນ) ເພາະລະປະຕິຄະອັນເປັນຂ້າສຶກ. ຊື່ວ່າ abyāpajjaṃ (ບໍ່ມີຄວາມບຽດບຽນ) ເພາະລະໂທມະນັດ. ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ມີທຸກ. ສ່ວນຄຳວ່າ karuṇā (ກະລຸນາ) ມີເນື້ອຄວາມຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ທຳມະທີ່ເຮັດໃຫ້ບຸກຄົນຜູ້ປະກອບດ້ວຍທຳມະນັ້ນຍິນດີ ຫຼືຕົວເອງຍິນດີ ຫຼືຄວາມຍິນດີຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ muditā (ມຸທິຕາ). ທຳມະທີ່ເພິ່ງເພັ່ງເບິ່ງ ດ້ວຍການລະພະຍາບາດເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຂໍສັດທັງຫຼາຍຈົ່ງຢ່າໄດ້ມີເວນເລີຍ' ແລະດ້ວຍການເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນກາງ ຊື່ວ່າ upekkhā (ອຸເປກຂາ).

---

ලක්ඛණාදිතො පනෙත්ථ හිතාකාරප්පවත්තිලක්ඛණා මෙත්තා, හිතූපසංහාරරසා, ආඝාතවිනයපච්චුපට්ඨානා, සත්තානං මනාපභාවදස්සනපදට්ඨානා. බ්‍යාපාදූපසමො එතිස්සා සම්පත්ති, සිනෙහසම්භවො විපත්ති. දුක්ඛාපනයනාකාරප්පවත්තිලක්ඛණා කරුණා, පරදුක්ඛාසහනරසා, අවිහිංසාපච්චුපට්ඨානා, දුක්ඛාභිභූතානං අනාථභාවදස්සනපදට්ඨානා. විහිංසූපසමො තස්සා සම්පත්ති, සොකසම්භවො විපත්ති. පමොදලක්ඛණා මුදිතා, අනිස්සායනරසා, අරතිවිඝාතපච්චුපට්ඨානා, සත්තානං සම්පත්තිදස්සනපදට්ඨානා. අරතිවූපසමො තස්සා සම්පත්ති, පහානසම්භවො විපත්ති. සත්තෙසු මජ්ඣත්තාකාරප්පවත්තිලක්ඛණා උපෙක්ඛා, සත්තෙසු සමභාවදස්සනරසා, පටිඝානුනයවූපසමපච්චුපට්ඨානා, ‘‘කම්මස්සකා සත්තා, තෙ කස්ස රුචියා සුඛිතා වා භවිස්සන්ති, දුක්ඛතො වා මුච්චිස්සන්ති, පත්තසම්පත්තිතො වා න පරිහායිස්සන්තී’’ති එවං පවත්තකම්මස්සකතාදස්සනපදට්ඨානා. පටිඝානුනයවූපසමො තස්සා සම්පත්ති, ගෙහස්සිතාය අඤ්ඤාණුපෙක්ඛාය සම්භවො විපත්ති.

ໃນບັນດາພຣົມມະວິຫານເຫຼົ່ານັ້ນ, ເມື່ອຈຳແນກໂດຍລັກສະນະເປັນຕົ້ນ: ເມດຕາ ມີຄວາມເປັນໄປໃນອາການເກື້ອກູນເປັນລັກສະນະ, ມີການນຳເຂົ້າໄປຊຶ່ງປະໂຫຍດເກື້ອກູນເປັນລົດ (ໜ້າທີ່), ມີການກຳຈັດຄວາມອາຄາດເປັນປັດຈຸປັດຖານ (ຜົນປາກົດ), ມີການເຫັນພາວະທີ່ໜ້າພໍໃຈຂອງສັດທັງຫຼາຍເປັນປະທັດຖານ (ເຫດໃກ້ໃຫ້ເກີດ). ຄວາມສະຫງົບລະງັບພະຍາບາດ ເປັນສົມບັດຂອງເມດຕານັ້ນ, ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສິເນຫາ (ຄວາມຮັກໃຄ່) ເປັນວິບັດ. ກະລຸນາ ມີຄວາມເປັນໄປໃນອາການນຳອອກໄປຊຶ່ງຄວາມທຸກເປັນລັກສະນະ, ມີຄວາມບໍ່ອົດທົນຕໍ່ທຸກຂອງຜູ້ອື່ນເປັນລົດ, ມີຄວາມບໍ່ບຽດບຽນເປັນປັດຈຸປັດຖານ, ມີການເຫັນພາວະທີ່ບໍ່ມີທີ່ເພິ່ງຂອງສັດທັງຫຼາຍຜູ້ຖືກທຸກຄອບງຳເປັນປະທັດຖານ. ຄວາມສະຫງົບລະງັບຄວາມບຽດບຽນ ເປັນສົມບັດຂອງກະລຸນານັ້ນ, ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຄວາມໂສກເສົ້າ ເປັນວິບັດ. ມຸທິຕາ ມີຄວາມປານີດ (ຍິນດີ) ເປັນລັກສະນະ, ມີຄວາມບໍ່ອິດສາເປັນລົດ, ມີການກຳຈັດຄວາມບໍ່ຍິນດີເປັນປັດຈຸປັດຖານ, ມີການເຫັນສົມບັດຂອງສັດທັງຫຼາຍເປັນປະທັດຖານ. ຄວາມສະຫງົບລະງັບຄວາມບໍ່ຍິນດີ ເປັນສົມບັດຂອງມຸທິຕານັ້ນ, ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຄວາມຫົວເລາະ (ປາຫາສະ) ເປັນວິບັດ. ອຸເປກຂາ ມີຄວາມເປັນໄປໃນອາການວາງເສີຍໃນສັດທັງຫຼາຍເປັນລັກສະນະ, ມີການເຫັນຄວາມສະເໝີກັນໃນສັດທັງຫຼາຍເປັນລົດ, ມີຄວາມສະຫງົບລະງັບຄວາມຂັດເຄືອງແລະຄວາມຍິນດີເປັນປັດຈຸປັດຖານ, ມີການເຫັນຄວາມເປັນຜູ້ມີກຳເປັນຂອງຕົນ ໂດຍເປັນໄປຢ່າງນີ້ວ່າ 'ສັດທັງຫຼາຍມີກຳເປັນຂອງຕົນ, ສັດເຫຼົ່ານັ້ນຈະມີຄວາມສຸກ ຈະພົ້ນຈາກທຸກ ຫຼືຈະບໍ່ເສື່ອມຈາກສົມບັດທີ່ໄດ້ແລ້ວ ຍ້ອນຄວາມພໍໃຈຂອງໃຜໄດ້ແນວໃດ' ເປັນປະທັດຖານ. ຄວາມສະຫງົບລະງັບຄວາມຂັດເຄືອງແລະຄວາມຍິນດີ ເປັນສົມບັດຂອງອຸເປກຂານັ້ນ, ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງອັນຍານຸເປກຂາ (ຄວາມວາງເສີຍດ້ວຍຄວາມບໍ່ຮູ້) ທີ່ອາໄສເຮືອນ ເປັນວິບັດ.

---

තත්ථ සන්තුට්ඨො හොතීති පච්චයසන්තොසවසෙන සන්තුට්ඨො හොති. ඉතරීතරෙන චීවරෙනාති න ථූලසුඛුමලූඛපණීතථිරජිණ්ණානං යෙන [Pg.110] කෙනචි චීවරෙන, අථ ඛො යථාලද්ධානං ඉතරීතරෙන යෙන කෙනචි සන්තුට්ඨො හොතීති අත්ථො. චීවරස්මිඤ්හි තයො සන්තොසා – යථාලාභසන්තොසො, යථාබලසන්තොසො, යථාසාරුප්පසන්තොසොති. පිණ්ඩපාතාදීසුපි එසෙව නයො. ඉති ඉමෙ තයො සන්තොසෙ සන්ධාය ‘‘සන්තුට්ඨො හොති ඉතරීතරෙන චීවරෙන. යථාලද්ධාදීසු යෙන කෙනචි චීවරෙන සන්තුට්ඨො හොතී’’ති වුත්තං.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'ເປັນຜູ້ສັນໂດດ' ຄື ເປັນຜູ້ສັນໂດດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປັດໄຈສັນໂດດ. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍຈີວອນຕາມມີຕາມໄດ້' ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍຈີວອນຊະນິດໃດຊະນິດໜຶ່ງ ໃນບັນດາຈີວອນທີ່ໜາ, ບາງ, ເສົ້າໝອງ, ປະນີດ, ໜຽວແໜ້ນ ຫຼືເກົ່າຄ່ຳ, ແຕ່ເປັນຜູ້ສັນໂດດດ້ວຍຈີວອນຕາມທີ່ໄດ້ ຕາມມີຕາມໄດ້ ຊະນິດໃດຊະນິດໜຶ່ງ. ດ້ວຍວ່າ ໃນຈີວອນນັ້ນ ມີຄວາມສັນໂດດ ໓ ຢ່າງ ຄື: ຍະຖາລາພະສັນໂດດ (ຍິນດີຕາມທີ່ໄດ້), ຍະຖາພະລະສັນໂດດ (ຍິນດີຕາມກຳລັງ), ຍະຖາສາຣຸບປະສັນໂດດ (ຍິນດີຕາມສົມຄວນ). ເຖິງໃນບິນທະບາດເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງໝາຍເຖິງຄວາມສັນໂດດ ໓ ຢ່າງນີ້ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ເປັນຜູ້ສັນໂດດດ້ວຍຈີວອນຕາມມີຕາມໄດ້. ຄື ເປັນຜູ້ສັນໂດດດ້ວຍຈີວອນຊະນິດໃດຊະນິດໜຶ່ງ ຕາມທີ່ໄດ້ເປັນຕົ້ນ'.

---

එත්ථ ච චීවරං ජානිතබ්බං, චීවරඛෙත්තං ජානිතබ්බං, පංසුකූලං ජානිතබ්බං, චීවරසන්තොසො ජානිතබ්බො, චීවරපටිසංයුත්තානි ධුතඞ්ගානි ජානිතබ්බානි. තත්ථ චීවරං ජානිතබ්බන්ති ඛොමාදීනි ඡ චීවරානි දුකූලාදීනි ඡ අනුලොමචීවරානිපි ජානිතබ්බානි. ඉමානි ද්වාදස කප්පියචීවරානි. කුසචීරං වාකචීරං ඵලකචීරං කෙසකම්බලං වාළකම්බලං පොත්ථකො චම්මං උලූකපක්ඛං රුක්ඛදුස්සං ලතාදුස්සං එරකදුස්සං කදලිදුස්සං වෙළුදුස්සන්ති එවමාදීනි පන අකප්පියචීවරානි.

ແລະໃນເລື່ອງນີ້, ຄວນຮູ້ຈັກຈີວອນ, ຄວນຮູ້ຈັກເຂດແຫ່ງຈີວອນ, ຄວນຮູ້ຈັກຜ້າບັງສະກຸນ, ຄວນຮູ້ຈັກຄວາມສັນໂດດໃນຈີວອນ, ຄວນຮູ້ຈັກທຸດົງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຈີວອນ. ໃນບັນດາຂໍ້ເຫຼົ່ານັ້ນ, ທີ່ວ່າ 'ຄວນຮູ້ຈັກຈີວອນ' ຄື ຄວນຮູ້ຈັກຈີວອນ ໖ ຊະນິດ ມີຜ້າເປືອກໄມ້ເປັນຕົ້ນ ແລະອະນຸໂລມຈີວອນ ໖ ຊະນິດ ມີຜ້າທຸກູນເປັນຕົ້ນ. ເຫຼົ່ານີ້ຄື ຈີວອນທີ່ຄວນ (ກັປປິຍະຈີວອນ) ໑໒ ຢ່າງ. ສ່ວນຜ້າທີ່ບໍ່ຄວນ (ອະກັປປິຍະຈີວອນ) ມີຜ້າເຮັດດ້ວຍຫຍ້າຄາ, ຜ້າເຮັດດ້ວຍເປືອກໄມ້, ຜ້າເຮັດດ້ວຍແຜ່ນໄມ້, ຜ້າເຮັດດ້ວຍເສັ້ນຜົມ, ຜ້າເຮັດດ້ວຍຂົນສັດຮ້າຍ, ຜ້າເຮັດດ້ວຍແຜ່ນໜັງສັດ, ຜ້າເຮັດດ້ວຍຂົນນົກເຄົ້າ, ຜ້າເຮັດດ້ວຍເປືອກຕົ້ນໄມ້, ຜ້າເຮັດດ້ວຍເຄືອໄມ້, ຜ້າເຮັດດ້ວຍຫຍ້າປ້ອງ, ຜ້າເຮັດດ້ວຍກາບກ້ວຍ, ຜ້າເຮັດດ້ວຍໄມ້ໄຜ່ ເປັນຕົ້ນ.

---

චීවරඛෙත්තන්ති ‘‘සඞ්ඝතො වා ගණතො වා ඤාතිතො වා මිත්තතො වා අත්තනො වා ධනෙන පංසුකූලං වා’’ති එවං උප්පජ්ජනතො ඡ ඛෙත්තානි, අට්ඨන්නඤ්ච මාතිකානං වසෙන අට්ඨ ඛෙත්තානි ජානිතබ්බානි.

ຄຳວ່າ 'ເຂດແຫ່ງຈີວອນ' ຄື ຄວນຮູ້ຈັກເຂດ ໖ ຢ່າງ ໂດຍການເກີດຂຶ້ນຢ່າງນີ້ວ່າ 'ໄດ້ມາຈາກສົງ, ຈາກຄະນະ, ຈາກຍາດ, ຈາກມິດ, ດ້ວຍຊັບຂອງຕົນ, ຫຼືເປັນຜ້າບັງສະກຸນ' ແລະຄວນຮູ້ຈັກເຂດ ໘ ຢ່າງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມາຕິກາ ໘ ຢ່າງ.

---

පංසුකූලන්ති සොසානිකං පාපණිකං රථියං සඞ්කාරකූටං සොත්ථියං සිනානං තිත්ථං ගතපච්චාගතං අග්ගිඩඩ්ඪං ගොඛායිතං උපචිකාඛායිතං උන්දූරඛායිතං අන්තච්ඡින්නං දසච්ඡින්නං ධජාහටං ථූපං සමණචීවරං සාමුද්දියං ආභිසෙකියං පන්ථිකං වාතාහටං ඉද්ධිමයං දෙවදත්තියන්ති තෙවීසති පංසුකූලානි වෙදිතබ්බානි. එත්ථ ච සොත්ථියන්ති ගබ්භමලහරණං. ගතපච්චාගතන්ති මතකසරීරං පාරුපිත්වා සුසානං නෙත්වා ආනීතචීවරං. ධජාහටන්ති ධජං උස්සාපෙත්වා තතො ආනීතං. ථූපන්ති වම්මිකෙ පූජිතචීවරං. සාමුද්දියන්ති සමුද්දවීචීහි ථලං පාපිතං. පන්ථිකන්ති පන්ථං ගච්ඡන්තෙහි චොරභයෙන පාසාණෙහි කොට්ටෙත්වා පාරුතචීවරං. ඉද්ධිමයන්ති එහිභික්ඛුචීවරං. සෙසං පාකටමෙව.

ຄຳວ່າ 'ຜ້າບັງສະກຸນ' ຄື ພຶງຊາບຜ້າບັງສະກຸນ ໒໓ ຊະນິດ ຄື: ຜ້າປ່າຊ້າ (ໂສສານິກະ), ຜ້າຮ້ານຄ້າ (ປາປະpanicະ), ຜ້າຖະໜົນ (ຣະຖິຍະ), ຜ້າກອງຂີ້ເຫຍື້ອ (ສັງກາຣະກູຕະ), ຜ້າຄອດ (ໂສດຖິຍະ), ຜ້າອາບນ້ຳ (ສິນານະ), ຜ້າທ່າອາບນ້ຳ (ຕິດຖະ), ຜ້າໄປແລະກັບ (ຄະຕະປັດຈາຄະຕະ), ຜ້າຖືກໄຟໄໝ້ (ອັກຄິທັດທະ), ຜ້າງົວຄ້ຽວ (ໂຄຂາຍິຕະ), ຜ້າປວກແທະ (ອຸປະຈິກາຂາຍິຕະ), ຜ້າໜູກັດ (ອຸນທູຣະຂາຍິຕະ), ຜ້າຂາດກາງ (ອັນຕັດສິນນະ), ຜ້າຂາດຊາຍ (ທະສັດສິນນະ), ຜ້າທຸງ (ທະຊາຫະຕະ), ຜ້າຈອມປວກ (ຖູປະ), ຜ້າສະມະນະ (ສະມະນະຈີວະຣະ), ຜ້າທະເລ (ສາມຸດທິຍະ), ຜ້າອະພິເສກ (ອາພິເສກິຍະ), ຜ້າຄົນເດີນທາງ (ປັນຖິກະ), ຜ້າລົມພັດ (ວາຕາຫະຕະ), ຜ້າສຳເລັດດ້ວຍລິດ (ອິດທິມະຍະ), ຜ້າ...

---

චීවරසන්තොසොති වීසති චීවරසන්තොසා – චීවරෙ විතක්කසන්තොසො ගමනසන්තොසො පරියෙසනසන්තොසො පටිලාභසන්තොසො මත්තපටිග්ගහණසන්තොසො ලොලුප්පවිවජ්ජනසන්තොසො යථාලාභසන්තොසො [Pg.111] යථාබලසන්තොසො යථාසාරුප්පසන්තොසො උදකසන්තොසො ධොවනසන්තොසො කරණසන්තොසො පරිමාණසන්තොසො සුත්තසන්තොසො සිබ්බනසන්තොසො රජනසන්තොසො කප්පසන්තොසො පරිභොගසන්තොසො සන්නිධිපරිවජ්ජනසන්තොසො විස්සජ්ජනසන්තොසොති. තත්ථ සාදකභික්ඛුනො තෙමාසං නිබද්ධවාසං වසිත්වා එකමාසමත්තං විතක්කිතුං වට්ටති. සො හි පවාරෙත්වා චීවරමාසෙ චීවරං කරොති. පංසුකූලිකො අද්ධමාසෙනෙව කරොති. ඉදං මාසද්ධමාසමත්තං විතක්කනං විතක්කසන්තොසො. චීවරත්ථාය ගච්ඡන්තස්ස පන ‘‘කත්ථ ලභිස්සාමී’’ති අචින්තෙත්වා කම්මට්ඨානසීසෙනෙව ගමනං ගමනසන්තොසො නාම. පරියෙසන්තස්ස පන යෙන වා තෙන වා සද්ධිං අපරියෙසිත්වා ලජ්ජිං පෙසලභික්ඛුං ගහෙත්වා පරියෙසනං පරියෙසනසන්තොසො නාම. එවං පරියෙසන්තස්ස ආහරියමානං චීවරං දූරතොව දිස්වා ‘‘එතං මනාපං භවිස්සති, එතං අමනාප’’න්ති එවං අවිතක්කෙත්වා ථූලසුඛුමාදීසු යථාලද්ධෙනෙව සන්තුස්සනං පටිලාභසන්තොසො නාම. එවං ලද්ධං ගණ්හන්තස්සාපි ‘‘එත්තකං දුපට්ටස්ස භවිස්සති, එත්තකං එකපට්ටස්සා’’ති අත්තනො පහොනකමත්තෙනෙව සන්තුස්සනං මත්තපටිග්ගහණසන්තොසො නාම. චීවරං පරියෙසන්තස්ස පන ‘‘අසුකස්ස ඝරද්වාරෙ මනාපං ලභිස්සාමී’’ති අචින්තෙත්වා ද්වාරපටිපාටියා චරණං ලොලුප්පවිවජ්ජනසන්තොසො නාම.

ຄຳວ່າ 'ຄວາມສັນໂດດໃນຈີວອນ' ຄື ຄວາມສັນໂດດໃນຈີວອນ ໒໐ ຢ່າງ ຄື: ວິຕັກກະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນການຄິດ), ຄະມະນະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນການໄປ), ປະຣິເຍສະນະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນການສະແຫວງຫາ), ປະຕິລາພະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນການໄດ້ຮັບ), ມັດຕະປະຕິຄະຫະນະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນການຮັບພໍປະມານ), ໂລລຸບປະວິວັດຊະນະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນການເວັ້ນຄວາມໂລບມາກ), ຍະຖາລາພະສັນໂດດ (ສັນໂດດຕາມທີ່ໄດ້), ຍະຖາພະລະສັນໂດດ (ສັນໂດດຕາມກຳລັງ), ຍະຖາສາຣຸບປະສັນໂດດ (ສັນໂດດຕາມສົມຄວນ), ອຸທະກະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນນ້ຳ), ໂທວະນະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນການຊັກ), ກະຣະນະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນການເຮັດ), ປະຣິມານະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນຂະໜາດ), ສຸດຕະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນເສັ້ນດ້າຍ), ສິບພະນະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນການຫຍິບ), ຣະຊະນະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນການຍ້ອມ), ກັບປະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນການພິນທຸ), ປະຣິໂພຄະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນການໃຊ້ສອຍ), ສັນນິທິປະຣິວັດຊະນະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນການເວັ້ນການສະສົມ), ວິສັດຊະນະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນການສະລະ). ໃນບັນດາຄວາມສັນໂດດເຫຼົ່ານັ້ນ, ສຳລັບພິກຂຸຜູ້ມັກຜ້າໃໝ່ (ສາດະກະພິກຂຸ) ຢູ່ປະຈຳຕະຫຼອດ ໓ ເດືອນແລ້ວ ຄວນຄິດ (ເລື່ອງຈີວອນ) ປະມານ ໑ ເດືອນ. ເພາະວ່າ ພິກຂຸນັ້ນປະວໍຣະນາແລ້ວ ຍ່ອມເຮັດຈີວອນໃນເດືອນແຫ່ງຈີວອນ. ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ຖືຜ້າບັງສະກຸນ ຍ່ອມເຮັດພາຍໃນເຄິ່ງເດືອນເທົ່ານັ້ນ. ການຄິດປະມານໜຶ່ງເດືອນ ຫຼືເຄິ່ງເດືອນນີ້ ຊື່ວ່າ 'ວິຕັກກະສັນໂດດ'. ສ່ວນການໄປຂອງພິກຂຸຜູ້ໄປເພື່ອຕ້ອງການຈີວອນ ໂດຍບໍ່ຄິດວ່າ 'ເຮົາຈະໄດ້ໃນທີ່ໃດ' ແຕ່ໄປດ້ວຍການຕັ້ງກຳມະຖານເປັນປະທານ ຊື່ວ່າ 'ຄະມະນະສັນໂດດ'. ສ່ວນການສະແຫວງຫາຂອງພິກຂຸຜູ້ສະແຫວງຫາ ໂດຍບໍ່ສະແຫວງຫາຮ່ວມກັບໃຜໆ ແຕ່ພາພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ ຜູ້ມີສີລເປັນທີ່ຮັກ ໄປສະແຫວງຫາຮ່ວມກັນ ຊື່ວ່າ 'ປະຣິເຍສະນະສັນໂດດ'. ການທີ່ພິກຂຸຜູ້ສະແຫວງຫາຢູ່ຢ່າງນີ້ ເຫັນຈີວອນທີ່ເຂົານຳມາແຕ່ໄກ ແລ້ວບໍ່ຄິດວ່າ 'ຜ້ານີ້ຈັກໜ້າພໍໃຈ, ຜ້ານີ້ຈັກບໍ່ໜ້າພໍໃຈ' ແຕ່ຍິນດີຕາມທີ່ໄດ້ ໃນບັນດາຜ້າໜາຫຼືຜ້າບາງເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ 'ປະຕິລາພະສັນໂດດ'. ການທີ່ພິກຂຸເຖິງຈະຮັບຜ້າທີ່ໄດ້ມາຢ່າງນັ້ນ ກໍຍິນດີພຽງແຕ່ພໍແກ່ຕົນວ່າ 'ຜ້າເທົ່ານີ້ຈັກພໍເຮັດຜ້າສັງຄາຕິ, ຜ້າເທົ່ານີ້ຈັກພໍເຮັດຜ້າສະບົງ' ຊື່ວ່າ 'ມັດຕະປະຕິຄະຫະນະສັນໂດດ'. ສ່ວນການທີ່ພິກຂຸຜູ້ສະແຫວງຫາຈີວອນ ບໍ່ຄິດວ່າ 'ເຮົາຈັກໄດ້ຜ້າທີ່ໜ້າພໍໃຈ ທີ່ປະຕູເຮືອນຂອງຜູ້ນັ້ນ' ແຕ່ທ່ຽວໄປຕາມລຳດັບເຮືອນ ຊື່ວ່າ 'ໂລລຸບປະວິວັດຊະນະສັນໂດດ'.

---

ලූඛපණීතෙසු යෙන කෙනචි යාපෙතුං සක්කොන්තස්ස යථාලද්ධෙනෙව යාපනං යථාලාභසන්තොසො නාම. අත්තනො ථාමං ජානිත්වා යෙන යාපෙතුං සක්කොති, තෙන යාපනං යථාබලසන්තොසො නාම. මනාපං අඤ්ඤස්ස දත්වා අත්තනා යෙන කෙනචි යාපනං යථාසාරුප්පසන්තොසො නාම. ‘‘කත්ථ උදකං මනාපං, කත්ථ අමනාප’’න්ති අවිචාරෙත්වා යෙන කෙනචි ධොවනුපගෙන උදකෙන ධොවනං උදකසන්තොසො නාම. තථා පණ්ඩුමත්තිකගෙරුකපූතිපණ්ණරසකිලිට්ඨානි පන උදකානි වජ්ජෙතුං වට්ටති. ධොවන්තස්ස පන මුග්ගරාදීහි අපහරිත්වා හත්ථෙහි මද්දිත්වා ධොවනං ධොවනසන්තොසො නාම. තථා අසුජ්ඣන්තං පණ්ණානි පක්ඛිපිත්වා තාපිතඋදකෙනාපි ධොවිතුං වට්ටති. එවං ධොවිත්වා කරොන්තස්ස ‘‘ඉදං ථූලං, ඉදං සුඛුම’’න්ති අකොපෙත්වා පහොනකනීහාරෙනෙව කරණං කරණසන්තොසො නාම. තිමණ්ඩලපටිච්ඡාදනමත්තස්සෙව කරණං පරිමාණසන්තොසො [Pg.112] නාම. චීවරකරණත්ථාය පන ‘‘මනාපං සුත්තං පරියෙසිස්සාමී’’ති අවිචාරෙත්වා රථිකාදීසු වා දෙවට්ඨානෙ වා ආහරිත්වා පාදමූලෙ වා ඨපිතං යං කිඤ්චිදෙව සුත්තං ගහෙත්වා කරණං සුත්තසන්තොසො නාම.

ການຍັງອັດຕະພາບໃຫ້ເປັນໄປດ້ວຍຈີວອນຕາມທີ່ໄດ້ນັ້ນເອງ ຂອງພິກຂຸຜູ້ສາມາດຍັງອັດຕະພາບໃຫ້ເປັນໄປດ້ວຍຈີວອນຊະນິດໃດຊະນິດໜຶ່ງ ໃນບັນດາຈີວອນທີ່ເສົ້າໝອງຫຼືປະນີດ ຊື່ວ່າ 'ຍະຖາລາພະສັນໂດດ'. ການຍັງອັດຕະພາບໃຫ້ເປັນໄປດ້ວຍຈີວອນທີ່ຕົນສາມາດຍັງອັດຕະພາບໃຫ້ເປັນໄປໄດ້ ຫຼັງຈາກຮູ້ກຳລັງຂອງຕົນ ຊື່ວ່າ 'ຍະຖາພະລະສັນໂດດ'. ການມອບຈີວອນທີ່ໜ້າພໍໃຈໃຫ້ແກ່ພິກຂຸອື່ນ ແລ້ວຕົນເອງຍັງອັດຕະພາບໃຫ້ເປັນໄປດ້ວຍຈີວອນຊະນິດໃດຊະນິດໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ 'ຍະຖາສາຣຸບປະສັນໂດດ'. ການຊັກດ້ວຍນ້ຳຊະນິດໃດຊະນິດໜຶ່ງທີ່ຄວນຊັກ ໂດຍບໍ່ພິຈາລະນາວ່າ 'ນ້ຳໃນທີ່ໃດດີ, ນ້ຳໃນທີ່ໃດບໍ່ດີ' ຊື່ວ່າ 'ອຸທະກະສັນໂດດ'. ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ກໍຄວນເວັ້ນນ້ຳທີ່ປົນເປື້ອນດ້ວຍດິນເຫຼືອງ, ດິນແດງ, ນ້ຳໃບໄມ້ເນົ່າ ແລະນ້ຳທີ່ເປິເປື້ອນ. ສ່ວນການທີ່ພິກຂຸເມື່ອຊັກ ຍ່ອມຕີດ້ວຍທ່ອນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຄັ້ນດ້ວຍມືທັງສອງ ຊື່ວ່າ 'ໂທວະນະສັນໂດດ'. ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ຖ້າຜ້າບໍ່ສະອາດ ຈະໃສ່ໃບໄມ້ (ທີ່ຊ່ວຍຊັກຟອກ) ແລ້ວຊັກດ້ວຍນ້ຳຮ້ອນ ກໍຄວນ. ການທີ່ພິກຂຸເມື່ອຊັກແລ້ວເຮັດຢູ່ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເສຍໄປໂດຍຄິດວ່າ 'ຜ້ານີ້ໜາ, ຜ້ານີ້ບາງ' ແຕ່ເຮັດໄປຕາມຂະໜາດທີ່ພໍດີ ຊື່ວ່າ 'ກະຣະນະສັນໂດດ'. ການເຮັດພຽງແຕ່ເພື່ອປົກປິດມົນທົນທັງສາມ (ຫົວເຂົ່າທັງສອງແລະສະດື) ຊື່ວ່າ 'ປະຣິມານະສັນໂດດ'. ສ່ວນການທີ່ພິກຂຸເພື່ອຕ້ອງການເຮັດຈີວອນ ບໍ່ພິຈາລະນາວ່າ 'ເຮົາຈັກສະແຫວງຫາເສັ້ນດ້າຍທີ່ດີ' ແຕ່ຖືເອົາເສັ້ນດ້າຍຊະນິດໃດຊະນິດໜຶ່ງ ທີ່ເຂົານຳມາຖິ້ມໄວ້ຕາມຖະໜົນ ຫຼືໃນເທວະສະຖານ ຫຼືທີ່ວາງໄວ້ໃກ້ຕີນ ແລ້ວເອົາມາເຮັດ ຊື່ວ່າ 'ສຸດຕະສັນໂດດ'.

---

කුසිබන්ධනකාලෙ පන අඞ්ගුලිමත්තෙ සත්තවාරෙ න විජ්ඣිතබ්බං. එවං කරොන්තස්ස හි යො භික්ඛු සහායො න හොති, තස්ස වත්තභෙදොපි නත්ථි. තිවඞ්ගුලමත්තෙ පන සත්තවාරෙ විජ්ඣිතබ්බං. එවං කරොන්තස්ස මග්ගපටිපන්නෙනාපි සහායෙන භවිතබ්බං. යො න හොති, තස්ස වත්තභෙදො. අයං සිබ්බනසන්තොසො නාම. රජන්තෙන පන කාළකච්ඡකාදීනි පරියෙසන්තෙන න රජිතබ්බං, සොමවක්කලාදීසු යං ලභති, තෙන රජිතබ්බං. අලභන්තෙන පන මනුස්සෙහි අරඤ්ඤෙ වාකං ගහෙත්වා ඡඩ්ඩිතරජනං වා භික්ඛූහි පචිත්වා ඡඩ්ඩිතකසටං වා ගහෙත්වා රජිතබ්බං. අයං රජනසන්තොසො නාම. නීලකද්දමකාළසාමෙසු යං කිඤ්චි ගහෙත්වා හත්ථිපිට්ඨෙ නිසින්නස්ස පඤ්ඤායමානකප්පකරණං කප්පසන්තොසො නාම.

ແຕ່ໃນເວລາຫຍິບກຸສິ (ເສັ້ນຂອບຈີວອນ) ບໍ່ຄວນແທງເຂັມ ໗ ເທື່ອໃນໄລຍະພຽງໜຶ່ງອະງຸ່ນ (ຂໍ້ນິ້ວມື). ເພາະວ່າ ເມື່ອເຮັດຢ່າງນີ້ ພິກຂຸໃດບໍ່ມີເພື່ອນຊ່ວຍ, ພິກຂຸນັ້ນກໍບໍ່ມີຄວາມເສຍວັດ. ແຕ່ຄວນແທງເຂັມ ໗ ເທື່ອໃນໄລຍະ ໓ ອະງຸ່ນ. ເມື່ອເຮັດຢ່າງນີ້ ເຖິງແມ່ນເພື່ອນທີ່ເດີນທາງຮ່ວມກັນ ກໍຄວນຊ່ວຍເຫຼືອ. ພິກຂຸໃດບໍ່ຊ່ວຍ, ພິກຂຸນັ້ນຍ່ອມເສຍວັດ. ນີ້ຊື່ວ່າ 'ສິບພະນະສັນໂດດ'. ສ່ວນພິກຂຸເມື່ອຍ້ອມຈີວອນ ບໍ່ຄວນສະແຫວງຫາໝາກກອກດຳເປັນຕົ້ນມາຢ້ອມ, ແຕ່ໄດ້ເປືອກໄມ້ສົມ (ໂສມະວັກຄະລະ) ເປັນຕົ້ນຊະນິດໃດ ກໍຄວນຍ້ອມດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ. ຖ້າບໍ່ໄດ້, ກໍຄວນຖືເອົານ້ຳຍ້ອມທີ່ພວກມະນຸດຕົ້ມເປືອກໄມ້ໃນປ່າແລ້ວຖິ້ມໄວ້ ຫຼືກາກນ້ຳຍ້ອມທີ່ພວກພິກຂຸຕົ້ມແລ້ວຖິ້ມໄວ້ ມາຍ້ອມ. ນີ້ຊື່ວ່າ 'ຣະຊະນະສັນໂດດ'. ການເຮັດພິນທຸໃຫ້ປາກົດແກ່ຜູ້ທີ່ນັ່ງຢູ່ເທິງຫຼັງຊ້າງ ໂດຍຖືເອົາສີໃດສີໜຶ່ງ ໃນບັນດາສີຂຽວຄືຂີ້ຕົມ, ສີດຳ ຫຼືສີຄ້ຳ ຊື່ວ່າ 'ກັບປະສັນໂດດ'.

---

හිරිකොපීනපටිච්ඡාදනමත්තවසෙන පරිභුඤ්ජනං පරිභොගසන්තොසො නාම. දුස්සං පන ලභිත්වා සුත්තං වා සූචිං වා කාරකං වා අලභන්තෙන ඨපෙතුං වට්ටති, ලභන්තෙන න වට්ටති. කතම්පි චෙ අන්තෙවාසිකාදීනං දාතුකාමො හොති, තෙ ච අසන්නිහිතා, යාව ආගමනා ඨපෙතුං වට්ටති, ආගතමත්තෙසු තෙසු දාතබ්බං. දාතුං අසක්කොන්තෙන අධිට්ඨාතබ්බං. අඤ්ඤස්මිං චීවරෙ සති පච්චත්ථරණම්පි අධිට්ඨාතුං වට්ටති. අනධිට්ඨිතමෙව හි සන්නිධි හොති. අධිට්ඨිතං න හොතීති මහාසීවත්ථෙරො ආහ. අයං සන්නිධිපරිවජ්ජනසන්තොසො නාම. විස්සජ්ජෙන්තෙන පන මුඛං ඔලොකෙත්වා න දාතබ්බං, සාරණීයධම්මෙ ඨත්වාව විස්සජ්ජෙතබ්බන්ති අයං විස්සජ්ජනසන්තොසො නාම.

ການໃຊ້ສອຍພຽງເພື່ອປົກປິດອະໄວຍະວະທີ່ໜ້າລະອາຍ ຊື່ວ່າ 'ປະຣິໂພຄະສັນໂດດ'. ແຕ່ເມື່ອໄດ້ຜ້າແລ້ວ ຖ້າບໍ່ໄດ້ເສັ້ນດ້າຍ, ເຂັມ ຫຼືຊ່າງຫຍິບ ກໍຄວນເກັບໄວ້ໄດ້, ແຕ່ຖ້າໄດ້ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ບໍ່ຄວນເກັບໄວ້. ເຖິງແມ່ນວ່າຈີວອນທີ່ເຮັດແລ້ວ ຫາກປາດຖະໜາຈະໃຫ້ແກ່ສິດ (ອັນເຕວາສິກ) ເປັນຕົ້ນ ແຕ່ສິດເຫຼົ່ານັ້ນຍັງບໍ່ຢູ່, ກໍຄວນເກັບໄວ້ໄດ້ຈົນກວ່າພວກເຂົາຈະມາ, ເມື່ອພວກເຂົາມາຮອດແລ້ວ ກໍຄວນມອບໃຫ້ທັນທີ. ຖ້າບໍ່ສາມາດມອບໃຫ້ໄດ້ ກໍຄວນອະທິຖານໄວ້. ເມື່ອມີຈີວອນອື່ນຢູ່ ຈະອະທິຖານເຮັດເປັນຜ້າປູກໍຄວນ. ເພາະວ່າ ຜ້າທີ່ບໍ່ໄດ້ອະທິຖານນັ້ນເອງ ຍ່ອມເປັນຂອງສະສົມ (ສັນນິທິ). ພຣະມະຫາສີວະເຖຣະກ່າວວ່າ 'ຜ້າທີ່ອະທິຖານແລ້ວ ບໍ່ເປັນຂອງສະສົມ'. ນີ້ຊື່ວ່າ 'ສັນນິທິປະຣິວັດຊະນະສັນໂດດ'. ສ່ວນພິກຂຸເມື່ອຈະສະລະ (ແຈກຈ່າຍ) ບໍ່ຄວນເບິ່ງໜ້າແລ້ວໃຫ້, ແຕ່ຄວນຕັ້ງຢູ່ໃນສາຣານີຍະທຳແລ້ວສະລະ. ນີ້ຊື່ວ່າ 'ວິສັດຊະນະສັນໂດດ'.

---

චීවරපටිසංයුත්තානි ධුතඞ්ගානි නාම පංසුකූලිකඞ්ගඤ්චෙව තෙචීවරිකඞ්ගඤ්ච. ඉති චීවරසන්තොසමහාඅරියවංසං පූරයමානො පච්චෙකසම්බුද්ධො ඉමානි ද්වෙ ධුතඞ්ගානි ගොපෙති, ඉමානි ගොපෙන්තො චීවරසන්තොසමහාඅරියවංසවසෙන සන්තුට්ඨො හොති.

ທຸດົງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຈີວອນ ຄື ປັງສຸກູລິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືຜ້າບັງສະກຸນເປັນວັດ) ແລະເຕຈີວະຣິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືຜ້າສາມຜືນເປັນວັດ). ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ເມື່ອຈະບຳເພັນມະຫາອະລິຍະວົງຄືຄວາມສັນໂດດໃນຈີວອນໃຫ້ບໍລິບູນ ຍ່ອມຮັກສາທຸດົງ ໒ ປະການນີ້, ເມື່ອຮັກສາທຸດົງເຫຼົ່ານີ້ຢູ່ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນຜູ້ສັນໂດດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມະຫາອະລິຍະວົງຄືຄວາມສັນໂດດໃນຈີວອນ.

---

වණ්ණවාදීති එකො සන්තුට්ඨො හොති, සන්තොසස්ස වණ්ණං න කථෙති. එකො න සන්තුට්ඨො හොති, සන්තොසස්ස වණ්ණං කථෙති[Pg.113]. එකො නෙව සන්තුට්ඨො හොති, න සන්තොසස්ස වණ්ණං කථෙති. එකො සන්තුට්ඨො ච හොති, සන්තොසස්ස ච වණ්ණං කථෙති. තථාරූපො සො පච්චෙකසම්බුද්ධො තං දස්සෙතුං ‘‘ඉතරීතරචීවරසන්තුට්ඨියා ච වණ්ණවාදී’’ති වුත්තං.

ຄຳວ່າ 'ເປັນຜູ້ກ່າວສັນເສີນ' ມີອະທິບາຍວ່າ: ບຸກຄົນບາງຄົນເປັນຜູ້ສັນໂດດ ແຕ່ບໍ່ກ່າວສັນເສີນຄວາມສັນໂດດ. ບຸກຄົນບາງຄົນບໍ່ເປັນຜູ້ສັນໂດດ ແຕ່ກ່າວສັນເສີນຄວາມສັນໂດດ. ບຸກຄົນບາງຄົນບໍ່ເປັນທັງຜູ້ສັນໂດດ ແລະບໍ່ກ່າວສັນເສີນຄວາມສັນໂດດ. ບຸກຄົນບາງຄົນເປັນທັງຜູ້ສັນໂດດ ແລະກ່າວສັນເສີນຄວາມສັນໂດດ. ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້ານັ້ນເປັນຜູ້ມີຮູບແບບຢ່າງນັ້ນ (ຄືເປັນທັງຜູ້ສັນໂດດແລະກ່າວສັນເສີນຄວາມສັນໂດດ), ເພື່ອສະແດງເຖິງຄຸນນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ແລະເປັນຜູ້ກ່າວສັນເສີນຄວາມສັນໂດດດ້ວຍຈີວອນຕາມມີຕາມໄດ້'.

---

අනෙසනන්ති දූතෙය්‍යපහිණගමනානුයොගප්පභෙදං නානප්පකාරං අනෙසනං. අප්පතිරූපන්ති අයුත්තං. අලද්ධා චාති අලභිත්වා. යථා එකච්චො ‘‘කථං නු ඛො චීවරං ලභිස්සාමී’’ති පුඤ්ඤවන්තෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං එකතො හුත්වා කොහඤ්ඤං කරොන්තො උත්තසති පරිතස්සති, පච්චෙකසම්බුද්ධො එවං අලද්ධා ච චීවරං න පරිතස්සති. ලද්ධා චාති ධම්මෙන සමෙන ලභිත්වා. අධිගතොති විගතලොභගිද්ධො. අමුච්ඡිතොති අධිමත්තතණ්හාය මුච්ඡනං අනාපන්නො. අනජ්ඣාපන්නොති තණ්හාය අනොත්ථටො අපරියොනද්ධො. ආදීනවදස්සාවීති අනෙසනාපත්තියඤ්ච ගධිතපරිභොගෙ ච ආදීනවං පස්සමානො. නිස්සරණපඤ්ඤොති ‘‘යාවදෙව සීතස්ස පටිඝාතායා’’ති (ම. නි. 1.23; අ. නි. 6.58) වුත්තං නිස්සරණමෙව පජානන්තො.

ຄຳວ່າ 'ການສະແຫວງຫາທີ່ບໍ່ສົມຄວນ (ອະເນສະນາ)' ຄື ອະເນສະນາ ມີປະການຕ່າງໆ ເປັນຕົ້ນວ່າ ການປະກອບອາຊີບເປັນທູດ, ການຮັບໃຊ້ສົ່ງຂ່າວ ແລະການໄປມາຫາສູ່. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເໝາະສົມ' ຄື ບໍ່ຄວນ. ຄຳວ່າ 'ແລະເມື່ອບໍ່ໄດ້' ຄື ບໍ່ໄດ້ຮັບ. ອະທິບາຍວ່າ ບຸກຄົນບາງຄົນຄິດວ່າ 'ເຮົາຈັກໄດ້ຈີວອນແນວໃດໜໍ' ແລ້ວເຂົ້າຮ່ວມກັບພິກຂຸຜູ້ມີບຸນທັງຫຼາຍ ເຮັດຄວາມຫຼອກລວງ (ໂກຫັນຍະ) ຍ່ອມສະດຸ້ງຫວາດຫວັ່ນ, ແຕ່ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ເຖິງແມ່ນບໍ່ໄດ້ຈີວອນ ກໍບໍ່ຫວາດຫວັ່ນຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ແລະເມື່ອໄດ້ແລ້ວ' ຄື ໄດ້ມາໂດຍທຳ ໂດຍຄວາມສະເໝີພາບ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ບັນລຸແລ້ວ (ອະທິຄະຕະ)' ຄື ຜູ້ປາສະຈາກຄວາມໂລບແລະຄວາມຢາກໄດ້. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ສະຫຍົບ (ອະມຸດສິຕະ)' ຄື ບໍ່ເຖິງຄວາມສະຫຍົບມົວເມົາດ້ວຍຕັນຫາຢ່າງແຮງກ້າ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ພົວພັນ (ອະນັດຊາປັນນະ)' ຄື ບໍ່ຖືກຕັນຫາຄອບງຳແລະຮັດຮຶງໄວ້. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ເຫັນໂທດ (ອາທີນະວະທັດສາວີ)' ຄື ຜູ້ເຫັນໂທດໃນການຕ້ອງອາບັດເພາະອະເນສະນາ ແລະໃນການໃຊ້ສອຍດ້ວຍຄວາມສະຫຍົບມົວເມົາ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີປັນຍາເປັນເຄື່ອງສະລັດອອກ (ນິດສະຣະນະປັນໂຍ)' ຄື ຜູ້ຮູ້ທົ່ວເຖິງການສະລັດອອກ ດັ່ງທີ່ຕັດໄວ້ວ່າ 'ພຽງເພື່ອປ້ອງກັນຄວາມໜາວ' ເປັນຕົ້ນ.

---

ඉතරීතරචීවරසන්තුට්ඨියාති යෙන කෙනචි චීවරෙන සන්තුට්ඨියා. නෙවත්තානුක්කංසෙතීති යථා පනිධෙකච්චො ‘‘අහං පංසුකූලිකො, මයා උපසම්පදමාළෙයෙව පංසුකූලිකඞ්ගං ගහිතං, කො මයා සදිසො අත්ථී’’ති අත්තුක්කංසනං කරොති. එවං සො අත්තුක්කංසනං න කරොති. න පරං වම්භෙතීති ‘‘ඉමෙ පනඤ්ඤෙ භික්ඛූ න පංසුකූලිකාති වා පංසුකූලිකමත්තම්පි එතෙසං නත්ථී’’ති වා එවං පරං න වම්භෙති. යො හි තත්ථ දක්ඛොති යො තස්මිං චීවරසන්තොසෙ වණ්ණවාදී. තාසු වා දක්ඛො ඡෙකො බ්‍යත්තො. අනලසොති සාතච්චකිරියාය ආලසියවිරහිතො. සම්පජානො පතිස්සතොති සම්පජානපඤ්ඤාය චෙව සතියා ච යුත්තො. අරියවංසෙ ඨිතොති අරියවංසෙ පතිට්ඨිතො.

ຄຳວ່າ Itarītaracīvarasantuṭṭhiyā (ຄວາມຍິນດີດ້ວຍຈີວອນຕາມມີຕາມໄດ້) ຄື ຄວາມຍິນດີດ້ວຍຈີວອນໃດໆກໍຕາມ. ຄຳວ່າ Nevattānukkaṃseti (ບໍ່ຍົກຕົນເອງ) ຄື ເໝືອນຢ່າງວ່າ ພິກຂຸບາງຮູບໃນພຣະທັມມະວິນັຍນີ້ ຍ່ອມຍົກຕົນເອງວ່າ 'ເຮົາເປັນຜູ້ຖືຜ້າບັງສະກຸນ, ເຮົາສະມາດານທຸດົງຄະຄຸນຂໍ້ຖືຜ້າບັງສະກຸນຕັ້ງແຕ່ຕອນອຸປະສົມບົດໃນມົນທົນພິທີ, ໃຜຈະສະເໝີເໝືອນເຮົາໄດ້'. ພິກຂຸນັ້ນຍ່ອມບໍ່ຍົກຕົນເອງຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ Na paraṃ vambheti (ບໍ່ຂົ່ມຜູ້ອື່ນ) ຄື ຍ່ອມບໍ່ຂົ່ມຜູ້ອື່ນຢ່າງນີ້ວ່າ 'ສ່ວນພິກຂຸອື່ນໆເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ແມ່ນຜູ້ຖືຜ້າບັງສະກຸນ ຫຼື ແມ່ນແຕ່ຜ້າບັງສະກຸນພຽງເລັກນ້ອຍກໍບໍ່ມີແກ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ'. ຄຳວ່າ Yo hi tattha dakkho (ຜູ້ໃດເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນຄວາມສັນໂດດນັ້ນ) ຄື ຜູ້ໃດເປັນຜູ້ກ່າວສັນເສີນໃນຄວາມສັນໂດດດ້ວຍຈີວອນນັ້ນ, ຫຼື ວ່າເປັນຜູ້ສະຫຼາດ, ສ່ຽວຊານ, ແຄ້ວຄ່ອງໃນຄວາມສັນໂດດເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ Analaso (ບໍ່ກຽດຄ້ານ) ຄື ເປັນຜູ້ປາສະຈາກຄວາມກຽດຄ້ານດ້ວຍການເຮັດຄວາມພຽນຕິດຕໍ່ກັນ. ຄຳວ່າ Sampajāno patissato (ມີສຳປະຊັນຍະ ມີສະຕິ) ຄື ປະກອບດ້ວຍປັນຍາເຄື່ອງຮູ້ທົ່ວເຖິງ ແລະ ສະຕິ. ຄຳວ່າ Ariyavaṃse ṭhito (ຕັ້ງຢູ່ໃນອະລິຍະວົງ) ຄື ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນອະລິຍະວົງ.

---

ඉතරීතරෙන පිණ්ඩපාතෙනාති යෙන කෙනචි පිණ්ඩපාතෙන. එත්ථපි පිණ්ඩපාතො ජානිතබ්බො, පිණ්ඩපාතඛෙත්තං ජානිතබ්බං, පිණ්ඩපාතසන්තොසො ජානිතබ්බො, පිණ්ඩපාතපටිසංයුත්තං ධුතඞ්ගං ජානිතබ්බං. තත්ථ පිණ්ඩපාතොති ඔදනො කුම්මාසො සත්තු මච්ඡො මංසං ඛීරං දධි සප්පි නවනීතං තෙලං මධු ඵාණිතං යාගු ඛාදනීයං සායනීයං ලෙහනීයන්ති සොළස පිණ්ඩපාතා.

ຄຳວ່າ Itarītarena piṇḍapātena (ດ້ວຍບິນທະບາດຕາມມີຕາມໄດ້) ຄື ດ້ວຍບິນທະບາດໃດໆກໍຕາມ. ໃນຂໍ້ນີ້ ຄວນຊາບບິນທະບາດ, ຄວນຊາບບິນທະບາດເຂດ (ແຫຼ່ງທີ່ມາແຫ່ງບິນທະບາດ), ຄວນຊາບບິນທະບາດສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດໃນບິນທະບາດ), ຄວນຊາບທຸດົງຄະຄຸນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບບິນທະບາດ. ໃນບັນດາຂໍ້ເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ບິນທະບາດ ໄດ້ແກ່ ບິນທະບາດ ໑໖ ປະເພດ ຄື: ເຂົ້າສຸກ, ເຂົ້າໜົມແປ້ງ, ເຂົ້າຕູ, ປາ, ຊີ້ນ, ນ້ຳນົມສົດ, ນ້ຳນົມສົ້ມ, ເນີຍໃສ, ເນີຍຂຸ້ນ, ນ້ຳມັນ, ນ້ຳເຜິ້ງ, ນ້ຳອ້ອຍ, ເຂົ້າຕົ້ມ, ຂອງຂົບຄ້ຽວ, ຂອງລິ້ມລົດ, ຂອງເລຍ.

---

පිණ්ඩපාතඛෙත්තන්ති [Pg.114] සඞ්ඝභත්තං උද්දෙසභත්තං නිමන්තනං සලාකභත්තං පක්ඛිකං උපොසථිකං පාටිපදිකං ආගන්තුකභත්තං ගමිකභත්තං ගිලානභත්තං ගිලානුපට්ඨාකභත්තං ධුරභත්තං කුටිභත්තං වාරභත්තං විහාරභත්තන්ති පන්නරස පිණ්ඩපාතඛෙත්තානි.

ທີ່ຊື່ວ່າ ບິນທະບາດເຂດ (ແຫຼ່ງທີ່ມາແຫ່ງບິນທະບາດ) ໄດ້ແກ່ ບິນທະບາດເຂດ ໑໕ ປະເພດ ຄື: ສັງຄະພັດ (ພັດເພື່ອສົງ), ອຸເທສະພັດ (ພັດທີ່ອຸທິດໃຫ້), ນິມົນຕະນະພັດ (ພັດຕາມນິມົນ), ສະລາກະພັດ (ພັດຈັບສະຫຼາກ), ປັກຂິກະພັດ (ພັດປະຈຳປັກ), ອຸໂປສະຖິກະພັດ (ພັດໃນວັນອຸໂປສົດ), ປາຕິປະທິກະພັດ (ພັດໃນວັນແຮມ ໑ ຄ່ຳ), ອາຄັນຕຸກະພັດ (ພັດສຳລັບພຣະອາຄັນຕຸກະ), ຄະມິກະພັດ (ພັດສຳລັບພຣະຜູ້ກຽມເດີນທາງ), ຄิລານະພັດ (ພັດສຳລັບພຣະອາພາດ), ຄິລານຸປັດຖາກະພັດ (ພັດສຳລັບພຣະຜູ້ອຸປະຖາກພຣະອາພາດ), ທຸຣະພັດ (ພັດປະຈຳຕຳແໜ່ງ ຫຼື ພັດທີ່ເປັນພາລະ), ກຸຕິພັດ (ພັດປະຈຳກຸຕິ), ວາຣະພັດ (ພັດຕາມວາລະ), ວິຫາຣະພັດ (ພັດປະຈຳວິຫານ).

---

පිණ්ඩපාතසන්තොසොති පිණ්ඩපාතෙ විතක්කසන්තොසො ගමනසන්තොසො පරියෙසනසන්තොසො පටිලාභසන්තොසො පටිග්ගහණසන්තොසො මත්තපටිග්ගහණසන්තොසො ලොලුප්පවිවජ්ජනසන්තොසො යථාලාභසන්තොසො යථාබලසන්තොසො යථාසාරුප්පසන්තොසො උපකාරසන්තොසො පරිමාණසන්තොසො පරිභොගසන්තොසො සන්නිධිපරිවජ්ජනසන්තොසො විස්සජ්ජනසන්තොසොති පන්නරස සන්තොසා. තත්ථ සාදකො භික්ඛු මුඛං ධොවිත්වා විතක්කෙති. පිණ්ඩපාතිකෙන පන ගණෙන සද්ධිං චරතා සායං ථෙරුපට්ඨානකාලෙ ‘‘ස්වෙ කත්ථ පිණ්ඩාය චරිස්සාමා’’ති ‘‘අසුකගාමෙ, භන්තෙ’’ති එත්තකං චින්තෙත්වා තතො පට්ඨාය න විතක්කෙතබ්බං. එකචාරිකෙන විතක්කමාළකෙ ඨත්වා විතක්කෙතබ්බං. තතො පට්ඨාය විතක්කෙන්තො පන අරියවංසා චුතො හොති පරිබාහිරො. අයං විතක්කසන්තොසො නාම. පිණ්ඩාය පවිසන්තෙන පන ‘‘කුහිං ලභිස්සාමී’’ති අචින්තෙත්වා කම්මට්ඨානසීසෙන ගන්තබ්බං. අයං ගමනසන්තොසො නාම. පරියෙසන්තෙන යං වා තං වා අග්ගහෙත්වා ලජ්ජිං පෙසලමෙව ගහෙත්වා පරියෙසිතබ්බං. අයං පරියෙසනසන්තොසො නාම. දූරතොව ආහරියමානං දිස්වා ‘‘එතං මනාපං, එතං අමනාප’’න්ති චිත්තං න උප්පාදෙතබ්බං. අයං පටිලාභසන්තොසො නාම. ‘‘ඉදං මනාපං ගණ්හිස්සාමි, ඉදං අමනාපං න ගණ්හිස්සාමී’’ති අචින්තෙත්වා යං කිඤ්චි යාපනමත්තං ගහෙතබ්බමෙව. අයං පටිග්ගහණසන්තොසො නාම.

ທີ່ຊື່ວ່າ ບິນທະບາດສັນໂດດ ໄດ້ແກ່ ຄວາມສັນໂດດ ໑໕ ປະເພດ ຄື: ວິຕົກສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດໃນການຄິດ), ຄະມະນະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດໃນການໄປ), ປະຣິເຍສະນະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດໃນການສະແຫວງຫາ), ປະຕິລາພະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດໃນການໄດ້ຮັບ), ປະຕິຄະຫະນະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດໃນການຮັບ), ມັດຕະປະຕິຄະຫະນະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດໃນການຮັບພໍປະມານ), ໂລລຸບປະວິວັດຊະນະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດດ້ວຍການເວັ້ນຄວາມໂລບ), ຍະຖາລາພະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດຕາມທີ່ໄດ້), ຍະຖາພະລະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດຕາມກຳລັງ), ຍະຖາສາຣຸບປະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດຕາມສົມຄວນ), ອຸປະການະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດໂດຍເຫັນແກ່ອຸປະການ), ປະຣິມານະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດໃນປະລິມານ), ປະຣິໂພຄະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດໃນການບໍລິໂພກ), ສັນນິທິປະຣິວັດຊະນະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດດ້ວຍການເວັ້ນການສະສົມ), ວິສັດຊະນະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດໃນການສະຫຼະ). ໃນບັນດາຄວາມສັນໂດດເຫຼົ່ານັ້ນ ພິກຂຸຜູ້ໃຝ່ດີ ລ້າງໜ້າແລ້ວຍ່ອມຄິດ. ແຕ່ພິກຂຸຜູ້ທ່ຽວບິນທະບາດຮ່ວມກັບໝູ່ຄະນະ ໃນເວລາບຳລຸງພຣະເຖຣະຕອນແລງ ຄິດພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ 'ມື້ອື່ນພວກເຮົາຈະທ່ຽວບິນທະບາດຢູ່ໃສ?' 'ຢູ່ບ້ານນັ້ນ ຂ້ານ້ອຍ' ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນໄປ ບໍ່ຄວນຄິດ (ກັງວົນ) ອີກ. ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ທ່ຽວໄປຮູບດຽວ ຄວນຢືນຄິດຢູ່ທີ່ລານແຫ່ງຄວາມຄິດ. ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນໄປ ຫາກຍັງຄິດ (ກັງວົນ) ຢູ່ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ເຄື່ອນຈາກອະລິຍະວົງ ເປັນຄົນພາຍນອກ. ນີ້ຊື່ວ່າ ວິຕົກສັນໂດດ. ສ່ວນພິກຂຸເມື່ອຈະເຂົ້າໄປບິນທະບາດ ບໍ່ຄວນຄິດວ່າ 'ເຮົາຈະໄດ້ຢູ່ໃສ?' ຄວນໄປໂດຍມີກັມມັດຖານເປັນປະທານ. ນີ້ຊື່ວ່າ ຄະມະນະສັນໂດດ. ເມື່ອສະແຫວງຫາ ບໍ່ຄວນເລືອກຮັບເອົາສິ່ງນັ້ນສິ່ງນີ້ ຄວນສະແຫວງຫາໂດຍຖືເອົາສະເພາະຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ ມີສີລອັນເປັນທີ່ຮັກ. ນີ້ຊື່ວ່າ ປະຣິຍະສະນະສັນໂດດ. ເມື່ອເຫັນຂອງທີ່ເຂົານຳມາແຕ່ໄກ ບໍ່ຄວນໃຫ້ຈິດເກີດຂຶ້ນວ່າ 'ສິ່ງນີ້ໜ້າພໍໃຈ, ສິ່ງນີ້ບໍ່ໜ້າພໍໃຈ'. ນີ້ຊື່ວ່າ ປະຕິລາພະສັນໂດດ. ບໍ່ຄວນຄິດວ່າ 'ເຮົາຈະຮັບສິ່ງທີ່ໜ້າພໍໃຈນີ້, ບໍ່ຮັບສິ່ງທີ່ບໍ່ໜ້າພໍໃຈນີ້' ຄວນຮັບເອົາແຕ່ພຽງສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງພໍຍັງຊີວິດໃຫ້ເປັນໄປເທົ່ານັ້ນ. ນີ້ຊື່ວ່າ ປະຕິຄະຫະນະສັນໂດດ.

---

එත්ථ පන දෙය්‍යධම්මො බහු, දායකො අප්පං දාතුකාමො, අප්පං ගහෙතබ්බං. දෙය්‍යධම්මො බහු, දායකොපි බහුදාතුකාමො, පමාණෙනෙව ගහෙතබ්බං. දෙය්‍යධම්මොපි න බහු, දායකොපි අප්පං දාතුකාමො, අප්පං ගහෙතබ්බං. දෙය්‍යධම්මො න බහු, දායකො පන බහුදාතුකාමො, පමාණෙන ගහෙතබ්බං. පටිග්ගහණස්මිඤ්හි මත්තං අජානන්තො මනුස්සානං පසාදං මක්ඛෙති, සද්ධාදෙය්‍යං විනිපාතෙති, සාසනං න කරොති. විජාතමාතුයාපිස්ස චිත්තං ගහෙතුං න සක්කොති. ඉති මත්තං ජානිත්වාව පටිග්ගහෙතබ්බන්ති අයං මත්තපටිග්ගහණසන්තොසො නාම. අඩ්ඪකුලානියෙව අගන්ත්වා ද්වාරපටිපාටියා [Pg.115] ගන්තබ්බං. අයං ලොලුප්පවිවජ්ජනසන්තොසො නාම. යථාලාභසන්තොසාදයො චීවරෙ වුත්තනයා එව.

ໃນຂໍ້ນີ້ ຫາກໄທຍະທັມມີຫຼາຍ ແຕ່ທາຍົກປາຖະໜາຈະຖວາຍໜ້ອຍ ຄວນຮັບເອົາໜ້ອຍ. ຫາກໄທຍະທັມມີຫຼາຍ ແລະ ທາຍົກກໍປາຖະໜາຈະຖວາຍຫຼາຍ ຄວນຮັບເອົາແຕ່ພໍປະມານເທົ່ານັ້ນ. ຫາກໄທຍະທັມມີບໍ່ຫຼາຍ ແລະ ທາຍົກກໍປາຖະໜາຈະຖວາຍໜ້ອຍ ຄວນຮັບເອົາໜ້ອຍ. ຫາກໄທຍະທັມມີບໍ່ຫຼາຍ ແຕ່ທາຍົກປາຖະໜາຈະຖວາຍຫຼາຍ ຄວນຮັບເອົາແຕ່ພໍປະມານ. ເພາະວ່າ ຜູ້ບໍ່ຮູ້ປະມານໃນການຮັບ ຍ່ອມທຳລາຍຄວາມເລື່ອມໃສຂອງມະນຸດທັງຫຼາຍ, ຍ່ອມທຳລາຍສິ່ງທີ່ເຂົາຖວາຍດ້ວຍສັດທາ, ຍ່ອມບໍ່ເຮັດຕາມຄຳສອນ. ແມ່ນແຕ່ຈິດຂອງມານດາຜູ້ໃຫ້ກຳເນີດ ກໍບໍ່ອາດຈະຮັກສາໄວ້ໄດ້. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຄວນຮູ້ປະມານແລ້ວຈຶ່ງຮັບ ນີ້ຊື່ວ່າ ມັດຕະປະຕິຄະຫະນະສັນໂດດ. ບໍ່ຄວນໄປສະເພາະຕະກູນທີ່ຮັ່ງມີ ຄວນໄປຕາມລຳດັບປະຕູເຮືອນ. ນີ້ຊື່ວ່າ ໂລລຸບປະວິວັດຊະນະສັນໂດດ. ສ່ວນຍະຖາລາພະສັນໂດດເປັນຕົ້ນ ມີນັຍຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເລື່ອງຈີວອນ.

---

පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා ‘‘සමණධම්මං අනුපාලෙස්සාමී’’ති එවං උපකාරං ඤත්වා පරිභුඤ්ජනං උපකාරසන්තොසො නාම. පත්තං පූරෙත්වා ආනීතං න පටිග්ගහෙතබ්බං. අනුපසම්පන්නෙ සති තෙන ගාහාපෙතබ්බං, අසති ආහරාපෙත්වා පටිග්ගහණපරිමාණමත්තං ගහෙතබ්බං. අයං පරිමාණසන්තොසො නාම. ජිඝච්ඡාය පටිවිනොදනං ‘‘න ඉදමෙත්ථ නිස්සරණ’’න්ති එවං පරිභුඤ්ජනං පරිභොගසන්තොසො නාම. නිදහිත්වා න පරිභුඤ්ජිතබ්බං. අයං සන්නිධිපරිවජ්ජනසන්තොසො නාම. මුඛං අනොලොකෙත්වා සාරණීයධම්මෙ ඨිතෙන විස්සජ්ජෙතබ්බං. අයං විස්සජ්ජනසන්තොසො නාම.

ການບໍລິໂພກບິນທະບາດໂດຍຮູ້ເຖິງອຸປະການຢ່າງນີ້ວ່າ 'ເຮົາບໍລິໂພກບິນທະບາດແລ້ວ ຈະບຳເພັນສະມະນະທັມ' ຊື່ວ່າ ອຸປະການະສັນໂດດ. ບິນທະບາດທີ່ເຂົານຳມາຖວາຍຈົນເຕັມບາດ ບໍ່ຄວນຮັບທັງໝົດ. ເມື່ອມີອະນຸປະສຳບັນ (ຄະລຶຫັດ ຫຼື ສາມະເນນ) ຢູ່ ຄວນໃຫ້ຜູ້ນັ້ນຮັບເອົາໄວ້, ເມື່ອບໍ່ມີ ຄວນໃຫ້ນຳມາແລ້ວຮັບເອົາແຕ່ພຽງປະລິມານທີ່ຄວນຮັບ. ນີ້ຊື່ວ່າ ປະຣິມານະສັນໂດດ. ການບໍລິໂພກເພື່ອບັນເທົາຄວາມຫິວ ໂດຍຄິດວ່າ 'ການບໍລິໂພກນີ້ ບໍ່ແມ່ນທາງອອກ (ບໍ່ແມ່ນເພື່ອຄວາມເພີດເພີນ)' ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ປະຣິໂພຄະສັນໂດດ. ບໍ່ຄວນເກັບສະສົມໄວ້ແລ້ວບໍລິໂພກ. ນີ້ຊື່ວ່າ ສັນນິທິປະຣິວັດຊະນະສັນໂດດ. ພິກຂຸຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນສາຣານີຍະທັມ ຄວນສະຫຼະ (ແບ່ງປັນ) ໂດຍບໍ່ຕ້ອງເບິ່ງໜ້າ (ບໍ່ເລືອກທີ່ຮັກມັກຊັງ). ນີ້ຊື່ວ່າ ວິສັດຊະນະສັນໂດດ.

---

පිණ්ඩපාතපටිසංයුත්තානි පන පඤ්ච ධුතඞ්ගානි පිණ්ඩපාතිකඞ්ගං සපදානචාරිකඞ්ගං එකාසනිකඞ්ගං පත්තපිණ්ඩිකඞ්ගං ඛලුපච්ඡාභත්තිකඞ්ගන්ති. ඉති පිණ්ඩපාතසන්තොසමහාඅරියවංසං පූරයමානො පච්චෙකසම්බුද්ධො ඉමානි පඤ්ච ධුතඞ්ගානි ගොපෙති, ඉමානි ගොපෙන්තො පිණ්ඩපාතසන්තොසමහාඅරියවංසවසෙන සන්තුට්ඨො හොති. වණ්ණවාදීතිආදීනි වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බානි.

ສ່ວນທຸດົງຄະຄຸນ ໕ ປະການທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບບິນທະບາດ ຄື: ປິ່ນທະປາຕິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືທ່ຽວບິນທະບາດເປັນວັດ), ສະປະທານະຈາຣິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືທ່ຽວບິນທະບາດໄປຕາມລຳດັບເຮືອນເປັນວັດ), ເອກາສະນິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືການນັ່ງສັນອານາສະນະດຽວເປັນວັດ), ປັດຕະປິ່ນທິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືການສັນສະເພາະໃນບາດເປັນວັດ), ຂະລຸປັດສານະພັດຕິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືການຫ້າມພັດທີ່ນຳມາຖວາຍພາຍຫຼັງເປັນວັດ). ພຣະປັດເຈກະພຸດທະ ເມື່ອຈະບຳເພັນບິນທະບາດສັນໂດດມະຫາອະລິຍະວົງໃຫ້ບໍລິບູນ ຍ່ອມຮັກສາທຸດົງຄະຄຸນ ໕ ປະການເຫຼົ່ານີ້, ເມື່ອຮັກສາທຸດົງຄະຄຸນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເປັນຜູ້ສັນໂດດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບິນທະບາດສັນໂດດມະຫາອະລິຍະວົງ. ຄຳວ່າ Vaṇṇavādī (ຜູ້ກ່າວສັນເສີນ) ເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບຕາມນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

---

සෙනාසනානීති ඉධ සෙනාසනං ජානිතබ්බං, සෙනාසනඛෙත්තං ජානිතබ්බං, සෙනාසනසන්තොසො ජානිතබ්බො, සෙනාසනපටිසංයුත්තධුතඞ්ගං ජානිතබ්බං. තත්ථ සෙනාසනන්ති මඤ්චො පීඨං භිසි බිම්බොහනං විහාරො අඩ්ඪයොගො පාසාදො හම්මියං ගුහා ලෙණං අට්ටො මාළො වෙළුගුම්බො රුක්ඛමූලං යත්ථ වා පන භික්ඛූ පටික්කමන්තීති ඉමානි පන්නරස සෙනාසනානි.

ຄຳວ່າ Senāsanāni (ເສນາສະນະທັງຫຼາຍ) ໃນຂໍ້ນີ້ ຄວນຊາບເສນາສະນະ, ຄວນຊາບເສນາສະນະເຂດ (ແຫຼ່ງທີ່ມາແຫ່ງເສນາສະນະ), ຄວນຊາບເສນາສະນະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດໃນເສນາສະນະ), ຄວນຊາບທຸດົງຄະຄຸນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບເສນາສະນະ. ໃນບັນດາຂໍ້ເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ເសນາສະນະ ໄດ້ແກ່ ເສນາສະນະ ໑໕ ປະເພດ ຄື: ຕຽງ, ຕັ່ງ, ຟູກ, ໝອນ, ວິຫານ, ອັດທະໂຍຄະ (ເຮືອນມຸງຊົ່ວຂ້າງ), ປາສາດ, ຫໍປຣາສາດໂລ່ງ, ຖ້ຳ, ຊອກຫີນ, ຫໍສູງ, ลານ, ກໍໄຜ່, ໂຄນໄມ້, ຫຼື ບ່ອນໃດກໍຕາມທີ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍອາໄສຢູ່.

---

සෙනාසනඛෙත්තන්ති සඞ්ඝතො වා ගණතො වා ඤාතිතො වා මිත්තතො වා අත්තනො වා ධනෙන පංසුකූලං වාති ඡ ඛෙත්තානි.

ທີ່ຊື່ວ່າ ເສນາສະນະເຂດ (ແຫຼ່ງທີ່ມາແຫ່ງເສນາສະນະ) ໄດ້ແກ່ ເຂດ ໖ ປະເພດ ຄື: ໄດ້ມາຈາກສົງ, ຈາກຄະນະ, ຈາກຍາດຕິພີ່ນ້ອງ, ຈາກມິດສະຫາຍ, ດ້ວຍຊັບຂອງຕົນເອງ, ຫຼື ເປັນຂອງບັງສະກຸນ (ບໍ່ມີເຈົ້າຂອງ).

---

සෙනාසනසන්තොසොති සෙනාසනෙ විතක්කසන්තොසාදයො පන්නරස සන්තොසා. තෙ පිණ්ඩපාතෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බා. සෙනාසනපටිසංයුත්තානි පන පඤ්ච ධුතඞ්ගානි ආරඤ්ඤිකඞ්ගං රුක්ඛමූලිකඞ්ගං අබ්භොකාසිකඞ්ගං සොසානිකඞ්ගං යථාසන්ථතිකඞ්ගන්ති. ඉති සෙනාසනසන්තොසං මහාඅරියවංසං පූරයමානො පච්චෙකසම්බුද්ධො ඉමානි පඤ්ච ධුතඞ්ගානි ගොපෙති, ඉමානි ගොපෙන්තො සෙනාසනසන්තොසමහාඅරියවංසවසෙන සන්තුට්ඨො හොති.

ທີ່ຊື່ວ່າ ເສນາສະນະສັນໂດດ ໄດ້ແກ່ ຄວາມສັນໂດດ ໑໕ ປະເພດ ມີວິຕົກສັນໂດດໃນເສນາສະນະເປັນຕົ້ນ. ຄວາມສັນໂດດເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຊາບຕາມນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເລື່ອງບິນທະບາດ. ສ່ວນທຸດົງຄະຄຸນ ໕ ປະການທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບເສນາສະນະ ຄື: ອາຣັນຍິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືການຢູ່ປ່າເປັນວັດ), ຮຸກຂະມູລິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືການຢູ່ໂຄນໄມ້ເປັນວັດ), ອັບໂພກາສິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືການຢູ່ໃນທີ່ແຈ້ງເປັນວັດ), ໂສສານິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືການຢູ່ປ່າຊ້າເປັນວັດ), ຍະຖາສັນຖະຕິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືການຢູ່ໃນເສນາສະນະຕາມທີ່ເຂົາຈັດໃຫ້ເປັນວັດ). ພຣະປັດເຈກະພຸດທະ ເມື່ອຈະບຳເພັນເສນາສະນະສັນໂດດມະຫາອະລິຍະວົງໃຫ້ບໍລິບູນ ຍ່ອມຮັກສາທຸດົງຄະຄຸນ ໕ ປະການເຫຼົ່ານີ້, ເມື່ອຮັກສາທຸດົງຄະຄຸນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເປັນຜູ້ສັນໂດດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເສນາສະນະສັນໂດດມະຫາອະລິຍະວົງ.

---

ඉති [Pg.116] ආයස්මා ධම්මසෙනාපති සාරිපුත්තත්ථෙරො පථවිං පත්ථරමානො විය සාගරකුච්ඡිං පූරයමානො විය ආකාසං විත්ථාරයමානො විය ච පඨමං චීවරසන්තොසං අරියවංසං කථෙත්වා චන්දං උට්ඨාපෙන්තො විය සූරියං උල්ලඞ්ඝෙන්තො විය ච දුතියපිණ්ඩපාතසන්තොසං කථෙත්වා සිනෙරුං උක්ඛිපෙන්තො විය තතියං සෙනාසනසන්තොසං අරියවංසං කථෙත්වා ඉදානි ගිලානපච්චයසන්තොසං අරියවංසං කථෙතුං ‘‘සන්තුට්ඨො හොති ඉතරීතරෙන ගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරෙනා’’තිආදිමාහ. තං පිණ්ඩපාතගතිකමෙව. තත්ථ යථාලාභයථාබලයථාසාරුප්පසන්තොසෙනෙව සන්තුස්සිතබ්බං. භාවනාරාමඅරියවංසො පන ඉධ අනාගතො, නෙසජ්ජිකඞ්ගං භාවනාරාමඅරියවංසං භජති (දී. නි. අට්ඨ. 3.309; අ. නි. අට්ඨ. 2.4.28). වුත්තම්පි චෙතං –

ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະສາຣີບຸດເຖຣະ ຜູ້ເປັນພຣະທັມມະເສນາບໍດີ ເໝືອນດັ່ງແຜ່ແຜ່ນດິນອອກໄປ, ເໝືອນດັ່ງເຮັດໃຫ້ທ້ອງມະຫາສະໝຸດເຕັມປ່ຽມ, ແລະ ເໝືອນດັ່ງຂະຫຍາຍທ້ອງຟ້າໃຫ້ກວ້າງຂວາງ ເມື່ອໄດ້ກ່າວເຖິງອະລິຍະວົງຂໍ້ທີ ໑ ຄື ຈີວອນສັນໂດດແລ້ວ, ແລະ ເໝືອນດັ່ງເຮັດໃຫ້ດວງຈັນຂຶ້ນ, ເໝືອນດັ່ງເຮັດໃຫ້ດວງອາທິດອຸທັຍ ເມື່ອໄດ້ກ່າວເຖິງອະລິຍະວົງຂໍ້ທີ ໒ ຄື ບິນທະບາດສັນໂດດແລ້ວ, ແລະ ເໝືອນດັ່ງຍົກພູເຂົາສิເນຣຸຂຶ້ນ ເມື່ອໄດ້ກ່າວເຖິງອະລິຍະວົງຂໍ້ທີ ໓ ຄື ເສນາສະນະສັນໂດດແລ້ວ, ບັດນີ້ ເພື່ອຈະກ່າວເຖິງອະລິຍະວົງຂໍ້ຄິລານະປັດໄຈສັນໂດດ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'santuṭṭho hoti itarītarena gilānapaccayabhesajjaparikkhārena' (ຍ່ອມຍິນດີດ້ວຍບໍລິຂານຄືຢາຮັກສາໂລກອັນເປັນປັດໄຈແກ່ຄົນໄຂ້ຕາມມີຕາມໄດ້). ຂໍ້ນັ້ນມີນັຍຄືກັນກັບເລື່ອງບິນທະບາດນັ້ນເອງ. ໃນຂໍ້ນັ້ນ ພຶງຍິນດີດ້ວຍຄວາມສັນໂດດຕາມທີ່ໄດ້, ຕາມກຳລັງ ແລະ ຕາມສົມຄວນເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນພາວະນາຣາມະອະລິຍະວົງ (ອະລິຍະວົງຄືຄວາມຍິນດີໃນການພາວະນາ) ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້, ແຕ່ເນສັດຊິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືການນັ່ງເປັນວັດ) ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງພາວະນາຣາມະອະລິຍະວົງ. ສົມຈິງດັ່ງຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ —

---

‘‘පඤ්ච සෙනාසනෙ වුත්තා, පඤ්ච ආහාරනිස්සිතා;

එකො වීරියසංයුත්තො, ද්වෙ ච චීවරනිස්සිතා’’ති. (දී. නි. අට්ඨ. 3.309;

අ. නි. අට්ඨ. 2.4.28);

'(ທຸດົງຄະຄຸນ) ໕ ປະການ ກ່າວໄວ້ໃນເລື່ອງເສນາສະນະ, ໕ ປະການ ອາໄສອາຫານ, ໑ ປະການ ປະກອບດ້ວຍຄວາມພຽນ, ແລະ ໒ ປະການ ອາໄສຈີວອນ'.

---

පොරාණෙ අග්ගඤ්ඤෙ අරියවංසෙ ඨිතොති එත්ථ පොරාණෙති න අධුනුප්පත්තිකෙ. අග්ගඤ්ඤෙති අග්ගෙහි ජානිතබ්බෙ. අරියවංසෙති අරියානං වංසෙ. යථා හි ඛත්තියවංසො බ්‍රාහ්මණවංසො වෙස්සවංසො සුද්දවංසො සමණවංසො කුලවංසො රාජවංසො, එවමයම්පි අට්ඨමො අරියවංසො, අරියතන්ති අරියපවෙණි නාම හොති. සො ඛො පනායං වංසො ඉමෙසං වංසානං මූලගන්ධාදීනං කාලානුසාරිගන්ධාදයො විය අග්ගමක්ඛායති. කෙ පන තෙ අරියා, යෙසං එසො වංසොති? අරියා වුච්චන්ති බුද්ධා ච පච්චෙකබුද්ධා ච තථාගතසාවකා ච, එතෙසං අරියානං වංසොති අරියවංසො. ඉතො පුබ්බෙ හි සතසහස්සකප්පාධිකානං චතුන්නං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානං මත්ථකෙ තණ්හඞ්කරො මෙධඞ්කරො සරණඞ්කරො දීපඞ්කරොති චත්තාරො බුද්ධා උප්පන්නා, තෙ අරියා, තෙසං අරියානං වංසොති අරියවංසො. තෙසං බුද්ධානං පරිනිබ්බානතො අපරභාගෙ අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං අතික්කමිත්වා කොණ්ඩඤ්ඤො නාම බුද්ධො උප්පන්නො…පෙ… ඉමස්මිං කප්පෙ කකුසන්ධො කොණාගමනො කස්සපො අම්හාකං භගවා ගොතමොති චත්තාරො බුද්ධා උප්පන්නා, තෙසං අරියානං වංසොති අරියවංසො. අපි ච අතීතානාගතපච්චුප්පන්නානං සබ්බබුද්ධපච්චෙකබුද්ධබුද්ධසාවකානං අරියානං වංසොති අරියවංසො, තස්මිං අරියවංසෙ (අ. නි. අට්ඨ. 2.4.28). ඨිතොති පතිට්ඨිතො. සෙසං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

ຄຳວ່າ Porāṇe aggaññe ariyavaṃse ṭhito (ຕັ້ງຢູ່ໃນອະລິຍະວົງອັນເປັນເລີດ ເປັນຂອງເກົ່າແກ່) ໃນຂໍ້ນັ້ນ ຄຳວ່າ Porāṇe (ໃນຂອງເກົ່າແກ່) ຄື ບໍ່ແມ່ນເກີດຂຶ້ນໃນປັດຈຸບັນ. ຄຳວ່າ Aggaññe (ອັນເປັນເລີດ) ຄື ພຶງຊາບວ່າເປັນສິ່ງທີ່ປະເສີດສຸດ. ຄຳວ່າ Ariyavaṃse (ໃນອະລິຍະວົງ) ຄື ໃນວົງແຫ່ງພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ. ເພາະວ່າ ເໝືອນຢ່າງວົງແຫ່ງກະສັດ, ວົງແຫ່ງພຣາມ, ວົງແຫ່ງແພດ, ວົງແຫ່ງສູດ, ວົງແຫ່ງສະມະນະ, ວົງແຫ່ງຕະກູນ, ວົງແຫ່ງພຣະຣາຊາ ມີຢູ່ຢ່າງໃດ, ອະລິຍະວົງນີ້ກໍເປັນວົງທີ ໘ ຢ່າງນັ້ນ, ຄວາມເປັນພຣະອະລິຍະ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະລິຍະປະເພນີ. ກໍອະລິຍະວົງນັ້ນແລ ຍ່ອມປາກົດວ່າເປັນເລີດກວ່າວົງເຫຼົ່ານີ້ ເໝືອນຢ່າງກິ່ນກິດສະໜາເປັນຕົ້ນ ເປັນເລີດກວ່າກິ່ນຮາກໄມ້ເປັນຕົ້ນ. ກໍພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນແມ່ນໃຜ ທີ່ວົງນີ້ເປັນຂອງພວກເພິ່ນ? ພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ແລະ ພຣະສາວົກຂອງພຣະທະຖາຄົດ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ພຣະອະລິຍະເຈົ້າ, ວົງຂອງພຣະອະລິຍະເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະລິຍະວົງ. ເພາະວ່າ ໃນອະດີດ ລ່ວງເລີຍມາໄດ້ ໔ ອະສົງໄຂ ແສນມະຫາກັບ ມີພຣະພຸດທະເຈົ້າ ໔ ພຣະອົງ ຄື: ພຣະຕັນຫັງກອນ, ພຣະເມທັງກອນ, ພຣະສະຣະນັງກອນ, ພຣະທີປັງກອນ ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ, ພຣະອົງເຫຼົ່ານັ້ນເປັນພຣະອະລິຍະເຈົ້າ, ວົງຂອງພຣະອະລິຍະເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະລິຍະວົງ. ໃນກາລະຕໍ່ມາ ຫຼັງຈາກການສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິບພານຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ລ່ວງເລີຍມາໄດ້ອະສົງໄຂໜຶ່ງ ພຣະພຸດທະເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ໂກນທັນຍະ ບັງເກີດຂຶ້ນ... ລະ... ໃນພັດທະກັບນີ້ ມີພຣະພຸດທະເຈົ້າ ໔ ພຣະອົງ ຄື: ພຣະກົກກຸສັນທະ, ພຣະgoນາຄະມະນະ, ພຣະກັດສະປະ, ພຣະໂຄຕະມະ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຂອງພວກເຮົາ ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ, ວົງຂອງພຣະອະລິຍະເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະລິຍະວົງ. ອີກປະການໜຶ່ງ ວົງຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ແລະ ພຣະພຸດທະສາວົກທັງຫຼາຍ ທັງໃນອະດີດ, ອະນາຄົດ ແລະ ປັດຈຸບັນ ຊື່ວ່າ ອະລິຍະວົງ, ໃນອະລິຍະວົງນັ້ນ. ຄຳວ່າ Ṭhito (ຕັ້ງຢູ່) ຄື ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ພຶງຊາບຕາມນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

---

අට්ඨමගාථානිද්දෙසවණ්ණනා.

ການພັນລະນາເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄາຖາທີ ໘ ຈົບ.

---

129. නවමෙ [Pg.117] අයං යොජනා – දුස්සඞ්ගහා පබ්බජිතාපි එකෙ, යෙ අසන්තොසාභිභූතා, තථාවිධා එව ච අථො ගහට්ඨා ඝරමාවසන්තා. එතමහං දුස්සඞ්ගහභාවං ජිගුච්ඡන්තො විපස්සනං ආරභිත්වා පච්චෙකබොධිං අධිගතොම්හීති. සෙසං පුරිමනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

໑໒໙. ໃນຄາຖາທີ ໙ ນີ້ ມີການປະກອບຄວາມດັ່ງນີ້ — ບັນພະຊິດບາງພວກກໍລ້ຽງຍາກ ເພາະຖືກຄວາມບໍ່ສັນໂດດຄອບງຳ, ແລະ ຄະລຶຫັດຜູ້ຄອງເຮືອນກໍເປັນຢ່າງນັ້ນເໝືອນກັນ. ເຮົາເບື່ອໜ່າຍຄວາມເປັນຜູ້ລ້ຽງຍາກນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ປາຣົບວິປັດສະນາ ແລ້ວບັນລຸພຣະປັດເຈກະໂພທິຍານ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ພຶງຊາບຕາມນັຍກ່ອນນັ້ນເອງ.

---

නිද්දෙසෙ අනස්සවාති වචනං අස්සවනකා. අවචනකරාති දුබ්බචා. පටිලොමවුත්තිනොති පච්චනීකං කථනසීලා, පටිමල්ලා හුත්වා පවත්තන්තීති අත්ථො. අඤ්ඤෙනෙව මුඛං කරොන්තීති ඔවාදදායකෙ දිස්වා මුඛං පරිවත්තෙත්වා අඤ්ඤං දිසාභාගං ඔලොකෙන්ති. අබ්‍යාවටො හුත්වාති අවාවටො හුත්වා. අනපෙක්ඛො හුත්වාති අනල්ලීනො හුත්වා.

ໃນຄຳອະທິບາຍ ຄຳວ່າ anassavā (ຜູ້ບໍ່ເຊື່ອຟັງ) ຄື ຜູ້ບໍ່ຟັງຄຳສັ່ງສອນ. ຄຳວ່າ avacanakarā (ຜູ້ບໍ່ເຮັດຕາມຄຳສັ່ງສອນ) ຄື ຜູ້ວ່າຢາກສອນຍາກ. ຄຳວ່າ paṭilomavuttino (ຜູ້ປະພຶດຂັດຂືນ) ຄື ມີປົກກະຕິເວົ້າຄັດຄ້ານ, ອະທິບາຍວ່າ ປະພຶດຕົນເປັນຄູ່ປັບ. ຄຳວ່າ aññeneva mukhaṃ karonti (ຍ່ອມບ່າຍໜ້າໄປທາງອື່ນ) ຄື ເມື່ອເຫັນຜູ້ໃຫ້ໂອວາດ ຍ່ອມບ່ຽງໜ້າຫຼົບໄປເbິ່ງທິດທາງອື່ນ. ຄຳວ່າ abyāvaṭo hutvā (ເປັນຜູ້ບໍ່ຂວົນຂວາຍ) ຄື ເປັນຜູ້ບໍ່ກັງວົນ. ຄຳວ່າ anapekkho hutvā (ເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມອາໄລ) ຄື ເປັນຜູ້ບໍ່ຕິດພັນ.

---

නවමගාථානිද්දෙසවණ්ණනා.

ການພັນລະນາເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄາຖາທີ ໙ ຈົບ.

---

130. දසමෙ ඔරොපයිත්වාති අපනෙත්වා. ගිහිබ්‍යඤ්ජනානීති කෙසමස්සුඔදාතවත්ථාලඞ්කාරමාලාගන්ධවිලෙපනඉත්ථිපුත්තදාසිදාසාදීනි. එතානි ගිහිභාවං බ්‍යඤ්ජයන්ති, තස්මා ‘‘ගිහිබ්‍යඤ්ජනානී’’ති වුච්චන්ති. සඤ්ඡින්නපත්තොති පතිතපත්තො. ඡෙත්වානාති මග්ගඤාණෙන ඡින්දිත්වා. වීරොති මග්ගවීරියසමන්නාගතො. ගිහිබන්ධනානීති කාමබන්ධනානි. කාමා හි ගිහීනං බන්ධනානි. අයං තාව පදත්ථො.

໑໓໐. ໃນຄາຖາທີ ໑໑ ຄຳວ່າ oropayitvā (ປົດອອກແລ້ວ) ຄື ລະເສຍແລ້ວ. ຄຳວ່າ gihibyañjanāni (ເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງຄະລຶຫັດ) ໄດ້ແກ່ ຜົມ, ໜວດ, ຜ້າຂາວ, ເຄື່ອງປະດັບ, ດອກໄມ້, ຂອງຫອມ, ເຄື່ອງລູບໄລ້, ພັນລະຍາ, ບຸດ, ຄົນໃຊ້ຊາຍ, ຄົນໃຊ້ຍິງ ເປັນຕົ້ນ. ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມສະແດງເຖິງຄວາມເປັນຄະລຶຫັດ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງຄະລຶຫັດ'. ຄຳວ່າ sañchinnapatto (ຜູ້ມີໃບຫຼົ່ນແລ້ວ) ຄື ມີໃບຫຼົ່ນແລ້ວ. ຄຳວ່າ chetvānā (ຕັດແລ້ວ) ຄື ຕັດດ້ວຍມັກຄະປັນຍາ. ຄຳວ່າ vīro (ຜູ້ມີຄວາມພຽນ) ຄື ປະກອບດ້ວຍຄວາມພຽນໃນມັກ. ຄຳວ່າ gihibandhanāni (ເຄື່ອງຜູກມັດຂອງຄະລຶຫັດ) ໄດ້ແກ່ ເຄື່ອງຜູກມັດຄືກາມ. ເພາະວ່າ ກາມທັງຫຼາຍເປັນເຄື່ອງຜູກມັດຂອງຄະລຶຫັດ. ນີ້ເປັນພຽງອັດຖະແຫ່ງບົດກ່ອນ.

---

අයං පන අධිප්පායො – ‘‘අහො වතාහම්පි ඔරොපයිත්වා ගිහිබ්‍යඤ්ජනානි සඤ්ඡින්නපත්තො යථා කොවිළාරො භවෙය්‍ය’’න්ති එවඤ්හි චින්තයමානො විපස්සනං ආරභිත්වා පච්චෙකබොධිං අධිගතොම්හීති (සු. නි. අට්ඨ. 1.44). සෙසං පුරිමනයෙනෙව ජානිතබ්බං.

ສ່ວນອະທິບາຍຄວາມມີດັ່ງນີ້ — 'ໂອ້ໜໍ! ເຮົາເອງກໍຄວນປົດເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງຄະລຶຫັດອອກແລ້ວ ເປັນຜູ້ມີໃບຫຼົ່ນແລ້ວ ເໝືອນດັ່ງຕົ້ນກາຫຼົງ (ໂກວິລາຣະ)' ພິຈາລະນາຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ປາຣົບວິປັດສະນາ ແລ້ວບັນລຸພຣະປັດເຈກະໂພທິຍານ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ພຶງຊາບຕາມນັຍກ່ອນນັ້ນເອງ.

---

නිද්දෙසෙ සාරාසනඤ්චාති සාරං ආසනං. ඡින්නානීති ගළිතානි. සඤ්ඡින්නානීති නිපණ්ණානි. පතිතානීති වණ්ටතො මුත්තානි. පරිපතිතානීති භූමියං පතිතානි.

ໃນຄຳອະທິບາຍ ຄຳວ່າ sārāsanañca (ແລະ ອາສະນະອັນແຂງແກ່ນ) ຄື ອາສະນະອັນມີແກ່ນ. ຄຳວ່າ chinnāni (ຂາດແລ້ວ) ຄື ຫຼົ່ນແລ້ວ. ຄຳວ່າ sañchinnāni (ຂາດສະບັ້ນແລ້ວ) ຄື ຮ່ວງຫຼົ່ນລົງມາແລ້ວ. ຄຳວ່າ patitāni (ຕົກແລ້ວ) ຄື ຫຼຸດອອກຈາກຂົ້ວແລ້ວ. ຄຳວ່າ paripatitāni (ຕົກຮ່ວງແລ້ວ) ຄື ຕົກລົງສູ່ພື້ນດິນແລ້ວ.

---

දසමගාථානිද්දෙසවණ්ණනා.

ການພັນລະນາເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄາຖາທີ ໑໐ ຈົບ.

---

පඨමවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາວັກທີ ໑ ຈົບບໍລິບູນ.

---

2. දුතියවග්ගවණ්ණනා

໒. ການພັນລະນາວັກທີ ໒

---

131-2. දුතියවග්ගස්ස [Pg.118] පඨමද්වයෙ නිපකන්ති පකතිනිපුණං පණ්ඩිතං කසිණපරිකම්මාදීසු කුසලං. සාධුවිහාරින්ති අප්පනාවිහාරෙන වා උපචාරෙන වා සමන්නාගතං. ධීරන්ති ධිතිසම්පන්නං. තත්ථ නිපකත්තෙන ධිතිසම්පදා වුත්තා. ඉධ පන ධිතිසම්පන්නමෙවාති අත්ථො. ධිති නාම අසිථිලපරක්කමතා, ‘‘කාමං තචො ච න්හාරු චා’’ති (ම. නි. 2.184; අ. නි. 2.5; මහානි. 196) එවං පවත්තවීරියස්සෙතං අධිවචනං. අපි ච ධික්කතපාපොතිපි ධීරො. රාජාව රට්ඨං විජිතං පහායාති යථා පටිරාජා ‘‘විජිතං රට්ඨං අනත්ථාවහ’’න්ති ඤත්වා රජ්ජං පහාය එකො චරති එවං බාලසහායං පහාය එකො චරෙ. අථ වා රාජාව රට්ඨන්ති යථා සුතසොමො රාජා විජිතං රට්ඨං පහාය එකො චරි, යථා ච මහාජනකො එවං එකොව චරෙති අයම්පි එතස්සත්ථො. සෙසං වුත්තානුසාරෙන සක්කා ජානිතුන්ති න විත්ථාරිතං (සු. නි. අට්ඨ. 1.45-46). නිද්දෙසෙ වත්තබ්බං නත්ථි.

໑໓໑-໒. ໃນສອງຄາຖາທຳອິດຂອງວັກທີສອງ, ຄຳວ່າ 'nipakaṃ' (ຜູ້ມີປັນຍາຮັກສາຕົນ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຄວາມສະຫຼາດໂດຍປົກກະຕິ, ເປັນບັນດິດ, ຜູ້ສະຫຼາດໃນການບໍລິກຳກະສິນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'sādhuvihāriṃ' (ຜູ້ມີທຳເປັນເຄື່ອງຢູ່ອັນດີ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍອັບປະນາວິຫານ ຫຼື ອຸປະຈາຣະວິຫານ. ຄຳວ່າ 'dhīraṃ' (ຜູ້ມີປັນຍາສະຫຼາດ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍທິຕິ (ຄວາມພຽນໝັ້ນຄົງ). ໃນຄຳນັ້ນ, ດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ມີປັນຍາຮັກສາຕົນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວເຖິງຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍທິຕິ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້, ອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍທິຕິນັ້ນເອງ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ທິຕິ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມພຽນພະຍາຍາມທີ່ບໍ່ຫຍໍ້ຫຍ້ອນ, ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງຄວາມພຽນທີ່ເປັນໄປແລ້ວຢ່າງນີ້ວ່າ 'ໜັງ ເອັນ ແລະ ກະດູກ ຈົ່ງເຫຼືອຢູ່ກໍຕາມ'. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຜູ້ທີ່ຕຳໜິຕິຕຽນບາບແລ້ວ ກໍຊື່ວ່າ 'ທີຣະ'. ຄຳວ່າ 'rājāva raṭṭhaṃ vijitaṃ pahāya' (ເໝືອນພະລາຊາຊົງລະແວ່ນແຄວ້ນທີ່ຊະນະແລ້ວ) ອະທິບາຍວ່າ ປຽບເໝືອນພະລາຊາຜູ້ເປັນປໍລະປັກ ຊົງຊາບວ່າ 'ແວ່ນແຄວ້ນທີ່ຊະນະແລ້ວ ນຳມາຊຶ່ງສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ' ຈຶ່ງຊົງລະລາຊະສົມບັດແລ້ວສະເດັດທ່ຽວໄປແຕ່ພະອົງດຽວ, ບຸກຄົນກໍຄວນລະສະຫາຍຜູ້ເປັນຄົນພານ ແລ້ວທ່ຽວໄປແຕ່ຜູ້ດຽວຢ່າງນັ້ນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຄຳວ່າ 'rājāva raṭṭhaṃ' ອະທິບາຍວ່າ ປຽບເໝືອນພະເຈົ້າສຸຕະໂສມະ ຊົງລະແວ່ນແຄວ້ນທີ່ຊະນະແລ້ວ ສະເດັດທ່ຽວໄປແຕ່ພະອົງດຽວ, ແລະ ປຽບເໝືອນພະເຈົ້າມະຫາຊະນົກ, ບຸກຄົນກໍຄວນທ່ຽວໄປແຕ່ຜູ້ດຽວຢ່າງນັ້ນ, ນີ້ກໍເປັນເນື້ອຄວາມຂອງຄຳນີ້ເຊັ່ນກັນ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ສາມາດຊາບໄດ້ຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ອະທິບາຍຢ່າງລະອຽດ. ໃນນິດເທດ ບໍ່ມີຄຳທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວເຖິງອີກ.

---

පඨමද්වයං.

ສອງຄາຖາທຳອິດ.

---

133. තතියගාථා පදත්ථතො උත්තානා එව. කෙවලඤ්ච පන සහායසම්පදන්ති එත්ථ අසෙක්ඛෙහි සීලාදික්ඛන්ධෙහි සම්පන්නා සහායා එව ‘‘සහායසම්පදා’’ති වෙදිතබ්බා. අයං පනෙත්ථ යොජනා – යා අයං වුත්තා සහායසම්පදා, තං සහායසම්පදං අද්ධා පසංසාම, එකංසෙනෙව ථොමෙමාති වුත්තං හොති. කථං? සෙට්ඨා සමාසෙවිතබ්බා සහායාති. කස්මා? අත්තනො සීලාදීහි සෙට්ඨෙ සෙවමානස්ස සීලාදයො ධම්මා අනුප්පන්නා උප්පජ්ජන්ති, උප්පන්නා වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං පාපුණන්ති. සමෙ සෙවමානස්ස අඤ්ඤමඤ්ඤසමධාරණෙන කුක්කුච්චවිනොදනෙන ච ලද්ධා න පරිහායන්ති. එතෙ පන සහායකෙ සෙට්ඨෙ ච සමෙ ච අලද්ධා කුහනාදිමිච්ඡාජීවං වජ්ජෙත්වා ධම්මෙන සමෙන උප්පන්නං භොජනං භුඤ්ජන්තො තත්ථ ච පටිඝානුනයං අනුප්පාදෙන්තො අනවජ්ජභොජී හුත්වා අත්ථකාමො කුලපුත්තො එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො. අහම්පි හි එවං චරන්තො ඉමං සම්පත්තිං අධිගතොම්හීති (සු. නි. අට්ඨ. 1.47). නිද්දෙසො වුත්තනයො එව.

໑໓໓. ຄາຖາທີສາມ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນໂດຍພະຍັນຊະນະຢູ່ແລ້ວ. ແຕ່ທວ່າ, ໃນຄຳວ່າ 'sahāyasampadaṃ' (ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍສະຫາຍ) ນີ້, ພຶງຊາບວ່າ ສະຫາຍທັງຫຼາຍຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍສີລະຂັນເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນອະເສຂະ ນັ້ນແຫຼະ ຊື່ວ່າ 'ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍສະຫາຍ'. ການເຊື່ອມໂຍງຄຳໃນຄາຖາ ນີ້ມີດັ່ງນີ້: ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍສະຫາຍໃດ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ, ພວກ ເຮົາສັນເສີນຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍສະຫາຍນັ້ນໂດຍແທ້, ຄືຍົກຍ້ອງໂດຍສ່ວນດຽວ, ນີ້ຄືຄຳອະທິບາຍ. ຢ່າງໃດ? ຄື ສະຫາຍທັງຫຼາຍ ຜູ້ປະເສີດກວ່າ ຫຼື ຜູ້ສະເໝີກັນ ເປັນຜູ້ທີ່ຄວນຄົບຫາ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ເມື່ອຄົບຫາສະຫາຍຜູ້ປະເສີດກວ່າຕົນ ດ້ວຍສີລະເປັນຕົ້ນ, ທຳທັງຫຼາຍມີສີລະເປັນຕົ້ນ ທີ່ຍັງບໍ່ເກີດຂຶ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ, ທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຍ່ອມເຖິງຄວາມຈະເລີນ ງອກງາມ ແລະ ໄພບູນ. ເມື່ອຄົບຫາສະຫາຍຜູ້ສະເໝີກັນ, ຄຸນທຳທີ່ໄດ້ມາແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ເສື່ອມຖອຍ ເພາະການປະຄັບປະຄອງເຊິ່ງກັນແລະກັນ ແລະ ເພາະການບັນເທົາຄວາມຮ້ອນໃຈ. ແຕ່ເມື່ອບໍ່ໄດ້ສະຫາຍຜູ້ປະເສີດກວ່າ ຫຼື ຜູ້ສະເໝີກັນເຫຼົ່ານັ້ນ, ກຸນລະບຸດຜູ້ຫວັງປະໂຫຍດ ຄວນເວັ້ນມິດສາຊີບມີການຫຼອກລວງເປັນຕົ້ນ, ບໍລິໂພກອາຫານທີ່ໄດ້ມາໂດຍທຳ ໂດຍຄວາມສະເໝີພາບ, ບໍ່ຍັງຄວາມຍິນດີຍິນຮ້າຍໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃນອາຫານນັ້ນ, ເປັນຜູ້ບໍລິໂພກອາຫານທີ່ບໍ່ມີໂທດ, ແລ້ວທ່ຽວໄປແຕ່ຜູ້ດຽວ ປຽບເໝືອນນໍແຮດ. ດ້ວຍວ່າ 'ແມ່ນແຕ່ເຮົາ ເມື່ອທ່ຽວໄປຢ່າງນີ້ ກໍໄດ້ບັນລຸຄຸນວິເສດນີ້ແລ້ວ'. ສ່ວນນິດເທດ ກໍມີແນວທາງຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ນັ້ນເອງ.

---

තතියං.

ຄາຖາທີສາມ.

---

134. චතුත්ථෙ [Pg.119] දිස්වාති ඔලොකෙත්වා. සුවණ්ණස්සාති කඤ්චනස්ස. ‘‘වලයානී’’ති පාඨසෙසො. සාවසෙසපාඨො හි අයං අත්ථො. පභස්සරානීති පභාසනසීලානි, ජුතිමන්තානීති වුත්තං හොති. සෙසං උත්තානපදත්ථමෙව. අයං පන යොජනා – දිස්වා භුජස්මිං සුවණ්ණස්ස වලයානි ‘‘ගණවාසෙ සති සඞ්ඝට්ටනා, එකවාසෙ සති අඝට්ටනා’’ති එවං චින්තෙන්තො විපස්සනං ආරභිත්වා පච්චෙකබොධිං අධිගතොම්හීති. සෙසං වුත්තනයමෙවාති (සු. නි. අට්ඨ. 1.48). නූපුරානීති වලයානි. ‘‘නියුරා’’ති කෙචි වදන්ති. ඝට්ටෙන්තීති අඤ්ඤමඤ්ඤං හනන්ති.

໑໓໔. In ຄາຖາທີສີ່, ຄຳວ່າ 'disvā' (ເຫັນແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ແນມເບິ່ງແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'suvaṇṇassã' (ແຫ່ງຄຳ) ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງຄຳບໍລິສຸດ. ຄຳວ່າ 'valayāni' (ກຳໄລ) ເປັນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນບົດບາລີ. ເພາະວ່າ ເນື້ອຄວາມນີ້ ເປັນບົດບາລີທີ່ມີຄຳເຫຼືອຢູ່. ຄຳວ່າ 'pabhassarāni' (ອັນຜຸດຜ່ອງ) ອະທິບາຍວ່າ ມີປົກກະຕິສ່ອງແສງສະຫວ່າງ, ຄືມີຄວາມຮຸ່ງເຮືອງເຫຼືອງເليهມ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນໂດຍພະຍັນຊະນະຢູ່ແລ້ວ. ສ່ວນການເຊື່ອມໂຍງຄຳໃນທີ່ນີ້ ມີດັ່ງນີ້: 'ເຮົາເຫັນກຳໄລຄຳທີ່ຂໍ່ແຂນແລ້ວ ຄິດຢ່າງນີ້ວ່າ ເມື່ອຢູ່ຮ່ວມກັນເປັນໝູ່ຄະນະ ຍ່ອມມີການກະທົບກະທັ່ງກັນ, ເມື່ອຢູ່ຜູ້ດຽວ ຍ່ອມບໍ່ມີການກະທົບກະທັ່ງກັນ ດັ່ງນີ້ ແລ້ວເລີ່ມຕັ້ງວິປັດສະນາ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸພະປັດເຈກະໂພທິຍານ'. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ກໍມີແນວທາງຕາມທີ່g່າວມາແລ້ວ ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'nūpurāni' ໄດ້ແກ່ ກຳໄລຂໍ່ແຂນ. ບາງທ່ານເອີ້ນວ່າ 'niyurā'. ຄຳວ່າ 'ghaṭṭenti' (ກະທົບກັນ) ໄດ້ແກ່ ກະທົບເຊິ່ງກັນແລະກັນ.

---

චතුත්ථං.

ຄາຖາທີສີ່.

---

135. පඤ්චමගාථා පදත්ථතො උත්තානා එව. අයං පන එත්ථ අධිප්පායො – ය්වායං එතෙන දුතීයෙන කුමාරෙන සීතුණ්හාදීනි නිවෙදෙන්තෙන සහවාසෙන තං සඤ්ඤාපෙන්තස්ස මම වාචාභිලාපො, තස්මිං සිනෙහවසෙන අභිසජ්ජනා වා ජාතා. සචෙ අහං ඉමං න පරිච්චජාමි, තතො ආයතිම්පි තථෙව හෙස්සති. යථා ඉදානි, එවං දුතීයෙන සහ මමස්ස, වාචාභිලාපො අභිසජ්ජනා වා. උභයම්පි චෙතං අන්තරායකරං විසෙසාධිගමස්සාති එතං භයං ආයතිං පෙක්ඛමානො තං ඡඩ්ඩෙත්වා යොනිසො පටිපජ්ජිත්වා පච්චෙකබොධිං අධිගතොම්හීති (සු. නි. අට්ඨ. 1.49). සෙසං වුත්තනයමෙව.

໑໓໕. ຄາຖາທີຫ້າ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນໂດຍພະຍັນຊະນະຢູ່ແລ້ວ. ແຕ່ຄວາມໝາຍໃນຄາຖາ ນີ້ມີດັ່ງນີ້: ການທີ່ເຮົາເຈລະຈາປາໄສ ຫຼື ມີຄວາມຜູກພັນດ້ວຍຄວາມຮັກ ກັບກຸມານຜູ້ເປັນເພື່ອນຄົນທີສອງນີ້ ຜູ້ຄອຍບອກເລື່ອງຄວາມໜາວຄວາມຮ້ອນເປັນຕົ້ນ ເພາະການຢູ່ຮ່ວມກັນ ແລະ ເຮັດໃຫ້ກຸມານນັ້ນເຂົ້າໃຈ. ຖ້າເຮົາບໍ່ລະຖິ້ມສິ່ງນີ້, ໃນອະນາຄົດກໍຈະເປັນຢ່າງນັ້ນຄືກັນ. ການເຈລະຈາປາໄສ ຫຼື ຄວາມຜູກພັນຂອງເຮົາ ກັບເພື່ອນຄົນທີສອງ ກໍຈະມີຢູ່ຢ່າງນີ້ ເໝືອນໃນເວລານີ້. ທັງສອງຢ່າງນີ້ ຍ່ອມເປັນອັນຕະລາຍຕໍ່ການບັນລຸຄຸນວິເສດ, ເຮົາເລັງເຫັນໄພໃນອະນາຄົດນັ້ນ ຈຶ່ງລະຖິ້ມສິ່ງນັ້ນເສຍ ແລ້ວປະຕິບັດໂດຍແຍບຄາຍ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸພະປັດເຈກະໂພທິຍານ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ກໍມີແນວທາງຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ນັ້ນເອງ.

---

පඤ්චමං.

ຄາຖາທີຫ້າ.

---

136. ඡට්ඨෙ කාමාති ද්වෙ කාමා වත්ථුකාමා ච කිලෙසකාමා ච. තත්ථ වත්ථුකාමා මනාපියා රූපාදයො ධම්මා, කිලෙසකාමා ඡන්දාදයො සබ්බෙපි රාගප්පභෙදා. ඉධ පන වත්ථුකාමා අධිප්පෙතා. රූපාදිඅනෙකප්පකාරෙන චිත්‍රා. ලොකස්සාදවසෙන මධුරා. බාලපුථුජ්ජනානං මනං රමෙන්තීති මනොරමා. විරූපරූපෙනාති විරූපෙන රූපෙන, අනෙකවිධෙන සභාවෙනාති වුත්තං හොති. තෙ හි රූපාදිවසෙන චිත්‍රා, රූපාදීසුපි නීලාදිවසෙන විවිධරූපා. එවං තෙන විරූපරූපෙන තථා තථා අස්සාදං දස්සෙත්වා මථෙන්ති චිත්තං, පබ්බජ්ජාය අභිරමිතුං න දෙන්තීති. සෙසමෙත්ථ පාකටමෙව. නිගමනම්පි ද්වීහි තීහි වා පදෙහි යොජෙත්වා පුරිමගාථාසු වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බං (සු. නි. අට්ඨ. 1.50).

໑໓໖. ໃນຄາຖາທີຫົກ, ຄຳວ່າ 'kāmā' (ກາມທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ກາມ 2 ຢ່າງ ຄື ວັດຖຸກາມ ແລະ ກິເລດກາມ. ໃນກາມ 2 ຢ່າງນັ້ນ, ວັດຖຸກາມ ໄດ້ແກ່ ທຳມີຮູບເປັນຕົ້ນ ທີ່ໜ້າພໍໃຈ, ກິເລດກາມ ໄດ້ແກ່ ຄວາມພໍໃຈເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນປະເພດຂອງລາຄະທັງໝົດ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເອົາວັດຖຸກາມ. ຄຳວ່າ 'citrā' (ອັນວິຈິດ) ອະທິບາຍວ່າ ວິຈິດດ້ວຍປະເພດຕ່າງໆ ມີຮູບເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'madhurā' (ອັນຫວານຊື່ນ) ອະທິບາຍວ່າ ເປັນທີ່ໜ້າຍິນດີ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລົດຊາດຂອງໂລກ. ຄຳວ່າ 'manoramā' (ອັນເປັນທີ່ລື່ນລົມໃຈ) ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈຂອງປຸຖຸຊົນຄົນພານຍິນດີ. ຄຳວ່າ 'virūparūpena' (ດ້ວຍຮູບຮ່າງຕ່າງໆ) ອະທິບາຍວ່າ ດ້ວຍຮູບຮ່າງທີ່ແຕກຕ່າງກັນ, ຄືດ້ວຍສະພາວະຫຼາກຫຼາຍປະການ. ເພາະວ່າ ວັດຖຸກາມເຫຼົ່ານັ້ນ ວິຈິດໂດຍອຳນາດແຫ່ງຮູບເປັນຕົ້ນ, ແລະ ແມ່ນແຕ່ໃນຮູບເປັນຕົ້ນນັ້ນ ກໍມີຮູບຕ່າງໆ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສີຂຽວເປັນຕົ້ນ. ວັດຖຸກາມເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມສະແດງລົດຊາດຢ່າງນັ້ນໆ ດ້ວຍຮູບຮ່າງທີ່ແຕກຕ່າງກັນນັ້ນ ແລ້ວຍ່ຳຍີຈິດໃຈ, ບໍ່ປ່ອຍໃຫ້ຍິນດີໃນບັນພະຊາ, ນີ້ຄືຄຳອະທິບາຍ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນຄາຖາ ນີ້ ປາກົດຊັດເຈນຢູ່ແລ້ວ. ແມ່ນແຕ່ບົດສະຫຼຸບ ກໍພຶງຊາບໂດຍການເຊື່ອມໂຍງດ້ວຍສອງຫຼືສາມບົດ ຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນຄາຖາກ່ອນໆ.

---

කාමගුණාති [Pg.120] කාමයිතබ්බට්ඨෙන කාමා. බන්ධනට්ඨෙන ගුණා. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, අහතානං වත්ථානං දිගුණං සඞ්ඝාටි’’න්ති (මහාව. 348) එත්ථ පටලට්ඨො ගුණට්ඨො. ‘‘අච්චෙන්ති කාලා තරයන්ති රත්තියො, වයොගුණා අනුපුබ්බං ජහන්තී’’ති (සං. නි. 1.4) එත්ථ රාසට්ඨො ගුණට්ඨො. ‘‘සතගුණා දක්ඛිණා පාටිකඞ්ඛිතබ්බා’’ති (ම. නි. 3.379) එත්ථ ආනිසංසට්ඨො ගුණට්ඨො. ‘‘අන්තං අන්තගුණං (දී. නි. 2.377; ම. නි. 1.110; ඛු. පා. 3.ද්වත්තිංසාකාර), කයිරා මාලාගුණෙ බහූ’’ති එත්ථ බන්ධනට්ඨො ගුණට්ඨො. ඉධාපි එසෙව අධිප්පෙතො, තෙන වුත්තං – ‘‘බන්ධනට්ඨෙන ගුණා’’ති. චක්ඛුවිඤ්ඤෙය්‍යාති චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන පස්සිතබ්බා. එතෙනුපායෙන සොතවිඤ්ඤෙය්‍යාදීසුපි අත්ථො වෙදිතබ්බො. ඉට්ඨාති පරියිට්ඨා වා හොන්තු, මා වා, ඉට්ඨාරම්මණභූතාති අත්ථො. කන්තාති කාමනීයා. මනාපාති මනවඩ්ඪනකා. පියරූපාති පියජාතිකා. කාමූපසංහිතාති ආරම්මණං කත්වා උප්පජ්ජමානෙන කාමෙන උපසංහිතා. රජනීයාති රජ්ජනියා, රාගුප්පත්තිකාරණභූතාති අත්ථො.

ຄຳວ່າ 'kāmaguṇā' (ກາມະຄຸນ) ອະທິບາຍວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ 'ກາມ' ເພາະອັດຖະວ່າເປັນໜ້າປາດຖະໜາ, ທີ່ຊື່ວ່າ 'ຄຸນ' ເພາະອັດຖະວ່າເປັນເຄື່ອງຜູກມັດ. ໃນຄຳວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດຜ້າສັງຄາຕິສອງຊັ້ນ ທີ່ເຮັດດ້ວຍຜ້າໃໝ່' ນີ້, ບົດວ່າ 'ຄຸນ' (guṇa) ມີອັດຖະວ່າ ຊັ້ນ. ໃນຄຳວ່າ 'ການເວລາລ່ວງໄປ ຄືນທັງຫຼາຍຜ່ານໄປ, ສ່ວນແຫ່ງໄວ ຍ່ອມລະໄປຕາມລຳດັບ' ນີ້, ບົດວ່າ 'ຄຸນ' ມີອັດຖະວ່າ ກອງ ຫຼື ສ່ວນ. ໃນຄຳວ່າ 'ທັກຂິຍາທານ ພຶງຫວັງຜົນໄດ້ຮ້ອຍເທົ່າ' ນີ້, ບົດວ່າ 'ຄຸນ' ມີອັດຖະວ່າ ອານິສົງ. ໃນຄຳວ່າ 'ໄສ້ໃຫຍ່ ໄສ້ນ້ອຍ' ແລະ ຄຳວ່າ 'ພຶງເຮັດຮ້ອຍດອກໄມ້ໃຫ້ຫຼາຍ' ນີ້, ບົດວ່າ 'ຄຸນ' ມີອັດຖະວ່າ ເຄື່ອງຜູກມັດ. ແມ່ນແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ກໍມີຄວາມໝາຍຢ່າງນີ້ເຊັ່ນກັນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ທີ່ຊື່ວ່າ ຄຸນ ເພາະອັດຖະວ່າເປັນເຄື່ອງຜູກມັດ'. ຄຳວ່າ 'cakkhuviññeyyā' (ອັນຈະພຶງຮູ້ໄດ້ດ້ວຍຈັກຂຸວິຍານ) ໄດ້ແກ່ ອັນຈະພຶງເຫັນໄດ້ດ້ວຍຈັກຂຸວິຍານ. ໂດຍວິທີນີ້ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໃນບົດມີ 'sotaviññeyyā' (ອັນຈະພຶງຮູ້ໄດ້ດ້ວຍໂສຕະວິຍານ) ເປັນຕົ້ນເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ 'iṭṭhā' (ອັນໜ້າປາດຖະໜາ) ອະທິບາຍວ່າ ຈະເປັນສິ່ງທີ່ສະແຫວງຫາແລ້ວກໍຕາມ ຫຼື ບໍ່ແມ່ນກໍຕາມ, ແຕ່ມີຄວາມໝາຍວ່າ ເປັນອາລົມທີ່ໜ້າປາດຖະໜາ. ຄຳວ່າ 'kantā' (ອັນໜ້າຮັກໃຄ່) ໄດ້ແກ່ ອັນໜ້າຮັກໃຄ່ປາດຖະໜາ. ຄຳວ່າ 'manāpā' (ອັນໜ້າພໍໃຈ) ໄດ້ແກ່ ອັນເຮັດໃຫ້ຄວາມພໍໃຈຈະເລີນຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ 'piyarūpā' (ມີສະພາວະໜ້າຮັກ) ໄດ້ແກ່ ມີສະພາວະອັນເປັນທີ່ຮັກ. ຄຳວ່າ 'kāmūpasaṃhitā' (ອັນປະກອບດ້ວຍກາມ) ໄດ້ແກ່ ອັນປະກອບດ້ວຍກາມທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍເຮັດໃຫ້ສິ່ງນັ້ນເປັນອາລົມ. ຄຳວ່າ 'rajanīyā' (ອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມກຳໜັດ) ອະທິບາຍວ່າ ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມກຳໜັດ, ຄືເປັນເຫດໃຫ້ເກີດລາຄະ.

---

යදි මුද්දායාතිආදීසු මුද්දාති අඞ්ගුලිපබ්බෙසු සඤ්ඤං ඨපෙත්වා හත්ථමුද්දා. ගණනාති අච්ඡිද්දගණනා. සඞ්ඛානන්ති පිණ්ඩගණනා. යාය ඛෙත්තං ඔලොකෙත්වා ‘‘ඉධ එත්තකා වීහී භවිස්සන්ති’’, රුක්ඛං ඔලොකෙත්වා ‘‘ඉධ එත්තකානි ඵලානි භවිස්සන්ති’’, ආකාසං ඔලොකෙත්වා ‘‘ඉමෙ ආකාසෙ සකුණා එත්තකා නාම භවිස්සන්තී’’ති ජානන්ති. කසීති කසිකම්මං. වණිජ්ජාති ජඞ්ඝවණිජ්ජථලවණිජ්ජාදිවණිප්පථො. ගොරක්ඛන්ති අත්තනො වා පරෙසං වා ගාවො රක්ඛිත්වා පඤ්චගොරසවික්කයෙන ජීවනකම්මං. ඉස්සත්ථො වුච්චති ආවුධං ගහෙත්වා උපට්ඨානකම්මං. රාජපොරිසන්ති විනා ආවුධෙන රාජකම්මං කත්වා රාජුපට්ඨානං. සිප්පඤ්ඤතරන්ති ගහිතාවසෙසහත්ථිඅස්සසිප්පාදි.

ໃນບົດມີຄຳວ່າ 'yadi muddāya' ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ 'muddā' (ວິຊາຄຳນວນດ້ວຍນິ້ວມື) ໄດ້ແກ່ ການກຳນົດໝາຍທີ່ຂໍ້ຮູບນິ້ວມື ແລ້ວຄຳນວນດ້ວຍມື. ຄຳວ່າ 'gaṇanā' (ວິຊາຄຳນວນ) ໄດ້ແກ່ ການຄຳນວນທີ່ບໍ່ມີຊ່ອງຫວ່າງ. ຄຳວ່າ 'saṅkhāna' (ວິຊາຄິດເລກ) ໄດ້ແກ່ ການຄຳນວນຍອດລວມ, ເຊິ່ງເປັນວິຊາທີ່ເຮັດໃຫ້ຮູ້ໄດ້ ໂດຍການແນມເບິ່ງທົ່ງນາແລ້ວຮູ້ວ່າ 'ໃນນານີ້ຈະມີເຂົ້າເປືອກເທົ່ານີ້', ແນມເບິ່ງຕົ້ນໄມ້ແລ້ວຮູ້ວ່າ 'ຕົ້ນໄມ້ນີ້ຈະມີໝາກເທົ່ານີ້', ແນມເບິ່ງທ້ອງຟ້າແລ້ວຮູ້ວ່າ 'ຝູງນົກໃນທ້ອງຟ້ານີ້ຈະມີປະມານເທົ່ານີ້'. ຄຳວ່າ 'kasī' ໄດ້ແກ່ ກະສິກຳ. ຄຳວ່າ 'vaṇijjā' (ການຄ້າຂາຍ) ໄດ້ແກ່ ຫົນທາງການຄ້າຂາຍ ມີການຄ້າຂາຍດ້ວຍການເດີນທາງ ແລະ ການຄ້າຂາຍທາງບົກເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'gorakkha' (ການລ້ຽງງົວ) ໄດ້ແກ່ ອາຊີບການລ້ຽງງົວຂອງຕົນເອງ ຫຼື ຂອງຄົນອື່ນ ແລ້ວລ້ຽງຊີບດ້ວຍການຂາຍໂຄລົດ 5 ຢ່າງ. ຄຳວ່າ 'issattha' (ວິຊາຍິງທະນູ) ໝາຍເຖິງ ການຖືອາວຸດແລ້ວເຮັດໜ້າທີ່ຮັບໃຊ້. ຄຳວ່າ 'rājaporisa' (ການຮັບລາຊະການ) ໄດ້ແກ່ ການຮັບໃຊ້ພະລາຊາ ໂດຍການເຮັດວຽກງານຂອງຫຼວງ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງຖືອາວຸດ. ຄຳວ່າ 'sippaññataraṃ' (ສິລະປະຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ) ໄດ້ແກ່ ສິລະປະອື່ນໆ ທີ່ເຫຼືອຈາກທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ມີສິລະປະການບັງຄັບຊ້າງ ແລະ ມ້າເປັນຕົ້ນ.

---

සීතස්ස පුරක්ඛතොති ලක්ඛං විය සරස්ස සීතස්ස පුරතො ඨිතො, සීතෙන බාධියමානොති අත්ථො. උණ්හෙපි එසෙව නයො. ඩංසාදීසු ඩංසාති පිඞ්ගලමක්ඛිකා. මකසාති සබ්බමක්ඛිකා. සරීසපාති යෙ කෙචි සරිත්වා ගච්ඡන්ති. රිස්සමානොති පීළියමානො රුප්පමානො ඝට්ටියමානො. මීයමානොති මරමානො. අයං, භික්ඛවෙති භික්ඛවෙ, අයං මුද්දාදීහි ජීවිකකප්පනං ආගම්ම සීතාදිපච්චයො ආබාධො. කාමානං ආදීනවොති කාමෙසු [Pg.121] උපද්දවො, උපසග්ගොති අත්ථො. සන්දිට්ඨිකොති පච්චක්ඛො සාමං පස්සිතබ්බො. දුක්ඛක්ඛන්ධොති දුක්ඛරාසි. කාමහෙතූතිආදීසු පච්චයට්ඨෙන කාමා අස්ස හෙතූති කාමහෙතු. මූලට්ඨෙන කාමා නිදානමස්සාති කාමනිදානො. ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන පන ‘‘කාමනිදාන’’න්ති වුත්තො. කාරණට්ඨෙන කාමා අධිකරණං අස්සාති කාමාධිකරණො. ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙනෙව පන ‘‘කාමාධිකරණ’’න්ති වුත්තො. කාමානමෙව හෙතූති ඉදං නියමවචනං කාමපච්චයා උප්පජ්ජතියෙවාති අත්ථො.

ຄຳວ່າ 'sītassa purakkhato' (ຜູ້ຜະເຊີນໜ້າກັບຄວາມໜາວ) ອະທິບາຍວ່າ ຢືນຢູ່ຕໍ່ໜ້າຄວາມໜາວ ປຽບເໝືອນເປົ້າໝາຍທີ່ຢູ່ຕໍ່ໜ້າລູກທະນູ, ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຖືກຄວາມໜາວບີບຄັ້ນ. ແມ່ນແຕ່ໃນເລື່ອງຄວາມຮ້ອນ ກໍມີແນວທາງນີ້ເຊັ່ນກັນ. ໃນຄຳມີ 'ḍaṃsa' (ເຫຼືອກ) ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ 'ḍaṃsa' ໄດ້ແກ່ ແມງເຫຼືອກ. ຄຳວ່າ 'makasa' (ຍຸງ) ໄດ້ແກ່ ແມງວັນທຸກຊະນິດ. ຄຳວ່າ 'sarīsapa' (ສັດເລືອຄານ) ໄດ້ແກ່ ສັດຊະນິດໃດໜຶ່ງ ທີ່ເລືອໄປ. ຄຳວ່າ 'rissamāno' (ຖືກບີບຄັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຖືກບີບຄັ້ນ, ຖືກປະທຸສະຮ້າຍ, ຖືກກະທົບກະທັ່ງ. ຄຳວ່າ 'mīyamāno' (ຕາຍຢູ່) ໄດ້ແກ່ ຕາຍຢູ່. ຄຳວ່າ 'ayaṃ, bhikkhave' (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ນີ້ຄື) ອະທິບາຍວ່າ ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ຄວາມເຈັບໄຂ້ໄດ້ປ່ວຍທີ່ມີຄວາມໜາວເປັນຕົ້ນເປັນປັດໄຈ ເພາະອາໄສການລ້ຽງຊີບດ້ວຍວິຊາຄຳນວນເປັນຕົ້ນນີ້. ຄຳວ່າ 'kāmānaṃ ādīnavo' (ໂທດຂອງກາມທັງຫຼາຍ) ອະທິບາຍວ່າ ຄວາມເດືອດຮ້ອນ ຫຼື ອຸປະສັກໃນກາມທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'sandiṭṭhiko' (ອັນເຫັນໄດ້ເອງ) ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ປະຈັກຕາ ທີ່ພຶງເຫັນໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງ. ຄຳວ່າ 'dukkhakkhandho' (ກອງທຸກ) ໄດ້ແກ່ ກອງແຫ່ງຄວາມທຸກ. ໃນບົດມີຄຳວ່າ 'kāmahetu' ເປັນຕົ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ 'kāmahetu' (ມີກາມເປັນເຫດ) ເພາະອັດຖະວ່າເປັນປັດໄຈ ຄືມີກາມທັງຫຼາຍເປັນເຫດຂອງທຸກນັ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'kāmanidāna' (ມີກາມເປັນເຄົ້າມູນ) ເພາະອັດຖະວ່າເປັນຮາກເຫງົ້າ ຄືມີກາມທັງຫຼາຍເປັນເຄົ້າມູນຂອງທຸກນັ້ນ, ແຕ່ທ່ານກ່າວວ່າ 'kāmanidānaṃ' ໂດຍການສະຫຼັບເພດ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'kāmādhikaraṇa' (ມີກາມເປັນເຫດອ້າງ) ເພາະອັດຖະວ່າເປັນເຫດ ຄືມີກາມທັງຫຼາຍເປັນເຫດອ້າງຂອງທຸກນັ້ນ, ແຕ່ທ່ານກ່າວວ່າ 'kāmādhikaraṇaṃ' ໂດຍການສະຫຼັບເພດນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'kāmānameva hetu' (ເພາະເຫດແຫ່ງກາມທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ) ນີ້ ເປັນຄຳກຳນົດແນ່ນອນ, ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພາະກາມເປັນປັດໄຈຢ່າງແທ້ຈິງ.

---

උට්ඨහතොති ආජීවසමුට්ඨාපකවීරියෙන උට්ඨහන්තස්ස. ඝටතොති තං වීරියං පුබ්බෙනාපරං ඝටෙන්තස්ස. වායමතොති වායාමං පරක්කමං පයොගං කරොන්තස්ස. නාභිනිප්ඵජ්ජන්තීති න නිප්ඵජ්ජන්ති, හත්ථං නාභිරුහන්ති. සොචතීති චිත්තෙ උප්පන්නබලවසොකෙන සොචති. කිලමතීති කායෙ උප්පන්නදුක්ඛෙන කිලමති. පරිදෙවතීති වාචාය පරිදෙවති. උරත්තාළින්ති උරං තාළෙත්වා. කන්දතීති රොදති. සම්මොහං ආපජ්ජතීති විසඤ්ඤී විය සම්මූළ්හො හොති. මොඝන්ති තුච්ඡං. අඵලොති නිප්ඵලො.

ຄຳວ່າ 'uṭṭhahato' (ເມື່ອພະຍາຍາມຢູ່) ໄດ້ແກ່ ເມື່ອພະຍາຍາມດ້ວຍຄວາມພຽນທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນເພື່ອການລ້ຽງຊີບ. ຄຳວ່າ 'ghaṭato' (ເມື່ອຂະຫຍາຍຄວາມພຽນຢູ່) ໄດ້ແກ່ ເມື່ອເຊື່ອມໂຍງຄວາມພຽນນັ້ນໃຫ້ຕໍ່ເນື່ອງກັນຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນຈົນຈົບ. ຄຳວ່າ 'vāyamato' (ເມື່ອອອກແຮງຢູ່) ໄດ້ແກ່ ເມື່ອເຮັດຄວາມພະຍາຍາມ ຄວາມບາກບັ່ນ ແລະ ຄວາມພາກພຽນ. ຄຳວ່າ 'nābhinipphajjanti' (ຍ່ອມບໍ່ສຳເລັດຜົນ) ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມບໍ່ສຳເລັດ, ຍ່ອມບໍ່ຕົກເຖິງມື. ຄຳວ່າ 'socati' (ຍ່ອມເສົ້າໂສກ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເສົ້າໂສກດ້ວຍຄວາມໂສກເສົ້າຢ່າງແຮງກ້າທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຈິດໃຈ. ຄຳວ່າ 'kilamati' (ຍ່ອມລຳບາກ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມລຳບາກດ້ວຍຄວາມທຸກທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຮ່າງກາຍ. ຄຳວ່າ 'paridevati' (ຍ່ອມຮ້ອງໄຫ້ຮຳໄຮ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຮ້ອງໄຫ້ຮຳໄຮດ້ວຍວາຈາ. ຄຳວ່າ 'urattāḷiṃ' (ທຸບເອິກ) ໄດ້ແກ່ ການທຸບຕີເອິກຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ 'kandati' (ຮ້ອງໄຫ້) ໄດ້ແກ່ ຮ້ອງໄຫ້. ຄຳວ່າ 'sammohaṃ āpajjati' (ຍ່ອມເຖິງຄວາມຫຼົງໄຫຼ) ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ຫຼົງໄຫຼມົວເມົາ ປຽບເໝືອນຄົນໝົດສະຕິ. ຄຳວ່າ 'moghaṃ' (ຫວ່າງເປົ່າ) ໄດ້ແກ່ ຫວ່າງເປົ່າ. ຄຳວ່າ 'aphalo' (ບໍ່ມີຜົນ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ມີຜົນຕອບແທນ.

---

ආරක්ඛාධිකරණන්ති ආරක්ඛකාරණා. කින්ති මෙති කෙන නු ඛො මෙ උපායෙන. යම්පි මෙති යම්පි මය්හං කසිකම්මාදීනි කත්වා උප්පාදිතං ධනං අහොසි. තම්පි නො නත්ථීති තම්පි අම්හාකං ඉදානි නත්ථි.

ຄຳວ່າ 'ārakkhādhikaraṇaṃ' (ມີການຮັກສາເປັນເຫດອ້າງ) ໄດ້ແກ່ ເພາະເຫດແຫ່ງການຮັກສາ. ຄຳວ່າ 'kinti me' (ເຮັດແນວໃດໜໍ ເຮົາ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຸບາຍໃດໜໍ ເຮົາຈຶ່ງຈະ... ຄຳວ່າ 'yampi me' (ແມ່ນຊັບໃດຂອງເຮົາ) ໄດ້ແກ່ ຊັບໃດຂອງເຮົາ ທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກການເຮັດກະສິກຳເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'tampi no natthi' (ຊັບນັ້ນກໍບໍ່ມີແກ່ເຮົາ) ອະທິບາຍວ່າ ຊັບນັ້ນກໍບໍ່ມີແກ່ພວກເຮົາໃນເວລານີ້.

---

පුන චපරං, භික්ඛවෙ, කාමහෙතූතිආදිනාපි කාරණං දස්සෙත්වාව ආදීනවං දීපෙති. තත්ථ කාමහෙතූති කාමපච්චයා රාජානොපි රාජූහි විවදන්තීති අත්ථො. කාමනිදානන්ති භාවනපුංසකං, කාමෙ නිදානං කත්වා විවදන්තීති අත්ථො. කාමාධිකරණන්තිපි භාවනපුංසකමෙව, කාමෙ අධිකරණං කත්වා විවදන්තීති අත්ථො. කාමානමෙව හෙතූති ගාමනිගමසෙනාපතිපුරොහිතට්ඨානන්තරාදීනං කාමානංයෙව හෙතු විවදන්තීති අත්ථො. උපක්කමන්තීති පහරන්ති.

ຄຳວ່າ 'puna caparaṃ, bhikkhave, kāmahetu' (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ອີກປະການໜຶ່ງ ເພາະມີກາມເປັນເຫດ) ເປັນຕົ້ນ, ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງເຫດຜົນ ແລ້ວຊົງສະແດງໂທດໃຫ້ປາກົດ. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ 'kāmahetu' ອະທິບາຍວ່າ ເພາະກາມເປັນປັດໄຈ ແມ່ນແຕ່ພະລາຊາທັງຫຼາຍ ກໍຍ່ອມວິວາດກັບພະລາຊາທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'kāmanidānaṃ' ເປັນພາວະນະປຸງສະກະລິງ, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມວິວາດກັນໂດຍເຮັດໃຫ້ກາມເປັນເຄົ້າມູນ. ແມ່ນແຕ່ຄຳວ່າ 'kāmādhikaraṇaṃ' ກໍເປັນພາວະນະປຸງສະກະລິງເຊັ່ນກັນ, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມວິວາດກັນໂດຍເຮັດໃຫ້ກາມເປັນເຫດອ້າງ. ຄຳວ່າ 'kāmānameva hetu' ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມວິວາດກັນເພາະເຫດແຫ່ງກາມທັງຫຼາຍ ຄືຕຳແໜ່ງເຈົ້າເມືອງ, ເຈົ້າແຂວງ, ເສນາບໍດີ, ປຸໂລຫິດ ແລະ ຕຳແໜ່ງອື່ນໆ ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'upakkamanti' (ຍ່ອມເຂົ້າໂຈມຕີ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມປະທຸສະຮ້າຍ.

---

අසිචම්මන්ති අසිඤ්චෙව ඛෙටකඵලකාදීනි ච.

ຄຳວ່າ 'asicammaṃ' (ດາບ ແລະ ດັ້ງ) ໄດ້ແກ່ ດາບ ແລະ ເຄື່ອງກຳບັງມີດັ້ງ ແລະ ໂລ້ເປັນຕົ້ນ.

---

ධනුකලාපං සන්නය්හිත්වාති ධනුං ගහෙත්වා සරකලාපං සන්නය්හිත්වා. උභතොබ්‍යූළ්හන්ති උභතොරාසිභූතං. පක්ඛන්දන්තීති පවිසන්ති. උසූසූති කණ්ඩෙසු. විජ්ජොතලන්තෙසූති පරිවත්තමානෙසු. තෙ තත්ථාති තෙ තස්මිං සඞ්ගාමෙ.

ຄຳວ່າ 'dhanukalāpaṃ sannayhitvā' (ຜູກສອດແລ່ງທະນູ) ໄດ້ແກ່ ຖືທະນູແລ້ວຜູກສອດແລ່ງລູກທະນູ. ຄຳວ່າ 'ubhatobyūḷhaṃ' (ສະໜາມຮົບທີ່ຈັດຕັ້ງທັບໄວ້ທັງສອງຝ່າຍ) ໄດ້ແກ່ ທີ່ຈັດເປັນກອງທັບໄວ້ທັງສອງຝ່າຍ. ຄຳວ່າ 'pakkhandanti' (ຍ່ອມເຂົ້າໄປ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຂົ້າໄປ. ຄຳວ່າ 'usūsu' (ໃນເມື່ອລູກທະນູທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ໃນເມື່ອລູກສອນທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'vijjotalantesu' (ປິວວ່ອນຢູ່) ໄດ້ແກ່ ປິວໄປປິວມາ. ຄຳວ່າ 'te tattha' (ພວກເຂົາໃນສະໜາມຮົບນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ພວກເຂົາໃນສົງຄາມນັ້ນ.

---

අද්දාවලෙපනා [Pg.122] උපකාරියොති චෙත්ථ මනුස්සා පාකාරපාදං අස්සඛුරසණ්ඨානෙන ඉට්ඨකාහි චිනිත්වා උපරි සුධාය ලිම්පන්ති. එවං කතපාකාරපාදා ‘‘උපකාරියො’’ති වුච්චන්ති. තා තින්තෙන කලලෙන සිත්තා අද්දාවලෙපනා නාම හොන්ති. පක්ඛන්දන්තීති තාසං හෙට්ඨා තිඛිණඅයසූලරුක්ඛසූලාදීහි විජ්ඣියමානා පාකාරස්ස පිච්ඡිල්ලභාවෙන ආරොහිතුං අසක්කොන්තාපි උපධාවන්තියෙව. ඡකණකායාති කුථිතගොමයෙන. අභිවග්ගෙනාති සතදන්තෙන. තං අට්ඨදන්තාකාරෙන කත්වා ‘‘නගරද්වාරං භින්දිත්වා පවිසිස්සාමා’’ති ආගතෙ උපරිද්වාරෙ ඨිතා තස්ස බන්ධනයොත්තානි ඡින්දිත්වා තෙන අභිවග්ගෙන ඔමද්දන්ති.

ໃນຄຳວ່າ 'addāvalepanā upakāriyo' (ເຊີງກຳແພງທີ່ໂບກປູນປຽກ) ນີ້, ອະທິບາຍວ່າ ມະນຸດທັງຫຼາຍກໍ່ຮາກກຳແພງດ້ວຍດິນຈີ່ໃຫ້ມີສັນຖານຄືກີບມ້າ ແລ້ວໂບກປູນຂາວໄວ້ທາງເທິງ. ຮາກກຳແພງທີ່ເຮັດຢ່າງນີ້ ເອີ້ນວ່າ 'upakāriyo' (ເຊີງກຳແພງ). ເຊີງກຳແພງເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ຫົດສົງດ້ວຍຕົມປຽກ ຊື່ວ່າ 'addāvalepanā' (ໂບກປູນປຽກ). ຄຳວ່າ 'pakkhandanti' (ຍ່ອມບຸກເຂົ້າໄປ) ອະທິບາຍວ່າ ພວກເຂົາຖືກແທງດ້ວຍຫຼາວເຫຼັກ ແລະ ຫຼາວໄມ້ທີ່ແຫຼມຄົມຢູ່ກ້ອງເຊີງກຳແພງເຫຼົ່ານັ້ນ, ແມ່ນແຕ່ບໍ່ສາມາດປີນຂຶ້ນໄປໄດ້ເພາະຄວາມມື່ນຂອງກຳແພງ ກໍຍັງແລ່ນບຸກເຂົ້າໄປຢູ່ດີ. ຄຳວ່າ 'chakaṇakāya' (ດ້ວຍຂີ້ງົວປຽກ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຂີ້ງົວທີ່ເນົ່າເປື່ອຍ. ຄຳວ່າ 'abhivaggena' (ດ້ວຍເຄື່ອງປະຫານມີຊີກຮ້ອຍຊີກ) ໄດ້ແກ່ ເຄື່ອງປະຫານທີ່ມີຮ້ອຍຊີກ. ເມື່ອພວກສັດຕູເຂົ້າມາດ້ວຍຄິດວ່າ 'ພວກເຮົາຈະພັງປະຕູເມືອງເຂົ້າໄປ' ພວກຄົນທີ່ຢືນຢູ່ເທິງປະຕູເມືອງ ໄດ້ເຮັດເຄື່ອງປະຫານນັ້ນໃຫ້ມີແປດຊີກ ແລ້ວຕັດເຊືອກຜູກມັດຂອງມັນ ປ່ອຍເຄື່ອງປະຫານນັ້ນໃຫ້ຕົກລົງມາທັບຖົມພວກສັດຕູ.

---

සන්ධිම්පි ඡින්දන්තීති ඝරසන්ධිම්පි. නිල්ලොපන්ති ගාමෙ පහරිත්වා මහාවිලොපං කරොන්ති. එකාගාරිකන්ති පණ්ණාසමත්තාපි සට්ඨිමත්තාපි පරිවාරෙත්වා ජීවග්ගාහං ගහෙත්වා ධනං ආහරාපෙන්ති. පරිපන්ථෙපි තිට්ඨන්තීති පන්ථදූහනකම්මං කරොන්ති. අඩ්ඪදණ්ඩකෙහීති මුග්ගරෙහි (ම. නි. අට්ඨ. 1.169). සෙසං වුත්තත්ථමෙව.

ຄຳວ່າ 'sandhimpi chindanti' (ຍ່ອມຕັດຊ່ອງ) ໄດ້ແກ່ ຕັດຊ່ອງຝາເຮືອນ. ຄຳວ່າ 'nillopaṃ' (ຍ່ອມປຸ້ນສະດົມ) ໄດ້ແກ່ ເຂົ້າປຸ້ນບ້ານແລ້ວທຳການປຸ້ນສະດົມຄັ້ງໃຫຍ່. ຄຳວ່າ 'ekāgārikaṃ' (ຍ່ອມປິດລ້ອມເຮືອນຫຼັງດຽວ) ອະທິບາຍວ່າ ປິດລ້ອມເຮືອນທີ່ມີຄົນປະມານ 50 ຫຼື 60 ຄົນ ແລ້ວຈັບຕົວປະກັນເພື່ອຮຽກເອົາຊັບສິນ. ຄຳວ່າ 'paripanthepi tiṭṭhanti' (ຍ່ອມດັກປຸ້ນໃນຫົນທາງ) ໄດ້ແກ່ ທຳການດັກປຸ້ນຈີ້ໃນຫົນທາງ. ຄຳວ່າ 'aḍḍhadaṇḍakehi' (ດ້ວຍຕະບອງສັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຕະບອງ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ມີເນື້ອຄວາມຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ນັ້ນເອງ.

---

ඡට්ඨං.

ຄາຖາທີຫົກ.

---

137. සත්තමෙ එතීති ඊති, ආගන්තුකානං අකුසලභාගියානං බ්‍යසනහෙතූනං එතං අධිවචනං. තස්මා කාමගුණාපි එතෙ අනෙකබ්‍යසනාවහට්ඨෙන දළ්හසන්නිපාතට්ඨෙන ච ඊති. ගණ්ඩොපි අසුචිං පග්ඝරති, උද්ධුමාතපරිපක්කපරිභින්නො හොති. තස්මා එතෙ කිලෙසා අසුචිපග්ඝරණතො උප්පාදජරාභඞ්ගෙහි උද්ධුමාතපරිපක්කපරිභින්නභාවතො ච ගණ්ඩො. උපද්දවතීති උපද්දවො, අනත්ථං ජනෙන්තො අභිභවති අජ්ඣොත්ථරතීති අත්ථො, රාගගණ්ඩාදීනමෙතං අධිවචනං. තස්මා කාමගුණාපෙතෙ අවිදිතනිබ්බානත්ථාවහහෙතුතාය සබ්බුපද්දවවත්ථුතාය ච උපද්දවො. යස්මා පනෙතෙ කිලෙසාතුරභාවං ජනෙන්තා සීලසඞ්ඛාතමාරොග්‍යං ලොලුප්පං වා උප්පාදෙන්තා පාකතිකමෙව ආරොග්‍යං විලුම්පන්ති, තස්මා ඉමිනා ආරොග්‍යවිලුම්පනට්ඨෙන රොගො. අබ්භන්තරමනුපවිට්ඨට්ඨෙන පන අන්තොතුදනට්ඨෙන දුන්නීහරණීයට්ඨෙන ච සල්ලං. දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකභයාවහනතො භයං. මෙතන්ති එතං සෙසමෙත්ථ පාකටමෙව. නිගමනම්පි වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං (සු. නි. අට්ඨ. 1.51).

໑໓໗. ໃນຄາຖາທີ ໗ ຄຳວ່າ ເອຕີຕິ ອີຕິ (ນີ້ຄືຈັງໄຮ) ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງເຫດແຫ່ງຄວາມຈິບຫາຍ ຝ່າຍອະກຸສົນ ທີ່ເຂົ້າມາສູ່ພາຍໃນ. ເພາະສະນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ກາມະຄຸນເຫຼົ່ານີ້ ກໍຊື່ວ່າ ເປັນຈັງໄຮ ເພາະນຳມາເຊິ່ງຄວາມຈິບຫາຍຫຼາຍປະການ ແລະ ເພາະເປັນບ່ອນປະຊຸມກັນຢ່າງໜາແໜ້ນ. ແມ່ນແຕ່ຝີ ກໍຍ່ອມຫຼັ່ງສິ່ງສົກກະປົກອອກມາ, ຍ່ອມບວມ, ເປື່ອຍເນົ່າ ແລະ ແຕກທຳລາຍ. ເພາະສະນັ້ນ ກິເລດເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເປັນຝີ ເພາະຫຼັ່ງສິ່ງສົກກະປົກອອກມາ ແລະ ເພາະມີສະພາວະບວມ, ເປື່ອຍເນົ່າ ແລະ ແຕກທຳລາຍ ດ້ວຍຄວາມເກີດ, ຄວາມແກ່ ແລະ ຄວາມຕາຍ. ຄຳວ່າ ອຸປັດທະໂວ (ອຸປະສັກ/ອຸປະທັວ) ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ບີບຄັ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ຄອບງຳ ແລະ ທັບຖົມ ໂດຍການກໍ່ຄວາມເສຍຫາຍ, ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງລາຄະ ແລະ ຝີເປັນຕົ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ກາມະຄຸນເຫຼົ່ານີ້ ກໍຊື່ວ່າ ເປັນອຸປະທັວ ເພາະເປັນເຫດນຳມາເຊິ່ງຄວາມບໍ່ຮູ້ແຈ້ງປະໂຫຍດແຫ່ງພະນິບພານ ແລະ ເພາະເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງອຸປະທັວທັງປວງ. ແຕ່ເນື່ອງຈາກກິເລດເຫຼົ່ານີ້ ເມື່ອກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມເຈັບປ່ວຍ ຫຼື ກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມໂລບມາກ ຍ່ອມທຳລາຍຄວາມບໍ່ມີໂລກ ຄືສີລ ແລະ ທຳລາຍຄວາມບໍ່ມີໂລກຕາມປົກກະຕິ, ເພາະສະນັ້ນ ກິເລດເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເປັນໂລກ ເພາະອັດຖະວ່າທຳລາຍຄວາມບໍ່ມີໂລກນີ້. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ກິເລດເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ເປັນລູກສອນ ເພາະອັດຖະວ່າເຂົ້າໄປສູ່ພາຍໃນ, ເພາະອັດຖະວ່າສຽບແທງຢູ່ພາຍໃນ ແລະ ເພາະອັດຖະວ່ານຳອອກໄດ້ຍາກ. ຊື່ວ່າ ເປັນໄພ ເພາະນຳມາເຊິ່ງໄພໃນປັດຈຸບັນ ແລະ ໃນພົບໜ້າ. ຄຳວ່າ ເມຕັງ (ນີ້ຂອງເຮົາ) ນີ້ ແລະ ຄຳທີ່ເຫຼືອໃນຄາຖາ ນີ້ ປາກົດຊັດເຈນຢູ່ແລ້ວ. ແມ່ນແຕ່ຄຳສະຫຼຸບ ກໍພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວຄືກັນ (ສຸ. ນິ. ອັດຖະ. ໑.໕໑).

---

කාමරාගරත්තායන්ති [Pg.123] කාමරාගෙන රත්තො අයං. ඡන්දරාගවිනිබද්ධොති ඡන්දරාගෙන ස්නෙහෙන බද්ධො. දිට්ඨධම්මිකාපි ගබ්භාති ඉමස්මිං අත්තභාවෙ වත්තමානසළායතනගබ්භා. සම්පරායිකාපි ගබ්භාති පරලොකෙපි සළායතනගබ්භා. න පරිමුච්චතීති පරිමුච්චිතුං න සක්කොති. ඔතිණ්ණො සාතරූපෙනාති මධුරසභාවෙන රාගෙන ඔතිණ්ණො ඔගාහිතො. පලිපථන්ති කාමකලලමග්ගං. දුග්ගන්ති දුග්ගමං.

ຄຳວ່າ ກາມະຣາຄະຣັຕຕາຍັງ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ນີ້ກຳໜັດແລ້ວດ້ວຍກາມະລາຄະ. ຄຳວ່າ ສັນທະຣາຄະວິນິພັດໂທ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຜູກພັນແລ້ວດ້ວຍສັນທະລາຄະ ຄືຄວາມສະເໜ່ຫາ. ຄຳວ່າ ທິຕຖະທັມມິກາປິ ຄັບພາ ໄດ້ແກ່ ຄັນ ຄືສະລາຍະຕະນະ ທີ່ເປັນໄປໃນອັດຕະພາບນີ້. ຄຳວ່າ ສັມປະຣາຍິກາປິ ຄັບພາ ໄດ້ແກ່ ຄັນ ຄືສະລາຍະຕະນະ ແມ່ນໃນໂລກໜ້າ. ຄຳວ່າ ນະ ປະຣິມຸດຈະຕິ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ສາມາດຫຼຸດພົ້ນໄດ້. ຄຳວ່າ ໂອຕິນໂນ ສາຕະຣູເປນະ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຢັ່ງລົງແລ້ວ ຄືຈົມລົງແລ້ວດ້ວຍລາຄະທີ່ມີສະພາວະອັນໜ້າຊື່ນຊົມ. ຄຳວ່າ ປະລິປະຖັງ ໄດ້ແກ່ ທາງຄືຕົມແຫ່ງກາມ. ຄຳວ່າ ທຸກຄັງ ໄດ້ແກ່ ທາງທີ່ໄປໄດ້ຍາກ.

---

සත්තමං.

ຈົບ ສູດທີ ໗.

---

138. අට්ඨමෙ සීතං දුබ්බිධං අබ්භන්තරධාතුක්ඛොභපච්චයඤ්ච බාහිරධාතුක්ඛොභපච්චයඤ්ච. තථා උණ්හං. තත්ථ ඩංසාති පිඞ්ගලමක්ඛිකා. සරීසපෙති යෙ කෙචි දීඝජාතිකා සරිත්වා ගච්ඡන්ති. සෙසං පාකටමෙව. නිගමනම්පි වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

໑໓໘. ໃນຄາຖາທີ ໘ ຄຳວ່າ ຄວາມໜາວ ມີ ໒ ປະການ ຄື: ມີຄວາມກຳເລີບແຫ່ງທາດພາຍໃນເປັນປັດໄຈ ແລະ ມີຄວາມກຳເລີບແຫ່ງທາດພາຍນອກເປັນປັດໄຈ. ຄວາມຮ້ອນ ກໍເໝືອນກັນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ ເຫຼືອງ (ທັງສ) ໄດ້ແກ່ ແມງວັນເຫຼືອງ. ຄຳວ່າ ສັດເລືອຄານ ໄດ້ແກ່ ສັດທີ່ມີລຳຕົວຢາວຊະນິດໃດໜຶ່ງ ທີ່ເລືອໄປ. ຄຳທີ່ເຫຼືອ ປາກົດຊັດເຈນຢູ່ແລ້ວ. ແມ່ນແຕ່ຄຳສະຫຼຸບ ກໍພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວຄືກັນ.

---

අට්ඨමං.

ຈົບ ສູດທີ ໘.

---

139. නවමගාථා පදත්ථතො පාකටා එව. අයං පනෙත්ථ අධිප්පායයොජනා – සා ච ඛො යුත්තිවසෙන, න අනුස්සවවසෙන. යථා අයං හත්ථී මනුස්සකන්තෙසු සීලෙසු දන්තත්තා අදන්තභූමිං නාගච්ඡතීති වා, සරීරමහන්තතාය වා නාගො. එවං කුදාස්සු නාමාහම්පි අරියකන්තෙසු සීලෙසු දන්තත්තා අදන්තභූමිං නාගමනෙන, ආගුං අකරණෙන, පුන ඉත්ථත්තං අනාගමනෙන ච ගුණසරීරමහන්තතාය වා නාගො භවෙය්‍යං. යථා චෙස යූථානි විවජ්ජයිත්වා එකචරියසුඛෙන යථාභිරන්තං විහරෙ අරඤ්ඤෙ, එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො, කුදාස්සු නාමාහම්පි එවං ගණං විවජ්ජයිත්වා එකත්තාභිරතිසුඛෙන ඣානසුඛෙන යථාභිරන්තං අරඤ්ඤෙ අත්තනො යථා යථා සුඛං, තථා තථා යත්තකං වා ඉච්ඡාමි, තත්තකං අරඤ්ඤෙ නිවාසං එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පො එකො චරෙය්‍යන්ති අත්ථො. යථා චෙස සුසණ්ඨිතක්ඛන්ධමහන්තතාය සඤ්ජාතක්ඛන්ධො, කුදාස්සු නාමාහම්පි එවං අසෙක්ඛසීලක්ඛන්ධමහන්තතාය සඤ්ජාතක්ඛන්ධො භවෙය්‍යං. යථා චෙස පදුමසදිසගත්තතාය වා, පදුමකුලෙ උප්පන්නතාය වා පදුමී, කුදාස්සු නාමාහම්පි එවං පදුමසදිසබොජ්ඣඞ්ගමහන්තතාය වා, අරියජාතිපදුමෙ උප්පන්නතාය වා පදුමී භවෙය්‍යං. යථා චෙස ථාමබලජවාදීහි උළාරො, කුදාස්සු නාමාහම්පි එවං පරිසුද්ධකායසමාචාරතාදීහි සීලසමාධිනිබ්බෙධිකපඤ්ඤාදීහි [Pg.124] වා උළාරො භවෙය්‍යන්ති එවං චින්තෙන්තො විපස්සනං ආරභිත්වා පච්චෙකබොධිං අධිගතොම්හීති.

໑໓໙. ຄາຖາທີ ໙ ປາກົດຊັດເຈນໂດຍອັດຖະແຫ່ງບົດຢູ່ແລ້ວ. ແຕ່ໃນຄາຖາ ນີ້ ມີການປະກອບເນື້ອຄວາມຕາມອະທິບາຍດັ່ງນີ້ — ແລະ ການປະກອບເນື້ອຄວາມນັ້ນ ຕ້ອງເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເຫດຜົນ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຟັງຕາມໆ ກັນມາ. ປຽບເໝືອນຊ້າງນີ້ ຊື່ວ່າ ນາກ ເພາະເປັນຜູ້ຝຶກແລ້ວໃນສີລທີ່ມະນຸດຮັກໃຜ່ ຈຶ່ງບໍ່ກັບມາສູ່ພູມิທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຝຶກ ຫຼື ເພາະຄວາມໃຫຍ່ແຫ່ງຮ່າງກາຍ. ສັນໃດ, ເມື່ອໃດໜໍ ແມ່ນແຕ່ເຮົາ ກໍຈະພຶງເປັນນາກ ເພາະເປັນຜູ້ຝຶກແລ້ວໃນສີລທີ່ພະອະລິຍະຮັກໃຜ່ ໂດຍການບໍ່ກັບມາສູ່ພູມິທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຝຶກ, ໂດຍການບໍ່ເຮັດບາບ ແລະ ໂດຍການບໍ່ກັບມາສູ່ຄວາມເປັນຢ່າງນີ້ອີກ ຫຼື ເພາະຄວາມໃຫຍ່ແຫ່ງກາຍຄືຄຸນນະທຳ. ແລະ ປຽບເໝືອນຊ້າງນີ້ ຫຼີກເວັ້ນຈາກຝູງແລ້ວ ພຶງຢູ່ໃນປ່າຕາມຄວາມພໍໃຈ ດ້ວຍຄວາມສຸກໃນການທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ, ພຶງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວເໝືອນນໍແຮດ. ສັນໃດ, ເມື່ອໃດໜໍ ແມ່ນແຕ່ເຮົາ ກໍຈະພຶງຫຼີກເວັ້ນຈາກໝູ່ຄະນະແລ້ວ ທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວເໝືອນນໍແຮດ ດ້ວຍຄວາມສຸກໃນຄວາມຍິນດີຍິ່ງໃນຄວາມວິເວກ ດ້ວຍຄວາມສຸກໃນຊານ ຕາມຄວາມພໍໃຈໃນປ່າ ຕາມຄວາມສະບາຍຂອງຕົນ, ປາຖະໜາຢູ່ເທົ່າໃດ ກໍພຶງຢູ່ປ່າເທົ່ານັ້ນ ພຶງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວເໝືອນນໍແຮດ, ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ແລະ ປຽບເໝືອນຊ້າງນີ້ ຊື່ວ່າ ຜູ້ມີສະໂພກອັນເກີດດີແລ້ວ ເພາະຄວາມໃຫຍ່ແຫ່ງສະໂພກທີ່ຕັ້ງຢູ່ດີແລ້ວ. ສັນໃດ, ເມື່ອໃດໜໍ ແມ່ນແຕ່ເຮົາ ກໍຈະພຶງເປັນຜູ້ມີກອງທຳເກີດດີແລ້ວ ເພາະຄວາມໃຫຍ່ແຫ່ງອະເສກຂະສີລຂັນ. ແລະ ປຽບເໝືອນຊ້າງນີ້ ຊື່ວ່າ ປະທຸມີ (ມີດອກບົວ) ເພາະມີຮ່າງກາຍຄ້າຍຄືດອກບົວ ຫຼື ເພາະເກີດໃນຕະກູນຊ້າງປະທຸມ. ສັນໃດ, ເມື່ອໃດໜໍ ແມ່ນແຕ່ເຮົາ ກໍຈະພຶງເປັນຜູ້ມີດອກບົວ ເພາະຄວາມໃຫຍ່ແຫ່ງໂພດຊົງອັນປຽບເໝືອນດອກບົວ ຫຼື ເພາະເກີດໃນດອກບົວຄືອະລິຍະຊາດ. ແລະ ປຽບເໝືອນຊ້າງນີ້ ເປັນສັດໃຫຍ່ໂຕ ເພາະກຳລັງ, ເຫື່ອແຮງ ແລະ ຄວາມໄວເປັນຕົ້ນ. ສັນໃດ, ເມື່ອໃດໜໍ ແມ່ນແຕ່ເຮົາ ກໍຈະພຶງເປັນຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ເພາະຄວາມມີກາຍະສະມາຈານອັນບໍລິສຸດເປັນຕົ້ນ ຫຼື ເພາະສີລ, ສະມາທິ ແລະ ປັນຍາອັນຊຳແລກກິເລດເປັນຕົ້ນ, ພະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າ ເມື່ອຄິດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງເລີ່ມຕັ້ງວິປັດສະນາ ແລ້ວບັນລຸພະປັດເຈກໂພທິຍານ ດ້ວຍປະການສະນີ.

---

නවමං.

ຈົບ ສູດທີ ໙.

---

140. දසමෙ අට්ඨානතන්ති අට්ඨානං තං, අකාරණං තන්ති වුත්තං හොති. අනුනාසිකස්ස ලොපො කතො ‘‘අරියසච්චාන දස්සන’’න්තිආදීසු (ඛු. පා. 5.11; සු. නි. 270) විය. සඞ්ගණිකාරතස්සාති ගණාභිරතස්ස. යන්ති කාරණවචනමෙතං ‘‘යං හිරීයති හිරීයිතබ්බෙනා’’තිආදීසු (ධ. ස. 30) විය. ඵස්සයෙති අධිගච්ඡෙ. සාමයිකං විමුත්තින්ති ලොකියසමාපත්තිං. සා හි අප්පිතප්පිතසමයෙ එව පච්චනීකෙහි විමුච්චනතො ‘‘සාමයිකා විමුත්තී’’ති වුච්චති. තං සාමයිකං විමුත්තිං. ‘‘අට්ඨානං තං, න තං කාරණං විජ්ජති සඞ්ගණිකාරතස්ස, යෙන කාරණෙන ඵස්සයෙ ඉති එතං ආදිච්චබන්ධුස්ස පච්චෙකබුද්ධස්ස වචො නිසම්ම සඞ්ගණිකාරතිං පහාය යොනිසො පටිපජ්ජන්තො අධිගතොම්හී’’ති ආහ. සෙසං වුත්තනයමෙව (සු. නි. අට්ඨ. 1.54; අප. අට්ඨ. 1.1.110).

໑໔໐. ໃນຄາຖາທີ ໑໐ ຄຳວ່າ ອັດຖານະຕັງ ໄດ້ແກ່ ສິ່ງນັ້ນບໍ່ແມ່ນຖານະ, ອະທິບາຍວ່າ ສິ່ງນັ້ນບໍ່ມີເຫດຜົນ. ມີການລົບອະນຸສາດ (ນິກຄະຫິດ) ເໝືອນໃນຄຳວ່າ ອະລິຍະສັດຈານະ ທັດສະນັງ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ສັງຄະນິກາຣະຕັດສະ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຍິນດີໃນໝູ່ຄະນະ. ຄຳວ່າ ຍັງ ນີ້ເປັນຄຳສະແດງເຫດ ເໝືອນໃນຄຳວ່າ ຍັງ ຫິຣີຍະຕິ ຫິຣີຍິຕັບເພນະ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ຜັດສະເຍ ໄດ້ແກ່ ພຶງບັນລຸ. ຄຳວ່າ ສາມະຍິກັງ ວິມຸດຕິງ ໄດ້ແກ່ ໂລກິຍະສະມາບັດ. ເພາະວ່າ ໂລກິຍະສະມາບັດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສາມະຍິກະວິມຸດຕິ ເພາະຫຼຸດພົ້ນຈາກກິເລດທີ່ເປັນຂ້າສຶກໃນສະໄໝທີ່ແນບແໜ້ນນັ້ນໆ ເທົ່ານັ້ນ. ໄດ້ແກ່ ສາມະຍິກະວິມຸດຕິນັ້ນ. ພະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າກ່າວວ່າ 'ສິ່ງນັ້ນບໍ່ແມ່ນຖານະ, ເຫດຜົນນັ້ນຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ຜູ້ຍິນດີໃນໝູ່ຄະນະ ທີ່ຈະພຶງບັນລຸໄດ້, ເຮົາໄດ້ຟັງພະດຳລັດນີ້ຂອງພະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າຜູ້ເປັນເຜົ່າພັນແຫ່ງພະອາທິດແລ້ວ ລະຄວາມຍິນດີໃນໝູ່ຄະນະ ປະຕິບັດໂດຍແຍບຄາຍ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸແລ້ວ'. ຄຳທີ່ເຫຼືອ ກໍເໝືອນນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວ (ສຸ. ນິ. ອັດຖະ. ໑.໕໔; ອະປະ. ອັດຖະ. ໑.໑.໑໑໐).

---

නිද්දෙසෙ නෙක්ඛම්මසුඛන්ති පබ්බජ්ජාසුඛං. පවිවෙකසුඛන්ති කායචිත්තඋපධිවිවෙකෙ සුඛං. උපසමසුඛන්ති කිලෙසුපසමං ඵලසමාපත්තිසුඛං. සම්බොධිසුඛන්ති මග්ගසුඛං. නිකාමලාභීති අත්තනො රුචිවසෙන යථාකාමලාභී. අකිච්ඡලාභීති අදුක්ඛලාභී. අකසිරලාභීති විපුලලාභී. අසාමයිකන්ති ලොකුත්තරං. අකුප්පන්ති කුප්පවිරහිතං අචලිතං ලොකුත්තරමග්ගං.

ໃນນິດເທດ ຄຳວ່າ ເນກຂັມມະສຸຂັງ ໄດ້ແກ່ ຄວາມສຸກໃນການບັນພະຊາ. ຄຳວ່າ ປະວິເວກະສຸຂັງ ໄດ້ແກ່ ຄວາມສຸກໃນກາຍວິເວກ, ຈິດຕະວິເວກ ແລະ ອຸປະທິວິເວກ. ຄຳວ່າ ອຸປະສະມະສຸຂັງ ໄດ້ແກ່ ຄວາມສຸກໃນຜົນສະມາບັດອັນເປັນທີ່ສະຫງົບກິເລດ. ຄຳວ່າ ສັມໂພທິສຸຂັງ ໄດ້ແກ່ ຄວາມສຸກໃນມັກ. ຄຳວ່າ ນິກາມະລາພີ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ໄດ້ຕາມຄວາມປາຖະໜາ ຕາມຄວາມພໍໃຈຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ ອະກິດສະລາພີ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ໄດ້ໂດຍບໍ່ຍາກ. ຄຳວ່າ ອະກະສິຣະລາພີ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ໄດ້ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ ອະສາມະຍິກັງ ໄດ້ແກ່ ໂລກຸດຕະລະ. ຄຳວ່າ ອະກຸບປັງ ໄດ້ແກ່ ໂລກຸດຕະລະມັກ ອັນປາສະຈາກຄວາມກຳເລີບ ຄືບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ.

---

දසමං.

ຈົບ ສູດທີ ໑໐.

---

දුතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການອະທິບາຍອັດຖະກະຖາ ວັກທີ ໒ ຈົບແລ້ວ.

---

3. තතියවග්ගවණ්ණනා

໓. ການອະທິບາຍອັດຖະກະຖາ ວັກທີ ໓

---

141. තතියවග්ගස්ස පඨමෙ දිට්ඨීවිසූකානීති ද්වාසට්ඨිදිට්ඨිගතානි. තානි හි මග්ගසම්මාදිට්ඨියා විසූකට්ඨෙන විජ්ඣනට්ඨෙන විලොමට්ඨෙන ච විසූකානි. එවං දිට්ඨියා විසූකානීති දිට්ඨිවිසූකානි, දිට්ඨියො එව වා විසූකානි දිට්ඨිවිසූකානි. උපාතිවත්තොති [Pg.125] දස්සනමග්ගෙන අතික්කන්තො. පත්තො නියාමන්ති අවිනිපාතධම්මතාය සම්බොධිපරායනතාය ච නියතභාවං අධිගතො, සම්මත්තනියාමසඞ්ඛාතං වා පඨමමග්ගන්ති. එත්තාවතා පඨමමග්ගකිච්චනිප්ඵත්ති ච තස්ස පටිලාභො ච වුත්තො. ඉදානි පටිලද්ධමග්ගොති ඉමිනා සෙසමග්ගපටිලාභං දස්සෙති. උප්පන්නඤාණොම්හීති උප්පන්නපච්චෙකබොධිඤාණො අම්හි. එතෙන ඵලං දස්සෙති. අනඤ්ඤනෙය්‍යොති අඤ්ඤෙහි ‘‘ඉදං සච්චං ඉදං සච්ච’’න්ති නනෙතබ්බො. එතෙන සයම්භුතං දීපෙති. පත්තෙ වා පච්චෙකබොධිඤාණෙ අඤ්ඤනෙය්‍යතාය අභාවා සයංවසිතං. සමථවිපස්සනාය වා දිට්ඨිවිසූකානි උපාතිවත්තො, ආදිමග්ගෙන පත්තො නියාමං, සෙසෙහි පටිලද්ධමග්ගො, ඵලඤාණෙන උප්පන්නඤාණො, තං සබ්බං අත්තනාව අධිගතොති අනඤ්ඤනෙය්‍යො. සෙසං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං (සු. නි. අට්ඨ. 1.54; අප. අට්ඨ. 1.1.111).

໑໔໑. ໃນສູດທີ ໑ ແຫ່ງວັກທີ ໓ ຄຳວ່າ ທິດຖີວິສູການິ ໄດ້ແກ່ ທິດຖິ ໖໒ ປະການ. ເພາະວ່າ ທິດຖິເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ເປັນຂ້າສຶກ (ວິສູກະ) ຕໍ່ມັກຄະສຳມາທິດຖິ ເພາະອັດຖະວ່າເປັນຂ້າສຶກ, ເພາະອັດຖະວ່າສຽບແທງ ແລະ ເພາະອັດຖະວ່າຂັດແຍ້ງ. ຊື່ວ່າ ທິດຖິວິສູກະ ເພາະເປັນຂ້າສຶກແຫ່ງທິດຖິ ດ້ວຍປະການສະນີ, ຫຼື ທິດຖິທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ ເປັນຂ້າສຶກ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ທິດຖິວິສູກະ. ຄຳວ່າ ອຸປາຕິວັດໂຕ ໄດ້ແກ່ ກ້າວລ່ວງແລ້ວດ້ວຍທັດສະນະມັກ. ຄຳວ່າ ປັດໂຕ ນิຍາມັງ ໄດ້ແກ່ ບັນລຸຄວາມເປັນຜູ້ທ່ຽງແທ້ ເພາະມີສະພາວະບໍ່ຕົກຕ່ຳ ແລະ ມີພະໂພທິຍານໃນເບື້ອງໜ້າ, ຫຼື ບັນລຸປະຖົມມັກ ອັນໄດ້ແກ່ ສຳມັດຕະນິຍາມ. ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ ເປັນອັນກ່າວເຖິງຄວາມສຳເລັດກິດແຫ່ງປະຖົມມັກ ແລະ ການໄດ້ບັນລຸປະຖົມມັກນັ້ນ. ບັດນີ້ ຄຳວ່າ ປະຕິລັດທະມັກໂກ ນີ້ ພະອົງສະແດງເຖິງການໄດ້ບັນລຸມັກທີ່ເຫຼືອ. ຄຳວ່າ ອຸບປັນນະຍານົມຫິ ໄດ້ແກ່ ເຮົາເປັນຜູ້ມີພະປັດເຈກໂພທິຍານເກີດຂຶ້ນແລ້ວ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ພະອົງສະແດງເຖິງຜົນ. ຄຳວ່າ ອະນັນຍະເນຍໂຍ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ແມ່ນຜູ້ທີ່ຄົນອື່ນຈະພຶງແນະນຳວ່າ 'ນີ້ຄືຄວາມຈິງ ນີ້ຄືຄວາມຈິງ'. ດ້ວຍຄຳນີ້ ພະອົງສະແດງເຖິງຄວາມເປັນສະຍຳພູ (ຜູ້ຮູ້ໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງ). ຫຼື ເມື່ອບັນລຸພະປັດເຈກໂພທິຍານແລ້ວ ເພາະບໍ່ມີຄວາມທີ່ຈະຕ້ອງໃຫ້ຄົນອື່ນແນະນຳ ຈຶ່ງມີຄວາມເປັນອິດສະຫຼະໃນຕົນເອງ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ກ້າວລ່ວງທິດຖິວິສູກະໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະແລະວິປັດສະນາ, ບັນລຸນິຍາມດ້ວຍປະຖົມມັກ, ໄດ້ບັນລຸມັກທີ່ເຫຼືອດ້ວຍມັກທີ່ເຫຼືອ, ມີຍານເກີດຂຶ້ນແລ້ວດ້ວຍຜົນຍານ, ຊື່ວ່າ ອະນັນຍະເນຍໂຍ ເພາະບັນລຸທັງໝົດນັ້ນດ້ວຍຕົນເອງແທ້ໆ. ຄຳທີ່ເຫຼືອ ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວຄືກັນ (ສຸ. ນິ. ອັດຖະ. ໑.໕໔; ອະປະ. ອັດຖະ. ໑.໑.໑໑໑).

---

න පරනෙය්‍යොති න අඤ්ඤෙහි නෙතබ්බො. න පරප්පත්තියොති පච්චක්ඛධම්මත්තා න අඤ්ඤෙහි සද්දහාපෙතබ්බො. න පරප්පච්චයොති න අස්ස පරො පච්චයො, න පරස්ස සද්ධාය වත්තතීති න පරප්පච්චයො. න පරපටිබද්ධගූති න අඤ්ඤෙසං පටිබද්ධඤාණගමනො.

ຄຳວ່າ ນະ ປະຣະເນຍໂຍ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ແມ່ນຜູ້ທີ່ຄົນອື່ນຈະພຶງແນະນຳໄດ້. ຄຳວ່າ ນະ ປະຣັບປັດຕິໂຍ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ແມ່ນຜູ້ທີ່ຄົນອື່ນຈະພຶງໃຫ້ເຊື່ອໄດ້ ເພາະເປັນຜູ້ມີທຳອັນປະຈັກແກ່ຕົນ. ຄຳວ່າ ນະ ປະຣັບປັດຈະໂຍ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ມີຄົນອື່ນເປັນປັດໄຈ, ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ເປັນໄປຕາມຄວາມເຊື່ອຂອງຄົນອື່ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ນະ ປະຣັບປັດຈະໂຍ. ຄຳວ່າ ນະ ປະຣະປະຕິພັດທະຄູ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ມີການດຳເນີນໄປແຫ່ງຍານທີ່ເນື່ອງດ້ວຍຄົນອື່ນ.

---

පඨමං.

ຈົບ ສູດທີ ໑.

---

142. දුතියෙ නිල්ලොලුපොති අලොලුපො. යො හි රසතණ්හාභිභූතො හොති, සො භුසං ලුප්පති පුනප්පුනඤ්ච ලුප්පති, තෙන ‘‘ලොලුපො’’ති වුච්චති. තස්මා එස තං පටික්ඛිපන්තො ආහ ‘‘නිල්ලොලුපො’’ති. නික්කුහොති එත්ථ කිඤ්චාපි යස්ස තිවිධකුහනවත්ථු නත්ථි, සො ‘‘නික්කුහො’’ති වුච්චති, ඉමිස්සා පන ගාථාය මනුඤ්ඤභොජනාදීසු විම්හයමනාපජ්ජනතො නික්කුහොති අයමධිප්පායො. නිප්පිපාසොති එත්ථ පාතුමිච්ඡා පිපාසා, තස්සා අභාවෙන නිප්පිපාසො, සාදුරසලොභෙන භොත්තුකම්‍යතාවිරහිතොති අත්ථො. නිම්මක්ඛොති එත්ථ පරගුණවිනාසනලක්ඛණො මක්ඛො, තස්ස අභාවෙන නිම්මක්ඛො. අත්තනො ගහට්ඨකාලෙ සූදස්ස ගුණමක්ඛනාභාවං සන්ධාය ආහ. නිද්ධන්තකසාවමොහොති එත්ථ රාගාදයො තයො කායදුච්චරිතාදීනි ච තීණීති ඡ ධම්මා යථාසම්භවං [Pg.126] අප්පසන්නට්ඨෙන සකභාවං විජහාපෙත්වා පරභාවං ගණ්හාපනට්ඨෙන කසටට්ඨෙන ච ‘‘කසාවා’’ති වෙදිතබ්බා. යථාහ –

໑໔໒. ໃນສູດທີ ໒ ຄຳວ່າ ນິລໂລລຸໂປ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບໍ່ໂລບມາກ. ເພາະວ່າ ບຸກຄົນໃດຖືກລົດສະຕັນຫາຄອບງຳ ບຸກຄົນນັ້ນຍ່ອມຢາກຢ່າງຮຸນແຮງ ແລະ ຢາກຢູ່ເລື້ອຍໆ, ເພາະສະນັ້ນ ບຸກຄົນນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂລລຸປະ (ຜູ້ໂລບມາກ). ເພາະເຫດນັ້ນ ພະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າ ເມື່ອຈະປະຕິເສດສະພາວະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ນິລໂລລຸໂປ. ຄຳວ່າ ນິກກຸໂຫ (ຜູ້ບໍ່ຫຼອກລວງ) ໃນຄາຖາ ນີ້ ແມ່ນວ່າ ບຸກຄົນໃດບໍ່ມີວັດຖຸແຫ່ງການຫຼອກລວງ ໓ ປະການ ບຸກຄົນນັ້ນຈະຊື່ວ່າ ນິກກຸຫະ ກໍຕາມ, ແຕ່ໃນຄາຖາ ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ບໍ່ຫຼອກລວງ ເພາະບໍ່ມີການສະແດງຄວາມອັດສະຈັນໃຈໃນອາຫານອັນປະນີດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ นິບປິປາໂສ (ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມຢາກ) ໃນຄາຖາ ນີ້ ຄວາມຢາກດື່ມ ຊື່ວ່າ ປິປາສາ, ເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມຢາກ ເພາະບໍ່ມີຄວາມຢາກດື່ມນັ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ປາສະຈາກຄວາມຢາກບໍລິໂພກ ເພາະຄວາມໂລບໃນລົດຊາດອັນອະລ່ອຍ. ຄຳວ່າ ນິມມັກໂຂ (ຜູ້ບໍ່ລຶບລ້າງຄຸນຄົນອື່ນ) ໃນຄາຖາ ນີ້ ຄວາມລຶບລ້າງຄຸນຄົນອື່ນ ມີລັກສະນະທຳລາຍຄຸນຂອງຄົນອື່ນ ຊື່ວ່າ ມັກຂະ, ເປັນຜູ້ບໍ່ລຶບລ້າງຄຸນຄົນອື່ນ ເພາະບໍ່ມີມັກຂະນັ້ນ. ພະອົງກ່າວໝາຍເຖິງຄວາມບໍ່ມີການລຶບລ້າງຄຸນຂອງພໍ່ຄົວ ໃນສະໄໝທີ່ຕົນເອງຍັງເປັນຄະລຶຫັດ. ຄຳວ່າ ນິດທັນຕະກະສາວະໂມໂຫ ໃນຄາຖາ ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ທຳ ໖ ປະການ ຄື: ລາຄະເປັນຕົ້ນ ໓ ປະການ ແລະ ກາຍະທຸຈະລິດເປັນຕົ້ນ ໓ ປະການ ຊື່ວ່າ ກະສາວະ (ນ້ຳຝາດ/ຕະກອນ) ເພາະອັດຖະວ່າບໍ່ຜ່ອງໃສຕາມສົມຄວນ, ເພາະອັດຖະວ່າເຮັດໃຫ້ລະຖິ້ມສະພາວະຂອງຕົນແລ້ວຖືເອົາສະພາວະອື່ນ ແລະ ເພາະອັດຖະວ່າເປັນຂອງເສຍ. ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ —

---

‘‘තත්ථ කතමෙ තයො කසාවා? රාගකසාවො දොසකසාවො මොහකසාවො, ඉමෙ තයො කසාවා. තත්ථ කතමෙ අපරෙපි තයො කසාවා? කායකසාවො වචීකසාවො මනොකසාවො’’ති (විභ. 924).

'ໃນກະສາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ກະສາວະ ໓ ປະການ ເປັນໄນ? ຄື: ລາຄະກະສາວະ, ໂທສະກະສາວະ, ໂມຫະກະສາວະ, ເຫຼົ່ານີ້ຄືກະສາວະ ໓ ປະການ. ໃນກະສາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ກະສາວະອີກ ໓ ປະການ ເປັນໄນ? ຄື: ກາຍະກະສາວະ, ວະຈີກະສາວະ, ມະໂນກະສາວະ' (ວິພັງ. ໙໒໔).

---

තෙසු මොහං ඨපෙත්වා පඤ්චන්නං කසාවානං තෙසඤ්ච සබ්බෙසං මූලභූතස්ස මොහස්ස නිද්ධන්තත්තා නිද්ධන්තකසාවමොහො, තිණ්ණං එව වා කායවචීමනොකසාවානං මොහස්ස ච නිද්ධන්තත්තා නිද්ධන්තකසාවමොහො. ඉතරෙසු නිල්ලොලුපතාදීහි රාගකසාවස්ස, නිම්මක්ඛතාය දොසකසාවස්ස නිද්ධන්තභාවො සිද්ධො එව. නිරාසසොති නිත්තණ්හො. සබ්බලොකෙති සකලලොකෙ, තීසු භවෙසු ද්වාදසසු වා ආයතනෙසු භවවිභවතණ්හාවිරහිතො හුත්වාති අත්ථො. සෙසං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. අථ වා තයොපි පාදෙ වත්වා එකො චරෙති එකො චරිතුං සක්කුණෙය්‍යාති එවම්පි එත්ථ සම්බන්ධො කාතබ්බො (සු. නි. අට්ඨ. 1.96).

ໃນກະສາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ນິດທັນຕະກະສາວະໂມຫະ ເພາະກຳຈັດກະສາວະ ໕ ປະການ (ເວັ້ນໂມຫະ) ແລະ ກຳຈັດໂມຫະອັນເປັນຮາກເຫງົ້າແຫ່ງກະສາວະທັງໝົດນັ້ນໄດ້ແລ້ວ, ຫຼື ຊື່ວ່າ ນິດທັນຕະກະສາວະໂມຫະ ເພາະກຳຈັດກາຍະກະສາວະ, ວະຈີກະສາວະ, ມະໂນກະສາວະ ທັງ ໓ ປະການ ແລະ ກຳຈັດໂມຫະໄດ້ແລ້ວ. ສ່ວນໃນບົດອື່ນໆ ຄວາມເປັນຜູ້ກຳຈັດລາຄະກະສາວະໄດ້ແລ້ວ ຍ່ອມສຳເລັດດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ໂລບມາກເປັນຕົ້ນ, ແລະ ຄວາມເປັນຜູ້ກຳຈັດໂທສະກະສາວະໄດ້ແລ້ວ ຍ່ອມສຳເລັດດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ລຶບລ້າງຄຸນຄົນອື່ນ. ຄຳວ່າ ນິຣາສະໂສ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບໍ່ມີຕັນຫາ. ຄຳວ່າ ສັບພະໂລເກ ໄດ້ແກ່ ໃນໂລກທັງປວງ, ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ປາສະຈາກພະວະຕັນຫາ ແລະ ວິພະວະຕັນຫາ ໃນພົບ ໓ ຫຼື ໃນອາຍະຕະນະ ໑໒. ຄຳທີ່ເຫຼືອ ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວຄືກັນ. ຫຼື ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ເມື່ອກ່າວບາດຄາຖາທັງ ໓ ແລ້ວ ພຶງເຊື່ອມໂຍງໃນຄາຖາ ນີ້ ຢ່າງນີ້ວ່າ ເອໂກ ຈະເຣ (ພຶງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ) ຄື ພຶງສາມາດທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວໄດ້ (ສຸ. ນິ. ອັດຖະ. ໑.໙໖).

---

දුතියං.

ຈົບ ສູດທີ ໒.

---

143. තතියෙ අයං සඞ්ඛෙපත්ථො – ය්වායං දසවත්ථුකාය පාපදිට්ඨියා සමන්නාගතත්තා පාපො. පරෙසම්පි අනත්ථං දස්සෙතීති අනත්ථදස්සී. කායදුච්චරිතාදිම්හි ච විසමෙ නිවිට්ඨො. තං අත්ථකාමො කුලපුත්තො පාපං සහායං පරිවජ්ජයෙථ, අනත්ථදස්සිං විසමෙ නිවිට්ඨං. සයං න සෙවෙති අත්තනො වසෙන තං න සෙවෙය්‍ය. යදි පන පරවසො හොති, කිං සක්කා කාතුන්ති වුත්තං හොති. පසුතන්ති පසටං, දිට්ඨිවසෙන තත්ථ තත්ථ ලග්ගන්ති අත්ථො. පමත්තන්ති කාමගුණෙසු වොස්සට්ඨචිත්තං, කුසලභාවනාරහිතං වා. තං එවරූපං න සෙවෙ න භජෙ න පයිරුපාසෙ, අඤ්ඤදත්ථු එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පොති.

໑໔໓. ໃນສູດທີ ໓ ມີເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ດັ່ງນີ້ — ບຸກຄົນໃດເປັນຄົນຊົ່ວ ເພາະປະກອບດ້ວຍມິດສາທິດຖິອັນມີວັດຖຸ ໑໐ ປະການ. ຊື່ວ່າ ຜູ້ສະແດງສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ ເພາະສະແດງສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດແມ່ນແກ່ຄົນອື່ນ. ແລະ ເປັນຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ ມີກາຍະທຸຈະລິດເປັນຕົ້ນ. ກຸນລະບຸດຜູ້ຫວັງປະໂຫຍດ ພຶງເວັ້ນມິດສະຫາຍທີ່ຊົ່ວ, ຜູ້ສະແດງສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ, ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີນັ້ນ ເສຍ. ຄຳວ່າ ສະຍັງ ນະ ເສເວ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ພຶງຄົບຫາບຸກຄົນນັ້ນດ້ວຍອຳນາດຂອງຕົນ. ແຕ່ຫາກຕ້ອງຕົກຢູ່ໃນອຳນາດຂອງຄົນອື່ນ ຈະເຮັດແນວໃດໄດ້, ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ ປະສຸຕັງ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຂະຫຍາຍອອກໄປ, ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ຂ້ອງຢູ່ໃນສິ່ງນັ້ນໆ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທິດຖິ. ຄຳວ່າ ປະມັດຕັງ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຈິດປ່ອຍໄປໃນກາມະຄຸນ ຫຼື ຜູ້ປາສະຈາກກຸສົນພາວະນາ. ບໍ່ພຶງຄົບຫາ, ບໍ່ພຶງຊ່ອງເສບ, ບໍ່ພຶງເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້ ບຸກຄົນທີ່ມີສະພາບປານນັ້ນ, ໂດຍແທ້ຈິງແລ້ວ ພຶງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວເໝືອນນໍແຮດ.

---

නිද්දෙසෙ සයං න සෙවෙය්‍යාති සාමං න උපසඞ්කමෙය්‍ය. සාමං න සෙවෙය්‍යාති චිත්තෙනපි න උපසඞ්කමෙය්‍ය. න සෙවෙය්‍යාති න භජෙය්‍ය. න [Pg.127] නිසෙවෙය්‍යාති සමීපම්පි න ගච්ඡෙය්‍ය. න සංසෙවෙය්‍යාති දූරෙ භවෙය්‍ය. න පරිසංසෙවෙය්‍යාති පටික්කමෙය්‍ය.

ໃນນິດເທດ ຄຳວ່າ ສະຍັງ ນະ ເສເວຍຍະ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ພຶງເຂົ້າໄປຫາດ້ວຍຕົນເອງ. ຄຳວ່າ ສາມັງ ນະ ເສເວຍຍະ ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ດ້ວຍຈິດ ກໍບໍ່ພຶງເຂົ້າໄປຫາ. ຄຳວ່າ ນະ ເສເວຍຍະ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ພຶງຄົບຫາ. ຄຳວ່າ ນະ ນິເສເວຍຍະ ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ເຂົ້າໄປໃກ້ ກໍບໍ່ພຶງເຮັດ. ຄຳວ່າ ນະ ສັງເສເວຍຍະ ໄດ້ແກ່ ພຶງຢູ່ຫ່າງໆ. ຄຳວ່າ ນະ ປະຣິສັງເສເວຍຍະ ໄດ້ແກ່ ພຶງຫຼີກເວັ້ນ.

---

තතියං.

ຈົບ ສູດທີ ໓.

---

144. චතුත්ථෙ අයං සඞ්ඛෙපත්ථො – බහුස්සුතන්ති දුවිධො බහුස්සුතො තීසු පිටකෙසු අත්ථතො නිඛිලො පරියත්තිබහුස්සුතො ච මග්ගඵලවිජ්ජාභිඤ්ඤානං පටිවිද්ධත්තා පටිවෙධබහුස්සුතො ච. ආගතාගමො ධම්මධරො. උළාරෙහි පන කායවචීමනොකම්මෙහි සමන්නාගතො උළාරො. යුත්තපටිභානො ච මුත්තපටිභානො ච යුත්තමුත්තපටිභානො ච පටිභානවා. පරියත්තිපරිපුච්ඡාධිගමවසෙන වා තිධා පටිභානවා වෙදිතබ්බො. යස්ස හි පරියත්ති පටිභාති, සො පරියත්තිපටිභානවා. යස්ස අත්ථඤ්ච ඤායඤ්ච ලක්ඛණඤ්ච ඨානාට්ඨානඤ්ච පරිපුච්ඡන්තස්ස පරිපුච්ඡා පටිභාති, සො පරිපුච්ඡාපටිභානවා. යෙන මග්ගාදයො පටිවිද්ධා හොන්ති, සො අධිගමපටිභානවා. තං එවරූපං බහුස්සුතං ධම්මධරං භජෙථ, මිත්තං උළාරං පටිභානවන්තං. තතො තස්සානුභාවෙන අත්තත්ථපරත්ථඋභයත්ථභෙදතො වා දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකපරමත්ථභෙදතො වා අනෙකප්පකාරානි අඤ්ඤාය අත්ථානි, තතො ‘‘අහොසිං නු ඛො අහං අතීතමද්ධාන’’න්තිආදීසු (ම. නි. 1.18; සං. නි. 2.20; මහානි. 174) කඞ්ඛාට්ඨානෙසු විනෙය්‍ය කඞ්ඛං විචිකිච්ඡං විනෙත්වා විනාසෙත්වා එවං කතසබ්බකිච්චො එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පොති (සු. නි. අට්ඨ. 1.58).

໑໔໔. ໃນຄາຖາທີ 4 ນີ້ ມີເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ດັ່ງນີ້: ຄຳວ່າ 'ພະຫູສູດ' (bahussuta) ໄດ້ແກ່ ພະຫູສູດ 2 ປະເພດ ຄື ພະຫູສູດໂດຍການສຶກສາ (ປະຣິຍັດຕິພະຫູສູດ) ຜູ້ຊົງຈຳພະໄຕປິໂດກທັງໝົດໂດຍອັດຖະ ແລະ ພະຫູສູດໂດຍການບັນລຸ (ປະຕິເວທະພະຫູສູດ) ຜູ້ແທງຕະຫຼອດມັກ, ຜົນ, ວິຊາ ແລະ ອະພິນຍາ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີອາຄົມອັນມາເຖິງແລ້ວ' (āgatāgamo) ຄື ຜູ້ຊົງທຳ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ປະເສີດ' (uḷāra) ຄື ຜູ້ປະກອບດ້ວຍກາຍະກຳ, ວະຈີກຳ ແລະ ມະໂນກຳ ອັນປະເສີດ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີປະຕິພານ' (paṭibhānavā) ຄື ຜູ້ມີປະຕິພານອັນສົມຄວນ (ຍຸດຕະປະຕິພານ), ຜູ້ມີປະຕິພານອັນຫຼຸດພົ້ນ (ມຸດຕະປະຕິພານ) ແລະ ຜູ້ມີປະຕິພານທັງອັນສົມຄວນແລະຫຼຸດພົ້ນ (ຍຸດຕະມຸດຕະປະຕິພານ). ຫຼື ພຶງຊາບວ່າ ຜູ້ມີປະຕິພານ ມີ 3 ປະເພດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປະຣິຍັດ, ການສອບຖາມ ແລະ ການບັນລຸ. ຈິງຢູ່, ປະຣິຍັດຍ່ອມແຈ່ມແຈ້ງແກ່ຜູ້ໃດ ຜู້ນັ້ນຊື່ວ່າ 'ຜູ້ມີປະຕິພານໃນປະຣິຍັດ' (ປະຣິຍັດຕິປະຕິພານ). ການສອບຖາມຍ່ອມແຈ່ມແຈ້ງແກ່ຜູ້ໃດ ຜູ້ສອບຖາມອັດຖະ, ຍາຍະ (ທາງ), ລັກສະນະ ແລະ ຖານະອະຖານະ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ 'ຜູ້ມີປະຕິພານໃນການສອບຖາມ' (ປະຣິປຸດສາປະຕິພານ). ມັກເປັນຕົ້ນອັນຜູ້ໃດແທງຕະຫຼອດແລ້ວ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ 'ຜູ້ມີປະຕິພານໃນການບັນລຸ' (ອະທິຄະມະປະຕິພານ). ພຶງຄົບຫາພະຫູສູດ ຜູ້ຊົງທຳ ຜູ້ເປັນມິດອັນປະເສີດ ຜູ້ມີປະຕິພານ ເຊັ່ນນັ້ນ. ຈາກນັ້ນ ດ້ວຍອານຸພາບຂອງມິດນັ້ນ ພຶງຮູ້ອັດຖະປະໂຫຍດຫຼາຍປະການ ໂດຍຈຳແນກເປັນປະໂຫຍດຕົນ, ປະໂຫຍດຜູ້ອື່ນ ແລະ ປະໂຫຍດທັງສອງຝ່າຍ ຫຼື ໂດຍຈຳແນກເປັນປະໂຫຍດໃນປັດຈຸບັນ, ປະໂຫຍດໃນພາຍໜ້າ ແລະ ປະໂຫຍດຢ່າງຍິ່ງ, ແລ້ວພຶງບັນເທົາຄວາມສົງໄສໃນຖານະແຫ່ງຄວາມສົງໄສທັງຫຼາຍ ມີຕົ້ນວ່າ 'ໃນອະດີດຕະການ ເຮົາໄດ້ມີແລ້ວຫຼືໜໍ' ເປັນຕົ້ນ, ຄື ບັນເທົາ ແລະ ທຳລາຍຄວາມວິຈິກິດສາເສຍ, ເມື່ອໄດ້ທຳກິດທັງປວງສຳເລັດແລ້ວຢ່າງນີ້ ພຶງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ ເໝືອນນໍແຮດ ດັ່ງນີ້.

---

චතුත්ථං.

ຄາຖາທີ 4 ຈົບ.

---

145. පඤ්චමෙ ඛිඩ්ඩා ච රති ච පුබ්බෙ වුත්තාව. කාමසුඛන්ති වත්ථුකාමසුඛං. වත්ථුකාමාපි හි සුඛස්ස විසයාදිභාවෙන සුඛන්ති වුච්චන්ති. යථාහ – ‘‘අත්ථි රූපං සුඛං සුඛානුපතිත’’න්ති (සං. නි. 3.60). එවමෙතං ඛිඩ්ඩං රතිං කාමසුඛඤ්ච ඉමස්මිං ඔකාසලොකෙ අනලඞ්කරිත්වා අලන්ති අකත්වා ‘‘එතං තප්පක’’න්ති වා ‘‘සාරභූත’’න්ති වා එවං අග්ගහෙත්වා. අනපෙක්ඛමානොති තෙන අනලඞ්කරණෙන අනපෙක්ඛනසීලො අපිහාලුකො නිත්තණ්හො. විභූසට්ඨානාවිරතො සච්චවාදී එකො චරෙති. තත්ථ විභූසා දුවිධා අගාරිකවිභූසා ච අනගාරිකවිභූසා ච. තත්ථ අගාරිකවිභූසා සාකටවෙඨනමාලාගන්ධාදි, [Pg.128] අනගාරිකවිභූසා ච පත්තමණ්ඩනාදි. විභූසා එව විභූසට්ඨානං, තස්මා විභූසට්ඨානා තිවිධායපි විරතියා විරතො. අවිතථවචනතො සච්චවාදීති එවමත්ථො දට්ඨබ්බො (සු. නි. අට්ඨ. 1.59).

໑໔໕. ໃນຄາຖາທີ 5 ຄຳວ່າ 'ການຫຼິ້ນ ແລະ ຄວາມຍິນດີ' (khiḍḍā ca rati ca) ໄດ້ອະທິບາຍໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ກ່ອນ. ຄຳວ່າ 'ກາມະສຸກ' (kāmasukha) ໄດ້ແກ່ ຄວາມສຸກໃນວັດຖຸກາມ. ຈິງຢູ່, ແມ້ວັດຖຸກາມທັງຫຼາຍ ກໍຊື່ວ່າ ຄວາມສຸກ ເພາະເປັນວິໄສ (ອາລົມ) ແຫ່ງຄວາມສຸກເປັນຕົ້ນ. ສົມດັ່ງທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ 'ຮູບອັນເປັນສຸກ ຢັ່ງລົງສູ່ສຸກ ມີຢູ່' ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ປະດັບປະດາ' (analankaritvā) ຄື ບໍ່ທຳການຫຼິ້ນ, ຄວາມຍິນດີ ແລະ ກາມະສຸກນັ້ນ ໃນໂອກາດໂລກນີ້ ໃຫ້ເປັນຂອງພໍດີ (ຄື ບໍ່ທຳຄວາມພໍໃຈ) ຫຼື ບໍ່ຖືເອົາວ່າ 'ສິ່ງນີ້ທຳໃຫ້ອີ່ມ' ຫຼື 'ສິ່ງນີ້ເປັນສາລະ'. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ມີຄວາມອາໄລ' (anapekkhamāno) ຄື ເປັນຜູ້ມີປົກກະຕິບໍ່ອາໄລ ບໍ່ປາດຖະໜາ ບໍ່ມີຕັນຫາ ເພາະການບໍ່ປະດັບປະດານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ງົດເວັ້ນຈາກສະຖານທີ່ປະດັບປະດາ ເປັນຜູ້ເວົ້າຄຳຈິງ ພຶງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ' (vibhūsaṭṭhānāvirato saccavādī eko care). ໃນຄຳນັ້ນ, ການປະດັບປະດາ (vibhūsā) ມີ 2 ປະເພດ ຄື ການປະດັບປະດາຂອງຄະລຶຫັດ (ອະຄາຣິກະວິພູສາ) ແລະ ການປະດັບປະດາຂອງບັນພະຊິດ (ອະນະຄາຣິກະວິພູສາ). ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ການປະດັບປະດາຂອງຄະລຶຫັດ ໄດ້ແກ່ ການໂພກຜ້າ, ການທັດຊົງດອກໄມ້ ແລະ ຂອງຫອມ ເປັນຕົ້ນ. ການປະດັບປະດາຂອງບັນພະຊິດ ໄດ້ແກ່ ການຕົກແຕ່ງບາດ ເປັນຕົ້ນ. ການປະດັບປະດານັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ສະຖານທີ່ປະດັບປະດາ (vibhūsaṭṭhāna), ເພາະສະນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງງົດເວັ້ນຈາກສະຖານທີ່ປະດັບປະດາ ດ້ວຍວິຣັດ (ຄວາມງົດເວັ້ນ) ທັງ 3 ປະເພດ. ພຶງຊາບອັດຖະວ່າ 'ຊື່ວ່າ ຜູ້ເວົ້າຄຳຈິງ (saccavādī) ເພາະເວົ້າຄຳທີ່ບໍ່ຄາດເຄື່ອນຈາກຄວາມຈິງ' ດັ່ງນີ້.

---

පඤ්චමං.

ຄາຖາທີ 5 ຈົບ.

---

146. ඡට්ඨෙ ධනානීති මුත්තාමණිවෙළුරියසඞ්ඛසිලාපවාළරජතජාතරූපාදීනි රතනානි. ධඤ්ඤානීති සාලිවීහියවගොධුමකඞ්කුවරකකුද්‍රූසකප්පභෙදානි සත්ත සෙසාපරණ්ණානි ච. බන්ධවානීති ඤාතිබන්ධු, ගොත්තබන්ධු, මිත්තබන්ධු, සිප්පබන්ධුවසෙන චතුබ්බිධබන්ධවෙ. යථොධිකානීති සකසකඔධිවසෙන ඨිතානියෙව. සෙසං වුත්තනයමෙවාති (සු. නි. අට්ඨ. 1.60).

໑໔໖. ໃນຄາຖາທີ 6 ຄຳວ່າ 'ຊັບທັງຫຼາຍ' (dhanāni) ໄດ້ແກ່ ລັດຕະນະທັງຫຼາຍ ມີ ໄຂ່ມຸກ, ແກ້ວມະນີ, ແກ້ວໄພທູນ, ສັງ, ສິລາ, ປະວານ, ເງິນ ແລະ ຄຳ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ເຂົ້າເປືອກທັງຫຼາຍ' (dhaññāni) ໄດ້ແກ່ ເຂົ້າ 7 ຊະນິດ ມີ ເຂົ້າສາລີ, ເຂົ້າເປືອກ, ເຂົ້າບາເລ, ເຂົ້າລະມານ, ເຂົ້າຟ່າງ, ເຂົ້າແຟງ, ເຂົ້າກູດຣູສະກະ ແລະ ພືດພັນອື່ນໆ (ອະປະຣັນນະ). ຄຳວ່າ 'ຍາດພີ່ນ້ອງທັງຫຼາຍ' (bandhavāni) ໄດ້ແກ່ ຍາດພີ່ນ້ອງ 4 ປະເພດ ຄື ຍາດໂດຍສາຍເລືອດ (ຍາຕິພັນທຸ), ຍາດໂດຍໂຄດ (ໂຄດຕະພັນທຸ), ຍາດໂດຍຄວາມເປັນມິດ (ມິດຕະພັນທຸ) ແລະ ຍາດໂດຍສິລະປະວິຊາ (ສິບປະພັນທຸ). ຄຳວ່າ 'ຕາມສ່ວນ' (yathodhikāni) ຄື ຕັ້ງຢູ່ຕາມຂອບເຂດຂອງຕົນໆ ນັ້ນເອງ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ກໍມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

---

ඡට්ඨං.

ຄາຖາທີ 6 ຈົບ.

---

147. සත්තමෙ සඞ්ගො එසොති අත්තනො උපභොගං නිද්දිසති. සො හි සජ්ජන්ති තත්ථ පාණිනො කද්දමෙ පවිට්ඨො හත්ථී වියාති සඞ්ගො. පරිත්තමෙත්ථ සොඛ්‍යන්ති එත්ථ පඤ්චකාමගුණූපභොගකාලෙ විපරීතසඤ්ඤාය උප්පාදෙතබ්බතො කාමාවචරධම්මපරියාපන්නතො වා ලාමකට්ඨෙන සොඛ්‍යං පරිත්තං, විජ්ජුප්පභාය ඔභාසිතනච්චදස්සනසුඛං විය ඉත්තරං, තාවකාලිකන්ති වුත්තං හොති. අප්පස්සාදො දුක්ඛමෙත්ථ භිය්‍යොති එත්ථ ච ය්වායං ‘‘යං ඛො, භික්ඛවෙ, ඉමෙ පඤ්ච කාමගුණෙ පටිච්ච උප්පජ්ජති සුඛං සොමනස්සං, අයං කාමානං අස්සාදො’’ති වුත්තො, සො යමිදං ‘‘කො ච, භික්ඛවෙ, කාමානං ආදීනවො, ඉධ, භික්ඛවෙ, කුලපුත්තො යෙන සිප්පට්ඨානෙන ජීවිකං කප්පෙති යදි මුද්දාය යදි ගණනායා’’ති (ම. නි. 1.162) එවමාදිනා නයෙනෙත්ථ දුක්ඛං වුත්තං, තං උපනිධාය අප්පොදකබින්දුමත්තො හොති, අථ ඛො දුක්ඛමෙව භිය්‍යො බහු, චතූසු සමුද්දෙසු උදකසදිසො හොති. තෙන වුත්තං – ‘‘අප්පස්සාදො දුක්ඛමෙත්ථ භිය්‍යො’’ති. ගළො එසොති අස්සාදං දස්සෙත්වා ආකඩ්ඪනවසෙන බළිසො විය එසො, යදිදං පඤ්ච කාමගුණා. ඉති ඤත්වා මතිමාති එවං ඤත්වා බුද්ධිමා පණ්ඩිතො පුරිසො සබ්බම්පෙතං පහාය එකො චරෙ ඛග්ගවිසාණකප්පොති (සු. නි. අට්ඨ. 1.61).

໑໔໗. ໃນຄາຖາທີ 7 ຄຳວ່າ 'ນີ້ເປັນເຄື່ອງຂ້ອງ' (saṅgo eso) ຊົງສະແດງເຖິງການບໍລິໂພກຂອງຕົນ. ຈິງຢູ່, ການບໍລິໂພກນັ້ນ ຊື່ວ່າ ເຄື່ອງຂ້ອງ ເພາະສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມຂ້ອງຢູ່ໃນການບໍລິໂພກນັ້ນ ເໝືອນຊ້າງທີ່ຕົກຫຼົ່ມຕົມ. ຄຳວ່າ 'ຄວາມສຸກໃນກາມນີ້ມີນ້ອຍ' (parittamettha sokhyan) ຄື ຄວາມສຸກໃນກາມຄຸນ 5 ນີ້ ເປັນຂອງນ້ອຍ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍວິປະຣີດສັນຍາ (ຄວາມຈຳໝາຍທີ່ຄາດເຄື່ອນ) ໃນເວລາບໍລິໂພກ ຫຼື ເພາະນັບເນື່ອງໃນກາມາວະຈອນທຳ ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າເປັນຂອງເລວ, ເປັນຂອງຊົ່ວຄາວ ເໝືອນຄວາມສຸກໃນການເບິ່ງການຟ້ອນລຳທີ່ສະຫວ່າງຂຶ້ນດ້ວຍແສງຟ້າແມບ. ຄຳວ່າ 'ຄວາມຍິນດີມີນ້ອຍ ທຸກໃນກາມນີ້ມີຫຼາຍກວ່າ' (appassādo dukkhamettha bhiyy) ອະທິບາຍວ່າ ຄວາມສຸກແລະໂສມະນັດໃດ ທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສກາມະຄຸນ 5 ນີ້ ທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ນີ້ເປັນຄຸນ (ອັດສາທະ) ຂອງກາມທັງຫຼາຍ' ດັ່ງນີ້, ຄວາມສຸກນັ້ນ ເມື່ອປຽບທຽບກັບທຸກທີ່ຕັດໄວ້ໂດຍນັຍມີຕົ້ນວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ກໍໂທດ (ອາທີນົບ) ຂອງກາມທັງຫຼາຍເປັນແນວໃດ? ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ກຸນລະບຸດໃນໂລກນີ້ ລ້ຽງຊີບດ້ວຍສິລະປະວິຊາໃດໆ ເປັນຕົ້ນວ່າ ດ້ວຍການຂຽນ ຫຼື ດ້ວຍການຄຳນວນ' ດັ່ງນີ້, ຍ່ອມເປັນເໝືອນຢາດນ້ຳພຽງເລັກນ້ອຍເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ສ່ວນທຸກນັ້ນເອງມີຫຼາຍກວ່າ ປຽບເໝືອນນ້ຳໃນມະຫາສະໝຸດທັງສີ່. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ຄວາມຍິນດີມີນ້ອຍ ທຸກໃນກາມນີ້ມີຫຼາຍກວ່າ'. ຄຳວ່າ 'ນີ້ເປັນເບັດ' (gaḷo eso) ຄື ກາມະຄຸນ 5 ນີ້ ເປັນເໝືອນເບັດ ເພາະສະແດງລົດຊາດ (ອັດສາທະ) ແລ້ວເບັດ (ດຶງ) ເອົາໄວ້. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີປັນຍາຮູ້ແນວນີ້ແລ້ວ' (iti ñatvā matimā) ຄື ບຸລຸດຜູ້ເປັນບັນດິດມີປັນຍາ ຮູ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ລະກາມທັງປວງນີ້ເສຍ ແລ້ວພຶງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ ເໝືອນນໍແຮດ ດັ່ງນີ້.

---

සත්තමං.

ຄາຖາທີ 7 ຈົບ.

---

148. අට්ඨමගාථාය [Pg.129] දුතියපාදෙ ජාලන්ති සුත්තමයං වුච්චති. අම්බූති උදකං, තත්ථ චරතීති අම්බුචාරී, මච්ඡස්සෙතං අධිවචනං. සලිලෙ අම්බුචාරී සලිලම්බුචාරී. තස්මිං නදීසලිලෙ ජාලං භෙත්වා ගතඅම්බුචාරීවාති වුත්තං හොති. තතියපාදෙ දඩ්ඪන්ති දඩ්ඪට්ඨානං වුච්චති. යථා අග්ගි දඩ්ඪට්ඨානං පුන න නිවත්තති, න තත්ථ භිය්‍යො ආගච්ඡති, එවං මග්ගඤාණග්ගිනා දඩ්ඪං කාමගුණට්ඨානං අනිවත්තමානො, තත්ථ භිය්‍යො අනාගච්ඡන්තොති වුත්තං හොති. සෙසං වුත්තනයමෙවාති.

໑໔໘. ໃນບາດທີສອງຂອງຄາຖາທີ 8 ຄຳວ່າ 'ດັກ' (jāla) ໄດ້ແກ່ ເຄື່ອງດັກທີ່ທຳດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍ. ຄຳວ່າ 'ອຳພຸ' (ambu) ແປວ່າ ນ້ຳ, ສັດທີ່ທ່ຽວໄປໃນນ້ຳນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ອຳພຸຈາຣີ' (ambucārī) ເຊິ່ງເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງປາ. ສັດທີ່ທ່ຽວໄປໃນນ້ຳ ຊື່ວ່າ 'ສະລິລຳພຸຈາຣີ' (salilambucārī). ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ເໝືອນປາທີ່ທຳລາຍດັກໃນນ້ຳຫ້ວຍແລ້ວໜີໄປ. ໃນບາດທີສາມ ຄຳວ່າ 'ຖືກໄຟໄໝ້ແລ້ວ' (daḍḍha) ໝາຍເຖິງ ສະຖານທີ່ທີ່ຖືກໄຟໄໝ້. ເໝືອນດັ່ງໄຟທີ່ໄໝ້ສະຖານທີ່ໃດແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ກັບຄືນມາສູ່ສະຖານທີ່ນັ້ນອີກ ບໍ່ມາສູ່ສະຖານທີ່ນັ້ນອີກຫຼາຍ, ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ນັ້ນບໍ່ກັບຄືນມາສູ່ສະຖານທີ່ແຫ່ງກາມະຄຸນ ທີ່ຖືກໄຟຄືມັກຄະຍານເຜົາໄໝ້ແລ້ວ ບໍ່ກັບມາສູ່ສະຖານທີ່ນັ້ນອີກ ດັ່ງນີ້. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ກໍມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

---

සංයොජනානීති යස්ස සංවිජ්ජන්ති, තං පුග්ගලං වට්ටස්මිං සංයොජෙන්ති බන්ධන්තීති සංයොජනානි. ඉමානි පන සංයොජනානි කිලෙසපටිපාටියාපි ආහරිතුං වට්ටති මග්ගපටිපාටියාපි. කාමරාගපටිඝසංයොජනානි අනාගාමිමග්ගෙන පහීයන්ති, මානසංයොජනං අරහත්තමග්ගෙන, දිට්ඨිවිචිකිච්ඡාසීලබ්බතපරාමාසා සොතාපත්තිමග්ගෙන, භවරාගසංයොජනං අරහත්තමග්ගෙන, ඉස්සාමච්ඡරියානි සොතාපත්තිමග්ගෙන, අවිජ්ජා අරහත්තමග්ගෙන. මග්ගපටිපාටියා දිට්ඨිවිචිකිච්ඡාසීලබ්බතපරාමාසඉස්සාමච්ඡරියා සොතාපත්තිමග්ගෙන පහීයන්ති, කාමරාගපටිඝා අනාගාමිමග්ගෙන, මානභවරාගඅවිජ්ජා අරහත්තමග්ගෙනාති. භින්දිත්වාති භෙදං පාපෙත්වා. පභින්දිත්වාති ඡින්දං කත්වා. දාලයිත්වාති ඵාලෙත්වා. පදාලයිත්වාති හීරෙත්වා. සම්පදාලයිත්වාති උපසග්ගෙන පදං වඩ්ඪිතං.

ຄຳວ່າ 'ສັງໂຍດທັງຫຼາຍ' (saṃyojanāni) ໄດ້ແກ່ ທຳທີ່ຜູກມັດ ຄື ຜູກມັດບຸກຄົນທີ່ມີສັງໂຍດນັ້ນໄວ້ໃນວັດຕະສົງສານ. ກໍສັງໂຍດເຫຼົ່ານີ້ ຄວນນຳມາສະແດງຕາມລຳດັບແຫ່ງກິເລດກໍໄດ້ ຕາມລຳດັບແຫ່ງມັກກໍໄດ້. ກາມະຣາຄະສັງໂຍດ ແລະ ປະຕິຄະສັງໂຍດ ຍ່ອມລະໄດ້ດ້ວຍອະນາຄາມິມັກ, ມານະສັງໂຍດ ລະໄດ້ດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ, ທິດຖິສັງໂຍດ ວິຈິກິດສາສັງໂຍດ ແລະ ສີລັບພະຕະປາຣາມາສະສັງໂຍດ ລະໄດ້ດ້ວຍໂສຕາປັດຕິມັກ, ພະວະຣາຄະສັງໂຍດ ລະໄດ້ດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ, ອິດສາແລະມັດສະຣິຍະ ລະໄດ້ດ້ວຍໂສຕາປັດຕິມັກ, ອະວິຊາ ລະໄດ້ດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ. ໂດຍລຳດັບແຫ່ງມັກ ຄື ທິດຖິ, ວິຈິກິດສາ, ສີລັບພະຕະປາຣາມາດ, ອິດສາ ແລະ ມັດສະຣິຍະ ຍ່ອມລະໄດ້ດ້ວຍໂສຕາປັດຕິມັກ; ກາມະຣາຄະ ແລະ ປະຕິຄະ ລະໄດ້ດ້ວຍອະນາຄາມິມັກ; ມານະ, ພະວະຣາຄະ ແລະ ອະວິຊາ ລະໄດ້ດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ 'ທຳລາຍແລ້ວ' (bhinditvā) ຄື ທຳໃຫ້ແຕກທຳລາຍ. ຄຳວ່າ 'ຕັດຂາດແລ້ວ' (pabhinditvā) ຄື ທຳໃຫ້ຂາດ. ຄຳວ່າ 'ຜ່າແລ້ວ' (dālayitvā) ຄື ເຮັດໃຫ້ແຍກອອກ. ຄຳວ່າ 'ສີກແລ້ວ' (padālayitvā) ຄື ເຮັດໃຫ້ຫຼຸດອອກ. ຄຳວ່າ 'ທຳລາຍຢ່າງສິ້ນເຊີງ' (sampadālayitvā) ເປັນຄຳທີ່ເພີ່ມບົດໜ້າ (ອຸປະສັກ) ເຂົ້າມາ.

---

අට්ඨමං.

ຄາຖາທີ 8 ຈົບ.

---

149. නවමෙ ඔක්ඛිත්තචක්ඛූති හෙට්ඨාඛිත්තචක්ඛු, සත්ත ගීවට්ඨීනි පටිපාටියා ඨපෙත්වා පරිවජ්ජනපහාතබ්බදස්සනත්ථං යුගමත්තං පෙක්ඛමානොති වුත්තං හොති. න තු හනුකට්ඨිනා හදයට්ඨිං සඞ්ඝට්ටෙන්තො. එවඤ්හි ඔක්ඛිත්තචක්ඛුතා න සමණසාරූප්පා හොති. න ච පාදලොලොති එකස්ස දුතියො ද්වින්නං තතියොති එවං ගණමජ්ඣං, පවිසිතුකාමතාය කණ්ඩූයමානපාදො විය අභවන්තො, දීඝචාරිකඅනවට්ඨිතචාරිකවිරතො වා. ගුත්තින්ද්‍රියොති ඡසු ඉන්ද්‍රියෙසු ඉධ මනින්ද්‍රියස්ස විසුං වුත්තත්තා වුත්තාවසෙසවසෙන ගොපිතින්ද්‍රියො. රක්ඛිතමානසානොති මානසංයෙව මානසානං, තං රක්ඛිතමස්සාති රක්ඛිතමානසානො. යථා කිලෙසෙති න [Pg.130] විලුප්පති, එවං රක්ඛිතචිත්තොති වුත්තං හොති. අනවස්සුතොති ඉමාය පටිපත්තියා තෙසු තෙසු ආරම්මණෙසු කිලෙසඅන්වාස්සවවිරහිතො. අපරිඩය්හමානොති එවං අන්වාස්සවවිරහිතා එව කිලෙසග්ගීහි අපරිඩය්හමානො, බහිද්ධා වා අනවස්සුතො, අජ්ඣත්තං අපරිඩය්හමානො. සෙසං වුත්තනයමෙවාති (සු. නි. අට්ඨ. 1.63).

໑໔໙. ໃນຄາຖາທີ 9 ຄຳວ່າ 'ທອດສາຍຕາລົງ' (okkhittacakkhu) ຄື ທອດສາຍຕາລົງເບື້ອງຕ່ຳ, ຕັ້ງກະດູກຄໍທັງ 7 ຂໍ້ໃຫ້ກົງຕາມລຳດັບ ແລ້ວແນມເບິ່ງຊົ່ວແອກໜຶ່ງ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການເບິ່ງສິ່ງທີ່ຄວນເວັ້ນແລະຄວນລະ, ມີຄຳອະທິບາຍໄວ້ຢ່າງນີ້. ແຕ່ບໍ່ແມ່ນການເອົາກະດູກຄາງໄປກະທົບກັບກະດູກເອິກ. ເພາະວ່າການທອດສາຍຕາລົງຢ່າງນັ້ນ ບໍ່ສົມຄວນແກ່ສະມະນະ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນຜູ້ລະເລີງດ້ວຍເທົ້າ' (na ca pādalolo) ຄື ບໍ່ເປັນເໝືອນຜູ້ມີເທົ້າຄັນຄາຍ ເພາະຢາກເຂົ້າໄປສູ່ທ່າມກາງໝູ່ຄະນະ ໂດຍຄິດວ່າ ເຮົາເປັນຄົນທີສອງຂອງຄົນຜູ້ດຽວ ເປັນຄົນທີສາມຂອງຄົນສອງຄົນ ດັ່ງນີ້, ຫຼື ງົດເວັ້ນຈາກການທ່ຽວໄປຕະຫຼອດກາລະນານ ແລະ ການທ່ຽວໄປຢ່າງບໍ່ມີຈຸດໝາຍ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ຄຸ້ມຄອງອິນຊີ' (guttindriyo) ຄື ໃນອິນຊີ 6 ນັ້ນ ເພາະມະນິນຊີ (ອິນຊີຄືໃຈ) ຊົງສະແດງໄວ້ຕ່າງຫາກໃນທີ່ນີ້, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຜູ້ຄຸ້ມຄອງອິນຊີ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອິນຊີທີ່ເຫຼືອທີ່ກ່າວໄວ້. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີໃຈອັນຮັກສາແລ້ວ' (rakkhitamānasāno) ຄື ມະໂນນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ມານະສານະ, ໃຈນັ້ນອັນຜູ້ນັ້ນຮັກສາແລ້ວ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຜູ້ມີໃຈອັນຮັກສາແລ້ວ. ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ມີຈິດອັນຮັກສາແລ້ວ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ກິເລດທັງຫຼາຍຍາດຊີງເອົາໄປໄດ້. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ບໍ່ຊຸ່ມຊື່ນດ້ວຍກິເລດ' (anavassuto) ຄື ດ້ວຍການປະຕິບັດນີ້ ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງປາສະຈາກກິເລດອັນໄຫຼເຂົ້າໄປໃນອາລົມນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ບໍ່ຖືກເຜົາໄໝ້' (apariḍayhamāno) ຄື ເມື່ອປາສະຈາກກິເລດອັນໄຫຼເຂົ້າໄປຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ຖືກໄຟຄືກິເລດເຜົາໄໝ້, ຫຼື ບໍ່ຊຸ່ມຊື່ນໃນພາຍນອກ ບໍ່ຖືກເຜົາໄໝ້ໃນພາຍໃນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ກໍມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

---

චක්ඛුනා රූපං දිස්වාති කාරණවසෙන ‘‘චක්ඛූ’’ති ලද්ධවොහාරෙන රූපදස්සනසමත්ථෙන චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන රූපං දිස්වා. පොරාණා පනාහු –

ຄຳວ່າ 'ເຫັນຮູບດ້ວຍຕາ' (cakkhunā rūpaṃ disvā) ຄື ເຫັນຮູບດ້ວຍຈັກຂຸວິນຍານ ອັນສາມາດໃນການເຫັນຮູບ ເຊິ່ງໄດ້ໂວຫານວ່າ 'ຕາ' (cakkhu) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງເຫດ. ສ່ວນພະໂບຮານາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ:

---

‘‘චක්ඛු රූපං න පස්සති අචිත්තකත්තා, චිත්තං න පස්සති අචක්ඛුකත්තා, ද්වාරාරම්මණසඞ්ඝට්ටනෙ පන පසාදවත්ථුකෙන චිත්තෙන පස්සති. ඊදිසී පනෙසා ‘ධනුනා විජ්ඣතී’තිආදීසු විය සසම්භාරකථා නාම හොති, තස්මා චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන රූපං දිස්වාති අයමෙවෙත්ථ අත්ථො’’ති (විසුද්ධි. 1.15; ධ. ස. අට්ඨ. 1352).

'ຕາຍ່ອມບໍ່ເຫັນຮູບ ເພາະບໍ່ມີຈິດ, ຈິດຍ່ອມບໍ່ເຫັນຮູບ ເພາະບໍ່ມີຕາ, ແຕ່ເມື່ອມີການກະທົບກັນລະຫວ່າງທະວານແລະອາລົມ ຈິດອັນມີປະສາດຕາເປັນທີ່ຕັ້ງ ຍ່ອມເຫັນຮູບ. ກໍຄຳເວົ້າແບບນີ້ ຊື່ວ່າ ສະສະພາຣະກະຖາ (ຄຳເວົ້າທີ່ກ່າວເຖິງອົງປະກອບຮ່ວມ) ເໝືອນຄຳວ່າ ຍິງດ້ວຍທະນູ ເປັນຕົ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ໃນຄຳນີ້ ຈຶ່ງມີອັດຖະວ່າ ເຫັນຮູບດ້ວຍຈັກຂຸວິນຍານ ນັ້ນເອງ' ດັ່ງນີ້.

---

නිමිත්තග්ගාහීති ඉත්ථිපුරිසනිමිත්තං වා සුභනිමිත්තාදිකං වා කිලෙසවත්ථුභූතං නිමිත්තං ඡන්දරාගවසෙන ගණ්හාති, දිට්ඨමත්තවසෙන න සණ්ඨාති. අනුබ්‍යඤ්ජනග්ගාහීති කිලෙසානං අනුබ්‍යඤ්ජනතො පාකටභාවකරණතො ‘‘අනුබ්‍යඤ්ජන’’න්ති ලද්ධවොහාරං හත්ථපාදහසිතලපිතවිලොකිතාදිභෙදං ආකාරං ගණ්හාති.

ຄຳວ່າ 'ຜູ້ຖືເອົານິມິດ' (nimittaggāhī) ຄື ຖືເອົານິມິດອັນເປັນວັດຖຸແຫ່ງກິເລດ ເປັນຕົ້ນວ່າ ນິມິດແຫ່ງຄວາມເປັນຍິງເປັນຊາຍ ຫຼື ສຸພະນິມິດ (ນິມິດວ່າສວຍງາມ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັນທະຣາຄະ ບໍ່ຢຸດຢູ່ພຽງແຕ່ການເຫັນເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ຖືເອົາອະນຸພະຍັນຊະນະ' (anubyañjanaggāhī) ຄື ຖືເອົາອາການອັນແຕກຕ່າງກັນ ມີ ມື, ເທົ້າ, ການຍິ້ມ, ການເວົ້າ ແລະ ການແນມເບິ່ງ ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງໄດ້ໂວຫານວ່າ 'ອະນຸພະຍັນຊະນະ' (anubyañjana) ເພາະເປັນເຄື່ອງສະແດງກິເລດໃຫ້ປາກົດ.

---

යත්වාධිකරණමෙනන්තිආදිම්හි යංකාරණා යස්ස චක්ඛුන්ද්‍රියාසංවරස්ස හෙතු. එතං පුග්ගලං සතිකවාටෙන චක්ඛුන්ද්‍රියං අසංවුතං අපිහිතචක්ඛුද්වාරං හුත්වා විහරන්තං එතෙ අභිජ්ඣාදයො ධම්මා අන්වාස්සවෙය්‍යුං. තස්ස සංවරාය න පටිපජ්ජතීති තස්ස චක්ඛුන්ද්‍රියස්ස සතිකවාටෙන පිදහනත්ථාය න පටිපජ්ජති. එවංභූතොයෙව ච ‘‘න රක්ඛති චක්ඛුන්ද්‍රියං. න චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරං ආපජ්ජතී’’තිපි වුච්චති.

ໃນຄຳວ່າ 'yatvādhikaraṇamenaṃ' ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະເຫດໃດ ອັນເປັນເຫດແຫ່ງການບໍ່ສຳລວມຈັກຂຸນຊີ. ທຳທັງຫຼາຍມີອະພິຊາເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ພຶງໄຫຼໄປຕາມບຸກຄົນນັ້ນ ຜູ້ມີຈັກຂຸນຊີອັນບໍ່ໄດ້ສຳລວມແລ້ວ ຄື ບໍ່ໄດ້ປິດຈັກຂຸທະວານດ້ວຍບານປະຕູຄືສະຕິ ແລ້ວຢູ່. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ປະຕິບັດເພື່ອຄວາມສຳລວມຈັກຂຸນຊີນັ້ນ' (tassa saṃvarāya na paṭipajjati) ຄື ບໍ່ປະຕິບັດເພື່ອປິດຈັກຂຸນຊີນັ້ນດ້ວຍບານປະຕູຄືສະຕິ. ແລະ ບຸກຄົນຜູ້ເປັນຢ່າງນີ້ເອງ ຍ່ອມຊື່ວ່າ 'ບໍ່ຮັກສາຈັກຂຸນຊີ ບໍ່ເຖິງຄວາມສຳລວມໃນຈັກຂຸນຊີ' ແມ້ດັ່ງນີ້.

---

තත්ථ කිඤ්චාපි චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරො වා අසංවරො වා නත්ථි. න හි චක්ඛුපසාදං නිස්සාය සති වා මුට්ඨස්සච්චං වා උප්පජ්ජති, අපි ච යදා රූපාරම්මණං චක්ඛුස්ස ආපාථං ආගච්ඡති, තදා භවඞ්ගෙ ද්වික්ඛත්තුං උප්පජ්ජිත්වා නිරුද්ධෙ කිරියමනොධාතු ආවජ්ජනකිච්චං සාධයමානා උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣති, තතො චක්ඛුවිඤ්ඤාණං දස්සනකිච්චං තතො විපාකමනොධාතු සම්පටිච්ඡනකිච්චං තතො විපාකාහෙතුකමනොවිඤ්ඤාණධාතු සන්තීරණකිච්චං තතො කිරියාහෙතුකමනොවිඤ්ඤාණධාතු [Pg.131] වොට්ඨපනකිච්චං සාධයමානා උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣති, තදනන්තරං ජවනං ජවති. තත්‍රාපි නෙව භවඞ්ගසමයෙ, න ආවජ්ජනාදීනං අඤ්ඤතරසමයෙ සංවරො වා අසංවරො වා අත්ථි, ජවනක්ඛණෙ පන සචෙ දුස්සීල්‍යං වා මුට්ඨස්සච්චං වා අඤ්ඤාණං වා අක්ඛන්ති වා කොසජ්ජං වා උප්පජ්ජති, අසංවරො හොති. එවං හොන්තො පන සො චක්ඛුන්ද්‍රියෙ අසංවරොති වුච්චති. කස්මා? යස්මා තස්මිං සති ද්වාරම්පි අගුත්තං හොති භවඞ්ගම්පි ආවජ්ජනාදීනි වීථිචිත්තානිපි. යථා කිං? යථා නගරෙ චතූසු ද්වාරෙසු අසංවුතෙසු කිඤ්චාපි අන්තොඝරද්වාරකොට්ඨකගබ්භාදයො සුසංවුතා, තථාපි අන්තොනගරෙ සබ්බං භණ්ඩං අරක්ඛිතං අගොපිතමෙව හොති. නගරද්වාරෙන හි පවිසිත්වා චොරා යදිච්ඡන්ති, තං හරෙය්‍යුං. එවමෙව ජවනෙ දුස්සීල්‍යාදීසු උප්පන්නෙසු තස්මිං අසංවරෙ සති ද්වාරම්පි අගුත්තං හොති භවඞ්ගම්පි ආවජ්ජනාදීනි වීථිචිත්තානිපීති.

ໃນເລື່ອງນັ້ນ ແມ້ວ່າຄວາມສຳລວມ ຫຼື ຄວາມບໍ່ສຳລວມ ຈະບໍ່ມີໃນຈັກຂຸນຊີກོຕາມ. ຈິງຢູ່, ສະຕິ ຫຼື ຄວາມຫຼົງລືມສະຕິ ຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສຈັກຂຸປະສາດ, ແຕ່ທວ່າ ເມື່ອຮູບາຣົມມາສູ່ຄອງແຫ່ງຕາ, ໃນເວລານັ້ນ ເມື່ອພະວັງເກີດຂຶ້ນ 2 ເທື່ອແລ້ວດັບໄປ, ກິຣິຍາມະໂນທາດ ທຳອາວັດຊະນະກິດ (ການຄຳນຶງ) ກໍເກີດຂຶ້ນແລ້ວດັບໄປ, ຈາກນັ້ນ ຈັກຂຸວິນຍານ ທຳທັດສະນະກິດ (ການເຫັນ), ຈາກນັ້ນ ວິປາກມະໂນທາດ ທຳສຳປະຕິສັນນະກິດ (ການຮັບ), ຈາກນັ້ນ ວິປາກອະເຫຕຸກາມະໂນວິນຍານທາດ ທຳສັນຕີຣະນະກິດ (ການໄຕ່ຕອງ), ຈາກນັ້ນ ກິຣິຍາອະເຫຕຸກາມະໂນວິນຍານທາດ ທຳວົດຖະປະນະກິດ (ການກຳນົດ) ກໍເກີດຂຶ້ນແລ້ວດັບໄປ, ໃນລຳດັບນັ້ນ ຊະວະນະຈິດຍ່ອມແລ່ນໄປ. ໃນຂະນະນັ້ນ ແມ້ໃນສະໄໝແຫ່ງພະວັງ ຫຼື ໃນສະໄໝແຫ່ງຈິດມີອາວັດຊະນະເປັນຕົ້ນ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ກໍບໍ່ມີຄວາມສຳລວມ ຫຼື ຄວາມບໍ່ສຳລວມເລີຍ, ແຕ່ໃນຂະນະແຫ່ງຊະວະນະຈິດ ຫາກຄວາມທຸສິນ, ຄວາມຫຼົງລືມສະຕິ, ຄວາມບໍ່ຮູ້, ຄວາມບໍ່ອົດທົນ ຫຼື ຄວາມກຽດຄ້ານ ເກີດຂຶ້ນ, ຄວາມບໍ່ສຳລວມຍ່ອມມີ. ກໍເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ຄວາມບໍ່ສຳລວມນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຄວາມບໍ່ສຳລວມໃນຈັກຂຸນຊີ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ເມື່ອຄວາມບໍ່ສຳລວມນັ້ນມີຢູ່ ແມ້ທະວານກໍຊື່ວ່າບໍ່ໄດ້ຄຸ້ມຄອງ, ພະວັງ ແລະ ວິຖີຈິດມີອາວັດຊະນະເປັນຕົ້ນ ກໍຊື່ວ່າບໍ່ໄດ້ຄຸ້ມຄອງຄືກັນ. ປຽບເໝືອນຫຍັງ? ປຽບເໝືອນເມື່ອປະຕູເມືອງທັງສີ່ບໍ່ໄດ້ປິດ, ແມ້ວ່າປະຕູເຮືອນ, ຊຸ້ມປະຕູ ແລະ ຫ້ອງໃນເຮືອນ ຈະປິດໄວ້ເປັນຢ່າງດີກໍຕາມ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ຊັບສິນທັງປວງໃນເມືອງ ກໍຊື່ວ່າບໍ່ໄດ້ຮັບການຮັກສາ ບໍ່ໄດ້ຮັບການຄຸ້ມຄອງເລີຍ. ຈິງຢູ່, ພວກໂຈນເຂົ້າມາທາງປະຕູເມືອງແລ້ວ ປາດຖະໜາສິ່ງໃດ ກໍຍ່ອມເອົາສິ່ງນັ້ນໄປໄດ້. ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນເອງ ເມື່ອຄວາມທຸສິນເປັນຕົ້ນເກີດຂຶ້ນໃນຊະວະນະຈິດ, ເມື່ອຄວາມບໍ່ສຳລວມນັ້ນມີຢູ່ ແມ້ທະວານກໍຊື່ວ່າບໍ່ໄດ້ຄຸ້ມຄອງ, ພະວັງ ແລະ ວິຖີຈິດມີອາວັດຊະນະເປັນຕົ້ນ ກໍຊື່ວ່າບໍ່ໄດ້ຄຸ້ມຄອງຄືກັນ ດັ່ງນີ້.

---

චක්ඛුනා රූපං දිස්වා න නිමිත්තග්ගාහී හොතීතිආදීසු න නිමිත්තග්ගාහී හොතීති ඡන්දරාගවසෙන වුත්තප්පකාරං නිමිත්තං න ගණ්හාති. එවං සෙසපදානිපි වුත්තපටික්ඛෙපෙන වෙදිතබ්බානි. යථා ච හෙට්ඨා ‘‘ජවනෙ දුස්සීල්‍යාදීසු උප්පන්නෙසු තස්මිං අසංවරෙ සති ද්වාරම්පි අගුත්තං හොති භවඞ්ගම්පි ආවජ්ජනාදීනි වීථිචිත්තානිපී’’ති වුත්තං, එවමිධ තස්මිං සීලාදීසු උප්පන්නෙසු ද්වාරම්පි ගුත්තං හොති භවඞ්ගම්පි ආවජ්ජනාදීනි වීථිචිත්තානිපි. යථා කිං? යථා නගරද්වාරෙසු සංවුතෙසු කිඤ්චාපි අන්තොඝරාදයො අසංවුතා හොන්ති. තථාපි අන්තොනගරෙ සබ්බං භණ්ඩං සුරක්ඛිතං සුගොපිතමෙව හොති. නගරද්වාරෙසු පිහිතෙසු චොරානං පවෙසො නත්ථි. එවමෙව ජවනෙ සීලාදීසු උප්පන්නෙසු ද්වාරම්පි ගුත්තං හොති භවඞ්ගම්පි ආවජ්ජනාදීනි වීථිචිත්තානිපි. තස්මා ජවනක්ඛණෙ උප්පජ්ජමානොපි චක්ඛුන්ද්‍රියෙ සංවරොති වුත්තො (ධ. ස. අට්ඨ. 1352; විසුද්ධි. 1.15).

ໃນບົດມີອາທິວ່າ 'Cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hotī' (ເຫັນຮູບດ້ວຍຕາແລ້ວ ບໍ່ຖືເອົານິມິດ) ຄຳວ່າ 'na nimittaggāhī hotī' (ບໍ່ຖືເອົານິມິດ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ຖືເອົານິມິດໂດຍປະການທີ່ກ່າວໄວ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັນທະລາຄະ. ແມ້ບົດທີ່ເຫຼືອກໍພຶງຊາບໂດຍການປະຕິເສດທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວຢ່າງນີ້. ແລະຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຫົນຫຼັງວ່າ 'ເມື່ອຄວາມທຸສີລເປັນຕົ້ນເກີດຂຶ້ນໃນຊະວະນະ, ເມື່ອຄວາມບໍ່ສຳລວມນັ້ນມີຢູ່ ແມ້ທະວານກໍຊື່ວ່າບໍ່ໄດ້ຄຸ້ມຄອງ, ແມ້ພະວັງ ແລະວິຖີຈິດມີອາວັດຊະນະເປັນຕົ້ນກໍຊື່ວ່າບໍ່ໄດ້ຄຸ້ມຄອງ', ໃນອະທິບາຍນີ້ກໍຢ່າງນັ້ນ ເມື່ອສີລເປັນຕົ້ນນັ້ນເກີດຂຶ້ນ ແມ້ທະວານກໍຊື່ວ່າໄດ້ຄຸ້ມຄອງ, ແມ້ພະວັງ ແລະວິຖີຈິດມີອາວັດຊະນະເປັນຕົ້ນກໍຊື່ວ່າໄດ້ຄຸ້ມຄອງ. ປຽບເໝືອນຫຍັງ? ປຽບເໝືອນເມື່ອປະຕູເມືອງປິດແລ້ວ ແມ້ພາຍໃນເຮືອນເປັນຕົ້ນຈະບໍ່ໄດ້ປິດກໍຕາມ, ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ຊັບສິ່ງຂອງທັງໝົດພາຍໃນເມືອງກໍຍ່ອມໄດ້ຮັບການຮັກສາ ແລະຄຸ້ມຄອງເປັນຢ່າງດີ. ເມື່ອປະຕູເມືອງປິດແລ້ວ ພວກໂຈນກໍບໍ່ສາມາດເຂົ້າໄປໄດ້. ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນແລ້ວ ເມື່ອສີລເປັນຕົ້ນເກີດຂຶ້ນໃນຊະວະນະ ແມ້ທະວານກໍຊື່ວ່າໄດ້ຄຸ້ມຄອງ, ແມ້ພະວັງ ແລະວິຖີຈິດມີອາວັດຊະນະເປັນຕົ້ນກໍຊື່ວ່າໄດ້ຄຸ້ມຄອງ. ເພາະສະນັ້ນ ແມ້ຄວາມສຳລວມທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະແຫ່ງຊະວະນະ ກໍຊື່ວ່າ 'ຈັກຂຸນທຣີສຳລວມ' (ການສຳລວມອິນຊີຄືຕາ).

---

අවස්සුතපරියායඤ්චාති කිලෙසෙහි තින්තකාරණඤ්ච. අනවස්සුතපරියායඤ්චාති කිලෙසෙහි අතින්තකාරණඤ්ච.

ບົດວ່າ 'Avassutapariyāyañca' ໄດ້ແກ່ ເຫດທີ່ເຮັດໃຫ້ປຽກຊຸ່ມດ້ວຍກິເລດ. ບົດວ່າ 'Anavassutapariyāyañca' ໄດ້ແກ່ ເຫດທີ່ບໍ່ເຮັດໃຫ້ປຽກຊຸ່ມດ້ວຍກິເລດ.

---

පියරූපෙ රූපෙති ඉට්ඨජාතිකෙ රූපාරම්මණෙ. අප්පියරූපෙ රූපෙති අනිට්ඨසභාවෙ රූපාරම්මණෙ. බ්‍යාපජ්ජතීති දොසවසෙන පූතිභාවමාපජ්ජති. ඔතාරන්ති ඡිද්දං අන්තරං. ආරම්මණන්ති පච්චයං.

ບົດວ່າ 'Piyarūpe rūpe' ໄດ້ແກ່ ໃນຮູບາຣົມທີ່ເປັນອິດຖະຊາດ (ໜ້າປາດຖະໜາ). ບົດວ່າ 'Appiyarūpe rūpe' ໄດ້ແກ່ ໃນຮູບາຣົມທີ່ມີສະພາວະເປັນອະນິດຖະ (ບໍ່ໜ້າປາດຖະໜາ). ບົດວ່າ 'Byāpajjatī' ຄວາມວ່າ ເຖິງຄວາມເປັນຂອງບູດເນົ່າດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂທສະ. ບົດວ່າ 'Otāraṃ' ໄດ້ແກ່ ຊ່ອງຫວ່າງ ຫຼື ໂອກາດ. ບົດວ່າ 'Ārammaṇaṃ' ໄດ້ແກ່ ປັດໄຈ.

---

අධිභංසූති [Pg.132] මද්දංසු. න අධිභොසීති න මද්දි. බහලමත්තිකාති පුනප්පුනං දානවසෙන උද්ධමායිකා බහලමත්තිකා. අද්දාවලෙපනාති අසුක්ඛමත්තිකදානා. සෙසමෙත්ථ උත්තානං.

ບົດວ່າ 'Adhibhaṃsū' ຄວາມວ່າ ຢຽบຍ່ຳແລ້ວ. ບົດວ່າ 'Na adhibhosī' ຄວາມວ່າ ບໍ່ໄດ້ຢຽບຍ່ຳ. ບົດວ່າ 'Bahalamattikā' ໄດ້ແກ່ ດິນໜຽວໜາທີ່ພອກຂຶ້ນໜາເພາະການທາຊ້ຳໆ. ບົດວ່າ 'Addāvalepanā' ໄດ້ແກ່ ເພາະການທາດິນໜຽວທີ່ຍັງບໍ່ທັນແຫ້ງ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນບົດນີ້ຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

---

නවමං.

ສູດທີເກົ້າ.

---

150. දසමෙ කාසායවත්ථො අභිනික්ඛමිත්වාති ඉමස්ස පාදස්ස ගෙහා අභිනික්ඛමිත්වා කාසායවත්ථො හුත්වාති එවමත්ථො වෙදිතබ්බො. සෙසං වුත්තනයෙනෙව සක්කා ජානිතුන්ති න විත්ථාරිතන්ති.

໑໕໐. ໃນສູດທີສິບ, ບົດວ່າ 'kāsāyavattho abhinikkhamitvā' ພຶງຊາບອະທິບາຍແຫ່ງບາດຄຳນີ້ວ່າ 'ອອກຈາກເຮືອນແລ້ວ ຄອງຜ້າກາສາວະພັດ'. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອກໍສາມາດຮູ້ໄດ້ໂດຍນິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນແລ້ວ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ອະທິບາຍຢ່າງລະອຽດ.

---

දසමං.

ສູດທີສິບ.

---

තතියවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາວັກທີສາມ ຈົບແລ້ວ.

---

4. චතුත්ථවග්ගවණ්ණනා

໔. ການພັນລະນາວັກທີສີ່

---

151. චතුත්ථවග්ගස්ස පඨමෙ රසෙසූති අම්බිලමධුරතිත්තකකටුකලොණිකඛාරිකකසාවාදිභෙදෙසු සායනීයෙසු. ගෙධං අකරන්ති ගිද්ධිං අකරොන්තො, තණ්හං අනුප්පාදෙන්තොති වුත්තං හොති. අලොලොති ‘‘ඉදං සායිස්සාමි, ඉදං සායිස්සාමී’’ති එවං රසවිසෙසෙසු අනාකුලො. අනඤ්ඤපොසීති පොසෙතබ්බකසද්ධිවිහාරිකාදිවිරහිතො, කායසන්ධාරණමත්තෙන සන්තුට්ඨොති වුත්තං හොති. යථා වා පුබ්බෙ උය්‍යානෙ රසෙසු ගෙධකරණලොලො හුත්වා අඤ්ඤපොසී ආසිං, එවං අහුත්වා යාය තණ්හාය ලොලො හුත්වා රසෙසු ගෙධං කරොති, තං තණ්හං හිත්වා ආයතිං තණ්හාමූලකස්ස අඤ්ඤස්ස අත්තභාවස්ස අනිබ්බත්තනෙන අනඤ්ඤපොසීති දස්සෙති. අථ වා අත්ථභඤ්ජනකට්ඨෙන කිලෙසා ‘‘අඤ්ඤෙ’’ති වුච්චන්ති, තෙසං අපොසනෙන අනඤ්ඤපොසීති අයමෙත්ථ අත්ථො. සපදානචාරීති අවොක්කම්මචාරී අනුපුබ්බචාරී, ඝරපටිපාටිං අඡඩ්ඩෙත්වා අඩ්ඪකුලඤ්ච දලිද්දකුලඤ්ච නිරන්තරං පිණ්ඩාය පවිසමානොති අත්ථො. කුලෙ කුලෙ අප්පටිබද්ධචිත්තොති ඛත්තියකුලාදීසු යත්ථ කත්ථචි කිලෙසවසෙන අලග්ගචිත්තො, චන්දූපමො නිච්චනවකො හුත්වාති අත්ථො. සෙසං වුත්තනයමෙවාති (සු. නි. අට්ඨ. 1.65; අප. අට්ඨ. 1.1.121).

໑໕໑. ໃນສູດທີໜຶ່ງແຫ່ງວັກທີສີ່, ບົດວ່າ 'rasesu' ໄດ້ແກ່ ໃນລົດຊາດຕ່າງໆ ທີ່ຄວນລິ້ມລົດ ມີລົດສົ້ມ, ຫວານ, ຂົມ, ເຜັດ, ເຄັມ, ຝາດ ແລະຝາດເຝື່ອນເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'gedhaṃ akaraṃ' ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ເຮັດຄວາມກຳໜັດຍິນດີ ຄື ບໍ່ໃຫ້ຕັນຫາເກີດຂຶ້ນ. ບົດວ່າ 'alolo' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເປັນຜູ້ມັກມົວໃນລົດຊາດພິເສດຕ່າງໆ ວ່າ 'ເຮົາຈັກລິ້ມລົດນີ້, ເຮົາຈັກລິ້ມລົດນີ້'. ບົດວ່າ 'anaññaposī' ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ປາສະຈາກສັດທິວິຫາຣິກເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕົນຈະຕ້ອງລ້ຽງດູ ຄື ເປັນຜູ້ສັນໂດດດ້ວຍພຽງແຕ່ການລ້ຽງຊີບເພື່ອປະຄອງກາຍໄວ້ເທົ່ານັ້ນ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ສະແດງວ່າ 'ໃນການກ່ອນ ເຮົາເປັນຜູ້ມັກມົວໃນການສະແຫວງຫາລົດຊາດໃນອຸທິຍານ ແລະເປັນຜູ້ລ້ຽງຄົນອື່ນ, ແຕ່ບັດນີ້ ບໍ່ເປັນຢ່າງນັ້ນແລ້ວ, ເຮົາລະຕັນຫາໃດທີ່ເຮັດໃຫ້ເປັນຜູ້ມັກມົວ ແລະກຳໜັດຍິນດີໃນລົດຊາດ, ເພາະຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນແຫ່ງອັດຕະພາບອື່ນທີ່ມີຕັນຫາເປັນມູນເຫດໃນອະນາຄົດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ບໍ່ລ້ຽງຄົນອື່ນ (anaññaposī)'. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ກິເລດທັງຫຼາຍຊື່ວ່າ 'ຄົນອື່ນ' (aññe) ເພາະອັດຖະວ່າທຳລາຍປະໂຫຍດ, ຄວາມໝາຍໃນບົດນີ້ຄື ບໍ່ລ້ຽງກິເລດເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'anaññaposī'. ບົດວ່າ 'sapadānacārī' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທ່ຽວໄປໂດຍບໍ່ຂ້າມ ຄື ທ່ຽວໄປຕາມລຳດັບ, ຄວາມວ່າ ບໍ່ລະເວັ້ນລຳດັບເຮືອນ ໂດຍເຂົ້າໄປບິນທະບາດໃນຕະກູນຮັ່ງມີ ແລະຕະກູນທຸກຍາກໂດຍບໍ່ຂາດສາຍ. ບົດວ່າ 'kule kule appaṭibaddhacitto' ໄດ້ແກ່ ມີຈິດບໍ່ຜູກພັນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກິເລດໃນຕະກູນໃດຕະກູນໜຶ່ງ ມີຕະກູນກະສັດເປັນຕົ້ນ, ຄື ເປັນຜູ້ປຽບເໝືອນພະຈັນ ທີ່ເປັນຜູ້ໃໝ່ຢູ່ສະເໝີ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອກໍມີນິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນແລ້ວ.

---

පඨමං.

ສູດທີໜຶ່ງ.

---

152. දුතියෙ [Pg.133] ආවරණානීති නීවරණානෙව, තානි අත්ථතො උරගසුත්තෙ (සු. නි. 1 ආදයො) වුත්තානි. තානි පන යස්මා අබ්භාදයො විය චන්දං සූරියං වා චෙතො ආවරන්ති, තස්මා ‘‘ආවරණානි චෙතසො’’ති වුත්තානි. තානි උපචාරෙන වා අප්පනාය වා පහාය. උපක්කිලෙසෙති උපගම්ම චිත්තං විබාධෙන්තෙ අකුසලෙ ධම්මෙ, වත්ථොපමාදීසු (ම. නි. 1.70 ආදයො) වුත්තෙ අභිජ්ඣාදයො වා. බ්‍යපනුජ්ජාති පනුදිත්වා විනාසෙත්වා, විපස්සනාමග්ගෙන පජහිත්වාති අත්ථො. සබ්බෙති අනවසෙසෙ. එවං සමථවිපස්සනාසම්පන්නො පඨමමග්ගෙන දිට්ඨිනිස්සයස්ස පහීනත්තා අනිස්සිතො. සෙසමග්ගෙහි ඡෙත්වා තෙධාතුකගතං සිනෙහදොසං, තණ්හාරාගන්ති වුත්තං හොති. සිනෙහො එව හි ගුණපටිපක්ඛතො සිනෙහදොසොති වුත්තො. සෙසං වුත්තනයමෙව (සු. නි. අට්ඨ. 1.66).

໑໕໒. ໃນສູດທີສອງ, ບົດວ່າ 'āvaraṇāni' ໄດ້ແກ່ ນີວອນທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ, ນີວອນເຫຼົ່ານັ້ນໂດຍອັດຖະກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນອຸຣະຄະສູດ. ແຕ່ເພາະນີວອນເຫຼົ່ານັ້ນກັ້ນຈິດ ປຽບເໝືອນໝອກເປັນຕົ້ນທີ່ກັ້ນພະຈັນ ຫຼືພະອາທິດ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ເຄື່ອງກັ້ນຈິດ' (āvaraṇāni cetaso). ລະນີວອນເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍອຸປະຈາຣະ ຫຼືອັບປະນາແລ້ວ. ບົດວ່າ 'upakkilese' ໄດ້ແກ່ ອະກຸສົນທຳທັງຫຼາຍທີ່ເຂົ້າໄປບີບຄັ້ນຈິດ, ຫຼືໄດ້ແກ່ ອະພິຊຊາເປັນຕົ້ນທີ່ກ່າວໄວ້ໃນວັດຖູປະມະສູດເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'byapanujja' ຄວາມວ່າ ບັນເທົາ ຄື ເຮັດໃຫ້ພິນາດ, ລະເສຍດ້ວຍວິປັດສະນາມັກ. ບົດວ່າ 'sabbe' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ມີເຫຼືອ. ພະຂີນາສົບຜູ້ສົມບູນດ້ວຍສະມະຖະ ແລະວິປັດສະນາຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ບໍ່ອາໄສ (anissito) ເພາະລະທິດຖິນິດໄສໄດ້ແລ້ວດ້ວຍມັກທີໜຶ່ງ. ຕັດຄວາມສະເໜ່ຫາອັນເປັນໂທດ (sinehadosa) ທີ່ຢັ່ງລົງໃນໄຕພົບດ້ວຍມັກທີ່ເຫຼືອ, ອະທິບາຍວ່າ ຕັນຫາລາຄະ. ເພາະວ່າ ຄວາມສະເໜ່ຫານັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ 'ความສະເໜ່ຫາອັນເປັນໂທດ' ເພາະເປັນປະຕິປັກຕໍ່ຄຸນນະທຳ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອກໍມີນິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນແລ້ວ.

---

දුතියං.

ສູດທີສອງ.

---

153. තතියෙ විපිට්ඨිකත්වානාති පිට්ඨිතො කත්වා, ඡඩ්ඩෙත්වා ජහිත්වාති අත්ථො. සුඛං දුඛඤ්චාති කායිකං සාතාසාතං. සොමනස්සදොමනස්සන්ති චෙතසිකං සාතාසාතං. උපෙක්ඛන්ති චතුත්ථජ්ඣානුපෙක්ඛං. සමථන්ති චතුත්ථජ්ඣානසමථමෙව. විසුද්ධන්ති පඤ්චනීවරණවිතක්කවිචාරපීතිසුඛසඞ්ඛාතෙහි නවහි පච්චනීකධම්මෙහි විමුත්තත්තා අතිසුද්ධං, නිද්ධන්තසුවණ්ණමිව විගතූපක්කිලෙසන්ති අත්ථො.

໑໕໓. ໃນສູດທີສາມ, ບົດວ່າ 'vipiṭṭhikatvāna' ຄວາມວ່າ ເຮັດໄວ້ທາງຫຼັງ ຄື ຖິ້ມເສຍ, ລະເສຍ. ບົດວ່າ 'sukhaṃ dukhañca' ໄດ້ແກ່ ຄວາມສະບາຍກາຍ ແລະຄວາມບໍ່ສະບາຍກາຍ. ບົດວ່າ 'somanassadomanassaṃ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມສະບາຍໃຈ ແລະຄວາມບໍ່ສະບາຍໃຈ. ບົດວ່າ 'upekkhā' ໄດ້ແກ່ ອຸເປກຂາໃນຈະຕຸດຖະຊານ. ບົດວ່າ 'samathaṃ' ໄດ້ແກ່ ສະມະຖະໃນຈະຕຸດຖະຊານນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ 'visuddhaṃ' ຄວາມວ່າ ບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ ເພາະພົ້ນຈາກປະຕິປັກທຳ 9 ປະການ ມີນີວອນ 5, ວິດຕົກ, ວິຈານ, ປີຕິ ແລະສຸກ, ອະທິບາຍວ່າ ປາສະຈາກອຸປະກິເລດ ປຽບເໝືອນທອງຄຳທີ່ຫຼອມດີແແລ້ວ.

---

අයං පන යොජනා – විපිට්ඨිකත්වාන සුඛං දුක්ඛඤ්ච පුබ්බෙව, පඨමජ්ඣානූපචාරභූමියංයෙව දුක්ඛං, තතියජ්ඣානූපචාරභූමියඤ්ච සුඛන්ති අධිප්පායො. පුන ආදිතො වුත්තං ච-කාරං පරතො නෙත්වා ‘‘සොමනස්සං දොමනස්සඤ්ච විපිට්ඨිකත්වාන පුබ්බෙවා’’ති අධිකාරො. තෙන සොමනස්සං චතුත්ථජ්ඣානූපචාරෙ, දොමනස්සඤ්ච දුතියජ්ඣානූපචාරෙයෙවාති දීපෙති. එතානි හි එතෙසං පරියායතො පහානට්ඨානානි. නිප්පරියායතො පන දුක්ඛස්ස පඨමජ්ඣානං, දොමනස්සස්ස දුතියජ්ඣානං, සුඛස්ස තතියජ්ඣානං, සොමනස්සස්ස චතුත්ථජ්ඣානං පහානට්ඨානං. යථාහ – ‘‘පඨමජ්ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති එත්ථුප්පන්නං දුක්ඛින්ද්‍රියං අපරිසෙසං නිරුජ්ඣතී’’තිආදි (සං. නි. 5.510). තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයෙන ගහෙතබ්බං. පරතො පුබ්බෙවාති තීසු පඨමජ්ඣානදීසු දුක්ඛදොමනස්සසුඛානි [Pg.134] විපිට්ඨිකත්වා එත්ථෙව ච චතුත්ථජ්ඣානෙ සොමනස්සං විපිට්ඨිකත්වා ඉමාය පටිපදාය ලද්ධානුපෙක්ඛං සමථං විසුද්ධං එකො චරෙ ඉති. සෙසං වුත්තනයමෙවාති (සු. නි. අට්ඨ. 1.67; අප. අට්ඨ. 1.1.123).

ສ່ວນການປະກອບຄວາມໃນບົດນີ້ ມີດັ່ງນີ້: ບົດວ່າ 'vipiṭṭhikatvāna sukhaṃ dukkhañca pubbeva' (ລະສຸກ ແລະທຸກໄດ້ກ່ອນແລ້ວ) ອະທິບາຍວ່າ ລະທຸກໃນອຸປະຈາຣະພູມແຫ່ງປະຖົມມະຊານນັ້ນເອງ ແລະລະສຸກໃນອຸປະຈາຣະພູມແຫ່ງຕະຕິຍະຊານ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ນຳເອົາ 'ຈະ' ອັກສອນ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຕອນຕົ້ນໄປປະກອບໄວ້ໃນຕອນຫຼັງ ເປັນ 'somanassaṃ domanassañca vipiṭṭhikatvāna pubbeva' (ລະໂສມະນັດ ແລະໂທມະນັດໄດ້ກ່ອນແລ້ວ) ເປັນບົດປະທານ. ດ້ວຍບົດນັ້ນ ສະແດງວ່າ ລະໂສມະນັດໃນອຸປະຈາຣະແຫ່ງຈະຕຸດຖະຊານ ແລະລະໂທມະນັດໃນອຸປະຈາຣະແຫ່ງທຸຕິຍະຊານນັ້ນເອງ. ເພາະວ່າ ສະຖານທີ່ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນສະຖານທີ່ລະກິເລດເຫຼົ່ານັ້ນໂດຍປະຣິຍາຍ. ແຕ່ໂດຍນິບປະຣິຍາຍ (ໂດຍກົງ) ສະຖານທີ່ລະທຸກ ຄື ປະຖົມມະຊານ, ສະຖານທີ່ລະໂທມະນັດ ຄື ทຸຕິຍະຊານ, ສະຖານທີ່ລະສຸກ ຄື ຕະຕິຍະຊານ, ສະຖານທີ່ລະໂສມະນັດ ຄື ຈະຕຸດຖະຊານ. ສົມດັ່ງທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ 'ເຂົ້າເຖິງປະຖົມມະຊານຢູ່, ທຸກຂິນຊີທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຊານນີ້ ຍ່ອມດັບໄປບໍ່ມີເຫຼືອ' ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມທັງໝົດນັ້ນ ພຶງຖືເອົາໂດຍນິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ. ຄຳວ່າ 'pubbeva' ໃນຕອນຫຼັງ ຄວາມວ່າ ລະທຸກ, ໂທມະນັດ ແລະສຸກ ໃນຊານ 3 ມີປະຖົມມະຊານເປັນຕົ້ນ, ແລະລະໂສມະນັດໃນຈະຕຸດຖະຊານນີ້ເອງ, ໄດ້ສະມະຖະອັນບໍລິສຸດທີ່ປະກອບດ້ວຍອຸເປກຂາ ທີ່ໄດ້ແລ້ວດ້ວຍປະຕິປະທານີ້ ພຶງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ ເທີ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອກໍມີນິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນແລ້ວ.

---

තතියං.

ສູດທີສາມ.

---

154. චතුත්ථෙ ආරද්ධං වීරියං අස්සාති ආරද්ධවිරියො. එතෙන අත්තනො වීරියාරම්භං ආදිවීරියං දස්සෙති. පරමත්ථො වුච්චති නිබ්බානං, තත්ථ පත්තියා පරමත්ථපත්තියා. එතෙන වීරියාරම්භෙන පත්තබ්බඵලං දස්සෙති. අලීනචිත්තොති එතෙන වීරියුපත්ථම්භානං චිත්තචෙතසිකානං අලීනතං දස්සෙති. අකුසීතවුත්තීති එතෙන ඨානාසනචඞ්කමාදීසු කායස්ස අනවසීදනං. දළ්හනික්කමොති එතෙන ‘‘කාමං තචො ච න්හාරු චා’’ති (ම. නි. 1.184; සං. නි. 2.22; අ. නි. 2.5; මහානි. 196) එවං පවත්තං පදහනවීරියං දස්සෙති. යං තං අනුපුබ්බසික්ඛාදීසු පදහන්තො ‘‘කායෙන චෙව පරමත්ථසච්චං සච්ඡිකරොති, පඤ්ඤාය ච නං අතිවිජ්ඣ පස්සතී’’ති වුච්චති. අථ වා එතෙන මග්ගසම්පයුත්තවීරියං දස්සෙති. තඤ්හි දළ්හඤ්ච භාවනාපාරිපූරිගතත්තා, නික්කමො ච සබ්බසො පටිපක්ඛා නික්ඛන්තත්තා, තස්මා තංසමඞ්ගීපුග්ගලොපි දළ්හො නික්කමො අස්සාති ‘‘දළ්හනික්කමො’’ති වුච්චති. ථාමබලූපපන්නොති මග්ගක්ඛණෙ කායථාමෙන ඤාණබලෙන ච උපපන්නො. අථ වා ථාමභූතෙන බලෙන උපපන්නොති ථාමබලූපපන්නො, ථිරඤාණබලූපපන්නොති වුත්තං හොති. එතෙන තස්ස වීරියස්ස විපස්සනාඤාණසම්පයොගං දීපෙන්තො යොනිසො පදහනභාවං සාධෙති. පුබ්බභාගමජ්ඣිමඋක්කට්ඨවීරියවසෙන වා තයොපි පාදා යොජෙතබ්බා. සෙසං වුත්තනයමෙවාති (සු. නි. අට්ඨ. 1.68).

໑໕໔. ໃນສູດທີສີ່, ບົດວ່າ 'āraddhaviriyo' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຄວາມພຽນອັນປາຣົບແລ້ວ. ດ້ວຍບົດນີ້ ສະແດງເຖິງການປາຣົບຄວາມພຽນຂອງຕົນ ຄື ຄວາມພຽນໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'paramattha' ໄດ້ແກ່ ພະນິພານ, ບົດວ່າ 'paramatthapattiyā' ຄວາມວ່າ ເພື່ອບັນລຸພະນິພານນັ້ນ. ດ້ວຍບົດນີ້ ສະແດງເຖິງຜົນທີ່ພຶງບັນລຸດ້ວຍການປາຣົບຄວາມພຽນນັ້ນ. ບົດວ່າ 'alīnacitto' ດ້ວຍບົດນີ້ ສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ຫົດຫູ່ແຫ່ງຈິດ ແລະເຈຕະສິກທີ່ສະໜັບສະໜູນຄວາມພຽນ. ບົດວ່າ 'akusītavuttī' ດ້ວຍບົດນີ້ ສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ຍໍ້ທໍ້ແຫ່ງກາຍໃນການຢືນ, ການນັ່ງ ແລະການຈົງກົມເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'daḷhanikkamo' ດ້ວຍບົດນີ້ ສະແດງເຖິງປະທານະວິຣິຍະ (ຄວາມພຽນເພື່ອລະ) ທີ່ເປັນໄປຢ່າງນີ້ວ່າ 'ໜັງ, ເອັນ ແລະກະດູກ ຈົ່ງເຫຼືອຢູ່ກໍຕາມ'. ຄວາມພຽນນັ້ນ ບຸກຄົນເມື່ອບຳເພັນໃນອະນຸປຸບພະສິກຂາເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ 'ເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງປະຣະມັດຖະສັດຈະດ້ວຍກາຍ ແລະແທງຕະຫຼອດເຫັນແຈ້ງດ້ວຍປັນຍາ'. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ດ້ວຍບົດນີ້ ສະແດງເຖິງຄວາມພຽນທີ່ປະກອບດ້ວຍມັກ. ເພາະວ່າ ຄວາມພຽນນັ້ນຊື່ວ່າ 'daḷha' (ໝັ້ນຄົງ) ເພາະເຖິງຄວາມບໍລິບູນແຫ່ງພາວະນາ, ແລະຊື່ວ່າ 'nikkama' (ກ້າວອອກ) ເພາະອອກຈາກປະຕິປັກທັງປວງໂດຍປະການທັງປວງ, ເພາະສະນັ້ນ ແມ້ບຸກຄົນຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມພຽນນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າ 'daḷhanikkamo' (ຜູ້ມີຄວາມບາກບັ່ນໝັ້ນຄົງ). ບົດວ່າ 'thāmabalūpapanno' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍກຳລັງກາຍ ແລະກຳລັງຍານໃນຂະນະແຫ່ງມັກ. ຫຼືວ່າ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍກຳລັງອັນເປັນກຳລັງກາຍ ຄື 'thāmabalūpapanno', ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍກຳລັງຍານອັນໝັ້ນຄົງ. ດ້ວຍບົດນີ້ ເມື່ອສະແດງຄວາມປະກອບກັນແຫ່ງວິປັດສະນາຍານກັບຄວາມພຽນນັ້ນ ຍ່ອມສຳເລັດຄວາມເປັນຜູ້ບຳເພັນພຽນໂດຍແຍບຄາຍ. ຫຼືຈະປະກອບບາດຄຳທັງສາມນີ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມພຽນຂັ້ນຕົ້ນ, ຂັ້ນກາງ ແລະຂັ້ນສູງສຸດກໍໄດ້. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອກໍມີນິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນແລ້ວ.

---

චතුත්ථං.

ສູດທີສີ່.

---

155. පඤ්චමෙ පටිසල්ලානන්ති තෙහි තෙහි සත්තසඞ්ඛාරෙහි පටිනිවත්තිත්වා සල්ලීනං, එකත්තසෙවිතා එකීභාවො කායවිවෙකොති අත්ථො. ඣානන්ති පච්චනීකඣාපනතො ආරම්මණලක්ඛණූපනිජ්ඣානතො ච චිත්තවිවෙකො වුච්චති. තත්ථ අට්ඨ සමාපත්තියො නීවරණාදිපච්චනීකඣාපනතො කසිණාදිආරම්මණූපනිජ්ඣානතො ච ‘‘ඣාන’’න්ති වුච්චති. විපස්සනාමග්ගඵලානි [Pg.135] සත්තසඤ්ඤාදිපච්චනීකඣාපනතො ලක්ඛණූපනිජ්ඣානතො ච ‘‘ඣාන’’න්ති වුච්චති. ඉධ පන ආරම්මණූපනිජ්ඣානමෙව අධිප්පෙතං. එවමෙතං පටිසල්ලානඤ්ච ඣානඤ්ච අරිඤ්චමානොති අජහමානො අනිස්සජ්ජමානො. ධම්මෙසූති විපස්සනුපගෙසු පඤ්චක්ඛන්ධාදිධම්මෙසු. නිච්චන්ති සතතං සමිතං අබ්බොකිණ්ණං. අනුධම්මචාරීති තෙ ධම්මෙ ආරබ්භ පවත්තමානෙන අනුගතං විපස්සනාධම්මං චරමානො. අථ වා ධම්මෙසූති එත්ථ ධම්මාති නව ලොකුත්තරධම්මා, තෙසං ධම්මානං අනුලොමො ධම්මොති අනුධම්මො, විපස්සනායෙතං අධිවචනං. තත්ථ ‘‘ධම්මානං නිච්චං අනුධම්මචාරී’’ති වත්තබ්බෙ ගාථාබන්ධසුඛත්ථං විභත්තිබ්‍යත්තයෙන ‘‘ධම්මෙසූ’’ති වුත්තං සියා. ආදීනවං සම්මසිතා භවෙසූති තාය අනුධම්මචාරිතාසඞ්ඛාතාය විපස්සනාය අනිච්චාකාරාදිදොසං තීසු භවෙසු සමනුපස්සන්තො එවං ඉමාය කායවිවෙකචිත්තවිවෙකං අරිඤ්චමානො සිඛාප්පත්තවිපස්සනාසඞ්ඛාතාය පටිපදාය අධිගතොති වත්තබ්බො එකො චරෙති එවං යොජනා වෙදිතබ්බා (සු. නි. අට්ඨ. 1.69; අප. අට්ඨ. 1.1.125).

໑໕໕. ໃນສູດທີຫ້າ, ບົດວ່າ 'paṭisallānaṃ' ໄດ້ແກ່ ການຫຼີກອອກໄປຫຼົບຢູ່ ຄື ການກັບຄືນຈາກສັດຕະສັງຂານນັ້ນໆ, ຄວາມໝາຍຄື ກາຍວິເວກ ອັນໄດ້ແກ່ຄວາມເປັນຜູ້ດຽວ ຄວາມເປັນຢູ່ຜູ້ດຽວ. ບົດວ່າ 'jhānaṃ' ໄດ້ແກ່ ຈິດວິເວກ ເພາະເຜົາທຳທີ່ເປັນປະຕິປັກ ແລະເພາະເພ່ງອາຣົມ ແລະລັກສະນະ. ໃນຄຳນັ້ນ, ສະມາບັດ 8 ຊື່ວ່າ 'ຊານ' ເພາະເຜົາທຳທີ່ເປັນປະຕິປັກມີນີວອນເປັນຕົ້ນ ແລະເພາະເພ່ງອາຣົມມີກະສິນເປັນຕົ້ນ. ວິປັດສະນາ, ມັກ ແລະຜົນ ຊື່ວ່າ 'ຊານ' ເພາະເຜົາທຳທີ່ເປັນປະຕິປັກມີສັດຕະສັນຍາເປັນຕົ້ນ ແລະເພາະເພ່ງລັກສະນະ. ແຕ່ໃນບົດນີ້ ປະສົງເອົາການເພ່ງອາຣົມເທົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ 'ariñcamāno' ຄວາມວ່າ ບໍ່ລະເວັ້ນ ຄື ບໍ່ສະຫຼະ ເຊິ່ງການຫຼີກເລັ້ນ ແລະຊານຢ່າງນີ້. ບົດວ່າ 'dhammesu' ໄດ້ແກ່ ໃນທຳທັງຫຼາຍມີປັນຈະຂັນເປັນຕົ້ນ ທີ່ເຂົ້າເຖິງວິປັດສະນາ. ບົດວ່າ 'niccaṃ' ໄດ້ແກ່ ຕະຫຼອດການ, ສະເໝີຕົ້ນສະເໝີປາຍ, ບໍ່ຂາດສາຍ. ບົດວ່າ 'anudhammacārī' ໄດ້ແກ່ ປະພຶດວິປັດສະນາທຳອັນຄ້ອຍຕາມ ທີ່ເປັນໄປປາຣົບທຳເຫຼົ່ານັ້ນ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ບົດວ່າ 'dhammesu' ໃນບົດນີ້ ຄຳວ່າ 'dhammā' ໄດ້ແກ່ ໂລກຸດຕະຣະທຳ 9, ທຳທີ່ຄ້ອຍຕາມໂລກຸດຕະຣະທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ 'anudhammo', ຄຳນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງວິປັດສະນາ. ໃນບົດນັ້ນ, ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ 'dhammānaṃ niccaṃ anudhammacārī' ແຕ່ເພື່ອກອນທີ່ສະຫຼະສະຫຼວຍ ຈຶ່ງກ່າວສະຫຼັບວິພັດເປັນ 'dhammesu'. ບົດວ່າ 'ādīnavaṃ sammasitā bhavesu' ຄວາມວ່າ ພິຈາລະນາເຫັນໂທດມີອະນິດຈະລັກສະນະເປັນຕົ້ນໃນພົບທັງສາມ ດ້ວຍວິປັດສະນາອັນໄດ້ແກ່ການປະພຶດທຳອັນຄ້ອຍຕາມນັ້ນ, ພຶງຊາບການປະກອບຄວາມດັ່ງນີ້ວ່າ 'ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ລະເວັ້ນກາຍວິເວກ ແລະຈິດວິເວກນີ້ ບັນລຸແລ້ວດ້ວຍປະຕິປະທາອັນໄດ້ແກ່ວິປັດສະນາເຖິງຍອດ ພຶງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ ເທີ້ນ'.

---

පඤ්චමං.

ສູດທີຫ້າ.

---

156. ඡට්ඨෙ තණ්හක්ඛයන්ති නිබ්බානං, එවං දිට්ඨාදීනවාය තණ්හාය එව අප්පවත්තිං. අප්පමත්තොති සාතච්චකාරී. අනෙළමූගොති අලාලාමුඛො. අථ වා අනෙළො ච අමූගො ච, පණ්ඩිතො බ්‍යත්තොති වුත්තං හොති. හිතසුඛසම්පාපකං සුතමස්ස අත්ථීති සුතවා, ආගමසම්පන්නොති වුත්තං හොති. සතීමාති චිරකතාදීනං අනුස්සරිතා. සඞ්ඛාතධම්මොති ධම්මූපපරික්ඛාය පරිඤ්ඤාතධම්මො. නියතොති අරියමග්ගෙන නියාමං පත්තො. පධානවාති සම්මප්පධානවීරියසම්පන්නො. උප්පටිපාටියා එස පාඨො යොජෙතබ්බො. එවමෙතෙහි අප්පමාදාදීහි සමන්නාගතො නියාමසම්පාපකෙන පධානෙන පධානවා, තෙන පධානෙන පත්තනියාමත්තා නියතො, තතො අරහත්තප්පත්තියා සඞ්ඛාතධම්මො. අරහා හි පුන සඞ්ඛාතබ්බාභාවතො ‘‘සඞ්ඛාතධම්මො’’ති වුච්චති. යථාහ – ‘‘යෙ ච සඞ්ඛාතධම්මාසෙ, යෙ ච සෙක්ඛා පුථූ ඉධා’’ති (සං. නි. 2.31; සු. නි. 1044; චූළනි. අජිතමාණවපුච්ඡා 63, අජිතමාණවපුච්ඡානිද්දෙස 7; නෙත්ති. 14; පෙටකො. 45). සෙසං වුත්තනයමෙවාති (සු. නි. අට්ඨ. 1.70).

໑໕໖. ໃນສູດທີຫົກ, ບົດວ່າ 'taṇhakkhayaṃ' ໄດ້ແກ່ ພະນິພານ, ຄື ຄວາມບໍ່ເປັນໄປແຫ່ງຕັນຫາ ເພາະເຫັນໂທດຢ່າງນີ້. ບົດວ່າ 'appamatto' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດຕິດຕໍ່ກັນສະເໝີ. ບົດວ່າ 'aneḷamūgo' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບໍ່ມີນ້ຳລາຍໄຫຼ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເປັນໃບ້ ແລະບໍ່ເປັນໜວກ, ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ສະຫຼາດ ແລະສະຫຼຽວສະຫຼາດ. ບົດວ່າ 'sutavā' ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ມີສຸຕະ (ຄວາມຮູ້) ອັນນຳມາເຊິ່ງປະໂຫຍດ ແລະຄວາມສຸກ, ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍອາຄົມ (ປະຣິຍັດ). ບົດວ່າ 'satīmā' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ລະນຶກເຖິງສິ່ງທີ່ເຮັດແລ້ວເປັນຕົ້ນໃນກ່ອນໄດ້. ບົດວ່າ 'saṅkhātadhammo' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ກຳນົດຮູ້ທຳດ້ວຍການພິຈາລະນາທຳ. ບົດວ່າ 'niyato' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບັນລຸຄວາມແນ່ນອນ (ນິຍາມະ) ດ້ວຍອະລິຍະມັກ. ບົດວ່າ 'padhānavā' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍສຳມັບປະທານະວິຣິຍະ. ພຶງປະກອບບົດນີ້ຕາມລຳດັບຍ້ອນກັບ. ບຸກຄົນຜູ້ປະກອບດ້ວຍທຳມີຄວາມບໍ່ປະໝາດເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ 'padhānavā' ເພາະມີຄວາມພຽນອັນນຳມາເຊິ່ງຄວາມແນ່ນອນ, ຊື່ວ່າ 'niyato' ເພາະບັນລຸຄວາມແນ່ນອນດ້ວຍຄວາມພຽນນັ້ນ, ຈາກນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'saṅkhātadhammo' ເພາະບັນລຸຄວາມເປັນພະອໍຣະຫັນ. ເພາະວ່າ ພະອໍຣະຫັນຊື່ວ່າ 'saṅkhātadhammo' ເພາະບໍ່ມີທຳທີ່ຕ້ອງກຳນົດຮູ້ອີກ. ສົມດັ່ງທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ 'ຊົນເຫຼົ່ານັ້ນໃດ ຜູ້ມີທຳອັນກຳນົດຮູ້ແລ້ວ ແລະຊົນເຫຼົ່ານັ້ນໃດ ຜູ້ເປັນເສຂະ ແລະປຸຖຸຊົນເປັນອັນມາກໃນໂລກນີ້' ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອກໍມີນິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນແລ້ວ.

---

ඡට්ඨං.

ສູດທີຫົກ.

---

157. සත්තමෙ [Pg.136] සීහොති චත්තාරො සීහා – තිණසීහො, පණ්ඩුසීහො, කාළසීහො, කෙසරසීහොති. තෙසං කෙසරසීහො අග්ගමක්ඛායති, එසො ඉධ අධිප්පෙතො. වාතො පුරත්ථිමාදිවසෙන අනෙකවිධො. පදුමං රත්තසෙතාදිවසෙන. තෙසු යො කොචි වාතො යං කිඤ්චි පදුමං වට්ටතියෙව. තත්ථ යස්මා සන්තාසො අත්තසිනෙහෙන හොති, අත්තසිනෙහො ච තණ්හාලෙපො, සොපි දිට්ඨිසම්පයුත්තෙන වා දිට්ඨිවිප්පයුත්තෙන වා ලොභෙන හොති, සොපි ච තණ්හායෙව. සජ්ජනං පන තත්ථ උපපරික්ඛාවිරහිතස්ස මොහෙන හොති, මොහො ච අවිජ්ජා. තත්ථ සමථෙන තණ්හාය පහානං හොති, විපස්සනාය අවිජ්ජාය. තස්මා සමථෙන අත්තසිනෙහං පහාය සීහො විය සද්දෙසු අනිච්චදුක්ඛාදීසුඅසන්තසන්තො, විපස්සනාය මොහං පහාය වාතොව ජාලම්හි ඛන්ධායතනාදීසු අසජ්ජමානො, සමථෙනෙව ලොභං, ලොභසම්පයුත්තං එව දිට්ඨිඤ්ච පහාය, පදුමංව තොයෙන සබ්බභවභොගලොභෙන අලිප්පමානො.

໑໕໗. ໃນສູດທີ 7 ຄຳວ່າ 'ສີຫະ' (ລາຊະສີ) ໄດ້ແກ່ ລາຊະສີ 4 ຈຳພວກ ຄື: ຕິມະສີຫະ (ລາຊະສີກິນຫຍ້າ), ປັນທຸສີຫະ (ລາຊະສີຕົວເຫຼືອງ), ກາລະສີຫະ (ລາຊະສີດຳ), ແລະ ເກສຣສີຫະ (ລາຊະສີມີແຜງຄໍ). ໃນລາຊະສີເຫຼົ່ານັ້ນ ເກສຣສີຫະ ໄດ້ຮັບການກ່າວຂານວ່າເປັນຍອດ, ໃນທີ່ນີ້ໝາຍເອົາເກສຣສີຫານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ລົມ' ມີຫຼາຍປະເພດ ໂດຍຈຳແນກເປັນລົມຕາເວັນອອກເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ດອກບົວ' ໂດຍຈຳແນກເປັນດອກບົວແດງ, ດອກບົວຂາວເປັນຕົ້ນ. ໃນບັນດາສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ, ລົມຊະນິດໃດໜຶ່ງ ຍ່ອມພັດຜ່ານດອກບົວຊະນິດໃດໜຶ່ງໄປໄດ້ແທ້. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ເພາະວ່າຄວາມສະດຸ້ງກົວ ຍ່ອມມີຂຶ້ນຍ້ອນຄວາມຮັກຕົນເອງ, ແລະຄວາມຮັກຕົນເອງກໍຄືຄວາມຕິດພັນດ້ວຍຕັນຫາ, ຄວາມຕິດພັນນັ້ນ ຍ່ອມມີຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມໂລບທີ່ປະກອບດ້ວຍທິດຖິ ຫຼື ປາສະຈາກທິດຖິ, ແລະຄວາມໂລບນັ້ນກໍຄືຕັນຫານັ້ນເອງ. ສ່ວນຄວາມຂ້ອງຢູ່ນັ້ນ ຍ່ອມມີຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມຫຼົງຂອງຜູ້ປາສະຈາກການພິຈາລະນາ, ແລະຄວາມຫຼົງນັ້ນກໍຄືອະວິຊາ. ໃນທຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ການລະຕັນຫາ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະ, ການລະອະວິຊາ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍວິປັດສະນາ. ເພາະສະນັ້ນ, ບຸກຄົນລະຄວາມຮັກຕົນເອງໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະ ແລ້ວບໍ່ສະດຸ້ງກົວໃນສຽງທັງຫຼາຍ ໂດຍຄວາມເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງ ເປັນທຸກ ເປັນຕົ້ນ ປຽບເໝືອນລາຊະສີ, ລະຄວາມຫຼົງໄດ້ດ້ວຍວິປັດສະນາ ແລ້ວບໍ່ຕິດຂ້ອງໃນຂັນ ແລະອາຍະຕະນະເປັນຕົ້ນ ປຽບເໝືອນລົມໃນຕາໜ່າງ, ລະຄວາມໂລບ ແລະທິດຖິທີ່ປະກອບດ້ວຍຄວາມໂລບດ້ວຍສະມະຖະນັ້ນເອງ ແລ້ວບໍ່ຕິດເປື້ອນດ້ວຍຄວາມໂລບໃນພົບແລະໂພຄະທັງປວງ ປຽບເໝືອນດອກບົວບໍ່ຕິດເປື້ອນດ້ວຍນ້ຳ.

---

එත්ථ ච සමථස්ස සීලං පදට්ඨානං, සමථො සමාධි, විපස්සනා පඤ්ඤාති එවං තෙසු ද්වීසු ධම්මෙසු සිද්ධෙසු තයොපි ඛන්ධා සිද්ධා හොන්ති. තත්ථ සීලක්ඛන්ධෙන සුරතො හොති, සො සීහොව සද්ධෙසු ආඝාතවත්ථූසු අකුජ්ඣිතුකාමතාය න සන්තසති, පඤ්ඤාක්ඛන්ධෙන පටිවිද්ධසභාවො වාතොව ජාලම්හි ඛන්ධාදිධම්මභෙදෙ න සජ්ජති, සමාධික්ඛන්ධෙන වීතරාගො පදුමංව තොයෙන රාගෙන න ලිප්පති. එවං සමථවිපස්සනාහි සීලසමාධිපඤ්ඤාක්ඛන්ධෙහි ච යථාසම්භවං අවිජ්ජාතණ්හානං, තිණ්ණඤ්ච අකුසලමූලානං පහානවසෙන අසන්තසන්තො අසජ්ජමානො අලිප්පමානො ච වෙදිතබ්බො. සෙසං වුත්තනයමෙවාති (සු. නි. අට්ඨ. 1.71; අප. අට්ඨ. 1.1.127).

ແລະໃນທີ່ນີ້, ສີລ ເປັນເຫດໃກ້ໃຫ້ເກີດສະມະຖະ, ສະມະຖະ ຄື ສະມາທິ, ວິປັດສະນາ ຄື ປັນຍາ, ເມື່ອທຳ 2 ປະການນີ້ສຳເລັດແລ້ວ, ຂັນ 3 (ສີລຂັນ, ສະມາທິຂັນ, ປັນຍາຂັນ) ກໍຊື່ວ່າສຳເລັດດ້ວຍ. ໃນຂັນເຫຼົ່ານັ້ນ, ບຸກຄົນຍ່ອມເປັນຜູ້ສະຫງົບສະຫງ່ຽມດ້ວຍສີລຂັນ, ບຸກຄົນນັ້ນປຽບເໝືອນລາຊະສີ ຍ່ອມບໍ່ສະດຸ້ງກົວໃນສຽງທັງຫຼາຍ ເພາະຄວາມບໍ່ຢາກຄຽດແຄ້ນໃນອາຄາດວັດຖຸທັງຫຼາຍ, ຍ່ອມເປັນຜູ້ແທງຕະຫຼອດສະພາວະທຳດ້ວຍປັນຍາຂັນ ປຽບເໝືອນລົມໃນຕາໜ່າງ ຍ່ອມບໍ່ຕິດຂ້ອງໃນທຳມີຂັນເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມເປັນຜູ້ປາສະຈາກລາຄະດ້ວຍສະມາທິຂັນ ປຽບເໝືອນດອກບົວນ້ຳ ຍ່ອມບໍ່ຕິດເປື້ອນດ້ວຍລາຄະ. ບຸກຄົນພຶງຊາບວ່າ ເປັນຜູ້ບໍ່ສະດຸ້ງກົວ ບໍ່ຕິດຂ້ອງ ແລະບໍ່ຕິດເປື້ອນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການລະອະວິຊາແລະຕັນຫາ ແລະການລະອະກຸສົນມູນ 3 ຕາມສົມຄວນ ແກ່ສະມະຖະແລະວິປັດສະນາ ແລະສີລຂັນ ສະມາທິຂັນ ປັນຍາຂັນ ດ້ວຍປະການສະນີ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ກໍມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນແລ.

---

සත්තමං.

ສູດທີ 7 ຈົບ.

---

158. අට්ඨමෙ සහනා ච හනනා ච සීඝජවත්තා ච සීහො. කෙසරසීහොව ඉධ අධිප්පෙතො. දාඨා බලමස්ස අත්ථීති දාඨබලී. පසය්හ අභිභුය්‍යාති උභයං චාරීසද්දෙන සහ යොජෙතබ්බං පසය්හචාරී අභිභුය්‍යචාරීති. තත්ථ පසය්හ නිග්ගය්හ පවාහෙත්වා චරණෙන පසය්හචාරී. අභිභවිත්වා [Pg.137] සන්තාසෙත්වා වසීකත්වා චරණෙන අභිභුය්හචාරී. ස්වායං කායබලෙන පසය්හචාරී, තෙජසා අභිභුය්‍යචාරී. තත්ථ සචෙ කොචි වදෙය්‍ය ‘‘කිං පසය්හ අභිභුය්‍යචාරී’’ති. තතො මිගානන්ති සාමිවචනං උපයොගත්ථෙ කත්වා ‘‘මිගෙ පසය්හ අභිභුය්‍යචාරී’’ති පටිවත්තබ්බං. පන්තානීති දූරානි. සෙනාසනානීති වසනට්ඨානානි. සෙසං පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව සක්කා ජානිතුන්ති න විත්ථාරිතං (සු. නි. අට්ඨ. 1.72).

໑໕໘. ໃນສູດທີ 8, ສັດທີ່ຊື່ວ່າ 'ສີຫະ' (ລາຊະສີ) ເພາະອັດຖະວ່າ ອົດທົນ, ຂ້າສັດອື່ນ ແລະມີກຳລັງແລ່ນໄວ. ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເອົາເກສຣສີຫານັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ທາຖາພະລີ' (ມີເຂ້ຍເປັນກຳລັງ) ຄວາມວ່າ ເຂ້ຍທັງຫຼາຍເປັນກຳລັງຂອງລາຊະສີນີ້ ມີຢູ່ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ທາຖາພະລີ. ຄຳວ່າ 'ປະສັຍຫະ' (ຂົ່ມຂີ່) ແລະ 'ອະພິພຸຍຍະ' (ຄອບງຳ) ທັງສອງຄຳນີ້ ພຶງປະກອບເຂົ້າກັບຄຳວ່າ 'ຈາຣີ' ເປັນ 'ປະສັຍຫະຈາຣີ' (ຜູ້ທ່ຽວໄປຂົ່ມຂີ່) ແລະ 'ອະພິພຸຍຍະຈາຣີ' (ຜູ້ທ່ຽວໄປຄອບງຳ). ໃນສອງຄຳນັ້ນ, ບຸກຄົນທີ່ຊື່ວ່າ 'ປະສັຍຫະຈາຣີ' ເພາະທ່ຽວໄປດ້ວຍການຂົ່ມຂູ່, ປາບປາມ ແລະຂັບໄລ່. ຊື່ວ່າ 'ອະພິພຸຍຍະຈາຣີ' ເພາະທ່ຽວໄປດ້ວຍການຄອບງຳ, ເຮັດໃຫ້ສະດຸ້ງກົວ ແລະເຮັດໃຫ້ຢູ່ໃນອຳນາດ. ລາຊະສີນັ້ນ ເປັນ 'ປະສັຍຫະຈາຣີ' ດ້ວຍກຳລັງກາຍ, ເປັນ 'ອະພິພຸຍຍະຈາຣີ' ດ້ວຍເດດ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຫາກມີຜູ້ຖາມວ່າ 'ຂົ່ມຂີ່ຄອບງຳຫຍັງແລ້ວທ່ຽວໄປ?'. ຈາກນັ້ນ ພຶງປ່ຽນ 'ມิຄານັງ' (ແຫ່ງເນື້ອທັງຫຼາຍ) ເຊິ່ງເປັນສາມີວິບັດ ໃຫ້ເປັນອຸປະໂຍຄັດຖະ (ທຸຕິຍາວิບັດ) ແລ້ວຕອບວ່າ 'ຂົ່ມຂີ່ຄອບງຳເຊິ່ງເນື້ອທັງຫຼາຍແລ້ວທ່ຽວໄປ'. ຄຳວ່າ 'ປັນຕານິ' ໄດ້ແກ່ ປ່າອັນສະຫງັດ. ຄຳວ່າ 'ເສນາສະນານິ' ໄດ້ແກ່ ທີ່ຢູ່ອາໄສ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ກໍສາມາດຮູ້ໄດ້ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ອະທິບາຍຢ່າງລະອຽດ.

---

අට්ඨමං.

ສູດທີ 8 ຈົບ.

---

159. නවමෙ ‘‘සබ්බෙ සත්තා සුඛිතා භවන්තූ’’තිආදිනා නයෙන හිතසුඛූපනයනකාමතා මෙත්තා. ‘‘අහො වත ඉමම්හා දුක්ඛා විමුච්චෙය්‍යු’’න්තිආදිනා නයෙන අහිතදුක්ඛාපනයනකාමතා කරුණා. ‘‘මොදන්ති වත භොන්තො සත්තා, මොදන්ති සාධු සුට්ඨූ’’තිආදිනා නයෙන හිතසුඛාවිප්පයොගකාමතා මුදිතා. ‘‘පඤ්ඤායිස්සන්ති සකෙන කම්මෙනා’’ති සුඛදුක්ඛෙසු අජ්ඣුපෙක්ඛනතා උපෙක්ඛා. ගාථාබන්ධසුඛත්ථං පන උප්පටිපාටියා මෙත්තං වත්වා උපෙක්ඛා වුත්තා, මුදිතා ච පච්ඡා. විමුත්තින්ති චතස්සොපි හි විමුත්තී. එතා අත්තනො පච්චනීකධම්මෙහි විමුත්තත්තා විමුත්තියො. තෙන වුත්තං – ‘‘මෙත්තං උපෙක්ඛං කරුණං විමුත්තිං, ආසෙවමානො මුදිතඤ්ච කාලෙ’’ති.

໑໕໙. ໃນສູດທີ 9, ຄວາມປາດຖະໜາຈະນຳປະໂຫຍດແລະຄວາມສຸກມາໃຫ້ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຂໍສັດທັງຫຼາຍທັງປວງຈົ່ງເປັນຜູ້ມີຄວາມສຸກເຖີດ' ຊື່ວ່າ ເມດຕາ. ຄວາມປາດຖະໜາຈະນຳສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດແລະຄວາມທຸກອອກໄປ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ໂອ້ໜໍ! ຂໍສັດເຫຼົ່ານີ້ຈົ່ງພົ້ນຈາກຄວາມທຸກນີ້ເຖີດ' ຊື່ວ່າ ກະລຸນາ. ຄວາມປາດຖະໜາບໍ່ໃຫ້ປາສະຈາກປະໂຫຍດແລະຄວາມສຸກ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນທັງຫຼາຍ, ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມຍິນດີໜໍ, ຍ່ອມຍິນດີດີແທ້ໜໍ' ຊື່ວ່າ ມຸທິຕາ. ຄວາມເປັນຜູ້ວາງເສີຍໃນສຸກແລະທຸກ ໂດຍນັຍວ່າ 'ສັດທັງຫຼາຍຈັກປາກົດດ້ວຍກຳຂອງຕົນ' ຊື່ວ່າ ອຸເປກຂາ. ແຕ່ເພື່ອຄວາມສະດວກໃນການແຕ່ງຄາຖາ ທ່ານຈຶ່ງສະແດງເມດຕາແລ້ວສະແດງອຸເປກຂາສະຫຼັບກັນ, ແລະສະແດງມຸທິຕາໃນພາຍຫຼັງ. ຄຳວ່າ 'ວິມຸດຕິງ' (ເຊິ່ງວິມຸດ) ໄດ້ແກ່ ວິມຸດທັງ 4 ປະການ. ທຳເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ວິມຸດ ເພາະພົ້ນຈາກທຳທີ່ເປັນປະຕິປັກແກ່ຕົນ. ເພາະສະນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ເສບເມດຕາ ອຸເປກຂາ ກະລຸນາ ແລະມຸທິຕາວິມຸດ ຕາມການເວລາ'.

---

තත්ථ ආසෙවමානොති තිස්සො තිකචතුක්කජ්ඣානවසෙන භාවයමානො, උපෙක්ඛං චතුත්ථජ්ඣානවසෙන භාවයමානො. කාලෙති මෙත්තං ආසෙවිත්වා තතො වුට්ඨාය කරුණං, තතො වුට්ඨාය මුදිතං, තතො ඉතරතො වා නිප්පීතිකජ්ඣානතො වුට්ඨාය උපෙක්ඛං ආසෙවමානොව ‘‘කාලෙ ආසෙවමානො’’ති වුච්චති, ආසෙවිතුං ඵාසුකාලෙ වා. සබ්බෙන ලොකෙන අවිරුජ්ඣමානොති දසසු දිසාසු සබ්බෙන සත්තලොකෙන අවිරුජ්ඣමානො. මෙත්තාදීනඤ්හි භාවිතත්තා සත්තා අප්පටික්කූලා හොන්ති, සත්තෙසුපි විරොධභූතො පටිඝො වූපසම්මති. තෙන වුත්තං – ‘‘සබ්බෙන ලොකෙන අවිරුජ්ඣමානො’’ති. සෙසං වුත්තසදිසමෙවාති (සු. නි. අට්ඨ. 1.73).

In ຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'ອາເສວະມາໂນ' (ເສບຢູ່) ຄວາມວ່າ ຈະເລີນພົມມະວິຫານ 3 (ເມດຕາ, ກະລຸນາ, ມຸທິຕາ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕິກະຊານ (ຊານ 3) ແລະຈະຕຸກກະຊານ (ຊານ 4), ຈະເລີນອຸເປກຂາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຈະຕຸກກະຊານ. ຄຳວ່າ 'ກາເລ' (ໃນເວລາ) ຄວາມວ່າ ບຸກຄົນເສບເມດຕາແລ້ວ ອອກຈາກເມດຕານັ້ນແລ້ວເສບກະລຸນາ, ອອກຈາກກະລຸນານັ້ນແລ້ວເສບມຸທິຕາ, ຫຼືອອກຈາກຊານອື່ນທີ່ມີປິຕິແລ້ວ ເສບອຸເປກຂາ ບຸກຄົນຜູ້ເສບຢູ່ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ 'ເສບຢູ່ຕາມການເວລາ', ຫຼືວ່າ ເສບໃນເວລາທີ່ສະດວກໃນການເສບ. ຄຳວ່າ 'ສັບເພນະ ໂລເກນະ ອະວິຣຸດຊະມາໂນ' (ບໍ່ຂັດແຍ້ງກັບໂລກທັງປວງ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ຂັດແຍ້ງກັບສັດຕະໂລກທັງປວງໃນທິດທັງ 10. ເພາະວ່າ ເມື່ອຈະເລີນເມດຕາເປັນຕົ້ນແລ້ວ ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ເປັນທີ່ກຽດຊັງ, ແລະປະຕິຄະ (ຄວາມຂັດເຄືອງ) ທີ່ເປັນໄປໃນທາງຂັດແຍ້ງໃນສັດທັງຫຼາຍກໍຍ່ອມສະຫງົບລະງັບໄປ. ເພາະສະນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ບໍ່ຂັດແຍ້ງກັບໂລກທັງປວງ'. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ກໍເໝືອນກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນແລ.

---

නවමං.

ສູດທີ 9 ຈົບ.

---

160. දසමෙ සංයොජනානීති දස සංයොජනානි, තානි ච තෙන තෙන මග්ගෙන සන්දාලයිත්වාන. අසන්තසං ජීවිතසඞ්ඛයම්හීති ජීවිතසඞ්ඛයො වුච්චති [Pg.138] චුතිචිත්තස්ස පරිභෙදො, තස්මිඤ්ච ජීවිතසඞ්ඛයෙ ජීවිතනිකන්තියා පහීනත්තා අසන්තසන්ති. එත්තාවතා සඋපාදිසෙසනිබ්බානධාතුං අත්තනො දස්සෙත්වා ගාථාපරියොසානෙ අනුපාදිසෙසාය නිබ්බානධාතුයා පරිනිබ්බායීති (සු. නි. අට්ඨ. 1.74).

໑໖໐. ໃນສູດທີ 10, ຄຳວ່າ 'ສັງໂຍຊະນານິ' ໄດ້ແກ່ ສັງໂຍດ 10 ປະການ, ແລະຕັດສັງໂຍດເຫຼົ່ານັ້ນໃຫ້ຂາດດ້ວຍມັກນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ 'ອະສັນຕະສັງ ຈີວິຕະສັງຂະຍັມຫິ' (ບໍ່ສະດຸ້ງກົວໃນເວລາສິ້ນອາຍຸສັງຂານ) ຄວາມວ່າ ຄວາມແຕກທຳລາຍແຫ່ງຈຸຕິຈິດ ຊື່ວ່າ ຄວາມສິ້ນອາຍຸສັງຂານ, ແລະໃນເວລາສິ້ນອາຍຸສັງຂານນັ້ນ ພະຂີນາສົບທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ສະດຸ້ງກົວ ເພາະລະຄວາມອາໄລໃນຊີວິດໄດ້ແລ້ວ. ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ ພະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າສະແດງສະອຸປາທິເສສະນิບພານທາດຂອງຕົນແລ້ວ ໃນເວລາຈົບຄາຖາ ກໍໄດ້ສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິບພານດ້ວຍອະນຸປາທິເສສະນິບພານທາດ.

---

දසමං.

ສູດທີ 10 ຈົບ.

---

161. එකාදසමෙ භජන්තීති සරීරෙන අල්ලීයිත්වා පයිරුපාසන්ති. සෙවන්තීති අඤ්ජලිකම්මාදීහි කිංකාරපටිස්සාවිතාය ච පරිචරන්ති. කාරණං අත්ථො එතෙසන්ති කාරණත්ථා, භජනාය සෙවනාය ච නාඤ්ඤං කාරණමත්ථි, අත්ථො එව තෙසං කාරණං, අත්ථහෙතු සෙවන්තීති වුත්තං හොති. නික්කාරණා දුල්ලභා අජ්ජ මිත්තාති ‘‘ඉතො කිඤ්චි ලච්ඡාමා’’ති එවං අත්තපටිලාභකාරණෙන නික්කාරණා, කෙවලං –

໑໖໑. ໃນສູດທີ 11, ຄຳວ່າ 'ພະຊັນຕິ' (ຍ່ອມຄົບຫາ) ຄວາມວ່າ ເຂົ້າໄປໃກ້ຊິດດ້ວຍກາຍແລ້ວເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້. ຄຳວ່າ 'ເສວັນຕິ' (ຍ່ອມຄົບເສບ) ຄວາມວ່າ ຍ່ອມບຳລຸງດ້ວຍການເຮັດອັນຊະລີເປັນຕົ້ນ ແລະດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ຮັບຟັງວ່າຈະໃຫ້ເຮັດຫຍັງ. ຄຳວ່າ 'ກາຣະນັດຖາ' (ມີປະໂຫຍດເປັນເຫດ) ຄວາມວ່າ ປະໂຫຍດເປັນເຫດຂອງຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ, ເຫດຢ່າງອື່ນໃນການຄົບຫາແລະການຄົບເສບບໍ່ມີ, ປະໂຫຍດນັ້ນເອງເປັນເຫດຂອງພວກເຂົາ, ອະທິບາຍວ່າ ພວກເຂົາຍ່ອມຄົບເສບເພາະເຫດແຫ່ງປະໂຫຍດ. ຄຳວ່າ 'ນິກກາຣະນາ ທຸລລະພາ ອັດຊະ ມິດຕາ' (ມິດທີ່ບໍ່ມີເຫດຜົນປະໂຫຍດສ່ວນຕົວ ຫາໄດ້ຍາກໃນທຸກມື້ນີ້) ຄວາມວ່າ ມິດທີ່ບໍ່ມີເຫດຜົນປະໂຫຍດສ່ວນຕົວ ຄືການໄດ້ມາເພື່ອຕົນເອງ ໂດຍຄິດວ່າ 'ພວກເຮົາຈັກໄດ້ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງຈາກຜູ້ນີ້' ຫາໄດ້ຍາກ, ມີພຽງແຕ່ -

---

‘‘උපකාරො ච යො මිත්තො, සුඛෙ දුක්ඛෙ ච යො සඛා;

අත්ථක්ඛායී ච යො මිත්තො, යො ච මිත්තානුකම්පකො’’ති. (සු. නි. අට්ඨ. 1.75;

අප. අට්ඨ. 1.1.131;

දී. නි. 3.265) –

“ມິດຜູ້ມີອຸປະການະ 1, ມິດຜູ້ຮ່ວມສຸກຮ່ວມທຸກ 1, ມິດຜູ້ແນະນຳປະໂຫຍດ 1, ແລະມິດຜູ້ມີຄວາມອະນຸເຄາະ 1”.

---

එවං වුත්තෙන අරියෙන මිත්තභාවෙන සමන්නාගතා දුල්ලභා අජ්ජ මිත්තා. අත්තනි ඨිතා එතෙසං පඤ්ඤා, අත්තානංයෙව ඔලොකෙන්ති, න අඤ්ඤන්ති අත්තට්ඨපඤ්ඤා. ‘‘දිට්ඨත්ථපඤ්ඤා’’ති අයම්පි කිර පොරාණපාඨො. සම්පති දිට්ඨෙයෙව අත්ථෙ එතෙසං පඤ්ඤා, ආයතිං න පෙක්ඛන්තීති වුත්තං හොති. අසුචීති අසුචිනා අනරියෙන කායවචීමනොකම්මෙන සමන්නාගතාති. සෙසං පුබ්බෙ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. යං අන්තරන්තරා අතිවිත්ථාරභයෙන න වුත්තං, තං සබ්බං පාඨානුසාරෙනෙව වෙදිතබ්බං (සු. නි. අට්ඨ. 1.75; අප. අට්ඨ. 1.1.131). එකාදසමං.

ມິດຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມເປັນມິດອັນປະເສີດ ດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວນີ້ ຫາໄດ້ຍາກໃນທຸກມື້ນີ້. ຄຳວ່າ 'ອັດຕັດຖະປັນຍາ' (ມີປັນຍາເພື່ອປະໂຫຍດຕົນ) ຄວາມວ່າ ປັນຍາຂອງພວກເຂົາຕັ້ງຢູ່ໃນຕົນ, ພວກເຂົາຍ່ອມເບິ່ງແຕ່ຕົນເອງເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ເບິ່ງຜູ້ນ້ອຍ/ຜູ້ອື່ນ. ໄດ້ຍິນວ່າ ບົດບາລີເກົ່າກໍມີວ່າ 'ທິດຖັດຖະປັນຍາ' (ມີປັນຍາໃນປະໂຫຍດທີ່ເຫັນແລ້ວ). ອະທິບາຍວ່າ ປັນຍາຂອງພວກເຂົາມີຢູ່ໃນປະໂຫຍດທີ່ເຫັນໃນປັດຈຸບັນເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ເບິ່ງເຖິງອະນາຄົດ. ຄຳວ່າ 'ອະສຸຈິ' ຄວາມວ່າ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍກາຍະກຳ ວະຈີກຳ ແລະມະໂນກຳ ອັນບໍ່ສະອາດ ອັນບໍ່ປະເສີດ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ. ສ່ວນຂໍ້ຄວາມໃດທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນລະຫວ່າງ ເພາະຢ້ານວ່າຈະຍາວເກີນໄປ, ຂໍ້ຄວາມທັງໝົດນັ້ນ ພຶງຊາບຕາມແນວແຫ່ງພະບາລີນັ້ນເອງ. ສູດທີ 11 ຈົບ.

---

චතුත්ථවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາອັດຖະກະຖາວັກທີ 4 ຈົບບໍລິບູນ.

---

සද්ධම්මප්පජ්ජොතිකාය චූළනිද්දෙස-අට්ඨකථාය

ໃນສັດທັມມະປັດໂຊຕິກາ ອັດຖະກະຖາຈູລະນິດເທດ

---

ඛග්ගවිසාණසුත්තනිද්දෙසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ການພັນລະນາຂັກຄະວິສາຄະສູດນິດເທດ ຈົບບໍລິບູນ.

---

නිගමනකථා

ນິກະມະນະກະຖາ (ຄຳລົງທ້າຍ)

---

යො [Pg.139] සො සුගතපුත්තානං, අධිපතිභූතෙන හිතරතිනා;

ථෙරෙන ථිරගුණවතා, සුවිභත්තො මහානිද්දෙසො.

ພະມະຫານິດເທດໃດ ອັນພະເຖລະຜູ້ເປັນໃຫຍ່ກວ່າເຫຼົ່າພຸດທະຊິໂນຣົດ ຜູ້ຍິນດີໃນປະໂຫຍດເກື້ອກູນ ມີຄຸນຄວາມດີອັນໝັ້ນຄົງ ໄດ້ຈຳແນກໄວ້ດີແລ້ວ.

---

තස්සත්ථවණ්ණනා යා, පුබ්බට්ඨකථානයං තථා;

යුත්තිං නිස්සාය මයාරද්ධා, නිට්ඨානමුපගතා එසා.

La ການພັນລະນາອັດຖະແຫ່ງພະມະຫານິດເທດນັ້ນ ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເລີ່ມໄວ້ ໂດຍອາໄສແນວທາງແຫ່ງອັດຖະກະຖາກ່ອນ ແລະເຫດຜົນອັນສົມຄວນ ໄດ້ເຖິງຄວາມສຳເລັດບໍລິບູນແລ້ວນີ້.

---

යං පුරං පුරුත්තමං, අනුරාධපුරව්හයං;

යො තස්ස දක්ඛිණෙ භාගෙ, මහාවිහාරො පතිට්ඨිතො.

ເມືອງໃດ ເປັນເມືອງອັນປະເສີດສຸດ ມີຊື່ວ່າ ອະນຸຣາທະປຸຣະ, ມະຫາວິຫານໃດ ຕັ້ງຢູ່ທາງທິດໃຕ້ແຫ່ງເມືອງນັ້ນ.

---

යො තස්ස තිලකො භූතො, මහාථූපො සිලුච්චයො;

යං තස්ස පච්ඡිමෙ භාගෙ, ලෙඛො කථිකසඤ්ඤිතො.

ພະມະຫາສະຖູບອັນເປັນດັ່ງຈອມພູຫີນ ເປັນດັ່ງປິ່ນປັກຜົມແຫ່ງມະຫາວິຫານນັ້ນ, ວິຫານໃດ ຕັ້ງຢູ່ທາງທິດເວັນຕົກແຫ່ງພະມະຫາສະຖູບນັ້ນ ມີຊື່ວ່າ ເລຂະຄະຖິກະ.

---

කිත්තිසෙනොති නාමෙන, සජීවො රාජසම්මතො;

සුචිචාරිත්තසම්පන්නො, ලෙඛො කුසලකම්මිකො.

ອາມາດຜູ້ມີຊື່ວ່າ ກິດຕິເສນະ ເປັນຜູ້ມີຊີວິດຢູ່ ແລະເປັນທີ່ຮັກແພງຂອງພະລາຊາ ເປັນຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຄວາມປະພຶດອັນສະອາດ ເປັນນັກຂຽນຜູ້ມີກຳອັນກຸສົນ.

---

සීතච්ඡායතරුපෙතං, සලිලාසයසම්පදං;

චාරුපාකාරසඤ්චිතං, පරිවෙණමකාරයි.

ໄດ້ສ້າງບໍລິເວນອັນປະກອບດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ທີ່ມີຮົ່ມເຢັນ ເຖິງພ້ອມດ້ວຍສະນ້ຳ ແລະກໍ່ສ້າງດ້ວຍກຳແພງອັນງົດງາມ.

---

උපසෙනො මහාථෙරො, මහාපරිවෙණවාසියො;

තස්සාදාසි පරිවෙණං, ලෙඛො කුසලකම්මිකො.

ອາມາດນັກຂຽນຜູ້ມີກຳອັນກຸສົນນັ້ນ ໄດ້ຖວາຍບໍລິເວນນັ້ນ ແກ່ພະອຸປະເສນະມະຫາເຖລະ ຜູ້ຢູ່ໃນມະຫາບໍລິເວນ.

---

වසන්තෙනෙත්ථ ථෙරෙන, ථිරසීලෙන තාදිනා;

උපසෙනව්හයෙන සා, කතා සද්ධම්මජොතිකා.

ພະຄຳພີສັດທັມມະປັດໂຊຕິກາ ນີ້ ອັນພະເຖລະຜູ້ມີສີລອັນໝັ້ນຄົງ ຜູ້ຄົງທີ່ ມີຊື່ວ່າ ອຸປະເສນະ ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນບໍລິເວນນີ້ ໄດ້ແຕ່ງຂຶ້ນແລ້ວ.

---

රඤ්ඤො සිරිනිවාසස්ස, සිරිසඞ්ඝස්ස බොධිනො;

ඡබ්බීසතිම්හි වස්සම්හි, නිට්ඨිතා නිද්දෙසවණ්ණනා.

ການພັນລະນາພະນິດເທດນີ້ ສຳເລັດບໍລິບູນໃນປີທີ 26 ແຫ່ງລັດຊະການຂອງພະເຈົ້າສິຣິນິວາສະ ສิຣິສັງຄະໂພທິ.

---

සමයං අනුලොමෙන්තී, ථෙරානං ථෙරවංසදීපානං;

නිට්ඨං ගතා යථායං, අට්ඨකථා ලොකහිතජනනී.

ອັດຖະກະຖາອັນໃຫ້ເກີດປະໂຫຍດເກື້ອກູນແກ່ໂລກນີ້ ທີ່ຄ້ອຍຕາມຄຳສອນຂອງພະເຖລະທັງຫຼາຍ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຮຸ່ງເຮືອງແຫ່ງເຖຣະວົງ ໄດ້ເຖິງຄວາມສຳເລັດບໍລິບູນແລ້ວ ດ້ວຍປະການໃດ.

---

සද්ධම්මං අනුලොමෙන්තා, අත්තහිතං පරහිතඤ්ච සාධෙන්තා;

නිට්ඨං ගච්ඡන්තු තථා, මනොරථා සබ්බසත්තානං.

ຂໍຄວາມປາດຖະໜາຂອງສັດທັງປວງ ຜູ້ຄ້ອຍຕາມພະສັດທຳ ຜູ້ບຳເພັນປະໂຫຍດຕົນແລະປະໂຫຍດຜູ້ນັ້ນ ຈົ່ງເຖິງຄວາມສຳເລັດບໍລິບູນ ດ້ວຍປະການນັ້ນເຖີດ.

---

සද්ධම්මප්පජ්ජොතිකාය, [Pg.140] අට්ඨකථායෙත්ථ ගණිතකුසලෙහි;

ගණිතා තු භාණවාරා, ඤෙය්‍යාතිරෙකචත්තාරිසා.

ໃນອັດຖະກະຖາສັດທັມມະປັດໂຊຕິການີ້ ອັນທ່ານຜູ້ສະຫຼາດໃນການຄຳນວນໄດ້ຄຳນວນໄວ້ແລ້ວ ພຶງຊາບວ່າມີພານະວານຫຼາຍກວ່າ 40 ພານະວານ.

---

ආනුට්ඨුභෙන අස්සා, ඡන්දො බද්ධෙන ගණියමානා තු;

අතිරෙකදසසහස්ස-සඞ්ඛා ගාථාති විඤ්ඤෙය්‍යා.

ແຕ່ເມື່ອຄຳນວນດ້ວຍສັນອານຸດຖຸບ ພຶງຊາບວ່າມີຄາຖາຫຼາຍກວ່າ 10,000 ຄາຖາ.

---

සාසනචිරට්ඨිතත්ථං, ලොකහිතත්ථඤ්ච සාදරෙන මයා;

පුඤ්ඤං ඉමං රචයතා, යං පත්තමනප්පකං විපුලං.

ບຸນອັນໄພບູນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍໃດ ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ແຕ່ງຄຳພີນີ້ ໄດ້ຮັບແລ້ວ ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ເພື່ອຄວາມຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ດົນນານແຫ່ງພະສາສະໜາ ແລະເພື່ອປະໂຫຍດເກື້ອກູນແກ່ໂລກ.

---

පුඤ්ඤෙන තෙන ලොකො, සද්ධම්මරසායනං දසබලස්ස;

උපභුඤ්ජිත්වා විමලං, පප්පොතු සුඛං සුඛෙනෙවාති.

ດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນ ຂໍສັດຕະໂລກຈົ່ງໄດ້ບໍລິໂພກໂອສົດຄືພະສັດທຳອັນບໍລິສຸດຂອງພະທົດສະພົນ ແລ້ວຈົ່ງເຖິງຄວາມສຸກໂດຍງ່າຍດາຍເຖີດ.

---

සද්ධම්මප්පජ්ජොතිකා නාම

ຄຳພີຊື່ວ່າ ສັດທັມມະປັດໂຊຕິກາ

---

චූළනිද්දෙස-අට්ඨකථා නිට්ඨිතා.

ອັດຖະກະຖາຈູລະນິດເທດ ຈົບບໍລິບູນ.