နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

礼敬彼世尊、阿罗汉、正自觉者

ခုဒ္ဒကနိကာယေ

小部

ဗုဒ္ဓဝံသ-အဋ္ဌကထာ

诸佛史义注

ဂန္ထာရမ္ဘကထာ

序言

အနန္တဉာဏံ [Pg.1] ကရုဏာလယံ လယံ, မလဿ ဗုဒ္ဓံ သုသမာဟိတံ ဟိတံ;

နမာမိ ဓမ္မံ ဘဝသံဝရံ ဝရံ, ဂုဏာကရဉ္စေဝ နိရင်္ဂဏံ ဂဏံ.

我礼敬具无边智、为慈悲所依、斩断诸垢、善住于定、成就世间利乐之佛陀；礼敬防护诸有、至上殊胜之正法；以及作为功德之源、清净无染之僧伽。

ပညာယ သေဋ္ဌော ဇိနသာဝကာနံ, ယံ ဓမ္မသေနာပတိ ဓမ္မရာဇံ;

အပုစ္ဆိ သတ္ထာရမပါရပါရဂုံ, နိရင်္ဂဏံ ဉာတိဂဏဿ မဇ္ဈေ.

于胜者诸弟子中，智慧第一之法将，曾在亲族大众中，向已渡彼岸、无有烦恼、身为导师之法王，请问此《佛史》。

သုဗုဒ္ဓဝံသေနိဓ ဗုဒ္ဓဝံသော, ဝိသုဒ္ဓဝံသေန ဝိနာယကေန;

ဟတာဝကာသေန ပကာသိတော ယော, သမာဓိဝါသေန တထာဂတေန.

此《佛史》(Buddhavaṃsa)，乃由善继佛陀世系、血统清净、断尽（烦恼）生起之机、安住于定、身为导师之如来所开示。

ယာဝဇ္ဇကာလာ အဝိနာသယန္တာ, ပါဠိက္ကမဉ္စေဝ စ ပါဠိယတ္ထံ;

ကထာနုသန္ဓိံ သုဂတဿ ပုတ္တာ, ယထာသုတံယေဝ သမာဟရိံသု.

直至今日，善逝之子们一如所闻地传承了巴利圣典的次第、义理与论述脉络，守护至今，未曾毁坏。

တဿေဝ [Pg.2] သမ္ဗုဒ္ဓဝရနွယဿ, သဒါ ဇနာနံ သဝနာမတဿ;

ပသာဒပညာဇနနဿ ယသ္မာ, သံဝဏ္ဏနာနုက္ကမတော ပဝတ္တာ.

此《释义》(saṃvaṇṇanā)依次展开，是为阐释那至上正觉者之传承，其恒为善人之耳中甘露，能令人生起净信与智慧。

သက္ကစ္စသဒ္ဓမ္မရတေန ဗုဒ္ဓသီဟေန သီလာဒိဂုဏောဒိတေန;

အာယာစိတောဟံ သုစိရမ္ပိ ကာလံ, တသ္မာဿ သံဝဏ္ဏနမာရဘိဿံ.

我为戒行等功德所庄严、虔诚喜乐正法之佛狮(Buddhasīha)长老长久请求，因此，我将开始撰写此《释义》。

သဒါ ဇနာနံ ကလိနာသနဿ, စိရဋ္ဌိတတ္ထံ ဇိနသာသနဿ;

မမာပိ ပုညောဒယဝုဒ္ဓိယတ္ထံ, ပသာဒနတ္ထဉ္စ မဟာဇနဿ.

为能常除众生垢，为令胜者教久住，为我自身福增长，亦为大众生净信。

မဟာဝိဟာရာဂတပါဠိမဂ္ဂသန္နိဿိတာ သင်္ကရဒေါသဟီနာ;

သမာသတောယံ ပန ဗုဒ္ဓဝံသသံဝဏ္ဏနာ ဟေဿတိ သာရဘူတာ.

此《佛史》之《释义》，将依据大寺(Mahāvihāra)所传之巴利道统，远离混杂之失，文辞扼要，义理精纯。

သောတဗ္ဗရူပံ ပန ဗုဒ္ဓဝံသကထာယ အညံ ဣဓ နတ္ထိ ယသ္မာ;

ပသာဒနံ ဗုဒ္ဓဂုဏေ ရတာနံ, ပဝါဟနံ ပါပမဟာမလဿ.

因为在此，除了《佛史》的论述外，再无其他值得听闻之法，其能令喜乐佛德者生起净信，能洗去罪恶之巨垢。

တသ္မာ ဟိ သက္ကစ္စသမာဓိယုတ္တာ, ဝိဟာယ ဝိက္ခေပမနညစိတ္တာ;

သံဝဏ္ဏနံ ဝဏ္ဏယတော သုဝဏ္ဏံ, နိဓာယ ကဏ္ဏံ မဓုရံ သုဏာထ.

是故，请具恭敬与专注，舍离散乱，一心不乱，当我阐述此优美甘醇之《释义》时，请倾耳谛听。

သဗ္ဗမ္ပိ ဟိတွာ ပန ကိစ္စမညံ, သက္ကစ္စ မစ္စေနိဓ နိစ္စကာလံ;

သောတုံ ကထေတုမ္ပိ ဗုဓေန ယုတ္တာ, ကထာ ပနာယံ အတိဒုလ္လဘာတိ.

智者与凡人，应舍弃一切他事，于此恒常恭敬地听闻与解说，因为此法甚为难得。

တတ္ထ [Pg.3] ‘‘ဗုဒ္ဓဝံသသံဝဏ္ဏနာ ဟေဿတိ သာရဘူတာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဗုဒ္ဓဝံသော တာဝ ဝဝတ္ထပေတဗ္ဗော. တတြိဒံ ဝဝတ္ထာနံ – ဣတော ဟေဋ္ဌာ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကေသု စတူသု အသင်္ချေယျေသု ဥပ္ပန္နာနံ ပဉ္စဝီသတိယာ ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပန္နကပ္ပာဒိပရိစ္ဆေဒဝသေန ပဝေဏိဝိတ္ထာရကထာ ‘‘ဗုဒ္ဓဝံသော နာမာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

于此，因有言“《佛史》之释义将是精要的”，故当首先界定《佛史》。其界定如下：在此之前，于四个阿僧祇又十万劫中，有二十五位佛陀出世，依其出世之劫等分别，详述其传统的论述，当知此即名为《佛史》。

သွာယံ ကပ္ပပရိစ္ဆေဒေါ နာမပရိစ္ဆေဒေါ ဂေါတ္တပရိစ္ဆေဒေါ ဇာတိပရိစ္ဆေဒေါ နဂရပရိစ္ဆေဒေါ ပိတုပရိစ္ဆေဒေါ မာတုပရိစ္ဆေဒေါ ဗောဓိရုက္ခပရိစ္ဆေဒေါ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနပရိစ္ဆေဒေါ အဘိသမယပရိစ္ဆေဒေါ သာဝကသန္နိပါတပရိစ္ဆေဒေါ အဂ္ဂသာဝကပရိစ္ဆေဒေါ ဥပဋ္ဌာကပရိစ္ဆေဒေါ အဂ္ဂသာဝိကာပရိစ္ဆေဒေါ ပရိဝါရဘိက္ခုပရိစ္ဆေဒေါ ရံသိပရိစ္ဆေဒေါ သရီရပ္ပမာဏပရိစ္ဆေဒေါ ဗောဓိသတ္တာဓိကာရပရိစ္ဆေဒေါ ဗျာကရဏပရိစ္ဆေဒေါ ဗောဓိသတ္တပဓာနပရိစ္ဆေဒေါ အာယုပရိစ္ဆေဒေါ ပရိနိဗ္ဗာနပရိစ္ဆေဒေါတိ ဣမေဟိ ပါဠိယာ အာဂတေဟိ ဗာဝီသတိယာ ပရိစ္ဆေဒေဟိ ပရိစ္ဆိန္နော ဝဝတ္ထိတော.

此《佛史》依圣典所载，由劫章、名章、姓章、种姓章、城章、父章、母章、菩提树章、转法轮章、现观章、声闻集会章、上首弟子章、侍者章、上首女弟子章、眷属比丘章、光明章、身量章、菩萨誓愿章、授记章、菩萨苦行章、寿量章、般涅槃章，以此二十二章而界定划分。

ပါဠိအနာရုဠှော ပန သမ္ဗဟုလဝါရောပေတ္ထ အာနေတဗ္ဗော. သော အဂါရဝါသပရိစ္ဆေဒေါ ပါသာဒတ္တယပရိစ္ဆေဒေါ နာဋကိတ္ထိပရိစ္ဆေဒေါ အဂ္ဂမဟေသိပရိစ္ဆေဒေါ ပုတ္တပရိစ္ဆေဒေါ ယာနပရိစ္ဆေဒေါ အဘိနိက္ခမနပရိစ္ဆေဒေါ ပဓာနပရိစ္ဆေဒေါ ဥပဋ္ဌာကပရိစ္ဆေဒေါ ဝိဟာရပရိစ္ဆေဒေါတိ ဒသဓာ ဝဝတ္ထိတော ဟောတိ.

此外，未载于圣典的诸多章节亦当在此引入。其分为十种：居家生活章、三时殿章、宫女章、后妃章、王子章、车乘章、出家章、苦行章、侍者章、住处章。

တံ သမ္ဗဟုလဝါရမ္ပိ, ယထာဋ္ဌာနေ မယံ ပန;

ဒဿေတွာဝ ဂမိဿာမ, တတ္ထ တတ္ထ သမာသတော.

此诸多章节，我等亦将于相应之处扼要开示，然后再继续。

သော ဧဝံ ဝဝတ္ထိတော ပန –

如是，此《佛史》既已界定——

ကေနာယံ ဒေသိတော ကတ္ထ, ကဿတ္ထာယ စ ဒေသိတော;

ကိမတ္ထာယ ကဒါ ကဿ, ဝစနံ ကေန စာဘတော.

此法由谁所说？在何处说？为谁的利益而说？为何目的而说？于何时说？是谁的言教？又由谁所传承？

သဗ္ဗမေတံ ဝိဓိံ ဝတွာ, ပုဗ္ဗမေဝ သမာသတော;

ပစ္ဆာဟံ ဗုဒ္ဓဝံသဿ, ကရိဿာမတ္ထဝဏ္ဏနန္တိ.

先扼要说明此等所有纲目后，我将对《佛史》进行释义。

တတ္ထ ကေနာယံ ဒေသိတောတိ အယံ ဗုဒ္ဓဝံသော ကေန ဒေသိတော? သဗ္ဗဓမ္မေသု အပ္ပဋိဟတဉာဏစာရေန ဒသဗလေန စတုဝေသာရဇ္ဇဝိသာရဒေန ဓမ္မရာဇေန [Pg.4] ဓမ္မဿာမိနာ တထာဂတေန သဗ္ဗညုနာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတော.

于彼颂中，“此由谁说”者，谓：此《佛史》(buddhavaṃsa)由谁所说？乃由于诸法智行无碍、具足十力、得四无畏之法王、法主、如来、一切知者、正等觉者所说。

ကတ္ထ ဒေသိတောတိ? ကပိလဝတ္ထုမဟာနဂရေ နိဂြောဓာရာမမဟာဝိဟာရေ ပရမရုစိရသန္ဒဿနေ ဒေဝမနုဿနယနနိပါတဘူတေ ရတနစင်္ကမေ စင်္ကမန္တေန ဒေသိတော.

“于何处说”者？于迦毗罗卫(Kapilavatthu)大城，尼拘律园(Nigrodhārāma)大精舍中，于一庄严悦意、天人瞩目之宝饰经行处，经行时说。

ကဿတ္ထာယ စ ဒေသိတောတိ? ဒွါသီတိယာ ဉာတိသဟဿာနံ အနေကကောဋီနဉ္စ ဒေဝမနုဿာနံ အတ္ထာယ ဒေသိတော.

“为谁之义利说”者？为八万二千亲族，及无量俱胝天人之义利而说。

ကိမတ္ထာယ ဒေသိတောတိ? စတုရောဃနိတ္ထရဏတ္ထာယ ဒေသိတော.

“为何义利说”者？为度脱四暴流而说。

ကဒါ ဒေသိတောတိ ဘဂဝါ ဟိ ပဌမဗောဓိယံ ဝီသတိဝဿာနိ အနိဗဒ္ဓဝါသော ဟုတွာ ယတ္ထ ယတ္ထ ဖာသုကံ ဟောတိ, တတ္ထ တတ္ထေဝ ဂန္တွာ ဝသိ. ကထံ? ပဌမံ ဝဿံ ဣသိပတနေ ဓမ္မစက္ကံ (သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁; မဟာဝ. ၁၃ အာဒယော; ပဋိ. မ. ၂.၃၀) ပဝတ္တေတွာ အဋ္ဌာရသ ဗြဟ္မကောဋိယော အမတပါနံ ပါယေတွာ ဗာရာဏသိံ ဥပနိဿာယ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ ဝသိ. ဒုတိယံ ဝဿံ ရာဇဂဟံ ဥပနိဿာယ ဝေဠုဝနေ မဟာဝိဟာရေ. တတိယစတုတ္ထာနိပိ တတ္ထေဝ. ပဉ္စမံ ဝေသာလိံ ဥပနိဿာယ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ. ဆဋ္ဌံ မကုလပဗ္ဗတေ. သတ္တမံ တာဝတိံသဘဝနေ. အဋ္ဌမံ ဘဂ္ဂေသု သံသုမာရဂိရိံ ဥပနိဿာယ ဘေသကဠာဝနေ. နဝမံ ကောသမ္ဗိယံ. ဒသမံ ပါလိလေယျကဝနသဏ္ဍေ. ဧကာဒသမံ နာဠာယံ ဗြာဟ္မဏဂါမေ. ဒွါဒသမံ ဝေရဉ္ဇာယံ. တေရသမံ စာလိယပဗ္ဗတေ. စုဒ္ဒသမံ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ. ပဉ္စဒသမံ ကပိလဝတ္ထုမဟာနဂရေ. သောဠသမံ အာဠဝကံ ဒမေတွာ စတုရာသီတိပါဏသဟဿာနိ အမတပါနံ ပါယေတွာ အာဠဝိယံ. သတ္တရသမံ ရာဇဂဟေယေဝ. အဋ္ဌာရသမံ စာလိယပဗ္ဗတေယေဝ. တထာ ဧကူနဝီသတိမံ ဝီသတိမံ ပန ဝဿံ ရာဇဂဟေယေဝ ဝသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဘဂဝါ ဟိ ပဌမဗောဓိယံ ဝီသတိဝဿာနိ အနိဗဒ္ဓဝါသော ဟုတွာ ယတ္ထ ယတ္ထ ဖာသုကံ ဟောတိ, တတ္ထ တတ္ထေဝ ဂန္တွာ ဝသီ’’တိ. တတော ပဋ္ဌာယ ပန သာဝတ္ထိံယေဝ ဥပနိဿာယ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ စ ပုဗ္ဗာရာမေ စ ဓုဝပရိဘောဂဝသေန ဝသိ.

“于何时说？”世尊在初证菩提后的二十年间，居无定所，随处安住于适宜之处。具体如下：第一个雨季，他在仙人堕处转动法轮，令十八俱胝的梵天众得饮甘露，依止波罗奈城，住于仙人堕处的鹿野苑。第二个雨季，依止王舍城，住于竹林大精舍。第三和第四个雨季也住在那里。第五个雨季，依止毗舍离（Vesālī），住于大林中的重阁讲堂（Kūṭāgārasālā）。第六个雨季，住于摩拘罗山（Makulapabbata）。第七个雨季，住于忉利天。第八个雨季，依止跋伽国（Bhagga）鳄鱼山（Susumāragiri），住于申恕林（Bhesakaḷāvana）。第九个雨季，住于憍赏弥（Kosambī）。第十个雨季，住于巴力雷雅咖林（Pālileyyakavanasaṇḍe）。第十一个雨季，住于那罗（Nāḷā）的婆罗门村。第十二个雨季，住于维兰迦（Verañjā）。第十三个雨季，住于遮利耶山（Cāliyapabbata）。第十四个雨季，住于祇陀林（Jetavana）大精舍。第十五个雨季，住于迦毗罗卫（Kapilavatthu）大城。第十六个雨季，在调伏了阿拉瓦卡（Āḷavaka）夜叉，令八万四千众生得饮甘露后，住于阿拉威（Āḷavī）。第十七个雨季，仍住于王舍城。第十八个雨季，也仍住于遮利耶山。第十九个雨季也同样（住在遮利耶山），而第二十个雨季则住在王舍城。因此经中说：“世尊在初证菩提后的二十年间，居无定所，随处安住于适宜之处。”自那时起，他便常依止舍卫城，以祇陀林大精舍和东园（Pubbārāma）作为固定住处。

ယဒါ ပန သတ္ထာ ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ ပဌမံ ဝဿံ ဝသိတွာ ဝုဋ္ဌဝဿော ပဝါရေတွာ ဥရုဝေလံ ဂန္တွာ တတ္ထ တယော မာသေ ဝသန္တော တေဘာတိကဇဋိလေ ဒမေတွာ ဘိက္ခုသဟဿေဟိ ကတပရိဝါရော [Pg.5] ဖုဿမာသပုဏ္ဏမာယံ ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ ဒွေ မာသေ တတ္ထေဝ ဝသိ, တဒါ ဗာရာဏသိတော နိက္ခန္တဿ ပနဿ ပဉ္စ မာသာ ဇာတာ. သကလော ဟေမန္တော အတိက္ကန္တော. ဥဒါယိတ္ထေရဿ အာဂတဒိဝသတော သတ္တဋ္ဌဒိဝသာ ဝီတိဝတ္တာ. သော ပန ဖဂ္ဂုနီပုဏ္ဏမာသိယံ စိန္တေသိ – ‘‘အတိက္ကန္တော ဟေမန္တော, ဝသန္တကာလော အနုပ္ပတ္တော, သမယော တထာဂတဿ ကပိလပုရံ ဂန္တု’’န္တိ. သော ဧဝံ စိန္တေတွာ ကုလနဂရဂမနတ္ထာယ သဋ္ဌိမတ္တာဟိ ဂါထာဟိ ဂမနဝဏ္ဏံ ဝဏ္ဏေသိ. အထ သတ္ထာ စဿ ဝစနံ သုတွာ ဉာတိသင်္ဂဟံ ကာတုကာမော ဟုတွာ အင်္ဂမဂဓဝါသီနံ ကုလပုတ္တာနံ ဒသဟိ သဟဿေဟိ ကပိလဝတ္ထုဝါသီနံ ဒသဟိ သဟဿေဟီတိ သဗ္ဗေဟေဝ ဝီသတိယာ ခီဏာသဝသဟဿေဟိ ပရိဝုတော ရာဇဂဟတော နိက္ခမိတွာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ယောဇနံ ဂစ္ဆန္တော ရာဇဂဟတော သဋ္ဌိယောဇနံ ကပိလဝတ္ထုပုရံ ဒွီဟိ မာသေဟိ သမ္ပာပုဏိတွာ တတ္ထ ဉာတီနံ ဝန္ဒာပနတ္ထံ ယမကပါဋိဟာရိယံ အကာသိ. တဒါယံ ဗုဒ္ဓဝံသော ဒေသိတော.

当导师成佛后，在波罗奈(Bārāṇasī)的仙人堕处鹿野苑度过第一个雨季，出雨安居自恣后前往优楼频螺，在那里住了三个月，调伏了三位迦叶兄弟，由一千名比丘随行，于富沙月(Phussa)圆之日抵达王舍城，又在那里住了两个月。此时，距离他离开波罗奈已有五个月，整个冬季已经过去。从优陀夷长老到来之日算起，已过了七八天。长老于法古尼月(Phaggunī)圆之日思惟道：“寒冬已过，春季来临，正是如来前往迦毗罗卫之时。”他如是思惟后，为了促成世尊返回故乡，便以六十首偈颂赞叹旅途。世尊听闻此言，欲摄化亲族，便由鸯伽(Aṅga)与摩揭陀的一万名良家子和迦毗罗卫的一万名良家子，总共两万名漏尽比丘围绕，从王舍城出发，每日行进一由旬，费时两月，抵达了距离王舍城六十由旬的迦毗罗卫城。他在那里为令亲族生信而示现双神变。便是在此时，宣说了此《佛史》。

ကဿ ဝစနန္တိ? သာဝကပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ အသာဓာရဏံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿေဝ ဝစနံ.

“是谁的言教？”是正自觉者独有的言教，不与声闻、独觉佛所共通。

ကေနာဘတောတိ? အာစရိယပရမ္ပရာယ အာဘတော. အယဉှိ သာရိပုတ္တတ္ထေရော ဘဒ္ဒဇီ တိဿော ကောသိယပုတ္တော သိဂ္ဂဝေါ မောဂ္ဂလိပုတ္တော သုဒတ္တော ဓမ္မိကော ဒါသကော သောဏကော ရေဝတောတိ ဧဝမာဒီဟိ ယာဝ တတိယသင်္ဂီတိကာလာ အာဘတော, တတော ဥဒ္ဓမ္ပိ တေသံယေဝ သိဿာနုသိဿေဟီတိ ဧဝံ တာဝ အာစရိယပရမ္ပရာယ ယာဝဇ္ဇကာလာ အာဘတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

“由谁传承？”由师承相传。此法由舍利弗长老、跋陀耆(Bhaddaji)、憍尸耶子帝须(Tissa Kosiyaputta)、悉伽瓦、目犍连子(Moggaliputta)、善施、达弥迦(Dhammika)、达萨迦(Dāsaka)、索纳迦(Soṇaka)、瑞瓦达等诸师传承，直至第三次结集；此后亦由他们的弟子及其再传弟子们传承下来。应知，如是经由师承代代相传，直至今日。

ဧတ္တာဝတာ –

至此，

‘‘ကေနာယံ ဒေသိတော ကတ္ထ, ကဿတ္ထာယ စ ဒေသိတော;

ကိမတ္ထာယ ကဒါ ကဿ, ဝစနံ ကေန စာဘတော’’တိ. –

“此法由谁所说？在何处说？为谁的利益而说？为何目的而说？于何时说？是谁的言教？又由谁所传承？”

အယံ ဂါထာ ဝုတ္တတ္ထာ ဟောတိ.

此偈之义已作说明。

နိဒါနကထာ

缘起说

ဗာဟိရနိဒါနံ

外部缘起

ဧဝံ [Pg.6] အာဘတဿ ပနဿ ဣဒါနိ အတ္ထဝဏ္ဏနာ ဟောတိ, သာ ပနာယံ အတ္ထဝဏ္ဏနာ ယသ္မာ ဒူရေနိဒါနံ အဝိဒူရေနိဒါနံ သန္တိကေနိဒါနန္တိ, ဣမာနိ တီဏိ နိဒါနာနိ ဒဿေတွာဝ ဝဏ္ဏိတာ သုဝဏ္ဏိတာ နာမ ဟောတိ. ယေ စ နံ သုဏန္တိ, တေဟိ သမုဒါဂမတော ပဋ္ဌာယ ဝိညာတတ္တာ သုဝိညာတာဝ ဟောတိ, တသ္မာ တာနိ နိဒါနာနိ ဒဿေတွာဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ.

现在，对此已如此引述的内容，将作义理的释义。此义理的释义，唯有在展示了远缘起、非远缘起、近缘起这三种缘起之后，方可称为善说。听闻者因从其源头开始便能了知，故而易于善解。是故，我们将在展示了那些缘起之后，再作释义。

တတ္ထ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ တာဝ တေသံ နိဒါနာနံ ပရိစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတြာယံ သင်္ခေပတော အတ္ထဒီပနာ – ဒီပင်္ကရဒသဗလဿ ပါဒမူလေ ကတာဘိနီဟာရဿ မဟာသတ္တဿ ယာဝ ဝေဿန္တရတ္တဘာဝါ စဝိတွာ တုသိတဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိ, တာဝ ပဝတ္တာ ကထာ ဒူရေနိဒါနံ နာမ. တုသိတဘဝနတော စဝိတွာ ယာဝ ဗောဓိမဏ္ဍေ သဗ္ဗညုတညာဏပ္ပတ္တိ, တာဝ ပဝတ္တာ ကထာ အဝိဒူရေနိဒါနံ နာမ. ‘‘ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ’’တိ စ, ‘‘ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ’’တိ စ, ‘‘ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယ’’န္တိ စ ဧဝံ မဟာဗောဓိမဏ္ဍေ သဗ္ဗညုတညာဏပ္ပတ္တိတော ယာဝ ပရိနိဗ္ဗာနမဉ္စာ ဧတသ္မိံ အန္တရေ ဘဂဝါ ယတ္ထ ယတ္ထ ဝိဟာသိ, တံ တံ သန္တိကေနိဒါနံ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္တာဝတာ သင်္ခေပေနေဝ တိဏ္ဏံ ဒူရာဝိဒူရသန္တိကေနိဒါနာနံ ဝသေန ဗာဟိရနိဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ ဟောတီတိ.

于此，首先应当了知这些缘起的区分。在此作一简要的义理阐明：从大士于燃灯十力者足下立下誓愿，至其从韦桑达拉(Vessantara)身死去而投生于兜率天为止，此间的记述称为远缘起。从兜率天死去，至在菩提座证得一切智智为止，此间的记述称为非远缘起。诸如“一时，世尊住在舍卫城(Sāvatthī)祇陀林(Jetavana)给孤独(Anāthapiṇḍika)园”、“住在王舍城(Rājagaha)竹林(Veḷuvana)迦兰陀园”、“住在毗舍离(Vesālī)大林重阁讲堂(Kūṭāgārasālā)”等，如此，从在大菩提座证得一切智智，直到般涅槃床为止，于此期间，世尊所住的每一个地方，当知皆称为近缘起。至此，仅以简略的方式，依远、非远、近三种缘起，对外部缘起的释义即告圆满。

အဗ္ဘန္တရနိဒါနံ

内部缘起

၁. ရတနစင်္ကမနကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ

1. 宝经行品释义

ဣဒါနိ ပန –

现在——

၁.

1.

‘‘ဗြဟ္မာ စ လောကာဓိပတီ သဟမ္ပတီ, ကတဉ္ဇလီ အနဓိဝရံ အယာစထ;

သန္တီဓ သတ္တာပ္ပရဇက္ခဇာတိကာ, ဒေသေဟိ ဓမ္မံ အနုကမ္ပိမံ ပဇ’’န္တိ. –

世界主大梵娑婆主，合掌恳请无上尊：“此间有情尘垢少，请为慈愍宣妙法。”

အာဒိနယပ္ပဝတ္တဿ အဗ္ဘန္တရနိဒါနဿ အတ္ထဝဏ္ဏနာ ဟောတိ.

此为由开篇偈颂所引出的内部缘起的义理释义。

ဧတ္ထ [Pg.7] ‘‘ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ’’တိအာဒိသုတ္တန္တေသု ဝိယ – ‘‘ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ နိဂြောဓာရာမေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ; ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဗုဒ္ဓဝံသံ အပုစ္ဆီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ နယေန နိဒါနံ အဝတွာ ကသ္မာ ‘‘ဗြဟ္မာ စ လောကာဓိပတီ သဟမ္ပတီ, ကတဉ္ဇလီ အနဓိဝရံ အယာစထာ’’တိအာဒိနာ နယေန နိဒါနံ ဝုတ္တန္တိ? ဝုစ္စတေ – ဘဂဝတော သဗ္ဗဓမ္မဒေသနာကာရဏဘူတာယ ဗြဟ္မုနော ဓမ္မဒေသနာယာစနာယ သန္ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ.

于此，为何不像“一时，世尊住在王舍城(Rājagaha)竹林(Veḷuvana)迦兰陀园”等经文，或“一时，世尊住在释迦国迦毗罗卫(Kapilavatthu)的尼拘律园(Nigrodhārāma)。尔时，具寿(Āyasmā)舍利弗(Sāriputta)前往世尊之处；抵达后，向世尊请问佛史”等那样来叙述缘起，而是以“世界主梵天娑婆主，合掌恳请无上尊……”等方式来叙述缘起呢？回答：这是为了显示梵天的请法，此乃世尊一切说法之因。

‘‘ကဒါယံ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ, အဇ္ဈိဋ္ဌော ဗြဟ္မုနာ ဇိနော;

ကဒါ ကတ္ထ စ ကေနာယံ, ဂါထာ ဟိ သမုဒီရိတာ’’တိ.

胜者何时受梵天请，为宣说正法？此偈颂于何时、何地、由何人所说？

ဝုစ္စတေ – ဗုဒ္ဓဘူတဿ ပန ဘဂဝတော အဋ္ဌမေ သတ္တာဟေ သတ္ထာ ဓမ္မဒေသနတ္ထာယ ဗြဟ္မုနာ အဇ္ဈိဋ္ဌော အာယာစိတော. တတြာယံ အနုပုဗ္ဗိကထာ – မဟာပုရိသော ကိရ ကတာဘိနီဟာရော မဟာဘိနိက္ခမနဒိဝသေ ဝိဝဋပါကဋဗီဘစ္ဆသယနာသနစေဋိကာ နာဋကိတ္ထိယော ဒိသွာ အတီဝ သံဝိဂ္ဂဟဒယော ပဋေကဒေသာဝစ္ဆန္နံ ဆန္နံ အာမန္တေတွာ – ‘‘အရိနရဝရမန္ထကံ ကဏ္ဍကံ နာမ တုရင်္ဂဝရမာဟရာ’’တိ ကဏ္ဍကံ အာဟရာပေတွာ ဆန္နသဟာယော ဝရတုရင်္ဂမာရုယှ နဂရဒွါရေ အဓိဝတ္ထာယ ဒေဝတာယ နဂရဒွါရေ ဝိဝဋေ နဂရတော နိက္ခမိတွာ တီဏိ ရဇ္ဇာနိ တေန ရတ္တာဝသေသေန အတိက္ကမိတွာ အနောမသတ္တော အနောမာယ နာမ နဒိယာ တီရေ ဌတွာ ဆန္နမေဝမာဟ – ‘‘ဆန္န, တွံ မမ ဣမာနိ အညေဟိ အသာဓာရဏာနိ အာဘရဏာနိ ကဏ္ဍကဉ္စ ဝရတုရင်္ဂမာဒါယ ကပိလပုရံ ဂစ္ဆာဟီ’’တိ ဆန္နံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အသိတောရဂနီလုပ္ပလသဒိသေနာသိနာ သကေသမကုဋံ ဆိန္ဒိတွာ အာကာသေ ဥက္ခိပိတွာ ဒေဝဒတ္တိယံ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ သယမေဝ ပဗ္ဗဇိတွာ အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရမာနော အနိလဗလသမုဒ္ဓုတတရင်္ဂဘင်္ဂံ အသင်္ဂံ ဂင်္ဂံ နဒိံ ဥတ္တရိတွာ မဏိဂဏရံသိဇာလဝိဇ္ဇောတိတရာဇဂဟံ ရာဇဂဟံ နာမ နဂရံ ပဝိသိတွာ တတ္ထ ဣဿရိယမဒမတ္တံ ဇနံ ပရိဟာသေန္တော ဝိယ စ ဥဒ္ဓတဝေသဿ ဇနဿ လဇ္ဇမုပ္ပာဒယမာနော ဝိယ စ ဝယကန္တီဟိ နာဂရဇနဟဒယာနိ အတ္တနိ ဗန္ဓန္တော ဝိယ စ ဒွတိံသဝရမဟာပုရိသလက္ခဏဝိရာဇိတာယ ရူပသိရိယာ သဗ္ဗဇနနယနာနိ ဝိလုမ္ပမာနော ဝိယ စ ရူပီပါဒသဉ္စရော ပုညသဉ္စယော ဝိယ စ ပဗ္ဗတော ဝိယ စ ဂမနေန နိဿင်္ဂေါ သန္တိန္ဒြိယော သန္တမာနသော [Pg.8] ယုဂမတ္တံ ပေက္ခမာနော ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ယာပနမတ္တံ ဘတ္တံ ဂဟေတွာ နဂရတော နိက္ခမိတွာ ပဏ္ဍဝပဗ္ဗတပဿေ ဆာယူဒကသမ္ပန္နေ သုစိဘူမိဘာဂေ ပရမရမဏီယေ ပဝိဝိတ္တေ ဩကာသေ နိသီဒိတွာ ပဋိသင်္ခါနဗလေန မိဿကဘတ္တံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ပဏ္ဍဝဂိရာနုသာရေန ဗိမ္ဗိသာရေန မဂဓမဟာရာဇေန မဟာပုရိသဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ နာမဂေါတ္တံ ပုစ္ဆိတွာ တေန ပမုဒိတဟဒယေန ‘‘မမ ရဇ္ဇဘာဂံ ဂဏှာဟီ’’တိ ရဇ္ဇေန နိမန္တိယမာနော – ‘‘အလံ, မဟာရာဇ, န မယှံ ရဇ္ဇေနတ္ထော အဟံ ရဇ္ဇံ ပဟာယ လောကဟိတတ္ထာယ ပဓာနမနုယုဉ္ဇိတွာ လောကေ ဝိဝဋစ္ဆဒေါ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမီတိ နိက္ခန္တော’’တိ ဝတွာ တေန စ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ သဗ္ဗပဌမံ မမ ဝိဇိတံ ဩသရေယျာထာ’’တိ ဝုတ္တော ‘သာဓူ’တိ တဿ ပဋိညံ ဒတွာ အာဠာရဉ္စ ဥဒကဉ္စ ဥပသင်္ကမိတွာ တေသံ ဓမ္မဒေသနာယ သာရံ အဝိန္ဒန္တော တတော ပက္ကမိတွာ ဥရုဝေလာယံ ဆဗ္ဗဿာနိ ဒုက္ကရကာရိကံ ကရောန္တောပိ အမတံ အဓိဂန္တုံ အသက္ကောန္တော ဩဠာရိကာဟာရပဋိသေဝနေန သရီရံ သန္တပ္ပေသိ.

据说，世尊成佛后的第八个七日，导师为说法故，受梵天劝请。此事次第如下：大士曾发愿，于大出离之日，见宫女、舞女等寝卧丑态毕露，内心大为悚惧。他唤来车匿，命令道：“速牵来那匹名为犍陟的摧敌良驹！”命人牵来犍陟后，他与车匿为伴，骑上良驹。当城门为驻守之天神所开时，他们便出城去。于该夜余下之时，他们越过三邦。无上士抵达名为阿诺摩（Anomā）的河畔，伫立其上，对车匿说道：“车匿，你带着我这些与众不同的宝饰和犍陟宝马，回迦毗罗卫城去吧！”辞退车匿后，他以其黑如毒蛇、青如莲花般的剑，断去发髻，抛向空中；又从天神处获得衣钵，独自出家。他次第行脚，无碍地渡过因风力而波涛汹涌的恒河。他进入那座名为王舍城，且为众宝光网所照耀的城池。他于其中，仿佛嘲弄着那些为权势所醉之人，又仿佛令那些举止狂傲之人心生惭愧，又仿佛以其三十二大丈夫相所庄严之色身，掠夺所有人的目光，又仿佛是福德积聚的化身，如山岳般以足步行，行止无碍。他诸根寂静，心意安宁，只望前方一轭之地，于王舍城乞食。取得足够维生之食后，便出城去，于畔达瓦山旁，有荫有水、地势清净、甚是悦意、僻静之处坐下。他以省察力受用杂食。随后，摩揭陀国大王频婆娑罗，循着畔达瓦山而来，来到大士之处，询问其名讳与家世。彼王心大欢喜，便以王国相邀：“请您接受我王国的一部分吧！”大士回言道：“大王，够了，我于王位无所求。我舍弃王位，为世间利益故精勤修行，将成为揭除世间覆蔽的佛陀，而出离家室。”国王又说：“您成佛后，请首先莅临我的国土吧！”大士答以“善哉”，并予承诺。他随后前往阿罗逻迦蓝（Āḷāra Kālāma）和郁陀迦罗摩子（Uddaka Rāmaputta）之处，未从他们的说法中寻得要义，便离开那里。他到优楼频螺，即使行了六年苦行，仍未能证得不死。于是，他改食粗食，滋养身体。

တဒါ ပန ဥရုဝေလာယံ သေနာနိဂမေ သေနာနိဂမကုဋုမ္ဗိကဿ ဓီတာ သုဇာတာ နာမ ဒါရိကာ ဝယပ္ပတ္တာ ဧကသ္မိံ နိဂြောဓရုက္ခေ ပတ္ထနမကာသိ – ‘‘သစာဟံ သမဇာတိကံ ကုလဃရံ ဂန္တွာ ပဌမဂဗ္ဘေ ပုတ္တံ လဘိဿာမိ, ဗလိကမ္မံ ကရိဿာမီ’’တိ. တဿာ သာ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈိ. သာ ဝေသာခပုဏ္ဏမဒိဝသေ ‘‘အဇ္ဇ ဗလိကမ္မံ ကရိဿာမီ’’တိ ပါတောဝ ပါယာသံ အနာယာသံ ပရမမဓုရံ သမ္ပဋိပါဒေသိ. ဗောဓိသတ္တောပိ တဒဟေဝ ကတသရီရပဋိဇဂ္ဂနော ဘိက္ခာစာရကာလံ အာဂမယမာနော ပါတောဝ ဂန္တွာ တသ္မိံ နိဂြောဓရုက္ခမူလေ နိသီဒိ. အထ ခေါ ပုဏ္ဏာ နာမ ဒါသီ တဿာ ဓာတီ ရုက္ခမူလသောဓနတ္ထာယ ဂတာ ဗောဓိသတ္တံ ပါစီနလောကဓာတုံ ဩလောကယမာနံ နိသိန္နံ သဉ္ဈာပ္ပဘာနုရဉ္ဇိတဝရကနကဂိရိသိခရသဒိသသရီရသောဘံ တိမိရနိကရနိဓာနကရံ ကမလဝနဝိကသနကရံ ဃနဝိဝရမုပဂတံ ဒိဝသကရမိဝ တရုဝရမုပဂတံ မုနိဒိဝသကရမဒ္ဒသ. သရီရတော စဿ နိက္ခန္တာဟိ ပဘာဟိ သကလဉ္စ တံ ရုက္ခံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ဒိသွာ တဿာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အဇ္ဇ အမှာကံ ဒေဝတာ ရုက္ခတော ဩရုယှ သဟတ္ထေနေဝ ဗလိံ ပဋိဂ္ဂဟေတုကာမာ ဟုတွာ နိသိန္နာ’’တိ. သာ ဝေဂေန ဂန္တွာ သုဇာတာယ ဧတမတ္ထံ အာရောစေသိ.

那时，在优楼频螺（Uruvelā）的西那尼（Senānigama）村，长者之女，名叫善生（Sujātā），已然成年。她在某棵榕树下许愿说：“若我能嫁入门当户对之家，并产下第一个儿子，我将作供养。”她的愿望得以实现。在卫塞月（Vesākha）圆之日，她心想：“今日我将作供养。”清晨，她便毫不费力地备妥了极其甘美的乳糜。菩萨亦于同日，身已调理妥当，等候乞食之时，清晨前往彼榕树下，安坐而待。这时，她的乳母兼女仆，名叫富娜（Puṇṇā），为了前往清理树根，看见菩萨面向东方而坐。其身相光辉，犹如被暮色余晖映染的巍峨金山之巅；又如能驱散重重黑暗、令莲池盛开、从云隙中显露的太阳。她见这位日轮般的牟尼已来到圣树下。她看见自他身体散发出的光芒，使整棵树都化为金色，便心想：“今日我们的天神已从树上降临，想要亲自接受供养而安坐于此。”她便疾速前往，将此事告知善生。

တတော [Pg.9] သုဇာတာ သဉ္ဇာတသဒ္ဓါ ဟုတွာ သဗ္ဗာလင်္ကာရေန အလင်္ကရိတွာ သတသဟဿဂ္ဃနိကံ သုဝဏ္ဏပါတိံ ပရမမဓုရဿ မဓုပါယာသဿ ပူရေတွာ အပရာယ သုဝဏ္ဏပါတိယာ ပိဒဟိတွာ သီသေနာဒါယ နိဂြောဓရုက္ခာဘိမုခီ အဂမာသိ. သာ ဂစ္ဆန္တီ ဒူရတောဝ တံ ဗောဓိသတ္တံ ရုက္ခဒေဝတမိဝ သကလံ တံ ရုက္ခံ သရီရပ္ပဘာယ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ကတွာ ပုညသဉ္စယမိဝ ရူပဝန္တံ နိသိန္နံ ဒိသွာ ပီတိသောမနဿဇာတာ သုဇာတာ ‘‘ရုက္ခဒေဝတာ’’တိ သညာယ ဒိဋ္ဌဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ဩနတောနတာ ဂန္တွာ သီသတော တံ သုဝဏ္ဏပါတိံ ဩတာရေတွာ မဟာသတ္တဿ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ – ‘‘ယထာ မမ မနောရထော နိပ္ဖန္နော, ဧဝံ တုမှာကမ္ပိ နိပ္ဖဇ္ဇတူ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ.

其后，善生(Sujātā)生起净信，以一切饰物庄严自身，将价值十万的金钵盛满最上等的蜜乳糜，再用另一金钵盖好，顶在头上，朝榕树走去。她走着，远远地便看见菩萨，他以自身的光辉使整棵树呈现金色，宛如树神，又如福德的积聚，端坐其下。善生心生欢喜，以为是树神，从看见之处起便躬身前行，走近后从头上取下金钵，放在大士(Mahāsatta)手中，行五体投地礼后说道：“正如我的心愿已经实现，愿您的心愿也同样实现！”说完便离开了。

အထ ခေါ ဗောဓိသတ္တောပိ သုဝဏ္ဏပါတိံ ဂဟေတွာ နေရဉ္ဇရာယ နဒိယာ တီရံ ဂန္တွာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတဿ နာမ တိတ္ထဿ တီရေ သုဝဏ္ဏပါတိံ ဌပေတွာ နှတွာ ပစ္စုတ္တရိတွာ ဧကူနပညာသပိဏ္ဍေ ကရောန္တော တံ ပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ – ‘‘သစာဟံ အဇ္ဇ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမိ, အယံ သုဝဏ္ဏပါတိ ပဋိသောတံ ဂစ္ဆတူ’’တိ ခိပိ. သာ ပါတိ ပဋိသောတံ ဂန္တွာ ကာဠဿ နာမ နာဂရာဇဿ ဘဝနံ ပဝိသိတွာ တိဏ္ဏံ ဗုဒ္ဓါနံ ထာလကာနိ ဥက္ခိပိတွာ တေသံ ဟေဋ္ဌာ အဋ္ဌာသိ.

那时，菩萨亦取金钵，来到尼连禅河(Nerañjarā)边，在名为善立(Suppatiṭṭhita)的渡口岸边放下金钵，沐浴上岸后，将那乳糜抟成四十九团而食之，并发愿道：“若我今日能成佛，愿此金钵逆流而上。”说罢便将其投入河中。那金钵逆流而上，进入名为迦罗(Kāḷa)的龙王宫中，将三位佛陀的钵顶起，然后安住于其下方。

မဟာသတ္တော တတ္ထေဝ ဝနသဏ္ဍေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ သာယနှသမယေ သောတ္ထိယေန နာမ တိဏဟာရကေန မဟာပုရိသဿ အာကာရံ ဉတွာ ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ ဗောဓိမဏ္ဍမာရုယှ ဒက္ခိဏဒိသာဘာဂေ အဋ္ဌာသိ. သော ပန ပဒေသော ပဒုမိနိပတ္တေ ဥဒကဗိန္ဒု ဝိယ အကမ္ပိတ္ထ. မဟာပုရိသော – ‘‘အယံ ပဒေသော မမ ဂုဏံ ဓာရေတုံ အသမတ္ထော’’တိ ပစ္ဆိမဒိသာဘာဂမဂမာသိ. သောပိ တထေဝ ကမ္ပိတ္ထ. ပုန ဥတ္တရဒိသာဘာဂမဂမာသိ. သောပိ တထေဝ ကမ္ပိတ္ထ. ပုန ပုရတ္ထိမဒိသာဘာဂမဂမာသိ. တတ္ထ ပလ္လင်္ကပ္ပမာဏဋ္ဌာနံ နိစ္စလံ အဟောသိ. မဟာပုရိသော – ‘‘ဣဒံ ဌာနံ ကိလေသဝိဒ္ဓံသနဋ္ဌာန’’န္တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတွာ တာနိ တိဏာနိ အဂ္ဂေ ဂဟေတွာ စာလေသိ. တာနိ တူလိကဂ္ဂေန ပရိစ္ဆိန္နာနိ ဝိယ အဟေသုံ. ဗောဓိသတ္တော – ‘‘ဗောဓိံ အပတွာဝ ဣမံ ပလ္လင်္ကံ န ဘိန္ဒိဿာမီ’’တိ စတုရင်္ဂဝီရိယံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဗောဓိက္ခန္ဓံ ပိဋ္ဌိတော ကတွာ ပုရတ္ထာဘိမုခေါ နိသီဒိ.

大士（Mahāsatta）就在那片林子里度过白昼，傍晚时分，一位名叫吉祥（Sotthiya）的割草人，了知大士欲求供养之相，便供养了八把草。大士拿着草登上菩提道场，站在南面。但那地方像荷叶上的水珠一样颤动起来。大士心想：“此地无力承载我的功德”，于是走向西面。那里也同样颤动。他又走向北面，那里也同样颤动。然后他又走向东面，在那里，一块刚好能结跏趺坐的地方纹丝不动。大士下定决心道：“此乃摧毁烦恼之处”，便抓住那些草的顶端一抖。那些草便排列整齐，宛如用画笔勾勒而成。菩萨下定决心：“若不证得菩提，绝不起此座”，于是发起四种精进，结跏趺坐，背靠菩提树干，面向东方而坐。

တင်္ခဏညေဝ [Pg.10] သဗ္ဗလောကာဘိဟာရော မာရော ဗာဟုသဟဿံ မာပေတွာ ဒိယဍ္ဎယောဇနသတိကံ ဟိမဂိရိသိခရသဒိသံ ဂိရိမေခလံ နာမ အရိဝရဝါရဏံ ဝရဝါရဏံ အဘိရုယှ နဝယောဇနိကေန ဓနုအသိဖရသုသရသတ္တိသဗလေနာတိဗဟလေန မာရဗလေန သမ္ပရိဝုတော သမန္တာ ပဗ္ဗတော ဝိယ အဇ္ဈောတ္ထရန္တော မဟာသပတ္တံ ဝိယ မဟာသတ္တံ သမုပါဂမိ. မဟာပုရိသော သူရိယေ ဓရန္တေယေဝ အတိတုမူလံ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ ဝိကသိတဇယသုမနကုသုမသဒိသဿ စီဝရဿ ဥပရိ ပတမာနေဟိ ရတ္တပဝါလင်္ကုရသဒိသရုစိရဒဿနေဟိ ဗောဓိရုက္ခင်္ကုရေဟိ ပီတိယာ ဝိယ ပူဇိယမာနော ဧဝ ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏံ လဘိတွာ မဇ္ဈိမယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ ဝိသောဓေတွာ ပစ္ဆိမယာမေ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒေ ဉာဏံ ဩတာရေတွာ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ သမ္မသန္တော အရုဏောဒယေ ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ –

其时，征服一切世间的魔罗(Māra)化现千臂，骑上一头高一百五十由旬、如同雪山峰顶、名叫吉利梅卡拉(Girimekhala)的殊胜战象；他被九由旬长的弓、剑、斧、箭、矛等武器装备的、极其厚实的魔军重重包围，像山一般从四面八方压来，像大敌一般逼近大士。大士在日犹未落时，即摧破了极其凶猛的魔军。当时，有菩提树嫩芽飘落到他那如同盛开的胜利茉莉花般的袈裟上，这些嫩芽像红珊瑚嫩芽般美丽夺目，他仿佛因此而受到喜悦的供养。初夜时分，他证得宿住随念智；中夜时分，他清净天眼智；后夜时分，他将智慧导入缘起法中，省察流转与还灭，在黎明时分证悟成佛——

‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ, သန္ဓာဝိဿံ အနိဗ္ဗိသံ;

ဂဟကာရံ ဂဝေသန္တော, ဒုက္ခာ ဇာတိ ပုနပ္ပုနံ.

无数生死轮回中，奔走不息我探寻，寻觅造屋者不得，再生再世皆是苦。

‘‘ဂဟကာရက ဒိဋ္ဌောသိ, ပုန ဂေဟံ န ကာဟသိ;

သဗ္ဗာ တေ ဖာသုကာ ဘဂ္ဂါ, ဂဟကူဋံ ဝိသင်္ခတံ;

ဝိသင်္ခါရဂတံ စိတ္တံ, တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၅၃-၁၅၄) –

造屋者，我已见你！你将不再能造屋。所有椽条皆已断，屋顶栋梁亦摧毁。我心已达无为境，一切贪爱皆灭尽。

ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ သတ္တာဟံ ဝိမုတ္တိသုခပဋိသေဝနေန ဝီတိနာမေတွာ အဋ္ဌမေ ဒိဝသေ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ဒေဝတာနံ ကင်္ခံ ဉတွာ တာသံ ကင်္ခါဝိဓမနတ္ထံ အာကာသေ ဥပ္ပတိတွာ ယမကပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတွာ တာသံ ကင်္ခံ ဝိဓမိတွာ ပလ္လင်္ကတော ဤသကံ ပါစီနနိဿိတေ ဥတ္တရဒိသာဘာဂေ ဌတွာ – ‘‘ဣမသ္မိံ ဝတ မေ ပလ္လင်္ကေ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဒ္ဓ’’န္တိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ ပူရိတာနံ ပါရမီနံ ဖလာဓိဂမဋ္ဌာနံ ပလ္လင်္ကဉ္စေဝ ဗောဓိရုက္ခဉ္စ အနိမိသေဟိ အက္ခီဟိ ဩလောကယမာနော သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေသိ, တံ ဌာနံ အနိမိသစေတိယံ နာမ ဇာတံ.

诵此感兴偈后，世尊安享七日解脱之乐。于第八日从定中起，了知诸天神的疑惑，为断除彼等疑惑，便升于空中示现双神变，驱散其疑。然后从金刚座稍移，立于东北方，心念：“我实于此座上，彻证一切知智。”遂以不瞬之目，凝视此圆满四阿僧祇又十万劫波罗蜜之果的证得处——金刚座与菩提树，如是度过七日。该地遂得名为‘不瞬塔’(Animisacetiya)。

အထ ပလ္လင်္ကဿ စ ဌိတဋ္ဌာနဿ စ အန္တရေ ပုရတ္ထိမပစ္ဆိမတော အာယတေ ရတနစင်္ကမေ စင်္ကမန္တော သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေသိ, တံ ဌာနံ ရတနစင်္ကမစေတိယံ နာမ ဇာတံ. တတော ပစ္ဆိမဒိသာဘာဂေ ဒေဝတာ ရတနဃရံ နာမ မာပေသုံ, တတ္ထ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ အဘိဓမ္မပိဋကံ ဝိသေသတော စေတ္ထ အနန္တနယသမန္တပဋ္ဌာနံ ဝိစိနန္တော သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေသိ. တံ ဌာနံ ရတနဃရစေတိယံ နာမ [Pg.11] ဇာတံ. ဧဝံ ဗောဓိသမီပေယေဝ စတ္တာရိ သတ္တာဟာနိ ဝီတိနာမေတွာ ပဉ္စမေ သတ္တာဟေ ဗောဓိရုက္ခမူလာ ယေန အဇပါလနိဂြောဓော တေနုပသင်္ကမိ; တတ္ထာပိ ဓမ္မံ ဝိစိနန္တောယေဝ ဝိမုတ္တိသုခဉ္စ ပဋိသံဝေဒေန္တော အဇပါလနိဂြောဓေ သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေသိ.

其后，于王座与站立处之间，在东西向延伸的宝经行处经行七日，彼处即成“宝经行处塔”（Ratanacaṅkamacetiya）。其后，诸天于西面化作一座名为“宝屋”之殿，佛陀于彼处结跏趺坐，思惟《阿毗达摩藏》，尤其审察其中方法无穷之《普缘发趣论》，如是度过七日。彼处即成“宝屋塔”（Ratanagharacetiya）。如是，于菩提树附近度过四周。至第五周，从菩提树下前往阿迦巴喇榕树（Ajapālanigrodha）之处；于彼处，亦思惟正法，感受解脱之乐，于阿迦巴喇榕树下度过七日。

ဧဝံ အပရံ သတ္တာဟံ မုစလိန္ဒေ နိသီဒိ. တဿ နိသိန္နမတ္တဿေဝ ဘဂဝတော သကလစက္ကဝါဠဂဗ္ဘံ ပူရေန္တော မဟာအကာလမေဃော ဥဒပါဒိ. တသ္မိံ ပန ဥပ္ပန္နေ မုစလိန္ဒော နာဂရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ မဟာမေဃော သတ္ထရိ မယှံ ဘဝနံ ပဝိဋ္ဌမတ္တေ ဥပ္ပန္နော ဝါသာဂါရမဿ လဒ္ဓုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သော သတ္တရတနမယံ ဒေဝဝိမာနသဒိသံ ဒိဗ္ဗဝိမာနံ နိမ္မိနိတုံ သမတ္ထောပိ ဧဝံ ကတေ – ‘‘န မယှံ မဟပ္ဖလံ ဘဝိဿတိ, ဒသဗလဿ ကာယဝေယျာဝစ္စံ ကရိဿာမီ’’တိ အတိမဟန္တံ အတ္တဘာဝံ ကတွာ သတ္ထာရံ သတ္တက္ခတ္တုံ ဘောဂေဟိ ပရိက္ခိပိတွာ ဥပရိ မဟန္တံ ဖဏံ ကတွာ အဋ္ဌာသိ. အထ ဘဂဝါ ပရိက္ခေပဿ အန္တောဝ မဟတိ ဩကာသေ သဗ္ဗရတနမယေ ပစ္စဂ္ဃပလ္လင်္ကေ ဥပရိ ဝိနိဂ္ဂလန္တဝိဝိဓသုရဘိကုသုမဒါမဝိတာနေ ဝိဝိဓသုရဘိဂန္ဓဝါသိတေ ဂန္ဓကုဋိယံ ဝိဟရန္တော ဝိယ ဝိဟာသိ. ဧဝံ ဘဂဝါ တံ သတ္တာဟံ တတ္ထ ဝီတိနာမေတွာ တတော အပရံ သတ္တာဟံ ရာဇာယတနေ နိသီဒိ. တတ္ထာပိ ဝိမုတ္တိသုခပဋိသံဝေဒိယေဝ. ဧတ္တာဝတာ သတ္တသတ္တာဟာနိ ပရိပုဏ္ဏာနိ အဟေသုံ. ဧတ္ထန္တရေ ဘဂဝါ ဈာနသုခေန ဖလသုခေန စ ဝီတိနာမေသိ.

如是，世尊又在目支邻陀(Mucalinda)处静坐七日。世尊刚一坐下，一场非时大雨便生起，遍满整个轮围世界。其时，目支邻陀龙王心想：“这场大雨在导师进入我住处时生起，他理应得到一个住所。”他虽有能力化造一座由七宝所成、如天宫般的神圣宫殿，却想：“若如此行，于我非大果报，我当亲身侍奉十力世尊。”于是他化现出极大的身形，用其身躯环绕导师七匝，于其上方展开巨大的头罩而住立。于是，世尊在龙身环绕的广阔空间内，安坐于遍满众宝的新结宝座上，上方有缤纷垂落、芳香四溢的花鬘为天盖，犹如安住于遍满种种妙香的香孤邸中。如是，世尊在那里度过了那七日，之后又在罗阇耶陀那(Rājāyatana)树下静坐七日，亦同样感受解脱之乐。至此，七个七日圆满。在此期间，世尊以禅那之乐与果证之乐度过。

အထဿ သတ္တသတ္တာဟာတိက္ကမေ – ‘‘မုခံ ဓောဝိဿာမီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိ. သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော အဂဒဟရီတကံ အာဟရိတွာ အဒါသိ. အထဿ သက္ကော နာဂလတာဒန္တကဋ္ဌဉ္စ မုခဓောဝနဥဒကဉ္စ အဒါသိ. တတော ဘဂဝါ ဒန္တကဋ္ဌံ ခါဒိတွာ အနောတတ္တဒဟောဒကေန မုခံ ဓောဝိတွာ ရာဇာယတနမူလေ နိသီဒိ. တသ္မိံ သမယေ စတူဟိ လောကပါလေဟိ ဥပနီတေ ပစ္စဂ္ဃေ သေလမယေ ပတ္တေ တပုဿဘလ္လိကာနံ ဝါဏိဇာနံ မန္ထဉ္စ မဓုပိဏ္ဍိကဉ္စ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ပစ္စာဂန္တွာ အဇပါလနိဂြောဓရုက္ခမူလေ နိသီဒိ. အထဿ တတ္ထ နိသိန္နမတ္တဿေဝ အတ္တနာ အဓိဂတဿ ဓမ္မဿ ဂမ္ဘီရဘာဝံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏော – ‘‘အဓိဂတော ခေါ မျာယံ ဓမ္မော ဂမ္ဘီရော ဒုဒ္ဒသော ဒုရနုဗောဓော သန္တော ပဏီတော အတက္ကာဝစရော နိပုဏော ပဏ္ဍိတဝေဒနီယော’’တိ (မ. နိ. ၂.၂၈၁; သံ. နိ. ၁.၁၇၂; မဟာဝ. ၇) ပရေသံ ဓမ္မံ အဒေသေတုကာမတာကာရပ္ပတ္တော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ.

七个七日过后，世尊心生一念：“我当漱口。”天帝释(Sakka)便取来诃梨勒果献上。帝释又献上龙藤齿木与漱口之水。于是世尊嚼过齿木，用阿耨达池水漱口后，坐于罗阇耶陀那树(Rājāyatana)下。此时，世尊以四天王所献上的崭新石钵，接受了提谓(Tapussa)与波利(Bhallika)二位商人供养的炒面与蜜丸，食用完毕后，返回阿迦巴喇榕树下静坐。他刚一坐下，省思自己所证之法的深奥，便生起了诸佛常有之思惟：“我所证得此法，甚深、难见、难解、寂静、殊胜、超寻思境、幽微、智者所知。”于是，他生起了不愿对他人说法的倾向。

အထ [Pg.12] ဗြဟ္မာ သဟမ္ပတိ ဒသဗလဿ စေတသာ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ – ‘‘နဿတိ ဝတ, ဘော, လောကော, ဝိနဿတိ ဝတ, ဘော, လောကော’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၇၂; မ. နိ. ၁.၂၈၂; မဟာဝ. ၈) ဝါစံ နိစ္ဆာရေန္တော ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဗြဟ္မဂဏပရိဝုတော သက္ကသုယာမသန္တုသိတပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီဟိ အနုဂတော အာဂန္တွာ ဘဂဝတော ပုရတော ပါတုရဟောသိ. သော အတ္တနော ပတိဋ္ဌာနတ္ထာယ ပထဝိံ နိမ္မိနိတွာ ဒက္ခိဏံ ဇာဏုမဏ္ဍလံ ပထဝိယံ နိဟန္တွာ ဇလဇာမလာဝိကလကမလမကုလသဒိသံ ဒသနခသမောဓာနသမုဇ္ဇလမဉ္ဇလိံ သိရသ္မိံ ကတွာ – ‘‘ဒေသေတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဓမ္မံ, ဒေသေတု သုဂတော ဓမ္မံ, သန္တိ သတ္တာ အပ္ပရဇက္ခဇာတိကာ, အဿဝနတာ ဓမ္မဿ ပရိဟာယန္တိ, ဘဝိဿန္တိ ဓမ္မဿ အညာတာရော’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၇၂; မဟာဝ. ၈) –

那时，娑婆主大梵天(Brahmā Sahampati)以心了知十力者的心念，呼喊道：“唉，世界要沉沦了！唉，世界要毁灭了！”他被一万个轮围世界的梵天众围绕，并有帝释、苏亚马天(Suyāma)、兜率天(Santusita)、他化自在天(Paranimmitavasavattī)的诸天神跟随，来到世尊面前显现。他为了能够立足，化现出大地，右膝着地，将那如无瑕莲苞、十指相合而光耀的双手举至头顶，请求道：“尊者，请世尊说法！请善逝说法！有尘垢少的众生，因不闻法而衰损，他们将能了知此法。”

‘‘ပါတုရဟောသိ မဂဓေသု ပုဗ္ဗေ, ဓမ္မော အသုဒ္ဓေါ သမလေဟိ စိန္တိတော;

အပါပုရေတံ အမတဿ ဒွါရံ, သုဏန္တု ဓမ္မံ ဝိမလေနာနုဗုဒ္ဓံ.

“往昔于摩揭陀国，曾显不净法，乃具垢者所思量；请开启此甘露之门，令众得闻无垢者所觉悟之法。”

‘‘သေလေ ယထာ ပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိဋ္ဌိတော, ယထာပိ ပဿေ ဇနတံ သမန္တတော;

တထူပမံ ဓမ္မမယံ သုမေဓ, ပါသာဒမာရုယှ သမန္တစက္ခု;

သောကာဝတိဏ္ဏံ ဇနတမပေတသောကော, အဝေက္ခဿု ဇာတိဇရာဘိဘူတံ.

“犹如立于纯石山顶之人，能遍观一切众人；善慧普眼者，亦复如是，请登上法所成之殿堂，离忧者，请看视沉溺于忧、为生老所征服之众人。”

‘‘ဥဋ္ဌေဟိ ဝီရ ဝိဇိတသင်္ဂါမ, သတ္ထဝါဟ အနဏ ဝိစရ လောကေ;

ဒေသဿု ဘဂဝါ ဓမ္မံ, အညာတာရော ဘဝိဿန္တီ’’တိ. (မ. နိ. ၁.၂၈၂;

သံ. နိ. ၁.၁၇၂;

မဟာဝ. ၈) –

“奋起，英雄，战胜沙场者！商主，无债者，请于世间游行！世尊，请宣说正法，将有能了知者！”

‘‘နနု တုမှေဟိ ‘ဗုဒ္ဓေါ ဗောဓေယျံ တိဏ္ဏော တာရေယျံ မုတ္တော မောစေယျ’’’န္တိ –

“难道您不是曾想：‘我既已觉悟，当令众生觉悟；我既已度脱，当令众生度脱；我既已解脱，当令众生解脱’吗？”

‘‘ကိံ [Pg.13] မေ အညာတဝေသေန, ဓမ္မံ သစ္ဆိကတေနိဓ;

သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏိတွာ, တာရယိဿံ သဒေဝက’’န္တိ. (ဗု. ဝံ. ၂.၅၅) –

“我于此世间，以不为人知之方式亲证此法，有何利益？我当证得一切知智后，度脱包括天神在内之世间。”

ပတ္ထနံ ကတွာ ပါရမိယော ပူရေတွာ သဗ္ဗညုဘာဝံ ပတ္တောတိ စ, ‘‘တုမှေဟိ ဓမ္မေ အဒေသိယမာနေ ကော ဟိ နာမ အညော ဓမ္မံ ဒေသေဿတိ, ကိမညံ လောကဿ သရဏံ တာဏံ လေဏံ ပရာယန’’န္တိ စ ဧဝမာဒီဟိ အနေကေဟိ နယေဟိ ဘဂဝန္တံ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ အယာစိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဗုဒ္ဓဘူတဿ ပန ဘဂဝတော အဋ္ဌမေ သတ္တာဟေ သတ္ထာ ဓမ္မဒေသနတ္ထာယ ဗြဟ္မုနာ အာယာစိတော’’တိ.

（梵天）以多种方式祈请世尊说法，如：“您已发愿，圆满诸波罗蜜，证得一切知者之位。”以及“若您不宣说此法，更有何人能说？世间除您之外，更有何归依处、守护处、庇护处、依止处？”等等。是故说：“已成佛陀的世尊，于第八个七日中，导师为梵天所请而说法。”

ဣဒါနိ ‘‘ကဒါ ကတ္ထ စ ကေနာယံ, ဂါထာ ဟိ သမုဒီရိတာ’’တိ ဣမေသံ ပဉှာနံ ဝိဿဇ္ဇနာယ ဩကာသော အနုပ္ပတ္တော. တတ္ထ ကဒါ ဝုတ္တာတိ? ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကာလေ ဝုတ္တာ. ပဌမမဟာသင်္ဂီတိ နာမေသာ သင်္ဂီတိက္ခန္ဓေ (စူဠဝ. ၄၃၇) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကတ္ထ ကေန ဝုတ္တာတိ? ဘဂဝတိ ကိရ ပရိနိဗ္ဗုတေ ရာဇဂဟနဂရေ ဝေဘာရပဗ္ဗတပဿေ သတ္တပဏ္ဏိဂုဟာဒွါရေ ဝိဇိတသဗ္ဗသတ္တုနာ အဇာတသတ္တုနာ မဂဓမဟာရာဇေန ဓမ္မသင်္ဂါယနတ္ထံ ကာရိတေ ပရိပုဏ္ဏစန္ဒမဏ္ဍလသင်္ကာသေ ဒဋ္ဌဗ္ဗသာရမဏ္ဍေ မဏ္ဍပေ ဓမ္မာသနဂတေနာယသ္မတာ အာနန္ဒတ္ထေရေန ‘‘ဗြဟ္မာ စ လောကာဓိပတီ’’တိ အယံ ဂါထာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အယမေတ္ထ ဂါထာသမ္ဗန္ဓော.

如今，解答“此偈于何时、何处、由谁所说？”这些问题的时机已到。于何时说？于第一次大结集时说。所谓第一次大结集，当如（律藏）《小品》（Cūḷavagga）结集犍度中所说之理了知。于何处由谁所说？当知，世尊般涅槃后，在王舍城(Rājagaha)韦婆罗山(Vebhāra)山腰的七叶窟(Sattapaṇṇiguhā)门口，由战胜一切敌人的摩揭陀(Magadha)大王阿闍世(Ajātasattu)为结集法藏而建造的、犹如满月般庄严的讲堂里，坐在法座上的具寿阿难(Ānanda)长老宣说了“梵天与世界主……”这一偈颂。此即此偈于此处的关联。

ဧတ္တာဝတာ –

至此，

‘‘ကဒါယံ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ, အဇ္ဈိဋ္ဌော ဗြဟ္မုနာ ဇိနော;

ကဒါ ကတ္ထ စ ကေနာယံ, ဂါထာ ဟိ သမုဒီရိတာ’’တိ. –

“何时梵天殷勤请，胜者为说法？此偈何时、何处、由谁宣说？”

အယမ္ပိ ဂါထာ ဝုတ္တတ္ထာ ဟောတိ. ဧဝံ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓေန ဝုတ္တာယ ပနဿာ အနုတ္တာနပဒဝဏ္ဏနံ ကရိဿာမ.

此偈颂的意义也已说明。如是，我们将对依此关联所说的此偈中不显明之词作释义。

တတ္ထ ဗြဟ္မာတိ ဗြူဟိတော တေဟိ တေဟိ ဂုဏဝိသေသေဟီတိ ဗြဟ္မာ. အယံ ပန ဗြဟ္မ-သဒ္ဒေါ မဟာဗြဟ္မဗြာဟ္မဏတထာဂတမာတာပိတုသေဋ္ဌာဒီသု ဒိဿတိ. တထာ ဟိ ‘‘ဒွိသဟဿော ဗြဟ္မာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၁၆၆) မဟာဗြဟ္မာတိ အဓိပ္ပေတော.

在此，所谓“梵”，是因其种种殊胜功德而增盛（brūhita），故为“梵”。又，此“梵”词可见于大梵天、婆罗门、如来、父母、最胜者等义。诚然，如“二千梵天”等句（《中部》3.166）中，意指大梵天。

‘‘တမောနုဒေါ [Pg.14] ဗုဒ္ဓေါ သမန္တစက္ခု, လောကန္တဂူ သဗ္ဗဘဝါတိဝတ္တော;

အနာသဝေါ သဗ္ဗဒုက္ခပ္ပဟီနော, သစ္စဝှယော ဗြဟ္မေ ဥပါသိတော မေ’’တိ. (သု. နိ. ၁၁၃၉) –

“破暗者、佛陀、遍眼者，达世间边际者、超越一切有者；无漏者、断尽一切苦者，名为真实者——梵志啊，我已前来亲近。”

ဧတ္ထ ဗြာဟ္မဏော. ‘‘ဗြဟ္မာတိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတဿေတံ အဓိဝစန’’န္တိ ဧတ္ထ တထာဂတော. ‘‘ဗြဟ္မာတိ မာတာပိတရော ပုဗ္ဗာစရိယာတိ ဝုစ္စရေ’’တိ (အ. နိ. ၃.၃၁; ၄.၆၃; ဣတိဝု. ၁၀၆; ဇာ. ၂.၂၀.၁၈၁) ဧတ္ထ မာတာပိတရော. ‘‘ဗြဟ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၄၈; သံ. နိ. ၂.၂၁; အ. နိ. ၄.၈; ၅.၁၁; ပဋိ. မ. ၂.၄၄) ဧတ္ထ သေဋ္ဌော အဓိပ္ပေတော. ဣဓ ပန ပဌမဇ္ဈာနံ ပဏီတံ ဘာဝေတွာ ပဌမဇ္ဈာနဘူမိယံ နိဗ္ဗတ္တော ကပ္ပာယုကော မဟာဗြဟ္မာ အဓိပ္ပေတော (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၃). စ-သဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော, ဗြဟ္မာ စ အညေ စ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု ဗြဟ္မာနော စာတိ အတ္ထော, ပဒပူရဏမတ္တော ဝါ. လောကာဓိပတီတိ ဧတ္ထ လောကောတိ သင်္ခါရလောကော သတ္တလောကော ဩကာသလောကောတိ တယော လောကာ. တေသု ဣဓ သတ္တလောကော အဓိပ္ပေတော. တဿ ဣဿရော အဓိပတီတိ လောကာဓိပတိ, လောကေကဒေသဿာပိ အဓိပတိ လောကာဓိပတီတိ ဝုစ္စတိ ဒေဝါဓိပတိ နရာဓိပတိ ဝိယ.

在此（注释）中，（解释）梵（brahmā）一词。“比丘们，‘梵’是如来的一个称谓”，在此文中，（梵）意指如来。“父母被称为梵，先辈老师亦然”，在此文中，（梵）意指父母。“转梵轮”，在此文中，意指最胜者。而在此处，意指修习殊胜的初禅后，生于初禅地，寿长一劫的大梵天。ca字为集合义，意为此梵天及其他万千世界中的诸梵天；或仅为满足音节。“世界主”（Lokādhipati）一词中，所谓“世界”（loka）有行世间、有情世间、器世间三种。此处意指有情世间。其自在主、主宰者，即为“世界主”。即使是一部分世界的主宰者，也称为“世界主”，如天主、人主。

သဟမ္ပတီတိ သော ကိရ ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ သဟကော နာမ ထေရော ပဌမဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနော ဇီဝိတပရိယောသာနေ ပဌမဇ္ဈာနဘူမိယံ ကပ္ပာယုကမဟာဗြဟ္မာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော, တတြ ပန နံ ‘‘သဟမ္ပတိ ဗြဟ္မာ’’တိ သဉ္ဇာနန္တိ. ‘‘သဟကပတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ အနုဿရာဂမံ ကတွာ ရုဠှီဝသေန ‘‘သဟမ္ပတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ကတဉ္ဇလီတိ ကတဉ္ဇလိကော, အဉ္ဇလိပုဋံ သိရသိ ကတွာတိ အတ္ထော. အနဓိဝရန္တိ အစ္စန္တဝရော အဓိဝရော နာဿ အတ္ထီတိ အနဓိဝရော, န တတော အဓိကော ဝရော အတ္ထီတိ ဝါ အနဓိဝရော, အနုတ္တရောတိ အတ္ထော, တံ အနဓိဝရံ. အယာစထာတိ အယာစိတ္ထ အဇ္ဈေသိ.

娑婆主（Sahampati）：据说，此梵天于迦叶世尊教法中，曾为一名为娑诃迦（Sahaka）之长老，他证得初禅且禅定不退，寿终之时，生于初禅地，成为寿长一劫的大梵天。在那里，人们称他为“娑婆主梵天”。本应作“娑诃迦主”（Sahakapati），但依语源惯例，加入鼻音而称为“娑婆主”（Sahampati）。合掌（Katañjalī）：即已作合掌者，意为将双手合十置于头顶。无上者（Anadhivara）：对他而言，无有更卓越者（adhivara），故名“无上者”（anadhivara）；或，无有超越于他之卓越者，故名“无上者”。意即无上（anuttara）。（所请求的）即是那位无上者。请求（Ayācatha）：即已请求、已劝请。

ဣဒါနိ ယဿတ္ထာယ သော ဘဂဝန္တံ အယာစိ, တမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘သန္တီဓ သတ္တာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သန္တီတိ သံဝိဇ္ဇန္တိ ဥပလဗ္ဘန္တိ, ဗုဒ္ဓစက္ခုဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တာ အတ္ထီတိ အတ္ထော. ဣဓာတိ အယံ ဒေသာပဒေသေ နိပါတော[Pg.15]. သွာယံ ကတ္ထစိ သာသနံ ဥပါဒါယ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ – ‘‘ဣဓေဝ, ဘိက္ခဝေ, သမဏော, ဣဓ ဒုတိယော သမဏော, ဣဓ တတိယော သမဏော, ဣဓ စတုတ္ထော သမဏော, သုညာ ပရပ္ပဝါဒါ သမဏေဘိ အညေဟီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၃၉; ဒီ. နိ. ၂.၂၁၄; အ. နိ. ၄.၂၄၁). ကတ္ထစိ ဩကာသံ, ယထာဟ –

如今，为示彼祈请世尊之义，故说“于此有众生”等语。于此，“有”(santi)意即存在(saṃvijjanti)、可得(upalabbhanti)，义谓有进入佛眼范围者。“于此”(idha)是表示处所的不变词。此词有时依教法而说，如言：“诸比丘，于此有沙门，于此有第二沙门，于此有第三沙门，于此有第四沙门，其他外道则空无沙门。”（《中部》1.139；《长部》2.214；《增支部》4.241）。有时指处所，如言：

‘‘ဣဓေဝ တိဋ္ဌမာနဿ, ဒေဝဘူတဿ မေ သတော;

ပုနရာယု စ မေ လဒ္ဓေါ, ဧဝံ ဇာနာဟိ မာရိသာ’’တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၃၆၉) –

“我正立于此，已成天人身；我复得新寿，诸贤者当知。”（《长部》2.369）

ကတ္ထစိ ပဒပူရဏမတ္တမေဝ ဟောတိ. ယထာဟ – ‘‘ဣဓာဟံ, ဘိက္ခဝေ, ဘုတ္တာဝီ အဿံ ပဝါရိတော’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၀). ကတ္ထစိ လောကံ ဥပါဒါယ, ယထာဟ – ‘‘ဣဓ တထာဂတော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဗဟုဇနဟိတာယ ဗဟုဇနသုခါယာ’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၇၀). ဣဓာပိ လောကမေဝ ဥပါဒါယ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တသ္မာ ဣမသ္မိံ သတ္တလောကေတိ အတ္ထော. သတ္တာတိ ရူပါဒီသု ခန္ဓေသု ဆန္ဒရာဂေန သတ္တာ ဝိသတ္တာ အာသတ္တာ လဂ္ဂါ လဂိတာတိ သတ္တာ, သတ္တာတိ ပါဏိနော ဝုစ္စန္တိ. ရုဠှီသဒ္ဒေန ပန ဝီတရာဂေသုပိ အယံ ဝေါဟာရော ဝတ္တတိယေဝ.

有时仅为补足词句。如说：“诸比丘，我于此已食讫，不再接受供养。”（《中部》1.30）。有时依世间而论，如说：“于此，如来出现于世间，是为了众多有情的利益，是为了众多有情的安乐。”（《增支部》1.170）。于此，也应理解为是依世间而说。因此，其义为“于此有情世间”。“众生”(sattā)是指有情(pāṇino)，他们因为对于色等诸蕴的欲贪而执著、迷恋、黏着、固着，故称“众生”。然而，依约定俗成之语，此称谓亦适用于已离贪者。

အပ္ပရဇက္ခဇာတိကာတိ ပညာမယေ အက္ခိမှိ အပ္ပံ ပရိတ္တံ ရာဂဒေါသမောဟရဇံ ဧတေသံ ဧဝံသဘာဝါ စ တေတိ အပ္ပရဇက္ခဇာတိကာ, အပ္ပံ ရာဂါဒိရဇမေဝ ဝါ ယေသံ တေ အပ္ပရဇက္ခာ, တေ အပ္ပရဇက္ခသဘာဝါ အပ္ပရဇက္ခဇာတိကာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေသံ အပ္ပရဇက္ခဇာတိကာနံ. ‘‘သတ္တာန’’န္တိ ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမံ ကတွာ – ‘‘ဒေသေဟိ ဓမ္မ’’န္တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓံ ကတွာ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဒေသေဟီတိ အာယာစနဝစနမေတံ, ဒေသေဟိ ကထေဟိ ဥပဒိသာတိ အတ္ထော. ဓမ္မန္တိ ဧတ္ထ အယံ ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ ပရိယတ္တိသမာဓိပညာပကတိသဘာဝသုညတာပုညအာပတ္တိဉေယျစတုသစ္စဓမ္မာဒီသု ဒိဿတိ. တထာ ဟိ – ‘‘ဣဓ ဘိက္ခု ဓမ္မံ ပရိယာပုဏာတိ သုတ္တံ ဂေယျံ ဝေယျာကရဏံ…ပေ… ဝေဒလ္လ’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၃၉; အ. နိ. ၄.၁၀၂) ပရိယတ္တိယံ ဒိဿတိ. ‘‘ဧဝံဓမ္မာ တေ ဘဂဝန္တော အဟေသု’’န္တိအာဒီသု သမာဓိမှိ.

“少尘种性”(apparajakkhajātikā)是指在智慧之眼中，其贪、嗔、痴之尘垢少而微，他们本性如此，故为少尘种性。或者说，那些贪等尘垢很少的人，即是少尘者(apparajakkhā)，他们具有少尘的本性，故为少尘种性。于此，其义应如是理解。对于那些“少尘种性者”(apparajakkhajātikānaṃ)，应将“众生”(sattānaṃ)一词作格的变化，与“请宣说法”(desehi dhammaṃ)相关联来理解其义。“请宣说”(desehi)是请求之语，意即“请开示，请教导，请指示”。于此，“法”(dhamma)一词可见用于教法、定、慧、本性、自性、空性、福德、罪、所应知、四圣谛法等义。例如，在“于此，比丘学习法，即经、应颂、记说……乃至……方广”等句中(《中部》1.239；《增支部》4.102)，“法”可见用于教法(pariyatti)。在“彼诸世尊曾有如是法”等句中，则用于定(samādhi)。

‘‘ယဿေတေ စတုရော ဓမ္မာ, ဝါနရိန္ဒ ယထာ တဝ;

သစ္စံ ဓမ္မော ဓိတိ စာဂေါ, ဒိဋ္ဌံ သော အတိဝတ္တတီ’’တိ. –

“猴王，若有此四法，如你所有：真实、智慧、坚毅、舍离，他便能克服怖畏。”

အာဒီသု [Pg.16] (ဇာ. ၁.၂.၁၄၇) ပညာယ. ‘‘ဇာတိဓမ္မာ ဇရာဓမ္မာ, အထော မရဏဓမ္မိနော’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၃.၃၉) ပကတိယံ. ‘‘ကုသလာ ဓမ္မာ, အကုသလာ ဓမ္မာ, အဗျာကတာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. တိကမာတိကာ) သဘာဝေ. ‘‘တသ္မိံ ခေါ ပန သမယေ ဓမ္မာ ဟောန္တိ ခန္ဓာ ဟောန္တီ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၁၂၁) သုညတာယံ. ‘‘ဓမ္မော သုစိဏ္ဏော သုခမာဝဟာတီ’’တိအာဒီသု (သု. နိ. ၁၈၄; ထေရဂါ. ၃၀၃; ဇာ. ၁.၁၀.၁၀၂; ၁.၁၅.၃၈၅) ပုညေ. ‘‘ဒွေ အနိယတာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု အာပတ္တိယံ. ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ သဗ္ဗာကာရေန ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏမုခေ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တီ’’တိအာဒီသု (မဟာနိ. ၁၅၆; စူဠနိ. မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၅) ဉေယျေ. ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မော ပတ္တဓမ္မော ဝိဒိတဓမ္မော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၉၉; မဟာဝ. ၂၇, ၅၇) စတုသစ္စဓမ္မေ. ဣဓာပိ စတုသစ္စဓမ္မေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.သုတ္တနိက္ခေပဝဏ္ဏနာ; ဓ. သ. အဋ္ဌ. စိတ္တုပ္ပာဒကဏ္ဍ ၁). အနုကမ္ပာတိ အနုကမ္ပံ အနုဒ္ဒယံ ကရောဟိ. ဣမန္တိ ပဇံ နိဒ္ဒိသန္တော အာဟ. ပဇန္တိ ပဇာတတ္တာ ပဇာ, တံ ပဇံ, သတ္တနိကာယံ သံသာရဒုက္ခတော မောစေဟီတိ အဓိပ္ပာယော. ကေစိ ပန –

在……等句中（《本生》1.2.147），则用于慧(paññā)。在“有生法、有老法，亦有死法”等句中（《增支部》3.39），则用于本性(pakati)。在“善法、不善法、无记法”等句中（《法集论》三法组），则用于自性(sabhāva)。在“彼时有诸法，有诸蕴”等句中（《法集论》121），则用于空性(suññatā)。在“善行之法带来安乐”等句中（《经集》184；《长老偈》303；《本生》1.10.102；1.15.385），则用于福德(puñña)。在“二不定法”等句中，则用于罪过(āpatti)。在“一切法以一切方式进入佛世尊的智门”等句中（《大义释》156；《小义释·摩伽罗阇童子问释》85），则用于所应知(ñeyya)。在“已见法、已达法、已识法”等句中（《长部》1.299；《大品》27, 57），则用于四圣谛法。于此，也应理解为四圣谛法（《中部·注》1.经序释；《法集论·注》心生品1）。“出于怜悯”(anukampaṃ)意即“请施予怜悯、慈愍”。‘此’(imaṃ)是特指生类而说。“生类”(pajā)因其被生(pajātattā)而为生类，其意为“愿您解救这群有情(sattanikāyaṃ)脱离轮回之苦”。但也有人读作——

‘‘ဘဂဝါတိ လောကာဓိပတီ နရုတ္တမော,ကတဉ္ဇလီ ဗြဟ္မဂဏေဟိ ယာစိတော’’တိ. –

“世尊世间主，人中最上尊，梵天众合掌，作劝请。”

ပဌန္တိ. ဧတ္တာဝတာ သဗ္ဗသော အယံ ဂါထာ ဝုတ္တတ္ထာ ဟောတိ.

（有人如此）读诵。至此，此偈颂的全部意义均已阐明。

အထ ဘဂဝတော တံ ဗြဟ္မုနော သဟမ္ပတိဿ အာယာစနဝစနံ သုတွာ အပရိမိတသမယသမုဒိတကရုဏာဗလဿ ဒသဗလဿ ပရဟိတကရဏနိပုဏမတိစာရဿ သဗ္ဗသတ္တေသု ဩကာသကရဏမတ္တေန မဟာကရုဏာ ဥဒပါဒိ. တံ ပန ဘဂဝတော ကရုဏုပ္ပတ္တိံ ဒဿေန္တေဟိ သင်္ဂီတိကာလေ သင်္ဂီတိကာရကေဟိ –

那时，世尊听了娑婆主梵天(Brahmā Sahampati)的劝请。这位十力者具备无量时劫所积聚的悲悯之力，以及利益他人的善巧心行，他以此劝请为契机，对一切众生生起了大悲心。为了显示世尊生起悲心，结集者在结集时诵出此偈：

၂.

2.

‘‘သမ္ပန္နဝိဇ္ဇာစရဏဿ တာဒိနော, ဇုတိန္ဓရဿန္တိမဒေဟဓာရိနော;

တထာဂတဿပ္ပဋိပုဂ္ဂလဿ, ဥပ္ပဇ္ဇိ ကာရုညတာ သဗ္ဗသတ္တေ’’တိ. –

明行具足如是者，具威光持最后身；如来无与伦比者，对一切众生生起悲悯。

အယံ ဂါထာ ဌပိတာ.

此偈由此而立。

တတ္ထ သမ္ပန္နဝိဇ္ဇာစရဏဿာတိ သမ္ပန္နံ နာမ တိဝိဓံ ပရိပုဏ္ဏသမင်္ဂိမဓုရဝသေန. တတ္ထ –

于此，就“明行具足”而言，“具足”（sampanna）一词有三种，即依圆满（paripuṇṇa）、具备（samaṅgī）、甘美（madhura）之义。其中：

‘‘သမ္ပန္နံ [Pg.17] သာလိကေဒါရံ, သုဝါ ဘုဉ္ဇန္တိ ကောသိယ;

ပဋိဝေဒေမိ တေ ဗြဟ္မေ, န နံ ဝါရေတုမုဿဟေ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၄.၁) –

“㤭尸迦（Kosiya）啊，稻田已丰熟，鹦鹉正在啄食；婆罗门，我告诉你，我无法阻止它们。”

ဣဒံ ပရိပုဏ္ဏသမ္ပန္နံ နာမ. ‘‘ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသံဝရေန ဥပေတော ဟောတိ သမုပေတော ဥပဂတော သမုပဂတော သမ္ပန္နော သမန္နာဂတော’’တိ (ဝိဘ. ၅၁၁) ဣဒံ သမင်္ဂိသမ္ပန္နံ နာမ. ‘‘ဣမိဿာ, ဘန္တေ, မဟာပထဝိယာ ဟေဋ္ဌိမတလံ သမ္ပန္နံ, သေယျထာပိ ခုဒ္ဒမဓုံ အနီလကံ, ဧဝမဿာဒ’’န္တိ (ပါရာ. ၁၈) ဣဒံ မဓုရသမ္ပန္နံ နာမ. ဣဓ ပရိပုဏ္ဏသမ္ပန္နမ္ပိ သမင်္ဂိသမ္ပန္နမ္ပိ ယုဇ္ဇတိ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၆၄). ဝိဇ္ဇာတိ ပဋိပက္ခဓမ္မေ ဝိဇ္ဈနဋ္ဌေန ဝိဒိတကရဏဋ္ဌေန ဝိန္ဒိတဗ္ဗဋ္ဌေန စ ဝိဇ္ဇာ. တာ ပန တိဿောပိ ဝိဇ္ဇာ အဋ္ဌပိ ဝိဇ္ဇာ. တိဿော ဝိဇ္ဇာ ဘယဘေရဝသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၅၀ အာဒယော) အာဂတနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ, အဋ္ဌ အမ္ဗဋ္ဌသုတ္တေ (ဒီ. နိ. ၁.၂၇၈ အာဒယော). တတြ ဟိ ဝိပဿနာဉာဏေန မနောမယိဒ္ဓိယာ စ သဟ ဆ အဘိညာ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အဋ္ဌ ဝိဇ္ဇာ ဝုတ္တာ. စရဏန္တိ သီလသံဝရော ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ ဘောဇနေ မတ္တညုတာ ဇာဂရိယာနုယောဂေါ သဒ္ဓါ ဟိရီ ဩတ္တပ္ပံ ဗာဟုသစ္စံ အာရဒ္ဓဝီရိယတာ ဥပဋ္ဌိတဿတိတာ ပညာသမ္ပန္နတာ စတ္တာရိ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနီတိ ဣမေ ပန္နရသ ဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣမေယေဝ ဟိ ပန္နရသ ဓမ္မာ ယသ္မာ ဧတေဟိ စရတိ အရိယသာဝကော ဂစ္ဆတိ အမတံ ဒိသံ, တသ္မာ ‘‘စရဏ’’န္တိ ဝုတ္တာ. ယထာဟ – ‘‘ဣဓ, မဟာနာမ, အရိယသာဝကော သီလဝါ ဟောတီ’’တိ (မ. နိ. ၂.၂၄) သဗ္ဗံ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသကေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝိဇ္ဇာ စ စရဏဉ္စ ဝိဇ္ဇာစရဏာနိ, သမ္ပန္နာနိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ဝိဇ္ဇာစရဏာနိ ယဿ သောယံ သမ္ပန္နဝိဇ္ဇာစရဏော, ဝိဇ္ဇာစရဏေဟိ သမ္ပန္နော သမင်္ဂီဘူတော, သမန္နာဂတောတိ ဝါ သမ္ပန္နဝိဇ္ဇာစရဏော. ဥဘယထာပိ အတ္ထော ယုဇ္ဇတေဝ, တဿ သမ္ပန္နဝိဇ္ဇာစရဏဿ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁ ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ).

此名为圆满具足。“以此波罗提木叉律仪而具备、完全具备、获得、完全获得、具足、圆满”，此名为俱分具足。“尊者，此大地底层具足，犹如纯净蜂蜜，其味如此”，此名为甘美具足。于此，圆满具足与俱分具足两种含义皆适用。明（vijjā）者，以其穿透对立法、令了知、应证得之义而为明。彼等有三明与八明。三明应依《怖畏经》（Bhayabheravasutta）等中所说的方式了知，八明则依《安巴塔经》（Ambaṭṭhasutta）。于彼处，实是合观智（vipassanāñāṇa）、意所成神变（manomayiddhi）与六神通（abhiññā）而说为八明。行（caraṇa）者，当知是指戒律仪、守护根门、饮食知量、勤修觉醒、信、惭、愧、多闻、发起精进、念已安立、具足智慧、四种色界禅，此十五法。正是此十五法，圣弟子依此而行，趣至不死之境，是故称为“行”。如言：“摩诃男，于此，圣弟子具足戒行”等，一切皆应依《中部五十经》（Majjhimapaṇṇāsaka）中所说的方式了知。明与行即是明行；明行已圆满具足者，是为明行具足者；或说，具足、圆满明行者，是为明行具足者。两种解释皆可成立。对于彼明行具足者。

တာဒိနောတိ ‘‘ဣဋ္ဌေပိ တာဒီ အနိဋ္ဌေပိ တာဒီ’’တိအာဒိနာ နယေန မဟာနိဒ္ဒေသေ (မဟာနိ. ၃၈, ၁၉၂) အာဂတတာဒိလက္ခဏေန တာဒိနော, ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာဒီသု အဝိကာရဿ တာဒိသဿာတိ အတ္ထော. ဇုတိန္ဓရဿာတိ ဇုတိမတော, ယုဂန္ဓရေ သရဒသမယေ သမုဒိတဒိဝသကရာတိရေကတရသဿိရိကသရီရဇုတိဝိသရဓရဿာတိ အတ္ထော. ‘‘ပညာပဇ္ဇောတဓရဿာ’’တိ ဝါ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

如是者（tādino）：即依《大义释》（Mahāniddesa）中“于顺境亦如是，于逆境亦如是”等句所说之如是相，意为对于顺、逆等境内心毫无变异的如是者。持光辉者（jutindhara）：即有光辉者，意为他身光辉的散发，其光彩胜过秋日时节升起于持双山（Yugandhara）之上的太阳。或亦可说为“持智慧明灯者”。如是说：

‘‘စတ္တာရော [Pg.18] လောကေ ပဇ္ဇောတာ, ပဉ္စမေတ္ထ န ဝိဇ္ဇတိ;

ဒိဝါ တပတိ အာဒိစ္စော, ရတ္တိမာဘာတိ စန္ဒိမာ.

“世间有四光，第五未曾扬；白昼日轮照，夜晚月辉煌。

‘‘အထ အဂ္ဂိ ဒိဝါရတ္တိံ, တတ္ထ တတ္ထ ပဘာသတိ;

သမ္ဗုဒ္ဓေါ တပတံ သေဋ္ဌော, ဧသာ အာဘာ အနုတ္တရာ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၆, ၈၅);

“又有火之光，昼夜各处照；正觉诸光胜，此光乃无上。”

တသ္မာ ဥဘယထာပိ သရီရပညာဇုတိဝိသရဓရဿာတိ အတ္ထော. အန္တိမဒေဟဓာရိနောတိ သဗ္ဗပစ္ဆိမသရီရဓာရိနော, အပုနဗ္ဘဝဿာတိ အတ္ထော.

因此，从两方面来说，其义为“身与慧之光辉的散发者”。最后身持有者（antimadehadhārī）：即担负最终身体者，意为不再有后有者。

တထာဂတဿာတိ ဧတ္ထ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ ဘဂဝါ ‘‘တထာဂတော’’တိ ဝုစ္စတိ. ကတမေဟိ အဋ္ဌဟိ? တထာ အာဂတောတိ တထာဂတော, တထာ ဂတောတိ တထာဂတော, တထလက္ခဏံ အာဂတောတိ တထာဂတော, တထဓမ္မေ ယာထာဝတော အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ တထာဂတော, တထဒဿိတာယ တထာဂတော, တထဝါဒိတာယ တထာဂတော, တထာကာရိတာယ တထာဂတော, အဘိဘဝနဋ္ဌေန တထာဂတောတိ.

于此，世尊以八种原因被称为“如来”。是哪八种呢？如是来故为如来，如是去故为如来，通达真实之相故为如来，如实地正等觉诸法故为如来，如实见故为如来，如实说故为如来，如实行故为如来，以征服之义故为如来。

ကထံ ဘဂဝါ တထာ အာဂတောတိ တထာဂတော? ယထာ ယေန အဘိနီဟာရေန ဒါနပါရမိံ ပူရေတွာ သီလနေက္ခမ္မပညာဝီရိယခန္တိသစ္စအဓိဋ္ဌာနမေတ္တုပေက္ခာပါရမိံ ပူရေတွာ ဣမာ ဒသ ပါရမိယော ဒသ ဥပပါရမိယော ဒသ ပရမတ္ထပါရမိယောတိ သမတ္တိံသ ပါရမိယော ပူရေတွာ အင်္ဂပရိစ္စာဂံ ဇီဝိတပရိစ္စာဂံ ဓနရဇ္ဇပုတ္တဒါရပရိစ္စာဂန္တိ ဣမေ ပဉ္စ မဟာပရိစ္စာဂေ ပရိစ္စဇိတွာ ယထာ ဝိပဿိအာဒယော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ အာဂတာ, တထာ အမှာကမ္ပိ ဘဂဝါ အာဂတောတိ တထာဂတော. ယထာဟ –

世尊如何因“如是来”而为如来？正如世尊以其誓愿圆满了布施波罗蜜、持戒波罗蜜、出离波罗蜜、智慧波罗蜜、精进波罗蜜、忍辱波罗蜜、真实波罗蜜、决意波罗蜜、慈波罗蜜、舍波罗蜜这十种波罗蜜，以及十种近波罗蜜、十种究竟波罗蜜，共计三十种波罗蜜，并且舍弃了肢体、生命、财富、王国、妻儿这五大舍，犹如毗婆尸（Vipassī）等正等觉者之来，我们的世尊也是如是而来，故为如来。正如所说：

‘‘ယထေဝ လောကမှိ ဝိပဿိအာဒယော, သဗ္ဗညုဘာဝံ မုနယော ဣဓာဂတာ;

တထာ အယံ သကျမုနီပိ အာဂတော, တထာဂတော ဝုစ္စတိ တေန စက္ခုမာ’’တိ.

“犹如于世间，毗婆尸等诸牟尼，为证一切知而来到此处；如是此释迦牟尼亦已来，故彼具眼者被称为如来。”

ကထံ တထာ ဂတောတိ တထာဂတော? ယထာ သမ္ပတိဇာတာ ဝိပဿိအာဒယော သမေဟိ ပါဒေဟိ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌာယ ဥတ္တရာဘိမုခါ သတ္တပဒဝီတိဟာရေန ဂတာ, တထာ အမှာကမ္ပိ ဘဂဝါ ဂတောတိ တထာဂတော. ယထာဟ –

如何因“如是去”而为如来？正如毗婆尸等菩萨一出生，便双足平稳立于大地上，面向北方，行走七步；我等世尊亦如是而去，故为如来。正如所说：

‘‘မုဟုတ္တဇာတောဝ [Pg.19] ဂဝမ္ပတီ ယထာ, သမေဟိ ပါဒေဟိ ဖုသီ ဝသုန္ဓရံ;

သော ဝိက္ကမီ သတ္တပဒါနိ ဂေါတမော, သေတဉ္စ ဆတ္တံ အနုဓာရယုံ မရူ.

“犹如牛王初生时，双足平稳踏大地；彼乔达摩行七步，诸天为持白伞盖。”

‘‘ဂန္တွာန သော သတ္တပဒါနိ ဂေါတမော, ဒိသာ ဝိလောကေသိ သမာ သမန္တတော;

အဋ္ဌင်္ဂုပေတံ ဂိရမဗ္ဘုဒီရယီ, သီဟော ယထာ ပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိဋ္ဌိတော’’တိ.

“彼乔达摩行七步已，周遍观察于诸方；如狮立于山峰顶，发出八支圆满之音。”

ကထံ တထလက္ခဏံ အာဂတောတိ တထာဂတော? သဗ္ဗေသံ ရူပါရူပဓမ္မာနံ သလက္ခဏံ သာမညလက္ခဏဉ္စ တထံ အဝိတထံ ဉာဏဂတိယာ အာဂတော အဝိရဇ္ဈိတွာ ပတ္တော အနုဗုဒ္ဓေါတိ တထာဂတော.

如何因“通达真实之相”而为如来？以智慧之行，如实不虚地通达一切色法与非色法的自相及共相，无有错谬地抵达、证悟，故为如来。

‘‘သဗ္ဗေသံ ပန ဓမ္မာနံ, သကသာမညလက္ခဏံ;

တထမေဝါဂတော ယသ္မာ, တသ္မာ သတ္ထာ တထာဂတော’’တိ.

“于一切诸法，自相与共相，彼已如实通达；是故彼导师，被称为如来。”

ကထံ တထဓမ္မေ ယာထာဝတော အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ တထာဂတော? တထဓမ္မာ နာမ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ. ယထာဟ – ‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, တထာနိ အဝိတထာနိ အနညထာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ, ဘိက္ခဝေ, တထမေတံ အဝိတထမေတံ အနညထမေတ’’န္တိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၉၀) ဝိတ္ထာရော. တာနိ စ ဘဂဝါ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ, တသ္မာ တထာနံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓတ္တာ ‘‘တထာဂတော’’တိ ဝုစ္စတိ. အဘိသမ္ဗုဒ္ဓတ္ထော ဟိ ဧတ္ထ ဂတသဒ္ဒေါ.

如何因“如实地正等觉真实之法”而为如来？所谓“真实之法”即四圣谛。正如所说：“诸比丘，有此四法是真实、不虚、不异。是哪四法？‘此是苦’，诸比丘，此是真实、不虚、不异。”（《相应部》5.1090）详说如经。世尊已正等觉彼等法，是故，因正等觉诸真实法，被称为“如来”。于此，“去”（gata）一词有“正等觉”之义。

‘‘တထနာမာနိ သစ္စာနိ, အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိ နာယကော;

တသ္မာ တထာနံ သစ္စာနံ, သမ္ဗုဒ္ဓတ္တာ တထာဂတော’’.

“其名为‘真实’之诸谛，导师已然正等觉；是故由觉真实谛，得名为‘如来’。”

ကထံ တထဒဿိတာယ တထာဂတော? ဘဂဝါ ဟိ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု အပရိမာဏာနံ သတ္တာနံ စက္ခုသောတဃာဏဇိဝှာကာယမနောဒွါရေသု အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တံ ရူပသဒ္ဒဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗဓမ္မာရမ္မဏံ တထာဂတော သဗ္ဗာကာရတော ဇာနာတိ ပဿတီတိ, ဧဝံ တထဒဿိတာယ တထာဂတော. အထ ဝါ ယံ လောကေ တထံ, တံ လောကဿ တထေဝ ဒဿေတိ. တတောပိ ဘဂဝါ တထာဂတော. ဧတ္ထ တထဒဿိအတ္ထေ ‘‘တထာဂတော’’တိ ပဒသမ္ဘဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

如何因“如实见”而为如来？世尊于无量世界中，对无量众生于眼、耳、鼻、舌、身、意诸门中显现的色、声、香、味、触、法所缘，皆能从一切方面了知、看见，如是因“如实见”而为如来。又，世间之真实，他如实地为世间开示，因此世尊亦为如来。于此，当知“如来”一词，有“如实见”之义。

‘‘တထာကာရေန [Pg.20] ယော ဓမ္မေ, ဇာနာတိ အနုပဿတိ;

တထဒဿီတိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, တသ္မာ ဝုတ္တော တထာဂတော’’.

“彼以真实之方式，了知并随观诸法；正等觉者如实见，是故被称为如来。”

ကထံ တထဝါဒိတာယ တထာဂတော? ယဉ္စ အဘိသမ္ဗောဓိယာ ပရိနိဗ္ဗာနဿ စ အန္တရေ ပဉ္စစတ္တာလီသဝဿပရိမာဏကာလေ သုတ္တာဒိနဝင်္ဂသင်္ဂဟိတံ ဘာသိတံ လပိတံ တထာဂတေန, သဗ္ဗံ တံ ဧကတုလာယ တုလိတံ ဝိယ တထမေဝ အဝိတထမေဝ ဟောတိ. တေနေဝါဟ –

如何因“如实说”而为如来？在正等觉与般涅槃之间的四十五年间，如来所说、所言，亦即结集为经等九分教的一切，皆如以同一天平称量，是真实、不虚的。是故说：

‘‘ယဉ္စ, စုန္ဒ, ရတ္တိံ တထာဂတော အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတိ, ယဉ္စ ရတ္တိံ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ, ယံ ဧတသ္မိံ အန္တရေ ဘာသတိ လပတိ နိဒ္ဒိသတိ, သဗ္ဗံ တံ တထေဝ ဟောတိ, နော အညထာ. တသ္မာ ‘တထာဂတော’တိ ဝုစ္စတီ’’တိ.

“纯陀，如来证悟无上正等觉的那一夜，以及于无余涅槃界般涅槃的那一夜，于此期间所说、所言、所开示的一切，全都如是，并非他样。因此被称为‘如来’。”

ဧတ္ထ ပန ဂဒအတ္ထော ဟိ ဂတသဒ္ဒေါ. ဧဝံ တထဝါဒိတာယ တထာဂတော. အာဂဒနံ အာဂဒေါ, ဝစနန္တိ အတ္ထော. တထော အဝိပရီတော အာဂဒေါ အဿာတိ တထာဂတော. ဒ-ကာရဿ တ-ကာရံ ကတွာ ဝုတ္တော.

在此，“gata”一词有“说”（gada）的含义。如是，因其如实言说，故为“如来”。“Āgada”即是“āgadana”，意思是“言说”。其言说真实（tatho）不颠倒（aviparīto），故为“如来”。此乃将“da”音作“ta”音而说。

‘‘တထာဝါဒီ ဇိနော ယသ္မာ, တထဓမ္မပ္ပကာသကော;

တထာမာဂဒနဉ္စဿ, တသ္မာ ဗုဒ္ဓေါ တထာဂတော’’.

“胜者如实语，宣说如实法，其教导亦如实，是故佛陀名如来。”

ကထံ တထာကာရိတာယ တထာဂတော? ဘဂဝါ ဟိ ယံ ယံ ဝါစံ အဘာသိ, တံ တံ ဧဝ ကာယေန ကရောတိ, ဝါစာယ ကာယော အနုလောမေတိ, ကာယဿပိ ဝါစာ. တေနေဝါဟ –

如何因“行如其言”而为如来？世尊说了什么，就依此而行，身行与言语相应，言语也与身行相应。因此说——

‘‘ယထာ ဝါဒီ, ဘိက္ခဝေ, တထာဂတော တထာ ကာရီ, ယထာ ကာရီ တထာ ဝါဒီ…ပေ… တသ္မာ ‘တထာဂတော’တိ ဝုစ္စတီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၂၃; စူဠနိ. ပေါသာလမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၃).

“诸比丘，如来如其所说而行，如其所行而说……因此被称为‘如来’。”

ယထာ စ ဝါစာ ဂတာ, ကာယောပိ တထာ ဂတော, ယထာ ကာယော ဂတော, ဝါစာပိ တထာ ဂတာ. ဧဝံ တထာကာရိတာယ တထာဂတော.

言语如何，身行亦如何；身行如何，言语亦如何。如是，因其行如其言，故为“如来”。

‘‘ယထာ ဝါစာ ဂတာ တဿ, တထာ ကာယော ဂတော ယတော;

တထာဝါဒိတာယ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, သတ္ထာ တသ္မာ တထာဂတော’’.

“其言语如何，其身行亦如何，以此如实语故，彼正自觉者、导师，是故名为‘如来’。”

ကထံ အဘိဘဝနဋ္ဌေန တထာဂတော? ဥပရိ ဘဝဂ္ဂံ ဟေဋ္ဌာ အဝီစိံ ပရိယန္တံ ကတွာ တိရိယံ အပရိမာဏာသု လောကဓာတူသု သဗ္ဗသတ္တေ အဘိဘဝတိ သီလေနပိ သမာဓိနာပိ ပညာယပိ ဝိမုတ္တိယာပိ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနေနပိ, န [Pg.21] တဿ တုလာ ဝါ ပမာဏံ ဝါ အတ္ထိ, အထ ခေါ အတုလော အပ္ပမေယျော အနုတ္တရော. တေနေဝါဟ –

如何以胜伏之义名为如来？上至有顶，下至无间为界，于横向无量世界中，以戒、定、慧、解脱、解脱知见胜伏一切有情。无有能与彼衡量或比较者，实乃无与伦比、不可估量、无上者。是故说：

‘‘သဒေဝကေ, ဘိက္ခဝေ, လောကေ…ပေ… တထာဂတော အဘိဘူ အနဘိဘူတော အညဒတ္ထု ဒသော ဝသဝတ္တီ, တသ္မာ ‘တထာဂတော’တိ ဝုစ္စတီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၃; ပေါသာလမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၃).

“诸比丘，于天人世间……如来是征服者、不被征服者、实见一切者、自在者，是故被称为‘如来’。”

တတြေဝံ ပဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ – အဂဒေါ ဝိယ အဂဒေါ. ကော ပနေသ? ဒေသနာဝိလာသော စေဝ ပုညုဿယော စ. တေန ဟေသ မဟာနုဘာဝေါ ဘိသက္ကော ဒိဗ္ဗာဂဒေန သပ္ပေ ဝိယ သဗ္ဗပရပ္ပဝါဒိနော သဒေဝကဉ္စ လောကံ အဘိဘဝတိ, ဣတိ သဗ္ဗလောကာဘိဘဝနတော အဝိပရီတော ဒေသနာဝိလာသော စေဝ ပုညုဿယော စ အဂဒေါ အဿာတိ ဒ-ကာရဿ တ-ကာရံ ကတွာ ‘‘တထာဂတော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ အဘိဘဝနဋ္ဌေန တထာဂတော.

于此，应如是知其语源：如良药（agada），故名“agada”。此为何？即说法之庄严与福德之积聚。是故，此大威力医王，以神药制伏诸蛇般，胜伏一切外道及天人世间。如是，因能胜伏一切世间，且其说法之庄严与福德之积聚是无谬之良药，故将“da”音改为“ta”音，当知为“如来”。如是，以胜伏之义为“如来”。

‘‘တထော အဝိပရီတော စ, အဂဒေါ ယဿ သတ္ထုနော;

ဝသဝတ္တီတိ သော တေန, ဟောတိ သတ္ထာ တထာဂတော’’.

“彼导师之药，真实而无谬；彼因此自在，故师为如来。”

အပ္ပဋိပုဂ္ဂလဿာတိ ပဋိပုဂ္ဂလဝိရဟိတဿ, အညော ကောစိ ‘‘အဟံ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဧဝံ ပဋိညံ ဒါတုံ သမတ္ထော နာမဿ ပုဂ္ဂလော, နတ္ထီတိ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော, တဿ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလဿ. ဥပ္ပဇ္ဇီတိ ဥပ္ပန္နော ဥဒပါဒိ. ကာရုညတာတိ ကရုဏာယ ဘာဝေါ ကာရုညတာ. သဗ္ဗသတ္တေတိ နိရဝသေသသတ္တပရိယာဒါနဝစနံ, သကလေ သတ္တနိကာယေတိ အတ္ထော. ဧတ္တာဝတာ အယမ္ပိ ဂါထာ ဝုတ္တတ္ထာ ဟောတိ.

“无对等者(Appaṭipuggalassa)”，即无有对等之人(paṭipuggalavirahitassa)。没有其他任何人能够宣称“我是佛陀”，因此是“无对等者”。对于那位无对等者。“已生起(Uppajji)”，即已生(uppanno)、已出现(udapādi)。“悲悯(Kāruññatā)”，即悲(karuṇā)的状态是为悲悯。“于一切众生(Sabbasatte)”，此词包含所有众生无有遗漏，意思是“在所有众生群中”。至此，这首偈颂的含义也已被解说。

အထ ဘဂဝါ ဗြဟ္မုနာ ဓမ္မဒေသနတ္ထာယ အာယာစိတော သတ္တေသု ကာရုညတံ ဥပ္ပာဒေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေတုကာမော မဟာဗြဟ္မာနံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ –

尔时，世尊应梵天(Brahmā)之请，于众生生起悲悯，欲说其法，遂以偈颂对大梵天言：

‘‘အပါရုတာ တေသံ အမတဿ ဒွါရာ, ယေ သောတဝန္တော ပမုဉ္စန္တု သဒ္ဓံ;

ဝိဟိံသသညီ ပဂုဏံ န ဘာသိံ, ဓမ္မံ ပဏီတံ မနုဇေသု ဗြဟ္မေ’’တိ. (မ. နိ. ၁.၂၈၃;

ဒီ. နိ. ၂.၇၁;

သံ. နိ. ၁.၁၇၂;

မဟာဝ. ၉);

“为彼等开启不死之门，愿有耳者倾注信心。梵天啊，因顾虑到困难，我未曾于人间说此善妙、殊胜之法。”

အထ [Pg.22] ခေါ ဗြဟ္မာ သဟမ္ပတိ ‘‘ကတာဝကာသော ခေါမှိ ဘဂဝတာ ဓမ္မဒေသနာယာ’’တိ ဉတွာ ဒသနခသမောဓာနသမုဇ္ဇလံ အဉ္ဇလိံ သိရသိ ကတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဗြဟ္မဂဏပရိဝုတော ပက္ကာမိ. အထ သတ္ထာ တဿ ဗြဟ္မုနော ပဋိညံ ဒတွာ – ‘‘ကဿ နု ခေါ အဟံ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၂၈၃; မဟာဝ. ၁၀) စိန္တေန္တော – ‘‘အာဠာရော ပဏ္ဍိတော သော ဣမံ ဓမ္မံ ခိပ္ပံ အာဇာနိဿတီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေတွာ ပုန ဩလောကေန္တော တဿ သတ္တာဟံ ကာလင်္ကတဘာဝံ ဉတွာ ဥဒကဿ စ အဘိဒေါသကာလင်္ကတဘာဝံ ဉတွာ ပုန – ‘‘ကဟံ နု ခေါ ဧတရဟိ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ ဝိဟရန္တီ’’တိ ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ အာဝဇ္ဇေန္တော ‘‘ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ’’တိ ဉတွာ အာသာဠှိယံ ပဘာတာယ ရတ္တိယာ ကာလဿေဝ ပတ္တစီဝရမာဒါယ အဋ္ဌာရသယောဇနိကံ မဂ္ဂံ ပဋိပန္နော အန္တရာမဂ္ဂေ ဥပကံ နာမ အာဇီဝကံ ဒိသွာ တဿ အတ္တနော ဗုဒ္ဓဘာဝမာဝိကတွာ တံဒိဝသမေဝ သာယနှသမယေ ဣသိပတနမဂမာသိ. တတ္ထ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာနံ အတ္တနော ဗုဒ္ဓဘာဝံ ပကာသေတွာ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနဂတော ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ ဘိက္ခူ အာမန္တေတွာ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တန္တံ (သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁; မဟာဝ. ၁၃ အာဒယော; ပဋိ. မ. ၂.၃၀) ဒေသေသိ.

那时，娑婆主梵天(Brahmā Sahampati)了知：“我已蒙世尊允许说法”，便头顶合掌，向世尊敬礼，右绕后，在梵天众的围绕下离去。世尊应允了那位梵天后，思忖道：“我应当先为谁说法呢？”他心想：“阿罗逻·迦兰(Āḷāra Kālāma)是智者，他将迅速了知此法。”生起此念后，再次察看，了知他已于七日前命终；又了知优陀迦·罗摩子(Uddaka Rāmaputta)已于昨夜命终。他再次思忖：“五比丘现在住在何处呢？”当他忆念五比丘时，了知他们在波罗奈斯(Bārāṇasī)的仙人堕处(Isipatana)鹿野苑(Migadāya)。于是在阿沙荼月(Āsāḷhī)黎明时分，取了衣钵，踏上十八由旬的道路。在途中，他遇见一位名叫优波伽(Upaka)的裸行顺命外道，向他开示自己已成佛，并于当天傍晚抵达仙人堕处。在那里，他向五比丘宣告自己已成佛，坐上已设好的殊胜佛座，召唤五比丘，为他们宣说了《转法轮经》。

တေသု အညာသိကောဏ္ဍညတ္ထေရော ဒေသနာနုသာရေန ဉာဏံ ပေသေတွာ သုတ္တပရိယောသာနေ အဋ္ဌာရသဟိ ဗြဟ္မကောဋီဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. သတ္ထာ တတ္ထေဝ ဝဿံ ဥပဂန္တွာ ပုနဒိဝသေ ဝပ္ပတ္ထေရံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာပေသိ. ဧတေနေဝ ဥပါယေန သဗ္ဗေ တေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ပုန ပဉ္စမိယံ ပက္ခဿ ပဉ္စပိ တေ ထေရေ သန္နိပါတေတွာ အနတ္တလက္ခဏသုတ္တန္တံ (သံ. နိ. ၃.၅၉; မဟာဝ. ၂၀ အာဒယော) ဒေသေသိ, ဒေသနာပရိယောသာနေ ပဉ္စပိ ထေရာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိံသု.

他们之中，阿若憍陈如(Aññāsikoṇḍañña)长老随顺教法而发智，经文结束时，与一亿八千万梵天一同安立于须陀洹果。导师就在那里进入雨安居，次日又使跋波(Vappa)长老安立于须陀洹果。以同样的方法使他们全部安立于须陀洹果后，又在（阴历）半月的第五日，召集那五位长老，为他们宣说《无我相经》。说法结束时，五位长老皆安立于阿罗汉位。

အထ သတ္ထာ တတ္ထေဝ ယသဿ ကုလပုတ္တဿ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ ဂေဟံ ပဟာယ နိက္ခန္တံ ဒိသွာ – ‘‘ဧဟိ ယသာ’’တိ (မဟာဝ. ၂၆) ပက္ကောသိတွာ တသ္မိညေဝ ရတ္တိဘာဂေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ပုနဒိဝသေ အရဟတ္တေ စ ပတိဋ္ဌာပေတွာ အပရေပိ တဿ သဟာယကေ စတုပဏ္ဏာသဇနေ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗာဇေတွာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေသိ. ဧဝံ လောကေ ဧကသဋ္ဌိယာ အရဟန္တေသု ဇာတေသု သတ္ထာ ဝုဋ္ဌဝဿော ပဝါရေတွာ ဘိက္ခူ အာမန္တေတွာ ဧတဒဝေါစ –

那时，导师看见耶舍（Yasa）良家子有（得道的）助缘，又见他已离家出走，便呼唤他说：“来，耶舍！”当晚就使他安立于须陀洹果，次日又使他安立于阿罗汉位。又以“来，比丘”的具足戒方式，使他的五十四位朋友出家，并使他们安立于阿罗汉位。这样，世间出现了六十一位阿罗汉后，导师结束雨安居，作自恣后，召集比丘们，说了这番话：

‘‘ပရတ္ထံ [Pg.23] စတ္တနော အတ္ထံ, ကရောန္တာ ပထဝိံ ဣမံ;

ဗျာဟရန္တာ မနုဿာနံ, ဓမ္မံ စရထ ဘိက္ခဝေါ.

“诸比丘，你们当游行，为他人及自身的利益，于此大地之上，向人们宣说正法。

‘‘ဝိဟရထ ဝိဝိတ္တေသု, ပဗ္ဗတေသု ဝနေသု စ;

ပကာသယန္တာ သဒ္ဓမ္မံ, လောကဿ သတတံ မမ.

你们当住于僻静处，山岭与森林中；恒常为世人，光显我的正法。

‘‘ကရောန္တာ ဓမ္မဒူတေယျံ, ဝိချာပယထ ဘိက္ခဝေါ;

သန္တိ အတ္ထာယ သတ္တာနံ, သုဗ္ဗတာ ဝစနံ မမ.

诸比丘，善行者啊，你们当为众生之利益，作法的使者，宣说我的言教与寂静。

‘‘သဗ္ဗံ ပိဒဟထ ဒွါရံ, အပါယာနမနာသဝါ;

သဂ္ဂမောက္ခဿ မဂ္ဂဿ, ဒွါရံ ဝိဝရထာသမာ.

无漏者啊，当关闭所有恶趣之门；无与伦比者啊，当开启天界与解脱道之门。

‘‘ဒေသနာပဋိပတ္တီဟိ, ကရုဏာဒိဂုဏာလယာ;

ဗုဒ္ဓိံ သဒ္ဓဉ္စ လောကဿ, အဘိဝဍ္ဎေထ သဗ္ဗသော.

悲等功德的住所啊，你们当通过教导与修行，全面地增长世间的智慧与信心。

‘‘ဂိဟီနမုပကရောန္တာနံ, နိစ္စမာမိသဒါနတော;

ကရောထ ဓမ္မဒါနေန, တေသံ ပစ္စူပကာရကံ.

对于恒常以物质布施来护助你们的在家人，你们当以法施来回报他们。

‘‘သမုဿယထ သဒ္ဓမ္မံ, ဒေသယန္တာ ဣသိဒ္ဓဇံ;

ကတကတ္တဗ္ဗကမ္မန္တာ, ပရတ္ထံ ပဋိပဇ္ဇထာ’’တိ.

你们当宣说正法，高举圣者之幢；所作已办者啊，当为他人之利益而行道。”

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ဘဂဝါ တေ ဘိက္ခူ ဒိသာသု ဝိဿဇ္ဇေတွာ သယံ ဥရုဝေလံ ဂစ္ဆန္တော အန္တရာမဂ္ဂေ ကပ္ပာသိကဝနသဏ္ဍေ တိံသ ဘဒ္ဒဝဂ္ဂိယကုမာရေ ဝိနေသိ. တေသု ယော သဗ္ဗပစ္ဆိမကော, သော သောတာပန္နော, သဗ္ဗသေဋ္ဌော အနာဂါမီ, ဧကောပိ အရဟာ ဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဝါ နာဟောသိ. တေပိ သဗ္ဗေ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗာဇေတွာ ဒိသာသု ပေသေတွာ သယံ ဥရုဝေလံ ဂန္တွာ အဍ္ဎုဍ္ဎာနိ ပါဋိဟာရိယသဟဿာနိ ဒဿေတွာ ဥရုဝေလကဿပါဒယော သဟဿဇဋိလပရိဝါရေ တေဘာတိကဇဋိလေ ဒမေတွာ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝေန ပဗ္ဗာဇေတွာ ဂယာသီသေ နိသီဒါပေတွာ အာဒိတ္တပရိယာယဒေသနာယ (သံ. နိ. ၄.၂၈; မဟာဝ. ၅၄) အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ တေန အရဟန္တသဟဿေန ဘဂဝါ ပရိဝုတော ‘‘ဗိမ္ဗိသာရဿ ရညော ပဋိညံ မောစေဿာမီ’’တိ ရာဇဂဟနဂရူပစာရေ လဋ္ဌိဝနုယျာနံ နာမ အဂမာသိ. တတော ဥယျာနပါလကော ရညော အာရောစေသိ. ရာဇာ – ‘‘သတ္ထာ အာဂတော’’တိ သုတွာ ဒွါဒသနဟုတေဟိ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကေဟိ ပရိဝုတော ဒသဗလံ ဃနဝိဝရဂတမိဝ ဒိဝသကရံ [Pg.24] ဝနဝိဝရဂတံ မုနိဝရဒိဝသကရံ ဥပသင်္ကမိတွာ စက္ကာလင်္ကတတလေသု ဇလဇာမလာဝိကလကမလကောမလေသု ဒသဗလဿ ပါဒေသု မကုဋမဏိဇုတိဝိသရဝိဇ္ဇောတိနာ သိရသာ နိပတိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ သဒ္ဓိံ ပရိသာယ.

世尊如是说后，派遣众比丘往各方去，自己则前往优楼频螺（Uruvelā）。途中在棉林苑（Kappāsikavanasaṇḍa）度化了三十位贤善部（Bhaddavaggiya）王子。其中，最末一位是入流者，最上首的是不还者，无一位是阿罗汉或凡夫。世尊亦以“来，比丘”的方式让他们出家，并派往各方，自己则前往优楼频螺。在那里，他示现了三千五百种神通变化，调伏了以优楼频螺迦叶（Uruvelakassapa）为首的三兄弟结发修行者及其一千名眷属，以“来，比丘”的方式让他们出家，让他们在象头山（Gayāsīsa）坐下，通过《燃烧经》（Ādittapariyāya）的开示，使他们安住于阿罗汉果。其后，世尊被这一千位阿罗汉围绕，心想：‘我将履行对频婆娑罗（Bimbisāra）王的承诺’，便前往王舍城（Rājagaha）郊外的杖林园（Laṭṭhivanuyyāna）。于是园丁向国王禀报。国王听闻‘导师已来’，便与十二万婆罗门和居家者一同前去拜见十力者，犹如穿出云隙的太阳，又如穿出林隙的贤者之日。他以饰有宝冠珠宝光辉的头，顶礼十力者那双足底饰有轮相、如无瑕莲花般柔软的双足，然后与大众一起坐于一旁。

အထ ခေါ တေသံ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာနံ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ကိံ နု ခေါ မဟာသမဏော ဥရုဝေလကဿပေ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ, ဥဒါဟု ဥရုဝေလကဿပေါ မဟာသမဏေ’’တိ? အထ ခေါ ဘဂဝါ တေသံ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ ထေရံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသိ –

这时，那些婆罗门和居家者心想：“究竟是大沙门在优楼频螺迦叶座下修梵行，还是优楼频螺迦叶在大沙门座下修梵行呢？”于是，世尊了知他们心中的思念，便以偈颂对长老说：

‘‘ကိမေဝ ဒိသွာ ဥရုဝေလဝါသိ, ပဟာသိ အဂ္ဂိံ ကိသကောဝဒါနော;

ပုစ္ဆာမိ တံ ကဿပ ဧတမတ္ထံ, ကထံ ပဟီနံ တဝ အဂ္ဂိဟုတ္တ’’န္တိ. (မဟာဝ. ၅၅);

“优楼频螺的住者，你这清瘦的训导者，是见到了什么而舍弃事火？迦叶，我问你此事，你的火祭是如何被舍弃的？”

ထေရော ဘဂဝတော အဓိပ္ပာယံ ဝိဒိတွာ –

长老了知世尊的意趣后，答道：

‘‘ရူပေ စ သဒ္ဒေ စ အထော ရသေ စ, ကာမိတ္ထိယော စာဘိဝဒန္တိ ယညာ;

ဧတံ မလန္တီ ဥပဓီသု ဉတွာ, တသ္မာ န ယိဋ္ဌေ န ဟုတေ အရဉ္ဇိ’’န္တိ. (မဟာဝ. ၅၅) –

“祭祀所宣扬的，是色、声、味，以及悦意的女人；了知‘此乃执取中的垢秽’，因此，于祭与供，我皆不乐。”

ဣမံ ဂါထံ ဝတွာ အတ္တနော သာဝကဘာဝပ္ပကာသနတ္ထံ တထာဂတဿ ပါဒေသု သိရသာ နိပတိတွာ – ‘‘သတ္ထာ မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ, သာဝကောဟမသ္မီ’’တိ ဝတွာ ဧကတာလဒွိတာလ…ပေ… သတ္တတာလပ္ပမာဏံ ဝေဟာသံ သတ္တက္ခတ္တုံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ပါဋိဟာရိယံ ကတွာ အာကာသတော ဩရုယှ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ.

说完这首偈颂后，为了表明自己的弟子身份，他以头顶礼如来的双足，说道：“尊者，世尊是我的导师，我是您的弟子。”然后七次腾入空中，升至一多罗（tāla）、二多罗……乃至七多罗高，展现神通。从空中降下后，他顶礼世尊，然后坐于一旁。

အထ ခေါ မဟာဇနော တဿ တံ ပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ – ‘‘အဟော မဟာနုဘာဝါ ဗုဒ္ဓါ နာမ, ဧဝံ ထာမဂတဒိဋ္ဌိကော အတ္တာနံ ‘အရဟာ အဟ’န္တိ မညမာနော ဥရုဝေလကဿပေါပိ ဒိဋ္ဌိဇာလံ ဘိန္ဒိတွာ တထာဂတေန ဒမိတော’’တိ ဒသဗလဿ ဂုဏကထံ ကထေသိ. တံ သုတွာ သတ္ထာ – ‘‘နာဟမိဒါနိယေဝ ဣမံ ဥရုဝေလကဿပံ ဒမေမိ, အတီတေပိ ဧသ မယာ ဒမိတောယေဝါ’’တိ အာဟ. အထ ခေါ သော မဟာဇနော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ သိရသိ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ဘန္တေ, ဣဒါနိ အမှေဟိ ဧသ [Pg.25] ဒမိတော ဒိဋ္ဌော, ကထံ ပနေသ အတီတေ ဘဂဝတာ ဒမိတော’’တိ. တတော သတ္ထာ တေန မဟာဇနေန ယာစိတော ဘဝန္တရေန ပဋိစ္ဆန္နံ မဟာနာရဒကဿပဇာတကံ (ဇာ. ၂.၂၂.၁၁၅၃) ကထေတွာ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ပကာသေသိ. တတော သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုတွာ ရာဇာ ဗိမ္ဗိသာရော ဧကာဒသနဟုတေဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ, ဧကနဟုတံ ဥပါသကတ္တံ ပဋိဝေဒေသိ. ရာဇာ သရဏံ ဂန္တွာ သွာတနာယ ဘဂဝန္တံ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန နိမန္တေတွာ ဘဂဝန္တံ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဝန္ဒိတွာ ပက္ကာမိ.

这时，大众见到他的神通变化后，说道：“啊！诸佛真是大威德！像优楼频螺迦叶(Uruvelakassapa)这样固执己见、自认为‘我是阿罗汉’的人，也被如来调伏，破除了邪见之网。”于是他们称颂起十力者的功德。世尊听到后说：“我不仅是现在调伏了这位优楼频螺迦叶，在过去世我也曾调伏过他。”于是，大众从座位上起来，顶礼世尊，合掌于顶，恭敬地问道：“尊者，我们现在亲眼见到他被调伏，但在过去世您是如何调伏他的呢？”世尊应大众的请求，讲述了被另一生所隐藏的《大那罗达迦叶本生》（Mahānāradakassapajātaka），并开示了四圣谛。听完世尊的说法后，频婆娑罗(Bimbisāra)王与十一万人一同证得了入流果，另有一万人宣称成为优婆塞(upāsaka)。国王归依后，邀请世尊与比丘(bhikkhu)僧团明日应供，向世尊右绕三匝并顶礼后离去。

ပုနဒိဝသေ ဘဂဝါ ဘိက္ခုသဟဿပရိဝုတော မရုဂဏပရိဝုတော ဝိယ ဒသသတနယနော ဒေဝရာဇာ, ဗြဟ္မဂဏပရိဝုတော ဝိယ မဟာဗြဟ္မာ ရာဇဂဟံ ပါဝိသိ. ရာဇာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒါနံ ဒတွာ ဘောဇနပရိယောသာနေ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဟံ, ဘန္တေ, တီဏိ ရတနာနိ ဝိနာ ဝသိတုံ န သက္ခိဿာမိ, ဝေလာယ ဝါ အဝေလာယ ဝါ ဘဂဝတော သန္တိကံ အာဂမိဿာမိ, လဋ္ဌိဝနံ နာမ အတိဒူရေ, ဣဒံ ပန အမှာကံ ဝေဠုဝနံ နာမ ဥယျာနံ ပဝိဝေကကာမာနံ နာတိဒူရံ နစ္စာသန္နံ ဂမနာဂမနသမ္ပန္နံ နိဇ္ဇနသမ္ဗာဓံ ပဝိဝေကသုခံ ဆာယူဒကသမ္ပန္နံ သီတလသိလာတလသမလင်္ကတံ ပရမရမဏီယဘူမိဘာဂံ သုရဘိကုသုမတရုဝရနိရန္တရံ ရမဏီယပါသာဒဟမ္မိယဝိမာနဝိဟာရဍ္ဎုယောဂမဏ္ဍပါဒိပဋိမဏ္ဍိတံ. ဣဒံ မေ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ပဋိဂ္ဂဏှာတု နဝတပနင်္ဂါရသင်္ကာသေန သုဝဏ္ဏဘိင်္ဂါရေန သုရဘိကုသုမဝါသိတံ မဏိဝဏ္ဏဥဒကံ ဂဟေတွာ ဝေဠုဝနာရာမံ ပရိစ္စဇန္တော ဒသဗလဿ ဟတ္ထေ ဥဒကံ ပါတေသိ. တသ္မိံ အာရာမပဋိဂ္ဂဟဏေ ‘‘ဗုဒ္ဓသာသနဿ မူလာနိ ဩတိဏ္ဏာနီ’’တိ ပီတိဝသံ ဂတာ နစ္စန္တီ ဝိယ အယံ မဟာပထဝီ ကမ္ပိ. ဇမ္ဗုဒီပေ ပန ဌပေတွာ ဝေဠုဝနမဟာဝိဟာရံ အညံ ပထဝိံ ကမ္ပေတွာ ဂဟိတသေနာသနံ နာမ နတ္ထိ. အထ သတ္ထာ ဝေဠုဝနာရာမံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ရညော ဝိဟာရဒါနာနုမောဒနမကာသိ –

翌日，世尊为千比丘围绕，如天神众围绕之千眼天王，如梵天众围绕之大梵天，进入王舍城。王供养以佛陀为首之比丘僧团，食毕，白世尊言：“尊者，我离三宝，则不能活。无论昼夜，我皆欲前来亲近世尊。杖林（Laṭṭhivana）园实在太远，而我等此竹林园，于乐独处者，不远不近，往来便利，远离人群，清净无扰，适于宴坐之乐，荫凉与水，悉皆充足，饰以清凉石台，地界极为殊胜悦意，芬芳花树，遍满其间，饰以悦意之重阁、殿堂、天宫、精舍、半拱屋及凉亭等。尊者，愿世尊慈愍，受我此竹林园。”言毕，王手持如新燃赤炭之金瓶，满盛宝色之水，以妙花熏香，为奉献竹林园，注水于十力（世尊）手中。世尊受此园时，此大地亦因“佛陀教法之根基已立”而心生欢喜，犹如起舞，为之震动。于瞻部洲，除竹林大精舍外，未曾有因接受住处而令大地为之震动者。尔时，导师受竹林园已，为王随喜所施精舍之功德：

‘‘အာဝါသဒါနဿ ပနာနိသံသံ, ကော နာမ ဝတ္တုံ, ပုရိသော သမတ္ထော;

အညတြ ဗုဒ္ဓါ ပန လောကနာထာ, ယုတ္တော မုခါနံ နဟုတေန စာပိ.

布施住处之功德，何人能够尽宣说？除彼世间依怙主，纵具十万口亦然。

‘‘အာယုဉ္စ [Pg.26] ဝဏ္ဏဉ္စ သုခံ ဗလဉ္စ, ဝရံ ပသတ္ထံ ပဋိဘာနမေဝ;

ဒဒါတိ နာမာတိ ပဝုစ္စတေ သော, ယော ဒေတိ သံဃဿ နရော ဝိဟာရံ.

若人施精舍予僧团，则被称为施予寿命、美貌、安乐、力量，以及卓越、可赞之辩才者。

‘‘ဒါတာ နိဝါသဿ နိဝါရဏဿ, သီတာဒိနော ဇီဝိတုပဒ္ဒဝဿ;

ပါလေတိ အာယုံ ပန တဿ ယသ္မာ, အာယုပ္ပဒေါ ဟောတိ တမာဟု သန္တော.

施予住处，能防护寒冷等生命之危害；因其守护寿命，是故圣者称之为施予寿命者。

‘‘အစ္စုဏှသီတေ ဝသတော နိဝါသေ, ဗလဉ္စ ဝဏ္ဏော ပဋိဘာ န ဟောတိ;

တသ္မာ ဟိ သော ဒေတိ ဝိဟာရဒါတာ, ဗလဉ္စ ဝဏ္ဏံ ပဋိဘာနမေဝ.

若住于酷热严寒之处，则力量、容色与辩才皆不生；是故，施予精舍者，即是施予力量、容色与辩才。

‘‘ဒုက္ခဿ သီတုဏှသရီသပါ စ, ဝါတာတပါဒိပ္ပဘဝဿ လောကေ;

နိဝါရဏာ နေကဝိဓဿ နိစ္စံ, သုခပ္ပဒေါ ဟောတိ ဝိဟာရဒါတာ.

施予精舍者，常能防护世间由寒热、蛇蝎、风日等所生之种种苦，故为施予安乐者。

‘‘သီတုဏှဝါတာတပဍံသဝုဋ္ဌိ, သရီသပါဝါဠမိဂါဒိဒုက္ခံ;

ယသ္မာ နိဝါရေတိ ဝိဟာရဒါတာ, တသ္မာ သုခံ ဝိန္ဒတိ သော ပရတ္ထ.

施予精舍者，因其能防护寒、热、风、日、蚊虻、雨水、蛇蝎与猛兽等之苦，是故于来世获得安乐。

‘‘ပသန္နစိတ္တော ဘဝဘောဂဟေတုံ, မနောဘိရာမံ မုဒိတော ဝိဟာရံ;

ယော ဒေတိ သီလာဒိဂုဏောဒိတာနံ, သဗ္ဗံ ဒဒေါ နာမ ပဝုစ္စတေ သော.

若人以清净心，心怀欢喜，为求生存与福报，施予悦意之精舍予具足戒等功德者，彼即被称为施予一切者。

‘‘ပဟာယ မစ္ဆေရမလံ သလောဘံ, ဂုဏာလယာနံ နိလယံ ဒဒါတိ;

ခိတ္တောဝ သော တတ္ထ ပရေဟိ သဂ္ဂေ, ယထာဘတံ ဇာယတိ ဝီတသောကော.

舍离悭吝之垢与贪婪，施予功德之所依者住处；彼人于天界无忧而生，超越他人，其往生之速犹如箭射。

‘‘ဝရေ [Pg.27] စာရုရူပေ ဝိဟာရေ ဥဠာရေ, နရော ကာရယေ ဝါသယေ တတ္ထ ဘိက္ခူ;

ဒဒေယျန္နပါနဉ္စ ဝတ္ထဉ္စ နေသံ, ပသန္နေန စိတ္တေန သက္ကစ္စ နိစ္စံ.

人应建造殊胜、庄严、宏伟之精舍，令比丘安住其中；并应恒常以清净心，恭敬地施予彼等饮食与衣物。

‘‘တသ္မာ မဟာရာဇ ဘဝေသု ဘောဂေ, မနောရမေ ပစ္စနုဘုယျ ဘိယျော;

ဝိဟာရဒါနဿ ဖလေန သန္တံ, သုခံ အသောကံ အဓိဂစ္ဆ ပစ္ဆာ’’တိ.

是故，大王！以布施精舍之果报，于诸有中再三享受悦意福报后，汝终将证得寂静、安乐、无忧之境。

ဣစ္စေဝံ မုနိရာဇာ နရရာဇဿ ဗိမ္ဗိသာရဿ ဝိဟာရဒါနာနုမောဒနံ ကတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော ပရမဒဿနီယာယ အတ္တနော သရီရပ္ပဘာယ သုဝဏ္ဏရသသေကပိဉ္ဆရာနိ ဝိယ နဂရဝနဝိမာနာဒီနိ ကုရုမာနော အနောပမာယ ဗုဒ္ဓလီဠာယ အနန္တာယ ဗုဒ္ဓသိရိယာ ဝေဠုဝနမဟာဝိဟာရမေဝ ပါဝိသီတိ.

如是，牟尼王为频婆娑罗(Bimbisāra)王作精舍布施之随喜后，从座而起，在比丘僧团的围绕下，以自身极为美妙之身光，令城市、林苑、宫殿等，犹如被金色液体浇灌的孔雀尾羽，并以无与伦比之佛陀仪态、无量之佛陀威德，进入了竹林(Veḷuvana)大精舍。

‘‘အကီဠနေ ဝေဠုဝနေ ဝိဟာရေ, တထာဂတော တတ္ထ မနောဘိရာမေ;

နာနာဝိဟာရေန ဝိဟာသိ ဓီရော, ဝေနေယျကာနံ သမုဒိက္ခမာနော’’.

于彼悦意、无有嬉戏之竹林精舍，智者如来观察应受调伏之有情，以种种方式安住。

အထေဝံ ဘဂဝတိ တသ္မိံ ဝိဟရန္တေ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ ‘‘ပုတ္တော မေ ဆဗ္ဗဿာနိ ဒုက္ကရကာရိကံ ကတွာ ပရမာဘိသမ္ဗောဓိံ ပတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော ရာဇဂဟံ ပတွာ ဝေဠုဝနမဟာဝိဟာရေ ဝိဟရတီ’’တိ သုတွာ အညတရံ မဟာမစ္စံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ, ဘဏေ, ပုရိသသဟဿပရိဝါရော ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ မမ ဝစနေန ‘ပိတာ ဝေါ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ တံ ဒဋ္ဌုကာမော’တိ ဝတွာ ပုတ္တံ မေ ဂဏှိတွာ ဧဟီ’’တိ. သော ‘‘သာဓု, ဒေဝါ’’တိ ရညော ပဋိဿုဏိတွာ ပုရိသသဟဿပရိဝါရော သဋ္ဌိယောဇနမဂ္ဂံ ဂန္တွာ ဓမ္မဒေသနဝေလာယ ဝိဟာရံ ပါဝိသိ. သော ‘‘တိဋ္ဌတု တာဝ ရညာ ပဟိတသာသန’’န္တိ ပရိသပရိယန္တေ ဌိတော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ယထာဌိတောဝ သဒ္ဓိံ ပုရိသသဟဿေန အရဟတ္တံ ပတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိ. ဘဂဝါ – ‘‘ဧထ, ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. တေ သဗ္ဗေ တင်္ခဏညေဝ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရဓရာ ဝဿသဋ္ဌိကတ္ထေရာ ဝိယ အာကပ္ပသမ္ပန္နာ ဟုတွာ ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေသုံ. ရာဇာ ‘‘နေဝ [Pg.28] ဂတော အာဂစ္ဆတိ, န စ သာသနံ သုယျတီ’’တိ စိန္တေတွာ တေနေဝ နီဟာရေန နဝက္ခတ္တုံ အမစ္စေ ပေသေသိ. တေသု နဝသု ပုရိသသဟဿေသု ဧကောပိ ရညော နာရောစေသိ, န သာသနံ ဝါ ပဟိဏိ. သဗ္ဗေ အရဟတ္တံ ပတွာဝ ပဗ္ဗဇိံသု.

当时，世尊住于彼处，净饭大王听闻：“我的儿子苦行六年，证得无上正等觉，转动殊胜法轮后已抵达王舍城，住在竹林大精舍。”于是他召来一位大臣说：“你带一千名随从前往王舍城，以我的名义说：‘你的父亲净饭大王想见你。’然后把我的儿子带回来。”那位大臣回答：“善哉，大王。”他领受王命后，带着一千名随从，走了六十由旬的路程，在世尊说法时进入了精舍。他心想：“国王所遣的讯息暂且搁置。”便站在会众之末，听闻世尊说法，即于其位，与那一千人一同证得阿罗汉果，并请求出家。世尊伸出手说：“来，比丘们！”他们所有人即刻便持有神通所成的衣钵，如具六十戒腊的长老一般，威仪具足，围绕着世尊。国王心想：“去者不返，亦无音讯传来。”亦复如是，九次派遣大臣。在这九千人中，无一人向国王禀报，亦无传回音讯。他们全都证得阿罗汉果而出家了。

အထ ရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘ကော နု ခေါ မမ ဝစနံ ကရိဿတီ’’တိ သဗ္ဗရာဇဗလံ ဩလောကေန္တော ဥဒါယိံ အဒ္ဒသ. သော ကိရ ရညော သဗ္ဗတ္ထသာဓကော အမစ္စော အဗ္ဘန္တရိကော အတိဝိဿာသိကော ဗောဓိသတ္တေန သဒ္ဓိံ ဧကဒိဝသေယေဝ ဇာတော သဟပံသုကီဠိတော သဟာယော. အထ နံ ရာဇာ အာမန္တေသိ – ‘‘တာတ ဥဒါယိ, အဟံ မမ ပုတ္တံ ဒဋ္ဌုကာမော နဝပုရိသသဟဿာနိ ပေသေသိံ, ဧကပုရိသောပိ အာဂန္တွာ သာသနမတ္တမ္ပိ အာရောစေတာ နတ္ထိ, ဒုဇ္ဇာနော ခေါ ပန မေ ဇီဝိတန္တရာယော, အဟံ ဇီဝမာနောဝ ပုတ္တံ ဒဋ္ဌုမိစ္ဆာမိ. သက္ခိဿသိ မေ ပုတ္တံ ဒဿေတု’’န္တိ? သော ‘‘သက္ခိဿာမိ, ဒေဝ, သစေ ပဗ္ဗဇိတုံ လဘိဿာမီ’’တိ အာဟ. ‘‘တာတ, တွံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဝါ အပဗ္ဗဇိတွာ ဝါ မယှံ ပုတ္တံ ဒဿေဟီ’’တိ. သော ‘‘သာဓု, ဒေဝါ’’တိ ရညော သာသနံ အာဒါယ ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ သဒ္ဓိံ ပုရိသသဟဿေန အရဟတ္တံ ပတွာ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝေ ပတိဋ္ဌာယ ဖဂ္ဂုနီပုဏ္ဏမာသိယံ စိန္တေသိ – ‘‘အတိက္ကန္တော ဟေမန္တော, ဝသန္တသမယော အနုပ္ပတ္တော, သုပုပ္ဖိတာ ဝနသဏ္ဍာ, ပဋိပဇ္ဇနက္ခမော မဂ္ဂေါ, ကာလော ဒသဗလဿ ဉာတိသင်္ဂဟံ ကာတု’’န္တိ စိန္တေတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ သဋ္ဌိမတ္တာဟိ ဂါထာဟိ ဘဂဝတော ကုလနဂရံ ဂမနတ္ထာယ ဂမနဝဏ္ဏံ ဝဏ္ဏေသိ –

于是国王心想：“有谁会听我的话呢？”他环顾所有王室众人，看见了优陀夷。据说这位大臣能成办一切事务，是国王的心腹，深受信任，与菩萨同日出生，是儿时的玩伴。于是国王召见他，说：“亲爱的优陀夷，我想见我的儿子，已派遣九千人前去，却无一人回来报信。生命危脆，实难预料，我想在活着的时候见到儿子。你能让我见到我的儿子吗？”他回答：“陛下，如果我能获准出家，我就能做到。”“亲爱的，无论你出家与否，都请让我见到我的儿子。”“好的，陛下。”优陀夷领受国王的命令后前往王舍城，听闻世尊说法后，与一千人一同证得阿罗汉果，成为“善来比丘”。在法尔古那月(Phagguṇa)的满月日，他心想：“寒冬已过，春天来临，林苑繁花盛开，道路适合行走，正是十力者摄益亲族的时候了。”这样想后，他前往世尊处，为令世尊返回其家族的城市，以六十首偈颂赞颂旅途之美：

‘‘အင်္ဂါရိနော ဒါနိ ဒုမာ ဘဒန္တေ, ဖလေသိနော ဆဒနံ ဝိပ္ပဟာယ;

တေ အစ္စိမန္တောဝ ပဘာသယန္တိ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

“尊者，如今林木似燃炭，为求果实而舍旧叶；彼等犹如火焰般，大放光明。大雄，盎耆罗娑，此正是时节。”

‘‘ဒုမာ [Pg.29] ဝိစိတ္တာ သုဝိရာဇမာနာ, ရတ္တင်္ကုရေဟေဝ စ ပလ္လဝေဟိ;

ရတနုဇ္ဇလမဏ္ဍပသန္နိဘာသာ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

“树木绚丽而辉煌，饰以红芽与新叶；犹如珠宝严饰之亭阁。大雄，盎耆罗娑，此正是时节。”

‘‘သုပုပ္ဖိတဂ္ဂါ ကုသုမေဟိ ဘူသိတာ, မနုညဘူတာ သုစိသာဓုဂန္ဓာ;

ရုက္ခာ ဝိရောစန္တိ ဥဘောသု ပဿေသု, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

“繁花盛放缀满梢，清净妙香令人悦；道路两旁树木皆生辉。大雄，盎耆罗娑，此正是时节。”

‘‘ဖလေဟိနေကေဟိ သမိဒ္ဓိဘူတာ, ဝိစိတ္တရုက္ခာ ဥဘတောဝကာသေ;

ခုဒ္ဒံ ပိပါသမ္ပိ ဝိနောဒယန္တိ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

大雄、盎耆罗，时节已至。道路两旁，奇树林立，硕果累累，能除些微饥渴。

‘‘ဝိစိတ္တမာလာ သုစိပလ္လဝေဟိ, သုသဇ္ဇိတာ မောရကလာပသန္နိဘာ;

ရုက္ခာ ဝိရောစန္တိ ဥဘောသု ပဿေသု, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

大雄、盎耆罗，时节已至。道路两旁，树木生辉，犹如孔雀之尾，以奇花与净洁嫩叶善加庄严。

‘‘ဝိရောစမာနာ ဖလပလ္လဝေဟိ, သုသဇ္ဇိတာ ဝါသနိဝါသဘူတာ;

တောသေန္တိ အဒ္ဓါနကိလန္တသတ္တေ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

大雄、盎耆罗，时节已至。树木以果实与嫩叶庄严而闪耀，作为旅途疲惫众生的住处与休憩地，令他们欣悦。

‘‘သုဖုလ္လိတဂ္ဂါ ဝနဂုမ္ဗနိဿိတာ, လတာ အနေကာ သုဝိရာဇမာနာ;

တောသေန္တိ သတ္တေ မဏိမဏ္ဍပါဝ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

大雄、盎耆罗，时节已至。众多藤蔓，顶梢繁花盛开，依附林丛而灿烂辉煌，犹如珠宝搭成的凉亭，令众生欣悦。

‘‘လတာ အနေကာ ဒုမနိဿိတာဝ, ပိယေဟိ သဒ္ဓိံ သဟိတာ ဝဓူဝ;

ပလောဘယန္တီ ဟိ သုဂန္ဓဂန္ဓာ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

大雄、盎耆罗，时节已至。众多藤蔓依附于树木，犹如与爱人相伴的新妇，以其芬芳香气，诱引着众生。

‘‘ဝိစိတ္တနီလာဒိမနုညဝဏ္ဏာ[Pg.30], ဒိဇာ သမန္တာ အဘိကူဇမာနာ;

တောသေန္တိ မဉ္ဇုဿရတာ ရတီဟိ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

大雄、盎耆罗，时节已至。四周的鸟儿，身披蓝等种种悦意色彩，鸣声婉转，以其甜美之音与欢乐之情，令众生欣悦。

‘‘မိဂါ စ နာနာ သုဝိရာဇမာနာ, ဥတ္တုင်္ဂကဏ္ဏာ စ မနုညနေတ္တာ;

ဒိသာ သမန္တာ မဘိဓာဝယန္တိ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

大雄、盎耆罗，时节已至。各种野兽，光彩照人，竖耳明眸，在四方奔跑。

‘‘မနုညဘူတာ စ မဟီ သမန္တာ, ဝိရာဇမာနာ ဟရိတာဝ သဒ္ဒလာ;

သုပုပ္ဖိရုက္ခာ မောဠိနိဝလင်္ကတာ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

大雄、盎耆罗，时节已至。四方大地，令人愉悦，绿草如茵，焕发光彩。繁花盛开的树木，犹如头戴宝冠般庄严。

‘‘သုသဇ္ဇိတာ မုတ္တမယာဝ ဝါလုကာ, သုသဏ္ဌိတာ စာရုသုဖဿဒါတာ;

ဝိရောစယန္တေဝ ဒိသာ သမန္တာ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

大雄、盎耆罗，时节已至。沙地平整，犹如珍珠铺就，排列整齐，触感美妙。其光辉确实照亮了四方。

‘‘သမံ သုဖဿံ သုစိဘူမိဘာဂံ, မနုညပုပ္ဖောဒယဂန္ဓဝါသိတံ;

ဝိရာဇမာနံ သုစိမဉ္စ သောဘံ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

大雄、盎耆罗，时节已至。此地洁净平坦，触感宜人，弥漫着悦意花开的芬芳，光彩照人，清净而美好。

‘‘သုသဇ္ဇိတံ နန္ဒနကာနနံဝ, ဝိစိတ္တနာနာဒုမသဏ္ဍမဏ္ဍိတံ;

သုဂန္ဓဘူတံ ပဝနံ သုရမ္မံ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

大雄、盎耆罗，时节已至。此地庄严，犹如难陀那(Nandana)林，饰以种种奇树丛；微风芬芳，令人极度愉悦。

‘‘သရာ ဝိစိတ္တာ ဝိဝိဓာ မနောရမာ, သုသဇ္ဇိတာ ပင်္ကဇပုဏ္ဍရီကာ;

ပသန္နသီတောဒကစာရုပုဏ္ဏာ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

大雄、盎耆罗，时节已至。湖泊形色各异，赏心悦目，饰以莲花与白莲，庄严美丽，盈满清澈、凉爽、甘美之水。

‘‘သုဖုလ္လနာနာဝိဓပင်္ကဇေဟိ[Pg.31], ဝိရာဇမာနာ သုစိဂန္ဓဂန္ဓာ;

ပမောဒယန္တေဝ နရာမရာနံ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

各种盛开的莲花辉煌灿烂，散发着纯净的芬芳，确实令天人欢喜。大雄、盎耆罗娑，时节已至。

‘‘သုဖုလ္လပင်္ကေရုဟသန္နိသိန္နာ, ဒိဇာ သမန္တာ မဘိနာဒယန္တာ;

မောဒန္တိ ဘရိယာဟိ သမင်္ဂိနော တေ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

群鸟栖于盛开的莲花上，四处鸣唱；彼等与伴侣相偕，心生欢喜。大雄、盎耆罗娑，时节已至。

‘‘သုဖုလ္လပုပ္ဖေဟိ ရဇံ ဂဟေတွာ, အလီ ဝိဓာဝန္တိ ဝိကူဇမာနာ;

မဓုမှိ ဂန္ဓော ဝိဒိသံ ပဝါယတိ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

蜜蜂嗡嗡作响，从盛开的花朵中采集花粉后四处飞舞；蜂蜜的香气飘散四方。大雄、盎耆罗娑，时节已至。

‘‘အဘိန္နနာဒါ မဒဝါရဏာ စ, ဂိရီဟိ ဓာဝန္တိ စ ဝါရိဓာရာ;

သဝန္တိ နဇ္ဇော သုဝိရာဇိတာဝ သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

发情的巨象吼声不绝，水流从群山奔泻而下；江河奔流，确实极为辉煌。大雄、盎耆罗娑，时节已至。

‘‘ဂိရီ သမန္တာဝ ပဒိဿမာနာ, မယူရဂီဝါ ဣဝ နီလဝဏ္ဏာ;

ဒိသာ ရဇိန္ဒာဝ ဝိရောစယန္တိ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

群山四处显现，其色青黛，犹如孔雀之颈；四方闪耀，宛若天帝之虹。大雄、盎耆罗娑，时节已至。

‘‘မယူရသံဃာ ဂိရိမုဒ္ဓနသ္မိံ, နစ္စန္တိ နာရီဟိ သမင်္ဂိဘူတာ;

ကူဇန္တိ နာနာမဓုရဿရေဟိ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

孔雀群在山顶上，与雌鸟相偕共舞；彼等以种种悦耳之声鸣叫。大雄、盎耆罗娑，时节已至。

‘‘သုဝါဒိကာ နေကဒိဇာ မနုညာ, ဝိစိတ္တပတ္တေဟိ ဝိရာဇမာနာ;

ဂိရိမှိ ဌတွာ အဘိနာဒယန္တိ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

众多悦人悦耳之鸟，羽翼多彩而辉煌；彼等栖于山上，放声鸣唱。大雄、盎耆罗娑，时节已至。

‘‘သုဖုလ္လပုပ္ဖာကရမာဘိကိဏ္ဏာ[Pg.32], သုဂန္ဓနာနာဒလလင်္ကတာ စ;

ဂိရီ ဝိရောစန္တိ ဒိသာ သမန္တာ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

群山遍布盛开的花朵与迦罗摩树，又以种种芬芳花叶为庄严；彼等四处闪耀光辉。大雄、盎耆罗娑，时节已至。

‘‘ဇလာသယာ နေကသုဂန္ဓဂန္ဓာ, သုရိန္ဒဥယျာနဇလာသယာဝ;

သဝန္တိ နဇ္ဇော သုဝိရာဇမာနာ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

池沼散发种种妙香，宛若天帝园中之池；江河奔流，极为辉煌。大雄、盎耆罗娑，时节已至。

‘‘ဝိစိတ္တတိတ္ထေဟိ အလင်္ကတာ စ, မနုညနာနာမိဂပက္ခိပါသာ;

နဇ္ဇော ဝိရောစန္တိ သုသန္ဒမာနာ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

江河饰以种种奇妙渡口，为悦意之鸟兽栖息地；彼等畅流不息，光彩照人。大雄、盎耆罗娑，时节已至。

‘‘ဥဘောသု ပဿေသု ဇလာသယေသု, သုပုပ္ဖိတာ စာရုသုဂန္ဓရုက္ခာ;

ဝိဘူသိတဂ္ဂါ သုရသုန္ဒရီ စ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

池沼之两岸，有盛开之嘉树，芬芳而美丽；其树梢装饰华美，宛若天女。大雄、盎耆罗娑，时节已至。

‘‘သုဂန္ဓနာနာဒုမဇာလကိဏ္ဏံ, ဝနံ ဝိစိတ္တံ သုရနန္ဒနံဝ;

မနောဘိရာမံ သတတံ ဂတီနံ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

林野遍布种种芬芳树木，奇妙多姿，宛若天神之难陀园；于行路者，恒常赏心悦意。大雄、盎耆罗娑，时节已至。

‘‘သမ္ပန္နနာနာသုစိအန္နပါနာ, သဗျဉ္ဇနာ သာဒုရသေန ယုတ္တာ;

ပထေသု ဂါမေ သုလဘာ မနုညာ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

种种丰盛而洁净之饮食，配以肴馔，滋味甚美；于村落道路，皆易得而悦意。大雄、盎耆罗娑，时节已至。

‘‘ဝိရာဇိတာ အာသိ မဟီ သမန္တာ, ဝိစိတ္တဝဏ္ဏာ ကုသုမာသနဿ;

ရတ္တိန္ဒဂေါပေဟိ အလင်္ကတာဝ သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

大地于休憩处四周辉煌，花朵色彩斑斓，犹如夜晚点缀着萤火虫。大雄、鸯耆罗娑，时节已至。

‘‘ဝိသုဒ္ဓသဒ္ဓါဒိဂုဏေဟိ [Pg.33] ယုတ္တာ, သမ္ဗုဒ္ဓရာဇံ အဘိပတ္ထယန္တာ;

ဗဟူဟိ တတ္ထေဝ ဇနာ သမန္တာ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

众人具足净信等功德，渴望着正自觉者之王；他们就在彼处，四方云集。大雄、鸯耆罗娑，时节已至。

‘‘ဝိစိတြအာရာမသုပေါက္ခရညော, ဝိစိတြနာနာပဒုမေဟိ ဆန္နာ;

ဘိသေဟိ ခီရံဝ ရသံ ပဝါယတိ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

奇特的园林与美丽的莲池，覆盖着形形色色的莲花；从莲茎中流出乳汁般的浆液。大雄、鸯耆罗娑，时节已至。

‘‘ဝိစိတြနီလစ္ဆဒနေနလင်္ကတာ, မနုညရုက္ခာ ဥဘတောဝကာသေ;

သမုဂ္ဂတာ သတ္တသမူဟဘူတာ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

道路两旁悦意的树木，以奇丽的青翠枝叶为饰；七株丛生，高高耸立。大雄、鸯耆罗娑，时节已至。

‘‘ဝိစိတြနီလဗ္ဘမိဝါယတံ ဝနံ, သုရိန္ဒလောကေ ဣဝ နန္ဒနံ ဝနံ;

သဗ္ဗောတုကံ သာဓုသုဂန္ဓပုပ္ဖံ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

犹如蔚蓝彩云般广阔的森林，如同天帝界的欢喜园；四季皆有善妙香花，大雄、鸯耆罗娑，时节已至。

‘‘သုဘဉ္ဇသံ ယောဇနယောဇနေသု, သုဘိက္ခဂါမာ သုလဘာ မနုညာ;

ဇနာဘိကိဏ္ဏာ သုလဘန္နပါနာ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

道路优美，绵延数由旬；村庄富饶，易寻且悦意；人烟稠密，饮食易得，大雄、鸯耆罗娑，时节已至。

‘‘ပဟူတဆာယူဒကရမ္မဘူတာ, နိဝါသိနံ သဗ္ဗသုခပ္ပဒါတာ;

ဝိသာလသာလာ စ သဘာ စ ဗဟူ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

浓荫蔽日，清泉甘美，予居者一切安乐；广阔殿堂与集会所众多，大雄、鸯耆罗娑，时节已至。

‘‘ဝိစိတ္တနာနာဒုမသဏ္ဍမဏ္ဍိတာ, မနုညဥယျာနသုပေါက္ခရညော;

သုမာပိတာ သာဓုသုဂန္ဓဂန္ဓာ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

此地为各色林木所点缀，有悦意的花园与美丽的莲池；规划精良，散发善妙馨香，大雄、鸯耆罗娑，时节已至。

‘‘ဝါတော [Pg.34] မုဒူသီတလသာဓုရူပေါ, နဘာ စ အဗ္ဘာ ဝိဂတာ သမန္တာ;

ဒိသာ စ သဗ္ဗာဝ ဝိရောစယန္တိ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

柔和凉风，形相美好；天空四方无云；所有方向皆光耀，大雄、鸯耆罗娑，时节已至。

‘‘ပထေ ရဇောနုဂ္ဂမနတ္ထမေဝ, ရတ္တိံ ပဝဿန္တိ စ မန္ဒဝုဋ္ဌီ;

နဘေ စ သူရော မုဒုကောဝ တာပေါ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

为使道路不起尘土，夜间细雨绵绵；天上太阳热度柔和，大雄、鸯耆罗娑，时节已至。

‘‘မဒပ္ပဗာဟာ မဒဟတ္ထိသံဃာ, ကရေဏုသံဃေဟိ သုကီဠယန္တိ;

ဒိသာ ဝိဓာဝန္တိ စ ဂဇ္ဇယန္တာ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

象液流淌，醉象成群；与母象群嬉戏；四方奔跑且吼叫，大雄、鸯耆罗娑，时节已至。

‘‘ဝနံ သုနီလံ အဘိဒဿနီယံ, နီလဗ္ဘကူဋံ ဣဝ ရမ္မဘူတံ;

ဝိလောကိတာနံ အတိဝိမှနီယံ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

森林青翠，极具观赏性；如青云峰般悦意；令观者极为惊叹，大雄、鸯耆罗娑，时节已至。

‘‘ဝိသုဒ္ဓမဗ္ဘံ ဂဂနံ သုရမ္မံ, မဏိမယေဟိ သမလင်္ကတာဝ;

ဒိသာ စ သဗ္ဗာ အတိရောစယန္တိ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

天空澄净无云，极为悦意，宛如珠宝善饰；所有方向皆极光耀，大雄、鸯耆罗沙，时节已至。

‘‘ဂန္ဓဗ္ဗဝိဇ္ဇာဓရကိန္နရာ စ, သုဂီတိယန္တာ မဓုရဿရေန;

စရန္တိ တသ္မိံ ပဝနေ သုရမ္မေ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

乾闼婆(gandhabba)、持明仙(vijjādhara)与紧那罗(kinnara)，以甜美音声善歌；于彼悦意林中漫游，大雄、鸯耆罗沙，时节已至。

‘‘ကိလေသသံဃဿ ဘိတာသကေဟိ, တပဿိသံဃေဟိ နိသေဝိတံ ဝနံ;

ဝိဟာရအာရာမသမိဒ္ဓိဘူတံ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

此林为苦行者众所依止，彼等善能折伏烦恼众；精舍园林悉皆丰饶，大雄、鸯耆罗沙，时节已至。

‘‘သမိဒ္ဓိနာနာဖလိနော [Pg.35] ဝနန္တာ, အနာကုလာ နိစ္စမနောဘိရမ္မာ;

သမာဓိပီတိံ အဘိဝဍ္ဎယန္တိ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

林野各色果实丰盛，寂静无扰，恒常悦意；能增长定中之喜，大雄、鸯耆罗沙，时节已至。

‘‘နိသေဝိတံ နေကဒိဇေဟိ နိစ္စံ, ဂါမေန ဂါမံ သတတံ ဝသန္တာ;

ပုရေ ပုရေ ဂါမဝရာ စ သန္တိ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

此地常为众鸟所栖，人们从一村至一村，恒常居住；处处皆有城镇与上好村落，大雄、鸯耆罗沙，时节已至。

‘‘ဝတ္ထန္နပါနံ သယနာသနဉ္စ, ဂန္ဓဉ္စ မာလဉ္စ ဝိလေပနဉ္စ;

တဟိံ သမိဒ္ဓါ ဇနတာ ဗဟူ စ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

衣食饮、卧具与坐具，以及香、花鬘与涂香；彼处民众众多且富足，大雄、鸯耆罗沙，时节已至。

‘‘ပုညိဒ္ဓိယာ သဗ္ဗယသဂ္ဂပတ္တာ, ဇနာ စ တသ္မိံ သုခိတာ သမိဒ္ဓါ;

ပဟူတဘောဂါ ဝိဝိဓာ ဝသန္တိ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

彼处人民以福德力，获得一切名望与卓越；安乐且富足，拥有种种丰厚资财而住，大雄、鸯耆罗沙，时节已至。

‘‘နဘေ စ အဗ္ဘာ သုဝိသုဒ္ဓဝဏ္ဏာ, ဒိသာ စ စန္ဒော သုဝိရာဇိတောဝ;

ရတ္တိဉ္စ ဝါတော မုဒုသီတလော စ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

空中云朵色泽甚清净，月亮照耀四方极辉煌；夜风柔和且清凉，大雄、鸯耆罗沙，时节已至。

‘‘စန္ဒုဂ္ဂမေ သဗ္ဗဇနာ ပဟဋ္ဌာ, သကင်္ဂဏေ စိတြကထာ ဝဒန္တာ;

ပိယေဟိ သဒ္ဓိံ အဘိမောဒယန္တိ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

月升之时，一切众人皆欣喜，于自家院中，言说奇妙事；与亲爱者们，一同共欢庆，大雄、鸯耆罗沙，时节已至。

‘‘စန္ဒဿ ရံသီဟိ နဘံ ဝိရောစိ, မဟီ စ သံသုဒ္ဓမနုညဝဏ္ဏာ;

ဒိသာ စ သဗ္ဗာ ပရိသုဒ္ဓရူပါ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

天空因月光而照耀，大地色泽清净悦意；所有方向形相皆纯净，大雄、鸯耆罗沙，时节已至。

‘‘ဒူရေ [Pg.36] စ ဒိသွာ ဝရစန္ဒရံသိံ, ပုပ္ဖိံသု ပုပ္ဖာနိ မဟီတလသ္မိံ;

သမန္တတော ဂန္ဓဂုဏတ္ထိကာနံ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

遥见殊胜月光，大地之上花朵绽放，为周遭求香之人而芬芳，大雄、鸯耆罗沙，时节已至。

‘‘စန္ဒဿ ရံသီဟိ ဝိလိမ္ပိတာဝ, မဟီ သမန္တာ ကုသုမေနလင်္ကတာ;

ဝိရောစိ သဗ္ဗင်္ဂသုမာလိနီဝ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

大地犹如为月光所涂，周遭皆以花朵为严饰；光耀如少女遍身饰花鬘，大雄、鸯耆罗沙，时节已至。

‘‘ကုစန္တိ ဟတ္ထီပိ မဒေန မတ္တာ, ဝိစိတ္တပိဉ္ဆာ စ ဒိဇာ သမန္တာ;

ကရောန္တိ နာဒံ ပဝနေ သုရမ္မေ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

群象因醉而嘶鸣，彩羽众鸟遍布四方；于悦意林中啼叫。大雄、鸯耆罗沙，时节已至。

‘‘ပထဉ္စ သဗ္ဗံ ပဋိပဇ္ဇနက္ခမံ, ဣဒ္ဓဉ္စ ရဋ္ဌံ သဓနံ သဘောဂံ;

သဗ္ဗတ္ထုတံ သဗ္ဗသုခပ္ပဒါနံ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

一切道路皆适于行旅，国土繁荣，财富丰饶；处处受赞誉，施予一切安乐。大雄、鸯耆罗沙，时节已至。

‘‘ဝနဉ္စ သဗ္ဗံ သုဝိစိတ္တရူပံ, သုမာပိတံ နန္ဒနကာနနံဝ;

ယတီန ပီတိံ သတတံ ဇနေတိ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

一切林野景象甚为绮丽，宛如善造的欢喜园；恒令行者们生起喜悦。大雄、鸯耆罗沙，时节已至。

‘‘အလင်္ကတံ ဒေဝပုရံဝ ရမ္မံ, ကပီလဝတ္ထုံ ဣတိ နာမဓေယျံ;

ကုလနဂရံ ဣဓ သဿိရိကံ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

名为迦毗罗卫(Kapilavatthu)的宗族之城，在此富丽堂皇；其装饰悦意，一如天城。大雄、鸯耆罗沙，时节已至。

‘‘မနုညအဋ္ဋာလဝိစိတ္တရူပံ, သုဖုလ္လပင်္ကေရုဟသဏ္ဍမဏ္ဍိတံ;

ဝိစိတ္တပရိခါဟိ ပုရံ သုရမ္မံ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

悦意的楼橹形态绮丽，盛开的莲丛点缀庄严；城邦有绮丽的护城河，极为悦意。大雄、鸯耆罗沙，时节已至。

‘‘ဝိစိတ္တပါကာရဉ္စ [Pg.37] တောရဏဉ္စ, သုဘင်္ဂဏံ ဒေဝနိဝါသဘူတံ;

မနုညဝီထိ သုရလောကသန္နိဘံ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

城墙与门楼绚丽多彩，庭院美好，是天人居所；街道赏心悦目，宛如天界。大雄、鸯耆罗沙，时节已至。

‘‘အလင်္ကတာ သာကိယရာဇပုတ္တာ, ဝိရာဇမာနာ ဝရဘူသနေဟိ;

သုရိန္ဒလောကေ ဣဝ ဒေဝပုတ္တာ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

释迦族的王子们皆已盛装，以殊胜饰品而光耀；宛如帝释天界的众天子。大雄、鸯耆罗沙，时节已至。

‘‘သုဒ္ဓေါဒနော မုနိဝရံ အဘိဒဿနာယ, အမစ္စပုတ္တေ ဒသဓာ အပေသယိ;

ဗလေန သဒ္ဓိံ မဟတာ မုနိန္ဒ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

净饭王为得见最胜牟尼，曾十次派遣大臣之子，伴随以庞大队伍。牟尼主、大雄、鸯耆罗沙，时节已至。

‘‘နေဝါဂတံ ပဿတိ နေဝ ဝါစံ, သောကာဘိဘူတံ နရဝီရသေဋ္ဌံ;

တောသေတုမိစ္ဆာမိ နရာဓိပတ္တံ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

他未见归者，也未闻音讯。我愿去安慰那为愁所恼、人中之雄、最上人主。大雄、鸯耆罗沙，时节已至。

‘‘တံဒဿနေနဗ္ဘုတပီတိရာသိ, ဥဒိက္ခမာနံ ဒွိပဒါနမိန္ဒံ;

တောသေဟိ တံ မုနိန္ဒ ဂုဏသေဋ္ဌံ, သမယော မဟာဝီရ အင်္ဂီရသာနံ.

牟尼主，请您去安慰那位德行最胜者，他正仰望您这位两足中尊；因得见您，他将生起未曾有的无量喜悦。大雄、鸯耆罗沙，时节已至。

‘‘အာသာယ ကဿတေ ခေတ္တံ, ဗီဇံ အာသာယ ဝပ္ပတိ;

အာသာယ ဝါဏိဇာ ယန္တိ, သမုဒ္ဒံ ဓနဟာရကာ;

ယာယ အာသာယ တိဋ္ဌာမိ, သာ မေ အာသာ သမိဇ္ဈတု.

农人怀希望而耕田，怀希望而播种；商贾为求财而航向大海；我所怀之希望，愿此希望为我成就。

‘‘နာတိသီတံ နာတိဥဏှံ, နာတိဒုဗ္ဘိက္ခဆာတကံ;

သဒ္ဒလာ ဟရိတာ ဘူမိ, ဧသ ကာလော မဟာမုနီ’’တိ.

天气不冷也不热，无有饥馑；大地青葱，草木繁茂。大牟尼，此正是时候！

အထ နံ သတ္ထာ – ‘‘ကိံ နု ခေါ, ဥဒါယိ, ဂမနဝဏ္ဏံ ဝဏ္ဏေသီ’’တိ အာဟ. ‘‘ဘန္တေ, တုမှာကံ ပိတာ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ ဒဋ္ဌုကာမော, ကရောထ ဉာတကာနံ သင်္ဂဟ’’န္တိ အာဟ. ‘‘သာဓု, ဥဒါယိ, ကရိဿာမိ ဉာတိသင်္ဂဟံ, တေန ဟိ ဘိက္ခုသံဃဿ အာရောစေဟိ[Pg.38], ဂမိယဝတ္တံ ပူရေဿန္တီ’’တိ အာဟ. ‘‘သာဓု, ဘန္တေ’’တိ ထေရော ဘိက္ခုသံဃဿ အာရောစေသိ.

于是，世尊对他说：“优陀夷，你为何称颂此行呢？”优陀夷回答：“尊者，您的父亲净饭大王想见您，请您摄益亲族。”世尊说：“善哉，优陀夷，我将摄益亲族。那么，你去告知比丘僧团，他们将履行出行之务。”长老说：“好的，尊者。”便告知了比丘僧团。

သတ္ထာ အင်္ဂမဂဓဝါသီနံ ကုလပုတ္တာနံ ဒသဟိ သဟဿေဟိ, ကပိလဝတ္ထုဝါသီနံ ဒသဟိ သဟဿေဟီတိ သဗ္ဗေဟေဝ ဝီသတိယာ ခီဏာသဝဘိက္ခုသဟဿေဟိ ပရိဝုတော ရာဇဂဟာ နိက္ခမိတွာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ယောဇနံ ယောဇနံ ဂစ္ဆန္တော ဒွီဟိ မာသေဟိ ကပိလဝတ္ထုပုရံ သမ္ပာပုဏိ. သာကိယာပိ အနုပ္ပတ္တေယေဝ ဘဂဝတိ – ‘‘အမှာကံ ဉာတိသေဋ္ဌံ ပဿိဿာမာ’’တိ ဘဂဝတော ဝသနဋ္ဌာနံ ဝီမံသမာနာ ‘‘နိဂြောဓသက္ကဿာရာမော ရမဏီယော’’တိ သလ္လက္ခေတွာ သဗ္ဗံ ပဋိဇဂ္ဂနဝိဓိံ ကာရေတွာ ဂန္ဓပုပ္ဖဟတ္ထာ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကရောန္တာ သဗ္ဗာလင်္ကာရေဟိ သမလင်္ကတဂတ္တာ ဂန္ဓပုပ္ဖစုဏ္ဏာဒီဟိ ပူဇယမာနာ ဘဂဝန္တံ ပုရက္ခတွာ နိဂြောဓာရာမမေဝ အဂမံသု.

世尊由两万名漏尽比丘围绕——其中一万是来自鸯伽(Aṅga)和摩揭陀的良家子，另一万是来自迦毗罗卫的良家子——从王舍城出发，每日行进一由旬，两个月后抵达迦毗罗卫城。世尊刚一抵达，释迦族人便想：“我们当去见我们最高贵的亲族。”他们为世尊寻觅住处，认为释迦族人尼拘律(Nigrodha)的园林甚为宜人，便做好一切准备，手持香花前来迎接。他们全身饰满各种饰品，以香、花、粉末等供养，将世尊恭迎至尼拘律园。

တတြ ဘဂဝါ ဝီသတိယာ ခီဏာသဝသဟဿေဟိ ပရိဝုတော ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒိ. သာကိယာ ပန မာနဇာတိကာ မာနတ္ထဒ္ဓါ, ‘‘သိဒ္ဓတ္ထကုမာရော အမှေဟိ ဒဟရတရော, အမှာကံ ကနိဋ္ဌော ဘာတာ, ပုတ္တော, ဘာဂိနေယျော, နတ္တာ’’တိ စိန္တေတွာ ဒဟရဒဟရေ ရာဇကုမာရေ အာဟံသု – ‘‘တုမှေ ဝန္ဒထ, မယံ တုမှာကံ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော နိသီဒိဿာမာ’’တိ. တေသွေဝံ နိသိန္နေသု ဘဂဝါ တေသံ အဇ္ဈာသယံ ဩလောကေတွာ – ‘‘ဣမေ ဉာတကာ အတ္တနော မောဃဇိဏ္ဏဘာဝေန န မံ ဝန္ဒန္တိ, န ပနေတေ ဇာနန္တိ ‘ဗုဒ္ဓေါ နာမ ကီဒိသော, ဗုဒ္ဓဗလံ နာမ ကီဒိသ’န္တိ ဝါ, ‘ဗုဒ္ဓေါ နာမ ဧဒိသော, ဗုဒ္ဓဗလံ နာမ ဧဒိသ’န္တိ ဝါ, ဟန္ဒာဟံ အတ္တနော ဗုဒ္ဓဗလံ ဣဒ္ဓိဗလဉ္စ ဒဿေန္တော ပါဋိဟာရိယဉ္စ ကရေယျံ, အာကာသေ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဝိတ္ထတံ သဗ္ဗရတနမယံ စင်္ကမံ မာပေတွာ တတ္ထ စင်္ကမန္တော မဟာဇနဿ အဇ္ဈာသယံ ဩလောကေတွာ ဓမ္မဉ္စ ဒေသေယျ’’န္တိ စိန္တေသိ. တေန ဝုတ္တံ သင်္ဂီတိကာရကေဟိ ဘဂဝတော ပရိဝိတက္ကဒဿနတ္ထံ –

在那里，世尊在两万名漏尽比丘的围绕下，安坐在已铺设好的殊胜佛座上。然而，释迦族人因其出身而骄傲，因慢而顽固，心想：“悉达多（Siddhattha）太子比我们年轻，是我们的弟弟、儿子、外甥、孙子。”于是他们对年幼的王子们说：“你们去礼敬，我们坐在你们后面。”当他们就这样坐下时，世尊洞察了他们的心念，心想：“我的这些亲族因为虚妄的年长之感而不礼敬我。他们既不知道‘佛陀是怎样的？佛力是怎样的？’，也不知道‘佛陀是这样的，佛力是这样的。’好吧，我应当展示我的佛陀之力与神通之力，施行神通。我将在空中化现一条遍满一万个轮围世界（cakkavāḷa）、由一切珍宝构成的经行道，在其上经行，并观察大众的心之所向而为他们说法。”因此，为了开示世尊的思虑，结集者们说了以下偈颂：

၃.

3.

‘‘န ဟေတေ ဇာနန္တိ သဒေဝမာနုသာ, ဗုဒ္ဓေါ အယံ ကီဒိသကော နရုတ္တမော;

ဣဒ္ဓိဗလံ ပညာဗလဉ္စ ကီဒိသံ, ဗုဒ္ဓဗလံ လောကဟိတဿ ကီဒိသံ.

“天人众等皆不知：此佛、此人中至尊，是何等模样？其神通力与智慧力是何等模样？此利世者之佛力，又是何等模样？

၄.

4.

‘‘န [Pg.39] ဟေတေ ဇာနန္တိ သဒေဝမာနုသာ, ဗုဒ္ဓေါ အယံ ဧဒိသကော နရုတ္တမော;

ဣဒ္ဓိဗလံ ပညာဗလဉ္စ ဧဒိသံ, ဗုဒ္ဓဗလံ လောကဟိတဿ ဧဒိသံ.

“天人众等皆不知：此佛、此人中至尊，是如此模样；其神通力与智慧力，是如此模样；此利世者之佛力，也是如此模样。

၅.

5.

‘‘ဟန္ဒာဟံ ဒဿယိဿာမိ, ဗုဒ္ဓဗလမနုတ္တရံ;

စင်္ကမံ မာပယိဿာမိ, နဘေ ရတနမဏ္ဍိတ’’န္တိ.

“那么，我将展示无上的佛力；我将在空中化现一座由珍宝庄严的经行道。”

တတ္ထ န ဟေတေ ဇာနန္တီတိ န ဟိ ဧတေ ဇာနန္တိ. န-ကာရော ပဋိသေဓတ္ထော. ဟိ-ကာရော ကာရဏတ္ထေ နိပါတော. ယသ္မာ ပနေတေ မမ ဉာတိအာဒယော ဒေဝမနုဿာ မယာ ဗုဒ္ဓဗလေ စ ဣဒ္ဓိဗလေ စ အနာဝိကတေ န ဇာနန္တိ ‘‘ဧဒိသော ဗုဒ္ဓေါ, ဧဒိသံ ဣဒ္ဓိဗလ’’န္တိ, တသ္မာ အဟံ မမ ဗုဒ္ဓဗလဉ္စ ဣဒ္ဓိဗလဉ္စ ဒဿေယျန္တိ အတ္ထော. သဒေဝမာနုသာတိ ဧတ္ထ ဒေဝါတိ ဥပပတ္တိဒေဝါ အဓိပ္ပေတာ. သဟ ဒေဝေဟီတိ သဒေဝါ. ကေ တေ? မာနုသာ, သဒေဝါ ဧဝ မာနုသာ သဒေဝမာနုသာ. အထ ဝါ ဒေဝေါတိ သမ္မုတိဒေဝေါ, သုဒ္ဓေါဒနော ရာဇာ အဓိပ္ပေတော. သဟ ဒေဝေန ရညာ သုဒ္ဓေါဒနေနာတိ သဒေဝါ. မာနုသာတိ ဉာတိမာနုသာ, သဒေဝါ သသုဒ္ဓေါဒနာ မာနုသာ သဒေဝမာနုသာ သရာဇာနော ဝါ ဧတေ မမ ဉာတိမာနုသာ မမ ဗလံ န ဝိဇာနန္တီတိ အတ္ထော. သေသဒေဝါပိ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိယေဝ. သဗ္ဗေပိ ဒေဝါ ဒေဝနဋ္ဌေန ‘‘ဒေဝါ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ဒေဝနံ နာမ ဓာတုအတ္ထော ကီဠာဒိ. အထ ဝါ ဒေဝါ စ မာနုသာ စ ဒေဝမာနုသာ, သဟ ဒေဝမာနုသေဟိ သဒေဝမာနုသာ. ကေ တေ? လောကာတိ ဝစနသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဗုဒ္ဓေါတိ စတုသစ္စဓမ္မေ ဗုဒ္ဓေါ အနုဗုဒ္ဓေါတိ ဗုဒ္ဓေါ. ယထာဟ –

此处“na hete jānantīti”即“na hi ete jānanti”（他们确实不知）。“na”字表否定。“hi”字是表原因的不变词。因为我的这些亲族等天人，在我未显现佛力与神通力时，不知“佛陀是如此，神通力是如此”，因此我将显示我的佛力与神通力，此为其义。“sadevamānusā”（含天人）中，“deva”（天）意指“upapattideva”（化生天）。“saha devehi”（与诸天一起）即是“sadevā”（含天）。他们是谁？是人。与天在一起的人，即是“sadevamānusā”（含天人）。又或者，“deva”（天）意指“sammutideva”（世俗天），即净饭王（Suddhodano rājā）。“saha devena raññā suddhodanenāti”（与天王净饭王一起）即是“sadevā”（含天）。“mānusā”（人）是指亲族之人。与天（即净饭王）在一起的亲族之人，即是“sadevamānusā”（含天人）；或者说，这些我的亲族之人连同国王，不了知我的力量，此为其义。其余诸天亦皆摄入。所有诸天，因有“devana”（嬉戏）之义，故称“devā”（天）。“div”词根的含义是嬉戏等。又或者，“devā ca mānusā ca”（天与人）即是“devamānusā”（天人），“saha devamānusehi”（与天人在一起）即是“sadevamanussā”（含天人）。他们是谁？应知此处省略了“lokā”（世间）一词。“Buddha”（佛陀）是指于四圣谛法已觉悟、已随觉悟者，故称佛陀。如所说：

‘‘အဘိညေယျံ အဘိညာတံ, ဘာဝေတဗ္ဗဉ္စ ဘာဝိတံ;

ပဟာတဗ္ဗံ ပဟီနံ မေ, တသ္မာ ဗုဒ္ဓေါသ္မိ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ. (မ. နိ. ၂.၃၉၉;

သု. နိ. ၅၆၃);

“应遍知者我已遍知，应修习者我已修习；应断除者我已断除，婆罗门！是故我为佛陀。”

ဣဓ ပန ကတ္တုကာရကေ ဗုဒ္ဓသဒ္ဒသိဒ္ဓိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. အဓိဂတဝိသေသေဟိ ဒေဝမနုဿေဟိ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝတ သော ဘဂဝါ’’တိ ဧဝံ ဗုဒ္ဓတ္တာ ဉာတတ္တာ ဗုဒ္ဓေါ. ဣဓ ကမ္မကာရကေ ဗုဒ္ဓသဒ္ဒသိဒ္ဓိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဗုဒ္ဓမဿ အတ္ထီတိ ဝါ ဗုဒ္ဓေါ, ဗုဒ္ဓဝန္တောတိ အတ္ထော. တံ သဗ္ဗံ သဒ္ဒသတ္ထာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကီဒိသကောတိ ကီဒိသော ကိံသရိက္ခကော ကိံသဒိသော ကိံဝဏ္ဏော ကိံသဏ္ဌာနော ဒီဃော ဝါ ရဿော ဝါတိ အတ္ထော.

在此，应从能动格（kattukāraka）的角度来理解“buddha”（佛陀）一词的成立。由于已证得殊胜的诸天与人如此了知：“彼世尊实是正等觉者”，以其已觉悟（buddhattā）与被了知（ñātattā），故称佛陀。在此，亦应从所动格（kammakāraka）的角度来理解“buddha”一词的成立。又或者，因其拥有觉悟（buddhaṃ），故称佛陀，此即“buddhavanta”（拥有觉悟者）之义。这一切都应根据语法学（saddasattha）来理解。“kīdisaka”（如何）是指：是怎样的？像什么？相似于什么？什么颜色？什么形状？是长是短？此为其义。

နရုတ္တမောတိ [Pg.40] နရာနံ နရေသု ဝါ ဥတ္တမော ပဝရော သေဋ္ဌောတိ နရုတ္တမော. ဣဒ္ဓိဗလန္တိ ဧတ္ထ ဣဇ္ဈနံ ဣဒ္ဓိ နိပ္ဖတ္တိအတ္ထေန ပဋိလာဘဋ္ဌေန စ ဣဒ္ဓိ. အထ ဝါ ဣဇ္ဈန္တိ တာယ သတ္တာ ဣဒ္ဓါ ဝုဒ္ဓါ ဥက္ကံသဂတာ ဟောန္တီတိ ဣဒ္ဓိ. သာ ပန ဒသဝိဓာ ဟောတိ. ယထာဟ –

“人中至上”(Naruttama)，即于诸人中为最上(uttama)、最胜(pavaro)、最妙(seṭṭha)者，故名人中至上。于此“神变力”(iddhibala)中，“成就”(ijjhana)即是神变(iddhi)；由圆满成就(nipphatti)义及获得(paṭilābha)义，故为神变。又或者，有情因此而“成功”(ijjhanti)，成为“昌盛”(iddhā)、“增长”(vuddhā)、“达于卓越”(ukkaṃsagatā)者，故名神变。此神变有十种。如所说：

‘‘ဣဒ္ဓိယောတိ ဒသ ဣဒ္ဓိယော. ကတမာ ဒသ? အဓိဋ္ဌာနာ ဣဒ္ဓိ, ဝိကုဗ္ဗနာ ဣဒ္ဓိ, မနောမယာ ဣဒ္ဓိ, ဉာဏဝိပ္ဖာရာ ဣဒ္ဓိ, သမာဓိဝိပ္ဖာရာ ဣဒ္ဓိ, အရိယာ ဣဒ္ဓိ, ကမ္မဝိပါကဇာ ဣဒ္ဓိ, ပုညဝတော ဣဒ္ဓိ, ဝိဇ္ဇာမယာ ဣဒ္ဓိ, တတ္ထ တတ္ထ သမ္မာပယောဂပစ္စယာ ဣဇ္ဈနဋ္ဌေန ဣဒ္ဓီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၃.၁၀).

“‘诸神变’(Iddhiyo)，即十种神变。是哪十种？决意神变(adhiṭṭhānā iddhi)、变化神变(vikubbanā iddhi)、意生神变(manomayā iddhi)、智遍满神变(ñāṇavipphārā iddhi)、定遍满神变(samādhivipphārā iddhi)、圣神变(ariyā iddhi)、业报生神变(kammavipākajā iddhi)、福德者神变(puññavato iddhi)、明所成神变(vijjāmayā iddhi)，以及于彼彼处由正勤为缘依成就义之神变。”

တာသံ ဣဒံ နာနတ္တံ – ပကတိယာ ဧကော ဗဟုကံ အာဝဇ္ဇေတိ, သတံ ဝါ သဟဿံ ဝါ အာဝဇ္ဇိတွာ ဉာဏေန အဓိဋ္ဌာတိ ‘‘ဗဟုကော ဟောမီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၃.၁၀) ဧဝံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿိတာ ဣဒ္ဓိ အဓိဋ္ဌာနဝသေန နိပ္ဖန္နတ္တာ အဓိဋ္ဌာနာ ဣဒ္ဓိ နာမ. တဿာယမတ္ထော – အဘိညာပါဒကံ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ တတော ဝုဋ္ဌာယ သစေ သတံ ဣစ္ဆတိ ‘‘သတံ ဟောမိ, သတံ ဟောမီ’’တိ ကာမာဝစရပရိကမ္မစိတ္တေဟိ ပရိကမ္မံ ကတွာ ပုန အဘိညာပါဒကံ ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ တတော ဝုဋ္ဌာယ ပုန အာဝဇ္ဇိတွာ အဓိဋ္ဌာတိ, အဓိဋ္ဌာနစိတ္တေန သဟေဝ သတံ ဟောတိ. သဟဿာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

此等神变之差别如下：“本为一，而作意为多；或作意为百、为千后，以智决意：‘我成多身’。”如是分别开示之神变，由决意力(adhiṭṭhānavasena)而成，故名“决意神变”(adhiṭṭhānā iddhi)。其义为：入神变基础之第四禅(abhiññāpādaka catutthajjhāna)，从彼出定后，若欲成百身，则以欲界预备心(kāmāvacaraparikammacitta)作“我成百身”之准备，复入神变基础禅，从彼出定后，再次作意而决意。与决意心(adhiṭṭhānacitta)俱时，即成百身。于千身等，理亦如是。

တတ္ထ ပါဒကဇ္ဈာနစိတ္တံ နိမိတ္တာရမ္မဏံ ပရိကမ္မစိတ္တာနိ သတာရမ္မဏာနိ ဝါ သဟဿာဒီသု အညတရာရမ္မဏာနိ ဝါ, တာနိ စ ခေါ ဝဏ္ဏဝသေန, နော ပဏ္ဏတ္တိဝသေန. အဓိဋ္ဌာနစိတ္တမ္ပိ သတာရမ္မဏမေဝ, တံ ပန အပ္ပနာစိတ္တံ ဝိယ ဂေါတြဘုအနန္တရမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ရူပါဝစရစတုတ္ထဈာနိကံ. သော ပန ပကတိဝဏ္ဏံ ဝိဇဟိတွာ ကုမာရဝဏ္ဏံ ဝါ ဒဿေတိ နာဂဝဏ္ဏံ ဝါ ဒဿေတိ. သုပဏ္ဏဝဏ္ဏံ ဝါ…ပေ… ဝိဝိဓမ္ပိ သေနာဗျူဟံ ဝါ ဒဿေတီတိ (ပဋိ. မ. ၃.၁၃) ဧဝံ အာဂတာ ဣဒ္ဓိ ပကတိဝဏ္ဏဝိဇဟနဝိကာရဝသေန ပဝတ္တတ္တာ ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိ နာမ.

于此，足处禅心以相为所缘；遍作心则以百为所缘，或于千等中以其一为所缘。而彼等所缘，是依形色之力，非依假名之力。决意心亦仅以百为所缘，然彼心如安止心，仅于种姓之后生起，属色界第四禅。彼舍弃自然之形色，或示现童子之形色，或示现龙之形色，或示现金翅鸟之形色……乃至示现种种军队之列。如是而来之神变，以其舍弃、变异自然形色而行，故名“变化神变”。

‘‘ဣဓ ဘိက္ခု ဣမမှာ ကာယာ အညံ ကာယံ အဘိနိမ္မိနာတိ ရူပိံ မနောမယံ သဗ္ဗင်္ဂပစ္စင်္ဂိံ အဟီနိန္ဒြိယ’’န္တိ (ပဋိ. မ. ၃.၁၄) ဣမိနာ နယေန အာဂတာ ဣဒ္ဓိ သရီရဿေဝ အဗ္ဘန္တရေ အညဿ မနောမယဿ သရီရဿ နိပ္ဖတ္တိဝသေန ပဝတ္တတ္တာ မနောမယိဒ္ဓိ နာမ.

“于此，比丘从此身化作另一身，有色、意所成、具足一切大小肢分、诸根无缺。”依此理而来之神变，以其仅于身体内部，生成另一意所成身而行，故名‘意所成神变’。

ဉာဏုပ္ပတ္တိတော ပုဗ္ဗေ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ တင်္ခဏေ ဝါ တေန အတ္တဘာဝေန ပဋိလဘိတဗ္ဗအရဟတ္တဉာဏာနုဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တော ဝိသေသော [Pg.41] ဉာဏဝိပ္ဖာရော ဣဒ္ဓိ နာမ. အာယသ္မတော ဗာကုလဿ စ အာယသ္မတော သံကိစ္စဿ စ ဉာဏဝိပ္ဖာရာ ဣဒ္ဓိ, တေသံ ဝတ္ထု စေတ္ထ ကထေတဗ္ဗံ (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၂၂၆).

于智生起之前、或后、或其刹那，以彼自体应得之阿罗汉智的威力所成之殊胜，名为“智遍满神变”。具寿薄拘罗(Bākula)与具寿僧吉ચ્စ(Saṃkicca)即具此智遍满神变，彼等之事当于此处述说。

သမာဓိတော ပုဗ္ဗေ ဝါ ပစ္ဆာ ဝါ တင်္ခဏေ ဝါ သမထာနုဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တော ဝိသေသော သမာဓိဝိပ္ဖာရာ ဣဒ္ဓိ နာမ. အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ သမာဓိဝိပ္ဖာရာ ဣဒ္ဓိ (ဥဒါ. ၃၄), အာယသ္မတော သဉ္ဇီဝဿ သမာဓိဝိပ္ဖာရာ ဣဒ္ဓိ (မ. နိ. ၁.၅၀၇), အာယသ္မတော ခါဏုကောဏ္ဍညဿ သမာဓိဝိပ္ဖာရာ ဣဒ္ဓိ (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၁.ခါဏုကောဏ္ဍညတ္ထေရဝတ္ထု), ဥတ္တရာယ ဥပါသိကာယ သမာဓိဝိပ္ဖာရာ ဣဒ္ဓိ (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၂.ဥတ္တရာဥပါသိကာဝတ္ထု; အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၂၆၂), သာမာဝတိယာ ဥပါသိကာယ သမာဓိဝိပ္ဖာရာ ဣဒ္ဓီတိ (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၁.သာမာဝတီဝတ္ထု; အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၂၆၀-၂၆၁) တေသံ ဝတ္ထူနေတ္ထ ကထေတဗ္ဗာနိ, ဂန္ထဝိတ္ထာရဒေါသပရိဟာရတ္ထံ ပန မယာ န ဝိတ္ထာရိတာနိ.

由定，于其前、或后、或彼刹那，以止的威力所产生的殊胜，名为定遍满神通(samādhivipphārā-iddhi)。具寿舍利弗的定遍满神通（《自说》34），具寿僧耆婆(Sañjīva)的定遍满神通（《中部》1.507），具寿株憍陈如(Khāṇukoṇḍañña)的定遍满神通（《法句经注》1.株憍陈如长老的故事），优婆夷郁多罗(Uttarā)的定遍满神通（《法句经注》2.优婆夷郁多罗的故事；《增支部注》1.1.262），优婆夷萨玛瓦蒂的定遍满神通（《法句经注》1.萨玛瓦蒂的故事；《增支部注》1.1.260-261）——他们的故事当于此处述说，然为免文繁之过，我未详述。

ကတမာ အရိယာ ဣဒ္ဓိ? ဣဓ ဘိက္ခု သစေ အာကင်္ခတိ ‘‘ပဋိက္ကူလေ အပ္ပဋိက္ကူလသညီ ဝိဟရေယျ’’န္တိ အပ္ပဋိက္ကူလသညီ တတ္ထ ဝိဟရတိ, သစေ အာကင်္ခတိ ‘‘အပ္ပဋိက္ကူလေ ပဋိက္ကူလသညီ ဝိဟရေယျ’’န္တိ ပဋိက္ကူလသညီ တတ္ထ ဝိဟရတိ…ပေ… ဥပေက္ခကော တတ္ထ ဝိဟရတိ သတော သမ္ပဇာနောတိ (ပဋိ. မ. ၃.၁၇). အယဉှိ စေတောဝသိပ္ပတ္တာနံ အရိယာနံယေဝ သမ္ဘဝတော အရိယာ ဣဒ္ဓိ နာမ.

何为圣神通(ariyā-iddhi)？在此，比丘若意欲：“于可厌者，我当住于不可厌想”，即于彼住于不可厌想；若意欲：“于不可厌者，我当住于可厌想”，即于彼住于可厌想……乃至……于彼，舍而住，具念、正知。（《无碍解道》3.17）此神通唯有已得心自在的圣者方能成就，故名圣神通。

ကတမာ ကမ္မဝိပါကဇာ ဣဒ္ဓိ? သဗ္ဗေသံ ပက္ခီနံ သဗ္ဗေသံ ဒေဝါနံ ပဌမကပ္ပိကာနံ မနုဿာနံ ဧကစ္စာနဉ္စ ဝိနိပါတိကာနံ ဝေဟာသဂမနာဒိကာ ကမ္မဝိပါကဇာ ဣဒ္ဓိ နာမ. ကတမာ ပုညဝတော ဣဒ္ဓိ? ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ ဝေဟာသံ ဂစ္ဆတိ သဒ္ဓိံ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ. ဇဋိလကဿ ဂဟပတိဿ အသီတိဟတ္ထော သုဝဏ္ဏပဗ္ဗတော နိဗ္ဗတ္တိ. အယံ ပုညဝတော ဣဒ္ဓိ နာမ. ဃောသကဿ ဂဟပတိနော (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၁.ကုမ္ဘဃောသကသေဋ္ဌိဝတ္ထု) သတ္တသု ဌာနေသု မာရဏတ္ထာယ ဥပက္ကမေ ကတေပိ အရောဂဘာဝေါ ပုညဝတော ဣဒ္ဓိ. မေဏ္ဍကသေဋ္ဌိဿ (ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၂.မေဏ္ဍကသေဋ္ဌိဝတ္ထု) အဋ္ဌကရီသမတ္တေ ပဒေသေ သတ္တရတနမယာနံ မေဏ္ဍကာနံ ပါတုဘာဝေါ ပုညဝတော ဣဒ္ဓိ.

何为业异熟所成神变？一切鸟、一切天神、劫初之人，以及某些堕恶趣者，其飞行等能力，名为业异熟所成神变。何为具福者神变？转轮王与四种兵一同于空中行；居士阇知罗(Jaṭilaka)出现八十肘高的金山。此名为具福者神变。长者寇萨咖(Ghosaka)（《法句经注》1.Kumbhaghosaka长者事）虽于七处被人谋害，却能安然无恙，是为具福者神变。长者文荼迦(Meṇḍaka)（《法句经注》2.Meṇḍaka长者事)于八格利沙(karīsa)大的地方，出现七宝所成的羊，是为具福者神变。

ကတမာ ဝိဇ္ဇာမယာ ဣဒ္ဓိ? ဝိဇ္ဇာဓရာ ဝိဇ္ဇံ ပရိဇပ္ပိတွာ ဝေဟာသံ ဂစ္ဆန္တိ, အာကာသေ အန္တလိက္ခေ ဟတ္ထိမ္ပိ ဒဿေန္တိ…ပေ… ဝိဝိဓမ္ပိ သေနာဗျူဟံ ဒဿေန္တီတိ (ပဋိ. မ. ၃.၁၈). အာဒိနယပ္ပဝတ္တာ ဝိဇ္ဇာမယာ ဣဒ္ဓိ နာမ. တံ တံ ကမ္မံ ကတွာ နိဗ္ဗတ္တော [Pg.42] ဝိသေသော ‘သမ္မာပယောဂပစ္စယာ ဣဇ္ဈနဋ္ဌေန ဣဒ္ဓီ’တိ အယံ တတ္ထ တတ္ထ သမ္မာပယောဂပစ္စယာ ဣဇ္ဈနဋ္ဌေန ဣဒ္ဓိ နာမ. ဣမိဿာ ဒသဝိဓာယ ဣဒ္ဓိယာ ဗလံ ဣဒ္ဓိဗလံ နာမ, ဣဒံ မယှံ ဣဒ္ဓိဗလံ န ဇာနန္တီတိ အတ္ထော (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၃၇၅ အာဒယော).

何为明所成神变？持明者念诵明咒后，能行于虚空，于空中显现大象……乃至……显现种种军阵。（《无碍解道》3.18）依此等方法所成，名为明所成神变。行种种业后所生的殊胜法，即是“由正加行缘而成遂义，故为神变”。此即各处所说由正加行缘而成遂义的神变。此十种神变之力，名为神变力，其义为‘彼等不知我的神变力’。（《清净道论》2.375等）

ပညာဗလန္တိ သဗ္ဗလောကိယလောကုတ္တရဂုဏဝိသေသဒါယကံ အရဟတ္တမဂ္ဂပညာဗလံ အဓိပ္ပေတံ, တမ္ပိ ဧတေ န ဇာနန္တိ. ကေစိ ‘‘ဆန္နံ အသာဓာရဏဉာဏာနမေတံ အဓိဝစနံ ပညာဗလ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ဗုဒ္ဓဗလန္တိ ဧတ္ထ ဗုဒ္ဓဗလံ နာမ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေါ, ဒသဗလဉာဏာနိ ဝါ. တတ္ထ ဒသဗလဉာဏာနိ နာမ ဌာနာဋ္ဌာနဉာဏံ, အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နကမ္မဝိပါကဇာနနဉာဏံ, သဗ္ဗတ္ထဂါမိနိပဋိပဒါဉာဏံ, အနေကဓာတုနာနာဓာတုလောကဇာနနဉာဏံ, နာနာဓိမုတ္တိကဉာဏံ, အာသယာနုသယဉာဏံ, ဈာနဝိမောက္ခသမာဓိသမာပတ္တီနံ သံကိလေသဝေါဒါနဝုဋ္ဌာနေသု ယထာဘူတဉာဏံ, ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏံ, စုတူပပါတဉာဏံ, အာသဝက္ခယဉာဏန္တိ ဣမာနိ ဒသ. ဣမေသံ ဒသန္နံ ဉာဏာနံ အဓိဝစနံ ဗုဒ္ဓဗလန္တိ. ဧဒိသန္တိ ဤဒိသံ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော.

慧力，意指能赋予一切世间与出世间殊胜功德的阿罗汉道慧力，而他们对此并不了知。有些人说：“慧力，这是六种不共智的同义词。”此处的佛力是指佛陀的威力，或十力智。其中，十力智是指：处非处智、过去未来现在业报智、一切趣行道智、种种界种种世间智、种种解脱智、意乐随眠智、禅那、解脱、三摩地、等至之杂染、清净、出起如实智、宿住随念智、死生智、漏尽智这十种。这十种智的同义词即是佛力。“如此”（Edisaṃ）即“像这样”（īdisaṃ），或者这本身就是一种读法。

ဟန္ဒာတိ ဝဝဿဂ္ဂတ္ထေ နိပါတော. အဟန္တိ အတ္တာနံ နိဒ္ဒိသတိ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယသ္မာ ပနေတေ မမ ဉာတကာ ဗုဒ္ဓဗလံ ဝါ ဗုဒ္ဓဂုဏေ ဝါ န ဇာနန္တိ, ကေဝလံ အတ္တနော မောဃဇိဏ္ဏဘာဝံ နိဿာယ မာနဝသေန သဗ္ဗလောကဇေဋ္ဌသေဋ္ဌံ မံ န ဝန္ဒန္တိ. တသ္မာ တေသံ မာနကေတု အတ္ထိ, တံ ဘဉ္ဇိတွာ ဝန္ဒနတ္ထံ ဗုဒ္ဓဗလံ ဒဿေယျန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒဿယိဿာမီတိ ဒဿေယျံ. ‘‘ဒဿေဿာမီ’’တိ စ ပါဌော, သောယေဝတ္ထော. ဗုဒ္ဓဗလန္တိ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝံ, ဗုဒ္ဓဉာဏဝိသေသံ ဝါ. အနုတ္တရန္တိ နိရုတ္တရံ. စင်္ကမန္တိ စင်္ကမိတဗ္ဗဋ္ဌာနံ ဝုစ္စတိ. မာပယိဿာမီတိ မာပေယျံ. ‘‘စင်္ကမနံ မာပေဿာမီ’’တိ စ ပါဌော, သောယေဝတ္ထော. နဘေတိ အာကာသေ. သဗ္ဗရတနမဏ္ဍိတန္တိ သဗ္ဗေဟိ ရတိဇနနဋ္ဌေန ရတနေဟိ မုတ္တာ-မဏိ-ဝေဠုရိယ-သင်္ခ-သိလာ-ပဝါဠ-ရဇတ-သုဝဏ္ဏ-မသာရဂလ္လ-လောဟိတင်္ကေဟိ ဒသဟိ ဒသဟိ မဏ္ဍိတော အလင်္ကတော သဗ္ဗရတနမဏ္ဍိတော, တံ သဗ္ဗရတနမဏ္ဍိတံ. ‘‘နဘေ ရတနမဏ္ဍိတ’’န္တိ ပဌန္တိ ကေစိ.

“来吧”（Handa）是用于表达决意的虚词。“我”（Ahaṃ）是指自己。此话何意？因为我的这些亲族不了知佛力或佛陀的功德，仅因自己空自年老，凭着我慢，不礼敬身为一切世间最上最胜的我。因此，为了摧破他们我慢之幢（mānaketu）并使他们礼敬，我应示现佛力。此即所说之义。“我将示现”（Dassayissāmi）即“我应示现”（dasseyyaṃ）。“Dassessāmī”也是一种读法，其义相同。佛力，指佛陀的威力，或佛陀的殊胜智慧。“无上”（Anuttara）即“无可超越”（niruttara）。“经行处”（Caṅkama）指应当经行的地方。“我将化作”（Māpayissāmi）即“我应化作”（māpeyyaṃ）。“我将化作经行处”（Caṅkamanaṃ māpessāmi）也是一种读法，其义相同。“在虚空中”（Nabhe）即在天空（ākāse）。“众宝庄严”（Sabbaratanamaṇḍita）指由一切能生喜悦的宝物——珍珠、摩尼、琉璃、螺贝、水晶、珊瑚、白银、黄金、祖母绿、红宝石这十种宝物所装饰、庄严。此即“众宝庄严”。有些人读作“虚空中的珍宝庄严”（Nabhe ratanamaṇḍita）。

အထေဝံ ဘဂဝတာ စိန္တိတမတ္တေ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဝါသိနော ဘုမ္မာဒယော ဒေဝါ ပမုဒိတဟဒယာ သာဓုကာရမဒံသု. တမတ္ထံ ပကာသေန္တေဟိ သင်္ဂီတိကာရကေဟိ –

于是，世尊刚一思惟，居住在十千世界体系中的地居天等诸天，心生欢喜，发出了“善哉”之声。为了阐明此义，结集者们说：

၆.

6.

‘‘ဘုမ္မာ [Pg.43] မဟာရာဇိကာ တာဝတိံသာ, ယာမာ စ ဒေဝါ တုသိတာ စ နိမ္မိတာ;

ပရနိမ္မိတာ ယေပိ စ ဗြဟ္မကာယိကာ, အာနန္ဒိတာ ဝိပုလမကံသု ဃောသ’’န္တိ. –

“地居天、四大王天、忉利天，夜摩天、兜率天与化乐天，他化自在天及梵众天，皆心生欢喜，发出巨大声。”

အာဒိဂါထာယော ဌပိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

应当知道这些是最初安立的偈颂。

တတ္ထ ဘုမ္မာတိ ဘုမ္မဋ္ဌာ, ပါသာဏပဗ္ဗတဝနရုက္ခာဒီသု ဌိတာ. မဟာရာဇိကာတိ မဟာရာဇပက္ခိကာ. ဘုမ္မဋ္ဌာနံ ဒေဝတာနံ သဒ္ဒံ သုတွာ အာကာသဋ္ဌကဒေဝတာ, တတော အဗ္ဘဝလာဟကာ ဒေဝတာ, တတော ဥဏှဝလာဟကာ ဒေဝတာ, တတော သီတဝလာဟကာ ဒေဝတာ, တတော ဝဿဝလာဟကာ ဒေဝတာ, တတော ဝါတဝလာဟကာ ဒေဝတာ, တတော စတ္တာရော မဟာရာဇာနော, တတော တာဝတိံသာ, တတော ယာမာ, တတော တုသိတာ, တတော နိမ္မာနရတီ, တတော ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီ, တတော ဗြဟ္မကာယိကာ, တတော ဗြဟ္မပုရောဟိတာ, တတော မဟာဗြဟ္မာနော, တတော ပရိတ္တာဘာ, တတော အပ္ပမာဏာဘာ, တတော အာဘဿရာ, တတော ပရိတ္တသုဘာ, တတော အပ္ပမာဏသုဘာ, တတော သုဘကိဏှာ, တတော ဝေဟပ္ဖလာ, တတော အဝိဟာ, တတော အတပ္ပာ, တတော သုဒဿာ, တတော သုဒဿီ, တတော အကနိဋ္ဌာ ဒေဝတာ သဒ္ဒံ သုတွာ မဟန္တံ သဒ္ဒံ အကံသု. အသညိနော စ အရူပါဝစရသတ္တေ စ ဌပေတွာ သောတာယတနပဝတ္တိဋ္ဌာနေ သဗ္ဗေ ဒေဝမနုဿနာဂါဒယော ပီတိဝသံ ဂတဟဒယာ ဥက္ကုဋ္ဌိသဒ္ဒမကံသူတိ အတ္ထော. အာနန္ဒိတာတိ ပမုဒိတဟဒယာ, သဉ္ဇာတပီတိသောမနဿာ ဟုတွာတိ အတ္ထော. ဝိပုလန္တိ ပုထုလံ.

此中，“地居”(Bhummā)指地居天神，即住于岩石、山岳、森林、树木等处者。“四大王天”(Mahārājikā)指隶属于四大天王者。地居天神之声被听闻后，空居天神、云天、热云天、冷云天(sītavalāhakā)、雨云天、风云天，其次四大王天、忉利天、夜摩天、兜率天、化乐天(nimmānaratī)、他化自在天，其次梵众天、梵辅天、大梵天，其次少光天、无量光天、光音天，其次少净天、无量净天、遍净天(subhakiṇhā)，其次广果天(vehapphala)，其次无烦天、无热天、善见天(sudassā)、善现天(sudassī)，其次色究竟天(akaniṭṭhā)的天神们，皆辗转听闻，发出了巨大的声响。其义为：除去无想有情与无色界有情，于一切耳根生起之处，所有天、人、龙等，皆心生大喜，发出了欢呼声。“欢喜”(Ānanditā)义为心中喜悦，即生起喜悦与欣悦。“广大”(Vipulaṃ)即广阔(puthulaṃ)。

အထ သတ္ထာ စိန္တိတသမနန္တရမေဝ ဩဒါတကသိဏသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ – ‘‘ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု အာလောကော ဟောတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ. တေန အဓိဋ္ဌာနစိတ္တေန သဟေဝ အာလောကော အဟောသိ ပထဝိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အကနိဋ္ဌဘဝနာ. တေန ဝုတ္တံ –

于是，世尊刚一思惟完毕，便入白遍处等至(odātakasiṇasamāpatti)，并决意道：“愿光明遍于十千世界！”与此决意心一同，光明便已出现，从大地一直上达色究竟天(akaniṭṭha)界。因此经中说：

၇.

7.

‘‘ဩဘာသိတာ စ ပထဝီ သဒေဝကာ, ပုထူ စ လောကန္တရိကာ အသံဝုတာ;

တမော စ တိဗ္ဗော ဝိဟတော တဒါ အဟု, ဒိသွာန အစ္ဆေရကံ ပါဋိဟီရ’’န္တိ.

“大地与诸天界皆被照亮，广阔的世间隙亦无遮蔽；浓厚的黑暗当时被驱散，得见此稀有神变。”

တတ္ထ [Pg.44] ဩဘာသိတာတိ ပကာသိတာ. ပထဝီတိ ဧတ္ထာယံ ပထဝီ စတုဗ္ဗိဓာ – ကက္ခဠပထဝီ, သသမ္ဘာရပထဝီ, နိမိတ္တပထဝီ, သမ္မုတိပထဝီတိ. တာသု ‘‘ကတမာ စာဝုသော, အဇ္ဈတ္တိကာ ပထဝီဓာတု? ယံ အဇ္ဈတ္တံ ပစ္စတ္တံ ကက္ခဠံ ခရိဂတ’’န္တိအာဒီသု (ဝိဘ. ၁၇၃) ဝုတ္တာ အယံ ကက္ခဠပထဝီ နာမ. ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု ပထဝိံ ခဏေယျ ဝါ ခဏာပေယျ ဝါ’’တိအာဒီသု (ပါစိ. ၈၅) ဝုတ္တာ သသမ္ဘာရပထဝီ, ယေ စ ကေသာဒယော ဝီသတိ ကောဋ္ဌာသာ, အယောလောဟာဒယော စ ဗာဟိရာ; သာပိ ဝဏ္ဏာဒီဟိ သမ္ဘာရေဟိ သဒ္ဓိံ ပထဝီတိ သသမ္ဘာရပထဝီ နာမ. ‘‘ပထဝီကသိဏမေကော သဉ္ဇာနာတီ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၃၆၀) နိမိတ္တပထဝီ ‘‘အာရမ္မဏပထဝီ’’တိပိ ဝုစ္စတိ. ပထဝီကသိဏဈာနလာဘီ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တော အာဂမနဝသေန ‘‘ပထဝီဒေဝေါ’’တိ နာမံ လဘတိ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘အာပေါ စ ဒေဝါ ပထဝီ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၄၀) အယံ သမ္မုတိပထဝီ, ပညတ္တိပထဝီ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣဓ ပန သသမ္ဘာရပထဝီ အဓိပ္ပေတာ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂ ပထဝီဝါရဝဏ္ဏနာ).

在此，“照耀”(obhāsitā)是指“显现”(pakāsitā)。“地”(pathavī)在此有四种：坚硬地(kakkhaḷapathavī)、和合地(sasambhārapathavī)、相地(nimittapathavī)与世俗地(sammutipathavī)。其中，如“贤友，什么是内在的地界？即内在自身坚硬粗糙之物”等(《分别论》173)所说，此即名为坚硬地。如“若有比丘自己掘地或教人掘地”等(《波逸提》85)中所说的地，以及头发等二十种身体部分，和铁等外部物质，皆是和合地；此地与颜色等组成部分(sambhāra)俱在，故名为和合地(sasambhārapathavī)。如“有人了知地遍”等(《长部》3.360)所说的相地，也称为“所缘地”(ārammaṇapathavī)。获得地遍禅定者转生天界后，依其来处而得“地天”(pathavīdevo)之名。如经所说：“水天与地天”等(《长部》2.340)，此即世俗地，当知亦名施设地(paññattipathavī)。在此，意指和合地(《中部》注疏1.2地品释义)。

သဒေဝကာတိ သဒေဝလောကာ. ‘‘သဒေဝတာ’’တိပိ ပါဌော အတ္ထိ စေ သုန္ဒရတရံ, သဒေဝကော မနုဿလောကော ဩဘာသိတောတိ အတ္ထော. ပုထူတိ ဗဟူ. လောကန္တရိကာတိ အသုရကာယနရကာနမေတံ အဓိဝစနံ, တာ ပန တိဏ္ဏံ စက္ကဝါဠာနံ အန္တရာ ဧကာ လောကန္တရိကာ ဟောတိ, တိဏ္ဏံ သကဋစက္ကာနံ အညမညံ အာဟစ္စ ဌိတာနံ မဇ္ဈေ ဩကာသော ဝိယ ဧကေကော လောကန္တရိကနိရယော, ပရိမာဏတော အဋ္ဌယောဇနသဟဿော ဟောတိ. အသံဝုတာတိ ဟေဋ္ဌာ အပ္ပတိဋ္ဌာ. တမော စာတိ အန္ဓကာရော. တိဗ္ဗောတိ ဗဟလော ဃနော. စန္ဒိမသူရိယာလောကာဘာဝတော နိစ္စန္ဓကာရောဝ ဟောတိ. ဝိဟတောတိ ဝိဒ္ဓသ္တော. တဒါတိ ယဒါ ပန ဘဂဝါ သတ္တေသု ကာရုညတံ ပဋိစ္စ ပါဋိဟာရိယကရဏတ္ထံ အာလောကံ ဖရိ, တဒါ သော တမော တိဗ္ဗော လောကန္တရိကာသု ဌိတော, ဝိဟတော ဝိဒ္ဓသ္တော အဟောသီတိ အတ္ထော.

“有天神者”(sadevakā)即有天神的世界(sadevalokā)。亦有“有天神者”(sadevatā)的读法，若如此则更优美，其义为“有天神的人间界被照亮”。“众多”(puthū)即诸多(bahū)。“世间隙”(lokantarikā)是无光地狱(asurakāyanaraka)的同义词，一个世间隙地狱位于三个轮围世界(cakkavāḷa)之间，每一个世间隙地狱就像三个互相接触放置的车轮中间的空隙，范围有八千由旬(yojana)。“无遮蔽”(asaṃvutā)即下方没有立足之处。“与黑暗”(tamo ca)即黑暗。“浓厚”(tibbo)即厚重、密集。由于没有日月之光，那里恒常黑暗。“被驱散”(vihato)即被摧毁。“当时”(tadā)的意思是：当世尊出于对众生的悲悯，为施行神变而遍布光明时，那时存在于世间隙中的浓厚黑暗就被驱散、摧毁了。

အစ္ဆေရကန္တိ အစ္ဆရာပဟရဏယောဂ္ဂံ, ဝိမှယဝသေန အင်္ဂုလီဟိ ပဟရဏယောဂ္ဂန္တိ အတ္ထော. ပါဋိဟီရန္တိ ပဋိပက္ခဟရဏတော ပါဋိဟီရံ. ပဋိဟရတိ သတ္တာနံ ဒိဋ္ဌိမာနောပဂတာနိ စိတ္တာနီတိ ဝါ ပါဋိဟီရံ, အပ္ပသန္နာနံ သတ္တာနံ ပသာဒံ ပဋိအာဟရတီတိ ဝါ ပါဋိဟီရံ. ‘‘ပါဋိဟေရ’’န္တိပိ ပါဌော, သောယေဝတ္ထော. ဧတ္ထ အာလောကဝိဓာနဝိသေသဿေတံ အဓိဝစနံ. ဒိသွာန အစ္ဆေရကံ [Pg.45] ပါဋိဟီရန္တိ ဧတ္ထ ဒေဝါ စ မနုဿာ စ လောကန္တရိကာသု နိဗ္ဗတ္တသတ္တာပိ စ တံ ဘဂဝတော ပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ ပရမပ္ပီတိသောမနဿံ အဂမံသူတိ ဣဒံ ဝစနံ အာဟရိတွာ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ဣတရထာ န ပုဗ္ဗေန ဝါ ပရံ, န ပရေန ဝါ ပုဗ္ဗံ ယုဇ္ဇတိ.

“稀有”(accheraka)是指因惊奇而值得弹指赞叹之意。“神变”(pāṭihīra)者，因其能破除对立面(paṭipakkha，即诸烦恼)。又，它能破除众生心中怀有的邪见与我慢，故为神变；或能为无信心的众生带回信心，故为神变。亦有“pāṭihera”的读法，意义相同。在此，这是对特殊光明显现的称谓。对于“见此稀有之神变”一句，应当补充以下文句来理解其义：“诸天、人类，以及生于世间隙的众生，见到世尊的此番神变，生起了无上的欢喜与愉悦。”否则，前后文便不相合。

ဣဒါနိ န ကေဝလံ မနုဿလောကေသုယေဝ အာလောကော အတ္ထိ, သဗ္ဗတ္ထ တိဝိဓေပိ သင်္ခါရသတ္တောကာသသင်္ခါတေ လောကေ အာလောကောယေဝါတိ ဒဿနတ္ထံ –

如今，为显示光明不仅存在于诸人类世界，而是遍在于被称为有为世间(saṅkhāraloka)、众生世间(sattaloka)与空间世间(okāsaloka)这三种世间中，故说：

၈.

8.

‘‘သဒေဝဂန္ဓဗ္ဗမနုဿရက္ခသေ,အာဘာ ဥဠာရာ ဝိပုလာ အဇာယထ;

ဣမသ္မိံ လောကေ ပရသ္မိဉ္စောဘယသ္မိံ,အဓော စ ဥဒ္ဓံ တိရိယဉ္စ ဝိတ္ထတ’’န္တိ. – အယံ ဂါထာ ဝုတ္တာ;

于天、乾闼婆、人、罗刹之世间，殊胜广大光明顿然生；于此世与他世，于此二者中，下方、上方及横向遍布。”——此偈颂已宣说；

တတ္ထ ဒေဝါတိ သမ္မုတိဒေဝါ ဥပပတ္တိဒေဝါ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါတိ သဗ္ဗေပိ ဒေဝါ ဣဓ သင်္ဂဟိတာ. ဒေဝါ စ ဂန္ဓဗ္ဗာ စ မနုဿာ စ ရက္ခသာ စ ဒေဝဂန္ဓဗ္ဗမနုဿရက္ခသာ. သဟ ဒေဝဂန္ဓဗ္ဗမနုဿရက္ခသေဟီတိ သဒေဝဂန္ဓဗ္ဗမနုဿရက္ခသော. ကော ပန သော? လောကော, တသ္မိံ သဒေဝဂန္ဓဗ္ဗမနုဿရက္ခသေ လောကေ. အာဘာတိ အာလောကော. ဥဠာရာတိ ဧတ္ထာယံ ဥဠာရ-သဒ္ဒေါ မဓုရသေဋ္ဌဝိပုလာဒီသု ဒိဿတိ. တထာ ဟေသ ‘‘ဥဠာရာနိ ခါဒနီယဘောဇနီယာနိ ခါဒန္တိ ဘုဉ္ဇန္တီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၆၆) မဓုရေ ဒိဿတိ. ‘‘ဥဠာရာယ ခေါ ပန ဘဝံ ဝစ္ဆာယနော ပသံသာယ သမဏံ ဂေါတမံ ပသံသတီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၈၈) သေဋ္ဌေ. ‘‘အတိက္ကမ္မ ဒေဝါနံ ဒေဝါနုဘာဝံ အပ္ပမာဏော ဥဠာရော ဩဘာသော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၂; မ. နိ. ၃.၂၀၁) ဝိပုလေ. သွာယံ ဣဓ သေဋ္ဌေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၁၄၂; ဝိ. ဝ. အဋ္ဌ. ၁). ဝိပုလာတိ အပ္ပမာဏာ. အဇာယထာတိ ဥပ္ပဇ္ဇိ ဥဒပါဒိ ပဝတ္တိတ္ထ. ဣမသ္မိံ လောကေ ပရသ္မိဉ္စာတိ ဣမသ္မိံ မနုဿလောကေ စ ပရသ္မိံ ဒေဝလောကေ စာတိ အတ္ထော. ဥဘယသ္မိန္တိ တဒုဘယသ္မိံ, အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါဒီသု ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဓော စာတိ အဝီစိအာဒီသု နိရယေသု. ဥဒ္ဓန္တိ ဘဝဂ္ဂတောပိ ဥဒ္ဓံ အဇဋာကာသေပိ. တိရိယဉ္စာတိ တိရိယတောပိ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု. ဝိတ္ထတန္တိ ဝိသဋံ. အန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ ဝုတ္တပ္ပကာရံ လောကဉ္စ ပဒေသဉ္စ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ အာဘာ [Pg.46] ပဝတ္တိတ္ထာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ တိရိယဉ္စ ဝိတ္ထတန္တိ တိရိယတော ဝိတ္ထတံ မဟန္တံ, အပ္ပမာဏံ ပဒေသံ အာဘာ ဖရိတွာ အဋ္ဌာသီတိ အတ္ထော.

此处所谓“天”，包括世俗天、生天、清净天，一切诸天都包括在这里。天与乾闼婆、人、罗刹，即天、乾闼婆、人、罗刹众。“与天、乾闼婆、人、罗刹众俱”，是为“与天俱”。那是什么呢？是世间，即在那与天、乾闼婆、人、罗刹众俱的世间中。“光明”，即是光辉。“殊胜”一词，在此处可见其有甘美、最上、广大等义。例如，“享用殊胜的嚼食与啖食”中表示甘美义；“尊者瓦恰亚那（Vacchāyano）以殊胜赞叹称赞沙门乔达摩”中表示最上义；“超越诸天威神，无量殊胜光明”中表示广大义。此处应当理解为最上义。“广大”是无量。“生起”，即是出现、产生、显现。“于此世他世”，意指在此人世间与彼天界。“于二者”，即指那两者，应如内外等词语般理解。“下方”，即指无间（Avīci）等诸地狱。“上方”，即指从有顶天（bhavagga）之上，乃至无碍虚空。“横遍”，即指横向遍布十千轮围世界。“普照”，即是遍布。意即光明破除黑暗后，遍照上述的世间与地区而生起。或者说，“横遍”是指横向广阔无量，光明遍布无量地区而住立。

အထ ဘဂဝါ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေသု အာလောကဖရဏံ ကတွာ အဘိညာပါဒကံ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ တတော ဝုဋ္ဌာယ အာဝဇ္ဇိတွာ အဓိဋ္ဌာနစိတ္တေန အာကာသမဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ တေသံ ဉာတီနံ သီသေသု ပါဒပံသုံ ဩကိရမာနော ဝိယ မဟတိယာ ဒေဝမနုဿပရိသာယ မဇ္ဈေ ယမကပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတိ. တံ ပန ပါဠိတော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗံ (ပဋိ. မ. ၁.၁၁၆) –

尔时，世尊于十千轮围世界遍布光明后，入于以神通为基础之第四禅那，从彼定起，作意后，以决意心升入虚空，犹如于彼等亲族之顶上遍撒足尘，于广大众天人集会中示现双神变（yamakapāṭihāriya）。此事则应如是依巴利圣典来了知（《无碍解道》1.116）——

‘‘ကတမံ တထာဂတဿ ယမကပါဋိဟီရေ ဉာဏံ? ဣဓ တထာဂတော ယမကပါဋိဟီရံ ကရောတိ အသာဓာရဏံ သာဝကေဟိ ဥပရိမကာယတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ, ဟေဋ္ဌိမကာယတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတိ. ဟေဋ္ဌိမကာယတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ, ဥပရိမကာယတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတိ…ပေ… ပုရတ္ထိမကာယတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ, ပစ္ဆိမကာယတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတိ. ပစ္ဆိမကာယတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ, ပုရတ္ထိမကာယတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတိ…ပေ… ဒက္ခိဏအက္ခိတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ, ဝါမအက္ခိတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတိ. ဝါမအက္ခိတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ, ဒက္ခိဏအက္ခိတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတိ…ပေ… ဒက္ခိဏကဏ္ဏသောတတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ, ဝါမကဏ္ဏသောတတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတိ. ဝါမကဏ္ဏသောတတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ, ဒက္ခိဏကဏ္ဏသောတတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတိ…ပေ… ဒက္ခိဏနာသိကာသောတတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ, ဝါမနာသိကာသောတတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတိ. ဝါမနာသိကာသောတတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ, ဒက္ခိဏနာသိကာသောတတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတိ…ပေ… ဒက္ခိဏအံသကူဋတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ, ဝါမအံသကူဋတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတိ. ဝါမအံသကူဋတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ, ဒက္ခိဏအံသကူဋတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတိ…ပေ… ဒက္ခိဏဟတ္ထတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ, ဝါမဟတ္ထတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတိ. ဝါမဟတ္ထတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ, ဒက္ခိဏဟတ္ထတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတိ…ပေ… ဒက္ခိဏပဿတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ, ဝါမပဿတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတိ. ဝါမပဿတော [Pg.47] အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ, ဒက္ခိဏပဿတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတိ…ပေ… ဒက္ခိဏပါဒတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ, ဝါမပါဒတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတိ. ဝါမပါဒတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ, ဒက္ခိဏပါဒတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတိ…ပေ… အင်္ဂုလင်္ဂုလေဟိ အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ, အင်္ဂုလန္တရိကာဟိ ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတိ. အင်္ဂုလန္တရိကာဟိ အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ, အင်္ဂုလင်္ဂုလေဟိ ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတိ…ပေ… ဧကေကလောမတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ, ဧကေကလောမတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတိ. လောမကူပတော လောမကူပတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ, လောမကူပတော လောမကူပတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတိ – ဆန္နံ ဝဏ္ဏာနံ နီလာနံ ပီတကာနံ လောဟိတကာနံ ဩဒါတာနံ မဉ္ဇိဋ္ဌာနံ ပဘဿရာနံ.

何为如来于双神变(yamakapāṭihīra)之智？于此，如来行诸声闻所不共之双神变：从上身出火聚，从下身出水流；从下身出火聚，从上身出水流……从前身出火聚，从后身出水流；从后身出火聚，从前身出水流……从右眼出火聚，从左眼出水流；从左眼出火聚，从右眼出水流……从右耳孔出火聚，从左耳孔出水流；从左耳孔出火聚，从右耳孔出水流……从右鼻孔出火聚，从左鼻孔出水流；从左鼻孔出火聚，从右鼻孔出水流……从右肩峰出火聚，从左肩峰出水流；从左肩峰出火聚，从右肩峰出水流……从右手出火聚，从左手出水流；从左手出火聚，从右手出水流……从右胁出火聚，从左胁出水流；从左胁出火聚，从右胁出水流……从右足出火聚，从左足出水流；从左足出火聚，从右足出水流……从诸指趾出火聚，从诸指趾间出水流；从诸指趾间出火聚，从诸指趾出水流……从一一毛出火聚，从一一毛出水流；从一一毛孔出火聚，从一一毛孔出水流——有六种色：青、黄、赤、白、绯红、光耀。

‘‘ဘဂဝါ စင်္ကမတိ, နိမ္မိတော တိဋ္ဌတိ ဝါ နိသီဒတိ ဝါ သေယျံ ဝါ ကပ္ပေတိ. ဘဂဝါ တိဋ္ဌတိ, နိမ္မိတော စင်္ကမတိ ဝါ နိသီဒတိ ဝါ သေယျံ ဝါ ကပ္ပေတိ. ဘဂဝါ နိသီဒတိ, နိမ္မိတော စင်္ကမတိ ဝါ တိဋ္ဌတိ ဝါ သေယျံ ဝါ ကပ္ပေတိ. ဘဂဝါ သေယျံ ကပ္ပေတိ, နိမ္မိတော စင်္ကမတိ ဝါ တိဋ္ဌတိ ဝါ နိသီဒတိ ဝါ. နိမ္မိတော စင်္ကမတိ, ဘဂဝါ တိဋ္ဌတိ ဝါ နိသီဒတိ ဝါ သေယျံ ဝါ ကပ္ပေတိ. နိမ္မိတော တိဋ္ဌတိ, ဘဂဝါ စင်္ကမတိ ဝါ နိသီဒတိ ဝါ သေယျံ ဝါ ကပ္ပေတိ. နိမ္မိတော နိသီဒတိ, ဘဂဝါ စင်္ကမတိ ဝါ တိဋ္ဌတိ ဝါ သေယျံ ဝါ ကပ္ပေတိ. နိမ္မိတော သေယျံ ကပ္ပေတိ, ဘဂဝါ စင်္ကမတိ ဝါ တိဋ္ဌတိ ဝါ နိသီဒတိ ဝါ, ဣဒံ တထာဂတဿ ယမကပါဋိဟီရေ ဉာဏန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ’’.

世尊经行，化身则立、或坐、或卧。世尊立，化身则经行、或坐、或卧。世尊坐，化身则经行、或立、或卧。世尊卧，化身则经行、或立、或坐。化身经行，世尊则立、或坐、或卧。化身立，世尊则经行、或坐、或卧。化身坐，世尊则经行、或立、或卧。化身卧，世尊则经行、或立、或坐。此应知为如来的双神变(yamakapāṭihīra)智。

တဿ ပန ဘဂဝတော တေဇောကသိဏသမာပတ္တိဝသေန ဥပရိမကာယတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ. အာပေါကသိဏသမာပတ္တိဝသေန ဟေဋ္ဌိမကာယတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတီတိ ပုန ဥဒကဓာရာယ ပဝတ္တဋ္ဌာနတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ, အဂ္ဂိက္ခန္ဓဿ ပဝတ္တဋ္ဌာနတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတီတိ ဒဿေတုံ, ‘‘ဟေဋ္ဌိမကာယတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဝတ္တတိ, ဥပရိမကာယတော ဥဒကဓာရာ ပဝတ္တတီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧသေဝ နယော သေသပဒေသုပိ. အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပနေတ္ထ ဥဒကဓာရာယ အသမ္မိဿောဝ အဟောသိ. တထာ ဥဒကဓာရာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓေန. ရသ္မီသု ပန ဒုတိယာ ဒုတိယာ ရသ္မိ ပုရိမာယ ပုရိမာယ ယမကာ ဝိယ ဧကက္ခဏေ ပဝတ္တတိ. ဒွိန္နဉ္စ စိတ္တာနံ ဧကက္ခဏေ ပဝတ္တိ နာမ [Pg.48] နတ္ထိ, ဗုဒ္ဓါနံ ပန ဘဝင်္ဂပရိဝါသဿ လဟုကတာယ ပဉ္စဟာကာရေဟိ စိဏ္ဏဝသိတာယ ဧတာ ရသ္မိယော ဧကက္ခဏေ ဝိယ ပဝတ္တန္တိ, တဿာ ပန ရသ္မိယာ အာဝဇ္ဇနပရိကမ္မာဓိဋ္ဌာနာနိ ဝိသုံယေဝ. နီလရသ္မိအတ္ထာယ ဟိ ဘဂဝါ နီလကသိဏံ သမာပဇ္ဇတိ. ပီတရသ္မိအာဒီနံ အတ္ထာယ ပီတကသိဏာဒီနိ သမာပဇ္ဇတိ.

彼世尊以火遍处定力，从上身流出火焰；以水遍处定力，从下身流出水流。又，为显示“从水流生起之处流出火焰，从火焰生起之处流出水流”，故说“从下身流出火焰，从上身流出水流”，当知。此理亦适用于其余各处。此处的火焰与水流完全不相混合。同样，水流也不与火焰相混合。至于光芒，后一道光芒犹如与前一道光芒成双般，于一刹那生起。然而，两个心识不可能于一刹那生起，但由于诸佛有分(bhavaṅga)的迅速转换，并且以五种方式熟练修习自在，这些光芒才像是于一刹那生起，然而那光芒的转向、预作、决意都是各自不同的。为了生起青色光芒，世尊就入青遍处定；为了生起黄色光芒等，就入黄色遍处定等。

ဧဝံ ဘဂဝတော ယမကပါဋိဟီရေ ကယိရမာနေ သကလဿာပိ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဿ အလင်္ကာရကရဏကာလော ဝိယ အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

如是世尊示现双神变(yamakapāṭihīra)时，犹如整个十千世界正在进行装饰。因此说：

၉.

9.

‘‘သတ္တုတ္တမော အနဓိဝရော ဝိနာယကော, သတ္ထာ အဟူ ဒေဝမနုဿပူဇိတော;

မဟာနုဘာဝေါ သတပုညလက္ခဏော, ဒဿေသိ အစ္ဆေရကံ ပါဋိဟီရ’’န္တိ.

无上调御无等伦，导师天人所敬尊；大威德者百福具，示现希有神变门。

တတ္ထ သတ္တုတ္တမောတိ အတ္တနော သီလာဒီဟိ ဂုဏေဟိ သဗ္ဗေသု သတ္တေသု ဥတ္တမော ပဝရော သေဋ္ဌောတိ သတ္တုတ္တမော, သတ္တာနံ ဝါ ဥတ္တမော သတ္တုတ္တမော. သတ္တန္တိ ဟိ ဉာဏဿ နာမံ, တေန ဒသဗလစတုဝေသာရဇ္ဇဆအသာဓာရဏဉာဏသင်္ခါတေန သတ္တေန သေဋ္ဌော ဥတ္တမောတိ သတ္တုတ္တမော, သမာနာဓိကရဏဝသေန သတ္တော ဥတ္တမောတိ ဝါ သတ္တုတ္တမော. ယဒိ ဧဝံ ‘‘ဥတ္တမသတ္တော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဥတ္တမ-သဒ္ဒဿ ပုဗ္ဗနိပါတပါဌတော. န ပနေသ ဘေဒေါ အနိယမတော ဗဟုလဝစနတော စ နရုတ္တမပုရိသုတ္တမနရဝရာဒိ-သဒ္ဒါ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အထ ဝါ သတ္တံ ဥတ္တမံ ယဿ သော သတ္တုတ္တမော, ဣဓာပိ စ ဥတ္တမ-သဒ္ဒဿ ပုဗ္ဗနိပါတော ဘဝတိ. ဥတ္တမသတ္တောတိ ဝိသေသနဿ ပုဗ္ဗနိပါတပါဌတော ‘‘စိတ္တဂူ ပဒ္ဓဂူ’’တိ ဧတ္ထ ဝိယာတိ နာယံ ဒေါသော. ဥဘယဝိသေသနတော ဝါ အာဟိတဂ္ဂိအာဒိပါဌော ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝိနာယကောတိ ဗဟူဟိ ဝိနယနူပါယေဟိ သတ္တေ ဝိနေတိ ဒမေတီတိ ဝိနာယကော. သတ္ထာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကတ္ထေဟိ ယထာရဟံ သတ္တေ အနုသာသတီတိ သတ္ထာ. အဟူတိ အဟောသိ. ဒေဝမနုဿပူဇိတောတိ ဒိဗ္ဗေဟိ ပဉ္စကာမဂုဏေဟိ ဒိဗ္ဗန္တိ ကီဠန္တီတိ ဒေဝါ. မနဿ ဥဿန္နတ္တာ မနုဿာ, ဒေဝါ စ မနုဿာ စ ဒေဝမနုဿာ, ဒေဝမနုဿေဟိ [Pg.49] ပူဇိတော ဒေဝမနုဿပူဇိတော. ပုပ္ဖာဒိပူဇာယ စ ပစ္စယပူဇာယ စ ပူဇိတော, အပစိတောတိ အတ္ထော. ကသ္မာ ပန ဒေဝမနုဿာနမေဝ ဂဟဏံ ကတံ, နနု ဘဂဝါ တိရစ္ဆာနဂတေဟိပိ အာရဝါဠကာဠာပလာလဓနပါလပါလိလေယျကနာဂါဒီဟိ သာတာဂိရာဠဝကဟေမဝတသူစိလောမခရလောမယက္ခာဒီဟိ ဝိနိပါတဂတေဟိပိ ပူဇိတောယေဝါတိ? သစ္စမေဝေတံ, ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဝသေန သဗ္ဗပုဂ္ဂလပရိစ္ဆေဒဝသေန စေတံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မဟာနုဘာဝေါတိ မဟတာ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန သမန္နာဂတော. သတပုညလက္ခဏောတိ အနန္တေသု စက္ကဝါဠေသု သဗ္ဗေ သတ္တာ ဧကေကံ ပုညကမ္မံ သတက္ခတ္တုံ ကရေယျုံ ဧတ္တကေဟိ ဇနေဟိ ကတကမ္မံ ဗောဓိသတ္တော သယမေဝ ဧကကော သတဂုဏံ ကတွာ နိဗ္ဗတ္တော. တသ္မာ ‘‘သတပုညလက္ခဏော’’တိ ဝုစ္စတိ. ကေစိ ပန ‘‘သတေန သတေန ပုညကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တဧကေကလက္ခဏော’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘ဧဝံ သန္တေ ယော ကောစိ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝေယျာ’’တိ တံ အဋ္ဌကထာသု ပဋိက္ခိတ္တံ. ဒဿေသီတိ သဗ္ဗေသံ ဒေဝမနုဿာနံ အတိဝိမှယကရံ ယမကပါဋိဟာရိယံ ဒဿေသိ.

此处“萨埵最胜”(sattuttama)指：以自身戒等诸功德于一切众生中最为殊胜、卓越、第一，故称“萨埵最胜”；或为众生中之最胜者。又，“萨埵”(satta)实为智慧之名，因此，以具足十力、四无畏、六不共智等智慧而为第一、最胜，故称“萨埵最胜”；或依同格关系释为“智慧即最胜”。若如此，则应作“最胜智慧”(uttamasatta)，因“最胜”一词应置于前。然此分别并非固定，因不规则及多样的用法，当如“人最胜”(naruttama)、“士最胜”(purisuttama)、“人中杰”(naravara)等词一般看待。又或释为“彼之智慧为最胜”，故称“萨埵最胜”。于此，亦有“最胜”一词前置为“最胜智慧”(uttamasatta)的情况，因形容词置于前，如“cittagū”、“paddhagū”等词，故此非过失。或可视为双重形容，如“āhitaggi”（奉火者）等词。“调御者”(Vināyaka)指以种种调御方便教化众生，令得调伏，故称调御者。“导师”(Satthā)指能依现世及来世的利益，如理教导众生，故称导师。“曾为”(Ahū)即曾经是。“天人所敬”(Devamanussapūjita)者：以天界的五欲而嬉戏，故称“天”(deva)；因心意高尚，故称“人”(manussa)；天与人合称“天人”；为天人所供养，即“天人所敬”。意指以花等及资具而作供养、恭敬。问：为何只提及天人？难道世尊不也为畜生道的阿罗瓦(Āravāḷa)、伽(Kāḷa)、阿波罗(Āpalāla)、护财(Dhanapāla)、巴力雷雅咖(Pālileyyaka)等龙象，以及萨达吉拉(Sātāgira)、阿拉威(Āḷavaka)、雪山(Hemavata)、苏吉洛马(Sūciloma)、卡罗洛马(Kharoloma)等夜叉，乃至堕恶趣者所供养吗？答：此言真实。但当知，此说是依最卓越者以及依所有可度化之人所作的界定而说。“大威力”(Mahānubhāva)指具足佛陀的广大威力。“百福相”(Satapuññalakkhaṇa)者：假使无量轮围世界中一切众生各修百次福业，菩萨独自所修的福业是其百倍而得生，故称“百福相”。有人说“每一相由百种福业所成”，然此说已在义注中被驳斥：“若如此，任何人皆可成佛”。“示现”(Dassesi)指为一切天人示现了极其令人惊叹的双神变。

အထ သတ္ထာ အာကာသေ ပါဋိဟာရိယံ ကတွာ မဟာဇနဿ စိတ္တာစာရံ ဩလောကေတွာ တဿ အဇ္ဈာသယာနုကူလံ ဓမ္မကထံ စင်္ကမန္တော ကထေတုကာမော အာကာသေ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဝိတ္ထတံ သဗ္ဗရတနမယံ ရတနစင်္ကမံ မာပေသိ. တေန ဝုတ္တံ –

尔时，导师于空中示现神变，观察大众心行后，为随顺其意乐，欲于经行时说法，便在空中化现一宝经行处，遍满一万轮围世界，由一切宝所成。是故说：——

၁၀.

10.

‘‘သော ယာစိတော ဒေဝဝရေန စက္ခုမာ, အတ္ထံ သမေက္ခိတွာ တဒါ နရုတ္တမော;

စင်္ကမံ မာပယိ လောကနာယကော, သုနိဋ္ဌိတံ သဗ္ဗရတနနိမ္မိတ’’န္တိ.

“彼具眼者，应最胜天神所请，审察其义后，彼时，人中最胜、世间导师，化作一经行处，善妙成就，由一切宝所造。”

တတ္ထ သောတိ သော သတ္ထာ. ယာစိတောတိ ပဌမမေဝ အဋ္ဌမေ သတ္တာဟေ ဓမ္မဒေသနာယ ယာစိတောတိ အတ္ထော. ဒေဝဝရေနာတိ သဟမ္ပတိဗြဟ္မုနာ. စက္ခုမာတိ ဧတ္ထ စက္ခတီတိ စက္ခု, သမဝိသမံ ဝိဘာဝယတီတိ အတ္ထော. တံ ပန စက္ခု ဒုဝိဓံ – ဉာဏစက္ခု, မံသစက္ခူတိ. တတ္ထ ဉာဏစက္ခု ပဉ္စဝိဓံ – ဗုဒ္ဓစက္ခု, ဓမ္မစက္ခု, သမန္တစက္ခု, ဒိဗ္ဗစက္ခု, ပညာစက္ခူတိ. တေသု ဗုဒ္ဓစက္ခု နာမ အာသယာနုသယဉာဏဉ္စေဝ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏဉ္စ, ယံ ‘‘ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၆၉; မ. နိ. ၁.၂၈၃; ၂.၃၃၉; သံ. နိ. ၁.၁၇၂; မဟာဝ. ၉) အာဂတံ. ဓမ္မစက္ခု နာမ ဟေဋ္ဌိမာ [Pg.50] တယော မဂ္ဂါ တီဏိ စ ဖလာနိ, ယံ ‘‘ဝိရဇံ ဝီတမလံ ဓမ္မစက္ခုံ ဥဒပါဒီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၃၅၅; သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁; မဟာဝ. ၁၆; ပဋိ. မ. ၂.၃၀) အာဂတံ. သမန္တစက္ခု နာမ သဗ္ဗညုတညာဏံ, ယံ ‘‘တထူပမံ ဓမ္မမယံ, သုမေဓ, ပါသာဒမာရုယှ သမန္တစက္ခူ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၇၀; မ. နိ. ၁.၂၈၂; ၂.၃၃၈; သံ. နိ. ၁.၁၇၂; မဟာဝ. ၈) အာဂတံ. ဒိဗ္ဗစက္ခု နာမ အာလောကဝဍ္ဎနေန ဥပ္ပန္နာဘိညာစိတ္တေန သမ္ပယုတ္တဉာဏံ, ယံ ‘‘ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေနာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၄၈, ၂၈၄, ၃၈၅, ၄၃၂; ၂.၃၄၁; ၃.၈၂, ၂၆၁; မဟာဝ. ၁၀) အာဂတံ. ပညာစက္ခု နာမ ‘‘စက္ခုံ ဥဒပါဒိ, ဉာဏံ ဥဒပါဒီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၈၂; မဟာဝ. ၁၅; ကထာ. ၄၀၅; ပဋိ. မ. ၂.၃၀) ဧတ္ထ ပုဗ္ဗေနိဝါသာဒိဉာဏံ ပညာစက္ခူတိ အာဂတံ.

在此，“彼”(so)是指世尊。“应请”(yācito)的意思是，在第八周时，（世尊）被请求说法。“由天中之最胜者”(devavarena)是指娑婆主梵天(Sahampatibrahmā)。在此，就“具眼者”(cakkhumā)而言，“眼”(cakkhu)的词义是“能看”(cakkhati)，即能辨明平等与不平等。此眼有两种：慧眼(ñāṇacakkhu)和肉眼(maṃsacakkhu)。其中，慧眼分为五种：佛眼(buddhacakkhu)、法眼(dhammacakkhu)、遍照眼(samantacakkhu)、天眼(dibbacakkhu)、慧眼(paññācakkhu)。其中，佛眼是指了知众生倾向与随眠的智(āsayānusayañāṇa)以及了知众生根器胜劣的智(indriyaparopariyattiñāṇa)，如经文所说“以佛眼观照世间”。法眼是指下三道及三果，如经文所说“离尘离垢的法眼生起”。遍照眼是指一切知智(sabbaññutaññāṇa)，如经文所说“善慧者(sumedha)，登上法所成的楼阁，具遍照眼者”。天眼是指通过光明增上而生起的与神通心相应的智，如经文所说“以清净的天眼”。慧眼是指在“眼生起，智生起”之处，宿住随念等智(pubbenivāsādiñāṇa)被称为慧眼。

မံသစက္ခု နာမ ‘‘စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၀၄, ၄၀၀; ၃.၄၂၁, ၄၂၅-၄၂၆; သံ. နိ. ၂.၄၃; ၄.၆၀; ကထာ. ၄၆၅, ၄၆၇) ဧတ္ထ ပသာဒမံသစက္ခု ဝုတ္တံ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၁၃). တံ ပန ဒုဝိဓံ – သသမ္ဘာရစက္ခု ပသာဒစက္ခူတိ. တေသု ယွာယံ အက္ခိကူပကေ အက္ခိပတ္တကေဟိ ပရိဝါရိတော မံသပိဏ္ဍော ယတ္ထ စတဿော ဓာတုယော ဝဏ္ဏဂန္ဓရသောဇာ သမ္ဘဝေါ ဇီဝိတံ ဘာဝေါ စက္ခုပသာဒေါ ကာယပသာဒေါတိ သင်္ခေပတော တေရသ သမ္ဘာရာ ဟောန္တိ. ဝိတ္ထာရတော ပန သမ္ဘဝမာနာနိ စတုသမုဋ္ဌာနာနိ ဆတ္တိံသ ဇီဝိတံ ဘာဝေါ စက္ခုပသာဒေါ ကာယပသာဒေါတိ ဣမေ ကမ္မသမုဋ္ဌာနာ စတ္တာရော စာတိ သသမ္ဘာရာ ဟောန္တိ, ဣဒံ သသမ္ဘာရစက္ခု နာမ. ယံ ပန သေတမဏ္ဍလပရိစ္ဆိန္နေန ကဏှမဏ္ဍလေန ပရိဝါရိတေ ဒိဋ္ဌမဏ္ဍလေ သန္နိဝိဋ္ဌံ ရူပဒဿနသမတ္ထံ ပသာဒမတ္တံ, ဣဒံ ပသာဒစက္ခု နာမ. သဗ္ဗာနိ ပနေတာနိ ဧကဝိဓာနိ အနိစ္စတော သင်္ခတတော, ဒုဝိဓာနိ သာသဝါနာသဝတော လောကိယလောကုတ္တရတော, တိဝိဓာနိ ဘူမိတော ဥပါဒိဏ္ဏတ္တိကတော, စတုဗ္ဗိဓာနိ ဧကန္တပရိတ္တအပ္ပမာဏာနိယတာရမ္မဏတော, ပဉ္စဝိဓာနိ ရူပနိဗ္ဗာနာရူပသဗ္ဗာရမ္မဏာနာရမ္မဏဝသေန, ဆဗ္ဗိဓာနိ ဟောန္တိ ဗုဒ္ဓစက္ခာဒိဝသေန. ဣစ္စေဝမေတာနိ ဝုတ္တပ္ပကာရာနိ စက္ခူနိ အဿ ဘဂဝတော သန္တီတိ ဘဂဝါ စက္ခုမာတိ ဝုစ္စတိ. အတ္ထံ သမေက္ခိတွာတိ စင်္ကမံ မာပေတွာ, ဓမ္မဒေသနာနိမိတ္တံ ဒေဝမနုဿာနံ ဟိတတ္ထံ ဥပပရိက္ခိတွာ ဥပဓာရေတွာတိ အဓိပ္ပာယော. မာပယီတိ မာပေသိ. လောကနာယကောတိ သဂ္ဂမောက္ခာဘိမုခံ လောကံ နယတီတိ လောကနာယကော. သုနိဋ္ဌိတန္တိ သုဋ္ဌု နိဋ္ဌိတံ, ပရိယောသိတန္တိ အတ္ထော. သဗ္ဗရတနနိမ္မိတန္တိ ဒသဝိဓရတနမယံ.

名为肉眼者，即于“缘眼与色”之处，净色被称为肉眼。它有两种：具根支眼与净眼。其中，在眼窝中由眼睑围绕的肉团，简言之，有四大种，以及色、香、味、食素、命根、性、眼净、身净等十三种根支；详言之，则有四生处所生的三十六法，以及业生的命根、性、眼净、身净这四法，这些是具根支，此即名为具根支眼。另外，在由白 मंडल（眼白）所限定、黑 मंडल（瞳孔）所围绕的可见区域中，安住而能见色的纯净色，此即名为净眼。所有这些眼，从无常和有为的角度看是一种；从有漏和无漏、世间和出世间的角度看是两种；从地与有执取三法组的角度看是三种；从所缘为绝对有限、无量、不固定等的角度看是四种；从以色、涅槃、无色、一切为所缘及无所缘的角度看是五种；从佛眼等的角度看是六种。因世尊(bhagavā)具有这些如上所述的眼，故被称为“具眼者”。“审察义理后”的意趣是：建造经行处后，为了说法，审察并思量天与人的利益。“他建造”即是“他造作了”。“世间导师”是指引导世间趋向天界与解脱，故名世间导师。“善终”是指善妙地终了，即究竟之义。“一切宝所成”是指由十种宝所构成。

ဣဒါနိ [Pg.51] ဘဂဝတော တိဝိဓပါဋိဟာရိယသမ္ပတ္တိဒဿနတ္ထံ –

现在，为显示世尊(bhagavā)三种神变成就故——

၁၁.

11.

‘‘ဣဒ္ဓီ စ အာဒေသနာနုသာသနီ, တိပါဋိဟီရေ ဘဂဝါ ဝသီ အဟု;

စင်္ကမံ မာပယိ လောကနာယကော, သုနိဋ္ဌိတံ သဗ္ဗရတနနိမ္မိတ’’န္တိ. – ဝုတ္တံ;

“神通、记心与教诫，世尊于三神变皆得自在；世间导师于空中化作经行处，善妙终成，由一切宝所成。”如是说。

တတ္ထ ဣဒ္ဓီတိ ဣဒ္ဓိဝိဓံ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယံ နာမ. တံ ပန ဧကောပိ ဟုတွာ ဗဟုဓာ ဟောတိ, ဗဟုဓာပိ ဟုတွာ ဧကော ဟောတီတိအာဒိနယပ္ပဝတ္တံ (ဒီ. နိ. ၁.၂၃၉; မ. နိ. ၁.၁၄၇; ပဋိ. မ. ၃.၁၀). အာဒေသနာတိ ပရဿ စိတ္တာစာရံ ဉတွာ ကထနံ အာဒေသနာပါဋိဟာရိယံ, တံ သာဝကာနဉ္စ ဗုဒ္ဓါနဉ္စ သတတဓမ္မဒေသနာ. အနုသာသနီတိ အနုသာသနိပါဋိဟာရိယံ, တဿ တဿ အဇ္ဈာသယာနုကူလမောဝါဒေါတိ အတ္ထော. ဣတိ ဧတာနိ တီဏိ ပါဋိဟာရိယာနိ. တတ္ထ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယေန အနုသာသနိပါဋိဟာရိယံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ အာစိဏ္ဏံ, အာဒေသနာပါဋိဟာရိယေန အနုသာသနိပါဋိဟာရိယံ ဓမ္မသေနာပတိဿ, အနုသာသနိပါဋိဟာရိယံ ပန ဗုဒ္ဓါနံ သတတဓမ္မဒေသနာ. တိပါဋိဟီရေတိ ဧတေသု တီသု ပါဋိဟာရိယေသူတိ အတ္ထော. ဘဂဝါတိ ဣဒံ ဂုဏဝိသိဋ္ဌသတ္တုတ္တမဂရုဂါရဝါဓိဝစနံ. ဝုတ္တဉှေတံ ပေါရာဏေဟိ –

此处“神通”（iddhi）是指神变（iddhividha），即名为神通神变（iddhipāṭihāriya）。其表现为：一人亦能作多人，多人亦能作一人等。“记心”（ādesanā）是指了知他人心行后而宣说，即记心神变（ādesanāpāṭihāriya），此是声闻弟子与诸佛恒常的说法。“教诫”（anusāsanī）是指教诫神变（anusāsanipāṭihāriya），意即顺应各自根机意乐的教诲。如是，此为三种神变。其中，大目犍连（Mahāmoggallāna）惯于以神通神变辅以教诫神变；法将（dhammasenāpati）舍利弗惯于以记心神变辅以教诫神变；而教诫神变，则是诸佛恒常的说法。“于三神变中”（tipāṭihīre）意即于此三神变中。“世尊”（Bhagavā）是具殊胜功德、最上、应受恭敬尊重者的称谓。古人曾如是说：

‘‘ဘဂဝါတိ ဝစနံ သေဋ္ဌံ, ဘဂဝါတိ ဝစနမုတ္တမံ;

ဂရုဂါရဝယုတ္တော သော, ဘဂဝါ တေန ဝုစ္စတီ’’တိ. (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၄၂;

မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.မူလပရိယာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ;

ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁ ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ;

ဣတိဝု. အဋ္ဌ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ;

မဟာနိ. အဋ္ဌ. ၅၀);

世尊一词最殊胜， 世尊一词实无上； 值得恭敬与尊重， 是故称之为世尊。

ဝသီတိ ဧတသ္မိံ တိဝိဓေပိ ပါဋိဟာရိယေ ဝသိပ္ပတ္တော, စိဏ္ဏဝသီတိ အတ္ထော. ဝသိယော နာမ ပဉ္စ ဝသိယော – အာဝဇ္ဇနသမာပဇ္ဇနအဓိဋ္ဌာနဝုဋ္ဌာနပစ္စဝေက္ခဏသင်္ခါတာ. တတြ ယံ ယံ ဈာနံ ယထိစ္ဆကံ ယဒိစ္ဆကံ ယာဝတိစ္ဆကံ အာဝဇ္ဇတိ အာဝဇ္ဇနာယ ဒန္ဓာယိတတ္တံ နတ္ထီတိ သီဃံ အာဝဇ္ဇေတုံ သမတ္ထတာ အာဝဇ္ဇနဝသီ နာမ. တထာ ယံ ယံ ဈာနံ ယထိစ္ဆကံ…ပေ… သမာပဇ္ဇတိ သမာပဇ္ဇနာယ ဒန္ဓာယိတတ္တံ နတ္ထီတိ သီဃံ သမာပဇ္ဇနသမတ္ထတာ သမာပဇ္ဇနဝသီ နာမ. ဒီဃံ ကာလံ ဌပေတုံ သမတ္ထတာ အဓိဋ္ဌာနဝသီ နာမ. တထေဝ လဟုံ ဝုဋ္ဌာတုံ သမတ္ထတာ ဝုဋ္ဌာနဝသီ နာမ. ပစ္စဝေက္ခဏဝသီ [Pg.52] ပန ပစ္စဝေက္ခဏဇဝနာနေဝ ဟောန္တိ တာနိ အာဝဇ္ဇနာနန္တရာနေဝ ဟုတွာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အာဝဇ္ဇနဝသိယာ ဧဝ ဝုတ္တာနိ. ဣတိ ဣမာသု ပဉ္စသု ဝသီသု စိဏ္ဏဝသိတာ ဝသီ နာမ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘တိပါဋိဟီရေ ဘဂဝါ ဝသီ အဟူ’’တိ.

“自在”（vasī）是说于此三种神变中已得自在，意即已熟练自在。自在有五种，名为：转向自在、入定自在、住定自在、出定自在与省察自在。其中，于任何禅那，能随其所欲而转向，于转向无迟缓，此能迅速转向之能力，名为转向自在。同样，于任何禅那……能迅速入定之能力，名为入定自在。能长时间安住之能力，名为住定自在。同样，能迅速出定之能力，名为出定自在。至于省察自在，则只是省察速行，其紧随转向之后生起，故已摄于转向自在中。于此五自在中熟练，即名为“自在”。是故说：“世尊于三神变，已得自在。”

ဣဒါနိ တဿ ရတနစင်္ကမဿ နိမ္မိတဝိဓာနဿ ဒဿနတ္ထံ –

现在，为示其宝经行处化现之法——

၁၂.

12.

‘‘ဒသသဟဿီလောကဓာတုယာ, သိနေရုပဗ္ဗတုတ္တမေ;

ထမ္ဘေဝ ဒဿေသိ ပဋိပါဋိယာ, စင်္ကမေ ရတနာမယေ’’တိ. – အာဒိဂါထာယော ဝုတ္တာ;

开头的偈颂已说：“于十千世界中，以诸最上须弥山，次第列之为柱，示现宝成经行处。”

တတ္ထ ဒသသဟဿီလောကဓာတုယာတိ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု. သိနေရုပဗ္ဗတုတ္တမေတိ မဟာမေရုသင်္ခါတေ သေဋ္ဌပဗ္ဗတေ. ထမ္ဘေဝါတိ ထမ္ဘေ ဝိယ ဒသစက္ကဝါဠသဟဿေသု ယေ သိနေရုပဗ္ဗတာ, တေ ပဋိပါဋိယာ ဌိတေ သုဝဏ္ဏထမ္ဘေ ဝိယ ကတွာ တေသံ ဥပရိ စင်္ကမံ မာပေတွာ ဒဿေသီတိ အတ္ထော. ရတနာမယေတိ ရတနမယေ.

其中，“于十千世界”（dasasahassīlokadhātuyā）是指于一万个轮围世界中。“于最上须弥山”（sinerupabbatuttame）即指于名为大须弥的最胜山上。“如柱”（Thambheva）意即，将一万个轮围世界中的诸须弥山化作如次第排列的黄金柱，于其上方化作出经行处而示现。“宝成”（ratanāmaye）即是由众宝所成。

၁၃. ဒသသဟဿီ အတိက္ကမ္မာတိ ရတနစင်္ကမံ ပန ဘဂဝါ မာပေန္တော တဿ ဧကံ ကောဋိံ သဗ္ဗပရိယန္တံ ပါစီနစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိံ ဧကံ ကောဋိံ ပစ္ဆိမစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိံ အတိက္ကမိတွာ ဌိတံ ကတွာ မာပေသိ. တေန ဝုတ္တံ –

13. “超越十千世界”（dasasahassī atikkamma）是说，世尊化作宝经行处时，使其一端超越最末端的东方轮围世界之边缘，另一端超越西方轮围世界之边缘而安住。是故说——

‘‘ဒသသဟဿီ အတိက္ကမ္မ, စင်္ကမံ မာပယီ ဇိနော;

သဗ္ဗသောဏ္ဏမယာ ပဿေ, စင်္ကမေ ရတနာမယေ’’တိ.

“胜者化作经行处，超越十千世界；于宝成经行处，两侧纯金所造。”

တတ္ထ ဇိနောတိ ကိလေသာရိဇယနတော ဇိနော. သဗ္ဗသောဏ္ဏမယာ ပဿေတိ တဿ ပန ဧဝံ နိမ္မိတဿ စင်္ကမဿ ဥဘယပဿေသု သုဝဏ္ဏမယာ ပရမရမဏီယာ မရိယာဒဘူမိ အဟောသိ, မဇ္ဈေ မဏိမယာတိ အဓိပ္ပာယော.

其中，“胜者”(jino)是因战胜了烦恼敌(kilesāri)而为胜者。至于“两侧纯金所造”(sabbasoṇṇamayā passe)，其意是：对于那如此化作的经行处，其两侧有黄金所成、极为悦意的边界，而中央则是摩尼宝所成。

၁၄. တုလာသံဃာဋာတိ တုလာယုဂဠာ, တာ နာနာရတနမယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အနုဝဂ္ဂါတိ အနုရူပါ. သောဝဏ္ဏဖလကတ္ထတာတိ သောဝဏ္ဏမယေဟိ ဖလကေဟိ အတ္ထတာ, တုလာသံဃာတာနံ ဥပရိ သုဝဏ္ဏမယော ပဒရစ္ဆဒေါတိ အတ္ထော. ဝေဒိကာ သဗ္ဗသောဝဏ္ဏာတိ ဝေဒိကာ ပန သဗ္ဗာပိ သုဝဏ္ဏမယာ, ယာ ပနေသာ စင်္ကမနပရိက္ခေပဝေဒိကာ, သာ ဧကာဝ အညေဟိ ရတနေဟိ အသမ္မိဿာတိ အတ္ထော. ဒုဘတော ပဿေသု နိမ္မိတာတိ ဥဘောသု ပဿေသု နိမ္မိတာ. ဒ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော.

14. “斗栱”(tulāsaṅghāṭā)是成对的横梁(tulāyugaḷā)，应知它们由各种珍宝所成。“相称”(anuvaggā)即相配(anurūpā)。“金板所铺”(sovaṇṇaphalakatthatā)是用金板所铺，意即斗栱上方有黄金所成的顶盖(padaracchado)。“栏杆纯金”(vedikā sabbasovaṇṇā)是说栏杆(vedikā)全部是黄金所成；那围绕经行处的栏杆，是唯一不与其它珍宝掺杂的。“于两侧造”(dubhato passesu nimmitā)即于两边造。其中的‘da’字是用于音节连接。

၁၅. မဏိမုတ္တာဝါလုကာကိဏ္ဏာတိ [Pg.53] မဏိမုတ္တာမယဝါလုကာကိဏ္ဏာ. အထ ဝါ မဏယော စ မုတ္တာ စ ဝါလုကာ စ မဏိမုတ္တာဝါလုကာ. တာဟိ မဏိမုတ္တာဝါလုကာဟိ အာကိဏ္ဏာ သန္ထတာတိ မဏိမုတ္တာဝါလုကာကိဏ္ဏာ. နိမ္မိတောတိ ဣမိနာကာရေန နိမ္မိတော ကတော. ရတနာမယောတိ သဗ္ဗရတနမယော, စင်္ကမောတိ အတ္ထော. ဩဘာသေတိ ဒိသာ သဗ္ဗာတိ သဗ္ဗာပိ ဒသ ဒိသာ ဩဘာသေတိ ပကာသေတိ. သတရံသီဝါတိ သဟဿရံသိအာဒိစ္စော ဝိယ. ဥဂ္ဂတောတိ ဥဒိတော. ယထာ ပန အဗ္ဘုဂ္ဂတော သဟဿရံသိ သဗ္ဗာပိ ဒသ ဒိသာ ဩဘာသေတိ, ဧဝမေဝ ဧသောပိ သဗ္ဗရတနမယော စင်္ကမော ဩဘာသေတီတိ အတ္ထော.

15. “铺满宝石珍珠沙砾”(Maṇimuttāvālukākiṇṇā)是指由宝石和珍珠所成的沙砾(maṇimuttāmayavālukā)所铺满(ākiṇṇā)。或者，宝石(maṇayo)、珍珠(muttā)与沙砾(vālukā)，合称为“宝石珍珠沙砾”(maṇimuttāvālukā)。以此宝石、珍珠与沙砾铺满、覆盖，故称“铺满宝石珍珠沙砾”(maṇimuttāvālukākiṇṇā)。“被造作”(Nimmitoti)是指以此方式(iminākārena)被造作(nimmito kato)。“由珍宝所成”(Ratanāmayoti)是指完全由珍宝(sabbaratanamayo)构成，即是“经行处”(caṅkamoti)之义。“遍照诸方”(Obhāseti disā sabbā)是指照耀(obhāseti)、显明(pakāseti)所有(sabbāpi)十方(dasa disā)。“如百光者”(Sataraṃsīvāti)即如千光之日(sahassaraṃsiādicco)。“升起”(Uggatoti)即已升起(udito)。正如升起的千光之日照耀所有十方，同样，这完全由珍宝所成的经行处也如此照耀，此即其义。

ဣဒါနိ ပန နိဋ္ဌိတေ စင်္ကမေ တတ္ထ ဘဂဝတော ပဝတ္တိဒဿနတ္ထံ –

现在，当经行处完工时，为了显示世尊在那里的事迹——

၁၆.

16.

‘‘တသ္မိံ စင်္ကမနေ ဓီရော, ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏော;

ဝိရောစမာနော သမ္ဗုဒ္ဓေါ, စင်္ကမေ စင်္ကမီ ဇိနော.

“于彼经行处，智者、具三十二胜相、辉耀之正等觉者、胜者，正在经行。”

၁၇.

17.

‘‘ဒိဗ္ဗံ မန္ဒာရဝံ ပုပ္ဖံ, ပဒုမံ ပါရိဆတ္တကံ;

စင်္ကမနေ ဩကိရန္တိ, သဗ္ဗေ ဒေဝါ သမာဂတာ.

“一切云集之天神，于经行处，遍撒天界之曼陀罗花、莲花与波利质多罗花。”

၁၈.

18.

‘‘ပဿန္တိ တံ ဒေဝသံဃာ, ဒသသဟဿီ ပမောဒိတာ;

နမဿမာနာ နိပတန္တိ, တုဋ္ဌဟဋ္ဌာ ပမောဒိတာ’’တိ. – ဂါထာယော ဝုတ္တာ;

“十千世界的诸天众看见他而心生欢喜；他们心满意足、欣喜地礼敬、聚集。”——这些是所诵的偈颂。

တတ္ထ ဓီရောတိ ဓိတိယုတ္တော. ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏောတိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒတလာဒီဟိ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတောတိ အတ္ထော. ဒိဗ္ဗန္တိ ဒေဝလောကေ ဘဝံ ဇာတံ ဒိဗ္ဗံ. ပါရိဆတ္တကန္တိ ဒေဝါနံ တာဝတိံသာနံ ကောဝိဠာရရုက္ခဿ နိဿန္ဒေန သမန္တာ ယောဇနသတပရိမာဏော ပရမဒဿနီယော ပါရိစ္ဆတ္တကရုက္ခော နိဗ္ဗတ္တိ. ယသ္မိံ ပုပ္ဖိတေ သကလံ ဒေဝနဂရံ ဧကသုရဘိဂန္ဓဝါသိတံ ဟောတိ, တဿ ကုသုမရေဏုဩကိဏ္ဏာနိ နဝကနကဝိမာနာနိ ပိဉ္ဇရာနိ ဟုတွာ ခါယန္တိ. ဣမဿ ပန ပါရိစ္ဆတ္တကရုက္ခဿ ပုပ္ဖဉ္စ ပါရိစ္ဆတ္တကန္တိ ဝုတ္တံ. စင်္ကမေ ဩကိရန္တီတိ တသ္မိံ ရတနစင်္ကမေ အဝကိရန္တိ, တေန ဝုတ္တပ္ပကာရေန ပုပ္ဖေန တသ္မိံ စင်္ကမေ စင်္ကမမာနံ ဘဂဝန္တံ ပူဇေန္တီတိ အတ္ထော. သဗ္ဗေ ဒေဝါတိ ကာမာဝစရဒေဝါဒယော ဒေဝါ. တေနာဟ ‘‘ပဿန္တိ တံ ဒေဝသံဃာ’’တိ. တံ ဘဂဝန္တံ ရတနစင်္ကမနေ စင်္ကမန္တံ သကေသု အာလယေသုပိ ပဿန္တီတိ အတ္ထော. ဒသသဟဿီတိ ဘုမ္မတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ, ဒသသဟဿိယံ ဒေဝသံဃာ တံ ပဿန္တီတိ အတ္ထော. ပမောဒိတာတိ ပမုဒိတာ. နိပတန္တီတိ [Pg.54] သန္နိပတန္တိ. တုဋ္ဌဟဋ္ဌာတိ ပီတိဝသေန တုဋ္ဌဟဋ္ဌာ. ပမောဒိတာတိ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗေဟိ တာဝတိံသာဒိဒေဝေဟိ သဒ္ဓိန္တိ သမ္ဗန္ဓော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ဣတရထာ ပုနရုတ္တိဒေါသတော န မုစ္စတိ. အထ ဝါ ပမောဒိတာ တံ ဘဂဝန္တံ ပဿန္တိ, တုဋ္ဌဟဋ္ဌာ ပမောဒိတာ တဟိံ တဟိံ သန္နိပတန္တီတိ အတ္ထော.

此处，“智者”(dhīro)是指具足定者(samādhiyutto)。“具三十二胜相”(dvattiṃsavaralakkhaṇo)之义是：具足平正足底等三十二种大士相(dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgato)。“天界的”(Dibbanti)是指在天界(devaloke)存在或出生的。“巴瑞恰达树”(Pārichattakanti)：三十三天(tāvatiṃsa)的拘毗罗罗(koviḷāra)树，由其精华(nissandena)生出(nibbatti)一棵方圆百由旬、极为悦目的巴瑞恰达树(pāricchattakarukkho)。当此树开花时，整个天城(sakalaṃ devanagaraṃ)都弥漫着同一种香气，那些被花粉(kusumareṇu)覆盖的新金宫殿(navakanakavimānāni)也显得金黄。而这棵巴瑞恰达树的花，即被称为“巴瑞恰达花”(pāricchattakanti vuttaṃ)。“于经行道上散布”(Caṅkame okirantīti)是指他们在那珍宝经行道(ratanacaṅkame)上散布(avakiranti)，其义为：他们用如前所述的花朵，供养(pūjentīti)正在那经行道上经行的世尊(bhagavantaṃ)。“所有天神”(Sabbe devāti)是指欲界天(kāmāvacaradevādayo)等天神。因此说“诸天众看见他”(Tenāha ‘‘passanti taṃ devasaṅghā’’ti)，其义为：他们甚至在自己的住处(sakesu ālayesupi)也能看见(passantīti)正在那珍宝经行道上经行的世尊(taṃ bhagavantaṃ)。“十千”(Dasasahassīti)：这是作处所格义的单数主格，其义为：十千世界的诸天众看见他。“欢喜”(Pamoditāti)即是已欢喜(pamuditā)。“俯伏”(Nipatantīti)即是聚集(sannipatanti)。“心满意足、欣喜”(Tuṭṭhahaṭṭhāti)是因喜悦(pītivasena)而心满意足、欣喜。“欢喜”(Pamoditāti)：此处应与下文将要提到的三十三天等天神(tāvatiṃsādidevehi)联系起来理解，否则不免有重复之过。或者，其义为：他们欢喜地(pamoditā)看见世尊，并心满意足、欣喜地(tuṭṭhahaṭṭhā pamoditā)处处聚集(tahiṃ tahiṃ sannipatantīti)。

ဣဒါနိ ယေ ပဿိံသု ယေ သန္နိပတိံသု, တေ သရူပတော ဒဿေတုံ –

现在，为了依其类别显示那些看见和聚集的天神——

၁၉.

19.

‘‘တာဝတိံသာ စ ယာမာ စ, တုသိတာ စာပိ ဒေဝတာ;

နိမ္မာနရတိနော ဒေဝါ, ယေ ဒေဝါ ဝသဝတ္တိနော;

ဥဒဂ္ဂစိတ္တာ သုမနာ, ပဿန္တိ လောကနာယကံ.

“三十三天、夜摩天、兜率天诸天神，化乐天与他化自在天，他们心意高昂、满怀喜悦，瞻仰着世间导师。”

၂၀.

20.

‘‘သဒေဝဂန္ဓဗ္ဗမနုဿရက္ခသာ, နာဂါ သုပဏ္ဏာ အထ ဝါပိ ကိန္နရာ;

ပဿန္တိ တံ လောကဟိတာနုကမ္ပကံ, နဘေဝ အစ္စုဂ္ဂတစန္ဒမဏ္ဍလံ.

天神、乾闼婆、人与罗刹，龙、金翅鸟以及紧那罗，他们瞻仰着那位慈悯世间利益者，犹如空中升起的月轮。

၂၁.

21.

‘‘အာဘဿရာ သုဘကိဏှာ, ဝေဟပ္ဖလာ အကနိဋ္ဌာ စ ဒေဝတာ;

သုသုဒ္ဓသုက္ကဝတ္ထဝသနာ, တိဋ္ဌန္တိ ပဉ္ဇလီကတာ.

光音天、遍净天、广果天与色究竟天诸天神，身穿极其洁白之衣，合掌而立。

၂၂.

22.

‘‘မုဉ္စန္တိ ပုပ္ဖံ ပန ပဉ္စဝဏ္ဏိကံ, မန္ဒာရဝံ စန္ဒနစုဏ္ဏမိဿိတံ;

ဘမေန္တိ စေလာနိ စ အမ္ဗရေ တဒါ, အဟော ဇိနော လောကဟိတာနုကမ္ပကော’’တိ. –

他们散下五色花，以及混合着檀香粉的曼陀罗花；那时他们在空中挥舞着衣布，赞叹道：“啊！胜利者，慈悯世间利益者！”

ဣမာ ဂါထာယော ဝုတ္တာ.

已说此等偈颂。

တတ္ထ ဥဒဂ္ဂစိတ္တာတိ ပီတိသောမနဿဝသေန ဥဒဂ္ဂစိတ္တာ. သုမနာတိ ဥဒဂ္ဂစိတ္တတ္တာ ဧဝ သုမနာ. လောကဟိတာနုကမ္ပကန္တိ လောကဟိတဉ္စ လောကာနုကမ္ပကဉ္စ. လောကဟိတေန ဝါ အနုကမ္ပကံ လောကဟိတာနုကမ္ပကံ. နဘေဝ အစ္စုဂ္ဂတစန္ဒမဏ္ဍလန္တိ ဧတ္ထ အာကာသေ အဘိနဝေါဒိတံ ပရိပုဏ္ဏံ သဗ္ဗောပဒ္ဒဝဝိနိမုတ္တံ သရဒသမယေ စန္ဒမဏ္ဍလံ ဝိယ ဗုဒ္ဓသိရိယာ ဝိရောစမာနံ နယနာနန္ဒကရံ ပဿန္တီတိ အတ္ထော.

其中，“心意高昂”（udaggacittā）是指因喜（pīti）与悦（somanassa）而心意高昂。“悦意”（sumanā）是因心意高昂而悦意。“慈悯世间利益者”（lokahitānukampakaṃ）是指世间利益（lokahita）与慈悯世间者（lokānukampaka）；或由世间利益而慈悯，故为“慈悯世间利益者”。“犹如空中升起之月轮”（nabheva accuggatacandamaṇḍalaṃ）：此处的义理是，他们看见（世尊）以佛陀的祥光（buddhasiriyā）而辉耀，令眼目愉悦（nayanānandakaraṃ），犹如秋季（saradasamaye）天空中（ākāse）新升起（abhinavoditaṃ）、圆满（paripuṇṇaṃ）且远离一切灾厄（sabbopaddavavinimuttaṃ）的月轮（candamaṇḍalaṃ）。

အာဘဿရာတိ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဝသေန ဝုတ္တံ. ပရိတ္တာဘအပ္ပမာဏာဘအာဘဿရာပရိတ္တမဇ္ဈိမပဏီတဘေဒေန ဒုတိယဇ္ဈာနေနာဘိနိဗ္ဗတ္တာ သဗ္ဗေဝ ဂဟိတာတိ [Pg.55] ဝေဒိတဗ္ဗာ. သုဘကိဏှာတိ ဣဒံ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဝသေနေဝ ဝုတ္တံ, တသ္မာ ပရိတ္တသုဘအပ္ပမာဏသုဘသုဘကိဏှာပရိတ္တာဒိဘေဒေန တတိယဇ္ဈာနေန နိဗ္ဗတ္တာ သဗ္ဗေဝ ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝေဟပ္ဖလာတိ ဝိပုလာ ဖလာတိ ဝေဟပ္ဖလာ. တေ စတုတ္ထဇ္ဈာနနိဗ္ဗတ္တာ အသညသတ္တေဟိ ဧကတလဝါသိနော. ဟေဋ္ဌာ ပန ပဌမဇ္ဈာနနိဗ္ဗတ္တာ ဗြဟ္မကာယိကာဒယော ဒဿိတာ. တသ္မာ ဣဓ န ဒဿိတာ. စက္ခုသောတာနမဘာဝတော အသညသတ္တာ စ အရူပိနော စ ဣဓ န ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ. အကနိဋ္ဌာ စ ဒေဝတာတိ ဣဓာပိ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. တသ္မာ အဝိဟာတပ္ပသုဒဿာသုဒဿိအကနိဋ္ဌသင်္ခါတာ ပဉ္စပိ သုဒ္ဓါဝါသာ ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သုသုဒ္ဓသုက္ကဝတ္ထဝသနာတိ သုဋ္ဌု သုဒ္ဓါနိ သုသုဒ္ဓါနိ သုက္ကာနိ ဩဒါတာနိ. သုသုဒ္ဓါနိ သုက္ကာနိ ဝတ္ထာနိ နိဝတ္ထာနိ စေဝ ပါရုတာနိ စ ယေဟိ တေ သုသုဒ္ဓသုက္ကဝတ္ထဝသနာ, ပရိဒဟိတပရိသုဒ္ဓပဏ္ဍရဝတ္ထာတိ အတ္ထော. ‘‘သုသုဒ္ဓသုက္ကဝသနာ’’တိပိ ပါဌော. ပဉ္ဇလီကတာတိ ကတပဉ္ဇလိကာ ကမလမကုလသဒိသံ အဉ္ဇလိံ သိရသိ ကတွာ တိဋ္ဌန္တိ.

“光音天”（Ābhassarā）是依最殊胜的分类而说。应知，所有依第二禅而生的少光天、无量光天、光音天，以其下、中、上等差别，皆含摄在内。“遍净天”（Subhakiṇhā）也是依最殊胜的分类而说。因此，应知，所有依第三禅而生的少净天、无量净天、遍净天，以其下、中、上等差别，皆含摄在内。“广果天”（Vehapphalā）即“广大的果报”（vipulā phalā）。他们是依第四禅而生，与无想有情同住一处。至于下方依初禅而生的梵众天等，已在前面说明，故此处不予说明。由于没有眼和耳，无想有情和无色界有情也未在此处提及。“色究竟天”（Akaniṭṭhā）也是依最殊胜的分类而说。因此，应知，无烦天（Avihā）、无热天（Atappā）、善见天（Sudassā）、善现天（Sudassī）、色究竟天（Akaniṭṭhā）这五净居天（Suddhāvāsā）皆含摄在内。“身着极净白衣”（susuddhasukkavatthavasanā）：他们穿着和披着极为清净的白衣，其义为“穿着洁净的白衣”。亦有读作“susuddhasukkavasanā”。“合掌而立”（pañjalīkatā）：他们合掌如莲花花苞，置于头顶而站立。

မုဉ္စန္တီတိ ဩကိရန္တိ. ပုပ္ဖံ ပနာတိ ကုသုမံ ပန. ‘‘ပုပ္ဖာနိ ဝါ’’တိပိ ပါဌော, ဝစနဝိပရိယာသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, အတ္ထော ပနဿ သောယေဝ. ပဉ္စဝဏ္ဏိကန္တိ ပဉ္စဝဏ္ဏံ – နီလပီတလောဟိတောဒါတမဉ္ဇိဋ္ဌကဝဏ္ဏဝသေန ပဉ္စဝဏ္ဏံ. စန္ဒနစုဏ္ဏမိဿိတန္တိ စန္ဒနစုဏ္ဏေန မိဿိတံ. ဘမေန္တိ စေလာနီတိ ဘမယန္တိ ဝတ္ထာနိ. အဟော ဇိနော လောကဟိတာနုကမ္ပကောတိ ‘‘အဟော ဇိနော လောကဟိတော အဟော စ လောကဟိတာနုကမ္ပကော အဟော ကာရုဏိကော’’တိ ဧဝမာဒီနိ ထုတိဝစနာနိ ဥဂ္ဂိရန္တာ. မုဉ္စန္တိ ပုပ္ဖံ ဘမယန္တိ စေလာနီတိ သမ္ဗန္ဓော.

“抛洒”(Muñcanti)即为散落(okiranti)。“花”(Pupphaṃ pana)即是花(kusumaṃ pana)。亦有作“pupphāni vā”之异读，当知此为语数变化，其义则一。“五彩”(Pañcavaṇṇikaṃ)即五种颜色——依青、黄、赤、白、茜草色而为五彩。“与檀香粉混合”(Candanacuṇṇamissitaṃ)即与檀香粉相混合。“挥舞衣袍”(Bhamenti celāni)即挥舞诸衣(bhamayanti vatthāni)。“啊！胜利者，世间利益之悲悯者！”(Aho jino lokahitānukampako)是说，他们高声诵出如是赞叹之语：“啊！胜利者是世间之利益！啊！是世间利益之悲悯者！啊！是慈悲者！”“散花”与“挥舞衣袍”应如是连结。

ဣဒါနိ တေဟိ ပယုတ္တာနိ ထုတိဝစနာနိ ဒဿေတုံ ဣမာ ဂါထာယော ဝုတ္တာ –

如今，为显示彼等所作之赞叹语，而说此等偈颂：

၂၃.

23.

‘‘တုဝံ သတ္ထာ စ ကေတူ စ, ဓဇော ယူပေါ စ ပါဏိနံ;

ပရာယနော ပတိဋ္ဌာ စ, ဒီပေါ စ ဒွိပဒုတ္တမော.

“您是导师亦是旗，是众生之幢与柱；是归处与依止，是明灯，两足中尊。”

၂၄.

24.

‘‘ဒသသဟဿီလောကဓာတုယာ, ဒေဝတာယော မဟိဒ္ဓိကာ;

ပရိဝါရေတွာ နမဿန္တိ, တုဋ္ဌဟဋ္ဌာ ပမောဒိတာ.

“万千世界诸天众，具大神通有威力；围绕世尊作礼敬，心生欢喜与愉悦。”

၂၅.

25.

‘‘ဒေဝတာ ဒေဝကညာ စ, ပသန္နာ တုဋ္ဌမာနသာ;

ပဉ္စဝဏ္ဏိကပုပ္ဖေဟိ, ပူဇယန္တိ နရာသဘံ.

“诸天以及天女众，净信欢喜心盈满；以五彩花作供养，供养人中之雄者。”

၂၆.

26.

‘‘ပဿန္တိ တံ ဒေဝသံဃာ, ပသန္နာ တုဋ္ဌမာနသာ;

ပဉ္စဝဏ္ဏိကပုပ္ဖေဟိ, ပူဇယန္တိ နရာသဘံ.

“诸天众等得见您，净信欢喜心盈满；以五彩花作供养，供养人中之雄者。”

၂၇.

27.

‘‘အဟော [Pg.56] အစ္ဆရိယံ လောကေ, အဗ္ဘုတံ လောမဟံသနံ;

န မေဒိသံ ဘူတပုဗ္ဗံ, အစ္ဆေရံ လောမဟံသနံ.

“啊，世间何等奇，稀有之事令人惊！我从未见如此事，奇特令人身毛竖。”

၂၈.

28.

‘‘သကသကမှိ ဘဝနေ, နိသီဒိတွာန ဒေဝတာ;

ဟသန္တိ တာ မဟာဟသိတံ, ဒိသွာနစ္ဆေရကံ နဘေ.

“诸天安坐于各自宫殿，见此空中稀有事，皆发大笑。”

၂၉.

29.

‘‘အာကာသဋ္ဌာ စ ဘူမဋ္ဌာ, တိဏပန္ထနိဝါသိနော;

ကတဉ္ဇလီ နမဿန္တိ, တုဋ္ဌဟဋ္ဌာ ပမောဒိတာ.

“居于虚空与大地，以及草木路径者；合掌恭敬而顶礼，欢喜踊跃心愉悦。”

၃၀.

30.

‘‘ယေပိ ဒီဃာယုကာ နာဂါ, ပုညဝန္တော မဟိဒ္ဓိကော;

ပမောဒိတာ နမဿန္တိ, ပူဇယန္တိ နရုတ္တမံ.

“彼等长寿那伽众，具福德与大神通；欢喜愉悦作礼敬，供养人中至上者。”

၃၁.

31.

‘‘သင်္ဂီတိယော ပဝတ္တေန္တိ, အမ္ဗရေ အနိလဉ္ဇသေ;

စမ္မနဒ္ဓါနိ ဝါဒေန္တိ, ဒိသွာနစ္ဆေရကံ နဘေ.

“歌咏之声遍虚空，回荡于无碍风道；见此空中稀有相，众皆敲击皮革鼓。”

၃၂.

32.

‘‘သင်္ခါ စ ပဏဝါ စေဝ, အထောပိ ဍိဏ္ဍိမာ ဗဟူ;

အန္တလိက္ခသ္မိံ ဝဇ္ဇန္တိ, ဒိသွာနစ္ဆေရကံ နဘေ.

“螺贝小鼓及大鼓，多种乐器齐鸣奏；见此空中稀有相，声响彻于天际中。”

၃၃.

33.

‘‘အဗ္ဘုတော ဝတ နော အဇ္ဇ, ဥပ္ပဇ္ဇိ လောမဟံသနော;

ဓုဝမတ္ထသိဒ္ဓိံ လဘာမ, ခဏော နော ပဋိပါဒိတော.

啊，今日于我等，生起稀有、令人身毛竖立之事！我等必得义利成就，已获此殊胜良机。

၃၄.

34.

‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ တေသံ သုတွာန, ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇိ တာဝဒေ;

ဗုဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓေါတိ ကထယန္တာ, တိဋ္ဌန္တိ ပဉ္ဇလီကတာ.

闻彼等言“佛陀”，喜悦即刻生起；口中称念“佛陀，佛陀”，合掌恭敬而立。

၃၅.

35.

‘‘ဟိင်္ကာရာ သာဓုကာရာ စ, ဥက္ကုဋ္ဌိ သမ္ပဟံသနံ;

ပဇာ စ ဝိဝိဓာ ဂဂနေ, ဝတ္တန္တိ ပဉ္ဇလီကတာ.

赞叹与善哉之声，欢呼喝彩喜洋洋；虚空中种种众生，合掌恭敬而安住。

၃၆.

36.

‘‘ဂါယန္တိ သေဠေန္တိ စ ဝါဒယန္တိ စ, ဘုဇာနိ ပေါထေန္တိ စ နစ္စယန္တိ စ;

မုဉ္စန္တိ ပုပ္ဖံ ပန ပဉ္စဝဏ္ဏိကံ, မန္ဒာရဝံ စန္ဒနစုဏ္ဏမိဿိတံ.

彼等歌唱、戏乐、奏乐，又拍击手臂而舞蹈；复散布五色曼陀罗华(mandārava)，其花杂以旃檀末。

၃၇.

37.

‘‘ယထာ တုယှံ မဟာဝီရ, ပါဒေသု စက္ကလက္ခဏံ;

ဓဇဝဇိရပဋာကာ, ဝဍ္ဎမာနင်္ကုသာစိတ’’န္တိ.

大雄(mahāvīra)，如您双足上，具有千辐之轮相；饰以幡、金刚、旗帜、万字及宝钩。

တတ္ထ ဣဓလောကပရလောကဟိတတ္ထံ သာသတီတိ သတ္ထာ. ကေတူတိ ကေတုနော အပစိတိကာတဗ္ဗဋ္ဌေန ကေတု ဝိယာတိ ကေတု. ဓဇောတိ ဣန္ဒဓဇော သမုဿယဋ္ဌေန ဒဿနီယဋ္ဌေန စ တုဝံ ဓဇော ဝိယာတိ ဓဇောတိ. အထ [Pg.57] ဝါ ယထာ ဟိ လောကေ ယဿ ကဿစိ ဓဇံ ဒိသွာဝ – ‘‘အယံ ဓဇော ဣတ္ထန္နာမဿာ’’တိ ဓဇဝါ ဓဇီတိ ပညာယတိ, ဧဝမေဝ ဘဂဝါ ပညာနိဗ္ဗာနာဓိဂမာယ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာဝ နိဗ္ဗာနာဓိဂမော ပညာယတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဓဇော ယူပေါ စာ’’တိ. ကူဋဒန္တသုတ္တေ ဝုတ္တာနံ ဒါနာဒိအာသဝက္ခယဉာဏပရိယောသာနာနံ သဗ္ဗယာဂါနံ ယဇနတ္ထာယ သမုဿိတော ယူပေါ တုဝန္တိ အတ္ထော. ပရာယနောတိ ပဋိသရဏံ. ပတိဋ္ဌာတိ ယထာ မဟာပထဝီ သဗ္ဗပါဏီနံ အာဓာရဘာဝေန ပတိဋ္ဌာ နိဿယဘူတာ, ဧဝံ တုဝမ္ပိ ပတိဋ္ဌာဘူတာ. ဒီပေါ စာတိ ပဒီပေါ. ယထာ စတုရင်္ဂေ တမသိ ဝတ္တမာနာနံ သတ္တာနံ အာရောပိတော ပဒီပေါ ရူပသန္ဒဿနော ဟောတိ. ဧဝံ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရေ ဝတ္တမာနာနံ သတ္တာနံ ပရမတ္ထသန္ဒဿနော ပဒီပေါ တုဝန္တိ အတ္ထော. အထ ဝါ မဟာသမုဒ္ဒေ ဘိန္နနာဝါနံ သတ္တာနံ သမုဒ္ဒဒီပေါ ယထာ ပတိဋ္ဌာ ဟောတိ, ဧဝံ တုဝမ္ပိ သံသာရသာဂရေ အလဗ္ဘနေယျပတိဋ္ဌေ ဩသီဒန္တာနံ ပါဏီနံ ဒီပေါ ဝိယာတိ ဒီပေါတိ အတ္ထော.

在此，因为教导此世及他世的利益，故为导师（satthā）。旗帜者（ketu），因应受崇敬，犹如旗帜，故为旗帜。幢者（dhajo），因高耸与悦目，犹如帝释之幢，故汝为幢。又，犹如在世间，一见到某人的旗帜，便可认出“此为某某之旗帜”，旗主因此而为人所知；同样，世尊是为了智慧与涅槃的证得，一见到世尊，便可认知到涅槃的证得。因此说：“是幢也是祭柱”。此意为：汝是为举行《古达丹达经》（Kūṭadantasutta）中所说，从布施等开始，以漏尽智为终的一切祭祀而立起的祭柱（yūpo）。归趣处者（parāyano），即是庇护所（paṭisaraṇaṃ）。立足处者（patiṭṭhā），犹如大地作为一切有情的支撑与依止，是其立足处；同样，汝亦是立足处。灯者（dīpo），即是明灯（padīpo）。犹如在四重黑暗中的有情，点燃的明灯能令其看见色；同样，汝是为处于无明黑暗中的有情显示胜义的明灯。此即其义。又，犹如在大海中，对于船只破损的有情，海中之岛是其立足处；同样，对于在轮回大海中沉没、找不到立足处的有情，汝犹如岛屿，故为岛（dīpo）。此即其义。

ဒွိပဒုတ္တမောတိ ဒွိပဒါနံ ဥတ္တမော ဒွိပဒုတ္တမော, ဧတ္ထ ပန နိဒ္ဓါရဏလက္ခဏဿ အဘာဝတော ဆဋ္ဌီသမာသဿ ပဋိသေဓော နတ္ထိ, နိဒ္ဓါရဏလက္ခဏာယ ဆဋ္ဌိယာ သမာသော ပဋိသိဒ္ဓေါ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပန အပဒါနံ ဒွိပဒါနံ စတုပ္ပဒါနံ ဗဟုပ္ပဒါနံ ရူပီနံ အရူပီနံ သညီနံ အသညီနံ နေဝသညီနာသညီနံ ဥတ္တမောဝ. ကသ္မာ ပနိဓ ‘‘ဒွိပဒုတ္တမော’’တိ ဝုတ္တောတိ စေ? သေဋ္ဌတရဝသေန. ဣမသ္မိဉှိ လောကေ သေဋ္ဌော နာမ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော အပဒစတုပ္ပဒဗဟုပ္ပဒေသုပိ နုပ္ပဇ္ဇတိ. အယံ ဒွိပဒေသုယေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ကတရဒွိပဒေသူတိ? မနုဿေသု စေဝ ဒေဝေသု စ. မနုဿေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနော တိသဟဿိမဟာသဟဿိလောကဓာတု ဝသေ ကတ္တုံ သမတ္ထော ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တတိ. ဒေဝေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဒသသဟဿိလောကဓာတု ဝသဝတ္တီ မဟာဗြဟ္မာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တတိ. သော တဿ ကပ္ပိယကာရကော ဝါ အာရာမိကော ဝါ သမ္ပဇ္ဇတိ. ဣတိ တတောပိ သေဋ္ဌတရဝသေန ‘‘ဒွိပဒုတ္တမော’’တိ ဝုတ္တော.

二足最上者(dvipaduttamo)，即二足中之最上者。此处，因无限定之相，故不禁止第六格(所有格)复合；而具有限定之相的第六格复合则是被禁止的。然而，正自觉者于无足、二足、四足、多足、有色、无色、有想、无想、非想非非想有情中，皆为最上。然则，为何此处说“二足最上”呢？是为显示其更殊胜之故。于此世间，名为最胜者，出生时既不生于无足、四足、多足之中，唯生于二足之中。于何种二足中？即于人与天之中。生于人中时，他有能力主宰三千大千世界，成为佛陀而出现。生于天中时，他成为主宰一万世界的大梵天而出现，而彼大梵天会成为佛陀的净人(kappiyakārako)或园林看护者(ārāmiko)。是故，以其比彼大梵天更殊胜之故，说为“二足最上”。

ဒသသဟဿိလောကဓာတုယာတိ ဒသသဟဿိသင်္ခါတာယ လောကဓာတုယာ. မဟိဒ္ဓိကာတိ မဟတိယာ ဣဒ္ဓိယာ ယုတ္တာ, မဟာနုဘာဝါတိ အတ္ထော. ပရိဝါရေတွာတိ ဘဂဝန္တံ သမန္တတော ပရိက္ခိပိတွာ. ပသန္နာတိ သဉ္ဇာတသဒ္ဓါ. နရာသဘန္တိ နရပုင်္ဂဝံ. အဟော အစ္ဆရိယန္တိ ဧတ္ထ အန္ဓဿ ပဗ္ဗတာရောဟနံ ဝိယ နိစ္စံ န ဟောတီတိ အစ္ဆရိယံ, အစ္ဆရာယောဂ္ဂန္တိ ဝါ အစ္ဆရိယံ, ‘‘အဟော, ဣဒံ ဝိမှယ’’န္တိ အစ္ဆရံ ပဟရိတုံ ယုတ္တန္တိ အတ္ထော. အဗ္ဘုတန္တိ [Pg.58] အဘူတပုဗ္ဗံ အဘူတန္တိ အဗ္ဘုတံ. ဥဘယမ္ပေတံ ဝိမှယာဝဟဿာဓိဝစနံ. လောမဟံသနန္တိ လောမာနံ ဥဒ္ဓဂ္ဂဘာဝကရဏံ. န မေဒိသံ ဘူတပုဗ္ဗန္တိ န မယာ ဤဒိသံ ဘူတပုဗ္ဗံ, အဗ္ဘုတံ ဒိဋ္ဌန္တိ အတ္ထော. ဒိဋ္ဌန္တိ ဝစနံ အာဟရိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. အစ္ဆေရန္တိ အစ္ဆရိယံ.

一万世界(dasasahassilokadhātu)者，即名为一万的世界。具大神通(mahiddhika)者，即具有大神通力，义为大威力(mahānubhāva)。围绕(parivāretvā)者，即从四方围绕世尊。净信(pasanna)者，即已生起信心(saddhā)。人中之雄(narāsabha)者，即人中之杰(narapuṅgava)。“奇哉”(aho acchariyaṃ)者，此处，此事如盲人登山，不常有，故为“希有”(acchariyaṃ)。或因值得弹指赞叹，故为“希有”，其义为：适合弹指赞叹道：“啊，此乃奇观！”“未曾有”(abbhutaṃ)者，即前所未有。此二者皆为表达惊叹之同义词。“身毛竖立”(lomahaṃsanaṃ)者，即使身毛耸立。“我未曾有如是”(na me disaṃ bhūtapubbaṃ)者，其义为：我未曾见过如此未曾有之事。应补充“见”(diṭṭhaṃ)一词来理解。“奇特”(accheraṃ)者，即希有之事。

သကသကမှိ ဘဝနေတိ အတ္တနော အတ္တနော ဘဝနေ. နိသီဒိတွာနာတိ ဥပဝိဿ. ဒေဝတာတိ ဣဒံ ပန ဝစနံ ဒေဝါနမ္ပိ ဒေဝဓီတာနမ္ပိ သာဓာရဏဝစနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဟသန္တိတာတိ တာ ဒေဝတာ မဟာဟသိတံ ဟသန္တိ, ပီတိဝသံ ဂတဟဒယတာယ မိဟိတမတ္တံ အကတွာ အဋ္ဋဟာသံ ဟသန္တီတိ အတ္ထော. နဘေတိ အာကာသေ.

于各自住处（sakasakamhi bhavane），即于自己的住所。坐已（nisīditvāna），即坐下（upavissa）。天神（devatā），当知此词为天子（devā）与天女（devadhītā）之通称。彼等欢笑（hasanti），其义为：那些天神放声大笑。因内心充满喜悦，故不只是微笑，而是发出哄然大笑（aṭṭahāsa）。于空中（nabhe），即于天空（ākāse）。

အာကာသဋ္ဌာတိ အာကာသေ ဝိမာနာဒီသု ဌိတာ, ဧသေဝ နယော ဘူမဋ္ဌေသုပိ. တိဏပန္ထနိဝါသိနောတိ တိဏဂ္ဂေသု စေဝ ပန္ထေသု စ နိဝါသိနော. ပုညဝန္တောတိ မဟာပုညာ. မဟိဒ္ဓိကာတိ မဟာနုဘာဝါ. သင်္ဂီတိယော ပဝတ္တေန္တီတိ ဒေဝနာဋကသင်္ဂီတိယော ပဝတ္တေန္တိ, တထာဂတံ ပူဇနတ္ထာယ ပယုဇ္ဇန္တီတိ အတ္ထော. အမ္ဗရေတိ အာကာသေ. အနိလဉ္ဇသေတိ အနိလပထေ, အမ္ဗရဿ အနေကတ္ထတ္တာ ‘‘အနိလဉ္ဇသေ’’တိ ဝုတ္တံ, ပုရိမဿေဝ ဝေဝစနံ. စမ္မနဒ္ဓါနီတိ စမ္မဝိနဒ္ဓါနိ. အယမေဝ ဝါ ပါဌော, ဒေဝဒုန္ဒုဘိယောတိ အတ္ထော. ဝါဒေန္တီတိ ဝါဒယန္တိ ဒေဝတာ.

住于虚空者，指住于虚空中的宫殿等处，住于地上者亦复如是。住于草丛小径者，即住于草尖与小径上。有福德者，谓具大福德。有大神力者，谓具大威力。演奏歌乐者，谓演奏天界歌舞乐，意即为供养如来而使用。虚空中，即是天空。风行处，谓风之道路，因虚空有多重含义，故说“风行处”，乃前一词之同义词。皮包裹者，谓以皮革包裹。或此即是另一种读法，意为天鼓。演奏者，谓诸天神演奏。

သင်္ခါတိ ဓမနသင်္ခါ. ပဏဝါတိ တနုမဇ္ဈတုရိယဝိသေသာ. ဍိဏ္ဍိမာတိ တိဏဝါခုဒ္ဒကဘေရိယော ဝုစ္စန္တိ. ဝဇ္ဇန္တီတိ ဝါဒယန္တိ. အဗ္ဘုတော ဝတ နောတိ အစ္ဆရိယော ဝတ နု. ဥပ္ပဇ္ဇီတိ ဥပ္ပန္နော. လောမဟံသနောတိ လောမဟံသနကရော. ဓုဝန္တိ ယသ္မာ ပန အဗ္ဘုတော အယံ သတ္ထာ လောကေ ဥပ္ပန္နော, တသ္မာ ဓုဝံ အဝဿံ အတ္ထသိဒ္ဓိံ လဘာမာတိ အဓိပ္ပာယော. လဘာမာတိ လဘိဿာမ. ခဏောတိ အဋ္ဌက္ခဏဝိရဟိတော နဝမော ခဏောတိ အတ္ထော. နောတိ အမှာကံ. ပဋိပါဒိတောတိ ပဋိလဒ္ဓေါ.

法螺，谓吹奏的螺贝。小鼓，谓腰部细的特殊乐器。丁迪玛鼓，谓一种小鼓。鸣响，即是（天神）演奏。希有哉，谓真是稀奇啊。出现，即是已出现。能令毛发竖立，谓能引生身毛竖立。必得，意即：因如此稀有之导师出现于世间，故我等必定能获得究竟之利益。获得，即是将会获得。时机，谓脱离八无暇的第九种时机。我等，即是我们。已得，即是已获得。

ဗုဒ္ဓေါတိ တေသံ သုတွာနာတိ ဗုဒ္ဓေါတိ ဣဒံ ဝစနံ သုတွာ တေသံ ဒေဝါနံ ပဉ္စဝဏ္ဏာ ပီတိ ဥဒပါဒီတိ အတ္ထော. တာဝဒေတိ တသ္မိံ ကာလေ. ဟိင်္ကာရာတိ ဟိင်္ကာရသဒ္ဒါ, ဟိံဟိန္တိ ယက္ခာဒယော ပဟဋ္ဌကာလေ ကရောန္တိ. သာဓုကာရာတိ သာဓုကာရသဒ္ဒါ စ ပဝတ္တန္တိ. ဥက္ကုဋ္ဌီတိ ဥက္ကုဋ္ဌိသဒ္ဒေါ စ ဥန္နာဒသဒ္ဒေါ စာတိ အတ္ထော. ပဇာတိ ဒေဝါဒယော အဓိပ္ပေတာ. ကေစိ ‘‘ပဋာကာ ဝိဝိဓာ ဂဂနေ ဝတ္တန္တီ’’တိ ပဌန္တိ. ဂါယန္တီတိ ဗုဒ္ဓဂုဏပဋိသံယုတ္တံ ဂီတံ ဂါယန္တိ.

听闻“佛陀”此语后，是说彼等天众生起五种喜悦之义。“那时”(Tāvadeti)，是在彼时。兴伽罗声(Hiṅkāra)，是夜叉(yakkha)等在欢喜时所作的“兴！兴！”之声。善哉声(Sādhukāra)，是善哉之声也生起。欢呼声(Ukkuṭṭhi)，是欢呼声与回响声之义。众生(Pajā)，意指天众等。有些[师]则诵读为：“各种旗帜于空中飘扬”。歌唱(Gāyanti)，是唱诵与佛陀功德相应的歌曲。

သေဠေန္တီတိ [Pg.59] မုခေန သေဠိတသဒ္ဒံ ကရောန္တိ. ဝါဒယန္တီတိ မဟတီ ဝိပဉ္စိကာမကရမုခါဒယော ဝီဏာ စ တုရိယာနိ စ တထာဂတဿ ပူဇနတ္ထာယ ဝါဒေန္တိ ပယောဇေန္တိ. ဘုဇာနိ ပေါထေန္တီတိ ဘုဇေ အပ္ဖောဋေန္တိ. လိင်္ဂဝိပရိယာသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. နစ္စန္တိ စာတိ အညေ စ နစ္စာပေန္တိ သယဉ္စ နစ္စန္တိ.

吹口哨(Seḷenti)，是说以口作吹哨之声。演奏(Vādayanti)，是说为供养如来而演奏大广腹琴(mahatī vipañcikā)、摩伽罗口(makaramukha)等维纳琴(vīṇā)及其他乐器。拍臂(Bhujāni pothenti)，是说拍击手臂。当知此处有语性转换。舞蹈(Naccanti)，是说亦令他人舞，自己也舞蹈。

ယထာ တုယှံ မဟာဝီရ, ပါဒေသု စက္ကလက္ခဏန္တိ ဧတ္ထ ယေန ပကာရေန ယထာ. မဟာဝီရိယေန ယောဂတော မဟာဝီရော. ပါဒေသု စက္ကလက္ခဏန္တိ တဝ ဥဘောသု ပါဒတလေသု သဟဿာရံ သနေမိကံ သနာဘိကံ သဗ္ဗာကာရပရိပူရံ စက္ကလက္ခဏံ သောဘတီတိ အတ္ထော. စက္က-သဒ္ဒေါ ပနာယံ သမ္ပတ္တိရထင်္ဂဣရိယာပထဒါနရတနဓမ္မခုရစက္ကလက္ခဏာဒီသု ဒိဿတိ. ‘‘စတ္တာရိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, စက္ကာနိ ယေဟိ သမန္နာဂတာနံ ဒေဝမနုဿာန’’န္တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၃၁) သမ္ပတ္တိယံ ဒိဿတိ. ‘‘စက္ကံဝ ဝဟတော ပဒ’’န္တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၁) ရထင်္ဂေ. ‘‘စတုစက္ကံ နဝဒွါရ’’န္တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၂၉) ဣရိယာပထေ. ‘‘ဒဒံ ဘုဉ္ဇ စ မာ စ ပမာဒေါ, စက္ကံ ဝတ္တယ သဗ္ဗပါဏိန’’န္တိ (ဇာ. ၁.၇.၁၄၉) ဧတ္ထ ဒါနေ. ‘‘ဒိဗ္ဗံ စက္ကရတနံ ပါတုဘူတ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၄၃; ၃.၈၅; မ. နိ. ၃.၂၅၆) ဧတ္ထ ရတနစက္ကေ. ‘‘မယာ ပဝတ္တိတံ စက္က’’န္တိ (သု. နိ. ၅၆၂; ဗု. ဝံ. ၂၈.၁၇) ဧတ္ထ ပန ဓမ္မစက္ကေ. ‘‘ဣစ္ဆာဟတဿ ပေါသဿ, စက္ကံ ဘမတိ မတ္ထကေ’’တိ (ဇာ. ၁.၁.၁၀၄; ၁.၅.၁၀၃) ဧတ္ထ ခုရစက္ကေ, ပဟရဏစက္ကေတိ အတ္ထော. ‘‘ပါဒတလေသု စက္ကာနိ ဇာတာနီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၅; ၃.၂၀၀, ၂၀၄; မ. နိ. ၂.၃၈၆) ဧတ္ထ လက္ခဏေ. ဣဓာပိ လက္ခဏစက္ကေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၄၈; အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၈၇; ၂.၄.၈; ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၂.၂.၄၄). ဓဇဝဇိရပဋာကာ, ဝဍ္ဎမာနင်္ကုသာစိတန္တိ ဓဇေန စ ဝဇိရေန စ ပဋာကာယ စ ဝဍ္ဎမာနေန စ အင်္ကုသေန စ အာစိတံ အလင်္ကတံ ပရိဝါရိတံ ပါဒေသု စက္ကလက္ခဏန္တိ အတ္ထော. စက္ကလက္ခဏေ ပန ဂဟိတေ သေသလက္ခဏာနိ ဂဟိတာနေဝ ဟောန္တိ. တထာ အသီတိ အနုဗျဉ္ဇနာနိ ဗျာမပ္ပဘာ စ. တသ္မာ တေဟိ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏာသီတိအနုဗျဉ္ဇနဗျာမပ္ပဘာဟိ သမလင်္ကတော ဘဂဝတော ကာယော သဗ္ဗဖာလိဖုလ္လော ဝိယ ပါရိစ္ဆတ္တကော ဝိကသိတပဒုမံ ဝိယ ကမလဝနံ ဝိဝိဓရတနဝိစိတ္တံ ဝိယ နဝကနကတောရဏံ တာရာမရီစိဝိရာဇိတမိဝ ဂဂနတလံ ဣတော စိတော စ ဝိဓာဝမာနာ ဝိပ္ဖန္ဒမာနာ ဆဗ္ဗဏ္ဏဗုဒ္ဓရသ္မိယော မုဉ္စမာနော အတိဝိယ သောဘတိ.

“大英雄，正如您的足底有轮相”，于此，“正如”意指以何种方式。因具足大精进而为大英雄（mahāvīra）。“足底有轮相”意指：在您的双足底下，具千辐、有轮辋、有轮毂、圆满一切形相的轮相辉耀着。‘轮’（cakka）一词，可见于成就、车轮、威仪、布施、宝轮、法轮、刀轮、相好等义。例如，在“诸比丘，有此四轮……”（《增支部》4.31）中，‘轮’指成就。在“如轮随牛足”（《法句经》1）中，‘轮’指车轮。在“四轮九门”（《相应部》1.29）中，‘轮’指威仪。在“布施、受用且莫放逸，为一切有情转动此轮”（《本生经》1.7.149）中，‘轮’指布施。在“天上的轮宝出现”（《长部》2.243等）中，‘轮’指宝轮。在“我所转之轮”（《经集》562等）中，‘轮’指法轮。在“于贪欲之人，刀轮旋其顶”（《本生经》1.1.104等）中，‘轮’指刀轮，即兵器之轮。在“足底生诸轮”（《长部》2.35等）中，‘轮’指相好。于此，亦当理解为相好之轮。以旗帜、金刚、幢幡、增长物、钩子为装饰，意即足底之轮相为旗帜、金刚、幢幡、增长物、钩子等装饰物所围绕。若论及轮相，则其余诸相亦已含摄其中。八十随形好以及一寻光亦复如是。是故，世尊的身体，由三十二大士相、八十随形好及一寻光所庄严，犹如繁花盛开的巴瑞恰达树（pāricchattaka），犹如莲花盛开的莲林，犹如以种种宝物点缀的黄金新牌楼，犹如布满星辰光芒的天空，放射、闪耀着六色佛光，从四面八方流布，无比庄严。

ဣဒါနိ [Pg.60] ဘဂဝတော ရူပကာယဓမ္မကာယသမ္ပတ္တိဒဿနတ္ထံ –

今为显示世尊色身与法身之圆满——

၃၈.

38.

‘‘ရူပေ သီလေ သမာဓိမှိ, ပညာယ စ အသာဒိသော;

ဝိမုတ္တိယာ အသမသမော, ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေ’’တိ. – အယံ ဂါထာ ဝုတ္တာ;

“于色、戒、定，与慧皆无比；于解脱、转法轮，与无等者等。”——此偈如是说。

တတ္ထ ရူပေတိ အယံ ရူပ-သဒ္ဒေါ ခန္ဓဘဝနိမိတ္တပစ္စယသရီရဝဏ္ဏသဏ္ဌာနာဒီသု ဒိဿတိ. ယထာဟ – ‘‘ယံ ကိဉ္စိ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္န’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၃၆၁; ၃.၈၆, ၈၉; ဝိဘ. ၂; မဟာဝ. ၂၂) ဧတ္ထ ရူပက္ခန္ဓေ ဒိဿတိ. ‘‘ရူပူပပတ္တိယာ မဂ္ဂံ ဘာဝေတီ’’တိ (ဓ. သ. ၁၆၀-၁၆၁; ဝိဘ. ၆၂၄) ဧတ္ထ ရူပဘဝေ. ‘‘အဇ္ဈတ္တံ အရူပသညီ ဗဟိဒ္ဓါ ရူပါနိ ပဿတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၃၈; မ. နိ. ၂.၂၄၉; အ. နိ. ၁.၄၃၅-၄၄၂; ဓ. သ. ၂၀၄-၂၀၅) ဧတ္ထ ကသိဏနိမိတ္တေ. ‘‘သရူပါ, ဘိက္ခဝေ, ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ နော အရူပါ’’တိ (အ. နိ. ၂.၈၃) ဧတ္ထ ပစ္စယေ. ‘‘အာကာသော ပရိဝါရိတော ရူပန္တွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၀၆) ဧတ္ထ သရီရေ. ‘‘စက္ခုဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပေ စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စက္ခုဝိညာဏ’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၂၀၄, ၄၀၀; ၃.၄၂၁, ၄၂၅-၄၂၆; သံ. နိ. ၄.၆၀; ကထာ. ၄၆၅) ဧတ္ထ ဝဏ္ဏေ. ‘‘ရူပပ္ပမာဏော ရူပပ္ပသန္နော’’တိ (အ. နိ. ၄.၆၅) ဧတ္ထ သဏ္ဌာနေ. ဣဓာပိ သဏ္ဌာနေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁ ရူပါဒိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ). သီလေတိ စတုဗ္ဗိဓေ သီလေ. သမာဓိမှီတိ တိဝိဓေပိ သမာဓိမှိ. ပညာယာတိ လောကိယလောကုတ္တရာယ ပညာယ. အသာဒိသောတိ အသဒိသော အနုပမော. ဝိမုတ္တိယာတိ ဖလဝိမုတ္တိယာ. အသမသမောတိ အသမာ အတီတာ ဗုဒ္ဓါ တေဟိ အသမေဟိ ဗုဒ္ဓေဟိ သီလာဒီဟိ သမောတိ အသမသမော. ဧတ္တာဝတာ ဘဂဝတော ရူပကာယသမ္ပတ္တိ ဒဿိတာ.

此处，“色”(rūpa)一词可见于蕴、有、相、缘、身、色、形等义。如言：“任何色，或过去、或未来、或现在”（《中部》1.361；3.86, 89；《分别论》2；《大品》22），此处指色蕴。“为生于色有而修道”（《法集论》160-161；《分别论》624），此处指色有。“于内无色想，于外见诸色”（《长部》3.338；《中部》2.249；《增支部》1.435-442；《法集论》204-205），此处指遍相(kasiṇanimitta)。“诸比丘，诸恶不善法有缘而生，非无缘而生”（《增支部》2.83），此处指缘。“被围绕的空间，即计为色”（《中部》1.306），此处指身。“缘眼与色而生眼识”（《中部》1.204, 400；3.421, 425-426；《相应部》4.60；《论事》465），此处指颜色。“以形貌为量，喜爱形貌”（《增支部》4.65），此处指形状。于此亦当理解为指形状（《增支部释义》1.1.1色等品释义）。“戒”(sīla)指四种戒。“定”(samādhi)指二种定。“慧”(paññā)指世间与出世间慧。“无比”(asādiso)指无可相比，无有譬喻。“解脱”(vimutti)指果解脱。“与无等者等”(asamasamo)是说：过去的诸佛是无与伦比的(asamā)，而他于戒等方面与那些无与伦比的诸佛相等(samo)，因此称为“与无等者等”。至此，即显示世尊色身之圆满。

ဣဒါနိ ဘဂဝတော ကာယဗလာဒိံ ဒဿေတုံ –

今为显示世尊身力等——

၃၉.

39.

‘‘ဒသနာဂဗလံ ကာယေ, တုယှံ ပါကတိကံ ဗလံ;

ဣဒ္ဓိဗလေန အသမော, ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေ’’တိ. – ဝုတ္တံ;

“汝身具十象之力，此是自然之力；于神通力、转法轮，皆无与伦比。”——如是说。

တတ္ထ ဒသနာဂဗလန္တိ ဒသဆဒ္ဒန္တနာဂဗလံ. ဒုဝိဓဉှိ တထာဂတဿ ဗလံ – ကာယဗလံ, ဉာဏဗလဉ္စာတိ. တတ္ထ ကာယဗလံ ဟတ္ထိကုလာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကထံ?

此处“十象力”谓十头六牙象之力。如来之力有二种：身力与智力。其中身力当依象族而理解。如何？

‘‘ကာဠာဝကဉ္စ [Pg.61] ဂင်္ဂေယျံ, ပဏ္ဍရံ တမ္ဗပိင်္ဂလံ;

ဂန္ဓမင်္ဂလဟေမဉ္စ, ဥပေါသထဆဒ္ဒန္တိမေ ဒသာ’’တိ.(မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၄၈;

သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂.၂၂;

အ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၁၀.၂၁;

ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၁၉၈;

ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၇၆၀;

ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၇၅;

စူဠနိ. အဋ္ဌ. ၈၁;

ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၂.၂.၄၄) –

“迦罗婆迦与恒伽，般陀罗、铜、宾伽罗，香、吉祥、金，布萨与六牙，此为十象。”

ဣမာနိ ဒသ ဟတ္ထိကုလာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ကာဠာဝကောတိ ပကတိဟတ္ထိကုလံ. ယံ ဒသန္နံ ပုရိသာနံ ကာယဗလံ, တံ ဧကဿ ကာဠာဝကဿ ဟတ္ထိနော ဗလံ. ယံ ဒသန္နံ ကာဠာဝကာနံ ဗလံ, တံ ဧကဿ ဂင်္ဂေယျဿာတိ ဧတေနေဝ ဥပါယေန ယာဝ ဆဒ္ဒန္တဗလံ နေတဗ္ဗန္တိ. ယံ ဒသန္နံ ဆဒ္ဒန္တာနံ ဗလံ, တံ ဧကဿ တထာဂတဿ ဗလံ, နာရာယနဗလံ ဝဇိရဗလန္တိ ဣဒမေဝ ဝုစ္စတိ. တဒေတံ ပကတိဟတ္ထိဂဏနာယ ဟတ္ထိကောဋိသဟဿာနံ ဗလံ, ပုရိသဂဏနာယ ဒသန္နံ ပုရိသကောဋိသဟဿာနံ ဗလံ ဟောတိ. ဣဒံ တာဝ တထာဂတဿ ပကတိကာယဗလံ, ဉာဏဗလံ ပန အပ္ပမေယျံ ဒသဗလဉာဏံ စတုဝေသာရဇ္ဇဉာဏံ အဋ္ဌသု ပရိသာသု အကမ္ပနဉာဏံ စတုယောနိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ ပဉ္စဂတိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ စုဒ္ဒသ ဗုဒ္ဓဉာဏာနီတိ ဧဝမာဒိကံ ဉာဏဗလံ. ဣဓ ပန ကာယဗလံ အဓိပ္ပေတံ. ကာယေ, တုယှံ ပါကတိကံ ဗလန္တိ တဉ္စ ပန တဝ ကာယေ ပါကတိကဗလန္တိ အတ္ထော. တသ္မာ ‘‘ဒသနာဂဗလ’’န္တိ ဒသဆဒ္ဒန္တနာဂဗလန္တိ အတ္ထော.

应当知道这十种象族。迦罗婆迦（Kāḷāvaka）是普通象族。十个男人的体力，等于一头迦罗婆迦象的力量。十头迦罗婆迦象的力量，等于一头恒伽象（Gaṅgeyya）的力量，以此类推，直到六牙象（Chaddanta）的力量。十头六牙象的力量，等于一位如来的力量，这即是所谓的“那罗延（nārāyana）力”、“金刚（vajira）力”。按普通象计算，这是百亿头象的力量；按人计算，这是千亿个男人的力量。此为如来自然的身体力量，而智慧力量则是不可测量的，包括十力智、四无畏智、于八众中无畏智、四生分别智、五趣分别智、十四佛智等智慧力量。此处则意指身体力量。‘汝身具自然力’，意思是说，在你身中的是天赋的自然之力。因此，‘十象之力’意指十头六牙象的力量。

ဣဒါနိ ဉာဏဗလံ ဒဿေန္တော ‘‘ဣဒ္ဓိဗလေန အသမော, ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေ’’တိ အာဟ. တတ္ထ ဣဒ္ဓိဗလေန အသမောတိ ဝိကုဗ္ဗနာဓိဋ္ဌာနာဒိနာ ဣဒ္ဓိဗလေန အသမော အသဒိသော အနုပမော. ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေတိ ဒေသနာဉာဏေပိ အသမောတိ အတ္ထော.

今为显示智力，（世尊）说：“于神通力，无与伦比；于转法轮，亦复如是。”于此，“于神通力，无与伦比”者，谓于变化（vikubbana）、决意（adhiṭṭhāna）等神通力（iddhibala），无有相等者，无有相似者，无可比拟。“于转法轮”者，其义谓于说法智（desanāñāṇa）亦无与伦比。

ဣဒါနိ ‘‘ယော ဧဝမာဒိဂုဏသမန္နာဂတော သတ္ထာ, သော သဗ္ဗလောကေကနာယကော, တံ သတ္ထာရံ နမဿထာ’’တိ တထာဂတဿ ပဏာမနေ နိယောဂဒဿနတ္ထံ –

今为开示礼敬如来之劝导——即礼敬彼具足如是等功德、为一切世间唯一引导者之导师——（而说）：

၄၀.

40.

‘‘ဧဝံ သဗ္ဗဂုဏူပေတံ, သဗ္ဗင်္ဂသမုပါဂတံ;

မဟာမုနိံ ကာရုဏိကံ, လောကနာထံ နမဿထာ’’တိ. – ဝုတ္တံ;

“如是具足诸功德，圆满一切庄严相，大悲牟尼世间怙，汝等应当皆敬礼。”——如是说。

တတ္ထ ဧဝန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရနိဒဿနေ နိပါတော. သဗ္ဗဂုဏူပေတန္တိ ဧတ္ထ သဗ္ဗောတိ အယံ နိရဝသေသဝါစီ. ဂုဏောတိ အယံ ဂုဏ-သဒ္ဒေါ အနေကေသု အတ္ထေသု [Pg.62] ဒိဿတိ. တထာ ဟေသ – ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, အဟတာနံ ဝတ္ထာနံ ဒိဂုဏံ သံဃာဋိ’’န္တိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၅၄၆; မဟာဝ. ၃၄၈) ဧတ္ထ ပဋလတ္ထေ ဒိဿတိ. ‘‘အစ္စေန္တိ ကာလာ တရယန္တိ ရတ္တိယော, ဝယောဂုဏာ အနုပုဗ္ဗံ ဇဟန္တီ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၄) ဧတ္ထ ရာသတ္ထေ. ‘‘သတဂုဏာ ဒက္ခိဏာ ပါဋိကင်္ခိတဗ္ဗာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၃၇၉) ဧတ္ထ အာနိသံသတ္ထေ. ‘‘အန္တံ အန္တဂုဏံ’’ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၇; မ. နိ. ၁.၁၁၀, ၃၀၂; ၂.၁၁၄; ၃.၁၅၄, ၃၄၉; ခု. ပါ. ၃.ဒွတ္တိံသာကာရ) ‘‘ကယိရာ မာလာဂုဏေ ဗဟူ’’တိ (ဓ. ပ. ၅၃) ဧတ္ထ ဗန္ဓနတ္ထေ. ‘‘အဋ္ဌဂုဏသမုပေတံ, အဘိညာဗလမာဟရိ’’န္တိ (ဗု. ဝံ. ၂.၂၉) ဧတ္ထ သမ္ပတ္တိအတ္ထေ. ဣဓာပိ သမ္ပတ္တိအတ္ထေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၅၄၆; မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၆၆; စူဠနိ. အဋ္ဌ. ၁၃၆). တသ္မာ သဗ္ဗေဟိ လောကိယလောကုတ္တရေဟိ ဂုဏေဟိ သဗ္ဗသမ္ပတ္တီဟိ ဥပေတံ သမန္နာဂတန္တိ အတ္ထော. သဗ္ဗင်္ဂသမုပါဂတန္တိ သဗ္ဗေဟိ ဗုဒ္ဓဂုဏေဟိ ဂုဏင်္ဂေဟိ ဝါ သမုပါဂတံ သမန္နာဂတံ. မဟာမုနိန္တိ အညေဟိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါဒီဟိ မုနီဟိ အဓိကဘာဝတော မဟန္တော မုနီတိ ဝုစ္စတိ မဟာမုနိ. ကာရုဏိကန္တိ ကရုဏာဂုဏယောဂတော ကာရုဏိကံ. လောကနာထန္တိ သဗ္ဗလောကေကနာထံ, သဗ္ဗလောကေဟိ ‘‘အယံ နော ဒုက္ခောပတာပဿ အာဟန္တာ သမေတာ’’တိ ဧဝမာသီသီယတီတိ အတ္ထော.

于此，“如是”(evaṃ)是用于指示前述方式的不变词。“具足一切功德”(Sabbaguṇūpeta)中，“一切”(sabba)是“无余”之义。“功德”(guṇa)一词可见于多种意义。例如：“诸比丘，我允许新净布料的双层僧伽梨。”——此处用于“层”义。“时光流逝，黑夜飞逝，年寿次第舍离。”——此处用于“积聚”义。“应期望获得百倍利益的供养。”——此处用于“利益”义。“肠、肠间膜”，“应制作许多花环。”——此处用于“捆绑”或“串”义。“具足八种成就，带来神通之力。”——此处用于“成就”义。此处也应理解为“成就”义。因此，其义为：具足所有世间和出世间的功德，即具足一切成就。“具足一切支分”(Sabbaṅgasamupāgata)意为：具足所有佛陀的功德，或功德之支分。“大牟尼”(Mahāmuni)意为：由于超越了其他独觉佛(paccekabuddha)等牟尼，所以被称为大牟尼。“具悲悯者”(Kāruṇika)意为：因具足悲悯之功德，故为具悲悯者。“世间怙主”(Lokanātha)意为：一切世间的唯一怙主，即一切世间皆祈愿：“此尊为我等断除、平息痛苦与忧恼。”

ဣဒါနိ ဒသဗလဿ သဗ္ဗနိပစ္စာကာရဿ အရဟဘာဝဒဿနတ္ထံ –

现在，为了显示十力者堪受一切形式恭敬的应供状态——

၄၁.

41.

‘‘အဘိဝါဒနံ ထောမနဉ္စ, ဝန္ဒနဉ္စ ပသံသနံ;

နမဿနဉ္စ ပူဇဉ္စ, သဗ္ဗံ အရဟသီ တုဝံ.

敬礼与赞叹，尊崇与颂扬，归命与供养，一切汝皆堪受。

၄၂.

42.

‘‘ယေ ကေစိ လောကေ ဝန္ဒနေယျာ, ဝန္ဒနံ အရဟန္တိ ယေ;

သဗ္ဗသေဋ္ဌော မဟာဝီရ, သဒိသော တေ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. – ဝုတ္တံ;

“世间所有应敬者，以及堪受礼敬人；大雄于彼为最胜，无有与汝等同伦。”——如是说。

တတ္ထ အဘိဝါဒနန္တိ အညေဟိ အတ္တနော အဘိဝါဒနကာရာပနံ. ထောမနန္တိ ပရမ္မုခတော ထုတိ. ဝန္ဒနန္တိ ပဏာမနံ. ပသံသနန္တိ သမ္မုခတော ပသံသနံ. နမဿနန္တိ အဉ္ဇလိကရဏံ, မနသာ နမဿနံ ဝါ. ပူဇနန္တိ မာလာဂန္ဓဝိလေပနာဒီဟိ ပူဇနဉ္စ. သဗ္ဗန္တိ သဗ္ဗမ္ပိ တံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ သက္ကာရဝိသေသံ တုဝံ အရဟသိ ယုတ္တောတိ အတ္ထော. ယေ ကေစိ လောကေ ဝန္ဒနေယျာတိ ယေ ကေစိ လောကေ ဝန္ဒိတဗ္ဗာ ဝန္ဒနီယာ ဝန္ဒနံ အရဟန္တိ. ယေတိ ယေ ပန လောကေ [Pg.63] ဝန္ဒနံ အရဟန္တိ. ဣဒံ ပန ပုရိမပဒဿေဝ ဝေဝစနံ. သဗ္ဗသေဋ္ဌောတိ သဗ္ဗေသံ တေသံ သေဋ္ဌော ဥတ္တမော, တွံ မဟာဝီရ သဒိသော တေ လောကေ ကောစိ န ဝိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော.

其中，“敬礼”（abhivādana）指接受他人敬礼；“赞叹”（thomana）指背后赞扬；“尊崇”（vandana）指鞠躬致敬；“颂扬”（pasaṃsana）指当面赞扬；“归命”（namassana）指合掌或以心归命；“供养”（pūjana）指以花环、香、涂香等供养。“一切”（sabbaṃ）意指：所有这些所述的特殊恭敬，你都堪受，此为适宜之义。“世间所有应敬者”（Ye keci loke vandaneyyā）指世间任何应被礼敬、值得礼敬、堪受礼敬者。而“那些在世间堪受礼敬者”（ye pana loke vandanaṃ arahanti）是前一词的同义词。“于一切中最胜”（sabbaseṭṭho）意指：于所有彼等之中，你是最胜者、最上者；大雄（mahāvīra），世间无有任何人与你等同，此为其义。

အထ ဘဂဝတိ ယမကပါဋိဟာရိယံ ဒဿေတွာ ရတနစင်္ကမံ မာပေတွာ တတြ စင်္ကမမာနေ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ ပဉ္စဟိ ပရိဝါရဘိက္ခုသတေဟိ. အထ ထေရော ဘဂဝန္တံ ဩလောကေန္တော အဒ္ဒသ ကပိလပုရေ အာကာသေ ရတနစင်္ကမေ စင်္ကမမာနံ. တေန ဝုတ္တံ –

尔时，当世尊示现双神变（yamakapāṭihāriya）、化作珍宝经行处（ratanacaṅkama）并于其上经行时，具寿舍利弗正与五百比丘眷属同住于王舍城（Rājagaha）的鹫峰山（Gijjhakūṭa）。于是，长老遥望世尊，看见世尊正在迦毗罗卫城（Kapilapura）上空的珍宝经行处上经行。因此说：

၄၃.

43.

‘‘သာရိပုတ္တော မဟာပညော, သမာဓိဇ္ဈာနကောဝိဒေါ;

ဂိဇ္ဈကူဋေ ဌိတောယေဝ, ပဿတိ လောကနာယက’’န္တိ. – အာဒိ;

“舍利弗具大智慧，精通等持与禅那；安住鹫峰山之上，得见世间引导者。”——等等。

တတ္ထ သာရိပုတ္တောတိ ရူပသာရိယာ နာမ ဗြာဟ္မဏိယာ ပုတ္တောတိ သာရိပုတ္တော. မဟာပညောတိ မဟတိယာ သောဠသဝိဓာယ ပညာယ သမန္နာဂတောတိ မဟာပညော. သမာဓိဇ္ဈာနကောဝိဒေါတိ ဧတ္ထ သမာဓီတိ စိတ္တံ သမံ အာဒဟတိ အာရမ္မဏေ ဌပေတီတိ သမာဓိ. သော တိဝိဓော ဟောတိ သဝိတက္ကသဝိစာရော အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တော အဝိတက္ကအဝိစာရော သမာဓီတိ. ဈာနန္တိ ပဌမဇ္ဈာနံ ဒုတိယဇ္ဈာနံ တတိယဇ္ဈာနံ စတုတ္ထဇ္ဈာနန္တိ ဣမေဟိ ပဌမဇ္ဈာနာဒီဟိ မေတ္တာဈာနာဒီနိပိ သင်္ဂဟိတာနေဝ ဟောန္တိ, ဈာနမ္ပိ ဒုဝိဓံ ဟောတိ လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနံ အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနန္တိ. တတ္ထ အနိစ္စာဒိလက္ခဏံ ဥပနိဇ္ဈာယတီတိ ဝိပဿနာဉာဏံ ‘‘လက္ခဏူပနိဇ္ဈာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ပဌမဇ္ဈာနာဒိကံ ပန အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနတော ပစ္စနီကဈာပနတော ဝါ ဈာနန္တိ ဝုစ္စတိ. သမာဓီသု စ ဈာနေသု စ ကောဝိဒေါတိ သမာဓိဇ္ဈာနကောဝိဒေါ, သမာဓိဇ္ဈာနကုသလောတိ အတ္ထော. ဂိဇ္ဈကူဋေတိ ဧဝံနာမကေ ပဗ္ဗတေ ဌိတောယေဝ ပဿတီတိ ပဿိ.

此处，“舍利弗(Sāriputta)”是指名为“色舍利”(Rūpasārī)的婆罗门女之子，故名“舍利弗”。“具大智慧”是指具足十六种大智慧，故名“大智慧者”。“精通等持与禅那”中，“等持(samādhi)”是指心平等地安住于所缘，故名“等持”。它有三种：有寻有伺等持、无寻唯伺等持、无寻无伺等持。“禅那(jhāna)”是指初禅、第二禅、第三禅、第四禅；这些初禅等也含摄了慈心禅等。禅那亦有两种：相遍察与所缘遍察。其中，遍察无常等相的观(vipassanā)智被称为“相遍察”。而初禅等，则因其对所缘的遍察，或因其烧尽敌对法（即五盖），故被称为“禅那”。精通于等持与禅那，故名“等持禅那善巧者”，意为善于等持与禅那。“于鹫峰山(Gijjhakūṭa)”是指于彼名为鹫峰之山上，安住而见，故名“毗婆尸(Passī)”。

၄၄. သုဖုလ္လံ သာလရာဇံ ဝါတိ သမဝဋ္ဋက္ခန္ဓံ သမုဂ္ဂတဝိပုလကောမလဖလပလ္လဝင်္ကုရသမလင်္ကတသာခံ သဗ္ဗဖာလိဖုလ္လံ သာလရာဇံ ဝိယ သီလမူလံ သမာဓိက္ခန္ဓံ ပညာသာခံ အဘိညာပုပ္ဖံ ဝိမုတ္တိဖလံ ဒသဗလသာလရာဇံ ဩလောကေသီတိ ဧဝံ ဩလောကပဒေန သမ္ဗန္ဓော. စန္ဒံဝ ဂဂနေ ယထာတိ အဗ္ဘာဟိမဓူမရဇောရာဟုပသဂ္ဂဝိနိမုတ္တံ တာရဂဏပရိဝုတံ သရဒသမယေ ပရိပုဏ္ဏံ ဝိယ [Pg.64] ရဇနိကရံ သဗ္ဗကိလေသတိမိရဝိဓမနကရံ ဝေနေယျဇနကုမုဒဝနဝိကသနကရံ မုနိဝရရဇနိကရံ ဩလောကေတီတိ အတ္ထော. ယထာတိ နိပါတမတ္တံ. မဇ္ဈနှိကေဝ သူရိယန္တိ မဇ္ဈနှိကသမယေ သိရိယာ ပဋုတရကိရဏမာလိနံ အံသုမာလိနမိဝ ဝိရောစမာနံ. နရာသဘန္တိ နရဝသဘံ.

44. “如盛开的娑罗树王(suphullaṃ sālarājaṃ vā)”：犹如一棵娑罗树王，树干匀称，枝条高耸，饰以丰茂柔软的果实、嫩叶与新芽，遍体繁花盛开；同样地，（他遥望）那以戒为根、以定为干、以慧为枝、以神通为花、以解脱为果的十力(dasabala)娑罗树王——如此与“遥望(olokesi)”一词相关联。“如空中月(candaṃva gagane yathā)”：犹如秋夜时节，远离云、霜、烟、尘、罗睺(Rāhu)等障难，为众星所环绕的圆满月轮，能破除一切烦恼黑暗，令堪化导的众生这片睡莲林绽放，（他遥望）那贤圣中的月轮。此即其义。“如(yathā)”仅为不变词。“如正午日(majjhanhikeva sūriyaṃ)”：如正午时分，以其炽盛光耀而辉煌的日轮。“人中雄(narāsabha)”即人中之牛王。

၄၅. ဇလန္တန္တိ ဒဒ္ဒဠှမာနံ, သရဒသမယံ ပရိပုဏ္ဏစန္ဒသဿိရိကစာရုဝဒနသောဘံ လက္ခဏာနုဗျဉ္ဇနသမလင်္ကတဝရသရီရံ ပရမာယ ဗုဒ္ဓသိရိယာ ဝိရောစမာနန္တိ အတ္ထော. ဒီပရုက္ခံ ဝါတိ အာရောပိတဒီပံ ဒီပရုက္ခမိဝ. တရုဏသူရိယံဝ ဥဂ္ဂတန္တိ အဘိနဝေါဒိတာဒိစ္စမိဝ, သောမ္မဘာဝေန ဇလန္တန္တိ အတ္ထော. သူရိယဿ တရုဏဘာဝေါ ပန ဥဒယံ ပဋိစ္စ ဝုစ္စတိ. န ဟိ စန္ဒဿ ဝိယ ဟာနိဝုဒ္ဓိယော အတ္ထိ. ဗျာမပ္ပဘာနုရဉ္ဇိတန္တိ ဗျာမပ္ပဘာယ အနုရဉ္ဇိတံ. ဓီရံ ပဿတိ လောကနာယကန္တိ သဗ္ဗလောကေကဓီရံ ပဿတိ နာယကန္တိ အတ္ထော.

45. “光耀”意指：以诸相好庄严其殊胜之身，其悦意面容光彩犹如秋季圆月，以无上佛陀之光辉而照耀。“如灯树”：如置灯于其上的灯树。“如初升之旭日”：如新升起的太阳，以其柔和之态而光耀。太阳的“初升”状态是就其升起而言，它不像月亮那样有盈亏。“为寻光所染饰”：即为一寻之光所染饰。“见具坚慧者，世间导师”：意指见一切世间唯一的具坚慧者、引导者。

အထာယသ္မာ ဓမ္မသေနာပတိ အတိသီတလသလိလဓရနိကရပရိစုမ္ဗိတကူဋေ နာနာဝိဓသုရဘိတရုကုသုမဝါသိတကူဋေ ပရမရုစိရစိတ္တကူဋေ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ ဌတွာဝ ဒသဟိ စက္ကဝါဠသဟဿေဟိ အာဂတေဟိ ဒေဝဗြဟ္မဂဏေဟိ ပရိဝုတံ ဘဂဝန္တံ အနုတ္တရာယ ဗုဒ္ဓသိရိယာ အနောပမာယ ဗုဒ္ဓလီဠာယ သဗ္ဗရတနမယေ စင်္ကမေ စင်္ကမမာနံ ဒိသွာ – ‘‘ဟန္ဒာဟံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဗုဒ္ဓဂုဏပရိဒီပနံ ဗုဒ္ဓဝံသဒေသနံ ယာစေယျ’’န္တိ စိန္တေတွာ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ဝသမာနာနိ ပဉ္စ ဘိက္ခုသတာနိ သန္နိပါတေသိ. တေန ဝုတ္တံ –

当时，具寿法将舍利弗站在鹫峰山(Gijjhakūṭa)上极其优美的丽峰(Cittakūṭa)上。此峰顶为极清凉的云团所触，并弥漫着各种芳香树木花朵的气息。他看见世尊被来自一万个世界的诸天与梵天众所围绕，以无上佛陀之光辉、无譬佛陀之仪态，于众宝所成之经行处(caṅkama)经行，心想：“好啊！我当走近世尊，祈请他开示那阐明佛陀功德的佛史(Buddhavaṃsa)。”于是，他召集了与自己同住的五百比丘。因此说：

၄၆.

46.

‘‘ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ, ကတကိစ္စာန တာဒိနံ;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, ခဏေန သန္နိပါတယီ’’တိ.

他于顷刻间召集了五百位比丘，他们所作已办，不动摇，诸漏已尽，清净无垢。

တတ္ထ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနန္တိ ပဉ္စ ဘိက္ခုသတာနိ, ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကတကိစ္စာနန္တိ စတူသု သစ္စေသု စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ပရိညာပဟာနသစ္ဆိကိရိယဘာဝနာဝသေန ပရိနိဋ္ဌိတသောဠသကိစ္စာနန္တိ အတ္ထော. ခီဏာသဝါနန္တိ ပရိက္ခီဏစတုရာသဝါနံ. ဝိမလာနန္တိ ဝိဂတမလာနံ, ခီဏာသဝတ္တာ ဝါ ဝိမလာနံ ပရမပရိသုဒ္ဓစိတ္တသန္တာနာနန္တိ အတ္ထော. ခဏေနာတိ ခဏေယေဝ. သန္နိပါတယီတိ သန္နိပါတေသိ.

其中，“五百比丘”(pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ)，此处的属格应理解为具有宾格的功用。“所作已办”(katakiccānaṃ)意指在四圣谛中，通过四道以遍知、断除、现证和修习的方式，完成了十六种任务。“诸漏已尽”(khīṇāsavānaṃ)表示四漏皆已灭尽。“无垢”(vimalānaṃ)意为远离垢染，或者因为诸漏已尽，其心相续已达究竟清净。“顷刻”(khaṇena)即仅仅一个刹那。‘sannipātayī’是‘sannipātesi’的异写，意为‘召集了’。

ဣဒါနိ [Pg.65] တေသံ ဘိက္ခူနံ သန္နိပါတေ ဂမနေ စ ကာရဏံ ဒဿနတ္ထံ –

如今，为了说明那些比丘集会与前往的原因——

၄၇.

47.

‘‘လောကပ္ပသာဒနံ နာမ, ပါဋိဟီရံ နိဒဿယိ;

အမှေပိ တတ္ထ ဂန္တွာန, ဝန္ဒိဿာမ မယံ ဇိနံ.

名为“令世间喜悦”的神变，他已显示；我等亦将前往彼处，礼敬胜者。

၄၈.

48.

‘‘ဧထ သဗ္ဗေ ဂမိဿာမ, တုစ္ဆိဿာမ မယံ ဇိနံ;

ကင်္ခံ ဝိနောဒယိဿာမ, ပဿိတွာ လောကနာယက’’န္တိ. – ဣမာ ဂါထာယော ဝုတ္တာ;

“来吧，我等皆前往，我等将供养胜者；见到世间导师后，我等将消除疑惑。”——此等偈颂已说。

တတ္ထ လောကပ္ပသာဒနံ နာမာတိ လောကဿ ပသာဒကရဏတော လောကပ္ပသာဒနံ ပါဋိဟီရံ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဥလ္လောကပ္ပသာဒနံ နာမာတိပိ ပါဌော, တဿ လောကဝိဝရဏပါဋိဟာရိယန္တိ အတ္ထော. တံ ပန ဥဒ္ဓံ အကနိဋ္ဌဘဝနတော ဟေဋ္ဌာ ယာဝ အဝီစိ ဧတ္ထန္တရေ ဧကာလောကံ ကတွာ ဧတ္ထန္တရေ သဗ္ဗေသမ္ပိ သတ္တာနံ အညမညံ ဒဿနကရဏာဓိဋ္ဌာနန္တိ ဝုစ္စတိ. နိဒဿယီတိ ဒဿေသိ. အမှေပီတိ မယမ္ပိ. တတ္ထာတိ ယတ္ထ ဘဂဝါ, တတ္ထ ဂန္တွာနာတိ အတ္ထော. ဝန္ဒိဿာမာတိ မယံ ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒိဿာမ. ဧတ္ထ ပန အမှေပိ, မယန္တိ ဣမေသံ ဒွိန္နံ သဒ္ဒါနံ ပုရိမဿ ဂမနကိရိယာယ သမ္ဗန္ဓော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ပစ္ဆိမဿ ဝန္ဒနကိရိယာယ. ဣတရထာ ဟိ ပုနရုတ္တိဒေါသတော န မုစ္စတိ.

于此，名为“令世间喜悦”，是因其能令世间产生净信，故称“令世间喜悦”的神变。亦有读作“令向上界喜悦”，其意为世界开显神变。此神变是指从上方色究竟天至下方无间地狱（Avīci）之间，令此间成为一片光明，使此间所有众生皆能互相看见的决意。“显示”（nidassayi）即是显示。“我等亦”（amhepi）即是我等（mayampi）。“彼处”（tattha）即是世尊所在之处，意为到彼处去。“我等将礼敬”（vandissāma）即是我等将以头顶礼世尊之足。在此，“我等亦”与前往的动作相关联，“我等”与礼敬的动作相关联。否则，则难以避免重复的过失。

ဧထာတိ အာဂစ္ဆထ. ကင်္ခံ ဝိနောဒယိဿာမာတိ ဧတ္ထာဟ – ခီဏာသဝါနံ ပန ကင်္ခါ နာမ ကာစိပိ နတ္ထိ, ကသ္မာ ထေရော ဧဝမာဟာတိ? သစ္စမေဝေတံ, ပဌမမဂ္ဂေနေဝ သမုစ္ဆေဒံ ဂတာ. ယထာဟ –

“来吧”（etha）即是“来吧”（āgacchatha）。关于“我等将消除疑惑”，此处说：然而，漏尽者已无任何疑惑，长老为何如此说？此言真实，（疑惑）已由初道彻底断尽。如所说——

‘‘ကတမေ ဓမ္မာ ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာတိ? စတ္တာရော ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ္တစိတ္တုပ္ပာဒါ ဝိစိကိစ္ဆာသဟဂတော စိတ္တုပ္ပာဒေါ အပါယဂမနီယော လောဘော ဒေါသော မောဟော မာနော တဒေကဋ္ဌာ စ ကိလေသာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၄၀၅ ထောကံ ဝိသဒိသံ).

“哪些法是以见断除的？四种见相应心生起，疑俱行心生起，以及能导向恶趣的贪、瞋、痴、慢，和与此同处的诸烦恼。”（《法集论》1405，略有不同）

န ပနေသာ ဝိစိကိစ္ဆာသင်္ခါတာ ကင်္ခါတိ, ကိန္တု ပညတ္တိအဇာနနံ နာမ. ထေရော ပန ဘဂဝန္တံ ဗုဒ္ဓဝံသံ ပုစ္ဆိတုကာမော, သော ပန ဗုဒ္ဓါနံယေဝ ဝိသယော, န ပစ္စေကဗုဒ္ဓဗုဒ္ဓသာဝကာနံ, တသ္မာ ထေရော အဝိသယတ္တာ ဧဝမာဟာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝိနောဒယိဿာမာတိ ဝိနောဒေဿာမ.

但这并非名为疑（vicikicchā）的疑惑，而是名为对概念（paññatti）的无知。长老想要向世尊询问佛史，但这只是诸佛的领域，并非独觉佛（paccekabuddha）与声闻弟子的领域，因此应当知道，长老是因其非己领域而如是说。“我等将消除”（vinodayissāma）即是我等将消除（vinodessāma）。

အထ [Pg.66] ခေါ တေ ဘိက္ခူ ထေရဿ ဝစနံ သုတွာ အတ္တနော အတ္တနော ပတ္တစီဝရမာဒါယ သုဝမ္မိတာ ဝိယ မဟာနာဂါ ပဘိန္နကိလေသာ ဆိန္နဗန္ဓနာ အပ္ပိစ္ဆာ သန္တုဋ္ဌာ ပဝိဝိတ္တာ အသံသဋ္ဌာ သီလသမာဓိပညာဝိမုတ္တိဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနသမ္ပန္နာ တရမာနာ သန္နိပတ္တိံသု. တေန ဝုတ္တံ –

那时，那些比丘听了长老的话后，各自拿著自己的衣钵，如同善披铠甲的巨象，烦恼已破、系缚已断、少欲、知足、独处、不杂，具足戒、定、慧、解脱、解脱知见，迅速地集合起来。因此说：

၄၉.

49.

‘‘သာဓူတိ တေ ပဋိဿုတွာ, နိပကာ သံဝုတိန္ဒြိယာ;

ပတ္တစီဝရမာဒါယ, တရမာနာ ဥပါဂမု’’န္တိ.

他们应诺“善哉”，聪慧而诸根调伏；拿起衣钵，迅速前来。

တတ္ထ သာဓူတိ အယံ သာဓု-သဒ္ဒေါ အာယာစနသမ္ပဋိစ္ဆနသမ္ပဟံသနသုန္ဒရာဒီသု ဒိဿတိ. တထာ ဟေသ – ‘‘သာဓု မေ, ဘန္တေ ဘဂဝါ, သံခိတ္တေန ဓမ္မံ ဒေသေတူ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၄.၉၅; ၅.၃၈၂; အ. နိ. ၄.၂၅၇) အာယာစနေ ဒိဿတိ. ‘‘သာဓု, ဘန္တေတိ ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၈၆) သမ္ပဋိစ္ဆနေ. ‘‘သာဓု သာဓု, သာရိပုတ္တာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၃၄၉) သမ္ပဟံသနေ.

于此，“善哉”一词，常见于请求、领受、赞赏、美好等语境。例如，在“善哉，尊者，世尊，请为我略说法要”等句中，是用于请求；在“‘善哉，尊者’，彼比丘欢喜、随喜世尊所说”等句中，是用于领受；在“善哉，善哉，舍利弗！”等句中，是用于赞赏。

‘‘သာဓု ဓမ္မရုစိ ရာဇာ, သာဓု ပညာဏဝါ နရော;

သာဓု မိတ္တာနမဒ္ဒုဗ္ဘော, ပါပဿာကရဏံ သုခ’’န္တိ. –

善哉，好法之王；善哉，有慧之人；善哉，不叛于友；不作恶则安乐。

အာဒီသု (ဇာ. ၂.၁၈.၁၀၁) သုန္ဒရေ. ဣဓ သမ္ပဋိစ္ဆနေ. တသ္မာ သာဓု သုဋ္ဌူတိ ထေရဿ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာတိ အတ္ထော (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၈၉; မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁ သုတ္တနိက္ခေပဝဏ္ဏနာ; သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၁၅ အဂ္ဂိကဘာရဒွါဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ). နိပကာတိ ပဏ္ဍိတာ ပညဝန္တာ. သံဝုတိန္ဒြိယာတိ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရာ, ဣန္ဒြိယသံဝရသမန္နာဂတာတိ အတ္ထော. တရမာနာတိ တုရိတာ. ဥပါဂမုန္တိ ထေရံ ဥပသင်္ကမိံသု.

在（《本生》2.18.101）等处，是“美好”之义；此处则为“领受”之义。因此，（此处的“善哉”）是“甚善”的意思，即领受了长老之言。“聪慧”（nipaka）即是贤智、有慧。“诸根已摄”（saṃvutindriya）意为于诸根守护门户，即具足根律仪。“迅速”（taramāna）即是急速。“前来”（upāgamuṃ）即是来到长老之处。

၅၀-၁. ဣဒါနိ ဓမ္မသေနာပတိဿ ပဝတ္တိံ ဒဿေန္တေဟိ သင်္ဂီတိကာရကေဟိ ‘‘ခီဏာသဝေဟိ ဝိမလေဟီ’’တိအာဒိဂါထာယော ဝုတ္တာ တတ္ထ ဒန္တေဟီတိ ကာယေန စ စိတ္တေန စ ဒန္တေဟိ. ဥတ္တမေ ဒမေတိ အရဟတ္တေ, နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေဟိ ဘိက္ခူဟီတိ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ. မဟာဂဏီတိ သီလာဒီဟိ စ သင်္ချာဝသေန စ မဟန္တော ဂဏော အဿ အတ္ထီတိ မဟာဂဏီ, နာနာပဒဝသေန ဝါ သီလာဒီဟိ ဂုဏေဟိ မဟန္တော ဂဏောတိ မဟာဂဏော, မဟာဂဏော အဿ အတ္ထီတိ မဟာဂဏီ. လဠန္တော ဒေဝေါဝ ဂဂနေတိ ဣဒ္ဓိဝိလာသေန ဝိလာသေန္တော ဒေဝေါ ဝိယ ဂဂနတလေ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမီတိ အတ္ထော.

50-1. 现在，为开示法将（dhammasenāpati）之事迹，结集者（saṅgītikāraka）说了“诸漏已尽，清净者……”等偈颂。其中，“调伏者”（dantehi）是指身与心皆已调伏者。“于最上调伏中”（uttame dame）指于阿罗汉果中，此处的地格（bhummaṃ）应理解为表处所之义。“彼诸比丘”（tehi bhikkhūhi）是指五百位比丘。“有大众者”（mahāgaṇī）是指其众或因戒等德行与数量而大，或因戒等种种功德而为大众，其拥有此大众，故称“有大众者”。“如天人于空中庄严显现”（Laḷanto devova gagane），意思是，他以神通庄严，如天人般于天空中接近世尊。

၅၂. ဣဒါနိ [Pg.67] ‘‘တေ ဣတ္ထမ္ဘူတာ ဥပသင်္ကမိံသူ’’တိ ဥပသင်္ကမဝိဓာနဒဿနတ္ထံ ‘‘ဥက္ကာသိတဉ္စ ခိပိတ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ဥက္ကာသိတဉ္စာတိ ဥက္ကာသိတသဒ္ဒဉ္စ. ခိပိတန္တိ ခိပိတသဒ္ဒဉ္စ. အဇ္ဈုပေက္ခိယာတိ ဥပေက္ခိတွာ, တံ ဥဘယံ အကတွာတိ အဓိပ္ပာယော. သုဗ္ဗတာတိ သုဝိမလဓုတဂုဏာ. သပ္ပတိဿာတိ သဟပတိဿယာ, နီစဝုတ္တိနောတိ အတ္ထော.

52. 现在，为说明“他们如此前来”的接近方式，而开始说“清喉声与喷嚏声……”等。其中，“清喉声”（ukkāsitaṃ）是指清喉的声音。“喷嚏声”（khipitaṃ）是指打喷嚏的声音。“不理会后”（ajjhupekkhiyā）是指舍置，意即两者都不做。“善行者”（subbatā）是指具有极为清净的头陀功德者。“具恭敬者”（sappatissā）是指有恭敬心者，意即行为谦逊者。

၅၃. သယမ္ဘုန္တိ သယမေဝ အညာပဒေသံ ဝိနာ ပါရမိယော ပူရေတွာ အဓိဂတဗုဒ္ဓဘာဝန္တိ အတ္ထော. အစ္စုဂ္ဂတန္တိ အဘိနဝေါဒိတံ. စန္ဒံ ဝါတိ စန္ဒံ ဝိယ, နဘေ ဇလန္တံ ဘဂဝန္တံ ဂဂနေ စန္ဒံ ဝိယ ပဿန္တီတိ ဧဝံ ပဒသမ္ဗန္ဓော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣဓာပိ ယထာ-သဒ္ဒေါ နိပါတမတ္တောဝ.

53. “无师自觉者”（sayambhū），义即无需他人教导，自己圆满诸波罗蜜而证得佛果。“极升”（accuggataṃ），即新近升起之义。“如月”（candaṃ vā），即如月亮；（句子的）关联当如是理解：他们看见在天空中照耀的世尊，犹如天上的月亮。此处，“如”（yathā）字亦仅为虚词。

၅၄. ဝိဇ္ဇုံ ဝါတိ ဝိဇ္ဇုဃနံ ဝိယ. ယဒိ စိရဋ္ဌိတိကာ အစိရပ္ပဘာ အဿ တာဒိသန္တိ အတ္ထော. ဂဂနေ ယထာတိ အာကာသေ ယထာ, ဣဓာပိ ယထာ-သဒ္ဒေါ နိပါတမတ္တောဝ. ဣတော ပရမ္ပိ ဤဒိသေသု ဌာနေသု ယထာ-သဒ္ဒေါ နိပါတမတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

54. “如闪电”（vijjuṃ vā），即如一簇电光。义即：倘若它是长久安住、光辉恒久的，就会像那样。“如于空中”（gagane yathā），即如于虚空中；此处，“如”（yathā）字亦仅为虚词。此后于类似之处，“如”（yathā）字亦当被理解为仅是虚词。

၅၅. ရဟဒမိဝ ဝိပ္ပသန္နန္တိ အတိဂမ္ဘီရဝိတ္ထတံ မဟာရဟဒံ ဝိယ အနာဝိလံ ဝိပ္ပသန္နံ သလိလံ. သုဖုလ္လံ ပဒုမံ ယထာတိ သုဝိကသိတပဒုမဝနံ ရဟဒမိဝါတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘သုဖုလ္လံ ကမလံ ယထာ’’တိပိ ပါဌော, တဿ ကမနီယဘာဝေန သုဖုလ္လံ ကမလဝနမိဝါတိ အတ္ထော.

55. “如明澈之湖”（rahadamiva vippasannaṃ），意为如甚深广阔之大湖中，无浊而明澈之水。“如盛开之莲花”（suphullaṃ padumaṃ yathā），其义当知，如有盛开莲花林之湖。亦有读作“如盛开之妙莲”（suphullaṃ kamalaṃ yathā）者，其义为：犹如因其悦意而盛开之妙莲林。

၅၆. အထ တေ ဘိက္ခူ ဓမ္မသေနာပတိပ္ပမုခါ အဉ္ဇလိံ သိရသိ ကတွာ ဒသဗလဿ စက္ကာလင်္ကတတလေသု ပါဒေသု နိပတိံသူတိ အတ္ထော. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာန, တုဋ္ဌဟဋ္ဌာ ပမောဒိတာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ နိပတန္တီတိ နိပတိံသု, ဝန္ဒိံသူတိ အတ္ထော. စက္ကလက္ခဏေတိ စက္ကံ လက္ခဏံ ယသ္မိံ ပါဒေ သော ပါဒေါ စက္ကလက္ခဏော, တသ္မိံ စက္ကလက္ခဏေ. ဇာတိဝသေန ‘‘ပါဒေ’’တိ ဝုတ္တံ, သတ္ထုနော စက္ကာလင်္ကတတလေသု ပါဒေသု နိပတိံသူတိ အတ္ထော.

56. 尔时，彼等以法将为首之比丘，头顶合掌，顶礼于十力者轮相庄严之足底，此为句义。是故说：“举起合掌，心满意足，欢喜踊跃”等。其中，“顶礼”（nipatanti）即“已顶礼”（nipatiṃsu），义为“已礼敬”（vandiṃsu）。“于具轮相者”（cakkalakkhaṇe）者，谓足有轮相为其特征，故彼足为“具轮相足”；于彼具轮相足上。以类总称（jātivasa）故，说为“于足”（pāde）[单数]。其义为：彼等顶礼导师轮相庄严之诸足底。

၅၇. ဣဒါနိ တေသံ ကေသဉ္စိ ထေရာနံ နာမံ ဒဿေန္တေဟိ ‘‘သာရိပုတ္တော မဟာပညော, ကောရဏ္ဍသမသာဒိသော’’တိအာဒိ ဂါထာယော ဝုတ္တာ. တတ္ထ ကောရဏ္ဍသမသာဒိသောတိ ကောရဏ္ဍကုသုမသဒိသဝဏ္ဏော, ယဒိ ဧဝံ ‘‘ကောရဏ္ဍသမော’’တိ ဝါ, ‘‘ကောရဏ္ဍသဒိသော’’တိ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗံ, ကိံ ဒွိက္ခတ္တုံ [Pg.68] ‘‘သမသာဒိသော’’တိ ဝုတ္တန္တိ စေ? နာယံ ဒေါသော, တာဒိသော ကောရဏ္ဍသမတ္တာ ကောရဏ္ဍသဒိသဘာဝေနေဝ ကောရဏ္ဍသမသာဒိသော. န ပနာဓိကဝစနဝသေနာတိ အဓိပ္ပာယော. သမာဓိဇ္ဈာနကုသလောတိ ဧတ္ထ အယံ ကုသလ-သဒ္ဒေါ တာဝ အရောဂျာနဝဇ္ဇဆေကသုခဝိပါကာဒီသု ဒိဿတိ. အယဉှိ ‘‘ကစ္စိ နု ဘောတော ကုသလံ, ကစ္စိ ဘောတော အနာမယ’’န္တိအာဒီသု (ဇာ. ၁.၁၅.၁၄၆; ၂.၂၀.၁၂၉) အာရောဂျေ ဒိဿတိ. ‘‘ကတမော ပန, ဘန္တေ, ကာယသမာစာရော ကုသလော? ယော ခေါ, မဟာရာဇ, ကာယသမာစာရော အနဝဇ္ဇော’’တိ (မ. နိ. ၂.၃၆၁) ဧဝမာဒီသု အနဝဇ္ဇေ. ‘‘ကုသလော တွံ ရထဿ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါန’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၈၇) ဆေကေ. ‘‘ကုသလဿ ကမ္မဿ ကတတ္တာ ဥပစိတတ္တာ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၄၃၁ အာဒယော) သုခဝိပါကေ. ဣဓ ပန ဆေကေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝန္ဒတေတိ ဝန္ဒိတ္ထ.

57. 如今，在开示某些长老的名字时，说了“舍利弗大智慧，如似珂兰花”等偈颂。其中，“如似珂兰花”（koraṇḍasamasādiso）是指颜色像珂兰花。如果这样，那么说“如珂兰”或“似珂兰”即可，为何要重复说“如似珂兰”呢？这并非过失，因为他既与珂兰相同，也与珂兰相似，所以说是“如似珂兰”，其意并非只是同义词的重复。在“于定与禅善巧者”（samādhijjhānakusalo）中，“善巧”（kusala）一词可见于健康、无过失、熟练、善果等义：在“尊者安好否？尊者无恙否？”等句中指健康；在“尊者，何为善的身行？大王，凡是无过失的身行……”等句中指无过失；在“你善巧于战车的各个部件”等句中指熟练；在“因已作、已积集善业”等句中指善果。于此，则应被理解为“熟练”。“他礼敬”（vandate）即是“他已礼敬”（vandittha）。

၅၈. ဂဇ္ဇိတာတိ ဂဇ္ဇန္တီတိ ဂဇ္ဇိတာ. ကာလမေဃော ဝါတိ နီလသလိလဓရော ဝိယ ဂဇ္ဇိတာ ဣဒ္ဓိဝိသယေတိ အဓိပ္ပာယော. နီလုပ္ပလသမသာဒိသောတိ နီလကုဝလယသဒိသဝဏ္ဏော. ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝေတ္ထာပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. မောဂ္ဂလ္လာနောတိ ဧဝံ ဂေါတ္တဝသေန လဒ္ဓနာမော ကောလိတော.

58. “雷鸣”（Gajjitā）是指他们吼叫，因此得名“雷鸣者”。其意为：他在神通境界中，如带水的乌云一般雷鸣。“如似青莲花”（Nīluppalasamasādiso）是说其颜色有如青睡莲。此处的含义也应依循上文所述之理趣来理解。目犍连（Moggallāna）是依其族姓而得的名称，其名为拘利多（Kolito）。

၅၉. မဟာကဿပေါပိ စာတိ ဥရုဝေလကဿပနဒီကဿပဂယာကဿပကုမာရကဿပေ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကေ ထေရေ ဥပါဒါယ အယံ မဟာ, တသ္မာ ‘‘မဟာကဿပေါ’’တိ ဝုတ္တော. ပိ စာတိ သမ္ဘာဝနသမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော. ဥတ္တတ္တကနကသန္နိဘောတိ သန္တတ္တသုဝဏ္ဏသဒိသဆဝိဝဏ္ဏော. ဓုတဂုဏေတိ ဧတ္ထ ကိလေသဓုနနတော ဓမ္မော ဓုတော နာမ, ဓုတဂုဏော နာမ ဓုတဓမ္မော. ကတမော ပန ဓုတဓမ္မော နာမ? အပ္ပိစ္ဆတာ, သန္တုဋ္ဌိတာ, သလ္လေခတာ, ပဝိဝေကတာ, ဣဒမဋ္ဌိကတာတိ ဣမေ ဓုတင်္ဂစေတနာယ ပရိဝါရဘူတာ ပဉ္စ ဓမ္မာ ‘‘အပ္ပိစ္ဆံယေဝ နိဿာယာ’’တိအာဒိဝစနတော ဓုတဓမ္မာ နာမ. အထ ဝါ ကိလေသေ ဓုနနတော ဉာဏံ ဓုတံ နာမ, တသ္မိံ ဓုတဂုဏေ. အဂ္ဂနိက္ခိတ္တောတိ အဂ္ဂေါ သေဋ္ဌော ကောဋိဘူတောတိ ဌပိတော. ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဓုတဝါဒါနံ ယဒိဒံ မဟာကဿပေါ’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၈၈, ၁၉၁) ဌာနန္တရေ ဌပိတောတိ အတ္ထော. အယံ ပန အဂ္ဂ-သဒ္ဒေါ အာဒိကောဋိကောဋ္ဌာသသေဋ္ဌာဒီသု ဒိဿတိ. တထာ ဟေသ – ‘‘အဇ္ဇတဂ္ဂေ, သမ္မ ဒေါဝါရိက[Pg.69], အာဝရာမိ ဒါရံ နိဂဏ္ဌာနံ နိဂဏ္ဌီန’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၇၀) အာဒိမှိ ဒိဿတိ. ‘‘တေနေဝ အင်္ဂုလဂ္ဂေန တံ အင်္ဂုလဂ္ဂံ ပရာမသေယျ’’ (ကထာ. ၄၄၁), ‘‘ဥစ္ဆဂ္ဂံ ဝေဠဂ္ဂ’’န္တိအာဒီသု ကောဋိယံ. ‘‘အမ္ဗိလဂ္ဂံ ဝါ မဓုရဂ္ဂံ ဝါ’’ (သံ. နိ. ၅.၃၇၄) ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ဝိဟာရဂ္ဂေန ဝါ ပရိဝေဏဂ္ဂေန ဝါ ဘာဇေတု’’န္တိအာဒီသု (စူဠဝ. ၃၁၈) ကောဋ္ဌာသေ. ‘‘ယာဝတာ, ဘိက္ခဝေ, သတ္တာ အပဒါ ဝါ ဒွိပဒါ ဝါ…ပေ… တထာဂတော တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၃၄) သေဋ္ဌေ. သွာယမိဓ သေဋ္ဌေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကောဋိယမ္ပိ ဝတ္တတိ. ထေရော အတ္တနော ဌာနေ သေဋ္ဌော စေဝ ကောဋိဘူတော စ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အဂ္ဂနိက္ခိတ္တော’’တိ, အဂ္ဂေါ သေဋ္ဌော ကောဋိဘူတောတိ အတ္ထော (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၅၀ သရဏဂမနကထာ; ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁၅). ထောမိတောတိ ပသံသိတော ဒေဝမနုဿာဒီဟိ. သတ္ထု ဝဏ္ဏိတောတိ သတ္ထာရာ ဝဏ္ဏိတော ထုတော, ‘‘ကဿပေါ, ဘိက္ခဝေ, စန္ဒူပမော ကုလာနိ ဥပသင်္ကမတိ အပကဿေဝ ကာယံ အပကဿ စိတ္တံ နိစ္စနဝကော ကုလေသု အပ္ပဂဗ္ဘော’’တိ ဧဝမာဒီဟိ အနေကေဟိ သုတ္တနယေဟိ (သံ. နိ. ၂.၁၄၆) ဝဏ္ဏိတော ပသတ္ထော, သောပိ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒတီတိ အတ္ထော.

59. 大迦叶（Mahākassapa），是与优楼频螺迦叶、那提迦叶、伽耶迦叶、鸠摩罗迦叶等小长老相对而言为“大”，故名“大迦叶”。“亦”（pi ca）字是推崇与总括的意思。其肤色如熔化的黄金般光亮。所谓“头陀德”（dhutaguṇa），因其能抖落烦恼，故法名为“头陀”；头陀德即是头陀法。那么，什么是头陀法呢？少欲、知足、减损行（sallekhatā）、远离、以及对此目标的专注（idamaṭṭhikatā），这五法是头陀支思的眷属，依据“仅依靠少欲……”等语，而被称为头陀法。或者说，摧毁烦恼的智慧称为头陀，存在于这种头陀功德中。“置于最上”（agganikkhitto）的意思是“被立为第一、最胜、顶峰者”。“诸比丘，在我的比丘弟子中，说头陀行的，大迦叶是第一”，意思是安置在这样的地位上。这个“最”（agga）字，也出现在开始、顶点、部分、殊胜等意思中。例如，“从今天开始，贤友守门人，我关闭尼乾子、尼乾女的大门”等句子中，表示开始的意思；“用指尖触摸那个指尖”、“甘蔗的顶端、竹的顶端”等，表示顶点；“一份酸食或一份甜食”、“诸比丘，我允许用精舍的一部分或僧房的一部分来分配”等，表示部分；“诸比丘，凡是无足的或者两足的……如来被称为他们中最殊胜的”等，表示殊胜。在这里应该理解为殊胜，也可以理解为顶点。长老在自己的位置上既是殊胜的，又是顶点的。因此说“置于最上”，意思是“第一、最胜、顶峰”。“所赞叹”（thomito）是被天人和人等所赞美。“为导师所称誉”（Satthu vaṇṇito）是被导师赞扬称赞，例如“诸比丘，迦叶像月亮一样拜访各个家族，收敛其身，收敛其心，在各个家族中总是像新来的一样，不胆大妄为”等许多经文所称赞称誉，意指他也礼敬世尊。

၆၀. ဒိဗ္ဗစက္ခူနန္တိ ဒိဗ္ဗံ စက္ခု ယေသံ အတ္ထိ တေ ဒိဗ္ဗစက္ခူ, တေသံ ဒိဗ္ဗစက္ခူနံ ဘိက္ခူနံ အဂ္ဂေါ သေဋ္ဌောတိ အတ္ထော. ယထာဟ – ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဒိဗ္ဗစက္ခုကာနံ ယဒိဒံ အနုရုဒ္ဓေါ’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၈၈, ၁၉၂). အနုရုဒ္ဓတ္ထေရော ဘဂဝတော စူဠပိတုနော အမိတောဒနဿ နာမ သက္ကဿ ပုတ္တော မဟာနာမဿ ကနိဋ္ဌဘာတာ မဟာပုညော ပရမသုခုမာလော, သော အတ္တသတ္တမော နိက္ခမိတွာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော, တဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာနုက္ကမော သံဃဘေဒကက္ခန္ဓကေ (စူဠဝ. ၃၃၀ အာဒယော) အာဂတောဝ. အဝိဒူရေ ဝါတိ ဘဂဝတော သန္တိကေယေဝ.

60. “天眼者”（Dibbacakkhūnaṃ）：是说他们拥有天眼，故名“天眼者”。其意为：在拥有天眼的比丘中，他是第一、最胜者。正如世尊所说：“诸比丘，于我声闻弟子比丘中，天眼第一者，即是阿那律。”阿那律（Anuruddha）尊者是世尊的叔父、名叫无尽饭（Amitodana）的释迦族人之子，摩诃男（Mahānāma）的弟弟，具大福德，极为娇贵。他与另外六人一同从家庭出家，进入无家生活；其出家次第已见于《小品》（Cūḷavagga）的〈僧团分裂犍度〉（Saṅghabhedakakkhandhaka）中。“不远”（avidūre）是说就在世尊的近旁。

၆၁. အာပတ္တိအနာပတ္တိယာတိ အာပတ္တိယဉ္စ အနာပတ္တိယဉ္စ ကောဝိဒေါ. သတေကိစ္ဆာယာတိ သပ္ပဋိကမ္မာယပိ အပ္ပဋိကမ္မာယပိ စာတိ အတ္ထော. တတ္ထ သပ္ပဋိကမ္မာ သာ ဆဗ္ဗိဓာ ဟောတိ, အပ္ပဋိကမ္မာ သာ ပါရာဇိကာပတ္တိ. ‘‘အာပတ္တိအနာပတ္တိယာ, သတေကိစ္ဆာယ ကောဝိဒေါ’’တိပိ ပါဌော, သောယေဝ အတ္ထော. ဝိနယေတိ ဝိနယပိဋကေ. အဂ္ဂနိက္ခိတ္တောတိ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ[Pg.70], မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဝိနယဓရာနံ ယဒိဒံ, ဥပါလီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၁၉, ၂၂၈) ဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပိတောတိ အတ္ထော. ဥပါလီတိ ဥပါလိတ္ထေရော. သတ္ထု ဝဏ္ဏိတောတိ သတ္ထာရာ ဝဏ္ဏိတော ပသတ္ထော. ထေရော ကိရ တထာဂတဿေဝ သန္တိကေ ဝိနယပိဋကံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဘာရုကစ္ဆကဝတ္ထုံ (ပါရာ. ၇၈), အဇ္ဇုကဝတ္ထုံ (ပါရာ. ၁၅၈), ကုမာရကဿပဝတ္ထုန္တိ (မ. နိ. ၁.၂၄၉) ဣမာနိ တီဏိ ဝတ္ထူနိ သဗ္ဗညုတညာဏေန သဒ္ဓိံ သံသန္ဒိတွာ ကထေသိ. တသ္မာ ထေရော ဝိနယဓရာနံ အဂ္ဂေါတိ ဧဝမာဒိနာ နယေန သတ္ထာရာ ဝဏ္ဏိတောတိ ဝုတ္တော.

61. “于犯、不犯”（Āpattianāpattiyā）是说于犯戒与不犯戒善巧通达。“于可治”（Satekicchāya）是说于可忏悔与不可忏悔之事。其中，可忏悔者有六种，不可忏悔者即是波罗夷罪。也有版本作“Āpattianāpattiyā, satekicchāya kovido”，其义相同。“于律”（Vinaye）是指于律藏。“最胜所立”（Agganikkhitto）是指如世尊所说：“诸比丘，于我声闻弟子比丘中，持律第一者，即是优波离（Upāli）。”意思是被立于最胜的位置。“优波离”（Upāli）是指优波离长老。“为世尊所赞叹”（Satthu vaṇṇito）是指为世尊所赞扬、称誉。据说长老在如来面前学习律藏后，将跋入咖恰（Bhārukaccha）事、阿朱迦（Ajjuka）事、童子迦叶（Kumārakassapa）事这三件事与一切智智相比对后而宣说。因此，经中说世尊以“持律第一”等方式赞扬这位长老。

၆၂. သုခုမနိပုဏတ္ထပဋိဝိဒ္ဓေါတိ ပဋိဝိဒ္ဓသုခုမနိပုဏတ္ထော, ပဋိဝိဒ္ဓဒုဒ္ဒသနိပုဏတ္ထောတိ အတ္ထော. ကထိကာနံ ပဝရောတိ ဓမ္မကထိကာနံ သေဋ္ဌော. ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ, ဘိက္ခဝေ, မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မကထိကာနံ ယဒိဒံ ပုဏ္ဏော မန္တာဏိပုတ္တော’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၈၈, ၁၉၆) ဧတဒဂ္ဂပါဠိယံ အာရောပိတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ကထိကာနံ ပဝရော’’တိ. ဂဏီတိ သသံဃော. ထေရဿ ကိရ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတာ ကုလပုတ္တာ ပဉ္စသတာ အဟေသုံ. သဗ္ဗေပိ တေ ဒသဗလဿ ဇာတဘူမိကာ ဇာတရဋ္ဌဝါသိနော သဗ္ဗေဝ ခီဏာသဝါ သဗ္ဗေဝ ဒသကထာဝတ္ထုလာဘိနော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဂဏီ’’တိ. ဣသီတိ ဧသတိ ဂဝေသတိ ကုသလေ ဓမ္မေတိ ဣသိ. မန္တာဏိယာ ပုတ္တောတိ မန္တာဏိယာ နာမ ဗြာဟ္မဏိယာ ပုတ္တော. ပုဏ္ဏောတိ တဿ နာမံ. ဝိဿုတောတိ အတ္တနော အပ္ပိစ္ဆတာဒီဟိ ဂုဏေဟိ ဝိဿုတော.

62. “已通达微细义者”即已通达极微细之义，也就是已彻见难见、微细之义。“说法者中最胜者”即说法者中的第一。“诸比丘，于我声闻比丘中，说法第一者，是富楼那弥多罗尼子(Puṇṇa Mantāṇiputta)。”此乃置于《第一经》中的圣典文句。故称“说法者中最胜”。“有众者”即有弟子众。据说长老处有五百位良家子出家。他们都生于十力者的出生地、故乡，都是漏尽者，都获得了十论事。故称“有众者”。“是仙人”，即寻求、探求善法者，故为仙人。“是满慈子”，即名为满慈尼(Mantāṇī)的婆罗门女之子。富楼那(Puṇṇa)是他的名字。“闻名者”即以少欲等功德而闻名。

အညာသိကောဏ္ဍညတ္ထေရော ပန သတ္ထရိ အဘိသမ္ဗောဓိံ ပတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကေ အနုပုဗ္ဗေန အာဂန္တွာ ရာဇဂဟံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တေ ကပိလဝတ္ထုံ အာဂန္တွာ အတ္တနော ဘာဂိနေယျံ ပုဏ္ဏံ နာမ မာဏဝံ ပဗ္ဗာဇေတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ အာပုစ္ဆိတွာ နိဝါသတ္ထာယ သယံ ဆဒ္ဒန္တဒဟံ ဂတော. ပုဏ္ဏော ပန ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ ထေရေန သဒ္ဓိံ အာဂန္တွာ – ‘‘မယှံ ပဗ္ဗဇိတကိစ္စံ မတ္ထကံ ပါပေတွာဝ ဒသဗလဿ သန္တိကံ ဂမိဿာမီ’’တိ ကပိလပုရေယေဝ ဩဟီနော, သော ယောနိသောမနသိကာရံ ကရောန္တော နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိ. ဧတ္ထ ပန အနုရုဒ္ဓတ္ထေရော စ ဥပါလိတ္ထေရော စ ဣမေ ဒွေ ထေရာ ဘဂဝတော ကပိလဝတ္ထုပုရံ ပဝိသိတွာ ဉာတိသမာဂမဒိဝသေ ပဗ္ဗဇိတာ ဝိယ ဒဿိတာ, တံ ပန ခန္ဓကပါဠိယာ အဋ္ဌကထာယ စ န သမေတိ. ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

当时，导师证得无上正等觉，转动殊胜法轮后，次第前来，正依止王舍城(Rājagaha)居住。阿若憍陈如(Aññāsikoṇḍañña)长老来到迦毗罗卫(Kapilavatthu)，为自己的外甥，名为富楼那(Puṇṇa)的少年剃度出家，之后礼敬并告辞了世尊，自己前往六牙池(Chaddantadaha)居住。而富楼那为了拜见世尊，虽与长老一同前来，但心想：“我当圆满出家之事后，才去十力者之处。”于是便留在了迦毗罗卫城。他如理作意，不久即证得阿罗汉果，前往拜见世尊。于此，阿那律(Anuruddha)长老和优波离(Upāli)长老这两位长老，被开示为仿佛是在世尊进入迦毗罗卫城，于亲族集会之日出家一般，但这与《犍度》的巴利及其义注不符，应当审察后采纳。

အထ [Pg.71] သတ္ထာ သာရိပုတ္တတ္ထေရာဒီနံ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ စိတ္တာစာရမညာယ အတ္တနော ဂုဏေ ကထေတုမာရဘိ. တေန ဝုတ္တံ –

于是，导师了知舍利弗长老等五百比丘的心行，便开始讲述自己的功德。因此说道：

၆၃.

63.

‘‘ဧတေသံ စိတ္တမညာယ, ဩပမ္မကုသလော မုနိ;

ကင်္ခစ္ဆေဒေါ မဟာဝီရော, ကထေသိ အတ္တနော ဂုဏ’’န္တိ.

“了知彼等心，善喻之牟尼，断疑大雄者，宣说自功德。”

တတ္ထ ဩပမ္မကုသလောတိ ဥပမာယ ကုသလော. ကင်္ခစ္ဆေဒေါတိ သဗ္ဗသတ္တာနံ သံသယစ္ဆေဒကော.

于此，“善喻者”(opammakusalo)即善于譬喻；“断疑者”(kaṅkhacchedo)即断除一切众生疑惑者。

ဣဒါနိ တေ အတ္တနော ဂုဏေ ကထေသိ, တေ ဒဿေတုံ –

如今，为开显其所宣说之自身功德，故云：

၆၄.

64.

‘‘စတ္တာရော တေ အသင်္ချေယျာ, ကောဋိ ယေသံ န နာယတိ;

သတ္တကာယော စ အာကာသော, စက္ကဝါဠာ စနန္တကာ;

ဗုဒ္ဓဉာဏံ အပ္ပမေယျံ, န သက္ကာ ဧတေ ဝိဇာနိတု’’န္တိ. – ဝုတ္တံ;

“有四不可数，其终不可知。众生身、虚空、以及无边轮围，佛智亦无量，此等不可知。”

တတ္ထ စတ္တာရောတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ. ဧတေတိ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗေ အတ္ထေ နိဒဿေတိ. အသင်္ချေယျာတိ သင်္ချာတုမသက္ကုဏေယျတ္တာ အသင်္ချေယျာ, ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာတိ အတ္ထော. ကောဋီတိအာဒိ ဝါ အန္တော ဝါ မရိယာဒါ. ယေသန္တိ ယေသံ စတုန္နံ အသင်္ချေယျာနံ. န နာယတီတိ န ပညာယတိ. ဣဒါနိ တေ ဝုတ္တပ္ပကာရေ စတ္တာရော အသင်္ချေယျေ ဒဿေတုံ ‘‘သတ္တကာယော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သတ္တကာယောတိ သတ္တသမူဟော, သတ္တကာယော အနန္တော အပရိမာဏော အပ္ပမေယျော. တထာ အာကာသော အာကာသဿာပိ အန္တော နတ္ထိ. တထာ စက္ကဝါဠာနိ အနန္တာနိ ဧဝ. ဗုဒ္ဓဉာဏံ သဗ္ဗညုတညာဏံ အပ္ပမေယျံ. န သက္ကာ ဧတေ ဝိဇာနိတုန္တိ ယသ္မာ ပနေတေ အနန္တာ, တသ္မာ န သက္ကာ ဝိဇာနိတုံ.

于此，“四”(cattāro)是数量的限定。“此等”(ete)指示如今所要宣说之义。“不可数”(asaṅkhyeyya)，因无法计算，故为不可数，义即超越计数之道。“边际”(koṭi)即开端或结尾或界限。“其”(yesaṃ)即彼四种不可数者。“不可知”(na nāyati)即不了知。如今为显示所说之四种不可数者，故说“众生身”(sattakāyo)等。“众生身”即有情之集合；众生身是无边、无量、不可测的。同样，虚空(ākāsa)亦无有边际。同样，诸轮围(cakkavāḷāni)亦是无边的。佛智(buddhañāṇaṃ)即一切知智(sabbaññutaññāṇa)，是不可测量的。“此等不可知”(na sakkā ete vijānituṃ)，是说因为此等法是无边的，所以无法了知。

၆၅. ဣဒါနိ သတ္ထာ အတ္တနော ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနေ သဉ္ဇာတစ္ဆရိယဗ္ဘုတာနံ ဒေဝမနုဿာဒီနံ ကိန္နာမေတံ အစ္ဆရိယံ, ဣတောပိ ဝိသိဋ္ဌတရံ အစ္ဆရိယံ အဗ္ဘုတံ အတ္ထိ, မမ တံ သုဏာထာတိ ဓမ္မဒေသနံ ဝဍ္ဎေန္တော –

65. 如今，导师为了继续说法，对那些因自己的神通变化而生起稀有未曾有之心的天人等说：“这算什么稀有之事？还有比这更殊胜、更稀有的事，你们听我说。”

‘‘ကိမေတံ အစ္ဆရိယံ လောကေ, ယံ မေ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနံ;

အညေ ဗဟူ အစ္ဆရိယာ, အဗ္ဘုတာ လောမဟံသနာ’’တိ. – အာဒိမာဟ;

“我此神通变化，于世间何奇之有？尚有其他众多稀有、未曾有、令人毛骨悚然之事。”他首先如是说。

တတ္ထ [Pg.72] ကိန္တိ ပဋိက္ခေပဝစနံ.ဧတန္တိ ဣဒံ ဣဒ္ဓိဝိကုဗ္ဗနံ သန္ဓာယာဟ. ယန္တိ အယံ ယံ-သဒ္ဒေါ ‘‘ယံ တံ အပုစ္ဆိမှ အကိတ္တယီ နော, အညံ တံ ပုစ္ဆာမ တဒိင်္ဃ ဗြူဟီ’’တိအာဒီသု (သု. နိ. ၁၀၅၈; မဟာနိ. ၁၁၀; စူဠနိ. မေတ္တဂူမာဏဝပုစ္ဆာ ၇၇) ဥပယောဂဝစနေ ဒိဿတိ. ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ, ဘိက္ခဝေ, အနဝကာသော; ယံ ဧကိဿာ လောကဓာတုယာ ဒွေ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၇၇; ဝိဘ. ၈၀၉; မိ. ပ. ၅.၁.၁) ဧတ္ထ ကာရဏဝစနေ. ‘‘ယံ ဝိပဿီ ဘဂဝါ ကပ္ပေ ဥဒပါဒီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၄) ဧတ္ထ ဘုမ္မေ. ‘‘ယံ ခေါ မေ, ဘန္တေ, ဒေဝါနံ တာဝတိံသာနံ သမ္မုခါ သုတံ သမ္မုခါ ပဋိဂ္ဂဟိတံ, အာရောစေမိ တံ ဘဂဝတော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၂၉၃) ပစ္စတ္တဝစနေ. ဣဓာပိ ပစ္စတ္တဝစနေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၄). အညေ ဗဟူ မမ အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတဝိသေသာ သန္တီတိ ဒီပေတိ.

于此，“什么”（kiṃ）是表示否定之辞。“此”（etaṃ）是指神通变化而言。至于“此乃”（yaṃ），此“yaṃ”字，在“我等所问汝未答，今复更问愿宣说”等（《经集》1058；《大义释》110；《小义释》，梅德古学童所问 77）语句中，可见其作宾格用。在“诸比丘，此事无有是处，无有可能：在一个世界体系中出现两位阿罗汉、正自觉者。”（《增支部》1.277；《分别论》809；《弥兰陀问经》5.1.1）中，则用于表示原因。在“毗婆尸世尊曾于某劫出现。”（《长部》2.4）中，则用于表示处所。在“大德，我将那从三十三天诸天面前亲闻、亲受之事，告知世尊。”（《长部》2.293）等语句中，则用于表示自身。在此处，也应被看作是用于表示自身（《长部义注》2.4）。这是在表明：“我尚有许多其他的稀有、未曾有之殊胜事。”

ဣဒါနိ တေ အစ္ဆရိယေ ဒဿေန္တော –

现在，为示现彼等稀有之事——

၆၆.

66.

‘‘ယဒါဟံ တုသိတေ ကာယေ, သန္တုသိတော နာမဟံ တဒါ;

ဒသသဟဿီ သမာဂမ္မ, ယာစန္တိ ပဉ္ဇလီ မမ’’န္တိ. – အာဒိမာဟ;

说出开头的偈颂：“当我身在兜率天众中，名为喜足（Santusita）时，万界诸天前来集会，合掌向我劝请。”

တတ္ထ ယဒါတိ ယသ္မိံ ကာလေ. အဟန္တိ အတ္တာနံ နိဒ္ဒိသတိ. တုသိတေ ကာယေတိ တုသိတသင်္ခါတေ ဒေဝနိကာယေ. ယဒါ ပနာဟံ သမတ္တိံသပါရမိယော ပူရေတွာ ပဉ္စမဟာပရိစ္စာဂေ ပရိစ္စဇိတွာ ဉာတတ္ထစရိယလောကတ္ထစရိယဗုဒ္ဓတ္ထစရိယာနံ ကောဋိံ ပတွာ သတ္တသတကမဟာဒါနာနိ ဒတွာ သတ္တက္ခတ္တုံ ပထဝိံ ကမ္ပေတွာ ဝေဿန္တရတ္တဘာဝတော စဝိတွာ ဒုတိယေ စိတ္တဝါရေ တုသိတဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တော တဒါပိ သန္တုသိတော နာမ ဒေဝရာဇာ အဟောသိံ. ဒသသဟဿီ သမာဂမ္မာတိ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေသု ဒေဝတာ သန္နိပတိတွာတိ အတ္ထော. ယာစန္တိ ပဉ္ဇလီ မမန္တိ မံ ဥပသင်္ကမိတွာ, ‘‘မာရိသ, တယာ ဒသ ပါရမိယော ပူရေန္တေန န သက္ကသမ္ပတ္တိံ န မာရ န ဗြဟ္မ န စက္ကဝတ္တိသမ္ပတ္တိံ ပတ္ထေန္တေန ပူရိတာ, လောကနိတ္ထရဏတ္ထာယ ပန ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတ္ထယမာနေန ပူရိတာ, သော တဝ ကာလော, မာရိသ, ဗုဒ္ဓတ္တာယ သမယော, မာရိသ, ဗုဒ္ဓတ္တာယာ’’တိ (ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.နိဒါနကထာ, အဝိဒူရေနိဒါနကထာ) ယာစန္တိ မမန္တိ. တေန ဝုတ္တံ –

此处，“何时”（yadā）意为“在何时”。“我”（ahaṃ）是指他自己。“在兜率天身”（tusite kāye）意为在名为兜率天（Tusita）的天众中。当我圆满了三十波罗蜜，行了五大施舍，达到了亲族利行、世间利行、为觉悟之行的顶点，作了七百种大布施，七次震动大地，从韦桑达拉（Vessantara）有生中死去，于第二个心识刹那投生于兜率天宫时，那时我成为名为喜足（Santusita）的天王。“一万个[世界体系]前来集会”（dasasahassī samāgamma）意为一万个世界体系中的天神前来集会。“他们合掌向我请求”（yācanti pañjalī mamaṃ）意为他们来到我这里，请求道：“贤者（mārisa），您圆满十波罗蜜，并非为了企求帝释、魔罗、梵天或转轮王的成就，而是为了救度世间，企求佛果而圆满的。贤者，现在是您的时机了！贤者，现在是成佛的时候了！”他们如此请求我。因此说——

၆၇.

67.

‘‘ကာလော ခေါ တေ မဟာဝီရ, ဥပ္ပဇ္ဇ မာတုကုစ္ဆိယံ;

သဒေဝကံ တာရယန္တော, ဗုဇ္ဈဿု အမတံ ပဒ’’န္တိ.

“大雄，时机已至，请生母胎中；救度含天世间，觉悟不死之境。”

တတ္ထ [Pg.73] ကာလော တေတိ ကာလော တဝ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ဥပ္ပဇ္ဇာတိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှ, ‘‘ဩက္ကမာ’’တိပိ ပါဌော. သဒေဝကန္တိ သဒေဝကံ လောကန္တိ အတ္ထော. တာရယန္တောတိ ဧတ္ထ ပါရမိယော ပူရေန္တောပိ တာရယတိ နာမ, ပါရမိယော မတ္ထကံ ပါပေန္တောပိ တာရယတိ နာမ, ဝေဿန္တရတ္တဘာဝတော စဝိတွာ တုသိတပုရေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ သဋ္ဌိဝဿသတသဟဿာဓိကာနိ သတ္တပဏ္ဏာသဝဿကောဋိယော တတ္ထ တိဋ္ဌန္တောပိ တာရယတိ နာမ, ဒေဝတာဟိ ယာစိတော ပဉ္စဝိဓံ မဟာဝိလောကိတံ ဝိလောကေတွာ မဟာမာယာဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှန္တောပိ ဒသမာသေ ဂဗ္ဘဝါသံ ဝသန္တောပိ တာရယတိ နာမ, ဧကူနတိံသ ဝဿာနိ အဂါရမဇ္ဈေ တိဋ္ဌန္တောပိ တာရယတိ နာမ. ရာဟုလဘဒ္ဒဿ ဇာတဒိဝသေ ဆန္နသဟာယော ကဏ္ဍကံ အာရုယှ နိက္ခမန္တောပိ တီဏိ ရဇ္ဇာနိ အတိက္ကမိတွာ အနောမာယ နာမ နဒိယာ တီရေ ပဗ္ဗဇန္တောပိ တာရယတိ နာမ, ဆဗ္ဗဿာနိ ပဓာနံ ကရောန္တောပိ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယံ မဟာဗောဓိမဏ္ဍံ အာရုယှ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရိတွာ မဇ္ဈိမယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓေတွာ ပစ္ဆိမယာမေ ဒွါဒသင်္ဂံ ပဋိစ္စသမုပ္ပာဒံ အနုလောမပဋိလောမတော သမ္မသိတွာ သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တောပိ တာရယတိ နာမ, သောတာပတ္တိဖလက္ခဏေပိ, သကဒါဂါမိမဂ္ဂက္ခဏေပိ, သကဒါဂါမိဖလက္ခဏေပိ, အနာဂါမိမဂ္ဂက္ခဏေပိ, အနာဂါမိဖလက္ခဏေပိ, အရဟတ္တမဂ္ဂက္ခဏေပိ, အရဟတ္တဖလက္ခဏေပိ တာရယတိ နာမ, ယဒါ အဋ္ဌာရသဒေဝတာကောဋိသဟဿေဟိ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာနံ အမတပါနံ အဒါသိ, တတော ပဋ္ဌာယ တာရယိ နာမာတိ ဝုစ္စတိ. တေန ဝုတ္တံ –

在此，“是你的时机”（kālo te）即是“你的时机”（kālo tava），或者这本身就是一种读法。“生起”是指接受结生；“进入”也是一种读法。“与天神一起”的意思是“与天神一起的世界”。在此，所谓“救度”：圆满诸波罗蜜也称为救度；达到诸波罗蜜的顶峰也称为救度；从韦桑达拉（Vessantara）有身去世后，在兜率天结生，在那里住满五亿七千六百万年也称为救度；应诸天神之请，作五种大观察后，在摩诃摩耶（Mahāmāyā）夫人的子宫中结生，住胎十月也称为救度；在家中住二十九年也称为救度；在罗睺罗（Rāhula）贤者出生的那天，由车匿（Channa）陪同，骑上犍陟（Kaṇḍaka）马出离，越过三个王国，在阿诺玛（Anomā）河边出家也称为救度；六年行苦行，于毘舍佉（Visākhā）月圆之日登上大菩提座，击败魔军，于初夜回忆宿世，于中夜清净天眼，于后夜顺逆思惟十二支缘起，证得须陀洹道也称为救度；在须陀洹果的时刻、斯陀含道的时刻、斯陀含果的时刻、阿那含道的时刻、阿那含果的时刻、阿罗汉道的时刻、阿罗汉果的时刻，也称为救度；当他给予一十八俱胝天人及五比丘不死甘露饮时，从那时起，他被称为已救度。因此说——

‘‘သဒေဝကံ တာရယန္တော, ဗုဇ္ဈဿု အမတံ ပဒ’’န္တိ.

“救度着天人世间，请觉悟不死之境！”

အထ မဟာသတ္တော ဒေဝတာဟိ ယာစိယမာနောပိ ဒေဝတာနံ ပဋိညံ အဒတွာဝ ကာလဒီပဒေသကုလဇနေတ္တိအာယုပရိစ္ဆေဒဝသေန ပဉ္စဝိဓံ မဟာဝိလောကနံ နာမ ဝိလောကေသိ. တတ္ထ ‘‘ကာလော နု ခေါ, န ကာလော’’တိ ပဌမံ ကာလံ ဝိလောကေသိ. တတ္ထ ဝဿသတသဟဿတော ဥဒ္ဓံ အာယုကာလော ကာလော နာမ န ဟောတိ. ကသ္မာ? ဇာတိဇရာမရဏာဒီနံ အပါကဋတ္တာ, ဗုဒ္ဓါနဉ္စ ဓမ္မဒေသနာ နာမ တိလက္ခဏမုတ္တာ နာမ နတ္ထိ, တေသံ အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာတိ ကထေန္တာနံ ‘‘ကိန္နာမေတေ ကထေန္တီ’’တိ န သဒ္ဒဟန္တိ, တတော အဘိသမယော န ဟောတိ, တသ္မိံ အသတိ အနိယျာနိကံ သာသနံ ဟောတိ[Pg.74]. တသ္မာ သော အကာလော. ဝဿသတတော ဦနော အာယုကာလောပိ ကာလော န ဟောတိ. ကသ္မာ? တဒါ သတ္တာ ဥဿန္နကိလေသာ ဟောန္တိ, ဥဿန္နကိလေသာနဉ္စ ဒိန္နော ဩဝါဒေါ ဩဝါဒဋ္ဌာနေ န တိဋ္ဌတိ, တသ္မာ သောပိ အကာလော. ဝဿသတသဟဿတော ပဋ္ဌာယ ဟေဋ္ဌာ ဝဿသတတော ပဋ္ဌာယ ဥဒ္ဓံ အာယုကာလော ကာလော နာမ. ဣဒါနိ ဝဿသတာယုကာ မနုဿာတိ အထ ဗောဓိသတ္တော ‘‘နိဗ္ဗတ္တိတဗ္ဗကာလော’’တိ အဒ္ဒသ.

其时，大菩萨虽然受到诸天人的劝请，但没有立即应允，而是就时机、大洲、地方、家族与母亲的寿元这五方面作了所谓“五种大观察”的考察。其中，他首先考察时机：“是时候了，还是未是时候？”在此，寿命超过十万岁的时代，不称为时机。为什么？因为那时众生的生、老、死等不明显，而且诸佛的说法离不开三相，当他们说“无常、苦、无我”时，人们会想“这些人在说什么？”而不信受，因此不会有证悟。没有证悟，教法就不能引人出离。所以那不是时机。寿命少于一百岁的时代，也不称为时机。为什么？因为那时众生烦恼炽盛，对烦恼炽盛者所作的教诫，无法在他们心中停留。所以那也不是时机。寿命介于一百年至十万年之间的时代，才称为时机。当时人的寿命是一百岁，因此菩萨见到：“这是应当出生的时候了。”

တတော ဒီပံ ဩလောကေန္တော ‘‘ဇမ္ဗုဒီပေယေဝ ဗုဒ္ဓါ နိဗ္ဗတ္တန္တီ’’တိ ဒီပံ ပဿိ. တတော ဇမ္ဗုဒီပေါ နာမ မဟာ ဒသယောဇနသဟဿပရိမာဏော, ကတရသ္မိံ နု ခေါ ပဒေသေ ဗုဒ္ဓါ နိဗ္ဗတ္တန္တီ’’တိ ဒေသံ ဝိလောကေန္တော မဇ္ဈိမဒေသံ ပဿိ. တတော ကုလံ ဝိလောကေန္တော ‘‘ဗုဒ္ဓါ နာမ လောကသမ္မတေ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, ဣဒါနိ ခတ္တိယကုလံ လောကသမ္မတံ, တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိဿာမိ, သုဒ္ဓေါဒနော နာမ မေ ရာဇာ ပိတာ ဘဝိဿတီ’’တိ ကုလံ အဒ္ဒသ. တတော မာတရံ ဝိလောကေန္တော ‘‘ဗုဒ္ဓမာတာ နာမ လောလာ သုရာဓုတ္တာ န ဟောတိ, အခဏ္ဍပဉ္စသီလာတိ အယဉ္စ မဟာမာယာ နာမ ဒေဝီ ဧဒိသာ, အယံ မေ မာတာ ဘဝိဿတီတိ ကိတ္တကံ အဿာ အာယူ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ဒသန္နံ မာသာနံ ဥပရိ သတ္တဒိဝသာနိ ပဿိ. ဣတိ ဣမံ ပဉ္စဝိဓဝိလောကနံ ဝိလောကေတွာ – ‘‘ကာလော မေ, မာရိသ, ဗုဒ္ဓဘာဝါယာ’’တိ ဒေဝတာနံ ပဋိညံ ဒတွာ တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ တတော စဝိတွာ သကျရာဇကုလေ မာယာဒေဝိယာ ကုစ္ဆိယံ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ (ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.နိဒါနကထာ, အဝိဒူရေနိဒါနကထာ; အပ. အဋ္ဌ. ၁.နိဒါနကထာ, အဝိဒူရေနိဒါနကထာ). တေန ဝုတ္တံ –

其后，他观察大洲，[思惟]：“诸佛只在瞻部洲(Jambudīpa)出世”，于是看到了此洲。此瞻部洲地域广阔，方圆一万由旬。他又观察其区域[并思惟]：“诸佛究竟在哪个地方出世呢？”，看到了中土(majjhimadesa)。其后，他观察家族[并思惟]：“诸佛出世于世间公认的家族。如今刹帝利家族为世间所公认，我将出世于此，名为净饭(Suddhodana)的国王将是我的父亲。”他看到了那个家族。其后，他观察母亲[并思惟]：“佛母不会是轻浮、嗜酒之人，而是持守五戒不缺者。这位名为摩诃摩耶(Mahāmāyā)的王后正是如此，她将是我的母亲。”他思察她的寿命，看到她还有十个月零七天的寿命。如此作了这五种观察后，他向天神们承诺：“贤者们，我成佛的时候到了！”他在那里住到寿尽，从那里死后，在释迦王族摩耶王后的母胎中结生。因此说：

၆၈.

68.

‘‘တုသိတာ ကာယာ စဝိတွာန, ယဒါ ဩက္ကမိ ကုစ္ဆိယံ;

ဒသသဟဿီလောကဓာတု, ကမ္ပိတ္ထ ဓရဏီ တဒါ’’တိ. – အာဒိ;

“从兜率天众死后，当入母胎时；十千世界皆震动，其时大地亦摇动。”——等等。

တတ္ထ ဩက္ကမီတိ ဩက္ကမိံ ပါဝိသိံ. ကုစ္ဆိယန္တိ မာတုကုစ္ဆိမှိ. ဒသသဟဿီလောကဓာတု, ကမ္ပိတ္ထာတိ သတော သမ္ပဇာနော ပန ဗောဓိသတ္တော မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမန္တော ဧကူနဝီသတိယာ ပဋိသန္ဓိစိတ္တေသု မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂဿ သောမနဿသဟဂတဉာဏသမ္ပယုတ္တအသင်္ခါရိကကုသလစိတ္တဿ သဒိသ မဟာဝိပါကစိတ္တေန အာသာဠှိပုဏ္ဏမာယံ ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ္တေနေဝ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ. တဒါ ဒသသဟဿီလောကဓာတု သကလာပိ [Pg.75] ကမ္ပိ သင်္ကမ္ပိ သမ္ပကမ္ပီတိ အတ္ထော. ဓရဏီတိ ဓာရေတိ သဗ္ဗေ ထာဝရဇင်္ဂမေတိ ဓရဏီ, ပထဝီ.

其中，“他进入”(okkami)意为“我进入”(okkamiṃ)，即“我已进入”(pāvisiṃ)。“在腹中”(kucchiyaṃ)即在母亲的腹中。“十千世界震动”是指：菩萨具足正念正知进入母胎时，于萨哈(Āsāḷha)月圆之日，正值北萨哈(Uttarāsāḷha)星宿，以大异熟心而结生。此心在十九种结生心中，是与以慈心为前分、喜俱、智相应、无行的善心相似的心。那时，整个十千世界都震动、摇动、剧烈震动，此是其义。“地”(dharaṇī)的意思是：它承载(dhāreti)一切不动之物与能动之物，故称“地”；即大地(pathavī)。

၆၉. သမ္ပဇာနောဝ နိက္ခမိန္တိ ဧတ္ထ ယဒါ ပနာဟံ သတော သမ္ပဇာနောဝ မာတုကုစ္ဆိတော ဓမ္မာသနတော ဩတရန္တော ဓမ္မကထိကော ဝိယ နိဿေဏိတော ဩတရန္တော ပုရိသော ဝိယ စ ဒွေ ဟတ္ထေ စ ပါဒေ စ ပသာရေတွာ ဌိတကောဝ မာတုကုစ္ဆိသမ္ဘဝေန ကေနစိ အသုစိနာ အမက္ခိတောဝ နိက္ခမိံ. သာဓုကာရံ ပဝတ္တေန္တီတိ သာဓုကာရံ ပဝတ္တယန္တိ, သာဓုကာရံ ဒေန္တီတိ အတ္ထော. ပကမ္ပိတ္ထာတိ ကမ္ပိတ္ထ, ဩက္ကမနေပိ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမနေပိ ဒသသဟဿီ ပကမ္ပိတ္ထာတိ အတ္ထော.

69. 在此，“正知而出”是指：当时我以正念正知从母胎中出来，就像说法者从法座下来，又像人从梯子下来一样，伸展双手双脚站立，未被任何源于母胎的不净之物所沾染。“发出赞叹”即是发出赞叹，意思是给予赞叹。“剧烈震动”(pakampittha)即是震动(kampittha)，意思是无论入胎时，还是从母胎出来时，十千世界都剧烈震动了。

၇၀. အထ ဘဂဝါ ဂဗ္ဘောက္ကန္တိအာဒီသု အတ္တနာ သမသမံ အဒိသွာ ဂဗ္ဘောက္ကန္တိအာဒီသု အတ္တနော အစ္ဆရိယဒဿနတ္ထံ ‘‘ဩက္ကန္တိ မေ သမော နတ္ထီ’’တိ ဣမံ ဂါထမာဟ. တတ္ထ ဩက္ကန္တီတိ ဂဗ္ဘောက္ကန္တိယံ, ဘုမ္မတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ, ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏေတိ အတ္ထော. မေတိ မယာ. သမောတိ သဒိသော နတ္ထိ. ဇာတိတောတိ ဧတ္ထ ဇာယတိ ဧတာယ မာတုယာတိ မာတာ ‘‘ဇာတီ’’တိ ဝုစ္စတိ, တတော ဇာတိတော မာတုယာတိ အတ္ထော. အဘိနိက္ခမေတိ မာတုကုစ္ဆိတော အဘိနိက္ခမနေ ပသဝေ သတီတိ အတ္ထော. သမ္ဗောဓိယန္တိ ဧတ္ထ ပသတ္ထာ သုန္ဒရာ ဗောဓိ သမ္ဗောဓိ. အယံ ပန ဗောဓိ-သဒ္ဒေါ ရုက္ခမဂ္ဂနိဗ္ဗာနသဗ္ဗညုတညာဏာဒီသု ဒိဿတိ – ‘‘ဗောဓိရုက္ခမူလေ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ (မဟာဝ. ၁; ဥဒါ. ၁) စ, ‘‘အန္တရာ စ ဂယံ အန္တရာ စ ဗောဓိ’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၂၈၅; ၂.၃၄၁; မဟာဝ. ၁၁) စ အာဂတဋ္ဌာနေ ဟိ ရုက္ခော ဗောဓီတိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဗောဓိ ဝုစ္စတိ စတူသု မဂ္ဂေသု ဉာဏ’’န္တိ (စူဠနိ. ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသ ၁၂၁) အာဂတဋ္ဌာနေ မဂ္ဂေါ. ‘‘ပတွာန ဗောဓိံ အမတံ အသင်္ခတ’’န္တိ အာဂတဋ္ဌာနေ နိဗ္ဗာနံ. ‘‘ပပ္ပောတိ ဗောဓိံ ဝရဘူရိမေဓသော’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၂၁၇) အာဂတဋ္ဌာနေ သဗ္ဗညုတညာဏံ. ဣဓ ပန ဘဂဝတော အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ အဓိပ္ပေတံ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၃; ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁၁; ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၂၀; စရိယာ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ). အပရေ ‘‘သဗ္ဗညုတညာဏ’’န္တိပိ ဝဒန္တိ, တဿံ သမ္ဗောဓိယံ အဟံ သေဋ္ဌောတိ အတ္ထော.

70. 于是，世尊在入胎等事上没有见到与自己同等者，为了显示自己入胎等事的稀有，便说了这首偈颂：“于入胎，无与我等同者。”其中，“okkanti”（于入胎）即入母胎，为处格作主格用，意为受取结生。“me”即“mayā”（与我）。“samo natthi”即无相似者。关于“jātito”（从生），此处因子女从她而生，故母亲被称为“jāti”（生），因此“jātito”意为“从母亲”。“abhinikkhame”（于出离）即从母胎出离，意为出生之时。“sambodhiyaṃ”（于正觉），此处殊胜美好的觉悟即是正觉（sambodhi）。而“bodhi”（菩提）一词，可见于指树、道、涅槃、一切智智等——例如在“于菩提树下初正觉”及“在伽耶（Gayā）与菩提之间”等处，“菩提”指树；在“菩提被称为于四道中之智”之处，指道；在“已证得菩提、不死、无为”之处，指涅槃；在“具广慧之上士证得菩提”之处，指一切智智。而在此处，意指世尊的阿罗汉道智。也有人说是“一切智智”，意思是“于此正觉，我为最上”。

ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ သမ္ဗောဓိံ ပဋိစ္စ အတ္တာနံ ပသံသတီတိ? သဗ္ဗဂုဏဒါယကတ္တာ. ဘဂဝတော ဟိ သမ္ဗောဓိ သဗ္ဗဂုဏဒါယိကာ သဗ္ဗေပိ နိရဝသေသေ ဗုဒ္ဓဂုဏေ [Pg.76] ဒဒါတိ, န ပန အညေသံ. အညေသံ ပန ကဿစိ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ အရဟတ္တဖလမေဝ ဒေတိ, ကဿစိ တိဿော ဝိဇ္ဇာ, ကဿစိ ဆ အဘိညာ, ကဿစိ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ, ကဿစိ သာဝကပါရမိဉာဏံ, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏမေဝ ဒေတိ. ဗုဒ္ဓါနံ ပန သဗ္ဗဂုဏသမ္ပတ္တိံ ဒေတိ. တသ္မာ ဘဂဝါ သဗ္ဗဂုဏဒါယကတ္တာ ‘‘သမ္ဗောဓိယံ အဟံ သေဋ္ဌော’’တိ အတ္တာနံ ပသံသတိ. အပိ စ ဘူမိံ စာလေတွာ သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိ, တသ္မာ ‘‘သမ္ဗောဓိယံ အဟံ သေဋ္ဌော’’တိ ဝဒတိ. ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေတိ ဧတ္ထ ဓမ္မစက္ကံ ပန ဒုဝိဓံ ဟောတိ – ပဋိဝေဓဉာဏဉ္စ ဒေသနာဉာဏဉ္စာတိ. တတ္ထ ပညာပဘာဝိတံ အတ္တနော အရိယဖလာဝဟံ ပဋိဝေဓဉာဏံ, ကရုဏာပဘာဝိတံ သာဝကာနံ အရိယဖလာဝဟံ ဒေသနာဉာဏံ. ပဋိဝေဓဉာဏံ လောကုတ္တရံ ကုသလံ ဥပေက္ခာသဟဂတံ အဝိတက္ကအဝိစာရံ, ဒေသနာဉာဏံ လောကိယံ အဗျာကတံ, ဥဘယမ္ပိ ပနေတံ အညေဟိ အသာဓာရဏံ. ဣဓ ပန ဒေသနာဉာဏံ အဓိပ္ပေတံ (ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၂.၂.၄၄).

然则，世尊为何因正觉而赞叹自己呢？因为它能给予一切功德。确实，世尊的正觉能给予一切功德，它给予所有无余的佛陀功德，而非给予其他人。然于他人，阿罗汉道对某些人仅给予阿罗汉果，对某些人给予三明（tisso vijjā），对某些人给予六神通（cha abhiññā），对某些人给予四无碍解（catasso paṭisambhidā），对某些人给予声闻波罗蜜智（sāvakapāramiñāṇa）；对诸辟支佛（paccekabuddha），则仅给予辟支菩提智（paccekabodhiñāṇa）。然而，（正觉）给予诸佛一切功德的圆满。因此，世尊因其能给予一切功德而赞叹自己说：“于正觉，我为最上。”再者，他震动大地而证得正觉，因此说：“于正觉，我为最上。”在“转法轮”（Dhammacakkappavattana）的语境中，法轮有两种：证悟智（paṭivedhañāṇa）与说法智（desanāñāṇa）。其中，由慧所引发、为自己带来圣果的是证悟智；由悲所引发、为弟子带来圣果的是说法智。证悟智是出世间、善、与舍俱行、无寻无伺；说法智是世间、无记。但这两种智都不共于其他圣者。在此处，意指的是说法智。

၇၁. ဣဒါနိ ဘဂဝတော ဂဗ္ဘောက္ကမနေဝ ပထဝိကမ္ပနာဒိကံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ‘‘အဟော အစ္ဆရိယံ လောကေ’’တိ ဒေဝတာဟိ အယံ ဂါထာ ဝုတ္တာ. တတ္ထ ဗုဒ္ဓါနံ ဂုဏမဟန္တတာတိ အဟော ဗုဒ္ဓါနံ ဂုဏမဟန္တဘာဝေါ, အဟော ဗုဒ္ဓါနံ မဟာနုဘာဝေါတိ အတ္ထော ဒသသဟဿီလောကဓာတု, ဆပ္ပကာရံ ပကမ္ပထာတိ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု မဟာပထဝီ ဆပ္ပကာရံ ပကမ္ပိတ္ထ စလိတ္ထ. ကထံ? ပုရတ္ထိမတော ဥန္နမတိ ပစ္ဆိမတော ဩနမတိ, ပစ္ဆိမတော ဥန္နမတိ ပုရတ္ထိမတော ဩနမတိ, ဥတ္တရတော ဥန္နမတိ ဒက္ခိဏတော ဩနမတိ, ဒက္ခိဏတော ဥန္နမတိ ဥတ္တရတော ဩနမတိ, မဇ္ဈိမတော ဥန္နမတိ ပရိယန္တတော ဩနမတိ, ပရိယန္တတော ဥန္နမတိ မဇ္ဈိမတော ဩနမတီတိ ဧဝံ ဆပ္ပကာရံ အနိလဗလစလိတဇလတရင်္ဂဘင်္ဂသံဃဋ္ဋိတာ ဝိယ နာဝါ စတုနဟုတာဓိကဒွိယောဇနသတသဟဿဗဟလာ ပထဝိသန္ဓာရကဇလပရိယန္တာ အစေတနာပိ သမာနာ သစေတနာ ဝိယ အယံ မဟာပထဝီ ပီတိယာ နစ္စန္တီ ဝိယ အကမ္ပိတ္ထာတိ အတ္ထော. ဩဘာသော စ မဟာ အာသီတိ အတိက္ကမ္မေဝ ဒေဝါနံ ဒေဝါနုဘာဝံ ဥဠာရော ဩဘာသော အဟောသီတိ အတ္ထော. အစ္ဆေရံ လောမဟံသနန္တိ အစ္ဆေရဉ္စ လောမဟံသနဉ္စ အဟောသီတိ အတ္ထော.

71. 如今，诸天神听闻世尊入胎时大地开始震动等事，惊叹“世间稀有！”而说此偈。其中，“诸佛功德广大”即是：啊！诸佛的功德何其伟大，啊！诸佛的威神之力何其广大！此是其义。“十千世界，六种震动”即是在十千轮围界中，大地以六种方式震动、摇动。如何震动？东方隆起西方下沉，西方隆起东方下沉，北方隆起南方下沉，南方隆起北方下沉，中央隆起边缘下沉，边缘隆起中央下沉。如此六种震动，犹如被风力所动之波浪撞击的船只。这厚达二十四万由旬、其基底远及承载大地之水、本无知觉的广大土地，竟如拥有知觉一般，因喜悦而跳舞般地摇动，此是其义。“光明也极其盛大”即是：超越了诸天神的神力，出现了殊胜的光明，此是其义。“稀有，令人毛骨悚然”即是：既稀有又令人毛骨悚然，此是其义。

၇၂. ဣဒါနိ ပထဝိကမ္ပနာလောကပါတုဘာဝါဒီသု အစ္ဆရိယေသု ဝတ္တမာနေသု ဘဂဝတော ပဝတ္တိဒဿနတ္ထံ ‘‘ဘဂဝါ တမှိ သမယေ’’တိအာဒိဂါထာယော ဝုတ္တာ. တတ္ထ လောကဇေဋ္ဌောတိ လောကသေဋ္ဌော. သဒေဝကန္တိ [Pg.77] သဒေဝကဿ လောကဿ, သာမိအတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဒဿယန္တောတိ ပါဋိဟာရိယံ ဒဿေန္တော.

72. 如今，在大地震动、光明出现等奇异现象发生时，为了显示世尊的事迹，所以说了“世尊于彼时”等偈颂。其中，“世间最胜”（lokajeṭṭho）即是世间至尊。“与天人众”（sadevakaṃ）即是‘有天人之世间’（sadevakassa lokassa），此处的宾格当视为具有所有格之义。“示现”（dassayanto）意为展示神通。

၇၃. စင်္ကမန္တောဝါတိ ဒသလောကဓာတုသဟဿာနိ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဌိတေ တသ္မိံ ရတနမယေ စင်္ကမေ စင်္ကမမာနောဝ ကထေသိ. လောကနာယကောတိ အထ သတ္ထာ မနောသိလာတလေ သီဟနာဒံ နဒန္တော သီဟော ဝိယ ဂဇ္ဇန္တော ပါဝုဿကမေဃော ဝိယ စ အာကာသဂင်္ဂံ ဩတာရေန္တော ဝိယ စ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတေန (ဒီ. နိ. ၂.၂၈၅, ၃၀၁) သဝနီယေန ကမနီယေန ဗြဟ္မဿရေန နာနာနယဝိစိတ္တံ စတုသစ္စပဋိသံယုတ္တံ တိလက္ခဏာဟတံ မဓုရဓမ္မကထံ ကထေသီတိ အတ္ထော.

73. “经行时”者，即于覆盖十千世界而立的宝石经行处，经行着说法。“世间导师”者，即导师于雄黄台上作狮子吼，犹如狮子咆哮，犹如雨季之云雷鸣，又犹如倾泻天空之恒河，以具足八支、悦耳动听的梵音，宣说以种种方法而庄严、与四圣谛相应、为三相所印的美妙法谈，此为其义。

အန္တရာ န နိဝတ္တေတိ, စတုဟတ္ထေ စင်္ကမေ ယထာတိ ဧတ္ထ သတ္ထာရာ ပန နိမ္မိတဿ တဿ စင်္ကမဿ ဧကာ ကောဋိ ပါစီနစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဧကာ ပစ္ဆိမစက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ ဧဝံ ဌိတေ တသ္မိံ ရတနစင်္ကမေ စင်္ကမမာနော သတ္ထာ ဥဘော ကောဋိယော ပတွာဝ နိဝတ္တတိ, အန္တရာ ဥဘော ကောဋိယော အပတွာ န နိဝတ္တတိ. ယထာ စတုဟတ္ထပ္ပမာဏေ စင်္ကမေ စင်္ကမမာနော ဥဘော ကောဋိယော သီဃမေဝ ပတွာ နိဝတ္တတိ, ဧဝံ အန္တရာ န နိဝတ္တတီတိ အတ္ထော. ကိံ ပန ဘဂဝါ ဒသသဟဿယောဇနပ္ပမာဏာယာမံ စင်္ကမံ ရဿမကာသိ, တာဝမဟန္တံ ဝါ အတ္တဘာဝံ နိမ္မိနီတိ? န ပနေဝမကာသိ. အစိန္တေယျော ဗုဒ္ဓါနံ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေါ. အကနိဋ္ဌဘဝနတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အဝီစိ, တာဝ ဧကင်္ဂဏာ အဟောသိ. တိရိယတော စ ဒသစက္ကဝါဠသဟဿာနိ ဧကင်္ဂဏာနိ အဟေသုံ. ဒေဝါ မနုဿေ ပဿန္တိ, မနုဿာပိ ဒေဝေ ပဿန္တိ. ယထာ သဗ္ဗေ ဒေဝမနုဿာ ပကတိယာ စင်္ကမမာနံ ပဿန္တိ, ဧဝံ ဘဂဝန္တံ စင်္ကမမာနံ ပဿိံသူတိ. ဘဂဝါ ပန စင်္ကမန္တောဝ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အန္တရာသမာပတ္တိဉ္စ သမာပဇ္ဇတိ.

“中途不回转，如在四肘经行处”是指：导师所化现的经行处，一端在东方轮围界的边缘，一端在西方轮围界的边缘。当这宝石经行处如此建立后，导师经行时必定到达两端才回转，中途不达到两端是不会回转的。就像在四肘长的经行处经行，很快就能到达两端而回转一样，这里“中途不回转”就是这个意思。那么，是世尊把一万由旬长的经行处变短了吗？还是化现了那么巨大的身体呢？都不是。诸佛的佛力不可思议。从色究竟天（Akaniṭṭha）开始，下至无间地狱（Avīci），都成了一个庭院。横向也有一万个轮围界成了一个庭院。天神看见人类，人类也看见天神。所有天神和人类都看见了世尊在经行，就像看见一个人在正常经行一样。世尊一边经行，一边说法，同时还入于中途的等至。

အထ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော အပရိမိတသမယသမုပစိတကုသလဗလဇနိတဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏောပသောဘိတံ အသီတာနုဗျဉ္ဇနဝိရာဇိတံ ဝရသရီရံ သရဒသမယေ ပရိပုဏ္ဏံ ဝိယ ရဇနိကရံ သဗ္ဗဖာလိဖုလ္လံ ဝိယ စ ယောဇနသတုဗ္ဗေဓံ ပါရိစ္ဆတ္တကံ အဋ္ဌာရသရတနုဗ္ဗေဓံ ဗျာမပ္ပဘာပရိက္ခေပသဿိရိကံ ဝရကနကဂိရိမိဝ ဇင်္ဂမံ အနောပမာယ ဗုဒ္ဓလီဠာယ အနောပမေန ဗုဒ္ဓသိရိဝိလာသေန စင်္ကမန္တံ ဒသသဟဿိဒေဝဂဏပရိဝုတံ ဘဂဝန္တံ အဒ္ဒသ. ဒိသွာန အယံ [Pg.78] ပန သကလာပိ ဒသသဟဿီ လောကဓာတု သန္နိပတိတာ, မဟတိယာ ပနေတ္ထ ဓမ္မဒေသနာယ ဘဝိတဗ္ဗံ, ဗုဒ္ဓဝံသဒေသနာ ပန ဗဟူပကာရာ ဘဂဝတိ ပသာဒါဝဟာ, ယံနူနာဟံ ဒသဗလဿ အဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယ ဗုဒ္ဓဝံသံ ပရိပုစ္ဆေယျ’’န္တိ စိန္တေတွာ ဧကံသံ စီဝရံ ကတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဒသနခသမုဇ္ဇလံ ဇလဇာမလာဝိကလ-ကမလ-မကုလသဒိသံ အဉ္ဇလိံ သိရသိ ကတွာ ဘဂဝန္တံ ‘‘ကီဒိသော တေ မဟာဝီရာ’’တိအာဒိကံ ပရိပုစ္ဆိ. တေန ဝုတ္တံ –

尔时，具寿舍利弗看见世尊，其殊胜之身由无量时劫善业之力所生，三十二大丈夫相庄严，八十随好辉映，犹如秋季圆满之月轮，又如高达百由旬、全然盛开之巴瑞恰达树；复如十八肘高、一寻光圈环绕、光彩夺目之活动金山，以无与伦比之佛陀威仪、无上之佛陀祥瑞庄严而经行，并为一万天神众所围绕。见已，彼思惟：“今此整个一万世界悉皆集会，此处必有大法开示。《佛史》之开示利益甚大，能引发对世尊之净信。我何不从十力者之发愿起始，请问《佛史》呢？”如是思惟已，遂偏袒一肩，趋至世尊前，将十指光洁、犹如无垢无损莲苞之双手合十于顶，向世尊请问：“大雄，汝之……”等。是故说：

၇၄.

74.

‘‘သာရိပုတ္တော မဟာပညော, သမာဓိဇ္ဈာနကောဝိဒေါ;

ပညာယ ပါရမိပ္ပတ္တော, ပုစ္ဆတိ လောကနာယကံ.

舍利弗具大智慧，精通三摩地与禅那；已达智慧之彼岸，请问世间之导师。

၇၅.

75.

‘‘ကီဒိသော တေ မဟာဝီရ, အဘိနီဟာရော နရုတ္တမ;

ကမှိ ကာလေ တယာ ဓီရ, ပတ္ထိတာ ဗောဓိမုတ္တမာ’’တိ. –

大雄、人中之最上者，你的发愿是怎样的？智者，你何时发愿求证最上菩提？

အာဒိ. ကာ နာမာယံ အနုသန္ဓီတိ? ပုစ္ဆာနုသန္ဓိ နာမ. တိဿော ဟိ အနုသန္ဓိယော – ပုစ္ဆာနုသန္ဓိ အဇ္ဈာသယာနုသန္ဓိ ယထာနုသန္ဓီတိ. တတ္ထ ‘‘ဧဝံ ဝုတ္တေ အညတရော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိံ နု ခေါ, ဘန္တေ, ဩရိမံ တီရံ ကိံ ပါရိမံ တီရ’’န္တိ (သံ. နိ. ၄.၂၄၁) ဧဝံ ပုစ္ဆန္တာနံ ဘဂဝတာ ဝိဿဇ္ဇိတသုတ္တဝသေန ပုစ္ဆာနုသန္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

初。这叫什么关联？名为提问关联。有三种关联：提问关联、意乐关联、次第关联。其中，“如是说后，一位比丘对世尊说：‘尊者，什么是此岸？什么是彼岸？’”（《相应部》4.241），像这样，应当通过世尊为提问者解答的经文来理解提问关联。

‘‘အထ ခေါ အညတရဿ ဘိက္ခုနော ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ ‘ဣတိ ကိရ, ဘော, ရူပံ အနတ္တာ, ဝေဒနာ အနတ္တာ, သညာ အနတ္တာ, သင်္ခါရာ အနတ္တာ, ဝိညာဏံ အနတ္တာ, အနတ္တကတာနိ ကမ္မာနိ ကမတ္တာနံ ဖုသိဿန္တီ’တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ တဿ ဘိက္ခုနော စေတသာ စေတောပရိဝိတက္ကမညာယ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ဌာနံ ခေါ ပနေတံ, ဘိက္ခဝေ, ဝိဇ္ဇတိ, ယံ ဣဓေကစ္စော မောဃပုရိသော အဝိဒွါ အဝိဇ္ဇာဂတော တဏှာဓိပတေယျေန စေတသာ သတ္ထုသာသနံ အတိဓာဝိတဗ္ဗံ မညေယျ ‘ဣတိ ကိရ, ဘော, ရူပံ အနတ္တာ, ဝေဒနာ အနတ္တာ, သညာ အနတ္တာ, သင်္ခါရာ အနတ္တာ, ဝိညာဏံ အနတ္တာ, အနတ္တကတာနိ ကမ္မာနိ ကမတ္တာနံ ဖုသိဿန္တီ’တိ…ပေ… တံ ကိံ မညထ, ဘိက္ခဝေ, ရူပံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ’’တိ (မ. နိ. ၃.၉၀) ဧဝံ ပရေသံ အဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာ ဘဂဝတာ ဝုတ္တဝသေန အဇ္ဈာသယာနုသန္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

那时，某位比丘生起这样的心念：“贤友们，诚然，色是无我，受是无我，想是无我，行是无我，识是无我；非我所作之业，将触及哪个我呢？”那时，世尊以心了知彼比丘的心念，便告诸比丘：“诸比丘，确实有此可能，此处某个愚人，无知，堕于无明，以被贪爱主宰之心，会认为导师的教法可以被超越，心想：“贤友们，诚然，色是无我……非我所作之业，将触及哪个我呢？”……诸比丘，你们认为如何？色是常还是无常？””（《中部》3.90）如是，当依世尊了知他人意乐后所说之经，而了知其为意乐关联。

ယေန [Pg.79] ပန ဓမ္မေန အာဒိမှိ ဒေသနာ ဥဋ္ဌိတာ, တဿ ဓမ္မဿ အနုရူပဓမ္မဝသေန ဝါ ပဋိက္ခေပဝသေန ဝါ ယေသု သုတ္တေသု ဥပရိဒေသနာ အာဂစ္ဆတိ, တေသံ ဝသေန ယထာနုသန္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပုစ္ဆာနုသန္ဓီ’’တိ.

复次，在某些经中，对于最初教说所依之法，会通过随顺之法或对反之法而出现后续教说。当依此等经，了知其次第关联。是故，说为“提问关联”。

တတ္ထ ပညာယ ပါရမိပ္ပတ္တောတိ သာဝကပါရမိဉာဏဿ မတ္ထကံ ပတ္တော. ပုစ္ဆတီတိ အပုစ္ဆိ. တတ္ထ ပုစ္ဆာ နာမ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ, ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ, ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ, အနုမတိပုစ္ဆာ, ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာတိ ပဉ္စဝိဓာ ဟောတိ. တတ္ထာယံ ထေရဿ ကတမာ ပုစ္ဆာတိ စေ? ယသ္မာ ပနာယံ ဗုဒ္ဓဝံသော ကပ္ပသတသဟဿာဓိကအသင်္ချေယျောပစိတပုညသမ္ဘာရာနံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနံ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကအသင်္ချေယျောပစိတပုညသမ္ဘာရာနံ ဒွိန္နံ အဂ္ဂသာဝကာနဉ္စ ကပ္ပသတသဟဿောပစိတပုညသမ္ဘာရာနံ သေသမဟာသာဝကာနံ ဝါ အဝိသယော, သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံယေဝ ဝိသယော, တသ္မာ ထေရဿ အဒိဋ္ဌဇောတနာ ပုစ္ဆာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

此处，“已达智慧彼岸”是指已达到声闻波罗蜜智的顶峰。“请问”（pucchati）是“已问”（apucchi）的意思。此处的提问有五种：未见启问、已见核对问、断疑问、随许问、欲说问。那么，这位长老的提问属于哪一种呢？因为这部《佛史》，对于积集了两个阿僧祇又十万大劫福德资粮的独觉佛（paccekabuddha），以及积集了一个阿僧祇又十万大劫福德资粮的两位上首弟子，和积集了十万大劫福德资粮的其余大弟子们来说，都非其境界，唯是一切知佛的境界，是故当知，长老的提问属于未见启问。

ကီဒိသောတိ ပုစ္ဆနာကာရော, ကိံပကာရောတိ အတ္ထော. တေတိ တဝ. အဘိနီဟာရောတိ အဘိနီဟာရော နာမ ဗုဒ္ဓဘာဝတ္ထံ မာနသံ ဗန္ဓိတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓဗျာကရဏံ အလဒ္ဓါ န ဥဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ ဝီရိယမဓိဋ္ဌာယ နိပဇ္ဇနံ. တေန ဝုတ္တံ –

“如何”（Kīdiso）是提问的方式，意思是“是怎样的”（kiṃpakāro）。“你的”（te）即是“你的”（tava）的意思。“发愿”（abhinīhāro）是指为了证得佛果而心中系念，并以“未得佛陀授记决不起身”的精进决意而成就。因此说：

‘‘ကီဒိသော တေ မဟာဝီရ, အဘိနီဟာရော နရုတ္တမာ’’တိ.

“大雄（mahāvīra）、人中之最上者（naruttama），你的发愿是怎样的？”

ကမှိ ကာလေတိ တသ္မိံ ကာလေ. ပတ္ထိတာတိ ဣစ္ဆိတာ အဘိကင်္ခိတာ, ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဗောဓေယျံ မုတ္တော မောစေယျ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဗုဒ္ဓဘာဝါယ ပဏိဓာနံ ကဒါ ကတန္တိ အပုစ္ဆိ. ဗောဓီတိ သမ္မာသမ္ဗောဓိ, အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏဿ စ သဗ္ဗညုတညာဏဿ စေတံ အဓိဝစနံ. ဥတ္တမာတိ သာဝကဗောဓိပစ္စေကဗောဓီဟိ သေဋ္ဌတ္တာ ဥတ္တမာတိ ဝုတ္တာ. ဥဘိန္နမန္တရာ မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော.

“在何时”（kamhi kāle）即是“在那个时候”（tasmiṃ kāle）。“所愿求的”（patthitā）即是希求的、渴望的。他问道：以“我觉悟，愿令他人觉悟；我解脱，愿令他人解脱”等方式，为成佛而作的誓愿（paṇidhāna）是在何时做的？“菩提”（bodhi）即是正等觉（sammāsambodhi），这是阿罗汉道智（arahattamaggañāṇa）和一切知智（sabbaññutaññāṇa）的同义词。它被称为“最上”（uttamā），因为胜过声闻菩提（sāvakabodhi）和独觉菩提（paccekabodhi）。两词之间的“ma”字是用于连接词语的。

ဣဒါနိ ဗုဒ္ဓဘာဝကာရကေ ဓမ္မေ ပုစ္ဆန္တော –

现在，他问到能成就佛果的法——

၇၆.

76.

‘‘ဒါနံ သီလဉ္စ နေက္ခမ္မံ, ပညာဝီရိယဉ္စ ကီဒိသံ;

ခန္တိသစ္စမဓိဋ္ဌာနံ, မေတ္တုပေက္ခာ စ ကီဒိသာ.

“布施、持戒与出离，智慧、精进是怎样的？忍辱、真实、决意，慈心、舍心是怎样的？”

၇၇.

77.

‘‘ဒသ ပါရမီ တယာ ဓီရ, ကီဒိသီ လောကနာယက;

ကထံ ဥပပါရမီ ပုဏ္ဏာ, ပရမတ္ထပါရမီ ကထ’’န္တိ. – အာဟ;

“智者（dhīra）、世间导师（lokanāyaka），你的十波罗蜜是怎样的？近波罗蜜（upapāramī）如何圆满？究竟波罗蜜（paramatthapāramī）又如何圆满？”

တတ္ထ [Pg.80] ဒါနပါရမိယံ တာဝ ဗာဟိရဘဏ္ဍပရိစ္စာဂေါ ပါရမီ နာမ, အင်္ဂပရိစ္စာဂေါ ဥပပါရမီ နာမ, ဇီဝိတပရိစ္စာဂေါ ပရမတ္ထပါရမီ နာမာတိ. ဧသ နယော သေသပါရမီသုပိ. ဧဝံ ဒသ ပါရမိယော ဒသ ဥပပါရမိယော ဒသ ပရမတ္ထပါရမိယောတိ သမတ္တိံသ ပါရမိယော ဟောန္တိ. တတ္ထ ဗောဓိသတ္တဿ ဒါနပါရမိတာယ ပူရိတတ္တဘာဝါနံ ပရိမာဏံ နာမ နတ္ထိ. ဧကန္တေန ပနဿ သသပဏ္ဍိတဇာတကေ –

于此，就布施波罗蜜而言，首先，舍弃肢体名为“波罗蜜”，舍弃外物名为“近波罗蜜”，舍弃生命名为“胜义波罗蜜”。此方法亦适用于其余诸波罗蜜。如是，有十波罗蜜、十近波罗蜜、十胜义波罗蜜，共为三十波罗蜜。于此，菩萨圆满布施波罗蜜之诸有（生世）无有计量。尤其是在其为兔智者之本生（Sasapaṇḍitajātaka）中——

‘‘ဘိက္ခာယ ဥပဂတံ ဒိသွာ, သကတ္တာနံ ပရိစ္စဇိံ;

ဒါနေန မေ သမော နတ္ထိ, ဧသာ မေ ဒါနပါရမီ’’တိ. (စရိယာ. ၁.၁၄၃ တဿုဒ္ဒါနံ) –

“见有来乞求者，我即舍弃自身；于布施无人与我等同，此即我之布施波罗蜜。”

ဧဝံ ပရံ ဇီဝိတပရိစ္စာဂံ ကရောန္တဿ ဒါနပါရမီ ပရမတ္ထပါရမီ နာမ ဇာတာ.

如是，为他人而行舍命者，其布施波罗蜜成为胜义波罗蜜。

တထာ သီလပါရမိတာယ ပူရိတတ္တဘာဝါနံ ပရိမာဏံ နာမ နတ္ထိ. ဧကန္တေနေဝ ပနဿ သင်္ခပါလဇာတကေ –

同样，菩萨圆满持戒波罗蜜之诸有（生世）亦无有计量。尤其是在其为桑喀巴拉之本生（Saṅkhapālajātaka）中——

‘‘သူလေဟိ ဝိနိဝိဇ္ဈန္တေ, ကောဋ္ဋယန္တေပိ သတ္တိဘိ;

ဘောဇပုတ္တေ န ကုပ္ပာမိ, ဧသာ မေ သီလပါရမီ’’တိ. (စရိယာ. ၂.၉၁) –

“纵为尖桩所刺，利矛所击，我于彼等猎人亦不生嗔，此即我之持戒波罗蜜。”

ဧဝံ အတ္တပရိစ္စာဂံ ကရောန္တဿ သီလပါရမီ ပရမတ္ထပါရမီ နာမ ဇာတာ.

如是，行此自我舍弃者，其持戒波罗蜜成为胜义波罗蜜。

တထာ မဟာရဇ္ဇံ ပဟာယ နေက္ခမ္မပါရမိယာ ပူရိတတ္တဘာဝါနံ ပရိမာဏံ နာမ နတ္ထိ. ဧကန္တေန ပနဿ စူဠသုတသောမဇာတကေ –

同样，菩萨舍弃大王国而圆满出离波罗蜜之诸有（生世）亦无有计量。尤其是在其为小须陀须摩之本生（Cūḷasutasomajātaka）中——

‘‘မဟာရဇ္ဇံ ဟတ္ထဂတံ, ခေဠပိဏ္ဍံဝ ဆဍ္ဍယိံ;

စဇတော န ဟောတိ လဂ္ဂနံ, ဧသာ မေ နေက္ခမ္မပါရမီ’’တိ. (ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ;

ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ;

အပ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ) –

“已到手之大王国，我弃之如唾沫；舍弃之时无执著，此即我之出离波罗蜜。”

ဧဝံ နိဿင်္ဂတာယ ရဇ္ဇံ ဆဍ္ဍေတွာ နိက္ခမန္တဿ နေက္ခမ္မပါရမီ ပရမတ္ထပါရမီ နာမ ဇာတာ.

如是，以无执著故，舍弃王位而出家者，其出离波罗蜜成为胜义波罗蜜。

တထာ မဟောသဓပဏ္ဍိတကာလာဒီသု ပညာပါရမိယာ ပူရိတတ္တဘာဝါနံ ပရိမာဏံ နာမ နတ္ထိ. ဧကန္တေန ပနဿ သတ္တုဘတ္တကပဏ္ဍိတကာလေ –

同样，菩萨于大药智者（Mahosadhapaṇḍita）等时期，以智慧波罗蜜所圆满之诸有（生世）亦无有计量。尤其是在其为麦粉智者（Sattubhattakapaṇḍita）之时——

‘‘ပညာယ ဝိစိနန္တောဟံ, ဗြာဟ္မဏံ မောစယိံ ဒုခါ;

ပညာယ မေ သမော နတ္ထိ, ဧသာ မေ ပညာပါရမီ’’တိ. (ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ;

ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ;

အပ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ) –

“‘我以智慧思择，从苦中解救婆罗门；于智慧，无有与我等同者，此乃我之智慧波罗蜜(paññāpāramī)。’”

အန္တောဘသ္တဂတံ [Pg.81] သပ္ပံ ဒဿေန္တဿ ပညာပါရမီ ပရမတ္ထပါရမီ နာမ ဇာတာ.

如是开示皮袋中之蛇时，其智慧波罗蜜即成究竟波罗蜜(paramatthapāramī)。

တထာ ဝီရိယပါရမိတာယ ပူရိတတ္တဘာဝါနံ ပရိမာဏံ နာမ နတ္ထိ. ဧကန္တေန ပနဿ မဟာဇနကဇာတကေ –

同样，菩萨圆满精进波罗蜜的诸有（生世）是无法计量的。特别是在他的《大迦那咖本生》(Mahājanakajātaka)中——

‘‘အတီရဒဿီ ဇလမဇ္ဈေ, ဟတာ သဗ္ဗေဝ မာနုသာ;

စိတ္တဿ အညထာ နတ္ထိ, ဧသာ မေ ဝီရိယပါရမီ’’တိ. (ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ;

ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ;

အပ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ) –

“‘于不见岸之水中央，一切人皆已丧亡；我心无有变异，此乃我之精进波罗蜜(vīriyapāramī)。’”

ဧဝံ မဟာသမုဒ္ဒံ တရန္တဿ ဝီရိယပါရမီ ပရမတ္ထပါရမီ နာမ ဇာတာ.

如是，于横渡大洋时，其精进波罗蜜即成究竟波罗蜜。

တထာ ခန္တိဝါဒိဇာတကေ –

同样，在《忍辱说者本生》(Khantivādijātaka)中——

‘‘အစေတနံဝ ကောဋ္ဋေန္တေ, တိဏှေန ဖရသုနာ မမံ;

ကာသိရာဇေ န ကုပ္ပာမိ, ဧသာ မေ ခန္တိပါရမီ’’တိ. (ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ;

ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ;

အပ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ) –

“‘纵迦尸王(Kāsirāja)以利斧，斩我如无情之物，我于彼亦不生瞋，此乃我之忍辱波罗蜜(khantipāramī)。’”

ဧဝံ အစေတနဘာဝေန ဝိယ မဟာဒုက္ခံ အဓိဝါသေန္တဿ ခန္တိပါရမီ ပရမတ္ထပါရမီ နာမ ဇာတာ.

如是，如无情物般忍受极大之苦时，其忍辱波罗蜜即成究竟波罗蜜。

တထာ မဟာသုတသောမဇာတကေ –

同样，在《大须陀苏摩本生》(Mahāsutasomajātaka)中：

‘‘သစ္စဝါစံနုရက္ခန္တော, စဇိတွာ မမ ဇီဝိတံ;

မောစေသိံ ဧကသတံ ခတ္တိယေ, ဧသာ မေ သစ္စပါရမီ’’တိ. (ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ;

ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ;

အပ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ) –

“‘为守护真实语，我宁舍自身命，解救百位刹帝利(khattiya)，此乃我之真实波罗蜜(saccapāramī)。’”

ဧဝံ ဇီဝိတံ စဇိတွာ သစ္စံ အနုရက္ခန္တဿ သစ္စပါရမီ ပရမတ္ထပါရမီ နာမ ဇာတာ.

如是，舍弃生命而守护真实时，其真实波罗蜜即成究竟波罗蜜。

တထာ မူဂပက္ခဇာတကေ –

同样，在《哑躄本生》(Mūgapakkhajātaka)中：

‘‘မာတာ ပိတာ န မေ ဒေဿာ, အတ္တာ မေ န စ ဒေဿိယော;

သဗ္ဗညုတံ ပိယံ မယှံ, တသ္မာ ဝတံ အဓိဋ္ဌဟိ’’န္တိ. (ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ;

ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ;

အပ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ;

စရိယာ ၃.၆၅) –

“‘父母非我所憎，自身亦非我所憎；一切智(sabbaññutaṃ)乃我所爱，是故我立此誓愿。’”

ဧဝံ ဇီဝိတမ္ပိ ပရိစ္စဇိတွာ ဝတံ အဓိဋ္ဌဟန္တဿ အဓိဋ္ဌာနပါရမီ ပရမတ္ထပါရမီ နာမ ဇာတာ.

如此，舍弃生命而坚持誓愿，菩萨的决意波罗蜜（adhiṭṭhānapāramī）即成为胜义波罗蜜（paramatthapāramī）。

တထာ သုဝဏ္ဏသာမဇာတကေ –

又如在《金萨摩本生》（Suvaṇṇasāmajātaka）中：

‘‘န မံ ကောစိ ဥတ္တသတိ, နပိ ဘာယာမိ ကဿစိ;

မေတ္တာဗလေနုပတ္ထဒ္ဓေါ, ရမာမိ ပဝနေ တဒါ’’တိ. (ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ;

ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ;

အပ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ;

စရိယာ. ၃.၁၁၃) –

“无人能令我惊惧，我亦不惧任何人；为慈力所扶持，彼时我于林中乐住。”

ဧဝံ [Pg.82] ဇီဝိတမ္ပိ အနောလောကေတွာ မေတ္တာယန္တဿ မေတ္တာပါရမီ ပရမတ္ထပါရမီ နာမ ဇာတာ.

如此，不顾惜生命而修习慈爱，菩萨的慈波罗蜜（mettāpāramī）即成为胜义波罗蜜（paramatthapāramī）。

တတော လောမဟံသဇာတကေ –

又如在《毛竖本生》（Lomahaṃsajātaka）中：

‘‘သုသာနေ သေယျံ ကပ္ပေမိ, ဆဝဋ္ဌိကံ ဥပနိဓာယဟံ;

ဂါမဏ္ဍလာ ဥပဂန္တွာ, ရူပံ ဒဿေန္တိနပ္ပက’’န္တိ. (ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ;

ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ;

အပ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ;

စရိယာ. ၃.၁၁၉) –

“我于冢间卧，以尸骨为枕；村童前来，对我做出种种行为。”

ဧဝံ ဂါမဒါရကေသု နိဋ္ဌုဘနာဒီဟိ စေဝ မာလာဂန္ဓူပဟာရာဒီဟိ စ သုခဒုက္ခံ ဥပ္ပာဒေန္တေသုပိ ဥပေက္ခံ အနတိဝတ္တန္တဿ ဥပေက္ခာပါရမီ ပရမတ္ထပါရမီ နာမ ဇာတာ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ, ဝိတ္ထာရော ပန စရိယာပိဋကတော ဂဟေတဗ္ဗော.

如此，即使村童们以吐口水等，以及献花、香等，引生苦乐，菩萨仍不违越舍心，其舍波罗蜜（upekkhāpāramī）即成为胜义波罗蜜（paramatthapāramī）。此为简说，详说当从《所行藏》（Cariyāpiṭaka）中得之。

ဣဒါနိ ထေရေန ပုဋ္ဌဿ ဘဂဝတော ဗျာကရဏံ ဒဿေန္တေဟိ သင်္ဂီတိကာရကေဟိ –

如今，为了开示世尊对长老所提之问的解答，结集者们说：

၇၈.

78.

‘‘တဿ ပုဋ္ဌော ဝိယာကာသိ, ကရဝီကမဓုရဂိရော;

နိဗ္ဗာပယန္တော ဟဒယံ, ဟာသယန္တော သဒေဝကံ.

“为彼所问，世尊解答，其声甜美如迦陵频伽；令心清凉，令天人欢喜。

၇၉.

79.

‘‘အတီတဗုဒ္ဓါနံ ဇိနာနံ ဒေသိတံ, နိကီလိတံ ဗုဒ္ဓပရမ္ပရာဂတံ;

ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဂတာယ ဗုဒ္ဓိယာ, ပကာသယီ လောကဟိတံ သဒေဝကေ’’တိ. – ဝုတ္တံ;

“过去诸佛胜者所宣说，佛陀传承之纲纪；以随宿住之智，为天人开显世间利。”——如是说。

တတ္ထ တဿ ပုဋ္ဌော ဝိယာကာသီတိ တေန ဓမ္မသေနာပတိနာ ပုဋ္ဌော ဟုတွာ တဿ ဗျာကာသိ, အတ္တနော အဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယ အဘိသမ္ဗောဓိပရိယောသာနံ သဗ္ဗံ ဗုဒ္ဓဝံသံ ကထေသီတိ အတ္ထော. ကရဝီကမဓုရဂိရောတိ ကရဝီကသကုဏဿ ဝိယ မဓုရာ ဂိရာ ယဿ သော ကရဝီကမဓုရဂိရော, ကရဝီကမဓုရမဉ္ဇုဿရောတိ အတ္ထော. တတြိဒံ ကရဝီကာနံ မဓုရဿရတာ – ကရဝီကသကုဏာ ကိရ မဓုရရသံ အမ္ဗပက္ကံ မုခတုဏ္ဍကေန ပဟရိတွာ ပဂ္ဃရိတံ ဖလရသံ ပိဝိတွာ ပက္ခေန တာဠံ ဒတွာ ဝိကူဇမာနေ စတုပ္ပဒါ မဒမတ္တာ ဝိယ လဠိတုံ အာရဘန္တိ, ဂေါစရပသုတာပိ စတုပ္ပဒဂဏာ မုခဂတာနိပိ တိဏာနိ ဆဍ္ဍေတွာ တံ နာဒံ သုဏန္တိ, ဝါဠမိဂါ ခုဒ္ဒကမိဂေ အနုဗန္ဓမာနာ ဥက္ခိတ္တံ ပါဒံ အနိက္ခိပိတွာ [Pg.83] စိတ္တကတာ ဝိယ တိဋ္ဌန္တိ, အနုဗန္ဓမိဂါပိ မရဏဘယံ ဟိတွာ တိဋ္ဌန္တိ, အာကာသေ ပက္ခန္ဒန္တာ ပက္ခိနောပိ ပက္ခေ ပသာရေတွာ တိဋ္ဌန္တိ, ဥဒကေ မစ္ဆာပိ ကဏ္ဏပဋလံ အစာလေန္တာ တံ သဒ္ဒံ သုဏမာနာ တိဋ္ဌန္တိ. ဧဝံ မဓုရဿရာ ကရဝီကာ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၈; မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၈၆). နိဗ္ဗာပယန္တော ဟဒယန္တိ ကိလေသဂ္ဂိသန္တတ္တသဗ္ဗဇနမာနသံ ဓမ္မကထာမတဓာရာယ သီတိဘာဝံ ဇနယန္တောတိ အတ္ထော. ဟာသယန္တောတိ တောသယန္တော. သဒေဝကန္တိ သဒေဝကံ လောကံ.

“那时他被询问后作答”，即被法将（dhammasenāpati）询问后，他予以回答，从自己的发愿（abhinīhāra）开始，直至圆满正觉，讲述了全部的佛史（buddhavaṃsaṃ），此即其义。“声音如迦陵频伽鸟（karavīka）般甜美”，即其声音甜美如迦陵频伽鸟，声音甜美悦耳，此即其义。关于迦陵频伽鸟的甜美声音是这样的：据说迦陵频伽鸟用鸟喙啄击熟透的芒果，饮用流出的果汁后，拍打翅膀鸣叫，这时四足动物就像喝醉了一样开始嬉戏；正在觅食的兽群也舍弃口中的草，聆听其声；猛兽追逐小兽时，抬起的脚也不放下，像画中之物一样站立；被追逐的野兽也忘记死亡的恐惧而停下来；空中飞翔的鸟儿也张开翅膀停下来；水中的鱼儿也不动鳃盖，聆听其声。迦陵频伽鸟的声音就是这样甜美。“令心清凉”，即以说法甘露之流，使被烦恼之火烧灼的一切众生之心生起清凉，此即其义。“令喜悦”，即令其满足。“连同天界”，即连同天界的世界。

အတီတဗုဒ္ဓါနန္တိ အတီတာနံ ဗုဒ္ဓါနံ. အမှာကံ ဘဂဝတော အဘိနီဟာရဿ ပုရတော ပန တဏှင်္ကရော မေဓင်္ကရော သရဏင်္ကရော ဒီပင်္ကရောတိ စတ္တာရော ဗုဒ္ဓါ ဧကသ္မိံ ကပ္ပေ နိဗ္ဗတ္တိံသု. တေသံ အပရဘာဂေ ကောဏ္ဍညာဒယော တေဝီသတိ ဗုဒ္ဓါတိ သဗ္ဗေ ဒီပင်္ကရာဒယော စတုဝီသတိ ဗုဒ္ဓါ ဣဓ ‘‘အတီတဗုဒ္ဓါ’’တိ အဓိပ္ပေတာ, တေသံ အတီတဗုဒ္ဓါနံ. ဇိနာနန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. ဒေသိတန္တိ ကထိတံ. စတုဝီသတိယာ ဗုဒ္ဓါနံ စတုသစ္စပဋိသံယုတ္တံ ဓမ္မကထံ. နိကီလိတန္တိ တေသံ စရိတံ ကပ္ပဇာတိဂေါတ္တာယုဗောဓိသာဝကသန္နိပါတဥပဋ္ဌာကမာတာပိတုပုတ္တဘရိယာပရိစ္ဆေဒါဒိကံ နိကီလိတံ နာမ. ဗုဒ္ဓပရမ္ပရာဂတန္တိ ဒီပင်္ကရဒသဗလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ကဿပပရမ္ပရတော အာဂတံ ဒေသိတံ နိကီလိတံ ဝါတိ အတ္ထော. ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဂတာယ ဗုဒ္ဓိယာတိ ဧကမ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယောတိ (မ. နိ. ၁.၁၄၈, ၃၈၄, ၄၂၁; ၂.၂၃၃; ၃.၈၂; ပါရာ. ၁၂) ဧဝံ ဝိဘတ္တံ ပုဗ္ဗေ နိဝုဋ္ဌက္ခန္ဓသန္တာနသင်္ခါတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဂတာ ဥပဂတာ တာယ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဂတာယ ဗုဒ္ဓိယာ, ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏေနာတိ အတ္ထော. ပကာသယီတိ ဗျာကာသိ. လောကဟိတန္တိ သဗ္ဗလောကဟိတံ ဗုဒ္ဓဝံသံ. သဒေဝကေတိ သဒေဝကေ လောကေတိ အတ္ထော.

“过去诸佛”即指过去的诸佛。在我们的世尊发愿之前，有提和竭罗佛（Taṇhaṅkara）、慧生佛（Medhaṅkara）、归依佛（Saraṇaṅkara）和燃灯佛（Dīpaṅkara）这四位佛陀于同一个劫中出现。在他们之后，有㤭陈如（Koṇḍañña）等二十三位佛陀，因此，此处以燃灯佛等二十四位佛陀为“过去诸佛”。“诸胜者（Jina）”是其同义词。“所说”即所讲述的与二十四位佛陀四圣谛相应的说法。“行传”是指他们的行传，即名为“行传”者，包含其劫、生、种姓、寿、菩提树、弟子集会、侍者、父母、子、妻等部分。“由佛陀传承而来”意指从燃灯十力尊开始，乃至由迦叶世系所流传下来的教法或行传。“以随念过去住处之智”即以宿住随念智。“开显”即详说。“为世间利”即为一切世间之利益的《佛史》。“连同天界”即在连同天界的世界中。

၈၀. အထ ဘဂဝါ ကရုဏာသီတလေန ဟဒယေန သဒေဝကံ လောကံ သဝနေ နိယောဇေန္တော ‘‘ပီတိပါမောဇ္ဇဇနန’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပီတိပါမောဇ္ဇဇနနန္တိ ပီတိပါမောဇ္ဇကရံ ပီတိယာ ပုဗ္ဗဘာဂံ ပါမောဇ္ဇံ, ပဉ္စဝဏ္ဏာယ ပီတိယာ ဇနနန္တိ အတ္ထော. သောကသလ္လဝိနောဒနန္တိ သောကသင်္ခါတာနံ သလ္လာနံ ဝိနောဒနံ ဝိဒ္ဓံသနံ. သဗ္ဗသမ္ပတ္တိပဋိလာဘန္တိ သဗ္ဗာပိ ဒေဝမနုဿသမ္ပတ္တိအာဒယော သမ္ပတ္တိယော ပဋိလဘန္တိ ဧတေနာတိ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိပဋိလာဘော, တံ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိပဋိလာဘံ ဗုဒ္ဓဝံသဒေသနန္တိ အတ္ထော. စိတ္တီကတွာတိ [Pg.84] စိတ္တေ ကတွာ, ဗုဒ္ဓါနုဿတိံ ပုရက္ခတွာတိ အတ္ထော. သုဏာထာတိ နိသာမေထ နိဗောဓထ. မေတိ မမ.

80. 那时，世尊以慈悲清凉之心，为令有天之世间倾听，而说“能生喜与悦”等偈。于此，“能生喜与悦”（pītipāmojjajananaṃ），即能生起喜与悦；悦（pāmojja）为喜（pīti）之前分，义为能生起五种喜。“能除忧悲箭”（sokasallavinodanaṃ），即去除、摧毁名为愁之箭。“能得一切成就”（sabbasampattipaṭilābhaṃ），即通过此法能获得一切天人成就等，故为“能得一切成就”，此即指佛史（buddhavaṃsa）之教说义。“作意后”（cittīkatvā），即置于心中，义为以佛随念（buddhānussatiṃ）为先。“你们当听”（suṇātha），即当倾听，当了知。“我”（me），即我的。

၈၁. မဒနိမ္မဒနန္တိ ဇာတိမဒါဒီနံ သဗ္ဗမဒါနံ နိမ္မဒနကရံ. သောကနုဒန္တိ သောကော နာမ ဉာတိဗျသနာဒီဟိ ဖုဋ္ဌဿ စိတ္တသန္တာပေါ. ကိဉ္စာပိ အတ္ထတော ဒေါမနဿမေဝ ဟောတိ, ဧဝံ သန္တေပိ အန္တောနိဇ္ဈာနလက္ခဏော, စေတသော ပရိနိဇ္ဈာယနရသော, အနုသောစနပစ္စုပဋ္ဌာနော, တံ သောကံ နုဒတီတိ သောကနုဒေါ, တံ သောကနုဒံ. သံသာရပရိမောစနန္တိ သံသာရဗန္ဓနတော ပရိမောစနကရံ. ‘‘သံသာရသမတိက္ကမ’’န္တိပိ ပါဌော, တဿ သံသာရသမတိက္ကမကရန္တိ အတ္ထော.

81. “能破诸慢”（madanimmadanaṃ），指能破除出身骄慢等一切骄慢。“能除忧”（sokanudaṃ），所谓“忧”（soka），是因遭遇亲族不幸等而心生热恼。虽然从义理上说它就是忧受（domanassa），但仍有其特征：它以内在燃烧为相，以令心遍燃为作用，以不断追悔为现起。能去除此忧，故名“能除忧者”，即指此佛史。“能脱轮回”（saṃsāraparimocanaṃ），指能从轮回的束缚中解脱。亦有读作“能越轮回”（saṃsārasamatikkamaṃ）者，其义为能超越轮回。

သဗ္ဗဒုက္ခက္ခယန္တိ ဧတ္ထ ဒုက္ခ-သဒ္ဒေါ ဒုက္ခဝေဒနာ-ဒုက္ခဝတ္ထု-ဒုက္ခာရမ္မဏ-ဒုက္ခပစ္စယ-ဒုက္ခဋ္ဌာနာဒီသု ဒိဿတိ. အယဉှိ ‘‘ဒုက္ခဿ စ ပဟာနာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၃၂; မ. နိ. ၁.၃၈၃, ၄၃၀; ပါရာ. ၁၁) ဒုက္ခဝေဒနာယံ ဒိဿတိ. ‘‘ဇာတိပိ ဒုက္ခာ ဇရာပိ ဒုက္ခာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၈၇; သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁) ဒုက္ခဝတ္ထုသ္မိံ. ‘‘ယသ္မာ စ ခေါ, မဟာလိ, ရူပံ ဒုက္ခံ ဒုက္ခာနုပတိတံ ဒုက္ခာဝက္ကန္တ’’န္တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၃.၆၀) ဒုက္ခာရမ္မဏေ. ‘‘ဒုက္ခော ပါပဿ ဥစ္စယော’’တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၁၁၇) ဒုက္ခပစ္စယေ. ‘‘ယာဝဉ္စိဒံ, ဘိက္ခဝေ, န သုကရာ အက္ခာနေန ပါပုဏိတံ ယာဝ ဒုက္ခာ နိရယာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၂၅၀) ဒုက္ခဋ္ဌာနေ. ဣဓ ပနာယံ ဒုက္ခဝတ္ထုသ္မိံ ဒုက္ခပစ္စယေပိ စ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တသ္မာ ဇာတိအာဒိသဗ္ဗဒုက္ခက္ခယကရန္တိ အတ္ထော (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၂ အာဒယော). မဂ္ဂန္တိ ဧတ္ထ ကုသလတ္ထိကေဟိ မဂ္ဂီယတိ, ကိလေသေ ဝါ မာရေန္တော ဂစ္ဆတီတိ မဂ္ဂေါတိ ဗုဒ္ဓဝံသဒေသနာ ဝုစ္စတိ, တံ နိဗ္ဗာနဿ မဂ္ဂဘူတံ ဗုဒ္ဓဝံသဒေသနံ. သက္ကစ္စန္တိ သက္ကစ္စံ စိတ္တီကတွာ, ဩဟိတသောတာ ဟုတွာတိ အတ္ထော. ပဋိပဇ္ဇထာတိ အဓိတိဋ္ဌထ, သုဏာထာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ပီတိပါမောဇ္ဇဇနနံ သောကသလ္လဝိနောဒနံ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိပဋိလာဘဟေတုဘူတံ ဣမံ ဗုဒ္ဓဝံသဒေသနံ သုတွာ ဣဒါနိ မဒနိမ္မဒနာဒိဂုဏဝိသေသာဝဟံ သဗ္ဗဒုက္ခက္ခယံ ဗုဒ္ဓဘာဝမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇထာတိ သဗ္ဗေသံ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓတ္တံ ပဏိဓာယ ဥဿာဟံ ဇနေတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

“一切苦的灭尽”中，“苦”一词可见于苦受、苦事、苦所缘、苦因、苦处等。例如，在“为了断除苦”（长部1.232；中部1.383, 430；波罗夷11）等处指苦受；在“生是苦，老是苦”（长部2.387；相应部5.1081）等处指苦事；在“摩诃离啊，色是苦，随苦而转，陷入于苦”（相应部3.60）等处指苦所缘；在“恶的积累是苦”（法句经117）等处指苦因；在“比丘们，地狱之苦难以言语描述”（中部3.250）等处指苦处。而在此处，则应理解为苦事和苦因。因此，其义为“能灭尽生等一切苦”（法集论义注等）。“道”，是指它被求善者所寻求，或指在杀灭诸烦恼时前行，因此佛史的教说被称为“道”，即作为通往涅槃之道的佛史教说。“恭敬地”，义为恭敬专注，倾耳而听。“应当奉行”，义为应当受持、听闻。或者说，听闻这能产生喜悦、消除忧愁之箭、作为获得一切成就之因的佛史教说后，现在应当奉行这能带来破除骄慢等殊胜功德、灭尽一切苦的成佛之道——以此激励一切天人发愿成佛。其余的在此是显而易见的。

ဣတိ မဓုရတ္ထဝိလာသိနိယာ ဗုဒ္ဓဝံသ-အဋ္ဌကထာယ

如是《蜜味显扬》佛史义注

ရတနစင်္ကမနကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

宝经行品释义终。

နိဋ္ဌိတာ စ သဗ္ဗာကာရေန အဗ္ဘန္တရနိဒါနဿတ္ထဝဏ္ဏနာ.

阿邦答勒因缘的释义，于一切方面亦已终。

၂. သုမေဓပတ္ထနာကထာဝဏ္ဏနာ

2. 善慧发愿事释义

ဣဒါနိ [Pg.85] –

现在——

၁-၂.

1-2.

‘‘ကပ္ပေ စ သတသဟဿေ, စတုရော စ အသင်္ခိယေ;

အမရံ နာမ နဂရံ, ဒဿနေယျံ မနောရမ’’န္တိ. –

“于四阿僧祇与十万劫中，有城名不死，美观又悦意。”

အာဒိနယပ္ပဝတ္တာယ ဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာယ ဩကာသော အနုပ္ပတ္တော. သာ ပနေသာ ဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ ယသ္မာ သုတ္တနိက္ခေပံ ဝိစာရေတွာ ဝုစ္စမာနာ ပါကဋာ ဟောတိ, တသ္မာ သုတ္တနိက္ခေပဝိစာရဏာ တာဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. စတ္တာရော ဟိ သုတ္တနိက္ခေပါ အတ္တဇ္ဈာသယော ပရဇ္ဈာသယော ပုစ္ဆာဝသိကော အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကောတိ. တတ္ထ ယာနိ သုတ္တာနိ ဘဂဝါ ပရေဟိ အနဇ္ဈိဋ္ဌော ကေဝလံ အတ္တနော အဇ္ဈာသယေန ကထေသိ. သေယျထိဒံ – အာကင်္ခေယျသုတ္တံ (မ. နိ. ၁.၆၄ အာဒယော) ဝတ္ထသုတ္တန္တိ (မ. နိ. ၁.၇၀ အာဒယော) ဧဝမာဒီနိ, တေသံ အတ္တဇ္ဈာသယော နိက္ခေပေါ.

以此开篇之法而说的《佛史释义》(Buddhavaṃsavaṇṇanā)，其机缘已经到来。由于这部《佛史释义》唯有在审查诸经的安立后才能明了，因此首先应当了解诸经的安立。经的安立有四种：自说、他请、问答、缘起。其中，有些经是世尊在没有他人请求的情况下，仅凭自己的意愿而说。例如，《愿经》(Ākaṅkheyyasutta)（中部1.64等）、《布喻经》(Vatthasutta)（中部1.70等）等等，这些属于自说安立。

ယာနိ ဝါ ပန ‘‘ပရိပက္ကာ ခေါ ရာဟုလဿ ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယာ ဓမ္မာ, ယံနူနာဟံ ရာဟုလံ ဥတ္တရိံ အာသဝါနံ ခယေ ဝိနေယျ’’န္တိ (သံ. နိ. ၄.၁၂၁) ဧဝံ ပရေသံ အဇ္ဈာသယံ ခန္တိံ မနံ ဗုဇ္ဈနကဘာဝဉ္စ ဩလောကေတွာ ပရဇ္ဈာသယဝသေန ကထိတာနိ. သေယျထိဒံ – ရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တန္တိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁; မဟာဝ. ၁၃ အာဒယော; ပဋိ. မ. ၂.၃၀) ဧဝမာဒီနိ, တေသံ ပရဇ္ဈာသယော နိက္ခေပေါ.

又或者，世尊观察到他人的意乐、信忍、心意及理解能力，如“罗睺罗(Rāhula)的解脱成熟之法已经成熟，我应当进一步引导罗睺罗，使他达到诸漏的灭尽”（相应部4.121），从而依他人的意乐而说。例如，《教诫罗睺罗经》(Rāhulovādasutta)、《转法轮经》(Dhammacakkappavattanasutta)（相应部5.1081；大品13等；无碍解道2.30）等等，这些属于他请安立。

ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ တေ တေ ဒေဝမနုဿာ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ. ဧဝံ ပုဋ္ဌေန ပန ဘဂဝတာ ယာနိ ကထိတာနိ ဒေဝတာသံယုတ္တ (သံ. နိ. ၁.၁ အာဒယော) ဗောဇ္ဈင်္ဂသံယုတ္တာဒီနိ (သံ. နိ. ၅.၁၈၂ အာဒယော) တေသံ ပုစ္ဆာဝသိကော နိက္ခေပေါ.

诸天与人来到世尊跟前，各自提出问题。世尊在被提问后所说的法，例如《诸天相应》(Devatāsaṃyutta)（相应部1.1等）、《觉支相应》(Bojjhaṅgasaṃyutta)（相应部5.182等）等等，这些属于问答安立。

ယာနိ ဝါ ပန ဥပ္ပန္နံ ကာရဏံ ပဋိစ္စ ဒေသိတာနိ ဓမ္မဒါယာဒ- (မ. နိ. ၁.၂၉ အာဒယော) ပုတ္တမံသူပမာဒီနိ (သံ. နိ. ၂.၆၃), တေသံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော နိက္ခေပေါ. ဧဝမေတေသု စတူသု သုတ္တနိက္ခေပေသု ဣမဿ ဗုဒ္ဓဝံသဿ ပုစ္ဆာဝသိကော နိက္ခေပေါ. ပုစ္ဆာဝသေန ဟိ ဘဂဝတာ အယံ နိက္ခိတ္တော. ကဿ ပုစ္ဆာဝသေန? အာယသ္မတော သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ. ဝုတ္တဉှေတံ အသ္မိံ နိဒါနသ္မိံ ဧဝ –

又或者，依某一已发生的因缘而教说的法，例如《法嗣经》（《中部》1.29等）、《子肉喻经》（《相应部》2.63）等，彼等为“缘起安立”。如是，于此四种经安立中，此《佛史》为“问答安立”。实因此（《佛史》）乃世尊以问答方式所安立。因谁之问答耶？因具寿舍利弗长老。此事于其序分中亦如是说——

‘‘သာရိပုတ္တော [Pg.86] မဟာပညော, သမာဓိဇ္ဈာနကောဝိဒေါ;

ပညာယ ပါရမိပ္ပတ္တော, ပုစ္ဆတိ လောကနာယကံ;

ကီဒိသော တေ မဟာဝီရ, အဘိနီဟာရော နရုတ္တမာ’’တိ. (ဗု. ဝံ. ၁.၇၄-၇၅) –

“舍利弗具大智慧，精通三昧与禅定；智慧已达圆满境，请问世间领导者：‘大雄人中尊，您的本愿是怎样？’”

အာဒိ. တေနေသာ ဗုဒ္ဓဝံသဒေသနာ ပုစ္ဆာဝသိကာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

等等。是故当知，此《佛史》教示为问答所成。

တတ္ထ ကပ္ပေ စ သတသဟဿေတိ ဧတ္ထ ကပ္ပ-သဒ္ဒေါ ပနာယံ အဘိသဒ္ဒဟနဝေါဟာရကာလပညတ္တိဆေဒနဝိကပ္ပနလေသသမန္တဘာဝအာယုကပ္ပမဟာကပ္ပာဒီသု ဒိဿတိ. တထာ ဟိ ‘‘ဩကပ္ပနီယမေတံ ဘောတော ဂေါတမဿ. ယထာ တံ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၈၇) အဘိသဒ္ဒဟနေ ဒိဿတိ. ‘‘အနုဇာနာမိ, ဘိက္ခဝေ, ပဉ္စဟိ သမဏကပ္ပေဟိ ဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ ဧဝမာဒီသု (စူဠဝ. ၂၅၀) ဝေါဟာရေ. ‘‘ယေန သုဒံ နိစ္စကပ္ပံ ဝိဟရာမီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၈၇) ကာလေ. ‘‘ဣစ္စာယသ္မာ ကပ္ပော’’တိ (သု. နိ. ၁၀၉၈; စူဠနိ. ကပ္ပမာဏဝပုစ္ဆာ ၁၁၇; ကပ္ပမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၆၁) စ, ‘‘နိဂြောဓကပ္ပော ဣတိ တဿ နာမံ, တယာ ကတံ ဘဂဝါ ဗြာဟ္မဏဿာ’’တိ စ ဧဝမာဒီသု (သု. နိ. ၃၄၆) ပညတ္တိယံ. ‘‘အလင်္ကတော ကပ္ပိတကေသမဿူ’’တိ ဧဝမာဒီသု (ဇာ. ၂.၂၂.၁၃၆၈) ဆေဒနေ. ‘‘ကပ္ပတိ ဒွင်္ဂုလကပ္ပော’’တိအာဒီသု (စူဠဝ. ၄၄၆) ဝိကပ္ပေ. ‘‘အတ္ထိ ကပ္ပော နိပဇ္ဇိတု’’န္တိအာဒီသု (အ. နိ. ၈.၈၀) လေသေ. ‘‘ကေဝလကပ္ပံ ဇေတဝနံ ဩဘာသေတွာ’’တိအာဒီသု သမန္တဘာဝေ. ‘‘တိဋ္ဌတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ကပ္ပံ, တိဋ္ဌတု သုဂတော ကပ္ပ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၇၈; ဥဒါ. ၅၁) ဧတ္ထ အာယုကပ္ပေ. ‘‘ကီဝ ဒီဃော နု ခေါ, ဘန္တေ, ကပ္ပော’’တိ (သံ. နိ. ၂.၁၂၈-၁၂၉) ဧတ္ထ မဟာကပ္ပေ. အာဒိသဒ္ဒေန ‘‘သတ္ထုကပ္ပေန ဝတ ကိရ, ဘော, မယံ သာဝကေန သဒ္ဓိံ မန္တယမာနာ န ဇာနိမှာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၆၀) ဧတ္ထ ပဋိဘာဂေ. ‘‘ကပ္ပော နဋ္ဌော ဟောတိ. ကပ္ပကတောကာသော ဇိဏ္ဏော ဟောတီ’’တိ (ပါစိ. ၃၇၁) ဧတ္ထ ဝိနယကပ္ပေ. ဣဓ ပန မဟာကပ္ပေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တသ္မာ ကပ္ပေ စ သတသဟဿေတိ မဟာကပ္ပာနံ သတသဟဿာနန္တိ အတ္ထော (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၉; ၃.၂၇၅; သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁; အ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃.၁၂၈; ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ၅.မင်္ဂလသုတ္တ, ဧဝမိစ္စာဒိပါဌဝဏ္ဏနာ; သု. နိ. အဋ္ဌ. ၂.မင်္ဂလသုတ္တဝဏ္ဏနာ; စရိယာ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ.၁; စူဠနိ. အဋ္ဌ. ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ). စတုရော စ အသင်္ခိယေတိ ‘‘စတုန္နံ အသင်္ချေယျာနံ မတ္ထကေ’’တိ ဝစနသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနံ စတုန္နံ အသင်္ချေယျာနံ မတ္ထကေတိ အတ္ထော. အမရံ နာမ နဂရန္တိ ‘‘အမရ’’န္တိ စ ‘‘အမရဝတီ’’တိ [Pg.87] စ လဒ္ဓနာမံ နဂရံ အဟောသိ. ကေစိ ပနေတ္ထ အညေနာပိ ပကာရေန ဝဏ္ဏယန္တိ, ကိံ တေဟိ, နာမမတ္တံ ပနေတံ တဿ နဂရဿ. ဒဿနေယျန္တိ သုဝိဘတ္တဝိစိတြ-စစ္စရဒွါရ-စတုက္ကသိင်္ဃာဋိက-ပါကာရ-ပရိက္ခေပပါသာဒ- ဟမ္မိယ-ဘဝန-သမလင်္ကတတ္တာ ဒဿနီယံ. မနောရမန္တိ သမသုစိပရမရမဏီယဘူမိဘာဂတ္တာ ဆာယူဒကသမ္ပန္နတ္တာ သုလဘာဟာရတ္တာ သဗ္ဗောပကရဏယုတ္တတ္တာ စ သမိဒ္ဓတ္တာ ဒေဝမနုဿာဒီနံ မနော ရမယတီတိ မနောရမံ.

在此，“劫”（kappa）一词可见于深信、用法、时间、施设、切割、拣择、些少、全部、寿量劫、大劫等义。例如，在“此于乔达摩尊者是可信的，犹如于彼阿罗汉、正自觉者”等句中，见于‘深信’义。在“诸比丘，我允许以五种沙门净法受用果实”等句中，见于‘用法’义。在“我恒常安住于此”等句中，见于‘时间’义。在“此即具寿劫（Kappa）”以及“其名为尼拘律劫（Nigrodhakappa），世尊，此名是您为彼婆罗门所取”等句中，见于‘施设’义。在“已装饰且修剪发须”等句中，见于‘切割’义。在“日影过午两指是允许的”等句中，见于‘拣择’义。在“有少许地方可以躺卧”等句中，见于‘些少’义。在“照亮整个祇陀林”等句中，见于‘全部’义。在“世尊，请住世一劫；善逝，请住世一劫”一句中，见于‘寿量劫’义。在“尊者，一劫到底有多长？”一句中，见于‘大劫’义。以‘等’字包含“哎呀！我们与如师的弟子商议时竟然不知道”一句，见于‘相似’义。在“净点已失，作净点处已旧”一句中，见于‘律制’义。而在此处，应知为‘大劫’。因此，“于十万劫”意即“于十万大劫”。“及四阿僧祇”：应知需补充文句为“于四阿僧祇之上”。意即，于四阿僧祇之上，再加十万大劫。名为不死城（Amaraṃ nagaraṃ）：曾有一座城，得名为“不死”（Amara）及“不死城”（Amaravatī）。于此，有些人以其他方式解说，但那些与此无关，这只是那座城的名称而已。美观（dassaneyya）：因其善加规划，饰有奇特的广场、十字路口、岗亭、城墙、围绕的宫殿、楼阁、宅邸，故为美观。悦意（manorama）：因其地平坦、洁净、极为可爱，荫凉与水俱足，食物易得，一切资具齐备而丰饶，能令天人等心生欢喜，故为悦意。

ဒသဟိ သဒ္ဒေဟိ အဝိဝိတ္တန္တိ ဟတ္ထိသဒ္ဒေန အဿသဒ္ဒေန ရထသဒ္ဒေန ဘေရိသဒ္ဒေန သင်္ခသဒ္ဒေန မုဒိင်္ဂသဒ္ဒေန ဝီဏာသဒ္ဒေန ဂီတသဒ္ဒေန သမ္မတာဠသဒ္ဒေန ‘‘ဘုဉ္ဇထ ပိဝထ ခါဒထာ’’တိ ဒသမေန သဒ္ဒေနာတိ; ဣမေဟိ ဒသဟိ သဒ္ဒေဟိ အဝိဝိတ္တံ အဟောသိ, သဗ္ဗကာလံ အနုပမုဿဝသမဇ္ဇနာဋကာ ကီဠန္တီတိ အတ္ထော. အန္နပါနသမာယုတန္တိ အန္နေန စတုဗ္ဗိဓေနာဟာရေန စ ပါနေန စ သုဋ္ဌု အာယုတံ အန္နပါနသမာယုတံ, ဣမိနာ သုဘိက္ခတာ ဒဿိတာ, ဗဟုအန္နပါနသမာယုတန္တိ အတ္ထော.

充满十种声音，未曾断绝：即象声、马声、车声、大鼓声、螺声、手鼓声、琴声、歌声、铙钹响板声，以及第十种“吃吧！喝吧！嚼吧！”之声。此城不离此十种声音，意即恒时有无与伦比的节庆、集会与戏剧，人们嬉戏玩乐。饮食丰足：即具足四种食物与饮品。此句显示了食物的丰饶，意即饮食非常丰足。

ဣဒါနိ တေ ဒသ သဒ္ဒေ ဝတ္ထုတော ဒဿနတ္ထံ –

现在，为了依事相来显示那十种声音——

‘‘ဟတ္ထိသဒ္ဒံ အဿသဒ္ဒံ, ဘေရိသင်္ခရထာနိ စ;

ခါဒထ ပိဝထ စေဝ, အန္နပါနေန ဃောသိတ’’န္တိ. – ဝုတ္တံ;

“象鸣马嘶声交织，鼓声螺号战车鸣，‘食啖饮啜’声声沸，饮食之音满空庭。”如是说。

တတ္ထ ဟတ္ထိသဒ္ဒန္တိ ဟတ္ထီနံ ကောဉ္စနာဒသဒ္ဒေန, ကရဏတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧသ နယော သေသပဒေသုပိ. ဘေရိသင်္ခရထာနိ စာတိ ဘေရိသဒ္ဒေန စ သင်္ခသဒ္ဒေန စ ရထသဒ္ဒေန စာတိ အတ္ထော. လိင်္ဂဝိပရိယာသေန ဝုတ္တံ, ‘ခါဒထ ပိဝထာ’တိ ဧဝမာဒိနယပ္ပဝတ္တေန အန္နပါနပဋိသံယုတ္တေန ဃောသိတံ အဘိနာဒိတန္တိ အတ္ထော. ဧတ္ထာဟ – တေသံ ပန သဒ္ဒါနံ ဧကဒေသောဝ ဒဿိတော, န သကလောတိ? န ဧကဒေသော သကလော ဒသဝိဓော ဒဿိတောဝ. ကထံ? ဘေရိသဒ္ဒေန မုဒိင်္ဂသဒ္ဒေါ သင်္ဂဟိတော, သင်္ခသဒ္ဒေန ဝီဏာဂီတသမ္မတာဠသဒ္ဒါ သင်္ဂဟိတာတိ ဒသေဝ ဒဿိတာ.

其中，“象鸣声”是指大象的吼叫声，当理解为工具格的用法。其余词语亦同此理。“鼓、螺、车”即是鼓声、螺声与车声之义。这是以性别转换的方式而说，其义为：伴随着“吃吧！喝吧！”等类似方式进行的、与饮食相关的喧嚣声与回响声。于此，有人问：“此处所示只是声音的一部分，而非全部吗？”不，不是一部分，而是全部十种都已展示。如何展示？鼓声已含摄了手鼓声，螺声已含摄了琴声、歌声、铙钹声与响板声，因此所展示的正是十种。

ဧဝံ ဧကေန ပရိယာယေန နဂရသမ္ပတ္တိံ ဝဏ္ဏေတွာ ပုန တမေဝ ဒဿေတုံ –

如此以一种方式描述了此城的圆满后，为了再次展示它：

၃.

3.

‘‘နဂရံ [Pg.88] သဗ္ဗင်္ဂသမ္ပန္နံ, သဗ္ဗကမ္မမုပါဂတံ, သတ္တရတနသမ္ပန္နံ, နာနာဇနသမာကုလံ;

သမိဒ္ဓံ ဒေဝနဂရံဝ, အာဝါသံ ပုညကမ္မိန’’န္တိ. – ဝုတ္တံ;

“城郭具足诸支分，一切事务皆具备，七种宝物皆圆满，万民云集甚喧闹；繁荣一如天神城，福业之人安居所。”如是说。

တတ္ထ သဗ္ဗင်္ဂသမ္ပန္နန္တိ ပါကာရဂေါပုရဋ္ဋာလကာဒိသဗ္ဗနဂရာဝယဝသမ္ပန္နံ, ပရိပုဏ္ဏသဗ္ဗဝိတ္တူပကရဏဓနဓညတိဏကဋ္ဌောဒကန္တိ ဝါ အတ္ထော. သဗ္ဗကမ္မမုပါဂတန္တိ သဗ္ဗကမ္မန္တေန ဥပဂတံ, သမုပဂတသဗ္ဗကမ္မန္တန္တိ အတ္ထော. သတ္တရတနသမ္ပန္နန္တိ ပရိပုဏ္ဏမုတ္တာဒိသတ္တရတနံ, စက္ကဝတ္တိနိဝါသဘူမိတော ဝါ ဟတ္ထိရတနာဒီဟိ သတ္တရတနေဟိ သမ္ပန္နံ. နာနာဇနသမာကုလန္တိ နာနာဝိဓဒေသဘာသေဟိ ဇနေဟိ သမာကုလံ. သမိဒ္ဓန္တိ မနုဿောပဘောဂသဗ္ဗောပကရဏေဟိ သမိဒ္ဓံ ဖီတံ. ဒေဝနဂရံ ဝါတိ ဒေဝနဂရံ ဝိယ အာလကမန္ဒာ ဝိယ အမရဝတီ သမိဒ္ဓန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အာဝါသံ ပုညကမ္မိနန္တိ အာဝသန္တိ ဧတ္ထ ပုညကမ္မိနော ဇနာတိ အာဝါသော. ‘‘အာဝါသော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘အာဝါသ’’န္တိ လိင်္ဂဘေဒံ ကတွာ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပညာယတိ တေနာတိ ပုညံ, ကုလရူပမဟာဘောဂိဿရိယဝသေန ပညာယတီတိ အတ္ထော. ပုနာတီတိ ဝါ ပုညံ. သဗ္ဗကုသလမလရဇာပဝါဟကတ္တာ ပုညံ ကမ္မံ ယေသံ အတ္ထိ တေ ပုညကမ္မိနော, တေသံ ပုညကမ္မိနံ အာဝါသဘူတန္တိ အတ္ထော.

于此，“具足一切支分”是指城墙、城门、楼阁等所有城市的组成部分完备；或指充满一切资财、用具、谷物、草、木与水，物资丰足无缺。“一切工作皆具备”意为具备一切工作，即所有工作皆已成就。“七宝具足”是指充满珍珠等七种宝物，或因曾是转轮王的住处而具足象宝等七宝。“万民云集”是指来自不同国家、说不同语言的人们聚居一处。“繁荣”是指人们受用的各种资具富足丰饶。“如天神之城”是说它繁荣得如同天神之城，如同阿罗迦曼陀（Āḷakamandā），如同不死城。“福业者之居所”是说，有福业的人们居住于此，故为“居所”（āvāso）。当知，此处当作“āvāso”，却是通过变换语性而说成“āvāsaṃ”。福德（puñña），因为它，人得以被知晓（paññāyati），其义为：通过家世、相貌、大财富、主权而被知晓。或说，福德，因为它能净化（punāti）。因为能去除一切不善的污垢与尘埃，故称福业；拥有此福业者即是“福业之人”（puññakammī），此城即是彼等福业之人的住处之义。

တတ္ထ သုမေဓော နာမ ဗြာဟ္မဏော ပဋိဝသတိ ဥဘတော သုဇာတော မာတိတော စ ပိတိတော စ, သံသုဒ္ဓဂဟဏိကော ယာဝ သတ္တမာ ကုလပရိဝဋ္ဋာ အက္ခိတ္တော အနုပကုဋ္ဌော ဇာတိဝါဒေန, အဘိရူပေါ ဒဿနီယော ပါသာဒိကော ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတော, သော တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ အဟောသိ သနိဃဏ္ဍုကေဋုဘာနံ သာက္ခရပ္ပဘေဒါနံ ဣတိဟာသပဉ္စမာနံ ပဒကော ဝေယျာကရဏော အနဝယော လောကာယတမဟာပုရိသလက္ခဏေသု. တဿ ပန ဒဟရကာလေယေဝ မာတာပိတရော ကာလမကံသု. အထဿ ရာသိဝဍ္ဎကော အမစ္စော အာယပေါတ္ထကံ အာဟရိတွာ သုဝဏ္ဏရဇတမဏိမုတ္တာဒိဝိဝိဓရတနဘရိတေ ဂဗ္ဘေ ဝိဝရိတွာ – ‘‘ဧတ္ထကံ တေ, ကုမာရ, မာတု သန္တကံ, ဧတ္ထကံ ပိတု သန္တကံ, ဧတ္ထကံ အယျကပယျကာန’’န္တိ ယာဝ သတ္တမာ ကုလပရိဝဋ္ဋာ ဓနံ အာစိက္ခိတွာ – ‘‘ဧတံ ပဋိပဇ္ဇာဟီ’’တိ နိယျာတေသိ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ပုညာနိ ကရောန္တော အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ. တေန ဝုတ္တံ –

于彼处，有名为善慧(Sumedha)之婆罗门居住。其母方、父方二者皆为善生，家系清净，上溯七代，于出身无可指责、无可非议。其人相貌俊美，悦见可敬，具足最上色严。彼于三吠陀达于彼岸，兼通词释、仪轨、音韵及以史诗为第五之典籍；于句解、语法、顺世论与大士相论，皆无缺减。然其于幼年时，父母即已亡故。尔后，其库藏大臣取来账簿，开启充满金、银、摩尼、珍珠等种种宝物之库房，言：“王子，此为汝母之所有，此为汝父之所有，此为汝祖、曾祖之所有。”如是展示上溯七代家系之财富后，交付于彼，言：“请您掌管。”彼应诺“善哉”，行诸福业，住于家中。是故说：

၄.

4.

‘‘နဂရေ [Pg.89] အမရဝတိယာ, သုမေဓော နာမ ဗြာဟ္မဏော;

အနေကကောဋိသန္နိစယော, ပဟူတဓနဓညဝါ.

“于不死城中，有婆罗门名善慧；积财无数亿，钱谷甚丰足。

၅.

5.

‘‘အဇ္ဈာယကော မန္တဓရော, တိဏ္ဏံ ဝေဒါန ပါရဂူ;

လက္ခဏေ ဣတိဟာသေ စ, သဓမ္မေ ပါရမိံ ဂတော’’တိ.

“善诵读持咒，三吠陀通达，相术与史诗，自法达究竟。”

တတ္ထ နဂရေ အမရဝတိယာတိ အမရဝတီသင်္ခါတေ နဂရေ. သုမေဓော နာမာတိ ဧတ္ထ ‘‘မေဓာ’’တိ ပညာ ဝုစ္စတိ. သာ တဿ သုန္ဒရာ ပသတ္ထာတိ သုမေဓောတိ ပညာယိတ္ထ. ဗြာဟ္မဏောတိ ဗြဟ္မံ အဏတိ သိက္ခတီတိ ဗြာဟ္မဏော, မန္တေ သဇ္ဈာယတီတိ အတ္ထော. အက္ခရစိန္တကာ ပန ‘‘ဗြဟ္မုနော အပစ္စံ ဗြာဟ္မဏော’’တိ ဝဒန္တိ. အရိယာ ပန ဗာဟိတပါပတ္တာ ဗြာဟ္မဏာတိ. အနေကကောဋိသန္နိစယောတိ ကောဋီနံ သန္နိစယော ကောဋိသန္နိစယော, အနေကော ကောဋိသန္နိစယော ယဿ သောယံ အနေကကောဋိသန္နိစယော, အနေကကောဋိ ဓနသန္နိစယောတိ အတ္ထော. ပဟူတဓနဓညဝါတိ ဗဟုလဓနဓညဝါ. ပုရိမံ ဘူမိဂတဂဗ္ဘဂတဓနဓညဝသေန ဝုတ္တံ, ဣဒံ နိစ္စပရိဘောဂူပဂတဓနဓညဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

此中，“在不死城（Amaravatī）”，意即在名为不死城的城市里。“名为善慧（Sumedha）”者，此中“慧（medhā）”即是智慧（paññā）。因其智慧美好而卓越，故以善慧闻名。“婆罗门（brāhmaṇa）”者，学习吠陀（brahmaṃ）故为婆罗门，其义为诵习明咒（mante）。而语法家言：“婆罗门是梵天（Brahmā）之后裔。”圣者（ariyā）则因其已除恶（bāhitapāpa）而称之为婆罗门。“无数俱胝积蓄（anekakoṭisannicayo）”者，俱胝之积蓄为“俱胝积蓄”，其人有无数俱胝积蓄，故为“无数俱胝积蓄者”；其义为：有无数俱胝财富的积蓄。“多财多谷（pahūtadhanadhaññavā）”，意即有大量财富与谷物。当知，前者（无数俱胝积蓄）是就埋藏于地下与库房中的财富和谷物而言，后者（多财多谷）是就日常受用的财富和谷物而言。

အဇ္ဈာယကောတိ န ဈာယတီတိ အဇ္ဈာယကော, ဈာနဘာဝနာရဟိတောတိ အတ္ထော. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘န ဒါနိမေ ဈာယန္တီတိ. န ဒါနိမေ ဈာယန္တီတိ ခေါ, ဝါသေဋ္ဌ, ‘အဇ္ဈာယကာ အဇ္ဈာယကာ’ တွေဝ တတိယံ အက္ခရံ ဥပနိဗ္ဗတ္တ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၃.၁၃၂) ဧဝံ ပဌမကပ္ပိကကာလေ ဈာနဝိရဟိတာနံ ဗြာဟ္မဏာနံ ဂရဟဝစနံ ဥပ္ပန္နံ. ဣဒါနိ မန္တံ ဈာယတီတိ အဇ္ဈာယကော, မန္တေ ပရိဝတ္တေတီတိ ဣမိနာ အတ္ထေန ပသံသဝစနံ ကတွာ ဝေါဟရန္တိ. မန္တေ ဓာရေတီတိ မန္တဓရော. တိဏ္ဏံ ဝေဒါနန္တိ ဣရုဝေဒယဇုဝေဒသာမဝေဒါနံ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ. အယံ ပန ဝေဒ-သဒ္ဒေါ ဉာဏသောမနဿဂန္ထေသု ဒိဿတိ. တထာ ဟေသ – ‘‘ယံ ဗြာဟ္မဏံ ဝေဒဂုမာဘိဇညာ, အကိဉ္စနံ ကာမဘဝေ အသတ္တ’’န္တိအာဒီသု (သု. နိ. ၁၀၆၅) ဉာဏေ ဒိဿတိ. ‘‘ယေ ဝေဒဇာတာ ဝိစရန္တိ လောကေ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၅၇) သောမနဿေ. ‘‘တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ သနိဃဏ္ဍုကေဋုဘာန’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၅၆) ဂန္ထေ. ဣဓာပိ ဂန္ထေ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၇၅). ပါရဂူတိ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ဩဋ္ဌပဟတကရဏမတ္တေန ပါရံ ဂတောတိ ပါရဂူ. လက္ခဏေတိ ဣတ္ထိလက္ခဏပုရိသလက္ခဏမဟာပုရိသလက္ခဏာဒိကေ လက္ခဏေ. ဣတိဟာသေတိ ဣတိဟ အာသ, ဣတိဟ အာသာတိ ဤဒိသဝစနပဋိသံယုတ္တေ [Pg.90] ပုရာဏသင်္ခါတေ ဂန္ထဝိသေသေ. သဓမ္မေတိ ဗြာဟ္မဏာနံ သကေ ဓမ္မေ, သကေ အာစရိယကေ ဝါ. ပါရမိံ ဂတောတိ ပါရံ ဂတော, ဒိသာပါမောက္ခော အာစရိယော အဟောသီတိ အတ္ထော.

诵读者（ajjhāyako），即不禅修者（na jhāyati），意为远离禅修者。经中说：“婆私吒（Vāseṭṭha），因为现在他们不禅修，因为他们不禅修，‘诵读者、诵读者’这第三个字就这样产生了。”就这样，在初劫时，产生了对不修禅那的婆罗门的这种谴责之词。现在，他们以“思索圣典（mantaṃ jhāyati）故为诵读者（ajjhāyako）”、“反复诵读圣典”的意义，将此词转为赞美之词来使用。受持圣典者（mante dhāreti）为持明者（mantadharo）。三吠陀（veda），即《梨俱吠陀》（Iruveda）、《夜柔吠陀》（Yajuveda）、《娑摩吠陀》（Sāmaveda）这三部吠陀。这个“吠陀”一词，可见于指称智慧、喜悦及典籍的文中。例如，在“若知婆罗门为吠陀达人，无所有，不著于欲有”等句中，它指智慧；在“心怀喜悦者，于世间游行”等句中，它指喜悦；在“通达三吠陀及词汇、仪轨”等句中，它指典籍。此处亦指典籍。通达者（pāragū），是说仅以唇舌之功即通达三吠陀。于相（lakkhaṇa），即女相、男相、大士（mahāpurisa）相等相。于史传（itihāsa），即与“此事曾如是，此事曾如是”这类言说相结合的、被称为古事的特定典籍。于自法（sadhamma），即婆罗门自己的法，或自己师承之教。达究竟（pāramiṃ gato），即已达彼岸，意为他曾是声名远播的大师。

အထေကဒိဝသံ သော ဒသဂုဏဂဏာရာဓိတပဏ္ဍိတော သုမေဓပဏ္ဍိတော ဥပရိပါသာဒဝရတလေ ရဟောဂတော ဟုတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသိန္နော စိန္တေသိ – ‘‘ပုနဗ္ဘဝေ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏံ နာမ ဒုက္ခံ, တထာ နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ သရီရဘေဒနံ, အဟဉ္စ ဇာတိဓမ္မော, ဇရာဓမ္မော, ဗျာဓိဓမ္မော, မရဏဓမ္မော, ဧဝံဘူတေန မယာ အဇာတိံ အဇရံ အဗျာဓိံ အမရဏံ သုခံ သိဝံ နိဗ္ဗာနံ ပရိယေသိတုံ ဝဋ္ဋတိ, အဝဿံ ဘဝစာရကတော မုစ္စိတွာ နိဗ္ဗာနဂါမိနာ ဧကေန မဂ္ဂေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ. တေန ဝုတ္တံ –

一日，以众德庄严的善慧智者，在殊胜宫殿的顶层，于静处结跏趺坐，如是思惟：“于未来有中再受生，实为痛苦；同样，于每一生处，此身皆会坏灭。我自身亦有生法、老法、病法、死法。身为如此，我应寻求那不生、不老、不病、不死、安乐、寂静的涅槃。必定有一条能脱离生死轮回、通往涅槃之道。”是故说：

၆.

6.

‘‘ရဟောဂတော နိသီဒိတွာ, ဧဝံ စိန္တေသဟံ တဒါ;

ဒုက္ခော ပုနဗ္ဘဝေါ နာမ, သရီရဿ စ ဘေဒနံ.

“我于静处独坐，当时如是思惟：‘所谓再有生是苦，身体的坏灭也是苦。’

၇.

7.

‘‘ဇာတိဓမ္မော ဇရာဓမ္မော, ဗျာဓိဓမ္မော သဟံ တဒါ;

အဇရံ အမရံ ခေမံ, ပရိယေသိဿာမိ နိဗ္ဗုတိံ.

“当时，我自身有生、老、病之法，我将寻求那无老、无死、安稳的寂灭。”

၈.

8.

‘‘ယံနူနိမံ ပူတိကာယံ, နာနာကုဏပပူရိတံ;

ဆဍ္ဍယိတွာန ဂစ္ဆေယျံ, အနပေက္ခော အနတ္ထိကော.

“但愿我能舍弃此充满种种秽物的腐臭之身，无所顾恋、无所需求地离去。”

၉.

9.

‘‘အတ္ထိ ဟေဟိတိ သော မဂ္ဂေါ, န သော သက္ကာ န ဟေတုယေ;

ပရိယေသိဿာမိ တံ မဂ္ဂံ, ဘဝတော ပရိမုတ္တိယာ’’တိ.

“此道必定存在，不可能不存在。我将寻觅此道，为从‘有’中得解脱。”

ဧတ္ထ ပန ဂါထာသမ္ဗန္ဓဉ္စ အနုတ္တာနပဒါနမတ္ထဉ္စ ဝတွာဝ ဂမိဿာမ. တတ္ထ ရဟောဂတောတိ ရဟသိ ဂတော, ရဟသိ ဌာနေ နိသိန္နော. ဧဝံ စိန္တေသဟန္တိ ဧဝံ စိန္တေသိံ အဟံ. ဧဝန္တိ ဣမိနာ စိန္တနာကာရံ ဒဿေတိ. တဒါတိ တသ္မိံ သုမေဓပဏ္ဍိတကာလေ. ‘‘ဧဝံ စိန္တေသဟ’’န္တိ ဘဂဝါ ဣမိနာ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ သုမေဓပဏ္ဍိတံ ဧကတ္တံ ကရောတိ. တသ္မာ တဒါ သော သုမေဓော အဟမေဝါတိ ပကာသေန္တော ‘‘ဧဝံ စိန္တေသဟံ တဒါ’’တိ ဘဂဝါ ဥတ္တမပုရိသဝသေနာဟ. ဇာတိဓမ္မောတိ ဇာတိသဘာဝေါ. ဧသ နယော သေသပဒေသုပိ. နိဗ္ဗုတိန္တိ နိဗ္ဗာနံ.

在此，我们要先讲述偈颂的关联以及难解词语的含义。其中，“独处”(rahogato)是指去到僻静处，坐在安静的地方。“我这样思考”(Evaṃ cintesahaṃ)即“我曾这样思惟”。“这样”(Evaṃ)显示了思惟的方式。“那时”(Tadā)是指善慧智者(Sumedhapaṇḍita)所处的时代。“我这样思考”这句话，世尊用它将自身与善慧智者视为一体。因此，为了表明当时的善慧就是我，所以世尊用第一人称说“那时我这样思考”。“有生之法”(jātidhammo)即生的本性。其余词语也应如此理解。“寂灭”(nibbuti)即涅槃。

ယံနူနာတိ [Pg.91] ပရိဝိတက္ကနတ္ထေ နိပါတော, ယဒိ ပနာဟန္တိ အတ္ထော. ပူတိကာယန္တိ ပူတိဘူတံ ကာယံ. နာနာကုဏပပူရိတန္တိ မုတ္တ-ကရီသ-ပုဗ္ဗလောဟိတ-ပိတ္တ-သေမှ-ခေဠသိင်္ဃာဏိကာဒိအနေကကုဏပပူရိတံ. အနပေက္ခောတိ အနာလယော. အတ္ထီတိ အဝဿံ ဥပလဗ္ဘတိ. ဟေဟိတီတိ ဘဝိဿတိ, ပရိဝိတက္ကနဝစနမိဒံ. န သော သက္ကာ န ဟေတုယေတိ တေန မဂ္ဂေန န သက္ကာ န ဘဝိတုံ. သော ပန မဂ္ဂေါ ဟေတုယေတိ ဟေတုဘာဝါယ န န ဟောတိ, ဟေတုယေဝါတိ အတ္ထော. ဘဝတော ပရိမုတ္တိယာတိ ဘဝဗန္ဓနဝိမုတ္တိယာတိ အတ္ထော.

“Yaṃnūna”是表示思虑的不变词，意思是“倘若我……”。“Pūtikāyanti”指已腐烂的身体。“Nānākuṇapapūritanti”意为充满各种不净物，如尿、粪、脓、血、胆汁、痰、唾液、鼻涕等。“Anapekkhoti”意为无所爱著。“Atthīti”意为必然可得。“Hehitīti”意为“将会存在”，这是表示思虑的话。“Na so sakkā na hetuyeti”是说：通过那条道路，不可能不实现。至于“hetuye”，是说那条道路不是不成为原因，而是就是原因的意思。“Bhavato parimuttiyāti”意为从“有”的束缚中解脱。

ဣဒါနိ အတ္တနာ ပရိဝိတက္ကိတမတ္ထံ သမ္ပာဒယိတုံ ‘‘ယထာပီ’’တိ အာဒိမာဟ. ယထာ ဟိ လောကေ ဒုက္ခဿ ပဋိပက္ခဘူတံ သုခံ နာမ အတ္ထိ, ဧဝံ ဘဝေ သတိ တပ္ပဋိပက္ခေန ဝိဘဝေနာပိ ဘဝိတဗ္ဗံ, ယထာ စ ဥဏှေ သတိ တဿ ဝူပသမဘူတံ သီတလမ္ပိ အတ္ထိ, ဧဝံ ရာဂါဒိအဂ္ဂီနံ ဝူပသမေန နိဗ္ဗာနေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ယထာ စ ပါပဿ လာမကဿ ဓမ္မဿ ပဋိပက္ခဘူတော ကလျာဏော အနဝဇ္ဇဓမ္မောပိ အတ္ထိယေဝ, ဧဝမေဝ ပါပိကာယ ဇာတိယာ သတိ သဗ္ဗဇာတိခေပနတော အဇာတိသင်္ခါတေန နိဗ္ဗာနေနာပိ ဘဝိတဗ္ဗမေဝါတိ. တေန ဝုတ္တံ –

现在，为成就自己所思虑的义理，他说了以“yathāpi”(譬如)开头的偈颂。诚然，正如世间有作为苦的对立面的乐存在，同样，当有“有”(bhava)时，也应有其对立面“非有”(vibhava)存在；又正如热存在时，有作为其止息的清凉存在，同样，也应有作为贪等火(rāgādiaggi)之止息的涅槃存在。又正如恶劣之法有其对立面——善与无过失之法存在，同样，当有恶“生”(jāti)时，也必然有因舍弃一切生而被称为“无生”(ajāti)的涅槃存在。因此说——

၁၀.

10.

‘‘ယထာပိ ဒုက္ခေ ဝိဇ္ဇန္တေ, သုခံ နာမပိ ဝိဇ္ဇတိ;

ဧဝံ ဘဝေ ဝိဇ္ဇမာနေ, ဝိဘဝေါပိစ္ဆိတဗ္ဗကော.

“譬如当有苦存在时，亦有名为乐者存在；如是当有‘有’存在时，亦应希求‘非有’。”

၁၁.

11.

‘‘ယထာပိ ဥဏှေ ဝိဇ္ဇန္တေ, အပရံ ဝိဇ္ဇတိ သီတလံ;

ဧဝံ တိဝိဓဂ္ဂိ ဝိဇ္ဇန္တေ, နိဗ္ဗာနံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗကံ.

“譬如当有热存在时，另有清凉者存在；如是当三火存在时，亦应希求涅槃。”

၁၂.

12.

‘‘ယထာပိ ပါပေ ဝိဇ္ဇန္တေ, ကလျာဏမပိ ဝိဇ္ဇတိ;

ဧဝမေဝ ဇာတိ ဝိဇ္ဇန္တေ, အဇာတိပိစ္ဆိတဗ္ဗက’’န္တိ.

“譬如当有恶存在时，亦有善存在；如是当有生存在时，亦应希求无生。”

တတ္ထ ယထာပီတိ ဩပမ္မတ္ထေ နိပါတော. သုခန္တိ ကာယိကစေတသိကသုခံ, သုဋ္ဌု ဒုက္ခံ ခဏတီတိ သုခံ. ဘဝေတိ ဇနနေ. ဝိဘဝေါတိ အဇနနံ, ဇနနေ ဝိဇ္ဇမာနေ အဇနနဓမ္မောပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော. တိဝိဓဂ္ဂိ ဝိဇ္ဇန္တေတိ တိဝိဓေ ရာဂါဒိကေ အဂ္ဂိမှိ ဝိဇ္ဇမာနေတိ အတ္ထော. နိဗ္ဗာနန္တိ တဿ တိဝိဓဿ ရာဂါဒိအဂ္ဂိဿ နိဗ္ဗာပနံ ဥပသမနံ နိဗ္ဗာနဉ္စ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ. ပါပေတိ အကုသလေ လာမကေ. ကလျာဏမပီတိ ကုသလမပိ. ဧဝမေဝါတိ ဧဝမေဝံ. ဇာတိ ဝိဇ္ဇန္တေတိ [Pg.92] ဇာတိယာ ဝိဇ္ဇမာနာယာတိ အတ္ထော. လိင်္ဂဘေဒဉ္စ ဝိဘတ္တိလောပဉ္စ ကတွာ ဝုတ္တံ. အဇာတိပီတိ ဇာတိခေပနံ အဇာတိနိဗ္ဗာနမ္ပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ.

于此，“yathāpi”是用于譬喻义的不变词。“Sukhaṃ”(乐)指身乐与心乐，因其善于掘除痛苦，故称为“乐”。“Bhava”(有)是生起。“Vibhava”(无有)是不生起。当有生起时，不生起之法亦应被希求。“Tividhaggi vijjante”之义为：当贪等三火存在时。“Nibbāna”(涅槃)，即彼贪等三火的熄灭、平息，此涅槃亦应被希求。“Pāpe”是于不善、卑劣法中。“Kalyāṇam api”也是善法。“Evameva”即正是如此。“Jāti vijjante”是当有“生”时之义。此是作了性的变换与格的省略而说。“Ajāti api”是灭尽“生”，无生的涅槃亦应被希求。

အထာဟံ ပရမ္ပိ စိန္တေသိံ – ‘‘ယထာ နာမ ဂူထရာသိမှိ နိမုဂ္ဂေန ပုရိသေန ဒူရတောဝ ကမလကုဝလယပုဏ္ဍရီကသဏ္ဍမဏ္ဍိတံ ဝိမလသလိလံ တဠာကံ ဒိသွာ – ‘ကတရေန နု ခေါ မဂ္ဂေန တတ္ထ ဂန္တဗ္ဗ’န္တိ တဠာကံ ဂဝေသိတုံ ယုတ္တံ. ယံ တဿ အဂဝေသနံ, န သော တဿ တဠာကဿ ဒေါသော, တဿ ပုရိသဿေဝ ဒေါသော. ဧဝမေဝ ကိလေသမလဓောဝနေ အမတမဟာတဠာကေ ဝိဇ္ဇမာနေ ယံ တဿ အဂဝေသနံ, န သော အမတသင်္ခါတဿ နိဗ္ဗာနမဟာတဠာကဿ ဒေါသော, ပုရိသဿေဝ ဒေါသော. ယထာ ပန စောရေဟိ သံပရိဝါရိတော ပုရိသော ပလာယနမဂ္ဂေ ဝိဇ္ဇမာနေပိ သစေ သော န ပလာယတိ, န သော တဿ မဂ္ဂဿ ဒေါသော, တဿ ပုရိသဿေဝ ဒေါသော. ဧဝမေဝ ကိလေသစောရေဟိ ပရိဝါရေတွာ ဂဟိတဿ ပုရိသဿ ဝိဇ္ဇမာနေယေဝ နိဗ္ဗာနမဟာနဂရဂါမိမှိ သိဝေ မဟာမဂ္ဂေ တဿ မဂ္ဂဿ အဂဝေသနံ နာမ န မဂ္ဂဿ ဒေါသော, ပုရိသဿေဝ ဒေါသော. ယထာ ဗျာဓိပီဠိတော ပုရိသော ဝိဇ္ဇမာနေ ဗျာဓိတိကိစ္ဆကေ ဝေဇ္ဇေ သစေ တံ ဝေဇ္ဇံ ဂဝေသိတွာ တံ ဗျာဓိံ န တိကိစ္ဆာပေတိ, န သော ဝေဇ္ဇဿ ဒေါသော, တဿ ပုရိသဿေဝ ဒေါသော. ဧဝမေဝ ပန ယော ကိလေသဗျာဓိပရိပီဠိတော ကိလေသဝူပသမမဂ္ဂကောဝိဒံ ဝိဇ္ဇမာနမေဝ အာစရိယံ န ဂဝေသတိ, တဿေဝ ဒေါသော, န ကိလေသဗျာဓိဝိနာယကဿ အာစရိယဿ ဒေါသော’’တိ. တေန ဝုတ္တံ –

尔后，我复思惟：“譬如有人陷于粪堆，从远处看见一饰以莲花、青莲、白莲的清澈池塘，理应去寻找那池塘。若他不寻找，那不是池塘之过，而是彼人之过。如是，有可洗涤烦恼垢秽之不死大池塘在，若不寻找它，那不是名为‘不死’之涅槃大池塘之过，而是彼人之过。又譬如，一人为盗贼所包围，虽有逃生之路，若他不逃跑，那不是道路之过，而是彼人之过。如是，对于为烦恼贼所围绕执取之人，虽有通往涅槃大城的安稳大道，若不寻找此道，那不是道路之过，而是彼人之过。又譬如，一为疾病所折磨之人，虽有能治病之医，若他不寻找彼医治疗其病，那不是医者之过，而是彼人之过。如是，为烦恼病所折磨之人，虽有精通寂灭烦恼之道之导师，若不寻找这位导师，那是他自己之过，而非能调伏烦恼病之导师之过。”是故说——

၁၃.

13.

‘‘ယထာ ဂူထဂတော ပုရိသော, တဠာကံ ဒိသွာန ပူရိတံ;

န ဂဝေသတိ တံ တဠာကံ, န ဒေါသော တဠာကဿ သော.

“譬如陷于粪者，看见盈满之池塘；若不寻找那池塘，非为池塘之过失。

၁၄.

14.

‘‘ဧဝံ ကိလေသမလဓောဝံ, ဝိဇ္ဇန္တေ အမတန္တဠေ;

န ဂဝေသတိ တံ တဠာကံ, န ဒေါသော အမတန္တဠေ.

“如是为洗烦恼垢，虽有不死池塘在；若不寻找那池塘，非为不死池之过。

၁၅.

15.

‘‘ယထာ အရီဟိ ပရိရုဒ္ဓေါ, ဝိဇ္ဇန္တေ ဂမနမ္ပထေ;

န ပလာယတိ သော ပုရိသော, န ဒေါသော အဉ္ဇသဿ သော.

“譬如为敌所围困，虽有道路可逃离；彼人若是不逃离，非为道路之过失。

၁၆.

16.

‘‘ဧဝံ ကိလေသပရိရုဒ္ဓေါ, ဝိဇ္ဇမာနေ သိဝေ ပထေ;

န ဂဝေသတိ တံ မဂ္ဂံ, န ဒေါသော သိဝမဉ္ဇသေ.

“如是为烦恼所困，虽有安稳之道在；若不寻找那道路，非为安稳道之过。

၁၇.

17.

‘‘ယထာပိ [Pg.93] ဗျာဓိတော ပုရိသော, ဝိဇ္ဇမာနေ တိကိစ္ဆကေ;

န တိကိစ္ဆာပေတိ တံ ဗျာဓိံ, န ဒေါသော သော တိကိစ္ဆကေ.

“犹如患病之人，虽有医生在旁；若不治疗其病，此非医生之过。

၁၈.

18.

‘‘ဧဝံ ကိလေသဗျာဓီဟိ, ဒုက္ခိတော ပတိပီဠိတော;

န ဂဝေသတိ တံ အာစရိယံ, န ဒေါသော သော ဝိနာယကေ’’တိ.

“如是为烦恼病所苦、所逼迫，若不寻求彼导师，此非引导者之过。”

တတ္ထ ဂူထဂတောတိ ဂူထကူပဂတော, ဂူထေန ဂတော မက္ခိတော ဝါ. ကိလေသမလဓောဝန္တိ ကိလေသမလသောဓနေ, ဘုမ္မတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ. အမတန္တဠေတိ အမတသင်္ခါတဿ တဠာကဿ, သာမိအတ္ထေ ဘုမ္မဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ, အနုဿရံ ပက္ခိပိတွာ ဝုတ္တံ. အရီဟီတိ ပစ္စတ္ထိကေဟိ. ပရိရုဒ္ဓေါတိ သမန္တတော နိရုဒ္ဓေါ. ဂမနမ္ပထေတိ ဂမနပထေ. ဆန္ဒာဝိနာသတ္ထံ အနုဿရာဂမနံ ကတွာ ဝုတ္တံ. န ပလာယတီတိ ယဒိ န ပလာယေယျ. သော ပုရိသောတိ သော စောရေဟိ ပရိရုဒ္ဓေါ ပုရိသော. အဉ္ဇသဿာတိ မဂ္ဂဿ. မဂ္ဂဿ ဟိ –

于此，“gūthagato”（落入粪秽者）是说落入粪坑，或被粪便涂抹。“Kilesamaladhovaṃ”（烦恼垢的洗涤）是说于烦恼垢的清除，此为处格义的单数第一格（主格）词。“Amatantaḷe”（于甘露池）是说名为甘露(amata)的池塘，应知此为属格义的处格词，是加入鼻音而说。“Arīhi”（被敌）是说被敌对者。“Pariruddho”（被围困）是说从四面被阻挡。“Gamanampathe”（于行道）是说于行走的道路，此为不破坏音韵而加入鼻音。“Na palāyati”（不逃跑）是说“若不应逃跑”。“So puriso”（彼人）是说被盗贼围困的那个人。“Añjasassa”（道路的）是说道路的。诚然，道路有——

‘‘မဂ္ဂေါ ပန္ထော ပထော ပဇ္ဇော, အဉ္ဇသံ ဝဋုမာယနံ;

နာဝါ ဥတ္တရသေတု စ, ကုလ္လော စ ဘိသိ သင်္ကမော’’တိ. (စူဠနိ. ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာနိဒ္ဒေသ ၁၀၁) –

“‘道、路、径、途、直道、大道；船、渡桥、筏、浮桥、桥梁。’”

ဗဟူနိ နာမာနိ. သွာယမိဓ အဉ္ဇသနာမေန ဝုတ္တော. သိဝေတိ သဗ္ဗုပဒ္ဒဝါဘာဝတော သိဝေ. သိဝမဉ္ဇသေတိ သိဝဿ အဉ္ဇသဿာတိ အတ္ထော. တိကိစ္ဆကေတိ ဝေဇ္ဇေ. န တိကိစ္ဆာပေတီတိ န တိကိစ္ဆာပေယျ. န ဒေါသော သော တိကိစ္ဆကေတိ တိကိစ္ဆကဿ ဒေါသော နတ္ထိ, ဗျာဓိတဿေဝ ဒေါသောတိ အတ္ထော. ဒုက္ခိတောတိ သဉ္ဇာတကာယိကစေတသိကဒုက္ခော. အာစရိယန္တိ မောက္ခမဂ္ဂါစရိယံ. ဝိနာယကေတိ အာစရိယဿ.

（道路）有许多名称。于此，它被称为“añjasa”（直道）。“Siva”（安稳），是因无一切灾患而安稳。“Sivamañjasa”（安稳直道）的意思是“安稳的直道”。“Tikicchake”（于医生）是说于医师。“Na tikicchāpeti”（不求治）是说不应求治。“Na doso so tikicchake”（此非医生过）的意思是“医生没有过失，过失只在病人”。“Dukkhito”（苦者）是说已生起身、心之苦者。“Ācariyaṃ”（导师）是说解脱道之师。“Vināyake”（于引导者）是说于导师。

ဧဝံ ပနာဟံ စိန္တေတွာ ဥတ္တရိမ္ပိ ဧဝံ စိန္တေသိံ – ‘‘ယထာပိ မဏ္ဍနကဇာတိကော ပုရိသော ကဏ္ဌေ အာသတ္တံ ကုဏပံ ဆဍ္ဍေတွာ သုခီ ဂစ္ဆေယျ, ဧဝံ မယာပိ ဣမံ ပူတိကာယံ ဆဍ္ဍေတွာ အနပေက္ခေန နိဗ္ဗာနမဟာနဂရံ ပဝိသိတဗ္ဗံ. ယထာ စ နရနာရိယော ဥက္ကာရဘူမိယံ ဥစ္စာရပဿာဝံ ကတွာ န တံ ဥစ္ဆင်္ဂေန ဝါ အာဒါယ ဒသန္တေ ဝါ ဝေဌေတွာ အာဒါယ ဂစ္ဆန္တိ, အထ ခေါ ဇိဂုစ္ဆမာနာ ဩလောကေတုမ္ပိ အနိစ္ဆန္တာ အနပေက္ခာ ဆဍ္ဍေတွာ ဂစ္ဆန္တိ, ဧဝံ မယာပိ ဣမံ ပူတိကာယံ အနပေက္ခေန ဆဍ္ဍေတွာ အမတံ နိဗ္ဗာနနဂရံ ပဝိသိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ယထာ စ နာဝိကာ နာမ ဇဇ္ဇရံ နာဝံ ဥဒကဂါဟိနိံ ဆဍ္ဍေတွာ အနပေက္ခာဝ ဂစ္ဆန္တိ, ဧဝမဟမ္ပိ ဣမံ နဝဟိ ဝဏမုခေဟိ ပဂ္ဃရန္တံ ကာယံ ဆဍ္ဍေတွာ အနပေက္ခော နိဗ္ဗာနမဟာနဂရံ ပဝိသိဿာမိ[Pg.94]. ယထာ စ ကောစိ ပုရိသော မုတ္တာမဏိဝေဠုရိယာဒီနိ နာနာဝိဓာနိ ရတနာနိ အာဒါယ စောရေဟိ သဒ္ဓိံ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တော အတ္တနော ရတနဝိနာသဘယေန တေ စောရေ ဆဍ္ဍေတွာ ခေမံ မဂ္ဂံ ဂဏှာတိ, ဧဝမယမ္ပိ ပူတိကာယော ရတနဝိလောပကစောရသဒိသော. သစာဟံ ဧတ္ထ တဏှံ ကရိဿာမိ, အရိယမဂ္ဂကုသလဓမ္မရတနာနိ မေ နဿိဿန္တိ, တသ္မာ မယာ ဣမံ မဟာစောရသဒိသံ ကရဇကာယံ ဆဍ္ဍေတွာ နိဗ္ဗာနမဟာနဂရံ ပဝိသိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. တေန ဝုတ္တံ –

我如此思惟后，又进一步思惟：“譬如爱好装饰之人，舍弃挂在颈上的腐尸后，便能快乐自在地行走；同样，我也应舍弃这具腐烂之身，无所依恋地进入涅槃大城。又譬如男女在污秽之处大小便后，既不会用衣襟兜着，也不会用衣角包裹着带走，而是厌恶得连看都不想看，无所依恋地抛弃离去；同样，我也应无所依恋地舍弃这具腐烂之身，进入不死涅槃城。又譬如船夫舍弃破旧、漏水的船只，无所依恋地离去；同样，我也将舍弃这具从九个疮口流淌不净的身体，无所依恋地进入涅槃大城。又譬如有人带着珍珠、宝石、琉璃(veḷuriya)等各种珍宝与盗贼同行，因害怕自己的珍宝被毁而舍弃那些盗贼，选择安全的道路；同样，这具腐烂之身如同劫夺珍宝的盗贼。若我对此生起贪爱，我的圣道善法珍宝将会丧失，因此我应舍弃这具如同大盗般的业生身，进入涅槃大城。”因此说——

၁၉.

19.

‘‘ယထာပိ ကုဏပံ ပုရိသော, ကဏ္ဌေ ဗဒ္ဓံ ဇိဂုစ္ဆိယ;

မောစယိတွာန ဂစ္ဆေယျ, သုခီ သေရီ သယံဝသီ.

譬如有人厌恶缚于颈上的腐尸，将其解下，便快乐、自在、自主而行。

၂၀.

20.

‘‘တထေဝိမံ ပူတိကာယံ, နာနာကုဏပသဉ္စယံ;

ဆဍ္ဍယိတွာန ဂစ္ဆေယျံ, အနပေက္ခော အနတ္ထိကော.

同样，我应舍弃这具作为各种不净积聚的腐烂之身，无所依恋、无所欲求地离去。

၂၁.

21.

‘‘ယထာ ဥစ္စာရဋ္ဌာနမှိ, ကရီသံ နရနာရိယော;

ဆဍ္ဍယိတွာန ဂစ္ဆန္တိ, အနပေက္ခာ အနတ္ထိကာ.

譬如男女在排泄处排泄粪便后，便无所依恋、无所欲求地离去。

၂၂.

22.

‘‘ဧဝမေဝါဟံ ဣမံ ကာယံ, နာနာကုဏပပူရိတံ;

ဆဍ္ဍယိတွာန ဂစ္ဆိဿံ, ဝစ္စံ ကတွာ ယထာ ကုဋိံ.

同样，我将舍弃这具充满各种不净的身体，如同排泄后离弃孤邸(kuṭi)一般。

၂၃.

23.

‘‘ယထာပိ ဇဇ္ဇရံ နာဝံ, ပလုဂ္ဂံ ဥဒဂါဟိနိံ;

သာမီ ဆဍ္ဍေတွာ ဂစ္ဆန္တိ, အနပေက္ခာ အနတ္ထိကာ.

“譬如船主舍弃腐朽、破损、进水之船，无有眷恋，无所需求而离去。

၂၄.

24.

‘‘ဧဝမေဝါဟံ ဣမံ ကာယံ, နဝစ္ဆိဒ္ဒံ ဓုဝဿဝံ;

ဆဍ္ဍယိတွာန ဂစ္ဆိဿံ, ဇိဏ္ဏနာဝံဝ သာမိကာ.

“同样，我将舍弃此九孔、恒流不净之身，如船主舍弃腐朽之船般离去。

၂၅.

25.

‘‘ယထာပိ ပုရိသော စောရေဟိ, ဂစ္ဆန္တော ဘဏ္ဍမာဒိယ;

ဘဏ္ဍစ္ဆေဒဘယံ ဒိသွာ, ဆဍ္ဍယိတွာန ဂစ္ဆတိ.

“譬如有人携带财物与盗贼同行，见到财物有被劫夺之怖，便舍弃盗贼而离去。

၂၆.

26.

‘‘ဧဝမေဝ ဣမံ ကာယော, မဟာစောရသမော ဝိယ;

ပဟာယိမံ ဂမိဿာမိ, ကုသလစ္ဆေဒနာဘယာ’’တိ.

“同样，此身宛如大盗；因怖于善法被毁，我将舍弃此身而去。”

တတ္ထ ယထာပိ ကုဏပံ ပုရိသောတိ ယထာပိ ဒဟရော ယုဝါ မဏ္ဍနကဇာတိကော ပုရိသော အဟိကုဏပေန ဝါ ကုက္ကုရကုဏပေန ဝါ မနုဿကုဏပေန ဝါ ကဏ္ဌေ အာသတ္တေန အဋ္ဋီယိတွာ ဟရာယိတွာ ဇိဂုစ္ဆိတွာ တံ ကုဏပံ မောစေတွာ [Pg.95] ဂစ္ဆေယျ. သုခီတိ သုခိတော. သေရီတိ ယထိစ္ဆကဝိဟာရီ. နာနာကုဏပသဉ္စယန္တိ အနေကဝိဓကုဏပရာသိဘူတံ ‘‘နာနာကုဏပပူရိတ’’န္တိပိ ပါဌော.

此中，“譬如尸”者，譬如一年轻、喜好妆饰之人，因蛇尸、狗尸或人尸系于其颈，而苦恼、羞愧、厌恶，遂解脱彼尸而去。“乐”者，即快乐。“自在”者，即随欲而住。“种种尸聚”者，为多种尸骸之堆积。亦有读作“充满种种尸骸”。

ဥစ္စာရဋ္ဌာနမှီတိ ဥစ္စာရေန္တိ ဝစ္စံ ကရောန္တိ ဧတ္ထာတိ ဥစ္စာရော, ဥစ္စာရော စ သော ဌာနံ စေတိ ဥစ္စာရဋ္ဌာနံ. အထ ဝါ ဥဿာသိယျတီတိ ဥဿာသော, ဝစ္စဿေတံ နာမံ, တဿ ဌာနံ ဥဿာသဋ္ဌာနံ, တသ္မိံ ဥဿာသဋ္ဌာနမှိ, ဥက္ကာရဋ္ဌာနေတိ အတ္ထော. ဝစ္စံ ကတွာ ယထာ ကုဋိန္တိ ဝစ္စံ ကတွာ ကုဋိံ နရနာရိယော ဝိယာတိ အတ္ထော.

“于排泄处”者，于此排泄、造粪，故名“排泄”；其既为排泄，亦为处所，故名“排泄处”。又，其被排出，故名“排出物”（ussāso），此为粪便之名，其处所即“排出物处”，意为在粪堆处。“造粪后如孤邸”者，意为如男女造粪后入于孤邸。

ဇဇ္ဇရန္တိ ဇိဏ္ဏံ. ပလုဂ္ဂန္တိ ပလုဇ္ဇန္တိံ, ဝိကိရန္တိန္တိ အတ္ထော. ဥဒဂါဟိနိန္တိ ဥဒကဂါဟိနိံ. သာမီတိ နာဝါသာမိကာ. နဝစ္ဆိဒ္ဒန္တိ စက္ခုသောတာဒီဟိ နဝဟိ ဝဏမုခေဟိ ဆိဒ္ဒါဝစ္ဆိဒ္ဒေဟိ ယုတ္တတ္တာ နဝစ္ဆိဒ္ဒံ. ဓုဝဿဝန္တိ ဓုဝနိဿန္ဒံ, နိစ္စံ ပဂ္ဃရဏာသုစိန္တိ အတ္ထော.

“腐朽”即是朽坏。“破损”即是正在破碎，意为散落。“进水”即是会进水者。“主”即是船主。“九孔”者，因其与眼、耳等九个如疮口般的大小孔窍相应，故为“九孔”。“恒流”者，即恒常流漏，意为常流不净之物。

ဘဏ္ဍမာဒိယာတိ ယံကိဉ္စိ ရတနာဒိကံ ဘဏ္ဍံ အာဒိယ. ဘဏ္ဍစ္ဆေဒဘယံ ဒိသွာတိ ဘဏ္ဍဿ အစ္ဆိန္ဒနေန ဘယံ ဒိသွာတိ အတ္ထော. ဧဝမေဝါတိ သော ဘဏ္ဍမာဒါယ ဂစ္ဆန္တော ပုရိသော ဝိယ. အယံ ကာယောတိ အယံ ပန ကုစ္ဆိတာနံ ပရမဇေဂုစ္ဆာနံ အာယောတိ ကာယော. အာယောတိ ဥပတ္တိဋ္ဌာနံ. အာယန္တိ တတောတိ အာယော, ကုစ္ဆိတာ ကေသာဒယော. ဣတိ ကုစ္ဆိတာနံ ကေသာဒီနံ အာယောတိ ကာယော. မဟာစောရသမော ဝိယာတိ စက္ခုအာဒီဟိ ရူပါဒီသု ပိယရူပေသု သာရဇ္ဇနာဒိဝသေန ပါဏာတိပါတာဒိန္နာဒါနာဒိစောရော ဟုတွာ သဗ္ဗကုသလံ ဝိလုမ္ပတီတိ မဟာစောရသမော. တသ္မာ ယထာ သော ရတနဘဏ္ဍမာဒါယ စောရေဟိ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တော ပုရိသော တေ စောရေ ပဟာယ ဂစ္ဆတိ, ဧဝမေဝါဟမ္ပိ ဣမံ မဟာစောရသမံ ကာယံ ပဟာယ အတ္တနော သောတ္ထိဘာဝကရံ မဂ္ဂံ ဂဝေသိတုံ ဂမိဿာမီတိ အတ္ထသမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကုသလစ္ဆေဒနာဘယာတိ ကုသလဓမ္မဝိလောပနဘယေနာတိ အတ္ထော.

“取财”，即是拿取任何珍宝等财物。“见到财物被劫夺的恐惧”，意思是见到因财物被抢劫而产生的恐惧。“就像这样”，就像彼带着财物行走之人。“此身”（Ayaṃ kāyo）：此身为可鄙、极可厌之物的来源（āyo），故名为“身”（kāyo）。所谓“来源”，即生起之处；因可鄙的发等从此生起，故为“来源”。“像大盗一样”者，因为眼等诸根对色等可爱之境，由于贪著等，成为行杀生、不与取等之盗贼，劫掠一切善法，故“像大盗一样”。因此，应知其义理关联如下：譬如彼带着珍宝与盗贼同行之人，舍弃彼等盗贼而去；同样地，我也将舍弃此像大盗一样的身体，去寻找能为自己带来安稳的道路。“因害怕善法被毁坏”，意思是因害怕善法被劫掠。

အထေဝံ သုမေဓပဏ္ဍိတော နာနာဝိဓာဟိ ဥပမာဟိ နေက္ခမ္မကာရဏံ စိန္တေတွာ ပုနပိ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမံ မဟာဓနရာသိံ သံဟရိတွာ မယှံ ပိတုပိတာမဟာဒယော ပရလောကံ ဂစ္ဆန္တာ ဧကကဟာပဏမ္ပိ ဂဟေတွာ န ဂတာ, မယာ ပန ဂဟေတွာ ဂမနကာရဏံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဂန္တွာ ရညော အာရောစေသိ [Pg.96] – ‘‘အဟံ, မဟာရာဇ, ဇာတိဇရာဒီဟိ ဥပဒ္ဒုတဟဒယော အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိဿာမိ, မယှံ အနေကကောဋိသတသဟဿံ ဓနံ အတ္ထိ, တံ ဒေဝေါ ပဋိပဇ္ဇတူ’’တိ. ရာဇာ အာဟ – ‘‘န မယှံ တေ ဓနေန အတ္ထော, တွံယေဝ ယထိစ္ဆကံ ကရောဟီ’’တိ.

于是，善慧智者（Sumedhapaṇḍita）以种种譬喻思惟出离的因缘后，又思惟道：“我的父亲、祖父等积聚了这大堆财富，但他们去到他世时，连一枚钱币也没能带走，而我则应该造作能带走（的善业）的因。”于是他去禀告国王：“大王，我因生、老等而心被困扰，将从在家到无家而出家。我有数千亿财富，请陛下接收。”国王说：“我不需要你的财富，你自己随心所欲地处理吧。”

သော စ ‘‘သာဓု ဒေဝါ’’တိ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေတွာ မဟာဇနဿ ဒါနံ ဒတွာ ဝတ္ထုကာမေ စ ကိလေသကာမေ စ ပဟာယ အမရဝရနဂရသဒိသတော အမရနဂရတော နိက္ခမိတွာ ဧကကောဝ နာနာမိဂဂဏဝန္တေ ဟိမဝန္တေ ဓမ္မိကံ နာမ ပဗ္ဗတံ နိဿာယ အဿမံ ကတွာ တတ္ထ ပဏ္ဏသာလံ ကတွာ ပဉ္စဒေါသဝိဝဇ္ဇိတံ စင်္ကမံ မာပေတွာ အဋ္ဌဂုဏသမုပေတံ အဘိညာဗလံ သမာဟရိတုံ နဝဒေါသသမန္နာဂတံ သာဋကံ ပဇဟိတွာ ဒွါဒသဂုဏမုပါဂတံ ဝါကစီရံ နိဝါသေတွာ ပဗ္ဗဇိ. ဧဝံ ပန သော ပဗ္ဗဇိတော အဋ္ဌဒေါသသမာကိဏ္ဏံ ပဏ္ဏသာလံ ပဟာယ ဒသဂုဏသမန္နာဂတံ ရုက္ခမူလံ ဥပဂန္တွာ သဗ္ဗဓညဝိကတိံ ပဟာယ ပဝတ္တဖလဘောဇနော ဟုတွာ နိသဇ္ဇဋ္ဌာနစင်္ကမနဝသေန ပဓာနံ ပဒဟန္တော သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေယေဝ အဋ္ဌန္နံ သမာပတ္တီနံ ပဉ္စန္နဉ္စ အဘိညာနံ လာဘီ အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

他道：“善哉，大王！”，然后在城中命人击鼓，对大众行布施，舍弃事欲与烦恼欲，从如同最胜天城般的阿摩罗城（Amaranagara）出离，独自一人去到有种种兽群的雪山，依止名为达弥伽（Dhammika）的山，建造了净修处。在那里，他建造了叶茅屋，设置了远离五种过患的经行处；为了获得具足八功德的神通力，他舍弃了具有九种过失的衣，穿上了具有十二功德的树皮衣而出家。这样出家后，他舍弃了充满八种过患的叶茅屋，去到具足十种功德的树下，舍弃一切谷物制品，以自落的果实为食，通过坐、立、经行的方式精勤修行，就在七日之内，获得了八等至与五神通。因此说：

၂၇.

27.

‘‘ဧဝါဟံ စိန္တယိတွာန, နေကကောဋိသတံ ဓနံ;

နာထာနာထာနံ ဒတွာန, ဟိမဝန္တမုပါဂမိံ.

我如是思惟已，亿万巨财施予有依者与无依者，遂至雪山间。

၂၈.

28.

‘‘ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေ, ဓမ္မိကော နာမ ပဗ္ဗတော;

အဿမော သုကတော မယှံ, ပဏ္ဏသာလာ သုမာပိတာ.

离雪山不远处，有名为法（Dhammika）的山；我的净修处建造得很好，我的茅篷也建造得很好。

၂၉.

29.

‘‘စင်္ကမံ တတ္ထ မာပေသိံ, ပဉ္စဒေါသဝိဝဇ္ဇိတံ.

我在那里造了远离五种过失的经行道。

အဋ္ဌဂုဏသမုပေတံ, အဘိညာဗလမာဟရိံ.

我获得了具足八种功德的神通力。

၃၀.

30.

‘‘သာဋကံ ပဇဟိံ တတ္ထ, နဝဒေါသမုပါဂတံ;

ဝါကစီရံ နိဝါသေသိံ, ဒွါဒသဂုဏမုပါဂတံ.

在那里，我舍弃了有九种过失的布衣；我穿上了有十二种功德的树皮衣。

၃၁.

31.

‘‘အဋ္ဌဒေါသသမာကိဏ္ဏံ, ပဇဟိံ ပဏ္ဏသာလကံ;

ဥပါဂမိံ ရုက္ခမူလံ, ဂုဏေ ဒသဟုပါဂတံ.

我舍弃了充满八种过失的茅篷；我来到具有十种功德的树下。

၃၂.

32.

‘‘ဝါပိတံ ရောပိတံ ဓညံ, ပဇဟိံ နိရဝသေသတော;

အနေကဂုဏသမ္ပန္နံ, ပဝတ္တဖလမာဒိယိံ.

我毫无遗余地舍弃了播种和种植的谷物；我取用具有多种功德、自然生长的果实。

၃၃.

33.

‘‘တတ္ထပ္ပဓာနံ [Pg.97] ပဒဟိံ, နိဿဇ္ဇဋ္ဌာနစင်္ကမေ;

အဗ္ဘန္တရမှိ သတ္တာဟေ, အဘိညာဗလပါပုဏိ’’န္တိ.

在那里，我在坐处、立处与经行处精勤努力；在七天之内，我证得了神通力。

တတ္ထ ဧဝါဟန္တိ ဧဝံ အဟံ, ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန စိန္တေတွာတိ အတ္ထော. နာထာနာထာနန္တိ သနာထာနမနာထာနဉ္စ အဍ္ဎာနဉ္စေဝ ဒလိဒ္ဒါနဉ္စ ‘‘အတ္ထိကာ ဂဏှန္တူ’’တိ သဟ ကောဋ္ဌာဂါရေဟိ ဒတွာတိ အတ္ထော. ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေတိ ဟိမဝန္တပဗ္ဗတရာဇဿ အဝိဒူရေ သမီပေ. ဓမ္မိကော နာမ ပဗ္ဗတောတိ ဧဝံနာမကော ပဗ္ဗတော. ကသ္မာ ပနာယံ ဓမ္မိကောတိ? ယေဘုယျေန ပန ဗောဓိသတ္တာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ တံ ပဗ္ဗတံ ဥပနိဿာယ အဘိညာယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ သမဏဓမ္မံ အကံသု. တသ္မာ သမဏဓမ္မဿ နိဿယဘူတတ္တာ ‘‘ဓမ္မိကော’’တွေဝ ပါကဋော အဟောသိ. အဿမော သုကတော မယှန္တိအာဒိနာ သုမေဓပဏ္ဍိတေန အဿမပဏ္ဏသာလာ စင်္ကမာ သဟတ္ထာ မာပိတာ ဝိယ ဝုတ္တာ, န စ ပန သဟတ္ထာ မာပိတာ, ကိန္တု သက္ကေန ဒေဝေန ပေသိတေ ဝိဿကမ္မုနာ ဒေဝပုတ္တေန နိမ္မိတာ. ဘဂဝါ ပန တဒါ အတ္တနော ပုညာနုဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တံ တံ သမ္ပဒံ သန္ဓာယ – ‘‘သာရိပုတ္တ, တသ္မိံ ပဗ္ဗတေ –

其中，“我如此”(evāhaṃ)是“我如此”(evaṃ ahaṃ)的连音，意思是：“我以下文所述的方式思考”。“有依者与无依者”(nāthānāthānaṃ)是指对有依者和无依者，对行旅者和贫困者，连同谷仓一起布施，心想：“愿有需要者取走”。“离雪山不远”(Himavantassāvidūre)是指离雪山山王不远，即在附近。“名为法山”(Dhammiko nāma pabbato)是指一座如此得名的山。那么，为何它被称为法山(Dhammika)呢？因为菩萨们大多出家为仙人后，便依止此山生起神通，修习沙门法。因此，由于它是沙门法的依止处，它就以“法山”而闻名。通过“我的净修处建造得很好”等语，似乎是说善慧(Sumedha)贤者亲手建造了净修处、茅篷和经行道，但并非他亲手所造，而是由帝释天(Sakka)派遣的天子毗首羯磨(Vissakamma)所化作。而世尊当时是针对由自己的福德威力所产生的这份成就而说：“舍利弗，在那座山上——”

‘အဿမော သုကတော မယှံ, ပဏ္ဏသာလာ သုမာပိတာ;

စင်္ကမံ တတ္ထ မာပေသိံ, ပဉ္စဒေါသဝိဝဇ္ဇိတ’’’န္တိ. – အာဒိမာဟ;

“我的净修处建造得很好，我的茅篷也建造得很好；我在那里令人造了一条经行道，它远离五种过失。”——他如此开始说道；

တတ္ထ ပဏ္ဏသာလာတိ ပဏ္ဏဆဒနသာလာ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ အဿမပဒေ. ပဉ္စဒေါသဝိဝဇ္ဇိတန္တိ ပဉ္စဟိ စင်္ကမဒေါသေဟိ ဝိဝဇ္ဇိတံ. ကတမေ ပဉ္စ စင်္ကမဒေါသာ နာမ? ထဒ္ဓဝိသမတာ, အန္တောရုက္ခတာ, ဂဟနစ္ဆန္နတာ, အတိသမ္ဗာဓတာ, အတိဝိသာလတာတိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ဒေါသေဟိ ဝိဝဇ္ဇိတံ. ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန ဒီဃတော သဋ္ဌိရတနော ဝိတ္ထာရတော ဒိယဍ္ဎရတနော စင်္ကမော ဝုတ္တော. အထ ဝါ ပဉ္စဒေါသဝိဝဇ္ဇိတန္တိ ပဉ္စဟိ နီဝရဏဒေါသေဟိ ဝိဝဇ္ဇိတံ ပရိဟီနံ အဘိညာဗလမာဟရိန္တိ ဣမိနာ ဥတ္တရပဒေန သမ္ဗန္ဓော ဒဋ္ဌဗ္ဗော (ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ, သုမေဓကထာ). အဋ္ဌဂုဏသမုပေတန္တိ ‘‘ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေ ပရိသုဒ္ဓေ ပရိယောဒါတေ အနင်္ဂဏေ ဝိဂတူပက္ကိလေသေ မုဒုဘူတေ ကမ္မနိယေ ဌိတေ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တေ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေဟိ အဋ္ဌဂုဏေဟိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၄၄-၂၄၅; မ. နိ. ၁.၃၈၄-၃၈၆, ၄၃၁-၄၃၃; ပါရာ. ၁၂-၁၄) သမန္နာဂတံ အဘိညာဗလံ အာဟရိံ အာနေသိန္တိ အတ္ထော.

其中，“叶篷”(paṇṇasālā)是指以树叶为顶的篷子。“在那里”(tattha)是指在那个修行处(assamapade)。“远离五种过失”(pañcadosavivajjitaṃ)是指远离经行处(caṅkama)的五种过失。是哪五种经行处的过失呢？即坚硬不平、中间有树、被丛林覆盖、过于狭窄、过于宽阔，远离这五种过失。依最胜的规定，经行处据说长六十肘，宽一肘半。或者，“远离五种过失”是指远离五盖(nīvaraṇa)的过失，应与后面的“我获得了神通力”(abhiññābalamāhariṃ)一句联系起来理解。“具足八种功德”(aṭṭhaguṇasamupetaṃ)是指具足“当心如此得定、清净、明洁、无秽、离诸随烦恼、柔软、适业、住立、达到不动时”所说的八种功德。“我获得了”(āhariṃ)的意思是我带来、我生起。

ကေစိ [Pg.98] ပန ‘‘အဋ္ဌဟိ သမဏသုခေဟိ ဥပေတံ, အဋ္ဌိမာနိ သမဏသုခါနိ နာမ ဓနဓညပရိဂ္ဂဟာဘာဝေါ, အနဝဇ္ဇပိဏ္ဍပါတပရိယေသနဘာဝေါ, နိဗ္ဗုတပိဏ္ဍဘုဉ္ဇနဘာဝေါ, ရဋ္ဌံ ပီဠေတွာ ဓနဓညာဒီသု ဂဏှန္တေသု ရာဇပုရိသေသု ရဋ္ဌပီဠနကိလေသာဘာဝေါ, ဥပကရဏေသု နိစ္ဆန္ဒရာဂဘာဝေါ, စောရဝိလောပနေ နိဗ္ဘယဘာဝေါ, ရာဇရာဇမဟာမတ္တေဟိ အသံသဋ္ဌဘာဝေါ, စတူသု ဒိသာသု အပ္ပဋိဟတဘာဝေါတိ ဣမေဟိ အဋ္ဌဟိ သမဏသုခေဟိ (အပ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါန, သုမေဓကထာ; ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ) ဥပေတံ သမုပေတံ အဿမံ မာပေသိ’’န္တိ အဿမေန သမ္ဗန္ဓံ ကတွာ ဝဒန္တိ, တံ ပါဠိယာ န သမေတိ.

然而，有些人将其与修行处(assama)联系起来，说道：“他建造了具足八种沙门乐(samaṇasukha)的修行处。这八种沙门乐是：不积蓄财富谷物；以无过失的方式寻求施食；平静地食用施食；当国王的部下压迫国家、掠夺财富谷物等时，自己没有压迫国家的烦恼；对资具(upakaraṇa)无欲无贪；对于盗贼的抢掠无所畏惧；不与国王及大臣交往；于四方行止无碍。”这种说法与圣典(pāḷi)不符。

သာဋကန္တိ ဝတ္ထံ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ အဿမေ. နဝဒေါသမုပါဂတန္တိ, သာရိပုတ္တ, တတ္ထ ဝသန္တော အတ္တနော နိဝတ္ထပါရုတံ မဟဂ္ဃသာဋကံ ပဇဟိံ ပရိစ္စဇိံ. သာဋကံ ပဇဟန္တော စ တတ္ထ နဝ ဒေါသေ ဒိသွာ ပဇဟိန္တိ ဒီပေတိ. တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတာနဉှိ သာဋကသ္မိံ နဝ ဒေါသာ ပကာသိတာ. ကတမေ နဝ? သာဋကဿ မဟဂ္ဃဘာဝေါ, ပရပဋိဗဒ္ဓဘာဝေါ, ပရိဘောဂေန လဟုကံ ကိလိဿနဘာဝေါ, ကိလိဋ္ဌော စ ဓောဝိတဗ္ဗော ပုန ရဇိတဗ္ဗော စ ဟောတိ ပရိဘောဂေန ဇီရဏဘာဝေါ, ဇိဏ္ဏဿ ပုန တုန္နကရဏံ ဝါ အဂ္ဂဠဒါနံ ဝါ ကာတဗ္ဗံ ဟောတိ ပုန ပရိယေသနာယ ဒုရဘိသမ္ဘဝဘာဝေါ, တာပသပဗ္ဗဇ္ဇာယ အနနုစ္ဆဝိကဘာဝေါ, ပစ္စတ္ထိကာနံ သာဓာရဏဘာဝေါ, ယထာ နံ န ပစ္စတ္ထိကာ ဂဏှန္တိ, ဧဝံ ဂေါပေတဗ္ဗော ဟောတိ ပရိဒဟတော ဝိဘူသနဋ္ဌာနဘာဝေါ, ဂဟေတွာ စရန္တဿ မဟိစ္ဆဘာဝေါတိ ဧတေဟိ နဝဟိ ဒေါသေဟိ (အပ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါန, သုမေဓကထာ) ဥပဂတံ သာဋကံ ပဟာယ ဝါကစီရံ နိဝါသေသိန္တိ ဒီပေတိ. ဝါကစီရန္တိ မုဉ္ဇတိဏံ ဟီရာဟီရံ ကတွာ ဂန္ထေတွာ ကတံ ဝါကမယစီရံ နိဝါသနပါရုပနတ္ထာယ အာဒိယိန္တိ အတ္ထော. ဒွါဒသဂုဏမုပါဂတန္တိ ဒွါဒသဟိ အာနိသံသေဟိ ဥပေတံ. ဧတ္ထ ဂုဏ-သဒ္ဒေါ အာနိသံသဋ္ဌော ‘‘သတဂုဏာ ဒက္ခိဏာ ပါဋိကင်္ခိတဗ္ဗာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၃၇၉) ဝိယ. မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော. ဝါကစီရသ္မိံ ဒွါဒသာနိသံသာ အပ္ပဂ္ဃတာ, အပရာယတ္တတာ, သဟတ္ထာ ကာတုံ သက္ကုဏေယျတာ, ပရိဘောဂေန ဇိဏ္ဏေပိ သိဗ္ဗိတဗ္ဗာဘာဝေါ, စောရဘယာဘာဝေါ ပရိယေသန္တဿ သုခေန ကရဏဘာဝေါ, တာပသပဗ္ဗဇ္ဇာယ သာရုပ္ပဘာဝေါ, သေဝမာနဿ ဝိဘူသနဋ္ဌာနာဘာဝေါ, စီဝရပ္ပစ္စယေ အပ္ပိစ္ဆဘာဝေါ[Pg.99], ပရိဘောဂသုခဘာဝေါ, ဝါကုပ္ပတ္တိယာ သုလဘဘာဝေါ, ဝါကစီရေ နဋ္ဌေပိ အနပေက္ခဘာဝေါတိ ဣမေဟိ ဒွါဒသဟိ ဂုဏေဟိ သမ္ပန္နံ (အပ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါန, သုမေဓကထာ; ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ).

“衣物”(sāṭaka)是指布料。“在那里”(tattha)是指在那座隐修处。“具足九种过患”(navadosamupāgataṃ)是说：舍利弗，我住在那里时，舍弃了我自己所穿的昂贵衣物。此句开示，舍弃衣物，是因见到了其中的九种过患而舍弃。对于苦行出家者，衣物有九种过患已被阐明。是哪九种呢？衣物昂贵；依赖他人；使用时容易脏污，脏了就必须清洗与再次染色；使用时容易磨损，旧了就必须缝补或打补丁；难以再次寻求获得；不适合苦行出家；与敌人所共有，因此必须守护以免被敌人拿走；穿戴时成为装饰品；携带时增长大欲。此句开示：“舍弃了具足这九种过患的衣物，我穿上了树皮衣。”“树皮衣”(vākacīra)的意思是，采用以文伽草(muñjatiṇa)的纤维编织而成的树皮衣，作为下裙与外衣。“具足十二功德”(dvādasaguṇamupāgataṃ)是指具备十二种利益。在此，“功德”(guṇa)一词是利益的意思，就像在“应期望百倍的供养”等句中一样。其中的“m”是用于音节连接。树皮衣有十二种利益：价格低廉；不依赖他人；能亲手制作；使用旧了也无需缝补；无盗贼之虞；寻求时容易制作；适合苦行出家；使用者不会将之作为装饰；对衣物资具少欲；使用时舒适；树皮来源易得；树皮衣丢失也无牵挂。它具足这十二种功德。

အထ သုမေဓပဏ္ဍိတော တတ္ထ ပဏ္ဏသာလာယံ ဝိဟရန္တော ပစ္စူသသမယေ ပစ္စုဋ္ဌာယ အတ္တနော နိက္ခမနကာရဏံ ပစ္စဝေက္ခမာနော ဧဝံ ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ပန နဝကနကကဋကနူပုရာဒိသံဃဋ္ဋနသဒ္ဒသမ္မိဿိတ-မဓုရဟသိတကထိတဂေဟဇနရမဏီယံ ဥဠာရဝိဘဝသောဘိတံ သုရဝရဘဝနာကာရမဂါရံ ခေဠပိဏ္ဍံ ဝိယ ပဟာယ ဝိဝေကာရာမတာယ သဗ္ဗဇနပါပပဝါဟနံ တပေါဝနံ ပဝိဋ္ဌောသ္မိ, ဣဓ ပန မေ ပဏ္ဏသာလာယ ဝါသော ဒုတိယော ဃရာဝါသော ဝိယ ဟောတိ, ဟန္ဒာဟံ ရုက္ခမူလေ ဝသေယျ’’န္တိ. တေန ဝုတ္တံ –

于是，善慧智者（Sumedhapaṇḍita）住于彼草庵中，于黎明时分起身，省察自己出家之因缘，他如是思惟：“我舍弃了那为家人所喜爱、交织着新制金手镯与脚镯等碰撞声及甜蜜言笑声、由宏伟财富所庄严、形如天神殿堂般的家宅，犹如唾弃一团唾沫，为乐于独处而进入了能涤荡一切众生罪恶的苦行林。然如今我住于此草庵，却如第二个居家生活。我当住于树下！”是故说：

၃၁.

31.

‘‘အဋ္ဌဒေါသသမာကိဏ္ဏံ, ပဇဟိံ ပဏ္ဏသာလက’’န္တိ.

“我舍弃了那遍满八种过患的草庵。”

တတ္ထ အဋ္ဌဒေါသသမာကိဏ္ဏန္တိ အဋ္ဌဟိ ဒေါသေဟိ သမာကိဏ္ဏံ သံယုတ္တံ. ကတမေဟိ အဋ္ဌဟိ? မဟာသမ္ဘာရေဟိ နိပ္ဖာဒနီယတာ, တိဏပဏ္ဏမတ္တိကာဒီဟိ နိစ္စံ ပဋိဇဂ္ဂနီယတာ, သေနာသနံ နာမ မဟလ္လကဿ ပါပုဏာတီတိ အဝေလာယ ဝုဋ္ဌာပိယမာနဿ စိတ္တေကဂ္ဂတာ န ဟောတီတိ ဝုဋ္ဌာပနီယဘာဝေါ, သီတုဏှဿ ပဋိဃာတေန ကာယဿ သုခုမာလကရဏဘာဝေါ, ဃရံ ပဝိဋ္ဌေန ယံ ကိဉ္စိ ပါပံ သက္ကာ ကာတုန္တိ ဂရဟပဋိစ္ဆာဒနကရဏဘာဝေါ, ‘‘မယှမိဒ’’န္တိ သပရိဂ္ဂဟဘာဝေါ, ဂေဟဿ အတ္ထိဘာဝေါ သဒုတိယကဝါသော, ဦကာမင်္ဂုလဃရဂေါဠိကာဒီနံ သာဓာရဏတာယ ဗဟုသာဓာရဏဘာဝေါတိ ဣတိ ဣမေ အဋ္ဌ အာဒီနဝေ (အပ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါန, သုမေဓကထာ) ဒိသွာ မဟာသတ္တော ပဏ္ဏသာလံ ပဇဟိံ.

在此，“遍满八种过患”（aṭṭhadosasamākiṇṇaṃ）是指充满、相应于八种过患。是哪八种呢？一、需以大量资具方能建成；二、需以草、叶、泥土等时常修缮；三、有被唤起的过患，因（访客想）‘此乃长老之住处’，于不合宜之时被唤起，心则不得专注；四、因抵御寒热而令身体娇嫩；五、能遮蔽应受呵责的行为，因入于房舍，任何恶行皆可能造作；六、产生‘此乃我所’之念，而成所有物；七、拥有房舍即是与伴侣共住；八、与虱、虫、壁虎等众生所共用。大士见到此八种过患后，舍弃了草庵。

ဂုဏေ ဒသဟုပါဂတန္တိ ဆန္နံ ပဋိက္ခိပိတွာ ဒသဟိ ဂုဏေဟိ ဥပေတံ, ရုက္ခမူလံ ဥပဂတောသ္မီတိ အတ္ထော. ကတမေဟိ ဒသဟိ? အပ္ပသမာရမ္ဘတာ, ဥပဂမနမတ္တမေဝေတ္ထ ဟောတီတိ သုလဘာနဝဇ္ဇတာ, အဘိဏှံ တရုပဏ္ဏဝိကာရဒဿနေန အနိစ္စသညာသမုဋ္ဌာပနတာ, သေနာသနမစ္ဆေရာဘာဝေါ, တတ္ထ ဟိ ပါပံ ကရောန္တော လဇ္ဇတီတိ ပါပကရဏာရဟာဘာဝေါ, ပရိဂ္ဂဟကရဏာဘာဝေါ, ဒေဝတာဟိ သဟ ဝါသော, ဆန္နပဋိက္ခေပေါ, ပရိဘောဂသုခတာ, ရုက္ခမူလသေနာသနဿ ဂတဂတဋ္ဌာနေ သုလဘတာယ အနပေက္ခဘာဝေါတိ ဣတိ ဣမေ ဒသ ဂုဏေ (အပ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါန, သုမေဓကထာ) ဒိသွာ ရုက္ခမူလံ ဥပဂတောသ္မီတိ ဝဒတိ. အာဟ စ –

所谓“具足十种功德”，其义为：舍弃有盖之处，我已前往具足十种功德的树下。是哪十种功德？少营造；易得且无过；由常见树叶变易而能令无常想生起；于住处无悭吝；于作恶时无隐秘处；不作我所执；与天神同住；舍弃遮盖；受用安乐；因树下住处随处易得而无所顾恋。见到这十种功德后，他说：“我已前往树下。”他又说：

‘‘ဝဏ္ဏိတော [Pg.100] ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌေန, နိဿယောတိ စ ဘာသိတော;

နိဝါသော ပဝိဝိတ္တဿ, ရုက္ခမူလသမော ကုတော.

“佛陀胜者所赞叹，亦说为是依止处；独住者之寂静居，何处能与树下比？”

‘‘အာဝါသမစ္ဆေရဟရေ, ဒေဝတာပရိပါလိတေ;

ပဝိဝိတ္တေ ဝသန္တော ဟိ, ရုက္ခမူလမှိ သုဗ္ဗတော.

“能除住处悭，天神所守护，于此寂静树下住，乃善持律者。”

‘‘အဘိရတ္တာနိ နီလာနိ, ပဏ္ဍူနိ ပတိတာနိ စ;

ပဿန္တော တရုပဏ္ဏာနိ, နိစ္စသညံ ပနူဒတိ.

“见诸树叶或红或青，或黄以及已凋落，行者能除其常想。”

‘‘တသ္မာ ဟိ ဗုဒ္ဓဒါယဇ္ဇံ, ဘာဝနာဘိရတာလယံ;

ဝိဝိတ္တံ နာတိမညေယျ, ရုက္ခမူလံ ဝိစက္ခဏော’’တိ. (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၃၂);

“是故，智者不应轻蔑树下，此乃佛陀之遗产、乐于修行之住处、闲静之地。”

အထ သုမေဓပဏ္ဍိတော ပဏ္ဏသာလာယ ဒိဋ္ဌဒေါသော ဟုတွာ ရုက္ခမူလသေနာသနေ လဒ္ဓါနိသံသော ဝိဟရန္တော ဥတ္တရိပိ စိန္တေသိ – ‘‘အာဟာရတ္ထာယ မေ ဂါမဂမနံ အာဟာရပရိယေသနဒုက္ခံ, နာဟံ ကေနစိ ပါရိဇုညေန နိက္ခမိတွာ အာဟာရတ္ထာယ ပဗ္ဗဇိတော, အာဟာရပရိယေသနမူလဿ စ ဒုက္ခဿ ပမာဏံ နတ္ထိ, ယံနူနာဟံ ပဝတ္တဖလေန ယာပေယျ’’န္တိ. ဣမံ ပန အတ္ထဝိသေသံ ဒီပေန္တော –

于是，苏弥陀(Sumedha)智者见到茅屋的过失，在树下住处获得利益而住，他进一步思惟：“我为了食物而进村，以及寻找食物是苦。我并非因穷困潦倒才为食物而出家，而以寻找食物为根源的痛苦是无量的。我何不以自落果维生呢？”为阐明此特殊义理——

၃၂-၃၃. ‘‘ဝါပိတံ ရောပိတံ ဓညံ, ပဇဟိံ နိရဝသေသတော.

32-33. “我已完全舍弃播种与栽植的谷物，

အနေကဂုဏသမ္ပန္နံ, ပဝတ္တဖလမာဒိယိ’’န္တိ. – အာဒိမာဟ;

并取用具足众多功德的自落果。”——他如此说偈的开端；

တတ္ထ ဝါပိတန္တိ ဝပိတွာ နိပ္ဖန္နံ. ရောပိတန္တိ ရောပိတွာ နိပ္ဖန္နံ, ဝပနရောပနဝသေန ဒုဝိဓာဝ သဿနိပ္ဖတ္တိ, တံ ဒုဝိဓမ္ပိ အတ္တနော အပ္ပိစ္ဆတာယ ပဟာယ ပဝတ္တဖလေန ယာပေသိံ. ပဝတ္တဖလန္တိ သယမေဝ ပတိတဖလံ. အာဒိယိန္တိ ပရိဘုဉ္ဇိံ.

于此，所谓“已播种”，即播种后所成。所谓“已栽植”，即栽植后所成。依播种与栽植之方式，谷物之生成有二。然我因少欲故，舍弃此二者，而以自然生成之果维生。所谓“自然生成之果”，即自行掉落之果。所谓“我已取用”，即我已食用。

‘‘ပဝတ္တဖလသန္တုဋ္ဌော, အပရာယတ္တဇီဝိကော;

ပဟီနာဟာရလောလုပ္ပော, ဟောတိ စာတုဒ္ဒိသော မုနိ.

“满足于自然落果，生活不依赖他人；断除对食物的贪婪，牟尼四方行无碍。

‘‘ဇဟာတိ ရသတဏှဉ္စ, အာဇီဝေါ တဿ သုဇ္ဈတိ;

တသ္မာ ဟိ နာတိမညေယျ, ပဝတ္တဖလဘောဇန’’န္တိ. (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၆ ထောကံ ဝိသဒိသံ) –

“他舍弃对味的渴爱，其生计得以清净；是故不应轻视，食用自然落果。”

ဧဝံ ပဝတ္တမာနော သုမေဓပဏ္ဍိတော နစိရဿေဝ အန္တောသတ္တာဟေ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ပဉ္စ အဘိညာယော စ ပါပုဏိ. ဣမမတ္ထံ ပကာသေန္တေန ‘‘တတ္ထပ္ပဓာနံ [Pg.101] ပဒဟိ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တသ္မိံ အဿမေ. ပဓာနန္တိ ဝီရိယံ, ဝီရိယဉှိ ပဒဟိတဗ္ဗတော ပဓာနဘာဝကရဏတော ဝါ ‘‘ပဓာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ပဒဟိန္တိ ဝီရိယမာရဘိံ. နိဿဇ္ဇဋ္ဌာနစင်္ကမေတိ နိသဇ္ဇာယ စ ဌာနေန စ စင်္ကမေန စ.

如此行道的苏弥陀智者不久即于七日之内证得八等至与五神通。为开示此义，世尊说：“于彼处我策励精勤”等。于此，所谓“于彼处”，即于彼净修林(assama)中。所谓“精勤”，即是精进；因为精进应被策励，或能成就精勤之状态，故称为“精勤”。所谓“我策励”，即我发起精进。所谓“以坐、立、经行”，即指以坐、以立及以经行。

သုမေဓပဏ္ဍိတော ပန သေယျံ ပဋိက္ခိပိတွာ နိသဇ္ဇဋ္ဌာနစင်္ကမေဟေဝ ရတ္တိန္ဒိဝံ ဝီတိနာမေတွာ သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေယေဝ အဘိညာဗလံ ပါပုဏိ. ဧဝံ ပန အဘိညာဗလံ ပတွာ သုမေဓတာပသေ သမာပတ္တိသုခေန ဝီတိနာမေန္တေ တဒါ သဗ္ဗဇနသင်္ဂဟကရော မာရဗလဘယံကရော ဉာဏဒီပင်္ကရော ဒီပင်္ကရော နာမ သတ္ထာ လောကေ ဥဒပါဒိ.

苏弥陀智者拒绝躺卧，仅以坐、立、经行度过昼夜，七日之内便证得神通力。如是证得神通力后，当苏弥陀隐士安住于等至之乐时，彼时，能摄受一切众生、令魔军怖畏、作为智慧明灯的燃灯(Dīpaṅkara)导师，出现于世间。

သင်္ခေပေနေဝ တဿာယမာနုပုဗ္ဗိကထာ – အယံ ကိရ ဒီပင်္ကရော နာမ မဟာသတ္တော သမတ္တိံသ ပါရမိယော ပူရေတွာ ဝေဿန္တရတ္တဘာဝသဒိသေ အတ္တဘာဝေ ဌိတော ပထဝိကမ္ပနာဒီနိ မဟာဒါနာနိ ဒတွာ အာယုပရိယောသာနေ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာဟိ သန္နိပတိတွာ –

此乃其事迹次第之简述——据说，这位名为燃灯(Dīpaṅkara)的大士，圆满了三十波罗蜜，住于类似韦桑达拉(Vessantara)之身，行震动大地等大布施，寿命终尽后，生于兜率天(Tusitapura)，于彼处住满天寿。其时，一万个世界的诸天集会——

‘‘ကာလော ခေါ တေ မဟာဝီရ, ဥပ္ပဇ္ဇ မာတုကုစ္ဆိယံ;

သဒေဝကံ တာရယန္တော, ဗုဇ္ဈဿု အမတံ ပဒ’’န္တိ. (ဗု. ဝံ. ၁.၆၇) –

“大雄，时机已至，请投生母胎；度脱天人界，觉悟不死境。”

ဝုတ္တေ တတော သော ဒေဝတာနံ ဝစနံ သုတွာ စ ပဉ္စ မဟာဝိလောကနာနိ ဝိလောကေတွာ တတော စုတော ရမ္မဝတီနဂရေ အတ္တနော ယသဝိဘူတိယာ ဝိဇိတဝါသုဒေဝဿ နရဒေဝဿ သုဒေဝဿ နာမ ရညော ကုလေ သုမေဓာယ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ အာသာဠှိပုဏ္ဏမိယာ ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ္တေန ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ မဟတာ ပရိဝါရေန ပရိဟရိယမာနော မဟာဒေဝိယာ ကုစ္ဆိမှိ မဏိကူဋဂတော ဝိယ ကေနစိ အသုစိနာ အမက္ခိတော ဒသ မာသေ ဝသိတွာ သလိလဓရဝိဝရဂတော သရဒကာလစန္ဒော ဝိယ တဿာ ဥဒရတော နိက္ခမိ.

听闻诸天之言后，他作了五种大观察，随即逝没。在悦意城(Rammavatī)，他投生于一位名叫苏提婆(Sudeva)的国王家中，此王是征服了瓦素迭瓦(Vāsudeva)的人王，拥有声誉和财富，其母为须弥陀(Sumedhā)王后。在阿沙荼(Āsāḷhi)月满月日，北阿沙荼星宿之下，他在须弥陀王后的胎中受生。他由众多侍从守护，在王后胎中住了十个月，犹如处于珠宝阁中，未被任何不净之物所染，然后犹如秋月穿过云隙一般，从其母腹中出生。

ဒွတ္တိံသ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ

三十二种前兆

တဿ ပန ဒီပင်္ကရကုမာရဿ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေပိ ဝိဇာတက္ခဏေပိ ဒွတ္တိံသ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ပါဋိဟာရိယာနိ ပါတုရဟေသုံ. သဗ္ဗသဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တေသု မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမန္တေသု နိက္ခမန္တေသု သမ္ဗုဇ္ဈန္တေသု ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တန္တေသူတိ ဣမေသု [Pg.102] စတူသု ဌာနေသု ဒွတ္တိံသ ပါဋိဟာရိယာနိ ပဝတ္တန္တေဝ. တသ္မာ မယာ ပါကဋတ္တာ ဒီပင်္ကရကုမာရဿ ဇာတိယံ ဒဿိတာနိ –

当燃灯(Dīpaṅkara)童子结生与出生时，三十二种前兆与奇迹便已显现。在一切菩萨入母胎、出母胎、觉悟、转法轮这四个时刻，这三十二种奇迹必然会发生。因此，由于这些是显而易见的，我已在燃灯童子的诞生故事中将它们展示出来。

‘‘ဒီပင်္ကရေ စာရုကရေ ကုမာရေ, သိဝံကရေ သန္တိကရေဝ ဇာတေ;

ပကမ္ပိ သင်္ကမ္ပိ တဒါ သမန္တာ, သဟဿသင်္ချာ ဒသလောကဓာတု.

燃灯童子优雅生，带来吉祥与安宁；十千世界皆震动，周遭大地皆摇晃。

‘‘စက္ကဝါဠသဟဿေသု, ဒသသဟဿေဝ ဒေဝတာ;

ဧကသ္မိံ စက္ကဝါဠသ္မိံ, တဒါ သန္နိပတိံသု တာ.

十千世界中，所有诸天神，彼时于一界，皆来此集会。

‘‘ဗောဓိသတ္တံ မဟာသတ္တံ, ဇာတမတ္တန္တု ဒေဝတာ;

ပဌမံ ပဋိဂ္ဂဏှိံသု, ပစ္ဆာ တံ မနုဇာ ပန.

菩萨大士初降诞，天神首先来迎接；随后方是世间人。

‘‘အဝါဒိတာ ကေနစိ စမ္မနဒ္ဓါ, သုပေါက္ခရာ ဒုန္ဒုဘိယော စ ဝီဏာ;

အဃဋ္ဋိတာနာဘရဏာနိ တသ္မိံ, ခဏေ သမန္တာ မဓုရံ ရဝိံသု.

无人击奏皮鼓响，美妙鼓乐与琵琶；未触璎珞自鸣奏，一时妙音遍四方。

‘‘ဆိဇ္ဇိံသု သဗ္ဗတ္ထ စ ဗန္ဓနာနိ, သယံ ဝိဂစ္ဆိံသု စ သဗ္ဗရောဂါ;

ရူပါနိ ပဿိံသု စ ဇာတိအန္ဓာ, သဒ္ဒံ သမန္တာ ဗဓိရာ သုဏိံသု.

枷锁尽除遍十方，病苦自灭无余殃；天生盲者复明视，耳聋之人闻声响。

‘‘အနုဿတိံ ဇာတိဇဠာ မနုဿာ, လဘိံသု ယာနံ ပဒသာဝ ပင်္ဂုလာ;

ဝိဒေသယာတာ သယမေဝ နာဝါ, သပဋ္ဋနံ သီဃမုပါဂမိံသု.

生来愚钝者得忆念，跛足之人能以足行；远航之舟船自归来，迅速抵达优良港口。

‘‘အာကာသဋ္ဌံ ဘူမိဂတဉ္စ သဗ္ဗံ, သယံ သမန္တာ ရတနံ ဝိရောစိ;

နိဗ္ဗာယိ ဃောရေ နိရယေ ဟုတာသော, နဒီသု တောယမ္ပိ စ နပ္ပဝတ္တိ.

空中地上一切宝，皆自闪耀放光芒；地狱烈火皆熄灭，江河之水亦止流。

‘‘လောကန္တရေ [Pg.103] ဒုက္ခနိရန္တရေပိ, ပဘာ ဥဠာရာ ဝိပုလာ အဟောသိ;

တထာ တဒါ သန္တတရင်္ဂမာလော, မဟာသမုဒ္ဒေါ မဓုရောဒကောယံ.

世界间隙无间苦，广大光明亦生起；彼时大洋息波澜，海水皆化为甘甜。

‘‘န ဝါယိ ဝါတော ဖရုသော ခရော ဝါ, သမ္ဖုလ္လပုပ္ဖာ တရဝေါ အဟေသုံ;

ဝိရောစိ စန္ဒော အဓိကံ သတာရော, န စာပိ ဥဏှော သူရိယော အဟောသိ.

狂风不再肆虐吹，树木繁花皆盛开；皓月偕星更明亮，骄阳亦无酷热来。

‘‘ခဂါ နဘမှာပိ စ ရုက္ခတော စ, ဟဋ္ဌာဝ ဟေဋ္ဌာ ပထဝိံ ဘဇိံသု;

မဟာစတုဒ္ဒီပဂတော စ မေဃော, ပဝဿိ တောယံ မဓုရံ သမန္တာ.

飞鸟自天复从树，欣喜雀跃向地赴；滂沱大云四域聚，普降甘霖甜若酥。

‘‘ဌတွာဝ ဒိဗ္ဗေ ဘဝနေ သကသ္မိံ, ပသန္နစိတ္တာ ပန ဒေဝတာယော;

နစ္စိံသု ဂါယိံသု စ ဝါဒယိံသု, သေဠိံသု တာ ကေဠိမကံသု စေဝ.

立于自身天宫殿，诸天女心怀欣悦；起舞歌唱乐音扬，嬉戏欢娱情飞扬。

‘‘သယံ ကိရ ဒွါရမဟာကဝါဋာ, ခဏေဝ တသ္မိံ ဝိဝဋာ အဟေသုံ;

မဟာဇနေ နေဝ ခုဒါ ပိပါသာ, ပီဠေသိ လောကံ ကိရ ကဉ္စိ ကဉ္စိ.

巨大门扇自开启，刹那之间尽敞开；世间众人无饥渴，无人为此所恼害。

‘‘ယေ နိစ္စဝေရာ ပန ပါဏိသံဃာ, တေ မေတ္တစိတ္တံ ပရမံ လဘိံသု;

ကာကာ ဥလူကေဟိ စရိံသု သဒ္ဓိံ, ကောဏာ ဝရာဟေဟိ အကံသု ကေဠိံ.

宿有怨结诸有情，获得至上慈爱心；乌鸦与枭共游止，犬与野猪同嬉戏。

‘‘ဃောရာပိ သပ္ပာနမုခါပိ သပ္ပာ, ကီဠိံသု ကာမံ နကုလေဟိ သဒ္ဓိံ;

ဂဏှိံသု မဇ္ဇာရသိရေသု ယူကာ, ဝိဿတ္ထစိတ္တာ ဃရမူသိကာပိ.

凶猛毒蛇亦欣然，与那拘罗（nakula）共嬉戏；虱子安住于猫首，家鼠心安无畏惧。

‘‘ဗုဒ္ဓန္တရေနာပိ [Pg.104] အလဒ္ဓတောယေ, ပိသာစလောကေ ဝိဂတာ ပိပါသာ;

ခုဇ္ဇာ အဟေသုံ သမစာရုကာယာ, မူဂါ စ ဝါစံ မဓုရံ လပိံသု.

佛陀间隔无水处，饿鬼焦渴顿消亡；驼背者身姿端正，瘖者亦说甜蜜语。

‘‘ပသန္နစိတ္တာ ပန ပါဏိသံဃာ, တဒညမညံ ပိယမာလပိံသု;

အဿာ စ ဟေသိံသု ပဟဋ္ဌစိတ္တာ, ဂဇ္ဇိံသု မတ္တာ ဝရဝါရဏာပိ.

心怀欣悦诸有情，彼此言谈甚亲爱；骏马欢欣长嘶鸣，醉象长鸣声震天。

‘‘သုရဘိစန္ဒနစုဏ္ဏသမာကုလာ, ကုသုမကုင်္ကုမဓူပသုဂန္ဓိနီ;

ဝိဝိဓစာရုမဟဒ္ဓဇမာလိနီ, ဒသသဟဿိ အဟောသိ သမန္တတော’’တိ.

旃檀香末遍弥漫，花香番红熏香芳；幡幢花鬘妙严饰，周匝一万世界同。

တတြ ဟိဿ ဒသသဟဿိလောကဓာတုကမ္ပော သဗ္ဗညုတညာဏပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ဒေဝတာနံ ဧကစက္ကဝါဠေ သန္နိပါတော ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနကာလေ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ သန္နိပတိတွာ ဓမ္မပဋိဂ္ဂဟဏဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ပဌမံ ဒေဝတာနံ ပဋိဂ္ဂဟဏံ စတုန္နံ ရူပါဝစရဇ္ဈာနာနံ ပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ပစ္ဆာ မနုဿာနံ ပဋိဂ္ဂဟဏံ စတုန္နံ အရူပါဝစရဇ္ဈာနာနံ ပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, စမ္မနဒ္ဓဒုန္ဒုဘီနံ သယမေဝ ဝဇ္ဇနံ မဟန္တိယာ ဓမ္မဘေရိယာ အနုသာဝနဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ဝီဏာဘရဏာနံ သယမေဝ ဝဇ္ဇနံ အနုပုဗ္ဗဝိဟာရပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ဗန္ဓနာနံ သယမေဝ ဆေဒေါ အသ္မိမာနသမုစ္ဆေဒဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, မဟာဇနဿ သဗ္ဗရောဂဝိဂမော စတုသစ္စဖလပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ဇစ္စန္ဓာနံ ရူပဒဿနံ ဒိဗ္ဗစက္ခုပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ဗဓိရာနံ သဒ္ဒဿဝနံ ဒိဗ္ဗသောတဓာတုပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ.

于此，一万世界界的震动，是证得一切知智（sabbaññutaññāṇa）的前兆；诸天在一个轮围世界（cakkavāḷa）集会，是于转法轮时一次集会领受法的前兆；首先诸天领受，是证得四色界禅的前兆；其后人类领受，是证得四无色界禅的前兆；皮鼓自行鸣响，是宣告大法鼓的前兆；琴自行鸣响，是证得次第安住（anupubbavihāra）的前兆；束缚自行断裂，是根除我慢（asmimāna）的前兆；大众的一切疾病消失，是证得四谛力（catusaccabala）的前兆；天生盲者看见色，是证得天眼的前兆；天生聋者听见声，是证得天耳界的前兆。

ဇာတိဇဠာနံ အနုဿတုပ္ပာဒေါ စတုသတိပဋ္ဌာနပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ပင်္ဂုလာနံ ပဒသာ ဂမနံ စတုရိဒ္ဓိပါဒပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, ဝိဒေသဂတာနံ နာဝါနံ သပဋ္ဋနာဂမနံ စတုပဋိသမ္ဘိဒါဓိဂမဿ, ရတနာနံ သယမေဝ ဝိရောစနံ ဓမ္မောဘာသပဋိလာဘဿ, နိရယေ အဂ္ဂိနိဗ္ဗာယနံ ဧကာဒသဂ္ဂိနိဗ္ဗာယနဿ, နဒီသု တောယဿ နပ္ပဝတ္တနံ စတုဝေသာရဇ္ဇပဋိလာဘဿ, လောကန္တရေ အာလောကော အဝိဇ္ဇန္ဓကာရံ ဝိဓမေတွာ ဉာဏလောကဒဿနဿ, မဟာသမုဒ္ဒဿ [Pg.105] မဓုရောဒကတာ နိဗ္ဗာနရသေန ဧကရသဘာဝဿ, ဝါတဿ အဝါယနံ ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဂတဘေဒနဿ, တရူနံ ပုပ္ဖိတဘာဝေါ ဝိမုတ္တိပုပ္ဖေဟိ ပုပ္ဖိတဘာဝဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ.

天生愚钝者生起忆念，是证得四念处的前兆；跛者能以足行走，是证得四神足的前兆；去往异国的船只回到自己的港口，是证得四无碍解的前兆；珍宝自行发光，是证得法光的前兆；地狱之火熄灭，是十一火熄灭的前兆；河水停止流动，是证得四无畏的前兆；世间隙（lokantara）中的光明驱散无明黑暗，是见到智慧之光的前兆；大海水变甜，是与涅槃之味成为一味的前兆；风停止吹动，是破除六十二见的前兆；树木开花，是绽放解脱之花的前兆。

စန္ဒဿ အတိဝိရောစနံ ဗဟုဇနကန္တတာယ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, သူရိယဿ နာတိဥဏှဝိမလဘာဝေါ ကာယိကစေတသိကသုခုပ္ပတ္တိယာ, ခဂါနံ နဂါဒီဟိ ပထဝိဂမနံ ဩဝါဒံ သုတွာ မဟာဇနဿ ပါဏေဟိ သရဏဂမနဿ, မဟတော စတုဒ္ဒီပဂတမေဃဿ ပဝဿနံ မဟတော ဓမ္မဝဿဿ, ဒေဝတာနံ သကသကဘဝနေသွေဝ ဌတွာ နစ္စာဒီဟိ ကီဠနံ ဗုဒ္ဓဘာဝံ ပတွာ ဥဒါနုဒါနဿ, ဒွါရကဝါဋာနံ သယမေဝ ဝိဝရဏံ အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂဒွါရဝိဝရဏဿ, ခုဒါပီဠနဿ အဘာဝေါ ဝိမုတ္တိသုခေန သုခိတဘာဝဿ, ဝေရီနံ မေတ္တစိတ္တပဋိလာဘော စတုဗြဟ္မဝိဟာရပဋိလာဘဿ, ဒသသဟဿိလောကဓာတုယာ ဧကဓဇမာလိတာ အရိယဓဇမာလိတာယ ပုဗ္ဗနိမိတ္တံ, သေသဝိသေသာ ပန သေသဗုဒ္ဓဂုဏပဋိလာဘဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

月亮异常明亮，是为大众所喜爱的前兆；太阳不甚炽热且清澈，是身心之乐生起的前兆；鸟类从山等处来到地面，是大众听闻教诫后舍命归依的前兆；遍及四大洲的大云降雨，是降下大法雨的前兆；诸天在各自的住所舞蹈嬉戏，是证得佛果后发出感兴语(udāna)的前兆；门扇自行开启，是八圣道之门开启的前兆；没有饥饿的逼迫，是因解脱之乐而安乐的前兆；怨敌生起慈心，是证得四梵住的前兆；一万世界界为一旗所庄严，是为圣者之旗所庄严的前兆；其余的特别之处，当知是证得其余佛陀功德的前兆。

အထ ဒီပင်္ကရကုမာရော မဟတိယာ သမ္ပတ္တိယာ ပရိစာရိယမာနော အနုက္ကမေန ဘဒ္ဒံ ယောဗ္ဗနံ ပတွာ တိဏ္ဏံ ဥတူနံ အနုစ္ဆဝိကေသု တီသု ပါသာဒေသု ဒေဝလောကသိရိံ ဝိယ ရဇ္ဇသိရိမနုဘဝန္တော ဥယျာနကီဠာယ ဂမနသမယေ အနုက္ကမေန ဇိဏ္ဏဗျာဓိမတသင်္ခါတေ တယော ဒေဝဒူတေ ဒိသွာ သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ နိဝတ္တိတွာ သုဒဿနနဂရသဒိသဝိဘဝသောဘံ ရမ္မဝတီ နာမ နဂရံ ပါဝိသိ. နဂရံ ပဝိသိတွာ ပုန စတုတ္ထဝါရေ ဟတ္ထာစရိယံ ပက္ကောသာပေတွာ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဟံ, တာတ, ဥယျာနဒဿနတ္ထာယ နိက္ခမိဿာမိ ဟတ္ထိယာနာနိ ကပ္ပာပေဟီ’’တိ. သော ‘‘သာဓု, ဒေဝါ’’တိ ပဋိသုဏိတွာ စတုရာသီတိဟတ္ထိသဟဿာနိ ကပ္ပာပေသိ. အထ ဝိဿကမ္မော နာမ ဒေဝပုတ္တော ဗောဓိသတ္တံ နာနာဝိရာဂဝသနနိဝါသနံ အာမုက္ကမုတ္တာဟာရကေယူရံ ရုစိရနဝကနကကဋကမကုဋကုဏ္ဍလဓရံ ပရမသုရဘိကုသုမမာလသမလင်္ကတသိရောရုဟံ သမလင်္ကရိ ကိရ. အထ ဒီပင်္ကရကုမာရော ဒေဝကုမာရော ဝိယ စတုရာသီတိယာ ဟတ္ထိသဟဿေဟိ ပရိဝုတော ဟတ္ထိက္ခန္ဓဝရဂတော မဟတာ ဗလကာယေန ပရိဝုတော ရတိဇနနံ ဥယျာနံ ပဝိသိတွာ ဟတ္ထိက္ခန္ဓတော ဩရုယှ တံ ဥယျာနမနုသဉ္စရိတွာ ပရမရုစိရဒဿနေ သကဟဒယသီတလေ သိလာတလေ နိသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေသိ[Pg.106]. တင်္ခဏညေဝ သုဒ္ဓါဝါသခီဏာသဝေါ မဟာဗြဟ္မာ အဋ္ဌ သမဏပရိက္ခာရေ အာဒါယ မဟာပုရိသဿ စက္ခုပထေ ပါတုရဟောသိ.

尔时，燃灯童子（Dīpaṅkarakumāra）于极大的富贵中受人服侍，次第达到美好的青年时期。他在三座与季节相宜的宫殿中享受王室的富乐，犹如天界的光辉。当他在园林游玩时，依次见到名为老、病、死的三位天之使者，心生悚惧，便转身返回，进入一座名为悦意城（Rammavatī）的城市，其繁华美丽如同善见城（Sudassananagara）。进入城市后，他第四次召集驯象师，说道：“贤友，我将前往园林游览，请准备好象骑。”驯象师应道：“好的，大王。”便准备了八万四千头大象。据说，一位名为毗首羯磨（Vissakamma）的天子为菩萨装饰，为他穿上各种颜色的衣裳，佩戴珍珠项链与臂钏，戴上精美的崭新金质手镯、王冠与耳环，并以最芬芳的花鬘庄严其发。于是，燃灯童子如天界王子一般，由八万四千头大象围绕，乘坐在最上等的象背上，由庞大的军队簇拥，进入令人愉悦的园林。他从象背下来，漫步于园林中，在一块悦目且令心清凉的石板上坐下，生起了出家之心。就在那一刻，一位来自净居天（Suddhāvāsa）的漏尽大梵天手持八种沙门资具，出现在大士眼前。

မဟာပုရိသော တံ ဒိသွာ – ‘‘ကိမိဒ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ, ‘‘သမဏပရိက္ခာရော’’တိ သုတွာ အလင်္ကာရဘဏ္ဍံ ဩမုဉ္စိတွာ ပသာဓနဘဏ္ဍာဂါရိကဿ ဟတ္ထေ ဒတွာ မင်္ဂလခဂ္ဂမာဒါယ သဒ္ဓိံ မကုဋေန ကေသေ ဆိန္ဒိတွာ အန္တလိက္ခေ အာကာသေ ဥက္ခိပိ. အထ သက္ကော ဒေဝရာဇာ သုဝဏ္ဏစင်္ကောဋကေန တံ ကေသမကုဋံ အာဒါယ သိနေရုမုဒ္ဓနိ တိယောဇနပ္ပမာဏံ ဣန္ဒနီလမဏိမယံ မကုဋစေတိယံ နာမ အကာသိ. အထ မဟာပုရိသော ဒေဝဒတ္တိယံ အရဟတ္တဓဇံ ကာသာဝံ ပရိဒဟိတွာ သာဋကယုဂံ အာကာသေ ခိပိ. တံ ဗြဟ္မာ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဗြဟ္မလောကေ ဒွါဒသယောဇနိကံ သဗ္ဗရတနမယံ စေတိယမကာသိ. ဒီပင်္ကရကုမာရံ ပန ပဗ္ဗဇန္တံ ဧကာ ပုရိသကောဋိ အနုပဗ္ဗဇိ. တာယ ပန ပရိသာယ ပရိဝုတော ဗောဓိသတ္တော ဒသ မာသေ ပဓာနစရိယံ အစရိ. အထ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ အညတရံ နဂရံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ.

大士见到后问道：“这是什么？”听说是“沙门资具”后，便解下饰品，交给饰品库官，手持吉祥宝剑，连同王冠一起斩断头发，抛向空中。这时，帝释天(Sakko devarājā)用一个金匣接住那发冠，在须弥山(Sineru)顶建造了一座三由旬高的蓝宝石发冠塔。然后大士穿上梵天所赠、象征阿罗汉旗帜的袈裟，将一对俗衣抛向空中。大梵天接住后，在梵天界建造了一座十二由旬高的众宝塔。燃灯童子(Dīpaṅkarakumāra)出家时，有一俱胝(koṭi)人跟随他出家。菩萨被这些会众围绕，进行了十个月的精进行。然后在毘舍佉(Visākhā)月圆日，他进入某个城市乞食。

တသ္မိံ ကိရ နဂရေ တံဒိဝသံ ဒေဝတာနံ ဗလိကရဏတ္ထာယ နိရုဒကပါယာသံ ပစိံသု. တဿ ပန မဟာသတ္တဿ သပရိသဿ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌဿ မနုဿာ အဒံသု. တံ ကိရ သဗ္ဗေသံ ကောဋိသင်္ချာယာနံ ဘိက္ခူနံ ပရိယတ္တံ အဟောသိ. မဟာပုရိသဿ ပန ပတ္တေ ဒေဝတာ ဒိဗ္ဗောဇံ ပက္ခိပိံသု. တံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ တတ္ထေဝ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ သာယနှသမယေ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌာယ ဂဏံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ သုနန္ဒေန နာမာဇီဝကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ ပိပ္ဖလိဗောဓိရုက္ခမူလံ ဂန္တွာ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ နဝုတိဟတ္ထံ ဗောဓိက္ခန္ဓံ ပိဋ္ဌိတော ကတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ စတုရင်္ဂဝီရိယံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဗောဓိရုက္ခမူလေ နိသီဒိ.

据说在那座城市里，那天人们为了向天神献供，正在烹煮无水乳糜。当那位大士与他的会众进城乞食时，人们供养了他们。据说那食物足够一俱胝的比丘食用。诸天将天馔放入大士的钵中。大士用毕，就在那娑罗林中度过日住，傍晚时分从独住中起来，遣散会众，从一位名叫善喜(Sunanda)的裸行顺命外道(Ājīvaka)手中接过八束茅草，前往毕钵罗菩提树(Pipphalibodhirukkha)下。他铺好草座，背靠九十肘高的菩提树干，结跏趺坐，立下四支精进，安坐于菩提树下。

တတော မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ ရတ္တိယာ ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရိတွာ မဇ္ဈိမယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓေတွာ ပစ္ဆိမယာမေ အနုလောမပဋိလောမဝသေန ပစ္စယာကာရံ သမ္မသိတွာ အာနာပါနစတုတ္ထဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ တတော ဝုဋ္ဌာယ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု အဘိနိဝိသိတွာ ဥဒယဗ္ဗယဝသေန သမပညာသ လက္ခဏာနိ ဒိသွာ ယာဝ ဂေါတြဘုဉာဏံ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရုဏောဒယေ အရိယမဂ္ဂေန သကလဗုဒ္ဓဂုဏေ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဗုဒ္ဓသီဟနာဒံ နဒိတွာ သတ္တသတ္တာဟံ ဗောဓိသမီပေယေဝ ဝီတိနာမေတွာ ဗြဟ္မုနော ဓမ္မဒေသနံ ပဋိညာယ သုနန္ဒာရာမေ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတွာ ကောဋိသတာနံ ဒေဝမနုဿာနံ ဓမ္မာမတံ ပါယေတွာ စတုဒ္ဒီပိကမဟာမေဃော ဝိယ ဓမ္မဝဿံ [Pg.107] ဝဿေန္တော မဟာဇနဿ ဗန္ဓနမောက္ခံ ကရောန္တော ဇနပဒစာရိကံ ဝိစရိ.

其后，摧伏魔军，于初夜忆念宿住，于中夜清净天眼，于后夜以顺逆的方式审察缘起法，入于安般第四禅。从彼定起，审观五蕴，以生灭的方式见五十种行相，增长观（vipassanā）直至种姓智（gotrabhuñāṇa）。于黎明时，以圣道彻证一切佛德，作佛狮子吼。于菩提树下度过七个七日后，应允梵天之请，于善喜园（Sunandārāma）转法轮，令亿万天人饮不死法，如遍四大洲之大云，降注法雨，为大众解开系缚，游行于诸国。

တဒါ ကိရ သုမေဓပဏ္ဍိတော သမာပတ္တိသုခေန ဝီတိနာမေန္တော နေဝ ပထဝိကမ္ပနမဒ္ဒသ န တာနိ နိမိတ္တာနိ. တေန ဝုတ္တံ –

据说，那时善慧贤者（Sumedhapaṇḍita）正安住于等至之乐，既未见到大地震动，也未见到彼等瑞相。是故（经中）说：

၃၄.

34.

‘‘ဧဝံ မေ သိဒ္ဓိပ္ပတ္တဿ, ဝသီဘူတဿ သာသနေ;

ဒီပင်္ကရော နာမ ဇိနော, ဥပ္ပဇ္ဇိ လောကနာယကော.

“如是，我已证得成就，于教法中已得自在；名为燃灯（Dīpaṅkara）之胜者，世间导师已出现。”

၃၅.

35.

‘‘ဥပ္ပဇ္ဇန္တေ စ ဇာယန္တေ, ဗုဇ္ဈန္တေ ဓမ္မဒေသနေ;

စတုရော နိမိတ္တေ နာဒ္ဒသံ, ဈာနရတိသမပ္ပိတော’’တိ.

“于结生、诞生、觉悟、说法时；四种瑞相未曾见，因我沉浸禅悦中。”

တတ္ထ ဧဝန္တိ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ နိဒဿေတိ. မေတိ မမ. သိဒ္ဓိပ္ပတ္တဿာတိ ပဉ္စာဘိညာသိဒ္ဓိပ္ပတ္တဿ. ဝသီဘူတဿာတိ ဘူတဝသိဿ, စိဏ္ဏဝသီဘာဝမုပဂတဿာတိ အတ္ထော. သာသနေတိ ဝိဝေကမာနသာနံ သာသနေ, အနာဒရလက္ခဏေ သာမိဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဇိနောတိ ကိလေသာရိဇယနေန ဇိနော.

于此，“如是”（evaṃ）指示现在所应说。“我”（me）即“我的”（mama）。“已证得成就”（siddhippattassa）指已证得五神通（pañcābhiññā）者。“已得自在”（vasībhūtassa）指已得自在者，义即已达纯熟自在之境。“于教法中”（sāsane）指于心离欲之苦行者的教法中，当知此为表示轻忽的属格。“胜者”（jino）指以战胜烦恼之敌故名为胜者。

ဥပ္ပဇ္ဇန္တေတိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏေ. ဇာယန္တေတိ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမနေ. ဗုဇ္ဈန္တေတိ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈန္တေ. ဓမ္မဒေသနေတိ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေ. စတုရော နိမိတ္တေတိ စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ. ဒီပင်္ကရဿ ဒသဗလဿ ပဋိသန္ဓိ-ဇာတိ-ဗောဓိ-ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေသု စတူသု ဌာနေသု ဒသသဟဿိလောကဓာတုကမ္ပနာဒီနိ နိမိတ္တာနီတိ အတ္ထော. ဧတ္ထာဟ – တာနိ ပန ဗဟူနိ နိမိတ္တာနိ, ကသ္မာ ‘‘စတုရော နိမိတ္တေ’’တိ ဝုတ္တံ, အယုတ္တံ နနူတိ? နာယုတ္တံ, ယဒိပိ ဧတာနိ ဗဟူနိ နိမိတ္တာနိ, စတူသု ဌာနေသု ပန ပဝတ္တတ္တာ ‘‘စတုရော နိမိတ္တေ’’တိ ဝုတ္တံ. နာဒ္ဒသန္တိ နာဒ္ဒသိံ. ဣဒါနိ တေသံ စတုန္နံ နိမိတ္တာနံ အဒဿနေ ကာရဏံ နိဒ္ဒိသန္တော ‘‘ဈာနရတိသမပ္ပိတော’’တိ အာဟ. ဈာနရတီတိ သမာပတ္တိသုခဿေတံ အဓိဝစနံ. ဈာနရတိယာ သမပ္ပိတတ္တာ သမင်္ဂီဘူတတ္တာ တာနိ နိမိတ္တာနိ နာဒ္ဒသန္တိ အတ္ထော.

“结生”(uppajjante)谓结生时。“诞生”(jāyante)谓从母胎出时。“觉悟”(bujjhante)谓证得无上正等觉时。“说法”(dhammadesanā)谓转法轮时。“四种瑞相”(caturo nimitte)谓四种瑞相。意即燃灯(Dīpaṅkara)十力佛于结生、诞生、觉悟、转法轮此四处，发生震动一万世界等瑞相。于此有人问：瑞相众多，为何说“四种瑞相”？岂非不当？非为不当。纵然瑞相众多，然因其发生于四处，故说“四种瑞相”。“未见”(nāddasaṃ)即“我未见”。今为指示未见彼等四种瑞相之因，故说“因我沉浸禅悦中”(jhānaratisamappito)。所谓“禅悦”(jhānarati)，即等至乐之异名。因沉浸于禅悦，与定乐合一，故未见彼等瑞相，此是其义。

အထ တသ္မိံ ကာလေ ဒီပင်္ကရဒသဗလော စတူဟိ ခီဏာသဝသတသဟဿေဟိ ပရိဝုတော အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရမာနော ပရမရမ္မံ ရမ္မံ နာမ နဂရံ ပတွာ သုဒဿနမဟာဝိဟာရေ ပဋိဝသတိ. ရမ္မနဂရဝါသိနော ‘‘ဒီပင်္ကရော ကိရ ဒသဗလော အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော အနုပုဗ္ဗေန [Pg.108] စာရိကံ စရမာနော ရမ္မနဂရံ ပတွာ သုဒဿနမဟာဝိဟာရေ ပဋိဝသတီ’’တိ သုတွာ သပ္ပိအာဒီနိ ဘေသဇ္ဇာနိ ဂဟေတွာ ဘုတ္တပါတရာသာ သုဒ္ဓုတ္တရာသင်္ဂါ ပုပ္ဖဓူပဂန္ဓဟတ္ထာ ယေန ဗုဒ္ဓေါ တေနုပသင်္ကမိံသု, ဥပသင်္ကမိတွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ပုပ္ဖာဒီဟိ ပူဇေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိတွာ အတိမဓုရံ ဓမ္မကထံ သုတွာ သွာတနာယ ဘဂဝန္တံ နိမန္တေတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဒသဗလံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကမိံသု.

那时，燃灯十力佛为四十万漏尽者所围绕，次第游行，抵达一座名为悦意(Ramma)的至乐之城，住在善见大精舍(Sudassanamahāvihāra)。悦意城的居民听说：“燃灯十力佛已证得无上正等觉，转动了殊胜法轮，正次第游行来到悦意城，住在善见大精舍。”便带着酥油等药品，用过早餐后，身着洁净上衣，手持鲜花、熏香与涂香，来到佛陀那里。到达后，他们礼敬导师，以鲜花等供养，然后退坐一旁。听完极其甜美的法谈后，他们邀请世尊明日应供，接着从座位起身，右绕十力佛后离去。

တေ ပုနဒိဝသေ အသဒိသမဟာဒါနံ သဇ္ဇေတွာ မဏ္ဍပံ ကာရေတွာ ဝိမလကောမလေဟိ နီလုပ္ပလေဟိ ဆာဒေတွာ စတုဇ္ဇာတိဂန္ဓေန ပရိဘဏ္ဍံ ကာရေတွာ လာဇပဉ္စမာနိ သုရဘိကုသုမာနိ ဝိကိရိတွာ မဏ္ဍပဿ စတူသု ကောဏေသု သီတလမဓုရဝါရိပုဏ္ဏာ စာဋိယော ဌပေတွာ ကဒလိပဏ္ဏေဟိ ပိဒဟိတွာ မဏ္ဍပေါပရိ ဇယသုမနကုသုမသဒိသံ ပရမရုစိရဒဿနံ စေလဝိတာနံ ဗန္ဓိတွာ သုဝဏ္ဏမဏိရဇတတာရကာဟိ ရစယိတွာ တတ္ထ ဂန္ဓဒါမပုပ္ဖဒါမပတ္တဒါမရတနဒါမာနိ ဩလမ္ဗေတွာ ဓူပေဟိ ဒုဒ္ဒိနံ ကတွာ သကလဉ္စ တံ ရမ္မံ ရမ္မနဂရံ သမ္မဋ္ဌံ သဖလကဒလိယော စ ပုပ္ဖသမလင်္ကတေ ပုဏ္ဏဃဋေ စ ဌပါပေတွာ နာနာဝိရာဂါ ဓဇပဋာကာယော စ သမုဿာပေတွာ မဟာဝီထိယာ ဥဘောသု ပဿေသု သာဏိပါကာရေဟိ ပရိက္ခိပိတွာ ဒီပင်္ကရဒသဗလဿ အာဂမနမဂ္ဂံ အလင်္ကရောန္တာ ဥဒကပရိဘိန္နဋ္ဌာနေသု ပံသုံ ပက္ခိပိတွာ စိက္ခလ္လကမ္ပိ ပထဝိံ အသမံ သမံ ကတွာ မုတ္တာသဒိသာဟိ ဝါလုကာဟိ အာကိရန္တိ, လာဇပဉ္စမေဟိ စ ပုပ္ဖေဟိ အာကိရန္တိ, သဖလကဒလိကမုကေ စ ပတိဋ္ဌာပေန္တိ.

次日，他们准备了无与伦比的大布施，搭建了布施棚，用洁净柔软的青莲覆盖，用四种香料熏饰，撒下炒米等五种香花，在布施棚的四个角落放置装满清凉甜水的瓦罐并用芭蕉叶盖好。在布施棚上方，他们悬挂起像善胜花（jayasumana）一般、极其赏心悦目的绸缎天幕，用金、宝、银制成的星辰来装饰，在那里垂下香鬘、花鬘、叶鬘、宝鬘，并用熏香使之烟雾弥漫。他们打扫了整个美丽的蓝摩城（Rammanagara），摆放了结有果实的芭蕉树和装饰着鲜花的满水罐，升起了各种颜色的旗帜和幡幢。他们用布幔围起大道两侧，为燃灯（Dīpaṅkara）十力佛的到来之路进行装饰，在积水处填土，把泥泞不平的地面修整平坦，铺上珍珠般的细沙，撒上炒米等五种花，并安置了结有果实的芭蕉树和槟榔树。

အထ တသ္မိံ ကာလေ သုမေဓတာပသော အတ္တနော အဿမပဒတော ဥဂ္ဂန္တွာ ရမ္မနဂရဝါသီနံ တေသံ မနုဿာနံ ဥပရိဘာဂေန အာကာသေန ဂစ္ဆန္တော တေ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌေ မဂ္ဂံ သောဓေန္တေ စ အလင်္ကရောန္တေ စ ဒိသွာ – ‘‘ကိံ နု ခေါ ကာရဏ’’န္တိ စိန္တေတွာ သဗ္ဗေသံ ပဿန္တာနညေဝ အာကာသတော ဩရုယှ ဧကမန္တေ ဌတွာ တေ မနုဿေ ပုစ္ဆိ – ‘‘အမ္ဘော! ကဿတ္ထာယ တုမှေ ဣမံ မဂ္ဂံ သောဓေထာ’’တိ? တေန ဝုတ္တံ –

那时，善慧（Sumedha）苦行者从自己的隐居处升起，在蓝摩城居民的上方于空中飞行。他看见他们欢欣雀跃地清扫和装饰道路，便心想：“这到底是什么原因呢？”于是，他在众人注视下降下虚空，站立一旁，询问那些人：“诸位！你们为了谁清扫这条道路？”就此，经中说道：

၃၆.

36.

‘‘ပစ္စန္တဒေသဝိသယေ, နိမန္တေတွာ တထာဂတံ;

တဿ အာဂမနံ မဂ္ဂံ, သောဓေန္တိ တုဋ္ဌမာနသာ.

我们在这边地国，邀请了如来；我们心怀喜悦，清扫他前来的道路。

၃၇.

37.

‘‘အဟံ တေန သမယေန, နိက္ခမိတွာ သကဿမာ;

ဓုနန္တော ဝါကစီရာနိ, ဂစ္ဆာမိ အမ္ဗရေ တဒါ.

那时，我从自己的茅舍出来，抖动着树皮衣，正在空中行进。

၃၈.

38.

‘‘ဝေဒဇာတံ [Pg.109] ဇနံ ဒိသွာ, တုဋ္ဌဟဋ္ဌံ ပမောဒိတံ;

ဩရောဟိတွာန ဂဂနာ, မနုဿေ ပုစ္ဆိ တာဝဒေ.

见众人心生喜悦，欢欣踊跃；我从天穹降下，即刻询问众人。

၃၉.

39.

‘‘တုဋ္ဌဟဋ္ဌော ပမုဒိတော, ဝေဒဇာတော မဟာဇနော;

ကဿ သောဓီယတိ မဂ္ဂေါ, အဉ္ဇသံ ဝဋုမာယန’’န္တိ.

“这广大的民众如此欢欣、喜悦、踊跃，是为谁清扫这条路，这条康庄大道呢？”

တတ္ထ ပစ္စန္တဒေသဝိသယေတိ မဇ္ဈိမဒေသဿေဝ ဧကပဿေ ပစ္စန္တဒေသသညိတေ ဇနပဒေ. တဿ အာဂမနံ မဂ္ဂန္တိ တေန အာဂန္တဗ္ဗံ မဂ္ဂန္တိ အတ္ထော. အဟံ တေန သမယေနာတိ အဟံ တသ္မိံ သမယေ, ဘုမ္မတ္ထေ စေတံ ကရဏဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သကဿမာတိ အတ္တနော အဿမပဒတော နိက္ခမိတွာ. ဓုနန္တောတိ ဩဓုနန္တော. ‘‘တေန သမယေန’’ စ, ‘‘တဒါ’’ စာတိ ဣမေသံ ဒွိန္နံ ပဒါနံ ဧကတ္ထတ္တာ ပုရိမဿ နိက္ခမနကိရိယာယ ပစ္ဆိမဿ စ ဂမနကိရိယာယ သဒ္ဓိံ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော, ဣတရထာ ပုနရုတ္တိဒေါသာ န မုစ္စတိ. တဒါတိ တသ္မိံ သမယေ.

此处“边地国”(paccantadesavisaye)是指在中土区域一侧，被称为边地的国土。“其来路”(Tassa āgamanaṃ maggaṃ)是指“他应由此而来的道路”之意。“我于彼时”(Ahaṃ tena samayena)是指“我在那时”；此处的具格是用于处所格的意义。“自其茅舍”(Sakassamā)是指“从自己的隐居处出来”。“抖动”(Dhunanto)是指“抖落”。“于彼时”(tena samayena)和“当时”(tadā)这两个词意义相同，应知前者与“出来”的行为相关联，后者与“行进”的行为相关联，否则就无法免除重复的过失。“当时”(tadā)是指“在那个时候”。

ဝေဒဇာတန္တိ သဉ္ဇာတသောမနဿံ. တုဋ္ဌဟဋ္ဌံ ပမောဒိတန္တိ ဣမာနိ တီဏိ ပဒါနိ အညမညဝေဝစနာနိ အညမညဿ အတ္ထဒီပနာနိ. အထ ဝါ သုခေန တုဋ္ဌံ, ပီတိယာ ဟဋ္ဌံ, ပါမောဇ္ဇေန ပမုဒိတံ. ဩရောဟိတွာနာတိ ဩတရိတွာ. မနုဿေ ပုစ္ဆီတိ မာနုသေ ပုစ္ဆိ. အယမေဝ ဝါ ပါဌော. တာဝဒေတိ တဒါ, တင်္ခဏေယေဝါတိ အတ္ထော. ဣဒါနိ ပုစ္ဆိတမတ္ထံ ဒဿေန္တေန ‘‘တုဋ္ဌဟဋ္ဌော ပမုဒိတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အယံ မဟာဇနော တုဋ္ဌဟဋ္ဌော ပမောဒိတဟဒယော ဟုတွာ မဂ္ဂံ သောဓေတိ, ကိံ ကာရဏာ သောဓေတိ, ကဿတ္ထာယ ဝါ သောဓေတီတိ? ဧဝံ ‘‘သောဓေတိ’’ သဒ္ဒံ အာဟရိတွာ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, ဣတရထာ န ယုဇ္ဇတိ. သောဓီယတီတိ သုဒ္ဓဘာဝေါ ကရီယတိ. မဂ္ဂေါ အဉ္ဇသံ ဝဋုမာယနန္တိ မဂ္ဂဿေဝေတာနိ ဝေဝစနာနိ.

“心生喜悦”(Vedajātaṃ)是指“生起了喜悦”。“欢喜、踊跃、欣悦”(Tuṭṭhaṃ haṭṭhaṃ pamoditaṃ)：这三个词是同义词，互相解释其义。或者说，因快乐(sukha)而欢喜(tuṭṭhaṃ)，因喜(pīti)而踊跃(haṭṭhaṃ)，因胜喜(pāmojja)而欣悦(pamuditaṃ)。“降下”(Orohitvāna)就是“下来”。“问人们”(Manusse pucchi)就是“询问人们”(mānuse pucchi)，或者这本身就是一种读法。“即刻”(Tāvade)是指“那时”、“那一刹那”之意。现在，为了显示所问之事，而说了“欢欣、喜悦、踊跃”等。在此，（意思是：）“这广大的民众心怀欢欣、喜悦、踊跃地清扫道路，是出于什么原因而清扫？是为了谁而清扫呢？”应这样引入“清扫”(sodheti)一词来理解其义，否则文意就不连贯。“被清扫”(Sodhīyati)就是“被弄干净”。“道路”(maggo)、“坦途”(añjasaṃ)、“大道”(vaṭumāyanaṃ)，这些都是道路的同义词。

ဧဝံ တေန သုမေဓတာပသေန ပုဋ္ဌာ တေ မနုဿာ အာဟံသု – ‘‘ဘန္တေ သုမေဓ, ကိံ န ဇာနာထ ဒီပင်္ကရော နာမ ဗုဒ္ဓေါ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော ဇနပဒစာရိကံ စရမာနော အနုက္ကမေန အမှာကံ နဂရံ ပတွာ သုဒဿနမဟာဝိဟာရေ ပဋိဝသတိ, မယံ တံ ဘဂဝန္တံ နိမန္တယိတွာ တဿေဝ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အာဂမနမဂ္ဂံ သောဓေမာ’’တိ. တတော တံ သုတွာ သုမေဓပဏ္ဍိတော စိန္တေသိ – ‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ ခေါ ပနေသ ဃောသောပိ ဒုလ္လဘော, ပဂေဝ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေါ, တေန ဟိ မယာပိ ဣမေဟိ မနုဿေဟိ သဒ္ဓိံ ဒသဗလဿ အာဂမနမဂ္ဂံ သောဓေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သော တေ မနုဿေ [Pg.110] အာဟ – ‘‘သစေ, ဘော, တုမှေ ဣမံ မဂ္ဂံ ဗုဒ္ဓဿ သောဓေထ, မယှမ္ပိ ဧကံ ဩကာသံ ဒေထ, အဟမ္ပိ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ဗုဒ္ဓဿ မဂ္ဂံ သောဓေဿာမီ’’တိ. တတော တေ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ – ‘‘အယံ သုမေဓပဏ္ဍိတော မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ’’တိ ဇာနမာနာ ဒုဗ္ဗိသောဓနံ ဥဒကသမ္ဘိန္နံ အတိဝိယ ဝိသမံ ဧကံ ဩကာသံ သလ္လက္ခေတွာ – ‘‘ဣမံ ဩကာသံ တုမှေ သောဓေထ အလင်္ကရောထ စာ’’တိ အဒံသု. တတော သုမေဓပဏ္ဍိတော ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ ပီတိံ ဥပ္ပာဒေတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ပန ဣမံ ဩကာသံ ဣဒ္ဓိယာ ပရမဒဿနီယံ ကာတုံ ပဟောမိ, ဧဝံ ကတေ ပန မံ န ပရိတောသေဿတိ. အဇ္ဇ ပန မယာ ကာယဝေယျာဝစ္စံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပံသုံ အာဟရိတွာ တံ ပဒေသံ ပူရေတိ.

那些人被善慧（Sumedha）苦行者这样问后，回答说：“善慧尊者，您难道不知道吗？名为燃灯（Dīpaṅkara）的佛陀已证得无上正等觉，转动了殊胜的法轮，正在各聚落游行，次第来到我们的城市，住在善见大精舍（Sudassanamahāvihāra）。我们已邀请了那位世尊，正在为那位佛陀世尊清理来路。”听到此言，善慧智者心想：“‘佛陀’这个声音尚且难得，更何况是佛陀出世呢！那么，我也应与这些人一道，为十力者清理来路。”于是他对那些人说：“诸位，如果你们要为佛陀清理这条路，也请给我一处地方，我将与你们一道为佛陀清理道路。”他们同意说：“好的！”他们知道“这位善慧智者有大神通、大威力”，便标示出一处难以清理、积水泥泞、极不平坦的地方，说：“请您清理并庄严此地”，然后交给了他。于是，善慧智者生起以佛为所缘的喜悦，心想：“我能以神通之力使此地变得极为美观，但这样做并不能使我满足。今日我应当亲身劳作。”便运来泥土填平那地方。

တဿ ပန တသ္မိံ ပဒေသေ အသောဓိတေ ဝိပ္ပကတေယေဝ ရမ္မနဂရဝါသိနော မနုဿာ ဘဂဝတော ကာလမာရောစေသုံ – ‘‘နိဋ္ဌိတံ, ဘန္တေ, ဘတ္တ’’န္တိ. ဧဝံ တေဟိ ကာလေ အာရောစိတေ ဒသဗလော ဇယသုမနကုသုမသဒိသဝဏ္ဏံ ဒုပဋ္ဋစီဝရံ တိမဏ္ဍလံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ နိဝါသေတွာ တဿုပရိ သုဝဏ္ဏပါမင်္ဂေန ဇယသုမနကုသုမကလာပံ ပရိက္ခိပန္တော ဝိယ ဝိဇ္ဇုလတာသဿိရိကံ ကာယဗန္ဓနံ ဗန္ဓိတွာ ကနကဂိရိသိခရမတ္ထကေ လာခါရသံ ပရိသိဉ္စန္တော ဝိယ သုဝဏ္ဏစေတိယံ ပဝါဠဇာလေန ပရိက္ခိပန္တော ဝိယ စ သုဝဏ္ဏဂ္ဃိကံ ရတ္တကမ္ဗလေန ပဋိမုဉ္စန္တော ဝိယ စ သရဒသမယရဇနိကရံ ရတ္တဝလာဟကေန ပဋိစ္ဆာဒေန္တော ဝိယ စ လာခါရသေန တိန္တကိံသုကကုသုမသဒိသဝဏ္ဏံ ရတ္တဝရပံသုကူလစီဝရံ ပါရုပိတွာ ဂန္ဓကုဋိဒွါရတော ကဉ္စနဂုဟတော သီဟော ဝိယ နိက္ခမိတွာ ဂန္ဓကုဋိပမုခေ အဋ္ဌာသိ. အထ သဗ္ဗေ ဘိက္ခူ အတ္တနော အတ္တနော ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရယိံသု. တေ ပန ပရိဝါရေတွာ ဌိတာ ဘိက္ခူ ဧဝရူပါ အဟေသုံ –

然而，在他那块地方尚未清理完毕之时，悦豫城(Rammanagara)的居民们向世尊报告时间说：“尊者，斋食已终。”当他们如此报告时间后，十力者将那件色如善胜花(jayasumana)的二重衣覆盖三轮、穿戴整齐；犹如用金色饰带环绕善胜花束，他系上了闪电般光耀的腰带；犹如在金山顶上倾泻赤红的漆液，犹如用珊瑚网环绕黄金塔，又犹如用红色毛毯包裹金器，犹如秋月被红云遮蔽——他披上那件被漆液染成、色如翅叔迦花(kiṃsuka)的殊胜红色粪扫衣，如狮子从黄金窟(kañcanaguhā)中走出一般，自香室门口出来，伫立在香室前方。于是，所有比丘都拿起各自的衣钵，围绕着世尊。那些围绕而立的比丘们是这样的：

‘‘အပ္ပိစ္ဆာ ပန သန္တုဋ္ဌာ, ဝတ္တာရော ဝစနက္ခမာ;

ပဝိဝိတ္တာ အသံသဋ္ဌာ, ဝိနီတာ ပါပဂရဟိနော.

“他们少欲而知足，善言而堪忍；独处不杂，调伏而呵恶。

‘‘သဗ္ဗေပိ သီလသမ္ပန္နာ, သမာဓိဇ္ဈာနကောဝိဒါ;

ပညာဝိမုတ္တိသမ္ပန္နာ, တိပဉ္စစရဏာယုတာ.

“他们全都戒行具足，于定与禅皆善巧；具足慧解脱，亦具足十五行。

‘‘ခီဏာသဝါ ဝသိပ္ပတ္တာ, ဣဒ္ဓိမန္တော ယသဿိနော;

သန္တိန္ဒြိယာ ဒမပ္ပတ္တာ, သုဒ္ဓါ ခီဏပုနဗ္ဘဝါ’’တိ.

“他们是漏尽者，已得自在；具神通，有名望；诸根寂静，已达调伏；清净无染，再生已尽。”

ဣတိ [Pg.111] ဘဂဝါ သယံ ဝီတရာဂေါ ဝီတရာဂေဟိ ဝီတဒေါသော ဝီတဒေါသေဟိ ဝီတမောဟော ဝီတမောဟေဟိ ပရိဝုတော အတိဝိယ ဝိရောစိတ္ထ. အထ သတ္ထာ မဟာနုဘာဝါနံ ခီဏာသဝါနံ ဆဠဘိညာနံ စတူဟိ သတသဟဿေဟိ ပရိဝုတော မရုဂဏပရိဝုတော ဒသသတနယနော ဝိယ ဗြဟ္မဂဏပရိဝုတော ဟာရိတမဟာဗြဟ္မာ ဝိယ စ အပရိမိတသမယသမုပစိတကုသလဗလဇနိတာယ အနောပမာယ ဗုဒ္ဓလီဠာယ တာရာဂဏပရိဝုတော သရဒသမယရဇနိကရော ဝိယ စ ဂဂနတလံ တံ မဂ္ဂံ အလင်္ကတပဋိယတ္တံ ပဋိပဇ္ဇိ.

如是，世尊自身离贪，为离贪者所围绕；自身离瞋，为离瞋者所围绕；自身离痴，为离痴者所围绕，极为辉耀。尔时，导师为四十万具大威力、六通之漏尽者所围绕，犹如为摩鲁天众（marugaṇa）所围绕之千眼者（帝释），亦如为梵众所围绕之诃利大梵天（Hāritamahābrahmā），以其无量时劫善集之善力所生、无与伦比之佛陀威仪，犹如为群星所围绕之秋月，踏上彼条装饰妥帖、宛如天空之道路。

‘‘သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာယ ပဘာယ ဓီရော, သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏေ ကိရ မဂ္ဂရုက္ခေ;

သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏေ ကုသုမေ ကရောန္တော, သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ပဋိပဇ္ဇိ မဂ္ဂံ’’.

贤哲以其黄金光，令道旁树木成金色；复令花朵成金色，彼黄金色者行于道。

သုမေဓတာပသောပိ တေန အလင်္ကတပဋိယတ္တေန မဂ္ဂေန အာဂစ္ဆန္တဿ ဒီပင်္ကရဿ ဘဂဝတော ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏပဋိမဏ္ဍိတံ အသီတိယာ အနုဗျဉ္ဇနေဟိ အနုရဉ္ဇိတံ ဗျာမပ္ပဘာယ ပရိက္ခေပံ သဿိရိကံ ဣန္ဒနီလမဏိသဒိသံ အာကာသေ နာနပ္ပကာရာ ဝိဇ္ဇုလတာ ဝိယ ဆဗ္ဗဏ္ဏဗုဒ္ဓရသ္မိယော ဝိဿဇ္ဇေန္တံ ရူပသောဘဂ္ဂပ္ပတ္တံ အတ္တဘာဝံ အက္ခီနိ ဥမ္မီလေတွာ ဩလောကေတွာ – ‘‘အဇ္ဇ မယာ ဒသဗလဿ ဇီဝိတပရိစ္စာဂံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ, ‘‘မာ ဘဂဝါ ကလလေ အက္ကမိ, မဏိမယဖလကသေတုံ အက္ကမန္တော ဝိယ သဒ္ဓိံ စတူဟိ ခီဏာသဝသတသဟဿေဟိ မမ ပိဋ္ဌိံ အက္ကမန္တော ဂစ္ဆတု, တံ မေ ဘဝိဿတိ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ ကေသေ မောစေတွာ အဇိနဇဋာဝါကစီရာနိ ကာဠဝဏ္ဏေ ကလလေ ပတ္ထရိတွာ တတ္ထေဝ ကလလပိဋ္ဌေ နိပဇ္ဇိ. တေန ဝုတ္တံ –

善慧（Sumedha）苦行者亦见燃灯（Dīpaṅkara）世尊，循彼庄严整治之道而来。其身以三十二大士相庄严，以八十随好严饰，为一寻光所围绕，辉煌灿烂，犹如帝青宝珠，于空中放射六色佛光，宛若种种电光，身色之美已臻极致。彼睁眼瞻仰，思惟：“今日我当为具十力者舍弃生命。”复思：“愿世尊勿踏泥泞，请与四十万漏尽者，如踏宝石桥般，踏我之背而行。此将于长夜，为我之利益安乐。”于是解开发髻，将鹿皮、结发与树皮衣铺于黑色泥泞中，即于彼泥泞之上俯卧。是故说：

၄၀.

40.

‘‘တေ မေ ပုဋ္ဌာ ဝိယာကံသု, ဗုဒ္ဓေါ လောကေ အနုတ္တရော;

ဒီပင်္ကရော နာမ ဇိနော, ဥပ္ပဇ္ဇိ လောကနာယကော;

တဿ သောဓီယတိ မဂ္ဂေါ, အဉ္ဇသံ ဝဋုမာယနံ.

彼等如是答我询：“世间无上是佛陀；胜者名为燃灯（Dīpaṅkara）尊，导师出兴于世间；我等为彼清扫道，正直宽广之大路。”

၄၁.

41.

‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ ဝစနံ သုတွာန, ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇိ တာဝဒေ;

ဗုဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓေါတိ ကထယန္တော, သောမနဿံ ပဝေဒယိံ.

得闻“佛陀”之言，喜悦即刻而生；口念“佛陀，佛陀”，我感受到极大欢欣。

၄၂.

42.

‘‘တတ္ထ [Pg.112] ဌတွာ ဝိစိန္တေသိံ, တုဋ္ဌော သံဝိဂ္ဂမာနသော;

ဣဓ ဗီဇာနိ ရောပိဿံ, ခဏော ဝေ မာ ဥပစ္စဂါ.

我立于彼处思量，心生欢喜与紧迫；我将在此播下种子，愿此良机莫错过。

၄၃.

43.

‘‘ယဒိ ဗုဒ္ဓဿ သောဓေထ, ဧကောကာသံ ဒဒါထ မေ;

အဟမ္ပိ သောဓယိဿာမိ, အဉ္ဇသံ ဝဋုမာယနံ.

你们若为佛陀清扫道路，请给我一处地方；我也将清扫这笔直的行道。

၄၄.

44.

‘‘အဒံသု တေ မမောကာသံ, သောဓေတုံ အဉ္ဇသံ တဒါ;

ဗုဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓေါတိ စိန္တေန္တော, မဂ္ဂံ သောဓေမဟံ တဒါ.

彼时他们给了我一处地方来清扫道路；我于彼时心念“佛陀、佛陀”而清扫道路。

၄၅.

45.

‘‘အနိဋ္ဌိတေ မမောကာသေ, ဒီပင်္ကရော မဟာမုနိ;

စတူဟိ သတသဟဿေဟိ, ဆဠဘိညေဟိ တာဒိဟိ;

ခီဏာသဝေဟိ ဝိမလေဟိ, ပဋိပဇ္ဇိ အဉ္ဇသံ ဇိနော.

我处尚未终，胜者燃灯大牟尼，与四十万漏尽无垢、具六神通、如如不动者，行于道上。

၄၆.

46.

‘‘ပစ္စုဂ္ဂမနာ ဝတ္တန္တိ, ဝဇ္ဇန္တိ ဘေရိယော ဗဟူ;

အာမောဒိတာ နရမရူ, သာဓုကာရံ ပဝတ္တယုံ.

众人前来相迎，无数鼓声响起；人天欢喜，发出善哉之声。

၄၇.

47.

‘‘ဒေဝါ မနုဿေ ပဿန္တိ, မနုဿာပိ စ ဒေဝတာ;

ဥဘောပိ တေ ပဉ္ဇလိကာ, အနုယန္တိ တထာဂတံ.

天神见世人，世人亦见天神；彼二者皆合掌，追随如来。

၄၈.

48.

‘‘ဒေဝါ ဒိဗ္ဗေဟိ တုရိယေဟိ, မနုဿာ မာနုသေဟိ စ;

ဥဘောပိ တေ ဝဇ္ဇယန္တာ, အနုယန္တိ တထာဂတံ.

天神以天乐，世人以人乐；彼二者皆演奏，追随如来。

၄၉.

49.

‘‘ဒိဗ္ဗံ မန္ဒာရဝံ ပုပ္ဖံ, ပဒုမံ ပါရိဆတ္တကံ;

ဒိသောဒိသံ ဩကိရန္တိ, အာကာသနဘဂတာ မရူ.

天神在空中，向四方遍洒天界曼陀罗华、波头摩及波利质多迦花。

၅၀.

50.

‘‘ဒိဗ္ဗံ စန္ဒနစုဏ္ဏဉ္စ, ဝရဂန္ဓဉ္စ ကေဝလံ;

ဒိသောဒိသံ ဩကိရန္တိ, အာကာသနဘဂတာ မရူ.

天神在空中，向四方遍洒天上旃檀末及一切妙香。

၅၁.

51.

‘‘စမ္ပကံ သရလံ နီပံ, နာဂပုန္နာဂကေတလံ;

ဒိသောဒိသံ ဥက္ခိပန္တိ, ဘူမိတလဂတာ နရာ.

地上的人们，向四方抛洒瞻波迦花、萨罗罗花、尼波花、那伽花、奔那伽花及翅德罗花。

၅၂.

52.

‘‘ကေသေ မုဉ္စိတွာဟံ တတ္ထ, ဝါကစီရဉ္စ စမ္မကံ;

ကလလေ ပတ္ထရိတွာန, အဝကုဇ္ဇော နိပဇ္ဇဟံ.

我于彼处解开发髻，将树皮衣与鹿皮衣铺在泥泞中，俯身而卧。

၅၃.

53.

‘‘အက္ကမိတွာန မံ ဗုဒ္ဓေါ, သဟ သိဿေဟိ ဂစ္ဆတု;

မာ နံ ကလလေ အက္ကမိတ္ထ, ဟိတာယ မေ ဘဝိဿတီ’’တိ.

愿佛陀与弟子们从我身上走过，莫要踩在泥泞中，此将为我带来利益。

တတ္ထ [Pg.113] ဝိယာကံသူတိ ဗျာကရိံသု. ‘‘ဒီပင်္ကရော နာမ ဇိနော, တဿ သောဓီယတိ ပထော’’တိပိ ပါဌော. သောမနဿံ ပဝေဒယိန္တိ သောမနဿမနုဘဝိန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ ဌတွာတိ ယသ္မိံ ပဒေသေ အာကာသတော ဩတရိ, တတ္ထေဝ ဌတွာ. သံဝိဂ္ဂမာနသောတိ ပီတိဝိမှိတမာနသော. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ဒီပင်္ကရေ ပုညက္ခေတ္တေ. ဗီဇာနီတိ ကုသလဗီဇာနိ. ရောပိဿန္တိ ရောပိဿာမိ. ခဏောတိ အဋ္ဌက္ခဏဝိရဟိတော နဝမော ခဏသန္နိပါတော. အတိဒုလ္လဘော သော မယာ ပဋိလဒ္ဓေါ. ဝေတိ နိပါတမတ္တံ. မာ ဥပစ္စဂါတိ သော မာ အစ္စဂမာ, မာ အတိက္ကမီတိ အတ္ထော. ဒဒါထာတိ ဒေထ. တေတိ ယေ မေ ပုဋ္ဌာ မနုဿာ, တေတိ အတ္ထော. သောဓေမဟံ တဒါတိ သောဓေမိ အဟံ တဒါ. အနိဋ္ဌိတေတိ အပရိယောသိတေ ဝိပ္ပကတေ. ခီဏာသဝေဟီတိ ဧတ္ထ စတ္တာရော အာသဝါ – ကာမာသဝေါ, ဘဝါသဝေါ, ဒိဋ္ဌာသဝေါ, အဝိဇ္ဇာသဝေါတိ (စူဠနိ. ဇတုကဏ္ဏိမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၆၉) ဣမေ စတ္တာရော အာသဝါ ယေသံ ခီဏာ ပဟီနာ သမုစ္ဆိန္နာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကာ ဉာဏဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎာ, တေ ခီဏာသဝါ, တေဟိ ခီဏာသဝေဟိ. ခီဏာသဝတ္တာယေဝ ဝိမလေဟိ.

“彼等宣说”(viyākaṃsu)即“他们解说”(byākariṃsu)。亦有读为：“胜者名燃灯，为他清净道。”“体验喜悦”(somanassaṃ pavedayiṃ)即感受喜悦之义。“立于彼处”(Tattha ṭhatvā)即在从虚空降下的地方，安住原地。“内心激动”(Saṃviggamānaso)即内心充满喜悦与惊异。“于此”(Idha)即在燃灯佛的福田中。“种子”(Bījāni)即善的种子。“他们将种植”(Ropissanti)应作“我将种植”(ropissāmi)。“时机”(khaṇo)指脱离八无暇的第九种善缘具足的时机，那是我所获得的极其难得的机缘。“Ve”只是一个虚词。“不要错过”(Mā upaccagā)即不要错失、不要逾越之义。“请你们给我”(Dadātha)即“请给”(detha)。“他们”(Te)即我所询问的那些人。“那时我清扫”(Sodhemahaṃ tadā)即“那时我清扫”。“未完成时”(Aniṭṭhite)即未终了、未做完时。“漏尽者”(Khīṇāsavehi)：此处指四种漏——欲漏、有漏、见漏、无明漏（见《小义释·雅度迦尼童子所问》69），这四种漏对他们而言已被断尽、舍弃、灭除、平息、不再生起，被智慧之火焚烧殆尽，他们被称为漏尽者。正因为漏尽，所以他们是无垢者。

ဒေဝါ မနုဿေ ပဿန္တီတိ ဧတ္ထ ဒေဝါနံ မနုဿဒဿနေ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ, ပကတိဒဿနဝသေန ပန ယထာ မနုဿာ ဣဓ ဌတွာ ပဿန္တိ, ဧဝံ ဒေဝါပိ မနုဿေ ပဿန္တီတိ အတ္ထော. ဒေဝတာတိ ဒေဝေ. ဥဘောပီတိ ဥဘော ဒေဝမနုဿာ. ပဉ္ဇလိကာတိ ကတပဉ္ဇလိကာ, ဥဘောပိ ဟတ္ထေ သိရသိ ပတိဋ္ဌာပေတွာတိ အတ္ထော. အနုယန္တိ တထာဂတန္တိ တထာဂတဿ ပစ္ဆတော ယန္တိ, အနုယောဂေ သတိ သာမိအတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ ဟောတီတိ လက္ခဏံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အနုယန္တိ တထာဂတ’’န္တိ. ဝဇ္ဇယန္တာတိ ဝါဒေန္တာ.

关于“天人见人”：此处，关于天人见到人，无需多言；而是以自然看见的方式，就像人站在此处看见一样，天人也看见人，此为其义。“天神”(devatā)即是诸天。“两者皆”(ubhopī)即是天人二者。“合掌”(pañjalikā)即是已做合掌，意即二者皆将双手置于头顶。“随行如来”(anuyanti tathāgataṃ)即是跟随在如来之后。当有“随行”(anuyoga)时，业格具有属格的含义，此为一条规则。因此说“随行如来”。“奏乐”(vajjayantā)即是正在演奏。

မန္ဒာရဝန္တိ မန္ဒာရဝပုပ္ဖံ. ဒိသောဒိသန္တိ ဒိသတော ဒိသတော. ဩကိရန္တီတိ အဝကိရန္တိ. အာကာသနဘဂတာတိ အာကာသသင်္ခါတေ နဘသိ ဂတာ. အထ ဝါ အာကာသံ ဂတာ သဂ္ဂဂတာဝ. ‘‘နဘော’’တိ ဟိ သဂ္ဂေါ ဝုစ္စတိ. မရူတိ အမရာ. သရလန္တိ သရလတရုကုသုမံ. နီပန္တိ ကဒမ္ဗပုပ္ဖံ. နာဂပုန္နာဂကေတကန္တိ နာဂပုန္နာဂကေတကပုပ္ဖာနိ စ. ဘူမိတလဂတာတိ ဘူမိဂတာ.

“曼陀罗”（Mandāravanti）即是曼陀罗花。“从各方”（Disodisanti）即是从各个方向。“遍撒”（Okirantīti）即是散撒。“行于空天”（Ākāsanabhagatāti）即是行于名为“空”（ākāsa）的天（nabha）中。或者，行于空中即是生于天界。“天”（nabho）确实被称为天界（sagga）。“诸天”（Marūti）即是不死者（amarā）。“萨罗罗”（Saralanti）即是萨罗罗树的花。“尼波”（Nīpanti）即是咖丹巴（kadamba）花。“龙华、奔那伽、计陀迦”（Nāgapunnāgaketakanti）即是龙华树、奔那伽树和计陀迦树的花。“至地面”（Bhūmitalagatāti）即是到达地面。

ကေသေ မုဉ္စိတွာဟန္တိ အဟံ ကေသေ ဗဒ္ဓါ ကလာပကုဋိလဇဋာ မုဉ္စိတွာ, ဝိပ္ပကိရိတွာတိ အတ္ထော. တတ္ထာတိ မယှံ ဒိန္နေ ဩကာသေ. စမ္မကန္တိ စမ္မက္ခဏ္ဍံ. ကလလေတိ စိက္ခလ္လကဒ္ဒမေ. အဝကုဇ္ဇောတိ အဓောမုခေါ ဟုတွာ. နိပဇ္ဇဟန္တိ နိပဇ္ဇိံ [Pg.114] အဟံ. မာ နန္တိ ဧတ္ထ မာတိ ပဋိသေဓတ္ထေ နိပါတော. နန္တိ ပဒပူရဏတ္ထေ နိပါတော, ဗုဒ္ဓေါ ကလလေ မာ အက္ကမိတ္ထာတိ အတ္ထော. ဟိတာယ မေ ဘဝိဿတီတိ တံ ကလလေ အနက္ကမနံ ဒီဃရတ္တံ မမ ဟိတတ္ထာယ ဘဝိဿတီတိ. ‘‘သုခါယ မေ ဘဝိဿတီ’’တိပိ ပါဌော.

“我解开头发”（Kese muñcitvāhanti）的意思是：我解开束起、盘卷、纠结的头发，将之披散。“于彼处”（Tatthāti）即是在我所给与的机会中。“皮衣”（Cammakanti）即是一块皮革。“在泥泞中”（Kalaleti）即是在湿滑的烂泥中。“俯身”（Avakujjoti）即是脸朝下。“我躺下”（Nipajjahanti）即是我躺下了。“莫”（Mā nanti）：在此，“莫”（mā）是表示禁止的不变词，“那”（naṃ）是填补音节的不变词，意思是“愿佛陀不要踩在泥泞上”。“将为我带来利益”（Hitāya me bhavissatīti）的意思是：他不踩在泥泞上这件事，将为我带来长久的利益。也有读作“将为我带来安乐”（Sukhāya me bhavissatītipi pāṭho）的异本。

တတော သုမေဓပဏ္ဍိတော ကလလပိဋ္ဌေ နိပန္နော ဧဝံ စိန္တေသိ – ‘‘သစာဟံ ဣစ္ဆေယျံ သဗ္ဗကိလေသေ ဈာပေတွာ သံဃနဝကော ဟုတွာ ရမ္မနဂရံ ပဝိသေယျံ, အညာတကဝေသေန ပန မေ ကိလေသေ ဈာပေတွာ နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိယာ ကိစ္စံ နတ္ထိ, ယံနူနာဟံ ဒီပင်္ကရဒသဗလော ဝိယ ပရမာဘိသမ္ဗောဓိံ ပတွာ ဓမ္မနာဝံ အာရောပေတွာ မဟာဇနံ သံသာရသာဂရာ ဥတ္တာရေတွာ ပစ္ဆာ ပရိနိဗ္ဗာယေယျံ, ဣဒံ မေ ပတိရူပ’’န္တိ. တတော အဋ္ဌ ဓမ္မေ သမောဓာနေတွာ ဗုဒ္ဓဘာဝါယ အဘိနီဟာရံ ကတွာ နိပဇ္ဇိ. တေန ဝုတ္တံ –

于是，智者善慧（Sumedhapaṇḍita）躺在泥泞上，如是思惟：“如果我愿意，就能烧尽一切烦恼，作为一位新比丘进入悦意城（Rammanagara）。然而，我以不为人知的身份烧尽烦恼、证得涅槃，这有什么用呢？我何不像燃灯（Dīpaṅkara）十力者一样，证得无上正等正觉，让大众登上法船，度他们出轮回之海，然后才般涅槃？这才是适合我的。”于是，他具足八法，为求佛果作出发愿，然后躺下。是故说：

၅၄.

54.

‘‘ပထဝိယံ နိပန္နဿ, ဧဝံ မေ အာသိ စေတသော;

ဣစ္ဆမာနော အဟံ အဇ္ဇ, ကိလေသေ ဈာပယေ မမ.

躺卧在大地上，我心中生起这样的想法：“如果我愿意，今天就能烧尽我的烦恼。”

၅၅.

55.

‘‘ကိံ မေ အညာတဝေသေန, ဓမ္မံ သစ္ဆိကတေနိဓ;

သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏိတွာ, ဗုဒ္ဓေါ ဟေဿံ သဒေဝကေ.

我以不为人知的身份，于此亲证正法，这有何用？愿我证得一切知智，成为天人世间的佛陀。

၅၆.

56.

‘‘ကိံ မေ ဧကေန တိဏ္ဏေန, ပုရိသေန ထာမဒဿိနာ;

သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏိတွာ, သန္တာရေဿံ သဒေဝကံ.

我乃见己力之士，仅独自一人度脱，于我何益？我必将证得一切知智，度脱天人世间。

၅၇.

57.

‘‘ဣမိနာ မေ အဓိကာရေန, ကတေန ပုရိသုတ္တမေ;

သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏိတွာ, တာရေမိ ဇနတံ ဗဟုံ.

我于人中至上者前，作此殊胜之行；证得一切知智后，我将度脱广大众生。

၅၈.

58.

‘‘သံသာရသောတံ ဆိန္ဒိတွာ, ဝိဒ္ဓံသေတွာ တယော ဘဝေ;

ဓမ္မနာဝံ သမာရုယှ, သန္တာရေဿံ သဒေဝက’’န္တိ.

截断轮回之流，摧破三有；登上正法之船，我将度脱天人世间。

တတ္ထ ပထဝိယံ နိပန္နဿာတိ ပုထဝိယာ နိပန္နဿ. အယမေဝ ဝါ ပါဌော. စေတသောတိ စေတသော ပရိဝိတက္ကော အဟောသီတိ အတ္ထော. ‘‘ဧဝံ မေ အာသိ စေတနာ’’တိပိ ပါဌော. ဣစ္ဆမာနောတိ အာကင်္ခမာနော. ကိလေသေတိ ကိလိဿန္တိ ဥပတာပေန္တီတိ ကိလေသာ, ရာဂါဒယော ဒသ. ဈာပယေတိ ဈာပေယျံ, မမ ကိလေသေ ဈာပယေ အဟန္တိ အတ္ထော.

在此，“pathaviyaṃ nipannassā”即是“puthaviyā nipannassa”（躺卧于地上者）。或此即是读法。“cetaso”者，义为“心中生起思惟”。亦有读作“evaṃ me āsi cetanā”（我生起如是意愿）之异本。“icchamāno”即是“ākaṅkhamāno”（期望）。“kilese”者：因其染污、折磨，故为“kilesā”（烦恼），即贪等十种。“jhāpaye”者，即“jhāpeyyaṃ”（愿我烧尽），义为“我愿烧尽我的烦恼”。

ကိန္တိ ပဋိက္ခေပဝစနံ. အညာတဝေသေနာတိ အပါကဋဝေသေန, အဝိညာတေန ပဋိစ္ဆန္နေန. ဣဓ ပန ဘိက္ခူ ဝိယ အာသဝက္ခယံ ကတွာ ကိံ, ဗုဒ္ဓကရေ ဓမ္မေ [Pg.115] ပူရေတွာ ပဋိသန္ဓိဇာတိဗောဓိဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေသု မဟာပထဝိကမ္ပနံ ကတွာ ဗုဒ္ဓေါ ဗောဓေတာ, တိဏ္ဏော တာရေတာ, မုတ္တော မောစေတာ ဘဝေယျန္တိ အဓိပ္ပာယော. သဒေဝကေတိ သဒေဝကေ လောကေ.

“kiṃ”者，是表示反诘之词。“aññātavesena”者，即是以不显现、不为人知、被隐藏的身份。于此，其大意为：“我仅如比丘般灭尽诸漏，于我何益？我应圆满能成就佛果之诸法，于结生、觉悟、转法轮时，令大地剧烈震动，成为觉者而令他觉，度者而令他度，解脱者而令他解脱。”“sadevake”者，即是在天人世间中。

ထာမဒဿိနာတိ အတ္တနော ထာမဗလံ ပဿမာနေန. သန္တာရေဿန္တိ သန္တာရေဿာမိ. သဒေဝကန္တိ သဒေဝကံ သတ္တနိကာယံ, သဒေဝကံ လောကံ ဝါ. အဓိကာရေနာတိ အဓိဝိသိဋ္ဌေန ကာရေန, ဗုဒ္ဓဿ မမ ဇီဝိတံ ပရိစ္စဇိတွာ ကလလပိဋ္ဌေ သယနေနာဓိကာရေနာတိ အတ္ထော.

“thāmadassinā”者，即是见己力量者。“santāressaṃ”即是“santāressāmi”（我将度脱）。“sadevakaṃ”者，即是天人众生，或天人世间。“adhikārena”者，即是以超胜之行，义为：我为佛陀舍弃生命而躺卧于泥泞之上，以此为殊胜之行。

သံသာရသောတန္တိ ကမ္မကိလေသဝသေန ယောနိဂတိဝိညာဏဋ္ဌိတိနဝသတ္တာဝါသေသု ဣတော စိတော စ သံသရဏံ သံသာရော. ယထာဟ –

“saṃsārasotaṃ”者：由于业与烦恼，于诸“yoni”（生处）、“gati”（趣）、“viññāṇaṭṭhiti”（识住）及九“sattāvāsa”（有情居）中，从此到彼流转，是为“saṃsāra”（轮回）。如言：

‘‘ခန္ဓာနဉ္စ ပဋိပါဋိ, ဓာတုအာယတနာနဉ္စ;

အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ဝတ္တမာနာ, သံသာရောတိ ပဝုစ္စတီ’’တိ. (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၆၁၉;

ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၉၅ အပသာဒနာဝဏ္ဏနာ;

သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂.၆၀;

အ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၄.၁၉၉;

ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ;

ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၂၂၆ သင်္ခါပဒနိဒ္ဒေသ;

သု. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၅၂၃;

ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၃၉;

ဣတိဝု. အဋ္ဌ. ၁၄, ၅၈;

ထေရဂါ. အဋ္ဌ. ၁.၆၇, ၉၉;

စူဠနိ. အဋ္ဌ. ၆;

ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၂.၁.၁၁၇);

诸蕴、诸界与诸处的相续，无间断地发生，被称为轮回(saṃsāra)。

သံသာရော စ သော သောတံ စေတိ သံသာရသောတံ, တံ သံသာရသောတံ. အထ ဝါ သံသာရဿ သောတံ သံသာရသောတံ, သံသာရကာရဏံ တဏှာသောတံ ဆိန္ဒိတွာတိ အတ္ထော. တယော ဘဝေတိ ကာမရူပါရူပဘဝေ. တိဘဝနိဗ္ဗတ္တကကမ္မကိလေသာ တယော ဘဝါတိ အဓိပ္ပေတာ. ဓမ္မနာဝန္တိ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ. သော ဟိ စတုရောဃုတ္တရဏဋ္ဌေန ‘‘ဓမ္မနာဝါ’’တိ ဝုစ္စတိ. သမာရုယှာတိ အာရုယှ. သန္တာရေဿန္တိ သန္တာရေဿာမိ. ယသ္မာ ပန ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတ္ထေန္တဿ –

轮回即是流，故为轮回流(saṃsārasota)。或者，轮回之流，其义为断除作为轮回之因的贪爱(taṇhā)之流。“三有”(tayo bhave)即欲有、色有、无色有；此处意指能产生此三有的业与烦恼。“法船”(dhammanāvā)即圣八支道；它因能渡过四瀑流(caturogha)，故被称为“法船”。“登上”(samāruyha)即乘上。“我将使之度脱”(santāressanti)即我将使之度脱。因为，对于希求佛果者而言——

၅၉.

59.

‘‘မနုဿတ္တံ လိင်္ဂသမ္ပတ္တိ, ဟေတု သတ္ထာရဒဿနံ;

ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဂုဏသမ္ပတ္တိ, အဓိကာရော စ ဆန္ဒတာ;

အဋ္ဌဓမ္မသမောဓာနာ, အဘိနီဟာရော သမိဇ္ဈတိ’’.

“人身(manussatta)、男性(liṅgasampatti)、有因(hetu)、见导师(satthāradassana)、出家(pabbajjā)、具足功德(guṇasampatti)、作愿(adhikāra)，以及意愿(chandatā)——当此八法聚合时，大愿(abhinīhāra)即能成就。”

တတ္ထ မနုဿတ္တန္တိ မနုဿတ္တဘာဝေယေဝ ဌတွာ ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတ္ထေန္တဿ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈတိ, န နာဂဇာတိအာဒီသု ဌိတာနံ. ကသ္မာတိ စေ? အဟေတုကဘာဝတော.

其中，“人身”(manussatta)是指：只有住于人身状态而希求佛果者的愿望才能实现，而非住于龙(nāga)族等其他族类者。为什么呢？因为无因故。

လိင်္ဂသမ္ပတ္တီတိ မနုဿတ္တဘာဝေ ဝတ္တမာနဿာပိ ပုရိသလိင်္ဂေ ဌိတဿေဝ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈတိ, န ဣတ္ထိယာ ဝါ ပဏ္ဍကနပုံသကဥဘတောဗျဉ္ဇနကာနံ ဝါ သမိဇ္ဈတိ[Pg.116]. ကသ္မာတိ စေ? လက္ခဏပါရိပူရိယာ အဘာဝတော. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ, ဘိက္ခဝေ, အနဝကာသော, ယံ ဣတ္ထီ အရဟံ အဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၃၀; အ. နိ. ၁.၂၇၉; ဝိဘ. ၈၀၉) ဝိတ္ထာရော. တသ္မာ ဣတ္ထိလိင်္ဂေ ဌိတဿ မနုဿဇာတိကဿာပိ ပတ္ထနာ န သမိဇ္ဈတိ.

“性别圆满”(liṅgasampatti)是指：即使身为人类，也只有身为男性者的愿望才能实现；女人、黄门(paṇḍaka)、无性人(napuṃsaka)或双性人(ubhatobyañjanaka)的愿望则不能实现。为什么呢？因为不具足（大丈夫）相的圆满。对此曾如是说：“诸比丘，此事无有是处，无有可能：即女人能成为一位阿罗汉(arahaṃ)、正自觉者(sammāsambuddho)。”（应作）广说。因此，即使是身为人类而具女身者，其愿望也不能实现。

ဟေတူတိ ပုရိသဿာပိ တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ ဟေတုသမ္ပန္နဿေဝ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈတိ, နော ဣတရဿ.

“因”是指：即便是男性，也唯有在那一生中具足得证阿罗汉之因者，其愿望才能实现，而非他人。

သတ္ထာရဒဿနန္တိ သစေ ဇီဝမာနကဗုဒ္ဓဿေဝ သန္တိကေ ပတ္ထေတိ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈတိ. ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ စေတိယဿ သန္တိကေ ဝါ ဗောဓိရုက္ခမူလေ ဝါ ပဋိမာယ ဝါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဗုဒ္ဓသာဝကာနံ ဝါ သန္တိကေ ပတ္ထနာ န သမိဇ္ဈတိ. ကသ္မာ? ဘဗ္ဗာဘဗ္ဗကေ ဉတွာ ကမ္မဝိပါကပရိစ္ဆေဒကဉာဏေန ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဗျာကာတုံ အသမတ္ထတ္တာ. တသ္မာ ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကေယေဝ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈတိ.

“见导师”是指：唯若在住世佛陀面前发愿，其愿望才能实现。在已般涅槃的世尊的塔庙前、菩提树下、佛像前，或在独觉佛、佛弟子前发愿，则不能实现。是何缘故？因其无法了知（发愿者）是堪能或不堪能，无法以辨知业报之智来确定并作出授记。因此，唯有在佛陀面前发愿才能实现。

ပဗ္ဗဇ္ဇာတိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပတ္ထေန္တဿာပိ ကမ္မကိရိယဝါဒီသု တာပသေသု ဝါ ဘိက္ခူသု ဝါ ပဗ္ဗဇိတဿေဝ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈတိ, နော ဂိဟိလိင်္ဂေ ဌိတဿ. ကသ္မာ? ပဗ္ဗဇိတာယေဝ ဟိ ဗောဓိသတ္တာ သမ္ဗောဓိံ အဓိဂစ္ဆန္တိ, န ဂဟဋ္ဌာ. တသ္မာ အာဒိမှိ ပဏိဓာနကာလေပိ ပဗ္ဗဇိတေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗံ.

“出家”是指：即便是在佛陀、世尊面前发愿，也唯有作为持业见（kammakiriyavādī）的苦行者或比丘而出家者，其愿望才能实现，而非住于在家相者。是何缘故？诚然，菩萨们唯有作为出家者才能证得正觉，而非作为在家人。是故，即便在最初发愿之时，也必须是出家者。

ဂုဏသမ္ပတ္တီတိ ပဗ္ဗဇိတဿာပိ အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနော ပဉ္စာဘိညဿေဝ သမိဇ္ဈတိ, န ပန ဣမာယ ဂုဏသမ္ပတ္တိယာ ဝိရဟိတဿ. ကသ္မာ? နိဂ္ဂုဏဿ တဒဘာဝတော.

“功德具足”是指：即便是出家者，也唯有得证八等至与五神通者，（其愿望）才能实现；而非缺乏此等功德者。是何缘故？因无功德者不具足（此等条件）故。

အဓိကာရောတိ ဂုဏသမ္ပန္နေနာပိ ယေန အတ္တနော ဇီဝိတံ ဗုဒ္ဓါနံ ပရိစ္စတ္တံ ဟောတိ, တဿ ဣမိနာ အဓိကာရေန သမ္ပန္နဿေဝ သမိဇ္ဈတိ, န ဣတရဿ.

“功业”（adhikāra）是指：即便是具足功德者，也唯有曾为诸佛舍弃自身生命，由是具足此功业者，其愿望才能实现，而非他人。

ဆန္ဒတာတိ အဘိနီဟာရသမ္ပန္နဿာပိ ယဿ ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မာနံ အတ္ထာယ မဟန္တော ဆန္ဒော ဝါယာမော စ ဥဿာဟော စ ပရိယေဋ္ဌိ စ, တဿေဝ သမိဇ္ဈတိ, န ဣတရဿ. တတြိဒံ ဆန္ဒမဟန္တတာယ ဩပမ္မံ – သစေ ဟိ ဧဝမဿ, ‘‘ယော ပန သကလစက္ကဝါဠဂဗ္ဘံ ဧကောဒကီဘူတံ အတ္တနော ဗာဟုဗလေန ဥတ္တရိတွာ ပါရံ ဂန္တုံ သမတ္ထော, သော ဗုဒ္ဓတ္တံ ပါပုဏာတိ. ယော ပနိမံ အတ္တနော ဒုက္ကရံ န မညတိ ‘အဟံ ဣမံ ဥတ္တရိတွာ ပါရံ ဂမိဿာမီ’’’တိ ဧဝံ မဟတာ ဆန္ဒေန ဥဿာဟေန သမန္နာဂတော ဟောတိ, တဿ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈတိ, န ဣတရဿ (သု. နိ. အဋ္ဌ. ၁.ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ; အပ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါန, သုမေဓကထာ; စရိယာ. အဋ္ဌ. ပကိဏ္ဏကကထာ).

意欲(chandatā)：纵然具足发愿(abhinīhāra)，若有人为成就作佛之法(buddhakārakadhamma)而有巨大的意欲、精进(vāyāma)、努力(ussāha)与寻求(pariyeṭṭhi)，唯此人方能成就，而非他人。于此，关于意欲之巨大，有此譬喻：“若有人能以自己的臂力，渡过已成一片汪洋的整个轮围世界(sakalacakkavāḷagabbha)而到达彼岸，他便能证得佛果。”若有人不认为此事是难行之事，并具足“我必渡过此（汪洋）而到达彼岸”这般宏大的意欲与努力，他的愿望(patthanā)方能实现，而非他人。

သုမေဓပဏ္ဍိတော [Pg.117] ပန ဣမေ အဋ္ဌ ဓမ္မေ သမောဓာနေတွာဝ ဗုဒ္ဓဘာဝါယ အဘိနီဟာရံ ကတွာ နိပဇ္ဇိ. ဒီပင်္ကရောပိ ဘဂဝါ အာဂန္တွာ သုမေဓပဏ္ဍိတဿ သီသဘာဂေ ဌတွာ ကလလပိဋ္ဌေ နိပန္နံ သုမေဓတာပသံ ဒိသွာ – ‘‘အယံ တာပသော ဗုဒ္ဓတ္တာယ အဘိနီဟာရံ ကတွာ နိပန္နော, ဣဇ္ဈိဿတိ နု ခေါ ဧတဿ ပတ္ထနာ, ဥဒါဟု နော’’တိ အနာဂတံသဉာဏံ ပေသေတွာ ဥပဓာရေန္တော – ‘‘ဣတော ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ အတိက္ကမိတွာ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ ဌိတကောဝ ပရိသမဇ္ဈေ ဗျာကာသိ – ‘‘ပဿထ နော, တုမှေ ဘိက္ခဝေ, ဣမံ ဥဂ္ဂတပံ တာပသံ ကလလပိဋ္ဌေ နိပန္န’’န္တိ. ‘‘ဧဝံ, ဘန္တေ’’တိ. အယံ ဗုဒ္ဓတ္တာယ အဘိနီဟာရံ ကတွာ နိပန္နော, သမိဇ္ဈိဿတိ ဣမဿ တာပသဿ ပတ္ထနာ, အယဉှိ ဣတော ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနံ စတုန္နံ အသင်္ချေယျာနံ မတ္ထကေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဘဝိဿတိ. တသ္မိံ ပနဿ အတ္တဘာဝေ ကပိလဝတ္ထု နာမ နဂရံ နိဝါသော ဘဝိဿတိ, မဟာမာယာ နာမ ဒေဝီ မာတာ, သုဒ္ဓေါဒနော နာမ ရာဇာ ပိတာ, ဥပတိဿော စ ကောလိတော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, အာနန္ဒော နာမ ဥပဋ္ဌာကော, ခေမာ စ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ ဘဝိဿန္တိ. အယံ ပရိပက္ကဉာဏော ဟုတွာ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ မဟာပဓာနံ ပဒဟိတွာ နိဂြောဓမူလေ သုဇာတာယ နာမ ကုမာရိယာ ဒိန္နံ ပါယာသံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ နေရဉ္ဇရာယ တီရေ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဗောဓိမဏ္ဍံ အာရုယှ အဿတ္ထရုက္ခမူလေ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိဿတီတိ. တေန ဝုတ္တံ –

善慧智者(Sumedhapaṇḍita)则合此八法，为成就佛果而发愿，遂卧于地。世尊燃灯佛(Dīpaṅkara)前来，立于善慧智者头顶处，见善慧苦行者卧于泥泞中，思惟：“此苦行者为成就佛果发愿而卧，其所愿将成就否？”便以未来智观察，知：“从此历四阿僧祇并十万劫，将有名为乔达摩之佛出世。”遂立于大众中授记：“诸比丘，汝等见此卧于泥泞中之精进苦行者否？”“如是，世尊。”“此人为成就佛果发愿而卧，此苦行者之所愿将得圆满。从此历四阿僧祇并十万劫后，将有名为乔达摩之佛出现于世。于其生时，将以迦毗罗卫城(Kapilavatthu)为居所，摩诃摩耶(Mahāmāyā)天女为母，净饭王(Suddhodana)为父，伍巴谛萨(Upatissa)与拘利陀(Kolita)为二上首弟子，阿难(Ānanda)为侍者，谶摩(Khemā)与莲花色(Uppalavaṇṇā)为二上首女弟子。彼将以圆熟之智，行大出离，作大精进，于尼拘律树(Nigrodha)下，受名善生(Sujātā)之童女所献乳糜，于尼连禅河(Nerañjarā)畔食已，登菩提道场，于菩提树(Assattha)下圆满觉悟。”是故说：

၆၀.

60.

‘‘ဒီပင်္ကရော လောကဝိဒူ, အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟော;

ဥဿီသကေ မံ ဌတွာန, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိ.

燃灯佛，世间解，应受供养，立于我头顶，说如是言：

၆၁.

61.

‘‘ပဿထ ဣမံ တာပသံ, ဇဋိလံ ဥဂ္ဂတာပနံ;

အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဘဝိဿတိ.

汝等观此结发者，苦行修行甚精进；从此无量劫之后，将于世间得成佛。

၆၂.

62.

‘‘အဟူ ကပိလဝှယာ ရမ္မာ, နိက္ခမိတွာ တထာဂတော;

ပဓာနံ ပဒဟိတွာန, ကတွာ ဒုက္ကရကာရိကံ.

如来从悦人的迦毗罗卫(Kapilavhaya)城出离，策励精勤，行于苦行。

၆၃.

63.

‘‘အဇပါလရုက္ခမူလသ္မိံ, နိသီဒိတွာ တထာဂတော;

တတ္ထ ပါယာသံ ပဂ္ဂယှ, နေရဉ္ဇရမုပေဟိတိ.

如来坐于阿阇波罗(Ajapāla)榕树下，于彼处领受乳糜后，将近尼连禅河。

၆၄.

64.

‘‘နေရဉ္ဇရာယ တီရမှိ, ပါယာသံ အဒ သော ဇိနော;

ပဋိယတ္တဝရမဂ္ဂေန, ဗောဓိမူလမုပေဟိတိ.

彼胜者于尼连禅河岸边食毕乳糜，后依天神所备之胜道，趋近菩提树根。

၆၅.

65.

‘‘တတော [Pg.118] ပဒက္ခိဏံ ကတွာ, ဗောဓိမဏ္ဍံ အနုတ္တရော;

အဿတ္ထရုက္ခမူလမှိ, ဗုဇ္ဈိဿတိ မဟာယသော.

其后，无上、大名声者右绕菩提道场，将于阿说他(Assattha)树下觉悟。

၆၆.

66.

‘‘ဣမဿ ဇနိကာ မာတာ, မာယာ နာမ ဘဝိဿတိ;

ပိတာ သုဒ္ဓေါဒနော နာမ, အယံ ဟေဿတိ ဂေါတမော.

其生母名为摩耶(Māyā)，父亲名为净饭(Suddhodana)，此人将是乔达摩。

၆၇.

67.

‘‘အနာသဝါ ဝီတရာဂါ, သန္တစိတ္တာ သမာဟိတာ;

ကောလိတော ဥပတိဿော စ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တိ သာဝကာ;

အာနန္ဒော နာမုပဋ္ဌာကော, ဥပဋ္ဌိဿတိမံ ဇိနံ.

无漏、离欲、心寂静、得等持的拘律陀(Kolita)与伍巴谛萨，将为上首弟子；名为阿难的侍者，将侍奉此位胜者。

၆၈.

68.

‘‘ခေမာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တိ သာဝိကာ;

အနာသဝါ ဝီတရာဂါ, သန္တစိတ္တာ သမာဟိတာ.

谶摩(Khemā)与莲花色将为上首女弟子，她们无漏、离欲、心寂静、得等持。

၆၉.

69.

‘‘ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, အဿတ္ထောတိ ပဝုစ္စတိ;

စိတ္တော စ ဟတ္ထာဠဝကော, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တုပဋ္ဌကာ;

ဥတ္တရာ နန္ဒမာတာ စ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တုပဋ္ဌိကာ’’တိ.

彼世尊的菩提树，被称为阿说他(Assattha)树。质多(Citto)与阿拉维人哈达(Hatthāḷavako)将为上首男侍者；优多罗(Uttarā)与难陀母(Nandamātā)将为上首女侍者。

တတ္ထ လောကဝိဒူတိ သဗ္ဗထာ ဝိဒိတလောကတ္တာ ပန လောကဝိဒူ. ဘဂဝါ ဟိ သဘာဝတော သမုဒယတော နိရောဓတော နိရောဓူပါယတောတိ သဗ္ဗထာပိ လောကံ အဝေဒိ အညာသိ ပဋိဝိဇ္ဈိ. တသ္မာ လောကဝိဒူတိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ –

于此，“世间解”(Lokavidū)者，因其于一切方面了知世间，故名世间解。诚然，世尊从自性、集起、灭尽、以及导致灭尽之道，于一切方面觉知、了悟、通达了世间。是故，被称为世间解。如言：

‘‘တသ္မာ ဟဝေ လောကဝိဒူ သုမေဓော, လောကန္တဂူ ဝူသိတဗြဟ္မစရိယော;

လောကဿ အန္တံ သမိတာဝိ ဉတွာ, နာသီသတီ လောကမိမံ ပရဉ္စာ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၀၇;

အ. နိ. ၄.၄၆);

是故，具慧世间解，已达世间边际，梵行已立；此寂静者了知世间之终尽，不希求此世及他世。

အပိ စ တယော လောကာ – သင်္ခါရလောကော, သတ္တလောကော, ဩကာသလောကောတိ. တတ္ထ သင်္ခါရလောကော နာမ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာ ပထဝိအာဒယော ဓမ္မာ. သတ္တလောကော နာမ သညိနော အသညိနော နေဝသညိနာသညိနော စ သတ္တာ. ဩကာသလောကော နာမ သတ္တာနံ နိဝါသဋ္ဌာနံ. ဣမေ ပန တယောပိ လောကာ ဘဂဝတာ ယထာသဘာဝတော ဝိဒိတာ, တသ္မာ လောကဝိဒူတိ ဝုစ္စတိ. အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟောတိ ဒါနာနံ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ အရဟတ္တာ ဒက္ခိဏေယျတ္တာ အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟော. ဥဿီသကေ မံ ဌတွာနာတိ မမ [Pg.119] သီသသမီပေ ဌတွာ. ဣဒံ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဝစနံ အဗြဝီတိ အတ္ထော. ဇဋိလန္တိ ဇဋာ အဿ သန္တီတိ ဇဋိလော, တံ ဇဋိလံ. ဥဂ္ဂတာပနန္တိ ဥဂ္ဂတာပသံ. အဟူတိ အဟနိ, အထာတိ အတ္ထော. အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ကပိလဝှယာတိ ကပိလအဝှယာ အဘိဓာနာ. ရမ္မာတိ ရမဏီယတော. ပဓာနန္တိ ဝီရိယံ. ဧဟိတီတိ ဧဿတိ ဂမိဿတိ. သေသဂါထာသု ဥတ္တာနမေဝါတိ.

此外，世间有三：行世间、有情世间、器世间。其中，行世间者，乃地等缘生之法；有情世间者，乃有想、无想、非想非非想之有情；器世间者，乃有情之住处。此三世间，皆为世尊如其自性而了知，是故称为“世间解”。应受供养者（Āhutīnaṃ paṭiggaho），因其为阿罗汉，值得接受布施与供养，故名。“立于我头顶上”（Ussīsake maṃ ṭhatvāna），即立于我头顶之上。此即“他说了现在应说之语”之义。结发者（jaṭila），即彼有发髻者。热行者（Uggatāpana），即修持猛烈苦行者。“曾是”（Ahū），即“他曾是”（ahosi）之义，或作此读。迦毗罗卫（Kapilavhaya），即名为迦毗罗卫者。“在兰毗尼”（Rammā），即在令人愉悦之处。“精进”（Padhāna），即勇猛（vīriya）。“将舍”（Jahiti），即“将舍弃”、“将离去”。其余诸颂，其义自明。

တတော သုမေဓပဏ္ဍိတော – ‘‘မယှံ ကိရ ပတ္ထနာ သမိဇ္ဈိဿတီ’’တိ သဉ္ဇာတသောမနဿော အဟောသိ. မဟာဇနော ဒီပင်္ကရဒသဗလဿ ဝစနံ သုတွာ – ‘‘သုမေဓတာပသော ကိရ ဗုဒ္ဓဗီဇင်္ကုရော’’တိ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော အဟောသိ. ဧဝဉ္စဿ အဟောသိ – ‘‘ယထာ နာမ ပုရိသော နဒိံ တရန္တော ဥဇုကေန တိတ္ထေန တရိတုံ အသက္ကောန္တော ဟေဋ္ဌာတိတ္ထေန ဥတ္တရတိ, ဧဝမေဝ မယံ ဒီပင်္ကရဒသဗလဿ သာသနေ မဂ္ဂဖလံ အလဘမာနာ အနာဂတေ ယဒါ တွံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ, တဒါ တဝ သမ္မုခါ မဂ္ဂဖလံ သစ္ဆိကာတုံ သမတ္ထာ ဘဝေယျာမာ’’တိ ပတ္ထနံ အကံသု. ဒီပင်္ကရဒသဗလော ဗောဓိသတ္တံ မဟာသတ္တံ ပသံသိတွာ အဋ္ဌဟိ ပုပ္ဖမုဋ္ဌီဟိ ပူဇေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ. တေပိ စတုသတသဟဿာ ခီဏာသဝါ ဗောဓိသတ္တံ ပုပ္ဖေဟိ စ ဂန္ဓေဟိ စ ပူဇေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကမိံသု. ဒေဝမနုဿာ ပန တထေဝ ပူဇေတွာ ဝန္ဒိတွာ ပက္ကမိံသု.

其时，慧明智者（Sumedhapaṇḍita）心想：“我的愿望必将实现。”遂生喜悦。大众听闻燃灯十力者（Dīpaṅkaradasabala）之言：“慧明苦行者实乃佛种之萌芽。”皆心生欢喜。彼等复作是念：“譬如有人渡河，不能从径直的渡口渡过，而从下游或上游的渡口渡过。如是，我等若于燃灯十力者之教法中不得道果，愿于未来您成佛之时，能于您面前亲证道果。”彼等如是发愿。燃灯十力者赞叹菩萨摩诃萨后，以八捧花供养，作右绕后离去。彼四十万漏尽者亦以花与香供养菩萨，作右绕后离去。天人等亦如是供养、礼敬后离去。

အထ သဗ္ဗလောကမတိဒီပင်္ကရော ဒီပင်္ကရော ဘဂဝါ စတူဟိ ခီဏာသဝသတသဟဿေဟိ ပရိဝုတော ရမ္မနဂရဝါသီဟိ ပူဇိယမာနော ဒေဝတာဟိ အဘိဝန္ဒိယမာနော သဉ္ဈာပ္ပဘာနုရဉ္ဇိတဝရကနကဂိရိသိခရော ဝိယ ဇင်္ဂမမာနော အနေကေသု ပါဋိဟာရိယေသု ဝတ္တမာနေသု တေန အလင်္ကတပဋိယတ္တေန မဂ္ဂေန ဂန္တွာ နာနာသုရဘိကုသုမဂန္ဓဝါသိတံ စုဏ္ဏသမ္မောဒဂန္ဓံ သမုဿိတဓဇပဋာကံ ဂန္ဓာနုဗဒ္ဓဟဒယေဟိ ဘမရဂဏေဟိ ဂုမ္ဗဂုမ္ဗာယမာနံ ဓူပန္ဓကာရံ အမရပုရသဒိသသောဘံ အဘိရမ္မံ ရမ္မနဂရံ ပဝိသိတွာ ပညတ္တေ မဟာရဟေ ဗုဒ္ဓါသနေ ယုဂန္ဓရမတ္ထကေ သရဒသမယရုစိရကရရဇနိကရော တိမိရနိကရနိဓနကရော ကမလဝနဝိကသနကရော ဒိဝသကရော ဝိယ ဒသဗလဒိဝသကရော နိသီဒိ. ဘိက္ခုသံဃောပိ ပဋိပါဋိယာ အတ္တနော အတ္တနော ပတ္တာသနေ နိသီဒိ. ရမ္မနဂရဝါသိနော ပန ဥပါသကာ သဒ္ဓါဒိဂုဏသမ္ပန္နာ နာနာဝိဓခဇ္ဇာဒီဟိ သမလင်္ကတံ ဝဏ္ဏဂန္ဓရသသမ္ပန္နံ အသဒိသံ သုခနိဒါနံ ဒါနံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ အဒံသု.

尔时，一切世间之明灯——燃灯(Dīpaṅkara)世尊，为四十万漏尽者所围绕，受罗摩那城(Rammanagara)居民供养，为诸天神所顶礼。彼行时，犹如被黄昏霞光所染之巍巍金山。于无数神变示现之时，世尊经由彼装饰整治之道，进入罗摩那城。此城为种种芬芳花香所熏，弥漫芳香粉末之气，高竖幢幡；有成群蜜蜂因恋花香而嗡嗡作响，熏香之烟弥漫，其辉煌犹如天城阿玛拉普拉(Amarapura)，极为悦意。十力日轮于备妥之珍贵佛座上就座，犹如持双山(Yugandhara)顶上之秋日，光辉悦目，驱散黑暗，令莲林绽放。比丘僧众亦次第于各自所得之座上就座。罗摩那城中具足信等功德之优婆塞，将以种种食品等庄严，色香味俱全、无与伦比、作为安乐之因的布施，奉献予佛陀为首的比丘僧众。

အထ [Pg.120] ခေါ ဗောဓိသတ္တော ဒသဗလဿ ဗျာကရဏံ သုတွာ ဗုဒ္ဓဘာဝံ ကရတလဂတမိဝ မညမာနော ပမုဒိတဟဒယော သဗ္ဗေသု ပဋိက္ကန္တေသု သယနာ ဝုဋ္ဌာယ – ‘‘ပါရမိယော ဝိစိနိဿာမီ’’တိ ပုပ္ဖရာသိမတ္ထကေ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသီဒိ. ဧဝံ နိသိန္နေ မဟာသတ္တေ သကလဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာ သာဓုကာရံ ဒတွာ – ‘‘အယျ သုမေဓတာပသ, ပေါရာဏကဗောဓိသတ္တာနံ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ – ‘ပါရမိယော ဝိစိနိဿာမီ’တိ နိသိန္နကာလေ ယာနိ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ နာမ ပညာယန္တိ, တာနိ သဗ္ဗာနိပိ အဇ္ဇ ပါတုဘူတာနိ နိဿံသယေန တွံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ, မယမေတံ ဇာနာမ – ‘ယဿေတာနိ နိမိတ္တာနိ ပညာယန္တိ, သော ဧကန္တေနေဝ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ’ တသ္မာ တွံ အတ္တနော ဝီရိယံ ဒဠှံ ကတွာ ပဂ္ဂဏှာ’’တိ ဗောဓိသတ္တံ နာနပ္ပကာရာဟိ ထုတီဟိ အဘိတ္ထဝိံသု. တေန ဝုတ္တံ –

其时，菩萨听闻十力佛授记后，思惟成佛之事如在掌中，心生欢喜。待众人离去后，他从卧处起身，心想：“我将省察诸波罗蜜。”便在花堆之上结跏趺坐。当大士如是安坐时，所有十千世界的天神皆发善哉之声，以种种赞颂称扬菩萨：“贤者善慧苦行者，往昔诸菩萨为省察波罗蜜而结跏趺坐时，所有显现的先兆，今日亦尽皆出现。无疑您将成佛，我等确知此事——凡显现此等征兆者，彼必将成佛。是故，您当坚定精进，努力修行。”因此而说：

၇၀.

70.

‘‘ဣဒံ သုတွာန ဝစနံ, အသမဿ မဟေသိနော;

အာမောဒိတာ နရမရူ, ဗုဒ္ဓဗီဇံ ကိရ အယံ.

人天闻此无等大仙之语，心生欢喜：“此实乃佛种！”

၇၁.

71.

‘‘ဥက္ကုဋ္ဌိသဒ္ဒါ ဝတ္တန္တိ, အပ္ဖောဋေန္တိ ဟသန္တိ စ;

ကတဉ္ဇလီ နမဿန္တိ, ဒသသဟဿီ သဒေဝကာ.

欢呼声四起，拍手又欢笑；十千世界诸天神，合掌而礼敬。

၇၂.

72.

‘‘ယဒိမဿ လောကနာထဿ, ဝိရဇ္ဈိဿာမ သာသနံ;

အနာဂတမှိ အဒ္ဓါနေ, ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ.

我等若错失此世间导师之教法，将于未来世，得见此佛。

၇၃.

73.

‘‘ယထာ မနုဿာ နဒိံ တရန္တာ, ပဋိတိတ္ထံ ဝိရဇ္ဈိယ;

ဟေဋ္ဌာတိတ္ထေ ဂဟေတွာန, ဥတ္တရန္တိ မဟာနဒိံ.

犹如众人渡河，错失对岸渡口，便从下游渡口，得以渡过大河。

၇၄.

74.

‘‘ဧဝမေဝ မယံ သဗ္ဗေ, ယဒိ မုဉ္စာမိမံ ဇိနံ;

အနာဂတမှိ အဒ္ဓါနေ, ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ.

我等众人皆如是，若错失此胜者，将于未来世，得见此佛。

၇၅.

75.

‘‘ဒီပင်္ကရော လောကဝိဒူ, အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟော;

မမ ကမ္မံ ပကိတ္တေတွာ, ဒက္ခိဏံ ပါဒမုဒ္ဓရိ.

燃灯佛、世间解、应供者，称赞我之业后，举起右足。

၇၆.

76.

‘‘ယေ တတ္ထာသုံ ဇိနပုတ္တာ, ပဒက္ခိဏမကံသု မံ;

ဒေဝါ မနုဿာ အသုရာ စ, အဘိဝါဒေတွာန ပက္ကမုံ.

彼处诸佛子，以及天、人、阿修罗，皆右绕于我，敬礼后离去。

၇၇.

77.

‘‘ဒဿနံ မေ အတိက္ကန္တေ, သသံဃေ လောကနာယကေ;

သယနာ ဝုဋ္ဌဟိတွာန, ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိံ တဒါ.

当导师与僧团远离视线时，我从卧处起身，彼时结跏趺坐。

၇၈.

78.

‘‘သုခေန [Pg.121] သုခိတော ဟောမိ, ပါမောဇ္ဇေန ပမောဒိတော;

ပီတိယာ စ အဘိဿန္နော, ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိံ တဒါ.

我因乐而乐，因喜悦而喜悦；因喜而遍满，彼时结跏趺坐。

၇၉.

79.

‘‘ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ, ဧဝံ စိန္တေသဟံ တဒါ;

ဝသီဘူတော အဟံ ဈာနေ, အဘိညာသု ပါရမိံ ဂတော.

结跏趺坐已，我于彼时如是思惟：“我于禅那已得自在，于诸神通已达彼岸。”

၈၀.

80.

‘‘သဟဿိယမှိ လောကမှိ, ဣသယော နတ္ထိ မေ သမာ;

အသမော ဣဒ္ဓိဓမ္မေသု, အလဘိံ ဤဒိသံ သုခံ.

于此千世界中，无有仙人与我等同；于诸神通法中我亦无等，我已获得如是之乐。

၈၁.

81.

‘‘ပလ္လင်္ကာဘုဇနေ မယှံ, ဒသသဟဿာဓိဝါသိနော;

မဟာနာဒံ ပဝတ္တေသုံ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

当我结跏趺坐时，万世界中诸大梵天，发出洪亮之声：“汝必将成佛！”

၈၂.

82.

‘‘ယာ ပုဗ္ဗေ ဗောဓိသတ္တာနံ, ပလ္လင်္ကဝရမာဘုဇေ;

နိမိတ္တာနိ ပဒိဿန္တိ, တာနိ အဇ္ဇ ပဒိဿရေ.

往昔诸菩萨结最上跏趺坐时所有之瑞相，此等瑞相今日亦复显现。

၈၃.

83.

‘‘သီတံ ဗျပဂတံ ဟောတိ, ဥဏှဉ္စ ဥပသမ္မတိ;

တာနိ အဇ္ဇ ပဒိဿန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

寒冷已然离去，炎热亦复平息，此等瑞相今日显现，汝必将成佛。

၈၄.

84.

‘‘ဒသသဟဿီ လောကဓာတု, နိဿဒ္ဒါ ဟောန္တိ နိရာကုလာ;

တာနိ အဇ္ဇ ပဒိဿန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

万千世界界，寂静而无扰，此等瑞相今日显现，汝必将成佛。

၈၅.

85.

‘‘မဟာဝါတာ န ဝါယန္တိ, န သန္ဒန္တိ သဝန္တိယော;

တာနိ အဇ္ဇ ပဒိဿန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

狂风止息不作，江河停流不前，此等瑞相今日显现，汝必将成佛。

၈၆.

86.

‘‘ထလဇာ ဒကဇာ ပုပ္ဖာ, သဗ္ဗေ ပုပ္ဖန္တိ တာဝဒေ;

တေပဇ္ဇ ပုပ္ဖိတာ သဗ္ဗေ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

一切陆生与水生之花，彼时皆已绽放；今日此等花卉亦皆绽放，汝必将成佛。

၈၇.

87.

‘‘လတာ ဝါ ယဒိ ဝါ ရုက္ခာ, ဖလဘာရာ ဟောန္တိ တာဝဒေ;

တေပဇ္ဇ ဖလိတာ သဗ္ဗေ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

一切藤蔓与树木，彼时皆果实累累；今日此等亦皆结果，汝必将成佛。

၈၈.

88.

‘‘အာကာသဋ္ဌာ စ ဘူမဋ္ဌာ, ရတနာ ဇောတန္တိ တာဝဒေ;

တေပဇ္ဇ ရတနာ ဇောတန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

空中与地上之宝，彼时皆放大光明；今日此等珍宝亦皆放光，汝必将成佛。

၈၉.

89.

‘‘မာနုဿကာ စ ဒိဗ္ဗာ စ, တုရိယာ ဝဇ္ဇန္တိ တာဝဒေ;

တေပဇ္ဇုဘော အဘိရဝန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

人间与天上之乐器，彼时皆自行鸣响；今日此二者亦皆齐鸣，汝必将成佛。

၉၀.

90.

‘‘ဝိစိတ္တပုပ္ဖာ ဂဂနာ, အဘိဝဿန္တိ တာဝဒေ;

တေပိ အဇ္ဇ ပဝဿန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

种种妙花自天而降，彼时缤纷如雨；今日此等亦复如雨而下，汝必将成佛。

၉၁.

91.

‘‘မဟာသမုဒ္ဒေါ [Pg.122] အာဘုဇတိ, ဒသသဟဿီ ပကမ္ပတိ;

တေပဇ္ဇုဘော အဘိရဝန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

大海奔涌咆哮，万千世界震动；今日此二者亦皆轰鸣，汝必将成佛。

၉၂.

92.

‘‘နိရယေပိ ဒသသဟဿေ, အဂ္ဂီ နိဗ္ဗန္တိ တာဝဒေ;

တေပဇ္ဇ နိဗ္ဗုတာ အဂ္ဂီ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

万千世界之地狱，彼时火焰亦熄灭；今日此等火焰亦皆熄灭，汝必将成佛。

၉၃.

93.

‘‘ဝိမလော ဟောတိ သူရိယော, သဗ္ဗာ ဒိဿန္တိ တာရကာ;

တေပိ အဇ္ဇ ပဒိဿန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

日轮清净无垢，繁星朗然可见，此等瑞相今日显现，汝必将成佛。

၉၄.

94.

‘‘အနောဝဋ္ဌေန ဥဒကံ, မဟိယာ ဥဗ္ဘိဇ္ဇိ တာဝဒေ;

တမ္ပဇ္ဇုဗ္ဘိဇ္ဇတေ မဟိယာ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

天未降雨，其时水从地涌；此水今日亦从地涌，汝必当成佛。

၉၅.

95.

‘‘တာရာဂဏာ ဝိရောစန္တိ, နက္ခတ္တာ ဂဂနမဏ္ဍလေ;

ဝိသာခါ စန္ဒိမာယုတ္တာ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

星群与诸星宿，于天界中闪耀；毘舍佉与月相应，汝必当成佛。

၉၆.

96.

‘‘ဗိလာသယာ ဒရီသယာ, နိက္ခမန္တိ သကာသယာ;

တေပဇ္ဇ အာသယာ ဆုဒ္ဓါ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

穴居者与窟居者，皆出其各自巢穴；今日彼等巢穴弃，汝必当成佛。

၉၇.

97.

‘‘န ဟောန္တိ အရတီ သတ္တာနံ, သန္တုဋ္ဌာ ဟောန္တိ တာဝဒေ;

တေပဇ္ဇ သဗ္ဗေ သန္တုဋ္ဌာ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

众生无有不悦乐，其时彼等皆满足；今日一切皆满足，汝必当成佛。

၉၈.

98.

‘‘ရောဂါ တဒုပသမ္မန္တိ, ဇိဃစ္ဆာ စ ဝိနဿသိ;

တာနိ အဇ္ဇ ပဒိဿန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

诸病其时皆平息，饥饿之苦亦消除；此兆今日亦显现，汝必当成佛。

၉၉.

99.

‘‘ရောဂါ တဒါ တနု ဟောတိ, ဒေါသော မောဟော ဝိနဿသိ;

တေပဇ္ဇ ဝိဂတာ သဗ္ဗေ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

贪欲其时乃减轻，瞋恚愚痴亦消除；彼等今日皆已离，汝必当成佛。

၁၀၀.

100.

‘‘ဘယံ တဒါ န ဘဝတိ, အဇ္ဇပေတံ ပဒိဿတိ;

တေန လိင်္ဂေန ဇာနာမ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

其时再无有怖畏，此兆今日亦显现；我等以此相了知，汝必当成佛。

၁၀၁.

101.

‘‘ရဇောနုဒ္ဓံသတီ ဥဒ္ဓံ, အဇ္ဇပေတံ ပဒိဿတိ;

တေန လိင်္ဂေန ဇာနာမ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

尘埃其时不向上，此兆今日亦显现；我等以此相了知，汝必当成佛。

၁၀၂.

102.

‘‘အနိဋ္ဌဂန္ဓော ပက္ကမတိ, ဒိဗ္ဗဂန္ဓော ပဝါယတိ;

သောပဇ္ဇ ဝါယတီ ဂန္ဓော, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

不悦之气味远离，天界妙香正飘散；此香今日亦飘散，汝必当成佛。

၁၀၃.

103.

‘‘သဗ္ဗေ [Pg.123] ဒေဝါ ပဒိဿန္တိ, ဌပယိတွာ အရူပိနော;

တေပဇ္ဇ သဗ္ဗေ ဒိဿန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

一切天神皆现身，除却无色界诸天；彼等今日亦得见，汝必当成佛。

၁၀၄.

104.

‘‘ယာဝတာ နိရယာ နာမ, သဗ္ဗေ ဒိဿန္တိ တာဝဒေ;

တေပဇ္ဇ သဗ္ဗေ ဒိဿန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

所有名为地狱处，其时一切皆得见；彼等今日亦得见，汝必当成佛。

၁၀၅.

105.

‘‘ကုဋ္ဋာ ကဝါဋာ သေလာ စ, န ဟောန္တာဝရဏာ တဒါ;

အာကာသဘူတာ တေပဇ္ဇ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

墙壁、门板与山岩，其时皆不再为障；彼等今日成虚空，汝必当成佛。

၁၀၆.

106.

‘‘စုတီ စ ဥပပတ္တီ စ, ခဏေ တသ္မိံ န ဝိဇ္ဇတိ;

တာနိပဇ္ဇ ပဒိဿန္တိ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသိ.

死与生于彼刹那，皆不复得见其有；此相今日亦显现，汝必当成佛。

၁၀၇.

107.

‘‘ဒဠှံ ပဂ္ဂဏှ ဝီရိယံ, မာ နိဝတ္တ အဘိက္ကမ;

မယမ္ပေတံ ဝိဇာနာမ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီ’’တိ.

汝当坚固勤精进，莫退转而当前行；我等亦知此事相，汝必当成佛。

တတ္ထ ဣဒံ သုတွာန ဝစနန္တိ ဣဒံ ဒီပင်္ကရဿ ဘဂဝတော ဗောဓိသတ္တဿ ဗျာကရဏဝစနံ သုတွာ. အသမဿာတိ သမဿ သဒိသဿ အဘာဝတော အသမဿ. ယထာဟ –

其中，“闻此言已”者，谓闻燃灯世尊于菩萨之授记言已。“无等者”，谓无有相等或相似者，故为无等。如言：

‘‘န မေ အာစရိယော အတ္ထိ, သဒိသော မေ န ဝိဇ္ဇတိ;

သဒေဝကသ္မိံ လောကသ္မိံ, နတ္ထိ မေ ပဋိပုဂ္ဂလော’’တိ. (မ. နိ. ၁.၂၈၅;

၂.၃၄၁;

မဟာဝ. ၁၁;

ကထာ. ၄၀၅;

မိ. ပ. ၄.၅.၁၁);

我无有师长，无有与我等同者；于天人世间，亦无与我匹敌之人。

မဟေသိနောတိ မဟန္တေ သီလသမာဓိပညာက္ခန္ဓေ ဧသိ ဂဝေသီတိ မဟေသီ, တဿ မဟေသိနော. နရမရူတိ နရာ စ အမရာ စ, ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသော ပနာယံ သဗ္ဗေပိ ဒသသဟဿိလောကဓာတုယာ နာဂသုပဏ္ဏယက္ခာဒယောပိ အာမောဒိတာဝ. ဗုဒ္ဓဗီဇံ ကိရ အယန္တိ အယံ ကိရ ဗုဒ္ဓင်္ကုရော ဥပ္ပန္နောတိ အာမောဒိတာတိ အတ္ထော.

Mahesi（大仙）的解释：寻求伟大的戒、定、慧蕴，故为大仙；（此颂）乃指彼大仙。Naramarū（人天）的解释：指人与天人。此为殊胜的解释，（意指）一万世界中所有的龙、金翅鸟、夜叉等亦皆欢喜。他们欢喜道：“此诚然是佛种！此诚然是佛的幼苗已出现！”此为义。

ဥက္ကုဋ္ဌိသဒ္ဒါတိ ဥန္နာဒသဒ္ဒါ ဝတ္တန္တိ. အပ္ဖောဋေန္တီတိ ဟတ္ထေဟိ ဗာဟာ အဘိဟနန္တိ. ဒသသဟဿီတိ ဒသသဟဿိလောကဓာတုယော. သဒေဝကာတိ သဟ ဒေဝေဟိ သဒေဝကာ ဒသသဟဿီ နမဿန္တီတိ အတ္ထော. ယဒိမဿာတိ ယဒိ ဣမဿ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ဝိရဇ္ဈိဿာမာတိ ယဒိ န သမ္ပာပုဏိဿာမ. အနာဂတမှိ အဒ္ဓါနေတိ အနာဂတေ ကာလေ. ဟေဿာမာတိ ဘဝိဿာမ. သမ္မုခါတိ သမ္မုခီဘူတာ. ဣမန္တိ ဣမဿ, သာမိအတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ.

Ukkuṭṭhisadda（欢呼声）的解释：指喧闹之声生起。Apphoṭenti（拍打）的解释：指以手拍打手臂。Dasasahassī（十千）的解释：指一万个世界。Sadevakā（与天神俱）的解释：与天神一起；意为一万（世界）与天神俱，皆致敬礼。Yadimassa（若此人之）的解释：即 yadi imassa，或作此读。Virajjhissāma（我等将错过）的解释：如果我们不能证得。Anāgatamhi addhāne（于未来时）的解释：于未来之时。Hessāma（我等将是）的解释：我们将成为。Sammukhā（面前）的解释：已到面前。Imaṃ 的解释：即 imassa（此人之），为属格用法。

နဒိံ [Pg.124] တရန္တာတိ နဒီတရဏကာ, ‘‘နဒိတရန္တာ’’တိပိ ပါဌော. ပဋိတိတ္ထန္တိ ပဋိမုခတိတ္ထံ. ဝိရဇ္ဈိယာတိ ဝိရဇ္ဈိတွာ. ယဒိ မုဉ္စာမာတိ ယဒိ ဣမံ ဘဂဝန္တံ မုဉ္စိတွာ အကတကိစ္စာ ဂမိဿာမာတိ အတ္ထော. မမ ကမ္မံ ပကိတ္တေတွာတိ မမ ဘာဝိတမတ္ထံ ဗျာကရိတွာ. ဒက္ခိဏံ ပါဒမုဒ္ဓရီတိ ဒက္ခိဏံ ပါဒံ ဥက္ခိပိ, ‘‘ကတပဒက္ခိဏော’’တိပိ ပါဌော.

Nadiṃ taranta（渡河者）的解释：指渡河之人；亦有读作 naditarantā。Paṭititthaṃ（对岸渡口）的解释：指对面的渡口。Virajjhiyā（错过）的解释：即 virajjhitvā（错过之后）。Yadi muñcāma（若我等舍离）的解释：意指，若我等舍离此世尊，事未成而离去。Mama kammaṃ pakittetvā（宣说我的修行后）的解释：即宣说我所修习之境。Dakkhiṇaṃ pādamuddhari（举起右足）的解释：即举起右足；亦有读作 katapadakkhiṇo（已作右绕）。

ဇိနပုတ္တာတိ ဒီပင်္ကရဿ သတ္ထုနော သာဝကာ. ဒေဝါ မနုဿာ အသုရာ စ, အဘိဝါဒေတွာန ပက္ကမုန္တိ ဒေဝါဒယော သဗ္ဗေပိ ဣမေ မံ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပုပ္ဖာဒီဟိ ပူဇေတွာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတပဉ္စင်္ဂါ ဝန္ဒိတွာ နိဝတ္တိတွာ ပုနပ္ပုနံ ဩလောကေတွာ မဓုရတ္ထဗျဉ္ဇနာဟိ နာနပ္ပကာရာဟိ ထုတီဟိ ဝဏ္ဏေန္တာ ပက္ကမိံသု. ‘‘နရာ နာဂါ စ ဂန္ဓဗ္ဗာ, အဘိဝါဒေတွာန ပက္ကမု’’န္တိပိ ပါဌော.

Jinaputta（佛子）的解释：指导师燃灯佛(Dīpaṅkara)的声闻弟子。Devā manussā asurā ca, abhivādetvāna pakkamuṃ（天、人、阿修罗，礼敬后离去）的解释：天神等一切众生，向我右绕三匝，以花等供养，行五体投地礼，一再回顾，以种种义味甜美之言辞赞叹，然后离去。亦有读作“Narā nāgā ca gandhabbā, abhivādetvāna pakkamuṃ”（人、龙与乾闼婆，礼敬后离去）。

ဒဿနံ မေ အတိက္ကန္တေတိ မမ ဒဿနဝိသယံ ဘဂဝတိ အတိက္ကန္တေ. ‘‘ဇဟိတေ ဒဿနူပစာရေ’’တိပိ ပါဌော. သသံဃေတိ သဒ္ဓိံ သံဃေန သသံဃော, တသ္မိံ သသံဃေ. သယနာ ဝုဋ္ဌဟိတွာနာတိ နိပန္နဋ္ဌာနတော ကလလတော ဥဋ္ဌဟိတွာ. ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိန္တိ ကတပလ္လင်္ကော ဟုတွာ ပုပ္ဖရာသိမှိ နိသီဒိန္တိ အတ္ထော. ‘‘ဟဋ္ဌော ဟဋ္ဌေန စိတ္တေန, အာသနာ ဝုဋ္ဌဟိံ တဒါ’’တိပိ ပါဌော, သော ဥတ္တာနတ္ထောဝ.

“我的见境已过”是说世尊已超出我所能见的范围。另有版本作“舍弃瞻仰之境”。“与僧伽”是指与僧伽（saṅgha）一起，在此僧伽中。“从卧处起”是指从躺卧之处，即从泥沼中起来。“结跏趺坐”是指盘腿而坐，意即结跏趺坐于花堆上。另有版本作“我以欢喜心，彼时从座起”，此义甚明。

ပီတိယာ စ အဘိဿန္နောတိ ပီတိပရိပ္ဖုဋော. ဝသီဘူတောတိ ဝသီဘာဝပ္ပတ္တော. ဈာနေတိ ရူပါဝစရာရူပါဝစရဈာနေသု. သဟဿိယမှီတိ ဒသသဟဿိယံ. လောကမှီတိ လောကဓာတုယာ. မေ သမာတိ မယာ သဒိသာ. အဝိသေသေန ‘‘မေ သမာ နတ္ထီ’’တိ ဝတွာ ဣဒါနိ တမေဝ နိယမေန္တော ‘‘အသမော ဣဒ္ဓိဓမ္မေသူ’’တိ အာဟ. တတ္ထ ဣဒ္ဓိဓမ္မေသူတိ ပဉ္စသု ဣဒ္ဓိဓမ္မေသူတိ အတ္ထော. အလဘိန္တိ ပဋိလဘိံ. ဤဒိသံ သုခန္တိ ဤဒိသံ သောမနဿံ.

“为喜所遍”即为喜悦所浸透。“得自在者”即达到自在的状态。“于禅那”即于色界与无色界禅那（jhāna）中。“于万世界”即于一万世界中。“于世间”即于世界（lokadhātu）中。“与我等同”即与我相同。总说“无有与我等同者”后，如今限定而说“于神通法（iddhidhamma）上无与伦比”。此处“神通法”意指五种神通法。“获得”即已获得。“如此之乐”即如此的喜悦。

အထ သုမေဓတာပသော ဒသဗလဿ ဗျာကရဏံ သုတွာ ဗုဒ္ဓဘာဝံ ကရတလဂတကာလမိဝ မညမာနော ပမုဒိတဟဒယော ဒသသု လောကဓာတုသဟဿေသု သုဒ္ဓါဝါသမဟာဗြဟ္မာနော အတီတဗုဒ္ဓဒဿာဝိနော နိယတဗောဓိသတ္တာနံ ဗျာကရဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနပါဋိဟာရိယဒဿနေန တထာဂတဝစနဿ အဝိတထတံ ပကာသေန္တော မံ ပရိတောသယန္တာ ဣမာ ဂါထာယော အာဟံသူတိ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ ‘‘ပလ္လင်္ကာဘုဇနေ မယှ’’န္တိအာဒိမာဟ.

尔时，苦行者善慧（Sumedha tāpasa）听闻十力者（Dasabala）的授记后，思惟成佛之事已如掌中之物，心生欢喜。世尊为开示“十千世界中，曾见过去诸佛的净居大梵天（Suddhāvāsa Mahābrahmā）们，因见到定菩萨（niyatabodhisatta）授记时所现的神变，为彰显如来之语真实不虚，并令我欢喜，而说了这些偈颂”此事，便说了“我结跏趺坐时”等偈颂。

တတ္ထ [Pg.125] ပလ္လင်္ကာဘုဇနေ မယှန္တိ မမ ပလ္လင်္ကာဘုဇနေ. အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ဒသသဟဿာဓိဝါသိနောတိ ဒသသဟဿိဝါသိနော မဟာဗြဟ္မာနော. ယာ ပုဗ္ဗေတိ ယာနိ ပုဗ္ဗေ, ဝိဘတ္တိလောပံ ကတွာ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပလ္လင်္ကဝရမာဘုဇေတိ ဝရပလ္လင်္ကာဘုဇနေ. နိမိတ္တာနိ ပဒိဿန္တီတိ နိမိတ္တာနိ ပဒိဿိံသူတိ အတ္ထော. အတီတဝစနေ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝတ္တမာနဝစနံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တံ, အတီတဝသေန အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. တာနိ အဇ္ဇ ပဒိဿရေတိ ပုဗ္ဗေပိ နိယတဗောဓိသတ္တာနံ ပလ္လင်္ကာဘုဇနေ ယာနိ နိမိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇိံသု, တာနိ နိမိတ္တာနိ အဇ္ဇ ပဒိဿရေ. တသ္မာ တွံ ဓုဝမေဝ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီတိ အတ္ထော. န ပန တာနိယေဝ နိမိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇိံသု, တံသဒိသတ္တာ ‘‘တာနိ အဇ္ဇ ပဒိဿရေ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

“于我结跏趺坐”是指“于我的结跏趺坐时”。或作此读。“居住于万世界者”是指居住于万世界的大梵天们。“往昔者”是指“往昔的那些”，当知这是省略语尾变化而说。“于最胜结跏趺坐”是指“于殊胜的结跏趺坐时”。“诸相显现”，其义为“诸相已显现”。当用过去时态说时，却用了现在时态。虽然如此说，但应取过去之义。“彼等于今日显现”是指：往昔于定菩萨们结跏趺坐时所生起的诸相，彼等诸相于今日显现。是故，其义为：“你必将成佛”。然而，并非彼等同样的相生起，当知是因与彼相似，故说“彼等于今日显现”。

သီတန္တိ သီတတ္တံ. ဗျပဂတန္တိ ဂတံ ဝိဂတံ. တာနီတိ သီတဝိဂမနဥဏှုပသမနာနီတိ အတ္ထော. နိဿဒ္ဒါတိ အသဒ္ဒါ အနိဂ္ဃောသာ. နိရာကုလာတိ အနာကုလာ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော. န သန္ဒန္တီတိ န ဝဟန္တိ နပ္ပဝတ္တန္တိ. သဝန္တိယောတိ နဒိယော. တာနီတိ အဝါယနအသန္ဒနာနိ. ထလဇာတိ ပထဝိတလပဗ္ဗတရုက္ခေသု ဇာတာနိ. ဒကဇာတိ ဩဒကာနိ ပုပ္ဖာနိ. ပုပ္ဖန္တီတိ ပုဗ္ဗေ ဗောဓိသတ္တာနံ ပုပ္ဖိံသု, အတီတတ္ထေ ဝတ္တမာနဝစနံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေပဇ္ဇ ပုပ္ဖိတာနီတိ တာနိ ပုပ္ဖာနိ အဇ္ဇ ပုပ္ဖိတာနီတိ အတ္ထော.

“寒冷”是指寒冷的状态。“已离去”是指已去、已离。彼等是指寒冷已离、炎热平息。“无声”是指无有声、无有响。“无扰”是指不混乱，或作此读。“不流”是指不流动、不运行。“诸流”是指诸河。彼等是指不吹、不流。“陆生”是指生于地面、山岩、树木者。“水生”是指水生之花。“开花”是指往昔菩萨们之时，花已绽开。于过去义用现在时态，当知如前所说之理。“彼等于今日已开”，其义为：彼等花于今日已开。

ဖလဘာရာတိ ဖလဓရာ. တေပဇ္ဇာတိ တေပိ အဇ္ဇ, ပုလ္လိင်္ဂဝသေန ‘‘တေပီ’’တိ ဝုတ္တံ, ‘‘လတာ ဝါ ရုက္ခာ ဝါ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. ဖလိတာတိ သဉ္ဇာတဖလာ. အာကာသဋ္ဌာ စ ဘူမဋ္ဌာ စာတိ အာကာသဂတာ စ ဘူမိဂတာ စ ရတနာနီတိ မုတ္တာဒီနိ ရတနာနိ. ဇောတန္တီတိ ဩဘာသန္တိ. မာနုဿကာတိ မနုဿာနံ သန္တကာ မာနုဿကာ. ဒိဗ္ဗာတိ ဒေဝါနံ သန္တကာ ဒိဗ္ဗာ. တုရိယာတိ အာတတံ ဝိတတံ အာတတဝိတတံ သုသိရံ ဃနန္တိ ပဉ္စ တုရိယာနိ. တတ္ထ အာတတံ နာမ စမ္မပရိယောနဒ္ဓေသု ဘေရိအာဒီသု ဧကတလတုရိယံ. ဝိတတံ နာမ ဥဘယတလံ. အာတတဝိတတံ နာမ သဗ္ဗတော ပရိယောနဒ္ဓံ မဟတိဝလ္လကိအာဒိကံ. သုသိရံ နာမ ဝံသာဒိကံ. ဃနံ နာမ သမ္မတာဠာဒိကံ. ဝဇ္ဇန္တီတိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေန ဝဇ္ဇိံသု, အတီတတ္ထေ ဝတ္တမာနဝစနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧသ နယော ဥပရိ ဤဒိသေသု ဝစနေသုပိ. အဘိရဝန္တီတိ တတြ တတြ ကုသလေဟိ သုမုဉ္စိတာ သုပ္ပတာဠိတာ သုဝါဒိတာ ဝိယ အဘိရဝန္တိ, အဘိနဒန္တီတိ အတ္ထော.

负荷果实者，即结果实者。“彼等今日”（Tepajja），即“彼等今日”（tepi ajja），因说“是藤蔓或树木”，故以阳性说为“彼等”（tepi）。已结果实者，即已生出果实。住于空中与住于地上者，即行于空中与行于地上的宝物，即珍珠等宝物。照耀，即放光。人间的，即人们所有的。天上的，即天神所有的。乐器（turiyāni）有五种：单面鼓（ātataṃ）、双面鼓（vitataṃ）、弦乐器（ātatavitataṃ）、管乐器（susiraṃ）与打击乐器（ghanaṃ）。其中，单面鼓是单面蒙皮的，如大鼓（bheri）等。双面鼓是双面的乐器。弦乐器是周身覆盖的，如大琴（vallaki）等。管乐器是笛子（vaṃsa）等。打击乐器是铙钹（sammatāḷa）等。被演奏，即依下面所述之方式被弹奏，当知此处是于过去时义用现在时态。此理亦可见于上方类似的文句中。妙音回响，其义为：犹如在各处由善巧者善加弹奏、善加敲击、善加吹奏而妙音回响、鸣响。

ဝိစိတ္တပုပ္ဖာတိ [Pg.126] ဝိစိတြာနိ နာနာဂန္ဓဝဏ္ဏာနိ ပုပ္ဖာနိ. အဘိဝဿန္တီတိ အဘိဝဿိံသု, နိပတိံသူတိ အတ္ထော. တေပီတိ တာနိပိ ဝိစိတြပုပ္ဖာနိ အဘိဝဿန္တာနိ ပဒိဿန္တိ, ဒေဝဗြဟ္မဂဏေဟိ ဩကိရိယမာနာနီတိ အဓိပ္ပာယော. အာဘုဇတီတိ ဩသက္ကတိ. တေပဇ္ဇုဘောတိ တေပိ အဇ္ဇ ဥဘော မဟာသမုဒ္ဒဒသသဟဿိယော. အဘိရဝန္တီတိ အဘိနဒန္တိ. နိရယေတိ နိရယေသု. ဒသသဟဿာတိ အနေကဒသသဟဿာ. နိဗ္ဗန္တီတိ သမ္မန္တိ, သန္တိံ ဥပေန္တီတိ အတ္ထော. တာရကာတိ နက္ခတ္တာနိ. တေပိ အဇ္ဇ ပဒိဿန္တီတိ တေပိ သူရိယဿ ဝိမလဘာဝါ တာရကာ အဇ္ဇ ဒိဝါ ဒိဿန္တိ.

种种花，即各种不同香气和颜色的花。普降，其义为降下、坠落。“彼等亦然”，其意为：那些种种花也显现为正在普降，由天神与梵天众所散撒。弯曲，即退避。“彼等今日两者”，即今日两者，即一万个大海洋世界体系。妙音回响，即鸣响。于地狱，即于诸地狱中。十千，即许多个十千。熄灭，即平息，其义为达到寂静。星，即星辰。“彼等今日亦显现”，即因太阳的无垢，那些星辰今日于白昼亦得见。

အနောဝဋ္ဌေနာတိ အနောဝဋ္ဌေ, ဘုမ္မတ္ထေ ကရဏဝစနံ. အထ ဝါ အနောဝဋ္ဌေတိ အနဘိဝဋ္ဌေပိ. နာတိ နိပါတမတ္တံ ‘‘သုတွာ န ဒူတဝစန’’န္တိအာဒီသု ဝိယ. တမ္ပဇ္ဇုဗ္ဘိဇ္ဇတေတိ တမ္ပိ ဥဒကံ အဇ္ဇ ဥဗ္ဘိဇ္ဇတိ, ဥဗ္ဘိဇ္ဇိတွာ ဥဋ္ဌဟတီတိ အတ္ထော. မဟိယာတိ ပထဝိယာ, နိဿက္ကဝစနံ. တာရာဂဏာတိ ဂဟနက္ခတ္တာဒယော သဗ္ဗေ တာရဂဏာ. နက္ခတ္တာတိ နက္ခတ္တတာရကာ စ. ဂဂနမဏ္ဍလေတိ သကလဂဂနမဏ္ဍလံ ဝိရောစန္တီတိ အတ္ထော. ဗိလာသယာတိ ဗိလာသယာ အဟိနကုလကုမ္ဘီလဂေါဓာဒယော. ဒရီသယာတိ ဈရာသယာ. အယမေဝ ဝါ ပါဌော. နိက္ခမန္တီတိ နိက္ခမိံသု. သကာသယာတိ အတ္တနော အတ္တနော အာသယတော. ‘‘တဒါသယာ’’တိပိ ပါဌော. တဿ တဒါ တသ္မိံ ကာလေ, အာသယတော, ဗိလတောတိ အတ္ထော. ဆုဒ္ဓါတိ သုဆုဒ္ဓါ သုဝုဒ္ဓါရိတာ, နိက္ခန္တာတိ အတ္ထော.

“未降雨时”(Anovaṭṭhena)是“anovaṭṭhe”，为表处所义的具格。或者说，“anovaṭṭhe”也是“anabhivaṭṭhepi”(纵然未降雨)。“na”仅为不变词，如“sutvā na dūtavacana”(闻使者言而不…)等句。“那水今日亦涌现”(Tampajjubbhijjateti)的意思是那水今天也涌现，涌现而升起。“从地”(Mahiyā)即“pathaviyā”，为离格。“星群”(Tārāgaṇā)是指行星、星宿等一切星群。“星宿”(Nakkhattā)是指星宿之星。“于虚空界中”(Gaganamaṇḍale)的意思是于整个虚空界中照耀。“穴居者”(Bilāsayā)是指穴居的蛇、那拘罗、鳄鱼、蜥蜴等。“岩居者”(Darīsayā)意为溪居者(jharāsayā)。或者，这本身就是一种读法。“出离”(Nikkhamanti)是指他们出来了。“从自己的住处”(Sakāsayā)是指从各自的住处。亦有“从彼住处”(Tadāsayā)的读法，其义为：“tadā”(当时)，于彼时，“āsayato”(从住处)，即从洞穴。“已舍”(Chuddhā)意为极清净、善滤净，亦即已出离(nikkhantā)。

အရတီတိ ဥက္ကဏ္ဌာ. သန္တုဋ္ဌာတိ ပရမေန သန္တုဋ္ဌေန သန္တုဋ္ဌာ. ဝိနဿတီတိ ဝိဂစ္ဆတိ. ရာဂေါတိ ကာမရာဂေါ. တဒါ တနု ဟောတီတိ ဩရမတ္တကော ဟောတိ, ဣမိနာ ပရိယုဋ္ဌာနာဘာဝံ ဒီပေတိ. ဝိဟတာတိ ဝိနဋ္ဌာ. တဒါတိ ပုဗ္ဗေ, ဗောဓိသတ္တာနံ ပလ္လင်္ကာဘုဇနေတိ အတ္ထော. န ဘဝတီတိ န ဟောတိ. အဇ္ဇပေတန္တိ အဇ္ဇ တဝ ပလ္လင်္ကာဘုဇနေပိ ဧတံ ဘယံ န ဟောတေဝါတိ အတ္ထော. တေန လိင်္ဂေန ဇာနာမာတိ တေန ကာရဏေန သဗ္ဗေဝ မယံ ဇာနာမ, ယံ တွံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီတိ အတ္ထော.

“不乐”(Arati)是指厌倦。“已满足”(Santuṭṭhā)是指以最高的满足而满足。“毁灭”(Vinassati)是指消失。“贪”(Rāgo)是指欲贪。“那时变得微弱”(Tadā tanu hoti)是指变得少量，这开示了（烦恼）缠的止息。“已摧破”(Vihatā)意为已毁坏。“那时”(Tadā)是指以前，意思是菩萨的结跏趺坐处。“不存在”(Na bhavati)是指不会有。“今日亦有此”(Ajjapetaṃ)的意思是：今天即使在你的结跏趺坐处，这种恐惧也绝不会有。“我们依此相而知”(Tena liṅgena jānāma)的意思是：由于这个原因，我们所有人都知道，你将会成佛。

အနုဒ္ဓံသတီတိ န ဥဂ္ဂစ္ဆတိ. အနိဋ္ဌဂန္ဓောတိ ဒုဂ္ဂန္ဓော. ပက္ကမတီတိ ပက္ကမိ ဝိဂစ္ဆိ. ပဝါယတီတိ ပဝါယိ. သောပဇ္ဇာတိ သောပိ ဒိဗ္ဗဂန္ဓော အဇ္ဇ. ပဒိဿန္တီတိ ပဒိဿိံသု. တေပဇ္ဇာတိ တေပိ သဗ္ဗေ ဒေဝါ အဇ္ဇ. ယာဝတာတိ ပရိစ္ဆေဒနတ္ထေ [Pg.127] နိပါတော, ယတ္တကာတိ အတ္ထော. ကုဋ္ဋာတိ ပါကာရာ. န ဟောန္တာဝရဏာတိ အာဝရဏကရာ န အဟေသုံ. တဒါတိ ပုဗ္ဗေ. အာကာသဘူတာတိ တေ ကုဋ္ဋကဝါဋပဗ္ဗတာ အာဝရဏံ တိရောကရဏံ ကာတုံ အသက္ကောန္တာ, အဇဋာကာသဘူတာတိ အတ္ထော. စုတီတိ မရဏံ. ဥပပတ္တီတိ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏံ. ခဏေတိ ပုဗ္ဗေ ဗောဓိသတ္တာနံ ပလ္လင်္ကာဘုဇနက္ခဏေ. န ဝိဇ္ဇတီတိ နာဟောသိ. တာနိပဇ္ဇာတိ တာနိပိ အဇ္ဇ စဝနဘဝနာနီတိ အတ္ထော. မာ နိဝတ္တီတိ မာ ပဋိက္ကမိ. အဘိက္ကမာတိ ပရက္ကမ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

“不升起”即不出现。“恶臭”即难闻之气。“离去”即已离开、已离去。“散发”即已散发。“彼亦于今日”，即彼天香亦于今日[显现]。“显现”即已显现。“彼等亦于今日”，即彼等诸天亦于今日[显现]。“乃至(Yāvatā)”是不变词，用于限定，意为“有多少”。“墙”即围墙。“不成障碍”即不曾成为障碍。“彼时”即先前。“成为虚空”，意即彼墙、门、山，不能作为障碍、遮隔，而成为无碍的虚空。“死”即死亡。“生”即结生。“于刹那间”，即先前诸菩萨结跏趺坐之刹那。“不存在”即不曾有。“彼等亦于今日”，意即彼等死没与受生之事亦于今日[发生]。“勿退转”即莫退回。“前进”即精进。其余于此皆是显而易见。

တတော သုမေဓပဏ္ဍိတော ဒီပင်္ကရဿ ဒသဗလဿ စ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာနဉ္စ ဝစနံ သုတွာ ဘိယျောသောမတ္တာယ သဉ္ဇာတုဿာဟော ဟုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဗုဒ္ဓါ နာမ အမောဃဝစနာ, နတ္ထိ ဗုဒ္ဓါနံ ကထာယ အညထတ္တံ. ယထာ ဟိ အာကာသေ ခိတ္တဿ လေဍ္ဍုဿ ပတနံ ဓုဝံ, ဇာတဿ မရဏံ, အရုဏေ ဥဂ္ဂတေ သူရိယဿ အဗ္ဘုဂ္ဂမနံ, အာသယာ နိက္ခန္တဿ သီဟဿ သီဟနာဒနဒနံ, ဂရုဂဗ္ဘာယ ဣတ္ထိယာ ဘာရမောရောပနံ ဓုဝံ အဝဿမ္ဘာဝီ, ဧဝမေဝ ဗုဒ္ဓါနံ ဝစနံ နာမ ဓုဝံ အမောဃံ, အဒ္ဓါ အဟံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမီတိ. တေန ဝုတ္တံ –

其后，智者苏美达(Sumedha)听闻燃灯十力佛及一万轮围世界诸天之语，愈益欢欣，生起热忱，如是思惟：“诸佛之语真实不虚，诸佛之言无有他异。诚如抛向空中之土块必定坠落，生者必定死亡，黎明升起太阳必定出现，狮子出窟必定作狮子吼，怀有重胎之妇人必定分娩，此乃必然之事；如是，诸佛之言亦必定真实不虚。我确实将成为佛陀。”是故说：

၁၀၈.

108.

‘‘ဗုဒ္ဓဿ ဝစနံ သုတွာ, ဒသသဟဿီနစူဘယံ;

တုဋ္ဌဟဋ္ဌော ပမုဒိတော, ဧဝံ စိန္တေသဟံ တဒါ.

听闻佛陀之语，及十千世界（净居梵天）二者之言；欢喜踊跃心愉悦，我于彼时如是思。

၁၀၉.

109.

‘‘အဒွေဇ္ဈဝစနာ ဗုဒ္ဓါ, အမောဃဝစနာ ဇိနာ;

ဝိတထံ နတ္ထိ ဗုဒ္ဓါနံ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝါမဟံ.

佛陀言语无二义，胜者言语皆不虚；诸佛无有虚妄语，我必成佛无疑虑。

၁၁၀.

110.

‘‘ယထာ ခိတ္တံ နဘေ လေဍ္ဍု, ဓုဝံ ပတတိ ဘူမိယံ;

တထေဝ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌာနံ, ဝစနံ ဓုဝသဿတံ;

ဝိတထံ နတ္ထိ ဗုဒ္ဓါနံ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝါမဟံ.

如掷土块于虚空，必定坠落于大地；如是最胜佛之语，确定永恒无有异；诸佛无有虚妄语，我必成佛无疑虑。

၁၁၁.

111.

‘‘ယထာပိ သဗ္ဗသတ္တာနံ, မရဏံ ဓုဝသဿတံ;

တထေဝ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌာနံ, ဝစနံ ဓုဝသဿတံ;

ဝိတထံ နတ္ထိ ဗုဒ္ဓါနံ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝါမဟံ.

犹如一切有情，死亡是确定永恒的；如是，最胜诸佛之语，亦是确定永恒的。诸佛之语无有虚妄，我必确定成佛。

၁၁၂.

112.

‘‘ယထာ ရတ္တိက္ခယေ ပတ္တေ, သူရိယုဂ္ဂမနံ ဓုဝံ;

တထေဝ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌာနံ, ဝစနံ ဓုဝသဿတံ;

ဝိတထံ နတ္ထိ ဗုဒ္ဓါနံ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝါမဟံ.

犹如黑夜已尽时，日出是确定之事；如是，最胜诸佛之语，亦是确定永恒的。诸佛之语无有虚妄，我必确定成佛。

၁၁၃.

113.

‘‘ယထာ [Pg.128] နိက္ခန္တသယနဿ, သီဟဿ နဒနံ ဓုဝံ;

တထေဝ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌာနံ, ဝစနံ ဓုဝသဿတံ;

ဝိတထံ နတ္ထိ ဗုဒ္ဓါနံ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝါမဟံ.

犹如狮子出卧处，其吼叫是确定的；如是，最胜诸佛之语，亦是确定永恒的。诸佛之语无有虚妄，我必确定成佛。

၁၁၄.

114.

‘‘ယထာ အာပန္နသတ္တာနံ, ဘာရမောရောပနံ ဓုဝံ;

တထေဝ ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌာနံ, ဝစနံ ဓုဝသဿတံ;

ဝိတထံ နတ္ထိ ဗုဒ္ဓါနံ, ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝါမဟ’’န္တိ.

犹如已怀孕者，卸下重担是确定的；如是，最胜诸佛之语，亦是确定永恒的。诸佛之语无有虚妄，我必确定成佛。

တတ္ထ ဗုဒ္ဓဿ ဝစနံ သုတွာ, ဒသသဟဿီ န စူဘယန္တိ ဒီပင်္ကရသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ စ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာနဉ္စ ဝစနံ သုတွာ. ဥဘယန္တိ ဥဘယေသံ, သာမိအတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ, ဥဘယဝစနံ ဝါ. ဧဝံ စိန္တေသဟန္တိ ဧဝံ စိန္တေသိံ အဟံ.

于此，所谓“听闻佛语”，是指听闻了燃灯(Dīpaṅkara)正等觉者以及一万轮围世界诸天之语。“Ubhayanti”是“两者”(ubhayesaṃ)之义，是在所有格的意义上使用的主格词，或者是“两者之语”(ubhayavacanaṃ)。“Evaṃ cintesahanti”即“我如是思惟”(ahaṃ evaṃ cintesiṃ)。

အဒွေဇ္ဈဝစနာတိ ဒွေဓာ အပ္ပဝတ္တဝစနာ, ဧကံသဝစနာတိ အတ္ထော. ‘‘အစ္ဆိဒ္ဒဝစနာ’’တိပိ ပါဌော, တဿ နိဒ္ဒေါသဝစနာတိ အတ္ထော. အမောဃဝစနာတိ အဝိတထဝစနာ. ဝိတထန္တိ ဝိတထဝစနံ နတ္ထီတိ အတ္ထော. ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝါမဟန္တိ အဟံ ဧကံသေနေဝ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမီတိ နိယတဝသေန အဝဿမ္ဘာဝိဝသေန စ ဝတ္တမာနဝစနံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

“不二说之语”(advejjhavacanā)意为：非模棱两可之语，乃唯一确定之语。亦有读作“无瑕隙语”(acchiddavacanā)，其义为“无过失之语”。“不空耗语”(amoghavacanā)意为“非虚假之语”。“虚妄”(vitathaṃ)意为“无有虚假之语”。至于“我必成佛”(dhuvaṃ buddho bhavāmahaṃ)，当知：此乃以现在时态表达“我必将成佛”(ahaṃ ekaṃseneva buddho bhavissāmi)，以示其确定性与必然性。

သူရိယုဂ္ဂမနန္တိ သူရိယဿ ဥဒယနံ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ဓုဝသဿတန္တိ ဧကံသဘာဝီ စေဝ သဿတဉ္စ. နိက္ခန္တသယနဿာတိ သယနတော နိက္ခန္တဿ. အာပန္နသတ္တာနန္တိ ဂရုဂဗ္ဘာနံ, ဂဗ္ဘိနီနန္တိ အတ္ထော. ဘာရမောရောပနန္တိ ဘာရဩရောပနံ, ဂဗ္ဘဿ ဩရောပနန္တိ အတ္ထော. မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော. သေသမေတ္ထာပိ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

“日出”(sūriyuggamanaṃ)指“太阳的升起”(sūriyassa udayanaṃ)，或此即是另一种读法。“确定永恒”(dhuvasassataṃ)指“确定不变且永恒”。“出卧处”(nikkhantasayanassa)指“从卧处出来”。“已怀孕者”(āpannasattānaṃ)指“身怀重孕者”(garugabbhānaṃ)，即孕妇之义。“卸下重担”(bhāramoropanaṃ)指“放下重负”，即产下胎儿之义。字母“m”(ma-kāro)起语连接作用。于此，其余部分皆是显而易见的。

‘‘သွာဟံ အဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမီ’’တိ ဧဝံ ကတသန္နိဋ္ဌာနော ဗုဒ္ဓကာရကေ ဓမ္မေ ဥပဓာရေတုံ – ‘‘ကဟံ နု ခေါ ဗုဒ္ဓကာရကာ ဓမ္မာ’’တိ, ဥဒ္ဓံ အဓော ဒိသာသု ဝိဒိသာသူတိ အနုက္ကမေန သကလံ ဓမ္မဓာတုံ ဝိစိနန္တော ပုဗ္ဗေ ပေါရာဏကေဟိ ဗောဓိသတ္တေဟိ အာသေဝိတနိသေဝိတံ ပဌမံ ဒါနပါရမိံ ဒိသွာ ဧဝံ အတ္တာနံ ဩဝဒိ – ‘‘သုမေဓပဏ္ဍိတ, တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ ပဌမံ ဒါနပါရမိံ ပူရေယျာသိ. ယထာ ဟိ နိကုဇ္ဇိတော ဥဒကကုမ္ဘော နိဿေသံ ကတွာ ဥဒကံ ဝမတိယေဝ န ပစ္စာဟရတိ, ဧဝမေဝ ဓနံ ဝါ ယသံ ဝါ ပုတ္တဒါရံ ဝါ အင်္ဂပစ္စင်္ဂံ ဝါ အနောလောကေတွာ သဗ္ဗတ္ထ ယာစကာနံ သဗ္ဗံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတံ နိဿေသံ ကတွာ ဒဒမာနော ဗောဓိမူလေ နိသီဒိတွာ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီ’’တိ ပဌမံ ဒါနပါရမိံ ဒဠှံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

“我必定会成为佛。”如此立誓后，为审察能成佛之法——“能成佛之法究竟在何处？”便由上至下，于诸方、诸维，次第探究一切法界，见到往昔古代菩萨所亲行、常行的第一布施波罗蜜，于是如是教诫自己：“善慧贤者，汝自今始，当圆满第一布施波罗蜜。犹如倒置之水瓶，毫无遗余地倾出其水，不再收回；亦复如是，不顾惜财富、名誉、妻儿，乃至身体支分，于一切处，对诸乞求者，毫无遗余地施予其一切所欲，如是坐于菩提树下，将得成佛。”于是坚定地决意圆满第一布施波罗蜜。是故说——

၁၁၅.

115.

‘‘ဟန္ဒ [Pg.129] ဗုဒ္ဓကရေ ဓမ္မေ, ဝိစိနာမိ ဣတော စိတော;

ဥဒ္ဓံ အဓော ဒသ ဒိသာ, ယာဝတာ ဓမ္မဓာတုယာ.

“我今当寻觅，能成佛之法，于此于彼处，上下及十方，乃至尽法界。”

၁၁၆.

116.

‘‘ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, ပဌမံ ဒါနပါရမိံ;

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အနုစိဏ္ဏံ မဟာပထံ.

“其时寻觅中，我得见第一布施波罗蜜，此乃往昔诸大仙所常行之大道。”

၁၁၇.

117.

‘‘ဣမံ တွံ ပဌမံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ;

ဒါနပါရမိတံ ဂစ္ဆ, ယဒိ ဗောဓိံ ပတ္တုမိစ္ဆသိ.

“汝若欲证得菩提，当先坚定地受持此法，趣向圆满布施波罗蜜。”

၁၁၈.

118.

‘‘ယထာပိ ကုမ္ဘော သမ္ပုဏ္ဏော, ယဿ ကဿစိ အဓော ကတော;

ဝမတေဝုဒကံ နိဿေသံ, န တတ္ထ ပရိရက္ခတိ.

“犹如盈满之水瓶，为任何人所倒置，必将倾尽其瓶水，于所倾者不守护。”

၁၁၉.

119.

‘‘တထေဝ ယာစကေ ဒိသွာ, ဟီနမုက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမေ;

ဒဒါဟိ ဒါနံ နိဿေသံ, ကုမ္ဘော ဝိယ အဓော ကတော’’တိ.

“如是见乞求者，无论下等、上等、中等，皆应毫无遗余地行施，犹如倒置之水瓶。”

တတ္ထ ဟန္ဒာတိ ဝဝဿဂ္ဂတ္ထေ နိပါတော. ဗုဒ္ဓကရေ ဓမ္မေတိ ဗုဒ္ဓတ္တကရေ ဓမ္မေ. ဗုဒ္ဓတ္တကရာ နာမ ဓမ္မာ ဒါနပါရမိတာဒယော ဒသ ဓမ္မာ. ဝိစိနာမီတိ ဝိစိနိဿာမိ, ဝီမံသိဿာမိ ဥပပရိက္ခိဿာမီတိ အတ္ထော. ဣတော စိတောတိ ဣတော ဣတော, အယမေဝ ဝါ ပါဌော. တတ္ထ တတ္ထ ဝိစိနာမီတိ အတ္ထော. ဥဒ္ဓန္တိ ဒေဝလောကေ. အဓောတိ မနုဿလောကေ. ဒသ ဒိသာတိ ဒသသု ဒိသာသု; ကတ္ထ နု ခေါ တေ ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မာ ဥဒ္ဓံ အဓော တိရိယံ ဒိသာသု ဝိဒိသာသူတိ အဓိပ္ပာယော. ယာဝတာ ဓမ္မဓာတုယာတိ ဧတ္ထ ယာဝတာတိ ပရိစ္ဆေဒဝစနံ. ဓမ္မဓာတုယာတိ သဘာဝဓမ္မဿ, ပဝတ္တနီတိ ဝစနသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယာဝတိကာ သဘာဝဓမ္မာနံ ကာမရူပါရူပဓမ္မာနံ ပဝတ္တိ, တာဝတိကံ ဝိစိနိဿာမီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

此处“handa”是表决意或劝请的不变词(nipāto)。“成佛之法”(buddhakare dhamme)是指成就佛果之法。成就佛果之法是指布施波罗蜜(dānapāramitā)等十种法。“遍寻”(vicināmi)的意思是审察、探究、考察。“此处彼处”(ito cito)就是指“此处、此处”(ito ito)，或者就是这个读法，意思是到处寻觅。“上”(uddhaṃ)是指天界，“下”(adho)是指人间。“十方”(dasa disā)是指在十个方向中；其意趣是：“那些造佛之法(buddhakārakadhammā)究竟是在天界（上）、人间（下）、横向，还是在四方与四维之中呢？”在“尽法界”(yāvatā dhammadhātuyā)中，“尽”(yāvatā)是表示限定的词。“法界”(dhammadhātuyā)是指自性法(sabhāva-dhamma)，应理解为指其流转。这是什么意思呢？意思是说，一切自性法，也就是欲界、色界、无色界法的流转，我都要遍寻。

ဝိစိနန္တောတိ ဝီမံသန္တော ဥပပရိက္ခန္တော. ပုဗ္ဗကေဟီတိ ပေါရာဏေဟိ ဗောဓိသတ္တေဟိ. အနုစိဏ္ဏန္တိ အဇ္ဈာစိဏ္ဏံ အာသေဝိတံ. သမာဒိယာတိ သမာဒိယနံ ကရောဟိ, အဇ္ဇ ပဋ္ဌာယ အယံ ပဌမံ ဒါနပါရမီ ပူရေတဗ္ဗာ မယာတိ ဧဝံ သမာဒိယာတိ အတ္ထော. ဒါနပါရမိတံ ဂစ္ဆာတိ ဒါနပါရမိံ ဂစ္ဆ, ပူရယာတိ အတ္ထော. ယဒိ ဗောဓိံ ပတ္တုမိစ္ဆသီတိ ဗောဓိမူလမုပဂန္တွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပတ္တုံ ဣစ္ဆသိ စေ. ယဿ ကဿစီတိ ဥဒကဿ ဝါ ခီရဿ ဝါ ယဿ ကဿစိ သမ္ပုဏ္ဏော. သမ္ပုဏ္ဏသဒ္ဒယောဂေ သတိ သာမိဝစနံ ဣစ္ဆန္တိ [Pg.130] သဒ္ဒဝိဒူ. ကရဏတ္ထေ ဝါ သာမိဝစနံ, ယေန ကေနစီတိ အတ္ထော. အဓော ကတောတိ ဟေဋ္ဌာမုခီကတော. န တတ္ထ ပရိရက္ခတီတိ တသ္မိံ ဝမနေ န ပရိရက္ခတိ, နိဿေသံ ဥဒကံ ဝမတေဝါတိ အတ္ထော. ဟီနမုက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမေတိ ဟီနမဇ္ဈိမပဏီတေ. မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော. ကုမ္ဘော ဝိယ အဓော ကတောတိ ဟေဋ္ဌာမုခီကတော ဝိယ ကုမ္ဘော. ယာစကေ ဥပဂတေ ဒိသွာ – ‘‘တွံ, သုမေဓ, အတ္တနော အနဝသေသေတွာ သဗ္ဗဓနပရိစ္စာဂေန ဒါနပါရမိံ, အင်္ဂပရိစ္စာဂေန ဥပပါရမိံ, ဇီဝိတပရိစ္စာဂေန ပရမတ္ထပါရမိဉ္စ ပူရေဟီ’’တိ ဧဝံ အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ဩဝဒိ.

“考察”即审察、探究。“古时”即往昔的菩萨们。“所行”即惯行、修习。“受持”是说，他如此受持：“从今日起，我当首先圆满此布施波罗蜜。”“趣向布施波罗蜜”即圆满布施波罗蜜之义。“若欲证菩提”即若你欲至菩提树下，证得无上正等觉。“任何”指水或乳等任何充满之物。当与“充满”一词连用时，声论师们主张使用属格。或者，属格当解为工具格，即“以任何方式”之义。“倒置”即令其口朝下。“于彼不护”即于呕吐物不加守护，意为毫无保留地吐尽水。“下中上”指下、中、胜。`ma`字是为连接词。“如倒置的瓶”即如口朝下的瓶子。见到乞求者前来，他如此自我教诫：“苏美陀(Sumedha)，你当无有遗余地舍弃一切财富，以圆满布施波罗蜜；舍弃肢体，以圆满近波罗蜜；舍弃生命，以圆满胜义波罗蜜。”

အထဿ ‘‘န ဧတ္တကေဟေဝ ဗုဒ္ဓကာရကေဟိ ဓမ္မေဟိ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဥတ္တရိမ္ပိ ဥပဓာရယတော ဒုတိယံ သီလပါရမိံ ဒိသွာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သုမေဓပဏ္ဍိတ, တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ သီလပါရမိံ ပူရေယျာသိ. ယထာ စမရီ မိဂေါ နာမ ဇီဝိတမ္ပိ အနောလောကေတွာ အတ္တနော ဝါလမေဝ ရက္ခတိ, ဧဝံ တွမ္ပိ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဇီဝိတမ္ပိ အနောလောကေတွာ သီလမေဝ ရက္ခန္တော ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီ’’တိ ဒုတိယံ သီလပါရမိံ ဒဠှံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

其后，当他进一步思惟“成就佛陀之法不应仅有此等”时，见到了第二戒波罗蜜，便生此念：“贤者苏美陀(Sumedha)，你从今日起，当圆满戒波罗蜜。犹如名为‘香牛’(camarī)的野兽，不顾生命而守护其尾；你也应如此，从今日起，不顾生命而唯护净戒，将得成佛。”他如是坚定地决意受持第二戒波罗蜜。是故说：

၁၂၀.

120.

‘‘န ဟေတေ ဧတ္တကာယေဝ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ ဘဝိဿရေ;

အညေပိ ဝိစိနိဿာမိ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ.

“成佛之法实非仅有此等，我当再寻其他能令菩提成熟之法。”

၁၂၁.

121.

‘‘ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, ဒုတိယံ သီလပါရမိံ;

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အာသေဝိတနိသေဝိတံ.

“我于彼时寻觅，得见第二戒波罗蜜，为往昔诸大仙所习行、常行者。”

၁၂၂.

122.

‘‘ဣမံ တွံ ဒုတိယံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ;

သီလပါရမိတံ ဂစ္ဆ, ယဒိ ဗောဓိံ ပတ္တုမိစ္ဆသိ.

“汝若欲证菩提，当先坚定受持此第二戒波罗蜜，并令其圆满。”

၁၂၃.

123.

‘‘ယထာပိ စမရီ ဝါလံ, ကိသ္မိဉ္စိ ပဋိလဂ္ဂိတံ;

ဥပေတိ မရဏံ တတ္ထ, န ဝိကောပေတိ ဝါလဓိံ.

“譬如牦牛之尾，若为某物所缠，宁于彼处就死，亦不毁伤其尾。”

၁၂၄.

124.

‘‘တထေဝ တွံ စတူသု ဘူမီသု, သီလာနိ ပရိပူရယ;

ပရိရက္ခ သဗ္ဗဒါ သီလံ, စမရီ ဝိယ ဝါလဓိ’’န္တိ.

“如是汝亦当于四地中圆满诸戒；恒常守护戒，如牦牛之护尾。”

တတ္ထ န ဟေတေတိ န ဟိ ဧတေယေဝ. ဗောဓိပါစနာတိ မဂ္ဂပရိပါစနာ သဗ္ဗညုတညာဏပရိပါစနာ ဝါ. ဒုတိယံ သီလပါရမိန္တိ သီလံ နာမ သဗ္ဗေသံ ကုသလဓမ္မာနံ ပတိဋ္ဌာ, သီလေ ပတိဋ္ဌိတော ကုသလဓမ္မေဟိ န ပရိဟာယတိ, သဗ္ဗေပိ [Pg.131] လောကိယလောကုတ္တရဂုဏေ ပဋိလဘတိ. တသ္မာ သီလပါရမီ ပူရေတဗ္ဗာတိ ဒုတိယံ သီလပါရမိံ အဒ္ဒက္ခိန္တိ အတ္ထော.

其中，“不仅如此”（Na hete）即是“不仅是这些”（na hi eteyeva）。“令菩提成熟”（Bodhipācanā）是指令道成熟，或令一切知智成熟。“第二戒波罗蜜”（Dutiyaṃ sīlapāramiṃ）者，戒乃一切善法之基石，住于戒者，不从善法退失，能得一切世间与出世间之功德。是故，当圆满戒波罗蜜。此即“得见第二戒波罗蜜”之义。

အာသေဝိတနိသေဝိတန္တိ ဘာဝိတဉ္စေဝ ဗဟုလီကတဉ္စ. စမရီတိ စမရီ မိဂေါ. ကိသ္မိဉ္စီတိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ရုက္ခလတာကဏ္ဋကာဒီသု အညတရသ္မိံ. ပဋိလဂ္ဂိတန္တိ ပဋိဝိလဂ္ဂိတံ. တတ္ထာတိ ယတ္ထ ဝိလဂ္ဂိတံ, တတ္ထေဝ ဌတွာ မရဏံ ဥပဂစ္ဆတိ. န ဝိကောပေတီတိ န ဆိန္ဒတိ. ဝါလဓိန္တိ ဝါလံ ဆိန္ဒိတွာ န ဂစ္ဆတိ, တတ္ထေဝ မရဏံ ဥပေတီတိ အတ္ထော.

“习行、常行”（Āsevitanisevitaṃ）即是修习与多作。“牦牛”（Camarī）即是牦牛兽。“于某处”（Kismiñci）即于任何树、藤、刺等之一。“缠住”（Paṭilaggitaṃ）即是紧紧缠住。“于彼处”（Tattha）即于所缠之处，于彼处站立而走向死亡。“不毁伤”（Na vikopeti）即是不切断。“尾”（Vāladhiṃ）之义为：不切断其尾而离去，宁于彼处走向死亡。

စတူသု ဘူမီသု သီလာနီတိ စတူသု ဌာနေသု ဝိဘတ္တသီလာနိ, ပါတိမောက္ခသံဝရဣန္ဒြိယသံဝရအာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိပစ္စယသန္နိဿိတဝသေနာတိ အတ္ထော. ဘူမိဝသေန ပန ဒွီသုယေဝ ဘူမီသု ပရိယာပန္နံ တမ္ပိ စတုသီလမေဝါတိ. ပရိပူရယာတိ ခဏ္ဍဆိဒ္ဒသဗလာဒိအဘာဝေန ပရိပူရယ. သဗ္ဗဒါတိ သဗ္ဗကာလံ. စမရီ ဝိယာတိ စမရီ မိဂေါ ဝိယ. သေသမေတ္ထာပိ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

“于四地中诸戒”（Catūsu bhūmīsu sīlāni）者，义为于四处分别之戒，即依波罗提木叉（pātimokkha）律仪、根律仪、活命遍净、资具依止而言。又，依地而言，虽仅含摄于二地，然亦即是此四种戒。‘令圆满’（Paripūraya）者，谓无有破坏、穿漏、瑕疵等而令圆满。‘恒常’（Sabbadā）即是一切时。‘如牦牛’（Camarī viya）即是如牦牛兽。此中其余文句，其义自明。

အထဿ ‘‘န ဧတ္တကေဟေဝ ဗုဒ္ဓကာရကေဟိ ဓမ္မေဟိ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဥတ္တရိမ္ပိ ဥပဓာရယတော တတိယံ နေက္ခမ္မပါရမိံ ဒိသွာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သုမေဓပဏ္ဍိတ, တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ နေက္ခမ္မပါရမိမ္ပိ ပူရေယျာသိ. ယထာပိ သုစိရံ ဗန္ဓနာဂါရေ ဝသမာနော ပုရိသော န တတ္ထ သိနေဟံ ကရောတိ, အထ ခေါ ဥက္ကဏ္ဌိတော အဝသိတုကာမော ဟောတိ, ဧဝမေဝ တွမ္ပိ သဗ္ဗဘဝေ ဗန္ဓနာဂါရသဒိသေ ကတွာ ပဿ, သဗ္ဗဘဝေဟိ ဥက္ကဏ္ဌိတော မုစ္စိတုကာမော ဟုတွာ နေက္ခမ္မာဘိမုခေါဝ ဟောတိ, ဧဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီ’’တိ တတိယံ နေက္ခမ္မပါရမိံ ဒဠှံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

那时，他想：“仅有这些造就佛陀之法是不够的。”当他进一步思察时，见到第三出离波罗蜜，便生此念：“智者苏美达(Sumedha)，你从今日起，亦应圆满出离波罗蜜。譬如有人久住牢狱(bandhanāgāra)，他对彼处不生爱恋(sineha)，而是感到厌倦，意欲离去；同样地，你应视一切有(sabbabhava)如同牢狱，对一切有感到厌倦(ukkaṇṭhita)，希求解脱(muccitukāmo)，唯向出离(nekkhammābhimukho)，如此你将成佛。”于是他坚定地决意成就第三出离波罗蜜。是故说：

၁၂၅.

125.

‘‘န ဟေတေ ဧတ္တကာယေဝ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ ဘဝိဿရေ;

အညေပိ ဝိစိနိဿာမိ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ.

“造就佛陀之法，实非仅此而已；我将再寻觅其他能令菩提成熟之法。”

၁၂၆.

126.

‘‘ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, တတိယံ နေက္ခမ္မပါရမိံ;

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အာသေဝိတနိသေဝိတံ.

“当我寻觅时，于彼时见到了第三出离波罗蜜，为往昔诸大仙所修习、勤行者。”

၁၂၇.

127.

‘‘ဣမံ တွံ တတိယံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ;

နေက္ခမ္မပါရမိတံ ဂစ္ဆ, ယဒိ ဗောဓိံ ပတ္တုမိစ္ဆသိ.

“汝当先将此第三出离波罗蜜坚定受持；若欲证得菩提，当趋向出离波罗蜜。”

၁၂၈.

128.

‘‘ယထာ အန္ဒုဃရေ ပုရိသော, စိရဝုဋ္ဌော ဒုခဋ္ဋိတော;

န တတ္ထ ရာဂံ ဇနေတိ, မုတ္တိံယေဝ ဂဝေသတိ.

“犹如久住牢狱(andughara)之人，为苦所逼；于彼不生贪染(rāga)，唯求解脱(mutti)。”

၁၂၉.

129.

‘‘တထေဝ [Pg.132] တွံ သဗ္ဗဘဝေ, ပဿ အန္ဒုဃရေ ဝိယ;

နေက္ခမ္မာဘိမုခေါ ဟောတိ, ဘဝတော ပရိမုတ္တိယာ’’တိ.

“同样地，你当视一切有(sabbabhava)如同牢狱(andughara)；为从‘有’(bhava)中完全解脱(parimuttiyā)，当一心向于出离(nekkhammābhimukho)。”

တတ္ထ အန္ဒုဃရေတိ ဗန္ဓနာဂါရေ. စိရဝုဋ္ဌောတိ စိရကာလံ ဝုဋ္ဌော. ဒုခဋ္ဋိတောတိ ဒုက္ခပီဠိတော. န တတ္ထ ရာဂံ ဇနေတီတိ တတ္ထ အန္ဒုဃရေ ရာဂံ သိနေဟံ န ဇနေတိ န ဥပ္ပာဒေတိ. ‘‘ဣမံ အန္ဒုဃရံ မုဉ္စိတွာ နာဟံ အညတ္ထ ဂမိဿာမီ’’တိ ဧဝံ တတ္ထ ရာဂံ န ဇနေတိ, ကိန္တု မုတ္တိံယေဝ မောက္ခမေဝ ဂဝေသတီတိ အဓိပ္ပာယော. နေက္ခမ္မာဘိမုခေါတိ နိက္ခမနာဘိမုခေါ ဟောတိ. ဘဝတောတိ သဗ္ဗဘဝေဟိ. ပရိမုတ္တိယာတိ ပရိမောစနတ္ထာယ. နေက္ခမ္မာဘိမုခေါ ဟုတွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသီ’’တိပိ ပါဌော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

其中，“andughare”即“在牢狱中”。“ciravuṭṭho”即“久住”。“dukhaṭṭito”即“为苦所逼”。“na tattha rāgaṃ janeti”（于彼不生贪染）是指不在那牢狱中生起贪爱(rāga)或爱恋(sineha)。其义为：他不会对那牢狱生起“离开此牢狱后，我将不去别处”这样的贪爱，反之，他只寻求出离，即解脱(mokkha)。“nekkhammābhimukho”即“向于出离”。“bhavato”即“从一切有”。“parimuttiyā”即“为得解脱”。亦有读作“nekkhammābhimukho hutvā, sambodhiṃ pāpuṇissasī”（成为向于出离者，你将证得正觉）。其余文句于此义皆明显。

အထဿ ‘‘န ဧတ္တကေဟေဝ ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မေဟိ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဥတ္တရိမ္ပိ ဥပဓာရယတော စတုတ္ထံ ပညာပါရမိံ ဒိသွာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သုမေဓပဏ္ဍိတ, တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ ပညာပါရမိမ္ပိ ပူရေယျာသိ. ဟီနမဇ္ဈိမုက္ကဋ္ဌေသု ကဉ္စိ အဝဇ္ဇေတွာ သဗ္ဗေပိ ပဏ္ဍိတေ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆေယျာသိ. ယထာပိ ပိဏ္ဍစာရိကော ဘိက္ခု ဟီနာဒိဘေဒေသု ကုလေသု ကိဉ္စိ ကုလံ အဝိဝဇ္ဇေတွာ ပဋိပါဋိယာ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော ခိပ္ပံ ယာပနမတ္တံ လဘတိ, ဧဝမေဝ တွမ္ပိ သဗ္ဗေ ပဏ္ဍိတေ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆန္တော ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီ’’တိ စတုတ္ထံ ပညာပါရမိံ ဒဠှံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

那时他心想：“仅凭这些成就佛陀之法尚且不足”，于是更进一步思惟，见到第四智慧波罗蜜时，他便如此思惟：“善慧智者(Sumedhapaṇḍita)，从今以后，你亦应圆满智慧波罗蜜。对于下、中、上等一切智者，不加拣择，皆应前往请益。犹如行乞的比丘，不舍弃下等诸类家庭，次第乞食，便能迅速获得足以维生之食。同样地，你也应前往请益一切智者，如此将成就佛陀。”于是他将第四智慧波罗蜜作了坚固的决意。是故说：

၁၃၀.

130.

‘‘န ဟေတေ ဧတ္တကာယေဝ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ ဘဝိဿရေ;

အညေပိ ဝိစိနိဿာမိ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ.

成就佛陀之法，实非仅止于此；我当继续探寻，其他能令菩提成熟之法。

၁၃၁.

131.

‘‘ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, စတုတ္ထံ ပညာပါရမိံ;

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အာသေဝိတနိသေဝိတံ.

那时探寻时，我见到第四智慧波罗蜜，乃往昔诸大仙所修习、所勤行。

၁၃၂.

132.

‘‘ဣမံ တွံ စတုတ္ထံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ;

ပညာပါရမိတံ ဂစ္ဆ, ယဒိ ဗောဓိံ ပတ္တုမိစ္ဆသိ.

汝当先将此第四智慧波罗蜜，坚定受持；若欲证得菩提，当趋向智慧波罗蜜。

၁၃၃.

133.

‘‘ယထာ ဟိ ဘိက္ခု ဘိက္ခန္တော, ဟီနမုက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမေ;

ကုလာနိ န ဝိဝဇ္ဇေန္တော, ဧဝံ လဘတိ ယာပနံ.

犹如比丘行乞时，不舍弃下、中、上等家庭，如是获得资养。

၁၃၄.

134.

‘‘တထေဝ တွံ သဗ္ဗကာလံ, ပရိပုစ္ဆံ ဗုဓံ ဇနံ;

ပညာယ ပါရမိံ ဂန္တွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသီ’’တိ.

如是，汝于一切时，遍问智者，圆满智慧波罗蜜，将证得正等觉。

တတ္ထ [Pg.133] ဘိက္ခန္တောတိ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော. ဟီနမုက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမေတိ ဟီနမုက္ကဋ္ဌမဇ္ဈိမာနိ ကုလာနီတိ အတ္ထော. လိင်္ဂဝိပရိယာသော ကတော. န ဝိဝဇ္ဇေန္တောတိ န ပရိဟရန္တော, ဃရပဋိပါဋိံ မုဉ္စိတွာ စရန္တော ဝိဝဇ္ဇေတိ နာမ, ဧဝမကတွာတိ အတ္ထော. ယာပနန္တိ ယာပနမတ္တံ ပါဏဓာရဏံ အာဟာရံ လဘတီတိ အတ္ထော. ပရိပုစ္ဆန္တိ – ‘‘ကိံ, ဘန္တေ, ကုသလံ, ကိံ အကုသလံ; ကိံ သာဝဇ္ဇံ, ကိံ အနဝဇ္ဇ’’န္တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၃.၈၄, ၂၁၆) နယေန တတ္ထ တတ္ထ အဘိညာတေ ပဏ္ဍိတေ ဇနေ ဥပသင်္ကမိတွာ ပရိပုစ္ဆန္တောတိ အတ္ထော. ဗုဓံ ဇနန္တိ ပဏ္ဍိတံ ဇနံ. ‘‘ဗုဓေ ဇနေ’’တိပိ ပါဌော. ပညာယ ပါရမိန္တိ ပညာယ ပါရံ. ‘‘ပညာပါရမိတံ ဂန္တွာ’’တိပိ ပါဌော. သေသမေတ္ထာပိ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

于此，“行乞者”(bhikkhanto)意为为乞食而行。“下、上、中”(hīnamukkaṭṭhamajjhima)意为下等、上等、中等的家族。此处作了性的转换。“不回避”(na vivajjento)意为不避开；放弃挨家挨户的次第而行，名为“回避”(vivajjeti)，（此处）意为不这样做。“仅足资生”(yāpanamatta)意为获得仅足资生、维持生命的食物。“遍问”(paripucchanto)意为，如‘尊者，何为善？何为不善？何为有过？何为无过？’（《长部》3.84, 216）等，以此方式，于各处趋近博学的智者而遍问。“智者”(budhaṃ janaṃ)意为有智慧的人，亦有版本作“于诸智者”(budhe jane)。“智慧的彼岸”(paññāya pāraṃ)意为智慧的究竟处，亦有版本作“已到智慧彼岸”(paññāpāramitaṃ gantvā)。其余文句于此亦义显。

အထဿ ‘‘န ဧတ္တကေဟေဝ ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မေဟိ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဥတ္တရိမ္ပိ ဥပဓာရယတော ပဉ္စမံ ဝီရိယပါရမိံ ဒိသွာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သုမေဓပဏ္ဍိတ, တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဝီရိယပါရမိမ္ပိ ပူရေယျာသိ. ယထာပိ သီဟော မိဂရာဇာ သဗ္ဗဣရိယာပထေသု ဒဠှဝီရိယော ဟောတိ, ဧဝံ တွမ္ပိ သဗ္ဗဘဝေသု သဗ္ဗဣရိယာပထေသု ဒဠှဝီရိယော အနောလီနဝီရိယော သမာနော ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီ’’တိ ပဉ္စမံ ဝီရိယပါရမိံ ဒဠှံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

其后，他思惟：“仅有这些成佛之法尚不足够。”当他进一步审察时，见到第五精进波罗蜜，便生此念：“善慧智者(Sumedhapaṇḍita)，你自此亦当圆满精进波罗蜜。犹如兽王狮子于一切威仪中，皆有坚定之精进；如是，你亦当于一切有、一切威仪中，具足坚定不退之精进，而成为佛陀。”于是，他坚定地决意受持第五精进波罗蜜。是故说：

၁၃၅.

135.

‘‘န ဟေတေ ဧတ္တကာယေဝ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ ဘဝိဿရေ;

အညေပိ ဝိစိနိဿာမိ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ.

“能成佛之法，非仅止于此；我当更寻觅，能熟菩提法。

၁၃၆.

136.

‘‘ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, ပဉ္စမံ ဝီရိယပါရမိံ;

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အာသေဝိတနိသေဝိတံ.

“尔时我寻觅，得见第五种，精进波罗蜜，往昔大仙行。

၁၃၇.

137.

‘‘ဣမံ တွံ ပဉ္စမံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ;

ဝီရိယပါရမိတံ ဂစ္ဆ, ယဒိ ဗောဓိံ ပတ္တုမိစ္ဆသိ.

“汝先于此五，坚定而受持；若欲证菩提，当达精进岸。

၁၃၈.

138.

‘‘ယထာပိ သီဟော မိဂရာဇာ, နိသဇ္ဇဋ္ဌာနစင်္ကမေ;

အလီနဝီရိယော ဟောတိ, ပဂ္ဂဟိတမနော သဒါ.

“犹如兽王狮，于坐立经行，精进不萎靡，其心恒策励。

၁၃၉.

139.

‘‘တထေဝ တွံ သဗ္ဗဘဝေ, ပဂ္ဂဏှ ဝီရိယံ ဒဠှံ;

ဝီရိယပါရမိတံ ဂန္တွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသီ’’တိ.

“汝亦复如是，于一切有中，策励坚固力；达精进彼岸，必证等正觉。”

တတ္ထ အလီနဝီရိယောတိ အနောလီနဝီရိယော. သဗ္ဗဘဝေတိ ဇာတဇာတဘဝေ, သဗ္ဗေသု ဘဝေသူတိ အတ္ထော. အာရဒ္ဓဝီရိယော ဟုတွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသီတိပိ ပါဌော. သေသမေတ္ထာပိ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

于此颂中，“不退失精进”（alīnavīriyo）者，谓不减损之精进。“于一切有”（sabbabhave）者，谓于每一生起之有，于一切诸有中，此为其义。亦有读作“发起精进，汝将得证正等觉”（Āraddhavīriyo hutvā, sambodhiṃ pāpuṇissasi）。此中其余文句，其义自明。

အထဿ [Pg.134] ‘‘န ဧတ္တကေဟေဝ ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မေဟိ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဥတ္တရိမ္ပိ ဥပဓာရယတော ဆဋ္ဌမံ ခန္တိပါရမိံ ဒိသွာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သုမေဓပဏ္ဍိတ, တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ ခန္တိပါရမိံ ပရိပူရေယျာသိ, သမ္မာနနေပိ အဝမာနနေပိ ခမောဝ ဘဝေယျာသိ. ယထာ ဟိ ပထဝိယံ နာမ သုစိမ္ပိ ပက္ခိပန္တိ အသုစိမ္ပိ, န စ တေန ပထဝီ သိနေဟံ ဝါ ပဋိဃံ ဝါ ကရောတိ, ခမတိ သဟတိ အဓိဝါသေတိယေဝ, ဧဝမေဝ တွမ္ပိ သဗ္ဗေသံ သမ္မာနနာဝမာနနေသု ခမော သမာနော ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီ’’တိ ဆဋ္ဌမံ ခန္တိပါရမိံ ဒဠှံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

尔时，彼作是念：“仅有此等成佛之法尚有不足。”如是深入思惟，得见第六忍辱波罗蜜，复起是念：“善慧智者（Sumedhapaṇḍita），汝自今而后，当圆满忍辱波罗蜜，于恭敬、轻侮，皆应堪忍。譬如大地，人或投以净物，或投以不净物，地既不因此而生爱着，亦不因此而生嗔恚，唯是忍受、容忍、安忍而已。如是，汝亦当于一切恭敬、轻侮中堪忍，如是方能成佛。”彼遂坚定决意，成就第六忍辱波罗蜜。是故说曰：

၁၄၀.

140.

‘‘န ဟေတေ ဧတ္တကာယေဝ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ ဘဝိဿရေ;

အညေပိ ဝိစိနိဿာမိ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ.

成佛诸法非仅此，尚有其他诸法在；我当遍寻诸妙法，能令菩提速成熟。

၁၄၁.

141.

‘‘ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, ဆဋ္ဌမံ ခန္တိပါရမိံ;

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အာသေဝိတနိသေဝိတံ.

我于寻觅时，见第六忍辱波罗蜜；为往昔大仙所修习、亲近。

၁၄၂.

142.

‘‘ဣမံ တွံ ဆဋ္ဌမံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ;

တတ္ထ အဒွေဇ္ဈမာနသော, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသိ.

汝当先坚定受持，此第六波罗蜜；于此心志不二，必证得正等觉。

၁၄၃.

143.

‘‘ယထာပိ ပထဝီ နာမ, သုစိမ္ပိ အသုစိမ္ပိ စ;

သဗ္ဗံ သဟတိ နိက္ခေပံ, န ကရောတိ ပဋိဃံ တယာ.

譬如大地，净物不净物，一切投掷物皆能忍受，不因此而生嗔恚。

၁၄၄.

144.

‘‘တထေဝ တွမ္ပိ သဗ္ဗေသံ, သမ္မာနာဝမာနက္ခမော;

ခန္တိပါရမိတံ ဂန္တွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသီ’’တိ.

汝亦如是，于一切恭敬、轻侮皆能堪忍；行此忍辱波罗蜜，必证得正等觉。

တတ္ထ တတ္ထာတိ တဿံ ခန္တိပါရမိယံ. အဒွေဇ္ဈမာနသောတိ ဧကံသမာနသော. သုစိမ္ပီတိ စန္ဒနကုင်္ကုမဂန္ဓမာလာဒိသုစိမ္ပိ. အသုစိမ္ပီတိ အဟိကုက္ကုရမနုဿကုဏပဂူထမုတ္တခေဠသိင်္ဃာဏိကာဒိအသုစိမ္ပိ. သဟတီတိ ခမတိ, အဓိဝါသေတိ. နိက္ခေပန္တိ နိက္ခိတ္တံ. ပဋိဃန္တိ ကောဓံ. တယာတိ တာယ ဝုတ္တိယာ, တာယ နိက္ခိတ္တတာယ ဝါ. ‘‘ပဋိဃံ ဒယ’’န္တိပိ ပါဌော, တဿ တေန နိက္ခေပေန ပဋိဃာနုရောဓံ န ကရောတီတိ အတ္ထော. သမ္မာနာဝမာနက္ခမောတိ သဗ္ဗေသံ သမ္မာနနာဝမာနနသဟော တွမ္ပိ ဘဝါတိ အတ္ထော. ‘‘တထေဝ တွမ္ပိ သဗ္ဗဘဝေ, သမ္မာနနဝိမာနက္ခမော’’တိပိ ပဌန္တိ. ‘‘ခန္တိယာ ပါရမိံ ဂန္တွာ’’တိပိ ပါဌော, တဿာ ခန္တိယာ ပါရမိပူရဏဝသေန ဂန္တွာတိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထာပိ ဥတ္တာနမေဝါတိ. ဣတော ပရံ ဧတ္တကမ္ပိ အဝတွာ ယတ္ထ ယတ္ထ ဝိသေသော အတ္ထိ, တံ တမေဝ ဝတွာ ပါဌန္တရံ ဒဿေတွာ ဂမိဿာမာတိ.

此处“于彼(tattha)”指于该忍辱波罗蜜。 “心无二(Advejjhamānaso)”指一心。 “净物(sucim)”指檀香、番红花、香、花鬘等净物。 “不净物(asucim)”指蛇、狗、人的尸体、粪便、尿、唾液、鼻涕等不净物。 “忍受(sahati)”指忍耐、安忍。 “放置(Nikkhepanti)”指被放置(nikkhittaṃ)。 “嗔恚(paṭigha)”指愤怒。 “由彼(tayā)”指由彼行为，或由彼放置。 ‘Paṭighaṃ dayaṃ’也是一种读法，其义为：不会因彼放置而生起嗔恚与喜爱。 “能忍受恭敬与侮辱(sammānāvamānakkhamo)”的意思是你也能忍受一切恭敬与侮辱。 “同样地，你也在一切有中，忍受恭敬与侮辱”也是一种读法。 “行至忍辱波罗蜜(khantiyā pāramiṃ gantvā)”也是一种读法，其义为：依圆满忍辱波罗蜜而行。 此处其余之义亦是显而易见的。 此后，不再如此详述，仅于有特殊之处加以说明，并指出异读。

အထဿ [Pg.135] ‘‘န ဧတ္တကေဟေဝ ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မေဟိ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဥတ္တရိမ္ပိ ဥပဓာရယတော သတ္တမံ သစ္စပါရမိံ ဒိသွာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သုမေဓပဏ္ဍိတ, တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ သစ္စပါရမိမ္ပိ ပူရေယျာသိ, အသနိယာ မတ္ထကေ ပတမာနာယပိ ဓနာဒီနံ အတ္ထာယ ဆန္ဒာဒီနံ ဝသေန သမ္ပဇာနမုသာဝါဒံ နာမ မာ ဘာသိ. ယထာပိ ဩသဓီတာရကာ နာမ သဗ္ဗဥတူသု အတ္တနော ဂမနဝီထိံ ဝိဇဟိတွာ အညာယ ဝီထိယာ န ဂစ္ဆတိ, သကဝီထိယာဝ ဂစ္ဆတိ, ဧဝမေဝ တွမ္ပိ သစ္စံ ပဟာယ မုသာဝါဒံ နာမ အဝဒန္တောယေဝ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီ’’တိ သတ္တမံ သစ္စပါရမိံ ဒဠှံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

那时他心想：“仅有这些成佛之法尚且不足。”于是他进一步思惟，见到第七真实波罗蜜(saccapārami)时，他这样想：“善慧(Sumedha)智者，从今以后，你应当圆满真实波罗蜜。即使雷电击中头顶，也不可为了财富等，因贪欲等而故意说妄语。犹如晨星(osadhītārakā)，在一切季节中，从不舍弃自己的轨道而行于他途，只在自己的轨道上运行。同样的，你也唯有不舍真实、不说妄语，才能成佛。”于是他坚定地立下第七真实波罗蜜的决意。因此说：

၁၄၅.

145.

‘‘န ဟေတေ ဧတ္တကာယေဝ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ ဘဝိဿရေ;

အညေပိ ဝိစိနိဿာမိ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ.

成佛诸法非仅此，尚有其他诸法在；我当遍寻诸妙法，能令菩提速成熟。

၁၄၆.

146.

‘‘ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, သတ္တမံ သစ္စပါရမိံ;

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အာသေဝိတနိသေဝိတံ.

我于寻觅时，见第七真实波罗蜜；为往昔大仙所修习、亲近。

၁၄၇.

147.

‘‘ဣမံ တွံ သတ္တမံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ;

တတ္ထ အဒွေဇ္ဈဝစနော, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသိ.

你当先坚定地受持此第七波罗蜜；于此言语无二，必证正等觉。

၁၄၈.

148.

‘‘ယထာပိ ဩသဓီ နာမ, တုလာဘူတာ သဒေဝကေ;

သမယေ ဥတုဝဿေ ဝါ, န ဝေါက္ကမတိ ဝီထိတော.

譬如药草星，于天人世界中，作为标准；于雨季或冬夏时节，不偏离其轨道。

၁၄၉.

149.

‘‘တထေဝ တွမ္ပိ သစ္စေသု, မာ ဝေါက္ကမ ဟိ ဝီထိတော;

သစ္စပါရမိတံ ဂန္တွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသီ’’တိ.

汝亦如是于诸谛中，莫偏离其轨道；行谛波罗蜜，必证正等觉。

တတ္ထ တတ္ထာတိ သစ္စပါရမိယံ. အဒွေဇ္ဈဝစနောတိ အဝိတထဝစနော. ဩသဓီ နာမာတိ ဩသဓီတာရကာ, ဩသဓဂဟဏေ ဩသဓီတာရကံ ဥဒိတံ ဒိသွာ ဩသဓံ ဂဏှန္တိ. တသ္မာ ‘‘ဩသဓီတာရကာ’’တိ ဝုစ္စတိ. တုလာဘူတာတိ ပမာဏဘူတာ. သဒေဝကေတိ သဒေဝကဿ လောကဿ. သမယေတိ ဝဿသမယေ. ဥတုဝဿေတိ ဟေမန္တဂိမှေသု. ‘‘သမယေ ဥတုဝဋ္ဋေ’’တိပိ ပါဌော. တဿ သမယေတိ ဂိမှေ. ဥတုဝဋ္ဋေတိ ဟေမန္တေ စ ဝဿာနေ စာတိ အတ္ထော. န ဝေါက္ကမတိ ဝီထိတောတိ တံ တံ ဥတုမှိ အတ္တနော ဂမနဝီထိတော န ဝေါက္ကမတိ န ဝိဂစ္ဆတိ, ဆ မာသေ ပစ္ဆိမံ ဒိသံ ဂစ္ဆတိ, ဆ မာသေ ပုဗ္ဗံ ဒိသံ ဂစ္ဆတီတိ. အထ ဝါ ဩသဓီ နာမာတိ သိင်္ဂိဝေရပိပ္ဖလိမရိစာဒိကံ ဩသဓံ. န ဝေါက္ကမတီတိ ယံ ယံ ဖလဒါနသမတ္ထံ ဩသဓံ, တံ တံ ဖလဒါနံ ဩက္ကမ္မ အတ္တနော [Pg.136] ဖလံ အဒတွာ န နိဝတ္တတိ. ဝီထိတောတိ ဂမနဝီထိတော, ပိတ္တဟရော ပိတ္တံ ဟရတေဝ, ဝါတဟရော ဝါတံ ဟရတေဝ, သေမှဟရော သေမှံ ဟရတေဝါတိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထာပိ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

此处“于彼”(tattha)指在谛波罗蜜中。“言语无二”(advejjhavacano)指不虚妄之言。“药草”(osadhī)指药草星(osadhītārakā)，采药时，见到药草星升起，便采药。因此称为“药草星”。“作为标准”(tulābhūtā)指作为衡量标准。“连同天人”(sadevake)指连同天人的世间。“于时节”(samaye)指在雨季。“utuvasse”指在冬季和夏季。也有读作“samaye utuvaṭṭe”的。其中，“samaye”指夏季，“utuvaṭṭe”指冬季和雨季，这是它的意思。“不偏离其轨道”(na vokkamati vīthito)指在各个季节中不偏离自己的运行轨道，不离开，六个月向西行，六个月向东行。或者说，“药草”(osadhī)指姜、荜茇(pipphali)、胡椒等药草。“不偏离”(na vokkamati)指：凡是能产生功效的药草，就不会偏离其功效的给予，不产生其自身的功效就不会停止。“从其轨道”(vīthito)的意思是：能除胆汁的药就去除胆汁，能除风的药就去除风，能除痰的药就去除痰。其余部分在此处也是不言而喻的。

အထဿ ‘‘န ဧတ္တကေဟေဝ ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မေဟိ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဥတ္တရိမ္ပိ ဥပဓာရယတော အဋ္ဌမံ အဓိဋ္ဌာနပါရမိံ ဒိသွာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သုမေဓပဏ္ဍိတ, တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ အဓိဋ္ဌာနပါရမိမ္ပိ ပူရေယျာသိ, ယံ အဓိဋ္ဌာသိ, တသ္မိံ အဓိဋ္ဌာနေ နိစ္စလော ဘဝေယျာသိ, ယထာ ပဗ္ဗတော နာမ သဗ္ဗဒိသာသု ဝါတေ ပဟရန္တေပိ န ကမ္ပတိ န စလတိ, အတ္တနော ဌာနေယေဝ တိဋ္ဌတိ, ဧဝမေဝ တွမ္ပိ အတ္တနော အဓိဋ္ဌာနေ နိစ္စလော ဟောန္တောဝ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီ’’တိ အဋ္ဌမံ အဓိဋ္ဌာနပါရမိံ ဒဠှံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာသီတိ. တေန ဝုတ္တံ –

尔时，他思惟：“成就佛陀之法不应仅有此等。”如是更进一步审察，见到第八决意波罗蜜(adhiṭṭhānapāramī)，他便如是想：“善慧智者(Sumedhapaṇḍita)，你从此以后，亦应圆满决意波罗蜜。你所决意者，于彼决意中，当不动摇。譬如山岳，虽有风从四面八方吹袭，亦不摇不动，仅住于自处。如是，你亦于自己的决意中不动摇，将成为佛陀。”他于是坚定地决意了第八决意波罗蜜。是故说：

၁၅၀.

150.

‘‘န ဟေတေ ဧတ္တကာယေဝ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ ဘဝိဿရေ;

အညေပိ ဝိစိနိဿာမိ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ.

“成佛诸法非仅此，尚有其他诸法在；我当遍寻诸妙法，能令菩提速成熟。”

၁၅၁.

151.

‘‘ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, အဋ္ဌမံ အဓိဋ္ဌာနပါရမိံ;

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အာသေဝိတနိသေဝိတံ.

“我于寻觅时，见第八决意波罗蜜；为往昔大仙所修习、亲近。”

၁၅၂.

152.

‘‘ဣမံ တွံ အဋ္ဌမံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ;

တတ္ထ တွံ အစလော ဟုတွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသိ.

“你当先坚定地受持此第八波罗蜜；于此你当不动，必证正等觉。”

၁၅၃.

153.

‘‘ယထာပိ ပဗ္ဗတော သေလော, အစလော သုပ္ပတိဋ္ဌိတော;

န ကမ္ပတိ ဘုသဝါတေဟိ, သကဋ္ဌာနေဝ တိဋ္ဌတိ.

“譬如山岩，不动而善安立；不为强风所动，只安住于其位。”

၁၅၄.

154.

‘‘တတ္ထေဝ တွမ္ပိ အဓိဋ္ဌာနေ, သဗ္ဗဒါ အစလော ဘဝ;

အဓိဋ္ဌာနပါရမိတံ ဂန္တွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသီ’’တိ.

“你也当如是于决意中，恒常不动；行决意波罗蜜，必证正等觉。”

တတ္ထ သေလောတိ သိလာမယော. အစလောတိ နိစ္စလော သုပ္ပတိဋ္ဌိတောတိ အစလတ္တာဝ သုဋ္ဌု ပတိဋ္ဌိတော. ‘‘ယထာပိ ပဗ္ဗတော အစလော, နိခါတော သုပ္ပတိဋ္ဌိတော’’တိပိ ပါဌော. ဘုသဝါတေဟီတိ ဗလဝဝါတေဟိ. သကဋ္ဌာနေဝါတိ အတ္တနော ဌာနေယေဝ, ယထာဌိတဋ္ဌာနေယေဝါတိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထာပိ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

于此，“岩”(selo)者，谓石所成。“不动”(acalo)者，谓不动摇。“善安立”(suppatiṭṭhito)者，谓因不动摇而善安住。亦有异读作：“犹如山不动摇，深植而善安立”。“强风”(bhusavātehi)者，谓猛烈之风。“于自处”(sakaṭṭhāneva)者，谓于自己之处，意即于原住之处。其余于此亦是义白。

အထဿ ‘‘န ဧတ္တကေဟေဝ ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မေဟိ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဥတ္တရိမ္ပိ ဥပဓာရယတော နဝမံ မေတ္တာပါရမိံ ဒိသွာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သုမေဓပဏ္ဍိတ, တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ မေတ္တာပါရမိံ ပူရေယျာသိ, ဟိတေသုပိ အဟိတေသုပိ ဧကစိတ္တောဝ [Pg.137] ဘဝေယျာသိ. ယထာပိ ဥဒကံ နာမ ပါပဇနဿပိ ကလျာဏဇနဿပိ သီတဘာဝံ ဧကသဒိသံ ကတွာ ဖရတိ, ဧဝမေဝ တွမ္ပိ သဗ္ဗသတ္တေသု မေတ္တစိတ္တေန ဧကစိတ္တောဝ ဟုတွာ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီ’’တိ နဝမံ မေတ္တာပါရမိံ ဒဠှံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာသီတိ. တေန ဝုတ္တံ –

那时他心想：“成佛之法不应仅止于此。”更进一步思察时，他见到了第九慈波罗蜜（mettāpāramī），于是生起此念：“善慧智者（Sumedha-paṇḍita），你从今以后，应当圆满慈波罗蜜，于有益者与无益者，皆应存平等心。譬如水，对恶人与善人，平等地施予清凉；同样地，你也应对一切有情，以慈心而存平等心，如此将得成佛。”于是他坚定地决意修持第九慈波罗蜜。是故说：

၁၅၅.

155.

‘‘န ဟေတေ ဧတ္တကာယေဝ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ ဘဝိဿရေ;

အညေပိ ဝိစိနိဿာမိ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ.

“成佛诸法非仅此，尚有其他诸法在；我当遍寻诸妙法，能令菩提速成熟。”

၁၅၆.

156.

‘‘ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, နဝမံ မေတ္တာပါရမိံ;

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အာသေဝိတနိသေဝိတံ.

“彼时我遍寻，见第九慈波罗蜜；为往昔诸大仙所修习、所奉行。”

၁၅၇.

157.

‘‘ဣမံ တွံ နဝမံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ;

မေတ္တာယ အသမော ဟောတိ, ယဒိ ဗောဓိံ ပတ္တုမိစ္ဆသိ.

“你当先坚定受持此第九；若欲证得菩提，于慈心当无与伦比。”

၁၅၈.

158.

‘‘ယထာပိ ဥဒကံ နာမ, ကလျာဏေ ပါပကေ ဇနေ;

သမံ ဖရတိ သီတေန, ပဝါဟေတိ ရဇောမလံ.

“譬如水，于善人恶人，平等给予清凉，并洗涤尘垢。”

၁၅၉.

159.

‘‘တထေဝ တွံ ဟိတာဟိတေ, သမံ မေတ္တာယ ဘာဝယ;

မေတ္တာပါရမိတံ ဂန္တွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသီ’’တိ.

“你也当如是，于有益者与无益者，平等修习慈心。圆满慈波罗蜜后，你将证得正等正觉。”

တတ္ထ အသမော ဟောဟီတိ မေတ္တာဘာဝနာယ အသဒိသော ဟောဟိ. တတ္ထ ‘‘တွံ သမသမော ဟောဟီ’’တိပိ ပါဌော, သော ဥတ္တာနတ္ထောဝ. သမန္တိ တုလျံ. ဖရတီတိ ဖုသတိ. ပဝါဟေတီတိ ဝိသောဓေတိ. ရဇောတိ အာဂန္တုကရဇံ. မလန္တိ သရီရေ ဥဋ္ဌိတံ သေဒမလာဒိံ. ‘‘ရဇမလ’’န္တိပိ ပါဌော, သောယေဝတ္ထော. ဟိတာဟိတေတိ ဟိတေ စ အဟိတေ စ, မိတ္တေ စ အမိတ္တေ စာတိ အတ္ထော. မေတ္တာယ ဘာဝယာတိ မေတ္တံ ဘာဝယ ဝဍ္ဎေဟိ. သေသမေတ္ထာပိ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

于此，“当无与伦比”（asamo hohi）意为：于慈心修习（mettābhāvanāya）当无与伦比（asadiso hohi）。此处另有读作“你当平等”（tvaṃ samasamo hohi），其义浅显。“平等”（samaṃ）即是相同（tulyaṃ）。“遍布”（pharari）即是触及（phusati）。“洗涤”（pavāheti）即是清除（visodheti）。“尘”（rajo）是外来的尘埃（āgantukarajaṃ）。“垢”（malaṃ）是身上生起的汗垢等。另有读作“尘垢”（rajamalaṃ），其义亦同。“于有益无益者”（hitāhite）意为“于有益者与无益者，于友与敌”。“以慈修习”（mettāya bhāvaya）意为：修习、增长（bhāvaya vaḍḍhehi）慈心（mettaṃ）。此处其余文句之义亦浅显易见。

အထဿ ‘‘န ဧတ္တကေဟေဝ ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မေဟိ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဥတ္တရိမ္ပိ ဥပဓာရယတော ဒသမံ ဥပေက္ခာပါရမိံ ဒိသွာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သုမေဓပဏ္ဍိတ, တွံ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဥပေက္ခာပါရမိံ ပရိပူရေယျာသိ, သုခေပိ ဒုက္ခေပိ မဇ္ဈတ္တောဝ ဘဝေယျာသိ. ယထာပိ ပထဝီ နာမ သုစိမ္ပိ အသုစိမ္ပိ စ ပက္ခိပမာနေ မဇ္ဈတ္တာဝ ဟောတိ, ဧဝမေဝ တွမ္ပိ သုခဒုက္ခေသု မဇ္ဈတ္တောဝ ဟောန္တော ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီ’’တိ ဒသမံ ဥပေက္ခာပါရမိံ ဒဠှံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

继而他想：“成佛之法不应仅止于此。”更进一步思察时，见到第十舍波罗蜜(upekkhāpārami)，便如此思惟：“善慧智者(sumedhapaṇḍita)，你从今以后，当圆满舍波罗蜜，于乐于苦，皆当为中舍者。犹如大地，无论人们抛掷净物或不净物于其上，皆能保持中舍，你也应如是于苦乐中作为中舍者，而成为佛陀。”于是他坚定地决意成就第十舍波罗蜜。是故说：

၁၆၀.

160.

‘‘န [Pg.138] ဟေတေ ဧတ္တကာယေဝ, ဗုဒ္ဓဓမ္မာ ဘဝိဿရေ;

အညေပိ ဝိစိနိဿာမိ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ.

“成佛之法不应仅止于此，我将遍寻其他能令菩提成熟之法。”

၁၆၁.

161.

‘‘ဝိစိနန္တော တဒါ ဒက္ခိံ, ဒသမံ ဥပေက္ခာပါရမိံ;

ပုဗ္ဗကေဟိ မဟေသီဟိ, အာသေဝိတနိသေဝိတံ.

“彼时我遍寻，得见第十舍波罗蜜，为往昔诸大仙所亲近、所奉行。”

၁၆၂.

162.

‘‘ဣမံ တွံ ဒသမံ တာဝ, ဒဠှံ ကတွာ သမာဒိယ;

တုလာဘူတော ဒဠှော ဟုတွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသိ.

“你且先坚定受持此第十（波罗蜜），成为如秤般稳固者，必将证得正等正觉。”

၁၆၃.

163.

‘‘ယထာပိ ပထဝီ နာမ, နိက္ခိတ္တံ အသုစိံ သုစိံ;

ဥပေက္ခတိ ဥဘောပေတေ, ကောပါနုနယဝဇ္ဇိတာ.

“譬如大地，于其上所置之净与不净物，两者皆能舍离，远离瞋恚与随顺。”

၁၆၄.

164.

‘‘တထေဝ တွံ သုခဒုက္ခေ, တုလာဘူတော သဒါ ဘဝ;

ဥပေက္ခာပါရမိတံ ဂန္တွာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသီ’’တိ.

“你也当如是，于苦乐中常如秤般。行至舍波罗蜜后，你将证得正等正觉。”

တတ္ထ တုလာဘူတောတိ မဇ္ဈတ္တဘာဝေ ဌိတော ယထာ တုလာယ ဒဏ္ဍော သမံ တုလိတော သမံ တိဋ္ဌတိ, န နမတိ န ဥန္နမတိ, ဧဝမေဝ တွမ္ပိ သုခဒုက္ခေသု တုလာသဒိသော ဟုတွာ သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိဿသိ. ကောပါနုနယဝဇ္ဇိတာတိ ပဋိဃာနုရောဓဝဇ္ဇိတာ. ‘‘ဒယာကောပဝိဝဇ္ဇိတာ’’တိပိ ပါဌော, သောယေဝတ္ထော. သေသံ ခန္တိပါရမိယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

于此，“如秤般”（tulābhūto）是说安住于中舍的状态。犹如秤杆，当平衡称量时，即能平正而住，不向下倾，不向上举；你也应如是于苦乐中如秤一般，而证得正等正觉。“远离瞋恚与随顺”（kopānunayavajjitā）即是远离逆意与随顺（paṭighānurodhavajjitā）。亦有读为“远离悲悯与瞋恚”（dayākopavivajjitā）者，其义相同。其余部分，当以忍耐波罗蜜(khantipāramī)中所说之理而知。

တတော သုမေဓပဏ္ဍိတော ဣမေ ဒသ ပါရမိဓမ္မေ ဝိစိနိတွာ တတော ပရံ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမသ္မိံ လောကေ ဗောဓိသတ္တေဟိ ပရိပူရေတဗ္ဗာ ဗောဓိပါစနာ ဗုဒ္ဓတ္တကရာ ဓမ္မာ ဧတ္တကာယေဝ, န ဣတော ဘိယျော, ဣမာ ပန ပါရမိယော ဥဒ္ဓံ အာကာသေပိ နတ္ထိ, န ဟေဋ္ဌာ ပထဝိယမ္ပိ, န ပုရတ္ထိမာဒီသု ဒိသာသုပိ အတ္ထိ, မယှံယေဝ ပန ဟဒယမံသန္တရေယေဝ ပတိဋ္ဌိတာ’’တိ. ဧဝံ တာသံ အတ္တနော ဟဒယေ ပတိဋ္ဌိတဘာဝံ ဒိသွာ သဗ္ဗာပိ တာ ဒဠှံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာယ ပုနပ္ပုနံ သမ္မသန္တော အနုလောမပဋိလောမံ သမ္မသိ, ပရိယန္တေ ဂဟေတွာ အာဒိမှိ ပါပေသိ, အာဒိမှိ ဂဟေတွာ ပရိယန္တေ ဌပေသိ, မဇ္ဈေ ဂဟေတွာ ဥဘတော ဩသာပေသိ, ဥဘတော ကောဋီသု ဂဟေတွာ မဇ္ဈေ ဩသာပေသိ. ဗာဟိရဘဏ္ဍပရိစ္စာဂေါ ပါရမိယော နာမ, အင်္ဂပရိစ္စာဂေါ ဥပပါရမိယော နာမ, ဇီဝိတပရိစ္စာဂေါ ပရမတ္ထပါရမိယော နာမာတိ ဒသ ပါရမိယော ဒသ ဥပပါရမိယော ဒသ ပရမတ္ထပါရမိယောတိ သမတ္တိံသ ပါရမိယော ယမကတေလံ ဝိနိဝဋ္ဋေန္တော ဝိယ သမ္မသိ. တဿ ဒသ ပါရမိယော သမ္မသန္တဿ ဓမ္မတေဇေန [Pg.139] စတုနဟုတာဓိကဒွိယောဇနသတသဟဿဗဟလာ ဝိပုလာ အယံ မဟာပထဝီ ဟတ္ထိနာ အက္ကန္တနဠကလာပေါ ဝိယ ဥပ္ပီဠိယမာနံ ဥစ္ဆုယန္တံ ဝိယ စ မဟာဝိရဝံ ဝိရဝမာနာ သင်္ကမ္ပိ သမ္ပကမ္ပိ သမ္ပဝေဓိ. ကုလာလစက္ကံ ဝိယ တေလယန္တစက္ကံ ဝိယ စ ပရိဗ္ဘမိ. တေန ဝုတ္တံ –

其后，善慧智者(Sumedhapaṇḍita)考察此十波罗蜜法后，接着思惟道：“于此世间，为令菩提成熟、成就佛果，菩萨所应圆满之法，仅此而已，无有更多。此等波罗蜜，上不在虚空，下不在大地，亦不在东方等诸方，实唯安住于我心肉之中。”他如是见此等波罗蜜安住于自心后，便坚定决意，反复顺逆思择之。从末端取至开端，从开端置于末端；从中间取至两端，从两端收至中间。舍弃外在资财，名为波罗蜜；舍弃身体支分，名为近波罗蜜(upapāramī)；舍弃生命，名为胜义波罗蜜(paramatthapāramī)。他如是思择十波罗蜜、十近波罗蜜、十胜义波罗蜜，总共三十种波罗蜜，犹如搅拌双油一般。当他思择十波罗蜜时，以法之威力，此二十四万由旬厚之广袤大地，犹如被大象踩踏之芦苇丛，又如被压榨之甘蔗机，发出巨大吼声，震动、周遍震动、剧烈震动，并如陶轮、如榨油机之轮般旋转。是故说：

၁၆၅.

165.

‘‘ဧတ္တကာယေဝ တေ လောကေ, ယေ ဓမ္မာ ဗောဓိပါစနာ;

တတုဒ္ဓံ နတ္ထိ အညတြ, ဒဠှံ တတ္ထ ပတိဋ္ဌဟ.

“世间能令菩提成熟之法，仅此而已；于此之上，别无其他，汝当于此，坚定安住。”

၁၆၆.

166.

‘‘ဣမေ ဓမ္မေ သမ္မသတော, သဘာဝသရသလက္ခဏေ;

ဓမ္မတေဇေန ဝသုဓာ, ဒသသဟဿီ ပကမ္ပထ.

“当思择此等具有自性、功用与特相之法时，以法之威力，十千世界亦为之震动。”

၁၆၇.

167.

‘‘စလတီ ရဝတီ ပထဝီ, ဥစ္ဆုယန္တံဝ ပီဠိတံ;

တေလယန္တေ ယထာ စက္ကံ, ဧဝံ ကမ္ပတိ မေဒနီ’’တိ.

“大地摇动轰鸣，犹如受压榨之甘蔗机；如榨油机之轮，大地亦如是震动。”

တတ္ထ ဧတ္တကာယေဝါတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ဒသန္နံ ပါရမိတာနံ အနူနာဓိကဘာဝဿ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တတုဒ္ဓန္တိ တတော ဒသပါရမီဟိ ဥဒ္ဓံ နတ္ထိ. အညတြာတိ အညံ, လက္ခဏံ သဒ္ဒသတ္ထတော ဂဟေတဗ္ဗံ. တတော ဒသပါရမိတော အညော ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မော နတ္ထီတိ အတ္ထော. တတ္ထာတိ တာသု ဒသသု ပါရမီသု. ပတိဋ္ဌဟာတိ ပတိဋ္ဌ, ပရိပူရေန္တော တိဋ္ဌာတိ အတ္ထော.

于此，“仅止于此”是为了说明所指的十波罗蜜(pāramitā)无增无减而说。“于彼之上”是指，比此十波罗蜜更高者，则无有。“除此之外”是“其他”之义，其词义应从语法学中理解。其义为：除了这十波罗蜜之外，没有其他能成佛之法。“于彼”是指于彼十波罗蜜中。“汝当安住”是说，当安立，其义为：圆满着而住立。

ဣမေ ဓမ္မေတိ ပါရမိဓမ္မေ. သမ္မသတောတိ ဥပပရိက္ခန္တဿ, အနာဒရတ္ထေ သာမိဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သဘာဝသရသလက္ခဏေတိ သဘာဝသင်္ခါတေန သရသလက္ခဏေန သမ္မသန္တဿာတိ အတ္ထော. ဓမ္မတေဇေနာတိ ပါရမိပဝိစယဉာဏတေဇေန. ဝသုဓာတိ ဝသူတိ ရတနံ ဝုစ္စတိ, တံ ဓာရေတိ ဓီယတိ ဝါ ဧတ္ထာတိ ဝသုဓာ. ကာ သာ? မေဒနီ. ပကမ္ပထာတိ ပကမ္ပိတ္ထ. သုမေဓပဏ္ဍိတေ ပန ပါရမိယော ဝိစိနန္တေ တဿ ဉာဏတေဇေန ဒသသဟဿီ ပကမ္ပိတ္ထာတိ အတ္ထော.

“此等法”是指波罗蜜法。“思惟时”是指观察时，此处的属格应视为“无视”（即不顾其他）之义。“以自性、本质、相状”其义为：以被称为自性的本质与相状而思惟。“以法之威力”是指以观择波罗蜜之智的威力。“大地(Vasudhā)”：所谓“宝(vasu)”即是珍宝，它持有此宝，或此宝被置于其中，故称“大地”。它是谁？即是大地(Medanī)。“震动”即是震动了。其义为：当善慧(Sumedha)智者观择诸波罗蜜时，以其智慧的威力，十千世界体系亦为之震动。

စလတီတိ ဆပ္ပကာရာ ကမ္ပိ. ရဝတီတိ နဒတိ ဝိကူဇတိ. ဥစ္ဆုယန္တံဝ ပီဠိတန္တိ နိပ္ပီဠိတံ ဥစ္ဆုယန္တံ ဝိယ. ‘‘ဂုဠယန္တံဝ ပီဠိတ’’န္တိပိ ပါဌော, သောယေဝတ္ထော. တေလယန္တေတိ တေလပီဠနယန္တေ. ယထာ စက္ကန္တိ စက္ကိကာနံ မဟာစက္ကယန္တံ ဝိယ. ဧဝန္တိ ယထာ တေလပီဠနစက္ကယန္တံ ပရိဗ္ဘမတိ ကမ္ပတိ, ဧဝံ အယံ မေဒနီ ကမ္ပတီတိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

“摇动”是指以六种方式震动。“发出声响”是指鸣叫、喧闹。“如被压榨的甘蔗机”意为像被压榨的甘蔗机一样。亦有异读作“如被压榨的糖蜜机”，其义相同。“在榨油机中”是指在榨油器中。“如轮”是指像制轮工匠的大轮机一样。其义为：犹如榨油机之轮旋转震动，此大地亦如是震动。其余的意义在此处是显而易见的。

ဧဝံ [Pg.140] မဟာပထဝိယာ ကမ္ပမာနာယ ရမ္မနဂရဝါသိနော မနုဿာ ဘဂဝန္တံ ပရိဝိသယမာနာ သဏ္ဌာတုံ အသက္ကောန္တာ ယုဂန္ဓရဝါတဗ္ဘာဟတာ မဟာသာလာ ဝိယ မုစ္ဆိတာ ပပတိံသု. ဃဋာဒီနိ ကုလာလဘဏ္ဍာနိ ပဝဋ္ဋေန္တာနိ အညမညံ ပဟရန္တာနိ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏာနိ အဟေသုံ. မဟာဇနော ဘီတတသိတော သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ – ‘‘ကိံ နု ခေါ ဘဂဝါ ‘နာဂါဝဋ္ဋော အယံ, ဘူတယက္ခဒေဝတာသု အညတရာဝဋ္ဋော ဝါ’တိ န ဟိ မယံ ဧတံ ဇာနာမ. အပိ စ ခေါ သဗ္ဗောပိ အယံ မဟာဇနော ဘယေန ဥပဒ္ဒုတော, ကိံ နု ခေါ ဣမဿ လောကဿ ပါပကံ ဘဝိဿတိ, ဥဒါဟု ကလျာဏံ, ကထေထ နော ဧတံ ကာရဏ’’န္တိ ပုစ္ဆိံသု.

大地如此震动时，悦豫城（Rammanagara）的居民们正在侍奉世尊，无法站立，犹如被持双山（Yugandhara）之风所击的大娑罗树，昏厥倒地。瓶罐等陶器滚动着相互撞击，碎成粉末。大众惊恐万分，走近导师问道：“世尊，这究竟是龙在翻腾，还是鬼、夜叉或天神中的某一位在作怪？我们实不知晓。而且，所有大众皆为恐惧所困扰，这世间究竟将有灾祸，抑或将有祥瑞？请为我等说明原委。”

အထ သတ္ထာ တေသံ ကထံ သုတွာ – ‘‘တုမှေ မာ ဘာယိတ္ထ, မာ ခေါ စိန္တယိတ္ထ, နတ္ထိ ဝေါ ဣတောနိဒါနံ ဘယံ, ယော သော မယာ အဇ္ဇ သုမေဓပဏ္ဍိတော ‘အနာဂတေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’တိ ဗျာကတော, သော ဣဒါနိ ပါရမိယော သမ္မသတိ, တဿ သမ္မသန္တဿ ဓမ္မတေဇေန သကလဒသသဟဿီ လောကဓာတု ဧကပ္ပဟာရေန ကမ္ပတိ စေဝ ဝိရဝတိ စာ’’တိ အာဟ. တေန ဝုတ္တံ –

于是导师听了他们的话，说道：“你们不要害怕，不要担忧，你们不会因此而有恐惧。那位今日被我授记‘未来将成佛，名为乔达摩（Gotama）’的善慧智者（Sumedhapaṇḍita），他现在正在思惟诸波罗蜜。当他思惟时，以法之威力，整个十千世界同时震动并发出巨响。”因此而说：

၁၆၈.

168.

‘‘ယာဝတာ ပရိသာ အာသိ, ဗုဒ္ဓဿ ပရိဝေသနေ;

ပဝေဓမာနာ သာ တတ္ထ, မုစ္ဆိတာ သေတိ ဘူမိယံ.

“所有在佛陀供食处的大众，皆于彼处颤抖，昏厥而卧于地上。”

၁၆၉.

169.

‘‘ဃဋာနေကသဟဿာနိ, ကုမ္ဘီနဉ္စ သတာ ဗဟူ;

သဉ္စုဏ္ဏမထိတာ တတ္ထ, အညမညံ ပဃဋ္ဋိတာ.

“成千上万之瓶罐，又有数百之瓮缸，彼等互相撞击后，于彼处尽皆粉碎。”

၁၇၀.

170.

‘‘ဥဗ္ဗိဂ္ဂါ တသိတာ ဘီတာ, ဘန္တာ ဗျထိတမာနသာ;

မဟာဇနာ သမာဂမ္မ, ဒီပင်္ကရမုပါဂမုံ.

“众人惊慌恐惧，心意迷乱苦恼；大众聚集前来，趋近燃灯佛（Dīpaṅkara）。”

၁၇၁.

171.

‘‘ကိံ ဘဝိဿတိ လောကဿ, ကလျာဏမထ ပါပကံ;

သဗ္ဗော ဥပဒ္ဒုတော လောကော, တံ ဝိနောဒေဟိ စက္ခုမ.

“世间将发生何事，是祥瑞抑或灾祸？举世皆为灾厄所扰，具眼者，请消除彼！”

၁၇၂.

172.

‘‘တေသံ တဒါ သညာပေသိ, ဒီပင်္ကရော မဟာမုနိ;

ဝိဿတ္ထာ ဟောထ မာ ဘာထ, ဣမသ္မိံ ပထဝိကမ္ပနေ.

“彼时，燃灯大牟尼（Dīpaṅkara Mahāmuni）安抚众人言：“汝等当安心，莫为此次大地动而恐惧。””

၁၇၃.

173.

‘‘ယမဟံ အဇ္ဇ ဗျာကာသိံ, ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဘဝိဿတိ;

ဧသော သမ္မသတီ ဓမ္မံ, ပုဗ္ဗကံ ဇိနသေဝိတံ.

“我今日所授记“将于世间成佛”者，彼正思惟于法，乃往昔诸佛所行之道。”

၁၇၄.

174.

‘‘တဿ [Pg.141] သမ္မသတော ဓမ္မံ, ဗုဒ္ဓဘူမိံ အသေသတော;

တေနာယံ ကမ္ပိတာ ပထဝီ, ဒသသဟဿီ သဒေဝကေ’’တိ.

彼于佛地法，思惟尽无余；因此此地乃震动，十千世界含诸天。

တတ္ထ ယာဝတာတိ ယာဝတိကာ. အာသီတိ အဟောသိ. ‘‘ယာ တဒါ ပရိသာ အာသီ’’တိပိ ပါဌော, တဿ ယာ တတ္ထ ပရိသာ ဌိတာ အာသီတိ အတ္ထော. ပဝေဓမာနာတိ ကမ္ပမာနာ. သာတိ သာ ပရိသာ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ ပရိဝေသနဋ္ဌာနေ. သေတီတိ သယိတ္ထ.

于此，“yāvatā”者，谓“yāvatikā”（有多少）。“āsi”者，谓“ahosi”（曾是）。亦有读作“Yā tadā parisā āsī”者，其义为“yā tattha parisā ṭhitā āsi”（当时在彼处之会众）。“pavedhamānā”者，谓“kampamānā”（颤动）。“sā”者，谓“sā parisā”（彼会众）。“tattha”者，谓“tasmiṃ parivesanaṭṭhāne”（于彼供食之处）。“seti”者，谓“sayittha”（卧）。

ဃဋာတိ ဃဋာနံ, သာမိအတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ, ဃဋာနံ နေကသဟဿာနီတိ အတ္ထော. သဉ္စုဏ္ဏမထိတာတိ စုဏ္ဏာ စေဝ မထိတာ စ, မထိတသဉ္စုဏ္ဏာတိ အတ္ထော. အညမညံ ပဃဋ္ဋိတာတိ အညမညံ ပဟဋာ. ဥဗ္ဗိဂ္ဂါတိ ဥတြာသဟဒယာ. တသိတာတိ သဉ္ဇာတတာသာ. ဘီတာတိ ဘယဘီတာ. ဘန္တာတိ ဖန္ဒနမာနသာ, ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တာတိ အတ္ထော. သဗ္ဗာနိ ပနေတာနိ အညမညဝေဝစနာနိ. သမာဂမ္မာတိ သမာဂန္တွာ. အယမေဝ ဝါ ပါဌော.

“ghaṭa”者，谓“ghaṭānaṃ”（诸瓶），于所有主之义为单数语，其义为“数千之瓶”。“sañcuṇṇamathitā”者，谓“既碎又搅”，义为“搅碎”。“aññamaññaṃ paghaṭṭitā”者，谓“互相撞击”。“ubbiggā”者，谓“心惊”。“tasitā”者，谓“生惧”。“bhītā”者，谓“怖畏”。“bhantā”者，谓“心慌”，义为“心乱”。此等皆为同义词。“samāgamma”者，谓“会合”，或此亦是读法。

ဥပဒ္ဒုတောတိ ဥပဟတော. တံ ဝိနောဒေဟီတိ တံ ဥပဒ္ဒုတဘယံ ဝိနောဒေဟိ, ဝိနာသယာတိ အတ္ထော. စက္ခုမာတိ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမ. တေသံ တဒါတိ တေ ဇနေ တဒါ, ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ. သညာပေသီတိ ဉာပေသိ ဗောဓေသိ. ဝိသတ္ထာတိ ဝိဿတ္ထစိတ္တာ. မာ ဘာထာတိ မာ ဘာယထ. ယမဟန္တိ ယံ အဟံ သုမေဓပဏ္ဍိတံ. ဓမ္မန္တိ ပါရမိဓမ္မံ. ပုဗ္ဗကန္တိ ပေါရာဏံ. ဇိနသေဝိတန္တိ ဇိနေဟိ ဗောဓိသတ္တကာလေ သေဝိတန္တိ အတ္ထော. ဗုဒ္ဓဘူမိန္တိ ပါရမိဓမ္မံ. တေနာတိ တေန သမ္မသနကာရဏေန. ကမ္ပိတာတိ စလိတာ. သဒေဝကေတိ သဒေဝကေ လောကေ.

“upadduto”者，谓“upahato”（被恼害）。“taṃ vinodehi”者，谓“taṃ upaddutabhayaṃ vinodehi”（汝当除彼恼害之怖），义为“vināsaya”（令其消灭）。“cakkhumā”者，谓“pañcahi cakkhūhi cakkhumā”（具五眼者）。“tesaṃ tadā”者，谓“te jane tadā”（当时为彼诸人），于所用之义为所有主语。“saññāpesi”者，谓“ñāpesi bodhesi”（令知、令觉）。“visatthā”者，谓“vissatthacittā”（心无畏惧）。“mā bhātha”者，谓“mā bhāyatha”（莫怖畏）。“yamahaṃ”者，谓“yaṃ ahaṃ sumedhapaṇḍitaṃ”（我善慧智者）。“dhammaṃ”者，谓“pāramidhammaṃ”（波罗蜜法）。“pubbakaṃ”者，谓“porāṇaṃ”（往昔）。“jinasevitaṃ”者，其义为“jinehi bodhisattakāle sevitaṃ”（诸佛于菩萨时所行）。“buddhabhūmiṃ”者，谓“pāramidhammaṃ”（波罗蜜法）。“tena”者，谓“tena sammasanakāraṇena”（以彼思惟为因）。“kampitā”者，谓“calitā”（动摇）。“sadevake”者，谓“sadevake loke”（于含天之世间）。

တတော မဟာဇနော တထာဂတဿ ဝစနံ သုတွာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော မာလာဂန္ဓဝိလေပနာဒီနိ အာဒါယ ရမ္မနဂရတော နိက္ခမိတွာ ဗောဓိသတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ မာလာဂန္ဓာဒီဟိ ပူဇေတွာ ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ရမ္မနဂရမေဝ ပါဝိသိ. အထ ခေါ ဗောဓိသတ္တော ဒသ ပါရမိယော သမ္မသိတွာ ဝီရိယံ ဒဠှံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာယ နိသိန္နာသနာ ဝုဋ္ဌာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

尔时，大众闻如来语，欢喜踊跃，持花鬘、香、涂香等物，从罗摩那城（Rammanagara）出，诣菩萨所，以花鬘、香等供养、礼敬、右绕已，复还入罗摩那城。其后，菩萨思惟十波罗蜜，坚定精进，作决意已，从座而起。是故说曰——

၁၇၅.

175.

‘‘ဗုဒ္ဓဿ ဝစနံ သုတွာ, မနော နိဗ္ဗာယိ တာဝဒေ;

သဗ္ဗေ မံ ဥပသင်္ကမ္မ, ပုနာပိ မံ အဘိဝန္ဒိသုံ.

闻佛陀之语，心即得寂静；众人皆来近，复顶礼于我。

၁၇၆.

176.

‘‘သမာဒိယိတွာ [Pg.142] ဗုဒ္ဓဂုဏံ, ဒဠှံ ကတွာန မာနသံ;

ဒီပင်္ကရံ နမဿိတွာ, အာသနာ ဝုဋ္ဌဟိံ တဒါ’’တိ.

善受持佛德，坚定此心意；顶礼燃灯佛，尔时从座起。

တတ္ထ မနော နိဗ္ဗာယီတိ မဟာဇနဿ ပထဝိကမ္ပနေ ဥဗ္ဗိဂ္ဂဟဒယဿ တတ္ထ ကာရဏံ သုတွာ မနော နိဗ္ဗာယိ, သန္တိံ အဂမာသီတိ အတ္ထော. ‘‘ဇနော နိဗ္ဗာယီ’’တိပိ ပါဌော, သော ဥတ္တာနောယေဝ. သမာဒိယိတွာတိ သမ္မာ အာဒိယိတွာ, သမာဒါယာတိ အတ္ထော. ဗုဒ္ဓဂုဏန္တိ ပါရမိယော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

于此，“心已寂静”（mano nibbāyi）之义为：大众因大地动摇而心生惊恐，听闻其缘由后，心即寂静，得至安宁。亦有读本作“众人已寂静”（jano nibbāyī），其义浅显。“善受持”（Samādiyitvā）之义为“善（sammā）取（ādiyitvā）”，即是受持。“佛德”（Buddhaguṇa）即是诸波罗蜜。其余文句其义浅显。

အထ ခေါ ဗောဓိသတ္တံ ဒယိတသဗ္ဗသတ္တံ အာသနာ ဝုဋ္ဌဟန္တံ သကလဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာ သန္နိပတိတွာ ဒိဗ္ဗေဟိ မာလာဂန္ဓာဒီဟိ ပူဇေတွာ – ‘‘အယျ သုမေဓတာပသ, တယာ အဇ္ဇ ဒီပင်္ကရဒသဗလဿ ပါဒမူလေ မဟတိ ပတ္ထနာ ပတ္ထိတာ, သာ တေ အနန္တရာယေန သမိဇ္ဈတု, မာ တေ တတ္ထ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ အဟောသိ. သရီရေ တေ အပ္ပမတ္တကောပိ ရောဂေါ မာ ဥပ္ပဇ္ဇတု, ခိပ္ပံ ပါရမိယော ပူရေတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပဋိဝိဇ္ဈ. ယထာ ပုပ္ဖူပဂဖလူပဂါ ရုက္ခာ သမယေ ပုပ္ဖန္တိ စေဝ ဖလန္တိ စ, တထေဝ တွမ္ပိ တံ သမယံ အနတိက္ကမိတွာ ခိပ္ပံ သမ္ဗောဓိံ ဖုသဿူ’’တိအာဒီနိ ထုတိမင်္ဂလာနိ ပယိရုဒါဟံသု, ဧဝံ ပယိရုဒါဟိတွာ ဗောဓိသတ္တံ အဘိဝါဒေတွာ အတ္တနော အတ္တနော ဒေဝဋ္ဌာနမေဝ အဂမံသု. ဗောဓိသတ္တောပိ ဒေဝတာဟိ အဘိတ္ထုတော – ‘‘အဟံ ဒသ ပါရမိယော ပူရေတွာ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနံ စတုန္နံ အသင်္ချေယျာနံ မတ္ထကေ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမီ’’တိ ဝီရိယံ ဒဠှံ ကတွာ အဓိဋ္ဌာယ အာကာသမဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ဣသိဂဏဝန္တံ ဟိမဝန္တံ အဂမာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

其时，为一切众生所爱戴之菩萨从座而起，所有十千轮围世界之天神皆来集会，以天界花、香等供养后，言：“尊者善慧苦行者（Sumedha Tāpasa）！今日您于燃灯十力者（Dīpaṅkara Dasabala）足下已发大愿，愿此誓愿无有障碍，得以成就！愿您于此无有怖畏或惊骇！愿您身躯无有丝毫疾病生起！愿您迅速圆满诸波罗蜜，证得正等觉智（Sammāsambodhi）！犹如能结果实之树木，于其时节开花结果，愿您亦复如是，不越其时，速证菩提！”如是说出赞颂吉祥语后，诸天神顶礼菩萨，各自返回其天界。菩萨亦受天神赞颂，坚定精进，决意：“我当圆满十波罗蜜，于四阿僧祇并十万劫之后成佛。”作此决意后，腾入空中，前往仙人众所居之雪山（Himavanta）。是故说：

၁၇၇.

177.

‘‘ဒိဗ္ဗံ မာနုသကံ ပုပ္ဖံ, ဒေဝါ မာနုသကာ ဥဘော;

သမောကိရန္တိ ပုပ္ဖေဟိ, ဝုဋ္ဌဟန္တဿ အာသနာ.

天花与人花，天人二众俱；于我从座起，散花作供养。

၁၇၈.

178.

‘‘ဝေဒယန္တိ စ တေ သောတ္ထိံ, ဒေဝါ မာနုသကာ ဥဘော;

မဟန္တံ ပတ္ထိတံ တုယှံ, တံ လဘဿု ယထိစ္ဆိတံ.

天人二众，共祝您吉祥；您所发大愿，愿皆如意成。

၁၇၉.

179.

‘‘သဗ္ဗီတိယော ဝိဝဇ္ဇန္တု, သောကော ရောဂေါ ဝိနဿတု;

မာ တေ ဘဝန္တွန္တရာယာ, ဖုသ ခိပ္ပံ ဗောဓိမုတ္တမံ.

一切灾厄皆远离，忧悲病苦尽消除；愿您永无诸障碍，速证无上菩提。

၁၈၀.

180.

‘‘ယထာပိ သမယေ ပတ္တေ, ပုပ္ဖန္တိ ပုပ္ဖိနော ဒုမာ;

တထေဝ တွံ မဟာဝီရ, ဗုဒ္ဓဉာဏေဟိ ပုပ္ဖသု.

犹如时节至，树木花烂漫；大雄亦如是，佛智花灿然。

၁၈၁.

181.

‘‘ယထာ [Pg.143] ယေ ကေစိ သမ္ဗုဒ္ဓါ, ပူရယုံ ဒသပါရမီ;

တထေဝ တွံ မဟာဝီရ, ပူရယ ဒသပါရမီ.

犹如过去诸正觉，圆满十波罗蜜；大雄亦复如是，当圆满十波罗蜜。

၁၈၂.

182.

‘‘ယထာ ယေ ကေစိ သမ္ဗုဒ္ဓါ, ဗောဓိမဏ္ဍမှိ ဗုဇ္ဈရေ;

တထေဝ တွံ မဟာဝီရ, ဗုဇ္ဈဿု ဇိနဗောဓိယံ.

犹如过去诸正觉，于菩提座下觉悟；大雄亦复如是，当证胜者之菩提。

၁၈၃.

183.

‘‘ယထာ ယေ ကေစိ သမ္ဗုဒ္ဓါ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယုံ;

တထေဝ တွံ မဟာဝီရ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယ.

犹如过去诸正觉，转动于法轮；大雄亦复如是，当转动于法轮。

၁၈၄.

184.

‘‘ပုဏ္ဏမာယေ ယထာ စန္ဒော, ပရိသုဒ္ဓေါ ဝိရောစတိ;

တထေဝ တွံ ပုဏ္ဏမနော, ဝိရောစ ဒသသဟဿိယံ.

犹如满月夜，月轮清净辉；您心圆满亦如是，于十千世界中辉耀。

၁၈၅.

185.

‘‘ရာဟုမုတ္တော ယထာ သူရိယော, တာပေန အတိရောစတိ;

တထေဝ လောကာ မုစ္စိတွာ, ဝိရောစ သိရိယာ တုဝံ.

犹如日轮脱罗睺，光辉倍复炽盛；您亦解脱于世间，以威光而辉耀。

၁၈၆.

186.

‘‘ယထာ ယာ ကာစိ နဒိယော, ဩသရန္တိ မဟောဒဓိံ;

ဧဝံ သဒေဝကာ လောကာ, ဩသရန္တု တဝန္တိကေ.

犹如众河川，奔流入大海；如是天人众，咸来亲近您。

၁၈၇.

187.

‘‘တေဟိ ထုတပ္ပသတ္ထော သော, ဒသ ဓမ္မေ သမာဒိယ;

တေ ဓမ္မေ ပရိပူရေန္တော, ပဝနံ ပါဝိသီ တဒါ’’တိ.

彼为天人所称赞，受持于十法；为圆满此等诸法，彼时进入大森林。

တတ္ထ ဒိဗ္ဗန္တိ မန္ဒာရဝပါရိစ္ဆတ္တကသန္တာနကုသေသယာဒိကံ ဒိဗ္ဗကုသုမံ ဒေဝါ မာနုသကာ စ မာနုသပုပ္ဖံ ဂဟေတွာတိ အတ္ထော. သမောကိရန္တီတိ မမောပရိ သမောကိရိံသူတိ အတ္ထော. ဝုဋ္ဌဟန္တဿာတိ ဝုဋ္ဌဟတော. ဝေဒယန္တီတိ နိဝေဒယိံသု သညာပေသုံ. သောတ္ထိန္တိ သောတ္ထိဘာဝံ. ဣဒါနိ ဝေဒယိတာကာရဒဿနတ္ထံ ‘‘မဟန္တံ ပတ္ထိတံ တုယှ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တယာ ပန, သုမေဓပဏ္ဍိတ, မဟန္တံ ဌာနံ ပတ္ထိတံ, တံ ယထာပတ္ထိတံ လဘဿူတိ အတ္ထော.

于此，“天华”（dibba）是指曼陀罗花（mandārava）、巴瑞恰达树（pāricchattaka）花、散陀那（santāna）花、拘舍耶（kusesaya）花等天界之花，天人与世人亦持人间之花，此为其义。“遍撒”（samokiranti）是指“于我之上遍撒”之义。“于起身者”（vuṭṭhahantassa）是指对起身者而言。“宣告”（vedayanti）是指他们告知、使其了知。“吉祥”（sotthi）是指安稳的状态。为显示宣告之方式，故说“您所发大愿”（mahantaṃ patthitaṃ tuyhaṃ）等语。其义为：善慧贤者（Sumedhapaṇḍita），您所希求的殊胜地位，愿您如愿获得。

သဗ္ဗီတိယောတိ ဧန္တီတိ ဤတိယော, သဗ္ဗာ ဤတိယော သဗ္ဗီတိယော, ဥပဒ္ဒဝါ. ဝိဝဇ္ဇန္တူတိ မာ ဟောန္တု. သောကော ရောဂေါ ဝိနဿတူတိ သောစနသင်္ခါတော သောကော ရုဇနသင်္ခါတော ရောဂေါ စ ဝိနဿတု. တေတိ တဝ. မာ ဘဝန္တွန္တရာယာတိ မာ ဘဝန္တု အန္တရာယာ. ဖုသာတိ အဓိဂစ္ဆ ပါပုဏာဟိ. ဗောဓိန္တိ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ သဗ္ဗညုတညာဏမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ. ဥတ္တမန္တိ သေဋ္ဌံ သဗ္ဗဗုဒ္ဓဂုဏဒါယကတ္တာ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ ‘‘ဥတ္တမ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

“一切灾患”(sabbītiyo)：因其会来，故称“灾患”(ītiyo)；一切灾患，即是“诸灾”(upaddavā)。“愿远离”(vivajjantu)，即愿它们不复存在。“忧病皆消散”(soko rogo vinassatu)：名为“忧愁”的忧患(soka)，以及名为“病痛”的疾病(roga)，愿其消散。“于汝”(te)，即于你。“愿无诸障碍”(mā bhavantvantarāyā)，即愿障碍不生。“愿触证”(phusa)，即愿达成、愿证得。“菩提”(bodhi)，亦适用于阿罗汉道智(arahattamaggañāṇa)与一切知智(sabbaññutaññāṇa)。“无上”(uttama)，即最殊胜。因能赐予一切佛陀功德，故阿罗汉道智被称为“无上”。

သမယေတိ [Pg.144] တဿ တဿ ရုက္ခဿ ပုပ္ဖနသမယေ သမ္ပတ္တေတိ အတ္ထော. ပုပ္ဖိနောတိ ပုပ္ဖနကာ. ဗုဒ္ဓဉာဏေဟီတိ အဋ္ဌာရသဟိ ဗုဒ္ဓဉာဏေဟိ. ပုပ္ဖသူတိ ပုပ္ဖဿု. ပူရယုန္တိ ပူရယိံသု. ပူရယာတိ ပရိပူရယ. ဗုဇ္ဈရေတိ ဗုဇ္ဈိံသု. ဇိနဗောဓိယန္တိ ဇိနာနံ ဗုဒ္ဓါနံ ဗောဓိယာ, သဗ္ဗညုဗောဓိမူလေတိ အတ္ထော. ပုဏ္ဏမာယေတိ ပုဏ္ဏမာသိယံ. ပုဏ္ဏမနောတိ ပရိပုဏ္ဏမနောရထော.

“于其时”(samaye)，意为每一棵树开花的季节到来之时。“开花”(pupphino)，即花朵盛开。“以佛智”(buddhañāṇehi)，即以十八种佛智。“愿开花”(pupphasu)，即愿你开花。“已圆满”(pūrayunti)，即他们已圆满。“愿圆满”(pūraya)，即愿你圆满。“已觉悟”(bujjhare)，即他们已觉悟。“于胜者菩提”(jinabodhiyaṃ)，即于诸胜者、诸佛的菩提，意为于一切知菩提树下。“于满月”(puṇṇamāye)，即于满月之日。“满愿者”(puṇṇamano)，即心愿完全满足者。

ရာဟုမုတ္တောတိ ရာဟုနာ သောဗ္ဘာနုနာ မုတ္တော. တာပေနာတိ ပတာပေန, အာလောကေန. လောကာ မုစ္စိတွာတိ လောကဓမ္မေဟိ အလိတ္တော ဟုတွာတိ အတ္ထော. ဝိရောစာတိ ဝိရာဇ. သိရိယာတိ ဗုဒ္ဓသိရိယာ. ဩသရန္တီတိ မဟာသမုဒ္ဒံ ပဝိသန္တိ. ဩသရန္တူတိ ဥပဂစ္ဆန္တု. တဝန္တိကေတိ တဝ သန္တိကံ. တေဟီတိ ဒေဝေဟိ. ထုတပ္ပသတ္ထောတိ ထုတော စေဝ ပသတ္ထော စ, ထုတေဟိ ဝါ ဒီပင်္ကရာဒီဟိ ပသတ္ထောတိ ထုတပ္ပသတ္ထော. ဒသ ဓမ္မေတိ ဒသ ပါရမိဓမ္မေ. ပဝနန္တိ မဟာဝနံ, ဓမ္မိကပဗ္ဗတေ မဟာဝနံ ပါဝိသီတိ အတ္ထော. သေသဂါထာ သုဥတ္တာနာ ဧဝါတိ.

“从罗睺解脱”(rāhumutto)，即从罗睺(Rāhu)的光蚀中解脱。“以光焰”(tāpena)，即以其威力、光明。“离世间”(lokā muccitvā)，意为已然不为世间法(lokadhamma)所染。“愿光耀”(viroca)，即愿你辉耀。“以祥瑞”(siriyā)，即以佛陀的祥瑞。“流入”(osaranti)，即流入大海。“愿来集”(osarantu)，即愿他们前来。“至汝前”(tavantike)，即至你的跟前。“彼等”(tehi)，即由诸天。“赞叹称扬者”(thutappasattho)，即当面受赞叹、背后亦受称扬者；或为燃灯佛(Dīpaṅkara)等所称扬，故名“赞叹称扬者”。“十法”(dasa dhamme)，即十波罗蜜法。“入大林”(pavanaṃ)，意为已进入法山(dhammikapabbata)的大林。其余诸偈义皆明显。

ဣတိ မဓုရတ္ထဝိလာသိနိယာ ဗုဒ္ဓဝံသ-အဋ္ဌကထာယ

如是《蜜味显扬》之《佛史义注》。

သုမေဓပတ္ထနာကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《善慧发愿事释义》终。

၃. ဒီပင်္ကရဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

3. 燃灯佛史释义

ရမ္မနဂရဝါသိနောပိ တေ ဥပါသကာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ ပုန ဘဂဝန္တံ ဘုတ္တာဝိံ ဩနီတပတ္တပါဏိံ မာလာဂန္ဓာဒီဟိ ပူဇေတွာ ဝန္ဒိတွာ ဒါနာနုမောဒနံ သောတုကာမာ ဥပနိသီဒိံသု. အထ သတ္ထာ တေသံ ပရမမဓုရံ ဟဒယင်္ဂမံ ဒါနာနုမောဒနမကာသိ –

罗摩那伽罗城（Rammanagara）的优婆塞们，也向以佛陀为首的比丘僧团作大布施后，又以花鬘、香等供养已用完斋、手已离钵的世尊。他们顶礼世尊后，因欲听闻随喜功德，便坐于一旁。其后，导师为他们作了最为甜美、动人心弦的布施随喜——

‘‘ဒါနံ နာမ သုခါဒီနံ, နိဒါနံ ပရမံ မတံ;

နိဗ္ဗာနံ ပန သောပါနံ, ပတိဋ္ဌာတိ ပဝုစ္စတိ.

布施，实为安乐等之至上因；亦是涅槃之阶梯，被称为依止处。

‘‘ဒါနံ တာဏံ မနုဿာနံ, ဒါနံ ဗန္ဓု ပရာယနံ;

ဒါနံ ဒုက္ခာဓိပန္နာနံ, သတ္တာနံ ပရမာ ဂတိ.

布施是人之庇护所，布施是亲友与依归；对陷入苦难的众生，布施是至上归趣。

‘‘ဒုက္ခနိတ္ထရဏဋ္ဌေန, ဒါနံ နာဝါတိ ဒီပိတံ;

ဘယရက္ခဏတော ဒါနံ, နဂရန္တိ စ ဝဏ္ဏိတံ.

因有度脱苦难之义，布施被喻为舟船；因能防护怖畏之故，布施亦被赞为城郭。

‘‘ဒါနံ [Pg.145] ဒုရာသဒဋ္ဌေန, ဝုတ္တမာသိဝိသောတိ စ;

ဒါနံ လောဘမလာဒီဟိ, ပဒုမံ အနုပလိတ္တတော.

因有难以侵犯之义，布施亦被称为毒蛇；因不为贪垢等所染，布施犹如莲花。

‘‘နတ္ထိ ဒါနသမော လောကေ, ပုရိသဿ အဝဿယော;

ပဋိပဇ္ဇထ တသ္မာ တံ, ကိရိယာဇ္ဈာသယေန စ.

于此世间，对人而言，无有等同布施的依止处；是故，你们当以行为与意乐实践它。

‘‘သဂ္ဂလောကနိဒါနာနိ, ဒါနာနိ မတိမာ ဣဓ;

ကော ဟိ နာမ နရော လောကေ, န ဒဒေယျ ဟိတေ ရတော.

布施是生天之因，智者于此世间行之；世间有哪位乐于善利之人，而不行布施呢？

‘‘သုတွာ ဒေဝေသု သမ္ပတ္တိံ, ကော နရော ဒါနသမ္ဘဝံ;

န ဒဇ္ဇာ သုခပ္ပဒံ ဒါနံ, ဒါနံ စိတ္တပ္ပမောဒနံ.

听闻天界中由布施而生的福报后，有谁会不给予那能带来安乐、令心欢喜的布施呢？

‘‘ဒါနေန ပဋိပန္နေန, အစ္ဆရာပရိဝါရိတော;

ရမတေ သုစိရံ ကာလံ, နန္ဒနေ သုရနန္ဒနေ.

通过修习布施，得天女围绕，长时于天神喜乐的欢喜园中享受欢乐。

‘‘ပီတိမုဠာရံ ဝိန္ဒတိ ဒါတာ, ဂါရဝမသ္မိံ ဂစ္ဆတိ လောကေ;

ကိတ္တိမနန္တံ ယာတိ စ ဒါတာ, ဝိဿသနီယော ဟောတိ စ ဒါတာ.

施者获得广大喜悦，于此世间受人尊敬；施者获得无尽声誉，施者亦成可信之人。

‘‘ဒတွာ ဒါနံ ယာတိ နရော သော, ဘောဂသမိဒ္ဓိံ ဒီဃဉ္စာယု;

သုဿရတမ္ပိ စ ဝိန္ဒတိ ရူပံ, သဂ္ဂေ သဒ္ဓိံ ကီဠတိ ဒေဝေဟိ;

ဝိမာနေသု ဌတွာ နာနာ, မတ္တမယူရာဘိရုတေသု.

彼人行布施后，得财富丰饶与长寿，亦得美妙音声与容貌；住于孔雀欢鸣的种种天宫，与天神共相娱乐。

‘‘စောရာရိရာဇောဒကပါဝကာနံ, ဓနံ အသာဓာရဏမေဝ ဒါနံ;

ဒဒါတိ တံ သာဝကဉာဏဘူမိံ, ပစ္စေကဘူမိံ ပန ဗုဒ္ဓဘူမိ’’န္တိ. –

布施是盗贼、怨敌、国王、水、火所不能夺的财富；它能导向声闻智地、独觉地乃至佛地。

ဧဝမာဒိနာ နယေန ဒါနာနုမောဒနံ ကတွာ ဒါနာနိသံသံ ပကာသေတွာ တဒနန္တရံ သီလကထံ ကထေသိ. သီလံ နာမေတံ ဣဓလောကပရလောကသမ္ပတ္တီနံ မူလံ.

如是，他以此等方式随喜布施，开示布施之功德后，接着宣说戒法。此戒，实为今生与来世一切成就之根本。

‘‘သီလံ သုခါနံ ပရမံ နိဒါနံ, သီလေန သီလီ တိဒိဝံ ပယာတိ;

သီလဉှိ သံသာရမုပါဂတဿ, တာဏဉ္စ လေဏဉ္စ ပရာယနဉ္စ.

戒为安乐无上因，持戒者因此生天界；于轮回中诸有情，戒实为守护、庇护与归依处。

‘‘အဝဿယော [Pg.146] သီလသမော ဇနာနံ, ကုတော ပနညော ဣဓ ဝါ ပရတ္ထ;

သီလံ ဂုဏာနံ ပရမာ ပတိဋ္ဌာ, ယထာ ဓရာ ထာဝရဇင်္ဂမာနံ.

于此世或他世，众生岂有其他依处能与戒相比？戒为诸功德之最上基石，犹如大地为一切动植之所依。

‘‘သီလံ ကိရေဝ ကလျာဏံ, သီလံ လောကေ အနုတ္တရံ;

အရိယဝုတ္တိသမာစာရော, ယေန ဝုစ္စတိ သီလဝါ’’. (ဇာ. ၁.၃.၁၁၈);

戒实为善，戒于世间无上；因其具足圣者之行仪与操守，故被称为具戒者。

သီလာလင်္ကာရသမော အလင်္ကာရော နတ္ထိ, သီလဂန္ဓသမော ဂန္ဓော နတ္ထိ, သီလသမံ ကိလေသမလဝိသောဓနံ နတ္ထိ, သီလသမံ ပရိဠာဟူပသမံ နတ္ထိ, သီလသမံ ကိတ္တိဇနနံ နတ္ထိ, သီလသမံ သဂ္ဂါရောဟဏသောပါနံ နတ္ထိ, နိဗ္ဗာနနဂရပ္ပဝေသနေ စ သီလသမံ ဒွါရံ နတ္ထိ. ယထာဟ –

无有庄严能比戒庄严，无有香气能比戒之香；无有法能如戒清净烦恼垢，无有法能如戒平息诸热恼，无有法能如戒引生善名誉，无有法能如戒为升天阶梯；于入涅槃城，亦无有门能比于戒门。如言：

‘‘သောဘန္တေဝံ န ရာဇာနော, မုတ္တာမဏိဝိဘူသိတာ;

ယထာ သောဘန္တိ ယတိနော, သီလဘူသနဘူသိတာ.

纵以珍珠宝玉为严饰，诸王之庄严，亦不如以戒为庄严之修行者。

‘‘သီလဂန္ဓသမော ဂန္ဓော, ကုတော နာမ ဘဝိဿတိ;

ယော သမံ အနုဝါတေ စ, ပဋိဝါတေ စ ဝါယတိ. (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၉);

能与戒香相比之香，何处可得？此香顺风、逆风，平等飘送。

‘‘န ပုပ္ဖဂန္ဓော ပဋိဝါတမေတိ, န စန္ဒနံ တဂ္ဂရမလ္လိကာ ဝါ;

သတဉ္စ ဂန္ဓော ပဋိဝါတမေတိ, သဗ္ဗာ ဒိသာ သပ္ပုရိသော ပဝါယတိ.

花香不能逆风飘送，檀香、多伽罗或茉莉之香亦然。然善人之香能逆风传送，善人（之德）遍扬于一切方所。

‘‘စန္ဒနံ တဂရံ ဝါပိ, ဥပ္ပလံ အထ ဝဿိကီ;

ဧတေသံ ဂန္ဓဇာတာနံ, သီလဂန္ဓော အနုတ္တရော. (ဓ. ပ. ၅၄-၅၅;

မိ. ပ. ၅.၄.၁);

檀香或多伽罗，青莲或雨时花（vassikī）；于此诸香中，戒香为最上。

‘‘န ဂင်္ဂါ ယမုနာ စာပိ, သရဘူ ဝါ သရသွတီ;

နိန္နဂါ ဝါစိရဝတီ, မဟီ ဝါပိ မဟာနဒီ.

恒河(Gaṅgā)、亚穆纳(Yamunā)，或萨拉布(Sarabhū)、萨拉斯瓦蒂河(Sarasvatī)；或尼那伽河(Ninnagā)、阿致罗筏底河(Aciravatī)，或摩醯大河(Mahī)——

‘‘သက္ကုဏန္တိ ဝိသောဓေတုံ, တံ မလံ ဣဓ ပါဏိနံ;

ဝိသောဓယတိ သတ္တာနံ, ယံ ဝေ သီလဇလံ မလံ.

（彼等诸河）实不能清净此世间众生之垢；然戒水，实能清净众生之垢。

‘‘န တံ သဇလဒါ ဝါတာ, န စာပိ ဟရိစန္ဒနံ;

နေဝ ဟာရာ န မဏယော, န စန္ဒကိရဏင်္ကုရာ.

含水之风不能（清净彼垢），黄檀香亦不能；珍珠之链、摩尼宝珠，乃至月光之嫩芽，亦皆不能。

‘‘သမယန္တီဓ [Pg.147] သတ္တာနံ, ပရိဠာဟံ သုရက္ခိတံ;

ယံ သမေတိ ဣဒံ အရိယံ, သီလံ အစ္စန္တသီတလံ.

于此，善护之戒平息众生热恼；此圣戒能令寂灭，究竟清凉。

‘‘အတ္တာနုဝါဒါဒိဘယံ, ဝိဒ္ဓံသယတိ သဗ္ဗဒါ;

ဇနေတိ ကိတ္တိဟာသဉ္စ, သီလံ သီလဝတော သဒါ.

戒能恒常摧毁自责等怖畏，并为持戒者带来名誉与欢喜。

‘‘သဂ္ဂါရောဟဏသောပါနံ, အညံ သီလသမံ ကုတော;

ဒွါရံ ဝါ ပန နိဗ္ဗာန, နဂရဿ ပဝေသနေ.

升天之梯，何有他者能与戒等同？或为进入涅槃城之门。

‘‘ဂုဏာနံ မူလဘူတဿ, ဒေါသာနံ ဗလဃာတိနော;

ဣတိ သီလဿ ဇာနာထ, အာနိသံသမနုတ္တရ’’န္တိ. (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၉);

为诸功德之根本，能摧坏诸过失之力；当知戒之利益，实乃无上。

ဧဝံ ဘဂဝါ သီလာနိသံသံ ဒဿေတွာ – ‘‘ဣဒံ ပန သီလံ နိဿာယ အယံ သဂ္ဂေါ လဘတီ’’တိ ဒဿနတ္ထံ တဒနန္တရံ သဂ္ဂကထံ ကထေသိ. အယံ သဂ္ဂေါ နာမ ဣဋ္ဌော ကန္တော မနာပေါ ဧကန္တသုခေါ နိစ္စမေတ္ထ ကီဠာ နိစ္စံ သမ္ပတ္တိယော လဘန္တိ. စာတုမဟာရာဇိကာ ဒေဝါ နဝုတိဝဿသတသဟဿာနိ ဒိဗ္ဗသုခံ ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ ပဋိလဘန္တိ. တာဝတိံသာ တိဿော ဝဿကောဋိယော သဋ္ဌိ စ ဝဿသတသဟဿာနီတိ ဧဝမာဒိသဂ္ဂဂုဏပဋိသံယုတ္တကထံ ကထေသိ. ဧဝံ သဂ္ဂကထာယ ပလောဘေတွာ ပုန – ‘‘အယမ္ပိ သဂ္ဂေါ အနိစ္စော အဓုဝေါ န တတ္ထ ဆန္ဒရာဂေါ ကာတဗ္ဗော’’တိ ကာမာနံ အာဒီနဝံ ဩကာရံ သံကိလေသံ နေက္ခမ္မေ အာနိသံသဉ္စ ပကာသေတွာ အမတပရိယောသာနံ ဓမ္မကထံ ကထေသိ. ဧဝံ တဿ မဟာဇနဿ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဧကစ္စေ သရဏေသု စ ဧကစ္စေ ပဉ္စသီလေသု စ ဧကစ္စေ သောတာပတ္တိဖလေ စ ဧကစ္စေ သကဒါဂါမိဖလေ ဧကစ္စေ အနာဂါမိဖလေ ဧကစ္စေ စတူသုပိ ဖလေသု ဧကစ္စေ တီသု ဝိဇ္ဇာသု ဧကစ္စေ ဆသု အဘိညာသု ဧကစ္စေ အဋ္ဌသု သမာပတ္တီသု ပတိဋ္ဌာပေတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ရမ္မနဂရတော နိက္ခမိတွာ သုဒဿနမဟာဝိဟာရမေဝ ပါဝိသိ. တေန ဝုတ္တံ –

如是，世尊开示戒的利益后，为说明“依此戒能得生此天界”，接着便说天界法谈。此天界是可爱的、可喜的、悦意的、纯一的安乐，于彼处常有嬉戏，常得成就。四大王天（Cātumahārājikā）的天众能获得九百万年的天界之乐与天界成就。忉利天（Tāvatiṃsā）的天众能获得三俱胝又六十百千年的天界成就。他宣说了如此这般与天界功德相应的法谈。如是以天界法谈引诱后，又开示：“此天界亦是无常、不牢固的，于彼处不应生起欲与贪。”他阐明了诸欲的过患、卑劣与杂染，以及出离的利益，宣说了以不死为终点的法谈。如是为彼大众说法，使一些人安住于诸皈依，一些人安住于五戒，一些人安住于须陀洹果，一些人安住于斯陀含果，一些人安住于阿那含果，一些人安住于所有四果，一些人安住于三明，一些人安住于六神通，一些人安住于八等至。之后，他从座而起，离开悦意城（Rammanagara），进入善见大精舍（Sudassanamahāvihāra）。是故说：

၁.

1.

‘‘တဒါ တေ ဘောဇယိတွာန, သသံဃံ လောကနာယကံ;

ဥပဂစ္ဆုံ သရဏံ တဿ, ဒီပင်္ကရဿ သတ္ထုနော.

彼时，他们供养了世间导师及其僧团后，便皈依于彼燃灯（Dīpaṅkara）导师。

၂.

2.

‘‘သရဏာဂမနေ ကဉ္စိ, နိဝေသေတိ တထာဂတော;

ကဉ္စိ ပဉ္စသု သီလေသု, သီလေ ဒသဝိဓေ ပရံ.

如来令一些人安住于皈依，令一些人安住于五戒，令另一些人安住于十种戒。

၃.

3.

‘‘ကဿစိ [Pg.148] ဒေတိ သာမညံ, စတုရော ဖလမုတ္တမေ;

ကဿစိ အသမေ ဓမ္မေ, ဒေတိ သော ပဋိသမ္ဘိဒါ.

他授与某些人沙门性与四种最上果；授与另一些人无等法与无碍解。

၄.

4.

‘‘ကဿစိ ဝရသမာပတ္တိယော, အဋ္ဌ ဒေတိ နရာသဘော;

တိဿော ကဿစိ ဝိဇ္ဇာယော, ဆဠဘိညာ ပဝေစ္ဆတိ.

人雄授与某些人八种殊胜等至，授与某些人三明，又授与某些人六神通。

၅.

5.

‘‘တေန ယောဂေန ဇနကာယံ, ဩဝဒတိ မဟာမုနိ;

တေန ဝိတ္ထာရိကံ အာသိ, လောကနာထဿ သာသနံ.

大牟尼以此方法教诫众人；缘此教诫，世间怙主之教法得以广传。

၆.

6.

‘‘မဟာဟနုသဘက္ခန္ဓော, ဒီပင်္ကရသနာမကော;

ဗဟူ ဇနေ တာရယတိ, ပရိမောစေတိ ဒုဂ္ဂတိံ.

有大颔、牛王肩者，名为燃灯佛，他度脱众多有情，使其解脱恶趣。

၇.

7.

‘‘ဗောဓနေယျံ ဇနံ ဒိသွာ, သတသဟဿေပိ ယောဇနေ;

ခဏေန ဥပဂန္တွာန, ဗောဓေတိ တံ မဟာမုနီ’’တိ.

见可调伏者，纵十万由旬，大圣刹那至，开示悟迷津。

တတ္ထ တေတိ ရမ္မနဂရဝါသိနော ဥပါသကာ. သရဏန္တိ ဧတ္ထ သရဏံ သရဏဂမနံ သရဏဿ ဂန္တာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သရတိ ဟိံသတိ ဝိနာသေတီတိ သရဏံ, ကိံ တံ? ရတနတ္တယံ. တံ ပန သရဏဂတာနံ တေနေဝ သရဏဂမနေန ဘယံ သန္တာသံ ဒုက္ခံ ဒုဂ္ဂတိံ ပရိက္ကိလေသံ ဟနတိ ဟိံသတိ ဝိနာသေတီတိ သရဏန္တိ ဝုစ္စတီတိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

此处“teti”指的是住在罗摩那城（Rammanagara）中的优婆塞们。“saraṇa”在此应理解为皈依处、皈依行以及皈依者。所谓“saraṇa”，是因为它能摧毁、伤害、毁灭，那么，它是什么呢？是三宝。对于已经皈依的人们，它能凭借皈依行，摧毁恐惧、惊吓、痛苦、恶趣和杂染，因此被称为“saraṇa”。正如经中所说——

‘‘ယေ ကေစိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာသေ, န တေ ဂမိဿန္တိ အပါယဘူမိံ;

ပဟာယ မာနုသံ ဒေဟံ, ဒေဝကာယံ ပရိပူရေဿန္တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၃၃၂;

သံ. နိ. ၁.၃၇);

凡是皈依佛陀者，将不堕恶趣；舍弃人身后，将增满天众。

‘‘ယေ ကေစိ ဓမ္မံ သရဏံ ဂတာသေ, န တေ ဂမိဿန္တိ အပါယဘူမိံ;

ပဟာယ မာနုသံ ဒေဟံ, ဒေဝကာယံ ပရိပူရေဿန္တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၃၃၂;

သံ. နိ. ၁.၃၇);

凡是皈依正法者，将不堕恶趣；舍弃人身后，将增满天众。

‘‘ယေ ကေစိ သံဃံ သရဏံ ဂတာသေ, န တေ ဂမိဿန္တိ အပါယဘူမိံ;

ပဟာယ မာနုသံ ဒေဟံ, ဒေဝကာယံ ပရိပူရေဿန္တီ’’တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၃၃၂;

သံ. နိ. ၁.၃၇);

凡是皈依僧伽者，将不堕恶趣；舍弃人身后，将增满天众。

သရဏဂမနံ [Pg.149] နာမ ရတနတ္တယပရာယနာကာရပ္ပဝတ္တော စိတ္တုပ္ပာဒေါ. သရဏဿ ဂန္တာ နာမ တံသမင်္ဂီပုဂ္ဂလော. ဧဝံ တာဝ သရဏံ သရဏဂမနံ သရဏဿ ဂန္တာ စာတိ ဣဒံ တယံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

所谓“皈依行”（saraṇagamana），即是趣向以三宝为究竟依止而生起的心。所谓“皈依者”（saraṇassa gantā），即是具足此心之人。如是，应当了知“皈依处”（saraṇa）、“皈依行”（saraṇagamana）与“皈依者”（saraṇassa gantā）此三者。

တဿာတိ တံ ဒီပင်္ကရံ, ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ဥပဂစ္ဆုံ သရဏံ တတ္ထာ’’တိပိ ပါဌော. သတ္ထုနောတိ သတ္ထာရံ. သရဏာဂမနေ ကဉ္စီတိ ကဉ္စိ ပုဂ္ဂလံ သရဏဂမနေ နိဝေသေတီတိ အတ္ထော. ကိဉ္စာပိ ပစ္စုပ္ပန္နဝသေန ဝုတ္တံ, အတီတကာလဝသေန ပန အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ‘‘ကဿစိ သရဏာဂမနေ’’တိပိ ပါဌော, တဿပိ သောယေဝတ္ထော. ကဉ္စိ ပဉ္စသု သီလေသူတိ ကဉ္စိ ပုဂ္ဂလံ ပဉ္စသု ဝိရတိသီလေသု နိဝေသေသီတိ အတ္ထော. ‘‘ကဿစိ ပဉ္စသု သီလေသူ’’တိပိ ပါဌော, သောယေဝတ္ထော. သီလေ ဒသဝိဓေ ပရန္တိ အပရံ ပုဂ္ဂလံ ဒသဝိဓေ သီလေ နိဝေသေသီတိ အတ္ထော. ‘‘ကဿစိ ကုသလေ ဒသာ’’တိပိ ပါဌော, တဿ ကဉ္စိ ပုဂ္ဂလံ ဒသ ကုသလဓမ္မေ သမာဒပေသီတိ အတ္ထော. ကဿစိ ဒေတိ သာမညန္တိ ဧတ္ထ ပရမတ္ထတော သာမညန္တိ မဂ္ဂေါ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ –

Tassa，即对燃灯佛(Dīpaṅkara)而言，此词应理解为关系属格。亦有读作“Upagacchuṃ saraṇaṃ tatthā”（我于彼处趋归依）。Satthuno，即指导师。Saraṇāgamane kañci，义为：使某人安住于归依。此句虽以现在时态宣说，但应理解为过去时之义。此理亦通于其他句。亦有读作“Kassaci saraṇāgamane”，其义亦同。Kañci pañcasu sīlesu，义为：使某人安住于五离恶戒。亦有读作“Kassaci pañcasu sīlesu”，其义亦同。Sīle dasavidhe paraṃ，义为：使另一人安住于十种戒。亦有读作“Kassaci kusale dasā”，其义为：使某人受持十善法。Kassaci deti sāmaññanti，于此句中，从胜义而言，沙门性(sāmañña)即被称为道(magga)。如言：

‘‘ကတမဉ္စ, ဘိက္ခဝေ, သာမညံ? အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ, သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ…ပေ… သမ္မာသမာဓိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ, ဘိက္ခဝေ, သာမည’’န္တိ (သံ. နိ. ၅.၃၆).

“诸比丘，什么是沙门性(sāmañña)？就是这八支圣道，即：正见……乃至……正定。诸比丘，这称为沙门性。”

စတုရော ဖလမုတ္တမေတိ စတ္တာရိ ဥတ္တမာနိ ဖလာနီတိ အတ္ထော. မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော. လိင်္ဂဝိပရိယာသေန ဝုတ္တံ. ယထောပနိဿယံ စတ္တာရော မဂ္ဂေ စတ္တာရိ စ သာမညဖလာနိ ကဿစိ အဒါသီတိ အတ္ထော. ကဿစိ အသမေ ဓမ္မေတိ ကဿစိ အသဒိသေ စတ္တာရော ပဋိသမ္ဘိဒါဓမ္မေ အဒါသိ.

Caturo phalamuttamaṃ，义为：四种最胜之果。Ma字是为连接词，此处是依性转换而说。其义为：依其亲因缘，曾给予某人四道与四沙门果。Kassaci asame dhamme，即给予某人无与伦比的四无碍解(paṭisambhidā)法。

ကဿစိ ဝရသမာပတ္တိယောတိ ကဿစိ ပန နီဝရဏဝိဂမေန ပဓာနဘူတာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော အဒါသိ. တိဿော ကဿစိ ဝိဇ္ဇာယောတိ ကဿစိ ပုဂ္ဂလဿ ဥပနိဿယဝသေန ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏအာသဝက္ခယဉာဏာနံ ဝသေန တိဿော ဝိဇ္ဇာယော. ဆဠဘိညာ ပဝေစ္ဆတီတိ ဆ အဘိညာယော ကဿစိ အဒါသိ.

Kassaci varasamāpattiyo，即因断除诸盖而给予某人八种殊胜等至。Tisso kassaci vijjāyo，即依某人之亲因缘，以天眼智、宿命随念智、漏尽智而给予三明(vijjā)。Chaḷabhiññā pavecchati，即给予某人六神通(abhiññā)。

တေန ယောဂေနာတိ တေန နယေန တေနာနုက္ကမေန စ. ဇနကာယန္တိ ဇနသမူဟံ. ဩဝဒတီတိ ဩဝဒိ. ကာလဝိပရိယာသေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣတော ဥပရိပိ ဤဒိသေသု ဝစနေသု အတီတကာလဝသေနေဝ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော[Pg.150]. တေန ဝိတ္ထာရိကံ အာသီတိ တေန ဒီပင်္ကရဿ ဘဂဝတော ဩဝါဒေန အနုသာသနိယာ ဝိတ္ထာရိကံ ဝိတ္ထတံ ဝိသာလီဘူတံ သာသနံ အဟောသိ.

Tena yogena者，谓以彼法、彼次第。Janakāyaṃ者，谓人群。Ovadati者，谓ovadi（已教诫）。当知此乃时态错置之说。此后于类似句中，亦应仅依过去时而取其义。Tena vitthārikaṃ āsi者，谓以彼燃灯(Dīpaṅkara)世尊之教诫、教导，教法(sāsana)得以广布、扩展、弘大。

မဟာဟနူတိ မဟာပုရိသာနံ ကိရ ဒွေပိ ဟနူနိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ဒွါဒသိယာ ပက္ခဿ စန္ဒသဒိသာကာရာနိ ဟောန္တီတိ မဟန္တာနိ ဟနူနိ ယဿ သော မဟာဟနု, သီဟဟနူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥသဘက္ခန္ဓောတိ ဥသဘဿေဝ ခန္ဓော ယဿ ဘဝတိ, သော ဥသဘက္ခန္ဓော. သုဝဋ္ဋိတသုဝဏ္ဏာလိင်္ဂသဒိသရုစိရက္ခန္ဓော သမဝဋ္ဋစာရုက္ခန္ဓောတိ အတ္ထော. ဒီပင်္ကရသနာမကောတိ ဒီပင်္ကရသနာမော. ဗဟူ ဇနေ တာရယတီတိ ဗဟူ ဗုဒ္ဓဝေနေယျေ ဇနေ တာရေသိ. ပရိမောစေတီတိ ပရိမောစေသိ. ဒုဂ္ဂတိန္တိ ဒုဂ္ဂတိတော. နိဿက္ကတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ.

Mahāhanu者，谓大士(mahāpurisa)双颊圆满，状如十二日之月，故名大颊，亦即所说之狮子颊。Usabhakkhandho者，谓其肩如牛王之肩，故名牛王肩。其义为：肩膊圆润优美，犹如善旋之金柱。Dīpaṅkarasanāmako者，谓其名为燃灯。Bahū jane tārayati者，谓度脱众多佛所应化之有情。Parimoceti者，谓令其解脱。Duggatiṃ者，谓从恶趣。此乃于离格义中用业格。

ဣဒါနိ တာရဏပရိမောစနကရဏာကာရဒဿနတ္ထံ ‘‘ဗောဓနေယျံ ဇန’’န္တိ ဂါထာ ဝုတ္တာ. တတ္ထ ဗောဓနေယျံ ဇနန္တိ ဗောဓနေယျံ ပဇံ, အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ဒိသွာတိ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ ဝါ သမန္တစက္ခုနာ ဝါ ဒိသွာ. သတသဟဿေပိ ယောဇနေတိ အနေကသတသဟဿေပိ ယောဇနေ ဌိတံ. ဣဒံ ပန ဒသသဟဿိယံယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

今为示现救度、解脱之行相，而说“bodhaneyyaṃ janaṃ”一偈。其中，bodhaneyyaṃ janaṃ者，谓应受教化之民众(bodhaneyyaṃ pajaṃ)，或此亦为一异诵。Disvā者，谓以佛眼(buddhacakkhu)或普眼(samantacakkhu)而见。Satasahassepi yojane者，谓虽住于无量百千由旬之外。然当知此乃专指一万世界而言。

ဒီပင်္ကရော ကိရ သတ္ထာ ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတွာ ဗောဓိမူလေ သတ္တသတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ အဋ္ဌမေ သတ္တာဟေ မဟာဗြဟ္မုနော ဓမ္မဇ္ဈေသနံ ပဋိညာယ သုနန္ဒာရာမေ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတွာ ကောဋိသတံ ဒေဝမနုဿာနံ ဓမ္မာမတံ ပါယေသိ. အယံ ပဌမော အဘိသမယော အဟောသိ.

据说燃灯(Dīpaṅkara)导师证得佛果后，于菩提树下度过七个七日，至第八个七日，应大梵天之请法，于善喜园(Sunandārāma)转法轮，令一百俱胝(koṭi)天人饮不死法味。此乃初次之法现观。

အထ သတ္ထာ အတ္တနော ပုတ္တဿ သမဝဋ္ဋက္ခန္ဓဿ ဥသဘက္ခန္ဓဿ နာမ ဉာဏပရိပါကံ ဉတွာ တံ အတြဇံ ပမုခံ ကတွာ ရာဟုလောဝါဒသဒိသံ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဒေဝမနုဿာနံ နဝုတိကောဋိယော ဓမ္မာမတံ ပါယေသိ. အယံ ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ.

尔时，导师了知其子，名为牛肩(Usabhakkhandha)、肩部匀称者的智慧已经成熟，便以他为首，宣说了如同《罗睺罗(Rāhula)教诫经》一般的法，令九亿天人饮得法甘露。此为第二次现等觉。

ပုန ဘဂဝါ အမရဝတီနဂရဒွါရေ မဟာသိရီသရုက္ခမူလေ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ မဟာဇနဿ ဗန္ဓနာမောက္ခံ ကတွာ ဒေဝဂဏပရိဝုတော ဒိဝသကရာတိရေကဇုတိဝိသရဘဝနေ တာဝတိံသဘဝနေ ပါရိစ္ဆတ္တကမူလေ ပရမသီတလေ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာတလေ နိသီဒိတွာ သဗ္ဗဒေဝဂဏပီတိသဉ္ဇနနိံ အတ္တနော [Pg.151] ဇနနိံ သုမေဓာဒေဝိံ ပမုခံ ကတွာ သဗ္ဗလောကဝိဒိတဝိသုဒ္ဓိဒေဝေါ ဒေဝဒေဝေါ ဒီပင်္ကရော ဘဂဝါ သဗ္ဗသတ္တဟိတကရံ ပရမာတိရေကဂမ္ဘီရသုခုမံ ဗုဒ္ဓိဝိသဒကရံ သတ္တပ္ပကရဏံ အဘိဓမ္မပိဋကံ ဒေသေတွာ နဝုတိဒေဝကောဋိသဟဿာနံ ဓမ္မာမတံ ပါယေသိ. အယံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

其后，世尊于不死城(Amaravatī)门外，在大吉祥尸利沙树下示现双神变，为大众解开束缚。在诸天众围绕下，于光辉胜于日轮的三十三天，坐于巴瑞恰达树(Pāricchattaka)下极清凉的黄石座上。以能令一切天众生起欢喜的生母须弥陀天女(Sumedhādevī)为首，这位为一切世间所知的清净天、天中天——燃灯(Dīpaṅkara)世尊，为利益一切众生，宣说了能使智慧明澈、极其深奥微妙的七部《阿毗达摩藏》，使九千亿天众饮得法甘露。此为第三次现等觉。因此说——

၈.

8.

‘‘ပဌမာဘိသမယေ ဗုဒ္ဓေါ, ကောဋိသတမဗောဓယိ;

ဒုတိယာဘိသမယေ နာထော, နဝုတိကောဋိမဗောဓယိ.

初次现等觉时，佛陀令十亿众生觉悟；第二次现等觉时，导师令九亿众生觉悟。

၉.

9.

‘‘ယဒါ စ ဒေဝဘဝနမှိ, ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မမဒေသယိ;

နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

又，佛陀于天界说法时，九万俱胝众生证悟，此为第三次现等觉。

ဒီပင်္ကရဿ ပန ဘဂဝတော တယော သာဝကသန္နိပါတာ အဟေသုံ. တတ္ထ သုနန္ဒာရာမေ ကောဋိသတသဟဿာနံ ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

然而，燃灯(Dīpaṅkara)世尊有三次声闻集会。其中，在善喜园(Sunandārāma)举行了第一次集会，有一万亿声闻参加。因此说：

၁၀.

10.

‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, ဒီပင်္ကရဿ သတ္ထုနော;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော’’တိ.

燃灯导师有三次声闻集会；初次集会，有十万俱胝众。

အထာပရေန သမယေန ဒသဗလော စတူဟိ ဘိက္ခုသတသဟဿေဟိ ပရိဝုတော ဂါမနိဂမနဂရပဋိပါဋိယာ မဟာဇနာနုဂ္ဂဟံ ကရောန္တော စာရိကံ စရမာနော အနုက္ကမေန ဧကသ္မိံ ပဒေသေ မဟာဇနကတသက္ကာရံ သဗ္ဗလောကဝိဿုတံ အမနုဿပရိဂ္ဂဟိတံ အတိဘယာနကံ ဩလမ္ဗာမ္ဗုဓရပရိစုမ္ဗိတကူဋံ ဝိဝိဓသုရဘိတရုကုသုမဝါသိတကူဋံ နာနာမိဂဂဏဝိစရိတကူဋံ နာရဒကူဋံ နာမ ပရမရမဏီယံ ပဗ္ဗတံ သမ္ပာပုဏိ. သော ကိရ ပဗ္ဗတော နာရဒေန နာမ ယက္ခေန ပရိဂ္ဂဟိတော အဟောသိ. တတ္ထ ပန တဿ ယက္ခဿ အနုသံဝစ္ဆရံ မဟာဇနော မနုဿဗလိံ ဥပသံဟရတိ.

其后一时，十力者为四十万比丘所围绕，为利益大众，次第游行于村落、乡镇与城市。他次第行至一处，抵达一座名为那罗达峰（Nāradakūṭa）的胜妙悦意之山。此山为大众所崇敬，举世闻名，为非人所占据，极其可怖；其山峰为垂云所触，为种种芬芳花木所熏，为种种兽群所游行。据说，那座山为一名叫那罗达（Nārada）的夜叉（yakkha）所占据。在那里，大众每年都向那夜叉献上人祭。

အထ ဒီပင်္ကရော ကိရ ဘဂဝါ တဿ မဟာဇနဿ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ တတော ဘိက္ခုသံဃံ စာတုဒ္ဒိသံ ပေသေတွာ အဒုတိယော အသဟာယော မဟာကရုဏာဗလဝသင်္ဂတဟဒယော တဉ္စ ယက္ခံ ဝိနေတုံ တံ နာရဒပဗ္ဗတံ အဘိရုဟိ. အထ သော မနုဿဘက္ခော သကဟိတနိရပေက္ခော ပရဝဓဒက္ခော ယက္ခော မက္ခံ အသဟမာနော ကောဓပရေတမာနသော ဒသဗလံ ဘိံသာပေတွာ ပလာပေတုကာမော တံ ပဗ္ဗတံ စာလေသိ. သော ကိရ ပဗ္ဗတော တေန [Pg.152] စာလိယမာနော ဘဂဝတော အာနုဘာဝေန တဿေဝ မတ္ထကေ ပတမာနော ဝိယ အဟောသိ.

尔时，据说燃灯世尊见到那大众的善根成熟，便派遣比丘僧团前往四方。他独自一人，无有同伴，心为大悲之力所摄持，为调伏那夜叉，便登上了那罗达山。那食人夜叉，不顾自身利益，善于杀害他人，无法忍受（佛陀的）轻慢，心中充满愤怒，欲惊吓十力者使其逃走，便撼动了那座山。据说，那山被他撼动时，因世尊之威力，反而像是要坠落在他自己的头顶一般。

တတော သော ဘီတော – ‘‘ဟန္ဒ နံ အဂ္ဂိနာ ဈာပေဿာမီ’’တိ မဟန္တံ အတိဘီမဒဿနံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ နိဗ္ဗတ္တေသိ. သော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဋိဝါတေ ခိတ္တော ဝိယ အတ္တနောဝ ဒုက္ခံ ဇနေသိ, န ပန ဘဂဝတော စီဝရေ အံသုမတ္တမ္ပိ ဒဍ္ဎုံ သမတ္ထော အဟောသိ. ယက္ခော ပန ‘‘သမဏော ဒဍ္ဎော, န ဒဍ္ဎော’’တိ ဩလောကေန္တော ဒသဗလံ သရဒသမယဝိမလကရနိကရံ သဗ္ဗဇနရတိကရံ ရဇနိကရမိဝ သီတလဇလတလဂတကမလကဏ္ဏိကာယ နိသိန္နံ ဝိယ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘အဟော အယံ သမဏော မဟာနုဘာဝေါ, ယံ ယံ ဣမဿာဟံ အနတ္ထံ ကရောမိ, သော သော မမူပရိယေဝ ပတတိ, ဣမံ ပန သမဏံ မုဉ္စိတွာ အညံ မေ ပဋိသရဏံ ပရာယနံ နတ္ထိ, ပထဝိယံ ဥပက္ခလိတာ ပထဝိံယေဝ နိဿာယ ဥဋ္ဌဟန္တိ, ဟန္ဒာဟံ ဣမံယေဝ သမဏံ သရဏံ ဂမိဿာမီ’’တိ.

于是夜叉害怕了，心想：“好吧，我当用火烧了祂！”便造出一个巨大且极其恐怖的火团。那火团犹如逆风抛出，反为自己造成痛苦，却连世尊的袈裟一丝都无法烧着。夜叉正观察着“这沙门烧着了，还是没烧着”时，看见世尊、十力者，犹如秋月，清净光辉，悦怡众生，仿佛安坐于清凉水面的莲蕊之上。他心想：“啊！这位沙门真是大威力！我对他所做的任何伤害，都反过来落在我自己身上。除了这位沙门，我再也没有其他的庇护与归宿了。在地上跌倒的人，还须依靠大地才能站起来。好吧，我当皈依这位沙门！”

အထေဝံ ပန သော စိန္တေတွာ ဘဂဝတော စက္ကာလင်္ကတတလေသု ပါဒေသု သိရသာ နိပတိတွာ – ‘‘အစ္စယော မံ, ဘန္တေ, အစ္စဂမာ’’တိ ဝတွာ ဘဂဝန္တံ သရဏမဂမာသိ. အထဿ ဘဂဝါ အနုပုဗ္ဗိကထံ ကထေသိ. သော ဒေသနာပရိယောသာနေ ဒသဟိ ယက္ခသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. တသ္မိံ ကိရ ဒိဝသေ သကလဇမ္ဗုဒီပတလဝါသိနော မနုဿာ တဿ ဗလိကမ္မတ္ထံ ဧကေကဂါမတော ဧကေကံ ပုရိသံ အာဟရိံသု. အညဉ္စ ဗဟုတိလတဏ္ဍုလကုလတ္ထမုဂ္ဂမာသာဒိံ သပ္ပိနဝနီတတေလမဓုဖာဏိတာဒိဉ္စ အာဟရိံသု. အထ သော ယက္ခော တံ ဒိဝသံ အာဘတတဏ္ဍုလာဒိကံ သဗ္ဗံ တေသံယေဝ ဒတွာ တေ ဗလိကမ္မတ္ထာယ အာနီတမနုဿေ ဒသဗလဿ နိယျာတေသိ.

于是，那夜叉如此思虑后，便以头顶礼世尊具轮相的双足，说道：“世尊，我罪已成！”并皈依世尊。于是世尊为他次第说法。说法完毕时，他与一万夜叉一同安住于须陀洹果。据说，在那一天，居住在整个瞻部洲(Jambudīpa)的人们为了祭祀那夜叉，从每个村庄带来一个人，还带来了大量的芝麻、稻米、豆类、绿豆、黑豆等，以及酥油、新酥油、油、蜂蜜、糖蜜等。于是，那夜叉将那天带来的所有稻米等物全部还给他们，并将那些为祭祀而带来的人们交付予十力者。

အထ သတ္ထာ တေ မနုဿေ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗာဇေတွာ အန္တောသတ္တာဟေယေဝ သဗ္ဗေ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ မာဃပုဏ္ဏမာယ ကောဋိသတဘိက္ခုမဇ္ဈဂတော စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေ သန္နိပါတေ ပါတိမောက္ခမုဒ္ဒိသိ. စတုရင်္ဂါနိ နာမ သဗ္ဗေဝ ဧဟိဘိက္ခူ ဟောန္တိ, သဗ္ဗေ ဆဠဘိညာ ဟောန္တိ, သဗ္ဗေ အနာမန္တိတာဝ အာဂတာ, ပန္နရသူပေါသထဒိဝသော စာတိ ဣမာနိ စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ နာမ. အယံ ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

于是导师以“善来比丘”的方式，令那些人出家，并在七日之内，使他们全部安住于阿罗汉果。在摩伽(Māgha)月圆日，导师于十亿比丘众中，在具足四支的集会里，诵念了波罗提木叉(Pātimokkha)。所谓四支，即：所有比丘皆是“善来比丘”，所有比丘皆具六神通，所有比丘皆未经邀请而来，以及当天是十五布萨日。此为第二次集会。故说：

၁၁.

11.

‘‘ပုန [Pg.153] နာရဒကူဋမှိ, ပဝိဝေကဂတေ ဇိနေ;

ခီဏာသဝါ ဝီတမလာ, သမိံသု သတကောဋိယော’’တိ.

复于那罗达(Nārada)峰巅，独处胜者前；诸漏已尽离垢染，十亿圣者集于焉。

တတ္ထ ပဝိဝေကဂတေတိ ဂဏံ ပဟာယ ဂတေ. သမိံသူတိ သန္နိပတိံသု.

此处“独处”(pavivekagate)意指舍离团体而去。“聚集”(samiṃsu)即集合。

ယဒါ ပန ဒီပင်္ကရော လောကနာယကော သုဒဿနနာမကေ ပဗ္ဗတေ ဝဿာဝါသမုပဂဉ္ဆိ, တဒါ ကိရ ဇမ္ဗုဒီပဝါသိနော မနုဿာ အနုသံဝစ္ဆရံ ဂိရဂ္ဂသမဇ္ဇံ ကရောန္တိ. တသ္မိံ ကိရ သမဇ္ဇေ သန္နိပတိတာ မနုဿာ ဒသဗလံ ဒိသွာ ဓမ္မကထံ သုတွာ တတြ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိံသု. မဟာပဝါရဏဒိဝသေ သတ္ထာ တေသံ အဇ္ဈာသယာနုကူလံ ဝိပဿနာကထံ ကထေသိ. တံ သုတွာ တေ သဗ္ဗေ သင်္ခါရေ သမ္မသိတွာ ဝိပဿနာနုပုဗ္ဗေန မဂ္ဂါနုပုဗ္ဗေန စ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. အထ သတ္ထာ နဝုတိကောဋိသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ပဝါရေသိ. အယံ တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

当燃灯(Dīpaṅkara)世尊在名为善见(Sudassana)的山上度过雨安居时，据说瞻部洲(Jambudīpa)的居民每年都会举行山顶集会。在那次集会中，聚集的人们见到十力者，听闻佛法后心生净信而出家。在大自恣日，导师随顺他们的意乐宣讲了观(vipassanā)法。听闻此法后，他们全都审察诸行，依次修习观与道，证得了阿罗汉果。于是导师与九亿比丘一同自恣。此为第三次集会。故说：

၁၂.

12.

‘‘ယမှိ ကာလေ မဟာဝီရော, သုဒဿနသိလုစ္စယေ;

နဝုတိကောဋိသဟဿေဟိ, ပဝါရေသိ မဟာမုနိ.

尔时大雄住，善见岩峰上；九亿众围绕，大牟尼自恣。

‘‘အဟံ တေန သမယေန, ဇဋိလော ဥဂ္ဂတာပနော;

အန္တလိက္ခမှိ စရဏော, ပဉ္စာဘိညာသု ပါရဂူ’’တိ. (ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ);

彼时我乃髻发仙，苦行精进热焰燃。游步虚空任舒卷，五神通力皆圆全。（《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)序言）

အယံ ဂါထာ အဋ္ဌသာလိနိယာ ဓမ္မသင်္ဂဟဋ္ဌကထာယ နိဒါနဝဏ္ဏနာယ ဒီပင်္ကရဗုဒ္ဓဝံသေ လိခိတာ. ဣမသ္မိံ ပန ဗုဒ္ဓဝံသေ နတ္ထိ. နတ္ထိဘာဝေါယေဝ ပနဿာ ယုတ္တတရော. ကသ္မာတိ စေ? ဟေဋ္ဌာ သုမေဓကထာသု ကထိတတ္တာတိ.

此偈颂记载于《含义阐明》(Aṭṭhasālinī)即《法集论义注》之序言释义(nidānavaṇṇanā)的燃灯佛史(Dīpaṅkarabuddhavaṃsa)中，但在此《佛史》中则无。然而，其不存在反而更为合理。若问何故？因在前面的善慧(Sumedha)故事中已经讲述过了。

ဒီပင်္ကရေ ကိရ ဘဂဝတိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ ဒသသဟဿာနဉ္စ ဝီသတိသဟဿာနဉ္စ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိယေဝ. ဧကဿ ပန ဒွိန္နံ တိဏ္ဏံ စတုန္နန္တိ စ အာဒိဝသေန အဘိသမယာနံ အန္တော နတ္ထိ. တသ္မာ ဒီပင်္ကရဿ ဘဂဝတော သာသနံ ဝိတ္ထာရိကံ ဗာဟုဇညံ အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

据说于燃灯(Dīpaṅkara)世尊说法时，确实有了一万及两万（众生）的法现观。而以一人、二人、三人、四人等方式证悟者，其数量则无有穷尽。是故，燃灯世尊的教法广为流传，众人皆知。故说：

၁၃.

13.

‘‘ဒသဝီသသဟဿာနံ, ဓမ္မာဘိသမယော အဟု;

ဧကဒွိန္နံ အဘိသမယာ, ဂဏနာတော အသင်္ခိယာ’’တိ.

一万两万众，得证于正法；一二证悟者，其数不可计。

တတ္ထ ဒသဝီသသဟဿာနန္တိ ဒသသဟဿာနံ ဝီသတိသဟဿာနဉ္စ. ဓမ္မာဘိသမယောတိ စတုသစ္စဓမ္မပ္ပဋိဝေဓော. ဧကဒွိန္နန္တိ ဧကဿ စေဝ ဒွိန္နဉ္စ[Pg.154], တိဏ္ဏံ စတုန္နံ…ပေ… ဒသန္နန္တိအာဒိနာ နယေန အသင်္ချေယျာတိ အတ္ထော. ဧဝံ အသင်္ချေယျာဘိသမယတ္တာ စ ဝိတ္ထာရိကံ မဟန္တပ္ပတ္တံ ဗဟူဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ ဒေဝမနုဿေဟိ နိယျာနိကန္တိ ဇညံ ဇာနိတဗ္ဗံ အဓိသီလသိက္ခာဒီဟိ ဣဒ္ဓဉ္စ သမာဓိအာဒီဟိ ဖီတဉ္စ အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

此中，“一万两万”即一万及两万。“法现观”即通达四圣谛法。“一二”即一人及二人，依此理趣，乃至三人、四人……十人等，其义为不可数。如是，因证悟者无数，故（其教法）广为流传，臻于宏大，被众多智慧的天人知为“能导向（涅槃）者”；亦因增上戒学等而昌盛，因三昧等而繁荣。故说：

၁၄.

14.

‘‘ဝိတ္ထာရိကံ ဗာဟုဇညံ, ဣဒ္ဓံ ဖီတံ အဟူ တဒါ;

ဒီပင်္ကရဿ ဘဂဝတော, သာသနံ သုဝိသောဓိတ’’န္တိ.

广传且普闻，昌盛复繁荣；燃灯(Dīpaṅkara)世尊教，极为善清净。

တတ္ထ သုဝိသောဓိတန္တိ သုဋ္ဌု ဘဂဝတာ သောဓိတံ ဝိသုဒ္ဓံ ကတံ. ဒီပင်္ကရံ ကိရ သတ္ထာရံ သဗ္ဗကာလံ ဆဠဘိညာနံ မဟိဒ္ဓိကာနံ ဘိက္ခူနံ စတ္တာရိ သတသဟဿာနိ ပရိဝါရေန္တိ. တေန စ သမယေန ယေ သေက္ခာ ကာလကိရိယံ ကရောန္တိ, တေ ဂရဟိတာ ဘဝန္တိ, သဗ္ဗေ ခီဏာသဝါ ဟုတွာဝ ပရိနိဗ္ဗာယန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. တသ္မာ ဟိ တဿ ဘဂဝတော သာသနံ သုပုပ္ဖိတံ သုသမိဒ္ဓံ ခီဏာသဝေဟိ ဘိက္ခူဟိ အတိဝိယ သောဘိတ္ထ. တေန ဝုတ္တံ –

此中，“极为善清净”是指被世尊善为清净，令其纯净。据说导师燃灯(Dīpaṅkara)世尊，恒常有四十万六通大神通力的比丘围绕。于彼之时，若有有学之人命终，则会受到呵责，其意为：一切（弟子）皆应成为漏尽者后才般涅槃。是故，彼世尊的教法，因诸漏尽比丘而善妙开显，成就圆满，无比庄严。故说：

၁၅.

15.

‘‘စတ္တာရိ သတသဟဿာနိ, ဆဠဘိညာ မဟိဒ္ဓိကာ;

ဒီပင်္ကရံ လောကဝိဒုံ, ပရိဝါရေန္တိ သဗ္ဗဒါ.

四十万之六通者，具大神通之比丘，恒常围绕世间解，燃灯(Dīpaṅkara)佛。

၁၆.

16.

‘‘ယေ ကေစိ တေန သမယေန, ဇဟန္တိ မာနုသံ ဘဝံ;

အပ္ပတ္တမာနသာ သေခါ, ဂရဟိတာ ဘဝန္တိ တေ.

彼时若有弃人身，未证圣果有学人，彼等皆会遭呵责。

၁၇.

17.

‘‘သုပုပ္ဖိတံ ပါဝစနံ, အရဟန္တေဟိ တာဒိဟိ;

ခီဏာသဝေဟိ ဝိမလေဟိ, ဥပသောဘတိ သဗ္ဗဒါ’’တိ.

善说之教法如花盛开，由彼等漏尽无垢的阿罗汉所庄严，恒常辉耀。

တတ္ထ စတ္တာရိ သတသဟဿာနီတိ ဂဏနာယ ဒဿိတာ ဧဝံ ဒဿိတဂဏနာ ဣမေ ဘိက္ခူတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ဆဠဘိညာ မဟိဒ္ဓိကာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဧဝမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. အထ ဝါ ဆဠဘိညာ မဟိဒ္ဓိကာတိ ဆဠဘိညာနံ မဟိဒ္ဓိကာနန္တိ သာမိအတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပရိဝါရေန္တိ သဗ္ဗဒါတိ နိစ္စကာလံ ဒသဗလံ ပရိဝါရေန္တိ, ဘဂဝန္တံ မုဉ္စိတွာ ကတ္ထစိ န ဂစ္ဆန္တီတိ အဓိပ္ပာယော. တေန သမယေနာတိ တသ္မိံ သမယေ. အယံ ပန သမယ-သဒ္ဒေါ သမဝါယာဒီသု နဝသု အတ္ထေသု ဒိဿတိ. ယထာဟ –

此处“四十万”之数已明示。为表明‘此等比丘有如是所示之数量’，故说‘具六神通、大威力’，应如是理解其义。又或者，‘具六神通、大威力’应视为在所有格意义上使用的主格，即指具六神通与大威力者。“恒常围绕”意为恒时围绕十力者，其意为：除了世尊，他们不去任何地方。“尔时”即在彼时。而此“时”(samaya)一词，可见于集合等九种意义中。如言：

‘‘သမဝါယေ [Pg.155] ခဏေ ကာလေ, သမူဟေ ဟေတုဒိဋ္ဌိသု;

ပဋိလာဘေ ပဟာနေ စ, ပဋိဝေဓေ စ ဒိဿတီ’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁;

မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.မူလပရိယာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ;

သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁;

အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁;

ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁ ကာမာဝစရကုသလပဒဘာဇနီယ;

ခု. ပါ. အဋ္ဌ. မံဂလသုတ္တဝဏ္ဏနာ, ဧဝမိစ္စာဒိပါဌဝဏ္ဏနာ;

ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၂.၁.၁၈၄);

“集合、刹那与时节，集会、因、见及获得，断除以及通达中，[时义]于此等处可见。”

ဣဓ သော ကာလေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော; တသ္မိံ ကာလေတိ အတ္ထော. မာနုသံ ဘဝန္တိ မနုဿဘာဝံ. အပ္ပတ္တမာနသာတိ အပ္ပတ္တံ အနဓိဂတံ မာနသံ ယေဟိ တေ အပ္ပတ္တမာနသာ. မာနသန္တိ ရာဂဿ စ စိတ္တဿ စ အရဟတ္တဿ စ အဓိဝစနံ. ‘‘အန္တလိက္ခစရော ပါသော, ယွာယံ စရတိ မာနသော’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၅၁; မဟာဝ. ၃၃) ဟိ ဧတ္ထ ပန ရာဂေါ ‘‘မာနသော’’တိ ဝုတ္တော. ‘‘စိတ္တံ မနော မာနသံ ဟဒယံ ပဏ္ဍရ’’န္တိ (ဓ. သ. ၆; ဝိဘ. ၁၈၄; မဟာနိ. ၁; စူဠနိ. ပါရာယနာနုဂီတိဂါထာနိဒ္ဒေသ ၁၁၄) ဧတ္ထ စိတ္တံ. ‘‘အပ္ပတ္တမာနသော သေခေါ, ကာလံ ကယိရာ ဇနေသုတာ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၅၉) ဧတ္ထ အရဟတ္တံ. ဣဓာပိ အရဟတ္တမေဝ အဓိပ္ပေတံ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၅ ကာမာဝစရကုသလနိဒ္ဒေသဝါရကထာ; မဟာနိ. အဋ္ဌ. ၁). တသ္မာ အပ္ပတ္တအရဟတ္တဖလာတိ အတ္ထော. သေခါတိ ကေနဋ္ဌေန သေခါ? သေခဓမ္မပဋိလာဘဋ္ဌေန သေခါ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ, ဘန္တေ, သေခေါ ဟောတီတိ? ဣဓ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သေခါယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော ဟောတိ…ပေ… သေခေန သမ္မာသမာဓိနာ သမန္နာဂတော ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု သေခေါ ဟောတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၃). အပိ စ သိက္ခန္တီတိ သေခါ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘သိက္ခတိ, သိက္ခတီတိ ခေါ, ဘိက္ခု, တသ္မာ သေခေါတိ ဝုစ္စတိ. ကိဉ္စ သိက္ခတိ? အဓိသီလမ္ပိ သိက္ခတိ အဓိစိတ္တမ္ပိ အဓိပညမ္ပိ သိက္ခတီတိ ခေါ, ဘိက္ခု, တသ္မာ သေခေါတိ ဝုစ္စတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၈၆).

此处，“在那个时候”(kāle)应被见到；即“在那个时刻”的意思。“成为人”(mānusaṃ)，即成为人的状态(manussabhāvaṃ)。“未得心意者”(appattamānasā)，是指心意(mānasaṃ)未逮、未证者。“心意”(mānasa)是贪欲、心识与阿罗汉果的同义词。在“空中行走的绳索，就是那游走的心意”(saṃ. ni. 1.151; mahāva. 33)中，贪欲被称为“心意”(mānaso)。在“心、意、心意、心脏、白净”(dha. sa. 6; vibha. 184; mahāni. 1; cūḷani. pārāyanānugītigāthāniddesa 114)中，它指心识。在“未证心意的有学，若命终时”(saṃ. ni. 1.159)中，它指阿罗汉果。在此也意指阿罗汉果(dha. sa. aṭṭha. 5 kāmāvacarakusalaniddesavārakathā; mahāni. aṭṭha. 1)。因此，意思是未证得阿罗汉果者。“有学”(sekha)，以什么意义称为有学？以获得有学之法故为有学。诚如所言：“尊者，怎样才算是有学呢？诸比丘，于此，比丘具足有学正见……乃至……具足有学正定。诸比丘，这样就是有学了。”(saṃ. ni. 5.13)。并且，因为修学，所以称为有学。诚如所言：“比丘，修学，修学，因此称为有学。修学什么呢？也在修学增上戒，也在修学增上心，也在修学增上慧。比丘，因此称为有学。”(a. ni. 3.86)。

သုပုပ္ဖိတန္တိ သုဋ္ဌု ဝိကသိတံ. ပါဝစနန္တိ ပသတ္ထံ ဝစနံ, ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တံ ဝါ ဝစနံ ပဝစနံ, ပဝစနမေဝ ပါဝစနံ, သာသနန္တိ အတ္ထော. ဥပသောဘတီတိ အဘိရာဇတိ အတိဝိရောစတိ. သဗ္ဗဒါတိ သဗ္ဗကာလံ. ‘‘ဥပသောဘတိ သဒေဝကေ’’တိပိ ပါဌော.

“盛开”(supupphitaṃ)是完全绽放。“善说”(pāvacana)是值得称赞的言教，或是已达增长的言教(pavacana)，而pavacana即是pāvacana；意思是教法(sāsana)。“庄严”(upasobhati)是照耀、极照耀。“一切时”(sabbadā)是所有时间。亦有读作“庄严于含天界在内的世间”(upasobhati sadevake)。

တဿ ဒီပင်္ကရဿ ဘဂဝတော ရမ္မဝတီ နာမ နဂရံ အဟောသိ, သုဒေဝေါ နာမ ခတ္တိယော ပိတာ, သုမေဓာ နာမ ဒေဝီ မာတာ, သုမင်္ဂလော စ တိဿော စာတိ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, သာဂတော နာမ ဥပဋ္ဌာကော, နန္ဒာ စ သုနန္ဒာ စာတိ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော ပိပ္ဖလိရုက္ခော အဟောသိ, အသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓော, သတသဟဿဝဿာနိ အာယူတိ. ကိံ ပနိမေသံ ဇာတနဂရာဒီနံ ဒဿနေ ပယောဇနန္တိ စေ? ဝုစ္စတေ – ယဿ ယဒိ နေဝ ဇာတနဂရံ န ပိတာ န မာတာ ပညာယေယျ, ဣမဿ ပန နေဝ ဇာတနဂရံ [Pg.156] န ပိတာ န မာတာ ပညာယတိ, ဒေဝေါ ဝါ သက္ကော ဝါ ယက္ခော ဝါ မာရော ဝါ ဗြဟ္မာ ဝါ ဧသ မညေ, ဒေဝါနမ္ပိ ဤဒိသံ ပါဋိဟာရိယံ အနစ္ဆရိယန္တိ မညမာနာ န သောတဗ္ဗံ န သဒ္ဒဟိတဗ္ဗံ မညေယျုံ, တတော အဘိသမယော န ဘဝေယျ, အသတိ အဘိသမယေ နိရတ္ထကော ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေါ ဘဝေယျ, အနိယျာနိကံ သာသနံ. တသ္မာ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ဇာတနဂရာဒိကော ပရိစ္ဆေဒေါ ဒဿေတဗ္ဗော. တေန ဝုတ္တံ –

彼燃灯(Dīpaṅkara)世尊，有名为悦意城(Rammavatī)的城市，父亲是名为须提婆(Sudeva)的刹帝利，母亲是名为苏弥陀(Sumedhā)的王后。有两位上首弟子，名为苏曼伽罗(Sumaṅgala)和帝沙（Tissa）；侍者名为萨咖达；有两位上首女弟子，名为难陀和善喜。彼世尊的菩提树是毕钵罗(Pipphali)树。身高八十肘，寿命十万年。若问：“开示这些出生地等有何用处？”答曰：若某人的出生地、父亲、母亲都不可知，人们就会想：“此人既没有可知的出生地，也没有可知的父母，我想他应是天神、帝释、夜叉、魔罗或梵天。”他们会认为“即使对天神来说，这样的神变也不足为奇”，从而觉得不应听信，于是便不能证悟。若无证悟，佛陀出世便毫无意义，教法也就不能引向解脱。因此，所有佛陀的出生地等限定都应予以开示。是故说：

၁၈.

18.

‘‘နဂရံ ရမ္မဝတီ နာမ, သုဒေဝေါ နာမ ခတ္တိယော;

သုမေဓာ နာမ ဇနိကာ, ဒီပင်္ကရဿ သတ္ထုနော.

城市名为悦意城，刹帝利名为须提婆；燃灯导师的生母，名为苏弥陀。

၂၄.

24.

‘‘သုမင်္ဂလော စ တိဿော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

သာဂတော နာမုပဋ္ဌာကော, ဒီပင်္ကရဿ သတ္ထုနော.

苏曼伽罗与帝须，为上首弟子；燃灯导师的侍者，名为萨咖达。

၂၅.

25.

‘‘နန္ဒာ စေဝ သုနန္ဒာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, ပိပ္ဖလီတိ ပဝုစ္စတိ.

难陀与善喜，为上首女弟子；彼世尊之菩提树，被称为毕钵罗。

၂၇.

27.

‘‘အသီတိဟတ္ထမုဗ္ဗေဓော, ဒီပင်္ကရော မဟာမုနိ;

သောဘတိ ဒီပရုက္ခောဝ, သာလရာဇာဝ ဖုလ္လိတော.

燃灯大牟尼身高八十肘；彼辉煌如灯树，庄严如盛开的娑罗王树。

၂၈.

28.

‘‘သတသဟဿဝဿာနိ, အာယု တဿ မဟေသိနော;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

彼大仙寿命十万年；住世如此之久，度化众多众生。

၂၉.

29.

‘‘ဇောတယိတွာန သဒ္ဓမ္မံ, သန္တာရေတွာ မဟာဇနံ;

ဇလိတွာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓောဝ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

阐明正法，度化大众；彼如炽燃之火聚，与诸弟子同入涅槃。

၃၀.

30.

‘‘သာ စ ဣဒ္ဓိ သော စ ယသော, တာနိ စ ပါဒေသု စက္ကရတနာနိ;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ’’တိ.

彼神通，彼声誉，及足下之轮宝，一切皆已消失。诸行岂非皆空无？

တတ္ထ သုဒေဝေါ နာမ ခတ္တိယောတိ သုဒေဝေါ နာမဿ ခတ္တိယော ပိတာ အဟောသီတိ အတ္ထော. ဇနိကာတိ ဇနေတ္တိ. ပိပ္ဖလီတိ ပိလက္ခကပီတနရုက္ခော ဗောဓိ. အသီတိဟတ္ထမုဗ္ဗေဓောတိ အသီတိဟတ္ထံ ဥစ္စဂ္ဂတော. ဒီပရုက္ခော ဝါတိ သမ္ပဇ္ဇလိတဒီပမာလာကုလော ဒီပရုက္ခော ဝိယ အာရောဟပရိဏာဟသဏ္ဌာနပါရိပူရိသမ္ပန္နော ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏာနုဗျဉ္ဇနသမလင်္ကတသရီရော ဝိပ္ဖုရိတရံသိဇာလာဝိသရတာရာဂဏသမုဇ္ဇလမိဝ ဂဂနတလံ ဘဂဝါ [Pg.157] ဓရမာနကာလေ သောဘတီတိ သောဘိတ္ထ. သာလရာဇာဝ ဖုလ္လိတောတိ ပုပ္ဖိတော သဗ္ဗဖာလိဖုလ္လော သာလရာဇရုက္ခော ဝိယ စ သဗ္ဗဖာလိဖုလ္လော ယောဇနသတုဗ္ဗေဓော ပါရိစ္ဆတ္တော ဝိယ စ အသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓော ဘဂဝါ အတိဝိယ သောဘတိ.

其中，“名为须提婆的刹帝利”，是说他名为须提婆的刹帝利父亲。“生母”即母亲。“毕钵罗(Pipphali)”是作为菩提树的一种无花果树。“高八十肘”是说高达八十肘。“如灯树”是说世尊住世时，其身躯圆满具足高、广、形相，由三十二大丈夫相及八十随形好庄严，如同挂满燃烧灯鬘的灯树，又如光芒四射、星群遍布的天空，辉煌庄严。“如盛开的娑罗王树”是说，身高八十肘的世尊，如同开满花、结满果的娑罗王树，又如百由旬高且结满果的波利质多(Pāricchatta)树，极为庄严。

သတသဟဿဝဿာနီတိ ဝဿသတသဟဿာနိ တဿ အာယူတိ အတ္ထော. တာဝတာ တိဋ္ဌမာနောတိ တာဝတကံ ကာလံ တိဋ္ဌမာနော. ဇနတန္တိ ဇနသမူဟံ. သန္တာရေတွာ မဟာဇနန္တိ တာရယိတွာ မဟာဇနံ. ‘‘သန္တာရေတွာ သဒေဝက’’န္တိပိ ပါဌော, တဿ သဒေဝကံ လောကန္တိ အတ္ထော. သာ စ ဣဒ္ဓီတိ သာ စ သမ္ပတ္တိ အာနုဘာဝေါ. သော စ ယသောတိ သော စ ပရိဝါရော. သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတန္တိ တံ သဗ္ဗံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ သမ္ပတ္တိဇာတံ အန္တရဟိတံ အပဂတန္တိ အတ္ထော. နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာတိ သဗ္ဗေ ပန သင်္ခတဓမ္မာ နနု ရိတ္တာ တုစ္ဆာ, နိစ္စသာရာဒိရဟိတာတိ အတ္ထော.

“十万岁”是指寿命有十万年。“住世如此久”意为住世那么长的时间。“众生”是指人群。“度化大众”是救度广大人群。另有读法作‘Santāretvā sadevakaṃ’，其义为度化包含天神的世界。“彼神通”是指彼成就、威力。“彼名声”是指彼眷属。“一切都消失了”是指所有以上所说的种种成就都消失、离去了。“诸行岂非皆空无吗？”是指所有有为法(saṅkhatadhammā)，难道不是空无、虚妄，没有常恒实体等吗？

ဧတ္ထ ပန နဂရာဒိပရိစ္ဆေဒေါ ပါဠိယမာဂတောဝ. သမ္ဗဟုလဝါရော ပန နာဂတော, သော အာနေတွာ ဒီပေတဗ္ဗော. သေယျထိဒံ – ပုတ္တပရိစ္ဆေဒေါ, ဘရိယာပရိစ္ဆေဒေါ, ပါသာဒပရိစ္ဆေဒေါ, အဂါရဝါသပရိစ္ဆေဒေါ, နာဋကိတ္ထိပရိစ္ဆေဒေါ, အဘိနိက္ခမနပရိစ္ဆေဒေါ, ပဓာနပရိစ္ဆေဒေါ, ဝိဟာရပရိစ္ဆေဒေါ, ဥပဋ္ဌာကပရိစ္ဆေဒေါတိ. ဧတေသမ္ပိ ဒီပနေ ကာရဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. တဿ ပန ဒီပင်္ကရဿ ဘရိယာနံ တိသတသဟဿံ အဟောသိ. တဿ အဂ္ဂမဟေသီ ပဒုမာ နာမ, တဿ ပန ပုတ္တော ဥသဘက္ခန္ဓော နာမ. တေန ဝုတ္တံ –

于此，关于城市等的章已在圣典中述及，但多事章(Sambahulavāra)未曾述及，应引述说明。即：子嗣章、妻室章、宫殿章、在家章、舞女章、出家章、精勤章、寺院章、侍者章。说明此等的理由，已于下方述及。彼燃灯(Dīpaṅkara)佛有三十万妻，其首席王后名莲华(Padumā)，其子名牛王肩(Usabhakkhandha)。故曰：

‘‘ဘရိယာ ပဒုမာ နာမ, ဝိဗုဒ္ဓပဒုမာနနာ;

အတြဇော ဥသဘက္ခန္ဓော, ဒီပင်္ကရဿ သတ္ထုနော.

其妻名莲华(Padumā)，面如绽放之莲；燃灯导师之子，名牛王肩(Usabhakkhandha)。

‘‘ဟံသာ ကောဉ္စာ မယူရာချာ, ပါသာဒါပိ တယော မတာ;

ဒသဝဿသဟဿာနိ, အဂါရံ အဝသီ ကိရ.

据说其三座宫殿名为天鹅(Haṃsā)、鹭(Koñcā)与孔雀(Mayūra)。彼于此居家一万年。

‘‘ဟတ္ထိယာနေန နိက္ခန္တော, နန္ဒာရာမေ ဇိနော ဝသီ;

နန္ဒော နာမဿုပဋ္ဌာကော, လောကာနန္ဒကရော ကိရာ’’တိ.

彼乘象车出离，胜者住于难陀园(Nandārāma)。其侍者名难陀(Nanda)，据说能令世人欢喜。

သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ပန ပဉ္စ ဝေမတ္တာနိ ဟောန္တိ အာယုဝေမတ္တံ ပမာဏဝေမတ္တံ ကုလဝေမတ္တံ ပဓာနဝေမတ္တံ ရသ္မိဝေမတ္တန္တိ. တတ္ထ အာယုဝေမတ္တံ နာမ ကေစိ ဒီဃာယုကာ [Pg.158] ဟောန္တိ ကေစိ အပ္ပာယုကာ. တထာ ဟိ ဒီပင်္ကရဿ ပန ဘဂဝတော ဝဿသတသဟဿံ အာယုပ္ပမာဏံ အဟောသိ, အမှာကံ ဘဂဝတော ဝဿသတံ.

然而，一切诸佛有五种差别：寿命差别、身量差别、种姓差别、精勤差别及光明差别。其中，寿命差别者，谓一些佛寿命长，一些佛寿命短。诚然，燃灯(Dīpaṅkara)世尊的寿量为十万岁，而我等世尊的寿量为一百岁。

ပမာဏဝေမတ္တံ နာမ ကေစိ ဒီဃာ ဟောန္တိ ကေစိ ရဿာ. တထာ ဟိ ဒီပင်္ကရော အသီတိဟတ္ထပ္ပမာဏော အဟောသိ, အမှာကံ ပန ဘဂဝါ အဋ္ဌာရသဟတ္ထပ္ပမာဏော.

身量差别者，谓一些佛身形高大，一些佛身形矮小。诚然，燃灯(Dīpaṅkara)佛身量为八十肘，而我等世尊的身量为十八肘。

ကုလဝေမတ္တံ နာမ ကေစိ ခတ္တိယကုလေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ ကေစိ ဗြာဟ္မဏကုလေ. တထာ ဟိ ဒီပင်္ကရာဒယော ခတ္တိယကုလေ နိဗ္ဗတ္တိံသု, ကကုသန္ဓကောဏာဂမနာဒယော ဗြာဟ္မဏကုလေ.

种姓差别者，谓一些佛生于刹帝利(khattiya)种姓，一些佛生于婆罗门(brāhmaṇa)种姓。诚然，燃灯(Dīpaṅkara)佛等生于刹帝利种姓，而拘留孙(Kakusandha)佛、拘那含牟尼(Koṇāgamana)佛等则生于婆罗门种姓。

ပဓာနဝေမတ္တံ နာမ ကေသဉ္စိ ပဓာနံ ဣတ္တရမေဝ ဟောတိ ယထာ ကဿပဿ ဘဂဝတော, ကေသဉ္စိ အဒ္ဓနိယံ အမှာကံ ဘဂဝတော ဝိယ.

精勤差别者，谓一些佛的精勤是短暂的，如迦叶(Kassapa)世尊；一些佛的精勤则是长久的，如我等世尊。

ရသ္မိဝေမတ္တံ နာမ မင်္ဂလဿ ဘဂဝတော သရီရသ္မိ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဖရိတွာ အဋ္ဌာသိ, အမှာကံ ဘဂဝတော ဗျာမမတ္တံ. တတြ ရသ္မိဝေမတ္တံ အဇ္ဈာသယပဋိဗဒ္ဓံ ဟောတိ. ယော ယတ္တကံ ဣစ္ဆသိ, တဿ တတ္တကံ သရီရပ္ပဘာ ဖရတိ. မင်္ဂလဿ ပန ‘‘ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဖရတူ’’တိ အဇ္ဈာသယော အဟောသိ. ပဋိဝိဒ္ဓဂုဏေသု ပန ကဿစိ ဝေမတ္တံ နာမ နတ္ထိ (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၁၂ အာဒယော).

所谓光芒差别，是指曼伽罗佛(Maṅgala)的身体光芒遍照一万世界，而我们世尊的身体光芒则遍照一寻左右。于此，光芒的差别与意乐有关。任何佛想要照耀多远，其身体的光芒就能遍照多远。而曼伽罗佛的意乐是：“愿遍照一万世界”。但在已证悟的功德方面，则没有任何差别（见《长部注》2.12等）。

တထာ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ စတ္တာရိ အဝိဇဟိတဋ္ဌာနာနိ နာမ ဟောန္တိ. ဗောဓိပလ္လင်္ကော အဝိဇဟိတော ဧကသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဟောတိ. ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနဋ္ဌာနံ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ အဝိဇဟိတမေဝ ဟောတိ. ဒေဝေါရောဟဏကာလေ သင်္ကဿနဂရဒွါရေ ပဌမပါဒက္ကမော အဝိဇဟိတောဝ ဟောတိ. ဇေတဝနေ ဂန္ဓကုဋိယာ စတ္တာရိ မဉ္စပါဒဋ္ဌာနာနိ အဝိဇဟိတာနေဝ ဟောန္တိ. ဝိဟာရောပိ အဝိဇဟိတောဝ. သော ပန ခုဒ္ဒကော ဝါ မဟန္တော ဝါ ဟောတိ.

同样，一切诸佛有四种所谓不舍之处。菩提座(Bodhipallaṅka)是不舍的，仅在一个地方。在仙人堕处(Isipatana)鹿野苑的转法轮处是不舍的。从天降下时，在桑咖萨(Saṅkassa)城门初踏足处是不舍的。在祇陀林(Jetavana)香室(gandhakuṭi)的四个床脚处是不舍的。精舍也是不舍的，而它可以是小的，也可以是大的。

အပရံ ပန အမှာကံယေဝ ဘဂဝတော သဟဇာတပရိစ္ဆေဒဉ္စ နက္ခတ္တပရိစ္ဆေဒဉ္စ ဝိသေသံ. အမှာကံ သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တေန ကိရ သဒ္ဓိံ ရာဟုလမာတာ အာနန္ဒတ္ထေရော ဆန္နော ကဏ္ဍကော အဿရာဇာ နိဓိကုမ္ဘာ မဟာဗောဓိရုက္ခော ကာဠုဒါယီတိ ဣမာနိ သတ သဟဇာတာနိ. မဟာပုရိသော ကိရ ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ္တေနေဝ မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမိ, မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိ[Pg.159], ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ, ယမကပါဋိဟာရိယံ အကာသိ. ဝိသာခနက္ခတ္တေန ဇာတော စ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ စ ပရိနိဗ္ဗုတော စ, မာဃနက္ခတ္တေန တဿ သာဝကသန္နိပါတော စေဝ အာယုသင်္ခါရဝေါသဇ္ဇနဉ္စ အဟောသိ, အဿယုဇနက္ခတ္တေန ဒေဝေါရောဟဏန္တိ ဧတ္တကံ အာဟရိတွာ ဒီပေတဗ္ဗံ. အယံ သမ္ဗဟုလဝါရပရိစ္ဆေဒေါ. သေသဂါထာ သဥတ္တာနာ ဧဝါတိ.

此外，仅我们世尊有同生章与星宿章的特别之处。据说，与我们的全知菩萨一同出生的有：罗睺罗母、阿难长老、车匿(Channa)、犍陟(Kaṇḍaka)马王、大宝藏瓶(Nidhikumbha)、大菩提树、黑优陀夷，此为七位同生者。据说，大士(mahāpurisa)于北阿沙荼(Uttarāsāḷha)星宿时入胎、大出离、转法轮、示现双神变。于毘舍佉(Visākha)星宿时出生、成佛、般涅槃。于摩伽(Māgha)星宿时有弟子集会及舍寿行。于阿湿缚庾阇(Assayuja)星宿时从天降下——此等应当引述说明。此为多时节章。其余偈颂是浅显的。

ဣတိ ဘဂဝါ ဒီပင်္ကရော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ သဗ္ဗဗုဒ္ဓကိစ္စံ ကတွာ အနုက္ကမေန အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယိ.

如是，燃灯(Dīpaṅkara)世尊住世直至寿尽，做完一切佛事后，次第以无余依涅槃界而般涅槃。

ယသ္မိံ ကိရ ကပ္ပေ ဒီပင်္ကရဒသဗလော ဥဒပါဒိ, တသ္မိံ အညေပိ တဏှင်္ကရော, မေဓင်္ကရော, သရဏင်္ကရောတိ တယော ဗုဒ္ဓါ အဟေသုံ. တေသံ သန္တိကေ ဗောဓိသတ္တဿ ဗျာကရဏံ နတ္ထိ. တသ္မာ တေ ဣဓ န ဒဿိတာ. အဋ္ဌကထာယံ ပန တမှာ ကပ္ပာ အာဒိတော ပဋ္ဌာယုပ္ပန္နုပ္ပန္နေ သဗ္ဗဗုဒ္ဓေ ဒဿေတုံ ဣဒံ ဝုတ္တံ –

据说，在燃灯(Dīpaṅkara)十力者出世之劫，尚有渴爱(Taṇhaṅkara)佛、明慧(Medhaṅkara)佛、归依(Saraṇaṅkara)佛此三位佛陀。菩萨未在他们面前获得授记，因此在此未予开示。但在义注中，为开示从那一劫起所有次第出现的诸佛，故说此言：

‘‘တဏှင်္ကရော မေဓင်္ကရော, အထောပိ သရဏင်္ကရော;

ဒီပင်္ကရော စ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ကောဏ္ဍညော ဒွိပဒုတ္တမော.

渴爱(Taṇhaṅkara)佛、明慧(Medhaṅkara)佛，以及归依(Saraṇaṅkara)佛；燃灯(Dīpaṅkara)佛，正自觉者；憍陈如(Koṇḍañña)，两足尊。

‘‘မင်္ဂလော စ သုမနော စ, ရေဝတော သောဘိတော မုနိ;

အနောမဒဿီ ပဒုမော, နာရဒေါ ပဒုမုတ္တရော.

吉祥(Maṅgala)佛与善意(Sumana)佛，瑞瓦达(Revata)与光耀(Sobhita)牟尼；无上见(Anomadassī)佛、莲华(Paduma)佛，那罗达(Nārada)佛、莲上(Padumuttara)佛。

‘‘သုမေဓော စ သုဇာတော စ, ပိယဒဿီ မဟာယသော;

အတ္ထဒဿီ ဓမ္မဒဿီ, သိဒ္ဓတ္ထော လောကနာယကော.

善慧(Sumedha)佛与善生(Sujāta)佛，喜见(Piyadassī)佛具大名声；见义(Atthadassī)佛、法见(Dhammadassī)佛，悉达多(Siddhattha)佛，世间导师。

‘‘တိဿော ဖုဿော စ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဝိပဿီ သိခိ ဝေဿဘူ;

ကကုသန္ဓော ကောဏာဂမနော, ကဿပေါ စာပိ နာယကော.

帝沙（Tissa）佛与弗沙(Phusso)佛，正自觉者；毗婆尸(Vipassī)佛、尸弃(Sikhi)佛、毗舍浮(Vessabhū)佛；拘留孙(Kakusandha)佛、拘那含牟尼(Koṇāgamana)佛，以及迦叶(Kassapa)导师。

‘‘ဧတေ အဟေသုံ သမ္ဗုဒ္ဓါ, ဝီတရာဂါ သမာဟိတာ;

သတရံသီဝ ဥပ္ပန္နာ, မဟာတမဝိနောဒနာ;

ဇလိတွာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓာဝ, နိဗ္ဗုတာ တေ သသာဝကာ’’တိ. (အပ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ;

စရိယာ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ;

ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ);

彼等是正等觉者，离贪而心安定；如百道光芒升起，驱散大黑暗；如炽盛火聚般燃烧后，彼等与诸弟子皆已般涅槃。

ဧတ္တာဝတာ နာတိသင်္ခေပဝိတ္ထာရဝသေန ကတာယ

以如是不太简略亦不太详尽的方式所作

မဓုရတ္ထဝိလာသိနိယာ ဗုဒ္ဓဝံသ-အဋ္ဌကထာယ

于名为《蜜味显扬》的佛史义注中

ဒီပင်္ကရဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

燃灯佛史释义终。

နိဋ္ဌိတော ပဌမော ဗုဒ္ဓဝံသော.

第一佛史终。

၄. ကောဏ္ဍညဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

4. 憍陈如佛史释义

ဒီပင်္ကရေ [Pg.160] ကိရ ဘဂဝတိ ပရိနိဗ္ဗုတေ တဿ သာသနံ ဝဿသတသဟဿံ ပဝတ္တိတ္ထ. အထ ဗုဒ္ဓါနုဗုဒ္ဓါနံ သာဝကာနံ အန္တရဓာနေန သာသနမ္ပိဿ အန္တရဓာယိ. အထဿ အပရဘာဂေ ဧကမသင်္ချေယျမတိက္ကမိတွာ ဧကသ္မိံ ကပ္ပေ ကောဏ္ဍညော နာမ သတ္ထာ ဥဒပါဒိ. သော ပန ဘဂဝါ သောဠသအသင်္ချေယျံ ကပ္ပာနဉ္စ သတသဟဿံ ပါရမိယော ပူရေတွာ ဗောဓိဉာဏံ ပရိပါစေတွာ ဝေဿန္တရတ္တဘာဝသဒိသေ အတ္တဘာဝေ ဌတွာ တတော စဝိတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ဒေဝတာနံ ပဋိညံ ဒတွာ တုသိတပုရတော စဝိတွာ ရမ္မဝတီနဂရေ သုနန္ဒဿ နာမ ရညော ကုလေ သုဇာတာယ နာမ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ. တဿပိ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဒီပင်္ကရဗုဒ္ဓဝံသေ ဝုတ္တပ္ပကာရာနိ ဒွတ္တိံသ ပါဋိဟာရိယာနိ နိဗ္ဗတ္တိံသု. သော ဒေဝတာဟိ ကတာရက္ခသံဝိဓာနော ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိတွာ သဗ္ဗသတ္တုတ္တရော ဥတ္တရာဘိမုခေါ သတ္တပဒဝီတိဟာရေန ဂန္တွာ သဗ္ဗာ စ ဒိသာ ဝိလောကေတွာ အာသဘိံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေသိ – ‘‘အဂ္ဂေါဟမသ္မိ လောကဿ, ဇေဋ္ဌောဟမသ္မိ လောကဿ, သေဋ္ဌောဟမသ္မိ လောကဿ, အယမန္တိမာ ဇာတိ, နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၁; မ. နိ. ၃.၂၀၇).

据说燃灯世尊(Dīpaṅkara)般涅槃后，其教法住世十万年。其后，随着随佛觉悟的弟子们隐没，其教法也随之隐没。此后，经过一个阿僧祇劫，在某一劫中，有名为憍陈如(Koṇḍañña)的导师出世。彼世尊圆满了十六阿僧祇劫又十万劫的波罗蜜，令菩提智成熟，住于如韦桑达拉(Vessantara)般的有身后，从彼处命终，生于兜率天(Tusita)城。于彼处住满天寿，对天神们许诺后，从兜率天城命终，在悦意城(Rammavatī)中，于善喜(Sunanda)王族，从善生(Sujātā)王后之腹，取了结生。于其结生之刹那，亦如《燃灯佛史》(Dīpaṅkarabuddhavaṃsa)中所说，三十二种瑞相出现。彼由天神们安排守护，经十月后，从母胎出。身为一切有情中最上者，面向北方，行走七步，环顾一切方向后，发出无畏之语：“我于世间为最上，我于世间为最长，我于世间为最胜。此为最后生，今已无后有。”

တတော ကုမာရဿ နာမကရဏဒိဝသေ နာမံ ကရောန္တာ ‘‘ကောဏ္ဍညော’’တိ နာမမကံသု. သော ဟိ ဘဂဝါ ကောဏ္ဍညဂေါတ္တော အဟောသိ. တဿ ကိရ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ – ရာမ, သုရာမ, သုဘနာမကာ ပရမရမဏီယာ. တေသု တီဏိ သတသဟဿာနိ နာဋကိတ္ထီနံ နစ္စဂီတဝါဒိတကုသလာနံ သဗ္ဗကာလံ ပစ္စုပဋ္ဌိတာနိ အဟေသုံ. တဿ ရုစိဒေဝီ နာမ အဂ္ဂမဟေသီ အဟောသိ. ဝိဇိတသေနော နာမဿ ပုတ္တော အဟောသိ. သော ဒသဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ.

其后，于太子命名之日，众人为他取名为“憍陈如”。实因此世尊乃憍陈如族姓。据说，他有三座极为悦意的宫殿，名为罗摩(Rāma)、须罗摩(Surāma)与须婆(Subha)。于彼等宫殿中，常有三十万精通歌舞伎乐的舞女侍候。其首席王后名为乐喜天女(Rucidevī)，其子名为胜军(Vijitasena)。他居家一万年。

သော ပန ဇိဏ္ဏဗျာဓိမတပဗ္ဗဇိတေ ဒိသွာ အာဇညရထေန နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဒသ မာသေ ပဓာနစရိယံ စရိ. ကောဏ္ဍညကုမာရံ ပန ပဗ္ဗဇန္တံ ဒသ ဇနကောဋိယော အနုပဗ္ဗဇိံသု. သော တေဟိ ပရိဝုတော ဒသ မာသေ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ သုနန္ဒဂါမေ သမသဟိတဃနပယောဓရာယ ယသောဓရာယ နာမ သေဋ္ဌိဓီတာယ ဒိန္နံ ပရမမဓုရံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဖလပလ္လဝင်္ကုရသမလင်္ကတေ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ [Pg.161] သာယနှသမယေ ဂဏံ ပဟာယ သုနန္ဒကာဇီဝကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ သာလကလျာဏိရုက္ခံ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပုဗ္ဗဒိသာဘာဂံ ဩလောကေတွာ ဗောဓိရုက္ခံ ပိဋ္ဌိတော ကတွာ အဋ္ဌပဏ္ဏာသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ စတုရင်္ဂဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာယ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ ရတ္တိယာ ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏံ ဝိသောဓေတွာ မဇ္ဈိမယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓေတွာ ပစ္ဆိမယာမေ ပစ္စယာကာရံ သမ္မသိတွာ အာနာပါနစတုတ္ထဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု အဘိနိဝိသိတွာ ဥဒယဗ္ဗယဝသေန သမပညာသ လက္ခဏာနိ ဒိသွာ ယာဝ ဂေါတြဘုဉာဏံ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ စတ္တာရိ မဂ္ဂဉာဏာနိ စတ္တာရိ စ ဖလဉာဏာနိ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ စတုယောနိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ ပဉ္စဂတိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ ဆ အသာဓာရဏဉာဏာနိ သကလေ စ ဗုဒ္ဓဂုဏေ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပော ဗောဓိမူလေ နိသိန္နောဝ –

他看见老、病、死、出家者后，便乘坐良种马车出城出家，修习精勤行(padhānacariya)十个月。憍陈如王子(Koṇḍaññakumāra)出家时，有十俱胝民众跟随出家。他被他们围绕，修习精勤行十个月后，在毘舍佉(Visākhā)月圆之日，于善喜村(Sunandagāma)，食用了名为耶输陀罗(Yasodharā)的长者女所供养的无上甘美的蜜乳粥(madhupāyāsa)，在花果嫩芽庄严的娑罗林(sālavana)中度过白日。傍晚时分，他舍弃僧团，拿了善喜(Sunandaka)裸行顺命外道(ājīvaka)所给的八把草，右绕娑罗吉祥树(Sālakalyāṇi)三匝，面向东方，背对菩提树，铺开五十八肘宽的草座，结跏趺坐，发起四支精进，击溃魔军。于初夜时分，清净宿住随念智(pubbenivāsānussatiñāṇa)；于中夜时分，清净天眼(dibbacakkhu)；于后夜时分，思惟缘起法(paccayākāra)，从安般念(ānāpāna)第四禅出定，于五蕴中专注生灭，见到五十种行相，增长观(vipassanā)直至种姓智(gotrabhuñāṇa)，证得四道智、四果智、四无碍解、辨别四生智、辨别五趣智、六不共智，并通达一切佛陀功德，圆满意愿，安坐于菩提树下——

‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ, သန္ဓာဝိဿံ အနိဗ္ဗိသံ;

ဂဟကာရံ ဂဝေသန္တော, ဒုက္ခာ ဇာတိ ပုနပ္ပုနံ.

流转无数生世，寻求造屋者而无获；一再受生是苦。

‘‘ဂဟကာရက ဒိဋ္ဌောသိ, ပုန ဂေဟံ န ကာဟသိ;

သဗ္ဗာ တေ ဖာသုကာ ဘဂ္ဂါ, ဂဟကူဋံ ဝိသင်္ခတံ;

ဝိသင်္ခါရဂတံ စိတ္တံ, တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ. (ဓ. ပ. ၁၅၃-၁၅၄);

造屋者，你已被我看见，你将不能再造屋；你所有的椽梁都已折断，屋脊也已毁坏；心已达无为，已证得爱尽。

‘‘အယောဃနဟတဿေဝ, ဇလတော ဇာတဝေဒသော;

အနုပုဗ္ဗူပသန္တဿ, ယထာ န ဉာယတေ ဂတိ.

犹如铁锤击打之炽燃火焰，渐次熄灭，其去向不可知。

‘‘ဧဝံ သမ္မာ ဝိမုတ္တာနံ, ကာမဗန္ဓောဃတာရိနံ;

ပညာပေတုံ ဂတီ နတ္ထိ, ပတ္တာနံ အစလံ သုခ’’န္တိ. (ဥဒါ. ၈၀) –

如是于正解脱、已度欲缚之流、已证不动之乐者，其去向无可宣说。

ဧဝံ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ သတ္တသတ္တာဟံ ဗောဓိမူလေယေဝ ဖလသမာပတ္တိသုခေန ဝီတိနာမေတွာ အဋ္ဌမေ သတ္တာဟေ ဗြဟ္မုနော အဇ္ဈေသနံ ပဋိစ္စ – ‘‘ကဿ နု ခေါ အဟံ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၂၈၄; ၂.၃၄၁; မဟာဝ. ၁၀) ဥပဓာရေန္တော အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗဇိတာ ဒသ ဘိက္ခုကောဋိယော အဒ္ဒသ. ‘‘ဣမေ ပန ကုလပုတ္တာ သမုပစိတကုသလမူလာ မံ ပဗ္ဗဇန္တံ အနုပဗ္ဗဇိတာ မယာ သဒ္ဓိံ ပဓာနံ စရိတွာ မံ ဥပဋ္ဌဟိံသု, ဟန္ဒာဟံ ဣမေသံ သဗ္ဗပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ ဧဝံ ဥပဓာရေတွာ – ‘‘ဣဒါနိ ပန တေ ကတ္ထ ဝသန္တီ’’တိ ဩလောကေန္တော – ‘‘ဣတော အဋ္ဌာရသယောဇနိကေ [Pg.162] အရုန္ဓဝတီနဂရေ ဒေဝဝနေ ဝိဟရန္တီ’’တိ ဒိသွာ – ‘‘တေသံ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ ဂမိဿာမီ’’တိ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ, ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ, ဧဝမေဝ ဗောဓိမူလေ အန္တရဟိတော ဒေဝဝနေ ပါတုရဟောသိ.

如是宣说感兴语后，于菩提树下以证果之乐度过七周。第八周时，应梵天劝请而思惟：“我应当先为谁说法呢？”继而见到与自己一同出家的十俱胝比丘。心念：“此等良家子积累了深厚的善根，于我出家时随我出家，与我共行精进，曾侍奉我，我应先为他们说法。”如是思惟后，复观察：“他们现在住在哪里呢？”见到他们住于距此地十八由旬的阿伦陀瓦提（Arundhavatī）城的天林中，遂念：“我当去为他们说法。”于是取衣钵，犹如力士屈伸臂顷，即于菩提树下隐没，而现身于天林中。

တသ္မိဉ္စ သမယေ တာ ဒသ ဘိက္ခုကောဋိယော အရုန္ဓဝတီနဂရံ ဥပနိဿာယ ဒေဝဝနေ ဝိဟရန္တိ. တေ ပန ဘိက္ခူ ဒသဗလံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ ပသန္နမာနသာ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ, ဘဂဝတော ပတ္တစီဝရံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ, ဗုဒ္ဓါသနံ ပညာပေတွာ, သတ္ထု ဂါရဝံ ကတွာ, ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ, ပရိဝါရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. တတြ ကောဏ္ဍညော ဒသဗလော မုနိဂဏပရိဝုတော ဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နော တိဒသဂဏပရိဝုတော ဒသသတနယနော ဝိယ ဝိမလဂဂနတလဂတော သရဒသမယရဇနိကရော ဝိယ တာရာဂဏပရိဝုတော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ ဝိရောစိတ္ထ. အထ သတ္ထာ တေသံ သဗ္ဗဗုဒ္ဓနိသေဝိတံ အနုတ္တရံ တိပရိဝဋ္ဋံ ဒွါဒသာကာရံ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တန္တံ ကထေတွာ ဒသဘိက္ခုကောဋိပ္ပမုခါ သတသဟဿဒေဝမနုဿကောဋိယော ဓမ္မာမတံ ပါယေသိ. တေန ဝုတ္တံ –

尔时，有十俱胝比丘，依止阿伦陀瓦提城（Arundhavatī），住于天林中。彼等比丘遥见十力尊前来，心生欢喜，上前迎接，接过世尊的衣钵，敷设佛座。恭敬导师、礼拜世尊后，围绕而坐于一旁。于彼处，十力尊㤭陈如佛（Koṇḍañña）为僧团围绕，坐于佛座上，犹如为三十三天众所围绕的千眼帝释，又如秋空皓月，为群星所环绕，大放光明。于是，导师为彼等宣说一切诸佛所常习行的无上、三转十二行相之《转法轮经》，令以十俱胝比丘为首的百千俱胝天人，饮用法甘露。是故说：

၁.

1.

‘‘ဒီပင်္ကရဿ အပရေန, ကောဏ္ဍညော နာမ နာယကော;

အနန္တတေဇော အမိတယသော, အပ္ပမေယျော ဒုရာသဒေါ.

于燃灯佛（Dīpaṅkara）后，有名㤭陈如（Koṇḍañña）导师；威光无穷尽，声誉不可量，无量难亲近。

၂.

2.

‘‘ဓရဏူပမော ခမနေန, သီလေန သာဂရူပမော;

သမာဓိနာ မေရူပမော, ဉာဏေန ဂဂနူပမော.

忍辱如大地，戒行如大海；禅定如须弥，智慧如虚空。

၃.

3.

‘‘ဣန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂ-မဂ္ဂသစ္စပ္ပကာသနံ;

ပကာသေသိ သဒါ ဗုဒ္ဓေါ ဟိတာယ သဗ္ဗပါဏိနံ.

佛陀为利诸有情，恒常开示根、力、觉支、道、谛之法。

၄.

4.

‘‘ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေန္တေ, ကောဏ္ဍညေ လောကနာယကေ;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

世间导师㤭陈如佛（Koṇḍañña）转法轮时，有百千俱胝之众生，得初次之法现观。

တတ္ထ ဒီပင်္ကရဿ အပရေနာတိ ဒီပင်္ကရဿ သတ္ထုနော အပရဘာဂေတိ အတ္ထော. ကောဏ္ဍညော နာမာတိ အတ္တနော ဂေါတ္တဝသေန သမဓိဂတနာမဓေယျော. နာယကောတိ ဝိနာယကော. အနန္တတေဇောတိ အတ္တနော သီလဂုဏဉာဏပုညတေဇေန အနန္တတေဇော. ဟေဋ္ဌတော အဝီစိ ဥပရိ ဘဝဂ္ဂံ တိရိယတော အနန္တာ လောကဓာတုယော ဧတ္ထန္တရေ ဧကပုဂ္ဂလောပိ တဿ [Pg.163] မုခံ ဩလောကေတွာ ဌာတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အနန္တတေဇော’’တိ. အမိတယသောတိ အနန္တပရိဝါရော. တဿ ဟိ ဘဂဝတော ဝဿသတသဟဿာနိ ယာဝ ပရိနိဗ္ဗာနသမယံ ဧတ္ထန္တရေ ဘိက္ခုပရိသာယ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ နာမ နာဟောသိ. တသ္မာ ‘‘အမိတယသော’’တိ ဝုစ္စတိ. အမိတဂုဏကိတ္တိပိ ‘‘အမိတယသော’’တိ ဝုစ္စတိ. အပ္ပမေယျောတိ ဂုဏဂဏပရိမာဏဝသေန နပ္ပမေယျောတိ အပ္ပမေယျော. ယထာဟ –

此处“于燃灯佛之后(dīpaṅkarassa aparena)”意为“于燃灯导师之后”。“憍陈如(Koṇḍañño)”是依其种姓而得名。“领导者(nāyako)”即是引导者。“无量威力(anantatejo)”是因其自身的戒德、智慧、福德之威力无量。下至无间地狱(Avīci)，上至有顶天(bhavagga)，横遍无量世界，于此之中，无有任何一人能注视其面容而站立。因此说为“无量威力”。“无量声誉(amitayaso)”是因其有无量眷属。那位世尊在十万年间，直至般涅槃时，于此期间，比丘僧团的数量无法计算。因此称为“无量声誉”。无量功德之声誉亦称为“无量声誉”。“不可量(appameyyo)”是因其众功德无法衡量，故为不可量。如言：

‘‘ဗုဒ္ဓေါပိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဏေယျ ဝဏ္ဏံ, ကပ္ပမ္ပိ စေ အညမဘာသမာနော;

ခီယေထ ကပ္ပော စိရဒီဃမန္တရေ, ဝဏ္ဏော န ခီယေထ တထာဂတဿာ’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၃၀၄;

၃.၁၄၁;

မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၄၂၅;

ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၅၃;

စရိယာ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ);

“纵使佛陀赞佛陀，穷劫演说亦难尽；长劫虽尽赞不竭，如来功德永无垠。”

တသ္မာ အပ္ပမေယျဂုဏဂဏတ္တာ ‘‘အပ္ပမေယျော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဒုရာသဒေါတိ ဒုရုပသင်္ကမနီယော, အာသဇ္ဇ ဃဋ္ဋေတွာ ဥပသင်္ကမိတုမသက္ကုဏေယျဘာဝတော ဒုရာသဒေါ, ဒုရဘိဘဝနီယောတိ အတ္ထော.

是故，因其具足不可量之众功德，故称为“不可量(appameyyo)”。“难接近(durāsado)”，即难以接近。因其无法以攻击、冒犯的方式接近，故为“难接近”，意为“难以被战胜”。

ဓရဏူပမောတိ ဓရဏီသမော. ခမနေနာတိ ခန္တိယာ, စတုနဟုတာဓိကဒွိယောဇနသတသဟဿဗဟလာ မဟာပထဝီ ဝိယ ပကတိဝါတေန လာဘာလာဘဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာဒီဟိ အကမ္ပနဘာဝတော ‘‘ဓရဏူပမော’’တိ ဝုစ္စတိ. သီလေန သာဂရူပမောတိ သီလသံဝရေန ဝေလာနာတိက္ကမနဘာဝေန သာဂရသမော. ‘‘မဟာသမုဒ္ဒေါ, ဘိက္ခဝေ, ဌိတဓမ္မော ဝေလံ နာတိဝတ္တတီ’’တိ (အ. နိ. ၈.၁၉; စူဠဝ. ၃၈၄; မိ. ပ. ၆.၂.၁၀) ဟိ ဝုတ္တံ.

“如大地(dharaṇūpamo)”即等同大地。“以忍耐”即以堪忍。犹如厚达二十四万由旬之大地的本性，于利、不利、可意、不可意等事不动摇，故称为“如大地”。“以戒如海(sīlena sāgarūpamo)”是因其以戒律仪不越界限，故如大海。诚如所言：“诸比丘，大海住立其法，不越其界。”

သမာဓိနာ မေရူပမောတိ သမာဓိပဋိပက္ခဘူတဓမ္မဇနိတကမ္ပာဘာဝတော မေရုနာ ဂိရိဝရေန သမော, သဒိသောတိ အတ္ထော. မေရုဂိရိဝရော ဝိယ ထိရတရသရီရောတိ ဝါ. ဉာဏေန ဂဂနူပမောတိ ဧတ္ထ ဘဂဝတော ဉာဏဿ အနန္တဘာဝေန အနန္တာကာသေန ဥပမာ ကတာ. စတ္တာရိ အနန္တာနိ ဝုတ္တာနိ ဘဂဝတာ. ယထာဟ –

“定如须弥山”是说，由于定不为敌对法所动摇，故如山王须弥山，是相似之义。或谓其身躯如山王须弥山般极为稳固。“慧如虚空”是说，由于世尊的智慧无边，故以无尽的虚空为喻。世尊曾说有四种无边：

‘‘သတ္တကာယော စ အာကာသော, စက္ကဝါဠာ စနန္တကာ;

ဗုဒ္ဓဉာဏံ အပ္ပမေယျံ, န သက္ကာ ဧတေ ဝိဇာနိတု’’န္တိ. (ဗု. ဝံ. ၁.၆၄);

“众生界与虚空，以及无边的轮围界；佛智不可称量，此等皆不可了知。”

တသ္မာ အနန္တဿ ဉာဏဿ အနန္တေန အာကာသေန ဥပမာ ကတာတိ.

是故，以无边的虚空譬喻无边的智慧。

ဣန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂမဂ္ဂသစ္စပ္ပကာသနန္တိ [Pg.164] ဧတေသံ ဣန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂမဂ္ဂသစ္စာနံ ဂဟဏေန သတိပဋ္ဌာနသမ္မပ္ပဓာနိဒ္ဓိပါဒါပိ ဂဟိတာဝ ဟောန္တိ. တသ္မာ ဣန္ဒြိယာဒီနံ စတုသင်္ခေပါနံ ဝသေန သတ္တတ္တိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာနံ ပကာသနဓမ္မံ ပကာသေသိ, ဒေသေသီတိ အတ္ထော. ဟိတာယာတိ ဟိတတ္ထံ. ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေန္တေတိ ဒေသနာဉာဏေ ပဝတ္တိယမာနေ.

“明示根、力、觉支、道、谛”者，谓由把握此等根、力、觉支、道、谛，亦即含摄了念住(satipaṭṭhāna)、正勤(sammappadhāna)与神足(iddhipāda)。是故，以根等四法为总摄，开示、讲说了三十七菩提分法(bodhipakkhiyadhammā)，此是其义。“为利益(hitāya)”者，是为利益故。“转法轮(dhammacakkaṃ pavattente)”者，是当说法之智转起时。

တတော အပရဘာဂေ မဟာမင်္ဂလသမာဂမေ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု ဒေဝတာယော သုခုမေ အတ္တဘာဝေ မာပေတွာ ဣမသ္မိညေဝ စက္ကဝါဠေ သန္နိပတိံသု. တတ္ထ ကိရ အညတရော ဒေဝပုတ္တော ကောဏ္ဍညဒသဗလံ မင်္ဂလပဉှံ ပုစ္ဆိ. တဿ ဘဂဝါ မင်္ဂလာနိ ကထေသိ. တတ္ထ နဝုတိကောဋိသဟဿာနိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. သောတာပန္နာဒီနံ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ နာမ နာဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

其后，于盛大吉祥之集会，一万个轮围界(cakkavāḷa)中之天神，化作微细身形，集于此轮围界。据说，于彼会中，有天子向十力者憍陈如佛(Koṇḍañña)请问吉祥事。世尊为彼天子宣说诸吉祥事。于彼会中，有九千万众生证得阿罗汉果。至于证得须陀洹(sotāpanna)等果位者，则不计其数。是故说：

၅.

5.

‘‘တတော ပရမ္ပိ ဒေသေန္တေ, နရမရူနံ သမာဂမေ;

နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

“其后于人天集会，当世尊说法时，九千万之人天众，有第二次之证悟。”

တတ္ထ တတော ပရမ္ပီတိ တတော အပရဘာဂေပိ. ဒေသေန္တေတိ ဘဂဝတိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ. နရမရူနန္တိ နရာနဉ္စေဝ အမရာနဉ္စ, ယဒါ ပန ဘဂဝါ ဂဂနတလေ တိတ္ထိယမာနမဒ္ဒနံ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကရောန္တော ဓမ္မံ ဒေသေသိ တဒါ အသီတိကောဋိသဟဿာနိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. တီသု ဖလေသု ပတိဋ္ဌိတာ ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာ. တေန ဝုတ္တံ –

此处“此后(tato paraṃ)”是指此后的部分。“说法时(desente)”是指世尊说法时。“人与天(naramarūnaṃ)”是指人与天人。当世尊于空中示现降伏外道之双神变而说法时，有八千万众生证得阿罗汉果。安住于（初、二、三）三种果位者，其数不可计。因此说：

၆.

6.

‘‘တိတ္ထိယေ အဘိမဒ္ဒန္တော, ယဒါ ဓမ္မမဒေသယိ;

အသီတိကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

“降伏外道时，当佛说法音；八千万有情，得第三现观。”

တတ္ထ တဒါ-သဒ္ဒံ အာနေတွာ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယဒါ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, တဒါ အသီတိကောဋိသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟူတိ.

此处应结合“彼时(tadā)”一词来理解其义。即：当世尊说法时，彼时有八千万众生通达法义。

ကောဏ္ဍညော ကိရ သတ္ထာ အဘိသမ္ဗောဓိံ ပတွာ ပဌမဝဿံ စန္ဒဝတီနဂရံ ဥပနိဿာယ စန္ဒာရာမေ ဝိဟာသိ. တတ္ထ သုစိန္ဓရဿ နာမ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလဿ ပုတ္တော ဘဒ္ဒမာဏဝေါ နာမ ယသောဓရဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တော သုဘဒ္ဒမာဏဝေါ စ ကောဏ္ဍညဿ ဗုဒ္ဓဿ သမ္မုခါ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပသန္နမာနသာ ဒသဟိ မာဏဝကသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ တဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု.

据说憍陈如(Koṇḍañña)导师证得无上正觉后，于第一个雨安居，依止月光城(Candavatī)，住于月光园(Candārāma)。于彼处，大富婆罗门善持(Sucindhara)之子贤童子(Bhaddamāṇava)，及耶输陀罗(Yasodhara)婆罗门之子善贤童子(Subhaddamāṇava)，于憍陈如佛面前听闻法说，心生净信，遂与一万名青年，于彼佛座下出家，证得阿罗汉果。

အထ [Pg.165] ကောဏ္ဍညော သတ္ထာ ဇေဋ္ဌမာသပုဏ္ဏမာယ သုဘဒ္ဒတ္ထေရပ္ပမုခေန ကောဋိသတသဟဿေန ပရိဝုတော ပါတိမောက္ခမုဒ္ဒိသိ, သော ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ. တတော အပရဘာဂေ ကောဏ္ဍညသတ္ထုနော ပုတ္တေ ဝိဇိတသေနေ နာမ အရဟတ္တံ ပတ္တေ တံပမုခဿ ကောဋိသဟဿဿ မဇ္ဈေ ဘဂဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. အထာပရေန သမယေန ဒသဗလော ဇနပဒစာရိကံ စရန္တော ဥဒေနရာဇာနံ နာမ နဝုတိကောဋိဇနပရိဝါရံ ပဗ္ဗာဇေသိ သဒ္ဓိံ တာယ ပရိသာယ. တသ္မိံ ပန အရဟတ္တံ ပတ္တေ တံပမုခေဟိ နဝုတိယာ အရဟန္တကောဋီဟိ ဘဂဝါ ပရိဝုတော ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

其后，憍陈如(Koṇḍañña)导师于逝瑟吒月(Jeṭṭhamāsa)月圆之日，于以善贤(Subhadda)长老为首的一万亿比丘围绕中，诵说波罗提木叉(pātimokkha)，此为初次集会。其后，憍陈如导师之子，名胜军(Vijitasena)者，证得阿罗汉果，世尊于以彼为首的一百亿比丘中，诵说波罗提木叉，此为第二次集会。又于后时，十力世尊游行诸国，度化优填王(Udena)及其九亿会众出家。当彼等证得阿罗汉果后，世尊于以彼王为首的九亿阿罗汉围绕中，诵说波罗提木叉，此为第三次集会。是故说：

၇.

7.

‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, ကောဏ္ဍညဿ မဟေသိနော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

大仙憍陈如，有三次集会；与会者皆为漏尽、无垢、心寂静、不动摇者。

၈.

8.

‘‘ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော;

ဒုတိယော ကောဋိသဟဿာနံ, တတိယော နဝုတိကောဋိန’’န္တိ.

第一次集会为十万俱胝众，第二次为一千俱胝众，第三次为九十俱胝众。

တဒါ ကိရ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ဝိဇိတာဝီ နာမ စက္ကဝတ္တီ ဟုတွာ စန္ဒဝတီနဂရေ ပဋိဝသတိ. သော ကိရ အနေကနရဝရပရိဝုတော သလိလနိဓိနိဝသနံ သမေရုယုဂန္ဓရံ အပရိမိတဝသုဓရံ ဝသုန္ဓရံ အဒဏ္ဍေန အသတ္ထေန ဓမ္မေန ပရိပါလေတိ. အထ ကောဏ္ဍညော ဗုဒ္ဓေါပိ ကောဋိသတသဟဿခီဏာသဝပရိဝုတော ဇနပဒစာရိကံ စရမာနော အနုပုဗ္ဗေန စန္ဒဝတီနဂရံ သမ္ပာပုဏိ.

据说，当时我们的菩萨是名为胜军(Vijitāvī)的转轮王，住在旃陀瓦提城(Candavatī)。他为众多贤人所围绕，不用刑杖与刀剑，以正法统治着以大海为界、以须弥山和持双山为饰的无垠大地。其后，憍陈如佛陀与十万俱胝漏尽者一同游化诸国，次第抵达了旃陀瓦提城。

သော ဝိဇိတာဝီ ကိရ ရာဇာ – ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ကိရ အမှာကံ နဂရံ အနုပ္ပတ္တော’’တိ သုတွာ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ဘဂဝတော ဝသနဋ္ဌာနံ သံဝိဒဟိတွာ သွာတနာယ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုသံဃေန နိမန္တေတွာ ပုနဒိဝသေ ဘတ္တဝိဓိံ သုဋ္ဌု ပဋိယာဒေတွာ ကောဋိသတသဟဿသင်္ခဿ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ အဒါသိ. ဗောဓိသတ္တော ဘဂဝန္တံ ဘောဇေတွာ အနုမောဒနာဝသာနေ – ‘‘ဘန္တေ, တေမာသံ မဟာဇနသင်္ဂဟံ ကရောန္တော ဣဓေဝ ဝသထာ’’တိ ယာစိတွာ တယော မာသေ နိရန္တရံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ အသဒိသမဟာဒါနံ အဒါသိ.

据说，那位胜军王听闻“正等觉者已抵达我城”，便前去迎接，为世尊安排好住处，并邀请佛陀与比丘僧团于翌日应供。次日，他精心准备了饭食，向以佛陀为首的十万俱胝比丘僧团行大布施。菩萨供养世尊后，在佛陀随喜开示结束时，祈请道：“尊者，请您为摄益大众，在此安居三月。”于是，他连续三月，向以佛陀为首的比丘僧团行了无与伦比的大布施。

အထ သတ္ထာ ဗောဓိသတ္တံ – ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကရိတွာ ဓမ္မမဿ ဒေသေသိ. သော သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုတွာ [Pg.166] ရဇ္ဇံ နိယျာတေတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ တီဏိ ပိဋကာနိ ဥဂ္ဂဟေတွာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ပဉ္စ စ အဘိညာယော ဥပ္ပာဒေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနော ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ. တေန ဝုတ္တံ –

于是导师为菩萨授记：“未来你将成为名为乔达摩(Gotama)的佛陀”，并为他开示正法。菩萨听闻导师说法后，便舍弃王位而出家，通晓三藏，证得八等至与五神通，禅定未曾退失，命终后投生于梵天界。是故说：

၉.

9.

‘‘အဟံ တေန သမယေန, ဝိဇိတာဝီ နာမ ခတ္တိယော;

သမုဒ္ဒံ အန္တမန္တေန, ဣဿရိယံ ဝတ္တယာမဟံ.

我于彼时，是名为胜军的刹帝利；我行使主权，以大海为边际。

၁၀.

10.

‘‘ကောဋိသတသဟဿာနံ, ဝိမလာနံ မဟေသိနံ;

သဟ လောကဂ္ဂနာထေန, ပရမန္နေန တပ္ပယိံ.

十万俱胝无垢大仙，连同世间最上导师，我以最上美食供养，令彼等悉皆满足。

၁၁.

11.

‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, ကောဏ္ဍညော လောကနာယကော;

အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဘဝိဿတိ.

彼佛，世间导师憍陈如，为我授记：“从此无量劫后，将于世间成佛。”

၁၂.

12.

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန, ကတွာ ဒုက္ကရကာရိကံ;

အဿတ္ထမူလေ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဗုဇ္ဈိဿတိ မဟာယသော.

行精进，作难行，大名望者将于菩提树下成正觉。

၁၃.

13.

‘‘ဣမဿ ဇနိကာ မာတာ, မာယာ နာမ ဘဝိဿတိ;

ပိတာ သုဒ္ဓေါဒနော နာမ, အယံ ဟေဿတိ ဂေါတမော.

其生母将名为摩耶（Māyā），父亲名为净饭（Suddhodana），此人将是乔达摩。

၁၄.

14.

‘‘ကောလိတော ဥပတိဿော စ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တိ သာဝကာ;

အာနန္ဒော နာမုပဋ္ဌာကော, ဥပဋ္ဌိဿတိ တံ ဇိနံ.

拘利陀（Kolita）与伍巴谛萨，将是上首弟子；名为阿难的侍者，将侍奉于彼胜者。

၁၅.

15.

‘‘ခေမာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တိ သာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, အဿတ္ထောတိ ပဝုစ္စတိ.

谶摩（Khemā）与莲花色，将是上首女弟子；彼世尊的菩提树，被称为阿说他（Assattha）。

၁၆.

16.

‘‘စိတ္တော စ ဟတ္ထာဠဝကော, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တုပဋ္ဌကာ;

နန္ဒမာတာ စ ဥတ္တရာ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တုပဋ္ဌိကာ;

အာယု ဝဿသတံ တဿ, ဂေါတမဿ ယသဿိနော.

质多（Citta）与哈达·阿拉瓦卡（Hatthāḷavaka），将是上首男居士；难陀母（Nandamātā）与优多罗（Uttarā），将是上首女居士；彼具誉乔达摩的寿量，将为一百岁。

၁၇.

17.

‘‘ဣဒံ သုတွာန ဝစနံ, အသမဿ မဟေသိနော;

အာမောဒိတာ နရမရူ, ဗုဒ္ဓဗီဇံ ကိရ အယံ.

闻此无等大仙之语，人天欢喜：“此诚乃佛种！”

၁၈.

18.

‘‘ဥက္ကုဋ္ဌိသဒ္ဒါ ဝတ္တန္တိ, အပ္ဖောဋေန္တိ ဟသန္တိ စ;

ကတဉ္ဇလီ နမဿန္တိ, ဒသသဟဿိဒေဝတာ.

欢呼声响起，拍手而笑；十千天神，合掌礼敬。

၁၉.

19.

‘‘ယဒိမဿ [Pg.167] လောကနာထဿ, ဝိရဇ္ဈိဿာမ သာသနံ;

အနာဂတမှိ အဒ္ဓါနေ, ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ.

我等若错失此世间怙主之教法，于未来之时，亦将亲见此人。

၂၀.

20.

‘‘ယထာ မနုဿာ နဒိံ တရန္တာ, ပဋိတိတ္ထံ ဝိရဇ္ဈိယ;

ဟေဋ္ဌာတိတ္ထေ ဂဟေတွာန, ဥတ္တရန္တိ မဟာနဒိံ.

犹如众人渡河，错失对岸渡口，乃取下游渡口，而得渡过大河。

၂၁.

21.

‘‘ဧဝမေဝ မယံ သဗ္ဗေ, ယဒိ မုဉ္စာမိမံ ဇိနံ;

အနာဂတမှိ အဒ္ဓါနေ, ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ.

我等众人亦如是，若错过此位胜者，于未来之时，亦将亲见彼人。

၂၂.

22.

‘‘တဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

တမေဝ အတ္ထံ သာဓေန္တော, မဟာရဇ္ဇံ ဇိနေ အဒံ;

မဟာရဇ္ဇံ ဒဒိတွာန, ပဗ္ဗဇိံ တဿ သန္တိကေ.

我闻彼言，心愈加清净；为成就彼义，我将大王国布施于胜者；布施大王国后，我于其座下出家。

၂၃.

23.

‘‘သုတ္တန္တံ ဝိနယံ စာပိ, နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနံ;

သဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတွာန, သောဘယိံ ဇိနသာသနံ.

我通晓了经、律以及导师的九分教，以此庄严了胜者之教法。

၂၄.

24.

‘‘တတ္ထပ္ပမတ္တော ဝိဟရန္တော, နိသဇ္ဇဋ္ဌာနစင်္ကမေ;

အဘိညာပါရမိံ ဂန္တွာ, ဗြဟ္မလောကမဂဉ္ဆဟ’’န္တိ.

于彼教法中，我不放逸住，安住于坐、立、经行；已达神通波罗蜜，得生于梵天界。

တတ္ထ အဟံ တေန သမယေနာတိ အဟံ တသ္မိံ သမယေ. ဝိဇိတာဝီ နာမာတိ ဧဝံနာမကော စက္ကဝတ္တိရာဇာ အဟောသိံ. သမုဒ္ဒံ အန္တမန္တေနာတိ ဧတ္ထ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတံ သီမံ မရိယာဒံ ကတွာ ဌိတံ သမုဒ္ဒံ အန္တံ ကတွာ ဣဿရိယံ ဝတ္တယာမီတိ အတ္ထော. ဧတ္တာဝတာ န ပါကဋံ ဟောတိ.

于此，“我于彼时”者，即我于彼时。“名为胜军（Vijitāvī）”者，即我曾是名为胜军的转轮王。“以海为边际”者，其义为：以轮围山为界，以海洋为终点，行使主权。仅此尚不明显。

ရာဇာ ကိရ စက္ကဝတ္တီ စက္ကရတနာနုဘာဝေန ဝါမပဿေန သိနေရုံ ကတွာ သမုဒ္ဒဿ ဥပရိဘာဂေန အဋ္ဌယောဇနသဟဿပ္ပမာဏံ ပုဗ္ဗဝိဒေဟံ ဂစ္ဆတိ. တတ္ထ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ – ‘‘ပါဏော န ဟန္တဗ္ဗော, အဒိန္နံ နာဒါတဗ္ဗံ, ကာမေသုမိစ္ဆာ န စရိတဗ္ဗာ, မုသာ န ဘာသိတဗ္ဗာ, မဇ္ဇံ န ပါတဗ္ဗံ, ယထာဘုတ္တဉ္စ ဘုဉ္ဇထာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၄၄; ၃.၈၅; မ. နိ. ၃.၂၅၇) ဩဝါဒံ ဒေတိ. ဧဝံ ဩဝါဒေ ဒိန္နေ တံ စက္ကရတနံ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ပုရတ္ထိမံ သမုဒ္ဒံ အဇ္ဈောဂါဟတိ. ယထာ ယထာ စ တံ အဇ္ဈောဂါဟတိ, တထာ တထာ သံခိတ္တဦမိဝိပ္ဖာရံ ဟုတွာ ဩဂစ္ဆမာနံ မဟာသမုဒ္ဒသလိလံ ယောဇနမတ္တံ ဩဂ္ဂန္တွာ အန္တောသမုဒ္ဒံ ဥဘောသု ပဿေသု ဝေဠုရိယမဏိဘိတ္တိ ဝိယ ပရမဒဿနီယံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ, ဧဝံ ပုရတ္ထိမသာဂရပရိယန္တံ ဂန္တွာ တံ စက္ကရတနံ ပဋိနိဝတ္တတိ. ပဋိနိဝတ္တမာနေ စ တသ္မိံ သာ [Pg.168] ပရိသာ အဂ္ဂတော ဟောတိ, မဇ္ဈေ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ အန္တေ စက္ကရတနံ ဟောတိ. တမ္ပိ ဇလံ ဇလန္တေန ဝိယောဂံ အသဟမာနမိဝ နေမိမဏ္ဍလပရိယန္တံ အဘိဟနန္တမေဝ တီရမုပဂစ္ဆတိ.

据说，转轮王凭借轮宝的神力，以须弥山（Sineru）为左，于海面上方行八千由旬，前往东胜身洲（Pubbavideha）。于彼处，转轮王教诫道：“不可杀生，不可不与取，不可行于欲邪行，不可说妄语，不可饮酒，应如法受用。”如是教诫之后，彼轮宝即腾空而起，投入东方大海。每当其投入时，波涛便收敛，广阔大海之水退去一由旬，于大海之内，两侧如吠琉璃宝墙般，极为壮观而立。如是行至东海之滨，彼轮宝即返回。其返回时，随行大众在前，转轮王居中，轮宝在后。彼水亦仿佛不忍与闪耀的轮宝分离，不断拍打着轮辋的边缘，直至岸边。

ဧဝံ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ ပုရတ္ထိမသမုဒ္ဒပရိယန္တံ ပုဗ္ဗဝိဒေဟံ အဘိဝိဇိနိတွာ ဒက္ခိဏသမုဒ္ဒပရိယန္တံ ဇမ္ဗုဒီပံ ဝိဇေတုကာမော စက္ကရတနဒေသိတေန မဂ္ဂေန ဒက္ခိဏသမုဒ္ဒါဘိမုခေါ ဂစ္ဆတိ. တံ ဒသသဟဿယောဇနပ္ပမာဏံ ဇမ္ဗုဒီပံ အဘိဝိဇိနိတွာ ဒက္ခိဏသမုဒ္ဒတော ပစ္စုတ္တရိတွာ သတ္တယောဇနသဟဿပ္ပမာဏံ အပရဂေါယာနံ ဝိဇေတုံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂန္တွာ တမ္ပိ သာဂရပရိယန္တံ အဘိဝိဇိနိတွာ ပစ္ဆိမသမုဒ္ဒတောပိ ဥတ္တရိတွာ အဋ္ဌယောဇနသဟဿပ္ပမာဏံ ဥတ္တရကုရုံ ဝိဇေတုံ တထေဝ ဂန္တွာ တံ သမုဒ္ဒပရိယန္တံ ကတွာ တထေဝ အဘိဝိဇိယ ဥတ္တရသမုဒ္ဒတောပိ ပစ္စုတ္တရတိ. ဧတ္တာဝတာ ရညာ စက္ကဝတ္တိနာ သာဂရပရိယန္တာယ ပထဝိယာ ဣဿရိယံ အဓိဂတံ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ သမုဒ္ဒံ အန္တမန္တေန, ဣဿရိယံ ဝတ္တယာမဟ’’န္တိ.

如是，转轮王征服以东海为边际的东胜身洲(Pubbavideha)后，欲征服以南海为边际的瞻部洲(Jambudīpa)，便循轮宝所示之道，面向南海而去。征服了方圆一万由旬的瞻部洲后，从南海渡回；复依前述之法，前往征服方圆七千由旬的西牛货洲(Aparagoyāna)，亦征服了以大海为边际的彼洲，再从西海渡回；又如是前往征服方圆八千由旬的北俱卢洲(Uttarakuru)，征服了以大海为边际的彼洲后，再从北海渡回。至此，转轮王已获得以大海为边际的大地之主权。是故说：“我等于以海为终、为边际之地，行使主权。”

ကောဋိသတသဟဿာနန္တိ ကောဋိသတသဟဿာနိ. အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ဝိမလာနန္တိ ခီဏာသဝါနံ. သဟ လောကဂ္ဂနာထေနာတိ သဒ္ဓိံ ဒသဗလေန ကောဋိသတသဟဿာနန္တိ အတ္ထော. ပရမန္နေနာတိ ပဏီတေန အန္နေန. တပ္ပယိန္တိ တပ္ပေသိံ. အပရိမေယျိတော ကပ္ပေတိ ဣတော ပဋ္ဌာယ သတသဟဿကပ္ပာဓိကာနိ တီဏိ အသင်္ချေယျာနိ အတိက္ကမိတွာ ဧကသ္မိံ ဘဒ္ဒကပ္ပေတိ အတ္ထော.

“俱胝百千”即是俱胝百千，或此仅是异读。“无垢”指诸漏已尽的阿罗汉。“与世间上首共”义为与十力者(佛陀)一起的俱胝百千。“以最上食”即是以殊胜之食。“令满足”即是“已令满足”。“从此劫不可量”义为：从此开始，经过三阿僧祇又十万大劫，于一贤劫中。

ပဓာနန္တိ ဝီရိယံ. တမေဝ အတ္ထံ သာဓေန္တောတိ တမေဝ ဗုဒ္ဓကာရကမတ္ထံ ဒါနပါရမိံ ပူရေန္တော သာဓေန္တော နိပ္ဖာဒေန္တောတိ အတ္ထော. မဟာရဇ္ဇန္တိ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ. ဇိနေတိ ဘဂဝတိ, သမ္ပဒါနတ္ထေ ဝါ ဘုမ္မံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဒန္တိ အဒါသိံ. ဧဝမတ္ထံ သာဓေန္တောတိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘မဟာရဇ္ဇံ ဇိနေ ဒဒိ’’န္တိ ပဌန္တိ ကေစိ. ဒဒိတွာနာတိ စဇိတွာ. သုတ္တန္တန္တိ သုတ္တန္တပိဋကံ. ဝိနယန္တိ ဝိနယပိဋကံ. နဝင်္ဂန္တိ သုတ္တဂေယျာဒိနဝင်္ဂံ. သောဘယိံ ဇိနသာသနန္တိ အာဂမာဓိဂမေဟိ လောကိယေဟိ သမလင်္ကရိံ. တတ္ထာတိ တဿ ဘဂဝတော သာသနေ. အပ္ပမတ္တောတိ သတိသမ္ပန္နော. ဗြဟ္မလောကမဂဉ္ဆဟန္တိ ဗြဟ္မလောကံ အဂဉ္ဆိံ အဟံ.

“精进”是指精进。“成就此义”是指成就成佛之事业，圆满布施波罗蜜，成就圆满之义。“大王国”是指转轮圣王的王权。“于胜者”是指于世尊，或者应视为表“为、给”义的与格。“我施予”是指我已施予。应当知道“成就此义”与此相关联。有人读作“大王国施予胜者”。“施已”就是舍弃。“经藏”是指经藏。“律藏”是指律藏。“九分教”是指修多罗等九分教。“庄严胜者教”是指以教法与证悟来庄严。“于彼处”是指在那位世尊的教法中。“不放逸者”是指具有正念。“我已往生梵天界”是指我已往生梵天界。

ဣမဿ ပန ကောဏ္ဍညဗုဒ္ဓဿ ရမ္မဝတီ နာမ နဂရံ အဟောသိ, သုနန္ဒော နာမ ရာဇာ ပိတာ, သုဇာတာ နာမ ဒေဝီ မာတာ, ဘဒ္ဒေါ စ သုဘဒ္ဒေါ စ ဒွေ [Pg.169] အဂ္ဂသာဝကာ, အနုရုဒ္ဓေါ နာမုပဋ္ဌာကော, တိဿာ စ ဥပတိဿာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, သာလကလျာဏိရုက္ခော ဗောဓိ, အဋ္ဌာသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ သရီရံ, ဝဿသတသဟဿာနိ အာယုပ္ပမာဏံ အဟောသိ, တဿ ရုစိဒေဝီ နာမ အဂ္ဂမဟေသီ အဟောသိ, ဝိဇိတသေနော နာမဿ ပုတ္တော, စန္ဒော နာမုပဋ္ဌာကော ရာဇာ. စန္ဒာရာမေ ကိရ ဝသီတိ. တေန ဝုတ္တံ –

然而，憍陈如佛（Koṇḍaññabuddha）的城市名为悦意城（Rammavatī），父亲名为善喜（Sunanda）王，母亲名为善生（Sujātā）天后。两位上首弟子名为贤友（Bhadda）与善贤（Subhadda），侍者名为阿那律（Anuruddha）。两位上首女弟子名为帝须（Tissā）与伍巴谛萨（Upatissā）。菩提树名为娑罗吉祥树（Sālakalyāṇirukkha）。身长八十八肘，寿命十万年。他的王后名为乐天（Rucidevī），儿子名为胜军（Vijitasena），侍者国王名为月亮（Canda）。据说他住在月园（Candārāma）。因此说：

၂၅.

25.

‘‘နဂရံ ရမ္မဝတီ နာမ, သုနန္ဒော နာမ ခတ္တိယော;

သုဇာတာ နာမ ဇနိကာ, ကောဏ္ဍညဿ မဟေသိနော.

城市名为悦意城（Rammavatī），刹帝利（khattiya）名为善喜（Sunanda）；大仙憍陈如（Koṇḍañña）的生母名为善生（Sujātā）。

၃၀.

30.

‘‘ဘဒ္ဒေါ စေဝ သုဘဒ္ဒေါ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

အနုရုဒ္ဓေါ နာမုပဋ္ဌာကော, ကောဏ္ဍညဿ မဟေသိနော.

跋陀（Bhadda）与善跋陀（Subhadda），是上首弟子；阿那律（Anuruddha）是憍陈如大仙的侍者。

၃၁.

31.

‘‘တိဿာ စ ဥပတိဿာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

သာလကလျာဏိကော ဗောဓိ, ကောဏ္ဍညဿ မဟေသိနော.

帝须（Tissā）与伍巴谛萨（Upatissā）是上首女弟子；大仙憍陈如的菩提树是娑罗吉祥树（Sālakalyāṇika）。

၃၃.

33.

‘‘သော အဋ္ဌာသီတိ ဟတ္ထာနိ, အစ္စုဂ္ဂတော မဟာမုနိ;

သောဘတေ ဥဠုရာဇာဝ, သူရိယော မဇ္ဈနှိကေ ယထာ.

那位大牟尼身高八十八肘；他如月王般辉耀，又如正午的太阳。

၃၄.

34.

‘‘ဝဿသတသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

他的寿命有十万年；他住世那么久，度化了许多人。

၃၅.

35.

‘‘ခီဏာသဝေဟိ ဝိမလေဟိ, ဝိစိတ္တာ အာသိ မေဒနီ;

ယထာ ဟိ ဂဂနမုဠူဘိ, ဧဝံ သော ဥပသောဘထ.

大地因诸漏尽无垢者而绚丽多彩；犹如天空因星辰而庄严，彼亦如是庄严。

၃၆.

36.

‘‘တေပိ နာဂါ အပ္ပမေယျာ, အသင်္ခေါဘာ ဒုရာသဒါ;

ဝိဇ္ဇုပါတံဝ ဒဿေတွာ, နိဗ္ဗုတာ တေ မဟာယသာ.

彼等龙象不可计量，不动摇且难亲近；示现犹如电光一闪，彼大名声者已般涅槃。

၃၇.

37.

‘‘သာ စ အတုလိယာ ဇိနဿ ဣဒ္ဓိ, ဉာဏပရိဘာဝိတော စ သမာဓိ;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ’’တိ.

胜者无与伦比之神通，以及由智慧所熏修之定；彼一切皆已消失，诸行岂非空寂？

တတ္ထ သာလကလျာဏိကောတိ သာလကလျာဏိရုက္ခော, သော ဗုဒ္ဓကာလေ စေဝ စက္ကဝတ္တိကာလေ စ နိဗ္ဗတ္တတိ, နာညဒါ. သော ဧကာဟေနေဝ ဥဋ္ဌာတိ ကိရ. ခီဏာသဝေဟိ ဝိမလေဟိ, ဝိစိတ္တာ အာသိ မေဒနီတိ အယံ မေဒနီ ခီဏာသဝေဟိ ဧကကာသာဝပဇ္ဇောတာ ဝိစိတ္တာ ပရမဒဿနီယာ အဟောသိ. ယထာ ဟီတိ ဩပမ္မတ္ထေ နိပါတော. ဥဠူဘီတိ နက္ခတ္တေဟိ, တာရာဂဏေဟိ [Pg.170] ဂဂနတလံ ဝိယ ခီဏာသဝေဟိ ဝိစိတ္တာ အယံ မေဒနီ သောဘိတ္ထာတိ အတ္ထော.

此处，“娑罗吉祥”(sālakalyāṇikoti)是指娑罗吉祥树(sālakalyāṇirukkho)。它只在佛陀时代与转轮王(cakkavatti)时代出现，其他时候则不出现。据说它仅在一天之内就能长成。“大地因诸漏尽无垢者而绚丽多彩”一句，是说此大地因诸漏尽者而变得绚丽多彩、极为壮观，他们如划一的袈裟色般绽放光芒。“犹如”(yathā hi)是用于譬喻的不变词。“因星辰”(uḷūbhi)是说：犹如天空因星辰、星群而庄严，此大地亦因诸漏尽者而绚丽多彩、熠熠生辉，此是其义。

အသင်္ခေါဘာတိ အဋ္ဌဟိ လောကဓမ္မေဟိ အက္ခောဘာ အဝိကာရာ. ဝိဇ္ဇုပါတံဝ ဒဿေတွာတိ ဝိဇ္ဇုပါတံ ဝိယ ဒဿယိတွာ, ‘‘ဝိဇ္ဇုပ္ပာတံဝါ’’တိပိ ပါဌော. ကောဏ္ဍညဗုဒ္ဓဿ ကိရ ကာလေ ပရိနိဗ္ဗာယမာနာ ဘိက္ခူ သတ္တတာလပ္ပမာဏမာကာသမဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ အသိတဇလဓရဝိဝရဂတာ ဝိဇ္ဇုလတာ ဝိယ သမန္တတော ဝိဇ္ဇောတမာနာ တေဇောဓာတုံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိရုပါဒါနာ ဒဟနာ ဝိယ ပရိနိဗ္ဗာယိံသု. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဝိဇ္ဇုပါတံဝ ဒဿေတွာ’’တိ. အတုလိယာတိ အတုလျာ အသဒိသာ. ဉာဏပရိဘာဝိတောတိ ဉာဏေန ဝဍ္ဎိတော. သေသဂါထာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနာ ဧဝါတိ.

“不动摇”(asaṅkhobhā)是指不为八世间法(lokadhamma)所动摇、不变异。“示现如电光一闪”(vijjupātaṃva dassetvā)是指如示现电光一闪，亦有读作“vijjuppātaṃvā”者。据说，在憍陈如佛(Koṇḍaññabuddha)时代，将般涅槃的比丘们上升至七多罗树高的虚空中，犹如进入乌云缝隙的电光，于四周闪耀，证入火界(tejodhātu)，如无薪之火般般涅槃。因此说“示现如电光一闪”。“无与伦比”(atuliyā)是指无可比量、无有等同。“由智慧所熏修”(ñāṇaparibhāvito)是指由智慧所增长。其余诸偈因已在下方以同样方式解释，故其义浅显。

‘‘ကောဏ္ဍညော နာမ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, စန္ဒာရာမေ မနောရမေ;

နိဗ္ဗာယိ စေတိယော တဿ, သတ္တယောဇနိကော ကတော.

名为憍陈如(Koṇḍañña)的等正觉者，于悦意的月园(Candārāma)中般涅槃；为彼而造的塔，有七由旬高。

‘‘န ဟေဝ ဓာတုယော တဿ, သတ္ထုနော, ဝိကိရိံသု တာ;

ဌိတာ ဧကဃနာ ဟုတွာ, သုဝဏ္ဏပဋိမာ ဝိယ’’.

彼导师之舍利，未曾散失；凝为一整块而住，犹如金像。

သကလဇမ္ဗုဒီပဝါသိနော မနုဿာ သမာဂန္တွာ သတ္တယောဇနိကံ သတ္တရတနမယံ ဟရိတာလမနောသိလာယ မတ္တိကာကိစ္စံ တေလသပ္ပီဟိ ဥဒကကိစ္စံ ကတွာ နိဋ္ဌာပေသုန္တိ.

全瞻部洲(Jambudīpa)的居民前来集会，建造了七由旬高、七宝所成的塔，他们以雄黄、雌黄为泥，以油、酥油为水，将之建成。

ကောဏ္ဍညဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

憍陈如佛史释义终。

နိဋ္ဌိတော ဒုတိယော ဗုဒ္ဓဝံသော.

第二佛史终。

၅. မင်္ဂလဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

5. 曼伽罗佛史释义

ကောဏ္ဍညေ ကိရ သတ္ထရိ ပရိနိဗ္ဗုတေ တဿ သာသနံ ဝဿသတသဟဿံ ပဝတ္တိတ္ထ. ဗုဒ္ဓါနုဗုဒ္ဓါနံ သာဝကာနံ အန္တရဓာနေန သာသနမဿ အန္တရဓာယိ. ကောဏ္ဍညဿ ပန အပရဘာဂေ ဧကမသင်္ချေယျမတိက္ကမိတွာ ဧကသ္မိံယေဝ ကပ္ပေ စတ္တာရော ဗုဒ္ဓါ နိဗ္ဗတ္တိံသု မင်္ဂလော, သုမနော, ရေဝတော, သောဘိတောတိ. တတ္ထ မင်္ဂလော ပန လောကနာယကော ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ သောဠသ အသင်္ချေယျာနိ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ပဉ္စသု ပုဗ္ဗနိမိတ္တေသု ဥပ္ပန္နေသု ဗုဒ္ဓကောလာဟလံ နာမ [Pg.171] ဥဒပါဒိ, တဒါ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေ ဒေဝတာယော ဧကသ္မိံ စက္ကဝါဠေ သန္နိပတိတွာ အာယာစန္တိ –

据说憍陈如导师般涅槃后，其教法延续了十万年。因佛陀与随佛觉悟的声闻弟子们相继消失，其教法也随之隐没。于憍陈如之后，经过一阿僧祇，在同一劫中出现了四位佛陀：曼伽罗（Maṅgala）、须摩那（Sumana）、瑞瓦达（Revata）和苏毗多（Sobhita）。其中，世间导师曼伽罗，于十六阿僧祇并十万劫中圆满诸波罗蜜，生于兜率天，于彼处住满天寿。当五种前相出现时，便生起名为“佛陀出世”之声。那时，一万个世界的天神们聚集在一个世界中祈请道：

‘‘ကာလော ခေါ တေ မဟာဝီရ, ဥပ္ပဇ္ဇ မာတုကုစ္ဆိယံ;

သဒေဝကံ တာရယန္တော, ဗုဇ္ဈဿု အမတံ ပဒ’’န္တိ. (ဗု. ဝံ. ၁.၆၇);

“大雄，汝入母胎之时已至；当度化有天之世间，觉悟不死之境。”

ဧဝံ ဒေဝေဟိ အာယာစိတော ကတပဉ္စဝိလောကနော တုသိတာ ကာယာ စဝိတွာ သဗ္ဗနဂရုတ္တမေ ဥတ္တရနဂရေ အနုတ္တရဿ ဥတ္တရဿ နာမ ရညော ကုလေ ဥတ္တရာယ နာမ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. တဒါ အနေကာနိ ပါဋိဟာရိယာနိ ပါတုရဟုံ. တာနိ ဒီပင်္ကရဗုဒ္ဓဝံသေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. တဿာ ဥတ္တရာယ ကိရ မဟာဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ သဗ္ဗလောကမင်္ဂလဿ မင်္ဂလဿ မဟာသတ္တဿ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပဋ္ဌာယ သရီရပ္ပဘာ ရတ္တိန္ဒိဝံ အသီတိဟတ္ထပ္ပမာဏံ ပဒေသံ ဖရိတွာ စန္ဒာလောကသူရိယာလောကေဟိ အနဘိဘဝနီယာ ဟုတွာ အဋ္ဌာသိ. သာ စ အညေနာလောကေန ဝိနာ အတ္တနော သရီရပ္ပဘာသမုဒယေနေဝ အန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ အဋ္ဌသဋ္ဌိယာ ဓာတီဟိ ပရိစာရိယမာနာ ဝိစရတိ.

如是受诸天劝请，作五种观察后，从兜率天界死没，于诸城中最胜之北方城，在无上之乌达拉（Uttara）王族中，于乌达拉（Uttarā）王后腹中受生。当时显现诸多奇迹，此等当依《燃灯佛史》所述而知。据说，自从为一切世间带来吉祥的曼伽罗大士于那位乌达拉大王后腹中受生起，（王后）身光昼夜遍照八十肘范围，不为日月之光所胜。她无需他光，仅凭自身身光便能驱散黑暗，由六十八位乳母侍奉其生活起居。

သာ ကိရ ဒေဝတာဟိ ကတာရက္ခာ ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန ပရမသုရဘိကုသုမဖလဓရသာခါဝိဋပေ ကမလကုဝလယသမလင်္ကတေ ရုရု-သီဟ-ဗျဂ္ဃ-ဂဇ-ဂဝယ-မဟိံသပသဒဝိဝိဓမိဂဂဏဝိစရိတေ ပရမရမဏီယေ ဥတ္တရမဓုရုယျာနေ နာမ မင်္ဂလုယျာနေ မင်္ဂလမဟာပုရိသံ ဝိဇာယိ. သော ဇာတမတ္တောဝ မဟာသတ္တော သဗ္ဗာ ဒိသာ ဝိလောကေတွာ ဥတ္တရာဘိမုခေါ သတ္တပဒဝီတိဟာရေန ဂန္တွာ အာသဘိံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေသိ. တသ္မိဉ္စ ခဏေ သကလဒသသဟဿိလောကဓာတူသု ဒေဝတာ ဒိဿမာနသရီရာ ဒိဗ္ဗမာလာဒီဟိ သမလင်္ကတဂတ္တာ တတ္ထ တတ္ထ ဌတွာ ဇယမင်္ဂလထုတိဝစနာနိ သမ္ပဝတ္တေသုံ. ပါဋိဟာရိယာနိ ဝုတ္တနယာနေဝ. နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ပနဿ လက္ခဏပါဌကာ သဗ္ဗမင်္ဂလသမ္ပတ္တိယာ ဇာတောတိ ‘‘မင်္ဂလကုမာရော’’ တွေဝ နာမံ ကရိံသု.

据说那位王后为诸天所守护，满十个月后，在一座极其悦意的吉祥园林中生下了吉祥大士，此园名为北方蜜园（Uttaramadhuruyyāna），园中枝叶结满极香花果，以莲花和睡莲庄严，有麋鹿、狮子、老虎、大象、野牛、水牛、羚羊等各种兽群游行。大士一出生，即环顾四方，面向北方行走七步，发出牛王之语。就在那一刹那，于所有一万个世界中，诸天神显现其身，以天花鬘等庄严其体，于各处站立，宣说胜利吉祥的赞颂之语。诸般奇迹，当如前说而知。于其命名之日，相师们因他生而具有一切吉祥圆满，故为他取名为“吉祥童子”（Maṅgalakumāra）。

တဿ ကိရ ယသဝါ ရုစိမာ သိရိမာတိ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ. ယသဝတီဒေဝိပ္ပမုခါနိ တိံသနာဋကိတ္ထိသဟဿာနိ အဟေသုံ. တတ္ထ မဟာသတ္တော နဝဝဿသဟဿာနိ ဒိဗ္ဗသုခသဒိသံ သုခံ အနုဘဝိတွာ ယသဝတိယာ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ သီလဝံ နာမ ပုတ္တံ လဘိတွာ စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ အလင်္ကတံ ပဏ္ဍရံ နာမ သုန္ဒရတုရင်္ဂဝရမာရုယှ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ [Pg.172] ပဗ္ဗဇိ. တံ ပန ပဗ္ဗဇန္တံ တိဿော မနုဿကောဋိယော အနုပဗ္ဗဇိံသု. တေဟိ ပရိဝုတော မဟာပုရိသော အဋ္ဌ မာသေ ပဓာနစရိယမစရိ.

据说他有名为耶沙瓦（Yasavā）、卢支摩（Rucimā）、斯利摩（Sirimā）的三座宫殿。有以耶沙瓦提（Yasavatī）王后为首的三万名歌舞女。大士于彼处享受了九千年的天乐之乐后，其上首王后耶沙瓦提生下一子，名为戒贤（Sīlava）。他见到四相后，骑上装饰华丽、名为白骏（Paṇḍara）的良马，行大出离而出家。有三千万民众追随他出家。这位大士为他们所围绕，进行了八个月的精勤修行。

တတော ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ ဥတ္တရဂါမေ ဥတ္တရသေဋ္ဌိနော ဓီတာယ ဥတ္တရာယ နာမ ဒိန္နံ ပက္ခိတ္တဒိဗ္ဗောဇံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သုရဘိကုသုမာလင်္ကတေ နီလောဘာသေ မနောရမေ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ ဥတ္တရေန နာမ အာဇီဝကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ အသိတဉ္ဇနဂိရိသင်္ကာသံ အက္ကန္တဝရကနကဇာလကူဋံဝ သီတစ္ဆာယံ ဝိဝိဓမိဂဂဏသမ္ပာတဝိရဟိတံ မန္ဒမာလုတေရိတာယ ဃနသာခါယ သမလင်္ကတံ နစ္စန္တမိဝ ပီတိယာ ဝိရောစမာနံ နာဂဗောဓိံ ဥပသင်္ကမိတွာ မတ္တဝရနာဂဂါမီ နာဂဗောဓိံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပုဗ္ဗုတ္တရပဿေ ဌတွာ အဋ္ဌပဏ္ဏာသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ တတ္ထ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဝီရိယံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ သဗလံ မာရဗလံ ဝိဒ္ဓံသေတွာ ပုဗ္ဗေနိဝါသဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏာနိ ပဋိလဘိတွာ ပစ္စယာကာရသမ္မသနံ ကတွာ ခန္ဓေသု အနိစ္စာဒိဝသေန အဘိနိဝိသိတွာ အနုက္ကမေန အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပတွာ –

其后，于毘舍佉月(Visākhā)圆日，在北方村(Uttaragāma)，食用了北方长者之女优多罗(Uttarā)所供养，调入天馔的蜜粥后，于芳香花饰、青色悦意的娑罗树林中度过白日。之后，从名为优多罗(Uttara)的裸行顺命外道(ājīvaka)处，取了八把草，走向那伽菩提树(Nāgabodhi)。此树犹如黑石山(Asitañjanagiri)，顶如殊胜金网覆盖，荫凉，远离各种兽群，微风吹拂下茂密枝叶宛如欢喜舞动。世尊如最胜醉象般走近，右绕那伽菩提树后，立于东北侧，铺设五十八肘宽的草座，于其上结跏趺坐，立下四支精进，摧毁魔罗及其军队，证得宿住智与天眼智，思惟缘起法，于诸蕴中审观无常等，次第证得无上正等觉。

‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ, သန္ဓာဝိဿံ အနိဗ္ဗိသံ;

ဂဟကာရံ ဂဝေသန္တော, ဒုက္ခာ ဇာတိ ပုနပ္ပုနံ.

我于无数生中轮回，寻觅造屋者而未寻得，生了又生是苦痛。

‘‘ဂဟကာရက ဒိဋ္ဌောသိ, ပုန ဂေဟံ န ကာဟသိ;

သဗ္ဗာ တေ ဖာသုကာ ဘဂ္ဂါ, ဂဟကူဋံ ဝိသင်္ခတံ;

ဝိသင်္ခါရဂတံ စိတ္တံ, တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၅၃-၁၅၄) –

“造屋者，我已见你，你将不再造屋。你所有的椽梁都已折断，屋脊也已毁坏。心已达到无行，已证得渴爱的灭尽。”

ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ.

遂颂此优陀那。

မင်္ဂလဿ ပန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ အညေဟိ ဗုဒ္ဓေဟိ အဓိကတရာ သရီရပ္ပဘာ အဟောသိ. ယထာ ပန အညေသံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ သမန္တာ အသီတိဟတ္ထပ္ပမာဏာ ဝါ ဗျာမပ္ပမာဏာ ဝါ သရီရပ္ပဘာ အဟောသိ, န ဧဝံ တဿ. တဿ ပန ဘဂဝတော သရီရပ္ပဘာ နိစ္စကာလံ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဖရိတွာ အဋ္ဌာသိ. တရုဂိရိဃရပါကာရဃဋကဝါဋာဒယော သုဝဏ္ဏပဋ္ဋပရိယောနဒ္ဓါ ဝိယ အဟေသုံ. နဝုတိဝဿသတသဟဿာနိ အာယု တဿ အဟောသိ. ဧတ္တကံ ကာလံ စန္ဒသူရိယတာရကာဒီနံ ပဘာ နတ္ထိ. ရတ္တိန္ဒိဝပရိစ္ဆေဒေါ န ပညာယိတ္ထ. ဒိဝါ သူရိယာလောကေန ဝိယ သတ္တာ နိစ္စံ ဗုဒ္ဓါလောကေနေဝ သဗ္ဗကမ္မာနိ [Pg.173] ကရောန္တာ ဝိစရိံသု. သာယံ ပုပ္ဖနကကုသုမာနံ ပါတော စ ရဝနကသကုဏာဒီနဉ္စ ဝသေန လောကော ရတ္တိန္ဒိဝပရိစ္ဆေဒံ သလ္လက္ခေသိ.

然，曼伽拉(Maṅgala)正等觉者的身光，比其他诸佛更为殊胜。其他正等觉者的身光，或遍照周围八十肘，或遍照一寻，但他的身光并非如此。而那位世尊的身光恒常遍照十千世界而住。树木、山峦、房屋、围墙、门窗等，皆如金箔所覆。他的寿量为九万年。在如此长的时间里，日月星辰等皆无光明，昼夜的分别亦不复见。众生恒常仅凭佛光行诸事业，如同白日依于日光。世人依傍晚花开、清晨鸟鸣等相，而辨别昼夜。

ကိံ ပန အညေသံ ဗုဒ္ဓါနံ အယမာနုဘာဝေါ နတ္ထီတိ? နော နတ္ထိ. တေပိ ဟိ အာကင်္ခမာနာ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ တတော ဝါ ဘိယျော အာဘာယ ဖရေယျုံ. မင်္ဂလဿ ပန ဘဂဝတော ပုဗ္ဗပတ္ထနာဝသေန အညေသံ ဗျာမပ္ပဘာ ဝိယ သရီရပ္ပဘာ နိစ္စမေဝ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဖရိတွာ အဋ္ဌာသိ. သော ကိရ ဗောဓိသတ္တကာလေ ဝေဿန္တရတ္တဘာဝသဒိသေ အတ္တဘာဝေ သပုတ္တဒါရော ဝင်္ကပဗ္ဗတသဒိသေ ပဗ္ဗတေ ဝသိ. အထေကော သဗ္ဗဇနဝိဟေဌကော ခရဒါဌိကော နာမ မနုဿဘက္ခော မဟေသက္ခော ယက္ခော မဟာပုရိသဿ ဒါနဇ္ဈာသယတံ သုတွာ ဗြာဟ္မဏဝဏ္ဏေန ဥပသင်္ကမိတွာ မဟာသတ္တံ ဒွေ ဒါရကေ ယာစိ. မဟာသတ္တော ‘‘ဒဒါမိ ဗြာဟ္မဏဿ ပုတ္တကေ’’တိ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌော ဥဒကပရိယန္တံ ပထဝိံ ကမ္ပေန္တော ဒွေ ဒါရကေ အဒါသိ. အထ ခေါ ယက္ခော တဿ ပဿန္တဿေဝ မဟာပုရိသဿ တံ ဗြာဟ္မဏဝဏ္ဏံ ပဟာယ အနလဇာလပိင်္ဂလဝိရူပနယနော ဝိသမဝိရူပကုဋိလဘီမဒါဌော စိပိဋကဝိရူပနာသော ကပိလဖရုသဒီဃကေသော နဝဒဍ္ဎတာလက္ခန္ဓသဒိသကာယော ဟုတွာ တေ ဒါရကေ မုဠာလကလာပံ ဝိယ ဂဟေတွာ ခါဒိ. မဟာပုရိသဿ ယက္ခံ ဩလောကေတွာ မုခေ ဝိဝဋမတ္တေ အဂ္ဂိဇာလံ ဝိယ လောဟိတဓာရံ ဥဂ္ဂိရန္တံ တဿ မုခံ ဒိသွာပိ ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ ဒေါမနဿံ န ဥပ္ပဇ္ဇိ. ‘‘သုဒိန္နံ ဝတ မေ ဒါန’’န္တိ စိန္တယတော ပနဿ သရီရေ မဟန္တံ ပီတိသောမနဿံ ဥဒပါဒိ. သော ‘‘ဣမဿ မေ နိဿန္ဒေန အနာဂတေ ဣမိနာ နီဟာရေန ရသ္မိယော နိက္ခမန္တူ’’တိ ပတ္ထနမကာသိ. တဿ တံ ပတ္ထနံ နိဿာယ ဗုဒ္ဓဘူတဿ သရီရတော ရသ္မိယော နိက္ခမိတွာ ဧတ္တကံ ဌာနံ ဖရိံသု.

然则，其他诸佛没有此等威力吗？并非没有。彼等若意欲，亦能以光明遍照十千世界乃至更多。然而，明光(Maṅgala)世尊因往昔所发之愿，其身光恒常遍照十千世界，不像其他诸佛仅有一寻之光。据说，菩萨于某一与韦桑达拉(Vessantara)生世相似的生世中，携妻子与儿女，居住于形如弯钩的山中。当时，有一位食人、具大威力的夜叉，獠牙粗利，侵害一切众人。他听闻大士有布施之意，便化作婆罗门之相前来，向大士乞求两个孩子。大士心想：“我将孩子布施给婆罗门。”他心怀大喜，令大地乃至水际皆为震动，将两个孩子布施了出去。其后，那夜叉就在大士眼前，舍弃婆罗门之相，现出原形：双目赤褐丑陋如火焰，獠牙参差弯曲而可怖，鼻形扁平丑陋，头发红褐、粗糙而长，身体犹如新近烧过的棕榈树干。他像抓取一束莲藕茎般，抓住那两个孩子吃掉了。大士看着那夜叉，即便见到他张开的口中，如喷火焰般涌出鲜血，内心也未生起丝毫忧恼。他反而思惟：“我之布施，善哉善施！”思惟及此，身上生起了广大的喜悦与愉悦。他于是发愿：“愿我以此善业果报，于未来世，光芒亦能如是放射而出！”缘于他此一誓愿，当他成佛之时，身光从体内放出，遍照了如此广大的区域。

အပရမ္ပိ ပုဗ္ဗစရိယံ တဿ အတ္ထိ. အယံ ကိရ ဗောဓိသတ္တကာလေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ စေတိယံ ဒိသွာ – ‘‘ဣမဿ ဗုဒ္ဓဿ မမ ဇီဝိတံ ပရိစ္စဇိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဒဏ္ဍဒီပိကာဝေဌနနိယာမေန သကလသရီရံ ဝေဌာပေတွာ ရတနမတ္တမကုဠံ သတသဟဿဂ္ဃနိကံ သုဝဏ္ဏပါတိံ သုဂန္ဓသပ္ပိဿ ပူရာပေတွာ တတ္ထ သဟဿဝဋ္ဋိယော ဇာလေတွာ တံ သီသေနာဒါယ သကလသရီရံ ဇာလာပေတွာ ဇိနစေတိယံ ပဒက္ခိဏံ ကရောန္တော သကလရတ္တိံ ဝီတိနာမေသိ. ဧဝံ ယာဝ အရုဏုဂ္ဂမနာ ဝါယမန္တဿ လောမကူပမတ္တမ္ပိ ဥသုမံ န ဂဏှိ. ပဒုမဂဗ္ဘံ ပဝိဋ္ဌကာလော [Pg.174] ဝိယ အဟောသိ. ဓမ္မော ဟိ နာမေသ အတ္တာနံ ရက္ခန္တံ ရက္ခတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ –

另有一则往昔行迹：据说这位菩萨在菩萨位时，见到一座佛塔，心想：“我应当为这位佛陀献出我的生命。”于是以灯炬缠身之法，将全身缠裹起来，又将价值十万的宝饰金盘盛满香酥，于中点燃一千根灯芯，顶在头上，令全身燃烧，右绕佛塔(jinacetiya)度过整夜。如此精进直至黎明，其身连毛孔许的热气也未感受，犹如进入莲胎之中。法，实能守护护法之人。是故，世尊说——

‘‘ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိံ, ဓမ္မော သုစိဏ္ဏော သုခမာဝဟာတိ;

ဧသာနိသံသော ဓမ္မေ သုစိဏ္ဏေ, န ဒုဂ္ဂတိံ ဂစ္ဆတိ ဓမ္မစာရီ’’တိ. (ထေရဂါ. ၃၀၃;

ဇာ. ၁.၁၀.၁၀၂;

၁.၁၅.၃၈၅);

法确实护持行法者，善行之法带来安乐；此乃善行法之利益，行法者不堕恶趣。

ဣမဿာပိ ကမ္မဿ နိဿန္ဒေန တဿ သရီရောဘာသော ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဖရိတွာ အဋ္ဌာသိ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ). တေန ဝုတ္တံ –

由于此业的果报，他的身光遍照十千世界而住。因此说——

၁.

1.

‘‘ကောဏ္ဍညဿ အပရေန, မင်္ဂလော နာမ နာယကော;

တမံ လောကေ နိဟန္တွာန, ဓမ္မောက္ကမဘိဓာရယိ.

憍陈如(Koṇḍañña)之后，有名为曼伽罗(Maṅgala)的导师；摧毁世间黑暗，高举法炬。

၂.

2.

‘‘အတုလာသိ ပဘာ တဿ, ဇိနေဟညေဟိ ဥတ္တရိံ;

စန္ဒသူရိယပ္ပဘံ ဟန္တွာ, ဒသသဟဿီ ဝိရောစတီ’’တိ.

其光无与伦比，超越其他诸胜者；摧破日月之光，照耀十千世界。

တတ္ထ တမန္တိ လောကန္ဓကာရဉ္စ ဟဒယတမဉ္စ. နိဟန္တွာနာတိ အဘိဘဝိတွာ. ဓမ္မောက္ကန္တိ ဧတ္ထ အယံ ပန ဥက္ကာ-သဒ္ဒေါ သုဝဏ္ဏကာရမူသာဒီသု အနေကေသု အတ္ထေသု ဒိဿတိ. တထာဟိ ‘‘သဏ္ဍာသေန ဇာတရူပံ ဂဟေတွာ ဥက္ကာမုခေ ပက္ခိပေယျာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၃၆၀) အာဂတဋ္ဌာနေ သုဝဏ္ဏကာရာနံ မူသာ ‘‘ဥက္ကာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘ဥက္ကံ ဗန္ဓေယျ, ဥက္ကံ ဗန္ဓိတွာ ဥက္ကာမုခံ အာလိမ္ပေယျာ’’တိ အာဂတဋ္ဌာနေ ကမ္မာရာနံ အင်္ဂါရကပလ္လံ. ‘‘ကမ္မာရာနံ ယထာ ဥက္ကာ, အန္တော ဈာယတိ နော ဗဟီ’’တိ (ဇာ. ၂.၂၂.၆၄၉) အာဂတဋ္ဌာနေ ကမ္မာရုဒ္ဓနံ. ‘‘ဧဝံဝိပါကော ဥက္ကာပါတော ဘဝိဿတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၄, ၂၀၈) အာဂတဋ္ဌာနေ ဝါယုဝေဂေါ ‘‘ဥက္ကာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဥက္ကာသု ဓာရိယမာနာသူ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၅၉) အာဂတဋ္ဌာနေ ဒီပိကာ ‘‘ဥက္ကာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဣဓာပိ ဒီပိကာ ဥက္ကာတိ အဓိပ္ပေတာ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၇၆ အာဒယော). တသ္မာ ဣဓ ဓမ္မမယံ ဥက္ကံ အဘိဓာရယိ, အဝိဇ္ဇန္ဓကာရပဋိစ္ဆန္နဿ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရာဘိဘူတဿ လောကဿ ဓမ္မမယံ ဥက္ကံ ဓာရေသီတိ အတ္ထော.

于此，所谓“黑暗”（tama），是指世间的黑暗与内心的黑暗。所谓“破除”（Nihantvāna），是“征服”（abhibhavitvā）的意思。于此，“炬”（ukkā）一词，可见于金匠的坩埚等多种含义。诚然，如于“以钳夹取黄金，置于坩埚口”（《中部》3.360）一文所载之处，金匠的坩埚当知为“炬”。又如于“应设置炭盆，设置好炭盆后，应涂抹炉口”一文所载之处，铁匠的炭盆当知为“炬”。又如于“犹如铁匠之炉，内燃而外不热”（《本生》2.22.649）一文所载之处，铁匠的锻炉当知为“炬”。又如于“将有如此果报之陨石坠落”（《长部》1.24, 208）一文所载之处，猛风被称为“炬”。又如于“当火炬被举着时”（《长部》1.159）一文所载之处，明灯被称为“炬”。于此，亦是以明灯为“炬”之意。是故，此处的含义是：他使法所成的火炬明亮地燃烧，即为被无明黑暗所覆盖、被无明黑暗所征服的世间，举起了法所成的火炬。

အတုလာသီတိ အတုလျာ အာသိ. အယမေဝ ဝါ ပါဌော, အညေဟိ ဗုဒ္ဓေဟိ အသဒိသာ အဟောသီတိ အတ္ထော. ဇိနေဟညေဟီတိ ဇိနေဟိ အညေဟိ[Pg.175]. စန္ဒသူရိယပ္ပဘံ ဟန္တွာတိ စန္ဒသူရိယာနံ ပဘံ အဘိဟန္တွာ. ဒသသဟဿီ ဝိရောစတီတိ စန္ဒသူရိယာလောကံ ဝိနာ ဗုဒ္ဓါလောကေနေဝ ဒသသဟဿီ ဝိရောစတီတိ အတ္ထော.

所谓“Atulāsi”，即“是为无与伦比”。或者，这本身就是一种读法，其义为：与其他诸佛不相似。所谓“Jinehaññehi”，意为“与其他胜者”。所谓“Candasūriyappabhaṃ hantvā”，即是超越日月之光。所谓“Dasasahassī virocati”，其义为：无需日月之光，仅以佛陀之光，十千世界即得以照耀。

မင်္ဂလသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပန အဓိဂတဗောဓိဉာဏော ဗောဓိမူလေယေဝ သတ္တသတ္တာဟာနိ ဝီတိနာမေတွာ ဗြဟ္မုနော ဓမ္မာယာစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ – ‘‘ကဿ နု ခေါ အဟံ ဣမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၂၈၄; ၂.၃၄၁; မဟာဝ. ၁၀) ဥပဓာရေန္တော အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဘိက္ခူနံ တိဿော ကောဋိယော ဥပနိဿယသမ္ပန္နံ အဒ္ဒသ. အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဣမေ ကုလပုတ္တာ မံ ပဗ္ဗဇန္တံ အနုပဗ္ဗဇိတာ ဥပနိဿယသမ္ပန္နာ စ, တေ မယာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ ဝိဝေကတ္ထိကေန ဝိဿဇ္ဇိတာ သိရိဝဍ္ဎနနဂရံ ဥပနိဿာယ သိရိဝနဂဟနံ ဂန္တွာ ဝိဟရန္တိ, ဟန္ဒာဟံ တတ္ထ ဂန္တွာ ဓမ္မံ တေသံ ဒေသေဿာမီ’’တိ အတ္တနော ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ ဟံသရာဇာ ဝိယ ဂဂနတလမဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ သိရိဝနဂဟနေ ပစ္စုဋ္ဌာသိ. တေ စ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ အန္တေဝါသိကဝတ္တံ ဒဿေတွာ ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေတွာ နိသီဒိံသု. တေသံ ဘဂဝါ သဗ္ဗဗုဒ္ဓနိသေဝိတံ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တန္တံ ကထေသိ. တတော တိဿော ဘိက္ခုကောဋိယော အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. ဒေဝမနုဿာနံ ကောဋိသတသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

然，吉祥(Maṅgala)正等觉者证得菩提智后，就在菩提树下度过七个七日，接受了梵天的请法。他思惟：“我当向谁说此法？”审察时，见到与自己一同出家的比丘中有三俱胝具足近依缘者。于是他心想：“此等良家子(kulaputta)随我出家，且具足近依缘。我为求寂静，于毘舍佉(Visākhā)月圆日遣散他们，他们依止吉祥增(Sirivaḍḍhana)城，前往吉祥密林(Sirivanagahana)居住。我应前往彼处为他们说法。”遂取自己的衣钵(pattacīvara)，如天鹅王飞上天空，现身于吉祥密林。彼等比丘(bhikkhu)礼敬世尊(Bhagavā)，行弟子之仪后，围绕世尊而坐。世尊为他们宣说了为一切佛所习行的转法轮经。于是三俱胝比丘证得阿罗汉果，十万俱胝天人与人类得法现观。故曰：

၃.

3.

‘‘သောပိ ဗုဒ္ဓေါ ပကာသေသိ, စတုရော သစ္စဝရုတ္တမေ;

တေ တေ သစ္စရသံ ပီတွာ, ဝိနောဒေန္တိ မဟာတမံ.

彼佛亦宣说，最胜四圣谛；彼等饮彼谛味，断除大无明。

၄.

4.

‘‘ပတွာန ဗောဓိမတုလံ, ပဌမေ ဓမ္မဒေသနေ;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ဓမ္မာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

证得无等菩提，初转妙法轮；十万俱胝众，法眼顿开明。

တတ္ထ စတုရောတိ စတ္တာရိ. သစ္စဝရုတ္တမေတိ သစ္စာနိ စ ဝရာနိ စ သစ္စဝရာနိ, သစ္စာနိ ဥတ္တမာနီတိ အတ္ထော. ‘‘စတ္တာရော သစ္စဝရုတ္တမေ’’တိပိ ပါဌော, တဿ စတ္တာရိ သစ္စဝရာနိ ဥတ္တမာနီတိ အတ္ထော. တေ တေတိ တေ တေ ဒေဝမနုဿာ ဗုဒ္ဓေန ဘဂဝတာ ဝိနီတာ. သစ္စရသန္တိ စတုသစ္စပဋိဝေဓာမတရသံ ပိဝိတွာ. ဝိနောဒေန္တိ မဟာတမန္တိ တေန တေန မဂ္ဂေန ပဟာတဗ္ဗံ မောဟတမံ ဝိနောဒေန္တိ, ဝိဒ္ဓံသေန္တီတိ အတ္ထော. ပတွာနာတိ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ. ဗောဓိန္တိ ဧတ္ထ ပနာယံ ဗောဓိ-သဒ္ဒေါ –

于此，“四”(caturo)即四个。“最胜真理”(Saccavaruttama)是“真理”(saccāni)与“殊胜”(varāni)的复合词，即“殊胜的真理”(saccavarāni)，其义为“真理是至上的”(saccāni uttamāni)。亦有读作“四最胜真理”(Cattāro saccavaruttame)者，其义为“四种殊胜的真理是至上的”。“彼等”(Te te)是指那些为佛陀世尊所调伏的天人。“真理味”(saccarasaṃ)是说饮用了洞见四谛的甘露味。“能除大黑暗”(Vinodenti mahātamaṃ)是说以彼彼道，遣除、破坏应断的痴暗，此为其义。“已达”(Patvāna)即已洞见。于此，“菩提”(bodhi)一词——

‘‘မဂ္ဂေ [Pg.176] ဖလေ စ နိဗ္ဗာနေ, ရုက္ခေ ပညတ္တိယံ တထာ;

သဗ္ဗညုတေ စ ဉာဏသ္မိံ, ဗောဓိသဒ္ဒေါ ပနာဂတော’’.

“于道、果以及涅槃，亦于树木与施设，并于一切知智中，菩提一词已出现。”

တထာ ဟိ ပနေသ – ‘‘ဗောဓိ ဝုစ္စတိ စတူသု မဂ္ဂေသု ဉာဏ’’န္တိအာဒီသု (စူဠနိ. ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသ ၁၂၁) မဂ္ဂေ အာဂတော. ‘‘ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ သံဝတ္တတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၃; ၃.၃၂၃; မဟာဝ. ၁၃; သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁; ပဋိ. မ. ၂.၃၀) ဧတ္ထ ဖလေ. ‘‘ပတွာန ဗောဓိံ အမတံ အသင်္ခတ’’န္တိ ဧတ္ထ နိဗ္ဗာနေ. ‘‘အန္တရာ စ ဂယံ အန္တရာ စ ဗောဓိ’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၂၈၅; ၂.၃၄၁; မဟာဝ. ၁၁) ဧတ္ထ အဿတ္ထရုက္ခေ. ‘‘ဗောဓိ ခေါ ရာဇကုမာရော ဘောတော ဂေါတမဿ ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတီ’’တိ ဧတ္ထ (မ. နိ. ၂.၃၂၄; စူဠဝ. ၂၆၈) ပညတ္တိယံ. ‘‘ပပ္ပောတိ ဗောဓိံ ဝရဘူရိမေဓသော’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၂၁၇) ဧတ္ထ သဗ္ဗညုတညာဏေ. ဣဓာပိ သဗ္ဗညုတညာဏေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေပိ ဝဋ္ဋတိ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၃; ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၁; ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁၁; စရိယာ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ). အတုလန္တိ တုလရဟိတံ ပမာဏာတီတံ, အပ္ပမာဏန္တိ အတ္ထော. သမ္ဗောဓိံ ပတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ တဿ ဘဂဝတော ပဌမေ ဓမ္မဒေသနေတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော.

确实如此，此词——在“菩提被称为四道中的智慧”(《小义释·犀角经释》)等句中，用于“道”。在“导向寂止、证智、正觉”(《中部》1.33等)中，用于“果”。在“已达菩提，不死无为”中，用于“涅槃”。在“在伽耶与菩提之间”(《中部》1.285等)中，用于“菩提树”。在“菩提王子以头顶礼乔达摩尊者双足”(《中部》2.324等)中，用于“施设”。在“具胜慧者证菩提”(《长部》3.217)中，用于“一切知智”。于此，亦应理解为一切知智，亦可通于阿罗汉道智。“无等”(atulaṃ)即无与伦比、超越量度，其义为无量。此义为：于那位已证正觉而说法之世尊的初次说法中。

ယဒါ ပန စိတ္တံ နာမ နဂရံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တော စမ္ပကရုက္ခမူလေ ကဏ္ဍမ္ဗရုက္ခမူလေ အမှာကံ ဘဂဝါ ဝိယ တိတ္ထိယာနံ မာနမဒ္ဒနံ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ သုရာသုရယုဝတိရတိသမ္ဘဝနေ ရုစိရနဝကနကရဇတမယဝရဘဝနေ တာဝတိံသဘဝနေ ပါရိစ္ဆတ္တကရုက္ခမူလေ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာတလေ နိသီဒိတွာ အဘိဓမ္မံ ကထေသိ, တဒါ ကောဋိသတသဟဿာနံ ဒေဝတာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ, အယံ ဒုတိယော အဘိသမယော. ယဒါ ပန သုနန္ဒော နာမ စက္ကဝတ္တိရာဇာ သုရဘိနဂရေ ပူရိတစက္ကဝတ္တိဝတ္တော ဟုတွာ စက္ကရတနံ ပဋိလဘိ. တံ ကိရ မင်္ဂလဒသဗလေ လောကေ ဥပ္ပန္နေ စက္ကရတနံ ဌာနာ ဩသက္ကိတံ ဒိသွာ သုနန္ဒော ရာဇာ ဝိဂတာနန္ဒော ဗြာဟ္မဏေ ပရိပုစ္ဆိ – ‘‘ဣမံ စက္ကရတနံ မမ ကုသလေန နိဗ္ဗတ္တံ, ကသ္မာ ဌာနာ ဩသက္ကိတ’’န္တိ? တတော တေ တဿ ရညော ဩသက္ကနကာရဏံ ဗျာကရိံသု. ‘‘စက္ကဝတ္တိရညော အာယုက္ခယေန ဝါ ပဗ္ဗဇ္ဇူပဂမနေန ဝါ ဗုဒ္ဓပါတုဘာဝေန ဝါ စက္ကရတနံ ဌာနာ ဩသက္ကတီတိ ဝတွာ တုယှံ ပန, မဟာရာဇ, အာယုက္ခယော နတ္ထိ, အတိဒီဃာယုကော တွံ, မင်္ဂလော ပန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နော, တေန တေ စက္ကရတနံ ဩသက္ကိတ’’န္တိ. တံ သုတွာ သုနန္ဒော စက္ကဝတ္တိရာဇာ သပရိဇနော [Pg.177] တံ စက္ကရတနံ သိရသာ ဝန္ဒိတွာ အာယာစိ – ‘‘ယာဝါဟံ တဝါနုဘာဝေန မင်္ဂလဒသဗလံ သက္ကရိဿာမိ, တာဝ တွံ မာ အန္တရဓာယဿူ’’တိ. အထ နံ စက္ကရတနံ ယထာဌာနေယေဝ အဋ္ဌာသိ.

昔时，吉祥佛依止名为质多(Citta)之城，住于瞻波迦树下、甘陀巴树下，一如我等世尊为降伏外道我慢而示现双神变后，便于三十三天界中，在天神与阿修罗少女欢娱、由崭新金银所成的可爱宝殿内，巴瑞恰达树(pāricchattaka)下之班都甘巴拉(paṇḍukambala)石座上，宣说阿毗达摩。当时有万亿天神证悟法义，此为第二次证悟。又，昔时有名为善喜(Sunanda)的转轮王，于苏罗毗城(Surabhinagara)中圆满转轮王之责务，获得轮宝。据说当吉祥十力者出世时，那轮宝从其原位退移。善喜王见轮宝退移，心中失去欢喜，便询问婆罗门众：“此轮宝乃由我的善业所生，为何从其原位退移？”于是，彼等向国王解释退移之因：“转轮王之轮宝退移，或因其寿尽，或因其出家，或因有佛陀出世。大王，您的寿命未尽，您极为长寿，然吉祥(Maṅgala)正等觉者已出现于世，因此您的轮宝退移了。”善喜转轮王闻此，与眷属一同顶礼轮宝，祈请道：“在我以您的威力礼敬吉祥十力者期间，请您不要消失。”于是，那轮宝便安住于原位。

တတော သမုပါဂတာနန္ဒော သုနန္ဒော စက္ကဝတ္တိရာဇာ ဆတ္တိံသယောဇနပရိမဏ္ဍလာယ ပရိသာယ ပရိဝုတော သဗ္ဗလောကမင်္ဂလံ မင်္ဂလဒသဗလံ ဥပသင်္ကမိတွာ သသာဝကသံဃံ သတ္ထာရံ မဟာဒါနေန သန္တပ္ပေတွာ အရဟန္တာနံ ကောဋိသတသဟဿာနံ ကာသိကဝတ္ထာနိ ဒတွာ တထာဂတဿ သဗ္ဗပရိက္ခာရေ ဒတွာ သကလလောကဝိမှယကရံ ဘဂဝတော ပူဇံ ကတွာ မင်္ဂလံ သဗ္ဗလောကနာထံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဒသနခသမောဓာနသမုဇ္ဇလံ ဝိမလကမလမကုဠသမမဉ္ဇလိံ သိရသိ ကတွာ ဝန္ဒိတွာ ဓမ္မဿဝနတ္ထာယ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ပုတ္တောပိ တဿ အနုရာဇကုမာရော နာမ တထေဝ နိသီဒိ.

其后，善喜(Sunanda)转轮王心生欢喜而来，为三十六由旬之众所围绕，趋诣为一切世间吉祥之芒果罗十力尊。彼以大布施令导师与声闻僧团欢喜满足，施予十万俱胝阿罗汉迦尸衣，并施予如来一切资具，对世尊作令全世间惊叹之供养。复次趋诣为一切世间怙主之芒果罗佛，于头顶合掌，十指并拢，其甲辉耀，犹如无垢莲苞，顶礼毕，为听闻法要，坐于一旁。其子，名阿㝹罗阇(Anurāja)王子，亦坐于其侧。

တဒါ သုနန္ဒစက္ကဝတ္တိရာဇပ္ပမုခါနံ တေသံ ဘဂဝါ အနုပုဗ္ဗိကထံ ကထေသိ. သုနန္ဒော စက္ကဝတ္တီ သဒ္ဓိံ ပရိသာယ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အထ သတ္ထာ တေသံ ပုဗ္ဗစရိယံ ဩလောကေန္တော ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရဿ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ စက္ကဇာလသမလင်္ကတံ ဒက္ခိဏဟတ္ထံ ပသာရေတွာ – ‘‘ဧထ, ဘိက္ခဝေါ’’တိ အာဟ. သဗ္ဗေ တင်္ခဏံယေဝ ဒုဝင်္ဂုလကေသာ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရဓရာ ဝဿသဋ္ဌိကတ္ထေရာ ဝိယ အာကပ္ပသမ္ပန္နာ ဟုတွာ ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရယိံသု. အယံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

尔时，世尊为以善喜转轮王为首之众人次第说法。善喜转轮王与众眷属，同达阿罗汉果，具足无碍解。其后，导师观其往昔行业，见彼等有以神通力成就衣钵之因缘，遂伸出饰有轮网相之右手，言：“来，比丘们！”言毕，彼等皆于刹那间，发长二指，身持神通所成之衣钵，威仪具足，犹如六十夏之长老，围绕于世尊身旁。此为第三次之现观。是故说：

၅.

5.

‘‘သုရိန္ဒဒေဝဘဝနေ, ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မမဒေသယိ;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု.

于帝释天宫中，佛陀说示正法；十万俱胝诸天，得第二次现观。

၆.

6.

‘‘ယဒါ သုနန္ဒော စက္ကဝတ္တီ, သမ္ဗုဒ္ဓံ ဥပသင်္ကမိ;

တဒါ အာဟနိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မဘေရိံ ဝရုတ္တမံ.

善喜转轮王，趋诣正等觉；尔时正等觉，击无上法鼓。

၇.

7.

‘‘သုနန္ဒဿာနုစရာ ဇနတာ, တဒါသုံ နဝုတိကောဋိယော;

သဗ္ဗေပိ တေ နိရဝသေသာ, အဟေသုံ ဧဟိဘိက္ခုကာ’’တိ.

善喜王随从众，其数九十俱胝；彼等悉皆无余，成为善来比丘。

တတ္ထ သုရိန္ဒဒေဝဘဝနေတိ ပုန ဒေဝိန္ဒဘဝနေတိ အတ္ထော. ဓမ္မန္တိ အဘိဓမ္မံ. အာဟနီတိ အဘိဟနိ. ဝရုတ္တမန္တိ ဝရော ဘဂဝါ ဥတ္တမံ ဓမ္မဘေရိန္တိ အတ္ထော. အနုစရာတိ နိဗဒ္ဓစရာ သေဝကာ. အာသုန္တိ အဟေသုံ. ‘‘တဒါသိ နဝုတိကောဋိယော’’တိပိ [Pg.178] ပါဌော. တဿ ဇနတာ အာသိ, သာ ဇနတာ ကိတ္တကာတိ စေ, နဝုတိကောဋိယောတိ အတ္ထော.

于此，“于天帝之天宫”(surindadevabhavane)义为“于天王之天宫”(devindabhavane)。“法”(dhammanti)即是阿毗达摩。“击”(āhanīti)即是敲击。“最胜者”(varuttamanti)义为：殊胜的世尊敲击了无上法鼓。“随行者”(anucarāti)即是常随的侍者。“曾是”(āsunti)即是“彼等曾是”(ahesuṃ)。亦有“当时有九十俱胝”(Tadāsi navutikoṭiyo)之读法。其义为：彼有会众，若问：“彼会众几何？”答曰：“九十俱胝”。

အထ မင်္ဂလေ ကိရ လောကနာထေ မေခလေ ပုရေ ဝိဟရန္တေ တသ္မိံယေဝ ပုရေ သုဒေဝေါ စ ဓမ္မသေနော စ မာဏဝကာ မာဏဝကသဟဿပရိဝါရာ တဿ ဘဂဝတော သန္တိကေ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိံသု. မာဃပုဏ္ဏမာယ ဒွီသု အဂ္ဂသာဝကေသု သပရိဝါရေသု အရဟတ္တံ ပတ္တေသု သတ္ထာ ကောဋိသတသဟဿဘိက္ခုဂဏမဇ္ဈေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, အယံ ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ. ပုန ဥတ္တရာရာမေ နာမ အနုတ္တရေ ဉာတိသမာဂမေ ပဗ္ဗဇိတာနံ ကောဋိသတသဟဿာနံ သမာဂမေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, အယံ ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. သုနန္ဒစက္ကဝတ္တိဘိက္ခုဂဏသမာဂမေ နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ ဘိက္ခူနံ မဇ္ဈေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, အယံ တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

其后，据说当世间依怙(lokanātha)曼伽罗佛(Maṅgala)住于美科拉城(Mekhala)时，名为善天(Sudeva)与法军(Dhammasena)的青年，为一千青年之眷属，于彼世尊座下，以“善来比丘”之方式出家。于摩伽月(Māgha)圆满日，当二位上首弟子及其眷属证得阿罗汉果时，导师于十万俱胝比丘众中，诵说波罗提木叉，此为初次集会。复次，于名为北园(Uttarārāma)之无上园林中，于亲族集会时，为十万俱胝出家众诵说波罗提木叉，此为第二次集会。于善喜(Sunanda)转轮王与比丘众集会时，于九十千俱胝比丘众中，诵说波罗提木叉，此为第三次集会。是故说：

၈.

8.

‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, မင်္ဂလဿ မဟေသိနော;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော.

曼伽罗大仙，曾有三集会；初次之集会，乃十万俱胝。

၉.

9.

‘‘ဒုတိယော ကောဋိသတသဟဿာနံ, တတိယော နဝုတိကောဋိနံ;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, တဒါ အာသိ သမာဂမော’’တိ.

第二次有十万俱胝，第三次有九十俱胝；彼时乃是诸漏已尽、无垢者之集会。

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော သုရုစိဗြာဟ္မဏဂါမေ သုရုစိ နာမ ဗြာဟ္မဏော ဟုတွာ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ သနိဃဏ္ဍုကေဋုဘာနံ သာက္ခရပ္ပဘေဒါနံ ဣတိဟာသပဉ္စမာနံ ပဒကော ဝေယျာကရဏော လောကာယတမဟာပုရိသလက္ခဏေသု အနဝယော အဟောသိ. သော သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဒသဗလဿ မဓုရဓမ္မကထံ သုတွာ ဘဂဝတိ ပသီဒိတွာ သရဏံ ဂန္တွာ – ‘‘သွေ မယှံ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ သသာဝကသံဃံ ဘဂဝန္တံ နိမန္တေသိ. သော ဘဂဝတာ ‘‘ဗြာဟ္မဏ, ကိတ္တကေဟိ ဘိက္ခူဟိ တေ အတ္ထော’’တိ ဝုတ္တော – ‘‘ကိတ္တကာ ပန ဝေါ, ဘန္တေ, ပရိဝါရာ ဘိက္ခူ’’တိ အာဟ. တဒါ ပဌမသန္နိပါတောဝ ဟောတိ, တသ္မာ ‘‘ကောဋိသတသဟဿ’’န္တိ ဝုတ္တေ – ‘‘ယဒိ ဧဝံ, ဘန္တေ, သဗ္ဗေဟိပိ သဒ္ဓိံ မယှံ ဘိက္ခံ ဂဏှထာ’’တိ နိမန္တေသိ. သတ္ထာ အဓိဝါသေသိ.

那时，我们的菩萨生于苏卢支(Suruci)婆罗门村，为名苏卢支的婆罗门。他通达三吠陀，以及《尼犍度》(Nighaṇḍu)、《格途跋》(Keṭubha)、《萨伽罗波皮陀》(Sakkharappabheda)与第五《史传》(Itihāsa)；于文句、声明通达，于顺世论(Lokāyata)与大士相(Mahāpurisalakkhaṇa)无有缺憾。他前去拜见导师，听闻十力者甘美的说法后，对世尊生起净信而行皈依，并说：“明日请接受我的饭食。”于是邀请了世尊及其弟子僧团。世尊问他：“婆罗门，你需要多少比丘？”他答道：“尊者，您的随从比丘有多少？”那时正值初次集会，因此当听闻有“十万俱胝”时，他说：“尊者，若是如此，请与所有比丘一同接受我的饭食。”导师默然应允。

ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ သွာတနာယ နိမန္တေတွာ အတ္တနော ဃရံ ဂစ္ဆန္တော စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ဧတ္တကာနံ ဘိက္ခူနံ ယာဂုဘတ္တဝတ္ထာဒီနိ ဒါတုံ သက္ကောမိ, နိသီဒနဋ္ဌာနံ [Pg.179] ပန ကထံ ဘဝိဿတီ’’တိ. တဿ ကိရ သာ စိန္တနာ စတုရာသီတိယောဇနသဟဿပ္ပမာဏေ မေရုမတ္ထကေ ဌိတဿ ဒေဝရာဇဿ ဒသသတနယနဿ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာသနဿ ဥဏှာကာရံ ဇနေသိ. အထ သက္ကော ဒေဝရာဇာ အာသနဿ ဥဏှဘာဝံ ဒိသွာ – ‘‘ကော နု ခေါ မံ ဣမမှာ ဌာနာ စာဝေတုကာမော’’တိ သမုပ္ပန္နပရိဝိတက္ကော ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ မနုဿလောကံ ဩလောကေန္တော မဟာပုရိသံ ဒိသွာ – ‘‘အယံ မဟာသတ္တော ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ နိမန္တေတွာ တဿ နိသီဒနတ္ထာယ စိန္တေသိ, မယာပိ တတ္ထ ဂန္တွာ ပုညကောဋ္ဌာသံ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဍ္ဎကီဝဏ္ဏံ နိမ္မိနိတွာ ဝါသိဖရသုဟတ္ထော မဟာပုရိသဿ ပုရတော ပါတုရဟောသိ. သော ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ ကဿစိ ဘတိယာ ကတ္တဗ္ဗကမ္မ’’န္တိ အာဟ.

婆罗门为明日之事邀请世尊后，在回家路上想：“我能供养这么多比丘粥饭衣物等，但座位该怎么办呢？”据说他这个念头，竟使高达八万四千由旬的须弥山顶上，天帝释所坐的橙毯石座发热。天帝释察觉宝座发热，心想：“是谁想让我离开这个位置？”便以天眼观察人间，看见这位大士。心想：“这位大士邀请以佛陀为首的比丘僧团，正为座位发愁。我也该去那里，获取一份福德。”于是化作木匠模样，手持斧凿，出现在大士面前，说道：“可有人需要雇工做事吗？”

မဟာသတ္တော ဒိသွာ ‘‘ကိံ ကမ္မံ ကာတုံ သက္ခိဿသီ’’တိ အာဟ. ‘‘မမ အဇာနနသိပ္ပံ နာမ နတ္ထိ, ယော ယော ယံ ယံ ဣစ္ဆတိ မဏ္ဍပံ ဝါ ပါသာဒံ ဝါ အညံ ဝါ ကိဉ္စိ နိဝေသနာဒိကံ, တဿ တဿ တံ တံ ကာတုံ သမတ္ထောမှီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ မယှံ ကမ္မံ အတ္ထီ’’တိ. ‘‘ကိံ, အယျာ’’တိ? ‘‘သွာတနာယ မယာ ကောဋိသတသဟဿဘိက္ခူ နိမန္တိတာ, တေသံ နိသီဒနမဏ္ဍပံ ကရိဿသီ’’တိ? ‘‘အဟံ နာမ ကရေယျံ, သစေ မေ ဘတိံ ဒါတုံ သက္ခိဿထာ’’တိ. ‘‘သက္ခိဿာမိ, တာတာ’’တိ. ‘‘ယဒိ ဧဝံ, သာဓု, ကရိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ဧကံ ပဒေသံ ဩလောကေသိ. သော ဒွါဒသယောဇနပ္ပမာဏော ပဒေသော ကသိဏမဏ္ဍလံ ဝိယ သမတလော ပရမရမဏီယော အဟောသိ. ပုန သော ‘‘ဧတ္တကေ ဌာနေ သတ္တရတနမယော ဒဋ္ဌဗ္ဗသာရမဏ္ဍော မဏ္ဍပေါ ဥဋ္ဌဟတူ’’တိ စိန္တေတွာ ဩလောကေသိ. တတော တာဝဒေဝ မဏ္ဍပသဒိသော ပထဝိတလံ ဘိန္ဒိတွာ မဏ္ဍပေါ ဥဋ္ဌဟိ. တဿ သောဝဏ္ဏမယေသု ထမ္ဘေသု ရဇတမယာ ဃဋကာ အဟေသုံ, ရဇတမယေသု ထမ္ဘေသု သောဝဏ္ဏမယာ ဃဋကာ, မဏိတ္ထမ္ဘေသု ပဝါဠမယာ ဃဋကာ, ပဝါဠမယေသု ထမ္ဘေသု မဏိမယာ ဃဋကာ, သတ္တရတနမယေသု ထမ္ဘေသု သတ္တရတနမယာ ဃဋကာ အဟေသုံ.

大士看见后说：“你能做什么工作？”对方答道：“我没有不知道的技艺。任何人想要亭楼(maṇḍapa)、殿堂(pāsāda)或其他任何住所等，我都能为他建造。”“既然如此，我有一件工作。”“是什么，尊者？”“我为明天邀请了一万亿比丘，你能为他们建造一座坐席亭楼吗？”“倘若您能付我工钱，我自会建造。”“我能，孩子。”“既然如此，善哉，我来建造。”他言毕，看了一处地方。那片十二由旬(yojana)大小的地方，平坦如遍处(kasiṇa)之轮，极为悦意。他又想：“愿一座由七宝构成、庄严悦意、值得一看的亭楼在此处升起！”思惟后，便注视着那地方。随即，一座亭楼破地而出。其金柱配以银质柱头，银柱配以金质柱头，宝玉柱配以珊瑚柱头，珊瑚柱配以宝玉柱头，七宝柱亦配以七宝柱头。

တတော မဏ္ဍပဿ အန္တရန္တရာပိ ကိင်္ကိဏိကဇာလာ ဩလမ္ဗတူ’’တိ ဩလောကေသိ, သဟ ဩလောကနေန ကိင်္ကိဏိကဇာလာ ဩလမ္ဗိ, ယဿ မန္ဒဝါတေရိတဿ ပဉ္စင်္ဂိကဿေဝ တုရိယဿ ပရမမနောရမော မဓုရော သဒ္ဒေါ နိစ္ဆရတိ, ဒိဗ္ဗသင်္ဂီတိဝတ္တနကာလော ဝိယ အဟောသိ. ‘‘အန္တရန္တရာ ဒိဗ္ဗဂန္ဓဒါမပုပ္ဖဒါမပတ္တဒါမသတ္တရတနဒါမာနိ ဩလမ္ဗန္တူ’’တိ စိန္တေသိ, သဟ စိန္တာယ ဒါမာနိ ဩလမ္ဗိံသု. ‘‘ကောဋိသတသဟဿသင်္ခါနံ ဘိက္ခူနံ အာသနာနိ စ [Pg.180] ကပ္ပိယမဟဂ္ဃပစ္စတ္ထရဏာနိ အာဓာရကာနိ စ ပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ ဥဋ္ဌဟန္တူ’’တိ စိန္တေသိ, တာဝဒေဝ ဥဋ္ဌဟိံသု. ‘‘ကောဏေ ကောဏေ ဧကေကာ ဥဒကစာဋိ ဥဋ္ဌဟတူ’’တိ စိန္တေသိ, တင်္ခဏံယေဝ ဥဒကစာဋိယော ပရမသီတလေန မဓုရေန သုဝိသုဒ္ဓသုဂန္ဓကပ္ပိယဝါရိနာ ပုဏ္ဏာ ကဒလိပဏ္ဏပိဟိတမုခါ ဥဋ္ဌဟိံသု. သော ဒသသတနယနော ဧတ္တကံ မာပေတွာ ဗြာဟ္မဏဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ – ‘‘ဧဟိ, အယျ, တဝ မဏ္ဍပံ ဒိသွာ မယှံ ဘတိံ ဒေဟီ’’တိ အာဟ. မဟာပုရိသော ဂန္တွာ တံ မဏ္ဍပံ ဩလောကေသိ. တဿ ဩလောကေန္တဿေဝ သကလသရီရံ ပဉ္စဝဏ္ဏာယ ပီတိယာ နိရန္တရံ ဖုဋံ အဟောသိ.

其后，他环顾殿堂各处，心想：“愿铃铛网于殿堂各处垂下！”随着他的观看，铃铛网便垂了下来。微风吹拂，发出犹如五支乐器合奏般极为悦耳甜美的声音，仿佛天界奏乐之时。他又想：“愿天界的香鬘、华鬘、叶鬘、七宝鬘于各处垂下！”随着他的心念，诸鬘便垂了下来。他又想：“愿供百千俱胝比丘的座位、适宜而贵重的铺垫以及钵架，破地而出！”即刻，这些便都出现了。他又想：“愿每一角落各出现一个水瓶！”刹那间，水瓶便出现了，其中装满极为清凉甘甜、洁净芬芳的适宜之水，瓶口以芭蕉叶覆盖。那位千眼者创造了这一切后，便去到婆罗门跟前说：“来，尊者，请看你的殿堂，然后付我工钱。”大士前去观看那座殿堂。就在他观看之时，全身便无间断地遍满了五彩的喜悦。

အထဿ မဏ္ဍပံ ဩလောကယတော ဧတဒဟောသိ – ‘‘နာယံ မဏ္ဍပေါ မနုဿဘူတေန ကတော, မယှံ အဇ္ဈာသယံ မယှံ ဂုဏံ အာဂမ္မ အဒ္ဓါ သက္ကဿ ဒေဝရညော ဘဝနံ ဥဏှံ အဟောသိ, တတော သက္ကေန ဒေဝါနမိန္ဒေန အယံ မဏ္ဍပေါ နိမ္မိတော’’တိ. ‘‘န ခေါ ပန မေ ယုတ္တံ ဧဝရူပေ မဏ္ဍပေ ဧကဒိဝသံယေဝ ဒါနံ ဒါတုံ, သတ္တာဟံ ဒဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ. ဗာဟိရကဒါနံ နာမ တတ္တကမ္ပိ သမာနံ ဗောဓိသတ္တာနံ ဟဒယံ တုဋ္ဌိံ ကာတုံ န သက္ကောတိ, အလင်္ကတသီသံ ဝါ ဆိန္ဒိတွာ အဉ္ဇိတာနိ ဝါ အက္ခီနိ ဥပ္ပာဋေတွာ ဟဒယမံသံ ဝါ ဥဗ္ဗဋ္ဋေတွာ ဒိန္နကာလေ ဗောဓိသတ္တာနံ စာဂံ နိဿာယ တုဋ္ဌိ နာမ ဟောတိ. အမှာကံ ဗောဓိသတ္တဿ ဟိ သိဝိဇာတကေ (ဇာ. ၁.၁၅.၅၂ အာဒယော) ဒေဝသိကံ ပဉ္စကဟာပဏသတသဟဿာနိ ဝိဿဇ္ဇေတွာ စတူသု နဂရဒွါရေသု နဂရမဇ္ဈေတိ ပဉ္စသု ဌာနေသု ဒါနံ ဒေန္တဿ တံ ဒါနံ စာဂတုဋ္ဌိံ ဥပ္ပာဒေတုံ နာသက္ခိ. ယဒါ ပနဿ ဗြာဟ္မဏဝဏ္ဏေန အာဂန္တွာ သက္ကော ဒေဝရာဇာ အက္ခီနိ ယာစိ, တဒါ သော တာနိ စက္ခူနိ ဥပ္ပာဋေတွာ အဒါသိ, ဒဒမာနဿေဝ ဟာသော ဥပ္ပဇ္ဇိ, ကေသဂ္ဂမတ္တမ္ပိ စိတ္တဿ အညထတ္တံ နာဟောသိ. ဧဝံ သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တာနံ ဗာဟိရဒါနံ နိဿာယ တိတ္တိ နာမ နတ္ထိ. တသ္မာ သောပိ မဟာပုရိသော – ‘‘မယာ ကောဋိသတသဟဿသင်္ခါနံ ဘိက္ခူနံ ဒါနံ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စိန္တေတွာ တသ္မိံ မဏ္ဍပေ နိသီဒါပေတွာ သတ္တာဟံ ဂဝပါနံ နာမ ဒါနံ အဒါသိ.

其后，他看着那宝帐，心中生起此念：“此宝帐非人力所造。无疑是因我的意乐与功德，致使天主帝释(Sakka)的住所发热，故此宝帐为天帝释所化作。”他又思惟：“在如此宝帐中，仅布施一日，实为不当，我应布施七日。”所谓外在的布施，纵然如此，亦不足以令菩萨心生满足。唯有斩下严饰的头颅，或剜出涂饰过的眼睛，或剖出心肉布施之时，菩萨才会因舍施而生起欢喜。我们的菩萨在《尸毗王本生》(Sivi-jātaka)中，每日布施五十万钱，于四城门及城中心五处行施，此等布施亦未能令他生起舍施之喜。然当天主帝释化为婆罗门前来乞求双眼时，他便剜出双眼施予，布施之时喜悦油然而生，心意未曾有丝毫动摇。如是，一切智菩萨不会因外在的布施而得到满足。是故，彼大士心想：“我应向百千俱胝比丘行布施。”于是，让众比丘坐于彼宝帐中，作了为期七天、名为“牛乳饮”(gavapāna)的布施。

ဧတ္ထ ဂဝပါနန္တိ မဟန္တေ မဟန္တေ ကောလမ္ဗေ ခီရဿ ပူရေတွာ ဥဒ္ဓနေသု အာရောပေတွာ ဃနပါကပက္ကေ ခီရေ ထောကထောကေ တဏ္ဍုလေ ပက္ခိပိတွာ ပက္ကမဓုသက္ခရစုဏ္ဏသပ္ပီဟိ အဘိသင်္ခတဘောဇနံ ဝုစ္စတိ. ဣဒမေဝ စတုမဓုရဘောဇနန္တိပိ ဝုစ္စတိ. မနုဿာယေဝ ပန ပရိဝိသိတုံ နာသက္ခိံသု. ဒေဝါပိ [Pg.181] ဧကန္တရိကာ ဟုတွာ ပရိဝိသိံသု. ဒွါဒသယောဇနပ္ပမာဏမ္ပိ တံ ဌာနံ တေ ဘိက္ခူ ဂဏှိတုံ နပ္ပဟောသိယေဝ, တေ ပန ဘိက္ခူ အတ္တနော အတ္တနော အနုဘာဝေန နိသီဒိံသု. ပရိယောသာနဒိဝသေ သဗ္ဗေသံ ဘိက္ခူနံ ပတ္တေ ဓောဝါပေတွာ ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ သပ္ပိနဝနီတမဓုဖာဏိတာဒီနံ ပူရေတွာ တိစီဝရေဟိ သဒ္ဓိံ အဒါသိ. တတ္ထ သံဃနဝကဘိက္ခုနာ လဒ္ဓစီဝရသာဋကာ သတသဟဿဂ္ဃနိကာ အဟေသုံ.

此处所谓“牛乳饮”，是将大锅装满牛乳，置于灶上，待牛乳煮浓时，放入少量米，再以熟蜜、糖粉、酥油调和而成的食物。此亦称为“四蜜食”。人们尚且无法完成分发，诸天也相继前来供奉。即使是方圆十二由旬之地，也不足以容纳那些比丘，但比丘们各自凭己威力而坐。在最后一天，（施主）命人洗净所有比丘的钵，为作医药之用，在钵中装满酥油、生酥、蜂蜜、糖蜜等，连同三衣一起施予。在那里，连戒腊最小的比丘所得到的衣袍，都价值十万。

အထ သတ္ထာ အနုမောဒနံ ကရောန္တော – ‘‘အယံ မဟာပုရိသော ဧဝရူပံ မဟာဒါနံ အဒါသိ, ကော နု ခေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဥပဓာရေန္တော – ‘‘အနာဂတေ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနံ ဒွိန္နံ အသင်္ချေယျာနံ မတ္ထကေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဒိသွာ တတော မဟာသတ္တံ အာမန္တေတွာ – ‘‘တွံ ဧတ္တကံ နာမ ကာလံ အတိက္ကမိတွာ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿသီ’’တိ ဗျာကာသိ. အထ မဟာပုရိသော ဘဂဝတော ဗျာကရဏံ သုတွာ ပမုဒိတဟဒယော – ‘‘အဟံ ကိရ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမိ, န မေ ဃရာဝါသေန အတ္ထော, ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ တထာရူပံ သမ္ပတ္တိံ ခေဠပိဏ္ဍံ ဝိယ ပဟာယ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ အဘိညာ စ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော စ နိဗ္ဗတ္တေတွာ အပရိဟီနဇ္ဈာနော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ အာယုပရိယောသာနေ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ. တေန ဝုတ္တံ –

尔后，导师行随喜，思惟：“此大士行如是之大布施，将来会成为何人？”继而预见：“于未来，经二阿僧祇又十万劫，将有名为乔达摩之佛陀出世。”于是，导师对大士授记道：“汝于尔许之时后，将成为名为乔达摩之佛陀。”彼时，大士闻世尊授记，心生欢喜，思忖：“我将成佛！居家于我何用？我当出家。”思惟已，视偌大财富如唾沫团而舍弃，于导师座下出家，学习佛语，成就诸神通与八等至，禅定未退，住至寿尽，命终之后，生于梵天界。是故说：—

၁၀.

10.

‘‘အဟံ တေန သမယေန, သုရုစီ နာမ ဗြာဟ္မဏော;

အဇ္ဈာယကော မန္တဓရော, တိဏ္ဏံ ဝေဒါန ပါရဂူ.

我于尔时，名苏卢夷（Suruci），婆罗门身；圣典诵持，三吠陀通津。

၁၁.

11.

‘‘တမဟံ ဥပသင်္ကမ္မ, သရဏံ ဂန္တွာန သတ္ထုနော;

သမ္ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ သံဃံ, ဂန္ဓမာလေန ပူဇယိံ;

ပူဇေတွာ ဂန္ဓမာလေန, ဂဝပါနေန တပ္ပယိံ.

我趋近彼导师，皈依于其座下；以香与花供养以正觉为首的僧团。供养之后，复以乳糜令其满足。

၁၂.

12.

‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, မင်္ဂလော ဒွိပဒုတ္တမော;

အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

彼吉祥佛，两足中尊，亦为我授记：“从此无量劫后，此人将成为佛。”

၁၃.

13.

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမ’’န္တိ. –

“发起精进后……我等将亲临其面前。”

အဋ္ဌ ဂါထာ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗာ.

八首偈应当详述。

၁၄.

14.

‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ.

闻彼授记之言，我心更澄净；为圆满十波罗蜜，复发增上之誓愿。

၁၅.

15.

‘‘တဒါ [Pg.182] ပီတိမနုဗြူဟန္တော, သမ္ဗောဓိဝရပတ္တိယာ;

ဗုဒ္ဓေ ဒတွာန မံ ဂေဟံ, ပဗ္ဗဇိံ တဿ သန္တိကေ.

彼时，为证得殊胜菩提，我增长喜悦，将我的家宅施予佛陀，并于其座下出家。

၁၆.

16.

‘‘သုတ္တန္တံ ဝိနယံ စာပိ, နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနံ;

သဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတွာ, သောဘယိံ ဇိနသာသနံ.

经藏与律藏，以及九分导师教法；我悉皆通晓，光耀胜者之教。

၁၇.

17.

‘‘တတ္ထပ္ပမတ္တော ဝိဟရန္တော, ဗြဟ္မံ ဘာဝေတွ ဘာဝနံ;

အဘိညာပါရမိံ ဂန္တွာ, ဗြဟ္မလောကမဂဉ္ဆဟ’’န္တိ.

于彼处我安住于不放逸，修习梵住；圆满诸神通后，我得生梵天界。

တတ္ထ ဂန္ဓမာလေနာတိ ဂန္ဓေဟိ စေဝ မာလေဟိ စ. ဂဝပါနေနာတိ ဣဒံ ဝုတ္တမေဝ. ‘‘ဃတပါနေနာ’’တိပိ ကေစိ ပဌန္တိ. တပ္ပယိန္တိ တပ္ပေသိံ. ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိန္တိ ဘိယျောပိ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ. ဒသပါရမိပူရိယာတိ ဒသန္နံ ပါရမီနံ ပူရဏတ္ထာယ. ပီတိန္တိ ဟဒယတုဋ္ဌိံ. အနုဗြူဟန္တောတိ ဝဍ္ဎေန္တော. သမ္ဗောဓိဝရပတ္တိယာတိ ဗုဒ္ဓတ္တပ္ပတ္တိယာ. ဗုဒ္ဓေ ဒတွာနာတိ ဗုဒ္ဓဿ ပရိစ္စဇိတွာ. မံ ဂေဟန္တိ မမ ဂေဟံ, သဗ္ဗံ သာပတေယျံ စတုပစ္စယတ္ထာယ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ပရိစ္စဇိတွာတိ အတ္ထော. တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဗုဒ္ဓသာသနေ. ဗြဟ္မန္တိ ဗြဟ္မဝိဟာရဘာဝနံ ဘာဝေတွာ.

其中，“以香花”（gandhamālena）意为以香与花。“以牛乳饮”（gavapānena）此义已说。亦有读作“以酥油饮”（ghatapānena）者。“令满足”（tappayiṃ）意为我令其满足。“更立增上之行愿”（uttariṃ vatamadhiṭṭhāsiṃ）意为我更立行愿。“为圆满十波罗蜜”（dasapāramipūriyā）意为圆满十波罗蜜故。“喜”（pītiṃ）意为心之喜悦。“增长”（anubrūhanto）意为令其增长。“为证殊胜菩提”（sambodhivarapattiyā）意为证得佛果。“施予佛”（buddhe datvāna）意为舍予佛陀。“我之家”（maṃ gehaṃ）意为我的家，即为四资具而将一切家财舍予世尊佛陀。“于彼”（tattha）意为于彼佛陀的教法中。“梵”（brahmaṃ）意为修习梵住。

မင်္ဂလဿ ပန ဘဂဝတော နဂရံ ဥတ္တရံ နာမ အဟောသိ, ပိတာပိဿ ဥတ္တရော နာမ ရာဇာ ခတ္တိယော, မာတာပိ ဥတ္တရာ နာမ, သုဒေဝေါ စ ဓမ္မသေနော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, ပါလိတော နာမ ဥပဋ္ဌာကော, သီဝလာ စ အသောကာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, နာဂရုက္ခော ဗောဓိ, အဋ္ဌာသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ သရီရံ အဟောသိ, နဝုတိဝဿသဟဿံ အာယုပရိမာဏံ, ဘရိယာ ပနဿ ယသဝတီ နာမ, သီဝလော နာမ ပုတ္တော, အဿယာနေန နိက္ခမိ. ဥတ္တရာရာမေ ဝသိ. ဥတ္တရော နာမ ဥပဋ္ဌာကော, တသ္မိံ ပန နဝုတိဝဿသဟဿာနိ ဌတွာ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဒသစက္ကဝါဠသဟဿာနိ ဧကန္ဓကာရာနိ အဟေသုံ. သဗ္ဗစက္ကဝါဠေသု မနုဿာနံ မဟန္တံ အာရောဒနပရိဒေဝနံ အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

然，吉祥(Maṅgala)世尊之城名为郁多罗(Uttara)，其父为刹帝利王，名郁多罗，其母名郁多罗。善天(Sudeva)与法军(Dhammasena)为二上首弟子，波利多(Pālita)为侍者，西瓦莉(Sīvalā)与无忧(Asokā)为二上首女弟子，其菩提树为龙花树(Nāgarukkha)。其身量高八十八肘，寿量为九万岁。其妻名耶舍婆提(Yasavatī)，子名西瓦离(Sīvalo)。彼乘马车出家，住于郁多罗园(Uttarārāma)。郁多罗(Uttaro)为侍者。彼世尊住世九万年后般涅槃时，一万世界顿时一片黑暗。于一切世界中，众人皆大悲泣哀号。是故说：

၁၈.

18.

‘‘ဥတ္တရံ နာမ နဂရံ, ဥတ္တရော နာမ ခတ္တိယော;

ဥတ္တရာ နာမ ဇနိကာ, မင်္ဂလဿ မဟေသိနော.

城名郁多罗，刹帝利名郁多罗，吉祥大仙之母，名为郁多罗。

၂၃.

23.

‘‘သုဒေဝေါ ဓမ္မသေနော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

ပါလိတော နာမုပဋ္ဌာကော, မင်္ဂလဿ မဟေသိနော.

善天与法军，为彼之上首弟子；吉祥大仙之侍者，其名为波利多。

၂၄.

24.

‘‘သီဝလာ [Pg.183] စ အသောကာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, နာဂရုက္ခောတိ ဝုစ္စတိ.

西瓦莉与无忧，为彼之上首女弟子；彼世尊菩提树，人谓龙花树。

၂၆.

26.

‘‘အဋ္ဌာသီတိ ရတနာနိ, အစ္စုဂ္ဂတော မဟာမုနိ;

တတော နိဒ္ဓါဝတီ ရံသီ, အနေကသတသဟဿိယော.

大牟尼身量，高八十八肘；由彼身流出，百千无数光。

၂၇.

27.

‘‘နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

其寿九万岁，住世亦如是；于此住世间，度化众多人。

၂၈.

28.

‘‘ယထာပိ သာဂရေ ဦမီ, န သက္ကာ တာ ဂဏေတုယေ;

တထေဝ သာဝကာ တဿ, န သက္ကာ တေ ဂဏေတုယေ.

犹如大海中，波浪不可数；彼之诸声闻，亦不可计数。

၂၉.

29.

‘‘ယာဝ အဋ္ဌာသိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, မင်္ဂလော လောကနာယကော;

န တဿ သာသနေ အတ္ထိ, သကိလေသမရဏံ တဒါ.

吉祥正觉尊，世间之导师，住世于尔时，教中无烦恼死。

၃၀.

30.

‘‘ဓမ္မောက္ကံ ဓာရယိတွာန, သန္တာရေတွာ မဟာဇနံ;

ဇလိတွာ ဓုမကေတူဝ, နိဗ္ဗုတော သော မဟာယသော.

高举于法炬，度脱诸众人；如彗星燃尽，大名称者已涅槃。

၃၁.

31.

‘‘သင်္ခါရာနံ သဘာဝတ္တံ, ဒဿယိတွာ သဒေဝကေ;

ဇလိတွာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓောဝ, သူရိယော အတ္ထင်္ဂတော ယထာ’’တိ.

示诸行自性，于诸天人界；如炽燃火蕴，亦如日已落。

တတ္ထ တတောတိ တဿ မင်္ဂလဿ သရီရတော. နိဒ္ဓါဝတီတိ နိဒ္ဓါဝန္တိ, ဝစနဝိပရိယာယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ရံသီတိ ရသ္မိယော. အနေကသတသဟဿိယောတိ အနေကသတသဟဿာ. ဦမီတိ ဝီစိယော တရင်္ဂါ. ဂဏေတုယေတိ ဂဏေတုံ သင်္ခါတုံ. ဧတ္တကာ သာဂရေ ဦမိယောတိ ယထာ န သက္ကာ ဂဏေတုံ, ဧဝံ တဿ ဘဂဝတော သာဝကာပိ န သက္ကာ ဂဏေတုံ, အထ ခေါ ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာတိ အတ္ထော. ယာဝါတိ ယာဝတကံ ကာလံ. သကိလေသမရဏံ တဒါတိ သဟ ကိလေသေဟိ သကိလေသော, သကိလေသဿ မရဏံ သကိလေသမရဏံ, တံ နတ္ထိ. တဒါ ကိရ တဿ ဘဂဝတော သာသနေ သာဝကာ သဗ္ဗေ အရဟတ္တံ ပတွာယေဝ ပရိနိဗ္ဗာယိံသု. ပုထုဇ္ဇနာ ဝါ သောတာပန္နာဒယော ဝါ ဟုတွာ န ကာလမကံသူတိ အတ္ထော. ကေစိ ‘‘သမ္မောဟမာရဏံ တဒါ’’တိ ပဌန္တိ.

于此，“从彼”者，谓从彼曼伽罗(Maṅgala)之身。“流出”者，谓（众光）流出，当知此处为数之转换。“光”者，谓诸光。“无数百千”者，谓无数百千。“浪”者，谓波、涛。“可数”者，谓计数、计算。义谓：如海中之浪，其数几何，不可计算；如是，彼世尊之诸声闻亦不可计算，实已超越计数之道。“乃至”者，谓乃至何时。“彼时有杂染死”者，与诸烦恼俱，故为“有杂染”；有杂染者之死，为“杂染死”，此（杂染死）为无有。盖彼时于彼世尊之教法中，诸声闻皆于证得阿罗汉果后方般涅槃。义谓：无有作为凡夫或预流等而命终者。有人读作“彼时有愚痴死”。

ဓမ္မောက္ကန္တိ ဓမ္မဒီပကံ. ဓူမကေတူတိ အဂ္ဂိ ဝုစ္စတိ, ဣဓ ပန ပဒီပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော တသ္မာ ပဒီပေါ ဝိယ ဇလိတွာ နိဗ္ဗုတောတိ အတ္ထော. မဟာယသောတိ မဟာပရိဝါရော[Pg.184]. ကေစိ ‘‘နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော’’တိ ပဌန္တိ. သင်္ခါရာနန္တိ သင်္ခါတဓမ္မာနံ သပ္ပစ္စယဓမ္မာနံ. သဘာဝတ္တန္တိ အနိစ္စာဒိသာမညလက္ခဏံ. သူရိယော အတ္ထင်္ဂတော ယထာတိ ယထာ သဟဿကိရဏော ဒိဝသကရော သဗ္ဗံ တမဂဏံ ဝိဓမိတွာ သဗ္ဗဉ္စ လောကံ ဩဘာသေတွာ အတ္ထမုပဂစ္ဆတိ, ဧဝံ မင်္ဂလဒိဝသကရောပိ ဝေနေယျကမလဝနဝိကသနကရော သဗ္ဗံ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရလောကတမံ ဝိဓမိတွာ အတ္တနော သရီရပ္ပဘာယ ဇလိတွာ အတ္ထင်္ဂတောတိ အတ္ထော. သေသဂါထာ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနာ ဧဝါတိ.

“法炬”者，谓法之灯。“彗星”者，虽称之为火，然于此处当知为灯。是故，义谓：如灯燃已而熄。“大名声”者，谓大眷属。有人读作“彼与其声闻皆已寂灭”。“诸行”者，谓诸有为法、诸有缘法。“自性”者，谓无常等共相。“如日已西沉”者，义谓：譬如千光日轮，驱尽一切黑暗，照亮一切世间而后西沉；如是，令所化者之莲林绽放之曼伽罗日轮，亦驱尽一切内外世间之黑暗，以自身光辉照耀而后隐没。其余诸偈，处处义皆明显。

မင်္ဂလဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

曼伽罗佛史释义终。

နိဋ္ဌိတော တတိယော ဗုဒ္ဓဝံသော.

第三佛史终。

၆. သုမနဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

6. 苏摩那佛史释义

ဧဝံ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဧကန္ဓကာရံ ကတွာ တသ္မိံ ဘဂဝတိ ပရိနိဗ္ဗုတေ တဿ အပရဘာဂေ နဝုတိဝဿသဟဿာယုကေသု မနုဿေသု အနုက္ကမေန ပရိဟာယိတွာ ဒသဝဿေသု ဇာတေသု ပုန ဝဍ္ဎိတွာ အနုက္ကမေန အသင်္ချေယျာယုကာ ဟုတွာ ပုန ပရိဟာယိတွာ နဝုတိဝဿသဟဿာယုကေသု ဇာတေသု သုမနော နာမ ဗောဓိသတ္တော ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ မေခလနဂရေ သုဒတ္တဿ နာမ ရညော ကုလေ သိရိမာယ နာမ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ. ပါဋိဟာရိယာနိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယာနေဝ.

如此，于一刹那间，一万世界陷入一片黑暗，那位世尊般涅槃。其后，人寿从九万岁依次递减至十岁，复又依次增长至阿僧祇岁，再复递减至九万岁时，有位名为须摩那(Sumano)的菩萨，已圆满诸波罗蜜，往生兜率天。从彼天死没后，于美伽罗城(Mekhala)，在名为善施(Sudatta)的国王族中，投生于名为尸利摩(Sirimā)的王后胎中。诸神变事，当如前述。

သော အနုက္ကမေန ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော သိရိဝဍ္ဎနသောမဝဍ္ဎနဣဒ္ဓိဝဍ္ဎနနာမဓေယျေသု တီသု ပါသာဒေသု တေသဋ္ဌိယာ နာဋကိတ္ထိသတသဟဿေဟိ ပရိစာရိယမာနော သုရယုဝတီဟိ ပရိစာရိယမာနော ဒေဝကုမာရော ဝိယ နဝဝဿသဟဿာနိ ဒိဗ္ဗသုခသဒိသံ ဝိသယသုခမနုဘဝမာနော ဝဋံသိကာယ နာမ ဒေဝိယာ အနုပမံ နာမ နိရုပမံ ပုတ္တံ ဇနေတွာ စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ ဟတ္ထိယာနေန နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ. တံ ပန ပဗ္ဗဇန္တံ တိံသကောဋိယော အနုပဗ္ဗဇိံသု.

他依次成长，在名为吉祥增(Sirivaḍḍhana)、月增(Somavaḍḍhana)、神力增(Iddhivaḍḍhana)的三座宫殿中，由六百三十万名舞女服侍，如天子般为天女所围绕，享受了九千年的天乐般的五欲之乐。他与名为瓦坦西迦(Vaṭaṃsikā)的王后生下一名无可譬喻的、名为阿奴波摩(Anupama)的儿子后，因见到四相，便乘坐象车出家。在他出家时，有三亿人随之出家。

သော တေဟိ ပရိဝုတော ဒသမာသေ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ အနောမနိဂမေ အနောမသေဋ္ဌိနော ဓီတာယ အနုပမာယ နာမ ဒိန္နံ ပက္ခိတ္တဒိဗ္ဗောဇံ [Pg.185] ပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ အနုပမာဇီဝကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ နာဂဗောဓိံ ဥပဂန္တွာ တံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ အဋ္ဌဟိ တိဏမုဋ္ဌီဟိ တိံသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ ကတွာ တတ္ထ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသီဒိ. တတော မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ (ဓ. ပ. ၁၅၃-၁၅၄) ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ. တေန ဝုတ္တံ –

他为彼等所围绕，行十个月精进，于毘舍佉(Visākhā)月圆之日，在阿奴摩(Anoma)镇，食用了阿奴摩长者之女，名为阿奴波摩(Anupamā)者所供养、已调入天界甘露的乳粥。于娑罗林中度过日住后，他从名为阿奴波摩的耆婆(Anupamājīvaka)处取得八把草，前往龙花菩提树(Nāgabodhi)。右绕该树后，以八把草铺设成三十肘宽的草座，于其上结跏趺坐。其后，摧伏魔军，彻证一切知智，发出感兴语：“流转多生轮回……（中略）……我已达爱尽。”(法句经153-154) 故说：

၁.

1.

‘‘မင်္ဂလဿ အပရေန, သုမနော နာမ နာယကော;

သဗ္ဗဓမ္မေဟိ အသမော, သဗ္ဗသတ္တာနမုတ္တမော’’တိ.

于曼伽罗(Maṅgala)佛后，有名苏摩那(Sumano)导师；于诸法无与伦比，为一切众生之最上者。

တတ္ထ မင်္ဂလဿ အပရေနာတိ မင်္ဂလဿ ဘဂဝတော အပရဘာဂေ. သဗ္ဗဓမ္မေဟိ အသမောတိ သဗ္ဗေဟိပိ သီလသမာဓိပညာဓမ္မေဟိ အသမော အသဒိသော.

此处“在曼伽罗之后”是指曼伽罗世尊的后面部分。“于一切法无与伦比”是指在一切戒、定、慧等法上，无等无类。

သုမနော ကိရ ဘဂဝါ ဗောဓိသမီပေယေဝ သတ္တသတ္တာဟာနိ ဝီတိနာမေတွာ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ ဗြဟ္မာယာစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ – ‘‘ကဿ နု ခေါ အဟံ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၂.၇၂; မ. နိ. ၁.၂၈၄; ၂.၃၄၁; မဟာဝ. ၁၀) ဥပဓာရေန္တော အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတာနံ တိံသကောဋိယော စ အတ္တနော ကနိဋ္ဌဘာတိကံ ဝေမာတိကံ သရဏကုမာရဉ္စ ပုရောဟိတပုတ္တံ ဘာဝိတတ္တမာဏဝကဉ္စ ဥပနိဿယသမ္ပန္နေ ဒိသွာ – ‘‘ဧတေသံ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ စိန္တေတွာ ဟံသရာဇာ ဝိယ ဂဂနပထေန မေခလုယျာနေ ဩတရိတွာ ဥယျာနပါလံ ပေသေတွာ အတ္တနော ကနိဋ္ဌဘာတိကံ သရဏကုမာရဉ္စ ပုရောဟိတပုတ္တံ ဘာဝိတတ္တကုမာရဉ္စ ပက္ကောသာပေတွာ တေသံ ပရိဝါရဘူတာ သတ္တတိံသကောဋိယော အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတာ တိံသကောဋိယော စ အညေ စ ဗဟူ ဒေဝမနုဿကောဋိယော စာတိ ဧဝံ ကောဋိသတသဟဿံ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေန ဓမ္မာမတံ ပါယေသိ. တေန ဝုတ္တံ –

据说，苏摩那(Sumano)世尊在菩提树附近度过了七周，接受梵天之请后，思惟“我应该先为谁说法？”时，观察到与自己一同出家的三亿出家众，以及自己的异母弟弟萨罗那王子(Saraṇakumāra)和国师之子婆毗达多童子(Bhāvitattamāṇavaka)都具备了相应的根基，心想：“应该先为这些人说法。”于是，他像天鹅王一样从空中来到弥佉罗园(Mekhaluyyāna)，派遣园丁召来自己的弟弟萨罗那王子和国师之子婆毗达多童子，连同他们的侍从三亿七千万众、与自己一同出家的三亿出家众，以及其他众多天人和人类，总计一万亿众，通过转法轮，令饮法甘露。因此说：

၂.

2.

‘‘တဒါ အမတဘေရိံ သော, အာဟနီ မေခလေ ပုရေ;

ဓမ္မသင်္ခသမာယုတ္တံ, နဝင်္ဂံ ဇိနသာသန’’န္တိ.

那时，彼于弥佉罗(Mekhala)城，击响不死之鼓；与法螺相应，九支胜者教法。

တတ္ထ အမတဘေရိန္တိ အမတာဓိဂမာယ နိဗ္ဗာနာဓိဂမာယ ဘေရိံ. အာဟနီတိ ဝါဒယိ, ဓမ္မံ ဒေသေသီတိ အတ္ထော. သာယံ အမတဘေရီ နာမ အမတပရိယောသာနံ နဝင်္ဂံ ဗုဒ္ဓဝစနံ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဓမ္မသင်္ခသမာယုတ္တံ, နဝင်္ဂံ ဇိနသာသန’’န္တိ. တတ္ထ ဓမ္မသင်္ခသမာယုတ္တန္တိ စတုသစ္စဓမ္မကထာသင်္ခဝရသမာယုတ္တံ.

此处“不死之鼓”是指为证得不死、获得涅槃之鼓。“击”的意思是宣说佛法。此处所说的“不死之鼓”是指以不死为究竟的九分佛语。因此说：“与法螺相应，九支胜者教法”。其中“与法螺相应”是指与宣说四圣谛的胜法螺相应。

သုမနော [Pg.186] ပန လောကနာယကော အဘိသမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိတွာ ပဋိညာနုရူပံ ပဋိပဒံ ပဋိပဇ္ဇမာနော မဟာဇနဿ ဘဝဗန္ဓနမောက္ခတ္ထာယ ကုသလရတနဿ ကိလေသစောရေဟိ ဝိလုပ္ပမာနဿ ပရိတ္တာနတ္ထံ သီလဝိပုလပါကာရံ သမာဓိပရိခါပရိဝါရိတံ ဝိပဿနာဉာဏဒွါရံ သတိသမ္ပဇညဒဠှကဝါဋံ သမာပတ္တိမဏ္ဍပါဒိပဋိမဏ္ဍိတံ ဗောဓိပက္ခိယဇနသမာကုလံ အမတဝရနဂရံ မာပေသိ. တေန ဝုတ္တံ –

须摩那(Sumana)世间导师证得无上正等觉后，为行与誓愿相应之道，为令大众解脱有之束缚，为守护被烦恼贼所掠夺之善宝，化作一座不死殊胜之城：以戒为广阔城墙，以定为护城河围绕，以观(vipassanā)智为门，以念与正知为坚固门闩，以等至(samāpatti)等殿堂庄严，遍满菩提分法之人。是故说：

၃.

3.

‘‘နိဇ္ဇိနိတွာ ကိလေသေ သော, ပတွာ သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ;

မာပေသိ နဂရံ သတ္ထာ, သဒ္ဓမ္မပုရဝရုတ္တမ’’န္တိ.

“降伏诸烦恼，证无上菩提。导师造一城，正法最胜都。”

တတ္ထ နိဇ္ဇိနိတွာတိ ဝိဇိနိတွာ အဘိဘုယျ, ကိလေသာဘိသင်္ခါရဒေဝပုတ္တမာရေ ဝိဒ္ဓံသေတွာတိ အတ္ထော. သောတိ သော သုမနော ဘဂဝါ. ‘‘ဝိဇိနိတွာ ကိလေသေ ဟီ’’တိပိ ပါဌော. တတ္ထ ဟိ-ကာရော ပဒပူရဏမတ္တေ နိပါတော. ပတွာတိ အဓိဂန္တွာ. ‘‘ပတ္တော’’တိပိ ပါဌော. နဂရန္တိ နိဗ္ဗာနနဂရံ. သဒ္ဓမ္မပုရဝရုတ္တမန္တိ သဒ္ဓမ္မသင်္ခါတံ ပုရဝရေသု ဥတ္တမံ သေဋ္ဌံ ပဓာနဘူတံ. အထ ဝါ သဒ္ဓမ္မမယေသု ပုရေသု ပဝရေသု ဥတ္တမံ သဒ္ဓမ္မပုရဝရုတ္တမံ. ပုရိမသ္မိံ အတ္ထဝိကပ္ပေ ‘‘နဂရ’’န္တိ တဿေဝ ဝေဝစနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပဋိဝိဒ္ဓဓမ္မသဘာဝါနံ သေက္ခာသေက္ခာနံ အရိယပုဂ္ဂလာနံ ပတိဋ္ဌာနံ ဂေါစရနိဝါသဋ္ဌေန နိဗ္ဗာနံ ‘‘နဂရ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တသ္မိံ ပန သဒ္ဓမ္မဝရနဂရေ သော သတ္ထာ အဝိစ္ဆိန္နံ အကုဋိလံ ဥဇုံ ပုထုလဉ္စ ဝိတ္ထတဉ္စ သတိပဋ္ဌာနမယံ မဟာဝီထိံ မာပေသိ. တေန ဝုတ္တံ –

于此，“已降伏”(nijjinitvā)意为：已征服、已战胜、已摧毁烦恼魔、行魔、天子魔。“彼”(so)指彼须摩那(Sumana)世尊。亦有读作“Vijinitvā kilese hī”者，其中“hi”仅为补足音节之虚词。“已证得”(patvā)意为已到达。亦有读作“patto”者。“城”(nagara)指涅槃城。“正法之最胜都邑”(saddhammapuravaruttama)指在名为正法之殊胜都城中，最为崇高、最为卓越、最为主要者；或于正法所成之诸胜城中，最为崇高者，故称“正法之最胜都邑”。于前一释义中，当知“城”即是其同义词。对已通达法性之有学、无学圣者(ariyapuggala)而言，涅槃因是其立足处、行境与住处，故称为“城”。于此正法胜城中，彼导师化作一条不间断、不弯曲、正直、宽广且开阔，由念处所成之大道。是故说：

၄.

4.

‘‘နိရန္တရံ အကုဋိလံ, ဥဇုံ ဝိပုလဝိတ္ထတံ;

မာပေသိ သော မဟာဝီထိံ, သတိပဋ္ဌာနဝရုတ္တမ’’န္တိ.

“无间亦无曲，正直广且长，彼化此大道，最胜念处良。”

တတ္ထ နိရန္တရန္တိ ကုသလဇဝနသဉ္စရဏာနန္တရဘာဝတော နိရန္တရံ. အကုဋိလန္တိ ကုဋိလဘာဝကရဒေါသဝိရဟိတတော အကုဋိလံ. ဥဇုန္တိ အကုဋိလတ္တာဝ ဥဇုံ. ပုရိမပဒဿေဝ အတ္ထဒီပကမိဒံ ဝစနံ. ဝိပုလဝိတ္ထတန္တိ အာယာမတော စ ဝိတ္ထာရတော စ ပုထုလဝိတ္ထတံ, ပုထုလဝိတ္ထတဘာဝေါ လောကိယလောကုတ္တရသတိပဋ္ဌာနဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗော. မဟာဝီထိန္တိ မဟာမဂ္ဂံ. သတိပဋ္ဌာနဝရုတ္တမန္တိ သတိပဋ္ဌာနဉ္စ တံ ဝရေသု ဥတ္တမဉ္စာတိ သတိပဋ္ဌာနဝရုတ္တမံ. အထ ဝါ ဝရံ သတိပဋ္ဌာနမယံ ဥတ္တမဝီထိန္တိ အတ္ထော.

于彼，“无间”(nirantaraṃ)者，因善速行之驰流无有间断，故名无间。“不曲”(akuṭilaṃ)者，因远离能作弯曲之过失，故名不曲。“正直”(ujuṃ)者，因其不曲，故名正直。此言仅为阐明前一句之义。“广阔”(vipulavitthataṃ)者，于长与宽皆为广阔，此广阔之状态当依世间与出世间念处而知。“大道”(mahāvīthiṃ)者，大路也。“最胜念处”(satipaṭṭhānavaruttamaṃ)者，既是念处，又于诸胜法中最为殊胜，故名最胜念处。又或者，义为：此最上之道，由殊胜之念处所成。

ဣဒါနိ တဿ နိဗ္ဗာနမဟာနဂရဿ တဿံ သတိပဋ္ဌာနဝီထိယံ စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ ဆ အဘိညာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယောတိ ဣမာနိ [Pg.187] မဟဂ္ဃရတနာနိ ဥဘောသု ပဿေသု ဓမ္မာပဏေ ပသာရေသိ. တေန ဝုတ္တံ –

如今，于彼涅槃大城之念处道上，将四沙门果、四无碍解、六神通、八等至，此等极贵重之珍宝，于法之店铺两侧陈列。是故说——

၅.

5.

‘‘ဖလေ စတ္တာရိ သာမညေ, စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ;

ဆဠဘိညာဋ္ဌသမာပတ္တီ, ပသာရေသိ တတ္ထ ဝီထိယ’’န္တိ.

“四种沙门果，四种无碍解，六通与八定，于彼道陈列。”

ဣဒါနိ ဘဂဝါ ဣမာနိ ရတနဘဏ္ဍာနိ ယေ ပန အပ္ပမတ္တာ သတိမန္တော ပဏ္ဍိတာ ဟိရိဩတ္တပ္ပဝီရိယာဒီဟိ သမန္နာဂတာ, တေ အာဒီယန္တီတိ တေသံ ရတနာနံ ဟရဏူပါယံ ဒဿေန္တော –

如今，世尊为开示获取此等珍宝之法，谓：凡不放逸、具念、具慧、具足惭、愧、精进等者，彼等即能受取。

၆.

6.

‘‘ယေ အပ္ပမတ္တာ အခိလာ, ဟိရိဝီရိယေဟုပါဂတာ;

တေ တေ ဣမေ ဂုဏဝရေ, အာဒိယန္တိ ယထာသုခ’’န္တိ. – အာဟ;

“凡不放逸无心栽，具足惭与精进者，彼等于此胜功德，随其所乐而受取。”——如是说。

တတ္ထ ယေတိ အနိယမုဒ္ဒေသော. အပ္ပမတ္တာတိ ပမာဒဿ ပဋိပက္ခဘူတေန သတိယာ အဝိပ္ပဝါသလက္ခဏေန အပ္ပမာဒေန သမန္နာဂတာ. အခိလာတိ ပဉ္စစေတောခိလရဟိတာ. ဟိရိဝီရိယေဟုပါဂတာတိ ကာယဒုစ္စရိတာဒီဟိ ဟိရီယတီတိ ဟိရီ, လဇ္ဇာယေတံ အဓိဝစနံ. ဝီရဿ ဘာဝေါ ဝီရိယံ, တံ ဥဿာဟလက္ခဏံ. တေဟိ ဟိရိဝီရိယေဟိ ဥပါဂတာ သမန္နာဂတာ ဘဗ္ဗပုဂ္ဂလာ. တေတိ ဣဒံ ပုဗ္ဗေ အနိယမုဒ္ဒေသဿ နိယမုဒ္ဒေသော. ပုန တေတိ ဝုတ္တပ္ပကာရေ ဂုဏရတနဝိသေသေ တေ ကုလပုတ္တာ အာဒိယန္တိ ပဋိလဘန္တိ အဓိဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. သဗ္ဗံ ပန သုမနော ဘဂဝါ ကတဝိဒိတမနော ဓမ္မဘေရိံ အာဟနိတွာ ဓမ္မနဂရံ မာပေတွာ ဣမိနာ နယေန ပဌမမေဝ သတသဟဿကောဋိယော ဗောဓေသိ. တေန ဝုတ္တံ –

在此，“ye”（彼等）为不定指示。所谓“不放逸”，即具足不放逸，其相为正念不失，乃放逸之对治。所谓“无荒芜”，即远离五种心之荒芜。所谓“具足惭与精进”，即因身恶行等而知耻，故为“惭”(hirī)，此为“羞耻”(lajjā)之同义词；勇猛之状态为“精进”(vīriyaṃ)，其相为努力。彼等是具足此惭与精进的堪能之人。此处的“te”（彼等），是对于前面不定指示的确定指示。再者，“te”（彼等）之义为：彼等具备如是所说功德宝之良家子，获得、得到、证得。然而，须摩那(Sumano)世尊，心意已决，击响法鼓，营造法城，以此方法，于最初令十万俱胝众生觉悟。故曰——

၇.

7.

‘‘ဧဝမေတေန ယောဂေန, ဥဒ္ဓရန္တော မဟာဇနံ;

ဗောဓေသိ ပဌမံ သတ္ထာ, ကောဋိသတသဟဿိယော’’တိ.

导师以此行法，救度于大众，最初令觉悟，十万俱胝众。

တတ္ထ ဥဒ္ဓရန္တောတိ သံသာရသာဂရတော အရိယမဂ္ဂနာဝါယ သမုဒ္ဓရန္တော. ကောဋိသတသဟဿိယောတိ သတသဟဿကောဋိယောတိ အတ္ထော. ဝိပရိယာယေန နိဒ္ဒိဋ္ဌံ.

其中，“救度”(uddharanto)者，谓以圣道之舟，从轮回之海中救度而出。“十万俱胝”(koṭisatasahassiyo)者，义为十万个俱胝。此乃以词序颠倒而说。

ယဒါ ပန သုမနော လောကနာယကော သုနန္ဒဝတီနဂရေ အမ္ဗရုက္ခမူလေ တိတ္ထိယမဒမာနမဒ္ဒနံ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ သတ္တာနံ ကောဋိသဟဿံ ဓမ္မာမတံ [Pg.188] ပါယေသိ. အယံ ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

又，当世间导师须摩那(Sumano)于善喜城(Sunandavatī)，在芒果树下，行降伏外道我慢之双神变，令一百俱胝（百亿）有情饮不死法。此为第二次现观。故曰——

၈.

8.

‘‘ယမှိ ကာလေ မဟာဝီရော, ဩဝဒီ တိတ္ထိယေ ဂဏေ;

ကောဋိသဟဿာ ဘိသမိံသု, ဒုတိယေ ဓမ္မဒေသနေ’’တိ.

何时大雄尊，教诫外道众，百亿得现观，于二说法时。

တတ္ထ တိတ္ထိယေ ဂဏေတိ တိတ္ထိယဘူတေ ဂဏေ, တိတ္ထိယာနံ ဂဏေ ဝါ ‘‘တိတ္ထိယေ အဘိမဒ္ဒန္တော, ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မမဒေသယီ’’တိ ပဌန္တိ ကေစိ.

其中，“外道众”(titthiye gaṇe)者，谓已成外道之众，或外道之众。亦有读诵为：“佛陀降伏外道，而说示法”者。

ယဒါ ပန ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု ဒေဝတာ ဣမသ္မိံ စက္ကဝါဠေ သန္နိပတိတွာ မနုဿာ စ နိရောဓကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘ကထံ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇန္တိ, ကထံ နိရောဓသမာပန္နာ ဟောန္တိ, ကထံ နိရောဓာ ဝုဋ္ဌဟန္တီ’’တိ? ဧဝံ သမာပဇ္ဇနအဓိဋ္ဌာနဝုဋ္ဌာနာဒီသု ဝိနိစ္ဆယံ ကာတုံ အသက္ကောန္တာ သဟ မနုဿေဟိ ဆသု ကာမာဝစရဒေဝလောကေသု ဒေဝါ စ နဝသု ဗြဟ္မလောကေသု ဗြဟ္မာနော စ ဒွေဠှကဇာတာ ဒွိဓာ အဟေသုံ. တတော နရသုန္ဒရေန အရိန္ဒမေန နာမ ရညာ သဒ္ဓိံ သာယနှသမယေ သုမနဒသဗလံ သဗ္ဗလောကနာထံ ဥပသင်္ကမိံသု; ဥပသင်္ကမိတွာ အရိန္ဒမော ရာဇာ ဘဂဝန္တံ နိရောဓပဉှံ ပုစ္ဆိ. တတော ဘဂဝတာ နိရောဓပဉှေ ဝိဿဇ္ဇိတေ နဝုတိပါဏကောဋိသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. အယံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

那时，于十千轮围世界中，天神与此轮围世界的人类集会，发起关于灭尽定的讨论：“如何入灭尽定？如何为已入灭尽定者？如何从灭尽定出定？” 如此，于入定、决意、出定等事无法作出决断，六欲界天的天神与九梵界天的梵天，连同人类，心生犹豫，分裂为二。其后，他们与人中贤善者、名为阿林达摩(Arindama)的国王，于傍晚时分，一同前去拜见一切世间依怙主、十力者须摩那(Sumana)。抵达后，阿林达摩王向世尊请问关于灭尽定的问题。世尊解答此灭尽定问题后，有九千亿众生证悟了法。此为第三次法之现观。是故说：

၉.

9.

‘‘ယဒါ ဒေဝါ မနုဿာ စ, သမဂ္ဂါ ဧကမာနသာ;

နိရောဓပဉှံ ပုစ္ဆိံသု, သံသယံ စာပိ မာနသံ.

诸天与世人，和合而同心，请问灭尽定，以及心中疑。

၁၀.

10.

‘‘တဒါပိ ဓမ္မဒေသနေ, နိရောဓပရိဒီပနေ;

နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

彼时于说法中，开示灭尽定时，九千亿有情，得第三次现观。

တဿ ပန သုမနဿ ဘဂဝတော တယော သာဝကသန္နိပါတာ အဟေသုံ. တတ္ထ ပဌမသန္နိပါတေ မေခလနဂရံ ဥပနိဿာယ ဝဿံ ဝသိတွာ ပဌမပဝါရဏာယ အရဟန္တာနံ ကောဋိသဟဿေန ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတေန သဒ္ဓိံ ဘဂဝါ ပဝါရေသိ, အယံ ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ. အထာပရေန သမယေန သင်္ကဿနဂရဿာဝိဒူရေ အရိန္ဒမရာဇကုသလဗလနိဗ္ဗတ္တေ ယောဇနပ္ပမာဏေ ကနကပဗ္ဗတေ နိသိန္နော သရဒသမယရုစိရကရနိကရော ဒိဝသကရော ဝိယ ယုဂန္ဓရပဗ္ဗတေ မုနိဝရဒိဝသကရော အရိန္ဒမရာဇာနံ ပရိဝါရေတွာ [Pg.189] အာဂတာနံ ပုရိသာနံ နဝုတိကောဋိသဟဿာနိ ဒမေတွာ သဗ္ဗေ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗာဇေတွာ တသ္မိံယေဝ ဒိဝသေ အရဟတ္တံ ပတ္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ ပရိဝုတော စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေ သန္နိပါတေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ. အယံ ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. ယဒါ ပန သက္ကော ဒေဝရာဇာ သုဂတဒဿနတ္ထာယ ဥပသင်္ကမိ, တဒါ သုမနော ဘဂဝါ အသီတိယာ အရဟန္တကောဋိသဟဿေဟိ ပရိဝုတော ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, အယံ တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

那位须摩那(Sumana)世尊，曾有三次弟子集会。其中，在第一次集会时，世尊于美科拉城(Mekhala)附近安居，雨安居结束后，在首次自恣日，与以“善来比丘”的方式出家的一千俱胝阿罗汉一同举行自恣。这是第一次集会。此后，在桑咖萨(Saṅkassa)城不远处，由阿林达摩王(Arindama)的善业之力所成、方圆一由旬的金山上，世尊安坐，犹如秋日时节在持双山(Yugandhara)上放出美丽光芒的太阳。世尊调伏了追随阿林达摩王前来的九万俱胝人，让他们全部以“善来比丘”的方式出家，并于当日证得阿罗汉果。世尊被这些比丘围绕，在具足四支的集会中，诵说了波罗提木叉。这是第二次集会。又，当诸天之王帝释天前来拜见善逝时，须摩那世尊被八万俱胝阿罗汉围绕，诵说了波罗提木叉。这是第三次集会。因此说：

၁၁.

11.

‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, သုမနဿ မဟေသိနော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

须摩那大仙，曾有三集会；漏尽无垢心寂静，彼等皆不动摇。

၁၂.

12.

‘‘ဝဿံဝုဋ္ဌဿ ဘဂဝတော, အဘိဃုဋ္ဌေ ပဝါရဏေ;

ကောဋိသတသဟဿေဟိ, ပဝါရေသိ တထာဂတော.

世尊雨安居已毕，自恣仪式已宣告；如来与万亿圣者，一同举行了自恣。

၁၃.

13.

‘‘တတော ပရံ သန္နိပါတေ, ဝိမလေ ကဉ္စနပဗ္ဗတေ;

နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော.

此后于金山，集会甚清净；九千亿圣者，是为第二次。

၁၄.

14.

‘‘ယဒါ သက္ကော ဒေဝရာဇာ, ဗုဒ္ဓဒဿနုပါဂမိ;

အသီတိကောဋိသဟဿာနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော’’တိ.

当帝释天王，为见佛陀来；八千亿圣者，是为第三次。

တတ္ထ အဘိဃုဋ္ဌေ ပဝါရဏေတိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော, အဘိဃုဋ္ဌာယ ပဝါရဏာယာတိ အတ္ထော. တတောပရန္တိ တတော အပရဘာဂေ. ကဉ္စနပဗ္ဗတေတိ ကနကမယေ ပဗ္ဗတေ. ဗုဒ္ဓဒဿနုပါဂမီတိ ဗုဒ္ဓဒဿနတ္ထမုပါဂမိ. တဒါ ကိရ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော အတုလော နာမ နာဂရာဇာ အဟောသိ မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ. သော ‘‘လောကေ ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပန္နော’’တိ သုတွာ ဉာတိဂဏပရိဝုတော သကဘဝနာ နိက္ခမိတွာ ကောဋိသတသဟဿဘိက္ခုပရိဝါရဿ သုမနဿ ဘဂဝတော ဒိဗ္ဗေဟိ တုရိယေဟိ ဥပဟာရံ ကာရေတွာ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေတွာ ပစ္စေကဒုဿယုဂါနိ ဒတွာ သရဏေသု ပတိဋ္ဌာသိ. သောပိ နံ သတ္ထာ ‘‘အနာဂတေ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

于此，“abhighuṭṭhe pavāraṇe”ti，当知为语性转换，其义为“abhighuṭṭhāya pavāraṇāya”（于宣告之自恣日）。“Tatoparan”ti（此后）意指其后。“Kañcanapabbateti”（于金山）意指于黄金所成之山。“Buddhadassanupāgamī”ti（为见佛而前往）意指为见佛而前往。据说，当时我们的菩萨是名为阿图罗（Atula）的龙王，有大神通、大威力。他听闻“佛陀已出现于世”后，为亲族所围绕，从自己的住所出来，以天界乐器对有一千亿比丘为眷属的须摩那（Sumana）世尊作了供养，行大布施，布施了每一对衣，并确立于诸归依中。那位导师也为他授记：“将于未来成佛。”是故说：

၁၅.

15.

‘‘အဟံ တေန သမယေန, နာဂရာဇာ မဟိဒ္ဓိကော;

အတုလော နာမ နာမေန, ဥဿန္နကုသလသဉ္စယော.

我于彼时，为大神通龙王，其名为阿图罗，已积集众多善业。

၁၆.

16.

‘‘တဒါဟံ နာဂဘဝနာ, နိက္ခမိတွာ သဉာတိဘိ;

နာဂါနံ ဒိဗ္ဗတုရိယေဟိ, သသံဃံ ဇိနမုပဋ္ဌဟိံ.

那时我与亲族，一同出自龙宫，以诸龙族天乐，奉侍胜者及其僧团。

၁၇.

17.

‘‘ကောဋိသတသဟဿာနံ[Pg.190], အန္နပါနေန တပ္ပယိံ;

我以饮食，令一千亿阿罗汉满足；

ပစ္စေကဒုဿယုဂံ ဒတွာ, သရဏံ တမုပါဂမိံ.

布施每一对衣，我亦归依于彼。

၁၈.

18.

‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, သုမနော လောကနာယကော;

အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

世间导师须摩那佛亦授记我言：“从此无量劫后，此人将成佛。”

၁၉.

19.

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ’’.

勇猛精勤已立定，……我们将亲见此佛。

ယထာ ကောဏ္ဍညဗုဒ္ဓဝံသေ, ဧဝံ အဋ္ဌ ဂါထာ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗာတိ.

应如在㤭陈如（Koṇḍañña）佛史中那般，广说八首偈颂。

၂၀.

20.

‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ’’တိ.

闻彼之言，我心更澄净；为圆满十波罗蜜，我更立增上之誓愿。

တဿ ပန သုမနဿ ဘဂဝတော မေခလံ နာမ နဂရံ အဟောသိ, သုဒတ္တော နာမ ရာဇာ ပိတာ, သိရိမာ နာမ ဒေဝီ မာတာ, သရဏော စ ဘာဝိတတ္တော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, ဥဒေနော နာမုပဋ္ဌာကော, သောဏာ စ ဥပသောဏာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, နာဂရုက္ခော ဗောဓိ, နဝုတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ သရီရံ, နဝုတိယေဝ ဝဿသဟဿာနိ အာယုပ္ပမာဏံ အဟောသိ, ဝဋံသိကာ နာမဿ မဟေသီ ဒေဝီ, အနူပမော နာမ ပုတ္တော အဟောသိ, ဟတ္ထိယာနေန နိက္ခမိ. ဥပဋ္ဌာကော အင်္ဂရာဇာ. အင်္ဂါရာမေ ဝသီတိ. တေန ဝုတ္တံ –

彼苏摩那(Sumana)世尊之城名弥佉罗(Mekhala)，父为善施王，母为尸利摩(Sirimā)王后。萨罗那(Saraṇa)与巴维塔陀(Bhāvitatta)为二上首弟子，优陀延(Udena)为侍者，索娜(Soṇā)与优波索娜(Upasoṇā)为二上首女弟子。菩提树为那伽树(nāgarukkha)，身高达九十肘，寿量为九万岁。其王后名瓦昙西卡(Vaṭaṃsikā)，子名无喻(Anūpama)。彼乘象车出家。侍者是鸯伽王(Aṅgarāja)，住于鸯伽园(Aṅgārāma)。是故说：

၂၁.

21.

‘‘နဂရံ မေခလံ နာမ, သုဒတ္တော နာမ ခတ္တိယော;

သိရိမာ နာမ ဇနိကာ, သုမနဿ မဟေသိနော.

城名弥佉罗，刹帝利名善施；生母名尸利摩，此乃大仙须摩那。

၂၂.

22.

‘‘နဝဝဿသဟဿာနိ, အဂါရံ အဇ္ဈ သော ဝသိ;

စန္ဒော သုစန္ဒော ဝဋံသော စ, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ.

彼居家九千年；旃陀(Canda)、善旃(Sucanda)与瓦昙娑(Vaṭaṃsa)，乃三座最上宫殿。

၂၃.

23.

‘‘တေသဋ္ဌိသတသဟဿာနိ, နာရိယော သမလင်္ကတာ;

ဝဋံသိကာ နာမ နာရီ, အနူပမော နာမ အတြဇော.

有六百三十万严饰女子；妻名瓦昙西卡(Vaṭaṃsikā)，子名无喻(Anūpama)。

၂၄.

24.

‘‘နိမိတ္တေ စတုရော ဒိသွာ, ဟတ္ထိယာနေန နိက္ခမိ;

အနူနဒသမာသာနိ, ပဓာနံ ပဒဟီ ဇိနော.

见四种相已，乘象车出家；胜者行精进，为时足十月。

၂၅.

25.

‘‘ဗြဟ္မုနာ ယာစိတော သန္တော, သုမနော လောကနာယကော;

ဝတ္တိ စက္ကံ မဟာဝီရော, မေခလေ ပုရမုတ္တမေ.

世间导师须摩那，应梵天之请，大雄于最上城弥佉罗，转动妙法轮。

၂၆.

26.

‘‘သရဏော ဘာဝိတတ္တော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

ဥဒေနော နာမုပဋ္ဌာကော, သုမနဿ မဟေသိနော.

萨罗那(Saraṇa)与巴维塔陀(Bhāvitatta)为上首弟子；优陀延(Udena)为大仙须摩那之侍者。

၂၇.

27.

‘‘သောဏာ [Pg.191] စ ဥပသောဏာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

သောပိ ဗုဒ္ဓေါ အမိတယသော, နာဂမူလေ အဗုဇ္ဈထ.

索娜(Soṇā)与优波索娜(Upasoṇā)为上首女弟子；彼无量誉佛，于那伽树下觉悟。

၂၈.

28.

‘‘ဝရုဏော စေဝ သရဏော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ;

စာလာ စ ဥပစာလာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ.

瓦儒那(Varuṇa)与萨罗那(Saraṇa)为上首侍士；嘉娜(Cālā)与邬巴嘉娜(Upacālā)为上首侍女。

၂၉.

29.

‘‘ဥစ္စတ္တနေန သော ဗုဒ္ဓေါ, နဝုတိဟတ္ထမုဂ္ဂတော;

ကဉ္စနဂ္ဃိယသင်္ကာသော, ဒသသဟဿီ ဝိရောစတိ.

彼佛身量崇高，达九十肘；色如纯金之饰，照耀万界。

၃၀.

30.

‘‘နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

其寿量为九万岁；住世亦复如是，度化了众多有情。

၃၁.

31.

‘‘တာရဏီယေ တာရယိတွာ, ဗောဓနီယေ စ ဗောဓယိ;

ပရိနိဗ္ဗာယိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဥဠုရာဇာဝ အတ္ထမိ.

度化了应度者，觉悟了应觉者；正自觉者般涅槃，犹如月王之西沉。

၃၂.

32.

‘‘တေ စ ခီဏာသဝါ ဘိက္ခူ, သော စ ဗုဒ္ဓေါ အသာဒိသော;

အတုလပ္ပဘံ ဒဿယိတွာ, နိဗ္ဗုတာ တေ မဟာယသာ.

彼诸漏尽比丘，及彼无与伦比之佛陀；示现无伦光辉，彼大名声者皆已寂灭。

၃၃.

33.

‘‘တဉ္စ ဉာဏံ အတုလိယံ, တာနိ စ အတုလာနိ ရတနာနိ;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ.

彼无与伦比之智，以及彼等无与伦比之珍宝；彼一切皆已隐没，诸行岂非空虚？

၃၄.

34.

‘‘သုမနော ယသဓရော ဗုဒ္ဓေါ, အင်္ဂါရာမမှိ နိဗ္ဗုတော;

တတ္ထေဝ တဿ ဇိနထူပေါ, စတုယောဇနမုဂ္ဂတော’’တိ.

具誉者苏摩那佛，于鸯伽园(Aṅgārāma)般涅槃；其胜者塔即于彼处，高耸四由旬。

တတ္ထ ကဉ္စနဂ္ဃိယသင်္ကာသောတိ ဝိဝိဓရတနဝိစိတ္တကဉ္စနမယဂ္ဃိကသဒိသရူပသောဘော. ဒသသဟဿီ ဝိရောစတီတိ တဿ ပဘာယ ဒသသဟဿီပိ လောကဓာတု ဝိရောစတီတိ အတ္ထော. တာရဏီယေတိ တာရယိတဗ္ဗေ, တာရယိတုံ ဝုတ္တေ သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓဝေနေယျေတိ အတ္ထော. ဥဠုရာဇာဝါတိ စန္ဒော ဝိယ. အတ္ထမီတိ အတ္ထင်္ဂတော. ကေစိ ‘‘အတ္ထံ ဂတော’’တိ ပဌန္တိ. အသာဒိသောတိ အသဒိသော. မဟာယသာတိ မဟာကိတ္တိသဒ္ဒါ မဟာပရိဝါရာ စ. တဉ္စ ဉာဏန္တိ တံ သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စ. အတုလိယန္တိ အတုလျံ အသဒိသံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

其中，“如金饰般”(kañcanagghiyasaṅkāso)是说，其身相庄严，犹如以种种珍宝装饰之金饰。“照耀万界”(dasasahassī virocatīti)是说，其光明照耀一万世界。“应度者”(tāraṇīyeti)是说，于应度化者中，一切当为佛所调伏者。“如星宿王”(uḷurājāvāti)是说，犹如月亮。“已入灭”(atthamīti)是说，已入灭。有人读作“atthaṃ gato”。“无与伦比者”(asādisoti)是说，无有可比。“大名声者”(mahāyasāti)是说，具大名声与大眷属。“彼智”(tañca ñāṇanti)是说，彼一切知智。“无与伦比”(atuliyanti)是说，无可比拟，无有可比。其余于一切处，其义自明。

သုမနဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

苏摩那佛史释义终。

နိဋ္ဌိတော စတုတ္ထော ဗုဒ္ဓဝံသော.

第四佛史终。

၇. ရေဝတဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

7. 瑞瓦达佛史释义

သုမနဿ [Pg.192] ပန ဘဂဝတော အပရဘာဂေ သာသနေ စဿ အန္တရဟိတေ နဝုတိဝဿသဟဿာယုကာ မနုဿာ အနုက္ကမေန ပရိဟာယိတွာ ဒသဝဿာယုကာ ဟုတွာ ပုန အနုက္ကမေန ဝဍ္ဎိတွာ အသင်္ချေယျာယုကာ ဟုတွာ ပုန ပရိဟာယမာနာ သဋ္ဌိဝဿသဟဿာယုကာ အဟေသုံ. တဒါ ရေဝတော နာမ သတ္ထာ ဥဒပါဒိ. သောပိ ပါရမိယော ပူရေတွာ အနေကရတနသမုဇ္ဇလိတဘဝနေ တုသိတဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ သဗ္ဗဓနဓညဝတိသုဓညဝတီနဂရေ သဗ္ဗာလင်္ကာရသမလင်္ကတအမိတရုစိရပရိဝါရပရိဝုတဿ သိရိဝိဘဝသမုဒယေနာကုလဿ သဗ္ဗသမိဒ္ဓိဝိပုလဿ ဝိပုလဿ နာမ ရညော ကုလေ သဗ္ဗဇနနယနာလိပါလိသမာကုလာယ သမ္ဖုလ္လနယနကုဝလယသဿိရိကသိနိဒ္ဓဝဒနကမလာကရသောဘာသမုဇ္ဇလာယ သုရုစိရမနောဟရဂုဏဂဏဝိပုလာယ ဝိပုလာယ နာမ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန စိတ္တကူဋပဗ္ဗတတော သုဝဏ္ဏဟံသရာဇာ ဝိယ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ.

然而，在苏摩那（Sumana）世尊的教法隐没之后，人寿从九万岁逐渐衰减至十岁，然后又逐渐增长至无量岁，再次衰减至六万岁。那时，名为瑞瓦达的导师出世。他也圆满了诸波罗蜜，在以无数珍宝庄严、光辉灿烂的兜率天宫中受生，从彼处死后，于财富谷物丰饶的善谷城（Sudhaññavatī）中，生于维普拉（Vipula）王族。其父王由一切饰物善加庄严，为无量美丽的侍从所围绕，其家族因荣耀财富的兴盛而显赫，具足一切圆满与广大。他于维普拉（Vipulā）王后腹中受胎，此王后为众人目光所集，其双眸犹如盛开的青莲，其庄严柔润的面容犹如莲池般光辉璀璨，具足广大多样、悦意迷人的功德。经十月后，他从母胎中出生，犹如金色的鹅王出自丽峰（Cittakūṭa）山。

တဿ ပဋိသန္ဓိယံ ဇာတိယဉ္စ ပါဋိဟာရိယာနိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယာနေဝ အဟေသုံ. သုဒဿနရတနဂ္ဃိအာဝေဠနာမကာ တယော စဿ ပါသာဒါ အဟေသုံ. သုဒဿနာဒေဝိပ္ပမုခါနိ တေတ္တိံသ ဣတ္ထိသဟဿာနိ ပစ္စုပဋ္ဌိတာနိ အဟေသုံ. တာဟိ ပရိဝုတော သော သုရယုဝတီဟိ ပရိဝုတော ဒေဝကုမာရော ဝိယ ဆဗ္ဗဿသဟဿာနိ ဝိသယသုခမနုဘဝမာနော အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ. သော သုဒဿနာယ နာမ ဒေဝိယာ ဝရုဏေ နာမ တနယေ ဇာတေ စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ နာနာဝိရာဂတနုဝရဝသနနိဝသနော အာမုက္ကမုတ္တာဟာရမဏိကုဏ္ဍလော ဝရကေယူရမကုဋကဋကဓရော ပရမသုရဘိဂန္ဓကုသုမသမလင်္ကတော ပရမရုစိရကရနိကရော သရဒသမယရဇနိကရော ဝိယ တာရာဂဏပရိဝုတော ဝိယ စန္ဒော တိဒသဂဏပရိဝုတော ဝိယ ဒသသတနယနော ဗြဟ္မဂဏပရိဝုတော ဝိယ စ ဟာရိတမဟာဗြဟ္မာ စတုရင်္ဂိနိယာ မဟတိယာ သေနာယ ပရိဝုတော အာဇညရထေန မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ သဗ္ဗာဘရဏာနိ ဩမုဉ္စိတွာ ဘဏ္ဍာဂါရိကဿ ဟတ္ထေ ဒတွာ ဇလဇာမလာဝိကလနီလကုဝလယဒလသဒိသေနာတိနိသိတေနာတိတိခိဏေနာသိနာ သကေသမကုဋံ ဆိန္ဒိတွာ အာကာသေ ခိပိ. တံ သက္ကော ဒေဝရာဇာ သုဝဏ္ဏစင်္ကောဋကေန [Pg.193] ပဋိဂ္ဂဟေတွာ တာဝတိံသဘဝနံ နေတွာ သိနေရုမုဒ္ဓနိ သတ္တရတနမယံ စေတိယံ အကာသိ.

其结生与诞生时的种种瑞相，皆如前述。他有名为善见（Sudassana）、宝柱（Ratanagghi）、阿韦拉（Āveḷa）的三座宫殿。以善见（Sudassanā）王妃为首的三万三千名女子随侍在侧。他在众女围绕之下，犹如天女簇拥的天子，享受了六千年的欲乐，安住于宫中。其名为善见的王妃生下名为瓦儒那（Varuṇa）的儿子时，他见到了四种相，于是身着种种精美华服，佩戴着珍珠项链与宝珠耳环，头戴宝冠，手着臂钏与手镯，以最上等的香花善加庄严，其光辉灿烂，犹如秋夜之月，如众星环绕的明月，如三十三天众围绕的千眼帝释，又如梵众围绕的诃利陀（Hārita）大梵天，在四部大军的护卫下，乘坐骏马宝车，行大出离。出离后，他卸下所有饰品，交予库官之手，以一把犹如无瑕青莲花瓣般锋利无比的剑，削断自己的发髻，抛向空中。天帝释迦以黄金宝匣承接，带往三十三天，于须弥山（Sineru）顶，建造了一座七宝塔。

မဟာပုရိသော ပန ဒေဝဒတ္တာနိ ကာသာယာနိ ပရိဒဟိတွာ ပဗ္ဗဇိ, ဧကာ စ နံ ပုရိသကောဋိ အနုပဗ္ဗဇိ. သော တေဟိ ပရိဝုတော သတ္တမာသေ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ အညတရာယ သာဓုဒေဝိယာ နာမ သေဋ္ဌိဓီတာယ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ သာယနှသမယေ အညတရေနာဇီဝကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ မတ္တဝရနာဂဂါမီ နာဂဗောဓိံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ တေပဏ္ဏာသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ စတုရင်္ဂဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာယ နိသီဒိတွာ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ (ဓ. ပ. ၁၅၃-၁၅၄) ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ. တေန ဝုတ္တံ –

大士身着天人所施的袈裟出家，有一俱胝人随他出家。他被他们围绕着，修行七个月的精进，在毘舍佉月圆之日，食用一位名叫善天女（Sādhudevī）的长者之女所供养的蜜乳糜，之后在娑罗树林中度过白日。傍晚时分，他从一位裸行顺命外道处得到八把草，右绕那伽菩提树，铺设五十三肘宽的草座，发起四支精进，坐定后摧破魔军，证得一切知智，发出感叹：“轮回多生……已达渴爱之尽。”因此说——

၁.

1.

‘‘သုမနဿ အပရေန, ရေဝတော နာမ နာယကော;

အနုပမော အသဒိသော, အတုလော ဥတ္တမော ဇိနော’’တိ.

于苏摩那佛之后，有名瑞瓦达之导师；无与伦比、无有等者、无量、最上之胜者。

ရေဝတော ကိရ သတ္ထာ ဗောဓိသမီပေယေဝ သတ္တသတ္တာဟာနိ ဝီတိနာမေတွာ ဓမ္မဒေသနတ္ထံ ဗြဟ္မာယာစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ – ‘‘ကဿ နု ခေါ အဟံ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၂.၇၂; မ. နိ. ၁.၂၈၄; ၂.၃၄၁; မဟာဝ. ၁၀) ဥပဓာရေန္တော အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတဘိက္ခုကောဋိယော အညေ စ ဗဟူ ဒေဝမနုဿေ ဥပနိဿယသမ္ပန္နေ ဒိသွာ အာကာသေန ဂန္တွာ ဝရုဏာရာမေ ဩတရိတွာ တေဟိ ပရိဝုတော ဂမ္ဘီရံ နိပုဏံ တိပရိဝဋ္ဋံ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ အညေန အနုတ္တရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတွာ ဘိက္ခူနံ ကောဋိ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေသိ. တီသု မဂ္ဂဖလေသု ပတိဋ္ဌိတာနံ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ. တေန ဝုတ္တံ –

据说瑞瓦达导师在菩提树附近度过七个七日后，为说法而接受梵天之请，思忖：“我当先为谁说法？”他见到与自己一同出家的俱胝之比丘，以及其他众多具足善缘的天人，便行于空中，降落在瓦儒那园。他被彼等围绕，转动了甚深、微细、三转、非他所能转之无上法轮，令一俱胝比丘安住于阿罗汉果。而安住于三道果者，其数无量。因此说——

၂.

2.

‘‘သောပိ ဓမ္မံ ပကာသေသိ, ဗြဟ္မုနာ အဘိယာစိတော;

ခန္ဓဓာတုဝဝတ္ထာနံ, အပ္ပဝတ္တံ ဘဝါဘဝေ’’တိ.

彼亦由梵天所劝请，开演正法；此法开示蕴界之安立，于诸有中不复流转。

တတ္ထ ခန္ဓဓာတုဝဝတ္ထာနန္တိ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ အဋ္ဌာရသန္နံ ဓာတူနံ နာမရူပဝဝတ္ထာနာဒိဝသေန ဝိဘာဂကရဏံ. သဘာဝလက္ခဏသာမညလက္ခဏာဒိဝသေန ရူပါရူပဓမ္မပရိဂ္ဂဟော ခန္ဓဓာတုဝဝတ္ထာနံ နာမ. အထ ဝါ ဖေဏပိဏ္ဍူပမံ ရူပံ ပရိမဒ္ဒနာသဟနတော ဆိဒ္ဒါဝဆိဒ္ဒါဒိဘာဝတော စ ဥဒကပုဗ္ဗုဠကံ ဝိယ [Pg.194] ဝေဒနာ မုဟုတ္တရမဏီယဘာဝတော, မရီစိကာ ဝိယ သညာ ဝိပ္ပလမ္ဘနတော, ကဒလိက္ခန္ဓော ဝိယ သင်္ခါရာ အသာရကတော, မာယာ ဝိယ ဝိညာဏံ ဝဉ္စနကတော’’တိ ဧဝမာဒိနာပိ နယေန အနိစ္စာနုပဿနာဒိဝသေနပိ ခန္ဓဓာတုဝဝတ္ထာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၂၆ ကမာဒိဝိနိစ္ဆယကထာ). အပ္ပဝတ္တံ ဘဝါဘဝေတိ ဧတ္ထ ဘဝေါတိ ဝဍ္ဎိ, အဘဝေါတိ ဟာနိ. ဘဝေါတိ သဿတဒိဋ္ဌိ, အဘဝေါတိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ. ဘဝေါတိ ခုဒ္ဒကဘဝေါ, အဘဝေါတိ မဟာဘဝေါ. ဘဝေါတိ ကာမဘဝေါ, အဘဝေါတိ ရူပါရူပဘဝေါတိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ဘဝါဘဝါနံ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂၂၃; သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၅.၁၀၈၀; ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၂၀). တေသံ ဘဝါဘဝါနံ အပ္ပဝတ္တိဟေတုဘူတံ ဓမ္မံ ပကာသေသီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဘဝတိ အနေနာတိ ဘဝေါ, တီသု ဘဝေသု ဥပ္ပတ္တိနိမိတ္တံ ကမ္မာဒိကံ. ဥပပတ္တိဘဝေါ အဘဝေါ နာမ. ဥဘယတ္ထ နိကန္တိယာ ပဟာနကရံ အပ္ပဝတ္တံ ဓမ္မံ ဒေသေသီတိ အတ္ထော. တဿ ပန ရေဝတဗုဒ္ဓဿ တယောဝ အဘိသမယာ အဟေသုံ. ပဌမော ပနဿ ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တော. တေန ဝုတ္တံ –

在此，“蕴界分别”(khandhadhātuvavatthāna)是指对五蕴、十八界，以名色分别等方式进行分析。通过自相、共相等方式摄取色与非色法，这称为蕴界分别。或者，色如聚沫，因其不堪揉捏且有孔隙；受如水泡，因其乐受短暂；想如阳焰，因其欺瞒；行如芭蕉树干，因其无有核心；识如幻术，因其欺骗。应知亦可以此等方法，以及通过无常随观等方式，来了知蕴界分别。于“有与非有之不转起”(Appavattaṃ bhavābhaveti)中，“有”(bhava)是增长，“非有”(abhava)是减损；“有”是常见，“非有”是断见；“有”是小有，“非有”是大有；“有”是欲有，“非有”是色有与无色有。应以此等方法了知有与非有之义。其义为：他开示了导致此等有与非有不转起之法。或者，“有”(bhava)是“由此而有”，即于三有中产生之因，如业等。投生有称为“有”，其无有称为“非有”。其义为：他宣说了于此二者中舍断欲求、令其不转起之法。彼瑞瓦达(Revata)佛有三次证悟，然其初次证悟者，已超越计数之范围。是故说：

၃.

3.

‘‘တဿာဘိသမယာ တီဏိ, အဟေသုံ ဓမ္မဒေသနေ;

ဂဏနာယ န ဝတ္တဗ္ဗော, ပဌမာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

彼佛说法时，三会悟真常；初会证无数，量度不可量。

တတ္ထ တီဏီတိ တယော, လိင်္ဂဝိပလ္လာသော ကတော, အယံ ပဌမော အဘိသမယော အဟောသိ.

在此，“三”(tīṇi)即是“三个”(tayo)，此处作了性的转换。这是第一次的证悟。

အထာပရေန သမယေန နဂရုတ္တရေ ဥတ္တရေ နဂရေ သဗ္ဗာရိန္ဒမော အရိန္ဒမော နာမ ရာဇာ အဟောသိ. သော ကိရ ဘဂဝန္တံ အတ္တနော နဂရမနုပ္ပတ္တံ သုတွာ တီဟိ ဇနကောဋီဟိ ပရိဝုတော ဘဂဝတော ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ သွာတနာယ နိမန္တေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ပဝတ္တေတွာ တိဂါဝုတဝိတ္ထတံ ဒီပပူဇံ ကတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ နိသီဒိ. အထ ဘဂဝါ တဿ မနောနုကူလံ ဝိစိတ္တနယံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. တတ္ထ ဒေဝမနုဿာနံ ကောဋိသဟဿဿ ဒုတိယာဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

其后，在北方一座名为优多罗(Uttara)的城市，有位名叫阿邻陀摩(Arindama)的国王。他听闻世尊已抵达自己的城市，便率领三千万民众前去迎接世尊，邀请他次日应供，并为以佛陀为首的比丘僧团连续七天举行盛大布施，又举行了范围广达三伽浮陀(gāvuta)的燃灯供养，然后来到世尊跟前坐下。于是，世尊为他宣说了随顺其心意且善巧多样的法。在那里，百亿天人获得了第二次现观。是故说：

၄.

4.

‘‘ယဒါ အရိန္ဒမံ ရာဇံ, ဝိနေသိ ရေဝတော မုနိ;

တဒါ ကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

牟尼瑞瓦达，教化阿邻陀摩王；尔时百亿众，第二次现观生。

အယံ ဒုတိယော အဘိသမယော.

此为第二次现观。

အထာပရေန [Pg.195] သမယေန ရေဝတော သတ္ထာ ဥတ္တရနိဂမံ နာမ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တော သတ္တာဟံ နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိသီဒိ. တဒါ ကိရ ဥတ္တရနိဂမဝါသိနော မနုဿာ ယာဂုဘတ္တခဇ္ဇကဘေသဇ္ဇပါနကာဒီနိ အာဟရိတွာ ဘိက္ခုသံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ ဘိက္ခူ ပရိပုစ္ဆိံသု – ‘‘ကုဟိံ, ဘန္တေ, ဘဂဝါ’’တိ? တတော တေသံ ဘိက္ခူ အာဟံသု – ‘‘ဘဂဝါ, အာဝုသော, နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပန္နော’’တိ. အထာတီတေ တသ္မိံ သတ္တာဟေ ဘဂဝန္တံ နိရောဓသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌိတံ သရဒသမယေ သူရိယော ဝိယ အတ္တနော အနူပမာယ ဗုဒ္ဓသိရိယာ ဝိရောစမာနံ ဒိသွာ နိရောဓသမာပတ္တိယာ ဂုဏာနိသံသံ ပုစ္ဆိံသု. ဘဂဝါ စ တေသံ နိရောဓသမာပတ္တိယာ ဂုဏာနိသံသံ ကထေသိ. တဒါ ဒေဝမနုဿာနံ ကောဋိသတံ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာသိ. အယံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

其后，导师瑞瓦达住在名为优多罗镇(Uttaranigama)之处，入灭尽定七日而坐。当时，优多罗镇的居民带来粥饭、硬食、药、饮品等，为比丘僧团作大布施后，询问比丘们：“尊者，世尊在何处？”比丘们对他们说：“贤友，世尊已入灭尽定。”那七日过后，众人见世尊从灭尽定中出定，犹如秋日之阳，以其无可譬喻的佛陀威光赫然照耀，便询问灭尽定的功德利益。世尊也为他们开示了灭尽定的功德利益。当时，十亿天人安住于阿罗汉果。此为第三次现观。是故说：

၅.

5.

‘‘သတ္တာဟံ ပဋိသလ္လာနာ, ဝုဋ္ဌဟိတွာ နရာသဘော;

ကောဋိသတံ နရမရူနံ, ဝိနေသိ ဥတ္တမေ ဖလေ’’တိ.

人中之雄从七日独住而出，教化十亿人天，令证无上果。

သုဓညဝတီနဂရေ ပဌမမဟာပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတာနံ အရဟန္တာနံ ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာနံ ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ. မေခလနဂရေ ကောဋိသတသဟဿသင်္ခါတာနံ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတာနံ အရဟန္တာနံ ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. ရေဝတဿ ပန ဘဂဝတော ဓမ္မစက္ကာနုဝတ္တကော ဝရုဏော နာမ အဂ္ဂသာဝကော ပညဝန္တာနံ အဂ္ဂေါ အာဗာဓိကော အဟောသိ. တတ္ထ ဂိလာနပုစ္ဆနတ္ထာယ သမ္ပတ္တမဟာဇနဿ လက္ခဏတ္တယပရိဒီပကံ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ကောဋိသတသဟဿံ ပုရိသာနံ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗာဇေတွာ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ စတုရင်္ဂိနိကေ သန္နိပါတေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ. အယံ တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

在苏达ññ瓦提城(Sudhaññavatīnagare)，于首次诵说大波罗提木叉时，有以“来，比丘”方式出家、其数超越算计的阿罗汉，此为第一次集会。在美卡拉城(Mekhalanagare)，有以“来，比丘”方式出家、数达十万俱胝的阿罗汉，此为第二次集会。又，瑞瓦达世尊随转法轮的上首弟子，名为瓦儒那，乃具慧者中之最上者，他当时患了重病。在那里，世尊为前来探病的大众开示了阐明三相之法，度化十万俱胝的男子以“来，比丘”方式出家，并使之安住于阿罗汉果，然后在四支具足的集会中诵说了波罗提木叉。此为第三次集会。是故说：

၆.

6.

‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, ရေဝတဿ မဟေသိနော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သုဝိမုတ္တာန တာဒိနံ.

大仙瑞瓦达曾有三次集会，与会者皆为漏尽、无垢、善解脱、不动者。

၇.

7.

‘‘အတိက္ကန္တာ ဂဏနပထံ, ပဌမံ ယေ သမာဂတာ;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော.

初次集会者，其数超越算计；第二次集会，则为十万俱胝众。

၈.

8.

‘‘ယောပိ ပညာယ အသမော, တဿ စက္ကာနုဝတ္တကော;

သော တဒါ ဗျာဓိတော အာသိ, ပတ္တော ဇီဝိတသံသယံ.

彼智慧无与伦比者，其随转法轮弟子，当时罹患疾病，生命危在旦夕。

၉.

9.

‘‘တဿ [Pg.196] ဂိလာနပုစ္ဆာယ, ယေ တဒါ ဥပဂတာ မုနီ;

ကောဋိသတသဟဿာ အရဟန္တော, တတိယော အာသိ သမာဂမော’’တိ.

当时为探其病而来的圣者，成就了十万俱胝阿罗汉，此为第三次集会。

တတ္ထ စက္ကာနုဝတ္တကောတိ ဓမ္မစက္ကာနုဝတ္တကော. ပတ္တော ဇီဝိတသံသယန္တိ ဧတ္ထ ဇီဝိတေ သံသယံ ဇီဝိတသံသယံ, ဇီဝိတက္ခယံ ပါပုဏာတိ ဝါ, န ဝါ ပါပုဏာတီတိ ဧဝံ ဇီဝိတသံသယံ ပတ္တော, ဗျာဓိတဿ ဗလဝဘာဝေန မရတိ, န မရတီတိ ဇီဝိတေ သံသယံ ပတ္တောတိ အတ္ထော. ယေ တဒါ ဥပဂတာ မုနီတိ ဣတိ ဒီဃဘာဝေ သတိ ဘိက္ခူနံ ဥပရိ ဟောတိ, ရဿေ အနုဿရေန သဒ္ဓိံ ဝရုဏဿ ဥပရိ ဟောတိ.

于此，“cakkānuvattako”即“dhammacakkānuvattako”（随转法轮者）。“Patto jīvitasaṃsayaṃ”一句，“jīvitasaṃsayaṃ”意为对生命存疑，即“生命是否将尽？”或“是否会死？”。此乃因病情危重，对能否存活心存疑虑之义。“Ye tadā upagatā munī”一句，若“munī”为长音，则指诸比丘；若为带鼻音的短音（即 muniṃ），则指瓦儒那。

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ရမ္မဝတီနဂရေ အတိဒေဝေါ နာမ ဗြာဟ္မဏော ဟုတွာ ဗြာဟ္မဏဓမ္မေ ပါရံ ဂတော ရေဝတံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဒိသွာ တဿ ဓမ္မကထံ သုတွာ သရဏေသု ပတိဋ္ဌာယ သိလောကသဟဿေန ဒသဗလံ ကိတ္တေတွာ သဟဿဂ္ဃနိကေန ဥတ္တရာသင်္ဂေန ဘဂဝန္တံ ပူဇေသိ. သောပိ နံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ – ‘‘ဣတော ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနံ ဒွိန္နံ အသင်္ချေယျာနံ မတ္ထကေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ. တေန ဝုတ္တံ –

那时，我们的菩萨投生在悦意城(Rammavatī)，成为名叫阿提德婆(Atideva)的婆罗门，精通婆罗门法。他见到瑞瓦达(Revata)正等觉，听闻其说法后，皈依三宝，以一千首偈颂赞叹具十力者，并以价值千金的上衣(uttarāsaṅga)供养世尊。世尊也为他授记说：“从现在起，于二阿僧祇又十万劫之后，将有尊名为乔达摩(Gotama)的佛陀出现。”因此说了这段话——

၁၀.

10.

‘‘အဟံ တေန သမယေန, အတိဒေဝေါ နာမ ဗြာဟ္မဏော;

ဥပဂန္တွာ ရေဝတံ ဗုဒ္ဓံ, သရဏံ တဿ ဂဉ္ဆဟံ.

“我于彼时，名为阿提德婆(Atideva)的婆罗门，前往瑞瓦达(Revata)佛陀处，我皈依了他。”

၁၁.

11.

‘‘တဿ သီလံ သမာဓိဉ္စ, ပညာဂုဏမနုတ္တမံ;

ထောမယိတွာ ယထာထာမံ, ဥတ္တရီယမဒါသဟံ.

“他的戒、定、慧等无上功德，我尽力赞叹后，供养了上衣(uttarīya)。”

၁၂.

12.

‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, ရေဝတော လောကနာယကော;

အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

“那位佛陀，世间导师瑞瓦达(Revata)，为我授记说：‘从此无数劫后，此人将成为佛陀。’”

၁၃.

13.

‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမ’’’န္တိ. –

“‘策励精勤……（略）……我等将得见此佛。’”

အဋ္ဌ ဂါထာ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗာ.

此八偈应予广说。

၁၄.

14.

‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ.

“听闻他的话语后，我心更增净信；为圆满十波罗蜜，我行持更胜之行。”

၁၅.

15.

‘‘တဒါပိ တံ ဗုဒ္ဓဓမ္မံ, သရိတွာ အနုဗြူဟယိံ;

အာဟရိဿာမိ တံ ဓမ္မံ, ယံ မယှံ အဘိပတ္ထိတ’’န္တိ.

“那时，我忆念并增长那成佛之法；我将成就我所希求的佛果。”

တတ္ထ [Pg.197] သရဏံ တဿ ဂဉ္ဆဟန္တိ တံ သရဏံ အဂဉ္ဆိံ အဟံ, ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ. ပညာဂုဏန္တိ ပညာသမ္ပတ္တိံ. အနုတ္တမန္တိ သေဋ္ဌံ. ‘‘ပညာဝိမုတ္တိဂုဏမုတ္တမ’’န္တိပိ ပါဌော, သော ဥတ္တာနောဝ. ထောမယိတွာတိ ထောမေတွာ ဝဏ္ဏယိတွာ. ယထာထာမန္တိ ယထာဗလံ. ဥတ္တရီယန္တိ ဥတ္တရာသင်္ဂံ. အဒါသဟန္တိ အဒါသိံ အဟံ. ဗုဒ္ဓဓမ္မန္တိ ဗုဒ္ဓဘာဝကရံ ဓမ္မံ, ပါရမီဓမ္မန္တိ အတ္ထော. သရိတွာတိ အနုဿရိတွာ. အနုဗြူဟယိန္တိ အဘိဝဍ္ဎေသိံ. အာဟရိဿာမီတိ အာနယိဿာမိ. တံ ဓမ္မန္တိ တံ ဗုဒ္ဓတ္တံ. ယံ မယှံ အဘိပတ္ထိတန္တိ ယံ မယာ အဘိပတ္ထိတံ ဗုဒ္ဓတ္တံ, တံ အာဟရိဿာမီတိ အတ္ထော.

于此，`saraṇaṃ tassa gañchahaṃ` 意为“我已前往皈依他”，句中属格 `tassa` 作对格用。`Paññāguṇaṃ`（慧德）指智慧的圆满。`Anuttamaṃ`（无上）指最胜。亦有作 `Paññāvimuttiguṇamuttamaṃ`（慧解脱德无上）之读法，其义自明。`Thomayitvā`（赞叹后）指赞美、称扬。`Yathāthāmaṃ`（尽力）指尽己所能。`Uttarīyaṃ`（上衣）指 `uttarāsaṅga`（上衣）。`Adāsahaṃ`（我已施）即 `adāsiṃ ahaṃ`（我已布施）。`Buddhadhammaṃ`（佛法）指能成就佛果之法，义即波罗蜜法。`Saritvā`（忆念后）指随念。`Anubrūhayiṃ`（我令增长）指我使其增长。`Āharissāmi`（我将带来）指我将成就。`Taṃ dhammaṃ`（那法）指那佛果。`Yaṃ mayhaṃ abhipatthitaṃ`（我所希求的）之义为：我将成就我所希求的佛果。

တဿ ပန ရေဝတဿ ဘဂဝတော နဂရံ သုဓညဝတီ နာမ အဟောသိ, ပိတာ ဝိပုလော နာမ ခတ္တိယော, မာတာ ဝိပုလာ နာမ, ဝရုဏော စ ဗြဟ္မဒေဝေါ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, သမ္ဘဝေါ နာမ ဥပဋ္ဌာကော, ဘဒ္ဒါ စ သုဘဒ္ဒါ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, နာဂရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ အသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ, အာယု သဋ္ဌိဝဿသဟဿာနိ, သုဒဿနာ နာမ အဂ္ဂမဟေသီ, ဝရုဏော နာမ ပုတ္တော, အာဇညရထေန နိက္ခမိ.

彼瑞瓦达(Revata)世尊的都城名为善稻城(Sudhaññavatī)。其父为名为毗富罗(Vipula)的刹帝利，母为毗富罗(Vipulā)。瓦儒那(Varuṇa)与梵天(Brahmadeva)是其两大上首弟子，侍者名为善生(Sambhava)，跋陀(Bhaddā)与善贤(Subhaddā)是其两大上首女弟子。菩提树为那伽树(nāgarukkha)，身躯高达八十肘，寿命六万岁。第一王后名为善见(Sudassanā)，子名为瓦儒那(Varuṇa)。彼以良种马车出家。

‘‘တဿ ဒေဟာဘိနိက္ခန္တံ, ပဘာဇာလမနုတ္တရံ;

ဒိဝါ စေဝ တဒါ ရတ္တိံ, နိစ္စံ ဖရတိ ယောဇနံ.

从其身躯发出之无上光网，于彼之时，昼夜恒常遍照一由旬。

‘‘ဓာတုယော မမ သဗ္ဗာပိ, ဝိကိရန္တူတိ သော ဇိနော;

အဓိဋ္ဌာသိ မဟာဝီရော, သဗ္ဗသတ္တာနုကမ္ပကော.

“愿我所有舍利皆散布！”彼胜者、大雄、一切众生之悲悯者，如是决意。

‘‘မဟာနာဂဝနုယျာနေ, မဟတော နဂရဿ သော;

ပူဇိတော နရမရူဟိ, ပရိနိဗ္ဗာယိ ရေဝတော’’တိ.

于摩诃陀(Mahata)城之大龙林苑(Mahānāgavanuyyāna)中，为天人所礼敬之瑞瓦达(Revata)般涅槃。

တေန ဝုတ္တံ –

是故说：–

၁၆.

16.

‘‘နဂရံ သုဓညဝတီ နာမ, ဝိပုလော နာမ ခတ္တိယော;

ဝိပုလာ နာမ ဇနိကာ, ရေဝတဿ မဟေသိနော.

都城名为善稻城(Sudhaññavatī)，刹帝利名为毗富罗(Vipula)；瑞瓦达(Revata)大仙之母，名为毗富罗(Vipulā)。

၂၁.

21.

‘‘ဝရုဏော ဗြဟ္မဒေဝေါ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

သမ္ဘဝေါ နာမုပဋ္ဌာကော, ရေဝတဿ မဟေသိနော.

瓦儒那(Varuṇa)与梵天(Brahmadeva)，是其上首弟子；名为善生(Sambhava)的侍者，侍奉瑞瓦达(Revata)大仙。

၂၂.

22.

‘‘ဘဒ္ဒါ [Pg.198] စေဝ သုဘဒ္ဒါ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

သောပိ ဗုဒ္ဓေါ အသမသမော, နာဂမူလေ အဗုဇ္ဈထ.

跋陀(Bhaddā)与善贤(Subhaddā)，是其上首女弟子；彼无等伦之佛陀，于那伽树(nāga)下觉悟。

၂၃.

23.

‘‘ပဒုမော ကုဉ္ဇရော စေဝ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ;

သိရိမာ စေဝ ယသဝတီ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ.

莲华(Paduma)与军扎罗(Kuñjara)，是其上首男侍者；师利摩(Sirimā)与耶舍婆提(Yasavatī)，是其上首女侍者。

၂၄.

24.

‘‘ဥစ္စတ္တနေန သော ဗုဒ္ဓေါ, အသီတိဟတ္ထမုဂ္ဂတော;

ဩဘာသေတိ ဒိသာ သဗ္ဗာ, ဣန္ဒကေတုဝ ဥဂ္ဂတော.

彼佛身形高耸，达八十肘，遍照一切方向，犹如升起之帝释幢。

၂၅.

25.

‘‘တဿ သရီရေ နိဗ္ဗတ္တာ, ပဘာမာလာ အနုတ္တရာ;

ဒိဝါ ဝါ ယဒိ ဝါ ရတ္တိံ, သမန္တာ ဖရတိ ယောဇနံ.

从其身躯生起之无上光鬘，无论白昼黑夜，周遍一由旬。

၂၆.

26.

‘‘သဋ္ဌိဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ;

တာဝတာ ဒိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

其寿命长达六万年。住世期间，彼为众生所瞻仰，度化了许多有情。

၂၇.

27.

‘‘ဒဿယိတွာ ဗုဒ္ဓဗလံ အမတံ လောကေ ပကာသယံ;

နိဗ္ဗာယိ အနုပါဒါနော, ယထဂ္ဂုပါဒါနသင်္ခယာ.

示现佛力，于世间开显不死法；彼无所取而般涅槃，犹如薪尽火灭。

၂၈.

28.

‘‘သော စ ကာယော ရတနနိဘော, သော စ ဓမ္မော အသာဒိသော;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ’’တိ.

彼身犹如珍宝，彼法无与伦比；然此一切已逝，诸行岂非空寂？

တတ္ထ ဩဘာသေတီတိ ပကာသယတိ. ဥဂ္ဂတောတိ ဥဿိတော. ပဘာမာလာတိ ပဘာဝေလာ. ယထဂ္ဂီတိ အဂ္ဂိ ဝိယ. ဥပါဒါနသင်္ခယာတိ ဣန္ဓနက္ခယာ. သော စ ကာယော ရတနနိဘောတိ သော စ တဿ ဘဂဝတော ကာယော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော. ‘‘တဉ္စ ကာယံ ရတနနိဘ’’န္တိပိ ပါဌော, လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တံ. သောယေဝ ပနဿတ္ထော. သေသဂါထာသု သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

于此，“照耀”(obhāseti)即是彰显。“升起”(uggata)即是高耸。“光明鬘”(pabhāmālā)即是光明的行列。“如火”(yathaggī)即是像火一样。“燃料耗尽”(upādānasaṅkhayā)即是因薪柴已尽。“彼身似宝”(so ca kāyo ratananibho)是指彼世尊之身呈黄金色。亦有“彼身似宝”(tañca kāyaṃ ratananibhaṃ)之读法，此乃以性转换而说，其义则同。其余诸偈，义皆明显。

ရေဝတဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

瑞瓦达佛史释义终。

နိဋ္ဌိတော ပဉ္စမော ဗုဒ္ဓဝံသော.

第五佛史终。

၈. သောဘိတဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

8. 索毗多佛史释义

တဿ [Pg.199] ပန အပရဘာဂေ တဿ သာသနေပိ အန္တရဟိတေ သောဘိတော နာမ ဗောဓိသတ္တော ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ဒေဝေဟိ အာယာစိတော တုသိတပုရတော စဝိတွာ သုဓမ္မနဂရေ သုဓမ္မရာဇဿ ကုလေ သုဓမ္မာယ နာမ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ. သော ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန သုဓမ္မုယျာနေ မာတုကုစ္ဆိတော ပရိသုဒ္ဓဝိရာဇိတဃနမေဃပဋလတော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ နိက္ခမိ. တဿ ပဋိသန္ဓိယံ ဇာတိယဉ္စ ပါဋိဟာရိယာနိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပကာရာနိ.

其后，于彼（瑞瓦达佛）教法隐没时，有名为索毗多（Sobhita）之菩萨，圆满四阿僧祇又十万劫之波罗蜜后，生于兜率天。于彼处住满天寿，应诸天之请，从兜率天殁，于善法城（Sudhammanagara）善法王（Sudhammarāja）族中，入名为善法（Sudhammā）王后之母胎而结生。彼经十月，于善法园（Sudhammuyyāna）中从母胎出，犹如满月出自清净庄严之浓密云层。其结生与诞生时之奇迹，皆如前述。

သော ဒသဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိတွာ သတ္တတ္တိံသနာဋကိတ္ထိသဟဿာနံ အဂ္ဂါယ အဂ္ဂမဟေသိယာ မခိလဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ သီဟကုမာရေ နာမ ပုတ္တေ ဥပ္ပန္နေ စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ ပါသာဒေယေဝ ပဗ္ဗဇိတွာ တတ္ထေဝ အာနာပါနဿတိသမာဓိံ ဘာဝေတွာ စတ္တာရိ ဈာနာနိ ပဋိလဘိတွာ သတ္တာဟံ တတ္ထေဝ ပဓာနစရိယမစရိ. တတော မခိလမဟာဒေဝိယာ ဒိန္နံ ပရမမဓုရံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ အဘိနိက္ခမနတ္ထာယ စိတ္တမုပ္ပာဒေသိ – ‘‘အယံ ပါသာဒေါ အလင်္ကတပဋိယတ္တော မဟာဇနဿ ပဿန္တဿေဝ အာကာသေန ဂန္တွာ ဗောဓိရုက္ခံ မဇ္ဈေကတွာ ပထဝိယံ ဩတရတု, ဣမာ စ ဣတ္ထိယော မယိ ဗောဓိမူလေ နိသိန္နေ အဝုတ္တာ သယမေဝ ပါသာဒတော နိက္ခမန္တူ’’တိ. သဟစိတ္တုပ္ပာဒါ ပါသာဒေါ စ သုဓမ္မရာဇဘဝနတော ဥပ္ပတိတွာ အသိတဉ္ဇနသင်္ကာသမာကာသမဗ္ဘုဂ္ဂဉ္ဆိ. သော သမောသရိတသုရဘိကုသုမဒါမသမလင်္ကတပါသာဒတလော သကလမ္ပိ ဂဂနတလံ သမလင်္ကုရုမာနော ဝိယ ကနကရသဓာရာသဒိသရုစိရကရနိကရော ဒိဝသကရော ဝိယ စ သရဒသမယရဇနိကရော ဝိယ စ ဝိရောစမာနော ဝိလမ္ဗမာနဝိဝိဓဝိစိတ္တကိင်္ကိဏိကဇာလော ယဿ ကိရ ဝါတေရိတဿ သုကုသလဇနဝါဒိတဿ ပဉ္စင်္ဂိကဿ တုရိယဿ ဝိယ သဒ္ဒေါ ဝဂ္ဂု စ ရဇနီယော စ ကမနီယော စ အဟောသိ.

他于家中居住一万年后，其三万七千宫女中的首席王后摩希罗天妃（Makhilādevī）诞下名为狮子（Sīhakumāra）的王子。他见到四种征兆，心生警觉，就在宫殿中出家。他在那里修习入出息念定，证得四禅，并在那里精进修行了七日。之后，他受用摩希罗大天妃（Makhilāmahādevī）所供养的极甜美的蜜乳粥后，生起出离之心，发愿道：“愿此装饰妥当的宫殿，在众人眼前升空而去，以菩提树为中心降落于地。愿这些女子在我坐于菩提树下时，无需我言，自行从宫殿中退出。”心念刚起，宫殿便从善法王宫（Sudhammarājabhavana）升起，飞入如黑石眼蜜般的天空。那宫殿的地面装饰着聚集的芬芳花鬘，仿佛庄严着整个天空，其光辉犹如散发着金汁光芒的太阳，又如秋夜之月，光彩夺目。宫殿悬挂着各式各样奇妙摇曳的铃网，风吹过时，其声响犹如善巧者所演奏的五支乐器，悦耳、怡人、可意。

ဒူရတော ပဋ္ဌာယ သုယျမာနေန မဓုရေန သရေန သတ္တာနံ သောတာနိ ဩဒဟမာနော ဃရစစ္စရစတုက္ကဝီထိအာဒီသု ဌတွာ ပဝတ္တိတကထာသလ္လာပေသု မနုဿေသု နာတိနီစေန နာတိဥစ္စေန တရုဝရဝနမတ္ထကာဝိဒူရေနာကာသေန ပလောဘယမာနော [Pg.200] ဝိယ တရုဝရသာခါနာနာရတနဇုတိဝိသရသမုဇ္ဇလေန ဝဏ္ဏေန ဇနနယနာနိ အာကဍ္ဎေန္တော ဝိယ စ ပုညာနုဘာဝံ သမုဂ္ဃောသယန္တော ဝိယ စ ဂဂနတလံ ပဋိပဇ္ဇိ. တတ္ထ နာဋကိတ္ထိယောပိ ပဉ္စင်္ဂိကဿ ဝရတုရိယဿ မဓုရေန သရေန ဥပဂါယိံသု စေဝ ဝိလပိံသု စ. စတုရင်္ဂိနီ ကိရဿ သေနာပိ အလင်္ကာရ-ကာယာဘရဏ-ဇုတိ-သမုဒယ-သမုဇ္ဇောတနာနာဝိရာဂ-သုရဘိကုသုမဝသနာဘရဏသောဘိတာ အမရဝရသေနာ ဝိယ ပရမရုစိရဒဿနာ ဓရဏီ ဝိယ ဂဂနတလေန ပါသာဒံ ပရိဝါရေတွာ အဂမာသိ.

其声悦耳，自远处传来，倾入众生之耳。于人们住立于房舍、广场、四衢、街道等处交谈之时，其声不高不低，行于离珍贵林木顶不远之虚空，仿佛在引诱着树木的妙枝；又仿佛以种种宝光所汇之璀璨色泽，吸引着人们的目光；亦仿佛在宣扬着福德的威力，行于天际。于彼处，舞女们亦以五支上妙乐器之悦耳音声，时而歌唱，时而吟咏。据说，其四部军亦以种种庄严、身饰、光明、艳彩、香花、衣饰而绚烂，如最胜天军，极为壮丽悦目，如履平地般行于虚空，围绕宫殿而行进。

တတော ပါသာဒေါ ဂန္တွာ အဋ္ဌာသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ ဥဇုဝိပုလဝဋ္ဋက္ခန္ဓံ ကုသုမပလ္လဝမကုလသမလင်္ကတံ နာဂရုက္ခံ မဇ္ဈေကတွာ ဩတရိတွာ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌဟိ. နာဋကိတ္ထိယော စ ကေနစိ အဝုတ္တာဝ တတော ပါသာဒတော ဩတရိတွာ ပက္ကမိံသု. အနေကဂုဏသောဘိတော ကိရ သောဘိတောပိ မဟာပုရိသော မဟာဇနကတပရိဝါရောယေဝ ရတ္တိယာ တီသု ယာမေသု တိဿော ဝိဇ္ဇာယော ဥပ္ပာဒေသိ. မာရဗလံ ပနဿ ဓမ္မတာဗလေနေဝ ယထာဂတမဂမာသိ. ပါသာဒေါ ပန တတ္ထေဝ အဋ္ဌာသိ. သောဘိတော ပန ဘဂဝတာ သမ္ဗောဓိံ ပတွာ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ ဗောဓိသမီပေယေဝ သတ္တသတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ ဗြဟ္မုနော ဓမ္မဇ္ဈေသနံ ပဋိဇာနိတွာ – ‘‘ကဿ နု ခေါ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ ဩလောကေန္တော အတ္တနော ဝေမာတိကေ ကနိဋ္ဌဘာတိကေ အသမကုမာရဉ္စ သုနေတ္တကုမာရဉ္စ ဒိသွာ – ‘‘ဣမေ ဒွေ ကုမာရာ ဥပနိဿယသမ္ပန္နာ ဂမ္ဘီရံ နိပုဏံ ဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ သမတ္ထာ, ဟန္ဒာဟံ ဣမေသံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ အာကာသေနာဂန္တွာ သုဓမ္မုယျာနေ ဩတရိတွာ ဒွေပိ ကုမာရေ ဥယျာနပါလေန ပက္ကောသာပေတွာ တေဟိ သပရိဝါရေဟိ ပရိဝုတော မဟာဇနမဇ္ဈေ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ. တေန ဝုတ္တံ –

其后，宫殿行至一棵高八十八肘、树干笔直粗圆、以花与新芽、花蕾善加庄严的那伽树(nāgarukkha)，以此树为中心降落，立于地面。舞女们未经任何人吩咐，即从宫殿下来离去。据说，具足无量功德的索毗多(Sobhita)大士，为大众所围绕，于夜间三时中生起三明。其魔军仅因法性之力，便如其来时般退去。而宫殿则停留在原地。索毗多世尊证得正觉后，诵此优陀那(udāna)：“经无量生之轮回……已达贪爱之尽头”，于菩提树附近度过七个七日，应允梵天之请法后，以佛眼观察：“我应先为谁说法？”他看见自己的异母弟弟——阿萨玛童子(Asamakumāra)与苏内答童子(Sunettakumāra)，心想：“此二位童子善缘具足，堪能彻悟甚深、微细之法。我当为他们说法。”于是他乘空而来，降落于善法园(Sudhammuyyāna)，命园丁唤来二位童子，在他们及其眷属的围绕下，于大众之中转动法轮。是故说：

၁.

1.

‘‘ရေဝတဿ အပရေန, သောဘိတော နာမ နာယကော;

သမာဟိတော သန္တစိတ္တော, အသမော အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော.

瑞瓦达(Revata)之后，有名为索毗多(Sobhita)的导师；彼善等持，心寂静，无与伦比，无对等之人。

၂.

2.

‘‘သော ဇိနော သကဂေဟမှိ, မာနသံ ဝိနိဝတ္တယိ;

ပတွာန ကေဝလံ ဗောဓိံ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိ.

彼胜者于自家中，转变其心意；既证得究竟菩提，便转动了法轮。

၃.

3.

‘‘ယာဝ ဟေဋ္ဌာ အဝီစိတော, ဘဝဂ္ဂါ စာပိ ဥဒ္ဓတော;

ဧတ္ထန္တရေ ဧကပရိသာ, အဟောသိ ဓမ္မဒေသနေ.

下自无间狱(Avīci)，上至有顶天(Bhavagga)；于说法时，此间众生成一集会。

၄.

4.

‘‘တာယ [Pg.201] ပရိသာယ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိ;

ဂဏနာယ န ဝတ္တဗ္ဗော, ပဌမာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

于彼会中，等正觉者转动法轮；初次法现观，其数不可称计。

တတ္ထ သကဂေဟမှီတိ အတ္တနော ဘဝနေယေဝ, အန္တောပါသာဒတလေယေဝါတိ အတ္ထော. မာနသံ ဝိနိဝတ္တယီတိ စိတ္တံ ပရိဝတ္တေသိ, သကဂေဟေ ဌတွာ သတ္တဒိဝသဗ္ဘန္တရေယေဝ ပုထုဇ္ဇနဘာဝတော စိတ္တံ ဝိနိဝတ္တေတွာ ဗုဒ္ဓတ္တံ ပါပုဏီတိ အတ္ထော. ဟေဋ္ဌာတိ ဟေဋ္ဌတော. ဘဝဂ္ဂါတိ အကနိဋ္ဌဘဝနတော. တာယ ပရိသာယာတိ တဿာ ပရိသာယ မဇ္ဈေ. ဂဏနာယ န ဝတ္တဗ္ဗောတိ ဂဏနပထမတီတာတိ အတ္ထော. ပဌမာဘိသမယောတိ ပဌမော ဓမ္မာဘိသမယော. အဟူတိ ဂဏနာယ န ဝတ္တဗ္ဗာ ပရိသာ အဟောသီတိ အတ္ထော. ‘‘ပဌမေ အဘိသမိံသုယေဝါ’’တိပိ ပါဌော, တဿ ပဌမဓမ္မဒေသနေ အဘိသမိံသု ယေ ဇနာ, တေ ဂဏနာယ န ဝတ္တဗ္ဗာတိ အတ္ထော.

于此，“于自家中”者，义为于自己的宫殿中，即于宫殿之内外。“令心回转”者，义为转变其心；即住于自家中，仅七日之内，令心从凡夫之境回转，而证得佛果。“自下”者，义为从下方。“自有顶”者，义为从色究竟天。“于彼会众中”者，义为于彼会众之中间。“不可计数者”，义为超越计数之道。“初现观”者，义为初次法现观。“有”者，义为有不可言说之会众。亦有“于初现观时”之读法，其义为：于初次说法时，凡现观之人，皆不可计数。

အထာပရေန သမယေန သုဒဿနနဂရဒွါရေ စိတ္တပါဋလိယာ မူလေ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ နဝကနကမဏိမယဘဝနေ တာဝတိံသဘဝနေ ပါရိစ္ဆတ္တကမူလေ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာတလေ နိသီဒိတွာ အဘိဓမ္မံ ဒေသေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. အယံ ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

其后，于另一时，于善见城(Sudassana-nagara)门之吉答巴答离树下行双神变后，于三十三天(Tāvatiṃsa)新金宝所成之宫殿中，坐于巴瑞恰达树下之班都甘巴拉(Paṇḍukambala)石座上，宣说阿毗达摩。于说法结束时，有九千俱胝之众生证得法现观。此为第二现观。是故说：

၅.

5.

‘‘တတော ပရမ္ပိ ဒေသေန္တေ, မရူနဉ္စ သမာဂမေ;

နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

“其后复说法，于天人集会，九千俱胝众，有第二现观。”

အထာပရေန သမယေန သုဒဿနနဂရေ ဇယသေနော နာမ ရာဇကုမာရော ယောဇနပ္ပမာဏံ ဝိဟာရံ ကာရေတွာ အသောကဿကဏ္ဏစမ္ပကနာဂပုန္နာဂဝကုလသုရဘိစူတပနသာသနသာလကုန္ဒ- သဟကာရကရဝီရာဒိတရုဝရနိရန္တရံ အာရာမံ ရောပေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ နိယျာတေသိ. ဒါနာနုမောဒနံ ကတွာ ယာဂံ ဝဏ္ဏေတွာ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. တဒါ ကောဋိသတသဟဿသတ္တနိကာယဿ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. အယံ တတိယာဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

其后，于另一时，善见城(Sudassana-nagara)有名为胜军(Jayasena)之王族童子，使建一由旬量之精舍，并种植无忧树、阿输迦树、瞻波迦树、龙华树、胡桐树、波库拉树、香树、芒果树、波罗蜜树、阿萨那树、娑罗树、茉莉、香芒果树、夹竹桃等各种妙树，园林密布，然后奉献给以佛为首的比丘僧团。世尊作布施随喜，赞叹供养后，宣说正法。当时，有一万亿之有情众证得法现观。此为第三现观。是故说：

၆.

6.

‘‘ပုနာပရံ ရာဇပုတ္တော, ဇယသေနော နာမ ခတ္တိယော;

အာရာမံ ရောပယိတွာန, ဗုဒ္ဓေ နိယျာတယီ တဒါ.

“复次有王子，胜军刹帝利，彼时植园林，奉献于佛陀。”

၇.

7.

‘‘တဿ [Pg.202] ယာဂံ ပကိတ္တေန္တော, ဓမ္မံ ဒေသေသိ စက္ခုမာ;

တဒါ ကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

具眼者称赞彼之供养，为说正法；尔时百亿众，得第三现观。

ပုန ဥဂ္ဂတော နာမ ရာဇာ သုနန္ဒနဂရေ သုနန္ဒံ နာမ ဝိဟာရံ ကာရေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ အဒါသိ. တသ္မိံ ဒါနေ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတာနံ ကောဋိသတံ အရဟန္တာနံ သန္နိပါတော, တေသံ မဇ္ဈေ သောဘိတော ဘဂဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ. အယံ ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ. ပုန မေခလာနဂရေ ဓမ္မဂဏော ဓမ္မဂဏာရာမံ နာမ ပဝရာရာမံ မဟာဝိဟာရံ ကာရေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ ဒတွာ သဟ သဗ္ဗပရိက္ခာရေဟိ ဒါနံ အဒါသိ. တသ္မိံ သမာဂမေ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝေန ပဗ္ဗဇိတာနံ နဝုတိယာ အရဟန္တကောဋီနံ သန္နိပါတေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ. အယံ ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. ယဒါ ပန ဘဂဝါ ဒသသတနယနပုရေ ဝဿံ ဝသိတွာ ပဝါရဏာယ သုရဝရပရိဝုတော ဩတရိ, တဒါ အသီတိယာ အရဟန္တကောဋီဟိ သဒ္ဓိံ စတုရင်္ဂိကေ သန္နိပါတေ ပဝါရေသိ. အယံ တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

复次，有优伽陀(Uggato)王于善喜(Sunanda)城，建造一座名为善喜的寺院，奉施予佛陀为首的比丘僧团。于彼布施中，有十亿以“善来比丘”方式出家的阿罗汉集会，善慧(Sobhita)世尊在彼等之中宣说波罗提木叉。此为第一次集会。复次，于弥伽罗(Mekhalā)城，有名为法众(Dhammagaṇa)者，建造一座名为法众园的殊胜大寺，奉施予佛陀为首的比丘僧团，并连同所有资具一并布施。于彼集会中，在九亿以“善来比丘”方式出家的阿罗汉集会时，世尊宣说波罗提木叉。此为第二次集会。又，当世尊于千眼者之城安居后，于自恣日为众天神围绕而下时，与八亿阿罗汉于四支具足的集会中行自恣。此为第三次集会。是故说：——

၈.

8.

‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, သောဘိတဿ မဟေသိနော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

大仙善慧(Sobhita)尊，集会有三次；漏尽且无垢，心寂不动摇。

၉.

9.

‘‘ဥဂ္ဂတော နာမ သော ရာဇာ, ဒါနံ ဒေတိ နရုတ္တမေ;

တမှိ ဒါနေ သမာဂဉ္ဆုံ, အရဟန္တာ သတကောဋိယော.

彼优伽陀(Uggato)王，布施人中尊；于彼布施时，十亿阿罗汉云集。

၁၀.

10.

‘‘ပုနာပရံ ပုရဂဏော, ဒေတိ ဒါနံ နရုတ္တမေ;

တဒါ နဝုတိကောဋီနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော.

复次普拉嘎那(Puragaṇa)，亦施人中尊；尔时九亿众，乃第二次集。

၁၁.

11.

‘‘ဒေဝလောကေ ဝသိတွာန, ယဒါ ဩရောဟတီ ဇိနော;

တဒါ အသီတိကောဋီနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော’’တိ.

胜者住天界，而后从天降；尔时八亿众，作第三次集。

တဒါ ကိရ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ရမ္မဝတီနဂရေ ဥဘတော သုဇာတော ‘သုဇာတော’ နာမ ဗြာဟ္မဏော ဟုတွာ သောဘိတဿ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ သရဏေသု ပတိဋ္ဌာယ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ တေမာသံ မဟာဒါနမဒါသိ. သောပိ နံ ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

据说那时我们的菩萨在悦意城(Rammavatī)出生于父母双方血统纯正的婆罗门家，名叫善生(Sujāta)。听闻善慧(Sobhita)世尊说法后，他安住于皈依处，供养以佛陀为首的比丘僧团三个月大布施。那位世尊也预言：“未来将有名为乔达摩的佛陀出世。”因此说：

၁၂.

12.

‘‘အဟံ [Pg.203] တေန သမယေန, သုဇာတော နာမ ဗြာဟ္မဏော;

တဒါ သသာဝကံ ဗုဒ္ဓံ, အန္နပါနေန တပ္ပယိံ.

我于彼时，为名善生(Sujāta)之婆罗门；当时以饮食，令佛陀及其弟子众喜足。

၁၃.

13.

‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, သောဘိတော လောကနာယကော;

အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

彼苏毗陀(Sobhita)佛、世间导师，亦为我授记：“从此无量劫后，此人将成佛。”

၁၄.

14.

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ.

勤行精进后……（中略）……我等将亲见此。

၁၅.

15.

‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဟဋ္ဌော သံဝိဂ္ဂမာနသော;

တမေဝတ္ထမနုပ္ပတ္တိယာ, ဥဂ္ဂံ ဓိတိမကာသဟ’’န္တိ.

闻彼之言，心生欢喜与悚惧；为成就彼义，我行勇猛精进。

တတ္ထ တမေဝတ္ထမနုပ္ပတ္တိယာတိ တဿ ဗုဒ္ဓတ္တဿ အနုပ္ပတ္တိအတ္ထံ, တဿ ပန သောဘိတဗုဒ္ဓဿ – ‘‘အနာဂတေ အယံ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဝစနံ သုတွာ ‘‘အဝိတထဝစနာ ဟိ ဗုဒ္ဓါ’’တိ ဗုဒ္ဓတ္တပ္ပတ္တိအတ္ထန္တိ အတ္ထော. ဥဂ္ဂန္တိ တိဗ္ဗံ ဃောရံ. ဓိတိန္တိ ဝီရိယံ. အကာသဟန္တိ အကာသိံ အဟံ.

于此，“为成就彼义”者，是为成就彼佛果之义。即听闻彼苏毗陀(Sobhita)佛所言：“此人将于未来世，成名为乔达摩(Gotama)之佛”，并思：“诸佛之言诚不虚妄”，故为成就佛果之义。“勇猛”(uggaṃ)者，谓猛利、强烈。“勇力”(dhitiṃ)者，谓精进(vīriyaṃ)。“我作”(akāsahaṃ)者，即“我作了”(akāsiṃ ahaṃ)。

တဿ ပန သောဘိတဿ ဘဂဝတော သုဓမ္မံ နာမ နဂရံ အဟောသိ, ပိတာ သုဓမ္မော နာမ ရာဇာ, မာတာ သုဓမ္မာ နာမ ဒေဝီ, အသမော စ သုနေတ္တော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, အနောမော နာမုပဋ္ဌာကော, နကုလာ စ သုဇာတာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, နာဂရုက္ခော ဗောဓိ, အဋ္ဌပဏ္ဏာသဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ သရီရံ အဟောသိ, နဝုတိဝဿသဟဿာနိ အာယုပ္ပမာဏံ, မခိလာ နာမဿ မဟာဒေဝီ, သီဟကုမာရော နာမ အတြဇော, နာဋကိတ္ထီနံ သတ္တတ္တိံသသဟဿာနိ နဝဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ. ပါသာဒေန အဘိနိက္ခမိ. ဇယသေနော နာမ ရာဇာ ဥပဋ္ဌာကော. သေတာရာမေ ကိရ ဝသီတိ. တေန ဝုတ္တံ –

彼苏毗陀(Sobhita)世尊之城名善法(Sudhamma)，父为善法(Sudhamma)王，母为善法(Sudhammā)王后。上首弟子为无等(Asama)与善眼(Sunetta)二位，侍者名无瑕(Anoma)。上首女弟子为那拘罗(Nakulā)与善生(Sujātā)二位。菩提树为龙华树(Nāgarukkha)。身量高五十八肘，寿量为九万岁。其大妃名摩弃罗(Makhilā)，子名师子童子(Sīhakumāra)。有三万七千宫女，住家九千年。乘宫殿而出家。护持者为胜军(Jayasena)王。据说住于白园(Setārāma)。故说：—

၁၆.

16.

‘‘သုဓမ္မံ နာမ နဂရံ, သုဓမ္မော နာမ ခတ္တိယော;

သုဓမ္မာ နာမ ဇနိကာ, သောဘိတဿ မဟေသိနော.

苏毗陀(Sobhita)大仙，其城名善法(Sudhamma)，父刹帝利名善法(Sudhamma)，生母名善法(Sudhammā)。

၂၁.

21.

‘‘အသမော စ သုနေတ္တော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

အနောမော နာမုပဋ္ဌာကော, သောဘိတဿ မဟေသိနော.

苏毗陀(Sobhita)大仙，其上首弟子，为无等(Asama)与善眼(Sunetta)；侍者名无瑕(Anoma)。

၂၂.

22.

‘‘နကုလာ စ သုဇာတာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗုဇ္ဈမာနော စ သော ဗုဒ္ဓေါ, နာဂမူလေ အဗုဇ္ဈထ.

那拘罗(Nakulā)与善生(Sujātā)，为上首女弟子；彼佛于龙华树(Nāga)下，证得菩提。

၂၄.

24.

‘‘အဋ္ဌပဏ္ဏာသရတနံ[Pg.204], အစ္စုဂ္ဂတော မဟာမုနိ;

ဩဘာသေတိ ဒိသာ သဗ္ဗာ, သတရံသီဝ ဥဂ္ဂတော.

大牟尼高五十八肘，巍然卓立；遍照一切方，犹如日初升。

၂၅.

25.

‘‘တထာ သုဖုလ္လံ ပဝနံ, နာနာဂန္ဓေဟိ ဓူပိတံ;

တထေဝ တဿ ပါဝစနံ, သီလဂန္ဓေဟိ ဓူပိတံ.

犹如盛开之林，为种种妙香所熏；彼之圣言亦复如是，为戒香所熏。

၂၆.

26.

‘‘ယထာပိ သာဂရော နာမ, ဒဿနေန အတပ္ပိယော;

တထေဝ တဿ ပါဝစနံ, သဝနေန အတပ္ပိယံ.

譬如大海，观之不厌；彼之圣言亦复如是，闻之不厌。

၂၇.

27.

‘‘နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

彼时寿量九万岁，住世亦复如是久；度脱众多之有情。

၂၈.

28.

‘‘ဩဝါဒံ အနုသိဋ္ဌိဉ္စ, ဒတွာန သေသကေ ဇနေ;

ဟုတာသနောဝ တာပေတွာ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

于其余有情，授与教诫训示已；彼如炽燃之火焰，与诸声闻同涅槃。

၂၉.

29.

‘‘သော စ ဗုဒ္ဓေါ အသမသမော, တေပိ သာဝကာ ဗလပ္ပတ္တာ;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ’’တိ.

彼佛无等等，彼诸声闻已证力；一切皆已消失，诸行岂非空寂！

တတ္ထ သတရံသီဝါတိအာဒိစ္စော ဝိယ, သဗ္ဗာ ဒိသာ ဩဘာသေတီတိ အတ္ထော. ပဝနန္တိ မဟာဝနံ. ဓူပိတန္တိ ဝါသိတံ ဂန္ဓိတံ. အတပ္ပိယောတိ အတိတ္တိကရော, အတိတ္တိဇနနော ဝါ. တာဝဒေတိ တသ္မိံ ကာလေ, တာဝတကံ ကာလန္တိ အတ္ထော. တာရေသီတိ တာရယီ. ဩဝါဒန္တိ သကိံ ဝါဒေါ ဩဝါဒေါ နာမ. အနုသိဋ္ဌိန္တိ ပုနပ္ပုနံ ဝစနံ အနုသိဋ္ဌိ နာမ. သေသကေ ဇနေတိ သစ္စပ္ပဋိဝေဓံ အပ္ပတ္တဿ သေသဇနဿ, သာမိအတ္ထေ ဘုမ္မဝစနံ. ဟုတာသနောဝ တာပေတွာတိ အဂ္ဂိ ဝိယ တပ္ပေတွာ. အယမေဝ ဝါ ပါဌော, ဥပါဒါနက္ခယာ ဘဂဝါ ပရိနိဗ္ဗုတောတိ အတ္ထော. သေသဂါထာသု သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

于此，“如百光者”(sataraṃsīva)意为：如太阳照耀一切方所。“林”(pavanaṃ)者，大林也。“所熏”(dhūpitaṃ)者，已熏、已香也。“不厌”(atappiyo)者，不令满足，或不生满足也。“尔时”(tāvade)意为：于彼时、于尔许之时也。“度”(tāresi)者，已度也。“教诫”(ovādaṃ)者，一次之言说名为教诫。“训示”(anusiṭṭhi)者，再三之言说名为训示。“于其余有情”(sesake jane)者，于未达证谛之其余有情，此乃属格义之处格。“如火燃已”(hutāsanova tāpetvā)者，如火燃烧。或有此文，其义为：世尊(bhagavā)因取尽而般涅槃。于其余诸偈，其义处处明显。

သောဘိတဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

须毗多佛佛史释义 终。

နိဋ္ဌိတော ဆဋ္ဌော ဗုဒ္ဓဝံသော.

第六佛史 终。

၉. အနောမဒဿီဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

9. 阿那律陀示佛佛史释义

သောဘိတဗုဒ္ဓေ [Pg.205] ပန ပရိနိဗ္ဗုတေ တဿ အပရဘာဂေ ဧကမသင်္ချေယျံ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒရဟိတံ အဟောသိ. အတီတေ ပန တသ္မိံ အသင်္ချေယျေ ဧကသ္မိံ ကပ္ပေ တယော ဗုဒ္ဓါ နိဗ္ဗတ္တိံသု အနောမဒဿီ, ပဒုမော, နာရဒေါတိ. တတ္ထ အနောမဒဿီ ဘဂဝါ သောဠသ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဒေဝေဟိ အဘိယာစိတော တတော စဝိတွာ စန္ဒဝတိယံ နာမ ရာဇဓာနိယံ ယသဝါ နာမဿ ရညော ကုလေ သမုဿိတစာရုပယောဓရာယ ယသောဓရာယ နာမ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ. အနောမဒဿိကုမာရေ ကိရ ယသောဓရာယ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိဂတေ တဿ ပုညပ္ပဘာဝေန ပဘာ အသီတိဟတ္ထပ္ပမာဏံ ဌာနံ ဖရိတွာ အဋ္ဌာသိ. စန္ဒသူရိယပ္ပဘာဟိ အနဘိဘဝနီယာဝ အဟောသိ. သာ ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန ဗောဓိသတ္တံ သုစန္ဒနုယျာနေ ဝိဇာယိ. ပါဋိဟာရိယာနိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယာနေဝ.

善见佛(Sobhita)般涅槃后，其后有一个无佛出世的阿僧祇劫。在该阿僧祇劫过去后，于某一劫中，有三位佛陀出世，即：阿那摩达西佛(Anomadassī)、莲华佛(Paduma)与那罗达佛(Nārada)。其中，阿那摩达西世尊圆满了十六阿僧祇又十万劫的波罗蜜后，生于兜率天(Tusita)，受诸天劝请，从彼处死，于名为月光城(Candavatī)的王都，在名为耶娑婆(Yasavā)的国王族中，入于身姿美好的第一王后耶输陀罗(Yasodharā)的胎中而结生。据说，当阿那摩达西童子进入耶输陀罗王后的胎中时，因其福德威力，光明遍照八十肘之地，不为日月之光所能覆盖。她于十月期满后，在善檀园(Sucandanuyyāna)中生下了菩萨。诸神变如前所述。

နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ပနဿ နာမံ ဂဏှန္တာ, ယသ္မာ ဇာတိယံ အာကာသတော သတ္တ ရတနာနိ ပတိံသု, တသ္မာ အနောမာနံ ရတနာနံ ဥပ္ပတ္တိဟေတုဘူတတ္တာ ‘‘အနောမဒဿီ’’တိ နာမမကံသု. သော အနုက္ကမေန ဝုဒ္ဓိပ္ပတ္တော ဒိဗ္ဗေဟိ ကာမဂုဏေဟိ ပရိစာရိယမာနော ဒသဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ. တဿ ကိရ သိရိ ဥပသိရိ သိရိဝဍ္ဎောတိ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ. သိရိမာဒေဝိပ္ပမုခါနိ တေဝီသတိ ဣတ္ထိသဟဿာနိ ပစ္စုပဋ္ဌိတာနိ အဟေသုံ. သော သိရိမာယ ဒေဝိယာ ဥပဝါဏေ နာမ ပုတ္တေ ဇာတေ စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ သိဝိကာယာနေန မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ. တံ တိဿော ဇနကောဋိယော အနုပဗ္ဗဇိံသု.

在其命名之日，为他取名者，因其出生时有七宝从天而降，故因其为无劣(anoma)之宝(ratana)生起之因，而为他取名为“阿那摩达西(Anomadassī)”。他次第成长，受用天界的五欲之乐，在家住了一万年。据说他有三座宫殿，名为：尸利(Siri)、优波尸利(Upasiri)和吉祥增(Sirivaḍḍha)。有以尸利摩(Sirimā)王后为首的二万三千名女众侍奉。当尸利摩王后生下名为优波瓦纳(Upavāṇa)的儿子时，他见到四种相，遂乘轿车作大出离而出家。有三俱胝人随之出家。

တေဟိ ပရိဝုတော မဟာပုရိသော ဒသ မာသေ ပဓာနစရိယံ စရိ. တတော ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ အနုပမဗြာဟ္မဏဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ အနုပမသေဋ္ဌိဓီတာယ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ အနောမနာမာဇီဝကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ အဇ္ဇုနရုက္ခဗောဓိံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ အဋ္ဌတ္တိံသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ စတုရင်္ဂဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာယ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ သမာရံ မာရဗလံ ဝိဒ္ဓံသေတွာ တီသု ယာမေသု တိဿော ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပာဒေတွာ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ. တေန ဝုတ္တံ –

大士被他们围绕，行精勤行十个月。其后，于毘舍佉(Visākhā)月圆之日，在阿奴波摩(Anupama)婆罗门村行乞，受用阿奴波摩长者女所施的蜜乳糜，于娑罗(Sāla)林中日住，从名为阿诺玛(Anoma)的裸行顺命外道处取得八束草，右绕阿居那菩提树后，铺设三十八肘宽的草座，发起四支精进，结跏趺坐，摧毁了魔罗(Māra)及其魔军，于三夜分中生起三明，发出自说颂：“经多生轮回……乃至……我已证得爱尽。”是故说：

၁.

1.

‘‘သောဘိတဿ [Pg.206] အပရေန, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒုတ္တမော;

အနောမဒဿီ အမိတယသော, တေဇဿီ ဒုရတိက္ကမော.

“于善见佛(Sobhita)后，两足尊正等觉者、无譬见(Anomadassī)佛出世，彼具无量声誉、大威力，无人能超越。”

၂.

2.

‘‘သော ဆေတွာ ဗန္ဓနံ သဗ္ဗံ, ဝိဒ္ဓံသေတွာ တယော ဘဝေ;

အနိဝတ္တိဂမနံ မဂ္ဂံ, ဒေသေသိ ဒေဝမာနုသေ.

“彼已断一切缚，摧毁三有；为天人宣说不退转道。”

၃.

3.

‘‘သာဂရောဝ အသင်္ခေါဘော, ပဗ္ဗတောဝ ဒုရာသဒေါ;

အာကာသောဝ အနန္တော သော, သာလရာဇာဝ ဖုလ္လိတော.

“如海不可动摇，如山难以接近；如虚空般无边，如盛开的娑罗树王。”

၄.

4.

‘‘ဒဿနေနပိ တံ ဗုဒ္ဓံ, တောသိတာ ဟောန္တိ ပါဏိနော;

ဗျာဟရန္တံ ဂိရံ သုတွာ, အမတံ ပါပုဏန္တိ တေ’’တိ.

“仅见于彼佛，众生即欢喜；得闻彼言教，彼等证甘露。”

တတ္ထ အနောမဒဿီတိ အနုပမဒဿနော, အမိတဒဿနော ဝါ. အမိတယသောတိ အမိတပရိဝါရော, အမိတကိတ္တိ ဝါ. တေဇဿီတိ သီလသမာဓိပညာတေဇေန သမန္နာဂတော. ဒုရတိက္ကမောတိ ဒုပ္ပဓံသိယော, အညေန ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ကေနစိ ဝါ အတိက္ကမိတုံ အသက္ကုဏေယျောတိ အတ္ထော. သော ဆေတွာ ဗန္ဓနံ သဗ္ဗန္တိ သဗ္ဗံ ဒသဝိဓံ သံယောဇနံ ဆိန္ဒိတွာ. ဝိဒ္ဓံသေတွာ တယော ဘဝေတိ တိဘဝူပဂံ ကမ္မံ ကမ္မက္ခယကရဉာဏေန ဝိဒ္ဓံသေတွာ, အဘာဝံ ကတွာတိ အတ္ထော. အနိဝတ္တိဂမနံ မဂ္ဂန္တိ နိဝတ္တိယာ ပဝတ္တိယာ ပဋိပက္ခဘူတံ နိဗ္ဗာနံ အနိဝတ္တီတိ ဝုစ္စတိ, တံ အနိဝတ္တိံ ဂစ္ဆတိ အနေနာတိ အနိဝတ္တိဂမနော. တံ အနိဝတ္တိဂမနံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဒေသေသီတိ အတ္ထော. ‘‘ဒဿေတီ’’တိပိ ပါဌော, သောယေဝတ္ထော. ဒေဝမာနုသေတိ ဒေဝမနုဿာနံ, သာမိအတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

于此，“无上见者”，谓无与伦比的见者，或无量的见者。“无量誉者”，谓无量眷属，或无量名声。“具威力者”，谓具足戒、定、慧之威力。“难超越者”，谓难以征服，其义为：其他天神、魔罗或任何人都无法超越。“彼斩断一切束缚”者，谓斩断全部十种结。“摧毁三有”者，谓以灭业之智，摧毁导向三有之业，使其不复存在，此为其义。“不退转之道”者，与还灭流转相违之涅槃，被称为“不退转”。由此道能至于不退转，故名“不退转行”。其义为：宣说能至于不退转的八支圣道。亦有版本作“dassetī”，其义相同。“天人”者，谓天与人，当知此处为属格用法。

အသင်္ခေါဘောတိ ခေါဘေတုံ စာလေတုံ အသက္ကုဏေယျောတိ အက္ခောဘိယော. ယထာ ဟိ သမုဒ္ဒေါ စတုရာသီတိယောဇနသဟဿဂမ္ဘီရော အနေကယောဇနသဟဿဘူတာဝါသော အက္ခောဘိယော, ဧဝံ အက္ခောဘိယောတိ အတ္ထော. အာကာသောဝ အနန္တောတိ ယထာ ပန အာကာသဿ အန္တော နတ္ထိ, အထ ခေါ အနန္တော အပ္ပမေယျော အပါရော, ဧဝံ ဘဂဝါပိ ဗုဒ္ဓဂုဏေဟိ အနန္တော အပ္ပမေယျော အပါရော. သောတိ သော ဘဂဝါ. သာလရာဇာဝ ဖုလ္လိတောတိ သဗ္ဗလက္ခဏာနုဗျဉ္ဇနသမလင်္ကတသရီရတ္တာ သုဖုလ္လိတသာလရာဇာ ဝိယ သောဘတီတိ အတ္ထော. ဒဿနေနပိ တံ ဗုဒ္ဓန္တိ တဿ ဗုဒ္ဓဿ ဒဿနေနာပီတိ အတ္ထော. ဤဒိသေသုပိ သာမိဝစနံ ပယုဇ္ဇန္တိ သဒ္ဒသတ္ထဝိဒူ. တောသိတာတိ ပရိတောသိတာ ပီဏိတာ. ဗျာဟရန္တန္တိ ဗျာဟရန္တဿ, သာမိအတ္ထေ [Pg.207] ဥပယောဂဝစနံ. အမတန္တိ နိဗ္ဗာနံ. ပါပုဏန္တီတိ အဓိဂစ္ဆန္တိ. တေတိ ယေ တဿ ဂိရံ ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တိ, တေ အမတံ ပါပုဏန္တီတိ အတ္ထော.

“不动摇者”，谓不能被扰乱、动摇，故名“不动摇”。譬如大海，深八万四千由旬，为无数由旬之有情住所，而不可动摇；如是，此亦不动摇。此为其义。“如虚空无边”者：譬如虚空无有边际，实是无边、无量、无际；如是，世尊以其佛德，亦是无边、无量、无际。“彼”者，谓彼世尊。“如盛开之娑罗树王”者，其义为：因其身由一切相好庄严，故如盛开之娑罗树王般辉耀。“见彼佛亦然”者，其义为：亦因得见彼佛。通晓声论者于此等处亦用属格。“满足”者，谓极喜悦、满足。“宣说时”者，谓“宣说者之”，此处为属格用法。“甘露”者，谓涅槃。“证得”者，谓到达。“彼等”者，其义为：凡听闻彼言教、法说者，彼等即证得甘露。

ဘဂဝါ ပန ဗောဓိမူလေ သတ္တသတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ ဗြဟ္မုနာ အာယာစိတော ဓမ္မဒေသနာယ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဩလောကေန္တော အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတေ တိကောဋိသင်္ခေ ဇနေ ဥပနိဿယသမ္ပန္နေ ဒိသွာ – ‘‘ကတ္ထ နု ခေါ တေ ဧတရဟိ ဝိဟရန္တီ’’တိ ဥပဓာရေန္တော သုဘဝတီနဂရေ သုဒဿနုယျာနေ ဝိဟရန္တေ ဒိသွာ အာကာသေန ဂန္တွာ သုဒဿနုယျာနေ ဩတရိ. သော တေဟိ ပရိဝုတော သဒေဝမနုဿာယ ပရိသာယ မဇ္ဈေ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ. တတ္ထ ကောဋိသတာနံ ပဌမာဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

世尊在菩提树下度过七个七天后，受梵天劝请说法，以佛眼观察世间，看到与自己一同出家、具足得度因缘的三俱胝众生，心想：“他们现在住在哪里呢？”观察到他们住在善见城(Subhavatī)的善见园(Sudassana)，便从空中前往，降落在善见园。他被众人围绕，在天人会众中转动法轮。当时有一百俱胝众生初次证悟。所以说：

၅.

5.

‘‘ဓမ္မာဘိသမယော တဿ, ဣဒ္ဓေါ ဖီတော တဒါ အဟု;

ကောဋိသတာနိ အဘိသမိံသု, ပဌမေ ဓမ္မဒေသနေ’’တိ.

彼时，其法证悟，成就且广传；于初次说法时，一百俱胝众开悟。

တတ္ထ ဖီတောတိ ဖာတိပ္ပတ္တော ဗာဟုဇညဝသေန. ကောဋိသတာနီတိ ကောဋီနံ သတာနိ ကောဋိသတာနိ. ‘‘ကောဋိသတယော’’တိပိ ပါဌော, တဿ သတကောဋိယောတိ အတ္ထော.

于此，“phīto”（广传）是指因广为人知而流传。“Koṭisatāni”（一百俱胝）即“koṭīnaṃ satāni”（俱胝之百）。亦有读作“koṭisatayo”者，其义为一百俱胝。

အထာပရေန သမယေန ဩသဓီနဂရဒွါရေ အသနရုက္ခမူလေ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ အသုရေဟိ ဒုရဘိဘဝနေ တာဝတိံသဘဝနေ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာယံ နိသိန္နော တေမာသံ အဘိဓမ္မဝဿံ ဝဿာပယိ. တဒါ အသီတိဒေဝတာကောဋိယော အဘိသမိံသု. တေန ဝုတ္တံ –

其后，于另一时，在欧萨迪城(Osadhī)门边的阿萨那树(asana)下示现双神变后，坐于阿修罗难以降伏的三十三天界的班都甘巴拉(Paṇḍukambala)石座上，于三月期间，降下阿毗达摩(abhidhamma)之雨。当时，有八十俱胝天神证悟。因此说：

၆.

6.

‘‘တတော ပရံ အဘိသမယေ, ဝဿန္တေ ဓမ္မဝုဋ္ဌိယော;

အသီတိကောဋိယောဘိသမိံသု, ဒုတိယေ ဓမ္မဒေသနေ’’တိ.

其后于证悟时，当法雨降下；于第二次说法，八十俱胝众开悟。

တတ္ထ ဝဿန္တေတိ ဗုဒ္ဓမဟာမေဃေ ဝဿန္တေ. ဓမ္မဝုဋ္ဌိယောတိ ဓမ္မကထာဝဿဝုဋ္ဌိယော.

于此，“vassante”（降雨时）是指佛陀此大云降雨时。“Dhammavuṭṭhiyo”（法雨）是指说法之雨的降下。

တတော အပရေန သမယေန မင်္ဂလပဉှာနိဒ္ဒေသေ အဋ္ဌသတ္တတိ ကောဋိယော အဘိသမိံသု. သော တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

其后，于另一时，在关于吉祥的解释(Maṅgalapañhāniddesa)中，有七十八俱胝众生证悟。此为第三次证悟。因此说：

၇.

7.

‘‘တတော [Pg.208] ပရမ္ပိ ဝဿန္တေ, တပ္ပယန္တေ စ ပါဏိနံ;

အဋ္ဌသတ္တတိကောဋီနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

其后复降法雨时，普令众生皆满足；七十八俱胝众生，成就第三次证悟。

တတ္ထ ဝဿန္တေတိ ဓမ္မကထာသလိလဓာရံ ဝဿန္တေ. တပ္ပယန္တေတိ ဓမ္မာမတဝဿေန တပ္ပယန္တေ, တပ္ပနံ ကရောန္တေ ဘဂဝတီတိ အတ္ထော.

于此，“vassante”（降雨时）是指降下说法之水流时。“Tappayante”（令满足时）是指以法甘露之雨令众生满足，其义为：世尊令众生满足。

အနောမဒဿိဿပိ ဘဂဝတော တယော သာဝကသန္နိပါတာ အဟေသုံ. တတ္ထ သောရေယျနဂရေ ဣသိဒတ္တဿ ရညော ဓမ္မေ ဒေသိယမာနေ ပသီဒိတွာ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတာနံ အဋ္ဌန္နံ အရဟန္တသတသဟဿာနံ မဇ္ဈေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ. အယံ ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ. ရာဓဝတီနဂရေ သုန္ဒရိန္ဓရဿ နာမ ရညော ဓမ္မေ ဒေသိယမာနေ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတာနံ သတ္တန္နံ အရဟန္တသတသဟဿာနံ မဇ္ဈေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ. အယံ ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. ပုန သောရေယျနဂရေယေဝ သောရေယျရညာ သဟ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဆန္နံ အရဟန္တသတသဟဿာနံ မဇ္ဈေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ. အယံ တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

无上见(Anomadassī)世尊亦有三次弟子集会。当时于索瑞亚(Soreyya)城为伊西达多(Isidatta)王说法时，因心生净信而以“善来比丘”方式出家的八十万阿罗汉之中，世尊宣说了波罗提木叉(Pātimokkha)。此为第一次集会。于罗陀婆提(Rādhavatī)城为孙陀林陀罗(Sundarindhara)王说法时，以“善来比丘”方式出家的七十万阿罗汉之中，世尊宣说了波罗提木叉。此为第二次集会。复于索瑞亚城，与索瑞亚王一同以“善来比丘”方式出家的六十万阿罗汉之中，世尊宣说了波罗提木叉。此为第三次集会。是故说：

၈.

8.

‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, တဿာပိ စ မဟေသိနော;

အဘိညာဗလပ္ပတ္တာနံ, ပုပ္ဖိတာနံ ဝိမုတ္တိယာ.

彼大仙亦有三会，神通之力已成就，解脱之花善开敷。

၉.

9.

‘‘အဋ္ဌသတသဟဿာနံ, သန္နိပါတော တဒါ အဟု;

ပဟီနမဒမောဟာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

八十万众会合时，断尽慢痴心寂静，如是贤者不动摇。

၁၀.

10.

‘‘သတ္တသတသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော;

အနင်္ဂဏာနံ ဝိရဇာနံ, ဥပသန္တာန တာဒိနံ.

第二次集会有七十万，彼等无秽无染心寂静，如是贤者不动摇。

၁၁.

11.

‘‘ဆန္နံ သတသဟဿာနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော;

အဘိညာဗလပ္ပတ္တာနံ, နိဗ္ဗုတာနံ တပဿိန’’န္တိ.

第三次集会有六十万，已得神通自在力，烦恼寂灭梵行者。

တတ္ထ တဿာပိ စ မဟေသိနောတိ တဿ မဟေသိနော အနောမဒဿိဿာပိ. ‘‘တဿာပိ ဒွိပဒုတ္တမော’’တိပိ ပါဌော, တဿပိ ဒွိပဒုတ္တမဿာတိ အတ္ထော. လက္ခဏံ သဒ္ဒသတ္ထတော ဂဟေတဗ္ဗံ. အဘိညာဗလပ္ပတ္တာနန္တိ အဘိညာနံ ဗလပ္ပတ္တာနံ, စိဏ္ဏဝသိတာယ ခိပ္ပနိသန္တိဘာဝေန အဘိညာသု ထိရဘာဝပ္ပတ္တာနန္တိ အတ္ထော. ပုပ္ဖိတာနန္တိ သဗ္ဗဖာလိဖုလ္လဘာဝေန အတိဝိယ သောဘဂ္ဂပ္ပတ္တာနံ. ဝိမုတ္တိယာတိ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိယာ.

于此，“彼大仙亦”指无上见(Anomadassī)彼大仙。亦有“彼亦是二足尊”的异读，其义为“彼二足中之最上者”。其语法结构当依声明学而知。“已得神通力者”意为：已得神通之力者，因修习纯熟自在，于诸神通速得稳固成就。“已绽放者”意为：因全然开敷而达极致庄严者。“以解脱”意为：以阿罗汉果之解脱。

အနင်္ဂဏာနန္တိ [Pg.209] ဧတ္ထ အယံ အင်္ဂဏ-သဒ္ဒေါ ကတ္ထစိ ကိလေသေသု ဒိဿတိ. ယထာဟ – ‘‘တတ္ထ ကတမာနိ တီဏိ အင်္ဂဏာနိ? ရာဂေါ အင်္ဂဏံ ဒေါသော အင်္ဂဏံ မောဟော အင်္ဂဏ’’န္တိ (ဝိဘ. ၉၂၄). ‘‘ပါပကာနံ ခေါ ဧတံ, အာဝုသော, အကုသလာနံ ဣစ္ဆာဝစရာနံ အဓိဝစနံ ယဒိဒံ အင်္ဂဏ’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၆၀). ကတ္ထစိ ကိသ္မိဉ္စိ မလေ? ယထာဟ – ‘‘တဿေဝ ရဇဿ ဝါ အင်္ဂဏဿ ဝါ ပဟာနာယ ဝါယမတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၈၄). ကတ္ထစိ တထာရူပေ ဘူမိဘာဂေ ‘‘စေတိယင်္ဂဏံ ဗောဓိယင်္ဂဏံ ရာဇင်္ဂဏ’’န္တိ. ဣဓ ပန ကိလေသေသု ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တသ္မာ နိက္ကိလေသာနန္တိ အတ္ထော (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၅၇). ဝိရဇာနန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. တပဿိနန္တိ ကိလေသက္ခယကရော အရိယမဂ္ဂသင်္ခါတော တပေါ ယေသံ အတ္ထိ တေ တပဿိနော, တေသံ တပဿီနံ, ခီဏာသဝါနန္တိ အတ္ထော.

“无垢者(Anaṅgaṇānaṃ)”：于此，“垢”(aṅgaṇa)一词，有时指烦恼。如言：“于此，什么是三垢？贪是垢，嗔是垢，痴是垢。”以及“贤友(āvuso)，此乃对随欲而行之恶不善法的称谓，即‘垢’。”有时指某种污垢，如言：“为断除彼尘或垢而精进。”有时指某种场地，如“塔院、菩提树院、王家庭院”。于此则应解为烦恼。是故，其义为“无烦恼者”。“离尘(Virajānaṃ)”是其同义词。“有修行者(Tapassīnaṃ)”：拥有能灭尽烦恼、名为圣道之修行(tapa)者，他们即为有修行者，其义为“漏尽者”。

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ဧကော မဟေသက္ခော ယက္ခသေနာပတိ အဟောသိ မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ အနေကကောဋိသတသဟဿာနံ ယက္ခာနံ အဓိပတိ. သော ‘‘ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နော’’တိ သုတွာ အာဂန္တွာ ပရမရုစိရဒဿနံ သတ္တရတနမယံ အဘိရုစိရရဇနိကရမဏ္ဍလသဒိသံ မဏ္ဍပံ နိမ္မိနိတွာ တတ္ထ သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ အဒါသိ. အထ နံ ဘဂဝါ ဘတ္တာနုမောဒနသမယေ ‘‘အနာဂတေ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကေ ဧကသ္မိံ အသင်္ချေယျေ အတိက္ကန္တေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

当时，我们的菩萨是一位有大势力、大神通、大威德的夜叉军主，为亿万夜叉之首。他听闻“佛陀出世”后，前来化现一座由七宝构成、庄严悦意、美如圆月的宝阁，于其中向以佛陀为首的僧团作了七日大布施。其后，世尊于食事随喜时，为他授记：“于未来，经一阿僧祇又十万劫后，将有一位名为乔达摩的佛陀出世。”是故说：

၁၂.

12.

‘‘အဟံ တေန သမယေန, ယက္ခော အာသိံ မဟိဒ္ဓိကော;

နေကာနံ ယက္ခကောဋီနံ, ဝသဝတ္တိမှိ ဣဿရော.

“我于彼时，为一大神通夜叉，是亿万夜叉之主，能令其随我意而行。”

၁၃.

13.

‘‘တဒါပိ တံ ဗုဒ္ဓဝရံ, ဥပဂန္တွာ မဟေသိနံ;

အန္နပါနေန တပ္ပေသိံ, သသံဃံ လောကနာယကံ.

“彼时我亦前往，亲近彼最胜佛、大仙，以饮食供养世间导师及其僧团，令其满足。”

၁၄.

14.

‘‘သောပိ မံ တဒါ ဗျာကာသိ, ဝိသုဒ္ဓနယနော မုနိ;

အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

“彼具清净眼之牟尼，亦于尔时为我授记：‘从此无量劫后，此人将成为佛陀。’”

၁၅.

15.

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ.

“我等勤行精进后……愿得生于彼面前。”

၁၆.

16.

‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဟဋ္ဌော သံဝိဂ္ဂမာနသော;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ’’တိ.

闻彼之言心欢喜，亦生悚惧紧迫感；为圆满十波罗蜜，我立更胜坚定愿。

တတ္ထ [Pg.210] ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိန္တိ ပါရမိပူရဏတ္ထာယ ဘိယျောပိ ဒဠှတရံ ပရက္ကမမကာသီတိ အတ္ထော.

此中，“更立殊胜愿”之义为：为圆满波罗蜜，付出更卓越、更坚固之精进。

တဿ ပန အနောမဒဿိဿ ဘဂဝတော စန္ဒဝတီ နာမ နဂရံ အဟောသိ, ယသဝါ နာမ ရာဇာ ပိတာ, ယသောဓရာ နာမ မာတာ, နိသဘော စ အနောမော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, ဝရုဏော နာမုပဋ္ဌာကော, သုန္ဒရီ စ သုမနာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, အဇ္ဇုနရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ အဋ္ဌပဏ္ဏာသဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ, ဝဿသတသဟဿံ အာယု, သိရိမာ နာမ အဂ္ဂမဟေသီ, ဥပဝါဏော နာမဿ ပုတ္တော, ဒသဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ. သော သိဝိကာယာနေန နိက္ခမိ. သိဝိကာယာနေန ဂမနံ ပန သောဘိတဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာယ ပါသာဒဂမနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဓမ္မကော နာမ ရာဇာ ဥပဋ္ဌာကော. ဓမ္မာရာမေ ကိရ ဘဂဝါ ဝိဟာသီတိ. တေန ဝုတ္တံ –

彼阿诺摩达西(Anomadassī)世尊之城名为旃陀婆提(Candavatī)，父为耶舍婆(Yasavā)王，母名耶输陀罗。尼沙婆(Nisabha)与阿诺摩(Anoma)为二上首弟子，侍者名瓦儒那，孙陀利(Sundarī)与须摩那(Sumanā)为二上首女弟子，菩提树为阿居那树。身量高五十八肘，寿十万岁。第一夫人名尸利摩(Sirimā)，其子名优波瓦纳。彼于家住一万年，乘轿而出家。乘轿出行之事，当依《善见佛佛史释义》(Sobhita-buddhavaṃsa-vaṇṇanā)中关于乘宫殿出行所述之理而知。达摩迦(Dhammaka)王为侍护者。据说世尊住于法园(Dhammārāma)。是故说：

၁၇.

17.

‘‘နဂရံ စန္ဒဝတီ နာမ, ယသဝါ နာမ ခတ္တိယော;

မာတာ ယသောဓရာ နာမ, အနောမဒဿိဿ သတ္ထုနော.

导师阿诺摩达西，其城名为旃陀婆提；父王耶舍婆刹帝，其母名为耶输陀罗。

၂၂.

22.

‘‘နိသဘော စ အနောမော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

ဝရုဏော နာမုပဋ္ဌာကော, အနောမဒဿိဿ သတ္ထုနော.

尼沙婆与阿诺摩，曾为上首二弟子；导师阿诺摩达西，侍者名为瓦儒那。

၂၃.

23.

‘‘သုန္ဒရီ စ သုမနာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, အဇ္ဇုနောတိ ပဝုစ္စတိ.

孙陀利与须摩那，曾为上首二女弟子；彼世尊之菩提树，被称为阿居那树。

၂၅.

25.

‘‘အဋ္ဌပဏ္ဏာသရတနံ, အစ္စုဂ္ဂတော မဟာမုနိ;

ပဘာ နိဒ္ဓါဝတီ တဿ, သတရံသီဝ ဥဂ္ဂတော.

大牟尼身高五十八肘，其光辉流布，如升起之日轮。

၂၆.

26.

‘‘ဝဿသတသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

彼时寿有十万岁，住世亦复如是久；期间度化诸多众生。

၂၇.

27.

‘‘သုပုပ္ဖိတံ ပါဝစနံ, အရဟန္တေဟိ တာဒိဟိ;

ဝီတရာဂေဟိ ဝိမလေဟိ, သောဘိတ္ထ ဇိနသာသနံ.

胜者之教善开敷，为诸不动阿罗汉，离欲无垢者所庄严。

၂၈.

28.

‘‘သော စ သတ္ထာ အမိတယသော, ယုဂါနိ တာနိ အတုလိယာနိ;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ’’တိ.

彼师名称无有量，彼双弟子亦无双；一切皆已然消逝，诚哉诸行皆空虚！

တတ္ထ [Pg.211] ပဘာ နိဒ္ဓါဝတီတိ တဿ သရီရတော ပဘာ နိက္ခမတိ. သရီရပ္ပဘာ ပနဿ နိစ္စကာလံ ဒွါဒသယောဇနပ္ပမာဏံ ပဒေသံ ဖရိတွာ တိဋ္ဌတိ. ယုဂါနိ တာနီတိ အဂ္ဂသာဝကယုဂါဒီနိ ယုဂဠာနိ. သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတန္တိ ဝုတ္တပ္ပကာရံ သဗ္ဗမ္ပိ အနိစ္စမုခံ ပဝိဋ္ဌံ ဝိနဋ္ဌန္တိ အတ္ထော. ‘‘နနု ရိတ္တကမေဝ သင်္ခါရာ’’တိပိ ပါဌော, တဿ နနု ရိတ္တကာ တုစ္ဆကာယေဝ သဗ္ဗေ သင်္ခါရာတိ အတ္ထော. မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော. သေသဂါထာသု သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

于彼偈中，“光明流溢”（pabhā niddhāvati）者，谓从其身躯发出光明。其身光恒时遍照十二由旬之地而住立。“彼等诸对”（yugāni tāni）者，谓上首弟子对等诸对。“彼等皆已灭”（sabbaṃ tamantarahitaṃ）者，其义为：如前所述，一切皆已入于以无常为首（的状态）而坏灭。亦有“诸行岂非空虚”（nanu rittakameva saṅkhārā）之读本，其义为：一切诸行确实是空虚、空洞的。“ma”字为连接词。于其余诸偈中，其义皆已明了。

ဣမဿ ပန အနောမဒဿိဿ ဘဂဝတော သန္တိကေ သာရိပုတ္တော စ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော စာတိ ဣမေ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ အဂ္ဂသာဝကဘာဝတ္ထာယ ပဏိဓာနမကံသု. ဣမေသံ ပန ထေရာနံ ဝတ္ထု စေတ္ထ ကထေတဗ္ဗံ. မယာ ဂန္ထဝိတ္ထာရဘယေန န ဥဒ္ဓဋန္တိ.

又，于此阿诺玛达西（Anomadassī）世尊座前，舍利弗与大目犍连此二位上首弟子，为得上首弟子位而发愿。此等长老之事，本应于此述说，然我因惧篇幅冗长而未引述。

အနောမဒဿီဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

阿诺玛达西佛史释义终。

နိဋ္ဌိတော သတ္တမော ဗုဒ္ဓဝံသော.

第七佛史终。

၁၀. ပဒုမဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

10. 莲花佛佛史释义

အနောမဒဿိဿ ပန ဘဂဝတော အပရဘာဂေ ဝဿသတသဟဿာယုကာ မနုဿာ အနုက္ကမေန ပရိဟာယိတွာ ဒသဝဿာယုကာ ဟုတွာ ပုန အနုက္ကမေန ဝဍ္ဎိတွာ အသင်္ချေယျာယုကာ ဟုတွာ ပုန ပရိဟာယမာနာ ဝဿသတသဟဿာယုကာ အဟေသုံ. တထာ ပဒုမော နာမ သတ္ထာ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိ. သောပိ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ စမ္ပကနဂရေ အသမဿ နာမ ရညော ကုလေ ရူပါဒီဟိ အသမာယ အသမာယ နာမ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ. သော ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန စမ္ပကုယျာနေ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ. ဇာတေ ပန ကုမာရေ အာကာသတော သကလဇမ္ဗုဒီပေ သမုဒ္ဒပရိယန္တေ ပဒုမဝဿံ နိပတိ. တေနဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ နာမံ ဂဏှန္တာ နေမိတ္တကာ စ ဉာတကာ စ ‘‘မဟာပဒုမကုမာရော’’တွေဝ နာမမကံသု. သော ဒသဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ. နန္ဒုတ္တရ-ဝသုတ္တရ-ယသုတ္တရာနာမကာ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ. ဥတ္တရာဒေဝိပ္ပမုခါနိ တေတ္တိံသ ဣတ္ထိသဟဿာနိ ပစ္စုပဋ္ဌိတာနိ အဟေသုံ.

无碍见(Anomadassi)世尊之后，人寿从十万岁逐渐减少至十岁，又逐渐增加至无量岁，再减少至十万岁。其时，有佛名莲华(Paduma)出现于世。彼圆满波罗蜜后，生于兜率天，复从彼天寿尽，投生于瞻波城(Campaka)名为阿萨玛(Asama)的国王家族，于名为阿萨玛(Asamā)的王后腹中受胎。十月期满，于瞻波园从母胎出生。王子出生时，天降莲华雨，遍布整个瞻部洲，直至海边。因此，在他命名的那天，占相师和亲属为他取名为“大红莲(Mahāpaduma)童子”。他居家一万年，有难陀优多罗、婆苏优多罗、耶苏优多罗三座宫殿，以优多罗妃(Uttarādevī)为首的三万三千名宫女侍奉左右。

အထ [Pg.212] မဟာသတ္တော ဥတ္တရာယ နာမ မဟာဒေဝိယာ ရမ္မကုမာရေ နာမ ဥပ္ပန္နေ စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ အာဇညရထေန မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိ. တံ ပဗ္ဗဇန္တံ ဧကာ ပုရိသကောဋိ အနုပဗ္ဗဇိ. သော တေဟိ ပရိဝုတော အဋ္ဌ မာသေ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ ဓညဝတီနဂရေ သုဓညသေဋ္ဌိဿ ဓီတာယ ဓညဝတိယာ နာမ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ မဟာသာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ သာယနှသမယေ တိတ္ထကာဇီဝကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ မဟာသောဏဗောဓိံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဋ္ဌတ္တိံသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရကံ ပညပေတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ စတုရင်္ဂဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာယ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ တီသု ယာမေသု တိဿော ဝိဇ္ဇာ သစ္ဆိကတွာ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ (ဓ. ပ. ၁၅၃-၁၅၄) ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ သတ္တသတ္တာဟံ ဗောဓိသမီပေယေဝ ဝီတိနာမေတွာ ဗြဟ္မုနော အာယာစနံ အဓိဝါသေတွာ ဓမ္မဒေသနာယ ဘာဇနဘူတေ ပုဂ္ဂလေ ဥပပရိက္ခန္တော အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတေ ကောဋိသင်္ခေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ တင်္ခဏေယေဝ အနိလပထေန ဂန္တွာ ဓညဝတီနဂရသမီပေ ဓနဉ္ဇယုယျာနေ ဩတရိတွာ တေဟိ ပရိဝုတော တေသံ မဇ္ဈေ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ. တဒါ ကောဋိသတာနံ အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

那时，大菩萨于其名为优多罗(Uttarā)的大妃生下名为罗摩(Ramma)的童子时，见到四相，遂乘骏马车行大出离。随其出家者有一俱胝人。他为彼等所围绕，行持精勤达八个月，于毘舍佉月圆日，在檀那伐底城(Dhaññavatī)，受用善谷长者(Sudhañña)之女——名为檀那伐底(Dhaññavatī)者——所供养的蜜乳粥后，于大娑罗林(Mahāsālavana)中度过白日。傍晚时分，从一位名叫“有学”(Titthaka)的裸行顺命外道处获得八把草，前往大索那菩提树(Mahāsoṇabodhi)，铺设三十八肘宽的草座，结跏趺坐，立四支精进，摧破魔军，于三夜分中证得三明。于是诵此自说颂：“经多生轮回……我证得爱尽。”（法句经153-154）他在菩提树附近度过七七四十九日，应允梵天之请，为观察堪为法器之人，见到与自己一同出家的俱胝数比丘，即刻经由空路，降临于檀那伐底城附近的檀那阇耶园(Dhanañjaya)，为彼等所围绕，在他们中间转动法轮。当时，有百俱胝众生证悟。是故说：

၁.

1.

‘‘အနောမဒဿိဿ အပရေန, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒုတ္တမော;

ပဒုမော နာမ နာမေန, အသမော အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော.

于阿诺摩达西(Anomadassi)之后，有正自觉者、两足中尊，其名为莲花(Paduma)，无等、无与伦比。

၂.

2.

‘‘တဿာပိ အသမံ သီလံ, သမာဓိပိ အနန္တကော;

အသင်္ချေယျံ ဉာဏဝရံ, ဝိမုတ္တိပိ အနူပမာ.

彼之戒无等，其定亦无边；胜智不可数，解脱无可喻。

၃.

3.

‘‘တဿာပိ အတုလတေဇဿ, ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေ;

အဘိသမယာ တယော အာသုံ, မဟာတမပဝါဟနာ’’တိ.

具无与伦比威力之彼佛，于转法轮时，有三次驱除大黑暗之证悟。

တတ္ထ အသမံ သီလန္တိ အညေသံ သီလေန အသဒိသံ, ဥတ္တမံ သေဋ္ဌန္တိ အတ္ထော. သမာဓိပိ အနန္တကောတိ သမာဓိပိ အပ္ပမေယျော, တဿ အနန္တဘာဝေါ လောကဝိဝရဏယမကပါဋိဟာရိယာဒီသု ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဉာဏဝရန္တိ သဗ္ဗညုတညာဏံ, အသာဓာရဏဉာဏာနိ ဝါ. ဝိမုတ္တိပီတိ အရဟတ္တဖလဝိမုတ္တိပိ ဘဂဝတော. အနူပမာတိ ဥပမာဝိရဟိတာ. အတုလတေဇဿာတိ အတုလဉာဏတေဇဿ. ‘‘အတုလဉာဏတေဇာ’’တိပိ ပါဌော. တဿ ‘‘တယော အဘိသမယာ’’တိ ဣမိနာ [Pg.213] ဥတ္တရပဒေန သမ္ဗန္ဓော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. မဟာတမပဝါဟနာတိ မဟာမောဟဝိနာသကာ, မောဟန္ဓကာရဝိဒ္ဓံသကာတိ အတ္ထော.

于此中，“无等戒”者，意为与他人之戒不相似，是最上、最胜。“定亦无边”者，定亦不可称量，其无边性当于世界开显、双神变等中见。“最胜智”者，一切知智，或不共智。“解脱”亦指世尊之阿罗汉果解脱，无有譬喻。“具无伦威力”者，具无伦之智威力。亦有“具无伦智威力”之读法，当知其与后句“三次现观”相关联。“运载大暗”者，意为摧毁大痴，破除痴暗。

အထာပရေန သမယေန ပဒုမော ဘဂဝါ အတ္တနော ကနိဋ္ဌဘာတရံ သာလကုမာရဉ္စ ဥပသာလကုမာရဉ္စ ဉာတိသမာဂမေ သပရိဝါရေ ပဗ္ဗာဇေတွာ တေသံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော နဝုတိ ကောဋိယော ဓမ္မာမတံ ပါယေသိ. ယဒါ ပန ရမ္မတ္ထေရဿ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, တဒါ အသီတိကောဋီနံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

其后，莲花(Paduma)世尊于亲族集会时，度化其弟娑罗童子(Sālakumāra)与优波娑罗童子(Upasālakumāra)及其眷属出家，并为彼等说法，令九十俱胝众饮法甘露。当他为悦长老(Rammatthera)说法时，八十俱胝众有第三次现观。因此说：

၄.

4.

‘‘ပဌမာဘိသမယေ ဗုဒ္ဓေါ, ကောဋိသတမဗောဓယိ;

ဒုတိယာဘိသမယေ ဓီရော, နဝုတိကောဋိမဗောဓယိ.

佛陀初现观时，令一百俱胝众觉悟；贤者再现观时，令九十俱胝众觉悟。

၅.

5.

‘‘ယဒါ စ ပဒုမော ဗုဒ္ဓေါ, ဩဝဒီ သကမတြဇံ;

တဒါ အသီတိကောဋီနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

又，莲花佛陀教诫其子时，八十俱胝众有第三次现观。

ယဒါ ပန သုဘာဝိတတ္တော နာမ ရာဇာ ပဒုမဿ ဗုဒ္ဓဿ ဗုဒ္ဓပဒုမဝဒနဿ သန္တိကေ ကောဋိသတသဟဿပရိဝါရော ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတော, တသ္မိံ သန္နိပါတေ ဘဂဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ပန ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ.

又，于一时，名为善修心(Subhāvitatta)之王，率十万俱胝眷属，于面如佛莲之莲花佛陀处，以“来，比丘”(ehi-bhikkhu)之方式出家。于彼集会中，世尊诵说波罗提木叉，此为初次集会。

အထာပရေန သမယေန မဟာပဒုမော မုနိဝသဘော ဥသဘသမဂတီ ဥသဘဝတီနဂရံ ဥပနိဿာယ ဝဿံ ဥပဂဉ္ဆိ. နဂရဝါသိနော မနုဿာ ဘဂဝန္တံ ဒဿနကာမာ ဥပသင်္ကမိံသု. တေသံ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. တတ္ထ စ ဗဟဝေါ မနုဿာ ပသန္နစိတ္တာ ပဗ္ဗဇိံသု. တတော ဒသဗလော တေဟိ စ အညေဟိ စ တီဟိ ဘိက္ခုသတသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏံ ပဝါရေသိ. သော ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. ယေ ပန တတ္ထ န ပဗ္ဗဇိံသု, တေ ကထိနာနိသံသံ သုတွာ ပါဋိပဒေ ပဉ္စသု မာသေသု ပဉ္စာနိသံသဒါယကံ ကထိနစီဝရမဒံသု. တတော တံ ဘိက္ခူ ဓမ္မသေနာပတိံ အဂ္ဂသာဝကံ ဝိသာလမတိံ သာလတ္ထေရံ ကထိနတ္ထာရတ္ထံ ယာစိတွာ ကထိနစီဝရံ တဿာဒံသု. ထေရဿ ကထိနစီဝရေ ကယိရမာနေ ဘိက္ခူ သိဗ္ဗနေ သဟာယကာ အဟေသုံ. ပဒုမော ပန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ သူစိစ္ဆိဒ္ဒေ သုတ္တာနိ အာဝုနိတွာ အဒါသိ. နိဋ္ဌိတေ ပန စီဝရေ ဘဂဝါ တီဟိ ဘိက္ခုသတသဟဿေဟိ စာရိကံ ပက္ကာမိ.

此后，大红莲（Mahāpaduma）牟尼牛王，行步如牛王，前往牛王城（Usabhavatī）附近入雨安居。城中居民欲见世尊，便前来拜见。世尊为他们说法。在那里，许多人心地欢喜而出家。于是，十力世尊与他们及另外三十万比丘一同举行清净自恣。此为第二次集会。而那些未出家者，听闻迦絺那的功德后，便在第一日布施了能带来五个月五种功德的迦絺那衣。之后，比丘们请求法将、上首弟子、广慧的娑罗（Sāla）长老铺设迦絺那，并将迦絺那衣供养给他。长老制作迦絺那衣时，比丘们在缝纫上予以协助。而大红莲正等觉者则将线穿入针孔后递给他们。待衣终成，世尊便与三十万比丘一同出发游行。

အထာပရေန [Pg.214] သမယေန သီဟဝိက္ကန္တဂါမီ ပုရိသသီဟော ဝိယ ဗုဒ္ဓသီဟော ဂေါသိင်္ဂသာလဝနသဒိသေ ပရမသုရဘိကုသုမဖလဘာရဝိနမိတသာခါဝိဋပေ ဝိမလကမလကုဝလယသမလင်္ကတေ သိသိရမဓုရဝါရိဝါဟေန ပရိပူရိတေ ရုရု-စမရ-သီဟ-ဗျဂ္ဃ-အဇ-ဟယ-ဂဝယ-မဟိံသာဒိ ဝိဝိဓမိဂဂဏဝိစရိတေ သုရဘိကုသုမဂန္ဓာဝဗဒ္ဓဟဒယာဟိ ဘမရမဓုကရယုဝတီဟိ အနုဘူတပ္ပစာရာဟိ သမန္တတော ဂုမ္ဗဂုမ္ဗာယမာနေ ဖလရသပမုဒိတဟဒယာဟိ ကာကလိသဒိသမဓုရဝိရုတာဟိ ကောကိလဝဓူဟိ ဥပဂီယမာနေ ပရမရမဏီယေ ဝိဝိတ္တေ ဝိဇနေ ယောဂါနုကူလေ ပဝနေ ဝဿာဝါသမုပဂဉ္ဆိ. တသ္မိံ ဝိဟရန္တံ သပရိဝါရကံ ဒသဗလံ တထာဂတံ ဓမ္မရာဇံ ဗုဒ္ဓသိရိယာ ဝိရောစမာနံ ဒိသွာ မနုဿာ တဿ ဓမ္မံ သုတွာ ပသီဒိတွာ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိံသု. တဒါ ဒွီဟိ ဘိက္ခုသတသဟဿေဟိ ပရိဝုတော ပဝါရေသိ. သော တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

此后又过了一时，步履如狮、犹如人狮、佛狮的世尊，在一处林中入雨安居。此林犹如牛角娑罗林(Gosiṅgasālavana)，极为可爱、寂静、无人、适宜禅修：枝条因极香的花果之重而垂下，饰以清净的莲花与青莲花，充满清凉甘甜的流水；麋鹿、犛牛、狮、虎、山羊、马、野牛、水牛等各种兽群于此游行；因香花之芬芳而心醉的群蜂嗡嗡作响，遍布其间；因果实之甘美而心悦的雌杜鹃鸟，鸣唱着如歌般甜美的叫声。人们见到十力具足的如来法王及其眷属，正以佛陀的光辉照耀着，听闻其法后心生净信，皆以“善来比丘”的方式出家。当时，佛陀在二十万比丘的围绕下举行自恣。此为第三次集会。是故说：

၆.

6.

‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, ပဒုမဿ မဟေသိနော;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော.

莲花大仙(Paduma Mahesi)有三次集会；初次集会，有十万俱胝众。

၇.

7.

‘‘ကထိနတ္ထာရသမယေ, ဥပ္ပန္နေ ကထိနစီဝရေ;

ဓမ္မသေနာပတိတ္ထာယ, ဘိက္ခူ သိဗ္ဗိံသု စီဝရံ.

于铺设迦絺那衣之时，迦絺那衣已成，比丘们为了法将而缝制衣。

၈.

8.

‘‘တဒါ တေ ဝိမလာ ဘိက္ခူ, ဆဠဘိညာ မဟိဒ္ဓိကာ;

တီဏိ သတသဟဿာနိ, သမိံသု အပရာဇိတာ.

彼时，那些清净、具六神通、大神通的比丘，三十万众无有败者，于此集会。

၉.

9.

‘‘ပုနာပရံ သော နရာသဘော, ပဝနေ ဝါသံ ဥပါဂမိ;

တဒါ သမာဂမော အာသိ, ဒွိန္နံ သတသဟဿိန’’န္တိ.

其后，彼人中牛王(Narāsabha)再次入林中安居；那时有二十万众的集会。

တတ္ထ ကထိနတ္ထာရသမယေတိ ကထိနစီဝရတ္ထရဏသမယေ. ဓမ္မသေနာပတိတ္ထာယာတိ ဓမ္မသေနာပတိသာလတ္ထေရတ္ထံ. အပရာဇိတာတိ န ပရာဇိတာ, ဝိဘတ္တိလောပေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သောတိ သော မဟာပဒုမော. ပဝနေတိ မဟာဝနေ. ဝါသန္တိ ဝဿာဝါသံ. ဥပါဂမီတိ ဥပါဂတော. ဒွိန္နံ သတသဟဿိနန္တိ ဒွိန္နံ သတသဟဿာနံ. ‘‘တဒါ အာသိ သမာဂမော’’တိပိ ပါဌော ယဒိ အတ္ထိ သုန္ဒရော ဘဝေယျ.

其中，“铺设迦絺那衣时”(Kathinatthārasamaye)即铺设迦絺那衣之时。“为法将之故”(Dhammasenāpatitthāya)即为法将娑罗(Sāla)长老之故。“无有败者”(Aparājitā)即未被击败，当知为格的省略。“彼”(So)即彼大红莲(Mahāpaduma)。“在林中”(Pavane)即在大森林中。“安居”(Vāsaṃ)即雨安居。“入”(Upāgami)即已入(upāgato)。“二十万众的”(Dvinnaṃ satasahassinaṃ)即二十万众的(dvinnaṃ satasahassānaṃ)。若有“那时有集会”(Tadā āsi samāgamo)之读法，则更佳。

တဒါ တထာဂတေ တသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ ဝသန္တေ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော သီဟော ဟုတွာ သတ္တာဟံ နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိသိန္နံ ဒိသွာ ပသန္နစိတ္တော [Pg.215] ဟုတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ သဉ္ဇာတပီတိသောမနဿော တိက္ခတ္တုံ သီဟနာဒံ နဒိတွာ သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏံ ပီတိံ အဝိဇဟိတွာ ပီတိသုခေနေဝ ဂေါစရာယ အပက္ကမိတွာ ဇီဝိတပရိစ္စာဂံ ကတွာ ပယိရုပါသမာနော အဋ္ဌာသိ. အထ သတ္ထာ တဿ သတ္တာဟဿ အစ္စယေန နိရောဓသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ နရသီဟော သီဟံ ဩလောကေတွာ – ‘‘ဘိက္ခုသံဃေပိဿ စိတ္တပ္ပသာဒေါ ဟောတူတိ သံဃော အာဂစ္ဆတူ’’တိ စိန္တေသိ. အနေကကောဋိဘိက္ခူ တာဝဒေဝ အာဂဉ္ဆိံသု. သီဟော သံဃေပိ စိတ္တံ ပသာဒေသိ. အထ သတ္ထာ တဿ စိတ္တံ ဩလောကေတွာ – ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

尔时，如来住于彼林中，我等之菩萨身为狮子，见佛入灭尽定安坐七日，心生净信，行右绕礼，生起喜悦与满意，作三次狮子吼，七日不舍以佛为所缘之喜，仅以喜乐而不去觅食，舍弃生命，侍立一旁。其后，导师于七日后从灭尽定出定，人中狮子看着狮子思惟道：“愿此狮子亦于比丘僧团生起净信，愿僧团前来。”无数俱胝比丘即刻前来。狮子亦于僧团生起净信。尔时，导师观察彼心后授记曰：“未来，将有名为乔达摩之佛出世。”是故说：

၁၀.

10.

‘‘အဟံ တေန သမယေန, သီဟော အာသိံ မိဂါဓိဘူ;

ပဝိဝေကမနုဗြူဟန္တံ, ပဝနေ အဒ္ဒသံ ဇိနံ.

我于彼时，曾为众兽之主狮子；于林中得见胜者，正入于远离。

၁၁.

11.

‘‘ဝန္ဒိတွာ သိရသာ ပါဒေ, ကတွာန တံ ပဒက္ခိဏံ;

တိက္ခတ္တုံ အဘိနာဒိတွာ, သတ္တာဟံ ဇိနမုပဋ္ဌဟံ.

我以头礼佛足，右绕彼佛后，三作狮子吼，七日侍奉胜者。

၁၂.

12.

‘‘သတ္တာဟံ ဝရသမာပတ္တိယာ, ဝုဋ္ဌဟိတွာ တထာဂတော;

မနသာ စိန္တယိတွာန, ကောဋိဘိက္ခူ သမာနယိ.

七日后，如来从殊胜之定出定，以意思惟，召集一俱胝比丘。

၁၃.

13.

‘‘တဒါပိ သော မဟာဝီရော, တေသံ မဇ္ဈေ ဝိယာကရိ;

အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

尔时，彼大雄于彼等之中授记：“从此无量劫后，此者将成佛。”

၁၄.

14.

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ.

“行精勤后……我等将面见此尊。”

၁၅.

15.

‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ’’တိ.

闻彼之言，我心更生净信；为圆满十波罗蜜，我立更上之誓愿。

တတ္ထ ပဝိဝေကမနုဗြူဟန္တန္တိ နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပန္နန္တိ အတ္ထော. ပဒက္ခိဏန္တိ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ. အဘိနာဒိတွာတိ တိက္ခတ္တုံ သီဟနာဒံ နဒိတွာ. ဥပဋ္ဌဟန္တိ ဥပဋ္ဌဟိံ. အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ဝရသမာပတ္တိယာတိ နိရောဓသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌဟိတွာ. မနသာ စိန္တယိတွာနာတိ ‘‘သဗ္ဗေပိ ဘိက္ခူ ဣဓ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ မနသာဝ စိန္တေတွာ. သမာနယီတိ သမာဟရိ.

其中，“增益远离”，意为入灭尽定。“右绕”，即右绕三匝。“吼叫后”，即作三声狮子吼。“侍立”（upaṭṭhahanti），即“已侍立”（upaṭṭhahiṃ），或亦有此读法。“从最上等至出”，即从灭尽定出定。“以心思维”，即心中思维：“愿所有比丘皆来此处”。“使集合”，即使其聚集。

တဿ ပန ပဒုမဿ ဘဂဝတော စမ္ပကံ နာမ နဂရံ အဟောသိ. အသမော နာမ ရာဇာ ပိတာ အဟောသိ, မာတာပိ တဿ အသမာ နာမ, သာလော [Pg.216] စ ဥပသာလော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, ဝရုဏော နာမုပဋ္ဌာကော, ရာဓာ စ သုရာဓာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, မဟာသောဏရုက္ခော ဗောဓိ, အဋ္ဌပဏ္ဏာသဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ သရီရံ, အာယု ဝဿသတသဟဿံ အဟောသိ, ရူပါဒီဟိ ဂုဏေဟိ အနုတ္တရာ ဥတ္တရာ နာမဿ အဂ္ဂမဟေသီ, ရမ္မကုမာရော နာမဿ အတိရမ္မော တနယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

彼莲华（Paduma）世尊的都城名为瞻波城。其父为无等（Asama）王，母亲名为无等（Asamā）。娑罗（Sāla）与优婆娑罗（Upasāla）是其两位上首弟子，侍者名为瓦儒那，罗陀（Rādhā）与苏罗陀（Surādhā）是其两位上首女弟子。其菩提树为大金树，身高达五十八肘，寿命为十万岁。其上首王后名为优多罗（Uttarā），容貌等功德无与伦比。其子名为悦意童子（Rammakumāra），极为可爱。是故说：

၁၆.

16.

‘‘စမ္ပကံ နာမ နဂရံ, အသမော နာမ ခတ္တိယော;

အသမာ နာမ ဇနိကာ, ပဒုမဿ မဟေသိနော.

都城名为瞻波城，刹帝利名为无等，生母名为无等，此皆属莲华大仙。

၂၁.

21.

‘‘သာလော စ ဥပသာလော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

ဝရုဏော နာမုပဋ္ဌာကော, ပဒုမဿ မဟေသိနော.

娑罗与优婆娑罗，为其上首二弟子；侍者名为瓦儒那，皆属莲华大仙。

၂၂.

22.

‘‘ရာဓာ စေဝ သုရာဓာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, မဟာသောဏောတိ ဝုစ္စတိ.

罗陀与苏罗陀，曾是上首女弟子；彼世尊之菩提树，被称为大金树。

၂၄.

24.

‘‘အဋ္ဌပဏ္ဏာသရတနံ, အစ္စုဂ္ဂတော မဟာမုနိ;

ပဘာ နိဒ္ဓါဝတီ တဿ, အသမာ သဗ္ဗတော ဒိသာ.

大牟尼身极高耸，达五十八肘；其光芒普照四方，无与伦比。

၂၅.

25.

‘‘စန္ဒပ္ပဘာ သူရိယပ္ပဘာ, ရတနဂ္ဂိမဏိပ္ပဘာ;

သဗ္ဗာပိ တာ ဟတာ ဟောန္တိ, ပတွာ ဇိနပဘုတ္တမံ.

月光、日光、宝珠、火焰与摩尼之光，所有此等光明，一遇胜者无上之光，皆黯然失色。

၂၆.

26.

‘‘ဝဿသတသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

彼时寿命十万岁，住世亦复如是久。于此住世期间，度脱了无量众生。

၂၇.

27.

‘‘ပရိပက္ကမာနသေ သတ္တေ, ဗောဓယိတွာ အသေသတော;

သေသကေ အနုသာသိတွာ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

令诸根器成熟之有情，毫无遗余地觉悟；教诫其余诸有情后，彼与声闻众同入涅槃。

၂၈.

28.

‘‘ဥရဂေါဝ တစံ ဇိဏ္ဏံ, ဝဒ္ဓပတ္တံဝ ပါဒပေါ;

ဇဟိတွာ သဗ္ဗသင်္ခါရေ, နိဗ္ဗုတော သော ယထာ သိခီ’’တိ.

如蛇蜕去陈年皮，如树舍弃枯败叶；舍弃一切诸行后，彼如薪尽火灭般，寂灭而入于涅槃。

တတ္ထ ရတနဂ္ဂိမဏိပ္ပဘာတိ ရတနပ္ပဘာ စ အဂ္ဂိပ္ပဘာ စ မဏိပ္ပဘာ စ. ဟတာတိ အဘိဘူတာ. ဇိနပဘုတ္တမန္တိ ဇိနဿ သရီရပ္ပဘံ ဥတ္တမံ ပတွာ ဟတာတိ အတ္ထော. ပရိပက္ကမာနသေတိ ပရိပက္ကိန္ဒြိယေ ဝေနေယျသတ္တေ. ဝဒ္ဓပတ္တန္တိ ပုရာဏပတ္တံ. ပါဒပေါ ဝါတိ ပါဒပေါ ဝိယ. သဗ္ဗသင်္ခါရေတိ သဗ္ဗေပိ [Pg.217] အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေ သင်္ခါရေ. ‘‘ဟိတွာ သဗ္ဗသင်္ခါရ’’န္တိပိ ပါဌော, သောယေဝတ္ထော. ယထာ သိခီတိ အဂ္ဂိ ဝိယ နိရုပါဒါနော နိဗ္ဗုတိံ သုဂတော ဂတောတိ. သေသမေတ္ထ ဂါထာသု ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

其中，“宝火珠宝光”（ratanaggimaṇippabhā）即宝光、火光与珠宝光。“已降伏”（hatā）即已制伏。“胜者之光最上”（jinappabhā uttamaṃ）之义为：已达胜者之最上身光，故降伏（其他光明）。“于心意成熟者”（paripakkamānase）即于诸根成熟之可化导有情。“旧叶”（vaddhapattaṃ）即陈旧之叶。“或如树”（pādapo vā）即如树木。“于一切行”（sabbasaṅkhāre）即于一切内外诸行。亦有“舍一切行”（hitvā sabbasaṅkhāraṃ）之读法，其义相同。“如火”（yathā sikhī）即如无所依之火，善逝已趣入涅槃。于此诸颂中，其余文句因已于下方依前述之理说明，故其义自明。

ပဒုမဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

莲花佛史释义终。

နိဋ္ဌိတော အဋ္ဌမော ဗုဒ္ဓဝံသော.

第八佛史终。

၁၁. နာရဒဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

11. 那罗达佛史释义

ပဒုမဗုဒ္ဓေ ပန ပရိနိဗ္ဗုတေ တဿ သာသနေ စ အန္တရဟိတေ ဝဿသတသဟဿာယုကာ မနုဿာ အနုက္ကမေန ပရိဟာယမာနာ ဒသဝဿာယုကာ အဟေသုံ. ပုန ဝဍ္ဎိတွာ အသင်္ချေယျာယုကာ ဟုတွာ ပရိဟာယမာနာ နဝုတိဝဿသဟဿာယုကာ အဟေသုံ. တဒါ ဒသဗလဓရော တေဝိဇ္ဇော စတုဝေသာရဇ္ဇဝိသာရဒေါ ဝိမုတ္တိသာရဒေါ နာရဒေါ နာမ နရသတ္တုတ္တမော သတ္ထာ လောကေ ဥဒပါဒိ. သော စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ ဓညဝတီ နာမ နဂရေ သကဝီရိယဝိဇိတဝါသုဒေဝဿ သုဒေဝဿ နာမ ရညော ကုလေ အဂ္ဂမဟေသိယာ နိရူပမာယ အနောမာယ နာမ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ. သော ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန ဓနဉ္ဇယုယျာနေ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ. နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ပန နာမကရဏေ ကယိရမာနေ သကလဇမ္ဗုဒီပေ မနုဿာနံ ဥပဘောဂက္ခမာနိ အနုရူပါနိ အာဘရဏာနိ အာကာသတော ကပ္ပရုက္ခာဒီဟိ ပတိံသု. တေနဿ နရာနံ အရဟာနိ အာဘရဏာနိ အဒါသီတိ ‘‘နာရဒေါ’’တိ နာမံ အကံသု.

莲花佛般涅槃后，其教法亦隐没。人寿十万岁之众生渐次减损，终至十岁。复次增长至无量岁，再减损至九万岁。尔时，具足十力、三明、四无畏、解脱自在之导师那罗达，为人中至胜者，出现于世。彼圆满四阿僧祇百千劫之波罗蜜后，投生兜率天，复从彼处降生至名为稻谷城（Dhaññavatī）之都城，于苏提瓦（Sudeva）王族中，于其名为阿诺玛（Anomā）的无譬（nirūpamā）第一王后腹中结胎。满十月后，于檀那阇耶（Dhanañjaya）园林从母胎诞生。命名典礼当日，当举行命名仪式时，整个瞻部洲合乎众人享用且与之相称之饰品，如劫波树等从天而降。因彼布施众人应得之饰品，故名之为“那罗达”。

သော နဝဝဿသဟဿာနိ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသိ. ဝိဇိတော ဝိဇိတာဝီ ဝိဇိတာဘိရာမောတိ တိဏ္ဏံ ဥတူနံ အနုစ္ဆဝိကာ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ. တဿ နာရဒကုမာရဿ ကုလသီလာစာရရူပသမ္ပန္နံ မနောနုကူလံ ဝိဇိတသေနံ နာမ အတိဝိယ ဓညံ ခတ္တိယကညံ အဂ္ဂမဟေသိံ အကံသု. တံ အာဒိံ ကတွာ ဝီသတိသဟဿာဓိကံ ဣတ္ထီနံ သတသဟဿံ အဟောသိ. တဿာ ဝိဇိတသေနာယ ဒေဝိယာ သဗ္ဗလောကာနန္ဒကရေ နန္ဒုတ္တရကုမာရေ နာမ ဇာတေ သော စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ စတုရင်္ဂိနိယာ မဟတိယာ သေနာယ ပရိဝုတော နာနာဝိရာဂတနုဝရဝသနနိဝသနော [Pg.218] အာမုက္ကမုတ္တာဟာရမဏိကုဏ္ဍလော ဝရကေယူရမကုဋကဋကဓရော ပရမသုရဘိဂန္ဓကုသုမသမလင်္ကတော ပဒသာဝ ဥယျာနံ ဂန္တွာ သဗ္ဗာဘရဏာနိ ဩမုဉ္စိတွာ ဘဏ္ဍာဂါရိကဿ ဟတ္ထေ ဒတွာ သယမေဝ ဝိမလနီလကုဝလယဒလသဒိသေနာတိနိသိတေနာသိနာ ပရမရုစိရရတနဝိစိတ္တံ သကေသမကုဋံ ဆိန္ဒိတွာ ဂဂနတလေ ခိပိ. တံ သက္ကော ဒေဝရာဇာ သုဝဏ္ဏစင်္ကောဋကေန ပဋိဂ္ဂဟေတွာ တာဝတိံသဘဝနံ နေတွာ တိယောဇနုဗ္ဗေဓံ သိနေရုမုဒ္ဓနိ သတ္တရတနမယံ စေတိယံ အကာသိ.

彼于家中住九千年。有名为“胜利”（Vijita）、“胜者”（Vijitāvī）、“胜乐”（Vijitābhirāma）的三座宫殿，与三时相称。众人为那罗达（Nārada）王子迎娶了一位名为胜军（Vijitasenā）的刹帝利女子为第一王后，她出身、戒行、仪态与容貌皆圆满，称心合意，且极为有福。以她为首，共有妃嫔十二万。当胜军王后生下能令一切世间欢喜、名为难陀优多罗（Nanduttara）的王子时，他见到了四种征兆，于是为四兵大军所围绕，身着种种色彩的精致妙衣，佩戴着珍珠项链与宝珠耳环，戴着上等的臂钏、王冠与手镯，以最上等的香与花庄严其身，徒步前往园林。他卸下所有饰品，交予库官之手，亲自以一柄如无瑕青莲花瓣般极为锋利的宝剑，斩下自己以无上珍宝装饰的发髻连同王冠，抛向空中。天主帝释（Sakko devarājā）以黄金宝匣接住，带往三十三天（Tāvatiṃsa）界，在三由旬高的须弥山（Sineru）顶，建造了一座七宝塔。

မဟာပုရိသော ပန ဒေဝဒတ္တာနိ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ ပရိဒဟိတွာ တတ္ထေဝ ဥယျာနေ ပဗ္ဗဇိ. ပုရိသသတသဟဿာ စ တံ အနုပဗ္ဗဇိံသု. သော သတ္တာဟံ တတ္ထေဝ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ ဝိဇိတသေနာယ အဂ္ဂမဟေသိယာ ဒိန္နံ ပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ တတ္ထေဝ ဥယျာနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကတွာ သုဒဿနုယျာနပါလေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ မဟာသောဏဗောဓိံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ အဋ္ဌပဏ္ဏာသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ နိသီဒိတွာ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ တီသု ယာမေသု တိဿော ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပာဒေတွာ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ သတ္တသတ္တာဟာနိ ဝီတိနာမေတွာ ဗြဟ္မုနော ယာစိတော ပဋိညံ ဒတွာ ဓနဉ္ဇယုယျာနေ အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတေဟိ သတသဟဿဘိက္ခူဟိ ပရိဝုတော တတ္ထ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ. တဒါ ကောဋိသတသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

大士（Mahāpurisa）则身着天神所献之袈裟，即于彼园林中出家。十万男子亦随彼出家。彼于彼处精进修行七日，于毘舍佉（Visākhā）月圆日，食用最胜军（Vijitasenā）王后所施之乳糜后，仍于彼园中作午间安住。彼从善见（Sudassana）园丁处取得八把草，右绕大索那（Mahāsoṇa）菩提树，铺设五十八肘宽之草座，坐下，击溃魔军。于夜之三时生起三明，彻证一切知智，发出感兴语：“轮回多生……已达爱尽。”度过七个七日后，应梵天之请，予以应允，于檀那阇耶（Dhanañjaya）园中，为随己一同出家之十万比丘所围绕，于彼处转动法轮。尔时，有百千俱胝之众生证得法。是故说：

၁.

1.

‘‘ပဒုမဿ အပရေန, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒုတ္တမော;

နာရဒေါ နာမ နာမေန, အသမော အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော.

于莲华佛之后，有正等觉者、两足中尊出世，其名为那罗达（Nārada），实乃无与伦比、无可匹敌之人。

၂.

2.

‘‘သော ဗုဒ္ဓေါ စက္ကဝတ္တိဿ, ဇေဋ္ဌော ဒယိတဩရသော;

အာမုက္ကမာလာဘရဏော, ဥယျာနံ ဥပသင်္ကမိ.

彼佛陀乃转轮王之嫡长爱子，佩戴花环璎珞，前往园林。

၃.

3.

‘‘တတ္ထာသိ ရုက္ခော ယသဝိပုလော, အဘိရူပေါ ဗြဟ္မာ သုစိ;

တမဇ္ဈပ္ပတွာ ဥပနိသီဒိ, မဟာသောဏဿ ဟေဋ္ဌတော.

彼处有树，名声广大，形貌庄严，清净如梵天；抵达其下，遂安坐于大索那树下。

၄.

4.

‘‘တတ္ထ ဉာဏဝရုပ္ပဇ္ဇိ, အနန္တံ ဝဇိရူပမံ;

တေန ဝိစိနိ သင်္ခါရေ, ဥက္ကုဇ္ဇမဝကုဇ္ဇကံ.

于彼生起最胜智，无边，犹如金刚；以此辨析诸行，观察其生灭。

၅.

5.

‘‘တတ္ထ [Pg.219] သဗ္ဗကိလေသာနိ, အသေသမဘိဝါဟယိ;

ပါပုဏီ ကေဝလံ ဗောဓိံ, ဗုဒ္ဓဉာဏေ စ စုဒ္ဒသ.

于彼一切烦恼，无余摧破；证得圆满菩提，及十四佛智。

၆.

6.

‘‘ပါပုဏိတွာန သမ္ဗောဓိံ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိ;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

证得正等觉后，转动法轮；有百千俱胝之众生，初次证得法。

တတ္ထ စက္ကဝတ္တိဿာတိ စက္ကဝတ္တိရညော. ဇေဋ္ဌောတိ ပုဗ္ဗဇော. ဒယိတဩရသောတိ ဒယိတော ပိယော ဩရသော ပုတ္တော, ဒယိတော ဩရသိ ဂဟေတွာ လာလိတော ပုတ္တော ဒယိတဩရသော နာမ. အာမုက္ကမာလာဘရဏောတိ အာမုက္ကမုတ္တာဟာရကေယူရကဋကမကုဋကုဏ္ဍလမာလော. ဥယျာနန္တိ ဗဟိနဂရေ ဓနဉ္ဇယုယျာနံ နာမာရာမံ အဂမာသိ.

其中，“转轮王之”(cakkavattissa)是指转轮王之。“长子”(jeṭṭho)是指先出生者。“爱子”(dayitaoraso)是指可爱、亲生之子，亦即怀中所珍爱之子，名为“爱子”。“佩戴花环饰品”(āmukkamālābharaṇo)是指佩戴珍珠项链、臂钏、手镯、王冠、耳环及花环。“园林”(uyyānaṃ)是指他前往城外名为檀那阇耶的园林。

တတ္ထာသိ ရုက္ခောတိ တသ္မိံ ဥယျာနေ ဧကော ကိရ ရုက္ခော ရတ္တသောဏော နာမ အဟောသိ. သော ကိရ နဝုတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓော သမဝဋ္ဋက္ခန္ဓော သမ္ပန္နဝိဝိဓဝိဋပသာခေါ နီလဗဟလဝိပုလပလာသော သန္ဒစ္ဆာယော ဒေဝတာဓိဝုဋ္ဌတ္တာ ဝိဂတဝိဝိဓဝိဟဂဂဏသဉ္စာရော ဓရဏီတလတိလကဘူတော တရုရဇ္ဇံ ဝိယ ကုရုမာနော ပရမရမဏီယဒဿနော ရတ္တကုသုမသမလင်္ကတသဗ္ဗသာခေါ ဒေဝမနုဿနယနရသာယနဘူတော အဟောသိ. ယသဝိပုလောတိ ဝိပုလယသော, သဗ္ဗလောကဝိချာတော အတ္တနော သမ္ပတ္တိယာ သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋော ဝိဿုတောတိ အတ္ထော. ကေစိ ‘‘တတ္ထာသိ ရုက္ခော ဝိပုလော’’တိ ပဌန္တိ. ဗြဟာတိ မဟန္တော, ဒေဝါနံ ပါရိစ္ဆတ္တကသဒိသောတိ အတ္ထော. တမဇ္ဈပ္ပတွာတိ တံ သောဏရုက္ခံ ပတွာ အဓိပတွာ ဥပဂမ္မာတိ အတ္ထော. ဟေဋ္ဌတောတိ တဿ ရုက္ခဿ ဟေဋ္ဌာ.

“彼处有树”(tatthāsi rukkho)是指：在那园林中，据说有一棵名为红索那(rattasoṇa)的树。彼树高九十肘，树干圆满匀称，枝繁叶茂，青翠浓密之叶投下浓荫。因有天神居住，故无各种飞鸟往来，宛如大地之饰，俨然为树中之王，景色极其优美，所有枝条皆为红花所严饰，成为天人眼中的甘露。“名声广大”(yasavipulo)意为声名远播，闻名于世，因其自身的成就而处处显赫、众所周知。有些人读作“彼处有大树”(tatthāsi rukkho vipulo)。“巨大”(brahā)意为宏大，犹如天界之巴瑞恰达树(pāricchattaka)。“抵达彼处”(tamajjhappatvā)意为到达、临近、走近那棵索那树。“其下”(heṭṭhato)意为在那棵树下。

ဉာဏဝရုပ္ပဇ္ဇီတိ ဉာဏဝရံ ဥဒပါဒိ. အနန္တန္တိ အပ္ပမေယျံ အပ္ပမာဏံ. ဝဇိရူပမန္တိ ဝဇိရသဒိသံ တိခိဏံ, အနိစ္စာနုပဿနာဒိကဿ ဝိပဿနာဉာဏဿေတံ အဓိဝစနံ. တေန ဝိစိနိ သင်္ခါရေတိ တေန ဝိပဿနာဉာဏေန ရူပါဒိကေ သင်္ခါရေ ဝိစိနိ. ဥက္ကုဇ္ဇမဝကုဇ္ဇကန္တိ သင်္ခါရာနံ ဥဒယဉ္စ ဝယဉ္စ ဝိစိနီတိ အတ္ထော. တသ္မာ ပစ္စယာကာရံ သမ္မသိတွာ အာနာပါနစတုတ္ထဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု အဘိနိဝိသိတွာ ဥဒယဗ္ဗယဝသေန သမပညာသ လက္ခဏာနိ ဒိသွာ ယာဝ ဂေါတြဘုဉာဏံ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရိယမဂ္ဂါနုက္ကမေန သကလေ ဗုဒ္ဓဂုဏေ ပဋိလဘီတိ အတ္ထော.

“最胜智生起”(ñāṇavaruppajji)即最上之智生起。“无量”(anantaṃ)即不可测量、没有边际。“金刚喻”(vajirūpamaṃ)如同金刚一般锐利，是无常随观等观(vipassanā)智的异名。“彼以之审察诸行”(tena vicini saṅkhāre)即彼以此观智审察色等诸行。“遍覆与倒置”(ukkujjamavakujjakaṃ)意为审察诸行之生起与坏灭。是故，其义为：思惟缘起，从安般念第四禅出定，于五蕴中用心，以生灭的方式见到五十种相，增长观(vipassanā)直至种姓智，依圣道之次第，证得一切佛德。

တတ္ထာတိ [Pg.220] သောဏရုက္ခေ. သဗ္ဗကိလေသာနီတိ သဗ္ဗေပိ ကိလေသေ, လိင်္ဂဝိပရိယာသံ ကတွာ ဝုတ္တံ. ကေစိ ‘‘တတ္ထ သဗ္ဗကိလေသေဟီ’’တိ ပဌန္တိ. အသေသန္တိ နိရဝသေသံ. အဘိဝါဟယီတိ မဂ္ဂေါဓိနာ စ ကိလေသောဓိနာ စ သဗ္ဗေ ကိလေသေ အဘိဝါဟယိ, ဝိနာသမုပနေသီတိ အတ္ထော. ဗောဓီတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ. ဗုဒ္ဓဉာဏေ စ စုဒ္ဒသာတိ ဗုဒ္ဓဉာဏာနိ စုဒ္ဒသ. တာနိ ကတမာနီတိ? မဂ္ဂဖလဉာဏာနိ အဋ္ဌ, ဆ အသာဓာရဏဉာဏာနီတိ ဧဝမိမာနိ စုဒ္ဒသ ဗုဒ္ဓဉာဏာနိ နာမ, စ-သဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော, တေန အပရာနိပိ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏာနိ စတုဝေသာရဇ္ဇဉာဏာနိ စတုယောနိပရိစ္ဆေဒကဉာဏာနိ ပဉ္စဂတိပရိစ္ဆေဒကဉာဏာနိ ဒသဗလဉာဏာနိ သကလေ စ ဗုဒ္ဓဂုဏေ ပါပုဏီတိ အတ္ထော.

“于彼”指娑那树(soṇa)下。“一切烦恼”指所有烦恼，此乃通过词性转换而言。有些人读作“于彼，从一切烦恼”。“无余”是指毫无剩余。“胜伏”是指以道与烦恼之断尽而胜伏一切烦恼，意为使其灭尽。“菩提”是指阿罗汉道智。“佛智亦有十四”是指佛智有十四种。此十四种为何？八种道果智，六种不共智，如是此十四种名为佛智。“且”字有总括之义，其意为：因此亦证得其他，如四无碍解智、四无畏智、四生决择智、五趣决择智、十力智，以及一切佛德。

ဧဝံ ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတွာ ဗြဟ္မာယာစနံ အဓိဝါသေတွာ ဓနဉ္ဇယုယျာနေ အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတေ သတသဟဿဘိက္ခူ သမ္မုခေ ကတွာ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ. တဒါ ကောဋိသတသဟဿဿ ပဌမာဘိသမယော အဟောသိ. တဒါ ကိရ မဟာဒေါဏနဂရေ ဒေါဏော နာမ နာဂရာဇာ ဂင်္ဂါတီရေ ပဋိဝသတိ မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ မဟာဇနေန သက္ကတော ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော. သော ယသ္မိံ ဝိသယေ ဇနပဒဝါသိနော မနုဿာ တဿ ဗလိကမ္မံ န ကရောန္တိ, တေသံ ဝိသယံ အဝဿေန ဝါ အတိဝဿေန ဝါ သက္ခရဝဿေန ဝါ ဝိနာသေတိ.

如是证得佛位后，应允梵天之请，于檀那阇耶园林(Dhanañjayuyyāna)中，在与他一同出家的十万比丘面前转法轮。尔时，有一万亿有情初次证法。又，据说尔时于摩诃都那城(Mahādoṇanagara)，有一位名叫都那(Doṇa)的龙王，住于恒河岸边，具大神通、大威力，受大众所恭敬、尊重、尊崇、供养。若其境内的乡人百姓不向他献供，他便以无雨、豪雨或砂砾雨摧毁他们的境土。

အထ တီရဒဿနော နာရဒေါ သတ္ထာ ဒေါဏဿ နာဂရာဇဿ ဝိနယနေ ဗဟူနံ ပါဏီနံ ဥပနိဿယံ ဒိသွာ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန ပရိဝါရိတော တဿ နာဂရာဇဿ နိဝါသဋ္ဌာနမဂမာသိ. တတော တံ မနုဿာ ဒိသွာ ဧဝမာဟံသု – ‘‘ဘဂဝါ, ဧတ္ထ ဃောရဝိသော ဥဂ္ဂတေဇော မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ နာဂရာဇာ ပဋိဝသတိ, သော တံ မာ ဝိဟေဌေဿတိ န ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ. ဘဂဝါ ပန တေသံ ဝစနံ အသုဏန္တော ဝိယ အဂမာသိ. ဂန္တွာ စ တတ္ထဿ နာဂရာဇဿ သက္ကာရတ္ထာယ ကတေ ပရမသုရဘိဂန္ဓေ ပုပ္ဖသန္ထရေ နိသီဒိ. မဟာဇနော ကိရ ‘‘နာရဒဿ စ မုနိရာဇဿ ဒေါဏဿ စ နာဂရာဇဿ ဒွိန္နမ္ပိ ယုဒ္ဓံ ပဿိဿာမာ’’တိ သန္နိပတိ.

那时，仪表庄严的导师那罗达，见到调伏多那(Doṇa)龙王可作为众多有情的依止，便由大比丘僧团围绕，前往那龙王的住处。于是人们看见后这样说：“世尊，这里住着一条能摧怨敌、威猛、大神通、大威力的龙王，他可能会伤害您，不要去。”但世尊犹如未闻他们之言，径直前行。抵达后，他坐在为那龙王所设、表示尊崇的、香气最胜的华座上。据说，大众聚集起来，心想：“我们要观看牟尼王那罗达与多那龙王二者之战。”

အထ အဟိနာဂေါ မုနိနာဂံ တထာ နိသိန္နံ ဒိသွာ မက္ခံ အသဟမာနော သန္ဒိဿမာနကာယော ဟုတွာ ပဓူပါယိ. ဒသဗလောပိ ပဓူပါယိ. ပုန နာဂရာဇာ ပဇ္ဇလိ[Pg.221]. မုနိရာဇာပိ ပဇ္ဇလိ. အထ သော နာဂရာဇာ ဒသဗလဿ သရီရတော နိက္ခန္တာဟိ ဓူမဇာလာဟိ အတိဝိယ ကိလန္တသရီရော ဒုက္ခံ အသဟမာနော ‘‘ဝိသဝေဂေန နံ မာရေဿာမီ’’တိ ဝိသံ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ဝိသဿ ဝေဂေန သကလောပိ ဇမ္ဗုဒီပေါ ဝိနဿေယျ. တံ ပန ဝိသံ ဒသဗလဿ သရီရေ ဧကလောမမ္ပိ ကမ္ပေတုံ နာသက္ခိ. အထ သော နာဂရာဇာ – ‘‘ကာ နု ခေါ သမဏဿ ပဝတ္တီ’’တိ ဩလောကေန္တော သရဒသမယေ သူရိယံ ဝိယ စန္ဒံ ဝိယ စ ပရိပုဏ္ဏံ ဆဗ္ဗဏ္ဏာဟိ ဗုဒ္ဓရသ္မီဟိ ဝိရောစမာနံ ဝိပ္ပသန္နဝဒနသောဘံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ – ‘‘အဟော! မဟိဒ္ဓိကော ဝတာယံ သမဏော, မယာ ပန အတ္တနော ဗလံ အဇာနန္တေန အပရဒ္ဓ’’န္တိ စိန္တေတွာ တာဏံ ဂဝေသီ ဘဂဝန္တံယေဝ သရဏမုပဂဉ္ဆိ. အထ နာရဒေါ မုနိရာဇာ တံ နာဂရာဇံ ဝိနေတွာ တတ္ထ သန္နိပတိတဿ မဟာဇနဿ စိတ္တပ္ပသာဒနတ္ထံ ယမကပါဋိဟာရိယံ အကာသိ. တဒါ ပါဏီနံ နဝုတိကောဋိသဟဿာနိ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိံသု. သော ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

尔时，蛇龙看见牟尼龙王如是安坐，忿恨不平，便显现其身，喷吐烟雾。十力者亦喷吐烟雾。龙王复又燃火，牟尼王亦复燃火。于是，那龙王因从十力者身上散发的烟焰而身体极度疲惫，不堪其苦，心想：“我当以毒气杀之”，便喷出毒气。此毒气之威力足以毁灭整个瞻部洲(Jambudīpa)，然此毒气连十力者身上一根毫毛亦未能撼动。尔时，龙王寻思：“此沙门究竟有何能耐？”他看见世尊(Bhagavā)面容清净庄严，犹如秋日的太阳与圆月，以六色佛光照耀，便想：“啊！此沙门实有大神通，我因不知他的力量而冒犯了。”他寻求庇护，便归依了世尊。于是，牟尼王那罗达(Nārada)调伏了那龙王，为令聚集于彼处的大众心生净信，示现了双神变。当时，九万俱胝的有情住立于阿罗汉果。此为第二次现观。是故说：—

၇.

7.

‘‘မဟာဒေါဏံ နာဂရာဇံ, ဝိနယန္တော မဟာမုနိ;

ပါဋိဟေရံ တဒါကာသိ, ဒဿယန္တော သဒေဝကေ.

大牟尼调伏龙王大都那(Mahādoṇa)，为向天人世间示现，彼时行此神变。

၈.

8.

‘‘တဒါ ဒေဝမနုဿာနံ, တမှိ ဓမ္မပ္ပကာသနေ;

နဝုတိကောဋိသဟဿာနိ, တရိံသု သဗ္ဗသံသယ’’န္တိ.

彼时宣说正法，天人九万俱胝众，渡越一切轮回。

တတ္ထ ပါဋိဟေရံ တဒါကာသီတိ အကာသိ ယမကပါဋိဟာရိယန္တိ အတ္ထော. အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ‘‘တဒါ ဒေဝမနုဿာ ဝါ’’တိပိ ပါဌော. တတ္ထ ဒေဝမနုဿာနန္တိ သာမိအတ္ထေ ပစ္စတ္တံ. တသ္မာ ဒေဝါနံ မနုဿာနဉ္စ နဝုတိကောဋိသဟဿာနီတိ အတ္ထော. တရိံသူတိ အတိက္ကမိံသု.

于此，“彼时示现神变”意即示现双神变。或作此读。“Tadā devamanussā vā”（彼时或天人）也是一种读法。在此，“devamanussānaṃ”（天人之）是主格意义上的属格。因此，其意为九万俱胝的天与人。“渡越了”（tariṃsu）意即超越了（atikkamiṃsu）。

ယဒါ ပန အတ္တနော ပုတ္တံ နန္ဒုတ္တရကုမာရံ ဩဝဒိ, တဒါ အသီတိယာ ကောဋိသဟဿာနံ တတိယာဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

又，当他教诫自己的儿子难陀优多罗（Nanduttara）王子时，八万俱胝的有情有了第三次现观。因此说：—

၉.

9.

‘‘ယမှိ ကာလေ မဟာဝီရော, ဩဝဒီ သကမတြဇံ;

အသီတိကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

大雄于某时，教诫其己子；八万俱胝众，得第三现观。

ယဒါ ပန ထုလ္လကောဋ္ဌိတနဂရေ ဘဒ္ဒသာလော စ ဝိဇိတမိတ္တော စ ဒွေ ဗြာဟ္မဏသဟာယကာ အမတရဟဒံ ဂဝေသမာနာ ပရိသတိ နိသိန္နံ အတိဝိသာရဒံ နာရဒသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ အဒ္ဒသံသု. တေ ဘဂဝတော ကာယေ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏာနိ [Pg.222] ဒိသွာ – ‘‘အယံ လောကေ ဝိဝဋစ္ဆဒေါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ နိဋ္ဌံ ဂန္တွာ ဘဂဝတိ သဉ္ဇာတသဒ္ဓါ သပရိဝါရာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိံသု. တေသု ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တေသု ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ကောဋိသတသဟဿမဇ္ဈေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

又，当时在窣堵罗拘提城（Thullakoṭṭhita），吉祥娑罗（Bhaddasāla）与毗吉多密多（Vijitamitta）两位婆罗门友人为寻求不死甘露，看见了坐于会众中、无比无畏的那罗达（Nārada）正等觉者。他们见到世尊身上的三十二大士相后，断定：“此乃世间已揭开覆盖的正等觉者。”他们对世尊生起信心，便与自己的随从在世尊座下出家。在他们出家证得阿罗汉果后，世尊于十万俱胝比丘众中诵《波罗提木叉》，此为第一次集会。因此说：—

၁၀.

10.

‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, နာရဒဿ မဟေသိနော;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော’’တိ.

大仙那罗达，曾有三集会；第一次集会，十万俱胝众。

ယသ္မိံ သမယေ နာရဒေါ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဉာတိသမာဂမေ အတ္တနော ပဏိဓာနတော ပဋ္ဌာယ ဗုဒ္ဓဝံသံ ကထေသိ, တဒါ နဝုတိကောဋိဘိက္ခုသဟဿာနံ ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

当那罗达（Nārada）正等觉者于亲族集会中，从自身本愿开始讲述佛史时，有九万俱胝比丘的第二次集会。因此说：—

၁၁.

11.

‘‘ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓဂုဏံ, သနိဒါနံ ပကာသယိ;

နဝုတိကောဋိသဟဿာနိ, သမိံသု ဝိမလာ တဒါ’’တိ.

佛陀说佛德，并示其因缘；彼时九万俱胝，无垢者得现观。

တတ္ထ ဝိမလာတိ ဝိဂတမလာ, ခီဏာသဝါတိ အတ္ထော.

于此，“无垢者”（vimalā）意即离垢（vigatamalā），义为漏尽者（khīṇāsavā）。

ယဒါ ပန မဟာဒေါဏနာဂရာဇဿ ဝိနယနေ ပသန္နော ဝေရောစနော နာမ နာဂရာဇာ ဂင်္ဂါယ နဒိယာ တိဂါဝုတပ္ပမာဏံ သတ္တရတနမယံ မဏ္ဍပံ နိမ္မိနိတွာ သပရိဝါရံ ဘဂဝန္တံ တတ္ထ နိသီဒါပေတွာ သပရိဝါရော သဇနပဒေ အတ္တနော ဒါနဂ္ဂဒဿနတ္ထာယ နိမန္တေတွာ နာဂနာဋကာနိ စ တာဠာဝစရေ ဝိဝိဓဝေသာလင်္ကာရဓရေ သန္နိပါတေတွာ မဟာသက္ကာရေန ဘဂဝတော သပရိဝါရဿ မဟာဒါနံ အဒါသိ. ဘောဇနာဝသာနေ ဘဂဝါ မဟာဂင်္ဂံ ဩတာရေန္တော ဝိယ အနုမောဒနမကာသိ. တဒါ ဘတ္တာနုမောဒနေ ဓမ္မံ သုတွာ ပသန္နာနံ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတာနံ အသီတိဘိက္ခုသတသဟဿာနံ မဇ္ဈေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

又，当时有名为毗卢遮那（Verocana）的龙王，因大兜那（Mahādoṇa）龙王被调伏而心生净信，便在恒河（Gaṅgā）边造了一座三伽乌塔（gāvuta）量的七宝亭阁，请世尊与随从入座。他与自己的眷属邀请了国中的人们前来观看他殊胜的布施，并召集了穿着各种华丽服饰的龙族舞者与乐师，以大供养对世尊及其随从作了大布施。食后，世尊作了如大恒河倾流般的随喜开示。当时，在听闻食事随喜开示而心生净信，并以“来，比丘”的方式出家的八百万比丘中，世尊诵念波罗提木叉，此为第三次集会。因此说：—

၁၂.

12.

‘‘ယဒါ ဝေရောစနော နာဂေါ, ဒါနံ ဒဒါတိ သတ္ထုနော;

တဒါ သမိံသု ဇိနပုတ္တာ, အသီတိသတသဟဿိယော’’တိ.

“毗卢遮那龙，布施于导师；彼时佛子集，有八百万众。”

တတ္ထ အသီတိသတသဟဿိယောတိ သတသဟဿာနံ အသီတိယော.

于此，“八百万”（asītisatasahassiyo）即八十个十万（satasahassānaṃ asītiyo）。

တဒါ [Pg.223] အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဟိမဝန္တပဿေ အဿမံ မာပေတွာ ပဉ္စသု အဘိညာသု အဋ္ဌသု သမာပတ္တီသု စ စိဏ္ဏဝသီ ဟုတွာ ပဋိဝသတိ. အထ တသ္မိံ အနုကမ္ပာယ နာရဒေါ ဘဂဝါ အသီတိယာ အရဟန္တကောဋီဟိ ဒသဟိ စ အနာဂါမိဖလဋ္ဌေဟိ ဥပါသကသဟဿေဟိ ပရိဝုတော တံ အဿမပဒံ အဂမာသိ. တာပသော ဘဂဝန္တံ ဒိသွာဝ ပမုဒိတဟဒယော သပရိဝါရဿ ဘဂဝတော နိဝါသတ္ထာယ အဿမံ မာပေတွာ သကလရတ္တိံ သတ္ထုဂုဏံ ကိတ္တေတွာ ဘဂဝတော ဓမ္မကထံ သုတွာ ပုနဒိဝသေ ဥတ္တရကုရုံ ဂန္တွာ တတော အာဟာရံ အာဟရိတွာ သပရိဝါရဿ ဗုဒ္ဓဿ မဟာဒါနံ အဒါသိ. ဧဝံ သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ဒတွာ ဟိမဝန္တတော အနဂ္ဃံ လောဟိတစန္ဒနံ အာဟရိတွာ တေန လောဟိတစန္ဒနေန ဘဂဝန္တံ ပူဇေသိ. တဒါ နံ ဒသဗလော အမရနရပရိဝုတော ဓမ္မကထံ ကထေတွာ – ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

那时，我们的菩萨出家为仙人，在雪山边造了净修林，于五神通及八定中得自在而住。当时，那罗达(Nārada)世尊出于慈愍，由八十俱胝阿罗汉与一万位证得不还果的优婆塞围绕，来到那净修林。苦行者一见世尊，心生欢喜，为世尊及其随从建造住所，整夜称颂导师的功德，听闻世尊说法后，次日前往北俱卢洲(Uttarakuru)取食，对佛陀及其随从作了大布施。如此作大布施七日后，从雪山取来无价的赤栴檀，以此赤栴檀供养世尊。那时，十力者在天人围绕中为他说法，并授记：“于未来世，将有佛出，名为乔达摩(Gotama)。”因此说：

၁၃.

13.

‘‘အဟံ တေန သမယေန, ဇဋိလော ဥဂ္ဂတာပနော;

အန္တလိက္ခစရော အာသိံ, ပဉ္စာဘိညာသု ပါရဂူ.

我于彼时中，结发苦行者；能行于空中，通达五神通。

၁၄.

14.

‘‘တဒါပါဟံ အသမသမံ, သသံဃံ သပရိဇ္ဇနံ;

အန္နပါနေန တပ္ပေတွာ, စန္ဒနေနာဘိပူဇယိံ.

彼时我亦以饮食，满足无等者、僧团连同优婆塞众，并以栴檀作供养。

၁၅.

15.

‘‘သောပိ မံ တဒါ ဗျာကာသိ, နာရဒေါ လောကနာယကော;

အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဘဝိဿတိ.

世界导师那罗达(Nārada)彼时为我授记言：“从此无量劫之后，汝将于世间成佛。”

၁၆.

16.

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ.

策励精进后……我等将亲见此人。

၁၇.

17.

‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော ဟာသေတွ မာနသံ;

အဓိဋ္ဌဟိံ ဝတံ ဥဂ္ဂံ, ဒသပါရမိပူရိယာ’’တိ.

闻彼之言已，我心更欢喜，为满十波罗蜜，立殊胜誓行。

တတ္ထ တဒါပါဟန္တိ တဒါပိ အဟံ. အသမသမန္တိ အသမာ နာမ အတီတာ ဗုဒ္ဓါ, တေဟိ အသမေဟိ သမံ တုလျံ အသမသမံ. အထ ဝါ အသမာ ဝိသမာ, သမာ အဝိသမာ သာဓဝေါ, တေသု အသမသမေသု သမော ‘‘အသမသမသမော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဧကဿ သမသဒ္ဒဿ လောပံ ကတွာ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ, အသမာဝိသမသမန္တိ အတ္ထော. သပရိဇ္ဇနန္တိ သဥပါသကဇနံ. ‘‘သောပိ မံ တဒါ နရမရူနံ, မဇ္ဈေ ဗျာကာသိ စက္ခုမာ’’တိပိ ပါဌော[Pg.224], သော ဥတ္တာနတ္ထောဝ. ဘိယျော ဟာသေတွ မာနသန္တိ ဥတ္တရိမ္ပိ ဟာသေတွာ တောသေတွာ ဟဒယံ. အဓိဋ္ဌဟိံ ဝတံ ဥဂ္ဂန္တိ ဥဂ္ဂံ ဝတံ အဓိဋ္ဌာသိံ. ‘‘ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ’’တိပိ ပါဌော.

于此，“tadāpāhaṃ”即“彼时我亦”。“asamasamaṃ”（无等等者）：过去诸佛名为“无等”（asamā），与彼等无等者相等（samaṃ），故名“无等等”。或，“asamā”为不善者，“samā”为善者，于此不善与善者中平等，当言“asamasamasamo”，省略一“sama”字而说，意为于不善与善者中平等。“saparijjanaṃ”（与随从）即与优婆塞众。亦有读作：“Sopi maṃ tadā naramarūnaṃ, majjhe byākāsi cakkhumā”（具眼者彼时，于人天众中，亦为我授记），其义明显。“bhiyyo hāsetva mānasaṃ”（心更欢喜）即令心进一步欢喜、满足。“adhiṭṭhahiṃ vataṃ uggaṃ”（立殊胜誓行）即我立殊胜之行。亦有读作：“uttariṃ vatamadhiṭṭhāsiṃ, dasapāramipūriyā”（为满十波罗蜜，我更立上愿）。

တဿ ပန ဘဂဝတော နာရဒဿ ဓညဝတီ နာမ နဂရံ အဟောသိ, သုဒေဝေါ နာမ ခတ္တိယော ပိတာ, အနောမာ နာမ မာတာ, ဘဒ္ဒသာလော စ ဇိတမိတ္တော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, ဝါသေဋ္ဌော နာမ ဥပဋ္ဌာကော, ဥတ္တရာ စ ဖဂ္ဂုနီ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, မဟာသောဏရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ အဋ္ဌာသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ. တဿ သရီရပ္ပဘာ နိစ္စံ ယောဇနံ ဖရတိ, နဝုတိဝဿသဟဿာနိ အာယု, တဿ ပန ဝိဇိတသေနာ နာမ အဂ္ဂမဟေသီ, နန္ဒုတ္တရကုမာရော နာမဿ ပုတ္တော အဟောသိ, ဝိဇိတော ဝိဇိတာဝီ ဝိဇိတာဘိရာမောတိ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ. သော နဝဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ. သော ပဒသာဝ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမီတိ. တေန ဝုတ္တံ –

那时那罗达（Nārada）世尊的城市名为稻谷城（Dhaññavatī），父亲是刹帝利名叫善天（Sudeva），母亲名叫无垢（Anomā），两位上首弟子是吉祥娑罗（Bhaddasāla）与胜友（Jitamitta），侍者名为婆薮（Vāseṭṭha），两位上首女弟子是优多罗（Uttarā）与跋求尼（Phaggunī），菩提树名为大金树（Mahāsoṇarukkha），其身高八十八肘。他的身光常照一由旬，寿命九万年。他的第一王后名为胜军（Vijitasenā），儿子名为喜增王子（Nanduttarakumāra），拥有胜楼（Vijita）、胜胜楼（Vijitāvī）、胜乐楼（Vijitābhirāma）三座宫殿。他居家九千年，随后步行大出离（mahābhinikkhamana）。对此有偈颂说：

၁၈.

18.

‘‘နဂရံ ဓညဝတီ နာမ, သုဒေဝေါ နာမ ခတ္တိယော;

အနောမာ နာမ ဇနိကာ, နာရဒဿ မဟေသိနော.

城市名为稻谷城（Dhaññavatī），刹帝利名为善天（Sudeva）；母亲名为无垢（Anomā），那罗达（Nārada）大仙。

၂၃.

23.

‘‘ဘဒ္ဒသာလော ဇိတမိတ္တော, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

ဝါသေဋ္ဌော နာမုပဋ္ဌာကော, နာရဒဿ မဟေသိနော.

吉祥娑罗（Bhaddasāla）与胜友（Jitamitta），是上首弟子；侍者名为婆薮（Vāseṭṭha），那罗达（Nārada）大仙的。

၂၄.

24.

‘‘ဥတ္တရာ ဖဂ္ဂုနီ စေဝ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, မဟာသောဏောတိ ဝုစ္စတိ.

优多罗（Uttarā）与跋求尼（Phaggunī），是上首女弟子；那位世尊的菩提树，被称为大索那（Mahāsoṇa）。

၂၆.

26.

‘‘အဋ္ဌာသီတိရတနာနိ, အစ္စုဂ္ဂတော မဟာမုနိ;

ကဉ္စနဂ္ဃိယသင်္ကာသော, ဒသသဟဿီ ဝိရောစတိ.

八十八肘高的大牟尼（Mahāmuni），高耸挺立；犹如金柱光灿灿，光照十千世界。

၂၇.

27.

‘‘တဿ ဗျာမပ္ပဘာ ကာယာ, နိဒ္ဓါဝတိ ဒိသောဒိသံ;

နိရန္တရံ ဒိဝါရတ္တိံ, ယောဇနံ ဖရတေ သဒါ.

从他身体放射出一寻的光芒，照亮四面八方；昼夜不息，常照一由旬。

၂၈.

28.

‘‘န ကေစိ တေန သမယေန, သမန္တာ ယောဇနေ ဇနာ;

ဥက္ကာပဒီပေ ဥဇ္ဇာလေန္တိ, ဗုဒ္ဓရံသီဟိ ဩတ္ထဋာ.

彼时周围一由旬内，无人点燃火炬或灯盏；因已遍覆于佛光之中。

၂၉.

29.

‘‘နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

其寿量有九万年，住世亦复如是久；于此期间，彼度化了众多众生。

၃၀.

30.

‘‘ယထာ [Pg.225] ဥဠူဟိ ဂဂနံ, ဝိစိတ္တံ ဥပသောဘတိ;

တထေဝ သာသနံ တဿ, အရဟန္တေဟိ သောဘတိ.

犹如繁星点缀夜空，使其绚丽庄严；如是他的教法，因阿罗汉而庄严。

၃၁.

31.

‘‘သံသာရသောတံ တရဏာယ, သေသကေ ပဋိပန္နကေ;

ဓမ္မသေတုံ ဒဠှံ ကတွာ, နိဗ္ဗုတော သော နရာသဘော.

为渡生死轮回之流，令其余修行者得度；坚固法桥已修筑，人中之尊证涅槃。

၃၂.

32.

‘‘သောပိ ဗုဒ္ဓေါ အသမသမော, တေပိ ခီဏာသဝါ အတုလတေဇာ;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ’’တိ.

彼佛无等，诸漏尽者威难喻；一切彼皆已隐没，诸行皆空岂有余？

တတ္ထ ကဉ္စနဂ္ဃိယသင်္ကာသောတိ ဝိဝိဓရတနဝိစိတ္တကဉ္စနမယဂ္ဃိကသဒိသရူပသောဘော. ဒသသဟဿီ ဝိရောစတီတိ တဿ ပဘာယ ဒသသဟဿီပိ လောကဓာတု ဝိရောစတိ, ဝိရာဇတီတိ အတ္ထော. တမေဝတ္ထံ ပကာသေန္တော ဘဂဝါ ‘‘တဿ ဗျာမပ္ပဘာ ကာယာ, နိဒ္ဓါဝတိ ဒိသောဒိသ’’န္တိ အာဟ. တတ္ထ ဗျာမပ္ပဘာ ကာယာတိ ဗျာမပ္ပဘာ ဝိယာတိ ဗျာမပ္ပဘာ, အမှာကံ ဘဂဝတော ဗျာမပ္ပဘာ ဝိယာတိ အတ္ထော.

于此，“犹如金饰光灿灿”（kañcanagghiyasaṅkāso）是指，其身相庄严，犹如以种种宝物所严饰的黄金饰物。“照耀万千世界”（Dasasahassī virocati）之义为：因其光明，万千世界亦皆照耀、辉煌。世尊为阐明此义而说：“从他身体放射出一寻的光芒，照亮四面八方”。于此，“一寻的光芒”（byāmappabhā）是指，犹如我等世尊的一寻光芒，此为其义。

န ကေစီတိ ဧတ္ထ န-ကာရော ပဋိသေဓတ္ထော, တဿ ဥဇ္ဇာလေန္တိ-သဒ္ဒေန သမ္ဗန္ဓော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဥက္ကာတိ ဒဏ္ဍဒီပိကာ. ဥက္ကာ ဝါ ပဒီပေ ဝါ ကေစိပိ ဇနာ န ဥဇ္ဇာလေန္တိ န ပဇ္ဇာလေန္တိ. ကသ္မာတိ စေ? ဗုဒ္ဓသရီရပ္ပဘာယ ဩဘာသိတတ္တာ. ဗုဒ္ဓရံသီဟီတိ ဗုဒ္ဓရသ္မီဟိ. ဩတ္ထဋာတိ အဓိဂတာ.

于“Na keci”中，“na”字为否定义，当知其与“ujjālenti”（点燃）一词相连。“Ukkā”（火炬）指火把。无论是火炬或油灯，任何人都不会去点燃。若问为何？因佛身之光已普照故。“Buddharaṃsīhi”（以佛光）即“buddharasmīhi”（以佛陀的光芒）。“Otthaṭā”（遍覆）意为被压倒、被盖过。

ဥဠူဟီတိ တာရာဟိ, ယထာ တာရာဟိ ဂဂနတလံ ဝိစိတ္တံ သောဘတိ, တထေဝ တဿ သာသနံ အရဟန္တေဟိ ဝိစိတ္တံ ဥပသောဘတီတိ အတ္ထော. သံသာရသောတံ တရဏာယာတိ သံသာရသာဂရဿ တရဏတ္ထံ. သေသကေ ပဋိပန္နကေတိ အရဟန္တေ ဌပေတွာ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနေဟိ သဒ္ဓိံ သေသေ သေက္ခပုဂ္ဂလေတိ အတ္ထော. ဓမ္မသေတုန္တိ မဂ္ဂသေတုံ, သေသပုဂ္ဂလေ သံသာရတော တာရေတုံ ဓမ္မသေတုံ ဌပေတွာ ကတသဗ္ဗကိစ္စော ဟုတွာ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ အတ္ထော. သေသံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္တာ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

“以星辰”即以众星。犹如天空因众星而绚丽庄严，其教法亦同样因众阿罗汉而绚丽庄严，此为其义。“为渡轮回之流”即为渡轮回之海。“余修行者”即除去阿罗汉，余者与善凡夫一起的有学之人，此为其义。“法桥”即道桥。为使余人从轮回中得渡而建立法桥，完成所有应作之事后，他般涅槃了，此为其义。其余的因在前面已述，故处处皆是显而易见。

နာရဒဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

《那罗达佛史》之释义终。

နိဋ္ဌိတော နဝမော ဗုဒ္ဓဝံသော.

第九佛史终。

၁၂. ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

12. 莲花上佛史之释义

နာရဒဗုဒ္ဓဿ [Pg.226] သာသနံ နဝုတိဝဿသဟဿာနိ ပဝတ္တိတွာ အန္တရဓာယိ. သော စ ကပ္ပော ဝိနဿိတ္ထ. တတော ပရံ ကပ္ပာနံ အသင်္ချေယျံ ဗုဒ္ဓါ လောကေ န ဥပ္ပဇ္ဇိံသု. ဗုဒ္ဓသုညော ဝိဂတဗုဒ္ဓါလောကော အဟောသိ. တတော ကပ္ပေသု စ အသင်္ချေယျေသု ဝီတိဝတ္တေသု ဣတော ကပ္ပသတသဟဿမတ္ထကေ ဧကသ္မိံ ကပ္ပေ ဧကော ဝိဇိတမာရော ဩဟိတဘာရော မေရုသာရော အသံသာရော သတ္တသာရော သဗ္ဗလောကုတ္တရော ပဒုမုတ္တရော နာမ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥဒပါဒိ. သောပိ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ ဟံသဝတီနဂရေ သဗ္ဗဇနာနန္ဒကရဿာနန္ဒဿ နာမ ရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ ဥဒိတောဒိတကုလေ ဇာတာယ သုဇာတာယ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ. သာ ဒေဝတာဟိ ကတာရက္ခာ ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန ဟံသဝတုယျာနေ ပဒုမုတ္တရကုမာရံ ဝိဇာယိ. ပဋိသန္ဓိယဉ္စဿ ဇာတိယဉ္စ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တပ္ပကာရာနိ ပါဋိဟာရိယာနိ အဟေသုံ.

那罗达(Nārada)佛的教法流传九万年后隐没，那个劫也坏灭了。在那之后无量劫中，世间没有佛陀出现，佛陀之位空缺，世间没有佛光。又经过无量劫后，从现在起往前数十万劫时，在某一劫中，有一位战胜魔罗、放下重担、心如须弥、超越轮回、为众生依怙、超胜一切世间的、名为莲花上(Padumuttara)的佛陀出现于世。他也圆满了诸波罗蜜，生于兜率天，从那里寿尽后，在天鹅城(Haṃsavatī)中，投生于为一切众生带来欢喜的阿难(Ānanda)王的第一王后——出身高贵、种姓清净的善生(Sujātā)王妃的胎中。那位王妃为诸天神所守护，经十月后，于天鹅城花园中诞下莲花上王子。在他结生与诞生之时，出现了如前所述的种种祥瑞。

တဿ ကိရ ဇာတိယံ ပဒုမဝဿံ ဝဿိ. တေနဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ဉာတကာ ‘‘ပဒုမုတ္တရကုမာရော’’တွေဝ နာမံ အကံသု. သော ဒသဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ. နရဝါဟန-ယသဝါဟန-ဝသဝတ္တိနာမကာ တိဏ္ဏံ ဥတူနံ အနုစ္ဆဝိကာ တယော စဿ ပါသာဒါ အဟေသုံ. ဝသုဒတ္တာဒေဝိပ္ပမုခါနံ ဣတ္ထီနံ သတသဟဿာနိ ဝီသတိသဟဿာနိ စ ပစ္စုပဋ္ဌိတာနိ အဟေသုံ. သော ဝသုဒတ္တာယ ဒေဝိယာ ပုတ္တေ သဗ္ဗဂုဏာနုတ္တရေ ဥတ္တရကုမာရေ နာမ ဥပ္ပန္နေ စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ – ‘‘မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ. တဿ စိန္တိတမတ္တေဝ ဝသဝတ္တိနာမကော ပါသာဒေါ ကုမ္ဘကာရစက္ကံ ဝိယ အာကာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ဒေဝဝိမာနမိဝ ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ စ ဂဂနတလေန ဂန္တွာ ဗောဓိရုက္ခံ မဇ္ဈေကရောန္တော သောဘိတဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာယ အာဂတပါသာဒေါ ဝိယ ဘူမိယံ ဩတရိ.

据说他出生时天降莲花雨。因此，亲属们在他命名的那天，便为他取名为“莲上(Padumuttara)童子”。他在家住了一万年。他有那罗婆诃那(Naravāhana)、耶娑婆诃那(Yasavāhana)和婆娑跋提(Vasavatti)三座宫殿，以顺应三时季节。以婆苏达多(Vasudattā)妃为首的十二万妃嫔服侍着他。当婆苏达多妃生下具足一切无上功德、名为优多罗(Uttara)的儿子后，他看见四种预兆，心想：“我将行大出离。”他此念刚生，那座名为婆娑跋提的宫殿，便如陶工的转轮般升入空中，如天宫、如满月，行于天际，而后以菩提树为中心，如同《须部多佛史释义》(Sobhita-buddhavaṃsa-vaṇṇanā)中所述的宫殿一般，降落于地。

မဟာပုရိသော ကိရ တတော ပါသာဒတော ဩတရိတွာ အရဟတ္တဒ္ဓဇဘူတာနိ ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ ဒေဝဒတ္တိယာနိ ပါရုပိတွာ တတ္ထေဝ ပဗ္ဗဇိ. ပါသာဒေါ ပနာဂန္တွာ သကဋ္ဌာနေယေဝ အဋ္ဌာသိ. မဟာသတ္တေန သဟဂတာယ ပရိသာယ ဌပေတွာ ဣတ္ထိယော သဗ္ဗေ ပဗ္ဗဇိံသု. မဟာပုရိသော တေဟိ သဟ သတ္တာဟံ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ ဥဇ္ဇေနိနိဂမေ [Pg.227] ရုစာနန္ဒသေဋ္ဌိဓီတာယ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကတွာ သာယနှသမယေ သုမိတ္တာဇီဝကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ သလလဗောဓိံ ဥပဂန္တွာ တံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ အဋ္ဌတ္တိံသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ စတုရင်္ဂဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာယ သမာရံ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ ပဌမေ ယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရိတွာ ဒုတိယေ ယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓေတွာ တတိယေ ယာမေ ပစ္စယာကာရံ သမ္မသိတွာ အာနာပါနစတုတ္ထဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု အဘိနိဝိသိတွာ ဥဒယဗ္ဗယဝသေန သမပညာသ လက္ခဏာနိ ဒိသွာ ယာဝ ဂေါတြဘုဉာဏံ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရိယမဂ္ဂေန သကလဗုဒ္ဓဂုဏေ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါစိဏ္ဏံ ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ. တဒါ ကိရ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဗ္ဘန္တရံ သကလမ္ပိ အလင်္ကရောန္တံ ဝိယ ပဒုမဝဿံ ဝဿိ. တေန ဝုတ္တံ –

据说，大士从其宫殿下来，身着天人所献、象征阿罗汉幢相的袈裟，即于彼处出家。其宫殿则返回原处安住。随大士而来的众人，除妇女外，悉皆出家。大士与彼等共行精进七日，于毘舍佉(Visākhā)月圆日，在优禅尼(Ujjenī)镇，受用鲁จา难陀(Rucānanda)长者之女所供养的蜜粥。之后，于娑罗林中日住。至傍晚时分，从须弥陀裸行顺命外道(Sumittājīvaka)处取得八把茅草，前往娑罗罗菩提树(salalabodhi)。右绕该树后，铺设三十八肘宽的草座，结跏趺坐，发起四支精进，摧伏了魔罗及其军队。于初夜，忆念宿命；于中夜，清净天眼；于后夜，审察缘起。从安般第四禅出定，专注于五蕴，以生灭随观见五十种相，增长观(vipassanā)直至种姓智，以圣道证悟一切佛德，诵出诸佛所常诵的自说语：“流转多生……已达爱尽。”据说，当时整个十千世界之内，如下起莲花雨般，庄严无比。是故说：

၁.

1.

‘‘နာရဒဿ အပရေန, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒုတ္တမော;

ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနော, အက္ခောဘော သာဂရူပမော.

那罗达之后，两足尊正觉，胜者莲华佛，不动如海阔。

၂.

2.

‘‘မဏ္ဍကပ္ပော ဝါ သော အာသိ, ယမှိ ဗုဒ္ဓေါ အဇာယထ;

ဥဿန္နကုသလာ ဇနတာ, တမှိ ကပ္ပေ အဇာယထာ’’တိ.

彼为曼荼劫，于中佛陀出。众生善业厚，得生于彼劫。

တတ္ထ သာဂရူပမောတိ သာဂရသဒိသဂမ္ဘီရဘာဝေါ. မဏ္ဍကပ္ပော ဝါ သော အာသီတိ ဧတ္ထ ယသ္မိံ ကပ္ပေ ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, အယံ မဏ္ဍကပ္ပော နာမ. ဒုဝိဓော ဟိ ကပ္ပော သုညကပ္ပော အသုညကပ္ပော စာတိ. တတ္ထ သုညကပ္ပေ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓစက္ကဝတ္တိနော န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တသ္မာ ဂုဏဝန္တပုဂ္ဂလသုညတ္တာ ‘‘သုညကပ္ပော’’တိ ဝုစ္စတိ.

于此，“如海之相”(sāgarūpamo)意指如海一般深邃的状态。“彼时或许是曼陀劫”(Maṇḍakappo vā so āsi)一句中，于某劫中有两位正等觉者出世，此劫名为曼陀劫(Maṇḍakappa)。劫实有二种，即空劫(suññakappa)与非空劫(asuññakappa)。其中，于空劫中，无有佛陀、辟支佛(paccekabuddha)、转轮王(cakkavattin)出世。是故，因其空无具德之人(guṇavantapuggala)，故被称为“空劫”。

အသုညကပ္ပော ပဉ္စဝိဓော – သာရကပ္ပော မဏ္ဍကပ္ပော ဝရကပ္ပော သာရမဏ္ဍကပ္ပော ဘဒ္ဒကပ္ပောတိ. တတ္ထ ဂုဏသာရရဟိတေ ကပ္ပေ ဂုဏသာရုပ္ပာဒကဿ ဂုဏသာရဇနနဿ ဧကဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါတုဘာဝေန ‘‘သာရကပ္ပော’’တိ ဝုစ္စတိ. ယသ္မိံ ပန ကပ္ပေ ဒွေ လောကနာယကာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, သော ‘‘မဏ္ဍကပ္ပော’’တိ ဝုစ္စတိ. ယသ္မိံ ကပ္ပေ တယော ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, တေသု ပဌမော ဒုတိယံ ဗျာကရောတိ, ဒုတိယော တတိယန္တိ, တတ္ထ မနုဿာ ပမုဒိတဟဒယာ အတ္တနာ ပတ္ထိတပဏိဓာနဝသေန ဝရယန္တိ. တသ္မာ ‘‘ဝရကပ္ပော’’တိ ဝုစ္စတိ. ယတ္ထ ပန ကပ္ပေ [Pg.228] စတ္တာရော ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, သော ပုရိမကပ္ပတော ဝိသိဋ္ဌတရတ္တာ သာရတရတ္တာ ‘‘သာရမဏ္ဍကပ္ပော’’တိ ဝုစ္စတိ. ယသ္မိံ ကပ္ပေ ပဉ္စ ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, သော ‘‘ဘဒ္ဒကပ္ပော’’တိ ဝုစ္စတိ. သော ပန အတိဒုလ္လဘော. တသ္မိံ ပန ကပ္ပေ ယေဘုယျေန သတ္တာ ကလျာဏသုခဗဟုလာ ဟောန္တိ. ယေဘုယျေန တိဟေတုကာ ကိလေသက္ခယံ ကရောန္တိ, ဒုဟေတုကာ သုဂတိဂါမိနော ဟောန္တိ, အဟေတုကာ ဟေတုံ ပဋိလဘန္တိ. တသ္မာ သော ကပ္ပော ‘‘ဘဒ္ဒကပ္ပော’’တိ ဝုစ္စတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အသုညကပ္ပော ပဉ္စဝိဓော’’တိအာဒိ. ဝုတ္တဉှေတံ ပေါရာဏေဟိ –

非空劫(asuññakappa)有五种，即：精华劫(sārakappo)、曼陀劫(maṇḍakappo)、胜愿劫(varakappo)、精华曼陀劫(sāramaṇḍakappo)与贤劫(bhaddakappo)。其中，于无有功德精华之劫，因有一位能生起功德精华的正等觉者出世，故称“精华劫”。于某劫中有两位世间导师出世，则称“曼陀劫”。于某劫中有三位佛陀出世，其中第一位为第二位授记，第二位为第三位授记；于此劫中，人们心生欢喜，依自己所希求的誓愿而求取胜愿，是故称为“胜愿劫”。于某劫中有四位佛陀出世，此劫因比前述诸劫更为殊胜、更具精华，故称“精华曼陀劫”。于某劫中有五位佛陀出世，则称“贤劫”(bhaddakappo)。此贤劫极为难得。于此劫中，众生大多有善乐。大多三因者(tihetuka)能灭尽诸烦恼，二因者(duhetuka)得生善趣，无因者(ahetuka)能得其因。是故此劫被称为“贤劫”。故云：“非空劫有五种”等。古仙亦如是说：

‘‘ဧကော ဗုဒ္ဓေါ သာရကပ္ပေ, မဏ္ဍကပ္ပေ ဇိနာ ဒုဝေ;

ဝရကပ္ပေ တယော ဗုဒ္ဓါ, သာရမဏ္ဍေ စတုရော ဗုဒ္ဓါ;

ပဉ္စ ဗုဒ္ဓါ ဘဒ္ဒကပ္ပေ, တတော နတ္ထာဓိကာ ဇိနာ’’တိ.

精华劫中一佛现，曼陀劫中二胜尊；胜愿劫时三佛陀，精华曼陀四佛陀；贤劫之中五佛出，此上更无余胜尊。

ယသ္မိံ ပန ကပ္ပေ ပဒုမုတ္တရဒသဗလော ဥပ္ပဇ္ဇိ, သော သာရကပ္ပောပိ သမာနော ဂုဏသမ္ပတ္တိယာ မဏ္ဍကပ္ပသဒိသတ္တာ ‘‘မဏ္ဍကပ္ပော’’တိ ဝုတ္တော. ဩပမ္မတ္ထေ ဝါ-သဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဥဿန္နကုသလာတိ ဥပစိတပုညာ. ဇနတာတိ ဇနသမူဟော.

巴多穆塔拉(Padumuttara)十力佛出现之劫，虽为精华劫(sārakappa)，然因其功德圆满，犹如曼达劫(maṇḍakappa)，故被称为“曼达劫”。此中“vā”字，当知为譬喻义。“善业卓著者”(ussannakusalā)，即是“已积集福德者”(upacitapuññā)。“众人”(janatā)，即是“人群”(janasamūho)。

ပဒုမုတ္တရော ပန ပရိသုတ္တရော ဘဂဝါ သတ္တာဟံ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ ဝီတိနာမေတွာ – ‘‘ပထဝိယံ ပါဒံ နိက္ခိပိဿာမီ’’တိ ဒက္ခိဏံ ပါဒံ အဘိနီဟရိ. အထ ပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ ဝိမလကောမလကေသရကဏ္ဏိကာနိ ဇလဇာမလာဝိကလဝိပုလပလာသာနိ ထလဇာနိ ဇလဇာနိ ဥဋ္ဌဟိံသု. တေသံ ကိရ ဓုရပတ္တာနိ နဝုတိဟတ္ထာနိ ကေသရာနိ တိံသဟတ္ထာနိ ကဏ္ဏိကာ ဒွါဒသဟတ္ထာ ဧကေကဿ နဝဃဋပ္ပမာဏာ ရေဏဝေါ အဟေသုံ. သတ္ထာ ပန ဥဗ္ဗေဓတော အဋ္ဌပဏ္ဏာသဟတ္ထော အဟောသိ. တဿ ဥဘိန္နံ ဗာဟာနမန္တရံ အဋ္ဌာရသဟတ္ထံ နလာဋံ ပဉ္စဟတ္ထံ ဟတ္ထပါဒါ ဧကာဒသဟတ္ထာ အဟေသုံ. တဿ ဧကာဒသဟတ္ထေန ပါဒေန ဒွါဒသဟတ္ထာယ ကဏ္ဏိကာယ အက္ကန္တမတ္တာယ နဝဃဋပ္ပမာဏာ ရေဏဝေါ ဥဋ္ဌဟိတွာ အဋ္ဌပဏ္ဏာသဟတ္ထံ သရီရပ္ပဒေသံ ဥဂ္ဂန္တွာ မနောသိလာစုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏိတံ ဝိယ ကတွာ ပစ္စောတ္ထရန္တိ. တဒုပါဒါယ သတ္ထာ ပဒုမုတ္တရောတွေဝ လောကေ ပညာယိတ္ထာတိ သံယုတ္တဘာဏကာ ဝဒန္တိ.

人中之最上者(purisuttaro)、巴多穆塔拉(Padumuttara)世尊于菩提座上度过七日后，心想：“我将踏足于地。”便伸出右足。其时，大地裂开，涌现出陆生、水生之莲，其花蕊与莲台清净柔软，其叶广阔无瑕。据说，其顶叶长九十肘，花蕊三十肘，莲台十二肘，每一朵花的花粉量达九瓮。导师身高五十八肘，双臂之间宽十八肘，额广五肘，手足长十一肘。当祂以十一肘之足踏上十二肘之莲台时，量达九瓮的花粉即刻升起，飞扬至五十八肘高的身体上方，如雄黄(manosilā)细末般遍覆其身。因此之故，导师在世间被称为“巴多穆塔拉”。此为相应部(Saṃyutta)诵者所说。

အထ သဗ္ဗလောကုတ္တရော ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ ဗြဟ္မာယာစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဓမ္မဒေသနာယ ဘာဇနဘူတေ သတ္တေ ဩလောကေန္တော မိထိလနဂရေ ဒေဝလံ [Pg.229] သုဇာတဉ္စာတိ ဒွေ ရာဇပုတ္တေ ဥပနိဿယသမ္ပန္နေ ဒိသွာ တင်္ခဏညေဝ အနိလပထေန ဂန္တွာ မိထိလုယျာနေ ဩတရိတွာ ဥယျာနပါလေန ဒွေပိ ရာဇကုမာရေ ပက္ကောသာပေသိ. တေပိ စ ‘‘အမှာကံ ပိတုစ္ဆာပုတ္တော ပဒုမုတ္တရကုမာရော ပဗ္ဗဇိတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိတွာ အမှာကံ နဂရံ သမ္ပတ္တော, ဟန္ဒ နံ မယံ ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိဿာမာ’’တိ သပရိဝါရာ ပဒုမုတ္တရံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပရိဝါရေတွာ နိသီဒိံသု. တဒါ ဒသဗလော တေဟိ ပရိဝုတော တာရာဂဏပရိဝုတော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ ဝိရောစမာနော တတ္ထ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ, တဒါ ကောဋိသတသဟဿာနံ ပဌမော ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

尔时，超越一切世间的莲花上(Padumuttara)世尊，接受了梵天的请求，在观察堪为法器的有情时，于弥提罗(Mithilā)城，看见提婆罗(Devala)与善生(Sujāta)两位王子具有得度因缘，即刻经由空中前往弥提罗园林，降落后，命园丁召来两位王子。他们心想：“我们伯父之子莲花上王子出家后，证得正等觉，已来到我们的城市。来！我们前去拜见他。”于是率领随从，来到莲花上世尊之处，围绕而坐。当时，十力者为他们所围绕，犹如满月为星群所围绕般大放光明，于彼处转动法轮。当时，有百千俱胝的众生，初次法现观生起。是故说：——

၃.

3.

‘‘ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော, ပဌမေ ဓမ္မဒေသနေ;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ဓမ္မာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

“莲花上世尊，于初次说法时；百千俱胝众生，得法之现观。”

အထာပရေန သမယေန သရဒတာပသသမာဂမေ မဟာဇနံ နိရယသန္တာပေန သန္တာပေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော သတ္တတိံသသတသဟဿသင်္ခေ သတ္တကာယေ ဓမ္မာမတံ ပါယေသိ, သော ဒုတိယော ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

其后，于沙拉达(Sarada)隐士集会时，世尊以地狱之苦恼警示大众而说法，令三百七十万众生饮用法甘露，此为第二次法现观。是故说：——

၄.

4.

‘‘တတော ပရမ္ပိ ဝဿန္တေ, တပ္ပယန္တေ စ ပါဏိနော;

သတ္တတ္တိံသသတသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

“其后法雨普降，滋润一切有情；三百七十万众，获得第二次法现观。”

ယဒါ ပန အာနန္ဒမဟာရာဇာ ဝီသတိယာ ပုရိသသဟဿေဟိ ဝီသတိယာ အမစ္စေဟိ စ သဒ္ဓိံ ပဒုမုတ္တရဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကေ မိထိလနဂရေ ပါတုရဟောသိ. ပဒုမုတ္တရော စ ဘဂဝါ တေ သဗ္ဗေ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗာဇေတွာ တေဟိ ပရိဝုတော ဂန္တွာ ပိတုသင်္ဂဟံ ကုရုမာနော ဟံသဝတိယာ ရာဇဓာနိယာ ဝသတိ. တတ္ထ သော အမှာကံ ဘဂဝါ ဝိယ ကပိလပုရေ ဂဂနတလေ ရတနစင်္ကမေ စင်္ကမန္တော ဗုဒ္ဓဝံသံ ကထေသိ, တဒါ ပညာသသတသဟဿာနံ တတိယော ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

尔时，阿难大王与两万男子及二十位大臣，一同在弥提罗城，出现于莲花上(Padumuttara)正等觉者面前。莲花上世尊为彼等众人以“来，比丘”之方式度其出家后，为彼等所围绕，为摄益其父而行，住于天鹅城王都。于彼处，彼世尊如我等世尊于迦毗罗卫(Kapilapura)城，在空中之宝经行处经行，宣说《佛史》。尔时，五百万众生得第三法现观。是故说：

၅.

5.

‘‘ယမှိ ကာလေ မဟာဝီရော, အာနန္ဒံ ဥပသင်္ကမိ;

ပိတုသန္တိကံ ဥပဂန္တွာ, အာဟနီ အမတဒုန္ဒုဘိံ.

“于彼时，大雄亲近阿难王；既诣其父处，敲响不死鼓。”

၆.

6.

‘‘အာဟတေ [Pg.230] အမတဘေရိမှိ, ဝဿန္တေ ဓမ္မဝုဋ္ဌိယာ;

ပညာသသတသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

“不死鼓既响，法雨普降时，五百万众生，得第三现观。”

တတ္ထ အာနန္ဒံ ဥပသင်္ကမီတိ ပိတရံ အာနန္ဒရာဇာနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အာဟနီတိ အဘိဟနိ. အာဟတေတိ အာဟတာယ. အမတဘေရိမှီတိ အမတဘေရိယာ, လိင်္ဂဝိပလ္လာသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘အာသေဝိတေ’’တိပိ ပါဌော, တဿ အာသေဝိတာယာတိ အတ္ထော. ဝဿန္တေ ဓမ္မဝုဋ္ဌိယာတိ ဓမ္မဝဿံ ဝဿန္တေတိ အတ္ထော. ဣဒါနိ အဘိသမယကရဏူပါယံ ဒဿေန္တော –

于此，“亲近阿难”是意指其父阿难王而说。“āhanī”即是“敲响”。“āhate”即是“被敲响”。“amatabherimhi”即是“amatabheriyā”（不死鼓），当知此处有语性之转换。亦有“āsevite”之读法，其义为“已修习”。“vassante dhammavuṭṭhiyā”其义为“降下法雨”。今为开示现观之因与方便——

၇.

7.

‘‘ဩဝါဒကော ဝိညာပကော, တာရကော သဗ္ဗပါဏိနံ;

ဒေသနာကုသလော ဗုဒ္ဓေါ, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟု’’န္တိ. – အာဟ;

“善诫诲、善晓谕，拔济一切有情；说法善巧是觉者，普度众多世间人。”——如是说。

တတ္ထ ဩဝါဒကောတိ သရဏသီလဓုတင်္ဂသမာဒါနဂုဏာနိသံသဝဏ္ဏနာယ ဩဝဒတီတိ ဩဝါဒကော. ဝိညာပကောတိ စတုသစ္စံ ဝိညာပေတီတိ ဝိညာပကော, ဗောဓကော. တာရကောတိ စတုရောဃတာရကော.

于此，所谓“诫诲者”(ovādaka)，是因其通过称说归依、戒、头陀支、受持等功德利益而作诫诲，故名。所谓“晓谕者”(viññāpaka)，是因其晓谕四圣谛，故名，亦即“觉悟者”(bodhaka)。所谓“拔济者”(tāraka)，是因其能令众生度脱四暴流。

ယဒါ ပန သတ္ထာ မိထိလနဂရေ မိထိလုယျာနေ ကောဋိသတသဟဿဘိက္ခုဂဏမဇ္ဈေ မာဃပုဏ္ဏမာယ ပုဏ္ဏစန္ဒသဒိသဝဒနော ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

尔时，导师于弥提罗城弥提罗园林中，于万亿比丘众中，于摩伽月满月日，以圆月般之面容，宣说波罗提木叉。此是初次集会。是故说：

၈.

8.

‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, ပဒုမုတ္တရဿ သတ္ထုနော;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော’’တိ.

“莲花上导师，曾有三次集会；第一次集会，乃万亿（比丘）之会。”

ယဒါ ပန ဘဂဝါ ဝေဘာရပဗ္ဗတကူဋေ ဝဿာဝါသံ ဝသိတွာ ပဗ္ဗတသန္ဒဿနတ္ထံ အာဂတဿ မဟာဇနဿ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ နဝုတိကောဋိသဟဿာနိ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝေန ပဗ္ဗာဇေတွာ တေဟိ ပရိဝုတော ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

当世尊在韦巴拉山顶雨安居后，为前来观山的众人说法，度化九千亿人以“善来比丘”的方式出家，并在彼等围绕中宣说波罗提木叉，此为第二次集会。因此说——

၉.

9.

‘‘ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ အသမသမော, ဝသိ ဝေဘာရပဗ္ဗတေ;

နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော’’တိ.

无等之佛，住韦巴拉山；九千亿众，有第二次集会。

ပုန ဘဂဝတိ ဂုဏဝတိ တိလောကနာထေ မဟာဇနဿ ဗန္ဓနမောက္ခံ ကုရုမာနေ ဇနပဒစာရိကံ စရမာနေ အသီတိကောဋိသဟဿာနံ ဘိက္ခူနံ သန္နိပါတော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

复次，具德世尊、三界之主，为众人解脱系缚而游行于聚落时，有八千亿比丘集会。因此说——

၁၀.

10.

‘‘ပုန စာရိကံ ပက္ကန္တေ, ဂါမနိဂမရဋ္ဌတော;

အသီတိကောဋိသဟဿာနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော’’တိ.

复次游行启程，自村庄、城镇、国土；八千亿比丘，有第三次集会。

တတ္ထ [Pg.231] ဂါမနိဂမရဋ္ဌတောတိ ဂါမနိဂမရဋ္ဌေဟိ. အယမေဝ ဝါ ပါဌော, တဿ ဂါမနိဂမရဋ္ဌေဟိ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတာနန္တိ အတ္ထော.

于此，“gāmanigamaraṭṭhato”即“gāmanigamaraṭṭhehi”。或有此文，其义为：“（此乃）从村庄、城镇、国土出离而出家者”。

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော အနေကဓနကောဋိကော ဇဋိလော နာမ မဟာရဋ္ဌိကော ဟုတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ သစီဝရံ ဝရဒါနမဒါသိ. သောပိ တံ ဘတ္တာနုမောဒနာဝသာနေ ‘‘အနာဂတေ ကပ္ပသတသဟဿမတ္ထကေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

当时，我们的菩萨是一位名为贾提罗（Jaṭila）的大富长者，拥有无量财富，他向以佛陀为首的僧团作了包含衣物的上等布施。那位佛陀也在斋食随喜的最后，为他授记道：“于未来十万劫后，将有一位名为乔达摩的佛陀出世。”因此说——

၁၁.

11.

‘‘အဟံ တေန သမယေန, ဇဋိလော နာမ ရဋ္ဌိကော;

သမ္ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ သံဃံ, သဘတ္တံ ဒုဿမဒါသဟံ.

我于彼时，名为贾提罗，是一位长者；我向以正等觉者为首的僧团，布施了食物与衣物。

၁၂.

12.

‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, သံဃမဇ္ဈေ နိသီဒိယ;

သတသဟဿေ ဣတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

彼佛坐于僧团之中，为我授记：“从此十万劫后，此人将成佛。”

၁၃.

13.

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ.

已作精勤……我等将亲见此。

၁၄.

14.

‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌဟိံ;

အကာသိံ ဥဂ္ဂဒဠှံ ဓိတိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ’’တိ.

闻彼佛之言，我更立殊胜之愿；为圆满十波罗蜜，发起勇猛坚固之毅力。

တတ္ထ သမ္ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ သံဃန္တိ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ, သာမိအတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ. သဘတ္တံ ဒုဿမဒါသဟန္တိ သစီဝရံ ဘတ္တံ အဒါသိံ အဟန္တိ အတ္ထော. ဥဂ္ဂဒဠဟန္တိ အတိဒဠှံ. ဓိတိန္တိ ဝီရိယံ အကာသိန္တိ အတ္ထော.

于此，“以正等觉者为首的僧团”，是指“于以佛陀为首的僧团”，此处为属格的用法。“我连同食物与衣物一起布施”，意即我布施了带有衣的食物。“极其坚固”即是非常坚固。“决心”即是作了精进之义。

ပဒုမုတ္တရဿ ပန ဘဂဝတော ကာလေ တိတ္ထိယာ နာမ နာဟေသုံ. သဗ္ဗေ ဒေဝမနုဿာ ဗုဒ္ဓမေဝ သရဏမဂမံသု. တေန ဝုတ္တံ –

然而，在莲花上世尊（Padumuttara）的时代，并没有所谓的外道。所有天人皆皈依于佛。因此说——

၁၅.

15.

‘‘ဗျာဟတာ တိတ္ထိယာ သဗ္ဗေ, ဝိမနာ ဒုမ္မနာ တဒါ;

န တေသံ ကေစိ ပရိစရန္တိ, ရဋ္ဌတော နိစ္ဆုဘန္တိ တေ.

所有外道皆被击溃，彼时心烦意乱，愁苦不堪；无人侍奉他们，他们被逐出国境。

၁၆.

16.

‘‘သဗ္ဗေ တတ္ထ သမာဂန္တွာ, ဥပဂဉ္ဆုံ ဗုဒ္ဓသန္တိကေ;

တုဝံ နာထော မဟာဝီရ, သရဏံ ဟောဟိ စက္ခုမ.

他们皆聚于彼处，来到佛陀座前：“您是大雄，是依怙，具眼者啊，请作我们的皈依处！”

၁၇.

17.

‘‘အနုကမ္ပကော ကာရုဏိကော, ဟိတေသီ သဗ္ဗပါဏိနံ;

သမ္ပတ္တေ တိတ္ထိယေ သဗ္ဗေ, ပဉ္စသီလေ ပတိဋ္ဌဟိ.

悲悯者、慈悲者、一切众生利益的寻求者，他使所有前来的外道，皆安立于五戒之中。

၁၈.

18.

‘‘ဧဝံ [Pg.232] နိရာကုလံ အာသိ, သုညကံ တိတ္ထိယေဟိ တံ;

ဝိစိတ္တံ အရဟန္တေဟိ, ဝသီဘူတေဟိ တာဒိဟီ’’တိ.

如是，教法变得清净，无有外道；由那些已得自在、如如不动的阿罗汉所庄严。

တတ္ထ ဗျာဟတာတိ ဝိဟတမာနဒပ္ပာ. တိတ္ထိယာတိ ဧတ္ထ တိတ္ထံ ဝေဒိတဗ္ဗံ, တိတ္ထကရော ဝေဒိတဗ္ဗော, တိတ္ထိယာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ သဿတာဒိဒိဋ္ဌိဝသေန တရန္တိ ဧတ္ထာတိ တိတ္ထံ, လဒ္ဓိ. တဿာ လဒ္ဓိယာ ဥပ္ပာဒကော တိတ္ထကရော, တိတ္ထေ ဘဝါ တိတ္ထိယာတိ. ပဒုမုတ္တရဿ ကိရ ဘဂဝတော ကာလေ တိတ္ထိယာ နာဟေသုံ. ယေ ပန သန္တိ, တေပိ ဤဒိသာ အဟေသုန္တိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ဗျာဟတာ တိတ္ထိယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝိမနာတိ ဝိရူပမာနသာ. ဒုမ္မနာတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. န တေသံ ကေစိ ပရိစရန္တီတိ တေသံ အညတိတ္ထိယာနံ ကေစိပိ ပုရိသာ ပရိကမ္မံ န ကရောန္တိ, န ဘိက္ခံ ဒေန္တိ, န သက္ကရောန္တိ, န ဂရုံ ကရောန္တိ, န မာနေန္တိ, န ပူဇေန္တိ, န အာသနာ ဝုဋ္ဌဟန္တိ, န အဉ္ဇလိကမ္မံ ကရောန္တီတိ အတ္ထော. ရဋ္ဌတောတိ သကလရဋ္ဌတောပိ. နိစ္ဆုဘန္တီတိ နီဟရန္တိ, ဥဿာဒေန္တိ တေသံ နိဝါသံ န ဒေန္တီတိ အတ္ထော. တေတိ တိတ္ထိယာ.

于此，“被击溃”是指其骄慢与傲慢已被摧毁。“外道”一词，于此应知有“渡口”、“造渡口者”、“外道徒”等义。于此，他们以常有论等邪见而渡，故称“渡口”，即是见解。产生此见解者为“造渡口者”。住于此渡口者为“外道徒”。据说，在莲花上世尊的时代并没有外道。但若有，他们也是如此。为示此义，故说“所有外道皆被击溃”等，应如是了知。“心烦意乱”是指心意变异。“愁苦不堪”是其同义词。“无人侍奉他们”，意指没有任何人服侍那些外道徒，不给他们饮食，不恭敬，不尊重，不崇敬，不供养，不起座，不合掌。“从国境”即是从整个国家。“驱逐”即是赶走、排斥，意为不给他们住处。“他们”即是那些外道。

ဥပဂဉ္ဆုံ ဗုဒ္ဓသန္တိကေတိ ဧဝံ တေဟိ ရဋ္ဌဝါသီဟိ မနုဿေဟိ ဥဿာဒိယမာနာ သဗ္ဗေပိ အညတိတ္ထိယာ သမာဂန္တွာ ပဒုမုတ္တရဒသဗလမေဝ သရဏမဂမံသု. ‘‘တွံ အမှာကံ သတ္ထာ နာထော ဂတိ ပရာယနံ သရဏ’’န္တိ ဧဝံ ဝတွာ သရဏမဂမံသူတိ အတ္ထော. အနုကမ္ပတီတိ အနုကမ္ပကော. ကရုဏာယ စရတီတိ ကာရုဏိကော. သမ္ပတ္တေတိ သမာဂတေ သရဏမုပဂတေ တိတ္ထိယေ. ပဉ္စသီလေ ပတိဋ္ဌဟီတိ ပဉ္စသု သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေသီတိ အတ္ထော. နိရာကုလန္တိ အနာကုလံ, အညေဟိ လဒ္ဓိကေဟိ အသမ္မိဿန္တိ အတ္ထော. သုညကန္တိ သုညံ ရိတ္တံ တေဟိ တိတ္ထိယေဟိ. တန္တိ တံ ဘဂဝတော သာသနန္တိ ဝစနသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝိစိတ္တန္တိ ဝိစိတ္တဝိစိတ္တံ. ဝသီဘူတေဟီတိ ဝသီဘာဝပ္ပတ္တေဟိ.

“他们去到佛陀身边”是说，那些被国人驱逐的所有外道聚集后，都只以具十力的莲花殊胜(Padumuttara)世尊为皈依处。意思是他们说：“您是我们的导师、救主、归宿、最终的依靠、庇护所”，这样说完就皈依了。“悲悯者”就是有悲心的人。“行慈悲者”就是具慈悲的人。“到达”是说那些前来皈依的外道。“令住五戒”就是让他们安立在五戒中。“无杂乱”就是不杂乱，意思是说没有掺杂其他学说。“空”是说空虚、空无，没有了那些外道。“彼”(taṃ)是指世尊的教法，此为句子的剩余部分，应如此理解。“极绚丽”是说非常绚丽多彩。“已得自在者”就是已达到自在境界的人。

တဿ ပန ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ဟံသဝတီ နာမ နဂရံ အဟောသိ. ပိတာ ပနဿ အာနန္ဒော နာမ ခတ္တိယော, မာတာ သုဇာတာ နာမ ဒေဝီ, ဒေဝလော စ သုဇာတော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, သုမနော နာမုပဋ္ဌာကော, အမိတာ စ အသမာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, သလလရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ အဋ္ဌပဏ္ဏာသဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ, သရီရပ္ပဘာ စဿ သမန္တာ ဒွါဒသ ယောဇနာနိ [Pg.233] ဂဏှိ, ဝဿသတသဟဿံ အာယု အဟောသိ, ဝသုဒတ္တာ နာမ အဂ္ဂမဟေသီ, ဥတ္တရော နာမ ပုတ္တော အဟောသိ. ပဒုမုတ္တရော ပန ဘဂဝါ ပရမာဘိရာမေ နန္ဒာရာမေ ကိရ ပရိနိဗ္ဗုတော. ဓာတုယော ပနဿ န ဝိကိရိံသု. သကလဇမ္ဗုဒီပဝါသိနော မနုဿာ သမာဂမ္မ ဒွါဒသယောဇနုဗ္ဗေဓံ သတ္တရတနမယံ စေတိယမကံသု. တေန ဝုတ္တံ –

彼莲花殊胜(Padumuttara)世尊的都城名为天鹅城(Haṃsavatī)。父亲名为阿难(Ānanda)刹帝利，母亲名为善生(Sujātā)王后。提婆罗(Devala)与善生(Sujāta)为两大上首弟子，侍者名为须摩那(Sumana)，无喻(Amitā)与无比(Asamā)为两大上首女弟子，娑罗树(Salala)为菩提树，身躯高达五十八肘，身光遍照四方十二由旬，寿命十万岁，第一王后名为瓦苏达塔(Vasudattā)，儿子名为邬塔罗(Uttara)。莲花殊胜(Padumuttara)世尊在极乐的难陀园(Nandārāma)般涅槃，舍利没有分散，全瞻部洲(Jambudīpa)的居民聚集在一起，建造了十二由旬高的七宝塔。因此说——

၁၉.

19.

‘‘နဂရံ ဟံသဝတီ နာမ, အာနန္ဒော နာမ ခတ္တိယော;

သုဇာတာ နာမ ဇနိကာ, ပဒုမုတ္တရဿ သတ္ထုနော.

都城名为天鹅城(Haṃsavatī)，刹帝利名为阿难(Ānanda)；母亲名为善生(Sujātā)，此乃导师莲花殊胜(Padumuttara)。

၂၄.

24.

‘‘ဒေဝလော စ သုဇာတော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

သုမနော နာမုပဋ္ဌာကော, ပဒုမုတ္တရဿ မဟေသိနော.

提婆罗(Devala)与善生(Sujāta)，曾是上首弟子；侍者名为须摩那(Sumana)，侍奉莲花殊胜(Padumuttara)大仙。

၂၅.

25.

‘‘အမိတာ စ အသမာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, သလလောတိ ပဝုစ္စတိ.

无喻(Amitā)与无比(Asamā)，曾为上首女弟子；彼世尊之菩提树，被称为娑罗树(Salala)。

၂၇.

27.

‘‘အဋ္ဌပဏ္ဏာသရတနံ, အစ္စုဂ္ဂတော မဟာမုနိ;

ကဉ္စနဂ္ဃိယသင်္ကာသော, ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏော.

大牟尼身高五十八肘，巍然卓立；犹如黄金之饰，具足三十二殊胜相。

၂၈.

28.

‘‘ကုဋ္ဋာ ကဝါဋာ ဘိတ္တီ စ, ရုက္ခာ နဂသိလုစ္စယာ;

န တဿာဝရဏံ အတ္ထိ, သမန္တာ ဒွါဒသယောဇနေ.

墙垣、门板与壁垒，树木、山峦与岩石，于周遭十二由旬内，皆不能成为彼之障碍。

၂၉.

29.

‘‘ဝဿသတသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

其寿量为十万年，住世期间，普度诸多众生。

၃၀.

30.

‘‘သန္တာရေတွာ ဗဟုဇနံ, ဆိန္ဒိတွာ သဗ္ဗသံသယံ;

ဇလိတွာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓောဝ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော’’တိ.

度化诸多众生，斩断一切疑惑，犹如炽燃火聚，彼与弟子同入涅槃。

တတ္ထ နဂသိလုစ္စယာတိ နဂသင်္ခါတာ သိလုစ္စယာ. အာဝရဏန္တိ ပဋိစ္ဆာဒနံ တိရောကရဏံ. ဒွါဒသယောဇနေတိ သမန္တတော ဒွါဒသယောဇနေ ဌာနေ ဘဂဝတော သရီရပ္ပဘာ ဖရိတွာ ရတ္တိန္ဒိဝံ တိဋ္ဌတီတိ အတ္ထော. သေသဂါထာသု သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋမေဝါတိ.

此中，“山岩”（nagasiluccayā）者，谓称之为“山”（naga）之岩也。“障碍”（āvaraṇaṃ）者，谓覆盖、隐藏。“于十二由旬内”（dvādasayojane）者，其义为：世尊身光遍照周遭十二由旬之地，日夜恒住。其余诸偈，其义于各处皆甚明显。

ဣတော ပဋ္ဌာယ ပါရမိပူရဏာဒိပုနပ္ပုနာဂတမတ္ထံ သင်္ခိပိတွာ ဝိသေသတ္ထမေဝ ဝတွာ ဂမိဿာမ. ယဒိ ပန ဝုတ္တမေဝ ပုနပ္ပုနံ ဝက္ခာမ, ကဒါ အန္တံ ဂမိဿတိ အယံ သံဝဏ္ဏနာတိ.

自此，我等将简述圆满波罗蜜等一再出现之义，仅说其特殊之处。若将已说之义复再三宣说，此释义（saṃvaṇṇanā）何时方能终了？

ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

莲花上佛史释义终。

နိဋ္ဌိတော ဒသမော ဗုဒ္ဓဝံသော.

第十佛史终。

၁၃. သုမေဓဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

13. 善慧佛史释义

ပဒုမုတ္တရေ [Pg.234] ပန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ပရိနိဗ္ဗုတေ သာသနေပိဿ အန္တရဟိတေ သတ္တတိကပ္ပသဟဿာနိ ဗုဒ္ဓါ နုပ္ပဇ္ဇိံသု, ဗုဒ္ဓသုညာနိ အဟေသုံ. ဣတော ပဋ္ဌာယ တိံသကပ္ပသဟဿာနံ မတ္ထကေ ဧကသ္မိံ ကပ္ပေ သုမေဓော သုဇာတော စာတိ ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ နိဗ္ဗတ္တိံသု. တတ္ထ အဓိဂတမေဓော သုမေဓော နာမ ဗောဓိသတ္တော ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ သုဒဿနနဂရေ သုဒတ္တဿ နာမ ရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ သုဒတ္တာယ နာမ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန သုဒဿနုယျာနေ တရုဏဒိဝသကရော ဝိယ သလိလဓရဝိဝရဂတော မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ. သော နဝဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ. တဿ ကိရ သုစန္ဒန-ကဉ္စန-သိရိဝဍ္ဎနနာမကာ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ. သုမနမဟာဒေဝိပ္ပမုခါနိ အဋ္ဌစတ္တာလီသဣတ္ထိသဟဿာနိ ပစ္စုပဋ္ဌိတာနိ အဟေသုံ.

胜莲华(Padumuttara)正自觉者般涅槃，其教法隐没后，有七万劫无佛出世，皆为佛陀空劫。从此以后，于第三万劫时，在同一个劫中，出现了善慧(Sumedha)与善生(Sujāta)两位正自觉者。其中，已得智慧的善慧菩萨圆满诸波罗蜜后，生于兜率天，自彼天寿尽，在善见(Sudassana)城，于善施(Sudatta)王之第一王后善施(Sudattā)天女腹中结生。经十月后，于善见园(Sudassanuyyāna)中，如旭日破云而出，从母胎降生。他居家九千年。据说他有妙旃檀(Sucandana)、黄金(Kañcana)、吉祥增(Sirivaḍḍhana)三座宫殿。有以苏摩那(Sumanā)大天女为首的四万八千名女子侍候。

သော စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ သုမနဒေဝိယာ ပုနဗ္ဗသုမိတ္တေ နာမ ပုတ္တေ ဇာတေ ဟတ္ထိယာနေန မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ. မနုဿာနဉ္စ ကောဋိသတမနုပဗ္ဗဇိ. သော တေဟိ ပရိဝုတော အဍ္ဎမာသံ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ နကုလနိဂမေ နကုလသေဋ္ဌိဓီတာယ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ သိရိဝဍ္ဎာဇီဝကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ နီပဗောဓိမူလေ ဝီသတိဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ သမာရံ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ အဘိသမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိတွာ ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ သတ္တသတ္တာဟံ ဗောဓိသမီပေယေဝ ဝီတိနာမေတွာ အဋ္ဌမေ သတ္တာဟေ ဗြဟ္မုနော ဓမ္မဒေသနာယာစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဘဗ္ဗပုဂ္ဂလေ ဩလောကေန္တော အတ္တနော ကနိဋ္ဌဘာတိကံ သရဏကုမာရဉ္စ သဗ္ဗကာမိကုမာရဉ္စ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဘိက္ခူနဉ္စ ကောဋိသတံ စတုသစ္စဓမ္မပဋိဝေဓသမတ္ထေ ဒိသွာ အာကာသေန ဂန္တွာ သုဒဿနနဂရသမီပေ သုဒဿနုယျာနေ ဩတရိတွာ ဥယျာနပါလေန အတ္တနော ဘာတိကေ ပက္ကောသာပေတွာ တေသံ ပရိဝါရာနံ မဇ္ဈေ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ. တဒါ ကောဋိသတသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ, အယံ ပဌမော အဘိသမယော. တေန ဝုတ္တံ –

他见到四种征兆后，在须摩那(Sumanā)天女生下名为布纳跋苏的儿子时，乘象车行大出离而出家。跟随他出家的有一百俱胝人。他被众人围绕，修习半个月的精勤后，在毘舍佉月圆日于那拘罗村食用那拘罗长者之女供养的蜜粥，之后在娑罗树林里度过白日，接受吉祥增裸行顺命外道供养的八把草，在尼波(nīpa)菩提树下铺开二十肘宽的草座，降伏魔罗及其魔军后证得无上正自觉，发出“轮回多生……渴爱灭尽”的自说语。他在菩提树附近度过七周，第八周接受梵天的法请，观察可度化的众生，看到自己的弟弟萨罗那王子(Saraṇa Kumāra)和萨婆迦弥王子(Sabbakāmī Kumāra)，以及与自己一同出家的一百俱胝比丘有能力彻见四圣谛之法，便腾空前往善见城(Sudassananagara)附近的善见园(Sudassanuyyāna)，让园丁召来自己的弟弟们，在他们及其眷属之中转动法轮。当时有十万俱胝众生证悟佛法，这是第一次证悟。因此说：

၁.

1.

‘‘ပဒုမုတ္တရဿ [Pg.235] အပရေန, သုမေဓော နာမ နာယကော;

ဒုရာသဒေါ ဥဂ္ဂတေဇော, သဗ္ဗလောကုတ္တမော မုနိ.

莲华上佛之后，有导师名善慧；难近，威光炽盛，一切世间无上牟尼。

၂.

2.

‘‘ပသန္နနေတ္တော သုမုခေါ, ဗြဟာ ဥဇု ပတာပဝါ;

ဟိတေသီ သဗ္ဗသတ္တာနံ, ဗဟူ မောစေသိ ဗန္ဓနာ.

目净澄清，颜貌端正，身量广大，身形端直，威光赫奕；寻求一切众生之利益，解脱众多束缚。

၃.

3.

‘‘ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ ပါပုဏိတွာ, ကေဝလံ ဗောဓိမုတ္တမံ;

သုဒဿနမှိ နဂရေ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိ.

当佛陀证得圆满无上菩提，于善见城中转动法轮。

၄.

4.

‘‘တဿာဘိသမယာ တီဏိ, အဟေသုံ ဓမ္မဒေသနေ;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

其说法时，有三次证悟；第一次证悟，为十万俱胝众生。

တတ္ထ ဥဂ္ဂတေဇောတိ ဥဂ္ဂတတေဇော. ပသန္နနေတ္တောတိ သုဋ္ဌု ပသန္နနယနော, ဓောဝိတွာ မဇ္ဇိတွာ ဌပိတမဏိဂုဠိကာ ဝိယ ပသန္နာနိ နေတ္တာနိ ဟောန္တိ. တသ္မာ သော ‘‘ပသန္နနေတ္တော’’တိ ဝုတ္တော. မုဒုသိနိဒ္ဓနီလဝိမလသုခုမပခုမာစိတသုပ္ပသန္နနယနောတိ အတ္ထော. ‘‘သုပ္ပသန္နပဉ္စနယနော’’တိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. သုမုခေါတိ ပရိပုဏ္ဏသရဒသမယစန္ဒသဒိသဝဒနော. ဗြဟာတိ အဋ္ဌာသီတိဟတ္ထပ္ပမာဏသရီရတ္တာ ဗြဟာ မဟန္တော, အညေဟိ အသာဓာရဏသရီရပ္ပမာဏောတိ အတ္ထော. ဥဇူတိ ဗြဟ္မုဇုဂတ္တော ဥဇုမေဝ ဥဂ္ဂတသရီရော ဒေဝနဂရေ သမုဿိတသုဝဏ္ဏတောရဏသဒိသဝရသရီရောတိ အတ္ထော. ပတာပဝါတိ ဝိဇ္ဇောတမာနသရီရော. ဟိတေသီတိ ဟိတဂဝေသီ. အဘိသမယာ တီဏီတိ အဘိသမယာ တယော, လိင်္ဂဝိပလ္လာသော ကတောတိ.

此处“威光炽盛”(uggatejo)即是威光炽盛。“目净澄清”(pasannanetto)是指眼目极为清净，如同洗涤擦拭后放置的宝珠般明净，因此称他为“目净澄清”，意即具有柔软、滑润、青蓝、无垢、微细的眼睫毛所覆盖的极清净眼目。也可以说“具极清净五眼”(suppasannapañcanayano)。“颜貌端正”(sumukho)是指面容圆满，如同秋季时节的满月。“身量广大”(brahā)是指因其身量达八十八肘，故身形广大，意即具有他人所不共的身量。“身形端直”(ujū)是指身形如梵天般端直，身躯挺拔，其殊胜之身形犹如天城中高耸的黄金牌楼。“威光赫奕”(patāpavā)是指身光闪耀。“寻求利益”(hitesī)是指寻求利益者。“三种现观”(Abhisamayā tīṇi)即是三种现观（abhisamayā tayo），此处作了语性转换。

ယဒါ ပန ဘဂဝါ ကုမ္ဘကဏ္ဏသဒိသာနုဘာဝံ ကုမ္ဘကဏ္ဏံ နာမ မနုဿဘက္ခံ ယက္ခံ မဟာအဋဝိမုခေ သန္ဒိဿမာနဃောရသရီရံ ဝတ္တနိအဋဝိသဉ္စာရံ ပစ္ဆိန္ဒိတွာ ပဝတ္တမာနံ ပစ္စူသသမယေ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ တတော ဝုဋ္ဌာယ လောကံ ဩလောကေန္တော ဒိသွာ ဧကကောဝ အသဟာယော တဿ ယက္ခဿ ဘဝနံ ဂန္တွာ အန္တော ပဝိသိတွာ ပညတ္တေ သိရိသယနေ နိသီဒိ. အထ ခေါ သော ယက္ခော မက္ခံ အသဟမာနော ဒဏ္ဍာဟတော ဃောရဝိသော အာသိဝိသော ဝိယ သံကုဒ္ဓေါ ဒသဗလံ ဘိံသာပေတုကာမော အတ္တနော အတ္တဘာဝံ ဃောရတရံ ကတွာ ပဗ္ဗတသဒိသံ သီသံ ကတွာ သူရိယမဏ္ဍလသဒိသာနိ [Pg.236] အက္ခီနိ နိမ္မိနိတွာ နင်္ဂလသီသသဒိသာတိဒီဃဝိပုလတိခိဏဒါဌာယော ကတွာ ဩလမ္ဗနီလဝိပုလဝိသမောဒရော တာလက္ခန္ဓသဒိသဗာဟုစိပိဋကဝိရူပဝင်္ကနာသော ပဗ္ဗတဗိလသဒိသဝိပုလရတ္တမုခေါ ထူလပိင်္ဂလခရဖရုသကေသော အတိဘယာနကဒဿနော ဟုတွာ အာဂန္တွာ သုမေဓဿ ဘဂဝတော ပုရတော ဌတွာ ပဓူပါယန္တော ပဇ္ဇလန္တော ပါသာဏပဗ္ဗတဂ္ဂိဇာလ-သလိလ-ကဒ္ဒမ-ဆာရိကာယုဓင်္ဂါရ-ဝါလုကပ္ပကာရာ နဝဝိဓာ ဝဿဝုဋ္ဌိယော ဝဿေတွာပိ ဘဂဝတော လောမဂ္ဂမတ္တမ္ပိ စာလေတုံ အသက္ကောန္တော ‘‘ဘဂဝန္တံ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ မာရေဿာမီ’’တိ အာဠဝကော ဝိယ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. အယံ ဘဂဝါ ပဉှာဗျာကရဏေန တံ ယက္ခံ ဝိနယမုပနေသိ. တတော ဒုတိယဒိဝသေ ကိရဿ ရဋ္ဌဝါသိနော မနုဿာ သကဋဘရိတေန ဘတ္တေန သဟ ရာဇကုမာရံ အာဟရိတွာ ယက္ခဿ အဒံသု. အထ ယက္ခော ရာဇကုမာရံ ဗုဒ္ဓဿ အဒါသိ. အဋဝိဒွါရေ ဌိတမနုဿာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိံသု. တဒါ တသ္မိံ သမာဂမေ ဒသဗလော ယက္ခဿ မနောနုကူလံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော. နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ ပါဏီနံ ဓမ္မစက္ခုံ ဥပ္ပာဒေသိ, သော ဒုတိယော ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

又，世尊于黎明时分入大悲定，出定后观察世间，见到名为瓮耳（Kumbhakaṇṇa）的食人夜叉，其神通力与瓮耳（罗刹名）相当，在广大的森林入口处显现出恐怖的身形，断绝了行人在荆棘丛林中的往来。世尊独自无伴，前往那夜叉的住所，进入后，在铺设好的吉祥卧床上坐下。其时，那夜叉无法忍受轻慢，犹如被棍棒击打的剧毒之蛇，勃然大怒，欲恐吓十力者，便将自身变得更为恐怖：头颅如山，双眼如日轮，獠牙如犁头般极长、宽大、尖锐，腹部下垂、青黑、宽大、不平，手臂如棕榈树干，鼻子扁平、丑陋、弯曲，口如山洞般宽大、赤红，头发粗大、黄褐、粗硬、蓬乱，其貌极其骇人。他来到善慧（Sumedha）世尊面前，站立着，喷烟吐火，降下石雨、山雨、火焰雨、水雨、泥雨、灰雨、兵器雨、热炭雨、沙雨等九种雨，却连世尊的一根毫毛也无法动摇，于是心想：“我要提问难住世尊，然后杀了他。”便如阿拉威（Āḷavaka）夜叉一般提问。世尊以解答问题的方式调伏了那夜叉。次日，其国人民用马车满载食物，连同王子一并带来献给夜叉。于是夜叉将王子献给了佛陀。住在阿拉威（Āḷavi）城门的人们前来拜见世尊。当时，于此集会中，十力者为夜叉宣说了随顺其心的法，令九万俱胝的众生生起了法眼。此为第二次法现观。故曰——

၅.

5.

‘‘ပုနာပရံ ကုမ္ဘကဏ္ဏံ, ယက္ခံ သော ဒမယီ ဇိနော;

နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

复次，胜者调伏瓮耳夜叉；九万俱胝众生，有了第二次证悟。

ယဒါ ပန ဥပကာရိနဂရေ သိရိနန္ဒနုယျာနေ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပကာသယိ, တဒါ အသီတိကောဋိသတသဟဿာနံ တတိယော ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

又，当佛陀于优波迦利(Upakāri)城吉祥难陀(Sirinandana)园宣说四谛时，八百万俱胝众生有了第三次法现观。是故说：

၆.

6.

‘‘ပုနာပရံ အမိတယသော, စတုသစ္စံ ပကာသယိ;

အသီတိကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

复次，无量誉者宣说四谛；八万俱胝众生，有了第三次证悟。

သုမေဓဿာပိ ဘဂဝတော တယော သာဝကသန္နိပါတာ အဟေသုံ. ပဌမသန္နိပါတေ သုဒဿနနဂရေ ကောဋိသတခီဏာသဝါ အဟေသုံ. ပုန ဒေဝကူဋေ ပဗ္ဗတေ ကထိနတ္ထတေ ဒုတိယေ နဝုတိကောဋိယော. ပုန တတိယေ ဘဂဝတိ စာရိကံ စရမာနေ အသီတိကောဋိယော အဟေသုံ. တေန ဝုတ္တံ –

善慧世尊亦有三次声闻集会。第一次集会于善见(Sudassana)城，有百俱胝漏尽者。复次，第二次于天顶(Devakūṭa)山，铺展迦絺那衣时，有九十俱胝。复次，第三次于世尊游行时，有八十俱胝。是故说：

၇.

7.

‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, သုမေဓဿ မဟေသိနော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

大仙善慧有三次集会，皆是漏尽、无垢、心寂、如是者之会。

၈.

8.

‘‘သုဒဿနံ [Pg.237] နာမ နဂရံ, ဥပဂဉ္ဆိ ဇိနော ယဒါ;

တဒါ ခီဏာသဝါ ဘိက္ခူ, သမိံသု သတကောဋိယော.

当胜者前往名为善见(Sudassana)的城市时，彼时有百俱胝漏尽比丘集会。

၉.

9.

‘‘ပုနာပရံ ဒေဝကူဋေ, ဘိက္ခူနံ ကထိနတ္ထတေ;

တဒါ နဝုတိကောဋီနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော.

复次于天顶(Devakūṭa)山，为诸比丘铺展迦絺那衣时，彼时乃有九十俱胝众之第二次集会。

၁၀.

10.

‘‘ပုနာပရံ ဒသဗလော, ယဒါ စရတိ စာရိကံ;

တဒါ အသီတိကောဋီနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော’’တိ.

复次，十力者游行时，彼时乃有八十俱胝众之第三次集会。

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ဥတ္တရော နာမ သဗ္ဗဇနုတ္တရော မာဏဝေါ ဟုတွာ နိဒဟိတွာ ဌပိတံယေဝ အသီတိကောဋိဓနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ တဒါ ဒသဗလဿ ဓမ္မံ သုတွာ သရဏေသု ပတိဋ္ဌာယ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ. သောပိ နံ သတ္ထာ ဘောဇနာနုမောဒနံ ကရောန္တော – ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

彼时，我等菩萨为一青年，名为优多罗(Uttara)，于众人中最为殊胜。他散尽所埋藏积蓄的八十俱胝财富，向以佛陀为首的僧团行大布施。时，他听闻十力者之法，安住于三皈依，后离家出家。彼导师亦于斋后随喜时，为他授记：“汝于未来，将成佛，号乔达摩。”是故说：

၁၁.

11.

‘‘အဟံ တေန သမယေန, ဥတ္တရော နာမ မာဏဝေါ;

အသီတိကောဋိယော မယှံ, ဃရေ သန္နိစိတံ ဓနံ.

我于彼时，为一青年，名为优多罗；于我家中，积有财富八十俱胝。

၁၂.

12.

‘‘ကေဝလံ သဗ္ဗံ ဒတွာန, သသံဃေ လောကနာယကေ;

သရဏံ တဿူပဂဉ္ဆိံ, ပဗ္ဗဇ္ဇဉ္စာဘိရောစယိံ.

我将所有一切，尽施予世间导师及其僧团；我皈依于彼，且欣乐出家。

၁၃.

13.

‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, ကရောန္တော အနုမောဒနံ;

တိံသကပ္ပသဟဿမှိ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

彼佛陀作随喜，为我授记曰：“于三万劫后，此人将成佛。”

၁၄.

14.

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ’’.

“我等勤精进……乃至我等将面见此人。”

ဗျာကရဏဂါထာ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗာ.

授记偈应广说。

၁၅.

15.

‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ.

“闻彼之言，我心更澄净；为圆满十波罗蜜，我发更上之誓愿。”

၁၆.

16.

‘‘သုတ္တန္တံ ဝိနယံ စာပိ, နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနံ;

သဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတွာန, သောဘယိံ ဇိနသာသနံ.

“经藏、律藏以及九分教，我尽学一切导师之教法，庄严了胜者之教。”

၁၇.

17.

‘‘တတ္ထပ္ပမတ္တော ဝိဟရန္တော, နိသဇ္ဇဋ္ဌာနစင်္ကမေ;

အဘိညာပါရမိံ ဂန္တွာ, ဗြဟ္မလောကမဂဉ္ဆဟ’’န္တိ.

“我于彼处不放逸而住，于坐、立、经行中，达神通波罗蜜，我得生梵天界。”

တတ္ထ [Pg.238] သန္နိစိတန္တိ နိဒဟိတံ နိဓာနဝသေန. ကေဝလန္တိ သကလန္တိ အတ္ထော. သဗ္ဗန္တိ အသေသတော ဒတွာ. သသံဃေတိ သသံဃဿ. တဿူပဂဉ္ဆိန္တိ တံ ဥပဂဉ္ဆိံ, ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ. အဘိရောစယိန္တိ ပဗ္ဗဇိံ. တိံသကပ္ပသဟဿမှီတိ တိံသကပ္ပသဟဿေသု အတိက္ကန္တေသူတိ အတ္ထော.

于此，“sannicitaṃ”（所积藏）义为如宝藏般积聚。“kevalaṃ”（唯）义为“sakalaṃ”（全部）。“sabbaṃ”（一切）义为毫无遗漏地施与。“sasaṅghe”（与僧伽俱）义为连同僧伽。“tassūpagañchiṃ”（我走近彼）义为“taṃ upagañchiṃ”（我走近他），此处的属格用于表目的。“abhirocayiṃ”（我喜乐）义为“pabbajiṃ”（我出家）。“tiṃsakappasahassamhi”（于三万劫）义为三万劫过去之后。

တဿ ပန သုမေဓဿ ဘဂဝတော သုဒဿနံ နာမ နဂရံ အဟောသိ, သုဒတ္တော နာမ ရာဇာ ပိတာ, မာတာ သုဒတ္တာ နာမ, သရဏော စ သဗ္ဗကာမော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, သာဂရော နာမုပဋ္ဌာကော, ရာမာ စ သုရာမာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, မဟာနီပရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ အဋ္ဌာသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ, အာယု နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, နဝဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ, သုမနာ နာမဿ အဂ္ဂမဟေသီ, ပုနဗ္ဗသုမိတ္တော နာမ ပုတ္တော, ဟတ္ထိယာနေန နိက္ခမိ. သေသံ ဂါထာသု ဒိဿတိ. တေန ဝုတ္တံ –

彼善慧（Sumedha）世尊之城名善见（Sudassana），父为善施（Sudatta）王，母名善施（Sudattā）。舍罗那（Saraṇa）与萨婆迦摩（Sabbakāma）为二上首弟子。侍者名娑竭罗（Sāgara）。罗摩（Rāmā）与须罗摩（Surāmā）为二上首女弟子。菩提树为大尼波树（mahānīpa）。其身八十八肘高，寿九万岁。彼住家九千年，上首妃名须摩那（Sumanā），子名布纳跋苏密多（Punabbasumitta）。彼乘象车出家。余者见于偈颂。故曰：

၁၈.

18.

‘‘သုဒဿနံ နာမ နဂရံ, သုဒတ္တော နာမ ခတ္တိယော;

သုဒတ္တာ နာမ ဇနိကာ, သုမေဓဿ မဟေသိနော.

“善慧（Sumedha）大仙之城名善见（Sudassana），剎帝利父名善施（Sudatta），生母名善施（Sudattā）。”

၂၃.

23.

‘‘သရဏော သဗ္ဗကာမော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

သာဂရော နာမုပဋ္ဌာကော, သုမေဓဿ မဟေသိနော.

“舍罗那（Saraṇa）与萨婆迦摩（Sabbakāma）为上首弟子；侍者名娑竭罗（Sāgara），侍奉善慧（Sumedha）大仙。”

၂၄.

24.

‘‘ရာမာ စေဝ သုရာမာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, မဟာနီပေါတိ ဝုစ္စတိ.

“罗摩（Rāmā）与须罗摩（Surāmā）为上首女弟子；彼世尊之菩提树，称为大尼波树（mahānīpa）。”

၂၆.

26.

‘‘အဋ္ဌာသီတိရတနာနိ, အစ္စုဂ္ဂတော မဟာမုနိ;

ဩဘာသေတိ ဒိသာ သဗ္ဗာ, စန္ဒော တာရဂဏေ ယထာ.

“大牟尼身崇高八十八肘，遍照一切方，犹如明月于星群中。”

၂၇.

27.

‘‘စက္ကဝတ္တိမဏီ နာမ, ယထာ တပတိ ယောဇနံ;

တထေဝ တဿ ရတနံ, သမန္တာ ဖရတိ ယောဇနံ.

转轮王之摩尼宝，普照周围一由旬；彼世尊之身光宝，亦周遍照耀一由旬。

၂၈.

28.

‘‘နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

彼时寿量九万岁，住世亦复如是久；度脱了众多有情。

၂၉.

29.

‘‘တေဝိဇ္ဇဆဠဘိညေဟိ, ဗလပ္ပတ္တေဟိ တာဒိဟိ;

သမာကုလမိဒံ အာသိ, အရဟန္တေဟိ သာဓုဟိ.

此教法充满了具足三明六通、已达神力、如如不动的善德阿罗汉。

၃၀.

30.

‘‘တေပိ သဗ္ဗေ အမိတယသာ, ဝိပ္ပမုတ္တာ နိရူပဓီ;

ဉာဏာလောကံ ဒဿယိတွာ, နိဗ္ဗုတာ တေ မဟာယသာ’’တိ.

彼等一切具无量声誉者，已解脱，无所取；开示智慧之光后，彼具大名望者已般涅槃。

တတ္ထ [Pg.239] စန္ဒော တာရဂဏေ ယထာတိ ယထာ နာမ ဂဂနေ ပရိပုဏ္ဏစန္ဒော တာရာဂဏေ ဩဘာသေတိ ပကာသေတိ, ဧဝမေဝ သဗ္ဗာပိ ဒိသာ ဩဘာသေတီတိ အတ္ထော. ကေစိ ‘‘စန္ဒော ပန္နရသော ယထာ’’တိ ပဌန္တိ, သော ဥတ္တာနတ္ထောဝ.

于此，“犹如明月于星群中”者，意谓：犹如天空中的满月照耀星群，令其光明，世尊亦如是照耀一切方向。有人读作“犹如十五日之月”，其义亦浅显易见。

စက္ကဝတ္တိမဏီ နာမာတိ ယထာ နာမ စက္ကဝတ္တိရညော မဏိရတနံ စတုဟတ္ထာယာမံ သကဋနာဘိသမပရိဏာဟံ စတုရာသီတိမဏိသဟဿပရိဝါရံ တာရာဂဏပရိဝုတဿ သရဒသမယပရိပုဏ္ဏရဇနိကရဿ သိရိသမုဒယသောဘံ အဝှယန္တမိဝ ဝေပုလ္လပဗ္ဗတတော ပရမရမဏီယဒဿနံ မဏိရတနမာဂစ္ဆတိ, တဿေဝံ အာဂစ္ဆန္တဿ သမန္တတော ယောဇနပ္ပမာဏံ ဩကာသံ အာဘာ ဖရတိ, ဧဝမေဝ တဿ သုမေဓဿာပိ ဘဂဝတော သရီရတော အာဘာရတနံ သမန္တတော ယောဇနံ ဖရတီတိ အတ္ထော.

“转轮王之摩尼宝”者，意谓：犹如转轮王之宝珠，长四肘，圆周如车轮之毂，有八万四千小宝珠为眷属，其光彩夺目，犹如秋夜为众星围绕之满月，仿佛自毗富罗(Vepulla)山召唤而来，极为赏心悦目。此宝珠出现时，其光芒遍照周围一由旬之地。善慧(Sumedha)世尊之身所出光宝亦复如是，周遍照耀一由旬，此即其义。

တေဝိဇ္ဇဆဠဘိညေဟီတိ တေဝိဇ္ဇေဟိ ဆဠဘိညေဟိ စာတိ အတ္ထော. ဗလပ္ပတ္တေဟီတိ ဣဒ္ဓိဗလပ္ပတ္တေဟိ. တာဒိဟီတိ တာဒိဘာဝပ္ပတ္တေဟိ. သမာကုလန္တိ သင်္ကိဏ္ဏံ ဧကကာသာဝပဇ္ဇောတံ. ဣဒန္တိ သာသနံ သန္ဓာယာဟ, မဟီတလံ ဝါ. အမိတယသာတိ အမိတပရိဝါရာ, အတုလကိတ္တိဃောသော ဝါ. နိရူပဓီတိ စတုရူပဓိဝိရဟိတာ. သေသမေတ္ထ ဂါထာသု သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋမေဝါတိ.

“具三明六通者”，意即具足三明与六通。“已达神力者”，意即已达神通之力。“如如不动者”，意即已达如如不动之境。“充满”，意即遍满，犹如一整片袈裟，光芒普照。“此”，是指教法，或指大地。“具无量声誉者”，意即具无量眷属，或具无与伦比之名望。“无所取者”，意即远离四种所取(upadhi)。于此诸偈颂中，其余之处皆显而易见。

သုမေဓဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

善慧佛史释义终。

နိဋ္ဌိတော ဧကာဒသမော ဗုဒ္ဓဝံသော.

第十一佛史终。

၁၄. သုဇာတဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

14. 善生佛史释义

တတော တဿာပရဘာဂေ တသ္မိံယေဝ မဏ္ဍကပ္ပေ အနုပုဗ္ဗေန အပရိမိတာယုကေသု သတ္တေသု အနုက္ကမေန ပရိဟာယိတွာ နဝုတိဝဿသဟဿာယုကေသု ဇာတေသု သုဇာတရူပကာယော ပရိသုဒ္ဓဇာတော သုဇာတော နာမ သတ္ထာ လောကေ ဥဒပါဒိ. သောပိ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ သုမင်္ဂလနဂရေ ဥဂ္ဂတဿ နာမ ရညော ကုလေ ပဘာဝတိယာ နာမ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ. နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ စဿ နာမံ ကရောန္တော [Pg.240] သကလဇမ္ဗုဒီပေ သဗ္ဗသတ္တာနံ သုခံ ဇနယန္တော ဇာတောတိ ‘‘သုဇာတော’’ တွေဝဿ နာမမကံသု. သော နဝဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ. သိရီ ဥပသိရီ သိရိနန္ဒော စာတိ တဿ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ. သိရီနန္ဒာဒေဝိပ္ပမုခါနိ တေဝီသတိ ဣတ္ထိသဟဿာနိ ပစ္စုပဋ္ဌိတာနိ အဟေသုံ.

此后，就在那曼达劫（Maṇḍakappa）的后半期，众生的寿命从无量岁逐渐递减，当减至九万岁时，有位名叫善生（Sujāta）的导师出现于世，他身形善妙，出身清净。他也圆满诸波罗蜜后，生于兜率天，从彼处命终，在善吉祥城（Sumaṅgala），于名叫优伽陀（Uggata）的国王家中，在名叫光耀（Pabhāvatī）的王后腹中受生。经过十个月后，从母胎中出生。在命名之日，因他出生时能为全瞻部洲（Jambudīpa）的所有众生带来快乐，故为他取名为“善生”。他在家九千年。他有三座宫殿，名为：尸利（Sirī）、优波尸利（Upasirī）、尸利难陀（Sirinanda）。以尸利难陀（Sirinandā）王后为首，有二万三千名女子侍候。

သော စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ သိရီနန္ဒာဒေဝိယာ ဥပသေနေ နာမ ပုတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ဟံသဝဟံ နာမ ဝရတုရင်္ဂမာရုယှ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ. တံ ပန ပဗ္ဗဇန္တံ မနုဿာနံ ကောဋိ အနုပဗ္ဗဇိ. အထ သော တေဟိ ပရိဝုတော နဝ မာသေ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ သိရီနန္ဒနနဂရေ သိရီနန္ဒနသေဋ္ဌိဿ ဓီတာယ ဒိန္နံ ပရမမဓုရံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ သာယနှသမယေ သုနန္ဒာဇီဝကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ ဝေဠုဗောဓိံ ဥပသင်္ကမိတွာ တေတ္တိံသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ သူရိယေ ဓရမာနေယေဝ သမာရံ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနုစိဏ္ဏံ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ သတ္တသတ္တာဟံ ဗောဓိသမီပေယေဝ ဝီတိနာမေတွာ ဗြဟ္မုနာ အာယာစိတော အတ္တနော ကနိဋ္ဌဘာတိကံ သုဒဿနကုမာရံ ပုရောဟိတပုတ္တံ ဒေဝကုမာရဉ္စ စတုသစ္စဓမ္မပဋိဝေဓသမတ္ထေ ဒိသွာ အာကာသေန ဂန္တွာ သုမင်္ဂလနဂရသမီပေ သုမင်္ဂလုယျာနေ ဩတရိတွာ ဥယျာနပါလေန အတ္တနော ဘာတိကံ သုဒဿနကုမာရံ ပုရောဟိတပုတ္တံ ဒေဝကုမာရဉ္စ ပက္ကောသာပေတွာ တေသံ သပရိဝါရာနံ မဇ္ဈေ နိသိန္နော ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ. တတ္ထ အသီတိယာ ကောဋီနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. အယံ ပဌမာဘိသမယော အဟောသိ.

他见到四个征兆后，在吉祥难陀王后(Sirīnandādevī)生下名叫优波先那(Upasena)的儿子时，骑着名为天鹅运载(Haṃsavaha)的骏马，行伟大出离而出家。他出家时，有一俱胝人跟随他出家。于是，他被他们围绕，进行了九个月的苦行。之后，在毘舍佉(Visākha)月圆之日，于吉祥难陀城(Sirīnandananagara)，他食用了吉祥难陀长者(Sirīnandanaseṭṭhi)之女所供养的极甜美的蜜乳粥。食用后，他在娑罗(sāla)林中度过白昼，于傍晚时分，从善喜裸行顺命外道(Sunandājīvaka)处得到八把草，走近竹菩提树(Veḷubodhi)，铺设了三十三手宽的草座。就在太阳还未落山时，他摧毁了魔罗及其魔军，彻证了正等正觉，诵出了诸佛所共诵的自说偈。他在菩提树附近度过了七个七日，之后应梵天之请，见到自己的弟弟善见王子(Sudassanakumāra)与国师之子提婆王子(Devakumāra)有能力彻见四谛之法，便以神通飞往善吉祥城(Sumaṅgalanagara)附近的善吉祥园(Sumaṅgaluyyāna)降落。他让园丁召来自己的弟弟善见王子与国师之子提婆王子，在他们及其眷属的围绕中坐下，转动了法轮。在那里，有八十俱胝的众生证悟了法。这是第一次法现观。

ယဒါ ပန ဘဂဝါ သုဒဿနုယျာနဒွါရေ မဟာသာလမူလေ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ ဒေဝေသု တာဝတိံသေသု ဝဿာဝါသံ ဥပါဂမိ, တဒါ သတ္တတ္တိံသသတသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. အယံ ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. ယဒါ ပန သုဇာတော ဒသဗလော ပိတုသန္တိကံ အဂမာသိ, တဒါ သဋ္ဌိသတသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. အယံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

其后，当世尊在善见园(Sudassanuyyāna)门口的大娑罗树(mahāsāla)下示现双神变，到三十三天(Tāvatiṃsa)的众天神中安居时，有三百七十万众生证悟了法。这是第二次法现观。其后，当善生(Sujāta)十力者去到他父亲那里时，有六百万众生证悟了法。这是第三次法现观。因此说——

၁.

1.

‘‘တတ္ထေဝ မဏ္ဍကပ္ပမှိ, သုဇာတော နာမ နာယကော;

သီဟဟနုသဘက္ခန္ဓော, အပ္ပမေယျော ဒုရာသဒေါ.

于彼曼达劫中，有导师名善生，具狮子颔、牛王肩，不可测量，难以亲近。

၂.

2.

‘‘စန္ဒောဝ [Pg.241] ဝိမလော ဗုဒ္ဓေါ, သတရံသီဝ ပတာပဝါ;

ဧဝံ သောဘတိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဇလန္တော သိရိယာ သဒါ.

佛陀清净无垢如明月，威光显赫如曜日；正等觉者亦如是，以其祥瑞之光恒常照耀。

၃.

3.

‘‘ပါပုဏိတွာန သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ကေဝလံ ဗောဓိမုတ္တမံ;

သုမင်္ဂလမှိ နဂရေ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိ.

正等觉者证得圆满无上菩提后，于善吉祥(Sumaṅgala)城中转动法轮。

၄.

4.

‘‘ဒေသေန္တေ ပဝရံ ဓမ္မံ, သုဇာတေ လောကနာယကေ;

အသီတိကောဋီ အဘိသမိံသု, ပဌမေ ဓမ္မဒေသနေ.

世间导师善生宣说殊胜之法，于其初次说法时，有八亿众生证悟真谛。

၅.

5.

‘‘ယဒါ သုဇာတော အမိတယသော, ဒေဝေ ဝဿံ ဥပါဂမိ;

သတ္တတ္တိံသသတသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု.

具无量声誉之善生于天界安居时，三百七十万众生得第二次证悟。

၆.

6.

‘‘ယဒါ သုဇာတော အသမသမော, ဥပဂစ္ဆိ ပိတုသန္တိကံ;

သဋ္ဌိသတသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

无与伦比之善生前往其父王处时，六百万众生得第三次证悟。

တတ္ထ တတ္ထေဝ မဏ္ဍကပ္ပမှီတိ ယသ္မိံ မဏ္ဍကပ္ပေ သုမေဓော ဘဂဝါ ဥပ္ပန္နော, တတ္ထေဝ ကပ္ပေ သုဇာတောပိ ဘဂဝါ ဥပ္ပန္နောတိ အတ္ထော. သီဟဟနူတိ သီဟဿ ဝိယ ဟနု အဿာတိ သီဟဟနု. သီဟဿ ပန ဟေဋ္ဌိမဟနုမေဝ ပုဏ္ဏံ ဟောတိ, န ဥပရိမံ. အဿ ပန မဟာပုရိသဿ သီဟဿ ဟေဋ္ဌိမဟနု ဝိယ ဒွေပိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ဒွါဒသိယံ ပက္ခဿ စန္ဒသဒိသာနိ ဟောန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သီဟဟနူ’’တိ. ဥသဘက္ခန္ဓောတိ ဥသဘဿေဝ သမပ္ပဝဋ္ဋက္ခန္ဓော, သုဝဋ္ဋိတသုဝဏ္ဏာလိင်္ဂသဒိသက္ခန္ဓောတိ အတ္ထော. သတရံသီဝါတိ ဒိဝသကရော ဝိယ. သိရိယာတိ ဗုဒ္ဓသိရိယာ. ဗောဓိမုတ္တမန္တိ ဥတ္တမံ သမ္ဗောဓိံ.

其中，“于彼曼达劫中”者，谓善慧(Sumedha)世尊所出生之曼达劫，善生(Sujāta)世尊亦出生于同一劫中，此其义也。“狮子颔”者，谓其颔如狮子，故名狮子颔。狮子仅下颔饱满，上颔则不然。然此大士，双颔皆圆满，犹如狮子之下颔，亦如每月十二日之月。是故说名“狮子颔”。“牛王肩”者，谓其肩圆实如牛王，义即其肩犹如善旋之金柱。“如百光”者，犹如太阳。“以其光辉”者，谓以佛陀之祥瑞威光。“无上菩提”者，谓无上正等觉。

သုဓမ္မဝတီနဂရေ သုဓမ္မုယျာနေ အာဂတာနံ မနုဿာနံ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ သဋ္ဌိသတသဟဿာနိ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝေန ပဗ္ဗာဇေတွာ တေသံ မဇ္ဈေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ. တတော ပရံ တိဒိဝေါရောဟဏေ ဘဂဝတော ပညာသသတသဟဿာနံ ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. ပုန ‘‘သုဒဿနကုမာရော ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော’’တိ သုတွာ ‘‘မယမ္ပိ ပဗ္ဗဇိဿာမာ’’တိ အာဂတာနိ စတ္တာရိ ပုရိသသတသဟဿာနိ ဂဟေတွာ သုဒဿနတ္ထေရော သုဇာတံ နရာသဘံ ဥပသင်္ကမိ. တေသံ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗာဇေတွာ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေ သန္နိပါတေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

在善法城(Sudhammavatī)的善法园(Sudhammuyyāna)中，为前来的人们说法后，令六百万人以“来，比丘！”的方式出家，并在他们之中宣说波罗提木叉，这是第一次集会。其后，世尊从忉利天降临时，有五百万人的第二次集会。复次，听闻“善见(Sudassana)王子在世尊处出家，证得阿罗汉果”后，善见长老带领前来的四十万男子去拜见人中雄善生(Sujāta)。世尊为他们说法，以“来，比丘！”的方式让他们出家，在具足四支的集会中宣说波罗提木叉，这是第三次集会。因此说：

၇.

7.

‘‘သန္နိပါတာ [Pg.242] တယော အာသုံ, သုဇာတဿ မဟေသိနော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

“善生(Sujāta)大仙有三次诸漏已尽、无有垢染、内心寂静、如如不动者的集会。

၈.

8.

‘‘အဘိညာဗလပ္ပတ္တာနံ, အပ္ပတ္တာနံ ဘဝါဘဝေ;

သဋ္ဌိသတသဟဿာနိ, ပဌမံ သန္နိပတိံသု တေ.

“于诸有中无所执取、已达神通力者，彼等六百万众于首次集会。

၉.

9.

‘‘ပုနာပရံ သန္နိပါတေ, တိဒိဝေါရောဟဏေ ဇိနေ;

ပညာသသတသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော.

“复次，于胜者自忉利天降临时，有五百万众第二次集会。

၁၀.

10.

‘‘ဥပသင်္ကမန္တော နရာသဘံ, သုဒဿနော အဂ္ဂသာဝကော;

စတူဟိ သတသဟဿေဟိ, သမ္ဗုဒ္ဓံ ဥပသင်္ကမီ’’တိ.

“上首弟子善见，率领四十万众，前去拜见人中雄、正自觉者。”

တတ္ထ အပ္ပတ္တာနန္တိ ဘဝါဘဝေ အသမ္ပတ္တာနန္တိ အတ္ထော. ‘‘အပ္ပဝတ္တာ ဘဝါဘဝေ’’တိပိ ပါဌော, သောယေဝတ္ထော. တိဒိဝေါရောဟဏေတိ သဂ္ဂလောကတော ဩတရန္တေ ကတ္တုကာရကေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကာရကဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တံ. အထ ဝါ တိဒိဝေါရောဟဏေတိ တိဒိဝတော ဩတရဏေ. ဇိနေတိ ဇိနဿ, သာမိအတ္ထေ ဘုမ္မံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

此中，“appattānaṃ”意为“不复至诸有者”。亦有读作“appavattā bhavābhave”，其义相同。“tidivorohaṇe”应理解为“从天界降临者”，此处为格的转用。或“tidivorohaṇe”指“从天界降临之时”。“jine”是“jinassa”（胜者之）的意思，此处方位格应用为所有格。

တဒါ ကိရ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော စက္ကဝတ္တိရာဇာ ဟုတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နော’’တိ သုတွာ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မကထံ သုတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ သတ္တဟိ ရတနေဟိ သဒ္ဓိံ စတုမဟာဒီပရဇ္ဇံ ဒတွာ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိ. သကလဒီပဝါသိနော ဇနာ ရဋ္ဌုပ္ပာဒံ ဂဟေတွာ အာရာမိကကိစ္စံ သာဓေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ နိစ္စံ မဟာဒါနမဒံသု. သောပိ နံ သတ္ထာ – ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

据说，那时我们的菩萨是一位转轮王(cakkavattirājā)，他听闻“佛陀出世于世间”后，便前去拜见世尊，听闻法谈。之后，他将四大洲(catumahādīpa)的王权连同七宝(sattaratana)一并供养给以佛陀为首的比丘僧团，并于导师座下出家。全洲的民众收取国家税收，承担起守护寺院的事务，恒常地对以佛陀为首的僧团作大布施。那位导师也为他授记：“于未来世，你将成为名为乔达摩的佛陀。”是故说：

၁၁.

11.

‘‘အဟံ တေန သမယေန, စတုဒီပမှိ ဣဿရော;

အန္တလိက္ခစရော အာသိံ, စက္ကဝတ္တီ မဟဗ္ဗလော.

我于彼时节，曾为四洲(catudīpa)之主；是飞行空中、具大威力之转轮王(cakkavattī)。

၁၃.

13.

‘‘စတုဒီပေ မဟာရဇ္ဇံ ရတနေ သတ္တ ဥတ္တမေ;

ဗုဒ္ဓေ နိယျာတယိတွာန, ပဗ္ဗဇိံ တဿ သန္တိကေ.

我将四洲大王权，以及七种最上宝，皆供养于佛陀后，于彼之座下出家。

၁၄.

14.

‘‘အာရာမိကာ ဇနပဒေ, ဥဋ္ဌာနံ ပဋိပိဏ္ဍိယ;

ဥပနေန္တိ ဘိက္ခုသံဃဿ, ပစ္စယံ သယနာသနံ.

国内民众作寺院仆，汇集地方之产物；供养比丘僧团，资具与卧坐具。

၁၅.

15.

‘‘သောပိ [Pg.243] မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, ဒသသဟဿိမှိ ဣဿရော;

တိံသကပ္ပသဟဿမှိ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

彼佛，万千世界之主，亦为我授记：“从此后经三万劫，此人将得成佛陀。”

၁၆.

16.

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ.

策励精勤后……我们将亲见此人。

၁၇.

17.

‘‘တဿာပိ စဝနံ သုတွာ, ဘိယျော ဟာသံ ဇနေသဟံ;

အဓိဋ္ဌဟိံ ဝတံ ဥဂ္ဂံ, ဒသပါရမိပူရိယာ.

听闻彼佛之入灭，我更生起大欢喜；为圆满十波罗蜜，我立坚猛之誓愿。

၁၈.

18.

‘‘သုတ္တန္တံ ဝိနယဉ္စာပိ, နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနံ;

သဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတွာန, သောဘယိံ ဇိနသာသနံ.

经藏与律藏，以及九分教，导师之教法，我已尽通晓，光耀胜者教。

၁၉.

19.

‘‘တတ္ထပ္ပမတ္တော ဝိဟရန္တော, ဗြဟ္မံ ဘာဝေတွ ဘာဝနံ;

အဘိညာပါရမိံ ဂန္တွာ, ဗြဟ္မလောကမဂဉ္ဆဟ’’န္တိ.

于彼教中不放逸住，修习梵住之禅定；达神通之究竟后，我得生往梵天界。

တတ္ထ စတုဒီပမှီတိ သပရိဝါရဒီပါနံ စတုန္နံ မဟာဒီပါနန္တိ အတ္ထော. အန္တလိက္ခစရောတိ စက္ကရတနံ ပုရက္ခတွာ အာကာသစရော. ရတနေ သတ္တာတိ ဟတ္ထိရတနာဒီနိ သတ္တ ရတနာနိ. ဥတ္တမေတိ ဥတ္တမာနိ. အထ ဝါ ဥတ္တမေ ဗုဒ္ဓေတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. နိယျာတယိတွာနာတိ ဒတွာန. ဥဋ္ဌာနန္တိ ရဋ္ဌုပ္ပာဒံ, အာယန္တိ အတ္ထော. ပဋိပိဏ္ဍိယာတိ ရာသိံ ကတွာ သံကဍ္ဎိတွာ. ပစ္စယန္တိ စီဝရာဒိဝိဝိဓံ ပစ္စယံ. ဒသသဟဿိမှိ ဣဿရောတိ ဒသသဟဿိလောကဓာတုယံ ဣဿရော, တဒေတံ ဇာတိက္ခေတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အနန္တာနံ လောကဓာတူနံ ဣဿရော ဘဂဝါ. တိံသကပ္ပသဟဿမှီတိ ဣတော ပဋ္ဌာယ တိံသကပ္ပသဟဿာနံ မတ္ထကေတိ အတ္ထော.

此处“四洲”意指四大部洲及其附属岛屿。“游行虚空者”意指以轮宝为先导，在虚空中行走者。“七宝”意指象宝等七种宝物。“最胜”意指最胜的。或者，应理解为“于最胜佛陀”。“献予”即给予。“兴起”意指国家收入，即收入之义。“收集”意指堆积、聚集。“资具”意指袈裟等各种资具。“一万世界之主”意指在一万世界中做主，应知这是就其出生地而言的。世尊是无量世界之主。“于三万劫”意指从此时起，于三万劫之上。

တဿ ပန သုဇာတဿ ဘဂဝတော သုမင်္ဂလံ နာမ နဂရံ အဟောသိ, ဥဂ္ဂတော နာမ ရာဇာ ပိတာ, ပဘာဝတီ နာမ မာတာ, သုဒဿနော စ သုဒေဝေါ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, နာရဒေါ နာမုပဋ္ဌာကော, နာဂါ စ နာဂသမာလာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, မဟာဝေဠုရုက္ခော ဗောဓိ, သော ကိရ မန္ဒစ္ဆိဒ္ဒေါ ဃနက္ခန္ဓော ပရမရမဏီယော ဝေဠုရိယမဏိဝဏ္ဏေဟိ ဝိမလေဟိ ပတ္တေဟိ သဉ္ဆန္နဝိပုလသာခေါ မယူရပိဉ္ဆကလာပေါ ဝိယ ဝိရောစိတ္ထ. တဿ ပန ဘဂဝတော သရီရံ ပဏ္ဏာသဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ, အာယု နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, သိရီနန္ဒာ နာမဿ အဂ္ဂမဟေသီ, ဥပသေနော နာမ ပုတ္တော. တုရင်္ဂဝရယာနေန နိက္ခမိ. သော ပန စန္ဒဝတီနဂရေ သိလာရာမေ ပရိနိဗ္ဗာယိ. တေန ဝုတ္တံ –

彼善生(Sujāta)世尊，其城名为善吉祥(Sumaṅgala)，父为名叫优伽陀(Uggata)的国王，母名波婆提(Pabhāvatī)。善见(Sudassana)与善天(Sudeva)为两位上首弟子，侍者名为那罗达(Nārada)。龙(Nāgā)与龙鬘(Nāgasamālā)为两位上首女弟子，菩提树为大竹树(mahāveḷu)。据说此树枝叶繁密，树干粗壮，极为悦意，以琉璃宝色之清净树叶覆盖广阔的枝条，犹如孔雀尾羽般闪耀。彼世尊身高五十肘，寿九万岁。其上首王后名为吉祥喜(Sirīnandā)，子名优波先那(Upasena)。彼以殊胜马车出离。彼于月光城(Candavatī)之石园(Silārāma)般涅槃。是故说：

၂၀.

20.

‘‘သုမင်္ဂလံ [Pg.244] နာမ နဂရံ, ဥဂ္ဂတော နာမ ခတ္တိယော;

မာတာ ပဘာဝတီ နာမ, သုဇာတဿ မဟေသိနော.

善吉祥为城名，刹帝利名优伽陀；善生大仙之母，其名为波婆提。

၂၅.

25.

‘‘သုဒဿနော သုဒေဝေါ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

နာရဒေါ နာမုပဋ္ဌာကော, သုဇာတဿ မဟေသိနော.

善见与善天，曾为上首弟子；侍者名那罗达，为善生大仙之侍者。

၂၆.

26.

‘‘နာဂေါ စ နာဂသမာလာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, မဟာဝေဠူတိ ဝုစ္စတိ.

龙与龙鬘，曾为上首女弟子；彼世尊菩提树，被称为大竹。

၂၇.

27.

‘‘သော စ ရုက္ခော ဃနက္ခန္ဓော, အစ္ဆိဒ္ဒေါ ဟောတိ ပတ္တိကော;

ဥဇု ဝံသော ဗြဟာ ဟောတိ, ဒဿနီယော မနောရမော.

彼树树干坚实，无有孔隙，枝叶繁茂；树干笔直高大，悦意可观，令人心喜。

၂၈.

28.

‘‘ဧကက္ခန္ဓော ပဝဍ္ဎိတွာ, တတော သာခါ ပဘိဇ္ဇတိ;

ယထာ သုဗဒ္ဓေါ မောရဟတ္ထော, ဧဝံ သောဘတိ သော ဒုမော.

一干生长已，尔后枝条分；彼树甚庄严，犹如善束孔雀尾。

၂၉.

29.

‘‘န တဿ ကဏ္ဋကာ ဟောန္တိ, နာပိ ဆိဒ္ဒံ မဟာ အဟု;

ဝိတ္ထိဏ္ဏသာခေါ အဝိရလော, သန္ဒစ္ဆာယော မနောရမော.

彼树无有诸刺，亦无巨大孔隙；枝条广布而密，树荫浓密悦意。

၃၁.

31.

‘‘ပညာသရတနော အာသိ, ဥစ္စတ္တနေန သော ဇိနော;

သဗ္ဗာကာရဝရူပေတော, သဗ္ဗဂုဏမုပါဂတော.

彼胜者身高五十肘，具足一切胜相，圆满一切功德。

၃၂.

32.

‘‘တဿ ပဘာ အသမသမာ, နိဒ္ဓါဝတိ သမန္တတော;

အပ္ပမာဏော အတုလိယော, ဩပမ္မေဟိ အနူပမော.

彼光无与伦比，遍照于一切处；无量、无等、无比，亦无任何譬喻。

၃၃.

33.

‘‘နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

尔时寿命九万岁，住世若此之久，度化了诸多众人。

၃၄.

34.

‘‘ယထာပိ သာဂရေ ဦမီ, ဂဂနေ တာရကာ ယထာ;

ဧဝံ တဒါ ပါဝစနံ, အရဟန္တေဟိ စိတ္တိတံ.

犹如大海中之波浪，犹如虚空中之星辰；尔时圣教亦如是，为诸阿罗汉所庄严。

၃၅.

35.

‘‘သော စ ဗုဒ္ဓေါ အသမသမော, ဂုဏာနိ စ တာနိ အတုလိယာနိ;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ’’တိ.

彼佛陀无与伦比，彼功德亦无可比；彼等一切已灭尽，诸行岂非皆空寂？

တတ္ထ အစ္ဆိဒ္ဒေါတိ အပ္ပစ္ဆိဒ္ဒေါ. ‘‘အနုဒရာ ကညာ’’တိအာဒီသု ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကေစိ ‘‘ဆိဒ္ဒံ ဟောတိ ပရိတ္တက’’န္တိ ပဌန္တိ. ပတ္တိကောတိ ဗဟုပတ္တော, ကာစမဏိဝဏ္ဏေဟိ [Pg.245] ပတ္တေဟိ သဉ္ဆန္နောတိ အတ္ထော. ဥဇူတိ အဝင်္ကော အကုဋိလော. ဝံသောတိ ဝေဠု. ဗြဟာတိ သမန္တတော မဟာ. ဧကက္ခန္ဓောတိ အဝနိရုဟော ဧကော အဒုတိယော စာတိ အတ္ထော. ပဝဍ္ဎိတွာတိ ဝဍ္ဎိတွာ. တတော သာခါ ပဘိဇ္ဇတီတိ တတော ဝံသဂ္ဂတော ပဉ္စဝိဓာ သာခါ နိက္ခမိတွာ ပဘိဇ္ဇိတ္ထ. ‘‘တတော သာခါ ပဘိဇ္ဇထာ’’တိပိ ပါဌော. သုဗဒ္ဓေါတိ သုဋ္ဌု ပဉ္စဗန္ဓနာကာရေန ဗဒ္ဓေါ. မောရဟတ္ထောတိ အာတပသန္နိဝါရဏတ္ထံ ကတော ဗဒ္ဓေါ မောရပိဉ္ဆကလာပေါ ဝုစ္စတိ.

于此，“无孔隙”（acchiddo）者，谓少有孔隙。当知此如“无腹之少女”（anudarā kaññā）等句。有人读作“有微小孔隙”（chiddaṃ hoti parittakaṃ）。“具叶”（pattiko）者，谓多叶，义为被琉璃宝色之叶所覆盖。“直”（uju）者，谓不弯不曲。“干”（vaṃso）者，谓竹。“大”（brahā）者，谓周遍广大。“一干”（ekakkhandho）者，义为无分蘖，独一无二。“生长已”（pavaḍḍhitvā）者，谓已生长。“尔后枝条分出”（tato sākhā pabhijjati）者，谓从其干顶生出五种枝条而分出。亦有读作“尔后枝条分出”（tato sākhā pabhijjathā）。“善束”（subaddho）者，谓以五种系缚之相善加束缚。“孔雀尾”（morahattho）者，谓为遮蔽日晒而作、被束缚之孔雀羽束。

န တဿ ကဏ္ဋကာ ဟောန္တီတိ တဿ ဝံသဿ ကဏ္ဋကိနောပိ ရုက္ခဿ ကဏ္ဋကာ နာဟေသုံ. အဝိရလောတိ အဝိရလသာခါသဉ္ဆန္နော. သန္ဒစ္ဆာယောတိ ဃနစ္ဆာယော, အဝိရလတ္တာဝ သန္ဒစ္ဆာယောတိ ဝုတ္တော. ပညာသရတနော အာသီတိ ပညာသဟတ္ထော အဟောသိ. သဗ္ဗာကာရဝရူပေတောတိ သဗ္ဗေန အာကာရေန ဝရေဟိယေဝ ဥပေတော သဗ္ဗာကာရဝရူပေတော နာမ. သဗ္ဗဂုဏမုပါဂတောတိ အနန္တရပဒဿေဝ ဝေဝစနမတ္တံ.

“彼无有刺”者，谓彼竹，纵然是有刺的树，亦无有刺。“无间”者，谓为无间之枝所覆。“密荫”者，谓荫浓密，因其无间，故说为“密荫”。“五十肘”者，谓有五十腕尺高。“具足一切胜相”者，谓以一切行相具足殊胜，故名“具足一切胜相”。“具足一切功德”者，仅是前一词之同义词。

အပ္ပမာဏောတိ ပမာဏရဟိတော, ပမာဏံ ဂဟေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ ဝါ အပ္ပမာဏော. အတုလိယောတိ အတုလော, ကေနစိ အသဒိသောတိ အတ္ထော. ဩပမ္မေဟီတိ ဥပမိတဗ္ဗေဟိ. အနူပမောတိ ဥပမာရဟိတော, ‘‘ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ သဒိသော’’တိ ဝတ္တုံ အသက္ကုဏေယျဘာဝတော အနူပမောတိ အတ္ထော. ဂုဏာနိ စ တာနီတိ ဂုဏာ စ တေ, သဗ္ဗညုတညာဏာဒယော ဂုဏာတိ အတ္ထော. လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တံ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါတိ.

“无量”者，谓离于限量，或因无法衡量，故为“无量”。“无与伦比”者，谓无与伦比，义为无有任何可相比者。“以譬喻”者，谓以可作譬喻者。“无譬喻”者，谓离于譬喻，义为无法说“与此相似、与彼相似”，故为“无譬喻”。“彼等功德”者，即彼等功德，义为一切知智等功德。此乃以语性转换而说。余者于一切处，其义自明。

သုဇာတဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

善生佛史释义终。

နိဋ္ဌိတော ဒွါဒသမော ဗုဒ္ဓဝံသော.

第十二佛史终。

၁၅. ပိယဒဿီဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

15. 喜见佛史释义

သုဇာတဿ ပန အပရဘာဂေ ဣတော အဋ္ဌကပ္ပသတာဓိကသဟဿကပ္ပမတ္ထကေ ဧကသ္မိံ ကပ္ပေ ပိယဒဿီ, အတ္ထဒဿီ, ဓမ္မဒဿီတိ တယော ဗုဒ္ဓါ နိဗ္ဗတ္တိံသု. တတ္ထ ပိယဒဿီ နာမ ဘဂဝါ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ သုဓညဝတီနဂရေ သုဒတ္တဿ နာမ ရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ [Pg.246] စန္ဒသဒိသဝဒနာယ စန္ဒာဒေဝိယာ နာမ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန ဝရုဏုယျာနေ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ. တဿ ပန နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ လောကဿ ပိယာနံ ပါဋိဟာရိယဝိသေသာနံ ဒဿိတတ္တာ ‘‘ပိယဒဿီ’’တွေဝ နာမမကံသု. သော နဝဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ. တဿ ကိရ သုနိမ္မလဝိမလဂိရိဗြဟာနာမကာ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ. ဝိမလာမဟာဒေဝိပ္ပမုခါနိ တေတ္တိံသ ဣတ္ထိသဟဿာနိ ပစ္စုပဋ္ဌိတာနိ အဟေသုံ.

于善生(Sujāta)佛之后，从此去一千八百劫之上，于一劫中有喜见(Piyadassī)、见义(Atthadassī)、法见(Dhammadassī)三佛出世。其中，喜见世尊圆满波罗蜜后，生于兜率天，从彼处殁后，于善檀那婆提城(Sudhaññavatī)，入善施(Sudatta)王有月光般面容之第一后妃名月光天后(Candādevī)胎中，行结生。经十月后，于瓦儒那(Varuṇa)园中从母胎出。于其命名之日，因示现世人所喜爱之种种殊胜神变，故为之取名“喜见”。彼于在家住九千年。据说彼有善净(Sunimmala)、无垢(Vimala)、梵山(Giribrahā)三殿。有以维摩罗(Vimalā)王后为首之三万三千婇女侍奉。

သော စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ ဝိမလာဒေဝိယာ ကဉ္စနဝေဠေ နာမ ပုတ္တေ ဥပ္ပန္နေ အာဇညရထေန မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ. ဧကာ စ နံ ပုရိသကောဋိ အနုပဗ္ဗဇိ. သော တေဟိ ပရိဝုတော မဟာပုရိသော ဆ မာသေ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ ဝရုဏဗြာဟ္မဏဂါမေ ဝသဘဗြာဟ္မဏဿ ဓီတာယ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ သုဇာတာဇီဝကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ ကကုဓဗောဓိံ ဥပသင်္ကမိတွာ တေပညာသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ‘‘အနေကဇာတိသံသာရ’’န္တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ တတ္ထေဝ သတ္တသတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတာနံ အရိယဓမ္မပဋိဝေဓသမတ္ထတံ ဉတွာ အာကာသေန တတ္ထ ဂန္တွာ ဥသဘဝတီနဂရသမီပေ ဥသဘဝတုယျာနေ ဩတရိတွာ ဘိက္ခုကောဋိပရိဝုတော ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ. တဒါ ကောဋိသတသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. အယံ ပဌမော အဘိသမယော.

这位大士（Mahāpurisa）看见四种征兆后，当毘摩罗天女（Vimalādevī）生下名叫金蔓（Kañcanaveḷa）的儿子时，便乘坐良马宝车离开王宫出家。有一俱胝男子跟随他出家。这位大士被众人围绕，精进修行六个月，在毘舍佉月满月日那天，于瓦儒那婆罗门村食用了伐娑婆婆罗门（Vasabhabrāhmaṇa）之女供养的蜜乳粥，在娑罗林中度过白昼。他接受善生裸行顺命外道供养的八束草，前往伽拘陀菩提树（Kakudhabodhi），铺设五十三肘宽的草座，结跏趺坐，证得一切知智，发出“无数生轮回……”的自说语，并在那里度过了七周。了知随他出家者有能力领悟圣法后，便以神通飞往牛王城（Usabhavatī）附近的牛王园（Usabhavatuyyāna），在一俱胝比丘的围绕下初转法轮。那时有十万俱胝众生证悟佛法。这是第一次证悟。

ပုန ဥသဘဝတိယာ နာမ နဂရဿ အဝိဒူရေ သုဒဿနပဗ္ဗတေ သုဒဿနော နာမ ဒေဝရာဇာ ပဋိဝသတိ. သော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော အဟောသိ. သကလဇမ္ဗုဒီပေ ပန မနုဿာ တဿ အနုသံဝစ္ဆရံ သတသဟဿဂ္ဃနိကံ ဗလိံ ဥပသံဟရန္တိ. သော သုဒဿနော ဒေဝရာဇာ နရရာဇေန သဒ္ဓိံ ဧကာသနေ နိသီဒိတွာ ဗလိံ သမ္ပဋိစ္ဆတိ. အထ ပိယဒဿီ ဘဂဝါ ‘‘တဿ သုဒဿနဿ ဒေဝရာဇဿ တံ ဒိဋ္ဌိဂတံ ဝိနောဒေဿာမီ’’တိ တသ္မိံ ဒေဝရာဇေ ယက္ခသမာဂမံ ဂတေ တဿ ဘဝနံ ပဝိသိတွာ သိရိသယနံ အာရုဟိတွာ ဆဗ္ဗဏ္ဏရံသိယော မုဉ္စန္တော ယုဂန္ဓရပဗ္ဗတေ သရဒသမယေ သူရိယော ဝိယ နိသီဒိ. တဿ ပရိဝါရပရိစာရိကာ ဒေဝတာယော မာလာဂန္ဓဝိလေပနာဒီဟိ ဒသဗလံ ပူဇေတွာ ပရိဝါရေတွာ အဋ္ဌံသု.

又，在牛王城（Usabhavatī）不远处，善见山（Sudassana）上住着一位名叫善见（Sudassana）的天王。他持有邪见。整个瞻部洲的人们每年都向他进贡价值十万的祭品。这位善见天王与人王一同坐在座位上，接受祭品。当时，喜见世尊心想：“我要消除善见天王的这种邪见。”就在那位天王去参加夜叉集会的时候，世尊进入他的宫殿，登上吉祥宝座，放出六色光芒，像秋天的太阳照耀在持双山一样坐着。他的侍从天神们用花环、香和涂香等供养十力者，然后侍立在周围。

သုဒဿနောပိ [Pg.247] ဒေဝရာဇာ ယက္ခသမာဂမတော အာဂစ္ဆန္တော အတ္တနော ဘဝနတော ဆဗ္ဗဏ္ဏရသ္မိယော နိစ္ဆရန္တေ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘အညေသု ပန ဒိဝသေသု မမ ဘဝနဿ ဧဒိသီ အနေကရံသိဇာလသမုဇ္ဇလဝိဘူတိ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗာ. ကော နု ခေါ ဣဓ ပဝိဋ္ဌော ဒေဝေါ ဝါ မနုဿော ဝါ’’တိ ဩလောကေန္တော ဥဒယဂိရိသိခရမတ္ထကေ သရဒသမယဒိဝသကရမိဝ ဆဗ္ဗဏ္ဏရံသိဇာလေန အဘိဇ္ဇလန္တံ နိသိန္နံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ မုဏ္ဍကသမဏော မမ ပရိဝါရေန ပရိဇနေန ပရိဝုတော ဝရသယနေ နိသိန္နော’’တိ ကောဓာဘိဘူတမာနသော – ‘‘ဟန္ဒာဟံ ဣမဿ အတ္တနော ဗလံ ဒဿေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ သကလံ တံ ပဗ္ဗတံ ဧကဇာလမကာသိ. ‘‘ဣမိနာ အဂ္ဂိဇာလေန ဆာရိကာဘူတော မုဏ္ဍကသမဏော’’တိ ဩလောကေန္တော အနေကရံသိဇာလဝိသရဝိပ္ဖုရိတဝရသရီရံ ပသန္နဝဒနဝဏ္ဏသောဘံ ဝိပ္ပသန္နစ္ဆဝိရာဂံ ဒသဗလမဘိဇ္ဇလန္တံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ သမဏော အဂ္ဂိဒါဟံ သဟတိ, ဟန္ဒာဟံ ဣမံ သမဏံ ဥဒကောဃေန ဩသာဒေတွာ မာရေဿာမီ’’တိ အတိဂမ္ဘီရံ ဥဒကောဃံ ဝိမာနာဘိမုခံ ပဝတ္တေသိ.

善见(Sudassana)天王从夜叉集会回来时，看见自己的宫殿放射出六色光芒，心想：“往日我宫殿从未显现如此灿烂的光辉，不知是哪位天神或凡人进入其中？”他四处张望，看见世尊坐在日出山(Udayagiri)顶上，身放六色光网，犹如秋日之阳一般闪耀，心想：“这个光头沙门，竟被我的随从仆役所围绕，坐在我的殊胜卧具上！”他心为怒火所覆，想道：“好，我当向他显示我的力量！”便将整座山变成一片火海。当他以为“这光头沙门必被烈火化为灰烬”而观望时，却见十力世尊殊胜的身体放出无量光芒，面容安详，肤色清净，光芒万丈。天王又想：“这沙门竟能忍受火烧，我当用水流淹没他，杀了他！”便掀起极其深广的洪水向天宫冲去。

တတော ဥဒကောဃေန ပုဏ္ဏေ တသ္မိံ ဝိမာနေ နိသိန္နဿ တဿ ဘဂဝတော စီဝရေ အံသုမတ္တံ ဝါ သရီရေ လောမမတ္တံ ဝါ န တေမိတ္ထ. တတော သုဒဿနော ဒေဝရာဇာ – ‘‘ဣမိနာ သမဏော နိရဿာသော မတော ဘဝိဿတီ’’တိ မန္တွာ ဥဒကံ သင်္ခိပိတွာ ဩလောကေန္တော ဘဂဝန္တံ အသိတဇလဓရဝိဝရဂတံ သရဒသမယရဇနိကရမိဝ ဝိဝိဓရံသိဇာလဝိသရေန ဝိရောစမာနံ သကပရိသပရိဝုတံ နိသိန္နံ ဒိသွာ အတ္တနော မက္ခံ အသဟမာနော – ‘‘ဟန္ဒ မာရေဿာမိ န’’န္တိ ကောဓေန နဝဝိဓအာဝုဓဝဿံ ဝဿေသိ. အထဿ ဘဂဝတော အာနုဘာဝေန သဗ္ဗာဝုဓာနိ နာနာဝိဓပရမရုစိရဒဿနာ သုရဘိကုသုမမာလာ ဟုတွာ ဒသဗလဿ ပါဒမူလေ နိပတိံသု.

那时，天宫虽充满洪水，但世尊的袈裟一丝、身上一毛也未沾湿。于是善见天王心想：“这沙门必定已无气息而亡。”便收起洪水查看。只见世尊被自己的眷属围绕而坐，犹如秋月出于乌云缝隙，以种种光网之辉而闪耀。天王无法忍受其怒，心想：“好，我定要杀了他！”便愤怒地降下九种武器之雨。然因世尊的威力，所有武器都化为各种极其美丽悦目、芬芳馥郁的花鬘，落在十力者的足下。

တတော တံ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ သုဒဿနော ဒေဝရာဇာ ပရမကုပိတမာနသော ဘဂဝန္တံ ဥဘောဟိ ဟတ္ထေဟိ ပါဒေသု ဂဟေတွာ အတ္တနော ဘဝနတော နီဟရိတုကာမော ဥက္ခိပိတွာ မဟာသမုဒ္ဒံ အတိက္ကမိတွာ စက္ကဝါဠပဗ္ဗတံ ဂန္တွာ – ‘‘ကိံ နု ခေါ သမဏော ဇီဝတိ ဝါ မတော ဝါ’’တိ ဩလောကေန္တော တသ္မိံယေဝ အာသနေ နိသိန္နံ ဒိသွာ – ‘‘အဟော မဟာနုဘာဝေါ အယံ သမဏော, နာဟံ ဣမံ သမဏံ ဣတော နိက္ကဍ္ဎိတုံ သက္ကောမိ. ယဒိ [Pg.248] ဟိ မံ ကောစိ ဇာနိဿတိ, အနပ္ပကော မေ အယသော ဘဝိဿတိ. ယာဝိမံ ကောစိ န ပဿတိ, တာဝ နံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဂမိဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ.

其后，善见(Sudassano)天王见到此稀有之事，心中极为愤怒，以双手抓住世尊的双足，欲将其从自己的宫殿中逐出。他将世尊举起，越过大海洋，去到轮围山(Cakkavāḷapabbataṃ)，心想：“此沙门究竟是生是死？”并加以观察，却见到世尊仍安坐于原来的座位上。他心想：“啊，此沙门有大威力！我无法将此沙门从此处逐出。若有人知晓此事，我将蒙受不小的恶名。趁无人看见，我应舍弃他而离去。”

အထ ဒသဗလော တဿ စိတ္တာစာရံ ဉတွာ တထာ အဓိဋ္ဌာသိ, ယထာ နံ သဗ္ဗေ ဒေဝမနုဿာ ပဿန္တိ. တသ္မိဉ္စ ဒိဝသေ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဧကသတရာဇာနော တဿေဝ ဥပဟာရဒါနတ္ထာယ သန္နိပတိံသု. တေ ဘဂဝတော ပါဒေ ဂဟေတွာ နိသိန္နံ သုဒဿနံ ဒေဝရာဇာနံ နရရာဇာနော ဒိသွာ – ‘‘အမှာကံ ဒေဝရာဇာ မုနိရာဇဿ ပိယဒဿိဿ သတ္ထုနော ပါဒပရိစရိယံ ကရောတိ, အဟော ဗုဒ္ဓါ နာမ အစ္ဆရိယာ, အဟော ဗုဒ္ဓဂုဏာ ဝိသိဋ္ဌာ’’တိ ဘဂဝတိ, ပသန္နစိတ္တာ သဗ္ဗေ ဘဂဝန္တံ နမဿမာနာ သိရသ္မိံ အဉ္ဇလိံ ကတွာ အဋ္ဌံသု. တတ္ထ ပိယဒဿီ ဘဂဝါ တံ သုဒဿနံ ဒေဝရာဇာနံ ပမုခံ ကတွာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. တဒါ ဒေဝမနုဿာနံ နဝုတိကောဋိသဟဿာနိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. သော ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ.

尔时，十力者了知其心行，即作神变加持，使一切天人皆能见之。于其日，全瞻部洲(Jambudīpa)有一百零一位国王为向彼天王献上贡品而集会。彼等人王见到善见天王正握持世尊双足而坐，心想：“我等天王竟于牟尼王、导师喜见(Piyadassī)足下行侍奉之事。呜呼，诸佛实为稀有！呜呼，佛德何其殊胜！”他们对世尊心生净信，皆向世尊敬礼，合掌于顶而立。其时，喜见世尊以彼善见天王为上首而开示说法。彼时，有九千亿天人证得阿罗汉果。此为第二次现观。

ယဒါ ပန နဝယောဇနပ္ပမာဏေ ကုမုဒနဂရေ ဗုဒ္ဓပစ္စတ္ထိကော ဒေဝဒတ္တော ဝိယ သောဏတ္ထေရော နာမ မဟာပဒုမကုမာရေန သဒ္ဓိံ မန္တေတွာ တဿ ပိတရံ ဃာတေတွာ ပုန ပိယဒဿီဗုဒ္ဓဿ ဝဓာယ နာနပ္ပကာရံ ပယောဂံ ကတွာပိ ဃာတေတုံ အသက္ကောန္တော သော ဒေါဏမုခနာဂရာဇာရောဟံ ပက္ကောသာပေတွာ တံ ပလောဘေတွာ တမတ္ထံ အာရောစေသိ – ‘‘ယဒါ ပနာယံ သမဏော ပိယဒဿီ ဣမံ နဂရံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသတိ, တဒါ ဒေါဏမုခံ နာမ ဂဇဝရံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ပိယဒဿီသမဏံ မာရေဟီ’’တိ.

那时，在方圆九由旬的拘牟陀城(Kumudanagara)中，有一位名叫索那(Soṇa)的长老，像提婆达多一样与佛为敌。他与大红莲王子共谋，唆使王子杀害其父后，又为谋害喜见佛而设下种种计谋，却无法得手。于是，他派人召来名叫兜那牟迦(Doṇamukha)的王象的象夫，引诱他并告知此事：“当这位喜见沙门进入此城乞食时，你便放出名叫兜那牟迦的殊胜之象，杀死喜见沙门。”

အထ သော အာရောဟော ဟိတာဟိတဝိစာရဏရဟိတော ရာဇဝလ္လဘော – ‘‘အယံ သမဏော ဌာနန္တရာပိ မံ စာဝေယျာ’’တိ မန္တွာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဒုတိယဒိဝသေ ဒသဗလဿ နဂရပ္ပဝေသနသမယံ သလ္လက္ခေတွာ သုဇာတမတ္ထကပိဏ္ဍကုမ္ဘနလာဋံ ဓနုသဒိသဒီဃသုဏ္ဍတဋံ သုဝိပုလမုဒုကဏ္ဏံ မဓုပိင်္ဂလနယနံ သုန္ဒရက္ခန္ဓာသနံ အနုဝဋ္ဋဃနဇဃနံ နိစိတဂူဠှဇာဏုအန္တရံ ဤသာသဒိသရုစိရဒန္တံ သုဝါလဓိံ အပစိတမေစကံ သဗ္ဗလက္ခဏသမ္ပန္နံ အသိတဇလဓရသဒိသစာရုဒဿနံ သီဟဝိက္ကန္တလလိတဂါမိနံ ဇင်္ဂမမိဝ ဓရာဓရံ သတ္တပ္ပတိဋ္ဌံ သတ္တဓာ ပဘိန္နံ သဗ္ဗသော ဝိဿဝန္တံ ဝိဂ္ဂဟဝန္တမိဝ အန္တကံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပိဏ္ဍကဗဠဉ္ဇနဓူပလေပါဒိဝိသေသေဟိ ဘိယျောပိ မတ္တပ္ပမတ္တံ ကတွာ အရိဝါရဏဝါရဏံ ဧရာဝဏဝါရဏမိဝ အရိဇနဝါရဏံ မုနိဝါရဏံ မာရဏတ္ထာယ ပေသေသိ. အထ [Pg.249] သော ဒွိရဒဝရော မုတ္တမတ္တောဝ ဂဇမဟိံသတုရင်္ဂနရနာရိယော ဟန္တွာ ဟတရုဓိရပရိရဉ္ဇိတသဒန္တကရသရီရော အန္တဇာလပရိယောနဒ္ဓနယနော သကဋကဝါဋကူဋာဂါရဒွါရတောရဏာဒီနိ ဘဉ္ဇိတွာ ကာက-ကုလလ-ဂိဇ္ဈာဒီဟိ အနုပရိယာယမာနော ဟတမဟိံသနရတုရင်္ဂဒိရဒါဒီနံ အင်္ဂါနိ အာလုမ္ပိတွာ မနုဿဘက္ခော ယက္ခော ဝိယ ဘက္ခယန္တော ဒူရတောဝ ဒသဗလံ သိဿဂဏပရိဝုတံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ အနိလဂရုဠသဒိသဝေဂေါ ဝေဂေန ဘဂဝန္တမဘိဂဉ္ဆိ.

那时，那位不辨利害的象师——国王的宠臣心想：“这位沙门可能会将我免职。”于是应诺道：“好的。”第二天，他看准十力尊者入城的时机，派遣了一头品种优良的大象——它额头丰隆如罐，长鼻修长如弓，双耳宽阔柔软，双眼呈蜜褐色，肩背优美，后臀浑圆厚实，膝间紧密无隙，象牙洁美如犁柄，尾巴优美，身色绀黑，具足一切祥相，样貌悦意如乌云，步态优雅如狮子，宛如移动的山脉，七处安住，七处流液，如同死神化身。他走近大象，用饭团、药膏、熏香、涂油等特殊物品，使它更加癫狂放逸，然后派遣这头能抵御敌象、制伏敌人的大象，去杀害圣者之王，一如派遣埃拉瓦那(Erāvaṇa)一般。于是，那头狂醉的大象一被放出，便杀害大象、水牛、马匹、男人和女人，它的象牙、长鼻和身体都被所杀者的鲜血染红，双眼被肠网覆盖，摧毁了车辆、门扇、楼阁、大门、牌楼等，身后跟随着乌鸦、鹰隼、秃鹫之类。它撕扯着被杀的水牛、人类、马匹、大象等的肢体，如食人夜叉(yakkha)一般吞食。它远远看见十力尊者在弟子众的围绕中前来，便以如风与金翅鸟(garuḷa)般的速度，疾速冲向世尊(Bhagavā)。

အထ ပုရဝါသိနော ပန ဇနာ ဘယသန္တာပပရိပူရိတမာနသာ ပါသာဒပါကာရစယတရူပဂတာ တထာဂတာဘိမုခမဘိဓာဝန္တံ ဒိသွာ ဟာဟာကာရသဒ္ဒမကံသု. ကေစိ ပန ဥပါသကာ တံ နာနပ္ပကာရေဟိ နယေဟိ နိဝါရယိတုမာရဘိံသု. အထ သော ဗုဒ္ဓနာဂေါ ဟတ္ထိနာဂမာယန္တမောလောကေတွာ ကရုဏာဝိပ္ဖာရသီတလဟဒယော မေတ္တာယ တံ ဖရိ. တတော သော ဟတ္ထိနာဂေါ မေတ္တာဖရဏေန မုဒုကတဟဒယသန္တာနော အတ္တနော ဒေါသာပရာဓံ ဉတွာ လဇ္ဇာယ ဘဂဝတော ပုရတော ဌာတုံ အသက္ကောန္တော ပထဝိယံ ပဝိသန္တော ဝိယ သိရသာ ဘဂဝတော ပါဒေသု နိပတိ. ဧဝံ နိပန္နော ပန သော တိမိရနိကရသဒိသသရီရော သဉ္ဆာပ္ပဘာနုရဉ္ဇိတဝရကနကဂိရိသိခရသမီပမုပဂတော အသိတသလိလဓရနိကရော ဝိယ ဝိရောစိတ္ထ.

尔时，城中居民心中充满恐惧与痛苦，登上楼阁、围墙、高台与树木，看见狂象正朝如来奔来，便发出惊恐的呼喊声。一些优婆塞(upāsaka)则尝试以各种方法阻止它。此时，佛陀此象王看见狂象奔来，心怀慈悲遍满的清凉，以慈爱遍满于彼。于是，那头象王因慈爱遍满，内心变得柔软，了知自己的过失与罪恶，羞愧地无法站在世尊(bhagavā)面前，犹如欲遁入地中，以头顶礼世尊双足。它就这样俯伏着，其身躯犹如一团黑暗，仿佛是靠近了光芒四射的巍巍金山之顶，又如一团乌云般庄严地闪耀着。

အထေဝံ မုနိရာဇပါဒမူလေ ကရိရာဇာနံ သိရသာ နိပတန္တံ ဒိသွာ နာဂရဇနာ ပရမပီတိပူရိတဟဒယာ သာဓုကာရသီဟနာဒံ ဥက္ကုဋ္ဌိသဒ္ဒံ ပဝတ္တယိံသု. သုရဘိကုသုမမာလာစန္ဒနဂန္ဓစုဏ္ဏာလင်္ကာရာဒီဟိ တံ အနေကပ္ပကာရံ ပူဇေသုံ. သမန္တတော စေလုက္ခေပါ ပဝတ္တိံသု. ဂဂနတလေ သုရဒုန္ဒုဘိယော အဘိနဒိံသု. အထ ဘဂဝါ တမသိတဂိရိသိခရမိဝ ပါဒမူလေ နိပန္နံ ဒိရဒဝရံ ဩလောကေတွာ အင်္ကုသဓဇဇာလသင်္ခစက္ကာလင်္ကတေန ကရတလေန ဂဇဝရမတ္ထကံ ပရာမသိတွာ တဿ စိတ္တာစာရာနုကူလာယ ဓမ္မဒေသနာယ တံ အနုသာသိ –

尔时，城民看见象王以头顶礼于牟尼王足下，内心充满无上喜悦，发出善哉之声、狮子吼与欢呼之声。他们以芬芳的花鬘、旃檀香粉及饰品等，对它作种种供养。四方抛掷衣物，天空中天鼓自鸣。尔时，世尊(bhagavā)见此殊胜之象如黑色山峰般俯伏于足下，便以饰有钩、幢、网、螺、轮等相的手掌，抚摸此殊胜之象的头顶，并随顺其心，为说正法而教诫之：

‘‘ဂဇဝရ ဝဒတော သုဏောဟိ ဝါစံ, မမ ဟိတမတ္ထယုတဉ္စ တံ ဘဇာဟိ;

တဝ ဝဓနိရတံ ပဒုဋ္ဌဘာဝံ, အပနယ သန္တမုပေဟိ စာရုဒန္တိ.

“殊胜之象，谛听我语，奉行于汝有益之言。美牙者，汝当舍离乐于杀戮之恶性，趣入寂静。”

‘‘လောဘေန [Pg.250] ဒေါသေန စ မောဟတော ဝါ, ယော ပါဏိနော ဟိံသတိ ဝါရဏိန္ဒ;

သော ပါဏဃာတီ သုစိရမ္ပိ ကာလံ, ဒုက္ခံ သုဃောရံ နရကေနုဘောတိ.

“象王，若有众生因贪、因嗔、或因痴，而伤害有情；彼杀生者，将于地狱中，长时感受极可怖之苦。”

‘‘မာကာသိ မာတင်္ဂ ပုနေဝရူပံ, ကမ္မံ ပမာဒေန မဒေန ဝါပိ;

အဝီစိယံ ဒုက္ခမသယှ ကပ္ပံ, ပပ္ပောတိ ပါဏံ အတိပါတယန္တော.

“象王，莫再因放逸或骄慢，造作如是之业。杀害生命者，将于阿鼻地狱中，经历一劫，备受难忍之苦。”

‘‘ဒုက္ခံ သုဃောရံ နရကေနုဘောတွာ, မနုဿလောကံ ယဒိ ယာတိ ဘိယျော;

အပ္ပာယုကော ဟောတိ ဝိရူပရူပေါ, ဝိဟိံသကော ဒုက္ခဝိသေသဘာဂီ.

于地狱中感受极可怖之苦后，若再投生人界，彼将寿命短促，形貌丑陋，好行伤害，分受特别之苦。

‘‘ယထာ စ ပါဏာ ပရမံ ပိယာ တေ, မဟာဇနေ ကုဉ္ဇရ မန္ဒနာဂ;

တထာ ပရဿာပိ ပိယာတိ ဉတွာ, ပါဏာတိပါတော ပရိဝဇ္ဇနီယော.

象王啊，正如你的生命最为珍爱，当知他人亦是如此，故应远离杀生。

‘‘ဒေါသေ စ ဟိံသာနိရတေ ဝိဒိတွာ, ပါဏာတိပါတာ ဝိရတေ ဂုဏေ စ;

ပါဏာတိပါတံ ပရိဝဇ္ဇယ တွံ, သဂ္ဂေ သုခံ ဣစ္ဆသိ စေ ပရတ္ထ.

了知喜好伤害之过患，以及远离杀生之功德；汝若欲于来世享天界之乐，则应远离杀生。

‘‘ပါဏာတိပါတာ ဝိရတော သုဒန္တော, ပိယော မနာပေါ ဘဝတီဓ လောကေ;

ကာယဿ ဘေဒါ စ ပရံ ပနဿ, သဂ္ဂါဓိဝါသံ ကထယန္တိ ဗုဒ္ဓါ.

远离杀生善调伏者，于此世间为人喜爱；身坏命终之后，诸佛说彼得生天界。

‘‘ဒုက္ခာဂမံ နိစ္ဆတိ ကောစိ လောကေ, သဗ္ဗောပိ ဇာတော သုခမေသတေဝ;

တသ္မာ မဟာနာဂ ဝိဟာယ ဟိံသံ, ဘာဝေဟိ မေတ္တံ ကရုဏဉ္စ ကာလေ’’တိ.

世间无人欲苦来，一切有生唯求乐；是故，大龙象啊，舍弃伤害，应时修习慈与悲。

အထေဝံ [Pg.251] ဒသဗလေနာနုသာသိယမာနော ဒန္တိဝရော သညံ ပဋိလဘိတွာ ပရမဝိနီတော ဝိနယာစာရသမ္ပန္နော သိဿော ဝိယ အဟောသိ. ဧဝံ သော ပိယဒဿီ ဘဂဝါ အမှာကံ သတ္ထာ ဝိယ ဓနပါလံ ဒေါဏမုခံ ကရိဝရံ ဒမိတွာ တတ္ထ မဟာဇနသမာဂမေ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. တဒါ အသီတိကောဋိသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. အယံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

于是，彼优秀之象被十力者教诫后，恢复心念，极为驯服，具足威仪轨则，犹如弟子一般。如是，彼喜见(Piyadassī)世尊，犹如我等导师调伏护财(Dhanapāla)象一般，在调伏了名为瓮口(Doṇamukha)的优秀大象后，于彼大众集会中宣说正法。当时，有八千亿众生证悟佛法。此为第三次证悟。是故说：

၁.

1.

‘‘သုဇာတဿ အပရေန, သယမ္ဘူ လောကနာယကော;

ဒုရာသဒေါ အသမသမော, ပိယဒဿီ မဟာယသော.

善生(Sujāta)佛之后，自成世间尊；难遇无等者，喜见(Piyadassī)佛具大名闻。

၂.

2.

‘‘သောပိ ဗုဒ္ဓေါ အမိတယသော, အာဒိစ္စောဝ ဝိရောစတိ;

သဗ္ဗံ တမံ နိဟန္တွာန, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိ.

彼佛具无量名闻，如日般照耀；驱散一切黑暗，转动法轮。

၃.

3.

‘‘တဿာပိ အတုလတေဇဿ, အဟေသုံ အဘိသမယာ တယော;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟု.

彼无等威力者，亦有三次证悟；初次证悟时，有十万俱胝众生证悟。

၄.

4.

‘‘သုဒဿနော ဒေဝရာဇာ, မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမရောစယိ;

တဿ ဒိဋ္ဌိံ ဝိနောဒေန္တော, သတ္ထာ ဓမ္မမဒေသယိ.

善见(Sudassana)天王喜好邪见；为除彼见，导师宣说正法。

၅.

5.

‘‘ဇနသန္နိပါတော အတုလော, မဟာသန္နိပတီ တဒါ;

နဝုတိကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု.

彼时有无与伦比之大众集会；于此有九千亿众生，此为第二次证悟。

၆.

6.

‘‘ယဒါ ဒေါဏမုခံ ဟတ္ထိံ, ဝိနေသိ နရသာရထိ;

အသီတိကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

人中调御师调伏瓮口(Doṇamukha)象时，有八千亿众生，此为第三次证悟。

သုမင်္ဂလနဂရေ ပါလိတော နာမ ရာဇပုတ္တော စ ပုရောဟိတပုတ္တော သဗ္ဗဒဿိကုမာရော စာတိ ဒွေ သဟာယကာ အဟေသုံ. တေ ပိယဒဿိမှိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ စာရိကံ စရန္တေ ‘‘အတ္တနော နဂရံ သမ္ပတ္တော’’တိ သုတွာ ကောဋိသတသဟဿပရိဝါရာ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ တဿ ဓမ္မံ သုတွာ သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ဒတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ ဘဂဝတော ဘတ္တာနုမောဒနာဝသာနေ ကောဋိသတသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. တေသံ ပန မဇ္ဈေ ဘဂဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ. အထာပရေန သမယေန သုဒဿနဒေဝရာဇဿ သမာဂမေ နဝုတိကောဋိယော အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. တေဟိ ပရိဝုတော သတ္ထာ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, အယံ ဒုတိယော [Pg.252] သန္နိပါတော အဟောသိ. ပုန ဒေါဏမုခဝိနယနေ အသီတိကောဋိယော ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. တေသံ မဇ္ဈေ ဘဂဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, အယံ တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

在苏曼伽罗城(Sumaṅgalanagara)，有两位朋友：一位是名叫巴利陀(Pālita)的王子，另一位是国师之子萨婆达西童子(Sabbadassikumāra)。他们听闻喜见(Piyadassī)正等觉者在游行中抵达了自己的城市，便率领一千亿眷属前去迎接。听闻其法后，他们举行为期七天的大布施。第七日，在世尊用斋后随喜开示结束时，他们与一千亿人一同出家，证得了阿罗汉果。世尊在他们之中诵出波罗提木叉，这是第一次集会。后来，在善见天王(Sudassana)的集会中，有九十俱胝人证得阿罗汉果。导师被他们围绕着诵出波罗提木叉，这是第二次集会。之后，在调伏多那目佉(Doṇamukha)时，有八十俱胝人出家证得阿罗汉果。世尊在他们之中诵出波罗提木叉，这是第三次集会。因此说：

၇.

7.

‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, တဿာပိ ပိယဒဿိနော;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော.

彼喜见世尊，亦有三集会；首次之集会，乃一千亿众。

၈.

8.

‘‘တတော ပရံ နဝုတိကောဋီ, သမိံသု ဧကတော မုနီ;

တတိယေ သန္နိပါတမှိ, အသီတိကောဋိယော အဟူ’’တိ.

其后九十俱胝牟尼集会，于第三次集会，则有八十俱胝。

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ကဿပေါ နာမ ဗြာဟ္မဏမာဏဝေါ ဣတိဟာသပဉ္စမာနံ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ ဟုတွာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ကောဋိသတသဟဿပရိစ္စာဂေန ပရမာရာမံ သံဃာရာမံ ကာရေတွာ သရဏေသု စ ပဉ္စသီလေသု စ ပတိဋ္ဌာသိ. အထ နံ သတ္ထာ – ‘‘ဣတော အဋ္ဌာရသကပ္ပသတစ္စယေန ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

那时，我们的菩萨是一位名叫迦叶(Kassapa)的婆罗门青年，他通达以史传为第五的《三吠陀》。听闻导师说法后，他捐出一千亿，建造了至上的僧伽蓝，并安住于三皈依及五戒中。于是导师为他授记：“从此过一千八百劫，将有位名叫乔达摩(Gotama)的佛陀出现于世。”因此说：

၉.

9.

‘‘အဟံ တေန သမယေန, ကဿပေါ နာမ ဗြာဟ္မဏော;

အဇ္ဈာယကော မန္တဓရော, တိဏ္ဏံ ဝေဒါန ပါရဂူ.

我于彼时，为迦叶婆罗门；持咒之学者，通达三吠陀。

၁၀.

10.

‘‘တဿ ဓမ္မံ သုဏိတွာန, ပသာဒံ ဇနယိံ အဟံ;

ကောဋိသတသဟဿေဟိ, သံဃာရာမံ အမာပယိံ.

闻彼正法音，我心生净信；以一千亿财，广建僧伽蓝。

၁၁.

11.

‘‘တဿ ဒတွာန အာရာမံ, ဟဋ္ဌော သံဝိဂ္ဂမာနသော;

သရဏေ ပဉ္စသီလေ စ, ဒဠဟံ ကတွာ သမာဒိယိံ.

我施予彼园林，心生欢喜与紧迫；于三皈及五戒，坚定而受持。

၁၂.

12.

‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, သံဃမဇ္ဈေ နိသီဒိယ;

အဋ္ဌာရသေ ကပ္ပသတေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

彼佛亦为我授记，于僧团中就座已：“从此一千八百劫后，此人将成为佛陀。”

၁၃.

13.

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ.

勤行精进后……我等将亲见此人。

၁၄.

14.

‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ’’တိ.

闻彼之言后，我心更澄净；为圆满十波罗蜜，复发增上誓愿。

တတ္ထ [Pg.253] သရဏေ ပဉ္စသီလေ စာတိ တီဏိ သရဏာနိ ပဉ္စ သီလာနိ စာတိ အတ္ထော. အဋ္ဌာရသေ ကပ္ပသတေတိ ဣတော အဋ္ဌသတာဓိကဿ ကပ္ပသဟဿဿ အစ္စယေနာတိ အတ္ထော.

此中，“于皈依与五戒”，其义为三皈依与五戒。“于一千八百劫”，其义为从此一千八百劫之后。

တဿ ပန ဘဂဝတော သုဓညံ နာမ နဂရံ အဟောသိ. ပိတာ သုဒတ္တော နာမ ရာဇာ, မာတာ သုစန္ဒာ နာမ ဒေဝီ, ပါလိတော စ သဗ္ဗဒဿီ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, သောဘိတော နာမုပဋ္ဌာကော, သုဇာတာ စ ဓမ္မဒိန္နာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, ကကုဓရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ အသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ, နဝုတိဝဿသဟဿာနိ အာယု, ဝိမလာ နာမဿ အဂ္ဂမဟေသီ အဟောသိ, ကဉ္စနာဝေဠော နာမ ပုတ္တော, သော အာဇညရထေန နိက္ခမီတိ. တေန ဝုတ္တံ –

彼世尊之城名善稻(Sudhañña)。其父为善施(Sudatta)王，母为善月(Sucandā)天女。有两位上首弟子，名波利多(Pālito)与萨婆达西(Sabbadassī)；侍者名庄严(Sobhita)；两位上首女弟子，名善生(Sujātā)与法施(Dhammadinnā)。菩提树为迦俱陀树(Kakudha)，身高达八十肘，寿为九万岁。其上首王后名无垢(Vimalā)，子名金毗罗(Kañcanāveḷa)。彼乘良种马车出家。是故说：

၁၅.

15.

‘‘သုဓညံ နာမ နဂရံ, သုဒတ္တော နာမ ခတ္တိယော;

စန္ဒာ နာမာသိ ဇနိကာ, ပိယဒဿိဿ သတ္ထုနော.

城名善稻，刹帝利善施；生母名为月，导师喜见尊。

၂၀.

20.

‘‘ပါလိတော သဗ္ဗဒဿီ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

သောဘိတော နာမုပဋ္ဌာကော, ပိယဒဿိဿ သတ္ထုနော.

波利多与萨婆达西，为上首弟子贤；侍者名为庄严，皆属导师喜见尊。

၂၁.

21.

‘‘သုဇာတာ ဓမ္မဒိန္နာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, ကကုဓောတိ ပဝုစ္စတိ.

善生与法施，曾为上首女弟子尊；彼世尊之菩提树，名为迦俱陀树世所闻。

၂၃.

23.

‘‘သောပိ ဗုဒ္ဓေါ အမိတယသော, ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏော;

အသီတိဟတ္ထမုဗ္ဗေဓော, သာလရာဇာဝ ဒိဿတိ.

彼佛威德无量，具三十二相妙庄严；八十肘高身巍峨，犹如娑罗树王然。

၂၄.

24.

‘‘အဂ္ဂိစန္ဒသူရိယာနံ, နတ္ထိ တာဒိသိကာ ပဘာ;

ယထာ အဟု ပဘာ တဿ, အသမဿ မဟေသိနော.

火、月、日之光，无有如斯辉；一如彼无等大仙之光耀。

၂၅.

25.

‘‘တဿာပိ ဒေဝဒေဝဿ, အာယု တာဝတကံ အဟု;

နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, လောကေ အဋ္ဌာသိ စက္ခုမာ.

彼天中天尊，寿量亦久远；具眼者住世，长达九万岁。

၂၆.

26.

‘‘သောပိ ဗုဒ္ဓေါ အသမသမော, ယုဂါနိပိ တာနိ အတုလိယာနိ;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ’’တိ.

彼佛无与伦比，那些双对亦无可比拟；一切皆已隐没，诸行岂非尽空虚？

တတ္ထ သာလရာဇာ ဝါတိ သဗ္ဗဖာလိဖုလ္လော ပရမရမဏီယဒဿနော သမဝဋ္ဋက္ခန္ဓော သာလရာဇာ ဝိယ ဒိဿတိ. ယုဂါနိပိ တာနီတိ အဂ္ဂသာဝကယုဂါဒီနိ ယုဂဠာနိ. သေသဂါထာသု သဗ္ဗတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

于此，犹如一棵全然盛开、见之极喜、树干浑圆的娑罗树王。“诸双”是指上首弟子双等成双者。其余诸偈，其义自明。

ပိယဒဿီဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

喜见佛史释义终。

နိဋ္ဌိတော တေရသမော ဗုဒ္ဓဝံသော.

第十三佛史终。

၁၆. အတ္ထဒဿီဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

16. 见义佛史释义

ပိယဒဿိမှိ [Pg.254] သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ပရိနိဗ္ဗုတေ တဿ သာသနေ စ အန္တရဟိတေ ပရိဟာယိတွာ ဝဍ္ဎိတွာ အပရိမိတာယုကေသု မနုဿေသု အနုက္ကမေန ပရိဟာယိတွာ ဝဿသတသဟဿာယုကေသု ဇာတေသု ပရမတ္ထဒဿီ အတ္ထဒဿီ နာမ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိ. သော ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ ပရမသောဘနေ သောဘနေ နာမ နဂရေ သာဂရဿ နာမ ရညော ကုလေ အဂ္ဂမဟေသိယာ သုဒဿနဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဒသ မာသေ ဂဗ္ဘေ ဝသိတွာ သုစိန္ဓနုယျာနေ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ. မာတုကုစ္ဆိတော မဟာပုရိသေ နိက္ခန္တမတ္တေ သုစိရကာလနိဟိတာနိ ကုလပရမ္ပရာဂတာနိ မဟာနိဓာနာနိ ဓနသာမိကာ ပဋိလဘိံသူတိ တဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ‘‘အတ္ထဒဿီ’’တိ နာမမကံသု. သော ဒသဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ. အမရဂိရိ-သုရဂိရိ-ဂိရိဝါဟနနာမကာ ပရမသုရဘိဇနကာ တယော စဿ ပါသာဒါ အဟေသုံ. ဝိသာခါဒေဝိပ္ပမုခါနိ တေတ္တိံသ ဣတ္ထိသဟဿာနိ အဟေသုံ.

喜见（Piyadassī）正等觉者般涅槃，其教法亦隐没后，人类从无量寿渐次减损，生为十万岁人时，有佛出世，能开示至上义，名为见义（Atthadassī）。彼圆满诸波罗蜜后，生于兜率天，从彼天处殁，于名为庄严（Sobhana）的至美城中，在名曰娑伽罗（Sāgara）的王族中，入第一王后善见（Sudassanā）之胎。住胎十月后，于净檀（Sucindhana）园从母胎出。大士（mahāpurisa）刚从母胎出时，财富之主获得了家族世代相传、久埋地下的巨大宝藏，是故于命名之日，为彼取名“见义”。他居家一万年。有三座宫殿，名为天乐山（Amaragiri）、天音山（Suragiri）、持山（Girivāhana）。有以毘舍佉（Visākhā）王后为首的三万三千婇女。

သော စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ ဝိသာခါဒေဝိယာ သေလကုမာရေ နာမ ပုတ္တေ ဥပ္ပန္နေ သုဒဿနံ နာမ အဿရာဇံ အဘိရုဟိတွာ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ. တံ နဝ မနုဿကောဋိယော အနုပဗ္ဗဇိံသု. တေဟိ ပရိဝုတော သော မဟာပုရိသော အဋ္ဌ မာသေ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ သုစိန္ဓရနာဂိယာ ဥပဟာရတ္ထာယ အာနီတံ မဓုပါယာသံ မဟာဇနေန သန္ဒိဿမာနသဗ္ဗသရီရာယ နာဂိယာ သဟ သုဝဏ္ဏပါတိယာ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ တရုဏတရုသတသမလင်္ကတေ တရုဏသာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ သာယနှသမယေ ဓမ္မရုစိနာ မဟာရုစိနာ နာမ နာဂရာဇေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ ကုသတိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ စမ္ပကဗောဓိံ ဥပသင်္ကမိတွာ တေပညာသဟတ္ထာယာမဝိတ္ထတံ ကုသတိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ သမ္ဗောဓိံ ပတွာ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါစိဏ္ဏံ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ သတ္တသတ္တာဟံ ဗောဓိသမီပေယေဝ ဝီတိနာမေတွာ ဗြဟ္မုနော ဓမ္မဒေသနာယာစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတနဝဘိက္ခုကောဋိယော အရိယဓမ္မပဋိဝေဓသမတ္ထေ ဒိသွာ အာကာသေန ဂန္တွာ အနောမနဂရသမီပေ အနောမုယျာနေ ဩတရိတွာ တေဟိ ပရိဝုတော [Pg.255] တတ္ထ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ. တဒါ ကောဋိသတသဟဿာနံ ပဌမော ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ.

他见到四种征兆后，在其妻毘舍佉（Visākhā）天女生下名为舍罗（Sela）童子的儿子时，便骑着名为善见（Sudassana）的宝马王，行大出离而出家。有九千万民众跟随他出家。这位大士被他们围绕，苦行八个月后，在毘舍佉月圆日，享用为供养苏金达（Sucindhara）龙女而取来的蜜粥。这蜜粥是连同一只金碗，由全身闪耀的龙女献上。他享用蜜粥后，在装饰着数百棵嫩树的娑罗林中度过白昼。傍晚时分，他从一位喜爱正法、名为大喜（Mahāruci）的龙王手中接过所献的八把吉祥草，来到瞻波迦（Campaka）菩提树下。他将长宽五十三肘的吉祥草铺成坐垫，结跏趺坐，证得正觉。如一切佛陀所行，他诵出偈颂：“轮回多生世……直至渴爱尽”。在菩提树旁度过七周后，他接受梵天请法，看到跟随出家的九千万比丘有能力通达圣法，便腾空飞至阿诺摩（Anoma）城附近的阿诺摩园，在那里转动法轮。当时有十万俱胝人初次证悟法要。

ပုန ဘဂဝတိ လောကနာယကေ ဒေဝလောကစာရိကံ စရိတွာ တတ္ထ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ ကောဋိသတသဟဿာနံ ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. ယဒါ ပန ဘဂဝါ အတ္ထဒဿီ အမှာကံ ဘဂဝါ ဝိယ ကပိလဝတ္ထုပုရံ သောဘနပုရံ ပဝိသိတွာ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, တဒါ ကောဋိသတသဟဿာနံ တတိယော ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

世尊再次作为世间导师，在天界游行说法时，有十万俱胝众生第二次证悟法要。当见义（Atthadassī）世尊如同我们的世尊进入迦毗罗卫（Kapilavatthu）城般，进入庄严城（Sobhanapura）说法时，又有十万俱胝众生第三次证悟法要。故说：

၁.

1.

‘‘တတ္ထေဝ မဏ္ဍကပ္ပမှိ, အတ္ထဒဿီ မဟာယသော;

မဟာတမံ နိဟန္တွာန, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ.

于彼贤劫中，见义（Atthadassī）大名称，破除大黑暗，证得无上觉。

၂.

2.

‘‘ဗြဟ္မုနာ ယာစိတော သန္တော, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိ;

အမတေန တပ္ပယီ လောကံ, ဒသသဟဿီ သဒေဝကံ.

为梵天所请，祂转动了法轮；以甘露满足了含括天神在内的一万世界。

၃.

3.

‘‘တဿာပိ လောကနာထဿ, အဟေသုံ အဘိသမယာ တယော;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟု.

彼世间怙主，曾有三次证悟。于百千俱胝众，有了初次证悟。

၄.

4.

‘‘ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ အတ္ထဒဿီ, စရတိ ဒေဝစာရိကံ;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု.

当见义(Atthadassī)佛陀于天界游行时，于百千俱胝众，有了第二次证悟。

၅.

5.

‘‘ပုနာပရံ ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ, ဒေသေသိ ပိတုသန္တိကေ;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

再者，当佛陀于其父亲面前说法时，于百千俱胝众，有了第三次证悟。

တတ္ထ တတ္ထေဝါတိ တသ္မိညေဝ ကပ္ပေတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ ပန ဝရကပ္ပော ‘‘မဏ္ဍကပ္ပော’’တိ အဓိပ္ပေတော. ‘‘ယသ္မိံ ကပ္ပေ တယော ဗုဒ္ဓါ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, သော ကပ္ပော ဝရကပ္ပော’’တိ ဟေဋ္ဌာ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တော. တသ္မာ ဝရကပ္ပော ဣဓ ‘‘မဏ္ဍကပ္ပော’’တိ ဝုတ္တော. နိဟန္တွာနာတိ နိဟနိတွာ. အယမေဝ ဝါ ပါဌော. သန္တောတိ သမာနော. အမတေနာတိ မဂ္ဂဖလာဓိဂမာမတပါနေန. တပ္ပယီတိ အတပ္ပယိ, ပီဏေသီတိ အတ္ထော. ဒသသဟဿီတိ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ. ဒေဝစာရိကန္တိ ဒေဝါနံ ဝိနယနတ္ထံ ဒေဝလောကစာရိကန္တိ အတ္ထော.

于此，“就在彼处”(tattheva)意为“就在那一劫”。再者，于此，“胜劫”(varakappa)意指“精华劫”(maṇḍakappa)。如下文《胜莲华佛佛史释义》(Padumuttarabuddhavaṃsavaṇṇanā)中所说：“有三佛出世之劫，彼劫为胜劫。”因此，此处的“胜劫”被称为“精华劫”。“已毁坏”(Nihantvāna)即是“毁坏后”(nihanitvā)，或此即是（正确的）读法。“有”(santo)即是“存在”(samāno)之义。“以甘露”(amatena)指以证得道与果之甘露水。“使满足”(tappayī)意为“令其满足”(atappayi)、“令其愉悦”(pīṇesi)。“一万”(dasasahassī)指一万世界。“天界游行”(devacārikaṃ)意为“为调伏诸天而于天界游行”。

သုစန္ဒကနဂရေ ကိရ သန္တော စ ရာဇပုတ္တော ဥပသန္တော စ ပုရောဟိတပုတ္တော တီသု ဝေဒေသု သဗ္ဗသမယန္တရေသု စ သာရမဒိသွာ နဂရဿ စတူသု ဒွါရေသု [Pg.256] စတ္တာရော ပဏ္ဍိတေ ဝိသာရဒေ စ မနုဿေ ဌပေသုံ – ‘‘ယံ ပန တုမှေ ပဏ္ဍိတံ သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါ ပဿထ သုဏာထ ဝါ, တံ အမှာကံ အာဂန္တွာ အာရောစေထာ’’တိ. တေန စ သမယေန အတ္ထဒဿီ လောကနာထော သုစန္ဒကနဂရံ သမ္ပာပုဏိ. အထ တေဟိ နိဝေဒိတာ ပုရိသာ ဂန္တွာ တေသံ ဒသဗလဿ တတ္ထာဂမနံ ပဋိဝေဒေသုံ. တတော တေ သန္တောပသန္တာ တထာဂတာဂမနံ သုတွာ ပဟဋ္ဌမာနသာ သဟဿပရိဝါရာ ဒသဗလံ အသမံ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ အဘိဝါဒေတွာ နိမန္တေတွာ သတ္တာဟံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ အသဒိသံ မဟာဒါနံ ဒတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ သကလနဂရဝါသီဟိ မနုဿေဟိ သဒ္ဓိံ ဓမ္မကထံ သုဏိံသု. တသ္မိံ ကိရ ဒိဝသေ အဋ္ဌနဝုတိသဟဿာနိ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. တာယ ပရိသာယ မဇ္ဈေ ဘဂဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ.

据说在苏禅陀迦城（Sucandakanagara），珊多（Santo）王子与优波珊多（Upasanto）国师子于三吠陀及一切学说中不见精髓，遂于城之四门各置四位博学娴熟之人，嘱曰：“你们若见到或听闻任何有智慧的沙门或婆罗门，就来告诉我们。”尔时，世间依怙主见义（Atthadassī）佛陀抵达苏禅陀迦城。那些被派去的人前往禀报了十力者到来的消息。其后，珊多与优波珊多听闻如来已至，心生欢喜，率千名随从，出迎无与伦比的十力者，顶礼后恭请，于七日中，向以佛陀为首的僧团行无与伦比之大布施。至第七日，与全城居民一同听闻法说。据说于当日，有九万八千人以“善来比丘”之方式出家，证得阿罗汉果。世尊于彼大众中诵说波罗提木叉，此为初次集会。

ယဒါ ပန ဘဂဝါ အတ္တနော ပုတ္တဿ သေလတ္ထေရဿ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော အဋ္ဌာသီတိသဟဿာနိ ပသာဒေတွာ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝေန ပဗ္ဗာဇေတွာ အရဟတ္တံ ပါပေတွာ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. ပုန မဟာမင်္ဂလသမာဂမေ မာဃပုဏ္ဏမာယံ ဒေဝမနုဿာနံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော အဋ္ဌသတ္တတိသဟဿာနိ အရဟတ္တံ ပါပေတွာ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

当世尊为己子西拉（Sela）长老说法，令八万八千人起净信，以“善来比丘”之方式出家，证得阿罗汉果后，诵说波罗提木叉，此为第二次集会。复次，于大吉祥集会（Mahāmaṅgalasamāgama）中，于摩伽（Māgha）月圆之日，为天人说法，令七万八千人证得阿罗汉果后，诵说波罗提木叉，此为第三次集会。是故说：

၆.

6.

‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, တဿာပိ စ မဟေသိနော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

彼之大仙有三会，漏尽无垢心寂静，如是之人所云集。

၇.

7.

‘‘အဋ္ဌနဝုတိသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော;

အဋ္ဌာသီတိသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော.

九万八千人，是为初次集会；八万八千人，是为第二次集会。

၈.

8.

‘‘အဋ္ဌသတ္တတိသဟဿာနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော;

အနုပါဒါ ဝိမုတ္တာနံ, ဝိမလာနံ မဟေသိန’’န္တိ.

七万八千人，是为第三次集会；皆无取解脱，清净大仙人。

တဒါ ကိရ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော စမ္ပကနဂရေ သုသီမော နာမ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလော လောကသမ္မတော အဟောသိ. သော သဗ္ဗဝိဘဝဇာတံ ဒီနာနာထကပဏဒ္ဓိကာဒီနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဟိမဝန္တသမီပံ ဂန္တွာ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ပဉ္စ အဘိညာယော စ နိဗ္ဗတ္တေတွာ [Pg.257] မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ ဟုတွာ မဟာဇနဿ ကုသလာကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနဝဇ္ဇသာဝဇ္ဇဘာဝဉ္စ ဒဿေတွာ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒံ အာဂမယမာနော အဋ္ဌာသိ.

那时，我们的菩萨在瞻波城（Campā），是一位名叫苏西玛（Susīma）的婆罗门大富豪，为世人所敬重。他将所有财产施舍给贫穷无依者、乞丐等，前往雪山附近，出家成为苦行者，修得八定与五神通，成为具有大神通、大威德者，向大众开示善与不善法的无罪与有罪之别，等待着佛陀的出世。

အထာပရေန သမယေန အတ္ထဒဿိမှိ လောကနာယကေ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သုဒဿနမဟာနဂရေ အဋ္ဌန္နံ ပရိသာနံ မဇ္ဈေ ဓမ္မာမတဝဿံ ဝဿေန္တေ တဿ ဓမ္မံ သုတွာ သဂ္ဂလောကံ ဂန္တွာ ဒိဗ္ဗာနိ မန္ဒာရဝပဒုမပါရိစ္ဆတ္တကာဒီနိ ပုပ္ဖာနိ ဒေဝလောကတော အာဟရိတွာ အတ္တနော အာနုဘာဝံ ဒဿေန္တော ဒိဿမာနသရီရော စတူသု ဒိသာသု စတုဒ္ဒီပိကမဟာမေဃော ဝိယ ပုပ္ဖဝဿံ ဝဿေတွာ သမန္တတော ပုပ္ဖမဏ္ဍပံ ပုပ္ဖမယဂ္ဃိတောရဏဟေမဇာလာဒီနိ ပုပ္ဖမယာနိ ကတွာ မန္ဒာရဝပုပ္ဖစ္ဆတ္တေန ဒသဗလံ ပူဇေသိ. သောပိ နံ ဘဂဝါ – ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

此后，世间导师见义（Atthadassī）佛陀出现于世，在善见（Sudassana）大城中，于八众之间降下甘露法雨。菩萨听闻其法后，前往天界，从天界取来天界的曼陀罗花、莲花、巴瑞恰达树花等，为彰显自身威力，他显现身形，于四方降下花雨，犹如遍覆四大洲之大云。他在四周造起花亭，以及花饰拱门、金网等，皆由花所成，并以曼陀罗花为伞盖供养十力者。那位世尊也为他授记：“未来你将成为名为乔达摩（Gotama）的佛陀。”故有此言：

၉.

9.

‘‘အဟံ တေန သမယေန, ဇဋိလော ဥဂ္ဂတာပနော;

သုသီမော နာမ နာမေန, မဟိယာ သေဋ္ဌသမ္မတော.

我于彼时，为结发苦行者，名为苏西玛，为世间所尊崇。

၁၀.

10.

‘‘ဒိဗ္ဗံ မန္ဒာရဝံ ပုပ္ဖံ, ပဒုမံ ပါရိစ္ဆတ္တကံ;

ဒေဝလောကာ ဟရိတွာန, သမ္ဗုဒ္ဓမဘိပူဇယိံ.

我从天界取来天界的曼陀罗花、莲花与巴瑞恰达树花，供养了正自觉者。

၁၁.

11.

‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, အတ္ထဒဿီ မဟာမုနိ;

အဋ္ဌာရသေ ကပ္ပသတေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

彼见义（Atthadassī）佛、大牟尼，亦为我授记：“于一千八百劫后，此人将成佛。”

၁၂.

12.

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ.

精进勤修已……我等将亲见彼。

၁၃.

13.

‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဟဋ္ဌော သံဝိဂ္ဂမာနသော;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ’’တိ.

闻彼语已，心生欢喜与悚惧；为圆满十波罗蜜，我更增上誓愿。

တတ္ထ ဇဋိလောတိ ဇဋာ အဿ အတ္ထီတိ ဇဋိလော. မဟိယာ သေဋ္ဌသမ္မတောတိ သကလေနပိ လောကေန သေဋ္ဌော ဥတ္တမော ပဝရောတိ ဧဝံ သမ္မတော သမ္ဘာဝိတောတိ အတ္ထော.

于此，“结发者”（jaṭilo）因有发结而得名。“为世间所尊崇”（mahiyā seṭṭhasammato）义为：为举世所公认、赞叹为最胜、至上、卓越者。

တဿ ပန ဘဂဝတော သောဘနံ နာမ နဂရံ အဟောသိ. သာဂရော နာမ ရာဇာ ပိတာ, သုဒဿနာ နာမ မာတာ, သန္တော ဥပသန္တော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, အဘယော နာမုပဋ္ဌာကော, ဓမ္မာ စ သုဓမ္မာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, စမ္ပကရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ အသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ. သရီရပ္ပဘာ [Pg.258] သမန္တတော သဗ္ဗကာလံ ယောဇနမတ္တံ ဖရိတွာ အဋ္ဌာသိ, အာယု ဝဿသတသဟဿံ, ဝိသာခါ နာမဿ အဂ္ဂမဟေသီ, သေလော နာမ ပုတ္တော, အဿယာနေန နိက္ခမိ. တေန ဝုတ္တံ –

彼见义(Atthadassī)世尊，有名为善梵(Sobhaṇa)之城。父为娑伽罗(Sāgara)王，母名善见(Sudassanā)。有珊多(Santo)与优波珊多(Upasanto)二位上首弟子，侍者名阿沙耶(Āsaya)。有法(Dhammā)与善法(Sudhammā)二位上首女弟子。菩提树为瞻波树(Campaka)，身躯高达八十肘。身光恒常遍照周遭一由旬。寿命十万岁。其上首王后名毘舍佉(Visākhā)，子名施罗(Sela)。彼乘马车出家。是故说：

၁၄.

14.

‘‘သောဘနံ နာမ နဂရံ, သာဂရော နာမ ခတ္တိယော;

သုဒဿနာ နာမ ဇနိကာ, အတ္ထဒဿိဿ သတ္ထုနော.

见义(Atthadassī)导师，其城名善梵(Sobhaṇa)，刹帝利父名娑伽罗(Sāgara)，生母名为善见(Sudassanā)。

၁၉.

19.

‘‘သန္တော စ ဥပသန္တော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

အဘယော နာမုပဋ္ဌာကော, အတ္ထဒဿိဿ သတ္ထုနော.

珊多(Santo)与优波珊多(Upasanto)为上首弟子，侍者名阿沙耶(Āsaya)，皆属见义(Atthadassī)导师。

၂၀.

20.

‘‘ဓမ္မာ စေဝ သုဓမ္မာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, စမ္ပကောတိ ပဝုစ္စတိ.

法(Dhammā)与善法(Sudhammā)为上首女弟子；彼世尊的菩提树，被称为瞻波树(Campaka)。

၂၂.

22.

‘‘သောပိ ဗုဒ္ဓေါ အသမသမော, အသီတိဟတ္ထမုဂ္ဂတော;

သောဘတေ သာလရာဇာဝ, ဥဠုရာဇာဝ ပူရိတော.

彼佛无等亦无伦，身量高达八十肘；辉耀宛如娑罗树王，圆满恰似众星之王。

၂၃.

23.

‘‘တဿ ပါကတိကာ ရံသီ, အနေကသတကောဋိယော;

ဥဒ္ဓံ အဓော ဒသ ဒိသာ, ဖရန္တိ ယောဇနံ သဒါ.

其自然光芒，数达百千俱胝；上下及十方，恒常遍一由旬。

၂၄.

24.

‘‘သောပိ ဗုဒ္ဓေါ နရာသဘော, သဗ္ဗသတ္တုတ္တမော မုနိ;

ဝဿသတသဟဿာနိ, လောကေ အဋ္ဌာသိ စက္ခုမာ.

彼佛人中雄，具眼之牟尼，一切有情最上者，住世十万载。

၂၅.

25.

‘‘အတုလံ ဒဿေတွာ ဩဘာသံ, ဝိရောစေတွာ သဒေဝကေ;

သောပိ အနိစ္စတံ ပတ္တော, ယထဂ္ဂုပါဒါနသင်္ခယာ’’တိ.

示现无伦光，照耀天人界；彼亦归无常，如薪尽火灭。

တတ္ထ ဥဠုရာဇာဝ ပူရိတောတိ သရဒသမယပရိပုဏ္ဏဝိမလသကလမဏ္ဍလော တာရကရာဇာ ဝိယာတိ အတ္ထော. ပါကတိကာတိ ပကတိဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ, န အဓိဋ္ဌာနဝသေန. ယဒါ ဣစ္ဆတိ ဘဂဝါ, တဒါ အနေကကောဋိသတသဟဿေပိ စက္ကဝါဠေ အာဘာယ ဖရေယျ. ရံသီတိ ရသ္မိယော. ဥပါဒါနသင်္ခယာတိ ဥပါဒါနက္ခယာ ဣန္ဓနက္ခယာ အဂ္ဂိ ဝိယ. သောပိ ဘဂဝါ စတုန္နံ ဥပါဒါနာနံ ခယေန အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ အနုပမနဂရေ အနောမာရာမေ ပရိနိဗ္ဗာယိ. ဓာတုယော ပနဿ အဓိဋ္ဌာနေန ဝိကိရိံသု. သေသမေတ္ထ ဂါထာသု ဥတ္တာနမေဝါတိ.

此处，“如月王圆满”者，其义为：如秋时圆满无瑕之月轮，如众星之王。“自然”者，谓依自然而生起，非依决意而生起。当世尊意欲时，其光芒能遍照无数百千世界。“光”者，即光明。“以执取灭尽”者，谓以执取之灭尽，如燃料耗尽之火。彼世尊亦因四种执取之灭尽，于无余依涅槃界，在无譬喻城(Anupamanagara)之无上园(Anomārāma)中般涅槃。其舍利则因决意而散布。于此诸偈颂中，其余之义已甚明显。

အတ္ထဒဿီဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

见义佛史释义 终。

နိဋ္ဌိတော စုဒ္ဒသမော ဗုဒ္ဓဝံသော.

第十四佛史终。

၁၇. ဓမ္မဒဿီဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

17. 法见佛史释义

အတ္ထဒဿိမှိ [Pg.259] သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ ပရိနိဗ္ဗုတေ အန္တရကပ္ပေ စ ဝီတိဝတ္တေ အပရိမိတာယုကေသု သတ္တေသု အနုပုဗ္ဗေန ပရိဟာယိတွာ ဝဿသတသဟဿာယုကေသု ဇာတေသု ဓမ္မဒဿီ နာမ သတ္ထာ လောကာလောကကရော လောဘာဒိလောကမလဝိနယကရော လောကေကနာယကော လောကေ ဥဒပါဒိ. သောပိ ဘဂဝါ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ သရဏနဂရေ သဗ္ဗလောကသရဏဿ သရဏဿ နာမ ရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ သုနန္ဒာယ နာမ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ. သော ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန သရဏုယျာနေ မာတုကုစ္ဆိတော ပါဝုဿကာလေ သလိလဓရဝိဝရဂတော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ နိက္ခမိ. မဟာပုရိသေ ပန မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တမတ္တေယေဝ အဓိကရဏဝေါဟာရသတ္ထပေါတ္ထကေသု အဓမ္မိယာ ဝေါဟာရာ သယမေဝ အန္တရဓာယိံသု. ဓမ္မိကဝေါဟာရာယေဝ အဋ္ဌံသု. တေနဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ‘‘ဓမ္မဒဿီ’’တိ နာမမကံသု. သော အဋ္ဌဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ. တဿ ကိရ အရဇ-ဝိရဇ-သုဒဿနနာမကာ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ. ဝိစိကောဠိဒေဝိပ္ပမုခါနံ ဣတ္ထီနံ ဝီသတိသဟဿာဓိကံ သတသဟဿံ အဟောသိ.

见义(Atthadassī)正等觉者般涅槃后，中间劫过去，众生从无量寿次第减损，生为十万岁人时，有导师名法见(Dhammadassī)出现于世。彼能开示世间与出世间，能调伏贪等世间尘垢，为世间唯一引导者。彼世尊亦圆满诸波罗蜜，生于兜率天，后从彼处死，于萨罗那城(Saraṇanagara)，为一切世间之归宿萨罗那(Saraṇa)王之第一王后，名善喜(Sunandā)者之胎中，而取结生。彼经十月，于萨罗那园(Saraṇuyyāna)，于雨季时，如满月出离云隙，从母胎出。大士方从母胎出时，论讼典籍中，所有不如法之论讼皆自行消失，唯有如法之论讼存立。是故，于其命名之日，为彼取名“法见”。彼于在家八千年。彼有阿罗阇(Araja)、毗罗阇(Viraja)、善见(Sudassana)三座宫殿。以维吉拘梨(Vicikoḷī)天妃为首，有女人十二万。

သော စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ ဝိစိကောဠိဒေဝိယာ ပုညဝဍ္ဎနေ နာမ ပုတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ဒေဝကုမာရော ဝိယ အတိဝိယ သုခုမာလော ဒေဝသမ္ပတ္တိမိဝ သမ္ပတ္တိမနုဘဝမာနော မဇ္ဈိမယာမေ ဝုဋ္ဌာယ သိရိသယနေ နိသိန္နော နိဒ္ဒေါပဂတာနံ ဣတ္ထီနံ ဝိပ္ပကာရံ ဒိသွာ သဉ္ဇာတသံဝေဂေါ မဟာဘိနိက္ခမနာယ စိတ္တံ ဥပ္ပာဒေသိ. စိတ္တုပ္ပာဒသမနန္တရမေဝဿ သုဒဿနပါသာဒေါ ဂဂနတလမဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ ပရိဝုတော ဒုတိယော ဒိဝသကရော ဝိယ ဒိဗ္ဗဝိမာနံ ဝိယ စ ဂန္တွာ ရတ္တကုရဝကတရုဗောဓိသမီပေယေဝ ဩတရိတွာ အဋ္ဌာသိ. မဟာပုရိသော ကိရ ဗြဟ္မုနာ ဥပနီတာနိ ကာသာယာနိ ဂဟေတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ပါသာဒတော ဩတရိတွာ အဝိဒူရေ အဋ္ဌာသိ. ပါသာဒေါ ပုန အာကာသေန ဂန္တွာ ဗောဓိရုက္ခံ အန္တောကတွာ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌာသိ. ဣတ္ထိယောပိ သပရိဝါရာ ပါသာဒတော ဩတရိတွာ အဍ္ဎဂါဝုတမတ္တံ ဂန္တွာ အဋ္ဌံသု. တတ္ထ ဣတ္ထိယော စ တာသံ ပရိစာရိကာ စေဋိကာယော စ ဌပေတွာ သဗ္ဗေ မနုဿာ တံ အနုပဗ္ဗဇိံသု. ဘိက္ခူနံ ကောဋိသတသဟဿံ အဟောသိ.

他看见四种征兆后，当维吉柯利(Vicikoḷi)王妃生下名叫福增(Puññavaḍḍhana)的儿子时，他犹如天童，极为娇贵，享受着天界般的福报。他于中夜起身，坐在华丽的床榻上，看见沉睡女人们的颠倒之态而生起警醒，发起了大出离之心。就在他心念生起的刹那，其善见宫殿(Sudassanapāsāda)腾入空中，为四部军所围绕，犹如第二颗太阳，又似天界宫殿般飞行而去，在有红色嫩芽的殊胜菩提树附近降落而住。据说，大士取来梵天供养的袈裟出家后，从宫殿下来，站在不远处。宫殿再度飞向空中，将菩提树包容在内后，安立于地面。后妃们与随从也从宫殿下来，走了约半俱卢舍(aḍḍhagāvuta)的距离后停下。在那里，除了后妃与她们的侍女，所有男人都跟随他出家。比丘众达到十万俱胝之数。

အထ ဓမ္မဒဿီ ဗောဓိသတ္တော သတ္တာဟံ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိစိကောဠိဒေဝိယာ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဗဒရဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကတွာ သာယနှသမယေ [Pg.260] သိရိဝဍ္ဎနေန နာမ ယဝပါလကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ ဗိမ္ဗိဇာလဗောဓိံ ဥပဂန္တွာ တေပဏ္ဏာသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ တတ္ထ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာဝ ဗောဓိသမီပေ သတ္တသတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ ကတဗြဟ္မယာစနော အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗဇိတဿ ဘိက္ခူနံ ကောဋိသတသဟဿဿ သဒ္ဓမ္မပ္ပဋိဝေဓသမတ္ထတံ ဉတွာ အဋ္ဌာရသယောဇနိကမဂ္ဂံ ဧကာဟေနေဝ ဣသိပတနံ ဂန္တွာ တေဟိ ပရိဝုတော တတ္ထ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ, တဒါ ကောဋိသတသဟဿာနံ ပဌမာဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

尔时，法见(Dhammadassī)菩萨苦行七日，受用维吉柯利(Vicikoḷi)王妃所献之蜜乳糜，于枣树林中度过白日。傍晚时分，从名为吉祥增(Sirivaḍḍhana)的守麦人处取得八把草，前往频毗遮罗(Bimbijāla)菩提树，铺设了五十三肘宽的草座。于其上彻证一切知智，发出自说颂：“轮回无数生……我已达爱尽。”之后，于菩提树附近度过七个七日，应允梵天之请。了知与自己一同出家之十万俱胝比丘有通达正法之能力，遂于一日间行十八由旬路程，抵达仙人堕处(Isipatana)，为彼等围绕而转法轮。当时，十万俱胝比丘得初次现观。是故说——

၁.

1.

‘‘တတ္ထေဝ မဏ္ဍကပ္ပမှိ, ဓမ္မဒဿီ မဟာယသော;

တမန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ, အတိရောစတိ သဒေဝကေ.

于彼曼荼劫，法见大名声，破彼愚痴暗，照耀天人界。

၂.

2.

‘‘တဿာပိ အတုလတေဇဿ, ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေ;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

具无伦威德，彼佛转法轮，十万俱胝众，得初次现观。

တတ္ထ တမန္ဓကာရန္တိ တမသင်္ခါတံ မောဟန္ဓကာရန္တိ အတ္ထော.

此中，“彼暗”(tamandhakāraṃ)一词，义为名为“暗”(tama)的愚痴之暗。

ယဒါ ပန တဂရနာမကေ နဂရေ သဉ္ဇယော နာမ ရာဇာ ကာမေသု အာဒီနဝံ နေက္ခမ္မံ ခေမတော စ ဒိသွာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိ. တံ နဝုတိကောဋိယော အနုပဗ္ဗဇိံသု. တေ သဗ္ဗေယေဝ ပဉ္စာဘိညာအဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘိနော အဟေသုံ. အထ သတ္ထာ ဓမ္မဒဿီ တေသံ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ အာကာသေန ဂန္တွာ သဉ္ဇယဿ တာပသဿ အဿမပဒံ ဂန္တွာ အာကာသေ ဌတွာ တေသံ တာပသာနံ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဓမ္မစက္ခုံ ဥပ္ပာဒေသိ, သော ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

又，于多伽罗(Tagara)城中，有名为删阇夜(Sañjaya)之王，见欲乐之过患及出离之安稳，遂出家为仙人。九十俱胝人随之出家。彼等皆得五神通与八等至。尔时，导师法见(Dhammadassī)世尊见彼等之近依已圆满，遂乘空而往，至苦行者删阇夜之仙住处，住于空中，为彼等苦行者说随顺其意乐之法，令生法眼。此为第二次现观。是故说——

၃.

3.

‘‘ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မဒဿီ, ဝိနေသိ သဉ္ဇယံ ဣသိံ;

တဒါ နဝုတိကောဋီနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

法见佛调伏，仙人删阇夜，九十俱胝众，得二次现观。

ယဒါ ပန သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဒသဗလဿ ဓမ္မံ သောတုကာမော တံ ဥပသင်္ကမိ, တဒါ အသီတိယာ ကောဋီနံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

又，当诸天之主帝释（Sakko）欲闻十力者之法而前去拜见时，八十俱胝众生有了第三次法现观。因此说：

၄.

4.

‘‘ယဒါ သက္ကော ဥပဂဉ္ဆိ, သပရိသော ဝိနာယကံ;

တဒါ အသီတိကောဋီနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

“当帝释（Sakko）与其眷属前去拜见调御主时，八十俱胝众生有了第三次法现观。”

ယဒါ [Pg.261] ပန သရဏနဂရေ ဝေမာတိကဘာတိကံ ပဒုမကုမာရံ ဖုဿဒေဝကုမာရဉ္စ သပရိဝါရေ ပဗ္ဗာဇေသိ, တသ္မိံ အန္တောဝဿေ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဘိက္ခူနံ ကောဋိသတသဟဿာနံ မဇ္ဈေ ဝိသုဒ္ဓိပဝါရဏံ ပဝါရေသိ, သော ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ. ပုန ဘဂဝတော ဒေဝလောကတော ဩရောဟဏေ သတကောဋီနံ ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. ယဒါ ပန သုဒဿနာရာမေ တေရသန္နံ ဓုတဂုဏာနံ ဂုဏေ အာနိသံသေ ပကာသေတွာ ဟာရိတံ နာမ မဟာသာဝကံ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ, တဒါ အသီတိယာ ကောဋီနံ မဇ္ဈေ ဘဂဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

又，当他在萨拉那（Saraṇa）城为同父异母的兄弟莲花王子（Padumakumāra）和普萨迭瓦（Phussadevakumāra）王子及其眷属剃度时，于其雨安居内，在十万俱胝出家的比丘中举行了清净自恣，此为第一次集会。再者，世尊从天界降临时，有百俱胝众参与，此为第二次集会。又，当他在善见园（Sudassanārāma）开示十三头陀行的功德与利益，并置大弟子哈利塔（Hārita）于第一之位时，世尊在八十俱胝众中诵说波罗提木叉，此为第三次集会。因此说——

၅.

5.

‘‘တဿာပိ ဒေဝဒေဝဿ, သန္နိပါတာ တယော အဟုံ;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

“彼天中天者，亦有三次集会；皆是漏尽无垢、心寂静之如是者。”

၆.

6.

‘‘ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မဒဿီ, သရဏေ ဝဿံ ဥပါဂမိ;

တဒါ ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော.

“当法见佛（Dhammadassī）于萨拉那（Saraṇa）城安居时；其时，十万俱胝众有了第一次集会。”

၇.

7.

‘‘ပုနာပရံ ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ, ဒေဝတော ဧတိ မာနုသံ;

တဒါပိ သတကောဋီနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော.

“复次当佛陀，自天界返人间；其时百俱胝众，有了第二次集会。”

၈.

8.

‘‘ပုနာပရံ ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ, ပကာသေသိ ဓုတေ ဂုဏေ;

တဒါ အသီတိကောဋီနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော’’တိ.

“复次当佛陀，开示头陀功德；其时八十俱胝众，有了第三次集会。”

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော သက္ကော ဒေဝရာဇာ ဟုတွာ ဒွီသု ဒေဝလောကေသု ဒေဝေဟိ ပရိဝုတော အာဂန္တွာ ဒိဗ္ဗေဟိ ဂန္ဓပုပ္ဖာဒီဟိ ဒိဗ္ဗတုရိယေဟိ စ တထာဂတံ ပူဇေသိ. သောပိ နံ သတ္ထာ – ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

那时，我们的菩萨成为天王帝释（Sakko devarājā），在两天界为诸天围绕，前来以天界的香、花等及天界的音乐供养如来。彼导师亦为他授记：“未来将有一位名为乔达摩（Gotama）的佛陀出世。”因此说——

၉.

9.

‘‘အဟံ တေန သမယေန, သက္ကော အာသိံ ပုရိန္ဒဒေါ;

ဒိဗ္ဗေန ဂန္ဓမာလေန, တုရိယေနာဘိပူဇယိံ.

“我于彼时，曾为帝释（Sakko），布施第一者（Purindada）；我以天界香与花，以及天界之音乐，恭敬供养佛陀。”

၁၀.

10.

‘‘သောပိ မံ တဒါ ဗျာကာသိ, ဒေဝမဇ္ဈေ နိသီဒိယ;

အဋ္ဌာရသေ ကပ္ပသတေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

“彼佛亦于尔时，在天众中安坐，为我授记：‘于一千八百劫后，此人将成为佛陀。’”

၁၁.

11.

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ.

我已勤修精进……未来将亲见此佛。

၁၂.

12.

‘‘တဿာပိ [Pg.262] ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ’’တိ.

听闻他的授记后，我的心更加清净；我更进一步地立下誓愿，以圆满十波罗蜜(Pāramī)。

တဿ ပန ဘဂဝတော သရဏံ နာမ နဂရံ အဟောသိ. သရဏော နာမ ရာဇာ ပိတာ, သုနန္ဒာ နာမ မာတာ, ပဒုမော စ ဖုဿဒေဝေါ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, သုနေတ္တော နာမ ဥပဋ္ဌာကော, ခေမာ စ သဗ္ဗနာမာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, ဗိမ္ဗိဇာလရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ ပနဿ အသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ, အာယု ဝဿသတသဟဿံ, ဝိစိကောဠိဒေဝီ နာမဿ အဂ္ဂမဟေသီ, ပုညဝဍ္ဎနော နာမဿ ပုတ္တော, ပါသာဒေန နိက္ခမိ. တေန ဝုတ္တံ –

那位世尊的城市名为萨罗那(Saraṇa)。父亲是名为萨罗那的国王，母亲名为善喜(Sunandā)。两位上首弟子是莲花(Paduma)和普萨迭瓦(Phussadeva)，侍者名为善眼(Sunetta)，两位上首女弟子是克玛(Khemā)和萨嘉玛那(Saccamānā)，菩提树是频毗阇罗(Pimmajāla)树。其身高达八十肘，寿命十万岁。他的第一王后名为维吉柯利天女(Vicikoḷidevī)，儿子名为福增(Puññavaḍḍhana)。世尊从宫殿出家。因此有言——

၁၃.

13.

‘‘သရဏံ နာမ နဂရံ, သရဏော နာမ ခတ္တိယော;

သုနန္ဒာ နာမ ဇနိကာ, ဓမ္မဒဿိဿ သတ္ထုနော.

城市名为萨罗那，父亲是名为萨罗那的刹帝利；母亲名为善喜，是导师法见(Dhammadassī)之母。

၁၈.

18.

‘‘ပဒုမော ဖုဿဒေဝေါ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

သုနေတ္တော နာမုပဋ္ဌာကော, ဓမ္မဒဿိဿ သတ္ထုနော.

莲花和普萨迭瓦，是上首弟子；善眼是法见导师的侍者。

၁၉.

19.

‘‘ခေမာ စ သဗ္ဗနာမာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, ဗိမ္ဗိဇာလောတိ ဝုစ္စတိ.

克玛与萨嘉玛那，是上首女弟子；彼世尊之菩提树，被称为频毗阇罗。

၂၁.

21.

‘‘သောပိ ဗုဒ္ဓေါ အသမသမော, အသီတိဟတ္ထမုဂ္ဂတော;

အတိရောစတိ တေဇေန, ဒသသဟဿိမှိ ဓာတုယာ.

那位佛陀无与伦比，身高八十肘；以其威光照耀十千世界。

၂၂.

22.

‘‘သုဖုလ္လော သာလရာဇာဝ, ဝိဇ္ဇူဝ ဂဂနေ ယထာ;

မဇ္ဈနှိကေဝ သူရိယော, ဧဝံ သော ဥပသောဘထ.

如盛开的娑罗树王，如空中闪电；如正午的太阳，他亦如是庄严。

၂၃.

23.

‘‘တဿာပိ အတုလတေဇဿ, သမကံ အာသိ ဇီဝိကံ;

ဝဿသတသဟဿာနိ, လောကေ အဋ္ဌာသိ စက္ခုမာ.

彼具无等威光者，寿命与时人同；具眼者住世十万年。

၂၄.

24.

‘‘ဩဘာသံ ဒဿယိတွာန, ဝိမလံ ကတွာန သာသနံ;

စဝိ စန္ဒောဝ ဂဂနေ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော’’တိ.

显现光明，清净教法后，彼与弟子如月隐没于虚空，般涅槃。

တတ္ထ ဗိမ္ဗိဇာလောတိ ရတ္တကုရဝကရုက္ခော. ဒသသဟဿိမှိ ဓာတုယာတိ ဒသသဟဿိယာ လောကဓာတုယာ. ဝိဇ္ဇူဝါတိ ဝိဇ္ဇုလတာ ဝိယ. ဥပသောဘထာတိ ယထာ ဂဂနေ ဝိဇ္ဇု စ မဇ္ဇနှိကေ သူရိယော စ ဥပသောဘတိ, ဧဝံ သော ဘဂဝါ ဥပသောဘိတ္ထာတိ အတ္ထော. သမကန္တိ သဗ္ဗေဟိ နရသတ္တေဟိ သမမေဝ တဿ အာယု အဟောသီတိ အတ္ထော. စဝီတိ စုတော. စန္ဒောဝါတိ [Pg.263] ဂဂနတော စန္ဒိမာ ဝိယ စဝီတိ အတ္ထော. ဓမ္မဒဿီ ကိရ ဘဂဝါ သာလဝတီနဂရေ ကေသာရာမေ ပရိနိဗ္ဗာယိ သေသမေတ္ထ ဂါထာသု ပါကဋမေဝါတိ.

于此，“频毗阇罗”(bimbijālo)是赤色俱卢频迦树(rattakuravakarukkho)。“于一万界”(dasasahassimhi dhātuyā)即于一万世界。“如电”(vijjūvā)即如电光。“辉耀”(upasobhathā)意为：犹如电光与正午的太阳在空中辉耀，彼世尊亦如是辉耀。“等同”(samakaṃ)意为：其寿量与所有人之寿量相同。“逝”(cavi)即去世。“如月”(candovā)意为：如月亮从空中逝去。据说，法见世尊于萨拉瓦蒂城(Sālavatīnagara)的凯萨拉园(Kesārāma)般涅槃。其余内容在偈颂中已明示。

ဓမ္မဒဿီဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

法见佛史释义终。

နိဋ္ဌိတော ပန္နရသမော ဗုဒ္ဓဝံသော.

第十五佛史终。

၁၈. သိဒ္ဓတ္ထဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

18. 悉达多佛史释义

ဓမ္မဒဿိမှိ ဘဂဝတိ ပရိနိဗ္ဗုတေ အန္တရဟိတေ စဿ သာသနေ တသ္မိံ ကပ္ပေ အတီတေ ကပ္ပသဟဿေ စ သတ္တသု ကပ္ပသတေသု စ ဆသု ကပ္ပေသု စ အတိက္ကန္တေသု ဣတော စတုနဝုတိကပ္ပမတ္ထကေ ဧကသ္မိံ ကပ္ပေ ဧကောဝ လောကတ္ထစရော အဓိဂတပရမတ္ထော သိဒ္ဓတ္ထော နာမ သတ္ထာ လောကေ ပါတုရဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

法见世尊般涅槃，其教法亦隐没。彼劫，及后一千七百零六劫过去时，于距今九十四劫前之一劫中，仅有一位行世间利者、证达究竟义、名为悉达多(Siddhattha)的导师出现于世。是故说：

၁.

1.

‘‘ဓမ္မဒဿိဿ အပရေန, သိဒ္ဓတ္ထော လောကနာယကော;

နိဟနိတွာ တမံ သဗ္ဗံ, သူရိယော အဗ္ဘုဂ္ဂတော ယထာ’’တိ.

“于法见之后，有世间导师悉达多；他摧破一切黑暗，犹如升起的太阳。”

သိဒ္ဓတ္ထော ဗောဓိသတ္တောပိ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ ဝေဘာရနဂရေ ဥဒေနဿ နာမ ရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ သုဖဿာယ နာမ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန ဝီရိယုယျာနေ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ. ဇာတေ ပန မဟာပုရိသေ သဗ္ဗေသံ အာရဒ္ဓကမ္မန္တာ စ ဣစ္ဆိတာ စ အတ္ထာ သိဒ္ဓိမဂမံသု. တသ္မာ ပနဿ ဉာတကာ ‘‘သိဒ္ဓတ္ထော’’တိ နာမမကံသု. သော ဒသဝဿသဟဿာနိ အဂါရမဇ္ဈေ ဝသိ. တဿ ကောကာ-သုပ္ပလ-ပဒုမနာမကာ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ. သောမနဿာဒေဝိပ္ပမုခါနိ အဋ္ဌစတ္တာလီသ ဣတ္ထိသဟဿာနိ ပစ္စုပဋ္ဌိတာနိ အဟေသုံ.

悉达多菩萨圆满诸波罗蜜后，生于兜率天(Tusitabhavana)，从彼处命终后，于吠婆罗城(Vebhāranagara)在优陀延(Udena)国王的王后苏帕萨(Suphassā)妃腹中结生，十个月后于精进园(Vīriyuyyāna)从母胎出生。当此大士出生时，众人已着手之事与所期盼之利皆得成就。因此，其亲族为他取名为“悉达多”。他在家住了一万年。他有三座宫殿，名为高迦(Kokā)、苏钵罗(Suppala)、钵昙摩(Paduma)。有以须曼那妃(Somanassādevī)为首的四万八千女众侍候。

သော စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ သောမနဿာဒေဝိယာ ပုတ္တေ အနုပမကုမာရေ ဥပ္ပန္နေ အာသာဠှိပုဏ္ဏမိယံ သုဝဏ္ဏသိဝိကာယ နိက္ခမိတွာ ဝီရိယုယျာနံ ဂန္တွာ ပဗ္ဗဇိ. တံ ကောဋိသတသဟဿမနုဿာ အနုပဗ္ဗဇိံသု. မဟာပုရိသော ကိရ တေဟိ သဒ္ဓိံ ဒသ မာသေ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယံ အသဒိသဗြာဟ္မဏဂါမေ သုနေတ္တာယ နာမ ဗြာဟ္မဏကညာယ ဒိန္နံ [Pg.264] မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဗဒရဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ သာယနှသမယေ ဝရုဏေန နာမ ယဝပါလေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ ကဏိကာရဗောဓိံ ဥပဂန္တွာ စတ္တာလီသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ သဗ္ဗညုတံ ပါပုဏိတွာ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ သတ္တသတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဘိက္ခူနံ ကောဋိသတသဟဿာနံ စတုသစ္စပဋိဝေဓသမတ္ထတံ ဒိသွာ အနိလပထေန ဂန္တွာ ဂယာမိဂဒါယေ ဩတရိတွာ တေသံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ, တဒါ ကောဋိသတသဟဿာနံ ပဌမော အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

他见到四相，于须曼那(Somanassā)妃生下无譬(Anupama)王子后，在阿沙陀(Āsāḷhi)月圆日，乘金轿离家，前往精进园(Vīriyuyyāna)出家。有一万亿人随他出家。据说，大士与他们一同精勤修行十个月，于毘舍佉月圆日，在无双婆罗门村(Asadisabrāhmaṇagāma)，食用了名为苏涅塔(Sunettā)的婆罗门少女所施的蜜乳粥，在枣树林(Badaravana)中度过白日，傍晚时分，从名为瓦儒那的麦田看守人处得到八把草，走近翅娑花菩提树(Kaṇikārabodhi)，铺设四十肘宽的草座，结跏趺坐，证得一切知智，发出感兴语：“流转于无数生……我已达渴爱之灭尽。”度过七周后，见到与自己一同出家的一万亿比丘有通达四圣谛的能力，便经由空中前往伽耶鹿野苑(Gayāmigadāya)，为他们转动法轮。当时，有一万亿人初次证悟。如是说：

၂.

2.

‘‘သောပိ ပတွာန သမ္ဗောဓိံ, သန္တာရေန္တော သဒေဝကံ;

အဘိဝဿိ ဓမ္မမေဃေန, နိဗ္ဗာပေန္တော သဒေဝကံ.

“彼亦证得正觉后，救度世间与天人；以法雨普降，熄灭世间与天人（之苦）。”

၃.

3.

‘‘တဿာပိ အတုလတေဇဿ, အဟေသုံ အဘိသမယာ တယော;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

“于彼无伦威光者，曾有三次证悟。初次证悟时，有一万亿人获得证悟。”

တတ္ထ သဒေဝကန္တိ သဒေဝကံ လောကံ. ဓမ္မမေဃေနာတိ ဓမ္မကထာမေဃဝဿေန. ပုန ဘီမရထနဂရေ ဘီမရထေန နာမ ရညာ နိမန္တိတော နဂရမဇ္ဈေ ကတေ သန္ထာဂါရေ နိသိန္နော ကရဝီကရုတမဉ္ဇုနာ သဝနသုခေန ပရမမဓုရေန ပဏ္ဍိတဇနဟဒယင်္ဂမေန အမတာဘိသေကသဒိသေန ဗြဟ္မဿရေန ဒသ ဒိသာ ပရိပူရေန္တော ဓမ္မာမတဒုန္ဒုဘိမာဟနိ, တဒါ နဝုတိကောဋီနံ ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

于此，“与天人”意指与天人共存的世间。“以法云”意指以法说之云雨。其后，于怖畏车城(Bhīmarathanagara)，应怖畏车(Bhīmaratha)王之邀请，世尊坐于城中所建之会堂，以迦陵频伽鸟鸣般美妙、悦耳、至甜、触动智者之心、如甘露灌顶的梵音，充满十方，敲响了不死法鼓。当时，有九十俱胝（九亿）人有了第二次证悟。如是说：

၄.

4.

‘‘ပုနာပရံ ဘီမရထေ, ယဒါ အာဟနိ ဒုန္ဒုဘိံ;

တဒါ နဝုတိကောဋီနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

复次，当佛陀在毗摩罗陀敲响法鼓时，有九十俱胝众生，获第二次现观。

ယဒါ ပန ဝေဘာရနဂရေ ဉာတိသမာဂမေ ဗုဒ္ဓဝံသံ ဒေသေန္တော နဝုတိကောဋီနံ ဓမ္မစက္ခုံ ဥပ္ပာဒေသိ, သော တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

又，当佛陀于韦跋罗城（Vebhāranagara）亲族集会中，开示《佛史》时，令九十俱胝众生生起法眼，此为第三次现观。是故说：

၅.

5.

‘‘ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, ဝေဘာရေ သော ပုရုတ္တမေ;

တဒါ နဝုတိကောဋီနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

当佛陀于最上之城韦跋罗，开示《佛史》之法时，有九十俱胝众生，获第三次现观。

အမရရုစိရဒဿနေ အမရနဂရေ နာမ သမ္ဗလော စ သုမိတ္တော စ ဒွေ ဘာတရော ရဇ္ဇံ ကာရေသုံ. အထ သိဒ္ဓတ္ထော သတ္ထာ တေသံ ရာဇူနံ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ [Pg.265] ဒိသွာ ဂဂနတလေန ဂန္တွာ အမရနဂရမဇ္ဈေ ဩတရိတွာ စက္ကာလင်္ကတတလေဟိ စရဏေဟိ ပထဝိတလံ မဒ္ဒန္တော ဝိယ ပဒစေတိယာနိ ဒဿေတွာ အမရုယျာနံ ဂန္တွာ ပရမရမဏီယေ အတ္တနော ကရုဏာသီတလေ သိလာတလေ နိသီဒိ. တတော ဒွေပိ ဘာတိကရာဇာနော ဒသဗလဿ ပဒစေတိယာနိ ဒိသွာ ပဒါနိ အနုဂန္တွာ သိဒ္ဓတ္ထံ အဓိဂတပရမတ္ထံ သတ္ထာရံ သဗ္ဗလောကနေတာရံ သပရိဝါရံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဘိဝါဒေတွာ ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေတွာ နိသီဒိံသု. တေသံ ဘဂဝါ အဇ္ဈာသယာနုရူပံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. တဿ တေ ဓမ္မကထံ သုတွာ သဉ္ဇာတသဒ္ဓါ ဟုတွာ သဗ္ဗေဝ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. တေသံ ကောဋိသတာနံ ခီဏာသဝါနံ မဇ္ဈေ ဘဂဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ. ဝေဘာရနဂရေ ဉာတိသမာဂမေ ပဗ္ဗဇိတာနံ နဝုတိကောဋီနံ မဇ္ဈေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. သုဒဿနဝိဟာရေ သန္နိပတိတာနံ အသီတိကောဋီနံ မဇ္ဈေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

在名为不死城（Amaranagara）的悦意可爱之城，有善护（Sambala）与善友（Sumitta）二兄弟治理王国。其后，导师悉达多见彼二王有得度之依止善缘，即经由空中，降落于不死城中，以饰有轮相之足，犹如踏平大地般，示现足迹塔，前往不死园，坐于由自身慈悲所清凉之最胜美石座上。于是，二位兄弟王见到十力尊之足迹塔，循迹而至，与随从一同走近已达究竟义、一切世间领导者之导师悉达多，礼敬后，围绕世尊而坐。世尊为彼等宣说了随其意乐之法。彼等听闻其说法后，生起信心，皆悉出家，证得阿罗汉果。世尊于彼百俱胝漏尽者中，诵说波罗提木叉，此为第一次集会。于韦跋罗城亲族集会中出家之九十俱胝众中，诵说波罗提木叉，此为第二次集会。于善见精舍（Sudassana Vihāra）集会之八十俱胝众中，诵说波罗提木叉，此为第三次集会。是故说：

၆.

6.

‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, တသ္မိမ္ပိ ဒွိပဒုတ္တမေ;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

于彼两足中尊，曾有三次之集会；皆是漏尽无垢者，心寂不动如是人。

၇.

7.

‘‘ကောဋိသတာနံ နဝုတီနံ, အသီတိယာပိ စ ကောဋိနံ;

ဧတေ အာသုံ တယော ဌာနာ, ဝိမလာနံ သမာဂမေ’’တိ.

百俱胝、九十俱胝与八十俱胝，此为无垢者之三次集会。

တတ္ထ နဝုတီနံ, အသီတိယာပိ စ ကောဋိနန္တိ နဝုတီနံ ကောဋီနံ အသီတိယာပိ စ ကောဋီနံ သန္နိပါတာ အဟေသုန္တိ အတ္ထော. ဧတေ အာသုံ တယော ဌာနာတိ ဧတာနိ တီဏိ သန္နိပါတဋ္ဌာနာနိ အဟေသုန္တိ အတ္ထော. ‘‘ဌာနာနေ တာနိ တီဏိ အဟေသု’’န္တိပိ ပါဌော.

于此，“九十俱胝与八十俱胝”者，义为：曾有九十俱胝与八十俱胝之集会。“此为三处”者，义为：曾有此三处集会之地。亦有读作“彼三处曾是”。

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော သုရသေနနဂရေ မင်္ဂလော နာမ ဗြာဟ္မဏော ဟုတွာ ဝေဒဝေဒင်္ဂါနံ ပါရံ ဂန္တွာ အနေကကောဋိသင်္ခံ ဓနသန္နိစယံ ဒီနာနာထာဒီနံ ပရိစ္စဇိတွာ ဝိဝေကာရာမော ဟုတွာ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ ဈာနာဘိညာယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဝိဟရန္တော – ‘‘သိဒ္ဓတ္ထော နာမ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နော’’တိ သုတွာ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ တဿ ဓမ္မကထံ သုတွာ ယာယ ဇမ္ဗုယာ အယံ ဇမ္ဗုဒီပေါ ပညာယတိ, ဣဒ္ဓိယာ တံ ဇမ္ဗုံ ဥပသင်္ကမိတွာ တတော ဖလံ အာဟရိတွာ နဝုတိကောဋိဘိက္ခုပရိဝါရံ သိဒ္ဓတ္ထံ သတ္ထာရံ သုရသေနဝိဟာရေ နိသီဒါပေတွာ ဇမ္ဗုဖလေဟိ သန္တပ္ပေသိ သမ္ပဝါရေသိ[Pg.266]. အထ သတ္ထာ တံ ဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ – ‘‘ဣတော စတုနဝုတိကပ္ပမတ္ထကေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

那时，我们的菩萨于苏罗西那城（Surasenanagare）为一名叫曼伽罗（Maṅgala）的婆罗门，他通达吠陀与吠陀诸支，将无数俱胝的财富施予贫者、无依者等，乐于远离，出家为苦行者，生起禅那与神通而住。他听闻“有位名为悉达多（Siddhattha）的佛陀出现于世”，便前去拜见，听闻其法说。他以神通力前往那棵令此瞻部洲得名的阎浮树，从彼处取来果实，于苏罗西那精舍（Surasenavihāre），让被九十俱胝比丘围绕的悉达多导师安坐，以阎浮果供养，使其满足。导师食用彼果后，为他授记：“从今以后九十四劫，将有名为乔达摩的佛陀出世。”如是说：

၈.

8.

‘‘အဟံ တေန သမယေန, မင်္ဂလော နာမ တာပသော;

ဥဂ္ဂတေဇော ဒုပ္ပသဟော, အဘိညာဗလသမာဟိတော.

“我于彼之时，名为曼伽罗仙；威光炽盛难忍，具足神通之力。”

၉.

9.

‘‘ဇမ္ဗုတော ဖလမာနေတွာ, သိဒ္ဓတ္ထဿ အဒါသဟံ;

ပဋိဂ္ဂဟေတွာ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဣဒံ ဝစနမဗြဝိ.

“我从阎浮树取果，献予悉达多世尊；正自觉者接受后，宣说如是之言教。”

၁၀.

10.

‘‘ပဿထ ဣမံ တာပသံ, ဇဋိလံ ဥဂ္ဂတာပနံ;

စတုနဝုတိတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

“汝等观此结发苦行者，其苦行极为猛厉；于九十四劫之后，此人将成佛。”

၁၁.

11.

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ.

“作精勤努力……我们将来亲见此人。”

၁၂.

12.

‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ’’တိ.

“听闻他的授记后，我心更加清净欢喜；为圆满十波罗蜜，更发增上誓愿。”

တတ္ထ ဒုပ္ပသဟောတိ ဒုရာသဒေါ. အယမေဝ ဝါ ပါဌော. တဿ ပန ဘဂဝတော နဂရံ ဝေဘာရံ နာမ အဟောသိ. ဥဒေနော နာမ ရာဇာ ပိတာ, ဇယသေနောတိပိ တဿေဝ နာမံ, သုဖဿာ နာမ မာတာ, သမ္ဗလော စ သုမိတ္တော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, ရေဝတော နာမုပဋ္ဌာကော, သီဝလာ စ သုရာမာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, ကဏိကာရရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ သဋ္ဌိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ. ဝဿသတသဟဿံ အာယု, သောမနဿာ နာမ အဂ္ဂမဟေသီ အဟောသိ, အနုပမော နာမ ပုတ္တော, သုဝဏ္ဏသိဝိကာယ နိက္ခမိ. တေန ဝုတ္တံ –

于此，“难胜”（duppasaha）即“难以接近”（durāsada）。或作此读。那位世尊的都城名为韦巴拉（Vebhāra）。父王名为优提那（Udena），亦名胜军（Jayasena），母亲名为苏帕萨（Suphassā）。两位上首弟子是三巴拉（Sambala）和苏密多（Sumitta）。侍者名为瑞瓦达（Revata）。两位上首女弟子是西瓦莉（Sīvalā）和苏拉玛（Surāmā）。菩提树是迦尼迦罗树（kaṇikāra）。身高六十肘。寿量十万年。第一夫人名为苏摩那娑（Somanassā）。儿子名为阿努巴摩（Anupama）。他乘坐金轿出家。是故说：

၁၃.

13.

‘‘ဝေဘာရံ နာမ နဂရံ, ဥဒေနော နာမ ခတ္တိယော;

သုဖဿာ နာမ ဇနိကာ, သိဒ္ဓိတ္ထဿ မဟေသိနော.

大仙悉达多（Siddhattha）的都城名为韦巴拉（Vebhāra），刹帝利父王名为优提那（Udeno），生母名为苏帕萨（Suphassā）。

၁၈.

18.

‘‘သမ္ဗလော စ သုမိတ္တော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

ရေဝတော နာမုပဋ္ဌာကော, သိဒ္ဓတ္ထဿ မဟေသိနော.

三巴罗（Sambala）与苏密多（Sumitta），曾是上首弟子；瑞瓦达（Revata）是那位大仙悉达多（Siddhattha）的侍者。

၁၉.

19.

‘‘သီဝလာ စ သုရာမာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, ကဏိကာရောတိ ဝုစ္စတိ.

西瓦莉（Sīvalā）与苏拉玛（Surāmā），曾是上首女弟子；那位世尊的菩提树，被称为迦尼迦罗树（kaṇikāra）。

၂၁.

21.

‘‘သော [Pg.267] ဗုဒ္ဓေါ သဋ္ဌိရတနံ, အဟောသိ နဘမုဂ္ဂတော;

ကဉ္စနဂ္ဃိယသင်္ကာသော, ဒသသဟဿီ ဝိရောစတိ.

那位佛陀身高六十肘，高耸入天际；犹如众宝严饰的金幢，照耀一万世界。

၂၂.

22.

‘‘သောပိ ဗုဒ္ဓေါ အသမသမော, အတုလော အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော;

ဝဿသတသဟဿာနိ, လောကေ အဋ္ဌာသိ စက္ခုမာ.

那位佛陀无等无伦，无可比拟，无有对匹之人；具眼者于世间住世十万年。

၂၃.

23.

‘‘ဝိပုလံ ပဘံ ဒဿယိတွာ, ပုပ္ဖာပေတွာန သာဝကေ;

ဝိလာသေတွာ သမာပတျာ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော’’တိ.

示现广博光明，令诸弟子（于法）绽放；以等至游戏后，他与弟子们同般涅槃。

တတ္ထ သဋ္ဌိရတနန္တိ သဋ္ဌိရတနပ္ပမာဏံ နဘံ ဥဂ္ဂတောတိ အတ္ထော. ကဉ္စနဂ္ဃိယသင်္ကာသောတိ နာနာရတနဝိစိတ္တကနကမယအဂ္ဃိယသဒိသဒဿနောတိ အတ္ထော. ဒသသဟဿီ ဝိရောစတီတိ ဒသသဟဿိယံ ဝိရောစတိ. ဝိပုလန္တိ ဥဠာရံ ဩဘာသံ. ပုပ္ဖာပေတွာနာတိ ဈာနာဘိညာမဂ္ဂဖလသမာပတ္တိပုပ္ဖေဟိ ပုပ္ဖိတေ ပရမသောဘဂ္ဂပ္ပတ္တေ ကတွာတိ အတ္ထော. ဝိလာသေတွာတိ ဝိလာသယိတွာ ကီဠိတွာ. သမာပတျာတိ လောကိယလောကုတ္တရာဟိ သမာပတ္တီဟိ အဘိညာဟိ စ. နိဗ္ဗုတောတိ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနေန နိဗ္ဗုတော.

于此，“六十肘”（saṭṭhiratanaṃ）意为身高六十肘，高耸入天际。“犹如金幢”（Kañcanagghiyasaṅkāso）意为像以各种珍宝庄严的黄金幢般显现。“照耀一万”（dasasahassī virocati）即于一万世界中照耀。“广大”（vipulaṃ）指殊胜的光明。“令绽放”（pupphāpetvāna）意为令他们以禅那、神通、道、果、等至之花而绽放，达到最殊胜的庄严。“游戏”（vilāsetvā）即游戏、玩乐。“以等至”（samāpatyā）指以世间和出世间的等至及神通。“涅槃”（nibbuto）意为以无取著的般涅槃而寂灭。

သိဒ္ဓတ္ထော ကိရ သတ္ထာ ကဉ္စနဝေဠုနဂရေ အနောမုယျာနေ ပရိနိဗ္ဗာယိ. တတ္ထေဝဿ ရတနမယံ စတုယောဇနုဗ္ဗေဓံ စေတိယမကံသူတိ. သေသဂါထာသု သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋမေဝါတိ.

据说，导师悉达多于金竹城(Kañcanaveḷu)的阿奴摩园(Anomuyyāna)般涅槃。就在那里，人们为他建造了一座四由旬高的宝塔。其余偈颂，其义自明。

သိဒ္ဓတ္ထဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

悉达多佛史释义终。

နိဋ္ဌိတော သောဠသမော ဗုဒ္ဓဝံသော.

第十六佛史终。

၁၉. တိဿဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

19. 帝须佛史释义

တဿ ပန သိဒ္ဓတ္ထဿ ဘဂဝတော အပရဘာဂေ ဧကော ကပ္ပော ဗုဒ္ဓသုညော အဟောသိ. ဣတော ဒွါနဝုတိကပ္ပမတ္ထကေ တိဿော, ဖုဿောတိ ဧကသ္မိံ ကပ္ပေ ဒွေ ဗုဒ္ဓါ နိဗ္ဗတ္တိံသု. တတ္ထ တိဿော နာမ မဟာပုရိသော ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ ခေမကနဂရေ ဇနသန္ဓဿ နာမ ရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ ပဒုမဒလသဒိသနယနာယ ပဒုမာနာမာယ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဒသန္နံ [Pg.268] မာသာနံ အစ္စယေန အနောမုယျာနေ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ. သတ္တဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ. တဿ ဂုဟာသေလ-နာရိသယ-နိသဘနာမကာ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ. သုဘဒ္ဒါဒေဝိပ္ပမုခါနိ တေတ္တိံသ ဣတ္ထိသဟဿာနိ အဟေသုံ.

然而，于悉达多世尊之后，有一劫为空劫，无佛出世。从此上溯九十二劫，于同一劫中有帝沙（Tissa）与弗沙(Phussa)二佛出世。其中，名为帝须的大士圆满诸波罗蜜后，生于兜率天，复从彼天寿尽，于安稳城(Khemaka)国王迦那三达(Janasandha)之第一后妃莲华(Padumā)——其眼美如莲瓣——的母胎中结生。十月期满，于阿奴摩园(Anomuyyāna)从母胎中诞生。他居家七千年。拥有名为瞿哈舍罗(Guhāsela)、那利舍耶(Nārisaya)和尼沙跋(Nisabha)的三座宫殿。有以善贤妃(Subhaddādevī)为首的三万三千名女眷。

သော စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ သုဘဒ္ဒါဒေဝိယာ ပုတ္တေ အာနန္ဒကုမာရေ ဥပ္ပန္နေ သောနုတ္တရံ နာမ အနုတ္တရံ တုရင်္ဂဝရမာရုယှ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ. တံ မနုဿာနံ ကောဋိ အနုပဗ္ဗဇိ. သော တေဟိ ပရိဝုတော အဋ္ဌ မာသေ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ ဝီရနိဂမေ ဝီရသေဋ္ဌိဿ ဓီတာယ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သလလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ သာယနှသမယေ ဝိဇိတသင်္ဂါမကေန နာမ ယဝပါလေန ဥပနီတာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ အသနဗောဓိံ ဥပသင်္ကမိတွာ စတ္တာလီသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ တတ္ထ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ သမာရံ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ အဓိဂတသဗ္ဗညုတညာဏော – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ သတ္တသတ္တာဟံ ဗောဓိသမီပေယေဝ ဝီတိနာမေတွာ ယသဝတီ နဂရေ ဗြဟ္မဒေဝံ ဥဒယဉ္စ ဒွေ ရာဇပုတ္တေ သပရိဝါရေ ဥပနိဿယသမ္ပန္နေ အာကာသေန ဂန္တွာ ယသဝတီမိဂဒါယေ ဩတရိတွာ ဥယျာနပါလေန ရာဇပုတ္တေ ပက္ကောသာပေတွာ တေသံ သပရိဝါရာနံ အဝိသာရိနာ ဗျာပိနာ မဓုရေန ဗြဟ္မဿရေန ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဝိညာပေန္တောဝ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ, တဒါ ကောဋိသတာနံ ပဌမော ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

他见到四种相，又于善贤天女(Subhaddādevī)之子阿难(Ānanda)王子出生时，骑上名为索努答拉(Sonuttara)的无上骏马，行大出离而出家。有一俱胝人跟随他出家。他为彼等所围绕，修行精勤八个月后，于毘舍佉(Visākhā)月圆日，在毗罗镇(Vīranigama)，食用了毗罗长者(Vīraseṭṭhi)之女所施的乳糜，之后在娑罗罗林(Salalavana)中度日。傍晚时分，从一位名叫常胜(Vijitasaṅgāma)的守草人处，取得所献的八把草，走近阿萨那菩提树(Asanabodhi)，铺设了四十肘宽的草座，于其上结跏趺坐，摧伏了魔罗及其军队，证得一切知智，发出自说语：“轮回多生……直至渴爱灭尽。”他在菩提树附近度过七个七日后，在耶输陀城(Yasavatī)见到两位具足得度因缘的王子——梵天(Brahmadeva)与优陀延(Udaya)及其眷属，便腾空而去，降落在耶输陀鹿野苑(Yasavatīmigadāya)，让园丁召请王子们，以无碍、周遍、甜美、如梵天之声，令十千世界了知，转动了法轮。当时，有百俱胝众生初次证悟佛法。是故说：

၁.

1.

‘‘သိဒ္ဓတ္ထဿ အပရေန, အသမော အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော;

အနန္တတေဇော အမိတယသော, တိဿော လောကဂ္ဂနာယကော.

悉达多佛后，帝须世间导；无等无有对，威光无穷尽，声誉不可量。

၂.

2.

‘‘တမန္ဓကာရံ ဝိဓမိတွာ, ဩဘာသေတွာ သဒေဝကံ;

အနုကမ္ပကော မဟာဝီရော, လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိ စက္ခုမာ.

破尽幽冥，光明普照天人世间；大雄悯世，具眼者出现于世。

၃.

3.

‘‘တဿာပိ အတုလာ ဣဒ္ဓိ, အတုလံ သီလံ သမာဓိ စ;

သဗ္ဗတ္ထ ပါရမိံ ဂန္တွာ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိ.

彼神通无等，戒定亦无伦；于一切达彼岸，转动妙法轮。

၄.

4.

‘‘သော [Pg.269] ဗုဒ္ဓေါ ဒသသဟဿိမှိ, ဝိညာပေသိ ဂိရံ သုစိံ;

ကောဋိသတာနိ အဘိသမိံသု, ပဌမေ ဓမ္မဒေသနေ’’တိ.

彼佛于十千界，宣说清净之言；初次说法时，百俱胝证悟。

တတ္ထ သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု ပါရံ ဂန္တွာ. ဒသသဟဿိမှီတိ ဒသသဟဿိယံ အထာပရေန သမယေန တိဿေန သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဘိက္ခူနံ ကောဋိ မဟာပုရိသဿ ဂဏဝါသံ ပဟာယ ဗောဓိမူလမုပဂမနသမယေ အညတြ ဂတာ. သာ တိဿေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတ’’န္တိ သုတွာ ယသဝတီမိဂဒါယံ အာဂန္တွာ ဒသဗလမဘိဝါဒေတွာ တံ ပရိဝါရေတွာ နိသီဒိ. တေသံ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, တဒါ နဝုတိယာ ကောဋီနံ ဒုတိယာဘိသမယော အဟောသိ. ပုန မဟာမင်္ဂလသမာဂမေ မင်္ဂလပရိယောသာနေ သဋ္ဌိယာ ကောဋီနံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

于此，“于一切处”者，谓于一切法到达彼岸。“于十千”者，谓于十千世界。其后，与帝沙（Tissa）世尊一同出家之一俱胝比丘，于大士前往菩提树下之时，舍其众会，而去至他处。彼等闻“帝须正等觉已转法轮”，遂来至耶舍婆帝鹿野苑(Yasavatīmigadāya)，礼敬十力者，围绕而坐。世尊为彼等说法。尔时，有九俱胝众生得第二次现观。复次，于大吉祥集会中，吉祥法说结束时，有六俱胝众生得第三次现观。是故说：

၅.

5.

‘‘ဒုတိယော နဝုတိကောဋီနံ, တတိယော သဋ္ဌိကောဋိယော;

ဗန္ဓနာတော ပမောစေသိ, သတ္တေ နရမရူ တဒါ’’တိ.

第二次九俱胝，第三次六俱胝；尔时，令诸人天众，解脱于诸束缚。

တတ္ထ ဒုတိယော နဝုတိကောဋီနန္တိ ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ နဝုတိကောဋိပါဏီနန္တိ အတ္ထော. ဗန္ဓနာတောတိ ဗန္ဓနတော, ဒသဟိ သံယောဇနေဟိ ပရိမောစေသီတိ အတ္ထော. ဣဒါနိ ပရိမောစိတေ သတ္တေ သရူပတော ဒဿေန္တော ‘‘နရမရူ’’တိ အာဟ. နရမရူတိ နရာမရေ.

于此，“第二次九俱胝”者，义为九俱胝有情得第二次现观。“从束缚”者，义为从束缚，即从十结(saṃyojana)中解脱。如今，为显示已解脱之有情的自相，而说“人天”。“人天”者，谓人与天。

ယသဝတီနဂရေ ကိရ အန္တောဝဿံ ပဗ္ဗဇိတာနံ အရဟန္တာနံ သတသဟဿေဟိ ပရိဝုတော ပဝါရေသိ, သော ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ. ဥဘတော သုဇာတဿ သုဇာတဿ နာမ ရညော နာရိဝါဟနကုမာရော နာရိဝါဟနနဂရံ အနုပ္ပတ္တေ ဘဂဝတိ လောကနာထေ သပရိဝါရော ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ဒသဗလံ သဘိက္ခုသံဃံ နိမန္တေတွာ သတ္တာဟံ အသဒိသဒါနံ ဒတွာ အတ္တနော ရဇ္ဇံ ပုတ္တဿ နိယျာတေတွာ သပရိဝါရော သဗ္ဗလောကာဓိပတိဿ တိဿသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကေ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိ. တဿ ကိရ သာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ သဗ္ဗဒိသာသု ပါကဋာ အဟောသိ. တသ္မာ တတော တတော အာဂန္တွာ နာရိဝါဟနကုမာရံ မဟာဇနော အနုပဗ္ဗဇိ. တဒါ တထာဂတော နဝုတိယာ ဘိက္ခုသတသဟဿဿ မဇ္ဈဂတော ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. ပုန ခေမဝတီနဂရေ [Pg.270] ဉာတိသမာဂမေ ဗုဒ္ဓဝံသဓမ္မကထံ သုတွာ အသီတိသတသဟဿာနိ တဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု, တေဟိ ပရိဝုတော သုဂတော ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

据说在耶舍婆提城(Yasavatī)，世尊被十万于雨季中出家的阿罗汉围绕着举行自恣，这是第一次集会。父母双方皆善生的善生(Sujāta)王之子那利婆诃那(Nārivāhana)王子，当世间依怙世尊抵达那利婆诃那城时，他与眷属一同前去迎接，邀请十力者及比丘僧团，供养了七天无与伦比的布施，之后将自己的王位传给儿子，与眷属一同在一切世间之主帝沙（Tissa）正等觉者处，以“善来比丘”的方式出家。据说他的那次出家名闻四方。因此，大众从各处前来，追随那利婆诃那王子出家。当时，如来在九十万比丘中，诵说波罗提木叉，这是第二次集会。再者，在安稳城(Khemavatī)，于亲族集会中听闻佛史法说后，有八十万人于世尊处出家，证得阿罗汉果。善逝被他们围绕着，诵说波罗提木叉，这是第三次集会。因此说：

၆.

6.

‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, တိဿေ လောကဂ္ဂနာယကေ;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

于世间第一导师帝沙（Tissa）佛，曾有三次集会；皆是漏尽、无垢、心寂静、如如不动者之会。

၇.

7.

‘‘ခီဏာသဝသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော;

နဝုတိသတသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော.

第一次集会，有十万漏尽者；第二次集会，有九十万漏尽者。

၈.

8.

‘‘အသီတိသတသဟဿာနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, ပုပ္ဖိတာနံ ဝိမုတ္တိယာ’’တိ.

第三次集会，有八十万众；皆是漏尽、无垢、于解脱中绽放者。

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ယသဝတီနဂရေ သုဇာတော နာမ ရာဇာ ဟုတွာ ဣဒ္ဓံ ဖီတံ ဇနပဒံ အနေကကောဋိဓနသန္နိစယံ အနုရာဂမုပဂတဟဒယဉ္စ ပရိဇနံ တိဏနဠမိဝ ပရိစ္စဇိတွာ ဇာတိအာဒီသု သံဝိဂ္ဂဟဒယော နိက္ခမိတွာ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ ဟုတွာ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပန္နော’’တိ သုတွာ ပဉ္စဝဏ္ဏာယ ပီတိယာ ဖုဋသရီရော ဟုတွာ သပတိဿော တိဿံ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဟန္ဒာဟံ မန္ဒာရဝပါရိစ္ဆတ္တကာဒီဟိ ဒိဗ္ဗကုသုမေဟိ ဘဂဝန္တံ ပူဇေဿာမီ’’တိ. အထ သော ဧဝံ စိန္တေတွာ ဣဒ္ဓိယာ သဂ္ဂလောကံ ဂန္တွာ စိတ္တလတာဝနံ ပဝိသိတွာ ပဒုမပါရိစ္ဆတ္တကမန္ဒာရဝါဒီဟိ ဒိဗ္ဗကုသုမေဟိ ရတနမယံ စင်္ကောဋကံ ဂါဝုတပ္ပမာဏံ ပူရေတွာ ဂဟေတွာ ဂဂနတလေန အာဂန္တွာ ဒိဗ္ဗေဟိ သုရဘိကုသုမေဟိ ဘဂဝန္တံ ပူဇေသိ. ဧကဉ္စ မဏိဒဏ္ဍကံ သုဝဏ္ဏမယကဏ္ဏိကံ ပဒုမရာဂမဏိမယပဏ္ဏံ သုဂန္ဓကေသရစ္ဆတ္တံ ဝိယ ပဒုမစ္ဆတ္တံ ဘဂဝတော သိရသိ ဓာရယန္တော စတုပရိသမဇ္ဈေ အဋ္ဌာသိ. အထ ဘဂဝါ နံ – ‘‘ဣတော ဒွေနဝုတေ ကပ္ပေ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

那时，我们的菩萨在耶舍婆帝城(Yasavatīnagara)成为一位名叫善生(Sujāta)的国王。他舍弃了繁荣丰饶的国土、无数亿的财富积累以及心怀爱戴的臣民，犹如抛弃草芥。因对生、老等事而心生悚惧，他出家为苦行者，成为一位有大神通、大威力者。当他听闻“佛陀出世于人间”时，全身遍满五种喜悦，于是前去拜见帝沙（Tissa）世尊，顶礼后思忖道：“我当以天界的曼陀罗花、巴瑞恰达树等天花供养世尊。”于是，他如此思忖后，以神通力前往天界，进入彩蔓园(Cittalatāvana)，用莲花、巴瑞恰达树、曼陀罗花等天花装满一个一闻距大小、由宝石制成的花器，携之从空中前来，以芬芳的天花供养世尊。他为世尊撑着一柄莲花伞，此伞以宝石为杆，以黄金为心，以红宝石为瓣，花蕊芬芳，他持伞立于世尊头顶上方，站在四众之中。那时，世尊为他授记：“从此之后九十二劫，他将成为名为乔达摩(Gotama)的佛陀。”因此而说：

၉.

9.

‘‘အဟံ တေန သမယေန, သုဇာတော နာမ ခတ္တိယော;

မဟာဘောဂံ ဆဍ္ဍယိတွာ, ပဗ္ဗဇိံ ဣသိပဗ္ဗဇံ.

我于彼时，名为善生(Sujāta)的刹帝利，舍弃巨富，出家为仙人。

၁၀.

10.

‘‘မယိ [Pg.271] ပဗ္ဗဇိတေ သန္တေ, ဥပ္ပဇ္ဇိ လောကနာယကော;

ဗုဒ္ဓေါတိ သဒ္ဒံ သုတွာန, ပီတိ မေ ဥပပဇ္ဇထ.

在我出家时，世间导师出现；闻“佛陀”之声，我心生喜悦。

၁၁.

11.

‘‘ဒိဗ္ဗံ မန္ဒာရဝံ ပုပ္ဖံ, ပဒုမံ ပါရိဆတ္တကံ;

ဥဘော ဟတ္ထေဟိ ပဂ္ဂယှ, ဓုနမာနော ဥပါဂမိံ.

我双手高举天界的曼陀罗花、莲花与巴瑞恰达树花，摇动着走近。

၁၂.

12.

‘‘စာတုဝဏ္ဏပရိဝုတံ, တိဿံ လောကဂ္ဂနာယကံ;

တမဟံ ပုပ္ဖံ ဂဟေတွာ, မတ္ထကေ ဓာရယိံ ဇိနံ.

帝沙（Tissa）佛乃世间至上导师，为四众所围绕，我取彼花，持于胜者头顶。

၁၃.

13.

‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, ဇနမဇ္ဈေ နိသီဒိယ;

ဒွေနဝုတေ ဣတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

彼佛亦为我授记，坐于众中说：“从此之后九十二劫，此人将成佛。”

၁၄.

14.

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ.

精进勤修已……（略）……我等将得亲见彼。

၁၅.

15.

‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ’’တိ.

闻彼语已，我心更清净；为圆满十波罗蜜，我立下更上之誓愿。

တတ္ထ မယိ ပဗ္ဗဇိတေတိ မယိ ပဗ္ဗဇိတဘာဝံ ဥပဂတေ. ‘‘မမ ပဗ္ဗဇိတံ သန္တ’’န္တိ ပေါတ္ထကေသု လိခန္တိ, သော ပမာဒလေခေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဥပပဇ္ဇထာတိ ဥပ္ပဇ္ဇိတ္ထ. ဥဘော ဟတ္ထေဟီတိ ဥဘေဟိ ဟတ္ထေဟိ. ပဂ္ဂယှာတိ ဂဟေတွာန. ဓုနမာနောတိ ဝါကစီရာနိ ဝိဓုနမာနောဝ. စာတုဝဏ္ဏပရိဝုတန္တိ စတုပရိသပရိဝုတံ, ခတ္တိယဗြာဟ္မဏဂဟပတိသမဏပရိဝုတန္တိ အတ္ထော. ‘‘စတုဝဏ္ဏေဟိ ပရိဝုတ’’န္တိ ပဌန္တိ ကေစိ.

其中，“于我出家”意为“我已出家时”。“我出家寂静”，此句写于诸书中，当知是为误写。“生起”意为“已生起”。“双手”意为“用两只手”。“举起”意为“拿起”。“抖动”意为“抖动树皮衣”。“四种姓围绕”意为“被四众围绕”，其义为被刹帝利、婆罗门、居士、沙门围绕。亦有人读作“被四种姓围绕”。

တဿ ပန ဘဂဝတော ခေမံ နာမ နဂရံ အဟောသိ. ဇနသန္ဓော နာမ ခတ္တိယော ပိတာ, ပဒုမာ နာမ ဇနိကာ, ဗြဟ္မဒေဝေါ စ ဥဒယော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, သမင်္ဂေါ နာမုပဋ္ဌာကော, ဖုဿာ စ သုဒတ္တာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, အသနရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ သဋ္ဌိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ, ဝဿသတသဟဿံ အာယု, သုဘဒ္ဒါ နာမ အဂ္ဂမဟေသီ, အာနန္ဒော နာမ ပုတ္တော, တုရင်္ဂယာနေန နိက္ခမိ. တေန ဝုတ္တံ –

彼世尊之城名安稳，父为刹帝利，名迦那三达，母名莲华。梵天与优陀夷为二上首弟子，侍者名萨曼伽。富沙与善施为二上首女弟子。菩提树为阿萨那树，身高达六十肘，寿十万岁。其上首王后名苏跋陀，子名阿难。彼乘骏马车出家。是故说：

၁၆.

16.

‘‘ခေမကံ နာမ နဂရံ, ဇနသန္ဓော နာမ ခတ္တိယော;

ပဒုမာ နာမ ဇနိကာ, တိဿဿ စ မဟေသိနော.

提舍大仙之都城，其名为安稳；父为刹帝利迦那三达，母名为莲华。

၂၁.

21.

‘‘ဗြဟ္မဒေဝေါ [Pg.272] စ ဥဒယော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

သမင်္ဂေါ နာမုပဋ္ဌာကော, တိဿဿ စ မဟေသိနော.

梵天与优陀夷，为彼上首弟子；提舍大仙之侍者，其名为萨曼伽。

၂၂.

22.

‘‘ဖုဿာ စေဝ သုဒတ္တာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, အသနောတိ ပဝုစ္စတိ.

富沙与善施，为彼上首女弟子；彼世尊之菩提树，被称为阿萨那。

၂၄.

24.

‘‘သော ဗုဒ္ဓေါ သဋ္ဌိရတနော, အဟု ဥစ္စတ္တနေ ဇိနော;

အနူပမော အသဒိသော, ဟိမဝါ ဝိယ ဒိဿတိ.

彼佛胜者身六十肘，崇高伟岸，无双无对，宛若雪山显现。

၂၅.

25.

‘‘တဿာပိ အတုလတေဇဿ, အာယု အာသိ အနုတ္တရော;

ဝဿသတသဟဿာနိ, လောကေ အဋ္ဌာသိ စက္ခုမာ.

彼无等威光者，寿命无上；慧眼者住世十万年。

၂၆.

26.

‘‘ဥတ္တမံ ပဝရံ သေဋ္ဌံ, အနုဘောတွာ မဟာယသံ;

ဇလိတွာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓောဝ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

享尽至上、卓越、殊胜之大名望，如炽盛火蕴般燃烧后，彼与诸声闻弟子同入涅槃。

၂၇.

27.

‘‘ဝလာဟကောဝ အနိလေန, သူရိယေန ဝိယ ဥဿဝေါ;

အန္ဓကာရောဝ ပဒီပေန, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော’’တိ.

如云为风所散，如露为日所消，如暗为灯所破，彼与弟子同寂灭。

တတ္ထ ဥစ္စတ္တနေတိ ဥစ္စဘာဝေန. ဟိမဝါ ဝိယ ဒိဿတီတိ ဟိမဝါဝ ပဒိဿတိ. အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ယထာ ယောဇနာနံ သတာနုစ္စော ဟိမဝါ ပဉ္စပဗ္ဗတော သုဒူရေ ဌိတာနမ္ပိ ဥစ္စဘာဝေန စ သောမ္မဘာဝေန စ အတိရမဏီယော ဟုတွာ ဒိဿတိ, ဧဝံ ဘဂဝါပိ ဒိဿတီတိ အတ္ထော. အနုတ္တရောတိ နာတိဒီဃော နာတိရဿော. အာယု ဝဿသတသဟဿန္တိ အတ္ထော. ဥတ္တမံ ပဝရံ သေဋ္ဌန္တိ အညမညဝေဝစနာနိ. ဥဿဝေါတိ ဟိမဗိန္ဒု ဝလာဟကဥဿဝအန္ဓကာရာ ဝိယ အနိလသူရိယဒီပေဟိ အနိစ္စတာနိလသူရိယဒီပေဟိ ဥပဒ္ဒုတော ပရိနိဗ္ဗုတော သသာဝကော ဘဂဝါတိ အတ္ထော.

于此，“高耸”者，以其高大之故。“如雪山显现”者，即雪山显现。或作此读：譬如高达十万由旬、有五座山峰的雪山，纵使对远处之人，亦因其高大与祥和而极为悦意地显现；如是，世尊亦如是显现，此为其义。“无上”者，其义为：身量不高不矮，寿命为十万岁。“最上”、“殊胜”、“第一”，此等为同义词。“朝露”者，其义为：譬如朝露、云团与黑暗，为风、日、灯火所坏，如是，世尊与其声闻弟子般涅槃。

တိဿော ကိရ ဘဂဝါ သုနန္ဒဝတီနဂရေ သုနန္ဒာရာမေ ပရိနိဗ္ဗာယိ. သေသမေတ္ထ ဂါထာသု ပါကဋမေဝါတိ.

据说，帝沙（Tissa）世尊于善喜(Sunandavatī)城善喜园(Sunandārāma)般涅槃。其余义理，于诸偈中自当明了。

တိဿဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

提舍佛佛史释义终。

နိဋ္ဌိတော သတ္တရသမော ဗုဒ္ဓဝံသော.

第十七佛史终。

၂၀. ဖုဿဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

20. 弗沙佛佛史释义

တဿ [Pg.273] တိဿဿ ဘဂဝတော အပရဘာဂေ အနုက္ကမေန ပရိဟာယိတွာ ပုန ဝဍ္ဎိတွာ အပရိမိတာယုကာ ဟုတွာ အနုပုဗ္ဗေန ဟာယိတွာ နဝုတိဝဿသဟဿာယုကေသု ဇာတေသု တသ္မိံယေဝ ကပ္ပေ ဖုဿော နာမ သတ္ထာ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိ. သောပိ ဘဂဝါ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ ကာသိကနဂရေ ဇယသေနရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ သိရိမာယ နာမ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန သိရိမုယျာနေ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ. သော နဝဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ. တဿ ကိရ ဂရုဠပက္ခ-ဟံသ-သုဝဏ္ဏဘာရာတိ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ. ကိသာဂေါတမိပ္ပမုခါနိ တိံသ ဣတ္ထိသဟဿာနိ ပစ္စုပဋ္ဌိတာနိ အဟေသုံ.

于彼帝沙（Tissa）世尊之后，人寿次第递减，复又增长，达无量岁，再依次序递减。当人寿九万岁时，于同一劫中，有名为弗沙(Phusso)之导师出现于世。彼世尊亦圆满诸波罗蜜，生于兜率天，自彼天寿尽，于迦尸(Kāsika)城胜军(Jayasena)王之第一王后尸利摩(Sirimā)天女腹中受生。经十月后，于尸利摩园(Sirimuyyāna)自母胎出。彼于在家九千年。据说彼有金翅鸟翼(Garuḷapakkha)、天鹅(Haṃsa)、金担(Suvaṇṇabhāra)三座宫殿。有以瘦乔达弥(Kisāgotamī)为首的三万名女子侍奉。

သော စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ ကိသာဂေါတမိယာ အနုပမေ နာမ ပုတ္တေ ဥပ္ပန္နေ အလင်္ကတဂဇဝရက္ခန္ဓဂတော မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ. တံ ပဗ္ဗဇိတံ ဇနကောဋိ အနုပဗ္ဗဇိ. သော တေဟိ ပရိဝုတော ဆ မာသေ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ တတော ဂဏံ ပဟာယ သတ္တာဟံ ဧကစရိယံ အနုဗြူဟယမာနော ဝသိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ အညတရေ နဂရေ အညတရဿ သေဋ္ဌိနော ဓီတာယ သိရိဝဍ္ဎာယ နာမ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သိံသပါဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ သာယနှသမယေ သိရိဝဍ္ဎေန နာမ ဥပါသကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ အာမလကဗောဓိံ ဥပသင်္ကမိတွာ သမာရံ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပတွာ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ သတ္တသတ္တာဟံ ဗောဓိသမီပေယေဝ ဝီတိနာမေတွာ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဘိက္ခူနံ ကောဋီနံ ဓမ္မပဋိဝေဓသမတ္ထတံ ဒိသွာ အာကာသေန ဂန္တွာ သင်္ကဿနဂရေ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ ဩတရိတွာ တေသံ မဇ္ဈေ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ. တဒါ ကောဋိသတသဟဿာနံ ပဌမော အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

他见到四种相后，在瘦乔达弥名叫阿奴波摩(Anupama)的儿子出生时，乘坐装饰华丽的象背，行大出离而出家。他出家后，一俱胝人跟随出家。他被众人围绕，修习精进行六个月，之后舍弃僧团，独自修行七日。在毘舍佉月圆日，接受某城中某长者之女名叫吉祥增（Sirivaḍḍhā）供养的蜜粥后，他在申恕波林中度过白昼，傍晚时分接受名叫吉祥增（Sirivaḍḍha）的优婆塞供养的八把草，前往阿摩勒菩提树下，击退魔罗及其魔军，证得一切知智，发出自说语：“经历无数次的生死轮回……乃至灭尽了爱欲。”说完此语后，他在菩提树附近度过七个七天，观察到与自己一同出家的数俱胝比丘都能证得法，便腾空前往桑咖萨城(Saṅkassa)的仙人堕处(Isipatana)鹿野苑，在他们中间转法轮。当时，有百千俱胝的众生首次证法。因此说——

၁.

1.

‘‘တတ္ထေဝ မဏ္ဍကပ္ပမှိ, အဟု သတ္ထာ အနုတ္တရော;

အနူပမော အသမသမော, ဖုဿော လောကဂ္ဂနာယကော.

于曼达劫彼时中，无上导师已出现；无等无匹绝伦者，弗沙世尊世间导。

၂.

2.

‘‘သောပိ သဗ္ဗံ တမံ ဟန္တွာ, ဝိဇဋေတွာ မဟာဇဋံ;

သဒေဝကံ တပ္ပယန္တော, အဘိဝဿိ အမတမ္ဗုနာ.

彼破除一切黑暗，解开欲爱之大结；令天人界皆满足，普降甘露法雨润。

၃.

3.

‘‘ဓမ္မစက္ကံ [Pg.274] ပဝတ္တေန္တေ, ဖုဿေ နက္ခတ္တမင်္ဂလေ;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

弗沙佛于吉祥星宿时转法轮，百千俱胝众首次证法。

တတ္ထ တတ္ထေဝ မဏ္ဍကပ္ပမှီတိ ယသ္မိံ ကပ္ပေ ဒွေ ဗုဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ, သော ‘‘မဏ္ဍကပ္ပော’’တိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တော. ဝိဇဋေတွာတိ ပဋိဝိဿဇ္ဇေတွာ. မဟာဇဋန္တိ ဧတ္ထ ဇဋာတိ တဏှာယေတံ အဓိဝစနံ. သာ ဟိ ရူပါဒီသု အာရမ္မဏေသု ဟေဋ္ဌုပရိယဝသေန ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနတော သံသိဗ္ဗနတော သုတ္တဂုမ္ဗဇာလပူဝသင်္ခါတာ ဇဋာ ဝိယာတိ ဇဋာတိ ဝုတ္တံ, တံ မဟာဇဋံ. သဒေဝကန္တိ သဒေဝကံ လောကံ. အဘိဝဿီတိ ပါဝဿိ. အမတမ္ဗုနာတိ အမတသင်္ခါတေန ဓမ္မကထာသလိလေန တပ္ပယန္တော ပါဝဿီတိ အတ္ထော.

“于彼曼达劫(maṇḍakappa)中”：在某个劫，有两位佛陀出现，此劫在前面被称为“曼达劫”。“解开”(Vijaṭetvā)：即解除。“大结”(Mahājaṭaṃ)：在此，“结”(jaṭā)是爱欲的别名。因为它在色等所缘中，以上下方式反复生起、缠缚，犹如线团、罗网、糕饼般纠结，故名为“结”，此即“大结”。“连同天界”(Sadevakaṃ)：即连同天人世界。“普降”(Abhivassi)：即降雨。“以甘露水”(Amatambunā)：意即以名为甘露的说法之水使其满足而降下。

ယဒါ ပန ဗာရာဏသီနဂရေ သိရိဝဍ္ဎော နာမ ရာဇာ မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓံ ပဟာယ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိ. တေန သဟ ပဗ္ဗဇိတာနံ တာပသာနံ နဝုတိသတသဟဿာနိ အဟေသုံ. တေသံ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. တဒါ နဝုတိယာ သတသဟဿာနံ ဒုတိယာဘိသမယော အဟောသိ. ယဒါ ပန အတ္တနော ပုတ္တဿ အနုပမကုမာရဿ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, တဒါ အသီတိယာ သတသဟဿာနံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

又，当时在波罗奈城(Bārāṇasī)，有位名叫吉祥增(Sirivaḍḍha)的国王舍弃了巨大的财富，出家为苦行者。与他一同出家的苦行者有九百万。世尊为他们说法，当时有九百万众生获得了第二次证悟。后来，当世尊为自己的儿子无等王子(Anupamakumāra)说法时，又有八百万众生获得了第三次证悟。因此说：

၄.

4.

‘‘နဝုတိသတသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု;

အသီတိသတသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

九百万众，获二次证悟；八百万众，获三次证悟。

တတော အပရေန သမယေန ကဏ္ဏကုဇ္ဇနဂရေ သုရက္ခိတော ရာဇပုတ္တော စ ပုရောဟိတပုတ္တော ဓမ္မသေနကုမာရော စ ဖုဿေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ အတ္တနော နဂရံ သမ္ပတ္တေ သဋ္ဌိယာ ပုရိသသတသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ နိမန္တေတွာ သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ဒတွာ ဒသဗလဿ ဓမ္မကထံ သုတွာ ဘဂဝတိ ပသီဒိတွာ တေ သပရိဝါရာ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. တေသံ သဋ္ဌိယာ ဘိက္ခုသတသဟဿာနံ မဇ္ဈေ ဘဂဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ. ပုန ကာသိနဂရေ ဇယသေနရညော သဋ္ဌိမတ္တာနံ ဉာတီနံ သမာဂမေ ဗုဒ္ဓဝံသံ ဒေသေသိ, တံ သုတွာ ပညာသသတသဟဿာနိ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. တေသံ မဇ္ဈဂတော ဘဂဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. ပုန မဟာမင်္ဂလသမာဂမေ မင်္ဂလကထံ သုတွာ စတ္တာလီသပုရိသသတသဟဿာနိ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. တေသံ မဇ္ဈဂတော သုဂတော [Pg.275] ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

其后，在曲女城(Kaṇṇakujja)，善护(Surakkhita)王子与国师之子法军(Dhammasena)王子，在弗沙(Phussa)正等觉者抵达其城时，率领六百万男子前去迎接。他们礼拜、邀请世尊，并作七日大布施。听闻十力者说法后，他们对世尊生起净信，与其随从一同出家，证得阿罗汉果。世尊于此六百万比丘中，宣说波罗提木叉，此为初次集会。其后，在迦尸城(Kāsi)，于胜军王六十位亲属集会时，世尊宣说《佛史》。听闻后，五百万人以“善来比丘”的方式出家，证得阿罗汉果。世尊于彼等之中，宣说波罗提木叉，此为第二次集会。复次，于大吉祥集会时，听闻吉祥法后，四百万人出家，证得阿罗汉果。善逝于彼等之中，宣说波罗提木叉，此为第三次集会。是故说：

၅.

5.

‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, ဖုဿဿပိ မဟေသိနော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

弗沙大仙有三次集会，皆是漏尽无垢、心寂静之如是者的集会。

၆.

6.

‘‘သဋ္ဌိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော;

ပညာသသတသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော.

初次集会六百万，二次集会五百万。

၇.

7.

‘‘စတ္တာလီသသတသဟဿာနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော;

အနုပါဒါ ဝိမုတ္တာနံ, ဝေါစ္ဆိန္နပဋိသန္ဓိန’’န္တိ.

三次集会四百万，皆无取而解脱，已断结生(paṭisandhi)。

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော အရိန္ဒမနဂရေ ဝိဇိတာဝီ နာမ ခတ္တိယော ဟုတွာ တဿ ဓမ္မံ သုတွာ ဘဂဝတိ ပသီဒိတွာ တဿ မဟာဒါနံ ဒတွာ မဟာရဇ္ဇံ ပဟာယ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ တီဏိ ပိဋကာနိ ဥဂ္ဂဟေတွာ တေပိဋကဓရော မဟာဇနဿ ဓမ္မကထံ ကထေသိ, သီလပါရမိဉ္စ ပူရေသိ. သောပိ နံ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

当时，我等菩萨生于降敌城(Arindama)，为一名叫胜者(Vijitāvī)的刹帝利。听闻其法后，他对世尊生起净信，作大布施，舍弃大王国，于世尊座下出家。他学习三藏，成为持三藏者，为大众说法，圆满了戒波罗蜜。彼佛亦为他授记：“汝将成佛。”是故说——

၈.

8.

‘‘အဟံ တေန သမယေန, ဝိဇိတာဝီ နာမ ခတ္တိယော;

ဆဍ္ဍယိတွာ မဟာရဇ္ဇံ, ပဗ္ဗဇိံ တဿ သန္တိကေ.

我于尔时，名为胜者(Vijitāvī)的刹帝利；舍弃广大王国，在他面前出家。

၉.

9.

‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, ဖုဿော လောကဂ္ဂနာယကော;

ဒွေနဝုတေ ဣတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

彼佛亦为我授记，弗沙(Phussa)世间最上导师；从今往后九十二劫，此人将成佛。

၁၀.

10.

‘‘ပဓာနံ ပဒဟိတွာန…ပေ… ဒသပါရမိပူရိယာ.

精勤修行……乃至圆满十波罗蜜。

၁၂.

12.

‘‘သုတ္တန္တံ ဝိနယဉ္စာပိ, နဝင်္ဂံ သတ္ထုသာသနံ;

သဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတွာ, သောဘယိံ ဇိနသာသနံ.

经藏与律藏，九分师教法；全部学得后，庄严胜者教法。

၁၃.

13.

‘‘တတ္ထပ္ပမတ္တော ဝိဟရန္တော, ဗြဟ္မံ ဘာဝေတွ ဘာဝနံ;

အဘိညာပါရမိံ ဂန္တွာ, ဗြဟ္မလောကမဂဉ္ဆဟ’’န္တိ.

于此不放逸住，修习梵住；达到神通波罗蜜，我已去梵天界。

တဿ ပန ဘဂဝတော ကာသိကံ နာမ နဂရံ အဟောသိ. ဇယသေနော နာမ ရာဇာ ပိတာ, သိရိမာ နာမ မာတာ, သုရက္ခိတော စ ဓမ္မသေနော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, သဘိယော နာမုပဋ္ဌာကော, စာလာ စ ဥပစာလာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, အာမလကရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ အဋ္ဌပဏ္ဏာသဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ[Pg.276], အာယု နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, ကိသာဂေါတမီ နာမ အဂ္ဂမဟေသီ, အနုပမော နာမဿ ပုတ္တော, ဟတ္ထိယာနေန နိက္ခမိ. တေန ဝုတ္တံ –

那时，那位世尊的城市名为迦尸(Kāsi)城。父亲名为胜军王，母亲名为斯里玛(Sirimā)。苏拉奇多(Surakkhita)与达摩塞那(Dhammasena)是两位上首弟子，萨毗亚是侍者。嘉娜(Cālā)与邬巴嘉娜是两位上首女弟子。菩提树是庵摩罗(āmalaka)树。他的身高达五十八肘，寿命长达九万岁。他的第一夫人名叫瘦乔达弥，儿子名叫无等(Anupama)。他乘坐象车出家。因此说：

၁၄.

14.

‘‘ကာသိကံ နာမ နဂရံ, ဇယသေနော နာမ ခတ္တိယော;

သိရိမာ နာမ ဇနိကာ, ဖုဿဿာပိ မဟေသိနော…ပေ. …;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, အာမဏ္ဍောတိ ပဝုစ္စတိ…ပေ….

城市名为迦尸(Kāsi)城，胜军名为刹帝利；斯里玛(Sirimā)名为母亲，弗沙(Phussa)大仙亦如是……乃至；彼世尊之菩提树，被称为庵摩罗(āmaṇḍa)……乃至。

၂၂.

22.

‘‘အဋ္ဌပဏ္ဏာသရတနံ, သောပိ အစ္စုဂ္ဂတော မုနိ;

သောဘတေ သတရံသီဝ, ဥဠုရာဇာဝ ပူရိတော.

五十八肘高，彼牟尼亦极高；如百道光芒般闪耀，如圆月般圆满。

၂၃.

23.

‘‘နဝုတိဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဝိဇ္ဇတိ တာဝဒေ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

寿命九万岁，住世如此之久；他住世那么久，度脱了许多众生。

၂၄.

24.

‘‘ဩဝဒိတွာ ဗဟူ သတ္တေ, သန္တာရေတွာ ဗဟူ ဇနေ;

သောပိ သတ္ထာ အတုလယသော, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော’’တိ.

教诫了许多有情，度脱了许多人；彼导师具无量声誉，他与弟子们般涅槃。

တတ္ထ အာမဏ္ဍောတိ အာမလကရုက္ခော. ဩဝဒိတွာတိ ဩဝါဒံ ဒတွာ, အနုသာသိတွာတိ အတ္ထော. သောပိ သတ္ထာ အတုလယသောတိ သောပိ သတ္ထာ အမိတယသောတိ အတ္ထော. ‘‘သော ဇဟိတွာ အမိတယသော’’တိပိ ပါဌော, တဿ သော သဗ္ဗမေဝ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဝိသေသံ ဟိတွာတိ အတ္ထော.

此处“āmaṇḍa”即庵摩罗树。“Ovaditvā”即给予教诲，义为教示。“Sopi satthā atulayaso”即“Sopi satthā amitayaso”，义为彼导师具无量声誉。亦有读作“So jahitvā amitayaso”，其义为他舍弃了前述的一切殊胜。

ဖုဿော ကိရ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ကုသိနာရာယံ သေနာရာမေ ပရိနိဗ္ဗာယိ. ဓာတုယော ကိရဿ ဝိတ္ထာရိကာ အဟေသုံ. သေသဂါထာသု သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋမေဝါတိ.

据说，弗沙(Phussa)正自觉者在古西那罗(Kusinārā)的仙那园(Senārāma)般涅槃。据说，其舍利被广泛散布。其余偈颂中，一切皆已明了。

ဖုဿဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

弗沙佛史释义终。

နိဋ္ဌိတော အဋ္ဌာရသမော ဗုဒ္ဓဝံသော.

第十八佛史终。

၂၁. ဝိပဿီဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

21. 毗婆尸佛史释义

ဖုဿဿ [Pg.277] ဗုဒ္ဓဿ အပရဘာဂေ သာန္တရကပ္ပေ တသ္မိဉ္စ ကပ္ပေ ဝီတိဝတ္တေ ဣတော ဧကနဝုတိကပ္ပေ ဝိဇိတသဗ္ဗကပ္ပော ပရဟိတနိရတသင်္ကပ္ပော သဗ္ဗတ္ထ ဝိပဿီ ဝိပဿီ နာမ သတ္ထာ လောကေ ဥဒပါဒိ. သော ပါရမိယော ပူရေတွာ အနေကရတနမဏိဝိသရသမုဇ္ဇောတိတဘဝနေ တုသိတဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ ဗန္ဓုမတီနဂရေ အနေကဗန္ဓုမတော ဗန္ဓုမတော ရညော ဗန္ဓုမတိယာ နာမ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ. သော ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန ခေမေ မိဂဒါယေ မာတုဒရတော အသိတနီရဒရာဇိတော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ နိက္ခမိ. နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ပနဿ လက္ခဏပါဌကာ ဉာတကာ စ ဒိဝါ စ ရတ္တိဉ္စ အန္တရန္တရာ နိမ္မိသသဉ္ဇနိတန္ဓကာရဝိရဟေန ဝိသုဒ္ဓံ ပဿန္တိ, ဝိဝဋေဟိ ဝါ အက္ခီဟိ ပဿတီတိ ‘‘ဝိပဿီ’’တိ နာမမကံသု. ‘‘ဝိစေယျ ဝိစေယျ ပဿတီတိ ဝိပဿီ’’တိ ဝဒန္တိ. သော အဋ္ဌဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ. နန္ဒ-သုနန္ဒ-သိရိမာနာမကာ တယော စဿ ပါသာဒါ အဟေသုံ.

弗沙(Phussa)佛之后，经过一个中劫，在距今九十一劫时，有一位名为毗婆尸(Vipassī)的导师出现于世。他战胜一切劫，心怀利他之愿，于一切处明见。他圆满诸波罗蜜后，生于兜率(Tusita)天宫，该天宫由无数珍宝摩尼庄严，光明闪耀。他从此处命终，于班杜玛提(Bandhumatī)城，在深受众多亲族爱戴的班杜玛(Bandhumā)王与班杜玛提(Bandhumatī)王后之腹中结生。十月期满，他在安稳(Khema)鹿野苑(Migadāya)从母胎出生，犹如满月脱离青黑云翳。在他命名之日，相师与亲族见他昼夜之间，因不眨眼而无瞬间之黑暗，故能清晰视物，或说他以睁开之眼而视，因此为他取名为“毗婆尸”。亦有说法：“因其审察而见，故名毗婆尸。”他在家生活了八千年。他有三座宫殿，名为难陀(Nanda)、善喜(Sunanda)、西利摩(Sirimā)。

သုဒဿနာဒေဝိပ္ပမုခါနံ ဣတ္ထီနံ သတသဟဿံ ဝီသတိ စ သဟဿာနိ အဟေသုံ. ‘‘သုတနူ’’တိပိ သုဒဿနာ ဝုစ္စတိ. သော အဋ္ဌဝဿသဟဿာနံ အစ္စယေန စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ သုတနုဒေဝိယာ သမဝဋ္ဋက္ခန္ဓေ နာမ တနယေ ဇာတေ အာဇညရထေန မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ. တံ ပုရိသာနံ စတုရာသီတိသတသဟဿာနိ အနုပဗ္ဗဇိံသု. သော တေဟိ ပရိဝုတော မဟာပုရိသော အဋ္ဌမာသံ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ သုဒဿနသေဋ္ဌိဓီတာယ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ကုသုမသမလင်္ကတေ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကတွာ သုဇာတေန နာမ ယဝပါလကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ ပါဋလိဗောဓိံ သမလင်္ကတံ ဒိသွာ ဒက္ခိဏဒိသာဘာဂေန တံ ဥပါဂမိ.

有十二万妇女，以苏达萨那(Sudassanā)王后为首。苏达萨那也被称为“苏妲娜(Sutanū)”。经过八千年后，他见到四种预兆，待苏妲娜王后生下名为等蕴(Samavaṭṭakkhandha)的儿子后，他便乘坐良种马车行大出离而出家。有八百四十万男子跟随他出家。这位大士(mahāpurisa)被他们围绕，行精进八个月后，于毘舍佉(visākhā)月圆日，享用了苏达萨那长者之女供养的蜜粥，在鲜花装饰的娑罗树林中度过白日，之后从一位名为善生(Sujāta)的护麦人手中接过八束草，见到装饰华丽的波咤厘(Pāṭali)菩提树，便从南面走近。

တဿာ ပန ပါဋလိယာ သမဝဋ္ဋက္ခန္ဓော တံ ဒိဝသံ ပဏ္ဏာသရတနော ဟုတွာ အဗ္ဘုဂ္ဂတော သာခါ ပဏ္ဏာသရတနာ ဥဗ္ဗေဓေန ရတနသတံ အဟောသိ. တံဒိဝသမေဝ သာ ပါဋလီ ကဏ္ဏိကာဗဒ္ဓေဟိ ဝိယ ပုပ္ဖေဟိ ပရမသုရဘိဂန္ဓေဟိ မူလတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗသဉ္ဆန္နာ အဟောသိ. ဒိဗ္ဗဂန္ဓော ဝါယတိ, န ကေဝလံ တဒါ အယမေဝ ပုပ္ဖိတော, ဒသသဟဿိ စက္ကဝါဠေသု သဗ္ဗေ [Pg.278] ပါဋလိယော ပုပ္ဖိတာဝ. န ကေဝလံ ပါဋလိယောဝ, ဒသသဟဿိစက္ကဝါဠေသု သဗ္ဗရုက္ခဂုမ္ဗလတာယောပိ ပုပ္ဖိံသု. မဟာသမုဒ္ဒေါပိ ပဉ္စဝဏ္ဏေဟိ ပဒုမေဟိ ကုဝလယုပ္ပလကုမုဒေဟိ သဉ္ဆန္နော သီတလမဓုရသလိလော အဟောသိ. သဗ္ဗမ္ပိ စ ဒသသဟဿိ စက္ကဝါဠဗ္ဘန္တရံ ဓဇမာလာကုလံ အဟောသိ. တတ္ထ တတ္ထ ပဋိမာလာဂုလဝိပ္ပကိဏ္ဏံ နာနာသုရဘိကုသုမသဇ္ဇိတဓရဏီတလံ ဓူပစုဏ္ဏန္ဓကာရံ အဟောသိ. တံ ဥပဂန္တွာ တေပဏ္ဏာသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာယ – ‘‘ယာဝ ဗုဒ္ဓေါ န ဟောမိ, တာဝ ဣတော န ဥဋ္ဌဟာမီ’’တိ ပဋိညံ ကတွာ နိသီဒိ. ဧဝံ နိသီဒိတွာ သမာရံ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ မဂ္ဂါနုက္ကမေန စတ္တာရိ မဂ္ဂဉာဏာနိ မဂ္ဂါနန္တရံ စတ္တာရိ ဖလဉာဏာနိ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ စတုယောနိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ ပဉ္စဂတိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ စတုဝေသာရဇ္ဇဉာဏာနိ ဆ အသာဓာရဏဉာဏာနိ စ သကလေ စ ဗုဒ္ဓဂုဏေ ဟတ္ထဂတေ ကတွာ ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပော ဗောဓိပလ္လင်္ကေ နိသိန္နောဝ –

那时，那株波咤厘树(pāṭalī)的树干圆满匀称，在那天高达五十拉塔那(ratana)，枝条也是五十拉塔那，总高度达到一百拉塔那。就在那天，那波咤厘树从根部到顶端，如同系着花环般，开满了极度芬芳的花朵。天香飘散，不仅这棵树开花，在整个一万个轮围世界中，所有的波咤厘树都开花了。不仅是波咤厘树，在一万个轮围世界中，所有的树木、灌木和藤蔓也都开花了。大海也被五种颜色的莲花、青莲花、红莲花和白莲花所覆盖，海水变得清凉甘甜。整个一万个轮围世界阿邦答勒(cakkavāḷabbhantaraṃ)到处都是旗帜和花环。各处都散落着花环和花束，地面上装饰着各种各样的芬芳花朵，香粉弥漫，如同黑暗一般。他走近那五十三肘宽的草垫，铺开草席，发起四支精进，立誓道：“直到成佛之前，我决不从这里起身！”他这样坐下之后，摧破了魔罗(Māra)与魔军，按照次第证得了四道智、四果智、四无碍解、四生处决择智、五趣决择智、四无畏智和六不共智，掌握了一切佛陀的功德，圆满了所有心愿，坐在菩提座上——

‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ. (ဓ. ပ. ၁၅၃-၁၅၄);

“轮回流转无始终……渴爱灭尽证涅槃。”

‘‘အယောဃနဟတဿေဝ, ဇလတော ဇာတဝေဒသော;

အနုပုဗ္ဗူပသန္တဿ, ယထာ န ဉာယတေ ဂတိ.

“如被铁锤击打的炽热火焰，渐次寂静，其去向不可知。

‘‘ဧဝံ သမ္မာ ဝိမုတ္တာနံ, ကာမဗန္ဓောဃတာရိနံ;

ပညာပေတုံ ဂတီ နတ္ထိ, ပတ္တာနံ အစလံ သုခ’’န္တိ. (ဥဒါ. ၈၀) –

如是正解脱者，已渡欲缚之瀑流，其去向不可知，已证得不动之乐。”

ဧဝံ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ ဗောဓိသမီပေယေဝ သတ္တသတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ ဗြဟ္မာယာစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ အတ္တနော ဝေမာတိကဿ ဘာတိကဿ ခဏ္ဍကုမာရဿ စ ပုရောဟိတပုတ္တဿ တိဿကုမာရဿ စ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ ဩလောကေတွာ အာကာသေန ဂန္တွာ ခေမေ မိဂဒါယေ ဩတရိတွာ ဥဘောပိ တေ ဥယျာနပါလေန ပက္ကောသာပေတွာ တေသံ ပရိဝါရာနံ မဇ္ဈေ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ. တဒါ အပရိမိတာနံ ဒေဝတာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

如是说此自说语后，即于菩提树下度过七周。接受梵天之请后，观见其异母兄弟犍度王子(Khaṇḍakumāra)及国师之子帝须王子(Tissakumāra)的根基已成熟，便行于空中，降落于安稳鹿野苑(Khema-migadāya)。他让园苑守护者唤来此二人，于其随从大众中转动法轮。当时，无量天神证悟佛法。是故说：

၁.

1.

‘‘ဖုဿဿ စ အပရေန, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒုတ္တမော;

ဝိပဿီ နာမ နာမေန, လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိ စက္ခုမာ.

弗沙佛(Phussa)之后，两足中尊，名为毗婆尸，具眼正自觉者，出现于世。

၂.

2.

‘‘အဝိဇ္ဇံ [Pg.279] သဗ္ဗံ ပဒါလေတွာ, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ;

ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတုံ, ပက္ကာမိ ဗန္ဓုမတီပုရံ.

摧破一切无明，已证无上正觉；为转法轮，前往槃头摩帝城(Bandhumatīpura)。

၃.

3.

‘‘ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေတွာ, ဥဘော ဗောဓေသိ နာယကော;

ဂဏနာယ န ဝတ္တဗ္ဗော, ပဌမာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

导师既转法轮，令彼二人觉悟；其初次证悟，无法以数计。

တတ္ထ ပဒါလေတွာတိ ဘိန္ဒိတွာ, အဝိဇ္ဇန္ဓကာရံ ဘိန္ဒိတွာတိ အတ္ထော. ‘‘ဝတ္တေတွာ စက္ကမာရာမေ’’တိပိ ပါဌော, တဿ အာရာမေတိ ခေမေ မိဂဒါယေတိ အတ္ထော. ဥဘော ဗောဓေသီတိ အတ္တနော ကနိဋ္ဌဘာတိကံ ခဏ္ဍံ ရာဇပုတ္တံ တိဿဉ္စ ပုရောဟိတပုတ္တန္တိ ဥဘော ဗောဓေသိ. ဂဏနာယ န ဝတ္တဗ္ဗောတိ ဒေဝတာနံ အဘိသမယဝသေန ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထီတိ အတ္ထော.

于此，“padāletvā”(摧破)义为“bhinditvā”(破)，即破除无明之黑暗义。亦有“vattetvā cakkamārāme”(于园苑中转法轮)之读法，其“ārāme”(于园苑中)义为于安稳鹿野苑(Khema-migadāya)。“ubho bodhesi”(令二人觉悟)是指令其胞弟犍度王子(Khaṇḍa)与国师之子帝沙（Tissa）二人觉悟。“gaṇanāya na vattabboti”(无法以数计)义为就天神之证悟而言，其数量不可限定。

အထာပရေန သမယေန ခဏ္ဍံ ရာဇပုတ္တံ တိဿဉ္စ ပုရောဟိတပုတ္တံ အနုပဗ္ဗဇိတာနိ စတုရာသီတိဘိက္ခုသဟဿာနိ ဓမ္မာမတံ ပါယေသိ. သော ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

其后，于另一时，世尊令随犍度王子与国师之子帝须出家的八万四千比丘，饮不死法味。此为第二次证悟。是故说：

၄.

4.

‘‘ပုနာပရံ အမိတယသော, တတ္ထ သစ္စံ ပကာသယိ;

စတုရာသီတိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

复次，无量名闻者，于彼处开示真谛；八万四千人，得第二次证悟。

တတ္ထ တတ္ထာတိ ခေမေ မိဂဒါယေတိ အတ္ထော. ‘‘စတုရာသီတိသဟဿာနိ, သမ္ဗုဒ္ဓမနုပဗ္ဗဇု’’န္တိ ဧတ္ထ ဧတေ ပန စတုရာသီတိသဟဿသင်္ခါတာ ပုရိသာ ဝိပဿိဿ ကုမာရဿ ဥပဋ္ဌာကပုရိသာယေဝ. တေ ပါတောဝ ဝိပဿိကုမာရဿ ဥပဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ ကုမာရမဒိသွာ ပါတရာသတ္ထာယ ဂန္တွာ ဘုတ္တပါတရာသာ ‘‘ကုဟိံ ကုမာရော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တတော ‘‘ဥယျာနဘူမိံ ဂတော’’တိ သုတွာ ‘‘တတ္ထေဝ နံ ဒက္ခိဿာမာ’’တိ နိက္ခန္တာ နိဝတ္တမာနံ တဿ သာရထိံ ဒိသွာ ‘‘ကုမာရော ပဗ္ဗဇိတော’’တိ သုတွာ သုတဋ္ဌာနေယေဝ သဗ္ဗာဘရဏာနိ မုဉ္စိတွာ အန္တရာပဏတော ကာသာယာနိ ဝတ္ထာနိ အာဟရာပေတွာ ကေသမဿုံ ဩဟာရေတွာ ပဗ္ဗဇိံသု. ပဗ္ဗဇိတွာ စ တေ ဂန္တွာ မဟာပုရိသံ ပရိဝါရယိံသု.

“于彼处”，此义为于安稳鹿野苑(Kheme Migadāye)。于‘八万四千人，随正自觉者而出家’句中，此八万四千人，实为毗婆尸(Vipassī)太子之侍从。彼等于清晨前来侍奉毗婆尸太子，未见太子，便去用早餐。用毕，问曰：‘太子何在？’闻曰：‘已往园林之地。’便言：‘我等将于彼处见之。’遂出。遇其返回之御者，闻曰：‘太子已出家。’彼等即于所闻之处，解下一切饰物，从市集中取来染色衣，剃除须发而出家。出家后，彼等前往围绕于大士(mahāpurisa)。

တတော ဝိပဿီ ဗောဓိသတ္တော ‘‘ပဓာနစရိယံ စရန္တော အာကိဏ္ဏော ဝိဟရာမိ, န ခေါ ပနမေတံ ပါတိရူပံ ယထေဝ မံ ဣမေ ဂိဟိဘူတာ ပုဗ္ဗေ ပရိဝါရေတွာ စရန္တိ, ဣဒါနိပိ တထေဝ ကိံ ဣမိနာ ဂဏေနာ’’တိ ဂဏသင်္ဂဏိကာယ ဥက္ကဏ္ဌိတွာ ‘‘အဇ္ဇေဝ ဂစ္ဆာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ပုန – ‘‘အဇ္ဇ အဝေလာ, သစေ ပနာဟံ [Pg.280] အဇ္ဇ ဂမိဿာမိ, သဗ္ဗေပိမေ ဇာနိဿန္တိ, သွေဝ ဂမိဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ. တံဒိဝသဉ္စ ဥရုဝေလဂါမသဒိသေ ဧကသ္မိံ ဂါမေ ဂါမဝါသိနော မနုဿာ သွာတနာယ သဒ္ဓိံ ပရိသာယ မဟာပုရိသံ နိမန္တယိံသု. တေ တေသံ စတုရာသီတိသဟဿာနံ မဟာပုရိသဿ စ ပါယာသမေဝ ပဋိယာဒယိံသု. အထ ဝိပဿီ မဟာပုရိသော ပုနဒိဝသေ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ တသ္မိံ ဂါမေ တေဟိ ပဗ္ဗဇိတဇနေဟိ သဒ္ဓိံ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဝသနဋ္ဌာနမေဝ အဂမာသိ. တတြ တေ ပဗ္ဗဇိတာ မဟာပုရိသဿ ဝတ္တံ ဒဿေတွာ အတ္တနော အတ္တနော ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနာနိ ပဝိသိံသု.

其后，毗婆尸(Vipassī)菩萨(bodhisatta)思惟：“我虽行精勤之行，却与众人杂居，此实非所宜。犹如往昔为在家者时，彼等围绕于我；如今亦然，于此众何益？”遂于众会生厌，心念：“今日即当离去。”复又思惟：“今日非时，我若今日离去，彼等皆将知晓，当于明日离去。”是日，于一村落，其状恰似优楼频螺(Uruvelā)村，村民邀请大士(mahāpurisa)与众于翌日受食。彼等为八万四千人及大士备办了乳粥。次日，于毘舍佉(Visākhā)月圆之日，毗婆尸大士与彼等出家者于彼村用食已，返回住处。于彼处，彼等出家者向大士行其义务后，各入各自之夜住处与日住处。

ဗောဓိသတ္တောပိ ပဏ္ဏသာလံ ပဝိသိတွာ နိသိန္နော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ကာလော နိက္ခမိတု’’န္တိ နိက္ခမိတွာ ပဏ္ဏသာလဒွါရံ ပိဒဟိတွာ ဗောဓိမဏ္ဍာဘိမုခေါ ပါယာသိ. တေ ကိရ ပဗ္ဗဇိတာ သာယံ ဗောဓိသတ္တဿ ဥပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ပဏ္ဏသာလံ ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နာ – ‘‘အတိဝိကာလော ဇာတော ဥပဓာရေထာ’’တိ ဝတွာ ပဏ္ဏသာလဒွါရံ ဝိဝရိတွာ တံ အပဿန္တာပိ ‘‘ကုဟိံ နု ဂတော မဟာပုရိသော’’တိ နာနုဗန္ဓိံသု. ‘‘ဂဏဝါသေ နိဗ္ဗိန္နော ဧကော ဝိဟရိတုကာမော မညေ မဟာပုရိသော ဗုဒ္ဓဘူတံယေဝ တံ ပဿိဿာမာ’’တိ အန္တောဇမ္ဗုဒီပါဘိမုခါ စာရိကံ ပက္ကမိံသု. အထ တေ – ‘‘ဝိပဿိနာ ကိရ ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတွာ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတ’’န္တိ သုတွာ အနုက္ကမေန သဗ္ဗေ တေ ပဗ္ဗဇိတာ ဗန္ဓုမတိယာ ရာဇဓာနိယာ ခေမေ မိဂဒါယေ သန္နိပတိံသု. တတော တေသံ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေသိ, တဒါ စတုရာသီတိယာ ဘိက္ခုသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. သော တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

菩萨进入草庵坐下后心想：“现在是出离的时候了。”于是走出草庵，关上草庵的门，朝菩提座方向而去。据说那些出家者傍晚去侍奉菩萨，围绕草庵坐下，说：“已经很晚了，请留意。”他们打开草庵的门，没有看见他，也没有追寻“大士(mahāpurisa)去了哪里”。他们想：“这位大士大概是厌离了群居，想要独住。我们将来必能见到他成佛。”于是朝瞻部洲(Jambudīpa)内部游行而去。后来他们听说：“毗婆尸(Vipassī)成佛后转了法轮”，便次第地聚集到班杜马帝(Bandhumatī)王城的安稳鹿野苑(Khemamigadāya)。世尊在那里为他们说法，当时有八万四千位比丘证得了法。这是第三次证法。因此说——

၅.

5.

‘‘စတုရာသီတိသဟဿာနိ, သမ္ဗုဒ္ဓံ အနုပဗ္ဗဇုံ;

တေသမာရာမပတ္တာနံ, ဓမ္မံ ဒေသေသိ စက္ခုမာ.

八万四千众，随佛而出家；彼等至园林，具眼者说法。

၆.

6.

‘‘သဗ္ဗာကာရေန ဘာသတော, သုတွာ ဥပနိသာဒိနော;

တေပိ ဓမ္မဝရံ ဂန္တွာ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

闻彼遍说教，此等亲近者，亦证殊胜法，是为三证法。

တတ္ထ စတုရာသီတိသဟဿာနိ, သမ္ဗုဒ္ဓံ အနုပဗ္ဗဇုန္တိ ဧတ္ထ အနုနာ ယောဂတော သမ္ဗုဒ္ဓန္တိ ဥပယောဂဝစနံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ, သမ္ဗုဒ္ဓဿ ပစ္ဆာ ပဗ္ဗဇိံသူတိ အတ္ထော. လက္ခဏံ သဒ္ဒသတ္ထတော ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘တတ္ထ အာရာမပတ္တာန’’န္တိပိ ပါဌော. ဘာသတောတိ ဝဒတော. ဥပနိသာဒိနောတိ ဂန္တွာ ဥပနိဿာယ ဓမ္မဒါနံ ဒဒတောတိ အတ္ထော. တေပီတိ တေ စတုရာသီတိသဟဿသင်္ခါတာ [Pg.281] ပဗ္ဗဇိတာ ဝိပဿိဿ ဥပဋ္ဌာကဘူတာ. ဂန္တွာတိ တဿ ဓမ္မံ ဉတွာ. ဧဝံ တေသံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. ခေမေ မိဂဒါယေ ဝိပဿီသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ ဒွေ စ အဂ္ဂသာဝကေ အနုပဗ္ဗဇိတာနံ ဘိက္ခူနံ အဋ္ဌသဋ္ဌိသတသဟဿာနံ မဇ္ဈေ နိသိန္နော ဝိပဿီ ဘဂဝါ –

在那里，八万四千人随佛出家。这里的“随”（anu）与“佛陀”（sambuddhaṃ）结合，应知是作了业格（upayogavacanaṃ），意思是追随佛陀而出家。其特征应从语法学（saddasattha）中理解。“彼等已至园林”（Tattha ārāmapattānaṃ）也是一种读法。“说”（Bhāsato）是“讲述”（vadato）的意思。“近坐者”（Upanisādino）的意思是：前往依止并布施佛法。“他们”（Tepi）指的是那八万四千出家者，他们是毗婆尸（Vipassī）的侍者。“前往”（Gantvā）是指了知其法。就这样，他们有了第三次现观。在吉祥鹿野苑（Khema Migadāya）中，毗婆尸世尊（Vipassī Bhagavā）坐于毗婆尸正自觉者、两位上首弟子以及随之出家的六百八十万比丘众之间——

‘‘ခန္တီပရမံ တပေါ တိတိက္ခာ, နိဗ္ဗာနံ ပရမံ ဝဒန္တိ ဗုဒ္ဓါ;

န ဟိ ပဗ္ဗဇိတော ပရူပဃာတီ, န သမဏော ဟောတိ ပရံ ဝိဟေဌယန္တော.

忍辱是最高的苦行，即是堪忍；诸佛说涅槃至上。出家者实不害他，恼害者不成沙门。

‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ, ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒါ;

သစိတ္တပရိယောဒပနံ, ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသနံ.

诸恶莫作，众善奉行，自净其意，是诸佛之教诲。

‘‘အနူပဝါဒေါ အနူပဃာတော, ပါတိမောက္ခေ စ သံဝရော;

မတ္တညုတာ စ ဘတ္တသ္မိံ, ပန္တဉ္စ သယနာသနံ;

အဓိစိတ္တေ စ အာယောဂေါ, ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၉၀;

ဓ. ပ. ၁၈၃, ၁၈၄, ၁၈၅) –

不诽谤，不伤害，于波罗提木叉（pātimokkha）中自制；饮食知量，卧坐于僻静处；于增上心（adhicitta）精勤，此是诸佛之教诲。

ဣမံ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ. ဣမာ ပန သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသဂါထာယော ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သော ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ. ပုန ယမကပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဘိက္ခူနံ သတသဟဿာနံ ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. ယဒါ ပန ဝိပဿိဿ ဝေမာတိကာ တယော ဘာတရော ပစ္စန္တံ ဝူပသမေတွာ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာနကိရိယာယ လဒ္ဓဝရာ ဟုတွာ အတ္တနော နဂရံ နေတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တာ တဿ ဓမ္မံ သုတွာ ပဗ္ဗဇိံသု. တေသံ အသီတိသတသဟဿာနံ မဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ ဘဂဝါ ခေမေ မိဂဒါယေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

他宣说了此波罗提木叉。然而，应知这些是所有佛陀宣说波罗提木叉的偈颂。那是第一次集会。再者，见到双神变(yamakapāṭihāriya)后出家的十万比丘，有了第二次集会。又，当毗婆尸的三个异母兄弟平定边地后，获得侍奉世尊的应允，将他带到自己的城市供养时，听闻其法而出家。世尊坐在他们八百万比丘中，于吉祥鹿野苑(Kheme Migadāye)宣说了波罗提木叉，那是第三次集会。因此说：

၇.

7.

‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, ဝိပဿိဿ မဟေသိနော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

大仙毗婆尸有三次集会，皆是漏尽、无垢、心寂静的如是者。

၈.

8.

‘‘အဋ္ဌသဋ္ဌိသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော;

ဘိက္ခုသတသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော.

十六万八千众，是第一次集会；十万比丘众，是第二次集会。

၉.

9.

‘‘အသီတိဘိက္ခုသဟဿာနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော;

တတ္ထ ဘိက္ခုဂဏမဇ္ဈေ, သမ္ဗုဒ္ဓေါ အတိရောစတီ’’တိ.

八万比丘众，是第三次集会；于彼比丘僧团中，正自觉者极光耀。

တတ္ထ [Pg.282] အဋ္ဌသဋ္ဌိသတသဟဿာနန္တိ အဋ္ဌသဋ္ဌိသဟဿာဓိကာနံ သတသဟဿဘိက္ခူနန္တိ အတ္ထော. တတ္ထာတိ တတ္ထ ခေမေ မိဂဒါယေ. ဘိက္ခုဂဏမဇ္ဈေတိ ဘိက္ခုဂဏဿ မဇ္ဈေ. ‘‘တဿ ဘိက္ခုဂဏမဇ္ဈေ’’တိပိ ပါဌော, တဿ ဘိက္ခုဂဏဿ မဇ္ဈေတိ အတ္ထော.

于此颂中，`aṭṭhasaṭṭhisatasahassānaṃ`的意思是：在十万比丘之上再加六万八千比丘。`Tattha`（在那里）是指在吉祥鹿野苑。`Bhikkhugaṇamajjhe`（在比丘僧团中）是指在比丘僧团的中间。亦有`Tassa bhikkhugaṇamajjhe`的读法，其义为“在那比丘僧团的中间”。

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ အတုလော နာမ နာဂရာဇာ ဟုတွာ အနေကနာဂကောဋိသတသဟဿပရိဝါရော ဟုတွာ သပရိဝါရဿ ဒသဗလဿ အသမဗလသီလဿ ကရုဏာသီတလဟဒယဿ သက္ကာရကရဏတ္ထံ သတ္တရတနမယံ စန္ဒမဏ္ဍလသင်္ကာသံ ဒဋ္ဌဗ္ဗသာရမဏ္ဍံ မဏ္ဍပံ ကာရေတွာ တတ္ထ နိသီဒါပေတွာ သတ္တာဟံ ဒိဗ္ဗဝိဘဝါနုရူပံ မဟာဒါနံ ဒတွာ သတ္တရတနခစိတံ မဟာရဟံ သုဝဏ္ဏမယံ နာနာမဏိဇုတိဝိသရသမုဇ္ဇလံ ပီဌံ ဘဂဝတော အဒါသိ. တဒါ နံ ပီဌာနုမောဒနာဝသာနေ ‘‘ဣတော အယံ ဧကနဝုတိကပ္ပေ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

那时，我们的菩萨具有大神通、大威力，是名为阿图罗（Atulo）的龙王，有无数亿那伽为眷属。为了供养具足眷属、十力、无与伦比之力与戒、以悲心而心清凉的世尊，他命人建造了一座七宝所成、形如月轮、庄严悦意的凉亭，请世尊安坐其中，并于七日间，行与天界富乐相应的盛大布施。之后，他又将一个镶嵌七宝、价值巨大、黄金所成、由种种摩尼之光辉映得璀璨夺目的宝座，献给了世尊。那时，世尊在为宝座作随喜的结尾时，为他授记道：“此人将于九十一劫后成佛。”因此说：—

၁၀.

10.

‘‘အဟံ တေန သမယေန, နာဂရာဇာ မဟိဒ္ဓိကော;

အတုလော နာမ နာမေန, ပုညဝန္တော ဇုတိန္ဓရော.

我于彼时节，为大力龙王，其名为阿图罗，具福德光明。

၁၁.

11.

‘‘နေကာနံ နာဂကောဋီနံ, ပရိဝါရေတွာနဟံ တဒါ;

ဝဇ္ဇန္တော ဒိဗ္ဗတုရိယေဟိ, လောကဇေဋ္ဌံ ဥပါဂမိံ.

无数俱胝那伽众，当时围绕我身边，我奏天界诸乐器，趋诣世间最上者。

၁၂.

12.

‘‘ဥပသင်္ကမိတွာ သမ္ဗုဒ္ဓံ, ဝိပဿိံ လောကနာယကံ;

မဏိမုတ္တရတနခစိတံ, သဗ္ဗာဘရဏဘူသိတံ;

နိမန္တေတွာ ဓမ္မရာဇဿ, သုဝဏ္ဏပီဌမဒါသဟံ.

我趋近正自觉者、世间导师毗婆尸（Vipassī）佛，邀请法王后，供养了一座镶嵌摩尼珍珠、以一切饰物庄严的黄金宝座。

၁၃.

13.

‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, သံဃမဇ္ဈေ နိသီဒိယ;

ဧကနဝုတိတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

彼佛亦为我授记，安坐僧团正中央；“从此九十一劫后，此人未来当成佛。”

၁၄.

14.

‘‘အဟု ကပိလဝှယာ ရမ္မာ, နိက္ခမိတွာ တထာဂတော;

ပဓာနံ ပဒဟိတွာန, ကတွာ ဒုက္ကရကာရိကံ.

如来从悦意的迦毗罗卫（Kapilavatthu）城出离，策励精勤，行难行之事。

၁၅.

15.

‘‘အဇပါလရုက္ခမူလသ္မိံ, နိသီဒိတွာ တထာဂတော;

တတ္ထ ပါယာသံ ပဂ္ဂယှ, နေရဉ္ဇရမုပေဟိတိ.

如来将坐于阿阇波罗（Ajapāla）榕树下，于彼处接受乳糜，而后走向尼连禅河。

၁၆.

16.

‘‘နေရဉ္ဇရာယ တီရမှိ, ပါယာသံ အဒ သော ဇိနော;

ပဋိယတ္တဝရမဂ္ဂေန, ဗောဓိမူလမုပေဟိတိ.

彼胜者于尼连禅河之岸，食毕乳糜，将循天人所备之胜道，走向菩提树下。

၁၇.

17.

‘‘တတော [Pg.283] ပဒက္ခိဏံ ကတွာ, ဗောဓိမဏ္ဍံ အနုတ္တရော;

အဿတ္ထမူလေ သမ္ဗောဓိံ, ဗုဇ္ဈိဿတိ မဟာယသော.

尔后右绕菩提座，无上大名声尊者，将于阿说示树根下，觉悟无上正等觉。

၁၈.

18.

‘‘ဣမဿ ဇနိကာ မာတာ, မာယာ နာမ ဘဝိဿတိ;

ပိတာ သုဒ္ဓေါဒနော နာမ, အယံ ဟေဿတိ ဂေါတမော.

彼之生母名摩耶，父王名为净饭王，而此人将是乔达摩。

၁၉.

19.

‘‘အနာသဝါ ဝီတရာဂါ, သန္တစိတ္တာ သမာဟိတာ;

ကောလိတော ဥပတိဿော စ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တိ သာဝကာ;

အာနန္ဒော နာမုပဋ္ဌာကော, ဥပဋ္ဌိဿတိမံ ဇိနံ.

无漏离贪欲，心寂静入定，拘理多与伍巴谛萨，将为上首弟子；名为阿难的侍者，将侍奉此胜者。

၂၀.

20.

‘‘ခေမာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စ, အဂ္ဂါ ဟေဿန္တိ သာဝိကာ;

အနာသဝါ ဝီတရာဂါ, သန္တစိတ္တာ သမာဟိတာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, အဿတ္ထောတိ ပဝုစ္စတိ…ပေ….

乞摩(Khemā)与莲花色，将为上首女弟子；无漏离贪染，心寂静等持。彼世尊之菩提树，被称为阿说他(Assattha)。

၂၃.

23.

‘‘တဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ’’တိ.

我闻彼言，心倍增净信；为圆满十波罗蜜，更发坚固誓愿。

တတ္ထ ပုညဝန္တောတိ ပုညဝါ, သမုပစိတပုညသဉ္စယောတိ အတ္ထော. ဇုတိန္ဓရောတိ ပဘာယုတ္တော. နေကာနံ နာဂကောဋီနန္တိ အနေကာဟိ နာဂကောဋီဟိ, ကရဏတ္ထေ သာမိဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပရိဝါရေတွာနာတိ ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေတွာ. အဟန္တိ အတ္တာနံ နိဒ္ဒိသတိ. ဝဇ္ဇန္တောတိ ဝါဒေန္တော တာဠေန္တော. မဏိမုတ္တရတနခစိတန္တိ မဏိမုတ္တာဒီဟိ ဝိဝိဓေဟိ ရတနေဟိ ခစိတန္တိ အတ္ထော. သဗ္ဗာဘရဏဘူသိတန္တိ သဗ္ဗာဘရဏေဟိ ဝါဠရူပါဒီဟိ ရတနမယေဟိ မဏ္ဍိတန္တိ အတ္ထော. သုဝဏ္ဏပီဌန္တိ သုဝဏ္ဏမယံ ပီဌံ. အဒါသဟန္တိ အဒါသိံ အဟံ.

此处，“有福德者”(puññavanto)即有福之人，意为福德善聚。“持光者”(jutindharo)即具有光明。“于无数亿龙”(Nekānaṃ nāgakoṭīnaṃ)，此处属格当知为具格义。“围绕后”(Parivāretvāna)即围绕世尊。“我”(Ahaṃ)是指自身。“奏响时”(Vajjanto)即弹奏敲击。“摩尼珍珠宝严饰”(Maṇimuttaratanakhacitanti)意为以摩尼、珍珠等种种珍宝镶嵌。“一切饰物庄严”(Sabbābharaṇabhūsitaṃ)意为以一切由宝所成、有兽形等之饰物庄严。“黄金座”(Suvaṇṇapīṭhaṃ)即黄金所成之座。“我已施”(Adāsahaṃ)即我已施予。

တဿ ပန ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော ဗန္ဓုမတီ နာမ နဂရံ အဟောသိ. ဗန္ဓုမာ နာမ ရာဇာ ပိတာ, ဗန္ဓုမတီ နာမ မာတာ, ခဏ္ဍော စ တိဿော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, အသောကော နာမုပဋ္ဌာကော, စန္ဒာ စ စန္ဒမိတ္တာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, ပါဋလိရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ အသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ, သရီရပ္ပဘာ သဗ္ဗကာလံ သတ္တ ယောဇနာနိ ဖရိတွာ အဋ္ဌာသိ အသီတိဝဿသဟဿာနိ အာယု, သုတနု နာမဿ အဂ္ဂမဟေသီ, သမဝဋ္ဋက္ခန္ဓော နာမဿ ပုတ္တော, အာဇညရထေန နိက္ခမိ. တေန ဝုတ္တံ –

彼毗婆尸(Vipassī)世尊，其城名盘头摩提(Bandhumatī)。父王名盘头摩(Bandhumā)，母后名盘头摩提(Bandhumatī)。犍陀(Khaṇḍo)与帝沙（Tissa）为二上首弟子，侍者名阿输柯(Asoko)，旃陀(Candā)与旃陀蜜多(Candamittā)为二上首女弟子。菩提树为波吒利(Pāṭali)树，身躯高八十肘，身光恒常遍照七由旬，寿八万岁。其上首王后名苏妲娜，子名萨玛瓦塔康达(Samavaṭṭakkhandho)，乘良马车出家。是故说：

၂၄.

24.

‘‘နဂရံ [Pg.284] ဗန္ဓုမတီ နာမ, ဗန္ဓုမာ နာမ ခတ္တိယော;

မာတာ ဗန္ဓုမတီ နာမ, ဝိပဿိဿ မဟေသိနော.

城名盘头摩提(Bandhumatī)，刹帝利父名盘头摩(Bandhumā)；母名盘头摩提(Bandhumatī)，此皆属毗婆尸(Vipassī)大仙。

၂၉.

29.

‘‘ခဏ္ဍော စ တိဿနာမော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

အသောကော နာမုပဋ္ဌာကော, ဝိပဿိဿ မဟေသိနော.

犍陀(Khaṇḍo)与帝沙（Tissa），为上首弟子；侍者名阿输柯(Asoko)，此皆属毗婆尸(Vipassī)大仙。

၃၀.

30.

‘‘စန္ဒာ စ စန္ဒမိတ္တာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, ပါဋလီတိ ပဝုစ္စတိ.

旃陀(Candā)与旃陀蜜多(Candamittā)，为上首女弟子；彼世尊之菩提树，被称为波吒利(Pāṭali)。

၃၂.

32.

‘‘အသီတိဟတ္ထမုဗ္ဗေဓော, ဝိပဿီ လောကနာယကော;

ပဘာ နိဒ္ဓါဝတီ တဿ, သမန္တာ သတ္တယောဇနေ.

毗婆尸(Vipassī)世间导师，身高八十肘；其光芒四射，遍照七由旬。

၃၃.

33.

‘‘အသီတိဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဗုဒ္ဓဿ တာဝဒေ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

尔时佛寿八万岁，彼住世尔许时，度脱众多人。

၃၄.

34.

‘‘ဗဟုဒေဝမနုဿာနံ, ဗန္ဓနာ ပရိမောစယိ;

မဂ္ဂါမဂ္ဂဉ္စ အာစိက္ခိ, အဝသေသပုထုဇ္ဇနေ.

令众多天人解脱束缚，亦为其余凡夫开示道与非道。

၃၅.

35.

‘‘အာလောကံ ဒဿယိတွာန, ဒေသေတွာ အမတံ ပဒံ;

ဇလိတွာ အဂ္ဂိက္ခန္ဓောဝ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

示现光明，开示不死境，如炽盛火蕴，彼与声闻众皆已涅槃。

၃၆.

36.

‘‘ဣဒ္ဓိဝရံ ပုညဝရံ, လက္ခဏဉ္စ ကုသုမိတံ;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ’’တိ.

殊胜神变与殊胜福德，以及华饰之相好，此等一切皆已消失。诚然，诸行皆空！

တတ္ထ ဗန္ဓနာတိ ဒေဝမနုဿေ ကာမရာဂသံယောဇနာဒိဗန္ဓနာ မောစေသိ, ဝိကာသေသီတိ အတ္ထော. မဂ္ဂါမဂ္ဂဉ္စ အာစိက္ခီတိ ‘‘အမတာဓိဂမာယ အယံ မဂ္ဂေါ ဥစ္ဆေဒသဿတဒိဋ္ဌိဝိရဟိတာ မဇ္ဈိမာ ပဋိပဒါ မဂ္ဂေါ ကာယကိလမထာဒိကော နာယံ မဂ္ဂေါ’’တိ သေသပုထုဇ္ဇနေ အာစိက္ခီတိ အတ္ထော. အာလောကံ ဒဿယိတွာနာတိ မဂ္ဂဉာဏာလောကံ ဝိပဿနာဉာဏာလောကဉ္စ ဒဿယိတွာ. လက္ခဏဉ္စ ကုသုမိတန္တိ စိတ္တလက္ခဏာဒီဟိ ဖုလ္လိတံ မဏ္ဍိတံ ဘဂဝတော သရီရန္တိ အတ္ထော. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဂါထာသု ဥတ္တာနမေဝါတိ.

于此，“束缚”者，谓令天人解脱欲贪结等束缚，此其义也。“亦开示道与非道”者，谓为其余凡夫开示：“此是为证不死之道，即远离断见、常见之中道。身体的苦行等，此非正道。”此其义也。“示现光明后”者，谓示现道智之光与观智之光。“以及华饰之相好”者，谓世尊之身由轮相等而华饰庄严，此其义也。其余于诸偈中，其义自明。

ဝိပဿီဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

毗婆尸佛史释义终。

နိဋ္ဌိတော ဧကူနဝီသတိမော ဗုဒ္ဓဝံသော.

第十九佛史终。

၂၂. သိခီဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

22. 尸弃佛史释义

ဝိပဿိဿ [Pg.285] အပရဘာဂေ အန္တရဟိတေ စ တသ္မိံ ကပ္ပေ တတော ပရံ ဧကူနသဋ္ဌိယာ ကပ္ပေသု ဗုဒ္ဓါ လောကေ န ဥပ္ပဇ္ဇိံသု. အပဂတဗုဒ္ဓါလောကော အဟောသိ. ကိလေသဒေဝပုတ္တမာရာနံ ဧကရဇ္ဇံ အပဂတကဏ္ဋကံ အဟောသိ. ဣတော ပန ဧကတ္တိံသကပ္ပေ သိနိဒ္ဓသုက္ခသာရဒါရုပစိတော ပဟူတသပ္ပိသိတ္တော နိဓူမော သိခီ ဝိယ သိခီ စ ဝေဿဘူ စာတိ ဒွေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိံသု. တတ္ထ သိခီ ပန ဘဂဝါ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ ကုသလကရဏဝတီ အရုဏဝတီနဂရေ ပရမဂုဏဝတော အရုဏဝတော နာမ ရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ ရတ္တကနကပဋိဗိမ္ဗရုစိရပ္ပဘာယ ပဘာဝတိယာ နာမ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဒသ မာသေ ဝီတိနာမေတွာ နိသဘုယျာနေ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ. နေမိတ္တိကာ ပနဿ နာမံ ကရောန္တာ ဥဏှီသဿ သိခါ ဝိယ ဥဂ္ဂတတ္တာ ‘‘သိခီ’’တိ နာမမကံသု. သော သတ္တဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ. သုစန္ဒကသိရီဂိရိယသနာရိဝသဘ နာမကာ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ. သဗ္ဗကာမာဒေဝိပ္ပမုခါနိ စတုဝီသတိ ဣတ္ထိသဟဿာနိ ပစ္စုပဋ္ဌိတာနိ အဟေသုံ.

毗婆尸(Vipassī)世尊入灭后，于其劫之末，及其后五十九劫中，诸佛未出现于世。世间无佛，烦恼魔(kilesamāra)与天子魔(devaputtamāra)得以独霸，毫无障碍。此后第三十一劫，有尸弃(Sikhī)与毗舍浮(Vessabhū)二位正等觉者(sammāsambuddha)出现于世，犹如以光滑干燥之木芯堆积，浇上大量酥油而燃起的无烟火焰。其中，尸弃世尊圆满诸波罗蜜(pāramī)后，生于兜率天(Tusitapura)，自彼天寿尽，于阿രു那婆提城(Aruṇavatī)中，入于具无上功德之阿രു那婆多(Aruṇavata)王与名为光耀(Pabhāvatī)、身光美妙如赤金影像之第一王后母胎中。住胎十月后，于尼娑婆园(Nisabhuyyāna)自母胎出。诸相师为彼命名时，因其顶髻(uṇhīsa)高耸如火焰，故命名为“尸弃”。彼于俗家住七千年，有善月(Sucandaka)、吉祥山(Sirigiriya)与婆娑(Vasabha)三座宫殿，并有以萨婆迦摩(Sabbakāmā)夫人为首的二万四千名宫女侍奉。

သော စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ သဗ္ဗကာမာဒေဝိယာ ဂုဏဂဏာတုလေ အတုလေ နာမ ပုတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ဟတ္ထိယာနေန ဟတ္ထိက္ခန္ဓဝရဂတော မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ. တံ သတ္တတိပုရိသသတသဟဿာနိ အနုပဗ္ဗဇိံသု. သော တေဟိ ပရိဝုတော အဋ္ဌမာသံ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ ဂဏသင်္ဂဏိကံ ပဟာယ သုဒဿနနိဂမေ ပိယဒဿီသေဋ္ဌိနော ဓီတုယာ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ တရုဏခဒိရဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ အနောမဒဿိနာ နာမ တာပသေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ ကုသတိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ ပုဏ္ဍရီကဗောဓိံ ဥပသင်္ကမိ. တဿာ ကိရ ပုဏ္ဍရီကဗောဓိယာပိ ပါဋလိယာ ပမာဏမေဝ ပမာဏံ အဟောသိ. တံဒိဝသမေဝ သော ပဏ္ဏာသရတနက္ခန္ဓော ဟုတွာ အဗ္ဘုဂ္ဂတော, သာခါပိဿ ပဏ္ဏာသရတနမတ္တာဝ. သော ဒိဗ္ဗေဟိ ဂန္ဓေဟိ ပုပ္ဖေဟိ သဉ္ဆန္နော အဟောသိ. န ကေဝလံ ပုပ္ဖေဟေဝ, ဖလေဟိပိ သဉ္ဆန္နော အဟောသိ. တဿ ဧကပဿတော တရုဏာနိ ဖလာနိ ဧကတော မဇ္ဈိမာနိ ဧကတော နာတိပက္ကာနိ ဧကတော ပက္ခိတ္တဒိဗ္ဗောဇာနိ ဝိယ သုရသာနိ ဝဏ္ဏဂန္ဓရသသမ္ပန္နာနိ တတော တတော ဩလမ္ဗန္တိ. ယထာ စ သော[Pg.286], ဧဝံ ဒသသဟဿိစက္ကဝါဠေသု ပုပ္ဖူပဂါ ရုက္ခာ ပုပ္ဖေဟိ ဖလူပဂါ ရုက္ခာ ဖလေဟိ ပဋိမဏ္ဍိတာ အဟေသုံ.

他见到四种征兆后，当其母萨婆迦摩提毗（Sabbakāmādevī）生下功德之聚无与伦比、名为阿图罗（Atula）的儿子时，他便乘坐象车，登上华丽的象背进行大出离，出家为僧。有三百七十万人随他一同出家。他在众人簇拥下，精进修行八个月。之后，于毘舍佉月（Visākhā）的月圆之日，他离群独处，在善见镇（Sudassananigama）享用了喜见（Piyadassī）长者之女所供养的蜜乳糜，于嫩佉提罗林（Taruṇakhadiravana）中度过白日，又从名为阿诺玛达西（Anomadassī）的苦行者处得到八把拘萨草（kusatiṇa），走向芬陀利迦菩提树（Puṇḍarīkabodhi）。据说，那棵芬陀利迦菩提树的大小与波吒厘树（Pāṭalī）相当。就在那天，它长成五十肘（ratana）高的树干，拔地而起，其树枝也长达五十肘。它为天界的香气与花朵所覆盖，不仅是花朵，也为果实所覆盖。其树一边垂着嫩果，另一边垂着中等成熟之果，又一边垂着不过熟之果；此外，各处还垂挂着犹如注入天馔、色香味俱足的美味果实。犹如该树一般，一万个世界体系中，能开花的树木皆以花朵为庄严，能结果的树木皆以果实为庄严。

သော တတ္ထ စတုဝီသတိဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ စတုရင်္ဂဝီရိယံ အဓိဋ္ဌာယ နိသီဒိ. ဧဝံ နိသီဒိတွာ ဆတ္တိံသ ယောဇနဝိတ္ထတံ သမာရံ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိတွာ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ ဗောဓိသမီပေယေဝ သတ္တသတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ ဗြဟ္မာယာစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတာနံ သတ္တတိယာ ဘိက္ခုသတသဟဿာနံ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ သုရပထေန ဂန္တွာ ဝိဝိဓာဝရဏဝတိယာ အရုဏဝတိယာ ရာဇဓာနိယာ သမီပေ မိဂါဇိနုယျာနေ ဩတရိတွာ တေဟိ မုနိဂဏေဟိ ပရိဝုတော တေသံ မဇ္ဈေ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ. တဒါ ကောဋိသတသဟဿာနံ ပဌမော အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

于是，菩萨在那里铺开二十四肘宽的草席，结跏趺坐，立定四支精进，安坐下来。如是坐已，他击溃了三十六由旬宽广的魔罗及魔军，证得正等觉，发出自说颂：“轮回生死无数次……我已证得渴爱之灭尽。”发出此自说颂后，就在菩提树附近度过七个七天，接受了梵天的劝请，见到与自己一同出家的三百七十万比丘的依止已然圆满，便经由天道，降临在防御设施众多的阿卢那瓦提(Aruṇavatī)王城附近的弥迦耆那园(Migājinuyyāna)中，为彼等牟尼众所围绕，在他们中间转动了法轮。那时，有一千亿众生初次证悟。是故说——

၁.

1.

‘‘ဝိပဿိဿ အပရေန, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒုတ္တမော;

သိခိဝှယော အာသိ ဇိနော, အသမော အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော.

毗婆尸(Vipassī)之后，有正等觉者、两足中尊出世，其名为尸弃(Sikhī)，乃无与伦比、无可匹敌之胜者。

၂.

2.

‘‘မာရသေနံ ပမဒ္ဒိတွာ, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ;

ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ, အနုကမ္ပာယ ပါဏိနံ.

摧破魔罗军，证得无上觉；为悲悯众生，转动了法轮。

၃.

3.

‘‘ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေန္တေ, သိခိမှိ ဇိနပုင်္ဂဝေ;

ကောဋိသတသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

当尸弃(Sikhī)最胜者转动法轮时，有一千亿众生初次证悟。

ပုနပိ အရုဏဝတိယာ ရာဇဓာနိယာ သမီပေယေဝ အဘိဘူရာဇပုတ္တဿ စ သမ္ဘဝရာဇပုတ္တဿ စာတိ ဒွိန္နံ သပရိဝါရာနံ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ နဝုတိကောဋိသဟဿာနိ ဓမ္မာမတံ ပါယေသိ. သော ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

再者，世尊仍在阿卢那瓦提(Aruṇavatī)王城附近，为阿毗浮(Abhibhū)王子与桑婆哇(Sambhava)王子二者及其眷属说法，令九万俱胝众生饮尝不死法味。此为第二次证悟。是故说：

၄.

4.

‘‘အပရမ္ပိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ, ဂဏသေဋ္ဌေ နရုတ္တမေ;

နဝုတ္တိကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

当人中之尊、会众之首再说法时，有九万俱胝众生第二次证悟。

ယဒါ ပန သူရိယဝတီနဂရဒွါရေ စမ္ပကရုက္ခမူလေ တိတ္ထိယမဒမာနဘဉ္ဇနတ္ထံ သဗ္ဗဇနဗန္ဓနမောက္ခတ္ထဉ္စ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကရောန္တော ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေသိ[Pg.287], တဒါ အသီတိကောဋိသဟဿာနံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

又，当世尊在苏利耶瓦提(Sūriyavatī)城门边的瞻波(campaka)树下，为破除外道骄慢、为解脱一切众生之束缚而示现双神变说法时，有八万俱胝众生第三次证悟。是故说：

၅.

5.

‘‘ယမကပါဋိဟာရိယဉ္စ, ဒဿယန္တေ သဒေဝကေ;

အသီတိကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

世尊于天人世间示现双神变时，八百亿众生第三次证悟。

အဘိဘုနာ စ သမ္ဘဝေန စ ရာဇပုတ္တေန သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗဇိတာနံ အရဟန္တာနံ သတသဟဿာနံ မဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ, အရုဏဝတီနဂရေ ဉာတိသမာဂမေ ပဗ္ဗဇိတာနံ အသီတိယာ ဘိက္ခုသဟဿာနံ မဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. ဓနဉ္ဇယနဂရေ ဓနပါလကနာဂဝိနယနသမယေ ပဗ္ဗဇိတာနံ သတ္တတိယာ ဘိက္ခုသဟဿာနံ မဇ္ဈေ ဘဂဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

于与王子阿毗浮(Abhibhū)和三婆(Sambhava)一同出家的十万阿罗汉中，坐而说波罗提木叉，此为第一次集会。于阿卢那瓦提(Aruṇavatī)城亲族聚会时出家的八万比丘中，坐而说波罗提木叉，此为第二次集会。于达那阇耶(Dhanañjaya)城调伏护财(Dhanapāla)象时出家的七万比丘中，世尊说波罗提木叉，此为第三次集会。是故说：

၆.

6.

‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, သိခိဿာပိ မဟေသိနော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

大仙尸弃(Sikhī)亦有三次集会，此乃漏尽、无垢、心寂静、如如不动者之集会。

၇.

7.

‘‘ဘိက္ခုသတသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော;

အသီတိဘိက္ခုသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော.

第一次集会，有十万比丘；第二次集会，有八万比丘。

၈.

8.

‘‘သတ္တတိဘိက္ခုသဟဿာနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော;

အနုပလိတ္တော ပဒုမံဝ, တောယမှိ သမ္ပဝဍ္ဎိတ’’န္တိ.

第三次集会，有七万比丘；彼等如莲花，虽生于水中，繁茂而不为所染。

တတ္ထ အနုပလိတ္တော ပဒုမံဝါတိ တောယေ ဇာတံ တောယေဝ ဝဍ္ဎိတံ ပဒုမံ ဝိယ တောယေန အနုပလိတ္တံ, သောပိ ဘိက္ခုသန္နိပါတော လောကေ ဇာတောပိ လောကဓမ္မေဟိ အနုပလိတ္တော အဟောသီတိ အတ္ထော.

于此，“如莲花不为所染”者，其义为：犹如莲花，虽于水中生、于水中长，却不为水所染；彼比丘集会亦复如是，虽生于世间，却不为世间法所染。

တဒါ ကိရ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ကတ္ထစိ အသံသဋ္ဌော ပရိဘုတ္တနဂရေ အရိန္ဒမော နာမ ရာဇာ ဟုတွာ သိခိမှိ သတ္ထရိ ပရိဘုတ္တနဂရမနုပ္ပတ္တေ သပရိဝါရော ရာဇာ ဘဂဝတော ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ပသာဒဝဍ္ဎိတဟဒယနယနသောတော ဒသဗလဿ အမလစရဏကမလယုဂဠေသု သပရိဝါရော သိရသာ အဘိဝန္ဒိတွာ ဒသဗလံ နိမန္တေတွာ သတ္တာဟံ ဣဿရိယကုလဝိဘဝသဒ္ဓါနုရူပံ မဟာဒါနံ ဒတွာ ဒုဿဘဏ္ဍာဂါရဒွါရာနိ ဝိဝရာပေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ ဘိက္ခုသံဃဿ [Pg.288] မဟဂ္ဃာနိ ဝတ္ထာနိ အဒါသိ. အတ္တနော စ ဗလရူပလက္ခဏဇဝသမ္ပန္နဟေမဇာလမာလာသမလင်္ကတံ နဝကနကရုစိရဒဏ္ဍကောသစာမရယုဂဝိရာဇိတံ ဝိပုလမုဒုကဏ္ဏံ စန္ဒရာဇိဝိရာဇိတဝဒနသောဘံ ဧရာဝဏဝါရဏမိဝ အရိဝါရဏံ ဝရဝါရဏံ ဒတွာ ဝါရဏပ္ပမာဏမေဝ ကတွာ ကပ္ပိယဘဏ္ဍဉ္စ အဒါသိ. သောပိ နံ သတ္ထာ – ‘‘ဣတော ဧကတ္တိံသကပ္ပေ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

据说，那时我们的菩萨在某处，于巴利布达城(Paribhuttanagara)成为一位名叫阿林达马(Arindama)的国王。当时，导师尸弃(Sikhī)佛抵达了巴利布达城，国王与眷属一同前去迎接世尊。他心生欢喜，容光焕发，与眷属们一同以头顶礼十力尊者无垢的莲足双。他邀请十力尊者，在七天内，供养了与王族财富和信心相称的大布施。他命人打开衣库之门，将贵重的衣物布施给以佛陀为首的比丘僧团。他还布施了自己所乘的、具足力、色、相与神速、以金网金鬘善加严饰、以崭新悦目的金柄与成对白拂庄严、双耳宽大柔软、面容如满月般庄严美丽、能降伏敌军、如埃拉瓦那(Erāvaṇa)象王般的殊胜大象，并且还布施了与象身等量的净物。那位导师也为他授记道：“此人将于三十一劫后成佛。”因此而说：

၉.

9.

‘‘အဟံ တေန သမယေန, အရိန္ဒမော နာမ ခတ္တိယော;

သမ္ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ သံဃံ, အန္နပါနေန တပ္ပယိံ.

彼时我为刹帝利，名为阿林达马；以饮食令以正等觉者为首之僧团满足。

၁၀.

10.

‘‘ဗဟုံ ဒုဿဝရံ ဒတွာ, ဒုဿကောဋိံ အနပ္ပကံ;

အလင်္ကတံ ဟတ္ထိယာနံ, သမ္ဗုဒ္ဓဿ အဒါသဟံ.

广施上等衣，无数亿件衣；庄严之象乘，我献正等觉。

၁၁.

11.

‘‘ဟတ္ထိယာနံ နိမ္မိနိတွာ, ကပ္ပိယံ ဥပနာမယိံ;

ပူရယိံ မာနသံ မယှံ, နိစ္စံ ဒဠှမုပဋ္ဌိတံ.

估量象乘价值后，我供养等量净物；我心得以满足，恒常坚固安住。

၁၂.

12.

‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, သိခီ လောကဂ္ဂနာယကော;

ဧကတ္တိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

彼佛尸弃（Sikhī）为我授记，世间最上之导师：“从此三十一劫后，此人将要得成佛。”

၁၃.

13.

‘‘အဟု ကပိလဝှယာ ရမ္မာ…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ.

有名为迦毗罗（Kapila）的可爱城……我等将亲见此佛。

၁၄.

14.

‘‘တဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ’’တိ.

我闻彼佛之言已，内心更增胜净信；为圆满十波罗蜜，我立更增上誓愿。

တတ္ထ နိမ္မိနိတွာတိ တဿ ဟတ္ထိနော ပမာဏေန တုလယိတွာ. ကပ္ပိယန္တိ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ, ဘိက္ခူနံ ယံ ဘဏ္ဍံ ကပ္ပတိ ဂဟေတုံ, တံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ နာမ. ပူရယိံ မာနသံ မယှန္တိ မမ စိတ္တံ ဒါနပီတိယာ ပူရယိံ, မယှံ ဟာသုပ္ပာဒနသမတ္ထံ အကာသိန္တိ အတ္ထော. နိစ္စံ ဒဠှမုပဋ္ဌိတန္တိ နိစ္စကာလံ ဒါနံ ဒဿာမီ’’တိ ဒါနဝသေန ဒဠှံ ဥပဋ္ဌိတံ စိတ္တန္တိ အတ္ထော.

于此，“造作”（nimminitvā）是说，按照那头象的身量来衡量。“适宜物”（kappiyaṃ）即适宜之物，比丘们可以接受的物品，即名为适宜物。“我已充满心”（Pūrayiṃ mānasaṃ mayhaṃ）是说，我以布施之喜充满我心，其义为：它使我能够生起欢喜。“恒常坚固住立”（Niccaṃ daḷhamupaṭṭhitaṃ）是说，“我将恒常布施”，意即心因布施而坚固安住。

တဿ ပန ဘဂဝတော နဂရံ အရုဏဝတီ နာမ အဟောသိ. အရုဏဝါ နာမ ရာဇာ ပိတာ, ပဘာဝတီ နာမ မာတာ, အဘိဘူ စ သမ္ဘဝေါ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, ခေမင်္ကရော နာမုပဋ္ဌာကော, သခိလာ စ မဒုမာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, ပုဏ္ဍရီကရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရဉ္စဿ သတ္တတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ[Pg.289]. သရီရပ္ပဘာ နိစ္စကာလံ ယောဇနတ္တယံ ဖရိတွာ အဋ္ဌာသိ. သတ္တတိဝဿသဟဿာနိ အာယု, သဗ္ဗကာမာ နာမဿ အဂ္ဂမဟေသီ, အတုလော နာမဿ ပုတ္တော, ဟတ္ထိယာနေန နိက္ခမိ. တေန ဝုတ္တံ –

又，那位世尊的城市名为阿卢那瓦底（Aruṇavatī）。父亲国王名为阿卢那（Aruṇa），母亲名为光胜（Pabhāvatī）。胜伏（Abhibhū）与生（Sambhava）是其两位上首弟子。侍者名为吉安（Khemaṅkara）。善友（Sakhilā）与莲华（Padumā）是其两位上首女弟子。菩提树为芬陀利（Puṇḍarīka）树。其身躯高达七十肘。身光恒常遍照三由旬。寿命为七万年。其上首王后名为一切欲（Sabbakāmā），其子名为无等（Atula）。他乘象出家。故说：

၁၅.

15.

‘‘နဂရံ အရုဏဝတီ နာမ, အရုဏော နာမ ခတ္တိယော;

ပဘာဝတီ နာမ ဇနိကာ, သိခိဿာပိ မဟေသိနော.

尸弃（Sikhī）大仙，其城名阿卢那瓦底（Aruṇavatī），父王刹帝利名阿卢那（Aruṇa），生母名为光胜（Pabhāvatī）。

၂၀.

20.

‘‘အဘိဘူ သမ္ဘဝေါ စေဝ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

ခေမင်္ကရော နာမုပဋ္ဌာကော, သိခိဿာပိ မဟေသိနော.

胜伏（Abhibhū）与生（Sambhava），是其上首弟子；尸弃（Sikhī）大仙之侍者，名为吉安（Khemaṅkara）。

၂၁.

21.

‘‘သခိလာ စ ပဒုမာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, ပုဏ္ဍရီကောတိ ဝုစ္စတိ.

善友（Sakhilā）与莲华（Padumā），是其上首女弟子；那位世尊之菩提树，称为芬陀利（Puṇḍarīka）。

၂၂.

22.

‘‘သိရိဝဍ္ဎော စ နန္ဒော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ;

စိတ္တာ စေဝ သုဂုတ္တာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ.

吉祥增（Sirivaḍḍha）与难陀（Nanda），是其上首男侍者；质多（Cittā）与善护（Suguttā），是其上首女侍者。

၂၃.

23.

‘‘ဥစ္စတ္တနေန သော ဗုဒ္ဓေါ, သတ္တတိဟတ္ထမုဂ္ဂတော;

ကဉ္စနဂ္ဃိယသင်္ကာသော, ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏော.

彼佛身高七十肘，犹如巍巍金山，具三十二大丈夫相。

၂၄.

24.

‘‘တဿာပိ ဗျာမပ္ပဘာ ကာယာ, ဒိဝါရတ္တိံ နိရန္တရံ;

ဒိသောဒိသံ နိစ္ဆရန္တိ, တီဏိ ယောဇနသော ပဘာ.

其身亦放寻光（byāmappabhā），昼夜恒常不断；光芒射向四方，遍照三由旬。

၂၅.

25.

‘‘သတ္တတိဝဿသဟဿာနိ, အာယု တဿ မဟေသိနော;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

彼大仙寿量为七万年；住世期间，度化了众多民众。

၂၆.

26.

‘‘ဓမ္မမေဃံ ပဝဿေတွာ, တေမယိတွာ သဒေဝကေ;

ခေမန္တံ ပါပယိတွာန, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

普降妙法雨，滋润天人众，令至安稳境，佛与弟子同涅槃。

၂၇.

27.

‘‘အနုဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နံ, ဒွတ္တိံသဝရလက္ခဏံ;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ’’တိ.

具足随形好，三十二大丈夫相；这一切都已隐没，诸行难道不是空无的吗？

တတ္ထ ပုဏ္ဍရီကောတိ သေတမ္ဗရုက္ခော. တီဏိ ယောဇနသော ပဘာတိ တီဏိ ယောဇနာနိ ပဘာ နိစ္ဆရန္တီတိ အတ္ထော. ဓမ္မမေဃန္တိ ဓမ္မဝဿံ, ဓမ္မဝဿနကော ဗုဒ္ဓမေဃော. တေမယိတွာတိ ဓမ္မကထာသလိလေန တေမေတွာ, သိဉ္စိတွာတိ အတ္ထော. သဒေဝကေတိ သဒေဝကေ သတ္တေ. ခေမန္တန္တိ ခေမန္တံ နိဗ္ဗာနံ[Pg.290]. အနုဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နန္တိ တမ္ဗနခတုင်္ဂနာသဝဋ္ဋင်္ဂုလိတာဒီဟိ အသီတိယာ အနုဗျဉ္ဇနေဟိ သမ္ပန္နံ, ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏပဋိမဏ္ဍိတံ ဘဂဝတော သရီရန္တိ အတ္ထော. သိခီ ကိရ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ သီလဝတီနဂရေ အဿာရာမေ ပရိနိဗ္ဗာယိ.

此处，“芬陀利”(puṇḍarīka)是指白芒果树。“光芒远及三由旬”(Tīṇi yojanaso pabhā)意思是光芒照耀三由旬。“法云”(Dhammameghaṃ)是指法雨，是能降下法雨的佛陀云。“滋润”(Temayitvā)意为以说法之水滋润，也就是灌溉。“天人众生”(Sadevake)是指包括天界在内的众生。“安稳处”(Khemantaṃ)是指安稳的涅槃。“具足随形好”(Anubyañjanasampannaṃ)是指具足如铜色指甲、高鼻梁、圆润手指等八十种随形好，意思是世尊的身体以三十二大士相庄严。据说，尸弃(Sikhī)正等觉者在尸利瓦底城(Sīlavatī)阿萨罗园(Assārāma)般涅槃。

‘‘သိခီဝ လောကေ တပသာ ဇလိတွာ, သိခီဝ မေဃာဂမနေ နဒိတွာ;

သိခီ မဟေသိန္ဓနဝိပ္ပဟီနော, သိခီဝ သန္တိံ သုဂတော ဂတော သော’’.

如火以苦行于世间炽燃，如孔雀于云起时鸣叫；大仙尸弃已无薪火，如火之寂灭，彼善逝已入寂静。

သိခိဿ ကိရ ဘဂဝတော ဓာတုယော ဧကဂ္ဃနာဝ ဟုတွာ အဋ္ဌံသု န ဝိပ္ပကိရိံသု. သကလဇမ္ဗုဒီပဝါသိနော ပန မနုဿာ တိယောဇနုဗ္ဗေဓံ သတ္တရတနမယံ ဟိမဂိရိသဒိသသောဘံ ထူပမကံသု. သေသမေတ္ထ ဂါထာသု ပါကဋမေဝါတိ.

据说，世尊尸弃佛的舍利凝聚成一整块，没有散开。全瞻部洲的居民建造了一座三由旬高、由七宝构成、如雪山般壮丽的佛塔。其余内容在偈颂中已然明了。

သိခီဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

尸弃佛佛史释义终。

နိဋ္ဌိတော ဝီသတိမော ဗုဒ္ဓဝံသော.

第二十佛史终。

၂၃. ဝေဿဘူဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

23. 毗舍浮佛史释义

သိခိဿ ပန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ အပရဘာဂေ အန္တရဟိတေ တဿ သာသနေ သတ္တတိဝဿသဟဿာယုကာ မနုဿာ အနုက္ကမေန ပရိဟာယိတွာ ဒသဝဿာယုကာ အဟေသုံ. ပုန ဝဍ္ဎိတွာ အပရိမိတာယုကာ ဟုတွာ အနုက္ကမေန ပရိဟာယိတွာ သဋ္ဌိဝဿသဟဿာယုကာ အဟေသုံ. တဒါ ဝိဇိတမနောဘူ သဗ္ဗလောကာဘိဘူ သယမ္ဘူ ဝေဿဘူ နာမ သတ္ထာ လောကေ ဥဒပါဒိ. သော ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ အနောမနဂရေ သုပ္ပတီတဿ သုပ္ပတီတဿ နာမ ရညော အဂ္ဂမဟေသိယာ သီလဝတိယာ ယသဝတိယာ နာမ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ. သော ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန အနုပမုယျာနေ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ. ဇာယမာနောဝ ဇနံ တောသေန္တော ဝသဘနာဒံ နဒိ. တသ္မာ ဝသဘနာဒဟေတုတ္တာ တဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ‘‘ဝေဿဘူ’’တိ နာမမကံသု. သော ဆဗ္ဗဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ. ရုစိ-သုရုစိ-ရတိဝဍ္ဎနနာမကာ တယော ပါသာဒါ တဿ [Pg.291] အဟေသုံ. သုစိတ္တာဒေဝိပ္ပမုခါနိ တိံသ ဣတ္ထိသဟဿာနိ ပစ္စုပဋ္ဌိတာနိ အဟေသုံ.

尸弃（Sikhī）正等觉之后，其教法隐没，时人寿由七万岁辗转递减至十岁。复又增至无量岁，再辗转递减至六万岁。尔时，有导师名为毗舍浮（Vessabhū），乃战胜魔罗者、降伏一切世间者、无师自觉者，出现于世。彼圆满诸波罗蜜，生于兜率天城（Tusitapura），从彼处殁后，于阿诺马城（Anomanagara），在善见（Suppatīta）王之首席王后，具戒德、名为耶舍婆提（Yasavatī）者之胎中受生。经十月，于无譬园林（Anupamuyyāna）自母胎出。其诞生时，作牛王吼，令众人喜。是故，因其作牛王吼，于命名之日，为彼取名为“毗舍浮”。彼于俗家住六千年。有喜（Ruci）、善喜（Suruci）、增喜（Rativaḍḍhana）三座宫殿。有以善画天女（Sucittādevī）为首之三万女眷侍奉。

သော စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ သုစိတ္တာယ နာမ ဒေဝိယာ သုပ္ပဗုဒ္ဓေ နာမ ကုမာရေ ဥပ္ပန္နေ သုဝဏ္ဏသိဝိကာယ ဥယျာနဒဿနတ္ထာယ ဂန္တွာ ဒေဝဒတ္တာနိ ကာသာယာနိ ဂဟေတွာ ပဗ္ဗဇိ. တံ သတ္တတ္တိံသသဟဿာနိ အနုပဗ္ဗဇိံသု. အထ သော တေဟိ ပရိဝုတော ဆ မာသေ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ သုစိတ္တနိဂမေ သန္ဒိဿမာနသရီရာယ သိရိဝဍ္ဎနာယ နာမ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ဝီတိနာမေတွာ သာယနှသမယေ နရိန္ဒနာဂရာဇေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ သာလဗောဓိံ ပဒက္ခိဏတော ဥပါဂမိ. တဿာပိ သာလဿ တဒေဝ ပါဋလိယာ ပမာဏမေဝ ပမာဏံ အဟောသိ. တထေဝ ပုပ္ဖဖလသိရိဝိဘဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. သော သာလမူလမုပဂန္တွာ စတ္တာလီသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဝိဂတနီဝရဏံ သဗ္ဗကာမမဒါဝရဏံ အနာဝရဏဉာဏံ ပဋိလဘိတွာ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ သတ္တသတ္တာဟံ တတ္ထေဝ ဝီတိနာမေတွာ အတ္တနော ကနိဋ္ဌဘာတိကဿ သောဏကုမာရဿ ဥတ္တရကုမာရဿ စ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ဒေဝပထေန ဂန္တွာ အနောမနဂရသမီပေ အရုဏုယျာနေ ဩတရိတွာ ဥယျာနပါလေန ကုမာရေ ပက္ကောသာပေတွာ တေသံ သပရိဝါရာနံ မဇ္ဈေ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ. တဒါ အသီတိယာ ကောဋိသဟဿာနံ ပဌမော အဘိသမယော အဟောသိ.

当名为善思(Sucittā)的王后生下名为善觉(Suppabuddha)的王子后，他见到四种征兆，乘坐金轿前往园林游览，取走天人所施的袈裟后出家，有三万七千人随他一同出家。随后，他被众人围绕，修习精进六个月。在毘舍佉(Visākhā)满月日，于善思镇(Sucittanigama)接受了显现身形的、名为吉祥增(Sirivaḍḍhana)者所供养的蜜乳粥，食毕在娑罗林午休。傍晚时分，从龙王那邻陀(Narinda)处取得八束草，右绕娑罗菩提树而行。那棵娑罗树的大小与波吒厘树(Pāṭalī)相当，其花果之庄严丰美亦复如是。他来到娑罗树下，铺设四十肘宽的草垫，结跏趺坐，断除诸盖，远离一切欲乐之障，证得无碍智，诵出感兴语：“轮回无数生……已证贪爱尽。”之后，他在原地度过七周，观察到其弟苏那(Soṇa)王子和优多罗(Uttara)王子的得度因缘，便经由天道行至阿诺摩城(Anoma)附近的阿楼那园(Aruṇa)降落，令园丁召来诸位王子，在他们及其随从的围绕中转动法轮。那时，八万俱胝的众生初次证悟了法。

ပုန ဇနပဒစာရိကံ စရန္တော ဘဂဝါ တတ္ထ တတ္ထ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော သတ္တတိယာ ကောဋိသဟဿာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ, သော ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. အနောမနဂရေယေဝ ဒိဋ္ဌိဇာလံ ဘိန္ဒန္တော တိတ္ထိယမာနဒ္ဓဇံ ပါတေန္တော မာနမဒံ ဝိဒ္ဓံသေန္တော ဓမ္မဒ္ဓဇံ သမုဿယန္တော နဝုတိယောဇနဝိတ္ထတာယ မနုဿပရိသာယ ပရိမာဏရဟိတာယ ဒေဝပရိသာယ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေ ပသာဒေတွာ သဋ္ဌိကောဋိယော ဓမ္မာမတေန တပ္ပေသိ, သော တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

其后，世尊游行于诸国，随处说法，有七十俱胝之众生证悟法，此为第二次现等觉。复于阿诺摩城(Anomanagara)，破邪见网，堕外道慢幢，毁骄慢，立正法幢，为方圆九十由旬之人众及无量之天众示现双神变，令天人欣悦，以法之甘露使六十俱胝之众生满足，此为第三次现等觉。是故说：

၁.

1.

‘‘တတ္ထေဝ မဏ္ဍကပ္ပမှိ, အသမော အပ္ပဋိပုဂ္ဂလော;

ဝေဿဘူ နာမ နာမေန, လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိ နာယကော.

“于彼曼陀劫(Maṇḍakappa)中，无与伦比、无对等之人，名为毗舍浮(Vessabhū)的导师，出现于世间。”

၂.

2.

‘‘အာဒိတ္တံ [Pg.292] ဝတ ရာဂဂ္ဂိ, တဏှာနံ ဝိဇိတံ တဒါ;

နာဂေါဝ ဗန္ဓနံ ဆေတွာ, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ.

贪欲之火实炽燃，彼时世间为爱所胜；犹如大象断其缚，已证无上正等觉。

၃.

3.

‘‘ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေန္တေ, ဝေဿဘူလောကနာယကေ;

အသီတိကောဋိသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟု.

世间导师毗舍浮(Vessabhū)，当其转法轮之时，八十俱胝之众生，得初次现等觉。

၄.

4.

‘‘ပက္ကန္တေ စာရိကံ ရဋ္ဌေ, လောကဇေဋ္ဌေ နရာသဘေ;

သတ္တတိကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု.

世间最上人中雄，游行于其国土时，七十俱胝之众生，得第二次现等觉。

၅.

5.

‘‘မဟာဒိဋ္ဌိံ ဝိနောဒေန္တော, ပါဋိဟေရံ ကရောတိ သော;

သမာဂတာ နရမရူ, ဒသသဟဿီ သဒေဝကေ.

彼为除大见，示现其神变；人天皆集会，于万千有天之界中。

၆.

6.

‘‘မဟာအစ္ဆရိယံ ဒိသွာ, အဗ္ဘုတံ လောမဟံသနံ;

ဒေဝါ စေဝ မနုဿာ စ, ဗုဇ္ဈရေ သဋ္ဌိကောဋိယော’’တိ.

睹大希有相，惊异生毛竖；天人六十俱胝，顿悟证菩提。

တတ္ထ အာဒိတ္တန္တိ သကလမိဒံ လောကတ္တယံ သမ္ပဒိတ္တံ. ရာဂဂ္ဂီတိ ရာဂေန. တဏှာနံ ဝိဇိတန္တိ တဏှာနံ ဝိဇိတံ ရဋ္ဌံ ဝသဝတ္တိဋ္ဌာနန္တိ ဧဝံ ဉတွာတိ အတ္ထော. နာဂေါဝ ဗန္ဓနံ ဆေတွာတိ ဟတ္ထီ ဝိယ ပူတိလတာဗန္ဓနံ ဆိန္ဒိတွာ သမ္ဗောဓိံ ပတ္တော အဓိဂတော. ဒသသဟဿီတိ ဒသသဟဿိယံ. သဒေဝကေတိ သဒေဝကေ လောကေ. ဗုဇ္ဈရေတိ ဗုဇ္ဈိံသု.

于此，“燃烧”者，谓此整个三界皆已燃烧。“欲火”者，谓由贪欲。“爱欲之领域”者，义为当知是爱欲所征服之国土、为其势力所及之处。“犹如大象断其缚”者，谓如大象断腐藤之缚，证得、到达正等觉。“万千”者，谓于万千世界中。“有天”者，谓于有天之世间。“觉悟”者，谓彼等已觉悟。

သောဏုတ္တရာနံ ပန ဒွိန္နံ အဂ္ဂသာဝကာနံ သမာဂမေ ပဗ္ဗဇိတာနံ အသီတိယာ အရဟန္တသဟဿာနံ မဇ္ဈေ မာဃပုဏ္ဏမာယံ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ပဌမော သန္နိပါတော အဟောသိ. ယဒါ ပန ဝေဿဘုနာ သဗ္ဗလောကာဘိဘုနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတာ သတ္တတ္တိံသသဟဿသင်္ခါ ဘိက္ခူ ဂဏတော ဩဟီနသမယေ ပက္ကန္တာ, တေ ဝေဿဘုဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တိံ သုတွာ သောရေယျံ နာမ နဂရံ အာဂန္တွာ ဘဂဝန္တံ အဒ္ဒသံသု. တေသံ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ သဗ္ဗေဝ တေ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗာဇေတွာ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတာယ ပရိသာယ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော ဒုတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ.

毗舍浮佛于苏那(Soṇa)和优多罗(Uttara)二位上首弟子的集会中，在八万出家阿罗汉的中间，于摩伽(Māgha)月圆之日诵说波罗提木叉，此为第一次集会。当与毗舍浮(Vessabhū)世尊一同出家的三万七千名比丘，于僧团衰减时离开后，他们听闻毗舍浮正等觉者转法轮，便来到索瑞亚(Soreyya)城拜见世尊。世尊为他们说法，并全部以“善来比丘”的方式让他们出家，为具足四支的僧团诵说波罗提木叉，此为第二次集会。

ယဒါ ပန နာရိဝါဟနနဂရေ ဥပသန္တော နာမ ရာဇပုတ္တော ရဇ္ဇံ ကာရေသိ, တဿာနုကမ္ပာယ ဘဂဝါ တတ္ထ အဂမာသိ, သောပိ ဘဂဝတော အာဂမနံ သုတွာ သပရိဝါရော ဘဂဝတော ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ နိမန္တေတွာ မဟာဒါနံ ဒတွာ တဿ ဓမ္မံ သုတွာ ပသန္နဟဒယော ပဗ္ဗဇိ. တံ သဋ္ဌိသဟဿသင်္ခါ ပုရိသာ [Pg.293] အနုပဗ္ဗဇိံသု. တေ တေန သဒ္ဓိံ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. သော တေဟိ ပရိဝုတော ဝေဿဘူ ဘဂဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ, သော တတိယော သန္နိပါတော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

当那利婆诃那城(Nārivāhana)名为优波珊多(Upasanta)的王子统治国家时，世尊出于对他的悲悯而前往彼处。王子听闻世尊到来，便与眷属一同前去迎接，并邀请世尊、作大布施。听闻佛法后，他心生净信而舍俗出家。有六万名男子跟随他出家，他们与王子一同证得阿罗汉果。毗舍浮(Vessabhū)世尊在他们的围绕下宣说了波罗提木叉，此为第三次集会。因此说：

၇.

7.

‘‘သန္နိပါတာ တယော အာသုံ, ဝေဿဘုဿ မဟေသိနော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

大仙毗舍浮(Vessabhū)，三度集圣众；漏尽离垢者，寂静心调柔。

၈.

8.

‘‘အသီတိဘိက္ခုသဟဿာနံ, ပဌမော အာသိ သမာဂမော;

သတ္တတိဘိက္ခုသဟဿာနံ, ဒုတိယော အာသိ သမာဂမော.

第一次集会为八万比丘，第二次集会为七万比丘。

၉.

9.

‘‘သဋ္ဌိဘိက္ခုသဟဿာနံ, တတိယော အာသိ သမာဂမော;

ဇရာဒိဘယတီတာနံ, ဩရသာနံ မဟေသိနော’’တိ.

第三次集会为六万比丘，皆是超越老等怖畏的大仙真子。

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော သရဘဝတီနဂရေ ပရမပိယဒဿနော သုဒဿနော နာမ ရာဇာ ဟုတွာ ဝေဿဘုမှိ လောကနာယကေ သရဘနဂရမုပဂတေ တဿ ဓမ္မံ သုတွာ ပသန္နဟဒယော ဒသနခသမောဓာနသမုဇ္ဇလံ ဇလဇာမလာဝိကလကမလမကုလသဒိသမဉ္ဇလိံ သိရသိ ကတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ သစီဝရံ မဟာဒါနံ ဒတွာ တတ္ထေဝ ဘဂဝတော နိဝါသတ္ထာယ ဂန္ဓကုဋိံ ကတွာ တံ ပရိက္ခိပိတွာ ဝိဟာရသဟဿံ ကာရေတွာ သဗ္ဗဉ္စ ဝိဘဝဇာတံ ဘဂဝတော သာသနေ ပရိစ္စဇိတွာ တဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ အာစာရဂုဏသမ္ပန္နော တေရသဓုတဂုဏေသု နိရတော ဗောဓိသမ္ဘာရပရိယေသနာယ ရတော ဗုဒ္ဓသာသနာဘိရတော ဝိဟာသိ. သောပိ တံ ဘဂဝါ ဗျာကာသိ – ‘‘အနာဂတေ ဣတော ဧကတ္တိံသကပ္ပေ အယံ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ. တေန ဝုတ္တံ –

那时，我们的菩萨在娑罗婆提城(Sarabhavatī)成为一位名为善见(Sudassana)、极为俊美的国王。当世间导师毗舍浮(Vessabhū)世尊来到娑罗婆提城时，他听闻其法后心生净信，双手合掌置于头顶，十指相合，光洁闪耀，犹如一朵无瑕完美的莲花蓓蕾，向以佛陀为首的僧团布施了包含袈裟在内的大供养。并在那里为世尊建造香孤邸(gandhakuṭi)，围绕此孤邸建造了千座精舍，将一切财富舍弃于世尊的教法中，于其座下出家。他具足威仪德行，乐于十三头陀支，勤于寻求菩提资粮，乐于佛陀教法而住。那位世尊也为他授记：“此人将于未来三十一劫后，成为名为乔达摩(Gotama)的佛陀。”因此说：

၁၀.

10.

‘‘အဟံ တေန သမယေန, သုဒဿနော နာမ ခတ္တိယော;

နိမန္တေတွာ မဟာဝီရံ, ဒါနံ ဒတွာ မဟာရဟံ;

အန္နပါနေန ဝတ္ထေန, သသံဃံ ဇိနပူဇယိံ.

我于彼时，为刹帝利，名曰善见(Sudassana)；邀请大雄尊，行大价值施；以饮食、衣服，供养胜者与僧团。

၁၁.

11.

‘‘တဿ ဗုဒ္ဓဿ အသမဿ, စက္ကံ ဝတ္တိတမုတ္တမံ;

သုတွာန ပဏိတံ ဓမ္မံ, ပဗ္ဗဇ္ဇမဘိရောစယိံ.

彼佛无等伦，转胜妙法轮；闻殊胜之法，遂欣乐出家。

၁၂.

12.

‘‘မဟာဒါနံ ပဝတ္တေတွာ, ရတ္တိန္ဒိဝမတန္ဒိတော;

ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဂုဏသမ္ပန္နံ, ပဗ္ဗဇိံ ဇိနသန္တိကေ.

广行大布施，昼夜不疲倦；于胜者座下，行具德出家。

၁၃.

13.

‘‘အာစာရဂုဏသမ္ပန္နော, ဝတ္တသီလသမာဟိတော;

သဗ္ဗညုတံ ဂဝေသန္တော, ရမာမိ ဇိနသာသနေ.

具足威仪德，恪守行持戒；为求一切智，我乐胜者教。

၁၄.

14.

‘‘သဒ္ဓါပီတိံ [Pg.294] ဥပဂန္တွာ, ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒာမိ သတ္ထရံ;

ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ မယှံ, ဗောဓိယာယေဝ ကာရဏာ.

我生信与喜，礼敬佛导师；我心生喜悦，皆为菩提故。

၁၅.

15.

‘‘အနိဝတ္တမာနသံ ဉတွာ, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဧတဒဗြဝိ;

ဧကတ္တိံသေ ဣတော ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

了知其心不退转，正觉者如是说：“从此三十一劫后，此人将成佛。”

၁၆.

16.

‘‘အဟု ကပိလဝှယာ ရမ္မာ…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခံ ဣမံ.

“有名为迦毗罗(Kapila)之悦意城……我等将亲临其前。”

၁၇.

17.

‘‘တဿာဟံ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ’’တိ.

我闻彼言后，心愈加净信；为圆满十波罗蜜，更受持增上誓愿。

တတ္ထ စက္ကံ ဝတ္တိတန္တိ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတံ. ပဏီတံ ဓမ္မန္တိ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ. ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဂုဏသမ္ပန္နန္တိ ဉတွာ ပဗ္ဗဇိန္တိ အတ္ထော. ဝတ္တသီလသမာဟိတောတိ ဝတ္တေသု စ သီလေသု စ သမာဟိတော. တေသံ တေသံ ပူရဏေ သမာဟိတောတိ အတ္ထော. ရမာမီတိ အဘိရမိံ. သဒ္ဓါပီတိန္တိ သဒ္ဓဉ္စ ပီတိဉ္စ ဥပဂန္တွာ. ဝန္ဒာမီတိ အဘိဝန္ဒိံ, အတီတတ္ထေ ဝတ္တမာနဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သတ္ထရန္တိ သတ္ထာရံ. အနိဝတ္တမာနသန္တိ အနောသက္ကိယမာနမာနသံ.

此处“转轮”是指转动法轮。“胜妙法”是指超越凡夫之法。“出家具足功德”，意为听闻后而出家。“戒行安定”是指于行持与戒律上心意安定。意即于圆满彼等行持与戒律上心意安定。“我乐于”意为我乐于其中。“信与精进”指具足信与精进。“我礼敬”即我恭敬地礼敬，此处现在时态应理解为过去时态。“导师”指毗舍浮导师。“不退转心”指不退却之心。

တဿ ပန ဘဂဝတော အနောမံ နာမ နဂရံ အဟောသိ. သုပ္ပတီတော နာမဿ ပိတာ ခတ္တိယော, ယသဝတီ နာမ မာတာ, သောဏော စ ဥတ္တရော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, ဥပသန္တော နာမုပဋ္ဌာကော, ရာမာ စ သမာလာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, သာလရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ သဋ္ဌိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ. သဋ္ဌိဝဿသဟဿာနိ အာယု, သုစိတ္တာ နာမဿ ဘရိယာ, သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ နာမဿ ပုတ္တော, သုဝဏ္ဏသိဝိကာယ နိက္ခမိ. တေန ဝုတ္တံ –

彼世尊的都城名为阿诺玛(Anoma)。其父为刹帝利，名苏波提多(Suppatīta)，母名耶舍婆提(Yasavatī)。两位上首弟子是索那(Soṇa)与优多罗(Uttara)，侍者名优波扇多(Upasanta)，两位上首女弟子是罗摩(Rāmā)与舍摩罗(Samālā)。其菩提树是娑罗树(sāla)，身躯高六十肘。寿命六万年，其妻名苏吉多(Sucittā)，其子名善觉(Suppabuddha)，乘金轿而出家。是故说：

၁၈.

18.

‘‘အနောမံ နာမ နဂရံ, သုပ္ပတီတော နာမ ခတ္တိယော;

မာတာ ယသဝတီ နာမ, ဝေဿဘုဿ မဟေသိနော.

大仙毗舍浮，都城名阿诺玛，父为刹帝利名苏波提多，母名耶舍婆提。

၂၃.

23.

‘‘သောဏော စ ဥတ္တရော စေဝ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

ဥပသန္တော နာမုပဋ္ဌာကော, ဝေဿဘုဿ မဟေသိနော.

索那与优多罗，曾为上首弟子；侍者名为优波扇多，皆属大仙毗舍浮。

၂၄.

24.

‘‘ရာမာ စေဝ သမာလာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, မဟာသာလောတိ ဝုစ္စတိ.

罗摩(Rāmā)与舍摩罗(Samālā)，曾为上首女弟子；彼世尊之菩提树，被称为大娑罗树(Mahāsāla)。

၂၅.

25.

‘‘သောတ္ထိကော [Pg.295] စေဝ ရမ္မော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌကာ;

ဂေါတမီ သိရိမာ စေဝ, အဟေသုံ အဂ္ဂုပဋ္ဌိကာ.

苏提迦(Sotthika)与罗摩(Ramma)，曾为上首男护持；乔达弥(Gotamī)与尸利摩(Sirimā)，曾为上首女护持。

၂၆.

26.

‘‘သဋ္ဌိရတနမုဗ္ဗေဓော, ဟေမယူပသမူပမော;

ကာယာ နိစ္ဆရတီ ရသ္မိ, ရတ္တိံဝ ပဗ္ဗတေ သိခီ.

身躯高六十肘，犹如金柱；身光焕发，犹如夜间山顶之火焰。

၂၇.

27.

‘‘သဋ္ဌိဝဿသဟဿာနိ, အာယု တဿ မဟေသိနော;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ, ဇနတံ ဗဟုံ.

彼大仙寿六万年；住世其间，度脱众多有情。

၂၈.

28.

‘‘ဓမ္မံ ဝိတ္ထာရိကံ ကတွာ, ဝိဘဇိတွာ မဟာဇနံ;

ဓမ္မနာဝံ ဌပေတွာန, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

广弘正法，为大众分别开示；建立正法之舟后，彼与声闻众共入涅槃。

၂၉.

29.

‘‘ဒဿနေယျံ သဗ္ဗဇနံ, ဝိဟာရံ ဣရိယာပထံ;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ’’တိ.

可瞻仰之圣众，住处与威仪；彼等一切皆隐没，诸行岂非皆空寂？

တတ္ထ ဟေမယူပသမူပမောတိ သုဝဏ္ဏတ္ထမ္ဘသဒိသောတိ အတ္ထော. နိစ္ဆရတီတိ ဣတော စိတော စ သန္ဓာဝတိ. ရသ္မီတိ ပဘာရသ္မိ. ရတ္တိံဝ ပဗ္ဗတေ သိခီတိ ရတ္တိယံ ပဗ္ဗတမတ္ထကေ အဂ္ဂိ ဝိယ. ရံသိဝိဇ္ဇောတာ တဿ ကာယေတိ အတ္ထော. ဝိဘဇိတွာတိ ဝိဘာဂံ ကတွာ, ဥဂ္ဃဋိတာဒိဝသေန သောတာပန္နာဒိဝသေန စာတိ အတ္ထော. ဓမ္မနာဝန္တိ အဋ္ဌင်္ဂမဂ္ဂသင်္ခါတံ ဓမ္မနာဝံ, စတုရောဃနိတ္ထရဏတ္ထာယ ဌပေတွာတိ အတ္ထော. ဒဿနေယျန္တိ ဒဿနီယော. သဗ္ဗဇနန္တိ သဗ္ဗော ဇနော, သသာဝကသံဃော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ အတ္ထော. ဝိဟာရန္တိ ဝိဟာရော, သဗ္ဗတ္ထ ပစ္စတ္တေ ဥပယောဂဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

其中，“犹如金柱般”（hemayūpasamūpamo）意为像金柱一样。“放射”（niccharati）意为从此、从彼流出。“光”（rasmi）意为光明。“犹如夜间山顶之火炬”（rattiṃva pabbate sikhī）意为像夜晚山顶上的火。“其身光芒闪耀”（raṃsivijjotā tassa kāye）即是此意。“分别后”（vibhajitvā）意为作了分别，即依有速疾智者等（ugghaṭitādivasena）以及依预流者等（sotāpannādivasena）之义。“法船”（dhammanāvaṃ）是指名为八圣道（aṭṭhaṅgamagga）的法船，意为为了渡过四暴流而安立。“可瞻仰”（dassaneyyaṃ）意为值得观看。“一切人”（sabbajanaṃ）意为所有的人，即正自觉者及其声闻僧团。“住处”（vihāraṃ）是“住处”（vihāro）的意思。在所有地方，都应知业格（第二格）用于主格（第一格）之义。

ဝေဿဘူ ကိရ ဘဂဝါ ဥသဘဝတီနဂရေ ခေမေ မိဂဒါယေ ပရိနိဗ္ဗာယိ. ဓာတုယော ပနဿ ဝိပ္ပကိရိံသု.

据说，世尊毗舍浮(Vessabhū)在优娑婆帝城(Usabhavatī)的安乐鹿野苑(Khema migadāya)般涅槃。而他的舍利散布各处。

‘‘ဥသဘဝတိပုရေ ပုရုတ္တမေ, ဇိနဝသဘော ဘဂဝါ ဟိ ဝေဿဘူ;

ဥပဝနဝိဟရေ မနောရမေ, နိရုပဓိသေသမုပါဂတော ကိရာ’’တိ.

在最胜之城优娑婆帝城中，胜者牛王世尊毗舍浮；在悦意的林园寺中，据说已证无余依涅槃。

သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ဂါထာသု ပါကဋမေဝါတိ.

其余在所有偈颂中皆已明显。

ဝေဿဘူဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

毗舍浮佛史释义终。

နိဋ္ဌိတော ဧကဝီသတိမော ဗုဒ္ဓဝံသော.

第二十一佛史终。

၂၄. ကကုသန္ဓဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

24. 拘留孙佛史释义

ဝေဿဘုမှိ [Pg.296] သယမ္ဘုမှိ ပရိနိဗ္ဗုတေ တသ္မိံ ပန ကပ္ပေ အတိက္ကန္တေ ဧကူနတ္တိံသကပ္ပေသု ဇိနဒိဝသကရာ နုပ္ပဇ္ဇိံသု. ဣမသ္မိံ ပန ဘဒ္ဒကပ္ပေ စတ္တာရော ဗုဒ္ဓါ နိဗ္ဗတ္တိံသု. ကတမေ စတ္တာရော? ကကုသန္ဓော ကောဏာဂမနော ကဿပေါ အမှာကံ ဗုဒ္ဓေါတိ. မေတ္တေယျော ပန ဘဂဝါ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ. ဧဝမယံ ကပ္ပော ပဉ္စဟိ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒေဟိ ပဋိမဏ္ဍိတတ္တာ ဘဒ္ဒကပ္ပောတိ ဘဂဝတာ ဝဏ္ဏိတော. တတ္ထ ကကုသန္ဓော နာမ ဘဂဝါ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ ခေမဝတီနဂရေ ခေမင်္ကရဿ နာမ ရညော အတ္ထဓမ္မာနုသာသကဿ အဂ္ဂိဒတ္တဿ နာမ ပုရောဟိတဿ အဂ္ဂမဟေသိယာ ဝိသာခါယ နာမ ဗြာဟ္မဏိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ. ယဒါ ပန ခတ္တိယာ ဗြာဟ္မဏေ သက္ကရောန္တိ ဂရုကရောန္တိ မာနေန္တိ ပူဇေန္တိ, တဒါ ဗောဓိသတ္တာ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တန္တိ.

自生者毗舍浮(Vessabhu)世尊般涅槃后，于彼劫过去，其后二十九劫中，诸佛之日未曾升起。然于此贤劫中，有四位佛陀出世。是哪四位呢？即拘留孙(Kakusandha)、拘那含牟尼(Koṇāgamana)、迦叶(Kassapa)以及我等之佛。而弥勒(Metteyya)世尊将会出世。如是，此劫因五佛出世而得庄严，故为世尊赞为贤劫。其中，名为拘留孙的世尊，圆满诸波罗蜜后，生于兜率天，从彼天处殁，于安和城(Khemavatī)，在安稳王(Khemaṅkara)的法义导师、名为火施(Aggidatta)的司祭之主妻，名为毘舍佉(Visākhā)的婆罗门女胎中结生。当刹帝利恭敬、尊重、尊敬、供养婆罗门时，菩萨则生于婆罗门家。

ယဒါ ပန ဗြာဟ္မဏာ ခတ္တိယေ သက္ကရောန္တိ ဂရုကရောန္တိ မာနေန္တိ ပူဇေန္တိ, တဒါ ခတ္တိယကုလေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တဒါ ကိရ ဗြာဟ္မဏာ ခတ္တိယေဟိ သက္ကရီယန္တိ ဂရုကရီယန္တိ, တသ္မာ သစ္စသန္ဓော ကကုသန္ဓော ဗောဓိသတ္တော ဝိဘဝသိရိသမုဒယေနာကုလေ အနာကုလေ ဗြာဟ္မဏကုလေ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဥန္နာဒေန္တော ကမ္ပယန္တော ဥဒပါဒိ. ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တပ္ပကာရာနိ ပါဋိဟာရိယာနိ နိဗ္ဗတ္တိံသု. တတော ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန ခေမဝတုယျာနေ မာတုကုစ္ဆိတော သုဝဏ္ဏလတာတော အဂ္ဂိဇာလော ဝိယ နိက္ခမိ. သော စတ္တာရိ ဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ. တဿ ကိရ ကာမကာမဝဏ္ဏကာမသုဒ္ဓိနာမကာ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ. ရောစိနီဗြာဟ္မဏီပမုခါနိ တိံသ ဣတ္ထိသဟဿာနိ ပစ္စုပဋ္ဌိတာနိ အဟေသုံ.

然当婆罗门恭敬、尊重、尊敬、供养刹帝利时，菩萨则生于刹帝利家。当时，婆罗门实为刹帝利所恭敬尊重，是故，真实承诺的拘留孙菩萨，伴随着财富与荣耀的生起，在一个安稳的婆罗门家族中诞生，令一万个世界体系发出巨响、为之震动。如下所述的种种瑞相也随之出现。其后，经十月期满，于安和园(Khemavatuyyāna)中，他自母胎而出，犹如火焰出自金藤。他在家住了四千年。据说他有三座宫殿，名为欲(Kāma)、欲色(Kāmavaṇṇa)和欲净(Kāmasuddhi)。有以卢奇尼(Rocinī)婆罗门女为首的三万名女子侍奉他。

သော စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ ရောစိနိယာ ဗြာဟ္မဏိယာ အနုတ္တရေ ဥတ္တရေ နာမ ကုမာရေ ဥပ္ပန္နေ ပယုတ္တေန အာဇညရထေန မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ. တံ စတ္တာလီသသဟဿာနိ အနုပဗ္ဗဇိံသု. သော တေဟိ ပရိဝုတော အဋ္ဌ မာသေ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ သုစိရိန္ဓနိဂမေ ဝဇိရိန္ဓဗြာဟ္မဏဿ ဓီတာယ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ခဒိရဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကတွာ သာယနှသမယေ သုဘဒ္ဒေန နာမ ယဝပါလကေန ဥပနီတာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ သိရီသဗောဓိံ ပါဋလိယာ [Pg.297] ဝုတ္တပ္ပမာဏံ ဒိဗ္ဗဂန္ဓံ ဥပဝါယမာနံ ဥပဂန္တွာ စတုတ္တိံသဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ သမ္ဗောဓိံ ပတွာ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ သတ္တသတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတာနံ စတ္တာလီသာယ ဘိက္ခုသဟဿာနံ သစ္စပ္ပဋိဝေဓသမတ္ထတံ ဒိသွာ ဧကာဟေနေဝ မကိလနဂရသမီပေ သမ္ဘူတံ ဣသိပတနံ နာမ မိဂဒါယံ ပဝိသိတွာ တေသံ မဇ္ဈဂတော ဘဂဝါ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ. တဒါ စတ္တာလီသာယ ကောဋိသဟဿာနံ ပဌမော ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ.

他看见四种征兆后，在卢奇尼(Rocinī)婆罗门女为他生下名为郁多罗(Uttara)的无上王子后，乘坐备好的良种马车进行大出离而出家。有四万比丘跟随他出家。他被众人围绕，精进修行八个月，于毘舍佉月圆日，在苏支林达村(Sucirindhanigama)食用伐阇林陀(Vajirindha)婆罗门之女所供养的蜜乳粥，于佉陀罗林(Khadiravana)作日住。傍晚时，他从名为须跋陀(Subhadda)的看麦人处取得八把草，走向一棵尸利沙(Sirīsa)菩提树，此树大小如前述的波吒釐树(Pāṭali)，并散发着天香，铺开三十四肘宽的草座，结跏趺坐，证得正觉，诵出感兴偈：“轮回无数生死……得尽诸爱”，度过了七个七日。他见与自己一同出家的四万比丘有通达实相的能力，便在一日之内进入摩揭罗城(Makila)附近名为仙人堕处的鹿野苑。世尊在他们之中转动法轮。那时，有四百亿众生初次证得法。

ပုန ကဏ္ဏကုဇ္ဇနဂရဒွါရေ မဟာသာလရုက္ခမူလေ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ တိံသကောဋိသဟဿာနံ ဓမ္မစက္ခုံ ဥပ္ပာဒေသိ, သော ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. ယဒါ ပန ခေမဝတီနဂရဿာဝိဒူရေ အညတရသ္မိံ ဒေဝါယတနေ အဘိမတနရဒေဝေါ နရဒေဝေါ နာမ ယက္ခော ဒိဿမာနမနုဿသရီရော ဟုတွာ ကန္တာရမဇ္ဈေ ဧကဿ ကမလကုဝလယုပ္ပလသမလင်္ကတသလိလသီတလဿ ပရမမဓုရသိသိရဝါရိနော သဗ္ဗဇနသုရဘိရမဿ သရဿ သမီပေ ဌတွာ ကမလကုဝလယကလ္လဟာရာဒီဟိ သတ္တေ ဥပလာပေတွာ မနုဿေ ခါဒတိ. တသ္မိံ မဂ္ဂေ ပစ္ဆိန္နေ ဇနသမ္ပာတရဟိတေ မဟာအဋဝိံ ပဝိသိတွာ တတ္ထ သမ္ပတ္တေ သတ္တေ ခါဒတိ. သော လောကဝိဿုတော မဟာကန္တာရမဂ္ဂေါ အဟောသိ. ဥဘတောကန္တာရဒွါရေ ကိရ မဟာဇနကာယော သန္နိပတိတွာ ကန္တာရနိတ္ထရဏတ္ထာယ အဋ္ဌာသိ. အထ ဝိဂတဘဝဗန္ဓော ကကုသန္ဓော သတ္ထာ ဧကဒိဝသံ ပစ္စူသသမယေ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ လောကံ ဝေါလောကေန္တော ဉာဏဇာလဿ အန္တောဂတံ တံ မဟေသက္ခံ နရဒေဝယက္ခံ တဉ္စ ဇနသမူဟမဒ္ဒသ. ဒိသွာ စ ပန ဂဂနတလေန ဂန္တွာ တဿ ဇနကာယဿ ပဿန္တဿေဝ ဘဂဝါ အနေကဝိဟိတံ ပါဋိဟာရိယံ ကရောန္တော တဿ နရဒေဝယက္ခဿ ဘဝနေ ဩတရိတွာ တဿ မင်္ဂလပလ္လင်္ကေ နိသီဒိ.

复次，于曲女城(Kaṇṇakujja)门外之大娑罗树下，行双神变，令三百亿众生生起法眼，此为第二次现观。当时，在差摩婆帝城(Khemavatī)不远处的一座天祠中，有名为那罗提婆(Naradeva)的夜叉，化为可见的人形，立于旷野中一池畔。此池为红莲、青莲、白莲所严饰，池水清凉，甘美清冽，一切人众皆极喜爱。他以红莲、青莲、白莲等引诱众生，然后食人。当此路断绝，人迹罕至时，他便进入大森林中，吞食到达那里的众生。此遂成为世界闻名之大险道。据说，大批民众聚集于险道两端，为渡过险道而停留。尔时，已解脱有之系缚的导师拘留孙佛，于一日清晨，从大悲等至中出定，遍观世间时，以其智网见到那大威力的那罗提婆夜叉及那群民众。见后，世尊便行于虚空，于彼民众注目之下，示现种种神变，降临于那罗提婆夜叉之住处，坐于其吉祥宝座之上。

အထ ခေါ သော မနုဿဘက္ခော ယက္ခော ဆဗ္ဗဏ္ဏရသ္မိယော ဝိဿဇ္ဇေန္တံ ဣန္ဒဓနုပရိဝုတမိဝ ဒိဝသကရံ မုနိဒိဝသကရံ ပဝနပထေနာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ – ‘‘ဒသဗလော မမာနုကမ္ပာယ ဣဓာဂစ္ဆတီ’’တိ ပသန္နဟဒယော အတ္တနော ပရိဝါရယက္ခေဟိ သဒ္ဓိံ အနေကမိဂဂဏဝန္တံ ဟိမဝန္တံ ဂန္တွာ နာနာဝဏ္ဏဂန္ဓာနိ ဇလဇထလဇာနိ ကုသုမာနိ ပရမမနောရမာနိ သုဂန္ဓဂန္ဓေ သမာဟရိတွာ အတ္တနော [Pg.298] ပလ္လင်္ကေ နိသိန္နံ ဝိဂတရန္ဓံ ကကုသန္ဓံ လောကနာယကံ မာလာဂန္ဓဝိလေပနာဒီဟိ ပူဇယိတွာ ထုတိသင်္ဂီတာနိ ပဝတ္တေန္တော သိရသိ အဉ္ဇလိံ ကတွာ နမဿမာနော အဋ္ဌာသိ. တတော မနုဿာ တံ ပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ ပသန္နဟဒယာ သမာဂမ္မ ဘဂဝန္တံ ပရိဝါရေတွာ နမဿမာနာ အဋ္ဌံသု. အထ အပ္ပဋိသန္ဓော ကကုသန္ဓော ဘဂဝါ အဘိပူဇိတနရဒေဝယက္ခံ နရဒေဝယက္ခံ ကမ္မဖလသမ္ဗန္ဓဒဿနေန သမုတ္တေဇေတွာ နိရယကထာယ သန္တာသေတွာ စတုသစ္စကထံ ကထေသိ, တဒါ အပရိမိတာနံ သတ္တာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ, အယံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

那时，食人夜叉看见牟尼、日轮放射出六色光芒，如同被彩虹围绕的太阳一般，沿着林间道路前来，心生净信想：“十力者是为了哀愍我而来此。”于是，他与他的夜叉眷属一同前往有许多兽群的雪山，采集了各种颜色和香味的水生和陆生花朵，以及极为悦意的香料。然后，他来到端坐在其宝座上、无有瑕疵的世间导师拘留孙(Kakusandha)佛前，用花、香、涂香等供养，并唱诵赞偈，头顶合掌，作礼而立。其后，人们看见此神变，心生净信，前来集会，围绕世尊，作礼而立。尔时，不再受生的拘留孙世尊，为激励受其供养之人天夜叉(Naradevayakkha)，开示业果关联，复以地狱之说令其怖畏，而说四谛之法。当时，无量有情得法现观。此为第三次法现观。是故说：

၁.

1.

‘‘ဝေဿဘုဿ အပရေန, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒုတ္တမော;

ကကုသန္ဓော နာမ နာမေန, အပ္ပမေယျော ဒုရာသဒေါ.

毗舍浮(Vessabhu)之后，有两足中尊等正觉者；名为拘留孙(Kakusandha)，无量而难胜。

၂.

2.

‘‘ဥဂ္ဃာဋေတွာ သဗ္ဗဘဝံ, စရိယာယ ပါရမိံ ဂတော;

သီဟောဝ ပဉ္ဇရံ ဘေတွာ, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ.

拔除一切有，圆满诸行而至彼岸；犹如狮子破笼而出，证得无上正等觉。

၃.

3.

‘‘ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေန္တေ, ကကုသန္ဓေ လောကနာယကေ;

စတ္တာလီသကောဋိသဟဿာနံ, ဓမ္မာဘိသမယော အဟု.

世间导师拘留孙转法轮时，有四十千俱胝众生得法现观。

၄.

4.

‘‘အန္တလိက္ခမှိ အာကာသေ, ယမကံ ကတွာ ဝိကုဗ္ဗနံ;

တိံသကောဋိသဟဿာနံ, ဗောဓေသိ ဒေဝမာနုသေ.

于虚空中，示现双神变；令三十千俱胝天人，得以觉悟。

၅.

5.

‘‘နရဒေဝဿ ယက္ခဿ, စတုသစ္စပ္ပကာသနေ;

ဓမ္မာဘိသမယော တဿ, ဂဏနာတော အသင်္ခိယော’’တိ.

为开示四圣谛予人天夜叉时，彼时得法现观者，其数不可计量。

တတ္ထ ဥဂ္ဃာဋေတွာတိ သမူဟနိတွာ. သဗ္ဗဘဝန္တိ သဗ္ဗံ နဝဝိဓံ ဘဝံ, ဘဝုပ္ပတ္တိနိမိတ္တံ ကမ္မန္တိ အတ္ထော. စရိယာယ ပါရမိံ ဂတောတိ သဗ္ဗပါရမီနံ ပူရဏဝသေန ပါရံ ဂတော. သီဟောဝ ပဉ္ဇရံ ဘေတွာတိ သီဟော ဝိယ ပဉ္ဇရံ မုနိကုဉ္ဇရော ဘဝပဉ္ဇရံ ဝိနာသေတွာတိ အတ္ထော. ကကုသန္ဓဿ ဝိဒ္ဓသ္တဘဝဗန္ဓနဿ ဧကောဝ သာဝကသန္နိပါတော အဟောသိ. ကဏ္ဏကုဇ္ဇနဂရေ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတေဟိ စတ္တာလီသာယ အရဟန္တသဟဿေဟိ ပရိဝုတော မာဃပုဏ္ဏမာယံ ဘဂဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ. တေန ဝုတ္တံ –

此处“拔除”(ugghāṭetvā)即是根除。“一切有”(sabbabhavaṃ)是指所有九种有，也就是作为有生起之因的业，此为义。 “行至彼岸”(cariyāya pāramiṃ gato)即是通过圆满一切波罗蜜而到达彼岸。“如狮破笼”(sīhova pañjaraṃ bhetvā)即是如狮子摧毁牢笼，牟尼象王摧毁了有之牢笼，此为义。已摧毁有之束缚的拘留孙(Kakusandha)世尊，有一次声闻集会。在迦那拘遮(Kaṇṇakujja)城的仙人堕处(Isipatana)鹿野苑，世尊于摩伽(Māgha)月圆日，在与他一同出家的四万阿罗汉围绕下，宣说了波罗提木叉(pātimokkha)。故曰——

၆.

6.

‘‘ကကုသန္ဓဿ [Pg.299] ဘဂဝတော, ဧကော အာသိ သမာဂမော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

“拘留孙(Kakusandha)世尊，有一次集会；彼等漏已尽，无垢心寂静，如如不动摇。

၇.

7.

‘‘စတ္တာလီသသဟဿာနံ, တဒါ အာသိ သမာဂမော;

ဒန္တဘူမိမနုပ္ပတ္တာနံ, အာသဝါရိဂဏက္ခယာ’’တိ.

“彼时有四万众集会，皆已达调御地，摧破诸漏敌。”

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ခေမော နာမ ရာဇာ ဟုတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ ပတ္တစီဝရံ မဟာဒါနံ ဒတွာ အဉ္ဇနာဒီနိ သဗ္ဗဘေသဇ္ဇာနိ စ အဒါသိ. အညဉ္စ သမဏပရိက္ခာရံ ဒတွာ တဿ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပသန္နဟဒယော ဟုတွာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိ. သော ပန သတ္ထာ – ‘‘အနာဂတေ ဣမသ္မိံယေဝ ကပ္ပေ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဗျာကာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

当时，我们的菩萨是名叫克摩(Khema)的国王，他向以佛陀为首的僧团作了衣钵(pattacīvara)大布施，并且布施了眼药等一切药品。此外，他还布施了其他沙门资具，听闻其法教后，心生净信，就在世尊座下出家了。那位导师为他授记道：“未来于此贤劫中，他将成佛。”故曰——

၈.

8.

‘‘အဟံ တေန သမယေန, ခေမော နာမာသိ ခတ္တိယော;

တထာဂတေ ဇိနပုတ္တေ, ဒါနံ ဒတွာ အနပ္ပကံ.

“我于彼时，名为克摩(Khema)刹帝利；于如来与佛子，作无量布施。

၉.

9.

‘‘ပတ္တဉ္စ စီဝရံ ဒတွာ, အဉ္ဇနံ မဓုလဋ္ဌိကံ;

ဣမေတံ ပတ္ထိတံ သဗ္ဗံ, ပဋိယာဒေမိ ဝရံ ဝရံ.

“布施衣与钵，眼药及甘草；凡此所求愿，悉皆供最上。

၁၀.

10.

‘‘သောပိ မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, ကကုသန္ဓော ဝိနာယကော;

ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

“彼佛拘留孙(Kakusandha)，导师为我记：‘于此贤劫中，此人将成佛。’

၁၁.

11.

‘‘အဟု ကပိလဝှယာ ရမ္မာ…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ.

“有名为迦毗罗(Kapila)之悦意城……我等将亲见此尊。”

၁၃.

13.

‘‘နဂရံ ခေမဝတီ နာမ, ခေမော နာမာသဟံ တဒါ;

သဗ္ဗညုတံ ဂဝေသန္တော, ပဗ္ဗဇိံ တဿ သန္တိကေ’’တိ.

“城名克摩伐底(Khemavatī)，我于彼时名克摩(Khema)；为求一切智，于彼座下出家。”

တတ္ထ အဉ္ဇနံ ပါကဋမေဝ. မဓုလဋ္ဌိကန္တိ ယဋ္ဌိမဓုကံ. ဣမေတန္တိ ဣမံ ဧတံ. ပတ္ထိတန္တိ ဣစ္ဆိတံ. ပဋိယာဒေမီတိ ဒဇ္ဇာမိ, အဒါသိန္တိ အတ္ထော. ဝရံ ဝရန္တိ သေဋ္ဌံ သေဋ္ဌန္တိ အတ္ထော. ‘‘ယဒေတံ ပတ္ထိတ’’န္တိပိ ပါဌော, တဿ ယံ ဣစ္ဆတိ, ဧတံ သဗ္ဗံ အဒါသိန္တိ အတ္ထော. အယံ သုန္ဒရတရော.

于此，“眼药”(añjanaṃ)是显而易见的。“甘草”(Madhulaṭṭhikaṃ)即是yaṭṭhimadhukaṃ。“此物”(Imetaṃ)即是imaṃ etaṃ。“所愿”(Patthitaṃ)即是所期望的。“我将给予”(Paṭiyādemi)的意思是“我给予”(dajjāmi)，或“他给予了”(adāsi)。“最优”(Varaṃ varaṃ)的意思是“最上、最上”(seṭṭhaṃ seṭṭhaṃ)。亦有读作“凡所愿求”(Yadetaṃ patthitaṃ)者，其义为：凡所期望者，他皆给予。此义更佳。

တဿ ပန အဒန္ဓဿ ကကုသန္ဓဿ ဘဂဝတော ခေမံ နာမ နဂရံ အဟောသိ. အဂ္ဂိဒတ္တော နာမ ဗြာဟ္မဏော ပိတာ, ဝိသာခါ နာမ ဗြာဟ္မဏီ မာတာ, ဝိဓုရော စ သဉ္ဇီဝေါ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, ဗုဒ္ဓိဇော နာမုပဋ္ဌာကော, သာမာ စ စမ္ပာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, မဟာသိရီသရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ စတ္တာလီသဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ, သမန္တာ ဒသယောဇနာနိ သရီရပ္ပဘာ နိစ္ဆရတိ[Pg.300], စတ္တာလီသဝဿသဟဿာနိ အာယု, ဘရိယာ ပနဿ ရောစိနီ နာမ ဗြာဟ္မဏီ, ဥတ္တရော နာမ ပုတ္တော, အာဇညရထေန နိက္ခမိ. တေန ဝုတ္တံ –

彼精勤(adandhassa)的拘留孙(Kakusandha)世尊，其都城名为安稳城(Khema)。父亲是名为火施(Aggidatta)的婆罗门，母亲是名为毘舍佉(Visākhā)的婆罗门女。维杜罗(Vidhura)与善生(Sañjīva)是两位上首弟子，侍者名为佛生(Buddhija)。沙摩(Sāmā)与瞻波(Campā)是两位上首女弟子。菩提树为大尸利沙树(mahāsirīsa)。佛身高达四十肘，身光遍照周围十由旬。寿命四万岁。其妻名为光明(Rocinī)婆罗门女，子名为上胜(Uttara)。乘坐良马车出家。是故说：

၁၄.

14.

‘‘ဗြာဟ္မဏော အဂ္ဂိဒတ္တော စ, အာသိ ဗုဒ္ဓဿ သော ပိတာ;

ဝိသာခါ နာမ ဇနိကာ, ကကုသန္ဓဿ သတ္ထုနော.

婆罗门火施(Aggidatta)，乃彼佛陀之父；名为毘舍佉(Visākhā)者，是拘留孙(Kakusandha)导师之生母。

၁၅.

15.

‘‘ဝသတေ တတ္ထ ခေမေ ပုရေ, သမ္ဗုဒ္ဓဿ မဟာကုလံ;

နရာနံ ပဝရံ သေဋ္ဌံ, ဇာတိမန္တံ မဟာယသံ.

住于彼安稳城(Khema)中，乃等正觉者之大族；于人中最为殊胜，具高贵种姓大名声。

၂၀.

20.

‘‘ဝိဓုရော စ သဉ္ဇီဝေါ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

ဗုဒ္ဓိဇော နာမုပဋ္ဌာကော, ကကုသန္ဓဿ သတ္ထုနော.

维杜罗(Vidhura)与善生(Sañjīva)，曾为上首弟子；名为佛生(Buddhija)者，乃拘留孙(Kakusandha)导师之侍者。

၂၁.

21.

‘‘သာမာ စ စမ္ပာနာမာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, သိရီသောတိ ပဝုစ္စတိ.

沙摩(Sāmā)与瞻波(Campā)，曾为上首女弟子；彼世尊之菩提树，被称为尸利沙树(sirīsa)。

၂၃.

23.

‘‘စတ္တာလီသရတနာနိ, အစ္စုဂ္ဂတော မဟာမုနိ;

ကနကပ္ပဘာ နိစ္ဆရတိ, သမန္တာ ဒသယောဇနံ.

大牟尼(Mahāmuni)身极高，有四十肘；金色光芒焕发，遍照周围十由旬。

၂၄.

24.

‘‘စတ္တာလီသဝဿသဟဿာနိ, အာယု တဿ မဟေသိနော;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

大仙(Mahesi)寿四万岁；彼住世时，度化众多众生。

၂၅.

25.

‘‘ဓမ္မာပဏံ ပသာရေတွာ, နရနာရီနံ သဒေဝကေ;

နဒိတွာ သီဟနာဒံဝ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

为天人与男女众，广设正法之市集；作狮子吼后，彼与诸声闻同入涅槃。

၂၆.

26.

‘‘အဋ္ဌင်္ဂဝစနသမ္ပန္နော, အစ္ဆိဒ္ဒါနိ နိရန္တရံ;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ’’တိ.

具足八支语者，以及无间无缺之（僧伽），此等一切皆已隐没。诚然，诸行皆空！

တတ္ထ ဝသတေ တတ္ထ ခေမေ ပုရေတိ အယံ ဂါထာ ကကုသန္ဓဿ ဇာတနဂရသန္ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. မဟာကုလန္တိ ဥဒိတောဒိတံ ဘဂဝတော ပိတုကုလံ. နရာနံ ပဝရံ သေဋ္ဌန္တိ ဇာတိဝသေန သဗ္ဗမနုဿာနံ ပဝရံ သေဋ္ဌန္တိ အတ္ထော. ဇာတိမန္တန္တိ အဘိဇာတိဝန္တံ, ဥတ္တမာဘိဇာတံ. မဟာယသန္တိ မဟာပရိဝါရံ, ကိံ တံ ဗုဒ္ဓဿ မဟာကုလံ? တတ္ထ မဟာကုလံ ခေမေ ပုရေ ဝသတေတိပဒေန သမ္ဗန္ဓော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

“‘于彼安稳城中住’，此偈是为开示拘留孙佛的诞生城而说，当知。“大族”是指世尊显赫的父系家族。“人中殊胜者”的意思是，就种姓而言，在所有人类中最尊贵殊胜。“具高贵血统者”是指出身高贵、种姓最上等。“大名声者”是指拥有庞大的眷属。那么，佛陀的大族是什么呢？于此，当知“大族”与“于安稳城中住”一句相关联。

သမန္တာ ဒသယောဇနန္တိ သမန္တတော ဒသ ယောဇနာနိ ဖရိတွာ နိစ္စကာလံ သရီရတော နိက္ခမိတွာ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ပဘာ နိစ္ဆရတီတိ အတ္ထော. ဓမ္မာပဏန္တိ [Pg.301] ဓမ္မသင်္ခါတံ အာပဏံ. ပသာရေတွာတိ ဘဏ္ဍဝိက္ကိဏနတ္ထံ နာနာဘဏ္ဍသမိဒ္ဓမာပဏံ ဝိယ ဓမ္မာပဏံ ပသာရေတွာတိ အတ္ထော. နရနာရီနန္တိ ဝေနေယျနရနာရီနံ ဈာနသမာပတ္တိမဂ္ဂဖလရတနဝိသေသာဓိဂမတ္ထာယ. သီဟနာဒံ ဝါတိ သီဟနာဒံ ဝိယ, အဘယနာဒံ နဒိတွာ. အဋ္ဌင်္ဂဝစနသမ္ပန္နောတိ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတသရော သတ္ထာ. အစ္ဆိဒ္ဒါနီတိ ဆိဒ္ဒါဒိဘာဝရဟိတာနိ သီလာနိ အစ္ဆိဒ္ဒါနိ အသဗလာနိ အကမ္မာသာနိ. အထ ဝါ အစ္ဆိဒ္ဒါနိ အဝိဝရာနိ သာဝကယုဂဠာဒီနိ. နိရန္တရန္တိ သတတံ သဗ္ဗကာလံ. သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတန္တိ သတ္ထာ စ သာဝကယုဂဠာဒီနိ စ တံ သဗ္ဗံ မုနိဘာဝမုပဂန္တွာ အဒဿနဘာဝမုပဂတန္တိ အတ္ထော.

“遍照十由旬”的意思是：金色的光芒持续不断地从身体放射出来，遍照四面八方各十由旬的范围。“法市”是指名为法的集市。“展开”的意思是：如同为了贩卖货物而开设各种商品齐全的店铺一样，这里是指展开法市。“为男女”是为了令有缘的男女众证得禅定、道果等殊胜成就。“作狮子吼”的意思是：如同狮子吼一般，发出无畏的声音。“具足八支语”是指导师的声音具足八种圆满音质。“无缺漏”指的是戒律没有缺损、没有瑕疵、没有杂染。或者说，指的是没有间隙的声闻弟子等。“无间断”就是持续不断，所有时间都是如此。“一切隐没”的意思是：导师和声闻弟子等都证入了寂灭的境界，进入了不可见的状态。

‘‘အပေတဗန္ဓော ကကုသန္ဓဗုဒ္ဓေါ, အဒန္ဓပညော ဂတသဗ္ဗရန္ဓော;

တိလောကသန္ဓော ကိရ သစ္စသန္ဓော, ခေမေ ပနေ ဝါသမကပ္ပယိတ္ထ’’.

断缚之觉者拘留孙佛，智慧敏锐无滞，断尽一切过失；实为三界之维系，真理之契合，于安稳城中安住。

သေသဂါထာသု သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋမေဝါတိ.

其余偈颂各处意义皆已显明。

ကကုသန္ဓဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

拘留孙佛佛史释义终。

နိဋ္ဌိတော ဗာဝီသတိမော ဗုဒ္ဓဝံသော.

第二十二佛史终。

၂၅. ကောဏာဂမနဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

25. 拘那含牟尼佛佛史释义

ကကုသန္ဓဿ ပန ဘဂဝတော အပရဘာဂေ တဿ သာသနေ စ အန္တရဟိတေ သတ္တေသု တိံသဝဿသဟဿာယုကေသု ဇာတေသု ပရဟိတကောဏာဂမနော ကောဏာဂမနော နာမ သတ္ထာ လောကေ ဥဒပါဒိ. အထ ဝါ ကနကာဂမနတော ကောဏာဂမနော နာမ သတ္ထာ လောကေ ဥဒပါဒိ. တတ္ထ က-ကာရဿ ကောအာဒေသံ ကတွာ န-ကာရဿ ဏာဒေသံ ကတွာ ဧကဿ က-ကာရဿ လောပံ ကတွာ နိရုတ္တိနယေန ကနကဿ ကနကာဒိအာဘရဏဿ အာဂမနံ ပဝဿနံ ယဿ ဘဂဝတော ဥပ္ပန္နကာလေ သော ကောဏာဂမနော နာမ. ဧတ္ထ ပန အာယု အနုပုဗ္ဗေန ပရိဟီနသဒိသံ ကတံ, န ဧဝံ ပရိဟီနံ, ပုန ဝဍ္ဎိတွာ ပရိဟီနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကထံ? ဣမသ္မိံယေဝ ကပ္ပေ ကကုသန္ဓော ဘဂဝါ စတ္တာလီသဝဿသဟဿာယုကကာလေ နိဗ္ဗတ္တော, တံ [Pg.302] ပန အာယု ပရိဟာယမာနံ ဒသဝဿကာလံ ပတွာ ပုန အသင်္ချေယျံ ပတွာ တတော ပရိဟာယမာနံ တိံသဝဿသဟဿာယုကကာလေ ဌိတံ, တဒါ ကောဏာဂမနော ဘဂဝါ လောကေ ဥပ္ပန္နောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

拘留孙(Kakusandha)世尊之后，其教法隐没，于众生寿三万岁时，利益他者之拘那含牟尼(Koṇāgamana)导师出兴于世。或因黄金之到来故，名为拘那含牟尼之导师出兴于世。于此，依语源学之理，“ka”音转为“ko”，“na”音转为“ṇa”，并省略一“ka”音，释为：于彼世尊出世之时，有黄金、金饰等到来、降下，是故名为拘那含牟尼。于此劫中，寿命并非如前次第减损，当知是先增后减。云何如此？即于此劫，拘留孙世尊于人寿四万岁时出世，其后寿命递减至十岁，复增至无量，再由彼递减至三万岁时而住，尔时拘那含牟尼世尊出兴于世。当如是知。

သောပိ ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ သောဘဝတီနဂရေ ယညဒတ္တဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဘရိယာယ ရူပါဒီဟိ ဂုဏေဟိ အနုတ္တရာယ ဥတ္တရာယ နာမ ဗြာဟ္မဏိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန သုဘဝတီဥယျာနေ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ. ဇာယမာနေ ပန တသ္မိံ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဒေဝေါ ကနကဝဿံ ဝဿိ. တေနဿ ကနကာဂမနကာရဏတ္တာ ‘‘ကနကာဂမနော’’တိ နာမမကံသု. တံ ပနဿ နာမံ အနုက္ကမေန ပရိဏမမာနံ ကောဏာဂမနော’’တိ ဇာတံ. သော ပန တီဏိ ဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ. တုသိတ-သန္တုသိတ-သန္တုဋ္ဌနာမကာ ပနဿ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ. ရုစိဂတ္တာဗြာဟ္မဏီပမုခါနိ သောဠသ ဣတ္ထိသဟဿာနိ အဟေသုံ.

彼菩萨圆满波罗蜜后，生于兜率天，从彼天寿尽，于善相城(Sobhavatī)，在雅那达多(Yaññadatta)婆罗门之妻，名为优多罗(Uttarā)、容色等功德无上之婆罗门女腹中受胎。经十月后，于善相园(Subhavatīuyyāna)自母胎出。彼诞生时，天神于全瞻部洲降下金雨。因天降金雨之故，为彼取名为“金来(Kanakāgamana)”。其名经辗转演变，成为“拘那含牟尼”。彼于俗家住三千年。有都师多(Tusita)、三都师多(Santusita)、三都吒(Santuṭṭha)三座宫殿。有以妙身(Rucigattā)婆罗门女为首之一万六千女眷。

သော စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ ရုစိဂတ္တာယ ဗြာဟ္မဏိယာ သတ္ထဝါဟေ နာမ ပုတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ဟတ္ထိက္ခန္ဓဝရဂတော ဟတ္ထိယာနေန မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိ. တံ တိံသပုရိသသဟဿာနိ အနုပဗ္ဗဇိံသု. သော တေဟိ ပရိဝုတော ဆ မာသေ ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယံ အဂ္ဂိသောနဗြာဟ္မဏဿ ဓီတာယ အဂ္ဂိသောနဗြာဟ္မဏကုမာရိယာ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ခဒိရဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကတွာ သာယနှသမယေ ဇဋာတိန္ဒုကေန နာမ ယဝပါလေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ ဥဒုမ္ဗရဗောဓိံ ပုဏ္ဍရီကေ ဝုတ္တပ္ပမာဏံ ဖလဝိဘူတိသမ္ပန္နံ ဒက္ခိဏတော ဥပဂန္တွာ ဝီသတိဟတ္ထဝိတ္ထတံ တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ မာရဗလံ ဝိဒ္ဓံသေတွာ ဒသဗလဉာဏာနိ ပဋိလဘိတွာ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ သတ္တသတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတာနံ တိံသဘိက္ခုသဟဿာနံ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ဂဂနပထေန ဂန္တွာ သုဒဿနနဂရသမီပေ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ ဩတရိတွာ တေသံ မဇ္ဈဂတော ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ, တဒါ တိံသကောဋိသဟဿာနံ ပဌမာဘိသမယော အဟောသိ.

彼见四相后，于卢จิ伽陀(Rucigattā)婆罗门女诞下名为萨陀婆诃(Satthavāha)之子时，骑乘于最胜大象，行大出离而出家。三万男子随之出家。彼为彼等所围绕，行精勤行六个月，于毘舍佉月圆日，受用阿耆索那(Aggisona)婆罗门之女所施之蜜乳糜，于佉陀罗林(Khadiravana)作日住。于傍晚时分，从名为阇吒丁度迦(Jaṭātinduka)的麦田守护者处，取得所施之八束草，前往位于白莲之地(Puṇḍarīka)、如前所述大小、果实丰美之优昙婆罗(Udumbara)菩提树，从南面走近，铺设二十肘宽之草座，结跏趺坐，摧破魔军，获得十力智，诵出“流转无数生……逮得爱尽”之自说语。度过七个七日后，见与己一同出家之三万比丘有得道之缘，乃由天行道，往善见城(Sudassana)附近之仙人堕处鹿野苑，降落于彼等之中，为转法轮。尔时，有三万俱胝之众生得初次之现观。

ပုန သုန္ဒရနဂရဒွါရေ မဟာသာလရုက္ခမူလေ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ ဝီသတိကောဋိသဟဿာနံ ဓမ္မာမတံ ပါယေသိ, သော ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. အတ္တနော မာတရံ ဥတ္တရံ ပမုခံ ကတွာ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု [Pg.303] ဒေဝတာနံ သမာဂတာနံ အဘိဓမ္မပိဋကံ ဒေသေန္တေ ဘဂဝတိ ဒသန္နံ ကောဋိသဟဿာနံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

复次，于善陀罗城(Sundaranagara)门之大娑罗树下，示现双神变，令二万俱胝众生饮正法甘露，此为第二次现观。世尊以其母优多罗(Uttarā)为首，为集于一万轮围世界之诸天宣说阿毗达摩藏时，有一万俱胝之众生得第三次现观。是故说——

၁.

1.

‘‘ကကုသန္ဓဿ အပရေန, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒုတ္တမော;

ကောဏာဂမနော နာမ ဇိနော, လောကဇေဋ္ဌော နရာသဘော.

于拘留孙之后，有正等觉者、二足中尊、世间最长、人中之雄，即名为拘那含牟尼之胜者，出现于世。

၂.

2.

‘‘ဒသ ဓမ္မေ ပူရယိတွာန, ကန္တာရံ သမတိက္ကမိ;

ပဝါဟိယ မလံ သဗ္ဗံ, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ.

圆满十波罗蜜，超越生死旷野；尽除一切垢秽，证得无上正觉。

၃.

3.

‘‘ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေန္တေ, ကောဏာဂမနနာယကေ;

တိံသကောဋိသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟု.

拘那含牟尼导师转法轮时，有三万俱胝众生，得初次证悟。

၄.

4.

‘‘ပါဋိဟီရံ ကရောန္တေ စ, ပရဝါဒပ္ပမဒ္ဒနေ;

ဝီသတိကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု.

世尊示现神通、摧伏外道时，有二万俱胝众生，得第二次证悟。

၅.

5.

‘‘တတော ဝိကုဗ္ဗနံ ကတွာ, ဇိနော ဒေဝပုရံ ဂတော;

ဝသတေ တတ္ထ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, သိလာယ ပဏ္ဍုကမ္ဗလေ.

其后，胜者示现神变，前往天界；正自觉者安住于彼处，般都甘巴拉石座上。

၆.

6.

‘‘ပကရဏေ သတ္တ ဒေသေန္တော, ဝဿံ ဝသတိ သော မုနိ;

ဒသကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

彼牟尼宣说七部阿毗达摩，并度过雨安居；有一万俱胝众生，得第三次证悟。

တတ္ထ ဒသ ဓမ္မေ ပူရယိတွာနာတိ ဒသ ပါရမိဓမ္မေ ပူရယိတွာ. ကန္တာရံ သမတိက္ကမီတိ ဇာတိကန္တာရံ သမတိက္ကမိ. ပဝါဟိယာတိ ပဝါဟေတွာ. မလံ သဗ္ဗန္တိ ရာဂါဒိမလတ္တယံ. ပါဋိဟီရံ ကရောန္တေ စ, ပရဝါဒပ္ပမဒ္ဒနေတိ ပရဝါဒိဝါဒပ္ပမဒ္ဒနေ, ဘဂဝတိ ပါဋိဟာရိယံ ကရောန္တေတိ အတ္ထော. ဝိကုဗ္ဗနန္တိ ဝိကုဗ္ဗနိဒ္ဓိံ, သုန္ဒရနဂရဒွါရေ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ ဒေဝပုရံ ဂတော တတ္ထ ပဏ္ဍုကမ္ဗလသိလာယံ ဝသိ. ကထံ ဝသီတိ? ပကရဏေ သတ္တ ဒေသေန္တောတိ တတ္ထ ဒေဝါနံ သတ္တပ္ပကရဏသင်္ခါတံ အဘိဓမ္မပိဋကံ ဒေသေန္တော ဝသိ. ဧဝံ တတ္ထ အဘိဓမ္မံ ဒေသေန္တေ ဘဂဝတိ ဒသကောဋိသဟဿာနံ ဒေဝါနံ အဘိသမယော အဟောသီတိ အတ္ထော.

于此，“圆满十法”者，谓圆满十波罗蜜法。“越渡险难”者，谓越渡生死险难。“已洗除”者，谓已涤荡。“一切垢”者，谓贪等三垢。“示现神通，摧伏外道”者，谓世尊示现神通，摧伏外道论时，此为其义。“神变”者，谓变化神通，即于孙陀罗城（Sundaranagara）门，示现双神变后，前往天界，住于般都甘巴拉石座上。“云何住？”“说七部”者，谓于彼处为诸天人宣说名为七部之阿毗达摩藏而住。如是，世尊于彼处宣说阿毗达摩时，有一万俱胝天人证悟，此为其义。

ပရိသုဒ္ဓပါရမိပူရဏာဂမနဿ ကောဏာဂမနဿပိ ဧကော သာဝကသန္နိပါတော အဟောသိ. သုရိန္ဒဝတီနဂရေ သုရိန္ဒဝတုယျာနေ ဝိဟရန္တော ဘိယျသဿ [Pg.304] ရာဇပုတ္တဿ စ ဥတ္တရဿ စ ရာဇပုတ္တဿ ဒွိန္နမ္ပိ တိံသသဟဿပရိဝါရာနံ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ သဗ္ဗေဝ တေ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗာဇေတွာ တေသံ မဇ္ဈဂတော မာဃပုဏ္ဏမာယံ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ. တေန ဝုတ္တံ –

圆满清净波罗蜜之拘那含牟尼，亦有一次声闻集会。其时，世尊住于苏林达瓦提城（Surindavatī）苏林达瓦提园，为比雅萨（Bhiyyasa）王子与郁多罗（Uttara）王子二人及其三万眷属说法，并令彼等皆以“善来比丘”之方式出家。于摩伽月（Māgha）月圆之日，世尊于彼等之中，诵说波罗提木叉。是故说：

၇.

7.

‘‘တဿာပိ ဒေဝဒေဝဿ, ဧကော အာသိ သမာဂမော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

于彼天中天，亦有一次集会；集会者皆漏尽、无垢、心寂静、不动摇。

၈.

8.

‘‘တိံသဘိက္ခုသဟဿာနံ, တဒါ အာသိ သမာဂမော;

ဩဃာနမတိက္ကန္တာနံ, ဘိဇ္ဇိတာနဉ္စ မစ္စုယာ’’တိ.

三万比丘于彼时集会，彼等已越渡暴流，破除死魔。

တတ္ထ ဩဃာနန္တိ ကာမောဃာဒီနံ, စတုန္နမောဃာနမေတံ အဓိဝစနံ. ယဿ ပန တေ သံဝိဇ္ဇန္တိ, တံ ဝဋ္ဋသ္မိံ ဩဟနန္တိ ဩသီဒါပေန္တီတိ ဩဃာ, တေသံ ဩဃာနံ, ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. စတုဗ္ဗိဓေ ဩဃေ အတိက္ကန္တာနန္တိ အတ္ထော. ဘိဇ္ဇိတာနန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. မစ္စုယာတိ မစ္စုနော.

此处“诸暴流”（oghānaṃ）是欲暴流等四种暴流的别名。于何者存在此等法，此等法使其沉溺于轮回中，故名为“暴流”。“诸暴流的”（tesaṃ oghānaṃ），此处的属格应理解为作格之义。其义为：“已越渡四种暴流者”。于“已破”（Bhijjitānaṃ）一词，亦应作如是解。“死”（maccu）即死亡。

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော မိထိလနဂရေ ပဗ္ဗတော နာမ ရာဇာ အဟောသိ, တဒါ ‘‘သရဏဂတသဗ္ဗပါဏာဂမနံ ကောဏာဂမနံ မိထိလနဂရမနုပ္ပတ္တ’’န္တိ သုတွာ သပရိဝါရော ရာဇာ ပစ္စုဂ္ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ဒသဗလံ နိမန္တေတွာ မဟာဒါနံ ဒတွာ တတ္ထ ဘဂဝန္တံ ဝဿာဝါသတ္ထာယ ယာစိတွာ တေမာသံ သသာဝကသံဃံ သတ္ထာရံ ဥပဋ္ဌဟိတွာ ပတ္တုဏ္ဏစီနပဋ္ဋကမ္ဗလကောသေယျဒုကူလကပ္ပာသိကာဒီနိ မဟဂ္ဃာနိ စေဝ သုခုမဝတ္ထာနိ စ သုဝဏ္ဏပါဒုကာ စေဝ အညဉ္စ ဗဟုပရိက္ခာရမဒါသိ. သောပိ နံ ဘဂဝါ ဗျာကာသိ – ‘‘ဣမသ္မိံယေဝ ဘဒ္ဒကပ္ပေ အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ. အထ သော မဟာပုရိသော တဿ ဘဂဝတော ဗျာကရဏံ သုတွာ မဟာရဇ္ဇံ ပရိစ္စဇိတွာ တဿေဝ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိ. တေန ဝုတ္တံ –

那时，我们的菩萨在弥提罗城（Mithilā）为王，名为萨婆达（Sabbata）。当时他听闻：“一切众生的归依处，拘那含牟尼佛已抵达弥提罗城”，便率领眷属前去迎接、礼拜，并邀请具十力者。他行大布施，请求世尊于彼处安居，在三个月雨安居期间，奉事导师及其弟子僧团，并布施了绒布、中国丝绸、毛毯、丝绸、细麻布、棉布等昂贵而精美的衣物，以及金履和其他众多资具。彼世尊为他授记：“此人将于此贤劫中成佛。”于是，那位大士听闻世尊的授记后，舍弃王位，于彼世尊座下出家。是故说：

၉.

9.

‘‘အဟံ တေန သမယေန, ပဗ္ဗတော နာမ ခတ္တိယော;

မိတ္တာမစ္စေဟိ သမ္ပန္နော, အနန္တဗလဝါဟနော.

我于彼时，为刹帝利，名为萨婆达（Sabbata）；亲友大臣具足，拥有无量兵车。

၁၀.

10.

‘‘သမ္ဗုဒ္ဓဒဿနံ ဂန္တွာ, သုတွာ ဓမ္မမနုတ္တရံ;

နိမန္တေတွာ သဇိနသံဃံ, ဒါနံ ဒတွာ ယဒိစ္ဆကံ.

我为觐见正自觉者，得闻无上之法；我邀请佛陀与僧团，尽其所欲布施。

၁၁.

11.

‘‘ပတ္တုဏ္ဏံ စီနပဋ္ဋဉ္စ, ကောသေယျံ ကမ္ဗလမ္ပိ စ;

သုဝဏ္ဏပါဒုကဉ္စေဝ, အဒါသိံ သတ္ထုသာဝကေ.

我布施绒布与中国丝绸，丝绸与毛毯，以及黄金之履，予导师及其声闻弟子。

၁၂.

12.

‘‘သောပိ [Pg.305] မံ ဗုဒ္ဓေါ ဗျာကာသိ, သံဃမဇ္ဈေ နိသီဒိယ;

ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

彼佛亦于僧团中安坐，为我授记：“于此贤劫，此人将成佛陀。”

၁၃.

13.

‘‘အဟု ကပိလဝှယာ ရမ္မာ…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ.

有名为迦毗罗（Kapila）之城，庄严悦意……我等将亲见此人。

၁၄.

14.

‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ ဒသပါရမိပူရိယာ.

听闻彼之言教，我心愈发清净；为圆满十波罗蜜，我立更胜之愿。

၁၅.

15.

‘‘သဗ္ဗညုတံ ဂဝေသန္တော, ဒါနံ ဒတွာ နရုတ္တမေ;

ဩဟာယာဟံ မဟာရဇ္ဇံ, ပဗ္ဗဇိံ ဇိနသန္တိကေ’’တိ.

我为寻求一切知智，于人中尊行布施；舍弃广大王国后，于胜者前而出家。

တတ္ထ အနန္တဗလဝါဟနောတိ ဗဟုကံ အနန္တံ မယှံ ဗလံ အဿဟတ္ထိအာဒိကံ ဝါဟနဉ္စာတိ အတ္ထော. သမ္ဗုဒ္ဓဒဿနန္တိ သမ္ဗုဒ္ဓဒဿနတ္ထာယ. ယဒိစ္ဆကန္တိ ယာဝဒိစ္ဆကံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ သံဃံ စတုဗ္ဗိဓေန အာဟာရေန ‘‘အလမလ’’န္တိ ပဝါရာပေတွာ, ဟတ္ထေန ပိဒဟာပေတွာတိ အတ္ထော. သတ္ထုသာဝကေတိ သတ္ထုနော စေဝ သာဝကာနဉ္စ အဒါသိံ. နရုတ္တမေတိ နရုတ္တမဿ. ဩဟာယာတိ ပဟာယ ပရိစ္စဇိတွာ.

于此，“无量力乘”意为：我有众多无量之力，及马、象等乘具。“为见等正觉”是为得见等正觉之义。“随其所欲”意为：随心所欲，邀请以佛陀为首的僧团，以四种食物供养，直至彼等表示满足，并以手覆盖其钵。“于师与声闻”是说我曾布施予导师及其声闻。“于人中尊”是于人中之最尊者之义。“舍”是舍离、弃绝之义。

တဿ ပန ကောဏာဂမနဿ ဘဂဝတော သောဘဝတီ နာမ နဂရံ အဟောသိ, ယညဒတ္တော နာမ ဗြာဟ္မဏော ပိတာ, ဥတ္တရာ နာမ ဗြာဟ္မဏီ မာတာ, ဘိယျသော စ ဥတ္တရော စာတိ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, သောတ္ထိဇော နာမုပဋ္ဌာကော, သမုဒ္ဒါ စ ဥတ္တရာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, ဥဒုမ္ဗရရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ တိံသဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ, တိံသဝဿသဟဿာနိ အာယု, ဘရိယာ ပနဿ ရုစိဂတ္တာ နာမ ဗြာဟ္မဏီ, သတ္ထဝါဟော နာမ ပုတ္တော, ဟတ္ထိယာနေန နိက္ခမိ. တေန ဝုတ္တံ –

彼拘那含牟尼世尊之城名善胜城(Sobhavatī)，父为婆罗门，名雅那达多，母为婆罗门女，名优多罗(Uttarā)。有毗优沙(Bhiyyaso)与优多罗二位上首弟子，侍者名须提伽(Sotthijo)，有娑慕陀(Samuddā)与优多罗二位上首女弟子。菩提树为优昙婆罗树(udumbara)，身量高三十肘，寿三万岁。其妻为婆罗门女，名儒质伽陀(Rucigattā)，子名萨陀婆诃(Satthavāho)。彼乘象车出家。是故说：

၁၆.

16.

‘‘နဂရံ သောဘဝတီ နာမ, သောဘော နာမာသိ ခတ္တိယော;

ဝသတေ တတ္ထ နဂရေ, သမ္ဗုဒ္ဓဿ မဟာကုလံ.

城市名为善胜城，有刹帝利名须婆(Sobha)；于彼城市中，住有等正觉之大家族。

၁၇.

17.

‘‘ဗြာဟ္မဏော ယညဒတ္တော စ, အာသိ ဗုဒ္ဓဿ သော ပိတာ;

ဥတ္တရာ နာမ ဇနိကာ, ကောဏာဂမနဿ သတ္ထုနော;

婆罗门雅那达多，乃是彼佛之父亲；生母名为优多罗，是拘那含牟尼导师之母。

၂၂.

22.

‘‘ဘိယျသော ဥတ္တရော နာမ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

သောတ္ထိဇော နာမုပဋ္ဌာကော, ကောဏာဂမနဿ သတ္ထုနော.

毗优沙与优多罗，乃是上首二弟子；拘那含牟尼导师之侍者，其名为须提伽。

၂၃.

23.

‘‘သမုဒ္ဒါ [Pg.306] ဥတ္တရာ စေဝ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, ဥဒုမ္ဗရောတိ ပဝုစ္စတိ.

娑慕陀与优多罗，乃是上首二女弟子；彼世尊之菩提树，被称为优昙婆罗。

၂၅.

25.

‘‘ဥစ္စတ္တနေန သော ဗုဒ္ဓေါ, တိံသဟတ္ထသမုဂ္ဂတော;

ဥက္ကာမုခေ ယထာ ကမ္ဗု, ဧဝံ ရံသီဟိ မဏ္ဍိတော.

彼佛身量高三十肘，犹如熔炉口之黄金，为诸光芒所庄严。

၂၆.

26.

‘‘တိံသဝဿသဟဿာနိ, အာယု ဗုဒ္ဓဿ တာဝဒေ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

彼佛寿量为三万岁；住世那么长久，度化了众多众生。

၂၇.

27.

‘‘ဓမ္မစေတိံ သမုဿေတွာ, ဓမ္မဒုဿဝိဘူသိတံ;

ဓမ္မပုပ္ဖဂုဠံ ကတွာ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

竖起以法绸庄严之法塔，结成法之花团后，彼与诸声闻同入涅槃。

၂၈.

28.

‘‘မဟာဝိလာသော တဿ ဇနော, သိရိဓမ္မပ္ပကာသနော;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ’’တိ.

彼世尊之弟子众有大威德，彼宣示出世间法；彼等一切皆已逝，诸行岂非皆空？

တတ္ထ ဥက္ကာမုခေတိ ကမ္မာရုဒ္ဓနေ. ယထာ ကမ္ဗူတိ သုဝဏ္ဏနိက္ခံ ဝိယ. ဧဝံ ရံသီဟိ မဏ္ဍိတောတိ ဧဝံ ရသ္မီဟိ ပဋိမဏ္ဍိတော သမလင်္ကတော. ဓမ္မစေတိံ သမုဿေတွာတိ သတ္တတ္တိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မမယံ စေတိယံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ. ဓမ္မဒုဿဝိဘူသိတန္တိ စတုသစ္စဓမ္မပဋာကဝိဘူသိတံ. ဓမ္မပုပ္ဖဂုဠံ ကတွာတိ ဓမ္မမယပုပ္ဖမာလာဂုဠံ ကတွာ. မဟာဇနဿ ဝိပဿနာစေတိယင်္ဂဏေ ဌိတဿ နမဿနတ္ထာယ ဓမ္မစေတိယံ ပတိဋ္ဌာပေတွာ သသာဝကသံဃော သတ္ထာ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ အတ္ထော. မဟာဝိလာသောတိ မဟာဣဒ္ဓိဝိလာသပ္ပတ္တော. တဿာတိ တဿ ဘဂဝတော. ဇနောတိ သာဝကဇနော. သိရိဓမ္မပ္ပကာသနောတိ လောကုတ္တရဓမ္မပ္ပကာသနော သော ဘဂဝါ စ သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတန္တိ အတ္ထော.

于此，“于熔炉口”指于锻工场。“如金饰”即如金尼卡。“如是为光明所庄严”即如是为光明所严饰、善庄严。“已高举法塔”即已建立由三十七菩提分法所成之塔。“为法旗所庄严”即为四圣谛法旗所庄严。“已作法花球”即已作法所成之花鬘球。其义为：导师为令立于观(vipassanā)塔院之大众礼敬，建立法塔，与弟子僧团一同般涅槃。“大庄严”即已达大神通庄严。“彼”即彼世尊。“人”即弟子众。“宣示祥瑞法”即宣示出世间法者，彼世尊及彼等一切皆已逝，此其义也。

‘‘သုခေန ကောဏာဂမနော ဂတာသဝေါ, ဝိကာမပါဏာဂမနော မဟေသီ;

ဝနေ ဝိဝေကေ သိရိနာမဓေယျေ, ဝိသုဒ္ဓဝံသာဂမနော ဝသိတ္ထ’’.

漏尽之拘那含牟尼，引导众生离欲之大仙，彼出身清净族姓，曾住于名为“吉祥”(Siri)之寂静林中。

သေသဂါထာသု သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋမေဝါတိ.

其余偈颂各处意义皆已显明。

ကောဏာဂမနဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

拘那含牟尼佛史释义终。

နိဋ္ဌိတော တေဝီသတိမော ဗုဒ္ဓဝံသော.

第二十三佛史终。

၂၆. ကဿပဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

26. 迦叶佛史释义

ကောဏာဂမနဿ [Pg.307] ပန ဘဂဝတော အပရဘာဂေ တဿ သာသနေ စ အန္တရဟိတေ တိံသဝဿသဟဿာယုကာ သတ္တာ အနုပုဗ္ဗေန ပရိဟာယိတွာ ဒသဝဿာယုကာ ဟုတွာ ပုန ဝဍ္ဎိတွာ အပရိမိတာယုကာ ဟုတွာ ပုန အနုပုဗ္ဗေန ပရိဟာယိတွာ ဝီသတိဝဿသဟဿာယုကေသု သတ္တေသု ဇာတေသု အနေကမနုဿပေါ ကဿပေါ နာမ သတ္ထာ လောကေ ဥဒပါဒိ (သု. နိ. အဋ္ဌ. အာမကဂန္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ). သော ပါရမိယော ပူရေတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတော စဝိတွာ ဗာရာဏသီနဂရေ ဗြဟ္မဒတ္တဿ နာမ ဗြာဟ္မဏဿ ဝိပုလဂုဏဝတိယာ ဓနဝတိယာ နာမ ဗြာဟ္မဏိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ ဒသန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ. ဂေါတ္တဝသေန ပနဿ ‘‘ကဿပကုမာရော’’တိ နာမမကံသု. သော ဒွေ ဝဿသဟဿာနိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ. ဟံသဝါ ယသဝါ သိရိနန္ဒောတိ တဿ တယော ပါသာဒါ အဟေသုံ. သုနန္ဒာ နာမ ဗြာဟ္မဏိပ္ပမုခါနိ အဋ္ဌစတ္တာလီသ ဣတ္ထိသဟဿာနိ ပစ္စုပဋ္ဌိတာနိ အဟေသုံ.

在拘那含牟尼（Koṇāgamana）世尊灭度后，他的教法也隐没了。当时众生的寿命从三万岁逐渐减少到十岁，然后又增长到无量岁，再逐渐减少到二万岁时，一位利益众多人众，名叫迦叶（Kassapa）的导师出现在世间。他圆满了诸波罗蜜后，投生到兜率天（Tusita），然后从兜率天降生到波罗奈城（Bārāṇasī），投胎于名叫梵授（Brahmadatta）的婆罗门和名叫广德（Vipulaguṇavatī）的婆罗门女的腹中。十个月期满后，在仙人堕处（Isipatana）的鹿野苑（Migadāya）出生。因为他的种姓，人们称他为“迦叶童子”。他在家中住了两万年，拥有名为“鹅”、“名闻”、“吉祥喜”的三座宫殿。以名叫善喜（Sunandā）的婆罗门女为首的两万八千名女子侍奉着他。

သော စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ သုနန္ဒာယ ဗြာဟ္မဏိယာ ဝိဇိတသေနေ နာမ ပုတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ဥပ္ပန္နသံဝေဂေါ ‘‘မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ. အထဿ ပရိဝိတက္ကသမနန္တရမေဝ ပါသာဒေါ ကုလာလစက္ကမိဝ ဘမိတွာ ဂဂနတလမဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ပရမရုစိရကရနိကရော သရဒသမယရဇနိကရော ဝိယ တာရာဂဏပရိဝုတော အနေကနရသတပရိဝုတော ဂဂနတလမလင်္ကရောန္တော ဝိယ ပုညာနုဘာဝံ ပကာသေန္တော ဝိယ ဇနနယနဟဒယာနိ အာကဍ္ဎေန္တော ဝိယ ရုက္ခဂ္ဂါနိ ပရံ သောဘယမာနော ဝိယ စ ဂန္တွာ နိဂြောဓဗောဓိံ မဇ္ဈေကတွာ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌဟိ. အထ ဗောဓိသတ္တော မဟာသတ္တော ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌဟိတွာ ဒေဝဒတ္တံ အရဟတ္တဒ္ဓဇမာဒါယ ပဗ္ဗဇိ. တဿ နာဋကိတ္ထိယော ပါသာဒါ ဩတရိတွာ အဍ္ဎဂါဝုတံ မဂ္ဂံ ဂန္တွာ သပရိဝါရာ သေနာသန္နိဝေသံ ကတွာ နိသီဒိံသု. တတော ဣတ္ထိပရိစာရိကေ ဌပေတွာ သဟာဂတာ သဗ္ဗေ ပဗ္ဗဇိံသု.

他看见四种征兆后，婆罗门女善喜（Sunandā）生下名叫胜军（Vijitasena）的儿子，顿时心生警觉，心想：“我将行大出离。”这念头刚起，宫殿就像陶轮般旋转着升上天空，如同秋夜的月亮被群星围绕，以无比美妙的光辉装饰着天空，彰显着福德的威力，吸引着人们的眼睛和心灵，使树梢更加庄严，最后来到尼拘律菩提树（Nigrodha-bodhi）的中央，停在地上。菩萨大士（Mahāsatta）安立于大地后，领受天人所施、象征阿罗汉的衣具而出家了。那些宫中舞女从宫殿下来，走了半伽浮多（aḍḍhagāvuta）路，连同她们的随从安营扎寨后坐下。之后留下那些女侍从，所有随行的男子都出家了。

မဟာပုရိသော ကိရ သတ္တာဟံ တေဟိ ပရိဝုတော ပဓာနစရိယံ စရိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ သုနန္ဒာယ နာမ ဗြာဟ္မဏိယာ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ခဒိရဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကတွာ သာယနှသမယေ သောမေန နာမ ယဝပါလကေန ဥပနီတာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ နိဂြောဓဗောဓိံ ဥပဂန္တွာ ပဉ္စဒသဟတ္ထာယာမဝိတ္ထတံ [Pg.308] တိဏသန္ထရံ သန္ထရိတွာ တတ္ထ နိသီဒိတွာ အဘိသမ္ဗောဓိံ ပါပုဏိတွာ – ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ…ပေ… တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဥဒါနံ ဥဒါနေတွာ သတ္တသတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ အတ္တနာ သဟ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဘိက္ခူနံ ကောဋိယာ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ဂဂနတလေန ဂန္တွာ ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ ဩတရိတွာ တေဟိ ပရိဝုတော တတ္ထ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ. တဒါ ဝီသတိယာ ကောဋိသဟဿာနံ ပဌမော ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

据说大士（Mahāpurisa）被众神围绕七日精进修行后，在毘舍佉（Visākhā）月圆日，食用了一位名叫善喜（Sunandā）的婆罗门女供养的蜜乳粥。食用完毕，于佉提罗林（Khadiravana）中度过白日。傍晚时分，一位名叫索摩（Soma）的看麦人献上八把草。大士接过草前往尼拘律菩提树下，铺设长宽十五肘的草垫，在那里坐下，证得无上正觉。随即诵出感兴语：“轮回无数生……乃至……已达爱尽。”度过七个七日后，看到与自己一同出家的一俱胝（koṭi）比丘（bhikkhu）的得度因缘具足，便从空中前往波罗奈城（Bārāṇasī）的仙人堕处（Isipatana）鹿野苑（Migadāya），被他们围绕着在那里转动法轮。当时，两万俱胝的众生首次证得正法。因此说——

၁.

1.

‘‘ကောဏာဂမနဿ အပရေန, သမ္ဗုဒ္ဓေါ ဒွိပဒုတ္တမော;

ကဿပေါ နာမ ဂေါတ္တေန, ဓမ္မရာဇာ ပဘင်္ကရော.

“拘那含牟尼(Koṇāgamana)之后，有两足中尊正自觉者；其姓为迦叶(Kassapa)，是作光明之法王。”

၂.

2.

‘‘သဉ္ဆဍ္ဍိတံ ကုလမူလံ, ဗဟွန္နပါနဘောဇနံ;

ဒတွာန ယာစကေ ဒါနံ, ပူရယိတွာန မာနသံ;

ဥသဘောဝ အာဠကံ ဘေတွာ, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ.

“舍弃家族根基，以及众多饮食；布施予乞求者，圆满其心志；犹如公牛冲破围栏，证得无上正觉。”

၃.

3.

‘‘ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေန္တေ, ကဿပေ လောကနာယကေ;

ဝီသကောဋိသဟဿာနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

“世间导师迦叶(Kassapa)转法轮时，二千亿众生初次证悟。”

တတ္ထ သဉ္ဆဍ္ဍိတန္တိ ဆဍ္ဍိတံ ဥဇ္ဈိတံ ပရိစ္စတ္တံ. ကုလမူလန္တိ ကုလဃရံ, အပရိမိတဘောဂက္ခန္ဓံ အနေကကောဋိသဟဿဓနသဉ္စယံ ဒသသတနယနဘဝနသဒိသဘောဂံ အတိဒုစ္စဇံ တိဏမိဝ ဆဍ္ဍိတန္တိ အတ္ထော. ယာစကေတိ ယာစကာနံ ဒတွာ. အာဠကန္တိ ဂေါဋ္ဌံ, ယထာ ဥသဘော ဂေါဋ္ဌံ ဘိန္ဒိတွာ ယထာသုခံ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ ပါပုဏာတိ, ဧဝံ မဟာပုရိသောပိ ဂေဟဗန္ဓနံ ဘိန္ဒိတွာ အဘိသမ္ဗောဓိံ ပါပုဏီတိ အတ္ထော.

于此，“舍弃”(sañchaḍḍitaṃ)即是抛弃、舍离、断念。“家族根基”(kulamūlaṃ)即是家族之屋，是说将无量财富、无数千俱胝钱财之积聚、如帝释天宫般极难舍之受用，如弃草般舍弃。此即为义。“予乞求者”(yācake)即是施予乞求者。“围栏”(āḷakaṃ)即是牛栏；犹如公牛冲破牛栏，随意到达想去的地方，大士(mahāpurisa)亦如是，破除家的束缚，证得正觉。此即为义。

ပုန စတုမာသံ ဇနပဒစာရိကံ စရမာနေ သတ္ထရိ ဒသကောဋိသဟဿာနံ ဒုတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. ယဒါ ပန သုန္ဒရနဂရဒွါရေ အသနရုက္ခမူလေ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကရောန္တော ဓမ္မံ ဒေသေသိ, တဒါ ပဉ္စန္နံ ကောဋိသဟဿာနံ တတိယော အဘိသမယော အဟောသိ. ပုန ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ သုရရိပုဒုရဘိဘဝနေ တာဝတိံသဘဝနေ သုဓမ္မာ နာမ ဒေဝသဘာ အတ္ထိ, တတ္ထ နိသီဒိတွာ အတ္တနော မာတရံ ဓနဝတီဒေဝိံ ပမုခံ ကတွာ ဒသသဟဿိလောကဓာတုယာ ဒေဝတာနံ အနုဂ္ဂဟကရဏတ္ထံ သတ္တပ္ပကရဏံ အဘိဓမ္မပိဋကံ ဒေသေန္တော တီဏိ ဒေဝတာကောဋိသဟဿာနိ ဓမ္မာမတံ ပါယေသိ. တေန ဝုတ္တံ –

其后，导师(satthari)于四个月中游行诸国，一千亿众生第二次证悟。又，当导师于善见城(Sundaranagara)门外之阿娑那树(asanarukkha)下，行双神变而说法时，五百亿众生第三次证悟。其后，复行双神变，于降伏天敌之三十三天(Tāvatiṃsa)中，有名为善法(Sudhammā)之天众集会处，坐于彼处，以曾为其母之檀那婆提天女(Dhanavatīdevī)为上首，为饶益一万世界之天神，开演七部阿毗达摩(abhidhamma)藏，令三百亿天神饮用法甘露。是故说：

၄.

4.

‘‘စတုမာသံ [Pg.309] ယဒါ ဗုဒ္ဓေါ, လောကေ စရတိ စာရိကံ;

ဒသကောဋိသဟဿာနံ, ဒုတိယာဘိသမယော အဟု.

“佛陀于四月间，游行于世间；一千亿之众生，得第二次证悟。”

၅.

5.

‘‘ယမကံ ဝိကုဗ္ဗနံ ကတွာ, ဉာဏဓာတုံ ပကိတ္တယိ;

ပဉ္စကောဋိသဟဿာနံ, တတိယာဘိသမယော အဟု.

“示现双神变，宣说智慧界；五百亿之众生，得第三次证悟。”

၆.

6.

‘‘သုဓမ္မာ ဒေဝပုရေ ရမ္မေ, တတ္ထ ဓမ္မံ ပကိတ္တယိ;

တီဏိကောဋိသဟဿာနံ, ဒေဝါနံ ဗောဓယီ ဇိနော.

于悦意天城之善法堂(Sudhammā)，胜者于彼处宣说阿毗达摩；令三百亿天人得以觉悟。

၇.

7.

‘‘နရဒေဝဿ ယက္ခဿ, အပရေ ဓမ္မဒေသနေ;

ဧတေသာနံ အဘိသမယာ, ဂဏနာတော အသင်္ခိယာ’’တိ.

于另一次为夜叉那罗提婆(Naradeva)说法时，彼等之证悟，其数不可计。

တတ္ထ စတုမာသန္တိ စာတုမာသေ. အယမေဝ ဝါ ပါဌော. စရတီတိ အစရိ. ယမကံ ဝိကုဗ္ဗနံ ကတွာတိ ယမကပါဋိဟာရိယံ ကတွာ. ဉာဏဓာတုန္တိ သဗ္ဗညုတညာဏသဘာဝံ. ‘‘သဗ္ဗဉာဏဓာတု’’န္တိပိ ဝဒန္တိ. ပကိတ္တယီတိ မဟာဇနဿ ပကာသေသိ. သုဓမ္မာတိ တာဝတိံသဘဝနေ သုဓမ္မာ နာမ သဘာ အတ္ထိ, တတ္ထ နိသီဒိတွာတိ အတ္ထော. ဓမ္မန္တိ အဘိဓမ္မံ.

于此，“catumāsaṃ”即是“cātumāse”（四个月）。此亦或为一种读法。“carati”（行）即是“acari”（已行）。“Yamakaṃ vikubbanaṃ katvā”（行双变化后）即是“yamakapāṭihāriyaṃ katvā”（示现双神变后）。“ñāṇadhātuṃ”（智界）即是“sabbaññutaññāṇasabhāvaṃ”（一切知智之自性）。亦有人言为“Sabbañāṇadhātu”（一切智界）。“Pakittayī”（已宣说）即是“mahājanassa pakāsesi”（向大众开示）。“Sudhammā”者，意为：于忉利天(Tāvatiṃsa)界有名为善法(Sudhammā)之会堂，坐于彼处。“Dhammaṃ”（法）即是“abhidhammaṃ”（阿毗达摩）。

တဒါ ကိရ အာနုဘာဝဝိဇိတနရဒေဝေါ နရဒေဝေါ နာမ မဟေသက္ခော ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနရဒေဝယက္ခော ဝိယ မဟိဒ္ဓိကော ယက္ခော အဟောသိ. သော ဇမ္ဗုဒီပေ ဧကသ္မိံ နဂရေ ရညော ယာဒိသံ ရူပံ, တာဒိသံ ရူပသဏ္ဌာနံ သရကုတ္တိံ နိမ္မိနိတွာ တံ ရာဇာနံ မာရေတွာ ခါဒိတွာ သဟအန္တေပုရံ ရဇ္ဇံ ပဋိပဇ္ဇိတွာ အပရိမိတမံသဘောဇနော အဟောသိ. သော ကိရ ဣတ္ထိဓုတ္တော စ အဟောသိ. ယဒါ ပန တံ ကုသလာ ဆေကာ ဣတ္ထိယော – ‘‘နာယံ အမှာကံ ရာဇာ, အမနုဿော ဧသော’’တိ ဇာနန္တိ, တဒါ သော လဇ္ဇိတော ဟုတွာ တာ သဗ္ဗာ ခါဒိတွာ အညံ နဂရံ ပဋိပဇ္ဇတိ. ဧဝမေဝ သော နရဒေဝယက္ခော မနုဿေ ဘက္ခယန္တော ယဒါ သုန္ဒရနဂရာဘိမုခေါ အဂမာသိ, တဒါ တံ ဒိသွာ နဂရဝါသိနော မနုဿာ မရဏဘယတဇ္ဇိတသန္တာသာ သကနဂရတော နိက္ခမိတွာ တတော တတော ပလာယိံသု. အထ တေ မနုဿေ ပလာယမာနေ ဒိသွာ ကဿပဒသဗလော တဿ နရဒေဝဿ ယက္ခဿ ပုရတော အဋ္ဌာသိ. နရဒေဝေါ ဧဝံ ဒေဝဒေဝံ ဌိတံ ဒိသွာ ဝိဿရံ ဃောရံ နာဒံ နဒိတွာ ဘဂဝတော ဘယံ ဥပ္ပာဒေတုံ အသက္ကောန္တော တံ သရဏံ ဂန္တွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိ. ပဉှံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ တံ ဒမေတွာ ဓမ္မေ ဒေသိယမာနေ သမ္ပတ္တာနံ နရမရာနံ ဂဏနပထာတီတာနံ [Pg.310] အဘိသမယော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘နရဒေဝဿ ယက္ခဿာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ အပရေ ဓမ္မဒေသနေတိ အပရသ္မိံ ဓမ္မဒေသနေ. ဧတေသာနန္တိ ဧတေသံ. အယမေဝ ဝါ ပါဌော.

据说当时，有一位名为那罗提婆(Naradeva)的夜叉(yakkha)，以威力征服人天，如同前文所述的那罗提婆夜叉一般，具有大神通。他在瞻部洲(Jambudīpa)的一座城里，幻化出与国王一样的形貌、声音与举止，将国王杀而食之，连同后宫一起占据其国，成为无量食肉者。他又耽于女色。然而，当那些聪慧的女子识破：“此非我王，乃是非人”时，他便感到羞愧，将她们全部吃掉，再去往另一座城。就这样，那罗提婆夜叉不断吞食人类。当他朝向善见城(Sundaranagara)时，城中居民看见他，为死亡的恐惧所惊吓，便从自己的城里出来，四散奔逃。于是，迦叶(Kassapa)十力者看见那些人们奔逃，便站在那罗提婆夜叉的面前。那罗提婆看见天中天(devadeva)如此站立，发出刺耳恐怖的吼叫，欲令世尊(Bhagavā)生畏，而不能得逞，于是归依世尊，并请教问题。世尊为之解答问题，将其调伏，并开示妙法，当时在场的无量无数人天大众，皆证得法。是故说：“于那罗提婆夜叉……”等。此中，“于另一说法”(apare dhammadesane)，即是在另一说法的场合。“Etesānaṃ”即是“etesaṃ”。或此即是读法。

တဿ ပန ကဿပဘဂဝတော ဧကောဝ သာဝကသန္နိပါတော အဟောသိ. ဗာရာဏသီနဂရေ ပုရောဟိတပုတ္တော တိဿော နာမ အဟောသိ. သော ကဿပဿ ဗောဓိသတ္တဿ သရီရေ လက္ခဏသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ပိတုနော ဘာသတော သုတွာ – ‘‘နိဿံသယံ ဧသော မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ, ဧတဿာဟံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ သံသာရဒုက္ခတော မုစ္စိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ သုဒ္ဓမုနိဂဏဝန္တံ ဟိမဝန္တံ ဂန္တွာ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိ. တဿ ပရိဝါရဘူတာနိ ဝီသတိတာပသသဟဿာနိ အဟေသုံ. သော အပရဘာဂေ ‘‘ကဿပကုမာရော နိက္ခမိတွာ အဘိသမ္ဗောဓိံ အနုပ္ပတ္တော’’တိ သုတွာ သပရိဝါရော အာဂန္တွာ ကဿပဿ ဘဂဝတော သန္တိကေ သပရိဝါရော ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တသ္မိံ သမာဂမေ ကဿပေါ ဘဂဝါ မာဃပုဏ္ဏမာယံ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ. တေန ဝုတ္တံ –

然而，迦叶(Kassapa)世尊只有一次弟子集会。在波罗奈城(Bārāṇasī)有一位名叫帝须(Tisso)的国师之子。他看见迦叶菩萨身上具足妙相，听其父言说后思惟道：“此人无疑将行大出离，成为佛陀。我当于彼处出家，从轮回之苦中解脱。”于是，他前往有神通圣者众的雪山(Himavanta)，出家为苦行者。他有两万名苦行者为眷属。后来，他听闻“迦叶童子已出离并证得无上正等觉”，便与眷属一同前来。在迦叶世尊处，他与眷属一同以“来，比丘”的方式出家，证得阿罗汉果。于彼集会中，迦叶世尊在摩伽(Māgha)月圆之日诵说波罗提木叉。是故说：

၈.

8.

‘‘တဿာပိ ဒေဝဒေဝဿ, ဧကော အာသိ သမာဂမော;

ခီဏာသဝါနံ ဝိမလာနံ, သန္တစိတ္တာန တာဒိနံ.

彼天中天亦仅一次集会，会中皆是漏尽无垢、心意寂静、如是之人。

၉.

9.

‘‘ဝီသဘိက္ခုသဟဿာနံ, တဒါ အာသိ သမာဂမော;

အတိက္ကန္တဘဝန္တာနံ, ဟိရိသီလေန တာဒိန’’န္တိ.

尔时有两万比丘之集会，彼等皆是超越诸有、具足惭与戒的如是之人。

တတ္ထ အတိက္ကန္တဘဝန္တာနန္တိ အတိက္ကန္တပုထုဇ္ဇနသောတာပန္နာဒီနံ, သဗ္ဗေသံ ခီဏာသဝါနမေဝါတိ အတ္ထော. ဟိရိသီလေန တာဒိနန္တိ ဟိရိယာ စ သီလေန စ သဒိသာနံ.

此中，“超越诸有者”(atikkantabhavantānaṃ)是指超越了凡夫、入流者(sotāpanna)等，意即一切漏尽者。“具惭与戒的如是之人”(hirisīlena tādinaṃ)是指于惭与戒皆等同者。

တဒါ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ဇောတိပါလော နာမ မာဏဝေါ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ ဘူမိယဉ္စေဝ အန္တလိက္ခေ စ ပါကဋော ဃဋိကာရဿ ကုမ္ဘကာရဿ သဟာယော အဟောသိ. သော တေန သဒ္ဓိံ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ တဿ ဓမ္မကထံ သုတွာ တဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိ. သော အာရဒ္ဓဝီရိယော တီဏိ ပိဋကာနိ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဝတ္တပဋိပတ္တိယာ ဗုဒ္ဓသာသနံ သောဘေသိ. သောပိ တံ သတ္ထာ ဗျာကာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

尔时，我等菩萨是一位名叫光护(Jotipāla)的青年，他通达三吠陀，名闻于地界与天界，是陶匠伽提迦罗(Ghaṭikāra)的友人。他与友人一同拜见导师，听闻其说法后，便于导师座下出家。他发起精进，学习三藏，以履行职责与实践庄严了佛陀的教法。彼导师亦为他授记。是故说：

၁၀.

10.

‘‘အဟံ တဒါ မာဏဝကော, ဇောတိပါလောတိ ဝိဿုတော;

အဇ္ဈာယကော မန္တဓရော, တိဏ္ဏံ ဝေဒါန ပါရဂူ.

我于尔时为青年，以光护之名著称；为讽诵者持明者，通达三部吠陀典。

၁၁.

11.

‘‘လက္ခဏေ [Pg.311] ဣတိဟာသေ စ, သဓမ္မေ ပါရမိံ ဂတော;

ဘူမန္တလိက္ခကုသလော, ကတဝိဇ္ဇော အနဝယော.

精通相书、古史与婆罗门之法，善巧地学与天象，学艺已成，完美无瑕。

၁၂.

12.

‘‘ကဿပဿ ဘဂဝတော, ဃဋိကာရော နာမုပဋ္ဌကော;

သဂါရဝေါ သပ္ပတိဿော, နိဗ္ဗုတော တတိယေ ဖလေ.

迦叶(Kassapa)世尊之侍者，名为Ghaṭikāra；具恭敬心且顺从，于第三果而寂灭。

၁၃.

13.

‘‘အာဒါယ မံ ဃဋီကာရော, ဥပဂဉ္ဆိ ကဿပံ ဇိနံ;

တဿ ဓမ္မံ သုဏိတွာန, ပဗ္ဗဇိံ တဿ သန္တိကေ.

Ghaṭikāra携我，得见胜者迦叶；听闻彼之法，我于其座下出家。

၁၄.

14.

‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယော ဟုတွာ, ဝတ္တာဝတ္တေသု ကောဝိဒေါ;

န ကွစိ ပရိဟာယာမိ, ပူရေသိံ ဇိနသာသနံ.

我发起精进，善巧于大小戒务；于任何处皆不退失，圆满了胜者之教。

၁၅.

15.

‘‘ယာဝတာ ဗုဒ္ဓဘဏိတံ, နဝင်္ဂံ ဇိနသာသနံ;

သဗ္ဗံ ပရိယာပုဏိတွာန, သောဘယိံ ဇိနသာသနံ.

凡佛陀所说，九分胜者之教，我已全部通达，令胜者之教庄严。

၁၆.

16.

‘‘မမ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ, သောပိ ဗုဒ္ဓေါ ဝိယာကရိ;

ဣမမှိ ဘဒ္ဒကေ ကပ္ပေ, အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ.

彼佛见我稀有行，亦为我授记：“于此贤劫中，此人将成佛。”

၁၇.

17.

‘‘အဟု ကပိလဝှယာ ရမ္မာ…ပေ… ဟေဿာမ သမ္မုခါ ဣမံ.

有可爱之城名迦毗罗卫……我等将亲见此佛。

၃၀.

30.

‘‘တဿာပိ ဝစနံ သုတွာ, ဘိယျော စိတ္တံ ပသာဒယိံ;

ဥတ္တရိံ ဝတမဓိဋ္ဌာသိံ, ဒသပါရမိပူရိယာ.

闻彼之言已，我心更澄净；为圆满十波罗蜜，我立更上之行愿。

၃၁.

31.

‘‘ဧဝမဟံ သံသရိတွာ, ပရိဝဇ္ဇေန္တော အနာစရံ;

ဒုက္ကရဉ္စ ကတံ မယှံ, ဗောဓိယာယေဝ ကာရဏာ’’တိ.

我如是轮回，远离非所行；我已作难行，唯为菩提故。

တတ္ထ ဘူမန္တလိက္ခကုသလောတိ ဘူမိသိက္ခာသု စ အန္တလိက္ခေသု စ ဇောတိစက္ကာစာရေ ဇောတိဝိဇ္ဇာယ စ ကုသလောတိ အတ္ထော. ဥပဋ္ဌကောတိ ဥပဋ္ဌာယကော. သပ္ပတိဿောတိ သပ္ပတိဿယော. နိဗ္ဗုတောတိ ဝိနီတော, ဝိဿုတော ဝါ. တတိယေ ဖလေတိ နိမိတ္တသတ္တမီ, တတိယဖလာဓိဂမဟေတု နိဗ္ဗုတောတိ အတ္ထော. အာဒါယာတိ မံ ဂဟေတွာ. ဝတ္တာဝတ္တေသူတိ ခုဒ္ဒကဝတ္တမဟာဝတ္တေသု. ကောဝိဒေါတိ တေသံ ပူရဏေ ကုသလော. န ကွစိ ပရိဟာယာမီတိ ကွစိပိ သီလေသု ဝါ သမာဓိသမာပတ္တိအာဒီသု ဝါ ကတ္ထစိ ကုတောပိ န ပရိဟာယာမိ, သဗ္ဗတ္ထ မေ ပရိဟာနိ နာမ န ဝိဇ္ဇတီတိ ဒီပေတိ. ‘‘န ကောစိ ပရိဟာယာမီ’’တိပိ ပါဌော, သောယေဝတ္ထော.

于此，“善巧地学与天象”者，义为善于地学、天文学、星辰运行及占星之学。“侍者”即是服侍者。“恭顺”即是恭敬顺从者。“寂灭”即是已调伏，或为声名远播。“于第三果”是表因之第七格，义为因证得第三果而寂灭。“携我”即是带我。“大小诸务”即是小务与大务。“善巧”即是善于圆满彼等诸务。“我于任何处皆不退失”，此句阐明：于戒、或于定与等至等，于任何处、以任何方式皆不退失，于一切处，我皆无所谓退失。亦有“Na koci parihāyāmi”之读法，其义相同。

ယာဝတာတိ [Pg.312] ပရိစ္ဆေဒဝစနမေတံ, ယာဝတကန္တိ အတ္ထော. ဗုဒ္ဓဘဏိတန္တိ ဗုဒ္ဓဝစနံ. သောဘယိန္တိ သောဘေသိံ ပကာသေသိံ. မမ အစ္ဆရိယန္တိ မမ သမ္မာပဋိပတ္တိံ အညေဟိ အသာဓာရဏံ အစ္ဆရိယံ အဗ္ဘုတံ ကဿပေါ ဘဂဝါ ဒိသွာတိ အတ္ထော. သံသရိတွာတိ သံသာရေ သံသရိတွာ. အနာစရန္တိ အနာစာရံ အကတ္တဗ္ဗံ, အကရဏီယန္တိ အတ္ထော.

“所有”是限定词，意为“尽其所有”。“佛所说”即是佛语。“我已庄严”意即我已令其庄严、我已令其显现。“我的稀有”意即迦叶世尊见到我那与他人不同、稀有、未曾有的如理修行。“流转后”意即在轮回中流转之后。“不正行”意即不当行、不应做、不该为之事。

တဿ ပန ကဿပဿ ဘဂဝတော ဇာတနဂရံ ဗာရာဏသီ နာမ အဟောသိ, ဗြဟ္မဒတ္တော နာမ ဗြာဟ္မဏော ပိတာ, ပရမဂုဏဝတီ ဓနဝတီ နာမ ဗြာဟ္မဏီ မာတာ, တိဿော စ ဘာရဒွါဇော စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ, သဗ္ဗမိတ္တော နာမုပဋ္ဌာကော, အနုဠာ စ ဥရုဝေဠာ စ ဒွေ အဂ္ဂသာဝိကာ, နိဂြောဓရုက္ခော ဗောဓိ, သရီရံ ဝီသတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ အဟောသိ, ဝီသတိဝဿသဟဿာနိ အာယု, သုနန္ဒာ နာမဿ အဂ္ဂမဟေသီ, ဝိဇိတသေနော နာမ ပုတ္တော, ပါသာဒယာနေန နိက္ခမိ. တေန ဝုတ္တံ –

然而，迦叶世尊的诞生之城名为波罗奈（Bārāṇasī），父亲是名为梵授的婆罗门，母亲是名为有财（Dhanavatī）的婆罗门女，具足无上功德。帝须（Tissa）和巴罗多迦是两位上首弟子，侍者名为一切友（Sabbamitta），阿奴罗（Anuḷā）和优楼频螺（Uruvelā）是两位上首女弟子。菩提树是尼拘律树，身躯高达二十肘，寿命二万岁。其第一夫人名为善喜，儿子名为胜军（Vijitasena），他乘坐宫殿般的车乘出家。因此说：

၃၂.

32.

‘‘နဂရံ ဗာရာဏသီ နာမ, ကိကီ နာမာသိ ခတ္တိယော;

ဝသတေ တတ္ထ နဂရေ, သမ္ဗုဒ္ဓဿ မဟာကုလံ.

城市名为波罗奈，有位名为吉吉（Kikī）的刹帝利；觉者的大家族，居住在那座城市。

၃၃.

33.

‘‘ဗြာဟ္မဏော ဗြဟ္မဒတ္တောဝ, အာသိ ဗုဒ္ဓဿ သော ပိတာ;

ဓနဝတီ နာမ ဇနိကာ, ကဿပဿ မဟေသိနော.

婆罗门梵授，实为佛陀之父；母亲名为有财（Dhanavatī），是迦叶大仙的生母。

၃၈.

38.

‘‘တိဿော စ ဘာရဒွါဇော စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝကာ;

သဗ္ဗမိတ္တော နာမုပဋ္ဌာကော, ကဿပဿ မဟေသိနော.

帝须和巴罗多迦，是上首弟子；侍者名为一切友，是迦叶大仙的。

၃၉.

39.

‘‘အနုဠာ ဥရုဝေဠာ စ, အဟေသုံ အဂ္ဂသာဝိကာ;

ဗောဓိ တဿ ဘဂဝတော, နိဂြောဓောတိ ပဝုစ္စတိ.

阿奴罗和优楼频螺，是上首女弟子；彼世尊的菩提树，名为尼拘律。

၄၁.

41.

‘‘ဥစ္စတ္တနေန သော ဗုဒ္ဓေါ, ဝီသတိရတနုဂ္ဂတော;

ဝိဇ္ဇုလဋ္ဌီဝ အာကာသေ, စန္ဒောဝ ဂဟပူရိတော.

那位佛陀身高二十肘；如空中闪电，如众星围绕的月亮。

၄၂.

42.

‘‘ဝီသတိဝဿသဟဿာနိ, အာယု တဿ မဟေသိနော;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနော သော, တာရေသိ ဇနတံ ဗဟုံ.

那位大仙的寿命是两万年；他住世那么久，度化了许多众生。

၄၃.

43.

‘‘ဓမ္မတဠာကံ မာပယိတွာ, သီလံ ဒတွာ ဝိလေပနံ;

ဓမ္မဒုဿံ နိဝါသေတွာ, ဓမ္မမာလံ ဝိဘဇ္ဇိယ.

建造法池，施予戒作为涂香；穿上法衣，分配法鬘。

၄၄.

44.

‘‘ဓမ္မဝိမလမာဒါသံ[Pg.313], ဌပယိတွာ မဟာဇနေ;

ကေစိ နိဗ္ဗာနံ ပတ္ထေန္တာ, ပဿန္တု မေ အလင်္ကရံ.

将清净的法镜，置于大众面前；愿求涅槃者，得见我的庄严。

၄၅.

45.

‘‘သီလကဉ္စုကံ ဒတွာန, ဈာနကဝစဝမ္မိတံ;

ဓမ္မစမ္မံ ပါရုပိတွာ, ဒတွာ သန္နာဟမုတ္တမံ.

施予戒之内衣，系上禅定之铠甲；披上正法之皮革，施予最上之甲胄。

၄၆.

46.

‘‘သတိဖလကံ ဒတွာန, တိခိဏံ ဉာဏကုန္တိမံ;

ဓမ္မခဂ္ဂဝရံ ဒတွာ, သီလသံသဂ္ဂမဒ္ဒနံ.

施予正念之盾牌，与锐利之智矛；复施胜法之宝剑，及摧染之出世戒。

၄၇.

47.

‘‘တေဝိဇ္ဇာဘူသနံ ဒတွာန, အာဝေဠံ စတုရော ဖလေ;

ဆဠဘိညာဘရဏံ ဒတွာ, ဓမ္မပုပ္ဖပိဠန္ဓနံ.

施予三明之饰物，以四果为耳饰；施予六通之庄严，及九出世法之花鬘。

၄၈.

48.

‘‘သဒ္ဓမ္မပဏ္ဍရစ္ဆတ္တံ, ဒတွာ ပါပနိဝါရဏံ;

မာပယိတွာဘယံ ပုပ္ဖံ, နိဗ္ဗုတော သော သသာဝကော.

施予能遮止诸恶之正法白伞，令其到达无畏城；彼世尊与诸声闻，皆已般涅槃。

၄၉.

49.

‘‘ဧသော ဟိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, အပ္ပမေယျော ဒုရာသဒေါ;

ဧသော ဟိ ဓမ္မရတနော, သွာက္ခာတော ဧဟိပဿိကော.

此是正自觉者，无量难近；此是法宝，善说可来见。

၅၀.

50.

‘‘ဧသော ဟိ သံဃရတနော, သုပ္ပဋိပန္နော အနုတ္တရော;

သဗ္ဗံ တမန္တရဟိတံ, နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာ’’တိ.

此乃僧伽宝，善行无上；一切皆已隐没，诸行岂非空？

တတ္ထ ဝိဇ္ဇုလဋ္ဌီဝါတိ ဃနဘာဝေန သဏ္ဌိတာ ဝိဇ္ဇုလတာ ဝိယ. စန္ဒောဝ ဂဟပူရိတောတိ ပရိဝေသဂဟပရိက္ခိတော ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ. ဓမ္မတဠာကံ မာပယိတွာတိ ပရိယတ္တိဓမ္မတဠာကံ မာပယိတွာ. သီလံ ဒတွာ ဝိလေပနန္တိ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလသင်္ခါတံ စိတ္တသန္တတိဝိဘူသနတ္ထံ ဝိလေပနံ ဒတွာ. ဓမ္မဒုဿံ နိဝါသေတွာတိ ဟိရောတ္တပ္ပဓမ္မသင်္ခါတံ သာဋကယုဂံ နိဝါသေတွာ. ဓမ္မမာလံ ဝိဘဇ္ဇိယာတိ သတ္တတ္တိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မကုသုမမာလံ ဝိဘဇိတွာ. ဝိဒဟိတွာတိ အတ္ထော.

其中，“如电光”是说像闪电藤那样密集而坚固。“如众星围绕的月亮”是说像被光环围绕的满月那样。“造法池”是说建造经教之法池。“施戒为涂香”是说施与称为四遍净戒、为庄严心相续的涂香。“着法衣”是说穿着称为惭与愧之法的一对衣。“分法花鬘”是说分发三十七菩提分法之花鬘。“安置”就是此义。

ဓမ္မဝိမလမာဒါသန္တိ ဝိမလံ သောတာပတ္တိမဂ္ဂသင်္ခါတံ အာဒါသံ သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇကုသလာကုသလဓမ္မသလ္လက္ခဏတ္ထံ မဟာဇနဿ ဓမ္မတဠာကတီရေ ဓမ္မာဒါသံ ဌပေတွာတိ အတ္ထော. မဟာဇနေတိ မဟာဇနဿ. ကေစီတိ ယေ ကေစိ. နိဗ္ဗာနံ ပတ္ထေန္တာတိ သဗ္ဗာကုသလမလဝိလယကရံ အမတမသင်္ခတမနီတိကံ ပရမသန္တံ အစ္စုတိရသံ နိဗ္ဗာနံ ပတ္ထေန္တာ ဝိစရန္တိ. တေ ဣမံ အလင်္ကာရံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ [Pg.314] မယာ ဒဿိတံ ပဿန္တူတိ အတ္ထော. ‘‘နိဗ္ဗာနမဘိပတ္ထေန္တာ, ပဿန္တု မံ အလင်္ကရ’’န္တိပိ ပါဌော, သောယေဝတ္ထော. အလင်္ကရန္တိ ရဿံ ကတွာ ဝုတ္တံ.

“法无垢镜”，即指那称为须陀洹道的无垢明镜，为令大众辨识有罪、无罪、善、不善之法，故于法池边设立法镜，此为其义。“大众”，即对大众而言。“某些人”，即任何一些人。“希求涅槃者”，即是追求那能灭尽一切不善之垢、不死、无为、无祸患、至极寂静、无变易味的涅槃而游行者。愿他们得见我所展示的如是庄严，此为其义。亦有读作“希求涅槃者，愿见我庄严”，其义相同。“庄严”（alaṅkara），是作短音而说。

သီလကဉ္စုကံ ဒတွာနာတိ ပဉ္စသီလဒသသီလစတုပါရိသုဒ္ဓိသီလမယံ ကဉ္စုကံ ဒတွာ. ဈာနကဝစဝမ္မိတန္တိ စတုက္ကပဉ္စကဇ္ဈာနကဝစဗန္ဓံ ဗန္ဓိတွာ. ဓမ္မစမ္မံ ပါရုပိတွာတိ သတိသမ္ပဇညသင်္ခါတဓမ္မစမ္မံ ပါရုပိတွာ. ဒတွာ သန္နာဟမုတ္တမန္တိ ဥတ္တမံ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဝီရိယသန္နာဟံ ဒတွာတိ အတ္ထော. သတိဖလကံ ဒတွာနာတိ ရာဂါဒိဒေါသာရိပါပနိဝါရဏတ္ထံ စတုသတိပဋ္ဌာနဖလကနိဝါရဏံ ဒတွာ. တိခိဏံ ဉာဏကုန္တိမန္တိ ပဋိဝေဓသမတ္ထံ တိခိဏဝိပဿနာဉာဏကုန္တဝန္တံ, ဝိပဿနာဉာဏနိသိတကုန္တဝရန္တိ အတ္ထော, ကိလေသဗလနိဓနကရသမတ္ထံ ဝါ ယောဂါဝစရယောဓဝရံ ဌပေတွာတိ အတ္ထော. ဓမ္မခဂ္ဂဝရံ ဒတွာတိ တဿ ယောဂါဝစရဿ ဝီရိယုပလတလနိသိတဓာရံ မဂ္ဂပညာဝရခဂ္ဂံ ဒတွာ. သီလသံသဂ္ဂမဒ္ဒနန္တိ အရိယံ လောကုတ္တရသီလံ ကိလေသသံသဂ္ဂမဒ္ဒနတ္ထာယ, ကိလေသနိဃာတနတ္ထာယာတိ အတ္ထော.

“施予戒衣”，即授予由五戒、十戒及四遍清净戒所成的戒衣。“身披禅定甲胄”，即系上由四禅与五禅所成的禅定甲胄。“披上法皮”，即披上名为念与正知的法皮。“施予最胜甲胄”，即授予具足四支的最胜精进甲胄，此为其义。“施予念盾”，即为遮止贪等过患与恶敌，而授予四念处之盾。“利智矛”，即具足能穿透（诸法）的锐利观（vipassanā）智之矛，义为以观智磨砺的最胜之矛；或指安立能摧毁烦恼力的最胜瑜伽行者战士，此为其义。“授予最胜法剑”，即授予彼瑜伽行者以精进为磨石而磨利的道慧最胜之剑。“以戒调伏杂染”，即以圣出世间戒，为调伏烦恼之杂染，为摧伏烦恼，此为其义。

တေဝိဇ္ဇာဘူသနံ ဒတွာတိ တေဝိဇ္ဇာမယံ ဝိဘူသနံ ဒတွာ. အာဝေဠံ စတုရော ဖလေတိ စတ္တာရိ ဖလာနိ ဝဋံသကံ ကတွာ. ဆဠဘိညာဘရဏန္တိ အာဘရဏတ္ထာယ အလင်္ကာရကရဏတ္ထာယ ဆ အဘိညာယော ဒတွာ. ဓမ္မပုပ္ဖပိဠန္ဓနန္တိ နဝလောကုတ္တရဓမ္မသင်္ခါတံ ကုသုမမာလံ ကတွာ. သဒ္ဓမ္မပဏ္ဍရစ္ဆတ္တံ, ဒတွာ ပါပနိဝါရဏန္တိ အစ္စန္တဝိသုဒ္ဓံ ဝိမုတ္တိသေတစ္ဆတ္တံ သဗ္ဗာကုသလာတပနိဝါရဏံ ဒတွာ. မာပယိတွာဘယံ ပုပ္ဖန္တိ အဘယပုရဂါမိနံ အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ္ဂံ ပုပ္ဖံ ကတွာတိ အတ္ထော.

所谓“施三明饰”，即施予三明所成之饰。所谓“饰四果环”，即以四果为耳饰。所谓“施六通饰”，即为庄严故施予六神通。所谓“饰法华鬘”，即以九种出世间法为花鬘。所谓“施正法白伞以遮恶”，即施予极清净、能遮止一切不善热恼之解脱白伞。所谓“化无畏华”，义即以导向无畏城之八正道为华。

ကဿပေါ ကိရ ဘဂဝါ ကာသိရဋ္ဌေ သေတဗျနဂရေ သေတဗျုယျာနေ ပရိနိဗ္ဗာယိ. ဓာတုယော ကိရဿ န ဝိကိရိံသု. သကလဇမ္ဗုဒီပဝါသိနော မနုဿာ သန္နိပတိတွာ ဧကေကံ သုဝဏ္ဏိဋ္ဌကံ ကောဋိအဂ္ဃနကံ ရတနဝိစိတ္တံ ဗဟိစိနနတ္ထံ ဧကေကံ အဍ္ဎကောဋိအဂ္ဃနကံ အဗ္ဘန္တရပူရဏတ္ထံ မနောသိလာယ မတ္တိကာကိစ္စံ တေလေန ဥဒကကိစ္စံ ကရောန္တော ယောဇနုဗ္ဗေဓံ ထူပမကံသု.

据说，迦叶世尊于迦尸国(Kāsi-raṭṭha)塞达卞城之塞达卞园般涅槃。据说其舍利未曾散失。全瞻部洲之居民云集，为外层砌筑，用价值一俱胝、宝饰璀璨之金砖；为内部填充，用价值半俱胝之金砖；以雄黄为泥，以油代水，建成一座高达一由旬之塔。

‘‘ကဿပေါပိ [Pg.315] ဘဂဝါ ကတကိစ္စော, သဗ္ဗသတ္တဟိတမေဝ ကရောန္တော;

ကာသိရာဇနဂရေ မိဂဒါယေ, လောကနန္ဒနကရော နိဝသီ’’တိ.

迦叶世尊已办所作，唯行一切有情之利乐；住迦尸王城(Kāsirājanagara)鹿野苑(Migadāya)，令世间欢喜。

သေသဂါထာသု သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋမေဝါတိ.

其余诸偈，义皆明显。

ဣတိ မဓုရတ္ထဝိလာသိနိယာ ဗုဒ္ဓဝံသ-အဋ္ဌကထာယ

于名为《蜜味显扬》之《佛史义注》中

ကဿပဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

迦叶佛史释义终。

ဧတ္တာဝတာ စတုဝီသတိယာ ဗုဒ္ဓါနံ ဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

至此，二十四佛之佛史释义

သဗ္ဗာကာရေန နိဋ္ဌိတာ.

悉皆究竟。

၂၇. ဂေါတမဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ

27. 乔达摩佛史释义

ဒူရေနိဒါနကထာ

远因缘论

‘‘ဣဒါနိ ယသ္မာ အမှာကံ, ဗုဒ္ဓဝံသဿ ဝဏ္ဏနာ;

အနုက္ကမေန သမ္ပတ္တာ, တသ္မာယံ တဿ ဝဏ္ဏနာ’’.

今我等之佛史释义，既已次第而至，故此为彼之释义。

တတ္ထ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော ဒီပင်္ကရာဒီနံ စတုဝီသတိယာ ဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကေ အဓိကာရံ ကရောန္တော ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ အာဂတော. ကဿပဿ ပန ဘဂဝတော ဩရဘာဂေ ဌပေတွာ ဣမံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ အညော ဗုဒ္ဓေါ နာမ နတ္ထိ. ဣတိ ဒီပင်္ကရာဒီနံ စတုဝီသတိယာ ဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကေ လဒ္ဓဗျာကရဏော ပန ဗောဓိသတ္တော ယေနေန –

于此，我等菩萨于燃灯佛等二十四佛前行持所愿，经过了四阿僧祇又十万大劫。于迦叶(Kassapa)世尊之前，除去此正自觉者，实无有名为佛者。如是，于燃灯佛等二十四佛前已得授记之菩萨——

‘‘မနုဿတ္တံ လိင်္ဂသမ္ပတ္တိ, ဟေတု သတ္ထာရဒဿနံ;

ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဂုဏသမ္ပတ္တိ, အဓိကာရော စ ဆန္ဒတာ;

အဋ္ဌဓမ္မသမောဓာနာ, အဘိနီဟာရော သမိဇ္ဈတီ’’တိ. (ဗု. ဝံ. ၂.၅၉) –

“人身，男根具足，有因，得见导师，出家，具足功德，行持，以及意乐。八法和合，大愿乃成。”

ဣမေ အဋ္ဌ ဓမ္မေ သမောဓာနေတွာ ဒီပင်္ကရပါဒမူလေ ကတာဘိနီဟာရေန ‘‘ဟန္ဒ, ဗုဒ္ဓကရေ ဓမ္မေ, ဝိစိနာမိ ဣတော စိတော’’တိ ဥဿာဟံ ကတွာ ‘‘ဝိစိနန္တော တဒါဒက္ခိံ, ပဌမံ ဒါနပါရမိ’’န္တိ ဒါနပါရမိတာဒယော ဗုဒ္ဓကာရကဓမ္မာ [Pg.316] ဒိဋ္ဌာ, တေ ပူရေန္တော ယာဝ ဝေဿန္တရတ္တဘာဝါ အာဂမိ, အာဂစ္ဆန္တော စ ယေ တေ ကတာဘိနီဟာရာနံ ဗောဓိသတ္တာနံ အာနိသံသာ သံဝဏ္ဏိတာ –

聚合此八法，于燃灯佛足下已发愿者，作“我当于此、于彼，寻觅能成佛之法”之精进，“寻觅时，我首先见到布施波罗蜜”，如是见到以布施波罗蜜为首的诸成佛法。圆满彼等法，直至韦桑达拉(Vessantara)之有生。于此过程中，已发愿之菩萨所得之功德，经中赞颂道——

‘‘ဧဝံ သဗ္ဗင်္ဂသမ္ပန္နာ, ဗောဓိယာ နိယတာ နရာ;

သံသရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ, ကပ္ပကောဋိသတေဟိပိ.

“如是诸相皆圆满，菩提道上已决然。漫漫轮回无尽处，历经劫海百千番。

‘‘အဝီစိမှိ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ, တထာ လောကန္တရေသု စ;

နိဇ္ဈာမတဏှာ ခုပ္ပိပါသာ, န ဟောန္တိ ကာဠကဉ္ဇိကာ.

“不生于无间地狱，亦不生世界中间；不为烧渴饥渴鬼，亦不为迦罗骞阇。”

‘‘န ဟောန္တိ ခုဒ္ဒကာ ပါဏာ, ဥပ္ပဇ္ဇန္တာပိ ဒုဂ္ဂတိံ;

ဇာယမာနာ မနုဿေသု, ဇစ္စန္ဓာ န ဘဝန္တိ တေ.

“虽或生恶趣，不为微小虫；若生于人中，不为天生盲。”

‘‘သောတဝေကလ္လတာ နတ္ထိ, န ဘဝန္တိ မူဂပက္ခိကာ;

ဣတ္ထိဘာဝံ န ဂစ္ဆန္တိ, ဥဘတောဗျဉ္ဇနပဏ္ဍကာ.

“耳根无缺憾，不为喑哑残疾者；不堕女人身，亦非双性与黄门(paṇḍaka)。”

‘‘န ဘဝန္တိ ပရိယာပန္နာ, ဗောဓိယာ နိယတာ နရာ;

မုတ္တာ အာနန္တရိကေဟိ, သဗ္ဗတ္ထ သုဒ္ဓဂေါစရာ.

“不为世法所缚，菩提道上已决然；离却无间罪，行处皆清净。”

‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ န သေဝန္တိ, ကမ္မကိရိယဒဿနာ;

ဝသမာနာပိ သဂ္ဂေသု, အသညံ နူပပဇ္ဇရေ.

“不亲邪见，业行洞然悉；虽生天上界，不生无想天。”

‘‘သုဒ္ဓါဝါသေသု ဒေဝေသု, ဟေတု နာမ န ဝိဇ္ဇတိ;

နေက္ခမ္မနိန္နာ သပ္ပုရိသာ, ဝိသံယုတ္တာ ဘဝါဘဝေ;

စရန္တိ လောကတ္ထစရိယာယော, ပူရေန္တိ သဗ္ဗပါရမီ’’တိ. (ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ;

အပ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ;

ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါနကထာ;

စရိယာ. အဋ္ဌ. ပကိဏ္ဏကကထာ);

于净居天(Suddhāvāsa)中，无有投生之因；善士心向出离，于诸有中得离系；行利世之行，圆满一切波罗蜜。

တေ အာနိသံသေ အဓိဂန္တွာဝ အာဂတော. ဧဝံ အာဂစ္ဆန္တော ဝေဿန္တရတ္တဘာဝေ ဌိတော –

他亲自证得那些功德利益后才来的。如此前来，安住在韦桑达拉的身份中——

‘‘အစေတနာယံ ပထဝီ, အဝိညာယ သုခံ ဒုခံ;

သာပိ ဒါနဗလာ မယှံ, သတ္တက္ခတ္တုံ ပကမ္ပထာ’’တိ. (စရိယာ. ၁.၁၂၄) –

“大地本是无知物，未识苦乐何所如；布施威力令撼动，七番震颤显殊殊。”

ဧဝံ မဟာပထဝိကမ္ပနာဒီနိ မဟာပုညာနိ ကတွာ အာယုပရိယောသာနေ တတော စဝိတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိ.

如此行持了能令大地震动等大福德后，于寿尽时从彼处死，转生于兜率天(Tusita)城。

အဝိဒူရေနိဒါနကထာ

近因缘谭

တုသိတပုရေ [Pg.317] ဝသမာနေယေဝ ပန ဗောဓိသတ္တေ ဗုဒ္ဓကောလာဟလံ နာမ ဥဒပါဒိ. လောကသ္မိဉှိ တီဏိ ကောလာဟလာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. သေယျထိဒံ – ကပ္ပကောလာဟလံ, ဗုဒ္ဓကောလာဟလံ, စက္ကဝတ္တိကောလာဟလန္တိ. တတ္ထ ‘‘ဝဿသတသဟဿဿ အစ္စယေန ကပ္ပုဋ္ဌာနံ ဘဝိဿတီ’’တိ လောကဗျူဟာ နာမ ကာမာဝစရဒေဝါ မုတ္တသိရာ ဝိကိဏ္ဏကေသာ ရုဒမုခါ အဿူနိ ဟတ္ထေဟိ ပုဉ္ဆမာနာ ရတ္တဝတ္ထနိဝတ္ထာ အတိဝိယ ဝိရူပဝေသဓာရိနော ဟုတွာ မနုဿပထေ ဝိစရန္တာ ဧဝံ အာရောစေန္တိ – ‘‘မာရိသာ, မာရိသာ, ဣတော ဝဿသတသဟဿဿ အစ္စယေန ကပ္ပုဋ္ဌာနံ ဘဝိဿတိ, အယံ လောကော ဝိနဿိဿတိ, မဟာသမုဒ္ဒေါပိ ဥဿုဿိဿတိ, အယဉ္စ မဟာပထဝီ သိနေရု စ ပဗ္ဗတရာဇာ ဥဍ္ဍယှိဿန္တိ ဝိနဿိဿန္တိ, ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ လောကဝိနာသော ဘဝိဿတိ, မေတ္တံ, မာရိသာ, ဘာဝေထ, ကရုဏံ မုဒိတံ ဥပေက္ခံ, မာရိသာ, ဘာဝေထ, မာတရံ ပိတရံ ဥပဋ္ဌဟထ, ကုလေ ဇေဋ္ဌာပစာယိနော ဟောထာ’’တိ. ဣဒံ ကပ္ပကောလာဟလံ နာမ.

菩萨住在兜率天(Tusita)时，便出现了名为“佛陀喧闹”之事。世间实有三种喧闹生起，即：劫末喧闹、佛陀喧闹、转轮王喧闹。其中，名为“世界庄严天人”(Lokabyūha)的欲界天人，披头散发，面带哭容，以手拭泪，身着红衣，装扮得极为丑陋，于人行道上周行，如是宣告：“诸位，诸位！自此十万年过后，将有劫末生起，此世界将毁灭，大海洋亦将干涸，此大地与须弥山王也将被烧毁、毁灭，世界之毁灭将远至梵天界。诸位，当修习慈！诸位，当修习悲与喜！当侍奉母亲！当侍奉父亲！当于族中恭敬长者！”此即名为“劫末喧闹”。

‘‘ဝဿသဟဿဿ အစ္စယေန ပန သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပဇ္ဇိဿတီ’’တိ လောကပါလဒေဝတာ – ‘‘ဣတော, မာရိသာ, ဝဿသဟဿဿ အစ္စယေန ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိ ဥဂ္ဃောသေန္တိယော အာဟိဏ္ဍန္တိ. ဣဒံ ဗုဒ္ဓကောလာဟလံ နာမ.

护世天(Lokapāladevatā)了知“千年之后，遍知佛(sabbaññubuddha)将出现于世”，于是四处游走，宣告道：“诸君，从今起千年之后，佛陀将出现于世！”这称为佛陀喧传(buddhakolāhala)。

‘‘ဝဿသတဿ အစ္စယေန စက္ကဝတ္တိရာဇာ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိ ဒေဝတာ – ‘‘ဣတော, မာရိသာ, ဝဿသတဿ အစ္စယေန စက္ကဝတ္တိရာဇာ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိ ဥဂ္ဃောသေန္တိယော အာဟိဏ္ဍန္တိ. ဣဒံ စက္ကဝတ္တိကောလာဟလံ နာမ (ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ၅.မင်္ဂလပဉှသမုဋ္ဌာနကထာ; အပ. အဋ္ဌ. ၁.အဝိဒူရေနိဒါနကထာ; ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.အဝိဒူရေနိဒါနကထာ).

诸天了知“百年之后，转轮王(cakkavattirājā)将出现”，于是四处游走，宣告道：“诸君，从今起百年之后，转轮王将出现！”这称为转轮王喧传(cakkavattikolāhala)。

တေသု ဗုဒ္ဓကောလာဟလသဒ္ဒံ သုတွာ သကလဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာ ဧကတော သန္နိပတိတွာ – ‘‘အသုကော နာမ သတ္တော ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဉတွာ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယာစန္တိ, အာယာစမာနာ စ တဿ ပုဗ္ဗနိမိတ္တေသု ဥပ္ပန္နေသု အာယာစန္တိ. တဒါ ပန သဗ္ဗာပိ တာ ဧကေကစက္ကဝါဠေ စတုမဟာရာဇ-သက္က-သုယာမ-သန္တုသိတ-သုနိမ္မိတ-ဝသဝတ္တိ-မဟာဗြဟ္မေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကစက္ကဝါဠေ သန္နိပတိတွာ တုသိတဘဝနေ ဥပ္ပန္နစုတိနိမိတ္တဿ ဗောဓိသတ္တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ – ‘‘မာရိသ, တုမှေဟိ ဒသ ပါရမိယော ပူရိတာ, ပူရေန္တေဟိ [Pg.318] စ န သက္ကဗြဟ္မသမ္ပတ္တိအာဒိကံ သမ္ပတ္တိံ ပတ္ထေန္တေဟိ ပူရိတာ, လောကနိတ္ထရဏတ္ထာယ ပန ဝေါ သဗ္ဗညုတံ ပတ္ထေန္တေဟိ ပရိပူရိတာ ဗုဒ္ဓတ္တာယ –

听闻佛陀喧传之声后，所有十千世界系的诸天聚集一处，了知“某某有情将成佛”后，便前去请求。当该菩萨出现前兆时，他们便去请求。那时，所有那些诸天，连同四大天王(Catumahārāja)、帝释(Sakka)、苏亚马(Suyāma)、兜率天(Santusita)、化乐天(Nimmānaratī)、他化自在天(Vasavatti)、大梵天(Mahābrahmā)，都聚集在一个世界系，前往兜率天(Tusitabhavana)，去到已出现死兆的菩萨面前，说道：“尊者，您已圆满十波罗蜜(pāramī)，您圆满之时，并非为希求帝释、梵天等成就，而是为救度世间，希求一切知智(sabbaññuta)，为成就佛果而圆满。”

‘‘ကာလော ခေါ တေ မဟာဝီရ, ဥပ္ပဇ္ဇ မာတုကုစ္ဆိယံ;

သဒေဝကံ တာရယန္တော, ဗုဇ္ဈဿု အမတံ ပဒ’’န္တိ. (ဗု. ဝံ. ၁.၆၇) –

“大雄(mahāvīra)，您的时机已到，请投生母胎；救度世间及诸天，证悟不死之境(amataṃ pada)。”

ယာစိံသု.

他们如此请求。

အထ မဟာသတ္တော ဒေဝတာဟိ ဧဝံ အာယာစိယမာနော ဒေဝတာနံ ပဋိညံ အဒတွာဝ ကာလ-ဒီပ-ဒေသ-ကုလ-ဇနေတ္တိအာယုပရိစ္ဆေဒဝသေန ပဉ္စ မဟာဝိလောကနာနိ ဝိလောကေသိ. တတ္ထ ‘‘ကာလော နု ခေါ, န ကာလော’’တိ ပဌမံ ကာလံ ဝိလောကေသိ. တတ္ထ ဝဿသတသဟဿတော ဥဒ္ဓံ ဝဍ္ဎိတအာယုကာလော ကာလော နာမ န ဟောတိ. ကသ္မာ? တဒါ ဟိ သတ္တာနံ ဇာတိဇရာမရဏာနိ န ပညာယန္တိ, ဗုဒ္ဓါနဉ္စ ဓမ္မဒေသနာ တိလက္ခဏမုတ္တာ နာမ နတ္ထိ, တေသံ ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခမနတ္တာ’’တိ ကထေန္တာနံ ‘‘ကိံ နာမေတံ ကထေန္တီ’’တိ နေဝ သောတဗ္ဗံ န သဒ္ဓါတဗ္ဗံ မညန္တိ, တတော အဘိသမယော န ဟောတိ, တသ္မိံ အသတိ အနိယျာနိကံ သာသနံ ဟောတိ. တသ္မာ သော အကာလော. ဝဿသတတော ဦနအာယုကာလောပိ ကာလော န ဟောတိ. ကသ္မာ? တဒါ သတ္တာ ဥဿန္နကိလေသာ ဟောန္တိ, ဥဿန္နကိလေသာနဉ္စ ဒိန္နောဝါဒေါ ဩဝါဒဋ္ဌာနေ န တိဋ္ဌတိ, ဥဒကေ ဒဏ္ဍရာဇိ ဝိယ ခိပ္ပံ ဝိဂစ္ဆတိ. တသ္မာ သောပိ အကာလော. ဝဿသတသဟဿတော ပန ပဋ္ဌာယ ဟေဋ္ဌာ ဝဿသတတော ပဋ္ဌာယ ဥဒ္ဓံ အာယုကာလော ကာလော နာမ. တဒါ ပန ဝဿသတကာလော အဟောသိ. အထ မဟာသတ္တော ‘‘နိဗ္ဗတ္တိတဗ္ဗကာလော’’တိ ကာလံ ပဿိ.

于是，大士受天神如是劝请，然未予承诺，即依时节、大洲、地方、种姓、母亲寿元之次第作了五大观察。于此，首先观察时节：“是时候吗？非时候吗？”。其中，寿逾十万岁之期，非是时候。何以故？尔时有情不见生老病死，而诸佛说法无不与三相相应。当彼等说“无常、苦、无我”时，（有情）思忖：“此乃何说？”，认为不应听、不应信。是故不得现观，无现观故，教法不能引导出离。是故彼非其时。寿减百岁之期，亦非其时。何以故？尔时有情烦恼炽盛，于烦恼炽盛者，所授教诫不能安住，犹如水上杖画，速即消失。是故彼亦非其时。而从十万岁以下、百岁以上之寿期，方是其时。当时，正是百岁之时。于是，大士见到此乃“当生之时”。

တတော ဒီပံ ဩလောကေန္တော သပရိဝါရေ စတ္တာရော မဟာဒီပေ ဩလောကေတွာ – ‘‘တီသု ဒီပေသု ဗုဒ္ဓါ န နိဗ္ဗတ္တန္တိ, ဇမ္ဗုဒီပေယေဝ နိဗ္ဗတ္တန္တီ’’တိ ဒီပံ ပဿိ.

其后，（大士）观察大洲，遍览四大洲及其眷属洲后，了知：“诸佛不于（其他）三洲出世，唯于瞻部洲(Jambudīpa)出世。”于是选定此洲。

တတော ‘‘ဇမ္ဗုဒီပေါ နာမ မဟာ, ဒသယောဇနသဟဿပရိမာဏော. ကတရသ္မိံ နု ခေါ ပဒေသေ ဗုဒ္ဓါ နိဗ္ဗတ္တန္တီ’’တိ ဩကာသံ ဩလောကေန္တော မဇ္ဈိမဒေသံ ပဿိ. ‘‘ကပိလဝတ္ထု နာမ နဂရံ, တတ္ထ မယာ နိဗ္ဗတ္တိတဗ္ဗ’’န္တိ နိဋ္ဌမဂမာသိ.

其后，（大士思惟：）“瞻部洲(Jambudīpa)甚大，方圆一万由旬。诸佛究竟于何地出世？”他观察地方，见到了中土(Majjhimadesa)。又思惟：“有城名为迦毗罗卫(Kapilavatthu)，我当生于彼处。”遂作决定。

တတော [Pg.319] ကုလံ ဝိလောကေန္တော – ‘‘ဗုဒ္ဓါ နာမ ဝေဿကုလေ ဝါ သုဒ္ဒကုလေ ဝါ န နိဗ္ဗတ္တန္တိ. လောကသမ္မတေ ပန ခတ္တိယကုလေ ဝါ ဗြာဟ္မဏကုလေ ဝါ နိဗ္ဗတ္တန္တိ, ဧတရဟိ ခတ္တိယကုလံ လောကသမ္မတံ, တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တိဿာမိ သုဒ္ဓေါဒနော နာမ ရာဇာ ပိတာ မေ ဘဝိဿတီ’’တိ ကုလံ ပဿိ.

其后，在观察家族时，他看到：“诸佛不生于吠舍族或首陀罗族，而是生于世间公认的刹帝利族或婆罗门族。如今刹帝利族为世间所公认，我当生于彼处，净饭王将为我父。”

တတော မာတရံ ဝိလောကေန္တော – ‘‘ဗုဒ္ဓမာတာ နာမ လောလာ သုရာဓုတ္တာ န ဟောတိ, ကပ္ပသတသဟဿံ ပန ပူရိတပါရမီ ဇာတိတော ပဋ္ဌာယ အခဏ္ဍပဉ္စသီလာယေဝ ဟောတိ. အယဉ္စ မဟာမာယာ နာမ ဒေဝီ ဧဒိသီ, အယံ မေ မာတာ ဘဝိဿတိ, ကိတ္တကံ ပနဿာ အာယူတိ, ဒသန္နံ မာသာနံ ဥပရိ သတ္တ ဒိဝသာနီ’’တိ ပဿိ.

其后，在观察母亲时，他看到：“佛母者，非是轻浮、嗜酒之人，而是在十万劫中圆满波罗蜜，从出生起即持守不破五戒者。这位名为摩诃摩耶(Mahāmāyā)的王妃正是如此，她将为我母。她的寿命有多长呢？尚有十个月又七日。”

ဣတိ ဣမံ ပဉ္စဝိဓံ မဟာဝိလောကနံ ဝိလောကေတွာ – ‘‘ကာလော မေ, မာရိသာ, ဗုဒ္ဓဘာဝါယာ’’တိ ဒေဝါနံ ပဋိညံ ဒတွာ – ‘‘ဂစ္ဆထ တုမှေ’’တိ တာ ဒေဝတာ ဥယျောဇေတွာ တုသိတဒေဝတာဟိ ပရိဝုတော တုသိတပုရေ နန္ဒနဝနံ ပါဝိသိ. သဗ္ဗဒေဝလောကေသု ဟိ နန္ဒနဝနံ အတ္ထိယေဝ. တတြ နံ ဒေဝတာ – ‘‘ဣတော စုတော သုဂတိံ ဂစ္ဆာ’’တိ ပုဗ္ဗေ ကတကုသလကမ္မောကာသံ သာရယမာနာ ဝိစရန္တိ. သော ဧဝံ တာဟိ ဒေဝတာဟိ ကုသလံ သာရယမာနာဟိ ပရိဝုတော တတြ ဝိစရန္တောဝ စဝိတွာ မဟာမာယာယ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ္တေန ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. မဟာပုရိသဿ ပန မာတု ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဏှနက္ခဏေ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ သကလဒသသဟဿိလောကဓာတု သင်္ကမ္ပိ. ဒွတ္တိံသ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ပါတုရဟေသုံ.

如此作此五种大观察后，他向诸天人应诺：“诸君，我成佛之时已至。”言毕，遣散彼诸天人云：“汝等去吧。”后为兜率天众所围绕，进入兜率天之欢喜园(Nandanavana)。须知，一切天界皆有欢喜园。于彼园中，诸天人令其忆念往昔所造善业，并以“离此身后，当往善趣”之语相劝，随其行游。菩萨就这样在忆念善业的诸天人围绕下，于园中行游时，从天界殁，与ウッタラ萨哈(Uttarāsāḷha)星宿相应，于摩诃摩耶王后胎中受生。大士(mahāpurisa)入母胎受生之刹那，整个一万世界系统同时震动，三十二种前兆亦随之显现。

ဧဝံ ဂဟိတပဋိသန္ဓိကဿ ဗောဓိသတ္တဿ စေဝ ဗောဓိသတ္တမာတုယာ စ ဥပဒ္ဒဝနိဝါရဏတ္ထံ ခဂ္ဂဟတ္ထာ စတ္တာရော ဒေဝပုတ္တာ အာရက္ခံ ဂဏှိံသု. ဗောဓိသတ္တဿ မာတု ပုရိသေသု ရာဂစိတ္တံ နုပ္ပဇ္ဇိ, လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တာ စ သာ အဟောသိ သုခိနီ အကိလန္တကာယာ. ဗောဓိသတ္တဉ္စ အတ္တနော ကုစ္ဆိဂတံ ဝိပ္ပသန္နေ မဏိရတနေ အာဝုတပဏ္ဍုသုတ္တံ ဝိယ ပဿတိ. ယသ္မာ ဗောဓိသတ္တေန ဝသိတကုစ္ဆိ နာမ စေတိယဂဗ္ဘသဒိသာ ဟောတိ, န သက္ကာ အညေန သတ္တေန အာဝသိတုံ ဝါ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝါ, တသ္မာ ဗောဓိသတ္တမာတာ သတ္တာဟဇာတေ ဗောဓိသတ္တေ ကာလံ ကတွာ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိ. ယထာ ပန အညာ ဣတ္ထိယော ဒသ မာသေ အပ္ပတွာပိ အတိက္ကမိတွာပိ နိသိန္နာပိ နိပန္နာပိ ဝိဇာယန္တိ, န ဧဝံ ဗောဓိသတ္တမာတာ. ဗောဓိသတ္တမာတာ ပန ဗောဓိသတ္တံ ဒသ မာသေ ကုစ္ဆိနာ ပရိဟရိတွာ ဌိတာဝ ဝိဇာယတိ. အယံ ဗောဓိသတ္တမာတု ဓမ္မတာ.

如此，为守护已受胎的菩萨及其母亲免于灾患，有四位手持利剑的天子前来守护。菩萨的母亲对其他男子不起贪欲之心，她获得最上等的利养与名誉，安乐无倦。她看见在自己腹中的菩萨，犹如穿在清澈摩尼宝中的白线。由于菩萨所住过的母胎如同塔庙的内殿，不能再为其他众生所住或使用，因此菩萨的母亲在菩萨出生七日后便命终，生于兜率天(Tusita)。又，其他女人或不足十月，或超过十月，或坐或卧而生产，菩萨的母亲并非如此。菩萨的母亲怀胎十月，始终是站立着生产的。此是菩萨母亲的法性(dhammatā)。

မဟာမာယာပိ [Pg.320] ဒေဝီ ဒသ မာသေ ကုစ္ဆိနာ ဗောဓိသတ္တံ ပရိဟရိတွာ ပရိပုဏ္ဏဂဗ္ဘာ ဉာတိဃရံ ဂန္တုကာမာ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ အာရောစေသိ – ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ, မဟာရာဇ, ဒေဝဒဟနဂရံ ဂန္တု’’န္တိ. ရာဇာ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ကပိလဝတ္ထုတော ယာဝ ဒေဝဒဟနဂရာ အဉ္ဇသံ သမံ ကာရေတွာ ကဒလိပုဏ္ဏဃဋကမုကဓဇပဋာကာဒီဟိ အလင်္ကာရာပေတွာ နဝကနကသိဝိကာယ နိသီဒါပေတွာ မဟတိယာ ဝိဘူတိယာ မဟတာ ပရိဝါရေန ပေသေသိ. ဒွိန္နံ ပန နဂရာနံ အန္တရေ ဥဘယနဂရဝါသီနံ ပရိဘောဂါရဟံ လုမ္ဗိနီဝနံ နာမ မင်္ဂလသာလဝနံ အတ္ထိ, တံ တသ္မိံ သမယေ မူလတော ယာဝ အဂ္ဂသာခါ သဗ္ဗံ ဧကဖာလိဖုလ္လံ အဟောသိ. သာခန္တရေဟိ စေဝ ပုပ္ဖန္တရေဟိ စ ပရမရတိကရမဓုရမနောရမဝိရုတာဟိ မဒမုဒိတာဟိ အနုဘုတ္တပဉ္စရာဟိ ပရဘတမဓုကရဝဓူဟိ ဥပဂီယမာနသုရနန္ဒနနန္ဒနဝနသဒိသသောဘံ ဝနံ ဒိသွာ ဒေဝိယာ သာလဝနကီဠမနုဘဝိတုံ စိတ္တမုပ္ပဇ္ဇိ (အပ. အဋ္ဌ. ၁.အဝိဒူရေနိဒါနကထာ; ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.အဝိဒူရေနိဒါနကထာ).

摩诃摩耶(Mahāmāyā)王后怀胎十月，足月之后，想回娘家，便禀告净饭大王(Suddhodanamahārāja)：“大王，我想去天臂城(Devadahanagara)。”国王应允道：“善哉！”于是命人从迦毗罗卫(Kapilavatthu)到天臂城之间铺设平坦的道路，用芭蕉、满瓶、旗幡等物装饰，让王后坐上崭新的金轿，在盛大的仪仗与众多随从的护送下出发。在两城之间，有一座名为蓝毗尼(Lumbinī)园的吉祥娑罗林，为两城居民所共用。当时，此林从树根到枝梢，繁花似锦，全然盛开。林中枝叶花朵之间，有陶醉欢欣的杜鹃与蜜蜂，鸣声极其悦耳动听，使此林之美犹如天界的欢喜园(Nandanavana)。王后见到此林，便生起在娑罗林中游赏之心。

‘‘ဝိဘူသိတာ ဗာလဇနာတိစာလိနီ, ဝိဘူသိတင်္ဂီ ဝနိတေဝ မာလိနီ;

သဒါ ဇနာနံ နယနာလိမာလိနီ, ဝိလုမ္ပိနီဝါတိဝိရောစိ လုမ္ဗိနီ’’.

盛饰善诱凡夫心，犹如佩鬘庄严女；恒夺众人蜂目视，蓝毗尼园极辉耀。

အမစ္စာ ရညော အာရောစေတွာ ဒေဝိံ ဂဟေတွာ တံ လုမ္ဗိနီဝနံ ပဝိသိံသု. သာ မင်္ဂလသာလမူလံ ဂန္တွာ တဿ ဥဇုသမဝဋ္ဋက္ခန္ဓဿ ပုပ္ဖဖလပလ္လဝသမလင်္ကတဿ ယံ သာခံ ဂဏှိတုကာမာ အဟောသိ, သာ သာလသာခါ အဗလာ ဇနဟဒယလောလာ သယမေဝ ဝိလမ္ဗမာနာ ဟုတွာ တဿာ ကရတလသ္မိံ သမုပဂတာ. အထ သာ တံ သာလသာခံ တမ္ဗတုင်္ဂနခုဇ္ဇလေန ကမလဒလဝတ္တိဝဋ္ဋင်္ဂုလိနာ နဝကနကကဋဝလယသောဘိနာ ဒက္ခိဏေန ပရမရတိကရေန ကရေန အဂ္ဂဟေသိ. သာ တံ သာလသာခံ ဂဟေတွာ ဌိတာ အသိတဇလဓရဝိဝရဂတာ ဗာလစန္ဒလေခါ ဝိယ စ အစိရဋ္ဌိတိကာ အစ္စိပဘာ ဝိယ စ နန္ဒနဝနဇာတာ ဒေဝီ ဝိယ စ ဒေဝီ ဝိရောစိတ္ထ. တာဝဒေဝ စဿာ ကမ္မဇဝါတာ စလိံသု. အထဿာ သာဏိပါကာရံ ပရိက္ခိပိတွာ မဟာဇနော ပဋိက္ကမိ. သာ သာလသာခံ ဂဟေတွာ တိဋ္ဌမာနာယ ဧဝ တဿာ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ အဟောသိ.

大臣们禀告国王，便带着王后进入了蓝毗尼园(Lumbinīvana)。王后走到一棵吉祥的娑罗树下，想要抓住那棵树干笔直圆润、花果枝叶装饰繁茂的娑罗树枝时，那娑罗树枝犹如少女心中摇曳，自行垂下，来到她的手掌附近。于是王后便用那指甲红润高翘、指节圆润如莲瓣、饰有新金手镯的右手，以带来无上喜悦之手，握住了那树枝。当她握住娑罗树枝站立时，犹如从黑云缝隙中露出的新月，又似短暂的闪电光芒，更似从欢喜园(Nandanavana)中出生的天女，王后显得光彩照人。就在那一刻，她的业风发动了。于是众人为她围上布幔，然后退去。就在王后握着娑罗树枝站立之时，她便分娩了。

တင်္ခဏံယေဝ [Pg.321] စတ္တာရော ဝိသုဒ္ဓစိတ္တာ မဟာဗြဟ္မာနော သုဝဏ္ဏဇာလံ အာဒါယ အာဂန္တွာ တေန သုဝဏ္ဏဇာလေန ဗောဓိသတ္တံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ မာတု ပုရတော ဌပေတွာ – ‘‘အတ္တမနာ, ဒေဝိ, ဟောဟိ, မဟေသက္ခော တေ ပုတ္တော ဥပ္ပန္နော’’တိ အာဟံသု. ယထာ ပန အညေ သတ္တာ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမန္တာ ပဋိက္ကူလေန အသုစိနာ မက္ခိတာ နိက္ခမန္တိ, န ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော. ဗောဓိသတ္တော ပန ဒွေ ဟတ္ထေ ဒွေ ပါဒေ ပသာရေတွာ ဌိတကောဝ မာတုကုစ္ဆိသမ္ဘဝေန ကေနစိ အသုစိနာ အမက္ခိတောဝ သုဒ္ဓေါ ဝိသဒေါ ကာသိကဝတ္ထေ နိက္ခိတ္တမဏိရတနံ ဝိယ ဝိရောစမာနော မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမိ. ဧဝံ သန္တေပိ ဗောဓိသတ္တဿ စ ဗောဓိသတ္တမာတုယာ စ သက္ကာရတ္ထံ အာကာသတော ဒွေ ဥဒကဓာရာ နိက္ခမိတွာ ဗောဓိသတ္တဿ စ မာတုယာ စ သရီရေ ဥတုံ ဂါဟာပေသုံ.

就在那一刻，四位心清净的净居天大梵天，手持金网前来，用金网接住菩萨，将他放在母亲面前说：“王后，请心生欢喜！您已诞生一位大威德之子。”其他众生从母胎出生时，为可厌之不净物所染，菩萨则不然。菩萨伸展双手双脚，站立着从母胎中出来，未被任何源于母胎的不净物所染，清净明洁，犹如置于迦尸迦(Kāsika)布上的宝珠，光彩照人。虽然如此，为表示对菩萨与菩萨之母的敬意，从空中流出两股水流，沐浴二位之身，令其安适。

အထ နံ သုဝဏ္ဏဇာလေန ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဌိတာနံ ဗြဟ္မာနံ ဟတ္ထတော စတ္တာရော မဟာရာဇာနော မင်္ဂလသမ္မတာယ သုခသမ္ဖဿာယ အဇိနပ္ပဝေဏိယာ ဂဏှိံသု, တေသံ ဟတ္ထတော မနုဿာ ဒုကူလစုမ္ဗဋကေန ဂဏှိံသု, မနုဿာနံ ဟတ္ထတော မုစ္စိတွာ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌာယ ပုရတ္ထိမံ ဒိသံ ဩလောကေသိ, အနေကာနိ စက္ကဝါဠသဟဿာနိ ဧကင်္ဂဏာနိ အဟေသုံ. တတ္ထ ဒေဝမနုဿာ ဂန္ဓပုပ္ဖမာလာဒီဟိ ပူဇယမာနာ – ‘‘မဟာပုရိသ, တုမှေဟိ သဒိသော ဧတ္ထ နတ္ထိ, ကုတော ဥတ္တရိတရော’’တိ အာဟံသု. ဧဝံ ဒသ ဒိသာ အနုဝိလောကေတွာ အတ္တနာ သဒိသံ အဒိသွာ ဥတ္တရဒိသာဘိမုခေါ သတ္တပဒဝီတိဟာရေန အဂမာသိ. ဂစ္ဆန္တော စ ပထဝိယာ ဧဝ ဂတော, နာကာသေန. အစေလကောဝ ဂတော, န သစေလကော. ဒဟရောဝ ဂတော, န သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကော. မဟာဇနဿ ပန အာကာသေန ဂစ္ဆန္တော ဝိယ အလင်္ကတပဋိယတ္တော ဝိယ စ သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကော ဝိယ စ အဟောသိ. တတော သတ္တမေ ပဒေ ဌတွာ ‘‘အဂ္ဂေါဟမသ္မိ လောကဿာ’’တိအာဒိကံ (ဒီ. နိ. ၂.၃၁; မ. နိ. ၃.၂၀၇) အာသဘိံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေန္တော သီဟနာဒံ နဒိ.

于是四大天王从手持金网的梵天手中，用吉祥、触感柔软的羚羊皮接住，人们又从四大天王手中用细棉布垫(dukūlacumbaṭaka)接住。太子从人们手中脱离，站立在地上时，他看向东方，无数个轮围世界(cakkavāḷa)顿时合而为一。那里的天人和人类用香、花、花环等供养，说道：“大士啊，像您这样的人这里没有，更何况有超越您的人呢？”这样，他遍观十方，没有看到与自己相同的人，就面向北方走了七步。行走时脚踏实地，而非在空中行走；赤身而行，而非穿着衣服；是个稚嫩的孩童，而非十六岁的少年。但在大众看来，他仿佛在空中行走，仿佛盛装打扮，仿佛十六岁的少年。之后在第七步站定，宣称“我于世间为最上”等无畏语(āsabhiṃ vācaṃ)，作狮子吼。

ဗောဓိသတ္တော ဟိ တီသု အတ္တဘာဝေသု မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တမတ္တောဝ ဝါစံ နိစ္ဆာရေသိ မဟောသဓတ္တဘာဝေ, ဝေဿန္တရတ္တဘာဝေ, ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေတိ. မဟောသဓတ္တဘာဝေ ကိရဿ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တမတ္တဿေဝ သက္ကော ဒေဝရာဇာ အာဂန္တွာ စန္ဒနသာရံ ဟတ္ထေ ဌပေတွာ ဂတော, တံ မုဋ္ဌိယံ ကတွာဝ နိက္ခန္တော. အထ နံ မာတာ – ‘‘တာတ, တွံ ကိံ [Pg.322] ဂဟေတွာ အာဂတောသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဩသဓံ, အမ္မာ’’တိ. ဣတိ ဩသဓံ ဂဟေတွာ အာဂတတ္တာ ‘‘ဩသဓကုမာရော’’တွေဝဿ နာမမကံသု.

菩萨在三种自体(attabhāva)中，一从母胎出来便能说话，即大药(Mahosadha)生、韦桑达拉(Vessantara)生以及此生。据说在大药(Mahosadha)生时，他刚从母胎出来，天帝释前来，将旃檀心(candanasāra)放在他手中后离去。他握着拳头，手里就拿着旃檀心出生。这时，母亲问他：“孩子，你拿着什么来的？”他说：“是药啊，妈妈。”因此，因为他带着药而来，就给他取名为“药童子(Osadhakumāra)”。

ဝေဿန္တရတ္တဘာဝေ ပန မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တမတ္တောဝ ဒက္ခိဏဟတ္ထံ ပသာရေတွာ – ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ, အမ္မ, ကိဉ္စိ ဂေဟသ္မိံ ဓနံ, ဒါနံ ဒဿာမီ’’တိ ဝဒန္တော နိက္ခမိ. အထဿ မာတာ – ‘‘သဓနေ ကုလေ နိဗ္ဗတ္တောသိ, တာတာ’’တိ ပုတ္တဿ ဟတ္ထံ အတ္တနော ဟတ္ထတလေ ကတွာ သဟဿတ္ထဝိကံ ဌပေသိ.

在为韦桑达拉(Vessantara)时，他一出母胎，便伸出右手说道：“母亲，家中可有财物？我将要行布施。”于是，他的母亲说道：“孩子，你生在富裕的家族中。”便将儿子的手放在自己的手掌上，放置了一个千金钱袋。

ဣမသ္မိံ ပန အတ္တဘာဝေ ဣမံ သီဟနာဒံ နဒီတိ ဧဝံ ဗောဓိသတ္တော တီသု အတ္တဘာဝေသု မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တမတ္တောဝ ဝါစံ နိစ္ဆာရေသိ. ဇာတက္ခဏေပိဿ ဒွတ္တိံသ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ပါတုရဟေသုံ. ယသ္မိံ ပန သမယေ အမှာကံ ဗောဓိသတ္တော လုမ္ဗိနီဝနေ ဇာတော တသ္မိံယေဝ သမယေ ရာဟုလမာတာ ဒေဝီ အာနန္ဒော ဆန္နော ကာဠုဒါယီ အမစ္စော ကဏ္ဍကော အဿရာဇာ မဟာဗောဓိရုက္ခော စတဿော နိဓိကုမ္ဘိယော စ ဇာတာ, တတ္ထ ဧကော ဂါဝုတပ္ပမာဏော ဧကော အဍ္ဎယောဇနပ္ပမာဏော ဧကော တိဂါဝုတပ္ပမာဏော ဧကော ယောဇနပ္ပမာဏော အဟောသိ. ဣမေ သတ္တ သဟဇာတာ နာမ ဟောန္တိ.

在他诞生之时，三十二种前兆也同时显现。当我们的菩萨在蓝毗尼(Lumbinī)园诞生时，罗睺罗母后、阿难、阐陀(Channa)、黑优陀夷(Kāḷudāyī)大臣、犍陟(Kaṇḍaka)马王、大菩提树以及四个宝藏瓶也同时诞生。其中，一个宝藏瓶大小为一伽乌塔，一个为半由旬，一个为三伽乌塔，一个为一由旬。此七者被称为“俱生”(sahajāta)。

ဥဘယနဂရဝါသိနော မဟာပုရိသံ ဂဟေတွာ ကပိလဝတ္ထုပုရမေဝ အဂမံသု. တံဒိဝသမေဝ – ‘‘ကပိလဝတ္ထုနဂရေ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ ပုတ္တော ဗောဓိမူလေ နိသီဒိတွာ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ တာဝတိံသဘဝနေ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌာ ဒေဝသံဃာ စေလုက္ခေပါဒီနိ ပဝတ္တေန္တာ ကီဠိံသု. တသ္မိံ သမယေ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ ကုလူပကော အဋ္ဌသမာပတ္တိလာဘီ ကာဠဒေဝလော နာမ တာပသော ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဒိဝါဝိဟာရတ္ထာယ တာဝတိံသဘဝနံ ဂန္တွာ တတ္ထ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသိန္နော တာ ဒေဝတာ တုဋ္ဌမာနသာ ကီဠန္တိယော ဒိသွာ ‘‘ကိံကာရဏာ တုဋ္ဌမာနသာ ပမုဒိတဟဒယာ ကီဠထ, မယှံ တံ ကာရဏံ ကထေထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. တတော ဒေဝတာ အာဟံသု – ‘‘မာရိသ, သုဒ္ဓေါဒနရညော ပုတ္တော ဇာတော, သော ဗောဓိမဏ္ဍေ နိသီဒိတွာ ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေဿတိ, တဿ ‘အနန္တရူပံ ဗုဒ္ဓလီဠံ ပဿိတုံ လဘိဿာမာ’တိ ဣမိနာ ကာရဏေန တုဋ္ဌမှာ’’တိ.

两城居民带着大士，就往迦毗罗卫城而去。就在那天，三十三天的天众们因“迦毗罗卫城净饭大王之子将于菩提树下坐已成佛”而心生欢喜，抛掷衣物等而嬉戏。彼时，与净饭大王家相熟、已得八等至的迦罗提婆罗（Kāḷadevalo）隐士，用完餐后，为作日住而前往三十三天，在那里坐着时，看见那些心怀喜悦、正在嬉戏的天神们，便问道：“你们为何如此心怀喜悦、心情愉快地嬉戏？请将此中缘由告知于我。”于是天神们答道：“贤者，净饭王之子已诞生。他将于菩提座下坐已，成佛后，将转法轮。我们因将得见彼无与伦比的佛陀威仪而欢喜。”

အထ တာပသော တာသံ ဒေဝတာနံ ဝစနံ သုတွာ ပရမဒဿနီယရတနာဝလောကတော ဒေဝလောကတော ဩရုယှ နရပတိနိဝေသနံ ပဝိသိတွာ ပညတ္တေ [Pg.323] အာသနေ နိသီဒိ. တတော ကတပဋိသန္ထာရံ ရာဇာနံ – ‘‘ပုတ္တော ကိရ တေ, မဟာရာဇ, ဇာတော, တံ ပဿိဿာမာ’’တိ အာဟ. ရာဇာ အလင်္ကတပဋိယတ္တံ တနယံ အာဟရာပေတွာ ဒေဝလတာပသံ ဝန္ဒာပေတုံ အဘိဟရိ. မဟာပုရိသဿ ပါဒါ ပရိဝတ္တိတွာ ဝိဇ္ဇုလတာ ဝိယ အသိတဇလဓရကူဋေသု တာပသဿ ဇဋာသု ပတိဋ္ဌဟိံသု. ဗောဓိသတ္တေန ဟိ တေနတ္တဘာဝေန ဝန္ဒိတဗ္ဗော နာမ အညော နတ္ထိ. တတော တာပသော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဗောဓိသတ္တဿ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေသိ. ရာဇာ တံ အစ္ဆရိယံ ဒိသွာ အတ္တနော ပုတ္တံ ဝန္ဒိ. တာပသော ဗောဓိသတ္တဿ လက္ခဏသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ – ‘‘ဘဝိဿတိ နု ခေါ ဗုဒ္ဓေါ, ဥဒါဟု န ဘဝိဿတီ’’တိ အာဝဇ္ဇေတွာ ဥပဓာရေန္တော – ‘‘နိဿံသယံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ အနာဂတံသဉာဏေန ဉတွာ – ‘‘အစ္ဆရိယပုရိသော အယ’’န္တိ သိတံ အကာသိ.

尔时，仙人闻彼诸天之言，了知“此乃最上妙见之宝”后，从天界下来，进入王宫，坐于所设之座。其后，彼向已行寒暄之王言：“大王，闻君已生子，我欲见之。”王命人将严饰之子带来，欲使其礼敬提婆罗仙人。大士双足翻转，犹如电光，住于仙人如乌云之发髻上。确实，菩萨于此最后生中，实无其他应礼敬之人。于是，仙人从座而起，向菩萨合掌。王见此奇特之事，亦礼敬己子。仙人见菩萨相好圆满，思惟：“彼将成佛耶？抑或不成佛耶？”，审视之后，以未来智了知：“彼必将成佛，无有疑惑。”复思：“此乃稀有之人！”，于是面露微笑。

တတော ‘‘အဟံ ဣမံ ဗုဒ္ဓဘူတံ ဒဋ္ဌုံ လဘိဿာမိ နု ခေါ, နော’’တိ ဥပဓာရေန္တော – ‘‘န လဘိဿာမိ, အန္တရာယေဝ ကာလံ ကတွာ ဗုဒ္ဓသတေနပိ ဗုဒ္ဓသဟဿေနပိ ဂန္တွာ ဗောဓေတုံ အသက္ကုဏေယျေ အရူပဘဝေ နိဗ္ဗတ္တိဿာမီ’’တိ ဒိသွာ – ‘‘ဧဝရူပံ နာမ အစ္ဆရိယပုရိသံ ဗုဒ္ဓဘူတံ ဒဋ္ဌုံ န လဘိဿာမိ, မဟတီ ဝတ မေ ဇာနိ ဘဝိဿတီ’’တိ ပရောဒိ. မနုဿာ ပန ဒိသွာ – ‘‘အမှာကံ အယျော ဣဒါနေဝ ဟသိတွာ ပုန ရောဒိတုမာရဘိ, ကိံ နု ခေါ, ဘန္တေ, အမှာကံ အယျပုတ္တဿ ကောစိ အန္တရာယော ဘဝိဿတီ’’တိ ပုစ္ဆိံသု. တာပသော အာဟ – ‘‘နတ္ထေတဿ အန္တရာယော, နိဿံသယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ. ‘‘အထ ကသ္မာ တုမှေ ပရောဒိတ္ထာ’’တိ? ‘‘ဧဝရူပံ အစ္ဆရိယပုရိသံ ဗုဒ္ဓဘူတံ ဒဋ္ဌုံ န လဘိဿာမိ, မဟတီ ဝတ မေ ဇာနိ ဘဝိဿတီတိ အတ္တာနံ အနုသောစန္တော ရောဒါမီ’’တိ အာဟ.

其后，他思忖：“我能否得见此人成佛？”他察知：“我将不得见。我将于中途命终，投生于无色界，那是一个即使有百千佛陀也无法前去领受教化的地方。我将不得见如此稀有之人成佛，这对我而言，诚然是巨大的损失！”于是他哭了起来。众人见状，问道：“尊者，您刚才还笑，为何又开始哭了？我们的王子将有何障碍吗？”苦行者说：“他没有障碍，必当成佛无疑。”众人又问：“那么，您为何而哭？”他答道：“我因不得见如此稀有之人成佛，对我而言将是巨大的损失，为此自伤而哭泣。”

တတော ဗောဓိသတ္တံ ပဉ္စမေ ဒိဝသေ သီသံ နှာပေတွာ – ‘‘နာမံ ဂဏှိဿာမာ’’တိ ရာဇဘဝနံ စတုဇ္ဇာတိကဂန္ဓေန ဥပလိမ္ပိတွာ လာဇပဉ္စမာနိ ကုသုမာနိ ဝိကိရိတွာ အသမ္ဘိန္နပါယာသံ ပစာပေတွာ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရင်္ဂတေ အဋ္ဌသတေ ဗြာဟ္မဏေ နိမန္တေတွာ ရာဇဘဝနေ နိသီဒါပေတွာ မဓုပါယာသံ ဘောဇေတွာ သက္ကာရံ ကတွာ – ‘‘ကိံ နု ခေါ ဘဝိဿတီ’’တိ လက္ခဏာနိ ပရိဂ္ဂါဟာပေသုံ. တေသု ရာမာဒယော အဋ္ဌ ဗြာဟ္မဏပဏ္ဍိတာ လက္ခဏပရိဂ္ဂါဟကာ အဟေသုံ. တေသု သတ္တ ဇနာ ဒွေ အင်္ဂုလိယော ဥက္ခိပိတွာ ဒွေဓာ ဗျာကရိံသု – ‘‘ဣမေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော အဂါရံ အဇ္ဈာဝသန္တော ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ, ပဗ္ဗဇမာနော ဗုဒ္ဓေါ’’တိ. တေသံ ပန သဗ္ဗဒဟရော ဂေါတ္တေန [Pg.324] ကောဏ္ဍညော နာမ ဗြာဟ္မဏော ဗောဓိသတ္တဿ လက္ခဏဝရသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ – ‘‘ဧတဿ အဂါရမဇ္ဈေ ဌာနကာရဏံ နတ္ထိ, ဧကန္တေနေဝ ဝိဝဋစ္ဆဒေါ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧကမေဝ အင်္ဂုလိံ ဥက္ခိပိတွာ ဧကံသဗျာကရဏံ ဗျာကာသိ. အထဿ နာမံ ဂဏှန္တာ သဗ္ဗလောကတ္ထသိဒ္ဓိကရတ္တာ သိဒ္ဓတ္ထောတိ နာမမကံသု.

于是在菩萨诞生第五天，为他行沐浴礼后，众人言：“我们来为他取名吧。”遂以四种香料涂饰王宫，遍撒以炒米为第五的诸花，烹煮纯净乳粥，迎请一百零八位通晓三吠陀的婆罗门至王宫就座，以上味乳粥供养并加以礼敬后，请他们观察相好：“此子将来会如何？”他们之中，有以罗摩（Rāma）为首的八位善于观察相好的婆罗门智者。其中七人竖起二指，作出两种授记：“具此相好者，若在家，则为转轮王；若出家，则成佛。”然而，他们当中最年轻者，其族姓为憍陈如（Koṇḍañña）的婆罗门，在见到菩萨殊胜圆满的相好后，仅竖起一指，作出唯一的确定授记，断言道：“此人绝无在家的可能，必将成为揭开世间盖障的佛陀。”其后，为他取名时，因其将成就世间一切义利，故为他取名为“悉达多”（Siddhattha）。

အထ တေ ဗြာဟ္မဏာ အတ္တနော ဃရာနိ ဂန္တွာ ပုတ္တေ အာမန္တေတွာ ဧဝမာဟံသု – ‘‘အမှေ မဟလ္လကာ, သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇဿ ပုတ္တံ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တံ သမ္ဘာဝေယျာမ ဝါ နော ဝါ, တုမှေ ပန တသ္မိံ ပဗ္ဗဇိတွာ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တေ တဿ သာသနေ ပဗ္ဗဇထာ’’တိ. တတော သတ္တပိ ဇနာ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ယထာကမ္မံ ဂတာ. ကောဏ္ဍညမာဏဝေါ အရောဂေါ အဟောသိ. တဒါ ပန ရာဇာ တေသံ ဝစနံ သုတွာ – ‘‘ကိံ ဒိသွာ မမ ပုတ္တော ပဗ္ဗဇိဿတီ’’တိ တေ ပုစ္ဆိ. ‘‘စတ္တာရိ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ, ဒေဝါ’’တိ. ‘‘ကတရဉ္စ ကတရဉ္စာ’’တိ? ‘‘ဇိဏ္ဏံ ဗျာဓိတံ မတံ ပဗ္ဗဇိတ’’န္တိ. ရာဇာ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ ဧဝရူပါနံ မမ ပုတ္တဿ သန္တိကံ အာဂမိတုံ မာ အဒတ္ထာ’’တိ ဝတွာ ကုမာရဿ စက္ခုပထေ ဇိဏ္ဏပုရိသာဒီနံ အာဂမနနိဝါရဏတ္ထံ စတူသု ဒိသာသု ဂါဝုတဂါဝုတဋ္ဌာနေ အာရက္ခံ ဌပေသိ. တံဒိဝသံ မင်္ဂလဋ္ဌာနေ သန္နိပတိတေသု အသီတိယာ ဉာတိကုလသဟဿေသု ဧကမေကော ဧကမေကံ ပုတ္တံ ပဋိဇာနိ – ‘‘အယံ ဗုဒ္ဓေါ ဝါ ဟောတု ရာဇာ ဝါ, မယံ ဧကမေကံ ပုတ္တံ ဒဿာမ, သစေ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ, ခတ္တိယသမဏေဟေဝ ပရိဝုတော ဝိစရိဿတိ. သစေ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ ဘဝိဿတိ, ခတ္တိယကုမာရေဟေဝ ပရိဝုတော ဝိစရိဿတီ’’တိ. အထ ရာဇာ မဟာပုရိသဿ ပရမရူပသမ္ပန္နာ ဝိဂတသဗ္ဗဒေါသာ စတုသဋ္ဌိ ဓာတိယော အဒါသိ. ဗောဓိသတ္တော အနန္တေန ပရိဝါရေန မဟတာ သိရိသမုဒယေန ဝဍ္ဎိ.

于是那些婆罗门回到各自家中，叫来儿子们说：“我们已经老了，不知能否活到净饭大王（Suddhodana）之子证得一切知。但你们，当他出家证得一切知时，要到他的教法中出家。”此后，七位婆罗门皆活至天年，随业而去。唯有憍陈如（Koṇḍañña）青年安康无病。当时国王听了他们的话后问道：“看到什么，我的儿子会出家呢？”他们回答：“大王，是四种前兆。”国王问：“是哪四种呢？”回答：“老人、病人、死人、出家人。”国王说：“从今以后，不许这样的人来到我儿子跟前。”说完，为防止老人等出现在太子的视线中，便在四方每隔一伽浮多（gāvuta）之处设置守卫。是日，在吉祥之处集会的八万亲族中，每一家族皆承诺献上一子，说：“这位王子或将成佛，或将为王，我们各家都将献上一子。若他成佛，将有刹帝利沙门围绕而行；若他成为转轮王，将有刹帝利王子围绕而行。”之后，国王为大士（mahāpurisa）安排了六十四位容色第一、全无过失的乳母。菩萨在无量侍从与盛大荣耀中成长。

အထေကဒိဝသံ ရညော ဝပ္ပမင်္ဂလံ နာမ အဟောသိ. တံဒိဝသံ ရာဇာ မဟတိယာ ဝိဘူတိယာ မဟတာ ပရိဝါရေန နဂရတော နိက္ခမန္တော ပုတ္တမ္ပိ ဂဟေတွာဝ အဂမာသိ. ကသိကမ္မဋ္ဌာနေ ဧကော ဇမ္ဗုရုက္ခော ပရမရမဏီယော ဃနသန္ဒစ္ဆာယော အဟောသိ. တဿ ဟေဋ္ဌာ ကုမာရဿ သယနံ ပညာပေတွာ ဥပရိ ဝရကနကတာရာခစိတံ ရတ္တစေလဝိတာနံ ဗန္ဓိတွာ သာဏိပါကာရေန ပရိက္ခိပါပေတွာ အာရက္ခံ ဌပေတွာ ရာဇာ သဗ္ဗာလင်္ကာရံ အလင်္ကရိတွာ အမစ္စဂဏပရိဝုတော နင်္ဂလကရဏဋ္ဌာနမဂမာသိ. တတ္ထ ရာဇာ ပရမမင်္ဂလံ သုဝဏ္ဏနင်္ဂလံ [Pg.325] ဂဏှာတိ, အမစ္စာဒယော ရဇတနင်္ဂလာဒီနိ ဂဏှန္တိ. တံဒိဝသံ နင်္ဂလသဟဿံ ယောဇီယတိ. ဗောဓိသတ္တံ ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နာ ဓာတိယော – ‘‘ရညော သမ္ပတ္တိံ ပဿိဿာမာ’’တိ အန္တောသာဏိတော ဗဟိ နိက္ခန္တာ.

某日，国王举行了名为“犁耕节”(vappamaṅgala)的庆典。是日，国王以盛大威仪、众多随从，携王子一同出城。在耕作之地，有一棵阎浮树(jamburukkho)，极为悦意，树荫浓密。人们在其树下为王子设床，上方系着镶嵌上等金星的红色布幔，四周以围帐(sāṇi)环绕，并安排了守护。国王全身庄严，由众臣簇拥，前往犁耕之处。在那里，国王拿起最吉祥的金犁，大臣等人则拿起银犁等。是日，共用犁一千。围绕着菩萨而坐的乳母们想：“我们去看看国王的盛况吧。”于是从围帐内走了出来。

အထ ဗောဓိသတ္တော ဣတော စိတော စ ဩလောကေန္တော ကိဉ္စိ အဒိသွာ သဟသာ ဥဋ္ဌာယ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ အာနာပါနေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ပဌမဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေသိ. ဓာတိယော ခဇ္ဇဘောဇ္ဇန္တရေ ဝိစရန္တိယော ထောကံ စိရာယိံသု. သေသရုက္ခာနံ ဆာယာ နိဝတ္တာ, တဿ ပန ဇမ္ဗုရုက္ခဿ ဆာယာ ပရိမဏ္ဍလာ ဟုတွာ တတ္ထေဝ အဋ္ဌာသိ. ဓာတိတော ပနဿ ‘‘အယျပုတ္တော ဧကကောဝါ’’တိ ဝေဂေန သာဏိပါကာရံ ဥက္ခိပိတွာ ပရိယေသန္တိယော သိရိသယနေ ပလ္လင်္ကေန နိသိန္နံ တဉ္စ ပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ ဂန္တွာ တံ ပဝတ္တိံ ရညော အာရောစေသုံ. ရာဇာ ဝေဂေန အာဂန္တွာ တံ ပါဋိဟာရိယံ ဒိသွာ – ‘‘အယံ ဝေါ, တာတ, ဒုတိယဝန္ဒနာ’’တိ ပုတ္တံ ဝန္ဒိ.

尔时，菩萨环顾四周，未见一人，遂迅速起身，结跏趺坐，收摄于入出息念，证得初禅。乳母们因寻觅食物而稍有延迟。其余诸树之影皆已偏斜，唯此阎浮树影，圆整不动。乳母们念：“王子独自一人！”便急忙掀开围帐寻找，见菩萨于吉祥卧榻上结跏趺坐，并见此奇迹，遂前往将此事禀告国王。国王迅速前来，见此奇迹，言：“爱子，此乃我对你的第二次礼拜。”言毕，即礼其子。

အထ မဟာပုရိသော အနုက္ကမေန သောဠသဝဿုဒ္ဒေသိကော အဟောသိ. ရာဇာ ဗောဓိသတ္တဿ တိဏ္ဏံ ဥတူနံ အနုစ္ဆဝိကေ ရမ္မ-သုရမ္မ-သုဘနာမကေ တယော ပါသာဒေ ကာရေသိ. ဧကံ နဝဘူမိကံ ဧကံ သတ္တဘူမိကံ ဧကံ ပဉ္စဘူမိကံ. တယောပိ ပါသာဒါ ဥဗ္ဗေဓေန သမပ္ပမာဏာ အဟေသုံ. ဘူမိကာသု ပန နာနတ္တံ အဟောသိ.

其时，大士次第长成，年届十六。国王为菩萨建造了三座适合三季的宫殿，名为悦意(Ramma)、极悦意(Suramma)与善悦意(Subha)：一座九层，一座七层，一座五层。此三座宫殿高度相等，唯楼层有所不同。

အထ ရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘ပုတ္တော မေ ဝယပ္ပတ္တော ဆတ္တမဿ ဥဿာပေတွာ ရဇ္ဇသိရိံ ပဿိဿာမီ’’တိ. သော သာကိယာနံ ပဏ္ဏာနိ ပဟိဏိ ‘‘ပုတ္တော မေ ဝယပ္ပတ္တော, ရဇ္ဇေ နံ ပတိဋ္ဌာပေဿာမိ, သဗ္ဗေ အတ္တနော ဂေဟေသု ဝယပ္ပတ္တာ ဒါရိကာ ဣမံ ဂေဟံ ပေသေန္တူ’’တိ. တေ ရညော သာသနံ သုတွာ – ‘‘ကုမာရော ကေဝလံ ရူပသမ္ပန္နော, န ကိဉ္စိ သိပ္ပံ ဇာနာတိ, ဒါရဘရဏံ ကာတုံ န သက္ခိဿတိ, န မယံ ဓီတရော ဒဿာမာ’’တိ အာဟံသု. ရာဇာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ပုတ္တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ တမတ္ထံ အာရောစေသိ. ဗောဓိသတ္တော – ‘‘ကိံ သိပ္ပံ ဒဿေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ. ‘‘သဟဿတ္ထာမံ ဓနုံ အာရောပေတုံ ဝဋ္ဋတိ, တာတာ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ အာဟရာပေထာ’’တိ အာဟ. ရာဇာ အာဟရာပေတွာ အဒါသိ. တံ ဓနုံ ပုရိသသဟဿံ အာရောပေတိ, ပုရိသသဟဿံ ဩရောပေတိ. မဟာပုရိသော တံ သရာသနံ အာဟရာပေတွာ ပလ္လင်္ကေန နိသိန္နောဝ ဇိယံ ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေ ဝေဌာပေတွာ ကဍ္ဎန္တော ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေနေဝ ဓနုံ အာရောပေတွာ ဝါမေန ဟတ္ထေန ဒဏ္ဍေ ဂဟေတွာ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထေန ကဍ္ဎိတွာ ဇိယံ ရောပေသိ. သကလနဂရံ ဥပ္ပတ္တနာကာရပ္ပတ္တံ အဟောသိ[Pg.326]. ‘‘ကိံ ဧသော သဒ္ဒေါ’’တိ စ ဝုတ္တေ ‘‘ဒေဝေါ ဂဇ္ဇတီ’’တိ အာဟံသု. အထညေ ‘‘တုမှေ န ဇာနာထ, န ဒေဝေါ ဂဇ္ဇတိ, အင်္ဂီရသဿ ကုမာရဿ သဟဿတ္ထာမံ ဓနုံ အာရောပေတွာ ဇိယံ ပေါဌေန္တဿ ဇိယပ္ပဟာရသဒ္ဒေါ ဧသော’’တိ အာဟံသု. သာကိယာ တံ သုတွာ တာဝတကေနေဝ အာရဒ္ဓစိတ္တာ တုဋ္ဌမာနသာ အဟေသုံ.

其时，国王思忖：“我子已届适龄，我当为彼撑起伞盖，以见王位之荣耀。”彼遂致书于释迦族(Sākiyā)：“我子已届适龄，我欲立之为王，诸位家中凡有适龄之女，请送来此宫。”彼等闻王之教令，言：“王子仅具相貌，不识任何技艺，将不能养妻，我等不嫁女于彼。”国王闻此事，遂至王子处，告之其详。菩萨问：“当展示何种技艺？”王曰：“吾儿，能张千力之弓即可。”菩萨曰：“然则，取弓来。”国王命人取来予之。彼弓需千人方能上弦，千人方能解弦。大士命人取来彼弓，仍盘腿而坐，以足大趾扣住弓弦，仅用足大趾便引弓上弦。而后左手持弓身，右手拉满，弹响弓弦。声震全城，仿佛天翻地覆。人问：“此是何声？”答曰：“天在打雷。”另有人言：“汝等不知，此非天雷，乃是光耀(Aṅgīrasa)王子张开千力之弓、弹拨弓弦之声。”释迦族人闻之，仅此便心悦诚服，欢喜不已。

အထ မဟာပုရိသော – ‘‘ကိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ. အဋ္ဌင်္ဂုလဗဟလံ အယောပဋ္ဋံ ကဏ္ဍေန ဝိဇ္ဈိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ. တံ ဝိဇ္ဈိတွာ – ‘‘အညံ ကိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ. စတုရင်္ဂုလဗဟလံ အသနဖလကံ ဝိဇ္ဈိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ. တမ္ပိ ဝိဇ္ဈိတွာ – ‘‘အညံ ကိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟ. ဝိဒတ္ထိဗဟလံ ဥဒုမ္ဗရဖလကံ ဝိဇ္ဈိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ. တမ္ပိ ဝိဇ္ဈိတွာ အညံ ကိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ. တတော ‘‘ဝါလုကသကဋာနီ’’တိ အာဟံသု. မဟာသတ္တော ဝါလုကသကဋမ္ပိ ပလာလသကဋမ္ပိ ဝိနိဝိဇ္ဈိတွာ ဥဒကေ ဧကူသဘပ္ပမာဏံ ကဏ္ဍံ ပေသေသိ ထလေ အဋ္ဌဥသဘပ္ပမာဏံ. အထ နံ ‘‘ဝါတိင်္ဂဏသညာယ ဝါလံ ဝိဇ္ဈိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အာဟံသု. ‘‘တေန ဟိ ယောဇနမတ္တံ ဝါတိင်္ဂဏံ ဗန္ဓာပေထာ’’တိ ဝတွာ ယောဇနမတ္တကေ ဝါတိင်္ဂဏသညာယ ဝါလံ ဗန္ဓာပေတွာ ရတ္တန္ဓကာရေ မေဃပဋလေဟိ ဆန္နာသု ဒိသာသု ကဏ္ဍံ ခိပိ. တံ ဂန္တွာ ယောဇနမတ္တကေ ဝါလံ ဖာလေတွာ ပထဝိံ ပါဝိသိ. န ကေဝလံ ဧတ္တကမေဝ, တံဒိဝသံ မဟာပုရိသော လောကေ ဝတ္တမာနံ သိပ္ပံ သဗ္ဗမေဝ ဒဿေသိ.

那时大士问道：“今当何为？”众人说：“当射穿八指厚的铁板。”大士射穿后问：“接下来当何为？”众人说：“当射穿四指厚的阿萨那木板。”射穿后又问：“再当何为？”众人说：“当射穿一张手厚的无花果木板。”射穿后，他又问还应当做什么。于是众人说：“当射穿沙车。”大士将沙车与稻草车皆射穿，箭于水中行进一优萨婆，于陆地行进八优萨婆。之后，众人说：“当以茄子为标记，射中一根马尾毛。”大士说：“既然如此，便将茄子排列一由旬远。”说完，他命人于一由旬远处，以茄子为标记系上一根马尾毛，在漆黑之夜、四方被乌云遮蔽之时射出一箭。箭行进一由旬，劈开马尾毛后射入大地。不仅如此，当天大士还展示了世间所有现存的技艺。

အထ သာကိယာ အတ္တနော ဓီတရော အလင်္ကရိတွာ ပေသယိံသု. စတ္တာလီသသဟဿာ နာဋကိတ္ထိယော အဟေသုံ. ရာဟုလမာတာ ပန ဒေဝီ အဂ္ဂမဟေသီ အဟောသိ. မဟာပုရိသော ဒေဝကုမာရော ဝိယ သုရယုဝတီဟိ ပရိဝုတော နရယုဝတီဟိ ပရိဝုတော နိပ္ပုရိသေဟိ တုရိယေဟိ ပရိစာရိယမာနော မဟာသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနော ဥတုဝါရေန ဥတုဝါရေန တေသု တီသု ပါသာဒေသု ဝိဟရတိ. အထေကဒိဝသံ ဗောဓိသတ္တော ဥယျာနဘူမိံ ဂန္တုကာမော သာရထိံ အာမန္တေတွာ – ‘‘ရထံ ယောဇေဟိ ဥယျာနဘူမိံ ပဿိဿာမီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ ပဋိဿုဏိတွာ မဟာရဟံ ဝရရုစိရထိရကုဗ္ဗရဝရတ္တံ ထိရတရနေမိနာဘိံ ဝရကနကရဇတမဏိရတနခစိတဤသာမုခံ နဝကနကရဇတတာရကခစိတနေမိပဿံ သမောသရိတဝိဝိဓသုရဘိကုသုမဒါမသဿိရိကံ ရဝိရထသဒိသဒဿနီယံ ဝရရထံ သမလင်္ကရိတွာ သသိကုမုဒသဒိသဝဏ္ဏေ အနိလဂရုဠဇဝေ အာဇာနီယေ စတ္တာရော မင်္ဂလသိန္ဓဝေ ယောဇေတွာ [Pg.327] ဗောဓိသတ္တဿ ပဋိဝေဒေသိ. ဗောဓိသတ္တော ဒေဝဝိမာနသဒိသံ တံ ရထဝရမာရုယှ ဥယျာနာဘိမုခေါ ပါယာသိ.

于是，释迦族人将自己的女儿们装饰一番后送了来。共有四万名舞女。而罗睺罗之母，那位王妃，成为了正宫王后。大士犹如天界王子，为天女与人女所围绕，由纯女乐班的音乐侍奉，享受着巨大的财富，随着季节轮转，住在那三座宫殿中。有一天，菩萨想去园林，便召唤御者说：“准备车驾，我欲观赏园林。”御者应诺：“好的。”随即善加装饰一辆华丽的宝车，此车有着光亮坚固的良质车辕与车索，坚固的轮辋与轮毂，车辕前端镶嵌着上等的金、银、摩尼与宝珠，轮缘侧面镶嵌着崭新的金银星饰，饰有各种精心布置的芬芳花鬘而显华美，庄严美观，犹如日天之车。他套上四匹吉祥的信度种良马，其色如月与白睡莲，其速如风与金翅鸟，然后向菩萨禀报。菩萨登上那如天神宫殿般的上等宝车，向着园林出发。

အထ ဒေဝတာ ‘‘သိဒ္ဓတ္ထကုမာရဿ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈနကာလော အာသန္နော, ပုဗ္ဗနိမိတ္တမဿ ဒဿေဿာမာ’’တိ ဧကံ ဒေဝပုတ္တံ ဇရာဇဇ္ဇရသရီရံ ခဏ္ဍဒန္တံ ပလိတကေသံ ဝင်္ကဂတ္တံ ဒဏ္ဍဟတ္ထံ ပဝေဓမာနံ ကတွာ ဒဿေသုံ. တံ ဗောဓိသတ္တော စေဝ သာရထိ စ ပဿန္တိ. တတော ဗောဓိသတ္တော – ‘‘သာရထိ ကော နာမေသ ပုရိသော ကေသာပိဿ န ယထာ အညေသ’’န္တိ မဟာပဒါနသုတ္တေ (ဒီ. နိ. ၂.၄၃ အာဒယော) အာဂတနယေနေဝ ပုစ္ဆိတွာ တဿ ဝစနံ သုတွာ – ‘‘ဓိရတ္ထု ဝတ, ဘော, ဇာတိ, ယတြ ဟိ နာမ ဇာတဿ ဇရာ ပညာယိဿတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၄၅, ၄၇) သံဝိဂ္ဂဟဒယော တတောဝ ပဋိနိဝတ္တိတွာ ပါသာဒမေဝ အဘိရုဟိ.

那时，诸天神想：“悉达多太子的圆满觉悟之期已近，我们当为他示现前兆。”于是将一位天子化作身体衰朽、牙齿缺落、头发花白、身躯佝偻、手持拐杖、不断颤抖的形象，示现出来。菩萨与御者都看见了他。之后菩萨便如《大本经》(Mahāpadānasutta)所载的方式问道：“御者，此人是谁？他的头发也与他人不同。”听了御者的话后，他内心受到震撼，说道：“唉，生，实可厌恶！因为凡有生者，衰老必然显现。”于是他心生警觉，从那里折返回去，登上了宫殿。

ရာဇာ ‘‘ကိံကာရဏာ မမ ပုတ္တော ပဋိနိဝတ္တီ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ဇိဏ္ဏပုရိသံ ဒိသွာ, ဒေဝါ’’တိ. တတော ကမ္ပမာနမာနသော ရာဇာ အဍ္ဎယောဇနေ အာရက္ခံ ဌပေသိ. ပုနေကဒိဝသံ ဗောဓိသတ္တော ဥယျာနံ ဂစ္ဆန္တော တာဟိ ဧဝ ဒေဝတာဟိ နိမ္မိတံ ဗျာဓိတဉ္စ ပုရိသံ ဒိသွာ ပုရိမနယေနေဝ ပုစ္ဆိတွာ သံဝိဂ္ဂဟဒယော နိဝတ္တိတွာ ပါသာဒမေဝ အဘိရုဟိ. ရာဇာ ပုစ္ဆိတွာ နာဋကာနိ ဝိဿဇ္ဇေသိ. ‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇာယ မာနသံ အဿ ဘိန္နံ ကရိဿ’’န္တိ အာရက္ခံ ဝဍ္ဎေတွာ သမန္တတော တိဂါဝုတပ္ပမာဏေ ပဒေသေ အာရက္ခံ ဌပေသိ.

国王问：“我儿因何返回？”答曰：“陛下，因看见老人。”于是国王内心震颤，于半由旬（aḍḍhayojana）处设下守卫。又有一日，菩萨前往园林时，看见那些天神所化的病人，如前法询问后，内心受到震撼，于是折返，登上宫殿。国王询问后，安排了歌舞伎，心想：“要打消他出家的念头。”于是增加了守卫，在周围三伽浮陀（tigāvuta）的范围内都布防。

ပုနပိ ဗောဓိသတ္တော ဧကဒိဝသံ ဥယျာနံ ဂစ္ဆန္တော တထေဝ ဒေဝတာဟိ နိမ္မိတံ ကာလင်္ကတံ ဒိသွာ ပုရိမနယေနေဝ ပုစ္ဆိတွာ သံဝိဂ္ဂဟဒယော နိဝတ္တိတွာ ပါသာဒမဘိရုဟိ. ရာဇာ နိဝတ္တနကာရဏံ ပုစ္ဆိတွာ ပုန အာရက္ခံ ဝဍ္ဎေတွာ ယောဇနပ္ပမာဏေ ပဒေသေ အာရက္ခံ ဌပေသိ.

又一日，菩萨前往园林时，同样看见天神所化现的死者，如前法询问后，内心受到震撼，于是返回并登上宫殿。国王询问其返回的缘由后，再次增加了守卫，于一由旬（yojana）量的区域设置了守卫。

ပုနပိ ဗောဓိသတ္တော ဧကဒိဝသံ ဥယျာနံ ဂစ္ဆန္တော တထေဝ ဒေဝတာဟိ နိမ္မိတံ သုနိဝတ္ထံ သုပါရုတံ ပဗ္ဗဇိတံ ဒိသွာ – ‘‘ကော နာမေသော, သမ္မ, သာရထီ’’တိ သာရထိံ ပုစ္ဆိ. သာရထိ ကိဉ္စာပိ ဗုဒ္ဓုပ္ပာဒဿ အဘာဝါ ပဗ္ဗဇိတံ ဝါ ပဗ္ဗဇိတဂုဏေ ဝါ န ဇာနာတိ, ဒေဝတာနုဘာဝေန ပန ‘‘ပဗ္ဗဇိတော နာမာယံ ဒေဝါ’’တိ ဝတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဂုဏံ တဿ ဝဏ္ဏေသိ.

又一日，菩萨前往园林时，同样看见天神所化现的、衣着整齐、披覆严密的出家者，于是问御者：“贤友，此人是谁？”御者虽然因无佛出世，而不知何为出家者或出家之功德，然因天神之威力，便说：“陛下，此人名为出家者。”并为菩萨称赞出家之功德。

တတော ဗောဓိသတ္တော ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ရုစိံ ဥပ္ပာဒေတွာ တံဒိဝသံ ဥယျာနံ အဂမာသိ. ဒီဃာယုကာ ဗောဓိသတ္တာ ဝဿသတေ ဝဿသတေ အတိက္ကန္တေ ဇိဏ္ဏာဒီသု [Pg.328] ဧကေကံ အဒ္ဒသံသု. အမှာကံ ပန ဗောဓိသတ္တော အပ္ပာယုကကာလေ ဥပ္ပန္နတ္တာ စတုန္နံ စတုန္နံ မာသာနံ အစ္စယေန ဥယျာနံ ဂစ္ဆန္တော အနုက္ကမေန ဧကေကံ အဒ္ဒသ. ဒီဃဘာဏကာ ပနာဟု – ‘‘စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဧကဒိဝသေနေဝ ဒိသွာ အဂမာသီ’’တိ. တတ္ထ ဒိဝသဘာဂံ ကီဠိတွာ ဥယျာနရသမနုဘဝိတွာ မင်္ဂလပေါက္ခရဏိယံ နှတွာ အတ္ထင်္ဂတေ သူရိယေ မင်္ဂလသိလာတလေ နိသီဒိ အတ္တာနံ အလင်္ကာရာပေတုကာမော. အထဿ စိတ္တာစာရမညာယ သက္ကေန ဒေဝါနမိန္ဒေန အာဏတ္တော ဝိဿကမ္မော နာမ ဒေဝပုတ္တော အာဂန္တွာ တဿေဝ ကပ္ပကသဒိသော ဟုတွာ ဒိဗ္ဗေဟိ အလင်္ကာရေဟိ အလင်္ကရိ. အထဿ သဗ္ဗာလင်္ကာရသမလင်္ကတဿ သဗ္ဗတာလာဝစရေသု သကာနိ သကာနိ ပဋိဘာနာနိ ဒဿယန္တေသု ဗြာဟ္မဏေသု စ ‘‘ဇယ နန္ဒာ’’တိအာဒိဝစနေဟိ သုတမင်္ဂလိကာဒီသု နာနပ္ပကာရေဟိ မင်္ဂလဝစနတ္ထုတိဃောသေဟိ သမ္ဘာဝေန္တေသု သဗ္ဗာလင်္ကာရသမလင်္ကတံ ရထဝရံ အဘိရုဟိ. တသ္မိံ သမယေ – ‘‘ရာဟုလမာတာ ပုတ္တံ ဝိဇာတာ’’တိ သုတွာ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ – ‘‘ပုတ္တဿ မေ တုဋ္ဌိံ နိဝေဒေထာ’’တိ သာသနံ ပဟိဏိ. ဗောဓိသတ္တော တံ သုတွာ – ‘‘ရာဟု ဇာတော, ဗန္ဓနံ ဇာတ’’န္တိ အာဟ. ရာဇာ – ‘‘ကိံ မေ ပုတ္တော အဝစာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တံ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ မေ နတ္တာ ‘ရာဟုလကုမာရော’တွေဝ နာမံ ဟောတူ’’တိ အာဟ.

尔后，菩萨生起出家之意乐，当日便前往园林。长寿的菩萨们，每隔百年，方见衰老等相之一。然我等菩萨因生于寿短之时，每隔四月前往园林，便依次见到此等景象。但长部诵者说：“于一日之内见四相而出家。”彼于园中白日嬉戏，享受园林之乐，于吉祥莲池沐浴。日落时分，坐于吉祥石板上，欲令人为己装饰。尔时，天帝释(Sakka)知其心意，遂命毗首羯磨(Vissakamma)天子前来。彼化作菩萨之理发师，以天界饰物为之庄严。当菩萨全身庄严完毕，诸乐师各献其艺，婆罗门及颂吉祥语者，以“胜利！喜庆！”等语，及种种吉祥赞颂之声而致敬时，菩萨登上遍饰众宝之胜车。彼时，净饭大王闻“罗睺罗之母已生子”，遂遣信曰：“将此喜讯告知我子。”菩萨闻之，曰：“罗睺已生，束缚已生。”王问：“我子何言？”闻其语后，曰：“自今而后，我孙之名当为‘罗睺罗童子’。”

ဗောဓိသတ္တောပိ တံ ရထဝရမာရုယှ မဟတာ ပရိဝါရေန အတိမနောရမေန သိရိသောဘဂ္ဂေန နဂရံ ပါဝိသိ. တသ္မိံ သမယေ ရူပသိရိယာ ဂုဏသမ္ပတ္တိယာ စ အကိသာ ကိသာဂေါတမီ နာမ ခတ္တိယကညာ ဥပရိပါသာဒဝရတလဂတာ နဂရံ ပဝိသန္တဿ ဗောဓိသတ္တဿ ရူပသိရိံ ဒိသွာ သဉ္ဇာတပီတိသောမနဿာ ဟုတွာ –

菩萨亦登上此胜车，在众多随从的围绕下，以无比悦意之威仪与光辉进入城中。彼时，有一位名为瘦乔达弥(Kisāgotamī)的刹帝利少女，其容色之美与德行之备皆圆满无缺。她立于高楼之上，见菩萨入城之庄严仪容，心生喜悦与欢喜——

‘‘နိဗ္ဗုတာ နူန သာ မာတာ, နိဗ္ဗုတော နူန သော ပိတာ;

နိဗ္ဗုတာ နူန သာ နာရီ, ယဿာယံ ဤဒိသော ပတီ’’တိ. (ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ;

ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၁.သာရိပုတ္တတ္ထေရဝတ္ထု;

အပ. အဋ္ဌ. ၁.အဝိဒူရေနိဒါနကထာ;

ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.အဝိဒူရေနိဒါနကထာ) –

“有子如此，其母实寂静；有子如此，其父实寂静；有夫如此，其妇实寂静。”

ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ.

她诵此感兴偈（udāna）。

ဗောဓိသတ္တော တံ သုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ မေ သုဿဝနံ ဝစနံ သာဝေသိ, အဟဉှိ နိဗ္ဗာနံ ဂဝေသန္တော ဝိစရာမိ, အဇ္ဇေဝ မယာ ဃရာဝါသံ ဆဍ္ဍေတွာ နိက္ခမ္မ [Pg.329] ပဗ္ဗဇိတွာ နိဗ္ဗာနံ ဂဝေသိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ‘‘အယံ ဣမိဿာ အာစရိယဘာဂေါ ဟောတူ’’တိ မုတ္တာဟာရံ ကဏ္ဌတော ဩမုဉ္စိတွာ ကိသာဂေါတမိယာ သတသဟဿဂ္ဃနိကံ ပရမရတိကရံ မုတ္တာဟာရံ ပေသေသိ. သာ ‘‘သိဒ္ဓတ္ထကုမာရော မယိ ပဋိဗဒ္ဓဟဒယော ဟုတွာ ပဏ္ဏာကာရံ ပေသေသီ’’တိ သောမနဿဇာတာ အဟောသိ.

菩萨听后思惟：“她让我听到了善闻之语，我正寻求涅槃，今日即应舍离家住，出家寻求涅槃。”又想：“这就算作是给她的谢师礼（ācariyabhāga）吧。”于是从颈上解下价值十万的珍珠项链，派人送给瘦乔达弥（Kisāgotamī）。她心想：“悉达多王子（Siddhatthakumāra）对我心生爱慕，才送来这礼物。”于是心生欢喜。

ဗောဓိသတ္တောပိ မဟတာ သိရိသမုဒယေန ပရမရမဏီယံ ပါသာဒံ အဘိရုဟိတွာ သိရိသယနေ နိပဇ္ဇိ. တာဝဒေဝ နံ ပရိပုဏ္ဏရဇနိကရသဒိသရုစိရဝရဝဒနာ ဗိမ္ဗဖလသဒိသဒသနဝသနာ သိတဝိမလသမသံဟိတာဝိရဠဝရဒသနာ အသိတနယနကေသပါသာ သုဇာတဉ္ဇနာတိနီလကုဋိလဘမုကာ သုဇာတဟံသသမသံဟိတပယောဓရာ ရတိကရနဝကနကရဇတဝိရစိတဝရမဏိမေခလာ ပရိဂတဝိပုလဃနဇဃနတဋာ ကရိကရသန္နိဘောရုယုဂလာ နစ္စဂီတဝါဒိတေသု ကုသလာ သုရယုဝတိသဒိသရူပသောဘာ ဝရယုဝတိယော မဓုရရဝါနိ တုရိယာနိ ဂဟေတွာ မဟာပုရိသံ သမ္ပရိဝါရေတွာ ရမာပယန္တိယော နစ္စဂီတဝါဒိတာနိ ပယောဇယိံသု. ဗောဓိသတ္တော ပန ကိလေသေသု ဝိရတ္တစိတ္တတာယ နစ္စဂီတာဒီသု အနဘိရတော မုဟုတ္တံ နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိ.

菩萨亦以盛大的庄严与光辉登上极其悦意的楼阁，躺卧在吉祥卧榻上。那时，有面容如满月般皎洁美丽、唇色如频婆果、牙齿洁白纯净且排列整齐无缝、眼眸乌黑、发髻如墨、眉毛弯曲如弓且色泽深蓝、胸部丰满匀称如同天鹅、腰间佩戴着以新金白银打造的华丽珠宝腰带、臀部宽阔丰满、大腿如象鼻般圆润，且精通歌舞乐器的绝色女子，她们容貌如同天女一般，手持各种音色甜美的乐器，围绕着这位大士（mahāpurisa），演奏歌舞音乐，想令他愉悦。然而菩萨因内心厌离诸欲，对歌舞等并不感兴趣，片刻便入睡了。

တာ တံ ဒိသွာ ‘‘ယဿတ္ထာယ နစ္စာဒီနိ မယံ ပယောဇေမ, သော နိဒ္ဒံ ဥပဂတော, ဣဒါနိ ကိမတ္ထံ ကိလမာမာ’’တိ ဂဟိတာနိ တုရိယာနိ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ နိပဇ္ဇိံသု, ဂန္ဓတေလပ္ပဒီပါ စ ဈာယန္တိ. ဗောဓိသတ္တော ပဗုဇ္ဈိတွာ သယနပိဋ္ဌေ ပလ္လင်္ကေန နိသိန္နော အဒ္ဒသ တာ ဣတ္ထိယော တုရိယဘဏ္ဍာနိ အဝတ္ထရိတွာ နိဒ္ဒါယန္တိယော ပဂ္ဃရိတလာလာ ကိလိန္နကပေါလဂတ္တာ, ဧကစ္စာ ဒန္တေ ခါဒန္တိယော, ဧကစ္စာ ကာကစ္ဆန္တိယော, ဧကစ္စာ ဝိပ္ပလပန္တိယော, ဧကစ္စာ ဝိဝဋမုခါ, ဧကစ္စာ အပဂတဝသနရသနာ, ပါကဋဗီဘစ္ဆသမ္ဗာဓဋ္ဌာနာ, ဧကစ္စာ ဝိမုတ္တာကုလသိရောရုဟာ သုသာနရူပရူပံ ဓာရယမာနာ သယိံသု. မဟာသတ္တော တာသံ တံ ဝိပ္ပကာရံ ဒိသွာ ဘိယျောသောမတ္တာယ ကာမေသု ဝိရတ္တစိတ္တော အဟောသိ. တဿ ပန အလင်္ကတပဋိယတ္တံ ဒသသတနယနဘဝနသဒိသံ ရုစိရသောဘမ္ပိ ပါသာဒဝရတလံ အပဝိဒ္ဓမတသရီရကုဏပဘရိတံ အာမကသုသာနမိဝ ပရမပဋိက္ကူလံ ဥပဋ္ဌာသိ. တယောပိ ဘဝါ အာဒိတ္တဘဝနသဒိသာ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟိံသု. ‘‘ဥပဒ္ဒုတံ ဝတ, ဘော, ဥပဿဋ္ဌံ ဝတ ဘော’’တိ စ ဝါစံ ပဝတ္တေသိ. အတိဝိယ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ စိတ္တံ နမိ.

她们见他睡着，心想：“我们为之献上歌舞的他已经睡着了，如今何必再辛苦自己？”于是将乐器散置于身下而躺卧，香油灯依然燃烧着。菩萨醒来，在床座上盘腿而坐，看见那些女子散置着乐器而睡：有的流着口水，脸颊与身体湿黏；有的咬牙；有的发出鸦鸣般的鼾声；有的喃喃自语；有的张着嘴；有的衣带松脱，私密之处显露无遗，丑陋不堪；有的发髻散乱，躺卧的样子宛如坟场的尸体。大菩萨见到她们这般变异之态，对诸欲乐之心愈加厌离。对他而言，那装饰庄严、美妙辉煌、堪比千眼者之殿堂的殊胜宫殿，也变得犹如堆满被丢弃尸体的生尸冢，极为可厌。三有也如燃烧的房屋般显现于前。他不禁感叹道：“啊，真是灾患！啊，真是困厄！”其心极为倾向于出家。

သော [Pg.330] ‘‘အဇ္ဇေဝ မယာ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ သိရိသယနတော ဥဋ္ဌာယ ဒွါရသမီပံ ဂန္တွာ – ‘‘ကော ဧတ္ထာ’’တိ အာဟ. ဥမ္မာရေ သီသံ ကတွာ နိပန္နော ဆန္နော အာဟ – ‘‘အဟံ, အယျပုတ္တ, ဆန္နော’’တိ. အထ မဟာပုရိသော – ‘‘အဟံ အဇ္ဇ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတုကာမော, န ကဉ္စိ ပဋိဝေဒိတွာ သီဃမေကံ အတိဇယံ သိန္ဓဝံ ကပ္ပေဟီ’’တိ. သော ‘‘သာဓု, ဒေဝါ’’တိ အဿဘဏ္ဍကံ ဂဟေတွာ အဿသာလံ ဂန္တွာ ဂန္ဓတေလပ္ပဒီပေသု ဇလန္တေသု သုမနပဋ္ဋဝိတာနဿ ဟေဋ္ဌာ ပရမရမဏီယေ ဘူမိဘာဂေ ဌိတံ အရိမန္ထကံ ကဏ္ဍကံ တုရင်္ဂဝရံ ဒိသွာ – ‘‘အဇ္ဇ မယာ အယျပုတ္တဿ နိက္ခမနတ္ထာယ ဣမမေဝ မင်္ဂလဟယံ ကပ္ပေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ကဏ္ဍကံ ကပ္ပေသိ. သော ကပ္ပိယမာနောဝ အညာသိ – ‘‘အယံ ကပ္ပနာ အတိဂါဠှာ, အညေသု ဒိဝသေသု ဥယျာနကီဠံ ဂမနကာလေ ကပ္ပနာ ဝိယ န ဟောတိ. နိဿံသယံ အဇ္ဇေဝ အယျပုတ္တော မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိဿတီ’’တိ. တတော တုဋ္ဌမာနသော မဟာဟသိတံ ဟသိ. သော နာဒေါ တံ သကလကပိလဝတ္ထုပုရံ ဥန္နာဒံ ကရေယျ, ဒေဝတာ ပန သန္နိရုမ္ဘိတွာ န ကဿစိ သောတုံ အဒံသု.

他想：“今日我正应行大出离。”于是从华榻起身，走到门边问道：“谁在那里？”头枕门槛而卧的车匿(Channa)回答：“是我，王子，车匿。”大士(mahāpurisa)说道：“我今日欲行大出离，莫告知任何人，速为我备好一匹极其神速的辛头马(sindhava)。”车匿说：“遵命，主公。”便拿了马具来到马厩，只见在香油灯的照耀下，于素馨花所饰的华盖之下，能摧伏敌人的、名为犍陟(Kaṇṭhaka)的骏马，正立于一处极为悦意的地面上。他心想：“今日我应为王子出离备此吉祥之马。”便为犍陟备好马鞍。犍陟在被备鞍时便已察觉：“此次备鞍极为严整，不像往日去园林游玩时的样子。毫无疑问，王子今日必将行大出离。”于是它心生欢喜，发出一声长嘶。此声足以响彻整个迦毗罗卫(Kapilavatthu)城，但诸天神将其抑制，不令任何人听闻。

ဗောဓိသတ္တော ‘‘ပုတ္တံ တာဝ ပဿိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဌိတဋ္ဌာနတော ဥဋ္ဌာယ ရာဟုလမာတုယာ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဂဗ္ဘဒွါရံ ဝိဝရိ. တသ္မိံ ခဏေ အန္တောဂဗ္ဘေ ဂန္ဓတေလပ္ပဒီပေါ ဈာယတိ. ရာဟုလမာတာ သုမနမလ္လိကာဒီနံ အမ္ဗဏမတ္တေန အတ္တိပ္ပကိဏ္ဏေ ဝရသယနေ ပုတ္တဿ မတ္ထကေ ဟတ္ထံ ဌပေတွာ နိဒ္ဒါယတိ. ဗောဓိသတ္တော ဥမ္မာရေ ပါဒံ ဌပေတွာ ဌိတကောဝ ဩလောကေတွာ – ‘‘သစာဟံ ဒေဝိယာ ဟတ္ထံ အပနေတွာ မမ ပုတ္တံ ဂဏှိဿာမိ, ဒေဝီ ပဗုဇ္ဈိဿတိ, ဧဝံ မေ အဘိနိက္ခမနဿ အန္တရာယော ဘဝိဿတိ. ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာဝ အာဂန္တွာ ပုတ္တံ ပဿိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ပါသာဒတလတော ဩတရိတွာ အဿဿ သမီပံ ဂန္တွာ ဧဝမာဟ – ‘‘တာတ ကဏ္ဍက, တွံ အဇ္ဇ ဧကရတ္တိံ မံ တာရယ, အဟံ တံ နိဿာယ ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာ သဒေဝကံ လောကံ တာရေဿာမီ’’တိ. တတော ဥလ္လင်္ဃိတွာ ကဏ္ဍကဿ ပိဋ္ဌိံ အဘိရုဟိ. ကဏ္ဍကော ဂီဝတော ပဋ္ဌာယ အာယာမတော အဋ္ဌာရသဟတ္ထော ဟောတိ တဒနုရူပေန ဥဗ္ဗေဓေန သမန္နာဂတော ရူပဂ္ဂဇဝဗလသမ္ပန္နော သဗ္ဗသေတော ဓောတသင်္ခသဒိသဒဿနီယဝဏ္ဏော. တတော ဗောဓိသတ္တော ဝရတုရင်္ဂပိဋ္ဌိဂတော ဆန္နံ အဿဿ ဝါလဓိံ ဂါဟာပေတွာ အဍ္ဎရတ္တသမယေ နဂရဿ မဟာဒွါရံ သမ္ပတ္တော.

菩萨心想：“我且先看看儿子。”于是从所立之处起身，前往罗睺罗母亲的住所，打开了寝室的门。彼时，寝室内香油灯正燃亮着。罗睺罗的母亲在华美的床上安睡，床上铺满了堆积如山的素馨花与茉莉花等香花，她的手放在儿子的头上。菩萨将脚踏在门槛上，伫立观望，心想：“如果我移开王妃的手去抱我的儿子，王妃便会醒来，这样就会成为我出离的障碍。待我成佛后，再回来看望儿子吧。”思量已定，便从宫殿走下，来到马匹身旁说道：“亲爱的犍陟啊，今夜你且载我一程，我依靠你而成佛后，将度化这包含天人的世界。”说罢，便一跃而上，骑上了犍陟的背。犍陟从颈部起，身长十八肘，其高度亦与身长相称，具足上好的色相、速度与力量，通体雪白，其色泽悦目，犹如磨亮的白螺。其后，菩萨骑在这匹良马上，命车匿抓住马尾，于半夜时分抵达了城市的大城门。

တဒါ [Pg.331] ပန ရာဇာ ပုဗ္ဗေဝ ဗောဓိသတ္တဿ ဂမနပဋိသေဓနတ္ထာယ ဒွီသု ဒွါရကဝါဋေသု ဧကေကံ ပုရိသသဟဿေန ဝိဝရိတဗ္ဗံ ကာရေတွာ တတ္ထ ဗဟုပုရိသေ အာရက္ခံ ဌပေသိ. ဗောဓိသတ္တော ကိရ ပုရိသဂဏနာယ ကောဋိသတသဟဿဿ ဗလံ ဓာရေသိ, ဟတ္ထိဂဏနာယ ကောဋိသဟဿဿ. တသ္မာ သော စိန္တေသိ – ‘‘ယဒိ ဒွါရံ န ဝိဝရီယတိ, အဇ္ဇ ကဏ္ဍကဿ ပိဋ္ဌေ နိသိန္နော ဆန္နံ ဝါလဓိံ ဂါဟာပေတွာ တေန သဒ္ဓိံယေဝ ကဏ္ဍကံ ဦရူဟိ နိပ္ပီဠေတွာ အဋ္ဌာရသဟတ္ထံ ပါကာရံ ဥပ္ပတိတွာ အတိက္ကမေယျ’’န္တိ. ဆန္နော စိန္တေသိ – ‘‘သစေ ဒွါရံ န ဥဂ္ဃာပယတိ, အဟံ အယျပုတ္တံ ခန္ဓေ ကတွာ ကဏ္ဍကံ ဒက္ခိဏဟတ္ထေန ပရိက္ခိပန္တော ဥပကစ္ဆကေ ကတွာ ဥပ္ပတိတွာ ပါကာရံ အတိက္ကမိဿာမီ’’တိ. ကဏ္ဍကော စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ဒွါရေ အဝိဝရိယမာနေ ယထာနိသိန္နမေဝ အယျပုတ္တံ ဂဟိတဝါလဓိနာ ဆန္နေန သဒ္ဓိံ ဥပ္ပတိတွာ ပါကာရဿ ပုရတော ပတိဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ. ဧဝမေဝ တယော ပုရိသာ စိန္တယိံသု. ဒွါရေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ မဟာဒွါရံ ဝိဝရိံသု.

当时，国王为阻止菩萨出离，早已下令两扇城门各需千人方能开启，并在那里设置了众多守卫。据说菩萨之力，以人数计，相当于一兆人之力；以象数计，相当于一百亿象之力。因此他想：“如果城门不开，今天我就坐在犍陟（Kaṇḍaka）背上，让车匿（Channa）抓住它的尾巴，与车匿一起用双腿紧夹犍陟，跃过十八肘高的城墙。”车匿想：“如果他们不打开城门，我就把王子扛在肩膀上，用右手环抱犍陟，把它夹在腋下，跳过城墙。”犍陟想：“如果城门不打开，我就载着如常而坐的王子和抓住我尾巴的车匿，一跃而起，站立在城墙之外。”三者皆如是思忖。守护城门的天神打开了巨大的城门。

တသ္မိံ ခဏေ မာရော ပါပိမာ ‘‘မဟာသတ္တံ နိဝတ္တေဿာမီ’’တိ အာဂန္တွာ ဂဂနတလေ ဌတွာ အာဟ –

彼时，恶者魔罗(Māra)前来，心想：“我应令大士退转。”遂立于空中说道：

‘‘မာ နိက္ခမ မဟာဝီရ, ဣတော တေ သတ္တမေ ဒိနေ;

ဒိဗ္ဗံ တု စက္ကရတနံ, အဒ္ဓါ ပါတု ဘဝိဿတိ. –

“大雄(mahāvīra)，切莫出离！从今日起第七日，天界轮宝(cakkaratana)必将为你出现。

ဒွိသဟဿပရိတ္တဒီပပရိဝါရာနံ စတုန္နံ မဟာဒီပါနံ ရဇ္ဇံ ကာရေဿသိ, နိဝတ္တ, မာရိသာ’’တိ. မဟာပုရိသော အာဟ ‘‘ကောသိ တွ’’န္တိ. အဟံ ဝသဝတ္တီတိ.

“你将统治由两千小洲所环绕的四大洲，回去吧，仁者！”大士问道：“你是谁？”对方答道：“我是自在天(Vasavattī)。”

‘‘ဇာနာမဟံ မဟာရာဇ, မယှံ စက္ကဿ သမ္ဘဝံ;

အနတ္ထိကောဟံ ရဇ္ဇေန, ဂစ္ဆ တွံ မာရ မာ ဣဓ.

“魔罗，我已知悉我之轮宝将会出现，但我对王位无所求。你且离去，勿停留于此。

‘‘သကလံ ဒသသဟဿမ္ပိ, လောကဓာတုမဟံ ပန;

ဥန္နာဒေတွာ ဘဝိဿာမိ, ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဝိနာယကော’’တိ. –

“我将震撼整个十千世界，成为世间的佛陀、调御者。”

အာဟ. သော တတ္ထေဝန္တရဓာယိ.

菩萨言毕，魔罗便当处消失了。

မဟာသတ္တော ဧကူနတ္တိံသဝဿကာလေ ဟတ္ထဂတံ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ ခေဠပိဏ္ဍံ ဝိယ အနပေက္ခော ဆဍ္ဍေတွာ စက္ကဝတ္တိသိရိနိဝါသဘူတာ ရာဇဘဝနာ နိက္ခမိတွာ အာသာဠှိပုဏ္ဏမာယ ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ္တေ ဝတ္တမာနေ နဂရတော နိက္ခမိတွာ နဂရံ [Pg.332] အပလောကေတုကာမော အဟောသိ. ဝိတက္ကသမနန္တရမေဝ စဿ ကုလာလစက္ကံ ဝိယ သော ဘူမိပ္ပဒေသော ပရိဝတ္တိ. ယထာဌိတောဝ မဟာသတ္တော ကပိလဝတ္ထုပုရံ ဒိသွာ တဿိံ ဘူမိပ္ပဒေသေ ကဏ္ဍကနိဝတ္တနံ နာမ စေတိယဋ္ဌာနံ ဒဿေတွာ ဂန္တဗ္ဗမဂါဘိမုခံယေဝ ကဏ္ဍကံ ကတွာ ပါယာသိ မဟတာ သက္ကာရေန ဥဠာရေန သိရိသမုဒယေန. တဒါ မဟာသတ္တေ ဂစ္ဆန္တေ တဿ ပုရတော ဒေဝတာ သဋ္ဌိ ဥက္ကာသတသဟဿာနိ ဓာရယိံသု, တထာ ပစ္ဆတော သဋ္ဌိ ဒက္ခိဏတော သဋ္ဌိ ဥက္ကာသတသဟဿာနိ, တထာ ဝါမပဿတော. အပရာ ဒေဝတာ သုရဘိကုသုမမာလာဒါမစန္ဒနစုဏ္ဏစာမရဓဇပဋာကာဟိ သက္ကရောန္တိယော ပရိဝါရေတွာ အဂမံသု. ဒိဗ္ဗာနိ သင်္ဂီတာနိ အနေကာနိ စ တုရိယာနိ ဝဇ္ဇိံသု.

大士于二十九岁时，舍弃已到手的转轮王位，如弃唾沫，毫无顾恋，从转轮圣王之荣耀居所的王宫出离。于阿沙荼月(Āsāḷhi)圆日，当北阿沙荼宿(Uttarāsāḷha)值时，他出城，欲回望都城。此念方起，其所立之地便如陶轮般旋转。大士仍立于原处，望见迦毗罗卫(Kapilavatthu)城后，即于彼地示现名为“犍陟返回处”(Kaṇḍakanivattana)的塔庙处，然后令犍陟面向当行之道，以盛大之恭敬、崇高之威仪与荣耀而出发。其时，大士前行，前方有六百万天神为之执持火炬，后方、右侧、左侧亦各有六百万。其他天神则以芬芳花鬘、旃檀末香、拂尘、旗幡等恭敬供养，围绕随行。无数天乐与各种乐器齐鸣。

ဣမိနာ သိရိသမုဒယေန ဂစ္ဆန္တော ဗောဓိသတ္တော ဧကရတ္တေနေဝ တီဏိ ရဇ္ဇာနိ အတိက္ကမ္မ တိံသယောဇနိကံ မဂ္ဂံ ဂန္တွာ အနောမာနဒီတီရံ သမ္ပာပုဏိ. အထ ဗောဓိသတ္တော နဒီတီရေ ဌတွာ ဆန္နံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကာ နာမာယံ နဒီ’’တိ? ‘‘အနောမာ နာမ, ဒေဝါ’’တိ. ‘‘အမှာကမ္ပိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အနောမာ ဘဝိဿတီ’’တိ ပဏှိယာ အဿံ ဃဋ္ဋေန္တော အဿဿ သညံ အဒါသိ. အဿော ဥလ္လင်္ဃိတွာ အဋ္ဌဥသဘဝိတ္ထာရာယ နဒိယာ ပါရိမတီရေ အဋ္ဌာသိ. ဗောဓိသတ္တော အဿပိဋ္ဌိတော ဩရုယှ မုတ္တရာသိသဒိသေ ဝါလုကာပုလိနေ ဌတွာ ဆန္နံ အာမန္တေသိ – ‘‘သမ္မ ဆန္န, တွံ မယှံ အာဘရဏာနိ စေဝ ကဏ္ဍကဉ္စ အာဒါယ ဂစ္ဆ, အဟံ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ. ဆန္နော, ‘‘အဟမ္ပိ, ဒေဝ, ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ. ဗောဓိသတ္တော အာဟ – ‘‘န လဗ္ဘာ တယာ ပဗ္ဗဇိတုံ, ဂစ္ဆေဝ တွ’’န္တိ တိက္ခတ္တုံ နိဝါရေတွာ အာဘရဏာနိ စေဝ ကဏ္ဍကဉ္စ ပဋိစ္ဆာပေတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေ မယှံ ကေသာ သမဏသာရုပ္ပာ န ဟောန္တိ, တေ ခဂ္ဂေန ဆိန္ဒိဿာမီ’’တိ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထေန ပရမနိသိတမသိဝရံ ဂဟေတွာ ဝါမဟတ္ထေန မောဠိယာ သဒ္ဓိံ စူဠံ ဂဟေတွာ ဆိန္ဒိ, ကေသာ ဒွင်္ဂုလမတ္တာ ဟုတွာ ဒက္ခိဏတော အာဝဋ္ဋမာနာ သီသေ အလ္လီယိံသု. တေသံ ပန ကေသာနံ ယာဝဇီဝံ တဒေဝ ပမာဏံ အဟောသိ, မဿု စ တဒနုရူပံ, ပုန ကေသမဿုဩဟာရဏကိစ္စမ္ပိဿ နာဟောသိ. ဗောဓိသတ္တော သဟ မောဠိယာ စူဠံ ဂဟေတွာ – ‘‘သစာဟံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမိ, အာကာသေ တိဋ္ဌတု, နော စေ, ဘူမိယံ ပတတူ’’တိ အာကာသေ ခိပိ. တံ စူဠာမဏိဗန္ဓနံ ယောဇနပ္ပမာဏံ ဌာနံ ဂန္တွာ အာကာသေ အဋ္ဌာသိ.

菩萨以如是威德前行，仅一夜便越过三个王国，行三十由旬路程，抵达阿诺玛河(Anomā-nadī)岸。尔时，菩萨立于河岸问阐那(Channa)：“此是何名之河？”“天子，名为阿诺玛。”“我之出家亦将无上(anomā)。”言毕，以足跟击马，予马示意。马一跃而过八乌萨巴(usabha)宽之河，立于对岸。菩萨从马背下来，立于如珍珠堆般的沙滩上，对阐那说：“友阐那，你带着我的饰品与犍陟(Kaṇḍaka)回去，我将出家。”阐那言：“天子，我也要出家。”菩萨说：“你不可出家，回去吧。”如此劝阻三次，将饰品与犍陟马交予他后，心想：“我此头发不适于沙门，当以刀断之。”于是右手取最利之宝剑，左手连同宝冠(moḷi)抓住发髻(cūḷa)而断。头发变为二指长，向右旋卷，紧贴于头。其发终生皆是此量，胡须亦与之相应，此后再无剃除须发之事。菩萨手持连同宝冠之发髻，发愿道：“我若成佛，愿此发髻住于空中；若不成，则落于地上。”言毕，抛向空中。彼顶髻宝冠(cūḷāmaṇibandhanaṃ)上升一由旬之距，住于空中。

အထ [Pg.333] သက္ကော ဒေဝရာဇာ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဩလောကေန္တော ယောဇနိကေန ရတနစင်္ကောဋကေန တံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ တာဝတိံသဘဝနေ တိယောဇနံ သတ္တရတနမယံ စူဠာမဏိစေတိယံ နာမ ပတိဋ္ဌာပေသိ. ယထာဟ –

尔时，天帝释(Sakka)以天眼观见，用一由旬之宝函接取彼发髻，于忉利天(Tāvatiṃsa)中，建立一座三由旬高、七宝所成、名为“顶髻”之制多。如是说：

‘‘ဆေတွာန မောဠိံ ဝရဂန္ဓဝါသိတံ, ဝေဟာယသံ ဥက္ခိပိ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော;

သဟဿနေတ္တော သိရသာ ပဋိဂ္ဂဟိ, သုဝဏ္ဏစင်္ကောဋဝရေန ဝါသဝေါ’’တိ. (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၂၂;

သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂.၁၂;

အပ. အဋ္ဌ. ၁.အဝိဒူရေနိဒါနကထာ;

ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.အဝိဒူရေနိဒါနကထာ);

“至人断彼妙香髻，抛之于空中；千眼帝释以金匣，恭敬顶戴受。”

ပုန ဗောဓိသတ္တော စိန္တေသိ – ‘‘ဣမာနိ ကာသိကဝတ္ထာနိ မဟဂ္ဃာနိ, န မယှံ သမဏသာရုပ္ပာနီ’’တိ. အထဿ ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ပုရာဏသဟာယကော ဃဋိကာရမဟာဗြဟ္မာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဝိနာသဘာဝါပ္ပတ္တေန မိတ္တဘာဝေန စိန္တေသိ – ‘‘အဇ္ဇ မေ သဟာယကော မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခန္တော, သမဏပရိက္ခာရမဿ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆိဿာမီ’’တိ.

菩萨复思惟：“此等迦尸衣甚为昂贵，于我沙门实不相宜。”尔时，菩萨于迦叶佛(Kassapa)时之旧友——大梵天(Ghaṭikāra Mahābrahmā)，因其友谊于一佛期间未曾断绝，心生是念：“今日我友已行大出离，我当为彼携沙门资具而去。”

‘‘တိစီဝရဉ္စ ပတ္တော စ, ဝါသိ သူစိ စ ဗန္ဓနံ;

ပရိဿာဝနဉ္စ အဋ္ဌေတေ, ယုတ္တယောဂဿ ဘိက္ခုနော’’တိ. (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၁၅;

မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၉၄;

၂.၃၄၉;

အ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၄.၁၉၈;

ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၄၅ ပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ;

အပ. အဋ္ဌ. ၁.အဝိဒူရေနိဒါနကထာ;

ဇာ. အဋ္ဌ. ၁.အဝိဒူရေနိဒါနကထာ;

မဟာနိ. အဋ္ဌ. ၂၀၆) –

“三衣与钵、剃刀、针、腰带，以及滤水器，此八者，是精勤修行之比丘的资具。”

ဣမေ အဋ္ဌ သမဏပရိက္ခာရေ အာဟရိတွာ အဒါသိ. မဟာပုရိသော အရဟဒ္ဓဇံ နိဝါသေတွာ ဥတ္တမံ ပဗ္ဗဇ္ဇာဝေသံ ဂဟေတွာ သာဋကယုဂလံ အာကာသေ ခိပိ. တံ မဟာဗြဟ္မာ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဗြဟ္မလောကေ ဒွါဒသယောဇနိကံ သဗ္ဗရတနမယံ စေတိယံ ကတွာ တံ အန္တော ပက္ခိပိတွာ ဌပေသိ. အထ နံ မဟာသတ္တော – ‘‘ဆန္န, မမ ဝစနေန မာတာပိတူနံ အာရောဂျံ ဝဒေဟီ’’တိ ဝတွာ ဥယျောဇေသိ. တတော ဆန္နော မဟာပုရိသံ ဝန္ဒိတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ. ကဏ္ဍကော ပန ဆန္နေန သဒ္ဓိံ မန္တယမာနဿ ဗောဓိသတ္တဿ ဝစနံ သုဏန္တော ဌတွာ – ‘‘နတ္ထိ ဒါနိ မယှံ ပုန သာမိနော ဒဿန’’န္တိ စက္ခုပထမဿ ဝိဇဟန္တော ဝိယောဂဒုက္ခမဓိဝါသေတုံ အသက္ကောန္တော ဟဒယေန ဖလိတေန ကာလံ ကတွာ သုရရိပုဒုရဘိဘဝနေ တာဝတိံသဘဝနေ ကဏ္ဍကော နာမ ဒေဝပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. တဿ ဥပ္ပတ္တိ ဝိမလတ္ထဝိလာသိနိယာ ဝိမာနဝတ္ထုဋ္ဌကထာယ ဂဟေတဗ္ဗာ. ဆန္နဿ ပဌမံ ဧကောဝ သောကော အဟောသိ. သော [Pg.334] ကဏ္ဍကဿ ကာလကိရိယာယ ဒုတိယေန သောကေန ပီဠိယမာနော ရောဒန္တော ပရိဒေဝန္တော ဒုက္ခေန အဂမာသိ.

（梵天）取来这八种沙门资具献上。大士穿上阿罗汉之幢相，取最上出家之相后，将那对俗服抛向空中。大梵天接住，于梵天界造了一座十二由旬、众宝所成的塔，将那对俗服置于其中。其时，大士对阐那(Channa)说：“阐那，请代我向父母禀告我身体无恙。”说完便遣他离去。于是，阐那顶礼大士，行右绕礼后离去。而犍陟(Kaṇḍaka)站立一旁，听着正与阐那交谈的大士所说的话，心想：“如今我再无缘得见我主。”当大士的身影消失于视野时，它无法承受离别之苦，心碎而亡，投生于阿修罗难犯的忉利天(Tāvatiṃsa)，成为名为犍陟的天子。其投生之事，当于名为《明净义疏》(Vimalatthavilāsinī)的《天宫事经注》(Vimānavatthu-aṭṭhakathā)中得知。阐那起初只有一重悲伤，因犍陟之死，又被第二重悲伤所折磨，一路哭泣悲叹，痛苦地回去了。

ဗောဓိသတ္တောပိ ပဗ္ဗဇိတွာ တသ္မိံယေဝ ပဒေသေ အနုပိယံ နာမ အမ္ဗဝနံ အတ္ထိ, တတ္ထေဝ သတ္တာဟံ ပဗ္ဗဇ္ဇာသုခေန ဝီတိနာမေတွာ တတော ပစ္ဆာ သဉ္ဈာပ္ပဘာနုရဉ္ဇိတသလိလဓရသံဝုတော သရဒသမယေ ပရိပုဏ္ဏရဇနိကရော ဝိယ ကာသာဝဝရသံဝုတော ဧကကောပိ အနေကဇနပရိဝုတော ဝိယ ဝိရောစမာနော တံ ဝနဝါသိမိဂပက္ခီနံ နယနာမတပါနမိဝ ကရောန္တော ဧကစရော သီဟော ဝိယ နရသီဟော မတ္တမာတင်္ဂဝိလာသဂါမီ သမဿာသေန္တော ဝိယ ဝသုန္ဓရံ ပါဒတလေဟိ ဧကဒိဝသေနေဝ တိံသယောဇနိကံ မဂ္ဂံ ဂန္တွာ ဥတ္တုင်္ဂတရင်္ဂဘင်္ဂံ အသင်္ဂံ ဂင်္ဂံ နဒိံ ဥတ္တရိတွာ ရတနဇုတိဝိသရဝိရာဇိတဝရရုစိရရာဇဂဟံ ရာဇဂဟံ နာမ နဂရံ ပါဝိသိ. ပဝိသိတွာ စ ပန သပဒါနံ ပိဏ္ဍာယ စရိ. သကလံ ပန တံ နဂရံ ဗောဓိသတ္တဿ ရူပဒဿနေန ဓနပါလကေ ပဝိဋ္ဌေ တံ နဂရံ ဝိယ အသုရိန္ဒေ ပဝိဋ္ဌေ ဒေဝနဂရံ ဝိယ သင်္ခေါဘမဂမာသိ. ပိဏ္ဍာယ စရန္တေ မဟာပုရိသေ နဂရဝါသိနော မနုဿာ မဟာသတ္တဿ ရူပဒဿနေန သဉ္ဇာတပီတိသောမနဿာ ဇာတဝိမှိတာ ဗောဓိသတ္တဿ ရူပဒဿနာဝဇ္ဇိတဟဒယာ အဟေသုံ.

菩萨出家后，于彼处有一名为阿奴毕亚（Anupiya）的芒果林。其于彼处安度七日出家之乐。此后，犹如秋季无云晴空之满月，彼身着袈裟，光辉灿烂；虽独自一人，却似有众人围绕；犹如为林中鸟兽带来眼目之甘露；又如独行之狮。彼人中狮子，步履安详，犹如醉象之优雅行姿，以足底抚慰大地。仅一日便行过三由旬路程，继而进入名为王舍城（Rājagaha）的都城，此城闪耀着白银般的光辉，庄严美丽。入城后，便次第乞食。因得见菩萨之身相，全城为之震动，犹如护财（Dhanapāla）醉象入城，又如阿修罗王进入天城。当此大士为乞食而行时，城中居民得见其圣容，无不心生欢喜，惊叹不已，其心皆倾注于菩萨之身相。

တေသံ မနုဿာနံ အညတရော အညတရမေဝမာဟ – ‘‘ကိန္နု ယံ, ဘော, ရာဟုဘယေန နိဂူဠှကိရဏဇာလော ပုဏ္ဏစန္ဒော မနုဿလောကမာဂတော’’တိ. တမညော သိတံ ကတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ကိံ ကထေသိ, သမ္မ, ကဒါ နာမ တယာ ပုဏ္ဏစန္ဒော မနုဿလောကမာဂတော ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော, နနု ဧသ ကုသုမကေတုကာမဒေဝေါ ဝေသန္တရမာဒါယ အမှာကံ မဟာရာဇဿ နာဂရာနဉ္စ ပရမလီဠာဝိဘူတိံ ဒိသွာ ကီဠိတုမာဂတော’’တိ. တမညော သိတံ ကတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ကိံ, ဘော, တွံ ဥမ္မတ္တောသိ, နနု ကာမော ဣဿရကောဓဟုတာသနပရိဒဍ္ဎသရီရော သုရပတိဒသသတနယနော ဧသော အမရပုရသညာယ ဣဓာဂတော’’တိ! တမညော ဤသကံ ဟသိတွာ – ‘‘ကိံ ဝဒေသိ, ဘော, တေ ပုဗ္ဗာပရဝိရောဓံ, ကုတော ပနဿ ဒသသတနယနာနိ, ကုတော ဝဇိရံ, ကုတော ဧရာဝဏော. အဒ္ဓါ ဗြဟ္မာ ဧသ ဗြာဟ္မဏဇနံ ပမတ္တံ ဉတွာ ဝေဒဝေဒင်္ဂါဒီသု နိယောဇနတ္ထာယ အာဂတော’’တိ. တေ သဗ္ဗေပိ အပသာဒေတွာ အညော ပဏ္ဍိတဇာတိကော ဧဝမာဟ – ‘‘နေဝါယံ ပုဏ္ဏစန္ဒော[Pg.335], န စ ကာမဒေဝေါ, နာပိ ဒသသတနယနော, န စာပိ ဗြဟ္မာ, သဗ္ဗလောကနာယကော သတ္ထာ ဧသ အစ္ဆရိယမနုဿော’’တိ.

众人中有一人对另一人说道：“诸位，这难道不是因罗睺(Rāhu)之难而光芒隐晦的满月来到人间了吗？”另一人听了，笑着说道：“朋友，你在说什么？你何曾见过满月来到人间？这分明是花幢欲天(Kusumaketu Kāmadeva)，化身为韦桑塔拉(Vessantara)，见我们大王与市民的无上嬉戏庄严，而前来游玩。”又一人听了，笑着说道：“喂，你疯了吗？这分明是有千眼的众天之主，其身被自在天(Issara)的愤怒之火烧灼，误以为此地是阿玛拉普拉而来！”另一人听了，微笑着说：“你在说什么？你的话前后矛盾。他哪里有千眼？哪里有金刚杵？哪里有埃拉瓦那？这必定是梵天(Brahmā)了知婆罗门众放逸，为劝勉他们学习吠陀与吠陀支等而来。”一位智者驳斥了所有这些说法后，这样说道：“这不是满月，不是欲天，也不是千眼者，更不是梵天。这是引导一切世间的导师，一位不可思议的人。”

ဧဝံ သလ္လပန္တေသု ဧဝ နာဂရေသု ရာဇပုရိသာ ဂန္တွာ တံ ပဝတ္တိံ ရညော ဗိမ္ဗိသာရဿ အာရောစေသုံ – ‘‘ဒေဝ, ဒေဝေါ ဝါ ဂန္ဓဗ္ဗော ဝါ ဥဒါဟု နာဂရာဇာ ဝါ ယက္ခော ဝါ ကော နု ဝါ အမှာကံ နဂရေ ပိဏ္ဍာယ စရတီ’’တိ. ရာဇာ တံ သုတွာ ဥပရိပါသာဒတလေ ဌတွာ မဟာပုရိသံ ဒိသွာ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတစိတ္တဇာတော ရာဇပုရိသေ အာဏာပေသိ – ‘‘ဂစ္ဆထ, ဘဏေ, တံ ဝီမံသထ, သစေ အမနုဿော ဘဝိဿတိ, နဂရာ နိက္ခမိတွာ အန္တရဓာယိဿတိ, သစေ ဒေဝတာ ဘဝိဿတိ, အာကာသေန ဂမိဿတိ, သစေ နာဂရာဇာ ဘဝိဿတိ, ပထဝိယံ နိမုဇ္ဇိတွာ ဂမိဿတိ, သစေ မနုဿော ဘဝိဿတိ, ယထာလဒ္ဓံ ဘိက္ခံ ပရိဘုဉ္ဇိဿတီ’’တိ.

正当城中众人如此谈论时，王臣前往将此事禀告频婆娑罗王：“陛下，不知是天神、乾闼婆(Gandhabba)、龙王，还是夜叉，究竟是何人在我们城中乞食？”国王听后，立于宫殿顶层，见到那位大士，心生稀有未曾有之想，便命令王臣们：“你们去，仔细观察他。如果他非人，出城后便会消失；如果是天神，便会凌空而去；如果是龙王，便会遁入地中；如果是人，则会食用所获的乞食。”

မဟာပုရိသောပိ သန္တိန္ဒြိယော သန္တမာနသော ရူပသောဘာယ မဟာဇနဿ နယနာနိ အာကဍ္ဎေန္တော ဝိယ ယုဂမတ္တံ ပေက္ခမာနော မိဿကဘတ္တံ ယာပနမတ္တံ သံဟရိတွာ ပဝိဋ္ဌဒွါရေနေဝ နဂရာ နိက္ခမိတွာ ပဏ္ဍဝပဗ္ဗတစ္ဆာယာယ ပုရတ္ထာဘိမုခေါ နိသီဒိတွာ အာဟာရံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ နိဗ္ဗိကာရော ပရိဘုဉ္ဇိ. တတော ရာဇပုရိသာ ဂန္တွာ တံ ပဝတ္တိံ ရညော အာရောစေသုံ. တတော ဒူတဝစနံ သုတွာ မဂဓာဓိပတိ ရာဇာ ဗာလဇနေဟိ ဒုရနုသာရော မေရုမန္ဒာရသာရော သတ္တသာရော ဗိမ္ဗိသာရော ဗောဓိသတ္တဿ ဂုဏဿဝနေနေဝ သဉ္ဇာတဒဿနကုတူဟလော ဝေဂေန နဂရတော နိက္ခမိတွာ ပဏ္ဍဝပဗ္ဗတာဘိမုခေါ ဂန္တွာ ယာနာ ဩရုယှ ဗောဓိသတ္တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ တေန ကတာနုညော ဗန္ဓုဇနသိနေဟသီတလေ သိလာတလေ နိသီဒိတွာ ဗောဓိသတ္တဿ ဣရိယာပထေ ပသီဒိတွာ ကတပဋိသန္ထာရော နာမဂေါတ္တာဒီနိ ပုစ္ဆိတွာ ဗောဓိသတ္တဿ သဗ္ဗံ ဣဿရိယံ နိယျာတေသိ. ဗောဓိသတ္တော – ‘‘မယှံ, မဟာရာဇ, ဝတ္ထုကာမေဟိ ဝါ ကိလေသကာမေဟိ ဝါ အတ္ထော နတ္ထိ. အဟဉှိ ပရမာဘိသမ္ဗောဓိံ ပတ္ထယန္တော နိက္ခန္တော’’တိ အာဟ. ရာဇာ အနေကပ္ပကာရေန ယာစန္တောပိ တဿ စိတ္တံ အလဘိတွာ – ‘‘အဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ, ဗုဒ္ဓဘူတေန ပန တယာ ပဌမံ မမ ဝိဇိတံ အာဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ နဂရံ ပဝိဋ္ဌော.

大士（Mahāpurisa）诸根寂静，心意安详，以其相好庄严，仿佛吸引着大众的目光，目视前方一轭之地，收集足以维持生命的杂食，然后从入城之门出城，在畔达瓦（Paṇḍava）山影下面向东方而坐，省察食物后，安然受用。其后，王之侍臣前往将此事禀告国王。于是，摩揭陀（Magadha）国主频婆娑罗（Bimbisāra）王，愚人难及，其心坚固如须弥山，为众生之精华，仅闻菩萨功德，便生起亲见之渴望，迅速出城，前往畔达瓦山。他从车上下来，行至菩萨跟前，蒙菩萨允许后，怀着亲人般的爱意，坐于清凉的石上，对菩萨的威仪深生净信。一番问候后，他询问了菩萨的姓名与种姓等，并将全部王权奉献给菩萨。菩萨说：“大王，我于事物欲或烦恼欲皆无所求。我实为希求无上正等觉而出家。”国王虽以各种方式劝请，但未能动摇其心，于是说：“您必定将成佛，成佛之后，请首先莅临我的国土。”说完便进入城中。

‘‘အထ ရာဇဂဟံ ဝရရာဇဂဟံ, နရရာဇဝရေ နဂရံ တု ဂတေ;

ဂိရိရာဇဝရော မုနိရာဇဝရော, မိဂရာဇဂတော သုဂတောပိ ဂတော’’.

于是，人中胜王进入城中后，山中胜王、牟尼胜王、善逝亦以狮王之步履，前往那殊胜的王舍城（Rājagaha）。

အထ [Pg.336] ဗောဓိသတ္တော အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရမာနော အာဠာရဉ္စ ကာလာမံ ဥဒကဉ္စ ရာမပုတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ – ‘‘နာယံ မဂ္ဂေါ ဗောဓိယာ’’တိ တံ သမာပတ္တိဘာဝနံ အနလင်္ကရိတွာ မဟာပဓာနံ ပဒဟိတုကာမော ဥရုဝေလံ ဂန္တွာ – ‘‘ရမဏီယော ဝတာယံ ဘူမိဘာဂေါ’’တိ တတ္ထေဝ ဝါသံ ဥပဂန္တွာ မဟာပဓာနံ ပဒဟိ. လက္ခဏပရိဂ္ဂါဟကဗြာဟ္မဏာနံ စတ္တာရော ပုတ္တာ ကောဏ္ဍညော ဗြာဟ္မဏော စာတိ ဣမေ ပဉ္စ ဇနာ ပဌမံယေဝ ပဗ္ဗဇိတာ ဂါမနိဂမရာဇဓာနီသု ဘိက္ခာစရိယံ စရန္တာ တတ္ထ ဗောဓိသတ္တံ သမ္ပာပုဏိံသု. အထ နံ ဆဗ္ဗဿာနိ မဟာပဓာနံ ပဒဟန္တံ – ‘‘ဣဒါနိ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ, ဣဒါနိ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’’တိ ပရိဝေဏသမ္မဇ္ဇနာဒိကာယ ဝတ္တပဋိပတ္တိယာ ဥပဋ္ဌဟမာနာ သန္တိကာဝစရာဝဿ အဟေသုံ. ဗောဓိသတ္တောပိ – ‘‘ကောဋိပ္ပတ္တံ ဒုက္ကရံ ကရိဿာမီ’’တိ ဧကတိလတဏ္ဍုလာဒီဟိ ဝီတိနာမေသိ. သဗ္ဗသောပိ အာဟာရုပစ္ဆေဒံ အကာသိ. ဒေဝတာပိ လောမကူပေဟိ ဒိဗ္ဗောဇံ ဥပဟာရယမာနာ ပက္ခိပိံသု.

于是，菩萨次第游行，前往阿罗逻·卡拉玛(Āḷāra Kālāma)与郁陀迦·罗摩子(Udaka Rāmaputta)处，成就八等至后，思惟：“此非觉悟之道。”遂视彼等至修习为无实义，欲行大精进，前往优楼频螺(Uruvelā)，心想：“此地实乃可喜之处！”便住于彼处，行大精进。诸占相婆罗门之四子与憍陈如(Koṇḍañña)婆罗门，此五人早已出家，在村庄、市镇、王都行乞时，于彼处遇见了菩萨。当菩萨行六年大精进时，他们心想：“如今将成佛，如今将成佛了！”便以洒扫住处等行持侍奉，成为其近侍。菩萨亦思惟：“我将行至究竟之苦行。”而以一麻一米等度日，乃至断绝一切饮食。诸天亦从其毛孔注入天馔精华以资养之。

အထဿ တာယ နိရာဟာရတာယ ပရမကိသဘာဝပ္ပတ္တကာယဿ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ကာယော ကာဠဝဏ္ဏော အဟောသိ, ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ပဋိစ္ဆန္နာနိ အဟေသုံ. အထ ဗောဓိသတ္တော ဒုက္ကရကာရိကာယ အန္တံ ဂန္တွာ – ‘‘နာယံ မဂ္ဂေါ ဗောဓိယာ’’တိ ဩဠာရိကံ အာဟာရံ အာဟာရေတုံ ဂါမနိဂမေသု ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ အာဟာရံ အာဟရိ. အထဿ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ပါကတိကာနိ အဟေသုံ, ကာယော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော အဟောသိ. အထ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ တံ ဒိသွာ – ‘‘အယံ ဆဗ္ဗဿာနိ ဒုက္ကရကာရိကံ ကရောန္တောပိ သဗ္ဗညုတံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ နာသက္ခိ, ဣဒါနိ ဂါမနိဂမရာဇဓာနီသု ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဩဠာရိကံ အာဟာရံ အာဟရိယမာနော ကိံ သက္ခိဿတိ, ဗာဟုလ္လိကော ဧသ ပဓာနဝိဗ္ဘန္တော, ကိံ နော ဣမိနာ’’တိ မဟာပုရိသံ ပဟာယ ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနံ အဂမံသု.

那时，由于不进食，他的身体变得极度消瘦，金色的身体变成了黑色，三十二大士相也隐没了。之后，菩萨行苦行至极，心想：“此非觉悟之道。”于是为了食用粗食而到村庄、市镇行乞，并取得了食物。其后，他的三十二大士相恢复原状，身体也恢复了金色。那时，五比丘见到他后想：“此人苦行六年尚不能证得一切智，如今在村庄、市镇、王都行乞，食用粗食，又能成就什么？他已耽于利养，偏离了精进。我们与他何干？”于是他们舍弃大士，前往波罗奈（Bārāṇasī）的仙人堕处（Isipatana）。

အထ မဟာပုရိသော ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ ဥရုဝေလာယံ သေနာနိဂမေ သေနာကုဋုမ္ဗိကဿ ဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တာ သုဇာတာ နာမ ဒါရိကာ အဟောသိ. တာယ သမ္ပသာဒနဇာတာယ ဒိန္နံ ပက္ခိတ္တဒိဗ္ဗောဇံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သုဝဏ္ဏပါတိံ ဂဟေတွာ နေရဉ္ဇရာယ ပဋိသောတံ ခိပိတွာ ကာဠနာဂရာဇံ သုပန္တံ ဗောဓေသိ. အထ ဗောဓိသတ္တော နေရဉ္ဇရာတီရေ သုရဘိကုသုမသမလင်္ကတေ နီလောဘာသေ မနောရမေ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကတွာ သာယနှသမယေ [Pg.337] ဒေဝတာဟိ အလင်္ကတေန မဂ္ဂေန ဗောဓိရုက္ခာဘိမုခေါ ပါယာသိ. ဒေဝနာဂယက္ခသိဒ္ဓါဒယော ဒိဗ္ဗေဟိ မာလာဂန္ဓဝိလေပနေဟိ ပူဇယိံသု. တသ္မိံ သမယေ သောတ္ထိယော နာမ တိဏဟာရကော တိဏံ အာဒါယ ပဋိပထေ အာဂစ္ဆန္တော မဟာပုရိသဿ အာကာရံ ဉတွာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော အဒါသိ. ဗောဓိသတ္တော တိဏံ ဂဟေတွာ အသိတဉ္ဇနဂိရိသင်္ကာသံ အာစရန္တမိဝ ဒိနကရဇာလံ သကဟဒယမိဝ ကရုဏာသီတလံ သီတစ္ဆာယံ ဝိဝိဓဝိဟဂဂဏသမ္ပာတဝိရဟိတံ မန္ဒမာရုတေရိတာယ ဃနသာခါယ သမလင်္ကတံ နစ္စန္တမိဝ ပီတိယာ ရဉ္ဇမာနမိဝ စ တရုဂဏာနံ ဝိရောစမာနဝိဇယတရုမဿတ္ထဗောဓိရုက္ခမူလမုပဂန္တွာ အဿတ္ထဒုမရာဇံ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပုဗ္ဗုတ္တရဒိသာဘာဂေ ဌိတော တာနိ တိဏာနိ အဂ္ဂေ ဂဟေတွာ စာလေသိ. တာဝဒေဝ စုဒ္ဒသဟတ္ထော ပလ္လင်္ကော အဟောသိ. တာနိ စ တိဏာနိ စိတ္တကာရေန လေခါဂဟိတာနိ ဝိယ အဟေသုံ. ဗောဓိသတ္တော တတ္ထ စုဒ္ဒသဟတ္ထေ တိဏသန္ထရေ တိသန္ဓိပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတဝီရိယံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ သုဝဏ္ဏပီဌေ ဌပိတရဇတက္ခန္ဓံ ဝိယ စ ပညာသဟတ္ထံ ဗောဓိက္ခန္ဓံ ပိဋ္ဌိတော ကတွာ ဥပရိ မဏိဆတ္တေန ဝိယ ဗောဓိသာခါဟိ ဓာရိယမာနော နိသီဒိ. သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏေ ပနဿ စီဝရေ ဗောဓိအင်္ကုရာ ပတမာနာ သုဝဏ္ဏပဋ္ဋေ ပဝါဠာ ဝိယ နိက္ခိတ္တာ ဝိရောစယိံသု.

尔时，于毘舍佉月圆日，大士食用了优楼频螺(Uruvelā)塞那村(Senānigama)塞那长者之女，名为善生(Sujātā)者，因心生净信而供养的、添加了天馔的乳糜。食用后，他拿起金钵，于尼连禅河(Nerañjarā)逆流抛掷，唤醒了沉睡的迦罗龙王(Kāḷanāgarāja)。于是，菩萨在尼连禅河岸边，于芬芳花朵庄严、色如青莲、悦意怡人的娑罗树林中日住。至傍晚时分，沿诸天所饰之道，走向菩提树。天、龙、夜叉、成就者等，以天界之花鬘、妙香、涂香作供养。当时，有名为索提亚(Sotthiya)的割草者，持草而来，于途中见大士之相好，心生了知，便供养了八束吉祥草。菩萨接过吉祥草，走向那胜利之树——阿说他菩提树下。此树犹如黑色的安闍那山(Asitañjanagiri)，其荫凉犹如佛陀自心之慈悲清凉，远离众鸟群集，由微风吹拂的茂密枝条所庄严，宛如因喜悦而舞，在众树中熠熠生辉。菩萨右绕阿说他树王三匝，立于东北方，手持草端一抖，随即化成十四肘之座。彼草犹如画师所绘，排列井然。菩萨于彼十四肘之草座上结跏趺坐，发起四支精进，背后倚着五十肘高的菩提树干，犹如金座上安放的银柱，上方由菩提树枝如摩尼宝伞般遮蔽，安然而坐。当时，菩提树之嫩芽飘落于其金色袈裟上，犹如金盘中散置的珊瑚，熠熠生辉。

ဗောဓိသတ္တေ ပန တတ္ထ နိသိန္နေယေဝ ဝသဝတ္တိမာရော ဒေဝပုတ္တော – ‘‘သိဒ္ဓတ္ထကုမာရော မမ ဝိသယမတိက္ကမိတုကာမော, န ဒါနာဟမတိက္ကမိတုမဿ ဒဿာမီ’’တိ မာရဗလဿ တမတ္ထံ အာရောစေတွာ မာရဗလမာဒါယ နိက္ခမိ. သာ ကိရ မာရသေနာ မာရဿ ပုရတော ဒွါဒသယောဇနာ အဟောသိ, တထာ ဒက္ခိဏတော စ ဝါမပဿတော စ, ပစ္ဆတော ပန စက္ကဝါဠပရိယန္တံ ကတွာ ဌိတာ, ဥဒ္ဓံ နဝယောဇနုဗ္ဗေဓာ အဟောသိ. ယဿာ ပန ဥန္နဒန္တိယာ သဒ္ဒေါ နဝယောဇနသဟဿတော ပဋ္ဌာယ ပထဝိဥန္ဒြိယနသဒ္ဒေါ ဝိယ သုယျတိ. တသ္မိံ သမယေ သက္ကော ဒေဝရာဇာ ဝိဇယုတ္တရံ နာမ သင်္ခံ ဓမမာနော အဋ္ဌာသိ. သော ကိရ သင်္ခေါ ဝီသဟတ္ထသတိကော အဟောသိ. ပဉ္စသိခေါ ဂန္ဓဗ္ဗဒေဝပုတ္တော တိဂါဝုတာယတံ ဗေဠုဝပဏ္ဍုဝီဏံ အာဒါယ ဝါဒယမာနော မင်္ဂလယုတ္တာနိ ဂီတာနိ ဂါယမာနော အဋ္ဌာသိ. သုယာမော ဒေဝရာဇာ တိဂါဝုတာယတံ သရဒသမယရဇနိကရသဿိရိကံ ဒိဗ္ဗစာမရံ ဂဟေတွာ မန္ဒံ မန္ဒံ ဗီဇယမာနော အဋ္ဌာသိ. ဗြဟ္မာ စ သဟမ္ပတိ တိယောဇနဝိတ္ထတံ ဒုတိယမိဝ ပုဏ္ဏစန္ဒံ သေတစ္ဆတ္တံ ဘဂဝတော [Pg.338] ဥဒ္ဓံ ဓာရေတွာ အဋ္ဌာသိ. မဟာကာဠောပိ နာဂရာဇာ အသီတိယာ နာဂနာဋကသဟဿေဟိ ပရိဝုတော ထုတိသင်္ဂီတာနိ ပဝတ္တေန္တော မဟာသတ္တံ နမဿမာနော အဋ္ဌာသိ. ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု ဒေဝတာယော နာနာဝိဓေဟိ သုရဘိကုသုမဒါမဓူပစုဏ္ဏာဒီဟိ ပူဇယမာနာ သာဓုကာရံ ပဝတ္တယမာနာ အဋ္ဌံသု.

菩萨安坐于彼处时，自在天主魔罗心想：“悉达多太子欲超越我的领域，我不会让他超越。”遂告知魔军此事，率领魔军而出。据说，此魔军在魔罗前方有十二由旬，左右两侧亦然，后方则延伸至轮围山(Cakkavāḷa)之边际，上方高达九由旬。其喧闹之声，从九千由旬外听闻，犹如大地崩裂之声。尔时，天主帝释(Sakka)吹响名为“最胜”(Vijayuttara)之螺而立。据说，此螺长一百二十肘。乾闼婆天子五髻(Pañcasikha)手持三伽浮陀长的贝卢瓦(beḷuva)黄木琴，弹奏并吟唱着吉祥之歌而立。苏亚马(Suyāma)天王手持三伽浮陀长、如秋月般光辉的天拂尘，缓缓摇动而立。娑婆主大梵天(Sahampati Brahmā)则为世尊举着一顶方圆三由旬、犹如第二轮满月的白伞而立。大黑(Mahākāḷa)龙王亦为八万龙族舞者所围绕，演奏赞颂之歌，向大士顶礼而立。一万个轮围世界中的诸天，以种种芬芳的花、花环、熏香、香粉等供养，发出了“善哉”之声而立。

အထ မာရော ဒေဝပုတ္တော ဒိယဍ္ဎယောဇနသတိကံ ဟိမဂိရိသိခရသဒိသံ ပရမရုစိရဒဿနံ ဂိရိမေခလံ နာမ ရတနခစိတဝရဝါရဏံ အရိဝါရဏဝါရဏံ အဘိရုဟိတွာ ဗာဟုသဟဿံ မာပေတွာ အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေန နာနာဝုဓာနိ အဂ္ဂဟာပေသိ. မာရပရိသာပိ အသိဖရသုသရသတ္တိသဗလာ သမုဿိတဓနုမုသလ-ဖာလ-သင်္ကု-ကုန္တ-တောမရ-ဥပလ-လဂုဠ-ဝလယ-ကဏယ-ကပ္ပဏ-စက္ကကဋကဓာရာရုရု- သီဟ-ခဂ္ဂ-သရဘ-ဝရာဟ-ဗျဂ္ဃ-ဝါနရောရဂ-မဇ္ဇာရောလူကဝဒနာ မဟိံသ-ပသဒ-တုရင်္ဂ-ဒိရဒါဒိဝဒနာ စ နာနာဘီမဝိရူပဗီဘစ္ဆကာယာ မနုဿယက္ခပိသာစသဒိသကာယာ စ မဟာသတ္တံ ဗောဓိသတ္တံ ဗောဓိမူလေ နိသိန္နံ အဇ္ဈောတ္ထရမာနာ ဂန္တွာ ပရိဝါရယိတွာ မာရဿ သန္ဒေသံ သမုဒိက္ခမာနာ အဋ္ဌာသိ.

尔时，魔罗天子登上名为“山带”（Girimekhala）之宝象，其象高一百五十由旬，状若喜马拉雅山顶，极为庄严悦意，饰以众宝，善能抵御敌阵。彼幻化千臂，手持种种武器。魔罗之众亦各持刀、斧、矛、箭、弓、杵、犁、橛、枪、镖、石、棍、环、投石器、轮盘等，或现狮、犀、萨拉布、猪、虎、猴、蛇、猫、枭之面，或现水牛、羚羊、马、象等之面，身形种种可怖、丑陋、可憎，状如人、夜叉、毕舍遮。彼等前来，漫天遍地，围住坐于菩提树下之大有情菩萨，静候魔罗之号令。

တတော မာရဗလေ ဗောဓိမဏ္ဍမုပသင်္ကမန္တေယေဝ တေသံ သက္ကာဒီနံ ဧကောပိ ဌာတုံ နာသက္ခိ. သမ္မုခသမ္မုခဋ္ဌာနေနေဝ ပလာယိံသု. သက္ကော ပန ဒေဝရာဇာ တံ ဝိဇယုတ္တရသင်္ခံ ပိဋ္ဌိယံ ကတွာ ပလာယိတွာ စက္ကဝါဠမုခဝဋ္ဋိယံ အဋ္ဌာသိ. မဟာဗြဟ္မာ သေတစ္ဆတ္တံ စက္ကဝါဠကောဋိယံ ဌပေတွာ ဗြဟ္မလောကမေဝ အဂမာသိ. ကာဠော နာဂရာဇာ သဗ္ဗနာဋကာနိ ဆဍ္ဍေတွာ ပထဝိယံ နိမုဇ္ဇိတွာ ပဉ္စယောဇနသတိကံ မဉ္ဇေရိကနာဂဘဝနံ ဂန္တွာ ဟတ္ထေန မုခံ ပိဒဟိတွာ နိပဇ္ဇိ. ဧကဒေဝတာပိ တတ္ထ ဌာတုံ သမတ္ထာ နာမ နာဟောသိ. မဟာပုရိသော ပန သုညဝိမာနေ မဟာဗြဟ္မာ ဝိယ ဧကကောဝ နိသီဒိ. ‘‘ဣဒါနိ မာရော အာဂမိဿတီ’’တိ ပဌမမေဝ အနေကရူပါနိ အနိဋ္ဌာနိ ဒုန္နိမိတ္တာနိ ပါတုရဟေသုံ.

其后，魔军甫一走近菩提道场，帝释天等众神无一能站稳脚跟，皆径直向前奔逃。天主帝释天将胜利之螺（Vijayuttara）负于背后，逃至轮围山之边缘而立。大梵天亦将白伞置于轮围山之边际，径自返回梵天世界。龙王迦罗（Kāḷa）则舍弃一切伎乐，潜入大地，前往五百由旬深之曼杰利迦（Mañjerika）龙宫，以手覆面而卧。无有任何一位天神能安住于彼处。唯有大士，如大梵天居于空寂宫殿，独自安坐。此时，“魔罗将至”，种种不祥之恶兆预先显现。

‘‘ပမတ္တဗန္ဓုဿ စ ယုဒ္ဓကာလေ, တိလောကဗန္ဓုဿ စ ဝတ္တမာနေ;

ဥက္ကာ သမန္တာ နိပတိံသု ဃောရာ, ဓူမန္ဓကာရာ စ ဒိသာ အဟေသုံ.

放逸之友来兴战，三界慈友正当前；可怖流星遍空坠，四方昏暗起浓烟。

‘‘အစေတနာယမ္ပိ [Pg.339] သစေတနာ ယထာ, ဂတာ ဝိယောဂံ ပတိနေဝ ကာမိနီ;

လတေဝ ဝါတာဘိဟတာ သသာဂရာ, ပကမ္ပိ နာနာသဓရာ ဓရာ မဟီ.

无情之物亦如有情，犹如爱人与夫分离；承载万物之大地，连同海洋，为风所击而剧烈震动。

‘‘အဟေသုမုဒ္ဓူတဇလာ သမုဒ္ဒါ, ဝဟိံသု နဇ္ဇော ပဋိလောမမေဝ;

ကူဋာနိ နာနာတရုသံဃဋာနိ, ဘေတွာ ဂိရီနံ ပထဝိံ ဘဇိံသု.

海水怒涛涌，江河逆流奔；杂树峰峦断，落入大地中。

‘‘ပဝါယိ ဝါတော ဖရုသော သမန္တာ, နိဃဋ္ဋသဒ္ဒေါ တုမုလော အဟောသိ;

ဘဇိတ္ထ ဃောရံ ရဝိရန္ဓကာရံ, ကဗန္ဓရူပံ ဂဂနေ စရိတ္ထ.

狂风四面怒号，撞击声响喧嚣；可怖黑暗如无首之躯，遮蔽红日，行于天空。

‘‘ဧဝံပကာရံ အသိဝံ အနိဋ္ဌံ, အာကာသဂံ ဘူမိဂတဉ္စ ဃောရံ;

အနေကရူပံ ကိရ ဒုန္နိမိတ္တံ, အဟောသိ မာရာဂမနေ သမန္တာ.

如是种种不祥事，非可爱乐非吉祥；空中地上皆恐怖，魔至凶兆四方扬。

‘‘တံ ဒေဝဒေဝံ အဘိဟန္တုကာမံ, ကာမံ တု ဒိသွာ ပန ဒေဝသံဃာ;

ဟာဟာတိ သဒ္ဒံ အနုကမ္ပမာနာ, အကံသု သဒ္ဓိံ အမရင်္ဂနာဟိ.

见彼欲害天中天，天众睹之生悲悯；与诸天女同哀叹，共发“hā hā”之声。

‘‘ပစ္ဆာပိ ပဿိံသု သုဒန္တရူပံ, ဒိသာဝိဒိသာသု ပလာယမာနံ;

သအန္တကံ တံ သဗလံ အနေကံ, ဟတ္ထေ စ ထရူ စ ပါတာ တယိံသု.

后来复见被降伏之形，四方逃窜；那众多有魔罗的军队，手中兵刃纷纷坠落。

‘‘ဝိဟင်္ဂမာနံ ဂရုဠောဝ မဇ္ဈေ, မဇ္ဈေ မိဂါနံ ပရမောဝ သီဟော;

မဟာယသော မာရဗလဿ မဇ္ဈေ, ဝိသာရဒေါ ဝီတဘယော နိသီဒိ’’.

如金翅鸟在众鸟中，如最胜狮在兽群中；大士在魔军中，无畏安详而坐。

အထ [Pg.340] မာရော – ‘‘သိဒ္ဓတ္ထံ ဘိံသာပေတွာ ပလာပေဿာမီ’’တိ ဝါတဝဿံ ပဟရဏဝဿံ ပါသာဏဝဿံ ပုန အင်္ဂါရကုက္ကုဠဝါလုကကလလန္ဓကာရဝုဋ္ဌီဟိ နဝဟိ မာရဣဒ္ဓီဟိ ဗောဓိသတ္တံ ပလာပေတုံ အသက္ကောန္တော ကုဒ္ဓမာနသော – ‘‘ကိံ, ဘဏေ, တိဋ္ဌထ, ဣမံ သိဒ္ဓတ္ထမသိဒ္ဓတ္ထံ ကရောထ, ဂဏှထ ဟနထ ဆိန္ဒထ ဗန္ဓထ န မုဉ္စထ ပလာပေထာ’’တိ မာရပရိသံ အာဏာပေတွာ သယဉ္စ ဂိရိမေခလဿ ခန္ဓေ နိသီဒိတွာ ဧကေန ကရေန သရံ ဘမယန္တော ဗောဓိသတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ – ‘‘ဘော သိဒ္ဓတ္ထ, ဥဋ္ဌဟ ပလ္လင်္ကာ’’တိ အာဟ. မာရပရိသာပိ မဟာသတ္တဿ အတိဃောရံ ပီဠမကာသိ. အထ မဟာပုရိသော – ‘‘ကဒါ တေ ပူရိတာ, မာရ, ပလ္လင်္ကတ္ထာယ ပါရမီ’’တိအာဒီနိ ဝစနာနိ ဝတွာ ဒက္ခိဏဟတ္ထံ ပထဝိံ နိန္နာမေသိ. တင်္ခဏညေဝ စုဒ္ဒသသဟဿာဓိကာနိ ဒသသတသဟဿယောဇနဗဟလာနိ ပထဝိသန္ဓာရကာနိ ဝါတုဒကာနိ ပဌမံ ကမ္ပေတွာ တဒန္တရံ စတုနဟုတာဓိကဒွိယောဇနသတသဟဿဗဟလာ အယံ မဟာပထဝီ ဆဓာ ပကမ္ပိတ္ထ. ဥပရိ အာကာသေ အနေကသဟဿာနိ ဝိဇ္ဇုလတာ စ အသနီ စ ဖလိံသု. အထ ဂိရိမေခလဒိရဒေါ ဇဏ္ဏုကေန ပတိ. မာရော ဂိရိမေခလက္ခန္ဓေ နိသိန္နော ဘူမိယံ ပတိ. မာရပရိသာပိ ဒိသာဝိဒိသာသု ဘုသမုဋ္ဌိ ဝိယ ဝိကိရိံသု.

尔时，魔罗心想：“我要恐吓悉达多(Siddhattha)，令其逃跑。”于是降下风雨、兵器雨、石雨，复又降下炭雨、热灰雨、沙雨、泥雨及黑暗雨，以此九种魔罗神通，仍无法使菩萨退却。魔罗心生愤怒，对魔军下令：“喂，你们还站着做什么？让这个悉达多无法成就！抓住他！杀死他！砍断他！捆绑他！不要放他走！赶走他！”魔罗自己则坐在象王山带(Girimekhala)的背上，一手挥舞着长矛，来到菩萨面前说道：“喂，悉达多！从这座位上起来！”魔军亦对大士施加了极其恐怖的压迫。于是大士说道：“魔罗，你为得此座，是何时圆满了诸波罗蜜？”说罢，便将右手按向大地。就在那一刹那，首先是一百零一万四千由旬厚、支撑大地的风轮与水轮发生动摇；其后，这二十四万由旬厚的大地，以六种方式震动。上方空中，成千上万的闪电与雷霆迸裂。于是，象王山带双膝跪倒。坐在山带背上的魔罗也跌落于地。魔军亦如一把炒豆被撒开，向四面八方溃散。

အထ မဟာပုရိသောပိ တံ သမာရံ မာရဗလံ ခန္တိမေတ္တာဝီရိယပညာဒီနံ အတ္တနော ပါရမီနမာနုဘာဝေန ဝိဒ္ဓံသေတွာ ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရိတွာ မဇ္ဈိမယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓေတွာ ပစ္စူသသမယေ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏေ ပစ္စယာကာရေ ဉာဏံ ဩတာရေတွာ အာနာပါနစတုတ္ထဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တမေဝ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ အဓိဂတေန စတုတ္ထမဂ္ဂေန သဗ္ဗကိလေသေ ခေပေတွာ သဗ္ဗဗုဒ္ဓဂုဏေ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါစိဏ္ဏံ –

于是，大士亦以其忍、慈、精进、慧等波罗蜜之威力，击溃了魔罗及其魔军。于初夜回忆宿命，于中夜清净天眼，于后夜，在诸佛所常行的缘起法中运用智慧，生起入出息第四禅，并以此为基础增长观（vipassanā），依道次第，以所证得的第四道灭尽一切烦恼，彻证一切佛德，如诸佛所常行——

‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ, သန္ဓာဝိဿံ အနိဗ္ဗိသံ;

ဂဟကာရံ ဂဝေသန္တော, ဒုက္ခာ ဇာတိ ပုနပ္ပုနံ.

“轮回无数生，奔走未得见；寻觅造屋者，生生皆是苦。

‘‘ဂဟကာရက ဒိဋ္ဌောသိ, ပုန ဂေဟံ န ကာဟသိ;

သဗ္ဗာ တေ ဖာသုကာ ဘဂ္ဂါ, ဂဟကူဋံ ဝိသင်္ခတံ;

ဝိသင်္ခါရဂတံ စိတ္တံ, တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၅၃-၁၅၄) –

“造屋者，我已见你，你无法再造屋。你所有的椽条已断，屋顶已被摧毁。我心已达无为，证得诸爱尽。”

ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ.

诵此自说语。

သန္တိကေနိဒါနကထာ

近因缘论

ဥဒါနံ [Pg.341] ဥဒါနေတွာ နိသိန္နဿ ဘဂဝတော ဧတဒဟောသိ – ‘‘အဟံ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ဣမဿ ပလ္လင်္ကဿ ကာရဏာ သန္ဓာဝိံ, အယံ မေ ပလ္လင်္ကော ဝိဇယပလ္လင်္ကော မင်္ဂလပလ္လင်္ကော, ဧတ္ထ မေ နိသိန္နဿ ယာဝ သင်္ကပ္ပော န ပရိပုဏ္ဏော, န တာဝ ဣတော ဝုဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ အနေကကောဋိသတသဟဿသင်္ခါ သမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇန္တော သတ္တာဟံ တတ္ထေဝ နိသီဒိ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ သတ္တာဟံ ဧကပလ္လင်္ကေန နိသီဒိ ဝိမုတ္တိသုခပဋိသံဝေဒီ’’တိ (မဟာဝ. ၁).

世尊发出自说语后坐下，心里这样想：“为了此座的缘故，我已经在四阿僧祇又十万劫里流转。此座是我的胜利座、吉祥座，我坐于此，除非我的愿望圆满，否则我不会从这里起身。”他进入无数千亿种等至，就这样在那里坐了七日。这就是经中所说的：“当时，世尊以一坐姿坐了七日，感受着解脱之乐。”

အထေကစ္စာနံ ဒေဝတာနံ – ‘‘အဇ္ဇာပိ တာဝ နူန သိဒ္ဓတ္ထဿ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ အတ္ထိ. ပလ္လင်္ကသ္မိဉှိ အာလယံ န ဝိဇဟတီ’’တိ ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ. အထ သတ္ထာ ဒေဝတာနံ ဝိတက္ကံ ဉတွာ တာသံ ဝိတက္ကူပသမနတ္ထံ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ယမကပါဋိဟာရိယံ ဒဿေသိ. ဧဝံ ဣမိနာ ပါဋိဟာရိယေန ဒေဝတာနံ ဝိတက္ကံ ဝူပသမေတွာ ပလ္လင်္ကတော ဤသကံ ပါစီနနိဿိတေ ဥတ္တရဒိသာဘာဂေ ဌတွာ – ‘‘ဣမသ္မိံ ဝတ မေ ပလ္လင်္ကေ သဗ္ဗညုတညာဏံ ပဋိဝိဒ္ဓ’’န္တိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ ပူရိတာနံ ပါရမီနံ ဖလာဓိဂမနဋ္ဌာနံ ပလ္လင်္ကဉ္စ ဗောဓိရုက္ခဉ္စ အနိမိသေဟိ အက္ခီဟိ ဩလောကယမာနော သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေသိ, တံ ဌာနံ အနိမိသစေတိယံ နာမ ဇာတံ.

尔时，某些天神心生此念：“悉达多(Siddhattha)王子想必尚有未竟之事，他对这宝座仍不舍离。”于是，导师了知诸天神之念，为平息其念，便升至空中示现双神变。如是以此神变平息诸天神之念后，从宝座处稍偏于东，立于北面，心念：“我实于此座上彻证一切智。”他以不瞬之眼凝视着那圆满了四阿僧祇又十万劫波罗蜜而获得成就的处所——宝座与菩提树，如是度过七日。该地遂得名为不瞬塔(Animisacetiya)。

အထ ပလ္လင်္ကဿ စ ဌိတဋ္ဌာနဿ စ အန္တရာ စင်္ကမံ မာပေတွာ ပုရတ္ထိမပစ္ဆိမတော အာယတေ ရတနစင်္ကမေ စင်္ကမန္တော သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေသိ, တံ ဌာနံ ရတနစင်္ကမစေတိယံ နာမ ဇာတံ.

其后，世尊于宝座与站立处之间化现一经行处，于此东西走向的宝经行道上经行七日。该地遂得名为宝经行塔(Ratanacaṅkamacetiya)。

စတုတ္ထေ ပန သတ္တာဟေ ဗောဓိတော ပစ္ဆိမုတ္တရဒိသာဘာဂေ ဒေဝတာ ရတနဃရံ မာပယိံသု. တတ္ထ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ အဘိဓမ္မပိဋကံ ဝိစိနန္တော သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေသိ, တံ ပန ဌာနံ ရတနဃရစေတိယံ နာမ ဇာတံ.

第四个七日，诸天于菩提树之西北方化现一宝屋。世尊于彼处结跏趺坐，审思阿毗达摩藏，度过七日。该地遂得名为宝屋塔(Ratanagharacetiya)。

ဧဝံ ဘဂဝါ ဗောဓိသမီပေယေဝ စတ္တာရိ သတ္တာဟာနိ ဝီတိနာမေတွာ ပဉ္စမေ သတ္တာဟေ ဗောဓိရုက္ခမူလာ ယေန အဇပါလနိဂြောဓော တေနုပသင်္ကမိ. တတြာပိ ဓမ္မံ ဝိစိနန္တော ဝိမုတ္တိသုခဉ္စ ပဋိသံဝေဒေန္တော နိသီဒိ.

如是，世尊于菩提树附近度过四个七日后，于第五个七日从菩提树下前往阿迦巴喇榕树(Ajapālanigrodha)处。于彼处亦思惟法义，感受解脱之乐而坐。

သတ္ထာ တတ္ထ သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ မုစလိန္ဒမူလံ အဂမာသိ. တတ္ထ သတ္တာဟဝဒ္ဒလိကာယ ဥပ္ပန္နာယ သီတာဒိပဋိဗာဟနတ္ထံ မုစလိန္ဒေန နာဂရာဇေန သတ္တက္ခတ္တုံ ဘောဂေဟိ ပရိက္ခိတ္တော အသမ္ဗာဓာယ ဂန္ဓကုဋိယာ ဝိဟရန္တော ဝိယ [Pg.342] ဝိမုတ္တိသုခံ ပဋိသံဝေဒိယမာနော တတ္ထ သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ ရာဇာယတနမူလံ ဥပသင်္ကမိ. တတ္ထပိ ဝိမုတ္တိသုခံ ပဋိသံဝေဒိယမာနောဝ သတ္တာဟံ နိသီဒိ. ဧတ္တာဝတာ သတ္တ သတ္တာဟာနိ ပရိပုဏ္ဏာနိ. ဧတ္ထန္တရေ ဘဂဝတော နေဝ မုခဓောဝနံ န သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ နာဟာရကိစ္စံ အဟောသိ, ဖလသုခေနေဝ ဝီတိဝတ္တေသိ. အထ သတ္တသတ္တာဟမတ္ထကေ ဧကူနပညာသတိမေ ဒိဝသေ သက္ကေန ဒေဝါနမိန္ဒေန ဥပနီတေန နာဂလတာဒန္တကဋ္ဌေန စ အနောတတ္တဒဟောဒကေန စ မုခံ ဓောဝိတွာ တတ္ထေဝ ရာဇာယတနမူလေ နိသီဒိ.

导师于彼处度过七日后，前往目支邻陀(Mucalinda)树下。于彼处，时值七日连雨，为遮挡寒冷等，目支邻陀龙王以其身盘绕七匝。世尊犹如住于无碍香孤邸(Gandhakuṭi)中，感受着解脱之乐。于彼处度过七日后，前往王处树(Rājāyatana)下。于彼处亦感受着解脱之乐，安坐七日。至此，七七之期圆满。在此期间，世尊未曾漱口、盥洗身体或进食，仅以果乐度日。其后，于七七之期圆满，即第四十九日，天主帝释(Sakka devānaminda)献上龙藤齿木与阿耨达池(Anotatta)之水，世尊漱口后，即于彼王处树下安坐。

တသ္မိံ သမယေ တပုဿဘလ္လိကာ နာမ ဒွေ ဝါဏိဇာ ဉာတိသာလောဟိတာယ ဒေဝတာယ သတ္ထု အာဟာရဒါနေ ဥဿာဟိတာ မန္ထဉ္စ မဓုပိဏ္ဍိကဉ္စ အာဒါယ – ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှာတု ဘဂဝါ ဣမံ အာဟာရံ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’တိ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဋ္ဌံသု. ဘဂဝါ ပါယာသပဋိဂ္ဂဟဏဒိဝသေယေဝ ဒေဝဒတ္တိယဿ ပတ္တဿ အန္တရဟိတတ္တာ – ‘‘န ခေါ တထာဂတာ ဟတ္ထေသု အာဟာရံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တိ, ကိမှိ နု ခေါ အဟံ ဣမံ ပဋိဂ္ဂဏှေယျ’’န္တိ စိန္တေသိ. အထဿ ဘဂဝတော အဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာ စတူဟိ ဒိသာဟိ စတ္တာရော မဟာရာဇာနော ဣန္ဒနီလမဏိမယေ စတ္တာရော ပတ္တေ ဥပနာမေသုံ. ဘဂဝါ တေ ပဋိက္ခိပိ. ပုန မုဂ္ဂဝဏ္ဏေ သိလာမယေ စတ္တာရော ပတ္တေ ဥပနာမေသုံ. ဘဂဝါ တေသံ စတုန္နမ္ပိ ဒေဝပုတ္တာနံ အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဧကီဘာဝံ ဥပနေတွာ တသ္မိံ ပစ္စဂ္ဃေ သေလမယေ ပတ္တေ အာဟာရံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ အနုမောဒနမကာသိ. တေ ဒွေ ဘာတရော ဝါဏိဇာ ဗုဒ္ဓဉ္စ ဓမ္မဉ္စ သရဏံ ဂန္တွာ ဒွေဝါစိကာ ဥပါသကာ အဟေသုံ.

尔时，有陀婆须(Tapussa)与跋梨迦(Bhallika)二位商人兄弟，受其亲族天神所激励，携糗与蜜丸，前来拜见世尊，说道：“世尊，愿您慈悲，接受此食。”遂立于一旁。世尊于受食乳糜之日，天神所献之钵即已消失，心想：“如来不以手受食，我当以何物受此食？”尔时，四大天王了知世尊心意，从四方各献上一个青玉石钵。世尊拒绝之。彼等复献上四个豆绿色石钵。世尊为慈悯彼四位天子，遂接受此四钵，合为一钵，即以此崭新石钵受食，用讫，为彼等作了随喜。彼二位商人兄弟，归依佛、法，成为二语优婆塞。

အထ သတ္ထာ ပုန အဇပါလနိဂြောဓမေဝ ဂန္တွာ နိဂြောဓမူလေ နိသီဒိ. အထဿ တတ္ထ နိသိန္နမတ္တဿေဝ အဓိဂတဿ ဓမ္မဿ ဂမ္ဘီရတံ ပစ္စဝေက္ခန္တဿ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏော – ‘‘အဓိဂတော ခေါ မျာယံ ဓမ္မော’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၂.၆၄; မ. နိ. ၁.၂၈၁; ၂.၃၃၇; သံ. နိ. ၁.၁၇၂; မဟာဝ. ၇) ပရေသံ ဓမ္မံ အဒေသေတုကာမတာကာရပ္ပတ္တော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ. အထ ဗြဟ္မာ သဟမ္ပတိ ‘‘နဿတိ ဝတ ဘော လောကော, ဝိနဿတိ ဝတ ဘော လောကော’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၆၆; မ. နိ. ၁.၂၈၂; ၂.၃၃၈; သံ. နိ. ၁.၁၇၂; မဟာဝ. ၈) ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု သက္ကသုယာမသန္တုသိတနိမ္မာနရတိပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိမဟာဗြဟ္မာနော စ ဂဟေတွာ သတ္ထု သန္တိကံ အာဂန္တွာ – ‘‘ဒေသေတု, ဘန္တေ, ဘဂဝါ ဓမ္မ’’န္တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၂.၆၆; မ. နိ. ၁.၂၈၂; ၂.၃၃၈; သံ. နိ. ၁.၁၇၂; မဟာဝ. ၈) နယေန ဓမ္မဒေသနံ အာယာစိ.

于是，世尊再次前往阿迦巴喇榕树(ajapālanigrodha)，坐于其根下。其时，世尊于彼处刚一坐下，思惟所证之法的甚深，并忆念诸佛之惯例——“我已证得此法”等，遂生起不欲为他人说法之心念。这时，娑婆主梵天(Brahmā Sahampati)言：“噫！世间将毁灭；噫！世间将灭亡！”遂于一万个世界体系中，带领帝释(Sakka)、苏亚马(Suyāma)天、兜率(Santusita)天、化乐天、他化自在(Paranimmitavasavattī)天及大梵天等，前来世尊之处，以“大德，愿世尊说法”等方式，祈请说法。

အထ [Pg.343] သတ္ထာ တဿ ပဋိညံ ဒတွာ – ‘‘ကဿ နု ခေါ အဟံ ပဌမံ ဓမ္မံ ဒေသေယျ’’န္တိ စိန္တေန္တော အာဠာရုဒကာနံ ကာလင်္ကတဘာဝံ ဉတွာ – ‘‘ဗဟူပကာရာ ခေါ မေ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ’’တိ ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ အာရဗ္ဘ မနသိကာရံ ကတွာ – ‘‘ကဟံ နု ခေါ တေ ဧတရဟိ ဝိဟရန္တီ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော – ‘‘ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ’’တိ ဉတွာ – ‘‘တတ္ထ ဂန္တွာ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေဿာမီ’’တိ ကတိပါဟံ ဗောဓိမဏ္ဍသာမန္တေယေဝ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော ဝိဟရိတွာ အာသာဠှိပုဏ္ဏမိယံ ဗာရာဏသိံ ဂမိဿာမီ’’တိ ပတ္တစီဝရမာဒါယ အဋ္ဌာရသယောဇနမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ. အန္တရာမဂ္ဂေ ဟဋ္ဌတုပဂံ ဥပကံ နာမ အာဇီဝကံ ဒိသွာ တဿ အတ္တနော ဗုဒ္ဓဘာဝံ အာစိက္ခိတွာ တံဒိဝသံယေဝ သာယနှသမယေ ဣသိပတနံ အဂမာသိ.

于是，世尊应允其请后，思惟：“我当先为谁说法？”了知阿罗逻·迦罗摩(Āḷāra Kālāma)与郁陀迦·罗摩子(Uddaka Rāmaputta)已命终，复作是念：“五比丘于我多有助益。”遂将心念转向五比丘。彼复思惟：“彼等今于何处住？”得知：“在波罗奈(Bārāṇasī)仙人堕处鹿野苑(Migadāya)。”便决意：“我当往彼处转法轮。”于是，世尊于菩提道场(Bodhimaṇḍa)附近行乞、安住数日后，于萨哈(Āsāḷhī)月圆之日，取衣钵，踏上十八由旬之途。途中，遇见一名为优波迦(Upaka)之裸行顺命外道，世尊向其宣说自己已成佛之事，并于当日傍晚，抵达仙人堕处。

ပဉ္စဝဂ္ဂိယာ ပန တထာဂတံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ – ‘‘အယံ, အာဝုသော, သမဏော ဂေါတမော ပစ္စယဗာဟုလ္လာယ အာဝတ္တော ပရိပုဏ္ဏကာယော ပီဏိန္ဒြိယော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ဟုတွာ အာဂစ္ဆတိ, ဣမဿ အဘိဝါဒနာဒီနိ န ကရိဿာမ, အာသနမတ္တံ ပန ပညာပေယျာမာ’’တိ ကတိကံ အကံသု. ဘဂဝါ တေသံ စိတ္တာစာရံ ဉတွာ သဗ္ဗသတ္တေသု အနောဓိဿကဝသေန ဖရဏသမတ္ထံ မေတ္တစိတ္တံ သံခိပိတွာ ဩဓိဿကဝသေန မေတ္တစိတ္တေန ဖရိ. တေ ဘဂဝတော မေတ္တစိတ္တေန ဖုဋ္ဌာ တထာဂတေ ဥပသင်္ကမန္တေ သကာယ ကတိကာယ သဏ္ဌာတုံ အသက္ကောန္တာ အဘိဝါဒနာဒီနိ သဗ္ဗကိစ္စာနိ အကံသု. ဝိတ္ထာရကထာ ဝိနယမဟာဝဂ္ဂါဒီသု ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

五比丘见如来从远处走来，便商议约定：“贤友，这位沙门乔达摩已转向于资具丰裕，身体丰满，诸根饱满，肤色金黄地回来了。我们不要对他行礼敬等，只为他准备座位即可。”世尊了知他们的心行，收摄了能遍满一切众生的无差别慈心，再以有差别慈心遍照他们。他们被世尊的慈心所触，当如来走近时，无法信守自己的约定，便行了所有礼敬等事。其详情当依《律藏·大品》等中所说之理而知。

အထ ဘဂဝါ အတ္တနော ဗုဒ္ဓဘာဝံ တေ ဉာပေတွာ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒိတွာ ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ္တယောဂေ ဝတ္တမာနေ အဋ္ဌာရသဟိ ဗြဟ္မကောဋီဟိ ပရိဝုတော ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ ထေရေ အာမန္တေတွာ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တန္တံ ဒေသေသိ. တေသု အညာသိကောဏ္ဍညော ဒေသနာနုသာရေန ဉာဏံ ပေသေန္တော သုတ္တပရိယောသာနေ အဋ္ဌာရသဟိ ဗြဟ္မကောဋီဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ. တေန ဝုတ္တံ –

于是，世尊向他们开示自己已成佛，并坐于已设好的殊胜佛座上。时值北萨哈(Uttarāsāḷha)星宿，在十八俱胝梵天围绕中，世尊召唤五比丘长老，为他们宣说了《转法轮经》。他们之中，阿若憍陈如(Aññāsikoṇḍañña)随顺教法派遣其智，于经末与十八俱胝梵天一同立于须陀洹果。是故说：

၁.

1.

‘‘အဟမေတရဟိ သမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဂေါတမော သကျဝဍ္ဎနော;

ပဓာနံ ပဒဟိတွာန, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ.

我今已是正等觉，乔达摩，释迦族之增广者；精进修行勤不懈，无上菩提已证登。

၂.

2.

‘‘ဗြဟ္မုနာ ယာစိတော သန္တော, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တယိံ;

အဋ္ဌာရသန္နံ ကောဋီနံ, ပဌမာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

应梵天之请，我转法轮；十八俱胝众，初次证悟。

တတ္ထ [Pg.344] အဟန္တိ အတ္တာနံ နိဒ္ဒိသတိ. ဧတရဟီတိ အသ္မိံ ကာလေ. သကျဝဍ္ဎနောတိ သာကိယကုလဝဍ္ဎနော. ‘‘သကျပုင်္ဂဝေါ’’တိပိ ပါဌော. ပဓာနန္တိ ဝီရိယံ ဝုစ္စတိ. ပဒဟိတွာနာတိ ဃဋေတွာ ဝါယမိတွာ, ဒုက္ကရကာရိကံ ကတွာတိ အတ္ထော. အဋ္ဌာရသန္နံ ကောဋီနန္တိ ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တန္တကထာယ အညာသိကောဏ္ဍညတ္ထေရပ္ပမုခါနံ အဋ္ဌာရသန္နံ ဗြဟ္မကောဋီနံ ပဌမာဘိသမယော အဟောသီတိ အတ္ထော.

于此，“我”(ahaṃ)是指自己。“如今”(Etarahi)是指此时。“释迦族之增长”(Sakyavaḍḍhano)是指增长释迦族者；亦有读作“释迦族之雄牛”(Sakyapuṅgavo)。“勤”(Padhāna)被称为精进(vīriyaṃ)。“已勤行后”(Padahitvāna)之义为：已努力、已勤奋、已作难行。“十八俱胝”之义为：于波罗奈(Bārāṇasī)仙人堕处(Isipatana)鹿野苑(Migadāya)，通过《转法轮经》之开示，以阿若憍陈如(Aññāsikoṇḍañña)长老为首的十八俱胝梵天，有了初次现观。

ဣဒါနိ ဘဂဝါ အတီတံ ကထေတွာ အနာဂတံ အဘိသမယံ ကထေန္တော –

如今，世尊说完过去，宣说未来之现观——

၃.

3.

‘‘တတော ပရဉ္စ ဒေသေန္တေ, နရဒေဝသမာဂမေ;

ဂဏနာယ န ဝတ္တဗ္ဗော, ဒုတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ. – အာဒိမာဟ;

其后复宣说，于人天集会；不可计数者，有第二现观。——最初如是说。

တတ္ထ နရဒေဝသမာဂမေတိ တတော အပရေန သမယေန မဟာမင်္ဂလသမာဂမေ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု ဒေဝမနုဿာနံ မဇ္ဈေ မင်္ဂလသုတ္တပရိယောသာနေ (ခု. ပါ. ၅.၁ အာဒယော; သု. နိ. ၂၆၁ အာဒယော) ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာနံ နရဒေဝါနံ. ဒုတိယာဘိသမယော အဟူတိ ဟေဿတီတိ အတ္ထော. အနာဂတဝစနေ ဝတ္တဗ္ဗေ သောတပတိတတ္တာ ‘‘အဟူ’’တိ အတီတဝစနံ ဝုတ္တံ, ကာလဝိပရိယာယဝသေန ဝါ. ဧသ နယော ဣတော ပရေသု ဤဒိသေသု ဝစနေသု စ. ပုန ရာဟုလောဝါဒသုတ္တန္တဒေသနာယ (မ. နိ. ၃.၄၁၆ အာဒယော) ဂဏနပထဝီတိဝတ္တေ သတ္တေ အဘိသမယာမတပါနံ ပါယေသိ. အယံ တတိယာဘိသမယော. တေန ဝုတ္တံ –

于此，“于人天集会”是指：其后，在盛大的吉祥集会上，于一万轮围世界中，在天人之间，当《吉祥经》讲完之际，对超越计数的无数人天而言，有了第二次现观。“有第二现观”(Dutiyābhisamayo ahū)之义为“将会有”。虽当说未来语，然因已入流，故说过去语“ahū”；或可说是时态倒换。此理于下文类似语句中亦然。复次，通过宣说《教诫罗睺罗经》，令超越计数的众生饮现观之甘露。此为第三次现观。是故说——

၄.

4.

‘‘ဣဓေဝါဟံ ဧတရဟိ, ဩဝဒိံ မမ အတြဇံ;

ဂဏနာယ န ဝတ္တဗ္ဗော, တတိယာဘိသမယော အဟူ’’တိ.

即于此地我如今，教诲于我亲生子；其数不可称说者，有第三次之现观。

ဘဂဝတော ကိရ ဧကောဝ သာဝကသန္နိပါတော အဟောသိ. ဥရုဝေလကဿပါဒီနံ ဇဋိလာနံ သဟဿံ, ဒွိန္နံ အဂ္ဂသာဝကာနံ အဍ္ဎတ္တိယသတာနီတိ ဣမေသံ အဍ္ဎတေဠသသတာနံ သန္နိပါတော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

据说，世尊只有一次弟子集会。即优楼频螺迦叶(Uruvelakassapa)等一千名结发修行者，以及两位上首弟子的二百五十名弟子，共计一千二百五十人之集会。是故说——

၅.

5.

‘‘ဧကောသိ သန္နိပါတော မေ, သာဝကာနံ မဟေသိနံ;

အဍ္ဎတေဠသသတာနံ, ဘိက္ခူနာသိ သမာဂမော’’တိ.

我之大仙声闻众，仅有一次此集会；一千二百五十人，是诸比丘之聚会。

တတ္ထ ဧကောသီတိ ဧကောဝ အာသိ. အဍ္ဎတေဠသသတာနန္တိ မမ သာဝကာနံ ပညာသာဓိကာနံ ဒွါဒသသတာနံ. ဘိက္ခူနာသီတိ ဘိက္ခူနံ အာသိ[Pg.345]. တေသံ ပန မဇ္ဈဂတော ဘဂဝါ စတုရင်္ဂသန္နိပါတေ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိ.

于此，“有一次”（ekosi）即是：仅有一次。“一千二百五十”（aḍḍhateḷasasatānaṃ）即是：我的一千二百五十位声闻弟子。“是比丘们的”（bhikkhūnāsi）即是：是比丘们的集会。世尊进入他们之中，于四事和合的集会中，诵出波罗提木叉。

အထ ဘဂဝါ အတ္တနော ပဝတ္တိံ ဒဿေန္တော –

尔时，世尊为开示自身之事迹——

၆.

6.

‘‘ဝိရောစမာနော ဝိမလော, ဘိက္ခုသံဃဿ မဇ္ဈဂေါ;

ဒဒါမိ ပတ္ထိတံ သဗ္ဗံ, မဏီဝ သဗ္ဗကာမဒေါ’’တိ. – အာဒိမာဟ;

“光明而无垢，处于比丘僧团中；我施一切愿，如宝珠满诸欲。”——他说了这最初的偈颂。

တတ္ထ ဝိရောစမာနောတိ အနန္တဗုဒ္ဓသိရိယာ ဝိရောစမာနော. ဝိမလောတိ ဝိဂတရာဂါဒိကိလေသမလော. မဏီဝ သဗ္ဗကာမဒေါတိ စိန္တာမဏိ ဝိယ သဗ္ဗကာမဒဒေါ အဟမ္ပိ ဣစ္ဆိတံ ပတ္ထိတံ သဗ္ဗံ လောကိယလောကုတ္တရသုခဝိသေသံ ဒေမီတိ အတ္ထော.

于此，“光明”（virocamāno）者，即是以无量佛陀之祥瑞而光明。“无垢”（vimalo）者，即是已离贪等烦恼之垢。“如摩尼宝珠能满足一切所欲”（maṇīva sabbakāmado）者，其义为：如意宝珠能满足一切所欲，我亦能给予一切所希求、所愿望的世间与出世间之殊胜安乐。

ဣဒါနိ ပတ္ထိတပတ္ထနံ ဒဿေန္တော –

如今，为开示所发之愿——

၇.

7.

‘‘ဖလမာကင်္ခမာနာနံ, ဘဝစ္ဆန္ဒဇဟေသိနံ;

စတုသစ္စံ ပကာသေမိ, အနုကမ္ပာယ ပါဏိန’’န္တိ. – အာဒိမာဟ;

“我出于对众生的悲悯，为那些希求圣果、欲舍有欲者，开示四圣谛。”——他说了这最初的偈颂。

တတ္ထ ဖလန္တိ သောတာပတ္တိဖလာဒိကံ စတုဗ္ဗိဓံ ဖလံ. ဘဝစ္ဆန္ဒဇဟေသိနန္တိ ဘဝတဏှာပဟာယိနံ, ဘဝတဏှံ ပဇဟိတုကာမာနံ. အနုကမ္ပာယာတိ အနုဒ္ဒယာယ.

于此，“果”（phalaṃ）者，即是须陀洹果等四种果。“欲舍有欲者”（bhavacchandajahesinaṃ）者，即是已舍有爱者、欲断有爱者。“以悲悯”（anukampāya）者，即是出于怜悯。

၈. ဣဒါနိ စတုသစ္စပ္ပကာသနေ, အဘိသမယံ ဒဿေန္တော ‘‘ဒသဝီသသဟဿာန’’န္တိ အာဒိမာဟ.

8. 如今，在开示四圣谛时，为开示现观，而说“一万及二万”等。

တတ္ထ ဒသဝီသသဟဿာနန္တိ ဒသသဟဿာနဉ္စ ဝီသတိသဟဿာနဉ္စ. ဧကဒွိန္နန္တိအာဒိနာ နယေနာတိ အတ္ထော. နဝမဒသမဂါထာ ဥတ္တာနတ္ထာဝ.

于此，“一万及二万”（dasavīsasahassānaṃ）者，即是一万与二万。其义是依“一、二”等之理趣。第九、第十偈义理明显。

၁၁-၁၂. ဧကာဒသမဒွါဒသမဂါထာသု ဣဒါနေတရဟီတိ ဥဘောပိ ဧကတ္ထာ, ဝေနေယျဝသေန ပုရိသပုဂ္ဂလာ ဝိယ ဝုတ္တာ. အထ ဝါ ဣဒါနီတိ မယိ ဥပ္ပန္နေ. ဧတရဟီတိ မယိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တေ. အပတ္တမာနသာတိ အပ္ပတ္တအရဟတ္တဖလာ. အရိယဉ္ဇသန္တိ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ. ထောမယန္တာတိ ပသံသန္တာ. ဗုဇ္ဈိဿန္တီတိ အနာဂတေ စတုသစ္စဓမ္မံ ပဋိဝိဇ္ဈိဿန္တီတိ အတ္ထော. သံသာရသရိတန္တိ သံသာရသာဂရံ.

11-12. 于第十一、十二偈中，“如今”(idāni)与“现在”(etarahi)二者义同，如“士夫”(purisa)与“人”(puggala)一般，是依所化有情而说。或“如今”(idāni)者，是我已出现之时；“现在”(etarahi)者，是我正说法之时。“心未达者”(apattamānasa)者，是未达阿罗汉果者。“圣道”(ariyañjasa)者，是八支圣道。“赞叹”(thomayanta)者，即是称赞。“将觉悟”(bujjhissanti)者，其义为：将于未来彻悟四圣谛法。“轮回之流”(saṃsārasariti)者，即是轮回大海。

ဣဒါနိ [Pg.346] အတ္တနော ဇာတနဂရာဒိံ ဒဿေန္တော –

如今，为开示自身之出生城市等——

၁၃.

13.

‘‘နဂရံ ကပိလဝတ္ထု မေ, ရာဇာ သုဒ္ဓေါဒနော ပိတာ;

မယှံ ဇနေတ္တိကာ မာတာ, မာယာဒေဝီတိ ဝုစ္စတိ.

我城为迦毗罗卫，父为净饭王；我之生母，名为摩耶提。

၁၄.

14.

‘‘ဧကူနတိံသဝဿာနိ, အဂါရံ အဇ္ဈဟံ ဝသိံ;

ရမ္မော သုရမ္မော သုဘကော, တယော ပါသာဒမုတ္တမာ.

我于家住二十九载；有善喜、善悦、善见三座最胜宫殿。

၁၅.

15.

‘‘စတ္တာလီသသဟဿာနိ, နာရိယော သမလင်္ကတာ;

ဘဒ္ဒကဉ္စနာ နာမ နာရီ, ရာဟုလော နာမ အတြဇော.

有四万盛装女子；妻名跋陀金，子名罗睺罗。

၁၆.

16.

‘‘နိမိတ္တေ စတုရော ဒိသွာ, အဿယာနေန နိက္ခမိံ;

ဆဗ္ဗဿံ ပဓာနစာရံ, အစရိံ ဒုက္ကရံ အဟံ.

见四相后，我乘马出离；六年间，我行难为之精勤。

၁၇.

17.

‘‘ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနေ, စက္ကံ ပဝတ္တိတံ မယာ;

အဟံ ဂေါတမသမ္ဗုဒ္ဓေါ, သရဏံ သဗ္ဗပါဏိနံ.

于波罗奈之仙人堕处，我转动法轮；我乃乔达摩正自觉者，为一切众生之归依处。

၁၈.

18.

‘‘ကောလိတော ဥပတိဿော စ, ဒွေ ဘိက္ခူ အဂ္ဂသာဝကာ;

အာနန္ဒော နာမုပဋ္ဌာကော, သန္တိကာဝစရော မမ;

ခေမာ ဥပ္ပလဝဏ္ဏာ စ, ဘိက္ခုနီ အဂ္ဂသာဝိကာ.

拘律陀与伍巴谛萨，此二比丘为上首弟子；阿难名为侍者，常随我侧；谶摩与莲花色，此二比丘尼为上首女弟子。

၁၉.

19.

‘‘စိတ္တော ဟတ္ထာဠဝကော စ, အဂ္ဂုပဋ္ဌာကုပါသကာ;

နန္ဒမာတာ စ ဥတ္တရာ, အဂ္ဂုပဋ္ဌာကုပါသိကာ.

质多与阿拉维人诃多，为上首侍者优婆塞；难陀之母与郁多罗，为上首侍者优婆夷。

၂၀.

20.

‘‘အဟံ အဿတ္ထမူလမှိ, ပတ္တော သမ္ဗောဓိမုတ္တမံ;

ဗျာမပ္ပဘာ သဒါ မယှံ, သောဠသဟတ္ထမုဂ္ဂတာ.

我于菩提树下，证得无上正觉；我身光恒常一寻，高十六肘。

၂၁.

21.

‘‘အပ္ပံ ဝဿသတံ အာယု, ဣဒါနေတရဟိ ဝိဇ္ဇတိ;

တာဝတာ တိဋ္ဌမာနောဟံ, တာရေမိ ဇနတံ ဗဟုံ.

如今此世，寿命不足百年；纵然住世不久，我亦度化众多有情。

၂၂.

22.

‘‘ဌပယိတွာန ဓမ္မုက္ကံ, ပစ္ဆိမံ ဇနဗောဓနံ;

အဟမ္ပိ န စိရဿေဝ, သဒ္ဓိံ သာဝကသံဃတော;

ဣဓေဝ ပရိနိဗ္ဗိဿံ, အဂ္ဂီဝါဟာရသင်္ခယာ’’တိ. – အာဒိမာဟ;

为教化后世众生，我已树立法炬；我亦将于不久后，与声闻僧伽，于此地般涅槃，如薪尽火灭。——最初如是说。

မမ ပန ရမ္မသုရမ္မသုဘနာမကာ တယော ပါသာဒါ နဝဘူမိကသတ္တဘူမိကပဉ္စဘူမိကာ, စတ္တာလီသသဟဿာ နာဋကိတ္ထိယော, ယသောဓရာ နာမ မမ အဂ္ဂမဟေသီ[Pg.347], သောဟံ စတ္တာရော နိမိတ္တေ ဒိသွာ အဿယာနေန မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိံ. တတော ဆဗ္ဗဿာနိ ပဓာနံ ပဒဟိတွာ ဝိသာခပုဏ္ဏမာယ ဥရုဝေလာယံ သေနာနိဂမေ သေနာကုဋုမ္ဗိကဿ ဓီတာယ သမ္ပသာဒဇာတာယ သုဇာတာယ နာမ ဒိန္နံ မဓုပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သာလဝနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကတွာ သာယနှသမယေ သောတ္ထိယေန နာမ တိဏဟာရကေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဂဟေတွာ အဿတ္ထဗောဓိရုက္ခမူလံ ဥပဂန္တွာ တတ္ထ မာရဗလံ ဝိဒ္ဓံသေတွာ သမ္ဗောဓိံ ပတ္တောသ္မီတိ သဗ္ဗံ ဗျာကာသိ.

我有名为妙乐（Ramma）、极乐（Suramma）、善妙（Subha）的三座宫殿，分别为九层、七层、五层，有四万名歌舞女，耶输陀罗是我的上首夫人。我见到四相后，骑马大出离。之后六年行精进，于毘舍佉月圆日，在优楼频螺的斯那村（Senānigama），享用了斯那长者之女、心生净信的善生所供养的蜜乳糜，之后在娑罗林（Sālavana）中作日间住。傍晚时分，从名为索提亚（Sotthiya）的割草人处取得所供养的八束草，来到阿说他菩提树下，于彼处击败魔军，证得正等觉。我已宣说此一切。

တတ္ထ သဒ္ဓိံ သာဝကသံဃတောတိ သဒ္ဓိံ သာဝကသံဃေန. ပရိနိဗ္ဗိဿန္တိ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမိ. အဂ္ဂီဝါဟာရသင်္ခယာတိ အဂ္ဂိ ဝိယ ဣန္ဓနက္ခယေန ယထာ အဂ္ဂိ နိရုပါဒါနော နိဗ္ဗာယတိ, ဧဝံ အဟမ္ပိ နိရုပါဒါနော ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမီတိ အတ္ထော.

其中，“与声闻僧伽共”（saddhiṃ sāvakasaṅghato）即是“与声闻僧伽一同”（saddhiṃ sāvakasaṅghena）。“彼等将般涅槃”（parinibbissanti）即是“我将般涅槃”（parinibbāyissāmi）。“如薪尽火灭”（aggīvāhārasaṅkhayāti）之义为：譬如火因燃料耗尽，无所依而熄灭；如是，我亦无所依而般涅槃。

၂၃-၄.

23-4.

တာနိ စ အတုလတေဇာနီတိ အဂ္ဂသာဝကယုဂါဒီနိ တာနိ အသဒိသတေဇာနိ. ဣမာနိ စ ဒသဗလာနီတိ ဧတာနိ စ သာရီရဒသဗလာနိ ဂုဏဓာရဏော ဒေဟောတိ ဆအသာဓာရဏဉာဏာဒိဂုဏဓရော အယံ ဒေဟော စ. တမန္တရဟိဿန္တီတိ သဗ္ဗာနိ ဧတာနိ ဝုတ္တပ္ပကာရာနိ အန္တရဓာယိဿန္တိ ဝိနဿိဿန္တိ. နနု ရိတ္တာ သဗ္ဗသင်္ခါရာတိ ဧတ္ထ နနူတိ အယံ အနုမတိအတ္ထေ နိပါတော. ရိတ္တာတိ နိစ္စသာရဓုဝသာရရဟိတတ္တာ တုစ္ဆာ, သဗ္ဗမေဝ ပန သင်္ခတံ ခယဓမ္မံ ဝယဓမ္မံ ဝိရာဂဓမ္မံ နိရောဓဓမ္မံ ဟုတွာ အဘာဝတော အနိစ္စံ, ဥပ္ပာဒါဒိပဋိပီဠိတတ္တာ ဒုက္ခံ, အဝသဝတ္တနတော အနတ္တာ. တသ္မာ သင်္ခါရေသု လက္ခဏတ္တယံ အာရောပေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အမတမသင်္ခတံ အစ္စုတံ နိဗ္ဗာနံ အဓိဂစ္ဆထ. အယံ ဝေါ အမှာကံ အနုသာသနီ ဣဒံ အမှာကံ သာသနံ အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထာတိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ကိရ ဒေဝတာနံ ကောဋိသတသဟဿဿ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တာနိ ဝိမုစ္စိံသု. သေသမဂ္ဂဖလေသု ပတိဋ္ဌိတာ ပန ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာ အဟေသုံ.

那些无与伦比的力量，即上首弟子双贤等，其力量无可比拟。这十力，即这些身体之力，以及此具有功德之身，此身亦具足六不共智（chaasādhāraṇañāṇa）等功德。所有这些如上所述者，都将隐没、毁灭。“诸行岂非空耶？”于此，‘岂非’（nanu）是表示赞同的不变词。空（rittā），即因无常恒、坚固、实质之精要，故为空虚。一切有为法皆是坏灭法、衰败法、离贪法、止息法；因生起等所逼迫故为苦；因不能自主故为无我。是故，当于诸行施加三相，增长观（vipassanā），证得不死、无为、不变之涅槃。这是我们对你们的教导；此乃我们的教法，你们当以不放逸来圆满。据说在说法结束时，有万亿天神无所执取，从诸漏中，心得解脱。而安住于其余道果者，则已超越计数之道。

ဧဝံ ဘဂဝါ ကပ္ပနာမဇာတိအာဒိဝဝတ္ထိတံ သကလမ္ပိ ဗုဒ္ဓဝံသံ အာကာသေ ရတနစင်္ကမေ စင်္ကမန္တောဝ ကထေတွာ ဉာတိဇနံ ဝန္ဒာပေတွာ အာကာသတော ဩတရိတွာ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသီဒိ. ဧဝံ နိသိန္နေ ပန ဘဂဝတိ လောကနာထေ သိခါပ္ပတ္တော ဉာတိသမာဂမော အဟောသိ. သဗ္ဗေ ဧကဂ္ဂစိတ္တာ နိသီဒိံသု[Pg.348]. တတော မဟာမေဃော ပေါက္ခရဝဿံ ဝဿိ. တင်္ခဏေ ဥဒကံ ဟေဋ္ဌာ ဝိရဝန္တံ ဂစ္ဆတိ. တေမေတုကာမောဝ တေမေတိ, အတေမိတုကာမဿ သရီရေ ဧကဗိန္ဒုမတ္တမ္ပိ န ပတတိ. တံ ဒိသွာ သဗ္ဗေ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတစိတ္တဇာတာ ဟုတွာ – ‘‘အဟော အစ္ဆရိယံ, အဟော အဗ္ဘုတ’’န္တိ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ. တံ သုတွာ သတ္ထာ – ‘‘န ဣဒါနေဝ မယှံ ဉာတိသမာဂမေ ပေါက္ခရဝဿံ ဝဿိ, အတီတေပိ ဝဿီ’’တိ ဣမိဿာ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ ဝေဿန္တရဇာတကံ (ဇာ. ၂.၂၂.၁၆၅၅ အာဒယော) ကထေသိ. သာ ဓမ္မဒေသနာ သာတ္ထိကာ ဇာတာ. တတော ဘဂဝါ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဝိဟာရံ ပါဝိသိ.

世尊就这样在虚空中的宝经行处(ratanacaṅkama)经行，讲述了以劫、名、种姓等区分的全部佛史，让亲族们礼拜后，从虚空降下，安坐在所设的殊胜佛座上。当世尊——世间依怙如此安坐时，亲族的集会达到了顶峰。所有人都一心专注地坐着。这时，大云降下莲华雨。刹那间，水向下流淌，发出声响。想被淋湿者便被淋湿，不想被淋湿者身上连一滴水也不沾。见此情景，众人都心生稀有、未曾有之想，发声道：“啊，奇哉！啊，妙哉！”导师听到后说：“不仅现在我的亲族集会时降下莲华雨，过去也曾降下。”于是为此因缘讲述了《韦桑达拉本生》。这次说法饶益了大众。随后世尊从座而起，进入精舍。

ဣတိ မဓုရတ္ထဝိလာသိနိယာ ဗုဒ္ဓဝံသဋ္ဌကထာယ

如是《蜜味显扬·佛史义注》

ဂေါတမဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

乔达摩佛史释义终。

နိဋ္ဌိတော ပဉ္စဝီသတိမော ဗုဒ္ဓဝံသော.

第二十五佛史终。

၂၈. ဗုဒ္ဓပကိဏ္ဏကကထာ

28. 佛陀杂论

၁-၁၈.

1-18.

‘‘အပရိမေယျိတော ကပ္ပေ, စတုရော အာသုံ ဝိနာယကာ’’တိအာဒိကာ အဋ္ဌာရသဂါထာ သင်္ဂီတိကာရကေဟိ ဌပိတာ နိဂမနဂါထာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသဂါထာသု သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋမေဝါတိ.

“无量劫中，有四位引导者”等十八偈，应当知道是结集者所安立的总结偈。其余偈颂，在所有地方都是显而易见的。

ဝေမတ္တကထာ

差别论

ဣမသ္မိံ ပန သကလေပိ ဗုဒ္ဓဝံသေ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ပဉ္စဝီသတိယာ ဗုဒ္ဓါနံ အဋ္ဌ ဝေမတ္တာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ကတမာနိ အဋ္ဌ? အာယုဝေမတ္တံ, ပမာဏဝေမတ္တံ, ကုလဝေမတ္တံ, ပဓာနဝေမတ္တံ, ရသ္မိဝေမတ္တံ, ယာနဝေမတ္တံ, ဗောဓိဝေမတ္တံ, ပလ္လင်္ကဝေမတ္တန္တိ.

然而，在这全部的佛史中，对于所指出的二十五佛，应当知道有八种差别。哪八种呢？寿命差别、身量差别、种姓差别、精进差别、光明差别、乘具差别、菩提树差别、宝座差别。

တတ္ထ အာယုဝေမတ္တံ နာမ ကေစိ ဒီဃာယုကာ ဟောန္တိ ကေစိ အပ္ပာယုကာ. တထာ ဟိ ဒီပင်္ကရော ကောဏ္ဍညော အနောမဒဿီ ပဒုမော ပဒုမုတ္တရော အတ္ထဒဿီ ဓမ္မဒဿီ သိဒ္ဓတ္ထော တိဿောတိ ဣမေ နဝ ဗုဒ္ဓါ ဝဿသတသဟဿာယုကာ အဟေသုံ. မင်္ဂလော သုမနော သောဘိတော နာရဒေါ [Pg.349] သုမေဓော သုဇာတော ပိယဒဿီ ဖုဿောတိ ဣမေ အဋ္ဌ ဗုဒ္ဓါ နဝုတိဝဿသဟဿာယုကာ အဟေသုံ. ရေဝတော ဝေဿဘူ စာတိ ဣမေ ဒွေ ဗုဒ္ဓါ သဋ္ဌိဝဿသဟဿာယုကာ အဟေသုံ. ဝိပဿီ ဘဂဝါ အသီတိဝဿသဟဿာယုကာ အဟောသိ. သိခီ ကကုသန္ဓော ကောဏာဂမနော ကဿပေါတိ ဣမေ စတ္တာရော ဗုဒ္ဓါ ယထာက္ကမေန သတ္တတိစတ္တာလီသတိံသဝီသဝဿသဟဿာယုကာ အဟေသုံ. အမှာကံ ပန ဘဂဝတော ဝဿသတံ အာယုပ္ပမာဏံ အဟောသိ. ဥပစိတပုညသမ္ဘာရာနံ ဒီဃာယုကသံဝတ္တနိယကမ္မသမုပေတာနမ္ပိ ဗုဒ္ဓါနံ ယုဂဝသေန အာယုပ္ပမာဏံ အပ္ပမာဏံ အဟောသိ. အယံ ပဉ္စဝီသတိယာ ဗုဒ္ဓါနံ အာယုဝေမတ္တံ နာမ.

其中，所谓寿命差别，即有些佛寿命长，有些佛寿命短。具体而言：燃灯佛(Dīpaṅkara)、憍陈如佛(Koṇḍañña)、阿诺摩达西佛(Anomadassī)、莲花佛(Paduma)、莲花上佛(Padumuttara)、见义佛(Atthadassī)、法见佛(Dhammadassī)、悉达多佛(Siddhattha)、帝须佛(Tissa)——这九位佛陀的寿命为十万岁。曼伽拉佛(Maṅgala)、须摩那佛(Sumana)、苏毗多佛(Sobhita)、那罗达佛(Nārada)、须弥陀佛(Sumedha)、善生佛(Sujāta)、喜见佛(Piyadassī)、弗沙佛(Phussa)——这八位佛陀的寿命为九万岁。瑞瓦达佛(Revata)与毗舍浮佛(Vessabhu)——这两位佛陀的寿命为六万岁。毗婆尸(Vipassī)世尊的寿命为八万岁。尸弃佛(Sikhī)、拘留孙佛(Kakusandha)、拘那含牟尼佛(Koṇāgamana)、迦叶佛(Kassapa)——这四位佛陀的寿命依次是七万岁、四万岁、三万岁、两万岁。而我们的世尊，其寿命限量为一百岁。即使是积集了福德资粮、具备了能带来长寿之业的诸佛，其寿命限量也是依时代而定。这即是二十五位佛陀的所谓寿命差别。

ပမာဏဝေမတ္တံ နာမ ကေစိ ဒီဃာ ဟောန္တိ ကေစိ ရဿာ. တထာ ဟိ ဒီပင်္ကရ-ရေဝတ-ပိယဒဿီ-အတ္ထဒဿီ-ဓမ္မဒဿီ-ဝိပဿီဗုဒ္ဓါနံ အသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ သရီရပ္ပမာဏံ အဟောသိ. ကောဏ္ဍည-မင်္ဂလ-နာရဒ-သုမေဓာနံ အဋ္ဌာသီတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓော ကာယော အဟောသိ. သုမနဿ နဝုတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ သရီရံ အဟောသိ. သောဘိတ-အနောမဒဿီ-ပဒုမ-ပဒုမုတ္တရ-ဖုဿဗုဒ္ဓါနံ အဋ္ဌပဏ္ဏာသဟတ္ထုဗ္ဗေဓံ သရီရံ အဟောသိ. သုဇာတော ပဏ္ဏာသဟတ္ထုဗ္ဗေဓသရီရော အဟောသိ. သိဒ္ဓတ္ထ-တိဿ-ဝေဿဘုနော သဋ္ဌိဟတ္ထုဗ္ဗေဓာ အဟေသုံ. သိခီ သတ္တတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓော အဟောသိ. ကကုသန္ဓ-ကောဏာဂမန-ကဿပါ ယထာက္ကမေန စတ္တာလီသတိံသဝီသတိဟတ္ထုဗ္ဗေဓာ အဟေသုံ. အမှာကံ ဘဂဝါ အဋ္ဌာရသဟတ္ထုဗ္ဗေဓော အဟောသိ. အယံ ပဉ္စဝီသတိယာ ဗုဒ္ဓါနံ ပမာဏဝေမတ္တံ နာမ.

所谓身量差别，即有些佛身量高大，有些佛身量矮小。例如，燃灯佛(Dīpaṅkara)、瑞瓦达佛(Revata)、喜见佛(Piyadassī)、见义佛(Atthadassī)、法见佛(Dhammadassī)、毗婆尸佛(Vipassī)的身高是八十肘。憍陈如佛(Koṇḍañña)、曼伽拉佛(Maṅgala)、那罗达佛(Nārada)、须弥陀佛(Sumedha)的身体是八十八肘。须摩那佛(Sumana)的身体是九十肘。苏毗多佛(Sobhita)、阿诺摩达西佛(Anomadassī)、莲花佛(Paduma)、莲花上佛(Padumuttara)、弗沙佛(Phussa)的身体是五十八肘。善生佛(Sujāta)的身体是五十肘。悉达多佛(Siddhattha)、帝须佛(Tissa)、毗舍浮佛(Vessabhu)是六十肘高。尸弃佛(Sikhī)是七十肘高。拘留孙佛(Kakusandha)、拘那含牟尼佛(Koṇāgamana)、迦叶佛(Kassapa)依次是四十肘、三十肘、二十肘高。我们的世尊是十八肘高。这就是二十五位佛陀的身量差别。

ကုလဝေမတ္တံ နာမ ကေစိ ခတ္တိယကုလေ နိဗ္ဗတ္တိံသု ကေစိ ဗြာဟ္မဏကုလေ. တထာ ဟိ ကကုသန္ဓကောဏာဂမနကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိံသု. ဒီပင်္ကရာဒိဂေါတမဗုဒ္ဓပရိယန္တာ ဒွါဝီသတိ ဗုဒ္ဓါ ခတ္တိယကုလေယေဝ နိဗ္ဗတ္တိံသု. အယံ ပဉ္စဝီသတိယာ ဗုဒ္ဓါနံ ကုလဝေမတ္တံ နာမ.

所谓种姓差别，是指有些佛陀出生于刹帝利族，有些出生于婆罗门族。诚然，拘留孙(Kakusandha)佛、拘那含牟尼(Koṇāgamana)佛、迦叶(Kassapa)正等觉者出生于婆罗门族。从燃灯(Dīpaṅkara)佛至乔达摩(Gotama)佛为止的二十二位佛陀，则出生于刹帝利族。此即二十五位佛陀的种姓差别。

ပဓာနဝေမတ္တံ နာမ ဒီပင်္ကရ-ကောဏ္ဍည-သုမန-အနောမဒဿီ-သုဇာတသိဒ္ဓတ္ထ-ကကုသန္ဓာနံ ဒသမာသိကာ ပဓာနစရိယာ. မင်္ဂလ-သုမေဓတိဿ သိခီနံ အဋ္ဌမာသိကာ. ရေဝတဿ သတ္တမာသိကာ. သောဘိတဿ စတ္တာရော မာသာ. ပဒုမအတ္ထဒဿီ ဝိပဿီနံ အဍ္ဎမာသိကာ. နာရဒ-ပဒုမုတ္တရ-ဓမ္မဒဿီ-ကဿပါနံ သတ္တာဟာနိ. ပိယဒဿီ-ဖုဿ-ဝေဿဘူ ကောဏာဂမနာနံ ဆမာသိကာ. အမှာကံ ဗုဒ္ဓဿ ဆဗ္ဗဿာနိ ပဓာနစရိယာ အဟောသိ. အယံ ပဓာနဝေမတ္တံ နာမ.

所谓精勤差别，即燃灯(Dīpaṅkara)佛、憍陈如(Koṇḍañña)佛、须摩那(Sumana)佛、无见(Anomadassī)佛、善生(Sujāta)佛、义成(Siddhattha)佛、拘留孙(Kakusandha)佛，其精勤修行为期十月。吉祥(Maṅgala)佛、善慧(Sumedha)佛、帝沙（Tissa）佛、尸弃(Sikhī)佛，为期八月。瑞瓦达(Revata)佛，为期七月。善见(Sobhita)佛，为期四月。莲华(Paduma)佛、见义(Atthadassī)佛、毗婆尸(Vipassī)佛，为期半月。那罗达(Nārada)佛、莲华上(Padumuttara)佛、法见(Dhammadassī)佛、迦叶(Kassapa)佛，为期七日。喜见(Piyadassī)佛、弗沙(Phussa)佛、毗舍浮(Vessabhū)佛、拘那含牟尼(Koṇāgamana)佛，为期六月。我等佛陀的精勤修行为期六年。此即精勤差别。

ရသ္မိဝေမတ္တံ [Pg.350] နာမ မင်္ဂလဿ ကိရ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သရီရသ္မိ ဒသသဟဿိလောကဓာတုံ ဖရိတွာ အဋ္ဌာသိ. ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓဿ ဒွါဒသယောဇနိကာ အဟောသိ. ဝိပဿိဿ ဘဂဝတော သတ္တယောဇနိကာ အဟောသိ. သိခိဿ တိယောဇနပ္ပမာဏာ. ကကုသန္ဓဿ ဒသယောဇနိကာ. အမှာကံ ဘဂဝတော သမန္တတော ဗျာမပ္ပမာဏာ. သေသာနံ အနိယတာ အဟောသိ. အယံ ရသ္မိဝေမတ္တံ နာမ အဇ္ဈာသယပဋိဗဒ္ဓံ, ယော ယတ္တကံ ဣစ္ဆတိ, တဿ သရီရပ္ပဘာ တတ္တကံ ဖရတိ, ပဋိဝိဒ္ဓဂုဏေ ပန ကဿစိ ဝေမတ္တံ နာမ နတ္ထိ. အယံ ရသ္မိဝေမတ္တံ နာမ.

所谓光明差别，即吉祥(Maṅgala)正等觉者的身光，据说遍照一万世界。莲华上(Padumuttara)佛身光十二由旬。毗婆尸(Vipassī)世尊身光七由旬。尸弃(Sikhī)佛身光量达三由旬。拘留孙(Kakusandha)佛身光十由旬。我等世尊的身光则周遍一寻。其余诸佛身光不定。此光明差别乃依意乐而定：佛陀欲其身光遍照多远，即能遍照多远。但在所证功德方面，则无任何差别。此即光明差别。

ယာနဝေမတ္တံ နာမ ကေစိ ဟတ္ထိယာနေန ကေစိ အဿယာနေန ကေစိ ရထပဒ-ပါသာဒ-သိဝိကာဒီသု အညတရေန နိက္ခမန္တိ. တထာ ဟိ ဒီပင်္ကရ-သုမန-သုမေဓ-ဖုဿ-သိခီ-ကောဏာဂမနာ ဟတ္ထိယာနေန နိက္ခမိံသု. ကောဏ္ဍည-ရေဝတ-ပဒုမ-ပိယဒဿီ-ဝိပဿီ-ကကုသန္ဓာ ရထယာနေန. မင်္ဂလ-သုဇာတ-အတ္ထဒဿီ-တိဿ-ဂေါတမာ အဿယာနေန. အနောမဒဿီသိဒ္ဓတ္ထဝေဿဘုနော သိဝိကာယာနေန. နာရဒေါ ပဒသာ နိက္ခမိ. သောဘိတ-ပဒုမုတ္တရ-ဓမ္မဒဿီ-ကဿပါ ပါသာဒေန နိက္ခမိံသု. အယံ ယာနဝေမတ္တံ နာမ.

所谓乘具之差别(yānavemattaṃ)，即：某些佛乘象车，某些佛乘马车，某些佛乘车、楼阁、步辇等其中之一出行。诚然，燃灯佛(Dīpaṅkara)、须摩那佛(Sumana)、须弥陀佛(Sumedha)、弗沙佛(Phussa)、尸弃佛(Sikhī)、拘那含牟尼佛(Koṇāgamana)乘象车出行。憍陈如佛(Koṇḍañña)、瑞瓦达佛(Revata)、莲花佛(Paduma)、喜见佛(Piyadassī)、毗婆尸佛(Vipassī)、拘留孙佛(Kakusandha)乘车出行。曼伽拉佛(Maṅgala)、善生佛(Sujāta)、见义佛(Atthadassī)、帝须佛(Tissa)、乔达摩佛(Gotama)乘马车出行。阿诺摩达西佛(Anomadassī)、悉达多佛(Siddhattha)、毗舍浮佛(Vessabhu)乘步辇出行。那罗达佛(Nārada)步行出行。苏毗多佛(Sobhita)、莲花上佛(Padumuttara)、法见佛(Dhammadassī)、迦叶佛(Kassapa)乘楼阁出行。此谓乘具之差别。

ဗောဓိဝေမတ္တံ နာမ ဒီပင်္ကရဿ ဘဂဝတော ကပီတနရုက္ခော ဗောဓိ; ကောဏ္ဍညဿ ဘဂဝတော သာလကလျာဏိရုက္ခော, မင်္ဂလ-သုမန-ရေဝတ-သောဘိတာနံ နာဂရုက္ခော, အနောမဒဿိဿ အဇ္ဇုနရုက္ခော, ပဒုမနာရဒါနံ မဟာသောဏရုက္ခော, ပဒုမုတ္တရဿ သလလရုက္ခော, သုမေဓဿ နီပေါ, သုဇာတဿ ဝေဠု, ပိယဒဿိနော ကကုဓော, အတ္ထဒဿိဿ စမ္ပကရုက္ခော, ဓမ္မဒဿိဿ ရတ္တကုရဝကရုက္ခော, သိဒ္ဓတ္ထဿ ကဏိကာရရုက္ခော, တိဿဿ အသနရုက္ခော, ဖုဿဿ အာမလကရုက္ခော, ဝိပဿိဿ ပါဋလိရုက္ခော, သိခိဿ ပုဏ္ဍရီကရုက္ခော, ဝေဿဘုဿ သာလရုက္ခော, ကကုသန္ဓဿ သိရီသရုက္ခော, ကောဏာဂမနဿ ဥဒုမ္ဗရရုက္ခော, ကဿပဿ နိဂြောဓော, ဂေါတမဿ အဿတ္ထောတိ အယံ ဗောဓိဝေမတ္တံ နာမ.

所谓菩提树之差别(bodhivemattaṃ)，即：燃灯(Dīpaṅkara)世尊的菩提树是迦比他那树(kapītanarukkho)；憍陈如(Koṇḍañña)世尊的是娑罗吉祥树(sālakalyāṇirukkho)；曼伽拉佛(Maṅgala)、须摩那佛(Sumana)、瑞瓦达佛(Revata)、苏毗多佛(Sobhita)的是那伽树(nāgarukkho)；阿诺摩达西佛(Anomadassī)的是阿居那树(ajjunarukkho)；莲花佛(Paduma)、那罗达佛(Nārada)的是大金树(mahāsoṇarukkho)；莲花上佛(Padumuttara)的是松树(salalarukkho)；须弥陀佛(Sumedha)的是尼波树(nīpo)；善生佛(Sujāta)的是竹(veḷu)；喜见佛(Piyadassī)的是迦俱陀树(kakudho)；见义佛(Atthadassī)的是瞻波树(campakarukkho)；法见佛(Dhammadassī)的是红俱罗婆迦树(rattakuravakarukkho)；悉达多佛(Siddhattha)的是迦尼迦罗树(kaṇikārarukkho)；帝须佛(Tissa)的是阿娑那树(asanarukkho)；弗沙佛(Phussa)的是庵摩罗迦树(āmalakarukkho)；毗婆尸佛(Vipassī)的是波吒梨树(pāṭalirukkho)；尸弃佛(Sikhī)的是芬陀利迦树(puṇḍarīkarukkho)；毗舍浮佛(Vessabhu)的是娑罗树(sālarukkho)；拘留孙佛(Kakusandha)的是尸利沙树(sirīsarukkho)；拘那含牟尼佛(Koṇāgamana)的是优昙婆罗树(udumbararukkho)；迦叶佛(Kassapa)的是尼拘律树(nigrodho)；乔达摩佛(Gotama)的是阿说他树(assattha)。此谓菩提树之差别。

ပလ္လင်္ကဝေမတ္တံ နာမ ဒီပင်္ကရ-ရေဝတ-ပိယဒဿီ-အတ္ထဒဿီ-ဓမ္မဒဿီ-ဝိပဿီနံ တေပဏ္ဏာသဟတ္ထပလ္လင်္ကာ အဟေသုံ; ကောဏ္ဍည-မင်္ဂလ-နာရဒ-သုမေဓာနံ သတ္တပဏ္ဏာသဟတ္ထာ; သုမနဿ သဋ္ဌိဟတ္ထော ပလ္လင်္ကော အဟောသိ; သောဘိတ-အနောမဒဿီ-ပဒုမ-ပဒုမုတ္တရ-ဖုဿာနံ အဋ္ဌတ္တိံသဟတ္ထာ, သုဇာတဿ ဒွတ္တိံသဟတ္ထော, သိဒ္ဓတ္ထ-တိဿ-ဝေဿဘူနံ စတ္တာလီသဟတ္ထာ, သိခိဿ ဒွတ္တိံသဟတ္ထော[Pg.351], ကကုသန္ဓဿ ဆဗ္ဗီသတိဟတ္ထော, ကောဏာဂမနဿ ဝီသတိဟတ္ထော, ကဿပဿ ပန္နရသဟတ္ထော, ဂေါတမဿ စုဒ္ဒသဟတ္ထော ပလ္လင်္ကော အဟောသိ. အယံ ပလ္လင်္ကဝေမတ္တံ နာမ. ဣမာနိ အဋ္ဌ ဝေမတ္တာနိ နာမ.

所谓“座之差别”(pallaṅkavemattaṃ)：燃灯(Dīpaṅkara)佛、瑞瓦达(Revata)佛、喜见(Piyadassī)佛、见义(Atthadassī)佛、法见(Dhammadassī)佛、毗婆尸(Vipassī)佛，其座为五十三肘；憍陈如(Koṇḍañña)佛、曼伽拉(Maṅgala)佛、那罗达(Nārada)佛、须弥陀(Sumedha)佛，其座为五十七肘；须摩那(Sumana)佛，其座为六十肘；苏毗多(Sobhita)佛、阿诺摩达西(Anomadassī)佛、莲华(Paduma)佛、莲华上(Padumuttara)佛、弗沙(Phussa)佛，其座为三十八肘；善生(Sujāta)佛，其座为三十二肘；悉达多(Siddhattha)佛、帝沙（Tissa）佛、毗舍浮(Vessabhū)佛，其座为四十肘；尸弃(Sikhī)佛，其座为三十二肘；拘留孙(Kakusandha)佛，其座为二十六肘；拘那含牟尼(Koṇāgamana)佛，其座为二十肘；迦叶(Kassapa)佛，其座为十五肘；乔达摩(Gotama)佛，其座为十四肘。此即所谓“座之差别”。此等名为八种差别。

အဝိဇဟိတဋ္ဌာနကထာ

不离处论

သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ပန စတ္တာရိ အဝိဇဟိတဋ္ဌာနာနိ နာမ ဟောန္တိ. သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနဉှိ ဗောဓိပလ္လင်္ကော အဝိဇဟိတော ဧကသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဟောတိ. ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနံ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ အဝိဇဟိတမေဝ ဟောတိ. ဒေဝေါရောဟဏကာလေ သင်္ကဿနဂရဒွါရေ ပဌမက္ကပါဒဋ္ဌာနံ အဝိဇဟိတမေဝ ဟောတိ. ဇေတဝနေ ဂန္ဓကုဋိယာ စတ္တာရိ မဉ္စပါဒဋ္ဌာနာနိ အဝိဇဟိတာနေဝ ဟောန္တိ. ဝိဟာရော ပန ခုဒ္ဒကောပိ မဟန္တောပိ ဟောတိ. ဝိဟာရော န ဝိဇဟတိယေဝ, နဂရံ ပန ဝိဇဟတိ.

于一切诸佛，有四不离处。一切诸佛之菩提座不离，仅在一处。于仙人堕处(Isipatana)鹿野苑(Migadāya)转法轮之事不离。天降时，于桑咖萨(Saṅkassa)城门之初踏足处不离。于祇陀林(Jetavana)之香室(gandhakuṭi)，四床足处不离。然精舍或小或大，精舍实不舍离，城市则有舍离。

သဟဇာတပရိစ္ဆေဒ-နက္ခတ္တပရိစ္ဆေဒကထာ

同生章与星宿章之论

အပရံ ပန အမှာကံယေဝ ဘဂဝတော သဟဇာတပရိစ္ဆေဒဉ္စ နက္ခတ္တပရိစ္ဆေဒဉ္စ ဒီပေသုံ. အမှာကံ သဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တေန ကိရ သဒ္ဓိံ ရာဟုလမာတာ အာနန္ဒတ္ထေရော ဆန္နော ကဏ္ဍကော အဿရာဇာ နိဓိကုမ္ဘော မဟာဗောဓိ ကာဠုဒါယီတိ ဣမာနိ သတ္တ သဟဇာတာနိ. အယံ သဟဇာတပရိစ္ဆေဒေါ. မဟာပုရိသော ပန ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ္တေနေဝ မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမိ, မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိ, ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တေသိ, ယမကပါဋိဟာရိယံ အကာသိ. ဝိသာခနက္ခတ္တေန ဇာတော စ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ စ ပရိနိဗ္ဗုတော စ. မာဃနက္ခတ္တေန တဿ သာဝကသန္နိပါတော စ အာယုသင်္ခါရဝေါသဇ္ဇနဉ္စ အဟောသိ. အဿယုဇနက္ခတ္တေန ဒေဝေါရောဟဏံ. အယံ နက္ခတ္တပရိစ္ဆေဒေါတိ.

此外，他们还阐明了我们世尊的同生章与星宿章。据说，与我们的遍知菩萨一同出生的有七者：罗睺罗母、阿难、车匿(Channa)、犍陟(Kaṇṭhaka)马王、宝藏瓶、大菩提树和黑优陀夷。此为同生章。大士以北阿沙荼宿(Uttarāsāḷha)入母胎、行大出离、转法轮、行双神变。以毘舍佉宿(Visākhā)出生、证得正自觉及般涅槃。以摩伽宿(Māgha)，其声闻众集会及舍弃寿行。以阿湿婆宿(Assayuja)自天界降下。此为星宿章。

သဓမ္မတာကထာ

正法性论

ဣဒါနိ ပန သဗ္ဗေသံ ဗုဒ္ဓါနံ သာဓာရဏဓမ္မတံ ပကာသယိဿာမ. သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ သမတ္တိံသဝိဓာ ဓမ္မတာ. သေယျထိဒံ – ပစ္ဆိမဘဝိကဗောဓိသတ္တဿ သမ္ပဇာနဿ မာတုကုစ္ဆိဩက္ကမနံ, မာတုကုစ္ဆိယံ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိတွာ ဗဟိမုခေါလောကနံ, ဌိတာယ ဗောဓိသတ္တမာတုယာ ဝိဇာယနံ, အရညေယေဝ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမနံ, ကဉ္စနပဋ္ဋေသု ပတိဋ္ဌိတပါဒါနံ ဥတ္တရာဘိမုခါနံ [Pg.352] သတ္တပဒဝီတိဟာရာနံ ဂန္တွာ စတုဒ္ဒိသံ ဩလောကေတွာ သီဟနာဒနဒနံ, စတ္တာရိ နိမိတ္တာနိ ဒိသွာ ဇာတမတ္တပုတ္တာနံ မဟာသတ္တာနံ မဟာဘိနိက္ခမနံ, အရဟဒ္ဓဇမာဒါယ ပဗ္ဗဇိတွာ သဗ္ဗဟေဋ္ဌိမေန ပရိစ္ဆေဒေန သတ္တာဟံ ပဓာနစရိယာ, သမ္ဗောဓိံ ပါပုဏနဒိဝသေ ပါယာသဘောဇနံ, တိဏသန္ထရေ နိသီဒိတွာ သဗ္ဗညုတညာဏာဓိဂမော, အာနာပါနဿတိကမ္မဋ္ဌာနပရိကမ္မံ, မာရဗလဝိဒ္ဓံသနံ, ဗောဓိပလ္လင်္ကေယေဝ တိဿော ဝိဇ္ဇာ အာဒိံ ကတွာ အသာဓာရဏဉာဏာဒိဂုဏပဋိလာဘော, သတ္တသတ္တာဟံ ဗောဓိသမီပေယေဝ ဝီတိနာမနံ, မဟာဗြဟ္မုနော ဓမ္မဒေသနတ္ထာယ အာယာစနံ, ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနံ, မာဃပုဏ္ဏမာယ စတုရင်္ဂိကသန္နိပါတေ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော, ဇေတဝနဋ္ဌာနေ နိဗဒ္ဓဝါသော, သာဝတ္ထိနဂရဒွါရေ ယမကပါဋိဟာရိယကရဏံ, တာဝတိံသဘဝနေ အဘိဓမ္မဒေသနာ, သင်္ကဿနဂရဒွါရေ ဒေဝလောကတော ဩတရဏံ သတတံ ဖလသမာပတ္တိသမာပဇ္ဇနံ, ဒွီသု ဝါရေသု ဝေနေယျဇနာဝလောကနံ, ဥပ္ပန္နေ ဝတ္ထုမှိ သိက္ခာပဒပညာပနံ ဥပ္ပန္နာယ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ ဇာတကကထနံ, ဉာတိသမာဂမေ ဗုဒ္ဓဝံသကထနံ, အာဂန္တုကေဟိ ဘိက္ခူဟိ ပဋိသန္ထာရကရဏံ, နိမန္တိတာနံ ဝုဋ္ဌဝဿာနံ အနာပုစ္ဆာ အဂမနံ, ဒိဝသေ ဒိဝသေ ပုရေဘတ္တပစ္ဆာဘတ္တပဌမမဇ္ဈိမပစ္ဆိမယာမကိစ္စကရဏံ, ပရိနိဗ္ဗာနဒိဝသေ မံသရသဘောဇနံ, စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿသမာပတ္တိယော သမာပဇ္ဇိတွာ ပရိနိဗ္ဗာနန္တိ ဣမာ သမတ္တိံသ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ဓမ္မတာတိ.

现在我将宣说诸佛的通法。诸佛有三十种通法。即：最后有菩萨正知入母胎；在母胎中结跏趺坐，面向外观察；菩萨之母站立分娩；于林中自母胎出；双足立于金盘上，面朝北方行七步，环顾四方作狮子吼；见四相后，于王子出生时行大出离；受持阿罗汉幢出家后，以最下限七日精进修行；证悟之日食用乳糜；坐于草座上证得一切知智；修入出息念(ānāpānassati)业处的预备；摧毁魔军；于菩提座上，以三明为首，获得不共智等功德；于菩提树附近度过七周；大梵天请求说法；于仙人堕处(Isipatana)鹿野苑(Migadāya)转法轮；于摩伽(Māgha)月圆日，于四众云集时说波罗提木叉(Pātimokkha)；常住于祇陀林(Jetavana)；于舍卫城(Sāvatthī)门示双神变；于三十三天(Tāvatiṃsa)宣说阿毗达摩(Abhidhamma)；从天界降临桑咖萨(Saṅkassa)城门；恒入果定；于两时观察可度化众生；缘事制学处；缘事说本生；于亲族集会时说佛史(Buddhavaṃsa)；亲切问候新来比丘；受邀安居后，未经告辞不离开；日日履行午前、午后、初夜、中夜、后夜的事务；般涅槃之日食用肉汤；入二十四百千俱胝等至后般涅槃。此即诸佛的三十种通法。

အနန္တရာယိကဓမ္မကထာ

无障碍法论

သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ စတ္တာရော အနန္တရာယိကာ ဓမ္မာ. ကတမေ စတ္တာရော? ဗုဒ္ဓါနံ ဥဒ္ဒိဿ အဘိဟဋာနံ စတုန္နံ ပစ္စယာနံ န သက္ကာ ကေနစိ အန္တရာယော ကာတုံ. ဗုဒ္ဓါနံ အာယုနော န သက္ကာ ကေနစိ အန္တရာယော ကာတုံ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော, ယံ ပရူပက္ကမေန တထာဂတံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျာ’’တိ (စူဠဝ. ၃၄၂). ဗုဒ္ဓါနံ ဒွတ္တိံသမဟာပုရိသလက္ခဏာနံ အသီတိယာ အနုဗျဉ္ဇနာနဉ္စ န သက္ကာ ကေနစိ အန္တရာယော ကာတုံ. ဗုဒ္ဓရံသီနံ န သက္ကာ ကေနစိ အန္တရာယော ကာတုန္တိ. ဣမေ စတ္တာရော အနန္တရာယိကာ ဓမ္မာ နာမာတိ.

一切诸佛有四无障碍法。是哪四种？无人能障碍为佛陀所献之四种资具。无人能障碍佛陀之寿命。诚如所言：“此事无有是处，绝无可能，即以他力夺如来之命。”无人能障碍佛陀之三十二大士相与八十随好。无人能障碍佛陀之光明。此等名为四无障碍法。

နိဂမနကထာ

结说

ဧတ္တာဝတာ [Pg.353] ဂတာ သိဒ္ဓိံ, ဗုဒ္ဓဝံသဿ ဝဏ္ဏနာ;

သုဝဏ္ဏပဒဝိညာတဝိစိတ္တနယသောဘိတာ.

《佛史》之释义，至此已圆满，其为金言所阐明、种种妙法所庄严。

ပေါရာဏဋ္ဌကထာမဂ္ဂံ, ပါဠိအတ္ထပ္ပကာသကံ;

အာဒါယေဝ ကတာ ဗုဒ္ဓ-ဝံသဿဋ္ဌကထာ မယာ.

我依循能阐明圣典之义的古代义注之道，造此《佛史》义注。

ပပဉ္စတ္ထံ ဝိဝဇ္ဇေတွာ, မဓုရတ္ထဿ သဗ္ဗသော;

သမ္ပကာသနတော တသ္မာ, မဓုရတ္ထပ္ပကာသိနီ.

远离戏论之义，圆满开显甘美之义，是故（此书）名为《甘美义明疏》。

ကာဝီရဇလသမ္ပာတ-ပရိပူတမဟီတလေ;

ကာဝီရပဋ္ဋနေ ရမ္မေ, နာနာနာရိနရာကုလေ.

在为迦维罗(Kāvīra)河水所遍满的大地上，于可爱之迦维罗港(Kāvīrapaṭṭana)，该处男女云集，人烟稠密。

ကာရိတေ ကဏှဒါသေန, သဏှဝါစေန သာဓုနာ;

ဝိဟာရေ ဝိဝိဓာကာရ-စာရုပါကာရဂေါပုရေ.

于言语柔和、品性善良的黑 दास(Kaṇhadāsa)所造，具足种种形制优美围墙门楼的寺院中。

ဆာယာသလိလသမ္ပန္နေ, ဒဿနီယေ မနောရမေ;

ဟတဒုဇ္ဇနသမ္ဗာဓေ, ပဝိဝေကသုခေ သိဝေ.

其处绿荫与流水丰足，悦意赏心，远离恶人之喧嚣，是独处者之安乐、祥和之地。

တတ္ထ ပါစီနပါသာဒ-တလေ ပရမသီတလေ;

ဝသတာ ဗုဒ္ဓဝံသဿ, မယာ သံဝဏ္ဏနာ ကတာ.

我住于彼处极清凉的东方殿堂底层，造此《佛史》之释义。

ယထာ ဗုဒ္ဓဝံသဿ သံဝဏ္ဏနာယံ, ဂတာ သာဓု သိဒ္ဓိံ ဝိနာ အန္တရာယံ;

တထာ ဓမ္မယုတ္တာ ဇနာနံ ဝိတက္ကာ, ဝိနာဝန္တရာယေန သိဒ္ဓိံ ဝဇန္တု.

正如这部《佛史》释义已无障碍地顺利圆满，愿众生所有如法的思惟亦无障碍地得以成就。

ဣမံ ဗုဒ္ဓဝံသဿ သံဝဏ္ဏနံ မေ, ကရောန္တေန ယံ ပတ္ထိတံ ပုညဇာတံ;

သဒါ တဿ ဒေဝါနုဘာဝေန လောကော, ဓုဝံ သန္တမစ္စန္တမတ္ထံ ပယာတံ.

我造此《佛史》释义，所生功德皆祈愿；愿此世间凭其功德力及诸天神威德力，恒常趋向安稳、寂静、究竟之境地。

ဝိနဿန္တု [Pg.354] ရောဂါ မနုဿေသု သဗ္ဗေ, ပဝဿန္တု ဒေဝါပိ ဝဿန္တကာလေ;

သုခံ ဟောတု နိစ္စံ ဝရံ နာရကာပိ, ပိသာစာပယာတာ ပိပါသာ ဘဝန္တု.

愿人间所有疾病皆消灭，愿天神应时降雨；愿地狱众生恒得胜乐，愿饿鬼远离饥渴。

သုရာ အစ္ဆရာနံ ဂဏာဒီဟိ သဒ္ဓိံ, စိရံ ဒေဝလောကေ သုခံ စာနုဘောန္တု;

စိရံ ဌာတု ဓမ္မော မုနိန္ဒဿ လောကေ, သုခံ လောကပါလာ မဟိံ ပါလယန္တု.

愿诸天神与天女众等，长久于天界享受安乐；愿牟尼王之法长住于世；愿诸护世者安乐地守护大地。

ဂရူဟိ ဂီတနာမေန, ဗုဒ္ဓဒတ္တောတိ ဝိဿုတော;

ထေရော ကတွာ အဋ္ဌကထံ, မဓုရတ္ထဝိလာသိနိံ.

佛授(Buddhadatta)长老，以其师长所赞之名而闻名，造了名为《甘美义》(Madhuratthavilāsinī)的义注。

ပေါတ္ထကံ ဌပယိတွေမံ, ပရမ္ပရေ ဟိတာဝဟံ;

အစိရဋ္ဌိတဘာဝေန, အဟော မစ္စုဝသံ ဂတော.

放置此饶益后世之书后，唉！因住世不久，彼已趣入死神之支配。

ဣတိ ဘာဏဝါရဝသေန ဆဗ္ဗီသတိဘာဏဝါရာ, ဂန္ထဝသေန ပဉ္စသတာဓိကဆသဟဿဂန္ထာ, အက္ခရဝသေန တိသဟဿာဓိကာနိ ဒွေသတသဟဿက္ခရာနိ.

如是，依诵品计，有二十六诵品；依偈颂量计，有六千五百偈颂量；依字计，有二十万三千字。

အန္တရာယံ ဝိနာ ဧသာ, ယထာ နိဋ္ဌံ ဥပါဂတာ;

တထာ သိဇ္ဈန္တု သင်္ကပ္ပာ, သတ္တာနံ ဓမ္မနိဿိတာတိ.

犹如是（义注）已无障碍而达究竟，如是，愿有情众依于法之善愿得以成就。

ဣတိ မဓုရတ္ထဝိလာသိနီ နာမ

如是，名为《甘美义》。

ဗုဒ္ဓဝံသ-အဋ္ဌကထာ နိဋ္ဌိတာ.

《佛史义注》终。