Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

ຂໍນອບນ້ອມແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ພຣະອົງນັ້ນ ເຊິ່ງເປັນພຣະອະຣະຫັນ ຕຣັສຮູ້ຊອບໄດ້ໂດຍພຣະອົງເອງ.

Khuddakanikāye

ໃນຂຸດທະກະນິກາຍ

Cūḷaniddesa-aṭṭhakathā

ອັດຖະກະຖາ ຈູລະນິດເທດ

Pārāyanavagganiddeso

ປາຣາຍະນະວັກຄະນິດເທດ

1. Ajitamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā

໑. ຄຳພັນລະນາອະທິບາຍອະຊິຕະມານະວະສູດນິດເທດ

Pārāyanavaggassa [Pg.1] paṭhame ajitasuttaniddese –

ໃນອະຊິຕະສູດນິດເທດ ທີ່ໜຶ່ງ ແຫ່ງປາຣາຍະນະວັກ —

1.

໑.

‘‘Kenassu nivuto loko, (iccāyasmā ajito,)

“ໂລກຖືກຫຍັງປິດບັງໄວ້ (ທ່ານອະຊິຕະຖາມວ່າ)”

Kenassu nappakāsati;

Kissābhilepanaṃ brūsi, kiṃsu tassa mahabbhaya’’nti. –

“ໂລກບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງເພາະຫຍັງ? ພຣະອົງຕຣັສວ່າຫຍັງເປັນເຄື່ອງໄລ້ທາຂອງໂລກນັ້ນ? ແລະຫຍັງເປັນໄພພິບັດອັນໃຫຍ່ຫຼວງຂອງໂລກນັ້ນ?” —

Ajitamāṇavassa pucchite paṭhamapañhe ca uparūparipañhe ca niddesesu ca vuttañca uttānañca vajjetvā visesameva vakkhāma. Tattha nivutoti paṭicchādito. Kissābhilepanaṃ brūsīti kiṃ assa lokassa abhilepanaṃ vadesi?

ໃນບັນຫາທຳອິດ ແລະບັນຫາຕໍ່ໆ ໄປ ທີ່ອະຊິຕະມານົບທູນຖາມແລ້ວ, ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະເວັ້ນຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ ແລະຄຳທີ່ຕື້ນໆ ໃນນິດເທດທັງຫຼາຍ ເສຍ, ແລ້ວຈະກ່າວສະເພາະເນື້ອຄວາມທີ່ພິເສດເທົ່ານັ້ນ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ບົດວ່າ “nivuto” ໄດ້ແກ່ ຖືກປິດບັງໄວ້. ບົດວ່າ “Kissābhilepanaṃ brūsi” ຄວາມວ່າ ພຣະອົງຕຣັສວ່າຫຍັງເປັນເຄື່ອງໄລ້ທາຂອງໂລກນັ້ນ?

Āvutoti āvarito. Nivutoti paṭicchādito. Ovutoti heṭṭhā paṭicchādito. Pihitoti uparibhāgena chādito. Paṭicchannoti avivaṭo. Paṭikujjitoti adhomukhaṃ chādito.

ບົດວ່າ “āvuto” ໄດ້ແກ່ ກັ້ນໄວ້. ບົດວ່າ “nivuto” ໄດ້ແກ່ ປິດບັງໄວ້. ບົດວ່າ “ovuto” ໄດ້ແກ່ ປິດບັງໄວ້ທາງລຸ່ມ. ບົດວ່າ “pihito” ໄດ້ແກ່ ປິດບັງໄວ້ທາງເທິງ. ບົດວ່າ “paṭicchanno” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເປີດເຜີຍ. ບົດວ່າ “paṭikujjito” ໄດ້ແກ່ ຄວ້ຳປິດໄວ້.

Nappakāsatīti nappakāso hoti. Nappabhāsatīti ñāṇappabhāsaṃ na karoti. Na tapatīti ñāṇatapaṃ na karoti. Na virocatīti ñāṇavirocanaṃ na karoti. Na ñāyatīti na jānīyati. Na paññāyatīti nappaññāyate.

ບົດວ່າ “nappakāsati” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ປາກົດ. ບົດວ່າ “nappabhāsati” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເຮັດແສງສະຫວ່າງຄືຍານໃຫ້ເກີດ. ບົດວ່າ “na tapati” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເຮັດຄວາມຮ້ອນຄືຍານໃຫ້ເກີດ. ບົດວ່າ “na virocati” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເຮັດຄວາມຮຸ່ງເຮືອງຄືຍານໃຫ້ເກີດ. ບົດວ່າ “na ñāyati” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຮູ້ກັນ. ບົດວ່າ “na paññāyati” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ປາກົດຈະແຈ້ງ.

Kena [Pg.2] littoti kena limpito. Saṃlitto upalittoti upasaggena padaṃ vaḍḍhitaṃ. Ācikkhasi niddesavasena. Desesi paṭiniddesavasena. Paññapesi tena tena pakārena. Atthaṃ bodhento paṭṭhapesi. Tassatthassa kāraṇaṃ dassento vivarasi. Byañjanabhāvaṃ dassento vibhajasi. Nikujjitabhāvaṃ gambhīrabhāvañca haritvā sotūnaṃ ñāṇassa patiṭṭhaṃ janayanto uttānīkarosi. Sabbehipi imehi ākārehi sotūnaṃ aññāṇandhakāraṃ vidhamento pakāsesīti evaṃ attho daṭṭhabbo.

ບົດວ່າ “kena litto” ໄດ້ແກ່ ຖືກຫຍັງໄລ້ທາ. ບົດວ່າ “saṃlitto upalitto” ເປັນການເພີ່ມບົດດ້ວຍອຸປະສັກ. ບົດວ່າ “ācikkhasi” (ບອກ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະແດງ (ນິດເທດ). ບົດວ່າ “desesi” (ສະແດງ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະແດງແກ້ (ປະຕິນິດເທດ). ບົດວ່າ “paññapesi” (ບັນຍັດ) ດ້ວຍປະການນັ້ນໆ. ບົດວ່າ “paṭṭhapesi” (ຕັ້ງໄວ້) ຄືເຮັດໃຫ້ຮູ້ເນື້ອຄວາມ. ບົດວ່າ “vivarasi” (ເປີດເຜີຍ) ຄືສະແດງເຫດຜົນແຫ່ງເນື້ອຄວາມນັ້ນ. ບົດວ່າ “vibhajasi” (ຈຳແນກ) ຄືສະແດງຄວາມເປັນພະຍັນຊະນະ. ບົດວ່າ “uttānīkarosi” (ເຮັດໃຫ້ຕື້ນ) ຄືນຳເອົາຄວາມຄວ້ຳ ແລະຄວາມເລິກຊຶ້ງອອກໄປ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ຕື້ນ ເພື່ອໃຫ້ເກີດທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຍານຂອງຜູ້ຟັງ. ພຶງເຫັນເນື້ອຄວາມຢ່າງນີ້ວ່າ ພຣະອົງຊົງປະກາດໂດຍກຳຈັດຄວາມມືດຄືອະວິຊາຂອງຜູ້ຟັງດ້ວຍອາການທັງປວງເຫຼົ່ານີ້.

2. Vevicchā pamādā nappakāsatīti macchariyahetu ca pamādahetu ca nappakāsati. Macchariyaṃ hissa dānādīhi guṇehi pakāsituṃ na deti, pamādo sīlādīhi. Jappābhilepananti taṇhā assa lokassa makkaṭalepo viya makkaṭassa abhilepanaṃ. Dukkhanti jātiādikaṃ dukkhaṃ.

໒. ບົດວ່າ “vevicchā pamādā nappakāsati” ຄວາມວ່າ ໂລກບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງເພາະເຫດແຫ່ງຄວາມຕະໜີ່ ແລະເພາະເຫດແຫ່ງຄວາມປະໝາດ. ຈິງຢູ່, ຄວາມຕະໜີ່ຍ່ອມບໍ່ໃຫ້ໂລກນີ້ຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍຄຸນມີທານເປັນຕົ້ນ, ສ່ວນຄວາມປະໝາດ ຍ່ອມບໍ່ໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍສີລເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ “jappābhilepanaṃ” ຄວາມວ່າ ຕັນຫາເປັນເຄື່ອງໄລ້ທາຂອງໂລກນີ້ ເໝືອນຕັງດັກລີງ (ຢາງໜຽວ) ເປັນເຄື່ອງຕິດພັນຂອງລີງ. ບົດວ່າ “dukkhaṃ” ໄດ້ແກ່ ທຸກມີຊາດ (ຄວາມເກີດ) ເປັນຕົ້ນ.

Yesaṃ dhammānanti yesaṃ rūpādidhammānaṃ. Ādito samudāgamanaṃ paññāyatīti paṭhamato uppādo paññāyati. Atthaṅgamato nirodho paññāyatīti bhaṅgato nirujjhanaṃ paññāyati. Kammasannissito vipākoti kusalākusalavipāko kammaṃ amuñcitvā pavattanato kammasannissito vipākoti vuccati. Vipākasannissitaṃ kammanti kusalākusalaṃ kammaṃ vipākassa okāsaṃ katvā ṭhitattā vipākasannissitaṃ kammanti vuccati. Nāmasannissitaṃ rūpanti pañcavokāre rūpaṃ nāmaṃ amuñcitvā pavattanato nāmasannissitaṃ rūpanti vuccati. Rūpasannissitaṃ nāmanti pañcavokāre nāmaṃ rūpaṃ amuñcitvā pavattanato rūpasannissitaṃ nāmanti vuccati.

ບົດວ່າ “yesaṃ dhammānaṃ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍມີຮູບເປັນຕົ້ນເຫຼົ່າໃດ. ບົດວ່າ “ādito samudāgamanaṃ paññāyati” ຄວາມວ່າ ຄວາມເກີດຂຶ້ນໃນເບື້ອງຕົ້ນປາກົດ. ບົດວ່າ “atthaṅgamato nirodho paññāyati” ຄວາມວ່າ ຄວາມດັບໄປເພາະຄວາມສະຫຼາຍປາກົດ. ບົດວ່າ “kammasannissito vipāko” ຄວາມວ່າ ວິບາກແຫ່ງກຸສົນແລະອະກຸສົນ ຊື່ວ່າ “ວິບາກອາໄສກຳ” ເພາະເປັນໄປໂດຍບໍ່ປາສະຈາກກຳ. ບົດວ່າ “vipākasannissitaṃ kammaṃ” ຄວາມວ່າ ກຸສົນແລະອະກຸສົນກຳ ຊື່ວ່າ “ກຳອາໄສວິບາກ” ເພາະຕັ້ງຢູ່ໂດຍເຮັດໂອກາດໃຫ້ແກ່ວິບາກ. ບົດວ່າ “nāmasannissitaṃ rūpaṃ” ຄວາມວ່າ ໃນປັນຈະໂວການະພົບ (ພົບທີ່ມີຂັນ ໕) ຮູບ ຊື່ວ່າ “ຮູບອາໄສນາມ” ເພາະເປັນໄປໂດຍບໍ່ປາສະຈາກນາມ. ບົດວ່າ “rūpasannissitaṃ nāmaṃ” ຄວາມວ່າ ໃນປັນຈະໂວການະພົບ ນາມ ຊື່ວ່າ “ນາມອາໄສຮູບ” ເພາະເປັນໄປໂດຍບໍ່ປາສະຈາກຮູບ.

3. Savanti sabbadhi sotāti sabbesu rūpādiāyatanesu taṇhādikā sotā sandanti. Kiṃ nivāraṇanti tesaṃ kiṃ āvaraṇaṃ kā rakkhā. Saṃvaraṃ brūhīti taṃ tesaṃ nivāraṇasaṅkhātaṃ saṃvaraṃ brūhi. Etena sāvasesappahānaṃ pucchati. Kena sotā pidhīyareti kena dhammena ete sotā pidhīyanti pacchijjanti. Etena anavasesappahānaṃ pucchati.

໓. ບົດວ່າ “savanti sabbadhi sotā” ຄວາມວ່າ ກະແສມີຕັນຫາເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມໄຫຼໄປໃນອາຍະຕະນະທັງຫຼາຍມີຮູບເປັນຕົ້ນທັງປວງ. ບົດວ່າ “kiṃ nivāraṇaṃ” ຄວາມວ່າ ຫຍັງເປັນເຄື່ອງກັ້ນ ຫຍັງເປັນເຄື່ອງຮັກສາຂອງກະແສເຫຼົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ “saṃvaraṃ brūhi” ຄວາມວ່າ ຂໍຈົ່ງຕຣັສບອກສັງວອນອັນກ່າວຄືເຄື່ອງກັ້ນຂອງກະແສເຫຼົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານຖາມເຖິງການລະທີ່ຍັງມີສ່ວນເຫຼືອ. ບົດວ່າ “kena sotā pidhīyare” ຄວາມວ່າ ກະແສເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມຖືກປິດ ຄືຖືກຕັດຂາດດ້ວຍທຳໃດ? ດ້ວຍຄຳນີ້ ທ່ານຖາມເຖິງການລະໂດຍບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ.

Savantīti uppajjanti. Āsavantīti adhogāmino hutvā savanti. Sandantīti nirantaragāmino hutvā sandamānā pavattanti. Pavattantīti punappunaṃ vattanti.

ບົດວ່າ “savanti” ໄດ້ແກ່ ບັງເກີດຂຶ້ນ. ບົດວ່າ “āsavanti” ໄດ້ແກ່ ໄຫຼໄປໂດຍເປັນສະພາບຄ້ອຍຕ່ຳລົງ. ບົດວ່າ “sandanti” ໄດ້ແກ່ ໄຫຼໄປໂດຍເປັນສະພາບໄປຢ່າງບໍ່ຂາດສາຍ. ບົດວ່າ “pavattanti” ໄດ້ແກ່ ເປັນໄປຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ.

4. Sati [Pg.3] tesaṃ nivāraṇanti vipassanāyuttā kusalākusaladhammānaṃ gatiyo samanvesamānā sati tesaṃ sotānaṃ nivāraṇaṃ. Sotānaṃ saṃvaraṃ brūmīti tamevāhaṃ satiṃ sotānaṃ saṃvaraṃ brūmīti adhippāyo. Paññāyete pidhīyareti rūpādīsu pana aniccatādipaṭivedhasādhikāya maggapaññāya ete sotā sabbaso pidhīyanti.

໔. ບົດວ່າ “sati tesaṃ nivāraṇaṃ” ຄວາມວ່າ ສະຕິທີ່ປະກອບດ້ວຍວິປັດສະນາ ເຊິ່ງຄົ້ນຫາທາງໄປແຫ່ງກຸສົນແລະອະກຸສົນທຳທັງຫຼາຍ ເປັນເຄື່ອງກັ້ນກະແສເຫຼົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ “sotānaṃ saṃvaraṃ brūmi” ອະທິບາຍວ່າ ເຮົາກ່າວສະຕິນັ້ນແລວ່າ ເປັນເຄື່ອງສັງວອນ (ປ້ອງກັນ) ກະແສທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ “paññāyete pidhīyare” ຄວາມວ່າ ກະແສເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມຖືກປິດໂດຍປະການທັງປວງ ດ້ວຍມັກຄະປັນຍາ ອັນເຮັດໃຫ້ສຳເລັດການແທງຕະຫຼອດຄວາມເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງເປັນຕົ້ນໃນຮູບເປັນຕົ້ນ.

Pacchijjantīti ucchijjanti. Samudayañcāti paccayañca. Atthaṅgamañcāti uppannānaṃ abhāvagamanañca, anuppannānaṃ anuppādaṃ vā. Assādañcāti ānisaṃsañca. Ādīnavañcāti dosañca. Nissaraṇañcāti nikkhamanañca.

ບົດວ່າ “pacchijjanti” ໄດ້ແກ່ ຂາດສູນ. ບົດວ່າ “samudayañca” ໄດ້ແກ່ ເຫດປັດໄຈດ້ວຍ. ບົດວ່າ “atthaṅgamañca” ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງທຳທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຫຼືຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນແຫ່ງທຳທີ່ຍັງບໍ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍ. ບົດວ່າ “assādañca” ໄດ້ແກ່ ຄຸນ (ລົດຊາດອັນໜ້າເພີດເພີນ) ດ້ວຍ. ບົດວ່າ “ādīnavañca” ໄດ້ແກ່ ໂທດດ້ວຍ. ບົດວ່າ “nissaraṇañca” ໄດ້ແກ່ ອຸບາຍເຄື່ອງສະຫຼັດອອກດ້ວຍ.

5. Paññā cevāti pañhāgāthāya yā cāyaṃ tayā vuttā paññā, yā ca sati, yañca tadavasesaṃ nāmarūpaṃ, etaṃ sabbampi kattha nirujjhati. Etaṃ me pañhaṃ puṭṭho pabrūhīti evaṃ saṅkhepattho veditabbo.

໕. ບົດວ່າ “paññā ceva” ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ຢ່າງນີ້ວ່າ: ປັນຍາໃດທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ໃນຄາຖາປຸຈສາ, ສະຕິໃດ, ແລະນາມຮູບທີ່ເຫຼືອຈາກນັ້ນໃດ, ທຳທັງໝົດນັ້ນຍ່ອມດັບໄປໃນທີ່ໃດ? ຂໍພຣະອົງຜູ້ຖືກຖາມແລ້ວ ຈົ່ງຕຣັສບອກບັນຫານີ້ແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ.

Katthetaṃ uparujjhatīti etaṃ nāmarūpaṃ kattha na bhavati. Vūpasammatīti nibbāti. Atthaṃ gacchatīti abhāvaṃ gacchati. Paṭippassambhatīti sannisīdati.

ບົດວ່າ “katthetaṃ uparujjhati” ຄວາມວ່າ ນາມຮູບນີ້ຍ່ອມບໍ່ມີໃນທີ່ໃດ? ບົດວ່າ “vūpasammati” ໄດ້ແກ່ ດັບສະໜິດ. ບົດວ່າ “atthaṃ gacchati” ໄດ້ແກ່ ເຖິງຄວາມບໍ່ມີ. ບົດວ່າ “paṭippassambhati” ໄດ້ແກ່ ສະຫງົບລະງັບ.

6. Vissajjanagāthāya panassa yasmā paññāsatiyo nāmeneva saṅgahaṃ gacchanti, tasmā tā visuṃ na vuttā. Ayamettha saṅkhepattho – yaṃ maṃ tvaṃ, ajita, etaṃ pañhaṃ apucchi – ‘‘katthetaṃ uparujjhatī’’ti, tadetaṃ yattha nāmañca rūpañca asesaṃ uparujjhati, taṃ te vadāmi. Tassa tassa hi viññāṇassa nirodhena saheva apubbaṃ acarimaṃ etthetaṃ uparujjhati, ettheva viññāṇanirodhena nirujjhati etaṃ, viññāṇanirodhā tassa tassa nirodho hoti, taṃ nātivattatīti vuttaṃ hoti.

໖. ສ່ວນໃນຄາຖາວິສັດຊະນາ (ຄຳຕອບ) ເພາະεຫດທີ່ປັນຍາແລະສະຕິ ຍ່ອມຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນຄຳວ່າ “ນາມ” ນັ້ນເອງ, ດັ່ງນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງບໍ່ຕຣັສເຖິງປັນຍາແລະສະຕິນັ້ນແຍກຕ່າງຫາກ. ເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ໃນຄຳຕອບນີ້ມີດັ່ງນີ້: ດູກ່ອນອະຊິຕະ, ບັນຫາໃດທີ່ທ່ານຖາມເຮົາວ່າ “ນາມຮູບນີ້ຍ່ອມດັບໄປໃນທີ່ໃດ?”, ເຮົາຈະບອກທີ່ນັ້ນແກ່ທ່ານ, ຄືທີ່ທີ່ນາມແລະຮູບຍ່ອມດັບໄປໂດຍບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ. ຈິງຢູ່, นາມຮູບນີ້ຍ່ອມດັບໄປໃນທີ່ນີ້ ພ້ອມກັບຄວາມດັບແຫ່ງວິນຍານນັ້ນໆ ໂດຍບໍ່ກ່ອນບໍ່ຫຼັງ (ພ້ອມກັນ), ນາມຮູບນີ້ຍ່ອມດັບໄປໃນທີ່ນີ້ແລ ເພາະຄວາມດັບແຫ່ງວິນຍານ, ເພາະວິນຍານດັບ ຄວາມດັບແຫ່ງນາມຮູບນັ້ນໆ ຍ່ອມມີ, ຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ນັ້ນມີອະທິບາຍວ່າ ນາມຮູບນັ້ນຍ່ອມບໍ່ກ້າວລ່ວງຄວາມດັບແຫ່ງວິນຍານນັ້ນໄປໄດ້.

Sotāpattimaggañāṇena abhisaṅkhāraviññāṇassa nirodhenāti sotāpattimaggasampayuttapaññāya kusalākusalacetanāsampayuttacittassa abhabbuppattikavasena nirujjhanena. Tattha duvidho nirodho anupādinnakanirodho upādinnakanirodhoti. Sotāpattimaggena hi cattāri diṭṭhisampayuttāni vicikicchāsahagatanti pañca cittāni nirujjhanti, tāni rūpaṃ samuṭṭhāpenti. Taṃ anupādinnakarūpakkhandho, tāni cittāni viññāṇakkhandho, taṃsampayuttā vedanā saññā saṅkhārā tayo arūpakkhandhā. Tattha sace sotāpannassa sotāpattimaggo abhāvito abhavissā, tāni pañca [Pg.4] cittāni chasu ārammaṇesu pariyuṭṭhānaṃ pāpuṇeyyuṃ. Sotāpattimaggo pana nesaṃ pariyuṭṭhānuppattiṃ vārayamāno setusamugghātaṃ abhabbuppattikabhāvaṃ kurumāno anupādinnakaṃ nirodheti nāma. Sakadāgāmimaggena cattāri diṭṭhivippayuttāni dve domanassasahagatānīti oḷārikakāmarāgabyāpādavasena cha cittāni nirujjhanti. Anāgāmimaggena aṇusahagatakāmarāgabyāpādavasena tāni eva cha cittāni nirujjhanti. Arahattamaggena cattāri diṭṭhivippayuttāni uddhaccasahagatañcāti pañca akusalacittāni nirujjhanti. Tattha sace tesaṃ ariyānaṃ te maggā abhāvitā assu, tāni cittāni chasu ārammaṇesu pariyuṭṭhānaṃ pāpuṇeyyuṃ. Te pana tesaṃ maggā pariyuṭṭhānuppattiṃ vārayamānā setusamugghātaṃ abhabbuppattikabhāvaṃ kurumānā anupādinnakaṃ nirodhenti nāma. Evaṃ anupādinnakanirodho veditabbo.

ບົດວ່າ “sotāpattimaggañāṇena abhisaṅkhāraviññāṇassa nirodhena” ຄວາມວ່າ ເພາະຄວາມດັບໄປໂດຍຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກເປັນທຳມະດາ ແຫ່ງຈິດທີ່ປະກອບດ້ວຍກຸສົນແລະອະກຸສົນເຈດຕະນາ ດ້ວຍປັນຍາທີ່ປະກອບດ້ວຍໂສດາປັດຕິມັກ. ໃນຄວາມດັບນັ້ນ ມີຄວາມດັບ ໒ ປະການ ຄື: ອະນຸປາທິນນະກະນິໂຣດ (ຄວາມດັບແຫ່ງທຳທີ່ກຳບໍ່ຍຶດຖື) ແລະ ອຸປາທິນນະກະນິໂຣດ (ຄວາມດັບແຫ່ງທຳທີ່ກຳຍຶດຖື). ຈິງຢູ່, ດ້ວຍໂສດາປັດຕິມັກ ຈິດ ໕ ດວງ ຄື ຈິດທີ່ປະກອບດ້ວຍທິດຖິ ໔ ດວງ ແລະຈິດທີ່ເກີດຮ່ວມກັບວິຈິກິດສາ ໑ ດວງ ຍ່ອມດັບໄປ, ຈິດເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມຍັງຮູບໃຫ້ຕັ້ງຂຶ້ນ. ຮູບນັ້ນເປັນອະນຸປາທິນນະກະຮູບຂັນ, ຈິດເຫຼົ່ານັ້ນເປັນວິນຍານະຂັນ, ເວທະນາ ສັນຍາ ສັງຂານ ທີ່ປະກອບກັບຈິດເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນອະຮູບຂັນ ໓. ໃນຈິດເຫຼົ່ານັ້ນ ຖ້າວ່າໂສດາປັດຕິມັກຂອງພຣະໂສດາບັນບໍ່ພຶງຈະເລີນແລ້ວ, ຈິດ ໕ ດວງເຫຼົ່ານັ້ນກໍພຶງເຖິງຄວາມກຸ້ມລຸມໃນອາຣົມ ໖. ແຕ່ໂສດາປັດຕິມັກ ເມື່ອຫ້າມການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຄວາມກຸ້ມລຸມຂອງຈິດເຫຼົ່ານັ້ນ ເຮັດໃຫ້ເປັນສະພາບທີ່ເກີດຂຶ້ນອີກບໍ່ໄດ້ ໂດຍການຖອນຮາກເໝືອນຂົວຂາດ, ຊື່ວ່າ ຍ່ອມດັບອະນຸປາທິນນະກະທຳ. ດ້ວຍສະກະທາຄາມີມັກ ຈິດ ໖ ດວງ ຄື ຈິດທີ່ປາສະຈາກທິດຖິ ໔ ດວງ ແລະຈິດທີ່ເກີດຮ່ວມກັບໂທມະນັດ ໒ ດວງ ຍ່ອມດັບໄປ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກາມະຣາຄະແລະພະຍາບາດຢ່າງຫຍາບ. ດ້ວຍອະນາຄາມີມັກ จິດ ໖ ດວງນັ້ນແລ ຍ່ອມດັບໄປ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກາມະຣາຄະແລະພະຍາບາດຢ່າງລະອຽດ. ດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ ອະກຸສົນຈິດ ໕ ດວງ ຄື ຈິດທີ່ປາສະຈາກທິດຖິ ໔ ດວງ ແລະຈິດທີ່ເກີດຮ່ວມກັບອຸດທັດຈະ ໑ ດວງ ຍ່ອມດັບໄປ. ໃນຈິດເຫຼົ່ານັ້ນ ຖ້າວ່າມັກເຫຼົ່ານັ້ນຂອງພຣະອະຣິຍະບຸກຄົນທັງຫຼາຍບໍ່ພຶງຈະເລີນແລ້ວ, ຈິດເຫຼົ່ານັ້ນກໍພຶງເຖິງຄວາມກຸ້ມລຸມໃນອາຣົມ ໖. ແຕ່ມັກທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນຂອງພຣະອະຣິຍະບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອຫ້າມການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຄວາມກຸ້ມລຸມ ເຮັດໃຫ້ເປັນສະພາບທີ່ເກີດຂຶ້ນອີກບໍ່ໄດ້ ໂດຍການຖອນຮາກເໝືອນຂົວຂາດ, ຊື່ວ່າ ຍ່ອມດັບອະນຸປາທິນນະກະທຳ. ພຶງຊາບອະນຸປາທິນນະກະນິໂຣດ ຢ່າງນີ້.

Sace pana sotāpannassa sotāpattimaggo abhāvito abhavissā, ṭhapetvā satta bhave anamatagge saṃsāravaṭṭe upādinnakakkhandhappavattaṃ pavatteyya. Kasmā? Tassa pavattiyā hetūnaṃ atthitāya. Tīṇi saṃyojanāni diṭṭhānusayo vicikicchānusayoti ime pana pañca kilese so maggo uppajjamānova samugghāteti. Idāni kuto sotāpannassa satta bhave ṭhapetvā anamatagge saṃsāravaṭṭe upādinnakappavattaṃ pavattissati. Evaṃ sotāpattimaggo upādinnakappavattaṃ appavattaṃ kurumāno upādinnakaṃ nirodheti nāma.

ກໍຖ້າວ່າ ໂສດາປັດຕິມັກຂອງພຣະໂສດາບັນບໍ່ພຶງຈະເລີນແລ້ວ, ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປາທິນນະກະຂັນ (ຂັນທີ່ກຳຍຶດຖື) ກໍພຶງເປັນໄປໃນສັງສາຣະວັດອັນຫາເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍບໍ່ໄດ້ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ ໗ ພົບ. ເພາະເຫດຫຍັງ? ເພາະເຫດແຫ່ງຄວາມເປັນໄປຂອງຂັນນັ້ນຍັງມີຢູ່. ແຕ່ມັກນັ້ນ ເມື່ອເກີດຂຶ້ນ ຍ່ອມຖອນກິເລດ ໕ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື ສັງໂຍດ ໓, ທິດຖານຸໄສ ແລະວິຈິກິດສານຸໄສ ເສຍໄດ້. ບັດນີ້ ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປາທິນນະກະທຳຂອງພຣະໂສດາບັນ ຈະເປັນໄປໃນສັງສາຣະວັດອັນຫາເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍບໍ່ໄດ້ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ ໗ ພົບ ໄດ້ແນວໃດ? ໂສດາປັດຕິມັກ ເມື່ອເຮັດຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປາທິນນະກະທຳບໍ່ໃຫ້ເປັນໄປຢ່າງນີ້, ຊື່ວ່າ ຍ່ອມດັບອຸປາທິນນະກະທຳ.

Sace sakadāgāmissa sakadāgāmimaggo abhāvito abhavissā, ṭhapetvā dve bhave pañcasu bhavesu upādinnakappavattaṃ pavatteyya. Kasmā? Tassa pavattiyā hetūnaṃ atthitāya. Oḷārikāni kāmarāgapaṭighasaṃyojanāni oḷāriko kāmarāgānusayo paṭighānusayoti ime pana cattāro kilese so maggo uppajjamānova samugghāteti. Idāni kuto sakadāgāmissa dve bhave ṭhapetvā pañcasu bhavesu upādinnakappavattaṃ pavattissati. Evaṃ sakadāgāmimaggo upādinnakappavattaṃ appavattaṃ kurumāno upādinnakaṃ nirodheti nāma.

ຖ້າວ່າ ສະກະທາຄາມີມັກຂອງພຣະສະກະທາຄາມີບໍ່ພຶງຈະເລີນແລ້ວ, ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປາທິນນະກະທຳ ກໍພຶງເປັນໄປໃນພົບ ໕ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ ໒ ພົບ. ເພາະເຫດຫຍັງ? ເພາະເຫດແຫ່ງຄວາມເປັນໄປຂອງຂັນນັ້ນຍັງມີຢູ່. ແຕ່ມັກນັ້ນ ເມື່ອເກີດຂຶ້ນ ຍ່ອມຖອນກິເລດ ໔ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື ກາມະຣາຄະແລະປະຕິຄະສັງໂຍດຢ່າງຫຍາບ, ກາມະຣາຄານຸໄສແລະປະຕິຄານຸໄສຢ່າງຫຍາບ ເສຍໄດ້. ບັດນີ້ ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປາທິນນະກະທຳຂອງພຣະສະກະທາຄາມີ ຈະເປັນໄປໃນພົບ ໕ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ ໒ ພົບ ໄດ້ແນວໃດ? ສະກະທາຄາມີມັກ ເມື່ອເຮັດຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປາທິນນະກະທຳບໍ່ໃຫ້ເປັນໄປຢ່າງນີ້, ຊື່ວ່າ ຍ່ອມດັບອຸປາທິນນະກະທຳ.

Sace anāgāmissa anāgāmimaggo abhāvito abhavissā, ṭhapetvā ekaṃ bhavaṃ dutiyabhave upādinnakappavattaṃ pavatteyya. Kasmā? Tassa [Pg.5] pavattiyā hetūnaṃ atthitāya. Aṇusahagatāni kāmarāgapaṭighasaññojanāni aṇusahagato kāmarāgānusayo paṭighānusayoti ime pana cattāro kilese so maggo uppajjamānova samugghāteti. Idāni kuto anāgāmissa ekaṃ bhavaṃ ṭhapetvā dutiyabhave upādinnakappavattaṃ pavattissati. Evaṃ anāgāmimaggo upādinnakappavattaṃ appavattaṃ kurumāno upādinnakaṃ nirodheti nāma.

ຖ້າວ່າ ອະນາຄາມີມັກຂອງພຣະອະນາຄາມີບໍ່ພຶງຈະເລີນແລ້ວ, ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປາທິນນະກະທຳ ກໍພຶງເປັນໄປໃນພົບທີສອງ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ພົບດຽວ. ເພາະເຫດຫຍັງ? ເພາະເຫດແຫ່ງຄວາມເປັນໄປຂອງຂັນນັ້ນຍັງມີຢູ່. ແຕ່ມັກນັ້ນ ເມື່ອເກີດຂຶ້ນ ຍ່ອມຖອນກິເລດ ໔ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື ກາມະຣາຄະແລະປະຕິຄະສັງໂຍດຢ່າງລະອຽດ, ກາມະຣາຄານຸໄສແລະປະຕິຄານຸໄສຢ່າງລະອຽດ ເສຍໄດ້. ບັດນີ້ ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປາທິນນະກະທຳຂອງພຣະອະນາຄາມີ ຈະເປັນໄປໃນພົບທີສອງ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ພົບດຽວ ໄດ້ແນວໃດ? ອະນາຄາມີມັກ ເມື່ອເຮັດຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປາທິນນະກະທຳບໍ່ໃຫ້ເປັນໄປຢ່າງນີ້, ຊື່ວ່າ ຍ່ອມດັບອຸປາທິນນະກະທຳ.

Sace arahato arahattamaggo abhāvito abhavissā, rūpārūpabhavesu upādinnakappavattaṃ pavatteyya. Kasmā? Tassa pavattiyā hetūnaṃ atthitāya. Rūparāgo arūparāgo māno uddhaccaṃ avijjā mānānusayo bhavarāgānusayo avijjānusayoti ime pana aṭṭha kilese so maggo uppajjamānova samugghāteti. Idāni kuto khīṇāsavassa punabbhave upādinnakappavattaṃ pavattissati? Evaṃ arahattamaggo upādinnakappavattaṃ appavattaṃ kurumāno upādinnakaṃ nirodheti nāma.

ຖ້າວ່າ ອະຣະຫັດຕະມັກຂອງພຣະອະຣະຫັນບໍ່ພຶງຈະເລີນແລ້ວ, ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປາທິນນະກະທຳ ກໍພຶງເປັນໄປໃນຮູບພົບແລະອະຮູບພົບທັງຫຼາຍ. ເພາະເຫດຫຍັງ? ເພາະເຫດແຫ່ງຄວາມເປັນໄປຂອງຂັນນັ້ນຍັງມີຢູ່. ແຕ່ມັກນັ້ນ ເມື່ອເກີດຂຶ້ນ ຍ່ອມຖອນກິເລດ ໘ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື ຮູບະຣາຄະ, ອະຮູບະຣາຄະ, ມານະ, ອຸດທັດຈະ, ອະວິຊາ, ມານານຸໄສ, ພະວະຣາຄານຸໄສ ແລະອະວິຊານຸໄສ ເສຍໄດ້. ບັດນີ້ ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປາທິນນະກະທຳຂອງພຣະຂີນາສົບ ຈະເປັນໄປໃນພົບໃໝ່ໄດ້ແນວໃດ? ອະຣະຫັດຕະມັກ ເມື່ອເຮັດຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປາທິນນະກະທຳບໍ່ໃຫ້ເປັນໄປຢ່າງນີ້, ຊື່ວ່າ ຍ່ອມດັບອຸປາທິນນະກະທຳ.

Sotāpattimaggo cettha apāyabhavaṃ nirodheti. Sakadāgāmimaggo sugatikāmabhavekadesaṃ. Anāgāmimaggo kāmabhavaṃ. Arahattamaggo rūpārūpabhavaṃ, sabbabhavepi nirodheti evāti vadanti. Evaṃ upādinnakanirodho veditabbo.

ແລະໃນມັກເຫຼົ່ານັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າ ໂສດາປັດຕິມັກຍ່ອມດັບອະບາຍະພົບ. ສະກະທາຄາມີມັກຍ່ອມດັບສ່ວນໜຶ່ງແຫ່ງສຸຄະຕິກາມະພົບ. ອະນາຄາມີມັກຍ່ອມດັບກາມະພົບ. ອະຣະຫັດຕະມັກຍ່ອມດັບຮູບພົບແລະອະຮູບພົບ ຄືດັບພົບທັງປວງໂດຍແທ້. ພຶງຊາບອຸປາທິນນະກະນິໂຣດ ຢ່າງນີ້.

Tattha ‘‘abhisaṅkhāraviññāṇassa nirodhenā’’ti etena anupādinnakanirodhaṃ dasseti. ‘‘Ye uppajjeyyuṃ nāmañca rūpañca, etthete nirujjhantī’’ti iminā pana upādinnakanirodhaṃ dasseti.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ດ້ວຍບົດວ່າ “abhisaṅkhāraviññāṇassa nirodhena” ນີ້ ພຣະອົງຊົງສະແດງອະນຸປາທິນນະກະນິໂຣດ. ສ່ວນດ້ວຍບົດວ່າ “ye uppajjeyyuṃ nāmañca rūpañca, etthete nirujjhanti” ນີ້ ພຣະອົງຊົງສະແດງອຸປາທິນນະກະນິໂຣດ.

Tattha satta bhave ṭhapetvāti kāmabhavato kāmabhavaṃ saṃsarantassa satta bhave vajjetvā. Anamatagge saṃsāreti –

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ “satta bhave ṭhapetvā” ຄວາມວ່າ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ ໗ ພົບ ຂອງຜູ້ທ່ອງທ່ຽວໄປຈາກກາມະພົບສູ່ກາມະພົບ. ບົດວ່າ “anamatagge saṃsāre” ຄວາມວ່າ ໃນສັງສາຣະວັດອັນຫາເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍບໍ່ໄດ້ —

‘‘Khandhānañca paṭipāṭi, dhātuāyatanāna ca;

Abbocchinnaṃ vattamānā, ‘saṃsāro’ti pavuccatī’’ti. (visuddhi. 2.619;

dha. sa. aṭṭha. nidānakathā;

a. ni. aṭṭha. 2.4.199;

paṭi. ma. aṭṭha. 2.1.117;

itivu. aṭṭha. 14, 58;

udā. aṭṭha. 39) –

“ຄວາມສືບເນື່ອງກັນແຫ່ງຂັນທັງຫຼາຍ ແລະແຫ່ງທາດແລະອາຍະຕະນະທັງຫຼາຍ ເຊິ່ງເປັນໄປຢ່າງບໍ່ຂາດສາຍ ທ່ານເອີ້ນວ່າ ‘ສັງສານ’.” (ວິສຸດທິມັກ ໒.໖໑໙; ອັດຖະກະຖາ ທັມມະສັງຄະນີ ນິທານະກະຖາ; ອັດຖະກະຖາ ອັງຄຸຕຕະຣະນິກາຍ ໒.໔.໑໙໙; ອັດຖະກະຖາ ປະຕິສັມພິທາມັກ ໒.໑.໑໑໗; ອັດຖະກະຖາ ອິຕິວຸດຕະກະ ໑໔, ໕໘; ອັດຖະກະຖາ ອຸທານ ໓໙) —

Evaṃ vaṇṇite saṃsāravaṭṭe. Ye uppajjeyyuṃ nāmañca rūpañcāti namanalakkhaṇaṃ catukkhandhasaṅkhātaṃ nāmañca ruppanalakkhaṇaṃ bhūtopādāyasaṅkhātaṃ rūpañca ete dhammā uppajjeyyuṃ. Etthete nirujjhantīti etasmiṃ sotāpattimagge ete [Pg.6] nāmarūpadhammā abhabbuppattikavasena nirodhaṃ gacchanti. Sakadāgāmimaggañāṇenāti ettha paṭisandhivasena sakiṃyeva imaṃ lokaṃ āgacchatīti sakadāgāmī, tassa maggo sakadāgāmimaggo. Tena maggena sampayuttañāṇena. Dve bhave ṭhapetvāti kāmadhātuyāyeva paṭisandhivasena dve bhave vajjetvā. Pañcasu bhavesūti tadavasiṭṭhesu pañcasu bhavesu. Etthete nirujjhantīti ettha sakadāgāmimagge ete dhammā vuttanayena nirujjhanti. Ekaṃ bhavaṃ ṭhapetvāti ukkaṭṭhavasena rūpadhātuyā vā arūpadhātuyā vā ekaṃ bhavaṃ vajjetvā. Rūpadhātuyā vā arūpadhātuyā vāti dutiyakabhave rūpadhātuyā ceva arūpadhātuyā ca. Nāmañca rūpañcāti ettha rūpabhave nāmarūpaṃ, arūpabhave nāmameva. Etthete nirujjhantīti ettha anāgāmimagge ete nāmarūpadhammā vuttanayena nirujjhanti.

ເມື່ອສັງສາລະວັດໄດ້ຮັບການພັນລະນາໄວ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ "Ye uppajjeyyuṃ nāmañca rūpañca" (ທຳເຫຼົ່າໃດ ຄືນາມແລະຮູບ ຈະພຶງເກີດຂຶ້ນ) ໄດ້ແກ່ ນາມ ເຊິ່ງມີລັກສະນະນ້ອມໄປ ທີ່ສົງເຄາະເຂົ້າໃນຂັນ 4 ແລະ ຮູບ ເຊິ່ງມີລັກສະນະຊຸດໂຊມ (ຫຼື ສະຫຼາຍຕົວ) ທີ່ສົງເຄາະເຂົ້າໃນມະຫາພູດແລະອຸປາດາຍະຮູບ, ທຳເຫຼົ່ານີ້ພຶງເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ "Etthete nirujjhantīti" (ນາມແລະຮູບເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມດັບໄປໃນທີ່ນີ້) ຄວາມວ່າ ໃນໂສດາປັດຕິມັກນີ້ ນາມແລະຮູບທຳເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເຖິງຄວາມດັບໄປ ໂດຍຄວາມເປັນທຳທີ່ບໍ່ຄວນເກີດຂຶ້ນອີກ. ຄຳວ່າ "Sakadāgāmimaggañāṇena" (ດ້ວຍຍານໃນສະກະທາຄາມີມັກ) ຄວາມວ່າ ຜູ້ໃດຍ່ອມມາສູ່ໂລກນີ້ພຽງເທື່ອດຽວເທົ່ານັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການປະຕິສົນທິ ຜู້ນັ້ນຊື່ວ່າ ສະກະທາຄາມີ, ມັກຂອງສະກະທາຄາມີນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສະກະທາຄາມີມັກ. ດ້ວຍຍານທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍມັກນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Dve bhave ṭhapetvā" (ເວັ້ນໄວ້ສອງພົບ) ຄວາມວ່າ ເວັ້ນສອງພົບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການປະຕິສົນທິໃນກາມະທາດນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "Pañcasu bhavesu" (ໃນຫ້າພົບ) ຄວາມວ່າ ໃນຫ້າພົບທີ່ເຫຼືອຈາກນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Etthete nirujjhantīti" ຄວາມວ່າ ໃນສະກະທາຄາມີມັກນີ້ ທຳເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມດັບໄປ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ຄຳວ່າ "Ekaṃ bhavaṃ ṭhapetvā" (ເວັ້ນໄວ້ພົບດຽວ) ຄວາມວ່າ ໂດຍອຳນາດຢ່າງອຸກກິດ ເວັ້ນໄວ້ພົບດຽວໃນຮູບະທາດ ຫຼື ອະຮູບະທາດ. ຄຳວ່າ "Rūpadhātuyā vā arūpadhātuyā vā" ຄວາມວ່າ ໃນພົບທີສອງ ແຫ່ງຮູບະທາດແລະອະຮູບະທາດ. ຄຳວ່າ "Nāmañca rūpañca" ຄວາມວ່າ ໃນຮູບະພົບ ໄດ້ແກ່ນາມແລະຮູບ, ໃນອະຮູບະພົບ ໄດ້ແກ່ນາມຢ່າງດຽວ. ຄຳວ່າ "Etthete nirujjhantīti" ຄວາມວ່າ ໃນອະນາຄາມີມັກນີ້ ນາມແລະຮູບທຳເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມດັບໄປ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

Arahatoti kilesehi ārakattā ‘‘arahā’’ti laddhanāmassa khīṇāsavassa. Anupādisesāya nibbānadhātuyāti duvidhā hi nibbānadhātu saupādisesā ca anupādisesā ca. Tattha upādīyati ‘‘ahaṃ mamā’’ti bhusaṃ gaṇhīyatīti upādi, khandhapañcakassetaṃ adhivacanaṃ. Upādiyeva seso avasiṭṭho upādiseso, saha upādisesena vattatīti saupādisesā. Natthettha upādisesoti anupādisesā. Tāya anupādisesāya nibbānadhātuyā. Parinibbāyantassāti nirindhanassa viya jātavedassa nibbāyantassa appavattaṃ pavisantassa. Carimaviññāṇassa nirodhenāti ettha assāsapassāsānaṃ nirodhavasena. Tayo carimā bhavacarimo jhānacarimo cuticarimoti. Bhavesu hi kāmabhave assāsapassāsā pavattanti, rūpārūpabhavesu nappavattanti. Tasmā so bhavacarimo. Jhānesu purimajhānattayeva pavattanti, catutthe nappavattanti. Tasmā so jhānacarimo. Ye pana cuticittassa purato soḷasamena cittena sahuppannā, te cuticittena saha nirujjhanti. So cuticarimo nāma. Ayaṃ idha carimoti adhippeto. Ye hi keci buddhā vā paccekabuddhā vā ariyasāvakā vā antamaso kunthakipillikaṃ upādāya sabbe bhavaṅgacitteneva abyākatena dukkhasaccena kālaṃ karonti. Tasmā carimaviññāṇassa nirodhenāti cuticittassa nirodhenāti attho.

ຄຳວ່າ "Arahato" (ແຫ່ງພະອໍຣະຫັນ) ຄວາມວ່າ ແຫ່ງພະຂີນາສົບ ຜູ້ໄດ້ຮັບນາມວ່າ "ພະອໍຣະຫັນ" ເພາະເປັນຜູ້ໄກຈາກກິເລດ. ຄຳວ່າ "Anupādisesāya nibbānadhātuyā" (ດ້ວຍອະນຸປາທິເສສະນິບພານທາດ) ຄວາມວ່າ ນິບພານທາດມີ 2 ຢ່າງ ຄື ສະອຸປາທິເສສະນິບພານທາດ ແລະ ອະນຸປາທິເສສະນິບພານທາດ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ທຳທີ່ຍຶດໝັ້ນ ຄື ຖືເອົາໄວ້ຢ່າງແໜ້ນແຟ້ນວ່າ "ເຮົາ, ຂອງເຮົາ" ຊື່ວ່າ ອຸປາທິ, ນີ້ເປັນຊື່ຂອງປັນຈະຂັນ (ຂັນ 5). ອຸປາທິນັ້ນເອງເປັນສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ຊື່ວ່າ ອຸປາທິເສສະ, ນິບພານທາດທີ່ເປັນໄປພ້ອມກັບອຸປາທິເສສະ ຊື່ວ່າ ສະອຸປາທິເສສະ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຄືອຸປາທິບໍ່ມີໃນນິບພານທາດນີ້ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະນຸປາທິເສສະ. ດ້ວຍອະນຸປາທິເສສະນິບພານທາດນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Parinibbāyantassa" (ຂອງຜູ້ປໍຣິນິບພານຢູ່) ຄວາມວ່າ ຂອງຜູ້ດັບສະໜິດ ເໝືອນໄຟທີ່ປາສະຈາກເຊື້ອ ຜູ້ກ້າວເຂົ້າສູ່ຄວາມບໍ່ເປັນໄປອີກ. ຄຳວ່າ "Carimaviññāṇassa nirodhena" (ດ້ວຍຄວາມດັບແຫ່ງຈະຣິມະວິນຍານ) ໃນທີ່ນີ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການດັບລົມຫາຍໃຈເຂົ້າແລະອອກ. ຈະຣິມະ (ຄວາມເປັນໄປໃນຄັ້ງສຸດທ້າຍ) ມີ 3 ຢ່າງ ຄື ພະວະຈະຣິມະ (ພົບສຸດທ້າຍ), ຊານະຈະຣິມະ (ຊານສຸດທ້າຍ) ແລະ ຈຸຕິຈະຣິມະ (ຈຸຕິສຸດທ້າຍ). ຈິງຢູ່ ໃນພົບທັງຫຼາຍ ລົມຫາຍໃຈເຂົ້າແລະອອກຍ່ອມເປັນໄປໃນກາມະພົບ ແຕ່ບໍ່ເປັນໄປໃນຮູບະພົບແລະອະຮູບະພົບ. ເພາະສະນັ້ນ ລົມຫາຍໃຈນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພະວະຈະຣິມະ. ໃນຊານທັງຫຼາຍ ລົມຫາຍໃຈຍ່ອມເປັນໄປໃນຊານ 3 ເບື້ອງຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ບໍ່ເປັນໄປໃນຈະຕຸດຖະຊານ (ຊານທີ 4). ເພາະສະນັ້ນ ລົມຫາຍໃຈນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຊານະຈະຣimະ. ສ່ວນລົມຫາຍໃຈໃດທີ່ເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັບຈິດດວງທີ 16 ກ່ອນຈຸຕິຈິດ, ລົມຫາຍໃຈເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມດັບໄປພ້ອມກັບຈຸຕິຈິດ. ລົມຫາຍໃຈນັ້ນຊື່ວ່າ ຈຸຕິຈະຣິມະ. ໃນທີ່ນີ້ ປະສົງເອົາຈຸຕິຈະຣິມະນີ້. ຈິງຢູ່ ພະພຸດທະເຈົ້າ, ພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ຫຼື ພະອະລິຍະສາວົກທັງຫຼາຍ ບໍ່ວ່າຈະເປັນໃຜກໍຕາມ ຕະຫຼອດຮອດສັດນ້ອຍໆ ເຊັ່ນ ມົດດຳມົດແດງ ທັງໝົດຍ່ອມເຮັດກາລະ (ຕາຍ) ດ້ວຍພະວັງຄະຈິດອັນເປັນອັບຍາກົດ ເຊິ່ງເປັນທຸກຂະສັດ. ເພາະສະນັ້ນ ຄຳວ່າ "ດ້ວຍຄວາມດັບແຫ່ງຈະຣimະວິນຍານ" ຈຶ່ງມີອັດຖະວ່າ "ດ້ວຍຄວາມດັບແຫ່ງຈຸຕິຈິດ".

Paññā [Pg.7] ca sati ca nāmañcāti etehi catunnaṃ arūpakkhandhānaṃ gahaṇaṃ paccetabbaṃ. Rūpañcāti etena catunnaṃ mahābhūtānaṃ catuvīsatiupādārūpānañca gahaṇaṃ paccetabbaṃ. Idāni tassa nirujjhanūpāyaṃ dassento ‘‘viññāṇassa nirodhena, etthetaṃ uparujjhatī’’ti āha. Tattha viññāṇanti carimaviññāṇampi abhisaṅkhāraviññāṇampi. Abhisaṅkhāraviññāṇassa pahīnanirodhena etthetaṃ uparujjhati nirujjhati dīpasikhā viya apaṇṇattikabhāvaṃ yāti, carimaviññāṇassa anuppādapaccayattā anuppādanirodhena anuppādavaseneva uparujjhatīti (dī. ni. aṭṭha. 1.499).

ຄຳວ່າ "Paññā ca sati ca nāmañca" (ປັນຍາ ສະຕິ ແລະນາມ) ຄວາມວ່າ ດ້ວຍຄຳເຫຼົ່ານີ້ ພຶງຊາບວ່າເປັນການຖືເອົາອະຮູບະຂັນ 4. ຄຳວ່າ "Rūpañca" (ແລະຮູບ) ຄວາມວ່າ ດ້ວຍຄຳນີ້ ພຶງຊາບວ່າເປັນການຖືເອົາມະຫາພູດ 4 ແລະ ອຸປາດາຍະຮູບ 24. ບັດນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງອຸບາຍເຄື່ອງດັບແຫ່ງນາມແລະຮູບນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ "viññāṇassa nirodhena, etthetaṃ uparujjhati" (ເພາະຄວາມດັບແຫ່ງວິນຍານ ນາມແລະຮູບນີ້ຍ່ອມດັບໄປໃນທີ່ນີ້). ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ "ວິນຍານ" ໄດ້ແກ່ ຈະຣິມະວິນຍານກໍມີ ອະພິສັງຂາຣະວິນຍານກໍມີ. ເພາະຄວາມດັບດ້ວຍການລະອະພິສັງຂາຣະວິນຍານ ນາມແລະຮູບນີ້ຍ່ອມດັບໄປ ຄື ດັບສະໜິດ ເຖິງຄວາມບັນຍັດບໍ່ໄດ້ ເໝືອນແປວໄຟດັບໄປ, ແລະເພາະຈະຣິມະວິນຍານມີຄວາມດັບແບບບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກ ເພາະບໍ່ມີປັດໄຈໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ນາມແລະຮູບນີ້ຍ່ອມດັບໄປ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນອີກນັ້ນເອງ (ທີ. ສີ. ອັດຖະ. 1/499).

7. Ettāvatā ca ‘‘dukkhamassa mahabbhaya’’nti iminā pakāsitaṃ dukkhasaccaṃ, ‘‘yāni sotānī’’ti iminā samudayasaccaṃ, ‘‘paññāyete pidhīyare’’ti iminā maggasaccaṃ, ‘‘asesaṃ uparujjhatī’’ti iminā nirodhasaccanti evaṃ cattāri saccāni sutvāpi ariyabhūmiṃ anadhigato puna sekkhāsekkhapaṭipadaṃ pucchanto ‘‘ye ca saṅkhātadhammāse’’ti gāthamāha. Tattha saṅkhātadhammāti aniccādivasena parivīmaṃsitadhammā, arahantānametaṃ adhivacanaṃ. Sekkhāti sīlādīni sikkhamānā avasesā ariyapuggalā. Puthūti bahū sattajanā. Tesaṃ me nipako iriyaṃ puṭṭho pabrūhīti tesaṃ me sekkhāsekkhānaṃ nipako paṇḍito tvaṃ puṭṭho paṭipattiṃ brūhīti.

໗. ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງປະກາດ ທຸກຂະສັດ ດ້ວຍຄຳວ່າ "dukkhamassa mahabbhayaṃ" (ທຸກເປັນໄພໃຫຍ່ຂອງຜູ້ນັ້ນ), ຊົງປະກາດ ສະມຸທະຍະສັດ ດ້ວຍຄຳວ່າ "yāni sotāni" (ກະແສນ້ຳເຫຼົ່າໃດ), ຊົງປະກາດ ມັກຄະສັດ ດ້ວຍຄຳວ່າ "paññāyete pidhīyare" (ກະແສນ້ຳເຫຼົ່ານັ້ນ ອັນບຸກຄົນຍ່ອມປິດກັ້ນໄດ້ດ້ວຍປັນຍາ), ຊົງປະກາດ ນິໂຣທະສັດ ດ້ວຍຄຳວ່າ "asesaṃ uparujjhati" (ຍ່ອມດັບໄປໂດຍບໍ່ມີເຫຼືອ). ພະອະຊິຕະມານົບ ເຖິງວ່າຈະໄດ້ຟັງອະລິຍະສັດ 4 ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ກໍຍັງບໍ່ບັນລຸອະລິຍະພູມ ເມື່ອຈະທູນຖາມເຖິງຂໍ້ປະຕິບັດຂອງພະເສຂະແລະພະອະເສຂະອີກ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄາຖາວ່າ "ye ca saṅkhātadhammāse" (ຊົນເຫຼົ່ານັ້ນໃດ ຜູ້ມີທຳອັນກຳນົດຮູ້ແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາຮູ້ນັ້ນ ຄຳວ່າ "saṅkhātadhammā" ຄວາມວ່າ ຜູ້ກຳນົດພິຈາລະນາທຳໂດຍຄວາມເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງເປັນຕົ້ນ, ນີ້ເປັນຊື່ຂອງພະອໍຣະຫັນທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ "sekkhā" ຄວາມວ່າ ພະອະລິຍະບຸກຄົນທີ່ເຫຼືອ ຜູ້ກຳລັງສຶກສາສີລເປັນຕົ້ນຢູ່. ຄຳວ່າ "puthū" ຄວາມວ່າ ສັດທັງຫຼາຍເປັນອັນມາກ. ຄຳວ່າ "tesaṃ me nipako iriyaṃ puṭṭho pabrūhi" ຄວາມວ່າ ທ່ານຜູ້ເປັນປາດມີປັນຍາສະຫຼາດ ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າຖາມແລ້ວ ຂໍຈົ່ງບອກຂໍ້ປະຕິບັດຂອງພະເສຂະແລະພະອະເສຂະເຫຼົ່ານັ້ນແກ່ຂ້າພະເຈົ້າທ້ອນ.

Tesaṃ khandhā saṅkhātāti tesaṃ pañcakkhandhā appaṭisandhikaṃ katvā desitā, saṅkhepaṃ katvā ṭhapitā vā. Dhātuādīsupi eseva nayo. Iriyanti payogaṃ. Cariyanti kiriyaṃ. Vuttinti pavattiṃ. Ācaranti caraṇaṃ. Gocaranti paccayaṃ. Vihāranti iriyāpathapavattanaṃ. Paṭipadanti vipassanaṃ.

ຄຳວ່າ "tesaṃ khandhā saṅkhātā" ຄວາມວ່າ ພະປັນຈະຂັນ (ຂັນ 5) ຂອງຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງໂດຍເຮັດໃຫ້ບໍ່ມີການປະຕິສົນທິອີກ ຫຼື ຊົງສະແດງໂດຍຫຍໍ້ໄວ້. ໃນທາດເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ "iriya" ໄດ້ແກ່ ຄວາມພະຍາຍາມ (ປະໂຍກ). ຄຳວ່າ "cariya" ໄດ້ແກ່ ການກະທຳ (ກິຣິຍາ). ຄຳວ່າ "vutti" ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນໄປ (ປະວັດຕິ). ຄຳວ່າ "ācara" ໄດ້ແກ່ ຄວາມປະພຶດ (ຈະຣະນະ). ຄຳວ່າ "gocara" ໄດ້ແກ່ ປັດໄຈ. ຄຳວ່າ "vihāra" ໄດ້ແກ່ ການເປັນໄປແຫ່ງອິຣິຍາບົດ. ຄຳວ່າ "paṭipadā" ໄດ້ແກ່ ວິປັດສະນາ.

8. Athassa bhagavā yasmā sekkhena kāmacchandanīvaraṇaṃ ādiṃ katvā sabbakilesā pahātabbā eva, tasmā ‘‘kāmesūti upaḍḍhagāthāya sekkhapaṭipadaṃ dasseti. Tassattho – vatthukāmesu kilesakāmena nābhigijjheyya, kāyaduccaritādayo ca manaso āvilabhāvakare dhamme pajahanto manasānāvilo siyāti. Yasmā pana asekkho aniccādivasena sabbasaṅkhārādīnaṃ paritulitattā kusalo sabbadhammesu kāyānupassanāsatiādīhi ca sato sakkāyadiṭṭhiādīnaṃ bhinnattā bhikkhubhāvaṃ patto hutvā sabbairiyāpathesu paribbajati, tasmā ‘‘kusalo’’ti upaḍḍhagāthāya asekkhapaṭipadaṃ dasseti.

໘. ລຳດັບນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເພາະເຫດທີ່ພະເສຂະ ຈະພຶງລະກິເລດທັງປວງ ມີກາມະສັນທະນີວໍຣະນະເປັນຕົ້ນໃຫ້ໄດ້ຢ່າງແທ້ຈິງ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊົງສະແດງຂໍ້ປະຕິບັດຂອງພະເສຂະ ດ້ວຍເຄິ່ງຄາຖາວ່າ "kāmesu" (ໃນກາມທັງຫຼາຍ) ເປັນຕົ້ນ. ອັດຖະແຫ່ງຄາຖາຮູ້ນັ້ນວ່າ ບໍ່ພຶງກຳໜັດຍິນດີດ້ວຍກິເລດກາມໃນວັດຖຸກາມທັງຫຼາຍ, ແລະເມື່ອລະທຳທີ່ເຮັດໃຫ້ຈິດມົວໝອງ ມີກາຍະທຸຈະຣິດເປັນຕົ້ນ ກໍພຶງເປັນຜູ້ມີຈິດບໍ່ມົວໝອງ. ສ່ວນພະອະເສຂະ ເພາະເປັນຜູ້ສະຫຼາດ ເພາະໄດ້ພິຈາລະນາສັງຂານທັງປວງໂດຍຄວາມເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງເປັນຕົ້ນໃນທຳທັງປວງ, ແລະເປັນຜູ້ມີສະຕິດ້ວຍກາຍານຸປັດສະນາສະຕິປະຖານເປັນຕົ້ນ ເພາະທຳລາຍສັກກາຍະທິຖິເປັນຕົ້ນໄດ້ແລ້ວ ຈຶ່ງເຖິງຄວາມເປັນພິກຂຸ ແລ້ວທ່ຽວໄປໃນອິຣິຍາບົດທັງປວງ, ເພາະສະນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຈຶ່ງຊົງສະແດງຂໍ້ປະຕິບັດຂອງພະອະເສຂະ ດ້ວຍເຄິ່ງຄາຖາວ່າ "kusalo" (ຜູ້ສະຫຼາດ) ເປັນຕົ້ນ.

Nābhigijjheyyāti [Pg.8] gedhaṃ nāpajjeyya. Na paligijjheyyāti lobhaṃ nāpajjeyya. Na palibundheyyāti lobhavasena na allīyeyya.

ຄຳວ່າ "Nābhigijjheyya" ຄວາມວ່າ ບໍ່ພຶງເຖິງຄວາມຢາກ (ຄວາມກຳໜັດ). ຄຳວ່າ "Na paligijjheyya" ຄວາມວ່າ ບໍ່ພຶງເຖິງຄວາມໂລບ. ຄຳວ່າ "Na palibundheyya" ຄວາມວ່າ ບໍ່ພຶງຕິດພັນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມໂລບ.

Āvilakare kilese jaheyyāti cittāluḷakare upatāpasaṅkhāte kilese jaheyya.

ຄຳວ່າ "Āvilakare kilese jaheyya" ຄວາມວ່າ ພຶງລະກິເລດທີ່ເຮັດໃຫ້ຈິດຂຸ່ນມົວ ເຊິ່ງໄດ້ແກ່ກິເລດທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເດືອດຮ້ອນ.

Sabbe dhammā anattāti nibbānaṃ antokaritvā vuttaṃ. Yaṃ kiñci samudayadhammanti yaṃ kiñci sappaccayasabhāvaṃ.

ຄຳວ່າ "Sabbe dhammā anattā" (ທຳທັງປວງເປັນອະນັດຕາ) ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ໂດຍລວມເອົານິບພານເຂົ້າໄວ້ພາຍໃນນຳ. ຄຳວ່າ "Yaṃ kiñci samudayadhammaṃ" (ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງມີຄວາມເກີດຂຶ້ນເປັນທຳມະດາ) ຄວາມວ່າ ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງທີ່ມີສະພາວະເກີດຂຶ້ນເພາະມີປັດໄຈ.

Saha gāthāpariyosānāti gāthāvasāneneva saddhiṃ. Yete brāhmaṇena saddhiṃ ekacchandāti ye ete ajitamāṇavena kalyāṇachandena ekajjhāsayā. Ekappayogāti kāyavacīmanopayogehi ekappayogā. Ekādhippāyāti eko adhippāyo ruci etesanti ekādhippāyā, ekarucikāti attho. Ekavāsanavāsitāti atītabuddhasāsane tena saddhiṃ bhāvitabhāvanā. Anekapāṇasahassānanti anekesaṃ devamanussasaṅkhātānaṃ pāṇasahassānaṃ. Virajaṃ vītamalanti rāgādirajavirahitaṃ rāgādimalavirahitañca.

ຄຳວ່າ "Saha gāthāpariyosānā" ຄວາມວ່າ ພ້ອມກັບເວລາຈົບຄາຖາເລີຍ. ຄຳວ່າ "Yete brāhmaṇena saddhiṃ ekacchandā" ຄວາມວ່າ ຊົນເຫຼົ່ານີ້ໃດທີ່ມີອັດທະຍາໄສດຽວກັນກັບອະຊິຕະມານົບ ດ້ວຍຄວາມພໍໃຈອັນດີງາມ (ກັນລະຍານະສັນທະ). ຄຳວ່າ "Ekappayogā" ຄວາມວ່າ ມີຄວາມພະຍາຍາມຮ່ວມກັນ ດ້ວຍກາຍະປະໂຍກ ວະຈີປະໂຍກ ແລະ ມະໂນປະໂຍກ. ຄຳວ່າ "Ekādhippāyā" ຄວາມວ່າ ມີຄວາມປະສົງດຽວກັນ ຄື ມີຄວາມພໍໃຈຢ່າງດຽວກັນ, ອັດຖະວ່າ ມີຄວາມຊອບໃຈຢ່າງດຽວກັນ. ຄຳວ່າ "Ekavāsanavāsitā" ຄວາມວ່າ ມີວາສະໜາທີ່ອົບຮົມມາຮ່ວມກັນ ຄື ໄດ້ຈະເລີນພາວະນາຮ່ວມກັບອະຊິຕະມານົບນັ້ນໃນພະສາສະໜາຂອງພະພຸດທະເຈົ້າໃນອະດີດ. ຄຳວ່າ "Anekapāṇasahassānaṃ" ຄວາມວ່າ ແຫ່ງພັນແຫ່ງສັດທັງຫຼາຍເປັນອັນມາກ ທີ່ສົງເຄາະເຂົ້າໃນເທວະດາແລະມະນຸດ. ຄຳວ່າ "Virajaṃ vītamalaṃ" ຄວາມວ່າ ປaສະຈາກທຸລີມີລາຄະເປັນຕົ້ນ ແລະ ປaສະຈາກມົນທິນມີລາຄະເປັນຕົ້ນ.

Dhammacakkhunti idha sotāpattimaggo adhippeto. Aññattha heṭṭhāmaggattayaṃ. Tassa uppattikāraṇadassanatthaṃ ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti āha. Tañhi nirodhaṃ ārammaṇaṃ katvā kiccavasena evaṃ sabbasaṅkhataṃ paṭivijjhantaṃ uppajjati. Tassa brāhmaṇassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimuccīti tassa ca ajitabrāhmaṇassa antevāsikasahassānañca taṇhādīhi aggahetvā kāmāsavādīhi maggakkhaṇe cittaṃ vimuccamānaṃ phalakkhaṇe vimucci. Saha arahattappattāti arahattappattiyā ca saheva āyasmato ajitassa ca antevāsikasahassassa ca ajinajaṭāvākacīratidaṇḍakamaṇḍaluādayo antaradhāyiṃsu. Sabbeva iddhimayapattacīvaradharā dvaṅgulakesā ehibhikkhū hutvā bhagavantaṃ namassamānā pañjalikā nisīdiṃsu. Pāḷiyaṃ pana ajitattherova paññāyati. Tattha anvatthapaṭipattiyāti sayaṃ paccāsīsitaladdhapaṭipattiyā, nibbānaladdhabhāvenāti attho. Sesaṃ sabbattha pākaṭameva. Evaṃ bhagavā arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhāpesīti.

ຄຳວ່າ "Dhammacakkhu" (ດວງຕາເຫັນທຳ) ໃນທີ່ນີ້ ປະສົງເອົາ ໂສດາປັດຕິມັກ. ໃນບ່ອນອື່ນ ປະສົງເອົາມັກເບື້ອງຕ່ຳ 3. ເພື່ອສະແດງເຫດໃຫ້ເກີດດວງຕາເຫັນທຳນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດວ່າ "yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhammaṃ" (ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງມີຄວາມເກີດຂຶ້ນເປັນທຳມະດາ ສິ່ງທັງປວງນັ້ນມີຄວາມດັບໄປເປັນທຳມະດາ). ຈິງຢູ່ ດວງຕາເຫັນທຳນັ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໂດຍເຮັດນິໂຣດໃຫ້ເປັນອາຣົມ ແລ້ວແທງຕະຫຼອດສັງຂະຕະທຳທັງປວງ ໂດຍກິດຈະອາກອນຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ "tassa brāhmaṇassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimucci" ຄວາມວ່າ ຈິດຂອງອະຊິຕະພາມນັ້ນ ແລະ ຂອງເຫຼົ່າສິດສານຸສິດພັນຄົນນັ້ນ ບໍ່ຍຶດໝັ້ນດ້ວຍຕັນຫາເປັນຕົ້ນ ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກອາສະວະມີກາມາສະວະເປັນຕົ້ນ ໃນຂະນະແຫ່ງມັກ ແລະ ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວໃນຂະນະແຫ່ງຜົນ. ຄຳວ່າ "Saha arahattappattā" ຄວາມວ່າ ພ້ອມກັບການບັນລຸພະອໍຣະຫັນນັ້ນເອງ ເຄື່ອງບໍລິຂານມີໜັງເສືອ, ຜົມຈຸກ, ຜ້າເປືອກໄມ້, ໄມ້ເທົ້າສາມຂາ ແລະ ຄົນໂທນ້ຳເປັນຕົ້ນ ຂອງທ່ານພະອະຊິຕະແລະເຫຼົ່າສິດສານຸສິດພັນຄົນ ກໍອັນຕະຣະທານຫາຍໄປ. ທຸກໆ ອົງຕ່າງກໍຊົງບາດແລະຈີວອນອັນສຳເລັດດ້ວຍລິດ ມີຜົມຍາວສອງອົງຄຸລີ ເປັນເອຫິພິກຂຸ ນັ່ງປະນົມມືໄຫວ້ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຢູ່. ແຕ່ໃນພະບາລີ ປາກົດສະເພາະພະອະຊິຕະເຖຣະເທົ່ານັ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ "anvatthapaṭipattiyā" ຄວາມວ່າ ດ້ວຍຂໍ້ປະຕິບັດທີ່ຕົນປາດຖະໜາແລະໄດ້ຮັບແລ້ວ, ອັດຖະວ່າ ດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ໄດ້ຮັບພະນິບພານແລ້ວ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ປາກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຈົບພະທຳມະເທດສະໜາລົງດ້ວຍຍອດຄືພະອໍຣະຫັດ ດ້ວຍປະການສະນີແລ້ວ.

Saddhammappajjotikāya cūḷaniddesa-aṭṭhakathāya

ໃນອັດຖະກະຖາຈູລະນິດເທດ ຊື່ວ່າ ສັດທັມມັບປັດໂຊຕິກາ

Ajitamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການພັນລະນາອະທິບາຍອະຊິຕະມານົບສູດນິດເທດ ຈົບແລ້ວ.

2. Tissametteyyamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā

໒. ການພັນລະນາອະທິບາຍຕິດສະເມດເຕຍຍະມານົບສູດນິດເທດ

9. Dutiye [Pg.9] tissametteyyasuttaniddese – kodha santusitoti niṭṭhite pana ajitasutte ‘‘kathaṃ lokaṃ avekkhantaṃ, maccurājā na passatī’’ti (su. ni. 1124; cūḷani. mogharājamāṇavapucchā 143) evaṃ mogharājā pucchituṃ ārabhi. ‘‘Na tāvassa indriyāni paripākaṃ gatānī’’ti ñatvā bhagavā ‘‘tiṭṭha tvaṃ, mogharāja, añño pucchatū’’ti paṭikkhipi. Tato tissametteyyo attano saṃsayaṃ pucchanto ‘‘kodhāti gāthamāha. Tattha kodha santusitoti ko idha satto tuṭṭho. Iñjitāti taṇhādiṭṭhivipphanditāni. Ubhantamabhiññāyāti ubho ante abhijānitvā. Mantā na lippatīti paññāya na lippati.

໙. ໃນຕິດສະເມດເຕຍຍະສູດນິດເທດ ທີສອງ — ຄຳວ່າ "kodha santusito" ເປັນຕົ້ນ ຄວາມວ່າ ເມື່ອອະຊິຕະສູດຈົບລົງແລ້ວ ພະໂມຄະຣາຊາໄດ້ເລີ່ມທູນຖາມຢ່າງນີ້ວ່າ "kathaṃ lokaṃ avekkhantaṃ, maccurājā na passati" (ບຸກຄົນພິຈາລະນາເຫັນໂລກຢ່າງໃດ ມັດຈຸຣາດຈຶ່ງບໍ່ເຫັນ) (ສຸ. ນິ. 1124; ຈູລະນິ. ໂມຄະຣາຊະມານົບປຸດສາ 143). ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຊາບວ່າ "ອິນຊີຂອງຜູ້ນີ້ຍັງບໍ່ທັນແກ່ກ້າ" ຈຶ່ງຊົງຫ້າມວ່າ "ຢຸດກ່ອນ ໂມຄະຣາຊາ ໃຫ້ຜູ້ນັ້ນຖາມທ້ອນ". ລຳດັບນັ້ນ ພະຕິດສະເມດເຕຍຍະ ເມື່ອຈະທູນຖາມຄວາມສົງໄສຂອງຕົນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄາຖາວ່າ "kodha" (ໃຜໃນໂລກນີ້) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາຮູ້ນັ້ນ ຄຳວ່າ "kodha santusito" ຄວາມວ່າ ໃຜໃນໂລກນີ້ເປັນຜູ້ຍິນດີແລ້ວ. ຄຳວ່າ "iñjitā" ໄດ້ແກ່ ຄວາມຫວັ່ນໄຫວດ້ວຍຕັນຫາແລະທິຖິ. ຄຳວ່າ "ubhantamabhiññāya" ຄວາມວ່າ ຮູ້ຍິ່ງເຊິ່ງສ່ວນສຸດທັງສອງແລ້ວ. ຄຳວ່າ "mantā na lippati" ຄວາມວ່າ ບໍ່ຕິດເປື້ອນດ້ວຍປັນຍາ.

Paripuṇṇasaṅkappoti nekkhammādivitakkehi paripuṇṇasaṅkappattā paripuṇṇamanoratho.

ຄຳວ່າ "Paripuṇṇasaṅkappo" ຄວາມວ່າ ເປັນຜູ້ມີຄວາມດຳຣິບໍລິບູນ ເພາະມີຄວາມດຳຣິບໍລິບູນດ້ວຍເນກຂັມມະວິຕົກເປັນຕົ້ນ ຄື ມີຄວາມປາດຖະໜາເຕັມປ່ຽມແລ້ວ.

Taṇhiñjitanti taṇhāya calitaṃ. Diṭṭhiñjitādīsupi eseva nayo. Kāmiñjitanti kilesakāmehi iñjitaṃ phanditaṃ. ‘‘Kammiñjita’’ntipi pāṭho, taṃ na sundaraṃ.

ຄຳວ່າ "Taṇhiñjita" ຄວາມວ່າ ຄວາມຫວັ່ນໄຫວດ້ວຍຕັນຫາ. ໃນຄຳວ່າ "diṭṭhiñjita" (ຄວາມຫວັ່ນໄຫວດ້ວຍທິຖິ) ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ "Kāmiñjita" ຄວາມວ່າ ຄວາມຫວັ່ນໄຫວ ຄວາມດິ້ນຮົນດ້ວຍກິເລດກາມ. ມີບົດອ່ານວ່າ "kammiñjitaṃ" ຄືກັນ, ແຕ່ບົດນັ້ນບໍ່ດີ.

Mahanto purisoti mahāpuriso. Uttamo purisoti aggapuriso. Padhāno purisoti seṭṭhapuriso. Alāmako purisoti visiṭṭhapuriso. Jeṭṭhako purisoti pāmokkhapuriso. Na heṭṭhimako purisoti uttamapuriso. Purisānaṃ koṭippatto purisoti padhānapuriso. Sabbesaṃ icchito purisoti pavarapuriso.

ຄຳວ່າ "Mahanto puriso" (ບຸຣຸດຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່) ໄດ້ແກ່ ມະຫາບຸຣຸດ. ຄຳວ່າ "Uttamo puriso" (ບຸຣຸດຜູ້ສູງສົ່ງ) ໄດ້ແກ່ ອັກຄະບຸຣຸດ (ບຸຣຸດຜູ້ເລີດ). ຄຳວ່າ "Padhāno puriso" (ບຸຣຸດຜູ້ເປັນປະທານ) ໄດ້ແກ່ ເសດຖະບຸຣຸດ (ບຸຣຸດຜູ້ປະເສີດ). ຄຳວ່າ "Alāmako puriso" (ບຸຣຸດຜູ້ບໍ່ເລວຊາມ) ໄດ້ແກ່ ວິເສດສະບຸຣຸດ (ບຸຣຸດຜູ້ວິເສດ). ຄຳວ່າ "Jeṭṭhako puriso" (ບຸຣຸດຜູ້ເປັນໃຫຍ່) ໄດ້ແກ່ ປາໂມກຂະບຸຣຸດ (ບຸຣຸດຜູ້ເປັນປະທານ). ຄຳວ່າ "Na heṭṭhimako puriso" (ບຸຣຸດຜູ້ບໍ່ຕ່ຳຊາມ) ໄດ້ແກ່ ອຸດຕະມະບຸຣຸດ. ຄຳວ່າ "Purisānaṃ koṭippatto puriso" (ບຸຣຸດຜູ້ເຖິງຍອດແຫ່ງບຸຣຸດທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ປະທານະບຸຣຸດ. ຄຳວ່າ "Sabbesaṃ icchito puriso" (ບຸຣຸດອັນເປັນທີ່ປາດຖະໜາຂອງຄົນທັງປວງ) ໄດ້ແກ່ ປະວະຣະບຸຣຸດ (ບຸຣຸດຜູ້ປະເສີດສຸດ).

Sibbinimaccagāti taṇhaṃ atiagā, atikkamitvā ṭhito. Upaccagāti bhusaṃ atiagā.

ຄຳວ່າ "Sibbinimaccagā" ຄວາມວ່າ ກ້າວລ່ວງຕັນຫາ ຄື ຕັ້ງຢູ່ກ້າວລ່ວງພົ້ນແລ້ວ. ຄຳວ່າ "Upaccagā" ຄວາມວ່າ ກ້າວລ່ວງພົ້ນໄປຢ່າງຍິ່ງ.

10. Tassetamatthaṃ bhagavā byākaronto ‘‘kāmesū’’ti gāthādvayamāha. Tattha kāmesu brahmacariyavāti kāmanimittaṃ brahmacariyavā, kāmesu ādīnavaṃ disvā maggabrahmacariyena samannāgatoti vuttaṃ hoti. Ettāvatā santusitataṃ dasseti. ‘‘Vītataṇho’’tiādīhi aniñjitataṃ. Tattha saṅkhāya nibbutoti aniccādivasena dhamme vīmaṃsitvā rāgādinibbānena nibbuto.

໑໐. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງພະຍາກອນອັດຖະນັ້ນແກ່ພະຕິດສະເມດເຕຍຍະ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄາຖາສອງບົດວ່າ "kāmesu" (ໃນກາມທັງຫຼາຍ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາຮູ້ນັ້ນ ຄຳວ່າ "kāmesu brahmacariyavā" ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີພົມມະຈັນເພາະເຫດໃນກາມທັງຫຼາຍ, ອະທິບາຍວ່າ ເຫັນໂທດໃນກາມທັງຫຼາຍແລ້ວ ເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍມັກຄະພົມມະຈັນ. ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງຄວາມເປັນຜູ້ຍິນດີແລ້ວ. ຊົງສະແດງຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ດ້ວຍຄຳວ່າ "vītataṇho" (ຜູ້ມີຕັນຫາປາສະຈາກແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ "saṅkhāya nibbuto" ຄວາມວ່າ ພິຈາລະນາທຳໂດຍຄວາມເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງເປັນຕົ້ນແລ້ວ ດັບສະໜິດດ້ວຍການດັບລາຄະເປັນຕົ້ນ.

Asaddhammasamāpattiyāti [Pg.10] nīcadhammasamāyogato. Āratīti ārakā ramanaṃ. Viratīti tāya vinā ramanaṃ. Paṭiviratīti paṭinivattitvā tāya vinā ramanaṃ. Veramaṇīti veravināsanaṃ. Akiriyāti kiriyāpacchindanaṃ. Akaraṇanti karaṇaparicchindanaṃ. Anajjhāpattīti anāpajjanatā. Velāanatikkamoti sīmāanatikkamo. Sesaṃ tattha tattha vuttanayattā pākaṭameva.

ຄຳວ່າ "Asaddhammasamāpattiyā" ຄວາມວ່າ ຈາກການສະມາໂຍກ (ການປະກອບ) ກັບທຳອັນຕ່ຳຊາມ. ຄຳວ່າ "Ārati" ໄດ້ແກ່ ການຍິນດີໃນການຫຼີກເວັ້ນໄກ. ຄຳວ່າ "Virati" ໄດ້ແກ່ ການຍິນດີໂດຍເວັ້ນຈາກທຳອັນຕ່ຳຊາມນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Paṭivirati" ໄດ້ແກ່ ການກັບໃຈແລ້ວຍິນດີໂດຍເວັ້ນຈາກທຳອັນຕ່ຳຊາມນັ້ນ. ຄຳວ່າ "Veramaṇī" ໄດ້ແກ່ ການກຳຈັດເວນ. ຄຳວ່າ "Akiriyā" ໄດ້ແກ່ ການຕັດຂາດການກະທຳ. ຄຳວ່າ "Akaraṇa" ໄດ້ແກ່ ການກຳນົດຂອບເຂດການບໍ່ກະທຳ. ຄຳວ່າ "Anajjhāpatti" ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ຕ້ອງອາບັດ (ຄວາມບໍ່ລ່ວງລະເມີດ). ຄຳວ່າ "Velāanatikkamo" ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ລ່ວງລະເມີດຂອບເຂດ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ປາກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນບ່ອນນັ້ນໆ.

Evaṃ bhagavā idampi suttaṃ arahattanikūṭeneva desesi. Desanāpariyosāne ayampi brāhmaṇo arahatte patiṭṭhāsi saddhiṃ antevāsikasahassena, aññesañca anekasahassānaṃ dhammacakkhuṃ udapādi. Sesaṃ pubbasadisameva.

ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງສູດນີ້ ໂດຍມີຍອດຄືພະອໍຣະຫັດດ້ວຍປະການສະນີ. ໃນເວລາຈົບພະທຳມະເທດສະໜາ ພາມຜູ້ນີ້ກໍໄດ້ຕັ້ງຢູ່ໃນພະອໍຣະຫັດ ພ້ອມກັບເຫຼົ່າສິດສານຸສິດພັນຄົນ, ແລະດວງຕາເຫັນທຳກໍໄດ້ເກີດຂຶ້ນແກ່ສັດອື່ນໆ ຫຼາຍພັນອົງ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອກໍເໝືອນກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນ.

Saddhammappajjotikāya cūḷaniddesa-aṭṭhakathāya

ໃນອັດຖະກະຖາຈູລະນິດເທດ ຊື່ວ່າ ສັດທັມມັບປັດໂຊຕິກາ

Tissametteyyamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການພັນລະນາອະທິບາຍຕິດສະເມດເຕຍຍະມານົບສູດນິດເທດ ຈົບແລ້ວ.

3. Puṇṇakamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā

໓. ການພັນລະນາອະທິບາຍປຸນນະກະມານົບສູດນິດເທດ

12. Tatiye puṇṇakasuttaniddese – anejanti idampi purimanayeneva mogharājānaṃ paṭikkhipitvā vuttaṃ. Tattha mūladassāvinti akusalamūlādidassāviṃ. Isayoti isināmakā jaṭilā. Yaññanti deyyadhammaṃ. Akappayiṃsūti pariyesiṃsu.

໑໒. ໃນຄຳອະທິບາຍປຸນນັກກະສູດທີສາມ — ຄຳວ່າ anejanti (ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມຫວັ່ນໄຫວ) ນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກໍຕັດປະຕິເສດໂມຄະຣາຊະ ໂດຍນັຍກ່ອນນັ້ນແລ້ວ. ໃນບົດນັ້ນ, ຄຳວ່າ mūladassāvinti ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຫັນອະກຸສົນມູນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ isayoti ໄດ້ແກ່ ຊະດິນຜູ້ມີຊື່ວ່າລືສີ. ຄຳວ່າ yaññanti ໄດ້ແກ່ ເທຍຍະທຳ. ຄຳວ່າ akappayiṃsūti ໄດ້ແກ່ ສະແຫວງຫາແລ້ວ.

Hetudassāvītiādīni sabbāni kāraṇavevacanāneva. Kāraṇañhi yasmā attano phalatthāya hinoti pavattati, tasmā hetūti vuccati. Yasmā taṃ phalaṃ nideti ‘handa, gaṇhatha na’nti appeti viya, tasmā nidānanti vuccati. Sambhavadassāvītiādīni pañca padāni heṭṭhā dassitanayāni eva. Yasmā taṃ paṭicca eti pavattati, tañca phalaṃ tato samudeti uppajjati, tasmā paccayoti ca samudayoti ca vuccati.

ບົດທັງຫຼາຍມີບົດວ່າ Hetudassāvī ເປັນຕົ້ນ ທັງໝົດລ້ວນແຕ່ເປັນຄຳໄວພົດຂອງເຫດ (kāraṇa) ທັງນັ້ນ. ເພາະວ່າ ເຫດໃດ ຍ່ອມດຳເນີນໄປເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຜົນຂອງຕົນ, ເພາະສະນັ້ນ ເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເຫດ (hetu). ເພາະວ່າ ເຫດໃດ ຍ່ອມມອບຜົນນັ້ນໃຫ້ ປຽບເໝືອນຍື່ນໃຫ້ວ່າ 'ເອົາເຖີ້ນ, ຈົ່ງຮັບເອົາຜົນນີ້', ເພາະສະນັ້ນ ເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ນິທານ (nidāna). ບົດທັງ ໕ ມີບົດວ່າ Sambhavadassāvī ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍດັ່ງທີ່ສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ຂ້າງເທິງນັ້ນເອງ. ເພາະວ່າ ຜົນນັ້ນ ຍ່ອມອາໄສເຫດນັ້ນແລ້ວດຳເນີນໄປ, ແລະຜົນນັ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຈາກເຫດນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປັດໄຈ (paccaya) ແລະ ສະມຸໄທ (samudaya).

Yā vā panaññāpi kāci sugatiyoti catuapāyavinimuttakā uttaramātādayo appesakkhā kapaṇamanussā ca dullabhaghāsacchādanā dukkhapīḷitā veditabbā. Yā vā panaññāpi kāci duggatiyoti yamarājanāgasupaṇṇapetamahiddhikādayo paccetabbā. Attabhāvābhinibbattiyāti tīsu ṭhānesu [Pg.11] paṭisandhivasena attabhāvapaṭilābhatthāya. Jānātīti sabbaññutaññāṇena jānāti. Passatīti samantacakkhunā passati.

ຄຳວ່າ yā vā panaññāpi kāci sugatiyo ພຶງຊາບວ່າ ໄດ້ແກ່ ພວກມະນຸດຜູ້ມີສັກໜ້ອຍ ຜູ້ຍາກຈົນ ເຊັ່ນ ອຸດຕະຣະມານດາ ເປັນຕົ້ນ ຜູ້ພົ້ນແລ້ວຈາກອະບາຍ ໔ ແຕ່ເປັນຜູ້ຫາອາຫານ ແລະເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມໄດ້ຍາກ ຖືກຄວາມທຸກບີບຄັ້ນ. ຄຳວ່າ yā vā panaññāpi kāci duggatiyo ພຶງຊາບວ່າ ໄດ້ແກ່ ພະຍາຍົມ, ນາກ, ຄຸດ, ແລະເຜດຜູ້ມີລິດຫຼາຍ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ attabhāvābhinibbattiyā ໄດ້ແກ່ ເພື່ອການໄດ້ອັດຕະພາບ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການປະຕິສົນທິໃນພົບທັງສາມ. ຄຳວ່າ jānātīti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຮູ້ດ້ວຍພຣະສັບພັນຍຸຕັນຍານ. ຄຳວ່າ passatīti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຫັນດ້ວຍພຣະສະມັນຕະຈັກຂຸ.

Akusalāti akosallasambhūtā. Akusalaṃ bhajantīti akusalabhāgiyā. Akusalapakkhe bhavāti akusalapakkhikā. Sabbe te avijjā mūlaṃ kāraṇaṃ etesanti avijjāmūlakā. Avijjāya samosaranti sammā osaranti gacchantīti avijjāsamosaraṇā. Avijjāsamugghātāti arahattamaggena avijjāya hatāya. Sabbe te samugghātaṃ gacchantīti vuttappakārā akusaladhammā, te sabbe hatabhāvaṃ pāpuṇanti.

ຄຳວ່າ akusalā ໄດ້ແກ່ ທຳທີ່ເກີດຈາກຄວາມບໍ່ສະຫຼາດ. ຄຳວ່າ akusalabhāgiyā ໄດ້ແກ່ ທຳທີ່ເຂົ້າໄປຊ່ອງເສບອະກຸສົນ. ຄຳວ່າ akusalapakkhikā ໄດ້ແກ່ ທຳທີ່ຢູ່ໃນຝ່າຍອະກຸສົນ. ຄຳວ່າ avijjāmūlakā ໄດ້ແກ່ ທຳທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ ມີອະວິຊາເປັນມູນ ເປັນເຫດ. ຄຳວ່າ avijjāsamosaraṇā ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມປະຊຸມລົງ ຄື ຢັ່ງລົງສູ່ອະວິຊາໂດຍຊອບ. ຄຳວ່າ avijjāsamugghātā ໄດ້ແກ່ ເພາະອະວິຊາຖືກກຳຈັດແລ້ວດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ. ຄຳວ່າ sabbe te samugghātaṃ gacchantī ໄດ້ແກ່ ອະກຸສົນທຳທັງຫຼາຍ ຕາມປະເພດທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນ ທັງໝົດຍ່ອມເຖິງຄວາມຖືກທຳລາຍ.

Appamādamūlakāti satiavippavāso appamādo mūlaṃ kāraṇaṃ etesanti appamādamūlakā. Appamādesu sammā osaranti gacchantīti appamādasamosaraṇā. Appamādo tesaṃ dhammānaṃ aggamakkhāyatīti sayaṃ kāmāvacaropi samāno catubhūmakadhammānaṃ patiṭṭhābhāvena aggo nāma jāto.

ຄຳວ່າ appamādamūlakā ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ປາສະຈາກສະຕິ ຊື່ວ່າ ຄວາມບໍ່ປະມາດ, ຄວາມບໍ່ປະມາດນັ້ນ ເປັນມູນ ເປັນເຫດ ແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ appamādasamosaraṇā ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມປະຊຸມລົງ ຄື ຢັ່ງລົງສູ່ຄວາມບໍ່ປະມາດໂດຍຊອບ. ຄຳວ່າ appamādo tesaṃ dhammānaṃ aggamakkhāyati ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ປະມາດນັ້ນ ເຖິງວ່າໂດຍຕົນເອງຈະເປັນກາມາວະຈອນກໍຕາມ ແຕ່ກໍຊື່ວ່າເປັນຍອດ ເພາະເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງທຳໃນພູມທັງສີ່.

Alamattoti samatthacitto. Mayā pucchitanti mayā puṭṭhaṃ. Vahassetaṃ bhāranti etaṃ ābhatabhāraṃ vahassu. Ye keci isipabbajjaṃ pabbajitā. ‘‘Isipabbajjā pabbajitā’’tipi pāṭho.

ຄຳວ່າ alamatto ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຈິດອັນສາມາດ. ຄຳວ່າ mayā pucchitan ໄດ້ແກ່ ອັນຂ້າພະເຈົ້າຖາມແລ້ວ. ຄຳວ່າ vahassetaṃ bhāran ໄດ້ແກ່ ຈົ່ງນຳພາລະທີ່ນຳມາແລ້ວນີ້ໄປ. ບົດວ່າ Ye keci ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນໃດໜຶ່ງຜູ້ບວດເປັນລືສີແລ້ວ. ມີບົດບາລີວ່າ “Isipabbajjā pabbajitā” ດັ່ງນີ້ກໍມີ.

Ājīvakasāvakānaṃ ājīvakā devatāti ye ājīvakavacanaṃ suṇanti sussusanti, te ājīvakasāvakā, tesaṃ ājīvakasāvakānaṃ. Ājīvakā ca tesaṃ deyyadhammaṃ paṭiggaṇhanti, te eva ājīvakā devatā. Evaṃ sabbattha. Ye yesaṃ dakkhiṇeyyāti ye ājīvakādayo disāpariyosānā yesaṃ khattiyādīnaṃ deyyadhammānucchavikā. Te tesaṃ devatāti te ājīvakādayo tesaṃ khattiyādīnaṃ devatā.

ຄຳວ່າ ājīvakasāvakānaṃ ājīvakā devatā ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນທັງຫຼາຍໃດທີ່ຟັງ ແລະຕັ້ງໃຈຟັງຄຳສອນຂອງພວກອາຊີວົກ, ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນຊື່ວ່າ ສາວົກອາຊີວົກ, ແກ່ສາວົກອາຊີວົກເຫຼົ່ານັ້ນ. ແລະພວກອາຊີວົກຍ່ອມຮັບເທຍຍະທຳຂອງພວກເຂົາ, ພວກອາຊີວົກເຫຼົ່ານັ້ນເອງຊື່ວ່າ ເທວະດາ. ໃນບົດທັງປວງກໍມີນັຍດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ ye yesaṃ dakkhiṇeyyā ໄດ້ແກ່ ພວກອາຊີວົກເປັນຕົ້ນ ຕະຫຼອດຮອດທິດທັງຫຼາຍ ຜູ້ຄວນແກ່ເທຍຍະທຳຂອງພວກກະສັດເປັນຕົ້ນໃດ. ຄຳວ່າ te tesaṃ devatā ໄດ້ແກ່ ພວກອາຊີວົກເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນເທວະດາຂອງພວກກະສັດເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ.

Yepi yaññaṃ esantīti deyyadhammaṃ icchanti. Gavesantīti olokenti. Pariyesantīti uppādenti. Yaññā vā ete puthūti yaññā eva vā ete puthukā. Yaññayājakā vā ete puthūti deyyadhammassa yājanakā eva vā ete puthukā. Dakkhiṇeyyā vā ete puthūti deyyadhammānucchavikā eva vā ete puthukā. Te vitthārato dassetuṃ ‘‘kathaṃ yaññā vā ete puthū’’tiādinā nayena vitthārena dasseti.

ຄຳວ່າ yepi yaññaṃ esanti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມປາດຖະໜາເທຍຍະທຳ. ຄຳວ່າ gavesanti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຊອກຫາ. ຄຳວ່າ pariyesanti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດມີຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ yaññā vā ete puthū ໄດ້ແກ່ ການບູຊາຍັນນັ້ນເອງມີຫຼາຍປະເພດ. ຄຳວ່າ yaññayājakā vā ete puthū ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບູຊາເທຍຍະທຳນັ້ນເອງມີຫຼາຍຄົນ. ຄຳວ່າ dakkhiṇeyyā vā ete puthū ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຄວນແກ່ເທຍຍະທຳນັ້ນເອງມີຫຼາຍຄົນ. ເພື່ອສະແດງຄວາມນັ້ນໂດຍລະອຽດ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງສະແດງໂດຍພິສະດານ ໂດຍນັຍມີບົດວ່າ “kathaṃ yaññā vā ete puthū” ເປັນຕົ້ນ.

13. Āsīsamānāti [Pg.12] rūpādīni patthayamānā. Itthattanti itthabhāvañca patthayamānā, manussādibhāvaṃ icchantāti vuttaṃ hoti. Jaraṃ sitāti jaraṃ nissitā. Jarāmukhena cettha sabbaṃ vaṭṭadukkhaṃ vuttaṃ. Tena vaṭṭadukkhanissitā tato aparimuccamānāyeva kappayiṃsūti dīpeti.

໑໓. ຄຳວ່າ āsīsamānā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປາດຖະໜາຮູບເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ itthattaṃ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປາດຖະໜາຄວາມເປັນຢ່າງນີ້, ອະທິບາຍວ່າ ປາດຖະໜາຄວາມເປັນມະນຸດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ jaraṃ sitā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ອາໄສຄວາມແກ່. ແລະໃນບົດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດເຖິງວັດຕະທຸກທັງປວງ ໂດຍຫົວຂໍ້ຄືຊະລາ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງສະແດງວ່າ ພວກເຂົາອາໄສວັດຕະທຸກ ບໍ່ພົ້ນໄປຈາກວັດຕະທຸກນັ້ນເລີຍ ຈຶ່ງໄດ້ຈັດແຈງ (ການບູຊາຍັນ).

Rūpapaṭilābhaṃ āsīsamānāti vaṇṇāyatanasampattilābhaṃ patthayamānā. Saddādīsupi eseva nayo. Khattiyamahāsālakule attabhāvapaṭilābhanti sārappatte khattiyānaṃ mahāsālakule attabhāvalābhaṃ paṭisandhiṃ patthayamānā. Brāhmaṇamahāsālakulādīsupi eseva nayo. Brahmakāyikesu devesūti ettha pubbabhavaṃ sandhāya vuttaṃ. Etthāti khattiyakulādīsu.

ຄຳວ່າ rūpapaṭilābhaṃ āsīsamānā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປາດຖະໜາການໄດ້ຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງວັນນາຍະຕະນະ. ເຖິງແມ່ນໃນສຽງເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ khattiyamahāsālakule attabhāvapaṭilābhaṃ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປາດຖະໜາການປະຕິສົນທິ ຄືການໄດ້ອັດຕະພາບໃນຕະກູນກະສັດມະຫາສານ ຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍສາຣะ. ເຖິງແມ່ນໃນຕະກູນພຣາມມະຫາສານເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ brahmakāyikesu devesu ໃນບົດນີ້ ພຣະອົງຕັດໝາຍເຖິງພົບກ່ອນ. ຄຳວ່າ ettha ໄດ້ແກ່ ໃນຕະກູນກະສັດເປັນຕົ້ນ.

Jarānissitāti jaraṃ assitā. Byādhinissitātiādīsupi eseva nayo. Etehi sabbaṃ vaṭṭadukkhaṃ pariyādiyitvā dassitaṃ hoti.

ຄຳວ່າ jarānissitā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ອາໄສຄວາມແກ່. ເຖິງແມ່ນໃນບົດວ່າ byādhinissitā ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ດ້ວຍບົດເຫຼົ່ານີ້ ພຣະອົງຊົງສະແດງວັດຕະທຸກທັງປວງ ໂດຍກວມເອົາທັງໝົດ.

14. Kaccisu te bhagavā yaññapathe appamattā, atāru jātiñca jarañca mārisāti ettha yañño eva yaññapatho. Idaṃ vuttaṃ hoti – kacci te yaññe appamattā hutvā yaññaṃ kappayantā vaṭṭadukkhamuttariṃsūti.

໑໔. ໃນຄຳຖາມວ່າ kaccisu te bhagavā yaññapathe appamattā, atāru jātiñca jarañca mārisā ນີ້, ຍັນນັ້ນເອງຊື່ວ່າ ທາງແຫ່ງຍັນ (yaññapatha). ອະທິບາຍວ່າ ພວກເຂົາເປັນຜູ້ບໍ່ປະມາດໃນຍັນ ຈັດແຈງຍັນຢູ່ ໄດ້ຂ້າມພົ້ນວັດຕະທຸກແລ້ວຫຼືບໍ່?

Yepi yaññaṃ denti yajantīti deyyadhammadānavasena yajanti. Pariccajantīti vissajjenti.

ຄຳວ່າ yepi yaññaṃ denti yajanti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມບູຊາດ້ວຍການໃຫ້ເທຍຍະທຳ. ຄຳວ່າ pariccajanti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມສະຫຼະ.

15. Āsīsantīti rūpapaṭilābhādayo patthenti. Thomayantīti ‘‘suciṃ dinna’’ntiādinā nayena yaññādīni pasaṃsanti. Abhijappantīti rūpādipaṭilābhāya vācaṃ gīranti. Juhantīti denti. Kāmābhijappanti paṭicca lābhanti rūpādilābhaṃ paṭicca punappunaṃ kāme eva abhijappanti, ‘‘aho vata amhākampi siyyu’’nti vadanti, taṇhañca tattha vaḍḍhentīti vuttaṃ hoti. Yājayogāti yāgādhimuttā. Bhavarāgarattāti evamimehi āsīsanādīhi bhavarāgeneva rattā, bhavarāgarattā vā hutvā etāni āsīsanādīni karontā nātariṃsu jātiādivaṭṭadukkhaṃ na uttariṃsu.

໑໕. ຄຳວ່າ āsīsanti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມປາດຖະໜາການໄດ້ອັດຕະພາບມີຮູບເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ thomayanti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມສັນເສີນຍັນເປັນຕົ້ນ ໂດຍນັຍມີບົດວ່າ “suciṃ dinnaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ abhijappanti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມກ່າວວາຈາເພື່ອການໄດ້ຮູບເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ juhanti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມໃຫ້. ຄຳວ່າ kāmābhijappanti paṭicca lābhaṃ ໄດ້ແກ່ ເພາະອາໄສການໄດ້ຮູບເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງບົ່ນເພີ້ເຖິງກາມທັງຫຼາຍນັ້ນເອງຊ້ຳໆ, ກ່າວວ່າ “ໂອ້ໜໍ, ຂໍສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຈົ່ງມີແກ່ພວກເຮົາແດ່ທອດ”, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຕັນຫາຈະເລີນຂຶ້ນໃນສິ່ງນັ້ນ. ຄຳວ່າ yājayogā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຂົນຂວາຍໃນການບູຊາຍັນ. ຄຳວ່າ bhavarāgarattā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ກຳໜັດແລ້ວດ້ວຍພະວະຣາຄະນັ້ນເອງ ດ້ວຍການຫວັງເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້, ຫຼືວ່າ ເປັນຜູ້ກຳໜັດແລ້ວດ້ວຍພະວະຣາຄະ ເມື່ອເຮັດການຫວັງເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ nātariṃsu ຄື ບໍ່ຂ້າມພົ້ນວັດຕະທຸກມີຊາດເປັນຕົ້ນ.

Yaññaṃ vā thomentīti dānaṃ vā vaṇṇenti. Phalaṃ vāti rūpādipaṭilābhaṃ. Dakkhiṇeyye vāti jātisampannādīsu. Suciṃ dinnanti suciṃ katvā dinnaṃ. Manāpanti manavaḍḍhanakaṃ. Paṇītanti ojavantaṃ. Kālenāti tattha tattha sampattakāle[Pg.13]. Kappiyanti akappiyaṃ vajjetvā dinnaṃ. Anavajjanti niddosaṃ. Abhiṇhanti punappunaṃ. Dadaṃ cittaṃ pasāditanti dadato muñcanacittaṃ pasāditanti. Thomenti kittentīti guṇaṃ pākaṭaṃ karonti. Vaṇṇentīti vaṇṇaṃ bhaṇanti. Pasaṃsantīti pasādaṃ pāpenti.

ຄຳວ່າ yaññaṃ vā thomenti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມພັນລະນາທານ. ຄຳວ່າ phalaṃ vā ໄດ້ແກ່ ການໄດ້ຮູບເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ dakkhiṇeyye vā ໄດ້ແກ່ ໃນບຸກຄົນຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຊາດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ suciṃ dinnaṃ ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ສະອາດແລ້ວຈຶ່ງໃຫ້. ຄຳວ່າ manāpaṃ ໄດ້ແກ່ ຂອງທີ່ເຮັດໃຫ້ຈະເລີນໃຈ. ຄຳວ່າ paṇītaṃ ໄດ້ແກ່ ຂອງທີ່ມີໂອຊາ. ຄຳວ່າ kālena ໄດ້ແກ່ ໃນເວລາທີ່ເໝາະສົມນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ kappiyaṃ ໄດ້ແກ່ ຂອງທີ່ເວັ້ນສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນແລ້ວຈຶ່ງໃຫ້. ຄຳວ່າ anavajjaṃ ໄດ້ແກ່ ຂອງທີ່ບໍ່ມີໂອດ. ຄຳວ່າ abhiṇhaṃ ໄດ້ແກ່ ຊ້ຳໆ. ຄຳວ່າ dadaṃ cittaṃ pasāditaṃ ໄດ້ແກ່ ເມື່ອໃຫ້ ຍ່ອມເຮັດມຸດຈະນະຈິດໃຫ້ເຫຼື້ອມໃສ. ຄຳວ່າ thomenti kittenti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຮັດຄຸນງາມຄວາມດີໃຫ້ປະກົດ. ຄຳວ່າ vaṇṇenti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມກ່າວພັນລະນາຄຸນ. ຄຳວ່າ pasaṃsanti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຫຼື້ອມໃສ.

Ito nidānanti ito manussalokato dinnakāraṇā. Ajjhāyakāti mante parivattentā. Mantadharāti mante dhārentā. Tiṇṇaṃ vedānanti iruvedayajuvedasāmavedānaṃ. Oṭṭhapahaṭakaraṇavasena pāraṃ gatāti pāragū. Saha nighaṇḍunā ca keṭubhena ca sanighaṇḍukeṭubhānaṃ. Nighaṇḍūti nighaṇḍurukkhādīnaṃ vevacanappakāsakaṃ satthaṃ. Keṭubhanti kiriyākappavikappo kavīnaṃ upakārāvahaṃ satthaṃ. Saha akkharappabhedena sākkharappabhedānaṃ. Akkharappabhedoti sikkhā ca nirutti ca. Itihāsapañcamānanti āthabbaṇavedaṃ catutthaṃ katvā ‘‘itiha āsa, itiha āsā’’ti īdisavacanapaṭisaṃyuttapurāṇakathāsaṅkhāto itihāso pañcamo etesanti itihāsapañcamā, tesaṃ itihāsapañcamānaṃ vedānaṃ.

ຄຳວ່າ ito nidānaṃ ໄດ້ແກ່ ເພາະເຫດແຫ່ງທານທີ່ໃຫ້ແລ້ວຈາກມະນຸດສະໂລກນີ້. ຄຳວ່າ ajjhāyakā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທ່ອງບົ່ນມົນ. ຄຳວ່າ mantadharā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຊົງຈຳມົນໄວ້. ຄຳວ່າ tiṇṇaṃ vedānaṃ ໄດ້ແກ່ ພຣະເວດທັງສາມ ຄື ອິຣຸເວດ, ຍະຊຸເວດ, ແລະສາມະເວດ. ຄຳວ່າ pāragū ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຖິງຝັ່ງໂດຍອຳນາດແຫ່ງການອອກສຽງກະທົບຮີມສົບ. ຄຳວ່າ sanighaṇḍukeṭubhānaṃ ໄດ້ແກ່ ພ້ອມທັງຄຳພີນິຄັນທຸ ແລະຄຳພີເກຕຸພະ. ຄຳວ່າ nighaṇḍu ໄດ້ແກ່ ຕຳລາທີ່ສະແດງຄຳໄວພົດຂອງຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ keṭubhaṃ ໄດ້ແກ່ ຕຳລາທີ່ເກື້ອກູນແກ່ກະວີທັງຫຼາຍ ຄືການກຳນົດພິທີກຳ. ຄຳວ່າ sākkharappabhedānaṃ ໄດ້ແກ່ ພ້ອມທັງຄຳພີອັກຂະຣະປະເພດ. ຄຳວ່າ akkharappabhedo ໄດ້ແກ່ ຄຳພີສິກຂາ ແລະຄຳພີນິຣຸດຕິ. ຄຳວ່າ itihāsapañcamānaṃ ໄດ້ແກ່ ພຣະເວດທັງຫຼາຍທີ່ມີຄຳພີອິຕິຫາສະເປັນທີຫ້າ ໂດຍນັບເອົາຄຳພີອັດຖັບພະເວດເປັນທີສີ່ ແລະມີຄຳພີອິຕິຫາສະອັນໄດ້ແກ່ຕຳນານບູຮານທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຖ້ອຍຄຳເຊັ່ນ “ໄດ້ມີມາແລ້ວຢ່າງນີ້, ໄດ້ມີມາແລ້ວຢ່າງນີ້” ເປັນທີຫ້າ, ແກ່ພຣະເວດທັງຫຼາຍທີ່ມີຄຳພີອິຕິຫາສະເປັນທີຫ້ານັ້ນ.

Padaṃ tadavasesañca byākaraṇaṃ adhiyanti, vedenti vāti padakā veyyākaraṇā. Lokāyataṃ vuccati vitaṇḍavādasatthaṃ. Mahāpurisalakkhaṇanti mahāpurisānaṃ buddhādīnaṃ lakkhaṇadīpakaṃ dvādasasahassaganthappamāṇaṃ satthaṃ. Yattha soḷasasahassagāthāpadaparimāṇā buddhamantā nāma ahesuṃ. Yesaṃ vasena ‘‘iminā lakkhaṇena samannāgatā buddhā nāma honti, iminā paccekabuddhā, aggasāvakā, asītimahāsāvakā (theragā. aṭṭha. 2.1288), buddhamātā, buddhapitā, aggupaṭṭhāko, aggupaṭṭhāyikā, rājā cakkavattī’’ti ayaṃ viseso ñāyati. Anavayāti imesu lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anūnā paripūrakārino, avayā na hontīti vuttaṃ hoti. Avayā nāma ye tāni atthato ca ganthato ca sandhāretuṃ na sakkonti. Vītarāgāti pahīnarāgā. Etena arahattaphalaṭṭhā vuttā. Rāgavinayāya vā paṭipannāti etena arahattamaggaṭṭhā. Vītadosāti anāgāmiphalaṭṭhā. Dosavinayāya vā paṭipannāti etena anāgāmimaggaṭṭhā. Vītamohāti arahattaphalaṭṭhā. Mohavinayāya vā paṭipannāti arahattamaggaṭṭhā. Sīlasamādhipaññāvimuttisampannāti [Pg.14] etehi catūhi lokiyalokuttaramissakehi sīlādīhi sampannā. Vimuttiñāṇadassanasampannāti etena paccavekkhaṇañāṇasampannā vuttāti ñātabbaṃ, tañca kho lokiyameva. Abhijappantīti patthenti. Jappantīti paccāsīsanti. Pajappantīti atīva paccāsīsanti. Yājayogesu yuttāti anuyoge deyyadhamme diyyamāne abhiyogavasena yuttā.

ບົດວ່າ Padaṃ tadavasesañca byākaraṇaṃ adhiyanti, vedenti vā ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນທັງຫຼາຍໃດ ຍ່ອມສຶກສາ ຍ່ອມຮູ້ຈັກບົດ ແລະໄວຍາກອນທີ່ເຫຼືອຈາກນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປະທະກະ (padaka) ແລະ ເວຍຍາກະຣະນະ (veyyākaraṇa). ຕຳລາວິທັນທະວາດ ຊື່ວ່າ ໂລກາຍະຕະ (lokāyata). ຄຳວ່າ mahāpurisalakkhaṇaṃ ໄດ້ແກ່ ຕຳລາທີ່ສະແດງລັກສະນະຂອງມະຫາບຸຣຸດທັງຫຼາຍມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ ມີປະລິມານຄຳພີ ໑໒,໐໐໐ ຄຳພີ, ໃນຕຳລານັ້ນ ມີພຸດທະມົນອັນມີປະລິມານບົດຄາຖາ ໑໖,໐໐໐ ຄາຖາ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພຸດທະມົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຄວາມພິເສດນີ້ຈຶ່ງປາກົດວ່າ “ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ປະກອບດ້ວຍລັກສະນະນີ້ ຊື່ວ່າ ພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ດ້ວຍລັກສະນະນີ້ ຊື່ວ່າ ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ, ພຣະອັກຄະສາວົກ, ພຣະມະຫາສາວົກ ໘໐ ຮູບ, ພຣະພຸດທະມານດາ, ພຣະພຸດທະບິດາ, ອຸປະຖາກຊັ້ນຍອດ, ອຸປະຖາຍິກາຊັ້ນຍອດ, ພຣະເຈົ້າຈັກກະພັດ”. ຄຳວ່າ anavayā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບໍ່ບົກພ່ອງ ຄື ຜູ້ເຮັດໃຫ້ບໍລິບູນໃນຕຳລາໂລກາຍັດ ແລະຕຳລາມະຫາບຸຣຸດລັກສະນະເຫຼົ່ານີ້, ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ເປັນຜູ້ບົກພ່ອງ (avayā). ບຸກຄົນທັງຫຼາຍໃດ ບໍ່ສາມາດຊົງຈຳຕຳລາເຫຼົ່ານັ້ນໄວ້ໄດ້ ທັງໂດຍອັດຖະ ແລະໂດຍພະຍັນຊະນະ, ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ຜູ້ບົກພ່ອງ (avayā). ຄຳວ່າ vītarāgā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີລາຄະອັນລະແລ້ວ, ດ້ວຍບົດນີ້ ພຣະອົງຕັດເຖິງພຣະອະຣະຫັດຕະຜົນລະສະຖິດ. ຄຳວ່າ rāgavinayāya vā paṭipannā ດ້ວຍບົດນີ້ ພຣະອົງຕັດເຖິງພຣະອະຣະຫັດຕະມັກຄະສະຖິດ. ຄຳວ່າ vītadosā ໄດ້ແກ່ ພຣະອະນາຄາມີຜົນລະສະຖິດ. ຄຳວ່າ dosavinayāya vā paṭipannā ດ້ວຍບົດນີ້ ພຣະອົງຕັດເຖິງພຣະອະນາຄາມີມັກຄະສະຖິດ. ຄຳວ່າ vītamohā ໄດ້ແກ່ ພຣະອະຣະຫັດຕະຜົນລະສະຖິດ. ຄຳວ່າ mohavinayāya vā paṭipannā ໄດ້ແກ່ ພຣະອະຣະຫັດຕະມັກຄະສະຖິດ. ຄຳວ່າ sīlasamādhipaññāvimuttisampannā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍສີລເປັນຕົ້ນ ໔ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ປົນເປກັນທັງໂລກິຍະແລະໂລກຸດຕະຣະ. ຄຳວ່າ vimuttiñāṇadassanasampannā ພຶງຊາບວ່າ ພຣະອົງຕັດເຖິງຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍປັດຈະເວກຂະນະຍານ, ແລະຍານນັ້ນເປັນໂລກິຍະແທ້ໆ. ຄຳວ່າ abhijappanti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມpadrthana. ຄຳວ່າ jappanti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມມຸ່ງຫວັງ. ຄຳວ່າ pajappanti ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມມຸ່ງຫວັງຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ yājayogesu yuttā ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຂະຫຍັນໂດຍອຳນາດແຫ່ງການປະກອບເນືອງໆ ໃນເທຍຍະທຳທີ່ກຳລັງໃຫ້ຢູ່.

16. Atha ko carahīti atha idāni ko añño atāri.

໑໖. ຄຳວ່າ atha ko carahīti ໄດ້ແກ່ ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ໃນບັດນີ້ ໃຜອື່ນອີກທີ່ຂ້າມພົ້ນແລ້ວ.

17. Saṅkhāyāti ñāṇena vīmaṃsitvā. Paroparānīti parāni ca oparāni ca, parattabhāvasakattabhāvādīni parāni ca oparāni cāti vuttaṃ hoti. Vidhūmoti kāyaduccaritādidhūmavirahito. Anīghoti rāgādiīghavirahito. Atāri soti so evarūpo arahā jātijaraṃ atāri.

໑໗. ຄຳວ່າ saṅkhāyāti ໄດ້ແກ່ ພິຈາລະນາແລ້ວດ້ວຍຍານ. ຄຳວ່າ paroparānīti ໄດ້ແກ່ ທຳອັນຍິ່ງ ແລະທຳອັນຢ່ອນ, ອະທິບາຍວ່າ ອັດຕະພາບຂອງຜູ້ນອກ ແລະອັດຕະພາບຂອງຕົນເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ທຳອັນຍິ່ງແລະທຳອັນຢ່ອນ. ຄຳວ່າ vidhūmoti ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປາສະຈາກຄວັນມີກາຍທຸຈະລິດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ anīghoti ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປາສະຈາກຄວາມທຸກມີລາຄະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ atāri soti ໄດ້ແກ່ ພຣະອະຣະຫັນຜູ້ມີສະພາບຢ່າງນີ້ ໄດ້ຂ້າມພົ້ນຊາດແລະຊະລາແລ້ວ.

Sakarūpāti attano rūpā. Pararūpāti paresaṃ rūpā. Kāyaduccaritaṃ vidhūmitanti tividhakāyaduccaritaṃ vidhūmaṃ kataṃ. Vidhamitanti nāsitaṃ.

ຄຳວ່າ sakarūpāti ໄດ້ແກ່ ຮູບຂອງຕົນເອງ. ຄຳວ່າ pararūpāti ໄດ້ແກ່ ຮູບຂອງຄົນອື່ນ. ຄຳວ່າ kāyaduccaritaṃ vidhūmitanti ໄດ້ແກ່ ກາຍທຸຈະລິດ ໓ ປະການ ອັນເຮັດໃຫ້ປາສະຈາກຄວັນແລ້ວ. ຄຳວ່າ vidhamitanti ໄດ້ແກ່ ທຳລາຍແລ້ວ.

Māno hi te, brāhmaṇa, khāribhāroti yathā khāribhāro khandhena vayhamāno upariṭṭhitopi akkantakkantaṭṭhānaṃ pathaviyā saddhiṃ phasseti viya, evaṃ jātigottakulādīni mānavatthūni nissāya ussāpito māno, tattha tattha issaṃ uppādento catūsu apāyesu saṃsīdāpeti. Tenāha – ‘‘māno hi te, brāhmaṇa, khāribhāro’’ti. Kodho dhūmoti tava ñāṇaggissa upakkilesaṭṭhena kodho dhūmo. Tena hi te upakkiliṭṭho ñāṇaggi na virocati. Bhasmani mosavajjanti nirojaṭṭhena musāvādo chārikā nāma. Yathā hi chārikāya paṭicchanno aggi na jotati, evaṃ te musāvādena paṭicchannaṃ ñāṇanti dasseti. Jivhā sujāti yathā tuyhaṃ suvaṇṇarajatalohakaṭṭhamattikāsu aññataramayā yāgayajanatthāya sujā hoti, evaṃ mayhaṃ dhammayāgayajanatthāya pahutajivhā sujāti vadati. Yathā tuyhaṃ nadītīre yajanaṭṭhānaṃ, evaṃ dhammayāgayajanaṭṭhānaṭṭhena hadayaṃ jotiṭṭhānaṃ. Attāti cittaṃ.

ຄຳວ່າ māno hi te, brāhmaṇa, khāribhāro ໄດ້ແກ່ ປຽບເໝືອນຫາບຄອນທີ່ແບກໄວ້ເທິງບ່າ ເຖິງວ່າຈະຢູ່ຂ້າງເທິງ ແຕ່ກໍຍັງກົດທັບບ່ອນທີ່ຢຽບລົງໄປໃຫ້ສຳຜັດກັບແຜ່ນດິນ, ມານະທີ່ຍົກຂຶ້ນໂດຍອາໄສວັດຖຸແຫ່ງມານະມີຊາດ ໂຄດ ແລະຕະກູນເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຮິດສະຢາໃນບ່ອນນັ້ນໆ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ຈົມລົງໃນອະບາຍທັງສີ່. ເພາະສະນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດວ່າ “māno hi te, brāhmaṇa, khāribhāro” ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ kodho dhūmo ໄດ້ແກ່ ຄວາມໂກດເປັນຄວັນ ເພາະເປັນເຄື່ອງເສົ້າໝອງແຫ່ງໄຟຄືຍານຂອງທ່ານ. ເພາະວ່າ ໄຟຄືຍານຂອງທ່ານອັນຖືກຄວາມໂກດນັ້ນເຮັດໃຫ້ເສົ້າໝອງແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງ. ຄຳວ່າ bhasmani mosavajjaṃ ໄດ້ແກ່ ມຸສາວາດຊື່ວ່າຂີ້ເຖົ່າ ເພາະບໍ່ມີໂອຊາ. ປຽບເໝືອນໄຟທີ່ຖືກຂີ້ເຖົ່າປົກຄຸມໄວ້ຍ່ອມບໍ່ຮຸ່ງເຮືອງ, ພຣະອົງຊົງສະແດງວ່າ ຍານຂອງທ່ານອັນຖືກມຸສາວາດປົກຄຸມໄວ້ແລ້ວກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ jivhā sujā ໄດ້ແກ່ ປຽບເໝືອນບ່ວງບູຊາຍັນຂອງທ່ານ ທີ່ເຮັດດ້ວຍຄຳ, ເງິນ, ທອງ, ໄມ້ ຫຼືດິນໜຽວ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບູຊາຍັນ, ລີ້ນອັນກວ້າງຂວາງຂອງຕະຖາຄົດ ກໍເປັນບ່ວງບູຊາຍັນ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການບູຊາດ້ວຍທຳ ດັ່ງນີ້. ປຽບເໝືອນສະຖານທີ່ບູຊາຍັນຂອງທ່ານຢູ່ທີ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳ, ຫົວໃຈກໍເປັນສະຖານທີ່ຕັ້ງໄຟ ເພາະເປັນສະຖານທີ່ບູຊາດ້ວຍທຳ ຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ attā ໄດ້ແກ່ ຈິດ.

Jātīti jāyanakavasena jāti. Idamettha sabhāvapaccattaṃ. Sañjāyanavasena sañjāti, upasaggena padaṃ vaḍḍhitaṃ. Okkamanavasena okkanti. Jāyanaṭṭhena [Pg.15] vā jāti. Sā aparipuṇṇāyatanavasena yuttā. Sañjāyanaṭṭhena sañjāti. Sā paripuṇṇāyatanavasena yuttā. Okkamanaṭṭhena okkanti. Sā aṇḍajajalābujavasena yuttā. Te hi aṇḍakosañca vatthikosañca okkamanti pavisanti okkamantā pavisantā viya paṭisandhiṃ gaṇhanti. Abhinibbattanaṭṭhena abhinibbatti. Sā saṃsedajaopapātikavasena yuttā. Te hi pākaṭā eva hutvā nibbattanti. Ayaṃ tāva sammutikathā.

ຄຳວ່າ "ຊາດ" (ຊາຕິ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເກີດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເກີດ. ນີ້ແມ່ນສະພາວະສະເພາະຕົວໃນຄຳນີ້. ຄວາມເກີດພ້ອມ (ສັນຊາຕິ) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເກີດພ້ອມ, ເປັນຄຳທີ່ເພີ່ມບົດດ້ວຍອຸປະສັກ. ຄວາມກ້າວລົງ (ໂອກກັນຕິ) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການກ້າວລົງ. ຫຼືວ່າ ຊາດ ໂດຍອັດຖະວ່າເກີດ, ຊາດນັ້ນເໝາະສົມໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາຍະຕະນະທີ່ຍັງບໍ່ບໍລິບູນ. ສັນຊາດ ໂດຍອັດຖະວ່າເກີດພ້ອມ, ສັນຊາດນັ້ນເໝາະສົມໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາຍະຕະນະທີ່ບໍລິບູນແລ້ວ. ໂອກກັນຕິ ໂດຍອັດຖະວ່າກ້າວລົງ, ໂອກກັນຕິນັ້ນເໝາະສົມໂດຍອຳນາດແຫ່ງສັດຜູ້ເກີດໃນໄຂ່ (ອັນທະຊະ) ແລະສັດຜູ້ເກີດໃນມົດລູກ (ຊະລາພຸຊະ). ເພາະວ່າ ສັດເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມກ້າວລົງສູ່ ກ້າວເຂົ້າສູ່ຟອງໄຂ່ ແລະມົດລູກ, ເມື່ອກ້າວລົງ ກ້າວເຂົ້າໄປ ກໍຊື່ວ່າຖືປະຕິສົນທິ. ອະພິນິບພັດຕິ ໂດຍອັດຖະວ່າບັງເກີດຂຶ້ນຢ່າງຍິ່ງ, ອະພິນິບພັດຕິນັ້ນເໝາະສົມໂດຍອຳນາດແຫ່ງສັດຜູ້ເກີດໃນເຖົ້າມູດ (ສັງເສທະຊະ) ແລະສັດຜູ້ຜຸດຂຶ້ນເກີດ (ໂອປະປາຕິກະ). ເພາະວ່າ ສັດເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມປາກົດຕົວຂຶ້ນມາແລ້ວເກີດຂຶ້ນເລີຍ. ນີ້ແມ່ນສົມມຸດຕິກະຖາກ່ອນ.

Idāni paramatthakathā hoti. Khandhā eva hi paramatthato pātubhavanti, na sattā. Tattha ca khandhānanti ekavokārabhave ekassa, catuvokārabhave catunnaṃ, pañcavokārabhave pañcannampi gahaṇaṃ veditabbaṃ. Pātubhāvoti uppatti. Āyatanānanti ettha tatra tatra upapajjamānāyatanānaṃ saṅgaho veditabbo. Paṭilābhoti santatiyā pātubhāvoyeva. Pātubhavantāneva hi tāni paṭiladdhāni nāma honti. Sā panesā tattha tattha bhave paṭhamābhinibbattilakkhaṇā jāti, niyyātanarasā, atītabhavato idha ummujjanapaccupaṭṭhānā, phalavasena dukkhavicittatāpaccupaṭṭhānā vā.

ບັດນີ້ ເປັນປໍຣະມັດຖະກະຖາ. ເພາະວ່າ ໂດຍປໍຣະມັດແລ້ວ ຂັນທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນຍ່ອມປາກົດຂຶ້ນ, ບໍ່ແມ່ນສັດ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "ແຫ່ງຂັນທັງຫຼາຍ" (ຂັນທານັງ) ພຶງຊາບວ່າ ເປັນການຖືເອົາຂັນໜຶ່ງໃນເອກະໂວກາຣະພົບ, ຖືເອົາຂັນສີ່ໃນຈະຕຸໂວກາຣະພົບ, ແລະຖືເອົາຂັນຫ້າໃນປັນຈະໂວກາຣະພົບ. ຄຳວ່າ "ຄວາມປາກົດຂຶ້ນ" (ປາຕຸພາໂວ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ "ແຫ່ງອາຍະຕະນະທັງຫຼາຍ" (ອາຍະຕະນານັງ) ໃນບົດນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ເປັນການສົງເຄາະເອົາອາຍະຕະນະທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນພົບນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ "ການໄດ້ສະເພາະ" (ປະຕິລາໂພ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມປາກົດຂຶ້ນແຫ່ງສັນຕະຕິ (ຄວາມສືບຕໍ່) ນັ້ນເອງ. ເພາະວ່າ ອາຍະຕະນະທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອປາກົດຂຶ້ນ ກໍຊື່ວ່າໄດ້ສະເພາະແລ້ວ. ກໍຊາດນັ້ນ ມີລັກສະນະບັງເກີດຂຶ້ນເປັນຄັ້ງທຳອິດໃນພົບນັ້ນໆ, ມີໜ້າທີ່ (ຣົດ) ນຳເຂົ້າໄປຫາ (ຄວາມແກ່ແລະຄວາມຕາຍ), ມີການຜຸດຂຶ້ນມາໃນພົບນີ້ຈາກພົບທີ່ລ່ວງໄປແລ້ວ ເປັນອາການປາກົດ, ຫຼືມີຄວາມທຸກອັນວິຈິດໂດຍອຳນາດແຫ່ງຜົນ ເປັນອາການປາກົດ.

Jarāti sabhāvapaccattaṃ. Jīraṇatāti ākārabhāvaniddeso. Khaṇḍiccantiādayo tayo kālātikkame kiccaniddesā, pacchimā dve pakatiniddesā. Ayañhi jarāti iminā padena sabhāvato dīpitā. Tenassā idaṃ sabhāvapaccattaṃ. Jīraṇatāti iminā ākārato, tenassāyaṃ ākāraniddeso. Khaṇḍiccanti iminā kālātikkame dantanakhānaṃ khaṇḍitabhāvakaraṇakiccato. Pāliccanti iminā kesalomānaṃ palitabhāvakaraṇakiccato. Valittacatāti iminā maṃsaṃ milāpetvā tace valibhāvakaraṇakiccato. Tenassā ime khaṇḍiccantiādayo tayo kālātikkame kiccaniddesā. Tehi imesaṃ vikārānaṃ dassanavasena pākaṭībhūtā pākaṭajarā dassitā. Yatheva hi udakassa vā vātassa vā aggino vā tiṇarukkhādīnaṃ saṃbhaggapalibhaggatāya vā jhāmatāya vā gatamaggo pākaṭo hoti, na ca so gatamaggo tāneva udakādīni, evameva jarāya dantādīnaṃ khaṇḍiccādivasena gatamaggo pākaṭo, cakkhuṃ ummīletvāpi gayhati, na ca khaṇḍiccādīneva jarā. Na hi jarā cakkhuviññeyyā hoti.

ຄຳວ່າ "ຊະລາ" (ຊະຣາ) ເປັນສະພາວະສະເພາະຕົວ. ຄຳວ່າ "ຄວາມຄ່ຳຄ່າ" (ຊີຣະນະຕາ) ເປັນການສະແດງເຖິງອາການ. ບົດ ໓ ບົດ ມີຄຳວ່າ "ຄວາມຫຼຸ້ຍຫ້ຽນ" (ຂັນທິດຈະ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນການສະແດງເຖິງກິດຈະການງານເມື່ອກາລະຜ່ານພົ້ນໄປ, ບົດ ໒ ບົດສຸດທ້າຍ ເປັນການສະແດງເຖິງປົກກະຕິ. ດ້ວຍວ່າ ຊະລານີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງສະແດງໄວ້ໂດຍສະພາວະ ດ້ວຍບົດວ່າ "ຊະຣາ" ນີ້. ເພາະເຫດນັ້ນ ບົດນີ້ຈຶ່ງເປັນສະພາວະສະເພາະຕົວຂອງຊະລານັ້ນ. ຊົງສະແດງໂດຍອາການ ດ້ວຍບົດວ່າ "ຊີຣະນະຕາ", ເພາະເຫດນັ້ນ ບົດນີ້ຈຶ່ງເປັນການສະແດງອາການຂອງຊະລານັ້ນ. ຊົງສະແດງດ້ວຍບົດວ່າ "ຂັນທິດຈະ" ເພາະມີກິດຈະເຮັດໃຫ້ແຂ້ວແລະເລັບຫັກຫຼຸ້ຍເມື່ອກາລະຜ່ານພົ້ນໄປ. ຊົງສະແດງດ້ວຍບົດວ່າ "ພານິດຈະ" (ຜົມຫງອກ) ເພາະມີກິດຈະເຮັດໃຫ້ຜົມແລະຂົນຫງອກຂາວ. ຊົງສະແດງດ້ວຍບົດວ່າ "ວະລິດຕະຈະຕາ" (ໜັງຫ່ຽວຍານ) ເພາະມີກິດຈະເຮັດໃຫ້ເນື້ອຫ່ຽວແຫ້ງແລ້ວເຮັດໃຫ້ໜັງຫ່ຽວຍານເປັນກຽວ. ເພາະເຫດນັ້ນ ບົດ ໓ ບົດເຫຼົ່ານີ້ ມີຄຳວ່າ "ຂັນທິດຈະ" ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງເປັນການສະແດງກິດຈະເມື່ອກາລະຜ່ານພົ້ນໄປຂອງຊະລານັ້ນ. ດ້ວຍບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ພະອົງຊົງສະແດງຊະລາທີ່ປາກົດຊັດເຈນ (ປາກະຕະຊະລາ) ເຊິ່ງປາກົດຂຶ້ນໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເຫັນຄວາມຜິດປົກກະຕິເຫຼົ່ານີ້. ປຽບເໝືອນທາງເດີນຂອງນ້ຳ, ລົມ ຫຼືໄຟ ຍ່ອມປາກົດຊັດເຈນ ເພາະຄວາມຫັກໂຄ່ນຂອງຫຍ້າແລະຕົ້ນໄມ້ ຫຼືເພາະຄວາມໄໝ້ເກີມ, ແຕ່ທາງເດີນນັ້ນກໍບໍ່ແມ່ນນ້ຳເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ, ສັນໃດ; ທາງເດີນຂອງຊະລາກໍປາກົດຊັດເຈນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຫຼຸ້ຍຫ້ຽນຂອງແຂ້ວເປັນຕົ້ນ, ເຖິງແມ່ນມຶນຕາເບິ່ງກໍເຫັນໄດ້, ແຕ່ຄວາມຫຼຸ້ຍຫ້ຽນເປັນຕົ້ນນັ້ນກໍບໍ່ແມ່ນຊະລານັ້ນເອງ, ສັນນັ້ນ. ເພາະວ່າ ຊະລາບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຈະຮູ້ໄດ້ດ້ວຍຈັກຂຸວິນຍານ.

Āyuno [Pg.16] saṃhāni indriyānaṃ paripākoti imehi pana padehi kālātikkameyeva abhibyattāya āyukkhayacakkhādiindriyaparipākasaṅkhātāya pakatiyā dīpitā, tenassime pacchimā dve pakatiniddesāti veditabbā. Tattha yasmā jaraṃ pattassa āyu hāyati, tasmā jarā ‘‘āyuno saṃhānī’’ti phalūpacārena vuttā. Yasmā ca daharakāle suppasannāni sukhumampi attano visayaṃ sukheneva gaṇhanasamatthāni cakkhādīni indriyāni jaraṃ pattassa paripakkāni āluḷitāni avisadāni, oḷārikampi attano visayaṃ gahetuṃ asamatthāni honti. Tasmā ‘‘indriyānaṃ paripāko’’ti phalūpacāreneva vuttā.

ສ່ວນດ້ວຍບົດທັງຫຼາຍວ່າ "ຄວາມເສື່ອມອາຍຸ" (ອາຍຸໂນ ສັງຫານິ) ແລະ "ຄວາມແກ່ຮອບແຫ່ງອິນຊີທັງຫຼາຍ" (ອິນທະຣິຍານັງ ປະຣິປາໂກ) ນີ້ ພະອົງຊົງສະແດງປົກກະຕິ ເຊິ່ງປາກົດຊັດເຈນເມື່ອກາລະຜ່ານພົ້ນໄປ ເຊິ່ງໄດ້ແກ່ຄວາມສິ້ນອາຍຸແລະຄວາມແກ່ຮອບແຫ່ງອິນຊີມີຈັກຂຸນຊີເປັນຕົ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ບົດ ໒ ບົດສຸດທ້າຍນີ້ ເປັນການສະແດງປົກກະຕິ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະເຫດທີ່ອາຍຸຂອງຜູ້ເຖົ້າແກ່ຍ່ອມເສື່ອມຖອຍໄປ, ສະນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງຕັດຮຽກຊະລາວ່າ "ຄວາມເສື່ອມອາຍຸ" ໂດຍວິທີອຸປະຈາແຫ່ງຜົນ. ແລະເພາະເຫດທີ່ອິນຊີທັງຫຼາຍມີຈັກຂຸນຊີເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງໃນໄວເດັກເປັນສິ່ງທີ່ຜ່ອງໃສດີ ຍ່ອມສາມາດຮັບອາຣົມທີ່ລະອຽດຂອງຕົນໄດ້ໂດຍງ່າຍ, ແຕ່ເມື່ອເຖົ້າແກ່ແລ້ວ ຍ່ອມແກ່ຮອບ, ຂຸ່ນມົວ, ບໍ່ແຈ່ມໃສ, ບໍ່ສາມາດຮັບແມ່ນແຕ່ອາຣົມທີ່ຫຍາບຂອງຕົນໄດ້. ສະນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງຕັດຮຽກ (ຊະລາ) ວ່າ "ຄວາມແກ່ຮອບແຫ່ງອິນຊີທັງຫຼາຍ" ໂດຍວິທີອຸປະຈາແຫ່ງຜົນນັ້ນເອງ.

Sā panesā evaṃ niddiṭṭhā sabbāpi jarā pākaṭā paṭicchannāti duvidhā hoti. Tattha dantādīsu khaṇḍādibhāvadassanato rūpadhammesu jarā pākaṭajarā nāma. Arūpadhammesu pana jarā tādisassa vikārassa adassanato paṭicchannajarā nāma. Tattha yvāyaṃ khaṇḍādibhāvo dissati, so tādisānaṃ dantādīnaṃ suviññeyyattā vaṇṇoyeva. Tañca cakkhunā disvā manodvārena cintetvā ‘‘ime dantā jarāya pahaṭā’’ti jaraṃ jānāti. Udakaṭṭhāne baddhāni gosiṅgādīni oloketvā heṭṭhā udakassa atthibhāvajānanaṃ viya.

ກໍຊະລາທັງໝົດນັ້ນ ທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ຢ່າງນີ້ ຍ່ອມມີ ໒ ຢ່າງ ຄື: ຊະລາທີ່ປາກົດຊັດເຈນ (ປາກະຕະຊະລາ) ແລະຊະລາທີ່ປິດບັງ (ປະຕິດສັນນະຊະລາ). ໃນຊະລາ ໒ ຢ່າງນັ້ນ ຊະລາໃນຮູບທຳທັງຫຼາຍ ເພາະເຫັນຄວາມຫຼຸ້ຍຫ້ຽນເປັນຕົ້ນໃນແຂ້ວເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ປາກະຕະຊະລາ. ສ່ວນຊະລາໃນອະຮູບທຳທັງຫຼາຍ ເພາະບໍ່ເຫັນຄວາມຜິດປົກກະຕິເຊັ່ນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະຕິດສັນນະຊະລາ. ໃນຊະລານັ້ນ ຄວາມຫຼຸ້ຍຫ້ຽນເປັນຕົ້ນໃດທີ່ປາກົດ, ຄວາມຫຼຸ້ຍຫ້ຽນນັ້ນກໍເປັນພຽງວັນນະ (ສີ) ເທົ່ານັ້ນ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຮູ້ໄດ້ງ່າຍແຫ່ງແຂ້ວເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ. ບຸກຄົນເຫັນວັນນະນັ້ນດ້ວຍຕາແລ້ວ ຄິດດ້ວຍມະໂນທະວານ ຍ່ອມຮູ້ຊະລາວ່າ "ແຂ້ວເຫຼົ່ານີ້ຖືກຊະລາທຳລາຍແລ້ວ". ປຽບເໝືອນການເບິ່ງເຫັນເຂົາງົວເປັນຕົ້ນທີ່ຜູກໄວ້ໃນບ່ອນທີ່ມີນ້ຳ ແລ້ວຮູ້ວ່າຂ້າງລຸ່ມມີນ້ຳຢູ່, ສັນນັ້ນ.

Puna avīci savīcīti evampi ayaṃ jarā duvidhā hoti. Tattha maṇikanakarajatapavāḷacandasūriyādīnaṃ mandadasakādīsu pāṇīnaṃ viya ca pupphaphalapallavādīsu apāṇīnaṃ viya ca antarantarā vaṇṇavisesādīnaṃ dubbiññeyyattā jarā avīcijarā nāma, nirantarajarāti attho. Tato aññesu pana yathāvuttesu antarantarā vaṇṇavisesādīnaṃ suviññeyyattā jarā savīcijarā nāma.

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຊະລານີ້ຍ່ອມມີ ໒ ຢ່າງ ຄື: ອະວີຈິຊະລາ (ຊະລາທີ່ບໍ່ມີລະຫວ່າງ) ແລະສະວີຈິຊະລາ (ຊະລາທີ່ມີລະຫວ່າງ). ໃນຊະລາ ໒ ຢ່າງນັ້ນ ຊະລາຂອງແກ້ວມະນີ, ຄຳ, ເງິນ, ປະວານ, ພະຈັນ, ພະອາທິດ ເປັນຕົ້ນ ແລະຂອງສັດມີຊີວິດໃນທົດສະກະ (ກຸ່ມສິບປີ) ທີ່ອ່ອນແອເປັນຕົ້ນ ແລະຂອງສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຊີວິດ ມີດອກໄມ້, ໝາກໄມ້, ໃບອ່ອນ ເປັນຕົ້ນ ເພາະຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງວັນນະ (ສີ) ເປັນຕົ້ນໃນລະຫວ່າງນັ້ນໆ ຮູ້ໄດ້ຍາກ ຊື່ວ່າ ອະວີຈິຊະລາ, ອະທິບາຍວ່າ ຊະລາທີ່ເກີດຂຶ້ນຕິດຕໍ່ກັນບໍ່ມີລະຫວ່າງ. ສ່ວນຊະລາໃນສິ່ງອື່ນນອກຈາກນັ້ນ ທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ເພາະຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງວັນນະເປັນຕົ້ນໃນລະຫວ່າງນັ້ນໆ ຮູ້ໄດ້ງ່າຍ ຊື່ວ່າ ສະວີຈິຊະລາ.

Tattha savīcijarā upādinnakaanupādinnakavasena evaṃ dīpetabbā – daharakumārakānañhi paṭhamameva khīradantā nāma uṭṭhahanti, na te thirā. Tesu pana patitesu puna dantā uṭṭhahanti, te paṭhamameva setā honti, jarāvātena pana pahaṭakāle kāḷakā honti. Kesā pana paṭhamameva tambāpi honti kāḷakāpi setakāpi. Chavi pana salohitakā hoti. Vaḍḍhantānaṃ vaḍḍhantānaṃ odātānaṃ odātabhāvo, kāḷakānaṃ kāḷakabhāvo paññāyati. Jarāvātena pahaṭakāle ca valiṃ gaṇhāti. Sabbampi sassaṃ vapitakāle setaṃ hoti, pacchā nīlaṃ. Jarāvātena pana pahaṭakāle paṇḍaraṃ [Pg.17] hoti. Ambaṅkurenāpi dīpetuṃ vaṭṭati eva. Sā panesā khandhaparipākalakkhaṇā jarā, maraṇūpanayanarasā, yobbanavināsapaccupaṭṭhānā. Sesaṃ sabbattha pākaṭameva. Evaṃ bhagavā idampi suttaṃ arahattanikūṭeneva desesi, desanāpariyosāne ayampi brāhmaṇo arahatte patiṭṭhāsi saddhiṃ antevāsikasahassena. Aññesañca anekasahassānaṃ dhammacakkhuṃ udapādi. Sesaṃ vuttasadisameva.

ໃນຊະລາ ໒ ຢ່າງນັ້ນ ສະວີຈິຊະລາ ພຶງສະແດງໂດຍອຳນາດແຫ່ງອຸປາທິນນະກະທຳ (ສິ່ງທີ່ມີໃຈຄອງ) ແລະອະນຸປາທິນນະກະທຳ (ສິ່ງທີ່ບໍ່ມີໃຈຄອງ) ດັ່ງນີ້: ດ້ວຍວ່າ ໃນເດັກນ້ອຍທັງຫຼາຍ ແຂ້ວນ້ຳນົມຍ່ອມເກີດຂຶ້ນກ່ອນ, ແຂ້ວເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ໝັ້ນຄົງ. ເມື່ອແຂ້ວນ້ຳນົມເຫຼົ່ານັ້ນຫຼຸດໄປແລ້ວ ແຂ້ວແທ້ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃໝ່, ແຂ້ວເຫຼົ່ານັ້ນໃນເບື້ອງຕົ້ນຍ່ອມຂາວ, ແຕ່ໃນເວລາທີ່ຖືກລົມຄືຊະລາກະທົບແລ້ວ ຍ່ອມດຳ. ສ່ວນຜົມທັງຫຼາຍ ໃນເບື້ອງຕົ້ນຍ່ອມມີທັງສີທອງແດງ, ສີດຳ ແລະສີຂາວ. ສ່ວນຜິວໜັງຍ່ອມມີສີແດງເລືອດ. ເມື່ອຈະເລີນເຕີບໂຕຂຶ້ນເລື້ອຍໆ ຄວາມຂາວຂອງຜົມຂາວ, ຄວາມດຳຂອງຜົມດຳ ຍ່ອມປາກົດຊັດເຈນ. ແລະໃນເວລາທີ່ຖືກລົມຄືຊະລາກະທົບແລ້ວ ຜິວໜັງຍ່ອມຫ່ຽວຍານ. ແມ່ນແຕ່ພືດພັນທັງປວງ ໃນເວລາຫວ່ານຍ່ອມມີສີຂາວ, ຕໍ່ມາກໍມີສີຂຽວ. ແຕ່ໃນເວລາທີ່ຖືກລົມຄືຊະລາກະທົບແລ້ວ ຍ່ອມມີສີເຫຼືອງຊີດ. ເຖິງແມ່ນຈະສະແດງດ້ວຍໜໍ່ມ່ວງກໍຄວນເຊັ່ນດຽວກັນ. ກໍຊະລານັ້ນ ມີຄວາມແກ່ຮອບແຫ່ງຂັນເປັນລັກສະນະ, ມີການນຳເຂົ້າໄປຫາຄວາມຕາຍເປັນໜ້າທີ່ (ຣົດ), ມີຄວາມເສື່ອມສິ້ນແຫ່ງໄວໜຸ່ມເປັນອາການປາກົດ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນບົດທັງປວງປາກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ. ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງສະແດງສູດນີ້ ໂດຍມີພະອໍຣະຫັນເປັນຍອດຢ່າງນີ້, ໃນເວລາຈົບການເທດສະໜາ ພາມຜູ້ນີ້ກໍໄດ້ດຳຣົງຢູ່ໃນພະອໍຣະຫັນ ພ້ອມກັບສິດໜຶ່ງພັນຄົນ. ແລະທຳມະຈັກຂຸ (ດວງຕາເຫັນທຳ) ໄດ້ບັງເກີດຂຶ້ນແກ່ຊົນເຫຼົ່າອື່ນຫຼາຍພັນຄົນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອກໍຄືກັນກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

Saddhammappajjotikāya cūḷaniddesa-aṭṭhakathāya

ໃນອັດຖະກະຖາຈູລະນິດເທດ ຊື່ວ່າ ສັດທັມມັບປັດໂຊຕິກາ

Puṇṇakamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການອະທິບາຍນິດເທດແຫ່ງປຸນນະກະມານົບສູດ ຈົບແລ້ວ.

4. Mettagūmāṇavasuttaniddesavaṇṇanā

໔. ການອະທິບາຍນິດເທດແຫ່ງເມດຕະຄູມານົບສູດ

18. Catutthe mettagūsutte – maññāmi taṃ vedagū bhāvitattanti ‘‘ayaṃ vedagū’’ti ca ‘‘bhāvitatto’’ti ca evaṃ taṃ maññāmi.

໑໘. ໃນເມດຕະຄູສູດທີ ໔ ບົດວ່າ "maññāmi taṃ vedagū bhāvitattaṃ" (ຂ້າພະອົງສຳຄັນວ່າ ທ່ານເປັນຜູ້ເຖິງເວດ ມີຕົນອົບຮົມແລ້ວ) ຄວາມວ່າ ຂ້າພະອົງຍ່ອມສຳຄັນທ່ານຢ່າງນີ້ວ່າ "ທ່ານຜູ້ນີ້ເປັນຜູ້ເຖິງເວດ" ແລະ "ເປັນຜູ້ມີຕົນອົບຮົມແລ້ວ".

Aparittoti na appo. Mahantoti na khuddako. Gambhīroti na uttāno. Appameyyoti minituṃ na sakkuṇeyyo. Duppariyogāḷhoti avagāhituṃ otarituṃ dukkho. Bahuratano sāgarūpamoti bahūnaṃ dhammaratanānaṃ ākarattā anekavidharatanasampanno mahāsamuddo viya bahuratano sāgarasadiso.

ຄຳວ່າ "ບໍ່ນ້ອຍ" (ອະປະຣິດຕໍ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ໜ້ອຍ. ຄຳວ່າ "ໃຫຍ່" (ມະຫັນໂຕ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ນ້ອຍ. ຄຳວ່າ "ເລິກເຊິ່ງ" (ຄັມພີໂຣ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຕື້ນ. ຄຳວ່າ "ປະມານບໍ່ໄດ້" (ອັບປະເມຍໂຍ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ສາມາດວັດແທກໄດ້. ຄຳວ່າ "ຢັ່ງເຖິງໄດ້ຍາກ" (ทຸບປະຣິໂຍຄາໂລ) ໄດ້ແກ່ ຢັ່ງລົງໄປໄດ້ຍາກ, ກ້າວລົງໄປໄດ້ຍາກ. ຄຳວ່າ "ມີຣັດຕະນະຫຼາຍ ປຽບເໝືອນມະຫາສະໝຸດ" (ພະຫຸຣະຕະໂນ ສາຄະຣູປະໂມ) ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ມີຣັດຕະນະຫຼາຍ ປຽບເໝືອນມະຫາສະໝຸດ ເພາະເປັນແຫຼ່ງກຳເນີດແຫ່ງທຳມະຣັດຕະນະເປັນອັນຫຼາຍ ເຕັມໄປດ້ວຍຣັດຕະນະນານາຊະນິດ.

Na maṅku hotīti na vikuṇitamukho hoti. Appatiṭṭhitacittoti dosavasena na ghanībhūtacitto. Alīnamanasoti na saṅkucitacitto. Abyāpannacetasoti na pūticitto.

ຄຳວ່າ "ບໍ່ເປັນຜູ້ເກີ້ເຂີນ" (ນະ ມັງກຸ ໂຫຕິ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເປັນຜູ້ມີໜ້າບູດບຶ້ງ. ຄຳວ່າ "ມີຈິດບໍ່ຕັ້ງໝັ້ນ" (ອັບປະຕິດຖິຕະຈິດຕໍ) ໄດ້ແກ່ ມີຈິດບໍ່ໜາແໜ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂທສະ. ຄຳວ່າ "ມີໃຈບໍ່ຫົດຫູ່" (ອະລີນາມະນະໂສ) ໄດ້ແກ່ ມີຈິດບໍ່ຫົດຫູ່ທໍ້ຖອຍ. ຄຳວ່າ "ມີໃຈບໍ່ພະຍາບາດ" (ອະວະຍາປັນນະເຈຕະໂສ) ໄດ້ແກ່ ມີຈິດບໍ່ເນົ່າເໝັນ.

Diṭṭhe diṭṭhamattoti cakkhuvisaye rūpārammaṇe diṭṭhamattoyeva taṃ ārammaṇaṃ bhavissati, kattā vā kāretā vā natthi. Yaṃ cakkhunā diṭṭhaṃ vaṇṇāyatanameva. Sutādīsupi eseva nayo. Api ca diṭṭheti dassanayogena vaṇṇāyatanaṃ, savanayogena saddāyatanaṃ, mutayogena ghānajivhākāyāyatanāni dasseti. Ghānassa gandhāyatanaṃ, jivhāya rasāyatanaṃ, kāyassa pathavī tejo vāyūti phoṭṭhabbāyatanaṃ, viññātayogena dhammāyatanaṃ dasseti. Diṭṭhe anūpayoti cakkhuviññāṇena diṭṭhe rāgūpayavirahito. Anapāyoti kodhavirahito appaṭigho[Pg.18]. Anissitoti taṇhāya anallīno. Appaṭibaddhoti mānena na baddho. Vippamuttoti sabbārammaṇato mutto. Visaññuttoti kilesehi viyutto hutvā ṭhito.

ຄຳວ່າ "ໃນຮູບທີ່ເຫັນ ເປັນພຽງແຕ່ເຫັນ" (ທິດເຖ ທິດຖະມັດຕັງ) ຄວາມວ່າ ໃນຮູບາຣົມອັນເປັນວິໄສແຫ່ງຈັກຂຸ ອາຣົມນັ້ນຈະເປັນພຽງແຕ່ເຫັນເທົ່ານັ້ນ, ຜູ້ເຮັດ ຫຼືຜູ້ສັ່ງໃຫ້ເຮັດ ບໍ່ມີ. ສິ່ງໃດທີ່ເຫັນດ້ວຍຕາ ສິ່ງນັ້ນເປັນພຽງວັນນາຍະຕະນະ (ອາຍະຕະນະຄືສີ) ເທົ່ານັ້ນ. ໃນສິ່ງທີ່ໄດ້ຍິນເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໃນຄຳວ່າ "ທິດເຖ" (ໃນຮູບທີ່ເຫັນ) ນີ້ ພະອົງຊົງສະແດງວັນນາຍະຕະນະ ໂດຍການປະກອບກັບການເຫັນ, ຊົງສະແດງສັດທາຍະຕະນະ ໂດຍການປະກອບກັບການໄດ້ຍິນ, ຊົງສະແດງຄັນທາຍະຕະນະ, ຣະສາຍະຕະນະ ແລະໂຜດຖັບພາຍະຕະນະ ໂດຍການປະກອບກັບການດົມ, ການຊິມ ແລະການສຳຜັດ. ຄືຊົງສະແດງຄັນທາຍະຕະນະແຫ່ງດັງ, ຣະສາຍະຕະນະແຫ່ງລີ້ນ, ໂຜດຖັບພາຍະຕະນະຄື ປະຖະວີ ເຕໂຊ ວາໂຍ ແຫ່ງກາຍ, ແລະຊົງສະແດງທັມມາຍະຕະນະ ໂດຍການປະກອບກັບການຮູ້ແຈ້ງ. ຄຳວ່າ "ບໍ່ເຂົ້າໄປຫາໃນຮູບທີ່ເຫັນ" (ທິດເຖ ອະນູປະໂຍ) ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ປາສະຈາກການເຂົ້າໄປຫາດ້ວຍຣາຄະໃນຮູບທີ່ເຫັນດ້ວຍຈັກຂຸວິນຍານ. ຄຳວ່າ "ບໍ່ຫຼີກໄປ" (ອະນາປາໂຍ) ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ປາສະຈາກໂກທະ ຄືບໍ່ມີປະຕິຄະ. ຄຳວ່າ "ບໍ່ອາໄສ" (ອະນິດສິໂຕ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຕິດພັນດ້ວຍຕັນຫາ. ຄຳວ່າ "ບໍ່ຜູກພັນ" (ອັບປະຕິພັດໂທ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຖືກຜູກມັດດ້ວຍມານະ. ຄຳວ່າ "ຫຼຸດພົ້ນວິເສດແລ້ວ" (ວິບປະມຸດໂຕ) ໄດ້ແກ່ ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກອາຣົມທັງປວງ. ຄຳວ່າ "ພາກພ້ອມແລ້ວ" (ວິສັນຍຸດໂຕ) ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ປາສະຈາກກິເລດທັງຫຼາຍແລ້ວດຳຣົງຢູ່.

Saṃvijjati bhagavato cakkhūti buddhassa bhagavato pakatimaṃsacakkhu upalabbhati. Passatīti dakkhati oloketi. Cakkhunā rūpanti cakkhuviññāṇena rūpārammaṇaṃ. Chandarāgoti taṇhāchando.

ຄຳວ່າ "ຕາຂອງພະຜູ້ມີພະພາກມີຢູ່" (ສັງວິຊຊະຕິ ພະຄະວະໂຕ ຈັກຂຸ) ຄວາມວ່າ ມັງສະຈັກຂຸ (ຕາເນື້ອ) ຕາມປົກກະຕິຂອງພະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ມີພະພາກ ຍ່ອມມີຢູ່. ຄຳວ່າ "ຍ່ອມເຫັນ" (ປັດສະຕິ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເບິ່ງ ຍ່ອມແນມເບິ່ງ. ຄຳວ່າ "ເຫັນຮູບດ້ວຍຕາ" (ຈັກຂຸນາ ຣູປັງ) ໄດ້ແກ່ ເຫັນຮູບາຣົມດ້ວຍຈັກຂຸວິນຍານ. ຄຳວ່າ "ຄວາມກຳໜັດດ້ວຍຄວາມພໍໃຈ" (ສັນທະຣາໂຄ) ໄດ້ແກ່ ຕັນຫາສັນທະ.

Dantaṃ nayanti samitinti uyyānakīḷāmaṇḍalādīsu hi mahājanamajjhaṃ gacchantā dantameva goṇaṃ vā dantaṃ assājānīyaṃ vā yāne yojetvā nayanti. Rājāti tathārūpāneva ṭhānāni gacchanto rājāpi dantameva abhiruhati. Manussesūti manussesupi catūhi ariyamaggehi danto nibbisevanova seṭṭho. Yotivākyanti evarūpaṃ atikkammavacanaṃ punappunaṃ vuccamānampi titikkhati nappatippharati na vihaññati, evarūpo danto seṭṭhoti attho.

ຄຳວ່າ "ຍ່ອມນຳສັດທີ່ຝຶກແລ້ວໄປສູ່ທີ່ປະຊຸມ" (ທັນຕັງ ນະຍັນຕິ ສະມິຕິງ) ຄວາມວ່າ ເມື່ອຈະໄປທ່າມກາງມະຫາຊົນ ມີມົນທົນບ່ອນຫຼິ້ນໃນສວນອຸທິຍານເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມທຽມງົວທີ່ຝຶກແລ້ວ ຫຼືມ້າອາຊານໄນທີ່ຝຶກແລ້ວເຂົ້າໃນຍານພາຫະນະແລ້ວນຳໄປ. ຄຳວ່າ "ພະລາຊາ" (ຣາຊາ) ຄວາມວ່າ ແມ່ນແຕ່ພະລາຊາ ເມື່ອຈະສະເດັດໄປໃນສະຖານທີ່ເຊັ່ນນັ້ນ ກໍຍ່ອມຊົງພາຫະນະທີ່ຝຶກແລ້ວເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "ໃນໝູ່ມະນຸດ" (ມະນຸດເສສຸ) ຄວາມວ່າ ໃນໝູ່ມະນຸດທັງຫຼາຍ ຜູ້ທີ່ຝຶກແລ້ວດ້ວຍອະລິຍະມັກທັງ ໔ ບໍ່ມີກິເລດຊຶມຊາບ ເປັນຜູ້ປະເສີດສຸດ. ຄຳວ່າ "ຍ່ອມອົດທົນຕໍ່ຖ້ອຍຄຳລ່ວງເກີນ" (ໂຍຕິວາກຍັງ) ຄວາມວ່າ ຍ່ອມອົດກັ້ນ ບໍ່ຕອບໂຕ້ ບໍ່ເດືອດຮ້ອນ ຕໍ່ຖ້ອຍຄຳລ່ວງເກີນປານນັ້ນ ເຖິງແມ່ນຈະຖືກກ່າວຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ, ຜູ້ທີ່ຝຶກແລ້ວເຫັນປານນີ້ ເປັນຜູ້ປະເສີດສຸດ, ນີ້ແມ່ນອັດຖະ.

Assatarāti vaḷavāya gadrabhena jātā. Ājānīyāti yaṃ assadammasārathi kāraṇaṃ kāreti, tassa khippaṃ jānanasamatthā. Sindhavāti sindhavaraṭṭhe jātā assā. Mahānāgāti kuñjarasaṅkhātā mahāhatthino. Attadantoti ete assatarā vā sindhavā vā kuñjarā vā dantāva, na adantā. Yo pana catumaggasaṅkhātena attano dantatāya attadanto nibbisevano, ayaṃ tatopi varaṃ, sabbehipi etehi uttaritaroti attho.

ຄຳວ່າ "ມ້າອັດສະດອນ" (ອັດສະຕະຣາ) ໄດ້ແກ່ ມ້າທີ່ເກີດຈາກແມ່ມ້າກັບພໍ່ລາ. ຄຳວ່າ "ມ້າອາຊານໄນ" (ອາຊານີຍາ) ໄດ້ແກ່ ມ້າທີ່ສາມາດຮູ້ໄດ້ໄວ ເຖິງສິ່ງທີ່ນາຍສານະຖີຜູ້ຝຶກມ້າໃຫ້ເຮັດ. ຄຳວ່າ "ມ້າສິນທົບ" (ສິນທະວາ) ໄດ້ແກ່ ມ້າທີ່ເກີດໃນແຄວ້ນສິນທົບ. ຄຳວ່າ "ຊ້າງໃຫຍ່" (ມະຫານາຄາ) ໄດ້ແກ່ ຊ້າງໃຫຍ່ທີ່ເອີ້ນວ່າກຸນຊອນ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ຝຶກຕົນແລ້ວ" (ອັດຕະທັນໂຕ) ຄວາມວ່າ ມ້າອັດສະດອນ, ມ້າສິນທົບ ຫຼືຊ້າງກຸນຊອນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເປັນສັດທີ່ຝຶກແລ້ວເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນບໍ່ໄດ້ຝຶກ. ສ່ວນບຸກຄົນໃດ ເປັນຜູ້ຝຶກຕົນແລ້ວ ບໍ່ມີກິເລດຊຶມຊາບ ເພາະຄວາມທີ່ຕົນເປັນຜູ້ຝຶກແລ້ວດ້ວຍອະລິຍະມັກ ໔, ບຸກຄົນນີ້ຍ່ອມປະເສີດກວ່າສັດເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄືເປັນຜູ້ຍອດຢ້ຽມກວ່າສັດທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້, ນີ້ແມ່ນອັດຖະ.

Na hi etehi yānehīti yāni etāni hatthiyānādīni uttamayānāni, etehi yānehi koci puggalo supinantenapi agatapubbattā ‘‘agata’’nti saṅkhātaṃ nibbānadisaṃ tathā na gaccheyya. Yathā pubbabhāge indriyadamena dantena, aparabhāge ariyamaggabhāvanāya sudantena danto nibbisevano sappañño puggalo taṃ agatapubbaṃ disaṃ gacchati, dantabhūmiṃ pāpuṇāti, tasmā attadamanameva varataranti attho (dha. pa. aṭṭha. 2.322; mahāni. aṭṭha. 90).

ຄຳວ່າ "ເພາະວ່າ ດ້ວຍຍານພາຫະນະເຫຼົ່ານັ້ນ" (ນະ ຫິ ເອເຕຫິ ຍາເນຫິ) ຄວາມວ່າ ດ້ວຍຍານພາຫະນະທັງຫຼາຍ ມີຍານຊ້າງເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນຍານອັນປະເສີດເຫຼົ່ານີ້ ບຸກຄົນໃດໜຶ່ງບໍ່ພຶງໄປສູ່ທິດທີ່ບໍ່ເຄີຍໄປ ເຊິ່ງໄດ້ແກ່ພະນິບພານ ຢ່າງນັ້ນໄດ້ ເຖິງແມ່ນໃນຄວາມຝັນ ເພາະເປັນທິດທີ່ບໍ່ເຄີຍໄປມາກ່ອນ. ສ່ວນບຸກຄົນຜູ້ມີປັນຍາ ຜູ້ຝຶກຕົນແລ້ວ ບໍ່ມີກິເລດຊຶມຊາບ ດ້ວຍການຝຶກອິນຊີໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແລະດ້ວຍການອົບຮົມອະລິຍະມັກໃນເບື້ອງປາຍ ຍ່ອມໄປສູ່ທິດທີ່ບໍ່ເຄີຍໄປນັ້ນ ບັນລຸເຖິງພູມิແຫ່ງຜູ້ຝຶກແລ້ວ, ເພາະເຫດນັ້ນ ການຝຶກຕົນເອງເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງປະເສີດກວ່າ, ນີ້ແມ່ນອັດຖະ.

Vidhāsu na vikampantīti navavidhamānakoṭṭhāsesu na calanti na vedhenti. Vippamuttā punabbhavāti kammakilesato samucchedavimuttiyā suṭṭhu muttā. Dantabhūmiṃ anuppattāti arahattaphalaṃ pāpuṇitvā ṭhitā. Te loke vijitāvinoti [Pg.19] te vuttappakārā khīṇāsavā sattaloke vijitavijayā nāma (saṃ. ni. aṭṭha. 2.3.76; mahāni. aṭṭha. 90).

ຄຳວ່າ "ຍ່ອມບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນມານະ" (ວິທາສຸ ນະ ວິກັມປັນຕິ) ຄວາມວ່າ ຍ່ອມບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ບໍ່ສັ່ນສະເທືອນໃນສ່ວນແຫ່ງມານະ ໙ ປະການ. ຄຳວ່າ "ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກພົບໃໝ່" (ວິບປະມຸດຕາ ປຸນັບພະວາ) ຄວາມວ່າ ຫຼຸດພົ້ນດີແລ້ວຈາກກຳແລະກິເລດ ດ້ວຍສະມຸດເສດວິມຸດ. ຄຳວ່າ "ບັນລຸເຖິງພູມິແຫ່ງຜູ້ຝຶກແລ້ວ" (ທັນຕະພັນມິງ ອະນຸບປັດຕາ) ຄວາມວ່າ ດຳຣົງຢູ່ເພາະບັນລຸພະອໍຣະຫັດຕະຜົນແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ທ່ານເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຜູ້ຊະນະແລ້ວໃນໂລກ" (ເຕ ໂລເກ ວິຊິຕາວιໂນ) ຄວາມວ່າ ພະຂີນາສົບທັງຫຼາຍມີປະການດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ມີໄຊຊະນະອັນຊະນະແລ້ວໃນສັດຕະໂລກ.

Yassindriyāni bhāvitānīti yassa khīṇāsavassa saddhādipañcindriyāni arahattaphalaṃ pāpetvā vaḍḍhitāni. Ajjhattañca bahiddhā cāti cakkhādiajjhattāyatanāni ca rūpādibahiddhāyatanāni ca nibbisevanāni katāni. Sabbaloketi sakalatedhātuke loke ca. Nibbijjha imaṃ parañca lokanti imañca attabhāvaṃ paraloke ca attabhāvaṃ atikkamitvā ṭhito khīṇāsavo. Kālaṃ kaṅkhati bhāvito sa dantoti so khīṇāsavo cakkhādito danto vaḍḍhitacitto maraṇakālaṃ pattheti (su. ni. aṭṭha. 2.522; mahāni. aṭṭha. 90).

ຄຳວ່າ "ອິນຊີທັງຫຼາຍຂອງຜູ້ໃດອົບຮົມແລ້ວ" (ຍັດສິນທະຣιຍານິ ພາວີຕານິ) ຄວາມວ່າ ອິນຊີ ໕ ມີສັດທິນຊີເປັນຕົ້ນ ຂອງພະຂີນາສົບໃດ ໄດ້ຮັບການຈະເລີນໃຫ້ເຖິງພະອໍຣະຫັດຕະຜົນແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ທັງພາຍໃນແລະພາຍນອກ" (ອັດຊັດຕັນຈະ ພະຫິດທາ ຈະ) ຄວາມວ່າ ເຮັດໃຫ້ອາຍະຕະນະພາຍໃນມີຈັກຂາຍະຕະນະເປັນຕົ້ນ ແລະອາຍະຕະນະພາຍນອກມີຮູບາຍະຕະນະເປັນຕົ້ນ ໃຫ້ເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີກິເລດຊຶມຊາບແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ໃນໂລກທັງປວງ" (ສັບພະໂລເກ) ຄວາມວ່າ ໃນໂລກອັນເປັນໄປໃນໄຕທາດທັງສິ້ນ. ຄຳວ່າ "ແທງຕະຫຼອດໂລກນີ້ແລະໂລກອື່ນ" (ນິບພິດຊະ ອิມັງ ປະຣັນຈະ ໂລກັງ) ຄວາມວ່າ ພະຂີນາສົບຜູ້ກ້າວລ່ວງອັດຕະພາບນີ້ແລະອັດຕະພາບໃນໂລກອື່ນແລ້ວດຳຣົງຢູ່. ຄຳວ່າ "ທ່ານຜູ້ຝຶກແລ້ວ ມີຕົນອົບຮົມແລ້ວນັ້ນ ຍ່ອມຫວັງກາລະ" (ກາລັງ ກັງຂະຕິ ພາວິໂຕ ສະ ທັນໂຕ) ຄວາມວ່າ ພະຂີນາສົບນັ້ນ ຜູ້ຝຶກແລ້ວທາງຕາເປັນຕົ້ນ ມີຈິດອົບຮົມແລ້ວ ຍ່ອມລໍຖ້າເວລາຕາຍ.

Yesaṃ dhammānaṃ ādito samudāgamanaṃ paññāyatīti yesaṃ khandhādidhammānaṃ uppatti paññāyati. Atthaṅgamato nirodhoti atthaṅgamanavasena tesaṃyeva abhāvo paññāyati. Kammasannissito vipākoti kusalākusalakammanissito vipāko kammaṃ amuñcitvā pavattanato vipākopi kammasannissitova nāma. Nāmasannissitaṃ rūpanti sabbarūpaṃ nāmaṃ gahetvā pavattanato nāmasannissitaṃ nāma jātaṃ. Jātiyā anugatanti sabbaṃ kammādikaṃ jātiyā anupaviṭṭhaṃ. Jarāya anusaṭanti jarāya patthaṭaṃ. Byādhinā abhibhūtanti byādhidukkhena abhimadditaṃ. Maraṇena abbhāhatanti maccunā abhihaṭaṃ pahaṭaṃ. Atāṇanti puttādīhipi tāyanassa abhāvato atāyanaṃ anārakkhaṃ alabbhaṇeyyaṃ khemaṃ vā. Aleṇanti allīyituṃ nissayituṃ anarahaṃ, allīnānampi na leṇakiccakaraṇaṃ. Asaraṇanti nissitānaṃ na bhayahārakaṃ, na bhayavināsakaṃ. Asaraṇībhūtanti pure uppattiyā attano abhāveneva asaraṇaṃ, uppattisamakālameva asaraṇabhūtanti attho.

ຄຳວ່າ Yesaṃ dhammānaṃ ādito samudāgamanaṃ paññāyati ຄວາມວ່າ ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍ ມີຂັນເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມປາກົດ. ຄຳວ່າ Atthaṅgamato nirodho ຄວາມວ່າ ຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງທຳເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ ຍ່ອມປາກົດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມດັບໄປ. ຄຳວ່າ Kammasannissito vipāko ຄວາມວ່າ ວິບາກທີ່ອາໄສກຳອັນເປັນກຸສົນ ແລະ ອະກຸສົນ ເພາະດຳເນີນໄປໂດຍບໍ່ລະກຳ ວິບາກນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າອາໄສກຳນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ Nāmasannissitaṃ rūpaṃ ຄວາມວ່າ ຮູບທັງປວງເກີດຂຶ້ນໂດຍອາໄສນາມ ເພາະດຳເນີນໄປໂດຍຍຶດຖືນາມໄວ້. ຄຳວ່າ Jātiyā anugataṃ ຄວາມວ່າ ທຳທັງປວງມີກຳເປັນຕົ້ນ ເຂົ້າເຖິງແລ້ວດ້ວຍຊາດ (ຄວາມເກີດ). ຄຳວ່າ Jarāya anusaṭaṃ ຄວາມວ່າ ແຜ່ໄປແລ້ວດ້ວຍຊະລາ (ຄວາມແກ່). ຄຳວ່າ Byādhinā abhibhūtaṃ ຄວາມວ່າ ຖືກບີບຄັ້ນແລ້ວດ້ວຍພະຍາທິທຸກ. ຄຳວ່າ Maraṇena abbhāhataṃ ຄວາມວ່າ ຖືກມັດຈຸຣາດກຳຈັດແລ້ວ ຕີແລ້ວ. ຄຳວ່າ Atāṇaṃ ຄວາມວ່າ ບໍ່ມີຜູ້ຕ້ານທານ ເພາະບໍ່ມີການຕ້ານທານໄດ້ ແມ່ນແຕ່ດ້ວຍບຸດເປັນຕົ້ນ ບໍ່ມີການຮັກສາ ບໍ່ມີຄວາມກະເສມທີ່ພຶງໄດ້. ຄຳວ່າ Aleṇaṃ ຄວາມວ່າ ບໍ່ເປັນທີ່ຫຼົບໄພ ບໍ່ຄວນເຂົ້າໄປອາໄສ ເຖິງແມ່ນຜູ້ເຂົ້າໄປອາໄສແລ້ວ ກໍບໍ່ອາດເຮັດໜ້າທີ່ເປັນທີ່ຫຼົບໄພໄດ້. ຄຳວ່າ Asaraṇaṃ ຄວາມວ່າ ບໍ່ເປັນທີ່ເພິ່ງ ບໍ່ແມ່ນຜູ້ກຳຈັດໄພ ບໍ່ແມ່ນຜູ້ທຳລາຍໄພຂອງຜູ້ອາໄສ. ຄຳວ່າ Asaraṇībhūtaṃ ຄວາມວ່າ ບໍ່ເປັນທີ່ເພິ່ງ ເພາະບໍ່ມີຕົນເອງກ່ອນແຕ່ຄວາມເກີດຂຶ້ນ ອະທິບາຍວ່າ ເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນທີ່ເພິ່ງໃນຂະນະທີ່ເກີດຂຶ້ນນັ້ນເອງ.

19. Apucchasīti ettha a-iti padapūraṇamatte nipāto, pucchasitveva attho. Pavakkhāmi yathā pajānanti yathā pajānanto ācikkhati, evaṃ ācikkhissāmi. Upadhinidānā pabhavanti dukkhāti taṇhādiupadhinidānā jātiādidukkhavisesā pabhavanti.

໑໙. ຄຳວ່າ Apucchasi ໃນບົດນັ້ນ ບົດວ່າ a ເປັນພຽງນິບາດຕົກແຕ່ງບົດ ເນື້ອຄວາມກໍຄື pucchasī (ທ່ານຖາມແລ້ວ) ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ Pavakkhāmi yathā pajānaṃ ຄວາມວ່າ ຜູ້ຮູ້ແຈ້ງບອກຢູ່ຢ່າງໃດ ເຮົາກໍຈະບອກຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ Upadhinidānā pabhavanti dukkhā ຄວາມວ່າ ທຸກວິເສດມີຊາດເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີຕັນຫາເປັນຕົ້ນເປັນເຫດ ເປັນແຫຼ່ງກຳເນີດ ເກີດຂຶ້ນ.

Taṇhūpadhīti [Pg.20] taṇhā eva taṇhūpadhi. Sassatucchedadiṭṭhi eva diṭṭhūpadhi. Rāgādikilesā eva kilesūpadhi. Puññādikammāni eva kammūpadhi. Tividhaduccaritāniyeva duccaritūpadhi. Kabaḷīkārādayo āhārā eva āhārūpadhi. Dosapaṭigho eva paṭighūpadhi. Kammasamuṭṭhānā kammeneva gahitā pathavādayo catasso dhātuyova catasso upādinnadhātuyo upadhī. Cakkhādichaajjhattikāni āyatanāni eva cha ajjhattikāni āyatanāni upadhī. Cakkhuviññāṇādichaviññāṇakāyāva cha viññāṇakāyā upadhī. Sabbampi dukkhaṃ dukkhamanaṭṭhenāti sabbatebhūmakaṃ dukkhaṃ dussahanaṭṭhena upadhi.

ຄຳວ່າ Taṇhūpadhi ຄວາມວ່າ ຕັນຫານັ້ນເອງເປັນຕັນຫູປະທິ (ອຸປະທິຄືຕັນຫາ). ທິດຖິຄືສັດສະຕະທິດຖິ ແລະ ອຸດເຊທະທິດຖິນັ້ນເອງເປັນທິດຖູປະທິ. ກิເລດມີຣາຄະເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງເປັນກິເລສູປະທິ. ກຳມີບຸນເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງເປັນກັມມູປະທິ. ທຸຈະລິດ 3 ປະການນັ້ນເອງເປັນທຸຈະລິຕູປະທິ. ອາຫານມີກະວະລີກາຣາຫານເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງເປັນອາຫາຣູປະທິ. ໂທສະ ແລະ ປະຕິຄະນັ້ນເອງເປັນປະຕິຄູປະທິ. ທາດ 4 ມີປະຖະວີທາດເປັນຕົ້ນ ທີ່ເກີດຈາກກຳ ທີ່ກຳຍຶດຄອງໄວ້ ນັ້ນເອງ ເປັນອຸປາດິນນະທາດ 4 ທີ່ເປັນອຸປະທິ. ອາຍະຕະນະພາຍໃນ 6 ມີຈັກຂາຍະຕະນະເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ ເປັນອາຍະຕະນະພາຍໃນ 6 ທີ່ເປັນອຸປະທິ. ວິນຍານກາຍ 6 ມີຈັກຂຸວິນຍານເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ ເປັນວິນຍານກາຍ 6 ທີ່ເປັນອຸປະທິ. ຄຳວ່າ ທຸກທັງປວງເປັນອຸປະທິ ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນທຸກ ຄວາມວ່າ ທຸກໃນພູມ 3 ທັງປວງ ເປັນອຸປະທິ ໂດຍອັດຖະວ່າທົນໄດ້ຍາກ.

20. Evaṃ upadhinidānato pabhavantesu dukkhesu – yo ve avidvāti gāthā. Tattha pajānanti saṅkhāre aniccādivasena jānanto. Dukkhassa jātippabhavānupassīti vaṭṭadukkhassa jātikāraṇaṃ ‘‘upadhī’’ti anupassanto. Imissā gāthāya niddese vattabbaṃ natthi.

໒໐. ເມື່ອທຸກທັງຫຼາຍເກີດຂຶ້ນຈາກອຸປະທິເປັນເຫດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງມີຄາຖາວ່າ yo ve avidvā ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາຮູ້ນັ້ນ ຄຳວ່າ pajānaṃ ຄວາມວ່າ ຜູ້ຮູ້ແຈ້ງສັງຂານທັງຫຼາຍ ໂດຍຄວາມເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Dukkhassa jātippabhavānupassī ຄວາມວ່າ ຜູ້ພິຈາລະນາເຫັນອຸປະທິ ວ່າເປັນເຫດເກີດແຫ່ງຊາດຂອງວັດຕະທຸກ. ໃນການອະທິບາຍຄາຖາ ນີ້ ບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວອີກ.

21. Sokapariddavañcāti sokañca paridevañca. Tathā hi te vidito esa dhammoti yathā yathā sattā jānanti, tathā tathā ñāpanavasena vidito esa tayā dhammoti.

໒໑. ຄຳວ່າ Sokapariddavañca ຄວາມວ່າ ຄວາມໂສກ ແລະ ຄວາມຮ່ຳໄຮຮຳພອນ. ຄຳວ່າ Tathā hi te vidito esa dhammo ຄວາມວ່າ ທຳນັ້ນ ທ່ານຮູ້ແຈ້ງແລ້ວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຮັດໃຫ້ຮູ້ ຕາມທີ່ສັດທັງຫຼາຍຮູ້ຢູ່ຢ່າງໃດໆ.

Tattha tarantīti paṭhamamaggena diṭṭhoghaṃ taranti. Uttarantīti dutiyamaggena kāmoghaṃ tanukaraṇavasena uggantvā taranti. Patarantīti tameva niravasesappahānavasena tatiyamaggena visesena taranti. Samatikkamantīti bhavoghaavijjoghappahānavasena catutthamaggena sammā atikkamanti. Vītivattantīti phalaṃ pāpuṇitvā tiṭṭhanti.

ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ tarantī ຄວາມວ່າ ຍ່ອມຂ້າມທິດໂຖຄະ (ຫ້ວງນ້ຳຄືທິດຖິ) ໄດ້ດ້ວຍປະຖົມມັກ (ໂສດາປັດຕິມັກ). ຄຳວ່າ Uttarantī ຄວາມວ່າ ຍ່ອມຂ້າມຂຶ້ນ ໂດຍຂ້າມກາໂມຄະ (ຫ້ວງນ້ຳຄືກາມ) ດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ເບົາບາງລົງ ດ້ວຍທຸຕິຍະມັກ (ສະກະທາຄາມີມັກ). ຄຳວ່າ Patarantī ຄວາມວ່າ ຍ່ອມຂ້າມໄປໄດ້ເປັນພິເສດ ດ້ວຍການລະກາໂມຄະນັ້ນ ໂດຍບໍ່ເຫຼືອຫຼໍ ດ້ວຍຕະຕິຍະມັກ (ອະນາຄາມີມັກ). ຄຳວ່າ Samatikkamanti ຄວາມວ່າ ຍ່ອມກ້າວຂ້າມພົ້ນໄປໄດ້ເປັນຢ່າງດີ ດ້ວຍການລະພະໂວຄະ ແລະ ອະວິຊໂຊຄະ ດ້ວຍຈະຕຸດຖະມັກ (ອະຣະຫັດຕະມັກ). ຄຳວ່າ Vītivattanti ຄວາມວ່າ ຍ່ອມບັນລຸຜົນແລ້ວຕັ້ງຢູ່.

22. Kittayissāmi te dhammanti nibbānadhammaṃ nibbānagāminipaṭipadādhammañca te desayissāmi. Diṭṭhe dhammeti diṭṭheva dukkhādidhamme, imasmiṃyeva vā attabhāve. Anītihanti attapaccakkhaṃ. Yaṃ viditvāti yaṃ dhammaṃ ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā’’tiādinā (dha. pa. 277; theragā. 676; kathā. 753) nayena sammasanto viditvā.

໒໒. ຄຳວ່າ Kittayissāmi te dhammaṃ ຄວາມວ່າ ເຮົາຈັກສະແດງນິບພານທຳ ແລະ ທຳອັນເປັນທາງດຳເນີນໄປສູ່ນິບພານແກ່ທ່ານ. ຄຳວ່າ Diṭṭhe dhamme ຄວາມວ່າ ໃນທຳມີທຸກເປັນຕົ້ນ ທີ່ເຫັນແລ້ວ ຫຼື ໃນອັດຕະພາບນີ້ເອງ. ຄຳວ່າ Anītiham ຄວາມວ່າ ເປັນສິ່ງທີ່ປະຈັກແກ່ຕົນເອງ. ຄຳວ່າ Yaṃ viditvā ຄວາມວ່າ ຮູ້ແຈ້ງທຳໃດ ໂດຍການພິຈາລະນາ ຕາມແນວທາງມີອາທິວ່າ 'ສັງຂານທັງຫຼາຍທັງປວງບໍ່ທ່ຽງ'.

Tattha ādikalyāṇanti hitvāpi anuttaraṃ vivekasukhaṃ dhammaṃ tava kittayissāmi, tañca kho appaṃ vā bahuṃ vā kittayanto ādikalyāṇādippakārameva kittayissāmi. Ādimhi kalyāṇaṃ bhaddakaṃ anavajjameva katvā kittayissāmi. Majjhepi. Pariyosānepi bhaddakaṃ anavajjameva katvā kittayissāmīti [Pg.21] vuttaṃ hoti. Yasmiñhi bhagavā ekagāthampi desesi, sā samantabhaddakattā dhammassa paṭhamapādena ādikalyāṇā, dutiyatatiyapādehi majjhekalyāṇā, pacchimapādena pariyosānakalyāṇā. Ekānusandhikaṃ suttaṃ nidānena ādikalyāṇaṃ, nigamanena pariyosānakalyāṇaṃ, sesena majjhekalyāṇaṃ. Nānānusandhikaṃ suttaṃ paṭhamānusandhinā ādikalyāṇaṃ, pacchimena pariyosānakalyāṇaṃ, sesehi majjhekalyāṇaṃ.

ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ ādikalyāṇaṃ ຄວາມວ່າ ເຮົາຈັກສະແດງທຳແກ່ທ່ານ ເຖິງແມ່ນຈະລະສຸກອັນເກີດຈາກວິເວກອັນຍອດຢ້ຽມກໍຕາມ ແລະ ເມື່ອສະແດງທຳນັ້ນ ບໍ່ວ່າຈະໜ້ອຍຫຼືຫຼາຍ ກໍຈັກສະແດງໃຫ້ມີຄວາມງາມໃນເບື້ອງຕົ້ນເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ເຮົາຈັກສະແດງໂດຍເຮັດໃຫ້ມີຄວາມງາມ ຄວາມດີງາມ ແລະ ຄວາມບໍ່ມີໂທດ ໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ໃນທ່າມກາງ ແລະ ໃນທີ່ສຸດ. ດ້ວຍວ່າ ພະສູດໃດທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກຊົງສະແດງ ແມ່ນພຽງຄາຖາດຽວ ຄາຖວນັ້ນກໍຊື່ວ່າງາມໃນເບື້ອງຕົ້ນ ດ້ວຍບາດທຳອິດ ເພາະມີຄວາມດີງາມໂດຍຮອບ, ງາມໃນທ່າມກາງ ດ້ວຍບາດທີສອງ ແລະ ທີສາມ, ງາມໃນທີ່ສຸດ ດ້ວຍບາດສຸດທ້າຍ. ພະສູດທີ່ມີອະນຸສົນທິດຽວ ງາມໃນເບື້ອງຕົ້ນ ດ້ວຍນິທານ (ເຫດເກີດ), ງາມໃນທີ່ສຸດ ດ້ວຍນิຄົມ (ຕອນທ້າຍ), ງາມໃນທ່າມກາງ ດ້ວຍສ່ວນທີ່ເຫຼືອ. ພະສູດທີ່ມີຫຼາຍອະນຸສົນທິ ງາມໃນເບື້ອງຕົ້ນ ດ້ວຍອະນຸສົນທິທຳອິດ, ງາມໃນທີ່ສຸດ ດ້ວຍອະນຸສົນທິສຸດທ້າຍ, ງາມໃນທ່າມກາງ ດ້ວຍອະນຸສົນທິທີ່ເຫຼືອ.

Api ca sanidānauppattittā ādikalyāṇaṃ, veneyyānaṃ anurūpato atthassa aviparītatāya ca hetudāharaṇayuttato ca majjhekalyāṇaṃ, sotūnaṃ saddhāpaṭilābhajananena nigamanena ca pariyosānakalyāṇaṃ.

ອີກປະການໜຶ່ງ ງາມໃນເບື້ອງຕົ້ນ ເພາະເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັບນິທານ (ເຫດເກີດ), ງາມໃນທ່າມກາງ ເພາະສົມຄວນແກ່ເວໄນຍະສັດ, ເພາະເນື້ອຄວາມບໍ່ຄາດເຄື່ອນ ແລະ ເພາະປະກອບດ້ວຍເຫດ ແລະ ອຸທາຫອນ, ງາມໃນທີ່ສຸດ ເພາະເຮັດໃຫ້ຜູ້ຟັງໄດ້ຮັບສັດທາ ແລະ ເພາະມີນິຄົມ (ຕອນສະຫຼຸບ).

Sakalo hi sāsanadhammo attano atthabhūtena sīlena ādikalyāṇo, samathavipassanāmaggaphalehi majjhekalyāṇo, nibbānena pariyosānakalyāṇo. Sīlasamādhīhi vā ādikalyāṇo, vipassanāmaggehi majjhekalyāṇo, phalanibbānehi pariyosānakalyāṇo. Buddhasubodhitāya vā ādikalyāṇo, dhammasudhammatāya majjhekalyāṇo, saṅghasuppaṭipattiyā pariyosānakalyāṇo. Taṃ sutvā tathattāya paṭipannena adhigantabbāya abhisambodhiyā vā ādikalyāṇo, paccekabodhiyā majjhekalyāṇo, sāvakabodhiyā pariyosānakalyāṇo.

ດ້ວຍວ່າ ພະສາດສະໜາທຳທັງໝົດ ງາມໃນເບື້ອງຕົ້ນ ດ້ວຍສິນອັນເປັນປະໂຫຍດຂອງຕົນ, ງາມໃນທ່າມກາງ ດ້ວຍສະມະຖະ, ວິປັດສະນາ, ມັກ ແລະ ຜົນ, ງາມໃນທີ່ສຸດ ດ້ວຍພະນິບພານ. ຫຼື ງາມໃນເບື້ອງຕົ້ນ ດ້ວຍສິນ ແລະ ສະມາທິ, ງາມໃນທ່າມກາງ ດ້ວຍວິປັດສະນາ ແລະ ມັກ, ງາມໃນທີ່ສຸດ ດ້ວຍຜົນ ແລະ ພະນິບພານ. ຫຼື ງາມໃນເບື້ອງຕົ້ນ ດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ຕັດສະຮູ້ດີຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ, ງາມໃນທ່າມກາງ ດ້ວຍຄວາມເປັນທຳດີຂອງພະທຳ, ງາມໃນທີ່ສຸດ ດ້ວຍຄວາມປະຕິບັດດີຂອງພະສົງ. ຫຼື ງາມໃນເບື້ອງຕົ້ນ ດ້ວຍອະພິສຳໂພທິ (ຄວາມຕັດສະຮູ້ອັນຍອດຢ້ຽມ) ທີ່ຜູ້ຟັງທຳນັ້ນແລ້ວ ປະຕິບັດຕາມສົມຄວນແກ່ທຳຈະພຶງບັນລຸ, ງາມໃນທ່າມກາງ ດ້ວຍປັດເຈກະໂພທິ, ງາມໃນທີ່ສຸດ ດ້ວຍສາວົກໂພທິ.

Suyyamāno cesa nīvaraṇavikkhambhanato bhavanenapi kalyāṇameva āvahatīti ādikalyāṇo, paṭipajjiyamāno samathavipassanāsukhāvahanato paṭipattiyāpi kalyāṇameva āvahatīti majjhekalyāṇo, tathāpaṭipanno (pārā. aṭṭha. 1.1) ca paṭipattiphale niṭṭhite tādibhāvāvahanato paṭipattiphalenapi kalyāṇameva āvahatīti pariyosānakalyāṇoti.

ແລະ ພະສາດສະໜາທຳນີ້ ເມື່ອຟັງຢູ່ ຍ່ອມນຳມາແຕ່ຄວາມດີງາມ ແມ່ນດ້ວຍການຂົ່ມນີວອນໄວ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າງາມໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ເມື່ອປະຕິບັດຢູ່ ຍ່ອມນຳມາແຕ່ຄວາມດີງາມ ແມ່ນດ້ວຍການນຳມາຊຶ່ງສຸກໃນສະມະຖະ ແລະ ວິປັດສະນາ ຈຶ່ງຊື່ວ່າງາມໃນທ່າມກາງ, ແລະ ຜູ້ປະຕິບັດຕາມນັ້ນ ເມື່ອຜົນແຫ່ງການປະຕິບັດສຳເລັດແລ້ວ ຍ່ອມນຳມາແຕ່ຄວາມດີງາມ ແມ່ນດ້ວຍການນຳມາຊຶ່ງຄວາມເປັນຜູ້ຄົງທີ່ ຈຶ່ງຊື່ວ່າງາມໃນທີ່ສຸດ.

Yaṃ panesa bhagavā dhammaṃ desento sāsanabrahmacariyaṃ maggabrahmacariyañca pakāseti, nānānayehi dīpeti. Taṃ yathānurūpaṃ atthasampattiyā sātthaṃ. Byañjanasampattiyā sabyañjanaṃ. Saṅkāsanapakāsanavivaraṇavibhajanauttānīkaraṇapaññattiatthapadasamāyogato sātthaṃ. Akkharapadabyañjanākāraniruttiniddesasampattiyā sabyañjanaṃ. Atthagambhīratāpaṭivedhagambhīratāhi sātthaṃ[Pg.22]. Dhammagambhīratādesanāgambhīratāhi sabyañjanaṃ. Atthapaṭibhānapaṭisambhidāvisayato sātthaṃ. Dhammaniruttipaṭisambhidāvisayato sabyañjanaṃ. Paṇḍitavedanīyato sarikkhakajanappasādakanti sātthaṃ. Saddheyyato lokiyajanappasādakanti sabyañjanaṃ. Gambhīrādhippāyato sātthaṃ. Uttānapadato sabyañjanaṃ. Upanetabbassa abhāvato sakalaparipuṇṇabhāvena kevalaparipuṇṇaṃ. Apanetabbassa abhāvato niddosabhāvena parisuddhaṃ.

ກໍພະຜູ້ມີພະພາກ ເມື່ອຊົງສະແດງທຳໃດ ຍ່ອມຊົງປະກາດສາດສະໜາພົມມະຈັນ ແລະ ມັກຄະພົມມະຈັນ, ຊົງສະແດງດ້ວຍອະເນກປະການ. ທຳນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ສາດຖັງ' (ພ້ອມດ້ວຍອັດຖະ) ເພາະເຖິງພ້ອມດ້ວຍອັດຖະຕາມສົມຄວນ, ຊື່ວ່າ 'ສະພະຍັນຊະນັງ' (ພ້ອມດ້ວຍພະຍັນຊະນະ) ເພາະເຖິງພ້ອມດ້ວຍພະຍັນຊະນະ. ຊື່ວ່າ 'ສາດຖັງ' ເພາະປະກອບດ້ວຍການສະແດງ, ການປະກາດ, ການເປີດເຜີຍ, ການຈຳແນກ, ການເຮັດໃຫ້ງ່າຍ ແລະ ການບັນຍັດບົດແຫ່ງອັດຖະ. ຊື່ວ່າ 'ສະພະຍັນຊະນັງ' ເພາະເຖິງພ້ອມດ້ວຍອັກສອນ, ບົດ, ພະຍັນຊະນະ, ອາການ, ນິຣຸດຕິ ແລະ ນິດເທດ. ຊື່ວ່າ 'ສາດຖັງ' ເພາະຄວາມເລິກເຊິ່ງແຫ່ງອັດຖະ ແລະ ຄວາມເລິກເຊິ່ງແຫ່ງການບັນລຸ. ຊື່ວ່າ 'ສະພະຍັນຊະນັງ' ເພາະຄວາມເລິກເຊິ່ງແຫ່ງທຳ ແລະ ຄວາມເລິກເຊິ່ງແຫ່ງການສະແດງ. ຊື່ວ່າ 'ສາດຖັງ' ເພາະເປັນວິໄສແຫ່ງອັດຖະປະຕິສຳພິທາ ແລະ ປະຕິພານປະຕິສຳພິທາ. ຊື່ວ່າ 'ສະພະຍັນຊະນັງ' ເພາະເປັນວິໄສແຫ່ງທຳມະປະຕິສຳພິທາ ແລະ ນິຣຸດຕິປະຕິສຳພິທາ. ຊື່ວ່າ 'ສາດຖັງ' ເພາະເຮັດໃຫ້ບັນດິດຜູ້ຮູ້ແຈ້ງເຫຼື່ອມໃສ. ຊື່ວ່າ 'ສະພະຍັນຊະນັງ' ເພາະເຮັດໃຫ້ປຸຖຸຊົນຜູ້ມີສັດທາເຫຼື່ອມໃສ. ຊື່ວ່າ 'ສາດຖັງ' ເພາະມີຄວາມໝາຍເລິກເຊິ່ງ. ຊື່ວ່າ 'ສະພະຍັນຊະນັງ' ເພາະມີບົດອັນຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ). ຊື່ວ່າ 'ບໍລິບູນສິ້ນເຊີງ' ເພາະມີຄວາມບໍລິບູນທັງປວງ ໂດຍບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ຈະຕ້ອງຕື່ມເຂົ້າ. ຊື່ວ່າ 'ບໍລິສຸດ' ເພາະບໍ່ມີໂທດ ໂດຍບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ຈະຕ້ອງຕັດອອກ.

Api ca – paṭipattiyā adhigamabyattito sātthaṃ. Pariyattiyā āgamabyattito sabyañjanaṃ. Sīlādipañcadhammakkhandhayuttato kevalaparipuṇṇaṃ. Nirupakkilesato nittharaṇatthāya pavattito lokāmisanirapekkhato ca parisuddhaṃ. Sikkhattayapariggahitattā brahmabhūtehi seṭṭhehi caritabbato, tesañca cariyabhāvato brahmacariyaṃ (pārā. aṭṭha. 1.1).

ອີກປະການໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ 'ສາດຖັງ' ເພາະຄວາມປາກົດແຫ່ງການບັນລຸດ້ວຍການປະຕິບັດ. ຊື່ວ່າ 'ສະພະຍັນຊະນັງ' ເພາະຄວາມປາກົດແຫ່ງຄຳສອນດ້ວຍປະຣິຍັດ. ຊື່ວ່າ 'ບໍລິບູນສິ້ນເຊີງ' ເພາະປະກອບດ້ວຍທຳມັກຂັນ 5 ມີສິນເປັນຕົ້ນ. ຊື່ວ່າ 'ບໍລິສຸດ' ເພາະປາສະຈາກກິເລດເຄື່ອງເສົ້າໝອງ, ເພາະເປັນໄປເພື່ອການກ້າວພົ້ນ ແລະ ເພາະບໍ່ມີຄວາມອາໄລໃນໂລກາມິດ. ຊື່ວ່າ 'ພົມມະຈັນ' ເພາະສົງເຄາະດ້ວຍສິກຂາ 3, ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຜູ້ປະເສີດທັງຫຼາຍຜູ້ເປັນພົມມະປະພຶດ ແລະ ເພາະເປັນຄວາມປະພຶດຂອງຜູ້ປະເສີດເຫຼົ່ານັ້ນ.

Evaṃ pariyattidhammaṃ dassetvā idāni lokuttaradhammaṃ dassetuṃ ‘‘cattāro satipaṭṭhāne’’ti āha. Sattatiṃsabodhipakkhiyadhamme dassetvā nibbattitalokuttaraṃ dassetuṃ ‘‘nibbānañcā’’ti āha. Nibbānagāminiñca paṭipadanti pubbabhāgasīlasamādhivipassanādhammañca kittayissāmi.

ພະອັດຖະກະຖາຈານ ສະແດງປະຣິຍັດຕິທຳຢ່າງນີ້ແລ້ວ ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງໂລກຸດຕະຣະທຳ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ cattāro satipaṭṭhāne (ສະຕິປັດຖານ 4) ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອສະແດງໂພທິປັກຂິຍະທຳ 37 ປະການແລ້ວ ເພື່ອຈະສະແດງໂລກຸດຕະຣະທຳທີ່ເກີດຂຶ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ nibbānañca (ແລະ ພະນິບພານ). ຄຳວ່າ Nibbānagāminiñca paṭipadaṃ ຄວາມວ່າ ເຮົາຈັກສະແດງທຳອັນເປັນສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ ມີສິນ, ສະມາທິ ແລະ ວິປັດສະນາ.

Dukkhe diṭṭheti dukkhasacce sarasalakkhaṇena diṭṭhe dukkhasaccaṃ pakāsessāmi. Samudayādīsupi eseva nayo.

ຄຳວ່າ Dukkhe diṭṭhe ຄວາມວ່າ ເມື່ອທຸກຂະສັດ ຖືກເຫັນແລ້ວດ້ວຍລັກສະນະສະເພາະຕົນ ເຮົາຈັກປະກາດທຸກຂະສັດ. ໃນສະມຸໄທສັດເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ.

23. Tañcāhaṃ abhinandāmīti taṃ vuttappakāradhammajotakaṃ tava vacanaṃ ahaṃ patthayāmi. Dhammamuttamanti tañca dhammamuttamaṃ abhinandāmi.

໒໓. ຄຳວ່າ Tañcāhaṃ abhinandāmi ຄວາມວ່າ ເຮົາປາດຖະໜາພະດຳລັດຂອງພະອົງ ອັນສະແດງທຳຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນ. ຄຳວ່າ Dhammamuttamaṃ ຄວາມວ່າ ແລະ ເຮົາຊື່ນຊົມຍິນດີທຳອັນຍອດຢ້ຽມນັ້ນ.

Tattha mahato tamokāyassa padālananti mahato avijjārāsissa chedanaṃ. Aniccalakkhaṇavasena esī. Dukkhalakkhaṇavasena gavesī. Anattalakkhaṇavasena samantato pariyesī. Mahato vipallāsassa pabhedananti mahantassa asubhe subhantiādidvādasavidhassa vipallāsassa bhedanaṃ. Mahato taṇhāsallassa abbahananti mahantassa antotudanaṭṭhena taṇhākaṇṭakassa luñcanaṃ. Diṭṭhisaṅghāṭassa viniveṭhananti diṭṭhiyeva abbocchinnappavattito saṅghaṭitaṭṭhena saṅghāṭo, tassa diṭṭhisaṅghāṭassa nivattanaṃ. Mānadhajassa pātananti ussitaṭṭhena unnatilakkhaṇassa mānaddhajassa pātanaṃ. Abhisaṅkhārassa vūpasamanti puññādiabhisaṅkhārassa upasamanaṃ. Oghassa nittharaṇanti vaṭṭe osīdāpanassa kāmoghādioghassa [Pg.23] nittharaṇaṃ nikkhamanaṃ. Bhārassa nikkhepananti rūpādipañcakkhandhabhārassa khipanaṃ chaḍḍanaṃ. Saṃsāravaṭṭassa upacchedanti khandhādipaṭipāṭisaṃsāravaṭṭassa hetunassanena ucchijjanaṃ. Santāpassa nibbāpananti kilesasantāpassa nibbutiṃ. Pariḷāhassa paṭipassaddhanti kilesapariḷāhassa vūpasamaṃ paṭipassambhanaṃ. Dhammadhajassa ussāpananti navavidhalokuttaradhammassa ussāpetvā ṭhapanaṃ. Paramatthaṃ amataṃ nibbānanti uttamaṭṭhena paramatthaṃ. Natthi etassa maraṇasaṅkhātaṃ matanti amataṃ. Kilesavisapaṭipakkhattā agadantipi amataṃ. Saṃsāradukkhapaṭipakkhabhūtattā nibbutanti nibbānaṃ. Natthettha taṇhāsaṅkhātaṃ vānantipi nibbānaṃ.

ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ mahato tamokāyassa padālanaṃ ຄວາມວ່າ ການຕັດກອງອະວິຊາອັນໃຫຍ່ຫຼວງ. ພະອົງຊົງສະແຫວງຫາ (esī) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະນິດຈະລັກສະນະ, ຊົງສະແຫວງຫາ (gavesī) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທຸກຂະລັກສະນະ, ຊົງສະແຫວງຫາໂດຍຮອບ (samantato pariyesī) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະນັດຕະລັກສະນະ. ຄຳວ່າ mahato vipallāsassa pabhedanaṃ ຄວາມວ່າ ການທຳລາຍວິປັດລາດອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ມີ 12 ປະການ ມີການເຫັນສິ່ງທີ່ບໍ່ຈົບງາມວ່າຈົບງາມເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ mahato taṇhāsallassa abbahanaṃ ความວ່າ ການຖອນລູກສອນຄືຕັນຫາອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ໂດຍອັດຖະວ່າສຽບແທງພາຍໃນ. ຄຳວ່າ diṭṭhisaṅghāṭassa viniveṭhanaṃ ຄວາມວ່າ ທິດຖິນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າສັງຄາດ ເພາະປະກອບກັນໄວ້ດ້ວຍການດຳເນີນໄປບໍ່ຂາດສາຍ, ການຖອນອອກຊຶ່ງສັງຄາດຄືທິດຖິນັ້ນ. ຄຳວ່າ mānadhajassa pātanaṃ ຄວາມວ່າ ການໂຄ່ນທຸງຄືມານະ ທີ່ມີລັກສະນະເຍີ້ງຍໍ້ ເພາະຄວາມຍົກຕົນ. ຄຳວ່າ abhisaṅkhārassa vūpasamaṃ ຄວາມວ່າ ການສະຫງົບອະພິສັງຂານ ມີບຸນຍາພິສັງຂານເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ oghassa nittharaṇaṃ ຄວາມວ່າ ການຂ້າມພົ້ນຫ້ວງນ້ຳ ມີກາໂມຄະເປັນຕົ້ນ ທີ່ເຮັດໃຫ້ຈົມລົງໃນວັດຕະສົງສານ, ຄືການອອກໄປ. ຄຳວ່າ bhārassa nikkhepanaṃ ຄວາມວ່າ ການປົງ ວາງ ພາລະຄືປັນຈະຂັນ ມີຮູບເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ saṃsāravaṭṭassa upacchedaṃ ຄວາມວ່າ ການຕັດວັດຕະສົງສານ ຄືລຳດັບແຫ່ງຂັນເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍການດັບເຫດ. ຄຳວ່າ santāpassa nibbāpanaṃ ຄວາມວ່າ ຄວາມດັບສະໜິດແຫ່ງຄວາມຮ້ອນຮົນຄືກິເລດ. ຄຳວ່າ pariḷāhassa paṭipassaddhiṃ ຄວາມວ່າ ຄວາມສະຫງົບ ຄວາມລະງັບແຫ່ງຄວາມກະວົນກະວາຍຄືກິເລດ. ຄຳວ່າ dhammadhajassa ussāpanaṃ ຄວາມວ່າ ການຍົກທຸງຄືໂລກຸດຕະຣະທຳ 9 ປະການຂຶ້ນຕັ້ງໄວ້. ຄຳວ່າ paramatthaṃ amataṃ nibbānaṃ ຄວາມວ່າ ຊື່ວ່າ ປະຣະມັດຖະ ເພາະມີອັດຖະອັນຍອດຢ້ຽມ. ຊື່ວ່າ ອະມະຕະ ເພາະບໍ່ມີຄວາມຕາຍ. ຊື່ວ່າ ອະມະຕະ ແມ່ນເພາະເປັນຢາແກ້ພິດ ທີ່ເປັນປະຕິປັກຕໍ່ພິດຄືกິເລດ. ຊື່ວ່າ ນິບພານ ເພາະດັບສະໜິດ ເພາະເປັນປະຕິປັກຕໍ່ວັດຕະທຸກ. ຫຼື ຊື່ວ່າ ນິບພານ ເພາະບໍ່ມີເຄື່ອງຮ້ອຍຮັດຄືຕັນຫາ.

Mahesakkhehi sattehīti mahānubhāvehi sakkādīhi sattehi. Pariyesitoti pariyiṭṭho. Kahaṃ devadevoti devānaṃ atidevo kuhiṃ. Kahaṃ narāsabhoti uttamapuriso.

ຄຳວ່າ Mahesakkhehi sattehi ຄວາມວ່າ ໂດຍສັດທັງຫຼາຍຜູ້ມີອານຸພາບຫຼາຍ ມີທ້າວສັກກະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Pariyesito ຄວາມວ່າ ຖືກສະແຫວງຫາແລ້ວ. ຄຳວ່າ Kahaṃ devadevo ຄວາມວ່າ ພະເທວະຕິເທບ (ເທວະດາເໜືອເທວະດາ) ຢູ່ໃສ. ຄຳວ່າ Kahaṃ narāsabho ຄວາມວ່າ ພະນະລາສະພະ (ບຸລຸດຜູ້ປະເສີດ) ຢູ່ໃສ.

24. Uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjheti ettha uddhanti anāgataddhā vuccati. Adhoti atītaddhā. Tiriyañcāpi majjheti paccuppannaddhā. Etesu nandiñca nivesanañca, panujja viññāṇanti etesu uddhādīsu taṇhañca diṭṭhinivesanañca abhisaṅkhāraviññāṇañca panudehi. Panuditvā ca bhave na tiṭṭheti evaṃ sante duvidhepi bhave na tiṭṭheyya. Evaṃ tāva panujjasaddassa panudehīti imasmiṃ atthavikappe sambandho. Panuditvāti etasmiṃ pana atthavikappe bhave na tiṭṭheti ayameva sambandho. Etāni nandīnivesanaviññāṇāni panuditvā duvidhepi bhave na tiṭṭheyyāti.

໒໔. ໃນບົດວ່າ uddhaṃ adho tiriyañcāpi majjhe ນີ້ ຄຳວ່າ uddhaṃ ໝາຍເຖິງ ອະນາຄົດຕະການ. ຄຳວ່າ adho ໝາຍເຖິງ ອະດີດຕະການ. ຄຳວ່າ tiriyañcāpi majjhe ໝາຍເຖິງ ປັດຈຸບັນນະການ. ຄຳວ່າ nandiñca nivesanañca, panujja viññāṇaṃ ຄວາມວ່າ ທ່ານຈົ່ງບັນເທົາຕັນຫາ, ຄວາມຍຶດໝັ້ນດ້ວຍທິດຖິ ແລະ ອະພິສັງຂານວິນຍານ ໃນອະນາຄົດຕະການເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ panuditvā ca bhave na tiṭṭhe ຄວາມວ່າ ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ກໍຈະບໍ່ຕັ້ງຢູ່ໃນພົບທັງສອງປະການ. ນີ້ເປັນການເຊື່ອມໂຍງໃນເນື້ອຄວາມທາງເລືອກທຳອິດ ຂອງຄຳວ່າ panujja ວ່າ 'ຈົ່ງບັນເທົາ'. ສ່ວນໃນເນື້ອຄວາມທາງເລືອກວ່າ 'ບັນເທົາແລ້ວ' (panuditvā) ມີການເຊື່ອມໂຍງວ່າ 'ບໍ່ຕັ້ງຢູ່ໃນພົບ'. ອະທິບາຍວ່າ ບັນເທົາຄວາມຍິນດີ, ຄວາມຍຶດໝັ້ນ ແລະ ວິນຍານເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ ບໍ່ພຶງຕັ້ງຢູ່ໃນພົບທັງສອງປະການ.

Sahokāsavasena devaloko uddhaṃ. Apāyaloko adho. Manussaloko majjhe. Tattha kusalā dhammāti apāyaṃ muñcitvā upari paṭisandhidānato kusalā dhammā uddhanti vuccanti. Akusalā dhammā apāyesu paṭisandhidānato adhoti. Tadubhayavimuttattā abyākatā dhammā tiriyañcāpi majjheti vuccanti. Sabboparivasena arūpadhātu uddhaṃ. Sabbaadhovasena kāmadhātu adho. Tadubhayantaravasena rūpadhātu majjhe. Kāyacittābādhakhananavasena sukhā vedanā uddhaṃ. Dukkhamanavasena dukkhā vedanā adho. Adukkhamasukhā vedanā majjhe. Attabhāvavasena paricchedaṃ dassento ‘‘uddhanti uddhaṃ pādatalā’’tiādimāha. Tattha uddhaṃ pādatalāti pādatalato upari. Adho kesamatthakāti kesamatthakato adho. Majjheti dvinnaṃ antaraṃ.

ໂດຍກຳນົດພ້ອມທັງໂອກາດ (ສະຖານທີ່), ເທວະໂລກຢູ່ເບື້ອງເທິງ, ອະບາຍະໂລກຢູ່ເບື້ອງລຸ່ມ, ມະນຸດສະໂລກຢູ່ທ່າມກາງ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'ກຸສົນລະທຳ' (kusalā dhammā) ໄດ້ແກ່ ທຳທີ່ໃຫ້ປະຕິສົນທິໃນເບື້ອງເທິງ ໂດຍພົ້ນຈາກອະບາຍ, ດັ່ງນັ້ນ ກຸສົນລະທຳຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ເບື້ອງເທິງ' (uddhaṃ). ອະກຸສົນລະທຳ (akusalā dhammā) ໃຫ້ປະຕິສົນທິໃນອະບາຍທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ເບື້ອງລຸ່ມ' (adho). ອັບຍາກະຕະທຳ (abyākatā dhammā) ເພາະພົ້ນຈາກທຳທັງສອງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ທ່າມກາງ' (majjhe) ແມ່ນແຕ່ໂດຍສ່ວນຂວາງ. ໂດຍກຳນົດເບື້ອງເທິງທັງປວງ, ອະຣູປະທາດຢູ່ເບື້ອງເທິງ. ໂດຍກຳນົດເບື້ອງລຸ່ມທັງປວງ, ກາມະທາດຢູ່ເບື້ອງລຸ່ມ. ໂດຍກຳນົດໃນລະຫວ່າງທັງສອງນັ້ນ, ຮູປະທາດຢູ່ທ່າມກາງ. ໂດຍກຳນົດການຂຸດຄົ້ນຄວາມເຈັບປ່ວຍທາງກາຍແລະໃຈ, ສຸຂະເວທະນາຢູ່ເບື້ອງເທິງ. ໂດຍກຳນົດຄວາມທໍລະມານ, ທຸກຂະເວທະນາຢູ່ເບື້ອງລຸ່ມ. ອະທຸກຂະມະສຸຂະເວທະນາຢູ່ທ່າມກາງ. ເມື່ອຈະສະແດງການກຳນົດໂດຍສ່ວນແຫ່ງອັດຕະພາບ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'uddhanti uddhaṃ pādatalā' (ເບື້ອງເທິງ ແຕ່ພື້ນຕີນຂຶ້ນໄປ). ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ 'uddhaṃ pādatalā' ໝາຍເຖิง ເບື້ອງເທິງແຕ່ພື້ນຕີນຂຶ້ນໄປ. ຄຳວ່າ 'adho kesamatthakā' ໝາຍເຖิง ເບື້ອງລຸ່ມແຕ່ປາຍຜົມລົງມາ. ຄຳວ່າ 'majjhe' ໝາຍເຖิง ໃນລະຫວ່າງທັງສອງນັ້ນ.

Puññābhisaṅkhārasahagataṃ [Pg.24] viññāṇanti terasavidhapuññābhisaṅkhārasampayuttaṃ kammaviññāṇaṃ. Apuññābhisaṅkhārasahagataṃ viññāṇanti dvādasavidhaapuññābhisaṅkhārasampayuttaṃ kammaviññāṇaṃ. Āneñjābhisaṅkhārasahagataṃ viññāṇanti catubbidhaṃ āneñjābhisaṅkhārasahagataṃ kammaviññāṇaṃ. Nujjāti khipa. Panujjāti atīva khipa. Nudāti luñca. Panudāti atīva luñca. Pajahāti chaḍḍehi. Vinodehīti dūraṃ karohi.

ຄຳວ່າ 'puññābhisaṅkhārasahagataṃ viññāṇaṃ' (ວິນຍານທີ່ສະຫະຣະຄົດດ້ວຍບຸນຍາພິສັງຂານ) ໄດ້ແກ່ ກຳມະວິນຍານທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍບຸນຍາພິສັງຂານ ໑໓ ປະການ. ຄຳວ່າ 'apuññābhisaṅkhārasahagataṃ viññāṇaṃ' (ວິນຍານທີ່ສະຫະຣະຄົດດ້ວຍອະບຸນຍາພິສັງຂານ) ໄດ້ແກ່ ກຳມະວິນຍານທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍອະບຸນຍາພິສັງຂານ ໑໒ ປະການ. ຄຳວ່າ 'āneñjābhisaṅkhārasahagataṃ viññāṇaṃ' (ວິນຍານທີ່ສະຫະຣະຄົດດ້ວຍອາເນນຊາພິສັງຂານ) ໄດ້ແກ່ ກຳມະວິນຍານທີ່ສະຫະຣະຄົດດ້ວຍອາເນນຊາພິສັງຂານ ໔ ປະການ. ຄຳວ່າ 'nujja' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງຂັບໄລ່ໄປ. ຄຳວ່າ 'panujja' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງຂັບໄລ່ໄປຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ 'nuda' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງຖອນອອກ. ຄຳວ່າ 'panuda' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງຖອນອອກຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ 'pajaha' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງລະຖິ້ມ. ຄຳວ່າ 'vinodehi' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງເຮັດໃຫ້ຫ່າງໄກ.

Kammabhavañcāti puññābhisaṅkhāracetanāva. Paṭisandhikañca punabbhavanti paṭisandhiyā rūpādipunabbhavañca. Pajahanto paṭhamamaggena, vinodento dutiyamaggena, byantī karonto tatiyamaggena, anabhāvaṃ gamento catutthamaggena. Kammabhave na tiṭṭheyyāti puññādiabhisaṅkhāre na tiṭṭheyya.

ຄຳວ່າ 'kammabhavañca' (ແລະກຳມະພົບ) ໄດ້ແກ່ ເຈດຕະນາທີ່ເປັນບຸນຍາພິສັງຂານນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'paṭisandhikañca punabbhavaṃ' (ແລະພົບໃໝ່ອັນເປັນໄປໃນປະຕິສົນທິ) ໄດ້ແກ່ ພົບໃໝ່ມີຮູບເປັນຕົ້ນໃນປະຕິສົນທິ. ບຸກຄົນເມື່ອລະ ຍ່ອມລະດ້ວຍປະຖົມມັກ (ໂສດາປັດຕິມັກ), ເມື່ອບັນເທົາ ຍ່ອມບັນເທົາດ້ວຍທຸຕິຍະມັກ (ສະກະທາຄາມີມັກ), ເມື່ອເຮັດໃຫ້ສິ້ນໄປ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ສິ້ນໄປດ້ວຍຕະຕິຍະມັກ (ອະນາຄາມີມັກ), ເມື່ອເຮັດໃຫ້ເຖິງຄວາມບໍ່ມີ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເຖິງຄວາມບໍ່ມີດ້ວຍຈະຕຸດຖະມັກ (ອະຣະຫັດຕະມັກ). ຄຳວ່າ 'kammabhave na tiṭṭheyya' (ບໍ່ພຶງຕັ້ງຢູ່ໃນກຳມະພົບ) ໝາຍເຖິງ ບໍ່ພຶງຕັ້ງຢູ່ໃນອະພິສັງຂານມີບຸນເປັນຕົ້ນ.

25. Etāni vinodetvā bhave atiṭṭhanto eso – evaṃ vihārīti gāthā. Tattha idhevāti imasmiṃyeva sāsane, imasmiṃyeva vā attabhāve. Imissā gāthāya niddeso uttānatthova.

໒໕. ຄຳຖາຖາວ່າ 'eso – evaṃ vihārī' (ຜູ້ນັ້ນເປັນຢູ່ຢ່າງນີ້) ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນນັ້ນບັນເທົາສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ ບໍ່ຕັ້ງຢູ່ໃນພົບ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'idheva' (ໃນໂລກນີ້ເອງ) ໝາຍເຖิง ໃນພຣະສາສະໜານີ້ເອງ ຫຼືວ່າ ໃນອັດຕະພາບນີ້ເອງ. ຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ) ແຫ່ງຄຳຖາຖານີ້ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນ (ເຂົ້າໃຈງ່າຍ) ຢູ່ແລ້ວ.

26. Sukittitaṃ gotamanūpadhīkanti ettha anūpadhīkanti nibbānaṃ, taṃ sandhāya bhagavantaṃ ālapanto āha – ‘‘sukittitaṃ gotamanūpadhīka’’nti.

໒໖. ໃນຄຳວ່າ 'sukittitaṃ gotamanūpadhīkaṃ' ນີ້, ຄຳວ່າ 'anūpadhīkaṃ' ໄດ້ແກ່ ພຣະນິພານ, ພຣະມານົບ (ເມດຕະຄູ) ເມື່ອຈະກ່າວເຖິງພຣະນິພານນັ້ນ ຈຶ່ງທູນຮ້ອງຮຽກພຣະຜູ້ມີພຣະພາກວ່າ 'sukittitaṃ gotamanūpadhīkaṃ' (ພຣະໂຄດົມຊົງສະແດງທຳອັນປາສະຈາກອຸປະທິໄວ້ດີແລ້ວ).

Niddese kilesā cāti upatāpanaṭṭhena rāgādayo kilesā ca rāsaṭṭhena vipākabhūtā pañcakkhandhā ca kusalādiabhisaṅkhārā cetanā ca ‘‘upadhī’’ti vuccanti kathīyanti. Upadhippahānaṃ tadaṅgappahānena, upadhivūpasamaṃ vikkhambhanappahānena, upadhipaṭinissaggaṃ samucchedappahānena upadhipaṭipassaddhaṃ phalenāti.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ 'kilesā ca' (ແລະກິເລດທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ກิເລດທັງຫຼາຍມີຣາຄະເປັນຕົ້ນ ໂດຍອັດຖະວ່າເຮັດໃຫ້ເດືອດຮ້ອນ, ແລະປັນຈະຂັນອັນເປັນວິບາກ ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນກອງ, ແລະເຈດຕະນາອັນເປັນອະພິສັງຂານມີກຸສົນເປັນຕົ້ນ, ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຊື່ວ່າ 'ອຸປະທິ' (upadhī). ການລະອຸປະທິ (upadhippahāna) ດ້ວຍຕະທັງຄະປະຫານ, ການສະຫງົບອຸປະທິ (upadhivūpasama) ດ້ວຍວິກຂັມພະນະປະຫານ, ການສະຫຼັດຄືນອຸປະທິ (upadhipaṭinissagga) ດ້ວຍສະມຸດເຊທະປະຫານ, ການສະຫງົບລະງັບອຸປະທິ (upadhipaṭipassaddhi) ດ້ວຍຜົນ.

27. Na kevalaṃ dukkhameva pahāsi – te cāpīti gāthā. Tattha aṭṭhitanti sakkaccaṃ, sadā vā. Taṃ taṃ namassāmīti tasmā taṃ namassāmi. Sameccāti upagantvā. Nāgāti bhagavantaṃ ālapanto āha.

໒໗. ຄຳຖາຖາວ່າ 'te cāpi' (ແລະຊົນເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍ) ສະແດງວ່າ ພຣະອົງບໍ່ພຽງແຕ່ຊົງລະທຸກໄດ້ເທົ່ານັ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'aṭṭhitaṃ' ໝາຍເຖິງ ໂດຍເຄົາລົບ ຫຼື ຕະຫຼອດການທຸກເມື່ອ. ຄຳວ່າ 'taṃ taṃ namassāmi' ໝາຍເຖິງ ເພາະເຫດນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງຂາບໄຫວ້ພຣະອົງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'samecca' ໝາຍເຖິງ ເຂົ້າໄປໃກ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'nāga' ເປັນຄຳທີ່ຮ້ອງຮຽກພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ.

Niddese sameccāti jānitvā, ekato hutvā vā. Abhisameccāti paṭivijjhitvā. Samāgantvāti sammukhā hutvā. Abhisamāgantvāti samīpaṃ gantvā. Sammukhāti sammukhe. Āguṃ na karotīti pāpaṃ na karoti.

In ຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ 'samecca' ໝາຍເຖິງ ຮູ້ແລ້ວ ຫຼື ເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'abhisamecca' ໝາຍເຖິງ ຕັດສະຮູ້ແລ້ວ (ແທງຕະຫຼອດແລ້ວ). ຄຳວ່າ 'samāgantvā' ໝາຍເຖິງ ປະເຊີນໜ້າແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'abhisamāgantvā' ໝາຍເຖิง ເຂົ້າໄປໃກ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'sammukhā' ໝາຍເຖິງ ຕໍ່ໜ້າ. ຄຳວ່າ 'āguṃ na karoti' ໝາຍເຖິງ ບໍ່ເຮັດບາບ.

28. Idāni naṃ bhagavā ‘‘addhā hi bhagavā pahāsi dukkha’’nti evaṃ tena brāhmaṇena viditopi attānaṃ anupanetvāva pahīnadukkhena puggalena ovadanto [Pg.25] ‘‘yaṃ brāhmaṇa’’nti gāthamāha. Tassattho – yaṃ taṃ abhijānanto ‘‘ayaṃ bāhitapāpattā brāhmaṇo, vedehi gatattā vedagū, kiñcanābhāvā akiñcano, kāmesu ca bhavesu ca asattattā kāmabhave asatto’’ti jaññā jāneyyāsi. Addhā hi so oghamimaṃ atāri, tiṇṇo ca pāraṃ akhilo akaṅkho.

໒໘. ໃນບັດນີ້, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ເຖິງແມ່ນວ່າພຣະອົງຈະຊົງເປັນຜູ້ທີ່ພຣາມນັ້ນຮູ້ແລ້ວຢ່າງນີ້ວ່າ 'addhā hi bhagavā pahāsi dukkhaṃ' (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງລະທຸກໄດ້ແທ້ແລ້ວ) ກໍຕາມ, ແຕ່ເມື່ອຈະຊົງໂອວາດດ້ວຍບຸກຄົນຜູ້ມີທຸກອັນລະໄດ້ແລ້ວ ໂດຍບໍ່ຊົງນ້ອມເຂົ້າມາຫາພຣະອົງເອງ, ຈຶ່ງຕັດຄຳຖາຖາວ່າ 'yaṃ brāhmaṇa' (ພຣາມ, ບຸກຄົນໃດ...). ເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳຖາຖານັ້ນວ່າ ທ່ານພຶງຮູ້ແຈ້ງ (jaññā) ເຊິ່ງບຸກຄົນໃດ ຜູ້ຮູ້ຍິ່ງຢູ່ຢ່າງນີ້ວ່າ 'ບຸກຄົນນີ້ເປັນພຣາມ ເພາະເປັນຜູ້ມີບາບອັນລອຍແລ້ວ, ເປັນຜູ້ເຖິງເວດ (ເວທະຄູ) ເພາະເຖິງດ້ວຍຍານ, ເປັນຜູ້ບໍ່ມີກັງວົນ ເພາະຄວາມບໍ່ມີກິເລດເຄື່ອງກັງວົນ, ແລະເປັນຜູ້ບໍ່ຕິດຂ້ອງໃນກາມແລະໃນພົບ ເພາະຄວາມບໍ່ຕິດຂ້ອງໃນກາມແລະພົບ'. ບຸກຄົນນັ້ນໄດ້ຂ້າມຫ້ວງນ້ຳນີ້ໄດ້ແທ້ແລ້ວ, ເປັນຜູ້ຂ້າມເຖິງຝັ່ງແລ້ວ, ບໍ່ມີກິເລດດັ່ງຕະປູ, ບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ.

Niddese rāgakiñcananti rāgapalibodhaṃ. Dosakiñcanantiādipi eseva nayo. Kāmoghaṃ tiṇṇo anāgāmimaggena. Bhavoghaṃ tiṇṇo arahattamaggena. Diṭṭhoghaṃ tiṇṇo sotāpattimaggena. Avijjoghaṃ tiṇṇo arahattamaggena. Saṃsārapathaṃ tiṇṇo kusalākusalakammappabhedenāti. Uttiṇṇo paṭhamamaggena. Nittiṇṇo dutiyamaggena. Atikkanto tatiyamaggena. Samatikkanto catutthamaggena.Vītivatto phalena.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ 'rāgakiñcanaṃ' ໄດ້ແກ່ ເຄື່ອງກັງວົນຄືຣາຄະ. ຄຳວ່າ 'dosakiñcanaṃ' ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ບຸກຄົນຂ້າມກາມໂອຄະໄດ້ແລ້ວ ດ້ວຍອະນາຄາມີມັກ. ຂ້າມພະໂວຄະໄດ້ແລ້ວ ດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ. ຂ້າມທິດໂຖຄະໄດ້ແລ້ວ ດ້ວຍໂສດາປັດຕິມັກ. ຂ້າມອະວິຊໂຊຄະໄດ້ແລ້ວ ດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ. ຂ້າມທາງແຫ່ງສັງສານໄດ້ແລ້ວ ດ້ວຍການຈຳແນກກຳອັນເປັນກຸສົນແລະອະກຸສົນ. ຄຳວ່າ 'uttiṇṇa' (ຂ້າມຂຶ້ນແລ້ວ) ດ້ວຍປະຖົມມັກ. ຄຳວ່າ 'nittiṇṇa' (ຂ້າມພົ້ນແລ້ວ) ດ້ວຍທຸຕິຍະມັກ. ຄຳວ່າ 'atikkanta' (ກ້າວລ່ວງແລ້ວ) ດ້ວຍຕະຕິຍະມັກ. ຄຳວ່າ 'samatikkanta' (ກ້າວລ່ວງໄດ້ເປັນຢ່າງດີແລ້ວ) ດ້ວຍຈະຕຸດຖະມັກ. ຄຳວ່າ 'vītivatta' (ຜ່ານພົ້ນໄປແລ້ວ) ດ້ວຍຜົນ.

29. Kiñca bhiyyo – vidvā ca yoti gāthā. Tattha idhāti imasmiṃ sāsane, attabhāve vā. Visajjāti vosajjitvā.

໒໙. ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ ຄຳຖາຖາວ່າ 'vidvā ca yo' (ແລະບຸກຄົນໃດເປັນຜູ້ຮູ້...). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'idhā' ໝາຍເຖິງ ໃນພຣະສາສະໜານີ້ ຫຼື ໃນອັດຕະພາບນີ້. ຄຳວ່າ 'visajja' ໝາຍເຖິງ ສະຫຼັດຖິ້ມແລ້ວ.

Niddese sajjanti muñcanaṃ. Visajjanti vosajjanaṃ. Sesaṃ sabbattha pākaṭameva. Evaṃ bhagavā idampi suttaṃ arahattanikūṭeneva desesi. Desanāpariyosāne ca vuttasadiso eva dhammābhisamayo ahosīti.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ 'sajja' ໝາຍເຖິງ ການປ່ອຍວາງ. ຄຳວ່າ 'visajja' ໝາຍເຖິງ ການສະຫຼັດຄືນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນແມ່ນຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງສະແດງສູດນີ້ ໂດຍມີພຣະອະຣະຫັດເປັນຍອດ ດ້ວຍປະການສະນີ. ແລະໃນເວລາຈົບການສະແດງທຳ, ການບັນລຸທຳກໍໄດ້ມີແກ່ຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ ດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນແລ.

Saddhammappajjotikāya cūḷaniddesa-aṭṭhakathāya

ໃນອັດຖະກະຖາຈູລະນິດເທດ ຊື່ວ່າ ສັດທັມມະປັດໂຊຕິກາ

Mettagūmāṇavasuttaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການອະທິບາຍນິດເທດແຫ່ງເມດຕະຄູມານົບສູດ ຈົບແລ້ວ.

5. Dhotakamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā

໕. ການອະທິບາຍນິດເທດແຫ່ງໂທຕະກະມານົບສູດ

30. Pañcame dhotakasutte – vācābhikaṅkhāmīti vācaṃ abhikaṅkhāmi. Sikkhe nibbānamattanoti attano rāgādīnaṃ nibbānatthāya adhisīlādīni sikkheyya. Niddese apubbaṃ natthi.

໓໐. ໃນໂທຕະກະສູດ ທີ ໕, ຄຳວ່າ 'vācābhikaṅkhāmi' ໝາຍເຖິງ ປາດຖະໜາພຣະວາຈາ. ຄຳວ່າ 'sikkhe nibbānamattano' ໝາຍເຖິງ ພຶງສຶກສາອະທິສີລເປັນຕົ້ນ ເພື່ອຄວາມດັບຣາຄະເປັນຕົ້ນຂອງຕົນ. ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ) ບໍ່ມີຄຳແປກໃໝ່.

31.

໓໑.

Itoti mama mukhato.

ຄຳວ່າ 'ito' ໝາຍເຖິງ ຈາກປາກຂອງເຮົາ.

Niddese ātappanti kilesatāpanaṃ. Ussāhanti asaṅkocaṃ. Ussoḷhīnti balavavīriyaṃ. Thāmanti asithilaṃ. Dhitinti dhāraṇaṃ. Vīriyaṃ karohīti parakkamaṃ karohi. Chandaṃ janehīti ruciṃ uppādehi.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ 'ātappa' ໝາຍເຖິງ ຄວາມເພຍແຜດເຜົາກິເລດ. ຄຳວ່າ 'ussāha' ໝາຍເຖິງ ຄວາມບໍ່ຫົດຫູ່. ຄຳວ່າ 'ussoḷhī' ໝາຍເຖິງ ຄວາມພະຍາຍາມອັນມີກຳລັງ. ຄຳວ່າ 'thāma' ໝາຍເຖິງ ຄວາມບໍ່ຍໍ້ທໍ້. ຄຳວ່າ 'dhiti' ໝາຍເຖິງ ຄວາມດຳລົງໝັ້ນ. ຄຳວ່າ 'vīriyaṃ karohi' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງເຮັດຄວາມພະຍາຍາມ. ຄຳວ່າ 'chandaṃ janehi' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງເຮັດຄວາມພໍໃຈໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ.

32. Evaṃ [Pg.26] vutte attamano dhotako bhagavantaṃ abhitthavamāno kathaṃkathāpamokkhaṃ yācanto ‘‘passāmaha’’nti gāthamāha. Tattha passāmahaṃ devamanussaloketi passāmi ahaṃ devamanussaloke. Taṃ taṃ namassāmīti taṃ evarūpaṃ taṃ namassāmi. Pamuñcāti pamocehi.

໓໒. ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຕັດຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ໂທຕະກະມານົບມີໃຈຍິນດີ ເມື່ອຈະສັນລະເສີນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ແລະທູນຂໍການຫຼຸດພົ້ນຈາກຄວາມສົງໄສ ຈຶ່ງກ່າວຄຳຖາຖາວ່າ 'passāmahaṃ' (ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນ...). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'passāmahaṃ devamanussaloke' ໝາຍເຖິງ ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນໃນໂລກພ້ອມທັງເທວະດາແລະມະນຸດ. ຄຳວ່າ 'taṃ taṃ namassāmi' ໝາຍເຖິງ ຂ້າພະເຈົ້າຂາບໄຫວ້ພຣະອົງຜູ້ມີສະພາບຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'pamuñca' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງປົດປ່ອຍ.

Niddese paccekabuddhāti taṃ taṃ ārammaṇaṃ pāṭiyekkaṃ catusaccaṃ sayameva buddhā paṭivedhappattāti paccekabuddhā. Sīhasīhoti achambhitaṭṭhena sīhānaṃ atisīho. Nāganāgoti nikkilesaṭṭhena, mahantaṭṭhena vā nāgānaṃ atināgo. Gaṇigaṇīti gaṇavantānaṃ atīva gaṇavā. Munimunīti ñāṇavantānaṃ atīva ñāṇavā. Rājarājāti uttamarājā. Muñca manti mocehi maṃ. Pamuñca manti nānāvidhena muñcehi maṃ. Mocehi manti sithilaṃ karohi maṃ. Pamocehi manti atīva sithilaṃ karohi maṃ. Uddhara manti maṃ saṃsārapaṅkā uddharitvā thale patiṭṭhāpehi. Samuddhara manti sammā uddharitvā thale patiṭṭhāpehi maṃ. Vuṭṭhāpehīti vicikicchāsallato apanetvā visuṃ karaṇavasena uṭṭhāpehi.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ 'paccekabuddhā' (ພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ທ່ານຜູ້ຕັດສະຮູ້ອະລິຍະສັດ ໔ ດ້ວຍຕົນເອງ ສະເພາະອາລົມນັ້ນໆ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າ. ຄຳວ່າ 'sīhasīho' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເປັນສີຫະເໜືອກວ່າສີຫະທັງຫຼາຍ ໂດຍອັດຖະວ່າບໍ່ສະດຸ້ງຢ້ານ. ຄຳວ່າ 'nāganāgo' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເປັນນາກເໜືອກວ່ານາກທັງຫຼາຍ ໂດຍອັດຖະວ່າປາສະຈາກກິເລດ ຫຼື ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່. ຄຳວ່າ 'gaṇigaṇī' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຄະນະຢ່າງຍິ່ງເໜືອກວ່າຜູ້ມີຄະນະທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'munimunī' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີປັນຍາຢ່າງຍິ່ງເໜືອກວ່າຜູ້ມີປັນຍາທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'rājarājā' ໝາຍເຖິງ ພຣະລາຊາຜູ້ປະເສີດສຸດ. ຄຳວ່າ 'muñca maṃ' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງປ່ອຍຂ້າພະເຈົ້າ. ຄຳວ່າ 'pamuñca maṃ' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງປ່ອຍຂ້າພະເຈົ້າໂດຍປະການຕ່າງໆ. ຄຳວ່າ 'mocehi maṃ' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງເຮັດໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຫຼຸດພົ້ນ. ຄຳວ່າ 'pamocehi maṃ' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງເຮັດໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຫຼຸດພົ້ນຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ 'uddhara maṃ' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງຊ່ວຍຖອນຂ້າພະເຈົ້າຂຶ້ນຈາກເປືອກຕົມຄືສັງສານ ແລ້ວໃຫ້ຕັ້ງຢູ່ເທິງບົກ. ຄຳວ່າ 'samuddhara maṃ' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງຊ່ວຍຖອນຂ້າພະເຈົ້າຂຶ້ນດ້ວຍດີ ແລ້ວໃຫ້ຕັ້ງຢູ່ເທິງບົກ. ຄຳວ່າ 'vuṭṭhāpehi' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງນຳອອກຈາກລູກສອນຄືຄວາມສົງໄສ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ຕັ້ງຢູ່ຕ່າງຫາກ.

33. Athassa bhagavā attādhīnameva kathaṃkathāpamokkhaṃ oghataraṇamukhena dassento ‘‘nāha’’nti gāthamāha. Tattha nāhaṃ sahissāmīti ahaṃ na sahissāmi na sakkomi. Na vāyamissāmīti vuttaṃ hoti. Pamocanāyāti pamocetuṃ. Kathaṃkathinti sakaṅkhaṃ. Taresīti tareyyāsi.

໓໓. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງການຫຼຸດພົ້ນຈາກຄວາມສົງໄສອັນເປັນໄປໃນຕົນເອງ ໂດຍຫົວຂໍ້ແຫ່ງການຂ້າມຫ້ວງນ້ຳ ແກ່ໂທຕະກະມານົບນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດຄຳຖາຖາວ່າ 'nāhaṃ' (ເຮົາບໍ່...). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'nāhaṃ sahissāmi' ໝາຍເຖິງ ເຮົາຈັກບໍ່ອົດທົນ ຄື ບໍ່ສາມາດ, ອະທິບາຍວ່າ ເຮົາຈັກບໍ່ພະຍາຍາມ. ຄຳວ່າ 'pamocanāya' ໝາຍເຖິງ ເພື່ອໃຫ້ຫຼຸດພົ້ນ. ຄຳວ່າ 'kathaṃkathin' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຄວາມສົງໄສ. ຄຳວ່າ 'taresī' ໝາຍເຖິງ ທ່ານພຶງຂ້າມ.

Niddese na īhāmīti payogaṃ na karomi. Na samīhāmīti atīva payogaṃ na karomi. Assaddhe puggaleti ratanattaye saddhāvirahite puggale. Acchandiketi maggaphalatthaṃ rucivirahite. Kusīteti samādhivirahite. Hīnavīriyeti nibbīriye. Appaṭipajjamāneti paṭipattiyā na paṭipajjamāne.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ 'na īhāmi' ໝາຍເຖິງ ເຮົາບໍ່ເຮັດຄວາມພະຍາຍາມ. ຄຳວ່າ 'na samīhāmi' ໝາຍເຖິງ ເຮົາບໍ່ເຮັດຄວາມພະຍາຍາມຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ 'assaddhe puggele' ໝາຍເຖິງ ໃນບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ປາສະຈາກຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕ. ຄຳວ່າ 'acchandike' ໝາຍເຖິງ ໃນບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ປາສະຈາກຄວາມພໍໃຈເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ມັກແລະຜົນ. ຄຳວ່າ 'kusīte' ໝາຍເຖິງ ໃນບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ປາສະຈາກສະມາທິ (ຜູ້ກຽດຄ້ານ). ຄຳວ່າ 'hīnavīriye' ໝາຍເຖິງ ໃນບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ບໍ່ມີຄວາມພະຍາຍາມ. ຄຳວ່າ 'appaṭipajjamāne' ໝາຍເຖິງ ໃນບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ບໍ່ປະຕິບັດຕາມຂໍ້ປະຕິບັດ.

34. Evaṃ vutte attamanataro dhotako bhagavantaṃ abhitthavamāno anusāsaniṃ yācanto ‘‘anusāsa brahme’’ti gāthamāha. Tattha brahmeti seṭṭhavacanametaṃ. Tena bhagavantaṃ āmantayamāno āha ‘‘anusāsa brahme’’ti. Vivekadhammanti sabbasaṅkhāravivekaṃ nibbānadhammaṃ. Abyāpajjamānoti nānappakārakaṃ anāpajjamāno. Idheva santoti idheva samāno. Asitoti anissito.

໓໔. ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຕັດຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ໂທຕະກະມານົບມີໃຈຍິນດີຍິ່ງຂຶ້ນ ເມື່ອຈະສັນລະເສີນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ແລະທູນຂໍຄຳສັ່ງສອນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳຖາຖາວ່າ 'anusāsa brahme' (ຂ້າແດ່ພຣະພຣົມ, ຈົ່ງຊົງສັ່ງສອນ...). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'brahme' ນີ້ ເປັນຄຳກ່າວສະແດງຄວາມປະເສີດສຸດ. ໂທຕະກະມານົບເມື່ອຈະຮ້ອງຮຽກພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'anusāsa brahme'. ຄຳວ່າ 'vivekadhammaṃ' ໄດ້ແກ່ ພຣະນิພານທຳອັນເປັນວິເວກຈາກສັງຂານທັງປວງ. ຄຳວ່າ 'abyāpajjamāno' ໝາຍເຖິງ ບໍ່ເຖິງຄວາມເດືອດຮ້ອນໂດຍປະການຕ່າງໆ. ຄຳວ່າ 'idheva santo' ໝາຍເຖິງ ເປັນຜູ້ສະຫງົບລະງັບຢູ່ໃນໂລກນີ້ເອງ. ຄຳວ່າ 'asito' ໝາຍເຖິງ ບໍ່ອາໄສ (ຕັນຫາແລະທິດຖິ).

35-7. Ito [Pg.27] parā dve gāthā mettagūsutte vuttanayā eva. Kevalañhi tattha dhammaṃ, idha santinti ayaṃ viseso. Tatiyagāthāyapi pubbaḍḍhaṃ tattha vuttanayameva. Aparaḍḍhe saṅgoti sajjanaṭṭhānaṃ, laggananti vuttaṃ hoti. Sesaṃ sabbattha pākaṭameva.

໓໕-໗. ຄຳຖາຖາ ໒ ບົດ ຖັດຈາກນີ້ໄປ ມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເມດຕະຄູສູດນັ້ນເອງ. ແຕ່ມີຂໍ້ແຕກຕ່າງກັນພຽງແຕ່ ໃນເມດຕະຄູສູດນັ້ນ ຕັດວ່າ 'dhammaṃ' (ທຳ), ແຕ່ໃນສູດນີ້ ຕັດວ່າ 'santiṃ' (ຄວາມສະຫງົບ). ແມ່ນແຕ່ໃນເຄິ່ງທຳອິດແຫ່ງຄຳຖາຖາທີ ໓ ກໍມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເມດຕະຄູສູດນັ້ນເອງ. ໃນເຄິ່ງຫຼັງ, ຄຳວ່າ 'saṅgo' ໝາຍເຖິງ ສະຖານທີ່ຂ້ອງ ຄື ຄວາມຕິດຂ້ອງ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນແມ່ນຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

Evaṃ bhagavā idampi suttaṃ arahattanikūṭeneva desesi, desanāpariyosāne ca vuttasadiso eva dhammābhisamayo ahosīti.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຊົງສະແດງສູດນີ້ ໂດຍມີພຣະອະຣະຫັດເປັນຍອດ ດ້ວຍປະການສະນີ. ແລະໃນເວລາຈົບການສະແດງທຳ, ການບັນລຸທຳກໍໄດ້ມີແກ່ຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ ດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນແລ.

Saddhammappajjotikāya cūḷaniddesa-aṭṭhakathāya

ໃນອັດຖະກະຖາຈູລະນິດເທດ ຊື່ວ່າ ສັດທັມມະປັດໂຊຕິກາ

Dhotakamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການອະທິບາຍນິດເທດແຫ່ງໂທຕະກະມານົບສູດ ຈົບແລ້ວ.

6. Upasīvamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā

໖. ການອະທິບາຍນິດເທດແຫ່ງອຸປະສີວະມານົບສູດ

38. Chaṭṭhe upasīvasutte – mahantamoghanti mahantaṃ oghaṃ. Anissitoti puggalaṃ vā dhammaṃ vā anallīno. No visahāmīti na sakkomi. Ārammaṇanti nissayaṃ. Yaṃ nissitoti yaṃ dhammaṃ vā puggalaṃ vā nissito.

໓໘. ໃນອຸປະສີວະສູດ ທີ ໖, ຄຳວ່າ 'mahantamoghaṃ' ໝາຍເຖິງ ຫ້ວງນ້ຳໃຫຍ່. ຄຳວ່າ 'anissito' ໝາຍເຖິງ ບໍ່ເຂົ້າໄປອາໄສບຸກຄົນ ຫຼື ທຳໃດໆ. ຄຳວ່າ 'no visahāmi' ໝາຍເຖິງ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ສາມາດ. ຄຳວ່າ 'ārammaṇaṃ' ໝາຍເຖິງ ທີ່ເພິ່ງ (ທີ່ອາໄສ). ຄຳວ່າ 'yaṃ nissito' ໝາຍເຖິງ ອາໄສທຳ ຫຼື ບຸກຄົນໃດ.

Niddese kāmoghanti anāgāmimaggena kāmoghaṃ. Arahattamaggena bhavoghaṃ. Sotāpattimaggena diṭṭhoghaṃ. Arahattamaggena avijjoghaṃ tareyyaṃ. Sakyakulā pabbajitoti bhagavato uccākulaparidīpanavasena vuttaṃ. Ālambaṇanti avattharitvā ṭhānaṃ. Nissayanti allīyanaṃ. Upanissayanti apassayanaṃ.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ 'kāmoghaṃ' ໝາຍເຖິງ ພຶງຂ້າມກາມໂອຄະດ້ວຍອະນາຄາມີມັກ. ຂ້າມພະໂວຄະດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ. ຂ້າມທິດໂຖຄະດ້ວຍໂສດາປັດຕິມັກ. ຂ້າມອະວິຊໂຊຄະດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ. ຄຳວ່າ 'sakyakulā pabbajito' (ຜູ້ບວດຈາກສັກກະຕະກູນ) ຕັດໄວ້ເພື່ອສະແດງເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ມີຕະກູນສູງຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ. ຄຳວ່າ 'ālambaṇa' ໝາຍເຖິງ ທີ່ຕັ້ງອັນແຜ່ໄປ. ຄຳວ່າ 'nissaya' ໝາຍເຖິງ ຄວາມເຂົ້າໄປອາໄສ. ຄຳວ່າ 'upanissaya' ໝາຍເຖິງ ຄວາມເຂົ້າໄປພັກພິງ.

39. Idāni yasmā brāhmaṇo ākiñcaññāyatanalābhī tañca santampi nissayaṃ na jānāti. Tenassa bhagavā tañca nissayaṃ uttariñca niyyānapathaṃ dassento ‘‘ākiñcañña’’nti gāthamāha. Tattha pekkhamānoti taṃ ākiñcaññāyatanasamāpattiṃ sato samāpajjitvā vuṭṭhahitvā ca aniccādivasena passamāno. Natthīti nissāyāti taṃ ‘‘natthi kiñcī’’ti pavattaṃ samāpattiṃ ārammaṇaṃ katvā. Tarassu oghanti tato pabhuti pavattāya vipassanāya yathānurūpaṃ catubbidhampi oghaṃ tarassu. Kathāhīti kathaṃkathāhi. Taṇhakkhayaṃ nattamahābhipassāti rattindivaṃ nibbānaṃ vibhūtaṃ katvā passa. Etenassa diṭṭhadhammasukhavihāraṃ kathesi.

໓໙. ໃນບັດນີ້, ເພາະເຫດທີ່ພຣາມນັ້ນເປັນຜູ້ໄດ້ອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະ ແຕ່ບໍ່ຮູ້ຈັກທີ່ເພິ່ງນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຢູ່ກໍຕາມ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງທີ່ເພິ່ງນັ້ນ ແລະທາງອອກອັນຍິ່ງຂຶ້ນໄປ ແກ່ພຣາມນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດຄຳຖາຖາວ່າ 'ākiñcaññaṃ' (ອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະ...). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'pekkhamāno' ໝາຍເຖິງ ເປັນຜູ້ມີສະຕິ ເຂົ້າສະມາບັດອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະນັ້ນແລ້ວ ອອກແລ້ວ ພິຈາລະນາເຫັນໂດຍຄວາມເປັນອະນິດຈະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'natthīti nissāya' ໝາຍເຖິງ ກະທຳສະມາບັດອັນເປັນໄປວ່າ 'ບໍ່ມີຫຍັງເລີຍ' ນັ້ນໃຫ້ເປັນອາລົມ. ຄຳວ່າ 'tarassu oghaṃ' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງຂ້າມໂອຄະທັງ ໔ ປະການ ຕາມສົມຄວນແກ່ວິປັດສະນາອັນເປັນໄປຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ. ຄຳວ່າ 'kathāhi' ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍຄວາມສົງໄສທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'taṇhakkhayaṃ nattamahābhipassa' ໝາຍເຖິງ ຈົ່ງພິຈາລະນາເຫັນພຣະນິພານອັນເປັນທີ່ສິ້ນໄປແຫ່ງຕັນຫາ ໃຫ້ແຈ່ມແຈ້ງທັງກາງເວັນແລະກາງຄືນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ພຣະອົງຊົງສະແດງທິດຖະທຳມະສຸຂະວິຫານ (ການຢູ່ເປັນສຸກໃນປັດຈຸບັນ) ແກ່ພຣາມນັ້ນ.

Niddese [Pg.28] taññeva viññāṇaṃ abhāvetīti ākāsālambaṇaṃ katvā pavattamahaggataviññāṇaṃ abhāveti abhāvaṃ gameti. Vibhāvetīti vividhā abhāvaṃ gameti. Antaradhāpetīti adassanaṃ gameti. Natthi kiñcīti passatīti antamaso bhaṅgamattampissa natthīti passati.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ 'taññeva viññāṇaṃ abhāveti' ໝາຍເຖິງ ເຮັດມະຫັກຄະຕະວິນຍານອັນມີອາກາດເປັນອາລົມ ໃຫ້ບໍ່ມີ ຄື ໃຫ້ເຖິງຄວາມບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ 'vibhāveti' ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ເຖິງຄວາມບໍ່ມີໂດຍປະການຕ່າງໆ. ຄຳວ່າ 'antaradhāpeti' ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ຫາຍໄປ (ບໍ່ໃຫ້ປາກົດ). ຄຳວ່າ 'natthi kiñcīti passati' ໝາຍເຖິງ ພິຈາລະນາເຫັນວ່າ ແມ່ນແຕ່ຄວາມດັບສະຫຼາຍຂອງວິນຍານນັ້ນ ກໍບໍ່ມີ.

40. Idāni ‘‘kāme pahāyā’’ti sutvā vikkhambhanavasena attanā pahīne kāme sampassamāno ‘‘sabbesū’’ti gāthamāha. Tattha hitvā maññanti aññaṃ tato heṭṭhā chabbidhampi samāpattiṃ hitvā. Saññāvimokkhe parameti sattasu saññāvimokkhesu uttame ākiñcaññāyatane. Tiṭṭhe nu so tattha anānuyāyīti so puggalo tattha ākiñcaññāyatanabrahmaloke avigacchamāno tiṭṭheyya nūti pucchati.

໔໐. ໃນບັດນີ້, ພຣາມນັ້ນໄດ້ຟັງວ່າ 'kāme pahāya' (ລະກາມທັງຫຼາຍແລ້ວ) ພິຈາລະນາເຫັນກາມທັງຫຼາຍອັນຕົນລະໄດ້ແລ້ວດ້ວຍວິກຂັມພະນະປະຫານ ຈຶ່ງກ່າວຄຳຖາຖາວ່າ 'sabbesu' (ໃນທຳທັງປວງ...). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'hitvā' ໝາຍເຖິງ ລະສະມາບັດ ໖ ປະການເບື້ອງຕ່ຳກວ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'saññāvimokkhe parame' ໝາຍເຖິງ ໃນອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະອັນປະເສີດສຸດ ໃນບັນດາສັນຍາວิໂມກ ໗ ປະການ. ຄຳວ່າ 'tiṭṭhe nu so tattha anānuyāyī' ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນນັ້ນບໍ່ໄປຈາກພຣົມມະໂລກຊັ້ນອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະນັ້ນ ພຶງຕັ້ງຢູ່ຕະຫຼອດໄປຫຼືບໍ່ ດັ່ງນີ້ ເປັນຄຳຖາມ.

Niddese aviccamānoti aviyujjamāno. Avigacchamānoti viyogaṃ anāpajjamāno. Anantaradhāyamānoti antaradhānaṃ anāpajjamāno. Aparihāyamānoti anantarā parihānaṃ anāpajjamāno.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ 'aviccamāno' ໝາຍເຖິງ ບໍ່ພັດພາກຈາກໄປ. ຄຳວ່າ 'avigacchamāno' ໝາຍເຖິງ ບໍ່ເຖິງຄວາມແຍກຈາກກັນ. ຄຳວ່າ 'anantaradhāyamāno' ໝາຍເຖິງ ບໍ່ເຖິງຄວາມອັນຕະຣະທານ (ຫາຍໄປ). ຄຳວ່າ 'aparihāyamāno' ໝາຍເຖິງ ບໍ່ເຖິງຄວາມເສື່ອມຖອຍໃນລະຫວ່າງ.

41-2. Athassa bhagavā saṭṭhikappasahassamattakaṃyeva ṭhānaṃ anujānanto catutthaṃ gāthamāha. Evaṃ tassa tattha ṭhānaṃ sutvā idānissa sassatucchedabhāvaṃ pucchanto ‘‘tiṭṭhe ce’’ti gāthamāha. Tattha pūgampi vassānanti anekasaṅkhyampi vassānaṃ, gaṇanarāsinti attho. ‘‘Pūgampi vassānī’’tipi pāṭho. Tattha vibhattibyattayena sāmivacanassa paccattavacanaṃ kātabbaṃ, pūganti vā etassa bahūnīti attho vattabbo. ‘‘Pūgānī’’ti vāpi paṭhanti, purimapāṭhoyeva sabbasundaro. Tattheva so sīti siyā vimuttoti so puggalo tatthevākiñcaññāyatane nānādukkhehi vimutto sītibhāvappatto bhaveyya, nibbānappatto sassato hutvā tiṭṭheyyāti adhippāyo. Cavetha viññāṇaṃ tathāvidhassāti ‘‘udāhu tathāvidhassa viññāṇaṃ anupādāya parinibbāyeyyā’’ti ucchedaṃ pucchati, ‘‘paṭisandhiggahaṇatthaṃ vāpi bhaveyyā’’ti paṭisandhimpi tassa pucchati.

໔໑-໒. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຊົງອະນຸຍາດຖານະປະມານຫົກໝື່ນກັປເທົ່ານັ້ນ ແກ່ອຸປະສີວະມານົບນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕຣັດພຣະຄາຖາທີສີ່. ເມື່ອອຸປະສີວະມານົບນັ້ນໄດ້ຟັງຖານະຂອງຕົນໃນອາກິຈຈັນຍາຍະຕະນະນັ້ນຢ່າງນີ້ແລ້ວ ເມື່ອຈະທູນຖາມເຖິງຄວາມເປັນສັສສະຕະ (ທ່ຽງ) ແລະ ອຸດເສທະ (ຂາດສູນ) ຂອງຜູ້ນັ້ນໃນບັດນີ້ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວພຣະຄາຖາວ່າ “tiṭṭhe ce” (ຫາກດຳຣົງຢູ່) ເປັນຕົ້ນ. ໃນພຣະຄາຖາຮູ້ນັ້ນ, ຄຳວ່າ “pūgampi vassānaṃ” ໄດ້ແກ່ ປີເປັນອະເນກສັງຂະຍາ (ຫຼາຍປີ) ອະທິບາຍວ່າ ກອງແຫ່ງການນັບ. ມີບົດບາລີວ່າ “pūgampi vassānī” ກໍມີ. ໃນບົດນັ້ນ ໂດຍການປ່ຽນແປງວິພັດ ພຶງເຮັດສາມີວະຈະນະ (ສັສຖີວິພັດ) ໃຫ້ເປັນປັດຈັດຕະວະຈະນະ (ປະຖົມມາໂຍຊະນາ) ຫຼື ພຶງກ່າວອັດຖະຂອງຄຳວ່າ “pūgaṃ” ນີ້ວ່າ ຫຼາຍ. ບາງພວກກໍອ່ານວ່າ “pūgānີ” ແຕ່ບົດບາລີທຳອິດນັ້ນແລ້ວດີທີ່ສຸດ. ຄຳວ່າ “tattheva so sī” ໄດ້ແກ່ ພຶງເປັນຜູ້ຫຼຸດພົ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ບຸກຄົນນັ້ນພຶງເປັນຜູ້ຫຼຸດພົ້ນຈາກທຸກຕ່າງໆ ໃນອາກິຈຈັນຍາຍະຕະນະນັ້ນເອງ ເປັນຜູ້ເຖິງຄວາມເຢັນ (ສີຕິພາວະ) ຄື ເປັນຜູ້ບັນລຸນิບພານ ດຳຣົງຢູ່ຢ່າງທ່ຽງແທ້ ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ “cavetha viññāṇaṃ tathāvidhassa” ໄດ້ແກ່ ທູນຖາມເຖິງຄວາມຂາດສູນ (ອຸດເສທະ) ວ່າ “ຫຼືວ່າ ວິນຍານຂອງບຸກຄົນຜູ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຈະດັບຂັນທະປະຣິນິບພານໂດຍບໍ່ມີອຸປະທານ” ແລະ ທູນຖາມເຖິງປະຕິສົນທິຂອງບຸກຄົນນັ້ນອີກວ່າ “ຫຼືວ່າ ວິນຍານນັ້ນຈະພຶງມີເພື່ອຖືເອົາປະຕິສົນທິອີກ”.

Tassa viññāṇaṃ caveyyāti tassa ākiñcaññāyatane uppannassa viññāṇaṃ cutiṃ pāpuṇeyya. Ucchijjeyyāti ucchedaṃ bhaveyya. Vinasseyyāti vināsaṃ pāpuṇeyya. Na bhaveyyāti abhāvaṃ gameyya. Upapannassāti paṭisandhivasena upapannassa.

ຄຳວ່າ “tassa viññāṇaṃ caveyya” ໄດ້ແກ່ ວິນຍານຂອງບຸກຄົນຜູ້ເກີດໃນອາກິຈຈັນຍາຍະຕະນະນັ້ນ ພຶງເຖິງຄວາມຈຸຕິ. ຄຳວ່າ “ucchijjeyya” ໄດ້ແກ່ ພຶງຂາດສູນ. ຄຳວ່າ “vinasseyya” ໄດ້ແກ່ ພຶງເຖິງຄວາມພິນາດ. ຄຳວ່າ “na bhaveyya” ໄດ້ແກ່ ພຶງເຖິງຄວາມບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ “upapannassa” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຂົ້າເຖິງໂດຍອຳນາດແຫ່ງປະຕິສົນທິ.

43. Athassa [Pg.29] bhagavā ucchedasassataṃ anupagamma tatthupapannassa ariyasāvakassa anupādāya parinibbānaṃ dassento ‘‘accī yathā’’ti gāthamāha. Tattha atthaṃ paletīti atthaṃ gacchati. Na upeti saṅkhanti ‘‘asukaṃ nāma disaṃ gato’’ti vohāraṃ na gacchati. Evaṃ munī nāmakāyā vimuttoti evaṃ tattha uppanno sekkhamuni pakatiyā pubbeva rūpakāyā vimutto, tattha catutthamaggaṃ nibbattetvā dhammakāyassa pariññātattā puna nāmakāyāpi vimutto ubhatobhāgavimutto khīṇāsavo hutvā anupādānibbānasaṅkhātaṃ atthaṃ paleti na upeti saṅkhaṃ ‘‘khattiyo vā brāhmaṇo vā’’ti evamādikaṃ.

໔໓. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອບໍ່ຊົງເຂົ້າເຖິງອຸດເສທະທິຖິ ແລະ ສັສສະຕະທິຖິ ຊົງສະແດງຄວາມດັບຂັນທະປະຣິນິບພານໂດຍບໍ່ມີອຸປະທານ ຂອງພຣະອະຣິຍະສາວົກຜູ້ເກີດໃນອາກິຈຈັນຍາຍະຕະນະນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕຣັດພຣະຄາຖາວ່າ “accī yathā” (ປຽບເໝືອນແປວໄຟ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນພຣະຄາຖາຮູ້ນັ້ນ, ຄຳວ່າ “atthaṃ paleti” ໄດ້ແກ່ ເຖິງຄວາມດັບ (ເຖິງອັດສະດົງ). ຄຳວ່າ “na upeti saṅkhaṃ” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເຂົ້າເຖິງບັນຍັດ (ການເອີ້ນຂານ) ວ່າ “ໄປສູ່ທິດນັ້ນທິດນີ້”. ຄຳວ່າ “evaṃ munī nāmakāyā vimutto” ໄດ້ແກ່ ພຣະມຸນີ (ພຣະເສຂະມຸນີ) ຜູ້ເກີດໃນອາກິຈຈັນຍາຍະຕະນະນັ້ນ ໂດຍປົກກະຕິຍ່ອມຫຼຸດພົ້ນຈາກຮູບກາຍມາກ່ອນແລ້ວ, ເມື່ອເຮັດມັກທີສີ່ (ອະຣະຫັດຕາມັກ) ໃຫ້ບັງເກີດໃນອາກິຈຈັນຍາຍະຕະນະນັ້ນ ເພາະຄວາມທີ່ທັມມະກາຍເປັນທຳທີ່ກຳນົດຮູ້ແລ້ວ ຈຶ່ງຫຼຸດພົ້ນຈາກນາມກາຍອີກ ເປັນພຣະອຸພະໂຕພາກວິມຸດ ແລະ ເປັນພຣະຂີນາສົບ ເຖິງຄວາມດັບທີ່ນັບວ່ານິບພານໂດຍບໍ່ມີອຸປະທານ ບໍ່ເຂົ້າເຖິງບັນຍັດວ່າ “ເປັນກະສັດ ຫຼື ເປັນພຣາມ” ເປັນຕົ້ນ.

Niddese khittāti calitā. Ukkhittāti aticalitā. Nunnāti papphoṭiyā. Paṇunnāti dūrīkatā. Khambhitāti paṭikkamāpitā. Vikkhambhitāti na santike katā.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ “khittā” ໄດ້ແກ່ ຫວັ່ນໄຫວ. ຄຳວ່າ “ukkhittā” ໄດ້ແກ່ ຫວັ່ນໄຫວຢ່າງຍິ່ງ. ຄຳວ່າ “nunnā” ໄດ້ແກ່ ຖືກກຳຈັດ (ປັດອອກ). ຄຳວ່າ “paṇunnā” ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ຫ່າງໄກ. ຄຳວ່າ “khambhitā” ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ຖອຍກັບ. ຄຳວ່າ “vikkhambhitā” ໄດ້ແກ່ ເຮັດບໍ່ໃຫ້ຢູ່ໃກ້.

44. Idāni ‘‘atthaṃ paletī’’ti sutvā tassa yoniso atthamasallakkhento ‘‘atthaṅgato so’’ti gāthamāha. Tassattho – so atthaṅgato udāhu natthi, udāhu ve sassatiyā sassatabhāvena arogo avipariṇāmadhammo soti evaṃ taṃ me munī sādhu byākarohi. Kiṃkāraṇā? Tathā hi te vidito esa dhammoti.

໔໔. ໃນບັດນີ້ ອຸປະສີວະມານົບ ເມື່ອໄດ້ຟັງຄຳວ່າ “atthaṃ paleti” (ເຖິງຄວາມດັບ) ແລ້ວ ເມື່ອພິຈາລະນາເນື້ອຄວາມນັ້ນໂດຍແຍບຄາຍ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວພຣະຄາຖາວ່າ “atthaṅgato so” (ບຸກຄົນຜູ້ດັບໄປແລ້ວນັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມແຫ່ງພຣະຄາຖາຮູ້ນັ້ນວ່າ—ຂ້າແຕ່ພຣະມຸນີ ຂໍພຣະອົງຈົ່ງຊົງພະຍາກອນເນື້ອຄວາມນັ້ນແກ່ຂ້າພະອົງໃຫ້ດີເຖີດວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ດັບໄປແລ້ວນັ້ນ ບໍ່ມີຢູ່ ຫຼືວ່າ ບຸກຄົນນັ້ນເປັນຜູ້ບໍ່ມີໂຣກ ມີສະພາວະບໍ່ຜັນແປ ໂດຍຄວາມເປັນສັສສະຕະ (ທ່ຽງແທ້) ຕະຫຼອດໄປ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ທຳມະນັ້ນພຣະອົງຊົງຊາບແລ້ວຢ່າງນັ້ນ.

Niddese niruddhoti nirodhaṃ patto. Ucchinnoti ucchinnasantāno. Vinaṭṭhoti vināsaṃ patto.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ “niruddho” ໄດ້ແກ່ ເຖິງຄວາມດັບ. ຄຳວ່າ “ucchinno” ໄດ້ແກ່ ມີກະແສອັນຂາດສູນແລ້ວ. ຄຳວ່າ “vinaṭṭho” ໄດ້ແກ່ ເຖິງຄວາມພິນາດ.

45. Athassa bhagavā tathā avattabbataṃ dassento ‘‘atthaṅgatassā’’ti gāthamāha. Tattha atthaṅgatassāti anupādāparinibbutassa. Na pamāṇamatthīti rūpādipamāṇaṃ natthi. Yena naṃ vajjunti yena rāgādinā naṃ vadeyyuṃ. Sabbesu dhammesūti sabbesu khandhādidhammesu.

໔໕. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງຄວາມທີ່ບໍ່ຄວນg່າວຢ່າງນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕຣັດພຣະຄາຖາວ່າ “atthaṅgatassa” (ຂອງບຸກຄົນຜູ້ດັບໄປແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນພຣະຄາຖາຮູ້ນັ້ນ, ຄຳວ່າ “atthaṅgatassa” ໄດ້ແກ່ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ປະຣິນິບພານໂດຍບໍ່ມີອຸປະທານ. ຄຳວ່າ “na pamāṇamatthi” ໄດ້ແກ່ ປະມານມີຮູບເປັນຕົ້ນ ບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ “yena naṃ vajjuṃ” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍgິເລດມີຣາຄະເປັນຕົ້ນໃດ ທີ່ເຂົາຈະພຶງກ່າວເຖິງບຸກຄົນນັ້ນ. ຄຳວ່າ “sabbesu dhammesu” ໄດ້ແກ່ ໃນທຳທັງປວງມີຂັນທະເປັນຕົ້ນ.

Niddese adhivacanāni cāti sirivaḍḍhako dhanavaḍḍhakotiādayo hi vacanamattaṃyeva adhikāraṃ katvā pavattā adhivacanā nāma. Adhivacanānaṃ pathā adhivacanapathā nāma. ‘‘Abhisaṅkharontīti kho, bhikkhave, tasmā saṅkhārā’’ti (saṃ. ni. 3.79) evaṃ niddhāritvā sahetukaṃ katvā vuccamānā abhilāpā nirutti nāma. Niruttīnaṃ pathā niruttipathā nāma. ‘‘Takko vitakko saṅkappo’’ti [Pg.30] (dha. sa. 7) evaṃ tena tena pakārena paññāpanato paññatti nāma. Paññattīnaṃ pathā paññattipathā (dha. sa. aṭṭha. 101-108) nāma. Sesaṃ sabbattha pākaṭameva.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ “adhivacanāni ca” ໄດ້ແກ່ ຊື່ເອີ້ນ (ອະທິວັດຈະນະ) ເພາະຄຳທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ ສິຣິວັດທະກະ (ຜູ້ຈະເລີນດ້ວຍສິຣິ), ທະນະວັດທະກະ (ຜູ້ຈະເລີນດ້ວຍຊັບ) ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນໄປໂດຍເຮັດຄວາມເອົາໃຈໃສ່ພຽງແຕ່ຄຳເວົ້າເທົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະທິວັດຈະນະ. ທາງແຫ່ງອະທິວັດຈະນະທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ອະທິວັດຈະນະປະຖະ. ຄຳກ່າວທີ່ຊົງgຳນົດໄວ້ຢ່າງນີ້ ແລ້ວຕຣັດໄວ້ພ້ອມທັງເຫດຜົນ ດັ່ງພຣະດຳຣັດວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເພາະປຸງແຕ່ງ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສັງຂານ” (ສັງ. ນິ. ໑໗/໗໙) ດັ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ ນິຣຸດຕິ. ທາງແຫ່ງນິຣຸດຕິທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ນິຣຸດຕິປະຖະ. ຄຳທີ່ຊົງບັນຍັດໄວ້ໂດຍປະການນັ້ນໆ ດັ່ງພຣະດຳຣັດວ່າ “ຕັກກະ ວິດຕັກກະ ສັງກັບປະ” (ທັມ. ສັງ. ໗) ດັ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ ບັນຍັດ (ປັນຍັດຕິ). ທາງແຫ່ງບັນຍັດທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ປັນຍັດຕິປະຖະ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ປາກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ.

Evaṃ bhagavā idampi suttaṃ arahattanikūṭeneva desesi, desanāpariyosāne ca vuttasadisova dhammābhisamayo ahosīti.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງສະແດງສູດນີ້ ໂດຍມີພຣະອະຣະຫັດເປັນຍອດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ແລະ ໃນເວລາຈົບການສະແດງທຳ ການບັນລຸທຳກໍໄດ້ມີແກ່ຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ ເໝືອນດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນແລ້ວ.

Saddhammappajjotikāya cūḷaniddesa-aṭṭhakathāya

ໃນອັດຖະກະຖາ ຈູລະນິດເທດ ຊື່ວ່າ ສັດທັມມັບປັດໂຊຕິກາ

Upasīvamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການອະທິບາຍ ອຸປະສີວະມານົບສູດນິດເທດ ຈົບແລ້ວ.

7. Nandamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā

໗. Interpreting: ການອະທິບາຍ ນັນທະມານົບສູດນິດເທດ

46. Sattame nandasutte – paṭhamagāthāyattho – loke khattiyādayojanā ājīvakanigaṇṭhādike sandhāya ‘‘santi loke munayo’’ti vadanti. Tayidaṃ kathaṃsūti kiṃ nu kho te samāpattiñāṇādinā ñāṇena upapannattā ñāṇūpapannaṃ muni no vadanti, evaṃvidhaṃ nu vadanti, udāhu ve nānappakārakena lūkhajīvitasaṅkhātena jīvitenūpapannanti.

໔໖. ໃນນັນທະສູດ ທີເຈັດ—ເນື້ອຄວາມແຫ່ງພຣະຄາຖາທຳອິດວ່າ—ຊົນທັງຫຼາຍມີກະສັດເປັນຕົ້ນໃນໂລກ ໝາຍເຖິງພວກອາຊີວົກ ແລະ ນິຄັນຖະ ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ມີພຣະມຸນີທັງຫຼາຍໃນໂລກ”. ຄຳຖາມວ່າ “tayidaṃ kathaṃsu” ໄດ້ແກ່ ພວກເຂົາg່າວເຖິງພຣະມຸນີຜູ້ເຂົ້າເຖິງຍານ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ເຂົ້າເຖິງຍານ ດ້ວຍຍານມີສະມາບັດຕິຍານເປັນຕົ້ນ ຫຼືວ່າ ພວກເຂົາກ່າວເຖິງບຸກຄົນຜູ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຫຼືວ່າ ພວກເຂົາກ່າວເຖິງບຸກຄົນຜູ້ເຂົ້າເຖິງຊີວິດອັນຝືດເຄືອງ ທີ່ນັບວ່າເປັນການດຳຣົງຊີວິດແບບຕ່າງໆ.

Niddese aṭṭhasamāpattiñāṇena vāti paṭhamajjhānādiaṭṭhasamāpattisampayuttañāṇena vā. Pañcābhiññāñāṇena vāti pubbenivāsādijānanañāṇena vā.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ “aṭṭhasamāpattiñāṇena vā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຍານອັນສຳປະຍຸດດ້ວຍສະມາບັດແປດ ມີປະຖົມມະຊານເປັນຕົ້ນ ຫຼື. ຄຳວ່າ “pañcābhiññāñāṇena vā” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຍານເປັນເຄື່ອງຮູ້ມີປຸບເພນິວາສານຸສະຕິຍານເປັນຕົ້ນ ຫຼື.

47. Athassa bhagavā tadubhayampi paṭikkhipitvā muniṃ dassento ‘‘na diṭṭhiyā’’ti gāthamāha.

໔໗. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງປະຕິເສດທັງສອງປະການນັ້ນ ແລະ ຊົງສະແດງພຣະມຸນີ ຈຶ່ງໄດ້ຕຣັດພຣະຄາຖາວ່າ “na diṭṭhiyā” (ບໍ່ແມ່ນເພາະທິຖິ) ເປັນຕົ້ນ.

48. Idāni ‘‘diṭṭhādīhi suddhī’’ti vadantānaṃ vāde kaṅkhāpahānatthaṃ ‘‘ye kecime’’ti pucchati. Tattha anekarūpenāti kotūhalamaṅgalādināpi. Tattha yatā carantāti tattha sakkāyadiṭṭhiyā guttā viharantā.

໔໘. ໃນບັດນີ້ ນັນທະມານົບ ເພື່ອຈະລະຄວາມສົງໄສໃນວາດະຂອງພວກທີ່g່າວວ່າ “ຄວາມບໍລິສຸດມີໄດ້ດ້ວຍຄວາມເຫັນເປັນຕົ້ນ” ຈຶ່ງໄດ້ທູນຖາມວ່າ “ye kecime” (ຊົນເຫຼົ່ານີ້ເຫຼົ່າໃດເຫຼົ່ານຶ່ງ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳຖາມນັ້ນ, ຄຳວ່າ “anekarūpena” ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍມຸງຄຸນຕື່ນຂ່າວເປັນຕົ້ນອີກດ້ວຍ. ຄຳວ່າ “tattha yatā caranti” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ສຳຣວມ (ຄຸ້ມຄອງ) ຢູ່ດ້ວຍສັກກາຍະທິຖິໃນລັດທິນັ້ນ.

49. Athassa tathā suddhiabhāvaṃ dīpento bhagavā catutthaṃ gāthamāha.

໔໙. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງຄວາມບໍ່ມີຄວາມບໍລິສຸດຢ່າງນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕຣັດພຣະຄາຖາທີສີ່.

50. Evaṃ ‘‘nātariṃsū’’ti sutvā idāni yo atari, taṃ sotukāmo ‘‘ye kecime’’ti pucchati. Athassa bhagavā oghatiṇṇamukhena jātijarātiṇṇe dassento chaṭṭhaṃ gāthamāha.

໕໐. ເມື່ອນັນທະມານົບໄດ້ຟັງວ່າ “ບໍ່ສາມາດຂ້າມພົ້ນໄດ້” ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ໃນບັດນີ້ ໃຜ່ຮູ້ວ່າຜູ້ໃດຂ້າມພົ້ນໄດ້ ຈຶ່ງໄດ້ທູນຖາມວ່າ “ye kecime” (ຊົນເຫຼົ່ານີ້ເຫຼົ່າໃດເຫຼົ່ານຶ່ງ) ເປັນຕົ້ນ. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງຜູ້ຂ້າມຊາດແລະຊະລາໄດ້ ໂດຍທາງແຫ່ງຜູ້ຂ້າມໂອຄະໄດ້ ຈຶ່ງໄດ້ຕຣັດພຣະຄາຖາທີຫົກ.

51. Tattha [Pg.31] nivutāti ovuṭā pariyonaddhā. Ye sīdhāti ye su idha, ettha ca su-iti nipātamattaṃ. Taṇhaṃ pariññāyāti tīhi pariññāhi taṇhaṃ parijānitvā. Sesaṃ sabbattha pubbe vuttanayattā pākaṭameva.

໕໑. ໃນພຣະຄາຖາຮູ້ນັ້ນ, ຄຳວ່າ “nivutā” ໄດ້ແກ່ ຖືກປິດກັ້ນ ຖືກຫຸ້ມຫໍ່ໄວ້. ຄຳວ່າ “ye sīdhā” ໄດ້ແກ່ “ye su idha” (ຊົນເຫຼົ່ານີ້ໃນໂລກນີ້), ໃນບົດນີ້ ຄຳວ່າ “su” ເປັນພຽງນິບາດ. ຄຳວ່າ “taṇhaṃ pariññāya” ໄດ້ແກ່ ກຳນົດຮູ້ຕັນຫາດ້ວຍປະຣິນຍາສາມປະການ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ປາກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນກ່ອນ.

52. Evaṃ bhagavā arahattanikūṭeneva desanaṃ niṭṭhāpesi, desanāpariyosāne pana nando bhagavato bhāsitaṃ abhinandamāno etābhinandāmīti gāthamāha. Idhāpi ca pubbe vuttasadiso eva dhammābhisamayo ahosīti.

໕໒. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງໃຫ້ການສະແດງທຳຈົບລົງໂດຍມີພຣະອະຣະຫັດເປັນຍອດຢ່າງນີ້, ແຕ່ໃນເວລາຈົບການສະແດງທຳ ນັນທະມານົບ ເມື່ອຊື່ນຊົມພຣະດຳຣັດຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວພຣະຄາຖາວ່າ “etābhinandāmi” (ຂ້າພະອົງຊື່ນຊົມພຣະດຳຣັດນີ້) ເປັນຕົ້ນ. ແລະ ໃນສູດນີ້ ການບັນລຸທຳກໍໄດ້ມີແກ່ຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ ເໝືອນດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນກ່ອນນັ້ນແລ້ວ.

Saddhammappajjotikāya cūḷaniddesa-aṭṭhakathāya

ໃນອັດຖະກະຖາ ຈູລະນິດເທດ ຊື່ວ່າ ສັດທັມມັບປັດໂຊຕິກາ

Nandamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການອະທິບາຍ ນັນທະມານົບສູດນິດເທດ ຈົບແລ້ວ.

8. Hemakamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā

໘. ການອະທິບາຍ ເຫມະກະມານົບສູດນິດເທດ

53. Aṭṭhame hemakasutte – ye me pubbe viyākaṃsūti ye bāvariādayo pubbe mayhaṃ sakaṃ laddhiṃ viyākaṃsu. Huraṃ gotamasāsanāti gotamasāsanato pubbataraṃ. Sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhananti sabbaṃ taṃ kāmavitakkādivaḍḍhanaṃ.

໕໓. ໃນເຫມະກະສູດ ທີແປດ—ຄຳວ່າ “ye me pubbe viyākaṃsu” ໄດ້ແກ່ ພວກອາຈານມີພາວະຣີເປັນຕົ້ນ ໄດ້ສະແດງລັດທິຂອງຕົນແກ່ຂ້າພະອົງໃນກ່ອນ. ຄຳວ່າ “huraṃ gotamasāsanā” ໄດ້ແກ່ ກ່ອນແຕ່ພຣະສາສະໜາຂອງພຣະໂຄດົມ. ຄຳວ່າ “sabbaṃ taṃ takkavaḍḍhanaṃ” ໄດ້ແກ່ ຄຳສອນທັງໝົດນັ້ນ ເປັນເຄື່ອງຈະເລີນຄວາມຕຶກຕອງມີກາມະວິຕົກເປັນຕົ້ນ.

Ye caññe tassa ācariyāti ye ca aññe tassa bāvariyassa ācāre sikkhāpakā ācariyā. Te sakaṃ diṭṭhinti te ācariyā attano diṭṭhiṃ. Sakaṃ khantinti attano khamanaṃ. Sakaṃ rucinti attano rocanaṃ. Vitakkavaḍḍhananti kāmavitakkādivitakkānaṃ uppādanaṃ punappunaṃ pavattanaṃ. Saṅkappavaḍḍhananti kāmasaṅkappādīnaṃ vaḍḍhanaṃ. Imāni dve padāni sabbasaṅgāhikavasena vuttāni. Idāni kāmavitakkādike sarūpato dassetuṃ ‘‘kāmavitakkavaḍḍhana’’ntiādinā nayena navavitakke dassesi.

ຄຳວ່າ “ye caññe tassa ācariyā” ໄດ້ແກ່ ອາຈານຄົນອື່ນໆ ຜູ້ສັ່ງສອນຈະຣິຍາວັດແກ່ພຣາມພາວະຣີນັ້ນ. ຄຳວ່າ “te sakaṃ diṭṭhiṃ” ໄດ້ແກ່ ອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ ສະແດງຄວາມເຫັນຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ “sakaṃ khantiṃ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມພໍໃຈຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ “sakaṃ ruciṃ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມຊອບໃຈຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ “vitakkavaḍḍhanaṃ” ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ເກີດ ແລະ ການເປັນໄປເນືອງໆ ແຫ່ງຄວາມຕຶກຕອງມີກາມະວິຕົກເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “saṅkappavaḍḍhanaṃ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມຈະເລີນແຫ່ງຄວາມດຳຣິມີກາມະສັງກັບປະເປັນຕົ້ນ. ສອງບົດນີ້ ຕຣັດໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການສົງເຄາະທັງໝົດ. ໃນບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງກາມະວິຕົກເປັນຕົ້ນ ໂດຍຮູບລັກສະນະ ຈຶ່ງຊົງສະແດງວິຕົກເກົ້າປະການ ໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ “kāmavitakkavaḍḍhanaṃ” (ເຄື່ອງຈະເລີນກາມະວິຕົກ) ເປັນຕົ້ນ.

54. Taṇhānigghātananti taṇhāvināsanaṃ.

໕໔. ຄຳວ່າ “taṇhānigghātanaṃ” ໄດ້ແກ່ ການgຳຈັດຕັນຫາ (ການທຳລາຍຕັນຫາ).

55-6. Athassa bhagavā taṃ dhammaṃ ācikkhanto ‘‘idhā’’ti gāthādvayamāha. Tattha etadaññāya ye satāti etaṃ nibbānaṃ padamaccutaṃ ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā’’tiādinā (dha. pa. 277; theragā. 676; kathā. 753) nayena vipassantā anupubbena jānitvā ye kāyānupassanāsatiādīhi [Pg.32] satā. Diṭṭhadhammābhinibbutāti viditadhammattā diṭṭhadhammā ca rāgādinibbānena ca abhinibbutā. Sesaṃ sabbattha pākaṭameva.

໕໕-໖. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງບອກທຳນັ້ນແກ່ເຫມະກະມານົບນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕຣັດພຣະຄາຖາສອງບົດວ່າ “idhā” (ໃນໂລກນີ້) ເປັນຕົ້ນ. ໃນພຣະຄາຖາຮູ້ນັ້ນ, ຄຳວ່າ “etadaññāya ye satā” ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ຈະເລີນວິປັດສະນາ ໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ “ສັງຂານທັງປວງບໍ່ທ່ຽງ” (ທັມ. ປ. ໒໗໗) ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຮູ້ທັມຄືພຣະນິບພານອັນເປັນບົດທີ່ບໍ່ເຄື່ອນຄ້ອຍນີ້ ໂດຍລຳດັບ ເປັນຜູ້ມີສະຕິດ້ວຍສະຕິມີກາຍານຸປັດສະນາສະຕິເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “diṭṭhadhammābhinibbutā” ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ເຫັນທຳ ເພາະຄວາມທີ່ເປັນຜູ້ຮູ້ແຈ້ງທຳແລ້ວ ແລະ ເປັນຜູ້ດັບສະໜິດແລ້ວ ດ້ວຍການດັບຣາຄະເປັນຕົ້ນ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ປາກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ.

Evaṃ bhagavā idampi suttaṃ arahattanikūṭeneva desesi, desanāpariyosāne ca pubbasadiso eva dhammābhisamayo ahosīti.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງສະແດງສູດນີ້ ໂດຍມີພຣະອະຣະຫັດເປັນຍອດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ແລະ ໃນເວລາຈົບການສະແດງທຳ ການບັນລຸທຳກໍໄດ້ມີແກ່ຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ ເໝືອນດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນກ່ອນນັ້ນແລ້ວ.

Saddhammappajjotikāya cūḷaniddesa-aṭṭhakathāya

ໃນອັດຖະກະຖາ ຈູລະນິດເທດ ຊື່ວ່າ ສັດທັມມັບປັດໂຊຕິກາ

Hemakamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການອະທิບາຍ ເຫມະກະມານົບສູດນິດເທດ ຈົບແລ້ວ.

9. Todeyyamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā

໙. ການອະທິບາຍ ໂຕເທຍຍະມານົບສູດນິດເທດ

57. Navame todeyyasutte – vimokkho tassa kīdisoti tassa kīdiso vimokkho icchitabboti pucchati.

໕໗. ໃນໂຕເທຍຍະສູດ ທີເກົ້າ—ຄຳວ່າ “vimokkho tassa kīdiso” ໄດ້ແກ່ ທູນຖາມວ່າ ວິມຸດ (ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ) ຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ຄວນປາຖະໜາເປັນເຊັ່ນໃດ.

58. Idānissa aññavimokkhābhāvaṃ dassento bhagavā dutiyaṃ gāthamāha. Tattha vimokkho tassa nāparoti tassa añño vimokkho natthi.

໕໘. ໃນບັດນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງຄວາມບໍ່ມີວິມຸດອື່ນແກ່ໂຕເທຍຍະມານົບນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕຣັດພຣະຄາຖາທີສອງ. ໃນພຣະຄາຖາຮູ້ນັ້ນ, ຄຳວ່າ “vimokkho tassa nāparo” ໄດ້ແກ່ ວິມຸດອື່ນຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ບໍ່ມີ.

59. Evaṃ ‘‘taṇhakkhayo eva vimokkho’’ti vuttepi tamatthaṃ asallakkhento ‘‘nirāsaso so uda āsasāno’’ti puna pucchati. Tattha uda paññakappīti udāhu samāpattiñāṇādinā ñāṇena taṇhākappaṃ vā diṭṭhikappaṃ vā kappayati.

໕໙. ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັດຢ່າງນີ້ວ່າ “ຄວາມສິ້ນຕັນຫານັ້ນເອງເປັນວິມຸດ” ໂຕເທຍຍະມານົບກໍຍັງບໍ່ກຳນົດຮູ້ເນື້ອຄວາມນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ທູນຖາມອີກວ່າ “nirāsaso so uda āsasāno” (ບຸກຄົນນັ້ນເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມຫວັງ ຫຼື ຍັງມີຄວາມຫວັງຢູ່) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳຖາມນັ້ນ, ຄຳວ່າ “uda paññakappī” ໄດ້ແກ່ ຫຼືວ່າ ບຸກຄົນນັ້ນຍ່ອມດຳຣິຕັນຫາສັນຍາ ຫຼື ທິຖິສັນຍາ ດ້ວຍຍານມີສະມາບັດຕິຍານເປັນຕົ້ນ.

60. Athassa bhagavā taṃ ācikkhanto catutthaṃ gāthamāha. Tattha kāmabhaveti kāme ca bhave ca.

໖໐. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງບອກເນື້ອຄວາມນັ້ນແກ່ໂຕເທຍຍະມານົບນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕຣັດພຣະຄາຖາທີສີ່. ໃນພຣະຄາຖາຮູ້ນັ້ນ, ຄຳວ່າ “kāmabhave” ໄດ້ແກ່ ໃນກາມ ແລະ ໃນພົບ.

Rūpe nāsīsatīti catusamuṭṭhānike rūpārammaṇe chandarāgavasena na pattheti. Saddhādīsupi eseva nayo. Palibodhaṭṭhena rāgo eva kiñcanaṃ rāgakiñcanaṃ madanaṭṭhena vā. Dosakiñcanādīsupi eseva nayo. Sesaṃ sabbattha pākaṭameva.

ຄຳວ່າ “rūpe nāsīsati” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ປາຖະໜາໃນຮູບາຣົມອັນມີສະມຸດຖານສີ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັນທະຣາຄະ. ໃນອາຣົມມີສຽງເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ຄຳວ່າ “rāgakiñcanaṃ” ໄດ້ແກ່ ຣາຄະນັ້ນເອງເປັນເຄື່ອງກັງວົນ (ກິຈຈະນະ) ເພາະອັດຖະວ່າເປັນເຄື່ອງຜູກມັດ ຫຼື ເພາະອັດຖະວ່າເປັນເຄື່ອງມົວເມົາ. ໃນໂທສະກິຈຈະນະເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ປາກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ.

Evaṃ bhagavā idampi suttaṃ arahattanikūṭeneva desesi, desanāpariyosāne ca pubbasadiso eva dhammābhisamayo ahosīti.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງສະແດງສູດນີ້ ໂດຍມີພຣະອະຣະຫັດເປັນຍອດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ແລະ ໃນເວລາຈົບການສະແດງທຳ ການບັນລຸທຳກໍໄດ້ມີແກ່ຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ ເໝືອນດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນກ່ອນນັ້ນແລ້ວ.

Saddhammappajjotikāya cūḷaniddesa-aṭṭhakathāya

ໃນອັດຖະກະຖາ ຈູລະນິດເທດ ຊື່ວ່າ ສັດທັມມັບປັດໂຊຕິກາ

Todeyyamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການອະທິບາຍ ໂຕເທຍຍະມານົບສູດນິດເທດ ຈົບແລ້ວ.

10. Kappamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā

໑໐. ການອະທິບາຍ ກັບປະມານົບສູດນິດເທດ

61. Dasame [Pg.33] kappasuttaniddese – majjhe sarasminti purimapacchimakoṭipaññāṇābhāvato majjhabhūte saṃsāreti vuttaṃ hoti. Tiṭṭhatanti tiṭṭhamānānaṃ. Yathāyidaṃ nāparaṃ siyāti yathā idaṃ dukkhaṃ puna na bhaveyya.

໖໑. ໃນກັບປະສູດນິດເທດ ທີສິບ—ຄຳວ່າ “majjhe sarasmiṃ” (ໃນທ່າມກາງຫ້ວງນ້ຳ) ໄດ້ແກ່ ໃນສັງສານວັດອັນເປັນທ່າມກາງ ເພາະຄວາມບໍ່ປາກົດແຫ່ງທີ່ສຸດໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແລະ ທີ່ສຸດໃນເບື້ອງປາຍ ນີ້ຄືຄຳອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ “tiṭṭhataṃ” ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ດຳຣົງຢູ່. ຄຳວ່າ “yathāyidaṃ nāparaṃ siyā” ໄດ້ແກ່ ເຮັດແນວໃດທຸກນີ້ຈະບໍ່ພຶງມີອີກ.

Āgamananti pubbantato idhāgamanaṃ. Gamananti ito paralokagamanaṃ. Gamanāgamananti tadubhayavasena vuttaṃ. Kālanti maraṇakālaṃ. Gatīti nibbatti. Bhavābhavoti bhavato bhavo. Cuti cāti bhavato cavanañca. Upapatti cāti cutassa upapatti ca. Nibbatti cāti pātubhāvo ca. Bhedo cāti khandhabhedo ca. Jāti cāti jananañca. Jarā cāti hāni ca. Maraṇañcāti jīvitindriyassa cāgo ca. Purimāpi koṭi na paññāyatīti pubbāpi koṭi natthi na saṃvijjati. Tathā pacchimāpi koṭi.

ຄຳວ່າ “āgamanaṃ” ໄດ້ແກ່ ການມາຈາກທີ່ສຸດໃນເບື້ອງຕົ້ນມາສູ່ໂລກນີ້. ຄຳວ່າ “gamanaṃ” ໄດ້ແກ່ ການໄປຈາກໂລກນີ້ສູ່ປໍຣະໂລກ. ຄຳວ່າ “gamanāgamanaṃ” ຕຣັດໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງທັງສອງປະການນັ້ນ. ຄຳວ່າ “kālaṃ” ໄດ້ແກ່ ເວລາຕາຍ (ມໍຣະນະການ). ຄຳວ່າ “gati” ໄດ້ແກ່ ການເກີດໃໝ່. ຄຳວ່າ “bhavābhavo” ໄດ້ແກ່ ພົບນ້ອຍແລະພົບໃຫຍ່ (ຈາກພົບສູ່ພົບ). ຄຳວ່າ “cuti ca” ໄດ້ແກ່ ການເຄື່ອນຈາກພົບ. ຄຳວ່າ “upapatti ca” ໄດ້ແກ່ ການເຂົ້າເຖິງຂອງຜູ້ເຄື່ອນໄປແລ້ວ. ຄຳວ່າ “nibbatti ca” ໄດ້ແກ່ ການປາກົດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ “bhedo ca” ໄດ້ແກ່ ຄວາມແຕກທຳລາຍແຫ່ງຂັນ. ຄຳວ່າ “jāti ca” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເກີດ. ຄຳວ່າ “jarā ca” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເສື່ອມໂຊມ. ຄຳວ່າ “maraṇañca” ໄດ້ແກ່ ຄວາມສະຫຼະຊີວິຕິນຊີ. ຄຳວ່າ “purimāpi koṭi na paññāyati” ໄດ້ແກ່ ທີ່ສຸດໃນເບື້ອງຕົ້ນກໍບໍ່ມີ ບໍ່ປາກົດ. ທີ່ສຸດໃນເບື້ອງປາຍກໍເໝືອນກັນ.

Ettakā jātiyoti etaparamā jātiyo. Vaṭṭaṃ vattīti saṃsārapavatti. Tato paraṃ na vattatīti tato uddhaṃ nappavattati. Hevaṃ natthīti evaṃ natthi na saṃvijjati. Hi-iti nipāto. Anamataggoyanti ayaṃ saṃsāro aviditaggo.

ຄຳວ່າ “ettakā jātiyo” ໄດ້ແກ່ ຊາດທັງຫຼາຍມີປະມານເທົ່ານີ້. ຄຳວ່າ “vaṭṭaṃ vatti” ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງສັງສານວັດ. ຄຳວ່າ “tato paraṃ na vattati” ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມບໍ່ເປັນໄປເໜືອກວ່າສັງສານວັດນັ້ນ. ຄຳວ່າ “hevaṃ natthi” ໄດ້ແກ່ ບໍ່ມີຢູ່ຢ່າງນີ້, ຄຳວ່າ “hi” ເປັນນິບາດ. ຄຳວ່າ “anamataggoyaṃ” ໄດ້ແກ່ ສັງສານວັດນີ້ມີທີ່ສຸດອັນໃຜໆ ບໍ່ຮູ້ແລ້ວ.

Avijjānīvaraṇānanti avijjāya āvaritānaṃ. Taṇhāsaṃyojanānanti kāmarāgasaṅkhātataṇhābandhanabaddhānaṃ. Sandhāvatanti kāmadhātuyā punappunaṃ dhāvantānaṃ. Saṃsaratanti rūpārūpadhātuyā saṃsarantānaṃ. Dukkhaṃ paccanubhūtanti kāyikacetasikadukkhaṃ anubhūtaṃ vinditaṃ. Tibbanti bahalaṃ. Byasananti avaḍḍhi vināso. Kaṭasī vaḍḍhitāti susānavaḍḍhitaṃ. Alamevāti yuttameva. Sabbasaṅkhāresūti tebhūmakasaṅkhāresu. Nibbinditunti ukkaṇṭhituṃ. Virajjitunti virāgaṃ uppādetuṃ. Vimuccitunti mocetuṃ. Vaṭṭaṃ vattissatīti saṃsārapavattaṃ tebhūmakavaṭṭaṃ anāgate pavattissati. Tato paraṃ na vattissatīti tato uddhaṃ anāgate saṃsārapavattaṃ nappavattissati. Jātibhayeti jātiṃ paṭicca uppajjanakabhaye. Jarābhayādīsupi eseva nayo.

"Avijjānīvaraṇānaṃ" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທີ່ຖືກອະວິຊາກີດກັ້ນໄວ້. "Taṇhāsaṃyojanānaṃ" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທີ່ຖືກຜູກມັດໄວ້ດ້ວຍເຄື່ອງຜູກຄືຕັນຫາ ທີ່ກ່າວຄືກາມະຣາຄະ. "Sandhāvataṃ" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທີ່ແລ່ນພ່ານໄປມາໃນກາມະທາດຢູ່ເລື້ອຍໆ. "Saṃsarataṃ" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທີ່ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນຮູບະທາດແລະອະຮູບະທາດ. "Dukkhaṃ paccanubhūtaṃ" ໄດ້ແກ່ ໄດ້ສະເຫວີຍ ຄືໄດ້ຮັບທຸກທາງກາຍແລະທາງໃຈ. "Tibbaṃ" ໄດ້ແກ່ ຢ່າງແຮງກ້າ. "Byasanaṃ" ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ຈະເລີນ ຄວາມພິນາດ. "Kaṭasī vaḍḍhitā" ໄດ້ແກ່ ເຮັດໃຫ້ປ່າຊ້າຈະເລີນ. "Alameva" ໄດ້ແກ່ ຄວນແທ້ໆ. "Sabbasaṅkhāresū" ໄດ້ແກ່ ໃນສັງຂານທັງຫຼາຍອັນເປັນໄປໃນພູມສາມ. "Nibbindituṃ" ໄດ້ແກ່ ເພື່ອເບື່ອໜ່າຍ. "Virajjituṃ" ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຄາຍຄວາມກຳໜັດ. "Vimuccituṃ" ໄດ້ແກ່ ເພື່ອຫຼຸດພົ້ນ. "Vaṭṭaṃ vattissati" ໄດ້ແກ່ ວັດຕະສົງສານອັນເປັນໄປໃນພູມສາມ ຈະດຳເນີນຕໍ່ໄປໃນອະນາຄົດ. "Tato paraṃ na vattissati" ໄດ້ແກ່ ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນໄປໃນອະນາຄົດ ວັດຕະສົງສານຈະບໍ່ດຳເນີນຕໍ່ໄປ. "Jātibhaye" ໄດ້ແກ່ ໃນໄພທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສຊາດ. "Jarābhayādīsupi eseva nayo" ແມ່ນແຕ່ໃນໄພມີຊະລາໄພເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ.

62-3. Athassa bhagavā tamatthaṃ byākaronto uparūparigāthāyo abhāsi. Dutiyagāthā vuttatthāyeva. Tatiyagāthāya akiñcananti kiñcanapaṭipakkhaṃ. Anādānanti ādānapaṭipakkhaṃ, kiñcanādānavūpasamanti vuttaṃ hoti. Anāparanti aparapaṭibhāgadīpavirahitaṃ, seṭṭhanti vuttaṃ hoti.

໖໒-໓. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງພະຍາກອນເນື້ອຄວາມນັ້ນແກ່ລາວ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄາຖາຕໍ່ໆໄປ. ຄາຖາທີສອງ ມີເນື້ອຄວາມຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນເອງ. ໃນຄາຖາທີສາມ ຄຳວ່າ "Akiñcanaṃ" ໄດ້ແກ່ ທຳອັນເປັນປະຕິປັກຕໍ່ກິເລດເຄື່ອງກັງວົນ. ຄຳວ່າ "Anādānaṃ" ໄດ້ແກ່ ທຳອັນເປັນປະຕິປັກຕໍ່ຄວາມຍຶດໝັ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ຄວາມເຂົ້າໄປສະຫງົບກິເລດເຄື່ອງກັງວົນແລະຄວາມຍຶດໝັ້ນ. ຄຳວ່າ "Anāparaṃ" ໄດ້ແກ່ ປາສະຈາກເກາະອັນເປັນຄູ່ປຽບອື່ນ, ອະທິບາຍວ່າ ປະເສີດສຸດ.

64. Catutthagāthāya [Pg.34] na te mārassa paddhagūti te mārassa paddhacarā paricārikā sissā na honti.

໖໔. ໃນຄາຖາທີສີ່ ຄຳວ່າ "Na te mārassa paddhagū" ໄດ້ແກ່ ຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເປັນຜູ້ຕິດຕາມ, ບໍ່ເປັນຜູ້ບຳເລີ, ບໍ່ເປັນສິດຂອງມານ.

Mahājanaṃ pāse niyojetvā māretīti māro. Akusalakamme niyuttattā kaṇho. Chasu devalokesu adhipatittā adhipati. Akusalānaṃ dhammānaṃ antaṃ gatattā antagū. Pāpajanaṃ na muñcatīti namuci. Sativippavāsappamattapuggalānaṃ ñātakoti pamattabandhu. Sesaṃ sabbattha pākaṭameva.

ຊື່ວ່າ "Māro" ເພາະຜູກມັດມະຫາຊົນໄວ້ໃນບ້ວງແລ້ວຂ້າເສຍ. ຊື່ວ່າ "Kaṇho" ເພາະປະກອບໃນອະກຸສົນກຳ. ຊື່ວ່າ "Adhipati" ເພາະເປັນໃຫຍ່ໃນເທວະໂລກທັງ 6. ຊື່ວ່າ "Antagū" ເພາະເຖິງທີ່ສຸດແຫ່ງອະກຸສົນທຳທັງຫຼາຍ. ຊື່ວ່າ "Namuci" ເພາະບໍ່ປ່ອຍຄົນບາບໄປ. ຊື່ວ່າ "Pamattabandhu" ເພາະເປັນຍາດຂອງບຸກຄົນຜູ້ປະໝາດປາສະຈາກສະຕິ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນ ປາກົດຊັດເຈນຢູ່ແລ້ວ.

Evaṃ bhagavā idampi suttaṃ arahattanikūṭeneva desesi, desanāpariyosāne ca pubbasadisova dhammābhisamayo ahosīti.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງສະແດງສູດນີ້ ໂດຍມີພຣະອໍຣະຫັດເປັນຍອດ ດ້ວຍປະການສະນີ, ແລະໃນເວລາຈົບການສະແດງທຳ ຄວາມບັນລຸທຳກໍໄດ້ມີແກ່ຜູ້ຟັງ ເໝືອນດັ່ງໃນກ່ອນນັ້ນແລ້ວ.

Saddhammappajjotikāya cūḷaniddesa-aṭṭhakathāya

ໃນອັດຖະກະຖາຈູລະນິດເທດ ຊື່ວ່າ ສັດທັມມະປັດໂຊຕິກາ

Kappamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.

Consisting of the explanation of the Kappamāṇavasutta, the commentary is finished.

11. Jatukaṇṇimāṇavasuttaniddesavaṇṇanā

໑໑. ການພັນລະນາເນື້ອຄວາມແຫ່ງຊະຕຸກັນນິມານະວະສູດນິດເທດ

65. Ekādasame jatukaṇṇisutte – sutvānahaṃ vīra akāmakāminti ahaṃ ‘‘itipi so bhagavā’’tiādinā (pārā. 1; dī. ni. 1.157, 255, 301; a. ni. 6.10; saṃ. ni. 5.997) nayena vīra kāmānaṃ akāmanato akāmakāmiṃ buddhaṃ sutvā. Akāmamāgamanti nikkāmaṃ bhagavantaṃ pucchituṃ āgatomhi. Sahajanettāti sahajātasabbaññutaññāṇacakkhu. Yathātacchanti yathātathaṃ. Brūhi meti puna yācanto bhaṇati. Yācanto hi sahassakkhattumpi bhaṇeyya, ko pana vādo dvikkhattuṃ.

໖໕. ໃນຊະຕຸກັນນິສູດ ທີສິບເອັດ ຄຳວ່າ "Sutvānahaṃ vīra akāmakāmiṃ" ຄວາມວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຟັງແລ້ວ ເຖິງພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ເປັນວີຣະບຸຣຸດ ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມກຳໜັດໃນກາມ ເພາະບໍ່ຊົງປາດຖະໜາກາມທັງຫຼາຍ ໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ "Itipi so bhagavā" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "Akāmamāgamaṃ" ຄວາມວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມກຳໜັດ ໄດ້ມາເພື່ອທູນຖາມພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ຄຳວ່າ "Sahajanettā" ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີພຣະສັບພັນຍຸຕັນຍານະຈັກຂຸອັນເກີດຮ່ວມກັນ. ຄຳວ່າ "Yathātacchaṃ" ໄດ້ແກ່ ຕາມຄວາມເປັນຈິງ. ຄຳວ່າ "Brūhi me" ຄວາມວ່າ ເມື່ອຈະທູນຂໍອີກ ຈຶ່ງກ່າວຄຳນີ້. ເພາະວ່າ ຜູ້ທູນຂໍ ແມ່ນແຕ່ພັນເທື່ອ ກໍຍັງກ່າວໄດ້, ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງການກ່າວພຽງສອງເທື່ອ.

Itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddhoti imesaṃ padānaṃ attho heṭṭhā vuttova. Vijjāhi pana caraṇena ca sampannattā vijjācaraṇasampanno. Tattha vijjāti tissopi vijjā aṭṭhapi vijjā. Tisso vijjā bhayabheravasutte (ma. ni. 1.34 ādayo) vuttanayena veditabbā, aṭṭha ambaṭṭhasutte (dī. ni. 1.254 ādayo). Tattha hi vipassanāñāṇena manomayiddhiyā ca saha cha abhiññā pariggahetvā aṭṭha vijjā vuttā. Caraṇanti sīlasaṃvaro indriyesu guttadvāratā bhojane mattaññutā jāgariyānuyogo satta saddhammā cattāri rūpāvacarajjhānānīti ime pannarasa dhammā veditabbā. Imeyeva hi pannarasa dhammā yasmā etehi [Pg.35] carati ariyasāvako gacchati amataṃ disaṃ, tasmā ‘‘caraṇa’’nti vuttā. Yathāha – ‘‘idha, mahānāma, ariyasāvako sīlavā hotī’’ti (ma. ni. 2.24) sabbaṃ majjhimapaṇṇāsake vuttanayena veditabbaṃ. Bhagavā imāhi vijjāhi iminā ca caraṇena samannāgato, tena vuccati vijjācaraṇasampannoti. Tattha vijjāsampadā bhagavato sabbaññutaṃ pūretvā ṭhitā, caraṇasampadā mahākāruṇikataṃ. So sabbaññutāya sabbasattānaṃ atthānatthaṃ ñatvā mahākāruṇikatāya anatthaṃ parivajjetvā atthe niyojeti, yathā taṃ vijjācaraṇasampanno. Tenassa sāvakā suppaṭipannā honti, no duppaṭipannā, vijjācaraṇavipannānañhi sāvakā attantapādayo viya (pārā. aṭṭha. 1.1).

ເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດເຫຼົ່ານີ້ວ່າ "Itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho" ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ກ່ອນ. ສ່ວນຄຳວ່າ "Vijjācaraṇasampanno" ເພາະປະກອບດ້ວຍວິຊາທັງຫຼາຍແລະຈະຣະນະ. ໃນບົດນັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ "Vijjā" ໄດ້ແກ່ ວິຊາ 3 ກໍມີ ວິຊາ 8 ກໍມີ. ວິຊາ 3 ເພິ່ງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພະຍະເພຣະວະສູດເປັນຕົ້ນ, ວິຊາ 8 ເພິ່ງຊາບໃນອຳບັດຖະສູດ. ເພາະໃນອຳບັດຖະສູດນັ້ນ ຊົງຖືເອົາວິປັດສະນາຍານ ແລະມະໂນມະຍິດທິ ຮ່ວມກັບອະພິນຍາ 6 ແລ້ວ ຕັດວິຊາ 8 ໄວ້. ທີ່ຊື່ວ່າ "Caraṇa" ເພິ່ງຊາບທຳ 15 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ສີລະສັງວອນ, ຄວາມເປັນຜູ້ຄຸ້ມຄອງທະວານໃນອິນຊີທັງຫຼາຍ, ຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ປະມານໃນການບໍລິໂພກອາຫານ, ຄວາມເປັນຜູ້ປະກອບຄວາມພຽນເຄື່ອງຕື່ນຢູ່ສະເໝີ, ສັດທັມ 7 ປະການ, ແລະຮູບາວະຈະຣະຊານ 4. ກໍທຳ 15 ປະການເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ ທີ່ຊື່ວ່າ "ຈະຣະນະ" ເພາະພຣະອະລິຍະສາວົກຍ່ອມດຳເນີນໄປ ຍ່ອມໄປສູ່ທິດອັນບໍ່ຕາຍດ້ວຍທຳເຫຼົ່ານີ້. ສົມດັ່ງທີ່ພຣະອົງຕັດໄວ້ວ່າ "ມະຫານາມະ, ອະລິຍະສາວົກໃນທັມມະວິນັຍນີ້ ເປັນຜູ້ມີສີລ..." ເພິ່ງຊາບເນື້ອຄວາມທັງໝົດໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນມັດຊິມະປັນນາດ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງປະກອບດ້ວຍວິຊາເຫຼົ່ານີ້ ແລະດ້ວຍຈະຣະນະນີ້, ເພາະεຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "Vijjācaraṇasampanno". ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ວິຊາສຳປະທາ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ພຣະສັບພັນຍຸຕັນຍານຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າບໍລິບູນ, ສ່ວນຈະຣະນະສຳປະທາ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ພຣະມະຫາກະລຸນາທິຄຸນບໍລິບູນ. ພຣະອົງຊົງຊາບສິ່ງອັນເປັນປະໂຫຍດແລະບໍ່ເປັນປະໂຫຍດຂອງສັດທັງປວງດ້ວຍພຣະສັບພັນຍຸຕັນຍານ ແລ້ວຊົງເວັ້ນສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ ຊົງປະກອບສິ່ງທີ່ເປັນປະໂຫຍດໃຫ້ແກ່ສັດທັງຫຼາຍດ້ວຍພຣະມະຫາກະລຸນາທິຄຸນ, ສົມກັບທີ່ຊົງເປັນຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍວິຊາແລະຈະຣະນະ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະສາວົກຂອງພຣະອົງຈຶ່ງເປັນຜູ້ປະຕິບັດດີ ບໍ່ເປັນຜູ້ປະຕິບັດຊົ່ວ, ເພາະວ່າ ພວກສາວົກຂອງຜູ້ປາສະຈາກວິຊາແລະຈະຣະນະ ຍ່ອມເປັນເໝືອນພວກບຳເພັນຕົບະທໍລະມານຕົນເອງ.

Sobhanagamanattā sundaraṃ ṭhānaṃ gatattā sammā gatattā sammā ca gadattā sugato. Gamanampi hi gatanti vuccati. Tañca bhagavato sobhanaṃ parisuddhamanavajjaṃ. Kiṃ pana tanti? Ariyamaggo. Tena hesa gamanena khemaṃ disaṃ asajjamāno gatoti sobhanagamanattā sugato. Sundarañcesa ṭhānaṃ gato amataṃ nibbānanti sundaraṃ ṭhānaṃ gatattāpi sugato. Sammā ca gato tena tena maggena pahīne kilese puna apaccāgacchanto. Vuttañhetaṃ –

ຊື່ວ່າ "Sugato" ເພາະຊົງມີການສະເດັດໄປອັນງົດງາມ, ເພາະສະເດັດໄປສູ່ສະຖານທີ່ອັນດີ, ເພາະສະເດັດໄປໂດຍຊອບ, ແລະເພາະຊົງກ່າວໂດຍຊອບ. ຄວາມຈິງ ແມ່ນແຕ່ການສະເດັດໄປ ກໍຮຽກວ່າ "Gata". ແລະການສະເດັດໄປນັ້ນຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ກໍງົດງາມ ບໍລິສຸດ ປາສະຈາກໂທດ. ການສະເດັດໄປນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄື ອະລິຍະມັກ. ພຣະອົງສະເດັດໄປສູ່ທິດອັນກະເສມ ໂດຍບໍ່ຕິດຂັດ ດ້ວຍການສະເດັດໄປນັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "Sugato" ເພາະມີການສະເດັດໄປອັນງົດງາມ. ແລະພຣະອົງສະເດັດໄປສູ່ສະຖານທີ່ອັນດີ ຄື ອະມະຕະມະຫານິພານ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "Sugato" ເພາະສະເດັດໄປສູ່ສະຖານທີ່ອັນດີ. ແລະພຣະອົງສະເດັດໄປໂດຍຊອບ ຄື ບໍ່ຊົງກັບຄືນມາສູ່ກິເລດທີ່ຊົງລະໄດ້ແລ້ວດ້ວຍມັກນັ້ນໆ. ສົມດັ່ງທີ່ພຣະອົງຕັດໄວ້ວ່າ -

‘‘Sotāpattimaggena ye kilesā pahīnā, te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchatīti sugato…pe… arahattamaggena ye kilesā pahīnā, te kilese na puneti na pacceti na paccāgacchatīti sugato’’ti (mahāni. 38; cūḷani. mettagūmāṇavapucchāniddesa 27).

"ກິເລດເຫຼົ່າໃດ ທີ່ຊົງລະໄດ້ແລ້ວດ້ວຍໂສດາປັດຕິມັກ, ພຣະອົງຍ່ອມບໍ່ກັບຄືນມາ ບໍ່ຫວນຄືນມາ ບໍ່ຫວນກັບຄືນມາສູ່ກິເລດເຫຼົ່ານັ້ນອີກ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພຣະສຸຄົດ... ລະ... ກິເລດເຫຼົ່າໃດ ທີ່ຊົງລະໄດ້ແລ້ວດ້ວຍອໍຣະຫັດຕະມັກ, ພຣະອົງຍ່ອມບໍ່ກັບຄືນມາ ບໍ່ຫວນຄືນມາ ບໍ່ຫວນກັບຄືນມາສູ່ກິເລດເຫຼົ່ານັ້ນອີກ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພຣະສຸຄົດ".

Sammā vā gato dīpaṅkarapādamūlato pabhuti yāva bodhimaṇḍā tāva samatiṃsapāramīpūrikāya sammā paṭipattiyā sabbalokassa hitasukhameva karonto sassataṃ ucchedaṃ kāmasukhaṃ attakilamathanti ime ca ante anupagacchanto gatoti sammā gatattāpi sugato. Sammā cesa gadati yuttaṭṭhānesu yuttameva vācaṃ bhāsatīti sammā gadattāpi sugato.

ຫຼືວ່າ ພຣະອົງສະເດັດໄປໂດຍຊອບ ຄື ຕັ້ງແຕ່ແທບພຣະບາດຂອງພຣະທີປັງກອນພຸດທະເຈົ້າ ຈົນເຖິງໂພທິບັນລັງ ຊົງບຳເພັນບາຣະມີ 30 ທັດ ດ້ວຍການປະຕິບັດໂດຍຊອບ ຊົງເກື້ອກູນປະໂຫຍດແລະຄວາມສຸກແກ່ໂລກທັງປວງ ແລະສະເດັດໄປໂດຍບໍ່ຊົງເຂົ້າໃກ້ສ່ວນສຸດເຫຼົ່ານີ້ ຄື ສັດສະຕະທິດຖິ, ອຸຈເຊທະທິດຖິ, ກາມະສຸຂັລລິການຸໂຍກ, ແລະອັດຕະກິລະມະຖານຸໂຍກ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "Sugato" ເພາະສະເດັດໄປໂດຍຊອບ. ແລະພຣະອົງຊົງກ່າວໂດຍຊອບ ຄື ຊົງກ່າວວາຈາອັນຄວນໃນສະຖານທີ່ອັນຄວນເທົ່ານັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "Sugato" ເພາະຊົງກ່າວໂດຍຊອບ.

Tatridaṃ sādhakasuttaṃ –

ໃນເລື່ອງນັ້ນ ມີສູດອັນເປັນຫຼັກຖານດັ່ງນີ້ -

‘‘Yaṃ tathāgato vācaṃ jānāti abhūtaṃ atacchaṃ anatthasaṃhitaṃ, sā ca paresaṃ appiyā amanāpā, na taṃ tathāgato vācaṃ bhāsati. Yampi tathāgato vācaṃ jānāti bhūtaṃ tacchaṃ [Pg.36] anatthasaṃhitaṃ, sā ca paresaṃ appiyā amanāpā, tampi tathāgato vācaṃ na bhāsati. Yañca kho tathāgato vācaṃ jānāti bhūtaṃ tacchaṃ atthasaṃhitaṃ, sā ca paresaṃ appiyā amanāpā, tatra kālaññū tathāgato hoti tassā vācāya veyyākaraṇāya. Yaṃ tathāgato vācaṃ jānāti abhūtaṃ atacchaṃ anatthasaṃhitaṃ. Sā ca paresaṃ piyā manāpā, na taṃ tathāgato vācaṃ bhāsati. Yampi tathāgato vācaṃ jānāti bhūtaṃ tacchaṃ anatthasaṃhitaṃ, sā ca paresaṃ piyā manāpā, tampi tathāgato vācaṃ na bhāsati. Yañca kho tathāgato vācaṃ jānāti bhūtaṃ tacchaṃ atthasaṃhitaṃ, sā ca paresaṃ piyā manāpā, tatra kālaññū tathāgato hoti tassā vācāya veyyākaraṇāyā’’ti (ma. ni. 2.86).

"ວາຈາໃດ ທີ່ພຣະຕຖາຄົດຊົງຊາບວ່າ ບໍ່ຈິງ ບໍ່ແທ້ ບໍ່ປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດ, ແລະວາຈານັ້ນບໍ່ເປັນທີ່ຮັກ ບໍ່ເປັນທີ່ພໍໃຈຂອງຜູ້ອື່ນ, ພຣະຕຖາຄົດຍ່ອມບໍ່ກ່າວວາຈານັ້ນ. ວາຈາໃດ ທີ່ພຣະຕຖາຄົດຊົງຊາບວ່າ จິງ ແທ້ ແຕ່ບໍ່ປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດ, ແລະວາຈານັ້ນບໍ່ເປັນທີ່ຮັກ ບໍ່ເປັນທີ່ພໍໃຈຂອງຜູ້ອື່ນ, ພຣະຕຖາຄົດກໍຍ່ອມບໍ່ກ່າວວາຈານັ້ນ. ສ່ວນວາຈາໃດ ທີ່ພຣະຕຖາຄົດຊົງຊາບວ່າ ຈິງ ແທ້ ປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດ, ແລະວາຈານັ້ນບໍ່ເປັນທີ່ຮັກ ບໍ່ເປັນທີ່ພໍໃຈຂອງຜູ້ອື່ນ, ໃນວາຈານັ້ນ ພຣະຕຖາຄົດຍ່ອມເປັນຜູ້ຮູ້ກາລະ ເພື່ອກ່າວວາຈານັ້ນ. ວາຈາໃດ ທີ່ພຣະຕຖາຄົດຊົງຊາບວ່າ ບໍ່ຈິງ ບໍ່ແທ້ ບໍ່ປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດ, ແຕ່ເປັນທີ່ຮັກ ເປັນທີ່ພໍໃຈຂອງຜູ້ອື່ນ, ພຣະຕຖາຄົດຍ່ອມບໍ່ກ່າວວາຈານັ້ນ. ວາຈາໃດ ທີ່ພຣະຕຖາຄົດຊົງຊາບວ່າ ຈິງ ແທ້ ແຕ່ບໍ່ປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດ, ແຕ່ເປັນທີ່ຮັກ ເປັນທີ່ພໍໃຈຂອງຜູ້ອື່ນ, ພຣະຕຖາຄົດກໍຍ່ອມບໍ່ກ່າວວາຈານັ້ນ. ສ່ວນວາຈາໃດ ທີ່ພຣະຕຖາຄົດຊົງຊາບວ່າ ຈິງ ແທ້ ປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍດ, ແລະເປັນທີ່ຮັກ ເປັນທີ່ພໍໃຈຂອງຜູ້ອື່ນ, ໃນວາຈານັ້ນ ພຣະຕຖາຄົດຍ່ອມເປັນຜູ້ຮູ້ກາລະ ເພື່ອກ່າວວາຈານັ້ນ".

Evaṃ sammā gadattāpi sugatoti veditabbo.

ເພິ່ງຊາບວ່າ ຊື່ວ່າ "Sugato" ເພາະຊົງກ່າວໂດຍຊອບ ດ້ວຍປະການສະນີ.

Sabbathā viditalokattā pana lokavidū. So hi bhagavā sabhāvato samudayato nirodhato nirodhūpāyatoti sabbathā lokaṃ avedi aññāsi paṭivijjhi. Yathāha –

ສ່ວນທີ່ຊື່ວ່າ "Lokavidū" ເພາະຊົງຮູ້ແຈ້ງໂລກໂດຍປະການທັງປວງ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້ານັ້ນ ຊົງຮູ້ ຊົງຊາບ ຊົງແທງຕະຫຼອດເຊິ່ງໂລກ ໂດຍປະການທັງປວງ ໂດຍສະພາວະ ໂດຍເຫດເກີດ ໂດຍຄວາມດັບ ແລະໂດຍອຸບາຍເຄື່ອງດັບທຸກ. ສົມດັ່ງທີ່ພຣະອົງຕັດໄວ້ວ່າ -

‘‘Yattha kho, āvuso, na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, nāhaṃ taṃ gamanena lokassa antaṃ ñāteyyaṃ daṭṭheyyaṃ patteyyanti vadāmi. Na cāhaṃ, āvuso, appatvāva lokassa antaṃ dukkhassa antakiriyaṃ vadāmi. Api cāhaṃ, āvuso, imasmiṃyeva byāmamatte kaḷevare sasaññimhi samanake lokañca paññapemi lokasamudayañca lokanirodhañca lokanirodhagāminiñca paṭipadaṃ (saṃ. ni. 1.107; a. ni. 4.45).

"ອາວຸໂສ, ເຮົາບໍ່ກ່າວວ່າ ບຸກຄົນຈະເພິ່ງຮູ້ ເພິ່ງເຫັນ ເພິ່ງບັນລຸເຖິງທີ່ສຸດແຫ່ງໂລກ ທີ່ບໍ່ເກີດ ບໍ່ແກ່ ບໍ່ຕາຍ ບໍ່ເຄື່ອນ ບໍ່ອຸບັດ ດ້ວຍການເດີນທາງໄປ. ແລະເຮົາກໍບໍ່ກ່າວວ່າ ບຸກຄົນຍັງບໍ່ບັນລຸເຖິງທີ່ສຸດແຫ່ງໂລກແລ້ວ ຈະເຮັດການສິ້ນສຸດແຫ່ງທຸກໄດ້. ອາວຸໂສ, ແຕ່ເຮົາບັນຍັດໂລກ ເຫດເກີດແຫ່ງໂລກ ຄວາມດັບແຫ່ງໂລກ ແລະທາງປະຕິບັດໃຫ້ເຖິງຄວາມດັບແຫ່ງໂລກ ໄວ້ໃນຮ່າງກາຍອັນມີປະມານວາໜຶ່ງນີ້ເອງ ທີ່ມີສັນຍາແລະມີໃຈຄອງນີ້.

‘‘Gamanena na pattabbo, lokassanto kudācanaṃ;

Na ca appatvā lokantaṃ, dukkhā atthi pamocanaṃ.

"ທີ່ສຸດແຫ່ງໂລກ ບຸກຄົນບໍ່ເພິ່ງບັນລຸໄດ້ດ້ວຍການເດີນທາງໄປໃນກາລະໃດໆ, ແລະເມື່ອຍັງບໍ່ເຖິງທີ່ສຸດແຫ່ງໂລກ ກໍຍ່ອມບໍ່ມີການຫຼຸດພົ້ນຈາກທຸກ.

‘‘Tasmā have lokavidū sumedho, lokantagū vusitabrahmacariyo;

Lokassa antaṃ samitāvi ñatvā, nāsīsatī lokamimaṃ parañcā’’ti. (saṃ. ni. 1.107;

a. ni. 4.45);

"ເພາະເຫດນັ້ນແລ້ວ ບຸກຄົນຜູ້ມີປັນຍາດີ ຜູ້ຮູ້ແຈ້ງໂລກ ຜູ້ເຖິງທີ່ສຸດແຫ່ງໂລກ ຜູ້ຢູ່ຈົບພຣົມມະຈັນ ລະງັບບາບທັມແລ້ວ ຮູ້ແຈ້ງທີ່ສຸດແຫ່ງໂລກແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ປາດຖະໜາໂລກນີ້ແລະໂລກໜ້າ".

Api [Pg.37] ca – tayo lokā saṅkhāraloko sattaloko okāsalokoti. Tattha ‘‘eko loko sabbe sattā āhāraṭṭhitikā’’ti (paṭi. ma. 1.112) āgataṭṭhāne saṅkhāraloko veditabbo. ‘‘Sassato lokoti vā asassato lokoti vā’’ti (dī. ni. 1.421; ma. ni. 1.269; saṃ. ni. 4.416; vibha. 937) āgataṭṭhāne sattaloko.

ອີກປະການໜຶ່ງ ໂລກມີ 3 ຄື: ສັງຂານໂລກ, ສັດຕະໂລກ, ແລະໂອກາດສະໂລກ. ໃນສາມຢ່າງນັ້ນ ໃນບ່ອນທີ່ມາວ່າ "ໂລກໜຶ່ງ ຄື ສັດທັງປວງດຳລົງຢູ່ໄດ້ດ້ວຍອາຫານ" ເພິ່ງຊາບວ່າເປັນ ສັງຂານໂລກ. ໃນບ່ອນທີ່ມາວ່າ "ໂລກທ່ຽງ ຫຼື ໂລກບໍ່ທ່ຽງ" ເພິ່ງຊາບວ່າເປັນ ສັດຕະໂລກ.

‘‘Yāvatā candimasūriyā pariharanti, disā bhanti virocamānā;

Tāva sahassadhā loko, ettha te vattatī vaso’’ti. (ma. ni. 1.503) –

"ດວງຈັນແລະດວງອາທິດ ໂຄຈອນໄປສ່ອງແສງສະຫວ່າງຮຸ່ງເຮືອງໄປທົ່ວທິດທັງຫຼາຍພຽງໃດ, ໂລກພັນສ່ວນກໍມີພຽງນັ້ນ, ອຳນາດຂອງພຣະອົງຍ່ອມເປັນໄປໃນໂລກພັນສ່ວນນັ້ນ" -

Āgataṭṭhāne okāsaloko. Tampi bhagavā sabbathā avedi. Tathā hissa ‘‘eko loko sabbe sattā āhāraṭṭhitikā. Dve lokā nāmañca rūpañca. Tayo lokā tisso vedanā. Cattāro lokā cattāro āhārā. Pañca lokā pañcupādānakkhandhā. Cha lokā cha ajjhattikāni āyatanāni. Satta lokā satta viññāṇaṭṭhitiyo. Aṭṭha lokā aṭṭha lokadhammā. Nava lokā nava sattāvāsā. Dasa lokā dasāyatanāni. Dvādasa lokā dvādasāyatanāni. Aṭṭhārasalokā aṭṭhārasa dhātuyo’’ti (paṭi. ma. 1.112) ayaṃ saṅkhāralokopi sabbathā vidito.

ໃນບ່ອນທີ່ມານີ້ ເພິ່ງຊາບວ່າເປັນ ໂອກາດສະໂລກ. ແມ້ໂອກາດສະໂລກນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກໍຊົງຮູ້ແຈ້ງໂດຍປະການທັງປວງ. ດ້ວຍວ່າ ແມ້ສັງຂານໂລກນີ້ ພຣະອົງກໍຊົງຮູ້ແຈ້ງໂດຍປະການທັງປວງ ດັ່ງນີ້: "ໂລກໜຶ່ງ ຄື ສັດທັງປວງດຳລົງຢູ່ໄດ້ດ້ວຍອາຫານ. ໂລກສອງ ຄື ນາມແລະຮູບ. ໂລກສາມ ຄື ເວດທະນາສາມ. ໂລກສີ່ ຄື ອາຫານສີ່. ໂລກຫ້າ ຄື ອຸປາດານັກຂັນຫ້າ. ໂລກຫົກ ຄື ອາຍະຕະນະພາຍໃນຫົກ. ໂລກເຈັດ ຄື ວິນຍານັດຖິຕິເຈັດ. ໂລກແປດ ຄື ໂລກະທັມແປດ. ໂລກເກົ້າ ຄື ສັດຕາວາດເກົ້າ. ໂລກສິບ ຄື ອາຍະຕະນະສິບ. ໂລກສິບສອງ ຄື ອາຍະຕະນະສິບສອງ. ໂລກສິບແປດ ຄື ທາດສິບແປດ".

Yasmā panesa sabbesampi sattānaṃ āsayaṃ jānāti, anusayaṃ jānāti, caritaṃ jānāti, adhimuttiṃ jānāti, apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye, svākāre dvākāre, suviññāpaye duviññāpaye, bhabbe abhabbe satte jānāti. Tasmāssa sattalokopi sabbathā vidito. Yathā ca sattaloko, evaṃ okāsalokopi. Tathā hesa ekaṃ cakkavāḷaṃ āyāmato ca vitthārato ca yojanānaṃ dvādasa satasahassāni catutiṃsa satāni ca paññāsañca yojanāni. Parikkhepato –

ກໍເພາະວ່າ ພຣະອົງຊົງຊາບອັດທະຍາໄສ, ຊົງຊາບອະນຸໄສ, ຊົງຊາບຈະຣິດ, ຊົງຊາບອະທິມຸດ ຂອງສັດທັງປວງ, ຊົງຊາບບຸກຄົນຜູ້ມີກິເລດເບົາບາງ, ມີກິເລດໜาແໜ້ນ, ມີອິນຊີແກ່ກ້າ, ມີອິນຊີອ່ອນ, ມີອາການດີ, ມີອາການຊົ່ວ, ຜູ້ສອນງ່າຍ, ຜູ້ສອນຍາກ, ຜູ້ຄວນບັນລຸ ແລະບໍ່ຄວນບັນລຸ. ເພາະເຫດນັ້ນ ແມ້ສັດຕະໂລກ ພຣະອົງກໍຊົງຮູ້ແຈ້ງໂດຍປະການທັງປວງ. ແມ້ໂອກາດສະໂລກ ກໍເໝືອນກັບສັດຕະໂລກ. ດ້ວຍວ່າ ຈັກກະວານໜຶ່ງນີ້ ໂດຍສ່ວນຍາວແລະສ່ວນກວ້າງ ມີປະມານ 1,203,450 ໂຍດ. ໂດຍສ່ວນຮອບ -

Sabbaṃ satasahassāni, chattiṃsa parimaṇḍalaṃ;

Dasa ceva sahassāni, aḍḍhuḍḍhāni satāni ca.

ໂດຍສ່ວນຮອບທັງໝົດ ມີປະມານ 3,610,350 ໂຍດ.

Tattha [Pg.38] –

ໃນຈັກກະວານນັ້ນ -

Duve satasahassāni, cattāri nahutāni ca;

Ettakaṃ bahalattena, saṅkhātāyaṃ vasundharā.

ແຜ່ນດິນນີ້ ໂດຍຄວາມໜາ ມີປະມານ 240,000 ໂຍດ.

Tassāyeva sandhārakaṃ –

ນ້ຳອັນຮອງຮັບແຜ່ນດິນນັ້ນ -

Cattāri satasahassāni, aṭṭheva nahutāni ca;

Ettakaṃ bahalattena, jalaṃ vāte patiṭṭhitaṃ.

ນ້ຳອັນຕັ້ງຢູ່ເທິງລົມ ໂດຍຄວາມໜາ ມີປະມານ 480,000 ໂຍດ.

Tassāpi sandhārako –

ລົມອັນຮອງຮັບນ້ຳນັ້ນ -

Nava satasahassāni, māluto nabhamuggato;

Saṭṭhi ceva sahassāni, esā lokassa saṇṭhiti.

ລົມອັນພັດຂຶ້ນສູ່ທ້ອງຟ້າ ມີປະມານ 960,000 ໂຍດ, ນີ້ຄືການຕັ້ງຢູ່ແຫ່ງໂລກ.

Evaṃ saṇṭhite cettha yojanānaṃ –

ເມື່ອໂລກຕັ້ງຢູ່ຢ່າງນີ້ ໃນຈັກກະວານນີ້ -

Caturāsīti sahassāni, ajjhogāḷho mahaṇṇave;

Accuggato tāvadeva, sineru pabbatuttamo.

ພູເຂົາສິເນຣຸອັນປະເສີດສຸດ ຢັ່ງລົງໃນມະຫາສະໝຸດ 84,000 ໂຍດ, ແລະສູງຂຶ້ນໄປເທົ່ານັ້ນ.

Tato upaḍḍhupaḍḍhena, pamāṇena yathākkamaṃ;

Ajjhogāḷhuggatā dibbā, nānāratanacittitā.

ຖັດຈາກນັ້ນໄປ ພູເຂົາທິບທັງຫຼາຍ ອັນປະດັບດ້ວຍລັດຕະນະຕ່າງໆ ຢັ່ງລົງແລະສູງຂຶ້ນ ໂດຍສ່ວນເຄິ່ງໜຶ່ງໆ ຕາມລຳດັບ.

Yugandharo īsadharo, karavīko sudassano;

Nemindharo vinatako, assakaṇṇo giri brahā.

ຄື ພູເຂົາຍຸຄັນທອນ, ພູເຂົາອิສິນທອນ, ພູເຂົາກະຣະວີກະ, ພູເຂົາສຸທັດສະນະ, ພູເຂົາເນມິນທອນ, ພູເຂົາວິນະຕະກະ, ແລະພູເຂົາອັດສະກັນນະ ອັນເປັນພູເຂົາໃຫຍ່.

Ete satta mahāselā, sinerussa samantato;

Mahārājānamāvāsā, devayakkhanisevitā.

ພູເຂົາໃຫຍ່ທັງ 7 ເຫຼົ່ານີ້ ຕັ້ງຢູ່ຮອບພູເຂົາສິເນຣຸ, ເປັນທີ່ຢູ່ຂອງທ້າວມະຫາຣາດທັງຫຼາຍ, ອັນເທວະດາແລະຍັກອາໄສຢູ່.

Yojanānaṃ satānucco, himavā pañca pabbato;

Yojanānaṃ sahassāni, tīṇi āyatavitthato.

ພູເຂົາຫິມະພານ ປະດັບດ້ວຍຍອດ 5 ຍອດ ສູງ 100 ໂຍດ, ໂດຍສ່ວນຍາວແລະສ່ວນກວ້າງ ມີປະມານ 3,000 ໂຍດ.

Caturāsītisahassehi, kūṭehi paṭimaṇḍito;

Tipañcayojanakkhandha-parikkhepā nagavhayā.

ພູເຂົາທີ່ຊື່ວ່າ (ສິເນຣຸ) ປະດັບປະດາໄປດ້ວຍຍອດເຂົາ ໘໔,໐໐໐ ຍອດ, ມີວົງຮອບ ໑໕ ໂຍດ.

Paññāsayojanakkhandha-sākhāyāmā samantato;

Satayojanavitthiṇṇā, tāvadeva ca uggatā;

Jambū yassānubhāvena, jambudīpo pakāsito. (visuddhi. 1.137;

dha. sa. aṭṭha. 584);

ຕົ້ນຫວ້າ (ຊື່ວ່າ ຊັມພູ) ມີກິ່ງກ້ານແຜ່ອອກໄປໂດຍຮອບ ໕໐ ໂຍດ, ມີຄວາມກວ້າງ ໑໐໐ ໂຍດ ແລະ ສູງຂຶ້ນໄປເທົ່ານັ້ນ (໑໐໐ ໂຍດ), ດ້ວຍອານຸພາບຂອງຕົ້ນຫວ້ານັ້ນ ຊັມພູທະວີບຈຶ່ງປາກົດ.

Yañcetaṃ [Pg.39] jambuyā pamāṇaṃ, etadeva asurānaṃ cittapāṭaliyā, garuḷānaṃ simbalirukkhassa, aparagoyāne kadambassa, uttarakurūsu kapparukkhassa, pubbavidehe sirīsassa, tāvatiṃsesu pāricchattakassāti. Tenāhu porāṇā –

ປະມານຂອງຕົ້ນຫວ້ານັ້ນໃດ, ປະມານນັ້ນນັ້ນເອງ ເປັນຂອງຕົ້ນຈິດຕະປາຕະລີ (ຕົ້ນແຄຝອຍ) ຂອງພວກອະສູນ, ຕົ້ນສິມພະລີ (ຕົ້ນງິ້ວ) ຂອງພວກຄະລຸດ, ຕົ້ນກະດຳ (ຕົ້ນກະທຸ່ມ) ໃນອະປະຣະໂຄຍານທະວີບ, ຕົ້ນກັປປະພຶກ (ຕົ້ນກັລປະພຶກ) ໃນອຸດຕະຣະກຸຣຸທະວີບ, ຕົ້ນສิຣີສະ (ຕົ້ນຊຶກ) ໃນປຸບພະວິເທຫະທະວີບ, ແລະ ຕົ້ນປາຣິສັດຕະກະ (ຕົ້ນທອງຫຼາງ) ໃນສະຫວັນຊັ້ນດາວະດຶງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະໂບຮານາຈານທັງຫຼາຍຈຶ່ງກ່າວວ່າ—

‘‘Pāṭalī simbalī jambū, devānaṃ pāricchattako;

Kadambo kapparukkho ca, sirīsena bhavati sattamaṃ.

“ຕົ້ນປາຕະລີ, ຕົ້ນສິມພະລີ, ຕົ້ນຫວ້າ, ຕົ້ນປາຣิສັດຕະກະຂອງເທວະດາທັງຫຼາຍ, ຕົ້ນກະດຳ, ຕົ້ນກັປປະພຶກ, ແລະ ຕົ້ນສິຣີສະ ເປັນຕົ້ນໄມ້ທີເຈັດ.”

‘‘Dve asīti sahassāni, ajjhogāḷho mahaṇṇave;

Accuggato tāvadeva, cakkavāḷasiluccayo;

Parikkhipitvā taṃ sabbaṃ, lokadhātumayaṃ ṭhito’’ti. (visuddhi. 1.137;

dha. sa. aṭṭha. 584);

“ພູເຂົາຈັກກະວານ ຢັ່ງລົງໄປໃນມະຫາສະໝຸດ ໘໒,໐໐໐ ໂຍດ, ແລະ ສູງຂຶ້ນໄປເທົ່ານັ້ນ (໘໒,໐໐໐ ໂຍດ), ຕັ້ງຢູ່ໂອບລ້ອມໂລກທາດທັງໝົດນັ້ນໄວ້”.

Tattha candamaṇḍalaṃ ekūnapaññāsayojanaṃ, sūriyamaṇḍalaṃ paññāsayojanaṃ, tāvatiṃsabhavanaṃ dasasahassayojanaṃ, tathā asurabhavanaṃ avīcimahānirayo jambudīpo ca. Aparagoyānaṃ sattasahassayojanaṃ. Tathā pubbavideho. Uttarakuru aṭṭhasahassayojano. Ekameko cettha mahādīpo pañcasatapañcasataparittadīpaparivāro. Taṃ sabbampi ekaṃ cakkavāḷaṃ ekā lokadhātu. Tadantaresu lokantarikanirayā. Evaṃ anantāni cakkavāḷāni anantā lokadhātuyo bhagavā anantena buddhañāṇena avedi aññāsi paṭivijjhi. Evamassa okāsalokopi sabbathā vidito. Evampi sabbathā viditalokattā lokavidū.

ໃນບັນດາສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ, ມົນທົນພະຈັນ ກວ້າງ ໔໙ ໂຍດ, ມົນທົນພະອາທິດ ກວ້າງ ໕໐ ໂຍດ, ພົບດາວະດຶງ ກວ້າງ ໑໐,໐໐໐ ໂຍດ, ພົບອະສູນ, ອະເວຈີມະຫານະລົກ ແລະ ຊັມພູທະວີບ ກໍມີປະມານເທົ່ານັ້ນ. ອະປະຣະໂຄຍານທະວີບ ກວ້າງ ໗,໐໐໐ ໂຍດ, ປຸບພະວິເທຫະທະວີບ ກໍມີປະມານເທົ່ານັ້ນ. ອຸດຕະຣະກຸຣຸທະວີບ ກວ້າງ ໘,໐໐໐ ໂຍດ. ທະວີບໃຫຍ່ແຕ່ລະທະວີບໃນໂລກນີ້ ມີທະວີບນ້ອຍ ໕໐໐ ເປັນບໍລິວານ. ທັງໝົດນັ້ນລວມເປັນໜຶ່ງຈັກກະວານ ເປັນໜຶ່ງໂລກທາດ. ໃນລະຫວ່າງຈັກກະວານເຫຼົ່ານັ້ນ ມີໂລກັນຕະຣິກະນະຣົກ. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຮູ້, ຊົງຊາບ, ຊົງແທງຕະຫຼອດ ເຊິ່ງຈັກກະວານອັນຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້ ແລະ ໂລກທາດອັນຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້ ດ້ວຍພະພຸດທະຍານອັນຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້ ຢ່າງນີ້. ດ້ວຍເຫດນີ້, ແມ່ນແຕ່ໂອກາດະໂລກ ກໍເປັນອັນພະອົງຊົງຊາບແລ້ວໂດຍປະການທັງປວງ. ພະອົງຊື່ວ່າ 'ໂລກະວິທູ' (ຜູ້ຮູ້ແຈ້ງໂລກ) ເພາະຊົງຮູ້ແຈ້ງໂລກໂດຍປະການທັງປວງ ດ້ວຍປະການສະນີ.

Attano pana guṇehi visiṭṭhatarassa kassaci abhāvato natthi etassa uttaroti anuttaro. Tathā hesa sīlaguṇenapi sabbaṃ lokaṃ abhibhavati samādhi…pe… paññā… vimutti… vimuttiñāṇadassanaguṇenapi. Sīlaguṇenapi asamo asamasamo appaṭimo appaṭibhāgo appaṭipuggalo…pe… vimuttiñāṇadassanaguṇenapi. Yathāha – ‘‘na kho panāhaṃ passāmi sadevake loke…pe… sadevamanussāya attanā sīlasampannatara’’nti (saṃ. ni. 1.173; a. ni. 4.21) vitthāro.

ສ່ວນພະອົງບໍ່ມີໃຜຍິ່ງໄປກວ່າດ້ວຍຄຸນນະທຳຂອງພະອົງ, ບໍ່ມີໃຜຍິ່ງກວ່າພະອົງ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ອະນຸດຕະໂຣ' (ຜູ້ຍອດຢ້ຽມຫາໃຜປຽບບໍ່ໄດ້). ດ້ວຍວ່າ ພະອົງຊົງຄອບງຳໂລກທັງປວງ ແມ່ນດ້ວຍສີລະຄຸນ, ສະມາທິຄຸນ... ປະຍາຄຸນ... ວິມຸດຕິຄຸນ... ແລະ ວິມຸດຕິຍານະທັດສະນະຄຸນ. ແມ່ນດ້ວຍສີລະຄຸນ ພະອົງກໍຊົງເປັນຜູ້ຫາຜູ້ສະເໝີບໍ່ໄດ້ (ອະສະໂມ), ເປັນຜູ້ສະເໝີດ້ວຍພະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ຫາຜູ້ສະເໝີບໍ່ໄດ້ (ອະສະມະສະໂມ), ເປັນຜູ້ຫາຜູ້ປຽບບໍ່ໄດ້ (ອະປະຕິໂມ), ເປັນຜູ້ຫາຄູ່ປຽບບໍ່ໄດ້ (ອະປະຕິພາໂກ), ເປັນບຸກຄົນຫາຜູ້ປຽບບໍ່ໄດ້ (ອະປະຕິບຸກຄະໂລ)... ແມ່ນດ້ວຍວິມຸດຕິຍານະທັດສະນະຄຸນ ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ. ສົມດັ່ງທີ່ພະອົງຕັດໄວ້ວ່າ— 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ເຮົາບໍ່ເລັງເຫັນໃຜເລີຍໃນໂລກ ພ້ອມທັງເທວະດາ... ພ້ອມທັງເທວະດາແລະມະນຸດ ທີ່ມີສີລະສົມບັດຍິ່ງໄປກວ່າຕົນ' ດັ່ງນີ້ ເປັນຕົ້ນ ພຶງຂະຫຍາຍຄວາມໃຫ້ພິສະດານ.

Evaṃ aggapasādasuttādīni (a. ni. 4.34; itivu. 90) ‘‘na me ācariyo atthī’’tiādikā (ma. ni. 1.285; mahāva. 11; kathā. 405; mi. pa. 4.5.11) gāthāyo ca vitthāretabbā.

ພຶງຂະຫຍາຍຄວາມແຫ່ງອັກຄະປະສາດະສູດ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ຄາຖາທັງຫຼາຍທີ່ມີຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ 'ນະ ເມ ອາຈະຣິໂຍ ອັດຖິ' (ອາຈານຂອງເຮົາບໍ່ມີ) ດັ່ງນີ້ ເປັນຕົ້ນ.

Purisadamme [Pg.40] sāretīti purisadammasārathi, dameti vinetīti vuttaṃ hoti. Tattha purisadammāti adantā dametuṃ yuttā tiracchānapurisāpi manussapurisāpi amanussapurisāpi. Tathā hi bhagavatā tiracchānapurisāpi apalālo nāgarājā cūḷodaro mahodaro aggisikho dhūmasikho aravāḷo nāgarājā dhanapālako hatthīti evamādayo damitā nibbisā katā, saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpitā. Manussapurisāpi saccakanigaṇṭhaputtaambaṭṭhamāṇavapokkharasātisoṇadantakūṭadantādayo. Amanussapurisāpi āḷavakasūcilomakharalomayakkhasakkadevarājādayo damitā vinītā vicitrehi vinayanūpāyehi. ‘‘Ahaṃ kho kesi purisadamme saṇhenapi vinemi, pharusenapi vinemi, saṇhapharusenapi vinemī’’ti (a. ni. 4.111) idañcettha suttaṃ vitthāretabbaṃ. Api ca bhagavā visuddhasīlādīnaṃ paṭhamajjhānādīni sotāpannādīnañca uttarimaggapaṭipadaṃ ācikkhanto dantepi dametiyeva.

ບົດວ່າ 'ປຸຣິສະທັມມະສາຣະຖິ' ຄື ຊົງຝຶກບຸກຄົນທີ່ຄວນຝຶກ ໄດ້ແກ່ ຊົງທໍລະມານແລະຊົງແນະນຳສັ່ງສອນ. ໃນບົດນັ້ນ, ຄຳວ່າ 'ປຸຣິສະທັມມາ' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຝຶກ ແຕ່ຄວນແກ່ການຝຶກ ເຖິງແມ່ນເປັນສັດເດຍລະສານ, ມະນຸດ ຫຼື ອະມະນຸດກໍຕາມ. ດ້ວຍວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງທໍລະມານສັດເດຍລະສານທັງຫຼາຍ ມີພະຍານາກອະປະລານະ, ຈູໂລທະຣະ, ມະໂຫທະຣະ, ອັກຄິສິຂະ, ທູມະສິຂະ, ອະຣະວາລະ ແລະ ຊ້າງທະນະປາລະກະ ເປັນຕົ້ນ ໃຫ້ໝົດພິດ ແລະ ໃຫ້ຕັ້ງຢູ່ໃນສະຣະນະຄົມແລະສີລທັງຫຼາຍ. ຊົງທໍລະມານມະນຸດທັງຫຼາຍ ມີສັດຈະກະນິຄັນຖະບຸດ, ອຳພັດຖະມານົບ, ປົກຂະຣະສາຕິ, ໂສນະທັນຕະ, ກູຕະທັນຕະ ເປັນຕົ້ນ. ຊົງທໍລະມານອະມະນຸດທັງຫຼາຍ ມີອາລະວະກະຍັກ, ສູຈິໂລມະຍັກ, ຂະຣະໂລມະຍັກ ແລະ ທ້າວສັກກະເທວະລາດ ເປັນຕົ້ນ ໃຫ້ຝຶກຝົນແລະແນະນຳສັ່ງສອນດ້ວຍອຸບາຍແຫ່ງການຝຶກອັນວິຈິດ. ໃນຂໍ້ນີ້ ພຶງຂະຫຍາຍຄວາມແຫ່ງສູດທີ່ມີຄຳວ່າ 'ເກສິ ເຮົາຝຶກບຸກຄົນທີ່ຄວນຝຶກດ້ວຍວິທີລະມຸນລະໄມແດ່, ດ້ວຍວິທີຮຸນແຮງແດ່, ດ້ວຍວິທີທັງລະມຸນລະໄມແລະຮຸນແຮງແດ່' ດັ່ງນີ້. ອີກປະການໜຶ່ງ, ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຊົງບອກປະຖົມມະຊານ ເປັນຕົ້ນ ແກ່ຜູ້ມີສີລບໍລິສຸດ ແລະ ຊົງບອກມັກຄະປະຕິປະທາຂັ້ນສູງແກ່ພະໂສດາບັນ ເປັນຕົ້ນ ກໍຊື່ວ່າຊົງຝຶກຜູ້ທີ່ຝຶກແລ້ວນັ້ນເອງ.

Atha vā anuttaro purisadammasārathīti ekamevidaṃ atthapadaṃ. Bhagavā hi tathā purisadamme sāreti, yathā ekapallaṅkeneva nisinnā aṭṭha disā asajjamānā dhāvanti. Tasmā ‘‘anuttaro purisadammasārathī’’ti vuccati. ‘‘Hatthidamakena, bhikkhave, hatthi dammo sārito ekaṃyeva disaṃ dhāvatī’’ti idañcettha suttaṃ (ma. ni. 3.312) vitthāretabbaṃ.

ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຄຳວ່າ 'ອະນຸດຕະໂຣ ປຸຣິສະທັມມະສາຣะຖິ' ນີ້ ເປັນບົດດຽວກັນ. ດ້ວຍວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຝຶກບຸກຄົນທີ່ຄວນຝຶກ ໂດຍປະການທີ່ພວກເຂົານັ່ງຂັດສະໝາດພຽງຄັ້ງດຽວ ກໍແລ່ນໄປສູ່ທິດທັງແປດໄດ້ໂດຍບໍ່ຕິດຂັດ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ອະນຸດຕະໂຣ ປຸຣິສະທັມມະສາຣະຖິ'. ໃນຂໍ້ນີ້ ພຶງຂະຫຍາຍຄວາມແຫ່ງສູດທີ່ມີຄຳວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ຊ້າງທີ່ຄວນຝຶກ ອັນນາຍຄວນຊ້າງຝຶກແລ້ວ ຍ່ອມແແລ່ນໄປສູ່ທິດດຽວເທົ່ານັ້ນ' ດັ່ງນີ້.

Vīriyavāti ariyamaggena sabbapāpakehi virato. Pahūti pabhū. Visavīti parasantāne vīriyuppādako. Alamattoti samatthacitto.

ບົດວ່າ 'ວີຣິຍະວາ' (ຜູ້ມີຄວາມພຽນ) ຄື ຜູ້ງົດເວັ້ນຈາກບາບທັງປວງດ້ວຍອະລິຍະມັກ. ບົດວ່າ 'ພະຫູ' ຄື ຜູ້ມີອານຸພາບ (ຫຼືຜູ້ສາມາດ). ບົດວ່າ 'ວິສະວີ' ຄື ຜູ້ຍັງຄວາມພຽນໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃນສັນດານຂອງຜູ້ນື່ອື່ນ. ບົດວ່າ 'ອະລຳມັດໂຕ' ຄື ຜູ້ມີຈິດອັນສາມາດ.

Viratoti ariyamaggena viratattā āyatiṃ appaṭisandhiko. Sabbapāpakehi nirayadukkhaṃ aticcāti āyatiṃ appaṭisandhitāya nirayadukkhaṃ aticca ṭhito. Vīriyavāsoti vīriyaniketo. So vīriyavāti so khīṇāsavo ‘‘vīriyavā’’ti vattabbataṃ arahati. Padhānavā vīro tādīti imāni panassa thutivacanāni. So hi padhānavā maggajjhānapadhānena, vīro kilesārividdhaṃsanasamatthatāya, tādi nibbikāratāya pavuccate tathattāti tathārūpo ‘‘vīriyavā’’ti pavuccati.

ບົດວ່າ 'ວິຣະໂຕ' (ຜູ້ງົດເວັ້ນ) ຄື ເພາະງົດເວັ້ນດ້ວຍອະລິຍະມັກ ຈຶ່ງເປັນຜູ້ບໍ່ມີການປະຕິສົນທິດຕໍ່ໄປ. ບົດວ່າ 'ສັບພະປາປະເກຫິ ນິຣະຍະທຸກຂັງ ອະຕິດຈະ' (ກ້າວລ່ວງທຸກໃນນະຣົກຈາກບາບທັງປວງ) ຄື ຕັ້ງຢູ່ໂດຍກ້າວລ່ວງທຸກໃນນະຣົກ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ມີການປະຕິສົນທິດຕໍ່ໄປ. ບົດວ່າ 'ວີຣິຍະວາໂສ' ຄື ທີ່ສະຖິດແຫ່ງຄວາມພຽນ. ບົດວ່າ 'ໂສ ວີຣິຍະວາ' ຄື ພະຂີນາສົບນັ້ນ ຄວນແກ່ການເອີ້ນວ່າ 'ຜູ້ມີຄວາມພຽນ'. ບົດວ່າ 'ປະທານະວາ ວີໂຣ ຕາທີ' (ຜູ້ມີຄວາມພຽນ, ຜູ້ແກ້ວຫານ, ຜູ້ຄົງທີ່) ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຄຳສັນລະເສີນພະອົງ. ດ້ວຍວ່າ ພະອົງຊື່ວ່າ 'ປະທານະວາ' ເພາະມີຄວາມພຽນໃນມັກຄະຊານ, ຊື່ວ່າ 'ວີໂຣ' ເພາະມີຄວາມສາມາດໃນການທຳລາຍຂ້າສຶກຄືກິເລດ, ຊື່ວ່າ 'ຕາທີ' ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ; ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ມີສະພາບຢ່າງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ວີຣິຍະວາ'.

Te kāmakāminoti ete rūpādivatthukāme icchantā. Rāgarāginoti rāgena rañjitā. Saññāsaññinoti rāgasaññāya saññino. Na [Pg.41] kāme kāmetīti rūpādivatthukāme na pattheti. Akāmoti kāmehi virahito. Nikkāmoti nikkantakāmo.

ບົດວ່າ 'ເຕ ກາມະກາມິໂນ' ຄື ພວກທີ່ປາດຖະໜາວັດຖຸກາມມີຮູບເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ 'ຣາຄະຣາຄິໂນ' ຄື ຜູ້ກຳໜັດແລ້ວດ້ວຍລາຄະ. ບົດວ່າ 'ສັນຍາສັນຍິໂນ' ຄື ຜູ້ມີສັນຍາດ້ວຍລາຄະສັນຍາ. ບົດວ່າ 'ນະ ກາເມ ກາເມຕິ' ຄື ບໍ່ປາດຖະໜາວັດຖຸກາມມີຮູບເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'ອະກາໂມ' ຄື ຜູ້ປາສະຈາກກາມ. ບົດວ່າ 'ນິກກາໂມ' ຄື ຜູ້ມີກາມອອກໄປແລ້ວ.

Sabbaññutaññāṇanti tiyaddhagataṃ sabbaneyyapathaṃ jānātīti sabbaññū, tassa bhāvo sabbaññutā, sabbaññutā eva ñāṇaṃ sabbaññutaññāṇaṃ, sabbaññutaññāṇasaṅkhātaṃ nettañca vāsanāya saha kilese parājetvā jitattā jinabhāvo ca apubbaṃ acarimaṃ apure apacchā ekasmiṃ khaṇe ekasmiṃ kāle uppanno pubbantato uddhaṃ pannoti uppanno.

ບົດວ່າ 'ສັບພັນຍຸຕັນຍານັງ' (ສັບພັນຍຸຕັນຍານ) ຄື ພະອົງຊື່ວ່າ 'ສັບພັນຍູ' ເພາະຊົງຮູ້ທາງແຫ່ງເນຍະທຳ (ສິ່ງທີ່ຄວນຮູ້) ທັງປວງອັນເປັນໄປໃນການທັງສາມ, ຄວາມເປັນສັບພັນຍູນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ສັບພັນຍຸຕາ', ສັບພັນຍຸຕານັ້ນເອງເປັນຍານ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ສັບພັນຍຸຕັນຍານ', ແລະ ຄວາມເປັນພະຊິນະ (ຜູ້ຊະນະ) ເພາະຊົງຊະນະກິເລດພ້ອມທັງວາສະໜາດ້ວຍດວງຕາຄືສັບພັນຍຸຕັນຍານ, ບົດວ່າ 'ອຸບປັນໂນ' (ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ) ຄື ເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະດຽວ ໃນການດຽວ ບໍ່ກ່ອນບໍ່ຫຼັງ ໂດຍຍົກຂຶ້ນຈາກສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນ.

66. Tejī tejasāti tejena samannāgato tejasā abhibhuyya. Yamahaṃ vijaññaṃ jātijarāya idha vippahānanti yaṃ ahaṃ jātijarāya pahānabhūtaṃ dhammaṃ idheva jāneyyaṃ.

໖໖. ບົດວ່າ 'ເຕຊີ ເຕຊະສາ' ຄື ຜູ້ປະກອບດ້ວຍເດດ ຄອບງຳດ້ວຍເດດ. ບົດວ່າ 'ຍະມະຫັງ ວິຊັນຍັງ ຊາຕິຊະຣາຍະ ອິທະ ວິບປະຫານັງ' ຄື ເຮົາພຶງຮູ້ທຳອັນເປັນເຄື່ອງລະຊາດແລະຊະລາໃນໂລກນີ້ເອງ.

Jagatīti pathavī. Sabbaṃ ākāsagatanti sakalaṃ ākāse pavattaṃ patthaṭaṃ. Tamagatanti tamameva tamagataṃ andhakāraṃ yathā gūthagataṃ muttagatanti. Abhivihaccāti nāsetvā. Andhakāraṃ vidhamitvāti cakkhuviññāṇuppattinivārakaṃ andhakāraṃ palāpetvā. Ālokaṃ dassayitvāti sūriyālokaṃ dassayitvā. Ākāseti ajaṭākāse. Antalikkheti antaradhātusamatthatucchokāse. Gaganapatheti devatānaṃ gamanamagge gacchati. Sabbaṃ abhisaṅkhārasamudayanti sakalaṃ kammaṃ samudayaṃ uppādaṃ, taṇhanti attho. Kilesatamaṃ avijjandhakāraṃ vidhamitvāti kilesatamasaṅkhātaṃ aññāṇaṃ avijjandhakāraṃ nīharitvā nāsetvā. Ñāṇālokaṃ paññālokaṃ dassayitvā. Vatthukāme parijānitvāti rūpādivatthukāme ñātatīraṇapariññāya jānitvā. Kilesakāme pahāyāti upatāpanasaṅkhāte kilesakāme pahānapariññāya pajahitvā.

ບົດວ່າ 'ຊະຄະຕີ' ຄື ແຜ່ນດິນ. ບົດວ່າ 'ສັບພັງ ອາກາສະຄະຕັງ' ຄື ສິ່ງທັງປວງທີ່ເປັນໄປແລະແຜ່ໄປໃນອາກາດ. ບົດວ່າ 'ຕະມະຄະຕັງ' ຄື ຄວາມມືດນັ້ນເອງ ເໝືອນຄຳວ່າ ຄູຖະຄະຕະ (ສິ່ງທີ່ເປັນຄູດ) ແລະ ມຸດຕະຄະຕະ (ສິ່ງທີ່ເປັນມູດ). ບົດວ່າ 'ອະພິວິຫັດຈະ' ຄື ທຳລາຍແລ້ວ. ບົດວ່າ 'ອັນທະກາຣັງ ວິທະມິຕວາ' ຄື ກຳຈັດຄວາມມືດອັນກີດຂວາງການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຈັກຂຸວິນຍານ. ບົດວ່າ '...ອາໂລກັງ ທັດສະຍິຕວາ' ຄື ສະແດງແສງສະຫວ່າງແຫ່ງດວງອາທິດ. ບົດວ່າ 'ອາກາເສ' ຄື ໃນອາກາດອັນໂລ່ງໂຖງ. ບົດວ່າ 'ອັນຕະຣິກເຂ' ຄື ໃນອາກາດອັນວ່າງເປົ່າທ່າມກາງ. ບົດວ່າ 'ຄະຄະນະປະເທ' ຄື ຍ່ອມໄປໃນທາງເດີນຂອງເທວະດາທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ 'ສັບພັງ ອະພິສັງຂາຣະສະມຸທະຍັງ' ຄື ກຳແລະຄວາມເກີດຂຶ້ນທັງປວງ ອະທິບາຍວ່າ ຕັນຫາ. ບົດວ່າ 'ກິເລສະຕະມັງ ອະວິຊຊັນທະກາຣັງ ວິທະມິຕວາ' ຄື ກຳຈັດແລະທຳລາຍອະວິຊາອັນເປັນຄວາມມືດຄືກິເລດ. ບົດວ່າ 'ຍານาໂລກັງ ປັນຍາໂລກັງ ທັດສະຍິຕວາ' ຄື ສະແດງແສງສະຫວ່າງຄືຍານ ແສງສະຫວ່າງຄືປັນຍາ. ບົດວ່າ 'ວັດຖຸກາເມ ປະຣິຊານິຕວາ' ຄື ກຳນົດຮູ້ວັດຖຸກາມມີຮູບເປັນຕົ້ນດ້ວຍຍາຕະປະຣິນຍາແລະຕີຣະນະປະຣິນຍາ. ບົດວ່າ 'ກິເລສະກາເມ ປະຫາຍະ' ຄື ລະກິເລດກາມອັນເຮັດໃຫ້ເດືອດຮ້ອນດ້ວຍປະຫານະປະຣິນຍາ.

67. Athassa bhagavā taṃ dhammaṃ ācikkhanto uparūparigāthāyo abhāsi. Tattha nekkhammaṃ daṭṭhu khematoti nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṃ ‘‘khema’’nti disvā. Uggahitanti taṇhāvasena diṭṭhivasena gahitaṃ. Nirattaṃ vāti nirassitabbaṃ vā, muñcitabbanti vuttaṃ hoti. Mā te vijjitthāti mā te ahosi. Kiñcananti rāgādikiñcanaṃ, tampi te mā vijjittha.

໖໗. ລຳດັບນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຊົງບອກທຳນັ້ນແກ່ລາວ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄາຖາຂຶ້ນໄປຕາມລຳດັບ. ໃນຄາຖາເຫຼົ່ານັ້ນ, ບົດວ່າ 'ເນກຂັມມັງ ທັດຖຸ ເຂມະໂຕ' ຄື ເຫັນພະນິພານແລະປະຕິປະທາອັນໃຫ້ເຖິງພະນິພານວ່າ ເປັນທຳອັນກະເສມ. ບົດວ່າ 'ອຸກຄະຫિຕັງ' ຄື ສິ່ງທີ່ຍຶດຖືໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫາແລະທິດຖິ. ບົດວ່າ 'ນິຣັດຕັງ ວາ' ຄື ສິ່ງທີ່ຄວນສະຫຼັດຖິ້ມ ອະທິບາຍວ່າ ຄວນປ່ອຍວາງ. ບົດວ່າ 'ມາ ເຕ ວິຊຊິດຖາ' ຄື ຢ່າໄດ້ມີແກ່ທ່ານ. ບົດວ່າ 'ກິນຈະນັງ' ຄື ເຄື່ອງກັງວົນມີລາຄະເປັນຕົ້ນ ແມ່ນເຄື່ອງກັງວົນນັ້ນກໍຢ່າໄດ້ມີແກ່ທ່ານ.

Muñcitabbanti muñcitvā na puna gahetabbaṃ. Vijahitabbanti cajitabbaṃ. Vinodetabbanti khipitabbaṃ. Byantīkātabbanti vigatantaṃ kātabbaṃ. Anabhāvaṃ gametabbanti anu anu abhāvaṃ gametabbaṃ.

ບົດວ່າ 'ມຸນຈິຕັບພັງ' ຄື ປ່ອຍວາງແລ້ວບໍ່ຄວນຍຶດຖືເອົາອີກ. ບົດວ່າ 'ວິຊະຫິຕັບພັງ' ຄື ຄວນລະເສຍ. ບົດວ່າ 'ວິໂနເທຕັບພັງ' ຄື ຄວນບັນເທົາ (ກຳຈັດ) ເສຍ. ບົດວ່າ 'ພະຍັນຕີກາຕັບພັງ' ຄື ຄວນເຮັດໃຫ້ສິ້ນສຸດໄປ. ບົດວ່າ 'ອະນາພາວັງ ຄະເມຕັບພັງ' ຄື ຄວນເຮັດໃຫ້ເຖິງຄວາມບໍ່ມີອີກຕໍ່ໄປ.

68-9. Pubbeti [Pg.42] atīte saṅkhāre ārabbha uppannakilesā. Brāhmaṇāti bhagavā jatukaṇṇiṃ ālapati. Sesaṃ sabbattha pākaṭameva.

໖໘-໙. ບົດວ່າ 'ບຸບເພ' (ໃນກ່ອນ) ຄື ກິເລດທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຂຶ້ນປາຣົບສັງຂານທັງຫຼາຍໃນອະດີດ. ບົດວ່າ 'ພຣາຫະມະນະ' (ພານ) ເປັນຄຳທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຮ້ອງຮຽກຊາຕຸກັນນິມານົບ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອປາກົດຊັດເຈນດີແລ້ວໃນທຸກບ່ອນ.

Evaṃ bhagavā idampi suttaṃ arahattanikūṭeneva desesi, desanāpariyosāne ca pubbasadiso eva dhammābhisamayo ahosīti.

ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງສູດນີ້ ໂດຍມີພະອໍຣະຫັດເປັນຍອດ ດ້ວຍປະການສະນີ, ແລະ ໃນເວລາຈົບການສະແດງທຳ ການບັນລຸທຳກໍໄດ້ມີເໝືອນດັ່ງໃນກ່ອນນັ້ນເອງ.

Saddhammappajjotikāya cūḷaniddesa-aṭṭhakathāya

ໃນອັດຖະກະຖາຈູລະນິດເທດ ຊື່ ສັດທັມມັບປັດໂຊຕິກາ

Jatukaṇṇimāṇavasuttaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການພັນລະນາອະທິບາຍຈາຕຸກັນນິມານົບສູດນິດເທດ ຈົບແລ້ວ.

12. Bhadrāvudhamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā

໑໒. ການພັນລະນາອະທິບາຍພັດທາວຸທະມານົບສູດນິດເທດ

70. Dvādasame bhadrāvudhasutte – okañjahanti ālayaṃ jahaṃ. Taṇhacchidanti taṇhākāyacchidaṃ. Anejanti lokadhammesu nikkampaṃ. Nandiñjahanti anāgatarūpādipatthanājahaṃ. Ekā eva hi sā taṇhā, thutivasena idha nānappakārato vuttā. Kappañjahanti duvidhaṃ kappajahaṃ. Abhiyāceti ativiya yācāmi. Sutvāna nāgassa apanamissanti itoti nāgassa tava bhagavato vacanaṃ sutvā ito pāsāṇakacetiyato bahujanā pakkamissantīti adhippāyo.

໗໐. ໃນພັດທາວຸທະສູດ ທີສິບສອງ, ບົດວ່າ 'ໂອກັນຊະຫັງ' ຄື ຜູ້ລະອາໄລ (ຄວາມຍຶດໝັ້ນ). ບົດວ່າ 'ຕັນຫັດສິທັງ' ຄື ຜູ້ຕັດກອງຕັນຫາ. ບົດວ່າ 'ອະເນຊັງ' ຄື ຜູ້ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນໂລກະທຳທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ 'ນັນທິນຊະຫັງ' ຄື ຜູ້ລະຄວາມປາດຖະໜາໃນຮູບເປັນຕົ້ນອັນເປັນອະນາຄົດ. ດ້ວຍວ່າ ຕັນຫານັ້ນມີພຽງຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຊົງກ່າວໄວ້ໂດຍປະການຕ່າງໆ ໃນຂໍ້ນີ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄຳສັນລະເສີນ. ບົດວ່າ 'ກັປປັນຊະຫັງ' ຄື ຜູ້ລະກັບປະ (ຄວາມດຳຣິ/ຄວາມຄິດປຸງແຕ່ງ) ທັງສອງປະການ. ບົດວ່າ 'ອະພິຍາເຈຕິ' ຄື ຂ້າພະອົງຂໍວິງວອນຢ່າງຍິ່ງ. ບົດວ່າ 'ສຸຕວານະ ນາກັດສະ ອະປະນາມິສສັນຕິ ອິໂຕ' ມີອະທິບາຍວ່າ ມະຫາຊົນທັງຫຼາຍໄດ້ຟັງພະດຳຣັດຂອງພະອົງຜູ້ເປັນນາກ (ຜູ້ປະເສີດ) ແລ້ວ ຈະຫຼີກໄປຈາກປາສານະກະເຈດີນີ້.

Ye upayupādānāti taṇhādiṭṭhīhi upagantvā gahitā. Cetaso adhiṭṭhānāti citte patiṭṭhitā. Abhinivesānusayāti patiṭṭhahitvā āgantvā sayitā.

ບົດວ່າ 'ເຍ ອຸປະຍຸປາດານາ' ຄື ສິ່ງທີ່ເຂົ້າໄປຍຶດຖືໄວ້ດ້ວຍຕັນຫາແລະທິດຖິ. ບົດວ່າ 'ເຈຕະໂສ ອະທິຖານາ' ຄື ສິ່ງທີ່ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນຈິດ. ບົດວ່າ 'ອະພິນິເວສານຸສະຍາ' ຄື ສິ່ງທີ່ເຂົ້າໄປຕັ້ງໝັ້ນແລ້ວນອນເນື່ອງຢູ່.

71. Janapadehi saṅgatāti aṅgādīhi janapadehi idha samāgatā. Viyākarohīti dhammaṃ desehi.

໗໑. ບົດວ່າ 'ຊະນະປະເທຫິ ສັງຄະຕາ' ຄື ຜູ້ມາປະຊຸມກັນໃນທີ່ນີ້ຈາກຊົນນະບົດທັງຫຼາຍ ມີອັງຄະຊົນນະບົດເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'ວິຍາກະໂຣຫິ' ຄື ຂໍຊົງສະແດງທຳ.

Saṅgatāti ete khattiyādayo ekībhūtā. Samāgatāti vuttappakārehi janapadehi āgatā. Samohitāti rāsībhūtā. Sannipatitāti adhiyogā.

ບົດວ່າ 'ສັງຄະຕາ' ຄື ພວກກະສັດເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ພ້ອມພຽງເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນ. ບົດວ່າ 'ສະມາຄະຕາ' ຄື ຜູ້ມາຈາກຊົນນະບົດທັງຫຼາຍຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວ. ບົດວ່າ 'ສະໂມຫິຕາ' ຄື ຜູ້ມາຮ່ວມກັນເປັນກຸ່ມ. ບົດວ່າ 'ສັນນິປະຕິຕາ' ຄື ຜູ້ມາປະຊຸມກັນເພື່ອປະກອບຄວາມພຽນ.

72. Athassa āsayānulomena dhammaṃ desento bhagavā uparūparigāthāyo abhāsi. Tattha ādānataṇhanti rūpādīnaṃ ādāyikaṃ gahaṇataṇhaṃ, taṇhupādānanti vuttaṃ hoti. Yaṃ yañhi lokasmimupādiyantīti etesu uddhādibhedesu yaṃ yaṃ gaṇhanti. Teneva māro anveti jantunti [Pg.43] teneva upādānapaccayanibbattakammābhisaṅkhāranibbattavasena paṭisandhikkhandhamāro taṃ sattaṃ anugacchati.

໗໒. ລຳດັບນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຊົງສະແດງທຳໃຫ້ເໝາະສົມກັບອັດທະຍາໄສຂອງລາວ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄາຖາຂຶ້ນໄປຕາມລຳດັບ. ໃນຄາຖາເຫຼົ່ານັ້ນ, ບົດວ່າ 'ອາດານະຕັນຫັງ' ຄື ຕັນຫາອັນເປັນເຄື່ອງຍຶດຖືເອົາຮູບເປັນຕົ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ຕັນຫຸປາດານ. ບົດວ່າ 'ຍັງ ຍັງຫິ ໂລກັສມິມຸປາດິຍັນຕິ' ຄື ຍຶດຖືເອົາສິ່ງໃດໆ ໃນສ່ວນຕ່າງໆ ມີເບື້ອງເທິງເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້. ບົດວ່າ 'ເຕເນວະ ມາໂຣ ອັນເວຕິ ຊັນຕຸງ' ຄື ດ້ວຍການຍຶດຖືນັ້ນເອງ ມັດຈຸຣາດ (ຫຼືປະຕິສົນທິຂັນທະມານ) ຍ່ອມຕິດຕາມສັດນັ້ນໄປ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເກີດຂຶ້ນຂອງປະຕິສົນທິຂັນ ອັນເກີດຈາກອະພິສັງຂານຄືກຳ ທີ່ມີອຸປາດານເປັນປັດໄຈ.

73. Tasmā pajānanti tasmā etamādīnavaṃ aniccādivasena vā saṅkhāre pajānanto. Ādānasatte iti pekkhamāno, pajaṃ imaṃ maccudheyye visattanti ādātabbaṭṭhena ādānesu rūpādīsu satte sabbaloke imaṃ pajaṃ maccudheyye laggaṃ pekkhamāno, ādānasatte vā ādānābhiniviṭṭhe puggale ādānasaṅgahetuñca imaṃ pajaṃ maccudheyye laggaṃ tato vītikkamituṃ asamatthaṃ iti pekkhamāno kiñcanaṃ sabbaloke na upādiyethāti. Sesaṃ sabbattha pākaṭameva.

໗໓. ບົດວ່າ 'ຕັສມາ ປະຊານັງ' ຄື ເພາະεຫດນັ້ນ ເມື່ອຮູ້ແຈ້ງໂທດນີ້ ຫຼື ເມື່ອຮູ້ແຈ້ງສັງຂານທັງຫຼາຍໂດຍຄວາມເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'ອາດານະສັດເຕ ອິຕິ ເປັກຂະມາໂນ, ປະຊັງ ອິມັງ ມັດຈຸເທຍເຍ ວິສັດຕັງ' ຄື ເມື່ອເລັງເຫັນໝູ່ສັດເຫຼົ່ານີ້ໃນໂລກທັງປວງ ຜູ້ຕິດຂ້ອງຢູ່ໃນຮູບເປັນຕົ້ນອັນເປັນທີ່ຍຶດຖື ໂດຍຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ຄວນຍຶດຖື ວ່າຕິດຂ້ອງຢູ່ໃນແດນມັດຈຸ, ຫຼື ເມື່ອເລັງເຫັນບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ຝັກໃຝ່ໃນການຍຶດຖື ແລະ ເລັງເຫັນໝູ່ປະຊານີ້ວ່າ ຕິດຂ້ອງຢູ່ໃນແດນມັດຈຸ ເພາະເຫດແຫ່ງຄວາມກ່ຽວຂ້ອງໃນການຍຶດຖື ບໍ່ສາມາດຈະກ້າວລ່ວງແດນມັດຈຸນັ້ນໄປໄດ້ ດັ່ງນີ້ 'ບໍ່ພຶງຍຶດຖືເຄື່ອງກັງວົນໃດໆ ໃນໂລກທັງປວງ'. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອປາກົດຊັດເຈນດີແລ້ວໃນທຸກບ່ອນ.

Evaṃ bhagavā idampi suttaṃ arahattanikūṭeneva desesi, desanāpariyosāne ca pubbasadiso eva dhammābhisamayo ahosīti.

ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງສູດນີ້ ໂດຍມີພະອໍຣະຫັດເປັນຍອດ ດ້ວຍປະການສະນີ, ແລະ ໃນເວລາຈົບການສະແດງທຳ ການບັນລຸທຳກໍໄດ້ມີເໝືອນດັ່ງໃນກ່ອນນັ້ນເອງ.

Saddhammappajjotikāya cūḷaniddesa-aṭṭhakathāya

ໃນອັດຖະກະຖາຈູລະນິດເທດ ຊື່ ສັດທັມມັບປັດໂຊຕິກາ

Bhadrāvudhasuttaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.

การພັນລະນາອະທິບາຍພັດທາວຸທະສູດນິດເທດ ຈົບແລ້ວ.

13. Udayamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā

໑໓. ການພັນລະນາອະທິບາຍອຸທະຍະມານົບສູດນິດເທດ

74. Terasame udayasutte – aññāvimokkhanti paññānubhāvanijjhānaṃ taṃ vimokkhaṃ pucchati.

໗໔. ໃນອຸທະຍະສູດ ທີສິບສາມ, ບົດວ່າ 'ອັນຍາວิໂມກຂັງ' ຄື ວິໂມກອັນເປັນການເພ່ງພິນິດດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງປັນຍາ, ລາວທູນຖາມເຖິງວິໂມກນັ້ນ.

Paṭhamenapi jhānena jhāyīti vitakkavicārapītisukhacittekaggatāsampayuttena pañcaṅgikena paṭhamajjhānena jhāyatīti jhāyī. Dutiyenāti pītisukhacittekaggatāsampayuttena. Tatiyenāti sukhacittekaggatāsampayuttena. Catutthenāti upekkhācittekaggatāsampayuttena. Savitakkasavicārenapi jhānena jhāyīti catukkanayapañcakanayesu paṭhamajjhānena savitakkasavicārenapi jhānena jhāyatīti jhāyī. Avitakkavicāramattenāti pañcakanaye dutiyena jhānena. Avitakkaavicārenāti dutiyatatiyādiavasesajhānena. Sappītikenāti pītisampayuttena dukatikajhānena. Nippītikenāti pītivirahitena tadavasesajhānena. Sātasahagatenāti sukhasahagatena tikacatukkajhānena. Upekkhāsahagatenāti catukkapañcakena. Suññatenapīti suññatavimokkhasampayuttena. Animittenapīti aniccanimittaṃ dhuvanimittaṃ animittañca ugghāṭetvā paṭiladdhena [Pg.44] animittenapi jhānena jhāyatīti jhāyī. Appaṇihitenapīti maggāgamanavasena paṇidhiṃ sodhetvā pariyādiyitvā phalasamāpattivasena appaṇihitenapi. Lokiyenapīti lokiyena paṭhamadutiyatatiyacatutthena.

ຄຳວ່າ "ຜູ້ເພັ່ງດ້ວຍປະຖົມມະຊານກໍດີ" (Paṭhamenapi jhānena jhāyī) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເພັ່ງດ້ວຍປະຖົມມະຊານ ອັນປະກອບດ້ວຍອົງ ໕ ຄື ວິຕົກ, ວິຈານ, ປີຕິ, ສຸກ ແລະ ເອກັກຄະຕາ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍທຸຕິຍະຊານ" (Dutiyena) ໄດ້ແກ່ ອັນປະກອບດ້ວຍ ປີຕິ, ສຸກ ແລະ ເອກັກຄະຕາ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍຕະຕິຍະຊານ" (Tatiyena) ໄດ້ແກ່ ອັນປະກອບດ້ວຍ ສຸກ ແລະ ເອກັກຄະຕາ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍຈະຕຸຕະຊານ" (Catutthena) ໄດ້ແກ່ ອັນປະກອບດ້ວຍ ອຸເປກຂາ ແລະ ເອກັກຄະຕາ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ເພັ່ງດ້ວຍຊານທີ່ມີວິຕົກແລະວິຈານກໍດີ" (Savitakkasavicārenapi jhānena jhāyī) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເພັ່ງດ້ວຍປະຖົມມະຊານ ໃນຈະຕຸກກະໄນ ແລະ ປັນຈະກະໄນ ອັນມີທັງວິຕົກແລະວິຈານ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍຊານທີ່ມີພຽງວິຈານບໍ່ມີວິຕົກ" (Avitakkavicāramattena) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍທຸຕິຍະຊານ ໃນປັນຈະກະໄນ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍຊານທີ່ບໍ່ມີວິຕົກແລະບໍ່ມີວິຈານ" (Avitakkaavicārena) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຊານທີ່ເຫຼືອ ມີທຸຕິຍະຊານ ແລະ ຕະຕິຍະຊານ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ອັນປະກອບດ້ວຍປີຕິ" (Sappītikena) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຊານທີ່ປະກອບດ້ວຍປີຕິ ໃນທຸກຂະ ແລະ ຕິກະ. ຄຳວ່າ "ອັນປາສະຈາກປີຕິ" (Nippītikena) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຊານທີ່ເຫຼືອຈາກນັ້ນ ອັນປາສະຈາກປີຕິ. ຄຳວ່າ "ອັນເປັນໄປກັບດ້ວຍຄວາມຍິນດີ" (Sātasahagatena) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຕິກະຊານ ແລະ ຈະຕຸກກະຊານ ອັນເປັນໄປກັບດ້ວຍຄວາມສຸກ. ຄຳວ່າ "ອັນເປັນໄປກັບດ້ວຍອຸເປກຂາ" (Upekkhāsahagatena) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຈະຕຸກກະຊານ ແລະ ປັນຈະກະຊານ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍສູນຍະຕະກໍດີ" (Suññatenapi) ໄດ້ແກ່ ອັນປະກອບດ້ວຍສູນຍະຕະວິໂມກ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍອະນິມິດຕະກໍດີ" (Animittenapi) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເພັ່ງດ້ວຍອະນິມິດຕະຊານ ອັນໄດ້ມາເພາະເພີກຖອນອະນິຈຈະນິມິດ, ທຸວະນິມິດ ແລະ ອະນິມິດ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍອັບປະນິຫິຕະກໍດີ" (Appaṇihitenapi) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອັບປະນິຫິຕະ ອັນເປັນໄປໂດຍອຳນາດແຫ່ງຜົນສະມາບັດ ເພາະຊຳລະແລະເຮັດໃຫ້ສິ້ນໄປເຊິ່ງຄວາມປາດຖະໜາ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການບັນລຸມັກ. ຄຳວ່າ "ດ້ວຍໂລກີຍະກໍດີ" (Lokiyenapi) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍໂລກີຍະປະຖົມມະຊານ, ທຸຕິຍະຊານ, ຕະຕິຍະຊານ ແລະ ຈະຕຸຕະຊານ.

Lokuttarenapīti teneva lokuttarasampayuttena. Jhānaratoti jhānesu abhirato. Ekattamanuyuttoti ekattaṃ ekībhāvaṃ anuyutto payutto. Sadatthagarukoti sakatthagaruko, ka-kārassāyaṃ da-kāro kato. Sadatthoti ca arahattaṃ veditabbaṃ. Tañhi attūpanibaddhaṭṭhena attānaṃ avijahanaṭṭhena attano paramatthaṭṭhena ca attano atthattā sakatthoti vuccati. Phalasamāpattisamāpajjanavasena sakatthagaruko, ‘‘nibbānagaruko’’ti eke. Arajoti nikkileso. Virajoti vigatakileso. Nirajoti apanītakileso, ‘‘vitarajo’’tipi pāṭho, soyevattho. Rajāpagatoti kilesehi dūrībhūto. Rajavippahīnoti kilesappahīno. Rajavippayuttoti kilesehi mutto.

ຄຳວ່າ "ດ້ວຍໂລກຸດຕະຣະກໍດີ" (Lokuttarenapi) ໄດ້ແກ່ ອັນປະກອບດ້ວຍໂລກຸດຕະຣະນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ຍິນດີໃນຊານ" (Jhānarato) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຍິນດີຍິ່ງໃນຊານທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ຂະຫຍັນຂັນແຂງໃນຄວາມເປັນໜຶ່ງ" (Ekattamanuyutto) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຂະຫຍັນຂັນແຂງ ປະກອບເນືອງໆ ໃນຄວາມເປັນໜຶ່ງດຽວ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ໜັກແໜ້ນໃນປະໂຫຍດຂອງຕົນ" (Sadatthagaruko) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ໜັກແໜ້ນໃນປະໂຫຍດຂອງຕົນ (Sakatthagaruko), ໃນຄຳນີ້ ມີການແປງ ອັກສອນ ກ ເປັນ ດ. ແລະ ຄຳວ່າ "ປະໂຫຍດຂອງຕົນ" (Sadattho) ນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ໄດ້ແກ່ ພະອໍຣະຫັດ. ເພາະວ່າ ປະໂຫຍດນັ້ນ ຊື່ວ່າ "ປະໂຫຍດຂອງຕົນ" (Sakattho) ເພາະອັດຖະວ່າຜູກພັນກັບຕົນ, ເພາະອັດຖະວ່າບໍ່ລະຖິ້ມຕົນ ແລະ ເພາະອັດຖະວ່າເປັນປະໂຫຍດຢ່າງຍິ່ງຂອງຕົນ. ຜູ້ໜັກແໜ້ນໃນປະໂຫຍດຂອງຕົນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເຂົ້າຜົນສະມາບັດ, ບາງພວກກ່າວວ່າ "ຜູ້ໜັກແໜ້ນໃນພະນິພານ" (Nibbānagaruko). ຄຳວ່າ "ຜູ້ປາສະຈາກທຸລີ" (Arajo) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບໍ່ມີກິເລດ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ມີທຸລີໄປປາດສະຈາກແລ້ວ" (Virajo) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີກິເລດໄປປາດສະຈາກແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ບໍ່ມີທຸລີ" (Nirajo) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີກິເລດອັນກຳຈັດແລ້ວ, ບາງບົດກໍມີວ່າ "ວີຕະຣະໂຊ" (Vītarajo) ເຊິ່ງກໍມີຄວາມໝາຍດຽວກັນນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ມີທຸລີໄປປາດສະຈາກແລ້ວ" (Rajāpagato) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຢູ່ຫ່າງໄກຈາກກິເລດທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ລະທຸລີໄດ້ແລ້ວ" (Rajavippahīno) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ລະກິເລດໄດ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ຫຼຸດພົ້ນຈາກທຸລີ" (Rajavippayutto) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກກິເລດທັງຫຼາຍ.

Pāsāṇake cetiyeti pāsāṇapiṭṭhe pārāyanasuttantadesitaṭṭhāne. Sabbossukkapaṭippassaddhattāti sabbesaṃ kilesaussukkānaṃ paṭippassaddhattā, nāsitattā āsīno.

ຄຳວ່າ "ທີ່ປາສາຣະກະເຈດີ" (Pāsāṇake cetiye) ໄດ້ແກ່ ເທິງແຜ່ນຫີນ ອັນເປັນສະຖານທີ່ສະແດງປາຣາຍະນະສູດ. ຄຳວ່າ "ເພາະຄວາມສະຫງົບລະງັບແຫ່ງຄວາມຂວົນຂວາຍທັງປວງ" (Sabbossukkapaṭippassaddhattā) ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມສະຫງົບລະງັບ ຄືຄວາມດັບສູນແຫ່ງຄວາມຂວົນຂວາຍໃນກິເລດທັງປວງ ພະອົງຈຶ່ງປະທັບນັ່ງຢູ່.

Kiccākiccanti ‘‘idaṃ kattabbaṃ, idaṃ na kattabba’’nti evaṃ manasā cintetabbaṃ. Karaṇīyākaraṇīyanti kāyadvārena avassaṃ idaṃ karaṇīyaṃ, idaṃ na karaṇīyanti evaṃ karaṇīyākaraṇīyaṃ. Pahīnanti vissaṭṭhaṃ. Vasippattoti paguṇabhāvappatto.

ຄຳວ່າ "ກິດຈະກຳແລະບໍ່ແມ່ນກິດຈະກຳ" (Kiccākiccaṃ) ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ຄວນຄິດດ້ວຍໃຈວ່າ "ສິ່ງນີ້ຄວນເຮັດ, ສິ່ງນີ້ບໍ່ຄວນເຮັດ". ຄຳວ່າ "ສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດແລະບໍ່ຄວນເຮັດ" (Karaṇīyākaraṇīyaṃ) ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດແລະບໍ່ຄວນເຮັດທາງກາຍະທະວານຢ່າງແນ່ນອນວ່າ "ສິ່ງນີ້ຄວນເຮັດ, ສິ່ງນີ້ບໍ່ຄວນເຮັດ". ຄຳວ່າ "ລະໄດ້ແລ້ວ" (Pahīnaṃ) ໄດ້ແກ່ ປ່ອຍວາງໄດ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ເຖິງຄວາມຊຳນານ" (Vasippatto) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຖິງຄວາມຄ່ອງແຄ້ວແລ້ວ.

75. Atha bhagavā yasmā udayo catutthajjhānalābhī, tasmāssa paṭiladdhajhānavasena nānappakārato aññāvimokkhaṃ dassento uparūparigāthamāha. Tattha pahānaṃ kāmacchandānanti yadidaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ nibbattentassa kāmacchandapahānaṃ, tampi aññāvimokkhanti pabrūmi. Evaṃ sabbapadāni yojetabbāni.

໗໕. ລຳດັບນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເພາະເຫດທີ່ທ່ານອຸທະຍະເປັນຜູ້ໄດ້ຈະຕຸຕະຊານ, ດັ່ງນັ້ນ ເພື່ອຈະສະແດງອັນຍາວິໂມກ ໂດຍອະເນກປະການ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຊານທີ່ທ່ານໄດ້ແລ້ວ, ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄາຖາຕໍ່ໆ ໄປ. ໃນຄາຖາເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ "ການລະກາມະສັນທະທັງຫຼາຍ" (Pahānaṃ kāmacchandānaṃ) ໄດ້ແກ່ ການລະກາມະສັນທະຂອງຜູ້ເຮັດໃຫ້ປະຖົມມະຊານບັງເກີດຂຶ້ນ, ຕຖາຄົດກໍກ່າວວ່າ ນັ້ນເປັນອັນຍາວິໂມກເຊັ່ນກັນ. ພຶງປະກອບຄວາມໃນບົດທັງປວງຢ່າງນີ້.

Yā cittassa akalyatāti cittassa gilānabhāvo. Gilāno hi akallakoti vuccati. Vinayepi vuttaṃ – ‘‘nāhaṃ, bhante, akallako’’ti (pārā. 151). Akammaññatāti [Pg.45] cittagelaññasaṅkhātova akammaññatākāro. Olīyanāti olīyanākāro. Iriyāpathikacittañhi iriyāpathaṃ sandhāretuṃ asakkontaṃ rukkhe vagguli viya khīle laggitaphāṇitavārako viya ca olīyati, tassa taṃ ākāraṃ sandhāya ‘‘olīyanā’’ti vuttaṃ. Dutiyapadaṃ upasaggavasena vaḍḍhitaṃ. Līnāti avipphārikatāya paṭikuṭitaṃ. Itare dve ākārabhāvaniddesā. Thinanti sappipiṇḍo viya avipphārikatāya ghanabhāvena ṭhitaṃ. Thiyanāti ākāraniddeso. Thiyitabhāvo thiyitattaṃ, avipphāravaseneva thaddhatāti attho (dha. sa. aṭṭha. 1162).

ຄຳວ່າ "ຄວາມບໍ່ຄວນແກ່ການງານແຫ່ງຈິດ" (Yā cittassa akalyatā) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນໄຂ້ແຫ່ງຈິດ. ເພາະວ່າ ຄົນເປັນໄຂ້ ເພິ່ນເອີ້ນວ່າ "ອະກັນລະກະ" (ຜູ້ບໍ່ສະບາຍ). ແມ່ນໃນພະວິນັຍກໍມີຕັດໄວ້ວ່າ "ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ຂ້ານ້ອຍບໍ່ສະບາຍ" (nāhaṃ, bhante, akallako). ຄຳວ່າ "ຄວາມບໍ່ຄວນແກ່ການງານ" (Akammaññatā) ໄດ້ແກ່ ອາການທີ່ບໍ່ຄວນແກ່ການງານ ອັນໄດ້ແກ່ຄວາມເປັນໄຂ້ແຫ່ງຈິດນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ "ຄວາມຫົດຫູ່" (Olīyanā) ໄດ້ແກ່ ອາການຫົດຫູ່. ເພາະວ່າ ຈິດທີ່ເປັນໄປໃນອິຣິຍາບົດ ເມື່ອບໍ່ສາມາດຈະປະຄອງອິຣິຍາບົດໄວ້ໄດ້ ກໍຍ່ອມຫົດຫູ່ ຄືກັບເຈຍທີ່ຫ້ອຍຢູ່ເທິງຕົ້ນໄມ້ ຫຼື ຄືກັບໝໍ້ນ້ຳອ້ອຍທີ່ແຂວນໄວ້ກັບຫຼັກ, ໝາຍເອົາອາການນັ້ນຂອງຈິດ ຈຶ່ງຕັດວ່າ "ໂອລີຍະນາ" (ຄວາມຫົດຫູ່). ບົດທີສອງ ເປັນບົດທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸປະສັກ. ຄຳວ່າ "ຫົດຫູ່ແລ້ວ" (Līnā) ໄດ້ແກ່ ຫົດຕົວເຂົ້າ ເພາະຄວາມບໍ່ແຜ່ຊ່ານອອກໄປ. ອີກສອງບົດທີ່ເຫຼືອ ເປັນການສະແດງເຖິງອາການແລະພາວະ. ຄຳວ່າ "ຖີນະ" (Thinaṃ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມຕັ້ງຢູ່ໂດຍຄວາມເປັນກ້ອນໜາ ເພາະຄວາມບໍ່ແຜ່ຊ່ານອອກໄປ ຄືກັບກ້ອນເນີຍໃສ. ຄຳວ່າ "ຖີຍະນາ" (Thiyanā) ເປັນການສະແດງອາການ. ຄວາມເປັນຄືຄວາມຕັ້ງຢູ່ (Thiyitabhāvo) ຄວາມເປັນສະພາບຕັ້ງຢູ່ (Thiyitattaṃ) ມີອະທິບາຍວ່າ ຄວາມກະດ້າງ ເພາະຄວາມບໍ່ແຜ່ຊ່ານອອກໄປນັ້ນເອງ.

76. Upekkhāsatisaṃsuddhanti catutthajjhānaupekkhāsatīhi saṃsuddhaṃ. Dhammatakkapurejavanti iminā tasmiṃ catutthajjhānavimokkhe ṭhatvā jhānaṅgāni vipassitvā adhigataṃ arahattavimokkhaṃ vadati. Arahattavimokkhassa hi maggasampayuttasammāsaṅkappādibhedo dhammatakko purejavo hoti. Tenāha ‘‘dhammatakkapurejava’’nti. Avijjāya pabhedananti etameva ca aññāvimokkhaṃ avijjāpabhedanasaṅkhātaṃ nibbānaṃ nissāya jātattā kāraṇopacārena ‘‘avijjāya pabhedana’’nti brūmīti.

໗໖. ຄຳວ່າ "ອັນບໍລິສຸດດີດ້ວຍອຸເປກຂາແລະສະຕິ" (Upekkhāsatisaṃsuddhaṃ) ໄດ້ແກ່ ອັນບໍລິສຸດດີດ້ວຍອຸເປກຂາແລະສະຕິໃນຈະຕຸຕະຊານ. ຄຳວ່າ "ມີຄວາມຕຶກຕອງໃນທຳເປັນເຄື່ອງນຳໜ້າ" (Dhammatakkapurejavaṃ) ດ້ວຍຄຳນີ້ ພະອົງຕັດເຖິງອໍຣະຫັດຕະວິໂມກ ອັນບຸກຄົນຕັ້ງຢູ່ໃນຈະຕຸຕະຊານວິໂມກນັ້ນແລ້ວ ພິຈາລະນາຊານອົງທັງຫຼາຍດ້ວຍວິປັດສະນາແລ້ວບັນລຸ. ເພາະວ່າ ທຳມະຕັກກະ ອັນຕ່າງດ້ວຍສຳມາສັງກັບປະເປັນຕົ້ນ ທີ່ປະກອບດ້ວຍມັກ ຍ່ອມເປັນເຄື່ອງນຳໜ້າແກ່ອໍຣະຫັດຕະວິໂມກ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ "ມີຄວາມຕຶກຕອງໃນທຳເປັນເຄື່ອງນຳໜ້າ". ຄຳວ່າ "ການທຳລາຍອະວິຊາ" (Avijjāya pabhedanaṃ) ໄດ້ແກ່ ຕຖາຄົດກ່າວເຖິງອັນຍາວິໂມກນີ້ເອງວ່າ "ການທຳລາຍອະວິຊາ" ໂດຍວິທີອຸປະຈາຣະ ເພາະເກີດຂຶ້ນໂດຍອາໄສພະນິພານ ອັນໄດ້ແກ່ການທຳລາຍອະວິຊາ.

Yā catutthe jhāne upekkhāti ettha upapattito ikkhatīti upekkhā, samaṃ passati apakkhapatitā hutvā passatīti attho. Upekkhanāti ākāraniddeso. Ajjhupekkhanāti upasaggavasena padaṃ vaḍḍhitaṃ. Cittasamatāti cittassekaggabhāvo. Cittappassaddhatāti cittassa ūnātirittavajjitabhāvo. Majjhattatāti cittassa majjhe ṭhitabhāvo.

ໃນຄຳວ່າ "ອຸເປກຂາໃນຈະຕຸຕະຊານໃດ" ນີ້, ຄຳວ່າ "ອຸເປກຂາ" (Upekkhā) ໄດ້ແກ່ ການເພັ່ງພິຈາລະນາໂດຍເຂົ້າເຖິງ, ອະທິບາຍວ່າ ເບິ່ງເຫັນສະເໝີກັນ ຄືເບິ່ງເຫັນໂດຍບໍ່ລຳອຽງ. ຄຳວ່າ "ອຸເປກຂະນາ" (Upekkhanā) ເປັນການສະແດງອາການ. ຄຳວ່າ "ອັດຊຸເປກຂະນາ" (Ajjhupekkhanā) ເປັນບົດທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸປະສັກ. ຄຳວ່າ "ຄວາມສະເໝີກັນແຫ່ງຈິດ" (Cittasamatā) ໄດ້ແກ່ ຄວາມມີອາລົມເປັນໜຶ່ງດຽວແຫ່ງຈິດ. ຄຳວ່າ "ຄວາມສະຫງົບລະງັບແຫ່ງຈິດ" (Cittappassaddhatā) ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນທຳຊາດປາສະຈາກຄວາມບົກພ່ອງແລະຄວາມເກີນເລີຍແຫ່ງຈິດ. ຄຳວ່າ "ຄວາມເປັນກາງ" (Majjhattatā) ໄດ້ແກ່ ຄວາມຕັ້ງຢູ່ເປັນກາງແຫ່ງຈິດ.

77. Evaṃ avijjāpabhedavacanena vuttaṃ nibbānaṃ sutvā ‘‘taṃ kissa vippahānena vuccatī’’ti pucchanto ‘‘kiṃsu saṃyojano’’ti gāthamāha. Tattha kiṃsu saṃyojanoti kiṃsaṃyojano. Vicāraṇanti vicāraṇakāraṇaṃ. Kissassa vippahānenāti kiṃnāmakassa assa dhammassa vippahānena.

໗໗. ທ່ານອຸທະຍະ ເມື່ອໄດ້ຟັງພະນິພານທີ່ຕັດໄວ້ດ້ວຍຄຳວ່າ "ການທຳລາຍອະວິຊາ" ຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ເມື່ອຈະທູນຖາມວ່າ "ພະນິພານນັ້ນ ຕັດເພາະການລະສິ່ງໃດ?" ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄາຖາວ່າ "ໂລກມີສິ່ງໃດເປັນເຄື່ອງຜູກມັດ?" ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາທັງຫຼາຍນັ້ນ, ຄຳວ່າ "ມີສິ່ງໃດເປັນເຄື່ອງຜູກມັດ" (Kiṃsu saṃyojano) ໄດ້ແກ່ ມີເຄື່ອງຜູກມັດຄືສິ່ງໃດ. ຄຳວ່າ "ວິຈາຣະນະ" (Vicāraṇaṃ) ໄດ້ແກ່ ເຫດແຫ່ງການທ່ຽວໄປ. ຄຳວ່າ "ເພາະການລະສິ່ງໃດຂອງໂລກນັ້ນ" (Kissassa vippahānena) ໄດ້ແກ່ ເພາະການລະທຳອັນມີຊື່ວ່າແນວໃດຂອງໂລກນັ້ນ.

78. Athassa bhagavā tamatthaṃ byākaronto ‘‘nandisaṃyojano’’ti gāthamāha. Tattha vitakkassāti kāmavitakkādiko vitakko assa.

໗໘. ລຳດັບນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງແກ້ອັດຖະນັ້ນແກ່ທ່ານອຸທະຍະ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄາຖາວ່າ "ໂລກມີຄວາມເພີດເພີນເປັນເຄື່ອງຜູກມັດ" (Nandisaṃyojano) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາທັງຫຼາຍນັ້ນ, ຄຳວ່າ "ແຫ່ງຄວາມຕຶກຕອງ" (Vitakkassa) ໄດ້ແກ່ ຄວາມຕຶກຕອງມີກາມະວິຕົກເປັນຕົ້ນຂອງໂລກນັ້ນ.

79. Idāni [Pg.46] tassa nibbānassa maggaṃ pucchanto ‘‘kathaṃ satassā’’ti gāthamāha. Tattha viññāṇanti abhisaṅkhāraviññāṇaṃ.

໗໙. ບັດນີ້ ທ່ານອຸທະຍະ ເມື່ອຈະທູນຖາມເຖິງຫົນທາງແຫ່ງພະນິພານນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄາຖາວ່າ "ເມື່ອບຸກຄົນມີສະຕິແນວໃດ" (Kathaṃ satassa) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາທັງຫຼາຍນັ້ນ, ຄຳວ່າ "ວິນຍານ" (Viññāṇaṃ) ໄດ້ແກ່ ອະພິສັງຂານວິນຍານ.

80.

໘໐.

Athassa maggaṃ kathento bhagavā ‘‘ajjhattañcā’’ti gāthamāha. Tattha evaṃ satassāti evaṃ satassa sampajānassa. Sesaṃ sabbattha pākaṭameva.

ລຳດັບນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງບອກຫົນທາງແກ່ທ່ານອຸທະຍະ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄາຖາວ່າ "ທັງພາຍໃນ..." (Ajjhattañca) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄາຖາທັງຫຼາຍນັ້ນ, ຄຳວ່າ "ເມື່ອບຸກຄົນມີສະຕິຢ່າງນີ້" (Evaṃ satassa) ໄດ້ແກ່ ເມື່ອບຸກຄົນມີສະຕິ ມີສຳປະຊັນຍະຢ່າງນີ້. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນທຸກບ່ອນແມ່ນຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

Evaṃ bhagavā idampi suttaṃ arahattanikūṭeneva desesi, desanāpariyosāne ca pubbasadisova dhammābhisamayo ahosīti.

ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຊົງສະແດງສູດນີ້ ໂດຍມີພະອໍຣະຫັດຕະຜົນເປັນຍອດຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ແລະ ໃນເວລາຈົບການສະແດງທຳ ການບັນລຸທຳກໍໄດ້ມີແກ່ຜູ້ຟັງຄືກັບໃນຄັ້ງກ່ອນໆ ນັ້ນເອງ.

Saddhammappajjotikāya cūḷaniddesa-aṭṭhakathāya

ໃນອັດຖະກະຖາຈູລະນິເທດ ຊື່ວ່າ ສັດທຳມະປັດໂຊຕິກາ

Udayamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການອະທິບາຍອຸທະຍະມານະວະສູດນิເທດ ຈົບແລ້ວ.

14. Posālamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā

໑໔. ການອະທິບາຍໂປສາລະມານະວະສູດນິເທດ

81. Cuddasame posālasutte – yo atītaṃ ādisatīti yo bhagavā attano ca paresañca ‘‘ekampi jāti’’ntiādibhedaṃ atītaṃ ādisati.

໘໑. ໃນໂປສາລະສູດ ທີສິບສີ່, ຄຳວ່າ "ຜູ້ຊົງສະແດງອະດີດ" (Yo atītaṃ ādisati) ໄດ້ແກ່ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະອົງໃດ ຊົງສະແດງອະດີດຊາດ ອັນຕ່າງດ້ວຍ "ແມ່ນແຕ່ຊາດດຽວ" ເປັນຕົ້ນ ຂອງພະອົງເອງ ແລະ ຂອງຄົນອື່ນທັງຫຼາຍ.

Ekampi jātinti ekampi paṭisandhimūlakaṃ cutipariyosānaṃ ekabhavapariyāpannaṃ khandhasantānaṃ. Esa nayo dvepi jātiyotiādīsu. Anekepi saṃvaṭṭakappetiādīsu pana parihāyamāno kappo saṃvaṭṭakappo, tadā sabbesaṃ brahmaloke sannipatanato. Vaḍḍhamāno kappo vivaṭṭakappo, tadā brahmalokato sattānaṃ vivaṭṭanato. Tattha saṃvaṭṭena saṃvaṭṭaṭṭhāyī gahito hoti taṃmūlakattā, vivaṭṭena ca vivaṭṭaṭṭhāyī. Evañhi sati yāni tāni ‘‘cattārimāni, bhikkhave, kappassa asaṅkhyeyyāni. Katamāni cattāri? Saṃvaṭṭo saṃvaṭṭaṭṭhāyī vivaṭṭo vivaṭṭaṭṭhāyī’’ti vuttāni (a. ni. 4.156), tāni pariggahitāni honti. Saṃvaṭṭakappe vivaṭṭakappeti ca kappassa addhaṃ gahetvā vuttaṃ. Saṃvaṭṭavivaṭṭakappeti sakalaṃ kappaṃ gahetvā vuttaṃ. Kathaṃ anussaratīti ce? Amutrāsintiādinā nayena. Tattha amutrāsinti amumhi saṃvaṭṭakappe ahaṃ amumhi bhave vā yoniyā vā gatiyā vā viññāṇaṭṭhitiyā vā sattāvāse vā sattanikāye vā āsiṃ. Evaṃnāmoti tisso vā phusso vā. Evaṃgottoti kaccāno vā kassapo vā[Pg.47]. Idamassa atītabhave attano nāmagottānussaraṇavasena vuttaṃ. Sace pana tasmiṃ kāle attano vaṇṇasampattiṃ vā lūkhapaṇītajīvitabhāvaṃ vā sukhadukkhabahulataṃ vā appāyukadīghāyukabhāvaṃ vā anussaritukāmo, tampi anussaratiyeva. Tenāha – ‘‘evaṃvaṇṇo evamāyupariyanto’’ti. Tattha evaṃvaṇṇoti odāto vā sāmo vā. Evamāhāroti sālimaṃsodanāhāro vā pavattaphalabhojano vā. Evaṃ sukhadukkhapaṭisaṃvedīti anekappakārena kāyikacetasikānaṃ sāmisanirāmisādippabhedānaṃ vā sukhadukkhānaṃ paṭisaṃvedī. Evamāyupariyantoti evaṃ vassasataparamāyupariyanto vā caturāsīti kappasahassaparamāyupariyanto vā.

ຄຳວ່າ "ແມ່ນແຕ່ຊາດດຽວ" (Ekampi jātiṃ) ໄດ້ແກ່ ກອງຂັນອັນເນື່ອງກັນໄປໃນພົບໜຶ່ງ ທີ່ມີປະຕິສົນທິເປັນເລີ່ມຕົ້ນ ແລະ ມີຈຸຕິເປັນທີ່ສຸດ. ແນວທາງນີ້ກໍໃຊ້ໃນຄຳວ່າ "ສອງຊາດກໍດີ" ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນໃນຄຳວ່າ "ຫຼາຍສັງວັດຕະກັບກໍດີ" ເປັນຕົ້ນ, ກັບທີ່ກຳລັງເສື່ອມລົງ ຊື່ວ່າ "ສັງວັດຕະກັບ" ເພາະໃນເວລານັ້ນ ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມມາປະຊຸມກັນໃນພົມມະໂລກ. ກັບທີ່ກຳລັງຈະເລີນຂຶ້ນ ຊື່ວ່າ "ວິວັດຕະກັບ" ເພາະໃນເວລານັ້ນ ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມເຄື່ອນຍ້າຍຈາກພົມມະໂລກ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ດ້ວຍຄຳວ່າ "ສັງວັດຕະ" ຍ່ອມລວມເອົາ "ສັງວັດຕະຖາຍີ" ເຂົ້າໄວ້ນຳ ເພາະມີສັງວັດຕະນັ້ນເປັນມູນ, ແລະ ດ້ວຍຄຳວ່າ "ວິວັດຕະ" ກໍຍ່ອມລວມເອົາ "ວິວັດຕະຖາຍີ" ເຂົ້າໄວ້ນຳ. ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້, ອະສົງໄຂກັບ ໔ ປະການ ທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ "ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ອະສົງໄຂກັບມີ ໔ ປະການນີ້. ໔ ປະການຄືແນວໃດ? ຄື ສັງວັດຕະ, ສັງວັດຕະຖາຍີ, ວິວັດຕະ, ວິວັດຕະຖາຍີ" ດັ່ງນີ້, ຈຶ່ງເປັນອັນຖືເອົາໄດ້ທັງໝົດ. ຄຳວ່າ "ໃນສັງວັດຕະກັບ ແລະ ໃນວິວັດຕະກັບ" ນີ້ ຕັດໂດຍຖືເອົາເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງກັບ. ຄຳວ່າ "ສັງວັດຕະວິວັດຕະກັບ" ຕັດໂດຍຖືເອົາກັບທັງໝົດ. ຖ້າຖາມວ່າ "ລະນຶກເຖິງແນວໃດ?" ຕອບວ່າ "ລະນຶກໂດຍແນວທາງມີຄຳວ່າ 'ໃນພົບນັ້ນ ເຮົາໄດ້ເປັນຢ່າງນັ້ນ' ເປັນຕົ້ນ". ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ "ໃນພົບນັ້ນ ເຮົາໄດ້ເປັນຢ່າງນັ້ນ" (amutrāsiṃ) ໄດ້ແກ່ ໃນສັງວັດຕະກັບນັ້ນ ເຮົາໄດ້ຢູ່ໃນພົບນັ້ນ, ຫຼື ໃນກຳເນີດນັ້ນ, ຫຼື ໃນຄະຕິນັ້ນ, ຫຼື ໃນວິນຍານະຖິຕິນັ້ນ, ຫຼື ໃນສັດຕາວາດນັ້ນ, ຫຼື ໃນສັດຕະນິກາຍນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ມີຊື່ຢ່າງນີ້" (evaṃnāmo) ໄດ້ແກ່ ມີຊື່ວ່າ ຕິດສະ ຫຼື ປຸດສະ. ຄຳວ່າ "ມີໂຄດຢ່າງນີ້" (evaṃgotto) ໄດ້ແກ່ ມີໂຄດວ່າ ກັດຈາຍະນະ ຫຼື ກັດສະປະ. ນີ້ຕັດໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການລະນຶກເຖິງຊື່ແລະໂຄດຂອງຕົນໃນອະດີດຊາດ. ແຕ່ຖ້າໃນເວລານັ້ນ ປາດຖະໜາຈະລະນຶກເຖິງຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍວັນນະ (ຜิວພັນ) ຂອງຕົນ, ຫຼື ຄວາມເປັນຢູ່ອັນເສົ້າໝອງຫຼືປະນີດ, ຫຼື ຄວາມມີສຸກແລະທຸກຫຼາຍ, ຫຼື ຄວາມມີອາຍຸສັ້ນຫຼືອາຍຸຍືນ, ກໍຍ່ອມລະນຶກເຖິງໄດ້ແທ້ໆ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ "ມີຜິວພັນຢ່າງນີ້ ມີອາຍຸເປັນທີ່ສຸດຢ່າງນີ້". ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ "ມີຜິວພັນຢ່າງນີ້" (evaṃvaṇṇo) ໄດ້ແກ່ ມີຜິວພັນຂາວ ຫຼື ດຳ. ຄຳວ່າ "ມີອາຫານຢ່າງນີ້" (evamāhāro) ໄດ້ແກ່ ມີອາຫານຄືເຂົ້າສານີແລະກັບເຂົ້າຊີ້ນ ຫຼື ມີອາຫານຄືຜົນໄມ້ປ່າທີ່ຫຼົ່ນເອງ. ຄຳວ່າ "ສະເຫວີຍສຸກແລະທຸກຢ່າງນີ້" (evaṃ sukhadukkhapaṭisaṃvedī) ໄດ້ແກ່ ສະເຫວີຍສຸກແລະທຸກທາງກາຍແລະທາງໃຈ ອັນຕ່າງດ້ວຍສາມິດແລະນິຣາມິດເປັນຕົ້ນ ໂດຍອະເນກປະການ. ຄຳວ່າ "ມີອາຍຸເປັນທີ່ສຸດຢ່າງນີ້" (evamāyupariyanto) ໄດ້ແກ່ ມີອາຍຸເປັນທີ່ສຸດພຽງຮ້ອຍປີ ຫຼື ມີອາຍຸເປັນທີ່ສຸດເຖິງແປດສິບສີ່ພັນກັບ.

So tato cuto amutra udapādinti so ahaṃ tato bhavato yonito gatito viññāṇaṭṭhitito sattāvāsato sattanikāyato vā cuto puna amukasmiṃ nāma bhave yoniyā gatiyā viññāṇaṭṭhitiyā sattāvāse sattanikāye vā udapādiṃ. Tatrāpāsinti atha tatrāpi bhave yoniyā gatiyā viññāṇaṭṭhitiyā sattāvāse sattanikāye vā puna ahosiṃ. Evaṃnāmotiādivuttanayameva.

ຄຳວ່າ "ເຮົານັ້ນເຄື່ອນຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ໄປບັງເກີດໃນພົບນັ້ນ" (So tato cuto amutra udapādiṃ) ໄດ້ແກ່ ເຮົານັ້ນເຄື່ອນຈາກພົບນັ້ນ, ຫຼື ຈາກກຳເນີດນັ້ນ, ຈາກຄະຕິນັ້ນ, ຈາກວິນຍານະຖິຕິນັ້ນ, ຈາກສັດຕາວາດນັ້ນ, ຫຼື ຈາກສັດຕະນິກາຍນັ້ນແລ້ວ ໄດ້ໄປບັງເກີດອີກໃນພົບຊື່ໂນ້ນ, ຫຼື ໃນກຳເນີດ, ໃນຄະຕິ, ໃນວິນຍານະຖິຕິ, ໃນສັດຕາວາດ, ຫຼື ໃນສັດຕະນິກາຍໂນ້ນ. ຄຳວ່າ "ໃນພົບນັ້ນ ເຮົາກໍໄດ້ເປັນຢ່າງນັ້ນອີກ" (Tatrāpāsiṃ) ໄດ້ແກ່ ໃນພົບນັ້ນ, ຫຼື ໃນກຳເນີດ, ໃນຄະຕິ, ໃນວິນຍານະຖິຕິ, ໃນສັດຕາວາດ, ຫຼື ໃນສັດຕະນິກາຍນັ້ນ ເຮົາກໍໄດ້ເປັນອີກ. ແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ມີຄຳວ່າ "ມີຊື່ຢ່າງນີ້" ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນິໄຍຢ່າງດຽວກັນນີ້ແລ້ວ.

Api ca – yasmā amutrāsinti idaṃ anupubbena ārohantassa yāvadicchakaṃ anussaraṇaṃ. So tato cutoti paṭinivattantassa paccavekkhaṇaṃ. Tasmā idhūpapannoti imissā idhūpapattiyā anantaramevassa upapattiṭṭhānaṃ sandhāya amutra udapādinti idaṃ vuttanti veditabbaṃ. Tatrāpāsinti evamādi panassa tatrā imissā upapattiyā antare upapattiṭṭhāne nāmagottādīnaṃ anussaraṇadassanatthaṃ vuttaṃ. So tato cuto idhūpapannoti svāhaṃ tato anantarūpapattiṭṭhānato cuto idha asukasmiṃ nāma khattiyakule vā brāhmaṇakule vā nibbatto.

ອີກປະການໜຶ່ງ, ເພາະເຫດທີ່ຄຳວ່າ "ໃນພົບນັ້ນ ເຮົາໄດ້ເປັນຢ່າງນັ້ນ" (amutrāsiṃ) ນີ້ ເປັນການລະນຶກເຖິງຕາມລຳດັບຂຶ້ນໄປຕາມຄວາມປາດຖະໜາ. ຄຳວ່າ "ເຮົານັ້ນເຄື່ອນຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ" (so tato cuto) ເປັນການພິຈາລະນາທວນຄືນຂອງຜູ້ຍ້ອນກັບມາ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ຄຳວ່າ "ໄດ້ໄປບັງເກີດໃນພົບນັ້ນ" (amutra udapādiṃ) ນີ້ ຕັດໝາຍເອົາສະຖານທີ່ບັງເກີດໃນລຳດັບຖັດໄປ ກ່ອນໜ້າການມາບັງເກີດໃນພົບນີ້ (idhūpapanno). ສ່ວນຄຳວ່າ "ໃນພົບນັ້ນ ເຮົາກໍໄດ້ເປັນຢ່າງນັ້ນອີກ" (tatrāpāsiṃ) ເປັນຕົ້ນນີ້ ຕັດໄວ້ເພື່ອສະແດງການລະນຶກເຖິງຊື່ແລະໂຄດເປັນຕົ້ນ ໃນສະຖານທີ່ບັງເກີດໃນລະຫວ່າງພົບນັ້ນ ກັບການມາບັງເກີດໃນພົບນີ້. ຄຳວ່າ "ເຮົານັ້ນເຄື່ອນຈາກພົບນັ້ນແລ້ວ ມາບັງເກີດໃນພົບນີ້" (so tato cuto idhūpapanno) ໄດ້ແກ່ ເຮົານັ້ນເຄື່ອນຈາກສະຖານທີ່ບັງເກີດໃນລຳດັບຖັດໄປນັ້ນແລ້ວ ມາເກີດໃນທີ່ນີ້ ຄືໃນຕະກູນກະສັດ ຫຼື ຕະກູນພາມຊື່ໂນ້ນ.

Ititi evaṃ. Sākāraṃ sauddesanti nāmagottavasena sauddesaṃ, vaṇṇādivasena sākāraṃ. Nāmagottena hi satto ‘‘tisso kassapo’’ti uddisiyati, vaṇṇādīhi ‘‘odāto sāmo’’ti nānattato paññāyati. Tasmā nāmagottaṃ uddeso, itare ākārāti. Pubbenivāsanti [Pg.48] pubbe atītajātīsu nivuṭṭhakkhandhā pubbenivāso. Nivuṭṭhāti ajjhāvuṭṭhā anubhūtā attano santāne uppajjitvā niruddhā, nivuṭṭhadhammā vā. Nivuṭṭhāti gocaranivāsena nivuṭṭhā, attano viññāṇena viññātā paricchinnā, paraviññāṇena viññātāpi vā chinnavaṭumakānussaraṇādīsu. Te buddhānaṃyeva labbhanti. Taṃ pubbenivāsaṃ ādisati katheti. Paresaṃ atītanti aññesaṃ parapuggalānaṃ pubbenivāsaṃ ekampi jātintiādinā nayena ādisati.

ຄຳວ່າ "ອິຕິ" (iti) ແປວ່າ ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ພ້ອມທັງອາການ ພ້ອມທັງອຸດເທດ" (sākāraṃ sauddesaṃ) ໄດ້ແກ່ ພ້ອມທັງອຸດເທດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຊື່ແລະໂຄດ, ພ້ອມທັງອາການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຜິວພັນເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ສັດຍ່ອມຖືກລະບຸດ້ວຍຊື່ແລະໂຄດວ່າ "ຕິດສະ, ກັດສະປະ", ແລະ ຍ່ອມປາກົດໂດຍຄວາມຕ່າງກັນດ້ວຍຜິວພັນເປັນຕົ້ນວ່າ "ຂາວ, ດຳ". ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ແລະໂຄດຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ອຸດເທດ", ສ່ວນສິ່ງທີ່ເຫຼືອຊື່ວ່າ "ອາການ". ຄຳວ່າ "ຂັນທີ່ເຄີຍອາໄສຢູ່ໃນກ່ອນ" (pubbenivāsaṃ) ໄດ້ແກ່ ຂັນທັງຫຼາຍທີ່ເຄີຍອາໄສຢູ່ ຄືໃນອະດີດຊາດ. ຄຳວ່າ "ເຄີຍອາໄສຢູ່" (nivuṭṭhā) ໄດ້ແກ່ ເຄີຍຢູ່ອາໄສ ເຄີຍສະເຫວີຍ ຄືເກີດຂຶ້ນແລະດັບໄປໃນສັນດານຂອງຕົນ, ຫຼື ໄດ້ແກ່ ທຳທີ່ເຄີຍອາໄສຢູ່. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຄຳວ່າ "ເຄີຍອາໄສຢູ່" ໄດ້ແກ່ ເຄີຍອາໄສຢູ່ໂດຍການທ່ຽວໄປໃນອາລົມ ຄືຮູ້ແຈ້ງກຳນົດໄດ້ດ້ວຍວິນຍານຂອງຕົນ, ຫຼື ແມ່ນແຕ່ຮູ້ແຈ້ງດ້ວຍວິນຍານຂອງຄົນອື່ນ ໃນການລະນຶກເຖິງທາງທີ່ຂາດໄປເປັນຕົ້ນ. ການລະນຶກເຖິງຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມມີໄດ້ສະເພາະພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ. ພະອົງຊົງສະແດງ ຄືຊົງບອກເຊິ່ງຂັນທີ່ເຄີຍອາໄສຢູ່ໃນກ່ອນນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ອະດີດຂອງຄົນອື່ນ" (paresaṃ atītaṃ) ໄດ້ແກ່ ຊົງສະແດງຂັນທີ່ເຄີຍອາໄສຢູ່ໃນກ່ອນຂອງບຸກຄົນອື່ນທັງຫຼາຍ ໂດຍແນວທາງມີຄຳວ່າ "ແມ່ນແຕ່ຊາດດຽວ" ເປັນຕົ້ນ.

Mahāpadāniyasuttantanti mahāpurisānaṃ apadānaniyuttaṃ mahāpadānasuttaṃ (dī. ni. 2.1 ādayo). Mahāsudassaniyasuttantanti mahāsudassanassa sampattiyuttaṃ mahāsudassanasuttaṃ (dī. ni. 2.241 ādayo). Mahāgovindiyasuttantanti mahāgovindabrāhmaṇassa apadānaniyuttaṃ mahāgovindasuttaṃ (dī. ni. 2.293 ādayo). Māghadeviyasuttantanti maghadevarañño apadānaniyuttaṃ maghadevasuttaṃ (ma. ni. 2.308 ādayo). Satānusāriññāṇaṃ hotīti pubbenivāsānussatisampayuttañāṇaṃ hoti.

ຄຳວ່າ "ມຫາປະທານິຍະສູດ" (Mahāpadāniyasuttanta) ໄດ້ແກ່ ມຫາປະທານສູດ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບປະຫວັດ (ອະປະທານ) ຂອງມຫາບຸລຸດທັງຫຼາຍ (ທີ. ນິ. ໒.໑ ເປັນຕົ້ນ). ຄຳວ່າ "ມຫາສຸທັດສະນິຍະສູດ" (Mahāsudassaniyasuttanta) ໄດ້ແກ່ ມຫາສຸທັດສະນະສູດ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບສົມບັດຂອງພຣະເຈົ້າມຫາສຸທັດສະນະ (ທີ. ນິ. ໒.໒໔໑ ເປັນຕົ້ນ). ຄຳວ່າ "ມຫາໂກວິນທິຍະສູດ" (Mahāgovindiyasuttanta) ໄດ້ແກ່ ມຫາໂກວິນທະສູດ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບປະຫວັດຂອງມຫາໂກວິນທະພຣາມ (ທີ. ນິ. ໒.໒໙໓ ເປັນຕົ້ນ). ຄຳວ່າ "ມາຄະເທວິຍະສູດ" (Māghadeviyasuttanta) ໄດ້ແກ່ ມະຄະເທວະສູດ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບປະຫວັດຂອງພຣະເຈົ້າມະຄະເທວະ (ມະ. ນິ. ໒.໓໐໘ ເປັນຕົ້ນ). ຄຳວ່າ "ມີຍານຕາມລະນຶກເຖິງສັນຍາ" (ສະຕານຸສາຣິຍານ) ໄດ້ແກ່ ມີຍານທີ່ປະກອບດ້ວຍປຸບເພນິວາສານຸສະຕິຍານ.

Yāvatakaṃ ākaṅkhatīti yattakaṃ ñātuṃ icchati, tattakaṃ jānissāmīti ñāṇaṃ peseti. Athassa dubbalapattapuṭe pakkhandanārādho viya appaṭihataṃ anivāritaṃ ñāṇaṃ gacchati. Tena yāvatakaṃ ākaṅkhati, tāvatakaṃ anussarati. Bodhijanti bodhiyā mūle jātaṃ. Ñāṇaṃ uppajjatīti catumaggañāṇaṃ uppajjati. Ayamantimā jātīti tena ñāṇena jātimūlassa pahīnattā puna ‘‘ayamantimā jāti, natthidāni punabbhavo’’ti (dī. ni. 2.31) aparampi ñāṇaṃ uppajjati. Indriyaparopariyattañāṇanti ettha upari ‘‘sattāna’’nti padaṃ idheva āharitvā sattānaṃ indriyaparopariyattañāṇanti yojetabbaṃ. Parāni ca aparāni ca ‘‘parāparānī’’ti vattabbe sandhivasena ro-kāraṃ katvā ‘‘paroparānī’’ti vuccati. Paroparānaṃ bhāvo paropariyaṃ, paropariyameva paropariyattaṃ, veneyyasattānaṃ saddhādīnaṃ pañcannaṃ indriyānaṃ paropariyattaṃ indriyaparopariyattaṃ, indriyaparopariyattassa ñāṇaṃ indriyaparopariyattañāṇaṃ, indriyānaṃ uttamānuttamabhāvañāṇanti attho. ‘‘Indriyavarovariyattañāṇa’’ntipi pāṭho, varāni ca avarāni ca varovariyāni, varovariyānaṃ bhāvo varovariyattanti yojetabbaṃ. Avariyānīti ca uttamānīti attho. Atha vā – parāni ca oparāni [Pg.49] ca paroparāni, tesaṃ bhāvo paropariyattanti yojetabbaṃ. Oparānīti ca orānīti vuttaṃ hoti, lāmakānīti attho ‘‘paroparāyassa samecca dhammā’’tiādīsu (a. ni. 4.5; su. ni. 479) viya. ‘‘Indriyaparopariyatte ñāṇa’’nti bhummavacanenapi pāṭho (paṭi. ma. aṭṭha. 1.1.68).

ຄຳວ່າ "ຫວັງຢູ່ພຽງໃດ" (ຍາວະຕະກັງ ອາກັງຂະຕິ) ໄດ້ແກ່ ປາດຖະໜາຈະຮູ້ພຽງໃດ ກໍສົ່ງຍານໄປວ່າ "ເຮົາຈັກຮູ້ພຽງນັ້ນ". ລຳດັບນັ້ນ ຍານຂອງພຣະອົງຍ່ອມດຳເນີນໄປໂດຍບໍ່ມີສິ່ງກີດຂວາງ ບໍ່ມີສິ່ງຫ້າມປາມ ປຽບເໝືອນລູກສອນທີ່ຍິງໄປໃສ່ກະທໍໃບໄມ້ທີ່ບອບບາງ. ດ້ວຍຍານນັ້ນ ພຣະອົງຫວັງຢູ່ພຽງໃດ ກໍຍ່ອມລະນຶກໄດ້ພຽງນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ເກີດທີ່ໂພທິ" (ໂພທິຊັງ) ໄດ້ແກ່ ເກີດຂຶ້ນທີ່ໂຄນຕົ້ນໂພ. ຄຳວ່າ "ຍານເກີດຂຶ້ນ" ໄດ້ແກ່ ມັກຄະຍານ ໔ ເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ "ຊາດນີ້ເປັນຊາດສຸດທ້າຍ" ໄດ້ແກ່ ເພາະລະມູນເຫດແຫ່ງຊາດໄດ້ດ້ວຍຍານນັ້ນແລ້ວ ຍານອີກຢ່າງໜຶ່ງຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນອີກວ່າ "ຊາດນີ້ເປັນຊາດສຸດທ້າຍ ບັດນີ້ພົບໃໝ່ບໍ່ມີອີກ" (ທີ. ນິ. ໒.໓໑). ຄຳວ່າ "ອິນທຣິຍະປະໂຣປະຣິຍັດຕະຍານ" (ຍານກຳນົດຮູ້ຄວາມຍິ່ງແລະຫຍ່ອນແຫ່ງອິນຊີ) ໃນຄຳນີ້ ຄວນນຳເອົາຄຳວ່າ "ຂອງສັດທັງຫຼາຍ" (ສັດຕານັງ) ທີ່ຢູ່ຂ້າງເທິງມາປະກອບເຂົ້າໃນບ່ອນນີ້ ເປັນ "ຍານກຳນົດຮູ້ຄວາມຍິ່ງແລະຫຍ່ອນແຫ່ງອິນຊີຂອງສັດທັງຫຼາຍ". ຄຳວ່າ "ປາຣານິ ຈະ ອະປາຣານິ ຈະ" (ສິ່ງທີ່ຍິ່ງແລະສິ່ງທີ່ຫຍ່ອນ) ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ປາຣາປາຣານິ" ແຕ່ເພາະການເຊື່ອມຄຳ (ສົນທິ) ຈຶ່ງແປງເປັນ ໂຣ-ອັກສອນ ແລ້ວກ່າວວ່າ "ປະໂຣປາຣານິ". ຄວາມເປັນແຫ່ງທຳທີ່ຍິ່ງແລະຫຍ່ອນ ຊື່ວ່າ "ປະໂຣປະຣິຍະ", ປະໂຣປະຣິຍະ ນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ "ປະໂຣປະຣິຍັດຕະ". ຄວາມຍິ່ງແລະຫຍ່ອນແຫ່ງອິນຊີ ໕ ມີສັດທາເປັນຕົ້ນ ຂອງສັດຜູ້ຄວນແນະນຳ ຊື່ວ່າ "ອິນທຣິຍະປະໂຣປະຣິຍັດຕະ". ຍານໃນອິນທຣິຍະປະໂຣປະຣິຍັດຕະ ນັ້ນ ຊື່ວ່າ "ອິນທຣິຍະປະໂຣປະຣິຍັດຕະຍານ" ອະທິບາຍວ່າ ຍານໃນຄວາມເປັນທຳອັນປະເສີດແລະບໍ່ປະເສີດແຫ່ງອິນຊີທັງຫຼາຍ. ມີບົດບາລີວ່າ "ອິນທຣິຍະວະໂຣວະຣິຍັດຕະຍານ" ກໍມີ, ຄວນປະກອບຄວາມວ່າ ທຳອັນປະເສີດແລະບໍ່ປະເສີດ ຊື່ວ່າ "ວະໂຣວະຣິຍະ", ຄວາມເປັນແຫ່ງທຳອັນປະເສີດແລະບໍ່ປະເສີດ ຊື່ວ່າ "ວະໂຣວະຣິຍັດຕະ". ແລະຄຳວ່າ "ອະວະຣິຍະ" ໝາຍເຖິງ ທຳອັນອຸດົມ (ປະເສີດ). ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ທຳອັນຍິ່ງແລະທຳອັນຊົ່ວ ຊື່ວ່າ "ປະໂຣປາຣະ", ຄວາມເປັນແຫ່ງທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ "ປະໂຣປະຣິຍັດຕະ". ແລະຄຳວ່າ "ໂອປາຣະ" ໝາຍເຖິງ ທຳອັນຕ່ຳຊ້າ ຄືມີເນື້ອຄວາມວ່າ ເປັນທຳອັນເລວທາມ ດັ່ງໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ປະໂຣປາຣາຍັດສະ ສະເມດຈະ ທັມມາ" (ອັງ. ນິ. ໔.໕; ສຸ. ນິ. ໔໗໙). ມີບົດບາລີທີ່ເປັນພູມມະວິບັດ (ສັດຕະມີວິບັດ) ວ່າ "ອິນທຣິຍະປະໂຣປະຣິຍັດເຕ ຍານັງ" ກໍມີ.

Tathāgatassāti yathā vipassiādayo pubbakā isayo āgatā, tathā āgatassa. Yathā ca te gatā, tathā gatassa. Tathāgatabalanti aññehi asādhāraṇaṃ tathāgatasseva balaṃ. Yathā vā pubbabuddhānaṃ balaṃ puññussayasampattiyā āgataṃ, tathā āgatabalantipi attho. Tattha duvidhaṃ tathāgatassa balaṃ kāyabalañca ñāṇabalañca. Tesu kāyabalaṃ hatthikulānusārena veditabbaṃ. Vuttañhetaṃ porāṇehi –

ຄຳວ່າ "ແຫ່ງພຣະຕຖາຄົດ" (ຕະຖາຄະຕັດສະ) ໄດ້ແກ່ ພຣະອົງຜູ້ສະເດັດມາແລ້ວຢ່າງນັ້ນ ເໝືອນຢ່າງພຣະຣືສີໃນປາງກ່ອນ ມີພຣະວິປັດສີພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ ສະເດັດມາແລ້ວ. ແລະ ພຣະອົງຜູ້ສະເດັດໄປແລ້ວຢ່າງນັ້ນ ເໝືອນຢ່າງພຣະຣືສີເຫຼົ່ານັ້ນ ສະເດັດໄປແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ກຳລັງຂອງພຣະຕຖາຄົດ" (ຕະຖາຄະຕະພະລະ) ໄດ້ແກ່ ກຳລັງສະເພາະຂອງພຣະຕຖາຄົດເທົ່ານັ້ນ ທີ່ບໍ່ທົ່ວໄປແກ່ຄົນອື່ນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໝາຍເຖິງ ກຳລັງທີ່ມາແລ້ວຢ່າງນັ້ນ ເໝືອນຢ່າງກຳລັງຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າໃນປາງກ່ອນ ທີ່ມາແລ້ວດ້ວຍຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງກອງບຸນ. ໃນກຳລັງນັ້ນ ກຳລັງຂອງພຣະຕຖາຄົດມີ ໒ ປະການ ຄື ກຳລັງກາຍ ແລະ ກຳລັງຍານ. ໃນກຳລັງ ໒ ປະການນັ້ນ ກຳລັງກາຍ ພຶງຊາບໄດ້ໂດຍກຳນົດຕະກູນຊ້າງ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະໂບຮານາຈານທັງຫຼາຍໄດ້ກ່າວໄວ້ວ່າ:

‘‘Kāḷāvakañca gaṅgeyyaṃ, paṇḍaraṃ tambapiṅgalaṃ;

Gandhamaṅgalahemañca, uposathachaddantime dasā’’ti. (ma. ni. aṭṭha. 1.148;

saṃ. ni. aṭṭha. 2.2.22;

a. ni. aṭṭha. 3.10.21;

vibha. aṭṭha. 760;

udā. aṭṭha. 75;

paṭi. ma. aṭṭha. 2.2.44);

"ຕະກູນຊ້າງ ໑໐ ເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ກາລາວະກະ, ຄັງເຄຍຍະ, ປັນທະຣະ, ຕັມພະ, ປິງຄະລະ, ຄັນທະ, ມັງຄະລະ, ເຫມະ, ອຸໂປສົດ ແລະ ຈັດທັນ."

Yadetaṃ pakatihatthiggaṇanāya hatthīnaṃ koṭisahassassa, purisagaṇanāya dasannaṃ purisakoṭisahassānaṃ balaṃ hoti, idaṃ tāva tathāgatassa kāyabalaṃ. Ñāṇabalaṃ pana mahāsīhanāde (ma. ni. 1.146 ādayo) āgataṃ dasabalañāṇaṃ catuvesārajjañāṇaṃ aṭṭhasu parisāsu akampanañāṇaṃ catuyoniparicchedakañāṇaṃ pañcagatiparicchedakañāṇaṃ saṃyuttake (saṃ. ni. 2.33-34) āgatāni tesattati ñāṇāni sattasattati ñāṇānīti evaṃ aññānipi anekāni ñāṇasahassāni, etaṃ ñāṇabalaṃ nāma. Idhāpi ñāṇabalameva adhippetaṃ, ñāṇañhi akampiyaṭṭhena upathambhakaṭṭhena ca balanti (paṭi. ma. aṭṭha. 2.2.44) vuttaṃ.

ກຳລັງໃດ ທີ່ຄິດເປັນກຳລັງຂອງຊ້າງທຳມະດາ ເທົ່າກັບຊ້າງໜຶ່ງພັນໂກດ, ຄິດເປັນກຳລັງຂອງມະນຸດ ເທົ່າກັບມະນຸດສິບພັນໂກດ, ນີ້ຄືກຳລັງກາຍຂອງພຣະຕຖາຄົດກ່ອນ. ສ່ວນກຳລັງຍານ ໄດ້ແກ່ ທົດສະພົນລະຍານ ທີ່ມາໃນມຫາສີຫະນາດສູດ (ມະ. ນິ. ໑.໑໔໖ ເປັນຕົ້ນ), ຈະຕຸເວສາຣັດຊະຍານ (ຍານອັນເປັນເຫດໃຫ້ຊົງມີຄວາມແກ້ວຫານ ໔ ປະການ), ຍານອັນເປັນເຫດໃຫ້ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນບໍລິສັດ ໘, ຍານກຳນົດກຳເນີດ ໔, ຍານກຳນົດຄະຕິ ໕, ຍານ ໗໓ ປະການ ແລະ ຍານ ໗໗ ປະການ ທີ່ມາໃນສັງຍຸດຕະນິກາຍ (ສັງ. ນິ. ໒.໓໓-໓໔) ແລະ ຍານອື່ນໆ ອີກຫຼາຍພັນຍານ, ນີ້ຊື່ວ່າ ກຳລັງຍານ. ແມ່ນແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ກໍໝາຍເອົາກຳລັງຍານນັ້ນເອງ, ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ ຍານ ຊື່ວ່າ ກຳລັງ ເພາະອັດຖະວ່າ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ແລະ ເພາະອັດຖະວ່າ ເປັນເຄື່ອງສະໜັບສະໜູນ.

Sattānaṃ āsayānusaye ñāṇanti ettha rūpādīsu khandhesu chandarāgena sattā visattāti sattā. Vuttañhetaṃ bhagavatā –

ໃນຄຳວ່າ "ຍານໃນອາໄສແລະອະນຸໄສຂອງສັດທັງຫຼາຍ" (ສັດຕານັງ ອາສະຍານຸສະເຍ ຍານັງ) ນີ້, ຄຳວ່າ "ສັດ" (ສັດຕາ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຕິດຂ້ອງຢູ່ແລ້ວ ດ້ວຍຄວາມພໍໃຈແລະຄວາມກຳໜັດໃນຂັນທັງຫຼາຍ ມີຮູບເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດໄວ້ວ່າ:

‘‘Rūpe kho, rādha, yo chando yo rāgo yā nandī yā taṇhā, tatra satto tatra visatto, tasmā ‘satto’ti vuccati[Pg.50]. Vedanāya… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe yo chando yo rāgo yā nandī yā taṇhā, tatra satto tatra visatto, tasmā ‘satto’ti vuccatī’’ti (saṃ. ni. 3.161; mahāni. 7).

"ດູກ່ອນຣາທະ ຄວາມພໍໃຈ ຄວາມກຳໜັດ ຄວາມເພີດເພີນ ຄວາມທະຍານຢາກໃດໆ ໃນຮູບ, ຕິດຂ້ອງແລ້ວ ພົວພັນແລ້ວໃນຮູບນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຮຽກວ່າ 'ສັດ'. ຄວາມພໍໃຈ ຄວາມກຳໜັດ ຄວາມເພີດເພີນ ຄວາມທະຍານຢາກໃດໆ ໃນເວທະນາ... ໃນສັນຍາ... ໃນສັງຂານທັງຫຼາຍ... ໃນວິນຍານ, ຕິດຂ້ອງແລ້ວ ພົວພັນແລ້ວໃນວິນຍານນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຮຽກວ່າ 'ສັດ'" (ສັງ. ນິ. ໓.໑໖໑; ມຫານິ. ໗).

Akkharacintakā pana atthaṃ avicāretvā ‘‘nāmamattameta’’nti icchanti. Yepi atthaṃ vicārenti, te satvayogena sattāti icchanti. Tesaṃ sattānaṃ āsayanti nissayanti etthāti āsayo, micchādiṭṭhiyā sammādiṭṭhiyā vā kāmādīhi nekkhammādīhi vā paribhāvitassa cittasantānassetaṃ adhivacanaṃ. Sattasantāne anusenti anupavattantīti anusayā, thāmagatānaṃ kāmarāgādīnaṃ etaṃ adhivacanaṃ. Āsayo ca anusayo ca āsayānusayo. Jātiggahaṇena ca dvandasamāsavasena ca ekavacanaṃ veditabbaṃ. Yasmā caritādhimuttiyo āsayānusayasaṅgahitā, tasmā uddese caritādhimuttīsu ñāṇāni āsayānusayañāṇeneva saṅgahetvā ‘‘āsayānusaye ñāṇa’’nti vuttaṃ.

ສ່ວນພວກນັກໄວຍາກອນ (ອັກຂະຣະຈິນຕະກະ) ບໍ່ໄດ້ພິຈາລະນາເຖິງອັດຖະ (ເນື້ອຄວາມ) ແລ້ວ ຍ່ອມເຫັນວ່າ "ຄຳນີ້ເປັນພຽງຊື່ເທົ່ານັ້ນ". ແມ່ນແຕ່ພວກທີ່ພິຈາລະນາເຖິງອັດຖະ ກໍເຫັນວ່າ ຊື່ວ່າ "ສັດ" ເພາະປະກອບດ້ວຍຄວາມຂ້ອງ (ສັດຕະວະໂຍຄະ). ຄຳວ່າ "ອາໄສ" (ອາສະໂຍ) ຂອງສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ໄດ້ແກ່ ທຳເປັນເຄື່ອງອາໄສຢູ່ໃນສິ່ງນີ້, ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງຈິດສັນດານ ທີ່ອົບຮົມແລ້ວດ້ວຍມິດສາທິດຖິ ຫຼື ສັມມາທິດຖິ ຫຼື ດ້ວຍກາມເປັນຕົ້ນ ຫຼື ດ້ວຍເນກຂັມມະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ອະນຸໄສ" (ອະນຸສະຍາ) ໄດ້ແກ່ ທຳທີ່ນອນເນື່ອງຢູ່ ຄືເປັນໄປຕາມໆ ກັນໃນສັນດານຂອງສັດ, ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງກິເລດມີກາມະຣາຄະເປັນຕົ້ນ ທີ່ໄດ້ກຳລັງແລ້ວ. ອາໄສ ແລະ ອະນຸໄສ ຊື່ວ່າ "ອາສະຍານຸສະຍະ". ພຶງຊາບວ່າ ເປັນເອກະວະຈະນະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການກຳນົດເອົາຊາດ (ປະເພດ) ແລະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທະວັນທະສະມາດ. ເພາະເຫດທີ່ຈະຣິດແລະອະທິມຸດ (ຄວາມນ້ອມໃຈເຊື່ອ) ຖືກສົງເຄາະເຂົ້າໃນອາໄສແລະອະນຸໄສ, ດັ່ງນັ້ນ ໃນຫົວຂໍ້ (ອຸເທດ) ຈຶ່ງສົງເຄາະຍານໃນຈະຣິດແລະອະທິມຸດທັງຫຼາຍ ເຂົ້າໃນອາສະຍານຸສະຍະຍານນັ້ນເອງ ແລ້ວກ່າວວ່າ "ຍານໃນອາໄສແລະອະນຸໄສ" (ອາສະຍານຸສະເຍ ຍານັງ).

Yamakapāṭihīre ñāṇanti ettha aggikkhandhaudakadhārādīnaṃ apubbaṃ acarimaṃ sakiṃyeva pavattito yamakaṃ, assaddhiyādīnaṃ paṭipakkhadhammānaṃ haraṇato pāṭihīraṃ, yamakañca taṃ pāṭihīrañcāti yamakapāṭihīraṃ.

ໃນຄຳວ່າ "ຍານໃນຍົມມະກະປະຕິຫານ" (ຍະມະກະປາຕິຫີເຣ ຍານັງ) ນີ້, ຄຳວ່າ "ຍົມມະກະ" (ຄູ່) ໄດ້ແກ່ ການເປັນໄປພ້ອມໆ ກັນໃນຄັ້ງດຽວ ບໍ່ກ່ອນບໍ່ຫຼັງກັນ ແຫ່ງກອງໄຟແລະທໍ່ນ້ຳເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ປະຕິຫານ" (ປາຕິຫີຣະ) ໄດ້ແກ່ ການກຳຈັດທຳອັນເປັນປະຕິປັກ ມີຄວາມບໍ່ສັດທາເປັນຕົ້ນ. ສິ່ງທີ່ເປັນຄູ່ ແລະ ເປັນປະຕິຫານນັ້ນ ຊື່ວ່າ "ຍົມມະກະປະຕິຫານ".

Mahākaruṇāsamāpattiyā ñāṇanti ettha paradukkhe sati sādhūnaṃ hadayakampanaṃ karotīti karuṇā, kināti vā paradukkhaṃ hiṃsati vināsetīti karuṇā, kirīyati vā dukkhitesu pharaṇavasena pasārīyatīti karuṇā, pharaṇakammavasena kammaguṇavasena ca mahatī karuṇā mahākaruṇā, samāpajjanti etaṃ mahākāruṇikāti samāpatti, mahākaruṇā ca sā samāpatti cāti mahākaruṇāsamāpatti, tassaṃ mahākaruṇāsamāpattiyaṃ. Taṃ sampayuttaṃ vā ñāṇaṃ.

ໃນຄຳວ່າ "ຍານໃນມຫາກະລຸນາສະມາບັດ" (ມະຫາກະຣຸນາສະມາປັດຕິຍາ ຍານັງ) ນີ້, ທຳທີ່ເຮັດໃຫ້ຫົວໃຈຂອງສາທຸຊົນຫວັ່ນໄຫວ ເມື່ອຜູ້ອື່ນໄດ້ຮັບຄວາມທຸກ ຊື່ວ່າ "ກະລຸນາ". ຫຼື ທຳທີ່ບຽດບຽນ ຄືທຳລາຍຄວາມທຸກຂອງຜູ້ອື່ນ ຊື່ວ່າ "ກະລຸນາ". ຫຼື ທຳທີ່ຖືກກະທຳ ຄືແຜ່ໄປດ້ວຍອຳນາດການແຜ່ໄປໃນສັດທັງຫຼາຍຜູ້ມີຄວາມທຸກ ຊື່ວ່າ "ກະລຸນາ". ກະລຸນາອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແຜ່ໄປ ແລະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄຸນຄວາມດີ ຊື່ວ່າ "ມຫາກະລຸນາ". ພຣະຜູ້ມີມຫາກະລຸນາທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງສິ່ງນີ້ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ສະມາບັດ". ມຫາກະລຸນາ ແລະ ສະມາບັດນັ້ນ ຊື່ວ່າ "ມຫາກະລຸນາສະມາບັດ", ໃນມຫາກະລຸນາສະມາບັດນັ້ນ. ຫຼື ຍານທີ່ປະກອບດ້ວຍມຫາກະລຸນາສະມາບັດນັ້ນ.

Sabbaññutaññāṇaṃ anāvaraṇañāṇanti ettha pañcaneyyapathappabhedaṃ sabbaṃ aññāsīti sabbaññū, sabbaññussa bhāvo sabbaññutā, sabbaññutā eva ñāṇaṃ sabbaññutāñāṇanti vattabbe sabbaññutaññāṇanti vuttaṃ. Saṅkhatāsaṅkhatādibhedā sabbadhammā hi saṅkhāro vikāro lakkhaṇaṃ nibbānaṃ paññattīti pañceva neyyapathā honti. Āvajjanapaṭibaddhattā eva hi natthi tassa āvaraṇanti tadeva anāvaraṇañāṇanti vuccati (paṭi. ma. aṭṭha. 1.1.68).

ໃນຄຳວ່າ "ສັບພັນຍຸຕະຍານ ແລະ ອະນາວະຣະນະຍານ" (ສັບພັນຍຸຕັນຍານັງ ອະນາວະຣະນັນຍານັງ) ນີ້, ພຣະອົງຜູ້ຊົງຮູ້ທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງ ທີ່ແຍກອອກເປັນໄນຍະປະເທດ ໕ (ສິ່ງທີ່ຄວນຮູ້ ໕ ປະການ) ຊື່ວ່າ "ສັບພັນຍູ" (ຜູ້ຮູ້ທຸກສິ່ງ). ຄວາມເປັນແຫ່ງພຣະສັບພັນຍູ ຊື່ວ່າ "ສັບພັນຍຸຕາ". ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ ສັບພັນຍຸຕາ ນັ້ນເອງເປັນຍານ ຊື່ວ່າ "ສັບພັນຍຸຕາຍານ" ແຕ່ກ່າວວ່າ "ສັບພັນຍຸຕະຍານ". ດ້ວຍວ່າ ທຳທັງປວງ ທີ່ແຍກອອກເປັນສັງຂະຕະແລະອະສັງຂະຕະເປັນຕົ້ນ ຄື ສັງຂານ, ວິການ, ລັກສະນະ, ນິພານ ແລະ ບັນຍັດ ຍ່ອມເປັນໄນຍະປະເທດ ໕ ປະການເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດທີ່ຍານນັ້ນ ເນື່ອງດ້ວຍການນຶກເຖິງ (ອາວັດຊະນະ) ເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີເຄື່ອງກີດຂວາງແກ່ຍານນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຍານນັ້ນເອງ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ອະນາວະຣະນະຍານ" (ຍານທີ່ບໍ່ມີເຄື່ອງກີດຂວາງ).

Sabbattha [Pg.51] asaṅgamappaṭihatamanāvaraṇañāṇanti ettha atītānāgatapaccuppannesu asaṅgaṃ saṅgavirahitaṃ appaṭihataṃ paṭipakkhavirahitaṃ hutvā pavattaṃ āvaraṇavirahitaṃ ñāṇaṃ.

ໃນຄຳວ່າ "ຍານທີ່ບໍ່ຂ້ອງຂັດ ບໍ່ຖືກກະທົບ ບໍ່ມີເຄື່ອງກີດຂວາງໃນທຸກບ່ອນ" (ສັບພັດຖະ ອະສັງຄະມັບປະຕິຫະຕະມະນາວະຣະນັນຍານັງ) ນີ້, ໄດ້ແກ່ ຍານທີ່ເປັນໄປໂດຍບໍ່ຂ້ອງຂັດ ຄືປາສະຈາກຄວາມຂ້ອງຂັດ, ບໍ່ຖືກກະທົບ ຄືປາສະຈາກທຳອັນເປັນປະຕິປັກ, ແລະ ປາສະຈາກເຄື່ອງກີດຂວາງ ໃນອະດີດ ອະນາຄົດ ແລະ ປັດຈຸບັນ.

Anāgatampi ādisatīti –

ຄຳວ່າ "ຊົງທຳນາຍແມ່ນແຕ່ສິ່ງທີ່ເປັນອະນາຄົດ" (ອະນາກະຕັມປິ ອາທິສະຕິ) ໄດ້ແກ່:

‘‘Imasmiṃ bhaddake kappe, tayo āsiṃsu nāyakā;

Ahametarahi sambuddho, metteyyo cāpi hessatī’’ti. ca –

"ໃນພັດທະກັບນີ້ ໄດ້ມີພຣະນາຍົກ (ຜູ້ນຳທາງ) ໓ ພຣະອົງ, ບັດນີ້ ເຮົາເປັນພຣະສັມພຸດທະເຈົ້າ, ແລະ ພຣະເມດໄຕຍະກໍຈັກມີ (ອຸບັດຂຶ້ນ) ຕໍ່ໄປ" ແລະ:

‘‘Asītivassasahassāyukesu, bhikkhave, manussesu metteyyo nāma bhagavā loke uppajjissati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno’’ti ca (dī. ni. 3.107) –

"ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ໃນເມື່ອມະນຸດທັງຫຼາຍມີອາຍຸ ໘໐,໐໐໐ ປີ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ເມດໄຕຍະ ຜູ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ຕັດສະຮູ້ຊອບໄດ້ໂດຍພຣະອົງເອງ ເຖິງພ້ອມດ້ວຍວິຊາແລະຈະຣະນະ ຈັກອຸບັດຂຶ້ນໃນໂລກ" (ທີ. ນິ. ໓.໑໐໗) ແລະ:

‘‘Atha kho, bhikkhave, saṅkho nāma rājā yo so yūpo raññā mahāpanādena kārāpito, taṃ yūpaṃ ussāpetvā ajjhāvasitvā taṃ datvā vissajjitvā samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavaṇibbakayācakānaṃ dānaṃ datvā metteyyassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa santike kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajissatī’’ti ca (dī. ni. 3.108) –

"ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ລຳດັບນັ້ນ ພຣະເຈົ້າສັງຂະ ຈັກຊົງຍົກປາສາດ (ເສົາສະຫຼັກ) ທີ່ພຣະເຈົ້າມຫາປະນາດຊົງສ້າງໄວ້ ແລ້ວຄອບຄອງຢູ່, ຈາກນັ້ນ ຈັກຊົງສະຫຼະ ຊົງບໍລິຈາກປາສາດນັ້ນ ໃຫ້ທານແກ່ສະມະນະ ພຣາມ ຄົນອະນາຖາ ຄົນເດີນທາງ ວານິດ ແລະ ຍາຈົກທັງຫຼາຍ ແລ້ວຊົງປົງຜົມແລະໜວດ ຄອງຜ້າກາສາວະພັດ ສະເດັດອອກບວດເປັນບັນພະຊິດ ບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງດ້ວຍເຮືອນ ໃນສຳນັກຂອງພຣະເມດໄຕຍະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ຕັດສະຮູ້ຊອບໄດ້ໂດຍພຣະອົງເອງ" (ທີ. ນິ. ໓.໑໐໘) ແລະ:

‘‘Anāgate aṭṭhissaro nāma paccekasambuddho bhavissatī’’ti (mi. pa. 4.1.3) ca, ‘‘sumanissaro nāma paccekasambuddho bhavissatī’’ti ca –

"ໃນອະນາຄົດ ຈັກມີພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ພຣະນາມວ່າ ອັດຖິດສະຣະ" (ມิ. ປະ. ໔.໑.໓) ແລະ "ຈັກມີພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ພຣະນາມວ່າ ສຸມະນິດສະຣະ" ແລະ:

Ādinā nayena devadattādīnaṃ anāgataṃ ācikkhati. Paccuppannampi ādisatīti idaṃ pākaṭameva.

ພຣະອົງຊົງບອກອະນາຄົດຂອງພຣະເທວະທັດເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍໄນຍະດັ່ງກ່າວນີ້ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນຄຳວ່າ "ຊົງທຳນາຍແມ່ນແຕ່ສິ່ງທີ່ເປັນປັດຈຸບັນ" (ປັດຈຸປັນນັມປິ ອາທິສະຕິ) ນີ້ ເປັນສິ່ງທີ່ປາກົດຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

82. Vibhūtarūpasaññissāti samatikkantarūpasaññissa. Sabbakāyappahāyinoti tadaṅgavikkhambhanavasena sabbarūpakāyapahāyino, pahīnarūpabhavapaṭisandhikassāti adhippāyo. Natthi kiñcīti passatoti viññāṇābhāvadassanena ‘‘natthi kiñcī’’ti passato, ākiñcaññāyatanalābhinoti vuttaṃ hoti. Ñāṇaṃ sakkānupucchāmīti sakkāti bhagavantaṃ ālapanto āha. Tassa puggalassa ñāṇaṃ pucchāmi, kīdisaṃ icchitabbanti. Kathaṃ neyyāti kathañca so netabbo, kathamassa uttariñāṇaṃ uppādetabbanti.

໘໒. ຄຳວ່າ "ແກ່ຜູ້ມີຮູບສັນຍາອັນປາສະຈາກແລ້ວ" (ວິພູຕະຣູບະສັນຍິດສະ) ໄດ້ແກ່ ແກ່ຜູ້ກ້າວລ່ວງຮູບສັນຍາແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ລະກາຍທັງປວງໄດ້ແລ້ວ" (ສັບພະກາຍะປະຫາຍິໂນ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ລະຮູບກາຍທັງປວງໄດ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕະທັງຄະແລະວິກຂັມພະນະ, ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ມີປະຕິສົນທິໃນຮູບພົບອັນລະໄດ້ແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ຜູ້ເຫັນວ່າ ບໍ່ມີຫຍັງໜ້ອຍໜຶ່ງ" (ນັດຖິ ກິນຈີຕິ ປັດສະໂຕ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຫັນວ່າ "ບໍ່ມີຫຍັງໜ້ອຍໜຶ່ງ" ເພາະເຫັນຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງວິນຍານ, ໝາຍເຖິງ ຜູ້ໄດ້ບັນລຸອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະ. ຄຳວ່າ "ຂ້າແຕ່ພຣະສັກກະ ຂ້າພະອົງຂໍທູນຖາມເຖິງຍານ" (ຍານັງ ສັກການຸປຸດສາມິ) ຄຳວ່າ "ສັກກະ" ເປັນຄຳທີ່ຮ້ອງເອີ້ນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ມີອະທິບາຍວ່າ ຂ້າພະອົງຂໍທູນຖາມເຖິງຍານຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ວ່າເປັນຍານທີ່ປາດຖະໜາແນວໃດ. ຄຳວ່າ "ຈະພຶງນຳໄປໄດ້ແນວໃດ" (ກະຖັງ ເນຍຍາ) ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນນັ້ນຈະພຶງຖືກນຳໄປແນວໃດ ແລະ ຈະພຶງເຮັດໃຫ້ຍານອັນຍິ່ງຂຶ້ນໄປເກີດຂຶ້ນແກ່ບຸກຄົນນັ້ນໄດ້ແນວໃດ.

Katamā [Pg.52] rūpasaññāti ettha rūpasaññāti saññāsīsena vuttarūpāvacarajhānañceva tadārammaṇañca. Rūpāvacarajhānampi hi rūpanti vuccati ‘‘rūpī rūpāni passatī’’tiādīsu (dha. sa. 248; paṭi. ma. 1.209). Tassa ārammaṇampi ‘‘bahiddhā rūpāni passati suvaṇṇadubbaṇṇānī’’tiādīsu (dha. sa. 223). Tasmā idha rūpe saññā rūpasaññāti evaṃ saññāsīsena rūpāvacarajhānassetaṃ adhivacanaṃ. Rūpaṃ saññā assāti rūpasaññā, rūpamassa nāmanti vuttaṃ hoti. Evaṃ pathavīkasiṇādibhedassa tadārammaṇassa cetaṃ adhivacananti veditabbaṃ. Idha pana kusalavipākakiriyavasena pañcadasajhānasaṅkhātā rūpasaññā eva adhippetā. Rūpāvacarasamāpattiṃ samāpannassa vāti rūpāvacarakusalajjhānasamāpattiṃ samāpannassa. Upapannassa vāti vipākajjhānavasena tasmiṃ bhave upapannassa. Diṭṭhadhammasukhavihārissa vāti imasmiṃyeva attabhāve kiriyājhānaṃ samāpajjitvā sukhaṃ uppādetvā viharantassa. Arūpasamāpattiyoti ākāsānañcāyatanādīni. Paṭiladdhassāti uppādetvā ṭhitassa. Rūpasaññā vibhūtā hontīti rūpasaññā apagatā honti. Vigatāti vināsitā. ‘‘Abhāvitā’’tipi pāṭho, sundaro.

ໃນຄຳວ່າ "ຮູບສັນຍາເປັນແນວໃດ" (ກະຕະມາ ຣູບະສັນຍາ) ນີ້, ຄຳວ່າ "ຮູບສັນຍາ" ໄດ້ແກ່ ຮູບາວະຈະຣະຊານ ແລະ ອາຣົມຂອງຮູບາວະຈະຣະຊານນັ້ນ ທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍຫົວຂໍ້ຄືສັນຍາ. ດ້ວຍວ່າ ແມ່ນແຕ່ຮູບາວະຈະຣະຊານ ກໍຮຽກວ່າ "ຮູບ" ດັ່ງໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ຜູ້ມີຮູບ ຍ່ອມເຫັນຮູບທັງຫຼາຍ" (ທັມ. ສັງ. ໒໔໘; ປະຕິ. ມະ. ໑.໒໐໙). ແລະ ອາຣົມຂອງຮູບາວະຈະຣະຊານນັ້ນ ກໍຮຽກວ່າ "ຮູບ" ດັ່ງໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ຍ່ອມເຫັນຮູບທັງຫຼາຍໃນພາຍນອກ ອັນດີແລະບໍ່ດີ" (ທັມ. ສັງ. ໒໒໓). ເພາະສະນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ ສັນຍາໃນຮູບ ຊື່ວ່າ "ຮູບສັນຍາ", ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງຮູບາວະຈະຣະຊານ ໂດຍຫົວຂໍ້ຄືສັນຍາຢ່າງນີ້. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຮູບເປັນສັນຍາຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ຮູບສັນຍາ", ໝາຍຄວາມວ່າ ຮູບເປັນຊື່ຂອງສັນຍານັ້ນ. ພຶງຊາບວ່າ ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງອາຣົມຂອງຮູບາວະຈະຣະຊານນັ້ນ ທີ່ແຍກອອກເປັນປະຖະວີກະສິນເປັນຕົ້ນ ຢ່າງນີ້. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເອົາຮູບສັນຍາທີ່ນັບເນື່ອງໃນຊານ ໑໕ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຸສົນ ວິບາກ ແລະ ກິຣິຍາ ເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "ຫຼື ຂອງຜູ້ເຂົ້າເຖິງຮູບາວະຈະຣະສະມາບັດ" ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ເຂົ້າເຖິງຮູບາວະຈະຣະກຸສົນຊານສະມາບັດ. ຄຳວ່າ "ຫຼື ຂອງຜູ້ອຸບັດຂຶ້ນແລ້ວ" ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ເກີດຂຶ້ນໃນພົບນັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິບາກຊານ. ຄຳວ່າ "ຫຼື ຂອງຜູ້ມີທຳເປັນເຄື່ອງຢູ່ເປັນສຸກໃນປັດຈຸບັນ" ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ເຂົ້າຊານກິຣິຍາ ແລ້ວເຮັດຄວາມສຸກໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ແລະ ຢູ່ເປັນສຸກໃນອັດຕະພາບນີ້ເອງ. ຄຳວ່າ "ອະຣູບະສະມາບັດທັງຫຼາຍ" ໄດ້ແກ່ ອາກາສານັນຈາຍະຕະນະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ຂອງຜູ້ໄດ້ບັນລຸແລ້ວ" ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ເຮັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນແລ້ວຕັ້ງຢູ່. ຄຳວ່າ "ຮູບສັນຍາທັງຫຼາຍປາສະຈາກແລ້ວ" ໄດ້ແກ່ ຮູບສັນຍາທັງຫຼາຍໝົດໄປແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ວິຄະຕາ" ໝາຍເຖິງ ຖືກທຳລາຍແລ້ວ. ມີບົດບາລີວ່າ "ອະພາວິຕາ" (ບໍ່ໄດ້ຈະເລີນແລ້ວ) ກໍມີ, ເປັນບົດທີ່ດີ.

Tadaṅgasamatikkamāti tadaṅgappahānavasena atikkamena. Vikkhambhanappahānena pahīnoti arūpajjhānapaṭilābhena vikkhambhanena pahīno. Tassa rūpakāyoti tassa arūpasamāpattipaṭilābhino arūpapuggalassa rūpāvacarakāyo.

ຄຳວ່າ "ເພາະກ້າວລ່ວງດ້ວຍອົງນັ້ນໆ" (ຕະທັງຄະສະມະຕິກກະມາ) ໄດ້ແກ່ ເພາະກ້າວລ່ວງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການລະດ້ວຍອົງນັ້ນໆ (ຕະທັງຄະປະຫານ). ຄຳວ່າ "ລະໄດ້ແລ້ວດ້ວຍການລະແບບຂົ່ມໄວ້" (ວິກຂັມພະນະປະຫານ) ໄດ້ແກ່ ລະໄດ້ແລ້ວດ້ວຍການຂົ່ມໄວ້ ເພາະໄດ້ບັນລຸອະຣູບະຊານ. ຄຳວ່າ "ຮູບກາຍຂອງບຸກຄົນນັ້ນ" (ຕັດສະ ຣູບະກາໂຍ) ໄດ້ແກ່ ຮູບາວະຈະຣະກາຍ ຂອງອະຣູບະບຸກຄົນ ຜູ້ໄດ້ບັນລຸອະຣູບະສະມາບັດນັ້ນ.

Ākiñcaññāyatananti ettha nāssa kiñcananti akiñcanaṃ, antamaso saṅgamattampi assa avasiṭṭhaṃ natthīti vuttaṃ hoti. Akiñcanassa bhāvo ākiñcaññaṃ, ākāsānañcāyatanaviññāṇāpagamassetaṃ adhivacanaṃ, taṃ ākiñcaññaṃ adhiṭṭhānaṭṭhena imissā saññāya āyatananti ākiñcaññāyatanaṃ, ākāse pavattitaviññāṇāpagamārammaṇassa jhānassetaṃ adhivacanaṃ. Viññāṇañcāyatanasamāpattiṃ sato samāpajjitvāti taṃ viññāṇañcāyatanaṃ satokārī hutvā samāpajjitvā. Tato vuṭṭhahitvāti satokārī hutvā tāya samāpattiyā vuṭṭhāya. Taññeva viññāṇanti taṃ ākāse pavattitaṃ mahaggataviññāṇaṃ. Abhāvetīti vināseti. Vibhāvetīti vividhā nāseti. Antaradhāpetīti adassanaṃ gameti.

"ອາກິຍຈັນຍາຍະຕະນະ" ໃນຄຳວ່ານັ້ນ ມີອະທິບາຍວ່າ: ສິ່ງໃດໜຶ່ງ (ກິເລດເຄື່ອງກັງວົນ) ບໍ່ມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ ເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ "ອະກິຍຈັນນະ" (ຜູ້ບໍ່ມີເຄື່ອງກັງວົນ) ຄຳວ່າ ບໍ່ມີເຄື່ອງກັງວົນນີ້ ໝາຍຄວາມວ່າ ແມ່ນແຕ່ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງພຽງເລັກນ້ອຍ ກໍບໍ່ມີເຫຼືອຢູ່ແກ່ຜູ້ນັ້ນ. ຄວາມເປັນແຫ່ງອະກິຍຈັນນະ ຊື່ວ່າ "ອາກິຍຈັນຍະ" ຄຳນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງການປາສະຈາກໄປແຫ່ງວິນຍານໃນອາກາສານັນຈາຍະຕະນະ. ອາກິຍຈັນຍະນັ້ນ ເປັນທີ່ຕັ້ງ (ອາຍະຕະນະ) ແຫ່ງສັນຍານີ້ ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນທີ່ຕັ້ງ ເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ອາກິຍຈັນຍາຍະຕະນະ" ຄຳນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງຊານທີ່ມີການປາສະຈາກໄປແຫ່ງວິນຍານທີ່ເປັນໄປໃນອາກາດເປັນອາລົມ. ຄຳວ່າ "ເຂົ້າເຖິງວິນຍານັນຈາຍະຕະນະສະມາບັດດ້ວຍຄວາມມີສະຕິ" ໝາຍຄວາມວ່າ ເປັນຜູ້ມີສະຕິສະເພາະໜ້າ ແລ້ວເຂົ້າເຖິງວິນຍານັນຈາຍະຕະນະສະມາບັດນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ອອກຈາກສະມາບັດນັ້ນ" ໝາຍຄວາມວ່າ ເປັນຜູ້ມີສະຕິສະເພາະໜ້າ ແລ້ວອອກຈາກສະມາບັດນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ວິນຍານນັ້ນນັ້ນເອງ" ໝາຍຄວາມວ່າ ມະຫັກຄະຕະວິນຍານທີ່ເປັນໄປໃນອາກາດນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ເຮັດໃຫ້ບໍ່ມີ" (ອະພາເວຕິ) ໝາຍຄວາມວ່າ ເຮັດໃຫ້ຈิບຫາຍໄປ. ຄຳວ່າ "ເຮັດໃຫ້ປາສະຈາກໄປ" (ວິພາເວຕິ) ໝາຍຄວາມວ່າ ເຮັດໃຫ້ຈິບຫາຍໄປໂດຍປະການຕ່າງໆ. ຄຳວ່າ "ເຮັດໃຫ້ຫາຍໄປ" (ອັນຕະຣະທາເປຕິ) ໝາຍຄວາມວ່າ ເຮັດໃຫ້ເຖິງຄວາມບໍ່ປາກົດ.

Kathaṃ [Pg.53] so netabboti so puggalo kenappakārena jānitabbo. Vinetabboti nānāvidhena jānitabbo. Anunetabboti punappunaṃ cittena kathaṃ gamayitabbo.

ຄຳວ່າ "ບຸກຄົນນັ້ນຈະເພິ່ງນຳໄປຢ່າງໃດ" ໝາຍຄວາມວ່າ ບຸກຄົນນັ້ນຈະເພິ່ງຮູ້ໄດ້ໂດຍປະການໃດ. ຄຳວ່າ "ຈະເພິ່ງແນະນຳ" ໝາຍຄວາມວ່າ ຈະເພິ່ງຮູ້ໄດ້ໂດຍປະການຕ່າງໆ. ຄຳວ່າ "ຈະເພິ່ງໂນ້ມນ້າວ" ໝາຍຄວາມວ່າ ຈະເພິ່ງເຮັດໃຫ້ຈິດດຳເນີນໄປເນືອງໆ ຢ່າງໃດ.

83.

໘໓.

Athassa bhagavā tādise puggale attano appaṭihatañāṇataṃ pakāsetvā taṃ ñāṇaṃ byākātuṃ gāthamāha. Tattha viññāṇaṭṭhitiyo sabbā, abhijānaṃ tathāgatoti abhisaṅkhāravasena catasso paṭisandhivasena sattāti evaṃ sabbā viññāṇaṭṭhitiyo abhijānanto tathāgato. Tiṭṭhantamenaṃ jānātīti kammābhisaṅkhāravasena tiṭṭhametaṃ puggalaṃ jānāti – ‘‘āyatiṃ ayaṃ evaṃgatiko bhavissatī’’ti. Dhimuttanti ākiñcaññāyatanādīsu adhimuttaṃ. Tapparāyaṇanti tammayaṃ.

ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງປະກາດຄວາມທີ່ພຣະອົງມີພຣະຢານອັນບໍ່ມີເຄື່ອງກີດຂວາງໃນບຸກຄົນເຊັ່ນນັ້ນ ແລະເພື່ອຈະຊົງພະຍາກອນພຣະຢານນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດພຣະຄາຖາ. ໃນພຣະຄາຖາເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "ພຣະຕະຖາຄົດຊົງຮູ້ຍິ່ງເຊິ່ງວິນຍານະຖິຕິທັງປວງ" ມີອະທິບາຍວ່າ ພຣະຕະຖາຄົດຊົງຮູ້ຍິ່ງເຊິ່ງວິນຍານະຖິຕິທັງປວງ ຄື ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະພິສັງຂານມີ ໔ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປະຕິສົນທິມີ ໗ ຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ "ຊົງຮູ້ບຸກຄົນນີ້ຜູ້ຕັ້ງຢູ່" ໝາຍຄວາມວ່າ ຊົງຮູ້ບຸກຄົນນີ້ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກຳມະອະພິສັງຂານວ່າ "ໃນອະນາຄົດ ບຸກຄົນນີ້ຈັກມີຄະຕິເປັນຢ່າງນີ້". ຄຳວ່າ "ຜູ້ຜູກພັນ" (ທິມຸດຕັງ) ໝາຍຄວາມວ່າ ຜູ້ຜູກພັນໃນອາກິຍຈັນຍາຍະຕະນະເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ "ມີສິ່ງນັ້ນເປັນເບື້ອງໜ້າ" (ຕັບປະຣາຍະນັງ) ໝາຍຄວາມວ່າ ມີສິ່ງນັ້ນເປັນສະພາວະຂອງຕົນ.

Viññāṇaṭṭhitiyoti paṭisandhiviññāṇassa ṭhānāni saviññāṇakā khandhā eva. Tattha seyyathāpīti nidassanatthe nipāto yathā manussāti attho. Aparimāṇesupi hi cakkavāḷesu aparimāṇānaṃ manussānaṃ vaṇṇasaṇṭhānādivasena dvepi ekasadisā natthi. Yepi hi katthaci yamakabhātaro vaṇṇena vā saṇṭhānena vā sadisā honti. Tepi ālokitavilokitādīhi visadisāva honti. Tasmā ‘‘nānattakāyā’’ti vuttā. Paṭisandhisaññā pana nesaṃ tihetukāpi duhetukāpi ahetukāpi hoti. Tasmā ‘‘nānattasaññino’’ti vuttā. Ekacce ca devāti cha kāmāvacaradevā. Tesu hi kesañci kāyo nīlo hoti, kesañci pītakādivaṇṇo. Saññā pana nesaṃ tihetukāpi duhetukāpi hoti, ahetukā na hoti. Ekacce ca vinipātikāti catuapāyavinimuttā punabbasumātā yakkhinī piyaṅkaramātā phussamittā dhammaguttāti evamādayo aññe ca vemānikā petā. Etesañhi odātakāḷamaṅguracchavisāmavaṇṇādivasena ceva kisathūlarassadīghavasena ca kāyo nānā hoti, manussānaṃ viya tihetukaduhetukāhetukavasena saññāpi. Te pana devā viya na mahesakkhā, kapaṇamanussā viya appesakkhā dullabhaghāsacchādanā dukkhapīḷitā viharanti. Ekacce kāḷapakkhe dukkhitā juṇhapakkhe sukhitā honti, tasmā sukhasamussayato vinipatitattā vinipātikāti vuttā. Ye panettha tihetukā, tesaṃ dhammābhisamayopi hoti piyaṅkaramātādīnaṃ viya.

ຄຳວ່າ "ວິນຍານະຖິຕິ" ໝາຍເຖິງ ທີ່ຕັ້ງແຫ່ງປະຕິສົນທິວິນຍານ ຄືຂັນທີ່ມີວິນຍານນັ້ນເອງ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "ເຊັ່ນຢ່າງວ່າ" (ເສຍຍະຖາປິ) ເປັນນິບາດໃນອັດຖະສະແດງອຸປະມາ ມີອະທິບາຍວ່າ ເໝືອນຢ່າງມະນຸດທັງຫຼາຍ. ຈິງຢູ່ ແມ່ນໃນຈັກກະວານອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ມະນຸດທັງຫຼາຍອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ກໍບໍ່ມີແມ່ນແຕ່ສອງຄົນທີ່ມີຮູບຮ່າງລັກສະນະ ແລະສີຜິວເໝືອນກັນທຸກປະການ. ເຖິງແມ່ນວ່າຝາແຝດບາງຄູ່ໃນບາງບ່ອນ ຈະມີສີຜິວ ຫຼືຮູບຮ່າງຄ້າຍຄືກັນ ແຕ່ພວກເຂົາກໍຍັງມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນໃນການແນມເບິ່ງ ແລະການຫຼຽວເບິ່ງເປັນຕົ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ "ມີກາຍຕ່າງກັນ". ສ່ວນປະຕິສົນທິສັນຍາຂອງພວກເຂົາ ມີທັງທີ່ເປັນຕິເຫຕຸກະລັກສະນະ, ทຸເຫຕຸກະລັກສະນະ ແລະອະເຫຕຸກະລັກສະນະ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ "ມີສັນຍາຕ່າງກັນ". ຄຳວ່າ "ແລະເທວະດາບາງພວກ" ໝາຍເຖິງ ເທວະດາຊັ້ນກາມາວະຈອນ ໖ ຊັ້ນ. ຈິງຢູ່ ໃນເທວະດາເຫຼົ່ານັ້ນ ບາງພວກມີກາຍສີຂຽວ, ບາງພວກມີກາຍສີເຫຼືອງ ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນສັນຍາຂອງພວກເຂົາ ມີທັງທີ່ເປັນຕິເຫຕຸກະລັກສະນະ ແລະທຸເຫຕຸກະລັກສະນະ ແຕ່ບໍ່ມີອະເຫຕຸກະລັກສະນະ. ຄຳວ່າ "ແລະພວກວິນິປາຕິກະບາງພວກ" ໝາຍເຖິງ ພວກທີ່ພົ້ນຈາກອະບາຍ ໔ ມີຍັກຂິນີຜູ້ເປັນມານດາຂອງປຸນັບພະສຸ, ມານດາຂອງປິຍັງກະຣະ, ຜຸດສະມິດຕາ, ທຳມະຄຸດຕາ ເປັນຕົ້ນ ແລະເວມານິກະເປດອື່ນໆ. ຈິງຢູ່ ກາຍຂອງພວກເຂົາເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມແຕກຕ່າງກັນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສີຜິວ ເຊັ່ນ ສີຂາວ, ສີດຳ, ສີເຫຼືອງເຂັ້ມ, ສີດຳແດງ ແລະໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຈ່ອຍ, ຄວາມຕຸ້ຍ, ຄວາມຕໍ່າ, ຄວາມສູງ ແລະແມ່ນແຕ່ສັນຍາກໍມີຄວາມຕ່າງກັນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຕິເຫຕຸກະລັກສະນະ, ທຸເຫຕຸກະລັກສະນະ ແລະອະເຫຕຸກະລັກສະນະ ເໝືອນພວກມະນຸດ. ແຕ່ພວກເຂົາບໍ່ມີສັກດາອານຸພາບຫຼາຍເໝືອນເທວະດາທັງຫຼາຍ, ພວກເຂົາມີສັກດາອານຸພາບນ້ອຍເໝືອນມະນຸດຜູ້ຍາກຈົນ, ຫາອາຫານ ແລະເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມໄດ້ຍາກ, ຖືກຄວາມທຸກບີບຄັ້ນຢູ່. ບາງພວກມີຄວາມທຸກໃນຂ້າງແຮມ ມີຄວາມສຸກໃນຂ້າງຂຶ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ວິນິປາຕິກະ" ເພາະຕົກໄປຈາກຄວາມພ້ອມພູນດ້ວຍຄວາມສຸກ. ສ່ວນພວກໃດໃນວິນິປາຕິກະເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ເປັນຕິເຫຕຸກະລັກສະນະ ພວກເຂົາກໍຍ່ອມມີການບັນລຸທຳໄດ້ ເໝືອນຢ່າງມານດาຂອງປິຍັງກະຣະເປັນຕົ້ນ.

Brahmakāyikāti [Pg.54] brahmapārisajjabrahmapurohitamahābrahmāno. Paṭhamābhinibbattāti te sabbepi paṭhamajjhānena nibbattā. Brahmapārisajjā pana parittena, brahmapurohitā majjhimena, kāyova nesaṃ vipphārikataro hoti. Mahābrahmāno paṇītena, kāyo pana nesaṃ ativipphārikataro hoti. Iti te kāyassa nānattā, paṭhamajjhānavasena saññāya ekattā nānattakāyā ekattasaññinoti vuttā. Yathā ca te, evaṃ catūsu apāyesu sattā. Nirayesu hi kesañci gāvutaṃ, kesañci aḍḍhayojanaṃ, kesañci tigāvutaṃ attabhāvo hoti, devadattassa pana yojanasatiko jāto. Tiracchānesupi keci khuddakā honti, keci mahantā. Pettivisayesupi keci saṭṭhihatthā, keci asītihatthā honti, keci suvaṇṇā, keci dubbaṇṇā. Tathā kālakañcikā asurā. Api cettha dīghapiṭṭhikapetā nāma saṭṭhiyojanikāpi honti. Saññā pana sabbesampi akusalavipākāhetukāva hoti. Iti āpāyikāpi nānattakāyā ekattasaññinoti saṅkhaṃ gacchanti.

ຄຳວ່າ "ພວກພຣົມມະກາຍິກະ" ໝາຍເຖິງ ພຣົມຊັ້ນພຣົມມະປາຣິສັດຊາ, ພຣົມມະປຸໂຣຫິຕາ ແລະມະຫາພຣົມ. ຄຳວ່າ "ພວກທີ່ບັງເກີດໃນພູມທຳອິດ" ໝາຍຄວາມວ່າ ພຣົມເຫຼົ່ານັ້ນທັງໝົດ ບັງເກີດດ້ວຍປະຖົມມະຊານ. ແຕ່ພຣົມຊັ້ນພຣົມມະປາຣິສັດຊາ ບັງເກີດດ້ວຍຊານຢ່າງອ່ອນ, ພຣົມຊັ້ນພຣົມມະປຸໂຣຫິຕາ ບັງເກີດດ້ວຍຊານຢ່າງກາງ ກາຍຂອງພວກເຂົາຈຶ່ງມີຄວາມຮຸ່ງເຮືອງກວ່າ, ມະຫາພຣົມທັງຫຼາຍ ບັງເກີດດ້ວຍຊານຢ່າງປະນີດ ກາຍຂອງພວກເຂົາຈຶ່ງມີຄວາມຮຸ່ງເຮືອງຢ່າງຍິ່ງ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພວກເຂົາຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ມີກາຍຕ່າງກັນ" ເພາະຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງກາຍ ແລະຊື່ວ່າ "ມີສັນຍາດຽວກັນ" ເພາະຄວາມເປັນອັນດຽວກັນແຫ່ງສັນຍາ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປະຖົມມະຊານ. ແລະສັດທັງຫຼາຍໃນອະບາຍ ໔ ກໍເໝືອນກັນກັບພຣົມເຫຼົ່ານັ້ນ. ຈິງຢູ່ ໃນນະຣົກທັງຫຼາຍ ອັດຕະພາບຂອງບາງພວກມີປະມານ ໑ ຄາວຸດ, ບາງພວກມີປະມານເຄິ່ງໂຍດ, ບາງພວກມີປະມານ ໓ ຄາວຸດ, ສ່ວນອັດຕະພາບຂອງພຣະເທວະທັດ ບັງເກີດມີປະມານ ໑໐໐ ໂຍດ. ແມ່ນແຕ່ໃນພວກສັດເດຍລະສານ ບາງພວກgໍໂຕນ້ອຍ, ບາງພວກກໍໂຕໃຫຍ່. ແມ່ນແຕ່ໃນເປດວິໄສ ບາງພວກມີຮ່າງກາຍສູງ ໖໐ ສອກ, ບາງພວກສູງ ໘໐ ສອກ, ບາງພວກມີຜິວພັນງາມ, ບາງພວກມີຜິວພັນຂີ້ຮ້າຍ. ພວກກາລະກັນຈິກະອະສູນກໍເໝືອນກັນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໃນເປດວິໄສນີ້ ເປດທີ່ມີຫຼັງຍາວ (ທີຄະປິດຖິກະເປດ) ທີ່ມີຮ່າງກາຍຍາວເຖິງ ໖໐ ໂຍດ ກໍມີຢູ່. ແຕ່ສັນຍາຂອງສັດທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນອະກຸສົນວິບາກອະເຫຕຸກະລັກສະນະຄືກັນທັງໝົດ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ສັດໃນອະບາຍ ກໍເຖິງຄວາມນັບວ່າ "ມີກາຍຕ່າງກັນ ມີສັນຍາດຽວກັນ".

Ābhassarāti daṇḍaukkāya acci viya etesaṃ sarīrato ābhā chijjitvā chijjitvā patantī viya sarati visaratīti ābhassarā. Tesu pañcakanaye dutiyatatiyajjhānadvayaṃ parittaṃ bhāvetvā upapannā parittābhā nāma honti. Majjhimaṃ bhāvetvā upapannā appamāṇābhā nāma honti. Paṇītaṃ bhāvetvā upapannā ābhassarā nāma honti. Idha pana ukkaṭṭhaparicchedavasena sabbe gahitā. Sabbesañhi tesaṃ kāyo ekavipphārova hoti, saññā pana avitakkavicāramattā ca avitakkaavicārā cāti nānā.

ຄຳວ່າ "ອາພັດສະຣະ" ໝາຍຄວາມວ່າ ລັງສີ (ແສງສະຫວ່າງ) ຊ່ານອອກໄປ ແຜ່ອອກໄປ ຈາກຮ່າງກາຍຂອງພຣົມເຫຼົ່ານັ້ນ ຄ້າຍຄືກັບແປວໄຟທີ່ຂາດຕົກລົງມາຈາກຄົບເພີງ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ອາພັດສະຣະ". ໃນພຣົມເຫຼົ່ານັ້ນ ພວກທີ່ບັງເກີດເພາະຈະເລີນທຸຕິຍະຊານ ແລະຕະຕິຍະຊານທັງສອງຢ່າງອ່ອນ ຕາມໄນແຫ່ງປັນຈະກະນາຍ ຊື່ວ່າ "ປະຣິດຕາພາ". ພວກທີ່ບັງເກີດເພາະຈະເລີນຊານຢ່າງກາງ ຊື່ວ່າ "ອັບປະມານາພາ". ພວກທີ່ບັງເກີດເພາະຈະເລີນຊານຢ່າງປະນີດ ຊື່ວ່າ "ອາພັດສະຣະ". ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ຊົງຖືເອົາທັງໝົດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການກຳນົດຢ່າງສູງສຸດ. ຈິງຢູ່ ກາຍຂອງພຣົມທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ ມີຄວາມຮຸ່ງເຮືອງເປັນອັນດຽວກັນ ແຕ່ສັນຍາຕ່າງກັນ ຄື ບາງພວກມີສັນຍາອັນມີພຽງວິຈານບໍ່ມີວິດົກ (ອະວິດຕັກກະວິຈາຣະມັດຕະ) ແລະບາງພວກມີສັນຍາອັນບໍ່ມີວິດົກບໍ່ມີວິຈານ (ອະວິດຕັກກະອະວິຈາຣະ).

Subhakiṇhāti subhena vokiṇṇā, subhena sarīrappabhāvaṇṇena ekagghanāti attho. Etesañhi na ābhassarānaṃ viya chijjitvā chijjitvā pabhā gacchatīti. Catukkanaye tatiyassa pañcakanaye catukkassa parittamajjhimapaṇītassa jhānassa vasena parittasubhaappamāṇasubhasubhakiṇhā nāma hutvā nibbattanti. Iti sabbepi te ekattakāyā ceva catutthajjhānasaññāya ekattasaññino cāti veditabbā. Vehapphalāpi catutthaviññāṇaṭṭhitimeva bhajanti. Asaññasattā viññāṇābhāvā ettha saṅgahaṃ na gacchanti, sattāvāsesu gacchanti.

ຄຳວ່າ "ສຸພະກິນຫະ" ໝາຍຄວາມວ່າ ຖືກຕ້ອງແລ້ວດ້ວຍສິ່ງທີ່ງາມ ໝາຍຄວາມວ່າ ມີລັງສີແຫ່ງສີຜິວຮ່າງກາຍອັນງາມເປັນກຸ່ມກ້ອນດຽວກັນ. ຈິງຢູ່ ລັງສີຂອງພຣົມເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ໄດ້ຊ່ານອອກໄປເປັນພັກໆ ເໝືອນລັງສີຂອງພຣົມຊັ້ນອາພັດສະຣະທັງຫຼາຍ. ພຣົມເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບັງເກີດເປັນຜູ້ມີຊື່ວ່າ "ປະຣິດຕະສຸພະ", "ອັບປະມານະສຸພະ" ແລະ "ສຸພະກິນຫະ" ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຕະຕິຍະຊານໃນຈະຕຸກກະນາຍ ຫຼືຈະຕຸດຖະຊານໃນປັນຈະກະນາຍ ຢ່າງອ່ອນ, ຢ່າງກາງ ແລະຢ່າງປະນີດ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ພຣົມທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ ມີກາຍເປັນອັນດຽວກັນ ແລະມີສັນຍາເປັນອັນດຽວກັນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຈະຕຸດຖະຊານສັນຍາ. ແມ່ນແຕ່ພຣົມຊັ້ນເວຫັບຜະລະ ກໍເຂົ້າເຖິງວິນຍານະຖິຕິທີ ໔ ນີ້ຄືກັນ. ສ່ວນພວກອະສັນຍີສັດ ເພາະບໍ່ມີວິນຍານ ຈຶ່ງບໍ່ເຖິງຄວາມນັບເນື່ອງໃນວິນຍານະຖິຕິນີ້ ແຕ່ຍ່ອມເຖິງຄວາມນັບເນື່ອງໃນສັດຕາວາດ (ທີ່ຢູ່ຂອງສັດ).

Suddhāvāsā [Pg.55] vivaṭṭapakkhe ṭhitā, na sabbakālikā, kappasatasahassampi asaṅkhyeyyampi buddhasuññe loke na uppajjanti. Soḷasakappasahassabbhantare buddhesu uppannesuyeva uppajjanti. Dhammacakkapavattissa (saṃ. ni. 5.1081; mahāva. 13; paṭi. ma. 2.30) bhagavato khandhāvārasadisā honti. Tasmā neva viññāṇaṭṭhitiṃ, na ca sattāvāsaṃ bhajanti. Mahāsīvatthero pana ‘‘na kho pana so, sāriputta, āvāso sulabharūpo, yo mayā anāvuṭṭhapubbo iminā dīghena addhunā aññatra suddhāvāsehi devehīti iminā suttena (ma. ni. 1.160) suddhāvāsāpi catutthaviññāṇaṭṭhitiṃ catutthasattāvāsañca bhajantī’’ti vadati, taṃ appaṭibāhitattā suttassa anuññātaṃ (a. ni. aṭṭha. 3.7.44-45; paṭi. ma. aṭṭha. 1.1.21).

ພຣົມຊັ້ນສຸທທາວາດທັງຫຼາຍ ຕັ້ງຢູ່ໃນຝ່າຍວິວັດຕະ (ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ) ບໍ່ແມ່ນມີຢູ່ຕະຫຼອດການທຸກເມື່ອ, ແມ່ນແຕ່ໃນໄລຍະແsnກັປ ຫຼືອະສົງໄຂກັປ ທີ່ໂລກວ່າງເປົ່າຈາກພຣະພຸດທະເຈົ້າ ກໍບໍ່ບັງເກີດ. ພວກເຂົາຈະບັງເກີດສະເພາະໃນເມື່ອພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍບັງເກີດຂຶ້ນ ພາຍໃນ ໑໖,໐໐໐ ກັປ ເທົ່ານັ້ນ. ພວກເຂົາເປັນເໝືອນຄ້າຍຫຼວງຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ຊົງຍັງພຣະທຳມະຈັກໃຫ້ເປັນໄປ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພວກເຂົາຈຶ່ງບໍ່ເຂົ້າເຖິງທັງວິນຍານະຖິຕິ ແລະສັດຕາວາດ. ສ່ວນພຣະມະຫາສີວະເຖຣະກ່າວວ່າ "ພຣົມຊັ້ນສຸທທາວາດທັງຫຼາຍ ກໍເຂົ້າເຖິງວິນຍານະຖິຕິທີ ໔ ແລະສັດຕາວາດທີ ໔ ຄືກັນ ໂດຍພຣະສູດນີ້ວ່າ 'ດູກ່ອນສາຣີບຸດ ທີ່ຢູ່ນັ້ນ ທີ່ເຮົາບໍ່ເຄີຍຢູ່ມາກ່ອນຕະຫຼອດໄລຍະການອັນຍາວນານນີ້ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຈະຫາໄດ້ງ່າຍ ເວັ້ນແຕ່ເທວະດາຊັ້ນສຸທທາວາດທັງຫຼາຍ'" ຄຳກ່າວນັ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານອະນຸຍາດໄວ້ ເພາະບໍ່ຂັດກັບພຣະສູດ.

Sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamāti ettha sabbasoti sabbākārena, sabbāsaṃ vā anavasesānanti attho. Rūpasaññānanti saññāsīsena vuttarūpāvacarajjhānānañceva tadārammaṇānañca. Rūpāvacarajjhānampi hi rūpanti vuccati ‘‘rūpī rūpāni passatī’’tiādīsu (dha. sa. 248; paṭi. ma. 1.209), tassa ārammaṇampi ‘‘bahiddhā rūpāni passati suvaṇṇadubbaṇṇānī’’tiādīsu (dha. sa. 223). Tasmā idha ‘‘rūpe saññā rūpasaññā’’ti evaṃ saññāsīsena vuttarūpāvacarajjhānassetaṃ adhivacanaṃ. Rūpaṃ saññā assāti rūpasaññā, rūpamassa nāmanti vuttaṃ hoti. Evaṃ pathavīkasiṇādibhedassa tadārammaṇassa cetaṃ adhivacananti veditabbaṃ.

ຄຳວ່າ "ເພາະກ້າວລ່ວງຮູບສັນຍາທັງຫຼາຍໂດຍປະການທັງປວງ" ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ "ໂດຍປະການທັງປວງ" ໝາຍຄວາມວ່າ ໂດຍທຸກປະການ ຫຼືວ່າ ທັງໝົດບໍ່ມີເຫຼືອ. ຄຳວ່າ "ແຫ່ງຮູບສັນຍາທັງຫຼາຍ" ໝາຍເຖິງ ຮູບາວະຈະຣະຊານ ແລະອາລົມແຫ່ງຮູບາວະຈະຣະຊານນັ້ນ ທີ່ຕັດໄວ້ໂດຍຫົວຂໍ້ຄືສັນຍາ. ຈິງຢູ່ ແມ່ນແຕ່ຮູບາວະຈະຣະຊານ ກໍຊື່ວ່າ "ຮູບ" ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ຜູ້ມີຮູບ ຍ່ອມເຫັນຮູບທັງຫຼາຍ" ແລະແມ່ນແຕ່ອາລົມແຫ່ງຮູບາວະຈະຣະຊານນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າ "ຮູບ" ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ຍ່ອມເຫັນຮູບທັງຫຼາຍໃນພາຍນອກ ອັນງາມ ແລະຂີ້ຮ້າຍ". ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ "ຮູບສັນຍາ" ຄື ສັນຍາໃນຮູບ ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງຮູບາວະຈະຣະຊານ ທີ່ຕັດໄວ້ໂດຍຫົວຂໍ້ຄືສັນຍາຢ່າງນີ້. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຮູບສັນຍາ ຄື ຜູ້ມີຮູບເປັນສັນຍາ ໝາຍຄວາມວ່າ ຮູບເປັນຊື່ຂອງສັນຍານັ້ນ. ພຶງຊາບວ່າ ຄຳນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງອາລົມແຫ່ງຮູບສັນຍານັ້ນ ອັນຕ່າງໂດຍປະຖະວີກະສິນເປັນຕົ້ນ ຢ່າງນີ້ຄືກັນ.

Samatikkamāti virāgā nirodhā ca. Kiṃ vuttaṃ hoti? Etāsaṃ kusalavipākakiriyavasena pañcadasannaṃ jhānasaṅkhātānaṃ rūpasaññānaṃ etesañca pathavīkasiṇādivasena aṭṭhannaṃ ārammaṇasaṅkhātānaṃ rūpasaññānaṃ sabbākārena anavasesānaṃ vā virāgā ca nirodhā ca virāgahetu ceva nirodhahetu ca ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati. Na hi sakkā sabbaso anatikkantarūpasaññena etaṃ upasampajja viharitunti. Tattha yasmā ārammaṇe avirattassa saññāsamatikkamo na hoti, samatikkantāsu ca saññāsu ārammaṇaṃ samatikkantameva hoti. Tasmā ārammaṇasamatikkamaṃ avatvā –

ຄຳວ່າ "ເພາະກ້າວລ່ວງ" ໝາຍຄວາມວ່າ ເພາະປາສະຈາກຄວາມກຳໜັດ ແລະເພາະດັບໄປ. ມີອະທິບາຍວ່າຢ່າງໃດ? ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະປາສະຈາກຄວາມກຳໜັດ ແລະເພາະດັບໄປ ແລະເພາະເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມປາສະຈາກຄວາມກຳໜັດ ແລະເພາະເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມດັບ ແຫ່ງຮູບສັນຍາທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ອັນໄດ້ແກ່ຊານ ໑໕ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກຸສົນ, ວິບາກ ແລະກິຣິຍา ແລະແຫ່ງຮູບສັນຍາທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ອັນໄດ້ແກ່ອາລົມ ໘ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປະຖະວີກະສິນເປັນຕົ້ນ ໂດຍທຸກປະການ ຫຼືທັງໝົດບໍ່ມີເຫຼືອ ຈຶ່ງເຂົ້າເຖິງອາກາສານັນຈາຍະຕະນະຢູ່. ຈິງຢູ່ ບຸກຄົນຜູ້ຍັງບໍ່ໄດ້ກ້າວລ່ວງຮູບສັນຍາໂດຍປະການທັງປວງ ບໍ່ສາມາດຈະເຂົ້າເຖິງອາກາສານັນຈາຍະຕະນະນີ້ຢູ່ໄດ້. ໃນຄຳນັ້ນ ເພາະເຫດທີ່ການກ້າວລ່ວງສັນຍາ ຍ່おມບໍ່ມີແກ່ຜູ້ຍັງບໍ່ປາສະຈາກຄວາມກຳໜັດໃນອາລົມ ແລະເມື່ອສັນຍາທັງຫຼາຍກ້າວລ່ວງໄປແລ້ວ ອາລົມກໍຊື່ວ່າກ້າວລ່ວງໄປແລ້ວຄືກັນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຈຶ່ງບໍ່ຕັດເຖິງການກ້າວລ່ວງອາລົມ ແຕ່ຕັດວ່າ —

‘‘Tattha katamā rūpasaññā? Rūpāvacarasamāpattiṃ samāpannassa vā upapannassa vā diṭṭhadhammasukhavihārissa vā saññā sañjānanā sañjānitattaṃ, [Pg.56] imā vuccanti rūpasaññāyo. Imā rūpasaññāyo atikkanto hoti vītikkanto samatikkanto, tena vuccati sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā’’ti –

"ໃນຮູບສັນຍານັ້ນ ຮູບສັນຍາເປັນແນວໃດ? ສັນຍາ ຄວາມຈຳໄດ້ ຄວາມໝາຍຮູ້ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ເຂົ້າຮູບາວະຈະຣະສະມາບັດກໍດີ ຜູ້ບັງເກີດໃນຮູບາພູມກໍດີ ຜູ້ມີທຳເປັນເຄື່ອງຢູ່ເປັນສຸກໃນປັດຈຸບັນກໍດີ ເຫຼົ່ານີ້ຊື່ວ່າ ຮູບສັນຍາ. ບຸກຄົນເປັນຜູ້ກ້າວລ່ວງ ລ່ວງພົ້ນ ກ້າວລ່ວງໄດ້ດີ ເຊິ່ງຮູບສັນຍາເຫຼົ່ານີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ ເພາະກ້າວລ່ວງຮູບສັນຍາທັງຫຼາຍໂດຍປະການທັງປວງ" —

Evaṃ vibhaṅge (vibha. 602) saññānaṃyeva samatikkamo vutto. Yasmā pana ārammaṇasamatikkamena pattabbā etā samāpattiyo, na ekasmiṃyeva ārammaṇe paṭhamajjhānādīni viya, tasmā ayaṃ ārammaṇasamatikkamavasenāpi atthavaṇṇanā katāti veditabbā.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງຕັດການກ້າວລ່ວງສັນຍາທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນໄວ້ໃນຄຳພີວິພັງຢ່າງນີ້. ແຕ່ເພາະເຫດທີ່ສະມາບັດເຫຼົ່ານີ້ ບຸກຄົນເພິ່ງບັນລຸໄດ້ດ້ວຍການກ້າວລ່ວງອາລົມ ບໍ່ແມ່ນບັນລຸໄດ້ໃນອາລົມດຽວກັນ ເໝືອນຢ່າງປະຖົມມະຊານເປັນຕົ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ການອະທິບາຍເນື້ອຄວາມນີ້ ທ່ານກໍເຮັດໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການກ້າວລ່ວງອາລົມຄືກັນ.

Paṭighasaññānaṃ atthaṅgamāti cakkhādīnaṃ vatthūnaṃ rūpādīnaṃ ārammaṇānañca paṭighātena uppannā saññā paṭighasaññā, rūpasaññādīnaṃ etaṃ adhivacanaṃ. Yathāha – ‘‘tattha katamā paṭighasaññā? Rūpasaññā saddasaññā gandhasaññā rasasaññā phoṭṭhabbasaññā, imā vuccanti paṭighasaññāyo’’ti (vibha. 603). Tāsaṃ kusalavipākānaṃ pañcannaṃ akusalavipākānaṃ pañcannanti sabbaso dasannaṃ paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā pahānā asamuppādā, appavattiṃ katvāti vuttaṃ hoti.

ຄຳວ່າ "ເພາະຄວາມດັບໄປແຫ່ງປະຕິຄະສັນຍາທັງຫຼາຍ" ມີອະທິບາຍວ່າ ສັນຍາທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະການກະທົບກັນແຫ່ງວັດຖຸມີຈັກຂຸເປັນຕົ້ນ ແລະອາລົມມີຮູບເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ "ປະຕິຄະສັນຍາ" ຄຳນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງຮູບສັນຍາເປັນຕົ້ນ. ສົມດັ່ງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ "ໃນປະຕິຄະສັນຍານັ້ນ ປະຕິຄະສັນຍາເປັນແນວໃດ? ຮູບສັນຍາ ສັດທະສັນຍາ ຄັນທະສັນຍາ ຣະສະສັນຍາ ໂຜດຖັບພະສັນຍາ ເຫຼົ່ານີ້ຊື່ວ່າ ປະຕິຄະສັນຍາ". ຄຳວ່າ "ເພາະຄວາມດັບໄປ" ໝາຍຄວາມວ່າ ເພາະລະໄດ້ ເພາະບໍ່ເກີດຂຶ້ນ ເພາະເຮັດບໍ່ໃຫ້ເປັນໄປ ເຊິ່ງປະຕິຄະສັນຍາ ໑໐ ທັງໝົດ ຄື ທີ່ເປັນກຸສົນວິບາກ ໕ ແລະທີ່ເປັນອະກຸສົນວິບາກ ໕ ນັ້ນເອງ.

Kāmañcetā paṭhamajjhānādīni samāpannassāpi na santi, na hi tasmiṃ samaye pañcadvāravasena cittaṃ pavattati, evaṃ santepi aññattha pahīnānaṃ sukhadukkhānaṃ catutthajjhāne viya sakkāyadiṭṭhādīnaṃ tatiyamagge viya ca imasmiṃyeva jhāne ussāhajananatthaṃ imassa jhānassa pasaṃsāvasena etāsaṃ ettha vacanaṃ veditabbaṃ. Atha vā – kiñcāpi tā rūpāvacaraṃ samāpannassa na santi, atha kho na pahīnattā na santi, na hi rūpavirāgāya rūpāvacarabhāvanā saṃvattati, rūpāyattā ca etāsaṃ pavatti, ayaṃ pana bhāvanā rūpavirāgāya saṃvattati. Tasmā tā ettha ‘‘pahīnā’’ti vattuṃ vaṭṭati. Na kevalañca vattuṃ, ekaṃseneva evaṃ dhāretumpi vaṭṭati. Tāsañhi ito pubbe appahīnattāyeva ‘‘paṭhamajjhānaṃ samāpannassa saddo kaṇṭako’’ti (a. ni. 10.72) vutto bhagavatā. Idha ca pahīnattāyeva arūpasamāpattīnaṃ āneñjatā santavimokkhatā ca vuttā – ‘‘āḷāro ca kālāmo arūpaṃ samāpanno pañcamattāni sakaṭasatāni nissāya nissāya atikkantāni neva addasa, na pana saddaṃ assosī’’ti (dī. ni. 2.192).

ຄວາມຈິງ ປະຕິຄະສັນຍາເຫຼົ່ານີ້ ແມ່ນແຕ່ຂອງບຸກຄົນຜູ້ເຂົ້າປະຖົມມະຊານເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ມີຢູ່ ເພາະໃນສະໄໝນັ້ນ ຈິດບໍ່ໄດ້ເປັນໄປໂດຍອຳນາດແຫ່ງປັນຈະທະວານ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຢ່າງນັ້ນ ກໍພຶງຊາບວ່າ ການກ່າວເຖິງປະຕິຄະສັນຍາເຫຼົ່ານັ້ນໃນທີ່ນີ້ ກໍເພື່ອຄວາມສັນລະເສີນຊານນີ້ ເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມອຸດສາຫະໃນຊານນີ້ເອງ ເໝືອນຢ່າງການກ່າວເຖິງສຸກແລະທຸກທີ່ລະໄດ້ໃນທີ່ອື່ນໃນຈະຕຸດຖະຊານ ແລະເໝືອນຢ່າງການກ່າວເຖິງສັກກາຍະທິດຖິເປັນຕົ້ນໃນຕະຕິຍະມັກ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ເຖິງແມ່ນວ່າປະຕິຄະສັນຍາເຫຼົ່ານັ້ນ ຈະບໍ່ມີແກ່ຜູ້ເຂົ້າຮູບາວະຈະຣະຊານກໍຕາມ ແຕ່ທີ່ບໍ່ມີນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນເພາະລະໄດ້ແລ້ວ ເພາະວ່າຮູບາວະຈະຣະພາວະນາ ບໍ່ໄດ້ເປັນໄປເພື່ອຄວາມປາສະຈາກຄວາມກຳໜັດໃນຮູບ ແລະການເປັນໄປແຫ່ງປະຕິຄະສັນຍາເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍເນື່ອງດ້ວຍຮູບ, ສ່ວນອະຣູປະພາວະນານີ້ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອຄວາມປາສະຈາກຄວາມກຳໜັດໃນຮູບ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນກ່າວວ່າ ປະຕິຄະສັນຍາເຫຼົ່ານັ້ນ "ລະໄດ້ແລ້ວ" ໃນອະຣູປະຊານນີ້. ແລະບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ຄວນກ່າວເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຄວນຊົງຈຳໄວ້ໂດຍສ່ວນດຽວຢ່າງນີ້ອີກດ້ວຍ. ຈິງຢູ່ ເພາະປະຕິຄະສັນຍາເຫຼົ່ານັ້ນ ຍັງລະບໍ່ໄດ້ໃນກ່ອນແຕ່ນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດວ່າ "ສຽງເປັນໜາມແກ່ຜູ້ເຂົ້າປະຖົມມະຊານ". ແລະໃນອະຣູປະຊານນີ້ ເພາະລະໄດ້ແລ້ວນັ້ນເອງ ຄວາມເປັນທຳອັນບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ (ອາເນນຊະຕາ) ແລະຄວາມເປັນທຳອັນສະຫງົບຫຼຸດພົ້ນ (ສັນຕະວິໂມກຂະຕາ) ແຫ່ງອະຣູປະສະມາບັດທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງຕັດໄວ້ວ່າ "ອາຣາຣະດາບົດ ກະລາມະໂຄດ ເຂົ້າອະຣູປະສະມາບັດຢູ່ ອາໄສຢູ່ໃກ້ກອງກວຽນປະມານ ໕໐໐ ເຫຼັ້ມ ທີ່ກ້າວລ່ວງໄປແລ້ວ ກໍບໍ່ໄດ້ເຫັນ ແລະບໍ່ໄດ້ຍິນສຽງເລີຍ".

Nānattasaññānaṃ amanasikārāti nānatte gocare pavattānaṃ saññānaṃ, nānattānaṃ vā saññānaṃ. Yasmā hi etā –

ຄຳວ່າ 'ເພາະບໍ່ມົນສິການ (ບໍ່ໃສ່ໃຈ) ເຊິ່ງນານັດຕະສັນຍາ (ຄວາມຈຳໝາຍຕ່າງໆ)' ໄດ້ແກ່ ສັນຍາທີ່ເປັນໄປໃນອາລົມທີ່ຕ່າງກັນ ຫຼື ສັນຍາທີ່ມີສະພາວະຕ່າງໆ ກັນ. ເພາະວ່າ ສັນຍາເຫຼົ່ານີ້ —

‘‘Tattha [Pg.57] katamā nānattasaññā? Asamāpannassa manodhātusamaṅgissa vā manoviññāṇadhātusamaṅgissa vā saññā sañjānanā sañjānitattaṃ, imā vuccanti nānattasaññāyo’’ti (vibha. 604) –

'(ຖາມວ່າ) ໃນນານັດຕະສັນຍານັ້ນ ນານັດຕະສັນຍາ ເປັນແນວໃດ? (ຕອບວ່າ) ສັນຍາ ຄວາມຈຳໝາຍ ກິລິຍາທີ່ຈຳໝາຍ ຄວາມເປັນຜູ້ຈຳໝາຍ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ໄດ້ເຂົ້າສະມາບັດ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍມະໂນທາດ ຫຼື ຜູ້ປະກອບດ້ວຍມະໂນວິນຍານທາດ, ເຫຼົ່ານີ້ ເອີ້ນວ່າ ນານັດຕະສັນຍາ' (ວິພັງ. 604) —

Evaṃ vibhaṅge vibhajitvā vuttāva idha adhippetā asamāpannassa manodhātumanoviññāṇadhātusaṅgahitā saññā rūpasaddādibhede nānatte nānāsabhāve gocare pavattanti. Yasmā cetā aṭṭha kāmāvacarakusalasaññā dvādasa akusalasaññā ekādasa kāmāvacarakusalavipākasaññā dve akusalavipākasaññā ekādasa kāmāvacarakiriyasaññāti evaṃ catucattālīsampi saññā nānattā nānāsabhāvā aññamaññaṃ asadisā, tasmā ‘‘nānattasaññā’’ti vuttā. Tāsaṃ sabbaso nānattasaññānaṃ amanasikārā anāvajjanā asamannāhārā apaccavekkhaṇā. Yasmā tā nāvajjati na manasikaroti na paccavekkhati, tasmāti vuttaṃ hoti.

ສັນຍາທີ່ຊົງຈຳແນກໄວ້ໃນວິພັງຢ່າງນີ້ ເປັນສັນຍາທີ່ປະສົງເອົາໃນທີ່ນີ້ ເຊິ່ງສົງເຄາະເຂົ້າໃນມະໂນທາດ ແລະ ມະໂນວິນຍານທາດ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ໄດ້ເຂົ້າສະມາບັດ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອາລົມທີ່ມີສະພາວະຕ່າງໆ ກັນ ມີຮູບ ແລະ ສຽງ ເປັນຕົ້ນ. ແລະ ເພາະວ່າ ສັນຍາ 44 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ກາມາວະຈະລະກຸສົນສັນຍາ 8, ອະກຸສົນສັນຍາ 12, ກາມາວະຈະລະກຸສົນວິບາກສັນຍາ 11, ອະກຸສົນວິບາກສັນຍາ 2, ແລະ ກາມາວະຈະລະກິລິຍາສັນຍາ 11 ເປັນສັນຍາທີ່ຕ່າງກັນ ມີສະພາວະຕ່າງກັນ ບໍ່ຄືກັນແລະກັນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ 'ນານັດຕະສັນຍາ'. ຄຳວ່າ 'ເພາະບໍ່ມົນສິການເຊິ່ງນານັດຕະສັນຍາເຫຼົ່ານັ້ນໂດຍປະການທັງປວງ' ຄື ເພາະບໍ່ຄຳນຶງເຖິງ, ບໍ່ໃສ່ໃຈ, ບໍ່ພິຈາລະນາ. ອະທິບາຍວ່າ ເພາະພະໂຍຄາວະຈອນບໍ່ຄຳນຶງເຖິງ, ບໍ່ມົນສິການ, ບໍ່ພິຈາລະນາເຖິງສັນຍາເຫຼົ່ານັ້ນ.

Yasmā cettha purimā rūpasaññā paṭighasaññā ca iminā jhānena nibbatte bhavepi na vijjanti, pageva tasmiṃ bhave imaṃ jhānaṃ upasampajja viharaṇakāle, tasmā tāsaṃ ‘‘samatikkamā atthaṅgamā’’ti dvedhāpi abhāvoyeva vutto. Nānattasaññāsu pana yasmā aṭṭha kāmāvacarakusalasaññā nava kiriyasaññā dasa akusalasaññāti, imā sattavīsati saññā iminā jhānena nibbatte bhave vijjanti, tasmā tāsaṃ ‘‘amanasikārā’’ti vuttanti veditabbaṃ. Tatrāpi hi imaṃ jhānaṃ upasampajja viharanto tāsaṃ amanasikārāyeva upasampajja viharati, tā pana manasikaronto asamāpanno hotīti. Saṅkhepato cettha ‘‘rūpasaññānaṃ samatikkamā’’ti iminā sabbarūpāvacaradhammānaṃ pahānaṃ vuttaṃ. ‘‘Paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā’’ti iminā sabbesaṃ kāmāvacaracittacetasikānañca pahānaṃ amanasikāro ca vuttoti veditabbo (paṭi. ma. aṭṭha. 2.1.213).

ແລະ ເພາະວ່າ ໃນອະທິບາຍນີ້ ຮູບສັນຍາ ແລະ ປະຕິຄະສັນຍາ ທີ່ກ່າວມາຂ້າງຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ ແມ່ນແຕ່ໃນພົບທີ່ເກີດດ້ວຍຊານນີ້, ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງໃນເວລາທີ່ເຂົ້າເຖິງຊານນີ້ແລ້ວຢູ່ ໃນພົບນັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມບໍ່ມີຢູ່ຂອງສັນຍາເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຊົງກ່າວໄວ້ໂດຍສອງປະການ ຄື 'ເພາະກ້າວລ່ວງ' ແລະ 'ເພາະດັບໄປ'. ແຕ່ໃນບັນດານານັດຕະສັນຍາທັງຫຼາຍ ເພາະວ່າ ສັນຍາ 27 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ກາມາວະຈະລະກຸສົນສັນຍາ 8, ກິລິຍາສັນຍາ 9, ແລະ ອະກຸສົນສັນຍາ 10 ຍັງມີຢູ່ ໃນພົບທີ່ເກີດດ້ວຍຊານນີ້, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ຈຶ່ງຊົງg່າວເຖິງສັນຍາເຫຼົ່ານັ້ນວ່າ 'ເພາະບໍ່ມົນສິການ'. ເພາະວ່າ ແມ່ນແຕ່ໃນພົບນັ້ນ ບຸກຄົນຜູ້ເຂົ້າເຖິງຊານນີ້ແລ້ວຢູ່ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງຢູ່ ເພາະບໍ່ມົນສິການສັນຍາເຫຼົ່ານັ້ນແທ້ໆ, ສ່ວນບຸກຄົນຜູ້ມົນສິການສັນຍາເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນຜູ້ບໍ່ໄດ້ເຂົ້າສະມາບັດ. ໂດຍຫຍໍ້ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ 'ເພາະກ້າວລ່ວງຮູບສັນຍາທັງຫຼາຍ' ຊົງກ່າວເຖິງການລະທຳທັງປວງທີ່ເປັນຮູບາວະຈະລະ. ຄຳວ່າ 'ເພາະດັບໄປແຫ່ງປະຕິຄະສັນຍາທັງຫຼາຍ ແລະ ເພາະບໍ່ມົນສິການເຊິ່ງນານັດຕະສັນຍາທັງຫຼາຍ' ພຶງຊາບວ່າ ຊົງກ່າວເຖິງການລະ ແລະ ການບໍ່ມົນສິການເຊິ່ງກາມາວະຈະລະຈິດ ແລະ ເຈຕະສິກທັງປວງ (ປະຕິ. ມະ. ອັດຖະ. 2.1.213).

Iti bhagavā pannarasannaṃ rūpasaññānaṃ samatikkamena dasannaṃ paṭighasaññānaṃ atthaṅgamena catucattālīsāya nānattasaññānaṃ amanasikārenāti tīhi padehi ākāsānañcāyatanasamāpattiyā vaṇṇaṃ kathesi. Kiṃ kāraṇāti ce? Sotūnaṃ ussāhajananatthañceva palobhanatthañca. Sace hi keci [Pg.58] apaṇḍitā vadeyyuṃ – ‘‘satthā ākāsānañcāyatanasamāpattiṃ nibbattethāti vadati, ko nu kho etāya nibbattitāya attho, ko ānisaṃso’’ti. ‘‘Te evaṃ vattuṃ mā labhantū’’ti imehi ākārehi samāpattiyā vaṇṇaṃ kathesi. Tañhi nesaṃ sutvā evaṃ bhavissati – ‘‘evaṃ santā kira ayaṃ samāpatti evaṃ paṇītā, nibbattessāma na’’nti, athassā nibbattanatthāya ussāhaṃ karissantīti.

ດ້ວຍເຫດນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຈຶ່ງຊົງພັນລະນາຄຸນຂອງອາກາສານັນຈາຍະຕະນະສະມາບັດ ດ້ວຍບົດ 3 ບົດ ຄື: 'ເພາະກ້າວລ່ວງຮູບສັນຍາ 15 ປະການ', 'ເພາະດັບໄປແຫ່ງປະຕິຄະສັນຍາ 10 ປະການ', ແລະ 'ເພາະບໍ່ມົນສິການເຊິ່ງນານັດຕະສັນຍາ 44 ປະການ'. ຖ້າຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດ? (ຕອບວ່າ) ເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມອຸດສາຫະ ແລະ ເພື່ອຊັກຊວນ (ເລົ້າໂລມ) ຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ. ເພາະວ່າ ຫາກຄົນບໍ່ມີປັນຍາບາງພວກຈະເພິ່ງກ່າວວ່າ 'ພະສາດສະດາຊົງບອກໃຫ້ຍັງອາກາສານັນຈາຍະຕະນະສະມາບັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ, ເມື່ອສະມາບັດນີ້ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງ, ມີອານິສົງແນວໃດ?'. ພະອົງຊົງພັນລະນາຄຸນຂອງສະມາບັດໂດຍອາການເຫຼົ່ານີ້ ກໍເພື່ອ 'ຢ່າໃຫ້ຄົນເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ໂອກາດກ່າວຢ່າງນັ້ນ'. ເພາະວ່າ ເມື່ອພວກເຂົາໄດ້ຟັງຄຸນນັ້ນແລ້ວ ຈະມີຄວາມຄິດຢ່າງນີ້ວ່າ 'ໄດ້ຍິນວ່າ ສະມາບັດນີ້ສະຫງົບຢ່າງນີ້ ປະນີດຢ່າງນີ້, ພວກ ເຮົາຈະຍັງສະມາບັດນີ້ໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ', ຈາກນັ້ນ ພວກເຂົາກໍຈະເຮັດຄວາມອຸດສາຫະເພື່ອຍັງສະມາບັດນັ້ນໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ.

Palobhanatthañcāpi tesaṃ etissā vaṇṇaṃ kathesi visakaṇṭakavāṇijoviya, visakaṇṭakavāṇijo nāma guḷavāṇijo vuccati. So kira guḷaphāṇitakhaṇḍasakkarādīni sakaṭena ādāya paccantagāmaṃ gantvā ‘‘visakaṇṭakaṃ gaṇhatha, visakaṇṭakaṃ gaṇhathā’’ti ugghosesi. Taṃ sutvā gāmikā ‘‘visaṃ nāma kakkhaḷaṃ, yo naṃ khādati, so marati, kaṇṭakopi vijjhitvā māreti, ubhopete kakkhaḷā, ko ettha ānisaṃso’’ti gehadvārāni thakesuṃ, dārake ca palāpesuṃ. Taṃ disvā vāṇijo ‘‘avohārakusalā ime gāmikā, handa ne upāyena gaṇhāpemī’’ti ‘‘atimadhuraṃ gaṇhatha, atisāduṃ gaṇhatha, guḷaṃ phāṇitaṃ sakkaraṃ samagghaṃ labbhati, kūṭamāsakakūṭakahāpaṇādīhipi labbhatī’’ti ugghosesi. Taṃ sutvā gāmikā haṭṭhapahaṭṭhā nikkhantā bahumpi mūlaṃ datvā gahesuṃ.

ແລະ ພະອົງຊົງພັນລະນາຄຸນຂອງສະມາບັດນັ້ນ ເພື່ອຊັກຊວນພວກເຂົາ ປຽບເໝືອນພໍ່ຄ້າເບັດມີພິດ, ທີ່ຊື່ວ່າ ພໍ່ຄ້າເບັດມີພິດ ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ພໍ່ຄ້ານ້ຳອ້ອຍ. ໄດ້ຍິນວ່າ ພໍ່ຄ້ານັ້ນບັນທຸກນ້ຳອ້ອຍ, ນ້ຳເຜິ້ງ, ນ້ຳຕານກວດ ເປັນຕົ້ນ ໃສ່ກວຽນໄປສູ່ໝູ່ບ້ານຊາຍແດນ ແລ້ວຮ້ອງປະກາດວ່າ 'ຈົ່ງຊື້ເບັດມີພິດ, จົ່ງຊື້ເບັດມີພິດ'. ພວກຊາວບ້ານໄດ້ຍິນແນວນັ້ນແລ້ວ ຄິດວ່າ 'ຂຶ້ນຊື່ວ່າ ຢາພິດ ເປັນຂອງຮ້າຍແຮງ ຜູ້ໃດກິນ ຜู້ນັ້ນຍ່ອມຕາຍ, ແມ່ນແຕ່ໜາມກໍແທງໃຫ້ຕາຍໄດ້, ທັງສອງຢ່າງນີ້ເປັນຂອງຮ້າຍແຮງ, ຈະມີອານິສົງຫຍັງໃນຂອງນີ້' ຈຶ່ງພາກັນອັດປະຕູເຮືອນ ແລະ ໃຫ້ພວກເດັກນ້ອຍຫຼົບໜີໄປ. ພໍ່ຄ້າເຫັນແນວນັ້ນແລ້ວ ຄິດວ່າ 'ຊາວບ້ານເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນການຄ້າຂາຍ, ເອົາເຖີ້ນ ເຮົາຈະໃຫ້ພວກເຂົາຊື້ດ້ວຍອຸບາຍ' ຈຶ່ງຮ້ອງປະກາດວ່າ 'ຈົ່ງຊື້ຂອງຫວານຈັດ, ຈົ່ງຊື້ຂອງລົດຊາດດີເລີດ, ນ້ຳອ້ອຍ, ນ້ຳເຜິ້ງ, ນ້ຳຕານ ລາຄາຖືກກໍມີ, ແມ່ນແຕ່ຈະຊື້ດ້ວຍເງິນປອມ ຫຼື ຫຼຽນປອມ ກໍໄດ້'. ຊາວບ້ານໄດ້ຍິນແນວນັ້ນ ກໍມີຄວາມຍິນດີ ຮີບອອກມາຊື້ໂດຍຍອມຈ່າຍເງິນເປັນຈຳນວນຫຼາຍ.

Tattha vāṇijassa ‘‘visakaṇṭakaṃ gaṇhathā’’ti ugghosanaṃ viya bhagavato ‘‘ākāsānañcāyatanasamāpattiṃ nibbattethā’’ti vacanaṃ. ‘‘Ubhopete kakkhaḷā, ko ettha ānisaṃso’’ti gāmikānaṃ cintanaṃ viya ‘‘bhagavā ‘ākāsānañcāyatanaṃ nibbattethā’ti āha, ko nu kho ettha ānisaṃso, nāssa guṇaṃ jānāmā’’ti sotūnaṃ cintanaṃ. Athassa vāṇijassa ‘‘atimadhuraṃ gaṇhathā’’tiādivacanaṃ viya bhagavato rūpasaññāsamatikkamanādikaṃ ānisaṃsappakāsanaṃ. Idañhi sutvā te bahumpi mūlaṃ datvā gāmikā viya guḷaṃ ‘‘iminā ānisaṃsena palobhitacittā mahantampi ussāhaṃ katvā imaṃ samāpattiṃ nibbattessantī’’ti ussāhajananatthaṃ palobhanatthañca kathesi.

ໃນອຸປະມານັ້ນ ຄຳປະກາດຂອງພໍ່ຄ້າວ່າ 'ຈົ່ງຊື້ເບັດມີພິດ' ປຽບເໝືອນພະດຳລັດຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າວ່າ 'ຈົ່ງຍັງອາກາສານັນຈາຍະຕະນະສະມາບັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ'. ຄວາມຄິດຂອງຊາວບ້ານວ່າ 'ທັງສອງຢ່າງນີ້ເປັນຂອງຮ້າຍແຮງ, ຈະມີອານິສົງຫຍັງໃນຂອງນີ້' ປຽບເໝືອນຄວາມຄິດຂອງຜູ້ຟັງວ່າ 'ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງບອກວ່າ ຈົ່ງຍັງອາກາສານັນຈາຍະຕະນະໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ, ຈະມີອານິສົງຫຍັງໃນສະມາບັດນີ້, ເຮົາບໍ່ຮູ້ຄຸນຂອງມັນເລີຍ'. ສ່ວນຄຳເວົ້າຂອງພໍ່ຄ້ານັ້ນວ່າ 'ຈົ່ງຊື້ຂອງຫວານຈັດ' ເປັນຕົ້ນ ປຽບເໝືອນການສະແດງອານິສົງມີການກ້າວລ່ວງຮູບສັນຍາ ເປັນຕົ້ນ ຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ. ເພາະວ່າ ເມື່ອໄດ້ຟັງອານິສົງນີ້ແລ້ວ ພວກເຂົາກໍຈະມີຈິດໃຈຖືກຊັກຊວນດ້ວຍອານິສົງນີ້ ແລ້ວເຮັດຄວາມອຸດສາຫະຢ່າງໃຫຍ່ຫຼວງເພື່ອຍັງສະມາບັດນີ້ໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ ປຽບເໝືອນຊາວບ້ານຍອມຈ່າຍເງິນເປັນຈຳນວນຫຼາຍເພື່ອຊື້ນ້ຳອ້ອຍ, ພະອົງຈຶ່ງຊົງສະແດງເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມອຸດສາຫະ ແລະ ເພື່ອຊັກຊວນ ດ້ວຍປະການສະນີ.

Ākāsānañcāyatanūpagāti [Pg.59] ettha nāssa antoti anantaṃ, ākāsaṃ anantaṃ ākāsānantaṃ, ākāsānantaṃ eva ākāsānañcaṃ, taṃ ākāsānañcaṃ adhiṭṭhānaṭṭhena āyatanamassa sasampayuttadhammassa jhānassa devānaṃ devāyatanamivāti ākāsānañcāyatanaṃ. Kasiṇugghāṭimākāsassetaṃ adhivacanaṃ. Tattha jhānaṃ nibbattetvā paṭisandhivasena ākāsānañcāyatanabhavaṃ upagatā ākāsānañcāyatanūpagā. Ito paresu visesamattameva vaṇṇayissāma (dha. sa. aṭṭha. 265, 1436-7).

ໃນຄຳວ່າ 'ອາກາສານັນຈາຍະຕະນູປະກະ' ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ: ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອະນັນຕະ' ເພາະບໍ່ມີທີ່ສຸດ, ອາກາດທີ່ບໍ່ມີທີ່ສຸດ ຊື່ວ່າ 'ອາກາສານັນຕະ', ອາກາສານັນຕະ ນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ 'ອາກາສານັນຈະ', ອາກາສານັນຈະ ນັ້ນ ເປັນອາຍະຕະນະ (ທີ່ຕັ້ງ) ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຊານ ພ້ອມທັງສຳປະຍຸດຕະທຳ ປຽບເໝືອນທີ່ຢູ່ຂອງເທວະດາທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ 'ອາກາສານັນຈາຍະຕະນະ'. ຄຳນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງອາກາດທີ່ເພີກກະສິນອອກແລ້ວ. ບຸກຄົນຜູ້ຍັງຊານໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃນອາກາດນັ້ນ ແລ້ວເຂົ້າເຖິງອາກາສານັນຈາຍະຕະນະພົບ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປະຕິສົນທິ ຊື່ວ່າ 'ອາກາສານັນຈາຍະຕະນູປະກະ'. ໃນບົດທີ່ເຫຼືອຕໍ່ຈາກນີ້ ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະພັນລະນາສະເພາະຂໍ້ທີ່ແຕກຕ່າງກັນເທົ່ານັ້ນ (ທັມ. ສັງ. ອັດຖະ. 265, 1436-7).

Ākāsānañcāyatanaṃ samatikkammāti ettha tāva pubbe vuttanayena ākāsānañcaṃ āyatanamassa adhiṭṭhānaṭṭhenāti jhānampi ākāsānañcāyatanaṃ, vuttanayeneva ārammaṇampi. Evametaṃ jhānañca ārammaṇañcāti ubhayampi appavattikaraṇena ca amanasikaraṇena ca samatikkamitvāva yasmā idaṃ viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharitabbaṃ, tasmā ubhayampetaṃ ekajjhaṃ katvā ‘‘ākāsānañcāyatanaṃ samatikkammā’’ti idaṃ vuttanti veditabbaṃ.

ໃນຄຳວ່າ 'ເພາະກ້າວລ່ວງອາກາສານັນຈາຍະຕະນະ' ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ: ກ່ອນອື່ນ ໂດຍນິຍາຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວຂ้างຕົ້ນ ແມ້ແຕ່ຊານກໍຊື່ວ່າ 'ອາກາສານັນຈາຍະຕະນະ' ເພາະມີອາກາສານັນຈະເປັນອາຍະຕະນະໂດຍອັດຖະວ່າເປັນທີ່ຕັ້ງ, ແລະ ແມ້ອາລົມກໍຊື່ວ່າ 'ອາກາສານັນຈາຍະຕະນະ' ໂດຍນິຍາຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ. ເພາະເຫດທີ່ພະໂຍຄາວະຈອນຈະຕ້ອງກ້າວລ່ວງທັງຊານ ແລະ ອາລົມທັງສອງຢ່າງນີ້ ດ້ວຍການບໍ່ໃຫ້ເປັນໄປ ແລະ ດ້ວຍການບໍ່ມົນສິການ ແລ້ວເຂົ້າເຖິງວິນຍານັນຈາຍະຕະນະນີ້ຢູ່, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ຈຶ່ງຊົງລວມເອົາທັງສອງຢ່າງນັ້ນເຂົ້າເປັນອັນດຽວກັນ ແລ້ວຊົງກ່າວຄຳນີ້ວ່າ 'ເພາະກ້າວລ່ວງອາກາສານັນຈາຍະຕະນະ'.

Viññāṇañcāyatanūpagāti ettha pana ‘‘ananta’’nti manasikātabbavasena nāssa antoti anantaṃ, anantameva ānañcaṃ, viññāṇaṃ ānañcaṃ ‘‘viññāṇānañca’’nti avatvā ‘‘viññāṇañca’’nti vuttaṃ. Ayañhettha ruḷhīsaddo. Tadeva viññāṇañcaṃ adhiṭṭhānaṭṭhena āyatananti viññāṇañcāyatanaṃ. Tattha jhānaṃ nibbattetvā viññāṇañcāyatanabhavaṃ upagatā viññāṇañcāyatanūpagā.

ໃນຄຳວ່າ 'ວິນຍານັນຈາຍະຕະນູປະກະ' ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ: ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອະນັນຕະ' ເພາະບໍ່ມີທີ່ສຸດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການມົນສິການ, ອະນັນຕະ ນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ 'ອານັນຈະ', ວິນຍານທີ່ເປັນອານັນຈະ ທ່ານບໍ່ກ່າວວ່າ 'ວິນຍານານັນຈະ' ແຕ່ກ່າວວ່າ 'ວິນຍານັນຈະ'. ຄຳນີ້ເປັນຣູຫຼີສັບ (ຄຳທີ່ໃຊ້ກັນມາຈົນເຄີຍຊິນ) ໃນທີ່ນີ້. ວິນຍານັນຈະ ນັ້ນເອງ ເປັນອາຍະຕະນະ ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນທີ່ຕັ້ງ ຊື່ວ່າ 'ວິນຍານັນຈາຍະຕະນະ'. ບຸກຄົນຜູ້ຍັງຊານໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃນວິນຍານນັ້ນ ແລ້ວເຂົ້າເຖິງວິນຍານັນຈາຍະຕະນະພົບ ຊື່ວ່າ 'ວິນຍານັນຈາຍະຕະນູປະກະ'.

Viññāṇañcāyatanaṃ samatikkammāti etthapi pubbe vuttanayeneva viññāṇañcaṃ āyatanamassa adhiṭṭhānaṭṭhenāti jhānampi viññāṇañcāyatanaṃ, vuttanayeneva ca ārammaṇampi. Evametaṃ jhānañca ārammaṇañcāti ubhayampi appavattikaraṇena ca amanasikaraṇena ca samatikkamitvāva yasmā idaṃ ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharitabbaṃ, tasmā ubhayampetaṃ ekajjhaṃ katvā ‘‘viññāṇañcāyatanaṃ samatikkammā’’ti idaṃ vuttanti veditabbaṃ.

ໃນຄຳວ່າ 'ເພາະກ້າວລ່ວງວິນຍານັນຈາຍະຕະນະ' ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ: ແມ້ໃນບົດນີ້ ໂດຍນິຍາຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວຂ้างຕົ້ນ ແມ້ແຕ່ຊານກໍຊື່ວ່າ 'ວິນຍານັນຈາຍະຕະນະ' ເພາະມີວິນຍານັນຈະເປັນອາຍະຕະນະໂດຍອັດຖະວ່າເປັນທີ່ຕັ້ງ, ແລະ ແມ້ອາລົມກໍຊື່ວ່າ 'ວິນຍານັນຈາຍະຕະນະ' ໂດຍນິຍາຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ. ເພາະເຫດທີ່ພະໂຍຄາວະຈອນຈະຕ້ອງກ້າວລ່ວງທັງຊານ ແລະ ອາລົມທັງສອງຢ່າງນີ້ ດ້ວຍການບໍ່ໃຫ້ເປັນໄປ ແລະ ດ້ວຍການບໍ່ມົນສິການ ແລ້ວເຂົ້າເຖິງອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະນີ້ຢູ່, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ຈຶ່ງຊົງລວມເອົາທັງສອງຢ່າງນັ້ນເຂົ້າເປັນອັນດຽວກັນ ແລ້ວຊົງກ່າວຄຳນີ້ວ່າ 'ເພາະກ້າວລ່ວງວິນຍານັນຈາຍະຕະນະ'.

Ākiñcaññāyatanūpagāti ettha pana nāssa kiñcananti akiñcanaṃ, antamaso bhaṅgamattampi assa avasiṭṭhaṃ natthīti vuttaṃ hoti. Akiñcanassa bhāvo ākiñcaññaṃ, ākāsānañcāyatanaviññāṇāpagamassetaṃ adhivacanaṃ. Taṃ ākiñcaññaṃ adhiṭṭhānaṭṭhena āyatananti ākiñcaññāyatanaṃ. Tattha jhānaṃ nibbattetvā ākiñcaññāyatanabhavaṃ upagatā ākiñcaññāyatanūpagā. Ayaṃ sattamaviññāṇaṭṭhitīti [Pg.60] imaṃ sattamaṃ paṭisandhiviññāṇassa ṭhānaṃ jānāti. Nevasaññānāsaññāyatanaṃ yatheva saññāya, evaṃ viññāṇassāpi sukhumattā neva viññāṇaṃ nāviññāṇaṃ, tasmā viññāṇaṭṭhitīsu na vuttaṃ.

ໃນຄຳວ່າ 'ອາກິນຈັນຍາຍະຕະນູປະກະ' ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ: ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອະກິນຈະນະ' ເພາະບໍ່ມີຫຍັງເຫຼືອຢູ່ເລີຍ, ອະທິບາຍວ່າ ແມ່ນແຕ່ຄວາມດັບໄປພຽງເລັກນ້ອຍກໍບໍ່ມີເຫຼືອຢູ່ແກ່ວິນຍານນັ້ນ. ພາວະແຫ່ງຄວາມບໍ່ມີຫຍັງເຫຼືອຢູ່ ຊື່ວ່າ 'ອາກິນຈັນຍະ', ຄຳນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງຄວາມປາສະຈາກໄປແຫ່ງວິນຍານທີ່ມີອາກາສານັນຈາຍະຕະນະເປັນອາລົມ. ອາກິນຈັນຍະ ນັ້ນ ເປັນອາຍະຕະນະ ໂດຍອັດຖະວ່າເປັນທີ່ຕັ້ງ ຊື່ວ່າ 'ອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະ'. ບຸກຄົນຜູ້ຍັງຊານໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃນອາກິນຈັນຍະນັ້ນ ແລ້ວເຂົ້າເຖິງອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະພົບ ຊື່ວ່າ 'ອາກິນຈັນຍາຍະຕະນູປະກະ'. ຄຳວ່າ 'ນີ້ເປັນວິນຍານັດຖິຕິທີ 7' ຄື ຍ່ອມຮູ້ຈັກທີ່ຕັ້ງແຫ່ງປະຕິສົນທິວິນຍານທີ 7 ນີ້. ສ່ວນເນວະສັນຍານາສັນຍາຍະຕະນະນັ້ນ ເພາະວິນຍານມີຄວາມລະອຽດອ່ອນ ປຽບເໝືອນສັນຍາ (ທີ່ບໍ່ຊື່ວ່າເປັນສັນຍາ ແລະ ບໍ່ຊື່ວ່າບໍ່ມີສັນຍາ) ຈຶ່ງບໍ່ຊື່ວ່າເປັນວິນຍານ ແລະ ບໍ່ຊື່ວ່າບໍ່ມີວິນຍານ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຊົງກ່າວໄວ້ໃນວິນຍານັດຖິຕິທັງຫຼາຍ.

Abhūtanti abhūtatthaṃ ‘‘rūpaṃ attā’’tiādivacanaṃ. Taṃ vipallāsabhāvato atacchaṃ. Diṭṭhinissayato anatthasañhitaṃ. Atha vā abhūtanti asantaṃ avijjamānaṃ. Acorasseva ‘‘idaṃ te corikāya ābhataṃ, na idaṃ tuyhaṃ ghare dhana’’ntiādivacanaṃ. Atacchanti atathākāraṃ aññathā santaṃ. Anatthasañhitanti na idhalokatthaṃ vā paralokatthaṃ vā nissitaṃ. Na taṃ tathāgato byākarotīti taṃ aniyyānikakathaṃ tathāgato na katheti. Bhūtaṃ tacchaṃ anatthasañhitanti rājakathāditiracchānakathaṃ. Bhūtaṃ tacchaṃ atthasañhitanti ariyasaccasannissitaṃ. Tatra kālaññū tathāgato hotīti tasmiṃ tatiyabyākaraṇe tassa pañhassa byākaraṇatthāya tathāgato kālaññū hoti. Mahājanassa ādānakālaṃ gahaṇakālaṃ jānitvā sahetukaṃ sakāraṇaṃ katvā yuttapattakāleyeva byākarotīti attho.

ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຈິງ' ໄດ້ແກ່ ຄຳເວົ້າທີ່ມີເນື້ອຄວາມບໍ່ຈິງ ເຊັ່ນຄຳວ່າ 'ຮູບເປັນອັດຕາ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳເວົ້ານັ້ນ ບໍ່ແທ້ຈິງ ເພາະມີສະພາວະວິປະລາດ. ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ ເພາະອາໄສທິດຖິ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຈິງ' ຄື ບໍ່ມີຢູ່ ບໍ່ປາກົດ. ປຽບເໝືອນຄຳເວົ້າທີ່g່າວກັບຄົນທີ່ບໍ່ແມ່ນໂຈນວ່າ 'ນີ້ແມ່ນຂອງທີ່ເຈົ້າລັກມາ, ນີ້ບໍ່ແມ່ນຊັບໃນເຮືອນຂອງເຈົ້າ' ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ແທ້ຈິງ' ຄື ມີສະພາວະບໍ່ເປັນຢ່າງນັ້ນ ຄືເປັນໄປໂດຍປະການອື່ນ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ' ຄື ບໍ່ອາໄສປະໂຫຍດໃນໂລກນີ້ ຫຼື ປະໂຫຍດໃນໂລກໜ້າ. ຄຳວ່າ 'ພະຕາຖາຄົດບໍ່ຊົງພະຍາກອນຄຳນັ້ນ' ຄື ພະຕາຖາຄົດບໍ່ຊົງກ່າວຖ້ອຍຄຳທີ່ບໍ່ນຳອອກຈາກທຸກ (ອະນິຍານິກະກະຖາ) ນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຈິງ ແທ້ ແຕ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ' ໄດ້ແກ່ ຕິຣັດສານະກະຖາ ມີລາຊະກະຖາ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຈິງ ແທ້ ແລະ ເປັນປະໂຫຍດ' ໄດ້ແກ່ ຖ້ອຍຄຳທີ່ອາໄສອະລິຍະສັດ. ຄຳວ່າ 'ໃນການພະຍາກອນນັ້ນ ພະຕາຖາຄົດຍ່ອມເປັນຜູ້ຮູ້ການ' ຄື ໃນການພະຍາກອນຄັ້ງທີສາມນັ້ນ ພະຕາຖາຄົດຍ່ອມເປັນຜູ້ຮູ້ການເພື່ອພະຍາກອນບັນຫານັ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ພະອົງຊົງຮູ້ເວລາທີ່ມະຫາຊົນຈະຮັບເອົາ ເວລາທີ່ຈະກຳນົດຈົດຈຳ ແລ້ວຊົງສະແດງເຫດຜົນ ແລະ ພະຍາກອນໃນເວລາທີ່ເໝາະສົມເທົ່ານັ້ນ.

Yuttapattakāle vadatīti kālavādī. Bhūtaṃ sabhāvaṃ vadatīti bhūtavādī. Paramatthaṃ nibbānaṃ vadatīti atthavādī. Maggaphaladhammaṃ vadatīti dhammavādī. Saṃvarādivinayaṃ vadatīti vinayavādī. Tattha diṭṭhanti aparimāṇāsu lokadhātūsu aparimāṇānaṃ sattānaṃ cakkhudvāresu āpāthaṃ āgacchantaṃ rūpārammaṇaṃ nāma atthi, taṃ sabbākārato jānāti passati. Evaṃ jānatā passatā ca tena taṃ iṭṭhāniṭṭhādivasena vā diṭṭhasutamutaviññātesu labbhamānakapadavasena vā ‘‘katamaṃ taṃ rūpaṃ rūpāyatanaṃ? Yaṃ rūpaṃ catunnaṃ mahābhūtānaṃ upādāya vaṇṇanibhā sanidassanaṃ sappaṭighaṃ nīlaṃ pītaka’’ntiādinā (dha. sa. 617-618) nayena anekehi nāmehi terasahi vārehi dvipaññāsāya nayehi vibhajjamānaṃ tathameva hoti vitathaṃ natthi. Esa nayo sotadvārādīsupi. Āpāthamāgacchantesu saddādīsu tesaṃ vividhaṃ dassetuṃ ‘‘diṭṭhaṃ suta’’nti āha. Tattha diṭṭhanti rūpāyatanaṃ. Sutanti saddāyatanaṃ. Mutanti patvā gahetabbato gandhāyatanaṃ rasāyatanaṃ phoṭṭhabbāyatanaṃ. Viññātanti sukhadukkhādidhammārammaṇaṃ. Pattanti pariyesitvā vā apariyesitvā vā pattaṃ. Pariyesitanti [Pg.61] pattaṃ vā apattaṃ vā pariyesitaṃ. Anuvicaritaṃ manasāti cittena anusañcaritaṃ.

ຄຳວ່າ 'ກ່າວໃນເວລາທີ່ເໝາະສົມ' ຊື່ວ່າ 'ກາລະວາທີ'. ຄຳວ່າ 'ກ່າວສິ່ງທີ່ຈິງ' (ກ່າວຕາມສະພາວະ) ຊື່ວ່າ 'ພູຕະວາທີ'. ຄຳວ່າ 'ກ່າວສິ່ງທີ່ເປັນປະໂຫຍດ' (ກ່າວເຖິງປໍຣະມັດຖະຄືນິບພານ) ຊື່ວ່າ 'ອັດຖະວາທີ'. ຄຳວ່າ 'ກ່າວທຳ' (ກ່າວເຖິງມັກຄະຜົນລະທຳ) ຊື່ວ່າ 'ທຳມະວາທີ'. ຄຳວ່າ 'ກ່າວວິນັຍ' (ກ່າວເຖິງສັງວໍລະວິນັຍ ເປັນຕົ້ນ) ຊື່ວ່າ 'ວິນະຍະວາທີ'. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'ສິ່ງທີ່ເຫັນ' (ທິດຖະ) ມີອະທິບາຍວ່າ: ຮູບາລົມທີ່ມາສູ່ຄອງແຫ່ງຈັກຂຸທວານຂອງສັດທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ມີປະມານ ໃນໂລກະທາດທີ່ບໍ່ມີປະມານ ມີຢູ່, ພະອົງຍ່ອມຊົງຮູ້ ຊົງເຫັນຮູບາລົມນັ້ນໂດຍປະການທັງປວງ. ເມື່ອພະອົງຊົງຮູ້ ຊົງເຫັນຢູ່ຢ່າງນີ້ ຮູບາລົມນັ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາລົມທີ່ໜ້າປາດຖະໜา ແລະ ບໍ່ໜ້າປາດຖະໜา ເປັນຕົ້ນ ຫຼື ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບົດທີ່ໄດ້ໃນສິ່ງທີ່ເຫັນ, ໄດ້ຍິນ, ຊາບ ແລະ ຮູ້ແຈ້ງ ຍ່ອມເປັນຢ່າງນັ້ນແທ້ໆ ບໍ່ເປັນຢ່າງອື່ນເລີຍ ໂດຍນິຍາຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຮູບທີ່ເປັນຮູບາຍະຕະນະນັ້ນ ເປັນແນວໃດ? ຮູບໃດອາໄສມະຫາພູດຮູບ 4 ມີວັນນະ (ສີ) ປາກົດ ເປັນຮູບທີ່ເຫັນໄດ້ ມີການກະທົບ ສີຂຽວ ສີເຫຼືອງ' (ທັມ. ສັງ. 617-618) ເຊິ່ງຈຳແນກອອກໄປດ້ວຍຊື່ເປັນອະເນກ ໂດຍວາລະ 13 ວາລະ ດ້ວຍນິຍາຍ 52 ນິຍາຍ. ນິຍາຍນີ້ກໍມີໃນໂສຕະທວານ ເປັນຕົ້ນ ຄືກັນ. ພະອົງຊົງກ່າວຄຳວ່າ 'ສິ່ງທີ່ເຫັນ, ສິ່ງທີ່ໄດ້ຍິນ' ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອສະແດງຄວາມຕ່າງກັນຂອງສັດທັງຫຼາຍ ໃນເມື່ອສຽງ ເປັນຕົ້ນ ມາສູ່ຄອງ (ແຫ່ງປະສາດ). ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'ສິ່ງທີ່ເຫັນ' ໄດ້ແກ່ ຮູບາຍະຕະນະ. ຄຳວ່າ 'ສິ່ງທີ່ໄດ້ຍິນ' ໄດ້ແກ່ ສັດທາຍະຕະນະ. ຄຳວ່າ 'ສິ່ງທີ່ຊາບ' (ມຸຕະ) ໄດ້ແກ່ ຄັນທາຍະຕະນະ, ຣะສາຍະຕະນະ, ແລະ ໂຜດຖັບພາຍະຕະນະ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຕ້ອງເຂົ້າໄປກະທົບຈຶ່ງຈະຮັບຮູ້ໄດ້. ຄຳວ່າ 'ສິ່ງທີ່ຮູ້ແຈ້ງ' (ວິນຍາຕະ) ໄດ້ແກ່ ທຳມາລົມ ມີສຸກ ແລະ ທຸກ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ສິ່ງທີ່ບັນລຸ' (ປັດຕະ) ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ບັນລຸແລ້ວ ບໍ່ວ່າຈະສະແຫວງຫາ ຫຼື ບໍ່ສະແຫວງຫາກໍຕາມ. ຄຳວ່າ 'ສິ່ງທີ່ສະແຫວງຫາ' (ປະຣິເຍສິຕະ) ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ບັນລຸແລ້ວ ຫຼື ຍັງບໍ່ບັນລຸ ແຕ່ໄດ້ສະແຫວງຫາ. ຄຳວ່າ 'ສິ່ງທີ່ຕຶກຕອງດ້ວຍໃຈ' (ອະນຸວິຈະຣິຕະ ມະນະສາ) ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ທ່ອງທ່ຽວໄປຕາມໃຈ (ຄິດໄປຕາມໃຈ).

Tathāgatena abhisambuddhanti iminā etaṃ dasseti – yañhi aparimāṇāsu lokadhātūsu imassa sadevakassa lokassa nīlaṃ pītakantiādi rūpārammaṇaṃ cakkhudvāre āpāthaṃ āgacchati, ‘‘ayaṃ satto imasmiṃ khaṇe imaṃ nāma rūpārammaṇaṃ disvā sumano vā dummano vā majjhatto vā jāto’’ti sabbaṃ taṃ tathāgatassa evaṃ abhisambuddhaṃ. Tathā yaṃ aparimāṇāsu lokadhātūsu imassa sadevakassa lokassa bherisaddo mudiṅgasaddotiādi saddārammaṇaṃ sotadvāre āpāthaṃ āgacchati, mūlagandho tacagandhotiādi gandhārammaṇaṃ ghānadvāre āpāthaṃ āgacchati, mūlaraso khandharasotiādi rasārammaṇaṃ jivhādvāre āpāthaṃ āgacchati, kakkhaḷaṃ mudukantiādi pathavīdhātutejodhātuvāyodhātubhedaṃ phoṭṭhabbārammaṇaṃ kāyadvāre āpāthaṃ āgacchati, ‘‘ayaṃ satto imasmiṃ khaṇe imaṃ nāma phoṭṭhabbārammaṇaṃ phusitvā sumano vā dummano vā majjhatto vā jāto’’ti sabbaṃ taṃ tathāgatassa evaṃ abhisambuddhaṃ. Tathā yaṃ aparimāṇāsu lokadhātūsu imassa sadevakassa lokassa sukhadukkhādibhedaṃ dhammārammaṇaṃ manodvārassa āpāthaṃ āgacchati, ‘‘ayaṃ satto imasmiṃ khaṇe imaṃ nāma dhammārammaṇaṃ vijānitvā sumano vā dummano vā majjhatto vā jāto’’ti sabbaṃ taṃ tathāgatassa evaṃ abhisambuddhaṃ.

ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ພຣະຕຖາຄົດຕຣັສຮູ້ແລ້ວ' ນີ້ ພຣະອົງຊົງສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ: ດ້ວຍວ່າ ຮູບາຣົມ ມີສີຂຽວ ແລະສີເຫຼືອງເປັນຕົ້ນ ຂອງໂລກນີ້ ພ້ອມທັງເທວະດາ ໃນໂລກທາດທັງຫຼາຍອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ທີ່ມາປາກົດໃນຈັກຂຸທະວານ, ພຣະຕຖາຄົດຊົງຕຣັສຮູ້ແລ້ວທັງໝົດຢ່າງນີ້ວ່າ 'ສັດນີ້ໃນຂະນະນີ້ ໄດ້ເຫັນຮູບາຣົມຊື່ນີ້ແລ້ວ ເປັນຜູ້ມີໃຈດີ ຫຼືມີໃຈຮ້າຍ ຫຼືເປັນຜູ້ວາງເສີຍ'. ເຊັ່ນດຽວກັນ ສັດທາຣົມ ມີສຽງກອງ ແລະສຽງຕະໂພນເປັນຕົ້ນ ຂອງໂລກນີ້ ພ້ອມທັງເທວະດາ ໃນໂລກທາດທັງຫຼາຍອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ທີ່ມາປາກົດໃນໂສຕະທະວານ, ຄັນທາຣົມ ມີກິ່ນຮາກໄມ້ ແລະກິ່ນເປືອກໄມ້ເປັນຕົ້ນ ທີ່ມາປາກົດໃນຄານະທະວານ, ຣົສາຣົມ ມີຣົດຮາກໄມ້ ແລະຣົດລຳຕົ້ນເປັນຕົ້ນ ທີ່ມາປາກົດໃນຊິວຫາທະວານ, ໂຜດທັບພາຣົມ ອັນຈຳແນກອອກເປັນຂອງແຂງ ແລະຂອງອ່ອນເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນປະເພດແຫ່ງປະຖະວີທາດ ເຕໂຊທາດ ແລະວາໂຍທາດ ທີ່ມາປາກົດໃນກາຍະທະວານ, ພຣະຕຖາຄົດຊົງຕຣັສຮູ້ແລ້ວທັງໝົດຢ່າງນີ້ວ່າ 'ສັດນີ້ໃນຂະນະນີ້ ໄດ້ຖືກຕ້ອງໂຜດທັບພາຣົມຊື່ນີ້ແລ້ວ ເປັນຜູ້ມີໃຈດີ ຫຼືມີໃຈຮ້າຍ ຫຼືເປັນຜູ້ວາງເສີຍ'. ເຊັ່ນດຽວກັນ ທັມມາຣົມ ອັນຈຳແນກອອກເປັນສຸກ ແລະທຸກເປັນຕົ້ນ ຂອງໂລກນີ້ ພ້ອມທັງເທວະດາ ໃນໂລກທາດທັງຫຼາຍອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ທີ່ມາປາກົດໃນມະໂນທະວານ, ພຣະຕຖາຄົດຊົງຕຣັສຮູ້ແລ້ວທັງໝົດຢ່າງນີ້ວ່າ 'ສັດນີ້ໃນຂະນະນີ້ ໄດ້ຮູ້ແຈ້ງທັມມາຣົມຊື່ນີ້ແລ້ວ ເປັນຜູ້ມີໃຈດີ ຫຼືມີใจຮ້າຍ ຫຼືເປັນຜູ້ວາງເສີຍ'.

Yañhi, cunda, imesaṃ sattānaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ, tattha tathāgatena adiṭṭhaṃ vā asutaṃ vā amutaṃ vā aviññātaṃ vā natthi, imassa pana mahājanassa pariyesitvā apattampi atthi, apariyesitvā apattampi atthi, pariyesitvā pattampi atthi, apariyesitvā pattampi atthi, sabbampi tathāgatassa asampattaṃ nāma natthi ñāṇena asacchikataṃ. Tasmā tathāgatoti vuccatīti yaṃ tathā lokena gataṃ, tassa tatheva gatattā tathāgatoti vuccatīti. Pāḷiyaṃ pana ‘‘abhisambuddha’’nti vuttaṃ, taṃ gatasaddena ekatthaṃ. Iminā nayena sabbavāresu tathāgatoti nigamassa attho veditabbo (dī. ni. aṭṭha. 3.188; a. ni. aṭṭha. 2.4.23).

ດູກ່ອນຈຸນທະ, ສິ່ງໃດທີ່ສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ໄດ້ເຫັນ ໄດ້ຍິນ ໄດ້ຊາບ ໄດ້ຮູ້ແຈ້ງແລ້ວ, ໃນສິ່ງນັ້ນ ທີ່ພຣະຕຖາຄົດບໍ່ໄດ້ເຫັນ ບໍ່ໄດ້ຍິນ ບໍ່ໄດ້ຊາບ ຫຼືບໍ່ໄດ້ຮູ້ແຈ້ງນັ້ນ ບໍ່ມີເລີຍ. ສ່ວນມະຫາຊົນນີ້ ສິ່ງທີ່ສະແຫວງຫາແລ້ວບໍ່ໄດ້ກໍມີ, ບໍ່ໄດ້ສະແຫວງຫາແລ້ວບໍ່ໄດ້ກໍມີ, ສະແຫວງຫາແລ້ວໄດ້ກໍມີ, ບໍ່ໄດ້ສະແຫວງຫາແລ້ວໄດ້ກໍມີ, ແຕ່ສິ່ງທັງປວງທີ່ຊື່ວ່າ ພຣະຕຖາຄົດບໍ່ໄດ້ບັນລຸ ຫຼືບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ແຈ້ງດ້ວຍຍານນັ້ນ ບໍ່ມີເລີຍ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ພຣະຕຖາຄົດ'. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໂລກໄປແລ້ວຢ່າງໃດ, ພຣະອົງກໍຊົງໄປແລ້ວຢ່າງນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ພຣະຕຖາຄົດ'. ແຕ່ໃນພຣະບາລີ ທ່ານກ່າວວ່າ 'ອະພິສັມພຸດທະ' (ຕຣັສຮູ້ແລ້ວ), ຄຳນັ້ນມີເນື້ອຄວາມດຽວກັນກັບຄຳວ່າ 'ຄະຕະ' (ໄປແລ້ວ). ໂດຍນິຍາຍນີ້ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳສະຫຼຸບວ່າ 'ພຣະຕຖາຄົດ' ໃນວາຣະທັງປວງ (ທີ. ນິ. ອັຕຖະ. 3.188; ອັງ. ນິ. ອັຕຖະ. 2.4.23).

‘‘Yañca, cunda, rattiṃ tathāgato anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhati, yañca rattiṃ anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati, yaṃ [Pg.62] etasmiṃ antare bhāsati lapati niddisati, sabbaṃ taṃ tatheva hoti, no aññathā, tasmā tathāgatoti vuccatī’’ti –

“ດູກ່ອນຈຸນທະ, ໃນລາຕີໃດ ພຣະຕຖາຄົດໄດ້ຕຣັສຮູ້ອະນຸຕຕະຣະສັມມາສັມໂພທິຍານ, ແລະໃນລາຕີໃດ ພຣະອົງສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິພານດ້ວຍອະນຸປາທິເສສະນິພານທາດ, ສິ່ງໃດທີ່ພຣະອົງຊົງສະແດງ ຊົງກ່າວ ຊົງຊີ້ແຈງ ໃນລະຫວ່າງນີ້, ສິ່ງທັງປວງນັ້ນຍ່ອມເປັນຢ່າງນັ້ນແທ້ ບໍ່ເປັນຢ່າງອື່ນເລີຍ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ພຣະຕຖາຄົດ'” -

Ettha yaṃ rattiṃ bhagavā bodhimaṇḍe apparājitapallaṅke nisinno tiṇṇaṃ mārānaṃ matthakaṃ madditvā anuttarasammāsambodhiṃ abhisambuddho, yañca rattiṃ yamakasālānamantare anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi, etthantare pañcacattālīsavassaparimāṇe kāle paṭhamabodhiyāpi majjhimabodhiyāpi pacchimabodhiyāpi yaṃ bhagavatā bhāsitaṃ suttaṃ geyyaṃ…pe… vedallaṃ, taṃ sabbaṃ atthato ca byañjanato ca anupavajjaṃ anūnamanadhikaṃ sabbākāraparipuṇṇaṃ rāgamadanimmadanaṃ dosamohamadanimmadanaṃ natthi, tattha vāḷaggamattampi avakkhalitaṃ, sabbaṃ taṃ ekamuddikāya lañchitaṃ viya, ekanāḷiyā mitaṃ viya, ekatulāya tulitaṃ viya ca tathameva hoti vitathaṃ natthi. Tenāha – ‘‘yañca, cunda, rattiṃ tathāgato…pe… sabbaṃ taṃ tathameva hoti, no aññathā tasmā tathāgatoti vuccatī’’ti. Gadaattho hi ettha gatasaddo.

ໃນຄຳນັ້ນ, ລາຕີໃດ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທັບນັ່ງເໜືອອະປະຣາຊິຕະບັນລັງ ທີ່ໂພທິມົນທົນ ຊົງຢຽບຢ່ຳຫົວແຫ່ງມານທັງສາມ ແລ້ວຕຣັສຮູ້ອະນຸຕຕະຣະສັມມາສັມໂພທິຍານ, ແລະລາຕີໃດ ພຣະອົງສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິພານດ້ວຍອະນຸປາທິເສສະນິພານທາດ ໃນລະຫວ່າງຕົ້ນຮັງຄູ່, ໃນລະຫວ່າງນີ້ ອັນມີກຳນົດເວລາ 45 ພັນສາ ສິ່ງໃດທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງແລ້ວ ບໍ່ວ່າຈະເປັນ ສູດ ເຄຍະ... ໄປຍານໃຫຍ່... ເວທັລລະ ທັງໃນປະຖົມໂພທິກາລ ມັດຊິມະໂພທິກາລ ແລະປັດສິມະໂພທິກາລ, ສິ່ງທັງປວງນັ້ນ ໂດຍອັດຖະແລະພະຍັນຊະນະ ຍ່ອມບໍ່ມີຂໍ້ບົກພ່ອງ ບໍ່ຂາດບໍ່ເກີນ ບໍລິບູນໂດຍປະການທັງປວງ ເປັນເຄື່ອງຍ່ຳຢີຄວາມມົວເມົາໃນລາຄະ ເປັນເຄື່ອງຍ່ຳຢີຄວາມມົວເມົາໃນໂທສະແລະໂມຫະ, ຄວາມຜິດພາດແມ່ນແຕ່ພຽງປາຍຜົມກໍບໍ່ມີໃນຄຳນັ້ນ, ສິ່ງທັງປວງນັ້ນຍ່ອມເປັນຢ່າງນັ້ນແທ້ ບໍ່ມີຜິດພ້ຽນ ເໝືອນດັ່ງປະທັບດ້ວຍກາຕຣາດຽວກັນ, ເໝືອນດັ່ງຕວງດ້ວຍທະນານດຽວກັນ, ແລະເໝືອນດັ່ງຊັ່ງດ້ວຍຕາຊັ່ງດຽວກັນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕຣັສວ່າ 'ດູກ່ອນຈຸນທະ, ໃນລາຕີໃດ ພຣະຕຖາຄົດ... ໄປຍານໃຫຍ່... ສິ່ງທັງປວງນັ້ນຍ່ອມເປັນຢ່າງນັ້ນແທ້ ບໍ່ເປັນຢ່າງອື່ນເລີຍ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພຣະຕຖາຄົດ'. ດ້ວຍວ່າ ໃນຄຳນີ້ ຄຳວ່າ 'ຄະຕະ' ມີອັດຖະວ່າ 'ຄະທะ' (ກ່າວ).

Api ca – āgadanaṃ āgado, vacananti attho. Tatho aviparīto āgado assāti da-kārassa ta-kāraṃ katvā gatoti evametasmiṃ atthe padasiddhi veditabbā.

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຄຳວ່າ 'ອາກະທະນະ' ຄື 'ອາກະທະ' ມີອັດຖະວ່າ ວາຈາ. ພຣະອົງມີວາຈາອັນແທ້ຈິງ ບໍ່ຜິດພ້ຽນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ຕຖາຄົດ' (ໂດຍແປງ ດ ອັກសອນ ເປັນ ຕ ອັກសອນ ແລ້ວສຳເລັດຮູບເປັນ ຄະຕະ) ພຶງຊາບການສຳເລັດຮູບແຫ່ງບົດໃນເນື້ອຄວາມນີ້ຢ່າງນີ້.

‘‘Yathāvādī, cunda…pe… vuccatī’’ti ettha bhagavato vācāya kāyo anulometi kāyassapi vācā, tasmā bhagavā yathāvādī tathākārī, yathākārī tathāvādī ca hoti, evaṃbhūtassa cassa yathā vācā, kāyopi tathā gato pavattoti attho. Yathā ca kāyo, vācāpi tathā gatā pavattāti tathāgatoti evamettha padasiddhi veditabbā.

ໃນຄຳວ່າ 'ດູກ່ອນຈຸນທະ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງມີວາຈາຢ່າງໃດ... ໄປຍານໃຫຍ່... ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພຣະຕຖາຄົດ' ນີ້, ພຣະກາຍຍ່ອມຄ້ອຍຕາມພຣະວາຈາຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ, ພຣະວາຈາກໍຍ່ອມຄ້ອຍຕາມພຣະກາຍ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຊົງເວົ້າຢ່າງໃດເຮັດຢ່າງນັ້ນ, ເຮັດຢ່າງໃດເວົ້າຢ່າງນັ້ນ, ແລະເມື່ອພຣະອົງເປັນຢ່າງນັ້ນແລ້ວ ພຣະວາຈາເປັນຢ່າງໃດ ພຣະกາຍກໍເປັນໄປ (ຄະຕະ) ຢ່າງນັ້ນ ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ. ແລະພຣະກາຍເປັນຢ່າງໃດ ພຣະວາຈາກໍເປັນໄປ (ຄະຕະ) ຢ່າງນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ພຣະຕຖາຄົດ' ພຶງຊາບການສຳເລັດຮູບແຫ່ງບົດໃນຄຳນີ້ຢ່າງນີ້.

Abhibhū anabhibhūtoti upari bhavaggaṃ heṭṭhā avīcipariyantaṃ aparimāṇāsu lokadhātūsu sabbasatte abhibhavati sīlenapi samādhināpi paññāyapi vimuttiyāpi na tassa tulā vā pamāṇaṃ vā atthi. Atulo appameyyo anuttaro rājarājā devadevo sakkānaṃ atisakko brahmānaṃ atibrahmā. Aññadatthūti ekaṃsatthe nipāto. Dakkhatīti daso. Vasaṃ vattetīti vasavattī.

ຄຳວ່າ 'ຜູ້ຄອບງຳ ບໍ່ມີໃຜຄອບງຳໄດ້' ຄື ພຣະອົງຊົງຄອບງຳສັດທັງປວງ ໃນໂລກທາດທັງຫຼາຍອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ເບື້ອງເທິງກຳນົດເອົາພະວັກຄະພູມ ເບື້ອງລຸ່ມກຳນົດເອົາອະເວຈີມະຫານະລົກ ທັງດ້ວຍສີລ ສະມາທິ ປັນຍາ ແລະວິມຸດຕິ, ສິ່ງທີ່ຈະມາປຽບທຽບ ຫຼືປະມານພຣະອົງນັ້ນບໍ່ມີເລີຍ. ພຣະອົງເປັນຜູ້ຫາສິ່ງປຽບບໍ່ໄດ້ ຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ບໍ່ມີຜູ້ຍິ່ງກວ່າ ເປັນພຣະຣາຊາເໜືອພຣະຣາຊາ ເປັນເທວະດາເໜືອເທວະດາ ເປັນຜູ້ຍິ່ງກວ່າພຣະອິນທັງຫຼາຍ ເປັນຜູ້ຍິ່ງກວ່າພຣະພຣົມທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'ອັນຍະທັດຖຸ' ເປັນນິບາດໃນອັດຖະສ່ວນດຽວ (ໂດຍສ່ວນດຽວ). ຄຳວ່າ 'ທັດໂສ' ຄື ຜູ້ເຫັນ. ຄຳວ່າ 'ວະສະວັດຕີ' ຄື ຜູ້ຍັງອຳນາດໃຫ້ເປັນໄປ.

Tatrāyaṃ [Pg.63] padasiddhi veditabbā – agado viya agado, ko panesa? Desanāvilāso ceva puññussayo ca. Tena hesa mahānubhāvo bhisakko dibbāgadena sappe viya sabbaparappavādino sadevakañca lokaṃ abhibhavati. Iti sabbalokābhibhavane tatho aviparīto desanāvilāsamayo ceva puññussayo ca agado assāti da-kārassa ta-kāraṃ katvā tathāgatoti veditabbo (dī. ni. aṭṭha. 1.7).

ໃນຄຳນັ້ນ ພຶງຊາບການສຳເລັດຮູບແຫ່ງບົດຢ່າງນີ້ວ່າ: ຄຳວ່າ 'ອະຄະທະ' ເໝືອນດັ່ງຢາແກ້ພິດ, ກໍອະຄະທະນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄື ຄວາມງົດງາມແຫ່ງການສະແດງທັມ ແລະກອງແຫ່ງບຸນ. ເພາະວ່າ ພຣະອົງຜູ້ເປັນແພດຜູ້ມີອານຸພາບຫຼາຍ ຊົງຄອບງຳວາທະຂອງຄົນອື່ນທັງປວງ ແລະໂລກພ້ອມທັງເທວະດາ ເໝືອນດັ່ງແພດຄອບງຳງູທັງຫຼາຍດ້ວຍຢາທິບ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ພຣະອົງຈຶ່ງມີ 'ອະຄະທະ' ຄື ຄວາມງົດງາມແຫ່ງການສະແດງທັມ ແລະກອງແຫ່ງບຸນ ອັນແທ້ຈິງ ບໍ່ຜິດພ້ຽນ ໃນການຄອບງຳໂລກທັງປວງ ເພາະເຫດນັ້ນ (ໂດຍແປງ ດ ອັກសອນ ເປັນ ຕ ອັກសອນ) ຈຶ່ງພຶງຊາບວ່າ 'ພຣະຕຖາຄົດ' (ທີ. ນິ. ອັຕຖະ. 1.7).

Idhatthaññeva jānāti kammābhisaṅkhāravasenāti apuññābhisaṅkhāravasena idhatthaññeva jānāti. Kāyassa bhedā paraṃ maraṇāti upādinnakhandhabhedā maraṇato paraṃ. Apāyantiādīsu vuḍḍhisaṅkhātasukhasātato ayā apetattā apāyo. Dukkhassa gati paṭisaraṇanti duggati. Dukkarakārino ettha vinipatantīti vinipāto. Niratiaṭṭhena nirassādaṭṭhena nirayo. Taṃ apāyaṃ…pe… nirayaṃ. Upapajjissatīti paṭisandhivasena uppajjissati. Tiracchānayoninti tiriyaṃ añcantīti tiracchānā, tesaṃ yoni tiracchānayoni, taṃ tiracchānayoniṃ. Pettivisayanti paccabhāvaṃ pattānaṃ visayoti pettivisayo, taṃ pettivisayaṃ. Manaso ussannatāya manussā, tesu manussesu. Ito paraṃ kammābhisaṅkhāravasenāti ettha puññābhisaṅkhāravasena attho gahetabbo.

ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມຮູ້ຄວາມເປັນໄປໃນໂລກນີ້ເທົ່ານັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກັມມາພິສັງຂານ' ຄື ຍ່ອມຮູ້ຄວາມເປັນໄປໃນໂລກນີ້ເທົ່ານັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະປຸນຍາພິສັງຂານ. ຄຳວ່າ 'ເບື້ອງໜ້າແຕ່ກາຍແຕກຕາຍໄປ' ຄື ພາຍຫຼັງແຕ່ການຕາຍ ເພາະຄວາມແຕກທຳລາຍແຫ່ງອຸປາທິນນະກັນ. ໃນຄຳວ່າ 'ອະບາຍ' ເປັນຕົ້ນ, ຊື່ວ່າ 'ອະບາຍ' ເພາະປາສະຈາກຄວາມຈະເລີນ ຄືຄວາມສຸກອັນສຳລານ. ຊື່ວ່າ 'ທຸຄະຕິ' ເພາະເປັນທາງໄປ ແລະເປັນທີ່ເພິ່ງແຫ່ງຄວາມທຸກ. ຊື່ວ່າ 'ວິນິບາດ' ເພາະເປັນທີ່ຕົກໄປແຫ່ງຜູ້ເຮັດກັມອັນເຮັດໄດ້ຍາກ. ຊື່ວ່າ 'ນະຣົກ' (ນิຣະຍະ) ໂດຍອັດຖະວ່າ ບໍ່ມີຄວາມຍິນດີ ຫຼືໂດຍອັດຖະວ່າ ບໍ່ມີຄວາມອະລ່ອຍ. ສູ່ອະບາຍນັ້ນ... ໄປຍານໃຫຍ່... ສູ່ນະຣົກ. ຄຳວ່າ 'ຈັກເຂົ້າເຖິງ' ຄື ຈັກເກີດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປະຕິສົນທິ. ຄຳວ່າ 'ກຳເນີດເດຍຣັດສານ' (ຕິຣັດສານະໂຍນິ): ສັດທັງຫຼາຍທີ່ໄປໂດຍທາງຂວາງ ຊື່ວ່າ ເດຍຣັດສານ, ກຳເນີດຂອງສັດເດຍຣັດສານເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ກຳເນີດເດຍຣັດສານ, ສູ່ກຳເນີດເດຍຣັດສານນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ເປດວິໄສ' (ເປດຕິວິສະຍະ) ຄື ດິນແດນຂອງສັດຜູ້ເຂົ້າເຖິງປໍລະໂລກ, ສູ່ເປດວິໄສນັ້ນ. ຊື່ວ່າ 'ມະນຸດ' ເພາະມີໃຈສູງ, ໃນມະນຸດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກັມມາພິສັງຂານ' ຕໍ່ຈາກນີ້ ພຶງຖືເອົາເນື້ອຄວາມດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປຸນຍາພິສັງຂານ.

Āsavānaṃ khayāti āsavānaṃ vināsena. Anāsavaṃ cetovimuttinti āsavavirahitaṃ arahattaphalasamādhiṃ. Paññāvimuttinti arahattaphalapaññaṃ. Arahattaphalasamādhi rāgavirāgā cetovimutti, arahattaphalapaññā avijjāvirāgā paññāvimuttīti veditabbā. Taṇhācaritena vā appanājhānabalena kilese vikkhambhetvā adhigataṃ arahattaphalaṃ rāgavirāgā cetovimutti, diṭṭhicaritena upacārajjhānamattaṃ nibbattetvā vipassitvā adhigataṃ arahattaphalaṃ avijjāvirāgā paññāvimutti. Anāgāmiphalaṃ vā kāmarāgaṃ sandhāya rāgavirāgā cetovimutti, arahattaphalaṃ sabbappakārato avijjāvirāgā paññāvimutti.

ຄຳວ່າ 'ເພາະຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະທັງຫຼາຍ' ຄື ເພາະຄວາມພິນາດໄປແຫ່ງອາສະວະທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'ເຈໂຕວິມຸດ ອັນຫາອາສະວະບໍ່ໄດ້' ຄື ອະຣະຫັດຕະຜົນສະມາທິ ອັນປາສະຈາກອາສະວະ. ຄຳວ່າ 'ປັນຍາວິມຸດ' ຄື ອະຣະຫັດຕະຜົນປັນຍາ. ພຶງຊາບວ່າ ອະຣະຫັດຕະຜົນສະມາທິ ເປັນເຈໂຕວິມຸດ ເພາະປາສະຈາກລາຄະ, ອະຣະຫັດຕະຜົນປັນຍາ ເປັນປັນຍາວິມຸດ ເພາະປາສະຈາກອະວິຊາ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ອະຣະຫັດຕະຜົນທີ່ບຸກຄົນຜູ້ມີຕັນຫາຈະຣິດ ບັນລຸແລ້ວດ້ວຍການຂົ່ມກิເລດໄວ້ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງອັບປະນາຊານ ເປັນເຈໂຕວິມຸດ ເພາະປາສະຈາກລາຄະ, ອະຣະຫັດຕະຜົນທີ່ບຸກຄົນຜູ້ມີທິສຖິຈະຣິດ ບັນລຸແລ້ວດ້ວຍການຍັງອຸປະຈາຣະຊານພຽງເລັກນ້ອຍໃຫ້ເກີດຂຶ້ນແລ້ວຈະເລີນວິປັດສະນາ ເປັນປັນຍາວິມຸດ ເພາະປາສະຈາກອະວິຊາ. ຫຼືວ່າ ອະນາຄາມິຜົນ ເປັນເຈໂຕວິມຸດ ເພາະປາສະຈາກລາຄະ ໂດຍໝາຍເອົາກາມະລາຄະ, ອະຣະຫັດຕະຜົນ ເປັນປັນຍາວິມຸດ ເພາະປາສະຈາກອະວິຊາ ໂດຍປະການທັງປວງ.

Ākiñcaññāyatanaṃ dhimuttanti vimokkhenāti kenaṭṭhena vimokkho veditabboti? Adhimuccanaṭṭhena. Ko ayaṃ adhimuccanaṭṭho nāma? Paccanīkadhammehi ca suṭṭhu vimuccanaṭṭho, ārammaṇe ca abhirativasena suṭṭhu vimuccanaṭṭho, pitu [Pg.64] aṅke vissaṭṭhaaṅgapaccaṅgassa dārakassa sayanaṃ viya aniggahitabhāvena nirāsaṅkatāya ārammaṇe pavattīti vuttaṃ hoti. Evarūpena vimokkhena dhimuttanti. Viññāṇañcāyatanaṃ muñcitvā ākiñcaññāyatane nirāsaṅkavasena dhimuttaṃ allīnaṃ. Tatrādhimuttanti tasmiṃ samādhimhi allīnaṃ. Tadadhimuttanti tasmiṃ jhāne adhimuttaṃ. Tadādhipateyyanti taṃ jhānaṃ jeṭṭhakaṃ. Rūpādhimuttotiādīni pañca kāmaguṇagarukavasena vuttāni. Kulādhimuttotiādīni tīṇi khattiyādikulagarukavasena vuttāni. Lābhādhimuttotiādīni aṭṭha lokadhammavasena vuttāni. Dhīvarādhimuttotiādīni cattāri paccayavasena vuttāni. Suttantādhimuttotiādīni piṭakattayavasena vuttāni. Āraññakaṅgādhimuttotiādīni dhutaṅgasamādānavasena vuttāni. Paṭhamajjhānādhimuttotiādīni paṭilābhavasena vuttāni.

ຄຳວ່າ 'ນ້ອມໄປສູ່ອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະ ດ້ວຍວິໂມກ' ມີອະທິບາຍວ່າ ພຶງຊາບວ່າເປັນວິໂມກໂດຍອັດຖະໃດ? ຄື ໂດຍອັດຖະວ່ານ້ອມໃຈໄປ. ຄຳວ່າ 'ໂດຍອັດຖະວ່ານ້ອມໃຈໄປ' ນີ້ແມ່ນຫຍັງ? ຄື ໂດຍອັດຖະວ່າຫຼຸດພົ້ນດີແລ້ວຈາກທັມອັນເປັນປະຕິປັກ, ແລະໂດຍອັດຖະວ່າຫຼຸດພົ້ນດີແລ້ວດ້ວຍຄວາມຍິນດີຍິ່ງໃນອາຣົມ, ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ເປັນໄປໃນອາຣົມໂດຍຄວາມບໍ່ມີຄວາມລະແວງສົງໄສ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ຖືກຂັດຂວາງ ເໝືອນດັ່ງການນອນຂອງເດັກນ້ອຍຜູ້ປ່ອຍອະໄວຍະວະນ້ອຍໃຫຍ່ສະບາຍໆ ເທິງຕັກຂອງບິດາ. ຊື່ວ່າ 'ນ້ອມໄປແລ້ວດ້ວຍວິໂມກມີສະພາບປານນັ້ນ'. ຄື ລະວິຍານັນຈາຍະຕະນະແລ້ວ ນ້ອມໄປ ເຂົ້າໄປອາໄສໃນອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະ ໂດຍຄວາມບໍ່ມີຄວາມລະແວງສົງໄສ. ຄຳວ່າ 'ນ້ອມໄປໃນອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະນັ້ນ' ຄື ເຂົ້າໄປອາໄສໃນສະມາທິນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ນ້ອມໄປໃນຊານນັ້ນ' ຄື ນ້ອມໄປໃນຊານນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ມີຊານນັ້ນເປັນໃຫຍ່' ຄື ມີຊານນັ້ນເປັນປະທານ. ບົດທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ 'ນ້ອມໄປໃນຮູບ' ເປັນຕົ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມໜັກແໜ້ນໃນກາມະຄຸນ 5. ບົດທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ 'ນ້ອມໄປໃນຕະກູນ' ເປັນຕົ້ນ 3 ບົດ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມໜັກແໜ້ນໃນຕະກູນມີກະສັດເປັນຕົ້ນ. ບົດທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ 'ນ້ອມໄປໃນລາບ' ເປັນຕົ້ນ 8 ບົດ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂລກະທັມ. ບົດທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ 'ນ້ອມໄປໃນຊາວປະມົງ' ເປັນຕົ້ນ 4 ບົດ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປັດໄຈ. ບົດທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ 'ນ້ອມໄປໃນສູດ' ເປັນຕົ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພຣະໄຕປິດົກ 3. ບົດທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ 'ນ້ອມໄປໃນອົງແຫ່ງຜູ້ຢູ່ປ່າເປັນວັດ' ເປັນຕົ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະມາດານທຸດົງ. ບົດທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ 'ນ້ອມໄປໃນປະຖົມມະຊານ' ເປັນຕົ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການໄດ້ບັນລຸ.

Kammaparāyaṇanti abhisaṅkhāravasena. Vipākaparāyaṇanti pavattivasena. Kammagarukanti cetanāgarukaṃ. Paṭisandhigarukanti upapattigarukaṃ.

ຄຳວ່າ 'ມີກັມເປັນທີ່ໄປໃນເບື້ອງໜ້າ' ຄື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະພິສັງຂານ. ຄຳວ່າ 'ມີວິບາກເປັນທີ່ໄປໃນເບື້ອງໜ້າ' ຄື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເປັນໄປ. ຄຳວ່າ 'ໜັກໃນກັມ' ຄື ໜັກໃນເຈດຕະນາ. ຄຳວ່າ 'ໜັກໃນປະຕິສົນທິ' ຄື ໜັກໃນການເຂົ້າເຖິງ (ການເກີດ).

84. Ākiñcaññāsambhavaṃ ñatvāti ākiñcaññāyatanasamāpattito vuṭṭhahitvā ākiñcaññāyatanajanakakammābhisaṅkhāraṃ ñatvā ‘‘kinti palibodho aya’’nti. Nandisaṃyojanaṃ itīti yā catutthaarūparāgasaṅkhātā nandī tañca saṃyojanaṃ ñatvā. Tato tattha vipassatīti atha tattha ākiñcaññāyatanasamāpattito vuṭṭhahitvā taṃ samāpattiṃ aniccādivasena vipassati. Etaṃ ñāṇaṃ tathaṃ tassāti etaṃ tassa puggalassa evaṃ vipassato anukkamena uppannaṃ arahattañāṇaṃ aviparītaṃ. Vusīmatoti vusitavantassa. Sesaṃ sabbattha pākaṭameva.

໘໔. ຄຳວ່າ 'ຮູ້ເຫດເກີດແຫ່ງອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະ' ຄື ອອກຈາກອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະສະມາບັດແລ້ວ ຮູ້ກັມມາພິສັງຂານອັນຍັງອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະໃຫ້ເກີດຂຶ້ນວ່າ 'ນີ້ເປັນເຄື່ອງກັງວົນແນວໃດ'. ຄຳວ່າ 'ຄວາມເພີດເພີນເປັນເຄື່ອງຜູກມັດ' ຄື ຮູ້ຄວາມເພີດເພີນອັນໄດ້ແກ່ອະຣູປະລາຄະທີສີ່ ແລະຮູ້ເຄື່ອງຜູກມັດນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ແຕ່ລາວຜູ້ນັ້ນຍ່ອມຈະເລີນວິປັດສະນາໃນຊານນັ້ນ' ຄື ລຳດັບນັ້ນ ອອກຈາກອາກິນຈັນຍາຍະຕະນະສະມາບັດແລ້ວ ຍ່ອມພິຈາຣະນາສະມາບັດນັ້ນ ໂດຍຄວາມເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຍານນັ້ນຂອງລາວຜູ້ນັ້ນເປັນຂອງແທ້' ຄື ອະຣະຫັດຕະຍານອັນເກີດຂຶ້ນຕາມລຳດັບແກ່ບຸກຄົນນັ້ນ ຜູ້ຈະເລີນວິປັດສະນາຢູ່ຢ່າງນີ້ ເປັນຂອງແທ້ ບໍ່ຜິດພ້ຽນ. ຄຳວ່າ 'ຂອງຜູ້ມີທັມອັນຢູ່ຈົບແລ້ວ' (ວຸສີມະໂຕ) ຄື ຂອງຜູ້ຢູ່ຈົບພົມມະຈັນແລ້ວ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນບົດທັງປວງ ປາກົດຊັດເຈນດີແລ້ວ.

Evaṃ bhagavā idampi suttaṃ arahattanikūṭeneva desesi, desanāpariyosāne ca pubbasadiso eva dhammābhisamayo ahosīti.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງສູດນີ້ ໂດຍມີພຣະອະຣະຫັດເປັນຍອດຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ແລະໃນເວລາຈົບການສະແດງທັມ ການບັນລຸທັມກໍມີເໝືອນດັ່ງໃນກ່ອນໆ ນັ້ນແລ້ວ.

Saddhammappajjotikāya cūḷaniddesa-aṭṭhakathāya

ໃນອັດຖະກະຖາຈູລະນິດເທດ ຊື່ວ່າ ສັດທັມມະປັດໂຊຕິກາ

Posālamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການພັນລະນາອະທິບາຍໂປສາລະມານະວະສູດນິດເທດ ຈົບແລ້ວ.

15. Mogharājamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā

໑໕. ການພັນລະນາອະທິບາຍໂມຄະຣາຊະມານະວະສູດນິດເທດ

85. Pannarasame [Pg.65] mogharājasutte – dvāhanti dve vāre ahaṃ. So hi pubbe ajitasuttassa (su. ni. 1038 ādayo) ca tissametteyyasuttassa (su. ni. 1046 ādayo) ca avasāne dvikkhattuṃ bhagavantaṃ pucchi, bhagavā panassa indriyaparipākaṃ āgamayamāno na byākāsi. Tenāha – ‘‘dvāhaṃ sakkaṃ apucchissa’’nti. Yāvatatiyañca devīsi, byākarotīti me sutanti yāvatatiyañca sahadhammikaṃ puṭṭho visuddhidevabhūto isi bhagavā sammāsambuddho byākarotīti evaṃ me sutaṃ. Godhāvarītīreyeva kira so evamassosi. Tenāha – ‘‘byākarotīti me suta’’nti. Imissā gāthāya niddese yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ heṭṭhā vuttanayaṃ eva.

໘໕. ໃນໂມຄະຣາຊະສູດ ທີສິບຫ້າ - ຄຳວ່າ 'ທະວາຫັງ' ຄື ຂ້າພະເຈົ້າສອງເທື່ອ. ດ້ວຍວ່າ ໃນກ່ອນນັ້ນ ໂມຄະຣາຊະມານົບນັ້ນ ໄດ້ທູນຖາມພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສອງເທື່ອ ໃນຕອນທ້າຍແຫ່ງອະຊິຕະສູດ (ສຸ. ນິ. 1038 ເປັນຕົ້ນ) ແລະຕິສສະເມດເຕຍຍະສູດ (ສຸ. ນິ. 1046 ເປັນຕົ້ນ), ແຕ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງລໍຖ້າຄວາມແກ່ກ້າແຫ່ງອິນຊີຂອງລາວ ຈຶ່ງບໍ່ຊົງພະຍາກອນ (ຕອບ). ເພາະເຫດນັ້ນ ລາວຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ข້າພະເຈົ້າໄດ້ທູນຖາມພຣະສັກກະ (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ) ສອງເທື່ອແລ້ວ'. ຄຳວ່າ 'ຍາວະຕະຕິຍັນຈະ ເທວີສິ, ພະຍາກະໂຣຕີຕິ ເມ ສຸຕັງ' ຄື ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຍິນມາວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ເປັນພຣະຣືສີ ຜູ້ເປັນວິສຸດທິເທບ ອັນບຸກຄົນທູນຖາມໂດຍຊອບທັມແລ້ວ ຕາບເທົ່າເຖິງສາມເທື່ອ ຍ່ອມຊົງພະຍາກອນ. ໄດ້ຍິນວ່າ ລາວໄດ້ຍິນມາຢ່າງນີ້ ທີ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳໂຄທາວະລີນັ້ນເອງ. ເພາະເຫດນັ້ນ ລາວຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຍິນມາວ່າ ຍ່ອມຊົງພະຍາກອນ'. ສິ່ງໃດທີ່ຄວນກ່າວໃນນິດເທດແຫ່ງຄາຖາ ນີ້, ສິ່ງນັ້ນກໍມີນິຍາຍຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນນັ້ນເອງ.

86. Ayaṃ lokoti manussaloko. Paro lokoti taṃ ṭhapetvā avaseso. Sadevakoti brahmalokaṃ ṭhapetvā avaseso upapattidevasammutidevayutto. ‘‘Brahmaloko sadevako’’ti etaṃ vā ‘‘sadevako loko’’tiādinayanidassanamattaṃ. Tena sabbopi tathāvuttappakāraloko veditabbo.

໘໖. ຄຳວ່າ 'ໂລກນີ້' ຄື ມະນຸດໂລກ. ຄຳວ່າ 'ໂລກອື່ນ' ຄື ໂລກທີ່ເຫຼືອ ນອກຈາກມະນຸດໂລກນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ພ້ອມທັງເທວະດາ' ຄື ໂລກທີ່ເຫຼືອ ນອກຈາກພຣົມມະໂລກ ອັນປະກອບດ້ວຍອຸປະປັດຕິເທບ ແລະສົມມຸດຕິເທບ. ຄຳວ່າ 'ພຣົມມະໂລກ ພ້ອມທັງເທວະດາ' ນີ້ ຫຼືຄຳວ່າ 'ໂລກພ້ອມທັງເທວະດາ' ນີ້ ເປັນພຽງການສະແດງອຸປະມາເທົ່ານັ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຶງຊາບໂລກທັງປວງ ຕາມປະເພດທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນັ້ນ.

87. Evaṃ abhikkantadassāvinti evaṃ aggadassāviṃ, sadevakassa lokassa ajjhāsayādhimuttigatiparāyaṇādīni passituṃ samatthanti dasseti.

໘໗. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີປົກກະຕິເຫັນຢ່າງກ້າວໜ້າຢ່າງນີ້' ຄື ຜູ້ມີປົກກະຕິເຫັນຢ່າງຍອດຢ້ຽມຢ່າງນີ້, ຊົງສະແດງວ່າ ເປັນຜູ້ສາມາດເຫັນອັດທະຍາໄສ ອະທິມຸດ ທາງໄປ ແລະທີ່ໄປໃນເບື້ອງໜ້າເປັນຕົ້ນ ຂອງໂລກພ້ອມທັງເທວະດາ.

88. Suññato lokaṃ avekkhassūti avasiyapavattasallakkhaṇavasena vā tucchasaṅkhārasamanupassanāvasena vāti dvīhākārehi suññato lokaṃ passa. Attānudiṭṭhiṃ ūhaccāti sakkāyadiṭṭhiṃ uddharitvā.

໘໘. ຄຳວ່າ "ສຸຍຍະໂຕ ໂລກັງ ອະເວກຂັດສຸ" (ຈົ່ງເບິ່ງໂລກໂດຍຄວາມເປັນຂອງວ່າງເປົ່າ) ຄວາມວ່າ ຈົ່ງເບິ່ງໂລກໂດຍຄວາມເປັນຂອງວ່າງເປົ່າ ໂດຍອາການ ໒ ປະການ ຄື: ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການກຳນົດໝາຍຄວາມເປັນໄປທີ່ບໍ່ຢູ່ໃນອຳນາດ (ບັງຄັບບັນຊາບໍ່ໄດ້) ຫຼື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການພິຈາລະນາເຫັນສັງຂານໂດຍຄວາມເປັນຂອງວ່າງເປົ່າ. ຄຳວ່າ "ອັດຕານຸທິດຖິງ ອູຫັດຈະ" (ຖອນອັດຕານຸທິດຖິເສຍ) ຄວາມວ່າ ໂດຍການຖອນສັກກາຍະທິດຖິຂຶ້ນ.

Lujjatīti bhijjati. Cakkhatīti cakkhu. Tadetaṃ sasambhāracakkhuno setamaṇḍalaparikkhittassa kaṇhamaṇḍalassa majjhe abhimukhe ṭhitānaṃ sarīrasaṇṭhānuppattidesabhūte diṭṭhamaṇḍale cakkhuviññāṇādīnaṃ yathārahaṃ vatthudvārabhāvaṃ sādhayamānaṃ tiṭṭhati. Rūpayantīti rūpā, vaṇṇavikāramāpajjantā hadayaṅgatabhāvaṃ pakāsentīti attho. Cakkhuto pavattaṃ viññāṇaṃ, cakkhussa vā cakkhusannissitaṃ vā viññāṇaṃ cakkhuviññāṇaṃ. Cakkhuto pavatto samphasso cakkhusamphasso. Cakkhusamphassapaccayāti cakkhuviññāṇasampayuttaphassapaccayā. Vedayitanti [Pg.66] vindanaṃ, vedanāti attho. Tadeva sukhayatīti sukhaṃ, yassa uppajjati, taṃ sukhitaṃ karotīti attho. Suṭṭhu vā khādati, khanati ca kāyacittābādhanti sukhaṃ. Dukkhayatīti dukkhaṃ. Yassa uppajjati, taṃ dukkhitaṃ karotīti attho. Na dukkhaṃ na sukhanti adukkhamasukhaṃ. Ma-kāro sandhipadavasena vutto. So pana cakkhusamphasse attanā sampayuttāya vedanāya sahajātaaññamaññanissayavipākaāhārasampayuttaatthiavigatavasena aṭṭhadhā paccayo hoti, sampaṭicchanasampayuttāya anantarasamanantarūpanissayanatthivigatavasena pañcadhā, santīraṇādisampayuttānaṃ upanissayavaseneva paccayo hoti.

ຄຳວ່າ "ລຸດຊະຕິ" ຄວາມວ່າ ຍ່ອມແຕກສະຫຼາຍ. ຄຳວ່າ "ຈັກຂະຕິ" (ຍ່ອມເຫັນ) ໄດ້ແກ່ ຈັກຂຸ (ຕາ). ຈັກຂຸນັ້ນ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໂດຍເຮັດໜ້າທີ່ເປັນວັດຖຸ ແລະ ທະວານ ຕາມສົມຄວນແກ່ຈັກຂຸວິນຍານເປັນຕົ້ນ ໃນວົງຕາທີ່ເຫັນ (ຕາດຳ) ອັນເປັນສະຖານທີ່ເກີດແຫ່ງສັນຖານຂອງຮ່າງກາຍຂອງຜູ້ທີ່ຢືນຢູ່ຕໍ່ໜ້າ ໃນທ່າມກາງວົງຕາດຳ ທີ່ແວດລ້ອມດ້ວຍວົງຕາຂາວ ແຫ່ງສະສຳພາຣະຈັກຂຸ. ຄຳວ່າ "ຣູປະຍັນຕິ" ໄດ້ແກ່ ຮູບທັງຫຼາຍ, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຖິງຄວາມປ່ຽນແປງແຫ່ງສີ ສະແດງເຖິງສະພາວະທີ່ເຂົ້າໄປສູ່ໃຈ. ວິນຍານທີ່ເປັນໄປຈາກຈັກຂຸ ຫຼື ວິນຍານຂອງຈັກຂຸ ຫຼື ວິນຍານທີ່ອາໄສຈັກຂຸ ຊື່ວ່າ ຈັກຂຸວິນຍານ. ສຳຜັດທີ່ເປັນໄປຈາກຈັກຂຸ ຊື່ວ່າ ຈັກຂຸສຳຜັດ. ຄຳວ່າ "ຈັກຂຸສັມຜັດສະປັດຈະຍາ" (ເພາະຈັກຂຸສຳຜັດເປັນປັດໄຈ) ຄວາມວ່າ ເພາະຜັດສະທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍຈັກຂຸວິນຍານເປັນປັດໄຈ. ຄຳວ່າ "ເວທະຢິຕັງ" ໄດ້ແກ່ ການສະເຫວີຍອາລົມ, ອະທິບາຍວ່າ ເວທະນາ. ເວທະນານັ້ນເອງ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເປັນສຸກ ຊື່ວ່າ ສຸກ, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ບຸກຄົນທີ່ສຸກເກີດຂຶ້ນນັ້ນມີຄວາມສຸກ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມກ້ຽວຫຼືຍ່ອມຂຸດຄົ້ນເຊິ່ງຄວາມເຈັບໄຂ້ທາງກາຍແລະທາງໃຈເປັນຢ່າງດີ ຊື່ວ່າ ສຸກ. ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເປັນທຸກ ຊື່ວ່າ ທຸກ, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ບຸກຄົນທີ່ທຸກເກີດຂຶ້ນນັ້ນມີຄວາມສຸກ. ທຳມະຊາດໃດບໍ່ແມ່ນທຸກບໍ່ແມ່ນສຸກ ຊື່ວ່າ ອະທຸກຂະມະສຸກ. ອັກສອນ "ມ" (ໃນຄຳວ່າ ອະທຸກຂະມະສຸກ) ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຊື່ອມຄຳ (ສົນທິ). ກໍຈັກຂຸສຳຜັດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ເວທະນາທີ່ສຳປະຍຸດກັບຕົນ ໂດຍອາການ ໘ ປະການ ຄື: ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະຫະຊາດ, ອັນຍະມັນຍະ, ນິດໄສ, ວິບາກ, ອາຫານ, ສຳປະຍຸດ, ອັດຖິ ແລະ ອະວິຄະຕະ; ເປັນປັດໄຈແກ່ສຳປະຕິສັນນະທີ່ສຳປະຍຸດ ໂດຍອາການ ໕ ປະການ ຄື: ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະນັນຕະຣະ, ສະມະນັນຕະຣະ, ອຸປະນິດໄສ, นັດຖິ ແລະ ວິຄະຕະ; ແລະ ເປັນປັດໄຈແກ່ທຳທັງຫຼາຍທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍສັນຕີຣະນະເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸປະນິດໄສເທົ່ານັ້ນ.

Suṇātīti sotaṃ, taṃ sasambhārasotabilassa anto tanutambalomācite aṅgulivedhakasaṇṭhāne padese sotaviññāṇādīnaṃ yathārahaṃ vatthudvārabhāvaṃ sādhayamānaṃ tiṭṭhati. Saddīyantīti saddā, udāharīyantīti attho. Ghāyatīti ghānaṃ, taṃ sasambhāraghānabilassa anto ajapadasaṇṭhāne padese ghānaviññāṇādīnaṃ yathārahaṃ vatthudvārabhāvaṃ sādhayamānaṃ tiṭṭhati. Gandhiyantīti gandhā, attano vatthuṃ sūciyantīti attho. Jīvitaṃ avhāyatīti jivhā, sāyanaṭṭhena vā jivhā. Sā sasambhārajivhāya atiaggamūlapassāni vajjetvā uparimatalamajjhe bhinnauppaladalaggasaṇṭhāne padese jivhāviññāṇādīnaṃ yathārahaṃ vatthudvārabhāvaṃ sādhayamānā tiṭṭhati. Rasanti te sattāti rasā, assādentīti attho.

ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມໄດ້ຍິນ ຊື່ວ່າ ໂສຕະ (ຫູ), ໂສຕະນັ້ນ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໂດຍເຮັດໜ້າທີ່ເປັນວັດຖຸ ແລະ ທະວານ ຕາມສົມຄວນແກ່ໂສຕະວິນຍານເປັນຕົ້ນ ໃນສະຖານທີ່ອັນມີສັນຖານຄືວົງແຫວນ ທີ່ດາດດາດດ້ວຍຂົນອ່ອນໆ ສີແດງບາງໆ ພາຍໃນຊ່ອງຫູແຫ່ງສະສະພາຣະໂສຕະ. ທຳມະຊາດໃດອັນບຸກຄົນຍ່ອມເປັ່ງອອກ ຊື່ວ່າ ສັດທະ (ສຽງ), ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມຖືກກ່າວອອກມາ. ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມດົມກິ່ນ ຊື່ວ່າ ຄານະ (ດັງ), ຄານະນັ້ນ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໂດຍເຮັດໜ້າທີ່ເປັນວັດຖຸ ແລະ ທະວານ ຕາມສົມຄວນແກ່ຄານະວິນຍານເປັນຕົ້ນ ໃນສະຖານທີ່ອັນມີສັນຖານຄືກີບຕີນແບ້ ພາຍໃນຊ່ອງດັງແຫ່ງສະສະພາຣະຄານະ. ທຳມະຊາດໃດອັນບຸກຄົນຍ່ອມດົມກິ່ນ ຊື່ວ່າ ຄັນທະ (ກິ່ນ), ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມສະແດງເຖິງວັດຖຸຂອງຕົນ. ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມຮ້ອງເອີ້ນຫາຊີວິດ ຊື່ວ່າ ຊິວຫາ (ລີ້ນ), ຫຼື ຊື່ວ່າ ຊິວຫາ ເພາະອັດຖະວ່າເປັນເຄື່ອງລິ້ມລົດ. ຊິວຫານັ້ນ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໂດຍເຮັດໜ້າທີ່ເປັນວັດຖຸ ແລະ ທະວານ ຕາມສົມຄວນແກ່ຊິວຫາວິນຍານເປັນຕົ້ນ ໃນສະຖານທີ່ອັນມີສັນຖານຄືປາຍກີບບົວຫຼວງທີ່ແຕກອອກ ໃນທ່າມກາງພື້ນຜິວເບື້ອງເທິງ ໂດຍເວັ້ນປາຍສຸດ, ໂຄນ ແລະ ຂ້າງທັງສອງ ແຫ່ງສະສະພາຣະຊິວຫາ. ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມລິ້ມລົດທຳມະຊາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຣົດ, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມຊີມລົດ.

Kucchitānaṃ āsavadhammānaṃ āyoti kāyo. Āyoti uppattideso. So yāvatā imasmiṃ kāye upādinnapavatti nāma atthi, tattha yebhuyyena kāyappasādo kāyaviññāṇādīnaṃ yathārahaṃ vatthudvārabhāvaṃ sādhayamāno tiṭṭhati. Phusiyantīti phoṭṭhabbā. Manatīti mano, vijānātīti attho. Attano lakkhaṇaṃ dhārentīti dhammā. Manoti sahāvajjanabhavaṅgaṃ. Dhammāti nibbānaṃ muñcitvā avasesā dhammārammaṇadhammā. Manoviññāṇanti javanamanoviññāṇaṃ. Manosamphassoti taṃsampayutto phasso, so sampayuttāya vedanāya vipākapaccayavajjehi sesehi sattahi paccayehi paccayo hoti. Anantarāya teheva sesānaṃ upanissayeneva paccayo hoti.

ບ່ອນເກີດແຫ່ງທຳອັນເປັນອາສະວະທີ່ໜ້າກຽດ ຊື່ວ່າ ກາຍ. ຄຳວ່າ "ອາໂຍ" ໄດ້ແກ່ ສະຖານທີ່ເກີດ. ກາຍະປະສາດນັ້ນ ໂດຍສ່ວນຫຼາຍຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໂດຍເຮັດໜ້າທີ່ເປັນວັດຖຸ ແລະ ທະວານ ຕາມສົມຄວນແກ່ກາຍະວິນຍານເປັນຕົ້ນ ໃນບ່ອນທີ່ມີຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປາທິນນະກາຍ (ກາຍທີ່ກຳເກີດ) ໃນຮ່າງກາຍນີ້. ທຳມະຊາດໃດອັນກາຍຍ່ອມຖືກຕ້ອງ ຊື່ວ່າ ໂຜດຖັບພະ. ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມຄິດ ຊື່ວ່າ ມະໂນ (ໃຈ), ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມຮູ້ແຈ້ງ. ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມຊົງໄວ້ເຊິ່ງລັກສະນະຂອງຕົນ ຊື່ວ່າ ທຳ. ຄຳວ່າ "ມະໂນ" ໄດ້ແກ່ ພະວັງຄະຈິດທີ່ເປັນໄປພ້ອມກັບອາວັດຊະນະ. ຄຳວ່າ "ທຳ" ໄດ້ແກ່ ທຳມະຣົມທີ່ເຫຼືອ ເວັ້ນພະນິພານເສຍ. ຄຳວ່າ "ມະໂນວິນຍານ" ໄດ້ແກ່ ຊະວະນະມະໂນວິນຍານ. ຄຳວ່າ "ມະໂນສຳຜັດ" ໄດ້ແກ່ ຜັດສະທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍມະໂນວິນຍານນັ້ນ, ຜັດສະນັ້ນ ຍ່ອມເປັນປັດໄຈແກ່ເວທະນາທີ່ສຳປະຍຸດ ດ້ວຍປັດໄຈ ໗ ປະການທີ່ເຫຼືອ ເວັ້ນວິບາກປັດໄຈ. ແລະ ເປັນປັດໄຈແກ່ທຳທີ່ເຫຼືອໂດຍອະນັນຕະຣະປັດໄຈ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອຸປະນິດໄສປັດໄຈເທົ່ານັ້ນ.

Avasiyapavattasallakkhaṇavasena vāti avaso hutvā pavattasaṅkhāre passanavasena olokanavasenāti attho. Rūpe vaso na labbhatīti rūpasmiṃ [Pg.67] vasavattibhāvo issarabhāvo na labbhati. Vedanādīsupi eseva nayo.

ຄຳວ່າ "ອະວະສິຍະປະວັດຕະສັນລັກຂະນະວະເສນະ ວາ" ຄວາມວ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເບິ່ງ, ອະທິບາຍວ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການພິຈາລະນາເຫັນສັງຂານທັງຫຼາຍທີ່ເປັນໄປໂດຍບໍ່ຢູ່ໃນອຳນາດ (ບັງຄັບບັນຊາບໍ່ໄດ້). ຄຳວ່າ "ຣູເປ ວາໂສ ນະ ລັບພະຕິ" ຄວາມວ່າ ຄວາມເປັນໄປໃນອຳນາດ ຫຼື ຄວາມເປັນໃຫຍ່ໃນຮູບ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້. ໃນເວທະນາເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ.

Nāyaṃ, bhikkhave, kāyo tumhākanti attani sati attaniyaṃ nāma hoti, attāyeva ca natthi. Tasmā ‘‘nāyaṃ, bhikkhave, kāyo tumhāka’’nti āha. Nāpi aññesanti añño nāma paresaṃ attā. Tasmiṃ sati aññesaṃ nāma siyā, sopi natthi. Tasmā ‘‘nāpi aññesa’’nti āha. Purāṇamidaṃ, bhikkhave, kammanti nayidaṃ purāṇakammameva, purāṇakammanibbatto panesa kāyo. Tasmā paccayavohārena evaṃ vutto. Abhisaṅkhatantiādi kammavohārasseva vasena purimaliṅgasabhāvatāya vuttaṃ. Ayaṃ panettha attho – abhisaṅkhatanti paccayehi katoti daṭṭhabbo. Abhisañcetayitanti cetanāvatthuko, cetanāmūlakoti daṭṭhabbo. Vedaniyanti vedanāya vatthūti daṭṭhabbo.

ຄຳວ່າ "ນາຍັງ, ພິກຂະເວ, ກາໂຍ ຕຸມຫາກັງ" (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ກາຍນີ້ບໍ່ແມ່ນຂອງພວກເທີ) ຄວາມວ່າ ເມື່ອມີອັດຕາ (ຕົວຕົນ) ຢູ່ ສິ່ງທີ່ເປັນອັດຕະນິຍະ (ຂອງໆ ຕົນ) ຈຶ່ງມີ, ແຕ່ອັດຕານັ້ນເອງກໍບໍ່ມີ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ "ນາຍັງ, ພິກຂະເວ, ກາໂຍ ຕຸມຫາກັງ". ຄຳວ່າ "ນາປິ ອັນເຍສັງ" (ແລະບໍ່ແມ່ນຂອງຄົນອື່ນ) ຄວາມວ່າ ຄຳວ່າ "ຄົນອື່ນ" ໄດ້ແກ່ ອັດຕາຂອງຄົນອື່ນ. ເມື່ອອັດຕາຂອງຄົນອື່ນນັ້ນມີຢູ່ ສິ່ງທີ່ເປັນຂອງຄົນອື່ນຈຶ່ງມີ, ແຕ່ອັດຕາຂອງຄົນອື່ນນັ້ນກໍບໍ່ມີ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ "ນາປິ ອັນເຍສັງ". ຄຳວ່າ "ປຸຣານະມິທັງ, ພິກຂະເວ, ກຳມັງ" (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ກາຍນີ້ຄືກຳເກົ່າ) ຄວາມວ່າ ກາຍນີ້ບໍ່ແມ່ນຕົວວິບາກກຳເກົ່າໂດຍກົງ, ແຕ່ກາຍນີ້ເກີດຂຶ້ນມາຈາກກຳເກົ່າ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຈຶ່ງຕັດໄວ້ຢ່າງນີ້ໂດຍໂວຫານແຫ່ງປັດໄຈ. ຄຳວ່າ "ອະພິສັງຂະຕັງ" ເປັນຕົ້ນ ຕັດໄວ້ໂດຍຄວາມເປັນເພດເດີມ (ປຸງລີງ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຳມະໂວຫານນັ້ນເອງ. ເນື້ອຄວາມໃນຄຳນັ້ນມີດັ່ງນີ້: ຄຳວ່າ "ອະພິສັງຂະຕັງ" ພຶງເຫັນວ່າ ໄດ້ແກ່ ອັນປັດໄຈທັງຫຼາຍປຸງແຕ່ງຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ "ອະພິສັນເຈຕະຢິຕັງ" ພຶງເຫັນວ່າ ໄດ້ແກ່ ມີເຈດຕະນາເປັນທີ່ຕັ້ງ, ມີເຈດຕະນາເປັນມູນເຫດ. ຄຳວ່າ "ເວທະນີຍັງ" ພຶງເຫັນວ່າ ໄດ້ແກ່ ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງເວທະນາ.

Rūpe sāro na labbhatīti rūpasmiṃ niccādisāro na labbhati. Vedanādīsupi eseva nayo. Rūpaṃ assāraṃ nissāranti rūpaṃ assāraṃ sāravirahitañca. Sārāpagatanti sārato apagataṃ. Niccasārasārena vāti bhaṅgaṃ atikkamitvā pavattamānena niccasārena vā. Kassaci niccasārassa abhāvato niccasārena sāro natthi. Sukhasārasārena vāti ṭhitisukhaṃ atikkamitvā pavattamānassa kassaci sukhasārassa abhāvato sukhasārasārena vā. Attasārasārena vāti attattaniyasārasārena vā. Niccena vāti bhaṅgaṃ atikkamitvā pavattamānassa kassaci niccassa abhāvato niccena vā. Dhuvena vāti vijjamānakālepi paccayāyattavuttitāya thirassa kassaci abhāvato dhuvena vā. Sassatena vāti abbocchinnassa sabbakāle vijjamānassa kassaci abhāvato sassatena vā. Avipariṇāmadhammena vāti jarābhaṅgavasena avipariṇāmapakatikassa kassaci abhāvato avipariṇāmadhammena vā.

ຄຳວ່າ "ຣູເປ ສาໂຣ ນະ ລັບພະຕິ" ຄວາມວ່າ ແກ່ນສານມີຄວາມທ່ຽງເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີໃນຮູບ. ໃນເວທະນາເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ "ຣູປັງ ອັດສາຣັງ ນິດສາຣັງ" ຄວາມວ່າ ຮູບເປັນຂອງບໍ່ມີແກ່ນສານ ແລະ ປາສະຈາກແກ່ນສານ. ຄຳວ່າ "ສາຣາປະຄະຕັງ" ຄວາມວ່າ ປາສະຈາກແກ່ນສານແລ້ວ. ຄຳວ່າ "ນິດຈະສາຣະສາເຣນະ ວາ" (ຫຼື ໂດຍແກ່ນສານຄືຄວາມທ່ຽງ) ຄວາມວ່າ ຫຼື ໂດຍແກ່ນສານຄືຄວາມທ່ຽງທີ່ເປັນໄປກ້າວລ່ວງຄວາມແຕກດັບ. ເພາະຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງແກ່ນສານຄືຄວາມທ່ຽງໃດໆ, ແກ່ນສານໂດຍຄວາມເປັນຂອງທ່ຽງຈຶ່ງບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ "ສຸຂະສາຣະສາເຣນະ ວາ" (ຫຼື ໂດຍແກ່ນສານຄືຄວາມສຸກ) ຄວາມວ່າ ຫຼື ໂດຍແກ່ນສານຄືຄວາມສຸກ ເພາະຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງແກ່ນສານຄືຄວາມສຸກໃດໆ ທີ່ເປັນໄປກ້າວລ່ວງຄວາມສຸກໃນຂະນະຕັ້ງຢູ່. ຄຳວ່າ "ອັດຕະສາຣະສາເຣນະ ວາ" ຄວາມວ່າ ຫຼື ໂດຍແກ່ນສານຄືອັດຕາ ແລະ ອັດຕະນິຍະ. ຄຳວ່າ "ນິດເຈນະ ວາ" ຄວາມວ່າ ຫຼື ໂດຍຄວາມທ່ຽງ ເພາະຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງສິ່ງທີ່ທ່ຽງໃດໆ ທີ່ເປັນໄປກ້າວລ່ວງຄວາມແຕກດັບ. ຄຳວ່າ "ທຸເວນະ ວາ" ຄວາມວ່າ ຫຼື ໂດຍຄວາມຢັ້ງຢືນ ເພາະຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງສິ່ງທີ່ຢັ້ງຢືນໃດໆ ທີ່ໝັ້ນຄົງ ເພາະຕ້ອງເປັນໄປຕາມປັດໄຈ ແມ້ໃນຂະນະທີ່ມີຢູ່. ຄຳວ່າ "ສັດສະເຕນະ ວາ" ຄວາມວ່າ ຫຼື ໂດຍຄວາມຍືນຍົງ ເພາະຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງສິ່ງທີ່ຍືນຍົງໃດໆ ທີ່ບໍ່ຂາດສາຍ ມີຢູ່ຕະຫຼອດການທັງປວງ. ຄຳວ່າ "ອະວິປະຣິຣາມະທັມເມນະ ວາ" ຄວາມວ່າ ຫຼື ໂດຍສະພາວະທີ່ບໍ່ແປປວນ ເພາະຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງສິ່ງທີ່ມີສະພາວະບໍ່ແປປວນໃດໆ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມແກ່ ແລະ ຄວາມແຕກດັບ.

Cakkhu suññaṃ attena vā attaniyena vāti ‘‘kārako vedako sayaṃvasī’’ti evaṃ parikappikena attanā vā attābhāvatoyeva attano santakena parikkhārena ca suññaṃ. Sabbaṃ cakkhādilokiyadhammajātaṃ yasmā attā ca ettha natthi, attaniyañca ettha natthi, tasmā ‘‘suñña’’nti vuccatīti attho[Pg.68]. Lokuttarāpi dhammā attattaniyehi suññāyeva, suññātītadhammā natthīti vuttaṃ hoti. Tasmiṃ dhamme attattaniyasārassa natthibhāvo vutto hoti. Loke ca ‘‘suññaṃ gharaṃ suñño ghaṭo’’ti vutto gharassa ghaṭassa ca natthibhāvo na hoti, tasmiṃ ghaṭe ca aññassa natthibhāvo vutto hoti. Bhagavatā ca iti yampi koci tattha na hoti, tena taṃ suññaṃ. Yaṃ pana tattha avasiṭṭhaṃ hoti, taṃ santaṃ idamatthīti pajānātīti ayamevattho vutto. Tathā ñāyaganthe saddaganthe ca ayamevattho. Iti imasmiṃ sutte anattalakkhaṇameva kathitaṃ. Anissariyatoti attano issariye avasavattanato. Akāmakāriyatoti attano akāmaṃ arucikaraṇavasena. Apāpuṇiyatoti ṭhātuṃ patiṭṭhābhāvato. Avasavattanatoti attano vase avattanato. Paratoti aniccato paccayāyattavuttito. Vivittatoti nissarato.

ຄຳວ່າ "ຈັກຂຸ ສຸຍຍັງ ອັດເຕນະ ວາ ອັດຕະນິເຍນະ ວາ" (ຈັກຂຸວ່າງເປົ່າຈາກອັດຕາ ຫຼື ຈາກສິ່ງທີ່ເປັນຂອງອັດຕາ) ຄວາມວ່າ ຈັກຂຸວ່າງເປົ່າຈາກອັດຕາທີ່ກຳນົດຕູ່ເອົາຢ່າງນີ້ວ່າ "ຜູ້ເຮັດ, ຜູ້ສະເຫວີຍ, ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນຕົວເອງ" ຫຼື ວ່າງເປົ່າຈາກບໍລິວານອັນເປັນຂອງຕົນ ເພາະຄວາມບໍ່ມີອັດຕານັ້ນເອງ. ອະທິບາຍວ່າ ໂລກິຍະທຳທັງປວງມີຈັກຂຸເປັນຕົ້ນ ເພາະເຫດທີ່ອັດຕາກໍບໍ່ມີໃນທຳນີ້, ອັດຕະນິຍະກໍບໍ່ມີໃນທຳນີ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "ສຸຍຍັງ" (ວ່າງເປົ່າ). ແມ້ໂລກຸດຕະຣະທຳທັງຫຼາຍກໍວ່າງເປົ່າຈາກອັດຕາແລະອັດຕະນິຍະເຊັ່ນກັນ, ທີ່ຊື່ວ່າທຳທີ່ພົ້ນໄປຈາກຄວາມວ່າງເປົ່ານັ້ນບໍ່ມີ, ນີ້ຄືຄຳທີ່ກ່າວໄວ້. ເປັນອັນກ່າວເຖິງຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງແກ່ນສານຄືອັດຕາແລະອັດຕະນິຍະໃນທຳນັ້ນ. ແລະ ໃນໂລກ ຄຳວ່າ "ເຮືອນວ່າງ, ໝໍ້ວ່າງ" ບໍ່ໄດ້ໝາຍເຖິງຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງເຮືອນ ຫຼື ໝໍ້, ແຕ່ໝາຍເຖິງຄວາມບໍ່ມີຢູ່ແຫ່ງສິ່ງອື່ນໃນໝໍ້ ຫຼື ເຮືອນນັ້ນ. ແລະ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກກໍຕັດເນື້ອຄວາມນີ້ໄວ້ວ່າ "ສິ່ງໃດບໍ່ມີຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນ, ທີ່ນັ້ນກໍວ່າງເປົ່າດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ. ແຕ່ສິ່ງໃດເຫຼືອຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນ, ຍ່ອມຮູ້ຊັດສິ່ງທີ່ມີຢູ່ນັ້ນວ່າ ມີຢູ່". ໃນຄຳພີຍາຍະ (ຕັກກະສາດ) ແລະ ຄຳພີສັດທະ (ໄວຍາກອນ) ກໍມີເນື້ອຄວາມນີ້ເຊັ່ນກັນ. ດັ່ງນັ້ນ ໃນສູດນີ້ ຈຶ່ງກ່າວເຖິງອະນັດຕະລັກສະນະເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "ອະນິດສະຣิຍະໂຕ" ຄວາມວ່າ ເພາະບໍ່ເປັນໄປໃນອຳນາດແຫ່ງຄວາມເປັນໃຫຍ່ຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ "ອະກາມະກາຣິຍະໂຕ" ຄວາມວ່າ ເພາະເຮັດຕາມຄວາມບໍ່ປາດຖະໜາ ຄືຄວາມບໍ່ພໍໃຈຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ "ອະປາປຸນິຍະໂຕ" ຄວາມວ່າ ເພາະບໍ່ເຖິງຄວາມຕັ້ງຢູ່ແລະຄວາມປະດິດສະຖານ. ຄຳວ່າ "ອະວະສະວັດຕະນະໂຕ" ความວ່າ ເພາະບໍ່ເປັນໄປໃນອຳນາດຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ "ປະຣະໂຕ" ຄວາມວ່າ ໂດຍຄວາມເປັນຂອງຄົນອື່ນ ເພາະບໍ່ທ່ຽງ ແລະ ເພາະຕ້ອງເປັນໄປຕາມປັດໄຈ. ຄຳວ່າ "ວິວິດຕະໂຕ" ຄວາມວ່າ ໂດຍຄວາມເປັນຂອງສະຫງັດ (ຫຼຸດພົ້ນ).

Suddhanti kevalaṃ issarakālapakatīhi vinā kevalaṃ paccayāyattapavattivasena pavattamānaṃ suddhaṃ nāma. Attaniyavirahito suddhadhammapuñjoti ca. Suddhaṃ dhammasamuppādaṃ, suddhaṃ saṅkhārasantatinti suddhaṃ passantassa jānantassa saṅkhārānaṃ santatiṃ abbocchinnasaṅkhārasantatiṃ. Tatheva suddhaṃ passantassa saṅkhārādīni, ekaṭṭhāni ādarena dvattikkhattuṃ vuttāni. Evaṃ passantassa maraṇamukhe bhayaṃ na hoti. Gāmaṇīti ālapanaṃ. Tiṇakaṭṭhasamaṃ lokanti imaṃ upādinnakkhandhasaṅkhātaṃ lokaṃ. Yadā tiṇakaṭṭhasamaṃ paññāya passati. Yathā araññe tiṇakaṭṭhādīsu gaṇhantesu attānaṃ vā attaniyaṃ vā gaṇhātīti na hoti, tesu vā tiṇakaṭṭhādīsu sayameva nassantesupi vinassantesupi attā nassati, attaniyo nassatīti na hoti. Evaṃ imasmiṃ kāyepi nassante vā vinassante vā attā vā attaniyaṃ vā bhijjatīti apassanto paññāya tiṇakaṭṭhasamaṃ passatīti vuccati. Nāññaṃ patthayate kiñci, aññatrappaṭisandhiyāti paṭisandhivirahitaṃ nibbānaṃ ṭhapetvā aññaṃ bhavaṃ vā attabhāvaṃ vā na pattheti.

ຄຳວ່າ "ສຸດທັງ" (ລ້ວນໆ) ຄວາມວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ ລ້ວນໆ ເພາະເປັນໄປໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເປັນໄປທີ່ຂຶ້ນກັບປັດໄຈເທົ່ານັ້ນ ປາສະຈາກພຣະອິດສວນ, ການເວລາ ແລະ ປະກົດຕິ (ທຳມະຊາດເດີມ). ແລະ ໄດ້ແກ່ ກອງທຳລ້ວນໆ ທີ່ປາສະຈາກອັດຕະນິຍະ. ຄຳວ່າ "ສຸດທັງ ທັມມະສະມຸບປາດັງ, ສຸດທັງ ສັງຂາຣະສັນຕະຕິງ" (ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງທຳລ້ວນໆ, ສືບຕໍ່ແຫ່ງສັງຂານລ້ວນໆ) ຄວາມວ່າ ແກ່ຜູ້ເຫັນຢູ່ ຜູ້ຮູ້ຢູ່ເຊິ່ງຄວາມສືບຕໍ່ແຫ່ງສັງຂານລ້ວນໆ ຄືຄວາມສືບຕໍ່ແຫ່ງສັງຂານທີ່ບໍ່ຂາດສາຍ. ຄຳວ່າ "ສຸດທັງ" ຕັດໄວ້ ໒-໓ ເທື່ອ ດ້ວຍຄວາມເອົາໃຈໃສ່ ເພື່ອສະແດງເຖິງສັງຂານເປັນຕົ້ນທີ່ມີເນື້ອຄວາມດຽວກັນ ແກ່ຜູ້ເຫັນຢູ່ຢ່າງນັ້ນ. ເມື່ອເຫັນຢູ່ຢ່າງນີ້ ຄວາມຢ້ານກົວໃນປາກທາງແຫ່ງຄວາມຕາຍຍ່ອມບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ "ຄາມະນິ" ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນ. ຄຳວ່າ "ຕิຣະກັດຖະສະມັງ ໂລກັງ" (ໂລກສະເໝີດ້ວຍຫຍ້າແລະໄມ້) ໄດ້ແກ່ ໂລກອັນກ່າວຄືອຸປາທິນນະຂັນນີ້. ຄຳວ່າ "ຢະທາ ຕິຣະກັດຖະສະມັງ ປັນຍາຍະ ປັດສະຕິ" (ເມື່ອໃດເຫັນດ້ວຍປັນຍາສະເໝີດ້ວຍຫຍ້າແລະໄມ້) ຄວາມວ່າ ປຽບເໝືອນເມື່ອຄົນທັງຫຼາຍຖືເອົາຫຍ້າແລະກິ່ງໄມ້ເປັນຕົ້ນໃນປ່າ ຄວາມຄິດວ່າ "ເຂົາຖືເອົາຕົວເຮົາ ຫຼື ຂອງໆ ເຮົາ" ຍ່ອມບໍ່ມີ, ຫຼື ເມື່ອຫຍ້າແລະກິ່ງໄມ້ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ເສື່ອມໄປ ຫຼື ຈິບຫາຍໄປເອງ ຄວາມຄິດວ່າ "ຕົວເຮົາເສື່ອມໄປ, ຂອງໆ ເຮົາເສື່ອມໄປ" ຍ່ອມບໍ່ມີ. ສັນໃດ, ເມື່ອກາຍນີ້ເສື່ອມໄປ ຫຼື ຈິບຫາຍໄປ ຜູ້ທີ່ບໍ່ເຫັນວ່າ "ຕົວເຮົາ ຫຼື ຂອງໆ ເຮົາ ແຕກສະຫຼາຍໄປ" ຍ່ອມຊື່ວ່າ ເຫັນດ້ວຍປັນຍາສະເໝີດ້ວຍຫຍ້າແລະໄມ້ ສັນນັ້ນ. ຄຳວ່າ "ນານຍັງ ປັດຖະຢະເຕ ກິນຈິ, ອັນຍັດຕະຣະປະຕິສັນທິຢາ" ຄວາມວ່າ ເວັ້ນພຣະນິພານອັນປາສະຈາກປະຕິສົນທິເສຍແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ປາດຖະໜາພົບ ຫຼື ອັດຕະພາບອື່ນໃດເລີຍ.

Rūpaṃ samannesatīti rūpassa sāraṃ pariyesati. Ahanti vāti diṭṭhivasena. Mamanti vāti taṇhāvasena. Asmīti vāti mānavasena. Tampi tassa na hotīti taṃ tividhampi tassa puggalassa na hoti.

ຄຳວ່າ "ຣູປັງ ສະມັນເນສະຕິ" ຄວາມວ່າ ຍ່ອມສະແຫວງຫາແກ່ນສານແຫ່ງຮູບ. ຄຳວ່າ "ອະຫັງ" (ເຮົາ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທິດຖິ. ຄຳວ່າ "ມະມະ" (ຂອງເຮົາ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫາ. ຄຳວ່າ "ອັສມິ" (ເຮົາເປັນ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມານະ. ຄຳວ່າ "ຕັມປິ ຕັດສະ ນະ ໂຫຕິ" ຄວາມວ່າ ແມ້ອາການ ໓ ປະການນັ້ນ ກໍບໍ່ມີແກ່ບຸກຄົນນັ້ນ.

Idhāti [Pg.69] desāpadese nipāto, svāyaṃ katthaci lokaṃ upādāya vuccati. Yathāha – ‘‘idha tathāgato loke uppajjatī’’ti (saṃ. ni. 3.78; a. ni. 4.33). Katthaci sāsanaṃ. Yathāha – ‘‘idheva, bhikkhave, samaṇo, idha dutiyo samaṇo’’ti (ma. ni. 1.139; dī. ni. 2.214). Katthaci okāsaṃ. Yathāha –

ຄຳວ່າ "ອິທະ" (ໃນນີ້) ເປັນນິບາດສະແດງເຖິງສະຖານທີ່, ນິບາດນັ້ນ ບາງບ່ອນກ່າວໝາຍເຖິງໂລກ. ດັ່ງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຕັດໄວ້ວ່າ "ອິທະ ຕັຖາຄະໂຕ ໂລເກ ອຸບປັດຊະຕິ" (ພຣະຕຖາຄົດອຸບັດຂຶ້ນໃນໂລກນີ້). ບາງບ່ອນກ່າວໝາຍເຖິງພຣະສາສະໜາ. ດັ່ງທີ່ຕັດໄວ້ວ່າ "ອິເທວະ, ພິກຂະເວ, ສະມະໂນ, ອິທະ ທຸຕິໂຍ ສະມະໂນ" (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ສະມະນະມີໃນສາສະໜານີ້ເທົ່ານັ້ນ, ສະມະນະທີສອງກໍມີໃນສາສະໜານີ້). ບາງບ່ອນກ່າວໝາຍເຖິງໂອກາດ (ສະຖານທີ່). ດັ່ງທີ່ຕັດໄວ້ວ່າ:

‘‘Idheva tiṭṭhamānassa, devabhūtassa me sato;

Punarāyu ca me laddho, evaṃ jānāhi mārisā’’ti. (dī. ni. 2.369);

"ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າຢືນຢູ່ໃນທີ່ນີ້ເອງ ເປັນເທວະດາຢູ່, ກໍໄດ້ອາຍຸຄືນມາອີກ, ທ່ານຜູ້ນິຣະທຸກ ຈົ່ງຊາບຢ່າງນີ້ເຖີດ".

Katthaci padapūraṇamattameva. Yathāha – ‘‘idhāhaṃ, bhikkhave, bhuttāvī assaṃ pavārito’’ti (ma. ni. 1.30). Idha pana lokaṃ upādāya vuttoti veditabbo. Assutavā puthujjanoti ettha pana āgamādhigamābhāvā ñeyyo ‘‘assutavā’’iti. Yassa hi khandhadhātuāyatanapaccayākārasatipaṭṭhānādīsu uggahaparipucchāvinicchayarahitattā diṭṭhipaṭisedhako neva āgamo, paṭipattiyā adhigantabbassa anadhigatattā neva adhigamo atthi, so āgamādhigamābhāvā ñeyyo ‘‘assutavā’’ iti. Svāyaṃ –

ບາງບ່ອນເປັນພຽງຄຳເຕັມບົດ (ບົດບູຣະນະ) ເທົ່ານັ້ນ. ດັ່ງທີ່ຕັດໄວ້ວ່າ "ອິທາຫັງ, ພິກຂະເວ, ພຸດຕາວີ ອັດສັງ ປະວາຣິໂຕ" (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ໃນທີ່ນີ້ ເຮົາສັນອີ່ມແລ້ວ ຫ້າມພັດແລ້ວ). ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ກ່າວໝາຍເຖິງໂລກ. ສ່ວນຄຳວ່າ "ອັດສຸຕະວາ ປຸຖຸຊຊະໂນ" (ປຸຖຸຊົນຜູ້ບໍ່ໄດ້ສົດັບ) ນັ້ນ, ໃນຄຳນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ "ຜູ້ບໍ່ໄດ້ສົດັບ" ເພາະບໍ່ມີອາຄົມ (ການຮຽນ) ແລະ ອະທິຄົມ (ການບັນລຸ). ດ້ວຍວ່າ ບຸກຄົນໃດ ບໍ່ມີອາຄົມອັນເປັນເຄື່ອງປ້ອງກັນທິດຖິ ເພາະປາສະຈາກການຮຽນ, ການສອບຖາມ ແລະ ການວິນິດໄສໃນຂັນ, ທາດ, ອາຍະຕະນະ, ປັດຈະຍາການ ແລະ ສະຕິປັດຖານເປັນຕົ້ນ, ແລະ ບໍ່ມີອະທິຄົມ ເພາະບໍ່ໄດ້ບັນລຸທຳອັນພຶງບັນລຸດ້ວຍການປະຕິບັດ, ບຸກຄົນນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ "ຜູ້ບໍ່ໄດ້ສົດັບ" ເພາະບໍ່ມີອາຄົມແລະອະທິຄົມນັ້ນ. ປຸຖຸຊົນນັ້ນ:

Puthūnaṃ jananādīhi, kāraṇehi puthujjano;

Puthujjanantogadhattā, puthuvāyaṃ jano iti. (dī. ni. aṭṭha. 1.7;

ma. ni. aṭṭha. 1.2;

a. ni. aṭṭha. 1.1.51;

paṭi. ma. aṭṭha. 2.1.130);

"ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະເຫດທັງຫຼາຍມີການກໍ່ກຳເນີດກິເລດໜາແໜ້ນເປັນຕົ້ນ, ແລະ ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະນັບເນື່ອງເຂົ້າໃນໝູ່ຊົນຜູ້ໜາແໜ້ນ, ໝູ່ຊົນນີ້ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້".

So hi puthūnaṃ nānappakārānaṃ kilesādīnaṃ jananādīhipi kāraṇehi puthujjano. Yathāha – puthu kilese janentīti puthujjanā, puthu avihatasakkāyadiṭṭhikāti puthujjanā, puthu satthārānaṃ mukhullokikāti puthujjanā, puthu sabbagatīhi avuṭṭhitāti puthujjanā, puthu nānābhisaṅkhāre abhisaṅkharontīti puthujjanā, puthu nānāoghehi vuyhantīti puthujjanā, puthu nānāsantāpehi santappentīti puthujjanā, puthu nānāpariḷāhehi pariḍayhantīti puthujjanā, puthu pañcasu kāmaguṇesu rattā giddhā gadhitā muñchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhāti puthujjanā, puthu pañcahi nīvaraṇehi āvuṭā nivuṭā ovuṭā pihitā paṭicchannā paṭikujjitāti puthujjanā (mahāni. 51, 94), puthūnaṃ vā gaṇanapathamatītānaṃ ariyadhammaparammukhānaṃ nīcadhammasamācārānaṃ janānaṃ antogadhattāpi puthujjanā, puthuva ayaṃ visuṃyeva saṅkhyaṃ gato, visaṃsaṭṭho [Pg.70] sīlasutādiguṇayuttehi ariyehi janotipi puthujjano. Evametehi ‘‘assutavā puthujjano’’ti dvīhi padehi ye te –

ເພາະວ່າ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະເຫດຕ່າງໆ ມີການຍັງກິເລດອັນໜາແໜ້ນ ແລະມີປະການຕ່າງໆ ໃຫ້ເກີດຂຶ້ນເປັນຕົ້ນ. ສົມດັ່ງທີ່ພຣະອົງຕຣັດໄວ້ວ່າ— “ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະສ້າງກິເລດໜາ, ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະມີສັກກາຍະທິຕຖິອັນຍັງລະບໍ່ໄດ້ເປັນຈຳນວນຫຼາຍ, ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະຄອຍເບິ່ງໜ້າພຣະສາດສະດາທັງຫຼາຍເປັນຈຳນວນຫຼາຍ, ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະບໍ່ອອກໄປຈາກຄະຕິທັງປວງເປັນຈຳນວນຫຼາຍ, ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະປຸງແຕ່ງອະພິສັງຂານຕ່າງໆ ເປັນຈຳນວນຫຼາຍ, ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະຖືກໂອຄະຕ່າງໆ ພັດພາໄປເປັນຈຳນວນຫຼາຍ, ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະຖືກຄວາມຮ້ອນຮົນຕ່າງໆ ເຜົາຜານເປັນຈຳນວນຫຼາຍ, ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະຖືກຄວາມເຜົາຮ້ອນຕ່າງໆ ແຜດເຜົາເປັນຈຳນວນຫຼາຍ, ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະກຳໜັດ, ຍິນດີ, ໝົກມຸ້ນ, ປ່ອຍຕົວ, ສະໜິດສະໜົມ, ຂ້ອງ, ຕິດ, ພົວພັນ ໃນກາມະຄຸນ ໕ ເປັນຈຳນວນຫຼາຍ, ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະຖືກນີວອນ ໕ ກີດກັ້ນ, ບັງ, ປິດ, ງຳ, ປົກຄຸມ, ຄອບໄວ້ ເປັນຈຳນວນຫຼາຍ” (ມຫານິ. ໕໑, ໙໔). ຫຼືວ່າ ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະນັບເຂົ້າໃນໝູ່ຊົນເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ຜູ້ລ່ວງພົ້ນທາງແຫ່ງການນັບ, ຜູ້ມີໜ້າຫຼັງຕໍ່ອະລິຍະທັມ, ຜູ້ມີຄວາມປະພຶດຕໍ່າຊ້າ. ຫຼືວ່າ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊົນ ເພາະເປັນຜູ້ຕ່າງຫາກ, ແຍກອອກໄປຕ່າງຫາກ, ບໍ່ປົນເປກັບພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄຸນມີສີລ ແລະສຸຕະເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍຄຳ ໒ ຄຳນີ້ວ່າ “ອັສສຸຕະວາ ປຸຖຸຊຊະໂນ” (ປຸຖຸຊົນຜູ້ບໍ່ໄດ້ສົດັບ) ດັ່ງນີ້ ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນໃດ—

‘‘Duve puthujjanā vuttā, buddhenādiccabandhunā;

Andho puthujjano eko, kalyāṇeko puthujjano’’ti. (dī. ni. aṭṭha. 1.7;

ma. ni. aṭṭha. 1.2;

saṃ. ni. aṭṭha. 2.2.61;

a. ni. aṭṭha. 1.1.51;

paṭi. ma. aṭṭha. 2.1.130;

dha. sa. aṭṭha. 1007) –

“ພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ເປັນເຜົ່າພັນແຫ່ງພຣະອາທິດ ຕຣັດປຸຖຸຊົນໄວ້ ໒ ປະເພດ ຄື: ອັນທະປຸຖຸຊົນ (ປຸຖຸຊົນຄົນບອດ) ໑, ກັນລະຍານະປຸຖຸຊົນ (ປຸຖຸຊົນຄົນດີ) ໑”.

Dve puthujjanā vuttā, tesu andhaputhujjano vutto hotīti veditabbo.

ໃນປຸຖຸຊົນ ໒ ປະເພດທີ່ຕຣັດໄວ້ນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ໃນທີ່ນີ້ໝາຍເຖິງ ອັນທະປຸຖຸຊົນ (ປຸຖຸຊົນຄົນບອດ).

Ariyānaṃ adassāvītiādīsu ariyāti ārakattā kilesehi, anaye na iriyanato, aye iriyanato, sadevakena ca lokena araṇīyato buddhā ca paccekabuddhā ca buddhasāvakā ca vuccanti, buddhā eva vā idha ariyā. Yathāha – ‘‘sadevake, bhikkhave, loke…pe… tathāgato ariyoti vuccatī’’ti (saṃ. ni. 5.1098).

ໃນຄຳວ່າ “ອະລິຍານັງ ອະທັສສາວີ” (ຜູ້ບໍ່ເຫັນພຣະອະລິຍະເຈົ້າ) ເປັນຕົ້ນນີ້, ທີ່ຊື່ວ່າ “ອະລິຍະ” ເພາະຫ່າງໄກຈາກກິເລດ, ເພາະບໍ່ດຳເນີນໄປໃນທາງທີ່ບໍ່ເກື້ອກູນ, ເພາະດຳເນີນໄປໃນທາງທີ່ເກື້ອກູນ, ແລະເພາະເປັນຜູ້ທີ່ໂລກພ້ອມທັງເທວະດາພຶງບູຊາ, ໄດ້ແກ່ ພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າ ແລະພຣະພຸດທະສາວົກ. ຫຼືວ່າ ໃນທີ່ນີ້ ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ພຣະອະລິຍະ. ສົມດັ່ງທີ່ພຣະອົງຕຣັດໄວ້ວ່າ: “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ໃນໂລກພ້ອມທັງເທວະດາ... ລະ... ຕຖາຄົດ ຊື່ວ່າ ພຣະອະລິຍະ” (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໙໘).

Sappurisāti ettha pana paccekabuddhā tathāgatasāvakā ca ‘‘sappurisā’’ti veditabbā. Te hi lokuttaraguṇayogena sobhanā purisāti sappurisā. Sabbeva vā ete dvidhāpi vuttā. Buddhāpi hi ariyā ca sappurisā ca paccekabuddhāpi buddhasāvakāpi. Yathāha –

ສ່ວນໃນຄຳວ່າ “ສັບປຸຣິສາ” (ສັດບຸຣຸດ) ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າ ແລະພຣະຕຖາຄົດສາວົກ ຊື່ວ່າ “ສັດບຸຣຸດ”. ເພາະວ່າ ທ່ານເຫຼົ່ານັ້ນເປັນບຸຣຸດຜູ້ງົດງາມ ດ້ວຍການປະກອບດ້ວຍໂລກຸດຕະຣະຄຸນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສັດບຸຣຸດ. ຫຼືວ່າ ທ່ານທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ຕຣັດໄວ້ໂດຍທັງສອງຊື່ ຄື: ພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າ ແລະພຣະພຸດທະສາວົກ ກໍຊື່ວ່າ ພຣະອະລິຍະ ແລະສັດບຸຣຸດ. ສົມດັ່ງທີ່ຕຣັດໄວ້ວ່າ—

‘‘Yo ve kataññū katavedi dhīro, kalyāṇamitto daḷhabhatti ca hoti;

Dukhitassa sakkacca karoti kiccaṃ, tathāvidhaṃ sappurisaṃ vadantī’’ti. (ma. ni. aṭṭha. 1.2;

paṭi. ma. aṭṭha. 2.1.130;

dha. sa. aṭṭha. 1007);

“ຜູ້ໃດເປັນຄົນກະຕັນຍູກະຕະເວທີ ເປັນນັກປາດ, ມີມິດດີ ແລະມີຄວາມພັກດີໝັ້ນຄົງ, ຊ່ວຍເຫຼືອເກື້ອກູນແກ່ຜູ້ຕົກທຸກໄດ້ຍາກໂດຍເຄົາລົບ, ບັນດິດທັງຫຼາຍເອີ້ນຄົນເຊັ່ນນັ້ນວ່າ ສັດບຸຣຸດ”.

‘‘Kalyāṇamitto daḷhabhatti ca hotī’’ti ettāvatā hi buddhasāvako vutto. Kataññutādīhi paccekabuddhā buddhāti, yo imesaṃ ariyānaṃ adassanasīlo, na ca dassane sādhukārī, so ariyānaṃ adassāvīti veditabbo. So cakkhunā adassāvī, ñāṇena adassāvīti duvidho, tesu ñāṇena adassāvī idha adhippeto. Maṃsacakkhunā hi dibbacakkhunā vā ariyā diṭṭhāpi adiṭṭhāva honti tesaṃ cakkhunā vaṇṇamattagahaṇato, na ariyabhāvagocarato. Soṇasiṅgālādayopi cakkhunā ariye passanti, na ca te ariyānaṃ dassāvino.

ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ “ເປັນຜູ້ມີມິດດີ ແລະມີຄວາມພັກດີໝັ້ນຄົງ” ໝາຍເຖິງ ພຣະພຸດທະສາວົກ. ດ້ວຍຄຸນມີຄວາມກະຕັນຍູເປັນຕົ້ນ ໝາຍເຖິງ ພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າ ແລະພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ. ບຸກຄົນໃດມີປົກກະຕິບໍ່ເຫັນພຣະອະລິຍະເຈົ້າເຫຼົ່ານີ້ ແລະບໍ່ຍິນດີໃນການເຫັນ, ບຸກຄົນນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ “ຜູ້ບໍ່ເຫັນພຣະອະລິຍະເຈົ້າ”. ການບໍ່ເຫັນນັ້ນມີ ໒ ປະເພດ ຄື: ບໍ່ເຫັນດ້ວຍຕາ (ຈັກຂຸ) ໑, ບໍ່ເຫັນດ້ວຍຍານ (ປັນຍາ) ໑. ໃນ ໒ ປະເພດນັ້ນ ທີ່ປະສົງໃນທີ່ນີ້ຄື ບໍ່ເຫັນດ້ວຍຍານ. ເພາະວ່າ ພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ເຖິງວ່າຈະຖືກເຫັນດ້ວຍມັງສະຈັກຂຸ (ຕາເນື້ອ) ຫຼືທິບພະຍະຈັກຂຸ (ຕາທິບ) ກໍຊື່ວ່າ ບໍ່ເຫັນຢູ່ດີ ເພາະຕານັ້ນຮັບຮູ້ພຽງແຕ່ສີສັນວັນນະເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ໄດ້ຮັບຮູ້ເຖິງຄວາມເປັນພຣະອະລິຍະ. ເຖິງແມ່ນວ່າໝາ ແລະໝາຈິ້ງຈອກເປັນຕົ້ນ ຈະເຫັນພຣະອະລິຍະເຈົ້າດ້ວຍຕາ, ແຕ່ພວກມັນກໍບໍ່ຊື່ວ່າ ເປັນຜູ້ເຫັນພຣະອະລິຍະເຈົ້າ.

Tatridaṃ [Pg.71] vatthu – cittalapabbatavāsino kira khīṇāsavattherassa upaṭṭhāko vuḍḍhapabbajito ekadivasaṃ therena saddhiṃ piṇḍāya caritvā therassa pattacīvaraṃ gahetvā piṭṭhito āgacchanto theraṃ pucchi – ‘‘ariyā nāma, bhante, kīdisā’’ti? Thero āha – ‘‘idhekacco mahallako ariyānaṃ pattacīvaraṃ gahetvā vattapaṭipattiṃ katvā saha carantopi neva ariye jānāti, evaṃ dujjānā, āvuso, ariyā’’ti. Evaṃ vuttepi so neva aññāsi. Tasmā cakkhunā dassanaṃ na dassanaṃ, ñāṇena dassanameva dassanaṃ. Yathāha – ‘‘alaṃ te, vakkali, kiṃ te iminā pūtikāyena diṭṭhena, yo kho, vakkali, dhammaṃ passati, so maṃ passatī’’ti (saṃ. ni. 3.87). Tasmā cakkhunā passantopi ñāṇena ariyehi diṭṭhaṃ aniccādilakkhaṇaṃ apassanto, ariyānaṃ adhigatañca dhammaṃ anadhigacchanto, ariyakaradhammānaṃ ariyabhāvassa ca adiṭṭhattā ‘‘ariyānaṃ adassāvī’’ti veditabbo.

ໃນເລື່ອງນັ້ນ ມີເລື່ອງເລົ່າມາດັ່ງນີ້: ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະຫຼວງຕາຜູ້ເປັນອຸປັດຖາກຂອງພຣະຂີນາສົບເຖຣະ ຜູ້ອາໄສຢູ່ທີ່ຈິດຕະລະບັນພົດ ວັນໜຶ່ງ ໄດ້ທ່ຽວບິນທະບາດຮ່ວມກັບພຣະເຖຣະ ຖືບາດແລະຈີວອນຂອງພຣະເຖຣະ ຍ່າງຕາມຫຼັງມາ ໄດ້ຖາມພຣະເຖຣະວ່າ: “ຂ້ານ້ອຍແຕ່ພຣະຄຸນເຈົ້າຜູ້ຈະເລີນ, ທີ່ຊື່ວ່າ ພຣະອະລິຍະເຈົ້ານັ້ນ ມີລັກສະນະແນວໃດ?” ພຣະເຖຣະຕອບວ່າ: “ອາວຸໂສ, ຄົນແກ່ບາງຄົນໃນໂລກນີ້ ຖືບາດແລະຈີວອນຂອງພຣະອະລິຍະເຈົ້າ ປະຕິບັດວັດປະຕິບັດ ຍ່າງຮ່ວມທາງກັນໄປ ກໍຍັງບໍ່ຮູ້ຈັກພຣະອະລິຍະເຈົ້າເລີຍ, ອາວຸໂສ, ພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຮູ້ຈັກໄດ້ຍາກຢ່າງນີ້ແລ້ວ”. ເຖິງແມ່ນພຣະເຖຣະຈະກ່າວຢ່າງນີ້ ພຣະຫຼວງຕານັ້ນກໍຍັງບໍ່ເຂົ້າໃຈ. ເພາະສະນັ້ນ ການເຫັນດ້ວຍຕາ ຈຶ່ງບໍ່ຊື່ວ່າການເຫັນ, ການເຫັນດ້ວຍຍານເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າການເຫັນ. ສົມດັ່ງທີ່ພຣະອົງຕຣັດໄວ້ວ່າ: “ຢ່າເລີຍ ວັກຄະລິ, ປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍກາຍອັນເປື່ອຍເນົ່ານີ້ທີ່ເຈົ້າເຫັນແລ້ວ, ວັກຄະລິ, ຜູ້ໃດເຫັນທັມ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າເຫັນເຮົາ” (ສໍ. ນິ. ໓.໘໗). ເພາະສະນັ້ນ ບຸກຄົນເຖິງວ່າຈະເຫັນດ້ວຍຕາ ແຕ່ເມື່ອບໍ່ເຫັນລັກສະນະມີອະນິດຈະລັກສະນະເປັນຕົ້ນ ທີ່ພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍເຫັນແລ້ວດ້ວຍຍານ, ແລະບໍ່ບັນລຸທັມທີ່ພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍບັນລຸແລ້ວ, ເພາະບໍ່ເຫັນທັມທີ່ເຮັດໃຫ້ເປັນພຣະອະລິຍະ ແລະຄວາມເປັນພຣະອະລິຍະ, ພຶງຊາບວ່າ “ຜູ້ບໍ່ເຫັນພຣະອະລິຍະເຈົ້າ”.

Ariyadhammassa akovidoti satipaṭṭhānādibhede ariyadhamme akusalo. Ariyadhamme avinītoti ettha pana –

ຄຳວ່າ “ອະລິຍະທັມມັສສະ ອະໂກວິໂທ” (ຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນອະລິຍະທັມ) ຄື ເປັນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນອະລິຍະທັມອັນມີປະເພດມີສະຕິປັດຖານເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນໃນຄຳວ່າ “ອະລິຍະທັມເມ ອະວິນີໂຕ” (ຜູ້ບໍ່ໄດ້ຮັບການແນະນຳໃນອະລິຍະທັມ) ນີ້—

Duvidho vinayo nāma, ekamekettha pañcadhā;

Abhāvato tassa ayaṃ, ‘‘avinīto’’ti vuccati. (ma. ni. aṭṭha. 1.2;

su. ni. aṭṭha. 1.uragasuttavaṇṇanā;

paṭi. ma. aṭṭha. 2.1.130;

dha. sa. aṭṭha. 1007);

“ທີ່ຊື່ວ່າ ວິນັຍ ນັ້ນມີ ໒ ປະເພດ, ແຕ່ລະປະເພດໃນ ໒ ປະເພດນັ້ນ ແບ່ງອອກເປັນ ໕ ປະການ; ເພາະຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງວິນັຍນັ້ນ ບຸກຄົນນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ‘ຜູ້ບໍ່ໄດ້ຮັບການແນະນຳ’ (ອະວິນີໂຕ)”.

Ayañhi saṃvaravinayo pahānavinayoti duvidho vinayo. Ettha ca duvidhepi vinaye ekamekopi vinayo pañcadhā bhijjati. Saṃvaravinayopi hi sīlasaṃvaro satisaṃvaro ñāṇasaṃvaro khantisaṃvaro vīriyasaṃvaroti pañcavidho. Pahānavinayopi tadaṅgappahānaṃ vikkhambhanappahānaṃ samucchedappahānaṃ paṭippassaddhippahānaṃ nissaraṇappahānanti pañcavidho.

ເພາະວ່າ ວິນັຍນີ້ມີ ໒ ປະເພດ ຄື: ສັງວອນວິນັຍ ໑, ປະຫານະວິນັຍ ໑. ແລະໃນວິນັຍທັງ ໒ ປະເພດນີ້ ແຕ່ລະປະເພດກໍແບ່ງອອກເປັນ ໕ ປະການ. ຄື ສັງວອນວິນັຍ ກໍມີ ໕ ປະການ ໄດ້ແກ່: ສີລສັງວອນ ໑, ສະຕິສັງວອນ ໑, ຍານສັງວອນ ໑, ขັນຕິສັງວອນ ໑, ວິຣິຍະສັງວອນ ໑. ປະຫານະວິນັຍ ກໍມີ ໕ ປະການ ໄດ້ແກ່: ຕະທັງຄະປະຫານ ໑, ວິກຂັມພະນະປະຫານ ໑, ສະມຸດເສທະປະຫານ ໑, ປະຕິປັດສັດທິປະຫານ ໑, ນິດສະຣະນະປະຫານ ໑.

Tattha ‘‘iminā pātimokkhasaṃvarena upeto hoti samupeto’’ti (vibha. 511) ayaṃ sīlasaṃvaro. ‘‘Rakkhati cakkhundriyaṃ, cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjatī’’ti (ma. ni. 1.295; saṃ. ni. 4.239; a. ni. 3.16) ayaṃ satisaṃvaro.

ໃນສັງວອນວິນັຍນັ້ນ, ຂໍ້ວ່າ “ເປັນຜູ້ເຂົ້າເຖິງແລ້ວ ເຂົ້າເຖິງພ້ອມແລ້ວ ດ້ວຍປາຕິໂມກຂະສັງວອນນີ້” (ວິພັງ. ໕໑໑) ນີ້ຄື ສີລສັງວອນ. ຂໍ້ວ່າ “ຍ່ອມຮັກສາຈັກຂຸນຊີ, ເຖິງຄວາມສັງວອນໃນຈັກຂຸນຊີ” (ມ. ນິ. ໑.໒໙໕; ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໙; ອໍ. ນິ. ໓.໑໖) ນີ້ຄື ສະຕິສັງວອນ.

‘‘Yāni [Pg.72] sotāni lokasmiṃ, (ajitāti bhagavā,)Sati tesaṃ nivāraṇaṃ;

Sotānaṃ saṃvaraṃ brūmi, paññāyete pidhiyyare’’ti. (su. ni. 1041;

cūḷani. ajitamāṇavapucchāniddesa 4;

netti. 11, 45;

dha. sa. aṭṭha. 1007) –

“ກະແສນໍ້າ (ຄືຕັນຫາ) ເຫຼົ່າໃດມີຢູ່ໃນໂລກ, (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕຣັດວ່າ: ອະຊິຕະ) ສະຕິເປັນເຄື່ອງກັ້ນກະແສນໍ້າເຫຼົ່ານັ້ນ; ເຮົາກ່າວວ່າ ສະຕິເປັນເຄື່ອງສັງວອນກະແສນໍ້າທັງຫຼາຍ, ກະແສນໍ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຖືກປິດກັ້ນໄດ້ດ້ວຍປັນຍາ”.

Ayaṃ ñāṇasaṃvaro. ‘‘Khamo hoti sītassa uṇhassā’’ti (ma. ni. 1.24; a. ni. 4.114; 6.58) ayaṃ khantisaṃvaro. ‘‘Uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāsetī’’ti (ma. ni. 1.26; a. ni. 4.114; 6.58) ayaṃ vīriyasaṃvaro. Sabbopi cāyaṃ saṃvaro yathāsakaṃ saṃvaritabbānaṃ vinetabbānañca kāyaduccaritādīnaṃ saṃvaraṇato ‘‘saṃvaro’’, vinayanato ‘‘vinayo’’ti vuccati. Evaṃ tāva saṃvaravinayo pañcadhā bhijjatīti veditabbo.

ນີ້ຄື ຍານສັງວອນ. ຂໍ້ວ່າ “ເປັນຜູ້ອົດທົນຕໍ່ຄວາມໜາວ ຄວາມຮ້ອນ” (ມ. ນິ. ໑.໒໔; ອໍ. ນິ. ໔.໑໑໔; ໖.໕໘) ນີ້ຄື ຂັນຕິສັງວອນ. ຂໍ້ວ່າ “ຍ່ອມບໍ່ຍອມຮັບກາມະວິຕົກທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ” (ມ. ນິ. ໑.໒໖; ອໍ. ນິ. ໔.໑໑໔; ໖.໕໘) ນີ້ຄື ວິຣິຍະສັງວອນ. ກໍສັງວອນທັງໝົດນີ້ ຊື່ວ່າ “ສັງວອນ” ເພາະປິດກັ້ນກາຍທຸຈະຣິດເປັນຕົ້ນ ທີ່ຄວນສັງວອນ ແລະຄວນກຳຈັດ ຕາມສ່ວນຂອງຕົນ, ແລະຊື່ວ່າ “ວິນັຍ” ເພາະກຳຈັດ (ທຸຈະຣິດນັ້ນ). ພຶງຊາບວ່າ ສັງວອນວິນັຍ ແບ່ງອອກເປັນ ໕ ປະການ ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ກ່ອນ.

Tathā yaṃ nāmarūpaparicchedādīsu vipassanāñāṇesu paṭipakkhabhāvato dīpālokeneva tamassa, tena tena vipassanāñāṇena tassa tassa anatthassa pahānaṃ. Seyyathidaṃ – nāmarūpavavatthānena sakkāyadiṭṭhiyā, paccayapariggahena ahetuvisamahetudiṭṭhīnaṃ, tasseva aparabhāgena kaṅkhāvitaraṇena kathaṃkathībhāvassa, kalāpasammasanena ‘‘ahaṃ mamā’’ti gāhassa, maggāmaggavavatthānena amagge maggasaññāya, udayadassanena ucchedadiṭṭhiyā, vayadassanena sassatadiṭṭhiyā, bhayadassanena sabhaye abhayasaññāya, ādīnavadassanena assādasaññāya, nibbidānupassanāya abhiratisaññāya, muñcitukamyatāñāṇena amuñcitukāmatāya, upekkhāñāṇena anupekkhāya, anulomena dhammaṭṭhitiyaṃ nibbāne ca paṭilomabhāvassa, gotrabhunā saṅkhāranimittaggāhassa pahānaṃ. Etaṃ tadaṅgappahānaṃ nāma.

ອີກປະການໜຶ່ງ, ການລະສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດນັ້ນໆ ດ້ວຍວິປັດສະນາຍານນັ້ນໆ ເພາະຄວາມເປັນປະຕິປັກ ໃນວິປັດສະນາຍານທັງຫຼາຍ ມີນາມະຣູບະປະຣິດເສດະຍານ (ຍານກຳນົດນາມແລະຮູບ) ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນດັ່ງການກຳຈັດຄວາມມືດດ້ວຍແສງປະທີບ. ໄດ້ແກ່: ການລະສັກກາຍະທิຕຖິ ດ້ວຍການກຳນົດນາມແລະຮູບ, ການລະອະເຫຕຸທິຕຖິ (ຄວາມເຫັນວ່າບໍ່ມີເຫດ) ແລະວິສະມະເຫຕຸທິຕຖິ (ຄວາມເຫັນວ່າເຫດບໍ່ສະໝໍ່າສະເໝີ) ດ້ວຍການກຳນົດປັດໄຈ, ການລະຄວາມສົງໄສ ດ້ວຍກັງຂາວິຕະຣະນະຍານ (ຍານຂ້າມພົ້ນຄວາມສົງໄສ) ໃນກາລະຕໍ່ມາຈາກການກຳນົດປັດໄຈນັ້ນ, ການລະຄວາມຍຶດໝັ້ນວ່າ “ຕົວເຮົາ ຂອງເຮົາ” ດ້ວຍກະລາປະສຳມະສະນະຍານ (ຍານພິຈາລະນາໂດຍຄວາມເປັນໝວດໝູ່), ການລະຄວາມສຳຄັນຜິດໃນທາງທີ່ບໍ່ແມ່ນທາງວ່າເປັນທາງ ດ້ວຍມັກຄາມັກຄະວະວັດຖານະຍານ (ຍານກຳນົດທາງແລະບໍ່ແມ່ນທາງ), ການລະອຸຈເສທະທິຕຖິ (ຄວາມເຫັນວ່າຂາດສູນ) ດ້ວຍການເຫັນຄວາມເກີດ, ການລະສັສສະຕະທິຕຖິ (ຄວາມເຫັນວ່າທ່ຽງ) ດ້ວຍການເຫັນຄວາມດັບ, ການລະຄວາມສຳຄັນຜິດວ່າບໍ່ມີໄພໃນສິ່ງທີ່ມີໄພ ດ້ວຍການເຫັນໄພ, ການລະຄວາມສຳຄັນຜິດວ່າຍິນດີ ດ້ວຍການເຫັນໂທດ, ການລະຄວາມສຳຄັນຜິດວ່າເພີດເພີນ ດ້ວຍນິບພິທານຸປັດສະນາ (ການພິຈາລະນາດ້ວຍຄວາມເບື່ອໜ່າຍ), ການລະຄວາມບໍ່ຢາກຫຼຸດພົ້ນ ດ້ວຍມຸນຈິຕຸກັມຍະຕາຍານ (ຍານໃຜ່ຫຼຸດພົ້ນ), ການລະຄວາມບໍ່ວາງເສີຍ ດ້ວຍອຸເປກຂາຍານ (ສັງຂາຣຸເປກຂາຍານ), ການລະຄວາມເປັນປະຕິປັກຕໍ່ທັມມະຖິຕິ ແລະພຣະນິພານ ດ້ວຍອະນຸໂລມະຍານ, ການລະຄວາມຍຶດໝັ້ນໃນນິມິດແຫ່ງສັງຂານ ດ້ວຍໂຄຕຣະພູຍານ. ນີ້ຊື່ວ່າ ຕະທັງຄະປະຫານ.

Yaṃ pana upacārappanābhedena samādhinā pavattibhāvanivāraṇato ghaṭappahāreneva udakapiṭṭhe sevālassa tesaṃ tesaṃ nīvaraṇādidhammānaṃ pahānaṃ, etaṃ vikkhambhanappahānaṃ nāma. Yaṃ catunnaṃ ariyamaggānaṃ bhāvitattā taṃtaṃmaggavato attano attano santāne ‘‘diṭṭhigatānaṃ pahānāyā’’tiādinā (dha. sa. 277; vibha. 628) nayena vuttassa samudayapakkhiyassa kilesagaṇassa accantaappavattibhāvena pahānaṃ, idaṃ samucchedappahānaṃ nāma. Yaṃ pana phalakkhaṇe paṭippassaddhattaṃ kilesānaṃ, etaṃ paṭippassaddhippahānaṃ nāma. Yaṃ sabbasaṅkhatanissaṭattā [Pg.73] pahīnasabbasaṅkhataṃ nibbānaṃ, etaṃ nissaraṇappahānaṃ nāma. Sabbampi cetaṃ pahānaṃ yasmā cāgaṭṭhena pahānaṃ, vinayanaṭṭhena vinayo, tasmā ‘‘pahānavinayo’’ti vuccati. Taṃ taṃ pahānavato vā tassa tassa vinayassa sambhavatopetaṃ ‘‘pahānavinayo’’ti vuccati. Evaṃ pahānavinayopi pañcadhā bhijjatīti veditabbo (ma. ni. aṭṭha. 1.2; su. ni. aṭṭha. 1.uragasuttavaṇṇanā; paṭi. ma. aṭṭha. 2.1.130).

ສ່ວນການລະນີວອນທັມເປັນຕົ້ນນັ້ນໆ ດ້ວຍສະມາທິອັນແບ່ງອອກເປັນອຸປະຈາຣະສະມາທິ ແລະອັບປະນາສະມາທິ ເພາະການຫ້າມການເກີດຂຶ້ນ ເໝືອນດັ່ງການເອົາໝໍ້ຕີແໜໃຫ້ແຕກກະຈາຍໄປເທິງຜິວນໍ້າ, ນີ້ຊື່ວ່າ ວິກຂັມພະນະປະຫານ. ສ່ວນການລະກິເລດກອງສະມຸໄທ ບໍ່ໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໄດ້ອີກຕະຫຼອດໄປ ໃນສັນດານຂອງຕົນຂອງຕົນ ຂອງຜູ້ບັນລຸມັກນັ້ນໆ ເພາະຄວາມທີ່ອະລິຍະມັກທັງ ໔ ອັນຕົນຈະເລີນແລ້ວ ໂດຍນັຍທີ່ຕຣັດໄວ້ເປັນຕົ້ນວ່າ “ເພື່ອລະທິຕຖິທັງຫຼາຍ” (ທັມ. ສັງ. ໒໗໗; ວິພັງ. ໖໒໘), ນີ້ຊື່ວ່າ ສະມຸດເສທະປະຫານ. ສ່ວນຄວາມສະຫງົບລະງັບແຫ່ງກິເລດທັງຫຼາຍໃນຂະນະແຫ່ງຜົນ, ນີ້ຊື່ວ່າ ປະຕິປັດສັດທິປະຫານ. ສ່ວນພຣະນິພານອັນເປັນທີ່ສະຫຼັດອອກຈາກສັງຂະຕະທັມທັງປວງ ເພາະລະສັງຂະຕະທັມທັງປວງໄດ້, ນີ້ຊື່ວ່າ ນິດສະຣະນະປະຫານ. ກໍການລະທັງໝົດນີ້ ຊື່ວ່າ “ປະຫານ” ເພາະມີອັດຖະວ່າສະຫຼັດຖິ້ມ, ແລະຊື່ວ່າ “ວິນັຍ” ເພາະມີອັດຖະວ່າກຳຈັດ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ປະຫານະວິນັຍ”. ຫຼືວ່າ ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງວິນັຍນັ້ນໆ ຂອງຜູ້ມີການລະນັ້ນໆ, ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ປະຫານະວິນັຍ”. ພຶງຊາບວ່າ ປະຫານະວິນັຍ ແບ່ງອອກເປັນ ໕ ປະການ ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້.

Evamayaṃ saṅkhepato duvidho bhedato ca dasavidho vinayo bhinnasaṃvarattā, pahātabbassa ca appahīnattā yasmā etassa assutavato puthujjanassa natthi, tasmā abhāvato tassa ayaṃ ‘‘avinīto’’ti vuccatīti. Eseva nayo sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido, sappurisadhamme avinītoti etthapi. Ninnānākaraṇañhi etamatthato. Yathāha – ‘‘yeva te ariyā, teva te sappurisā. Yeva te sappurisā, teva te ariyā. Yo eva so ariyānaṃ dhammo, so eva so sappurisānaṃ dhammo. Yo eva so sappurisānaṃ dhammo, so eva so ariyānaṃ dhammo. Yeva te ariyavinayā, teva te sappurisavinayā. Yeva te sappurisavinayā, teva te ariyavinayā. Ariyeti vā, sappuriseti vā, ariyadhammeti vā, sappurisadhammeti vā, ariyavinayeti vā, sappurisavinayeti vā esese eke ekaṭṭhe same samabhāge tajjāte taññevāti (dha. sa. aṭṭha. 1007; paṭi. ma. aṭṭha. 2.1.130).

ວິນັຍໂດຍຫຍໍ້ມີ ໒ ປະເພດ ແລະໂດຍພິສະດານມີ ໑໐ ປະເພດນີ້ ບໍ່ມີແກ່ປຸຖຸຊົນຜູ້ບໍ່ໄດ້ສົດັບນີ້ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ມີສັງວອນອັນທຳລາຍແລ້ວ ແລະເພາະສິ່ງທີ່ຄວນລະກໍຍັງລະບໍ່ໄດ້, ເພາະສະນັ້ນ ເພາະຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງວິນັຍນັ້ນ ປຸຖຸຊົນນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ຜູ້ບໍ່ໄດ້ຮັບການແນະນຳ” (ອະວິນີໂຕ). ແມ້ໃນຄຳວ່າ “ຜູ້ບໍ່ເຫັນສັດບຸຣຸດ, ຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນສັດທັມ, ຜູ້ບໍ່ໄດ້ຮັບການແນະນຳໃນສັດທັມ” ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ເພາະວ່າ ຄຳເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນໂດຍອັດຖະ. ສົມດັ່ງທີ່ຕຣັດໄວ້ວ່າ: “ພຣະອະລິຍະເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນໃດ ກໍແມ່ນສັດບຸຣຸດເຫຼົ່ານັ້ນ, ສັດບຸຣຸດເຫຼົ່ານັ້ນໃດ ກໍແມ່ນພຣະອະລິຍະເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນ. ທັມຂອງພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍໃດ ກໍແມ່ນທັມຂອງສັດບຸຣຸດທັງຫຼາຍນັ້ນ, ທັມຂອງສັດບຸຣຸດທັງຫຼາຍໃດ ກໍແມ່ນທັມຂອງພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍນັ້ນ. ອະລິຍະວິນັຍໃດ ກໍແມ່ນສັດບຸຣຸດວິນັຍນັ້ນ, ສັດບຸຣຸດວິນັຍໃດ ກໍແມ່ນອະລິຍະວິນັຍນັ້ນ. ຄຳວ່າ ພຣະອະລິຍະ ກໍດີ, ສັດບຸຣຸດ ກໍດີ, ອະລິຍະທັມ ກໍດີ, ສັດທັມ ກໍດີ, ອະລິຍະວິນັຍ ກໍດີ, ສັດບຸຣຸດວິນັຍ ກໍດີ, ຄຳທັງໝົດນີ້ ເປັນອັນດຽວກັນ, ມີອັດຖະຢ່າງດຽວກັນ, ສະເໝີກັນ, ມີສ່ວນສະເໝີກັນ, ເປັນປະເພດດຽວກັນ ແລະເປັນສິ່ງດຽວກັນນັ້ນເອງ” (ທັມ. ສັງ. ອັດຖະ. ໑໐໐໗; ປະຕິ. ມ. ອັດຖະ. ໒.໑.໑໓໐).

Rūpaṃ attato samanupassatīti idhekacco rūpaṃ attato samanupassati, ‘‘yaṃ rūpaṃ, so ahaṃ, yo ahaṃ, taṃ rūpa’’nti rūpañca attānañca advayaṃ samanupassati. Seyyathāpi telappadīpassa jhāyato ‘‘yā acci, so vaṇṇo. Yo vaṇṇo, sā accī’’ti acciñca vaṇṇañca advayaṃ samanupassati, evameva idhekacco rūpaṃ attato…pe… samanupassatīti (paṭi. ma. 1.130-131) evaṃ rūpaṃ ‘‘attā’’ti diṭṭhipassanāya passati. Rūpavantaṃ vā attānanti arūpaṃ ‘‘attā’’ti gahetvā chāyāvantaṃ rukkhaṃ viya taṃ rūpavantaṃ ‘‘attā’’ti samanupassati. Attani vā rūpanti arūpameva ‘‘attā’’ti gahetvā pupphasmiṃ gandhaṃ viya attani rūpaṃ samanupassati. Rūpasmiṃ vā attānanti arūpameva ‘‘attā’’ti gahetvā karaṇḍake maṇiṃ viya taṃ attānaṃ rūpasmiṃ samanupassati. Vedanādīsupi eseva nayo.

ຄຳວ່າ “ຣູປັງ ອັດຕະໂຕ ສະມະນຸປັດສະຕິ” (ຍ່ອມເຫັນຮູບໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນ) ຄື ບຸກຄົນບາງຄົນໃນໂລກນີ້ ຍ່ອມເຫັນຮູບໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນ ວ່າ “ຮູບໃດ ເຮົາຄືຮູບນັ້ນ, ເຮົາໃດ ຮູບຄືເຮົານັ້ນ” ຍ່ອມເຫັນຮູບແລະຕົວຕົນວ່າບໍ່ແມ່ນສອງຢ່າງ (ເປັນອັນດຽວກັນ). ປຽບເໝືອນເມື່ອຕະກຽງນໍ້າມັນກຳລັງໄໝ້ຢູ່ ຍ່ອມເຫັນວ່າ “ແປວໄຟໃດ ກໍແມ່ນສີແປວໄຟນັ້ນ, ສີແປວໄຟໃດ ກໍແມ່ນແປວໄຟນັ້ນ” ຍ່ອມເຫັນແປວໄຟແລະສີແປວໄຟວ່າບໍ່ແມ່ນສອງຢ່າງ (ເປັນອັນດຽວກັນ) ສັນໃດ, ບຸກຄົນບາງຄົນໃນໂລກນີ້ ກໍຍ່ອມເຫັນຮູບໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນ... ລະ... ສັນນັ້ນ (ປະຕິ. ມ. ໑.໑໓໐-໑໓໑) ຍ່ອມເຫັນຮູບວ່າ “ເປັນຕົວຕົນ” ດ້ວຍທິຕຖິປັດສະນາ (ການເຫັນດ້ວຍທິຕຖິ) ຢ່າງນີ້. ຫຼືວ່າ “ຍ່ອມເຫັນຕົວຕົນວ່າປະກອບດ້ວຍຮູບ” ຄື ຍຶດຖືອະຮູບ (ນາມ) ວ່າ “ເປັນຕົວຕົນ” ແລ້ວເຫັນຕົວຕົນນັ້ນວ່າປະກອບດ້ວຍຮູບ ປຽບເໝືອນຕົ້ນໄມ້ທີ່ມີເງົາ. ຫຼືວ່າ “ຍ່ອມເຫັນຮູບໃນຕົວຕົນ” ຄື ຍຶດຖືອະຮູບ (ນາມ) ນັ້ນເອງວ່າ “ເປັນຕົວຕົນ” ແລ້ວເຫັນຮູບໃນຕົວຕົນ ປຽບເໝືອນກິ່ນໃນດອກໄມ້. ຫຼືວ່າ “ຍ່ອມເຫັນຕົວຕົນໃນຮູບ” ຄື ຍຶດຖືອະຮູບ (ນາມ) ນັ້ນເອງວ່າ “ເປັນຕົວຕົນ” ແລ້ວເຫັນຕົວຕົນນັ້ນໃນຮູບ ປຽບເໝືອນແກ້ວມະນີໃນຕະກ້າ. ແມ້ໃນເວທະນາເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ.

Tattha [Pg.74] ‘‘rūpaṃ attato samanupassatī’’ti suddharūpaṃyeva ‘‘attā’’ti kathitaṃ. ‘‘Rūpavantaṃ vā attānaṃ, attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ. Vedanaṃ attato… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ attato samanupassatī’’ti (paṭi. ma. 1.131) imesu sattasu ṭhānesu arūpaṃ ‘‘attā’’ti kathitaṃ, ‘‘vedanāvantaṃ vā attānaṃ, attani vā vedanā, vedanāya vā attāna’’nti evaṃ catūsu khandhesu tiṇṇaṃ tiṇṇaṃ vasena dvādasasu ṭhānesu rūpārūpamissako attā kathito. Tattha rūpaṃ attato samanupassati. Vedanaṃ… saññaṃ… saṅkhāre… viññāṇaṃ attato samanupassatīti pañcasu ṭhānesu ucchedadiṭṭhi kathitā. Avasesesu sassatadiṭṭhi. Evamettha pannarasa bhavadiṭṭhiyo pañca vibhavadiṭṭhiyo honti. Tā sabbāpi maggāvaraṇā, na saggāvaraṇā, paṭhamamaggavajjhāti veditabbā.

ໃນບົດນັ້ນ, ຄຳວ່າ “rūpaṃ attato samanupassatī” (ຍ່ອມເຫັນຮູບໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນ) ໝາຍເຖິງການກ່າວເຖິງຮູບລ້ວນໆວ່າເປັນ “ຕົວຕົນ”. ໃນ 7 ສະຖານທີ່ເຫຼົ່ານີ້ ຄື “ຫຼືເຫັນຕົວຕົນມີຮູບ, ຫຼືເຫັນຮູບໃນຕົວຕົນ, ຫຼືເຫັນຕົວຕົນໃນຮູບ. ຍ່ອມເຫັນເວທະນາໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນ... ສັນຍາ... ສັງຂານ... ວິນຍານໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນ” (ປະຕິ. ມະ. 1.131) ກ່າວເຖິງອະຮູບວ່າເປັນ “ຕົວຕົນ”, ຄຳວ່າ “ຫຼືເຫັນຕົວຕົນມີເວທະນາ, ຫຼືເຫັນເວທະນາໃນຕົວຕົນ, ຫຼືເຫັນຕົວຕົນໃນເວທະນາ” ເປັນຕົ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການກ່າວເຖິງສະຖານທີ່ລະ 3 ຢ່າງ ໃນຂັນ 4 ທີ່ເຫຼືອ ລວມເປັນ 12 ສະຖານທີ່ ເປັນການກ່າວເຖິງຕົວຕົນທີ່ລະຄົນກັນລະຫວ່າງຮູບແລະອະຮູບ. ໃນສະຖານທີ່ເຫຼົ່ານັ້ນ, ການເຫັນຮູບໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນ, ເຫັນເວທະນາ... ສັນຍາ... ສັງຂານ... ວິນຍານໂດຍຄວາມເປັນຕົວຕົນ ໃນ 5 ສະຖານທີ່ນີ້ ເປັນການກ່າວເຖິງອຸດເສທະທິຖິ. ໃນສະຖານທີ່ທີ່ເຫຼືອ ເປັນສັດສະຕະທິຖິ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ໃນທີ່ນີ້ ຈຶ່ງມີພະວະທິຖິ 15 ຢ່າງ ແລະ ວິພະວະທິຖິ 5 ຢ່າງ. ທິຖິທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ເປັນສິ່ງກີດຂວາງມັກ, ບໍ່ກີດຂວາງສະຫວັນ, ແລະເປັນສິ່ງທີ່ມັກທຳອິດພຶງລະໄດ້.

Āraññikoti araññe nivāsaṃ. Pavaneti mahante gambhīravane. Caramānoti tahiṃ tahiṃ vicaramāno. Vissattho gacchatīti nibbhayo nirāsaṅko carati. Anāpāthagato luddassāti migaluddassa parammukhagato. Antamakāsi māranti kilesamāraṃ vā devaputtamāraṃ vā antaṃ akāsi. Apadaṃ vadhitvāti kilesapadaṃ hantvā nāsetvā. Māracakkhuṃ adassanaṃ gatoti mārassa adassanavisayaṃ patto. Anāpāthagatoti mārassa parammukhaṃ patto. Sesaṃ sabbattha pākaṭameva.

ຄຳວ່າ Āraññiko ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີທີ່ຢູ່ອາໄສໃນປ່າ. ຄຳວ່າ Pavane ໝາຍເຖິງ ໃນປ່າໃຫຍ່ອັນເລິກລັບ. ຄຳວ່າ Caramāno ໝາຍເຖິງ ທ່ຽວໄປໃນທີ່ນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ Vissattho gacchati ໝາຍເຖິງ ທ່ຽວໄປຢ່າງບໍ່ມີໄພ ບໍ່ມີຄວາມລະແວງສົງໄສ. ຄຳວ່າ Anāpāthagato luddassa ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຫຼີກພົ້ນໄປຈາກສາຍຕາຂອງນາຍພານເນື້ອ. ຄຳວ່າ Antamakāsi māraṃ ໝາຍເຖິງ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ກິເລສມານ ຫຼື ເທວະບຸດມານເຖິງທີ່ສຸດ. ຄຳວ່າ Apadaṃ vadhitvā ໝາຍເຖິງ ຂ້າຫຼືທຳລາຍຮ່ອງຮອຍແຫ່ງກິເລດແລ້ວ. ຄຳວ່າ Māracakkhuṃ adassanaṃ gato ໝາຍເຖິງ ບັນລຸເຖິງວິໄສທີ່ມານຫຼຽວບໍ່ເຫັນ. ຄຳວ່າ Anāpāthagato ໝາຍເຖິງ ບັນລຸເຖິງຄວາມຫຼີກພົ້ນຈາກສາຍຕາຂອງມານ. ບົດທີ່ເຫຼືອທັງປວງ ຈະແຈ້ງດີຢູ່ແລ້ວ.

Evaṃ bhagavā idampi suttaṃ arahattanikūṭeneva desesi, desanāpariyosāne ca vuttasadisoyeva dhammābhisamayo ahosīti.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງສະແດງສູດນີ້ ໂດຍມີພຣະອໍຣະຫັດເປັນຍອດ ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ, ແລະໃນເວລາຈົບການສະແດງທຳ ໄດ້ມີການບັນລຸທຳຄືກັນກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນແລ.

Saddhammappajjotikāya cūḷaniddesa-aṭṭhakathāya

ໃນອັດຖະກະຖາຈູລະນິດເທດ ຊື່ ສັດທັມມະປັດໂຊຕິກາ

Mogharājamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການອະທິບາຍໂມຄະຣາຊະມານົບສູດນິດເທດ ຈົບແລ້ວ.

16. Piṅgiyamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā

໑໖. ການອະທິບາຍປິງຄິຍະມານົບສູດນິດເທດ

89. Soḷasame piṅgiyasuttaniddese – jiṇṇohamasmi abalo vītavaṇṇoti so kira brāhmaṇo jarābhibhūto vīsavassasatiko jātiyā, dubbalo ca ‘‘idha pādaṃ karissāmī’’ti aññatreva karoti, vinaṭṭhapurimachavivaṇṇo ca. Tenāha – ‘‘jiṇṇohamasmi abalo vītavaṇṇo’’ti. Māhaṃ [Pg.75] nassaṃ momuho antarāvāti māhaṃ tuyhaṃ dhammaṃ asacchikatvā antarā eva avidvā hutvā anassiṃ. Jātijarāya idha vippahānanti idheva tava pādamūle pāsāṇake cetiye vā jātijarāya vippahānaṃ nibbānaṃ dhammarasaṃ ahaṃ vijaññaṃ, taṃ me ācikkha.

໘໙. ໃນປິງຄິຍະສູດນິດເທດ ທີ 16, ບົດວ່າ jiṇṇohamasmi abalo vītavaṇṇo (ຂ້າພະອົງເປັນຜູ້ແກ່ຊະລາ ບໍ່ມີກຳລັງ ມີຜິວພັນໝອງຄ້ຳ) ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣາມນັ້ນຖືກຄວາມແກ່ຄອບງຳ ມີອາຍຸໄດ້ 120 ປີໂດຍກຳເນີດ, ແລະເປັນຜູ້ອ່ອນແອ ຕັ້ງໃຈວ່າ “ຈະຢຽບຕີນລົງໃນທີ່ນີ້” ແຕ່ກັບຢຽບລົງໃນທີ່ອື່ນ, ແລະມີຜິວພັນແຕ່ກ່ອນເສຍໄປແລ້ວ. ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “jiṇṇohamasmi abalo vītavaṇṇo” (ຂ້າພະອົງເປັນຜູ້ແກ່ຊະລາ ບໍ່ມີກຳລັງ ມີຜິວພັນໝອງຄ້ຳ). ບົດວ່າ māhaṃ nassaṃ momuho antarā ໝາຍເຖິງ ຂໍຂ້າພະອົງຢ່າໄດ້ຈິບຫາຍໄປໃນລະຫວ່າງ ໂດຍທີ່ຍັງເປັນຜູ້ຫຼົງງົມງາຍ ບໍ່ທັນໄດ້ເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງທຳຂອງພຣະອົງເລີຍ. ບົດວ່າ jātijarāya idha vippahānaṃ ໝາຍເຖິງ ຂໍຂ້າພະອົງພຶງຮູ້ແຈ້ງເຊິ່ງພຣະນິພານອັນເປັນລົດແຫ່ງທຳ ເປັນທີ່ລະເສຍເຊິ່ງຊາດແລະຊະລາ ໃນທີ່ນີ້ເອງ ຄື ທີ່ໃກ້ພຣະຍຸດຄົນບາດຂອງພຣະອົງ ຫຼື ທີ່ປາສານະກະເຈດີ, ຂໍພຣະອົງຈົ່ງຊົງສະແດງທຳນັ້ນແກ່ຂ້າພະອົງເຖີດ.

Abaloti balavirahito. Dubbaloti dubbalabalo. Appabaloti parittabalo. Appathāmoti parittavīriyo. Vītavaṇṇoti parivattitachavivaṇṇo. Vigatavaṇṇoti apagatachavivaṇṇo. Vigacchitavaṇṇoti dūrībhūtachavivaṇṇo. Yā sā purimā subhā vaṇṇanibhāti yā sā subhā sundarā purimakāle sati, sā vaṇṇanibhā etarahi antarahitā vigatā. Ādīnavo pātubhūtoti upaddavo pāturahosi. ‘‘Yā sā purimā subhā vaṇṇanibhā’’ti pāṭhaṃ ṭhapetvā ‘‘yā subhā assā’’ti eke vaṇṇayanti.

ບົດວ່າ Abalo ໝາຍເຖິງ ປາສະຈາກກຳລັງ. ບົດວ່າ Dubbalo ໝາຍເຖິງ ມີກຳລັງອ່ອນແອ. ບົດວ່າ Appabalo ໝາຍເຖິງ ມີກຳລັງນ້ອຍ. ບົດວ່າ Appathāmo ໝາຍເຖິງ ມີຄວາມພຽນນ້ອຍ. ບົດວ່າ Vītavaṇṇo ໝາຍເຖິງ ມີຜິວພັນປ່ຽນແປງໄປ. ບົດວ່າ Vigatavaṇṇo ໝາຍເຖິງ ມີຜິວພັນປາສະຈາກໄປແລ້ວ. ບົດວ່າ Vigacchitavaṇṇo ໝາຍເຖິງ ມີຜິວພັນຫ່າງໄກໄປແລ້ວ. ບົດວ່າ yā sā purimā subhā vaṇṇanibhā ໝາຍເຖິງ ຜິວພັນອັນງົດງາມໃດທີ່ມີໃນການກ່ອນ, ຜິວພັນນັ້ນໃນບັດນີ້ໄດ້ອັນຕະຣະທານຫາຍໄປແລ້ວ. ບົດວ່າ ādīnavo pātubhūto ໝາຍເຖິງ ໂທດໄດ້ປາກົດຂຶ້ນແລ້ວ. ອາຈານບາງພວກຍົກປາຖະວ່າ “yā sā purimā subhā vaṇṇanibhā” ອອກແລ້ວ ອະທິບາຍວ່າ “yā subhā assā” ດັ່ງນີ້ກໍມີ.

Asuddhāti paṭalādīhi asuddhā. Avisuddhāti timirādīhi avisuddhā. Aparisuddhāti samantato phoṭapaṭalādīhi pariyonaddhattā aparisuddhā. Avodātāti nappasannā pasannasadisā. No tathā cakkhunā rūpe passāmīti yathā porāṇacakkhunā rūpārammaṇaṃ passāmi olokemi, tathā tena pakārena idāni na passāmi. Sotaṃ asuddhantiādīsupi eseva nayo. Māhaṃ nassanti ahaṃ mā vinassaṃ.

ບົດວ່າ Asuddhā ໝາຍເຖິງ ບໍ່ສະອາດ ເພາະມີຝ້າຟາງເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ Avisuddhā ໝາຍເຖິງ ບໍ່ຜ່ອງໃສ ເພາະມີຕໍ້ຫີນເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ Aparisuddhā ໝາຍເຖິງ ບໍ່ບໍລິສຸດ ເພາະຖືກຕໍ້ກະຈົກເປັນຕົ້ນຫຸ້ມຫໍ່ໄວ້ໂດຍຮອບ. ບົດວ່າ Avodātā ໝາຍເຖິງ ບໍ່ຂາວຜຸດຜ່ອງ ຄື ບໍ່ເໝືອນແຕ່ກ່ອນທີ່ເຄີຍແຈ່ມໃສ. ບົດວ່າ no tathā cakkhunā rūpe passāmi ໝາຍເຖິງ ຂ້າພະອົງເຄີຍເຫັນ ເຄີຍຫຼຽວເບິ່ງຮູບາຣົມດ້ວຍຈັກຂຸໃນການກ່ອນຢ່າງໃດ, ໃນບັດນີ້ ບໍ່ເຫັນໂດຍປະການຢ່າງນັ້ນ. ເຖິງໃນບົດວ່າ sotaṃ asuddhaṃ ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ບົດວ່າ māhaṃ nassaṃ ໝາຍເຖິງ ຂໍຂ້າພະອົງຢ່າໄດ້ຈິບຫາຍເລີຍ.

90. Idāni yasmā piṅgiyo kāye sāpekkhatāya ‘‘jiṇṇohamasmī’’tiādimāha. Tenassa bhagavā kāye sinehappahānatthaṃ ‘‘disvāna rūpesu vihaññamāne’’ti gāthamāha. Tattha rūpesūti rūpahetu rūpapaccayā. Vihaññamāneti kammakāraṇādīhi upahaññamāne. Ruppanti rūpesūti cakkhurogādīhi ca rūpahetuyeva janā ruppanti bādhiyanti.

໙໐. ໃນບັດນີ້, ເພາະເຫດທີ່ພຣາມປິງຄິຍະມີຄວາມອາໄລໃນຮ່າງກາຍ ຈຶ່ງໄດ້g່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “jiṇṇohamasmi” (ຂ້າພະອົງເປັນຜູ້ແກ່ຊະລາ). ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເພື່ອຈະໃຫ້ທ່ານລະຄວາມຮັກໃນຮ່າງກາຍ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄາຖາວ່າ “disvāna rūpesu vihaññamāne” (ເພາະເຫັນໝູ່ສັດເດືອດຮ້ອນຢູ່ເພາະຮູບທັງຫຼາຍ). ໃນຄາຖາຮູ້ນັ້ນ, ບົດວ່າ rūpesu ໝາຍເຖິງ ເພາະຮູບເປັນເຫດ ເພາະຮູບເປັນປັດໄຈ. ບົດວ່າ vihaññamāne ໝາຍເຖິງ ຖືກບຽດບຽນດ້ວຍກຳແລະກິເລດເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ ruppanti rūpesu ໝາຍເຖິງ ໝູ່ປະຊາຊົນຍ່ອມເດືອດຮ້ອນ ຄື ຖືກບຽດບຽນດ້ວຍໂລກຕາເປັນຕົ້ນ ເພາະຮູບເປັນເຫດນັ້ນເອງ.

Haññantīti ghaṭīyanti. Vihaññantīti vihesiyanti. Upavihaññantīti hatthapādacchedādiṃ labhanti. Upaghātiyantīti maraṇaṃ labhanti. Kuppantīti parivattanti. Pīḷayantīti vighātaṃ āpajjanti. Ghaṭṭayantīti ghaṭṭanaṃ pāpuṇanti. Byādhitāti bhītā. Domanassitāti cittavighātaṃ pattā. Vemāneti nassamāne.

ບົດວ່າ Haññanti ໝາຍເຖິງ ຖືກກະທົບກະທັ່ງ. ບົດວ່າ Vihaññanti ໝາຍເຖິງ ຖືກບຽດບຽນ. ບົດວ່າ Upavihaññanti ໝາຍເຖິງ ໄດ້ຮັບການຕັດມືຕັດຕີນເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ Upaghātiyanti ໝາຍເຖິງ ໄດ້ຮັບຄວາມຕາຍ. ບົດວ່າ Kuppanti ໝາຍເຖິງ ຜັນແປໄປ. ບົດວ່າ Pīḷayanti ໝາຍເຖິງ ເຖິງຄວາມຄັບແຄ້ນ. ບົດວ່າ Ghaṭṭayanti ໝາຍເຖິງ ປະສົບກັບການກະທົບກະທັ່ງ. ບົດວ່າ Byādhitā ໝາຍເຖິງ ຢ້ານກົວ. ບົດວ່າ Domanassitā ໝາຍເຖິງ ເຖິງຄວາມຄັບແຄ້ນໃຈ. ບົດວ່າ Vemāne ໝາຍເຖິງ ເສື່ອມສະຫຼາຍໄປ.

91. Evaṃ [Pg.76] bhagavatā yāva arahattaṃ, tāva kathitaṃ paṭipattiṃ sutvā piṅgiyo jarādubbalatāya visesaṃ anadhigantvā ca puna ‘‘disā catasso’’ti imāya gāthāya bhagavantaṃ thomento desanaṃ yācati.

໙໑. ພຣາມປິງຄິຍະຟັງຂໍ້ປະຕິບັດທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງແລ້ວ ຕາບເທົ່າເຖິງພຣະອໍຣະຫັດ ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ, ແຕ່ເພາະຄວາມແກ່ແລະຄວາມອ່ອນແອ ຈຶ່ງຍັງບໍ່ທັນໄດ້ບັນລຸຄຸນວິເສດ, ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວສັນເສີນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ແລະທູນຂໍພຣະທຳມະເທດນາອີກ ດ້ວຍຄາຖາວ່າ “disā catasso” (ທິດທັງ 4) ເປັນຕົ້ນ.

92. Athassa bhagavā punapi yāva arahattaṃ, tāva paṭipadaṃ dassento ‘‘taṇhādhipanne’’ti gāthamāha.

໙໒. ລຳດັບນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເມື່ອຈະຊົງສະແດງຂໍ້ປະຕິບັດຕາບເທົ່າເຖິງພຣະອໍຣະຫັດແກ່ທ່ານອີກ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄາຖາວ່າ “taṇhādhipanne” (ໝູ່ສັດຜູ້ຖືກຕັນຫາຄອບງຳ) ເປັນຕົ້ນ.

Taṇhādhipanneti taṇhāya vimuccitvā ṭhite. Taṇhānugeti taṇhāya saha gacchante. Taṇhānugateti taṇhāya anubandhante. Taṇhānusaṭeti taṇhāya saha dhāvante. Taṇhāya panneti taṇhāya nimugge. Paṭipanneti taṇhāya avatthaṭe. Abhibhūteti maddite. Pariyādinnacitteti pariyādiyitvā gahitakusalacitte.

ບົດວ່າ Taṇhādhipanne ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຖືກຕັນຫາຄອບງຳແລ້ວຕັ້ງຢູ່. ບົດວ່າ Taṇhānuge ໝາຍເຖິງ ຜູ້ໄປຮ່ວມກັບຕັນຫາ. ບົດວ່າ Taṇhānugate ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຕິດຕາມໄປດ້ວຍຕັນຫາ. ບົດວ່າ Taṇhānusaṭe ໝາຍເຖິງ ຜູ້ແລ່ນໄປຮ່ວມກັບຕັນຫາ. ບົດວ່າ Taṇhāya panne ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຈົມລົງໃນຕັນຫາ. ບົດວ່າ Paṭipanne ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຖືກຕັນຫາແຜ່ປົກຄຸມໄວ້. ບົດວ່າ Abhibhūte ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຖືກຍ່ຳຍີ. ບົດວ່າ Pariyādinnacitte ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຈິດກຸສົນຖືກຄອບງຳແລະຍຶດຄອງໄວ້ແລ້ວ.

Santāpajāteti sañjātacittasantāpe. Ītijāteti roguppanne. Upaddavajāteti ādīnavajāte. Upasaggajāteti uppannadukkhajāte.

ບົດວ່າ Santāpajāte ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຄວາມຮ້ອນໃຈເກີດຂຶ້ນແລ້ວ. ບົດວ່າ Ītijāte ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີໂລກໄພເກີດຂຶ້ນແລ້ວ. ບົດວ່າ Upaddavajāte ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີໂທດເກີດຂຶ້ນແລ້ວ. ບົດວ່າ Upasaggajāte ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີທຸກເກີດຂຶ້ນແລ້ວ.

Virajaṃ vītamalanti ettha virajanti vigatarāgādirajaṃ. Vītamalanti vītarāgādimalaṃ. Rāgādayo hi ajjhottharaṇaṭṭhena rajo nāma, dūsaṭṭhena malaṃ nāma. Dhammacakkhunti katthaci paṭhamamaggañāṇaṃ, katthaci ādīni tīṇi maggañāṇāni, katthaci catutthamaggañāṇampi. Idha pana jaṭilasahassassa catutthamaggañāṇaṃ. Piṅgiyassa tatiyamaggañāṇameva. Yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhammanti vipassanāvasena evaṃ pavattassa dhammacakkhuṃ udapādīti attho. Sesaṃ sabbattha pākaṭameva.

ໃນບົດວ່າ Virajaṃ vītamalaṃ ນີ້, ບົດວ່າ virajaṃ ໝາຍເຖິງ ປາສະຈາກທຸລີຄືລາຄະເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ vītamalaṃ ໝາຍເຖິງ ປາສະຈາກມົນທິນຄືລາຄະເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ກິເລດມີລາຄະເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ທຸລີ ເພາະອັດຖະວ່າແຜ່ຄອບງຳ, ຊື່ວ່າ ມົນທິນ ເພາະອັດຖະວ່າເຮັດໃຫ້ປະທຸສະຮ້າຍ. ບົດວ່າ Dhammacakkhu ໃນບາງແຫ່ງໝາຍເຖິງ ປະຖົມມັກຄະຍານ, ໃນບາງແຫ່ງໝາຍເຖິງ ມັກຄະຍານ 3 ເບື້ອງຕົ້ນ, ໃນບາງແຫ່ງໝາຍເຖິງ ຈະຕຸດຖະມັກຄະຍານກໍມີ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້, ສຳລັບຊະດິນພັນຄົນ ໝາຍເຖິງ ຈະຕຸດຖະມັກຄະຍານ. ສຳລັບພຣາມປິງຄິຍະ ໝາຍເຖິງ ຕະຕິຍະມັກຄະຍານເທົ່ານັ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ດວງຕາເຫັນທຳໄດ້ເກີດຂຶ້ນແລ້ວແກ່ຜູ້ເປັນໄປຢ່າງນີ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິປັດສະນາວ່າ “ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງມີຄວາມເກີດຂຶ້ນເປັນທຳມະດາ, ສິ່ງທັງປວງນັ້ນລ້ວນມີຄວາມດັບໄປເປັນທຳມະດາ”. ບົດທີ່ເຫຼືອທັງປວງ ຈະແຈ້ງດີຢູ່ແລ້ວ.

Evaṃ idampi suttaṃ bhagavā arahattanikūṭeneva desesi, desanāpariyosāne ca piṅgiyo anāgāmiphale patiṭṭhāsi. So kira antarantarā cintesi – ‘‘evaṃ vicitrapaṭibhānaṃ nāma desanaṃ na labhati mayhaṃ mātulo bāvarī savanāyā’’ti. Tena sinehavikkhepena arahattaṃ pāpuṇituṃ nāsakkhi. Antevāsikā panassa sahassajaṭilā arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Sabbeva iddhimayapattacīvaradharā ehibhikkhuno ahesunti.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຊົງສະແດງສູດນີ້ ໂດຍມີພຣະອໍຣະຫັດເປັນຍອດ ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ, ແລະໃນເວລາຈົບການສະແດງທຳ ພຣາມປິງຄິຍະໄດ້ຕັ້ງຢູ່ໃນອະນາຄາມິຜົນ. ໄດ້ຍິນວ່າ ທ່ານໄດ້ຄິດໃນລະຫວ່າງນັ້ນວ່າ “ພາວະລີພຣາມຜູ້ເປັນລຸງຂອງເຮົາ ບໍ່ໄດ້ຟັງພຣະທຳມະເທດນາອັນມີປະຕິພານວິຈິດປານນີ້ໜໍ”. ເພາະຄວາມຟຸ້ງຊ່ານດ້ວຍຄວາມຮັກນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງບໍ່ສາມາດບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດໄດ້. ສ່ວນພວກອັນເຕວາສິກຂອງທ່ານ ຄື ຊະດິນພັນຄົນ ໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດແລ້ວ. ຊະດິນທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ ໄດ້ເປັນເອຫິພິກຂຸ ຜູ້ຊົງບາດແລະຈີວອນອັນສຳເລັດດ້ວຍລິດແລ.

Saddhammappajjotikāya cūḷaniddesa-aṭṭhakathāya

ໃນອັດຖະກະຖາຈູລະນິດເທດ ຊື່ ສັດທັມມະປັດໂຊຕິກາ

Piṅgiyamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການອະທິບາຍປິງຄິຍະມານົບສູດນິດເທດ ຈົບແລ້ວ.

17. Pārāyanatthutigāthāniddesavaṇṇanā

໑໗. ການອະທິບາຍປາຣາຍະນະຖຸຕິກາຖາສະແດງຄຳສັນເສີນ

93. Ito [Pg.77] paraṃ saṅgītikārā desanaṃ thomentā ‘‘idamavoca bhagavā’’tiādimāhaṃsu. Tattha idamavocāti idaṃ pārāyanaṃ avoca. Paricārakasoḷasānanti bāvarissa paricārakena piṅgiyena saha soḷasānaṃ, buddhassa vā bhagavato paricārakānaṃ soḷasānanti paricārakasoḷasānaṃ. Te eva ca brāhmaṇā tattha soḷasasu disāsu purato ca pacchato ca vāmapassato ca dakkhiṇapassato ca cha cha yojanā nisinnā ujukena dvādasayojanikā ahosi. Ajjhiṭṭhoti yācito.

໙໓. ຕັ້ງແຕ່ນີ້ໄປ ພຣະສັງຄີຕິກາຈານທັງຫຼາຍ ເມື່ອຈະສັນເສີນພຣະທຳມະເທດນາ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “idamavoca bhagavā” (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດພຣະສູດນີ້ແລ້ວ). ໃນບົດນັ້ນ, ບົດວ່າ idamavoca ໝາຍເຖິງ ໄດ້ຕັດປາຣາຍະນະສູດນີ້. ບົດວ່າ paricārakasoḷasānaṃ ໝາຍເຖິງ ພຣາມ 16 ຄົນ ພ້ອມທັງພຣາມປິງຄິຍະຜູ້ເປັນບໍລິວານຂອງພາວະລີພຣາມ, ຫຼື ໝາຍເຖິງ ພຣາມ 16 ຄົນ ຜູ້ເປັນບໍລິວານຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ແລະພຣາມເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ນັ່ງຢູ່ໂດຍຮອບໃນທິດທັງ 16 ທິດ ຄື ທາງໜ້າ, ທາງຫຼັງ, ທາງຊ້າຍ, ແລະທາງຂວา ດ້ານລະ 6 ໂຍດ ໂດຍກົງເປັນໄລຍະທາງ 12 ໂຍດ. ບົດວ່າ Ajjhiṭṭho ໝາຍເຖິງ ຖືກທູນຂໍແລ້ວ.

94-97. Atthamaññāyāti pāḷiatthamaññāya. Dhammamaññāyāti pāḷimaññāya. Pārāyananti evaṃ imassa dhammapariyāyassa adhivacanaṃ āropetvā tesaṃ brāhmaṇānaṃ nāmāni kittayanto ‘‘ajito…pe… buddhaseṭṭhamupāgamu’’nti āhaṃsu. Tattha sampannacaraṇanti nibbānapadaṭṭhānabhūtena pātimokkhasīlādinā sampannaṃ. Isinti mahesiṃ.

໙໔-໙໗. ບົດວ່າ Atthamaññāya ໝາຍເຖິງ ຮູ້ທົ່ວເຖິງອັດຖະແຫ່ງພຣະປາລີ. ບົດວ່າ Dhammamaññāya ໝາຍເຖິງ ຮູ້ທົ່ວເຖິງພຣະປາລີ. ບົດວ່າ Pārāyanaṃ ໝາຍເຖິງ ພຣະສັງຄີຕິກາຈານທັງຫຼາຍ ໄດ້ຕັ້ງຊື່ແຫ່ງທຳມະປະຣິຍາຍນີ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ເມື່ອຈະປະກາດຊື່ຂອງພຣາມເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວວ່າ “ajito…pe… buddhaseṭṭhamupāgamuṃ” (ອະຊິຕະ... ເຖິງພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດສຸດ). ໃນບົດນັ້ນ, ບົດວ່າ sampannacaraṇaṃ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຈະຣະນະທຳ ມີປາຕິໂມກຂະສັງວອນສີນເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງພຣະນິພານ. ບົດວ່າ Isiṃ ໝາຍເຖິງ ພຣະມະເຫສີ.

Niddese upāgamiṃsūti samīpaṃ gamiṃsu. Upasaṅkamiṃsūti avidūraṭṭhānaṃ gamiṃsu. Payirupāsiṃsūti samīpe nisīdiṃsu. Paripucchiṃsūti paripucchaṃ āhariṃsu. Parigaṇhiṃsūti tulayiṃsu. ‘‘Codayiṃsū’’ti keci.

ໃນນິດເທດ, ບົດວ່າ upāgamiṃsu ໝາຍເຖິງ ໄດ້ເຂົ້າໄປໃກ້. ບົດວ່າ upasaṅkamiṃsu ໝາຍເຖິງ ໄດ້ເຂົ້າໄປໃນທີ່ບໍ່ໄກ. ບົດວ່າ payirupāsiṃsu ໝາຍເຖິງ ໄດ້ນັ່ງໃກ້. ບົດວ່າ paripucchiṃsu ໝາຍເຖິງ ໄດ້ຖາມບັນຫາ. ບົດວ່າ parigaṇhiṃsu ໝາຍເຖິງ ໄດ້ໄຕ່ຕອງ. ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ “codayiṃsu” ດັ່ງນີ້ກໍມີ.

Sīlācāranibbattīti uttamasīlācāranibbatti, maggena nipphannasīlanti attho.

ບົດວ່າ Sīlācāranibbatti ໝາຍເຖິງ ຄວາມບັງເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສີນແລະອະຈາຣະອັນອຸດົມ, ອະທິບາຍວ່າ ສີນອັນສຳເລັດດ້ວຍມັກ.

Gambhīreti uttānabhāvapaṭikkhepavacanaṃ. Duddaseti gambhīrattā duddase, dukkhena daṭṭhabbe, na sakkā sukhena daṭṭhuṃ. Duddasattāva duranubodhe, dukkhena avabujjhitabbe, na sakkā sukhena avabujjhituṃ. Santeti nibbute. Paṇīteti atappake. Idaṃ dvayaṃ lokuttarameva sandhāya vuttaṃ. Atakkāvacareti takkena na avacaritabbe na ogāhitabbe ñāṇeneva avacaritabbe. Nipuṇeti saṇhe. Paṇḍitavedanīyeti sammā paṭipannehi paṇḍitehi veditabbe.

ບົດວ່າ Gambhīre (ເລິກເຊິ່ງ) ເປັນຄຳປະຕິເສດຄວາມຕື້ນ. ບົດວ່າ duddase (ເຫັນໄດ້ຍາກ) ໝາຍເຖິງ ເຫັນໄດ້ຍາກເພາະຄວາມເລິກເຊິ່ງ, ຄື ເປັນສິ່ງທີ່ເຫັນໄດ້ດ້ວຍຄວາມຍາກລຳບາກ, ບໍ່ສາມາດເຫັນໄດ້ໂດຍງ່າຍ. ເພາະເຫດທີ່ເຫັນໄດ້ຍາກນັ້ນເອງ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ duranubodha (ຮູ້ຕາມໄດ້ຍາກ) ຄື ເປັນສິ່ງທີ່ຮູ້ຕາມໄດ້ດ້ວຍຄວາມຍາກລຳບາກ, ບໍ່ສາມາດຮູ້ຕາມໄດ້ໂດຍງ່າຍ. ບົດວ່າ Sante (ສະຫງົບ) ໝາຍເຖິງ ດັບສະໜິດ. ບົດວ່າ Paṇīte (ປະນີດ) ໝາຍເຖິງ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເດືອດຮ້ອນ. ຄຳທັງສອງນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງໂລກຸດຕະຣະທຳເທົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ Atakkāvacare (ບໍ່ແມ່ນວິໄສແຫ່ງຄວາມຄິດຄາດຄະເນ) ໝາຍເຖິງ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຢັ່ງຮູ້ໄດ້ດ້ວຍຄວາມຄິດຄາດຄະເນ, ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຢັ່ງລົງໄດ້ດ້ວຍຄວາມຄິດ, ແຕ່ເປັນສິ່ງທີ່ຢັ່ງຮູ້ໄດ້ດ້ວຍຍານເທົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ Nipuṇe (ລະອຽດອ່ອນ) ໝາຍເຖິງ ປານີດລະອຽດ. ບົດວ່າ Paṇḍitavedanīye (ອັນບັນດິດພຶງຮູ້) ໝາຍເຖິງ ອັນບັນດິດທັງຫຼາຍຜູ້ປະຕິບັດຊອບ ພຶງຮູ້ໄດ້.

98. Tosesīti tuṭṭhiṃ āpādesi. Vitosesīti vividhā tesaṃ somanassaṃ uppādesi. Pasādesīti tesaṃ cittappasādaṃ akāsi[Pg.78]. Ārādhesīti ārādhayi siddhiṃ pāpesi. Attamane akāsīti somanassavasena sakamane akāsi.

໙໘. ບົດວ່າ Tosesi ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຍິນດີ. ບົດວ່າ Vitosesi ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມໂສມະນັດຕ່າງໆ ແກ່ພວກເຂົາ. ບົດວ່າ Pasādesi ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ຈິດຂອງພວກເຂົາເຫຼື້ອມໃສ. ບົດວ່າ Ārādhesi ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ຍິນດີ ຄື ໃຫ້ບັນລຸຄວາມສຳເລັດ. ບົດວ່າ Attamane akāsi ໝາຍເຖິງ ເຮັດໃຫ້ມີໃຈຂອງຕົນເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໂສມະນັດ.

99. Tato paraṃ brahmacariyamacariṃsūti maggabrahmacariyaṃ acariṃsu.

໙໙. ບົດວ່າ Tato paraṃ brahmacariyamacariṃsu ໝາຍເຖິງ ຫຼັງຈາກນັ້ນ ໄດ້ປະພຶດມັກຄະພຣົມມະຈັນ.

101. Tasmā pārāyananti tassa pārabhūtassa nibbānassa āyatananti vuttaṃ hoti.

໑໐໑. ເພາະເຫດນັ້ນ, ຄຳວ່າ Pārāyana ຈຶ່ງມີອະທິບາຍວ່າ ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງພຣະນິພານອັນເປັນຝັ່ງຟາກນັ້ນ.

Saddhammappajjotikāya cūḷaniddesa-aṭṭhakathāya

ໃນອັດຖະກະຖາຈູລະນິດເທດ ຊື່ ສັດທັມມະປັດໂຊຕິກາ

Pārāyanatthutigāthāniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການອະທິບາຍປາຣາຍະນະຖຸຕິກາຖາສະແດງຄຳສັນເສີນ ຈົບແລ້ວ.

18. Pārāyanānugītigāthāniddesavaṇṇanā

໑໘. ການອະທິບາຍປາຣາຍະນານຸຄີຕິກາຖາສະແດງຄຳຂັບຮ້ອງຕາມ

102. Pārāyanamanugāyissanti assa ayaṃ sambandho – bhagavatā hi pārāyane desite soḷasasahassajaṭilā arahattaṃ pāpuṇiṃsu, avasesānañca cuddasakoṭisaṅkhānaṃ devamanussānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Vuttañhetaṃ porāṇehi –

໑໐໒. ບົດວ່າ Pārāyanamanugāyissaṃ ນີ້ ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນດັ່ງນີ້: ເພາະວ່າ ເມື່ອພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງປາຣາຍະນະສູດແລ້ວ, ຊະດິນ 16,000 ຄົນ ໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດ, ແລະເທວະດາແລະມະນຸດທີ່ເຫຼືອອີກ 14 ໂກດ ໄດ້ບັນລຸທຳ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະໂບຮານາຈານທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ:

‘‘Tato pāsāṇake ramme, pārāyanasamāgame;

Amataṃ pāpayī buddho, cuddasa pāṇakoṭiyo’’ti. (su. ni. aṭṭha. 2.1138);

“ຄັ້ງນັ້ນ, ໃນປາຣາຍະນະສະມາຄົມ ອັນເປັນທີ່ລື່ນລົມ ທີ່ປາສານະກະເຈດີ, ພຣະພຸດທະເຈົ້າໄດ້ຊົງຍັງສັດ 14 ໂກດ ໃຫ້ບັນລຸອະມະຕະທຳ” ດັ່ງນີ້. (ສຸ. ນິ. ອັດຖະ. 2.1138);

Niṭṭhitāya pana dhammadesanāya tato tato āgatā manussā bhagavato ānubhāvena attano attano gāmanigamādīsveva pāturahesuṃ. Bhagavāpi sāvatthimeva agamāsi paricārakasoḷasādīhi anekehi bhikkhusahassehi parivuto. Tattha piṅgiyo bhagavantaṃ vanditvā āha – ‘‘gacchāmahaṃ, bhante, bāvarissa buddhuppādaṃ ārocetuṃ, paṭissutañhi tasseva mayā’’ti. Atha bhagavatā anuññāto ñāṇagamaneneva godhāvarītīraṃ gantvā pādagamanena assamābhimukho agamāsi. Tamenaṃ bāvarī brāhmaṇo maggaṃ olokento nisinno dūratova taṃ khārijaṭādivirahitaṃ bhikkhuvesenāgacchantaṃ disvā ‘‘buddho loke uppanno’’ti niṭṭhamagamāsi. Sampattañcāpi naṃ pucchi – ‘‘kiṃ, piṅgiya, buddho loke uppanno’’ti? ‘‘Āma, brāhmaṇa, uppanno, pāsāṇake cetiye nisinno amhākaṃ dhammaṃ desesi, tamahaṃ tuyhaṃ desessāmī’’ti. Tato bāvarī mahatā [Pg.79] sakkārena sapariso taṃ pūjetvā āsanaṃ paññāpesi. Tattha nisīditvā piṅgiyo ‘‘pārāyanamanugāyissa’’ntiādimāha.

ກໍເມື່ອການສະແດງທຳຈົບລົງແລ້ວ, ມະນຸດທັງຫຼາຍທີ່ມາຈາກທິດນັ້ນໆ ດ້ວຍອານຸພາບຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ໄດ້ກັບໄປປາກົດຕົວໃນບ້ານແລະນິຄົມຂອງຕົນໆ ເລີຍ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກໍໄດ້ຊົງສະເດັດໄປຍັງເມືອງສາວັດຖີ ພ້ອມດ້ວຍພຣະพິກຂຸຫຼາຍພັນຮູບ ມີພຣາມ 16 ຄົນຜູ້ເປັນບໍລິວານເປັນຕົ້ນ ແວດລ້ອມແລ້ວ. ໃນທີ່ນັ້ນ, ພຣາມປິງຄິຍະໄດ້ຖວາຍອະພິວາດພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າແລ້ວ ກາບທູນວ່າ “ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ຂ້າພະອົງຈະຂໍໄປເພື່ອບອກຄວາມບັງເກີດຂຶ້ນແຫ່ງພຣະພຸດທະເຈົ້າແກ່ພາວະລີພຣາມ, ເພາະຂ້າພະອົງໄດ້ໃຫ້ຄຳໝັ້ນສັນຍາໄວ້ແກ່ເພິ່ນແລ້ວ”. ລຳດັບນັ້ນ, ເມື່ອໄດ້ຮັບອະນຸຍາດຈາກພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າແລ້ວ, ທ່ານຈຶ່ງໄດ້ໄປເຖິງຝັ່ງແມ່ນ້ຳໂຄທາວະລີ ດ້ວຍການໄປດ້ວຍຍານ ແລ້ວເດີນທາງດ້ວຍຕີນມຸ່ງໜ້າໄປຍັງອາສົມ. ຝ່າຍພາວະລີພຣາມນັ່ງຫຼຽວເບິ່ງທາງຢູ່ ໄດ້ເຫັນທ່ານຜູ້ປາສະຈາກຫາບແລະຊະດາເປັນຕົ້ນ ເດີນທາງມາແຕ່ໄກດ້ວຍເພດແຫ່ງພິກຂຸ ຈຶ່ງໄດ້ຕົກລົງໃຈວ່າ “ພຣະພຸດທະເຈົ້າບັງເກີດຂຶ້ນໃນໂລກແລ້ວ”. ແລະເມື່ອທ່ານມາເຖິງແລ້ວ ກໍໄດ້ຖາມວ່າ “ປິງຄິຍະ, ພຣະພຸດທະເຈົ້າບັງເກີດຂຶ້ນໃນໂລກແລ້ວຫຼື?”. ທ່ານຕອບວ່າ “ຢ່າງນັ້ນ, ທ່ານພຣາມ, ພຣະອົງບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ, ຊົງປະທັບນັ່ງສະແດງທຳແກ່ພວກເຮົາທີ່ປາສານະກະເຈດີ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງທຳນັ້ນແກ່ທ່ານ”. ລຳດັບນັ້ນ, ພາວະລີພຣາມພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານ ໄດ້ບູຊາທ່ານດ້ວຍສັກກາລະອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ແລ້ວຈັດຕັ້ງອາສະນະໄວ້. ພຣາມປິງຄິຍະນັ່ງເທິງອາສະນວນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “pārāyanamanugāyissaṃ” (ຂ້າພະເຈົ້າຈະຂັບຮ້ອງຕາມເຊິ່ງປາຣາຍະນະສູດ).

Tattha anugāyissanti bhagavato gītaṃ anugāyissaṃ. Yathāddakkhīti yathā sāmaṃ saccābhisambodhena asādhāraṇañāṇena ca addakkhi. Nikkāmoti pahīnakāmo. ‘‘Nikkamo’’tipi pāṭho, vīriyavāti attho. Nikkhanto vā akusalapakkhā. Nibbanoti kilesavanavirahito, taṇhāvirahito eva vā. Kissa hetu musā bhaṇeti yehi kilesehi musā bhaṇeyya, ete tassa pahīnāti dasseti. Etena brāhmaṇassa savane ussāhaṃ janeti (su. ni. aṭṭha. 2.1138).

ໃນບົດນັ້ນ ບົດວ່າ "anugāyissanti" ຄວາມວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າຈັກຂັບຮ້ອງຕາມບົດເພງສັນລະເສີນຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ບົດວ່າ "Yathāddakkhī" ຄວາມວ່າ ພຣະອົງໄດ້ຊົງເຫັນແລ້ວດ້ວຍພຣະອົງເອງ ດ້ວຍການຕັດສະຮູ້ສັດຈະທຳ ແລະ ດ້ວຍອະສາທາຣະນະຍານ ຢ່າງໃດ. ບົດວ່າ "Nikkāmo" ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີກາມອັນລະເສຍແລ້ວ (ປາສະຈາກກາມ). ມີບົດບາລີວ່າ "Nikkamo" ກໍມີ, ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ມີຄວາມພຽນ. ຫຼືວ່າ ຜູ້ກ້າວອອກແລ້ວຈາກຝ່າຍອະກຸສົນ. ບົດວ່າ "Nibbanoti" ຄວາມວ່າ ຜູ້ປາສະຈາກປ່າຄືກິເລດ ຫຼືວ່າ ຜູ້ປາສະຈາກຕັນຫາ. ບົດວ່າ "Kissa hetu musā bhaṇe" ຄວາມວ່າ ພຣະອົງຈະກ່າວເທັດເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ, ຊົງສະແດງວ່າ ກິເລດເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ກ່າວເທັດ ພຣະອົງຊົງລະໄດ້ແລ້ວ. ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ພຣະອົງຊົງຍັງຄວາມອຸດສາຫະ (ຄວາມກະຕືລືລົ້ນ) ໃນການຟັງໃຫ້ເກີດແກ່ພຣາມ (ສຸ. ນິ. ອັດຖະ. 2.1138).

Amaloti kilesamalavirahito. Vimaloti vigatakilesamalo. Nimmaloti kilesamalasuddho. Malāpagatoti kilesamalā dūrībhūto hutvā carati. Malavippahīnoti kilesamalappahīno. Malavimuttoti kilesehi vimutto. Sabbamalavītivattoti vāsanādisabbakilesamalaṃ atikkanto. Te vanāti ete vuttappakārā kilesā.

ບົດວ່າ "Amalo" ຄວາມວ່າ ຜູ້ປາສະຈາກມົນທິນຄືກິເລດ. ບົດວ່າ "Vimalo" ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີມົນທິນຄືກິເລດໄປປາດສະຈາກແລ້ວ. ບົດວ່າ "Nimmalo" ຄວາມວ່າ ຜູ້ບໍລິສຸດຈາກມົນທິນຄືກິເລດ. ບົດວ່າ "Malāpagato" ຄວາມວ່າ ຜູ້ເປັນຜູ້ຫ່າງໄກຈາກມົນທິນຄືກິເລດແລ້ວທ່ຽວໄປ. ບົດວ່າ "Malavippahīno" ຄວາມວ່າ ຜູ້ລະມົນທິນຄືກິເລດໄດ້ແລ້ວ. ບົດວ່າ "Malavimutto" ຄວາມວ່າ ຜູ້ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກກິເລດທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ "Sabbamalavītivatto" ຄວາມວ່າ ຜູ້ກ້າວລ່ວງມົນທິນຄືກິເລດທັງປວງ ມີວາສະໜາເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "Te vanā" ຄວາມວ່າ ກິເລດທັງຫຼາຍມີປະການດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວເຫຼົ່ານັ້ນ.

103. Vaṇṇūpasaṃhitanti guṇūpasaṃhitaṃ.

໑໐໓. ບົດວ່າ "Vaṇṇūpasaṃhitaṃ" ຄວາມວ່າ ປະກອບດ້ວຍຄຸນ (ຫຼື ປະກອບດ້ວຍຄຸນນະທຳ).

104. Saccavhayoti buddho hi sacceneva avhānena nāmena yutto. Brahmeti taṃ brāhmaṇaṃ ālapati.

໑໐໔. ບົດວ່າ "Saccavhayo" 2 ຄວາມວ່າ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຊົງປະກອບດ້ວຍພຣະນາມອັນເປັນຈິງ. ບົດວ່າ "Brahme" ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນພຣາມຜູ້ນັ້ນ.

Tattha lokoti lujjanaṭṭhena loko. Eko loko bhavalokoti tebhūmakavipāko. So hi bhavatīti bhavo, bhavo eva loko bhavaloko. Bhavaloko ca sambhavaloko cāti ettha ekeko dve dve hoti. Bhavaloko hi sampattibhavavipattibhavavasena duvidho. Sambhavalokopi sampattisambhavavipattisambhavavasena duvidho. Tattha sampattibhavalokoti sugatiloko. So hi iṭṭhaphalattā sundaro lokoti sampatti, bhavatīti bhavo, sampatti eva bhavo sampattibhavo, so eva loko sampattibhavaloko. Sampattisambhavalokoti sugatūpagaṃ kammaṃ. Tañhi sambhavati [Pg.80] etasmā phalanti sambhavo, sampattiyā sambhavo sampattisambhavo, sampattisambhavo eva loko sampattisambhavalokoti.

ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ "loko" (ໂລກ) ໄດ້ຊື່ວ່າ ໂລກ ເພາະອັດຖະວ່າ ຊຸດໂຊມ (ຫຼື ແຕກສະຫຼາຍ). ໂລກໜຶ່ງ ຄື ພົບໂລກ (bhavaloko) ໄດ້ແກ່ ວິບາກໃນພູມສາມ. ດ້ວຍວ່າ ວິບາກນັ້ນຍ່ອມມີ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພົບ (bhavo), ພົບນັ້ນເອງເປັນໂລກ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພົບໂລກ. ໃນຄຳວ່າ "ພົບໂລກ ແລະ ສົມພົບໂລກ" ນີ້ ແຕ່ລະຢ່າງມີ ໒ ປະການ. ຈິງຢູ່, ພົບໂລກ ມີ ໒ ປະການ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງ ສົມບັດພົບ (sampattibhava) ແລະ ວິບັດພົບ (vipattibhava). ແມ່ນແຕ່ ສົມພົບໂລກ ກໍມີ ໒ ປະການ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງ ສົມບັດສົມພົບ (sampattisambhava) ແລະ ວິບັດສົມພົບ (vipattisambhava). ໃນ ໒ ປະການນັ້ນ ບົດວ່າ "ສົມບັດພົບໂລກ" ໄດ້ແກ່ ສຸຄະຕິໂລກ. ດ້ວຍວ່າ ສຸຄະຕິໂລກນັ້ນ ເປັນໂລກທີ່ດີງາມ ເພາະເປັນຜົນທີ່ໜ້າປາດຖະໜາ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສົມບັດ, ຍ່ອມມີ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພົບ, ສົມບັດນັ້ນເອງເປັນພົບ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສົມບັດພົບ, ສົມບັດພົບນັ້ນເອງເປັນໂລກ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສົມບັດພົບໂລກ. ບົດວ່າ "ສົມບັດສົມພົບໂລກ" ໄດ້ແກ່ ກຳທີ່ນຳໄປສູ່ສຸຄະຕິ. ດ້ວຍວ່າ ຜົນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຈາກກຳນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ກຳນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສົມພົບ (sambhavo), ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສົມບັດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສົມບັດສົມພົບ, ສົມບັດສົມພົບນັ້ນເອງເປັນໂລກ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສົມບັດສົມພົບໂລກ.

Vipattibhavalokoti apāyaloko. So hi aniṭṭhaphalattā virūpo lokoti vipatti, bhavatīti bhavo, vipatti eva bhavo vipattibhavo, vipattibhavo eva loko vipattibhavaloko. Vipattisambhavalokoti apāyūpagaṃ kammaṃ. Tañhi sambhavati etasmā phalanti sambhavo, vipattiyā sambhavo vipattisambhavo, vipattisambhavo eva loko vipattisambhavalokoti. Tisso vedanāti sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā lokiyā eva. Āhārāti paccayā. Paccayā hi attano phalaṃ āharantīti āhārā. Kabaḷīkārāhāro phassāhāro manosañcetanāhāro viññāṇāhāroti cattāro. Vatthuvasena kabaḷīkattabbattā kabaḷīkāro, ajjhoharitabbattā āhāro, odanakummāsādivatthukāya ojāyetaṃ nāmaṃ. Sā hi ojaṭṭhamakarūpāni āharatīti āhāro. Cakkhusamphassādiko chabbidho phasso tisso vedanā āharatīti āhāro. Manaso sañcetanā na sattassāti manosañcetanā yathā cittekaggatā, manasā vā sampayuttā sañcetanā manosañcetanā yathā ājaññaratho, tebhūmakakusalākusalacetanā. Sā hi tayo bhave āharatīti āhāro. Viññāṇanti ekūnavīsatibhedaṃ paṭisandhiviññāṇaṃ. Tañhi paṭisandhināmarūpaṃ āharatīti āhāro.

ບົດວ່າ "ວິບັດພົບໂລກ" ໄດ້ແກ່ ອະບາຍະໂລກ. ດ້ວຍວ່າ ອະບາຍະໂລກນັ້ນ ເປັນໂລກທີ່ບໍ່ດີ ເພາະເປັນຜົນທີ່ບໍ່ໜ້າປາດຖະໜາ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິບັດ, ຍ່ອມມີ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພົບ, ວິບັດນັ້ນເອງເປັນພົບ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິບັດພົບ, ວິບັດພົບນັ້ນເອງເປັນໂລກ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິບັດພົບໂລກ. ບົດວ່າ "ວິບັດສົມພົບໂລກ" ໄດ້ແກ່ ກຳທີ່ນຳໄປສູ່ອະບາຍ. ດ້ວຍວ່າ ຜົນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຈາກກຳນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ກຳນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສົມພົບ, ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງວິບັດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິບັດສົມພົບ, ວິບັດສົມພົບນັ້ນເອງເປັນໂລກ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິບັດສົມພົບໂລກ. ບົດວ່າ "ເວທະນາ ໓" ໄດ້ແກ່ ສຸຂະເວທະນາ, ທຸກຂະເວທະນາ, ອະທຸກຂະມະສຸຂະເວທະນາ ທີ່ເປັນໂລກີຍະເທົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ "ອາຫານທັງຫຼາຍ" ໄດ້ແກ່ ປັດໄຈທັງຫຼາຍ. ດ້ວຍວ່າ ປັດໄຈທັງຫຼາຍຍ່ອມນຳມາຊຶ່ງຜົນຂອງຕົນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອາຫານ. ອາຫານມີ ໔ ຢ່າງ ຄື ກະວະລີກາຣາຫານ, ຜັດສາຫານ, ມະໂນສັນເຈຕະນາຫານ, ວິນຍານາຫານ. ຊື່ວ່າ "ກະວະລີກາຣະ" ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ເພິ່ງເຮັດໃຫ້ເປັນຄຳໆ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວັດຖຸ, ຊື່ວ່າ "ອາຫານ" ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ເພິ່ງກືນກິນ, ຄຳນີ້ເປັນຊື່ຂອງໂອຊາທີ່ມີຢູ່ໃນຮ່າງກາຍອັນມີເຂົ້າສຸກ ແລະ ເຂົ້າໜົມແດກງາເປັນຕົ້ນເປັນວັດຖຸ. ດ້ວຍວ່າ ໂອຊານັ້ນຍ່ອມນຳມາຊຶ່ງຮູບທີ່ມີໂອຊາເປັນທີ ໘ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອາຫານ. ຜັດ ໖ ປະການ ມີຈັກຂຸສຳຜັດເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມນຳມາຊຶ່ງເວທະນາ ໓ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອາຫານ. ຄວາມຈົ່ງໃຈຂອງໃຈ ບໍ່ແມ່ນຂອງສັດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມະໂນສັນເຈດຕະນາ ເໝືອນດັ່ງຄວາມມີຈິດມີອາລົມດຽວ (ຈິດຕະເອກັກຄະຕາ), ຫຼືວ່າ ເຈດຕະນາທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍໃຈ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມະໂນສັນເຈດຕະນາ ເໝືອນດັ່ງລົດມ້າອາຊາໄນ, ໄດ້ແກ່ ກຸສົນເຈດຕະນາ ແລະ ອະກຸສົນເຈດຕະນາໃນພູມສາມ. ດ້ວຍວ່າ ເຈດຕະນານັ້ນຍ່ອມນຳມາຊຶ່ງພົບທັງສາມ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອາຫານ. ບົດວ່າ "ວິນຍານ" ໄດ້ແກ່ ປະຕິສົນທິວິນຍານ ໑໙ ປະເພດ. ດ້ວຍວ່າ ປະຕິສົນທິວິນຍານນັ້ນຍ່ອມນຳມາຊຶ່ງປະຕິສົນທິນາມຮູບ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອາຫານ.

Upādānakkhandhāti upādānagocarā khandhā upādānakkhandhā, majjhe padalopo daṭṭhabbo. Upādānasambhūtā vā khandhā upādānakkhandhā yathā tiṇaggi, thusaggi. Upādānavidheyyā vā khandhā upādānakkhandhā yathā rājapuriso. Upādānappabhavā vā khandhā upādānakkhandhā yathā puppharukkho, phalarukkho. Upādānāni pana kāmupādānaṃ diṭṭhupādānaṃ sīlabbatupādānaṃ attavādupādānanti cattāri. Atthato pana bhusaṃ ādānanti upādānaṃ. Rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandhoti pañca. Cha ajjhattikāni āyatanānīti cakkhāyatanaṃ, sotāyatanaṃ, ghānāyatanaṃ, jivhāyatanaṃ, kāyāyatanaṃ, manāyatanaṃ. Satta viññāṇaṭṭhitiyo vuttanayā eva. Tathā aṭṭha [Pg.81] lokadhammā. Api ca – lābho, alābho, yaso, ayaso, nindā, pasaṃsā, sukhaṃ, dukkhanti ime aṭṭha lokappavattiyā sati anuparivattanadhammakattā lokassa dhammāti lokadhammā. Etehi mutto satto nāma natthi, buddhānampi hontiyeva. Yathāha –

ບົດວ່າ "ອຸປາດານັກຂັນ" (upādānakkhandhā) ຄວາມວ່າ ຂັນທັງຫຼາຍອັນເປັນໂຄຈອນແຫ່ງອຸປາດານ ຊື່ວ່າ ອຸປາດານັກຂັນ, ພຶງເຫັນການລົບຄຳໃນທ່າມກາງ (ມັດຊະເປທະໂລບ). ຫຼືວ່າ ຂັນທັງຫຼາຍອັນເກີດຂຶ້ນຈາກອຸປາດານ ຊື່ວ່າ ອຸປາດານັກຂັນ ເໝືອນດັ່ງໄຟເກີດຈາກຫຍ້າ (tiṇaggi) ໄຟເກີດຈາກແກບ (thusaggi). ຫຼືວ່າ ຂັນທັງຫຼາຍອັນຢູ່ໃນອຳນາດແຫ່ງອຸປາດານ ຊື່ວ່າ ອຸປາດານັກຂັນ ເໝືອນດັ່ງຣາຊະບຸລຸດ (ຂ້າຣາຊະການ). ຫຼືວ່າ ຂັນທັງຫຼາຍອັນມີອຸປາດານເປັນແຫຼ່ງກຳເນີດ ຊື່ວ່າ ອຸປາດານັກຂັນ ເໝືອນດັ່ງຕົ້ນໄມ້ມີດອກ ຕົ້ນໄມ້ມີໝາກ. ສ່ວນອຸປາດານທັງຫຼາຍມີ ໔ ຢ່າງ ຄື ກາມຸປາດານ, ທິດຖຸປາດານ, ສີລັບພະຕຸປາດານ, ອັດຕະວາທຸປາດານ. ໂດຍເນື້ອຄວາມແລ້ວ ການຍຶດໝັ້ນຢ່າງແຮງກ້າ ຊື່ວ່າ ອຸປາດານ. ອຸປາດານັກຂັນມີ ໕ ຢ່າງ ຄື ຮູປູປາດານັກຂັນ, ເວທະນູປາດານັກຂັນ, ສັນຍູປາດານັກຂັນ, ສັງຂາຣູປາດານັກຂັນ, ວິນຍານູປາດານັກຂັນ. ບົດວ່າ "ອາຍະຕະນະພາຍໃນ ໖" ໄດ້ແກ່ ຈັກຂາຍະຕະນະ, ໂສຕາຍະຕະນະ, ຄານາຍະຕະນະ, ຊິວຫາຍະຕະນະ, ກາຍາຍະຕະນະ, ມະນາຍະຕະນະ. ບົດວ່າ "ວິນຍານະຖິຕິ ໗" ມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວຄືກັນ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ໂລກະທຳ ໘. ອີກປະການໜຶ່ງ ທຳ ໘ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື ລາບ, ເສື່ອມລາບ, ຍົດ, ເສື່ອມຍົດ, ນິນທາ, ສັນລະເສີນ, ສຸກ, ທຸກ ເພາະເປັນທຳທີ່ຜັນແປໄປຕາມໂລກ ເມື່ອໂລກຍັງເປັນໄປຢູ່ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂລກະທຳ (ທຳປະຈຳໂລກ). ສັດທີ່ພົ້ນຈາກໂລກະທຳເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ມີເລີຍ, ແມ່ນແຕ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍກໍຍັງມີ (ໂລກະທຳເຫຼົ່ານີ້). ດັ່ງທີ່ພຣະອົງຊົງຕັດໄວ້ວ່າ:

‘‘Aṭṭhime, bhikkhave, lokadhammā lokaṃ anuparivattanti, loko ca aṭṭha lokadhamme anuparivattati. Katame aṭṭha? Lābho ca alābho ca…pe… sukhañca dukkhañca. Ime kho, bhikkhave, aṭṭha lokadhammā lokaṃ anuparivattanti, loko ca ime aṭṭha lokadhamme anuparivattatī’’ti (a. ni. 8.6).

"ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ໂລກະທຳ ໘ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມຜັນແປໄປຕາມໂລກ, ແລະ ໂລກກໍຜັນແປໄປຕາມໂລກະທຳ ໘ ປະການ. ໘ ປະການຄືຫຍັງແດ່? ຄື ລາບ ແລະ ເສື່ອມລາບ... ລະ... ສຸກ ແລະ ທຸກ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ໂລກະທຳ ໘ ປະການເຫຼົ່ານີ້ແລ ຍ່ອມຜັນແປໄປຕາມໂລກ, ແລະ ໂລກກໍຜັນແປໄປຕາມໂລກະທຳ ໘ ປະການເຫຼົ່ານີ້" (ອັງ. ນິ. 8.6).

Tattha anuparivattantīti anubandhanti nappajahanti, lokato na nivattantīti attho. Lābhoti pabbajitassa cīvarādi, gahaṭṭhassa dhanadhaññādilābho. Soyeva alabbhamāno lābho alābho na lābho alābhoti vuccati, no ca attābhāvappattito pariññeyyo siyā. Yasoti parivāro. Soyeva alabbhamāno yaso ayaso. Nindāti avaṇṇabhaṇanaṃ. Pasaṃsāti vaṇṇabhaṇanaṃ. Sukhanti kāmāvacarakāyikacetasikaṃ. Dukkhanti puthujjanasotāpannasakadāgāmīnaṃ kāyikacetasikaṃ, anāgāmiarahantānaṃ kāyikameva. Sattāvāsāti sattānaṃ āvāsā, vasanaṭṭhānānīti attho. Tāni pana tathā pakāsitā khandhā eva. Sattasu viññāṇaṭṭhitīsu asaññasattena ca nevasaññānāsaññāyatanena ca saddhiṃ nava sattāvāsā. Dasāyatanānīti cakkhāyatanaṃ, rūpāyatanaṃ, sotāyatanaṃ, saddāyatanaṃ, ghānāyatanaṃ, gandhāyatanaṃ, jivhāyatanaṃ, rasāyatanaṃ, kāyāyatanaṃ, phoṭṭhabbāyatananti evaṃ dasa. Dvādasāyatanānīti manāyatanadhammāyatanehi saddhiṃ evaṃ dvādasa. Aṭṭhārasa dhātuyoti cakkhudhātu, rūpadhātu, cakkhuviññāṇadhātu…pe… manodhātu, dhammadhātu, manoviññāṇadhātūti ekekasmiṃ tīṇi tīṇi katvā aṭṭhārasa dhātuyo.

ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ "anuparivattanti" ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມຕິດຕາມໄປ ບໍ່ລະເສຍ, ບໍ່ຫວນກັບຄືນຈາກໂລກ. ບົດວ່າ "lābho" (ລາບ) ໄດ້ແກ່ ຈີວອນເປັນຕົ້ນ ສຳລັບບັນພະຊິດ, ແລະ ການໄດ້ມາຊຶ່ງຊັບ ແລະ ເຂົ້າເປືອກເປັນຕົ້ນ ສຳລັບຄະລຶຫັດ. ລາບນັ້ນເອງ ເມື່ອບໍ່ໄດ້ ກໍຊື່ວ່າ "ອະລາບ" (ເສື່ອມລາບ), ຄຳວ່າ "alābho" ຄື ຄວາມບໍ່ໄດ້ລາບ, ແຕ່ບໍ່ພຶງກຳນົດຮູ້ (ປະຣິນຍາ) ໂດຍການເຂົ້າເຖິງອັດຕະພາບ. ບົດວ່າ "yaso" (ຍົດ) ໄດ້ແກ່ ບໍລິວານ. ຍົດນັ້ນເອງ ເມື່ອບໍ່ໄດ້ ກໍຊື່ວ່າ "ອະຍົດ" (ເສື່ອມຍົດ). ບົດວ່າ "nindā" (ນິນທາ) ໄດ້ແກ່ ການກ່າວໂທດ (ການກ່າວຕິຕຽນ). ບົດວ່າ "pasaṃsā" (ສັນລະເສີນ) ໄດ້ແກ່ ການກ່າວຊົມເຊີຍ (ການກ່າວຍົກຍ້ອງ). ບົດວ່າ "sukhaṃ" (ສຸກ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມສຸກທາງກາຍ ແລະ ທາງໃຈ ທີ່ເປັນກາມາວະຈອນ. ບົດວ່າ "dukkhaṃ" (ທຸກ) ໄດ້ແກ່ ທຸກທາງກາຍ ແລະ ທາງໃຈ ຂອງປຸຖຸຊົນ, ພຣະໂສດາບັນ ແລະ ພຣະສະກິທາຄາມີ, ແຕ່ເປັນທຸກທາງກາຍເທົ່ານັ້ນ ສຳລັບພຣະອະນາຄາມີ ແລະ ພຣະອໍຣະຫັນ. ບົດວ່າ "sattāvāsā" (ສັດຕາວາດ) ອະທິບາຍວ່າ ທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງສັດທັງຫຼາຍ, ຄື ທີ່ຢູ່ອາໄສ. ແຕ່ທີ່ຢູ່ອາໄສເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຄືຂັນທັງຫຼາຍ ທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ຢ່າງນັ້ນນັ້ນເອງ. ສັດຕາວາດ ໙ ຄື ວິນຍານະຖິຕິ ໗ ລວມກັບ ອະສັນຍີສັດ ແລະ ເນວະສັນຍານາສັນຍາຍະຕະນະ. ບົດວ່າ "ອາຍະຕະນະ ໑໑" ໄດ້ແກ່ ຈັກຂາຍະຕະນະ, ຮູປາຍະຕະນະ, ໂສຕາຍະຕະນະ, ສັດທາຍະຕະນະ, ຄານາຍະຕະນະ, ຄັນທາຍະຕະນະ, ຊິວຫາຍະຕະນະ, ຣະສາຍະຕະນະ, ກາຍາຍະຕະນະ, ໂຜດຖັບພາຍະຕະນະ ລວມເປັນ ໑໐ ຢ່າງນີ້. ບົດວ່າ "ອາຍະຕະນະ ໑໒" ຄື ລວມກັບ ມະນາຍະຕະນະ ແລະ ທັມມາຍະຕະນະ ເປັນ ໑໒ ຢ່າງນີ້. ບົດວ່າ "ທາດ ໑໘" ໄດ້ແກ່ ຈັກຂຸທາດ, ຮູບທາດ, ຈັກຂຸວິນຍານະທາດ... ລະ... ມະໂນທາດ, ທັມມະທາດ, ມະໂນວິນຍານະທາດ ໂດຍແບ່ງເປັນໝວດລະ ໓ ຢ່າງ ລວມເປັນທາດ ໑໘.

Sadisanāmoti tesaṃ sadisanāmo ekaguṇavaṇṇanāmo. Sadisavhayoti ekaguṇavaṇṇanāmena avhāyano. Saccasadisavhayoti avitathaekaguṇavaṇṇanāmena aviparītena avhāyano.

ບົດວ່າ "Sadisanāmo" ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີພຣະນາມອັນສະເໝີກັນກັບພຣະນາມເຫຼົ່ານັ້ນ ຄື ມີພຣະນາມສັນລະເສີນຄຸນຢ່າງດຽວກັນ. ບົດວ່າ "Sadisavhayo" 2 ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີພຣະນາມຮ້ອງເອີ້ນດ້ວຍພຣະນາມສັນລະເສີນຄຸນຢ່າງດຽວກັນ. ບົດວ່າ "Saccasadisavhayo" ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີພຣະນາມຮ້ອງເອີ້ນດ້ວຍພຣະນາມສັນລະເສີນຄຸນຢ່າງດຽວກັນ ອັນບໍ່ຄາດເຄື່ອນ ບໍ່ຜິດພ້ຽນ.

Āsitoti [Pg.82] upasaṅkamito. Upāsitoti upagantvā sevito. Payirupāsitoti bhattivasena atīva sevito.

ບົດວ່າ "Āsito" ຄວາມວ່າ ເຂົ້າໄປຫາແລ້ວ. ບົດວ່າ "Upāsito" ຄວາມວ່າ ເຂົ້າໄປໃກ້ແລ້ວຄົບຫາ (ຫຼື ບຳລຸງ). ບົດວ່າ "Payirupāsito" ຄວາມວ່າ ເຂົ້າໄປຄົບຫາຢ່າງຍິ່ງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມພັກດີ.

105. Kubbanakanti parittavanaṃ. Bahupphalaṃ kānanamāvaseyyāti anekaphalādivikatibharitakānanaṃ āgamma vaseyya. Appadasseti bāvarippabhutike parittapaññe. Mahodadhinti anotattādiṃ mahantaṃ udakarāsiṃ.

໑໐໕. ບົດວ່າ "Kubbanakaṃ" ຄວາມວ່າ ປ່ານ້ອຍ. ບົດວ່າ "Bahupphalaṃ kānanamāvaseyya" ຄວາມວ່າ ພຶງເຂົ້າໄປອາໄສຢູ່ປ່າໃຫຍ່ອັນເຕັມไปด้วยໝາກໄມ້ຫຼາກຫຼາຍຊະນິດ. ບົດວ່າ "Appadasse" ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ມີປັນຍານ້ອຍ ມີພາວະລີພຣາມເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "Mahodadhiṃ" ໄດ້ແກ່ ຫ້ວງນ້ຳໃຫຍ່ ມີສະອະໂນດາດເປັນຕົ້ນ.

Appadassāti mandadassino. Parittadassāti atimandadassino. Thokadassāti parittatopi atiparittadassino. Omakadassāti heṭṭhimadassino. Lāmakadassāti appadhānadassino. Chatukkadassāti na uttamadassino. Appamāṇadassanti pamāṇaṃ atikkamitvā appamāṇaṃ nibbānadassaṃ. Aggadassanti ‘‘aggato ve pasannāna’’ntiādinā (a. ni. 4.34; itivu. 90) nayena aggadhammadassaṃ. Seṭṭhadassanti sambuddho dvipadaseṭṭhoti seṭṭhadassaṃ. Viseṭṭhadassantiādīni cattāri upasaggena vaḍḍhitāni. Asamanti na samaṃ asamaṃ sabbaññuṃ. Asamasamanti asamehi atītabuddhehi samaṃ asamasamaṃ. Appaṭisamanti attano sadisavirahitaṃ. Appaṭibhāganti attano paṭibimbavirahitaṃ. Appaṭipuggalanti paṭimallapuggalavirahitaṃ. Devātidevanti visuddhidevānampi atidevaṃ. Abhimaṅgalasammataṭṭhena usabhaṃ. Achambhitaṭṭhena purisasīhaṃ. Niddosaṭṭhena purisanāgaṃ. Uttamaṭṭhena purisājaññaṃ. Aṭṭhaparisapathaviṃ uppīḷetvā sadevake loke kenaci paccatthikena paccāmittena akampiye acalaṭṭhāne tiṭṭhanaṭṭhena purisanisabhaṃ. Dhammadesanādhuravahanaṭṭhena purisadhorayhaṃ.

ບົດວ່າ "Appadassā" ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີຄວາມເຫັນນ້ອຍ (ຫຼື ຜູ້ເຫັນອ່ອນແອ). ບົດວ່າ "Parittadassā" ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີຄວາມເຫັນນ້ອຍຍິ່ງ. ບົດວ່າ "Thokadassā" 2 ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີຄວາມເຫັນນ້ອຍກວ່າຄວາມເຫັນທີ່ນ້ອຍນັ້ນອີກ. ບົດວ່າ "Omakadassā" ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີຄວາມເຫັນຕ່ຳຊ້າ. ບົດວ່າ "Lāmakadassā" ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີຄວາມເຫັນອັນບໍ່ປະເສີດ (ຫຼື ບໍ່ສຳຄັນ). ບົດວ່າ "Chatukkadassā" ຄວາມວ່າ ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມເຫັນອັນເລີດ. ບົດວ່າ "Appamāṇadassaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ເຫັນພຣະນິພານອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ລ່ວງພົ້ນປະມານທັງປວງ. ບົດວ່າ "Aggadassaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ເຫັນທຳອັນເລີດ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ "aggato ve pasannānaṃ" (ເມື່ອເລື່ອມໃສໃນສິ່ງອັນເລີດ...) (ອັງ. ນິ. 4.34; ອິຕິວຸ. 90). ບົດວ່າ "Seṭṭhadassaṃ" ຄວາມວ່າ ພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ປະເສີດກວ່າສັດສອງຕີນ ຊື່ວ່າ ຜູ້ເຫັນສິ່ງອັນປະເສີດ. ບົດວ່າ "Viseṭṭhadassaṃ" ເປັນຕົ້ນ ທັງ ໔ ບົດນີ້ ເປັນບົດທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນດ້ວຍອຸປະສັກ. ບົດວ່າ "Asamaṃ" ຄວາມວ່າ ຫາຜູ້ສະເໝີບໍ່ໄດ້ ຄື ພຣະສັບພັນຍູ. ບົດວ່າ "Asamasamaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ສະເໝີດ້ວຍພຣະພຸດທະເຈົ້າໃນອະດີດ ຜູ້ຫາຜູ້ສະເໝີບໍ່ໄດ້. ບົດວ່າ "Appaṭisamaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ປາສະຈາກຜູ້ສະເໝີກັບພຣະອົງ. ບົດວ່າ "Appaṭibhāgaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ປາສະຈາກຄູ່ປຽບທຽບກັບພຣະອົງ. ບົດວ່າ "Appaṭipuggalaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ປາສະຈາກບຸກຄົນຜູ້ເປັນຄູ່ຕໍ່ສູ້. ບົດວ່າ "Devātidevaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ເປັນເທບຍິ່ງກວ່າເທບທັງຫຼາຍ ແມ່ນແຕ່ພຣະວິສຸດທິເທບ. ຊື່ວ່າ "Usabha" (ໂຄອຸສະພະ) ເພາະອັດຖະວ່າ ເປັນທີ່ຍອມຮັບວ່າເປັນມຸງຄຸນຢ່າງຍິ່ງ. ຊື່ວ່າ "Purisasīha" (ບຸລຸດສະຣາຊະສີ) ເພາະອັດຖະວ່າ ບໍ່ສະດຸ້ງຢ້ານ. ຊື່ວ່າ "Purisanāga" (ບຸລຸດຊ້າງສານ) ເພາະອັດຖະວ່າ ບໍ່ມີໂທດ. ຊື່ວ່າ "Purisājañña" (ບຸລຸດອາຊາໄນ) ເພາະອັດຖະວ່າ ເປັນຜູ້ອຸດົມເລີດ. ຊື່ວ່າ "Purisanisabha" (ບຸລຸດຜູ້ປະເສີດ) ເພາະອັດຖະວ່າ ເປັນຜູ້ຢືນຢູ່ໃນສະຖານທີ່ອັນບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ບໍ່ຄອນແຄນ ໂດຍສັດຕູ ຫຼື ປັດຈາມິດໃດໆ ໃນໂລກພ້ອມທັງເທວະດາ ຫຼັງຈາກທີ່ໄດ້ກົດແຜ່ນດິນ ແລະ ບໍລິສັດທັງ ໘ ໄວ້ແລ້ວ. ຊື່ວ່າ "Purisadhorayha" (ບຸລຸດຜູ້ທຳໜ້າທີ່ແບກຫາບ) ເພາະອັດຖະວ່າ ເປັນຜູ້ແບກຫາບທຸລະໃນການສະແດງທຳ.

Mānasakaṃ vā saranti manasā cintetvā kataṃ pallaṃ vā nāmameva vā. Anotattaṃ vā dahanti candimasūriyā dakkhiṇena vā uttarena vā gacchantā pabbatantarena taṃ obhāsenti, ujuṃ gacchantā na obhāsenti, tenevassa ‘‘anotatta’’nti saṅkhā udapādi. Evarūpaṃ anotattaṃ vā dahaṃ. Akkhobhaṃ amitodakanti cāletuṃ asakkuṇeyyaṃ aparimitaṃ udakajalarāsiṃ. Evamevāti opammasaṃsandanaṃ, buddhaṃ bhagavantaṃ akkhobhaṃ āsabhaṃ ṭhānaṭṭhānena cāletuṃ asakkuṇeyyaṃ. Amitatejanti aparimitañāṇatejaṃ. Pabhinnañāṇanti dasabalañāṇādivasena pabhedagatañāṇaṃ. Vivaṭacakkhunti samantacakkhuṃ.

ບົດວ່າ "Mānasakaṃ vā saraṃ" ຄວາມວ່າ ສະໂບກຂະຣະນີທີ່ສ້າງຂຶ້ນດ້ວຍການຄິດໃນໃຈ ຫຼື ບຶງທີ່ມີຊື່ຢ່າງນັ້ນນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ "Anotattaṃ vā dahaṃ" ຄວາມວ່າ ສະອະໂນດາດ ເພາະວ່າ ພຣະຈັນ ແລະ ພຣະອາທິດ ເມື່ອໂຄຈອນໄປທາງທິດໃຕ້ ຫຼື ທິດເໜືອ ຍ່ອມສ່ອງແສງສະຫວ່າງໄປຕາມຫວ່າງພູເຂົາ ແຕ່ເມື່ອໂຄຈອນໄປກົງໆ ຍ່ອມບໍ່ສ່ອງແສງສະຫວ່າງ (ເພາະມີຍອດເຂົາບັງ) ເພາະເຫດນັ້ນ ສະນັ້ນຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ "ອະໂນດາດ" (ບໍ່ຮ້ອນ). ສະອະໂນດາດທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້. ບົດວ່າ "Akkhobhaṃ amitodakaṃ" ຄວາມວ່າ ຫ້ວງນ້ຳອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ທີ່ໃຜໆ ບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ຫວັ່ນໄຫວໄດ້. ບົດວ່າ "Evameva" ເປັນການປຽບທຽບອຸປະມາ ຄວາມວ່າ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ຜູ້ອົງອາດ ໃຜໆ ບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ຫວັ່ນໄຫວໄດ້ດ້ວຍຖານະ ແລະ ອະຖານະ. ບົດວ່າ "Amitatejaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີເດດຄືຍານອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້. ບົດວ່າ "Pabhinnañāṇaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີຍານອັນແຕກສານ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທົດສະພົນລະຍານເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ "Vivaṭacakkhuṃ" 2 ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີດວງຕາອັນເປີດແລ້ວ ຄື ພຣະສະມັນຕະຈັກຂຸ.

Paññāpabhedakusalanti [Pg.83] ‘‘yā paññā pajānanā vicayo pavicayo’’tiādinā (dha. sa. 16; vibha. 525) nayena paññāya pabhedajānane chekaṃ. Adhigatapaṭisambhidanti paṭiladdhacatupaṭisambhidaṃ. Catuvesārajjappattanti ‘‘sammāsambuddhassa te paṭijānato ime dhammā anabhisambuddhā’’tiādinā (ma. ni. 1.150; a. ni. 4.8) nayena vuttesu catūsu ṭhānesu visāradabhāvappattaṃ. Saddhādhimuttanti parisuddhe phalasamāpatticitte adhimuttaṃ, tattha paviṭṭhaṃ. Setapaccattanti vāsanāya vippahīnattā parisuddhaṃ āveṇikaattabhāvaṃ. Advayabhāṇinti paricchinnavacanattā dvivacanavirahitaṃ. Tādinti tādisaṃ, iṭṭhāniṭṭhesu akampanaṃ vā. Tathā paṭiññā assāti tathāpaṭiñño, taṃ. Aparittanti na khuddakaṃ. Mahantanti tedhātuṃ atikkamitvā mahantappattaṃ.

ບົດວ່າ "Paññāpabhedakusalaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ສະຫຼາດໃນການຈຳແນກປັນຍາ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ "ປັນຍາໃດ ຄວາມຮູ້ທົ່ວ ຄວາມວິໄຈ ຄວາມເລືອກເຟັ້ນ" (ທັມ. ສັງ. 16; ວິພັງ. 525). ບົດວ່າ "Adhigatapaṭisambhidaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາ ໔ ແລ້ວ. ບົດວ່າ "Catuvesārajjappattaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ແກ້ວກ້າໃນຖານະ ໔ ປະການ ທີ່ຕັດໄວ້ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ "ເມື່ອທ່ານປະຕິຍານວ່າ ເປັນພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ທຳເຫຼົ່ານີ້ທ່ານຍັງບໍ່ໄດ້ຕັດສະຮູ້" (ມັດ. ນິ. 1.150; ອັງ. ນິ. 4.8). ບົດວ່າ "Saddhādhimuttaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີນ້ອມໃຈໄປໃນຜົນສະມາບັດຕິຈິດອັນບໍລິສຸດ ຄື ເຂົ້າເຖິງຜົນສະມາບັດນັ້ນ. ບົດວ່າ "Setapaccattaṃ" ຄວາມວ່າ ພຣະອັດຕະພາບອັນເປັນອາເວນິກະອັນບໍລິສຸດ ເພາະລະວາສະໜາໄດ້ແລ້ວ. ບົດວ່າ "Advayabhāṇiṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ບໍ່ກ່າວຄຳເປັນສອງ ເພາະເປັນຜູ້ມີວາຈາອັນກຳນົດໄວ້ແລ້ວ (ຄຳໃດຄຳນັ້ນ). ບົດວ່າ "Tādiṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຫຼື ຜູ້ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວໃນອິດຖາຣົມ ແລະ ອະນິດຖາຣົມ. ບົດວ່າ "Tathāpaṭiñño" ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີຄຳປະຕິຍານຢ່າງໃດ ກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ, ໄດ້ແກ່ ພຣະອົງຜູ້ນັ້ນ. ບົດວ່າ "Aparittaṃ" ຄວາມວ່າ ບໍ່ນ້ອຍ (ບໍ່ຕ່ຳຕ້ອຍ). ບົດວ່າ "Mahantaṃ" ຄວາມວ່າ ຜູ້ເຖິງຄວາມເປັນໃຫຍ່ ລ່ວງພົ້ນໄຕພູມ (ພົບສາມ) ແລ້ວ.

Gambhīranti aññesaṃ duppavesaṃ. Appameyyanti atulaṭṭhena appameyyaṃ. Duppariyogāhanti pariyogāhituṃ dukkhappavesaṃ. Pahūtaratananti saddhādiratanehi pahūtaratanaṃ. Sāgarasamanti ratanākarato samuddasadisaṃ. Chaḷaṅgupekkhāya samannāgatanti ‘‘cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti na dummano’’ti (a. ni. 6.1) vuttanayena chaḷaṅgupekkhāya paripuṇṇaṃ. Atulanti tulavirahitaṃ, tulayituṃ asakkuṇeyyaṃ. Vipulanti atimahantaṃ. Appameyyanti pametuṃ asakkuṇeyyaṃ. Taṃ tādisanti taṃ bhagavantaṃ tādiguṇasampannaṃ. Pavadataṃ maggavādinanti pavadantānaṃ kathentānaṃ uttamaṃ kathayantaṃ vadantaṃ adhigacchinti sambandho. Merumiva nagānanti pabbatānaṃ antare sineruṃ viya. Garuḷamiva dijānanti pakkhijātānaṃ antare supaṇṇaṃ viya. Sīhamiva migānanti catuppadānamantare sīhaṃ viya. Udadhimiva aṇṇavānanti vitthiṇṇaaṇṇavānaṃ antare samuddaṃ viya adhigacchiṃ. Jinapavaranti buddhuttamaṃ.

ຄຳວ່າ Gambhīraṃ (ເລິກເຊິ່ງ) ໄດ້ແກ່ ເປັນສິ່ງທີ່ຄົນອື່ນຢັ່ງເຖິງໄດ້ຍາກ. ຄຳວ່າ Appameyyaṃ (ຫາປະມານບໍ່ໄດ້) ໄດ້ແກ່ ຫາປະມານບໍ່ໄດ້ໂດຍອັດຖະວ່າບໍ່ມີສິ່ງປຽບທຽບ. ຄຳວ່າ Duppariyogāhaṃ (ຢັ່ງເຖິງໄດ້ຍາກ) ໄດ້ແກ່ ເປັນສິ່ງທີ່ຢັ່ງລົງໄປໄດ້ຍາກ ຫຼື ເຂົ້າໄປໄດ້ຍາກ. ຄຳວ່າ Pahūtaratanaṃ (ມີລັດຕະນະຫຼາກຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ມີລັດຕະນະຫຼາກຫຼາຍດ້ວຍລັດຕະນະມີສັດທາເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ Sāgarasamaṃ (ສະເໝີດ້ວຍມະຫາສະໝຸດ) ໄດ້ແກ່ ເປັນເໝືອນມະຫາສະໝຸດເພາະເປັນແຫຼ່ງກຳເນີດແຫ່ງລັດຕະນະ. ຄຳວ່າ Chaḷaṅgupekkhāya samannāgataṃ (ຜູ້ປະກອບດ້ວຍອຸເບກຂາອົງ 6) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບໍລິບູນດ້ວຍອຸເບກຂາອົງ 6 ໂດຍນິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເມື່ອເຫັນຮູບດ້ວຍຕາແລ້ວ ກໍບໍ່ດີໃຈ ບໍ່ເສຍໃຈ' (ອໍ. ນິ. 6.1). ຄຳວ່າ Atulaṃ (ບໍ່ມີສິ່ງປຽບທຽບ) ໄດ້ແກ່ ປາສະຈາກສິ່ງປຽບທຽບ, ບໍ່ສາມາດຈະປຽບທຽບໄດ້. ຄຳວ່າ Vipulaṃ (ກວ້າງຂວາງ) ໄດ້ແກ່ ໃຫຍ່ໂຕຍິ່ງ. ຄຳວ່າ Appameyyaṃ (ຫາປະມານບໍ່ໄດ້) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ສາມາດຈະວັດແທກໄດ້. ຄຳວ່າ Taṃ tādisaṃ (ພະອົງຜູ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະອົງນັ້ນ ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຄຸນສົມບັດເຊັ່ນນັ້ນ. ບົດວ່າ Pavadataṃ maggavādinaṃ (ຜູ້ກ່າວ, ຜູ້ສະແດງມັກ) ມີການເຊື່ອມໂຍງຄຳວ່າ adhigacchiṃ (ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ບັນລຸແລ້ວ) ເຂົ້າກັບ ຜູ້ກ່າວ ຜູ້ສະແດງສິ່ງທີ່ປະເສີດສຸດໃນບັນດາຜູ້ກ່າວ ຜູ້ສະແດງທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ Merumiva nagānaṃ (ເໝືອນດັ່ງພູເຂົາສິເນຣຸໃນບັນດາພູເຂົາທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ເໝືອນດັ່ງພູເຂົາສິເນຣຸໃນທ່າມກາງພູເຂົາທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ Garuḷamiva dijānaṃ (ເໝືອນດັ່ງພະຍາຄຸດໃນບັນດານົກທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ເໝືອນດັ່ງພະຍາສຸບັນ (ຄຸດ) ໃນທ່າມກາງສັດປີກທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ Sīhamiva migānaṃ (ເໝືອນດັ່ງລາຊະສີໃນບັນດາເນື້ອທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ເໝືອນດັ່ງລາຊະສີໃນທ່າມກາງສັດສີ່ຕີນທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ Udadhimiva aṇṇavānaṃ (ເໝືອນດັ່ງມະຫາສະໝຸດໃນບັນດາຫ້ວງນ້ຳທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ບັນລຸ (ພົບ) ພະອົງ ຜູ້ເໝືອນດັ່ງມະຫາສະໝຸດໃນທ່າມກາງຫ້ວງນ້ຳອັນກວ້າງໃຫຍ່ທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ Jinapavaraṃ ໄດ້ແກ່ ພະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດສຸດ.

106. Yeme pubbeti ye ime pubbe.

໑໐໖. ບົດວ່າ Yeme pubbe ໄດ້ແກ່ ຊົນເຫຼົ່ານີ້ໃດໃນກ່ອນ.

107. Tamonudāsīnoti tamonudo āsīno. Bhūripaññāṇoti ñāṇaddhajo. Bhūrimedhasoti vipulapañño.

໑໐໗. ບົດວ່າ Tamonudāsīno ໄດ້ແກ່ ຜູ້ກຳຈັດຄວາມມືດ ຜູ້ປະທັບນັ່ງຢູ່. ບົດວ່າ Bhūripaññāṇo ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີປັນຍາເປັນທຸງ (ມີຍານເປັນທຸງ). ບົດວ່າ Bhūrimedhaso ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີປັນຍາກວ້າງຂວາງ.

Niddese pabhaṅkaroti tejaṃkaro. Ālokakaroti anandhakārakaro. Obhāsakaroti obhāsaṃ jotiṃ karotīti obhāsakaro. Dīpasadisaṃ ālokaṃ karotīti dīpaṅkaro. Padīpasadisaṃ ālokaṃ karotīti [Pg.84] padīpakaro. Ujjotakaroti patāpakaro. Pajjotakaroti disāvidisā patāpakaro.

ໃນຄຳນິເທດ, ບົດວ່າ pabhaṅkaro ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ (ຜູ້ເຮັດເດຊະ). ບົດວ່າ ālokakaro ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດຄວາມສະຫວ່າງ (ຜູ້ເຮັດໃຫ້ບໍ່ມີຄວາມມືດ). ບົດວ່າ obhāsakaro ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດແສງສະຫວ່າງ ຄືເຮັດຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂອບຫາສະກະຣະ (ຜູ້ເຮັດແສງສະຫວ່າງ). ຜູ້ເຮັດຄວາມສະຫວ່າງເໝືອນດັ່ງປະທີບ (ຕະກຽງ) ຊື່ວ່າ ທີປັງກະຣะ. ຜູ້ເຮັດຄວາມສະຫວ່າງເໝືອນດັ່ງດວງປະທີບ ຊື່ວ່າ ປະທີປະກะຣະ. ບົດວ່າ ujjotakaro ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດຄວາມຮ້ອນແຮງ (ຜູ້ເຮັດຄວາມຮຸ່ງເຮືອງຍິ່ງ). ບົດວ່າ pajjotakaro ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດຄວາມຮຸ່ງເຮືອງໄປທົ່ວທິດນ້ອຍທິດໃຫຍ່.

Bhūripaññāṇoti puthulañāṇo. Ñāṇapaññāṇoti ñāṇena pākaṭo. Paññādhajoti ussitaṭṭhena paññāva dhajo assāti paññādhajo, dhajo rathassa paññāṇantiādīsu (jā. 2.22.1841; cūḷani. pārāyanānugītigāthāniddesa 107) viya. Vibhūtavihārīti pākaṭavihāro.

ບົດວ່າ Bhūripaññāṇo ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຍານກວ້າງຂວາງ. ບົດວ່າ Ñāṇapaññāṇo ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປາກົດແຈ້ງດ້ວຍຍານ. ບົດວ່າ Paññādhajo ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີປັນຍາເປັນທຸງ ເພາະອັດຖະວ່າເປັນສິ່ງທີ່ຍົກຂຶ້ນສູງ ເໝືອນດັ່ງໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ທຸງເປັນເຄື່ອງໝາຍຂອງລົດ' (ຊາ. 2.22.1841; ຈູລະນິ. ປາຣາຍະນານຸຄີຕິຄາຖາ ນິເທດ 107). ບົດວ່າ Vibhūtavihārī ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີວິຫານທຳ (ການຢູ່) ທີ່ປາກົດແຈ້ງ.

108. Sandiṭṭhikamakālikanti sāmaṃ passitabbaṃ phalaṃ, na ca kālantare pattabbaphalaṃ. Anītikanti kilesādiītivirahitaṃ.

໑໐໘. ບົດວ່າ Sandiṭṭhikamakālikaṃ ໄດ້ແກ່ ຜົນອັນບຸກຄົນພຶງເຫັນໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງ ແລະ ບໍ່ແມ່ນຜົນທີ່ຈະພຶງບັນລຸໃນການອື່ນ (ບໍ່ຈຳກັດການ). ບົດວ່າ Anītikaṃ ໄດ້ແກ່ ປາສະຈາກອຸປະທະວະມີກິເລດເປັນຕົ້ນ.

Sandiṭṭhikanti lokuttaradhammo yena adhigato hoti, tena parasaddhāya gantabbataṃ hitvā paccavekkhaṇañāṇena sayaṃ daṭṭhabboti sandiṭṭhiko, taṃ sandiṭṭhikaṃ. Attano phalaṃdānaṃ sandhāya nāssa kāloti akālo, akāloyeva akāliko. Yo ettha ariyamaggadhammo, so attano samanantarameva phalaṃ detīti attho, taṃ akālikaṃ. Ehi passa imaṃ dhammanti evaṃ pavattaṃ ehipassavidhiṃ arahatīti ehipassiko, taṃ ehipassikaṃ. Ādittaṃ celaṃ vā sīsaṃ vā ajjhupekkhitvāpi attano citte upanayaṃ arahatīti opaneyyiko, taṃ opaneyyikaṃ. Sabbehipi ugghaṭitaññūādīhi ‘‘bhāvito me maggo, adhigataṃ phalaṃ, sacchikato nirodho’’ti attani attani veditabbanti paccattaṃ veditabbaṃ viññūhi.

ບົດວ່າ Sandiṭṭhikaṃ ໄດ້ແກ່ ໂລກຸດຕະຣະທຳ ທີ່ຜູ້ໃດບັນລຸແລ້ວ ຜູ້ນັ້ນລະຖິ້ມຄວາມເຊື່ອຕໍ່ຄົນອື່ນ ແລ້ວພຶງເຫັນໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງດ້ວຍປັດຈະເвокຂະນະຍານ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສັນທິຖິໂກ (ອັນຜູ້ບັນລຸພຶງເຫັນເອງ), ພະອົງຊົງໝາຍເຖິງທຳອັນເປັນສັນທິຖິກະນັ້ນ. ບົດວ່າ Akāliko ໄດ້ແກ່ ບໍ່ມີການ (ເວລາ) ເພາະໝາຍເຖິງການໃຫ້ຜົນຂອງຕົນ ບໍ່ມີເວລາຄັ່ນ ຄືໃຫ້ຜົນໃນທັນທີ, ອະທິບາຍວ່າ ພະອະລິຍະມັກຄະທຳໃດໃນໂລກຸດຕະຣະທຳນີ້ ຍ່ອມໃຫ້ຜົນໃນລຳດັບແຫ່ງຕົນນັ້ນເອງ, ພະອົງຊົງໝາຍເຖິງທຳອັນເປັນອະກາລິກະນັ້ນ. ບົດວ່າ Ehipassiko ໄດ້ແກ່ ຄວນແກ່ວິທີການເຊື້ອເຊີນໃຫ້ມາເບິ່ງ ໂດຍການກ່າວວ່າ 'ທ່ານຈົ່ງມາເບິ່ງທຳນີ້ເຖີດ', ພະອົງຊົງໝາຍເຖິງທຳອັນເປັນເອຫິປັດສິກະນັ້ນ. ບົດວ່າ Opaneyyiko ໄດ້ແກ່ ຄວນນ້ອມເຂົ້າມາໄວ້ໃນຈິດຂອງຕົນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຕ້ອງລະເລີຍໄຟທີ່ໄໝ້ເສື້ອຜ້າ ຫຼື ໄໝ້ຫົວຢູ່ກໍຕາມ, ພະອົງຊົງໝາຍເຖິງທຳອັນເປັນໂອປະນາຍິກະນັ້ນ. ບົດວ່າ Paccattaṃ veditabbaṃ viññūhi ໄດ້ແກ່ ອັນວິນຍູຊົນທັງຫຼາຍ ມີອຸກຄະຕິຕັນຍູເປັນຕົ້ນ ພຶງຮູ້ໄດ້ສະເພາະຕົນໆ ວ່າ 'ມັກເຮົາໄດ້ຈະເລີນແລ້ວ, ຜົນເຮົາໄດ້ບັນລຸແລ້ວ, ນິໂລດເຮົາໄດ້ເຮັດໃຫ້ແຈ້ງແລ້ວ'.

109. Atha naṃ bāvarī āha ‘‘kiṃ nu tamhā’’ti dve gāthā.

໑໐໙. ລຳດັບນັ້ນ ພາມພາວະລີໄດ້ກ່າວກັບປິງຄິຍະນັ້ນ ດ້ວຍຄາຖາ 2 ບົດ ວ່າ “kiṃ nu tamhā” (ເປັນຫຍັງຈາກພະອົງນັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ.

Muhuttampīti thokampi. Khaṇampīti na bahukampi. Layampīti manampi. Vayampīti koṭṭhāsampi. Addhampīti divasampi.

ບົດວ່າ Muhuttampi ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ຄາວດຽວ (ໜ້ອຍໜຶ່ງ). ບົດວ່າ Khaṇampi ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ຊົ່ວຂະນະດຽວ (ບໍ່ດົນ). ບົດວ່າ Layampi ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ຊົ່ວໄລຍະເວລາອັນສັ້ນ (ໜ້ອຍໜຶ່ງ). ບົດວ່າ Vayampi ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ສ່ວນສ່ຽວໜຶ່ງ. ບົດວ່າ Addhampi ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ເຄິ່ງມື້ (ຫຼື ຊົ່ວໄລຍະເວລາໜຶ່ງ).

111-113. Tato piṅgiyo bhagavato santikā avippavāsameva dīpento ‘‘nāhaṃ tamhā’’tiādimāha. Nāhaṃ yo me…pe… passāmi naṃ manasā cakkhunāvāti taṃ buddhaṃ maṃsacakkhunā viya manasā passāmi. Namassamāno vivasemi rattinti namassamānova rattiṃ atināmemi.

໑໑໑-໑໑໓. ລຳດັບນັ້ນ ປິງຄິຍະ ເມື່ອຈະສະແດງຄວາມບໍ່ຢູ່ປາສະຈາກ (ຄວາມຢູ່ໃກ້ຊິດ) ຈາກพະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “nāhaṃ tamhā” (ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ໄດ້ຢູ່ປາສະຈາກພະອົງນັ້ນ). ບົດວ່າ nāhaṃ yo me...pe... passāmi naṃ manasā cakkhunāva ໄດ້ແກ່ ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນພະພຸດທະເຈົ້າພະອົງນັ້ນດ້ວຍໃຈ ເໝືອນດັ່ງເຫັນດ້ວຍມັງສະຈັກຂຸ (ຕາເນື້ອ). ບົດວ່າ Namassamāno vivasemi rattiṃ ໄດ້ແກ່ ຂ້າພະເຈົ້ານະມັດສະການຢູ່ເລື້ອຍໆ ນັ້ນແລ ໃຫ້ກາງຄືນຜ່ານພົ້ນໄປ.

114. Tena [Pg.85] teneva natoti yena yena disābhāgena buddho, tena tenevāhampi nato, tanninno tappoṇoti dasseti.

໑໑໔. ບົດວ່າ Tena teneva nato ໄດ້ແກ່ ພະພຸດທະເຈົ້າປະທັບຢູ່ທາງທິດໃດ ຂ້າພະເຈົ້າກໍນ້ອມໄປທາງທິດນັ້ນໆ, ຊົງສະແດງວ່າ ຂ້າພະເຈົ້ານ້ອມໄປໃນພະອົງ, ໂນ້ມໄປໃນພະອົງ.

115. Dubbalathāmakassāti appathāmakassa. Atha vā dubbalassa dutthāmakassa ca, balavīriyahīnassāpīti vuttaṃ hoti. Teneva kāyo na paletīti teneva dubbalatthāmakattena kāyo na gacchati, yena buddho, na tena gacchati. ‘‘Na paretī’’tipi pāṭho, so evattho. Tatthāti buddhassa santike. Saṅkappayantāyāti saṅkappagamanena. Tena yuttoti yena buddho, tena yutto payutto anuyuttoti dasseti.

໑໑໕. ບົດວ່າ Dubbalathāmakassa ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີກຳລັງໜ້ອຍ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ອ່ອນແອ ແລະ ຜູ້ມີກຳລັງຊຸດໂຊມ, ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ປາສະຈາກກຳລັງ ແລະ ຄວາມພຽນ. ບົດວ່າ Teneva kāyo na paleti ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ມີກຳລັງໜ້ອຍນັ້ນເອງ ກາຍຈຶ່ງບໍ່ໄປ ຄືພະພຸດທະເຈົ້າປະທັບຢູ່ທາງໃດ ກໍບໍ່ສາມາດເດີນທາງໄປທາງນັ້ນໄດ້. ມີບົດບາລີວ່າ “Na pareti” ຄືກັນ, ຄວາມໝາຍກໍຄືກັນນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ Tattha ໄດ້ແກ່ ໃນສຳນັກຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ. ບົດວ່າ Saṅkappayantāya ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍການໄປດ້ວຍຄວາມດຳຣິ (ໃຈຄິດໄປ). ບົດວ່າ Tena yutto ໄດ້ແກ່ ພະພຸດທະເຈົ້າປະທັບຢູ່ທາງໃດ ກໍປະກອບ, ຂະຫຍັນ, ມຸ່ງໝັ້ນໄປທາງນັ້ນ, ຊົງສະແດງໄວ້ຢ່າງນີ້.

Yena buddhoti yena disābhāgena buddho upasaṅkamitabbo, tena disābhāgena na paleti. Atha vā bhummatthe karaṇavacanaṃ. Yattha buddho tattha na paleti na gacchati. Na vajatīti purato na yāti. Na gacchatīti nivattati. Nātikkamatīti na upasaṅkamati.

ບົດວ່າ Yena buddho ໄດ້ແກ່ ພະພຸດທະເຈົ້າປະທັບຢູ່ທາງທິດໃດ ທີ່ຄວນເຂົ້າໄປເຝົ້າ, ກໍບໍ່ໄປ (ດ້ວຍກາຍ) ທາງທິດນັ້ນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຕະຕິຍາວິບັດ (ກະລານະວະຈະນະ) ໃຊ້ໃນອັດຖະແຫ່ງສັດຕະມີວິບັດ (ພູມມັດຖະ). ຄວາມວ່າ ພະພຸດທະເຈົ້າປະທັບຢູ່ບ່ອນໃດ ກໍບໍ່ໄປ ບໍ່ເດີນທາງໄປບ່ອນນັ້ນ. ບົດວ່າ Na vajati ໄດ້ແກ່ ບໍ່ໄປຂ້າງໜ້າ. ບົດວ່າ Na gacchati ໄດ້ແກ່ ຫວນກັບ. ບົດວ່າ Nātikkamati ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເຂົ້າໄປໃກ້.

116. Paṅke sayānoti kāmakaddame sayamāno. Dīpā dīpaṃ upallavinti satthārādito satthārādiṃ adhigacchiṃ. Athaddasāsiṃ sambuddhanti sohaṃ evaṃ dudiṭṭhiṃ gahetvā anvāhiṇḍanto atha pāsāṇakacetiye buddhamaddakkhiṃ.

໑໑໖. ບົດວ່າ Paṅke sayāno ໄດ້ແກ່ ຜູ້ນອນຢູ່ໃນຕົມຄືກາມ. ບົດວ່າ Dīpā dīpaṃ upallaviṃ ໄດ້ແກ່ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປຈາກຄູຄົນໜຶ່ງໄປຫາຄູອີກຄົນໜຶ່ງ. ບົດວ່າ Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ ໄດ້ແກ່ ຂ້າພະເຈົ້ານັ້ນ ເມື່ອຖືເອົາຄວາມເຫັນຜິດ (ມິດສາທິຖິ) ແລ້ວທ່ອງທ່ຽວໄປຢ່າງນີ້ ລຳດັບນັ້ນ ກໍໄດ້ເຫັນພະພຸດທະເຈົ້າ ທີ່ປາສານະກະເຈດີ.

Tattha semānoti nisajjamāno. Sayamānoti seyyaṃ kappayamāno. Āvasamānoti vasamāno. Parivasamānoti niccaṃ vasamāno.

ບົດວ່າ Tattha semāno ໄດ້ແກ່ ຜູ້ນັ່ງຢູ່. ບົດວ່າ Sayamāno ໄດ້ແກ່ ຜູ້ນອນຢູ່ (ສຳເລັດການນອນ). ບົດວ່າ Āvasamāno ໄດ້ແກ່ ຜູ້ອາໄສຢູ່. ບົດວ່າ Parivasamāno ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຢູ່ເປັນປະຈຳ.

Pallavinti uggamiṃ. Upallavinti uttariṃ, sampallavinti upasaggena padaṃ vaḍḍhitaṃ. Addasanti niddesassa uddesapadaṃ. Addasanti passiṃ. Addakkhinti olokesiṃ. Apassinti esiṃ. Paṭivijjhinti vinivijjhiṃ.

ບົດວ່າ Pallaviṃ ໄດ້ແກ່ ຂຶ້ນໄປ (ຟູຂຶ້ນ). ບົດວ່າ Upallaviṃ ໄດ້ແກ່ ຂ້າມຂຶ້ນໄປ, ບົດວ່າ sampallaviṃ ເປັນການເພີ່ມບົດດ້ວຍອຸປະສັກ. ບົດວ່າ Addasaṃ ເປັນບົດອຸເທດຂອງນິເທດ. ບົດວ່າ Addasaṃ ໄດ້ແກ່ ໄດ້ເຫັນແລ້ວ. ບົດວ່າ Addakkhiṃ ໄດ້ແກ່ ໄດ້ແນມເບິ່ງແລ້ວ. ບົດວ່າ Apassiṃ ໄດ້ແກ່ ໄດ້ສະແຫວງຫາແລ້ວ. ບົດວ່າ Paṭivijjhiṃ ໄດ້ແກ່ ໄດ້ແທງຕະຫຼອດແລ້ວ.

117. Imissā gāthāya avasāne piṅgiyassa ca bāvarissa ca indriyaparipākaṃ viditvā bhagavā sāvatthiyaṃ ṭhitoyeva suvaṇṇobhāsaṃ muñci. Piṅgiyo bāvarissa buddhaguṇe vaṇṇayanto nisinno eva taṃ obhāsaṃ disvā ‘‘kiṃ ida’’nti olokento bhagavantaṃ attano purato ṭhitaṃ viya disvā bāvaribrāhmaṇassa ‘‘buddho āgato’’ti ārocesi. Brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā [Pg.86] añjaliṃ paggahetvā aṭṭhāsi. Bhagavāpi obhāsaṃ pharitvā brāhmaṇassa attānaṃ dassento ubhinnampi sappāyaṃ viditvā piṅgiyameva ālapamāno ‘‘yathā ahū, vakkalī’’ti imaṃ gāthamabhāsi.

໑໑໗. ໃນເວລາຈົບຄາຖາຮຽບຮ້ອຍແລ້ວ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງຊາບຄວາມແກ່ກ້າແຫ່ງອິນຊີຂອງປິງຄິຍະ ແລະ ພາວະລີ ຈຶ່ງຊົງເປັ່ງພະຣັດສະໝີສີທອງ (ສຸວັນໂນພາສ) ຂະນະທີ່ປະທັບຢູ່ເມືອງສາວັດຖີນັ້ນເອງ. ປິງຄິຍະນັ່ງພັນລະນາພຸດທະຄຸນແກ່ພາວະລີຢູ່ ໄດ້ເຫັນແສງສະຫວ່າງນັ້ນ ຈຶ່ງຫຼຽວເບິ່ງວ່າ 'ນີ້ແມ່ນຫຍັງ?' ເຫັນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າປາກົດເໝືອນປະທັບຢືນຢູ່ຕໍ່ໜ້າຕົນ ຈຶ່ງບອກແກ່ພາວະລີພາມວ່າ 'ພະພຸດທະເຈົ້າສະເດັດມາແລ້ວ'. ພາມລຸກຂຶ້ນຈາກອາສະນະ ປະນົມມືຢືນຢູ່. ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງແຜ່ແສງສະຫວ່າງໄປ ສະແດງພະອົງແກ່ພາມນັ້ນ ຊົງຊາບທຳອັນເປັນທີ່ສະບາຍແກ່ທັງສອງຄົນ ຈຶ່ງຊົງມີພະດຳລັດກັບປິງຄິຍະເທົ່ານັ້ນ ໄດ້ຕັດຄາຖາຮຽບຮ້ອຍແລ້ວວ່າ “yathā ahū, vakkalī” (ເໝືອນດັ່ງພະວັກຄະລິ) ດັ່ງນີ້.

Tassattho – yathā vakkalitthero saddhādhimutto ahosi, saddhādhureneva arahattaṃ pāpuṇi, yathā ca soḷasannaṃ eko bhadrāvudho nāma, yathā ca āḷavigotamo ca. Evameva tvampi pamuñcassu saddhaṃ, tato saddhāya adhimuccanto ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā’’tiādinā (dha. pa. 277; theragā. 676; paṭi. ma. 1.31; kathā. 753) nayena vipassanaṃ ārabhitvā maccudheyyassa pāraṃ nibbānaṃ gamissasīti arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhāpesi, desanāpariyosāne piṅgiyo arahatte, bāvarī anāgāmiphale patiṭṭhahi, bāvaribrāhmaṇassa sissā pana pañcasatā sotāpannā ahesuṃ.

ອະທິບາຍວ່າ – ພະວັກຄະລິເຖລະ ເປັນຜູ້ມີສັດທາແກ່ກ້າ (ສັດທາທິມຸດ) ໄດ້ບັນລຸພະອໍລະຫັນດ້ວຍສັດທາທຸລະ (ມີສັດທາເປັນນຳໜ້າ) ຢ່າງໃດ, ແລະ ທ່ານພັດທາວຸດທະ ຜູ້ເປັນໜຶ່ງໃນມານົບ 16 ຄົນ ຢ່າງໃດ, ແລະ ທ່ານອາລະວີໂຄຕະມະ ຢ່າງໃດ. ທ່ານກໍຈົ່ງປ່ອຍສັດທາໄປຢ່າງນັ້ນເຖີດ, ຈາກນັ້ນ ເມື່ອນ້ອມໃຈເຊື່ອດ້ວຍສັດທາ ແລ້ວເລີ່ມຕັ້ງວິປັດສະນາ ໂດຍນິຍາຍມີຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ສັງຂານທັງຫຼາຍທັງປວງບໍ່ທ່ຽງ' (ທັມ. ປ. 277; ເຖຣະຄາ. 676; ປະຕິ. ມ. 1.31; ກະຖາ. 753) ກໍຈັກເຖິງພະນິພານອັນເປັນຝັ່ງກົງກັນຂ້າມແຫ່ງແດນແຫ່ງຄວາມຕາຍ ດັ່ງນີ້, ພະອົງຊົງຈົບພະທຳມະເທດສະໜາລົງດ້ວຍຍອດຄືພະອໍລະຫັນ, ໃນເວລາຈົບເທດສະໜາ ປິງຄິຍະໄດ້ດຳລົງຢູ່ໃນພະອໍລະຫັນ, ພາວະລີໄດ້ດຳລົງຢູ່ໃນອະນາຄາມິຜົນ, ສ່ວນສິດທັງ 500 ຄົນ ຂອງພາວະລີພາມ ໄດ້ເປັນພະໂສດາບັນ.

Tattha muñcassūti mocassu. Pamuñcassūti mocehi. Adhimuñcassūti tattha adhimokkhaṃ karassu. Okappehīti bahumānaṃ uppādehīti. Sabbe saṅkhārā aniccāti hutvā abhāvaṭṭhena. Sabbe saṅkhārā dukkhāti dukkhamaṭṭhena. Sabbe dhammā anattāti avasavattanaṭṭhena.

ບົດວ່າ Muñcassu ໄດ້ແກ່ ຈົ່ງປ່ອຍ. ບົດວ່າ Pamuñcassu ໄດ້ແກ່ ຈົ່ງປ່ອຍອອກໄປ. ບົດວ່າ Adhimuñcassu ໄດ້ແກ່ ຈົ່ງເຮັດຄວາມນ້ອມໃຈເຊື່ອ (ອະທິໂມກ) ໃນສິ່ງນັ້ນ. ບົດວ່າ Okappehi ໄດ້ແກ່ ຈົ່ງເຮັດຄວາມເຄົາລົບຢຳເກງໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ. ບົດວ່າ Sabbe saṅkhārā aniccā ໄດ້ແກ່ ເພາະອັດຖະວ່າ ເມື່ອເກີດຂຶ້ນແລ້ວກໍດັບໄປ (ບໍ່ມີຢູ່). ບົດວ່າ Sabbe saṅkhārā dukkhā ໄດ້ແກ່ ເພາະອັດຖະວ່າ ເປັນສິ່ງທີ່ບີບຄັ້ນ. ບົດວ່າ Sabbe dhammā anattā ໄດ້ແກ່ ເພາະອັດຖະວ່າ ບໍ່ຢູ່ໃນອຳນາດ.

118. Idāni piṅgiyo attano pasādaṃ nivedento ‘‘esa bhiyyotiādimāha. Tattha paṭibhānavāti paṭibhānappaṭisambhidāya upeto.

໑໑໘. ບັດນີ້ ປິງຄິຍະ ເມື່ອຈະແຈ້ງຄວາມເຫຼື້ອມໃສຂອງຕົນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “esa bhiyyo” (ພະອົງນີ້ຍິ່ງຂຶ້ນໄປ). ບົດວ່າ paṭibhānavā ໃນຄຳນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍປະຕິພານປະຕິສຳພິທາ.

Bhiyyo bhiyyoti uparūpari.

ບົດວ່າ Bhiyyo bhiyyo ໄດ້ແກ່ ຍິ່ງໆ ຂຶ້ນໄປ.

119. Adhideve abhiññāyāti adhidevakare dhamme ñatvā. Paroparanti hīnapaṇītaṃ, attano ca parassa ca adhidevattakaraṃ sabbadhammajātaṃ avedīti vuttaṃ hoti. Kaṅkhīnaṃ paṭijānatanti kaṅkhīnaṃyeva sataṃ ‘‘nikkaṅkhamhā’’ti paṭijānantānaṃ.

໑໑໙. ບົດວ່າ Adhideve abhiññāya ໄດ້ແກ່ ຮູ້ແຈ້ງທຳອັນເຮັດໃຫ້ເປັນຍອດເທວະດາ. ບົດວ່າ Paroparaṃ ໄດ້ແກ່ ທຳອັນຊົ່ວ ແລະ ປະເສີດ, ອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ຮູ້ທຳທັງປວງອັນເຮັດໃຫ້ຕົນເອງ ແລະ ຜູ້ນື່ອື່ນເປັນຍອດເທວະດາ. ບົດວ່າ Kaṅkhīnaṃ paṭijānataṃ ໄດ້ແກ່ ຂອງຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ຍັງມີຄວາມສົງໄສຢູ່ ແຕ່ປະຕິຍານຕົນວ່າ 'ພວກເຮົາບໍ່ມີຄວາມສົງໄສແລ້ວ'.

Niddese pārāyanikapañhānanti pārāyanikabrāhmaṇānaṃ pucchānaṃ. Avasānaṃ karotīti antakaro. Koṭiṃ karotīti pariyantakaro. Sīmaṃ mariyādaṃ karotīti paricchedakaro. Nigamaṃ karotīti parivaṭumakaro. Sabhiyapañhānanti na kevalaṃ pārāyanikabrāhmaṇānaṃ pañhānaṃ eva, atha kho sabhiyaparibbājakādīnampi pañhānaṃ antaṃ karotīti dassetuṃ ‘‘sabhiyapañhāna’’ntiādimāha.

ໃນຄຳນິເທດ, ບົດວ່າ pārāyanikapañhānaṃ ໄດ້ແກ່ ຄຳຖາມຂອງພາຣາຍະນິກະພາມທັງຫຼາຍ. ບົດວ່າ avasānaṃ karoti ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ສິ້ນສຸດ (ອັນຕະກະຣະ). ບົດວ່າ koṭiṃ karoti ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ເຖິງທີ່ສຸດ (ປະຣິຍັນຕະກະຣະ). ບົດວ່າ sīmaṃ mariyādaṃ karoti ໄດ້ແກ່ ຜູ້ກຳນົດຂອບເຂດ (ປະຣິດເສທະກະຣະ). ບົດວ່າ nigamaṃ karoti ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ຈົບ (ປະຣິວະຕຸມະກະຣະ). ເພື່ອຈະສະແດງວ່າ ບໍ່ແມ່ນແຕ່ຄຳຖາມຂອງພາຣາຍະນິກະພາມທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງເຮັດໃຫ້ຄຳຖາມຂອງສະພິຍະປະຣິພາຊົກເປັນຕົ້ນເຖິງທີ່ສຸດນຳອີກ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “sabhiyapañhānaṃ” (ຄຳຖາມຂອງສະພິຍະ).

120. Asaṃhīranti [Pg.87] rāgādīhi asaṃhāriyaṃ. Asaṅkuppanti asaṅkuppaṃ avipariṇāmadhammaṃ. Dvīhipi padehi nibbānaṃ bhaṇati. Addhā gamissāmīti ekaṃseneva taṃ anupādisesanibbānadhātuṃ gamissāmi. Na mettha kaṅkhāti natthi me ettha nibbāne kaṅkhā. Evaṃ maṃ dhārehi adhimuttacittanti piṅgiyo ‘‘evameva tvampi pamuñcassu saddha’’nti iminā bhagavato ovādena attani saddhaṃ uppādetvā saddhādhureneva ca vimuñcitvā taṃ saddhādhimuttiṃ pakāsento bhagavantaṃ āha – ‘‘evaṃ maṃ dhārehi adhimuttacitta’’nti. Ayañhettha adhippāyo ‘‘yathā maṃ tvaṃ avaca, evameva maṃ adhimuttacittaṃ dhārehī’’ti.

໑໒໐. ບົດວ່າ Asaṃhīraṃ ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ກິເລດມີລາຄະເປັນຕົ້ນບໍ່ສາມາດນຳໄປໄດ້. ບົດວ່າ Asaṅkuppaṃ ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ບໍ່ກຳເລີບ ມີສະພາວະບໍ່ຜັນແປ. ພະອົງຊົງກ່າວເຖິງພະນິພານດ້ວຍບົດທັງສອງນີ້. ບົດວ່າ Addhā gamissāmi ໄດ້ແກ່ ຂ້າພະເຈົ້າຈັກເຖິງອະນຸປາທິເສສະນິພານທາດນັ້ນໂດຍແທ້ແນ່ນອນ. ບົດວ່າ Na mettha kaṅkhā ໄດ້ແກ່ ຄວາມສົງໄສໃນພະນິພານນີ້ ບໍ່ມີແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ. ບົດວ່າ Evaṃ maṃ dhārehi adhimuttacittaṃ ໄດ້ແກ່ ປິງຄິຍະ ເມື່ອເຮັດສັດທາໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃນຕົນ ດ້ວຍພະໂອວາດຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າວ່າ 'ທ່ານກໍຈົ່ງປ່ອຍສັດທາໄປຢ່າງນັ້ນເຖີດ' ແລ້ວຫຼຸດພົ້ນດ້ວຍສັດທາທຸລະນັ້ນເອງ ເມື່ອຈະປະກາດຄວາມຫຼຸດພົ້ນດ້ວຍສັດທາ (ສັດທາທິມຸດ) ນັ້ນ ຈຶ່ງກາບທູນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າວ່າ 'ຂໍພະອົງຈົ່ງຊົງຈຳຂ້າພະເຈົ້າວ່າ ເປັນຜູ້ມີຈິດນ້ອມໄປແລ້ວຢ່າງນີ້ເຖີດ'. ອະທິບາຍໃນບົດນີ້ມີວ່າ 'ພະອົງຕັດກັບຂ້າພະເຈົ້າຢ່າງໃດ ຂໍຈົ່ງຊົງຈຳຂ້າພະເຈົ້າວ່າ ເປັນຜູ້ມີຈິດນ້ອມໄປແລ້ວຢ່າງນັ້ນເຖີດ'.

Na saṃhariyatīti gahetvā saṃharituṃ na sakkā. Niyogavacananti yuttavacanaṃ. Avatthāpanavacananti sanniṭṭhānavacanaṃ. Imasmiṃ pārāyanavagge yaṃ antarantarā na vuttaṃ, taṃ heṭṭhā vuttanayena gahetabbaṃ. Sesaṃ sabbattha pākaṭameva.

ບົດວ່າ Na saṃhariyati ໄດ້ແກ່ ບໍ່ສາມາດຈະຈັບດຶງໄປໄດ້. ບົດວ່າ Niyogavacanaṃ ໄດ້ແກ່ ຄຳເວົ້າທີ່ເໝາະສົມ. ບົດວ່າ Avatthāpanavacanaṃ ໄດ້ແກ່ ຄຳເວົ້າທີ່ຕັດສິນ (ກຳນົດແນ່ນອນ). ໃນພາຣາຍະນະວັກນີ້ ສິ່ງໃດທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນລະຫວ່າງໆ ພຶງຖືເອົາໂດຍນິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອທັງປວງ ກໍປາກົດແຈ້ງດີແລ້ວ.

Saddhammappajjotikāya cūḷaniddesa-aṭṭhakathāya

ໃນອັດຖະກະຖາຈູລະນິເທດ ຊື່ວ່າ ສັດທຳມະປັດໂຊຕິກາ

Pārāyanānugītigāthāniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການພັນລະນາພາຣາຍະນານຸຄີຕິຄາຖາ ນິເທດ ຈົບແລ້ວ.

Pārāyanavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການພັນລະນາພາຣາຍະນະວັກ ຈົບແລ້ວ.

Khaggavisāṇasuttaniddeso

ຂັກຄະວິສານະສູດ ນິເທດ

Khaggavisāṇasuttaniddesavaṇṇanā

ການພັນລະນາຂັກຄະວິສານະສູດ ນິເທດ

1. Paṭhamavaggavaṇṇanā

໑. ການພັນລະນາວັກທີໜຶ່ງ

121. Ito [Pg.88] paraṃ khaggavisāṇasuttaniddesavaṇṇanāya okāso anuppatto. Tattha ‘‘sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍa’’nti ito paraṃ atirekapadamattameva vaṇṇayissāma. Tattha sabbesūti anavasesesu. Bhūtesūti sattesu. Ettha bhūtesūti kiñcāpi bhūtasaddo ‘‘bhūtasmiṃ pācittiya’’nti evamādīsu (pāci. 69) vijjamāne, ‘‘bhūtamidaṃ, sāriputta, samanupassasī’’ti evamādīsu khandhapañcake, ‘‘cattāro kho, bhikkhu, mahābhūtā hetū’’ti evamādīsu (ma. ni. 3.86) catubbidhe pathavīdhātvādirūpe, ‘‘yo ca kālaghaso bhūto’’ti evamādīsu (jā. 1.2.190) khīṇāsave, ‘‘sabbeva nikkhipissanti, bhūtā loke samussaya’’nti evamādīsu (dī. ni. 2.220) sabbasatte, ‘‘bhūtagāmapātabyatāyā’’ti evamādīsu (pāci. 90) rukkhādike, ‘‘bhūtaṃ bhūtato pajānātī’’ti evamādīsu (ma. ni. 1.3) cātumahārājikānaṃ heṭṭhā sattanikāyaṃ upādāya vattati. Idha pana avisesato pathavīpabbatādīsu jātā sattā bhūtāti veditabbā. Tesu bhūtesu. Nidhāyāti nikkhipitvā.

໑໒໑. ຕໍ່ຈາກນີ້ໄປ ເປັນໂອກາດແຫ່ງການພັນລະນາຂັກຄະວິສານະສູດ ນິເທດ. ໃນນິເທດນັ້ນ ເຮົາຈັກພັນລະນາສະເພາະບົດທີ່ເກີນມາ ຕັ້ງແຕ່ບົດວ່າ “sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ” (ວາງອາດຍາໃນສັດທັງປວງ) ເປັນຕົ້ນໄປ. ໃນບົດນັ້ນ, ບົດວ່າ sabbesu ໄດ້ແກ່ ທັງໝົດບໍ່ມີເຫຼືອ. ບົດວ່າ bhūtesu ໄດ້ແກ່ ໃນສັດທັງຫຼາຍ. ໃນບົດນີ້, ຄຳວ່າ bhūta (ພູດ) ເຖິງແມ່ນວ່າຈະໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສິ່ງທີ່ມີຢູ່ ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ 'ເປັນປາຈິດຕີ ໃນຄວາມຈິງ (ເຊັ່ນໃນອາບັດປາຈິດຕີ ເພາະບອກອຸດຕະຣິມະນຸດສະທຳທີ່ມີຢູ່ຈິງ)' ເປັນຕົ້ນ, ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຂັນ 5 ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ 'ສາຣີບຸດ ທ່ານເຫັນວ່າສິ່ງນີ້ເປັນພູດ (ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ) ບໍ?' ເປັນຕົ້ນ, ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຮູບ 4 ຢ່າງ ມີປະຖະວີທາດເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ມະຫາພູດ 4 ເປັນເຫດ' (ມ. ນິ. 3.86) ເປັນຕົ້ນ, ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ພະຂີນາສົບ ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ 'ຜູ້ໃດເປັນພູດກືນກິນການເວລາ' (ຊາ. 1.2.190) ເປັນຕົ້ນ, ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສັດທັງປວງ ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ 'ສັດທັງຫຼາຍທັງປວງໃນໂລກ ຈັກລະຖິ້ມຮ່າງກາຍ' (ທີ. ນິ. 2.220) ເປັນຕົ້ນ, ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ 'ເພາະເຮັດພູດຕະຄາມ (ພືດພັນ) ໃຫ້ຕົກໄປ' (ປາຈິ. 90) ເປັນຕົ້ນ, ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໝູ່ສັດທີ່ຢູ່ໃຕ້ສະຫວັນຊັ້ນຈາຕຸມະຫາຣາຊິກາລົງມາ ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ 'ຍ່ອມຮູ້ຈັກພູດໂດຍຄວາມເປັນພູດ' (ມ. ນິ. 1.3) ເປັນຕົ້ນກໍຕາມ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ສັດທັງຫຼາຍທີ່ເກີດໃນແຜ່ນດິນ ແລະ ພູເຂົາເປັນຕົ້ນ ໂດຍບໍ່ມີການຈຳແນກ ຊື່ວ່າ ພູດ. ໃນພູດ (ສັດ) ທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ nidhāya ໄດ້ແກ່ ວາງລົງແລ້ວ (ລະຖິ້ມແລ້ວ).

Daṇḍanti kāyavacīmanodaṇḍaṃ, kāyaduccaritādīnametaṃ adhivacanaṃ. Kāyaduccaritañhi daṇḍayatīti daṇḍo, bādheti anayabyasanaṃ pāpetīti vuttaṃ hoti. Evaṃ vacīduccaritañca manoduccaritañca. Paharaṇadaṇḍo eva vā daṇḍo, taṃ nidhāyātipi vuttaṃ hoti. Aviheṭhayanti aviheṭhayanto. Aññatarampīti yaṃ kiñci ekampi. Tesampīti tesaṃ sabbabhūtānaṃ. Na puttamiccheyyāti atrajo khettajo dinnako antevāsikoti imesu catūsu puttesu yaṃ kiñci puttaṃ na iccheyya. Kuto sahāyanti sahāyaṃ pana iccheyyāti kuto eva etaṃ.

ຄຳວ່າ 'ທັນດະ' (ອາດຍາ) ໄດ້ແກ່ ອາດຍາທາງກາຍ, ທາງວາຈາ ແລະ ທາງໃຈ, ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງກາຍທຸຈະລິດເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ກາຍທຸຈະລິດ ຊື່ວ່າ ອາດຍາ ເພາະບຽດບຽນ, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມບຽດບຽນ ຄືນຳໄປສູ່ຄວາມຈິບຫາຍແລະຄວາມພິນາດ. ວາຈີທຸຈະລິດ ແລະ ມະໂນທຸຈະລິດ ກໍຄືກັນ. ຫຼືວ່າ ອາດຍາ ນັ້ນຄືທ່ອນໄມ້ສຳລັບຕີ, ຄຳວ່າ 'ວາງອາດຍານັ້ນ' ກໍມີອະທິບາຍຢ່າງນີ້ຄືກັນ. ຄຳວ່າ 'ອະວິເຫທະຍັງ' ແປວ່າ ບໍ່ບຽດບຽນຢູ່. ຄຳວ່າ 'ອັນຍະຕະຣັມປິ' ແປວ່າ ແມ່ນແຕ່ຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ 'ເຕສັມປິ' ແປວ່າ ໃນບັນດາສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ນະ ປຸດຕັມມິດເຊຍຍະ' ແປວ່າ ບໍ່ພຶງປາດຖະໜາບຸດ ຄື ບໍ່ພຶງປາດຖະໜາບຸດຄົນໃດຄົນໜຶ່ງ ໃນບັນດາບຸດ 4 ຈຳພວກນີ້ ຄື: ບຸດເກີດຈາກຕົນ (ອັດຕະຊະ), ບຸດເກີດໃນເນື້ອທີ່ (ເຂດຕະຊະ), ບຸດທີ່ເຂົາໃຫ້ (ທິນນະກະ), ແລະ ສິດ (ອັນເຕວາສິກະ). ຄຳວ່າ 'ກຸໂຕ ສະຫາຍັງ' ແປວ່າ ຈະປາດຖະໜາເພື່ອນມາຈາກໃສ, ອະທິບາຍວ່າ ຈະປາດຖະໜາເພື່ອນໄດ້ແນວໃດ.

Ekoti pabbajjāsaṅkhātena eko, adutiyaṭṭhena eko, taṇhāpahānaṭṭhena eko, ekantavigatakilesoti eko, eko paccekasambodhiṃ abhisambuddhoti eko. Samaṇasahassassapi hi majjhe vattamāno gihisaññojanassa chinnattā eko, evaṃ pabbajjāsaṅkhātena eko[Pg.89]. Eko tiṭṭhati, eko gacchati, eko nisīdati, eko seyyaṃ kappeti, eko iriyati vattatīti eko. Evaṃ adutiyaṭṭhena eko.

ຄຳວ່າ 'ເອໂກ' (ຜູ້ດຽວ) ຄື: ເປັນຜູ້ດຽວໂດຍການບວດ, ເປັນຜູ້ດຽວໂດຍຄວາມໝາຍວ່າບໍ່ມີເພື່ອນສອງ, ເປັນຜູ້ດຽວໂດຍຄວາມໝາຍວ່າລະຕັນຫາໄດ້, ເປັນຜູ້ດຽວໂດຍຄວາມໝາຍວ່າປາສະຈາກກິເລດໂດຍສ່ວນດຽວ, ເປັນຜູ້ດຽວໂດຍຄວາມໝາຍວ່າໄດ້ຕັດສະຮູ້ສະເພາະຕົວ. ຈິງຢູ່, ພິກຂຸ ເຖິງແມ່ນຈະຢູ່ໃນທ່າມກາງສະມະນະຕັ້ງພັນຮູບ ກໍຊື່ວ່າເປັນຜູ້ດຽວ ເພາະຕັດກິເລດເຄື່ອງຜູກມັດຂອງຄະລຶຫັດໄດ້ແລ້ວ, ນີ້ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ດຽວໂດຍການບວດ. ຢືນຢູ່ຜູ້ດຽວ, ເດີນໄປຜູ້ດຽວ, ນັ່ງຢູ່ຜູ້ດຽວ, ນອນຢູ່ຜູ້ດຽວ, ປະພຶດເປັນໄປຢູ່ຜູ້ດຽວ, ນີ້ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ດຽວໂດຍຄວາມໝາຍວ່າບໍ່ມີເພື່ອນສອງ.

‘‘Taṇhādutiyo puriso, dīghamaddhāna saṃsaraṃ;

Itthabhāvaññathābhāvaṃ, saṃsāraṃ nātivattati.

“ຄົນທີ່ມີຕັນຫາເປັນເພື່ອນສອງ ທ່ອງທ່ຽວໄປຕະຫຼອດການລະຍະທາງຍາວນານ ຍ່ອມບໍ່ລ່ວງພົ້ນສັງສານວັດ ທີ່ມີຄວາມເປັນຢ່າງນີ້ ແລະ ຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນ

‘‘Evamādīnavaṃ ñatvā, taṇhaṃ dukkhassa sambhavaṃ;

Vītataṇho anādāno, sato bhikkhu paribbaje’’ti. (itivu. 15, 105;

mahāni. 191;

cūḷani. pārāyanānugītigāthāniddesa 107) –

“ພິກຂຸຮູ້ໂທດຢ່າງນີ້ ແລະ ຮູ້ວ່າຕັນຫາເປັນແດນເກີດແຫ່ງທຸກແລ້ວ ພຶງເປັນຜູ້ມີຕັນຫາປາສະຈາກແລ້ວ ບໍ່ມີຄວາມຍຶດໝັ້ນ ມີສະຕິ ທ່ອງທ່ຽວໄປ”.

Evaṃ taṇhāpahānaṭṭhena eko. Sabbakilesāssa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammāti evaṃ ekantavigatakilesoti eko. Anācariyako hutvā sayambhū sāmaññeva paccekasambodhiṃ abhisambuddhoti evaṃ eko paccekasambodhiṃ abhisambuddhoti eko.

ນີ້ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ດຽວໂດຍຄວາມໝາຍວ່າລະຕັນຫາໄດ້. ກິເລດທັງປວງຂອງพິກຂຸນັ້ນ ລະໄດ້ແລ້ວ ຕັດຮາກຂາດແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ເປັນເໝືອນຕານຍອດດ້ວນ ເຮັດໃຫ້ບໍ່ມີຢູ່ ເປັນທຳບໍ່ມີການເກີດຂຶ້ນຕໍ່ໄປເປັນທຳມະດາ, ນີ້ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ດຽວໂດຍຄວາມໝາຍວ່າປາສະຈາກກິເລດໂດຍສ່ວນດຽວ. ເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄູອາຈານ ເປັນຜູ້ຕັດສະຮູ້ດ້ວຍຕົນເອງ ໄດ້ຕັດສະຮູ້ສະເພາະຕົວເທົ່ານັ້ນ, ນີ້ຊື່ວ່າເປັນຜູ້ດຽວໂດຍຄວາມໝາຍວ່າໄດ້ຕັດສະຮູ້ສະເພາະຕົວ.

Careti yā imā aṭṭha cariyāyo. Seyyathidaṃ – yā paṇidhisampannānaṃ catūsu iriyāpathesu iriyāpathacariyā, indriyesu guttadvārānaṃ ajjhattikāyatanesu āyatanacariyā, appamādavihārīnaṃ catūsu satipaṭṭhānesu saticariyā, adhicittamanuyuttānaṃ catūsu jhānesu samādhicariyā, buddhisampannānaṃ catūsu ariyasaccesu ñāṇacariyā, sammā paṭipannānaṃ catūsu ariyamaggesu maggacariyā, adhigataphalānaṃ catūsu sāmaññaphalesu paṭipatticariyā, tiṇṇaṃ buddhānaṃ sabbasattesu lokatthacariyā, tattha padesato paccekabuddhasāvakānanti. Yathāha – ‘‘cariyāti aṭṭha cariyāyo yā iriyāpathacariyā’’ti (cūḷani. khaggavisāṇasuttaniddesa 121; paṭi. ma. 1.197; 3.28) vitthāro. Tāhi cariyāhi samannāgato bhaveyyāti attho. Atha vā yā imā ‘‘adhimuccanto saddhāya carati, paggaṇhanto vīriyena carati, upaṭṭhahanto satiyā carati, avikkhitto samādhinā carati, pajānanto paññāya carati, vijānanto viññāṇena carati, evaṃ paṭipannassa kusalā dhammā āyāpentīti āyatanacariyāya carati, evaṃ paṭipanno visesamadhigacchatīti visesacariyāya caratī’’ti (cūḷani. khaggavisāṇasuttaniddesa 121; paṭi. ma. 1.197; 3.29) evaṃ aparāpi aṭṭha cariyā vuttā. Tāhi samannāgato bhaveyyāti attho. Khaggavisāṇakappoti khaggavisāṇo nāma khaggamigasiṅgaṃ.

ຄຳວ່າ “ຈະເຣ” (ພຶງທ່ຽວໄປ) ໄດ້ແກ່ ຈະລິຍາ (ຄວາມປະພຶດ) 8 ປະການນີ້ ຄື: ຄວາມປະພຶດໃນອິຣິຍາບົດ (ອິຣິຍາປະຖະຈະລິຍາ) ໃນອິຣິຍາບົດທັງ 4 ຂອງຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈ, ຄວາມປະພຶດໃນອາຍະຕະນະ (ອາຍະຕະນະຈະລິຍາ) ໃນອາຍະຕະນະພາຍໃນ ຂອງຜູ້ສຳລວມທະວານໃນອິນຊີທັງຫຼາຍ, ຄວາມປະພຶດໃນສະຕິ (ສະຕິຈະລິຍາ) ໃນສະຕິປັດຖານທັງ 4 ຂອງຜູ້ຢູ່ດ້ວຍຄວາມບໍ່ປະໝາດ, ຄວາມປະພຶດໃນສະມາທິ (ສະມາທິຈະລິຍາ) ໃນຊານທັງ 4 ຂອງຜູ້ຂະຫຍັນໝັ່ນພຽນໃນອະທິຈິດ, ຄວາມປະພຶດໃນຍານ (ຍານະຈະລິຍາ) ໃນອະລິຍະສັດທັງ 4 ຂອງຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍປັນຍາ, ຄວາມປະພຶດໃນມັກ (ມັກຄະຈະລິຍາ) ໃນອະລິຍະມັກທັງ 4 ຂອງຜູ້ປະຕິບັດຊອບ, ຄວາມປະພຶດໃນການບັນລຸ (ປະຕິປັດຕິຈະລິຍາ) ໃນສາມັນຍະຜົນທັງ 4 ຂອງຜູ້ບັນລຸຜົນແລ້ວ, ຄວາມປະພຶດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ໂລກ (ໂລກັດຖະຈະລິຍາ) ໃນສັດທັງປວງ ຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ 3 ຈຳພວກ, ໃນຄວາມປະພຶດນັ້ນ ຄວາມປະພຶດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ໂລກ ໂດຍສ່ວນໜຶ່ງ ເປັນຂອງພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ພະສາລີບຸດກ່າວໄວ້ໂດຍພິສະດານວ່າ “ຈະລິຍາ ໄດ້ແກ່ ຈະລິຍາ 8 ປະການ ຄື ອິຣິຍາປະຖະຈະລິຍາ” ດັ່ງນີ້. ອະທິບາຍວ່າ ພຶງເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍຈະລິຍາເຫຼົ່ານັ້ນ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຈະລິຍາອີກ 8 ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ “ນ້ອມໃຈເຊື່ອ ຍ່ອມປະພຶດດ້ວຍສັດທາ, ປະຄອງໄວ້ ຍ່ອມປະພຶດດ້ວຍວິຣິຍະ, ເຂົ້າໄປຕັ້ງໄວ້ ຍ່ອມປະພຶດດ້ວຍສະຕິ, ບໍ່ຟຸ້ງຊ່ານ ຍ່ອມປະພຶດດ້ວຍສະມາທິ, ຮູ້ທົ່ວເຖິງ ຍ່ອມປະພຶດດ້ວຍປັນຍາ, ຮູ້ແຈ້ງ ຍ່ອມປະພຶດດ້ວຍວິນຍານ, ຍ່ອມປະພຶດດ້ວຍອາຍະຕະນະຈະລິຍາ ວ່າ ກຸສົນທຳທັງຫຼາຍຂອງຜູ້ປະຕິບັດຢ່າງນີ້ ຍ່ອມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ, ຍ່ອມປະພຶດດ້ວຍວິເສສະຈະລິຍາ ວ່າ ຜູ້ປະຕິບັດຢ່າງນີ້ ຍ່ອມບັນລຸຄຸນວິເສດ” ດັ່ງນີ້. ອະທິບາຍວ່າ ພຶງເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍຈະລິຍາເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ຂັກຄະວິສານະກັບໂປ” ແປວ່າ ປຽບເໝືອນນໍແຮດ, ຄຳວ່າ “ຂັກຄະວິສານະ” ໄດ້ແກ່ นໍຂອງໂຕແຮດ.

Kappa [Pg.90] -saddo panāyaṃ abhisaddahanavohārakālapaññatticchedavikappalesasamantabhāvasadisādianekattho. Tathā hissa ‘‘okappanīyametaṃ bhoto gotamassa. Yathā taṃ arahato sammāsambuddhassā’’ti evamādīsu (ma. ni. 1.387) abhisaddahanattho. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, pañcahi samaṇakappehi phalaṃ paribhuñjitu’’nti evamādīsu (cūḷava. 250) vohāro. ‘‘Yena sudaṃ niccakappaṃ viharāmī’’ti evamādīsu (ma. ni. 1.387) kālo. ‘‘Iccāyasmā kappo’’ti evamādīsu (su. ni. 1098; cūḷani. kappamāṇavapucchā 117, kappamāṇavapucchāniddesa 61) paññatti. ‘‘Alaṅkato kappitakesamassū’’ti evamādīsu (jā. 2.22.1368) chedanaṃ. ‘‘Kappati dvaṅgulakappo’’ti evamādīsu (cūḷava. 446) vikappo. ‘‘Atthi kappo nipajjitu’’nti evamādīsu (a. ni. 8.80) leso. ‘‘Kevalakappaṃ veḷuvanaṃ obhāsetvā’’ti evamādīsu (saṃ. ni. 1.94) samantabhāvo. ‘‘Satthukappena vata kira, bho, sāvakena saddhiṃ mantayamānā na jānimhā’’ti evamādīsu (ma. ni. 1.260) sadiso, paṭibhāgoti attho. Idha panassa sadiso paṭibhāgoti attho veditabbo, khaggavisāṇasadisoti vuttaṃ hoti. Ayaṃ tāvettha padato atthavaṇṇanā.

ສ່ວນຄຳວ່າ “ກັບປະ” ນີ້ ມີອັດຖະ (ຄວາມໝາຍ) ຫຼາຍຢ່າງ ເປັນຕົ້ນວ່າ ຄວາມເຊື່ອຖື, ໂວຫານ, ການ, ບັນຍັດ, ການຕັດ, ວິກັບ, ເລດ (ຂໍ້ອ້າງ), ຄວາມຄອບຄຸມທັງໝົດ, ແລະ ຄວາມຄ້າຍຄືກັນ. ຈິງຢູ່, ຄຳວ່າ “ກັບປະ” ນັ້ນ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມເຊື່ອຖື ໃນປະໂຫຍກເປັນຕົ້ນວ່າ “ຂໍ້ຄວາມນີ້ເປັນໜ້າເຊື່ອຖື (ໂອກັບປະນີຍະ) ຂອງພະໂຄຕະມະຜູ້ຈະເລີນ ເໝືອນຢ່າງທີ່ເປັນຂອງພະອໍຣະຫັນສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ”. ມີຄວາມໝາຍວ່າ ໂວຫານ ໃນປະໂຫຍກເປັນຕົ້ນວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດໃຫ້ບໍລິໂພກໝາກໄມ້ດ້ວຍສະມະນະກັບ (ວິທີການທີ່ສົມຄວນແກ່ສະມະນະ) 5 ປະການ”. ມີຄວາມໝາຍວ່າ ການ (ເວລາ) ໃນປະໂຫຍກເປັນຕົ້ນວ່າ “ເຊິ່ງເຮົາຢູ່ເປັນປະຈຳຕະຫຼອດການ (ນິດຈະກັບ)”. ມີຄວາມໝາຍວ່າ ບັນຍັດ ໃນປະໂຫຍກເປັນຕົ້ນວ່າ “ທ່ານກັບປະ ດັ່ງນີ້”. ມີຄວາມໝາຍວ່າ ການຕັດ ໃນປະໂຫຍກເປັນຕົ້ນວ່າ “ຕົບແຕ່ງແລ້ວ ປົງຜົມແລະແຕ່ງໜວດແລ້ວ (ກັບປິຕະ)”. ມີຄວາມໝາຍວ່າ ວິກັບ ໃນປະໂຫຍກເປັນຕົ້ນວ່າ “ກັບ (ຂໍ້ກຳນົດ) ສອງອະງຸ່ນ ຄວນຢູ່”. ມີຄວາມໝາຍວ່າ ເລດ (ຂໍ້ອ້າງ) ໃນປະໂຫຍກເປັນຕົ້ນວ່າ “ມີເລດ (ຊ່ອງທາງ) ທີ່ຈະນອນຢູ່”. ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຄອບຄຸມທັງໝົດ ໃນປະໂຫຍກເປັນຕົ້ນວ່າ “ເຮັດໃຫ້ປ່າໄຜ່ທັງໝົດ (ເຄວະລະກັບ) ສະຫວ່າງສະໄຫວ”. ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຄ້າຍຄືກັນ ຫຼື ສິ່ງປຽບທຽບ ໃນປະໂຫຍກເປັນຕົ້ນວ່າ “ທ່ານຜູ້ຈະເລີນທັງຫຼາຍ ເຮົາສົນທະນາກັບສາວົກຜູ້ປຽບເໝືອນພະສາດສະດา (ສັດຖຸກັບ) ກໍບໍ່ຮູ້ເລີຍ”. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຄ້າຍຄືກັນ ຫຼື ສິ່ງປຽບທຽບ, ອະທິບາຍວ່າ ປຽບເໝືອນນໍແຮດ. ນີ້ເປັນການອະທິບາຍຄວາມໝາຍໂດຍພະຍັນຊະນະກ່ອນ.

Adhippāyānusandhito pana evaṃ veditabbo – yvāyaṃ vuttappakāro daṇḍo bhūtesu pavattiyamāno ahito hoti, taṃ tesu appavattiyamānesu tappaṭipakkhabhūtāya mettāya hitūpasaṃhārena ca sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ, nihitadaṇḍattā eva ca yathā anihitadaṇḍā sattā bhūtāni daṇḍena vā satthena vā pāṇinā vā leḍḍunā vā viheṭhenti, tathā aviheṭhayaṃ, aññatarampi tesaṃ imaṃ mettākammaṭṭhānamāgamma yadeva tattha vedanāgataṃ saññāsaṅkhāraviññāṇagataṃ tañca tadanusāreneva tadaññañca saṅkhāragataṃ vipassitvā imaṃ paccekabodhiṃ adhigatomhī’’ti ayaṃ tāva adhippāyo.

ສ່ວນໂດຍຄວາມເຊື່ອມໂຍງແຫ່ງຄວາມມຸ່ງໝາຍ ພຶງຊາບຢ່າງນີ້ວ່າ “ອາດຍາທີ່ມີປະການຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວນີ້ ເມື່ອເປັນໄປໃນສັດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ, ເມື່ອອາດຍານັ້ນບໍ່ເປັນໄປໃນສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະການວາງອາດຍາໃນສັດທັງປວງ ດ້ວຍການນຳເຂົ້າໄປເຊິ່ງປະໂຫຍດເກື້ອກູນ ແລະ ດ້ວຍເມດຕາອັນເປັນປະຕິປັກຕໍ່ອາດຍານັ້ນ, ແລະ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ວາງອາດຍາແລ້ວ ບໍ່ບຽດບຽນສັດທັງຫຼາຍ ເໝືອນຢ່າງທີ່ພວກສັດຜູ້ບໍ່ວາງອາດຍາ ຍ່ອມບຽດບຽນສັດທັງຫຼາຍດ້ວຍທ່ອນໄມ້ ດ້ວຍສັດຕຣາ ດ້ວຍມື ຫຼື ດ້ວຍກ້ອນດິນ, ເຮົາອາໄສເມດຕາກຳມະຖານນີ້ ໃນບັນດາສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ແມ່ນແຕ່ຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງ ແລ້ວພິຈາລະນາເຫັນໂດຍຄວາມເປັນອະນິດຈັງເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເວທະນາ ສັນຍາ ສັງຂານ ແລະ ວິນຍານ ທີ່ມີຢູ່ໃນເມດຕານັ້ນ ແລະ ສັງຂານອື່ນນອກຈາກນັ້ນ ໂດຍຄຳນຶງຕາມສະພາບນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸພະປັດເຈກະໂພທິຍານນີ້”, ນີ້ເປັນຄວາມມຸ່ງໝາຍໃນເບື້ອງຕົ້ນ.

Ayaṃ pana anusandhi – evaṃ vutte te amaccā āhaṃsu – ‘‘idāni, bhante, kuhiṃ gacchathā’’ti? Tato tena ‘‘pubbapaccekasambuddhā kattha vasantī’’ti āvajjetvā ñatvā ‘‘gandhamādanapabbate’’ti vutte punāhaṃsu – ‘‘amhe dāni, bhante, pajahatha, na icchathā’’ti. Atha paccekabuddho āha – ‘‘na puttamiccheyyā’’ti sabbaṃ. Tatrāyaṃ adhippāyo – ahaṃ idāni atrajādīsu yaṃ [Pg.91] kiñci puttampi na iccheyyaṃ, kuto pana tumhādisaṃ sahāyaṃ. Tasmā tumhesupi yo mayā saddhiṃ gantukāmo mādiso vā hotuṃ icchati, so eko care khaggavisāṇakappo. Atha vā tehi ‘‘amhe dāni, bhante, pajahatha, na icchathā’’ti vutte so paccekasambuddho ‘‘na puttamiccheyya, kuto sahāya’’nti vatvā attano yathāvuttenaṭṭhena ekacariyāya guṇaṃ disvā pamudito pītisomanassajāto imaṃ udānaṃ udānesi (su. ni. aṭṭha. 1.35).

ສ່ວນຄວາມເຊື່ອມໂຍງມີດັ່ງນີ້: ເມື່ອພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າກ່າວຢ່າງນີ້ແລ້ວ ພວກອຳມາດຈຶ່ງທູນຖາມວ່າ “ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ບັດນີ້ ທ່ານຈະສະເດັດໄປໃສ?” ລຳດັບນັ້ນ ພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າຊົງຄຳນຶງວ່າ “ພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າໃນປາງກ່ອນປະທັບຢູ່ໃສ?” ເມື່ອຊົງຊາບວ່າ “ຢູ່ທີ່ພູເຂົາຄັນທະມາດ” ຈຶ່ງຕັດບອກ, ພວກອຳມາດຈຶ່ງທູນອີກວ່າ “ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ບັດນີ້ ທ່ານຈະລະພວກຂ້ານ້ອຍ ບໍ່ປາດຖະໜາພວກຂ້ານ້ອຍແລ້ວຫຼື?” ລຳດັບນັ້ນ ພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າຈຶ່ງຕັດຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ບໍ່ພຶງປາດຖະໜາບຸດ”. ໃນຄຳນັ້ນ ມີຄວາມມຸ່ງໝາຍດັ່ງນີ້: “ບັດນີ້ ເຮົາບໍ່ປາດຖະໜາແມ່ນແຕ່ບຸດຄົນໃດຄົນໜຶ່ງ ມີບຸດເກີດຈາກຕົນເປັນຕົ້ນ, ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງເພື່ອນເຊັ່ນພວກທ່ານ. ເພາະສະນັ້ນ ໃນບັນດາພວກທ່ານ ຜູ້ໃດປາດຖະໜາຈະໄປກັບເຮົາ ຫຼື ປາດຖະໜາຈະເປັນເໝືອນເຮົາ ຜູ້ນັ້ນພຶງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ ປຽບເໝືອນນໍແຮດ”. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ເມື່ອພວກອຳມາດທູນວ່າ “ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ບັດນີ້ ທ່ານຈະລະພວກຂ້ານ້ອຍ ບໍ່ປາດຖະໜາພວກຂ້ານ້ອຍແລ້ວຫຼື?” ພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້ານັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ “ບໍ່ພຶງປາດຖະໜາບຸດ ຈະປາດຖະໜາເພື່ອນມາຈາກໃສ” ແລ້ວຊົງເຫັນຄຸນຄ່າແຫ່ງການທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ ໂດຍຄວາມໝາຍຕາມທີ່ກ່າວແລ້ວ ຊົງມີຄວາມຍິນດີ ມີຄວາມປິຕິໂສມະນັດເກີດຂຶ້ນ ຈຶ່ງຊົງເປັ່ງອຸທານນີ້.

Tattha tasāti vipāsakiriyā. Thāvarāti khīṇāsavā. Bhayabheravāti khuddānukhuddakā cittutrāsā. Nidhāyāti chaḍḍetvā. Nidahitvāti ṭhapetvā. Oropayitvāti adhokaritvā. Samoropayitvāti adhogataṃ vissajjetvā. Nikkhipitvāti tato apanetvā. Paṭippassambhitvāti sannisīdāpetvā.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ “ຕະສາ” (ສັດຜູ້ສະດຸ້ງ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຄວາມສະດຸ້ງກົວ. ຄຳວ່າ “ຖາວະຣາ” (ສັດຜູ້ໝັ້ນຄົງ) ໄດ້ແກ່ ພະຂີນາສົບ. ຄຳວ່າ “ພະຍະເພຣະວາ” (ໄພແລະຄວາມສະດຸ້ງກົວ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມສະດຸ້ງກົວທາງຈິດຢ່າງເລັກໆນ້ອຍໆ. ຄຳວ່າ “ນິທາຍະ” (ວາງໄວ້) ແປວ່າ ຖິ້ມໄປ. ຄຳວ່າ “ນິທະຫິຕວາ” ແປວ່າ ຕັ້ງໄວ້. ຄຳວ່າ “ໂອໂຣປະຍິຕວາ” ແປວ່າ ປົງລົງ. ຄຳວ່າ “ສະໂມໂຣປະຍິຕວາ” ແປວ່າ ປ່ອຍລົງເບື້ອງລຸ່ມ. ຄຳວ່າ “ນິກຂິປິຕວາ” ແປວ່າ ນຳອອກໄປຈາກບ່ອນນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ປະຕິບປັດສັມພިຕວາ” ແປວ່າ ເຮັດໃຫ້ສະຫງົບລະງັບ.

Ālapananti ādito lapanaṃ. Sallapananti sammā lapanaṃ. Ullapananti uddhaṃ katvā lapanaṃ. Samullapananti punappunaṃ uddhaṃ katvā lapanaṃ.

ຄຳວ່າ “ອາລາປະນະ” ແປວ່າ ການເວົ້າຈາໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ສັນລາປະນະ” ແປວ່າ ການເວົ້າຈາໂດຍຊອບ. ຄຳວ່າ “ອຸນລາປະນະ” ແປວ່າ ການເວົ້າຈາຍົກຍໍ. ຄຳວ່າ “ສະມຸນລາປະນະ” ແປວ່າ ການເວົ້າຈາຍົກຍໍເນືອງໆ.

Iriyāpathacariyāti iriyāpathānaṃ cariyā, pavattananti attho. Sesesupi eseva nayo. Āyatanacariyā pana āyatanesu satisampajaññānaṃ cariyā. Pattīti phalāni. Tāni hi pāpuṇīyantīti ‘‘pattī’’ti vuttāni. Sattalokassa diṭṭhadhammikasamparāyikā atthā lokatthāti ayaṃ viseso.

ຄຳວ່າ “ອິຣິຍາປະຖະຈະລິຍາ” ແປວ່າ ຄວາມປະພຶດໃນອິຣິຍາບົດ, ອະທິບາຍວ່າ ການເປັນໄປແຫ່ງອິຣິຍາບົດທັງຫຼາຍ. ໃນຄຳທີ່ເຫຼືອກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ສ່ວນຄຳວ່າ “ອາຍະຕະນະຈະລິຍາ” ໄດ້ແກ່ ຄວາມປະພຶດແຫ່ງສະຕິແລະສຳປະຊັນຍະໃນອາຍະຕະນະທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ປັດຕິ” ໄດ້ແກ່ ຜົນທັງຫຼາຍ, ດ້ວຍວ່າ ຜົນເຫຼົ່ານັ້ນ ບຸກຄົນຍ່ອມບັນລຸໄດ້ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ປັດຕິ”. ປະໂຫຍດໃນປັດຈຸບັນແລະປະໂຫຍດໃນພາຍໜ້າຂອງສັດຕະໂລກ ຊື່ວ່າ “ໂລກັດຖະ” (ປະໂຫຍດແກ່ໂລກ), ນີ້ຄືຂໍ້ແຕກຕ່າງ.

Idāni tāsaṃ cariyānaṃ bhūmiṃ dassento ‘‘catūsu iriyāpathesū’’tiādimāha. Satipaṭṭhānesūti ārammaṇasatipaṭṭhānesupi vuccamānesu satito anaññāni, vohāravasena pana aññāni viya katvā vuttaṃ. Ariyasaccesūti pubbabhāge lokiyasaccañāṇena visuṃ visuṃ saccapariggahavasena vuttaṃ. Ariyamaggesu sāmaññaphalesūti ca vohāravaseneva vuttaṃ. Padesatoti lokatthacariyāya ekadese. Nippadesato hi lokatthacariyaṃ buddhā eva karonti. Puna tā eva cariyāyo kārakapuggalavasena dassento ‘‘paṇidhisampannāna’’ntiādimāha. Tattha paṇidhisampannā nāma iriyāpathānaṃ santattā iriyāpathāva ṭhitiyā sampannā akampitairiyāpathā bhikkhubhāvānurūpena santena iriyāpathena sampannā.

ບັດນີ້ ເມື່ອຈະສະແດງພູມແຫ່ງຈະລິຍາເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຕັດຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ໃນອິຣິຍາບົດທັງ 4”. ຄຳວ່າ “ໃນສະຕິປັດຖານທັງຫຼາຍ” ເຖິງແມ່ນຈະກ່າວເຖິງສະຕິປັດຖານອັນເປັນອາລົມ ກໍບໍ່ຕ່າງຫຍັງກັບສະຕິ, ແຕ່ກ່າວໄວ້ເໝືອນຕ່າງກັນໂດຍອາໄສໂວຫານ. ຄຳວ່າ “ໃນອະລິຍະສັດທັງຫຼາຍ” ກ່າວໄວ້ໂດຍການກຳນົດຮູ້ສັດແຍກກັນດ້ວຍໂລກິຍະສັດຈະຍານໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ໃນອະລິຍະມັກແລະສາມັນຍະຜົນທັງຫຼາຍ” ກ່າວໄວ້ໂດຍອາໄສໂວຫານເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ “ໂດຍສ່ວນໜຶ່ງ” ໄດ້ແກ່ ໃນສ່ວນໜຶ່ງແຫ່ງຄວາມປະພຶດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ໂລກ, ເພາະວ່າ ພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຊົງບຳເພັນຄວາມປະພຶດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ໂລກໂດຍບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ. ເມື່ອຈະສະແດງຈະລິຍາເຫຼົ່ານັ້ນອີກ ໂດຍຈຳແນກຕາມບຸກຄົນຜູ້ປະຕິບັດ ຈຶ່ງຕັດຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ຂອງຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈ”. ໃນຄຳນັ້ນ ຜູ້ຊື່ວ່າ “ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈ” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຄວາມສະຫງົບແຫ່ງອິຣິຍາບົດ ຄື ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນແຫ່ງອິຣິຍາບົດ ມີອິຣິຍາບົດອັນບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ເຖິງພ້ອມດ້ວຍອິຣິຍາບົດອັນສະຫງົບອັນສົມຄວນແກ່ຄວາມເປັນພິກຂຸ.

Indriyesu [Pg.92] guttadvārānanti cakkhādīsu chasu indriyesu attano attano visaye pavattaṃ ekekadvāravasena guttaṃ dvāraṃ etesanti guttadvārā, tesaṃ guttadvārānaṃ. Dvāranti cettha uppattidvāravasena cakkhādayo eva. Appamādavihārīnanti sīlādīsu appamādavihāravataṃ. Adhicittamanuyuttānanti vipassanāya pādakabhāvena adhicittasaṅkhātaṃ samādhiṃ anuyuttānaṃ. Buddhisampannānanti nāmarūpavavatthānaṃ ādiṃ katvā yāva gotrabhu, tāva pavattena ñāṇena sampannānaṃ. Sammā paṭipannānanti catumaggakkhaṇe. Adhigataphalānanti catuphalakkhaṇe. Tathāgatānanti tathā āgatānaṃ. Arahantānanti dūrakilesānaṃ. Sammāsambuddhānanti sammā sāmañca sabbadhammabuddhānaṃ. Imesaṃ padānaṃ attho heṭṭhā pakāsito eva.

ຄຳວ່າ “ອິນທຣິເຍສຸ ຄຸດຕະທວາຣານັງ” (ຂອງຜູ້ສຳລວມທະວານໃນອິນຊີທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີທະວານອັນຮັກສາແລ້ວ ໂດຍຄວາມເປັນໄປໃນອາລົມຂອງຕົນໆ ໃນອິນຊີທັງ 6 ມີຈັກຂຸນຊີເປັນຕົ້ນ ໂດຍຄວາມເປັນໄປແຫ່ງທະວານແຕ່ລະທະວານ, ຂອງຜູ້ສຳລວມທະວານເຫຼົ່ານັ້ນ. ແລະ ຄຳວ່າ “ທະວານ” ໃນທີ່ນີ້ ໄດ້ແກ່ ຈັກຂຸເປັນຕົ້ນ ໂດຍຄວາມເປັນໄປແຫ່ງທະວານເປັນແດນເກີດ. ຄຳວ່າ “ອັບປະມາທະວິຫາຣີນັງ” ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ມີປົກກະຕິຢູ່ດ້ວຍຄວາມບໍ່ປະໝາດໃນສິນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ອະທິຈິດຕະມະນຸຍຸດຕານັງ” ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ຂະຫຍັນໝັ່ນພຽນໃນສະມາທິອັນນັບວ່າເປັນອະທິຈິດ ໂດຍຄວາມເປັນບາດຖານແຫ່ງວິປັດສະນາ. ຄຳວ່າ “ພຸດທິສັມປັນນານັງ” ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຍານອັນເປັນໄປ ຕັ້ງແຕ່ການກຳນົດນາມຮູບເປັນຕົ້ນໄປ ຈົນເຖິງໂຄຕະຣະພູ. ຄຳວ່າ “ສັມມາ ປະຕິປັນນານັງ” ໄດ້ແກ່ ໃນຂະນະແຫ່ງມັກທັງ 4. ຄຳວ່າ “ອະທິຄະຕະຜະລានັງ” ໄດ້ແກ່ ໃນຂະນະແຫ່ງຜົນທັງ 4. ຄຳວ່າ “ຕະຖາຄະຕານັງ” ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ສະເດັດໄປແລ້ວຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ “ອະຣະຫັນຕານັງ” ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ມີກິເລດອັນໄກແລ້ວ. ຄຳວ່າ “ສັມມາສັມພຸດທານັງ” ໄດ້ແກ່ ຂອງຜູ້ຕັດສະຮູ້ທຳທັງປວງໂດຍຊອບແລະດ້ວຍພະອົງເອງ. ເນື້ອຄວາມຂອງຄຳເຫຼົ່ານີ້ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນ.

Padesato paccekabuddhānanti paccekasambuddhānaṃ ekadesato. Sāvakānanti sāvakānampi ekadesato. Adhimuccantoti adhimokkhaṃ karonto. Saddhāya caratīti saddhāvasena pavattati. Paggaṇhantoti catusammappadhānavīriyena padahanto. Upaṭṭhapentoti satiyā ārammaṇaṃ upaṭṭhapento. Avikkhepaṃ karontoti samādhivasena vikkhepaṃ akaronto. Pajānantoti catusaccajānanapaññāya pakārena jānanto. Vijānantoti indriyasampayuttajavanapubbaṅgamena āvajjanaviññāṇena ārammaṇaṃ vijānanto. Viññāṇacariyāyāti āvajjanaviññāṇacariyāvasena. Evaṃ paṭipannassāti sahāvajjanāya indriyacariyāya paṭipannassa. Kusalā dhammā āyāpentīti samathavipassanāvasena pavattā kusalā dhammā bhusaṃ yāpenti, pavattantīti attho. Āyatanacariyāyāti kusalānaṃ dhammānaṃ bhusaṃ yatanacariyāya, pavattanacariyāyāti vuttaṃ hoti. Visesamadhigacchatīti vikkhambhanatadaṅgasamucchedapaṭippassaddhivasena visesaṃ adhigacchati.

ຄຳວ່າ “ປະເທສະໂຕ ປັດເຈກະພຸດທານັງ” ໄດ້ແກ່ ໂດຍສ່ວນໜຶ່ງຂອງພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ສາວະການັງ” ໄດ້ແກ່ ໂດຍສ່ວນໜຶ່ງຂອງພະສາວົກທັງຫຼາຍຄືກັນ. ຄຳວ່າ “ອະທິມຸດຈັນໂຕ” ແປວ່າ ເຮັດຄວາມນ້ອມໃຈເຊື່ອ. ຄຳວ່າ “ສັດທາຍະ ຈະຣະຕິ” ແປວ່າ ຍ່ອມເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັດທາ. ຄຳວ່າ “ປັກຄັນຫັນໂຕ” ແປວ່າ ປະຄອງໄວ້ດ້ວຍຄວາມພຽນໃນສຳມັບປະທານ 4. ຄຳວ່າ “ອຸປັດຖະເປນໂຕ” ແປວ່າ ເຂົ້າໄປຕັ້ງອາລົມໄວ້ດ້ວຍສະຕິ. ຄຳວ່າ “ອະວິກເຂປັງ ກະຣົນໂຕ” ແປວ່າ ບໍ່ເຮັດຄວາມຟຸ້ງຊ່ານດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະມາທິ. ຄຳວ່າ “ປະຊານັນໂຕ” แປວ່າ ຮູ້ໂດຍປະການຕ່າງໆດ້ວຍປັນຍາທີ່ຮູ້ອະລິຍະສັດ 4. ຄຳວ່າ “ວິຊານັນໂຕ” ແປວ່າ ຮູ້ແຈ້ງອາລົມດ້ວຍອາວັດຊະນະວິນຍານອັນມີຊະວະນະປະກອບດ້ວຍອິນຊີເປັນເບື້ອງຕົ້ນ. ຄຳວ່າ “ວິນຍານະຈະລິຍາຍະ” ແປວ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມປະພຶດໃນອາວັດຊະນະວິນຍານ. ຄຳວ່າ “ເອວັງ ປະຕິປັນນັດສະ” ແປວ່າ ຂອງຜູ້ປະຕິບັດໃນອິນຊີຈະລິຍາພ້ອມທັງອາວັດຊະນະວິນຍານຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ “ກຸສະລາ ທັມມາ ອາຍາເປັນຕິ” ແປວ່າ ກຸສົນທຳທັງຫຼາຍທີ່ເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະມະຖະແລະວິປັດສະນາ ຍ່ອມດຳເນີນໄປຢ່າງຍິ່ງ, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເປັນໄປ. ຄຳວ່າ “ອາຍະຕະນະຈະລິຍາຍະ” ແປວ່າ ດ້ວຍຄວາມປະພຶດທີ່ພະຍາຍາມຢ່າງຍິ່ງໃນກຸສົນທຳທັງຫຼາຍ, ອະທິບາຍວ່າ ດ້ວຍຄວາມປະພຶດທີ່ເປັນໄປ. ຄຳວ່າ “ວິເສສະມະທິຄັດສະຕິ” ແປວ່າ ຍ່ອມບັນລຸຄຸນວິເສດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິກຂັມພະນະ, ຕະທັງຄະ, ສະມຸດເສດ ແລະ ປະຕິປັດສັດທິ.

Dassanacariyā ca sammādiṭṭhiyātiādīsu sammā passati, sammā vā tāya passanti, pasaṭṭhā sundarā vā diṭṭhīti sammādiṭṭhi, tassā sammādiṭṭhiyā nibbānapaccakkhakaraṇena dassanacariyā. Sammā saṅkappeti, sammā vā tena saṅkappenti, pasaṭṭho sundaro vā saṅkappoti sammāsaṅkappo. Tassa ārammaṇe cittassa abhiniropanacariyā. Sammā vadati, sammā vā tāya vadanti, pasaṭṭhā sundarā vā vācāti sammāvācā, micchāvācāviratiyā etaṃ nāmaṃ. Tassā catubbidhavacīsaṃvarapariggahacariyā. Sammā karoti, sammā vā tena [Pg.93] karonti, pasaṭṭhaṃ sundaraṃ vā kammanti sammākammaṃ, sammākammameva sammākammanto, micchākammantaviratiyā etaṃ nāmaṃ. Tassa tividhakāyasaṃvarasamuṭṭhānacariyā. Sammā ājīvati, sammā vā tena ājīvanti, pasaṭṭho sundaro vā ājīvoti sammāājīvo, micchāājīvaviratiyā etaṃ nāmaṃ. Tassa vodānacariyā parisuddhacariyā. Sammā vāyamati, sammā vā tena vāyamanti, pasaṭṭho sundaro vā vāyāmoti sammāvāyāmo, tassa paggahacariyā. Sammā sarati, sammā vā tāya saranti, pasaṭṭhā sundarā vā satīti sammāsati, tassā upaṭṭhānacariyā. Sammā samādhiyati, sammā vā tena samādhiyanti, pasaṭṭho sundaro vā samādhīti sammāsamādhi, tassa avikkhepacariyā.

ໃນຄຳວ່າ 'dassanacariyā ca sammādiṭṭhiyā' (ຄວາມປະພຶດໃນການເຫັນ ແລະສຳມາທິຖິ) ເປັນຕົ້ນ, ບຸກຄົນຍ່ອມເຫັນໂດຍຊອບ, ຫຼືວ່າ ດ້ວຍທິຖິນັ້ນ ພວກເຂົາຍ່ອມເຫັນໂດຍຊອບ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ທິຖິທີ່ປະເສີດ ຫຼືດີງາມ ຊື່ວ່າ 'ສຳມາທິຖິ' (ຄວາມເຫັນຊອບ). ຄວາມປະພຶດໃນການເຫັນ ດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງພະນິພານ ແຫ່ງສຳມາທິຖິນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ທັດສະນະຈະລິຍາ). ບຸກຄົນຍ່ອມດຳລິໂດຍຊອບ, ຫຼືວ່າ ດ້ວຍຄວາມດຳລິນັ້ນ ພວກເຂົາຍ່ອມດຳລິໂດຍຊອບ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄວາມດຳລິທີ່ປະເສີດ ຫຼືດີງາມ ຊື່ວ່າ 'ສຳມາສັງກັບປະ' (ຄວາມດຳລິຊອບ). ຄວາມປະພຶດໃນການຍົກຈິດຂຶ້ນສູ່ອາລົມ ແຫ່ງສຳມາສັງກັບປະນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ອະພິນິໂຣປະນະຈະລິຍາ). ບຸກຄົນຍ່ອມກ່າວໂດຍຊອບ, ຫຼືວ່າ ດ້ວຍວາຈານັ້ນ ພວກເຂົາຍ່ອມກ່າວໂດຍຊອບ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ວາຈາທີ່ປະເສີດ ຫຼືດີງາມ ຊື່ວ່າ 'ສຳມາວາຈາ' (ວາຈາຊອບ). ນີ້ເປັນຊື່ຂອງຄວາມງົດເວັ້ນຈາກມິດສາວາຈາ. ຄວາມປະພຶດໃນການກຳນົດຄວາມສຳລວມທາງວາຈາ 4 ປະການ ແຫ່ງສຳມາວາຈານັ້ນ (ຊື່ວ່າ ວະຈີສັງວະຣະປະຣິກຄະຫະຈະລິຍາ). ບຸກຄົນຍ່ອມເຮັດໂດຍຊອບ, ຫຼືວ່າ ດ້ວຍການກະທຳນັ້ນ ພວກເຂົາຍ່ອມເຮັດໂດຍຊອບ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ການງານທີ່ປະເສີດ ຫຼືດີງາມ ຊື່ວ່າ 'ສຳມາກຳມະ' (ການງານຊອບ), ສຳມາກຳມະນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ 'ສຳມາກຳມັນຕະ'. ນີ້ເປັນຊື່ຂອງຄວາມງົດເວັ້ນຈາກມິດສາກຳມັນຕະ. ຄວາມປະພຶດໃນການຕັ້ງຂຶ້ນແຫ່ງຄວາມສຳລວມທາງກາຍ 3 ປະການ ແຫ່ງສຳມາກຳມັນຕະນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ກາຍະສັງວະຣະສະມຸດຖານະຈະລິຍາ). ບຸກຄົນຍ່ອມລ້ຽງຊີບໂດຍຊອບ, ຫຼືວ່າ ດ້ວຍການລ້ຽງຊີບນັ້ນ ພວກເຂົາຍ່ອມລ້ຽງຊີບໂດຍຊອບ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ການລ້ຽງຊີບທີ່ປະເສີດ ຫຼືດີງາມ ຊື່ວ່າ 'ສຳມາອາຊີວະ' (ການລ້ຽງຊີບຊອບ). ນີ້ເປັນຊື່ຂອງຄວາມງົດເວັ້ນຈາກມິດສາອາຊີວະ. ຄວາມປະພຶດໃນການເຮັດໃຫ້ຜ່ອງໃສ ຄືຄວາມປະພຶດທີ່ບໍລິສຸດ ແຫ່ງສຳມາອາຊີວະນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ໂວດານະຈະລິຍາ ປະຣິສຸດທະຈະລິຍາ). ບຸກຄົນຍ່ອມພະຍາຍາມໂດຍຊອບ, ຫຼືວ່າ ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມນັ້ນ ພວກເຂົາຍ່ອມພະຍາຍາມໂດຍຊອບ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄວາມພະຍາຍາມທີ່ປະເສີດ ຫຼືດີງາມ ຊື່ວ່າ 'ສຳມາວາຍາມະ' (ຄວາມພະຍາຍາມຊອບ). ຄວາມປະພຶດໃນການປະຄອງໄວ້ ແຫ່ງສຳມາວາຍາມະນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ປັກຄະຫະຈະລິຍາ). ບຸກຄົນຍ່ອມລະນຶກໂດຍຊອບ, ຫຼືວ່າ ດ້ວຍສະຕິນັ້ນ ພວກເຂົາຍ່ອມລະນຶກໂດຍຊອບ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ສະຕິທີ່ປະເສີດ ຫຼືດີງາມ ຊື່ວ່າ 'ສຳມາສະຕິ' (ຄວາມລະນຶກຊອບ). ຄວາມປະພຶດໃນການປາກົດຂຶ້ນ ແຫ່ງສຳມາສະຕິນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ອຸປັດධානະຈະລິຍາ). ຈິດຍ່ອມຕັ້ງໝັ້ນໂດຍຊອບ, ຫຼືວ່າ ດ້ວຍສະມາທິນັ້ນ ຈິດຍ່ອມຕັ້ງໝັ້ນໂດຍຊອບ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ສະມາທິທີ່ປະເສີດ ຫຼືດີງາມ ຊື່ວ່າ 'ສຳມາສະມາທິ' (ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນຊອບ). ຄວາມປະພຶດໃນການບໍ່ຟຸ້ງຊ່ານ ແຫ່ງສຳມາສະມາທິນັ້ນ (ຊື່ວ່າ ອະວິກເຂປະຈະລິຍາ).

Takkappoti tena kappo, evarūpoti attho. Tassadisoti tena sadiso, ‘‘tassadiko’’ti vā pāṭho. Tappaṭibhāgoti tena paṭibhāgo tappaṭibhāgo, edisoti attho. Sādurasaṃ atikkantaṃ loṇaṃ atiloṇaṃ. Loṇakappoti loṇasadisoti vuccati. Atitittakanti atikkantatittakaṃ, pucimandādikappo tittakasadisoti vuccati. Atimadhuranti khīrapāyāsādikaṃ. Himakappoti himodakasadiso. Satthukappoti satthunā buddhena sadiso. Evamevāti opammasampaṭipādanaṃ.

ຄຳວ່າ 'takkappo' (ມີກຳນົດຢ່າງນັ້ນ) ໝາຍເຖິງ ມີກຳນົດດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ, ອະທિບາຍວ່າ ມີຮູບຮ່າງຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'tassadiso' (ຄ້າຍຄືກັບສິ່ງນັ້ນ) ໝາຍເຖິງ ຄ້າຍຄືກັບສິ່ງນັ້ນ, ຫຼືມີບົດບາລີວ່າ 'tassadiko' ກໍມີ. ຄຳວ່າ 'tappaṭibhāgo' (ມີສ່ວນປຽບດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ) ໝາຍເຖິງ ມີສ່ວນປຽບດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ. ເກືອທີ່ມີລົດເຄັມເກີນກວ່າລົດຊາດປົກກະຕິ ຊື່ວ່າ 'atiloṇaṃ' (ເຄັມເກີນໄປ). ຄຳວ່າ 'loṇakappo' ທ່ານກ່າວວ່າ ຄ້າຍຄືກັບເກືອ. ຄຳວ່າ 'atitittakaṃ' ໝາຍເຖິງ ຂົມເກີນໄປ, ສິ່ງທີ່ມີກຳນົດຄືສະເດົາເປັນຕົ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າ ຄ້າຍຄືກັບຂອງຂົມ. ຄຳວ່າ 'atimadhuraṃ' (ຫວານເກີນໄປ) ໝາຍເຖິງ ເຂົ້າປາຍາດນ້ຳນົມເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'himakappo' ໝາຍເຖິງ ຄ້າຍຄືກັບນ້ຳຫิມະ (ນ້ຳແຂງ). ຄຳວ່າ 'satthukappo' ໝາຍເຖິງ ຄ້າຍຄືກັບພະສາດສະດາ ຄືພະພຸດທະເຈົ້າ. ຄຳວ່າ 'evameva' (ສັນໃດກໍສັນນັ້ນ) ເປັນການສະແດງຂໍ້ອຸປະມາປຽບທຽບ.

Tatrāyaṃ etassa paccekabuddhassa saṅkhepena vipassanāācikkhanavidhiṃ dassetvā gamissāma. Tattha nāmarūpapariggahaṃ kātukāmo paccekabodhisatto rūpārūpaaṭṭhasamāpattīsu yaṃ kiñci jhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya vitakkādīni jhānaṅgāni ca taṃsampayutte ca phassādayo dhamme lakkhaṇarasapaccupaṭṭhānapadaṭṭhānavasena paricchinditvā ‘‘sabbampetaṃ ārammaṇābhimukhaṃ namanato namanaṭṭhena nāma’’nti vavatthapeti. Tato tassa paccayaṃ pariyesanto ‘‘hadayavatthuṃ nissāya pavattatī’’ti passati. Puna vatthussa paccayabhūtāni ca upādārūpāni ca passitvā ‘‘idaṃ sabbaṃ ruppanato rūpa’’nti pariggaṇhāti. Puna tadubhayaṃ ‘‘namanalakkhaṇaṃ nāmaṃ, ruppanalakkhaṇaṃ rūpa’’nti evaṃ saṅkhepato nāmarūpaṃ vavatthapeti. Samathayānikavasenetaṃ vuttaṃ. Vipassanāyāniko pana catudhātuvavatthānamukhena bhūtupādāyarūpāni paricchinditvā ‘‘sabbampetaṃ ruppanato rūpa’’nti passati. Tato evaṃ paricchinnarūpassa cakkhādīni nissāya pavattamānā arūpadhammā āpāthamāgacchanti. Tato sabbepi te arūpadhamme namanalakkhaṇena ekato katvā ‘‘idaṃ nāma’’nti passati, so [Pg.94] ‘‘idaṃ nāmaṃ, idaṃ rūpa’’nti dvedhā vavatthapeti. Evaṃ vavatthapetvā ‘‘nāmarūpato uddhaṃ añño satto vā puggalo vā devo vā brahmā vā natthī’’ti passati.

ໃນເລື່ອງນັ້ນ ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງວິທີການບອກວິປັດສະນາໂດຍຫຍໍ້ ແກ່ພະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້ານີ້ ແລ້ວຈຶ່ງຈະດຳເນີນຄວາມຕໍ່ໄປ. ໃນວິທີການນັ້ນ ພະປັດເຈກໂພທິສັດ ຜູ້ປາດຖະໜາຈະກຳນົດນາມຮູບ ເມື່ອເຂົ້າຊານຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນສະມາບັດ 8 ທີ່ເປັນຮູບຈະຣະແລະອະຮູບຈະຣະ ແລ້ວອອກມາແລ້ວ, ຍ່ອມກຳນົດອົງຊານມີວິຕົກເປັນຕົ້ນ ແລະທຳທີ່ມີຜັດສະເປັນຕົ້ນ ທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍອົງຊານນັ້ນ ໂດຍກຳນົດດ້ວຍລັກສະນະ, ລົດ (ກິດ), ປັດຈຸປັດຖານ (ອາການປາກົດ) ແລະປະທັດຖານ (ເຫດໃກ້ໃຫ້ເກີດ) ແລ້ວຕັ້ງໄວ້ວ່າ 'ສະພາວະທຳທັງໝົດນີ້ ຊື່ວ່ານາມ ເພາະອັດຖະວ່າ ນ້ອມໄປຫາອາລົມ'. ຈາກນັ້ນ ເມື່ອສະແຫວງຫາປັດໄຈຂອງນາມນັ້ນ ກໍຍ່ອມເຫັນວ່າ 'ອາໄສຫະທະຍະວັດຖຸເກີດຂຶ້ນ'. ຕໍ່ມາ ເມື່ອເຫັນມະຫາພູດຮູບທັງຫຼາຍ ທີ່ເປັນປັດໄຈແກ່ວັດຖຸ ແລະອຸປາດາຍະຮູບທັງຫຼາຍແລ້ວ ກໍກຳນົດວ່າ 'ສະພາວະທຳທັງໝົດນີ້ ຊື່ວ່າຮູບ ເພາະອັດຖະວ່າ ສະຫຼາຍໄປ (ຊຸດໂຊມ)'. ຕໍ່ມາ ກໍກຳນົດນາມຮູບໂດຍຫຍໍ້ທັງສອງຢ່າງນັ້ນວ່າ 'ທຳທີ່ມີລັກສະນະນ້ອມໄປ ຊື່ວ່ານາມ, ทຳທີ່ມີລັກສະນະສະຫຼາຍໄປ ຊື່ວ່າຮູບ'. ຂໍ້ນີ້ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຜູ້ມີສະມະຖະເປັນຍານ (ສະມະຖະຍານິກະ). ສ່ວນຜູ້ມີວິປັດສະນາເປັນຍານ (ວິປັດສະນາຍານິກະ) ຍ່ອມກຳນົດມະຫາພູດຮູບ ແລະອຸປາດາຍະຮູບ ໂດຍຫົວຂໍ້ການກຳນົດທາດ 4 ແລ້ວເຫັນວ່າ 'ສະພາວະທຳທັງໝົດນີ້ ຊື່ວ່າຮູບ ເພາະອັດຖະວ່າ ສະຫຼາຍໄປ'. ຈາກນັ້ນ ອະຮູບທຳທັງຫຼາຍ ທີ່ອາໄສຈັກຂຸເປັນຕົ້ນ ເກີດຂຶ້ນແກ່ຮູບທີ່ກຳນົດແລ້ວຢ່າງນີ້ ຍ່ອມປາກົດຂຶ້ນ. ຈາກນັ້ນ ເພິ່ນກໍລວມອະຮູບທຳທັງໝົດນັ້ນເຂົ້າເປັນອັນດຽວກັນ ດ້ວຍລັກສະນະນ້ອມໄປ ແລ້ວເຫັນວ່າ 'ນີ້ຄືນາມ', ເພິ່ນຍ່ອມກຳນົດໄວ້ເປັນສອງສ່ວນວ່າ 'ນີ້ຄືນາມ, ນີ້ຄືຮູບ'. ເມື່ອກຳນົດໄດ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ກໍຍ່ອມເຫັນວ່າ 'ນອກຈາກນາມແລະຮູບແລ້ວ ບໍ່ມີສັດ, ບຸກຄົນ, ເທວະດາ ຫຼືພົມ ອື່ນໃດເລີຍ'.

Yathā hi aṅgasambhārā, hoti saddo ratho iti;

Evaṃ khandhesu santesu, hoti ‘‘satto’’ti sammuti. (saṃ. ni. 1.171;

mi. pa. 2.1.1;

kathā. 233);

ເພາະວ່າ ເມື່ອປະກອບສ່ວນຕ່າງໆເຂົ້າກັນ, ຄຳສົມມຸດວ່າ 'ລົດ' ກໍມີຂຶ້ນສັນໃດ; ເມື່ອຂັນທັງຫຼາຍມີຢູ່, ຄຳສົມມຸດວ່າ 'ສັດ' ກໍມີຂຶ້ນສັນນັ້ນ.

Evameva pañcasu upādānakkhandhesu santesu ‘‘satto puggalo’’ti vohāramattaṃ hotīti evamādinā nayena nāmarūpānaṃ yāthāvadassanasaṅkhātena diṭṭhivisuddhibhūtena ñāṇena nāmarūpaṃ pariggahetvā puna tassa paccayampi pariggaṇhanto vuttanayena nāmarūpaṃ pariggahetvā ‘‘ko nu kho imassa hetū’’ti pariyesanto ahetuvādavisamahetuvādesu dosaṃ disvā rogaṃ disvā tassa nidānaṃ samuṭṭhānampi pariyesanto vejjo viya tassa hetuñca paccayañca pariyesanto avijjā taṇhā upādānaṃ kammanti ime cattāro dhamme nāmarūpassa uppādapaccayattā ‘‘hetū’’ti. Āhāraṃ upatthambhanapaccayattā ‘‘paccayo’’ti ca passati. Imassa hi kāyassa avijjādayo tayo dhammā mātā viya dārakassa upanissayā honti, kammaṃ pitā viya puttassa janakaṃ, āhāro dhāti viya dārakassa sandhārakoti. Evaṃ rūpakāyassa paccayapariggahaṃ katvā puna ‘‘cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇa’’ntiādinā (saṃ. ni. 4.60; kathā. 465) nayena nāmakāyassapi paccayaṃ pariggaṇhāti, evaṃ pariggaṇhanto ‘‘atītānāgatāpi dhammā evameva vattantī’’ti sanniṭṭhānaṃ karoti.

ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນເອງ ເມື່ອອຸປາດານະຂັນ 5 ມີຢູ່, ຄວາມຮ້ອງເອີ້ນວ່າ 'ສັດ ບຸກຄົນ' ກໍມີພຽງແຕ່ໂວຫານເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍແນວທາງນີ້ເປັນຕົ້ນ ພະໂພທິສັດກຳນົດນາມຮູບ ດ້ວຍຍານອັນເປັນພູມແຫ່ງທິຖິວິສຸດທິ ທີ່ກ່າວຄືການເຫັນນາມຮູບຕາມຄວາມເປັນຈິງ ແລ້ວເມື່ອກຳນົດປັດໄຈຂອງນາມຮູບນັ້ນອີກ ກໍກຳນົດນາມຮູບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວແລ້ວ ແລ້ວສະແຫວງຫາວ່າ 'ຫຍັງໜໍເປັນເຫດຂອງນາມຮູບນີ້'. ເມື່ອເຫັນໂທດ ເຫັນໄພ (ໂລກ) ໃນອະເຫຕຸກະລາດ (ຄວາມເຫັນວ່າບໍ່ມີເຫດ) ແລະວິສະມະເຫຕຸກະລາດ (ຄວາມເຫັນວ່າເກີດຈາກເຫດທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ) ກໍສະແຫວງຫາເຫດເກີດແລະສະມຸດຖານຂອງນາມຮູບນັ້ນ ປຽບເໝືອນແພດຜູ້ສະແຫວງຫາສະມຸດຖານຂອງໂລກ, ເມື່ອສະແຫວງຫາເຫດແລະປັດໄຈຂອງນາມຮູບນັ້ນ ກໍເຫັນວ່າ 'ທຳ 4 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື ອະວິຊາ, ຕັນຫາ, ອຸປາດານ ແລະກຳ ເປັນ 'ເຫດ' ເພາະເປັນປັດໄຈໃຫ້ເກີດນາມຮູບ, ແລະເຫດອາຫານເປັນ 'ປັດໄຈ' ເພາະເປັນປັດໄຈສະໜັບສະໜູນ'. ເພາະວ່າ ທຳ 3 ປະການມີອະວິຊາເປັນຕົ້ນ ເປັນອຸປະນິໄສແກ່ກາຍນີ້ ປຽບເໝືອນມານດາແກ່ບຸດ, ກຳເປັນຜູ້ໃຫ້ເກີດ ປຽບເໝືອນບິດາແກ່ບຸດ, ອາຫານເປັນຜູ້ຄ້ຳຊູ ປຽບເໝືອນແມ່ນົມແກ່ກຸມານ. ເມື່ອກຳນົດປັດໄຈຂອງຮູບກາຍຢ່າງນີ້ແລ້ວ ກໍກຳນົດປັດໄຈຂອງນາມກາຍອີກ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເພາະອາໄສຈັກຂຸແລະຮູບທັງຫຼາຍ ຈັກຂຸວິນຍານຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ', ເມື່ອກຳນົດຢູ່ຢ່າງນີ້ ກໍຕົກລົງໃຈ (ສັນນິຖານ) ວ່າ 'ເຖິງແມ່ນທຳທັງຫຼາຍໃນອະດີດແລະອະນາຄົດ ກໍເປັນໄປຢ່າງນີ້ຄືກັນ'.

Tassa yā sā pubbantaṃ ārabbha ‘‘ahosiṃ nu kho ahaṃ atītamaddhānaṃ, na nu kho ahosiṃ, kiṃ nu kho, kathaṃ nu kho, kiṃ hutvā kiṃ ahosiṃ nu kho ahaṃ atītamaddhāna’’nti pañcavidhā vicikicchā vuttā.

ຄວາມສົງໄສ 5 ປະການ ທີ່ປາລົບສ່ວນອະດີດ (ປຸບພັນຕະ) ຂອງຜູ້ນັ້ນ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ໃນອະດີດຕະການ ເຮົາໄດ້ມີແລ້ວບໍ່ໜໍ, ໃນອະດີດຕະການ ເຮົາບໍ່ໄດ້ມີແລ້ວບໍ່ໜໍ, ໃນອະດີດຕະການ ເຮົາໄດ້ເປັນຫຍັງໜໍ, ໃນອະດີດຕະການ ເຮົາໄດ້ເປັນຢ່າງໃດໜໍ, ໃນອະດີດຕະການ ເຮົາໄດ້ເປັນຫຍັງແລ້ວຈຶ່ງໄດ້ເປັນຫຍັງໜໍ'.

Yāpi aparantaṃ ārabbha ‘‘bhavissāmi nu kho ahaṃ anāgatamaddhānaṃ, na nu kho bhavissāmi, kiṃ nu kho bhavissāmi, kathaṃ nu kho bhavissāmi, kiṃ hutvā kiṃ bhavissāmi nu kho ahaṃ anāgatamaddhāna’’nti (ma. ni. 1.18; saṃ. ni. 2.20) pañcavidhā vicikicchā vuttā.

ແລະຄວາມສົງໄສ 5 ປະການ ທີ່ປາລົບສ່ວນອະນາຄົດ (ອະປະຣັນຕະ) ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ໃນອະນາຄົດຕະການ ເຮົາຈັກມີບໍ່ໜໍ, ໃນອະນາຄົດຕະການ ເຮົາຈັກບໍ່ມີບໍ່ໜໍ, ໃນອະນາຄົດຕະການ ເຮົາຈັກເປັນຫຍັງໜໍ, ໃນອະນາຄົດຕະການ ເຮົາຈັກເປັນຢ່າງໃດໜໍ, ໃນອະນາຄົດຕະການ ເຮົາຈັກເປັນຫຍັງແລ້ວຈຶ່ງຈັກເປັນຫຍັງໜໍ'.

Yāpi [Pg.95] etarahi vā pana paccuppannaṃ addhānaṃ ārabbha kathaṃkathī hoti ‘‘ahaṃ nu khosmi, no nu khosmi, kiṃ nu khosmi, kathaṃ nu khosmi, ayaṃ nu kho satto kuto āgato, so kuhiṃ gāmī bhavissatī’’ti (ma. ni. 1.18; saṃ. ni. 2.20) chabbidhā vicikicchā vuttā, sā sabbāpi pahiyyati. Evaṃ paccayapariggahaṇena tīsu addhāsu kaṅkhaṃ vitaritvā ṭhitaṃ ñāṇaṃ ‘‘kaṅkhāvitaraṇavisuddhī’’tipi ‘‘dhammaṭṭhitiñāṇa’’ntipi ‘‘yathābhūtañāṇa’’ntipi ‘‘sammādassana’’ntipi vuccati.

ແລະຄວາມສົງໄສ 6 ປະການ ທີ່ປາລົບສ່ວນປັດຈຸບັນໃນບັດນີ້ ທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຄືອບແຄງວ່າ 'ເຮົາມີຢູ່ບໍ່ໜໍ, ເຮົາບໍ່ມີຢູ່ບໍ່ໜໍ, ເຮົາເປັນຫຍັງໜໍ, ເຮົາເປັນຢ່າງໃດໜໍ, ສັດນີ້ມາຈາກໃສໜໍ, ສັດນັ້ນຈັກໄປໃສໜໍ', ຄວາມສົງໄສທັງໝົດນັ້ນຍ່ອມຖືກລະເສຍໄດ້. ຍານທີ່ຕັ້ງໝັ້ນຂ້າມພົ້ນຄວາມສົງໄສໃນກາລທັງສາມ ດ້ວຍການກຳນົດປັດໄຈຢ່າງນີ້ ຍ່ອມເອີ້ນວ່າ 'ກັງຂາວິຕະຣະນະວິສຸດທິ' ແດ່, 'ທຳມັດຖິຕິຍານ' ແດ່, 'ຍະຖາພູຕະຍານ' ແດ່, 'ສຳມາທັດສະນະ' ແດ່.

Ettha pana tisso hi lokiyapariññā ñātapariññā tīraṇapariññā pahānapariññāti. Tattha ‘‘ruppanalakkhaṇaṃ rūpaṃ, vedayitalakkhaṇā vedanā’’ti evaṃ tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ paccattalakkhaṇasallakkhaṇavasena pavattā paññā ñātapariññā nāma. ‘‘Rūpaṃ aniccaṃ, vedanā aniccā’’tiādinā pana nayena tesaṃyeva dhammānaṃ sāmaññalakkhaṇaṃ āropetvā pavattā lakkhaṇārammaṇikavipassanāpaññā tīraṇapariññā nāma. Tesu eva pana dhammesu niccasaññādipajahanavasena pavattā lakkhaṇārammaṇikavipassanāva paññā pahānapariññā nāma.

ແຕ່ໃນວິປັດສະນານີ້ ມີໂລກິຍະປະຣິນຍາ 3 ປະການ ຄື ຍາຕະປະຣິນຍາ, ຕີຣະນະປະຣິນຍາ ແລະປະຫານະປະຣິນຍາ. ໃນປະຣິນຍາ 3 ນັ້ນ ປັນຍາທີ່ເປັນໄປດ້ວຍການກຳນົດລັກສະນະສະເພາະຕົນຂອງທຳນັ້ນໆ ຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຮູບມີລັກສະນະສະຫຼາຍໄປ, ເວດນາມີລັກສະນະສະເຫວີຍອາລົມ' ຊື່ວ່າ 'ຍາຕະປະຣິນຍາ'. ສ່ວນປັນຍາໃນວິປັດສະນາທີ່ມີລັກສະນະເປັນອາລົມ ທີ່ເປັນໄປດ້ວຍການຍົກຂຶ້ນສູ່ສາມັນຍະລັກສະນະຂອງທຳເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຮູບບໍ່ທ່ຽງ, ເວດນາບໍ່ທ່ຽງ' ຊື່ວ່າ 'ຕີຣະນະປະຣິນຍາ'. ແຕ່ປັນຍາໃນວິປັດສະນາທີ່ມີລັກສະນະເປັນອາລົມນັ້ນເອງ ທີ່ເປັນໄປດ້ວຍການລະນິດຈະສັນຍາເປັນຕົ້ນໃນທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ປະຫານະປະຣິນຍາ'.

Tattha saṅkhāraparicchedato paṭṭhāya yāva paccayapariggahā ñātapariññāya bhūmi. Etasmiñhi antare dhammānaṃ paccattalakkhaṇapaṭivedhasseva ādhipaccaṃ hoti. Kalāpasammasanato paṭṭhāya yāva udayabbayānupassanā tīraṇapariññāya bhūmi. Etasmiñhi antare sāmaññalakkhaṇapaṭivedhasseva ādhipaccaṃ hoti. Bhaṅgānupassanato paṭṭhāya upari pahānapariññāya bhūmi. Tato ca paṭṭhāya hi aniccato anupassanto niccasaññaṃ pajahati, dukkhato anupassanto sukhasaññaṃ, anattato anupassanto attasaññaṃ, nibbindanto nandiṃ, virajjanto rāgaṃ, nirodhento samudayaṃ, paṭinissajjanto ādānaṃ pajahatīti evaṃ niccasaññādipahānasādhikānaṃ sattannaṃ anupassanānaṃ ādhipaccaṃ. Iti imāsu tīsu pariññāsu saṅkhāraparicchedassa ceva paccayapariggahassa ca sādhitattā iminā yoginā ñātapariññāva adhigatā.

ໃນປະຣິນຍາເຫຼົ່ານັ້ນ ຕັ້ງແຕ່ການກຳນົດສັງຂານ (ສັງຂາຣະປະຣິດເຊດ) ຈົນເຖິງການກຳນົດປັດໄຈ (ປັດຈະຍະປະຣິກຄະຫະ) ເປັນພູມແຫ່ງຍາຕະປະຣິນຍາ. ເພາະວ່າໃນລະຫວ່າງນີ້ ຄວາມເປັນໃຫຍ່ຍ່ອມມີແກ່ການແທງຕະຫຼອດລັກສະນະສະເພາະຕົນຂອງທຳທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ. ຕັ້ງແຕ່ການພິຈາລະນາເປັນກຸ່ມ (ກະລາປະສຳມະສະນະ) ຈົນເຖິງອຸທະຍັບພະຍານຸປັດສະນາຍານ (ຍານຕາມເຫັນຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບ) ເປັນພູມແຫ່ງຕີຣະນະປະຣິນຍາ. ເພາະວ່າໃນລະຫວ່າງນີ້ ຄວາມເປັນໃຫຍ່ຍ່ອມມີແກ່ການແທງຕະຫຼອດສາມັນຍະລັກສະນະເທົ່ານັ້ນ. ຕັ້ງແຕ່ພັງຄານຸປັດສະນາຍານ (ຍານຕາມເຫັນຄວາມດັບ) ຂຶ້ນໄປ ເປັນພູມແຫ່ງປະຫານະປະຣິນຍາ. ເພາະວ່າຕັ້ງແຕ່ຍານນັ້ນໄປ ຜູ້ຕາມເຫັນໂດຍຄວາມບໍ່ທ່ຽງ ຍ່ອມລະນິດຈະສັນຍາ (ຄວາມໝາຍໝັ້ນວ່າທ່ຽງ), ຜູ້ຕາມເຫັນໂດຍຄວາມເປັນທຸກ ຍ່ອມລະສຸຂະສັນຍາ (ຄວາມໝາຍໝັ້ນວ່າເປັນສຸກ), ຜູ້ຕາມເຫັນໂດຍຄວາມເປັນອະນັດຕາ ຍ່ອມລະອັດຕະສັນຍາ (ຄວາມໝາຍໝັ້ນວ່າເປັນຕົວຕົນ), ຜູ້ເບື່ອໜ່າຍ ຍ່ອມລະຄວາມເພີດເພີນ (ນັນທິ), ຜູ້ຄາຍຄວາມກຳໜັດ ຍ່ອມລະລາຄະ, ຜູ້ດັບ ຍ່ອມລະສະມຸດໄທ (ເຫດເກີດ), ຜູ້ສະຫຼັດຄືນ ຍ່ອມລະອາດານະ (ຄວາມຍຶດໝັ້ນຖືໝັ້ນ). ຄວາມເປັນໃຫຍ່ຍ່ອມມີແກ່ອະນຸປັດສະນາ 7 ປະການ ທີ່ໃຫ້ສຳເລັດການລະນິດຈະສັນຍາເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ໃນປະຣິນຍາ 3 ປະການນີ້ ເພາະຄວາມທີ່ການກຳນົດສັງຂານແລະການກຳນົດປັດໄຈ ອັນໂຍຄີບຸກຄົນນີ້ໃຫ້ສຳເລັດແລ້ວ, ໂຍຄີບຸກຄົນນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າບັນລຸຍາຕະປະຣິນຍານັ້ນເອງ.

Puna ‘‘yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā…pe… yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ rūpaṃ hutvā abhāvato aniccaṃ, udayabbayapaṭipīḷitattā dukkhaṃ, avasavattittā anattā. Yā kāci vedanā… saññā… ye keci saṅkhārā [Pg.96]… yaṃ kiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ viññāṇaṃ hutvā abhāvato aniccaṃ, udayabbayapaṭipīḷitattā dukkhaṃ, avasavattittā anattā’’ti evamādinā (saṃ. ni. 3.48; paṭi. ma. 1.48) nayena kalāpasammasanaṃ karoti. Idaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘tilakkhaṇaṃ āropetvā’’ti.

ຕໍ່ມາ ໂຍຄີບຸກຄົນຍ່ອມເຮັດການພິຈາລະນາເປັນກຸ່ມ (ກະລາປະສຳມະສະນະ) ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຮູບຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ບໍ່ວ່າຈະເປັນອະດີດ ອະນາຄົດ ຫຼືປັດຈຸບັນ ພາຍໃນຫຼືພາຍນອກ... ລະ... ຫ່າງໄກຫຼືໃກ້ກໍຕາມ, ຮູບທັງໝົດນັ້ນ ບໍ່ທ່ຽງ ເພາະມີແລ້ວກໍກັບບໍ່ມີ, ເປັນທຸກ ເພາະຖືກບີບຄັ້ນດ້ວຍຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບ, ເປັນອະນັດຕາ ເພາະບໍ່ຢູ່ໃນອຳນາດ. ເວດນາຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ... ສັນຍາຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ... ສັງຂານເຫຼົ່າໃດເຫຼົ່າໜຶ່ງ... ວິນຍານຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ບໍ່ວ່າຈະເປັນອະດີດ ອະນາຄົດ ຫຼືປັດຈຸບັນ ພາຍໃນຫຼືພາຍນອກ ຫຍາບຫຼືລະອຽດ ຊົ່ວຫຼືປະນີດ ຫ່າງໄກຫຼືໃກ້ກໍຕາມ, ວິນຍານທັງໝົດນັ້ນ ບໍ່ທ່ຽງ ເພາະມີແລ້ວກໍກັບບໍ່ມີ, ເປັນທຸກ ເພາະຖືກບີບຄັ້ນດ້ວຍຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບ, ເປັນອະນັດຕາ ເພາະບໍ່ຢູ່ໃນອຳນາດ'. ຄຳນີ້ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງ 'ການຍົກຂຶ້ນສູ່ໄຕລັກ'.

Evaṃ saṅkhāre aniccadukkhānattavasena kalāpasammasanaṃ katvā puna saṅkhārānaṃ udayabbayameva passati. Kathaṃ? ‘‘Avijjāsamudayā rūpasamudayo, taṇhākammaāhārasamudayā rūpasamudayo’’ti (paṭi. ma. 1.50). Evaṃ rūpakkhandhassa paccayāyattatādassanena rūpakkhandhassa udayaṃ passati, nibbattilakkhaṇaṃ passantopi rūpakkhandhassa udayaṃ passati. Evaṃ pañcahākārehi rūpakkhandhassa udayaṃ passati. ‘‘Avijjānirodhā rūpanirodho, taṇhākammaāhāranirodhā rūpanirodho’’ti (paṭi. ma. 1.50) paccayanirodhadassanena rūpakkhandhassa vayaṃ passati, vipariṇāmalakkhaṇaṃ passantopi rūpakkhandhassa vayaṃ passatīti evaṃ pañcahākārehi rūpakkhandhassa vayaṃ passati.

ເມື່ອພິຈາລະນາສັງຂານທັງຫຼາຍເປັນກຸ່ມ ໂດຍຄວາມບໍ່ທ່ຽງ ເປັນທຸກ ແລະເປັນອະນັດຕາຢ່າງນີ້ແລ້ວ ກໍຍ່ອມເຫັນຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບຂອງສັງຂານທັງຫຼາຍອີກ. ເຫັນແນວໃດ? ຄື 'ເພາະອະວິຊາເກີດ ຮູບຈຶ່ງເກີດ, ເພາະຕັນຫາ ກຳ ແລະອາຫານເກີດ ຮູບຈຶ່ງເກີດ'. ໂຍຄີບຸກຄົນຍ່ອມເຫັນຄວາມເກີດແຫ່ງຮູບຂັນ ດ້ວຍການເຫັນຄວາມທີ່ຮູບຂັນນັ້ນອາໄສປັດໄຈຢ່າງນີ້, ເຖິງແມ່ນເມື່ອເຫັນລັກສະນະການບັງເກີດຂຶ້ນ ກໍຍ່ອມເຫັນຄວາມເກີດແຫ່ງຮູບຂັນ. ໂຍຄີບຸກຄົນຍ່ອມເຫັນຄວາມເກີດແຫ່ງຮູບຂັນ ດ້ວຍອາການ 5 ຢ່າງຢ່າງນີ້. 'ເພາະອະວິຊາດັບ ຮູບຈຶ່ງດັບ, ເພາະຕັນຫາ ກຳ ແລະອາຫານດັບ ຮູບຈຶ່ງດັບ'. ໂຍຄີບຸກຄົນຍ່ອມເຫັນຄວາມດັບແຫ່ງຮູບຂັນ ດ້ວຍການເຫັນຄວາມດັບແຫ່ງປັດໄຈຢ່າງນີ້, ເຖິງແມ່ນເມື່ອເຫັນລັກສະນະຄວາມແປປວນ ກໍຍ່ອມເຫັນຄວາມດັບແຫ່ງຮູບຂັນ. ໂຍຄີບຸກຄົນຍ່ອມເຫັນຄວາມດັບແຫ່ງຮູບຂັນ ດ້ວຍອາການ 5 ຢ່າງຢ່າງນີ້.

Tathā ‘‘avijjāsamudayā vedanāsamudayo, taṇhākammaphassasamudayā vedanāsamudayo’’ti (paṭi. ma. 1.50) paccayāyattatādassanena vedanākkhandhassa udayaṃ passati, nibbattilakkhaṇaṃ passantopi vedanākkhandhassa udayaṃ passati. ‘‘Avijjānirodhā vedanānirodho, taṇhākammaphassanirodhā vedanānirodho’’ti (paṭi. ma. 1.50) paccayanirodhadassanena vedanākkhandhassa vayaṃ passati, vipariṇāmalakkhaṇaṃ passantopi vedanākkhandhassa vayaṃ passati. Evaṃ saññākkhandhādīsupi.

ໃນທຳນອງດຽວກັນ 'ເພາະອະວິຊາເກີດ ເວດນາຈຶ່ງເກີດ, ເພາະຕັນຫາ ກຳ ແລະຜັດສະເກີດ ເວດນາຈຶ່ງເກີດ'. ໂຍຄີບຸກຄົນຍ່ອມເຫັນຄວາມເກີດແຫ່ງເວດນາຂັນ ດ້ວຍການເຫັນຄວາມທີ່ເວດນາຂັນນັ້ນອາໄສປັດໄຈຢ່າງນີ້, ເຖິງແມ່ນເມື່ອເຫັນລັກສະນະການບັງເກີດຂຶ້ນ ກໍຍ່ອມເຫັນຄວາມເກີດແຫ່ງເວດນາຂັນ. 'ເພາະອະວິຊາດັບ ເວດນາຈຶ່ງດັບ, ເພາະຕັນຫາ ກຳ ແລະຜັດສະດັບ ເວດນາຈຶ່ງດັບ'. ໂຍຄີບຸກຄົນຍ່ອມເຫັນຄວາມດັບແຫ່ງເວດນາຂັນ ດ້ວຍການອັດສະດັບແຫ່ງປັດໄຈຢ່າງນີ້, ເຖິງແມ່ນເມື່ອເຫັນລັກສະນະຄວາມແປປວນ ກໍຍ່ອມເຫັນຄວາມດັບແຫ່ງເວດນາຂັນ. ໃນສັນຍາຂັນເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍຢ່າງນີ້ຄືກັນ.

Ayaṃ pana viseso – viññāṇakkhandhassa phassaṭṭhāne ‘‘nāmarūpasamudayā, nāmarūpanirodhā’’ti yojetabbaṃ. Evaṃ ekekasmiṃ khandhe paccayasamudayavasena ca nibbattilakkhaṇavasena ca paccayanirodhavasena ca vipariṇāmalakkhaṇavasena ca udayabbayadassanena ca dasa dasa katvā paññāsa lakkhaṇāni vuttāni. Tesaṃ vasena ‘‘evampi rūpassa udayo, evampi rūpassa vayo’’ti paccayato ceva khaṇato ca vitthārena manasikāraṃ karoti.

ແຕ່ມີຂໍ້ແຕກຕ່າງດັ່ງນີ້ ຄື: ໃນຖານະແຫ່ງຜັດສະຂອງວິນຍານຂັນ ຄວນປະກອບຄຳວ່າ 'ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງນາມຮູບ, ເພາະຄວາມດັບໄປແຫ່ງນາມຮູບ'. ດ້ວຍເຫດນີ້ ໃນຂັນແຕ່ລະຂັນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງປັດໄຈ, ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລັກສະນະການບັງເກີດ, ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມດັບໄປແຫ່ງປັດໄຈ, ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລັກສະນະຄວາມຜັນແປ ແລະໂດຍການເຫັນຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບ ຈຶ່ງລວມເປັນລັກສະນະຢ່າງລະສິບໆ ລວມເປັນຫ້າສິບລັກສະນະ ທີ່ພຣະອົງຕັດໄວ້. ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງລັກສະນະເຫຼົ່ານັ້ນ ໂຍຄີບຸກຄົນຍ່ອມເຮັດໄວ້ໃນໃຈໂດຍພິສະດານ ທັງໂດຍປັດໄຈແລະໂດຍຂະນະວ່າ 'ຄວາມເກີດແຫ່ງຮູບເປັນຢ່າງນີ້, ຄວາມດັບແຫ່ງຮູບເປັນຢ່າງນີ້'.

Tassevaṃ karoto ‘‘iti kira ime dhammā ahutvā sambhonti, hutvā paṭiventī’’ti ñāṇaṃ visadaṃ hoti. ‘‘Evaṃ kira ime dhammā anuppannā [Pg.97] uppajjanti, uppannā nirujjhantī’’ti niccanavā hutvā saṅkhārā upaṭṭhahanti. Na kevalañca niccanavā, sūriyuggamane ussāvabindu viya udakabubbuḷo viya udake daṇḍarāji viya āragge sāsapo viya vijjuppādo viya ca parittaṭṭhāyino, māyāmarīcisupinālātacakkagandhabbanagarapheṇakadaliādayo viya asārā nissārā viya hutvā upaṭṭhahanti. Ettāvatā ca pana anena ‘‘vayadhammameva uppajjati, uppannañca vayaṃ upetī’’ti iminā ākārena sammasanapaññāya lakkhaṇāni paṭivijjhitvā ṭhitaṃ udayabbayānupassanaṃ nāma paṭhamaṃ taruṇavipassanāñāṇaṃ adhigataṃ hoti. Yassādhigamā ‘‘āraddhavipassako’’ti saṅkhaṃ gacchati.

ເມື່ອໂຍຄີບຸກຄົນນັ້ນເຮັດໄວ້ໃນໃຈຢູ່ຢ່າງນີ້ ຍານຍ່ອມຜຸດຜ່ອງແຈ່ມແຈ້ງວ່າ 'ໄດ້ຍິນວ່າ ທຳເຫຼົ່ານີ້ ເມື່ອບໍ່ມີກໍບັງເກີດຂຶ້ນ, ຄັນບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວກໍເສື່ອມສູນໄປ'. ສັງຂານທັງຫຼາຍຍ່ອມປາກົດເປັນຂອງໃໝ່ຢູ່ສະເໝີວ່າ 'ໄດ້ຍິນວ່າ ທຳເຫຼົ່ານີ້ ເມື່ອຍັງບໍ່ເກີດກໍເກີດຂຶ້ນ, ຄັນເກີດຂຶ້ນແລ້ວກໍດັບໄປ'. ແລະບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ເປັນຂອງໃໝ່ຢູ່ສະເໝີເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງປາກົດເປັນຂອງຕັ້ງຢູ່ຊົ່ວຄາວ ປຽບເໝືອນຢາດນ້ຳຄ້າງໃນເວລາຕາເວັນຂຶ້ນ, ປຽບເໝືອນຟອງນ້ຳ, ປຽບເໝືອນຮອຍຂີດໄມ້ໃນນ້ຳ, ປຽບເໝືອນເມັດຜັກກາດເທິງປາຍເຫຼັກແຫຼມ ແລະປຽບເໝືອນຟ້າແລບ, ແລະປາກົດເປັນຂອງບໍ່ມີແກ່ນສານ ປຽບເໝືອນມາຍາກົນ, ພະຍັບແດດ, ຄວາມຝັນ, ກົງໄຟ, ເມືອງຄັນທັບ, ຟອງນ້ຳ ແລະຕົ້ນກ້ວຍເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ໂຍຄີບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າໄດ້ບັນລຸ 'ອຸທະຍັບພະຍານຸປັດສະນາຍານ' ອັນເປັນຕະຣຸນວິປັດສະນາຍານທຳອິດ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໂດຍການແທງທະລຸລັກສະນະດ້ວຍສຳມະສະນະປັນຍາ ໂດຍອາການຢ່າງນີ້ວ່າ 'ສິ່ງທີ່ມີຄວາມເສື່ອມໄປເປັນທຳມະດາເທົ່ານັ້ນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ, ແລະສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວກໍເຖິງຄວາມເສື່ອມໄປ'. ເພາະໄດ້ບັນລຸຍານນີ້ ໂຍຄີບຸກຄົນນັ້ນຈຶ່ງເຖິງການນັບວ່າ 'ຜູ້ເລີ່ມຕັ້ງວິປັດສະນາແລ້ວ'.

Athassa āraddhavipassakassa kulaputtassa obhāso ñāṇaṃ pīti passaddhi sukhaṃ adhimokkho paggaho upaṭṭhānaṃ upekkhā nikantīti dasa vipassanupakkilesā uppajjanti. Ettha obhāso nāma vipassanakkhaṇe ñāṇassa balavattā lohitaṃ sannisīdati, tena ca cittobhāso nibbattati. Taṃ disvā akusalo yogī ‘‘maggo me patto’’ti tameva obhāsaṃ assādeti. Ñāṇampi vipassanāñāṇameva. Taṃ saṅkhāre sammasantassa suddhaṃ pasannaṃ hutvā pavattati. Taṃ disvā pubbe viya ‘‘maggo’’ti assādeti. Pītipi vipassanāpīti eva. Tassa hi tasmiṃ khaṇe pañcavidhā pīti uppajjati. Passaddhīti vipassanāpassaddhi. Tasmiṃ samaye neva kāyacittānaṃ daratho, na gāravaṃ, na kakkhaḷatā, na akammaññatā, na gelaññatā, na vaṅkatā hoti. Sukhampi vipassanāsukhameva. Tassa kira tasmiṃ samaye sakalasarīraṃ abhisandayamānaṃ atipaṇītaṃ sukhaṃ uppajjati.

ລຳດັບນັ້ນ ວິປັດສະນູປະກິເລດ ໑໐ ປະການ ຄື: ໂໂພສ (ແສງສະຫວ່າງ), ຍານ (ຄວາມຮູ້), ປີຕິ (ຄວາມອີ່ມໃຈ), ປັດສັດທິ (ຄວາມສະຫງົບ), ສຸກ (ຄວາມສະບາຍ), ອະທິໂມກ (ຄວາມນ້ອມໃຈເຊື່ອ), ປັກຄະຫະ (ຄວາມພຽນ), ອຸປັດຖານ (ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ), ອຸເປກຂາ (ຄວາມວາງເສີຍ) ແລະນິກັນຕິ (ຄວາມຍິນດີ) ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ກຸນລະບຸດຜູ້ເລີ່ມຕັ້ງວິປັດສະນາແລ້ວນັ້ນ. ໃນວິປັດສະນູປະກິເລດເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ 'ໂອພາສ' ຄື ໃນຂະນະແຫ່ງວິປັດສະນາ ເພາະຄວາມມີກຳລັງແຮງແຫ່ງຍານ ໂລຫິດຍ່ອມຜຸດຜ່ອງ, ແລະເພາະໂລຫິດຜຸດຜ່ອງນັ້ນ ແສງສະຫວ່າງແຫ່ງຈິດຈຶ່ງບັງເກີດຂຶ້ນ. ໂຍຄີບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດ ເຫັນແສງສະຫວ່າງນັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມເພີດເພີນຍິນດີໃນແສງສະຫວ່າງນັ້ນເອງວ່າ 'ເຮົາບັນລຸມັກແລ້ວ'. ແມ້ແຕ່ 'ຍານ' ກໍຄືວິປັດສະນາຍານນັ້ນເອງ. ຍານນັ້ນຍ່ອມເປັນໄປຢ່າງບໍລິສຸດແລະຜຸດຜ່ອງແກ່ໂຍຄີບຸກຄົນຜູ້ພິຈາລະນາສັງຂານຢູ່. ໂຍຄີບຸກຄົນນັ້ນເຫັນຍານນັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມເພີດເພີນຍິນດີວ່າ 'ເປັນມັກ' ເໝືອນດັ່ງໃນກ່ອນ. ແມ້ແຕ່ 'ປີຕິ' ກໍຄືວິປັດສະນາປີຕິນັ້ນເອງ. ເພາະໃນຂະນະນັ້ນ ປີຕິ ໕ ປະການຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ລາວ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ປັດສັດທິ' ຄືວິປັດສະນາປັດສັດທິ. ໃນສະໄໝນັ້ນ ຄວາມກະວົນກະວາຍ, ຄວາມໜັກໜ່ວງ, ຄວາມຫຍາບກະດ້າງ, ຄວາມບໍ່ຄວນແກ່ການງານ, ຄວາມເຈັບໄຂ້ ແລະຄວາມຄົດງໍ ແຫ່ງກາຍແລະຈິດ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ. ແມ້ແຕ່ 'ສຸກ' ກໍຄືວິປັດສະນາສຸກນັ້ນເອງ. ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນສະໄໝນັ້ນ ຄວາມສຸກອັນປະນີດຢ່າງຍິ່ງຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແຜ່ຊາບຊຶມໄປທົ່ວຮ່າງກາຍຂອງລາວ.

Adhimokkho nāma vipassanakkhaṇe pavattā saddhā. Tasmiñhi khaṇe cittacetasikānaṃ ativiya pasādabhūtā balavatī saddhā uppajjati. Paggaho nāma vipassanāsampayuttaṃ vīriyaṃ. Tasmiñhi khaṇe asithilaṃ anaccāraddhaṃ supaggahitaṃ vīriyaṃ uppajjati. Upaṭṭhānanti vipassanāsampayuttā sati. Tasmiñhi khaṇe supaṭṭhitā sati uppajjati. Upekkhā duvidhā vipassanāvajjanavasena. Tasmiñhi khaṇe sabbasaṅkhāragahaṇe majjhattabhūtaṃ vipassanupekkhāsaṅkhātaṃ ñāṇaṃ balavantaṃ hutvā uppajjati manodvārāvajjanupekkhā ca. Sā ca taṃ taṃ [Pg.98] ṭhānaṃ āvajjantassa sūrā tikhiṇā hutvā vahati. Nikantīti vipassanānikanti. Obhāsādīsu hi ālayaṃ kurumānā sukhumā santākārā nikanti uppajjati. Ettha obhāsādayo kilesavatthutāya ‘‘upakkilesā’’ti vuttā na akusalattā. Nikanti pana upakkileso ceva kilesavatthu ca.

ທີ່ຊື່ວ່າ 'อະທິໂມກ' ຄືສັດທາທີ່ເປັນໄປໃນຂະນະແຫ່ງວິປັດສະນາ. ເພາະໃນຂະນະນັ້ນ ສັດທາອັນມີກຳລັງແຮງ ເຊິ່ງເປັນສະພາບຜຸດຜ່ອງຢ່າງຍິ່ງແຫ່ງຈິດແລະເຈຕະສິກຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ປັກຄະຫະ' ຄືວິຣິຍະທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍວິປັດສະນາ. ເພາະໃນຂະນະນັ້ນ ວິຣິຍະທີ່ບໍ່ຢ່ອນຍານ ບໍ່ຕຶງເກີນໄປ ແຕ່ປະຄອງໄວ້ເປັນຢ່າງດີຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອຸປັດຖານ' ຄືສະຕິທີ່ສຳປະຍຸດດ້ວຍວິປັດສະນາ. ເພາະໃນຂະນະນັ້ນ ສະຕິທີ່ຕັ້ງໝັ້ນດີແລ້ວຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. 'ອຸເປກຂາ' ມີ ໒ ປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວິປັດສະນາແລະອາວັດຊະນະ. ເພາະໃນຂະນະນັ້ນ ຍານອັນນັບວ່າວິປັດສະນູເປກຂາ ເຊິ່ງເປັນສະພາບວາງເສີຍໃນການກຳນົດສັງຂານທັງປວງ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຢ່າງມີກຳລັງແຮງ ແລະມະໂນທະວາຣາວັດຊະນູເປກຂາກໍເກີດຂຶ້ນ. ແລະມະໂນທະວາຣາວັດຊະນູເປກຂານັ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປຢ່າງແຄ້ວຄາດແລະແຫຼມຄົມແກ່ຜູ້ພິຈາລະນາອາລົມນັ້ນໆ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ນິກັນຕິ' ຄືວິປັດສະນານິກັນຕິ. ເພາະຄວາມຍິນດີອັນລະອຽດມີອາການສະຫງົບ ເຊິ່ງເຮັດຄວາມອາໄລໃນໂອphaສເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ໃນວິປັດສະນູປະກິເລດເຫຼົ່ານີ້ ໂອພາສເປັນຕົ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອຸປະກິເລດ' ເພາະເປັນວັດຖຸແຫ່ງກิເລດ ບໍ່ແມ່ນເພາະເປັນອະກຸສົນ. ສ່ວນນິກັນຕິ ເປັນທັງອຸປະກິເລດແລະເປັນວັດຖຸແຫ່ງກິເລດ.

Paṇḍito pana bhikkhu obhāsādīsu uppannesu vikkhepaṃ agacchanto ‘‘obhāsādayo dhammā na maggo, upakkilesavimuttaṃ pana vīthipaṭipannaṃ vipassanāñāṇaṃ maggo’’ti maggañca amaggañca vavatthapeti. Tassevaṃ ‘‘ayaṃ maggo, ayaṃ na maggo’’ti ñatvā ṭhitaṃ ñāṇaṃ maggāmaggañāṇadassanavisuddhīti vuccati. Ito paṭṭhāya aṭṭhannaṃ vipassanāñāṇānaṃ vasena sikhāpattavipassanāñāṇaṃ navamañca saccānulomikaṃ ñāṇanti ayaṃ paṭipadāñāṇadassanavisuddhi nāma hoti. Udayabbayānupassanāñāṇaṃ bhaṅgānupassanāñāṇaṃ bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ ādīnavānupassanāñāṇaṃ nibbidānupassanāñāṇaṃ muñcitukamyatāñāṇaṃ paṭisaṅkhānupassanāñāṇaṃ saṅkhārupekkhāñāṇanti imāni aṭṭha ñāṇāni nāma. Navamaṃ saccānulomikaṃ ñāṇanti anulomassetaṃ nāmaṃ.

ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ເປັນບັນດິດ ເມື່ອໂອພາສເປັນຕົ້ນເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ບໍ່ເຖິງຄວາມຟຸ້ງຊ່ານ ຍ່ອມກຳນົດມັກແລະບໍ່ແມ່ນມັກວ່າ 'ທຳມີໂອພາສເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ແມ່ນມັກ, ສ່ວນວິປັດສະນາຍານທີ່ພົ້ນຈາກອຸປະກິເລດ ດຳເນີນໄປຕາມວິຖີທາງແລ້ວ ນັ້ນແຫຼະຄືມັກ'. ຍານຂອງພິກຂຸນັ້ນ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໂດຍຮູ້ແລ້ວຢ່າງນີ້ວ່າ 'ນີ້ຄືມັກ, ນີ້ບໍ່ແມ່ນມັກ' ຊື່ວ່າ 'ມັກຄາມັກຄະຍານະທັດສະນະວິສຸດທິ'. ຈຳເດີມແຕ່ຂັ້ນນີ້ໄປ ວິປັດສະນາຍານອັນເຖິງຍອດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິປັດສະນາຍານ ໘ ປະການ ແລະຍານທີ ໙ ຄືສັດຈານຸໂລມິກະຍານ ນີ້ຊື່ວ່າ 'ປະຕິປະທາຍານະທັດສະນະວິສຸດທິ'. ຍານ ໘ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ອຸທະຍັບພະຍານຸປັດສະນາຍານ, ພັງຄານຸປັດສະນາຍານ, ພະຍະຕູປັດຖານາຍານ, ອາທີນວານຸປັດສະນາຍານ, ນິບພິທານຸປັດສະນາຍານ, ມຸນຈິຕຸກຳຍະຕາຍານ, ປະຕິສັງຂານຸປັດສະນາຍານ ແລະສັງຂາຣຸເປກຂາຍານ. ຍານທີ ໙ ຄືສັດຈານຸໂລມິກະຍານ ນີ້ເປັນຊື່ຂອງອະນຸໂລມຍານ.

Tasmā taṃ sampādetukāmena upakkilesavimuttaṃ udayabbayañāṇaṃ ādiṃkatvā etesu ñāṇesu yogo karaṇīyo. Udayabbayaṃ passantassa hi aniccalakkhaṇaṃ yathābhūtaṃ upaṭṭhāti, udayabbayapaṭipīḷanaṃ passato dukkhalakkhaṇañca, ‘‘dukkhameva hi sambhoti, dukkhaṃ tiṭṭhati veti cā’’ti (saṃ. ni. 1.171; kathā. 233) passato anattalakkhaṇañca.

ເພາະສະນັ້ນ ໂຍຄີບຸກຄົນຜູ້ປາດຖະໜາຈະເຮັດຍານນັ້ນໃຫ້ສົມບູນ ຄວນເຮັດຄວາມພຽນໃນຍານເຫຼົ່ານີ້ ໂດຍເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ອຸທະຍັບພະຍາຍານທີ່ພົ້ນຈາກອຸປະກິເລດແລ້ວ. ເພາະວ່າ ເມື່ອໂຍຄີບຸກຄົນເຫັນຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບ ອະນິດຈະລັກສະນະຍ່ອມປາກົດຕາມຄວາມເປັນຈິງ, ເມື່ອເຫັນຄວາມບີບຄັ້ນແຫ່ງຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບ ທຸກຂະລັກສະນະກໍປາກົດ, ແລະເມື່ອເຫັນຕາມພຣະດຳຣັດວ່າ 'ທຸກເທົ່ານັ້ນຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ, ທຸກຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ ແລະເສື່ອມສູນໄປ' ອະນັດຕະລັກສະນະກໍປາກົດ.

Ettha ca aniccaṃ aniccalakkhaṇaṃ dukkhaṃ dukkhalakkhaṇaṃ anattā anattalakkhaṇanti ayaṃ vibhāgo veditabbo. Tattha aniccanti khandhapañcakaṃ. Kasmā? Uppādavayaññathattabhāvā, hutvā abhāvato vā. Aññathattaṃ nāma jarā. Uppādavayaññathattaṃ aniccalakkhaṇaṃ, hutvā abhāvasaṅkhāto vā ākāravikāro. ‘‘Yadaniccaṃ, taṃ dukkha’’nti vacanato tadeva khandhapañcakaṃ dukkhaṃ. Kasmā? Abhiṇhaṃ paṭipīḷanato. Abhiṇhaṃ paṭipīḷanākāro dukkhalakkhaṇaṃ. ‘‘Yaṃ dukkhaṃ, tadanattā’’ti (saṃ. ni. 3.15-16) vacanato tadeva khandhapañcakaṃ anattā. Kasmā? Avasavattanato. Avasavattanākāro anattalakkhaṇaṃ. Imāni tīṇipi lakkhaṇāni udayabbayaṃ passantasseva ārammaṇāni honti.

ໃນເລື່ອງນີ້ ຄວນຊາບການຈຳແນກດັ່ງນີ້ ຄື: ອະນິດຈັງ, ອະນິດຈະລັກສະນະ, ທຸກຂັງ, ທຸກຂະລັກສະນະ, ອະນັດຕາ, ອະນັດຕະລັກສະນະ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອະນິດຈັງ' ຄືຂັນ ໕. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະມີຄວາມເກີດ, ຄວາມດັບ ແລະຄວາມຜັນແປ ຫຼືເພາະມີແລ້ວກໍກັບບໍ່ມີ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ຄວາມຜັນແປ' ຄືຊະລາ. ຄວາມເກີດ, ຄວາມດັບ ແລະຄວາມຜັນແປ ຫຼືອາການທີ່ແປກໄປອັນນັບວ່າຄວາມມີແລ້ວກັບບໍ່ມີ ນັ້ນຄື 'ອະນິດຈະລັກສະນະ'. ເພາະພຣະດຳຣັດວ່າ 'ສິ່ງໃດບໍ່ທ່ຽງ, ສິ່ງນັ້ນເປັນທຸກ' ຂັນ ໕ ນັ້ນເອງຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ທຸກຂັງ'. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະຖືກບີບຄັ້ນຢູ່ສະເໝີ. ອາການທີ່ຖືກບີບຄັ້ນຢູ່ສະເໝີ ນັ້ນຄື 'ທຸກຂະລັກສະນະ'. ເພາະພຣະດຳຣັດວ່າ 'ສິ່ງໃດເປັນທຸກ, ສິ່ງນັ້ນເປັນອະນັດຕາ' ຂັນ ໕ ນັ້ນເອງຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ອະນັດຕາ'. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະບໍ່ເປັນໄປໃນອຳນາດ. ອາການທີ່ບໍ່ເປັນໄປໃນອຳນາດ ນັ້ນຄື 'ອະນັດຕະລັກສະນະ'. ລັກສະນະທັງ ໓ ປະການນີ້ ຍ່ອມເປັນອາລົມແກ່ຜູ້ເຫັນຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບເທົ່ານັ້ນ.

Punapi [Pg.99] so rūpārūpadhamme ‘‘evaṃ aniccā’’tiādinā vipassati, tassa saṅkhārā lahuṃ lahuṃ āpāthaṃ āgacchanti, tato uppādaṃ vā ṭhitiṃ vā pavattaṃ vā nimittaṃ vā ārammaṇaṃ akatvā tesaṃ khayavayanirodhe eva sati santiṭṭhati, idaṃ bhaṅgañāṇaṃ nāma. Imassa uppādato paṭṭhāya ayaṃ yogī ‘‘yathā ime saṅkhārā bhijjanti nirujjhanti, evaṃ atītepi saṅkhāragataṃ bhijji, anāgatepi bhijjissatī’’ti nirodhameva passanto tiṭṭhati. Tassa bhaṅgānupassanāñāṇaṃ āsevantassa bahulīkarontassa sabbabhavayoni gatiṭṭhiti sattāvāsesu pabhedakā saṅkhārā jalitaaṅgārakāsuādayo viya mahābhayaṃ hutvā upaṭṭhahanti. Etaṃ bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ nāma.

ໂຍຄີບຸກຄົນນັ້ນຍ່ອມພິຈາລະນາເຫັນຮູບທຳແລະອະຮູບທຳອີກວ່າ 'ບໍ່ທ່ຽງຢ່າງນີ້' ເປັນຕົ້ນ, ສັງຂານທັງຫຼາຍຍ່ອມປາກົດແກ່ລາວຢ່າງໄວວາ, ແລ້ວລາວກໍບໍ່ເຮັດຄວາມເກີດ, ຄວາມຕັ້ງຢູ່, ຄວາມເປັນໄປ ຫຼືນิມິດໃຫ້ເປັນອາລົມ ແຕ່ມີສະຕິຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ສະເພາະໃນຄວາມສິ້ນໄປ, ຄວາມເສື່ອມໄປ ແລະຄວາມດັບໄປແຫ່ງສັງຂານເຫຼົ່ານັ້ນເທົ່ານັ້ນ, ນີ້ຊື່ວ່າ 'ພັງຄະຍານ'. ຈຳເດີມແຕ່ຄວາມເກີດແຫ່ງຍານນີ້ ໂຍຄີບຸກຄົນນີ້ຍ່ອມເຫັນແຕ່ຄວາມດັບຢູ່ສະເໝີວ່າ 'ສັງຂານທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ແຕກດັບແລະດັບໄປຢ່າງໃດ, ແມ້ໃນອະດີດ ສັງຂານທັງຫຼາຍກໍແຕກດັບໄປແລ້ວຢ່າງນັ້ນ, ແມ້ໃນອະນາຄົດກໍຈັກແຕກດັບຢ່າງນັ້ນ'. ເມື່ອລາວເສບຄົບ ເຮັດໃຫ້ຫຼາຍເຊິ່ງພັງຄານຸປັດສະນາຍານນັ້ນ, ສັງຂານທັງຫຼາຍທີ່ຈຳແນກຢູ່ໃນພົບ, ໂຢນິ, ຄະຕິ, ຖິຕິ ແລະສັດຕາວາດທັງປວງ ຍ່ອມປາກົດເປັນໄພອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ປຽບເໝືອນຂຸມຖ່ານໄຟທີ່ຮຸ່ງເຮືອງຢູ່ເປັນຕົ້ນ. ນີ້ຊື່ວ່າ 'ພະຍະຕູປັດຖານາຍານ'.

Tassa taṃ bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ āsevantassa sabbe bhavādayo ādittaaṅgāraṃ viya samussitakhaggo viya paccatthiko appaṭisaraṇā sādīnavā hutvā upaṭṭhahanti. Idaṃ ādīnavānupassanāñāṇaṃ nāma. Tassa evaṃ saṅkhāre ādīnavato passantassa bhavādīsupi saṅkhārānaṃ ādīnavattā saṅkhāresu ukkaṇṭhanā anabhirati uppajjati, idaṃ nibbidānupassanāñāṇaṃ nāma.

ເມື່ອລາວເສບຄົບພະຍະຕູປັດຖານາຍານນັ້ນ, ພົບທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນທັງປວງ ຍ່ອມປາກົດເປັນຂອງມີໂທດ ບໍ່ມີທີ່ເພິ່ງ ປຽບເໝືອນຖ່ານໄຟທີ່ຮຸ່ງແດງ, ປຽບເໝືອນດາບທີ່ຍົກຂຶ້ນແລ້ວ ແລະປຽບເໝືອນສັດຕູ. ນີ້ຊື່ວ່າ 'ອາທີນວານຸປັດສະນາຍານ'. ເມື່ອລາວເຫັນສັງຂານໂດຍຄວາມເປັນໂທດຢ່າງນີ້ ຄວາມເບື່ອໜ່າຍ ຄວາມບໍ່ຍິນດີໃນສັງຂານທັງຫຼາຍຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເພາະຄວາມທີ່ສັງຂານທັງຫຼາຍໃນພົບເປັນຕົ້ນເປັນຂອງມີໂທດ. ນີ້ຊື່ວ່າ 'ນິບພິທານຸປັດສະນາຍານ'.

Sabbasaṅkhāresu nibbindantassa ukkaṇṭhantassa tasmā saṅkhāragatā muñcitukāmatā nissaritukāmatā hoti. Idaṃ muñcitukamyatāñāṇaṃ nāma. Puna tasmā saṅkhāragatā muñcituṃ pana te eva saṅkhāre paṭisaṅkhānupassanāñāṇena tilakkhaṇaṃ āropetvā tīraṇaṃ paṭisaṅkhānupassanāñāṇaṃ nāma.

ເມື່ອລາວເບື່ອໜ່າຍແລະທໍ້ຖອຍໃນສັງຂານທັງປວງ ຄວາມປາດຖະໜາຈະພົ້ນໄປ ຄວາມປາດຖະໜາຈະອອກໄປຈາກສັງຂານເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມມີ. ນີ້ຊື່ວ່າ 'ມຸນຈິຕຸກຳຍະຕາຍານ'. ແລະເພື່ອຈະພົ້ນໄປຈາກສັງຂານເຫຼົ່ານັ້ນອີກ ລາວຈຶ່ງຍົກໄຕລັກຂຶ້ນສູ່ສັງຂານເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ແລ້ວພິຈາລະນາດ້ວຍປະຕິສັງຂານຸປັດສະນາຍານ, ນີ້ຊື່ວ່າ 'ປະຕິສັງຂານຸປັດສະນາຍານ'.

So evaṃ tilakkhaṇaṃ āropetvā saṅkhāre pariggaṇhanto tesu anattalakkhaṇassa sudiṭṭhattā ‘‘attā’’ti vā ‘‘attaniya’’nti vā agaṇhanto saṅkhāresu bhayañca nandiñca pahāya saṅkhāresu udāsīno hoti majjhatto, ‘‘aha’’nti vā ‘‘mama’’nti vā na gaṇhāti, tīsu bhavesu upekkhako, idaṃ saṅkhārupekkhāñāṇaṃ nāma.

ເມື່ອລາວຍົກໄຕລັກຂຶ້ນກຳນົດສັງຂານຢູ່ຢ່າງນີ້ ເພາະເຫັນອະນັດຕະລັກສະນະຢ່າງແຈ່ມແຈ້ງດີແລ້ວ ຈຶ່ງບໍ່ຖືໝັ້ນວ່າ 'ເປັນຕົວຕົນ' ຫຼື 'ເປັນຂອງຕົນ', ລະຄວາມກົວແລະຄວາມເພີດເພີນໃນສັງຂານທັງຫຼາຍແລ້ວ ເປັນຜູ້ວາງເສີຍ ເປັນກາງໃນສັງຂານທັງຫຼາຍ, ບໍ່ຖືໝັ້ນວ່າ 'ເຮົາ' ຫຼື 'ຂອງເຮົາ', ເປັນຜູ້ວາງເສີຍໃນພົບທັງສາມ. ນີ້ຊື່ວ່າ 'ສັງຂາຣຸເປກຂາຍານ'.

Taṃ panesa ce santipadaṃ nibbānaṃ santato passati, sabbasaṅkhārapavattaṃ vissajjetvā nibbānaninnaṃ pakkhandaṃ hoti. No ce nibbānaṃ santato passati, punappunaṃ ‘‘anicca’’nti vā ‘‘dukkha’’nti vā ‘‘anattā’’ti vā tividhānupassanāvasena saṅkhārārammaṇameva hutvā pavattati. Evaṃ tiṭṭhamānañca etaṃ tividhavimokkhamukhabhāvaṃ āpajjitvā tiṭṭhati. Tisso hi anupassanā ‘‘tīṇi vimokkhamukhānī’’ti vuccanti. Evaṃ aniccato manasikaronto adhimokkhabahulo animittaṃ vimokkhaṃ paṭilabhati, dukkhato manasikaronto passaddhibahulo [Pg.100] appaṇihitaṃ vimokkhaṃ paṭilabhati, anattato manasikaronto vedabahulo suññataṃ vimokkhaṃ paṭilabhati.

ຫາກໂຍຄີບຸກຄົນນັ້ນເຫັນພຣະນิພານອັນເປັນສັນຕິບົດໂດຍຄວາມເປັນທຳສະຫງົບ ຍານນັ້ນຍ່ອມສະຫຼະຄວາມເປັນໄປແຫ່ງສັງຂານທັງປວງແລ້ວແລ່ນໄປສູ່ພຣະນິພານ. ຫາກບໍ່ເຫັນພຣະນິພານໂດຍຄວາມເປັນທຳສະຫງົບ ຍານນັ້ນຍ່ອມເປັນໄປໂດຍມີສັງຂານເປັນອາລົມນັ້ນເອງຊ້ຳໆ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະນຸປັດສະນາ ໓ ປະການ ຄື 'ບໍ່ທ່ຽງ' ຫຼື 'ເປັນທຸກ' ຫຼື 'ເປັນອະນັດຕາ'. ແລະຍານທີ່ຕັ້ງຢູ່ຢ່າງນີ້ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໂດຍເຖິງຄວາມເປັນທາງເຂົ້າສູ່ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ ໓ ປະການ. ເພາະວ່າ ອະນຸປັດສະນາ ໓ ປະການ ພຣະອົງຕັດວ່າ 'ທາງເຂົ້າສູ່ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ ໓ ປະການ'. ດ້ວຍເຫດນີ້ ໂຍຄີບຸກຄົນເມື່ອເຮັດໄວ້ໃນໃຈໂດຍຄວາມບໍ່ທ່ຽງ ເປັນຜູ້ມີຄວາມນ້ອມໃຈເຊື່ອຫຼາຍ ຍ່ອມໄດ້ບັນລຸ 'ອະນິມິດຕະວິໂມກ', ເມື່ອເຮັດໄວ້ໃນໃຈໂດຍຄວາມເປັນທຸກ ເປັນຜູ້ມີຄວາມສະຫງົບຫຼາຍ ຍ່ອມໄດ້ບັນລຸ 'ອັບປະນິຫິຕະວິໂມກ', ເມື່ອເຮັດໄວ້ໃນໃຈໂດຍຄວາມເປັນອະນັດຕາ ເປັນຜູ້ມີຄວາມຮູ້ແຈ້ງຫຼາຍ ຍ່ອມໄດ້ບັນລຸ 'ສຸນຍະຕະວິໂມກ'.

Ettha ca animitto vimokkhoti animittākārena nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā pavatto ariyamaggo. So hi animittāya dhātuyā uppannattā animitto, kilesehi ca vimuttattā vimokkho. Eteneva nayena appaṇihitākārena nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā pavatto appaṇihito, suññatākārena nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā pavatto suññatoti veditabbo.

ໃນເລື່ອງນີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ 'ອະນິມິດຕະວິໂມກ' ຄືອະລິຍະມັກທີ່ເປັນໄປໂດຍເຮັດພຣະນິພານໃຫ້ເປັນອາລົມດ້ວຍອາການບໍ່ມີນິມິດ. ເພາະອະລິຍະມັກນັ້ນເກີດຂຶ້ນໃນອະນິມິດຕະທາດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ອະນິມິດຕະ', ແລະເພາະຫຼຸດພົ້ນຈາກກິເລດທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ວິໂມກ'. ໂດຍແນວທາງນີ້ເອງ ອະລິຍະມັກທີ່ເປັນໄປໂດຍເຮັດພຣະນິພານໃຫ້ເປັນອາລົມດ້ວຍອາການບໍ່ມີຄວາມປາດຖະໜາ ຄວນຊາບວ່າ 'ອັບປະນິຫິຕະ', ແລະອະລິຍະມັກທີ່ເປັນໄປໂດຍເຮັດພຣະນິພານໃຫ້ເປັນອາລົມດ້ວຍອາການວ່າງເປົ່າ ຄວນຊາບວ່າ 'ສຸນຍະຕະ'.

Evaṃ adhigatasaṅkhārupekkhassa kulaputtassa vipassanā sikhāppattā hoti. Vuṭṭhānagāminivipassanāti etadeva. Assa taṃ saṅkhārupekkhāñāṇaṃ āsevantassa tikkhatarā saṅkhārupekkhā uppajjati. Tassa ‘‘idāni maggo uppajjissatī’’ti saṅkhāre ‘‘aniccā’’ti vā ‘‘dukkhā’’ti vā ‘‘anattā’’ti vā sammasitvā bhavaṅgaṃ otarati, bhavaṅgānantaraṃ saṅkhārupekkhāya kathitanayeneva aniccādiākārena manasikaritvā uppajjati manodvārāvajjanaṃ, tatheva manasikaroto paṭhamaṃ javanacittaṃ uppajjati. Yaṃ parikammanti vuccati, tadanantaraṃ tadeva dutiyajavanacittaṃ uppajjati. Yaṃ upacāranti vuccati, tadanantarampi tadeva uppajjati tatiyaṃ javanacittaṃ. Yaṃ anulomanti vuccati, idaṃ tesaṃ pāṭiekkaṃ nāma.

ວິປັດສະນາຂອງກຸນລະບຸດຜູ້ໄດ້ບັນລຸສັງຂາຣຸເປກຂາຍານຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຍ່ອມເຖິງຍອດ. ຍານນີ້ເອງຊື່ວ່າ 'ວຸດຖານະຄາມິນີວິປັດສະນາ'. ເມື່ອລາວເສບຄົບສັງຂາຣຸເປກຂາຍານນັ້ນ, ສັງຂາຣຸເປກຂາຍານອັນແຫຼມຄົມກວ່າຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ລາວພິຈາລະນາສັງຂານທັງຫຼາຍວ່າ 'ບໍ່ທ່ຽງ' ຫຼື 'ເປັນທຸກ' ຫຼື 'ເປັນອະນັດຕາ' ດ້ວຍຄິດວ່າ 'ບັດນີ້ ມັກຈັກເກີດຂຶ້ນ' ແລ້ວຢັ່ງລົງສູ່ພະວັງ, ຖັດຈາກພະວັງ ມະໂນທະວາຣາວັດຊະນະຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໂດຍເຮັດໄວ້ໃນໃຈດ້ວຍອາການມີຄວາມບໍ່ທ່ຽງເປັນຕົ້ນ ໂດຍແນວທາງດຽວກັນກັບທີ່ກ່າວໄວ້ໃນສັງຂາຣຸເປກຂາຍານນັ້ນເອງ, ເມື່ອເຮັດໄວ້ໃນໃຈຢ່າງນັ້ນ ຊະວະນະຈິດດວງທຳອິດຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເຊິ່ງຊື່ວ່າ 'ປະຣິກຳ', ຖັດຈາກນັ້ນ ຊະວະນະຈິດດວງທີສອງນັ້ນເອງຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເຊິ່ງຊື່ວ່າ 'ອຸປະຈານ', ຖັດຈາກນັ້ນ ຊະວະນະຈິດດວງທີສາມນັ້ນເອງຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເຊິ່ງຊື່ວ່າ 'ອະນຸໂລມ', ນີ້ຄືຊື່ສະເພາະຂອງຊະວະນະຈິດເຫຼົ່ານັ້ນ.

Avisesena pana tividhampetaṃ ‘‘āsevana’’ntipi ‘‘parikamma’’ntipi ‘‘upacāra’’ntipi ‘‘anuloma’’ntipi vuccati. Idaṃ pana anulomañāṇaṃ saṅkhārārammaṇāya vuṭṭhānagāminiyā vipassanāya pariyosānaṃ hoti, nippariyāyena pana gotrabhuñāṇameva vipassanāya pariyosānanti vuccati. Tato paraṃ nibbānaṃ ārammaṇaṃ kurumānaṃ puthujjanagottaṃ atikkamamānaṃ ariyagottaṃ okkamamānaṃ nibbānārammaṇe paṭhamasamannāhārabhūtaṃ apunarāvaṭṭakaṃ gotrabhuñāṇaṃ uppajjati. Idaṃ pana ñāṇaṃ paṭipadāñāṇadassanavisuddhiñca ñāṇadassanavisuddhiñca na bhajati. Antarā abbohārikameva hoti. Vipassanāsote patitattā ‘‘paṭipadāñāṇadassanavisuddhī’’ti vā ‘‘vipassanā’’ti vā saṅkhaṃ gacchati. Nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā gotrabhuñāṇe niruddhe tena dinnasaññāya nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā diṭṭhisaṃyojanaṃ [Pg.101] sīlabbataparāmāsasaṃyojanaṃ vicikicchāsaṃyojananti tīṇi saṃyojanāni viddhaṃsento sotāpattimaggo uppajjati, tadanantaraṃ tasseva vipākabhūtāni dve tīṇi vā phalacittāni uppajjanti anantaravipākattā lokuttarakusalānaṃ, phalapariyosāne panassa uppannabhavaṅgaṃ vicchinditvā paccavekkhaṇatthāya manodvārāvajjanaṃ uppajjati. So hi ‘‘iminā vatāhaṃ maggena āgato’’ti maggaṃ paccavekkhati. Tato ‘‘me ayaṃ ānisaṃso laddho’’ti phalaṃ paccavekkhati. Tato ‘‘ime nāma kilesā pahīnā’’ti pahīnakilese paccavekkhati. Tato ‘‘ime nāma kilesā avasiṭṭhā’’ti uparimaggattayavajjhakilese paccavekkhati. Avasāne ca ‘‘ayaṃ dhammo mayā paṭividdho’’ti amataṃ nibbānaṃ paccavekkhati. Iti sotāpannassa ariyasāvakassa pañca paccavekkhaṇāni honti. Tathā sakadāgāmianāgāmiphalāvasāne. Arahattaphalāvasāne avasiṭṭhakilesapaccavekkhaṇaṃ nāma natthi. Evaṃ sabbānipi ekūnavīsatipaccavekkhaṇāni honti.

ແຕ່ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ ຍານທັງ ໓ ປະເພດນີ້ ເຖິງວ່າຈະຮຽກວ່າ 'ອາເສວະນະ' ແດ່, 'ປະຣິກຳ' ແດ່, 'ອຸປະຈານ' ແດ່, 'ອະນຸໂລມ' ແດ່ ກໍຕາມ. ແຕ່ອະນຸໂລມຍານນີ້ ເປັນທີ່ສຸດແຫ່ງວິປັດສະນາທີ່ມີສັງຂານເປັນອາຣົມ ເຊິ່ງເປັນໄປເພື່ອການອອກ (ວຸດຖານະຄາມິນີວິປັດສະນາ), ແຕ່ໂດຍອ້ອມ (ນິບປະຣິຍາຍ) ໂຄຕຣະພູຍານເທົ່ານັ້ນ ທີ່ຮຽກວ່າເປັນທີ່ສຸດແຫ່ງວິປັດສະນາ. ຖັດຈາກນັ້ນ ໂຄຕຣະພູຍານ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ພຣະນິບພານເປັນອາຣົມ, ກ້າວລ່ວງໂຄດແຫ່ງປຸຖຸຊົນ, ກ້າວເຂົ້າສູ່ໂຄດແຫ່ງພຣະອະຣິຍະ, ເປັນທຳອິດແຫ່ງການໃສ່ໃຈໃນພຣະນິບພານເປັນອາຣົມ, ບໍ່ກັບຄືນມາອີກ ກໍເກີດຂຶ້ນ. ແຕ່ຍານນີ້ ບໍ່ຈັດເຂົ້າໃນປະຕິປະທາຍານະທັດສະນະວິສຸດທິ ແລະ ຍານະທັດສະນະວິສຸດທິ. ມັນເປັນພຽງແຕ່ສິ່ງທີ່ຢູ່ລະຫວ່າງກາງ ບໍ່ອາດຮຽກຊື່ໄດ້ໂດຍກົງ. ແຕ່ເພາະຕົກຢູ່ໃນກະແສແຫ່ງວິປັດສະນາ ຈຶ່ງນັບວ່າເປັນ 'ປະຕິປະທາຍານະທັດສະນະວິສຸດທິ' ຫຼື 'ວິປັດສະນາ'. ເມື່ອໂຄຕຣະພູຍານທີ່ມີພຣະນິບພານເປັນອາຣົມດັບໄປແລ້ວ, ໂສຕາປັດຕິມັກ ກໍເກີດຂຶ້ນ ໂດຍມີພຣະນິບພານເປັນອາຣົມ ດ້ວຍສັນຍາທີ່ໂຄຕຣະພູຍານນັ້ນໃຫ້ໄວ້, ທຳລາຍສັງໂຍດ ໓ ປະການ ຄື ທິດຖິສັງໂຍດ, ສີລັບພະຕະປາຣາມາສະສັງໂຍດ ແລະ ວິຈິກິດສາສັງໂຍດ. ໃນລຳດັບຖັດຈາກມັກຄະຈິດນັ້ນ, ຜົນລະຈິດ ໒ ຫຼື ໓ ດວງ ເຊິ່ງເປັນວິບາກຂອງມັກຄະຈິດນັ້ນ ກໍເກີດຂຶ້ນ ເພາະໂລກຸດຕະຣະກຸສົນມີວິບາກໃນລຳດັບຖັດໄປທັນທີ. ເມື່ອຜົນລະຈິດສິ້ນສຸດລົງ, ພະວັງຄະຈິດທີ່ເກີດຂຶ້ນກໍຂາດຕອນລົງ, ມະໂນທະວາຣາວັດຊະນະຈິດ ກໍເກີດຂຶ້ນເພື່ອການພິຈາລະນາ (ປັດຈະເວກຂະນະ). ດ້ວຍວ່າ ພຣະອະຣິຍະບຸກຄົນນັ້ນ ຍ່ອມພິຈາລະນາມັກວ່າ 'ເຮົາໄດ້ມາແລ້ວດ້ວຍມັກນີ້ໜໍ'. ຈາກນັ້ນ ຍ່ອມພິຈາລະນາຜົນວ່າ 'ອານິສົງນີ້ ເຮົາໄດ້ຮັບແລ້ວ'. ຈາກນັ້ນ ຍ່ອມພິຈາລະນາກິເລດທີ່ລະໄດ້ແລ້ວວ່າ 'ກິເລດເຫຼົ່ານີ້ ເຮົາລະໄດ້ແລ້ວ'. ຈາກນັ້ນ ຍ່ອມພິຈາລະນາກິເລດທີ່ຍັງເຫຼືອຢູ່ວ່າ 'ກິເລດເຫຼົ່ານີ້ ຍັງເຫຼືອຢູ່' (ຄືກິເລດທີ່ຈະຕ້ອງລະດ້ວຍມັກເບື້ອງເທິງ ໓). ແລະໃນທີ່ສຸດ ຍ່ອມພິຈາລະນາພຣະນິບພານອັນເປັນອະມະຕະວ່າ 'ທຳນີ້ ເຮົາໄດ້ແທງຕະຫຼອດແລ້ວ'. ປັດຈະເvekຂະນະຍານ ໕ ປະການນີ້ ຍ່ອມມີແກ່ພຣະໂສຕາບັນອະຣິຍະສາວົກ ດ້ວຍປະການສະນີ. ໃນທີ່ສຸດແຫ່ງສະກະທາຄາມິຜົນ ແລະ ອະນາຄາມິຜົນ ກໍມີເຊັ່ນດຽວກັນ. ແຕ່ໃນທີ່ສຸດແຫ່ງອະຣະຫັດຕະຜົນ ຍ່ອມບໍ່ມີການພິຈາລະນາກິເລດທີ່ຍັງເຫຼືອ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ປັດຈະເvekຂະນະທັງໝົດ ຈຶ່ງມີ ໑໙ ປະການ.

Evaṃ paccavekkhitvā so yogāvacaro tasmiṃyeva āsane nisinno vuttanayena vipassitvā kāmarāgabyāpādānaṃ tanubhāvaṃ karonto dutiyamaggaṃ pāpuṇāti, tadanantaraṃ vuttanayeneva phalañca. Tato vuttanayena vipassitvā kāmarāgabyāpādānaṃ anavasesappahānaṃ karonto tatiyamaggaṃ pāpuṇāti, vuttanayena phalañca. Tato tasmiṃyevāsane vuttanayena vipassitvā rūparāgārūparāgamānuddhaccāvijjānaṃ anavasesappahānaṃ karonto catutthamaggaṃ pāpuṇāti, vuttanayena phalañca. Ettāvatā cesa hoti arahā mahākhīṇāsavo paccekabuddho. Iti imesu catūsu maggesu ñāṇaṃ ñāṇadassanavisuddhi nāma.

ເມື່ອພິຈາລະນາຢ່າງນີ້ແລ້ວ ໂຍຄາວະຈອນັ້ນ ນັ່ງຢູ່ເທິງອາສະນະນັ້ນເອງ ຈະເລີນວິປັດສະນາຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ກາມະຣາຄະ ແລະ ພະຍາບາດເບົາບາງລົງ ຍ່ອມບັນລຸທຸຕິຍະມັກ (ສະກະທາຄາມິມັກ), ແລະບັນລຸຜົນໃນລຳດັບຖັດມາ ຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເອງ. ຈາກນັ້ນ ຈະເລີນວິປັດສະນາຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ລະກາມະຣາຄະ ແລະ ພະຍາບາດໄດ້ໂດຍບໍ່ເຫຼືອ ຍ່ອມບັນລຸຕະຕິຍະມັກ (ອະນາຄາມິມັກ), ແລະບັນລຸຜົນຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ຈາກນັ້ນ ນັ່ງຢູ່ເທິງອາສະນະນັ້ນເອງ ຈະເລີນວິປັດສະນາຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ລະຮູບະຣາຄະ, ອະຮູບະຣາຄະ, ມານະ, ອຸດທັດຈະ ແລະ ອະວິຊາ ໄດ້ໂດຍບໍ່ເຫຼືອ ຍ່ອມບັນລຸຈະຕຸດຖະມັກ (ອະຣະຫັດຕະມັກ), ແລະບັນລຸຜົນຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ທ່ານຈຶ່ງເປັນພຣະອະຣະຫັນ ຜູ້ມີຂີນາສົບອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ເປັນພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ. ຍານໃນມັກທັງ ໔ ນີ້ ຮຽກວ່າ ຍານະທັດສະນະວິສຸດທິ.

Ettāvatā ‘‘sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṃ aviheṭhayaṃ aññatarampi tesa’’nti etena pātimokkhasaṃvarādisīlassa vuttattā sīlavisuddhi. ‘‘Na puttamiccheyya kuto sahāya’’nti etena paṭighānunayavivajjanavasena mettādīnaṃ vuttattā cittavisuddhi. ‘‘Eko care khaggavisāṇakappo’’ti iminā pana nāmarūpapariggahādīnaṃ vuttattā diṭṭhivisuddhi kaṅkhāvitaraṇavisuddhi maggāmaggañāṇadassanavisuddhi paṭipadāñāṇadassanavisuddhi ñāṇadassanavisuddhīti satta visuddhiyo vuttā honti. Ayamettha mukhamattanidassanaṃ, vitthāraṃ pana icchantena [Pg.102] visuddhimaggaṃ (visuddhi. 2.662, 678, 692, 737, 806 ādayo) oloketvā gahetabbaṃ. Ettāvatā ceso paccekabuddho –

ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ວາງອາດຍາໃນສັດທັງປວງ ບໍ່ບຽດບຽນສັດເຫຼົ່ານັ້ນ ແມ່ນແຕ່ຜູ້ດຽວ' ນີ້ ເປັນການກ່າວເຖິງປາຕິໂມກຂະສັງວໍຣະສີລເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສີລະວິສຸດທິ. ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ບໍ່ພຶງປາດຖະໜາບຸດ ຈະປາດຖະໜາສະຫາຍມາແຕ່ໃສ' ນີ້ ເປັນການກ່າວເຖິງເມດຕາເປັນຕົ້ນ ໂດຍການເວັ້ນຈາກປະຕິຄະ ແລະ ອະນຸນັຍ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຈິດຕະວິສຸດທິ. ສ່ວນດ້ວຍຄຳວ່າ 'ພຶງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ ເໝືອນນໍແຮດ' ນີ້ ເປັນການກ່າວເຖິງການກຳນົດນາມຮູບເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິສຸດທິ ໗ ຄື ທິດຖິວິສຸດທິ, ກັງຂາວິຕະຣະນະວິສຸດທິ, ມັກຄາມັກຄະຍານະທັດສະນະວິສຸດທິ, ປະຕິປະທາຍານະທັດສະນະວິສຸດທິ ແລະ ຍານະທັດສະນະວິສຸດທິ ທີ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ນີ້ເປັນພຽງການສະແດງພໍເປັນຕົວຢ່າງໃນທີ່ນີ້, ສ່ວນຜູ້ທີ່ປາດຖະໜາເນື້ອຄວາມໂດຍລະອຽດ ພຶງເບິ່ງ ແລະ ສຶກສາໄດ້ຈາກຄຳພີວິສຸດທິມັກ (ວິສຸດທິ. ໒.໖໖໒, ໖໗໘, ໖໙໒, ໗໖໗, ໘໐໖ ເປັນຕົ້ນ). ດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້ ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້ານີ້—

‘‘Cātuddiso appaṭigho ca hoti, santussamāno itarītarena;

Parissayānaṃ sahitā achambhī, eko care khaggavisāṇakappo’’ti. (su. ni. 42;

cūḷani. khaggavisāṇasuttaniddesa 128) –

'ເປັນຜູ້ມີທິດທັງສີ່ (ບໍ່ເລືອກບ່ອນຢູ່), ບໍ່ມີຄວາມຂັດເຄືອງ, ສັນໂດດດ້ວຍປັດໄຈຕາມມີຕາມໄດ້, ເປັນຜູ້ຄອບງຳອັນຕະລາຍທັງຫຼາຍ, ບໍ່ສະດຸ້ງຢ້ານ, ພຶງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ ເໝືອນນໍແຮດ' ດັ່ງນີ້.

Pasaṃsiyādibhāvaṃ āpajjitvā gandhamādanapabbataṃ upasobhayamāno vihāsinti evaṃ sabbattha.

eຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຄວນສັນລະເສີນເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຢູ່ສະແດງຄວາມງົດງາມແກ່ພູເຂົາຄັນທະມາດ ດ້ວຍປະການສະນີ ໃນທຸກບົດ.

Paṭhamagāthāniddesavaṇṇanā.

ຈົບການອະທິບາຍຄຳພັນລະນາແຫ່ງການສະແດງຄາຖາທີໜຶ່ງ.

122. Dutiye saṃsaggajātassāti jātasaṃsaggassa. Tattha dassanasavanakāyasamullapanasambhogavasena pañcavidho saṃsaggo. Tattha aññamaññaṃ disvā cakkhuviññāṇavīthivasena uppannarāgo dassanasaṃsaggo nāma. Tattha sīhaḷadīpe kāḷadīghavāpīgāme piṇḍāya carantaṃ kalyāṇavihāravāsiṃ daharabhikkhuṃ disvā paṭibaddhacittā kenaci upāyena taṃ alabhitvā kālakatā kuṭumbiyadhītā tassā nivāsanacoḷakkhaṇḍaṃ disvā ‘‘evarūpāya vatthadhāriniyā nāma saddhiṃ saṃvāsaṃ nālattha’’nti hadayaṃ phāletvā kālakato so eva ca daharo nidassanaṃ.

໑໒໒. ໃນຄາຖາທີສອງ ຄຳວ່າ 'saṃsaggajātassa' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນແລ້ວ. ໃນຄວາມກ່ຽວຂ້ອງນັ້ນ ມີ ໕ ປະການ ຄື ດ້ວຍການເຫັນ, การຟັງ, ການຖືກຕ້ອງກາຍ, ການເຈລະຈາ ແລະ ການຮ່ວມຊົມໃຊ້. ໃນ ໕ ປະການນັ້ນ ຄວາມກຳໜັດທີ່ເກີດຂຶ້ນທາງຈັກຂຸວິນຍານວິຖີ ເພາະການເຫັນກັນແລະກັນ ຮຽກວ່າ 'ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງດ້ວຍການເຫັນ'. ໃນຄວາມກ່ຽວຂ້ອງນັ້ນ ມີຕົວຢ່າງ ຄື ລູກສາວຂອງຄະຫະບໍດີຄົນໜຶ່ງ ໃນໝູ່ບ້ານກາລະທີຄະວາປີ ໃນສີຫະລະທະວີບ ເຫັນພຣະພິກຂຸໜຸ່ມ ຜູ້ນິມົນຢູ່ວັດກັນລະຍານະວິຫານ ພວມທ່ຽວບິນທະບາດຢູ່ ກໍມີຈິດຜູກພັນ ແຕ່ເມື່ອບໍ່ໄດ້ພຣະພິກຂຸໜຸ່ມນັ້ນດ້ວຍອຸບາຍໃດໆ ກໍໄດ້ເສຍຊີວິດໄປ, ແລະພຣະພິກຂຸໜຸ່ມນັ້ນເອງ ເມື່ອໄດ້ເຫັນຜ້າສະບົງຂອງນາງ ກໍຄິດວ່າ 'ເຮົາບໍ່ໄດ້ຮ່ວມຢູ່ຮ່ວມກັນກັບນາງຜູ້ຊົງຜ້າແບບນີ້ໜໍ' ຈົນຫົວໃຈແຕກສະຫຼາຍ ແລະເສຍຊີວິດໄປ.

Parehi pana kathiyamānaṃ rūpādisampattiṃ attanā vā hasitalapitagītasaddaṃ sutvā sotaviññāṇavīthivasena uppanno rāgo savanasaṃsaggo nāma. Tatrāpi girigāmavāsīkammāradhītāya pañcahi kumārīhi saddhiṃ padumassaraṃ gantvā nhāyitvā mālaṃ sīse āropetvā uccāsaddena gāyantiyā ākāsena gacchanto saddaṃ sutvā kāmarāgena jhānā parihāyitvā anayabyasanaṃ patto pañcaggaḷaleṇavāsī tissadaharo nidassanaṃ.

ສ່ວນຄວາມກຳໜັດທີ່ເກີດຂຶ້ນທາງໂສຕະວິນຍານວິຖີ ເພາະໄດ້ຟັງຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງຮູບເປັນຕົ້ນ ທີ່ຄົນອື່ນກ່າວເຖິງ ຫຼື ໄດ້ຟັງສຽງຫົວ, ສຽງເວົ້າ ແລະ ສຽງເພງດ້ວຍຕົນເອງ ຮຽກວ່າ 'ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງດ້ວຍການຟັງ'. ໃນຄວາມກ່ຽວຂ້ອງນັ້ນ ມີຕົວຢ່າງ ຄື ພຣະຕິດສະໜຸ່ມ ຜູ້ນິມົນຢູ່ຖ້ຳປັນຈະຄະລະ ເມື່ອເດີນທາງໄປທາງອາກາດ ໄດ້ຍິນສຽງຂອງລູກສາວນາຍຊ່າງເຫຼັກ ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນໝູ່ບ້ານເທິງພູເຂົາ ທີ່ໄປຍັງສະປະທຸມຮ່ວມກັບຍິງສາວ ໕ ຄົນ ອາບນ້ຳແລ້ວ ເອົາພວງມາໄລທັດຫົວ ແລະຮ້ອງເພງດ້ວຍສຽງອັນດັງ, ເມື່ອໄດ້ຍິນສຽງນັ້ນ ກໍເກີດກາມະຣາຄະ ຈົນເສື່ອມຈາກຊານ ແລະເຖິງຄວາມພິນາດ.

Aññamaññaṃ aṅgaparāmasanena uppannarāgo kāyasaṃsaggo nāma. Dhammagāyanadaharabhikkhu cettha nidassanaṃ. Mahāvihāre kira daharabhikkhu dhammaṃ bhāsati, tattha mahājane āgate rājāpi agamāsi saddhiṃ antepurena. Tato rājadhītāya tassa rūpañca saddañca āgamma balavarāgo uppanno tassa ca daharassāpi. Taṃ disvā rājā sallakkhetvā sāṇipākārena parikkhipāpesi, [Pg.103] te aññamaññaṃ parāmasitvā āliṅgisu. Puna sāṇipākāraṃ apanetvā passantā dvepi kālakateyeva addasaṃsūti.

ຄວາມກຳໜັດທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະການຖືກຕ້ອງຕ້ອງກາຍກັນແລະກັນ ຮຽກວ່າ 'ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງດ້ວຍກາຍ'. ໃນຄວາມກ່ຽວຂ້ອງນັ້ນ ມີພຣະພິກຂຸໜຸ່ມຜູ້ສະແດງທຳເປັນຕົວຢ່າງ. ໄດ້ຍິນວ່າ ຢູ່ມະຫາວິຫານ ພຣະພິກຂຸໜຸ່ມຮູບໜຶ່ງພວມສະແດງທຳຢູ່, ເມື່ອມະຫາຊົນມາປະຊຸມກັນ ພຣະຣາຊາກໍໄດ້ສະເດັດໄປພ້ອມກັບຝ່າຍໃນ. ຄັ້ງນັ້ນ ພຣະຣາຊະທິດາເກີດຄວາມກຳໜັດຢ່າງແຮງກ້າ ເພາະອາໄສຮູບ ແລະ ສຽງຂອງພຣະພິກຂຸໜຸ່ມນັ້ນ, ແລະພຣະພິກຂຸໜຸ່ມນັ້ນກໍເກີດຄວາມກຳໜັດເຊັ່ນດຽວກັນ. ພຣະຣາຊາຊົງເຫັນອາການນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງໂປດໃຫ້ກັ້ນສາກອ້ອມໄວ້, ທັງສອງຄົນໄດ້ຖືກຕ້ອງກາຍ ແລະກອດກັນ. ເມື່ອເປີດສາກອອກເບິ່ງອີກຄັ້ງ ກໍຊົງເຫັນວ່າທັງສອງຄົນໄດ້ເສຍຊີວິດໄປແລ້ວ.

Aññamaññaṃ ālapanasamullapane uppannarāgo pana samullapanasaṃsaggo nāma. Bhikkhubhikkhunīhi saddhiṃ paribhogakaraṇe uppannarāgo sambhogasaṃsaggo nāma. Dvīsupi ca etesu maricavaṭṭivihāre bhikkhu ca bhikkhunī ca nidassanaṃ. Maricavaṭṭimahāvihāramahe kira duṭṭhagāmaṇi abhayamahārājā mahādānaṃ paṭiyādetvā ubhatosaṅghaṃ parivisati. Tattha uṇhayāguyā dinnāya saṅghanavakasāmaṇerī anādhārakassa sattavassikasaṅghanavakasāmaṇerassa dantavalayaṃ datvā samullāpaṃ akāsi, te ubhopi upasampajjitvā saṭṭhivassā hutvā paratīraṃ gatā aññamaññaṃ samullāpena pubbasaññaṃ paṭilabhitvā tāvadeva jātasinehā sikkhāpadāni vītikkamitvā pārājikā ahesunti.

ສ່ວນຄວາມກຳໜັດທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນການທັກທາຍປາໄສກັນແລະກັນ ຮຽກວ່າ 'ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງດ້ວຍການເຈລະຈາ'. ຄວາມກຳໜັດທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນການຮ່ວມຊົມໃຊ້ສິ່ງຂອງຮ່ວມກັນລະຫວ່າງພິກຂຸ ແລະ ພິກຂຸນີ ຮຽກວ່າ 'ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງດ້ວຍການຮ່ວມຊົມໃຊ້'. ໃນຄວາມກ່ຽວຂ້ອງທັງສອງປະການນີ້ ມີພຣະພິກຂຸ ແລະ ພຣະພິກຂຸນີ ທີ່ວັດມະລິຈະວັດຕິເປັນຕົວຢ່າງ. ໄດ້ຍິນວ່າ ໃນງານສະຫຼອງມະລິຈະວັດຕິມະຫາວິຫານ ພຣະເຈົ້າທຸດທະຄາມິນີອະໄພມະຫາຣາດ ຊົງຈັດມະຫາທານ ແລະຖວາຍແກ່ສົງທັງສອງຝ່າຍ. ໃນງານນັ້ນ ເມື່ອມີການຖວາຍຂ້າວຢາຄູອັນຮ້ອນ, ສາມະເນຣີບວດໃໝ່ຮູບໜຶ່ງ ໄດ້ມອບກຳໄລງາຊ້າງໃຫ້ແກ່ສາມະເນນບວດໃໝ່ອາຍຸ ໗ ປີ ຜູ້ບໍ່ມີບ່ອນຮອງບາດ ແລະໄດ້ເຈລະຈາກັນ, ຕໍ່ມາທັງສອງໄດ້ອຸປະສົມບົດ ຈົນມີພັນສາໄດ້ ໖໐ ພັນສາ ແລ້ວເດີນທາງໄປຍັງຝັ່ງນັ້ນ (ຕ່າງປະເທດ), ໄດ້ກັບມາຈື່ຄວາມຫຼັງໄດ້ເພາະການເຈລະຈາກັນແລະກັນ, ຄວາມຮັກກໍເກີດຂຶ້ນໃນທັນທີ ຈຶ່ງໄດ້ລ່ວງລະເມີດສິກຂາບົດ ແລະຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ.

Evaṃ pañcavidhe saṃsagge yena kenaci saṃsaggena jātasaṃsaggassa bhavanti snehā, purimarāgapaccayā balavarāgo uppajjati. Tato snehanvayaṃ dukkhamidaṃ pahotīti tameva snehaṃ anugacchantaṃ sandiṭṭhikasamparāyikasokaparidevādinānappakārakaṃ dukkhamidaṃ pahoti nibbattati bhavati jāyati. Apare pana ‘‘ārammaṇe cittavosaggo saṃsaggo’’ti bhaṇanti. Tato sneho snehadukkhanti.

ເມື່ອມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ ໕ ປະການຢ່າງນີ້ ຄວາມຮັກຍ່ອມເກີດມີແກ່ຜູ້ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ ດ້ວຍຄວາມກ່ຽວຂ້ອງຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ, ຄວາມກຳໜັດຢ່າງແຮງກ້າຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເພາະມີຄວາມກຳໜັດໃນກ່ອນເປັນປັດໄຈ. ຈາກນັ້ນ ທຸກນີ້ອັນມີຄວາມຮັກເປັນເຫດ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ຄື ທຸກຕ່າງໆ ມີຄວາມໂສກ ແລະ ຄວາມຮ່ຳໄຮຮຳພອນ ເປັນຕົ້ນ ທັງໃນປັດຈຸບັນ ແລະ ພົບໜ້າ ອັນຕິດຕາມຄວາມຮັກນັ້ນເອງ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ, ບັງເກີດຂຶ້ນ, ມີຂຶ້ນ, ປາກົດຂຶ້ນ. ສ່ວນອາຈານພວກອື່ນກ່າວວ່າ 'ຄວາມປ່ອຍຈິດໄປໃນອາຣົມ ຊື່ວ່າ ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງ'. ຈາກນັ້ນ ຄວາມຮັກ ແລະ ທຸກເພາະຄວາມຮັກ ກໍເກີດຂຶ້ນ.

Evamatthappabhedaṃ imaṃ aḍḍhagāthaṃ vatvā so paccekabuddho āha – ‘‘svāhaṃ yamidaṃ snehanvayaṃ sokādidukkhaṃ pahoti, tassa dukkhassa mūlaṃ khananto paccekasambodhiṃ adhigato’’ti. Evaṃ vutte te amaccā āhaṃsu – ‘‘amhehi dāni, bhante, kiṃ kattabba’’nti? Tato so āha – ‘‘tumhe vā aññe vā yo imamhā dukkhā muccitukāmo, so sabbopi ādīnavaṃ snehajaṃ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappoti. Ettha ca yaṃ taṃ ‘‘snehanvayaṃ dukkhamidaṃ pahotī’’ti vuttaṃ, tadeva sandhāya ‘‘ādīnavaṃ snehajaṃ pekkhamāno’’ti idaṃ vuttanti veditabbaṃ. Atha vā yathāvuttena saṃsaggena saṃsaggajātassa bhavanti snehā, snehanvayaṃ dukkhamidaṃ pahoti, evaṃ yathābhūtaṃ ādīnavaṃ snehajaṃ pekkhamāno ahaṃ adhigatoti evampi abhisambandhitvā catutthapādo pubbe vuttanayeneva udānavasena vuttoti veditabbo. Tato paraṃ sabbaṃ purimagāthāya vuttasadisamevāti (su. ni. aṭṭha. 1.36).

ເມື່ອພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າສະແດງເນື້ອຄວາມໂດຍລະອຽດແຫ່ງເຄິ່ງຄາຖາ ນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ເຮົານັ້ນ ຂຸດຮາກເຫງົ້າແຫ່ງທຸກນັ້ນ ເຊິ່ງມີຄວາມໂສກເປັນຕົ້ນ ອັນມີຄວາມຮັກເປັນເຫດ ທີ່ເກີດຂຶ້ນນີ້ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸພຣະປັດເຈກະໂພທິຍານ'. ເມື່ອພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າກ່າວຢ່າງນີ້ແລ້ວ ພວກອຳມາດຈຶ່ງທູນຖາມວ່າ 'ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ບັດນີ້ ພວກຂ້ານ້ອຍຄວນເຮັດແນວໃດ?'. ລຳດັ້ນນັ້ນ ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ພວກທ່ານ ຫຼື ຄົນອື່ນໆ ຜູ້ໃດກໍຕາມ ທີ່ປາດຖະໜາຈະພົ້ນຈາກທຸກນີ້, ຜູ້ນັ້ນທັງໝົດ ເມື່ອເລັງເຫັນໂທດອັນເກີດຈາກຄວາມຮັກ, ພຶງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ ເໝືອນນໍແຮດ'. ແລະໃນຄາຖາ ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ຄຳວ່າ 'ເມື່ອເລັງເຫັນໂທດອັນເກີດຈາກຄວາມຮັກ' ນີ້ ໝາຍເຖິງຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ທຸກນີ້ອັນມີຄວາມຮັກເປັນເຫດ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ' ນັ້ນເອງ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຶງຊາບວ່າ ບາດຄາຖາທີສີ່ ທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອຸທານ ຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ໂດຍມີຄວາມກ່ຽວພັນກັນຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຄວາມຮັກຍ່ອມເກີດມີແກ່ຜູ້ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ ເພາະຄວາມກ່ຽວຂ້ອງຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ທຸກນີ້ອັນມີຄວາມຮັກເປັນເຫດ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ, ເຮົາເມື່ອເລັງເຫັນໂທດອັນເກີດຈາກຄວາມຮັກຕາມຄວາມເປັນຈິງຢ່າງນີ້ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸແລ້ວ'. ຖັດຈາກນັ້ນໄປ ທັງໝົດກໍເໝືອນກັບທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄາຖາທຳອິດນັ້ນເອງ.

Niddese [Pg.104] anuppādetīti rūpasmiṃ anubyañjanaṃ disvā allīyati. Anubandhatīti rūpasmiṃ snehavasena bandhati. Bhavantīti honti. Jāyantīti uppajjanti. Nibbattantīti vattanti. Pātubhavantīti pākaṭā honti. Sambhavanti sañjāyanti abhinibbattantīti tīṇi upasaggena vaḍḍhitāni. Ito paraṃ aṭṭhakavagge (mahāni. 1 ādayo) vuttanayeneva veditabbaṃ.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທສະ) ຄຳວ່າ 'anuppādeti' (ບໍ່ໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ) ໄດ້ແກ່ ເຫັນອະນຸພະຍັນຊະນະໃນຮູບແລ້ວຕິດພັນຢູ່. ຄຳວ່າ 'anubandhati' (ຕິດຕາມໄປ) ໄດ້ແກ່ ຜູກພັນໄວ້ໃນຮູບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຮັກ. ຄຳວ່າ 'bhavanti' ໄດ້ແກ່ ມີຢູ່. ຄຳວ່າ 'jāyanti' ໄດ້ແກ່ ເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ 'nibbattanti' ໄດ້ແກ່ ເປັນໄປ. ຄຳວ່າ 'pātubhavanti' ໄດ້ແກ່ ປາກົດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ 'sambhavanti', 'sañjāyanti', 'abhinibbattanti' ທັງ ໓ ຄຳນີ້ ເປັນຄຳທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນດ້ວຍອຸປະສັກ. ຖັດຈາກນີ້ໄປ ພຶງຊາບຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະວັກ (ມະຫານιເທສະ ໑ ເປັນຕົ້ນ).

Dutiyagāthāniddesavaṇṇanā.

ຈົບການອະທິບາຍຄຳພັນລະນາແຫ່ງການສະແດງຄາຖາທີສອງ.

123. Tatiye mettāyanavasena mittā. Suhadabhāvena suhajjā. Keci hi ekantahitakāmatāya mittāva honti, na suhajjā. Keci gamanāgamanaṭṭhānanisajjāsamullāpādīsu hadayasukhajananena suhajjāva honti, na mittā. Keci tadubhayavasena suhajjā ceva mittā ca. Te duvidhā honti agāriyā ca anagāriyā ca. Tattha agāriyā tividhā honti upakārā samānasukhadukkhā anukampakāti. Anagāriyā visesena atthakkhāyino. Evaṃ te catūhi catūhi aṅgehi samannāgatā honti.

໑໒໓. ໃນຄາຖາທີສາມ ຄຳວ່າ 'mittā' (ມິດ) ເພາະມີຄວາມຮັກໃຄ່ (ເມດຕາ). ຄຳວ່າ 'suhajjā' (ສະຫາຍ) ເພາະມີຄວາມເປັນຜູ້ມີໃຈດີ. ດ້ວຍວ່າ ບາງຄົນເປັນມິດເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນສະຫາຍ ເພາະປາດຖະໜາປະໂຫຍດເກື້ອກູນໂດຍສ່ວນດຽວ. ບາງຄົນເປັນສະຫາຍເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນມິດ ເພາະເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສຸກໃຈໃນການໄປ, ການມາ, ການຢືນ, ການນັ່ງ ແລະ ການເຈລະຈາເປັນຕົ້ນ. ບາງຄົນເປັນທັງສະຫາຍ ແລະ ເປັນທັງມິດ ເພາະມີທັງສອງປະການນັ້ນ. ມິດ ແລະ ສະຫາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ມີ ໒ ປະເພດ ຄື ຄະຫັດ (ຜູ້ຄອງເຮືອນ) ແລະ ບັນພະຊິດ (ຜູ້ບໍ່ຄອງເຮືອນ). ໃນ ໒ ປະເພດນັ້ນ ຄະຫັດມີ ໓ ປະເພດ ຄື ມິດມີອຸປະການະ, ມິດຮ່ວມສຸກຮ່ວມທຸກ ແລະ ມິດມີຄວາມອະນຸເຄາະ. ສ່ວນບັນພະຊິດ ໂດຍພິເສດແມ່ນຜູ້ຊີ້ແນະປະໂຫຍດ. ມິດເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມປະກອບດ້ວຍອົງ ໔ ປະການ ແຕ່ລະປະເພດ ດັ່ງນີ້.

Yathāha –

ສົມດັ່ງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ—

‘‘Catūhi kho, gahapatiputta, ṭhānehi upakāro mitto suhado veditabbo. Pamattaṃ rakkhati, pamattassa sāpateyyaṃ rakkhati, bhītassa saraṇaṃ hoti, uppannesu kiccakaraṇīyesu taddiguṇaṃ bhogaṃ anuppadeti (dī. ni. 3.261).

'ດູກ່ອນຄະຫະບໍດີບຸດ, ມິດມີອຸປະການະ ຜູ້ເປັນສະຫາຍ ມີໃຈດີ ພຶງຊາບໂດຍສະຖານ ໔ ປະການ ຄື: ຍ່ອມຮັກສາເພື່ອນຜູ້ປະໝາດແລ້ວ, ຍ່ອມຮັກສາຊັບສົມບັດຂອງເພື່ອນຜູ້ປະໝາດແລ້ວ, ເມື່ອມີໄພ ຍ່ອມເປັນທີ່ເພິ່ງໄດ້, ເມື່ອມີກິດຈະການທີ່ຕ້ອງເຮັດ ເກີດຂຶ້ນ ຍ່ອມສະຫຼະຊັບໃຫ້ເປັນສອງເທົ່າ'.

Tathā –

ແລະຕັດໄວ້ອີກວ່າ—

‘‘Catūhi kho, gahapatiputta, ṭhānehi samānasukhadukkho mitto suhado veditabbo. Guyhamassa ācikkhati, guyhamassa parigūhati, āpadāsu na vijahati, jīvitampissa atthāya pariccattaṃ hoti (dī. ni. 3.262).

'ດູກ່ອນຄະຫະບໍດີບຸດ, ມິດຮ່ວມສຸກຮ່ວມທຸກ ຜູ້ເປັນສະຫາຍ ມີໃຈດີ ພຶງຊາບໂດຍສະຖານ ໔ ປະການ ຄື: ຍ່ອມບອກຄວາມລັບແກ່ເພື່ອນ, ຍ່ອມປິດບັງຄວາມລັບຂອງເພື່ອນ, ບໍ່ລະຖິ້ມໃນຍາມວິບັດ, ແມ່ນແຕ່ຊີວິດກໍສະຫຼະເພື່ອເພື່ອນໄດ້'.

Tathā –

ແລະຕັດໄວ້ອີກວ່າ—

‘‘Catūhi kho, gahapatiputta, ṭhānehi anukampako mitto suhado veditabbo. Abhavenassa na nandati, bhavenassa nandati, avaṇṇaṃ bhaṇamānaṃ nivāreti, vaṇṇaṃ bhaṇamānaṃ pasaṃsati (dī. ni. 3.264).

'ດູກ່ອນຄະຫະບໍດີບຸດ, ມິດມີຄວາມອະນຸເຄາະ ຜູ້ເປັນສະຫາຍ ມີໃຈດີ ພຶງຊາບໂດຍສະຖານ ໔ ປະການ ຄື: ບໍ່ຍິນດີໃນຄວາມເສື່ອມຂອງເພື່ອນ, ຍ່ອມຍິນດີໃນຄວາມຈະເລີນຂອງເພື່ອນ, ຫ້າມປາມຄົນທີ່ກ່າວໂທດເພື່ອນ, ສັນລະເສີນຄົນທີ່ກ່າວຊົມເຊີຍເພື່ອນ'.

Tathā [Pg.105] –

ແລະຕັດໄວ້ອີກວ່າ—

‘‘Catūhi kho, gahapatiputta, ṭhānehi atthakkhāyī mitto suhado veditabbo. Pāpā nivāreti, kalyāṇe niveseti, assutaṃ sāveti, saggassa maggaṃ ācikkhatī’’ti (dī. ni. 3.263).

'ດູກ່ອນຄະຫະບໍດີບຸດ, ມິດຜູ້ຊີ້ແນະປະໂຫຍດ ຜູ້ເປັນສະຫາຍ ມີໃຈດີ ພຶງຊາບໂດຍສະຖານ ໔ ປະການ ຄື: ຍ່ອມຫ້າມຈາກຄວາມຊົ່ວ, ຍ່ອມໃຫ້ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມດີ, ຍ່ອມໃຫ້ໄດ້ຟັງສິ່ງທີ່ຍັງບໍ່ເຄີຍຟັງ, ຍ່ອມບອກທາງສະຫວັນໃຫ້' ດັ່ງນີ້.

Tesu idha agāriyā adhippetā, atthato pana sabbepi yujjanti. Te mitte suhajje. Anukampamānoti anudayamāno, tesaṃ sukhaṃ upasaṃharitukāmo dukkhaṃ apaharitukāmo.

ໃນມິດເຫຼົ່ານັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ໝາຍເຖິງຄະຫັດ, ແຕ່ໂດຍເນື້ອຄວາມແລ້ວ ຍ່ອມປະກອບເຂົ້າໄດ້ທັງໝົດ. ຄຳວ່າ 'te mitte suhajje' ໄດ້ແກ່ ມິດ ແລະ ສະຫາຍເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'anukampamāno' (ຜູ້ອະນຸເຄາະຢູ່) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຄວາມເອັນດູ, ປາດຖະໜາຈະນຳຄວາມສຸກມາໃຫ້ ແລະປາດຖະໜາຈະກຳຈັດຄວາມທຸກໃຫ້ແກ່ພວກເຂົາ.

Hāpeti atthanti diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthavasena tividhaṃ, tathā attatthaparatthaubhayatthavasenāpi tividhaṃ atthaṃ laddhavināsanena aladdhānuppādanenāti dvidhāpi hāpeti vināseti. Paṭibaddhacittoti ‘‘ahaṃ imaṃ vinā na jīvāmi, eso me gati, eso me parāyaṇa’’nti evaṃ attānaṃ nīce ṭhāne ṭhapentopi paṭibaddhacitto hoti. ‘‘Ime maṃ vinā na jīvanti, ahaṃ tesaṃ gati, ahaṃ tesaṃ parāyaṇa’’nti evaṃ attānaṃ ucce ṭhāne ṭhapentopi paṭibaddhacitto hoti. Idha pana evaṃ paṭibaddhacitto adhippeto.

ຄຳວ່າ Hāpeti atthaṃ (ຍ່ອມເສື່ອມເສຍປະໂຫຍດ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເສື່ອມເສຍ ຄືເຮັດໃຫ້ຈິບຫາຍ ເຊິ່ງປະໂຫຍດ ໓ ປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປະໂຫຍດໃນປັດຈຸບັນ (ທິດຖະທຳມິກັດຖະ), ປະໂຫຍດໃນພາຍໜ້າ (ສຳປະລາຍິກັດຖະ) ແລະ ປະໂຫຍດຢ່າງຍິ່ງ (ປະຣະມັດຖະ), ແລະ ປະໂຫຍດ ໓ ປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປະໂຫຍດຕົນ (ອັດຕັດຖະ), ປະໂຫຍດເພື່ອຜູ້ນຶ່ນ (ປະຣັດຖະ) ແລະ ປະໂຫຍດທັງສອງຝ່າຍ (ອຸພະຍັດຖະ) ໂດຍທັງສອງທາງ ຄື ດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ປະໂຫຍດທີ່ໄດ້ມາແລ້ວຈິບຫາຍໄປ ແລະ ດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ປະໂຫຍດທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ ບໍ່ເກີດຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ Paṭibaddhacitto (ຜູ້ມີຈິດຜູກພັນ) ຄື ບຸກຄົນຜູ້ຕັ້ງຕົນໄວ້ໃນຖານະອັນຕ່ຳຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຂ້ອຍຂາດຜູ້ນີ້ໄປຄົງຢູ່ບໍ່ໄດ້, ຜູ້ນີ້ເປັນທີ່ໄປຂອງຂ້ອຍ, ຜູ້ນີ້ເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງຂ້ອຍ' ກໍຊື່ວ່າເປັນຜູ້ມີຈິດຜູກພັນ. ບຸກຄົນຜູ້ຕັ້ງຕົນໄວ້ໃນຖານະອັນສູງຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຄົນເຫຼົ່ານີ້ຂາດຂ້ອຍໄປຄົງຢູ່ບໍ່ໄດ້, ຂ້ອຍເປັນທີ່ໄປຂອງພວກເຂົາ, ຂ້ອຍເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງພວກເຂົາ' ກໍຊື່ວ່າເປັນຜູ້ມີຈິດຜູກພັນ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງຜູ້ມີຈິດຜູກພັນຢ່າງນີ້.

Etaṃ bhayanti etaṃ atthahāpanabhayaṃ, attano samāpattihāniṃ sandhāya bhaṇati. Santhaveti tividho santhavo taṇhādiṭṭhimittasanthavavasena. Tattha aṭṭhasatappabhedāpi taṇhā taṇhāsanthavo, dvāsaṭṭhippabhedāpi diṭṭhi diṭṭhisanthavo, paṭibaddhacittatāya mittānukampanā mittasanthavo. So idha adhippeto. Tena hissa samāpatti parihīnā. Tenāha – ‘‘etaṃ bhayaṃ santhave pekkhamāno’’ti. Sesaṃ pubbasadisamevāti veditabbaṃ. Niddese vattabbaṃ natthi (su. ni. aṭṭha. 1.37; apa. aṭṭha. 1.1.93-94).

ຄຳວ່າ Etaṃ bhayaṃ (ໄພນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ໄພຄືຄວາມເສື່ອມເສຍປະໂຫຍດນັ້ນ, ພຣະອົງຕັດໝາຍເຖິງຄວາມເສື່ອມແຫ່ງສະມາບັດຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ Santhave (ໃນຄວາມສະໜິດສະໜົມ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມສະໜິດສະໜົມມີ ໓ ປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມສະໜິດສະໜົມດ້ວຍຕັນຫາ, ຄວາມສະໜິດສະໜົມດ້ວຍທິດຖິ ແລະ ຄວາມສະໜິດສະໜົມດ້ວຍມິດ. ໃນ ໓ ປະການນັ້ນ, ຕັນຫາທີ່ມີປະເພດ ໑໐໘ ຊື່ວ່າ ຄວາມສະໜິດສະໜົມດ້ວຍຕັນຫາ, ทິດຖິທີ່ມີປະເພດ ໖໒ ຊື່ວ່າ ຄວາມສະໜິດສະໜົມດ້ວຍທິດຖິ, ຄວາມອະນຸເຄາະມິດດ້ວຍຄວາມມີຈິດຜູກພັນ ຊື່ວ່າ ຄວາມສະໜິດສະໜົມດ້ວຍມິດ. ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງຄວາມສະໜິດສະໜົມດ້ວຍມິດນັ້ນ. ເພາະຄວາມສະໜິດສະໜົມນັ້ນ ສະມາບັດຂອງເພິ່ນຈຶ່ງເສື່ອມໄປ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດວ່າ 'etaṃ bhayaṃ santhave pekkhamāno' (ເມື່ອເລັງເຫັນໄພນັ້ນໃນຄວາມສະໜິດສະໜົມ). ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເພິ່ງຊາບວ່າເໝືອນກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ກ່ອນ. ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ) ບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວຕື່ມ.

Tatiyagāthāniddesavaṇṇanā.

ການອະທິບາຍຄຳຈຳແນກຄາຖາທີສາມ ຈົບ.

124. Catutthe vaṃsoti veḷu. Visāloti vitthiṇṇo. Va-kāro avadhāraṇattho, evakāro vā ayaṃ. Sandhivasenettha e-kāro naṭṭho. Tassa parapadena sambandho, taṃ pacchā yojessāma. Yathāti paṭibhāge. Visattoti laggo jaṭito saṃsibbito. Puttesu dāresu cāti puttadhītubhariyāsu. Yā apekkhāti yā taṇhā yo sneho[Pg.106]. Vaṃsakkaḷīrova asajjamānoti vaṃsakaḷīro viya alaggamāno. Kiṃ vuttaṃ hoti? Yathā vaṃso visālo visatto eva hoti, puttesu ca dāresu ca yā apekkhā, sāpi evaṃ tāni vatthūni saṃsibbitvā ṭhitattā visattā eva. Svāhaṃ tāya apekkhāya apekkhavā visālo vaṃso viya visattoti evaṃ apekkhāya ādīnavaṃ disvā taṃ apekkhaṃ maggañāṇena chindanto ayaṃ vaṃsakaḷīrova rūpādīsu vā diṭṭhādīsu vā lābhādīsu vā kāmabhavādīsu vā taṇhāmānadiṭṭhivasena asajjamāno paccekasambodhiṃ adhigatoti. Sesaṃ purimanayeneva veditabbaṃ. Imāyapi niddese atirekaṃ natthi (su. ni. aṭṭha. 1.38).

໑໒໔. ໃນຄາຖາທີສີ່, ຄຳວ່າ vaṃso ໄດ້ແກ່ ໄມ້ໄຜ່. ຄຳວ່າ visālo ໄດ້ແກ່ ທີ່ແຜ່ກວ້າງ. ອັກສອນ ວ (va) ມີອັດຖະເປັນອະວະທາຣະນະ (ກຳນົດແນ່ນອນ) ຫຼືວ່າ ອັກສອນ ວ ນີ້ ເປັນ ເອວະ (eva) ສັບ. ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສົນທິ ອັກສອນ ເອ (e) ໃນທີ່ນີ້ຈຶ່ງຫາຍໄປ. ການເຊື່ອມຕໍ່ຂອງສັບນັ້ນກັບບົດຫຼັງ, ພວກເຮົາຈະປະກອບເຂົ້າກັນໃນພາຍຫຼັງ. ຄຳວ່າ yathā ຢູ່ໃນຄວາມໝາຍປຽບທຽບ. ຄຳວ່າ visatto ໄດ້ແກ່ ຕິດຂ້ອງ, ພັນກັນ, ຮ້ອຍຮັດກັນ. ຄຳວ່າ puttesu dāresu ca ໄດ້ແກ່ ໃນບຸດ, ທິດາ ແລະ ພັນລະຍາ. ຄຳວ່າ yā apekkhā ໄດ້ແກ່ ຕັນຫາໃດ ຫຼືຄວາມສະເໜ່ຫາໃດ. ຄຳວ່າ vaṃsakkaḷīrova asajjamāno ໄດ້ແກ່ ບໍ່ຕິດຂ້ອງ ເໝືອນໜໍ່ໄມ້ໄຜ່. ອະທິບາຍວ່າແນວໃດ? ຄືວ່າ ໄມ້ໄຜ່ທີ່ແຜ່ກວ້າງ ຍ່ອມພັນກັນຢູ່ຢ່າງໃດ, ຄວາມຫ່ວງໃຍໃນບຸດແລະພັນລະຍາ ກໍຍ່ອມພັນກັນຢູ່ຢ່າງນັ້ນ ເພາະຕັ້ງຢູ່ໂດຍການຮ້ອຍຮັດສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນໄວ້. ຂ້າພະເຈົ້ານັ້ນ ເປັນຜູ້ມີຄວາມຫ່ວງໃຍດ້ວຍຄວາມຫ່ວງໃຍນັ້ນ ຍ່ອມພັນກັນຢູ່ ເໝືອນໄມ້ໄຜ່ທີ່ແຜ່ກວ້າງ, ເມື່ອເຫັນໂທດໃນຄວາມຫ່ວງໃຍນັ້ນຢ່າງນີ້ ຈຶ່ງຕັດຄວາມຫ່ວງໃຍນັ້ນດ້ວຍມັກຄະຍານ, ເປັນຜູ້ບໍ່ຕິດຂ້ອງໃນຮູບເປັນຕົ້ນ ຫຼືໃນທຳມະທີ່ມີທິດຖິເປັນຕົ້ນ ຫຼືໃນລາບເປັນຕົ້ນ ຫຼືໃນກາມແລະພົບເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕັນຫາ, ມານະ ແລະ ທິດຖິ ເໝືອນໜໍ່ໄມ້ໄຜ່ນີ້, ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸພຣະປັດເຈກໂພທິຍານ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເພິ່ງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ກ່ອນ. ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ) ນີ້ ກໍບໍ່ມີສິ່ງໃດເກີນກວ່ານີ້.

Catutthagāthāniddesavaṇṇanā.

ການອະທິບາຍຄຳຈຳແນກຄາຖາທີສີ່ ຈົບ.

125. Pañcame migoti sabbesaṃ āraññikacatuppadānaṃ eva etaṃ adhivacanaṃ. Idha pana pasadamigo adhippeto. Araññamhīti gāmañca gāmūpacārañca ṭhapetvā avasesaṃ araññaṃ, idha pana uyyānaṃ adhippetaṃ, tasmā ‘‘uyyānamhī’’ti vuttaṃ hoti. Yathāti paṭibhāge. Abaddhoti rajjubandhanādīsu yena kenaci abaddho. Etena vissaṭṭhacariyaṃ dīpeti. Yenicchakaṃ gacchati gocarāyāti yena disābhāgena gantuṃ icchati, tena gocaratthaṃ gacchati. Tasmā tattha yattakaṃ icchati gantuṃ, tattakaṃ gacchati. Yaṃ icchati khādituṃ, taṃ khādatīti dīpeti. Viññū naroti paṇḍitapuriso. Seritanti sacchandavuttitaṃ aparāyattabhāvaṃ. Pekkhamānoti paññācakkhunā olokayamāno. Atha vā dhammaseritaṃ puggalaseritañca. Lokuttaradhammā hi kilesavasaṃ agamanato serino tehi samannāgatā puggalā ca, tesaṃ bhāvaniddeso seritaṃ pekkhamānoti. Kiṃ vuttaṃ hoti? Migo araññamhi yathā abaddho, yenicchakaṃ gacchati gocarāya. Kadā nu kho ahampi taṇhābandhanaṃ chinditvā evaṃ gaccheyyanti iti me tumhehi ito cito ca parivāretvā ṭhitehi baddhassa yenicchakaṃ gantuṃ alabhantassa tasmiṃ yenicchakagamanābhāve ādīnavaṃ yenicchakagamane ānisaṃsaṃ disvā anukkamena samathavipassanāpāripūriṃ agamiṃ. Tato paccekabodhiṃ adhigatomhi. Tasmā aññopi viññū naro seritaṃ pekkhamāno, eko care khaggavisāṇakappoti (su. ni. aṭṭha. 1.39 ādayo).

໑໒໕. ໃນຄາຖາທີຫ້າ, ຄຳວ່າ migo (ເນື້ອ) ນີ້ ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງສັດສີ່ຕີນທີ່ອາໄສຢູ່ໃນປ່າທັງໝົດ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງຟານ (ລະມັ່ງ). ຄຳວ່າ araññamhi (ໃນປ່າ) ໄດ້ແກ່ ເວັ້ນບ້ານແລະບໍລິເວນໃກ້ຄຽງບ້ານແລ້ວ ປ່າທີ່ເຫຼືອຊື່ວ່າປ່າ, ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງສວນອຸທິຍານ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'uyyānamhi' (ໃນສວນອຸທິຍານ). ຄຳວ່າ yathā ຢູ່ໃນຄວາມໝາຍປຽບທຽບ. ຄຳວ່າ abaddho ໄດ້ແກ່ ບໍ່ໄດ້ຖືກຜູກມັດດ້ວຍເຄື່ອງຜູກມັດໃດໆ ມີເຊືອກຜູກເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ຍ່ອມສະແດງເຖິງການທ່ຽວໄປຢ່າງອິດສະຫຼະ. ຄຳວ່າ yenicchakaṃ gacchati gocarāya ໄດ້ແກ່ ປາດຖະໜາຈະໄປໃນທິດທາງໃດ ກໍໄປເພື່ອຫາອາຫານໃນທິດທາງນັ້ນ. ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງສະແດງວ່າ ມັນປາດຖະໜາຈະໄປບ່ອນໃດຫຼາຍປານໃດ ກໍໄປບ່ອນນັ້ນຫຼາຍປານນັ້ນ, ປາດຖະໜາຈະກິນຫຍັງ ກໍກິນສິ່ງນັ້ນ. ຄຳວ່າ viññū naro ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ເປັນບັນດິດ. ຄຳວ່າ seritaṃ ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນໄປຕາມໃຈຂອງຕົນ ຄວາມບໍ່ຂຶ້ນກັບຜູ້ນຶ່ນ. ຄຳວ່າ pekkhamāno ໄດ້ແກ່ ເລັງເຫັນຢູ່ດ້ວຍປັນຍາຈັກຂຸ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນອິດສະຫຼະແຫ່ງທຳ (ທຳມະເສຣິຕະ) ແລະຄວາມເປັນອິດສະຫຼະແຫ່ງບຸກຄົນ (ບຸກຄະລະເສຣິຕະ). ເພາະວ່າ ໂລກຸດຕະຣະທຳທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າເປັນອິດສະຫຼະ ເພາະບໍ່ໄປສູ່ອຳນາດແຫ່ງກິເລດ ແລະບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ປະກອບດ້ວຍໂລກຸດຕະຣະທຳເຫຼົ່ານັ້ນກໍເຊັ່ນກັນ, ຄຳອະທິບາຍສະພາວະຂອງທຳແລະບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ຕັດໄວ້ວ່າ 'seritaṃ pekkhamāno' (ເລັງເຫັນຄວາມເປັນອິດສະຫຼະ). ອະທິບາຍວ່າແນວໃດ? ຄືວ່າ ເນື້ອໃນປ່າທີ່ບໍ່ໄດ້ຖືກຜູກມັດ ຍ່ອມໄປຫາອາຫານຕາມທີ່ມັນປາດຖະໜາໄດ້ຢ່າງໃດ. ເມື່ອໃດໜໍ ຂ້າພະເຈົ້າຈະຕັດເຄື່ອງຜູກມັດຄືຕັນຫາແລ້ວໄປໄດ້ຢ່າງນີ້, ຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ຖືກພວກທ່ານຫ້ອມລ້ອມໄວ້ທັງທາງນີ້ທາງນັ້ນ ເໝືອນຖືກຜູກມັດໄວ້ ບໍ່ໄດ້ໂອກາດທີ່ຈະໄປຕາມຄວາມປາດຖະໜາ, ເມື່ອເຫັນໂທດໃນການບໍ່ໄດ້ໄປຕາມຄວາມປາດຖະໜານັ້ນ ແລະເຫັນອານິສົງໃນການໄດ້ໄປຕາມຄວາມປາດຖະໜາ, ຈຶ່ງໄດ້ເຖິງຄວາມບໍລິບູນແຫ່ງສະມະຖະແລະວິປັດສະນາໂດຍລຳດັບ. ຈາກນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸພຣະປັດເຈກໂພທິຍານ. ເພາະເຫດນັ້ນ ແມ້ນຄົນອື່ນຜູ້ເປັນບັນດິດ ເມື່ອເລັງເຫັນຄວາມເປັນອິດສະຫຼະ ກໍເພິ່ງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ ເໝືອນນໍແຮດເຖີດ.

Pañcamagāthāniddesavaṇṇanā.

ການອະທິບາຍຄຳຈຳແນກຄາຖາທີຫ້າ ຈົບ.

126. Chaṭṭhe [Pg.107] ayaṃ piṇḍattho – sahāyamajjhe ṭhitassa divāseyyasaṅkhāte vāse ca mahāupaṭṭhānasaṅkhāte ṭhāne ca uyyānagamanasaṅkhāte gamane ca janapadacārikasaṅkhātāya cārikāya ca ‘‘idaṃ me suṇa, idaṃ me dehī’’tiādinā nayena tathā tathā āmantanā hoti, tasmā ahaṃ tattha tattha nibbijjitvā yāyaṃ ariyajanasevitā anekānisaṃsā ekantasukhā, evaṃ santepi lobhābhibhūtehi sabbakāpurisehi anabhijjhitā apatthitā pabbajjā, taṃ anabhijjhitaṃ paresaṃ avasavattanena bhabbapuggalavaseneva ca seritaṃ pekkhamāno vipassanaṃ ārabhitvā anukkamena paccekasambodhiṃ adhigatoti. Sesaṃ vuttanayameva (su. ni. aṭṭha. 1.39-42).

໑໒໖. ໃນຄາຖາທີຫົກ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ — ສຳລັບບຸກຄົນຜູ້ຢູ່ທ່າມກາງສະຫາຍ ຍ່ອມມີການຮຽກຮ້ອງເຊື້ອເຊີນດ້ວຍປະການຕ່າງໆ ຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຈົ່ງຟັງຄຳນີ້ຂອງຂ້ອຍ, ຈົ່ງໃຫ້ສິ່ງນີ້ແກ່ຂ້ອຍ' ເປັນຕົ້ນ ໃນການພັກຜ່ອນທີ່ນັບວ່າເປັນການນອນເວັນ, ໃນສະຖານທີ່ທີ່ນັບວ່າເປັນການບຳລຸງຄັ້ງໃຫຍ່, ໃນການໄປທີ່ນັບວ່າເປັນການໄປສວນອຸທິຍານ ແລະໃນການຈາຣິກທີ່ນັບວ່າເປັນການຈາຣິກໄປໃນຊົນນະບົດ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງເບື່ອໜ່າຍໃນສະຖານທີ່ນັ້ນໆ, ເລັງເຫັນຄວາມເປັນອິດສະຫຼະ ເພາະຄວາມບໍ່ຕົກຢູ່ໃນອຳນາດຂອງຜູ້ນຶ່ນ ແລະໂດຍອຳນາດແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ຄວນແກ່ການບັນລຸທຳ ເຊິ່ງການບັນພະຊາອັນເປັນທຳທີ່ພຣະອະຣິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍຊົງເສບແລ້ວ ມີອານິສົງຫຼາຍ ມີຄວາມສຸກໂດຍສ່ວນດຽວ, ເຖິງຈະເປັນຢ່າງນັ້ນ ກໍເປັນສິ່ງທີ່ຄົນຖອຍທັງປວງຜູ້ຖືກໂລພະຄອບງຳບໍ່ປາດຖະໜາ ບໍ່ຕ້ອງການ, ຈຶ່ງໄດ້ປາຣົບວິປັດສະນາ ແລ້ວບັນລຸພຣະປັດເຈກໂພທິຍານໂດຍລຳດັບ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ກໍເໝືອນກັບນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

Chaṭṭhagāthāniddesavaṇṇanā.

ການອະທິບາຍຄຳຈຳແນກຄາຖາທີຫົກ ຈົບ.

127. Sattame khiḍḍāti kīḷanā. Sā duvidhā hoti kāyikā ca vācasikā ca. Tattha kāyikā nāma hatthīhipi kīḷanti, assehipi rathehipi dhanūhipi tharūhipīti evamādi. Vācasikā nāma gītaṃ silokabhaṇanaṃ mukhabherikanti evamādi. Ratīti pañcakāmaguṇarati. Vipulanti yāva aṭṭhimiñjaṃ āhacca ṭhānena sakalattabhāvabyāpakaṃ. Sesaṃ pākaṭameva. Anusandhiyojanāpi cettha saṃsaggagāthāya vuttanayeneva veditabbā (su. ni. aṭṭha. 1.41).

໑໒໗. ໃນຄາຖາທີເຈັດ, ຄຳວ່າ khiḍḍā ໄດ້ແກ່ ການຫຼິ້ນ. ການຫຼິ້ນນັ້ນມີ ໒ ປະການ ຄື ການຫຼິ້ນທາງກາຍ ແລະ ການຫຼິ້ນທາງວາຈາ. ໃນສອງປະການນັ້ນ, ການຫຼິ້ນທາງກາຍ ຄື ການຫຼິ້ນດ້ວຍຊ້າງ, ດ້ວຍມ້າ, ດ້ວຍລົດ, ດ້ວຍທະນູ, ດ້ວຍດາບ ເປັນຕົ້ນ. ການຫຼິ້ນທາງວາຈາ ຄື ການຮ້ອງເພງ, ການກ່າວຄາຖາ, ການເຮັດສຽງກອງດ້ວຍປາກ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ rati ໄດ້ແກ່ ຄວາມຍິນດີໃນກາມະຄຸນ ໕. ຄຳວ່າ vipulaṃ ໄດ້ແກ່ ຄວາມຍິນດີທີ່ແຜ່ຊ່ານໄປທົ່ວຮ່າງກາຍທັງໝົດ ຈົນຮອດເຍື່ອໃນກະດູກ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອແມ່ນຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ. ແມ້ນການເຊື່ອມໂຍງຫົວຂໍ້ໃນທີ່ນີ້ ກໍເພິ່ງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄາຖາວ່າດ້ວຍຄວາມກ່ຽວຂ້ອງນັ້ນແລ້ວ.

Sattamagāthāniddesavaṇṇanā.

ການອະທິບາຍຄຳຈຳແນກຄາຖາທີເຈັດ ຈົບ.

128. Aṭṭhame cātuddisoti catūsu disāsu yathāsukhavihārī, ‘‘ekaṃ disaṃ pharitvā viharatī’’tiādinā (dī. ni. 1.556; 3.308; a. ni. 4.125; vibha. 643; cūḷani. khaggavisāṇasuttaniddesa 128) vā nayena brahmavihārabhāvanāpharitā catasso disā assa santītipi cātuddiso. Tāsu disāsu katthaci satte vā saṅkhāre vā bhayena na paṭihaññatīti appaṭigho. Santussamānoti dvādasavidhassa santosassa vasena santussako. Itarītarenāti uccāvacena paccayena. Parissayānaṃ sahitā achambhīti ettha parissayanti kāyacittāni, parihāpenti vā tesaṃ sampattiṃ, tāni vā paṭicca sayantīti parissayā, bāhirānaṃ sīhabyagghādīnaṃ abbhantarānañca kāmacchandādīnaṃ kāyacittupaddavānaṃ etaṃ adhivacanaṃ. Te parissaye adhivāsanakhantiyā ca vīriyādīhi ca dhammehi sahatīti parissayānaṃ sahitā. Thaddhabhāvakarabhayābhāvena [Pg.108] achambhī. Kiṃ vuttaṃ hoti? Yathā te cattāro samaṇā, evaṃ itarītarena paccayena santussamāno ettha paṭipattipadaṭṭhāne santose ṭhito catūsu disāsu mettādibhāvanāya cātuddiso, sattasaṅkhāresu paṭihananakarabhayābhāvena appaṭigho ca hoti. So cātuddisattā vuttappakārānaṃ parissayānaṃ sahitā, appaṭighattā achambhī ca hotīti etaṃ paṭipattiguṇaṃ disvā yoniso paṭipajjitvā paccekasambodhiṃ adhigatomhīti.

໑໒໘. ໃນຄາຖາທີແປດ, ຄຳວ່າ cātuddiso (ຜູ້ມີທິດທັງສີ່) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຢູ່ສະບາຍໃນທິດທັງສີ່, ຫຼືວ່າ ຜູ້ມີທິດທັງສີ່ທີ່ແຜ່ໄປດ້ວຍພຣົມມະວິຫານພາວະນາ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ແຜ່ໄປສູ່ທິດໜຶ່ງຢູ່' ດັ່ງນີ້ ກໍຊື່ວ່າ cātuddiso. ຄຳວ່າ appaṭigho (ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມກະທົບກະທັ່ງ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບໍ່ຖືກກະທົບກະທັ່ງດ້ວຍຄວາມຢ້ານກົວໃນສັດ ຫຼືສັງຂານໃດໆ ໃນທິດເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ santussamāno (ຜູ້ສັນໂດດຢູ່) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຄວາມສັນໂດດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັນໂດດ ໑໒ ປະການ. ຄຳວ່າ itarītarena (ດ້ວຍປັດໄຈຕາມມີຕາມໄດ້) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍປັດໄຈອັນປານີດ ຫຼືເສົ້າໝອງ. ຄຳວ່າ parissayānaṃ sahitā achambhī (ຜູ້ຄອບງຳອັນຕະລາຍທັງຫຼາຍໄດ້ ບໍ່ສະດຸ້ງຢ້ານ) ໃນຄຳນັ້ນ, ສິ່ງໃດທີ່ບີບຄັ້ນກາຍແລະຈິດ ຫຼືເຮັດໃຫ້ຄວາມເຖິງພ້ອມຂອງກາຍແລະຈິດນັ້ນເສື່ອມເສຍໄປ ຫຼືອາໄສກາຍແລະຈິດນັ້ນເກີດຂຶ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ parissaya (ອັນຕະລາຍ/ໄພຮອບດ້ານ), ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງອຸປະທະວະທາງກາຍແລະຈິດ ທີ່ເກີດຈາກພາຍນອກມີເສືອໂຄ່ງແລະເສືອເຫຼືອງເປັນຕົ້ນ ແລະເກີດຈາກພາຍໃນມີກາມະສັນທະເປັນຕົ້ນ. ບຸກຄົນຜູ້ຄອບງຳອັນຕະລາຍເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍອະທິວາສະນະຂັນຕິ (ຄວາມອົດທົນ) ແລະດ້ວຍທຳທັງຫຼາຍມີວິຣິຍະເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ parissayānaṃ sahitā (ຜູ້ຄອບງຳອັນຕະລາຍທັງຫຼາຍໄດ້). ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ສະດຸ້ງຢ້ານ ເພາະບໍ່ມີຄວາມຢ້ານອັນເຮັດໃຫ້ຕົວແຂງທື່ ຊື່ວ່າ achambhī (ຜູ້ບໍ່ສະດຸ້ງຢ້ານ). ອະທິບາຍວ່າແນວໃດ? ຄືວ່າ ພຣະສະມະນະທັງສີ່ຮູບນັ້ນເປັນຢ່າງໃດ, ບຸກຄົນຜູ້ສັນໂດດດ້ວຍປັດໄຈຕາມມີຕາມໄດ້ຢ່າງນັ້ນ ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມສັນໂດດອັນເປັນບາດກ້າວແຫ່ງການປະຕິບັດນີ້ ເປັນຜູ້ມີທິດທັງສີ່ດ້ວຍການຈະເລີນເມດຕາເປັນຕົ້ນໃນທິດທັງສີ່, ແລະເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມກະທົບກະທັ່ງ ເພາະບໍ່ມີຄວາມຢ້ານອັນເປັນເຫດໃຫ້ກະທົບກະທັ່ງໃນສັດແລະສັງຂານທັງຫຼາຍ. ບຸກຄົນນັ້ນ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ມີທິດທັງສີ່ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນຜູ້ຄອບງຳອັນຕະລາຍຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວໄດ້, ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມກະທົບກະທັ່ງ ຈຶ່ງຊື່ວ່າເປັນຜູ້ບໍ່ສະດຸ້ງຢ້ານ, ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນຄຸນແຫ່ງການປະຕິບັດນີ້ແລ້ວ ປະຕິບັດໂດຍແຍບຄາຍ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸພຣະປັດເຈກໂພທິຍານ.

Atha vā te samaṇā viya santussamāno itarītarena vuttanayeneva cātuddiso hotīti ñatvā evaṃ cātuddisabhāvaṃ patthayanto yoniso paṭipajjitvā adhigatomhi. Tasmā aññopi īdisaṃ ṭhānaṃ patthayamāno cātuddisatāya parissayānaṃ sahitā appaṭighatāya ca achambhī hutvā eko care khaggavisāṇakappoti (su. ni. aṭṭha. 1.42).

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຂ້າພະເຈົ້າຮູ້ວ່າ 'ບຸກຄົນຜູ້ສັນໂດດດ້ວຍປັດໄຈຕາມມີຕາມໄດ້ ເໝືອນພຣະສະມະນະເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນຜູ້ມີທິດທັງສີ່ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວ' ດັ່ງນີ້ ເມື່ອປາດຖະໜາຄວາມເປັນຜູ້ມີທິດທັງສີ່ຢ່າງນີ້ ຈຶ່ງປະຕິບັດໂດຍແຍບຄາຍ ແລ້ວໄດ້ບັນລຸທຳ. ເພາະເຫດນັ້ນ ແມ້ນຄົນອື່ນເມື່ອປາດຖະໜາຖານະເຊັ່ນນີ້ ເປັນຜູ້ຄອບງຳອັນຕະລາຍໄດ້ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ມີທິດທັງສີ່ ແລະເປັນຜູ້ບໍ່ສະດຸ້ງຢ້ານເພາະຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມກະທົບກະທັ່ງ ກໍເພິ່ງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ ເໝືອນນໍແຮດເຖີດ.

Niddese mettāti atthato tāva mijjatīti mettā, sinehatīti attho. Mitte vā bhavā, mittassa vā esā pavattītipi mettā. Mettāsahagatenāti mettāya samannāgatena. Cetasāti cittena. Ekaṃ disanti ekissā disāya paṭhamapariggahitaṃ sattaṃ upādāya ekaṃ disaṃ pariyāpannasattapharaṇavasena vuttaṃ. Pharitvāti phusitvā ārammaṇaṃ katvā. Viharatīti brahmavihārādhiṭṭhitaṃ iriyāpathavihāraṃ pavatteti. Tathā dutiyanti yathā puratthimādīsu disāsu yaṃ kiñci ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tatheva tadanantaraṃ dutiyaṃ tatiyaṃ catutthañcāti attho.

ໃນຄຳອະທິບາຍ (ນິດເທດ), ຄຳວ່າ mettā ໂດຍເນື້ອຄວາມ ໄດ້ແກ່ ທຳມະທີ່ຮັກໃຄ່ ອະທິບາຍວ່າ ມີຄວາມສະເໜ່ຫາ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ທຳມະທີ່ມີຢູ່ໃນມິດ ຫຼືຄວາມເປັນໄປຂອງມິດນີ້ ຊື່ວ່າ ເມດຕາ. ຄຳວ່າ mettāsahagatenā ໄດ້ແກ່ ທີ່ປະກອບດ້ວຍເມດຕາ. ຄຳວ່າ cetasā ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຈິດ. ຄຳວ່າ ekaṃ disaṃ (ສູ່ທິດໜຶ່ງ) ຕັດໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການແຜ່ໄປສູ່ສັດທີ່ນັບເນື່ອງໃນທິດໜຶ່ງ ໂດຍອາໄສສັດທີ່ກຳນົດເອົາກ່ອນໃນທິດໜຶ່ງນັ້ນ. ຄຳວ່າ pharitvā ໄດ້ແກ່ ຖືກຕ້ອງ ຄືເຮັດໃຫ້ເປັນອາລົມ. ຄຳວ່າ viharati ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເປັນໄປດ້ວຍອິຣິຍາບົດທີ່ຕັ້ງໝັ້ນໃນພຣົມມະວິຫານ. ຄຳວ່າ tathā dutiyaṃ (ທິດທີສອງກໍເຊັ່ນນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມແຜ່ໄປສູ່ທິດໃດທິດໜຶ່ງໃນທິດທັງຫຼາຍມີທິດຕາເວັນອອກເປັນຕົ້ນແລ້ວຢູ່ຢ່າງໃດ, ກໍຍ່ອມແຜ່ໄປສູ່ທິດທີສອງ, ທີສາມ ແລະ ທີສີ່ ຖັດຈາກທິດນັ້ນຢ່າງນັ້ນ.

Iti uddhanti eteneva ca nayena uparimaṃ disanti vuttaṃ hoti. Adho tiriyanti adhodisampi tiriyaṃ disampi evameva. Tattha ca adhoti heṭṭhā. Tiriyanti anudisā. Evaṃ sabbadisāsu assamaṇḍale assamiva mettāsahagataṃ cittaṃ sāretipi paccāsāretipīti. Ettāvatā ekamekaṃ disaṃ pariggahetvā odhiso mettāpharaṇaṃ dassitaṃ. Sabbadhītiādi pana anodhiso dassanatthaṃ vuttaṃ. Tattha sabbadhīti sabbattha. Sabbattatāyāti sabbesu hīnamajjhimaukkaṭṭhamittasapattamajjhattānippabhedesu attatāya, ‘‘ayaṃ parasatto’’ti vibhāgaṃ akatvā attasamatāyāti vuttaṃ hoti.

ຄຳວ່າ iti uddhaṃ (ເບື້ອງເທິງຢ່າງນີ້) ໄດ້ແກ່ ຕັດໝາຍເຖິງທິດເບື້ອງເທິງ ໂດຍນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ adho tiriyaṃ (ເບື້ອງລຸ່ມ ແລະເບື້ອງຂວາງ) ໄດ້ແກ່ ທິດເບື້ອງລຸ່ມ ແລະທິດເບື້ອງຂວາງ ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ adho ໄດ້ແກ່ ເບື້ອງລຸ່ມ. ຄຳວ່າ tiriyaṃ ໄດ້ແກ່ ທິດສະຫຼຽງ (ອະນຸທິດ). ຍ່ອມປ່ອຍຈິດທີ່ປະກອບດ້ວຍເມດຕາໄປ ແລະດຶງກັບຄືນມາໃນທິດທັງປວງ ເໝືອນມ້າໃນສະໜາມມ້າ ຢ່າງນີ້. ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ ພຣະອົງຊົງສະແດງການແຜ່ເມດຕາໂດຍມີခອບເຂດ (ໂອດິສະຜະຣະນະ) ໂດຍກຳນົດເອົາແຕ່ລະທິດ. ສ່ວນຄຳວ່າ sabbadhī ເປັນຕົ້ນ ຕັດໄວ້ເພື່ອສະແດງການແຜ່ເມດຕາໂດຍບໍ່ມີခອບເຂດ (ອະໂນດິສະຜະຣະນະ). ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ sabbadhī ໄດ້ແກ່ ໃນທີ່ທັງປວງ. ຄຳວ່າ sabbattatāya ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນຕົນໃນສັດທັງປວງ ຜູ້ຈຳແນກເປັນສັດຊັ້ນຕ່ຳ, ຊັ້ນກາງ, ຊັ້ນສູງ, ມິດ, ສັດຕູ ແລະຜູ້ເປັນກາງ, ອະທິບາຍວ່າ ໂດຍຄວາມສະເໝີພາບແຫ່ງຕົນ ໂດຍບໍ່ແບ່ງແຍກວ່າ 'ນີ້ເປັນສັດອື່ນ'.

Atha [Pg.109] vā sabbattatāyāti sabbena cittabhāvena, īsakampi bahi avikkhipamānoti vuttaṃ hoti. Sabbāvantanti sabbasattavantaṃ, sabbasattayuttanti attho. Lokanti sattalokaṃ. Vipulenāti evamādipariyāyadassanato panettha puna ‘‘mettāsahagatenā’’ti vuttaṃ. Yasmā vā ettha odhiso pharaṇe viya puna tathā-saddo iti-saddo vā na vutto, tasmā puna ‘‘mettāsahagatena cetasā’’ti vuttaṃ. Nigamanavasena vā etaṃ vuttaṃ. Vipulenāti ettha ca pharaṇavasena vipulatā daṭṭhabbā. Bhūmivasena pana taṃ mahaggataṃ. Paguṇavasena appamāṇasattārammaṇavasena ca appamāṇaṃ. Byāpādapaccatthikappahānena averaṃ. Domanassappahānena abyāpajjaṃ. Niddukkhanti vuttaṃ hoti (visuddhi. 1.254). Karuṇā heṭṭhā vuttatthāyeva. Modanti tāya taṃsamaṅgino, sayaṃ vā modati, modanamattameva vā sāti muditā. ‘‘Averā hontū’’tiādibyāpādappahānena majjhattabhāvūpagamanena ca upekkhatīti upekkhā.

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຄຳວ່າ sabbattatāya ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍສະພາວະແຫ່ງຈິດທັງໝົດ, ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ຟຸ້ງຊ່ານໄປພາຍນອກແມ້ນແຕ່ໜ້ອຍດຽວ. ຄຳວ່າ sabbāvantaṃ ໄດ້ແກ່ ທີ່ມີສັດທັງປວງ, ອະທິບາຍວ່າ ປະກອບດ້ວຍສັດທັງປວງ. ຄຳວ່າ lokaṃ ໄດ້ແກ່ ສັດຕະໂລກ. ຄຳວ່າ vipulena (ອັນໄພບູນ) ເປັນຕົ້ນ ເພາະສະແດງໄວ້ໂດຍໄວພົດຢ່າງນີ້ ໃນທີ່ນີ້ຈຶ່ງຕັດຄຳວ່າ 'mettāsahagatena' (ອັນປະກອບດ້ວຍເມດຕາ) ອີກຄັ້ງ. ຫຼືເພາະໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ໄດ້ຕັດ 'tathā' ສັບ ຫຼື 'iti' ສັບ ອີກ ເໝືອນໃນການແຜ່ເມດຕາໂດຍມີခອບເຂດ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຕັດຄຳວ່າ 'mettāsahagatena cetasā' (ດ້ວຍຈິດອັນປະກອບດ້ວຍເມດຕາ) ອີກຄັ້ງ. ຫຼືຕັດຄຳນັ້ນໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການສະຫຼຸບ. ໃນຄຳວ່າ vipulena ນັ້ນ ເພິ່ງເຫັນຄວາມໄພບູນໂດຍອຳນາດແຫ່ງການແຜ່ໄປ. ແຕ່ໂດຍອຳນາດແຫ່ງພູມ ເມດຕານັ້ນຊື່ວ່າ ມະຫັກຄະຕະ. ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຊຳນານ ແລະໂດຍອຳນາດແຫ່ງການມີສັດບໍ່ມີປະມານເປັນອາລົມ ເມດຕານັ້ນຊື່ວ່າ ອັບປະມານຍາ. ເມດຕານັ້ນຊື່ວ່າ averaṃ (ບໍ່ມີເວນ) ເພາະລະປະຕິຄະອັນເປັນຂ້າສຶກ. ຊື່ວ່າ abyāpajjaṃ (ບໍ່ມີຄວາມບຽດບຽນ) ເພາະລະໂທມະນັດ. ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ມີທຸກ. ສ່ວນຄຳວ່າ karuṇā (ກະລຸນາ) ມີເນື້ອຄວາມຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ທຳມະທີ່ເຮັດໃຫ້ບຸກຄົນຜູ້ປະກອບດ້ວຍທຳມະນັ້ນຍິນດີ ຫຼືຕົວເອງຍິນດີ ຫຼືຄວາມຍິນດີຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ muditā (ມຸທິຕາ). ທຳມະທີ່ເພິ່ງເພັ່ງເບິ່ງ ດ້ວຍການລະພະຍາບາດເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຂໍສັດທັງຫຼາຍຈົ່ງຢ່າໄດ້ມີເວນເລີຍ' ແລະດ້ວຍການເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນກາງ ຊື່ວ່າ upekkhā (ອຸເປກຂາ).

Lakkhaṇādito panettha hitākārappavattilakkhaṇā mettā, hitūpasaṃhārarasā, āghātavinayapaccupaṭṭhānā, sattānaṃ manāpabhāvadassanapadaṭṭhānā. Byāpādūpasamo etissā sampatti, sinehasambhavo vipatti. Dukkhāpanayanākārappavattilakkhaṇā karuṇā, paradukkhāsahanarasā, avihiṃsāpaccupaṭṭhānā, dukkhābhibhūtānaṃ anāthabhāvadassanapadaṭṭhānā. Vihiṃsūpasamo tassā sampatti, sokasambhavo vipatti. Pamodalakkhaṇā muditā, anissāyanarasā, arativighātapaccupaṭṭhānā, sattānaṃ sampattidassanapadaṭṭhānā. Arativūpasamo tassā sampatti, pahānasambhavo vipatti. Sattesu majjhattākārappavattilakkhaṇā upekkhā, sattesu samabhāvadassanarasā, paṭighānunayavūpasamapaccupaṭṭhānā, ‘‘kammassakā sattā, te kassa ruciyā sukhitā vā bhavissanti, dukkhato vā muccissanti, pattasampattito vā na parihāyissantī’’ti evaṃ pavattakammassakatādassanapadaṭṭhānā. Paṭighānunayavūpasamo tassā sampatti, gehassitāya aññāṇupekkhāya sambhavo vipatti.

ໃນບັນດາພຣົມມະວິຫານເຫຼົ່ານັ້ນ, ເມື່ອຈຳແນກໂດຍລັກສະນະເປັນຕົ້ນ: ເມດຕາ ມີຄວາມເປັນໄປໃນອາການເກື້ອກູນເປັນລັກສະນະ, ມີການນຳເຂົ້າໄປຊຶ່ງປະໂຫຍດເກື້ອກູນເປັນລົດ (ໜ້າທີ່), ມີການກຳຈັດຄວາມອາຄາດເປັນປັດຈຸປັດຖານ (ຜົນປາກົດ), ມີການເຫັນພາວະທີ່ໜ້າພໍໃຈຂອງສັດທັງຫຼາຍເປັນປະທັດຖານ (ເຫດໃກ້ໃຫ້ເກີດ). ຄວາມສະຫງົບລະງັບພະຍາບາດ ເປັນສົມບັດຂອງເມດຕານັ້ນ, ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສິເນຫາ (ຄວາມຮັກໃຄ່) ເປັນວິບັດ. ກະລຸນາ ມີຄວາມເປັນໄປໃນອາການນຳອອກໄປຊຶ່ງຄວາມທຸກເປັນລັກສະນະ, ມີຄວາມບໍ່ອົດທົນຕໍ່ທຸກຂອງຜູ້ອື່ນເປັນລົດ, ມີຄວາມບໍ່ບຽດບຽນເປັນປັດຈຸປັດຖານ, ມີການເຫັນພາວະທີ່ບໍ່ມີທີ່ເພິ່ງຂອງສັດທັງຫຼາຍຜູ້ຖືກທຸກຄອບງຳເປັນປະທັດຖານ. ຄວາມສະຫງົບລະງັບຄວາມບຽດບຽນ ເປັນສົມບັດຂອງກະລຸນານັ້ນ, ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຄວາມໂສກເສົ້າ ເປັນວິບັດ. ມຸທິຕາ ມີຄວາມປານີດ (ຍິນດີ) ເປັນລັກສະນະ, ມີຄວາມບໍ່ອິດສາເປັນລົດ, ມີການກຳຈັດຄວາມບໍ່ຍິນດີເປັນປັດຈຸປັດຖານ, ມີການເຫັນສົມບັດຂອງສັດທັງຫຼາຍເປັນປະທັດຖານ. ຄວາມສະຫງົບລະງັບຄວາມບໍ່ຍິນດີ ເປັນສົມບັດຂອງມຸທິຕານັ້ນ, ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຄວາມຫົວເລາະ (ປາຫາສະ) ເປັນວິບັດ. ອຸເປກຂາ ມີຄວາມເປັນໄປໃນອາການວາງເສີຍໃນສັດທັງຫຼາຍເປັນລັກສະນະ, ມີການເຫັນຄວາມສະເໝີກັນໃນສັດທັງຫຼາຍເປັນລົດ, ມີຄວາມສະຫງົບລະງັບຄວາມຂັດເຄືອງແລະຄວາມຍິນດີເປັນປັດຈຸປັດຖານ, ມີການເຫັນຄວາມເປັນຜູ້ມີກຳເປັນຂອງຕົນ ໂດຍເປັນໄປຢ່າງນີ້ວ່າ 'ສັດທັງຫຼາຍມີກຳເປັນຂອງຕົນ, ສັດເຫຼົ່ານັ້ນຈະມີຄວາມສຸກ ຈະພົ້ນຈາກທຸກ ຫຼືຈະບໍ່ເສື່ອມຈາກສົມບັດທີ່ໄດ້ແລ້ວ ຍ້ອນຄວາມພໍໃຈຂອງໃຜໄດ້ແນວໃດ' ເປັນປະທັດຖານ. ຄວາມສະຫງົບລະງັບຄວາມຂັດເຄືອງແລະຄວາມຍິນດີ ເປັນສົມບັດຂອງອຸເປກຂານັ້ນ, ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງອັນຍານຸເປກຂາ (ຄວາມວາງເສີຍດ້ວຍຄວາມບໍ່ຮູ້) ທີ່ອາໄສເຮືອນ ເປັນວິບັດ.

Tattha santuṭṭho hotīti paccayasantosavasena santuṭṭho hoti. Itarītarena cīvarenāti na thūlasukhumalūkhapaṇītathirajiṇṇānaṃ yena [Pg.110] kenaci cīvarena, atha kho yathāladdhānaṃ itarītarena yena kenaci santuṭṭho hotīti attho. Cīvarasmiñhi tayo santosā – yathālābhasantoso, yathābalasantoso, yathāsāruppasantosoti. Piṇḍapātādīsupi eseva nayo. Iti ime tayo santose sandhāya ‘‘santuṭṭho hoti itarītarena cīvarena. Yathāladdhādīsu yena kenaci cīvarena santuṭṭho hotī’’ti vuttaṃ.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'ເປັນຜູ້ສັນໂດດ' ຄື ເປັນຜູ້ສັນໂດດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປັດໄຈສັນໂດດ. ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍຈີວອນຕາມມີຕາມໄດ້' ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍຈີວອນຊະນິດໃດຊະນິດໜຶ່ງ ໃນບັນດາຈີວອນທີ່ໜາ, ບາງ, ເສົ້າໝອງ, ປະນີດ, ໜຽວແໜ້ນ ຫຼືເກົ່າຄ່ຳ, ແຕ່ເປັນຜູ້ສັນໂດດດ້ວຍຈີວອນຕາມທີ່ໄດ້ ຕາມມີຕາມໄດ້ ຊະນິດໃດຊະນິດໜຶ່ງ. ດ້ວຍວ່າ ໃນຈີວອນນັ້ນ ມີຄວາມສັນໂດດ ໓ ຢ່າງ ຄື: ຍະຖາລາພະສັນໂດດ (ຍິນດີຕາມທີ່ໄດ້), ຍະຖາພະລະສັນໂດດ (ຍິນດີຕາມກຳລັງ), ຍະຖາສາຣຸບປະສັນໂດດ (ຍິນດີຕາມສົມຄວນ). ເຖິງໃນບິນທະບາດເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງໝາຍເຖິງຄວາມສັນໂດດ ໓ ຢ່າງນີ້ ຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ເປັນຜູ້ສັນໂດດດ້ວຍຈີວອນຕາມມີຕາມໄດ້. ຄື ເປັນຜູ້ສັນໂດດດ້ວຍຈີວອນຊະນິດໃດຊະນິດໜຶ່ງ ຕາມທີ່ໄດ້ເປັນຕົ້ນ'.

Ettha ca cīvaraṃ jānitabbaṃ, cīvarakhettaṃ jānitabbaṃ, paṃsukūlaṃ jānitabbaṃ, cīvarasantoso jānitabbo, cīvarapaṭisaṃyuttāni dhutaṅgāni jānitabbāni. Tattha cīvaraṃ jānitabbanti khomādīni cha cīvarāni dukūlādīni cha anulomacīvarānipi jānitabbāni. Imāni dvādasa kappiyacīvarāni. Kusacīraṃ vākacīraṃ phalakacīraṃ kesakambalaṃ vāḷakambalaṃ potthako cammaṃ ulūkapakkhaṃ rukkhadussaṃ latādussaṃ erakadussaṃ kadalidussaṃ veḷudussanti evamādīni pana akappiyacīvarāni.

ແລະໃນເລື່ອງນີ້, ຄວນຮູ້ຈັກຈີວອນ, ຄວນຮູ້ຈັກເຂດແຫ່ງຈີວອນ, ຄວນຮູ້ຈັກຜ້າບັງສະກຸນ, ຄວນຮູ້ຈັກຄວາມສັນໂດດໃນຈີວອນ, ຄວນຮູ້ຈັກທຸດົງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຈີວອນ. ໃນບັນດາຂໍ້ເຫຼົ່ານັ້ນ, ທີ່ວ່າ 'ຄວນຮູ້ຈັກຈີວອນ' ຄື ຄວນຮູ້ຈັກຈີວອນ ໖ ຊະນິດ ມີຜ້າເປືອກໄມ້ເປັນຕົ້ນ ແລະອະນຸໂລມຈີວອນ ໖ ຊະນິດ ມີຜ້າທຸກູນເປັນຕົ້ນ. ເຫຼົ່ານີ້ຄື ຈີວອນທີ່ຄວນ (ກັປປິຍະຈີວອນ) ໑໒ ຢ່າງ. ສ່ວນຜ້າທີ່ບໍ່ຄວນ (ອະກັປປິຍະຈີວອນ) ມີຜ້າເຮັດດ້ວຍຫຍ້າຄາ, ຜ້າເຮັດດ້ວຍເປືອກໄມ້, ຜ້າເຮັດດ້ວຍແຜ່ນໄມ້, ຜ້າເຮັດດ້ວຍເສັ້ນຜົມ, ຜ້າເຮັດດ້ວຍຂົນສັດຮ້າຍ, ຜ້າເຮັດດ້ວຍແຜ່ນໜັງສັດ, ຜ້າເຮັດດ້ວຍຂົນນົກເຄົ້າ, ຜ້າເຮັດດ້ວຍເປືອກຕົ້ນໄມ້, ຜ້າເຮັດດ້ວຍເຄືອໄມ້, ຜ້າເຮັດດ້ວຍຫຍ້າປ້ອງ, ຜ້າເຮັດດ້ວຍກາບກ້ວຍ, ຜ້າເຮັດດ້ວຍໄມ້ໄຜ່ ເປັນຕົ້ນ.

Cīvarakhettanti ‘‘saṅghato vā gaṇato vā ñātito vā mittato vā attano vā dhanena paṃsukūlaṃ vā’’ti evaṃ uppajjanato cha khettāni, aṭṭhannañca mātikānaṃ vasena aṭṭha khettāni jānitabbāni.

ຄຳວ່າ 'ເຂດແຫ່ງຈີວອນ' ຄື ຄວນຮູ້ຈັກເຂດ ໖ ຢ່າງ ໂດຍການເກີດຂຶ້ນຢ່າງນີ້ວ່າ 'ໄດ້ມາຈາກສົງ, ຈາກຄະນະ, ຈາກຍາດ, ຈາກມິດ, ດ້ວຍຊັບຂອງຕົນ, ຫຼືເປັນຜ້າບັງສະກຸນ' ແລະຄວນຮູ້ຈັກເຂດ ໘ ຢ່າງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມາຕິກາ ໘ ຢ່າງ.

Paṃsukūlanti sosānikaṃ pāpaṇikaṃ rathiyaṃ saṅkārakūṭaṃ sotthiyaṃ sinānaṃ titthaṃ gatapaccāgataṃ aggiḍaḍḍhaṃ gokhāyitaṃ upacikākhāyitaṃ undūrakhāyitaṃ antacchinnaṃ dasacchinnaṃ dhajāhaṭaṃ thūpaṃ samaṇacīvaraṃ sāmuddiyaṃ ābhisekiyaṃ panthikaṃ vātāhaṭaṃ iddhimayaṃ devadattiyanti tevīsati paṃsukūlāni veditabbāni. Ettha ca sotthiyanti gabbhamalaharaṇaṃ. Gatapaccāgatanti matakasarīraṃ pārupitvā susānaṃ netvā ānītacīvaraṃ. Dhajāhaṭanti dhajaṃ ussāpetvā tato ānītaṃ. Thūpanti vammike pūjitacīvaraṃ. Sāmuddiyanti samuddavīcīhi thalaṃ pāpitaṃ. Panthikanti panthaṃ gacchantehi corabhayena pāsāṇehi koṭṭetvā pārutacīvaraṃ. Iddhimayanti ehibhikkhucīvaraṃ. Sesaṃ pākaṭameva.

ຄຳວ່າ 'ຜ້າບັງສະກຸນ' ຄື ພຶງຊາບຜ້າບັງສະກຸນ ໒໓ ຊະນິດ ຄື: ຜ້າປ່າຊ້າ (ໂສສານິກະ), ຜ້າຮ້ານຄ້າ (ປາປະpanicະ), ຜ້າຖະໜົນ (ຣະຖິຍະ), ຜ້າກອງຂີ້ເຫຍື້ອ (ສັງກາຣະກູຕະ), ຜ້າຄອດ (ໂສດຖິຍະ), ຜ້າອາບນ້ຳ (ສິນານະ), ຜ້າທ່າອາບນ້ຳ (ຕິດຖະ), ຜ້າໄປແລະກັບ (ຄະຕະປັດຈາຄະຕະ), ຜ້າຖືກໄຟໄໝ້ (ອັກຄິທັດທະ), ຜ້າງົວຄ້ຽວ (ໂຄຂາຍິຕະ), ຜ້າປວກແທະ (ອຸປະຈິກາຂາຍິຕະ), ຜ້າໜູກັດ (ອຸນທູຣະຂາຍິຕະ), ຜ້າຂາດກາງ (ອັນຕັດສິນນະ), ຜ້າຂາດຊາຍ (ທະສັດສິນນະ), ຜ້າທຸງ (ທະຊາຫະຕະ), ຜ້າຈອມປວກ (ຖູປະ), ຜ້າສະມະນະ (ສະມະນະຈີວະຣະ), ຜ້າທະເລ (ສາມຸດທິຍະ), ຜ້າອະພິເສກ (ອາພິເສກິຍະ), ຜ້າຄົນເດີນທາງ (ປັນຖິກະ), ຜ້າລົມພັດ (ວາຕາຫະຕະ), ຜ້າສຳເລັດດ້ວຍລິດ (ອິດທິມະຍະ), ຜ້າ...

Cīvarasantosoti vīsati cīvarasantosā – cīvare vitakkasantoso gamanasantoso pariyesanasantoso paṭilābhasantoso mattapaṭiggahaṇasantoso loluppavivajjanasantoso yathālābhasantoso [Pg.111] yathābalasantoso yathāsāruppasantoso udakasantoso dhovanasantoso karaṇasantoso parimāṇasantoso suttasantoso sibbanasantoso rajanasantoso kappasantoso paribhogasantoso sannidhiparivajjanasantoso vissajjanasantosoti. Tattha sādakabhikkhuno temāsaṃ nibaddhavāsaṃ vasitvā ekamāsamattaṃ vitakkituṃ vaṭṭati. So hi pavāretvā cīvaramāse cīvaraṃ karoti. Paṃsukūliko addhamāseneva karoti. Idaṃ māsaddhamāsamattaṃ vitakkanaṃ vitakkasantoso. Cīvaratthāya gacchantassa pana ‘‘kattha labhissāmī’’ti acintetvā kammaṭṭhānasīseneva gamanaṃ gamanasantoso nāma. Pariyesantassa pana yena vā tena vā saddhiṃ apariyesitvā lajjiṃ pesalabhikkhuṃ gahetvā pariyesanaṃ pariyesanasantoso nāma. Evaṃ pariyesantassa āhariyamānaṃ cīvaraṃ dūratova disvā ‘‘etaṃ manāpaṃ bhavissati, etaṃ amanāpa’’nti evaṃ avitakketvā thūlasukhumādīsu yathāladdheneva santussanaṃ paṭilābhasantoso nāma. Evaṃ laddhaṃ gaṇhantassāpi ‘‘ettakaṃ dupaṭṭassa bhavissati, ettakaṃ ekapaṭṭassā’’ti attano pahonakamatteneva santussanaṃ mattapaṭiggahaṇasantoso nāma. Cīvaraṃ pariyesantassa pana ‘‘asukassa gharadvāre manāpaṃ labhissāmī’’ti acintetvā dvārapaṭipāṭiyā caraṇaṃ loluppavivajjanasantoso nāma.

ຄຳວ່າ 'ຄວາມສັນໂດດໃນຈີວອນ' ຄື ຄວາມສັນໂດດໃນຈີວອນ ໒໐ ຢ່າງ ຄື: ວິຕັກກະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນການຄິດ), ຄະມະນະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນການໄປ), ປະຣິເຍສະນະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນການສະແຫວງຫາ), ປະຕິລາພະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນການໄດ້ຮັບ), ມັດຕະປະຕິຄະຫະນະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນການຮັບພໍປະມານ), ໂລລຸບປະວິວັດຊະນະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນການເວັ້ນຄວາມໂລບມາກ), ຍະຖາລາພະສັນໂດດ (ສັນໂດດຕາມທີ່ໄດ້), ຍະຖາພະລະສັນໂດດ (ສັນໂດດຕາມກຳລັງ), ຍະຖາສາຣຸບປະສັນໂດດ (ສັນໂດດຕາມສົມຄວນ), ອຸທະກະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນນ້ຳ), ໂທວະນະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນການຊັກ), ກະຣະນະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນການເຮັດ), ປະຣິມານະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນຂະໜາດ), ສຸດຕະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນເສັ້ນດ້າຍ), ສິບພະນະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນການຫຍິບ), ຣະຊະນະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນການຍ້ອມ), ກັບປະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນການພິນທຸ), ປະຣິໂພຄະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນການໃຊ້ສອຍ), ສັນນິທິປະຣິວັດຊະນະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນການເວັ້ນການສະສົມ), ວິສັດຊະນະສັນໂດດ (ສັນໂດດໃນການສະລະ). ໃນບັນດາຄວາມສັນໂດດເຫຼົ່ານັ້ນ, ສຳລັບພິກຂຸຜູ້ມັກຜ້າໃໝ່ (ສາດະກະພິກຂຸ) ຢູ່ປະຈຳຕະຫຼອດ ໓ ເດືອນແລ້ວ ຄວນຄິດ (ເລື່ອງຈີວອນ) ປະມານ ໑ ເດືອນ. ເພາະວ່າ ພິກຂຸນັ້ນປະວໍຣະນາແລ້ວ ຍ່ອມເຮັດຈີວອນໃນເດືອນແຫ່ງຈີວອນ. ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ຖືຜ້າບັງສະກຸນ ຍ່ອມເຮັດພາຍໃນເຄິ່ງເດືອນເທົ່ານັ້ນ. ການຄິດປະມານໜຶ່ງເດືອນ ຫຼືເຄິ່ງເດືອນນີ້ ຊື່ວ່າ 'ວິຕັກກະສັນໂດດ'. ສ່ວນການໄປຂອງພິກຂຸຜູ້ໄປເພື່ອຕ້ອງການຈີວອນ ໂດຍບໍ່ຄິດວ່າ 'ເຮົາຈະໄດ້ໃນທີ່ໃດ' ແຕ່ໄປດ້ວຍການຕັ້ງກຳມະຖານເປັນປະທານ ຊື່ວ່າ 'ຄະມະນະສັນໂດດ'. ສ່ວນການສະແຫວງຫາຂອງພິກຂຸຜູ້ສະແຫວງຫາ ໂດຍບໍ່ສະແຫວງຫາຮ່ວມກັບໃຜໆ ແຕ່ພາພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ ຜູ້ມີສີລເປັນທີ່ຮັກ ໄປສະແຫວງຫາຮ່ວມກັນ ຊື່ວ່າ 'ປະຣິເຍສະນະສັນໂດດ'. ການທີ່ພິກຂຸຜູ້ສະແຫວງຫາຢູ່ຢ່າງນີ້ ເຫັນຈີວອນທີ່ເຂົານຳມາແຕ່ໄກ ແລ້ວບໍ່ຄິດວ່າ 'ຜ້ານີ້ຈັກໜ້າພໍໃຈ, ຜ້ານີ້ຈັກບໍ່ໜ້າພໍໃຈ' ແຕ່ຍິນດີຕາມທີ່ໄດ້ ໃນບັນດາຜ້າໜາຫຼືຜ້າບາງເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ 'ປະຕິລາພະສັນໂດດ'. ການທີ່ພິກຂຸເຖິງຈະຮັບຜ້າທີ່ໄດ້ມາຢ່າງນັ້ນ ກໍຍິນດີພຽງແຕ່ພໍແກ່ຕົນວ່າ 'ຜ້າເທົ່ານີ້ຈັກພໍເຮັດຜ້າສັງຄາຕິ, ຜ້າເທົ່ານີ້ຈັກພໍເຮັດຜ້າສະບົງ' ຊື່ວ່າ 'ມັດຕະປະຕິຄະຫະນະສັນໂດດ'. ສ່ວນການທີ່ພິກຂຸຜູ້ສະແຫວງຫາຈີວອນ ບໍ່ຄິດວ່າ 'ເຮົາຈັກໄດ້ຜ້າທີ່ໜ້າພໍໃຈ ທີ່ປະຕູເຮືອນຂອງຜູ້ນັ້ນ' ແຕ່ທ່ຽວໄປຕາມລຳດັບເຮືອນ ຊື່ວ່າ 'ໂລລຸບປະວິວັດຊະນະສັນໂດດ'.

Lūkhapaṇītesu yena kenaci yāpetuṃ sakkontassa yathāladdheneva yāpanaṃ yathālābhasantoso nāma. Attano thāmaṃ jānitvā yena yāpetuṃ sakkoti, tena yāpanaṃ yathābalasantoso nāma. Manāpaṃ aññassa datvā attanā yena kenaci yāpanaṃ yathāsāruppasantoso nāma. ‘‘Kattha udakaṃ manāpaṃ, kattha amanāpa’’nti avicāretvā yena kenaci dhovanupagena udakena dhovanaṃ udakasantoso nāma. Tathā paṇḍumattikagerukapūtipaṇṇarasakiliṭṭhāni pana udakāni vajjetuṃ vaṭṭati. Dhovantassa pana muggarādīhi apaharitvā hatthehi madditvā dhovanaṃ dhovanasantoso nāma. Tathā asujjhantaṃ paṇṇāni pakkhipitvā tāpitaudakenāpi dhovituṃ vaṭṭati. Evaṃ dhovitvā karontassa ‘‘idaṃ thūlaṃ, idaṃ sukhuma’’nti akopetvā pahonakanīhāreneva karaṇaṃ karaṇasantoso nāma. Timaṇḍalapaṭicchādanamattasseva karaṇaṃ parimāṇasantoso [Pg.112] nāma. Cīvarakaraṇatthāya pana ‘‘manāpaṃ suttaṃ pariyesissāmī’’ti avicāretvā rathikādīsu vā devaṭṭhāne vā āharitvā pādamūle vā ṭhapitaṃ yaṃ kiñcideva suttaṃ gahetvā karaṇaṃ suttasantoso nāma.

ການຍັງອັດຕະພາບໃຫ້ເປັນໄປດ້ວຍຈີວອນຕາມທີ່ໄດ້ນັ້ນເອງ ຂອງພິກຂຸຜູ້ສາມາດຍັງອັດຕະພາບໃຫ້ເປັນໄປດ້ວຍຈີວອນຊະນິດໃດຊະນິດໜຶ່ງ ໃນບັນດາຈີວອນທີ່ເສົ້າໝອງຫຼືປະນີດ ຊື່ວ່າ 'ຍະຖາລາພະສັນໂດດ'. ການຍັງອັດຕະພາບໃຫ້ເປັນໄປດ້ວຍຈີວອນທີ່ຕົນສາມາດຍັງອັດຕະພາບໃຫ້ເປັນໄປໄດ້ ຫຼັງຈາກຮູ້ກຳລັງຂອງຕົນ ຊື່ວ່າ 'ຍະຖາພະລະສັນໂດດ'. ການມອບຈີວອນທີ່ໜ້າພໍໃຈໃຫ້ແກ່ພິກຂຸອື່ນ ແລ້ວຕົນເອງຍັງອັດຕະພາບໃຫ້ເປັນໄປດ້ວຍຈີວອນຊະນິດໃດຊະນິດໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ 'ຍະຖາສາຣຸບປະສັນໂດດ'. ການຊັກດ້ວຍນ້ຳຊະນິດໃດຊະນິດໜຶ່ງທີ່ຄວນຊັກ ໂດຍບໍ່ພິຈາລະນາວ່າ 'ນ້ຳໃນທີ່ໃດດີ, ນ້ຳໃນທີ່ໃດບໍ່ດີ' ຊື່ວ່າ 'ອຸທະກະສັນໂດດ'. ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ກໍຄວນເວັ້ນນ້ຳທີ່ປົນເປື້ອນດ້ວຍດິນເຫຼືອງ, ດິນແດງ, ນ້ຳໃບໄມ້ເນົ່າ ແລະນ້ຳທີ່ເປິເປື້ອນ. ສ່ວນການທີ່ພິກຂຸເມື່ອຊັກ ຍ່ອມຕີດ້ວຍທ່ອນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຄັ້ນດ້ວຍມືທັງສອງ ຊື່ວ່າ 'ໂທວະນະສັນໂດດ'. ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ຖ້າຜ້າບໍ່ສະອາດ ຈະໃສ່ໃບໄມ້ (ທີ່ຊ່ວຍຊັກຟອກ) ແລ້ວຊັກດ້ວຍນ້ຳຮ້ອນ ກໍຄວນ. ການທີ່ພິກຂຸເມື່ອຊັກແລ້ວເຮັດຢູ່ ບໍ່ເຮັດໃຫ້ເສຍໄປໂດຍຄິດວ່າ 'ຜ້ານີ້ໜາ, ຜ້ານີ້ບາງ' ແຕ່ເຮັດໄປຕາມຂະໜາດທີ່ພໍດີ ຊື່ວ່າ 'ກະຣະນະສັນໂດດ'. ການເຮັດພຽງແຕ່ເພື່ອປົກປິດມົນທົນທັງສາມ (ຫົວເຂົ່າທັງສອງແລະສະດື) ຊື່ວ່າ 'ປະຣິມານະສັນໂດດ'. ສ່ວນການທີ່ພິກຂຸເພື່ອຕ້ອງການເຮັດຈີວອນ ບໍ່ພິຈາລະນາວ່າ 'ເຮົາຈັກສະແຫວງຫາເສັ້ນດ້າຍທີ່ດີ' ແຕ່ຖືເອົາເສັ້ນດ້າຍຊະນິດໃດຊະນິດໜຶ່ງ ທີ່ເຂົານຳມາຖິ້ມໄວ້ຕາມຖະໜົນ ຫຼືໃນເທວະສະຖານ ຫຼືທີ່ວາງໄວ້ໃກ້ຕີນ ແລ້ວເອົາມາເຮັດ ຊື່ວ່າ 'ສຸດຕະສັນໂດດ'.

Kusibandhanakāle pana aṅgulimatte sattavāre na vijjhitabbaṃ. Evaṃ karontassa hi yo bhikkhu sahāyo na hoti, tassa vattabhedopi natthi. Tivaṅgulamatte pana sattavāre vijjhitabbaṃ. Evaṃ karontassa maggapaṭipannenāpi sahāyena bhavitabbaṃ. Yo na hoti, tassa vattabhedo. Ayaṃ sibbanasantoso nāma. Rajantena pana kāḷakacchakādīni pariyesantena na rajitabbaṃ, somavakkalādīsu yaṃ labhati, tena rajitabbaṃ. Alabhantena pana manussehi araññe vākaṃ gahetvā chaḍḍitarajanaṃ vā bhikkhūhi pacitvā chaḍḍitakasaṭaṃ vā gahetvā rajitabbaṃ. Ayaṃ rajanasantoso nāma. Nīlakaddamakāḷasāmesu yaṃ kiñci gahetvā hatthipiṭṭhe nisinnassa paññāyamānakappakaraṇaṃ kappasantoso nāma.

ແຕ່ໃນເວລາຫຍິບກຸສິ (ເສັ້ນຂອບຈີວອນ) ບໍ່ຄວນແທງເຂັມ ໗ ເທື່ອໃນໄລຍະພຽງໜຶ່ງອະງຸ່ນ (ຂໍ້ນິ້ວມື). ເພາະວ່າ ເມື່ອເຮັດຢ່າງນີ້ ພິກຂຸໃດບໍ່ມີເພື່ອນຊ່ວຍ, ພິກຂຸນັ້ນກໍບໍ່ມີຄວາມເສຍວັດ. ແຕ່ຄວນແທງເຂັມ ໗ ເທື່ອໃນໄລຍະ ໓ ອະງຸ່ນ. ເມື່ອເຮັດຢ່າງນີ້ ເຖິງແມ່ນເພື່ອນທີ່ເດີນທາງຮ່ວມກັນ ກໍຄວນຊ່ວຍເຫຼືອ. ພິກຂຸໃດບໍ່ຊ່ວຍ, ພິກຂຸນັ້ນຍ່ອມເສຍວັດ. ນີ້ຊື່ວ່າ 'ສິບພະນະສັນໂດດ'. ສ່ວນພິກຂຸເມື່ອຍ້ອມຈີວອນ ບໍ່ຄວນສະແຫວງຫາໝາກກອກດຳເປັນຕົ້ນມາຢ້ອມ, ແຕ່ໄດ້ເປືອກໄມ້ສົມ (ໂສມະວັກຄະລະ) ເປັນຕົ້ນຊະນິດໃດ ກໍຄວນຍ້ອມດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ. ຖ້າບໍ່ໄດ້, ກໍຄວນຖືເອົານ້ຳຍ້ອມທີ່ພວກມະນຸດຕົ້ມເປືອກໄມ້ໃນປ່າແລ້ວຖິ້ມໄວ້ ຫຼືກາກນ້ຳຍ້ອມທີ່ພວກພິກຂຸຕົ້ມແລ້ວຖິ້ມໄວ້ ມາຍ້ອມ. ນີ້ຊື່ວ່າ 'ຣະຊະນະສັນໂດດ'. ການເຮັດພິນທຸໃຫ້ປາກົດແກ່ຜູ້ທີ່ນັ່ງຢູ່ເທິງຫຼັງຊ້າງ ໂດຍຖືເອົາສີໃດສີໜຶ່ງ ໃນບັນດາສີຂຽວຄືຂີ້ຕົມ, ສີດຳ ຫຼືສີຄ້ຳ ຊື່ວ່າ 'ກັບປະສັນໂດດ'.

Hirikopīnapaṭicchādanamattavasena paribhuñjanaṃ paribhogasantoso nāma. Dussaṃ pana labhitvā suttaṃ vā sūciṃ vā kārakaṃ vā alabhantena ṭhapetuṃ vaṭṭati, labhantena na vaṭṭati. Katampi ce antevāsikādīnaṃ dātukāmo hoti, te ca asannihitā, yāva āgamanā ṭhapetuṃ vaṭṭati, āgatamattesu tesu dātabbaṃ. Dātuṃ asakkontena adhiṭṭhātabbaṃ. Aññasmiṃ cīvare sati paccattharaṇampi adhiṭṭhātuṃ vaṭṭati. Anadhiṭṭhitameva hi sannidhi hoti. Adhiṭṭhitaṃ na hotīti mahāsīvatthero āha. Ayaṃ sannidhiparivajjanasantoso nāma. Vissajjentena pana mukhaṃ oloketvā na dātabbaṃ, sāraṇīyadhamme ṭhatvāva vissajjetabbanti ayaṃ vissajjanasantoso nāma.

ການໃຊ້ສອຍພຽງເພື່ອປົກປິດອະໄວຍະວະທີ່ໜ້າລະອາຍ ຊື່ວ່າ 'ປະຣິໂພຄະສັນໂດດ'. ແຕ່ເມື່ອໄດ້ຜ້າແລ້ວ ຖ້າບໍ່ໄດ້ເສັ້ນດ້າຍ, ເຂັມ ຫຼືຊ່າງຫຍິບ ກໍຄວນເກັບໄວ້ໄດ້, ແຕ່ຖ້າໄດ້ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ບໍ່ຄວນເກັບໄວ້. ເຖິງແມ່ນວ່າຈີວອນທີ່ເຮັດແລ້ວ ຫາກປາດຖະໜາຈະໃຫ້ແກ່ສິດ (ອັນເຕວາສິກ) ເປັນຕົ້ນ ແຕ່ສິດເຫຼົ່ານັ້ນຍັງບໍ່ຢູ່, ກໍຄວນເກັບໄວ້ໄດ້ຈົນກວ່າພວກເຂົາຈະມາ, ເມື່ອພວກເຂົາມາຮອດແລ້ວ ກໍຄວນມອບໃຫ້ທັນທີ. ຖ້າບໍ່ສາມາດມອບໃຫ້ໄດ້ ກໍຄວນອະທິຖານໄວ້. ເມື່ອມີຈີວອນອື່ນຢູ່ ຈະອະທິຖານເຮັດເປັນຜ້າປູກໍຄວນ. ເພາະວ່າ ຜ້າທີ່ບໍ່ໄດ້ອະທິຖານນັ້ນເອງ ຍ່ອມເປັນຂອງສະສົມ (ສັນນິທິ). ພຣະມະຫາສີວະເຖຣະກ່າວວ່າ 'ຜ້າທີ່ອະທິຖານແລ້ວ ບໍ່ເປັນຂອງສະສົມ'. ນີ້ຊື່ວ່າ 'ສັນນິທິປະຣິວັດຊະນະສັນໂດດ'. ສ່ວນພິກຂຸເມື່ອຈະສະລະ (ແຈກຈ່າຍ) ບໍ່ຄວນເບິ່ງໜ້າແລ້ວໃຫ້, ແຕ່ຄວນຕັ້ງຢູ່ໃນສາຣານີຍະທຳແລ້ວສະລະ. ນີ້ຊື່ວ່າ 'ວິສັດຊະນະສັນໂດດ'.

Cīvarapaṭisaṃyuttāni dhutaṅgāni nāma paṃsukūlikaṅgañceva tecīvarikaṅgañca. Iti cīvarasantosamahāariyavaṃsaṃ pūrayamāno paccekasambuddho imāni dve dhutaṅgāni gopeti, imāni gopento cīvarasantosamahāariyavaṃsavasena santuṭṭho hoti.

ທຸດົງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຈີວອນ ຄື ປັງສຸກູລິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືຜ້າບັງສະກຸນເປັນວັດ) ແລະເຕຈີວະຣິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືຜ້າສາມຜືນເປັນວັດ). ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ເມື່ອຈະບຳເພັນມະຫາອະລິຍະວົງຄືຄວາມສັນໂດດໃນຈີວອນໃຫ້ບໍລິບູນ ຍ່ອມຮັກສາທຸດົງ ໒ ປະການນີ້, ເມື່ອຮັກສາທຸດົງເຫຼົ່ານີ້ຢູ່ ຍ່ອມຊື່ວ່າເປັນຜູ້ສັນໂດດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມະຫາອະລິຍະວົງຄືຄວາມສັນໂດດໃນຈີວອນ.

Vaṇṇavādīti eko santuṭṭho hoti, santosassa vaṇṇaṃ na katheti. Eko na santuṭṭho hoti, santosassa vaṇṇaṃ katheti[Pg.113]. Eko neva santuṭṭho hoti, na santosassa vaṇṇaṃ katheti. Eko santuṭṭho ca hoti, santosassa ca vaṇṇaṃ katheti. Tathārūpo so paccekasambuddho taṃ dassetuṃ ‘‘itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī’’ti vuttaṃ.

ຄຳວ່າ 'ເປັນຜູ້ກ່າວສັນເສີນ' ມີອະທິບາຍວ່າ: ບຸກຄົນບາງຄົນເປັນຜູ້ສັນໂດດ ແຕ່ບໍ່ກ່າວສັນເສີນຄວາມສັນໂດດ. ບຸກຄົນບາງຄົນບໍ່ເປັນຜູ້ສັນໂດດ ແຕ່ກ່າວສັນເສີນຄວາມສັນໂດດ. ບຸກຄົນບາງຄົນບໍ່ເປັນທັງຜູ້ສັນໂດດ ແລະບໍ່ກ່າວສັນເສີນຄວາມສັນໂດດ. ບຸກຄົນບາງຄົນເປັນທັງຜູ້ສັນໂດດ ແລະກ່າວສັນເສີນຄວາມສັນໂດດ. ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້ານັ້ນເປັນຜູ້ມີຮູບແບບຢ່າງນັ້ນ (ຄືເປັນທັງຜູ້ສັນໂດດແລະກ່າວສັນເສີນຄວາມສັນໂດດ), ເພື່ອສະແດງເຖິງຄຸນນັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ແລະເປັນຜູ້ກ່າວສັນເສີນຄວາມສັນໂດດດ້ວຍຈີວອນຕາມມີຕາມໄດ້'.

Anesananti dūteyyapahiṇagamanānuyogappabhedaṃ nānappakāraṃ anesanaṃ. Appatirūpanti ayuttaṃ. Aladdhā cāti alabhitvā. Yathā ekacco ‘‘kathaṃ nu kho cīvaraṃ labhissāmī’’ti puññavantehi bhikkhūhi saddhiṃ ekato hutvā kohaññaṃ karonto uttasati paritassati, paccekasambuddho evaṃ aladdhā ca cīvaraṃ na paritassati. Laddhā cāti dhammena samena labhitvā. Adhigatoti vigatalobhagiddho. Amucchitoti adhimattataṇhāya mucchanaṃ anāpanno. Anajjhāpannoti taṇhāya anotthaṭo apariyonaddho. Ādīnavadassāvīti anesanāpattiyañca gadhitaparibhoge ca ādīnavaṃ passamāno. Nissaraṇapaññoti ‘‘yāvadeva sītassa paṭighātāyā’’ti (ma. ni. 1.23; a. ni. 6.58) vuttaṃ nissaraṇameva pajānanto.

ຄຳວ່າ 'ການສະແຫວງຫາທີ່ບໍ່ສົມຄວນ (ອະເນສະນາ)' ຄື ອະເນສະນາ ມີປະການຕ່າງໆ ເປັນຕົ້ນວ່າ ການປະກອບອາຊີບເປັນທູດ, ການຮັບໃຊ້ສົ່ງຂ່າວ ແລະການໄປມາຫາສູ່. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເໝາະສົມ' ຄື ບໍ່ຄວນ. ຄຳວ່າ 'ແລະເມື່ອບໍ່ໄດ້' ຄື ບໍ່ໄດ້ຮັບ. ອະທິບາຍວ່າ ບຸກຄົນບາງຄົນຄິດວ່າ 'ເຮົາຈັກໄດ້ຈີວອນແນວໃດໜໍ' ແລ້ວເຂົ້າຮ່ວມກັບພິກຂຸຜູ້ມີບຸນທັງຫຼາຍ ເຮັດຄວາມຫຼອກລວງ (ໂກຫັນຍະ) ຍ່ອມສະດຸ້ງຫວາດຫວັ່ນ, ແຕ່ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ເຖິງແມ່ນບໍ່ໄດ້ຈີວອນ ກໍບໍ່ຫວາດຫວັ່ນຢ່າງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ແລະເມື່ອໄດ້ແລ້ວ' ຄື ໄດ້ມາໂດຍທຳ ໂດຍຄວາມສະເໝີພາບ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ບັນລຸແລ້ວ (ອະທິຄະຕະ)' ຄື ຜູ້ປາສະຈາກຄວາມໂລບແລະຄວາມຢາກໄດ້. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ສະຫຍົບ (ອະມຸດສິຕະ)' ຄື ບໍ່ເຖິງຄວາມສະຫຍົບມົວເມົາດ້ວຍຕັນຫາຢ່າງແຮງກ້າ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ພົວພັນ (ອະນັດຊາປັນນະ)' ຄື ບໍ່ຖືກຕັນຫາຄອບງຳແລະຮັດຮຶງໄວ້. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ເຫັນໂທດ (ອາທີນະວະທັດສາວີ)' ຄື ຜູ້ເຫັນໂທດໃນການຕ້ອງອາບັດເພາະອະເນສະນາ ແລະໃນການໃຊ້ສອຍດ້ວຍຄວາມສະຫຍົບມົວເມົາ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີປັນຍາເປັນເຄື່ອງສະລັດອອກ (ນິດສະຣະນະປັນໂຍ)' ຄື ຜູ້ຮູ້ທົ່ວເຖິງການສະລັດອອກ ດັ່ງທີ່ຕັດໄວ້ວ່າ 'ພຽງເພື່ອປ້ອງກັນຄວາມໜາວ' ເປັນຕົ້ນ.

Itarītaracīvarasantuṭṭhiyāti yena kenaci cīvarena santuṭṭhiyā. Nevattānukkaṃsetīti yathā panidhekacco ‘‘ahaṃ paṃsukūliko, mayā upasampadamāḷeyeva paṃsukūlikaṅgaṃ gahitaṃ, ko mayā sadiso atthī’’ti attukkaṃsanaṃ karoti. Evaṃ so attukkaṃsanaṃ na karoti. Na paraṃ vambhetīti ‘‘ime panaññe bhikkhū na paṃsukūlikāti vā paṃsukūlikamattampi etesaṃ natthī’’ti vā evaṃ paraṃ na vambheti. Yo hi tattha dakkhoti yo tasmiṃ cīvarasantose vaṇṇavādī. Tāsu vā dakkho cheko byatto. Analasoti sātaccakiriyāya ālasiyavirahito. Sampajāno patissatoti sampajānapaññāya ceva satiyā ca yutto. Ariyavaṃse ṭhitoti ariyavaṃse patiṭṭhito.

ຄຳວ່າ Itarītaracīvarasantuṭṭhiyā (ຄວາມຍິນດີດ້ວຍຈີວອນຕາມມີຕາມໄດ້) ຄື ຄວາມຍິນດີດ້ວຍຈີວອນໃດໆກໍຕາມ. ຄຳວ່າ Nevattānukkaṃseti (ບໍ່ຍົກຕົນເອງ) ຄື ເໝືອນຢ່າງວ່າ ພິກຂຸບາງຮູບໃນພຣະທັມມະວິນັຍນີ້ ຍ່ອມຍົກຕົນເອງວ່າ 'ເຮົາເປັນຜູ້ຖືຜ້າບັງສະກຸນ, ເຮົາສະມາດານທຸດົງຄະຄຸນຂໍ້ຖືຜ້າບັງສະກຸນຕັ້ງແຕ່ຕອນອຸປະສົມບົດໃນມົນທົນພິທີ, ໃຜຈະສະເໝີເໝືອນເຮົາໄດ້'. ພິກຂຸນັ້ນຍ່ອມບໍ່ຍົກຕົນເອງຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ Na paraṃ vambheti (ບໍ່ຂົ່ມຜູ້ອື່ນ) ຄື ຍ່ອມບໍ່ຂົ່ມຜູ້ອື່ນຢ່າງນີ້ວ່າ 'ສ່ວນພິກຂຸອື່ນໆເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ແມ່ນຜູ້ຖືຜ້າບັງສະກຸນ ຫຼື ແມ່ນແຕ່ຜ້າບັງສະກຸນພຽງເລັກນ້ອຍກໍບໍ່ມີແກ່ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນ'. ຄຳວ່າ Yo hi tattha dakkho (ຜູ້ໃດເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນຄວາມສັນໂດດນັ້ນ) ຄື ຜູ້ໃດເປັນຜູ້ກ່າວສັນເສີນໃນຄວາມສັນໂດດດ້ວຍຈີວອນນັ້ນ, ຫຼື ວ່າເປັນຜູ້ສະຫຼາດ, ສ່ຽວຊານ, ແຄ້ວຄ່ອງໃນຄວາມສັນໂດດເຫຼົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ Analaso (ບໍ່ກຽດຄ້ານ) ຄື ເປັນຜູ້ປາສະຈາກຄວາມກຽດຄ້ານດ້ວຍການເຮັດຄວາມພຽນຕິດຕໍ່ກັນ. ຄຳວ່າ Sampajāno patissato (ມີສຳປະຊັນຍະ ມີສະຕິ) ຄື ປະກອບດ້ວຍປັນຍາເຄື່ອງຮູ້ທົ່ວເຖິງ ແລະ ສະຕິ. ຄຳວ່າ Ariyavaṃse ṭhito (ຕັ້ງຢູ່ໃນອະລິຍະວົງ) ຄື ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນອະລິຍະວົງ.

Itarītarena piṇḍapātenāti yena kenaci piṇḍapātena. Etthapi piṇḍapāto jānitabbo, piṇḍapātakhettaṃ jānitabbaṃ, piṇḍapātasantoso jānitabbo, piṇḍapātapaṭisaṃyuttaṃ dhutaṅgaṃ jānitabbaṃ. Tattha piṇḍapātoti odano kummāso sattu maccho maṃsaṃ khīraṃ dadhi sappi navanītaṃ telaṃ madhu phāṇitaṃ yāgu khādanīyaṃ sāyanīyaṃ lehanīyanti soḷasa piṇḍapātā.

ຄຳວ່າ Itarītarena piṇḍapātena (ດ້ວຍບິນທະບາດຕາມມີຕາມໄດ້) ຄື ດ້ວຍບິນທະບາດໃດໆກໍຕາມ. ໃນຂໍ້ນີ້ ຄວນຊາບບິນທະບາດ, ຄວນຊາບບິນທະບາດເຂດ (ແຫຼ່ງທີ່ມາແຫ່ງບິນທະບາດ), ຄວນຊາບບິນທະບາດສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດໃນບິນທະບາດ), ຄວນຊາບທຸດົງຄະຄຸນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບບິນທະບາດ. ໃນບັນດາຂໍ້ເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ບິນທະບາດ ໄດ້ແກ່ ບິນທະບາດ ໑໖ ປະເພດ ຄື: ເຂົ້າສຸກ, ເຂົ້າໜົມແປ້ງ, ເຂົ້າຕູ, ປາ, ຊີ້ນ, ນ້ຳນົມສົດ, ນ້ຳນົມສົ້ມ, ເນີຍໃສ, ເນີຍຂຸ້ນ, ນ້ຳມັນ, ນ້ຳເຜິ້ງ, ນ້ຳອ້ອຍ, ເຂົ້າຕົ້ມ, ຂອງຂົບຄ້ຽວ, ຂອງລິ້ມລົດ, ຂອງເລຍ.

Piṇḍapātakhettanti [Pg.114] saṅghabhattaṃ uddesabhattaṃ nimantanaṃ salākabhattaṃ pakkhikaṃ uposathikaṃ pāṭipadikaṃ āgantukabhattaṃ gamikabhattaṃ gilānabhattaṃ gilānupaṭṭhākabhattaṃ dhurabhattaṃ kuṭibhattaṃ vārabhattaṃ vihārabhattanti pannarasa piṇḍapātakhettāni.

ທີ່ຊື່ວ່າ ບິນທະບາດເຂດ (ແຫຼ່ງທີ່ມາແຫ່ງບິນທະບາດ) ໄດ້ແກ່ ບິນທະບາດເຂດ ໑໕ ປະເພດ ຄື: ສັງຄະພັດ (ພັດເພື່ອສົງ), ອຸເທສະພັດ (ພັດທີ່ອຸທິດໃຫ້), ນິມົນຕະນະພັດ (ພັດຕາມນິມົນ), ສະລາກະພັດ (ພັດຈັບສະຫຼາກ), ປັກຂິກະພັດ (ພັດປະຈຳປັກ), ອຸໂປສະຖິກະພັດ (ພັດໃນວັນອຸໂປສົດ), ປາຕິປະທິກະພັດ (ພັດໃນວັນແຮມ ໑ ຄ່ຳ), ອາຄັນຕຸກະພັດ (ພັດສຳລັບພຣະອາຄັນຕຸກະ), ຄະມິກະພັດ (ພັດສຳລັບພຣະຜູ້ກຽມເດີນທາງ), ຄิລານະພັດ (ພັດສຳລັບພຣະອາພາດ), ຄິລານຸປັດຖາກະພັດ (ພັດສຳລັບພຣະຜູ້ອຸປະຖາກພຣະອາພາດ), ທຸຣະພັດ (ພັດປະຈຳຕຳແໜ່ງ ຫຼື ພັດທີ່ເປັນພາລະ), ກຸຕິພັດ (ພັດປະຈຳກຸຕິ), ວາຣະພັດ (ພັດຕາມວາລະ), ວິຫາຣະພັດ (ພັດປະຈຳວິຫານ).

Piṇḍapātasantosoti piṇḍapāte vitakkasantoso gamanasantoso pariyesanasantoso paṭilābhasantoso paṭiggahaṇasantoso mattapaṭiggahaṇasantoso loluppavivajjanasantoso yathālābhasantoso yathābalasantoso yathāsāruppasantoso upakārasantoso parimāṇasantoso paribhogasantoso sannidhiparivajjanasantoso vissajjanasantosoti pannarasa santosā. Tattha sādako bhikkhu mukhaṃ dhovitvā vitakketi. Piṇḍapātikena pana gaṇena saddhiṃ caratā sāyaṃ therupaṭṭhānakāle ‘‘sve kattha piṇḍāya carissāmā’’ti ‘‘asukagāme, bhante’’ti ettakaṃ cintetvā tato paṭṭhāya na vitakketabbaṃ. Ekacārikena vitakkamāḷake ṭhatvā vitakketabbaṃ. Tato paṭṭhāya vitakkento pana ariyavaṃsā cuto hoti paribāhiro. Ayaṃ vitakkasantoso nāma. Piṇḍāya pavisantena pana ‘‘kuhiṃ labhissāmī’’ti acintetvā kammaṭṭhānasīsena gantabbaṃ. Ayaṃ gamanasantoso nāma. Pariyesantena yaṃ vā taṃ vā aggahetvā lajjiṃ pesalameva gahetvā pariyesitabbaṃ. Ayaṃ pariyesanasantoso nāma. Dūratova āhariyamānaṃ disvā ‘‘etaṃ manāpaṃ, etaṃ amanāpa’’nti cittaṃ na uppādetabbaṃ. Ayaṃ paṭilābhasantoso nāma. ‘‘Idaṃ manāpaṃ gaṇhissāmi, idaṃ amanāpaṃ na gaṇhissāmī’’ti acintetvā yaṃ kiñci yāpanamattaṃ gahetabbameva. Ayaṃ paṭiggahaṇasantoso nāma.

ທີ່ຊື່ວ່າ ບິນທະບາດສັນໂດດ ໄດ້ແກ່ ຄວາມສັນໂດດ ໑໕ ປະເພດ ຄື: ວິຕົກສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດໃນການຄິດ), ຄະມະນະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດໃນການໄປ), ປະຣິເຍສະນະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດໃນການສະແຫວງຫາ), ປະຕິລາພະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດໃນການໄດ້ຮັບ), ປະຕິຄະຫະນະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດໃນການຮັບ), ມັດຕະປະຕິຄະຫະນະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດໃນການຮັບພໍປະມານ), ໂລລຸບປະວິວັດຊະນະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດດ້ວຍການເວັ້ນຄວາມໂລບ), ຍະຖາລາພະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດຕາມທີ່ໄດ້), ຍະຖາພະລະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດຕາມກຳລັງ), ຍະຖາສາຣຸບປະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດຕາມສົມຄວນ), ອຸປະການະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດໂດຍເຫັນແກ່ອຸປະການ), ປະຣິມານະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດໃນປະລິມານ), ປະຣິໂພຄະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດໃນການບໍລິໂພກ), ສັນນິທິປະຣິວັດຊະນະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດດ້ວຍການເວັ້ນການສະສົມ), ວິສັດຊະນະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດໃນການສະຫຼະ). ໃນບັນດາຄວາມສັນໂດດເຫຼົ່ານັ້ນ ພິກຂຸຜູ້ໃຝ່ດີ ລ້າງໜ້າແລ້ວຍ່ອມຄິດ. ແຕ່ພິກຂຸຜູ້ທ່ຽວບິນທະບາດຮ່ວມກັບໝູ່ຄະນະ ໃນເວລາບຳລຸງພຣະເຖຣະຕອນແລງ ຄິດພຽງເທົ່ານີ້ວ່າ 'ມື້ອື່ນພວກເຮົາຈະທ່ຽວບິນທະບາດຢູ່ໃສ?' 'ຢູ່ບ້ານນັ້ນ ຂ້ານ້ອຍ' ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນໄປ ບໍ່ຄວນຄິດ (ກັງວົນ) ອີກ. ສ່ວນພິກຂຸຜູ້ທ່ຽວໄປຮູບດຽວ ຄວນຢືນຄິດຢູ່ທີ່ລານແຫ່ງຄວາມຄິດ. ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນໄປ ຫາກຍັງຄິດ (ກັງວົນ) ຢູ່ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ເຄື່ອນຈາກອະລິຍະວົງ ເປັນຄົນພາຍນອກ. ນີ້ຊື່ວ່າ ວິຕົກສັນໂດດ. ສ່ວນພິກຂຸເມື່ອຈະເຂົ້າໄປບິນທະບາດ ບໍ່ຄວນຄິດວ່າ 'ເຮົາຈະໄດ້ຢູ່ໃສ?' ຄວນໄປໂດຍມີກັມມັດຖານເປັນປະທານ. ນີ້ຊື່ວ່າ ຄະມະນະສັນໂດດ. ເມື່ອສະແຫວງຫາ ບໍ່ຄວນເລືອກຮັບເອົາສິ່ງນັ້ນສິ່ງນີ້ ຄວນສະແຫວງຫາໂດຍຖືເອົາສະເພາະຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ ມີສີລອັນເປັນທີ່ຮັກ. ນີ້ຊື່ວ່າ ປະຣິຍະສະນະສັນໂດດ. ເມື່ອເຫັນຂອງທີ່ເຂົານຳມາແຕ່ໄກ ບໍ່ຄວນໃຫ້ຈິດເກີດຂຶ້ນວ່າ 'ສິ່ງນີ້ໜ້າພໍໃຈ, ສິ່ງນີ້ບໍ່ໜ້າພໍໃຈ'. ນີ້ຊື່ວ່າ ປະຕິລາພະສັນໂດດ. ບໍ່ຄວນຄິດວ່າ 'ເຮົາຈະຮັບສິ່ງທີ່ໜ້າພໍໃຈນີ້, ບໍ່ຮັບສິ່ງທີ່ບໍ່ໜ້າພໍໃຈນີ້' ຄວນຮັບເອົາແຕ່ພຽງສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງພໍຍັງຊີວິດໃຫ້ເປັນໄປເທົ່ານັ້ນ. ນີ້ຊື່ວ່າ ປະຕິຄະຫະນະສັນໂດດ.

Ettha pana deyyadhammo bahu, dāyako appaṃ dātukāmo, appaṃ gahetabbaṃ. Deyyadhammo bahu, dāyakopi bahudātukāmo, pamāṇeneva gahetabbaṃ. Deyyadhammopi na bahu, dāyakopi appaṃ dātukāmo, appaṃ gahetabbaṃ. Deyyadhammo na bahu, dāyako pana bahudātukāmo, pamāṇena gahetabbaṃ. Paṭiggahaṇasmiñhi mattaṃ ajānanto manussānaṃ pasādaṃ makkheti, saddhādeyyaṃ vinipāteti, sāsanaṃ na karoti. Vijātamātuyāpissa cittaṃ gahetuṃ na sakkoti. Iti mattaṃ jānitvāva paṭiggahetabbanti ayaṃ mattapaṭiggahaṇasantoso nāma. Aḍḍhakulāniyeva agantvā dvārapaṭipāṭiyā [Pg.115] gantabbaṃ. Ayaṃ loluppavivajjanasantoso nāma. Yathālābhasantosādayo cīvare vuttanayā eva.

ໃນຂໍ້ນີ້ ຫາກໄທຍະທັມມີຫຼາຍ ແຕ່ທາຍົກປາຖະໜາຈະຖວາຍໜ້ອຍ ຄວນຮັບເອົາໜ້ອຍ. ຫາກໄທຍະທັມມີຫຼາຍ ແລະ ທາຍົກກໍປາຖະໜາຈະຖວາຍຫຼາຍ ຄວນຮັບເອົາແຕ່ພໍປະມານເທົ່ານັ້ນ. ຫາກໄທຍະທັມມີບໍ່ຫຼາຍ ແລະ ທາຍົກກໍປາຖະໜາຈະຖວາຍໜ້ອຍ ຄວນຮັບເອົາໜ້ອຍ. ຫາກໄທຍະທັມມີບໍ່ຫຼາຍ ແຕ່ທາຍົກປາຖະໜາຈະຖວາຍຫຼາຍ ຄວນຮັບເອົາແຕ່ພໍປະມານ. ເພາະວ່າ ຜູ້ບໍ່ຮູ້ປະມານໃນການຮັບ ຍ່ອມທຳລາຍຄວາມເລື່ອມໃສຂອງມະນຸດທັງຫຼາຍ, ຍ່ອມທຳລາຍສິ່ງທີ່ເຂົາຖວາຍດ້ວຍສັດທາ, ຍ່ອມບໍ່ເຮັດຕາມຄຳສອນ. ແມ່ນແຕ່ຈິດຂອງມານດາຜູ້ໃຫ້ກຳເນີດ ກໍບໍ່ອາດຈະຮັກສາໄວ້ໄດ້. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຄວນຮູ້ປະມານແລ້ວຈຶ່ງຮັບ ນີ້ຊື່ວ່າ ມັດຕະປະຕິຄະຫະນະສັນໂດດ. ບໍ່ຄວນໄປສະເພາະຕະກູນທີ່ຮັ່ງມີ ຄວນໄປຕາມລຳດັບປະຕູເຮືອນ. ນີ້ຊື່ວ່າ ໂລລຸບປະວິວັດຊະນະສັນໂດດ. ສ່ວນຍະຖາລາພະສັນໂດດເປັນຕົ້ນ ມີນັຍຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເລື່ອງຈີວອນ.

Piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā ‘‘samaṇadhammaṃ anupālessāmī’’ti evaṃ upakāraṃ ñatvā paribhuñjanaṃ upakārasantoso nāma. Pattaṃ pūretvā ānītaṃ na paṭiggahetabbaṃ. Anupasampanne sati tena gāhāpetabbaṃ, asati āharāpetvā paṭiggahaṇaparimāṇamattaṃ gahetabbaṃ. Ayaṃ parimāṇasantoso nāma. Jighacchāya paṭivinodanaṃ ‘‘na idamettha nissaraṇa’’nti evaṃ paribhuñjanaṃ paribhogasantoso nāma. Nidahitvā na paribhuñjitabbaṃ. Ayaṃ sannidhiparivajjanasantoso nāma. Mukhaṃ anoloketvā sāraṇīyadhamme ṭhitena vissajjetabbaṃ. Ayaṃ vissajjanasantoso nāma.

ການບໍລິໂພກບິນທະບາດໂດຍຮູ້ເຖິງອຸປະການຢ່າງນີ້ວ່າ 'ເຮົາບໍລິໂພກບິນທະບາດແລ້ວ ຈະບຳເພັນສະມະນະທັມ' ຊື່ວ່າ ອຸປະການະສັນໂດດ. ບິນທະບາດທີ່ເຂົານຳມາຖວາຍຈົນເຕັມບາດ ບໍ່ຄວນຮັບທັງໝົດ. ເມື່ອມີອະນຸປະສຳບັນ (ຄະລຶຫັດ ຫຼື ສາມະເນນ) ຢູ່ ຄວນໃຫ້ຜູ້ນັ້ນຮັບເອົາໄວ້, ເມື່ອບໍ່ມີ ຄວນໃຫ້ນຳມາແລ້ວຮັບເອົາແຕ່ພຽງປະລິມານທີ່ຄວນຮັບ. ນີ້ຊື່ວ່າ ປະຣິມານະສັນໂດດ. ການບໍລິໂພກເພື່ອບັນເທົາຄວາມຫິວ ໂດຍຄິດວ່າ 'ການບໍລິໂພກນີ້ ບໍ່ແມ່ນທາງອອກ (ບໍ່ແມ່ນເພື່ອຄວາມເພີດເພີນ)' ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ປະຣິໂພຄະສັນໂດດ. ບໍ່ຄວນເກັບສະສົມໄວ້ແລ້ວບໍລິໂພກ. ນີ້ຊື່ວ່າ ສັນນິທິປະຣິວັດຊະນະສັນໂດດ. ພິກຂຸຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນສາຣານີຍະທັມ ຄວນສະຫຼະ (ແບ່ງປັນ) ໂດຍບໍ່ຕ້ອງເບິ່ງໜ້າ (ບໍ່ເລືອກທີ່ຮັກມັກຊັງ). ນີ້ຊື່ວ່າ ວິສັດຊະນະສັນໂດດ.

Piṇḍapātapaṭisaṃyuttāni pana pañca dhutaṅgāni piṇḍapātikaṅgaṃ sapadānacārikaṅgaṃ ekāsanikaṅgaṃ pattapiṇḍikaṅgaṃ khalupacchābhattikaṅganti. Iti piṇḍapātasantosamahāariyavaṃsaṃ pūrayamāno paccekasambuddho imāni pañca dhutaṅgāni gopeti, imāni gopento piṇḍapātasantosamahāariyavaṃsavasena santuṭṭho hoti. Vaṇṇavādītiādīni vuttanayeneva veditabbāni.

ສ່ວນທຸດົງຄະຄຸນ ໕ ປະການທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບບິນທະບາດ ຄື: ປິ່ນທະປາຕິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືທ່ຽວບິນທະບາດເປັນວັດ), ສະປະທານະຈາຣິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືທ່ຽວບິນທະບາດໄປຕາມລຳດັບເຮືອນເປັນວັດ), ເອກາສະນິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືການນັ່ງສັນອານາສະນະດຽວເປັນວັດ), ປັດຕະປິ່ນທິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືການສັນສະເພາະໃນບາດເປັນວັດ), ຂະລຸປັດສານະພັດຕິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືການຫ້າມພັດທີ່ນຳມາຖວາຍພາຍຫຼັງເປັນວັດ). ພຣະປັດເຈກະພຸດທະ ເມື່ອຈະບຳເພັນບິນທະບາດສັນໂດດມະຫາອະລິຍະວົງໃຫ້ບໍລິບູນ ຍ່ອມຮັກສາທຸດົງຄະຄຸນ ໕ ປະການເຫຼົ່ານີ້, ເມື່ອຮັກສາທຸດົງຄະຄຸນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເປັນຜູ້ສັນໂດດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບິນທະບາດສັນໂດດມະຫາອະລິຍະວົງ. ຄຳວ່າ Vaṇṇavādī (ຜູ້ກ່າວສັນເສີນ) ເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບຕາມນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

Senāsanānīti idha senāsanaṃ jānitabbaṃ, senāsanakhettaṃ jānitabbaṃ, senāsanasantoso jānitabbo, senāsanapaṭisaṃyuttadhutaṅgaṃ jānitabbaṃ. Tattha senāsananti mañco pīṭhaṃ bhisi bimbohanaṃ vihāro aḍḍhayogo pāsādo hammiyaṃ guhā leṇaṃ aṭṭo māḷo veḷugumbo rukkhamūlaṃ yattha vā pana bhikkhū paṭikkamantīti imāni pannarasa senāsanāni.

ຄຳວ່າ Senāsanāni (ເສນາສະນະທັງຫຼາຍ) ໃນຂໍ້ນີ້ ຄວນຊາບເສນາສະນະ, ຄວນຊາບເສນາສະນະເຂດ (ແຫຼ່ງທີ່ມາແຫ່ງເສນາສະນະ), ຄວນຊາບເສນາສະນະສັນໂດດ (ຄວາມສັນໂດດໃນເສນາສະນະ), ຄວນຊາບທຸດົງຄະຄຸນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບເສນາສະນະ. ໃນບັນດາຂໍ້ເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ເសນາສະນະ ໄດ້ແກ່ ເສນາສະນະ ໑໕ ປະເພດ ຄື: ຕຽງ, ຕັ່ງ, ຟູກ, ໝອນ, ວິຫານ, ອັດທະໂຍຄະ (ເຮືອນມຸງຊົ່ວຂ້າງ), ປາສາດ, ຫໍປຣາສາດໂລ່ງ, ຖ້ຳ, ຊອກຫີນ, ຫໍສູງ, ลານ, ກໍໄຜ່, ໂຄນໄມ້, ຫຼື ບ່ອນໃດກໍຕາມທີ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍອາໄສຢູ່.

Senāsanakhettanti saṅghato vā gaṇato vā ñātito vā mittato vā attano vā dhanena paṃsukūlaṃ vāti cha khettāni.

ທີ່ຊື່ວ່າ ເສນາສະນະເຂດ (ແຫຼ່ງທີ່ມາແຫ່ງເສນາສະນະ) ໄດ້ແກ່ ເຂດ ໖ ປະເພດ ຄື: ໄດ້ມາຈາກສົງ, ຈາກຄະນະ, ຈາກຍາດຕິພີ່ນ້ອງ, ຈາກມິດສະຫາຍ, ດ້ວຍຊັບຂອງຕົນເອງ, ຫຼື ເປັນຂອງບັງສະກຸນ (ບໍ່ມີເຈົ້າຂອງ).

Senāsanasantosoti senāsane vitakkasantosādayo pannarasa santosā. Te piṇḍapāte vuttanayeneva veditabbā. Senāsanapaṭisaṃyuttāni pana pañca dhutaṅgāni āraññikaṅgaṃ rukkhamūlikaṅgaṃ abbhokāsikaṅgaṃ sosānikaṅgaṃ yathāsanthatikaṅganti. Iti senāsanasantosaṃ mahāariyavaṃsaṃ pūrayamāno paccekasambuddho imāni pañca dhutaṅgāni gopeti, imāni gopento senāsanasantosamahāariyavaṃsavasena santuṭṭho hoti.

ທີ່ຊື່ວ່າ ເສນາສະນະສັນໂດດ ໄດ້ແກ່ ຄວາມສັນໂດດ ໑໕ ປະເພດ ມີວິຕົກສັນໂດດໃນເສນາສະນະເປັນຕົ້ນ. ຄວາມສັນໂດດເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຊາບຕາມນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນເລື່ອງບິນທະບາດ. ສ່ວນທຸດົງຄະຄຸນ ໕ ປະການທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບເສນາສະນະ ຄື: ອາຣັນຍິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືການຢູ່ປ່າເປັນວັດ), ຮຸກຂະມູລິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືການຢູ່ໂຄນໄມ້ເປັນວັດ), ອັບໂພກາສິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືການຢູ່ໃນທີ່ແຈ້ງເປັນວັດ), ໂສສານິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືການຢູ່ປ່າຊ້າເປັນວັດ), ຍະຖາສັນຖະຕິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືການຢູ່ໃນເສນາສະນະຕາມທີ່ເຂົາຈັດໃຫ້ເປັນວັດ). ພຣະປັດເຈກະພຸດທະ ເມື່ອຈະບຳເພັນເສນາສະນະສັນໂດດມະຫາອະລິຍະວົງໃຫ້ບໍລິບູນ ຍ່ອມຮັກສາທຸດົງຄະຄຸນ ໕ ປະການເຫຼົ່ານີ້, ເມື່ອຮັກສາທຸດົງຄະຄຸນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເປັນຜູ້ສັນໂດດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເສນາສະນະສັນໂດດມະຫາອະລິຍະວົງ.

Iti [Pg.116] āyasmā dhammasenāpati sāriputtatthero pathaviṃ pattharamāno viya sāgarakucchiṃ pūrayamāno viya ākāsaṃ vitthārayamāno viya ca paṭhamaṃ cīvarasantosaṃ ariyavaṃsaṃ kathetvā candaṃ uṭṭhāpento viya sūriyaṃ ullaṅghento viya ca dutiyapiṇḍapātasantosaṃ kathetvā sineruṃ ukkhipento viya tatiyaṃ senāsanasantosaṃ ariyavaṃsaṃ kathetvā idāni gilānapaccayasantosaṃ ariyavaṃsaṃ kathetuṃ ‘‘santuṭṭho hoti itarītarena gilānapaccayabhesajjaparikkhārenā’’tiādimāha. Taṃ piṇḍapātagatikameva. Tattha yathālābhayathābalayathāsāruppasantoseneva santussitabbaṃ. Bhāvanārāmaariyavaṃso pana idha anāgato, nesajjikaṅgaṃ bhāvanārāmaariyavaṃsaṃ bhajati (dī. ni. aṭṭha. 3.309; a. ni. aṭṭha. 2.4.28). Vuttampi cetaṃ –

ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະສາຣີບຸດເຖຣະ ຜູ້ເປັນພຣະທັມມະເສນາບໍດີ ເໝືອນດັ່ງແຜ່ແຜ່ນດິນອອກໄປ, ເໝືອນດັ່ງເຮັດໃຫ້ທ້ອງມະຫາສະໝຸດເຕັມປ່ຽມ, ແລະ ເໝືອນດັ່ງຂະຫຍາຍທ້ອງຟ້າໃຫ້ກວ້າງຂວາງ ເມື່ອໄດ້ກ່າວເຖິງອະລິຍະວົງຂໍ້ທີ ໑ ຄື ຈີວອນສັນໂດດແລ້ວ, ແລະ ເໝືອນດັ່ງເຮັດໃຫ້ດວງຈັນຂຶ້ນ, ເໝືອນດັ່ງເຮັດໃຫ້ດວງອາທິດອຸທັຍ ເມື່ອໄດ້ກ່າວເຖິງອະລິຍະວົງຂໍ້ທີ ໒ ຄື ບິນທະບາດສັນໂດດແລ້ວ, ແລະ ເໝືອນດັ່ງຍົກພູເຂົາສิເນຣຸຂຶ້ນ ເມື່ອໄດ້ກ່າວເຖິງອະລິຍະວົງຂໍ້ທີ ໓ ຄື ເສນາສະນະສັນໂດດແລ້ວ, ບັດນີ້ ເພື່ອຈະກ່າວເຖິງອະລິຍະວົງຂໍ້ຄິລານະປັດໄຈສັນໂດດ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'santuṭṭho hoti itarītarena gilānapaccayabhesajjaparikkhārena' (ຍ່ອມຍິນດີດ້ວຍບໍລິຂານຄືຢາຮັກສາໂລກອັນເປັນປັດໄຈແກ່ຄົນໄຂ້ຕາມມີຕາມໄດ້). ຂໍ້ນັ້ນມີນັຍຄືກັນກັບເລື່ອງບິນທະບາດນັ້ນເອງ. ໃນຂໍ້ນັ້ນ ພຶງຍິນດີດ້ວຍຄວາມສັນໂດດຕາມທີ່ໄດ້, ຕາມກຳລັງ ແລະ ຕາມສົມຄວນເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນພາວະນາຣາມະອະລິຍະວົງ (ອະລິຍະວົງຄືຄວາມຍິນດີໃນການພາວະນາ) ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້, ແຕ່ເນສັດຊິກັງຄະ (ອົງແຫ່ງຜູ້ຖືການນັ່ງເປັນວັດ) ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງພາວະນາຣາມະອະລິຍະວົງ. ສົມຈິງດັ່ງຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ —

‘‘Pañca senāsane vuttā, pañca āhāranissitā;

Eko vīriyasaṃyutto, dve ca cīvaranissitā’’ti. (dī. ni. aṭṭha. 3.309;

a. ni. aṭṭha. 2.4.28);

'(ທຸດົງຄະຄຸນ) ໕ ປະການ ກ່າວໄວ້ໃນເລື່ອງເສນາສະນະ, ໕ ປະການ ອາໄສອາຫານ, ໑ ປະການ ປະກອບດ້ວຍຄວາມພຽນ, ແລະ ໒ ປະການ ອາໄສຈີວອນ'.

Porāṇe aggaññe ariyavaṃse ṭhitoti ettha porāṇeti na adhunuppattike. Aggaññeti aggehi jānitabbe. Ariyavaṃseti ariyānaṃ vaṃse. Yathā hi khattiyavaṃso brāhmaṇavaṃso vessavaṃso suddavaṃso samaṇavaṃso kulavaṃso rājavaṃso, evamayampi aṭṭhamo ariyavaṃso, ariyatanti ariyapaveṇi nāma hoti. So kho panāyaṃ vaṃso imesaṃ vaṃsānaṃ mūlagandhādīnaṃ kālānusārigandhādayo viya aggamakkhāyati. Ke pana te ariyā, yesaṃ eso vaṃsoti? Ariyā vuccanti buddhā ca paccekabuddhā ca tathāgatasāvakā ca, etesaṃ ariyānaṃ vaṃsoti ariyavaṃso. Ito pubbe hi satasahassakappādhikānaṃ catunnaṃ asaṅkhyeyyānaṃ matthake taṇhaṅkaro medhaṅkaro saraṇaṅkaro dīpaṅkaroti cattāro buddhā uppannā, te ariyā, tesaṃ ariyānaṃ vaṃsoti ariyavaṃso. Tesaṃ buddhānaṃ parinibbānato aparabhāge asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā koṇḍañño nāma buddho uppanno…pe… imasmiṃ kappe kakusandho koṇāgamano kassapo amhākaṃ bhagavā gotamoti cattāro buddhā uppannā, tesaṃ ariyānaṃ vaṃsoti ariyavaṃso. Api ca atītānāgatapaccuppannānaṃ sabbabuddhapaccekabuddhabuddhasāvakānaṃ ariyānaṃ vaṃsoti ariyavaṃso, tasmiṃ ariyavaṃse (a. ni. aṭṭha. 2.4.28). Ṭhitoti patiṭṭhito. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ.

ຄຳວ່າ Porāṇe aggaññe ariyavaṃse ṭhito (ຕັ້ງຢູ່ໃນອະລິຍະວົງອັນເປັນເລີດ ເປັນຂອງເກົ່າແກ່) ໃນຂໍ້ນັ້ນ ຄຳວ່າ Porāṇe (ໃນຂອງເກົ່າແກ່) ຄື ບໍ່ແມ່ນເກີດຂຶ້ນໃນປັດຈຸບັນ. ຄຳວ່າ Aggaññe (ອັນເປັນເລີດ) ຄື ພຶງຊາບວ່າເປັນສິ່ງທີ່ປະເສີດສຸດ. ຄຳວ່າ Ariyavaṃse (ໃນອະລິຍະວົງ) ຄື ໃນວົງແຫ່ງພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍ. ເພາະວ່າ ເໝືອນຢ່າງວົງແຫ່ງກະສັດ, ວົງແຫ່ງພຣາມ, ວົງແຫ່ງແພດ, ວົງແຫ່ງສູດ, ວົງແຫ່ງສະມະນະ, ວົງແຫ່ງຕະກູນ, ວົງແຫ່ງພຣະຣາຊາ ມີຢູ່ຢ່າງໃດ, ອະລິຍະວົງນີ້ກໍເປັນວົງທີ ໘ ຢ່າງນັ້ນ, ຄວາມເປັນພຣະອະລິຍະ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະລິຍະປະເພນີ. ກໍອະລິຍະວົງນັ້ນແລ ຍ່ອມປາກົດວ່າເປັນເລີດກວ່າວົງເຫຼົ່ານີ້ ເໝືອນຢ່າງກິ່ນກິດສະໜາເປັນຕົ້ນ ເປັນເລີດກວ່າກິ່ນຮາກໄມ້ເປັນຕົ້ນ. ກໍພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນແມ່ນໃຜ ທີ່ວົງນີ້ເປັນຂອງພວກເພິ່ນ? ພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ແລະ ພຣະສາວົກຂອງພຣະທະຖາຄົດ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ພຣະອະລິຍະເຈົ້າ, ວົງຂອງພຣະອະລິຍະເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະລິຍະວົງ. ເພາະວ່າ ໃນອະດີດ ລ່ວງເລີຍມາໄດ້ ໔ ອະສົງໄຂ ແສນມະຫາກັບ ມີພຣະພຸດທະເຈົ້າ ໔ ພຣະອົງ ຄື: ພຣະຕັນຫັງກອນ, ພຣະເມທັງກອນ, ພຣະສະຣະນັງກອນ, ພຣະທີປັງກອນ ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ, ພຣະອົງເຫຼົ່ານັ້ນເປັນພຣະອະລິຍະເຈົ້າ, ວົງຂອງພຣະອະລິຍະເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະລິຍະວົງ. ໃນກາລະຕໍ່ມາ ຫຼັງຈາກການສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິບພານຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ລ່ວງເລີຍມາໄດ້ອະສົງໄຂໜຶ່ງ ພຣະພຸດທະເຈົ້າພຣະນາມວ່າ ໂກນທັນຍະ ບັງເກີດຂຶ້ນ... ລະ... ໃນພັດທະກັບນີ້ ມີພຣະພຸດທະເຈົ້າ ໔ ພຣະອົງ ຄື: ພຣະກົກກຸສັນທະ, ພຣະgoນາຄະມະນະ, ພຣະກັດສະປະ, ພຣະໂຄຕະມະ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກຂອງພວກເຮົາ ບັງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ, ວົງຂອງພຣະອະລິຍະເຈົ້າເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະລິຍະວົງ. ອີກປະການໜຶ່ງ ວົງຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ແລະ ພຣະພຸດທະສາວົກທັງຫຼາຍ ທັງໃນອະດີດ, ອະນາຄົດ ແລະ ປັດຈຸບັນ ຊື່ວ່າ ອະລິຍະວົງ, ໃນອະລິຍະວົງນັ້ນ. ຄຳວ່າ Ṭhito (ຕັ້ງຢູ່) ຄື ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ພຶງຊາບຕາມນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

Aṭṭhamagāthāniddesavaṇṇanā.

ການພັນລະນາເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄາຖາທີ ໘ ຈົບ.

129. Navame [Pg.117] ayaṃ yojanā – dussaṅgahā pabbajitāpi eke, ye asantosābhibhūtā, tathāvidhā eva ca atho gahaṭṭhā gharamāvasantā. Etamahaṃ dussaṅgahabhāvaṃ jigucchanto vipassanaṃ ārabhitvā paccekabodhiṃ adhigatomhīti. Sesaṃ purimanayeneva veditabbaṃ.

໑໒໙. ໃນຄາຖາທີ ໙ ນີ້ ມີການປະກອບຄວາມດັ່ງນີ້ — ບັນພະຊິດບາງພວກກໍລ້ຽງຍາກ ເພາະຖືກຄວາມບໍ່ສັນໂດດຄອບງຳ, ແລະ ຄະລຶຫັດຜູ້ຄອງເຮືອນກໍເປັນຢ່າງນັ້ນເໝືອນກັນ. ເຮົາເບື່ອໜ່າຍຄວາມເປັນຜູ້ລ້ຽງຍາກນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ປາຣົບວິປັດສະນາ ແລ້ວບັນລຸພຣະປັດເຈກະໂພທິຍານ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ພຶງຊາບຕາມນັຍກ່ອນນັ້ນເອງ.

Niddese anassavāti vacanaṃ assavanakā. Avacanakarāti dubbacā. Paṭilomavuttinoti paccanīkaṃ kathanasīlā, paṭimallā hutvā pavattantīti attho. Aññeneva mukhaṃ karontīti ovādadāyake disvā mukhaṃ parivattetvā aññaṃ disābhāgaṃ olokenti. Abyāvaṭo hutvāti avāvaṭo hutvā. Anapekkho hutvāti anallīno hutvā.

ໃນຄຳອະທິບາຍ ຄຳວ່າ anassavā (ຜູ້ບໍ່ເຊື່ອຟັງ) ຄື ຜູ້ບໍ່ຟັງຄຳສັ່ງສອນ. ຄຳວ່າ avacanakarā (ຜູ້ບໍ່ເຮັດຕາມຄຳສັ່ງສອນ) ຄື ຜູ້ວ່າຢາກສອນຍາກ. ຄຳວ່າ paṭilomavuttino (ຜູ້ປະພຶດຂັດຂືນ) ຄື ມີປົກກະຕິເວົ້າຄັດຄ້ານ, ອະທິບາຍວ່າ ປະພຶດຕົນເປັນຄູ່ປັບ. ຄຳວ່າ aññeneva mukhaṃ karonti (ຍ່ອມບ່າຍໜ້າໄປທາງອື່ນ) ຄື ເມື່ອເຫັນຜູ້ໃຫ້ໂອວາດ ຍ່ອມບ່ຽງໜ້າຫຼົບໄປເbິ່ງທິດທາງອື່ນ. ຄຳວ່າ abyāvaṭo hutvā (ເປັນຜູ້ບໍ່ຂວົນຂວາຍ) ຄື ເປັນຜູ້ບໍ່ກັງວົນ. ຄຳວ່າ anapekkho hutvā (ເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມອາໄລ) ຄື ເປັນຜູ້ບໍ່ຕິດພັນ.

Navamagāthāniddesavaṇṇanā.

ການພັນລະນາເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄາຖາທີ ໙ ຈົບ.

130. Dasame oropayitvāti apanetvā. Gihibyañjanānīti kesamassuodātavatthālaṅkāramālāgandhavilepanaitthiputtadāsidāsādīni. Etāni gihibhāvaṃ byañjayanti, tasmā ‘‘gihibyañjanānī’’ti vuccanti. Sañchinnapattoti patitapatto. Chetvānāti maggañāṇena chinditvā. Vīroti maggavīriyasamannāgato. Gihibandhanānīti kāmabandhanāni. Kāmā hi gihīnaṃ bandhanāni. Ayaṃ tāva padattho.

໑໓໐. ໃນຄາຖາທີ ໑໑ ຄຳວ່າ oropayitvā (ປົດອອກແລ້ວ) ຄື ລະເສຍແລ້ວ. ຄຳວ່າ gihibyañjanāni (ເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງຄະລຶຫັດ) ໄດ້ແກ່ ຜົມ, ໜວດ, ຜ້າຂາວ, ເຄື່ອງປະດັບ, ດອກໄມ້, ຂອງຫອມ, ເຄື່ອງລູບໄລ້, ພັນລະຍາ, ບຸດ, ຄົນໃຊ້ຊາຍ, ຄົນໃຊ້ຍິງ ເປັນຕົ້ນ. ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມສະແດງເຖິງຄວາມເປັນຄະລຶຫັດ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງຄະລຶຫັດ'. ຄຳວ່າ sañchinnapatto (ຜູ້ມີໃບຫຼົ່ນແລ້ວ) ຄື ມີໃບຫຼົ່ນແລ້ວ. ຄຳວ່າ chetvānā (ຕັດແລ້ວ) ຄື ຕັດດ້ວຍມັກຄະປັນຍາ. ຄຳວ່າ vīro (ຜູ້ມີຄວາມພຽນ) ຄື ປະກອບດ້ວຍຄວາມພຽນໃນມັກ. ຄຳວ່າ gihibandhanāni (ເຄື່ອງຜູກມັດຂອງຄະລຶຫັດ) ໄດ້ແກ່ ເຄື່ອງຜູກມັດຄືກາມ. ເພາະວ່າ ກາມທັງຫຼາຍເປັນເຄື່ອງຜູກມັດຂອງຄະລຶຫັດ. ນີ້ເປັນພຽງອັດຖະແຫ່ງບົດກ່ອນ.

Ayaṃ pana adhippāyo – ‘‘aho vatāhampi oropayitvā gihibyañjanāni sañchinnapatto yathā koviḷāro bhaveyya’’nti evañhi cintayamāno vipassanaṃ ārabhitvā paccekabodhiṃ adhigatomhīti (su. ni. aṭṭha. 1.44). Sesaṃ purimanayeneva jānitabbaṃ.

ສ່ວນອະທິບາຍຄວາມມີດັ່ງນີ້ — 'ໂອ້ໜໍ! ເຮົາເອງກໍຄວນປົດເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງຄະລຶຫັດອອກແລ້ວ ເປັນຜູ້ມີໃບຫຼົ່ນແລ້ວ ເໝືອນດັ່ງຕົ້ນກາຫຼົງ (ໂກວິລາຣະ)' ພິຈາລະນາຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ປາຣົບວິປັດສະນາ ແລ້ວບັນລຸພຣະປັດເຈກະໂພທິຍານ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ພຶງຊາບຕາມນັຍກ່ອນນັ້ນເອງ.

Niddese sārāsanañcāti sāraṃ āsanaṃ. Chinnānīti gaḷitāni. Sañchinnānīti nipaṇṇāni. Patitānīti vaṇṭato muttāni. Paripatitānīti bhūmiyaṃ patitāni.

ໃນຄຳອະທິບາຍ ຄຳວ່າ sārāsanañca (ແລະ ອາສະນະອັນແຂງແກ່ນ) ຄື ອາສະນະອັນມີແກ່ນ. ຄຳວ່າ chinnāni (ຂາດແລ້ວ) ຄື ຫຼົ່ນແລ້ວ. ຄຳວ່າ sañchinnāni (ຂາດສະບັ້ນແລ້ວ) ຄື ຮ່ວງຫຼົ່ນລົງມາແລ້ວ. ຄຳວ່າ patitāni (ຕົກແລ້ວ) ຄື ຫຼຸດອອກຈາກຂົ້ວແລ້ວ. ຄຳວ່າ paripatitāni (ຕົກຮ່ວງແລ້ວ) ຄື ຕົກລົງສູ່ພື້ນດິນແລ້ວ.

Dasamagāthāniddesavaṇṇanā.

ການພັນລະນາເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄາຖາທີ ໑໐ ຈົບ.

Paṭhamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການພັນລະນາວັກທີ ໑ ຈົບບໍລິບູນ.

2. Dutiyavaggavaṇṇanā

໒. ການພັນລະນາວັກທີ ໒

131-2. Dutiyavaggassa [Pg.118] paṭhamadvaye nipakanti pakatinipuṇaṃ paṇḍitaṃ kasiṇaparikammādīsu kusalaṃ. Sādhuvihārinti appanāvihārena vā upacārena vā samannāgataṃ. Dhīranti dhitisampannaṃ. Tattha nipakattena dhitisampadā vuttā. Idha pana dhitisampannamevāti attho. Dhiti nāma asithilaparakkamatā, ‘‘kāmaṃ taco ca nhāru cā’’ti (ma. ni. 2.184; a. ni. 2.5; mahāni. 196) evaṃ pavattavīriyassetaṃ adhivacanaṃ. Api ca dhikkatapāpotipi dhīro. Rājāva raṭṭhaṃ vijitaṃ pahāyāti yathā paṭirājā ‘‘vijitaṃ raṭṭhaṃ anatthāvaha’’nti ñatvā rajjaṃ pahāya eko carati evaṃ bālasahāyaṃ pahāya eko care. Atha vā rājāva raṭṭhanti yathā sutasomo rājā vijitaṃ raṭṭhaṃ pahāya eko cari, yathā ca mahājanako evaṃ ekova careti ayampi etassattho. Sesaṃ vuttānusārena sakkā jānitunti na vitthāritaṃ (su. ni. aṭṭha. 1.45-46). Niddese vattabbaṃ natthi.

໑໓໑-໒. ໃນສອງຄາຖາທຳອິດຂອງວັກທີສອງ, ຄຳວ່າ 'nipakaṃ' (ຜູ້ມີປັນຍາຮັກສາຕົນ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຄວາມສະຫຼາດໂດຍປົກກະຕິ, ເປັນບັນດິດ, ຜູ້ສະຫຼາດໃນການບໍລິກຳກະສິນເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'sādhuvihāriṃ' (ຜູ້ມີທຳເປັນເຄື່ອງຢູ່ອັນດີ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍອັບປະນາວິຫານ ຫຼື ອຸປະຈາຣະວິຫານ. ຄຳວ່າ 'dhīraṃ' (ຜູ້ມີປັນຍາສະຫຼາດ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍທິຕິ (ຄວາມພຽນໝັ້ນຄົງ). ໃນຄຳນັ້ນ, ດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ມີປັນຍາຮັກສາຕົນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວເຖິງຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍທິຕິ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້, ອະທິບາຍວ່າ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍທິຕິນັ້ນເອງ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ທິຕິ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມພຽນພະຍາຍາມທີ່ບໍ່ຫຍໍ້ຫຍ້ອນ, ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງຄວາມພຽນທີ່ເປັນໄປແລ້ວຢ່າງນີ້ວ່າ 'ໜັງ ເອັນ ແລະ ກະດູກ ຈົ່ງເຫຼືອຢູ່ກໍຕາມ'. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຜູ້ທີ່ຕຳໜິຕິຕຽນບາບແລ້ວ ກໍຊື່ວ່າ 'ທີຣະ'. ຄຳວ່າ 'rājāva raṭṭhaṃ vijitaṃ pahāya' (ເໝືອນພະລາຊາຊົງລະແວ່ນແຄວ້ນທີ່ຊະນະແລ້ວ) ອະທິບາຍວ່າ ປຽບເໝືອນພະລາຊາຜູ້ເປັນປໍລະປັກ ຊົງຊາບວ່າ 'ແວ່ນແຄວ້ນທີ່ຊະນະແລ້ວ ນຳມາຊຶ່ງສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ' ຈຶ່ງຊົງລະລາຊະສົມບັດແລ້ວສະເດັດທ່ຽວໄປແຕ່ພະອົງດຽວ, ບຸກຄົນກໍຄວນລະສະຫາຍຜູ້ເປັນຄົນພານ ແລ້ວທ່ຽວໄປແຕ່ຜູ້ດຽວຢ່າງນັ້ນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຄຳວ່າ 'rājāva raṭṭhaṃ' ອະທິບາຍວ່າ ປຽບເໝືອນພະເຈົ້າສຸຕະໂສມະ ຊົງລະແວ່ນແຄວ້ນທີ່ຊະນະແລ້ວ ສະເດັດທ່ຽວໄປແຕ່ພະອົງດຽວ, ແລະ ປຽບເໝືອນພະເຈົ້າມະຫາຊະນົກ, ບຸກຄົນກໍຄວນທ່ຽວໄປແຕ່ຜູ້ດຽວຢ່າງນັ້ນ, ນີ້ກໍເປັນເນື້ອຄວາມຂອງຄຳນີ້ເຊັ່ນກັນ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ສາມາດຊາບໄດ້ຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ອະທິບາຍຢ່າງລະອຽດ. ໃນນິດເທດ ບໍ່ມີຄຳທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວເຖິງອີກ.

Paṭhamadvayaṃ.

ສອງຄາຖາທຳອິດ.

133. Tatiyagāthā padatthato uttānā eva. Kevalañca pana sahāyasampadanti ettha asekkhehi sīlādikkhandhehi sampannā sahāyā eva ‘‘sahāyasampadā’’ti veditabbā. Ayaṃ panettha yojanā – yā ayaṃ vuttā sahāyasampadā, taṃ sahāyasampadaṃ addhā pasaṃsāma, ekaṃseneva thomemāti vuttaṃ hoti. Kathaṃ? Seṭṭhā samāsevitabbā sahāyāti. Kasmā? Attano sīlādīhi seṭṭhe sevamānassa sīlādayo dhammā anuppannā uppajjanti, uppannā vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ pāpuṇanti. Same sevamānassa aññamaññasamadhāraṇena kukkuccavinodanena ca laddhā na parihāyanti. Ete pana sahāyake seṭṭhe ca same ca aladdhā kuhanādimicchājīvaṃ vajjetvā dhammena samena uppannaṃ bhojanaṃ bhuñjanto tattha ca paṭighānunayaṃ anuppādento anavajjabhojī hutvā atthakāmo kulaputto eko care khaggavisāṇakappo. Ahampi hi evaṃ caranto imaṃ sampattiṃ adhigatomhīti (su. ni. aṭṭha. 1.47). Niddeso vuttanayo eva.

໑໓໓. ຄາຖາທີສາມ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນໂດຍພະຍັນຊະນະຢູ່ແລ້ວ. ແຕ່ທວ່າ, ໃນຄຳວ່າ 'sahāyasampadaṃ' (ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍສະຫາຍ) ນີ້, ພຶງຊາບວ່າ ສະຫາຍທັງຫຼາຍຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍສີລະຂັນເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນອະເສຂະ ນັ້ນແຫຼະ ຊື່ວ່າ 'ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍສະຫາຍ'. ການເຊື່ອມໂຍງຄຳໃນຄາຖາ ນີ້ມີດັ່ງນີ້: ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍສະຫາຍໃດ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ, ພວກ ເຮົາສັນເສີນຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍສະຫາຍນັ້ນໂດຍແທ້, ຄືຍົກຍ້ອງໂດຍສ່ວນດຽວ, ນີ້ຄືຄຳອະທິບາຍ. ຢ່າງໃດ? ຄື ສະຫາຍທັງຫຼາຍ ຜູ້ປະເສີດກວ່າ ຫຼື ຜູ້ສະເໝີກັນ ເປັນຜູ້ທີ່ຄວນຄົບຫາ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ເມື່ອຄົບຫາສະຫາຍຜູ້ປະເສີດກວ່າຕົນ ດ້ວຍສີລະເປັນຕົ້ນ, ທຳທັງຫຼາຍມີສີລະເປັນຕົ້ນ ທີ່ຍັງບໍ່ເກີດຂຶ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ, ທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຍ່ອມເຖິງຄວາມຈະເລີນ ງອກງາມ ແລະ ໄພບູນ. ເມື່ອຄົບຫາສະຫາຍຜູ້ສະເໝີກັນ, ຄຸນທຳທີ່ໄດ້ມາແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ເສື່ອມຖອຍ ເພາະການປະຄັບປະຄອງເຊິ່ງກັນແລະກັນ ແລະ ເພາະການບັນເທົາຄວາມຮ້ອນໃຈ. ແຕ່ເມື່ອບໍ່ໄດ້ສະຫາຍຜູ້ປະເສີດກວ່າ ຫຼື ຜູ້ສະເໝີກັນເຫຼົ່ານັ້ນ, ກຸນລະບຸດຜູ້ຫວັງປະໂຫຍດ ຄວນເວັ້ນມິດສາຊີບມີການຫຼອກລວງເປັນຕົ້ນ, ບໍລິໂພກອາຫານທີ່ໄດ້ມາໂດຍທຳ ໂດຍຄວາມສະເໝີພາບ, ບໍ່ຍັງຄວາມຍິນດີຍິນຮ້າຍໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃນອາຫານນັ້ນ, ເປັນຜູ້ບໍລິໂພກອາຫານທີ່ບໍ່ມີໂທດ, ແລ້ວທ່ຽວໄປແຕ່ຜູ້ດຽວ ປຽບເໝືອນນໍແຮດ. ດ້ວຍວ່າ 'ແມ່ນແຕ່ເຮົາ ເມື່ອທ່ຽວໄປຢ່າງນີ້ ກໍໄດ້ບັນລຸຄຸນວິເສດນີ້ແລ້ວ'. ສ່ວນນິດເທດ ກໍມີແນວທາງຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ນັ້ນເອງ.

Tatiyaṃ.

ຄາຖາທີສາມ.

134. Catutthe [Pg.119] disvāti oloketvā. Suvaṇṇassāti kañcanassa. ‘‘Valayānī’’ti pāṭhaseso. Sāvasesapāṭho hi ayaṃ attho. Pabhassarānīti pabhāsanasīlāni, jutimantānīti vuttaṃ hoti. Sesaṃ uttānapadatthameva. Ayaṃ pana yojanā – disvā bhujasmiṃ suvaṇṇassa valayāni ‘‘gaṇavāse sati saṅghaṭṭanā, ekavāse sati aghaṭṭanā’’ti evaṃ cintento vipassanaṃ ārabhitvā paccekabodhiṃ adhigatomhīti. Sesaṃ vuttanayamevāti (su. ni. aṭṭha. 1.48). Nūpurānīti valayāni. ‘‘Niyurā’’ti keci vadanti. Ghaṭṭentīti aññamaññaṃ hananti.

໑໓໔. In ຄາຖາທີສີ່, ຄຳວ່າ 'disvā' (ເຫັນແລ້ວ) ໄດ້ແກ່ ແນມເບິ່ງແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'suvaṇṇassã' (ແຫ່ງຄຳ) ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງຄຳບໍລິສຸດ. ຄຳວ່າ 'valayāni' (ກຳໄລ) ເປັນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນບົດບາລີ. ເພາະວ່າ ເນື້ອຄວາມນີ້ ເປັນບົດບາລີທີ່ມີຄຳເຫຼືອຢູ່. ຄຳວ່າ 'pabhassarāni' (ອັນຜຸດຜ່ອງ) ອະທິບາຍວ່າ ມີປົກກະຕິສ່ອງແສງສະຫວ່າງ, ຄືມີຄວາມຮຸ່ງເຮືອງເຫຼືອງເليهມ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນໂດຍພະຍັນຊະນະຢູ່ແລ້ວ. ສ່ວນການເຊື່ອມໂຍງຄຳໃນທີ່ນີ້ ມີດັ່ງນີ້: 'ເຮົາເຫັນກຳໄລຄຳທີ່ຂໍ່ແຂນແລ້ວ ຄິດຢ່າງນີ້ວ່າ ເມື່ອຢູ່ຮ່ວມກັນເປັນໝູ່ຄະນະ ຍ່ອມມີການກະທົບກະທັ່ງກັນ, ເມື່ອຢູ່ຜູ້ດຽວ ຍ່ອມບໍ່ມີການກະທົບກະທັ່ງກັນ ດັ່ງນີ້ ແລ້ວເລີ່ມຕັ້ງວິປັດສະນາ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸພະປັດເຈກະໂພທິຍານ'. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ກໍມີແນວທາງຕາມທີ່g່າວມາແລ້ວ ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'nūpurāni' ໄດ້ແກ່ ກຳໄລຂໍ່ແຂນ. ບາງທ່ານເອີ້ນວ່າ 'niyurā'. ຄຳວ່າ 'ghaṭṭenti' (ກະທົບກັນ) ໄດ້ແກ່ ກະທົບເຊິ່ງກັນແລະກັນ.

Catutthaṃ.

ຄາຖາທີສີ່.

135. Pañcamagāthā padatthato uttānā eva. Ayaṃ pana ettha adhippāyo – yvāyaṃ etena dutīyena kumārena sītuṇhādīni nivedentena sahavāsena taṃ saññāpentassa mama vācābhilāpo, tasmiṃ sinehavasena abhisajjanā vā jātā. Sace ahaṃ imaṃ na pariccajāmi, tato āyatimpi tatheva hessati. Yathā idāni, evaṃ dutīyena saha mamassa, vācābhilāpo abhisajjanā vā. Ubhayampi cetaṃ antarāyakaraṃ visesādhigamassāti etaṃ bhayaṃ āyatiṃ pekkhamāno taṃ chaḍḍetvā yoniso paṭipajjitvā paccekabodhiṃ adhigatomhīti (su. ni. aṭṭha. 1.49). Sesaṃ vuttanayameva.

໑໓໕. ຄາຖາທີຫ້າ ມີເນື້ອຄວາມຕື້ນໂດຍພະຍັນຊະນະຢູ່ແລ້ວ. ແຕ່ຄວາມໝາຍໃນຄາຖາ ນີ້ມີດັ່ງນີ້: ການທີ່ເຮົາເຈລະຈາປາໄສ ຫຼື ມີຄວາມຜູກພັນດ້ວຍຄວາມຮັກ ກັບກຸມານຜູ້ເປັນເພື່ອນຄົນທີສອງນີ້ ຜູ້ຄອຍບອກເລື່ອງຄວາມໜາວຄວາມຮ້ອນເປັນຕົ້ນ ເພາະການຢູ່ຮ່ວມກັນ ແລະ ເຮັດໃຫ້ກຸມານນັ້ນເຂົ້າໃຈ. ຖ້າເຮົາບໍ່ລະຖິ້ມສິ່ງນີ້, ໃນອະນາຄົດກໍຈະເປັນຢ່າງນັ້ນຄືກັນ. ການເຈລະຈາປາໄສ ຫຼື ຄວາມຜູກພັນຂອງເຮົາ ກັບເພື່ອນຄົນທີສອງ ກໍຈະມີຢູ່ຢ່າງນີ້ ເໝືອນໃນເວລານີ້. ທັງສອງຢ່າງນີ້ ຍ່ອມເປັນອັນຕະລາຍຕໍ່ການບັນລຸຄຸນວິເສດ, ເຮົາເລັງເຫັນໄພໃນອະນາຄົດນັ້ນ ຈຶ່ງລະຖິ້ມສິ່ງນັ້ນເສຍ ແລ້ວປະຕິບັດໂດຍແຍບຄາຍ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸພະປັດເຈກະໂພທິຍານ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ກໍມີແນວທາງຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ນັ້ນເອງ.

Pañcamaṃ.

ຄາຖາທີຫ້າ.

136. Chaṭṭhe kāmāti dve kāmā vatthukāmā ca kilesakāmā ca. Tattha vatthukāmā manāpiyā rūpādayo dhammā, kilesakāmā chandādayo sabbepi rāgappabhedā. Idha pana vatthukāmā adhippetā. Rūpādianekappakārena citrā. Lokassādavasena madhurā. Bālaputhujjanānaṃ manaṃ ramentīti manoramā. Virūparūpenāti virūpena rūpena, anekavidhena sabhāvenāti vuttaṃ hoti. Te hi rūpādivasena citrā, rūpādīsupi nīlādivasena vividharūpā. Evaṃ tena virūparūpena tathā tathā assādaṃ dassetvā mathenti cittaṃ, pabbajjāya abhiramituṃ na dentīti. Sesamettha pākaṭameva. Nigamanampi dvīhi tīhi vā padehi yojetvā purimagāthāsu vuttanayena veditabbaṃ (su. ni. aṭṭha. 1.50).

໑໓໖. ໃນຄາຖາທີຫົກ, ຄຳວ່າ 'kāmā' (ກາມທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ກາມ 2 ຢ່າງ ຄື ວັດຖຸກາມ ແລະ ກິເລດກາມ. ໃນກາມ 2 ຢ່າງນັ້ນ, ວັດຖຸກາມ ໄດ້ແກ່ ທຳມີຮູບເປັນຕົ້ນ ທີ່ໜ້າພໍໃຈ, ກິເລດກາມ ໄດ້ແກ່ ຄວາມພໍໃຈເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນປະເພດຂອງລາຄະທັງໝົດ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເອົາວັດຖຸກາມ. ຄຳວ່າ 'citrā' (ອັນວິຈິດ) ອະທິບາຍວ່າ ວິຈິດດ້ວຍປະເພດຕ່າງໆ ມີຮູບເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'madhurā' (ອັນຫວານຊື່ນ) ອະທິບາຍວ່າ ເປັນທີ່ໜ້າຍິນດີ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລົດຊາດຂອງໂລກ. ຄຳວ່າ 'manoramā' (ອັນເປັນທີ່ລື່ນລົມໃຈ) ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈຂອງປຸຖຸຊົນຄົນພານຍິນດີ. ຄຳວ່າ 'virūparūpena' (ດ້ວຍຮູບຮ່າງຕ່າງໆ) ອະທິບາຍວ່າ ດ້ວຍຮູບຮ່າງທີ່ແຕກຕ່າງກັນ, ຄືດ້ວຍສະພາວະຫຼາກຫຼາຍປະການ. ເພາະວ່າ ວັດຖຸກາມເຫຼົ່ານັ້ນ ວິຈິດໂດຍອຳນາດແຫ່ງຮູບເປັນຕົ້ນ, ແລະ ແມ່ນແຕ່ໃນຮູບເປັນຕົ້ນນັ້ນ ກໍມີຮູບຕ່າງໆ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສີຂຽວເປັນຕົ້ນ. ວັດຖຸກາມເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມສະແດງລົດຊາດຢ່າງນັ້ນໆ ດ້ວຍຮູບຮ່າງທີ່ແຕກຕ່າງກັນນັ້ນ ແລ້ວຍ່ຳຍີຈິດໃຈ, ບໍ່ປ່ອຍໃຫ້ຍິນດີໃນບັນພະຊາ, ນີ້ຄືຄຳອະທິບາຍ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອໃນຄາຖາ ນີ້ ປາກົດຊັດເຈນຢູ່ແລ້ວ. ແມ່ນແຕ່ບົດສະຫຼຸບ ກໍພຶງຊາບໂດຍການເຊື່ອມໂຍງດ້ວຍສອງຫຼືສາມບົດ ຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນຄາຖາກ່ອນໆ.

Kāmaguṇāti [Pg.120] kāmayitabbaṭṭhena kāmā. Bandhanaṭṭhena guṇā. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, ahatānaṃ vatthānaṃ diguṇaṃ saṅghāṭi’’nti (mahāva. 348) ettha paṭalaṭṭho guṇaṭṭho. ‘‘Accenti kālā tarayanti rattiyo, vayoguṇā anupubbaṃ jahantī’’ti (saṃ. ni. 1.4) ettha rāsaṭṭho guṇaṭṭho. ‘‘Sataguṇā dakkhiṇā pāṭikaṅkhitabbā’’ti (ma. ni. 3.379) ettha ānisaṃsaṭṭho guṇaṭṭho. ‘‘Antaṃ antaguṇaṃ (dī. ni. 2.377; ma. ni. 1.110; khu. pā. 3.dvattiṃsākāra), kayirā mālāguṇe bahū’’ti ettha bandhanaṭṭho guṇaṭṭho. Idhāpi eseva adhippeto, tena vuttaṃ – ‘‘bandhanaṭṭhena guṇā’’ti. Cakkhuviññeyyāti cakkhuviññāṇena passitabbā. Etenupāyena sotaviññeyyādīsupi attho veditabbo. Iṭṭhāti pariyiṭṭhā vā hontu, mā vā, iṭṭhārammaṇabhūtāti attho. Kantāti kāmanīyā. Manāpāti manavaḍḍhanakā. Piyarūpāti piyajātikā. Kāmūpasaṃhitāti ārammaṇaṃ katvā uppajjamānena kāmena upasaṃhitā. Rajanīyāti rajjaniyā, rāguppattikāraṇabhūtāti attho.

ຄຳວ່າ 'kāmaguṇā' (ກາມະຄຸນ) ອະທິບາຍວ່າ ທີ່ຊື່ວ່າ 'ກາມ' ເພາະອັດຖະວ່າເປັນໜ້າປາດຖະໜາ, ທີ່ຊື່ວ່າ 'ຄຸນ' ເພາະອັດຖະວ່າເປັນເຄື່ອງຜູກມັດ. ໃນຄຳວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາອະນຸຍາດຜ້າສັງຄາຕິສອງຊັ້ນ ທີ່ເຮັດດ້ວຍຜ້າໃໝ່' ນີ້, ບົດວ່າ 'ຄຸນ' (guṇa) ມີອັດຖະວ່າ ຊັ້ນ. ໃນຄຳວ່າ 'ການເວລາລ່ວງໄປ ຄືນທັງຫຼາຍຜ່ານໄປ, ສ່ວນແຫ່ງໄວ ຍ່ອມລະໄປຕາມລຳດັບ' ນີ້, ບົດວ່າ 'ຄຸນ' ມີອັດຖະວ່າ ກອງ ຫຼື ສ່ວນ. ໃນຄຳວ່າ 'ທັກຂິຍາທານ ພຶງຫວັງຜົນໄດ້ຮ້ອຍເທົ່າ' ນີ້, ບົດວ່າ 'ຄຸນ' ມີອັດຖະວ່າ ອານິສົງ. ໃນຄຳວ່າ 'ໄສ້ໃຫຍ່ ໄສ້ນ້ອຍ' ແລະ ຄຳວ່າ 'ພຶງເຮັດຮ້ອຍດອກໄມ້ໃຫ້ຫຼາຍ' ນີ້, ບົດວ່າ 'ຄຸນ' ມີອັດຖະວ່າ ເຄື່ອງຜູກມັດ. ແມ່ນແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ກໍມີຄວາມໝາຍຢ່າງນີ້ເຊັ່ນກັນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ທີ່ຊື່ວ່າ ຄຸນ ເພາະອັດຖະວ່າເປັນເຄື່ອງຜູກມັດ'. ຄຳວ່າ 'cakkhuviññeyyā' (ອັນຈະພຶງຮູ້ໄດ້ດ້ວຍຈັກຂຸວິຍານ) ໄດ້ແກ່ ອັນຈະພຶງເຫັນໄດ້ດ້ວຍຈັກຂຸວິຍານ. ໂດຍວິທີນີ້ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມໃນບົດມີ 'sotaviññeyyā' (ອັນຈະພຶງຮູ້ໄດ້ດ້ວຍໂສຕະວິຍານ) ເປັນຕົ້ນເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ 'iṭṭhā' (ອັນໜ້າປາດຖະໜາ) ອະທິບາຍວ່າ ຈະເປັນສິ່ງທີ່ສະແຫວງຫາແລ້ວກໍຕາມ ຫຼື ບໍ່ແມ່ນກໍຕາມ, ແຕ່ມີຄວາມໝາຍວ່າ ເປັນອາລົມທີ່ໜ້າປາດຖະໜາ. ຄຳວ່າ 'kantā' (ອັນໜ້າຮັກໃຄ່) ໄດ້ແກ່ ອັນໜ້າຮັກໃຄ່ປາດຖະໜາ. ຄຳວ່າ 'manāpā' (ອັນໜ້າພໍໃຈ) ໄດ້ແກ່ ອັນເຮັດໃຫ້ຄວາມພໍໃຈຈະເລີນຂຶ້ນ. ຄຳວ່າ 'piyarūpā' (ມີສະພາວະໜ້າຮັກ) ໄດ້ແກ່ ມີສະພາວະອັນເປັນທີ່ຮັກ. ຄຳວ່າ 'kāmūpasaṃhitā' (ອັນປະກອບດ້ວຍກາມ) ໄດ້ແກ່ ອັນປະກອບດ້ວຍກາມທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍເຮັດໃຫ້ສິ່ງນັ້ນເປັນອາລົມ. ຄຳວ່າ 'rajanīyā' (ອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມກຳໜັດ) ອະທິບາຍວ່າ ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມກຳໜັດ, ຄືເປັນເຫດໃຫ້ເກີດລາຄະ.

Yadi muddāyātiādīsu muddāti aṅgulipabbesu saññaṃ ṭhapetvā hatthamuddā. Gaṇanāti acchiddagaṇanā. Saṅkhānanti piṇḍagaṇanā. Yāya khettaṃ oloketvā ‘‘idha ettakā vīhī bhavissanti’’, rukkhaṃ oloketvā ‘‘idha ettakāni phalāni bhavissanti’’, ākāsaṃ oloketvā ‘‘ime ākāse sakuṇā ettakā nāma bhavissantī’’ti jānanti. Kasīti kasikammaṃ. Vaṇijjāti jaṅghavaṇijjathalavaṇijjādivaṇippatho. Gorakkhanti attano vā paresaṃ vā gāvo rakkhitvā pañcagorasavikkayena jīvanakammaṃ. Issattho vuccati āvudhaṃ gahetvā upaṭṭhānakammaṃ. Rājaporisanti vinā āvudhena rājakammaṃ katvā rājupaṭṭhānaṃ. Sippaññataranti gahitāvasesahatthiassasippādi.

ໃນບົດມີຄຳວ່າ 'yadi muddāya' ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ 'muddā' (ວິຊາຄຳນວນດ້ວຍນິ້ວມື) ໄດ້ແກ່ ການກຳນົດໝາຍທີ່ຂໍ້ຮູບນິ້ວມື ແລ້ວຄຳນວນດ້ວຍມື. ຄຳວ່າ 'gaṇanā' (ວິຊາຄຳນວນ) ໄດ້ແກ່ ການຄຳນວນທີ່ບໍ່ມີຊ່ອງຫວ່າງ. ຄຳວ່າ 'saṅkhāna' (ວິຊາຄິດເລກ) ໄດ້ແກ່ ການຄຳນວນຍອດລວມ, ເຊິ່ງເປັນວິຊາທີ່ເຮັດໃຫ້ຮູ້ໄດ້ ໂດຍການແນມເບິ່ງທົ່ງນາແລ້ວຮູ້ວ່າ 'ໃນນານີ້ຈະມີເຂົ້າເປືອກເທົ່ານີ້', ແນມເບິ່ງຕົ້ນໄມ້ແລ້ວຮູ້ວ່າ 'ຕົ້ນໄມ້ນີ້ຈະມີໝາກເທົ່ານີ້', ແນມເບິ່ງທ້ອງຟ້າແລ້ວຮູ້ວ່າ 'ຝູງນົກໃນທ້ອງຟ້ານີ້ຈະມີປະມານເທົ່ານີ້'. ຄຳວ່າ 'kasī' ໄດ້ແກ່ ກະສິກຳ. ຄຳວ່າ 'vaṇijjā' (ການຄ້າຂາຍ) ໄດ້ແກ່ ຫົນທາງການຄ້າຂາຍ ມີການຄ້າຂາຍດ້ວຍການເດີນທາງ ແລະ ການຄ້າຂາຍທາງບົກເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'gorakkha' (ການລ້ຽງງົວ) ໄດ້ແກ່ ອາຊີບການລ້ຽງງົວຂອງຕົນເອງ ຫຼື ຂອງຄົນອື່ນ ແລ້ວລ້ຽງຊີບດ້ວຍການຂາຍໂຄລົດ 5 ຢ່າງ. ຄຳວ່າ 'issattha' (ວິຊາຍິງທະນູ) ໝາຍເຖິງ ການຖືອາວຸດແລ້ວເຮັດໜ້າທີ່ຮັບໃຊ້. ຄຳວ່າ 'rājaporisa' (ການຮັບລາຊະການ) ໄດ້ແກ່ ການຮັບໃຊ້ພະລາຊາ ໂດຍການເຮັດວຽກງານຂອງຫຼວງ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງຖືອາວຸດ. ຄຳວ່າ 'sippaññataraṃ' (ສິລະປະຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ) ໄດ້ແກ່ ສິລະປະອື່ນໆ ທີ່ເຫຼືອຈາກທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ມີສິລະປະການບັງຄັບຊ້າງ ແລະ ມ້າເປັນຕົ້ນ.

Sītassa purakkhatoti lakkhaṃ viya sarassa sītassa purato ṭhito, sītena bādhiyamānoti attho. Uṇhepi eseva nayo. Ḍaṃsādīsu ḍaṃsāti piṅgalamakkhikā. Makasāti sabbamakkhikā. Sarīsapāti ye keci saritvā gacchanti. Rissamānoti pīḷiyamāno ruppamāno ghaṭṭiyamāno. Mīyamānoti maramāno. Ayaṃ, bhikkhaveti bhikkhave, ayaṃ muddādīhi jīvikakappanaṃ āgamma sītādipaccayo ābādho. Kāmānaṃ ādīnavoti kāmesu [Pg.121] upaddavo, upasaggoti attho. Sandiṭṭhikoti paccakkho sāmaṃ passitabbo. Dukkhakkhandhoti dukkharāsi. Kāmahetūtiādīsu paccayaṭṭhena kāmā assa hetūti kāmahetu. Mūlaṭṭhena kāmā nidānamassāti kāmanidāno. Liṅgavipallāsena pana ‘‘kāmanidāna’’nti vutto. Kāraṇaṭṭhena kāmā adhikaraṇaṃ assāti kāmādhikaraṇo. Liṅgavipallāseneva pana ‘‘kāmādhikaraṇa’’nti vutto. Kāmānameva hetūti idaṃ niyamavacanaṃ kāmapaccayā uppajjatiyevāti attho.

ຄຳວ່າ 'sītassa purakkhato' (ຜູ້ຜະເຊີນໜ້າກັບຄວາມໜາວ) ອະທິບາຍວ່າ ຢືນຢູ່ຕໍ່ໜ້າຄວາມໜາວ ປຽບເໝືອນເປົ້າໝາຍທີ່ຢູ່ຕໍ່ໜ້າລູກທະນູ, ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຖືກຄວາມໜາວບີບຄັ້ນ. ແມ່ນແຕ່ໃນເລື່ອງຄວາມຮ້ອນ ກໍມີແນວທາງນີ້ເຊັ່ນກັນ. ໃນຄຳມີ 'ḍaṃsa' (ເຫຼືອກ) ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ 'ḍaṃsa' ໄດ້ແກ່ ແມງເຫຼືອກ. ຄຳວ່າ 'makasa' (ຍຸງ) ໄດ້ແກ່ ແມງວັນທຸກຊະນິດ. ຄຳວ່າ 'sarīsapa' (ສັດເລືອຄານ) ໄດ້ແກ່ ສັດຊະນິດໃດໜຶ່ງ ທີ່ເລືອໄປ. ຄຳວ່າ 'rissamāno' (ຖືກບີບຄັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ຖືກບີບຄັ້ນ, ຖືກປະທຸສະຮ້າຍ, ຖືກກະທົບກະທັ່ງ. ຄຳວ່າ 'mīyamāno' (ຕາຍຢູ່) ໄດ້ແກ່ ຕາຍຢູ່. ຄຳວ່າ 'ayaṃ, bhikkhave' (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ນີ້ຄື) ອະທິບາຍວ່າ ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ຄວາມເຈັບໄຂ້ໄດ້ປ່ວຍທີ່ມີຄວາມໜາວເປັນຕົ້ນເປັນປັດໄຈ ເພາະອາໄສການລ້ຽງຊີບດ້ວຍວິຊາຄຳນວນເປັນຕົ້ນນີ້. ຄຳວ່າ 'kāmānaṃ ādīnavo' (ໂທດຂອງກາມທັງຫຼາຍ) ອະທິບາຍວ່າ ຄວາມເດືອດຮ້ອນ ຫຼື ອຸປະສັກໃນກາມທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'sandiṭṭhiko' (ອັນເຫັນໄດ້ເອງ) ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ປະຈັກຕາ ທີ່ພຶງເຫັນໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງ. ຄຳວ່າ 'dukkhakkhandho' (ກອງທຸກ) ໄດ້ແກ່ ກອງແຫ່ງຄວາມທຸກ. ໃນບົດມີຄຳວ່າ 'kāmahetu' ເປັນຕົ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ 'kāmahetu' (ມີກາມເປັນເຫດ) ເພາະອັດຖະວ່າເປັນປັດໄຈ ຄືມີກາມທັງຫຼາຍເປັນເຫດຂອງທຸກນັ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'kāmanidāna' (ມີກາມເປັນເຄົ້າມູນ) ເພາະອັດຖະວ່າເປັນຮາກເຫງົ້າ ຄືມີກາມທັງຫຼາຍເປັນເຄົ້າມູນຂອງທຸກນັ້ນ, ແຕ່ທ່ານກ່າວວ່າ 'kāmanidānaṃ' ໂດຍການສະຫຼັບເພດ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'kāmādhikaraṇa' (ມີກາມເປັນເຫດອ້າງ) ເພາະອັດຖະວ່າເປັນເຫດ ຄືມີກາມທັງຫຼາຍເປັນເຫດອ້າງຂອງທຸກນັ້ນ, ແຕ່ທ່ານກ່າວວ່າ 'kāmādhikaraṇaṃ' ໂດຍການສະຫຼັບເພດນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'kāmānameva hetu' (ເພາະເຫດແຫ່ງກາມທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ) ນີ້ ເປັນຄຳກຳນົດແນ່ນອນ, ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພາະກາມເປັນປັດໄຈຢ່າງແທ້ຈິງ.

Uṭṭhahatoti ājīvasamuṭṭhāpakavīriyena uṭṭhahantassa. Ghaṭatoti taṃ vīriyaṃ pubbenāparaṃ ghaṭentassa. Vāyamatoti vāyāmaṃ parakkamaṃ payogaṃ karontassa. Nābhinipphajjantīti na nipphajjanti, hatthaṃ nābhiruhanti. Socatīti citte uppannabalavasokena socati. Kilamatīti kāye uppannadukkhena kilamati. Paridevatīti vācāya paridevati. Urattāḷinti uraṃ tāḷetvā. Kandatīti rodati. Sammohaṃ āpajjatīti visaññī viya sammūḷho hoti. Moghanti tucchaṃ. Aphaloti nipphalo.

ຄຳວ່າ 'uṭṭhahato' (ເມື່ອພະຍາຍາມຢູ່) ໄດ້ແກ່ ເມື່ອພະຍາຍາມດ້ວຍຄວາມພຽນທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນເພື່ອການລ້ຽງຊີບ. ຄຳວ່າ 'ghaṭato' (ເມື່ອຂະຫຍາຍຄວາມພຽນຢູ່) ໄດ້ແກ່ ເມື່ອເຊື່ອມໂຍງຄວາມພຽນນັ້ນໃຫ້ຕໍ່ເນື່ອງກັນຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນຈົນຈົບ. ຄຳວ່າ 'vāyamato' (ເມື່ອອອກແຮງຢູ່) ໄດ້ແກ່ ເມື່ອເຮັດຄວາມພະຍາຍາມ ຄວາມບາກບັ່ນ ແລະ ຄວາມພາກພຽນ. ຄຳວ່າ 'nābhinipphajjanti' (ຍ່ອມບໍ່ສຳເລັດຜົນ) ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມບໍ່ສຳເລັດ, ຍ່ອມບໍ່ຕົກເຖິງມື. ຄຳວ່າ 'socati' (ຍ່ອມເສົ້າໂສກ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເສົ້າໂສກດ້ວຍຄວາມໂສກເສົ້າຢ່າງແຮງກ້າທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຈິດໃຈ. ຄຳວ່າ 'kilamati' (ຍ່ອມລຳບາກ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມລຳບາກດ້ວຍຄວາມທຸກທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຮ່າງກາຍ. ຄຳວ່າ 'paridevati' (ຍ່ອມຮ້ອງໄຫ້ຮຳໄຮ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຮ້ອງໄຫ້ຮຳໄຮດ້ວຍວາຈາ. ຄຳວ່າ 'urattāḷiṃ' (ທຸບເອິກ) ໄດ້ແກ່ ການທຸບຕີເອິກຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ 'kandati' (ຮ້ອງໄຫ້) ໄດ້ແກ່ ຮ້ອງໄຫ້. ຄຳວ່າ 'sammohaṃ āpajjati' (ຍ່ອມເຖິງຄວາມຫຼົງໄຫຼ) ໄດ້ແກ່ ເປັນຜູ້ຫຼົງໄຫຼມົວເມົາ ປຽບເໝືອນຄົນໝົດສະຕິ. ຄຳວ່າ 'moghaṃ' (ຫວ່າງເປົ່າ) ໄດ້ແກ່ ຫວ່າງເປົ່າ. ຄຳວ່າ 'aphalo' (ບໍ່ມີຜົນ) ໄດ້ແກ່ ບໍ່ມີຜົນຕອບແທນ.

Ārakkhādhikaraṇanti ārakkhakāraṇā. Kinti meti kena nu kho me upāyena. Yampi meti yampi mayhaṃ kasikammādīni katvā uppāditaṃ dhanaṃ ahosi. Tampi no natthīti tampi amhākaṃ idāni natthi.

ຄຳວ່າ 'ārakkhādhikaraṇaṃ' (ມີການຮັກສາເປັນເຫດອ້າງ) ໄດ້ແກ່ ເພາະເຫດແຫ່ງການຮັກສາ. ຄຳວ່າ 'kinti me' (ເຮັດແນວໃດໜໍ ເຮົາ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍອຸບາຍໃດໜໍ ເຮົາຈຶ່ງຈະ... ຄຳວ່າ 'yampi me' (ແມ່ນຊັບໃດຂອງເຮົາ) ໄດ້ແກ່ ຊັບໃດຂອງເຮົາ ທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກການເຮັດກະສິກຳເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'tampi no natthi' (ຊັບນັ້ນກໍບໍ່ມີແກ່ເຮົາ) ອະທິບາຍວ່າ ຊັບນັ້ນກໍບໍ່ມີແກ່ພວກເຮົາໃນເວລານີ້.

Puna caparaṃ, bhikkhave, kāmahetūtiādināpi kāraṇaṃ dassetvāva ādīnavaṃ dīpeti. Tattha kāmahetūti kāmapaccayā rājānopi rājūhi vivadantīti attho. Kāmanidānanti bhāvanapuṃsakaṃ, kāme nidānaṃ katvā vivadantīti attho. Kāmādhikaraṇantipi bhāvanapuṃsakameva, kāme adhikaraṇaṃ katvā vivadantīti attho. Kāmānameva hetūti gāmanigamasenāpatipurohitaṭṭhānantarādīnaṃ kāmānaṃyeva hetu vivadantīti attho. Upakkamantīti paharanti.

ຄຳວ່າ 'puna caparaṃ, bhikkhave, kāmahetu' (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ອີກປະການໜຶ່ງ ເພາະມີກາມເປັນເຫດ) ເປັນຕົ້ນ, ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງເຫດຜົນ ແລ້ວຊົງສະແດງໂທດໃຫ້ປາກົດ. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ 'kāmahetu' ອະທິບາຍວ່າ ເພາະກາມເປັນປັດໄຈ ແມ່ນແຕ່ພະລາຊາທັງຫຼາຍ ກໍຍ່ອມວິວາດກັບພະລາຊາທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'kāmanidānaṃ' ເປັນພາວະນະປຸງສະກະລິງ, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມວິວາດກັນໂດຍເຮັດໃຫ້ກາມເປັນເຄົ້າມູນ. ແມ່ນແຕ່ຄຳວ່າ 'kāmādhikaraṇaṃ' ກໍເປັນພາວະນະປຸງສະກະລິງເຊັ່ນກັນ, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມວິວາດກັນໂດຍເຮັດໃຫ້ກາມເປັນເຫດອ້າງ. ຄຳວ່າ 'kāmānameva hetu' ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມວິວາດກັນເພາະເຫດແຫ່ງກາມທັງຫຼາຍ ຄືຕຳແໜ່ງເຈົ້າເມືອງ, ເຈົ້າແຂວງ, ເສນາບໍດີ, ປຸໂລຫິດ ແລະ ຕຳແໜ່ງອື່ນໆ ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'upakkamanti' (ຍ່ອມເຂົ້າໂຈມຕີ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມປະທຸສະຮ້າຍ.

Asicammanti asiñceva kheṭakaphalakādīni ca.

ຄຳວ່າ 'asicammaṃ' (ດາບ ແລະ ດັ້ງ) ໄດ້ແກ່ ດາບ ແລະ ເຄື່ອງກຳບັງມີດັ້ງ ແລະ ໂລ້ເປັນຕົ້ນ.

Dhanukalāpaṃ sannayhitvāti dhanuṃ gahetvā sarakalāpaṃ sannayhitvā. Ubhatobyūḷhanti ubhatorāsibhūtaṃ. Pakkhandantīti pavisanti. Usūsūti kaṇḍesu. Vijjotalantesūti parivattamānesu. Te tatthāti te tasmiṃ saṅgāme.

ຄຳວ່າ 'dhanukalāpaṃ sannayhitvā' (ຜູກສອດແລ່ງທະນູ) ໄດ້ແກ່ ຖືທະນູແລ້ວຜູກສອດແລ່ງລູກທະນູ. ຄຳວ່າ 'ubhatobyūḷhaṃ' (ສະໜາມຮົບທີ່ຈັດຕັ້ງທັບໄວ້ທັງສອງຝ່າຍ) ໄດ້ແກ່ ທີ່ຈັດເປັນກອງທັບໄວ້ທັງສອງຝ່າຍ. ຄຳວ່າ 'pakkhandanti' (ຍ່ອມເຂົ້າໄປ) ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຂົ້າໄປ. ຄຳວ່າ 'usūsu' (ໃນເມື່ອລູກທະນູທັງຫຼາຍ) ໄດ້ແກ່ ໃນເມື່ອລູກສອນທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ 'vijjotalantesu' (ປິວວ່ອນຢູ່) ໄດ້ແກ່ ປິວໄປປິວມາ. ຄຳວ່າ 'te tattha' (ພວກເຂົາໃນສະໜາມຮົບນັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ພວກເຂົາໃນສົງຄາມນັ້ນ.

Addāvalepanā [Pg.122] upakāriyoti cettha manussā pākārapādaṃ assakhurasaṇṭhānena iṭṭhakāhi cinitvā upari sudhāya limpanti. Evaṃ katapākārapādā ‘‘upakāriyo’’ti vuccanti. Tā tintena kalalena sittā addāvalepanā nāma honti. Pakkhandantīti tāsaṃ heṭṭhā tikhiṇaayasūlarukkhasūlādīhi vijjhiyamānā pākārassa picchillabhāvena ārohituṃ asakkontāpi upadhāvantiyeva. Chakaṇakāyāti kuthitagomayena. Abhivaggenāti satadantena. Taṃ aṭṭhadantākārena katvā ‘‘nagaradvāraṃ bhinditvā pavisissāmā’’ti āgate uparidvāre ṭhitā tassa bandhanayottāni chinditvā tena abhivaggena omaddanti.

ໃນຄຳວ່າ 'addāvalepanā upakāriyo' (ເຊີງກຳແພງທີ່ໂບກປູນປຽກ) ນີ້, ອະທິບາຍວ່າ ມະນຸດທັງຫຼາຍກໍ່ຮາກກຳແພງດ້ວຍດິນຈີ່ໃຫ້ມີສັນຖານຄືກີບມ້າ ແລ້ວໂບກປູນຂາວໄວ້ທາງເທິງ. ຮາກກຳແພງທີ່ເຮັດຢ່າງນີ້ ເອີ້ນວ່າ 'upakāriyo' (ເຊີງກຳແພງ). ເຊີງກຳແພງເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ຫົດສົງດ້ວຍຕົມປຽກ ຊື່ວ່າ 'addāvalepanā' (ໂບກປູນປຽກ). ຄຳວ່າ 'pakkhandanti' (ຍ່ອມບຸກເຂົ້າໄປ) ອະທິບາຍວ່າ ພວກເຂົາຖືກແທງດ້ວຍຫຼາວເຫຼັກ ແລະ ຫຼາວໄມ້ທີ່ແຫຼມຄົມຢູ່ກ້ອງເຊີງກຳແພງເຫຼົ່ານັ້ນ, ແມ່ນແຕ່ບໍ່ສາມາດປີນຂຶ້ນໄປໄດ້ເພາະຄວາມມື່ນຂອງກຳແພງ ກໍຍັງແລ່ນບຸກເຂົ້າໄປຢູ່ດີ. ຄຳວ່າ 'chakaṇakāya' (ດ້ວຍຂີ້ງົວປຽກ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຂີ້ງົວທີ່ເນົ່າເປື່ອຍ. ຄຳວ່າ 'abhivaggena' (ດ້ວຍເຄື່ອງປະຫານມີຊີກຮ້ອຍຊີກ) ໄດ້ແກ່ ເຄື່ອງປະຫານທີ່ມີຮ້ອຍຊີກ. ເມື່ອພວກສັດຕູເຂົ້າມາດ້ວຍຄິດວ່າ 'ພວກເຮົາຈະພັງປະຕູເມືອງເຂົ້າໄປ' ພວກຄົນທີ່ຢືນຢູ່ເທິງປະຕູເມືອງ ໄດ້ເຮັດເຄື່ອງປະຫານນັ້ນໃຫ້ມີແປດຊີກ ແລ້ວຕັດເຊືອກຜູກມັດຂອງມັນ ປ່ອຍເຄື່ອງປະຫານນັ້ນໃຫ້ຕົກລົງມາທັບຖົມພວກສັດຕູ.

Sandhimpi chindantīti gharasandhimpi. Nillopanti gāme paharitvā mahāvilopaṃ karonti. Ekāgārikanti paṇṇāsamattāpi saṭṭhimattāpi parivāretvā jīvaggāhaṃ gahetvā dhanaṃ āharāpenti. Paripanthepi tiṭṭhantīti panthadūhanakammaṃ karonti. Aḍḍhadaṇḍakehīti muggarehi (ma. ni. aṭṭha. 1.169). Sesaṃ vuttatthameva.

ຄຳວ່າ 'sandhimpi chindanti' (ຍ່ອມຕັດຊ່ອງ) ໄດ້ແກ່ ຕັດຊ່ອງຝາເຮືອນ. ຄຳວ່າ 'nillopaṃ' (ຍ່ອມປຸ້ນສະດົມ) ໄດ້ແກ່ ເຂົ້າປຸ້ນບ້ານແລ້ວທຳການປຸ້ນສະດົມຄັ້ງໃຫຍ່. ຄຳວ່າ 'ekāgārikaṃ' (ຍ່ອມປິດລ້ອມເຮືອນຫຼັງດຽວ) ອະທິບາຍວ່າ ປິດລ້ອມເຮືອນທີ່ມີຄົນປະມານ 50 ຫຼື 60 ຄົນ ແລ້ວຈັບຕົວປະກັນເພື່ອຮຽກເອົາຊັບສິນ. ຄຳວ່າ 'paripanthepi tiṭṭhanti' (ຍ່ອມດັກປຸ້ນໃນຫົນທາງ) ໄດ້ແກ່ ທຳການດັກປຸ້ນຈີ້ໃນຫົນທາງ. ຄຳວ່າ 'aḍḍhadaṇḍakehi' (ດ້ວຍຕະບອງສັ້ນ) ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຕະບອງ. ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ມີເນື້ອຄວາມຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ນັ້ນເອງ.

Chaṭṭhaṃ.

ຄາຖາທີຫົກ.

137. Sattame etīti īti, āgantukānaṃ akusalabhāgiyānaṃ byasanahetūnaṃ etaṃ adhivacanaṃ. Tasmā kāmaguṇāpi ete anekabyasanāvahaṭṭhena daḷhasannipātaṭṭhena ca īti. Gaṇḍopi asuciṃ paggharati, uddhumātaparipakkaparibhinno hoti. Tasmā ete kilesā asucipaggharaṇato uppādajarābhaṅgehi uddhumātaparipakkaparibhinnabhāvato ca gaṇḍo. Upaddavatīti upaddavo, anatthaṃ janento abhibhavati ajjhottharatīti attho, rāgagaṇḍādīnametaṃ adhivacanaṃ. Tasmā kāmaguṇāpete aviditanibbānatthāvahahetutāya sabbupaddavavatthutāya ca upaddavo. Yasmā panete kilesāturabhāvaṃ janentā sīlasaṅkhātamārogyaṃ loluppaṃ vā uppādentā pākatikameva ārogyaṃ vilumpanti, tasmā iminā ārogyavilumpanaṭṭhena rogo. Abbhantaramanupaviṭṭhaṭṭhena pana antotudanaṭṭhena dunnīharaṇīyaṭṭhena ca sallaṃ. Diṭṭhadhammikasamparāyikabhayāvahanato bhayaṃ. Metanti etaṃ sesamettha pākaṭameva. Nigamanampi vuttanayeneva veditabbaṃ (su. ni. aṭṭha. 1.51).

໑໓໗. ໃນຄາຖາທີ ໗ ຄຳວ່າ ເອຕີຕິ ອີຕິ (ນີ້ຄືຈັງໄຮ) ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງເຫດແຫ່ງຄວາມຈິບຫາຍ ຝ່າຍອະກຸສົນ ທີ່ເຂົ້າມາສູ່ພາຍໃນ. ເພາະສະນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ກາມະຄຸນເຫຼົ່ານີ້ ກໍຊື່ວ່າ ເປັນຈັງໄຮ ເພາະນຳມາເຊິ່ງຄວາມຈິບຫາຍຫຼາຍປະການ ແລະ ເພາະເປັນບ່ອນປະຊຸມກັນຢ່າງໜາແໜ້ນ. ແມ່ນແຕ່ຝີ ກໍຍ່ອມຫຼັ່ງສິ່ງສົກກະປົກອອກມາ, ຍ່ອມບວມ, ເປື່ອຍເນົ່າ ແລະ ແຕກທຳລາຍ. ເພາະສະນັ້ນ ກິເລດເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເປັນຝີ ເພາະຫຼັ່ງສິ່ງສົກກະປົກອອກມາ ແລະ ເພາະມີສະພາວະບວມ, ເປື່ອຍເນົ່າ ແລະ ແຕກທຳລາຍ ດ້ວຍຄວາມເກີດ, ຄວາມແກ່ ແລະ ຄວາມຕາຍ. ຄຳວ່າ ອຸປັດທະໂວ (ອຸປະສັກ/ອຸປະທັວ) ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ບີບຄັ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ຄອບງຳ ແລະ ທັບຖົມ ໂດຍການກໍ່ຄວາມເສຍຫາຍ, ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງລາຄະ ແລະ ຝີເປັນຕົ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ກາມະຄຸນເຫຼົ່ານີ້ ກໍຊື່ວ່າ ເປັນອຸປະທັວ ເພາະເປັນເຫດນຳມາເຊິ່ງຄວາມບໍ່ຮູ້ແຈ້ງປະໂຫຍດແຫ່ງພະນິບພານ ແລະ ເພາະເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງອຸປະທັວທັງປວງ. ແຕ່ເນື່ອງຈາກກິເລດເຫຼົ່ານີ້ ເມື່ອກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມເຈັບປ່ວຍ ຫຼື ກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມໂລບມາກ ຍ່ອມທຳລາຍຄວາມບໍ່ມີໂລກ ຄືສີລ ແລະ ທຳລາຍຄວາມບໍ່ມີໂລກຕາມປົກກະຕິ, ເພາະສະນັ້ນ ກິເລດເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເປັນໂລກ ເພາະອັດຖະວ່າທຳລາຍຄວາມບໍ່ມີໂລກນີ້. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ກິເລດເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ເປັນລູກສອນ ເພາະອັດຖະວ່າເຂົ້າໄປສູ່ພາຍໃນ, ເພາະອັດຖະວ່າສຽບແທງຢູ່ພາຍໃນ ແລະ ເພາະອັດຖະວ່ານຳອອກໄດ້ຍາກ. ຊື່ວ່າ ເປັນໄພ ເພາະນຳມາເຊິ່ງໄພໃນປັດຈຸບັນ ແລະ ໃນພົບໜ້າ. ຄຳວ່າ ເມຕັງ (ນີ້ຂອງເຮົາ) ນີ້ ແລະ ຄຳທີ່ເຫຼືອໃນຄາຖາ ນີ້ ປາກົດຊັດເຈນຢູ່ແລ້ວ. ແມ່ນແຕ່ຄຳສະຫຼຸບ ກໍພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວຄືກັນ (ສຸ. ນິ. ອັດຖະ. ໑.໕໑).

Kāmarāgarattāyanti [Pg.123] kāmarāgena ratto ayaṃ. Chandarāgavinibaddhoti chandarāgena snehena baddho. Diṭṭhadhammikāpi gabbhāti imasmiṃ attabhāve vattamānasaḷāyatanagabbhā. Samparāyikāpi gabbhāti paralokepi saḷāyatanagabbhā. Na parimuccatīti parimuccituṃ na sakkoti. Otiṇṇo sātarūpenāti madhurasabhāvena rāgena otiṇṇo ogāhito. Palipathanti kāmakalalamaggaṃ. Dugganti duggamaṃ.

ຄຳວ່າ ກາມະຣາຄະຣັຕຕາຍັງ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ນີ້ກຳໜັດແລ້ວດ້ວຍກາມະລາຄະ. ຄຳວ່າ ສັນທະຣາຄະວິນິພັດໂທ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຜູກພັນແລ້ວດ້ວຍສັນທະລາຄະ ຄືຄວາມສະເໜ່ຫາ. ຄຳວ່າ ທິຕຖະທັມມິກາປິ ຄັບພາ ໄດ້ແກ່ ຄັນ ຄືສະລາຍະຕະນະ ທີ່ເປັນໄປໃນອັດຕະພາບນີ້. ຄຳວ່າ ສັມປະຣາຍິກາປິ ຄັບພາ ໄດ້ແກ່ ຄັນ ຄືສະລາຍະຕະນະ ແມ່ນໃນໂລກໜ້າ. ຄຳວ່າ ນະ ປະຣິມຸດຈະຕິ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ສາມາດຫຼຸດພົ້ນໄດ້. ຄຳວ່າ ໂອຕິນໂນ ສາຕະຣູເປນະ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຢັ່ງລົງແລ້ວ ຄືຈົມລົງແລ້ວດ້ວຍລາຄະທີ່ມີສະພາວະອັນໜ້າຊື່ນຊົມ. ຄຳວ່າ ປະລິປະຖັງ ໄດ້ແກ່ ທາງຄືຕົມແຫ່ງກາມ. ຄຳວ່າ ທຸກຄັງ ໄດ້ແກ່ ທາງທີ່ໄປໄດ້ຍາກ.

Sattamaṃ.

ຈົບ ສູດທີ ໗.

138. Aṭṭhame sītaṃ dubbidhaṃ abbhantaradhātukkhobhapaccayañca bāhiradhātukkhobhapaccayañca. Tathā uṇhaṃ. Tattha ḍaṃsāti piṅgalamakkhikā. Sarīsapeti ye keci dīghajātikā saritvā gacchanti. Sesaṃ pākaṭameva. Nigamanampi vuttanayeneva veditabbaṃ.

໑໓໘. ໃນຄາຖາທີ ໘ ຄຳວ່າ ຄວາມໜາວ ມີ ໒ ປະການ ຄື: ມີຄວາມກຳເລີບແຫ່ງທາດພາຍໃນເປັນປັດໄຈ ແລະ ມີຄວາມກຳເລີບແຫ່ງທາດພາຍນອກເປັນປັດໄຈ. ຄວາມຮ້ອນ ກໍເໝືອນກັນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ ເຫຼືອງ (ທັງສ) ໄດ້ແກ່ ແມງວັນເຫຼືອງ. ຄຳວ່າ ສັດເລືອຄານ ໄດ້ແກ່ ສັດທີ່ມີລຳຕົວຢາວຊະນິດໃດໜຶ່ງ ທີ່ເລືອໄປ. ຄຳທີ່ເຫຼືອ ປາກົດຊັດເຈນຢູ່ແລ້ວ. ແມ່ນແຕ່ຄຳສະຫຼຸບ ກໍພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວຄືກັນ.

Aṭṭhamaṃ.

ຈົບ ສູດທີ ໘.

139. Navamagāthā padatthato pākaṭā eva. Ayaṃ panettha adhippāyayojanā – sā ca kho yuttivasena, na anussavavasena. Yathā ayaṃ hatthī manussakantesu sīlesu dantattā adantabhūmiṃ nāgacchatīti vā, sarīramahantatāya vā nāgo. Evaṃ kudāssu nāmāhampi ariyakantesu sīlesu dantattā adantabhūmiṃ nāgamanena, āguṃ akaraṇena, puna itthattaṃ anāgamanena ca guṇasarīramahantatāya vā nāgo bhaveyyaṃ. Yathā cesa yūthāni vivajjayitvā ekacariyasukhena yathābhirantaṃ vihare araññe, eko care khaggavisāṇakappo, kudāssu nāmāhampi evaṃ gaṇaṃ vivajjayitvā ekattābhiratisukhena jhānasukhena yathābhirantaṃ araññe attano yathā yathā sukhaṃ, tathā tathā yattakaṃ vā icchāmi, tattakaṃ araññe nivāsaṃ eko care khaggavisāṇakappo eko careyyanti attho. Yathā cesa susaṇṭhitakkhandhamahantatāya sañjātakkhandho, kudāssu nāmāhampi evaṃ asekkhasīlakkhandhamahantatāya sañjātakkhandho bhaveyyaṃ. Yathā cesa padumasadisagattatāya vā, padumakule uppannatāya vā padumī, kudāssu nāmāhampi evaṃ padumasadisabojjhaṅgamahantatāya vā, ariyajātipadume uppannatāya vā padumī bhaveyyaṃ. Yathā cesa thāmabalajavādīhi uḷāro, kudāssu nāmāhampi evaṃ parisuddhakāyasamācāratādīhi sīlasamādhinibbedhikapaññādīhi [Pg.124] vā uḷāro bhaveyyanti evaṃ cintento vipassanaṃ ārabhitvā paccekabodhiṃ adhigatomhīti.

໑໓໙. ຄາຖາທີ ໙ ປາກົດຊັດເຈນໂດຍອັດຖະແຫ່ງບົດຢູ່ແລ້ວ. ແຕ່ໃນຄາຖາ ນີ້ ມີການປະກອບເນື້ອຄວາມຕາມອະທິບາຍດັ່ງນີ້ — ແລະ ການປະກອບເນື້ອຄວາມນັ້ນ ຕ້ອງເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເຫດຜົນ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຟັງຕາມໆ ກັນມາ. ປຽບເໝືອນຊ້າງນີ້ ຊື່ວ່າ ນາກ ເພາະເປັນຜູ້ຝຶກແລ້ວໃນສີລທີ່ມະນຸດຮັກໃຜ່ ຈຶ່ງບໍ່ກັບມາສູ່ພູມิທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຝຶກ ຫຼື ເພາະຄວາມໃຫຍ່ແຫ່ງຮ່າງກາຍ. ສັນໃດ, ເມື່ອໃດໜໍ ແມ່ນແຕ່ເຮົາ ກໍຈະພຶງເປັນນາກ ເພາະເປັນຜູ້ຝຶກແລ້ວໃນສີລທີ່ພະອະລິຍະຮັກໃຜ່ ໂດຍການບໍ່ກັບມາສູ່ພູມິທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ຝຶກ, ໂດຍການບໍ່ເຮັດບາບ ແລະ ໂດຍການບໍ່ກັບມາສູ່ຄວາມເປັນຢ່າງນີ້ອີກ ຫຼື ເພາະຄວາມໃຫຍ່ແຫ່ງກາຍຄືຄຸນນະທຳ. ແລະ ປຽບເໝືອນຊ້າງນີ້ ຫຼີກເວັ້ນຈາກຝູງແລ້ວ ພຶງຢູ່ໃນປ່າຕາມຄວາມພໍໃຈ ດ້ວຍຄວາມສຸກໃນການທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ, ພຶງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວເໝືອນນໍແຮດ. ສັນໃດ, ເມື່ອໃດໜໍ ແມ່ນແຕ່ເຮົາ ກໍຈະພຶງຫຼີກເວັ້ນຈາກໝູ່ຄະນະແລ້ວ ທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວເໝືອນນໍແຮດ ດ້ວຍຄວາມສຸກໃນຄວາມຍິນດີຍິ່ງໃນຄວາມວິເວກ ດ້ວຍຄວາມສຸກໃນຊານ ຕາມຄວາມພໍໃຈໃນປ່າ ຕາມຄວາມສະບາຍຂອງຕົນ, ປາຖະໜາຢູ່ເທົ່າໃດ ກໍພຶງຢູ່ປ່າເທົ່ານັ້ນ ພຶງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວເໝືອນນໍແຮດ, ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ແລະ ປຽບເໝືອນຊ້າງນີ້ ຊື່ວ່າ ຜູ້ມີສະໂພກອັນເກີດດີແລ້ວ ເພາະຄວາມໃຫຍ່ແຫ່ງສະໂພກທີ່ຕັ້ງຢູ່ດີແລ້ວ. ສັນໃດ, ເມື່ອໃດໜໍ ແມ່ນແຕ່ເຮົາ ກໍຈະພຶງເປັນຜູ້ມີກອງທຳເກີດດີແລ້ວ ເພາະຄວາມໃຫຍ່ແຫ່ງອະເສກຂະສີລຂັນ. ແລະ ປຽບເໝືອນຊ້າງນີ້ ຊື່ວ່າ ປະທຸມີ (ມີດອກບົວ) ເພາະມີຮ່າງກາຍຄ້າຍຄືດອກບົວ ຫຼື ເພາະເກີດໃນຕະກູນຊ້າງປະທຸມ. ສັນໃດ, ເມື່ອໃດໜໍ ແມ່ນແຕ່ເຮົາ ກໍຈະພຶງເປັນຜູ້ມີດອກບົວ ເພາະຄວາມໃຫຍ່ແຫ່ງໂພດຊົງອັນປຽບເໝືອນດອກບົວ ຫຼື ເພາະເກີດໃນດອກບົວຄືອະລິຍະຊາດ. ແລະ ປຽບເໝືອນຊ້າງນີ້ ເປັນສັດໃຫຍ່ໂຕ ເພາະກຳລັງ, ເຫື່ອແຮງ ແລະ ຄວາມໄວເປັນຕົ້ນ. ສັນໃດ, ເມື່ອໃດໜໍ ແມ່ນແຕ່ເຮົາ ກໍຈະພຶງເປັນຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ເພາະຄວາມມີກາຍະສະມາຈານອັນບໍລິສຸດເປັນຕົ້ນ ຫຼື ເພາະສີລ, ສະມາທິ ແລະ ປັນຍາອັນຊຳແລກກິເລດເປັນຕົ້ນ, ພະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າ ເມື່ອຄິດຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງເລີ່ມຕັ້ງວິປັດສະນາ ແລ້ວບັນລຸພະປັດເຈກໂພທິຍານ ດ້ວຍປະການສະນີ.

Navamaṃ.

ຈົບ ສູດທີ ໙.

140. Dasame aṭṭhānatanti aṭṭhānaṃ taṃ, akāraṇaṃ tanti vuttaṃ hoti. Anunāsikassa lopo kato ‘‘ariyasaccāna dassana’’ntiādīsu (khu. pā. 5.11; su. ni. 270) viya. Saṅgaṇikāratassāti gaṇābhiratassa. Yanti kāraṇavacanametaṃ ‘‘yaṃ hirīyati hirīyitabbenā’’tiādīsu (dha. sa. 30) viya. Phassayeti adhigacche. Sāmayikaṃ vimuttinti lokiyasamāpattiṃ. Sā hi appitappitasamaye eva paccanīkehi vimuccanato ‘‘sāmayikā vimuttī’’ti vuccati. Taṃ sāmayikaṃ vimuttiṃ. ‘‘Aṭṭhānaṃ taṃ, na taṃ kāraṇaṃ vijjati saṅgaṇikāratassa, yena kāraṇena phassaye iti etaṃ ādiccabandhussa paccekabuddhassa vaco nisamma saṅgaṇikāratiṃ pahāya yoniso paṭipajjanto adhigatomhī’’ti āha. Sesaṃ vuttanayameva (su. ni. aṭṭha. 1.54; apa. aṭṭha. 1.1.110).

໑໔໐. ໃນຄາຖາທີ ໑໐ ຄຳວ່າ ອັດຖານະຕັງ ໄດ້ແກ່ ສິ່ງນັ້ນບໍ່ແມ່ນຖານະ, ອະທິບາຍວ່າ ສິ່ງນັ້ນບໍ່ມີເຫດຜົນ. ມີການລົບອະນຸສາດ (ນິກຄະຫິດ) ເໝືອນໃນຄຳວ່າ ອະລິຍະສັດຈານະ ທັດສະນັງ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ສັງຄະນິກາຣະຕັດສະ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຍິນດີໃນໝູ່ຄະນະ. ຄຳວ່າ ຍັງ ນີ້ເປັນຄຳສະແດງເຫດ ເໝືອນໃນຄຳວ່າ ຍັງ ຫິຣີຍະຕິ ຫິຣີຍິຕັບເພນະ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ ຜັດສະເຍ ໄດ້ແກ່ ພຶງບັນລຸ. ຄຳວ່າ ສາມະຍິກັງ ວິມຸດຕິງ ໄດ້ແກ່ ໂລກິຍະສະມາບັດ. ເພາະວ່າ ໂລກິຍະສະມາບັດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສາມະຍິກະວິມຸດຕິ ເພາະຫຼຸດພົ້ນຈາກກິເລດທີ່ເປັນຂ້າສຶກໃນສະໄໝທີ່ແນບແໜ້ນນັ້ນໆ ເທົ່ານັ້ນ. ໄດ້ແກ່ ສາມະຍິກະວິມຸດຕິນັ້ນ. ພະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າກ່າວວ່າ 'ສິ່ງນັ້ນບໍ່ແມ່ນຖານະ, ເຫດຜົນນັ້ນຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ຜູ້ຍິນດີໃນໝູ່ຄະນະ ທີ່ຈະພຶງບັນລຸໄດ້, ເຮົາໄດ້ຟັງພະດຳລັດນີ້ຂອງພະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າຜູ້ເປັນເຜົ່າພັນແຫ່ງພະອາທິດແລ້ວ ລະຄວາມຍິນດີໃນໝູ່ຄະນະ ປະຕິບັດໂດຍແຍບຄາຍ ຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸແລ້ວ'. ຄຳທີ່ເຫຼືອ ກໍເໝືອນນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວ (ສຸ. ນິ. ອັດຖະ. ໑.໕໔; ອະປະ. ອັດຖະ. ໑.໑.໑໑໐).

Niddese nekkhammasukhanti pabbajjāsukhaṃ. Pavivekasukhanti kāyacittaupadhiviveke sukhaṃ. Upasamasukhanti kilesupasamaṃ phalasamāpattisukhaṃ. Sambodhisukhanti maggasukhaṃ. Nikāmalābhīti attano rucivasena yathākāmalābhī. Akicchalābhīti adukkhalābhī. Akasiralābhīti vipulalābhī. Asāmayikanti lokuttaraṃ. Akuppanti kuppavirahitaṃ acalitaṃ lokuttaramaggaṃ.

ໃນນິດເທດ ຄຳວ່າ ເນກຂັມມະສຸຂັງ ໄດ້ແກ່ ຄວາມສຸກໃນການບັນພະຊາ. ຄຳວ່າ ປະວິເວກະສຸຂັງ ໄດ້ແກ່ ຄວາມສຸກໃນກາຍວິເວກ, ຈິດຕະວິເວກ ແລະ ອຸປະທິວິເວກ. ຄຳວ່າ ອຸປະສະມະສຸຂັງ ໄດ້ແກ່ ຄວາມສຸກໃນຜົນສະມາບັດອັນເປັນທີ່ສະຫງົບກິເລດ. ຄຳວ່າ ສັມໂພທິສຸຂັງ ໄດ້ແກ່ ຄວາມສຸກໃນມັກ. ຄຳວ່າ ນິກາມະລາພີ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ໄດ້ຕາມຄວາມປາຖະໜາ ຕາມຄວາມພໍໃຈຂອງຕົນ. ຄຳວ່າ ອະກິດສະລາພີ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ໄດ້ໂດຍບໍ່ຍາກ. ຄຳວ່າ ອະກະສິຣະລາພີ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ໄດ້ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ ອະສາມະຍິກັງ ໄດ້ແກ່ ໂລກຸດຕະລະ. ຄຳວ່າ ອະກຸບປັງ ໄດ້ແກ່ ໂລກຸດຕະລະມັກ ອັນປາສະຈາກຄວາມກຳເລີບ ຄືບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ.

Dasamaṃ.

ຈົບ ສູດທີ ໑໐.

Dutiyavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການອະທິບາຍອັດຖະກະຖາ ວັກທີ ໒ ຈົບແລ້ວ.

3. Tatiyavaggavaṇṇanā

໓. ການອະທິບາຍອັດຖະກະຖາ ວັກທີ ໓

141. Tatiyavaggassa paṭhame diṭṭhīvisūkānīti dvāsaṭṭhidiṭṭhigatāni. Tāni hi maggasammādiṭṭhiyā visūkaṭṭhena vijjhanaṭṭhena vilomaṭṭhena ca visūkāni. Evaṃ diṭṭhiyā visūkānīti diṭṭhivisūkāni, diṭṭhiyo eva vā visūkāni diṭṭhivisūkāni. Upātivattoti [Pg.125] dassanamaggena atikkanto. Patto niyāmanti avinipātadhammatāya sambodhiparāyanatāya ca niyatabhāvaṃ adhigato, sammattaniyāmasaṅkhātaṃ vā paṭhamamagganti. Ettāvatā paṭhamamaggakiccanipphatti ca tassa paṭilābho ca vutto. Idāni paṭiladdhamaggoti iminā sesamaggapaṭilābhaṃ dasseti. Uppannañāṇomhīti uppannapaccekabodhiñāṇo amhi. Etena phalaṃ dasseti. Anaññaneyyoti aññehi ‘‘idaṃ saccaṃ idaṃ sacca’’nti nanetabbo. Etena sayambhutaṃ dīpeti. Patte vā paccekabodhiñāṇe aññaneyyatāya abhāvā sayaṃvasitaṃ. Samathavipassanāya vā diṭṭhivisūkāni upātivatto, ādimaggena patto niyāmaṃ, sesehi paṭiladdhamaggo, phalañāṇena uppannañāṇo, taṃ sabbaṃ attanāva adhigatoti anaññaneyyo. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ (su. ni. aṭṭha. 1.54; apa. aṭṭha. 1.1.111).

໑໔໑. ໃນສູດທີ ໑ ແຫ່ງວັກທີ ໓ ຄຳວ່າ ທິດຖີວິສູການິ ໄດ້ແກ່ ທິດຖິ ໖໒ ປະການ. ເພາະວ່າ ທິດຖິເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ເປັນຂ້າສຶກ (ວິສູກະ) ຕໍ່ມັກຄະສຳມາທິດຖິ ເພາະອັດຖະວ່າເປັນຂ້າສຶກ, ເພາະອັດຖະວ່າສຽບແທງ ແລະ ເພາະອັດຖະວ່າຂັດແຍ້ງ. ຊື່ວ່າ ທິດຖິວິສູກະ ເພາະເປັນຂ້າສຶກແຫ່ງທິດຖິ ດ້ວຍປະການສະນີ, ຫຼື ທິດຖິທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ ເປັນຂ້າສຶກ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ທິດຖິວິສູກະ. ຄຳວ່າ ອຸປາຕິວັດໂຕ ໄດ້ແກ່ ກ້າວລ່ວງແລ້ວດ້ວຍທັດສະນະມັກ. ຄຳວ່າ ປັດໂຕ ນิຍາມັງ ໄດ້ແກ່ ບັນລຸຄວາມເປັນຜູ້ທ່ຽງແທ້ ເພາະມີສະພາວະບໍ່ຕົກຕ່ຳ ແລະ ມີພະໂພທິຍານໃນເບື້ອງໜ້າ, ຫຼື ບັນລຸປະຖົມມັກ ອັນໄດ້ແກ່ ສຳມັດຕະນິຍາມ. ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ ເປັນອັນກ່າວເຖິງຄວາມສຳເລັດກິດແຫ່ງປະຖົມມັກ ແລະ ການໄດ້ບັນລຸປະຖົມມັກນັ້ນ. ບັດນີ້ ຄຳວ່າ ປະຕິລັດທະມັກໂກ ນີ້ ພະອົງສະແດງເຖິງການໄດ້ບັນລຸມັກທີ່ເຫຼືອ. ຄຳວ່າ ອຸບປັນນະຍານົມຫິ ໄດ້ແກ່ ເຮົາເປັນຜູ້ມີພະປັດເຈກໂພທິຍານເກີດຂຶ້ນແລ້ວ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ພະອົງສະແດງເຖິງຜົນ. ຄຳວ່າ ອະນັນຍະເນຍໂຍ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ແມ່ນຜູ້ທີ່ຄົນອື່ນຈະພຶງແນະນຳວ່າ 'ນີ້ຄືຄວາມຈິງ ນີ້ຄືຄວາມຈິງ'. ດ້ວຍຄຳນີ້ ພະອົງສະແດງເຖິງຄວາມເປັນສະຍຳພູ (ຜູ້ຮູ້ໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງ). ຫຼື ເມື່ອບັນລຸພະປັດເຈກໂພທິຍານແລ້ວ ເພາະບໍ່ມີຄວາມທີ່ຈະຕ້ອງໃຫ້ຄົນອື່ນແນະນຳ ຈຶ່ງມີຄວາມເປັນອິດສະຫຼະໃນຕົນເອງ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ກ້າວລ່ວງທິດຖິວິສູກະໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະແລະວິປັດສະນາ, ບັນລຸນິຍາມດ້ວຍປະຖົມມັກ, ໄດ້ບັນລຸມັກທີ່ເຫຼືອດ້ວຍມັກທີ່ເຫຼືອ, ມີຍານເກີດຂຶ້ນແລ້ວດ້ວຍຜົນຍານ, ຊື່ວ່າ ອະນັນຍະເນຍໂຍ ເພາະບັນລຸທັງໝົດນັ້ນດ້ວຍຕົນເອງແທ້ໆ. ຄຳທີ່ເຫຼືອ ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວຄືກັນ (ສຸ. ນິ. ອັດຖະ. ໑.໕໔; ອະປະ. ອັດຖະ. ໑.໑.໑໑໑).

Na paraneyyoti na aññehi netabbo. Na parappattiyoti paccakkhadhammattā na aññehi saddahāpetabbo. Na parappaccayoti na assa paro paccayo, na parassa saddhāya vattatīti na parappaccayo. Na parapaṭibaddhagūti na aññesaṃ paṭibaddhañāṇagamano.

ຄຳວ່າ ນະ ປະຣະເນຍໂຍ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ແມ່ນຜູ້ທີ່ຄົນອື່ນຈະພຶງແນະນຳໄດ້. ຄຳວ່າ ນະ ປະຣັບປັດຕິໂຍ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ແມ່ນຜູ້ທີ່ຄົນອື່ນຈະພຶງໃຫ້ເຊື່ອໄດ້ ເພາະເປັນຜູ້ມີທຳອັນປະຈັກແກ່ຕົນ. ຄຳວ່າ ນະ ປະຣັບປັດຈະໂຍ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ມີຄົນອື່ນເປັນປັດໄຈ, ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ເປັນໄປຕາມຄວາມເຊື່ອຂອງຄົນອື່ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ນະ ປະຣັບປັດຈະໂຍ. ຄຳວ່າ ນະ ປະຣະປະຕິພັດທະຄູ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ມີການດຳເນີນໄປແຫ່ງຍານທີ່ເນື່ອງດ້ວຍຄົນອື່ນ.

Paṭhamaṃ.

ຈົບ ສູດທີ ໑.

142. Dutiye nillolupoti alolupo. Yo hi rasataṇhābhibhūto hoti, so bhusaṃ luppati punappunañca luppati, tena ‘‘lolupo’’ti vuccati. Tasmā esa taṃ paṭikkhipanto āha ‘‘nillolupo’’ti. Nikkuhoti ettha kiñcāpi yassa tividhakuhanavatthu natthi, so ‘‘nikkuho’’ti vuccati, imissā pana gāthāya manuññabhojanādīsu vimhayamanāpajjanato nikkuhoti ayamadhippāyo. Nippipāsoti ettha pātumicchā pipāsā, tassā abhāvena nippipāso, sādurasalobhena bhottukamyatāvirahitoti attho. Nimmakkhoti ettha paraguṇavināsanalakkhaṇo makkho, tassa abhāvena nimmakkho. Attano gahaṭṭhakāle sūdassa guṇamakkhanābhāvaṃ sandhāya āha. Niddhantakasāvamohoti ettha rāgādayo tayo kāyaduccaritādīni ca tīṇīti cha dhammā yathāsambhavaṃ [Pg.126] appasannaṭṭhena sakabhāvaṃ vijahāpetvā parabhāvaṃ gaṇhāpanaṭṭhena kasaṭaṭṭhena ca ‘‘kasāvā’’ti veditabbā. Yathāha –

໑໔໒. ໃນສູດທີ ໒ ຄຳວ່າ ນິລໂລລຸໂປ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບໍ່ໂລບມາກ. ເພາະວ່າ ບຸກຄົນໃດຖືກລົດສະຕັນຫາຄອບງຳ ບຸກຄົນນັ້ນຍ່ອມຢາກຢ່າງຮຸນແຮງ ແລະ ຢາກຢູ່ເລື້ອຍໆ, ເພາະສະນັ້ນ ບຸກຄົນນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂລລຸປະ (ຜູ້ໂລບມາກ). ເພາະເຫດນັ້ນ ພະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າ ເມື່ອຈະປະຕິເສດສະພາວະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ນິລໂລລຸໂປ. ຄຳວ່າ ນິກກຸໂຫ (ຜູ້ບໍ່ຫຼອກລວງ) ໃນຄາຖາ ນີ້ ແມ່ນວ່າ ບຸກຄົນໃດບໍ່ມີວັດຖຸແຫ່ງການຫຼອກລວງ ໓ ປະການ ບຸກຄົນນັ້ນຈະຊື່ວ່າ ນິກກຸຫະ ກໍຕາມ, ແຕ່ໃນຄາຖາ ນີ້ ມີອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ບໍ່ຫຼອກລວງ ເພາະບໍ່ມີການສະແດງຄວາມອັດສະຈັນໃຈໃນອາຫານອັນປະນີດເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ นິບປິປາໂສ (ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມຢາກ) ໃນຄາຖາ ນີ້ ຄວາມຢາກດື່ມ ຊື່ວ່າ ປິປາສາ, ເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມຢາກ ເພາະບໍ່ມີຄວາມຢາກດື່ມນັ້ນ, ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ປາສະຈາກຄວາມຢາກບໍລິໂພກ ເພາະຄວາມໂລບໃນລົດຊາດອັນອະລ່ອຍ. ຄຳວ່າ ນິມມັກໂຂ (ຜູ້ບໍ່ລຶບລ້າງຄຸນຄົນອື່ນ) ໃນຄາຖາ ນີ້ ຄວາມລຶບລ້າງຄຸນຄົນອື່ນ ມີລັກສະນະທຳລາຍຄຸນຂອງຄົນອື່ນ ຊື່ວ່າ ມັກຂະ, ເປັນຜູ້ບໍ່ລຶບລ້າງຄຸນຄົນອື່ນ ເພາະບໍ່ມີມັກຂະນັ້ນ. ພະອົງກ່າວໝາຍເຖິງຄວາມບໍ່ມີການລຶບລ້າງຄຸນຂອງພໍ່ຄົວ ໃນສະໄໝທີ່ຕົນເອງຍັງເປັນຄະລຶຫັດ. ຄຳວ່າ ນິດທັນຕະກະສາວະໂມໂຫ ໃນຄາຖາ ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ທຳ ໖ ປະການ ຄື: ລາຄະເປັນຕົ້ນ ໓ ປະການ ແລະ ກາຍະທຸຈະລິດເປັນຕົ້ນ ໓ ປະການ ຊື່ວ່າ ກະສາວະ (ນ້ຳຝາດ/ຕະກອນ) ເພາະອັດຖະວ່າບໍ່ຜ່ອງໃສຕາມສົມຄວນ, ເພາະອັດຖະວ່າເຮັດໃຫ້ລະຖິ້ມສະພາວະຂອງຕົນແລ້ວຖືເອົາສະພາວະອື່ນ ແລະ ເພາະອັດຖະວ່າເປັນຂອງເສຍ. ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ —

‘‘Tattha katame tayo kasāvā? Rāgakasāvo dosakasāvo mohakasāvo, ime tayo kasāvā. Tattha katame aparepi tayo kasāvā? Kāyakasāvo vacīkasāvo manokasāvo’’ti (vibha. 924).

'ໃນກະສາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ກະສາວະ ໓ ປະການ ເປັນໄນ? ຄື: ລາຄະກະສາວະ, ໂທສະກະສາວະ, ໂມຫະກະສາວະ, ເຫຼົ່ານີ້ຄືກະສາວະ ໓ ປະການ. ໃນກະສາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ກະສາວະອີກ ໓ ປະການ ເປັນໄນ? ຄື: ກາຍະກະສາວະ, ວະຈີກະສາວະ, ມະໂນກະສາວະ' (ວິພັງ. ໙໒໔).

Tesu mohaṃ ṭhapetvā pañcannaṃ kasāvānaṃ tesañca sabbesaṃ mūlabhūtassa mohassa niddhantattā niddhantakasāvamoho, tiṇṇaṃ eva vā kāyavacīmanokasāvānaṃ mohassa ca niddhantattā niddhantakasāvamoho. Itaresu nillolupatādīhi rāgakasāvassa, nimmakkhatāya dosakasāvassa niddhantabhāvo siddho eva. Nirāsasoti nittaṇho. Sabbaloketi sakalaloke, tīsu bhavesu dvādasasu vā āyatanesu bhavavibhavataṇhāvirahito hutvāti attho. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Atha vā tayopi pāde vatvā eko careti eko carituṃ sakkuṇeyyāti evampi ettha sambandho kātabbo (su. ni. aṭṭha. 1.96).

ໃນກະສາວະເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ນິດທັນຕະກະສາວະໂມຫະ ເພາະກຳຈັດກະສາວະ ໕ ປະການ (ເວັ້ນໂມຫະ) ແລະ ກຳຈັດໂມຫະອັນເປັນຮາກເຫງົ້າແຫ່ງກະສາວະທັງໝົດນັ້ນໄດ້ແລ້ວ, ຫຼື ຊື່ວ່າ ນິດທັນຕະກະສາວະໂມຫະ ເພາະກຳຈັດກາຍະກະສາວະ, ວະຈີກະສາວະ, ມະໂນກະສາວະ ທັງ ໓ ປະການ ແລະ ກຳຈັດໂມຫະໄດ້ແລ້ວ. ສ່ວນໃນບົດອື່ນໆ ຄວາມເປັນຜູ້ກຳຈັດລາຄະກະສາວະໄດ້ແລ້ວ ຍ່ອມສຳເລັດດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ໂລບມາກເປັນຕົ້ນ, ແລະ ຄວາມເປັນຜູ້ກຳຈັດໂທສະກະສາວະໄດ້ແລ້ວ ຍ່ອມສຳເລັດດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ລຶບລ້າງຄຸນຄົນອື່ນ. ຄຳວ່າ ນິຣາສະໂສ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບໍ່ມີຕັນຫາ. ຄຳວ່າ ສັບພະໂລເກ ໄດ້ແກ່ ໃນໂລກທັງປວງ, ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ປາສະຈາກພະວະຕັນຫາ ແລະ ວິພະວະຕັນຫາ ໃນພົບ ໓ ຫຼື ໃນອາຍະຕະນະ ໑໒. ຄຳທີ່ເຫຼືອ ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວຄືກັນ. ຫຼື ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ເມື່ອກ່າວບາດຄາຖາທັງ ໓ ແລ້ວ ພຶງເຊື່ອມໂຍງໃນຄາຖາ ນີ້ ຢ່າງນີ້ວ່າ ເອໂກ ຈະເຣ (ພຶງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ) ຄື ພຶງສາມາດທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວໄດ້ (ສຸ. ນິ. ອັດຖະ. ໑.໙໖).

Dutiyaṃ.

ຈົບ ສູດທີ ໒.

143. Tatiye ayaṃ saṅkhepattho – yvāyaṃ dasavatthukāya pāpadiṭṭhiyā samannāgatattā pāpo. Paresampi anatthaṃ dassetīti anatthadassī. Kāyaduccaritādimhi ca visame niviṭṭho. Taṃ atthakāmo kulaputto pāpaṃ sahāyaṃ parivajjayetha, anatthadassiṃ visame niviṭṭhaṃ. Sayaṃ na seveti attano vasena taṃ na seveyya. Yadi pana paravaso hoti, kiṃ sakkā kātunti vuttaṃ hoti. Pasutanti pasaṭaṃ, diṭṭhivasena tattha tattha lagganti attho. Pamattanti kāmaguṇesu vossaṭṭhacittaṃ, kusalabhāvanārahitaṃ vā. Taṃ evarūpaṃ na seve na bhaje na payirupāse, aññadatthu eko care khaggavisāṇakappoti.

໑໔໓. ໃນສູດທີ ໓ ມີເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ດັ່ງນີ້ — ບຸກຄົນໃດເປັນຄົນຊົ່ວ ເພາະປະກອບດ້ວຍມິດສາທິດຖິອັນມີວັດຖຸ ໑໐ ປະການ. ຊື່ວ່າ ຜູ້ສະແດງສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ ເພາະສະແດງສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດແມ່ນແກ່ຄົນອື່ນ. ແລະ ເປັນຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ ມີກາຍະທຸຈະລິດເປັນຕົ້ນ. ກຸນລະບຸດຜູ້ຫວັງປະໂຫຍດ ພຶງເວັ້ນມິດສະຫາຍທີ່ຊົ່ວ, ຜູ້ສະແດງສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ, ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີນັ້ນ ເສຍ. ຄຳວ່າ ສະຍັງ ນະ ເສເວ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ພຶງຄົບຫາບຸກຄົນນັ້ນດ້ວຍອຳນາດຂອງຕົນ. ແຕ່ຫາກຕ້ອງຕົກຢູ່ໃນອຳນາດຂອງຄົນອື່ນ ຈະເຮັດແນວໃດໄດ້, ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ ປະສຸຕັງ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຂະຫຍາຍອອກໄປ, ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ຂ້ອງຢູ່ໃນສິ່ງນັ້ນໆ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທິດຖິ. ຄຳວ່າ ປະມັດຕັງ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຈິດປ່ອຍໄປໃນກາມະຄຸນ ຫຼື ຜູ້ປາສະຈາກກຸສົນພາວະນາ. ບໍ່ພຶງຄົບຫາ, ບໍ່ພຶງຊ່ອງເສບ, ບໍ່ພຶງເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້ ບຸກຄົນທີ່ມີສະພາບປານນັ້ນ, ໂດຍແທ້ຈິງແລ້ວ ພຶງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວເໝືອນນໍແຮດ.

Niddese sayaṃ na seveyyāti sāmaṃ na upasaṅkameyya. Sāmaṃ na seveyyāti cittenapi na upasaṅkameyya. Na seveyyāti na bhajeyya. Na [Pg.127] niseveyyāti samīpampi na gaccheyya. Na saṃseveyyāti dūre bhaveyya. Na parisaṃseveyyāti paṭikkameyya.

ໃນນິດເທດ ຄຳວ່າ ສະຍັງ ນະ ເສເວຍຍະ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ພຶງເຂົ້າໄປຫາດ້ວຍຕົນເອງ. ຄຳວ່າ ສາມັງ ນະ ເສເວຍຍະ ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ດ້ວຍຈິດ ກໍບໍ່ພຶງເຂົ້າໄປຫາ. ຄຳວ່າ ນະ ເສເວຍຍະ ໄດ້ແກ່ ບໍ່ພຶງຄົບຫາ. ຄຳວ່າ ນະ ນິເສເວຍຍະ ໄດ້ແກ່ ແມ່ນແຕ່ເຂົ້າໄປໃກ້ ກໍບໍ່ພຶງເຮັດ. ຄຳວ່າ ນະ ສັງເສເວຍຍະ ໄດ້ແກ່ ພຶງຢູ່ຫ່າງໆ. ຄຳວ່າ ນະ ປະຣິສັງເສເວຍຍະ ໄດ້ແກ່ ພຶງຫຼີກເວັ້ນ.

Tatiyaṃ.

ຈົບ ສູດທີ ໓.

144. Catutthe ayaṃ saṅkhepattho – bahussutanti duvidho bahussuto tīsu piṭakesu atthato nikhilo pariyattibahussuto ca maggaphalavijjābhiññānaṃ paṭividdhattā paṭivedhabahussuto ca. Āgatāgamo dhammadharo. Uḷārehi pana kāyavacīmanokammehi samannāgato uḷāro. Yuttapaṭibhāno ca muttapaṭibhāno ca yuttamuttapaṭibhāno ca paṭibhānavā. Pariyattiparipucchādhigamavasena vā tidhā paṭibhānavā veditabbo. Yassa hi pariyatti paṭibhāti, so pariyattipaṭibhānavā. Yassa atthañca ñāyañca lakkhaṇañca ṭhānāṭṭhānañca paripucchantassa paripucchā paṭibhāti, so paripucchāpaṭibhānavā. Yena maggādayo paṭividdhā honti, so adhigamapaṭibhānavā. Taṃ evarūpaṃ bahussutaṃ dhammadharaṃ bhajetha, mittaṃ uḷāraṃ paṭibhānavantaṃ. Tato tassānubhāvena attatthaparatthaubhayatthabhedato vā diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthabhedato vā anekappakārāni aññāya atthāni, tato ‘‘ahosiṃ nu kho ahaṃ atītamaddhāna’’ntiādīsu (ma. ni. 1.18; saṃ. ni. 2.20; mahāni. 174) kaṅkhāṭṭhānesu vineyya kaṅkhaṃ vicikicchaṃ vinetvā vināsetvā evaṃ katasabbakicco eko care khaggavisāṇakappoti (su. ni. aṭṭha. 1.58).

໑໔໔. ໃນຄາຖາທີ 4 ນີ້ ມີເນື້ອຄວາມໂດຍຫຍໍ້ດັ່ງນີ້: ຄຳວ່າ 'ພະຫູສູດ' (bahussuta) ໄດ້ແກ່ ພະຫູສູດ 2 ປະເພດ ຄື ພະຫູສູດໂດຍການສຶກສາ (ປະຣິຍັດຕິພະຫູສູດ) ຜູ້ຊົງຈຳພະໄຕປິໂດກທັງໝົດໂດຍອັດຖະ ແລະ ພະຫູສູດໂດຍການບັນລຸ (ປະຕິເວທະພະຫູສູດ) ຜູ້ແທງຕະຫຼອດມັກ, ຜົນ, ວິຊາ ແລະ ອະພິນຍາ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີອາຄົມອັນມາເຖິງແລ້ວ' (āgatāgamo) ຄື ຜູ້ຊົງທຳ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ປະເສີດ' (uḷāra) ຄື ຜູ້ປະກອບດ້ວຍກາຍະກຳ, ວະຈີກຳ ແລະ ມະໂນກຳ ອັນປະເສີດ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີປະຕິພານ' (paṭibhānavā) ຄື ຜູ້ມີປະຕິພານອັນສົມຄວນ (ຍຸດຕະປະຕິພານ), ຜູ້ມີປະຕິພານອັນຫຼຸດພົ້ນ (ມຸດຕະປະຕິພານ) ແລະ ຜູ້ມີປະຕິພານທັງອັນສົມຄວນແລະຫຼຸດພົ້ນ (ຍຸດຕະມຸດຕະປະຕິພານ). ຫຼື ພຶງຊາບວ່າ ຜູ້ມີປະຕິພານ ມີ 3 ປະເພດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປະຣິຍັດ, ການສອບຖາມ ແລະ ການບັນລຸ. ຈິງຢູ່, ປະຣິຍັດຍ່ອມແຈ່ມແຈ້ງແກ່ຜູ້ໃດ ຜู້ນັ້ນຊື່ວ່າ 'ຜູ້ມີປະຕິພານໃນປະຣິຍັດ' (ປະຣິຍັດຕິປະຕິພານ). ການສອບຖາມຍ່ອມແຈ່ມແຈ້ງແກ່ຜູ້ໃດ ຜູ້ສອບຖາມອັດຖະ, ຍາຍະ (ທາງ), ລັກສະນະ ແລະ ຖານະອະຖານະ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ 'ຜູ້ມີປະຕິພານໃນການສອບຖາມ' (ປະຣິປຸດສາປະຕິພານ). ມັກເປັນຕົ້ນອັນຜູ້ໃດແທງຕະຫຼອດແລ້ວ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ 'ຜູ້ມີປະຕິພານໃນການບັນລຸ' (ອະທິຄະມະປະຕິພານ). ພຶງຄົບຫາພະຫູສູດ ຜູ້ຊົງທຳ ຜູ້ເປັນມິດອັນປະເສີດ ຜູ້ມີປະຕິພານ ເຊັ່ນນັ້ນ. ຈາກນັ້ນ ດ້ວຍອານຸພາບຂອງມິດນັ້ນ ພຶງຮູ້ອັດຖະປະໂຫຍດຫຼາຍປະການ ໂດຍຈຳແນກເປັນປະໂຫຍດຕົນ, ປະໂຫຍດຜູ້ອື່ນ ແລະ ປະໂຫຍດທັງສອງຝ່າຍ ຫຼື ໂດຍຈຳແນກເປັນປະໂຫຍດໃນປັດຈຸບັນ, ປະໂຫຍດໃນພາຍໜ້າ ແລະ ປະໂຫຍດຢ່າງຍິ່ງ, ແລ້ວພຶງບັນເທົາຄວາມສົງໄສໃນຖານະແຫ່ງຄວາມສົງໄສທັງຫຼາຍ ມີຕົ້ນວ່າ 'ໃນອະດີດຕະການ ເຮົາໄດ້ມີແລ້ວຫຼືໜໍ' ເປັນຕົ້ນ, ຄື ບັນເທົາ ແລະ ທຳລາຍຄວາມວິຈິກິດສາເສຍ, ເມື່ອໄດ້ທຳກິດທັງປວງສຳເລັດແລ້ວຢ່າງນີ້ ພຶງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ ເໝືອນນໍແຮດ ດັ່ງນີ້.

Catutthaṃ.

ຄາຖາທີ 4 ຈົບ.

145. Pañcame khiḍḍā ca rati ca pubbe vuttāva. Kāmasukhanti vatthukāmasukhaṃ. Vatthukāmāpi hi sukhassa visayādibhāvena sukhanti vuccanti. Yathāha – ‘‘atthi rūpaṃ sukhaṃ sukhānupatita’’nti (saṃ. ni. 3.60). Evametaṃ khiḍḍaṃ ratiṃ kāmasukhañca imasmiṃ okāsaloke analaṅkaritvā alanti akatvā ‘‘etaṃ tappaka’’nti vā ‘‘sārabhūta’’nti vā evaṃ aggahetvā. Anapekkhamānoti tena analaṅkaraṇena anapekkhanasīlo apihāluko nittaṇho. Vibhūsaṭṭhānāvirato saccavādī eko careti. Tattha vibhūsā duvidhā agārikavibhūsā ca anagārikavibhūsā ca. Tattha agārikavibhūsā sākaṭaveṭhanamālāgandhādi, [Pg.128] anagārikavibhūsā ca pattamaṇḍanādi. Vibhūsā eva vibhūsaṭṭhānaṃ, tasmā vibhūsaṭṭhānā tividhāyapi viratiyā virato. Avitathavacanato saccavādīti evamattho daṭṭhabbo (su. ni. aṭṭha. 1.59).

໑໔໕. ໃນຄາຖາທີ 5 ຄຳວ່າ 'ການຫຼິ້ນ ແລະ ຄວາມຍິນດີ' (khiḍḍā ca rati ca) ໄດ້ອະທິບາຍໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ກ່ອນ. ຄຳວ່າ 'ກາມະສຸກ' (kāmasukha) ໄດ້ແກ່ ຄວາມສຸກໃນວັດຖຸກາມ. ຈິງຢູ່, ແມ້ວັດຖຸກາມທັງຫຼາຍ ກໍຊື່ວ່າ ຄວາມສຸກ ເພາະເປັນວິໄສ (ອາລົມ) ແຫ່ງຄວາມສຸກເປັນຕົ້ນ. ສົມດັ່ງທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ 'ຮູບອັນເປັນສຸກ ຢັ່ງລົງສູ່ສຸກ ມີຢູ່' ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ປະດັບປະດາ' (analankaritvā) ຄື ບໍ່ທຳການຫຼິ້ນ, ຄວາມຍິນດີ ແລະ ກາມະສຸກນັ້ນ ໃນໂອກາດໂລກນີ້ ໃຫ້ເປັນຂອງພໍດີ (ຄື ບໍ່ທຳຄວາມພໍໃຈ) ຫຼື ບໍ່ຖືເອົາວ່າ 'ສິ່ງນີ້ທຳໃຫ້ອີ່ມ' ຫຼື 'ສິ່ງນີ້ເປັນສາລະ'. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ມີຄວາມອາໄລ' (anapekkhamāno) ຄື ເປັນຜູ້ມີປົກກະຕິບໍ່ອາໄລ ບໍ່ປາດຖະໜາ ບໍ່ມີຕັນຫາ ເພາະການບໍ່ປະດັບປະດານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ງົດເວັ້ນຈາກສະຖານທີ່ປະດັບປະດາ ເປັນຜູ້ເວົ້າຄຳຈິງ ພຶງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ' (vibhūsaṭṭhānāvirato saccavādī eko care). ໃນຄຳນັ້ນ, ການປະດັບປະດາ (vibhūsā) ມີ 2 ປະເພດ ຄື ການປະດັບປະດາຂອງຄະລຶຫັດ (ອະຄາຣິກະວິພູສາ) ແລະ ການປະດັບປະດາຂອງບັນພະຊິດ (ອະນະຄາຣິກະວິພູສາ). ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ການປະດັບປະດາຂອງຄະລຶຫັດ ໄດ້ແກ່ ການໂພກຜ້າ, ການທັດຊົງດອກໄມ້ ແລະ ຂອງຫອມ ເປັນຕົ້ນ. ການປະດັບປະດາຂອງບັນພະຊິດ ໄດ້ແກ່ ການຕົກແຕ່ງບາດ ເປັນຕົ້ນ. ການປະດັບປະດານັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ສະຖານທີ່ປະດັບປະດາ (vibhūsaṭṭhāna), ເພາະສະນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງງົດເວັ້ນຈາກສະຖານທີ່ປະດັບປະດາ ດ້ວຍວິຣັດ (ຄວາມງົດເວັ້ນ) ທັງ 3 ປະເພດ. ພຶງຊາບອັດຖະວ່າ 'ຊື່ວ່າ ຜູ້ເວົ້າຄຳຈິງ (saccavādī) ເພາະເວົ້າຄຳທີ່ບໍ່ຄາດເຄື່ອນຈາກຄວາມຈິງ' ດັ່ງນີ້.

Pañcamaṃ.

ຄາຖາທີ 5 ຈົບ.

146. Chaṭṭhe dhanānīti muttāmaṇiveḷuriyasaṅkhasilāpavāḷarajatajātarūpādīni ratanāni. Dhaññānīti sālivīhiyavagodhumakaṅkuvarakakudrūsakappabhedāni satta sesāparaṇṇāni ca. Bandhavānīti ñātibandhu, gottabandhu, mittabandhu, sippabandhuvasena catubbidhabandhave. Yathodhikānīti sakasakaodhivasena ṭhitāniyeva. Sesaṃ vuttanayamevāti (su. ni. aṭṭha. 1.60).

໑໔໖. ໃນຄາຖາທີ 6 ຄຳວ່າ 'ຊັບທັງຫຼາຍ' (dhanāni) ໄດ້ແກ່ ລັດຕະນະທັງຫຼາຍ ມີ ໄຂ່ມຸກ, ແກ້ວມະນີ, ແກ້ວໄພທູນ, ສັງ, ສິລາ, ປະວານ, ເງິນ ແລະ ຄຳ ເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ເຂົ້າເປືອກທັງຫຼາຍ' (dhaññāni) ໄດ້ແກ່ ເຂົ້າ 7 ຊະນິດ ມີ ເຂົ້າສາລີ, ເຂົ້າເປືອກ, ເຂົ້າບາເລ, ເຂົ້າລະມານ, ເຂົ້າຟ່າງ, ເຂົ້າແຟງ, ເຂົ້າກູດຣູສະກະ ແລະ ພືດພັນອື່ນໆ (ອະປະຣັນນະ). ຄຳວ່າ 'ຍາດພີ່ນ້ອງທັງຫຼາຍ' (bandhavāni) ໄດ້ແກ່ ຍາດພີ່ນ້ອງ 4 ປະເພດ ຄື ຍາດໂດຍສາຍເລືອດ (ຍາຕິພັນທຸ), ຍາດໂດຍໂຄດ (ໂຄດຕະພັນທຸ), ຍາດໂດຍຄວາມເປັນມິດ (ມິດຕະພັນທຸ) ແລະ ຍາດໂດຍສິລະປະວິຊາ (ສິບປະພັນທຸ). ຄຳວ່າ 'ຕາມສ່ວນ' (yathodhikāni) ຄື ຕັ້ງຢູ່ຕາມຂອບເຂດຂອງຕົນໆ ນັ້ນເອງ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ກໍມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

Chaṭṭhaṃ.

ຄາຖາທີ 6 ຈົບ.

147. Sattame saṅgo esoti attano upabhogaṃ niddisati. So hi sajjanti tattha pāṇino kaddame paviṭṭho hatthī viyāti saṅgo. Parittamettha sokhyanti ettha pañcakāmaguṇūpabhogakāle viparītasaññāya uppādetabbato kāmāvacaradhammapariyāpannato vā lāmakaṭṭhena sokhyaṃ parittaṃ, vijjuppabhāya obhāsitanaccadassanasukhaṃ viya ittaraṃ, tāvakālikanti vuttaṃ hoti. Appassādo dukkhamettha bhiyyoti ettha ca yvāyaṃ ‘‘yaṃ kho, bhikkhave, ime pañca kāmaguṇe paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, ayaṃ kāmānaṃ assādo’’ti vutto, so yamidaṃ ‘‘ko ca, bhikkhave, kāmānaṃ ādīnavo, idha, bhikkhave, kulaputto yena sippaṭṭhānena jīvikaṃ kappeti yadi muddāya yadi gaṇanāyā’’ti (ma. ni. 1.162) evamādinā nayenettha dukkhaṃ vuttaṃ, taṃ upanidhāya appodakabindumatto hoti, atha kho dukkhameva bhiyyo bahu, catūsu samuddesu udakasadiso hoti. Tena vuttaṃ – ‘‘appassādo dukkhamettha bhiyyo’’ti. Gaḷo esoti assādaṃ dassetvā ākaḍḍhanavasena baḷiso viya eso, yadidaṃ pañca kāmaguṇā. Iti ñatvā matimāti evaṃ ñatvā buddhimā paṇḍito puriso sabbampetaṃ pahāya eko care khaggavisāṇakappoti (su. ni. aṭṭha. 1.61).

໑໔໗. ໃນຄາຖາທີ 7 ຄຳວ່າ 'ນີ້ເປັນເຄື່ອງຂ້ອງ' (saṅgo eso) ຊົງສະແດງເຖິງການບໍລິໂພກຂອງຕົນ. ຈິງຢູ່, ການບໍລິໂພກນັ້ນ ຊື່ວ່າ ເຄື່ອງຂ້ອງ ເພາະສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມຂ້ອງຢູ່ໃນການບໍລິໂພກນັ້ນ ເໝືອນຊ້າງທີ່ຕົກຫຼົ່ມຕົມ. ຄຳວ່າ 'ຄວາມສຸກໃນກາມນີ້ມີນ້ອຍ' (parittamettha sokhyan) ຄື ຄວາມສຸກໃນກາມຄຸນ 5 ນີ້ ເປັນຂອງນ້ອຍ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍວິປະຣີດສັນຍາ (ຄວາມຈຳໝາຍທີ່ຄາດເຄື່ອນ) ໃນເວລາບໍລິໂພກ ຫຼື ເພາະນັບເນື່ອງໃນກາມາວະຈອນທຳ ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າເປັນຂອງເລວ, ເປັນຂອງຊົ່ວຄາວ ເໝືອນຄວາມສຸກໃນການເບິ່ງການຟ້ອນລຳທີ່ສະຫວ່າງຂຶ້ນດ້ວຍແສງຟ້າແມບ. ຄຳວ່າ 'ຄວາມຍິນດີມີນ້ອຍ ທຸກໃນກາມນີ້ມີຫຼາຍກວ່າ' (appassādo dukkhamettha bhiyy) ອະທິບາຍວ່າ ຄວາມສຸກແລະໂສມະນັດໃດ ທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສກາມະຄຸນ 5 ນີ້ ທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ນີ້ເປັນຄຸນ (ອັດສາທະ) ຂອງກາມທັງຫຼາຍ' ດັ່ງນີ້, ຄວາມສຸກນັ້ນ ເມື່ອປຽບທຽບກັບທຸກທີ່ຕັດໄວ້ໂດຍນັຍມີຕົ້ນວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ກໍໂທດ (ອາທີນົບ) ຂອງກາມທັງຫຼາຍເປັນແນວໃດ? ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ກຸນລະບຸດໃນໂລກນີ້ ລ້ຽງຊີບດ້ວຍສິລະປະວິຊາໃດໆ ເປັນຕົ້ນວ່າ ດ້ວຍການຂຽນ ຫຼື ດ້ວຍການຄຳນວນ' ດັ່ງນີ້, ຍ່ອມເປັນເໝືອນຢາດນ້ຳພຽງເລັກນ້ອຍເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ສ່ວນທຸກນັ້ນເອງມີຫຼາຍກວ່າ ປຽບເໝືອນນ້ຳໃນມະຫາສະໝຸດທັງສີ່. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ຄວາມຍິນດີມີນ້ອຍ ທຸກໃນກາມນີ້ມີຫຼາຍກວ່າ'. ຄຳວ່າ 'ນີ້ເປັນເບັດ' (gaḷo eso) ຄື ກາມະຄຸນ 5 ນີ້ ເປັນເໝືອນເບັດ ເພາະສະແດງລົດຊາດ (ອັດສາທະ) ແລ້ວເບັດ (ດຶງ) ເອົາໄວ້. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີປັນຍາຮູ້ແນວນີ້ແລ້ວ' (iti ñatvā matimā) ຄື ບຸລຸດຜູ້ເປັນບັນດິດມີປັນຍາ ຮູ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ລະກາມທັງປວງນີ້ເສຍ ແລ້ວພຶງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ ເໝືອນນໍແຮດ ດັ່ງນີ້.

Sattamaṃ.

ຄາຖາທີ 7 ຈົບ.

148. Aṭṭhamagāthāya [Pg.129] dutiyapāde jālanti suttamayaṃ vuccati. Ambūti udakaṃ, tattha caratīti ambucārī, macchassetaṃ adhivacanaṃ. Salile ambucārī salilambucārī. Tasmiṃ nadīsalile jālaṃ bhetvā gataambucārīvāti vuttaṃ hoti. Tatiyapāde daḍḍhanti daḍḍhaṭṭhānaṃ vuccati. Yathā aggi daḍḍhaṭṭhānaṃ puna na nivattati, na tattha bhiyyo āgacchati, evaṃ maggañāṇagginā daḍḍhaṃ kāmaguṇaṭṭhānaṃ anivattamāno, tattha bhiyyo anāgacchantoti vuttaṃ hoti. Sesaṃ vuttanayamevāti.

໑໔໘. ໃນບາດທີສອງຂອງຄາຖາທີ 8 ຄຳວ່າ 'ດັກ' (jāla) ໄດ້ແກ່ ເຄື່ອງດັກທີ່ທຳດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍ. ຄຳວ່າ 'ອຳພຸ' (ambu) ແປວ່າ ນ້ຳ, ສັດທີ່ທ່ຽວໄປໃນນ້ຳນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ອຳພຸຈາຣີ' (ambucārī) ເຊິ່ງເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງປາ. ສັດທີ່ທ່ຽວໄປໃນນ້ຳ ຊື່ວ່າ 'ສະລິລຳພຸຈາຣີ' (salilambucārī). ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ເໝືອນປາທີ່ທຳລາຍດັກໃນນ້ຳຫ້ວຍແລ້ວໜີໄປ. ໃນບາດທີສາມ ຄຳວ່າ 'ຖືກໄຟໄໝ້ແລ້ວ' (daḍḍha) ໝາຍເຖິງ ສະຖານທີ່ທີ່ຖືກໄຟໄໝ້. ເໝືອນດັ່ງໄຟທີ່ໄໝ້ສະຖານທີ່ໃດແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ກັບຄືນມາສູ່ສະຖານທີ່ນັ້ນອີກ ບໍ່ມາສູ່ສະຖານທີ່ນັ້ນອີກຫຼາຍ, ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ນັ້ນບໍ່ກັບຄືນມາສູ່ສະຖານທີ່ແຫ່ງກາມະຄຸນ ທີ່ຖືກໄຟຄືມັກຄະຍານເຜົາໄໝ້ແລ້ວ ບໍ່ກັບມາສູ່ສະຖານທີ່ນັ້ນອີກ ດັ່ງນີ້. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ກໍມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

Saṃyojanānīti yassa saṃvijjanti, taṃ puggalaṃ vaṭṭasmiṃ saṃyojenti bandhantīti saṃyojanāni. Imāni pana saṃyojanāni kilesapaṭipāṭiyāpi āharituṃ vaṭṭati maggapaṭipāṭiyāpi. Kāmarāgapaṭighasaṃyojanāni anāgāmimaggena pahīyanti, mānasaṃyojanaṃ arahattamaggena, diṭṭhivicikicchāsīlabbataparāmāsā sotāpattimaggena, bhavarāgasaṃyojanaṃ arahattamaggena, issāmacchariyāni sotāpattimaggena, avijjā arahattamaggena. Maggapaṭipāṭiyā diṭṭhivicikicchāsīlabbataparāmāsaissāmacchariyā sotāpattimaggena pahīyanti, kāmarāgapaṭighā anāgāmimaggena, mānabhavarāgaavijjā arahattamaggenāti. Bhinditvāti bhedaṃ pāpetvā. Pabhinditvāti chindaṃ katvā. Dālayitvāti phāletvā. Padālayitvāti hīretvā. Sampadālayitvāti upasaggena padaṃ vaḍḍhitaṃ.

ຄຳວ່າ 'ສັງໂຍດທັງຫຼາຍ' (saṃyojanāni) ໄດ້ແກ່ ທຳທີ່ຜູກມັດ ຄື ຜູກມັດບຸກຄົນທີ່ມີສັງໂຍດນັ້ນໄວ້ໃນວັດຕະສົງສານ. ກໍສັງໂຍດເຫຼົ່ານີ້ ຄວນນຳມາສະແດງຕາມລຳດັບແຫ່ງກິເລດກໍໄດ້ ຕາມລຳດັບແຫ່ງມັກກໍໄດ້. ກາມະຣາຄະສັງໂຍດ ແລະ ປະຕິຄະສັງໂຍດ ຍ່ອມລະໄດ້ດ້ວຍອະນາຄາມິມັກ, ມານະສັງໂຍດ ລະໄດ້ດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ, ທິດຖິສັງໂຍດ ວິຈິກິດສາສັງໂຍດ ແລະ ສີລັບພະຕະປາຣາມາສະສັງໂຍດ ລະໄດ້ດ້ວຍໂສຕາປັດຕິມັກ, ພະວະຣາຄະສັງໂຍດ ລະໄດ້ດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ, ອິດສາແລະມັດສະຣິຍະ ລະໄດ້ດ້ວຍໂສຕາປັດຕິມັກ, ອະວິຊາ ລະໄດ້ດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ. ໂດຍລຳດັບແຫ່ງມັກ ຄື ທິດຖິ, ວິຈິກິດສາ, ສີລັບພະຕະປາຣາມາດ, ອິດສາ ແລະ ມັດສະຣິຍະ ຍ່ອມລະໄດ້ດ້ວຍໂສຕາປັດຕິມັກ; ກາມະຣາຄະ ແລະ ປະຕິຄະ ລະໄດ້ດ້ວຍອະນາຄາມິມັກ; ມານະ, ພະວະຣາຄະ ແລະ ອະວິຊາ ລະໄດ້ດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກ ດັ່ງນີ້. ຄຳວ່າ 'ທຳລາຍແລ້ວ' (bhinditvā) ຄື ທຳໃຫ້ແຕກທຳລາຍ. ຄຳວ່າ 'ຕັດຂາດແລ້ວ' (pabhinditvā) ຄື ທຳໃຫ້ຂາດ. ຄຳວ່າ 'ຜ່າແລ້ວ' (dālayitvā) ຄື ເຮັດໃຫ້ແຍກອອກ. ຄຳວ່າ 'ສີກແລ້ວ' (padālayitvā) ຄື ເຮັດໃຫ້ຫຼຸດອອກ. ຄຳວ່າ 'ທຳລາຍຢ່າງສິ້ນເຊີງ' (sampadālayitvā) ເປັນຄຳທີ່ເພີ່ມບົດໜ້າ (ອຸປະສັກ) ເຂົ້າມາ.

Aṭṭhamaṃ.

ຄາຖາທີ 8 ຈົບ.

149. Navame okkhittacakkhūti heṭṭhākhittacakkhu, satta gīvaṭṭhīni paṭipāṭiyā ṭhapetvā parivajjanapahātabbadassanatthaṃ yugamattaṃ pekkhamānoti vuttaṃ hoti. Na tu hanukaṭṭhinā hadayaṭṭhiṃ saṅghaṭṭento. Evañhi okkhittacakkhutā na samaṇasārūppā hoti. Na ca pādaloloti ekassa dutiyo dvinnaṃ tatiyoti evaṃ gaṇamajjhaṃ, pavisitukāmatāya kaṇḍūyamānapādo viya abhavanto, dīghacārikaanavaṭṭhitacārikavirato vā. Guttindriyoti chasu indriyesu idha manindriyassa visuṃ vuttattā vuttāvasesavasena gopitindriyo. Rakkhitamānasānoti mānasaṃyeva mānasānaṃ, taṃ rakkhitamassāti rakkhitamānasāno. Yathā kileseti na [Pg.130] viluppati, evaṃ rakkhitacittoti vuttaṃ hoti. Anavassutoti imāya paṭipattiyā tesu tesu ārammaṇesu kilesaanvāssavavirahito. Apariḍayhamānoti evaṃ anvāssavavirahitā eva kilesaggīhi apariḍayhamāno, bahiddhā vā anavassuto, ajjhattaṃ apariḍayhamāno. Sesaṃ vuttanayamevāti (su. ni. aṭṭha. 1.63).

໑໔໙. ໃນຄາຖາທີ 9 ຄຳວ່າ 'ທອດສາຍຕາລົງ' (okkhittacakkhu) ຄື ທອດສາຍຕາລົງເບື້ອງຕ່ຳ, ຕັ້ງກະດູກຄໍທັງ 7 ຂໍ້ໃຫ້ກົງຕາມລຳດັບ ແລ້ວແນມເບິ່ງຊົ່ວແອກໜຶ່ງ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການເບິ່ງສິ່ງທີ່ຄວນເວັ້ນແລະຄວນລະ, ມີຄຳອະທິບາຍໄວ້ຢ່າງນີ້. ແຕ່ບໍ່ແມ່ນການເອົາກະດູກຄາງໄປກະທົບກັບກະດູກເອິກ. ເພາະວ່າການທອດສາຍຕາລົງຢ່າງນັ້ນ ບໍ່ສົມຄວນແກ່ສະມະນະ. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເປັນຜູ້ລະເລີງດ້ວຍເທົ້າ' (na ca pādalolo) ຄື ບໍ່ເປັນເໝືອນຜູ້ມີເທົ້າຄັນຄາຍ ເພາະຢາກເຂົ້າໄປສູ່ທ່າມກາງໝູ່ຄະນະ ໂດຍຄິດວ່າ ເຮົາເປັນຄົນທີສອງຂອງຄົນຜູ້ດຽວ ເປັນຄົນທີສາມຂອງຄົນສອງຄົນ ດັ່ງນີ້, ຫຼື ງົດເວັ້ນຈາກການທ່ຽວໄປຕະຫຼອດກາລະນານ ແລະ ການທ່ຽວໄປຢ່າງບໍ່ມີຈຸດໝາຍ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ຄຸ້ມຄອງອິນຊີ' (guttindriyo) ຄື ໃນອິນຊີ 6 ນັ້ນ ເພາະມະນິນຊີ (ອິນຊີຄືໃຈ) ຊົງສະແດງໄວ້ຕ່າງຫາກໃນທີ່ນີ້, ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຜູ້ຄຸ້ມຄອງອິນຊີ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອິນຊີທີ່ເຫຼືອທີ່ກ່າວໄວ້. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີໃຈອັນຮັກສາແລ້ວ' (rakkhitamānasāno) ຄື ມະໂນນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ມານະສານະ, ໃຈນັ້ນອັນຜູ້ນັ້ນຮັກສາແລ້ວ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຜູ້ມີໃຈອັນຮັກສາແລ້ວ. ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ມີຈິດອັນຮັກສາແລ້ວ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ກິເລດທັງຫຼາຍຍາດຊີງເອົາໄປໄດ້. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ບໍ່ຊຸ່ມຊື່ນດ້ວຍກິເລດ' (anavassuto) ຄື ດ້ວຍການປະຕິບັດນີ້ ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງປາສະຈາກກິເລດອັນໄຫຼເຂົ້າໄປໃນອາລົມນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ບໍ່ຖືກເຜົາໄໝ້' (apariḍayhamāno) ຄື ເມື່ອປາສະຈາກກິເລດອັນໄຫຼເຂົ້າໄປຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ຖືກໄຟຄືກິເລດເຜົາໄໝ້, ຫຼື ບໍ່ຊຸ່ມຊື່ນໃນພາຍນອກ ບໍ່ຖືກເຜົາໄໝ້ໃນພາຍໃນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ກໍມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

Cakkhunā rūpaṃ disvāti kāraṇavasena ‘‘cakkhū’’ti laddhavohārena rūpadassanasamatthena cakkhuviññāṇena rūpaṃ disvā. Porāṇā panāhu –

ຄຳວ່າ 'ເຫັນຮູບດ້ວຍຕາ' (cakkhunā rūpaṃ disvā) ຄື ເຫັນຮູບດ້ວຍຈັກຂຸວິນຍານ ອັນສາມາດໃນການເຫັນຮູບ ເຊິ່ງໄດ້ໂວຫານວ່າ 'ຕາ' (cakkhu) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງເຫດ. ສ່ວນພະໂບຮານາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ:

‘‘Cakkhu rūpaṃ na passati acittakattā, cittaṃ na passati acakkhukattā, dvārārammaṇasaṅghaṭṭane pana pasādavatthukena cittena passati. Īdisī panesā ‘dhanunā vijjhatī’tiādīsu viya sasambhārakathā nāma hoti, tasmā cakkhuviññāṇena rūpaṃ disvāti ayamevettha attho’’ti (visuddhi. 1.15; dha. sa. aṭṭha. 1352).

'ຕາຍ່ອມບໍ່ເຫັນຮູບ ເພາະບໍ່ມີຈິດ, ຈິດຍ່ອມບໍ່ເຫັນຮູບ ເພາະບໍ່ມີຕາ, ແຕ່ເມື່ອມີການກະທົບກັນລະຫວ່າງທະວານແລະອາລົມ ຈິດອັນມີປະສາດຕາເປັນທີ່ຕັ້ງ ຍ່ອມເຫັນຮູບ. ກໍຄຳເວົ້າແບບນີ້ ຊື່ວ່າ ສະສະພາຣະກະຖາ (ຄຳເວົ້າທີ່ກ່າວເຖິງອົງປະກອບຮ່ວມ) ເໝືອນຄຳວ່າ ຍິງດ້ວຍທະນູ ເປັນຕົ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ໃນຄຳນີ້ ຈຶ່ງມີອັດຖະວ່າ ເຫັນຮູບດ້ວຍຈັກຂຸວິນຍານ ນັ້ນເອງ' ດັ່ງນີ້.

Nimittaggāhīti itthipurisanimittaṃ vā subhanimittādikaṃ vā kilesavatthubhūtaṃ nimittaṃ chandarāgavasena gaṇhāti, diṭṭhamattavasena na saṇṭhāti. Anubyañjanaggāhīti kilesānaṃ anubyañjanato pākaṭabhāvakaraṇato ‘‘anubyañjana’’nti laddhavohāraṃ hatthapādahasitalapitavilokitādibhedaṃ ākāraṃ gaṇhāti.

ຄຳວ່າ 'ຜູ້ຖືເອົານິມິດ' (nimittaggāhī) ຄື ຖືເອົານິມິດອັນເປັນວັດຖຸແຫ່ງກິເລດ ເປັນຕົ້ນວ່າ ນິມິດແຫ່ງຄວາມເປັນຍິງເປັນຊາຍ ຫຼື ສຸພະນິມິດ (ນິມິດວ່າສວຍງາມ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັນທະຣາຄະ ບໍ່ຢຸດຢູ່ພຽງແຕ່ການເຫັນເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ຜູ້ຖືເອົາອະນຸພະຍັນຊະນະ' (anubyañjanaggāhī) ຄື ຖືເອົາອາການອັນແຕກຕ່າງກັນ ມີ ມື, ເທົ້າ, ການຍິ້ມ, ການເວົ້າ ແລະ ການແນມເບິ່ງ ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງໄດ້ໂວຫານວ່າ 'ອະນຸພະຍັນຊະນະ' (anubyañjana) ເພາະເປັນເຄື່ອງສະແດງກິເລດໃຫ້ປາກົດ.

Yatvādhikaraṇamenantiādimhi yaṃkāraṇā yassa cakkhundriyāsaṃvarassa hetu. Etaṃ puggalaṃ satikavāṭena cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ apihitacakkhudvāraṃ hutvā viharantaṃ ete abhijjhādayo dhammā anvāssaveyyuṃ. Tassa saṃvarāya na paṭipajjatīti tassa cakkhundriyassa satikavāṭena pidahanatthāya na paṭipajjati. Evaṃbhūtoyeva ca ‘‘na rakkhati cakkhundriyaṃ. Na cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjatī’’tipi vuccati.

ໃນຄຳວ່າ 'yatvādhikaraṇamenaṃ' ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະເຫດໃດ ອັນເປັນເຫດແຫ່ງການບໍ່ສຳລວມຈັກຂຸນຊີ. ທຳທັງຫຼາຍມີອະພິຊາເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ພຶງໄຫຼໄປຕາມບຸກຄົນນັ້ນ ຜູ້ມີຈັກຂຸນຊີອັນບໍ່ໄດ້ສຳລວມແລ້ວ ຄື ບໍ່ໄດ້ປິດຈັກຂຸທະວານດ້ວຍບານປະຕູຄືສະຕິ ແລ້ວຢູ່. ຄຳວ່າ 'ບໍ່ປະຕິບັດເພື່ອຄວາມສຳລວມຈັກຂຸນຊີນັ້ນ' (tassa saṃvarāya na paṭipajjati) ຄື ບໍ່ປະຕິບັດເພື່ອປິດຈັກຂຸນຊີນັ້ນດ້ວຍບານປະຕູຄືສະຕິ. ແລະ ບຸກຄົນຜູ້ເປັນຢ່າງນີ້ເອງ ຍ່ອມຊື່ວ່າ 'ບໍ່ຮັກສາຈັກຂຸນຊີ ບໍ່ເຖິງຄວາມສຳລວມໃນຈັກຂຸນຊີ' ແມ້ດັ່ງນີ້.

Tattha kiñcāpi cakkhundriye saṃvaro vā asaṃvaro vā natthi. Na hi cakkhupasādaṃ nissāya sati vā muṭṭhassaccaṃ vā uppajjati, api ca yadā rūpārammaṇaṃ cakkhussa āpāthaṃ āgacchati, tadā bhavaṅge dvikkhattuṃ uppajjitvā niruddhe kiriyamanodhātu āvajjanakiccaṃ sādhayamānā uppajjitvā nirujjhati, tato cakkhuviññāṇaṃ dassanakiccaṃ tato vipākamanodhātu sampaṭicchanakiccaṃ tato vipākāhetukamanoviññāṇadhātu santīraṇakiccaṃ tato kiriyāhetukamanoviññāṇadhātu [Pg.131] voṭṭhapanakiccaṃ sādhayamānā uppajjitvā nirujjhati, tadanantaraṃ javanaṃ javati. Tatrāpi neva bhavaṅgasamaye, na āvajjanādīnaṃ aññatarasamaye saṃvaro vā asaṃvaro vā atthi, javanakkhaṇe pana sace dussīlyaṃ vā muṭṭhassaccaṃ vā aññāṇaṃ vā akkhanti vā kosajjaṃ vā uppajjati, asaṃvaro hoti. Evaṃ honto pana so cakkhundriye asaṃvaroti vuccati. Kasmā? Yasmā tasmiṃ sati dvārampi aguttaṃ hoti bhavaṅgampi āvajjanādīni vīthicittānipi. Yathā kiṃ? Yathā nagare catūsu dvāresu asaṃvutesu kiñcāpi antogharadvārakoṭṭhakagabbhādayo susaṃvutā, tathāpi antonagare sabbaṃ bhaṇḍaṃ arakkhitaṃ agopitameva hoti. Nagaradvārena hi pavisitvā corā yadicchanti, taṃ hareyyuṃ. Evameva javane dussīlyādīsu uppannesu tasmiṃ asaṃvare sati dvārampi aguttaṃ hoti bhavaṅgampi āvajjanādīni vīthicittānipīti.

ໃນເລື່ອງນັ້ນ ແມ້ວ່າຄວາມສຳລວມ ຫຼື ຄວາມບໍ່ສຳລວມ ຈະບໍ່ມີໃນຈັກຂຸນຊີກོຕາມ. ຈິງຢູ່, ສະຕິ ຫຼື ຄວາມຫຼົງລືມສະຕິ ຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສຈັກຂຸປະສາດ, ແຕ່ທວ່າ ເມື່ອຮູບາຣົມມາສູ່ຄອງແຫ່ງຕາ, ໃນເວລານັ້ນ ເມື່ອພະວັງເກີດຂຶ້ນ 2 ເທື່ອແລ້ວດັບໄປ, ກິຣິຍາມະໂນທາດ ທຳອາວັດຊະນະກິດ (ການຄຳນຶງ) ກໍເກີດຂຶ້ນແລ້ວດັບໄປ, ຈາກນັ້ນ ຈັກຂຸວິນຍານ ທຳທັດສະນະກິດ (ການເຫັນ), ຈາກນັ້ນ ວິປາກມະໂນທາດ ທຳສຳປະຕິສັນນະກິດ (ການຮັບ), ຈາກນັ້ນ ວິປາກອະເຫຕຸກາມະໂນວິນຍານທາດ ທຳສັນຕີຣະນະກິດ (ການໄຕ່ຕອງ), ຈາກນັ້ນ ກິຣິຍາອະເຫຕຸກາມະໂນວິນຍານທາດ ທຳວົດຖະປະນະກິດ (ການກຳນົດ) ກໍເກີດຂຶ້ນແລ້ວດັບໄປ, ໃນລຳດັບນັ້ນ ຊະວະນະຈິດຍ່ອມແລ່ນໄປ. ໃນຂະນະນັ້ນ ແມ້ໃນສະໄໝແຫ່ງພະວັງ ຫຼື ໃນສະໄໝແຫ່ງຈິດມີອາວັດຊະນະເປັນຕົ້ນ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ກໍບໍ່ມີຄວາມສຳລວມ ຫຼື ຄວາມບໍ່ສຳລວມເລີຍ, ແຕ່ໃນຂະນະແຫ່ງຊະວະນະຈິດ ຫາກຄວາມທຸສິນ, ຄວາມຫຼົງລືມສະຕິ, ຄວາມບໍ່ຮູ້, ຄວາມບໍ່ອົດທົນ ຫຼື ຄວາມກຽດຄ້ານ ເກີດຂຶ້ນ, ຄວາມບໍ່ສຳລວມຍ່ອມມີ. ກໍເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ຄວາມບໍ່ສຳລວມນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຄວາມບໍ່ສຳລວມໃນຈັກຂຸນຊີ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ເມື່ອຄວາມບໍ່ສຳລວມນັ້ນມີຢູ່ ແມ້ທະວານກໍຊື່ວ່າບໍ່ໄດ້ຄຸ້ມຄອງ, ພະວັງ ແລະ ວິຖີຈິດມີອາວັດຊະນະເປັນຕົ້ນ ກໍຊື່ວ່າບໍ່ໄດ້ຄຸ້ມຄອງຄືກັນ. ປຽບເໝືອນຫຍັງ? ປຽບເໝືອນເມື່ອປະຕູເມືອງທັງສີ່ບໍ່ໄດ້ປິດ, ແມ້ວ່າປະຕູເຮືອນ, ຊຸ້ມປະຕູ ແລະ ຫ້ອງໃນເຮືອນ ຈະປິດໄວ້ເປັນຢ່າງດີກໍຕາມ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ຊັບສິນທັງປວງໃນເມືອງ ກໍຊື່ວ່າບໍ່ໄດ້ຮັບການຮັກສາ ບໍ່ໄດ້ຮັບການຄຸ້ມຄອງເລີຍ. ຈິງຢູ່, ພວກໂຈນເຂົ້າມາທາງປະຕູເມືອງແລ້ວ ປາດຖະໜາສິ່ງໃດ ກໍຍ່ອມເອົາສິ່ງນັ້ນໄປໄດ້. ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນເອງ ເມື່ອຄວາມທຸສິນເປັນຕົ້ນເກີດຂຶ້ນໃນຊະວະນະຈິດ, ເມື່ອຄວາມບໍ່ສຳລວມນັ້ນມີຢູ່ ແມ້ທະວານກໍຊື່ວ່າບໍ່ໄດ້ຄຸ້ມຄອງ, ພະວັງ ແລະ ວິຖີຈິດມີອາວັດຊະນະເປັນຕົ້ນ ກໍຊື່ວ່າບໍ່ໄດ້ຄຸ້ມຄອງຄືກັນ ດັ່ງນີ້.

Cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hotītiādīsu na nimittaggāhī hotīti chandarāgavasena vuttappakāraṃ nimittaṃ na gaṇhāti. Evaṃ sesapadānipi vuttapaṭikkhepena veditabbāni. Yathā ca heṭṭhā ‘‘javane dussīlyādīsu uppannesu tasmiṃ asaṃvare sati dvārampi aguttaṃ hoti bhavaṅgampi āvajjanādīni vīthicittānipī’’ti vuttaṃ, evamidha tasmiṃ sīlādīsu uppannesu dvārampi guttaṃ hoti bhavaṅgampi āvajjanādīni vīthicittānipi. Yathā kiṃ? Yathā nagaradvāresu saṃvutesu kiñcāpi antogharādayo asaṃvutā honti. Tathāpi antonagare sabbaṃ bhaṇḍaṃ surakkhitaṃ sugopitameva hoti. Nagaradvāresu pihitesu corānaṃ paveso natthi. Evameva javane sīlādīsu uppannesu dvārampi guttaṃ hoti bhavaṅgampi āvajjanādīni vīthicittānipi. Tasmā javanakkhaṇe uppajjamānopi cakkhundriye saṃvaroti vutto (dha. sa. aṭṭha. 1352; visuddhi. 1.15).

ໃນບົດມີອາທິວ່າ 'Cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hotī' (ເຫັນຮູບດ້ວຍຕາແລ້ວ ບໍ່ຖືເອົານິມິດ) ຄຳວ່າ 'na nimittaggāhī hotī' (ບໍ່ຖືເອົານິມິດ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ຖືເອົານິມິດໂດຍປະການທີ່ກ່າວໄວ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັນທະລາຄະ. ແມ້ບົດທີ່ເຫຼືອກໍພຶງຊາບໂດຍການປະຕິເສດທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວຢ່າງນີ້. ແລະຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຫົນຫຼັງວ່າ 'ເມື່ອຄວາມທຸສີລເປັນຕົ້ນເກີດຂຶ້ນໃນຊະວະນະ, ເມື່ອຄວາມບໍ່ສຳລວມນັ້ນມີຢູ່ ແມ້ທະວານກໍຊື່ວ່າບໍ່ໄດ້ຄຸ້ມຄອງ, ແມ້ພະວັງ ແລະວິຖີຈິດມີອາວັດຊະນະເປັນຕົ້ນກໍຊື່ວ່າບໍ່ໄດ້ຄຸ້ມຄອງ', ໃນອະທິບາຍນີ້ກໍຢ່າງນັ້ນ ເມື່ອສີລເປັນຕົ້ນນັ້ນເກີດຂຶ້ນ ແມ້ທະວານກໍຊື່ວ່າໄດ້ຄຸ້ມຄອງ, ແມ້ພະວັງ ແລະວິຖີຈິດມີອາວັດຊະນະເປັນຕົ້ນກໍຊື່ວ່າໄດ້ຄຸ້ມຄອງ. ປຽບເໝືອນຫຍັງ? ປຽບເໝືອນເມື່ອປະຕູເມືອງປິດແລ້ວ ແມ້ພາຍໃນເຮືອນເປັນຕົ້ນຈະບໍ່ໄດ້ປິດກໍຕາມ, ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ຊັບສິ່ງຂອງທັງໝົດພາຍໃນເມືອງກໍຍ່ອມໄດ້ຮັບການຮັກສາ ແລະຄຸ້ມຄອງເປັນຢ່າງດີ. ເມື່ອປະຕູເມືອງປິດແລ້ວ ພວກໂຈນກໍບໍ່ສາມາດເຂົ້າໄປໄດ້. ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນແລ້ວ ເມື່ອສີລເປັນຕົ້ນເກີດຂຶ້ນໃນຊະວະນະ ແມ້ທະວານກໍຊື່ວ່າໄດ້ຄຸ້ມຄອງ, ແມ້ພະວັງ ແລະວິຖີຈິດມີອາວັດຊະນະເປັນຕົ້ນກໍຊື່ວ່າໄດ້ຄຸ້ມຄອງ. ເພາະສະນັ້ນ ແມ້ຄວາມສຳລວມທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະແຫ່ງຊະວະນະ ກໍຊື່ວ່າ 'ຈັກຂຸນທຣີສຳລວມ' (ການສຳລວມອິນຊີຄືຕາ).

Avassutapariyāyañcāti kilesehi tintakāraṇañca. Anavassutapariyāyañcāti kilesehi atintakāraṇañca.

ບົດວ່າ 'Avassutapariyāyañca' ໄດ້ແກ່ ເຫດທີ່ເຮັດໃຫ້ປຽກຊຸ່ມດ້ວຍກິເລດ. ບົດວ່າ 'Anavassutapariyāyañca' ໄດ້ແກ່ ເຫດທີ່ບໍ່ເຮັດໃຫ້ປຽກຊຸ່ມດ້ວຍກິເລດ.

Piyarūpe rūpeti iṭṭhajātike rūpārammaṇe. Appiyarūpe rūpeti aniṭṭhasabhāve rūpārammaṇe. Byāpajjatīti dosavasena pūtibhāvamāpajjati. Otāranti chiddaṃ antaraṃ. Ārammaṇanti paccayaṃ.

ບົດວ່າ 'Piyarūpe rūpe' ໄດ້ແກ່ ໃນຮູບາຣົມທີ່ເປັນອິດຖະຊາດ (ໜ້າປາດຖະໜາ). ບົດວ່າ 'Appiyarūpe rūpe' ໄດ້ແກ່ ໃນຮູບາຣົມທີ່ມີສະພາວະເປັນອະນິດຖະ (ບໍ່ໜ້າປາດຖະໜາ). ບົດວ່າ 'Byāpajjatī' ຄວາມວ່າ ເຖິງຄວາມເປັນຂອງບູດເນົ່າດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂທສະ. ບົດວ່າ 'Otāraṃ' ໄດ້ແກ່ ຊ່ອງຫວ່າງ ຫຼື ໂອກາດ. ບົດວ່າ 'Ārammaṇaṃ' ໄດ້ແກ່ ປັດໄຈ.

Adhibhaṃsūti [Pg.132] maddaṃsu. Na adhibhosīti na maddi. Bahalamattikāti punappunaṃ dānavasena uddhamāyikā bahalamattikā. Addāvalepanāti asukkhamattikadānā. Sesamettha uttānaṃ.

ບົດວ່າ 'Adhibhaṃsū' ຄວາມວ່າ ຢຽบຍ່ຳແລ້ວ. ບົດວ່າ 'Na adhibhosī' ຄວາມວ່າ ບໍ່ໄດ້ຢຽບຍ່ຳ. ບົດວ່າ 'Bahalamattikā' ໄດ້ແກ່ ດິນໜຽວໜາທີ່ພອກຂຶ້ນໜາເພາະການທາຊ້ຳໆ. ບົດວ່າ 'Addāvalepanā' ໄດ້ແກ່ ເພາະການທາດິນໜຽວທີ່ຍັງບໍ່ທັນແຫ້ງ. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອໃນບົດນີ້ຈະແຈ້ງຢູ່ແລ້ວ.

Navamaṃ.

ສູດທີເກົ້າ.

150. Dasame kāsāyavattho abhinikkhamitvāti imassa pādassa gehā abhinikkhamitvā kāsāyavattho hutvāti evamattho veditabbo. Sesaṃ vuttanayeneva sakkā jānitunti na vitthāritanti.

໑໕໐. ໃນສູດທີສິບ, ບົດວ່າ 'kāsāyavattho abhinikkhamitvā' ພຶງຊາບອະທິບາຍແຫ່ງບາດຄຳນີ້ວ່າ 'ອອກຈາກເຮືອນແລ້ວ ຄອງຜ້າກາສາວະພັດ'. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອກໍສາມາດຮູ້ໄດ້ໂດຍນິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນແລ້ວ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ອະທິບາຍຢ່າງລະອຽດ.

Dasamaṃ.

ສູດທີສິບ.

Tatiyavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການພັນລະນາວັກທີສາມ ຈົບແລ້ວ.

4. Catutthavaggavaṇṇanā

໔. ການພັນລະນາວັກທີສີ່

151. Catutthavaggassa paṭhame rasesūti ambilamadhuratittakakaṭukaloṇikakhārikakasāvādibhedesu sāyanīyesu. Gedhaṃ akaranti giddhiṃ akaronto, taṇhaṃ anuppādentoti vuttaṃ hoti. Aloloti ‘‘idaṃ sāyissāmi, idaṃ sāyissāmī’’ti evaṃ rasavisesesu anākulo. Anaññaposīti posetabbakasaddhivihārikādivirahito, kāyasandhāraṇamattena santuṭṭhoti vuttaṃ hoti. Yathā vā pubbe uyyāne rasesu gedhakaraṇalolo hutvā aññaposī āsiṃ, evaṃ ahutvā yāya taṇhāya lolo hutvā rasesu gedhaṃ karoti, taṃ taṇhaṃ hitvā āyatiṃ taṇhāmūlakassa aññassa attabhāvassa anibbattanena anaññaposīti dasseti. Atha vā atthabhañjanakaṭṭhena kilesā ‘‘aññe’’ti vuccanti, tesaṃ aposanena anaññaposīti ayamettha attho. Sapadānacārīti avokkammacārī anupubbacārī, gharapaṭipāṭiṃ achaḍḍetvā aḍḍhakulañca daliddakulañca nirantaraṃ piṇḍāya pavisamānoti attho. Kule kule appaṭibaddhacittoti khattiyakulādīsu yattha katthaci kilesavasena alaggacitto, candūpamo niccanavako hutvāti attho. Sesaṃ vuttanayamevāti (su. ni. aṭṭha. 1.65; apa. aṭṭha. 1.1.121).

໑໕໑. ໃນສູດທີໜຶ່ງແຫ່ງວັກທີສີ່, ບົດວ່າ 'rasesu' ໄດ້ແກ່ ໃນລົດຊາດຕ່າງໆ ທີ່ຄວນລິ້ມລົດ ມີລົດສົ້ມ, ຫວານ, ຂົມ, ເຜັດ, ເຄັມ, ຝາດ ແລະຝາດເຝື່ອນເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'gedhaṃ akaraṃ' ອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ເຮັດຄວາມກຳໜັດຍິນດີ ຄື ບໍ່ໃຫ້ຕັນຫາເກີດຂຶ້ນ. ບົດວ່າ 'alolo' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເປັນຜູ້ມັກມົວໃນລົດຊາດພິເສດຕ່າງໆ ວ່າ 'ເຮົາຈັກລິ້ມລົດນີ້, ເຮົາຈັກລິ້ມລົດນີ້'. ບົດວ່າ 'anaññaposī' ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ປາສະຈາກສັດທິວິຫາຣິກເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕົນຈະຕ້ອງລ້ຽງດູ ຄື ເປັນຜູ້ສັນໂດດດ້ວຍພຽງແຕ່ການລ້ຽງຊີບເພື່ອປະຄອງກາຍໄວ້ເທົ່ານັ້ນ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ສະແດງວ່າ 'ໃນການກ່ອນ ເຮົາເປັນຜູ້ມັກມົວໃນການສະແຫວງຫາລົດຊາດໃນອຸທິຍານ ແລະເປັນຜູ້ລ້ຽງຄົນອື່ນ, ແຕ່ບັດນີ້ ບໍ່ເປັນຢ່າງນັ້ນແລ້ວ, ເຮົາລະຕັນຫາໃດທີ່ເຮັດໃຫ້ເປັນຜູ້ມັກມົວ ແລະກຳໜັດຍິນດີໃນລົດຊາດ, ເພາະຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນແຫ່ງອັດຕະພາບອື່ນທີ່ມີຕັນຫາເປັນມູນເຫດໃນອະນາຄົດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ບໍ່ລ້ຽງຄົນອື່ນ (anaññaposī)'. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ກິເລດທັງຫຼາຍຊື່ວ່າ 'ຄົນອື່ນ' (aññe) ເພາະອັດຖະວ່າທຳລາຍປະໂຫຍດ, ຄວາມໝາຍໃນບົດນີ້ຄື ບໍ່ລ້ຽງກິເລດເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'anaññaposī'. ບົດວ່າ 'sapadānacārī' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ທ່ຽວໄປໂດຍບໍ່ຂ້າມ ຄື ທ່ຽວໄປຕາມລຳດັບ, ຄວາມວ່າ ບໍ່ລະເວັ້ນລຳດັບເຮືອນ ໂດຍເຂົ້າໄປບິນທະບາດໃນຕະກູນຮັ່ງມີ ແລະຕະກູນທຸກຍາກໂດຍບໍ່ຂາດສາຍ. ບົດວ່າ 'kule kule appaṭibaddhacitto' ໄດ້ແກ່ ມີຈິດບໍ່ຜູກພັນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກິເລດໃນຕະກູນໃດຕະກູນໜຶ່ງ ມີຕະກູນກະສັດເປັນຕົ້ນ, ຄື ເປັນຜູ້ປຽບເໝືອນພະຈັນ ທີ່ເປັນຜູ້ໃໝ່ຢູ່ສະເໝີ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອກໍມີນິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນແລ້ວ.

Paṭhamaṃ.

ສູດທີໜຶ່ງ.

152. Dutiye [Pg.133] āvaraṇānīti nīvaraṇāneva, tāni atthato uragasutte (su. ni. 1 ādayo) vuttāni. Tāni pana yasmā abbhādayo viya candaṃ sūriyaṃ vā ceto āvaranti, tasmā ‘‘āvaraṇāni cetaso’’ti vuttāni. Tāni upacārena vā appanāya vā pahāya. Upakkileseti upagamma cittaṃ vibādhente akusale dhamme, vatthopamādīsu (ma. ni. 1.70 ādayo) vutte abhijjhādayo vā. Byapanujjāti panuditvā vināsetvā, vipassanāmaggena pajahitvāti attho. Sabbeti anavasese. Evaṃ samathavipassanāsampanno paṭhamamaggena diṭṭhinissayassa pahīnattā anissito. Sesamaggehi chetvā tedhātukagataṃ sinehadosaṃ, taṇhārāganti vuttaṃ hoti. Sineho eva hi guṇapaṭipakkhato sinehadosoti vutto. Sesaṃ vuttanayameva (su. ni. aṭṭha. 1.66).

໑໕໒. ໃນສູດທີສອງ, ບົດວ່າ 'āvaraṇāni' ໄດ້ແກ່ ນີວອນທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ, ນີວອນເຫຼົ່ານັ້ນໂດຍອັດຖະກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນອຸຣະຄະສູດ. ແຕ່ເພາະນີວອນເຫຼົ່ານັ້ນກັ້ນຈິດ ປຽບເໝືອນໝອກເປັນຕົ້ນທີ່ກັ້ນພະຈັນ ຫຼືພະອາທິດ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ເຄື່ອງກັ້ນຈິດ' (āvaraṇāni cetaso). ລະນີວອນເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍອຸປະຈາຣະ ຫຼືອັບປະນາແລ້ວ. ບົດວ່າ 'upakkilese' ໄດ້ແກ່ ອະກຸສົນທຳທັງຫຼາຍທີ່ເຂົ້າໄປບີບຄັ້ນຈິດ, ຫຼືໄດ້ແກ່ ອະພິຊຊາເປັນຕົ້ນທີ່ກ່າວໄວ້ໃນວັດຖູປະມະສູດເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'byapanujja' ຄວາມວ່າ ບັນເທົາ ຄື ເຮັດໃຫ້ພິນາດ, ລະເສຍດ້ວຍວິປັດສະນາມັກ. ບົດວ່າ 'sabbe' ໄດ້ແກ່ ບໍ່ມີເຫຼືອ. ພະຂີນາສົບຜູ້ສົມບູນດ້ວຍສະມະຖະ ແລະວິປັດສະນາຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ບໍ່ອາໄສ (anissito) ເພາະລະທິດຖິນິດໄສໄດ້ແລ້ວດ້ວຍມັກທີໜຶ່ງ. ຕັດຄວາມສະເໜ່ຫາອັນເປັນໂທດ (sinehadosa) ທີ່ຢັ່ງລົງໃນໄຕພົບດ້ວຍມັກທີ່ເຫຼືອ, ອະທິບາຍວ່າ ຕັນຫາລາຄະ. ເພາະວ່າ ຄວາມສະເໜ່ຫານັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ 'ความສະເໜ່ຫາອັນເປັນໂທດ' ເພາະເປັນປະຕິປັກຕໍ່ຄຸນນະທຳ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອກໍມີນິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນແລ້ວ.

Dutiyaṃ.

ສູດທີສອງ.

153. Tatiye vipiṭṭhikatvānāti piṭṭhito katvā, chaḍḍetvā jahitvāti attho. Sukhaṃ dukhañcāti kāyikaṃ sātāsātaṃ. Somanassadomanassanti cetasikaṃ sātāsātaṃ. Upekkhanti catutthajjhānupekkhaṃ. Samathanti catutthajjhānasamathameva. Visuddhanti pañcanīvaraṇavitakkavicārapītisukhasaṅkhātehi navahi paccanīkadhammehi vimuttattā atisuddhaṃ, niddhantasuvaṇṇamiva vigatūpakkilesanti attho.

໑໕໓. ໃນສູດທີສາມ, ບົດວ່າ 'vipiṭṭhikatvāna' ຄວາມວ່າ ເຮັດໄວ້ທາງຫຼັງ ຄື ຖິ້ມເສຍ, ລະເສຍ. ບົດວ່າ 'sukhaṃ dukhañca' ໄດ້ແກ່ ຄວາມສະບາຍກາຍ ແລະຄວາມບໍ່ສະບາຍກາຍ. ບົດວ່າ 'somanassadomanassaṃ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມສະບາຍໃຈ ແລະຄວາມບໍ່ສະບາຍໃຈ. ບົດວ່າ 'upekkhā' ໄດ້ແກ່ ອຸເປກຂາໃນຈະຕຸດຖະຊານ. ບົດວ່າ 'samathaṃ' ໄດ້ແກ່ ສະມະຖະໃນຈະຕຸດຖະຊານນັ້ນເອງ. ບົດວ່າ 'visuddhaṃ' ຄວາມວ່າ ບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ ເພາະພົ້ນຈາກປະຕິປັກທຳ 9 ປະການ ມີນີວອນ 5, ວິດຕົກ, ວິຈານ, ປີຕິ ແລະສຸກ, ອະທິບາຍວ່າ ປາສະຈາກອຸປະກິເລດ ປຽບເໝືອນທອງຄຳທີ່ຫຼອມດີແແລ້ວ.

Ayaṃ pana yojanā – vipiṭṭhikatvāna sukhaṃ dukkhañca pubbeva, paṭhamajjhānūpacārabhūmiyaṃyeva dukkhaṃ, tatiyajjhānūpacārabhūmiyañca sukhanti adhippāyo. Puna ādito vuttaṃ ca-kāraṃ parato netvā ‘‘somanassaṃ domanassañca vipiṭṭhikatvāna pubbevā’’ti adhikāro. Tena somanassaṃ catutthajjhānūpacāre, domanassañca dutiyajjhānūpacāreyevāti dīpeti. Etāni hi etesaṃ pariyāyato pahānaṭṭhānāni. Nippariyāyato pana dukkhassa paṭhamajjhānaṃ, domanassassa dutiyajjhānaṃ, sukhassa tatiyajjhānaṃ, somanassassa catutthajjhānaṃ pahānaṭṭhānaṃ. Yathāha – ‘‘paṭhamajjhānaṃ upasampajja viharati etthuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhatī’’tiādi (saṃ. ni. 5.510). Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayena gahetabbaṃ. Parato pubbevāti tīsu paṭhamajjhānadīsu dukkhadomanassasukhāni [Pg.134] vipiṭṭhikatvā ettheva ca catutthajjhāne somanassaṃ vipiṭṭhikatvā imāya paṭipadāya laddhānupekkhaṃ samathaṃ visuddhaṃ eko care iti. Sesaṃ vuttanayamevāti (su. ni. aṭṭha. 1.67; apa. aṭṭha. 1.1.123).

ສ່ວນການປະກອບຄວາມໃນບົດນີ້ ມີດັ່ງນີ້: ບົດວ່າ 'vipiṭṭhikatvāna sukhaṃ dukkhañca pubbeva' (ລະສຸກ ແລະທຸກໄດ້ກ່ອນແລ້ວ) ອະທິບາຍວ່າ ລະທຸກໃນອຸປະຈາຣະພູມແຫ່ງປະຖົມມະຊານນັ້ນເອງ ແລະລະສຸກໃນອຸປະຈາຣະພູມແຫ່ງຕະຕິຍະຊານ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ນຳເອົາ 'ຈະ' ອັກສອນ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຕອນຕົ້ນໄປປະກອບໄວ້ໃນຕອນຫຼັງ ເປັນ 'somanassaṃ domanassañca vipiṭṭhikatvāna pubbeva' (ລະໂສມະນັດ ແລະໂທມະນັດໄດ້ກ່ອນແລ້ວ) ເປັນບົດປະທານ. ດ້ວຍບົດນັ້ນ ສະແດງວ່າ ລະໂສມະນັດໃນອຸປະຈາຣະແຫ່ງຈະຕຸດຖະຊານ ແລະລະໂທມະນັດໃນອຸປະຈາຣະແຫ່ງທຸຕິຍະຊານນັ້ນເອງ. ເພາະວ່າ ສະຖານທີ່ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນສະຖານທີ່ລະກິເລດເຫຼົ່ານັ້ນໂດຍປະຣິຍາຍ. ແຕ່ໂດຍນິບປະຣິຍາຍ (ໂດຍກົງ) ສະຖານທີ່ລະທຸກ ຄື ປະຖົມມະຊານ, ສະຖານທີ່ລະໂທມະນັດ ຄື ทຸຕິຍະຊານ, ສະຖານທີ່ລະສຸກ ຄື ຕະຕິຍະຊານ, ສະຖານທີ່ລະໂສມະນັດ ຄື ຈະຕຸດຖະຊານ. ສົມດັ່ງທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ 'ເຂົ້າເຖິງປະຖົມມະຊານຢູ່, ທຸກຂິນຊີທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຊານນີ້ ຍ່ອມດັບໄປບໍ່ມີເຫຼືອ' ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມທັງໝົດນັ້ນ ພຶງຖືເອົາໂດຍນິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ. ຄຳວ່າ 'pubbeva' ໃນຕອນຫຼັງ ຄວາມວ່າ ລະທຸກ, ໂທມະນັດ ແລະສຸກ ໃນຊານ 3 ມີປະຖົມມະຊານເປັນຕົ້ນ, ແລະລະໂສມະນັດໃນຈະຕຸດຖະຊານນີ້ເອງ, ໄດ້ສະມະຖະອັນບໍລິສຸດທີ່ປະກອບດ້ວຍອຸເປກຂາ ທີ່ໄດ້ແລ້ວດ້ວຍປະຕິປະທານີ້ ພຶງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ ເທີ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອກໍມີນິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນແລ້ວ.

Tatiyaṃ.

ສູດທີສາມ.

154. Catutthe āraddhaṃ vīriyaṃ assāti āraddhaviriyo. Etena attano vīriyārambhaṃ ādivīriyaṃ dasseti. Paramattho vuccati nibbānaṃ, tattha pattiyā paramatthapattiyā. Etena vīriyārambhena pattabbaphalaṃ dasseti. Alīnacittoti etena vīriyupatthambhānaṃ cittacetasikānaṃ alīnataṃ dasseti. Akusītavuttīti etena ṭhānāsanacaṅkamādīsu kāyassa anavasīdanaṃ. Daḷhanikkamoti etena ‘‘kāmaṃ taco ca nhāru cā’’ti (ma. ni. 1.184; saṃ. ni. 2.22; a. ni. 2.5; mahāni. 196) evaṃ pavattaṃ padahanavīriyaṃ dasseti. Yaṃ taṃ anupubbasikkhādīsu padahanto ‘‘kāyena ceva paramatthasaccaṃ sacchikaroti, paññāya ca naṃ ativijjha passatī’’ti vuccati. Atha vā etena maggasampayuttavīriyaṃ dasseti. Tañhi daḷhañca bhāvanāpāripūrigatattā, nikkamo ca sabbaso paṭipakkhā nikkhantattā, tasmā taṃsamaṅgīpuggalopi daḷho nikkamo assāti ‘‘daḷhanikkamo’’ti vuccati. Thāmabalūpapannoti maggakkhaṇe kāyathāmena ñāṇabalena ca upapanno. Atha vā thāmabhūtena balena upapannoti thāmabalūpapanno, thirañāṇabalūpapannoti vuttaṃ hoti. Etena tassa vīriyassa vipassanāñāṇasampayogaṃ dīpento yoniso padahanabhāvaṃ sādheti. Pubbabhāgamajjhimaukkaṭṭhavīriyavasena vā tayopi pādā yojetabbā. Sesaṃ vuttanayamevāti (su. ni. aṭṭha. 1.68).

໑໕໔. ໃນສູດທີສີ່, ບົດວ່າ 'āraddhaviriyo' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ມີຄວາມພຽນອັນປາຣົບແລ້ວ. ດ້ວຍບົດນີ້ ສະແດງເຖິງການປາຣົບຄວາມພຽນຂອງຕົນ ຄື ຄວາມພຽນໃນເບື້ອງຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'paramattha' ໄດ້ແກ່ ພະນິພານ, ບົດວ່າ 'paramatthapattiyā' ຄວາມວ່າ ເພື່ອບັນລຸພະນິພານນັ້ນ. ດ້ວຍບົດນີ້ ສະແດງເຖິງຜົນທີ່ພຶງບັນລຸດ້ວຍການປາຣົບຄວາມພຽນນັ້ນ. ບົດວ່າ 'alīnacitto' ດ້ວຍບົດນີ້ ສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ຫົດຫູ່ແຫ່ງຈິດ ແລະເຈຕະສິກທີ່ສະໜັບສະໜູນຄວາມພຽນ. ບົດວ່າ 'akusītavuttī' ດ້ວຍບົດນີ້ ສະແດງເຖິງຄວາມບໍ່ຍໍ້ທໍ້ແຫ່ງກາຍໃນການຢືນ, ການນັ່ງ ແລະການຈົງກົມເປັນຕົ້ນ. ບົດວ່າ 'daḷhanikkamo' ດ້ວຍບົດນີ້ ສະແດງເຖິງປະທານະວິຣິຍະ (ຄວາມພຽນເພື່ອລະ) ທີ່ເປັນໄປຢ່າງນີ້ວ່າ 'ໜັງ, ເອັນ ແລະກະດູກ ຈົ່ງເຫຼືອຢູ່ກໍຕາມ'. ຄວາມພຽນນັ້ນ ບຸກຄົນເມື່ອບຳເພັນໃນອະນຸປຸບພະສິກຂາເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຊື່ວ່າ 'ເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງປະຣະມັດຖະສັດຈະດ້ວຍກາຍ ແລະແທງຕະຫຼອດເຫັນແຈ້ງດ້ວຍປັນຍາ'. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ດ້ວຍບົດນີ້ ສະແດງເຖິງຄວາມພຽນທີ່ປະກອບດ້ວຍມັກ. ເພາະວ່າ ຄວາມພຽນນັ້ນຊື່ວ່າ 'daḷha' (ໝັ້ນຄົງ) ເພາະເຖິງຄວາມບໍລິບູນແຫ່ງພາວະນາ, ແລະຊື່ວ່າ 'nikkama' (ກ້າວອອກ) ເພາະອອກຈາກປະຕິປັກທັງປວງໂດຍປະການທັງປວງ, ເພາະສະນັ້ນ ແມ້ບຸກຄົນຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມພຽນນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າ 'daḷhanikkamo' (ຜູ້ມີຄວາມບາກບັ່ນໝັ້ນຄົງ). ບົດວ່າ 'thāmabalūpapanno' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍກຳລັງກາຍ ແລະກຳລັງຍານໃນຂະນະແຫ່ງມັກ. ຫຼືວ່າ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍກຳລັງອັນເປັນກຳລັງກາຍ ຄື 'thāmabalūpapanno', ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍກຳລັງຍານອັນໝັ້ນຄົງ. ດ້ວຍບົດນີ້ ເມື່ອສະແດງຄວາມປະກອບກັນແຫ່ງວິປັດສະນາຍານກັບຄວາມພຽນນັ້ນ ຍ່ອມສຳເລັດຄວາມເປັນຜູ້ບຳເພັນພຽນໂດຍແຍບຄາຍ. ຫຼືຈະປະກອບບາດຄຳທັງສາມນີ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມພຽນຂັ້ນຕົ້ນ, ຂັ້ນກາງ ແລະຂັ້ນສູງສຸດກໍໄດ້. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອກໍມີນິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນແລ້ວ.

Catutthaṃ.

ສູດທີສີ່.

155. Pañcame paṭisallānanti tehi tehi sattasaṅkhārehi paṭinivattitvā sallīnaṃ, ekattasevitā ekībhāvo kāyavivekoti attho. Jhānanti paccanīkajhāpanato ārammaṇalakkhaṇūpanijjhānato ca cittaviveko vuccati. Tattha aṭṭha samāpattiyo nīvaraṇādipaccanīkajhāpanato kasiṇādiārammaṇūpanijjhānato ca ‘‘jhāna’’nti vuccati. Vipassanāmaggaphalāni [Pg.135] sattasaññādipaccanīkajhāpanato lakkhaṇūpanijjhānato ca ‘‘jhāna’’nti vuccati. Idha pana ārammaṇūpanijjhānameva adhippetaṃ. Evametaṃ paṭisallānañca jhānañca ariñcamānoti ajahamāno anissajjamāno. Dhammesūti vipassanupagesu pañcakkhandhādidhammesu. Niccanti satataṃ samitaṃ abbokiṇṇaṃ. Anudhammacārīti te dhamme ārabbha pavattamānena anugataṃ vipassanādhammaṃ caramāno. Atha vā dhammesūti ettha dhammāti nava lokuttaradhammā, tesaṃ dhammānaṃ anulomo dhammoti anudhammo, vipassanāyetaṃ adhivacanaṃ. Tattha ‘‘dhammānaṃ niccaṃ anudhammacārī’’ti vattabbe gāthābandhasukhatthaṃ vibhattibyattayena ‘‘dhammesū’’ti vuttaṃ siyā. Ādīnavaṃ sammasitā bhavesūti tāya anudhammacāritāsaṅkhātāya vipassanāya aniccākārādidosaṃ tīsu bhavesu samanupassanto evaṃ imāya kāyavivekacittavivekaṃ ariñcamāno sikhāppattavipassanāsaṅkhātāya paṭipadāya adhigatoti vattabbo eko careti evaṃ yojanā veditabbā (su. ni. aṭṭha. 1.69; apa. aṭṭha. 1.1.125).

໑໕໕. ໃນສູດທີຫ້າ, ບົດວ່າ 'paṭisallānaṃ' ໄດ້ແກ່ ການຫຼີກອອກໄປຫຼົບຢູ່ ຄື ການກັບຄືນຈາກສັດຕະສັງຂານນັ້ນໆ, ຄວາມໝາຍຄື ກາຍວິເວກ ອັນໄດ້ແກ່ຄວາມເປັນຜູ້ດຽວ ຄວາມເປັນຢູ່ຜູ້ດຽວ. ບົດວ່າ 'jhānaṃ' ໄດ້ແກ່ ຈິດວິເວກ ເພາະເຜົາທຳທີ່ເປັນປະຕິປັກ ແລະເພາະເພ່ງອາຣົມ ແລະລັກສະນະ. ໃນຄຳນັ້ນ, ສະມາບັດ 8 ຊື່ວ່າ 'ຊານ' ເພາະເຜົາທຳທີ່ເປັນປະຕິປັກມີນີວອນເປັນຕົ້ນ ແລະເພາະເພ່ງອາຣົມມີກະສິນເປັນຕົ້ນ. ວິປັດສະນາ, ມັກ ແລະຜົນ ຊື່ວ່າ 'ຊານ' ເພາະເຜົາທຳທີ່ເປັນປະຕິປັກມີສັດຕະສັນຍາເປັນຕົ້ນ ແລະເພາະເພ່ງລັກສະນະ. ແຕ່ໃນບົດນີ້ ປະສົງເອົາການເພ່ງອາຣົມເທົ່ານັ້ນ. ບົດວ່າ 'ariñcamāno' ຄວາມວ່າ ບໍ່ລະເວັ້ນ ຄື ບໍ່ສະຫຼະ ເຊິ່ງການຫຼີກເລັ້ນ ແລະຊານຢ່າງນີ້. ບົດວ່າ 'dhammesu' ໄດ້ແກ່ ໃນທຳທັງຫຼາຍມີປັນຈະຂັນເປັນຕົ້ນ ທີ່ເຂົ້າເຖິງວິປັດສະນາ. ບົດວ່າ 'niccaṃ' ໄດ້ແກ່ ຕະຫຼອດການ, ສະເໝີຕົ້ນສະເໝີປາຍ, ບໍ່ຂາດສາຍ. ບົດວ່າ 'anudhammacārī' ໄດ້ແກ່ ປະພຶດວິປັດສະນາທຳອັນຄ້ອຍຕາມ ທີ່ເປັນໄປປາຣົບທຳເຫຼົ່ານັ້ນ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ບົດວ່າ 'dhammesu' ໃນບົດນີ້ ຄຳວ່າ 'dhammā' ໄດ້ແກ່ ໂລກຸດຕະຣະທຳ 9, ທຳທີ່ຄ້ອຍຕາມໂລກຸດຕະຣະທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ 'anudhammo', ຄຳນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງວິປັດສະນາ. ໃນບົດນັ້ນ, ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ 'dhammānaṃ niccaṃ anudhammacārī' ແຕ່ເພື່ອກອນທີ່ສະຫຼະສະຫຼວຍ ຈຶ່ງກ່າວສະຫຼັບວິພັດເປັນ 'dhammesu'. ບົດວ່າ 'ādīnavaṃ sammasitā bhavesu' ຄວາມວ່າ ພິຈາລະນາເຫັນໂທດມີອະນິດຈະລັກສະນະເປັນຕົ້ນໃນພົບທັງສາມ ດ້ວຍວິປັດສະນາອັນໄດ້ແກ່ການປະພຶດທຳອັນຄ້ອຍຕາມນັ້ນ, ພຶງຊາບການປະກອບຄວາມດັ່ງນີ້ວ່າ 'ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ລະເວັ້ນກາຍວິເວກ ແລະຈິດວິເວກນີ້ ບັນລຸແລ້ວດ້ວຍປະຕິປະທາອັນໄດ້ແກ່ວິປັດສະນາເຖິງຍອດ ພຶງທ່ຽວໄປຜູ້ດຽວ ເທີ້ນ'.

Pañcamaṃ.

ສູດທີຫ້າ.

156. Chaṭṭhe taṇhakkhayanti nibbānaṃ, evaṃ diṭṭhādīnavāya taṇhāya eva appavattiṃ. Appamattoti sātaccakārī. Aneḷamūgoti alālāmukho. Atha vā aneḷo ca amūgo ca, paṇḍito byattoti vuttaṃ hoti. Hitasukhasampāpakaṃ sutamassa atthīti sutavā, āgamasampannoti vuttaṃ hoti. Satīmāti cirakatādīnaṃ anussaritā. Saṅkhātadhammoti dhammūpaparikkhāya pariññātadhammo. Niyatoti ariyamaggena niyāmaṃ patto. Padhānavāti sammappadhānavīriyasampanno. Uppaṭipāṭiyā esa pāṭho yojetabbo. Evametehi appamādādīhi samannāgato niyāmasampāpakena padhānena padhānavā, tena padhānena pattaniyāmattā niyato, tato arahattappattiyā saṅkhātadhammo. Arahā hi puna saṅkhātabbābhāvato ‘‘saṅkhātadhammo’’ti vuccati. Yathāha – ‘‘ye ca saṅkhātadhammāse, ye ca sekkhā puthū idhā’’ti (saṃ. ni. 2.31; su. ni. 1044; cūḷani. ajitamāṇavapucchā 63, ajitamāṇavapucchāniddesa 7; netti. 14; peṭako. 45). Sesaṃ vuttanayamevāti (su. ni. aṭṭha. 1.70).

໑໕໖. ໃນສູດທີຫົກ, ບົດວ່າ 'taṇhakkhayaṃ' ໄດ້ແກ່ ພະນິພານ, ຄື ຄວາມບໍ່ເປັນໄປແຫ່ງຕັນຫາ ເພາະເຫັນໂທດຢ່າງນີ້. ບົດວ່າ 'appamatto' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເຮັດຕິດຕໍ່ກັນສະເໝີ. ບົດວ່າ 'aneḷamūgo' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບໍ່ມີນ້ຳລາຍໄຫຼ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ໄດ້ແກ່ ບໍ່ເປັນໃບ້ ແລະບໍ່ເປັນໜວກ, ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ສະຫຼາດ ແລະສະຫຼຽວສະຫຼາດ. ບົດວ່າ 'sutavā' ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ມີສຸຕະ (ຄວາມຮູ້) ອັນນຳມາເຊິ່ງປະໂຫຍດ ແລະຄວາມສຸກ, ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍອາຄົມ (ປະຣິຍັດ). ບົດວ່າ 'satīmā' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ລະນຶກເຖິງສິ່ງທີ່ເຮັດແລ້ວເປັນຕົ້ນໃນກ່ອນໄດ້. ບົດວ່າ 'saṅkhātadhammo' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ກຳນົດຮູ້ທຳດ້ວຍການພິຈາລະນາທຳ. ບົດວ່າ 'niyato' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບັນລຸຄວາມແນ່ນອນ (ນິຍາມະ) ດ້ວຍອະລິຍະມັກ. ບົດວ່າ 'padhānavā' ໄດ້ແກ່ ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍສຳມັບປະທານະວິຣິຍະ. ພຶງປະກອບບົດນີ້ຕາມລຳດັບຍ້ອນກັບ. ບຸກຄົນຜູ້ປະກອບດ້ວຍທຳມີຄວາມບໍ່ປະໝາດເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ 'padhānavā' ເພາະມີຄວາມພຽນອັນນຳມາເຊິ່ງຄວາມແນ່ນອນ, ຊື່ວ່າ 'niyato' ເພາະບັນລຸຄວາມແນ່ນອນດ້ວຍຄວາມພຽນນັ້ນ, ຈາກນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'saṅkhātadhammo' ເພາະບັນລຸຄວາມເປັນພະອໍຣະຫັນ. ເພາະວ່າ ພະອໍຣະຫັນຊື່ວ່າ 'saṅkhātadhammo' ເພາະບໍ່ມີທຳທີ່ຕ້ອງກຳນົດຮູ້ອີກ. ສົມດັ່ງທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ວ່າ 'ຊົນເຫຼົ່ານັ້ນໃດ ຜູ້ມີທຳອັນກຳນົດຮູ້ແລ້ວ ແລະຊົນເຫຼົ່ານັ້ນໃດ ຜູ້ເປັນເສຂະ ແລະປຸຖຸຊົນເປັນອັນມາກໃນໂລກນີ້' ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອກໍມີນິຍາຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນແລ້ວ.

Chaṭṭhaṃ.

ສູດທີຫົກ.

157. Sattame [Pg.136] sīhoti cattāro sīhā – tiṇasīho, paṇḍusīho, kāḷasīho, kesarasīhoti. Tesaṃ kesarasīho aggamakkhāyati, eso idha adhippeto. Vāto puratthimādivasena anekavidho. Padumaṃ rattasetādivasena. Tesu yo koci vāto yaṃ kiñci padumaṃ vaṭṭatiyeva. Tattha yasmā santāso attasinehena hoti, attasineho ca taṇhālepo, sopi diṭṭhisampayuttena vā diṭṭhivippayuttena vā lobhena hoti, sopi ca taṇhāyeva. Sajjanaṃ pana tattha upaparikkhāvirahitassa mohena hoti, moho ca avijjā. Tattha samathena taṇhāya pahānaṃ hoti, vipassanāya avijjāya. Tasmā samathena attasinehaṃ pahāya sīho viya saddesu aniccadukkhādīsuasantasanto, vipassanāya mohaṃ pahāya vātova jālamhi khandhāyatanādīsu asajjamāno, samatheneva lobhaṃ, lobhasampayuttaṃ eva diṭṭhiñca pahāya, padumaṃva toyena sabbabhavabhogalobhena alippamāno.

໑໕໗. ໃນສູດທີ 7 ຄຳວ່າ 'ສີຫະ' (ລາຊະສີ) ໄດ້ແກ່ ລາຊະສີ 4 ຈຳພວກ ຄື: ຕິມະສີຫະ (ລາຊະສີກິນຫຍ້າ), ປັນທຸສີຫະ (ລາຊະສີຕົວເຫຼືອງ), ກາລະສີຫະ (ລາຊະສີດຳ), ແລະ ເກສຣສີຫະ (ລາຊະສີມີແຜງຄໍ). ໃນລາຊະສີເຫຼົ່ານັ້ນ ເກສຣສີຫະ ໄດ້ຮັບການກ່າວຂານວ່າເປັນຍອດ, ໃນທີ່ນີ້ໝາຍເອົາເກສຣສີຫານັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ລົມ' ມີຫຼາຍປະເພດ ໂດຍຈຳແນກເປັນລົມຕາເວັນອອກເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ດອກບົວ' ໂດຍຈຳແນກເປັນດອກບົວແດງ, ດອກບົວຂາວເປັນຕົ້ນ. ໃນບັນດາສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ, ລົມຊະນິດໃດໜຶ່ງ ຍ່ອມພັດຜ່ານດອກບົວຊະນິດໃດໜຶ່ງໄປໄດ້ແທ້. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ເພາະວ່າຄວາມສະດຸ້ງກົວ ຍ່ອມມີຂຶ້ນຍ້ອນຄວາມຮັກຕົນເອງ, ແລະຄວາມຮັກຕົນເອງກໍຄືຄວາມຕິດພັນດ້ວຍຕັນຫາ, ຄວາມຕິດພັນນັ້ນ ຍ່ອມມີຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມໂລບທີ່ປະກອບດ້ວຍທິດຖິ ຫຼື ປາສະຈາກທິດຖິ, ແລະຄວາມໂລບນັ້ນກໍຄືຕັນຫານັ້ນເອງ. ສ່ວນຄວາມຂ້ອງຢູ່ນັ້ນ ຍ່ອມມີຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມຫຼົງຂອງຜູ້ປາສະຈາກການພິຈາລະນາ, ແລະຄວາມຫຼົງນັ້ນກໍຄືອະວິຊາ. ໃນທຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ການລະຕັນຫາ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະ, ການລະອະວິຊາ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍວິປັດສະນາ. ເພາະສະນັ້ນ, ບຸກຄົນລະຄວາມຮັກຕົນເອງໄດ້ດ້ວຍສະມະຖະ ແລ້ວບໍ່ສະດຸ້ງກົວໃນສຽງທັງຫຼາຍ ໂດຍຄວາມເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງ ເປັນທຸກ ເປັນຕົ້ນ ປຽບເໝືອນລາຊະສີ, ລະຄວາມຫຼົງໄດ້ດ້ວຍວິປັດສະນາ ແລ້ວບໍ່ຕິດຂ້ອງໃນຂັນ ແລະອາຍະຕະນະເປັນຕົ້ນ ປຽບເໝືອນລົມໃນຕາໜ່າງ, ລະຄວາມໂລບ ແລະທິດຖິທີ່ປະກອບດ້ວຍຄວາມໂລບດ້ວຍສະມະຖະນັ້ນເອງ ແລ້ວບໍ່ຕິດເປື້ອນດ້ວຍຄວາມໂລບໃນພົບແລະໂພຄະທັງປວງ ປຽບເໝືອນດອກບົວບໍ່ຕິດເປື້ອນດ້ວຍນ້ຳ.

Ettha ca samathassa sīlaṃ padaṭṭhānaṃ, samatho samādhi, vipassanā paññāti evaṃ tesu dvīsu dhammesu siddhesu tayopi khandhā siddhā honti. Tattha sīlakkhandhena surato hoti, so sīhova saddhesu āghātavatthūsu akujjhitukāmatāya na santasati, paññākkhandhena paṭividdhasabhāvo vātova jālamhi khandhādidhammabhede na sajjati, samādhikkhandhena vītarāgo padumaṃva toyena rāgena na lippati. Evaṃ samathavipassanāhi sīlasamādhipaññākkhandhehi ca yathāsambhavaṃ avijjātaṇhānaṃ, tiṇṇañca akusalamūlānaṃ pahānavasena asantasanto asajjamāno alippamāno ca veditabbo. Sesaṃ vuttanayamevāti (su. ni. aṭṭha. 1.71; apa. aṭṭha. 1.1.127).

ແລະໃນທີ່ນີ້, ສີລ ເປັນເຫດໃກ້ໃຫ້ເກີດສະມະຖະ, ສະມະຖະ ຄື ສະມາທິ, ວິປັດສະນາ ຄື ປັນຍາ, ເມື່ອທຳ 2 ປະການນີ້ສຳເລັດແລ້ວ, ຂັນ 3 (ສີລຂັນ, ສະມາທິຂັນ, ປັນຍາຂັນ) ກໍຊື່ວ່າສຳເລັດດ້ວຍ. ໃນຂັນເຫຼົ່ານັ້ນ, ບຸກຄົນຍ່ອມເປັນຜູ້ສະຫງົບສະຫງ່ຽມດ້ວຍສີລຂັນ, ບຸກຄົນນັ້ນປຽບເໝືອນລາຊະສີ ຍ່ອມບໍ່ສະດຸ້ງກົວໃນສຽງທັງຫຼາຍ ເພາະຄວາມບໍ່ຢາກຄຽດແຄ້ນໃນອາຄາດວັດຖຸທັງຫຼາຍ, ຍ່ອມເປັນຜູ້ແທງຕະຫຼອດສະພາວະທຳດ້ວຍປັນຍາຂັນ ປຽບເໝືອນລົມໃນຕາໜ່າງ ຍ່ອມບໍ່ຕິດຂ້ອງໃນທຳມີຂັນເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມເປັນຜູ້ປາສະຈາກລາຄະດ້ວຍສະມາທິຂັນ ປຽບເໝືອນດອກບົວນ້ຳ ຍ່ອມບໍ່ຕິດເປື້ອນດ້ວຍລາຄະ. ບຸກຄົນພຶງຊາບວ່າ ເປັນຜູ້ບໍ່ສະດຸ້ງກົວ ບໍ່ຕິດຂ້ອງ ແລະບໍ່ຕິດເປື້ອນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການລະອະວິຊາແລະຕັນຫາ ແລະການລະອະກຸສົນມູນ 3 ຕາມສົມຄວນ ແກ່ສະມະຖະແລະວິປັດສະນາ ແລະສີລຂັນ ສະມາທິຂັນ ປັນຍາຂັນ ດ້ວຍປະການສະນີ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ກໍມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນແລ.

Sattamaṃ.

ສູດທີ 7 ຈົບ.

158. Aṭṭhame sahanā ca hananā ca sīghajavattā ca sīho. Kesarasīhova idha adhippeto. Dāṭhā balamassa atthīti dāṭhabalī. Pasayha abhibhuyyāti ubhayaṃ cārīsaddena saha yojetabbaṃ pasayhacārī abhibhuyyacārīti. Tattha pasayha niggayha pavāhetvā caraṇena pasayhacārī. Abhibhavitvā [Pg.137] santāsetvā vasīkatvā caraṇena abhibhuyhacārī. Svāyaṃ kāyabalena pasayhacārī, tejasā abhibhuyyacārī. Tattha sace koci vadeyya ‘‘kiṃ pasayha abhibhuyyacārī’’ti. Tato migānanti sāmivacanaṃ upayogatthe katvā ‘‘mige pasayha abhibhuyyacārī’’ti paṭivattabbaṃ. Pantānīti dūrāni. Senāsanānīti vasanaṭṭhānāni. Sesaṃ pubbe vuttanayeneva sakkā jānitunti na vitthāritaṃ (su. ni. aṭṭha. 1.72).

໑໕໘. ໃນສູດທີ 8, ສັດທີ່ຊື່ວ່າ 'ສີຫະ' (ລາຊະສີ) ເພາະອັດຖະວ່າ ອົດທົນ, ຂ້າສັດອື່ນ ແລະມີກຳລັງແລ່ນໄວ. ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເອົາເກສຣສີຫານັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ 'ທາຖາພະລີ' (ມີເຂ້ຍເປັນກຳລັງ) ຄວາມວ່າ ເຂ້ຍທັງຫຼາຍເປັນກຳລັງຂອງລາຊະສີນີ້ ມີຢູ່ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ທາຖາພະລີ. ຄຳວ່າ 'ປະສັຍຫະ' (ຂົ່ມຂີ່) ແລະ 'ອະພິພຸຍຍະ' (ຄອບງຳ) ທັງສອງຄຳນີ້ ພຶງປະກອບເຂົ້າກັບຄຳວ່າ 'ຈາຣີ' ເປັນ 'ປະສັຍຫະຈາຣີ' (ຜູ້ທ່ຽວໄປຂົ່ມຂີ່) ແລະ 'ອະພິພຸຍຍະຈາຣີ' (ຜູ້ທ່ຽວໄປຄອບງຳ). ໃນສອງຄຳນັ້ນ, ບຸກຄົນທີ່ຊື່ວ່າ 'ປະສັຍຫະຈາຣີ' ເພາະທ່ຽວໄປດ້ວຍການຂົ່ມຂູ່, ປາບປາມ ແລະຂັບໄລ່. ຊື່ວ່າ 'ອະພິພຸຍຍະຈາຣີ' ເພາະທ່ຽວໄປດ້ວຍການຄອບງຳ, ເຮັດໃຫ້ສະດຸ້ງກົວ ແລະເຮັດໃຫ້ຢູ່ໃນອຳນາດ. ລາຊະສີນັ້ນ ເປັນ 'ປະສັຍຫະຈາຣີ' ດ້ວຍກຳລັງກາຍ, ເປັນ 'ອະພິພຸຍຍະຈາຣີ' ດ້ວຍເດດ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຫາກມີຜູ້ຖາມວ່າ 'ຂົ່ມຂີ່ຄອບງຳຫຍັງແລ້ວທ່ຽວໄປ?'. ຈາກນັ້ນ ພຶງປ່ຽນ 'ມิຄານັງ' (ແຫ່ງເນື້ອທັງຫຼາຍ) ເຊິ່ງເປັນສາມີວິບັດ ໃຫ້ເປັນອຸປະໂຍຄັດຖະ (ທຸຕິຍາວิບັດ) ແລ້ວຕອບວ່າ 'ຂົ່ມຂີ່ຄອບງຳເຊິ່ງເນື້ອທັງຫຼາຍແລ້ວທ່ຽວໄປ'. ຄຳວ່າ 'ປັນຕານິ' ໄດ້ແກ່ ປ່າອັນສະຫງັດ. ຄຳວ່າ 'ເສນາສະນານິ' ໄດ້ແກ່ ທີ່ຢູ່ອາໄສ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ກໍສາມາດຮູ້ໄດ້ໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ອະທິບາຍຢ່າງລະອຽດ.

Aṭṭhamaṃ.

ສູດທີ 8 ຈົບ.

159. Navame ‘‘sabbe sattā sukhitā bhavantū’’tiādinā nayena hitasukhūpanayanakāmatā mettā. ‘‘Aho vata imamhā dukkhā vimucceyyu’’ntiādinā nayena ahitadukkhāpanayanakāmatā karuṇā. ‘‘Modanti vata bhonto sattā, modanti sādhu suṭṭhū’’tiādinā nayena hitasukhāvippayogakāmatā muditā. ‘‘Paññāyissanti sakena kammenā’’ti sukhadukkhesu ajjhupekkhanatā upekkhā. Gāthābandhasukhatthaṃ pana uppaṭipāṭiyā mettaṃ vatvā upekkhā vuttā, muditā ca pacchā. Vimuttinti catassopi hi vimuttī. Etā attano paccanīkadhammehi vimuttattā vimuttiyo. Tena vuttaṃ – ‘‘mettaṃ upekkhaṃ karuṇaṃ vimuttiṃ, āsevamāno muditañca kāle’’ti.

໑໕໙. ໃນສູດທີ 9, ຄວາມປາດຖະໜາຈະນຳປະໂຫຍດແລະຄວາມສຸກມາໃຫ້ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຂໍສັດທັງຫຼາຍທັງປວງຈົ່ງເປັນຜູ້ມີຄວາມສຸກເຖີດ' ຊື່ວ່າ ເມດຕາ. ຄວາມປາດຖະໜາຈະນຳສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດແລະຄວາມທຸກອອກໄປ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ໂອ້ໜໍ! ຂໍສັດເຫຼົ່ານີ້ຈົ່ງພົ້ນຈາກຄວາມທຸກນີ້ເຖີດ' ຊື່ວ່າ ກະລຸນາ. ຄວາມປາດຖະໜາບໍ່ໃຫ້ປາສະຈາກປະໂຫຍດແລະຄວາມສຸກ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນທັງຫຼາຍ, ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມຍິນດີໜໍ, ຍ່ອມຍິນດີດີແທ້ໜໍ' ຊື່ວ່າ ມຸທິຕາ. ຄວາມເປັນຜູ້ວາງເສີຍໃນສຸກແລະທຸກ ໂດຍນັຍວ່າ 'ສັດທັງຫຼາຍຈັກປາກົດດ້ວຍກຳຂອງຕົນ' ຊື່ວ່າ ອຸເປກຂາ. ແຕ່ເພື່ອຄວາມສະດວກໃນການແຕ່ງຄາຖາ ທ່ານຈຶ່ງສະແດງເມດຕາແລ້ວສະແດງອຸເປກຂາສະຫຼັບກັນ, ແລະສະແດງມຸທິຕາໃນພາຍຫຼັງ. ຄຳວ່າ 'ວິມຸດຕິງ' (ເຊິ່ງວິມຸດ) ໄດ້ແກ່ ວິມຸດທັງ 4 ປະການ. ທຳເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ວິມຸດ ເພາະພົ້ນຈາກທຳທີ່ເປັນປະຕິປັກແກ່ຕົນ. ເພາະສະນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ເສບເມດຕາ ອຸເປກຂາ ກະລຸນາ ແລະມຸທິຕາວິມຸດ ຕາມການເວລາ'.

Tattha āsevamānoti tisso tikacatukkajjhānavasena bhāvayamāno, upekkhaṃ catutthajjhānavasena bhāvayamāno. Kāleti mettaṃ āsevitvā tato vuṭṭhāya karuṇaṃ, tato vuṭṭhāya muditaṃ, tato itarato vā nippītikajjhānato vuṭṭhāya upekkhaṃ āsevamānova ‘‘kāle āsevamāno’’ti vuccati, āsevituṃ phāsukāle vā. Sabbena lokena avirujjhamānoti dasasu disāsu sabbena sattalokena avirujjhamāno. Mettādīnañhi bhāvitattā sattā appaṭikkūlā honti, sattesupi virodhabhūto paṭigho vūpasammati. Tena vuttaṃ – ‘‘sabbena lokena avirujjhamāno’’ti. Sesaṃ vuttasadisamevāti (su. ni. aṭṭha. 1.73).

In ຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'ອາເສວະມາໂນ' (ເສບຢູ່) ຄວາມວ່າ ຈະເລີນພົມມະວິຫານ 3 (ເມດຕາ, ກະລຸນາ, ມຸທິຕາ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕິກະຊານ (ຊານ 3) ແລະຈະຕຸກກະຊານ (ຊານ 4), ຈະເລີນອຸເປກຂາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຈະຕຸກກະຊານ. ຄຳວ່າ 'ກາເລ' (ໃນເວລາ) ຄວາມວ່າ ບຸກຄົນເສບເມດຕາແລ້ວ ອອກຈາກເມດຕານັ້ນແລ້ວເສບກະລຸນາ, ອອກຈາກກະລຸນານັ້ນແລ້ວເສບມຸທິຕາ, ຫຼືອອກຈາກຊານອື່ນທີ່ມີປິຕິແລ້ວ ເສບອຸເປກຂາ ບຸກຄົນຜູ້ເສບຢູ່ຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ 'ເສບຢູ່ຕາມການເວລາ', ຫຼືວ່າ ເສບໃນເວລາທີ່ສະດວກໃນການເສບ. ຄຳວ່າ 'ສັບເພນະ ໂລເກນະ ອະວິຣຸດຊະມາໂນ' (ບໍ່ຂັດແຍ້ງກັບໂລກທັງປວງ) ຄວາມວ່າ ບໍ່ຂັດແຍ້ງກັບສັດຕະໂລກທັງປວງໃນທິດທັງ 10. ເພາະວ່າ ເມື່ອຈະເລີນເມດຕາເປັນຕົ້ນແລ້ວ ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ເປັນທີ່ກຽດຊັງ, ແລະປະຕິຄະ (ຄວາມຂັດເຄືອງ) ທີ່ເປັນໄປໃນທາງຂັດແຍ້ງໃນສັດທັງຫຼາຍກໍຍ່ອມສະຫງົບລະງັບໄປ. ເພາະສະນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກຈຶ່ງຕັດວ່າ 'ບໍ່ຂັດແຍ້ງກັບໂລກທັງປວງ'. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ກໍເໝືອນກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນແລ.

Navamaṃ.

ສູດທີ 9 ຈົບ.

160. Dasame saṃyojanānīti dasa saṃyojanāni, tāni ca tena tena maggena sandālayitvāna. Asantasaṃ jīvitasaṅkhayamhīti jīvitasaṅkhayo vuccati [Pg.138] cuticittassa paribhedo, tasmiñca jīvitasaṅkhaye jīvitanikantiyā pahīnattā asantasanti. Ettāvatā saupādisesanibbānadhātuṃ attano dassetvā gāthāpariyosāne anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyīti (su. ni. aṭṭha. 1.74).

໑໖໐. ໃນສູດທີ 10, ຄຳວ່າ 'ສັງໂຍຊະນານິ' ໄດ້ແກ່ ສັງໂຍດ 10 ປະການ, ແລະຕັດສັງໂຍດເຫຼົ່ານັ້ນໃຫ້ຂາດດ້ວຍມັກນັ້ນໆ. ຄຳວ່າ 'ອະສັນຕະສັງ ຈີວິຕະສັງຂະຍັມຫິ' (ບໍ່ສະດຸ້ງກົວໃນເວລາສິ້ນອາຍຸສັງຂານ) ຄວາມວ່າ ຄວາມແຕກທຳລາຍແຫ່ງຈຸຕິຈິດ ຊື່ວ່າ ຄວາມສິ້ນອາຍຸສັງຂານ, ແລະໃນເວລາສິ້ນອາຍຸສັງຂານນັ້ນ ພະຂີນາສົບທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ສະດຸ້ງກົວ ເພາະລະຄວາມອາໄລໃນຊີວິດໄດ້ແລ້ວ. ດ້ວຍຄຳພຽງເທົ່ານີ້ ພະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າສະແດງສະອຸປາທິເສສະນิບພານທາດຂອງຕົນແລ້ວ ໃນເວລາຈົບຄາຖາ ກໍໄດ້ສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິບພານດ້ວຍອະນຸປາທິເສສະນິບພານທາດ.

Dasamaṃ.

ສູດທີ 10 ຈົບ.

161. Ekādasame bhajantīti sarīrena allīyitvā payirupāsanti. Sevantīti añjalikammādīhi kiṃkārapaṭissāvitāya ca paricaranti. Kāraṇaṃ attho etesanti kāraṇatthā, bhajanāya sevanāya ca nāññaṃ kāraṇamatthi, attho eva tesaṃ kāraṇaṃ, atthahetu sevantīti vuttaṃ hoti. Nikkāraṇā dullabhā ajja mittāti ‘‘ito kiñci lacchāmā’’ti evaṃ attapaṭilābhakāraṇena nikkāraṇā, kevalaṃ –

໑໖໑. ໃນສູດທີ 11, ຄຳວ່າ 'ພະຊັນຕິ' (ຍ່ອມຄົບຫາ) ຄວາມວ່າ ເຂົ້າໄປໃກ້ຊິດດ້ວຍກາຍແລ້ວເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້. ຄຳວ່າ 'ເສວັນຕິ' (ຍ່ອມຄົບເສບ) ຄວາມວ່າ ຍ່ອມບຳລຸງດ້ວຍການເຮັດອັນຊະລີເປັນຕົ້ນ ແລະດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ຮັບຟັງວ່າຈະໃຫ້ເຮັດຫຍັງ. ຄຳວ່າ 'ກາຣະນັດຖາ' (ມີປະໂຫຍດເປັນເຫດ) ຄວາມວ່າ ປະໂຫຍດເປັນເຫດຂອງຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ, ເຫດຢ່າງອື່ນໃນການຄົບຫາແລະການຄົບເສບບໍ່ມີ, ປະໂຫຍດນັ້ນເອງເປັນເຫດຂອງພວກເຂົາ, ອະທິບາຍວ່າ ພວກເຂົາຍ່ອມຄົບເສບເພາະເຫດແຫ່ງປະໂຫຍດ. ຄຳວ່າ 'ນິກກາຣະນາ ທຸລລະພາ ອັດຊະ ມິດຕາ' (ມິດທີ່ບໍ່ມີເຫດຜົນປະໂຫຍດສ່ວນຕົວ ຫາໄດ້ຍາກໃນທຸກມື້ນີ້) ຄວາມວ່າ ມິດທີ່ບໍ່ມີເຫດຜົນປະໂຫຍດສ່ວນຕົວ ຄືການໄດ້ມາເພື່ອຕົນເອງ ໂດຍຄິດວ່າ 'ພວກເຮົາຈັກໄດ້ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງຈາກຜູ້ນີ້' ຫາໄດ້ຍາກ, ມີພຽງແຕ່ -

‘‘Upakāro ca yo mitto, sukhe dukkhe ca yo sakhā;

Atthakkhāyī ca yo mitto, yo ca mittānukampako’’ti. (su. ni. aṭṭha. 1.75;

apa. aṭṭha. 1.1.131;

dī. ni. 3.265) –

“ມິດຜູ້ມີອຸປະການະ 1, ມິດຜູ້ຮ່ວມສຸກຮ່ວມທຸກ 1, ມິດຜູ້ແນະນຳປະໂຫຍດ 1, ແລະມິດຜູ້ມີຄວາມອະນຸເຄາະ 1”.

Evaṃ vuttena ariyena mittabhāvena samannāgatā dullabhā ajja mittā. Attani ṭhitā etesaṃ paññā, attānaṃyeva olokenti, na aññanti attaṭṭhapaññā. ‘‘Diṭṭhatthapaññā’’ti ayampi kira porāṇapāṭho. Sampati diṭṭheyeva atthe etesaṃ paññā, āyatiṃ na pekkhantīti vuttaṃ hoti. Asucīti asucinā anariyena kāyavacīmanokammena samannāgatāti. Sesaṃ pubbe vuttanayeneva veditabbaṃ. Yaṃ antarantarā ativitthārabhayena na vuttaṃ, taṃ sabbaṃ pāṭhānusāreneva veditabbaṃ (su. ni. aṭṭha. 1.75; apa. aṭṭha. 1.1.131). Ekādasamaṃ.

ມິດຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມເປັນມິດອັນປະເສີດ ດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວນີ້ ຫາໄດ້ຍາກໃນທຸກມື້ນີ້. ຄຳວ່າ 'ອັດຕັດຖະປັນຍາ' (ມີປັນຍາເພື່ອປະໂຫຍດຕົນ) ຄວາມວ່າ ປັນຍາຂອງພວກເຂົາຕັ້ງຢູ່ໃນຕົນ, ພວກເຂົາຍ່ອມເບິ່ງແຕ່ຕົນເອງເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ເບິ່ງຜູ້ນ້ອຍ/ຜູ້ອື່ນ. ໄດ້ຍິນວ່າ ບົດບາລີເກົ່າກໍມີວ່າ 'ທິດຖັດຖະປັນຍາ' (ມີປັນຍາໃນປະໂຫຍດທີ່ເຫັນແລ້ວ). ອະທິບາຍວ່າ ປັນຍາຂອງພວກເຂົາມີຢູ່ໃນປະໂຫຍດທີ່ເຫັນໃນປັດຈຸບັນເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ເບິ່ງເຖິງອະນາຄົດ. ຄຳວ່າ 'ອະສຸຈິ' ຄວາມວ່າ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍກາຍະກຳ ວະຈີກຳ ແລະມະໂນກຳ ອັນບໍ່ສະອາດ ອັນບໍ່ປະເສີດ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ພຶງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ. ສ່ວນຂໍ້ຄວາມໃດທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນລະຫວ່າງ ເພາະຢ້ານວ່າຈະຍາວເກີນໄປ, ຂໍ້ຄວາມທັງໝົດນັ້ນ ພຶງຊາບຕາມແນວແຫ່ງພະບາລີນັ້ນເອງ. ສູດທີ 11 ຈົບ.

Catutthavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການພັນລະນາອັດຖະກະຖາວັກທີ 4 ຈົບບໍລິບູນ.

Saddhammappajjotikāya cūḷaniddesa-aṭṭhakathāya

ໃນສັດທັມມະປັດໂຊຕິກາ ອັດຖະກະຖາຈູລະນິດເທດ

Khaggavisāṇasuttaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.

ການພັນລະນາຂັກຄະວິສາຄະສູດນິດເທດ ຈົບບໍລິບູນ.

Nigamanakathā

ນິກະມະນະກະຖາ (ຄຳລົງທ້າຍ)

Yo [Pg.139] so sugataputtānaṃ, adhipatibhūtena hitaratinā;

Therena thiraguṇavatā, suvibhatto mahāniddeso.

ພະມະຫານິດເທດໃດ ອັນພະເຖລະຜູ້ເປັນໃຫຍ່ກວ່າເຫຼົ່າພຸດທະຊິໂນຣົດ ຜູ້ຍິນດີໃນປະໂຫຍດເກື້ອກູນ ມີຄຸນຄວາມດີອັນໝັ້ນຄົງ ໄດ້ຈຳແນກໄວ້ດີແລ້ວ.

Tassatthavaṇṇanā yā, pubbaṭṭhakathānayaṃ tathā;

Yuttiṃ nissāya mayāraddhā, niṭṭhānamupagatā esā.

La ການພັນລະນາອັດຖະແຫ່ງພະມະຫານິດເທດນັ້ນ ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເລີ່ມໄວ້ ໂດຍອາໄສແນວທາງແຫ່ງອັດຖະກະຖາກ່ອນ ແລະເຫດຜົນອັນສົມຄວນ ໄດ້ເຖິງຄວາມສຳເລັດບໍລິບູນແລ້ວນີ້.

Yaṃ puraṃ puruttamaṃ, anurādhapuravhayaṃ;

Yo tassa dakkhiṇe bhāge, mahāvihāro patiṭṭhito.

ເມືອງໃດ ເປັນເມືອງອັນປະເສີດສຸດ ມີຊື່ວ່າ ອະນຸຣາທະປຸຣະ, ມະຫາວິຫານໃດ ຕັ້ງຢູ່ທາງທິດໃຕ້ແຫ່ງເມືອງນັ້ນ.

Yo tassa tilako bhūto, mahāthūpo siluccayo;

Yaṃ tassa pacchime bhāge, lekho kathikasaññito.

ພະມະຫາສະຖູບອັນເປັນດັ່ງຈອມພູຫີນ ເປັນດັ່ງປິ່ນປັກຜົມແຫ່ງມະຫາວິຫານນັ້ນ, ວິຫານໃດ ຕັ້ງຢູ່ທາງທິດເວັນຕົກແຫ່ງພະມະຫາສະຖູບນັ້ນ ມີຊື່ວ່າ ເລຂະຄະຖິກະ.

Kittisenoti nāmena, sajīvo rājasammato;

Sucicārittasampanno, lekho kusalakammiko.

ອາມາດຜູ້ມີຊື່ວ່າ ກິດຕິເສນະ ເປັນຜູ້ມີຊີວິດຢູ່ ແລະເປັນທີ່ຮັກແພງຂອງພະລາຊາ ເປັນຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຄວາມປະພຶດອັນສະອາດ ເປັນນັກຂຽນຜູ້ມີກຳອັນກຸສົນ.

Sītacchāyatarupetaṃ, salilāsayasampadaṃ;

Cārupākārasañcitaṃ, pariveṇamakārayi.

ໄດ້ສ້າງບໍລິເວນອັນປະກອບດ້ວຍຕົ້ນໄມ້ທີ່ມີຮົ່ມເຢັນ ເຖິງພ້ອມດ້ວຍສະນ້ຳ ແລະກໍ່ສ້າງດ້ວຍກຳແພງອັນງົດງາມ.

Upaseno mahāthero, mahāpariveṇavāsiyo;

Tassādāsi pariveṇaṃ, lekho kusalakammiko.

ອາມາດນັກຂຽນຜູ້ມີກຳອັນກຸສົນນັ້ນ ໄດ້ຖວາຍບໍລິເວນນັ້ນ ແກ່ພະອຸປະເສນະມະຫາເຖລະ ຜູ້ຢູ່ໃນມະຫາບໍລິເວນ.

Vasantenettha therena, thirasīlena tādinā;

Upasenavhayena sā, katā saddhammajotikā.

ພະຄຳພີສັດທັມມະປັດໂຊຕິກາ ນີ້ ອັນພະເຖລະຜູ້ມີສີລອັນໝັ້ນຄົງ ຜູ້ຄົງທີ່ ມີຊື່ວ່າ ອຸປະເສນະ ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນບໍລິເວນນີ້ ໄດ້ແຕ່ງຂຶ້ນແລ້ວ.

Rañño sirinivāsassa, sirisaṅghassa bodhino;

Chabbīsatimhi vassamhi, niṭṭhitā niddesavaṇṇanā.

ການພັນລະນາພະນິດເທດນີ້ ສຳເລັດບໍລິບູນໃນປີທີ 26 ແຫ່ງລັດຊະການຂອງພະເຈົ້າສິຣິນິວາສະ ສิຣິສັງຄະໂພທິ.

Samayaṃ anulomentī, therānaṃ theravaṃsadīpānaṃ;

Niṭṭhaṃ gatā yathāyaṃ, aṭṭhakathā lokahitajananī.

ອັດຖະກະຖາອັນໃຫ້ເກີດປະໂຫຍດເກື້ອກູນແກ່ໂລກນີ້ ທີ່ຄ້ອຍຕາມຄຳສອນຂອງພະເຖລະທັງຫຼາຍ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຮຸ່ງເຮືອງແຫ່ງເຖຣະວົງ ໄດ້ເຖິງຄວາມສຳເລັດບໍລິບູນແລ້ວ ດ້ວຍປະການໃດ.

Saddhammaṃ anulomentā, attahitaṃ parahitañca sādhentā;

Niṭṭhaṃ gacchantu tathā, manorathā sabbasattānaṃ.

ຂໍຄວາມປາດຖະໜາຂອງສັດທັງປວງ ຜູ້ຄ້ອຍຕາມພະສັດທຳ ຜູ້ບຳເພັນປະໂຫຍດຕົນແລະປະໂຫຍດຜູ້ນັ້ນ ຈົ່ງເຖິງຄວາມສຳເລັດບໍລິບູນ ດ້ວຍປະການນັ້ນເຖີດ.

Saddhammappajjotikāya, [Pg.140] aṭṭhakathāyettha gaṇitakusalehi;

Gaṇitā tu bhāṇavārā, ñeyyātirekacattārisā.

ໃນອັດຖະກະຖາສັດທັມມະປັດໂຊຕິການີ້ ອັນທ່ານຜູ້ສະຫຼາດໃນການຄຳນວນໄດ້ຄຳນວນໄວ້ແລ້ວ ພຶງຊາບວ່າມີພານະວານຫຼາຍກວ່າ 40 ພານະວານ.

Ānuṭṭhubhena assā, chando baddhena gaṇiyamānā tu;

Atirekadasasahassa-saṅkhā gāthāti viññeyyā.

ແຕ່ເມື່ອຄຳນວນດ້ວຍສັນອານຸດຖຸບ ພຶງຊາບວ່າມີຄາຖາຫຼາຍກວ່າ 10,000 ຄາຖາ.

Sāsanaciraṭṭhitatthaṃ, lokahitatthañca sādarena mayā;

Puññaṃ imaṃ racayatā, yaṃ pattamanappakaṃ vipulaṃ.

ບຸນອັນໄພບູນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍໃດ ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ແຕ່ງຄຳພີນີ້ ໄດ້ຮັບແລ້ວ ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ເພື່ອຄວາມຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ດົນນານແຫ່ງພະສາສະໜາ ແລະເພື່ອປະໂຫຍດເກື້ອກູນແກ່ໂລກ.

Puññena tena loko, saddhammarasāyanaṃ dasabalassa;

Upabhuñjitvā vimalaṃ, pappotu sukhaṃ sukhenevāti.

ດ້ວຍຜົນບຸນນັ້ນ ຂໍສັດຕະໂລກຈົ່ງໄດ້ບໍລິໂພກໂອສົດຄືພະສັດທຳອັນບໍລິສຸດຂອງພະທົດສະພົນ ແລ້ວຈົ່ງເຖິງຄວາມສຸກໂດຍງ່າຍດາຍເຖີດ.

Saddhammappajjotikā nāma

ຄຳພີຊື່ວ່າ ສັດທັມມະປັດໂຊຕິກາ

Cūḷaniddesa-aṭṭhakathā niṭṭhitā.

ອັດຖະກະຖາຈູລະນິດເທດ ຈົບບໍລິບູນ.