Tipiṭaka Translation

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

Con đem hết lòng thành kính đảnh lễ đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Chánh Giác.

ඛුද්දකනිකායෙ

Trong Tiểu Bộ Kinh

අපදාන-අට්ඨකථා

Chú giải Thánh Nhân Ký Sự

(දුතියො භාගො)

(Phần thứ hai)

ථෙරාපදානං

Trưởng Lão Ký Sự

2. සීහාසනියවග්ගො

2. Phẩm Sīhāsaniya (Tòa Sư Tử)

1. සීහාසනදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

1. Giải thích ký sự của Trưởng lão Sīhāsanadāyaka (vị dâng cúng tòa sư tử)

නිබ්බුතෙ [Pg.1] ලොකනාථම්හීතිආදිකං ආයස්මතො සීහාසනදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ විභවසම්පන්නෙ සද්ධාසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො, ධරමානෙ භගවති දෙවලොකෙ වසිත්වා නිබ්බුතෙ භගවති උප්පන්නත්තා විඤ්ඤුතං පත්තො භගවතො සාරීරිකචෙතියං දිස්වා ‘‘අහො මෙ අලාභා, භගවතො ධරමානෙ කාලෙ අසම්පත්තො’’ති චින්තෙත්වා චෙතියෙ චිත්තං පසාදෙත්වා සොමනස්සජාතො සබ්බරතනමයං දෙවතානිම්මිතසදිසං ධම්මාසනෙ සීහාසනං කාරෙත්වා ජීවමානකබුද්ධස්ස විය පූජෙසි. තස්සුපරි ගෙහම්පි දිබ්බවිමානමිව කාරෙසි, පාදට්ඨපනපාදපීඨම්පි කාරෙසි. එවං යාවජීවං දීපධූපපුප්ඵගන්ධාදීහි අනෙකවිධං පූජං කත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො ඡ කාමසග්ගෙ අපරාපරං දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු චක්කවත්තිසම්පත්තිං [Pg.2] අනෙකක්ඛත්තුං අනුභවිත්වා සඞ්ඛ්‍යාතික්කන්තං පදෙසරජ්ජසම්පත්තිඤ්ච අනුභවිත්වා කස්සපස්ස භගවතො සාසනෙ පබ්බජිත්වා සමණධම්මං කත්වා එත්ථන්තරෙ දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං විභවසම්පන්නෙ කුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා ලද්ධූපසම්පදො කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා ඝටෙන්තො වායමන්තො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි.

(Câu kệ) bắt đầu bằng Nibbute lokanāthamhi là ký sự của trưởng lão Sīhāsanadāyaka. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước thiện ở các kiếp sống nơi này nơi kia, đã sanh vào một gia đình có tài sản và có đức tin trong thời của đức Thế Tôn Siddhattha. Do đã sống ở cõi trời trong khi đức Thế Tôn còn tại thế và đã sanh ra (ở cõi người) sau khi đức Thế Tôn đã nhập Niết-bàn, nên khi đến tuổi trưởng thành, sau khi nhìn thấy bảo tháp xá-lợi thân thể của đức Thế Tôn, vị ấy đã suy nghĩ rằng: “Ôi, thật bất hạnh cho ta, ta đã không có mặt trong thời đức Thế Tôn còn tại thế.” Sau khi làm cho tâm ý trong sạch hoan hỷ đối với bảo tháp, vị ấy đã cho làm một tòa sư tử ở pháp tòa, được làm bằng tất cả các loại bảo vật, giống như được chư thiên hóa hiện, rồi đã cúng dường giống như cúng dường đức Phật đang còn tại thế. Vị ấy cũng đã cho làm một ngôi nhà ở phía trên tòa ấy, giống như một thiên cung, và cũng đã cho làm một cái ghế để chân dùng cho việc đặt chân xuống. Cứ như thế, trong suốt cuộc đời, vị ấy đã thực hiện nhiều loại cúng dường với đèn, hương, hoa, vật thơm, v.v… rồi từ nơi ấy mệnh chung, đã sanh vào cõi trời. Sau khi hưởng thụ thiên sản hết lần này đến lần khác ở sáu cõi trời dục giới, sau khi hưởng thụ tài sản của vị chuyển luân vương nhiều lần ở cõi người, và sau khi hưởng thụ tài sản của vị vua địa phương vô số lần, vị ấy đã xuất gia trong giáo pháp của đức Thế Tôn Kassapa và đã thực hành pháp của sa-môn. Trong khoảng thời gian ấy, trong khi luân hồi ở cõi trời và cõi người, trong thời đức Phật hiện tại này, sau khi đã sanh vào một gia đình có tài sản, khi đến tuổi trưởng thành, sau khi nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, vị ấy đã có được đức tin rồi đã xuất gia. Sau khi đã nhận lễ cụ túc, vị ấy đã thọ nhận đề mục thiền định, rồi trong khi nỗ lực, cố gắng, không bao lâu sau đã chứng đắc quả A-la-hán.

1. එවං පත්තඅරහත්තඵලො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සං උප්පාදෙත්වා පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිමාහ. තත්ථ ලොකස්ස නාථො පධානොති ලොකනාථො, ලොකත්තයසාමීති අත්ථො. ලොකනාථෙ සිද්ධත්ථම්හි නිබ්බුතෙති සම්බන්ධො. විත්ථාරිතෙ පාවචනෙති පාවචනෙ පිටකත්තයෙ විත්ථාරිතෙ පත්ථටෙ පාකටෙති අත්ථො. බාහුජඤ්ඤම්හි සාසනෙති සික්ඛත්තයසඞ්ගහිතෙ බුද්ධසාසනෙ අනෙකසතසහස්සකොටිඛීණාසවසඞ්ඛාතෙහි බහුජනෙහි ඤාතෙ අධිගතෙති අත්ථො.

1. Như vậy, sau khi đã đắc quả A-la-hán, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, làm phát sanh sự hoan hỷ, trong khi muốn công bố ký sự về hạnh nghiệp quá khứ, đã nói lên (câu kệ) bắt đầu bằng Nibbute lokanāthamhi. Ở đây, Lokanātho (Đấng Lãnh Đạo Thế Gian) có nghĩa là bậc lãnh đạo, bậc chủ chốt của thế gian; nghĩa là bậc Tôn chủ của ba cõi. Cần hiểu sự liên kết là: “Khi đức Lokanātha Siddhattha đã nhập Niết-bàn.” Vitthārite pāvacane (khi giáo huấn được truyền bá rộng rãi) có nghĩa là: trong giáo huấn, tức Tam Tạng, khi được truyền bá, được phổ biến, được làm cho rõ ràng. Bāhujaññamhi sāsane (trong giáo pháp được nhiều người biết đến) có nghĩa là: trong Phật pháp, bao gồm tam học, được biết đến và chứng ngộ bởi nhiều người, được tính là nhiều trăm ngàn ức vị lậu tận.

2-3. පසන්නචිත්තො සුමනොති තදා අහං බුද්ධස්ස ධරමානකාලෙ අසම්පත්තො නිබ්බුතෙ තස්මිං දෙවලොකා චවිත්වා මනුස්සලොකං උපපන්නො තස්ස භගවතො සාරීරිකධාතුචෙතියං දිස්වා පසන්නචිත්තො සද්ධාසම්පයුත්තමනො සුන්දරමනො ‘‘අහො මමාගමනං ස්වාගමන’’න්ති සඤ්ජාතපසාදබහුමානො ‘‘මයා නිබ්බානාධිගමාය එකං පුඤ්ඤං කාතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා භගවතො චෙතියසමීපෙ භගවන්තං උද්දිස්ස හිරඤ්ඤසුවණ්ණරතනාදීහි අලඞ්කරිත්වාව සීහාසනං අකාසි. තත්‍ර නිසින්නස්ස පාදට්ඨපනත්ථාය පාදපීඨඤ්ච කාරෙසි. සීහාසනස්ස අතෙමනත්ථාය තස්සුපරි ඝරඤ්ච කාරෙසි. තෙන වුත්තං – ‘‘සීහාසනමකාසහං…පෙ… ඝරං තත්ථ අකාසහ’’න්ති. තෙන චිත්තප්පසාදෙනාති ධරමානස්ස විය භගවතො සීහාසනං මයා කතං, තෙන චිත්තප්පසාදෙන. තුසිතං උපපජ්ජහන්ති තුසිතභවනෙ උපපජ්ජින්ති අත්ථො.

2-3. Pasannacitto sumano (tâm ý trong sạch, hoan hỷ): Khi ấy, tôi đã không có mặt trong thời đức Phật còn tại thế, sau khi Ngài nhập Niết-bàn, tôi từ cõi trời mệnh chung rồi sanh vào cõi người. Sau khi nhìn thấy bảo tháp xá-lợi thân thể của đức Thế Tôn ấy, với tâm ý trong sạch, với tâm tương ứng với đức tin, với tâm tốt đẹp, với lòng tôn kính và sự trong sạch phát sanh, (tôi nghĩ rằng): “Ôi, sự đến đây của ta là một sự tốt lành.” Sau khi suy nghĩ rằng: “Ta nên làm một việc phước thiện để chứng đắc Niết-bàn,” tôi đã hướng tâm đến đức Thế Tôn ở gần bảo tháp của Ngài, sau khi đã trang hoàng bằng vàng, bạc, bảo vật, v.v… tôi đã làm một tòa sư tử. Tôi cũng đã cho làm một cái ghế để chân cho vị ngồi ở đó nhằm mục đích đặt chân. Tôi cũng đã cho làm một ngôi nhà ở phía trên tòa sư tử nhằm mục đích không bị ướt. Do đó, đã được nói rằng: “Ta đã làm tòa sư tử… Ta đã làm ngôi nhà ở đó.” Tena cittappasādena (do tâm ý trong sạch ấy): Tòa sư tử đã được tôi làm cho đức Thế Tôn giống như Ngài đang còn tại thế; do tâm ý trong sạch ấy. Tusitaṃ upapajjahaṃ (tôi đã sanh lên cõi Đâu-suất) có nghĩa là: tôi đã sanh vào cõi trời Đâu-suất.

4. ආයාමෙන චතුබ්බීසාති තත්‍රුපපන්නස්ස දෙවභූතස්ස සතො මය්හං සුකතං පුඤ්ඤෙන නිබ්බත්තිතං පාතුභූතං ආයාමෙන උච්චතො චතුබ්බීසයොජනං විත්ථාරෙන තිරියතො චතුද්දසයොජනං තාවදෙව නිබ්බත්තික්ඛණෙයෙව ආසි අහොසීති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

4. Āyāmena catubbīsā (chiều dài hai mươi bốn): Đối với tôi, người đã sanh ở đó và trở thành vị trời, (thiên cung) được tạo ra và hiện khởi do phước thiện đã làm, có chiều dài và chiều cao là hai mươi bốn do-tuần, chiều rộng và chiều ngang là mười bốn do-tuần, đã có, đã hiện hữu ngay vào khoảnh khắc tái sanh. Đó là ý nghĩa. Phần còn lại thì dễ hiểu.

9. චතුන්නවුතෙ [Pg.3] ඉතො කප්පෙති ඉතො කප්පතො චතුනවුතෙ කප්පෙ යං කම්මං අකරිං අකාසිං, තදා තතො පට්ඨාය පුඤ්ඤබලෙන කඤ්චි දුග්ගතිං නාභිජානාමි, න අනුභූතපුබ්බා කාචි දුග්ගතීති අත්ථො.

9. Catunnavute ito kappe (cách đây chín mươi bốn kiếp): Kể từ kiếp thứ chín mươi bốn tính từ kiếp này, nghiệp nào tôi đã làm, đã thực hiện, kể từ lúc đó trở đi, do năng lực của phước thiện, tôi không biết đến bất cứ cảnh khổ nào; nghĩa là, tôi chưa từng trải qua bất cứ cảnh khổ nào.

10. තෙසත්තතිම්හිතො කප්පෙති ඉතො කප්පතො තෙසත්තතිකප්පෙ. ඉන්දනාමා තයො ජනාති ඉන්දනාමකා තයො චක්කවත්තිරාජානො එකස්මිං කප්පෙ තීසු ජාතීසු ඉන්දො නාම චක්කවත්තී රාජා අහොසින්ති අත්ථො. ද්වෙසත්තතිම්හිතො කප්පෙති ඉතො ද්වෙසත්තතිකප්පෙ. සුමනනාමකා තයො ජනා තික්ඛත්තුං චක්කවත්තිරාජානො අහෙසුං.

10. Tesattatimhito kappe (cách đây bảy mươi ba kiếp): (Nghĩa là) trong kiếp thứ bảy mươi ba tính từ kiếp này. Indanāmā tayo janā (ba người tên Inda): (Nghĩa là) ba vị chuyển luân vương tên là Inda. Ý nghĩa là: trong một kiếp, trong ba lần sanh, vị ấy đã là vị vua chuyển luân tên là Inda. Dvesattatimhito kappe (cách đây bảy mươi hai kiếp): (Nghĩa là) trong kiếp thứ bảy mươi hai tính từ kiếp này. Sumananāmakā tayo janā (ba người tên Sumana): (Nghĩa là) họ đã là các vị vua chuyển luân ba lần.

11. සමසත්තතිතො කප්පෙති ඉතො කප්පතො අනූනාධිකෙ සත්තතිමෙ කප්පෙ වරුණනාමකා වරුණො චක්කවත්තීති එවංනාමකා තයො චක්කවත්තිරාජානො චක්කරතනසම්පන්නා චතුදීපම්හි ඉස්සරා අහෙසුන්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

11. Samasattatito kappe (cách đây đúng bảy mươi kiếp): (Nghĩa là) trong kiếp thứ bảy mươi, không hơn không kém, tính từ kiếp này. Varuṇanāmakā (tên là Varuṇa): (Nghĩa là) ba vị vua chuyển luân có tên như vầy: “Varuṇa, vị chuyển luân vương.” Ý nghĩa là: họ là những vị được thành tựu bánh xe báu, là những bậc chúa tể ở bốn châu. Phần còn lại thì dễ hiểu.

සීහාසනදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích ký sự của Trưởng lão Sīhāsanadāyaka đã hoàn tất.

2. එකත්ථම්භිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

2. Giải thích ký sự của Trưởng lão Ekatthambhika (vị dâng cúng một cây cột)

සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො එකත්ථම්භදායකථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ වනකම්මිකො හුත්වා එකස්මිං විභවසම්පන්නෙ කුලෙ නිබ්බත්තො. තස්මිං සමයෙ සබ්බෙ සද්ධා පසන්නා උපාසකා එකච්ඡන්දා ‘‘භගවතො උපට්ඨානසාලං කරොමා’’ති දබ්බසම්භාරත්ථාය වනං පවිසිත්වා තං උපාසකං දිස්වා ‘‘අම්හාකං එකං ථම්භං දෙථා’’ති යාචිංසු. සො තං පවත්තිං සුත්වා ‘‘තුම්හෙ මා චින්තයිත්ථා’’ති තෙ සබ්බෙ උය්‍යොජෙත්වා එකං සාරමයං ථම්භං ගහෙත්වා සත්ථු දස්සෙත්වා තෙසංයෙව අදාසි. සො තෙනෙව සොමනස්සජාතො තදෙව මූලං කත්වා අඤ්ඤානි දානාදීනි පුඤ්ඤානි කත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො අපරාපරං ඡසු කාමාවචරෙසු දිබ්බසම්පත්තියො අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච අග්ගචක්කවත්තිසම්පත්තිං අනෙකවාරං අනුභවිත්වා අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං පදෙසරජ්ජසම්පත්තිඤ්ච අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සද්ධාසම්පන්නෙ එකස්මිං [Pg.4] කුලෙ නිබ්බත්තො මාතාපිතූහි සද්ධිං භගවතො සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා ලද්ධූපසම්පදො කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා මනසිකරොන්තො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

Câu kệ bắt đầu bằng ‘Siddhatthassa bhagavato’ là Phật sự của trưởng lão Ekathambhadāyaka. Vị này cũng đã tạo phước lành nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đó đó, trong khi tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, đã là người làm nghề rừng, đã sanh vào một gia tộc giàu có. Vào lúc ấy, tất cả các vị cận sự nam có đức tin trong sạch, có cùng một ý muốn rằng ‘chúng ta hãy làm một ngôi giảng đường cho đức Thế Tôn,’ đã đi vào rừng vì mục đích tìm vật liệu, sau khi thấy vị cận sự nam ấy, đã xin rằng ‘xin hãy cho chúng tôi một cây cột.’ Vị ấy sau khi nghe câu chuyện đó, nói rằng ‘quý vị đừng lo lắng,’ đã cho tất cả họ ra về, đã lấy một cây cột bằng lõi cây, đã trình lên đức Đạo Sư, đã trao cho chính họ. Vị ấy do nhân duyên ấy đã sanh tâm hoan hỷ, lấy đó làm gốc, đã làm các phước báu khác như bố thí v.v., từ đó mệnh chung, đã sanh vào cõi trời. Lần lượt, đã hưởng thụ các thiên sản trong sáu cõi trời Dục giới, và ở cõi người đã hưởng thụ tài sản của vị Chuyển luân vương hàng đầu nhiều lần, và đã hưởng thụ tài sản của vị vua chư hầu vô số lần. Trong thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia tộc có đức tin, cùng với cha mẹ, đã nghe Pháp nơi đức Thế Tôn, đã có được đức tin, đã xuất gia, đã được thọ cụ túc giới, đã nhận đề mục thiền, trong khi tác ý, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán.

13. සො එවං පත්තඅරහත්තො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සිද්ධත්ථස්සාතිආදිමාහ. තත්ථ සිද්ධත්ථස්ස භගවතො භග්‍යසම්පන්නස්ස සම්මාසම්බුද්ධස්ස. මහාපූගගණොති මහාඋපාසකසමූහො අහු අහොසීති අත්ථො. සරණං ගතා ච තෙ බුද්ධන්ති ‘‘බුද්ධං සරණ’’න්ති ගතා භජිංසු ජානිංසු වා තෙ උපාසකා. තථාගතං සද්දහන්ති බුද්ධගුණං අත්තනො චිත්තසන්තානෙ ඨපෙන්තීති අත්ථො.

13. Vị ấy, đã đắc quả A-la-hán như vậy, đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, đã sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về Phật sự đã hành trong quá khứ, đã nói câu kệ bắt đầu bằng ‘siddhatthassa’. Trong đó, ‘siddhatthassa bhagavato’ có nghĩa là của đức Thế Tôn Siddhattha, bậc Chánh Đẳng Giác, người đầy đủ phước báu. ‘Mahāpūgagaṇo’ có nghĩa là một nhóm lớn các cận sự nam đã có, đã hiện hữu. ‘Saraṇaṃ gatā ca te buddhaṃ’ có nghĩa là các vị cận sự nam ấy đã đi đến, đã phục vụ, hoặc đã biết đức Phật là nơi nương tựa. ‘Tathāgataṃ saddahanti’ có nghĩa là họ đặt để ân đức Phật vào trong dòng tâm của mình.

14. සබ්බෙ සඞ්ගම්ම මන්තෙත්වාති සබ්බෙ සමාගම්ම සන්නිපතිත්වා මන්තෙත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤං සඤ්ඤාපෙත්වා එකච්ඡන්දා හුත්වා මාළං උපට්ඨානසාලං සත්ථුනො අත්ථාය කුබ්බන්ති කරොන්තීති අත්ථො. දබ්බසම්භාරෙසු එකත්ථම්භං අලභන්තා බ්‍රහාවනෙ මහාවනෙ විචිනන්තීති සම්බන්ධො.

14. ‘Sabbe saṅgamma mantetvā’ có nghĩa là tất cả cùng nhau tụ họp, bàn bạc, thông báo cho nhau, có cùng một ý muốn, họ làm, họ thực hiện ngôi giảng đường, nơi hầu cận, vì lợi ích của đức Đạo Sư. Nên được liên kết như sau: không tìm được một cây cột trong số các vật liệu, họ tìm kiếm trong khu rừng lớn, đại lâm.

15. තෙහං අරඤ්ඤෙ දිස්වානාති අහං තෙ උපාසකෙ අරඤ්ඤෙ දිස්වාන ගණං සමූහං උපගම්ම සමීපං ගන්ත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වාන දසඞ්ගුලිසමොධානං අඤ්ජලිං සිරසි කත්වා අහං ගණං උපාසකසමූහං ‘‘තුම්හෙ ඉමං වනං කිමත්ථං ආගතත්ථා’’ති තදා තස්මිං කාලෙ පරිපුච්ඡින්ති සම්බන්ධො.

15. ‘Tehaṃ araññe disvāna’ có nghĩa là: ta, sau khi thấy các vị cận sự nam ấy trong rừng, đã đi đến gần nhóm, đoàn thể ấy, đã chắp tay, đã đặt hai tay chắp lại gồm mười ngón lên đầu, ta đã hỏi nhóm, đoàn thể cận sự nam ấy vào lúc đó, thời điểm đó rằng: ‘quý vị đến khu rừng này vì mục đích gì?’. Nên được liên kết như vậy.

16. තෙ සීලවන්තො උපාසකා මෙ මයා පුට්ඨා ‘‘මාළං මයං කත්තුකාමා හුත්වා එකත්ථම්භො අම්හෙහි න ලබ්භතී’’ති වියාකංසු විසෙසෙන කථයිංසූති සම්බන්ධො.

16. Nên được liên kết như sau: Các vị cận sự nam có giới đức ấy, được ta hỏi, đã trả lời, đã nói một cách đặc biệt rằng: ‘chúng tôi có ý muốn làm một ngôi giảng đường, nhưng một cây cột không được chúng tôi tìm thấy’.

17. මමං මය්හං එකත්ථම්භං දෙථ, අහං තං දස්සාමි සත්ථුනො සන්තිකං අහං ථම්භං ආහරිස්සාමි, තෙ භවන්තො ථම්භහරණෙ අප්පොස්සුක්කා උස්සාහරහිතා භවන්තූති සම්බන්ධො.

17. Nên được liên kết như sau: Hãy cho ta một cây cột, ta sẽ dâng nó đến đức Đạo Sư, ta sẽ mang cây cột đến, quý vị hãy đừng bận tâm, hãy không cần nỗ lực trong việc mang cây cột.

24. යං යං යොනුපපජ්ජාමීති යං යං යොනිං දෙවත්තං අථ මානුසං උපගච්ඡාමීති අත්ථො. භුම්මත්ථෙ වා උපයොගවචනං, යස්මිං යස්මිං දෙවලොකෙ වා මනුස්සලොකෙ වාති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

24. ‘Yaṃ yaṃ yonupapajjāmi’ có nghĩa là: ta đi đến thai sanh nào, hoặc là thân chư thiên hoặc là thân người. Hoặc là, đây là cách dùng đối cách với ý nghĩa của sở y cách, có nghĩa là: trong cõi trời nào hoặc trong cõi người nào. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

එකත්ථම්භිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải Phật sự của trưởng lão Ekatthambhikatthera đã hoàn tất.

3. නන්දත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3. Chú giải Phật sự của trưởng lão Nanda

පදුමුත්තරස්ස [Pg.5] භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො නන්දත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො භගවතො සන්තිකෙ ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සයං තං ඨානන්තරං පත්ථෙන්තො භගවතො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච පූජාසක්කාරබහුලං මහාදානං පවත්තෙත්වා ‘‘අහං, භන්තෙ, අනාගතෙ තුම්හාදිසස්ස බුද්ධස්ස එවරූපො සාවකො භවෙය්‍ය’’න්ති පණිධානං අකාසි.

Câu kệ bắt đầu bằng ‘Padumuttarassa bhagavato’ là Phật sự của trưởng lão Nanda. Vị này cũng đã tạo phước lành nơi các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống đó đó, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, đã sanh vào một gia tộc ở thành phố Haṃsavatī, đã đạt đến sự trưởng thành. Trong khi nghe Pháp nơi đức Thế Tôn, đã thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thượng trong số những người hộ trì các căn, tự mình mong cầu địa vị đặc biệt ấy, đã thực hiện việc cúng dường lớn với nhiều sự tôn kính và lễ vật đối với đức Thế Tôn và Tăng chúng tỳ khưu, và đã lập nguyện rằng: ‘Bạch ngài, trong tương lai, con mong được làm một vị đệ tử như vậy của một đức Phật như ngài’.

සො තතො පට්ඨාය දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ ධම්මතාය නාම නදියා මහන්තො කච්ඡපො හුත්වා නිබ්බත්තො එකදිවසං සත්ථාරං නදිං තරිතුං තීරෙ ඨිතං දිස්වා සයං භගවන්තං තාරෙතුකාමො සත්ථු පාදමූලෙ නිපජ්ජි. සත්ථා තස්ස අජ්ඣාසයං ඤත්වා පිට්ඨිං අභිරුහි. සො හට්ඨතුට්ඨො වෙගෙන සොතං ඡින්දන්තො සීඝතරං පරතීරං පාපෙසි. භගවා තස්ස අනුමොදනං වදන්තො භාවිනිං සම්පත්තිං කථෙත්වා පක්කාමි.

Vị ấy, kể từ đó, trong khi luân hồi trong cõi trời và cõi người, vào thời của đức Thế Tôn Atthadassi, đã sanh làm một con rùa lớn ở con sông tên là Dhammatā. Một ngày nọ, đã thấy đức Đạo Sư đang đứng trên bờ để qua sông, tự mình muốn đưa đức Thế Tôn qua sông, đã nằm xuống dưới chân đức Đạo Sư. Đức Đạo Sư, biết được ý định của nó, đã leo lên lưng. Nó, vui mừng hoan hỷ, rẽ dòng nước với tốc độ nhanh, đã đưa Ngài đến bờ bên kia rất nhanh. Đức Thế Tôn, trong khi nói lời tùy hỷ với nó, đã nói về tài sản trong tương lai, rồi đã ra đi.

සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන සුගතීසුයෙව සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කපිලවත්ථුස්මිං සුද්ධොදනමහාරාජස්ස අග්ගමහෙසියා මහාපජාපතිගොතමියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තො, තස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ ඤාතිසඞ්ඝං නන්දයන්තො ජාතොති ‘‘නන්දො’’ත්වෙව නාමං අකංසු. තස්ස වයප්පත්තකාලෙ භගවා පවත්තිතවරධම්මචක්කො ලොකානුග්ගහං කරොන්තො අනුක්කමෙන කපිලවත්ථුං ගන්ත්වා ඤාතිසමාගමෙ පොක්ඛරවස්සං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා වෙස්සන්තරජාතකං (ජා. 2.22.1655 ආදයො) කථෙත්වා දුතියදිවසෙ පිණ්ඩාය පවිට්ඨො ‘‘උත්තිට්ඨෙ නප්පමජ්ජෙය්‍යා’’ති (ධ. ප. 168) ගාථාය පිතරං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාපෙත්වා නිවෙසනං ගන්ත්වා ‘‘ධම්මඤ්චරෙ සුචරිත’’න්ති (ධ. ප. 169) ගාථාය මහාපජාපතිං සොතාපත්තිඵලෙ රාජානං සකදාගාමිඵලෙ පතිට්ඨාපෙත්වා තතියදිවසෙ නන්දකුමාරස්ස අභිසෙකගෙහපවෙසනආවාහමඞ්ගලෙසු වත්තමානෙසු පිණ්ඩාය පාවිසි. සත්ථා නන්දකුමාරස්ස හත්ථෙ පත්තං දත්වා මඞ්ගලං වත්වා තස්ස හත්ථතො පත්තං අග්ගහෙත්වාව විහාරං ගතො[Pg.6], තං පත්තහත්ථං විහාරං ආගතං අනිච්ඡමානංයෙව පබ්බාජෙත්වා තථාපබ්බාජිතත්තායෙව අනභිරතියා පීළිතං ඤත්වා උපායෙන තස්ස තං අනභිරතිං විනොදෙසි. සො යොනිසො පටිසඞ්ඛාය විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. ථෙරො පුන දිවසෙ භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එවමාහ – ‘‘යං මෙ, භන්තෙ, භගවා පාටිභොගො පඤ්චන්නං අච්ඡරාසතානං පටිලාභාය කකුටපාදානං, මුඤ්චාමහං, භන්තෙ, භගවන්තං එතස්මා පටිස්සවා’’ති. භගවාපි ‘‘යදෙව තෙ, නන්ද, අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුත්තං, තදාහං මුත්තො එතස්මා පටිස්සවා’’ති ආහ. අථස්ස භගවා සවිසෙසං ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතං ඤත්වා තං ගුණං විභාවෙන්තො ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරානං යදිදං නන්දො’’ති (අ. නි. 1.219, 230) ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරභාවෙන නං එතදග්ගෙ ඨපෙසි. ථෙරො හි ‘‘ඉන්ද්‍රියාසංවරං නිස්සාය ඉමං විප්පකාරං පත්තො, තමහං සුට්ඨු නිග්ගණ්හිස්සාමී’’ති උස්සාහජාතො බලවහිරොත්තප්පො තත්ථ ච කතාධිකාරත්තා ඉන්ද්‍රියසංවරෙ උක්කංසපාරමිං අගමාසි.

Vị ấy, do nghiệp phước thiện ấy, luân hồi chỉ trong các cõi lành, vào thời Đức Phật này xuất hiện, đã tái sanh trong bụng của hoàng hậu Mahāpajāpati Gotamī, chánh cung của đức vua Suddhodana ở thành Kapilavatthu. Vào ngày đặt tên của vị ấy, vì sanh ra làm cho dòng họ vui mừng nên họ đã đặt tên là "Nanda". Khi vị ấy đến tuổi trưởng thành, Đức Thế Tôn, người đã chuyển Pháp luân cao thượng, trong khi thực hiện việc tế độ thế gian, đã tuần tự đi đến thành Kapilavatthu. Trong buổi họp mặt hoàng tộc, Ngài đã tạo ra duyên sự về trận mưa sen và thuyết giảng bổn sanh Vessantara. Vào ngày thứ hai, khi đi khất thực, Ngài đã an lập phụ vương vào quả vị Tu-đà-hoàn bằng bài kệ "Uttiṭṭhe nappamajjeyyā". Sau khi vào cung, Ngài đã an lập bà Mahāpajāpati vào quả vị Tu-đà-hoàn và đức vua vào quả vị Tư-đà-hàm bằng bài kệ "Dhammañcare sucaritaṃ". Vào ngày thứ ba, trong khi các lễ đăng quang, tân gia, và hôn lễ của hoàng tử Nanda đang diễn ra, Ngài đã vào thành khất thực. Bậc Đạo Sư đã trao bát vào tay hoàng tử Nanda, nói lời chúc phúc, rồi không nhận lại bát từ tay hoàng tử mà đi về tu viện. Ngài đã cho xuất gia hoàng tử ấy, người đã đến tu viện với bát trên tay, dù hoàng tử không muốn. Biết rằng do xuất gia như vậy nên hoàng tử bị sự không hoan hỷ dằn vặt, Ngài đã dùng phương tiện để xua tan sự không hoan hỷ ấy của hoàng tử. Vị ấy, sau khi như lý tác ý, đã thiết lập tuệ quán và không bao lâu đã chứng đắc A-la-hán quả. Vào một ngày khác, vị trưởng lão đã đến đảnh lễ Đức Thế Tôn và bạch rằng: "Bạch Thế Tôn, lời hứa mà Đức Thế Tôn đã bảo chứng cho con về việc được năm trăm tiên nữ chân có màu như chân chim bồ câu, bạch Thế Tôn, con xin giải trừ cho Đức Thế Tôn khỏi lời hứa ấy." Đức Thế Tôn cũng nói rằng: "Này Nanda, khi nào tâm của ngươi được giải thoát khỏi các lậu hoặc do không còn chấp thủ, khi ấy Ta cũng được giải thoát khỏi lời hứa ấy." Bấy giờ, Đức Thế Tôn, biết được sự hộ trì các căn một cách đặc biệt của vị ấy, đã tuyên dương đức hạnh ấy: "Này các Tỳ-khưu, trong số các đệ tử Tỳ-khưu của Ta, người hộ trì các căn, Nanda là bậc tối thắng." Ngài đã đặt vị ấy vào địa vị tối thắng về phương diện hộ trì các căn. Vị trưởng lão quả thật đã sanh tâm nỗ lực rằng: "Do không thu thúc lục căn mà ta đã rơi vào tình trạng biến đổi này, ta sẽ chế ngự nó thật tốt." Vị ấy đã trở nên có lòng tàm quý mãnh liệt, và do đã tạo nhân duyên trong việc ấy, đã đạt đến ba-la-mật tối thượng trong việc thu thúc lục căn.

27. එවං සො එතදග්ගට්ඨානං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සප්පත්තො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතොතිආදිමාහ. වත්ථං ඛොමං මයා දින්නන්ති ඛොමරට්ඨෙ ජාතං වත්ථං භගවති චිත්තප්පසාදෙන ගාරවබහුමානෙන මයා පරමසුඛුමං ඛොමවත්ථං දින්නන්ති අත්ථො. සයම්භුස්සාති සයමෙව භූතස්ස ජාතස්ස අරියාය ජාතියා නිබ්බත්තස්ස. මහෙසිනොති මහන්තෙ සීලසමාධිපඤ්ඤාවිමුත්තිවිමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධෙ එසි ගවෙසීති මහෙසි, තස්ස මහෙසිනො සයම්භුස්ස චීවරත්ථාය ඛොමවත්ථං මයා දින්නන්ති සම්බන්ධො.

27. Như vậy, vị ấy sau khi đạt được địa vị tối thắng ấy, đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, đạt được sự hân hoan, và trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình, đã nói lên những lời bắt đầu bằng "Padumuttarassa bhagavato". (Câu) "Vatthaṃ khomaṃ mayā dinnaṃ" có nghĩa là: Tấm vải được làm ở xứ Khoma, một tấm vải Khoma cực kỳ tinh tế, đã được tôi dâng cúng lên Đức Thế Tôn với tâm tịnh tín, với lòng kính trọng và tôn quý. (Từ) "Sayambhussa" có nghĩa là: của bậc Tự Sanh, bậc đã tự mình hiện hữu, đã sanh ra, đã thành tựu bằng sự sanh của bậc Thánh. (Từ) "Mahesino" có nghĩa là: Ngài tìm cầu, truy tầm các uẩn vĩ đại là giới, định, tuệ, giải thoát, và giải thoát tri kiến, nên được gọi là Mahesi (Bậc Đại Sĩ). Nên được liên kết như sau: Tấm vải Khoma đã được tôi dâng cúng cho bậc Mahesi, bậc Tự Sanh ấy, để làm y.

28. තං මෙ බුද්ධො වියාකාසීති එත්ථ තන්ති සාම්‍යත්ථෙ උපයොගවචනං, තස්ස වත්ථදායකස්ස මෙ දානඵලං විසෙසෙන අකාසි කථෙසි බුද්ධොති අත්ථො. ජලජුත්තමනාමකොති පදුමුත්තරනාමකො. ‘‘ජලරුත්තමනායකො’’තිපි පාඨො, තස්ස ජලමානානං දෙවබ්‍රහ්මානං උත්තමනායකො පධානොති අත්ථො. ඉමිනා වත්ථදානෙනාති ඉමිනා වත්ථදානස්ස නිස්සන්දෙන ත්වං අනාගතෙ හෙමවණ්ණො සුවණ්ණවණ්ණො භවිස්සසි.

28. Trong câu "Taṃ me buddho viyākāsi", từ "taṃ" là một từ chỉ sự liên hệ trong ý nghĩa của sở hữu cách. Có nghĩa là: Đức Phật đã tuyên thuyết, đã giảng giải một cách đặc biệt về quả báo của sự cúng dường cho ta, người đã dâng cúng tấm vải ấy. (Câu) "Jalajuttamanāmako" có nghĩa là: bậc có danh hiệu Padumuttara. Cũng có dị bản là "Jalaruttamanāyako", có nghĩa là: bậc lãnh đạo tối cao, bậc chủ chốt của các vị trời và Phạm thiên đang tỏa sáng. (Câu) "Iminā vatthadānenāti" (có nghĩa là): Do kết quả của việc cúng dường tấm vải này, trong tương lai ngươi sẽ có màu da vàng óng, màu da của vàng ròng.

29. ද්වෙ [Pg.7] සම්පත්තිං අනුභොත්වාති දිබ්බමනුස්සසඞ්ඛාතා ද්වෙ සම්පත්තියො අනුභවිත්වා. කුසලමූලෙහි චොදිතොති කුසලාවයවෙහි කුසලකොට්ඨාසෙහි චොදිතො පෙසිතො, ‘‘ත්වං ඉමිනා පුඤ්ඤෙන සත්ථු කුලං පසවාහී’’ති පෙසිතො වියාති අත්ථො. ‘‘ගොතමස්ස භගවතො කනිට්ඨො ත්වං භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකාසීති සම්බන්ධො.

29. (Câu) "Dve sampattiṃ anubhotvāti" có nghĩa là: sau khi hưởng thụ hai loại tài sản được gọi là tài sản của chư thiên và nhân loại. (Câu) "Kusalamūlehi codito" có nghĩa là: được thúc đẩy, được sai khiến bởi các thành phần của thiện, các phần của thiện; có nghĩa là: giống như được sai khiến rằng: "Ngươi hãy do phước thiện này mà sanh vào dòng dõi của Bậc Đạo Sư." Nên được liên kết như sau: (Ngài) đã thọ ký rằng: "Ngươi sẽ là em trai của Đức Thế Tôn Gotama."

30. රාගරත්තො සුඛසීලොති කිලෙසකාමෙහි රත්තො අල්ලීනො කායසුඛචිත්තසුඛානුභවනසභාවො. කාමෙසු ගෙධමායුතොති වත්ථුකාමෙසු ගෙධසඞ්ඛාතාය තණ්හාය ආයුතො යොජිතොති අත්ථො. බුද්ධෙන චොදිතො සන්තො, තදා ත්වන්ති යස්මා කාමෙසු ගෙධිතො, තදා තස්මා ත්වං අත්තනො භාතුකෙන ගොතමබුද්ධෙන චොදිතො පබ්බජ්ජාය උය්‍යොජිතො තස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිස්සසීති සම්බන්ධො.

30. (Câu) "Rāgaratto sukhasīlo" có nghĩa là: người say đắm, dính mắc vào các phiền não dục, có bản chất hưởng thụ thân lạc và tâm lạc. (Câu) "Kāmesu gedhamāyuto" có nghĩa là: được kết hợp, được ràng buộc với ái dục được gọi là sự tham lam trong các dục trần. (Câu) "Buddhena codito santo, tadā tvaṃ" nên được liên kết như sau: Bởi vì ngươi tham lam trong các dục, khi ấy, do đó, ngươi sẽ được Đức Phật Gotama, người anh của mình, thúc giục, khuyến khích xuất gia, và sẽ xuất gia dưới sự hướng dẫn của Ngài.

31. පබ්බජිත්වාන ත්වං තත්ථාති තස්මිං ගොතමස්ස භගවතො සාසනෙ ත්වං පබ්බජිත්වා කුසලමූලෙන මූලභූතෙන පුඤ්ඤසම්භාරෙන චොදිතො භාවනායං නියොජිතො සබ්බාසවෙ සකලාසවෙ පරිඤ්ඤාය ජානිත්වා පජහිත්වා අනාමයො නිද්දුක්ඛො නිබ්බායිස්සසි අදස්සනං පාපෙස්සසි, අපණ්ණත්තිකභාවං ගමිස්සසීති අත්ථො.

31. (Câu) "Pabbajitvāna tvaṃ tatthāti" có nghĩa là: ngươi, sau khi xuất gia trong giáo pháp của Đức Thế Tôn Gotama ấy, được thúc đẩy bởi căn bản thiện, bởi tư lương phước báu làm nền tảng, được chuyên tâm vào sự tu tập, sau khi liễu tri, biết rõ và từ bỏ tất cả lậu hoặc, toàn bộ lậu hoặc, ngươi sẽ tịch diệt, không còn bệnh hoạn, không còn khổ đau, sẽ đạt đến trạng thái không còn được thấy, sẽ đi đến trạng thái không thể chế định.

32. සතකප්පසහස්සම්හීති ඉතො කප්පතො පුබ්බෙ සතකප්පාධිකෙ සහස්සමෙ කප්පම්හි චෙළනාමකා චත්තාරො චක්කවත්තිරාජානො අහෙසුන්ති අත්ථො. සට්ඨි කප්පසහස්සානීති කප්පසහස්සානි සට්ඨි ච අතික්කමිත්වා හෙට්ඨා එකස්මිං කප්පෙ චත්තාරො ජනා උපචෙළා නාම චක්කවත්තිරාජානො චතූසු ජාතීසු අහෙසුන්ති අත්ථො.

32. (Câu) "Satakappasahassamhīti" có nghĩa là: một trăm ngàn kiếp trước kiếp này, đã có bốn vị Chuyển luân thánh vương tên là Ceḷa. (Câu) "Saṭṭhi kappasahassānīti" có nghĩa là: sau khi trải qua sáu mươi ngàn kiếp, trong một kiếp sau đó, đã có bốn người tên là Upaceḷa trở thành Chuyển luân thánh vương trong bốn kiếp sanh.

33. පඤ්චකප්පසහස්සම්හීති පඤ්චකප්පාධිකෙ සහස්සමෙ කප්පම්හි චෙළා නාම චත්තාරො ජනා චක්කවත්තිරාජානො සත්තහි රතනෙහි සම්පන්නා සමඞ්ගීභූතා ජම්බුදීපඅපරගොයානඋත්තරකුරුපුබ්බවිදෙහදීපසඞ්ඛාතෙ චතුදීපම්හි ඉස්සරා පධානා විසුං අහෙසුන්ති අත්ථො. සෙසං වුත්තනයමෙවාති.

33. Pañcakappasahassamhi có nghĩa là: Trong một ngàn lẻ năm kiếp, bốn vị tên là Ceḷa đã là các vị vua chuyển luân, đầy đủ và trang bị bảy báu vật, là những bậc chúa tể, những bậc lãnh đạo riêng biệt trong bốn châu được gọi là châu Diêm-phù-đề (Jambudīpa), châu Tây-ngưu-hóa (Aparagoyāna), châu Bắc-câu-lư (Uttarakuru), và châu Đông-thắng-thần (Pubbavideha). Phần còn lại có ý nghĩa như đã được trình bày.

නන්දත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần chú giải về Apādāna của trưởng lão Nanda đã hoàn tất.

4. චූළපන්ථකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

4. Phần chú giải về Apādāna của trưởng lão Cūḷapanthaka.

පදුමුත්තරො [Pg.8] නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො චූළපන්ථකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ යදෙත්ථ අට්ඨුප්පත්තිවසෙන වත්තබ්බං, තං අට්ඨකනිපාතෙ මහාපන්ථකවත්ථුස්මිං (ථෙරගා. 510 ආදයො) වුත්තමෙව. අයං පන විසෙසො – මහාපන්ථකත්ථෙරො අරහත්තං පත්වා ඵලසමාපත්තිසුඛෙන වීතිනාමෙන්තො චින්තෙසි – ‘‘කථං නු ඛො සක්කා චූළපන්ථකම්පි ඉමස්මිං සුඛෙ පතිට්ඨාපෙතු’’න්ති. සො අත්තනො අය්‍යකං ධනසෙට්ඨිං උපසඞ්කමිත්වා ආහ – ‘‘සචෙ, මහාසෙට්ඨි, අනුජානාථ, අහං චූළපන්ථකං පබ්බාජෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘පබ්බාජෙථ, භන්තෙ’’ති. ථෙරො තං පබ්බාජෙසි. සො දසසු සීලෙසු පතිට්ඨිතො භාතු සන්තිකෙ –

(Câu kệ) bắt đầu bằng “Padumuttaro nāma jino” là phần Apādāna của tôn giả Cūḷapanthakatthera. Vị này cũng đã thực hiện lời nguyện dưới thời của các vị Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, ngài đã tích lũy các công đức là điều kiện hỗ trợ cho sự giải thoát. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, những gì cần được nói ở đây theo sự phát sinh của câu chuyện, điều đó đã được nói đến trong câu chuyện về Mahāpanthaka ở Aṭṭhakanipāta. Tuy nhiên, đây là điểm khác biệt: Trưởng lão Mahāpanthakatthera sau khi đắc quả A-la-hán, trong khi đang trải qua thời gian với niềm an lạc của thiền quả, đã suy nghĩ rằng: “Làm thế nào để có thể thiết lập cả Cūḷapanthaka trong niềm an lạc này?” Vị ấy đã đến gặp ông của mình là trưởng giả Dhanaseṭṭhi và nói rằng: “Thưa đại trưởng giả, nếu ngài cho phép, con sẽ cho Cūḷapanthaka xuất gia.” (Trưởng giả đáp:) “Xin ngài hãy cho nó xuất gia.” Vị trưởng lão đã cho vị ấy xuất gia. Vị ấy, sau khi được an trú trong mười giới, ở gần anh trai của mình –

‘‘පදුමං යථා කොකනදං සුගන්ධං, පාතො සියා ඵුල්ලමවීතගන්ධං;

අඞ්ගීරසං පස්ස විරොචමානං, තපන්තමාදිච්චමිවන්තලික්ඛෙ’’ති. (සං. නි. 1.123;

අ. නි. 5.195) –

“Như đóa sen kokanada thơm ngát, nở rộ vào buổi sáng, hương thơm không phai tàn; hãy chiêm ngưỡng đấng Aṅgīrasa đang tỏa sáng, rực rỡ như mặt trời trên bầu trời.”

ගාථං උග්ගණ්හන්තො චතූහි මාසෙහි උග්ගහෙතුං නාසක්ඛි, ගහිතම්පි හදයෙ න තිට්ඨති. අථ නං මහාපන්ථකො, ‘‘චූළපන්ථක, ත්වං ඉමස්මිං සාසනෙ අභබ්බො, චතූහි මාසෙහි එකං ගාථම්පි ගහෙතුං න සක්කොසි, පබ්බජිතකිච්චං පන ත්වං කථං මත්ථකං පාපෙස්සසි, නික්ඛම ඉතො’’ති සො ථෙරෙන පණාමිකො ද්වාරකොට්ඨකසමීපෙ රොදමානො අට්ඨාසි.

Trong khi học thuộc lòng bài kệ, (vị ấy) đã không thể học được trong bốn tháng, và ngay cả khi đã học được, nó cũng không ở lại trong tâm. Sau đó, Mahāpanthaka nói với vị ấy: “Này Cūḷapanthaka, ngươi không có khả năng trong giáo pháp này, trong bốn tháng ngươi còn không thể học thuộc một bài kệ, vậy làm sao ngươi có thể hoàn thành phận sự của một người xuất gia? Hãy đi khỏi đây.” Bị trưởng lão đuổi đi, vị ấy đã đứng khóc gần cổng tu viện.

තෙන ච සමයෙන සත්ථා ජීවකම්බවනෙ විහරති. අථ ජීවකො පුරිසං පෙසෙසි – ‘‘ගච්ඡ, පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං සත්ථාරං නිමන්තෙහී’’ති. තෙන ච සමයෙන ආයස්මා මහාපන්ථකො භත්තුද්දෙසකො හොති. සො ‘‘පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං භික්ඛං පටිච්ඡථා’’ති වුත්තො ‘‘චූළපන්ථකං ඨපෙත්වා සෙසානං පටිච්ඡාමී’’ති ආහ. තං සුත්වා චූළපන්ථකො භිය්‍යොසොමත්තාය දොමනස්සප්පත්තො අහොසි. සත්ථා තස්ස චිත්තක්ඛෙදං ඤත්වා ‘‘චූළපන්ථකො මයා කතෙන උපායෙන බුජ්ඣිස්සතී’’ති තස්ස අවිදූරට්ඨානෙ අත්තානං දස්සෙත්වා ‘‘කිං, පන්ථක, රොදසී’’ති පුච්ඡි. ‘‘භාතා මං, භන්තෙ, පණාමෙතී’’ති ආහ. ‘‘පන්ථක, මා චින්තයි, මම සාසනෙ [Pg.9] තුය්හං පබ්බජ්ජා, එහි ඉමං ගහෙත්වා ‘රජොහරණං, රජොහරණ’න්ති මනසි කරොහී’’ති ඉද්ධියා සුද්ධං චොළක්ඛණ්ඩං අභිසඞ්ඛරිත්වා අදාසි. සො සත්ථාරා දින්නං චොළක්ඛණ්ඩං ‘‘රජොහරණං, රජොහරණ’’න්ති හත්ථෙන පරිමජ්ජන්තො නිසීදි. තස්ස තං පරිමජ්ජන්තස්ස කිලිට්ඨධාතුකං ජාතං, පුන පරිමජ්ජන්තස්ස උක්ඛලිපරිපුඤ්ඡනසදිසං ජාතං. සො ඤාණපරිපාකත්තා එවං චින්තෙසි – ‘‘ඉදං චොළක්ඛණ්ඩං පකතියා පරිසුද්ධං, ඉමං උපාදිණ්ණකසරීරං නිස්සාය කිලිට්ඨං අඤ්ඤථා ජාතං, තස්මා අනිච්චං යථාපෙතං, එවං චිත්තම්පී’’ති ඛයවයං පට්ඨපෙත්වා තස්මිංයෙව නිමිත්තෙ ඣානානි නිබ්බත්තෙත්වා ඣානපාදකං කත්වා විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. අරහත්තපත්තස්සෙවස්ස තෙපිටකං පඤ්චාභිඤ්ඤා ච ආගමිංසු.

Và vào lúc ấy, đức Đạo Sư đang trú tại vườn xoài của Jīvaka. Khi ấy, Jīvaka đã sai một người đi: “Hãy đi và thỉnh mời đức Đạo Sư cùng với năm trăm vị tỳ khưu.” Và vào lúc ấy, tôn giả Mahāpanthaka là người phân phối các bữa ăn. Khi được yêu cầu: “Xin ngài hãy nhận lời mời dùng bữa cho năm trăm vị tỳ khưu,” vị ấy đã nói: “Trừ Cūḷapanthaka ra, tôi nhận lời cho các vị còn lại.” Nghe vậy, Cūḷapanthaka càng trở nên phiền muộn hơn. Đức Đạo Sư, biết được sự khổ tâm của vị ấy, (nghĩ rằng): “Cūḷapanthaka sẽ giác ngộ nhờ phương tiện do ta tạo ra,” đã hiện thân ở một nơi không xa vị ấy và hỏi: “Này Panthaka, tại sao con khóc?” (Vị ấy đáp:) “Bạch ngài, anh con đang đuổi con đi.” (Đức Phật nói:) “Này Panthaka, đừng lo lắng, sự xuất gia của con là ở trong giáo pháp của ta. Hãy đến đây, cầm lấy cái này và tác ý rằng ‘vật lau bụi, vật lau bụi’.” Ngài đã dùng thần thông tạo ra một mảnh vải sạch và ban cho vị ấy. Vị ấy ngồi xuống, dùng tay chà xát mảnh vải do đức Đạo Sư ban cho và (niệm) “vật lau bụi, vật lau bụi.” Khi vị ấy đang chà xát, nó đã trở nên có vết bẩn. Khi chà xát lần nữa, nó trở nên giống như giẻ lau nồi. Do trí tuệ đã chín muồi, vị ấy đã suy nghĩ như sau: “Mảnh vải này vốn dĩ trong sạch, nhưng do nương vào thân thể do thủ này mà nó trở nên dơ bẩn và biến đổi. Vì vậy, nó là vô thường, cũng như thân này; tâm cũng vậy.” Vị ấy đã thiết lập (sự quán chiếu) về sự sinh và diệt, và ngay trên đối tượng đó đã phát sinh các tầng thiền. Sau khi lấy thiền làm nền tảng, vị ấy đã thiết lập tuệ quán và đã đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. Ngay khi đắc quả A-la-hán, Tam Tạng và năm pháp thần thông đã đến với vị ấy.

සත්ථා එකූනෙහි පඤ්චභික්ඛුසතෙහි සද්ධිං ගන්ත්වා ජීවකස්ස නිවෙසනෙ පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. චූළපන්ථකො පන අත්තනො භික්ඛාය අප්පටිච්ඡිතත්තා එව න ගතො. ජීවකො යාගුං දාතුං ආරභි. සත්ථා හත්ථෙන පත්තං පිදහි. ‘‘කස්මා, භන්තෙ, න ගණ්හථා’’ති වුත්තෙ ‘‘විහාරෙ එකො භික්ඛු අත්ථි, ජීවකා’’ති. සො පුරිසං පෙසෙසි – ‘‘ගච්ඡ, භණෙ, විහාරෙ නිසින්නං අය්‍යං ගහෙත්වා එහී’’ති. චූළපන්ථකත්ථෙරොපි රූපෙන කිරියාය ච එකම්පි එකෙන අසදිසං භික්ඛුසහස්සං නිම්මිනිත්වා නිසීදි. සො පුරිසො විහාරෙ භික්ඛූනං බහුභාවං දිස්වා ගන්ත්වා ජීවකස්ස කථෙසි – ‘‘ඉමස්මා භික්ඛුසඞ්ඝා විහාරෙ භික්ඛුසඞ්ඝො බහුතරො, පක්කොසිතබ්බං අය්‍යං න ජානාමී’’ති. ජීවකො සත්ථාරං පුච්ඡි – ‘‘කො නාමො, භන්තෙ, විහාරෙ නිසින්නො භික්ඛූ’’ති? ‘‘චූළපන්ථකො නාම, ජීවකා’’ති. ‘‘ගච්ඡ, භණෙ, ‘චූළපන්ථකො නාම කතරො’ති පුච්ඡිත්වා තං ආනෙහී’’ති. සො විහාරං ගන්ත්වා ‘‘චූළපන්ථකො නාම කතරො, භන්තෙ’’ති පුච්ඡි. ‘‘අහං චූළපන්ථකො, අහං චූළපන්ථකො’’ති එකප්පහාරෙන භික්ඛුසහස්සම්පි කථෙසි. සො පුනාගන්ත්වා තං පවත්තිං ජීවකස්ස ආරොචෙසි ජීවකො පටිවිද්ධසච්චත්තා ‘‘ඉද්ධිමා මඤ්ඤෙ, අය්‍යො’’ති නයතො ඤත්වා ‘‘ගච්ඡ, භණෙ, පඨමං කථෙන්තං අය්‍යමෙව ‘තුම්හෙ සත්ථා පක්කොසතී’ති වත්වා චීවරකණ්ණෙ ගණ්හාහී’’ති ආහ. සො විහාරං ගන්ත්වා තථා අකාසි. තාවදෙව නිම්මිතභික්ඛූ අන්තරධායිංසු. සො ථෙරං ගහෙත්වා අගමාසි.

Bậc Đạo Sư cùng với năm trăm vị tỳ khưu thiếu một vị đi đến nhà của Jīvaka rồi ngự trên chỗ ngồi đã được dọn sẵn. Còn Tôn giả Cūḷapanthaka chỉ vì không được mời trong phần vật thực của mình nên đã không đi. Jīvaka bắt đầu dâng cháo. Bậc Đạo Sư dùng tay đậy bát lại. Khi được hỏi: “Bạch ngài, vì sao ngài không nhận?”, Ngài đáp: “Này Jīvaka, trong tu viện còn có một vị tỳ khưu”. Vị ấy sai một người đàn ông: “Này anh, hãy đi, mời vị tôn giả đang ngồi trong tu viện rồi đến đây”. Trưởng lão Cūḷapanthaka cũng hóa hiện ra một ngàn vị tỳ khưu không vị nào giống vị nào về hình dáng và hành động rồi ngồi. Người đàn ông ấy thấy sự đông đảo của các vị tỳ khưu trong tu viện, đi đến nói với Jīvaka: “So với chúng tỳ khưu này, chúng tỳ khưu trong tu viện đông hơn nhiều, tôi không biết vị tôn giả cần được mời là vị nào”. Jīvaka hỏi Bậc Đạo Sư: “Bạch ngài, vị tỳ khưu đang ngồi trong tu viện tên là gì?”. “Tên là Cūḷapanthaka, này Jīvaka”. “Này anh, hãy đi, hỏi ‘Vị nào tên là Cūḷapanthaka?’ rồi dẫn vị ấy đến đây”. Người ấy đi đến tu viện hỏi: “Bạch ngài, vị nào tên là Cūḷapanthaka?”. Cùng một lúc, cả ngàn vị tỳ khưu đều nói: “Tôi là Cūḷapanthaka, tôi là Cūḷapanthaka”. Người ấy quay trở lại báo sự việc ấy cho Jīvaka. Jīvaka vì đã chứng ngộ chân lý nên biết được theo phương pháp rằng: “Ta cho rằng vị tôn giả có thần thông”, rồi nói: “Này anh, hãy đi, đến vị tôn giả đã nói trước tiên, nói rằng ‘Bậc Đạo Sư cho mời ngài’ rồi nắm lấy vạt y”. Người ấy đi đến tu viện làm như vậy. Ngay lúc đó, các vị tỳ khưu được hóa hiện đã biến mất. Người ấy dẫn vị trưởng lão ra đi.

සත්ථා [Pg.10] තස්මිං ඛණෙ යාගුඤ්ච ඛජ්ජකාදිභෙදඤ්ච පටිග්ගණ්හි. කතභත්තකිච්චො භගවා ආයස්මන්තං චූළපන්ථකං ආණාපෙසි ‘‘අනුමොදනං කරොහී’’ති. සො පභින්නපටිසම්භිදො සිනෙරුං ගහෙත්වා මහාසමුද්දං මන්ථෙන්තො විය තෙපිටකං බුද්ධවචනං සඞ්ඛොභෙන්තො සත්ථු අජ්ඣාසයං ගණ්හන්තො අනුමොදනං අකාසි. දසබලෙ භත්තකිච්චං කත්වා විහාරං ගතෙ ධම්මසභායං කථා උදපාදි ‘අහො බුද්ධානං ආනුභාවො, යත්‍ර හි නාම චත්තාරො මාසෙ එකගාථං ගහෙතුං අසක්කොන්තම්පි ලහුකෙන ඛණෙනෙව එවං මහිද්ධිකං අකංසූ’ති, තථා හි ජීවකස්ස නිවෙසනෙ නිසින්නො භගවා ‘එවං චූළපන්ථකස්ස චිත්තං සමාහිතං, වීථිපටිපන්නා විපස්සනා’ති ඤත්වා යථානිසින්නොයෙව අත්තානං දස්සෙත්වා, ‘පන්ථක, නෙවායං පිලොතිකා කිලිට්ඨා රජානුකිණ්ණා, ඉතො පන අඤ්ඤොපි අරියස්ස විනයෙ සංකිලෙසො රජො’ති දස්සෙන්තො –

Vào lúc ấy, Bậc Đạo Sư đã thọ nhận cháo và các loại vật thực cứng. Đức Thế Tôn, sau khi đã làm xong phận sự thọ thực, đã ra lệnh cho Tôn giả Cūḷapanthaka: “Hãy làm phận sự tùy hỷ”. Vị ấy, với tuệ phân tích đã được phân tích, giống như người lấy núi Sineru mà khuấy động đại dương, làm rung động lời dạy của Đức Phật là Tam Tạng, nắm bắt được ý hướng của Bậc Đạo Sư, đã làm phận sự tùy hỷ. Khi Bậc Thập Lực làm xong phận sự thọ thực đi về tu viện, tại pháp đường câu chuyện được khởi lên: ‘Ôi, oai lực của các vị Phật thật là, bởi vì ngay cả người trong bốn tháng không thể học thuộc một bài kệ, các Ngài cũng đã làm cho trở nên có đại thần thông như vậy chỉ trong một khoảnh khắc ngắn ngủi’, thật vậy, Đức Thế Tôn đang ngự tại nhà của Jīvaka biết rằng: ‘Tâm của Cūḷapanthaka đã được định tĩnh như vậy, tuệ minh sát đã đi vào lộ trình’, vẫn trong tư thế đang ngồi hiện thân ra, chỉ dạy rằng: ‘Này Panthaka, không phải chỉ có tấm vải lau này bị dơ bẩn, lấm bụi, mà ngoài ra còn có thứ khác trong giáo pháp của bậc Thánh là bụi bặm phiền não’ –

‘‘රාගො රජො න ච පන රෙණු වුච්චති, රාගස්සෙතං අධිවචනං රජොති;

එතං රජං විප්පජහිත්වා භික්ඛවො, විහරන්ති තෙ විගතරජස්ස සාසනෙ.

“Tham ái là bụi, chứ không phải là bụi đất được gọi, ‘bụi’ là đồng nghĩa với tham ái; Này các tỳ khưu, sau khi đã từ bỏ hoàn toàn bụi bặm ấy, các vị ấy an trú trong giáo pháp của vị đã đoạn trừ bụi bặm.

‘‘දොසො රජො…පෙ… විගතරජස්ස සාසනෙ.

“Sân là bụi… trong giáo pháp của vị đã đoạn trừ bụi bặm.

‘‘මොහො රජො…පෙ… විගතරජස්ස සාසනෙ’’ති. (මහානි. 209;

චූළනි. උදයමාණවපුච්ඡානිද්දෙස 74) –

“Si là bụi… trong giáo pháp của vị đã đoạn trừ bụi bặm”.

ඉමා තිස්සො ගාථායො අභාසි. ගාථාපරියොසානෙ චූළපන්ථකො සහපටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණීති. සත්ථා තෙසං භික්ඛූනං කථාසල්ලාපං සුත්වා ආගන්ත්වා බුද්ධාසනෙ නිසීදිත්වා ‘‘කිං වදෙථ, භික්ඛවෙ’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘ඉමං නාම, භන්තෙ’’ති වුත්තෙ ‘‘භික්ඛවෙ, චූළපන්ථකෙන ඉදානි මය්හං ඔවාදෙ ඨත්වා ලොකුත්ථරදායජ්ජං ලද්ධං, පුබ්බෙ පන ලොකියදායජ්ජං ලද්ධ’’න්ති වත්වා තෙහි යාචිතො චූළසෙට්ඨිජාතකං (ජා. 1.1.4) කථෙසි. අපරභාගෙ නං සත්ථා අරියගණපරිවුතො ධම්මාසනෙ නිසින්නො මනොමයං කායං අභිනිම්මිනන්තානං භික්ඛූනං චෙතොවිවට්ටකුසලානඤ්ච අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි.

Ngài đã thuyết ba bài kệ này. Vào lúc cuối các bài kệ, Cūḷapanthaka cùng với các tuệ phân tích đã chứng đắc A-la-hán. Bậc Đạo Sư nghe cuộc đàm luận của các vị tỳ khưu ấy, đi đến ngồi trên Phật tọa rồi hỏi: “Này các tỳ khưu, các con đang nói gì vậy?”. Khi được trả lời: “Bạch ngài, về việc này”, Ngài nói: “Này các tỳ khưu, Cūḷapanthaka bây giờ nhờ đứng vững trong lời giáo huấn của ta đã nhận được tài sản thừa kế siêu thế, còn trước kia đã nhận được tài sản thừa kế thế gian”. Được các vị ấy thỉnh cầu, Ngài đã kể chuyện bổn sanh Cūḷaseṭṭhi. Vào một dịp khác, Bậc Đạo Sư được chúng Thánh nhân vây quanh, ngồi trên pháp tọa, đã đặt vị ấy vào vị trí tối thượng trong số các tỳ khưu hóa hiện thân do ý tạo và những vị thiện xảo trong việc xoay chuyển tâm.

35. එවං සො පත්තඑතදග්ගට්ඨානො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා පීතිසොමනස්සවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. තත්ථ පුරිමපදද්වයං වුත්තත්ථමෙව. ගණම්හා වූපකට්ඨො [Pg.11] සොති සො පදුමුත්තරො නාම සත්ථා ගණම්හා මහතා භික්ඛුසමූහතො වූපකට්ඨො විසුං භූතො විවෙකං උපගතො. තදා මම තාපසකාලෙ හිමවන්තෙ හිමාලයපබ්බතසමීපෙ වසි වාසං කප්පෙසි, චතූහි ඉරියාපථෙහි විහාසීති අත්ථො.

35. Như vậy, vị ấy đã đạt được vị trí tối thượng này, nhớ lại tiền nghiệp của mình, do năng lực của hỷ và ưu, khi tuyên thuyết câu chuyện về hành trạng quá khứ, đã nói câu bắt đầu bằng ‘Đấng Chiến Thắng tên là Padumuttara’. Trong đó, hai câu đầu có ý nghĩa đã được nói. Câu ‘Vị ấy sống xa chúng hội’ có nghĩa là: Bậc Đạo Sư tên là Padumuttara ấy sống xa lánh chúng hội tỳ khưu đông đảo, trở nên riêng biệt, đã đi đến nơi vắng lặng. Khi ấy, vào thời ta là đạo sĩ, tại Hy-mã-lạp, gần núi Himalaya, Ngài đã an trú, đã sống, nghĩa là Ngài đã sống với bốn oai nghi.

36. අහම්පි…පෙ… තදාති යදා සො භගවා හිමවන්තං උපගන්ත්වා වසි, තදා අහම්පි හිමවන්තසමීපෙ කතඅස්සමෙ ආ සමන්තතො කායචිත්තපීළාසඞ්ඛාතා පරිස්සයා සමන්ති එත්ථාති අස්සමොති ලද්ධනාමෙ අරඤ්ඤාවාසෙ වසාමීති සම්බන්ධො. අචිරාගතං මහාවීරන්ති අචිරං ආගතං මහාවීරියවන්තං ලොකනායකං පධානං තං භගවන්තං උපෙසින්ති සම්බන්ධො, ආගතක්ඛණෙයෙව උපාගමින්ති අත්ථො.

36. Câu ‘Ta cũng... khi ấy’ có nghĩa là: Khi nào Đức Thế Tôn ấy đến Hy-mã-lạp và an trú, khi ấy ta cũng sống gần Hy-mã-lạp trong am thất đã được làm, nơi ở trong rừng có tên là assama vì rằng ở đây những hiểm nguy được gọi là sự khổ sở của thân và tâm được lắng dịu khắp nơi. Đây là sự liên kết. Câu ‘Bậc Đại Hùng vừa mới đến’ có nghĩa là: ta đã đến gần Đức Thế Tôn ấy, bậc vừa mới đến, bậc có đại tinh tấn, bậc lãnh đạo thế gian, bậc tối thắng. Đây là sự liên kết. Nghĩa là ta đã đến gần ngay khi Ngài vừa đến.

37. පුප්ඵච්ඡත්තං ගහෙත්වානාති එවං උපගච්ඡන්තො ච පදුමුප්පලපුප්ඵාදීහි ඡාදිතං පුප්ඵමයං ඡත්තං ගහෙත්වා නරාසභං නරානං සෙට්ඨං භගවන්තං ඡාදෙන්තො උපගච්ඡිං සමීපං ගතොස්මීති අත්ථො. සමාධිං සමාපජ්ජන්තන්ති රූපාවචරසමාධිජ්ඣානං සමාපජ්ජන්තං අප්පෙත්වා නිසින්නස්ස අන්තරායං අහං අකාසින්ති සම්බන්ධො.

37. Câu ‘Sau khi cầm lọng hoa’ có nghĩa là: và khi đến gần như vậy, cầm chiếc lọng làm bằng hoa được che phủ bởi các loại hoa như hoa sen, hoa súng, che cho Đức Thế Tôn, bậc Ngưu vương trong loài người, bậc tối thắng trong loài người, nghĩa là ta đã đến gần, đã đi đến gần. Câu ‘Đang nhập định’ có nghĩa là: ta đã làm sự gián đoạn cho vị đang ngồi nhập và an trú thiền định thuộc sắc giới. Đây là sự liên kết.

38. උභො හත්ථෙහි පග්ගය්හාති තං සුසජ්ජිතං පුප්ඵච්ඡත්තං ද්වීහි හත්ථෙහි උක්ඛිපිත්වා අහං භගවතො අදාසින්ති සම්බන්ධො. පටිග්ගහෙසීති තං මයා දින්නං පුප්ඵච්ඡත්තං පදුමුත්තරො භගවා සම්පටිච්ඡි, සාදරං සාදියීති අත්ථො.

38. Ubho hatthehi paggayhāti có sự liên kết rằng: “Ta đã nâng lọng hoa được trang hoàng kỹ lưỡng ấy bằng hai tay rồi dâng lên đức Thế Tôn.” Paṭiggahesīti có nghĩa là: “Đức Thế Tôn Padumuttara đã tiếp nhận, đã hoan hỷ nhận lấy với sự trân trọng lọng hoa do ta dâng cúng.”

41. සතපත්තඡත්තං පග්ගය්හාති එකෙකස්මිං පදුමපුප්ඵෙ සතසතපත්තානං වසෙන සතපත්තෙහි පදුමපුප්ඵෙහි ඡාදිතං පුප්ඵච්ඡත්තං පකාරෙන ආදරෙන ගහෙත්වා තාපසො මම අදාසීති අත්ථො. තමහං කිත්තයිස්සාමීති තං තාපසං අහං කිත්තයිස්සාමි පාකටං කරිස්සාමීති අත්ථො. මම භාසතො භාසමානස්ස වචනං සුණොථ මනසි කරොථ.

41. Satapattachattaṃ paggayhāti có nghĩa là: “Vị ẩn sĩ đã cầm lấy lọng hoa được bao phủ bởi những đóa hoa sen trăm cánh, theo cách thức là mỗi đóa hoa sen có một trăm cánh, một cách trân trọng rồi dâng lên cho ta.” Tamahaṃ kittayissāmīti có nghĩa là: “Ta sẽ tán dương, sẽ làm cho vị ẩn sĩ ấy được rạng danh.” Mama bhāsato có nghĩa là: “(Các ngươi) hãy lắng nghe lời nói của ta đang nói đây, hãy tác ý trong tâm.”

42. පඤ්චවීසතිකප්පානීති ඉමිනා පුප්ඵච්ඡත්තදානෙන පඤ්චවීසතිවාරෙ තාවතිංසභවනෙ සක්කො හුත්වා දෙවරජ්ජං කරිස්සතීති සම්බන්ධො. චතුත්තිංසතික්ඛත්තුඤ්චාති චතුත්තිංසතිවාරෙ මනුස්සලොකෙ චක්කවත්තී රාජා භවිස්සති.

42. Pañcavīsatikappānīti có sự liên kết rằng: “Do việc dâng cúng lọng hoa này, vị ấy sẽ làm vua cõi trời hai mươi lăm lần, trở thành vị trời Sakka ở cõi trời Tāvatiṃsa.” Catuttiṃsatikkhattuñcāti có nghĩa là: “Vị ấy sẽ là vị vua Chuyển Luân ở thế giới loài người ba mươi bốn lần.”

43. යං [Pg.12] යං යොනින්ති මනුස්සයොනිආදීසු යං යං ජාතිං සංසරති ගච්ඡති උපපජ්ජති. තත්ථ තත්ථ යොනියං අබ්භොකාසෙ සුඤ්ඤට්ඨානෙ පතිට්ඨන්තං නිසින්නං ඨිතං වා පදුමං ධාරයිස්සති උපරි ඡාදයිස්සතීති අත්ථො.

43. Yaṃ yaṃ yoninti có nghĩa là: “Vị ấy luân chuyển, đi đến, sanh vào dòng dõi nào, trong các dòng dõi loài người và các loài khác. Ở tại dòng dõi ấy, ở nơi chốn ấy, dù đang đứng hay đang ngồi, ở ngoài trời hoặc ở nơi vắng vẻ, đóa hoa sen sẽ được giữ gìn, sẽ che ở bên trên (cho vị ấy).”

45. පකාසිතෙ පාවචනෙති තෙන භගවතො සකලපිටකත්තයෙ පකාසිතෙ දීපිතෙ මනුස්සත්තං මනුස්සජාතිං ලභිස්සති උපපජ්ජිස්සති. මනොමයම්හි කායම්හීති මනෙන ඣානචිත්තෙන නිබ්බත්තොති මනොමයො, යථා චිත්තං පවත්තති, තථා කායං පවත්තෙති චිත්තගතිකං කරොතීති අත්ථො. තම්හි මනොමයෙ කායම්හි සො තාපසො චූළපන්ථකො නාම හුත්වා උත්තමො අග්ගො භවිස්සතීති අත්ථො. සෙසං හෙට්ඨා වුත්තත්තා උත්තානත්තා ච සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

45. Pakāsite pāvacaneti có nghĩa là: “Khi toàn bộ Tam Tạng Giáo Pháp của đức Thế Tôn ấy được công bố, được làm cho sáng tỏ, vị ấy sẽ có được thân người, sẽ sanh vào dòng dõi loài người.” Manomayamhi kāyamhīti có nghĩa là: “Manomayo là được tạo ra bởi tâm, tức là tâm thiền. Thân được vận hành theo cách thức tâm vận hành, làm cho có sự chuyển động theo tâm.” Tamhi manomaye kāyamhi có nghĩa là: “Ở nơi thân do tâm tạo ấy, vị ẩn sĩ kia sẽ trở thành vị tên là Cūḷapanthaka, là vị tối thượng, là vị cao cả.” Phần còn lại thì dễ hiểu vì đã được nói đến ở phần dưới và vì có ý nghĩa rõ ràng.

52. සරිං කොකනදං අහන්ති අහං භගවතො නිම්මිතචොළකං පරිමජ්ජන්තො කොකනදං පදුමං සරින්ති අත්ථො. තත්ථ චිත්තං විමුච්චි මෙති තස්මිං කොකනදෙ පදුමෙ මය්හං චිත්තං අධිමුච්චි අල්ලීනො, තතො අහං අරහත්තං පාපුණින්ති සම්බන්ධො.

52. Sariṃ kokanadaṃ ahanti có nghĩa là: “Trong khi đang lau chùi miếng vải do đức Thế Tôn hóa hiện, ta đã nhớ đến đóa hoa sen kokanada.” Tattha cittaṃ vimucci meti có sự liên kết rằng: “Ở nơi đóa hoa sen kokanada ấy, tâm của ta đã được giải thoát, không còn dính mắc; do đó, ta đã chứng đắc A-la-hán quả.”

53. අහං මනොමයෙසු චිත්තගතිකෙසු කායෙසු සබ්බත්ථ සබ්බෙසු පාරමිං පරියොසානං ගතො පත්තොති සම්බන්ධො. සෙසං වුත්තනයමෙවාති.

53. Có sự liên kết rằng: “Ta đã đi đến, đã đạt được sự rốt ráo, sự hoàn hảo ở tất cả các thân do tâm tạo, có sự chuyển động theo tâm.” Phần còn lại thì theo phương pháp đã được nói đến.

චූළපන්ථකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần Chú giải Apadāna của trưởng lão Cūḷapanthaka đã chấm dứt.

5. පිලින්දවච්ඡත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

5. Phần Chú giải Apadāna của trưởng lão Pilindavaccha

නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිකං ආයස්මතො පිලින්දවච්ඡත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තො හෙට්ඨා වුත්තනයෙන සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං දෙවතානං පියමනාපභාවෙන අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා යාවජීවං කුසලං කත්වා තතො චුතො දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සුමෙධස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො. පරිනිබ්බුතෙ භගවති තස්ස ථූපං පූජෙත්වා සඞ්ඝස්ස මහාදානං පවත්තෙත්වා තතො චවිත්වා දෙවමනුස්සෙසු උභයසම්පත්තියො [Pg.13] අනුභවිත්වා අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ චක්කවත්තී රාජා හුත්වා මහාජනං පඤ්චසීලෙසු පතිට්ඨාපෙත්වා සග්ගපරායනං අකාසි. සො අනුප්පන්නෙයෙව අම්හාකං භගවති සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති, පිලින්දොතිස්ස නාමං අකංසු. වච්ඡොති ගොත්තං. සො අපරභාගෙ පිලින්දවච්ඡොති පඤ්ඤායිත්ථ. සංසාරෙ පන සංවෙගබහුලතාය පරිබ්බාජකපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා චූළගන්ධාරං නාම විජ්ජං සාධෙත්වා තාය විජ්ජාය ආකාසචාරී පරචිත්තවිදූ ච හුත්වා රාජගහෙ ලාභග්ගයසග්ගපත්තො පටිවසති.

(Bài kệ) bắt đầu bằng Nibbute lokanāthamhi là Apadāna của trưởng lão Pilindavaccha. Vị này cũng là người đã tạo các điều kiện trong thời các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara đã sanh vào gia đình có tài sản lớn ở thành phố Haṃsavatī. Theo phương pháp đã được nói đến ở phần dưới, trong khi đang lắng nghe Giáo pháp ở gần đức Đạo Sư, vị ấy đã nhìn thấy đức Đạo Sư đang đặt một vị tỳ khưu vào địa vị cao cả về phương diện là người đáng yêu quý, đáng hài lòng của chư Thiên. Sau khi mong cầu địa vị đặc biệt ấy, vị ấy đã thực hiện các việc thiện cho đến trọn đời. Sau khi mệnh chung từ nơi ấy, vị ấy đã luân chuyển trong các cõi trời và cõi người, vào thời của đức Thế Tôn Sumedha đã sanh vào gia đình có gia thế. Khi đức Thế Tôn đã viên tịch Niết-bàn, vị ấy đã cúng dường bảo tháp của Ngài và đã thực hiện việc đại thí đến chư Tăng. Sau khi mệnh chung từ nơi ấy, vị ấy đã trải qua hai loại thành tựu ở các cõi trời và cõi người. Khi đức Phật chưa xuất hiện, vị ấy đã là vị vua Chuyển Luân, sau khi làm cho đại chúng an trú trong năm giới, vị ấy đã làm cho họ có cõi trời là nơi tái sanh. Vị ấy, trong khi đức Thế Tôn của chúng ta chưa xuất hiện, đã sanh vào gia đình Bà-la-môn ở Sāvatthī. Họ đã đặt tên cho vị ấy là Pilinda. Vaccha là tên dòng họ. Về sau, vị ấy được biết đến với tên gọi Pilindavaccha. Tuy nhiên, ở trong vòng luân hồi, do có nhiều sự xúc động nên vị ấy đã xuất gia theo lối sống của các du sĩ, đã thành tựu môn học gọi là Cūḷagandhāra. Do môn học ấy, vị ấy đã có thể đi lại trên không và biết được tâm của người khác, đã đạt được lợi lộc và danh tiếng cao tột rồi sinh sống ở thành Rājagaha.

අථ අම්හාකං භගවා අභිසම්බුද්ධො හුත්වා අනුක්කමෙන රාජගහං උපගතො. තතො පට්ඨාය බුද්ධානුභාවෙන තස්ස සා විජ්ජා න සම්පජ්ජති, අත්තනො කිච්චං න සාධෙති. සො චින්තෙසි – ‘‘සුතං ඛො පනෙතං ආචරියපාචරියානං භාසමානානං ‘යත්ථ මහාගන්ධාරවිජ්ජා ධරති, තත්ථ චූළගන්ධාරවිජ්ජා න සම්පජ්ජතී’ති සමණස්ස පන ගොතමස්ස ආගතකාලතො පට්ඨාය නායං මම විජ්ජා සම්පජ්ජති, නිස්සංසයං සමණො ගොතමො මහාගන්ධාරවිජ්ජං ජානාති, යංනූනාහං තං පයිරුපාසිත්වා තස්ස සන්තිකෙ තං විජ්ජං පරියාපුණෙය්‍ය’’න්ති. සො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච – ‘‘අහං, මහාසමණ, තව සන්තිකෙ එකං විජ්ජං පරියාපුණිතුකාමො, ඔකාසං මෙ කරොහී’’ති. ‘‘තෙන හි මම සන්තිකෙ පබ්බජාහී’’ති ආහ. සො ‘‘විජ්ජාය පරිකම්මං පබ්බජ්ජා’’ති මඤ්ඤමානො පබ්බජි. තස්ස භගවා ධම්මං කථෙත්වා චරිතානුකූලං කම්මට්ඨානං අදාසි. සො උපනිස්සයසම්පන්නතාය නචිරස්සෙව විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා අරහත්තං පාපුණි.

Khi ấy, đức Thế Tôn của chúng ta, sau khi đã hoàn toàn giác ngộ, đã tuần tự đi đến thành Rājagaha. Kể từ đó, do oai lực của đức Phật, môn học kia của vị ấy đã không được thành tựu, đã không thể hoàn thành công việc của mình. Vị ấy đã suy nghĩ: “Điều này quả thật đã được nghe từ lời nói của các vị thầy và thầy của các vị thầy rằng: ‘Ở nơi nào có môn học Mahāgandhāra, ở nơi đó môn học Cūḷagandhāra không được thành tựu.’ Kể từ khi sa-môn Gotama đến, môn học này của ta đã không được thành tựu. Không còn nghi ngờ gì nữa, sa-môn Gotama biết được môn học Mahāgandhāra. Chắc chắn ta nên gần gũi vị ấy, rồi nên học hỏi môn học ấy ở gần vị ấy.” Vị ấy, sau khi đã đi đến gần đức Thế Tôn, đã nói lên lời này: “Thưa Đại sa-môn, tôi có mong muốn học hỏi một môn học ở gần ngài. Xin ngài hãy cho phép tôi.” (Đức Phật) đã dạy rằng: “Nếu vậy, ngươi hãy xuất gia ở gần ta.” Vị ấy, trong khi nghĩ rằng: “Việc xuất gia là sự chuẩn bị cho môn học,” đã xuất gia. Đức Thế Tôn, sau khi đã thuyết giảng Giáo pháp cho vị ấy, đã ban cho đề mục thiền định thích hợp với căn tánh. Vị ấy, do có đầy đủ duyên lành, không bao lâu sau đã thiết lập thiền minh sát rồi đã chứng đắc A-la-hán quả.

55. යා පන පුරිමජාතියං තස්සොවාදෙ ඨත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්තා දෙවතා, තා කතඤ්ඤුතං නිස්සාය තස්මිං සඤ්ජාතබහුමානා සායං පාතං ථෙරං පයිරුපාසිත්වා ගච්ඡන්ති. තස්මා නං භගවා දෙවතානං අතිවිය පියමනාපභාවෙන අග්ගභාවෙ ඨපෙසි ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං දෙවතානං පියමනාපානං යදිදං පිලින්දවච්ඡො’’ති (අ. නි. 1.209, 215). එවං සො පත්තඅග්ගට්ඨානො අත්තනො පුබ්බකම්මං අනුස්සරිත්වා පීතිසොමනස්සවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිමාහ.

55. Vị thiên nhân nào ở kiếp trước đã an trú trong lời giáo huấn của vị ấy, được sanh lên cõi trời, vị ấy do nương vào lòng biết ơn nên đã phát sanh sự kính trọng to lớn đối với vị trưởng lão ấy, rồi sáng chiều đi đến hầu hạ vị trưởng lão. Do đó, đức Thế Tôn đã đặt ngài vào địa vị tối thắng về phương diện được chư thiên vô cùng yêu mến: ‘Này các Tỳ khưu, trong hàng đệ tử Tỳ khưu của ta, người được chư thiên yêu mến, đây là Pilindavaccha.’ (a. ni. 1.209, 215). Như vậy, ngài đã đạt được địa vị tối thắng, khi tưởng nhớ lại tiền nghiệp của mình, do năng lực của hỷ và ưu, ngài đã tuyên thuyết về tiền thân hạnh của mình, bắt đầu bằng câu: ‘Khi bậc Lãnh Đạo Thế Gian đã tịch diệt...’

තත්ථ [Pg.14] කාමරූපාරූපලොකස්ස නාථො පධානොති ලොකනාථො. මෙධා වුච්චන්ති සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණඅනාවරණඤාණාදයො, සුන්දරා, පසට්ඨා වා මෙධා යස්ස සො සුමෙධො, අග්ගො ච සො පුග්ගලො චාති අග්ගපුග්ගලො, තස්මිං සුමෙධෙ ලොකනායකෙ අග්ගපුග්ගලෙ ඛන්ධපරිනිබ්බානෙන නිබ්බුතෙ සතීති සම්බන්ධො. පසන්නචිත්තො සුමනොති සද්ධාය පසාදිතචිත්තො සොමනස්සෙන සුන්දරමනො අහං තස්ස සුමෙධස්ස භගවතො ථූපපූජං චෙතියපූජං අකාසින්ති අත්ථො.

Trong ấy, bậc lãnh đạo, bậc chủ chốt của cõi Dục, cõi Sắc, và cõi Vô Sắc, nên gọi là Lãnh Đạo Thế Gian (Lokanātha). Trí tuệ (medhā) được gọi là Toàn Tri Kiến, Vô Ngại Kiến, v.v... Vị nào có trí tuệ tốt đẹp, ưu tú, vị ấy là Sumedha. Vị ấy là bậc tối thắng và cũng là một cá nhân, nên gọi là Bậc Tối Thắng (Aggapuggala). Câu này có liên hệ như sau: ‘Khi bậc Sumedha, vị Lãnh Đạo Thế Gian, Bậc Tối Thắng ấy đã tịch diệt bằng sự viên tịch của các uẩn.’ ‘Tâm tịnh tín, ý hoan hỷ’ có nghĩa là: ‘Ta, với tâm được làm cho trong sạch bởi đức tin, với ý tốt đẹp do sự hoan hỷ, đã thực hiện việc cúng dường bảo tháp, cúng dường tháp thờ của đức Thế Tôn Sumedha ấy.’

56. යෙ ච ඛීණාසවා තත්ථාති තස්මිං සමාගමෙ යෙ ච ඛීණාසවා පහීනකිලෙසා ඡළභිඤ්ඤා ඡහි අභිඤ්ඤාහි සමන්නාගතා මහිද්ධිකා මහන්තෙහි ඉද්ධීහි සමන්නාගතා සන්ති, තෙ සබ්බෙ ඛීණාසවෙ අහං තත්ථ සමානෙත්වා සුට්ඨු ආදරෙන ආනෙත්වා සඞ්ඝභත්තං සකලසඞ්ඝස්ස දාතබ්බභත්තං අකාසිං තෙසං භොජෙසින්ති අත්ථො.

56. ‘Và những vị Lậu Tận ở nơi ấy’ có nghĩa là: ‘Trong cuộc hội họp ấy, những vị nào là bậc Lậu Tận, đã đoạn trừ phiền não, là bậc Lục Thông, sở hữu sáu loại thắng trí, là bậc Đại Thần Lực, sở hữu các thần thông vĩ đại, ta đã mời tất cả các vị Lậu Tận ấy đến đó, tức là đã thỉnh mời với lòng tôn kính hết mực, và đã thực hiện việc cúng dường bữa ăn đến chư Tăng, tức là đã dâng bữa ăn nên được cúng dường đến toàn thể chư Tăng, đã cho các vị ấy dùng bữa.’

57. උපට්ඨාකො තදා අහූති තදා මම සඞ්ඝභත්තදානකාලෙ සුමෙධස්ස භගවතො නාමෙන සුමෙධො නාම උපට්ඨාකසාවකො අහු අහොසීති අත්ථො. සො සාවකො මය්හං පූජාසක්කාරං අනුමොදිත්ථ අනුමොදිතො ආනිසංසං කථෙසීති අත්ථො.

57. ‘Khi ấy, ta là người thị giả’ có nghĩa là: ‘Khi ấy, vào lúc ta cúng dường bữa ăn đến chư Tăng, có một vị đệ tử thị giả của đức Thế Tôn Sumedha, tên là Sumedha.’ ‘Vị đệ tử ấy đã tùy hỷ sự cúng dường và tôn trọng của ta,’ có nghĩa là: ‘Vị ấy đã tùy hỷ và đã thuyết về quả báu.’

58. තෙන චිත්තප්පසාදෙනාති තෙන ථූපපූජාකරණවසෙන උප්පන්නෙන චිත්තප්පසාදෙන දෙවලොකෙ දිබ්බවිමානං උපපජ්ජිං උපගතො අස්මීති අත්ථො, තත්ථ නිබ්බත්තොම්හීති වුත්තං හොති. ඡළාසීතිසහස්සානීති තස්මිං විමානෙ ඡ අසීතිසහස්සානි දෙවච්ඡරායො මෙ මය්හං චිත්තං රමිංසු රමාපෙසුන්ති සම්බන්ධො.

58. ‘Do tâm tịnh tín ấy’ có nghĩa là: ‘Do tâm tịnh tín phát sanh nhờ việc cúng dường bảo tháp ấy, ta đã sanh vào, đã đi đến một thiên cung ở cõi trời,’ tức là đã được sanh ra ở nơi ấy. ‘Tám mươi sáu ngàn’ có liên hệ như sau: ‘Trong thiên cung ấy, tám mươi sáu ngàn thiên nữ đã làm cho tâm ta vui thích, đã làm cho ta hoan hỷ.’

59. මමෙව අනුවත්තන්තීති තා අච්ඡරායො සබ්බකාමෙහි දිබ්බෙහි රූපාදිවත්ථුකාමෙහි උපට්ඨහන්තියො මමං එව අනුවත්තන්ති මම වචනං අනුකරොන්ති සදා නිච්චකාලන්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

59. ‘Chỉ theo ta mà thôi’ có nghĩa là: ‘Các thiên nữ ấy, trong khi hầu hạ bằng tất cả các dục lạc của cõi trời, tức các dục liên quan đến sắc, v.v..., chỉ theo ta mà thôi, làm theo lời nói của ta, luôn luôn, vào mọi lúc.’ Phần còn lại thì dễ hiểu.

පිලින්දවච්ඡත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần Chú Giải Thiên Cung Sự của Trưởng Lão Pilindavaccha đã chấm dứt.

6. රාහුලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

6. Chú Giải Thiên Cung Sự của Trưởng Lão Rāhula

පදුමුත්තරස්ස [Pg.15] භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො රාහුලත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ආයස්මා පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං සික්ඛාකාමානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සයම්පි තං ඨානන්තරං පත්ථෙන්තො සෙනාසනවිසොධනවිජ්ජොතනාදිකං උළාරං පුඤ්ඤං කත්වා පණිධානං අකාසි. සො තතො චවිත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ අම්හාකං බොධිසත්තං පටිච්ච යසොධරාය දෙවියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තිත්වා රාහුලොති ලද්ධනාමො මහතා ඛත්තියපරිවාරෙන වඩ්ඪි. තස්ස පබ්බජ්ජාවිධානං ඛන්ධකෙ (මහාව. 105) ආගතමෙව. සො පබ්බජිත්වා සත්ථු සන්තිකෙ අනෙකෙහි සුත්තපදෙහි සුලද්ධොවාදො පරිපක්කඤාණො විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. අරහා පන හුත්වා අත්තනො පටිපත්තිං පච්චවෙක්ඛිත්වා අඤ්ඤං බ්‍යාකරොන්තො –

Câu bắt đầu bằng ‘Padumuttarassa bhagavato’ là thiên cung sự của trưởng lão Rāhula. Vị trưởng lão này cũng đã tạo lập căn lành nơi các bậc Chánh Đẳng Giác trong quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, trong khi tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, ngài đã sanh vào một gia đình danh giá vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara. Khi đã đến tuổi trưởng thành, trong khi lắng nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, ngài thấy bậc Đạo Sư đặt một vị Tỳ khưu vào địa vị tối thắng trong số những người ham học hỏi. Tự mình cũng mong muốn địa vị ấy, ngài đã làm phước thiện to lớn như dọn dẹp trú xứ, thắp đèn, v.v... và đã phát nguyện. Vị ấy sau khi mệnh chung từ đó, trong khi luân hồi trong cõi trời và cõi người, hưởng thụ cả hai loại thành tựu, vào thời đức Phật hiện tại, do duyên với Bồ tát của chúng ta, ngài đã sanh vào lòng của công nương Yasodharā, được đặt tên là Rāhula, và lớn lên với đoàn tùy tùng Sát-đế-lỵ đông đảo. Nghi thức xuất gia của ngài đã được đề cập trong thiên Khandhaka (mahāva. 105). Sau khi xuất gia, ngài đã nhận được lời giáo huấn tốt đẹp qua nhiều bài kinh từ nơi bậc Đạo Sư, với trí tuệ chín muồi, ngài đã nỗ lực tu tập minh sát và đã chứng đắc A-la-hán quả. Sau khi trở thành bậc A-la-hán, trong khi quán xét lại sự thực hành của mình và tuyên thuyết cho người khác, ngài đã nói:

‘‘උභයෙනෙව සම්පන්නො, රාහුලභද්දොති මං විදූ;

යඤ්චම්හි පුත්තො බුද්ධස්ස, යඤ්ච ධම්මෙසු චක්ඛුමා.

‘Thành tựu cả hai phương diện, người ta biết ta là Rāhula Hiền Thiện; vì ta là con của đức Phật, và vì ta có mắt trong các pháp.’

‘‘යඤ්ච මෙ ආසවා ඛීණා, යඤ්ච නත්ථි පුනබ්භවො;

අරහා දක්ඛිණෙය්‍යොම්හි, තෙවිජ්ජො අමතද්දසො.

‘Vì các lậu hoặc của ta đã tận, và vì không còn tái sanh; ta là bậc A-la-hán, đáng được cúng dường, bậc Tam Minh, người đã thấy Bất Tử.’

‘‘කාමන්ධා ජාලපච්ඡන්නා, තණ්හාඡදනඡාදිතා;

පමත්තබන්ධුනා බන්ධා, මච්ඡාව කුමිනා මුඛෙ.

‘Bị mù lòa bởi dục vọng, bị che phủ bởi lưới, bị bao bọc bởi màn che ái dục; bị trói buộc bởi người bà con là sự dể duôi, như cá ở miệng lờ.’

‘‘තං කාමං අහමුජ්ඣිත්වා, ඡෙත්වා මාරස්ස බන්ධනං;

සමූලං තණ්හමබ්බුය්හ, සීතිභූතොස්මි නිබ්බුතො’’ති. (ථෙරගා. 295-298);

‘Ta, sau khi từ bỏ dục vọng ấy, cắt đứt sự trói buộc của Ma vương; nhổ tận gốc rễ ái dục, đã trở nên thanh lương, đã tịch diệt.’ (theragā. 295-298);

චතස්සො ගාථා අභාසි. තත්ථ උභයෙනෙව සම්පන්නොති ජාතිසම්පදා පටිපත්තිසම්පදාති උභයසම්පත්තියාපි සම්පන්නො සමන්නාගතො. රාහුලභද්දොති මං විදූති ‘‘රාහුලභද්දො’’ති මං සබ්‍රහ්මචාරිනො සඤ්ජානන්ති. තස්ස හි ජාතසාසනං සුත්වා බොධිසත්තෙන, ‘‘රාහු, ජාතො, බන්ධනං ජාත’’න්ති වුත්තවචනං උපාදාය සුද්ධොදනමහාරාජා ‘‘රාහුලො’’ති නාමං [Pg.16] ගණ්හි. තත්ථ ආදිතො පිතරා වුත්තපරියායමෙව ගහෙත්වා ආහ – ‘‘රාහුලභද්දොති මං විදූ’’ති. භද්දොති පසංසාවචනමෙව. අපරභාගෙ සත්ථා තං සික්ඛාකාමභාවෙන අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං සික්ඛාකාමානං යදිදං රාහුලො’’ති (අ. නි. 1.209).

Ngài đã nói bốn câu kệ. Trong đó, ‘thành tựu cả hai phương diện’ có nghĩa là thành tựu, sở hữu cả hai sự thành tựu là sự thành tựu về dòng dõi và sự thành tựu về thực hành. ‘Người ta biết ta là Rāhula Hiền Thiện’ có nghĩa là các vị đồng phạm hạnh biết ta là ‘Rāhula Hiền Thiện’. Bởi vì, sau khi nghe tin về sự ra đời của ngài, Bồ tát đã nói: ‘Một Rāhu đã sanh, một sự trói buộc đã sanh.’ Dựa vào lời nói ấy, vua Suddhodana đã đặt tên là ‘Rāhula’. Ở đây, ngài đã lấy chính cách nói ban đầu của phụ thân mà nói rằng: ‘Người ta biết ta là Rāhula Hiền Thiện.’ ‘Hiền Thiện’ (Bhaddo) chính là một lời tán thán. Về sau, bậc Đạo Sư đã đặt ngài vào địa vị tối thắng về phương diện ham học hỏi: ‘Này các Tỳ khưu, trong hàng đệ tử Tỳ khưu của ta, người ham học hỏi, đây là Rāhula.’ (a. ni. 1.209).

68. එවං සො පත්තඑතදග්ගට්ඨානො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතොතිආදිමාහ. සත්තභූමිම්හි පාසාදෙති පසාදං සොමනස්සං ජනෙතීති පාසාදො. උපරූපරි ඨිතා සත්ත භූමියො යස්මිං පාසාදෙ සොයං සත්තභූමි, තස්මිං සත්තභූමිම්හි පාසාදෙ. ආදාසං සන්ථරිං අහන්ති ආදාසතලං නිප්ඵාදෙත්වා ලොකජෙට්ඨස්ස භගවතො තාදිනො අහං සන්ථරං අදාසිං, සන්ථරිත්වා පූජෙසින්ති අත්ථො.

68. Như vậy, vị ấy đã đạt đến địa vị tối thượng, khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử hạnh nguyện của mình, đã nói lên (những lời kệ) bắt đầu là “padumuttarassa bhagavato.” (Trong câu kệ) “Sattabhūmimhi pāsāde” (trong tòa lâu đài bảy tầng), (từ) pāsādo (lâu đài) là vì làm sanh khởi sự trong sáng, sự hoan hỷ. Tòa lâu đài nào có bảy tầng được xây chồng lên nhau thì được gọi là sattabhūmi (bảy tầng). Tasmiṃ sattabhūmimhi pāsāde có nghĩa là trong tòa lâu đài bảy tầng ấy. (Trong câu kệ) “Ādāsaṃ santhariṃ ahaṃ” (ta đã trải tấm gương), có nghĩa là: Ta đã làm ra một mặt sàn như mặt gương rồi đã dâng tấm thảm trải đến đức Thế Tôn, bậc Tādī, bậc Tối Thắng trong thế gian; nghĩa là, sau khi trải ra, ta đã cúng dường.

69. ඛීණාසවසහස්සෙහීති අරහන්තසහස්සෙහි පරිකිණ්ණො පරිවුතො. ද්විපදින්දො ද්විපදානං ඉන්දො සාමි නරාසභො මහාමුනි ගන්ධකුටිං තෙහි සහ උපාගමි පාවිසීති අත්ථො.

69. (Trong câu kệ) “Khīṇāsavasahassehi” (với một ngàn vị lậu tận), có nghĩa là được bao quanh, được hộ tống bởi một ngàn vị A-la-hán. Dvipadindo là bậc chủ, bậc chúa của chúng hai chân. Narāsabho (nhân ngưu), Mahāmuni (đại ẩn sĩ) cùng với các vị ấy đã đi đến, đã đi vào hương thất. Đây là ý nghĩa.

70. විරොචෙන්තො ගන්ධකුටින්ති තං ගන්ධකුටිං සොභයමානො දෙවානං දෙවො දෙවදෙවො නරානං ආසභො නරාසභො ජෙට්ඨො සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසීදිත්වා ඉමා බ්‍යාකරණගාථායො අභාසථ කථෙසීති සම්බන්ධො.

70. (Trong câu kệ) “Virocento gandhakuṭin” (làm rực rỡ hương thất), có nghĩa là trong khi làm cho hương thất ấy được rực rỡ, bậc Thiên-trung-Thiên là vị trời của các vị trời, bậc Nhân Ngưu là bậc ngưu vương của loài người, bậc Tối Thắng, bậc Đạo Sư, sau khi ngồi xuống giữa chúng Tỳ-khưu Tăng, đã nói, đã thuyết lên những câu kệ thọ ký này. Đây là sự liên kết.

71. යෙනායං ජොතිතා සෙය්‍යාති යෙන උපාසකෙන අයං පාසාදසඞ්ඛාතා සෙය්‍යා ජොතිතා පභාසිතා පජ්ජලිතා. ආදාසොව කංසලොහමයං ආදාසතලං ඉව සුට්ඨු සමං කත්වා සන්ථතා. තං උපාසකං කිත්තයිස්සාමි පාකටං කරිස්සාමීති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

71. (Trong câu kệ) “Yenāyaṃ jotitā seyyā” (chỗ nghỉ ngơi này được người nào làm cho rực rỡ), có nghĩa là: Chỗ nghỉ ngơi này, được gọi là tòa lâu đài, đã được vị cận sự nam nào làm cho rực rỡ, làm cho sáng chói, làm cho bừng cháy. (Câu) “Ādāsova” (như tấm gương) có nghĩa là được trải ra, sau khi được làm cho bằng phẳng một cách tốt đẹp giống như mặt gương bằng đồng thau. (Câu) “Taṃ upāsakaṃ kittayissāmi” (ta sẽ tán dương vị cận sự nam ấy), có nghĩa là: Ta sẽ làm cho được tỏ tường. Phần còn lại thì dễ hiểu.

81. අට්ඨානමෙතං යං තාදීති යං යෙන කාරණෙන තාදී ඉට්ඨානිට්ඨෙසු අකම්පියසභාවත්තා තාදී අගාරෙ ඝරාවාසෙ රතිං අල්ලීනභාවං අජ්ඣගා පාපුණි, එතං කාරණං අට්ඨානං අකාරණන්ති අත්ථො.

81. (Trong câu kệ) “Aṭṭhānametaṃ yaṃ tādī” (điều này không thể xảy ra, rằng bậc Tādī), có nghĩa là: Vì lý do nào đó, bậc Tādī — được gọi là Tādī vì có bản tánh không lay động giữa những điều khả ý và bất khả ý — lại có thể đạt đến, có thể đi đến sự ưa thích, trạng thái dính mắc trong đời sống tại gia, trong nếp sống gia đình; lý do ấy là điều không thể có, là phi lý.

82. නික්ඛමිත්වා [Pg.17] අගාරස්මාති ඝරාවාසතො නික්ඛමිත්වා තං තිණදලමිව පරිච්චජිත්වා සුබ්බතො සුසික්ඛිතො පබ්බජිස්සති. රාහුලො නාම නාමෙනාති සුද්ධොදනමහාරාජෙන පෙසිතං කුමාරස්ස ජාතසාසනං සුත්වා පිතරා සිද්ධත්ථෙන, ‘‘රාහු ජාතො, බන්ධනං ජාත’’න්ති වුත්තනාමත්තා රාහුලො නාමාති අත්ථො. ‘‘යථා චන්දසූරියානං විමානපභාය කිලිට්ඨකරණෙන රාහු අසුරින්දො උපෙති ගච්ඡති, එවමෙවායං මම අභිනික්ඛමනපබ්බජ්ජාදීනං අන්තරායං කරොන්තොරිව ජාතො’’ති අධිප්පායෙන, ‘‘රාහු ජාතොති ආහා’’ති දට්ඨබ්බං. අරහා සො භවිස්සතීති සො තාදිසො උපනිස්සයසම්පන්නො විපස්සනායං යුත්තප්පයුත්තො අරහා ඛීණාසවො භවිස්සතීති අත්ථො.

82. (Trong câu kệ) “Nikkhamitvā agārasmā” (sau khi từ bỏ gia đình), có nghĩa là: Sau khi xuất gia từ đời sống gia đình, từ bỏ nó như cọng cỏ, vị ấy sẽ xuất gia với hạnh kiểm tốt đẹp, với sự tu tập tốt đẹp. (Trong câu kệ) “Rāhulo nāma nāmena” (tên là Rāhula), có nghĩa là: Sau khi nghe tin báo về sự ra đời của hoàng tử do đức vua Suddhodana gởi đến, người cha là Siddhattha đã nói rằng: “Một rāhu đã sanh ra, một trói buộc đã sanh ra.” Do vì được đặt tên theo lời nói ấy nên có tên là Rāhula. Cần phải hiểu rằng: Ngài đã nói “một rāhu đã sanh ra” với ý nghĩa rằng: “Giống như asura Rāhu đến, đi đến bằng cách làm ô uế ánh sáng của cung điện mặt trăng và mặt trời, cũng vậy, đứa trẻ này đã sanh ra như thể để tạo ra chướng ngại cho việc đại xuất gia và xuất gia của ta.” (Trong câu kệ) “Arahā so bhavissati” (vị ấy sẽ là bậc A-la-hán), có nghĩa là: Vị ấy, người có đầy đủ duyên lành như vậy, chuyên tâm và nỗ lực trong thiền quán, sẽ trở thành bậc A-la-hán, bậc đã tận diệt các lậu hoặc.

83. කිකීව අණ්ඩං රක්ඛෙය්‍යාති අණ්ඩං බීජං රක්ඛමානා කිකී සකුණී ඉව අප්පමත්තො සීලං රක්ඛෙය්‍ය, චාමරී විය වාලධින්ති වාලං රක්ඛමානා කණ්ඩකෙසු වාලෙ ලග්ගන්තෙ භින්දනභයෙන අනාකඩ්ඪිත්වා මරමානා චාමරී විය ජීවිතම්පි පරිච්චජිත්වා සීලං අභින්දිත්වා රක්ඛෙය්‍ය. නිපකො සීලසම්පන්නොති නෙපක්කං වුච්චති පඤ්ඤා, තෙන නෙපක්කෙන සමන්නාගතො නිපකො ඛණ්ඩඡිද්දාදිභාවං අපාපෙත්වා රක්ඛණතො සීලසම්පන්නො භවිස්සතීති එවං සො භගවා බ්‍යාකරණමකාසි. සො එවං පත්තඅරහත්තඵලො එකදිවසං විවෙකට්ඨානෙ නිසින්නො සොමනස්සවසෙන එවං රක්ඛිං මහාමුනීතිආදිමාහ. තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

83. (Trong câu kệ) “Kikīva aṇḍaṃ rakkheyya” (nên hộ trì như chim trĩ hộ trì trứng), có nghĩa là: Nên không dể duôi hộ trì giới hạnh giống như con chim trĩ mái bảo vệ trứng của nó. (Trong câu kệ) “Cāmarī viya vāladhin” (như con bò yak hộ trì đuôi), có nghĩa là: Giống như con bò yak, trong khi bảo vệ đuôi của nó, khi lông đuôi bị vướng vào bụi gai, nó thà chết chứ không kéo ra vì sợ làm đứt lông, cũng vậy, nên từ bỏ cả mạng sống mà hộ trì giới hạnh, không để bị vi phạm. (Trong câu kệ) “Nipako sīlasampanno” (người trí tuệ, đầy đủ giới hạnh), có nghĩa là: Trí tuệ được gọi là nepakka, người có được trí tuệ nepakka ấy được gọi là nipako (người trí tuệ). Do vì hộ trì không để cho giới bị sứt mẻ, bị tỳ vết, nên sẽ là người đầy đủ giới hạnh. Như vậy, đức Thế Tôn ấy đã thọ ký. Vị ấy (Rāhula), sau khi đã chứng đắc quả vị A-la-hán như thế, vào một ngày nọ, trong khi đang ngồi ở một nơi thanh vắng, do tâm hoan hỷ, đã nói lên (những lời kệ) bắt đầu là “evaṃ rakkhiṃ mahāmuni.” Điều ấy thì dễ hiểu.

රාහුලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần Chú giải về Bổn sanh truyện của Trưởng lão Rāhula đã chấm dứt.

7. උපසෙනවඞ්ගන්තපුත්තත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

7. Chú giải Bổn sanh truyện của Trưởng lão Upasena Vaṅgantaputta

පදුමුත්තරං භගවන්තන්තිආදිකං ආයස්මතො උපසෙනවඞ්ගන්තපුත්තත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං සමන්තපාසාදිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සත්ථු අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා යාවජීවං කුසලං කත්වා [Pg.18] දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ නාලකගාමෙ රූපසාරී බ්‍රාහ්මණියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්ති, උපසෙනොතිස්ස නාමං අහොසි. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා උපසම්පදාය එකවස්සිකො ‘‘අරියගබ්භං වඩ්ඪෙමී’’ති එකං කුලපුත්තං අත්තනො සන්තිකෙ උපසම්පාදෙත්වා තෙන සද්ධිං සත්ථු සන්තිකං ගතො. සත්ථාරා චස්ස තස්ස අවස්සිකස්ස භික්ඛුනො සද්ධිවිහාරිකභාවං සුත්වා ‘‘අතිලහුං ඛො ත්වං, මොඝපුරිස, බාහුල්ලාය ආවත්තො’’ති (මහාව. 75) ගරහිතො ‘‘ඉදානාහං යදි පරිසං නිස්සාය සත්ථාරා ගරහිතො, පරිසංයෙව පන නිස්සාය සත්ථු පසාදං කරිස්සාමී’’ති විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. අරහා පන හුත්වා සයම්පි සබ්බෙ ධුතඞ්ගධම්මෙ සමාදාය වත්තති, අඤ්ඤෙපි තදත්ථාය සමාදපෙසි, තෙන නං භගවා සමන්තපාසාදිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. සො අපරෙන සමයෙන කොසම්බියං කලහෙ උප්පන්නෙ භික්ඛුසඞ්ඝෙ ච ද්විධාභූතෙ එකෙන භික්ඛුනා තං කලහං පරිවජ්ජිතුකාමෙන ‘‘එතරහි ඛො කලහො උප්පන්නො, භික්ඛුසඞ්ඝො ච ද්විධාභූතො, කථං නු ඛො මයා පටිපජ්ජිතබ්බ’’න්ති පුට්ඨො විවෙකවාසතො පට්ඨාය තස්ස පටිපත්තිං කථෙසි. එවං ථෙරො තස්ස භික්ඛුනො ඔවාදදානාපදෙසෙන අත්තනො තථා පටිපන්නභාවං දීපෙන්තො අඤ්ඤං බ්‍යාකාසි.

Câu chuyện bắt đầu bằng ‘Padumuttaraṃ bhagavantaṃ’ là Apadāna (sự tích) của trưởng lão Upasena Vaṅgantaputta. Vị này cũng đã tạo phước duyên nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đó đây đã tích lũy các công đức là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, ngài sanh ra trong một gia đình ở thành Haṃsavatī, khi đến tuổi trưởng thành đã đến gần đức Đạo Sư và nghe Pháp. Khi thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thượng trong số những vị làm cho (người khác) có đức tin trong sáng khắp nơi, ngài đã làm một hành động tạo phước duyên nơi đức Đạo Sư và mong cầu địa vị ấy. Ngài đã làm các việc thiện cho đến trọn đời, luân hồi trong cõi trời và cõi người. Vào thời đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh trong bụng của bà-la-môn nữ Rūpasārī ở làng Nālaka, tên của ngài là Upasena. Vị ấy, khi đến tuổi trưởng thành, đã học thuộc ba bộ kinh Vệ-đà, nghe Pháp nơi đức Đạo Sư, có được đức tin, rồi xuất gia. Sau khi thọ cụ túc giới được một hạ, với ý nghĩ “Ta sẽ làm cho dòng dõi Thánh nhân tăng trưởng”, ngài đã tế độ cho một thiện gia nam tử thọ cụ túc giới nơi mình, rồi cùng với vị ấy đi đến chỗ đức Đạo Sư. Và đức Đạo Sư, khi nghe về việc vị tỳ khưu chưa đủ hạ này có đệ tử cùng ở, đã quở trách rằng: “Này kẻ rỗng tuếch, ngươi quả thật quá vội vàng, ngươi đã hướng đến sự sung túc (vật chất)”. (Ngài nghĩ rằng:) “Bây giờ, nếu ta bị đức Đạo Sư quở trách vì nương vào hội chúng, thì ta sẽ làm cho đức Đạo Sư hoan hỷ cũng chính bằng cách nương vào hội chúng”. Trong khi thực hành công phu thiền quán, ngài không bao lâu đã chứng đắc quả A-la-hán. Và sau khi trở thành bậc A-la-hán, tự mình cũng thọ trì và thực hành tất cả các pháp đầu-đà, và cũng khuyến khích những người khác thọ trì vì lợi ích ấy. Do đó, đức Thế Tôn đã đặt ngài vào địa vị tối thượng trong số những vị làm cho (người khác) có đức tin trong sáng khắp nơi. Vị ấy, vào một thời gian sau, khi cuộc tranh cãi khởi lên ở Kosambī và Tăng chúng bị chia làm hai phe, đã được một vị tỳ khưu muốn tránh cuộc tranh cãi ấy hỏi rằng: “Bạch ngài, nay cuộc tranh cãi đã khởi lên, và Tăng chúng đã bị chia làm hai phe, con nên thực hành như thế nào?”. Ngài đã nói về sự thực hành cho vị ấy, bắt đầu từ việc sống độc cư. Như vậy, vị trưởng lão, qua việc ban lời giáo huấn cho vị tỳ khưu ấy, đã giải thích một điều khác, nhằm chỉ rõ tình trạng thực hành của chính mình cũng như vậy.

86. සො එවං පත්තඑතදග්ගට්ඨානො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරං භගවන්තන්තිආදිමාහ. පබ්භාරම්හි නිසීදන්තන්ති පුරතො භාරං නමිතං ඔනමිතන්ති පබ්භාරං විවෙකකාමං වනමජ්ඣෙ සයංජාතපබ්බතපබ්භාරෙ නිසින්නං නරුත්තමං භගවන්තං අහං උපගච්ඡිං සමීපං ගතොති අත්ථො.

86. Vị ấy, sau khi đã đạt được địa vị tối thượng như vậy, nhớ lại tiền nghiệp của mình, do năng lực của sự hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về câu chuyện tiền thân của mình, đã nói (những câu kệ) bắt đầu bằng ‘Padumuttaraṃ bhagavantaṃ’. (Trong câu) ‘Pabbhāramhi nisīdantaṃ’ (đang ngự trên sườn núi), ‘pabbhāraṃ’ có nghĩa là sườn núi dốc, nghiêng về phía trước. (Câu kệ có nghĩa là:) Ta đã đến gần đức Thế Tôn, bậc Tối Thượng trong loài người, đấng mong muốn sự yên tĩnh, đang ngự trên sườn núi tự nhiên hình thành giữa rừng. ‘Upagacchiṃ’ (đã đến gần) có nghĩa là đã đi đến gần.

87. කණිකාරපුප්ඵ දිස්වාති තථා උපගච්ඡන්තො තස්මිං පදෙසෙ සුපුප්ඵිතං කණිකාරං දිස්වා. වණ්ටෙ ඡෙත්වානහං තදාති තස්මිං තථාගතස්ස දිට්ඨකාලෙ තං පුප්ඵං වණ්ටෙ වණ්ටස්මිං ඡෙත්වාන ඡින්දිත්වාන. අලඞ්කරිත්වා ඡත්තම්හීති තෙන පුප්ඵෙන ඡත්තං ඡාදෙත්වා. බුද්ධස්ස අභිරොපයින්ති පබ්භාරෙ නිසින්නස්ස බුද්ධස්ස මුද්ධනි අකාසින්ති අත්ථො.

87. (Câu) ‘Kaṇikārapupphaṃ disvā’ (thấy hoa kaṇikāra) có nghĩa là: trong khi đi đến như vậy, đã thấy cây kaṇikāra đang nở hoa rộ ở nơi ấy. (Câu) ‘Vaṇṭe chetvānahaṃ tadā’ (khi ấy, ta đã ngắt ở cuống) có nghĩa là: vào lúc thấy đức Như Lai ấy, đã ngắt, đã cắt đóa hoa ấy ở cuống. (Câu) ‘Alaṅkaritvā chattamhi’ (sau khi trang hoàng trên lọng) có nghĩa là: đã che lọng bằng đóa hoa ấy. (Câu) ‘Buddhassa abhiropayiṃ’ (đã dâng lên đức Phật) có nghĩa là: đã làm (một cái lọng) trên đầu của đức Phật đang ngự trên sườn núi.

88. පිණ්ඩපාතඤ්ච [Pg.19] පාදාසින්ති තස්මිංයෙව නිසින්නස්ස භගවතො පිණ්ඩපාතං පකාරෙන අදාසිං භොජෙසින්ති අත්ථො. පරමන්නං සුභොජනන්ති සුන්දරභොජනසඞ්ඛාතං පරමන්නං උත්තමාහාරං. බුද්ධෙන නවමෙ තත්ථාති තස්මිං විවෙකට්ඨානෙ බුද්ධෙන සහ නවමෙ අට්ඨ සමණෙ සමිතපාපෙ ඛීණාසවභික්ඛූ භොජෙසින්ති අත්ථො.

88. (Câu) ‘Piṇḍapātañca pādāsiṃ’ (và đã dâng vật thực) có nghĩa là: đã dâng cúng, đã thết đãi vật thực một cách đặc biệt đến đức Thế Tôn đang ngự chính tại nơi ấy. (Câu) ‘Paramannaṃ subhojanaṃ’ (món ăn thượng vị, bữa ăn ngon) có nghĩa là: món ăn thượng vị, vật thực tối hảo, được gọi là bữa ăn ngon. (Câu) ‘Buddhena navame tattha’ (ở đó, cùng với đức Phật là chín vị) có nghĩa là: tại nơi thanh vắng ấy, đã thết đãi tám vị sa-môn, những vị tỳ khưu đã dập tắt điều ác, đã tận trừ các lậu hoặc, cùng với đức Phật là vị thứ chín.

යං වදන්ති සුමෙධොති යං ගොතමසම්මාසම්බුද්ධං භූරිපඤ්ඤං පථවිසමානං පඤ්ඤං සුමෙධං සුන්දරං සබ්බඤ්ඤුතාදිපඤ්ඤවන්තං. සුමෙධො ඉති සුන්දරපඤ්ඤො ඉති වදන්ති පණ්ඩිතා ඉතො කප්පතො සතසහස්සෙ කප්පෙ එසො ගොතමො සම්මාසම්බුද්ධො භවිස්සතීති සම්බන්ධො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

(Câu) ‘Yaṃ vadanti sumedho’ (người mà họ gọi là Sumedha) (có nghĩa là): đức Chánh Đẳng Giác Gotama nào có trí tuệ rộng lớn, trí tuệ như đất, có trí tuệ tốt đẹp, sở hữu trí tuệ như Nhất thiết trí v.v. Các bậc hiền trí gọi là Sumedha, nghĩa là người có trí tuệ tốt đẹp. Có sự liên kết (ý nghĩa) rằng: “Một trăm ngàn kiếp kể từ kiếp này, vị Gotama này sẽ trở thành một bậc Chánh Đẳng Giác”. Phần còn lại nên được hiểu là dễ dàng.

උපසෙනවඞ්ගන්තපුත්තත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải Apadāna của trưởng lão Upasena Vaṅgantaputta đã kết thúc.

8. රට්ඨපාලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

8. Chú giải Apadāna của trưởng lão Raṭṭhapāla

පදුමුත්තරස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො රට්ඨපාලත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පායස්මා පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො උප්පත්තිතො පුරෙතරමෙව හංසවතීනගරෙ ගහපතිමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො පිතු අච්චයෙන ඝරාවාසෙ පතිට්ඨිතො රතනකොට්ඨාගාරකම්මිකෙන දස්සිතං අපරිමාණං වංසානුගතං ධනං දිස්වා ‘‘ඉමං එත්තකං ධනරාසිං මය්හං පිතුඅය්‍යකපය්‍යකාදයො අත්තනා සද්ධිං ගහෙත්වා ගන්තුං නාසක්ඛිංසු, මයා පන ගහෙත්වා ගන්තුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා කපණද්ධිකාදීනං මහාදානං අදාසි. සො අභිඤ්ඤාලාභිං එකං තාපසං උපසඞ්කමිත්වා තෙන දෙවලොකාධිපච්චෙ නියොජිතො යාවජීවං පුඤ්ඤානි කත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවන්තො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතො මනුස්සලොකෙ භින්නං රට්ඨං සන්ධාරෙතුං සමත්ථස්ස කුලස්ස එකපුත්තකො හුත්වා නිබ්බත්ති. තෙන සමයෙන පදුමුත්තරො භගවා ලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො වෙනෙය්‍යසත්තෙ නිබ්බානමහානගරසඞ්ඛාතං ඛෙමන්තභූමිං සම්පාපෙසි. අථ සො කුලපුත්තො අනුක්කමෙන විඤ්ඤුතං පත්තො එකදිවසං උපාසකෙහි සද්ධිං විහාරං ගන්ත්වා සත්ථාරං ධම්මං දෙසෙන්තං දිස්වා පසන්නචිත්තො පරිසපරියන්තෙ නිසීදි.

Lời nói bắt đầu bằng câu: ‘Của đức Thế Tôn Padumuttara’ là bổn sanh của trưởng lão Raṭṭhapāla. Vị trưởng lão này cũng đã có lời nguyện được thực hiện nơi các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước báu là nhân duyên cho việc thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống đó đó, ngay từ trước khi đức Thế Tôn Padumuttara xuất hiện, đã sanh ra trong gia tộc đại phú gia ở thành Haṃsāvatī, khi đến tuổi trưởng thành, sau khi người cha qua đời, đã được thiết lập trong đời sống gia đình. Sau khi thấy được tài sản vô lượng truyền từ đời này sang đời khác được người quản lý kho báu chỉ cho, vị ấy đã suy nghĩ rằng: ‘Khối tài sản chừng này, cha, ông, cụ của ta v.v... đã không thể mang theo cùng với mình, còn ta, ta nên mang theo,’ rồi đã thực hiện việc bố thí lớn cho những người nghèo khổ, cô độc v.v... Vị ấy đã đến gần một vị ẩn sĩ đắc được các thắng trí, được vị ấy hướng dẫn đến sự thống trị ở các cõi trời, đã làm các phước báu suốt đời, sau khi mệnh chung từ đó, đã sanh ra ở cõi trời. Trong khi hưởng thụ tài sản của chư thiên, vị ấy đã ở đó cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung từ đó, đã sanh làm con trai duy nhất của một gia tộc có khả năng hợp nhất một quốc gia bị chia rẽ ở cõi người. Vào thời điểm ấy, đức Thế Tôn Padumuttara đã xuất hiện trên đời, đã chuyển bánh xe Pháp cao thượng, đã đưa chúng sanh đáng được giáo hóa đến vùng đất an ổn được gọi là đại thành Níp-bàn. Khi ấy, vị thiện gia nam tử ấy theo thứ tự đã đạt đến sự thông thái, một ngày nọ, đã đi đến tu viện cùng với các cận sự nam, sau khi thấy đức Đạo Sư đang thuyết Pháp, với tâm hoan hỷ, đã ngồi ở rìa hội chúng.

තෙන [Pg.20] ඛො පන සමයෙන සත්ථා එකං භික්ඛුං සද්ධාපබ්බජිතානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. සො තං දිස්වා පසන්නමානසො සතසහස්සභික්ඛුපරිවුතස්ස භගවතො සත්තාහං මහාදානං දත්වා තං ඨානං පත්ථෙසි. සත්ථා අනන්තරායෙන සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා ‘‘අයං අනාගතෙ ගොතමස්ස නාම සම්මාසම්බුද්ධස්ස සාසනෙ සද්ධාපබ්බජිතානං අග්ගො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. සො සත්ථාරං භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච වන්දිත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි. සො යාවතායුකං පුඤ්ඤානි කත්වා තතො චවිත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉතො ද්වෙනවුතෙ කප්පෙ ඵුස්සස්ස භගවතො කාලෙ සත්ථු වෙමාතිකෙසු තීසු රාජපුත්තෙසු සත්ථාරං උපට්ඨහන්තෙසු තෙසං පුඤ්ඤකිරියාසු සහායකිච්චං අකාසි. එවං තත්ථ තත්ථ භවෙ බහුං කුසලං උපචිනිත්වා සුගතීසුයෙව සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුරුරට්ඨෙ ථුල්ලකොට්ඨිකනිගමෙ රට්ඨපාලසෙට්ඨිනො ගෙහෙ නිබ්බත්ති, තස්ස භින්නං රට්ඨං සන්ධාරෙතුං සමත්ථකුලෙ නිබ්බත්තත්තා රට්ඨපාලොති වංසානුගතමෙව නාමං අහොසි. සො මහතා පරිවාරෙන වඩ්ඪන්තො අනුක්කමෙන යොබ්බනප්පත්තො මාතාපිතූහි පතිරූපෙන දාරෙන සංයොජිතො මහන්තෙ ච යසෙ පතිට්ඨාපිතො දිබ්බසම්පත්තිසදිසසම්පත්තිං පච්චනුභොති.

Vào thời điểm ấy, đức Đạo Sư đã đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thượng trong số những người xuất gia vì đức tin. Vị ấy, sau khi thấy điều đó, với tâm hoan hỷ, đã cúng dường đại thí trong bảy ngày đến đức Thế Tôn có một trăm ngàn vị tỳ khưu làm thị giả, rồi đã nguyện cầu địa vị ấy. Đức Đạo Sư, thấy được sự thành tựu không chướng ngại của vị ấy, đã thọ ký rằng: ‘Vị này trong tương lai, trong giáo pháp của đức Chánh Đẳng Giác tên là Gotama, sẽ là bậc tối thượng trong số những người xuất gia vì đức tin.’ Vị ấy, sau khi đảnh lễ đức Đạo Sư và Tăng chúng, đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi và ra đi. Vị ấy, sau khi làm các phước báu cho đến hết tuổi thọ, đã mệnh chung từ đó, trong khi luân hồi trong cõi trời và cõi người, vào thời của đức Thế Tôn Phussa, cách đây chín mươi hai kiếp, trong khi ba vị hoàng tử là con của mẹ kế của đức Đạo Sư đang hầu hạ ngài, vị ấy đã làm công việc trợ giúp trong việc làm phước của họ. Như vậy, sau khi tích lũy nhiều thiện pháp trong các kiếp sống đó đó, trong khi chỉ luân hồi trong các cõi lành, trong lần xuất hiện của đức Phật này, đã sanh ra trong nhà của trưởng giả Raṭṭhapāla ở thị trấn Thullakoṭṭhika, xứ Kuru. Do sanh ra trong một gia tộc có khả năng hợp nhất một quốc gia bị chia rẽ, cái tên Raṭṭhapāla đã trở thành tên theo dòng dõi. Vị ấy, trong khi lớn lên với đoàn tùy tùng đông đảo, theo thứ tự đã đến tuổi thanh xuân, được cha mẹ kết hợp với một người vợ xứng đôi và được thiết lập trong danh vọng lớn lao, đã hưởng thụ tài sản tương tự như tài sản của chư thiên.

අථ භගවා කුරුරට්ඨෙ ජනපදචාරිකං චරන්තො ථුල්ලකොට්ඨිකං අනුපාපුණි. තං සුත්වා රට්ඨපාලො කුලපුත්තො සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිතුකාමො සත්තාහං භත්තච්ඡෙදං කත්වා කිච්ඡෙන කසිරෙන මාතාපිතරො අනුජානාපෙත්වා සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා පබ්බජ්ජං යාචිත්වා සත්ථු ආණත්තියා අඤ්ඤතරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා යොනිසොමනසිකාරෙන කම්මං කරොන්තො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. අරහත්තං පන පත්වා සත්ථාරං අනුජානාපෙත්වා මාතාපිතරො පස්සිතුං ථුල්ලකොට්ඨිකං ගන්ත්වා තත්ථ සපදානං පිණ්ඩාය චරන්තො පිතු නිවෙසනෙ ආභිදොසිකං කුම්මාසං ලභිත්වා තං අමතං විය පරිභුඤ්ජන්තො පිතරා නිමන්තිතො ස්වාතනාය අධිවාසෙත්වා දුතියදිවසෙ පිතු නිවෙසනෙ පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා අලඞ්කතපටියත්තෙ ඉත්ථාගාරජනෙ උපගන්ත්වා ‘‘කීදිසා නාම තා, අය්‍යපුත්ත, අච්ඡරායො, යාසං ත්වං හෙතු බ්‍රහ්මචරියං චරසී’’තිආදීනි (ම. නි. 2.301) වත්වා පලොභනකම්මං කාතුං ආරද්ධෙ තස්සාධිප්පායං විපරිවත්තෙත්වා අනිච්චතාදිපටිසංයුත්තං ධම්මං කථෙන්තො –

Khi ấy, đức Thế Tôn, trong khi du hành ở xứ Kuru, đã đến thị trấn Thullakoṭṭhika. Nghe được tin ấy, thiện gia nam tử Raṭṭhapāla đã đến gần đức Đạo Sư, sau khi nghe Pháp nơi ngài, đã có được đức tin, mong muốn xuất gia, đã tuyệt thực trong bảy ngày, đã xin phép cha mẹ một cách khó khăn, vất vả, rồi đã đến gần đức Đạo Sư, xin xuất gia, đã xuất gia nơi một vị tỳ khưu khác theo lệnh của đức Đạo Sư, trong khi thực hành với sự tác ý như lý, đã phát triển tuệ quán và đắc quả A-la-hán. Sau khi đã đắc quả A-la-hán, ngài đã xin phép đức Đạo Sư để đi đến Thullakoṭṭhika thăm cha mẹ, ở đó, trong khi đi khất thực tuần tự, đã nhận được bánh lúa mạch cũ trong nhà của cha mình, trong khi thọ dụng nó như thể là cam lồ, được cha mời cho ngày mai, đã im lặng nhận lời. Vào ngày thứ hai, sau khi thọ dụng vật thực khất thực tại nhà của cha, khi các cung nữ đã được trang điểm đến gần và bắt đầu thực hiện hành động quyến rũ, nói những lời như: ‘Thưa công tử, các tiên nữ ấy là hạng nào, vì họ mà ngài thực hành phạm hạnh?’, ngài, trong khi thay đổi ý định của họ, đã thuyết giảng Pháp liên quan đến vô thường v.v...:

‘‘පස්ස [Pg.21] චිත්තකතං බිම්බං, අරුකායං සමුස්සිතං;

ආතුරං බහුසඞ්කප්පං, යස්ස නත්ථි ධුවං ඨිති.

Hãy nhìn xem hình tượng được trang trí, một thân thể đầy vết thương, được dựng lên; bệnh hoạn, nhiều suy tưởng, thứ mà không có sự tồn tại vững bền.

‘‘පස්ස චිත්තකතං රූපං, මණිනා කුණ්ඩලෙන ච;

අට්ඨිං තචෙන ඔනද්ධං, සහ වත්ථෙහි සොභති.

Hãy nhìn xem hình sắc được trang trí, bằng ngọc và hoa tai; được bao bọc bởi xương và da, tỏa sáng cùng với y phục.

‘‘අලත්තකකතා පාදා, මුඛං චුණ්ණකමක්ඛිතං;

අලං බාලස්ස මොහාය, නො ච පාරගවෙසිනො.

Đôi chân được tô thuốc nhuộm đỏ, khuôn mặt được thoa phấn; đủ để làm mê muội kẻ ngu, nhưng không (đủ) cho người tìm cầu bờ kia.

‘‘අට්ඨාපදකතා කෙසා, නෙත්තා අඤ්ජනමක්ඛිතා;

අලං බාලස්ස මොහාය, නො ච පාරගවෙසිනො.

Mái tóc được tết thành bím, đôi mắt được kẻ thuốc; đủ để làm mê muội kẻ ngu, nhưng không (đủ) cho người tìm cầu bờ kia.

‘‘අඤ්ජනීව නවා චිත්තා, පූතිකායො අලඞ්කතො;

අලං බාලස්ස මොහාය, නො ච පාරගවෙසිනො.

Giống như hộp đựng thuốc kẻ mắt mới được trang trí, (đây là) thân thể hôi thối được trang điểm; đủ để làm mê muội kẻ ngu, nhưng không (đủ) cho người tìm cầu bờ kia.

‘‘ඔදහි මිගවො පාසං, නාසදා වාගුරං මිගො;

භුත්වා නිවාපං ගච්ඡාම, කන්දන්තෙ මිගබන්ධකෙ.

Người thợ săn đã gài bẫy, (nhưng) con nai đã không đến gần lưới; sau khi ăn mồi, chúng ta ra đi, trong khi những kẻ bẫy nai đang than khóc.

‘‘ඡින්නො පාසො මිගවස්ස, නාසදා වාගුරං මිගො;

භුත්වා නිවාපං ගච්ඡාම, සොචන්තෙ මිගලුද්දකෙ’’ති. (ම. නි. 2.302;

ථෙරගා. 769-775);

Bẫy của người thợ săn đã bị phá, (nhưng) con nai đã không đến gần lưới; sau khi ăn mồi, chúng ta ra đi, trong khi những người thợ săn nai đang sầu muộn.

ඉමා ගාථායො අභාසි. ඉමා ගාථා වත්වා වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා රඤ්ඤො කොරබ්‍යස්ස මිගාජිනවනුය්‍යානෙ මඞ්ගලසිලාපට්ටෙ නිසීදි. ථෙරස්ස කිර පිතා සත්තසු ද්වාරකොට්ඨකෙසු අග්ගළං දාපෙත්වා මල්ලෙ ආණාපෙසි ‘‘නික්ඛමිතුං මා දෙථ, කාසායානි අපනෙත්වා සෙතකානි නිවාසාපෙථා’’ති. තස්මා ථෙරො ආකාසෙන අගමාසි. අථ රාජා කොරබ්‍යො ථෙරස්ස තත්ථ නිසින්නභාවං සුත්වා තං උපසඞ්කමිත්වා සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා ‘‘ඉධ, භො රට්ඨපාල, පබ්බජන්තො බ්‍යාධිපාරිජුඤ්ඤං වා ජරාභොගඤාතිපාරිජුඤ්ඤං වා පත්තො පබ්බජති, ත්වං පන කිඤ්චිපි පාරිජුඤ්ඤං අනුපගතො එව කස්මා පබ්බජසී’’ති පුච්ඡි. අථස්ස ථෙරො ‘‘උපනිය්‍යති ලොකො අද්ධුවො, අතාණො ලොකො අනභිස්සරො, අසරණො ලොකො සබ්බං පහාය ගමනීයං, ඌනො ලොකො අතිත්තො තණ්හාදාසො’’ති (ම. නි. 2.305) ඉමෙසං චතුන්නං ධම්මුද්දෙසානං අත්තනා විදිතභාවං කථෙත්වා තස්සා දෙසනාය අනුගීතිං කථෙන්තො –

Ngài đã nói những câu kệ này. Sau khi nói những câu kệ này, ngài bay lên không trung rồi ngự xuống trên phiến đá quý tại ngự uyển Migājinavana của vua Korabya. Tương truyền, thân phụ của trưởng lão đã cho gài then ở bảy cổng thành và ra lệnh cho các lực sĩ rằng: “Chớ để cho (ngài) ra ngoài, hãy cởi bỏ y ca-sa và mặc cho (ngài) y phục màu trắng.” Do đó, trưởng lão đã đi bằng đường không. Bấy giờ, vua Korabya nghe tin trưởng lão đang ngự tại nơi ấy, liền đi đến đảnh lễ ngài, sau khi thăm hỏi xã giao, vua hỏi rằng: “Thưa ngài Raṭṭhapāla, ở đời, người xuất gia là người đã gặp phải sự tổn thất vì bệnh tật, hoặc sự tổn thất về thân quyến do tuổi già và tài sản. Nhưng ngài đã không gặp phải bất cứ sự tổn thất nào, vậy tại sao ngài lại xuất gia?” Bấy giờ, trưởng lão đã trình bày rằng chính ngài đã liễu tri bốn pháp yếu này: “Thế gian bị cuốn đi, không trường tồn; thế gian không nơi nương tựa, không ai làm chủ; thế gian không nơi ẩn náu, phải từ bỏ tất cả mà đi; thế gian luôn thiếu thốn, không thỏa mãn, là nô lệ của ái dục.” Và trong khi tán thán bài pháp ấy, ngài nói:

‘‘පස්සාමි [Pg.22] ලොකෙ සධනෙ මනුස්සෙ, ලද්ධාන විත්තං න දදන්ති මොහා;

ලුද්ධා ධනං සන්නිචයං කරොන්ති, භිය්‍යොව කාමෙ අභිපත්ථයන්ති.

“Con thấy ở đời những người có của, khi được tài sản, vì si mê nên không bố thí; họ tham lam tích trữ của cải, và lại càng khao khát các dục lạc hơn nữa.

‘‘රාජා පසය්හප්පථවිං විජෙත්වා, සසාගරන්තං මහිමාවසන්තො;

ඔරං සමුද්දස්ස අතිත්තරූපො, පාරං සමුද්දස්සපි පත්ථයෙථ.

“Vị vua sau khi dùng vũ lực chinh phục đất đai, cai trị cõi đất cho đến bờ đại dương; không thỏa mãn với bờ bên này của biển cả, lại còn mong mỏi bờ bên kia của đại dương.

‘‘රාජා ච අඤ්ඤෙ ච බහූ මනුස්සා, අවීතතණ්හා මරණං උපෙන්ති;

ඌනාව හුත්වාන ජහන්ති දෙහං, කාමෙහි ලොකම්හි න හත්ථි තිත්ති.

“Cả nhà vua và nhiều người khác, chưa dứt được ái dục đã đi đến cái chết; vẫn còn thiếu thốn mà từ bỏ thân xác, trong thế gian này, không có sự thỏa mãn nào đối với các dục lạc.

‘‘කන්දන්ති නං ඤාතී පකිරිය කෙසෙ, ‘අහො වතා නො අමරා’ති චාහු;

වත්ථෙන නං පාරුතං නීහරිත්වා, චිතං සමොධාය තතො ඩහන්ති.

“Thân quyến xõa tóc khóc than cho người ấy, họ nói: ‘Ôi, giá như chúng ta bất tử!’; họ mang người ấy, được quấn trong tấm vải, ra ngoài, rồi đặt lên giàn hỏa và thiêu đốt.

‘‘සො ඩය්හති සූලෙහි තුජ්ජමානො, එකෙන වත්ථෙන පහාය භොගෙ;

න මීයමානස්ස භවන්ති තාණා, ඤාතී ච මිත්තා අථ වා සහායා.

“Người ấy bị thiêu đốt, bị xiên bởi những cây cọc, chỉ với một tấm vải, sau khi đã từ bỏ tài sản; đối với người sắp chết, không có ai là nơi nương tựa, dù là thân quyến, bạn bè, hay bằng hữu.

‘‘දායාදකා තස්ස ධනං හරන්ති, සත්තො පන ගච්ඡති යෙන කම්මං;

න මීයමානං ධනමන්වෙති කිඤ්චි, පුත්තා ච දාරා ච ධනඤ්ච රට්ඨං.

“Những người thừa kế thì lấy đi tài sản của người ấy, còn chúng sanh thì đi theo nghiệp của mình; không có của cải nào đi theo người sắp chết, dù là con cái, vợ chồng, tài sản hay vương quốc.

‘‘න දීඝමායුං ලභතෙ ධනෙන, න චාපි විත්තෙන ජරං විහන්ති;

අප්පං හිදං ජීවිතමාහු ධීරා, අසස්සතං විප්පරිණාමධම්මං.

“Người ta không thể dùng tiền của để có được tuổi thọ, cũng không thể dùng tài sản để xua đuổi tuổi già; các bậc hiền trí nói rằng đời sống này ngắn ngủi, không thường hằng, có bản chất là biến hoại.

‘‘අඩ්ඪා [Pg.23] දලිද්දා ච ඵුසන්ති ඵස්සං, බාලො ච ධීරො ච තථෙව ඵුට්ඨො;

බාලො හි බාල්‍යා වධිතොව සෙති, ධීරො ච නො වෙධති ඵස්සඵුට්ඨො.

“Cả người giàu và người nghèo đều cảm nhận sự xúc chạm, cả kẻ ngu và người trí cũng đều bị xúc chạm như vậy; kẻ ngu vì sự ngu si của mình mà nằm như bị hành hạ, còn người trí khi bị xúc chạm thì không dao động.

‘‘තස්මා හි පඤ්ඤාව ධනෙන සෙය්‍යා, යාය වොසානමිධාධිගච්ඡති;

අබ්‍යොසිතත්තා හි භවාභවෙසු, පාපානි කම්මානි කරොති මොහා.

“Vì vậy, trí tuệ quả thật cao quý hơn của cải, nhờ trí tuệ mà người ta đạt đến sự chấm dứt ngay tại đây; vì chưa đạt đến sự chấm dứt trong các kiếp sống, nên do si mê mà người ta làm các nghiệp ác.

‘‘උපෙති ගබ්භඤ්ච පරඤ්ච ලොකං, සංසාරමාපජ්ජපරම්පරාය;

තස්සප්පපඤ්ඤො අභිසද්දහන්තො, උපෙති ගබ්භඤ්ච පරඤ්ච ලොකං.

“Người ấy đi vào thai tạng và thế giới bên kia, rơi vào vòng luân hồi từ kiếp này sang kiếp khác; người ít trí tuệ, vì tin tưởng vào điều đó, nên lại đi vào thai tạng và thế giới bên kia.

‘‘චොරො යථා සන්ධිමුඛෙ ගහීතො, සකම්මුනා හඤ්ඤති පාපධම්මො;

එවං පජා පෙච්ච පරම්හි ලොකෙ, සකම්මුනා හඤ්ඤති පාපධම්මො.

“Như tên trộm có hành vi xấu ác bị bắt quả tang tại nơi đột nhập, bị hại bởi chính hành vi của mình; cũng vậy, chúng sanh có hành vi xấu ác, sau khi chết, ở thế giới bên kia, bị hại bởi chính hành vi của mình.

‘‘කාමා හි චිත්‍රා මධුරා මනොරමා, විරූපරූපෙන මථෙන්ති චිත්තං;

ආදීනවං කාමගුණෙසු දිස්වා, තස්මා අහං පබ්බජිතොම්හි රාජ.

“Thưa Đại vương, các dục lạc quả thật đa dạng, ngọt ngào, và làm say đắm lòng người; chúng khuấy động tâm trí bằng những hình thức khác nhau. Vì thấy được sự nguy hại trong các dục, nên con đã xuất gia.

‘‘දුමප්ඵලානීව පතන්ති මාණවා, දහරා ච වුඩ්ඪා ච සරීරභෙදා;

එතම්පි දිස්වාන පබ්බජිතොම්හි රාජ, අපණ්ණකං සාමඤ්ඤමෙව සෙය්‍යො.

“Thưa Đại vương, con người, cả trẻ lẫn già, khi thân hoại mạng chung, đều rơi rụng như trái cây trên cành. Thấy được điều này, con đã xuất gia; đời sống sa-môn không sai lầm quả thật là cao quý hơn.

‘‘සද්ධායාහං පබ්බජිතො, උපෙතො ජිනසාසනෙ;

අවඤ්ඣා මය්හං පබ්බජ්ජා, අනණො භුඤ්ජාමි භොජනං.

“Con đã xuất gia vì đức tin, được trang bị trong giáo pháp của bậc Chiến Thắng; sự xuất gia của con không phải là vô ích, con thọ dụng vật thực mà không mắc nợ.

‘‘කාමෙ ආදිත්තතො දිස්වා, ජාතරූපානි සත්ථතො;

ගබ්භාවොක්කන්තිතො දුක්ඛං, නිරයෙසු මහබ්භයං.

“Con đã thấy các dục lạc như lửa cháy, vàng bạc như gươm đao; thấy sự khổ khi nhập thai, và sự kinh hoàng tột độ trong các địa ngục.

‘‘එතමාදීනවං [Pg.24] ඤත්වා, සංවෙගං අලභිං තදා;

සොහං විද්ධො තදා සන්තො, සම්පත්තො ආසවක්ඛයං.

“Khi nhận biết được sự nguy hại này, bấy giờ con đã cảm thấy sự cấp bách. Bị thôi thúc như vậy, con đã được an tịnh và đã đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc.

‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං;

ඔහිතො ගරුකො භාරො, භවනෙත්ති සමූහතා.

“Con đã phụng sự bậc Đạo Sư, đã thực hành giáo pháp của Đức Phật; gánh nặng đã được đặt xuống, dây dẫn đến tái sanh đã được nhổ lên.

‘‘යස්සත්ථාය පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං;

සො මෙ අත්ථො අනුප්පත්තො, සබ්බසංයොජනක්ඛයො’’ති. (ථෙරගා. 776-793) –

“Mục đích mà vì đó con đã từ bỏ gia đình, sống đời không gia đình, mục đích ấy con đã đạt được, đó là sự đoạn tận tất cả các kiết sử.”

ඉමා ගාථා අවොච. එවං ථෙරො රඤ්ඤො කොරබ්‍යස්ස ධම්මං දෙසෙත්වා සත්ථු සන්තිකමෙව ගතො. සත්ථා ච අපරභාගෙ අරියගණමජ්ඣෙ නිසින්නො ථෙරං සද්ධාපබ්බජිතානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි.

Ngài đã nói những câu kệ này. Sau khi thuyết pháp cho vua Korabya như vậy, trưởng lão đã đi đến nơi ở của bậc Đạo Sư. Về sau, khi đang ngự giữa hội chúng các bậc thánh, bậc Đạo Sư đã đặt trưởng lão vào vị trí tối thắng trong số những người xuất gia vì đức tin.

97-8. එවං සො ථෙරො පත්තඑතදග්ගට්ඨානො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතොතිආදිමාහ. වරනාගො මයා දින්නොති තස්ස භගවතො රූපකායෙ පසීදිත්වා වරො උත්තමො සෙට්ඨො ඊසාදන්තො රථීසාසදිසදන්තො උරූළ්හවා භාරවහො රාජාරහො වා. සෙතච්ඡත්තොපසොභිතොති හත්ථික්ඛන්ධෙ උස්සාපිතසෙතච්ඡත්තෙන උපසෙවිතො සොභමානො. පුනපි කිං විසිට්ඨො වරනාගො? සකප්පනො හත්ථාලඞ්කාරසහිතො. සඞ්ඝාරාමං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස වසනත්ථාය ආරාමං විහාරං අකාරයිං කාරෙසිං.

97-8. Như vậy, vị trưởng lão ấy, sau khi đạt được địa vị tối thắng này, đã nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, lòng tràn đầy hỷ lạc, và tuyên thuyết về tiền thân của mình, bắt đầu bằng câu: “Đối với Đức Thế Tôn Padumuttara...” Câu “Một con voi quý đã được con cúng dường” có nghĩa là: do lòng tịnh tín đối với sắc thân của Đức Thế Tôn ấy, (con đã cúng dường) một con voi quý, tối thượng, ưu việt, có ngà như càng xe, khỏe mạnh, có thể mang gánh nặng, hoặc xứng đáng cho vua chúa. Câu “được trang hoàng bởi lọng trắng” có nghĩa là: được hầu cận và làm đẹp bởi chiếc lọng trắng được giương lên trên lưng voi. Lại nữa, con voi quý ấy có đặc điểm gì? Nó được trang bị đầy đủ, cùng với các đồ trang sức của voi. “Con đã cho xây dựng một tu viện cho Tăng đoàn” có nghĩa là: vì mục đích cư ngụ của chư Tăng với Đức Phật là vị đứng đầu, con đã cho xây dựng một khu vườn, một tu viện.

99. චතුපඤ්ඤාසසහස්සානීති තස්මිං කාරාපිතෙ විහාරබ්භන්තරෙ චතුපඤ්ඤාසසහස්සානි පාසාදානි ච අහං අකාරයිං කාරෙසින්ති අත්ථො. මහොඝදානං කරිත්වානාති සබ්බපරික්ඛාරසහිතං මහොඝසදිසං මහාදානං සජ්ජෙත්වා මහෙසිනො මුනිනො නිය්‍යාදෙසින්ති අත්ථො.

99. Câu “Năm mươi bốn ngàn” có nghĩa là: bên trong tu viện đã được cho xây dựng ấy, con cũng đã cho xây dựng năm mươi bốn ngàn ngôi lầu đài. Câu “Sau khi thực hiện một cuộc đại thí như trận lụt lớn” có nghĩa là: sau khi chuẩn bị một cuộc đại thí, giống như một trận lụt lớn, với đầy đủ tất cả các vật dụng, con đã dâng cúng lên bậc Đại Hiền, bậc Mâu-ni.

100. අනුමොදි මහාවීරොති චතුරාසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යසතසහස්සෙසු කප්පෙසු අබ්බොච්ඡින්නඋස්සාහසඞ්ඛාතෙන වීරියෙන මහාවීරො සයම්භූ සයමෙව භූතො ජාතො ලද්ධසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණො අග්ගො සෙට්ඨො පුග්ගලො අනුමොදි විහාරානුමොදනං අකාසි. සබ්බෙ ජනෙ හාසයන්තොති සකලානන්තාපරිමාණෙ දෙවමනුස්සෙ හාසයන්තො සන්තුට්ඨෙ [Pg.25] කුරුමානො අමතනිබ්බානපටිසංයුත්තං චතුසච්චධම්මදෙසනං දෙසෙසි පකාසෙසි විවරි විභජි උත්තානී අකාසීති අත්ථො.

100. “Anumodi mahāvīroti” (Bậc Đại Anh Hùng đã tùy hỷ) có nghĩa là: Bậc Đại Anh Hùng, là bậc có sự tinh tấn vĩ đại được gọi là không gián đoạn trong bốn a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp, là bậc Tự Giác Ngộ, đã hiện hữu, đã sanh ra, đã chứng đắc Nhất thiết trí, là bậc tối thượng, là nhân vật cao tột, đã tùy hỷ, đã thực hiện việc tùy hỷ sự cúng dường trú xứ. “Sabbe jane hāsayantoti” (làm cho tất cả chúng sanh hoan hỷ) có nghĩa là: làm cho toàn thể chư thiên và nhân loại vô lượng vô biên được hoan hỷ, làm cho được hài lòng, Ngài đã thuyết giảng, đã tuyên thuyết, đã khai mở, đã phân tích, đã làm cho trở nên rõ ràng bài thuyết pháp về Tứ diệu đế tương ứng với Nibbāna bất tử. Đây là ý nghĩa.

101. තං මෙ වියාකාසීති තං මය්හං කතපුඤ්ඤං බලං විසෙසෙන පාකටං අකාසි. ජලජුත්තමනාමකොති ජලෙ ජාතං ජලජං පදුමං, පදුමුත්තරනාමකොති අත්ථො. ‘‘ජලනුත්තමනායකො’’තිපි පාඨො. තත්ථ අත්තනො පභාය ජලන්තීති ජලනා, චන්දිමසූරියදෙවබ්‍රහ්මානො, තෙසං ජලනානං උත්තමොති ජලනුත්තමො. සබ්බසත්තානං නායකො උත්තමොති නායකො, සම්භාරවන්තෙ සත්තෙ නිබ්බානං නෙති පාපෙතීති වා නායකො, ජලනුත්තමො ච සො නායකො චාති ජලනුත්තමනායකො. භික්ඛුසඞ්ඝෙ නිසීදිත්වාති භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මජ්ඣෙ නිසින්නො ඉමා ගාථා අභාසථ පාකටං කත්වා කථෙසීති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

101. “Taṃ me viyākāsīti” (Ngài đã thọ ký cho tôi) có nghĩa là: Ngài đã làm cho quả phước thiện do tôi đã thực hiện ấy được hiển bày một cách đặc biệt. “Jalajuttamanāmakoti” (có danh hiệu là Jalajuttama) có nghĩa là: Hoa sen sanh trong nước là jalajaṃ, có nghĩa là có danh hiệu là Padumuttara. Cũng có bài đọc là “Jalanuttamanāyako”. Ở đây, những vị chiếu sáng bằng hào quang của mình là jalanā, tức là mặt trăng, mặt trời, chư thiên, và Phạm thiên; bậc tối thượng của những vị chiếu sáng ấy là jalanuttamo. Vị lãnh đạo, bậc tối thượng của tất cả chúng sanh là nāyako; hoặc vị ấy dẫn dắt, đưa các chúng sanh có đầy đủ các pháp Ba-la-mật đến Nibbāna nên là nāyako. Vị ấy vừa là jalanuttamo vừa là nāyako nên là jalanuttamanāyako. “Bhikkhusaṅghe nisīditvāti” (sau khi ngồi giữa Tăng chúng) có nghĩa là: sau khi ngồi giữa Tăng chúng, Ngài đã nói lên những câu kệ này, đã thuyết giảng sau khi làm cho được hiển bày. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

රට්ඨපාලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích về Hạnh trạng của trưởng lão Raṭṭhapāla đã kết thúc.

9. සොපාකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

9. Phần giải thích về Hạnh trạng của trưởng lão Sopāka

පබ්භාරං සොධයන්තස්සාතිආදිකං ආයස්මතො සොපාකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ අඤ්ඤතරස්ස කුටුම්බිකස්ස පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති. එකදිවසං සත්ථාරං දිස්වා බීජපූරඵලානි සත්ථු උපනෙසි, පරිභුඤ්ජි භගවා තස්සානුකම්පං උපාදාය. සො භික්ඛු සත්ථරි සඞ්ඝෙ ච අභිප්පසන්නො සලාකභත්තං පට්ඨපෙත්වා සඞ්ඝුද්දෙසවසෙන තිණ්ණං භික්ඛූනං යාවතායුකං ඛීරභත්තං අදාසි. සො තෙහි පුඤ්ඤෙහි අපරාපරං දෙවමනුස්සෙසු සම්පත්තියො අනුභවන්තො එකදා මනුස්සයොනියං නිබ්බත්තො එකස්ස පච්චෙකබුද්ධස්ස ඛීරභත්තං අදාසි.

(Câu kệ) bắt đầu bằng “Pabbhāraṃ sodhayantassa” là Hạnh trạng của trưởng lão Sopāka. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước thiện là nhân yểm ly sanh tử trong các kiếp sống đây đó, vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, đã sanh làm con trai của một vị gia chủ. Một hôm, sau khi nhìn thấy đức Đạo Sư, vị ấy đã dâng cúng các quả thanh yên đến đức Đạo Sư. Đức Thế Tôn, do lòng bi mẫn, đã thọ dụng. Vị ấy, có lòng tịnh tín đặc biệt nơi đức Đạo Sư và Tăng chúng, sau khi thiết lập vật thực theo thẻ, đã dâng cúng cơm sữa đến ba vị tỳ khưu trọn đời theo cách chỉ định đến Tăng chúng. Vị ấy, do những phước thiện ấy, trong khi luân hồi đây đó trong cõi trời và cõi người, trong khi hưởng thụ các tài sản, một thuở đã sanh vào loài người và đã dâng cúng cơm sữa đến một vị Phật Độc Giác.

එවං තත්ථ තත්ථ පුඤ්ඤානි කත්වා සුගතීසුයෙව පරිබ්භමන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ පුරිමකම්මනිස්සන්දෙන සාවත්ථියං අඤ්ඤතරාය දුග්ගතිත්ථියා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගණ්හි. සා තං දසමාසෙ කුච්ඡිනා පරිහරිත්වා පරිපක්කෙ ගබ්භෙ විජායනකාලෙ විජායිතුං අසක්කොන්තී මුච්ඡං ආපජ්ජිත්වා බහුවෙලං මතා විය නිපජ්ජි. ඤාතකා ‘‘මතා’’ති සඤ්ඤාය සුසානං නෙත්වා චිතකං ආරොපෙත්වා [Pg.26] දෙවතානුභාවෙන වාතවුට්ඨියා උට්ඨිතාය අග්ගිං අදත්වා පක්කමිංසු. දාරකො පච්ඡිමභවිකත්තා දෙවතානුභාවෙනෙව අරොගො හුත්වා මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමි. මාතා පන කාලමකාසි. දෙවතා මනුස්සරූපෙනුපගම්ම තං ගහෙත්වා සුසානගොපකස්ස ගෙහෙ ඨපෙත්වා කතිපාහං කාලං පතිරූපෙන ආහාරෙන පොසෙසි. තතො පරං සුසානගොපකො අත්තනො පුත්තං කත්වා වඩ්ඪෙසි. සො තථා වඩ්ඪෙන්තො තස්ස පුත්තෙන සුප්පියෙන නාම දාරකෙන සද්ධිං කීළන්තො විචරි. තස්ස සුසානෙ ජාතසංවඩ්ඪභාවතො සොපාකොති සමඤ්ඤා අහොසි.

Như vậy, sau khi làm các phước thiện ở nơi này nơi kia, trong khi chỉ lang thang trong các cõi lành, vào thời đức Phật này xuất hiện, do kết quả của nghiệp quá khứ, vị ấy đã thọ sanh trong bụng của một người phụ nữ nghèo khó nào đó ở Sāvatthī. Bà ấy, sau khi mang đứa bé ấy trong bụng mười tháng, vào lúc sanh nở khi thai đã đủ tháng, do không thể sanh được, đã bị ngất đi và nằm như người đã chết trong một thời gian dài. Bà con, với ý nghĩ rằng “bà ấy đã chết”, đã đem đến nghĩa địa, sau khi đặt lên giàn thiêu, do mưa gió nổi lên bởi oai lực của chư thiên, họ đã bỏ đi mà không châm lửa. Đứa bé, do là kiếp chót, đã ra khỏi bụng mẹ không bệnh tật chính nhờ oai lực của chư thiên. Còn người mẹ thì đã qua đời. Chư thiên, hiện ra dưới hình dạng con người, đã bắt lấy đứa bé ấy, đặt vào nhà của người giữ nghĩa địa, và đã nuôi dưỡng bằng thức ăn thích hợp trong vài ngày. Sau đó, người giữ nghĩa địa đã nhận đứa bé ấy làm con của mình và nuôi nấng. Đứa bé ấy, trong khi được nuôi lớn như thế, đã đi lại vui đùa cùng với đứa bé tên là Suppiya, con trai của người ấy. Do được sanh ra và lớn lên ở nghĩa địa, đứa bé ấy đã có tên gọi chung là Sopāka.

අථෙකදිවසං සත්තවස්සිකං තං භගවා පච්චූසවෙලායං ඤාණජාලං පත්ථරිත්වා වෙනෙය්‍යබන්ධවෙ ඔලොකෙන්තො ඤාණජාලස්ස අන්තොගතං දිස්වා සුසානට්ඨානං අගමාසි. දාරකො පුබ්බහෙතුනා චොදියමානො පසන්නමානසො සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා අට්ඨාසි. සත්ථා තස්ස ධම්මං කථෙසි. සො ධම්මං සුත්වා පබ්බජ්ජං යාචිත්වා පිතරා ‘‘අනුඤ්ඤාතොසී’’ති වුත්තො පිතරං සත්ථු සන්තිකං ආනෙසි. තස්ස පිතා සත්ථාරං වන්දිත්වා ‘‘ඉමං දාරකං පබ්බාජෙථ, භන්තෙ’’ති අනුජානි, තං පබ්බාජෙත්වා භගවා මෙත්තාභාවනාය නියොජෙසි. සො මෙත්තාකම්මට්ඨානං ගහෙත්වා සුසානෙ විහරන්තො නචිරස්සෙව මෙත්තාඣානං පාදකං කත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං සච්ඡාකාසි. අරහා හුත්වාපි අඤ්ඤෙසං සොසානිකභික්ඛූනං මෙත්තාභාවනාවිධිං දස්සෙන්තො ‘‘යථාපි එකපුත්තස්මි’’න්ති (ථෙරගා. 33) ගාථං අභාසි. ඉදං වුත්තං හොති – යථා එකපුත්තකෙ පියෙ මනාපෙ මාතා පිතා ච කුසලී එකන්තහිතෙසී භවෙය්‍ය, එවං පුරත්ථිමාදිභෙදාසු සබ්බාසු දිසාසු කාමභවාදිභෙදෙසු වා සබ්බෙසු භවෙසු දහරාදිභෙදාසු සබ්බාසු අවත්ථාසුපි ඨිතෙසු සබ්බෙසු සත්තෙසු එකන්තහිතෙසිතාය කුසලී භවෙය්‍ය ‘‘මිත්තො, උදාසිනො, පච්චත්ථිකො’’ති සීමං අකත්වා සීමාය සම්භෙදවසෙන සබ්බත්ථ එකරසං මෙත්තං භාවෙය්‍යාති ඉමං පන ගාථං වත්වා ‘‘සචෙ තුම්හෙ ආයස්මන්තො එවං මෙත්තං භාවෙය්‍යාථ, යෙ තෙ භගවතා ‘සුඛං සුපතී’තිආදිනා (අ. නි. 11.15; පරි. 331; මි. ප. 4.4.6) එකාදස මෙත්තානිසංසා ච වුත්තා, එකංසෙන තෙසං භාගිනො භවථා’’ති ඔවාදං අදාසි.

Rồi một hôm, đức Thế Tôn, vào lúc rạng đông, sau khi trải lưới trí tuệ và quan sát những chúng sanh có thể giáo hóa, đã nhìn thấy đứa bé bảy tuổi ấy lọt vào bên trong lưới trí tuệ, và đã đi đến khu vực nghĩa địa. Đứa bé, được thúc đẩy bởi nhân duyên quá khứ, với tâm tịnh tín, đã đi đến gần đức Đạo Sư, đảnh lễ, rồi đứng lại. Đức Đạo Sư đã thuyết Pháp cho cậu bé ấy. Cậu bé ấy, sau khi nghe Pháp, đã xin xuất gia, và khi được hỏi: “Con đã được cha cho phép chưa?”, đã dẫn người cha đến gần đức Đạo Sư. Người cha của cậu, sau khi đảnh lễ đức Đạo Sư, đã cho phép rằng: “Bạch ngài, xin hãy cho đứa bé này xuất gia.” Đức Thế Tôn, sau khi cho cậu bé ấy xuất gia, đã hướng dẫn về việc thực hành tâm từ. Vị ấy, sau khi nhận đề mục thiền về tâm từ, trong khi trú ở nghĩa địa, không bao lâu sau khi làm cho thiền tâm từ thành nền tảng, đã phát triển tuệ quán và đã chứng ngộ A-la-hán quả. Và sau khi trở thành bậc A-la-hán, trong khi chỉ dạy phương pháp thực hành tâm từ cho các vị tỳ khưu khác ở nghĩa địa, ngài đã nói lên câu kệ “yathāpi ekaputtasmiṃ”. Điều này được nói ra có nghĩa là: Giống như đối với người con một, thân yêu, khả ái, cả mẹ và cha đều là người khéo léo, chỉ mong muốn điều lợi ích duy nhất; cũng vậy, đối với tất cả chúng sanh đang ở trong tất cả các phương hướng có sự phân biệt như phương đông v.v..., hoặc trong tất cả các cõi sống có sự phân biệt như cõi Dục v.v..., và trong tất cả các trạng thái có sự phân biệt như trẻ v.v..., vị ấy nên là người khéo léo do mong muốn điều lợi ích duy nhất. Không tạo ra ranh giới rằng “đây là bạn, người dưng, kẻ thù”, vị ấy nên thực hành tâm từ đồng nhất ở khắp mọi nơi bằng cách hợp nhất các ranh giới. Và sau khi nói câu kệ này, ngài đã ban lời giáo huấn rằng: “Này các hiền giả, nếu các vị thực hành tâm từ như vậy, thì mười một lợi ích của tâm từ đã được đức Thế Tôn thuyết giảng bắt đầu bằng ‘ngủ được an lạc’ v.v..., chắc chắn các vị sẽ là người thừa hưởng những lợi ích ấy.”

112. එවං [Pg.27] සො පත්තඵලාධිගමො අත්තනො කතපුඤ්ඤං පච්චවෙක්ඛිත්වා සඤ්ජාතසොමනස්සො පුබ්බචරිතාපදානං දස්සෙන්තො පබ්භාරං සොධයන්තස්සාතිආදිමාහ. තත්ථ පබ්භාරන්ති සිලාපබ්බතස්ස විවෙකට්ඨානං, තං පබ්බජිතානුරූපත්තා ඉට්ඨකපාකාරං කත්වා ද්වාරකවාටං යොජෙත්වා භික්ඛූනං වසනත්ථාය අදාසි, පකාරෙන භරො පත්ථෙතබ්බොති පබ්භාරො, තං සොධයන්තස්ස මම සන්තිකං සිද්ධත්ථො නාම භගවා ආගච්ඡි පාපුණි.

112. Như vậy, vị ấy, người đã chứng đắc quả vị, sau khi quán xét lại phước báu mình đã làm, với tâm hoan hỷ sanh khởi, để trình bày về tiền thân sự nghiệp của mình, đã nói lên (câu kệ) bắt đầu bằng 'pabbhāraṃ sodhayantassa'. Trong đó, 'pabbhāra' là nơi thanh vắng của núi đá. Nơi ấy, vì thích hợp cho bậc xuất gia, (vị ấy) đã xây tường gạch, lắp cánh cửa, rồi dâng cúng cho chư Tỳ-khưu để làm nơi trú ngụ. (Hoặc) 'pabbhāra' là (nơi) cần được chăm sóc (bharo) một cách đặc biệt (pakārena). (Nghĩa là:) Đến gần tôi, người đang dọn dẹp nơi ấy, Đức Thế Tôn tên là Siddhattha đã đi đến, đã quang lâm.

113. බුද්ධං උපගතං දිස්වාති එවං මම සන්තිකං ආගතං දිස්වා තාදිනො ඉට්ඨානිට්ඨෙසු අකම්පියසභාවත්තා තාදිගුණයුත්තස්ස ලොකජෙට්ඨස්ස බුද්ධස්ස සන්ථරං තිණපණ්ණාදිසන්ථරං කට්ඨත්ථරං පඤ්ඤාපෙත්වා නිට්ඨාපෙත්වා පුප්ඵාසනං පුප්ඵමයං ආසනං අහං අදාසිං.

113. Về câu 'Thấy Đức Phật đã đến gần', (nghĩa là) thấy Ngài đã đến gần tôi như vậy, tôi đã sửa soạn và hoàn tất chỗ trải lót bằng cỏ lá v.v... và tấm ván, rồi dâng cúng một tòa ngồi bằng hoa, một chỗ ngồi làm bằng hoa, cho Đức Phật, bậc Tối Thượng trong đời, bậc Tādī, bậc có phẩm chất Tādī vì có bản tánh không lay động trước các đối tượng vừa ý và không vừa ý.

114. පුප්ඵාසනෙ නිසීදිත්වාති තස්මිං පඤ්ඤත්තෙ පුප්ඵාසනෙ නිසීදිත්වා ලොකනායකො සිද්ධත්ථො භගවා. මමඤ්ච ගතිමඤ්ඤායාති මය්හං ගතිං ආයතිං උප්පත්තිට්ඨානං අඤ්ඤාය ජානිත්වා අනිච්චතං අනිච්චභාවං උදාහරි කථෙසි.

114. Về câu 'Sau khi ngự trên tòa ngồi bằng hoa', (nghĩa là) Đức Thế Tôn Siddhattha, bậc Lãnh Đạo thế gian, sau khi ngự trên tòa ngồi bằng hoa đã được sửa soạn ấy. Về câu 'Và biết được cảnh giới của tôi', (nghĩa là) sau khi biết rõ cảnh giới của tôi, nơi sanh khởi trong tương lai, Ngài đã tuyên thuyết, đã nói lên trạng thái vô thường.

115. අනිච්චා වත සඞ්ඛාරාති වත එකන්තෙන සඞ්ඛාරා පච්චයෙහි සමෙච්ච සමාගන්ත්වා කරීයමානා සබ්බෙ සප්පච්චයධම්මා හුත්වා අභාවට්ඨෙන අනිච්චා. උප්පාදවයධම්මිනොති උප්පජ්ජිත්වා විනස්සනසභාවා උප්පජ්ජිත්වා පාතුභවිත්වා එතෙ සඞ්ඛාරා නිරුජ්ඣන්ති විනස්සන්තීති අත්ථො. තෙසං වූපසමො සුඛොති තෙසං සඞ්ඛාරානං විසෙසෙන උපසමො සුඛො, තෙසං වූපසමකරං නිබ්බානමෙව එකන්තසුඛන්ති අත්ථො.

115. Về câu 'Ôi, các pháp hữu vi là vô thường', 'vata' (ôi) có nghĩa là chắc chắn. Các pháp hữu vi (saṅkhārā), được tạo tác do các duyên hòa hợp lại, là tất cả các pháp hữu duyên, nên chúng vô thường theo nghĩa là không tồn tại (sau khi đã sanh). Về câu 'Có bản tánh sanh và diệt', (nghĩa là) có bản tánh hoại diệt sau khi đã sanh khởi; nghĩa là các pháp hữu vi ấy, sau khi sanh khởi, sau khi xuất hiện, liền đoạn diệt, liền hoại diệt. Về câu 'Sự tịch tịnh của chúng là an lạc', (nghĩa là) sự tịch tịnh một cách đặc biệt của các pháp hữu vi ấy là an lạc; nghĩa là Niết-bàn, pháp làm cho chúng được tịch tịnh, chính là sự an lạc tuyệt đối.

116. ඉදං වත්වාන සබ්බඤ්ඤූති සබ්බධම්මජානනකො භගවා ලොකානං ජෙට්ඨො වුඩ්ඪො නරානං ආසභො පධානො වීරො ඉදං අනිච්චපටිසංයුත්තං ධම්මදෙසනං වත්වාන කථෙත්වා අම්බරෙ ආකාසෙ හංසරාජා ඉව නභං ආකාසං අබ්භුග්ගමීති සම්බන්ධො.

116. Về câu 'Bậc Toàn Giác sau khi nói lời này', (nghĩa là) Đức Thế Tôn, bậc biết tất cả các pháp, bậc Tối Thượng, bậc Trưởng Thượng của các thế gian, bậc Anh Hùng, bậc Trưởng Thượng, bậc đứng đầu trong loài người, sau khi nói, sau khi thuyết bài pháp liên quan đến vô thường này, đã bay lên hư không, bầu trời, như vị thiên nga chúa trên không trung. Đây là cách liên kết (câu cú).

117. සකං දිට්ඨිං අත්තනො ලද්ධිං ඛන්තිං රුචිං අජ්ඣාසයං ජහිත්වාන පහාය. භාවයානිච්චසඤ්ඤහන්ති අනිච්චෙ අනිච්චන්ති පවත්තසඤ්ඤං අහං භාවයිං වඩ්ඪෙසිං මනසි අකාසිං. තත්ථ කාලං කතො අහන්ති තත්ථ තිස්සං ජාතියං තතො ජාතිතො අහං කාලං කතො මතො.

117. (Câu kệ này có nghĩa là:) Sau khi từ bỏ, đoạn trừ tà kiến của mình, chủ thuyết, sự kham nhẫn, sở thích, và ý hướng của riêng mình. Về câu 'Tôi đã tu tập tưởng vô thường', (nghĩa là) tôi đã tu tập, đã phát triển, đã tác ý đến tưởng diễn tiến trong các pháp vô thường rằng 'vô thường'. Về câu 'Ở đó, tôi đã mệnh chung', (nghĩa là) ở đó, trong kiếp sống ấy, từ kiếp sống ấy, tôi đã mệnh chung, đã chết.

118. ද්වෙ [Pg.28] සම්පත්තී අනුභොත්වාති මනුස්සසම්පත්තිදිබ්බසම්පත්තිසඞ්ඛාතා ද්වෙ සම්පත්තියො අනුභවිත්වා. සුක්කමූලෙන චොදිතොති පුරාණකුසලමූලෙන, මූලභූතෙන කුසලෙන වා චොදිතො සඤ්චොදිතො. පච්ඡිමෙ භවෙ සම්පත්තෙති පරියොසානෙ භවෙ සම්පත්තෙ පාපුණිතෙ. සපාකයොනුපාගමින්ති සකං පචිතභත්තං සපාකං යොනිං උපාගමිං. යස්ස කුලස්ස අත්තනො පචිතභත්තං අඤ්ඤෙහි අභුඤ්ජනීයං, තස්මිං චණ්ඩාලකුලෙ නිබ්බත්තොස්මීති අත්ථො. අථ වා සා වුච්චති සුනඛො, සුනඛොච්ඡිට්ඨභත්තභුඤ්ජනකචණ්ඩාලකුලෙ ජාතොති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

118. Về câu 'Sau khi hưởng thụ hai sự thành tựu', (nghĩa là) sau khi hưởng thụ hai sự thành tựu được gọi là thành tựu của loài người và thành tựu của chư thiên. Về câu 'Được thúc đẩy bởi cội rễ thiện', (nghĩa là) được thúc đẩy, được khích lệ bởi cội rễ thiện lành trong quá khứ, hoặc bởi thiện pháp làm nền tảng. Về câu 'Khi đạt đến kiếp sống cuối cùng', (nghĩa là) khi kiếp sống cuối cùng đã đến, đã đạt được. Về câu 'Tôi đã sanh vào bào thai của người nấu ăn riêng', (nghĩa là) tôi đã đi đến bào thai (của dòng dõi) 'sapāka', (tức là) người có cơm tự nấu. Nghĩa là, tôi đã sanh trong dòng dõi Caṇḍāla, dòng dõi mà cơm do chính họ nấu thì không được người khác ăn. Hoặc là, 'sā' được gọi là con chó, nghĩa là (tôi) đã sanh trong dòng dõi Caṇḍāla, những người ăn cơm thừa của chó. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

සොපාකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích về tiền thân sự nghiệp của Trưởng lão Sopāka đã hoàn tất.

10. සුමඞ්ගලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

10. Phần giải thích về tiền thân sự nghiệp của Trưởng lão Sumaṅgala

ආහුතිං යිට්ඨුකාමොතිආදිකං ආයස්මතො සුමඞ්ගලත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පායස්මා පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පියදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ රුක්ඛදෙවතා හුත්වා නිබ්බත්ති. සො එකදිවසං සත්ථාරං න්හත්වා එකචීවරං ඨිතං දිස්වා සොමනස්සප්පත්තො අප්ඵොටෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියා අවිදූරෙ අඤ්ඤතරස්මිං ගාමකෙ තාදිසෙන කම්මනිස්සන්දෙන දලිද්දකුලෙ නිබ්බත්ති, තස්ස සුමඞ්ගලොති නාමං අහොසි. සො වයප්පත්තො ඛුජ්ජකාසිතනඞ්ගලකුද්දාලපරික්ඛාරො හුත්වා කසියා ජීවිකං කප්පෙසි. සො එකදිවසං රඤ්ඤා පසෙනදිනා කොසලෙන භගවතො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච මහාදානෙ පවත්තියමානෙ දානූපකරණානි ගහෙත්වා ආගච්ඡන්තෙහි මනුස්සෙහි සද්ධිං දධිඝටං ගහෙත්වා ආගතො භික්ඛූනං සක්කාරසම්මානං දිස්වා ‘‘ඉමෙ සමණා සක්‍යපුත්තියා සුඛුමවත්ථනිවත්ථා සුභොජනානි භුඤ්ජිත්වා නිවාතෙසු සෙනාසනෙසු විහරන්ති, යංනූනාහම්පි පබ්බජෙය්‍ය’’න්ති චින්තෙත්වා අඤ්ඤතරං මහාථෙරං උපසඞ්කමිත්වා අත්තනො පබ්බජාධිප්පායං නිවෙදෙසි. සො තං කරුණායන්තො පබ්බාජෙත්වා කම්මට්ඨානං ආචික්ඛි. සො අරඤ්ඤෙ [Pg.29] විහරන්තො එකකවිහාරෙ නිබ්බින්නො උක්කණ්ඨිතො හුත්වා විබ්භමිතුකාමො ඤාතිගාමං ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ කච්ඡං බන්ධිත්වා ඛෙත්තං කසන්තෙ කිලිට්ඨවත්ථනිවත්ථෙ සමන්තතො රජොකිණ්ණසරීරෙ වාතාතපෙන සුස්සන්තෙ ඛෙත්තං කස්සකෙ මනුස්සෙ දිස්වා ‘‘මහන්තං වතිමෙ සත්තා ජීවිකනිමිත්තං දුක්ඛං පච්චනුභවන්තී’’ති සංවෙගං පටිලභි. ඤාණස්ස පරිපාකගතත්තා චස්ස යථාගහිතං කම්මට්ඨානං උපට්ඨාසි. සො අඤ්ඤතරං රුක්ඛමූලං උපගන්ත්වා විවෙකං ලභිත්වා යොනිසොමනසිකරොන්තො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා මග්ගපටිපාටියා අරහත්තං පාපුණි.

(Câu kệ) bắt đầu bằng 'Āhutiṃ yiṭṭhukāmo' là tiền thân sự nghiệp của Tôn giả Sumaṅgala. Tôn giả này cũng đã tạo các hạnh lành nơi các Đức Phật trong quá khứ, trong mỗi kiếp sống đã tích lũy các phước báu làm duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, và vào thời của Đức Thế Tôn Piyadassī, ngài đã sanh làm một vị thọ thần. Một hôm, vị thọ thần ấy thấy Bậc Đạo Sư sau khi tắm xong, đang đứng chỉ với một y, liền đạt đến sự hoan hỷ và vỗ tay. Do phước nghiệp ấy, vị thọ thần ấy luân hồi trong cõi trời và cõi người, rồi trong thời Đức Phật hiện tại, do quả báo của nghiệp tương tự, ngài đã sanh trong một gia đình nghèo khó ở một ngôi làng nhỏ không xa thành Sāvatthī. Ngài được đặt tên là Sumaṅgala. Khi đến tuổi trưởng thành, ngài có dụng cụ là một cái cày nhỏ cong và một cái cuốc, và sinh sống bằng nghề cày ruộng. Một hôm, khi vua Pasenadi nước Kosala đang tổ chức đại lễ cúng dường đến Đức Thế Tôn và Tăng chúng, ngài cùng với những người đang mang các vật dụng cúng dường đi đến, tay cầm một hũ sữa chua, và thấy sự cung kính tôn trọng dành cho chư Tỳ-khưu. (Ngài) suy nghĩ rằng: 'Các vị Sa-môn Thích tử này mặc y phục mềm mại, dùng các món ăn ngon, và trú ngụ trong các sàng tọa kín gió. Hay là ta cũng nên xuất gia?'. (Nghĩ vậy rồi), ngài đến gần một vị Đại Trưởng lão và trình bày ý định xuất gia của mình. Vị ấy, do lòng bi mẫn, đã cho ngài xuất gia và chỉ dạy đề mục thiền định. Vị ấy, trong khi trú trong rừng, sống một mình trong tịnh thất, đã trở nên nhàm chán, bất an, và muốn hoàn tục, liền đi về làng của quyến thuộc. Trên đường đi, ngài thấy những người nông dân đang cày ruộng, họ đóng khố, mặc quần áo dơ bẩn, thân mình lấm lem bụi đất khắp nơi, và khô héo vì gió và nắng. (Thấy vậy), ngài đã có được sự chấn động tâm linh (saṃvega) rằng: 'Ôi, những chúng sanh này vì kế sinh nhai mà phải chịu đựng khổ đau to lớn biết bao!'. Và do trí tuệ đã đến lúc chín muồi, đề mục thiền định mà ngài đã thọ nhận liền hiện khởi. Vị ấy đi đến một gốc cây, tìm được nơi thanh vắng, trong khi như lý tác ý, đã phát triển tuệ quán và theo thứ tự của các đạo, đã chứng đắc A-la-hán quả.

124. එවං සො පත්තඅරහත්තඵලො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ආහුතිං යිට්ඨුකාමොහන්තිආදිමාහ. තත්ථ ආහුතින්ති අන්නපානාදිඅනෙකවිධං පූජාසක්කාරූපකරණං. යිට්ඨුකාමොති යජිතුකාමො, දානං දාතුකාමො අහං. පටියාදෙත්වාන භොජනන්ති ආහාරං පටියාදෙත්වා නිප්ඵාදෙත්වා. බ්‍රාහ්මණෙ පටිමානෙන්තොති පටිග්ගාහකෙ සුද්ධපබ්බජිතෙ පරියෙසන්තො. විසාලෙ මාළකෙ ඨිතොති පරිසුද්ධපණ්ඩරපුලිනතලාභිරාමෙ විපුලෙ මාළකෙ ඨිතො.

124. Như thế, vị ấy đã chứng đắc quả A-la-hán, khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, do tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình, đã nói lên (những lời) bắt đầu là `āhutiṃ yiṭṭhukāmo`. Trong ấy, `āhutiṃ` là các vật dụng để cúng dường và tôn kính gồm nhiều loại như vật thực, thức uống, v.v... `Yiṭṭhukāmo` là ta mong muốn tế tự, mong muốn bố thí vật thí. `Paṭiyādetvāna bhojanaṃ` là sau khi chuẩn bị, sau khi làm cho hoàn tất vật thực. `Brāhmaṇe paṭimānento` là trong khi tìm kiếm những người thọ nhận, những vị xuất gia thanh tịnh. `Visāle māḷake ṭhito` là đứng ở nơi đài rộng rãi, khả ái với nền cát trắng tinh khiết.

125-7. අථද්දසාසිං සම්බුද්ධන්තිආදීසු මහායසං මහාපරිවාරං සබ්බලොකං සකලසත්තලොකං විනෙතානං විසෙසෙන නෙතාරං නිබ්බානසම්පාපකං සයම්භුං සයමෙව භූතං අනාචරියකං අග්ගපුග්ගලං සෙට්ඨපුග්ගලං භගවන්තං භග්‍යවන්තාදිගුණයුත්තං ජුතිමන්තං නීලපීතාදිපභාසම්පන්නං සාවකෙහි පුරක්ඛතං පරිවාරිතං ආදිච්චමිව සූරියමිව රොචන්තං සොභමානං රථියං වීථියං පටිපන්නකං ගච්ඡන්තං පියදස්සිං නාම සම්බුද්ධං අද්දසින්ති සම්බන්ධො. අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වානාති බන්ධඤ්ජලිපුටං සිරසි කත්වා සකං චිත්තං අත්තනො චිත්තං පසාදයිං ඉත්ථම්භූතස්ස භගවතො ගුණෙ පසාදෙසිං පසන්නමකාසින්ති අත්ථො. මනසාව නිමන්තෙසින්ති චිත්තෙන පවාරෙසිං. ආගච්ඡතු මහාමුනීති මහිතො පූජාරහො මුනි භගවා මම නිවෙසනං ආගච්ඡතු.

Trong các câu bắt đầu là `Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ`, nên hiểu sự liên kết là: Ta đã nhìn thấy bậc Chánh Đẳng Giác tên là Piyadassī, vị có danh tiếng lớn, có đoàn tùy tùng đông đảo, là bậc dẫn dắt đặc biệt cho những chúng sanh cần được giáo hóa trong toàn thể thế gian, trong toàn thể thế giới chúng sanh, là bậc đưa đến sự chứng ngộ Níp-bàn, là bậc Tự Giác Ngộ, là bậc tự mình hiện hữu, không có thầy chỉ dạy, là bậc Tối Thượng, là bậc cao tột, là đức Thế Tôn, là bậc có đầy đủ các đức tánh như là bậc có sự may mắn, v.v..., là bậc có hào quang, là bậc có đầy đủ ánh sáng màu xanh, vàng, v.v..., được các vị Thinh văn đi trước hộ tống, được vây quanh, đang tỏa sáng, đang rực rỡ như mặt trời, như vầng thái dương, đang đi, đang tiến bước trên đường phố, trên con đường. `Añjaliṃ paggahetvāna` là sau khi đặt hai tay chắp lại lên đầu, ta đã làm cho tâm của mình, tâm của tự thân được trong sạch, ta đã làm cho trong sạch đối với các đức tánh của đức Thế Tôn như thế ấy, có nghĩa là đã làm cho hoan hỷ. `Manasāva nimantesiṃ` là ta đã thỉnh mời bằng tâm. `Āgacchatu mahāmuni` là mong rằng bậc Muni, đức Thế Tôn, là bậc đáng được tôn kính, đáng được cúng dường, sẽ đến trú xá của ta.

128. මම සඞ්කප්පමඤ්ඤායාති මය්හං චිත්තසඞ්කප්පං ඤත්වා ලොකෙ සත්තලොකෙ අනුත්තරො උත්තරවිරහිතො සත්ථා ඛීණාසවසහස්සෙහි අරහන්තසහස්සෙහි [Pg.30] පරිවුතො මම ද්වාරං මය්හං ගෙහද්වාරං උපාගමි සම්පාපුණි.

128. `Mama saṅkappamaññāya` là sau khi biết được ý định trong tâm của ta, bậc Đạo Sư, bậc Vô Thượng, bậc không có ai hơn trong thế gian, trong thế giới chúng sanh, được vây quanh bởi một ngàn vị đã đoạn tận các lậu hoặc, một ngàn vị A-la-hán, đã đi đến, đã quang lâm đến cổng nhà của ta, đến cửa nhà của ta.

129. තස්ස සම්පත්තස්ස සත්ථුනො එවං නමක්කාරමකාසිං. පුරිසාජඤ්ඤ පුරිසානං ආජඤ්ඤ, සෙට්ඨ, මම නමක්කාරො තෙ තුය්හං අත්ථු භවතු. පුරිසුත්තම පුරිසානං උත්තම අධිකගුණවිසිට්ඨ තෙ තුය්හං මම නමක්කාරො අත්ථු. පාසාදං පසාදජනකං මම නිවෙසනං අභිරුහිත්වා සීහාසනෙ උත්තමාසනෙ නිසීදතන්ති ආයාචින්ති අත්ථො.

129. Ta đã thực hiện việc đảnh lễ như thế này đối với bậc Đạo Sư đã quang lâm đến. `Purisājañña` là bậc cao quý trong loài người, bậc cao tột, sự đảnh lễ của con xin được thành tựu, xin được hiện hữu đến Ngài. `Purisuttama` là bậc tối thượng trong loài người, bậc đặc biệt với các đức tánh cao cả, sự đảnh lễ của con xin được thành tựu đến Ngài. Có nghĩa là (ta) đã thỉnh cầu rằng: "Sau khi bước lên lâu đài của con, nơi làm phát sanh đức tin, xin Ngài hãy ngự trên bảo tọa, trên chỗ ngồi cao quý."

130. දන්තො දන්තපරිවාරොති සයං ද්වාරත්තයෙන දන්තො තථා දන්තාහි භික්ඛුභික්ඛුනීඋපාසකඋපාසිකාසඞ්ඛාතාහි චතූහි පරිසාහි පරිවාරිතො. තිණ්ණො තාරයතං වරොති සයං තිණ්ණො සංසාරතො උත්තිණ්ණො නික්ඛන්තො තාරයතං තාරයන්තානං විසිට්ඨපුග්ගලානං වරො උත්තමො භගවා මමාරාධනෙන පාසාදං අභිරුහිත්වා පවරාසනෙ උත්තමාසනෙ නිසීදි නිසජ්ජං කප්පෙසි.

130. `Danto dantaparivāro` là tự thân Ngài đã được điều phục qua ba cửa (thân, khẩu, ý), và cũng như thế, Ngài được vây quanh bởi bốn chúng đã được điều phục, được gọi là tỳ-khưu, tỳ-khưu-ni, cận sự nam, cận sự nữ. `Tiṇṇo tārayataṃ varo` là đức Thế Tôn, bậc tự thân đã vượt qua, đã thoát khỏi, đã ra khỏi vòng luân hồi, là bậc cao quý, bậc tối thượng của những chúng sanh đặc biệt đang vượt qua, đang được đưa qua, do sự thỉnh mời của ta, đã bước lên lâu đài và đã ngồi, đã an tọa trên chỗ ngồi cao quý, trên chỗ ngồi tối thượng.

131. යං මෙ අත්ථි සකෙ ගෙහෙති අත්තනො ගෙහෙ යං ආමිසං පච්චුපට්ඨිතං සම්පාදිතං රාසිකතං අත්ථි. තාහං බුද්ධස්ස පාදාසින්ති බුද්ධස්ස බුද්ධප්පමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස තං ආමිසං පාදාසිං ප-කාරෙන ආදරෙන වා අදාසින්ති අත්ථො. පසන්නො සෙහි පාණිභීති අත්තනො ද්වීහි හත්ථෙහි පස්සන්නචිත්තො ගහෙත්වා පාදාසින්ති අත්ථො.

131. `Yaṃ me atthi sake gehe` là vật thực nào có trong nhà của tự thân, đã được chuẩn bị, đã được làm cho hoàn tất, đã được chất thành đống. `Tāhaṃ buddhassa pādāsiṃ` có nghĩa là ta đã dâng cúng vật thực ấy đến đức Phật, đến chúng Tăng với đức Phật là vị đứng đầu, hoặc đã dâng cúng một cách đặc biệt, với lòng tôn kính. `Pasanno sehi pāṇibhī` có nghĩa là với tâm hoan hỷ, ta đã cầm lấy bằng hai tay của mình và đã dâng cúng.

132. පසන්නචිත්තො පසාදිතමනසඞ්කප්පො සුමනො සුන්දරමනො. වෙදජාතො ජාතවෙදො උප්පන්නසොමනස්සො කතඤ්ජලී සිරසි ඨපිතඅඤ්ජලිපුටො බුද්ධසෙට්ඨං නමස්සාමි සෙට්ඨස්ස බුද්ධස්ස පණාමං කරොමීති අත්ථො. අහො බුද්ධස්සුළාරතාති පටිවිද්ධචතුසච්චස්ස සත්ථුනො උළාරතා මහන්තභාවො අහො අච්ඡරියන්ති අත්ථො.

132. `Pasannacitto` là người có ý định trong tâm đã được làm cho trong sạch. `Sumano` là người có tâm tốt đẹp. `Vedajāto` là người có hỷ đã sanh, có sự hoan hỷ đã phát sanh. `Katañjalī` là người có hai tay chắp lại được đặt trên đầu. `Buddhaseṭṭhaṃ namassāmi` có nghĩa là con thực hiện việc đảnh lễ đối với đức Phật, bậc Tối Thắng. `Aho buddhassuḷāratā` có nghĩa là sự cao cả, sự vĩ đại của bậc Đạo Sư, bậc đã thâm nhập Tứ Thánh Đế, ôi thật là kỳ diệu!

133. අට්ඨන්නං පයිරූපාසතන්ති පයිරුපාසන්තානං භුඤ්ජං භුඤ්ජන්තානං අට්ඨන්නං අරියපුග්ගලානං අන්තරෙ ඛීණාසවා අරහන්තොව බහූති අත්ථො. තුය්හෙවෙසො ආනුභාවොති එසො ආකාසචරණඋම්මුජ්ජනනිමුජ්ජනාදිආනුභාවො තුය්හෙව තුය්හං එව ආනුභාවො, නාඤ්ඤෙසං. සරණං තං උපෙමහන්ති තං ඉත්ථම්භූතං තුවං සරණං තාණං ලෙණං පරායනන්ති උපෙමි ගච්ඡාමි ජානාමි වාති අත්ථො.

133. `Aṭṭhannaṃ payirūpāsataṃ` có nghĩa là trong số tám bậc Thánh nhân đang hầu cận, đang dùng bữa, chỉ có các vị A-la-hán, các vị đã đoạn tận lậu hoặc là có nhiều. `Tuyheveso ānubhāvo` có nghĩa là oai lực này, như là đi trên hư không, độn thổ, trồi lên, v.v..., chính là oai lực của Ngài, chỉ của Ngài mà thôi, không phải của những người khác. `Saraṇaṃ taṃ upemahaṃ` có nghĩa là con xin đến, con xin đi đến, hoặc con xin biết Ngài, bậc như thế ấy, là nơi nương tựa, là nơi che chở, là nơi ẩn náu, là nơi quy hướng.

134. ලොකජෙට්ඨො [Pg.31] නරාසභො පියදස්සී භගවා භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසීදිත්වා ඉමා බ්‍යාකරණගාථා අභාසථ කථෙසීති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

134. `Lokajeṭṭho narāsabho piyadassī bhagavā bhikkhusaṅghamajjhe nisīditvā imā byākaraṇagāthā abhāsatha` có nghĩa là đức Thế Tôn Piyadassī, bậc Trưởng Thượng trong thế gian, bậc Ngưu Vương trong loài người, sau khi ngự giữa chúng Tăng tỳ-khưu, đã nói lên, đã thuyết giảng những câu kệ thọ ký này. Phần còn lại thì dễ hiểu.

සුමඞ්ගලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Sumaṅgala đã chấm dứt.

දුතියස්ස සීහාසනවග්ගස්ස වණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về phẩm thứ nhì, phẩm Sīhāsana, đã chấm dứt.

3. සුභූතිවග්ගො

3. Phẩm Subhūti.

1. සුභූතිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

1. Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Subhūti.

හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිකං ආයස්මතො සුභූතිත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො ඉතො කප්පසතසහස්සමත්ථකෙ අනුප්පන්නෙයෙව පදුමුත්තරෙ භගවති ලොකනාථෙ හංසවතීනගරෙ අඤ්ඤතරස්ස බ්‍රාහ්මණමහාසාලස්ස එකපුත්තකො හුත්වා නිබ්බත්ති, තස්ස නන්දමාණවොති නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා තත්ථ සාරං අපස්සන්තො අත්තනො පරිවාරභූතෙහි චතුචත්තාලීසාය මාණවසහස්සෙහි සද්ධිං පබ්බතපාදෙ ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා අට්ඨ සමාපත්තියො පඤ්චාභිඤ්ඤායො ච නිබ්බත්තෙසි. අන්තෙවාසිකානම්පි කම්මට්ඨානං ආචික්ඛි. තෙපි නචිරස්සෙව ඣානලාභිනො අහෙසුං.

(Câu chuyện) bắt đầu là `Himavantassāvidūre` là Trưởng lão kệ của tôn giả Subhūti. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, trong khi tích lũy các phước báu là duyên trợ cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, cách đây một trăm ngàn đại kiếp, khi đức Thế Tôn Padumuttara, bậc Lãnh Đạo thế gian, còn chưa xuất hiện, đã sanh làm người con trai duy nhất của một vị Bà-la-môn đại phú ở thành phố Haṃsavatī. Họ đã đặt tên cho vị ấy là thanh niên Nanda. Khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy đã học thuộc ba bộ Vệ-đà, và do không thấy được cốt lõi ở trong đó, đã cùng với bốn mươi bốn ngàn thanh niên là đoàn tùy tùng của mình xuất gia theo lối sống của đạo sĩ ở chân núi, và đã làm cho phát sanh tám bậc thiền chứng và năm loại thắng trí. Vị ấy cũng đã chỉ dạy đề mục thiền cho các đệ tử. Họ cũng đã đắc thiền không bao lâu sau đó.

තෙන ච සමයෙන පදුමුත්තරො භගවා ලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා හංසවතීනගරං උපනිස්සාය විහරන්තො එකදිවසං පච්චූසසමයෙ ලොකං වොලොකෙන්තො නන්දතාපසස්ස අන්තෙවාසිකජටිලානං අරහත්තූපනිස්සයං, නන්දතාපසස්ස ච ද්වීහඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස සාවකට්ඨානන්තරස්ස පත්ථනං දිස්වා පාතොව සරීරපටිජග්ගනං කත්වා පුබ්බණ්හසමයෙ පත්තචීවරමාදාය අඤ්ඤං කඤ්චි අනාමන්තෙත්වා සීහො විය එකචරො නන්දතාපසස්ස අන්තෙවාසිකෙසු ඵලාඵලත්ථාය ගතෙසු ‘‘බුද්ධභාවං මෙ ජානාතූ’’ති පස්සන්තස්සෙව නන්දතාපසස්ස ආකාසතො ඔතරිත්වා පථවියං පතිට්ඨාසි. නන්දතාපසො බුද්ධානුභාවඤ්චෙව ලක්ඛණපාරිපූරිඤ්ච දිස්වා ලක්ඛණමන්තෙ සම්මසිත්වා ‘‘ඉමෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො නාම අගාරං අජ්ඣාවසන්තො රාජා හොති චක්කවත්තී, පබ්බජන්තො ලොකෙ විවටච්ඡෙදො [Pg.32] සබ්බඤ්ඤූ බුද්ධො හොති, අයං පුරිසාජානීයො නිස්සංසයං බුද්ධො’’ති ඤත්වා පච්චුග්ගමනං කත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා ආසනං පඤ්ඤාපෙත්වා අදාසි. නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ. නන්දතාපසොපි අත්තනො අනුච්ඡවිකං ආසනං ගහෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. තස්මිං සමයෙ චතුචත්තාලීසසහස්සජටිලා පණීතපණීතානි ඔජවන්තානි ඵලාඵලානි ගහෙත්වා ආචරියස්ස සන්තිකං සම්පත්තා බුද්ධානඤ්චෙව ආචරියස්ස ච නිසින්නාකාරං ඔලොකෙත්වා ආහංසු – ‘‘ආචරිය, මයං ‘ඉමස්මිං ලොකෙ තුම්හෙහි මහන්තතරො නත්ථී’ති විචරාම, අයං පන පුරිසො තුම්හෙහි මහන්තතරො මඤ්ඤෙ’’ති. නන්දතාපසො – ‘‘තාතා, කිං වදෙථ, තුම්හෙ සාසපෙන සද්ධිං අට්ඨසට්ඨියොජනසතසහස්සුබ්බෙධං සිනෙරුං උපමෙතුං ඉච්ඡථ, සබ්බඤ්ඤුබුද්ධෙන සද්ධිං මා මං උපමිත්ථා’’ති ආහ. අථ තෙ තාපසා – ‘‘සචෙ අයං ඔරකො අභවිස්ස, න අම්හාකං ආචරියො එවං උපමං ආහරෙය්‍ය. යාව මහාවතායං පුරිසාජානීයො’’ති පාදෙසු නිපතිත්වා සිරසා වන්දිංසු. අථ තෙ ආචරියො ආහ – ‘‘තාතා, අම්හාකං බුද්ධානං අනුච්ඡවිකො දෙය්‍යධම්මො නත්ථි, භගවා ච භික්ඛාචාරවෙලායං ඉධාගතො, තස්මා මයං යථාබලං දෙය්‍යධම්මං දස්සාම, තුම්හෙහි යං යං පණීතං ඵලාඵලං ආභතං, තං තං ආහරථා’’ති ආහරාපෙත්වා සහත්ථෙනෙව ධොවිත්වා සයං තථාගතස්ස පත්තෙ පතිට්ඨාපෙසි. සත්ථාරා ඵලාඵලෙ පටිග්ගහිතමත්තෙ දෙවතා දිබ්බොජං පක්ඛිපිංසු. තාපසො උදකම්පි සයමෙව පරිස්සාවෙත්වා අදාසි. තතො භොජනකිච්චං නිට්ඨාපෙත්වා නිසින්නෙ සත්ථරි සබ්බෙ අන්තෙවාසිකෙ පක්කොසිත්වා සත්ථු සන්තිකෙ සාරණීයං කථං කථෙන්තො නිසීදි. සත්ථා ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝො ආගච්ඡතූ’’ති චින්තෙසි. සත්ථු චිත්තං ඤත්වා සතසහස්සමත්තා ඛීණාසවා ආගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා අට්ඨංසු.

Vào lúc bấy giờ, đức Thế Tôn Padumuttara đã xuất hiện ở thế gian, trong khi đang trú ngụ gần thành phố Haṃsavatī, một ngày nọ, vào lúc rạng đông, khi đang quan sát thế gian, Ngài đã thấy được cận y duyên A-la-hán của các vị đệ tử đạo sĩ bện tóc của đạo sĩ Nanda, và thấy lời nguyện cầu về địa vị Thinh Văn được thành tựu với hai yếu tố của đạo sĩ Nanda. Vào lúc sáng sớm, sau khi đã chăm sóc thân thể, vào buổi sáng, Ngài mang y bát, không gọi bất cứ ai khác, đi một mình như sư tử, trong khi các đệ tử của đạo sĩ Nanda đã đi tìm trái cây, với ý nghĩ: “Mong rằng ông ấy biết được Phật tánh của ta,” Ngài đã từ trên không trung hạ xuống và đứng trên mặt đất ngay trước mắt đạo sĩ Nanda đang nhìn. Đạo sĩ Nanda thấy được oai lực của đức Phật và sự viên mãn của các tướng tốt, sau khi suy xét các câu thần chú về tướng tốt, đã biết rằng: “Người sở hữu những tướng tốt này, nếu sống tại gia sẽ là Chuyển Luân Vương, nếu xuất gia sẽ là bậc Toàn Giác, đoạn tận vòng luân hồi trong thế gian. Vị nhân sĩ cao quý này chắc chắn là một vị Phật.” Sau khi biết vậy, vị ấy đã đi ra đón rước, đảnh lễ bằng năm điểm chạm đất, đã dọn chỗ ngồi và dâng lên. Đức Thế Tôn đã ngự trên chỗ ngồi đã được dọn sẵn. Đạo sĩ Nanda cũng lấy một chỗ ngồi thích hợp cho mình và ngồi xuống một bên. Vào lúc ấy, bốn mươi bốn ngàn vị đạo sĩ bện tóc, mang theo những loại trái cây ngon ngọt, bổ dưỡng, đã đến chỗ của vị thầy. Sau khi nhìn thấy tư thế ngồi của đức Phật và của vị thầy, họ nói rằng: “Thưa thầy, chúng con thường nghĩ rằng ‘trong thế gian này không có ai vĩ đại hơn thầy,’ nhưng người này dường như vĩ đại hơn thầy.” Đạo sĩ Nanda nói: “Này các con, các con nói gì vậy? Các con muốn so sánh hạt cải với núi Sineru cao tám mươi bốn ngàn do-tuần sao? Đừng so sánh ta với bậc Toàn Giác.” Khi ấy, các vị đạo sĩ ấy nghĩ rằng: “Nếu người này là tầm thường, thầy của chúng ta đã không đưa ra ví dụ như vậy. Vị nhân sĩ cao quý này thật vĩ đại biết bao!” rồi đã cúi mình dưới chân và dùng đầu đảnh lễ. Khi ấy, vị thầy của họ nói: “Này các con, chúng ta không có vật phẩm cúng dường nào xứng đáng với các đức Phật, và đức Thế Tôn đã đến đây vào giờ khất thực. Vì vậy, chúng ta sẽ cúng dường vật phẩm tùy theo sức của mình. Các con đã mang về những loại trái cây ngon nào, hãy mang chúng đến đây.” Sau khi cho mang đến, vị ấy tự tay mình rửa sạch và tự mình đặt vào bát của Như Lai. Ngay khi Bậc Đạo Sư vừa nhận lấy trái cây, các vị chư thiên đã đặt vào đó vị ngon của cõi trời. Vị đạo sĩ cũng tự mình lọc nước và dâng lên. Sau đó, khi Bậc Đạo Sư đã dùng xong bữa và đang ngồi, vị đạo sĩ gọi tất cả các đệ tử lại và ngồi nói lời thăm hỏi thân mật gần Bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư suy nghĩ: “Mong rằng Tăng chúng hãy đến.” Biết được tâm của Bậc Đạo Sư, khoảng một trăm ngàn vị lậu tận hoặc đã đến, đảnh lễ Bậc Đạo Sư và đứng sang một bên.

අථ නන්දතාපසො අන්තෙවාසිකෙ ආමන්තෙසි – ‘‘තාතා, බුද්ධානං නිසින්නාසනම්පි නීචං, සමණසතසහස්සස්සපි ආසනං නත්ථි. තුම්හෙහි අජ්ජ උළාරං භගවතො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච සක්කාරං කාතුං වට්ටති, පබ්බතපාදතො වණ්ණගන්ධසම්පන්නානි පුප්ඵානි ආහරථා’’ති ආහ. අචින්තෙය්‍යත්තා ඉද්ධිවිසයස්ස තෙ මුහුත්තෙනෙව වණ්ණගන්ධරසසම්පන්නානි පුප්ඵානි ආහරිත්වා බුද්ධානං යොජනප්පමාණං පුප්ඵාසනං පඤ්ඤාපෙසුං. අග්ගසාවකානං තිගාවුතං, සෙසභික්ඛූනං [Pg.33] අඩ්ඪයොජනාදිභෙදං, සඞ්ඝනවකස්ස උසභමත්තං පඤ්ඤාපෙසුං. එවං පඤ්ඤත්තෙසු ආසනෙසු නන්දතාපසො තථාගතස්ස පුරතො අඤ්ජලිං පග්ගය්හ ඨිතො, ‘‘භන්තෙ, අම්හාකං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය ඉමං පුප්ඵාසනං ආරුය්හ නිසීදථා’’ති ආහ. නිසීදි භගවා පුප්ඵාසනෙ. එවං නිසින්නෙ සත්ථරි සත්ථු ආකාරං ඤත්වා භික්ඛූ අත්තනො අත්තනො පත්තාසනෙ නිසීදිංසු. නන්දතාපසො මහන්තං පුප්ඵච්ඡත්තං ගහෙත්වා තථාගතස්ස මත්ථකෙ ධාරෙන්තො අට්ඨාසි. සත්ථා ‘‘තාපසානං අයං සක්කාරො මහප්ඵලො හොතූ’’ති නිරොධසමාපත්තිං සමාපජ්ජි. සත්ථු සමාපන්නභාවං ඤත්වා භික්ඛූපි සමාපත්තිං සමාපජ්ජිංසු. තථාගතෙ සත්තාහං නිරොධං සමාපජ්ජිත්වා නිසින්නෙ අන්තෙවාසිකා භික්ඛාචාරකාලෙ සම්පත්තෙ වනමූලඵලාඵලං පරිභුඤ්ජිත්වා සෙසකාලෙ බුද්ධානං අඤ්ජලිං පග්ගය්හ අට්ඨංසු. නන්දතාපසො පන භික්ඛාචාරම්පි අගන්ත්වා පුප්ඵච්ඡත්තං ධාරෙන්තොයෙව සත්තාහං පීතිසුඛෙනෙව වීතිනාමෙසි.

Khi ấy, đạo sĩ Nanda gọi các đệ tử: “Này các con, chỗ ngồi của đức Phật thì thấp, và cũng không có chỗ ngồi cho một trăm ngàn vị sa-môn. Hôm nay, các con nên thực hiện sự cúng dường cao quý đến đức Thế Tôn và Tăng chúng. Hãy đi mang về những loài hoa có màu sắc và hương thơm từ chân núi.” Do cảnh giới thần thông không thể nghĩ bàn, họ trong khoảnh khắc đã mang về những loài hoa có màu sắc, hương thơm, và vị ngọt, đã dọn một tòa ngồi bằng hoa rộng một do-tuần cho đức Phật. Cho các vị Thượng thủ Thinh văn là ba gāvuta, cho các vị tỳ-khưu còn lại là nửa do-tuần và các kích thước khác, cho vị tỳ-khưu mới nhất trong Tăng chúng là một usabha. Khi các chỗ ngồi đã được dọn như vậy, đạo sĩ Nanda đứng chắp tay trước mặt Như Lai và nói: “Bạch Ngài, vì lợi ích, vì hạnh phúc lâu dài cho chúng con, xin Ngài hãy bước lên và ngự trên tòa ngồi bằng hoa này.” Đức Thế Tôn đã ngự trên tòa ngồi bằng hoa. Khi Bậc Đạo Sư đã ngự như vậy, biết được ý của Bậc Đạo Sư, các vị tỳ-khưu đã ngồi vào chỗ ngồi đã được dọn sẵn cho mình. Đạo sĩ Nanda cầm một cây lọng hoa lớn, đứng che trên đầu của Như Lai. Bậc Đạo Sư nghĩ rằng: “Mong rằng sự cúng dường này của các vị đạo sĩ sẽ có quả lớn,” rồi đã nhập Diệt tận định. Biết được Bậc Đạo Sư đã nhập định, các vị tỳ-khưu cũng nhập định. Khi Như Lai đã nhập Diệt tận định và ngồi trong bảy ngày, các vị đệ tử, khi đến giờ đi khất thực, đã dùng rễ cây và trái cây trong rừng, vào thời gian còn lại, họ đứng chắp tay hướng về đức Phật. Còn đạo sĩ Nanda, không đi khất thực, chỉ đứng che lọng hoa và trải qua bảy ngày chỉ với hỷ và lạc.

සත්ථා නිරොධතො වුට්ඨාය අරණවිහාරිඅඞ්ගෙන දක්ඛිණෙය්‍යඞ්ගෙන චාති ද්වීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතං එකං සාවකං ‘‘ඉසිගණස්ස පුප්ඵාසනානුමොදනං කරොහී’’ති ආණාපෙසි. සො චක්කවත්තිරඤ්ඤො සන්තිකා පටිලද්ධමහාලාභො මහායොධො විය තුට්ඨමානසො අත්තනො විසයෙ ඨත්වා තෙපිටකං බුද්ධවචනං සම්මසිත්වා අනුමොදනමකාසි. තස්ස දෙසනාවසානෙ සත්ථා සයං ධම්මං දෙසෙසි. සත්ථු දෙසනාවසානෙ සබ්බෙපි චතුචත්තාලීසසහස්සතාපසා අරහත්තං පාපුණිංසු. සත්ථා – ‘‘එථ භික්ඛවො’’ති හත්ථං පසාරෙසි. තෙසං තාවදෙව කෙසමස්සූ අන්තරධායිංසු. අට්ඨ පරික්ඛාරා සරීරෙ පටිමුක්කාව අහෙසුං. තෙ සට්ඨිවස්සිකත්ථෙරා විය සත්ථාරං පරිවාරයිංසු. නන්දතාපසො පන වික්ඛිත්තචිත්තතාය විසෙසං නාධිගඤ්ඡි. තස්ස කිර අරණවිහාරිත්ථෙරස්ස ධම්මං සොතුං ආරද්ධකාලතො පට්ඨාය – ‘‘අහො වතාහම්පි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ ඉමිනා සාවකෙන ලද්ධගුණං ලභෙය්‍ය’’න්ති චිත්තං උදපාදි. සො තෙන විතක්කෙන මග්ගඵලපටිවෙධං කාතුං නාසක්ඛි. තථාගතං පන වන්දිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගය්හ සම්මුඛෙ ඨිතො එවමාහ – ‘‘භන්තෙ, යෙන භික්ඛුනා ඉසිගණස්ස පුප්ඵාසනානුමොදනා කතා, කො නාමායං තුම්හාකං සාසනෙ’’ති? ‘‘අරණවිහාරිඅඞ්ගෙන ච දක්ඛිණෙය්‍යඞ්ගෙන ච එතදග්ගට්ඨානං පත්තො එසො භික්ඛූ’’ති. ‘‘භන්තෙ, ය්වායං මයා සත්තාහං පුප්ඵච්ඡත්තං ධාරෙන්තෙන [Pg.34] සක්කාරො කතො, තෙන අධිකාරෙන අඤ්ඤං සම්පත්තිං න පත්ථෙමි, අනාගතෙ පන එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ අයං ථෙරො විය ද්වීහඞ්ගෙහි සමන්නාගතො සාවකො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි.

Đức Đạo sư xuất khỏi diệt tận định, đã ra lệnh cho một vị đệ tử thành tựu hai hạnh là hạnh Vô Tranh Trú và hạnh Xứng Đáng Thọ Lãnh rằng: “Hãy thuyết pháp tùy hỷ về tòa ngồi bằng hoa cho chúng đạo sĩ.” Vị ấy, với tâm hoan hỷ như một vị đại tướng quân nhận được nhiều bổng lộc từ đức Chuyển luân vương, đứng trong phạm vi của mình, đã quán xét Tam tạng, lời dạy của đức Phật, và thuyết pháp tùy hỷ. Sau khi vị ấy thuyết pháp xong, đức Đạo sư tự mình thuyết pháp. Sau khi đức Đạo sư thuyết pháp xong, tất cả bốn mươi bốn ngàn vị đạo sĩ đều chứng đắc A-la-hán. Đức Đạo sư duỗi tay ra và nói: “Hãy đến đây, các Tỳ khưu.” Ngay lập tức, râu tóc của họ biến mất. Tám vật dụng đã được khoác lên thân họ. Họ vây quanh đức Đạo sư như những vị trưởng lão sáu mươi tuổi hạ. Nhưng đạo sĩ Nanda, do tâm tán loạn, đã không chứng đắc pháp thượng nhân. Nghe nói, kể từ lúc bắt đầu nghe pháp của vị trưởng lão Vô Tranh Trú, tâm của ông khởi lên rằng: “Ôi, mong sao trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, ta cũng sẽ đạt được phẩm hạnh mà vị đệ tử này đã đạt được.” Do tầm tư ấy, ông đã không thể thực hiện việc chứng ngộ Đạo và Quả. Tuy nhiên, sau khi đảnh lễ đức Như Lai, chắp tay và đứng trước mặt, ông đã nói như sau: “Bạch đức Thế Tôn, vị Tỳ khưu đã thuyết pháp tùy hỷ về tòa ngồi bằng hoa cho chúng đạo sĩ, vị ấy tên là gì trong giáo pháp của Ngài?” “Vị Tỳ khưu này đã đạt đến địa vị tối thượng về hạnh Vô Tranh Trú và hạnh Xứng Đáng Thọ Lãnh.” “Bạch đức Thế Tôn, sự cúng dường mà con đã thực hiện bằng cách giương lọng hoa trong bảy ngày, với phước báu đó, con không mong cầu tài sản nào khác, nhưng trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, mong con sẽ trở thành một vị đệ tử thành tựu hai hạnh giống như vị trưởng lão này,” ông đã phát nguyện như vậy.

සත්ථා ‘‘සමිජ්ඣිස්සති නු ඛො ඉමස්ස තාපසස්ස පත්ථනා’’ති අනාගතංසඤාණං පෙසෙත්වා ඔලොකෙන්තො කප්පසතසහස්සං අතික්කමිත්වා සමිජ්ඣනකභාවං දිස්වා, ‘‘තාපස, න තෙ අයං පත්ථනා මොඝං භවිස්සති, අනාගතෙ කප්පසතසහස්සං අතික්කමිත්වා ගොතමො නාම බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, තස්ස සන්තිකෙ සමිජ්ඣිස්සතී’’ති ධම්මකථං කථෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො ආකාසං පක්ඛන්දි. නන්දතාපසො යාව චක්ඛුපථං න සමතික්කමති, තාව සත්ථු භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා අට්ඨාසි. සො අපරභාගෙ කාලෙන කාලං සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා ධම්මං සුණිත්වා අපරිහීනජ්ඣානොව කාලං කත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො. තතො පන චුතො අපරානිපි පඤ්ච ජාතිසතානි පබ්බජිත්වා ආරඤ්ඤකොව අහොසි, කස්සපසම්මාසම්බුද්ධකාලෙපි පබ්බජිත්වා ආරඤ්ඤකො හුත්වා ගතපච්චාගතවත්තං පූරෙසි. එතං කිර වත්තං අපරිපූරෙත්වා මහාසාවකභාවං පාපුණන්තා නාම නත්ථි, ගතපච්චාගතවත්තං පන ආගමට්ඨකථාසු වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. සො වීසතිවස්සසහස්සානි ගතපච්චාගතවත්තං පූරෙත්වා කාලං කත්වා තාවතිංසදෙවලොකෙ නිබ්බත්ති.

Đức Đạo sư, khi hướng vị lai trí và quán xét “Liệu lời nguyện của vị đạo sĩ này có thành tựu không?”, thấy rằng nó sẽ thành tựu sau một trăm ngàn đại kiếp, đã nói: “Này đạo sĩ, lời nguyện này của ông sẽ không vô ích. Trong tương lai, sau một trăm ngàn đại kiếp, một vị Phật tên là Gotama sẽ xuất hiện, lời nguyện của ông sẽ thành tựu nơi vị ấy.” Sau khi thuyết pháp, được Tăng chúng vây quanh, Ngài bay lên hư không. Đạo sĩ Nanda, chừng nào đức Đạo sư và Tăng chúng chưa khuất tầm mắt, vẫn chắp tay đứng đó. Về sau, ông thỉnh thoảng đến hầu đức Đạo sư và nghe pháp, với thiền chứng không bị suy giảm, ông mệnh chung và tái sanh vào cõi Phạm thiên. Sau khi mệnh chung từ đó, ông lại xuất gia trong năm trăm kiếp và đều là vị sống trong rừng. Vào thời đức Phật Chánh Đẳng Giác Kassapa, ông cũng xuất gia, trở thành vị sống trong rừng và đã hoàn thành hạnh “đi và về”. Nghe nói, không có ai đạt được địa vị đại đệ tử mà không hoàn thành hạnh này. Hạnh “đi và về” nên được hiểu theo cách đã được nói trong các bộ Chú giải Kinh tạng. Vị ấy, sau khi hoàn thành hạnh “đi và về” trong hai mươi ngàn năm, đã mệnh chung và tái sanh vào cõi trời Đao Lợi.

එවං සො තාවතිංසභවනෙ අපරාපරං උප්පජ්ජනවසෙන දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා තතො චුතො මනුස්සලොකෙ අනෙකසතක්ඛත්තුං චක්කවත්තිරාජා පදෙසරාජා ච හුත්වා උළාරං මනුස්සසම්පත්තිං අනුභවිත්වා අම්හාකං භගවතො උප්පන්නකාලෙ සාවත්ථියං සුමනසෙට්ඨිස්ස ගෙහෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස කනිට්ඨො හුත්වා නිබ්බත්ති. සුභූතීතිස්ස නාමං අහොසි.

Như vậy, vị ấy, do tái sanh nhiều lần trong cõi trời Đao Lợi, đã hưởng thụ thiên sản. Sau khi mệnh chung từ đó, đã trở thành Chuyển luân vương và tiểu vương hàng trăm lần trong cõi người, đã hưởng thụ tài sản cao quý của loài người. Vào thời đức Thế Tôn của chúng ta xuất hiện, vị ấy đã tái sanh tại thành Sāvatthī, trong nhà của trưởng giả Sumana, làm em trai của trưởng giả Anāthapiṇḍika. Tên của vị ấy là Subhūti.

තෙන ච සමයෙන අම්හාකං භගවා ලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො අනුපුබ්බෙන රාජගහං ගන්ත්වා තත්ථ වෙළුවනපටිග්ගහණාදිනා ලොකානුග්ගහං කරොන්තො රාජගහං උපනිස්සාය සීතවනෙ විහාසි. තදා අනාථපිණ්ඩිකො සෙට්ඨි සාවත්ථියං උට්ඨානකං භණ්ඩං ගහෙත්වා අත්තනො සහායස්ස රාජගහසෙට්ඨිනො ගෙහං ගන්ත්වා බුද්ධුප්පාදං සුත්වා සත්ථාරං සීතවනෙ විහරන්තං උපසඞ්කමිත්වා පඨමදස්සනෙනෙව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය [Pg.35] සත්ථාරං සාවත්ථිං ආගමනත්ථාය යාචිත්වා තතො පඤ්චචත්තාලීසයොජනෙ මග්ගෙ යොජනෙ යොජනෙ සතසහස්සපරිච්චාගෙන විහාරෙ පතිට්ඨාපෙත්වා සාවත්ථියං අට්ඨකරීසප්පමාණං ජෙතස්ස කුමාරස්ස උය්‍යානභූමිං කොටිසන්ථාරෙන කිණිත්වා තත්ථ භගවතො විහාරං කාරෙත්වා අදාසි. විහාරමහදිවසෙ අයං සුභූතිකුටුම්බිකො අනාථපිණ්ඩිකසෙට්ඨිනා සද්ධිං ගන්ත්වා ධම්මං සුණන්තො සද්ධං පටිලභිත්වා පබ්බජි. සො උපසම්පන්නො ද්වෙ මාතිකා පගුණා කත්වා කම්මට්ඨානං කථාපෙත්වා අරඤ්ඤෙ සමණධම්මං කරොන්තො මෙත්තාඣානං නිබ්බත්තෙත්වා තං පාදකං කත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි.

Và vào thời điểm đó, đức Thế Tôn của chúng ta, sau khi xuất hiện trên thế gian, đã chuyển bánh xe Pháp cao thượng, tuần tự đi đến thành Rājagaha. Ở đó, Ngài tế độ thế gian bằng việc nhận khu vườn Veḷuvana, v.v., và Ngài trú tại khu rừng Sītavana, gần thành Rājagaha. Khi ấy, trưởng giả Anāthapiṇḍika, lấy hàng hóa từ thành Sāvatthī, đi đến nhà của người bạn là trưởng giả thành Rājagaha, đã nghe về sự xuất hiện của đức Phật. Ông đã đến hầu đức Đạo sư đang trú tại khu rừng Sītavana, ngay trong lần gặp đầu tiên đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn, và đã thỉnh cầu đức Đạo sư đến thành Sāvatthī. Từ đó, trên con đường dài bốn mươi lăm do-tuần, cứ mỗi do-tuần, ông đã chi một trăm ngàn để xây dựng các ngôi tịnh xá. Tại thành Sāvatthī, ông đã mua khu đất vườn của hoàng tử Jeta, rộng tám karīsa, bằng cách trải tiền vàng lên đó. Ở đó, ông đã cho xây dựng một ngôi tịnh xá cho đức Thế Tôn và đã cúng dường. Vào ngày đại lễ cúng dường tịnh xá, gia chủ Subhūti này đã đi cùng với trưởng giả Anāthapiṇḍika, trong khi nghe pháp, đã phát sinh đức tin và xuất gia. Vị ấy, sau khi thọ cụ túc giới, đã học thuộc lòng hai bộ Mātikā, đã thọ nhận đề mục thiền định, và thực hành sa-môn pháp trong rừng. Vị ấy đã làm phát sinh thiền tâm từ, lấy đó làm nền tảng, đã phát triển thiền minh sát và chứng đắc A-la-hán.

සො ධම්මං දෙසෙන්තො යස්මා සත්ථාරා දෙසිතනියාමෙන අනොදිස්සකං කත්වා දෙසෙති, තස්මා අරණවිහාරීනං අග්ගො නාම ජාතො. යස්මා ච පිණ්ඩාය චරන්තො ඝරෙ ඝරෙ මෙත්තාඣානං සමාපජ්ජිත්වා වුට්ඨාය භික්ඛං පටිග්ගණ්හාති ‘‘එවං දායකානං මහප්ඵලං භවිස්සතී’’ති, තස්මා දක්ඛිණෙය්‍යානං අග්ගො නාම ජාතො. තෙන නං භගවා ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං අරණවිහාරීනං දක්ඛිණෙය්‍යානඤ්ච යදිදං සුභූතී’’ති (අ. නි. 1.198, 201) ද්වයඞ්ගසමන්නාගතෙ අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. එවමයං මහාථෙරො අත්තනා පූරිතපාරමීනං ඵලස්ස මත්ථකං අරහත්තං පත්වා ලොකෙ අභිඤ්ඤාතො අභිලක්ඛිතො හුත්වා බහුජනහිතාය ජනපදචාරිකං චරන්තො අනුපුබ්බෙන රාජගහං අගමාසි.

Vị ấy, khi thuyết pháp, bởi vì ngài thuyết giảng theo phương pháp đã được Bậc Đạo Sư chỉ dạy, thực hành một cách không phân biệt, do đó ngài đã trở thành bậc tối thắng trong số những vị sống vô tránh. Và bởi vì khi đi khất thực từ nhà này sang nhà khác, ngài nhập từ tâm thiền rồi xuất ra, sau đó mới thọ nhận vật thực với ý nghĩ rằng: “Như vậy, các thí chủ sẽ được quả báu to lớn”, do đó ngài đã trở thành bậc tối thắng trong số những vị đáng được cúng dường. Vì thế, Đức Thế Tôn đã đặt ngài vào địa vị tối thắng với hai yếu tố rằng: “Này các Tỳ-khưu, trong số các đệ tử Tỳ-khưu của ta, những vị sống vô tránh và những vị đáng được cúng dường, Subhūti là tối thắng”. Như vậy, vị Đại Trưởng lão này, sau khi đã đạt đến A-la-hán quả là đỉnh cao của quả báu từ các ba-la-mật đã được tự mình viên mãn, đã trở nên nổi danh, được ghi nhận trong đời, và trong khi du hành qua các xứ sở vì lợi ích của nhiều người, ngài đã tuần tự đi đến thành Vương Xá.

රාජා බිම්බිසාරො ථෙරස්ස ආගමනං සුත්වා උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා ‘‘ඉධෙව, භන්තෙ, වසථ, වසනට්ඨානං වො කරිස්සාමී’’ති වත්වා පක්කන්තො විස්සරි. ථෙරො සෙනාසනං අලභන්තො අබ්භොකාසෙ වීතිනාමෙසි. ථෙරස්සානුභාවෙන දෙවො න වස්සති. මනුස්සා අවුට්ඨිතාය උපද්දුතා රඤ්ඤො නිවෙසනද්වාරෙ උක්කුට්ඨිං අකංසු. රාජා ‘‘කෙන නු ඛො කාරණෙන දෙවො න වස්සතී’’ති වීමංසන්තො ‘‘ථෙරස්ස අබ්භොකාසවාසෙන මඤ්ඤෙ න වස්සතී’’ති චින්තෙත්වා තස්ස පණ්ණකුටිං කාරාපෙත්වා ‘‘ඉමිස්සං, භන්තෙ, පණ්ණකුටියං වසථා’’ති වත්වා වන්දිත්වා පක්කාමි. ථෙරො කුටිං පවිසිත්වා තිණසන්ථාරකෙ පල්ලඞ්කෙන නිසීදි. තදා දෙවො ථොකං ථොකං ඵුසායති, න සම්මාධාරං අනුපවෙච්ඡති. අථ ථෙරො ලොකස්ස අවුට්ඨිකභයං විධමිතුකාමො [Pg.36] අත්තනො අජ්ඣත්තිකබාහිරවත්ථුකස්ස පරිස්සයස්ස අභාවං පවෙදෙන්තො ‘‘ඡන්නා මෙ කුටිකා’’ති (ථෙරගා. 1) ගාථමාහ. තස්සත්ථො ථෙරගාථායං වුත්තොයෙව.

Vua Bimbisāra nghe tin Trưởng lão đến, liền đến đảnh lễ và thưa rằng: “Bạch ngài, xin ngài hãy ở lại đây, con sẽ làm chỗ ở cho ngài”, rồi ra về và đã quên mất. Trưởng lão không nhận được chỗ ở, đã trải qua thời gian ở ngoài trời. Do oai lực của Trưởng lão, trời không mưa. Dân chúng bị khổ sở vì hạn hán, đã la ó ở cổng cung điện của vua. Vua suy xét: “Vì lý do gì mà trời không mưa?”, rồi nghĩ rằng: “Ta cho rằng trời không mưa là do Trưởng lão phải ở ngoài trời”. Vua cho làm một cái am lá cho ngài, rồi đến thưa rằng: “Bạch ngài, xin ngài hãy ở trong am lá này”, sau đó đảnh lễ và ra về. Trưởng lão vào trong am, ngồi kiết-già trên tấm lót bằng cỏ. Khi ấy, trời mưa lất phất, không đổ xuống thành dòng lớn. Bấy giờ, Trưởng lão, với mong muốn xua tan nỗi lo sợ hạn hán của thế gian và tuyên bố về sự không có hiểm nguy nào đối với các vật bên trong và bên ngoài của mình, đã nói lên bài kệ: “Am của ta đã được che”. Ý nghĩa của bài kệ ấy đã được nói đến trong Trưởng Lão Kệ.

කස්මා පනෙතෙ මහාථෙරා අත්තනො ගුණෙ පකාසෙන්තීති? ඉමිනා දීඝෙන අද්ධුනා අනධිගතපුබ්බං පරමගම්භීරං අතිවිය සන්තං පණීතං අත්තනා අධිගතලොකුත්තරධම්මං පච්චවෙක්ඛිත්වා පීතිවෙගසමුස්සාහිතඋදානදීපනත්ථං සාසනස්ස නිය්‍යානිකභාවවිභාවනත්ථඤ්ච පරමප්පිච්ඡා අරියා අත්තනො ගුණෙ පකාසෙන්ති. යථා තං ලොකනාථො බොධනෙය්‍යානං අජ්ඣාසයවසෙන ‘‘දසබලසමන්නාගතො, භික්ඛවෙ, තථාගතො චතුවෙසාරජ්ජවිසාරදො’’තිආදිනා (අ. නි. 10.21; ම. නි. 1. 148 අත්ථතො සමානං) අත්තනො ගුණෙ පකාසෙති. එවමයං ථෙරස්ස අඤ්ඤාබ්‍යාකරණගාථාපි අහොසීති.

Nhưng tại sao các vị Đại Trưởng lão này lại tuyên thuyết các đức hạnh của mình? Sau khi quán xét lại pháp siêu thế mà tự mình đã chứng đắc — một pháp vô cùng thâm sâu, hết sức tịch tịnh, cao thượng, mà trước đây trong một thời gian dài chưa từng chứng đắc — các bậc Thánh, dù có ít ham muốn, cũng tuyên thuyết các đức hạnh của mình với mục đích làm sáng tỏ lời cảm hứng được thúc đẩy bởi sức mạnh của hỷ lạc và với mục đích làm rõ tính chất xuất ly của giáo pháp. Giống như Bậc Hộ Trì Thế Gian, tùy theo khuynh hướng của những chúng sanh cần được giác ngộ, đã tuyên thuyết các đức hạnh của mình qua những lời như: “Này các Tỳ-khưu, Như Lai thành tựu mười lực, thiện xảo trong bốn pháp vô sở úy”. Như vậy, đây cũng là bài kệ tuyên bố sự chứng ngộ của vị Trưởng lão.

1. එවං සො පත්තඅරහත්තඵලො පත්තඑතදග්ගට්ඨානො ච අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිමාහ. තත්ථ හිමවන්තස්සාති හිමාලයපබ්බතස්ස අවිදූරෙ ආසන්නෙ සමීපෙ පබ්බතපාදෙ මනුස්සානං ගමනාගමනසම්පන්නෙ සඤ්චරණට්ඨානෙති අත්ථො. නිසභො නාම පබ්බතොති පබ්බතානං ජෙට්ඨත්තා නාමෙන නිසභො නාම සෙලමයපබ්බතො අහොසීති සම්බන්ධො. අස්සමො සුකතො මය්හන්ති තත්ථ පබ්බතෙ මය්හං වසනත්ථාය අස්සමො අරඤ්ඤාවාසො සුට්ඨු කතො. කුටිරත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානවතිපරික්ඛෙපාදිවසෙන සුන්දරාකාරෙන කතොති අත්ථො. පණ්ණසාලා සුමාපිතාති පණ්ණෙහි ඡාදිතා සාලා මය්හං නිවාසනත්ථාය සුට්ඨු මාපිතා නිට්ඨාපිතාති අත්ථො.

1. Như vậy, vị ấy, người đã đạt A-la-hán quả và đã đạt địa vị tối thắng, nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, và trong khi tuyên thuyết về hành trạng quá khứ của mình, đã nói lên (bài kệ) bắt đầu bằng “Không xa núi Himavanta”. Trong đó, “himavantassa” có nghĩa là không xa, gần, cạnh núi Himālaya, tại chân núi, ở một nơi mà con người thường xuyên qua lại. “Ngọn núi tên Nisabha” có liên hệ như sau: vì là ngọn núi lớn nhất trong các ngọn núi, nên có một ngọn núi đá tên là Nisabha. “Am của ta được làm khéo” (nghĩa là) trên ngọn núi ấy, am của ta, nơi ở trong rừng, đã được làm rất tốt để ta cư ngụ. Có nghĩa là cái am được làm với hình dáng đẹp đẽ, có nơi ở ban đêm, nơi ở ban ngày, có hàng rào bao quanh v.v. “Nhà lá được xây dựng tốt” có nghĩa là ngôi nhà được lợp bằng lá, đã được xây dựng, hoàn tất tốt đẹp để làm nơi ở cho ta.

2. කොසියො නාම නාමෙනාති මාතාපිතූහි කතනාමධෙය්‍යෙන කොසියො නාම. උග්ගතාපනො පාකටතපො ඝොරතපො. එකාකියො අඤ්ඤෙසං අභාවා අහං එව එකො. අදුතියො දුතියතාපසරහිතො ජටිලො ජටාධාරී තාපසො තදා තස්මිං කාලෙ නිසභෙ පබ්බතෙ වසාමි විහරාමීති සම්බන්ධො.

2. “Tên là Kosiyo” nghĩa là do tên gọi được cha mẹ đặt cho, nên có tên là Kosiyo. (Là người) khổ hạnh nghiêm khắc, khổ hạnh nổi tiếng, khổ hạnh dữ dội. (Sống) một mình, vì không có người khác, chỉ có một mình ta. Không có người thứ hai, không có đạo sĩ đồng bạn, là đạo sĩ bện tóc, người mang tóc bện. Vào lúc ấy, trong thời gian ấy, ta sống, ta trú tại núi Nisabha, đó là sự liên hệ.

3. ඵලං මූලඤ්ච පණ්ණඤ්ච, න භුඤ්ජාමි අහං තදාති තදා තස්මිං නිසභපබ්බතෙ වසනකාලෙ තිණ්ඩුකාදිඵලං මුළාලාදිමූලං, කාරපණ්ණාදිපණ්ණඤ්ච රුක්ඛතො [Pg.37] ඔචිනිත්වා න භුඤ්ජාමීති අත්ථො. එවං සති කථං ජීවතීති තං දස්සෙන්තො පවත්තංව සුපාතාහන්ති ආහ. තත්ථ පවත්තං සයමෙව ජාතං සුපාතං අත්තනො ධම්මතාය පතිතං පණ්ණාදිකං නිස්සාය ආහාරං කත්වා අහං තාවදෙ තස්මිං කාලෙ ජීවාමි ජීවිකං කප්පෙමීති සම්බන්ධො. ‘‘පවත්තපණ්ඩුපණ්ණානී’’ති වා පාඨො, තස්ස සයමෙව පතිතානි පණ්ඩුපණ්ණානි රුක්ඛපත්තානි උපනිස්සාය ජීවාමීති අත්ථො.

3. “Trái cây, rễ củ, và lá cây, ta đã không ăn vào lúc ấy” có nghĩa là: vào lúc ấy, trong thời gian sống ở núi Nisabha, ta đã không hái từ trên cây các loại trái cây như tiṇḍuka, các loại rễ củ như muḷāla, các loại lá cây như kārapaṇṇa để ăn. Nếu vậy, làm sao mà sống được? Để chỉ rõ điều đó, ngài nói: “chỉ ăn những gì tự rụng xuống”. Trong đó, có liên hệ như sau: “pavattaṃ” là tự sanh ra, “supātaṃ” là tự rụng xuống theo lẽ tự nhiên của nó; nương vào lá cây v.v. đã rụng xuống như vậy để làm thức ăn, ta đã sống, đã duy trì mạng sống trong thời gian ấy. Hoặc có một dị bản là “Pavattapaṇḍupaṇṇānī”, ý nghĩa của dị bản đó là: ta sống nương vào những chiếc lá cây vàng úa đã tự rụng xuống.

4. නාහං කොපෙමි ආජීවන්ති අහං ජීවිතං චජමානොපි පරිච්චාගං කුරුමානොපි තණ්හාවසෙන ඵලමූලාදිආහාරපරියෙසනාය සම්මා ආජීවං න කොපෙමි න නාසෙමීති සම්බන්ධො. ආරාධෙමි සකං චිත්තන්ති සකං චිත්තං අත්තනො මනං අප්පිච්ඡතාය සන්තුට්ඨියා ච ආරාධෙමි පසාදෙමි. විවජ්ජෙමි අනෙසනන්ති වෙජ්ජකම්මදූතකම්මාදිවසෙන අනෙසනං අයුත්තපරියෙසනං විවජ්ජෙමි දූරං කරොමි.

4. “Ta không làm hư hoại chánh mạng” có liên hệ như sau: ta, dù từ bỏ mạng sống, dù thực hành sự xả ly, cũng không làm hư hoại, không phá hủy chánh mạng bằng việc tìm kiếm thức ăn như trái cây, rễ củ v.v. do tham ái. “Ta làm cho tâm mình hoan hỷ” (nghĩa là) ta làm cho tâm của mình, ý của mình được hoan hỷ, được trong sạch bằng sự thiểu dục và tri túc. “Ta từ bỏ sự tìm kiếm không đúng đắn” (nghĩa là) ta từ bỏ, ta tránh xa sự tìm kiếm không đúng đắn (tà mạng) bằng các cách như làm thầy thuốc, làm người đưa tin v.v.

5. රාගූපසංහිතං චිත්තන්ති යදා යස්මිං කාලෙ මම රාගෙන සම්පයුත්තං චිත්තං උප්පජ්ජති, තදා සයමෙව අත්තනායෙව පච්චවෙක්ඛාමි ඤාණෙන පටිවෙක්ඛිත්වා විනොදෙමි. එකග්ගො තං දමෙමහන්ති අහං එකස්මිං කම්මට්ඨානාරම්මණෙ අග්ගො සමාහිතො තං රාගචිත්තං දමෙමි දමනං කරොමි.

5. Cụm từ ‘Rāgūpasaṃhitaṃ cittaṃ’ (tâm tương ưng với tham ái) có nghĩa là: Khi nào, vào lúc nào, tâm của ta tương ưng với tham ái sanh khởi, khi ấy ta tự mình quán xét, sau khi xem xét bằng trí tuệ, ta loại bỏ nó. Cụm từ ‘Ekaggo taṃ damemahaṃ’ (ta chế ngự nó một mình) có nghĩa là: Ta, người đứng đầu, người định tĩnh trong một đề mục thiền định, chế ngự tâm tham ấy, thực hiện việc chế ngự.

6. රජ්ජසෙ රජ්ජනීයෙ චාති රජ්ජනීයෙ අල්ලීයිතබ්බෙ රූපාරම්මණාදිවත්ථුස්මිං රජ්ජසෙ අල්ලීනො අසි භවසි. දුස්සනීයෙ ච දුස්සසෙති දූසිතබ්බෙ දොසකරණවත්ථුස්මිං දූසකො අසි. මුය්හසෙ මොහනීයෙ චාති මොහිතබ්බෙ මොහකරණවත්ථුස්මිං මොය්හසි මූළ්හො අසි භවසි. තස්මා තුවං වනා වනතො අරඤ්ඤවාසතො නික්ඛමස්සු අපගච්ඡාහීති එවං අත්තානං දමෙමීති සම්බන්ධො.

6. Cụm từ ‘Rajjase rajjanīye ca’ (và ngươi tham đắm trong đối tượng đáng tham đắm) có nghĩa là: Trong đối tượng đáng tham đắm, đáng dính mắc như sắc trần v.v..., ngươi tham đắm, ngươi trở thành người dính mắc. Cụm từ ‘Dussanīye ca dussase’ (và ngươi sân hận trong đối tượng đáng sân hận) có nghĩa là: Trong đối tượng đáng bị làm ô uế, đối tượng là nguyên nhân của sân, ngươi là người sân hận. Cụm từ ‘Muyhase mohanīye ca’ (và ngươi si mê trong đối tượng đáng si mê) có nghĩa là: Trong đối tượng đáng bị si mê, đối tượng là nguyên nhân của si, ngươi si mê, ngươi trở thành người si mê. Do đó, (có câu) ‘tuvaṃ vanā vanato araññavāsato nikkhamassu apagacchāhi’ (ngươi hãy ra khỏi, hãy đi khỏi khu rừng, khỏi nơi trú ngụ trong rừng). Nên hiểu sự liên kết là: ‘evaṃ attānaṃ damemi’ (ta chế ngự bản thân như vậy).

24. තිම්බරූසකවණ්ණාභොති සුවණ්ණතිම්බරූසකවණ්ණාභො, ජම්බොනදසුවණ්ණවණ්ණොති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

24. Cụm từ ‘Timbarūsakavaṇṇābho’ (có màu sắc giống như trái timbarūsaka) có nghĩa là: Có màu sắc giống như trái timbarūsaka bằng vàng, tức là có màu sắc của vàng ròng Jambonada. Phần còn lại thì dễ hiểu.

සුභූතිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích về tiền thân của Trưởng lão Subhūti đã hoàn tất.

2. උපවානත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

2. Phần giải thích về tiền thân của Trưởng lão Upavāna.

පදුමුත්තරො [Pg.38] නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො උපවානත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පායස්මා පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ දලිද්දකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො භගවති පරිනිබ්බුතෙ තස්ස ධාතුං ගහෙත්වා මනුස්සදෙවනාගගරුළකුම්භණ්ඩයක්ඛගන්ධබ්බෙහි සත්තරතනමයෙ සත්තයොජනිකෙ ථූපෙ කතෙ තත්ථ සුධොතං අත්තනො උත්තරසාටකං වෙළග්ගෙ ලග්ගෙත්වා ආබන්ධිත්වා ධජං කත්වා පූජං අකාසි. තං ගහෙත්වා අභිසම්මතකො නාම යක්ඛසෙනාපති දෙවෙහි චෙතියපූජාරක්ඛණත්ථං ඨපිතො අදිස්සමානකායො තං ආකාසෙ ධාරෙන්තො චෙතියං තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං අකාසි. සො තං දිස්වා භිය්‍යොසොමත්තාය පසන්නමානසො හුත්වා තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා උපවානොති ලද්ධනාමො වයප්පත්තො ජෙතවනපටිග්ගහණෙ බුද්ධානුභාවං දිස්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො අරහත්තං පත්වා ඡළභිඤ්ඤො අහොසි. යදා භගවතො අඵාසු අහොසි, තදා ථෙරො උණ්හොදකං තථාරූපං පානකඤ්ච භෙසජ්ජං භගවතො උපනාමෙසි. තෙනස්ස සත්ථුනො රොගො වූපසමි. තස්ස භගවා අනුමොදනං අකාසි.

Câu bắt đầu bằng ‘Padumuttaro nāma jino’ là câu chuyện tiền thân của Tôn giả Upavāna. Vị Tôn giả này, người đã tạo công đức dưới thời các vị Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó, đã tích lũy các phước báu làm duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của Đức Thế Tôn Padumuttara, ngài đã sanh vào một gia đình nghèo khó, khi đã đến tuổi trưởng thành, sau khi Đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, ngài đã lấy xá-lợi của Ngài. Khi bảo tháp bằng bảy báu, cao bảy do-tuần được loài người, chư thiên, rồng, garuḷa, kumbhaṇḍa, dạ-xoa, và càn-thát-bà xây dựng xong, tại đó, ngài đã giặt sạch tấm y vai trên của mình, treo và buộc nó vào ngọn tre, làm thành một lá cờ và đã thực hiện việc cúng dường. Một vị tướng dạ-xoa tên là Abhisammataka, được chư thiên đặt để bảo vệ việc cúng dường bảo tháp, đã lấy lá cờ ấy, với thân hình vô hình, cầm nó trên không trung và đi nhiễu quanh bảo tháp ba lần. Vị ấy thấy vậy, với tâm hoan hỷ và tín thành hơn nữa, do nghiệp phước ấy, đã luân hồi trong cõi trời và cõi người. Trong thời kỳ Đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh vào một gia đình Bà-la-môn ở Sāvatthī, được đặt tên là Upavāna. Khi đến tuổi trưởng thành, trong dịp cúng dường tu viện Jetavana, ngài thấy được oai lực của Đức Phật, có được đức tin, đã xuất gia. Trong khi thực hành thiền minh sát, ngài đã đắc quả A-la-hán và trở thành người có sáu thắng trí. Khi Đức Thế Tôn không được khỏe, vị Trưởng lão đã dâng lên Đức Thế Tôn nước nóng, loại thức uống và thuốc men phù hợp. Nhờ đó, bệnh của Bậc Đạo Sư đã thuyên giảm. Đức Thế Tôn đã tùy hỷ với ngài.

52. එවං සො පත්තඅරහත්තඵලො අධිගතඑතදග්ගට්ඨානො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. තත්ථ සබ්බෙසං ලොකියලොකුත්තරධම්මානං පාරගූ පරියොසානං නිබ්බානං ගතො පත්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනො ජිතපඤ්චමාරො භගවා අග්ගික්ඛන්ධො ඉව ඡබ්බණ්ණා බුද්ධරංසියො ජලිත්වා සබ්බලොකං ධම්මපජ්ජොතෙන ඔභාසෙත්වා සම්බුද්ධො සුට්ඨු බුද්ධො අවිජ්ජානිද්දූපගතාය පජාය සවාසනාය කිලෙසනිද්දාය පටිබුද්ධො විකසිතනෙත්තපඞ්කජො පරිනිබ්බුතො ඛන්ධපරිනිබ්බානෙන නිබ්බුතො අදස්සනං ගතොති සම්බන්ධො.

52. Như vậy, vị ấy, người đã đắc quả A-la-hán, người đã đạt được địa vị tối thượng, khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, với tâm hoan hỷ, đã tuyên thuyết câu chuyện tiền thân của mình, bắt đầu bằng ‘Padumuttaro nāma jino’. Trong đó, (Đức Phật Padumuttara) là bậc đã đến bờ bên kia của tất cả các pháp thế gian và siêu thế, đã đi đến, đã đạt đến Niết-bàn là nơi kết thúc. Đấng Chiến Thắng tên là Padumuttara, người đã chiến thắng năm loại ma, là Đức Thế Tôn. Giống như một khối lửa, Ngài đã tỏa sáng với sáu màu hào quang của Phật, đã chiếu sáng khắp thế gian bằng ngọn đèn Chánh pháp. Là bậc Chánh Đẳng Giác, đã giác ngộ một cách trọn vẹn. Ngài đã thức tỉnh khỏi giấc ngủ phiền não cùng với các tiềm miên đối với chúng sanh đã thoát khỏi giấc ngủ vô minh, người có đóa sen mắt đã nở. Nên hiểu sự liên kết là: Ngài đã nhập Vô dư y Niết-bàn, đã tịch tịnh bằng sự tịch diệt của các uẩn, đã đi đến chỗ không còn thấy được nữa.

57. ජඞ්ඝාති චෙතියකරණකාලෙ උපචිනිතබ්බානං ඉට්ඨකානං ඨපනත්ථාය, නිබන්ධියමානසොපානපන්ති.

57. Cụm từ ‘Jaṅghā’ (cẳng chân) có nghĩa là: vào lúc xây dựng bảo tháp, để đặt những viên gạch cần được chất lên, (đó là) hàng cầu thang đang được xây dựng.

88. සුධොතං [Pg.39] රජකෙනාහන්ති වත්ථධොවකෙන පුරිසෙන සුට්ඨු ධොවිතං සුවිසුද්ධකතං, උත්තරෙය්‍යපටං මම උත්තරසාටකං අහං වෙළග්ගෙ ලග්ගිත්වා ධජං කත්වා උක්ඛිපිං, අම්බරෙ ආකාසෙ උස්සාපෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

88. Cụm từ ‘Sudhotaṃ rajakena ahaṃ’ (ta... được giặt sạch bởi người thợ giặt) có nghĩa là: được giặt kỹ, làm cho rất sạch bởi người đàn ông giặt vải. (Câu) ‘uttareyyapaṭaṃ’ (tấm vải choàng trên) có nghĩa là tấm y vai trên của ta. (Câu) ‘ahaṃ veḷagge laggitvā dhajaṃ katvā ukkhipiṃ’ (ta đã treo lên ngọn tre, làm thành lá cờ, và đã giương lên) có nghĩa là đã phất lên trên bầu trời, trên không trung. Phần còn lại thì dễ hiểu.

උපවානත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích về tiền thân của Trưởng lão Upavāna đã hoàn tất.

3. තිසරණගමනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3. Phần giải thích về tiền thân của Trưởng lão Tisaraṇagamaniya.

නගරෙ බන්ධුමතියාතිආදිකං ආයස්මතො තිසරණගමනියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ බන්ධුමතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා අන්ධමාතාපිතරො උපට්ඨාසි. සො එකදිවසං චින්තෙසි – ‘‘අහං මාතාපිතරො උපට්ඨහන්තො පබ්බජිතුං න ලභාමි, යංනූනාහං තීණි සරණානි ගණ්හිස්සාමි, එවං දුග්ගතිතො මොචෙස්සාමී’’ති නිසභං නාම විපස්සිස්ස භගවතො අග්ගසාවකං උපසඞ්කමිත්වා තීණි සරණානි ගණ්හි. සො තානි වස්සසතසහස්සානි රක්ඛිත්වා තෙනෙව කම්මෙන තාවතිංසභවනෙ නිබ්බත්තො, තතො පරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථිනගරෙ මහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්තවස්සිකොව දාරකෙහි පරිවුතො එකං සඞ්ඝාරාමං අගමාසි. තත්ථ එකො ඛීණාසවත්ථෙරො තස්ස ධම්මං දෙසෙත්වා සරණානි අදාසි. සො තානි ගහෙත්වා පුබ්බෙ අත්තනො රක්ඛිතානි සරණානි සරිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. තං අරහත්තප්පත්තං භගවා උපසම්පාදෙසි.

Câu bắt đầu bằng ‘Nagare bandhumatiyā’ là câu chuyện tiền thân của Tôn giả Tisaraṇagamaniya. Vị này cũng vậy, người đã tạo công đức dưới thời các vị Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó, đã tích lũy các phước báu làm duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của Đức Thế Tôn Vipassī, ngài đã sanh trong một gia đình ở thành Bandhumatī và đã phụng dưỡng cha mẹ bị mù. Một hôm, ngài suy nghĩ: “Ta, trong khi phụng dưỡng cha mẹ, không thể xuất gia được. Chắc chắn ta sẽ thọ trì Tam quy. Như vậy, ta sẽ giải thoát khỏi khổ cảnh.” Ngài đã đến gặp vị Thượng thủ Tinh văn của Đức Thế Tôn Vipassī tên là Nisabha và đã thọ trì Tam quy. Ngài đã gìn giữ Tam quy ấy trong một trăm ngàn năm, và do nghiệp đó, đã tái sanh ở cõi trời Ba mươi ba. Sau đó, ngài luân hồi trong cõi trời và cõi người, hưởng thụ cả hai loại tài sản. Trong thời kỳ Đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh vào một gia đình giàu có ở thành Sāvatthī. Khi đến tuổi trưởng thành, lúc bảy tuổi, được các đứa trẻ vây quanh, ngài đã đi đến một tu viện. Tại đó, một vị Trưởng lão lậu tận đã thuyết pháp cho ngài và đã truyền Tam quy. Ngài sau khi thọ nhận, đã nhớ lại Tam quy mà mình đã gìn giữ trước đây, đã phát triển thiền minh sát và đã chứng đắc quả A-la-hán. Đức Thế Tôn đã làm lễ cụ túc giới cho vị đã đắc quả A-la-hán ấy.

106. සො අරහත්තප්පත්තො උපසම්පන්නො හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නගරෙ බන්ධුමතියාතිආදිමාහ. තත්ථ මාතු උපට්ඨාකො අහුන්ති අහං මාතාපිතූනං උපට්ඨාකො භරකො බන්ධුමතීනගරෙ අහොසින්ති සම්බන්ධො.

106. Vị ấy, sau khi đã đắc quả A-la-hán và đã thọ cụ túc giới, khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, với tâm hoan hỷ, đã tuyên thuyết câu chuyện tiền thân của mình, bắt đầu bằng ‘Nagare bandhumatiyā’. Trong đó, câu ‘mātu upaṭṭhāko ahuṃ’ (ta là người phụng dưỡng mẹ) nên được hiểu sự liên kết là: ‘ahaṃ mātāpitūnaṃ upaṭṭhāko bharako bandhumatīnagare ahosiṃ’ (ta đã là người phụng dưỡng, người nuôi nấng cha mẹ ở thành Bandhumatī).

108. තමන්ධකාරපිහිතාති [Pg.40] මොහන්ධකාරෙන පිහිතා ඡාදිතා. තිවිධග්ගීහි ඩය්හරෙති රාගග්ගිදොසග්ගිමොහග්ගිසඞ්ඛාතෙහි තීහි අග්ගීහි ඩය්හරෙ ඩය්හන්ති සබ්බෙ සත්තාති සම්බන්ධො.

108. (Giải thích câu) ‘Tamandhakārapihitā’ (Bị bóng tối ấy che lấp): bị che lấp, bị bao phủ bởi bóng tối của si mê. (Giải thích câu) ‘Tividhaggīhi ḍayhare’ (Bị thiêu đốt bởi ba ngọn lửa): Cần liên kết như sau: ‘tất cả chúng sanh bị thiêu đốt, bị đốt cháy bởi ba ngọn lửa được gọi là lửa tham, lửa sân, và lửa si.’

114. අට්ඨ හෙතූ ලභාමහන්ති අට්ඨ කාරණානි සුඛස්ස පච්චයභූතානි කාරණානි ලභාමි අහන්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

114. (Giải thích câu) ‘Aṭṭha hetū labhāmahan’ (Ta được tám nhân): Ý nghĩa là: ‘Ta được tám nguyên nhân, là những nguyên nhân làm duyên cho sự an lạc.’ Phần còn lại thì dễ hiểu.

තිසරණගමනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải thiên truyện trưởng lão Tisaraṇagamaniya đã hoàn tất.

4. පඤ්චසීලසමාදානියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

4. Chú giải thiên truyện trưởng lão Pañcasīlasamādāniya

නගරෙ චන්දවතියාතිආදිකං ආයස්මතො පඤ්චසීලසමාදානියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අනොමදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො පුරිමභවෙ කතාකුසලකම්මානුරූපෙන දලිද්දො හුත්වා අප්පන්නපානභොජනො පරෙසං භතිං කත්වා ජීවන්තො සංසාරෙ ආදීනවං ඤත්වා පබ්බජිතුකාමොපි පබ්බජ්ජං අලභමානො අනොමදස්සිස්ස භගවතො සාවකස්ස නිසභත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ පඤ්ච සික්ඛාපදානි සමාදියි. දීඝායුකකාලෙ උප්පන්නත්තා වස්සසතසහස්සානි සීලං පරිපාලෙසි. තෙන කම්මෙන සො දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ වෙසාලියං මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තො. මාතාපිතරො සීලං සමාදියන්තෙ දිස්වා අත්තනො සීලං සරිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පත්වා පබ්බජි.

(Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Nagare candavatiyā’ là thiên truyện của trưởng lão Pañcasīlasamādāniya. Vị này cũng đã tạo các công đức căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó, đã tích lũy các phước báu là nhân tố cho sự giải thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Anomadassī, ngài đã sanh vào một gia tộc. Tương ứng với nghiệp thiện đã tạo trong kiếp trước, ngài đã trở thành người nghèo khó, có ít thức ăn và thức uống, sống bằng cách làm thuê cho người khác. Nhận thấy sự nguy hiểm trong vòng luân hồi, dù muốn xuất gia nhưng không thể xuất gia, ngài đã đến nơi vị đệ tử của đức Thế Tôn Anomadassī là trưởng lão Nisabha và thọ trì năm học giới. Do sanh vào thời kỳ tuổi thọ dài, ngài đã hộ trì giới trong một trăm ngàn năm. Do nghiệp ấy, ngài luân hồi trong cõi trời và cõi người. Vào thời đức Phật hiện tại, ngài đã sanh vào một gia tộc giàu có ở Vesālī. Thấy cha mẹ thọ trì giới, ngài đã nhớ lại giới của mình, phát triển thiền minh sát, đắc quả A-la-hán, rồi xuất gia.

134. සො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො උදානවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නගරෙ චන්දවතියාතිආදිමාහ. භතකො ආසහං තදාති තදා මම පුඤ්ඤකරණකාලෙ අහං භතකො භතියා කම්මකාරකො ආසිං අහොසිං. පරකම්මායනෙ යුත්තොති භතියා පරෙසං කම්මකරණෙ ආයුත්තො යොජිතො ඔකාසාභාවෙන සංසාරතො මුච්චනත්ථාය අහං පබ්බජ්ජං න ලභාමි.

134. Vị ấy, nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, để tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân của mình qua lời cảm hứng kệ, đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng ‘nagare candavatiyā’. (Giải thích câu) ‘Bhatako āsahaṃ tadā’ (Khi ấy ta là người làm thuê): Khi ấy, vào lúc ta làm phước, ta là người làm thuê, là người làm công việc bằng tiền công. (Giải thích câu) ‘Parakammāyane yutto’ (Chuyên tâm vào việc của người): chuyên tâm, dấn thân vào việc làm công cho người khác bằng tiền công; do không có cơ hội, nhằm mục đích giải thoát khỏi vòng luân hồi, ta đã không thể xuất gia.

135. මහන්ධකාරපිහිතාති මහන්තෙහි කිලෙසන්ධකාරෙහි පිහිතා සංවුතා ථකිතා. තිවිධග්ගීහි ඩය්හරෙති නරකග්ගිපෙතග්ගිසංසාරග්ගිසඞ්ඛාතෙහි තීහි [Pg.41] අග්ගීහි ඩය්හන්ති. අහං පන කෙන උපායෙන කෙන කාරණෙන විසංයුත්තො භවෙය්‍යන්ති අත්ථො.

135. (Giải thích câu) ‘Mahandhakārapihitā’ (Bị bóng tối vĩ đại che lấp): bị che lấp, bị bao phủ, bị ngăn che bởi bóng tối phiền não to lớn. (Giải thích câu) ‘Tividhaggīhi ḍayhare’ (Bị thiêu đốt bởi ba ngọn lửa): bị thiêu đốt bởi ba ngọn lửa được gọi là lửa địa ngục, lửa ngạ quỷ, và lửa luân hồi. Ý nghĩa là: ‘Còn ta, bằng phương tiện nào, do nguyên nhân nào, có thể được thoát ly?’

136. දෙය්‍යධම්මො අන්නපානාදිදාතබ්බයුත්තකං වත්ථු මය්හං නත්ථි, තස්සාභාවෙන අහං වරාකො දුක්ඛිතො භතකො භතියා ජීවනකො යංනූනාහං පඤ්චසීලං රක්ඛෙය්‍යං පරිපූරයන්ති පඤ්චසීලං සමාදියිත්වා පරිපූරෙන්තො යංනූන රක්ඛෙය්‍යං සාධුකං භද්දකං සුන්දරං කත්වා පරිපාලෙය්‍යන්ති අත්ථො.

136. ‘Deyyadhammo’ (vật dụng để cúng dường): Ta không có vật dụng đáng được bố thí như thức ăn, thức uống, v.v. Do không có những thứ ấy, ta là người đáng thương, khổ sở, là người làm thuê sống bằng tiền công. ‘Chắc chắn ta nên hộ trì năm giới.’ (Giải thích câu) ‘paripūrayanti’ (làm cho viên mãn): Sau khi đã thọ trì năm giới, trong khi làm cho viên mãn, ý nghĩa là: ‘Chắc chắn ta nên hộ trì, thực hành một cách tốt đẹp, tốt lành, tuyệt vời và bảo vệ (giới ấy).’

148. ස්වාහං යසමනුභවින්ති සො අහං දෙවමනුස්සෙසු මහන්තං යසං අනුභවිං තෙසං සීලානං වාහසා ආනුභාවෙනාති අත්ථො. කප්පකොටිම්පි තෙසං සීලානං ඵලං කිත්තෙන්තො එකකොට්ඨාසමෙව කිත්තයෙ පාකටං කරෙය්‍යන්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

148. (Giải thích câu) ‘Svāhaṃ yasamanubhaviṃ’ (Ta ấy đã hưởng thụ danh tiếng): Ý nghĩa là: ‘Ta ấy đã hưởng thụ danh tiếng lớn lao ở cõi trời và cõi người nhờ vào năng lực, nhờ vào oai lực của các giới ấy.’ Ý nghĩa là: ‘Dù kể về quả của các giới ấy trong một ức kiếp, ta cũng chỉ có thể kể hay làm cho rõ ràng một phần mà thôi.’ Phần còn lại thì dễ hiểu.

පඤ්චසීලසමාදානියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải thiên truyện trưởng lão Pañcasīlasamādāniya đã hoàn tất.

5. අන්නසංසාවකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

5. Chú giải thiên truyện trưởng lão Annasaṃsāvaka

සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධන්තිආදිකං ආයස්මතො අන්නසංසාවකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො පිණ්ඩාය චරන්තං ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණබ්‍යාමප්පභාමණ්ඩලොපසොභිතං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො භගවන්තං නිමන්තෙත්වා ගෙහං නෙත්වා වරඅන්නපානෙන සන්තප්පෙත්වා සම්පවාරෙත්වා භොජෙසි. සො තෙනෙව චිත්තප්පසාදෙන තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා තතො චවිත්වා මනුස්සලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා මනුස්සසම්පත්තිං අනුභවිත්වා තතො අපරාපරං දෙවමනුස්සසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො සාසනෙ පසීදිත්වා පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. සො පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤනාමවසෙන අන්නසංසාවකත්ථෙරොති පාකටනාමො අහොසි.

(Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ’ là thiên truyện của trưởng lão Annasaṃsāvaka. Vị này cũng đã tạo các công đức căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó, đã tích lũy các phước báu là nhân tố cho sự giải thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, ngài đã sanh vào một gia đình. Thấy đức Thế Tôn đang đi khất thực, được trang nghiêm bởi ba mươi hai tướng đại nhân và vòng hào quang một sải, với tâm tịnh tín, ngài đã thỉnh mời đức Thế Tôn, đưa về nhà, làm cho Ngài thỏa mãn với thức ăn và thức uống thượng vị, thỉnh mời Ngài dùng thêm, và dâng cúng. Do tâm tịnh tín ấy, sau khi mệnh chung từ kiếp đó, ngài đã sanh vào cõi trời, hưởng thụ thiên sản. Sau khi mệnh chung từ đó, ngài sanh vào cõi người, hưởng thụ nhân sản. Sau đó, ngài lần lượt hưởng thụ thiên sản và nhân sản. Vào thời đức Phật hiện tại, ngài đã sanh vào một gia tộc, có đức tin trong giáo pháp, đã xuất gia, phát triển thiền minh sát và chứng đắc quả A-la-hán. Do năng lực của phước báu đã tạo trong quá khứ, ngài đã trở nên nổi tiếng với danh hiệu là trưởng lão Annasaṃsāvaka.

155-6. සො [Pg.42] අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො ‘‘එවං මයා ඉමිනා පුඤ්ඤසම්භාරානුභාවෙන පත්තං අරහත්ත’’න්ති අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං උදානවසෙන පකාසෙන්තො සුවණ්ණවණ්ණන්තිආදිමාහ. තත්ථ සුවණ්ණස්ස වණ්ණො විය වණ්ණො යස්ස භගවතො සොයං සුවණ්ණවණ්ණො, තං සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධං සිද්ධත්ථන්ති අත්ථො. ගච්ඡන්තං අන්තරාපණෙති වෙස්සානං ආපණපන්තීනං අන්තරවීථියං ගච්ඡමානං. කඤ්චනග්ඝියසංකාසන්ති සුවණ්ණතොරණසදිසං බාත්තිංසවරලක්ඛණං ද්වත්තිංසවරලක්ඛණෙහි සම්පන්නං ලොකපජ්ජොතං සකලලොකදීපභූතං අප්පමෙය්‍යං පමාණවිරහිතං අනොපමං උපමාවිරහිතං ජුතින්ධරං පභාධාරං නීලපීතාදිඡබ්බණ්ණබුද්ධරංසියො ධාරකං සිද්ධත්ථං දිස්වා පරමං උත්තමං පීතිං අලත්ථං අලභින්ති සම්බන්ධො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

155-6. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, và để tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân của mình qua lời cảm hứng kệ rằng: ‘Như vậy, do oai lực của sự tích lũy phước báu này, quả A-la-hán đã được ta chứng đắc,’ ngài đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng ‘suvaṇṇavaṇṇaṃ’. Trong đó, ý nghĩa là: ‘Đức Thế Tôn nào có màu sắc như màu sắc của vàng, vị ấy là suvaṇṇavaṇṇo (người có sắc vàng). (Ta đã thấy) đức Chánh Đẳng Giác Siddhattha có sắc vàng ấy.’ (Giải thích câu) ‘Gacchantaṃ antarāpaṇe’ (đang đi giữa khu chợ): đang đi trên con đường ở giữa các dãy hàng quán của thương nhân. (Giải thích câu) ‘Kañcanagghiyasaṃkāsaṃ’ (tựa như cổng chào bằng vàng): tương tự như cổng chào bằng vàng; ‘bāttiṃsavaralakkhaṇaṃ’: thành tựu ba mươi hai tướng tốt; ‘lokapajjotaṃ’: là ngọn đèn cho toàn thể thế gian; ‘appameyyaṃ’: không thể đo lường; ‘anopamaṃ’: không thể so sánh; ‘jutindharaṃ’: người mang ánh sáng, người mang sáu màu Phật quang như xanh, vàng, v.v. Cần liên kết (các từ) như sau: ‘thấy (đức) Siddhattha... ta đã đạt được, đã có được niềm hỷ lạc tối thượng, cao cả.’ Phần còn lại thì dễ hiểu.

අන්නසංසාවකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải thiên truyện trưởng lão Annasaṃsāvaka đã hoàn tất.

6. ධූපදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

6. Chú giải thiên truyện trưởng lão Dhūpadāyaka

සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො ධූපදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සිද්ධත්ථෙ භගවති චිත්තං පසාදෙත්වා තස්ස භගවතො ගන්ධකුටියං චන්දනාගරුකාළානුසාරිආදිනා කතෙහි අනෙකෙහි ධූපෙහි ධූපපූජං අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච උභයසම්පත්තියො අනුභවන්තො නිබ්බත්තනිබ්බත්තභවෙ පූජනීයො හුත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො පුඤ්ඤසම්භාරානුභාවෙන සාසනෙ පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පත්වා කතධූපපූජාපුඤ්ඤත්තා නාමෙන ධූපදායකත්ථෙරොති සබ්බත්ථ පාකටො. සො පත්තඅරහත්තඵලො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං දස්සෙන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිමාහ. සිද්ධො පරිපුණ්ණො සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණාදිගුණසඞ්ඛාතො අත්ථො පයොජනං යස්ස භගවතො සොයං සිද්ධත්ථො, තස්ස සිද්ධත්ථස්ස භගවතො භග්‍යාදිගුණවන්තස්ස ලොකජෙට්ඨස්ස සකලලොකුත්තමස්ස තාදිනො ඉට්ඨානිට්ඨෙසු [Pg.43] තාදිසස්ස අචලසභාවස්සාති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

(Kệ tụng) bắt đầu bằng ‘Siddhatthassa bhagavato’ là thiên A-hàm-đà-na của trưởng lão Dhūpadāyaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, ngài đã sanh vào một gia đình, đã làm cho tâm tịnh tín nơi đức Thế Tôn Siddhattha, đã thực hiện việc cúng dường hương bằng nhiều loại hương được làm từ chiên-đàn, trầm hương, kỳ nam, v.v... trong hương phòng của đức Thế Tôn ấy. Do phước báu ấy, vị ấy đã hưởng thụ cả hai loại tài sản ở cõi trời và cõi người, trong mỗi kiếp sanh, ngài đã trở thành người đáng được cúng dường. Vào thời đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh vào một gia đình, do oai lực của các phước báu đã tích lũy, ngài đã xuất gia trong giáo pháp, đã tu tập thiền minh sát và đắc quả A-la-hán. Do phước báu cúng dường hương đã làm, ngài được biết đến khắp nơi với danh hiệu là trưởng lão Dhūpadāyaka. Vị ấy, sau khi đắc quả A-la-hán, đã nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, tâm sanh hoan hỷ, và để trình bày về thiên A-hàm-đà-na về tiền sử của mình, đã nói lên (câu kệ) bắt đầu bằng ‘Siddhatthassa bhagavato’. Đức Thế Tôn nào có mục đích, tức là lợi ích, được gọi là các phẩm chất như trí tuệ toàn giác, v.v... đã được thành tựu, viên mãn, vị ấy là Siddhattha (Thành Tựu). (Câu kệ) có nghĩa là: của đức Thế Tôn Siddhattha ấy, bậc có các phẩm chất như phúc đức, v.v..., bậc tối thượng trong thế gian, bậc cao cả nhất trong toàn thể thế gian, bậc như như (tādī), bậc có bản tánh bất động trước các điều khả ý và bất khả ý. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

ධූපදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải thiên A-hàm-đà-na của trưởng lão Dhūpadāyaka đã kết thúc.

7. පුලිනපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

7. Chú giải thiên A-hàm-đà-na của trưởng lão Pulinapūjaka

විපස්සිස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො පුලිනපූජකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො සාසනෙ පසන්නචිත්තො චෙතියඞ්ගණබොධියඞ්ගණෙසු පුරාණවාලුකං අපනෙත්වා නවං මුත්තාදලසදිසපණ්ඩරපුලිනං ඔකිරිත්වා මාළකං අලඞ්කරි. තෙන කම්මෙන සො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො තත්ථ දිබ්බෙහි රතනෙහි විජ්ජොතමානෙ අනෙකයොජනෙ කනකවිමානෙ දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා තතො චුතො මනුස්සලොකෙ සත්තරතනසම්පන්නො චක්කවත්තී රාජා හුත්වා මනුස්සසම්පත්තිං අනුභවිත්වා අපරාපරං සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො සාසනෙ පසන්නො පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. සො අත්තනො කතපුඤ්ඤනාමසදිසෙන නාමෙන පුලිනපූජකත්ථෙරොති පාකටො.

(Kệ tụng) bắt đầu bằng ‘Vipassissa bhagavato’ là thiên A-hàm-đà-na của trưởng lão Pulinapūjaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, ngài đã sanh vào một gia đình, với tâm tịnh tín trong giáo pháp, ngài đã dọn dẹp cát cũ ở sân bảo tháp và sân cây bồ-đề, rồi rải cát mới, trắng tinh như lớp ngọc trai, và trang hoàng nền đất. Do nghiệp ấy, vị ấy đã sanh vào cõi trời, ở đó, ngài đã hưởng thụ tài sản cõi trời trong một lâu đài bằng vàng rộng nhiều do-tuần, lấp lánh với các bảo vật của chư thiên. Sau khi mệnh chung từ đó, ngài đã trở thành vua chuyển luân, đầy đủ bảy báu, ở cõi người và hưởng thụ tài sản của cõi người. Luân hồi qua lại, vào thời đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh vào một gia đình giàu có. Với tâm tịnh tín trong giáo pháp, ngài đã xuất gia, tu tập thiền minh sát và đắc quả A-la-hán. Vị ấy được biết đến với danh hiệu là trưởng lão Pulinapūjaka, một cái tên tương ứng với phước báu đã làm của mình.

165. සො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං දස්සෙන්තො විපස්සිස්ස භගවතොතිආදිමාහ. තත්ථ විවිධං පස්සතීති විපස්සී, විවිච්ච පස්සතීති වා විපස්සී, විවිධෙ අත්තත්ථපරත්ථාදිභෙදෙ අත්ථෙ පස්සතීති වා විපස්සී, විවිධෙ වොහාරපරමත්ථාදිභෙදෙ පස්සතීති වා විපස්සී, තස්ස විපස්සිස්ස බොධියා පාදපුත්තමෙ උත්තමෙ බොධිරුක්ඛමණ්ඩලමාළකෙ පුරාණපුලිනං වාලුකං ඡඩ්ඩෙත්වා සුද්ධං පණ්ඩරං පුලිනං ආකිරිං සන්ථරිං. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

165. Vị ấy, nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, tâm sanh hoan hỷ, và để trình bày về thiên A-hàm-đà-na về tiền sử của mình, đã nói lên (câu kệ) bắt đầu bằng ‘Vipassissa bhagavato’. Trong đó, (danh hiệu Vipassī có nghĩa là) ‘vị thấy được các pháp đa dạng’, nên gọi là Vipassī. Hoặc là, ‘vị thấy được một cách tách biệt’, nên gọi là Vipassī. Hoặc là, ‘vị thấy được các lợi ích khác nhau như lợi ích cho bản thân, lợi ích cho người khác, v.v...’, nên gọi là Vipassī. Hoặc là, ‘vị thấy được các pháp khác nhau như pháp chế định và pháp chân đế, v.v...’, nên gọi là Vipassī. (Câu kệ) ‘bodhiyā pādaputtame’ có nghĩa là: của đức Vipassī ấy, tại nền đất cao quý, nơi cội cây bồ-đề tối thượng, con đã loại bỏ cát cũ và rải, trải ra lớp cát trắng tinh khiết. Phần còn lại dễ hiểu.

පුලිනපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải thiên A-hàm-đà-na của trưởng lão Pulinapūjaka đã kết thúc.

8. උත්තියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

8. Chú giải thiên A-hàm-đà-na của trưởng lão Uttiya

චන්දභාගානදීතීරෙතිආදිකං [Pg.44] ආයස්මතො උත්තියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ චන්දභාගානදියං සුසුමාරො හුත්වා නිබ්බත්තො නදීතීරං උපගතං භගවන්තං දිස්වා පසන්නචිත්තො පාරං නෙතුකාමො තීරසමීපෙයෙව නිපජ්ජි. භගවා තස්ස අනුකම්පාය පිට්ඨියං පාදෙ ඨපෙසි. සො තුට්ඨො උදග්ගො පීතිවෙගෙන මහුස්සාහො හුත්වා සොතං ඡින්දන්තො සීඝෙන ජවෙන භගවන්තං පරතීරං නෙසි. භගවා තස්ස චිත්තප්පසාදං ඤත්වා ‘‘අයං ඉතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිස්සති, තතො පට්ඨාය සුගතීසුයෙව සංසරන්තො ඉතො චතුන්නවුතිකප්පෙ අමතං පාපුණිස්සතී’’ති බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි.

(Kệ tụng) bắt đầu bằng ‘Candabhāgānadītīre’ là thiên A-hàm-đà-na của trưởng lão Uttiya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, ngài đã sanh làm một con cá sấu ở sông Candabhāgā. Khi thấy đức Thế Tôn đến bờ sông, với tâm tịnh tín và muốn đưa Ngài qua bờ bên kia, nó đã nằm xuống ngay gần bờ. Đức Thế Tôn, vì lòng bi mẫn đối với nó, đã đặt chân lên lưng nó. Nó, vui mừng, phấn khởi, với lòng nhiệt thành do hỷ lạc sanh khởi, đã rẽ dòng nước và với tốc độ nhanh chóng đã đưa đức Thế Tôn qua bờ bên kia. Đức Thế Tôn, biết được sự tịnh tín trong tâm của nó, đã thọ ký rằng: “Chúng sanh này, sau khi mệnh chung từ đây, sẽ sanh vào cõi trời. Kể từ đó, nó sẽ chỉ luân hồi trong các cõi lành, và sau chín mươi bốn kiếp kể từ kiếp này, nó sẽ chứng đắc bất tử (Niết-bàn),” rồi Ngài ra đi.

සො තථා සුගතීසුයෙව සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං අඤ්ඤතරස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති, උත්තියොතිස්ස නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො ‘‘අමතං පරියෙසිස්සාමී’’ති පරිබ්බාජකො හුත්වා එකදිවසං භගවන්තං දිස්වා උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො හුත්වා සාසනෙ පබ්බජිත්වා සීලදිට්ඨීනං අවිසොධිතත්තා විසෙසං නිබ්බත්තෙතුං අසක්කොන්තො අඤ්ඤං භික්ඛුං විසෙසං නිබ්බත්තෙත්වා අඤ්ඤං බ්‍යාකරොන්තං දිස්වා සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා සඞ්ඛෙපෙන ඔවාදං යාචි. සත්ථාපි තස්ස, ‘‘තස්මාතිහ ත්වං, උත්තිය, ආදිමෙව විසොධෙහී’’තිආදිනා (සං. නි. 5.382) සඞ්ඛෙපෙනෙව ඔවාදං අදාසි. සො සත්ථු ඔවාදෙ ඨත්වා විපස්සනං ආරභි. තස්ස ආරද්ධවිපස්සකස්ස ආබාධො උප්පජ්ජි. උප්පන්නෙ ආබාධෙ ජාතසංවෙගො වීරියාරම්භවත්ථුං ඤත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි.

Vị ấy, cứ như thế luân hồi chỉ trong các cõi lành, vào thời đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh làm con trai của một vị Bà-la-môn ở Sāvatthī, và được đặt tên là Uttiya. Khi đến tuổi trưởng thành, với ý nghĩ “Ta sẽ tìm kiếm bất tử,” ngài đã trở thành một du sĩ. Một ngày nọ, sau khi thấy đức Thế Tôn, ngài đã đến gần, đảnh lễ, nghe pháp, có được đức tin, và đã xuất gia trong giáo pháp. Do giới và kiến chưa được thanh tịnh, ngài không thể chứng đắc pháp cao thượng. Khi thấy một vị tỳ-khưu khác đã chứng đắc pháp cao thượng và tuyên bố về quả A-la-hán, ngài đã đến gần bậc Đạo Sư và xin một lời giáo huấn ngắn gọn. Bậc Đạo Sư cũng đã ban cho ngài một lời giáo huấn ngắn gọn, bắt đầu bằng: “Này Uttiya, vì vậy, ở đây, trước hết ngươi hãy thanh lọc...” (Tương Ưng Bộ 5.382). Vị ấy, an trú trong lời giáo huấn của bậc Đạo Sư, đã bắt đầu tu tập thiền minh sát. Trong khi ngài đang tu tập thiền minh sát, một cơn bệnh đã phát sanh. Khi cơn bệnh phát sanh, ngài sanh lòng chấn động, biết được đó là cơ hội để tinh tấn, đã phát triển thiền minh sát và đắc quả A-la-hán.

169. එවං සො කතසම්භාරානුරූපෙන පත්තඅරහත්තඵලො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො චන්දභාගානදීතීරෙතිආදිමාහ. තත්ථ චන්දභාගානදීතීරෙති පරිසුද්ධපණ්ඩරපුලිනතලෙහි ච පභාසම්පන්නපසන්නමධුරොදකපරිපුණ්ණතාය ච චන්දප්පභාකිරණසස්සිරීකාභා නදමානා සද්දං කුරුමානා ගච්ඡතීති චන්දභාගානදී, තස්සා චන්දභාගානදියා තීරෙ සුසුමාරො අහොසින්ති සම්බන්ධො. තත්ථ [Pg.45] සුසුමාරොති ඛුද්දකමච්ඡගුම්බෙ ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං කරොන්තො මාරෙතීති සුසුමාරො, චණ්ඩමච්ඡො කුම්භීලොති අත්ථො. සභොජනපසුතොහන්ති අහං සභොජනෙ සකගොචරෙ පසුතො බ්‍යාවටො. නදීතිත්ථං අගච්ඡහන්ති භගවතො ආගමනකාලෙ අහං නදීතිත්ථං අගච්ඡිං පත්තොම්හි.

169. Evaṃ so katasambhārānurūpena pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento candabhāgānadītīreti-ādimāha: Như vậy, vị ấy đã tạo trữ các thiện pháp tương xứng, đã đắc A-la-hán quả, khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, muốn tuyên thuyết về tiền sử hạnh nguyện của mình nên đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng “candabhāgānadītīre”. Trong ấy, câu “candabhāgānadītīre” có nghĩa là: Dòng sông có tên là Candabhāgā vì có những bãi cát trắng tinh khiết, và vì đầy ắp dòng nước ngọt trong mát, có ánh sáng lấp lánh như ánh trăng, vừa chảy vừa tạo ra âm thanh vang dội. Câu “tassā candabhāgānadiyā tīre susumāro ahosiṃ” có sự liên kết như sau: Ta đã là con cá sấu ở trên bờ của dòng sông Candabhāgā ấy. Trong ấy, “susumāro” có nghĩa là: Nó làm thịt và giết chết các bầy cá nhỏ thành từng mảnh vụn, nên được gọi là susumāro; nghĩa là cá dữ, cá sấu. Câu “sabhojanapasutohaṃ” có nghĩa là: Ta đang bận rộn tìm kiếm thức ăn của mình. Câu “nadītitthaṃ agacchaṃ” có nghĩa là: Vào lúc đức Thế Tôn ngự đến, ta đã đi đến, đã tới bến sông.

170. සිද්ධත්ථො තම්හි සමයෙති තස්මිං මම තිත්ථගමනකාලෙ සිද්ධත්ථො භගවා අග්ගපුග්ගලො සබ්බසත්තෙසු ජෙට්ඨො සෙට්ඨො සයම්භූ සයමෙව භූතො ජාතො බුද්ධභූතො සො භගවා නදිං තරිතුකාමො නදීතීරං උපාගමි.

170. Câu “siddhattho tamhi samaye” có nghĩa là: Vào lúc ta đến bến sông ấy, đức Thế Tôn Siddhattha, là bậc Tối Thượng Nhân, là bậc Tối Thắng, bậc Trưởng Thượng giữa tất cả chúng sanh, là bậc Tự Giác Ngộ, đã trở thành, đã sanh ra, đã là bậc Toàn Giác, đức Thế Tôn ấy muốn vượt qua sông nên đã ngự đến bờ sông.

172. පෙත්තිකං විසයං මය්හන්ති මය්හං පිතුපිතාමහාදීහි පරම්පරානීතං, යදිදං සම්පත්තසම්පත්තමහානුභාවානං තරණන්ති අත්ථො.

172. Câu “pettikaṃ visayaṃ mayhaṃ” có nghĩa là: (Nơi đây là) địa phận thuộc về gia tộc của ta, được truyền lại từ đời cha, ông v.v... của ta; nghĩa là nơi đây là bến vượt sông của những bậc có đại oai lực đã đến và đang đến.

173. මම උග්ගජ්ජනං සුත්වාති මය්හං උග්ගජ්ජනං ආරාධනං සුත්වා මහාමුනි භගවා අභිරුහීති සම්බන්ධො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

173. Câu “mama uggajjanaṃ sutvā” có sự liên kết như sau: Sau khi nghe lời gầm rống, tức là lời thỉnh cầu của ta, đức Thế Tôn, bậc Đại Mâu-ni đã leo lên. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

උත්තියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần Chú giải về Hạnh nguyện của Trưởng lão Uttiya đã kết thúc.

9. එකඤ්ජලිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

9. Chú giải Hạnh nguyện của Trưởng lão Ekañjalika

සුවණ්ණවණ්ණන්තිආදිකං ආයස්මතො එකඤ්ජලිකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො රතනත්තයෙ පසන්නො පිණ්ඩාය චරන්තං විපස්සිං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා අට්ඨාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සබ්බත්ථ පූජනීයො හුත්වා උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ කුලෙ නිබ්බත්තිත්වා සාසනෙ පසීදිත්වා පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි. පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤවසෙන එකඤ්ජලිකත්ථෙරොති පාකටො.

Câu kệ bắt đầu bằng “suvaṇṇavaṇṇaṃ” là Hạnh nguyện của Trưởng lão Ekañjalika. Vị này cũng đã tạo căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là nền tảng cho sự giải thoát trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, ngài đã sanh vào một gia đình, khi đến tuổi trưởng thành, có lòng tịnh tín nơi Tam Bảo, khi nhìn thấy đức Thế Tôn Vipassī đang đi khất thực, với tâm hoan hỷ, ngài đã chắp tay và đứng lại. Do phước nghiệp ấy, ngài đã luân hồi trong các cõi trời và người, đã được tôn kính ở mọi nơi, đã hưởng thụ cả hai loại tài sản, và trong thời đức Phật hiện tại, ngài đã sanh vào một gia đình giàu có, có lòng tịnh tín trong giáo pháp, đã xuất gia, đã tu tập thiền quán, và đã an trú trong quả A-la-hán. Do phước nghiệp đã làm trong quá khứ, ngài được biết đến với tên gọi là Trưởng lão Ekañjalika.

180. සො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා තං හත්ථතලෙ ආමලකං විය දිස්වා උදානවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුවණ්ණවණ්ණන්තිආදිමාහ. විපස්සිං සත්ථවාහග්ගන්ති වාණිජෙ කන්තාරා වහති තාරෙතීති සත්ථවාහො[Pg.46]. වාළකන්තාරා චොළකන්තාරා දුබ්භික්ඛකන්තාරා නිරුදකකන්තාරා යක්ඛකන්තාරා අප්පභක්ඛකන්තාරා ච තාරෙති උත්තාරෙති පතාරෙති නිත්තාරෙති ඛෙමන්තභූමිං පාපෙතීති අත්ථො. කො සො? වාණිජජෙට්ඨකො. සත්ථවාහසදිසත්තා අයම්පි භගවා සත්ථවාහො. තථා හි සො තිවිධං බොධිං පත්ථයන්තෙ කතපුඤ්ඤසම්භාරෙ සත්තෙ ජාතිකන්තාරා ජරාකන්තාරා බ්‍යාධිකන්තාරා මරණකන්තාරා සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසකන්තාරා ච සබ්බස්මා සංසාරකන්තාරා ච තාරෙති උත්තාරෙති පතාරෙති නිත්තාරෙති නිබ්බානථලං පාපෙතීති අත්ථො. සත්ථවාහො ච සො අග්ගො සෙට්ඨො පධානො චාති සත්ථවාහග්ගො, තං සත්ථවාහග්ගං විපස්සිං සම්බුද්ධන්ති සම්බන්ධො. නරවරං විනායකන්ති නරානං අන්තරෙ අසිථිලපරක්කමොති නරවීරො, තං. විසෙසෙන කතපුඤ්ඤසම්භාරෙ සත්තෙ නෙති නිබ්බානපුරං පාපෙතීති විනායකො, තං.

180. Vị ấy, khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, thấy rõ nó như quả amla trong lòng bàn tay, do sự thôi thúc của niềm hân hoan, muốn tuyên thuyết về tiền sử hạnh nguyện của mình nên đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng “suvaṇṇavaṇṇaṃ”. Câu “vipassiṃ satthavāhaggaṃ” có nghĩa là: Vị ấy dẫn dắt, đưa các thương nhân vượt qua vùng hoang địa, nên gọi là satthavāho (người dẫn đường). Nghĩa là vị ấy giúp vượt qua, thoát khỏi, giải thoát, đưa qua khỏi vùng hoang địa có thú dữ, vùng hoang địa có trộm cướp, vùng hoang địa đói kém, vùng hoang địa không có nước, vùng hoang địa có dạ-xoa, và vùng hoang địa thiếu thốn thực phẩm, và đưa đến vùng đất an ổn. Vị ấy là ai? Là người đứng đầu các thương nhân. Do tương tự như người dẫn đường, đức Thế Tôn này cũng là người dẫn đường. Thật vậy, vị ấy giúp các chúng sanh đã tích lũy phước báu, những người mong cầu ba loại giác ngộ, vượt qua, thoát khỏi, giải thoát, đưa qua khỏi vùng hoang địa của sanh, vùng hoang địa của già, vùng hoang địa của bệnh, vùng hoang địa của chết, vùng hoang địa của sầu, bi, khổ, ưu, não, và từ tất cả vùng hoang địa của luân hồi, và đưa đến bến bờ Niết-bàn. Vị ấy là người dẫn đường và cũng là bậc tối thượng, bậc cao tột, bậc chủ đạo, nên gọi là satthavāhaggo. Câu “taṃ satthavāhaggaṃ vipassiṃ sambuddhaṃ” có sự liên kết như sau: (Con đã thấy) đức Chánh Đẳng Giác Vipassī, bậc Dẫn Đường Tối Thượng ấy. Câu “naravaraṃ vināyakaṃ” có nghĩa là: Bậc anh hùng giữa nhân loại vì có sự tinh tấn không mệt mỏi, nên gọi là naravīro (nhân anh hùng). Vị ấy đặc biệt dẫn dắt, đưa các chúng sanh đã tích lũy phước báu đến thành đô Niết-bàn, nên gọi là vināyako (bậc Đạo Sư).

181. අදන්තදමනං තාදින්ති රාගදොසමොහාදිකිලෙසසම්පයුත්තත්තා කායවචීමනොද්වාරෙහි අදන්තෙ සත්තෙ දමෙතීති අදන්තදමනො, තං. ඉට්ඨානිට්ඨෙසු අකම්පියතාදිගුණයුත්තොති තාදී, තං. මහාවාදිං මහාමතින්ති සකසමයපරසමයවාදීනං අන්තරෙ අත්තනා සමධිකපුග්ගලවිරහිතත්තා මහාවාදී, මහතී පථවිසමානා මෙරුසමානා ච මති යස්ස සො මහාමති, තං මහාවාදිං මහාමතිං සම්බුද්ධන්ති ඉමිනා තුල්‍යාධිකරණං. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

181. Câu “adantadamanaṃ tādiṃ” có nghĩa là: Vị ấy điều phục các chúng sanh chưa được điều phục qua ba cửa thân, khẩu, ý, do liên quan đến các phiền não như tham, sân, si v.v..., nên gọi là adantadamano (bậc Điều Ngự). (Con đã thấy) vị ấy. Vị ấy có các phẩm chất như không dao động trước các đối tượng đáng ưa và không đáng ưa, nên gọi là tādī (bậc Như Nhiên). (Con đã thấy) vị ấy. Câu “mahāvādiṃ mahāmatiṃ” có nghĩa là: Giữa những người chủ trương học thuyết của mình và học thuyết của người khác, không có ai bằng hoặc hơn ngài, nên gọi là mahāvādī (bậc Đại Luận Sư). Trí tuệ của vị ấy vĩ đại, sánh bằng trái đất, sánh bằng núi Meru, nên gọi là mahāmati (bậc Đại Trí). Các từ “mahāvādiṃ mahāmatiṃ” này đồng vị cách với từ “sambuddhaṃ”. Phần còn lại rất dễ hiểu.

එකඤ්ජලිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần Chú giải về Hạnh nguyện của Trưởng lão Ekañjalika đã kết thúc.

10. ඛොමදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

10. Chú giải Hạnh nguyện của Trưởng lão Khomadāyaka

නගරෙ බන්ධුමතියාතිආදිකං ආයස්මතො ඛොමදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වයප්පත්තො සාසනෙ අභිප්පසන්නො රතනත්තයමාමකො විපස්සිස්ස භගවතො සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා පසන්නමානසො ඛොමදුස්සෙන පූජං අකාසි. සො තදෙව මූලං කත්වා යාවජීවං පුඤ්ඤානි කත්වා තතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො. ඡසු දෙවෙසු අපරාපරං දිබ්බසුඛං [Pg.47] අනුභවිත්වා තතො චවිත්වා මනුස්සලොකෙ චක්කවත්තිආදිඅනෙකවිධමනුස්සසම්පත්තිං අනුභවිත්වා පරිපාකගතෙ පුඤ්ඤසම්භාරෙ ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වයප්පත්තො සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. කතපුඤ්ඤනාමෙන ඛොමදායකත්ථෙරොති පාකටො.

Câu kệ bắt đầu bằng “nagare bandhumatiyā” là Hạnh nguyện của Trưởng lão Khomadāyaka. Vị này cũng đã tạo căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là nền tảng cho sự giải thoát trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, ngài đã sanh vào một gia đình, khi đến tuổi trưởng thành, có lòng hết sức tịnh tín trong giáo pháp, yêu mến Tam Bảo, sau khi nghe pháp từ nơi đức Thế Tôn Vipassī, với tâm hoan hỷ, ngài đã cúng dường bằng một tấm vải lanh. Lấy đó làm căn bản, ngài đã làm các phước thiện cho đến trọn đời, sau đó đã sanh vào cõi trời. Sau khi hưởng thụ các lạc thú cõi trời liên tiếp trong sáu cõi trời, từ đó mệnh chung, ngài đã hưởng thụ nhiều loại tài sản của con người như làm vua Chuyển luân v.v... trong cõi người. Khi các phước báu đã chín muồi, trong thời đức Phật hiện tại, ngài đã sanh vào một gia đình, khi đến tuổi trưởng thành, sau khi nghe pháp từ nơi đức Đạo Sư, đã có được đức tin, đã xuất gia, đã tu tập thiền quán, và không bao lâu đã chứng đắc quả A-la-hán. Do tên gọi của phước nghiệp đã làm, ngài được biết đến với tên gọi là Trưởng lão Khomadāyaka.

184. සො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං දස්සෙන්තො නගරෙ බන්ධුමතියාතිආදිමාහ. තත්ථ බන්ධු වුච්චති ඤාතකො, තෙ බන්ධූ යස්මිං නගරෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං සඞ්ඝටිතා වසන්ති, තං නගරං ‘‘බන්ධුමතී’’ති වුච්චති. රොපෙමි බීජසම්පදන්ති දානසීලාදිපුඤ්ඤබීජසම්පත්තිං රොපෙමි පට්ඨපෙමීති අත්ථො.

184. Vị ấy, sau khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, muốn trình bày về tiền thân sự nghiệp nên đã nói lên câu kệ bắt đầu là: “Nagare bandhumatiyā.” Ở đây, “bandhu” được gọi là quyến thuộc. Trong thành phố nào mà các quyến thuộc ấy sống hòa hợp với nhau, thành phố ấy được gọi là “Bandhumatī.” Cụm từ “ropemi bījasampadaṃ” có nghĩa là: Ta gieo trồng, ta thiết lập sự thành tựu về hạt giống phước thiện như là bố thí, trì giới v.v...

ඛොමදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Khomadāyaka đã hoàn tất.

තතියස්ස සුභූතිවග්ගස්ස වණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về phẩm Subhūti, phẩm thứ ba, đã hoàn tất.

චතුභාණවාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải về tụng phẩm thứ tư đã kết thúc.

4. කුණ්ඩධානවග්ගො

4. Phẩm Kuṇḍadhāna

1. කුණ්ඩධානත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

1. Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Kuṇḍadhāna

සත්තාහං පටිසල්ලීනන්තිආදිකං ආයස්මතො කුණ්ඩධානත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුත්තනයෙන භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං පඨමං සලාකං ගණ්හන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා තදනුරූපං පුඤ්ඤං කරොන්තො විචරි. සො එකදිවසං පදුමුත්තරස්ස භගවතො නිරොධසමාපත්තිතො වුට්ඨාය නිසින්නස්ස මනොසිලාචුණ්ණපිඤ්ජරං මහන්තං කදලිඵලකණ්ණිකං උපනෙසි, තං භගවා පටිග්ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන එකාදසක්ඛත්තුං දෙවෙසු දෙවරජ්ජං කාරෙසි. චතුවීසතිවාරෙ ච රාජා අහොසි චක්කවත්තී.

(Câu kệ) bắt đầu là: “Sattāhaṃ paṭisallīnaṃ” là truyện tiền thân của trưởng lão Kuṇḍadhāna. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước thiện là nhân tố cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara đã sanh ra trong một gia đình tại thành phố Haṃsavatī. Theo phương cách đã được nói, sau khi đến hầu đức Thế Tôn và lắng nghe Giáo pháp, vị ấy đã nhìn thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị cao nhất trong số những vị nhận thẻ thăm đầu tiên, rồi đã phát nguyện đạt được địa vị ấy và đã sống trong khi làm các phước thiện tương xứng. Vào một ngày nọ, vị ấy đã dâng cúng một buồng chuối lớn, có màu vàng như bột hùng hoàng, đến đức Thế Tôn Padumuttara đang ngồi sau khi xuất khỏi Diệt tận định. Đức Thế Tôn đã tiếp nhận và thọ dụng buồng chuối ấy. Do phước nghiệp ấy, vị ấy đã làm vua cõi trời mười một lần ở các cõi chư thiên và đã làm vua chuyển luân hai mươi bốn lần.

සො [Pg.48] එවං අපරාපරං පුඤ්ඤානි කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කස්සපබුද්ධකාලෙ භුම්මදෙවතා හුත්වා නිබ්බත්ති. දීඝායුකබුද්ධානඤ්ච නාම න අන්වද්ධමාසිකො උපොසථො හොති. තථා හි විපස්සිස්ස භගවතො ඡබ්බස්සන්තරෙ ඡබ්බස්සන්තරෙ උපොසථො අහොසි, කස්සපදසබලො පන ඡට්ඨෙ ඡට්ඨෙ මාසෙ පාතිමොක්ඛං ඔසාරෙසි, තස්ස පාතිමොක්ඛස්ස ඔසාරණකාලෙ දිසාවාසිකා ද්වෙ සහායකා භික්ඛූ ‘‘උපොසථං කරිස්සාමා’’ති ගච්ඡන්ති. අයං භුම්මදෙවතා චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙසං ද්වින්නං භික්ඛූනං මෙත්ති අතිවිය දළ්හා, කිං නු ඛො භෙදකෙ සති භිජ්ජෙය්‍ය, න භිජ්ජෙය්‍යා’’ති. තෙසං ඔකාසං ඔලොකයමානා තෙසං අවිදූරෙ ගච්ඡති.

Vị ấy, sau khi đã làm các phước thiện như thế về sau này, trong khi đang luân hồi trong các cõi trời và người, vào thời đức Phật Kassapa đã sanh làm một vị địa thiên. Và đối với các đức Phật có tuổi thọ dài, lễ Uposatha không diễn ra mỗi nửa tháng. Thật vậy, đối với đức Thế Tôn Vipassī, lễ Uposatha diễn ra mỗi sáu năm; còn đức Kassapa Thập Lực thì thuyết Pātimokkha mỗi sáu tháng. Vào lúc thuyết Pātimokkha ấy, có hai vị tỳ khưu là bạn đồng hành, trú ở phương khác, đang đi đến với ý định: “Chúng ta sẽ làm lễ Uposatha.” Vị địa thiên này đã suy nghĩ: “Tình bạn của hai vị tỳ khưu này vô cùng bền chặt. Khi có kẻ chia rẽ, liệu tình bạn này có bị tan vỡ hay không?” Vị ấy, trong khi tìm kiếm cơ hội để chia rẽ họ, đã đi đến không xa họ.

අථෙකො ථෙරො එකස්ස හත්ථෙ පත්තචීවරං දත්වා සරීරවළඤ්ජනත්ථං උදකඵාසුකට්ඨානං ගන්ත්වා ධොතහත්ථපාදො හුත්වා ගුම්බසමීපතො නික්ඛමති. භුම්මදෙවතා තස්ස ථෙරස්ස පච්ඡතො පච්ඡතො උත්තමරූපා ඉත්ථී හුත්වා කෙසෙ විධුනිත්වා සංවිධාය බන්ධන්තී විය පිට්ඨියං පංසුං පුඤ්ඡමානා විය සාටකං සංවිධාය නිවාසයමානා විය ච හුත්වා ථෙරස්ස පදානුපදිකා හුත්වා ගුම්බතො නික්ඛන්තා. එකමන්තෙ ඨිතො සහායකත්ථෙරො තං කාරණං දිස්වාව දොමනස්සජාතො ‘‘නට්ඨො දානි මෙ ඉමිනා භික්ඛුනා සද්ධිං දීඝරත්තානුගතො සිනෙහො, සචාහං එවංවිධභාවං ජානෙය්‍යං, එත්තකං කාලං ඉමිනා සද්ධිං විස්සාසං න කරෙය්‍ය’’න්ති චින්තෙත්වා ආගච්ඡන්තංයෙව නං ‘‘ගණ්හාහාවුසො, තුය්හං පත්තචීවරං, තාදිසෙන පාපෙන සද්ධිං එකමග්ගෙන න ගච්ඡාමී’’ති ආහ. තං කථං සුත්වා තස්ස ලජ්ජිභික්ඛුනො හදයං තිඛිණසත්තිං ගහෙත්වා විද්ධං විය අහොසි. තතො නං ආහ – ‘‘ආවුසො, කින්නාමෙතං වදසි, අහං එත්තකං කාලං දුක්කටමත්තම්පි ආපත්තිං න ජානාමි, ත්වං පන මං අජ්ජ ‘පාපො’ති වදසි, කිං තෙ දිට්ඨන්ති, කිං අඤ්ඤෙන දිට්ඨෙන, කිං ත්වං එවංවිධෙන අලඞ්කතපටියත්තෙන මාතුගාමෙන සද්ධිං එකට්ඨානෙ හුත්වා නික්ඛන්තො’’ති? ‘‘නත්ථෙතං, ආවුසො, මය්හං, නාහං එවරූපං මාතුගාමං පස්සාමී’’ති තස්ස යාවතතියං කථෙන්තස්සාපි ඉතරො ථෙරො කථං අසද්දහිත්වා අත්තනා දිට්ඨකාරණංයෙව භූතත්තං කත්වා ගණ්හන්තො තෙන සද්ධිං එකමග්ගෙන අගන්ත්වා අඤ්ඤෙන මග්ගෙන සත්ථු සන්තිකං ගතො. ඉතරොපි භික්ඛු අඤ්ඤෙන මග්ගෙන සත්ථු සන්තිකංයෙව ගතො.

Bấy giờ, một vị trưởng lão trao y bát vào tay vị kia, rồi đi đến một nơi có nước tiện lợi để vệ sinh thân thể, sau khi rửa tay chân xong, vị ấy đi ra từ gần một bụi cây. Vị địa thiên, hóa thành một người phụ nữ có dung sắc tuyệt trần, đi ngay phía sau vị trưởng lão ấy, (làm điệu bộ) như đang rũ tóc rồi sắp xếp và búi lại, như đang phủi bụi ở sau lưng, và như đang sửa soạn và mặc lại y phục, rồi theo gót chân của vị trưởng lão đi ra từ bụi cây. Vị trưởng lão đồng hành đang đứng ở một bên, vừa thấy sự việc ấy liền sanh tâm ưu phiền, (suy nghĩ): “Tình thân mến lâu dài của ta với vị tỳ khưu này giờ đây đã tan vỡ. Nếu ta biết được tình trạng như thế này, ta đã không tin tưởng vị này trong suốt thời gian qua.” Suy nghĩ như vậy, vị ấy nói với người bạn đang đi tới: “Này hiền hữu, hãy cầm lấy y bát của ngài đi. Tôi không đi chung một con đường với một kẻ tội lỗi như vậy.” Nghe lời nói ấy, tâm của vị tỳ khưu có lòng tàm quý kia như bị một ngọn giáo sắc bén đâm phải. Sau đó, vị ấy nói với bạn: “Này hiền hữu, sao ngài lại nói như vậy? Trong suốt thời gian qua, tôi không biết mình đã phạm một tội dù chỉ là tội dukkaṭa (tác ác). Thế mà hôm nay ngài lại gọi tôi là ‘kẻ tội lỗi.’ Ngài đã thấy điều gì?” (Vị kia đáp:) “Cần gì phải thấy điều gì khác nữa? Chẳng phải ngài đã ở cùng một chỗ với một người nữ được trang điểm sửa soạn như thế rồi đi ra hay sao?” (Vị này nói:) “Này hiền hữu, không có chuyện đó với tôi đâu. Tôi không thấy người nữ nào như vậy cả.” Mặc dù vị ấy đã nói đến lần thứ ba, vị trưởng lão kia vẫn không tin lời nói, xem sự việc mình đã thấy là sự thật, và không đi chung một con đường với bạn mình mà đi theo một con đường khác đến hầu đức Đạo Sư. Vị tỳ khưu còn lại cũng đi theo một con đường khác để đến hầu đức Đạo Sư.

තතො [Pg.49] භික්ඛුසඞ්ඝස්ස උපොසථාගාරං පවිසනවෙලාය සො භික්ඛු තං භික්ඛුං උපොසථග්ගෙ දිස්වා සඤ්ජානිත්වා ‘‘ඉමස්මිං උපොසථග්ගෙ එවරූපො නාම පාපභික්ඛු අත්ථි, නාහං තෙන සද්ධිං උපොසථං කරිස්සාමී’’ති නික්ඛමිත්වා බහි අට්ඨාසි. අථ භුම්මදෙවතා ‘‘භාරියං මයා කම්මං කත’’න්ති මහල්ලකඋපාසකවණ්ණෙන තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා – ‘‘කස්මා, භන්තෙ, අය්‍යො ඉමස්මිං ඨානෙ ඨිතො’’ති ආහ. ‘‘උපාසක, ඉමං උපොසථග්ගං එකො පාපභික්ඛු පවිට්ඨො, ‘අහං තෙන සද්ධිං උපොසථං න කරොමී’ති බහි ඨිතොම්හී’’ති. ‘‘භන්තෙ, මා එවං ගණ්හථ, පරිසුද්ධසීලො එස භික්ඛු, තුම්හෙහි දිට්ඨමාතුගාමො නාම අහං. මයා තුම්හාකං වීමංසනත්ථාය ‘දළ්හා නු ඛො ඉමෙසං ථෙරානං මෙත්ති, නො දළ්හා’ති භිජ්ජනාභිජ්ජනභාවං ඔලොකෙන්තෙන තං කම්මං කත’’න්ති. ‘‘කො පන ත්වං, සප්පුරිසා’’ති? ‘‘අහං එකා භුම්මදෙවතා, භන්තෙ’’ති. දෙවපුත්තො කථෙන්තොයෙව දිබ්බානුභාවෙන ඨත්වා ථෙරස්ස පාදමූලෙ පතිත්වා ‘‘මය්හං, භන්තෙ, ඛමථ, ථෙරස්ස එසො දොසො නත්ථි, උපොසථං කරොථා’’ති ථෙරං යාචිත්වා උපොසථග්ගං පවෙසෙසි. සො ථෙරො උපොසථං තාව එකට්ඨානෙ අකාසි. මිත්තසන්ථවවසෙන පන පුන තෙන සද්ධිං න එකට්ඨානෙ වසි. ඉමස්ස ථෙරස්ස දොසං න කථෙසි. අපරභාගෙ චුදිතකත්ථෙරො පන විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො අරහත්තං පාපුණි.

Sau đó, vào lúc chư Tăng vào nhà Bố-tát, vị tỳ-khưu ấy thấy vị tỳ-khưu kia ở trong nhà Bố-tát, nhận ra rồi nghĩ rằng: 'Trong nhà Bố-tát này có một ác tỳ-khưu như thế, ta sẽ không làm lễ Bố-tát cùng với vị ấy', rồi đi ra và đứng ở bên ngoài. Bấy giờ, một vị địa thần nghĩ rằng: 'Ta đã tạo một nghiệp nặng nề', liền hiện ra trong hình dạng một vị ưu-bà-tắc lớn tuổi, đi đến gần vị tỳ-khưu ấy và hỏi: 'Bạch ngài, vì sao ngài lại đứng ở nơi này?'. Vị tỳ-khưu trả lời: 'Này ưu-bà-tắc, có một ác tỳ-khưu đã vào nhà Bố-tát này. Tôi nghĩ 'ta sẽ không làm lễ Bố-tát cùng với vị ấy' nên đã đứng ở bên ngoài'. Vị địa thần nói: 'Bạch ngài, xin ngài đừng nghĩ như vậy. Vị tỳ-khưu ấy có giới hạnh trong sạch. Người phụ nữ mà ngài đã thấy chính là tôi. Tôi đã làm việc ấy để thử thách các ngài, xem xét tình bằng hữu của các vị trưởng lão này có bền chặt hay không bền chặt'. Vị tỳ-khưu hỏi: 'Này thiện nhân, vậy ông là ai?'. 'Bạch ngài, tôi là một vị địa thần'. Vị thiên tử vừa nói xong, liền đứng đó với thần lực của chư thiên, rồi đảnh lễ dưới chân vị trưởng lão và thỉnh cầu: 'Bạch ngài, xin ngài hãy tha thứ cho tôi. Vị trưởng lão kia không có lỗi lầm đó. Xin các ngài hãy làm lễ Bố-tát'. Vị ấy thỉnh cầu vị trưởng lão rồi đưa ngài vào nhà Bố-tát. Vị trưởng lão ấy trước tiên đã làm lễ Bố-tát ở một nơi. Vì tình bằng hữu, sau đó ngài lại cùng hội họp với vị kia ở một nơi. Lỗi lầm của vị trưởng lão này không được kể lại. Về sau, vị trưởng lão bị tố cáo, trong khi thực hành thiền minh sát, đã chứng đắc A-la-hán.

භුම්මදෙවතා තස්ස කම්මස්ස නිස්සන්දෙන එකං බුද්ධන්තරං අපායතො න මුච්චිත්ථ. සචෙ පන කාලෙන කාලං මනුස්සත්තං ආගච්ඡති, අඤ්ඤෙන යෙන කෙනචි කතො දොසො තස්සෙව උපරි පතති. සො අම්හාකං භගවතො උප්පන්නකාලෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති, ධානමාණවොතිස්ස නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා මහල්ලකකාලෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො සාසනෙ පබ්බජි. තස්ස උපසම්පන්නදිවසතො පට්ඨාය එකා අලඞ්කතපටියත්තා ඉත්ථී තස්මිං ගාමං පවිසන්තෙ සද්ධිංයෙව පවිසති, නික්ඛමන්තෙ නික්ඛමති, විහාරං පවිසන්තෙපි සද්ධිං පවිසති, තිට්ඨන්තෙපි තිට්ඨතීති එවං නිච්චානුබන්ධා පඤ්ඤායති. ථෙරො තං න පස්සති. තස්ස පන පුරිමකම්මස්ස නිස්සන්දෙන සා අඤ්ඤෙසං උපට්ඨාසි.

Do quả báo của nghiệp ấy, vị địa thần đã không thoát khỏi ác đạo trong suốt một Phật-kỳ. Nếu có khi được sanh làm người, lỗi lầm do bất cứ ai khác gây ra cũng đều đổ lên đầu vị ấy. Vào thời Đức Thế Tôn của chúng ta xuất hiện, vị ấy đã sanh vào một gia đình Bà-la-môn ở thành Sāvatthī, và được đặt tên là thanh niên Dhāna. Khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy học thuộc ba bộ Vệ-đà. Vào lúc tuổi già, sau khi nghe pháp của Đức Bổn Sư, sanh tín tâm, rồi xuất gia trong giáo pháp. Kể từ ngày vị ấy thọ Cụ túc giới, có một người phụ nữ được trang điểm lộng lẫy, khi vị ấy vào làng thì cô ta cũng vào cùng, khi đi ra thì cô ta cũng đi ra, khi vào tịnh xá cô ta cũng vào cùng, khi đứng lại cô ta cũng đứng lại; cứ như vậy, cô ta được thấy là luôn đi theo sau. Vị trưởng lão không thấy cô ta. Nhưng do quả báo của nghiệp xưa, cô ta lại hiện ra cho những người khác thấy.

ගාමෙ [Pg.50] යාගුභික්ඛං දදමානා ඉත්ථියො, ‘‘භන්තෙ, අයං එකො යාගුඋළුඞ්කො තුම්හාකං, එකො ඉමිස්සා අම්හාකං සහායිකායා’’ති පරිහාසං කරොන්ති. ථෙරස්ස මහතී විහෙසා හොති. විහාරගතම්පි නං සාමණෙරා චෙව දහරභික්ඛූ ච පරිවාරෙත්වා ‘‘ධානො කොණ්ඩො ජාතො’’ති පරිහාසං කරොන්ති. අථස්ස තෙනෙව කාරණෙන කුණ්ඩධානො ථෙරොති නාමං ජාතං. සො උට්ඨාය සමුට්ඨාය තෙහි කරියමානං කෙළිං සහිතුං අසක්කොන්තො උම්මාදං ගහෙත්වා ‘‘තුම්හෙ කොණ්ඩා, තුම්හාකං උපජ්ඣායො කොණ්ඩො, ආචරියො කොණ්ඩො’’ති වදති. අථ නං සත්ථු ආරොචෙසුං – ‘‘කුණ්ඩධානො, භන්තෙ, දහරසාමණෙරෙහි සද්ධිං එවං ඵරුසවාචං වදතී’’ති. සත්ථා තං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘සච්චං කිර ත්වං, ධාන, දහරසාමණෙරෙහි සද්ධිං ඵරුසවාචං වදසී’’ති පුච්ඡි. තෙන ‘‘සච්චං භගවා’’ති වුත්තෙ – ‘‘කස්මා එවං වදසී’’ති ආහ. ‘‘භන්තෙ, නිබද්ධං විහෙසං සහිතුං අසක්කොන්තො එවං කථෙමී’’ති. ‘‘ත්වං පුබ්බෙ කතකම්මං යාවජ්ජදිවසා ජීරාපෙතුං න සක්කොසි, පුන එවං ඵරුසවාචං මා වද භික්ඛූ’’ති වත්වා ආහ –

Ở trong làng, những người phụ nữ khi cúng dường cháo và vật thực đã trêu chọc rằng: 'Bạch ngài, một phần cháo này là của ngài, một phần là của người bạn đồng hành này của chúng tôi'. Vị trưởng lão bị phiền nhiễu rất nhiều. Ngay cả khi về đến tịnh xá, các vị sa-di và tỳ-khưu trẻ cũng vây quanh ngài và trêu chọc: 'Dhāna đã trở thành Koṇḍa rồi!'. Do đó, vì lý do ấy, ngài có tên là trưởng lão Kuṇḍadhāna. Vị ấy, đứng dậy, rồi lại đứng dậy, không thể chịu đựng được sự trêu đùa của họ, trở nên như người điên và nói rằng: 'Các ngươi là Koṇḍa, thầy Hòa thượng của các ngươi là Koṇḍa, thầy A-xà-lê của các ngươi là Koṇḍa'. Bấy giờ, họ bèn bạch lên Đức Bổn Sư: 'Bạch Thế Tôn, trưởng lão Kuṇḍadhāna đã nói lời thô ác như vậy với các vị sa-di và tỳ-khưu trẻ'. Đức Bổn Sư cho gọi vị ấy đến và hỏi: 'Này Dhāna, có thật là con đã nói lời thô ác với các vị sa-di và tỳ-khưu trẻ không?'. Khi vị ấy trả lời: 'Bạch Thế Tôn, là sự thật', Ngài hỏi: 'Tại sao con lại nói như vậy?'. Vị ấy thưa: 'Bạch Thế Tôn, vì không thể chịu đựng sự phiền nhiễu liên tục nên con đã nói như vậy'. Đức Phật dạy: 'Này con, nghiệp con đã tạo trong quá khứ, cho đến ngày nay con vẫn chưa thể làm cho nó tiêu mòn đi được. Đừng nói lời thô ác như vậy với các tỳ-khưu nữa'. Nói vậy rồi, Ngài dạy rằng:

‘‘මාවොච ඵරුසං කඤ්චි, වුත්තා පටිවදෙය්‍යු තං;

දුක්ඛා හි සාරම්භකථා, පටිදණ්ඩා ඵුසෙය්‍යු තං.

Chớ nói lời thô ác với bất cứ ai, bị nói (lời thô ác), họ có thể nói lại với ngươi. Vì lời nói tranh chấp đem lại khổ đau, hình phạt đáp trả có thể chạm đến ngươi.

‘‘සචෙ නෙරෙසි අත්තානං, කංසො උපහතො යථා;

එස පත්තොසි නිබ්බානං, සාරම්භො තෙ න විජ්ජතී’’ති. (ධ. ප. 133-134) –

Nếu ngươi có thể giữ mình im lặng, như chiếc cồng bị bể (không còn kêu), ngươi đã chứng đắc Niết-bàn; nơi ngươi không có sự tranh chấp.

ඉමඤ්ච පන තස්ස ථෙරස්ස මාතුගාමෙන සද්ධිං විචරණභාවං කොසලරඤ්ඤොපි කථයිංසු. රාජා ‘‘ගච්ඡථ, භණෙ, නං වීමංසථා’’ති පෙසෙත්වා සයම්පි මන්දෙනෙව පරිවාරෙන සද්ධිං ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා එකමන්තෙ ඔලොකෙන්තො අට්ඨාසි. තස්මිං ඛණෙ ථෙරො සූචිකම්මං කරොන්තො නිසින්නො හොති. සාපි ඉත්ථී අවිදූරෙ ඨානෙ ඨිතා විය පඤ්ඤායති.

Hơn nữa, việc vị trưởng lão ấy đi cùng với một người phụ nữ cũng được người ta tâu lên vua Kosala. Nhà vua sai người đi, phán rằng: 'Này các khanh, hãy đi điều tra về việc ấy'. Rồi chính nhà vua cũng cùng với một đoàn tùy tùng nhỏ đi đến gần vị trưởng lão và đứng một bên quan sát. Vào lúc ấy, vị trưởng lão đang ngồi làm công việc may vá. Người phụ nữ kia cũng được thấy như đang đứng ở một nơi không xa.

රාජා තං දිස්වා ‘‘අත්ථි තං කාරණ’’න්ති තස්සා ඨිතට්ඨානං අගමාසි. සා තස්මිං ආගච්ඡන්තෙ ථෙරස්ස වසනපණ්ණසාලං පවිට්ඨා විය අහොසි. රාජාපි තාය සද්ධිං එව පණ්ණසාලායං පවිසිත්වා සබ්බත්ථ ඔලොකෙන්තො අදිස්වා ‘‘නායං මාතුගාමො, ථෙරස්ස එකො කම්මවිපාකො’’ති සඤ්ඤං කත්වා පඨමං ථෙරස්ස සමීපෙන ගච්ඡන්තොපි ථෙරං අවන්දිත්වා තස්ස කාරණස්ස අභූතභාවං ඤත්වා පණ්ණසාලතො නික්ඛමිත්වා ථෙරං වන්දිත්වා එකමන්තෙ [Pg.51] නිසින්නො ‘‘කච්චි, භන්තෙ, පිණ්ඩකෙන න කිලමථා’’ති පුච්ඡි. ථෙරො ‘‘වට්ටති, මහාරාජා’’ති ආහ. ‘‘ජානාමහං, භන්තෙ, අය්‍යස්ස කථං, එවරූපෙනුපක්කිලෙසෙන සද්ධිං චරන්තානං තුම්හාකං කෙ නාම පසීදිස්සන්ති, ඉතො පට්ඨාය වො කත්ථචි ගමනකිච්චං නත්ථි. අහං චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨහිස්සාමි, තුම්හෙ යොනිසොමනසිකාරෙ මා පමජ්ජිත්ථා’’ති වත්වා නිබද්ධභික්ඛං පට්ඨපෙසි. ථෙරො රාජානං උපත්ථම්භකං ලභිත්වා භොජනසප්පායෙන එකග්ගචිත්තො හුත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. තතො පට්ඨාය සා ඉත්ථී අන්තරධායි.

Vua thấy nàng, (nghĩ rằng): “Hẳn có nguyên nhân đó,” rồi đi đến chỗ nàng đứng. Khi vua đang đến, người phụ nữ ấy dường như đã đi vào am lá của vị trưởng lão. Vua cũng cùng với nàng đi vào am lá, nhìn khắp nơi nhưng không thấy, bèn có ý nghĩ rằng: “Đây không phải là người nữ, mà là một quả báo nghiệp của vị trưởng lão.” Ban đầu, dù đi ngang qua gần trưởng lão, vua cũng không đảnh lễ. Sau khi biết được sự việc không có thật về nguyên nhân đó, vua đi ra khỏi am lá, đảnh lễ trưởng lão, ngồi xuống một bên và hỏi: “Bạch ngài, ngài có mệt mỏi vì vật thực khất thực không?” Vị trưởng lão đáp: “Tâu đại vương, cũng tạm đủ.” (Vua bạch): “Bạch ngài, con biết chuyện của ngài. Khi các ngài đi cùng với một người nữ ô uế như vậy, ai có thể có tín tâm được? Kể từ nay, các ngài không cần phải đi đâu cả. Con sẽ hộ độ bằng bốn món vật dụng, các ngài chớ nên xao lãng trong việc như lý tác ý.” Nói xong, vua thiết lập việc cúng dường vật thực thường xuyên. Vị trưởng lão nhận được sự hỗ trợ của nhà vua, nhờ có vật thực thích hợp, tâm được nhất tâm, đã phát triển tuệ quán và chứng đắc A-la-hán quả. Kể từ đó, người phụ nữ ấy biến mất.

තදා මහාසුභද්දා උග්ගනගරෙ මිච්ඡාදිට්ඨිකුලෙ වසමානා ‘‘සත්ථා මං අනුකම්පතූ’’ති උපොසථඞ්ගං අධිට්ඨාය නිරාමගන්ධා හුත්වා උපරිපාසාදතලෙ ඨිතා ‘‘ඉමානි පුප්ඵානි අන්තරෙ අට්ඨත්වා දසබලස්ස මත්ථකෙ විතානං හුත්වා තිට්ඨන්තු, දසබලො ඉමාය සඤ්ඤාය ස්වෙ පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං මය්හං භික්ඛං ගණ්හතූ’’ති සච්චකිරියං කත්වා අට්ඨ සුමනපුප්ඵමුට්ඨියො විස්සජ්ජෙසි. පුප්ඵානි ගන්ත්වා ධම්මදෙසනාවෙලාය සත්ථු මත්ථකෙ විතානං හුත්වා අට්ඨංසු. සත්ථා තං සුමනපුප්ඵවිතානං දිස්වා චිත්තෙනෙව සුභද්දාය භික්ඛං අධිවාසෙත්වා පුනදිවසෙ අරුණෙ උට්ඨිතෙ ආනන්දත්ථෙරං ආහ – ‘‘ආනන්ද, මයං අජ්ජ දූරං භික්ඛාචාරං ගමිස්සාම, පුථුජ්ජනානං අදත්වා අරියානංයෙව සලාකං දෙහී’’ති. ථෙරො භික්ඛූනං ආරොචෙසි – ‘‘ආවුසො, සත්ථා අජ්ජ දූරං භික්ඛාචාරං ගමිස්සති. පුථුජ්ජනා මා ගණ්හන්තු, අරියාව සලාකං ගණ්හන්තූ’’ති. කුණ්ඩධානත්ථෙරො – ‘‘ආහරාවුසො, සලාක’’න්ති පඨමංයෙව හත්ථං පසාරෙසි. ආනන්දො ‘‘සත්ථා තාදිසානං භික්ඛූනං සලාකං න දාපෙති, අරියානංයෙව දාපෙතී’’ති විතක්කං උප්පාදෙත්වා ගන්ත්වා සත්ථු ආරොචෙසි. සත්ථා ‘‘ආහරාපෙන්තස්ස සලාකං දෙහී’’ති ආහ. ථෙරො චින්තෙසි – ‘‘සචෙ කුණ්ඩධානස්ස සලාකා දාතුං න යුත්තා, අථ සත්ථා පටිබාහෙය්‍ය, භවිස්සති එත්ථ කාරණ’’න්ති ‘‘කුණ්ඩධානස්ස සලාකං දස්සාමී’’ති ගමනං අභිනීහරි. කුණ්ඩධානො තස්ස පුරාගමනා එව අභිඤ්ඤාපාදකං චතුත්ථජ්ඣානං සමාපජ්ජිත්වා ඉද්ධියා ආකාසෙ ඨත්වා ‘‘ආහරාවුසො ආනන්ද, සත්ථා මං ජානාති, මාදිසං භික්ඛුං පඨමං සලාකං ගණ්හන්තං න සත්ථා වාරෙතී’’ති හත්ථං පසාරෙත්වා සලාකං ගණ්හි. සත්ථා තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ථෙරං ඉමස්මිං සාසනෙ පඨමං සලාකං ගණ්හන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. යස්මා [Pg.52] අයං ථෙරො රාජානං උපත්ථම්භං ලභිත්වා සප්පායාහාරපටිලාභෙන සමාහිතචිත්තො විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො උපනිස්සයසම්පන්නතාය ඡළභිඤ්ඤො අහොසි. එවංභූතස්සාපි ඉමස්ස ථෙරස්ස ගුණෙ අජානන්තා යෙ පුථුජ්ජනා භික්ඛූ ‘‘අයං පඨමං සලාකං ගණ්හති, කිං නු ඛො එත’’න්ති විමතිං උප්පාදෙන්ති. තෙසං තං විමතිවිධමනත්ථං ථෙරො ආකාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා ඉද්ධිපාටිහාරියං දස්සෙත්වා අඤ්ඤාපදෙසෙන අඤ්ඤං බ්‍යාකරොන්තො ‘‘පඤ්ච ඡින්දෙ’’ති ගාථං අභාසි.

Khi ấy, nàng Mahāsubhaddā, sống trong một gia đình tà kiến ở thành Ugga, (nghĩ rằng): “Mong Đức Thế Tôn từ bi thương xót con,” đã thọ trì các chi phần của ngày trai giới, trở nên không có mùi của người thế tục, đứng trên tầng lầu cao nhất, thực hiện lời chân thật rằng: “Mong rằng những đóa hoa này không dừng lại ở khoảng giữa mà hãy trở thành một lọng hoa trên đầu của bậc Thập Lực và đứng vững ở đó. Mong rằng bậc Thập Lực, nhờ dấu hiệu này, vào ngày mai sẽ cùng với năm trăm vị tỳ-khưu nhận vật thực của con,” rồi tung ra tám nắm hoa lài. Những đóa hoa bay đến, vào lúc thuyết pháp, đã trở thành một lọng hoa trên đầu Đức Thế Tôn và đứng vững ở đó. Đức Thế Tôn thấy lọng hoa lài ấy, đã nhận lời thỉnh vật thực của nàng Subhaddā bằng tâm. Vào ngày hôm sau, khi rạng đông, Ngài bảo trưởng lão Ānanda: “Này Ānanda, hôm nay chúng ta sẽ đi khất thực ở một nơi xa. Đừng phát thẻ cho các vị phàm phu, chỉ hãy phát cho các bậc Thánh.” Trưởng lão thông báo cho các vị tỳ-khưu: “Chư hiền, hôm nay Đức Thế Tôn sẽ đi khất thực ở một nơi xa. Các vị phàm phu chớ nhận, chỉ các bậc Thánh hãy nhận thẻ.” Trưởng lão Kuṇḍadhāna là người đầu tiên đưa tay ra và nói: “Này hiền giả, hãy đưa thẻ đây.” Ngài Ānanda khởi lên suy nghĩ: “Đức Thế Tôn không cho phép phát thẻ cho những vị tỳ-khưu như vậy, Ngài chỉ cho phép phát cho các bậc Thánh,” rồi đi bạch lại với Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn nói: “Hãy đưa thẻ cho người đang yêu cầu.” Trưởng lão suy nghĩ: “Nếu việc đưa thẻ cho Kuṇḍadhāna là không thích hợp, thì Đức Thế Tôn đã ngăn cản rồi. Hẳn phải có nguyên nhân ở đây,” (nghĩ rằng) “Ta sẽ đưa thẻ cho Kuṇḍadhāna,” ngài bèn đi đến. Trưởng lão Kuṇḍadhāna, trước khi ngài Ānanda đến, đã nhập vào đệ tứ thiền, là nền tảng của thần thông, bằng thần thông, ngài đứng trên không trung và nói: “Này hiền giả Ānanda, hãy đưa đây. Đức Thế Tôn biết ta. Đức Thế Tôn không ngăn cản một vị tỳ-khưu như ta nhận thẻ đầu tiên,” rồi ngài đưa tay ra nhận thẻ. Đức Thế Tôn, nhân sự việc này, đã đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thắng trong số những người nhận thẻ đầu tiên trong giáo pháp này. Bởi vì vị trưởng lão này, sau khi nhận được sự hỗ trợ của nhà vua, nhờ có được vật thực thích hợp, tâm được định tĩnh, trong khi thực hành công phu tuệ quán, do có đầy đủ duyên lành, đã trở thành bậc Lục thông. Dù là như vậy, những vị tỳ-khưu phàm phu không biết được đức hạnh của vị trưởng lão này đã khởi lên sự nghi ngờ: “Vị này nhận thẻ đầu tiên, việc này là thế nào đây?” Để xua tan sự nghi ngờ đó của họ, vị trưởng lão bay lên không trung, thị hiện thần thông, rồi dùng một cách nói khác để tuyên bố về quả vị A-la-hán, ngài đã nói lên kệ ngôn: “Hãy chặt đứt năm...”

1. එවං සො පූරිතපුඤ්ඤසම්භාරානුරූපෙන අරහා හුත්වා පත්තඑතදග්ගට්ඨානො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සත්තාහං පටිසල්ලීනන්තිආදිමාහ. තත්ථ සත්ථාහං සත්තදිවසං නිරොධසමාපත්තිවිහාරෙන පටිසල්ලීනං විවෙකභූතන්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

1. Như vậy, vị ấy, tương xứng với các tư lương phước báu đã được viên mãn, sau khi đã trở thành bậc A-la-hán và đạt đến địa vị tối thắng này, đã tưởng nhớ lại tiền nghiệp của mình, với tâm hoan hỷ tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân của mình, nói lên (kệ ngôn) bắt đầu bằng “sattāhaṃ paṭisallīnaṃ”. Trong đó, “sattāhaṃ” có nghĩa là bảy ngày; “paṭisallīnaṃ” có nghĩa là độc cư, an trú trong Diệt tận định, tức là đã trở nên vắng lặng. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

කුණ්ඩධානත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải thiên truyện trưởng lão Kuṇḍadhāna đã kết thúc.

2. සාගතත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

2. Chú giải thiên truyện trưởng lão Sāgata

සොභිතො නාම නාමෙනාතිආදිකං ආයස්මතො සාගතත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො සබ්බසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං පත්තො නාමෙන සොභිතො නාම හුත්වා තිණ්ණං වෙදානං පාරගූ සනිඝණ්ඩුකෙටුභානං සාක්ඛරප්පභෙදානං ඉතිහාසපඤ්චමානං පදකො වෙය්‍යාකරණො ලොකායතමහාපුරිසලක්ඛණෙසු අනවයො. සො එකදිවසං පදුමුත්තරං භගවන්තං ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණසිරියා සොභමානං උය්‍යානද්වාරෙන ගච්ඡන්තං දිස්වා අතීව පසන්නමානසො අනෙකෙහි උපායෙහි අනෙකෙහි ගුණවණ්ණෙහි ථොමනං අකාසි. භගවා තස්ස ථොමනං සුත්වා ‘‘අනාගතෙ ගොතමස්ස භගවතො සාසනෙ සාගතො නාම සාවකො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකරණං අදාසි. සො තතො පට්ඨාය පුඤ්ඤානි කරොන්තො යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො. කප්පසතසහස්සදෙවමනුස්සෙසු උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො. තස්ස මාතාපිතරො [Pg.53] සොමනස්සං වඩ්ඪෙන්තො සුජාතො ආගතොති සාගතොති නාමං කරිංසු. සො සාසනෙ පසීදිත්වා පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පත්තො.

Phần (kệ) bắt đầu bằng 'Sobhito nāma nāmena' là Apadāna của trưởng lão Sāgata. Vị này cũng đã tạo phước duyên nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống nơi này nơi kia, đã tích lũy các công đức làm duyên cho sự thoát khỏi luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, vị ấy đã sanh ra trong một gia tộc Bà-la-môn, đã đạt đến sự thành tựu trong tất cả các ngành nghề, có tên là Sobhita, thông suốt ba bộ Vệ-đà, thông thạo các bộ Nighaṇḍu, Keṭubha, các loại văn tự, bộ Itihāsa là thứ năm, là người giỏi về cú pháp, ngữ pháp, và không thiếu sót trong các môn Lokāyata và tướng pháp của bậc đại nhân. Vào một ngày nọ, vị ấy thấy đức Thế Tôn Padumuttara đang đi qua cổng vườn ngự uyển, tỏa sáng với vẻ huy hoàng của ba mươi hai tướng tốt của bậc đại nhân, với tâm vô cùng hoan hỷ, đã tán thán bằng nhiều phương cách, bằng nhiều lời ca ngợi phẩm hạnh. Đức Thế Tôn nghe lời tán thán của vị ấy, đã thọ ký rằng: 'Trong tương lai, trong giáo pháp của đức Thế Tôn Gotama, sẽ có một vị thinh văn tên là Sāgata.' Kể từ đó, vị ấy đã làm các công đức, sống cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung từ đó, đã sanh vào cõi trời. Trải qua một trăm ngàn kiếp, đã hưởng thụ cả hai loại tài sản ở cõi trời và cõi người, vào thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia đình. Cha mẹ của vị ấy, làm tăng trưởng niềm hoan hỷ, đã đặt tên là Sāgata với ý nghĩa 'đã đến, được sanh ra tốt đẹp'. Vị ấy có lòng tin trong giáo pháp, đã xuất gia, đã phát triển thiền minh sát và đắc quả A-la-hán.

17. එවං සො පුඤ්ඤසම්භාරානුරූපෙන පත්තඅරහත්තඵලො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සොභිතො නාම නාමෙනාතිආදිමාහ. තත්ථ තදා පුඤ්ඤසම්භාරස්ස පරිපූරණසමයෙ නාමෙන සොභිතො නාම බ්‍රාහ්මණො අහොසින්ති සම්බන්ධො.

17. Như vậy, vị ấy đã đắc quả A-la-hán tương xứng với sự tích lũy công đức, nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, sanh tâm hoan hỷ, muốn tuyên thuyết về Apadāna (truyện tiền thân) của mình, đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng 'Sobhito nāma nāmena'. Trong đó, có sự liên kết (ý nghĩa) là: 'Vào lúc đó, vào thời điểm công đức tích lũy được viên mãn, đã có một vị Bà-la-môn tên là Sobhita'.

21. විපථා උද්ධරිත්වානාති විරුද්ධපථා කුමග්ගා, උප්පථා වා උද්ධරිත්වා අපනෙත්වා. පථං ආචික්ඛසෙති, භන්තෙ, සබ්බඤ්ඤු තුවං පථං සප්පුරිසමග්ගං නිබ්බානාධිගමනුපායං ආචික්ඛසෙ කථෙසි දෙසෙසි විභජි උත්තානිං අකාසීති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

21. (Cụm từ) 'Vipathā uddharitvāna' có nghĩa là: đã đưa ra, đã loại bỏ khỏi con đường sai trái, tà đạo, hoặc con đường phi đạo. (Cụm từ) 'Pathaṃ ācikkhase' có nghĩa là: 'Bạch ngài, bậc Toàn Giác, ngài chỉ dạy, nói, thuyết giảng, phân tích, làm cho rõ ràng con đường, con đường của bậc chân nhân, phương tiện để chứng đắc Niết-bàn.' Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

සාගතත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Apadāna của trưởng lão Sāgata đã hoàn tất.

3. මහාකච්චානත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3. Phần giải về Apadāna của trưởng lão Mahākaccāna

පදුමුත්තරනාථස්සාතිආදිකං ආයස්මතො කච්චානත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ ගහපතිමහාසාලකුලගෙහෙ නිබ්බත්තෙත්වා වුද්ධිප්පත්තො එකදිවසං සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං විභජන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සයම්පි තං ඨානන්තරං පත්ථෙන්තො දානාදීනි පුඤ්ඤානි කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සුමෙධස්ස භගවතො කාලෙ විජ්ජාධරො හුත්වා ආකාසෙන ගච්ඡන්තො සත්ථාරං එකස්මිං වනසණ්ඩෙ නිසින්නං දිස්වා පසන්නමානසො කණිකාරපුප්ඵෙහි පූජං අකාසි.

Phần (kệ) bắt đầu bằng 'Padumuttaranāthassa' là Apadāna của trưởng lão Kaccāna. Vị này cũng đã tạo phước duyên nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống nơi này nơi kia, đã tích lũy các công đức làm duyên cho sự thoát khỏi luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, vị ấy đã sanh ra trong gia đình của một gia chủ đại phú, và đã trưởng thành. Vào một ngày nọ, khi đang nghe pháp gần đức Bổn Sư, vị ấy thấy đức Bổn Sư đặt một vị Tỳ-khưu vào địa vị tối thắng trong số những vị phân tích rộng rãi ý nghĩa của điều đã được nói một cách tóm tắt, chính mình cũng mong cầu địa vị ấy, đã làm các công đức như bố thí v.v., và đã luân hồi trong cõi trời và cõi người. Vào thời của đức Thế Tôn Sumedha, vị ấy đã là một vị trì minh chú, đang đi trên hư không, thấy đức Bổn Sư đang ngồi trong một khu rừng, với tâm hoan hỷ, đã cúng dường bằng những bông hoa kaṇikāra.

සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන අපරාපරං සුගතීසුයෙව පරිවත්තෙත්වා කස්සපදසබලස්ස කාලෙ බාරාණසියං කුලඝරෙ නිබ්බත්තිත්වා පරිනිබ්බුතෙ භගවති සුවණ්ණචෙතියකරණට්ඨානං දසසහස්සග්ඝනිකාය සුවණ්ණිට්ඨකාය පූජං කත්වා ‘‘භගවා මය්හං නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ සරීරං සුවණ්ණවණ්ණං හොතූ’’ති පත්ථරං අකාසි. තතො යාවජීවං කුසලං කත්වා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු [Pg.54] සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ උජ්ජෙනියං රඤ්ඤො චණ්ඩපජ්ජොතස්ස පුරොහිතස්ස ගෙහෙ නිබ්බත්ති, තස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ මාතාපිතරො ‘‘අම්හාකං පුත්තො සුවණ්ණවණ්ණො අත්තනො නාමං ගහෙත්වා ආගතො’’ති කඤ්චනමාණවොත්වෙව නාමං කරිංසු. සො වුද්ධිමන්වාය තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා පිතු අච්චයෙන පුරොහිතට්ඨානං ලභි. සො ගොත්තවසෙන කච්චානොති පඤ්ඤායිත්ථ.

Vị ấy, do nghiệp công đức ấy, đã tái sanh liên tiếp chỉ trong các cõi lành. Vào thời của đức Kassapa Thập Lực, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình ở Bārāṇasī. Khi đức Thế Tôn đã nhập Niết-bàn, vị ấy đã cúng dường một viên gạch vàng trị giá mười ngàn (đồng tiền) tại nơi xây dựng bảo tháp vàng và đã phát nguyện rằng: 'Bạch đức Thế Tôn, mong rằng thân của con ở những nơi con sanh ra sẽ có màu vàng ròng.' Kể từ đó, vị ấy đã làm điều thiện cho đến trọn đời, đã luân hồi trong cõi trời và cõi người trong một Phật-kỳ. Vào thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh ra trong nhà của vị quốc sư của vua Caṇḍapajjota ở Ujjenī. Vào ngày đặt tên cho vị ấy, cha mẹ (nghĩ rằng): 'Con trai của chúng ta có màu da vàng ròng, đã đến mang theo tên của chính mình,' nên đã đặt tên là Kañcanamāṇava. Vị ấy, khi đã trưởng thành, đã học ba bộ Vệ-đà, và sau khi cha qua đời, đã nhận được địa vị quốc sư. Vị ấy được biết đến với tên Kaccāna theo dòng họ.

රාජා චණ්ඩපජ්ජොතො බුද්ධුප්පාදං සුත්වා, ‘‘ආචරිය, ත්වං තත්ථ ගන්ත්වා සත්ථාරං ඉධානෙහී’’ති පෙසෙසි. සො අත්තට්ඨමො සත්ථු සන්තිකං උපගතො. තස්ස සත්ථා ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සො සත්තහි ජනෙහි සද්ධිං සහපටිසම්භිදාහි අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි. අථ සත්ථා ‘‘එථ, භික්ඛවො’’ති හත්ථං පසාරෙසි. තෙ තාවදෙව ද්වඞ්ගුලමත්තකෙසමස්සුකා ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා වස්සසට්ඨිකත්ථෙරා විය අහෙසුං. එවං ථෙරො සදත්ථං නිප්ඵාදෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, රාජා පජ්ජොතො තුම්හාකං පාදෙ වන්දිතුං ධම්මඤ්ච සොතුං ඉච්ඡතී’’ති සත්ථු ආරොචෙසි. සත්ථා ‘‘ත්වංයෙව භික්ඛු තත්ථ ගච්ඡ, තයි ගතෙපි රාජා පසීදිස්සතී’’ති ආහ. ථෙරො අත්තට්ඨමො තත්ථ ගන්ත්වා රාජානං පසාදෙත්වා අවන්තීසු සාසනං පතිට්ඨාපෙත්වා පුන සත්ථු සන්තිකමෙව ගතො.

Vua Caṇḍapajjota nghe tin đức Phật xuất hiện, đã phái (vị quốc sư) đi và nói: 'Thưa thầy, thầy hãy đến đó và thỉnh đức Bổn Sư đến đây.' Vị ấy cùng với bảy người khác đã đến gần đức Bổn Sư. Đức Bổn Sư đã thuyết pháp cho vị ấy. Vào cuối buổi thuyết pháp, vị ấy cùng với bảy người kia đã an trú vào quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. Khi ấy, đức Bổn Sư duỗi tay ra và nói: 'Hãy đến đây, các Tỳ-khưu.' Ngay lập tức, họ có râu tóc dài khoảng hai ngón tay, mang y bát do thần thông tạo ra, và đã trở thành như những vị trưởng lão có sáu mươi tuổi hạ. Như vậy, vị trưởng lão sau khi đã hoàn thành lợi ích cho chính mình, đã bạch với đức Bổn Sư rằng: 'Bạch đức Thế Tôn, vua Pajjota muốn đảnh lễ chân của ngài và muốn nghe pháp.' Đức Bổn Sư nói: 'Này Tỳ-khưu, chính con hãy đến đó. Khi con đến, nhà vua cũng sẽ có lòng tin.' Vị trưởng lão cùng với bảy người khác đã đến đó, đã làm cho nhà vua phát sanh lòng tin, đã thiết lập giáo pháp ở xứ Avantī, rồi lại trở về nơi đức Bổn Sư.

31. එවං සො පත්තඅරහත්තඵලො ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං විභජන්තානං යදිදං මහාකච්චානො’’ති (අ. නි. 1.188, 197) එතදග්ගට්ඨානං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරනාථස්සාතිආදිමාහ. තත්ථ පදුමං නාම චෙතියන්ති පදුමෙහි ඡාදිතත්තා වා පදුමාකාරෙහි කතත්තා වා භගවතො වසනගන්ධකුටිවිහාරොව පූජනීයභාවෙන චෙතියං, යථා ‘‘ගොතමකචෙතියං, ආළවකචෙතිය’’න්ති වුත්තෙ තෙසං යක්ඛානං නිවසනට්ඨානං පූජනීයට්ඨානත්තා චෙතියන්ති වුච්චති, එවමිදං භගවතො වසනට්ඨානං චෙතියන්ති වුච්චති, න ධාතුනිධායකචෙතියන්ති වෙදිතබ්බං. න හි අපරිනිබ්බුතස්ස භගවතො සරීරධාතූනං අභාවා ධාතුචෙතියං අකරි. සිලාසනං කාරයිත්වාති තස්සා පදුමනාමිකාය ගන්ධකුටියා පුප්ඵාධාරත්ථාය හෙට්ඨා ඵලිකමයං සිලාසනං කාරෙත්වා. සුවණ්ණෙනාභිලෙපයින්ති තං සිලාසනං ජම්බොනදසුවණ්ණෙන අභිවිසෙසෙන ලෙපයිං ඡාදෙසින්ති අත්ථො.

31. Như vậy, vị ấy đã chứng đắc quả A-la-hán, sau khi đạt được địa vị tối thắng: “Này các Tỳ khưu, trong số các đệ tử của ta, những người phân tích chi tiết ý nghĩa của điều đã được nói một cách tóm tắt, người đứng đầu là Mahākaccāna” (A. Ni. 1.188, 197), đã nhớ lại tiền nghiệp của mình và trong khi tuyên thuyết về tiền sử bản thân, ngài đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng “Padumuttaranāthassa”. Trong đó, câu “Padumaṃ nāma cetiyaṃ” có nghĩa là: Hương thất, nơi trú ngụ của đức Thế Tôn, được gọi là bảo tháp (cetiya) do đáng được tôn kính, vì được che phủ bởi hoa sen hoặc vì được làm theo hình dạng hoa sen. Giống như khi nói “Gotamakacetiyaṃ, Āḷavakacetiyaṃ”, nơi ở của các dạ xoa ấy được gọi là bảo tháp (cetiya) vì là nơi đáng được tôn kính. Tương tự như vậy, nơi trú ngụ của đức Thế Tôn này được gọi là bảo tháp (cetiya), nên hiểu rằng đây không phải là bảo tháp chứa xá-lợi. Vì rằng, đức Thế Tôn chưa nhập Niết-bàn nên không có xá-lợi thân thể, do đó người ấy đã không xây dựng bảo tháp xá-lợi. Câu “Silāsanaṃ kārayitvā” có nghĩa là: Sau khi cho làm một bảo tọa bằng pha lê bên dưới hương thất tên là Paduma để làm nơi đặt hoa. Câu “Suvaṇṇenābhilepayiṃ” có nghĩa là: Ta đã đặc biệt thoa phết, bao phủ bảo tọa ấy bằng vàng Jambu.

32. රතනාමයං [Pg.55] සත්තහි රතනෙහි කතං ඡත්තං පග්ගය්හ මුද්ධනි ධාරෙත්වා වාළබීජනිඤ්ච සෙතපවරචාමරිඤ්ච පග්ගය්හ බුද්ධස්ස අභිරොපයිං. ලොකබන්ධුස්ස තාදිනොති සකලලොකබන්ධුසදිසස්ස තාදිගුණසමඞ්ගිස්ස බුද්ධස්ස ධාරෙසින්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

32. (Câu) “Ratanāmayaṃ” có nghĩa là: Sau khi giương cao và đội lên đỉnh đầu chiếc lọng làm bằng bảy loại báu vật, và giương cao cây phất trần bằng lông đuôi và cây phất trần màu trắng quý phái, ta đã dâng lên đức Phật. (Câu) “Lokabandhussa tādino” có nghĩa là: Ta đã cầm giữ (dâng lên) cho đức Phật, bậc có phẩm chất như vậy, người giống như thân bằng quyến thuộc của toàn thể thế gian. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

මහාකච්චානත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích về tiền sử của trưởng lão Mahākaccāna đã hoàn tất.

4. කාළුදායිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

4. Phần giải thích về tiền sử của trưởng lão Kāḷudāyī

පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිකං ආයස්මතො කාළුදායිත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං කුලප්පසාදකානං භික්ඛූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා තජ්ජං අභිනීහාරං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි.

(Câu kệ) bắt đầu bằng “Padumuttarabuddhassa” là tiền sử của trưởng lão Kāḷudāyī. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản dưới thời các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, trong khi tích lũy các công đức là điều kiện hỗ trợ cho sự giải thoát, đã sanh vào một gia đình danh giá ở thành phố Haṃsavatī vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara. Trong khi lắng nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, vị ấy đã thấy đức Đạo Sư đặt một vị Tỳ khưu vào địa vị tối thắng trong số các Tỳ khưu làm cho các gia tộc có đức tin, và sau khi thực hiện sự phát nguyện vào ngày hôm đó, vị ấy đã mong cầu địa vị đặc biệt ấy.

සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අම්හාකං බොධිසත්තස්ස මාතුකුච්ඡියං පටිසන්ධිග්ගහණදිවසෙ කපිලවත්ථුස්මිංයෙව අමච්චගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, බොධිසත්තෙන සද්ධිං එකදිවසංයෙව ජාතොති තං දිවසංයෙව නං දුකූලචුම්බටකෙ නිපජ්ජාපෙත්වා බොධිසත්තස්ස උපට්ඨානත්ථාය නයිංසු. බොධිසත්තෙන හි සද්ධිං බොධිරුක්ඛො, රාහුලමාතා, චත්තාරො නිධී, ආරොහනහත්ථී, අස්සකණ්ඩකො, ආනන්දො, ඡන්නො, කාළුදායීති ඉමෙ සත්ත එකදිවසෙ ජාතත්තා සහජාතා නාම අහෙසුං. අථස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ සකලනගරස්ස උදග්ගචිත්තදිවසෙ ජාතත්තා උදායිත්වෙව නාමං අකංසු. ථොකං කාළධාතුකත්තා පන කාළුදායීති පඤ්ඤායිත්ථ. සො බොධිසත්තෙන සද්ධිං කුමාරකීළං කීළන්තො වුද්ධිං අගමාසි.

Vị ấy sau khi làm các việc thiện cho đến trọn đời, trong khi luân hồi trong cõi trời và cõi người, đã thọ sanh trong nhà của một vị đại thần ở tại Kapilavatthu vào ngày Bồ-tát của chúng ta nhập thai trong bụng mẹ. Vị ấy được sanh ra trong cùng một ngày với Bồ-tát, nên ngay trong ngày đó, người ta đã đặt vị ấy nằm trên một tấm lụa và mang đến để hầu hạ Bồ-tát. Vì rằng, cùng với Bồ-tát, có bảy vị này được gọi là đồng sanh do được sanh ra trong cùng một ngày: cây Bồ-đề, mẹ của Rāhula, bốn hũ châu báu, voi chúa, ngựa Kaṇṭhaka, Ānanda, Channa, và Kāḷudāyī. Kế đó, vào ngày đặt tên, vì được sanh ra vào ngày mà tâm của toàn thể thành phố hân hoan, người ta đã đặt tên cho vị ấy là Udāyī. Tuy nhiên, do có nước da hơi ngăm đen, vị ấy được biết đến với tên gọi Kāḷudāyī. Vị ấy đã lớn lên, cùng chơi các trò chơi trẻ con với Bồ-tát.

අපරභාගෙ ලොකනාථෙ මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා අනුක්කමෙන සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කෙ රාජගහං උපනිස්සාය වෙළුවනෙ විහරන්තෙ සුද්ධොදනමහාරාජා තං පවත්තිං සුත්වා පුරිසසහස්සපරිවාරං එකං [Pg.56] අමච්චං ‘‘පුත්තං මෙ ඉධානෙහී’’ති පෙසෙසි. සො ධම්මදෙසනාවෙලායං සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුත්වා සපරිවාරො අරහත්තං පාපුණි. අථ නෙ සත්ථා ‘‘එථ, භික්ඛවො’’ති හත්ථං පසාරෙසි. සබ්බෙ තඞ්ඛණඤ්ඤෙව ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා වස්සසට්ඨිකත්ථෙරා විය අහෙසුං. අරහත්තප්පත්තිතො පට්ඨාය පන අරියා මජ්ඣත්තාව හොන්ති. තස්මා රඤ්ඤා පහිතසාසනං දසබලස්ස න කථෙසි. රාජා ‘‘නෙව ගතො ආගච්ඡති, න සාසනං සුය්‍යතී’’ති අපරං අමච්චං පුරිසසහස්සෙහි පෙසෙසි. තස්මිම්පි තථා පටිපන්නෙ අපරම්පි පෙසෙසීති එවං නවහි පුරිසසහස්සෙහි සද්ධිං නව අමච්චෙ පෙසෙසි. සබ්බෙ අරහත්තං පත්වා තුණ්හී අහෙසුං.

Về sau, khi bậc Lãnh Đạo Thế Giới đã thực hiện cuộc đại xuất gia, tuần tự chứng đắc Nhất thiết trí, và sau khi đã chuyển bánh xe Pháp cao thượng, đang trú tại Veḷuvana gần Rājagaha, đại vương Suddhodana nghe được tin ấy, đã phái một vị đại thần cùng với một ngàn người tùy tùng đi và dặn rằng: “Hãy đưa con trai của ta về đây.” Vị ấy đến gần đức Đạo Sư vào lúc thuyết pháp, đứng ở cuối hội chúng, sau khi nghe pháp, đã cùng với đoàn tùy tùng chứng đắc quả A-la-hán. Bấy giờ, đức Đạo Sư đã duỗi tay ra và nói với họ: “Hãy đến đây, các Tỳ khưu.” Ngay lập tức, tất cả họ đều trở thành những vị như trưởng lão đã có sáu mươi tuổi hạ, mang y bát do thần thông tạo thành. Hơn nữa, kể từ khi chứng đắc quả A-la-hán, các bậc Thánh trở nên dửng dưng. Do đó, vị ấy đã không thưa lại với đức Thập Lực về thông điệp do nhà vua phái đi. Nhà vua (nghĩ rằng): “Người đi không trở về, cũng không nghe được tin tức gì,” bèn phái một vị đại thần khác cùng với một ngàn người. Khi vị ấy cũng hành xử tương tự, ngài lại phái một vị khác. Cứ như thế, ngài đã phái đi chín vị đại thần cùng với chín ngàn người. Tất cả họ sau khi chứng đắc quả A-la-hán đều giữ im lặng.

අථ රාජා චින්තෙසි – ‘‘එත්තකා ජනා මයි සිනෙහාභාවෙන දසබලස්ස ඉධාගමනත්ථාය න කිඤ්චි කථයිංසු, අයං ඛො උදායි දසබලෙන සමවයො, සහපංසුකීළිකො, මයි ච සිනෙහො අත්ථි, ඉමං පෙසෙස්සාමී’’ති තං පක්කොසාපෙත්වා, ‘‘තාත, ත්වං පුරිසසහස්සපරිවාරො රාජගහං ගන්ත්වා දසබලං ඉධානෙහී’’ති වත්වා පෙසෙසි. සො පන ගච්ඡන්තො ‘‘සචාහං, දෙව, පබ්බජිතුං ලභිස්සාමි, එවාහං භගවන්තං ඉධානෙස්සාමී’’ති වත්වා ‘‘යං කිඤ්චි කත්වා මම පුත්තං දස්සෙහී’’ති වුත්තො රාජගහං ගන්ත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනවෙලායං පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුත්වා සපරිවාරො අරහත්තං පත්වා එහිභික්ඛුභාවෙ පතිට්ඨාසි. අරහත්තං පන පත්වා ‘‘න තාවායං දසබලස්ස කුලනගරං ගන්තුං කාලො, වසන්තෙ පන උපගතෙ පුප්ඵිතෙ වනසණ්ඩෙ හරිතතිණසඤ්ඡන්නාය භූමියා ගමනකාලො භවිස්සතී’’ති කාලං පටිමානෙන්තො වසන්තෙ සම්පත්තෙ සත්ථු කුලනගරං ගන්තුං ගමනමග්ගවණ්ණං සංවණ්ණෙන්තො –

Bấy giờ, nhà vua suy nghĩ: “Bao nhiêu người này vì không có tình thương mến đối với ta nên đã không nói gì về việc đức Thập Lực đến đây. Nhưng Udāyī này bằng tuổi với đức Thập Lực, là bạn chơi thuở nhỏ, và cũng có tình thương mến đối với ta. Ta sẽ phái người này đi.” Sau khi cho gọi vị ấy đến, ngài nói: “Này con, con hãy cùng với một ngàn người tùy tùng đi đến Rājagaha và đưa đức Thập Lực về đây,” rồi phái đi. Tuy nhiên, trước khi lên đường, vị ấy đã thưa rằng: “Tâu đại vương, nếu hạ thần được phép xuất gia, thì hạ thần sẽ đưa đức Thế Tôn về đây.” Khi được trả lời: “Con hãy làm bất cứ điều gì và cho ta thấy con trai của ta,” vị ấy đã đi đến Rājagaha, đứng ở cuối hội chúng vào lúc đức Đạo Sư thuyết pháp, sau khi nghe pháp, đã cùng với đoàn tùy tùng chứng đắc quả A-la-hán và được an lập trong trạng thái Tỳ khưu “hãy đến”. Tuy nhiên, sau khi chứng đắc quả A-la-hán, (vị ấy nghĩ rằng): “Đây chưa phải là lúc để đức Thập Lực đi đến thành phố của hoàng tộc. Nhưng khi mùa xuân đến, trong các khu rừng nở hoa, trên mặt đất được bao phủ bởi thảm cỏ xanh, đó sẽ là thời điểm thích hợp để đi.” Trong khi chờ đợi thời điểm thích hợp, khi mùa xuân đã đến, để (thuyết phục) đức Đạo Sư đi đến thành phố của hoàng tộc, vị ấy đã tán thán vẻ đẹp của con đường đi –

‘‘අඞ්ගාරිනො දානි දුමා භදන්තෙ, ඵලෙසිනො ඡදනං විප්පහාය;

තෙ අච්චිමන්තොව පභාසයන්ති, සමයො මහාවීර භාගී රථානං.

Kính bạch Thế Tôn, nay cây cối tựa than hồng, tìm kiếm quả trái sau khi đã từ bỏ lá già; chúng tỏa sáng như những ngọn lửa. Thưa bậc Đại Hùng, đây là thời điểm cho những người trong dòng dõi Sākya.

‘‘දුමානි ඵුල්ලානි මනොරමානි, සමන්තතො සබ්බදිසා පවන්ති;

පත්තං පහාය ඵලමාසසානා, කාලො ඉතො පක්කමනාය වීර.

Những cây cối đang nở hoa, thật là mỹ diệu, hương thơm tỏa ra khắp mọi phương trời; sau khi đã rũ bỏ lá, chúng đang mong chờ kết quả. Thưa bậc Dũng sĩ, đây là lúc để lên đường từ nơi này.

‘‘නෙවාතිසීතං [Pg.57] න පනාතිඋණ්හං, සුඛා උතු අද්ධනියා භදන්තෙ;

පස්සන්තු තං සාකියා කොළියා ච, පච්ඡාමුඛං රොහිනියං තරන්තං.

Bạch Thế Tôn, tiết trời không quá lạnh, cũng không quá nóng, thật dễ chịu cho một cuộc hành trình. Mong sao dòng họ Sākya và Koliya được nhìn thấy Ngài, khi Ngài đi về hướng tây và vượt qua sông Rohinī.

‘‘ආසාය කසතෙ ඛෙත්තං, බීජං ආසාය වප්පති;

ආසාය වාණිජා යන්ති, සමුද්දං ධනහාරකා;

යාය ආසාය තිට්ඨාමි, සා මෙ ආසා සමිජ්ඣතු. (ථෙරගා. 527-530);

Với hy vọng, người nông phu cày ruộng; với hy vọng, người ta gieo hạt giống. Với hy vọng, các thương nhân tìm kiếm của cải đi ra biển cả. Nguyện cho niềm hy vọng mà con đang ấp ủ, nguyện cho niềm hy vọng ấy của con được thành tựu.

‘‘නාතිසීතං නාතිඋණ්හං, නාතිදුබ්භික්ඛඡාතකං;

සද්දලා හරිතා භූමි, එස කාලො මහාමුනි. (අ. නි. අට්ඨ. 1.1.225);

Không quá lạnh, không quá nóng, không đói kém, không khát khao; mặt đất xanh tươi phủ đầy cỏ non. Thưa bậc Đại Mâu-ni, đây chính là thời điểm.

‘‘පුනප්පුනඤ්චෙව වපන්ති බීජං, පුනප්පුනං වස්සති දෙවරාජා;

පුනප්පුනං ඛෙත්තං කසන්ති කස්සකා, පුනප්පුනං ධඤ්ඤමුපෙති රට්ඨං.

Họ lại gieo hạt giống, rồi lại gieo; vua trời lại ban mưa, rồi lại ban. Người nông phu lại cày ruộng, rồi lại cày; lúa gạo lại về cho xứ sở, rồi lại về.

‘‘පුනප්පුනං යාචනකා චරන්ති, පුනප්පුනං දානප්පතී දදන්ති;

පුනප්පුනං දානප්පතී දදිත්වා, පුනප්පුනං සග්ගමුපෙන්ති ඨානං.

Người ăn xin lại đi lang thang, rồi lại đi; người thí chủ lại cho đi, rồi lại cho. Sau khi đã cho đi, rồi lại cho, người thí chủ lại đi về cõi trời, rồi lại đi về.

‘‘වීරො හවෙ සත්තයුගං පුනෙති, යස්මිං කුලෙ ජායති භූරිපඤ්ඤො;

මඤ්ඤාමහං සක්කති දෙවදෙවො, තයා හි ජාතො මුනි සච්චනාමො.

Bậc anh hùng trí tuệ rộng lớn, khi sinh ra trong dòng tộc nào, sẽ làm thanh tịnh bảy thế hệ. Con nghĩ rằng, thưa đấng Thích-ca, Ngài là bậc Thiên-nhân-sư; vì nhờ Ngài mà bậc mâu-ni với danh hiệu chân thật (là con) đã được sinh ra.

‘‘සුද්ධොදනො නාම පිතා මහෙසිනො, බුද්ධස්ස මාතා පන මායනාමා;

යා බොධිසත්තං පරිහරිය කුච්ඡිනා, කායස්ස භෙදා තිදිවම්හි මොදති.

Vua Tịnh Phạn là phụ thân của bậc Đại Sĩ; còn mẫu thân của Đức Phật tên là Māyā. Bà, người đã mang Bồ-tát trong thai tạng, sau khi thân hoại mạng chung, đang hoan hỷ ở cõi trời.

‘‘සා ගොතමී කාලකතා ඉතො චුතා, දිබ්බෙහි කාමෙහි සමඞ්ගිභූතා;

සා මොදති කාමගුණෙහි පඤ්චහි, පරිවාරිතා දෙවගණෙහි තෙහී’’ති. (ථෙරගා. 531-535);

Bà, thuộc dòng Gotama, đã qua đời, mệnh chung khỏi cõi này, nay được hưởng đầy đủ các dục lạc cõi trời. Bà hoan hỷ với năm thứ dục lạc, được các chúng chư thiên vây quanh.

ඉමා [Pg.58] ගාථා අභාසි. තත්ථ අඞ්ගාරිනොති අඞ්ගාරානි වියාති අඞ්ගාරානි. අඞ්ගාරානි රත්තපවාළවණ්ණානි රුක්ඛානං පුප්ඵඵලානි, තානි එතෙසං සන්තීති අඞ්ගාරිනො, අභිලොහිතකුසුමකිසලයෙහි අඞ්ගාරවුට්ඨිසම්පරිකිණ්ණා වියාති අත්ථො. දානීති ඉමස්මිං කාලෙ. දුමාති රුක්ඛා. භදන්තෙති භද්දං අන්තෙ එතස්සාති, ‘‘භදන්තෙ’’ති එකස්ස ද-කාරස්ස ලොපං කත්වා වුච්චති. ගුණවිසෙසයුත්තො, ගුණවිසෙසයුත්තානඤ්ච අග්ගභූතො සත්ථා. තස්මා, භදන්තෙති සත්ථු ආලපනමෙව, පච්චත්තවචනඤ්චෙතං එකාරන්තං ‘‘සුගතෙ පටිකම්මෙ සුඛෙ දුක්ඛෙ ජීවෙ’’තිආදීසු විය. ඉධ පන සම්බොධනට්ඨෙ දට්ඨබ්බං. තෙන වුත්තං, ‘‘භදන්තෙති ආලපන’’න්ති. ‘‘භද්දසද්දෙන සමානත්ථං පදන්තරමෙක’’න්ති කෙචි. ඵලානි එසන්තීති ඵලෙසිනො. අචෙතනෙපි හි සචෙතනකිරියං ආහ. එවං ථෙරෙන යාචිතො භගවා තත්ථ ගමනෙ බහූනං විසෙසාධිගමනං දිස්වා වීසතිසහස්සඛීණාසවපරිවුතො රාජගහතො අතුරිතචාරිකාවසෙන කපිලවත්ථුගාමිමග්ගං පටිපජ්ජි. ථෙරො ඉද්ධියා කපිලවත්ථුං ගන්ත්වා රඤ්ඤො පුරතො ආකාසෙ ඨිතොව අදිට්ඨපුබ්බවෙසං දිස්වා රඤ්ඤා ‘‘කොසි ත්ව’’න්ති පුච්ඡිතො ‘‘අමච්චපුත්තං තයා භගවතො සන්තිකං පෙසිතං මං න ජානාසි, ත්වං එවං පන ජානාහී’’ති දස්සෙන්තො –

(Ngài) đã nói những câu kệ này. Trong ấy, (từ) aṅgārino có nghĩa là aṅgārāni (than hồng), (xuất phát từ) aṅgārāni viya (như than hồng). Aṅgārāni là hoa và quả của cây cối có màu sắc như san hô đỏ; vì chúng có những thứ ấy, nên (gọi là) aṅgārino. Ý nghĩa là: như thể được bao phủ bởi một trận mưa than hồng với những bông hoa và chồi non màu đỏ thẫm. Dāni nghĩa là vào lúc này. Dumā nghĩa là cây cối. Bhadante (là do) bhaddaṃ ante etassa (người có sự tốt lành ở cuối cùng); được gọi là bhadante sau khi đã lược bỏ một mẫu tự da. (Đó là) bậc Đạo Sư, người sở hữu những phẩm chất đặc biệt và là bậc tối thượng trong số những người sở hữu những phẩm chất đặc biệt. Do đó, bhadante chính là một hô cách từ đối với bậc Đạo Sư, và đây là một từ ở vị trí cách có kết thúc bằng e, giống như trong các trường hợp sugate paṭikamme sukhe dukkhe jīve, v.v. Tuy nhiên, ở đây nên được hiểu theo nghĩa hô cách. Do đó, có nói rằng: 'bhadante là một hô cách từ'. Một số người nói: 'Đó là một từ khác đồng nghĩa với từ bhadda'. Phalesino (là do) phalāni esanti (chúng tìm kiếm quả). Thật vậy, (tác giả) đã nói về hành động của vật có tri giác ngay cả đối với vật vô tri. Được vị Trưởng lão thỉnh cầu như vậy, Đức Thế Tôn, khi thấy rằng việc đi đến đó sẽ là sự chứng đắc đặc biệt cho nhiều người, đã cùng với hai mươi ngàn vị lậu tận hoặc vây quanh, khởi hành từ Rājagaha lên đường đến Kapilavatthu bằng một cuộc du hành không vội vã. Vị Trưởng lão, bằng thần thông, đã đi đến Kapilavatthu, đứng trên không trung trước mặt nhà vua. Khi nhà vua thấy một hình tướng chưa từng thấy trước đây và hỏi: 'Ngươi là ai?', vị Trưởng lão, để chỉ ra rằng: 'Ngài không nhận ra con, con trai của vị đại thần, người đã được ngài phái đến nơi Đức Thế Tôn sao? Tuy nhiên, ngài hãy biết như thế này', (đã nói):

‘‘බුද්ධස්ස පුත්තොම්හි අසය්හසාහිනො, අඞ්ගීරසස්සප්පටිමස්ස තාදිනො;

පිතුපිතා මය්හං තුවංසි සක්ක, ධම්මෙන මෙ ගොතම අය්‍යකොසී’’ති. (ථෙරගා. 536) –

Con là con trai của Đức Phật, bậc chịu đựng những gì khó chịu đựng, bậc Aṅgīrasa, bậc vô song, bậc như nhiên. Thưa đấng Thích-ca, ngài là cha của cha con. Thưa ngài Gotama, theo Pháp, ngài là ông của con.

ගාථමාහ.

(Ngài) đã nói câu kệ.

තත්ථ බුද්ධස්ස පුත්තොම්හීති සබ්බඤ්ඤුබුද්ධස්ස ඔරස්ස පුත්තො අම්හි. අසය්හසාහිනොති අභිසම්බොධිතො පුබ්බෙ ඨපෙත්වා මහාබොධිසත්තං අඤ්ඤෙහි සහිතුං වහිතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා අසය්හස්ස සකලස්ස බොධිසම්භාරස්ස මහාකාරුණිකාධිකාරස්ස ච සහනතො වහනතො, තතො පරම්පි අඤ්ඤෙහි සහිතුං අභිභවිතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා අසය්හානං පඤ්චන්නං මාරානං සහනතො අභිභවනතො, ආසයානුසයචරිතාධිමුත්තිආදිවිභාගාවබොධනෙන යථාරහං වෙනෙය්‍යානං දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකපරමත්ථෙහි අනුසාසනීසඞ්ඛාතස්ස අඤ්ඤෙහි අසය්හස්ස බුද්ධකිච්චස්ස [Pg.59] සහනතො, තත්ථ වා සාධුකාරිභාවතො අසය්හසාහිනො. අඞ්ගීරසස්සාති අඞ්ගීකතසීලාදිසම්පත්තිකස්ස. අඞ්ගමඞ්ගෙහි නිච්ඡරණකඔභාසස්සාති අපරෙ. කෙචි පන ‘‘අඞ්ගීරසො, සිද්ධත්ථොති ද්වෙ නාමානි පිතරායෙව ගහිතානී’’ති වදන්ති. අප්පටිමස්සාති අනූපමස්ස. ඉට්ඨානිට්ඨෙසු තාදිලක්ඛණප්පත්තියා තාදිනො. පිතුපිතා මය්හං තුවංසීති අරියජාතිවසෙන මය්හං පිතු සම්මාසම්බුද්ධස්ස ලොකවොහාරෙන ත්වං පිතා අසි. සක්කාති ජාතිවසෙන රාජානං ආලපති. ධම්මෙනාති සභාවෙන අරියජාති ලොකියජාතීති ද්වින්නං ජාතීනං සභාවසමොධානෙන. ගොතමාති රාජානං ගොත්තෙන ආලපති. අය්‍යකොසීති පිතාමහො අසි. එත්ථ ච ‘‘බුද්ධස්ස පුත්තොම්හී’’තිආදිං වදන්තො ථෙරො අඤ්ඤං බ්‍යාකාසි.

Trong đó, buddhassa puttomhi nghĩa là: 'con là người con ruột của Đức Toàn Giác'. Asayhasāhino (là do): trước khi giác ngộ, vì Ngài đã chịu đựng và gánh vác toàn bộ các yếu tố cần thiết cho sự giác ngộ và quyền năng của lòng đại bi, những điều không thể chịu đựng và gánh vác bởi những người khác ngoại trừ vị Đại Bồ-tát; và sau đó nữa, vì Ngài đã chịu đựng và chế ngự năm loại ma vương không thể chịu đựng và chế ngự bởi những người khác; vì Ngài đã đảm đương Phật sự không thể đảm đương bởi những người khác, đó là việc giáo huấn các chúng sinh cần được độ một cách thích hợp với những lợi ích trong hiện tại, tương lai và tối hậu, bằng cách thấu hiểu sự phân chia về ý hướng, khuynh hướng tiềm ẩn, hạnh kiểm, thiên hướng, v.v.; hoặc là, vì Ngài là người thực hành tốt đẹp trong việc đó, nên (gọi là) asayhasāhino. Aṅgīrasassa nghĩa là: của người đã chấp nhận và hoàn thiện giới hạnh, v.v. Những người khác nói: của người có ánh sáng phát ra từ các chi phần của cơ thể. Một số người lại nói: 'Hai cái tên Aṅgīrasa và Siddhattha đã được chính phụ thân đặt cho'. Appaṭimassa nghĩa là: của người không thể so sánh. Tādino (là do) đã đạt đến trạng thái như nhiên đối với những điều khả ái và không khả ái. Pitupitā mayhaṃ tuvaṃsi nghĩa là: theo cách nói của thế gian, ngài là cha của cha tôi, tức là Đức Chánh Đẳng Giác, (cha) theo dòng dõi bậc Thánh. Sakkāti là một hô cách từ gọi nhà vua theo dòng dõi. Dhammenāti nghĩa là: theo bản chất, bằng sự kết hợp bản chất của hai dòng dõi: dòng dõi bậc Thánh và dòng dõi thế gian. Gotamāti là một hô cách từ gọi nhà vua theo họ tộc. Ayyakosīti nghĩa là: ngài là ông nội. Và ở đây, khi nói 'con là con của Đức Phật', v.v., vị Trưởng lão đã tuyên bố sự chứng đắc A-la-hán.

එවං පන අත්තානං ජානාපෙත්වා හට්ඨතුට්ඨෙන රඤ්ඤා මහාරහෙ පල්ලඞ්කෙ නිසීදාපෙත්වා අත්තනො පටියාදිතස්ස නානග්ගරසභොජනස්ස පත්තං පූරෙත්වා දින්නෙ ගමනාකාරං දස්සෙසි. ‘‘කස්මා, භන්තෙ, ගන්තුකාමත්ථ, භුඤ්ජථා’’ති ච වුත්තෙ, ‘‘සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා භුඤ්ජිස්සාමී’’ති. ‘‘කහං පන සත්ථා’’ති? ‘‘වීසතිසහස්සභික්ඛුපරිවාරො තුම්හාකං දස්සනත්ථාය මග්ගං පටිපන්නො’’ති. ‘‘තුම්හෙ ඉමං පිණ්ඩපාතං භුඤ්ජථ, අඤ්ඤං භගවතො හරිස්සථ. යාව ච මම පුත්තො ඉමං නගරං සම්පාපුණාති, තාවස්ස ඉතො පිණ්ඩපාතං හරථා’’ති වුත්තෙ ථෙරො භත්තකිච්චං කත්වා රඤ්ඤො පරිසාය ච ධම්මං කථෙත්වා සත්ථු ආගමනතො පුරෙතරමෙව සකලරාජනිවෙසනං රතනත්තයෙ අභිප්පසන්නං කරොන්තො සබ්බෙසං පස්සන්තානංයෙව සත්ථු ආහරිතබ්බභත්තපුණ්ණං පත්තං ආකාසෙ විස්සජ්ජෙත්වා සයම්පි වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා පිණ්ඩපාතං උපනාමෙත්වා සත්ථු හත්ථෙ ඨපෙසි. සත්ථා තං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජි. එවං සට්ඨියොජනමග්ගෙ දිවසෙ දිවසෙ යොජනං ගච්ඡන්තස්ස භගවතො රාජගෙහතොයෙව පිණ්ඩපාතං ආහරිත්වා අදාසි. අථ නං භගවා ‘‘අයං මය්හං පිතුනො සකලනිවෙසනං පසාදෙතී’’ති ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං කුලප්පසාදකානං භික්ඛූනං යදිදං කාළුදායී’’ති (අ. නි. 1.219, 225) කුලප්පසාදකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි.

Sau khi tự giới thiệu mình như vậy, được đức vua hoan hỷ vui mừng mời an tọa trên sàng tọa quý giá, và sau khi được dâng cúng đầy bát các món ăn ngon đủ loại đã được chuẩn bị cho chính đức vua, ngài đã biểu lộ dáng vẻ muốn ra đi. Khi được hỏi: “Bạch ngài, vì sao ngài muốn đi? Xin ngài hãy thọ thực,” ngài đáp: “Tôi sẽ đến nơi đức Bổn Sư rồi mới thọ thực.” “Vậy đức Bổn Sư đang ở đâu?” “Ngài cùng với hai mươi ngàn vị tỳ-khưu tùy tùng đã lên đường để đến thăm đại vương.” Khi vua nói: “Xin ngài hãy thọ thực vật thực này, vật thực khác sẽ được dâng đến đức Thế Tôn. Chừng nào con trai của trẫm chưa đến thành này, chừng đó xin ngài hãy mang vật thực từ đây đến cho ngài ấy,” trưởng lão sau khi làm xong phận sự thọ thực, đã thuyết pháp cho vua và quần thần, và ngay cả trước khi đức Bổn Sư đến, ngài đã làm cho toàn thể hoàng cung có lòng tịnh tín nơi Tam Bảo. Ngay trước mắt tất cả mọi người, ngài đã phóng lên không trung chiếc bát đầy vật thực đáng được mang đến cho đức Bổn Sư, rồi chính ngài cũng bay lên hư không, mang vật thực đến và đặt vào tay đức Bổn Sư. Đức Bổn Sư đã thọ dụng vật thực ấy. Như vậy, đối với đức Thế Tôn đang đi mỗi ngày một do-tuần trên đoạn đường sáu mươi do-tuần, trưởng lão đã mang vật thực từ hoàng cung đến dâng cúng. Khi ấy, đức Thế Tôn nghĩ rằng: “Vị này làm cho toàn thể hoàng cung của phụ thân ta có lòng tịnh tín,” nên đã đặt ngài vào địa vị tối thượng trong số những người làm cho các gia tộc có lòng tịnh tín, (với lời tuyên bố): “Này các tỳ-khưu, trong số các đệ tử tỳ-khưu của ta, những người làm cho các gia tộc có lòng tịnh tín, vị đứng đầu chính là Kāḷudāyī.”

48-9. එවං සො කතපුඤ්ඤසම්භාරානුරූපෙන අරහත්තං පත්වා පත්තඑතදග්ගට්ඨානො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං [Pg.60] පකාසෙන්තො පදුමුත්තරස්ස බුද්ධස්සාතිආදිමාහ. අද්ධානං පටිපන්නස්සාති අපරරට්ඨං ගමනත්ථාය දූරමග්ගං පටිපජ්ජන්තස්ස. චරතො චාරිකං තදාති අන්තොමණ්ඩලං මජ්ඣෙමණ්ඩලං බහිමණ්ඩලන්ති තීණි මණ්ඩලානි තදා චාරිකං චරතො චරන්තස්ස පදුමුත්තරබුද්ධස්ස භගවතො සුඵුල්ලං සුට්ඨු ඵුල්ලං පබොධිතං ගය්හ ගහෙත්වා න කෙවලමෙව පදුමං, උප්පලඤ්ච මල්ලිකං විකසිතං අහං ගය්හ උභොහි හත්ථෙහි ගහෙත්වා පූරෙසින්ති සම්බන්ධො. පරමන්නං ගහෙත්වානාති පරමං උත්තමං සෙට්ඨං මධුරං සබ්බසුපක්කං සාලිඔදනං ගහෙත්වා සත්ථුනො අදාසිං භොජෙසින්ති අත්ථො.

48-9. Như vậy, vị ấy, sau khi đã chứng đắc A-la-hán quả tương xứng với các phước báu đã tích lũy, đã đạt được địa vị tối thượng (etadagga), nhớ lại tiền nghiệp của mình, với tâm hoan hỷ, muốn tuyên thuyết về tiền sử của mình, nên đã nói (những câu kệ) bắt đầu bằng “padumuttarassa buddhassa”. Cụm từ “addhānaṃ paṭipannassa” có nghĩa là: đối với vị đang đi trên con đường dài để đến một xứ sở khác. Cụm từ “carato cārikaṃ tadā” có nghĩa là: đối với đức Thế Tôn, đức Phật Padumuttara, khi ấy đang du hành, đi du hành trong ba khu vực: nội vùng, trung vùng, và ngoại vùng. (Câu kệ) có sự liên kết như sau: “cầm lấy (bông hoa) nở đẹp, nở rộ, đã thức tỉnh, không chỉ hoa sen, mà tôi còn cầm lấy hoa súng và hoa lài đã nở, cầm bằng cả hai tay và cúng dường.” Cụm từ “paramannaṃ gahetvāna” có nghĩa là: cầm lấy cơm nấu từ gạo sāli thượng hạng, tuyệt hảo, cao quý, thơm ngon, được nấu chín kỹ với đủ loại gia vị, tôi đã dâng cúng, đã cho đức Bổn Sư ăn.

97. සක්‍යානං නන්දිජනනොති සක්‍යරාජකුලානං භගවතො ඤාතීනං ආරොහපරිණාහරූපයොබ්බනවචනාලපනසම්පත්තියා නන්දං තුට්ඨිං ජනෙන්තො උප්පාදෙන්තො. ඤාතිබන්ධු භවිස්සතීති ඤාතො පාකටො බන්ධු භවිස්සති. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

97. Cụm từ “sakyānaṃ nandijanano” có nghĩa là: làm phát sinh, làm khởi lên niềm vui, sự hoan hỷ cho các hoàng tộc Thích-ca, thân quyến của đức Thế Tôn, do sự toàn hảo về vóc dáng, thân hình, sắc đẹp, tuổi trẻ, lời nói, và cách nói chuyện. Cụm từ “ñātibandhu bhavissati” có nghĩa là: sẽ trở thành người thân quyến nổi tiếng, được biết đến. Phần còn lại dễ hiểu.

කාළුදායිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần chú giải về tiền sử của trưởng lão Kāḷudāyī đã hoàn tất.

5. මොඝරාජත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

5. Phần chú giải về tiền sử của trưởng lão Mogharāja

අත්ථදස්සී තු භගවාතිආදිකං ආයස්මතො මොඝරාජත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො එකදිවසං සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං ලූඛචීවරධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා තං ඨානන්තරං ආකඞ්ඛන්තො පණිධානං කත්වා තත්ථ තත්ථ භවෙ පුඤ්ඤානි කරොන්තො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ පුන බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා බ්‍රාහ්මණානං විජ්ජාසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං ගතො එකදිවසං අත්ථදස්සිං භගවන්තං භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතං රථියං ගච්ඡන්තං දිස්වා පසන්නමානසො පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා සිරසි අඤ්ජලිං කත්වා ‘‘යාවතා රූපිනො සත්ථා’’තිආදීහි ඡහි ගාථාහි අභිත්ථවිත්වා භාජනං පූරෙත්වා මධුං උපනෙසි. සත්ථා තං පටිග්ගහෙත්වා අනුමොදනං අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කස්සපභගවතො කාලෙ කට්ඨවාහනස්ස නාම රඤ්ඤො අමච්චො හුත්වා නිබ්බත්තො තෙන සත්ථු ආනයනත්ථාය [Pg.61] පෙසිතො සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා වීසතිවස්සසහස්සානි සමණධම්මං කත්වා තතො චුතො එකං බුද්ධන්තරං සුගතීසුයෙව පරිවත්තෙන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා මොඝරාජාති ලද්ධනාමො බාවරීයබ්‍රාහ්මණස්ස සන්තිකෙ උග්ගහිතසිප්පො සංවෙගජාතො තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා තාපසසහස්සපරිවාරො අජිතාදීහි සද්ධිං සත්ථු සන්තිකං පෙසිතො තෙසං පන්නරසමො හුත්වා පඤ්හං පුච්ඡිත්වා විස්සජ්ජනපරියොසානෙ අරහත්තං පාපුණි. අරහත්තං පන පත්වා සත්ථලූඛං සුත්තලූඛං රජනලූඛන්ති විසෙසෙන තිවිධෙනපි ලූඛෙන සමන්නාගතං පංසුකූලං ධාරෙසි. තෙන නං සත්ථා ලූඛචීවරධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි.

(Câu kệ) bắt đầu bằng “Atthadassī tu bhagavā” là tiền sử của trưởng lão Mogharāja. Vị này cũng đã tạo các công đức căn bản nơi các đức Phật quá khứ, tích lũy các phước báu làm duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Vào thời đức Thế Tôn Padumuttara, ngài sanh vào một gia đình, đã đạt đến sự hiểu biết. Một ngày nọ, khi đang nghe pháp nơi đức Bổn Sư, ngài thấy đức Bổn Sư đặt một vị tỳ-khưu vào địa vị tối thượng trong số những vị mặc y thô xấu. Mong muốn địa vị ấy, ngài đã lập lời nguyện. Sau khi làm các phước báu trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, vào thời đức Thế Tôn Atthadassī, ngài lại sanh vào dòng dõi Bà-la-môn, đã thành tựu các môn học và nghệ thuật của Bà-la-môn. Một ngày nọ, thấy đức Thế Tôn Atthadassī cùng Tăng chúng tỳ-khưu tùy tùng đang đi trên đường, với tâm tịnh tín, ngài đã đảnh lễ theo cách năm vóc gieo xuống đất, chắp tay trên đầu, và tán thán bằng sáu câu kệ bắt đầu bằng “yāvatā rūpino satthā”. Sau đó, ngài đổ đầy vật đựng và dâng cúng mật ong. Đức Bổn Sư đã thọ nhận và thuyết bài tùy hỷ. Do phước nghiệp ấy, ngài luân hồi trong các cõi trời và người. Vào thời đức Thế Tôn Kassapa, ngài sanh ra làm vị đại thần của vua tên là Kaṭṭhavāhana. Được vua phái đi để thỉnh mời đức Bổn Sư, ngài đã đến nơi đức Bổn Sư, nghe pháp, có được đức tin, rồi xuất gia, thực hành sa-môn pháp trong hai mươi ngàn năm. Sau khi mệnh chung từ đó, ngài luân chuyển chỉ trong các cõi lành trong một Phật-khoảng. Trong thời đức Phật này xuất hiện, ngài sanh vào dòng dõi Bà-la-môn, được đặt tên là Mogharāja, đã học nghệ thuật nơi Bà-la-môn Bāvarī. Do sinh lòng chán ngán (luân hồi), ngài đã xuất gia làm đạo sĩ, có một ngàn đạo sĩ tùy tùng. Ngài được phái đến nơi đức Bổn Sư cùng với Ajita và những người khác. Là người thứ mười lăm trong số họ, ngài đã hỏi câu hỏi, và vào cuối phần giải đáp, đã chứng đắc A-la-hán quả. Sau khi chứng đắc A-la-hán quả, ngài đã mặc y phấn tảo thô xấu về cả ba phương diện đặc biệt: thô xấu về chất liệu, thô xấu về sợi chỉ, và thô xấu về màu nhuộm. Do đó, đức Bổn Sư đã đặt ngài vào địa vị tối thượng trong số những vị mặc y thô xấu.

64. එවං සො පණිධානානුරූපෙන අරහත්තඵලං පත්වා අත්තනො පුබ්බසම්භාරං දිස්වා පුබ්බකම්මාපදානං පකාසෙන්තො අත්ථදස්සී තු භගවාතිආදිමාහ. තං සබ්බං උත්තානත්ථමෙව.

64. Như vậy, vị ấy, sau khi chứng đắc A-la-hán quả tương xứng với lời nguyện, thấy được sự tích lũy (phước báu) trong quá khứ của mình, muốn tuyên thuyết về tiền sử nghiệp quá khứ của mình, nên đã nói (những câu kệ) bắt đầu bằng “atthadassī tu bhagavā”. Tất cả những điều đó đều có ý nghĩa rõ ràng.

73. පුටකං පූරයිත්වානාති පුටකං වුච්චති වාරකං, ඝටං වා. අනෙළකං නිද්දොසං මක්ඛිකණ්ඩවිරහිතං ඛුද්දමධුනා ඝටං පූරෙත්වා තං උභොහි හත්ථෙහි පග්ගය්හ පකාරෙන ආදරෙන ගහෙත්වා මහෙසිනො භගවතො උපනෙසින්ති සම්බන්ධො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

73. Puṭakaṃ pūrayitvānāti: puṭakaṃ được gọi là vārakaṃ (cái giỏ), hoặc ghaṭaṃ (cái ghè). Aneḷakaṃ là không có tỳ vết, không có trứng nhộng của loài ong. Đã làm cho đầy ghè với mật ong nhỏ (khuddamadhunā), đã nâng lên (paggayha) vật ấy bằng cả hai tay, đã cầm lấy một cách đặc biệt với sự kính trọng rồi đã dâng lên đức Thế Tôn là bậc Đại Sĩ (Mahesi). Đây là sự liên kết (sambandho). Sesaṃ suviññeyyamevāti (phần còn lại dễ hiểu).

මොඝරාජත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Mogharāja đã kết thúc.

6. අධිමුත්තත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

6. Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Adhimutta

නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිකං ආයස්මතො අධිමුත්තත්ථෙරස්ස අපදානං (ථෙරගා. අට්ඨ. 2.අධිමුත්තත්ථෙරගාථාවණ්ණනා). අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අත්ථදස්සිම්හි ලොකනාථෙ පරිනිබ්බුතෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො රතනත්තයෙ පසන්නො භික්ඛුසඞ්ඝං නිමන්තෙත්වා උච්ඡූහි මණ්ඩපං කාරෙත්වා මහාදානං පවත්තෙත්වා පරියොසානෙ සන්තිපදං පණිධෙසි. සො තතො චුතො දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සාසනෙ පසීදිත්වා සද්ධාය පතිට්ඨිතත්තා අධිමුත්තත්ථෙරොති පාකටො.

Câu kệ bắt đầu bằng Nibbute lokanāthamhi là truyện tiền thân của trưởng lão Adhimutta. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản dưới thời của các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước thiện là điều kiện hỗ trợ cho sự giải thoát. Sau khi đức Thế Tôn Atthadassi, bậc Lãnh Đạo Thế Gian, đã nhập Niết-bàn, vị này đã sanh vào một gia đình, có đức tin trong sạch nơi Tam Bảo, đã thỉnh mời chư Tăng, đã cho làm một rạp che bằng cây mía, đã thực hiện việc bố thí lớn, và vào lúc cuối đã nguyện cầu quả vị an tịnh. Vị ấy sau khi mệnh chung từ nơi ấy, đã hưởng thụ hai loại tài sản ở cõi trời và cõi người, trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh vào một gia đình, có đức tin trong sạch nơi giáo pháp, do đã an trú trong đức tin nên đã trở nên nổi danh là trưởng lão Adhimutta.

84. එවං [Pg.62] කතසම්භාරවසෙන අරහත්තං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිමාහ. තං සබ්බං උත්තානත්ථමෙවාති.

84. Như vậy, do năng lực của các yếu tố đã được tạo nên, sau khi đã đắc quả A-la-hán, ngài đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm hoan hỷ sanh khởi, trong khi trình bày về truyện tiền thân của mình, ngài đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng Nibbute lokanāthamhi. Tất cả những điều ấy đều có ý nghĩa rõ ràng.

අධිමුත්තත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Adhimutta đã kết thúc.

7. ලසුණදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

7. Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Lasuṇadāyaka

හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිකං ආයස්මතො ලසුණදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. එසොපායස්මා පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසෙ ආදීනවං දිස්වා ගෙහං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තං නිස්සාය වනෙ වසන්තො බහූනි ලසුණානි රොපෙත්වා තදෙව වනමූලඵලඤ්ච ඛාදන්තො විහාසි. සො බහූනි ලසුණානි කාජෙනාදාය මනුස්සපථං ආහරිත්වා පසන්නො දානං දත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස භෙසජ්ජත්ථාය දත්වා ගච්ඡති. එවං සො යාවජීවං පුඤ්ඤානි කත්වා තෙනෙව පුඤ්ඤබලෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තිං අනුභවිත්වා කමෙන ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ උප්පන්නො පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්තො පුබ්බකම්මවසෙන ලසුණදායකත්ථෙරොති පාකටො.

Câu kệ bắt đầu bằng Himavantassāvidūre là truyện tiền thân của trưởng lão Lasuṇadāyaka. Vị trưởng lão này cũng đã tạo các điều kiện căn bản dưới thời của các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước thiện là điều kiện hỗ trợ cho sự giải thoát. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, ngài đã sanh vào một gia đình, sau khi đã thành tựu sự hiểu biết, đã thấy được sự nguy hại trong đời sống tại gia, đã từ bỏ gia đình, đã xuất gia làm đạo sĩ, đã sống trong rừng nương tựa vào núi Hy-mã-lạp, đã trồng nhiều tỏi và đã sống bằng cách ăn các loại rễ và trái cây trong rừng ấy. Vị ấy đã lấy nhiều tỏi đựng trong quang gánh, đã mang đến con đường của loài người, với tâm hoan hỷ đã dâng cúng và đã dâng cúng cho chư Tăng với đức Phật là vị đứng đầu vì mục đích làm thuốc. Như vậy, vị ấy đã tạo phước thiện cho đến trọn đời, do năng lực phước thiện ấy đã luân hồi trong cõi trời và cõi người, đã hưởng thụ hai loại tài sản, tuần tự trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh ra, đã có được đức tin, đã xuất gia, đã phát triển tuệ quán, không bao lâu đã đắc quả A-la-hán. Do năng lực của tiền nghiệp, ngài đã trở nên nổi danh là trưởng lão Lasuṇadāyaka.

89. අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිමාහ. තත්ථ හිමාලයපබ්බතස්ස පරියොසානෙ මනුස්සානං සඤ්චරණට්ඨානෙ යදා විපස්සී භගවා උදපාදි, තදා අහං තාපසො අහොසින්ති සම්බන්ධො. ලසුණං උපජීවාමීති රත්තලසුණං රොපෙත්වා තදෙව ගොචරං කත්වා ජීවිකං කප්පෙමීති අත්ථො. තෙන වුත්තං ‘‘ලසුණං මය්හභොජන’’න්ති.

89. Sau khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm hoan hỷ sanh khởi, trong khi trình bày về truyện tiền thân của mình, ngài đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng Himavantassāvidūre. Ở đây, sự liên kết là: “Khi đức Thế Tôn Vipassī xuất hiện ở nơi cuối cùng của dãy Hy-mã-lạp, tại nơi đi lại của loài người, khi ấy tôi là một đạo sĩ.” Lasuṇaṃ upajīvāmīti có nghĩa là: “Tôi đã trồng tỏi đỏ, đã lấy đó làm vật thực, và đã duy trì mạng sống.” Do đó, đã được nói rằng: “Lasuṇaṃ mayhaṃ bhojanaṃ (Tỏi là vật thực của tôi).”

90. ඛාරියො පූරයිත්වානාති තාපසභාජනානි ලසුණෙන පූරයිත්වා කාජෙනාදාය සඞ්ඝාරාමං සඞ්ඝස්ස වසනට්ඨානං හෙමන්තාදීසු තීසු කාලෙසු සඞ්ඝස්ස චතූහි ඉරියාපථෙහි වසනවිහාරං අගච්ඡිං අගමාසින්ති අත්ථො. හට්ඨො හට්ඨෙන චිත්තෙනාති අහං සන්තුට්ඨො සොමනස්සයුත්තචිත්තෙන සඞ්ඝස්ස ලසුණං අදාසින්ති අත්ථො.

90. Khāriyo pūrayitvānāti có nghĩa là: “Sau khi làm cho đầy các vật dụng của đạo sĩ bằng tỏi, đã mang đi bằng quang gánh, tôi đã đi đến tu viện, là nơi trú ngụ của chư Tăng, là nơi ở thích hợp cho chư Tăng trong bốn oai nghi vào ba mùa bắt đầu bằng mùa đông.” Haṭṭho haṭṭhena cittenāti có nghĩa là: “Tôi, người đã hoan hỷ, với tâm ý hợp với sự vui mừng, đã dâng cúng tỏi đến chư Tăng.”

91. විපස්සිස්ස…පෙ… [Pg.63] නිරතස්සහන්ති නරානං අග්ගස්ස සෙට්ඨස්ස අස්ස විපස්සිස්ස භගවතො සාසනෙ නිරතො නිස්සෙසෙන රතො අහන්ති සම්බන්ධො. සඞ්ඝස්ස…පෙ… මොදහන්ති අහං සඞ්ඝස්ස ලසුණදානං දත්වා සග්ගම්හි සුට්ඨු අග්ගස්මිං දෙවලොකෙ ආයුකප්පං දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවමානො මොදිං, සන්තුට්ඨො භවාමීති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

91. Vipassissa…pe… niratassahaṃ: Sự liên kết là: “Tôi đã hoàn toàn ưa thích trong giáo pháp của đức Thế Tôn Vipassī, bậc Tối Thượng, bậc Cao Cả của loài người.” Saṅghassa…pe… modahaṃ có nghĩa là: “Sau khi đã dâng cúng tỏi đến chư Tăng, tôi đã hoan hỷ, đã trở nên hài lòng, trong khi hưởng thụ tài sản của chư thiên trong một a-tuổi-thọ-kiếp ở cõi trời, là cảnh giới chư thiên tốt đẹp và cao tột.” Phần còn lại dễ hiểu.

ලසුණදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Lasuṇadāyaka đã kết thúc.

8. ආයාගදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

8. Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Āyāgadāyaka

නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිකං ආයස්මතො ආයාගදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිඛිස්ස භගවතො පරිනිබ්බුතකාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සාසනෙ පසන්නො වඩ්ඪකීනං මූලං දත්වා අතිමනොහරං දීඝං භොජනසාලං කාරාපෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං නිමන්තෙත්වා පණීතෙනාහාරෙන භොජෙත්වා මහාදානං දත්වා චිත්තං පසාදෙසි. සො යාවතායුකං පුඤ්ඤානි කත්වා දෙවමනුස්සෙසුයෙව සංසරන්තො උභයසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා ඝටෙන්තො වායමන්තො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා න චිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤවසෙන ආයාගත්ථෙරොති පාකටො.

Câu kệ bắt đầu bằng Nibbute lokanāthamhi là truyện tiền thân của trưởng lão Āyāgadāyaka. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản dưới thời của các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước thiện là điều kiện hỗ trợ cho sự giải thoát. Vào thời điểm đức Thế Tôn Sikhi nhập Niết-bàn, ngài đã sanh vào một gia đình, có đức tin trong sạch nơi giáo pháp, đã trả công cho các người thợ mộc, đã cho làm một trai đường dài và rất đẹp đẽ, đã thỉnh mời chư Tăng, đã dâng cúng các món ăn cao cấp, đã thực hiện việc bố thí lớn, và đã làm cho tâm ý trong sạch. Vị ấy đã tạo phước thiện cho đến trọn đời, đã luân hồi chỉ trong cõi trời và cõi người, đã hưởng thụ hai loại tài sản, trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh vào một gia đình, đã có được đức tin, đã xuất gia, đã nỗ lực, đã cố gắng, đã phát triển tuệ quán, không bao lâu đã đạt đến quả A-la-hán. Do năng lực của phước thiện đã làm trong quá khứ, ngài đã trở nên nổi danh là trưởng lão Āyāgatthera.

94. එවං සො කතපුඤ්ඤසම්භාරවසෙන අරහත්තං පත්වා අත්තනා පුබ්බෙ කතකුසලකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිමාහ. තත්ථ නිබ්බුතෙති වදතං ‘‘මයං බුද්ධා’’ති වදන්තානං අන්තරෙ වරෙ උත්තමෙ සිඛිම්හි භගවති පරිනිබ්බුතෙති අත්ථො. හට්ඨො හට්ඨෙන චිත්තෙනාති සද්ධතාය හට්ඨපහට්ඨො සොමනස්සයුත්තචිත්තතාය පහට්ඨෙන චිත්තෙන උත්තමං ථූපං සෙට්ඨං චෙතියං අවන්දිං පණාමයින්ති අත්ථො.

94. Như vậy, vị ấy do nhờ năng lực của các phước báu đã tích lũy nên đã đắc quả A-la-hán, sau khi nhớ lại thiện nghiệp mà mình đã thực hiện ở quá khứ, đã phát sanh hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình đã nói lên câu kệ bắt đầu là: nibbute lokanāthamhi. Ở đây, nibbute có nghĩa là: trong số những vị đã nói lên rằng: ‘chúng ta là các vị Phật,’ bậc Tối Thượng, bậc Cao Cả, đức Thế Tôn Sikhī đã tịch diệt Niết-bàn. Haṭṭho haṭṭhena cittenāti có nghĩa là: do có đức tin nên đã vui mừng, phấn khởi; do tâm ý hợp với hỷ lạc nên với tâm hoan hỷ, tôi đã đảnh lễ bảo tháp tối thượng, ngôi tháp thờ cao quý.

95. වඩ්ඪකීහි කථාපෙත්වාති ‘‘භොජනසාලාය පමාණං කිත්තක’’න්ති පමාණං කථාපෙත්වාති අත්ථො. මූලං දත්වානහං තදාති තදා තස්මිං කාලෙ අහං කම්මකරණත්ථාය තෙසං වඩ්ඪකීනං මූලං දත්වා ආයාගං [Pg.64] ආයතං දීඝං භොජනසාලං අහං සන්තුට්ඨො සොමනස්සචිත්තෙන කාරපෙසහං කාරාපෙසිං අහන්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

95. Vaḍḍhakīhi kathāpetvāti có nghĩa là: sau khi đã cho biết về kích thước bằng cách hỏi rằng: ‘Kích thước của trai đường là bao nhiêu?’ Mūlaṃ datvānahaṃ tadāti có nghĩa là: vào lúc ấy, vào thời điểm ấy, tôi đã trả tiền công cho những người thợ mộc ấy để thực hiện công việc, và với tâm ý hoan hỷ, thỏa thích, tôi đã cho xây dựng trai đường āyāgaṃ, tức là trai đường dài rộng. Phần còn lại thì dễ hiểu.

97. ආයාගස්ස ඉදං ඵලන්ති භොජනසාලදානස්ස ඉදං විපාකන්ති අත්ථො.

97. Āyāgassa idaṃ phalanti có nghĩa là: đây là quả báu của việc cúng dường trai đường.

ආයාගදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Āyāgadāyaka đã chấm dứt.

9. ධම්මචක්කිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

9. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Dhammacakkika

සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො ධම්මචක්කිකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො පුත්තදාරෙහි වඩ්ඪිතො විභවසම්පන්නො මහාභොගො, සො රතනත්තයෙ පසන්නො සද්ධාජාතො ධම්මසභායං ධම්මාසනස්ස පිට්ඨිතො රතනමයං ධම්මචක්කං කාරෙත්වා පූජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු නිබ්බත්තට්ඨානෙසු සක්කසම්පත්තිං චක්කවත්තිසම්පත්තිඤ්ච අනුභවිත්වා කමෙන ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ උප්පන්නො විභවසම්පන්නො සඤ්ජාතසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්වා පුබ්බෙ කතකුසලනාමසදිසනාමෙන ධම්මචක්කිකත්ථෙරොති පාකටො ජාතො අහොසි.

Câu kệ bắt đầu là: Siddhatthassa bhagavato là Thánh tích của trưởng lão Dhammacakkika. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi ở các kiếp sống đó đây. Vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, vị ấy đã sanh vào một gia đình, khi đã trưởng thành, đã được vợ con làm cho lớn mạnh, là người có tài sản, có nhiều của cải. Vị ấy có đức tin trong sạch nơi Tam Bảo, đã phát sanh đức tin, đã cho làm một bánh xe Pháp bằng các loại báu vật ở phía sau pháp tòa trong pháp đường rồi đã cúng dường. Do thiện nghiệp ấy, vị ấy đã hưởng thụ tài sản của vị trời Đế-thích và tài sản của vị Chuyển luân vương ở những nơi đã sanh ra trong các cõi trời và người. Tuần tự, vào thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào một gia đình, là người có tài sản, đã phát sanh đức tin, đã xuất gia, đã tu tập thiền quán, không bao lâu đã đắc quả A-la-hán, và đã trở nên nổi tiếng với danh hiệu là trưởng lão Dhammacakkika, tương xứng với tên gọi của thiện nghiệp đã thực hiện ở quá khứ.

102. සො පුඤ්ඤසම්භාරානුරූපෙන පත්තඅරහත්තඵලො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා ජාතසොමනස්සො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිමාහ. සීහාසනස්ස සම්මුඛාති සීහස්ස භගවතො නිසින්නස්ස සම්මුඛා බුද්ධාසනස්ස අභිමුඛට්ඨානෙති අත්ථො, ධම්මචක්කං මෙ ඨපිතන්ති මයා ධම්මචක්කාකාරෙන උභතො සීහරූපං දස්සෙත්වා මජ්ඣෙ ආදාසසදිසං කාරෙත්වා කතං ධම්මචක්කං ඨපිතං පූජිතං. කිං භූතං? විඤ්ඤූහි මෙධාවීහි ‘‘අතීව සුන්දර’’න්ති වණ්ණිතං ථොමිතං සුකතං ධම්මචක්කන්ති සම්බන්ධො.

102. Vị ấy, người đã đắc quả A-la-hán tương xứng với sự tích lũy phước báu, sau khi nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, đã phát sanh hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình đã nói lên câu kệ bắt đầu là: siddhatthassa bhagavato. Sīhāsanassa sammukhāti có nghĩa là: ở trước mặt đức Thế Tôn, bậc Sư Tử, đang ngự, tức là ở vị trí đối diện với Phật tòa. Dhammacakkaṃ me ṭhapitanti có nghĩa là: bánh xe Pháp đã được tôi cho làm theo hình dạng bánh xe Pháp, có hình con nai ở hai bên, ở giữa giống như tấm gương, đã được đặt xuống, đã được cúng dường. Nó như thế nào? Nó là bánh xe Pháp được làm tốt đẹp, đã được các bậc hiền trí, các bậc có trí tuệ tán thán, ca ngợi rằng: ‘Thật vô cùng tốt đẹp.’ Đây là sự liên kết.

103. චාරුවණ්ණොව [Pg.65] සොභාමීති සුවණ්ණවණ්ණො ඉව සොභාමි විරොචාමීති අත්ථො. ‘‘චතුවණ්ණෙහි සොභාමී’’තිපි පාඨො, තස්ස ඛත්තියබ්‍රාහ්මණවෙස්සසුද්දජාතිසඞ්ඛාතෙහි චතූහි වණ්ණෙහි සොභාමි විරොචාමීති අත්ථො. සයොග්ගබලවාහනොති සුවණ්ණසිවිකාදීහි යොග්ගෙහි ච සෙනාපතිමහාමත්තාදීහි සෙවකෙහි බලෙහි ච හත්ථිඅස්සරථසඞ්ඛාතෙහි වාහනෙහි ච සහිතොති අත්ථො. බහුජ්ජනා බහවො මනුස්සා අනුයන්තා මමානුවත්තන්තා නිච්චං නිච්චකාලං පරිවාරෙන්තීති සම්බන්ධො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

103. Cāruvaṇṇova sobhāmīti có nghĩa là: tôi tỏa sáng, rực rỡ như màu vàng ròng. Cũng có dị bản là: ‘Catuvaṇṇehi sobhāmī,’ nghĩa của nó là: tôi tỏa sáng, rực rỡ với bốn giai cấp được gọi là dòng dõi Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, Phệ-xá, và Thủ-đà-la. Sayoggabalavāhanoti có nghĩa là: được đi cùng với các phương tiện như kiệu vàng, v.v..., với các quân lính là những người hầu cận như các vị tướng quân, đại thần, v.v..., và với các cỗ xe được gọi là tượng binh, mã binh, và xa binh. Bahujjanā, tức là nhiều người, anuyantā, tức là đi theo tôi, niccaṃ, tức là luôn luôn, parivārenti, tức là vây quanh. Đây là sự liên kết. Phần còn lại thì dễ hiểu.

ධම්මචක්කිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Dhammacakkika đã chấm dứt.

10. කප්පරුක්ඛියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

10. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Kapparukkhiya

සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො කප්පරුක්ඛියත්ථෙරස්ස අපදානං (ථෙරගා. අට්ඨ. 2.576). අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තෙසු තෙසු භවෙසු නිබ්බානාධිගමූපායභූතානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො මහද්ධනො මහාභොගො සත්ථරි පසන්නො සත්තහි රතනෙහි විචිත්තං සුවණ්ණමයං කප්පරුක්ඛං කාරෙත්වා සිද්ධත්ථස්ස භගවතො චෙතියස්ස සම්මුඛෙ ඨපෙත්වා පූජෙසි. සො එවරූපං පුඤ්ඤං කත්වා යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතො සුගතීසුයෙව සංසරන්තො කමෙන ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා රතනත්තයෙ පසන්නො ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො සත්ථු ආරාධෙත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්වා පුබ්බෙ කතකුසලනාමෙන කප්පරුක්ඛියත්ථෙරොති පාකටො අහොසි.

Câu kệ bắt đầu là: Siddhatthassa bhagavato là Thánh tích của trưởng lão Kapparukkhiya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là phương tiện để chứng ngộ Niết-bàn ở các kiếp sống ấy. Vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, vị ấy đã sanh vào một gia đình giàu có, là người có nhiều tài sản, nhiều của cải, có đức tin trong sạch nơi đức Đạo Sư, đã cho làm một cây như ý bằng vàng, được trang hoàng bằng bảy loại báu vật, rồi đã đặt ở trước mặt bảo tháp của đức Thế Tôn Siddhattha và đã cúng dường. Vị ấy, sau khi đã thực hiện phước báu như vậy, đã sống cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung từ nơi ấy, đã luân hồi chỉ trong các cõi lành. Tuần tự, vào thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào một gia đình, đã đạt đến sự hiểu biết, đã thiết lập đời sống gia đình, có đức tin trong sạch nơi Tam Bảo, sau khi nghe Pháp đã có được đức tin, đã làm hài lòng đức Đạo Sư, đã xuất gia, không bao lâu đã đắc quả A-la-hán, và đã trở nên nổi tiếng với danh hiệu là trưởng lão Kapparukkhiya, theo tên gọi của thiện nghiệp đã thực hiện ở quá khứ.

108. සො එවං පත්තඅරහත්තඵලො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිමාහ. ථූපසෙට්ඨස්ස සම්මුඛාති සෙට්ඨස්ස උත්තමස්ස ධාතුනිහිතථූපස්ස චෙතියස්ස සම්මුඛට්ඨානෙ විචිත්තදුස්සෙ අනෙකවණ්ණෙහි විසමෙන විසදිසෙන චිත්තෙන මනොහරෙ චිනපට්ටසොමාරපට්ටාදිකෙ දුස්සෙ[Pg.66]. ලගෙත්වා ඔලග්ගෙත්වා කප්පරුක්ඛං ඨපෙසිං අහං පතිට්ඨපෙසින්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

108. Vị ấy, người đã đắc quả A-la-hán như vậy, sau khi nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, do năng lực của hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình đã nói lên câu kệ bắt đầu là: siddhatthassa bhagavato. Thūpaseṭṭhassa sammukhāti có nghĩa là: ở vị trí trước mặt bảo tháp cao quý, tối thượng, nơi tôn thờ xá-lợi. Vicittadusse có nghĩa là các loại vải đẹp, có nhiều màu sắc, với sự đa dạng, khác biệt, đẹp mắt, các loại vải như vải lụa Trung Hoa, vải Somāra, v.v... Lagetvā, olaggetvā có nghĩa là treo lên, thả xuống. Kapparukkhaṃ ṭhapesiṃ ahaṃ patiṭṭhapesinti có nghĩa là: tôi đã cho dựng lên cây như ý. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

කප්පරුක්ඛියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Kapparukkhiya đã chấm dứt.

චතුත්ථවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về phẩm thứ tư đã chấm dứt.

5. උපාලිවග්ගො

5. Phẩm Upāli

1. භාගිනෙය්‍යුපාලිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

1. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Bhāgineyyupāli

ඛීණාසවසහස්සෙහීතිආදිකං ආයස්මතො උපාලිත්ථෙරස්ස භාගිනෙය්‍යුපාලිත්ථෙරස්ස අපදානං. එසො හි ථෙරො පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තස්මිං තස්මිං භවෙ පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය ඝරාවාසෙ ආදීනවං දිස්වා ගෙහං පහාය ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා පඤ්චාභිඤ්ඤාඅට්ඨසමාපත්තිලාභී හුත්වා හිමවන්තෙ වාසං කප්පෙසි. තස්මිං සමයෙ පදුමුත්තරො භගවා විවෙකකාමො හිමවන්තං පාවිසි. තාපසො භගවන්තං පුණ්ණචන්දමිව විරොචමානං දූරතොව දිස්වා පසන්නමානසො අජිනචම්මං අංසෙ කත්වා අඤ්ජලිං පග්ගය්හ වන්දිත්වා ඨිතකොව දසනඛසමොධානඤ්ජලිං සිරසි පතිට්ඨපෙත්වා අනෙකාහි උපමාහි අනෙකෙහි ථුතිවචනෙහි භගවන්තං ථොමෙසි. තං සුත්වා භගවා – ‘‘අයං තාපසො අනාගතෙ ගොතමස්ස නාම භගවතො සාසනෙ පබ්බජිත්වා විනයෙ තිඛිණපඤ්ඤානං අග්ගො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකරණමදාසි. සො යාවතායුකං ඨත්වා අපරිහීනජ්ඣානො බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්ති. තතො චුතො දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කපිලවත්ථුනගරෙ උපාලිත්ථෙරස්ස භාගිනෙය්‍යො හුත්වා නිබ්බත්ති. සො කමෙන වුද්ධිප්පත්තො මාතුලස්ස උපාලිත්ථෙරස සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. සො අත්තනො ආචරියස්ස සමීපෙ වසිතත්තා විනයපඤ්හෙ තිඛිණඤාණො අහොසි. අථ භගවා ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං විනයපඤ්හෙ තිඛිණපඤ්ඤානං භික්ඛූනං යදිදං භාගිනෙය්‍යුපාලී’’ති තං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි.

Câu bắt đầu bằng `Khīṇāsavasahassehi` là thiên A-ba-đàn của trưởng lão Bhāgineyyupāli, cháu của trưởng lão Upāli. Vị trưởng lão này, đã tạo các thiện sự nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống khác nhau đã tích lũy phước báu, vào thời đức Thế Tôn Padumuttara, đã sanh trong một gia tộc. Khi tuần tự trưởng thành, thấy được sự nguy hại trong đời sống tại gia, đã từ bỏ gia đình, xuất gia theo hạnh ẩn sĩ, trở thành người đắc năm thắng trí và tám thiền chứng, rồi trú ngụ ở Hy-mã-lạp-sơn. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn Padumuttara, ưa thích sự vắng lặng, đã đi vào Hy-mã-lạp-sơn. Vị ẩn sĩ từ xa thấy đức Thế Tôn rực rỡ như mặt trăng tròn, tâm ý hoan hỷ, khoác tấm da thú lên vai, chắp tay đảnh lễ, và trong khi vẫn đứng, đã đặt hai tay chắp lại với mười đầu ngón tay chạm nhau lên đầu, rồi tán thán đức Thế Tôn bằng nhiều ví dụ và nhiều lời ca ngợi. Nghe vậy, đức Thế Tôn đã thọ ký rằng: “Vị ẩn sĩ này trong tương lai, sẽ xuất gia trong giáo pháp của đức Thế Tôn tên là Gotama, và sẽ là vị tối thắng trong số những người có trí tuệ sắc bén về Luật.” Vị ấy sống cho đến hết tuổi thọ, không bị thối thất thiền, đã sanh lên cõi Phạm thiên. Từ đó mệnh chung, luân hồi trong cõi trời và người, hưởng thụ các tài sản, trong thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh làm cháu của trưởng lão Upāli ở thành Kapilavatthu. Vị ấy tuần tự trưởng thành, xuất gia nơi cậu của mình là trưởng lão Upāli, nhận lấy đề mục thiền, phát triển tuệ quán, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. Do sống gần vị thầy của mình, vị ấy có trí tuệ sắc bén trong các vấn đề về Luật. Bấy giờ, đức Thế Tôn đã đặt vị ấy vào địa vị tối thắng rằng: “Này các Tỳ-khưu, trong số các đệ tử Tỳ-khưu của ta, những người có trí tuệ sắc bén về các vấn đề Luật, người này là tối thắng, tức là Bhāgineyyupāli.”

1. සො [Pg.67] එවං එතදග්ගට්ඨානං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ඛීණාසවසහස්සෙහීතිආදිමාහ. තත්ථ ආ සමන්තතො යාවභවග්ගා සවන්ති පවත්තන්තීති ආසවා. කාමාසවාදයො චත්තාරො ආසවා, තෙ ඛීණා සොසිතා විසොසිතා විද්ධංසිතා යෙහි තෙති ඛීණාසවා, තෙයෙව සහස්සා ඛීණාසවසහස්සා, තෙහි ඛීණාසවසහස්සෙහි. පරෙතො පරිවුතො ලොකනායකො ලොකස්ස නිබ්බානපාපනකො විවෙකං අනුයුත්තො පටිසල්ලිතුං එකීභවිතුං ගච්ඡතෙති සම්බන්ධො.

1. Vị ấy, sau khi đạt được địa vị tối thắng như vậy, nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, đã tuyên thuyết thiên A-ba-đàn về tiền sử của mình, bắt đầu bằng câu `khīṇāsavasahassehi`. Trong đó, (các pháp) chảy tràn, tuôn chảy khắp nơi cho đến cõi Hữu Đảnh, vì vậy gọi là `āsavā` (lậu hoặc). Bốn lậu hoặc là dục lậu v.v... Những ai đã làm cho chúng (các lậu hoặc) cạn kiệt, khô cạn, hoàn toàn khô cạn, bị phá hủy, những vị ấy là `khīṇāsavā` (bậc lậu tận). Chính những vị ấy là hàng ngàn, (nên gọi là) `khīṇāsavasahassā` (hàng ngàn bậc lậu tận); `tehi khīṇāsavasahassehi` (bởi hàng ngàn bậc lậu tận ấy). (Nên) liên kết (ý nghĩa) rằng: `Lokanāyako` (vị Lãnh đạo thế gian), người dẫn dắt thế gian đến Niết-bàn, được vây quanh, được hộ tống, chuyên tâm vào sự vắng lặng, đi đến nơi độc cư, để ở một mình.

2. අජිනෙන නිවත්ථොහන්ති අහං අජිනමිගචම්මෙන පටිච්ඡන්නො, අජිනචම්මවසනොති අත්ථො. තිදණ්ඩපරිධාරකොති කුණ්ඩිකට්ඨපනත්ථාය තිදණ්ඩං ගහෙත්වා ධාරෙන්තොති අත්ථො. භික්ඛුසඞ්ඝෙන පරිබ්‍යූළ්හං පරිවාරිතං ලොකනායකං අද්දසන්ති සම්බන්ධො. සෙසං පාකටමෙවාති.

2. Câu `ajinena nivattho` có nghĩa là: Ta được che đậy bằng da thú, tức là mặc y phục bằng da thú. Câu `tidaṇḍaparidhārako` có nghĩa là: Mang theo cây gậy ba chạc để đặt bình nước. (Nên) liên kết (ý nghĩa) rằng: (Ta) đã thấy vị Lãnh đạo thế gian được Tăng đoàn Tỳ-khưu vây quanh, hộ tống. Phần còn lại thì ý nghĩa đã rõ ràng.

භාගිනෙය්‍යුපාලිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về A-ba-đàn của trưởng lão Bhāgineyyupāli đã hoàn tất.

2. සොණකොළිවිසත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

2. Phần giải về A-ba-đàn của trưởng lão Soṇa Koḷivisa

අනොමදස්සිස්ස මුනිනොතිආදිකං ආයස්මතො කොළිවිසත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අනොමදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වයප්පත්තො පුත්තදාරෙහි වඩ්ඪිතො විභවසම්පන්නො භගවතො චඞ්කමනත්ථාය සොභනං චඞ්කමං කාරෙත්වා සුධාපරිකම්මං කාරෙත්වා ආදාසතලමිව සමං විජ්ජොතමානං කත්වා දීපධූපපුප්ඵාදීහි සජ්ජෙත්වා භගවතො නිය්‍යාදෙත්වා බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං පණීතෙනාහාරෙන පූජෙසි. සො එවං යාවජීවං පුඤ්ඤානි කත්වා තතො චවිත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො. තත්ථ පාළියා වුත්තනයෙන දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා අන්තරා ඔක්කාකකුලප්පසුතොති තං සබ්බං පාළියා වුත්තානුසාරෙන වෙදිතබ්බං. පච්ඡිමභවෙ පන කොලියරාජවංසෙ ජාතො වයප්පත්තො කොටිඅග්ඝනකස්ස කණ්ණපිළන්ධනස්ස ධාරිතත්තා කොටිකණ්ණොති, කුටිකණ්ණොති ච පාකටො අහොසි. සො භගවති පසන්නො [Pg.68] ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි.

Câu bắt đầu bằng `Anomadassissa munino` là thiên A-ba-đàn của trưởng lão Koḷivisa. Vị này cũng đã tạo các thiện sự nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống khác nhau đã tích lũy các phước báu làm duyên cho sự thoát khỏi luân hồi, vào thời đức Thế Tôn Anomadassī, đã sanh trong một gia đình. Khi đến tuổi trưởng thành, con cái và vợ gia tăng, có được tài sản sung túc, đã cho làm một con đường kinh hành tốt đẹp cho đức Thế Tôn, cho trát vữa, làm cho bằng phẳng và sáng chói như mặt gương, trang hoàng bằng đèn, hương, hoa v.v..., rồi dâng cúng lên đức Thế Tôn, và đã cúng dường Tăng đoàn Tỳ-khưu với đức Phật là vị đứng đầu bằng vật thực hảo hạng. Vị ấy làm phước như vậy cho đến trọn đời, từ đó mệnh chung, đã sanh lên cõi trời. Ở đó, đã hưởng thụ thiên sản theo cách đã được nói trong Pāḷi, và câu `antarā okkākakulappasuto` (trong khoảng thời gian đó, sanh trong dòng dõi Okkāka), tất cả những điều đó nên được hiểu theo như đã nói trong Pāḷi. Còn trong kiếp cuối cùng, vị ấy sanh trong dòng dõi vua Koliya. Khi đến tuổi trưởng thành, do đeo một chiếc khuyên tai trị giá một koṭi, vị ấy được gọi là Koṭikaṇṇa, và cũng nổi danh là Kuṭikaṇṇa. Vị ấy có lòng tịnh tín nơi đức Thế Tôn, sau khi nghe Pháp, có được đức tin, đã xuất gia, phát triển tuệ quán, không bao lâu đã chứng đắc quả A-la-hán.

25. සො අරහා හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අනොමදස්සිස්ස මුනිනොතිආදිමාහ. තත්ථ අනොමදස්සිස්සාති අනොමං අලාමකං සුන්දරං දස්සනං ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණපටිමණ්ඩිතත්තා බ්‍යාමප්පභාමණ්ඩලොපසොභිතත්තා ආරොහපරිණාහෙන සමන්නාගතත්තා ච දස්සනීයං සරීරං යස්ස භගවතො සො අනොමදස්සී, තස්ස අනොමදස්සිස්ස මුනිනොති අත්ථො. තාදිනොති ඉට්ඨානිට්ඨෙසු අකම්පියසභාවස්ස. සුධාය ලෙපනං කත්වාති සුධාය අවලිත්තං කත්වා දීපධූපපුප්ඵධජපටාකාදීහි ච අලඞ්කතං චඞ්කමං කාරයිං අකාසින්ති අත්ථො. සෙසගාථානං අත්ථො පාළියා අනුසාරෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යොව.

25. Vị ấy, sau khi trở thành bậc A-la-hán, nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, đã tuyên thuyết thiên A-ba-đàn về tiền sử của mình, bắt đầu bằng câu `Anomadassissa munino`. Trong đó, `anomadassissa` có nghĩa là: Đức Thế Tôn nào có thân tướng đáng chiêm ngưỡng, có sự thấy không tỳ vết, không thấp kém, tốt đẹp, do được trang hoàng bởi ba mươi hai tướng đại nhân, được tô điểm bởi vòng hào quang một sải, và có được chiều cao và bề ngang cân đối, vị ấy là Anomadassī. `tassa anomadassissa munino` có nghĩa là của bậc Mâu-ni Anomadassī ấy. Từ `tādino` có nghĩa là của bậc có bản tánh không lay động trước các đối tượng khả ái và không khả ái. Câu `sudhāya lepanaṃ katvā` có nghĩa là: (Ta) đã cho làm, đã thực hiện con đường kinh hành được trát vữa và được trang hoàng bằng đèn, hương, hoa, cờ, phướn v.v... Ý nghĩa của các kệ còn lại thì dễ hiểu theo Pāḷi.

35. පරිවාරසම්පත්තිධනසම්පත්තිසඞ්ඛාතං යසං ධාරෙතීති යසොධරො, සබ්බෙ එතෙ සත්තසත්තතිචක්කවත්තිරාජානො යසොධරනාමෙන එකනාමකාති සම්බන්ධො.

35. Vị nào mang giữ danh tiếng, được gọi là sự sung túc về đoàn tùy tùng và sự sung túc về tài sản, vị ấy là `yasodharo` (người mang danh tiếng). (Nên) liên kết (ý nghĩa) rằng: Tất cả bảy mươi bảy vị vua Chuyển luân vương này đều có cùng một tên là Yasodhara.

52. අඞ්ගීරසොති අඞ්ගතො සරීරතො නිග්ගතා රස්මි යස්ස සො අඞ්ගීරසො, ඡන්දදොසමොහභයාගතීහි වා පාපාචාරවසෙන වා චතුරාපායං න ගච්ඡතීති නාගො, මහන්තො පූජිතො ච සො නාගො චෙති මහානාගො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

52. Từ `Aṅgīraso` có nghĩa là: Vị nào có ánh sáng (`rasmi`) phát ra từ thân thể (`aṅga`, `sarīra`), vị ấy là `Aṅgīrasa`. Vị nào không đi đến bốn đường ác (`caturāpāya`) do bốn thiên vị là tham, sân, si, sợ, hoặc do hành vi xấu ác, vị ấy là `nāga`. Vị `nāga` ấy vĩ đại và đáng được cúng dường, vì vậy gọi là `mahānāga` (bậc Đại Long). Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

කොළිවිසත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích về truyện tiền thân của trưởng lão Koḷivisa đã kết thúc.

3. කාළිගොධාපුත්තභද්දියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3. Phần giải thích về truyện tiền thân của trưởng lão Bhaddiya, con trai của (bà) Kāḷigodhā

පදුමුත්තරසම්බුද්ධන්තිආදිකං ආයස්මතො භද්දියස්ස කාළිගොධාපුත්තත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො පුත්තදාරෙහි වඩ්ඪිතො නගරවාසිනො පුඤ්ඤානි කරොන්තෙ දිස්වා සයම්පි පුඤ්ඤානි කාතුකාමො [Pg.69] බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං නිමන්තෙත්වා ථූලපටලිකාදිඅනෙකානි මහාරහානි සයනානි පඤ්ඤාපෙත්වා තත්ථ නිසින්නෙ භගවති සසඞ්ඝෙ පණීතෙනාහාරෙන භොජෙත්වා මහාදානං අදාසි. සො එවං යාවතායුකං පුඤ්ඤානි කත්වා දෙවමනුස්සෙසු උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා අපරභාගෙ ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කාළිගොධාය නාම දෙවියා පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති. සො විඤ්ඤුතං පත්තො ආරොහපරිණාහහත්ථපාදරූපසම්පත්තියා භද්දත්තා ච කාළිගොධාය දෙවියා පුත්තත්තා ච භද්දියො කාළිගොධාපුත්තොති පාකටො. සත්ථරි පසීදිත්වා මාතාපිතරො ආරාධෙත්වා පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

Lời bắt đầu bằng ‘Padumuttarasambuddhaṃ’ là truyện tiền thân của trưởng lão Bhaddiya, con trai của (bà) Kāḷigodhā. Vị này cũng vậy, đã tạo các điều kiện căn bản nơi các vị Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó, đã tích lũy các phước thiện là duyên trợ cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của Đức Thế Tôn Padumuttara, ngài đã sanh vào một gia tộc giàu có, khi đến tuổi trưởng thành, phát đạt cùng với vợ con, thấy những người dân trong thành làm các phước thiện, tự mình cũng muốn làm phước thiện, nên đã thỉnh mời Tăng chúng có Đức Phật dẫn đầu, cho trải ra nhiều chỗ nằm cao quý như là các tấm nệm bông gòn v.v..., và đã dâng cúng các món ăn thượng vị đến Đức Thế Tôn cùng Tăng chúng đang ngự trên đó, thực hiện cuộc đại bố thí. Vị ấy đã làm các phước thiện như vậy cho đến trọn đời, đã hưởng thụ hai loại tài sản ở cõi trời và cõi người. Vào phần sau, trong thời Đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh ra làm con trai của hoàng hậu tên là Kāḷigodhā. Vị ấy khi đến tuổi trưởng thành, do sự tốt đẹp vì được trang bị đầy đủ về chiều cao, vóc dáng, tay, chân, và sắc đẹp, và do là con trai của hoàng hậu Kāḷigodhā, nên đã nổi danh là Bhaddiya, con trai của Kāḷigodhā. Có lòng tịnh tín nơi Bậc Đạo Sư, ngài đã xin phép cha mẹ rồi xuất gia, và không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán.

54. සො අරහා හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරසම්බුද්ධන්තිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව. මෙත්තචිත්තන්ති මිජ්ජති සිනෙහති නන්දති සබ්බසත්තෙති මෙත්තා, මෙත්තාය සහගතං චිත්තං මෙත්තචිත්තං, තං යස්ස භගවතො අත්ථීති මෙත්තචිත්තො, තං මෙත්තචිත්තං. මහාමුනින්ති සකලභික්ඛූනං මහන්තත්තා මහාමුනි, තං පදුමුත්තරං සම්බුද්ධන්ති සම්බන්ධො. ජනතා සබ්බාති සබ්බො ජනකායො, සබ්බනගරවාසිනොති අත්ථො. සබ්බලොකග්ගනායකන්ති සකලලොකස්ස අග්ගං සෙට්ඨං නිබ්බානස්ස නයනතො පාපනතො නායකං පදුමුත්තරසම්බුද්ධං ජනතා උපෙති සමීපං ගච්ඡතීති සම්බන්ධො.

54. Vị ấy, sau khi trở thành bậc A-la-hán, nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết truyện tiền thân của mình, đã nói lời bắt đầu bằng ‘Padumuttarasambuddhaṃ’. Lời nói ấy có ý nghĩa đã được trình bày ở dưới. Về từ ‘mettacittaṃ’: Pháp nào yêu mến, thương tưởng tất cả chúng sanh, do đó pháp ấy được gọi là mettā (tâm từ); tâm tương ưng với tâm từ là mettacittaṃ; Đức Thế Tôn nào có tâm ấy thì là bậc có tâm từ, (nên gọi là) vị Mâu-ni có tâm từ ấy. Về từ ‘mahāmuni’: do sự vĩ đại của toàn thể Tăng chúng, nên gọi là bậc Đại Mâu-ni; nên được liên kết là ‘vị Phật Padumuttara ấy’. Về từ ‘janatā sabbā’: nghĩa là tất cả quần chúng, tất cả dân cư trong thành. Về từ ‘sabbalokagganāyakaṃ’: bậc tối thượng, cao tột của toàn thể thế gian, là vị lãnh đạo dẫn dắt, đưa đến Níp-bàn; nên được liên kết là ‘quần chúng đến gần, đi đến gần Đức Chánh Đẳng Giác Padumuttara’.

55. සත්තුකඤ්ච බද්ධකඤ්චාති බද්ධසත්තුඅබද්ධසත්තුසඞ්ඛාතං ආමිසං. අථ වා භත්තපූපඛජ්ජභොජ්ජයාගුආදයො යාවකාලිකත්තා ආමිසං පානභොජනඤ්ච ගහෙත්වා පුඤ්ඤක්ඛෙත්තෙ අනුත්තරෙ සත්ථුනො දදන්තීති සම්බන්ධො.

55. Về từ ‘sattukañca baddhakañca’: vật thực được gọi là bột rang vo viên và bột rang không vo viên. Hoặc là, lấy vật thực và đồ uống là vật thực thời hạn, gồm cơm, bánh, các món ăn cứng, món ăn mềm, cháo, v.v..., rồi dâng cúng đến Bậc Đạo Sư, là ruộng phước vô song; nên được liên kết như vậy.

58. ආසනං බුද්ධයුත්තකන්ති බුද්ධයොග්ගං බුද්ධාරහං බුද්ධානුච්ඡවිකං සත්තරතනමයං ආසනන්ති අත්ථො. සෙසං නයානුයොගෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

58. Về từ ‘āsanaṃ buddhayuttakaṃ’: nghĩa là chỗ ngồi xứng đáng với Đức Phật, thích hợp với Đức Phật, làm bằng bảy báu. Phần còn lại, tất cả đều dễ hiểu theo phương pháp đã nêu.

කාළිගොධාපුත්තභද්දියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích về truyện tiền thân của trưởng lão Bhaddiya, con trai của (bà) Kāḷigodhā, đã kết thúc.

4. සන්නිට්ඨාපකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

4. Phần giải thích về truyện tiền thân của trưởng lão Sanniṭṭhāpaka

අරඤ්ඤෙ [Pg.70] කුටිකං කත්වාතිආදිකං ආයස්මතො සන්නිට්ඨාපකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරබන්ධනෙන බද්ධො ඝරාවාසෙ ආදීනවං දිස්වා වත්ථුකාමකිලෙසකාමෙ පහාය හිමවන්තස්ස අවිදූරෙ පබ්බතන්තරෙ අරඤ්ඤවාසං කප්පෙසි. තස්මිං කාලෙ පදුමුත්තරො භගවා විවෙකකාමතාය තං ඨානං පාපුණි. අථ සො තාපසො භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො වන්දිත්වා නිසීදනත්ථාය තිණසන්ථරං පඤ්ඤාපෙත්වා අදාසි. තත්ථ නිසින්නං භගවන්තං අනෙකෙහි මධුරෙහි තිණ්ඩුකාදීහි ඵලාඵලෙහි සන්තප්පෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන තතො චුතො දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච අපරාපරං සංසරන්තො ද්වෙ සම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සද්ධාසම්පන්නො පබ්බජිතො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. ඛුරග්ගෙ අරහත්තඵලප්පත්තියං විය නිරුස්සාහෙනෙව සන්තිපදසඞ්ඛාතෙ නිබ්බානෙ සුට්ඨු ඨිතත්තා සන්නිට්ඨාපකත්ථෙරොති පාකටො.

Lời bắt đầu bằng ‘Araññe kuṭikaṃ katvā’ là truyện tiền thân của trưởng lão Sanniṭṭhāpaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các điều kiện căn bản nơi các vị Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó, đã tích lũy các phước thiện là duyên trợ cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của Đức Thế Tôn Padumuttara, ngài đã sanh vào một gia tộc, khi đến tuổi trưởng thành, bị trói buộc bởi sự ràng buộc của gia đình, thấy sự nguy hại trong đời sống tại gia, ngài đã từ bỏ dục đối tượng và dục phiền não, rồi sống đời sống trong rừng tại một khe núi không xa Hy-mã-lạp sơn. Vào lúc ấy, Đức Thế Tôn Padumuttara, do mong muốn sự thanh vắng, đã đến nơi đó. Bấy giờ, vị ẩn sĩ ấy thấy Đức Thế Tôn, với tâm tịnh tín, đã đảnh lễ, trải một tấm lót bằng cỏ để Ngài ngự và dâng lên. Ngài đã làm cho Đức Thế Tôn, đang ngự trên đó, được hài lòng với nhiều loại trái cây lớn nhỏ ngọt ngào như quả thị v.v... Do nghiệp phước ấy, sau khi mệnh chung từ đó, ngài đã luân hồi liên tiếp trong cõi trời và cõi người, hưởng thụ hai loại tài sản. Trong thời Đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh vào một gia tộc, do có đức tin, đã xuất gia, phát triển tuệ quán và không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. Giống như sự chứng đắc quả A-la-hán trên lưỡi dao cạo, do đã đạt đến Níp-bàn, được gọi là sự tịch tịnh, một cách không cần nỗ lực và an trú vững chắc trong đó, ngài đã nổi danh là trưởng lão Sanniṭṭhāpaka.

70. අරහා පන හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අරඤ්ඤෙ කුටිකං කත්වාතිආදිමාහ. තත්ථ අරඤ්ඤෙති සීහබ්‍යග්ඝාදීනං භයෙන මනුස්සා එත්ථ න රජ්ජන්ති න රමන්ති න අල්ලීයන්තීති අරඤ්ඤං, තස්මිං අරඤ්ඤෙ. කුටිකන්ති තිණච්ඡදනකුටිකං කත්වා පබ්බතන්තරෙ වසාමි වාසං කප්පෙසින්ති අත්ථො. ලාභෙන ච අලාභෙන ච යසෙන ච අයසෙන ච සන්තුට්ඨො විහාසින්ති සම්බන්ධො.

70. Và sau khi trở thành bậc A-la-hán, nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết truyện tiền thân của mình, ngài đã nói lời bắt đầu bằng ‘Araññe kuṭikaṃ katvā’. Trong đó, về từ ‘araññe’: do sự nguy hiểm từ sư tử, cọp v.v..., con người không ưa thích, không vui thích, không gắn bó ở nơi đây, do đó được gọi là arañña (rừng); (nghĩa là) trong khu rừng ấy. Về từ ‘kuṭikaṃ’: nghĩa là ‘làm một cái am lợp cỏ, ta sống, ta trú ngụ ở khe núi’. Nên được liên kết là: ‘đã sống, hài lòng với cả lợi lộc và không lợi lộc, với cả danh và không danh’.

72. ජලජුත්තමනාමකන්ති ජලෙ ජාතං ජලජං, පදුමං, ජලජං උත්තමං ජලජුත්තමං, ජලජුත්තමෙන සමානං නාමං යස්ස සො ජලජුත්තමනාමකො, තං ජලජුත්තමනාමකං බුද්ධන්ති අත්ථො. සෙසං පාළිනයානුයොගෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

72. Về từ ‘jalajuttamanāmakaṃ’: sanh trong nước là jalaja (thủy sanh), tức là hoa sen; hoa sen cao quý là jalajuttamaṃ; vị nào có danh hiệu tương tự như hoa sen cao quý, vị ấy là jalajuttamanāmako; nghĩa là vị Phật có danh hiệu như hoa sen cao quý ấy. Phần còn lại, tất cả đều dễ hiểu theo phương pháp của Pāḷi.

සන්නිට්ඨාපකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích về truyện tiền thân của trưởng lão Sanniṭṭhāpaka đã kết thúc.

5. පඤ්චහත්ථියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

5. Phần giải thích về truyện tiền thân của trưởng lão Pañcahatthiya

සුමෙධො [Pg.71] නාම සම්බුද්ධොතිආදිකං ආයස්මතො පඤ්චහත්ථියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සුමෙධස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා රතනත්තයෙ පසන්නො විහාසි. තස්මිං සමයෙ පඤ්චඋප්පලහත්ථානි ආනෙසුං. සො තෙහි පඤ්චඋප්පලහත්ථෙහි වීථියං චරමානං සුමෙධං භගවන්තං පූජෙසි. තානි ගන්ත්වා ආකාසෙ විතානං හුත්වා ඡායං කුරුමානානි තථාගතෙනෙව සද්ධිං ගච්ඡිංසු. සො තං දිස්වා සොමනස්සජාතො පීතියා ඵුට්ඨසරීරො යාවජීවං තදෙව පුඤ්ඤං අනුස්සරිත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො අපරාපරං සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. කතකුසලනාමෙන පඤ්චහත්ථියත්ථෙරොති පාකටො.

Câu chuyện bắt đầu bằng ‘Sumedho nāma sambuddho’ là Apadāna của trưởng lão Pañcahatthiya. Vị này cũng vậy, đã tạo các quyền năng nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó, đã tích lũy các công đức là nhân duyên cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Sumedha, đã sanh vào một gia đình, đạt đến tuổi trưởng thành, đã sống với lòng tịnh tín nơi Tam Bảo. Vào lúc ấy, người ta đã mang đến năm bó hoa súng. Vị ấy đã dùng năm bó hoa súng ấy cúng dường đức Thế Tôn Sumedha đang đi trên đường. Những (bó hoa) ấy đi đến, trở thành một lọng che trên không trung, tạo thành bóng mát, đã đi cùng với đức Như Lai. Vị ấy thấy điều đó, sanh tâm hoan hỷ, thân thể tràn ngập hỷ lạc, suốt đời đã tưởng nhớ đến chính công đức ấy, từ đó mệnh chung, sanh vào cõi trời, luân hồi đây đó, vào thời đức Phật (chúng ta) xuất hiện, đã sanh vào một gia đình, đạt đến tuổi trưởng thành, sanh lòng tin, đã xuất gia, phát triển tuệ quán, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. Vị ấy được biết đến với tên là trưởng lão Pañcahatthiya theo tên của thiện nghiệp đã làm.

77. සො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා පච්චක්ඛතො පඤ්ඤාය දිට්ඨපුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුමෙධො නාම සම්බුද්ධොතිආදිමාහ. තත්ථ සුමෙධොති සුන්දරා මෙධා චතුසච්චපටිවෙධපටිසම්භිදාදයො පඤ්ඤා යස්ස සො භගවා සුමෙධො සම්බුද්ධො අන්තරාපණෙ අන්තරවීථියං ගච්ඡතීති සම්බන්ධො. ඔක්ඛිත්තචක්ඛූති අධොඛිත්තචක්ඛු. මිතභාණීති පමාණං ඤත්වා භණනසීලො, පමාණං ජානිත්වා ධම්මං දෙසෙසීති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

77. Vị ấy, nhớ lại tiền nghiệp của mình, làm sáng tỏ câu chuyện tiền thân đã thấy bằng trí tuệ một cách trực tiếp, đã nói câu bắt đầu bằng ‘Sumedho nāma sambuddho’. Trong đó, ‘Sumedho’ (có nghĩa là): đức Thế Tôn nào có tuệ tốt đẹp, (tức là) các trí tuệ như thấu triệt Tứ Thánh Đế, Tứ Vô Ngại Giải, v.v..., đức Thế Tôn ấy là Sumedha. (Câu) ‘đức Chánh Đẳng Giác Sumedha đi giữa khu chợ, giữa đường’ là sự liên kết. ‘Okkhittacakkhū’ (mắt nhìn xuống) có nghĩa là mắt nhìn xuống dưới. ‘Mitabhāṇī’ (nói có chừng mực) có nghĩa là có thói quen nói sau khi biết chừng mực, (tức là) biết chừng mực rồi thuyết Pháp. Phần còn lại thì dễ hiểu.

පඤ්චහත්ථියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải Apadāna của trưởng lão Pañcahatthiya đã kết thúc.

6. පදුමච්ඡදනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

6. Chú giải Apadāna của trưởng lão Padumacchadaniya

නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිකං ආයස්මතො පදුමච්ඡදනියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතපුඤ්ඤසම්භාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො රතනත්තයෙ පසන්නො පරිනිබ්බුතස්ස විපස්සිස්ස භගවතො චිතකං පදුමපුප්ඵෙහි පූජෙසි. සො තෙනෙව [Pg.72] චිත්තප්පසාදෙන යාවතායුකං ඨත්වා තතො සුගතීසුයෙව සංසරන්තො දිබ්බසම්පත්තිං මනුස්සසම්පත්තිඤ්චාති ද්වෙ සම්පත්තියො අනෙකක්ඛත්තුං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං අම්හාකං සම්මාසම්බුද්ධකාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා සාසනෙ පබ්බජිතො ඝටෙන්තො වායමන්තො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. තස්ස රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානාදීසු තත්ථ තත්ථ විහරන්තස්ස විහාරො පදුමපුප්ඵෙහි ඡාදීයති, තෙන සො පදුමච්ඡදනියත්ථෙරොති පාකටො.

Câu chuyện bắt đầu bằng ‘Nibbute lokanāthamhi’ là Apadāna của trưởng lão Padumacchadaniya. Vị này cũng vậy, đã tạo phước báu nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó, đã tích lũy các công đức là nhân duyên cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, đã sanh vào một gia đình, đạt đến tuổi trưởng thành, có lòng tịnh tín nơi Tam Bảo, đã cúng dường giàn hỏa thiêu của đức Thế Tôn Vipassī đã nhập Niết-bàn bằng hoa sen. Vị ấy, với tâm tịnh tín ấy, đã sống cho đến hết tuổi thọ, từ đó (mệnh chung), luân hồi chỉ trong các cõi lành, đã hưởng thụ hai loại tài sản là tài sản cõi trời và tài sản cõi người nhiều lần, vào thời của đức Chánh Đẳng Giác của chúng ta, đã sanh vào một gia đình, đạt đến tuổi trưởng thành, tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia trong giáo pháp, nỗ lực, tinh tấn, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. Khi vị ấy đang trú ngụ ở những nơi như chỗ ở ban đêm, chỗ ở ban ngày, v.v..., trú xứ (của vị ấy) được che bởi hoa sen, do đó vị ấy được biết đến là trưởng lão Padumacchadaniya.

83. අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිමාහ. තත්ථ නිබ්බුතෙති ඛන්ධපරිනිබ්බානෙන පරිනිබ්බුතෙ සත්ථරි, විපස්සිස්ස සම්මාසම්බුද්ධස්ස සරීරෙ චිතමානියමානෙ චිතකෙ ආරොපිතෙ සුඵුල්ලං පදුමකලාපං අහං ගහෙත්වා චිතකං ආරොපයිං පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසගාථාසු හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථමෙවාති.

83. Nhớ lại tiền nghiệp của mình, do tâm hoan hỷ, làm sáng tỏ câu chuyện tiền thân, vị ấy đã nói câu bắt đầu bằng ‘Nibbute lokanāthamhi’. Trong đó, ‘nibbute’ (có nghĩa là): khi đức Đạo Sư đã nhập Vô Dư Niết-bàn, khi giàn hỏa thiêu được dựng lên cho nhục thân của đức Chánh Đẳng Giác Vipassī, ý nghĩa là: ‘tôi đã lấy một bó hoa sen nở rộ, đặt lên giàn hỏa thiêu, đã cúng dường’. Trong các kệ còn lại, vì phương pháp đã được nói ở dưới, nên ý nghĩa rõ ràng.

පදුමච්ඡදනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải Apadāna của trưởng lão Padumacchadaniya đã kết thúc.

7. සයනදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

7. Chú giải Apadāna của trưởng lão Sayanadāyaka

සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො සයනදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ අඤ්ඤතරස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා හත්ථිදණ්ඩසුවණ්ණාදීහි සයනත්ථාය මඤ්චං කාරෙත්වා අනග්ඝෙහි විචිත්තත්ථරණෙහි අත්ථරිත්වා භගවන්තං පූජෙසි. සො භගවා තස්සානුකම්පාය පටිග්ගහෙත්වා අනුභවි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දිබ්බමනුස්සසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථු සාසනෙ පසන්නො පබ්බජිත්වා විපස්සනං ආරභිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤනාමෙන සයනදායකත්ථෙරොති පාකටො.

Câu chuyện bắt đầu bằng ‘Siddhatthassa bhagavato’ là Apadāna của trưởng lão Sayanadāyaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các quyền năng nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó, đã tích lũy các công đức là nhân duyên cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, đã sanh vào một gia đình nào đó, đạt đến tuổi trưởng thành, tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã cho làm một chiếc giường để nằm bằng ngà voi, vàng, v.v..., đã trải bằng những tấm trải quý giá, tinh xảo và cúng dường đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn ấy, do lòng bi mẫn đối với vị ấy, đã thọ nhận và sử dụng. Vị ấy, do thiện nghiệp ấy, đã hưởng thụ tài sản của cõi trời và cõi người, vào thời đức Phật (chúng ta) xuất hiện, đã sanh vào một gia đình, đạt đến tuổi trưởng thành, hoan hỷ trong giáo pháp của đức Đạo Sư, đã xuất gia, bắt đầu tuệ quán, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. Vị ấy được biết đến là trưởng lão Sayanadāyaka theo tên của công đức đã làm trong quá khứ.

88. සො එකදිවසං අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිමාහ. තං සබ්බං පාළිනයානුසාරෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

88. Một ngày nọ, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, làm sáng tỏ câu chuyện tiền thân, đã nói câu bắt đầu bằng ‘Siddhatthassa bhagavato’. Tất cả những điều đó đều dễ hiểu theo phương pháp của Pāḷi.

සයනදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải Apadāna của trưởng lão Sayanadāyaka đã kết thúc.

8. චඞ්කමනදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

8. Chú giải Apadāna của trưởng lão Caṅkamanadāyaka

අත්ථදස්සිස්ස [Pg.73] මුනිනොතිආදිකං ආයස්මතො චඞ්කමනදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පායස්මා පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තෙසු තෙසු භවෙසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා උච්චවත්ථුකං සුධාපරිකම්මකතං රජතරාසිසදිසං සොභමානං චඞ්කමං කාරෙත්වා මුත්තදලසදිසං සෙතපුලිනං අත්ථරිත්වා භගවතො අදාසි. පටිග්ගහෙසි භගවා, චඞ්කමං පටිග්ගහෙත්වා ච පන සුඛං කායචිත්තසමාධිං අප්පෙත්වා ‘‘අයං අනාගතෙ ගොතමස්ස භගවතො සාසනෙ සාවකො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු අපරාපරං සංසරන්තො ද්වෙ සම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සද්ධාසම්පන්නො සාසනෙ පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්වා කතපුඤ්ඤනාමෙන චඞ්කමනදායකත්ථෙරොති පාකටො අහොසි.

Câu kệ bắt đầu bằng Atthadassissa munino là thiên Apadāna của trưởng lão Caṅkamanadāyaka. Vị trưởng lão này cũng vậy, đã tạo các phước sự nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đó, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Atthadassī, đã sanh ra trong một gia đình, đã đạt đến sự hiểu biết, có đức tin trong sạch nơi đức Đạo Sư, đã cho làm một kinh hành đường có nền móng cao, được làm bằng vôi vữa, rực rỡ giống như một đống bạc, đã cho rải cát trắng giống như những tấm ngọc trai, rồi dâng cúng đến đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã thọ nhận, và sau khi thọ nhận kinh hành đường, Ngài đã nhập vào định của thân và tâm một cách an lạc rồi thọ ký rằng: “Vị này trong tương lai sẽ là một vị Thinh văn trong giáo pháp của đức Thế Tôn Gotama.” Vị ấy do nghiệp phước thiện đó, đã luân hồi liên tục trong cõi trời và cõi người, đã hưởng thụ hai loại tài sản, trong thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh ra trong một gia đình, đã trưởng thành, có đầy đủ đức tin, đã xuất gia trong giáo pháp, không bao lâu đã chứng đắc A-la-hán quả, và đã trở nên nổi danh là trưởng lão Caṅkamanadāyaka theo tên gọi của phước nghiệp đã làm.

93. සො එකදිවසං අත්තනා පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අත්ථදස්සිස්ස මුනිනොතිආදිමාහ. තත්ථ අත්ථදස්සිස්සාති අත්ථං පයොජනං වුද්ධිං විරූළ්හිං නිබ්බානං දක්ඛති පස්සතීති අත්ථදස්සී, අථ වා අත්ථං නිබ්බානං දස්සනසීලො ජානනසීලොති අත්ථදස්සී, තස්ස අත්ථදස්සිස්ස මුනිනො මොනෙන ඤාණෙන සමන්නාගතස්ස භගවතො මනොරමං මනල්ලීනං භාවනීයං මනසි කාතබ්බං චඞ්කමං කාරෙසින්ති සම්බන්ධො. සෙසං වුත්තනයානුසාරෙනෙව සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

93. Một hôm, vị ấy nhớ lại nghiệp phước thiện mình đã làm trong quá khứ, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên Apadāna của tiền thân, đã nói câu kệ bắt đầu bằng Atthadassissa munino. Trong đó, Atthadassissa có nghĩa là: (Vị nào) thấy, nhận biết được lợi ích, mục đích, sự tăng trưởng, sự phát triển, (tức là) Níp-bàn, vị ấy là Atthadassī; hoặc là: (Vị nào) có tánh thấy, có tánh biết được lợi ích, (tức là) Níp-bàn, vị ấy là Atthadassī. (Câu) tassa atthadassissa munino có sự liên kết (như sau): (Tôi) đã cho làm kinh hành đường làm vui thích tâm ý, làm cho tâm lắng đọng, đáng được tu tập, đáng được tác ý cho đức Thế Tôn, bậc Mâu-ni có đầy đủ trí tuệ của bậc Mâu-ni. Phần còn lại nên được hiểu một cách dễ dàng theo phương pháp đã được nói đến.

චඞ්කමනදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải Apadāna của trưởng lão Caṅkamanadāyaka đã kết thúc.

9. සුභද්දත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

9. Chú giải Apadāna của trưởng lão Subhadda

පදුමුත්තරො ලොකවිදූතිආදිකං ආයස්මතො සුභද්දත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ නිබ්බානාධිගමනත්ථාය පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ විභවසම්පන්නෙ [Pg.74] සද්ධාසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බතො විඤ්ඤුතං පත්වා ඝරබන්ධනෙන බද්ධො රතනත්තයෙ පසන්නො පරිනිබ්බානමඤ්චෙ නිපන්නං පදුමුත්තරං භගවන්තං දිස්වා සන්නිපතිතා දසසහස්සචක්කවාළදෙවතායො ච දිස්වා පසන්නමානසො නිග්ගුණ්ඩිකෙටකනීලකාසොකාසිතාදිඅනෙකෙහි සුගන්ධපුප්ඵෙහි පූජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන යාවතායුකං ඨත්වා තතො චවිත්වා තුසිතාදීසු දිබ්බසම්පත්තියො අනුභවිත්වා තතො මනුස්සෙසු මනුස්සසම්පත්තියො අනුභවිත්වා නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙසු ච සුගන්ධෙහි පුප්ඵෙහි පූජිතො අහොසි. ඉමස්මිං පන බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං විභවසම්පන්නෙ කුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො කාමෙසු ආදීනවං දිස්වාපි යාව බුද්ධස්ස භගවතො පරිනිබ්බානකාලො තාව අලද්ධබුද්ධදස්සනො භගවතො පරිනිබ්බානමඤ්චෙ නිපන්නකාලෙයෙව පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණි. පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤනාමෙන සුභද්දොති පාකටො අහොසි.

Câu kệ bắt đầu bằng Padumuttaro lokavidū là thiên Apadāna của trưởng lão Subhadda. Vị này cũng vậy, đã tạo các phước sự nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đó, đã tích lũy các phước báu vì mục đích chứng ngộ Níp-bàn, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, đã sanh ra trong một gia đình giàu có, có đầy đủ đức tin, đã đạt đến sự hiểu biết, bị ràng buộc bởi đời sống gia đình, có đức tin trong sạch nơi Tam Bảo, đã nhìn thấy đức Thế Tôn Padumuttara đang nằm trên giường Bát-níp-bàn, và đã nhìn thấy các vị chư thiên từ mười ngàn thế giới hội tụ lại, với tâm ý trong sạch, đã cúng dường bằng nhiều loại hoa thơm như hoa nigguṇḍi, keṭaka, nīla, asoka, asita. Vị ấy do nghiệp phước thiện đó, đã sống cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung từ đó, đã hưởng thụ các tài sản cõi trời ở các nơi như cõi trời Tusita, sau đó đã hưởng thụ các tài sản cõi người ở cõi người, và ở những nơi đã sanh ra, vị ấy đã được cúng dường bằng các loại hoa thơm. Còn trong thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh ra trong một gia đình giàu có, đã đạt đến sự hiểu biết, dù đã thấy sự nguy hại trong các dục, cho đến thời điểm đức Thế Tôn Bát-níp-bàn, vị ấy vẫn chưa được diện kiến đức Phật, ngay vào lúc đức Thế Tôn đang nằm trên giường Bát-níp-bàn, vị ấy đã xuất gia và chứng đắc A-la-hán quả. Vị ấy đã trở nên nổi danh là Subhadda theo tên gọi của phước nghiệp đã làm trong quá khứ.

101. සො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො ලොකවිදූතිආදිමාහ. තං උත්තානත්ථමෙව. සුණාථ මම භාසතො…පෙ… නිබ්බායිස්සතිනාසවොති ඉදං පරිනිබ්බානමඤ්චෙ නිපන්නොව පදුමුත්තරො භගවා බ්‍යාකාසි.

101. Vị ấy, nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, do tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên Apadāna của tiền thân, đã nói câu kệ bắt đầu bằng Padumuttaro lokavidū. Điều đó có ý nghĩa rõ ràng. (Câu) Suṇātha mama bhāsato…pe… nibbāyissatināsavo, điều này đã được đức Thế Tôn Padumuttara thọ ký ngay khi đang nằm trên giường Bát-níp-bàn.

පඤ්චමභාණවාරවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải Phẩm thứ năm đã kết thúc.

115. සො අත්තනො පටිපත්තිං දස්සෙන්තො පුබ්බකම්මෙන සංයුත්තොතිආදිමාහ. එකග්ගොති එකග්ගචිත්තො. සුසමාහිතොති සුට්ඨු සමාහිතො, සන්තකායචිත්තොති අත්ථො. බුද්ධස්ස ඔරසො පුත්තොති බුද්ධස්ස උරසා හදයෙන නිග්ගතඔවාදානුසාසනිං සුත්වා පත්තඅරහත්තඵලොති අත්ථො. ධම්මජොම්හි සුනිම්මිතොති ධම්මතො කම්මට්ඨානධම්මතො ජාතො අරියාය ජාතියා සුනිම්මිතො සුට්ඨු නිප්ඵාදිතසබ්බකිච්චො අම්හි භවාමීති අත්ථො.

115. Vị ấy, để trình bày về sự thực hành của mình, đã nói câu kệ bắt đầu bằng pubbakammena saṃyutto. Ekaggo là nhất tâm. Susamāhito là được định tĩnh tốt đẹp, nghĩa là có thân và tâm an tịnh. Buddhassa oraso putto nghĩa là người con đã chứng đắc A-la-hán quả sau khi nghe lời giáo huấn và chỉ dạy phát xuất từ trái tim, từ tấm lòng của đức Phật. Dhammajomhi sunimmito nghĩa là tôi là người sanh ra từ Pháp, từ Pháp của đề mục thiền, với sự sanh của bậc Thánh, được tạo tác tốt đẹp, đã hoàn thành tốt đẹp tất cả các phận sự.

116. ධම්මරාජං උපගම්මාති ධම්මෙන සබ්බසත්තානං රාජානං ඉස්සරභූතං භගවන්තං උපගන්ත්වා සමීපං ගන්ත්වාති අත්ථො. අපුච්ඡිං පඤ්හමුත්තමන්ති උත්තමං ඛන්ධායතනධාතුසච්චසමුප්පාදාදිපටිසංයුත්තං පඤ්හං අපුච්ඡින්ති අත්ථො. කථයන්තො ච මෙ පඤ්හන්ති එසො අම්හාකං භගවා මෙ මය්හං පඤ්හං කථයන්තො බ්‍යාකරොන්තො. ධම්මසොතං උපානයීති අනුපාදිසෙසනිබ්බානධාතුසඞ්ඛාතං ධම්මසොතං ධම්මපවාහං උපානයි පාවිසීති අත්ථො.

116. Dhammarājaṃ upagamma nghĩa là đã đi đến gần đức Thế Tôn, bậc vua của tất cả chúng sanh bằng Pháp, bậc chúa tể. Apucchiṃ pañhamuttamaṃ nghĩa là đã hỏi câu hỏi tối thượng liên quan đến uẩn, xứ, giới, đế, duyên khởi, v.v. Kathayanto ca me pañhaṃ (nghĩa là) đức Thế Tôn của chúng ta, trong khi đang nói, đang giải đáp câu hỏi của tôi. Dhammasotaṃ upānayī nghĩa là đã đi vào, đã nhập vào dòng Pháp, dòng chảy của Pháp được gọi là vô dư y Níp-bàn giới.

118. ජලජුත්තමනායකොති [Pg.75] පදුමුත්තරනාමකො ම-කාරස්ස ය-කාරං කත්වා කතවොහාරො. නිබ්බායි අනුපාදානොති උපාදානෙ පඤ්චක්ඛන්ධෙ අග්ගහෙත්වා නිබ්බායි න පඤ්ඤායි අදස්සනං අගමාසි, මනුස්සලොකාදීසු කත්ථචිපි අපතිට්ඨිතොති අත්ථො. දීපොව තෙලසඞ්ඛයාති වට්ටිතෙලානං සඞ්ඛයා අභාවා පදීපො ඉව නිබ්බායීති සම්බන්ධො.

118. Jalajuttamanāyako là cách gọi tên Padumuttara bằng cách đổi mẫu tự 'ma' thành mẫu tự 'ya'. Nibbāyi anupādāno nghĩa là đã tịch diệt, không còn được nhận biết, đã đi đến chỗ không thể thấy được do không còn chấp thủ năm uẩn là đối tượng của thủ; nghĩa là không còn tái lập ở bất cứ nơi nào trong cõi người, v.v. Dīpova telasaṅkhayā có sự liên kết là đã tịch diệt như ngọn đèn (tắt) do sự cạn kiệt dầu.

119. සත්තයොජනිකං ආසීති තස්ස පරිනිබ්බුතස්ස පදුමුත්තරස්ස භගවතො රතනමයං ථූපං සත්තයොජනුබ්බෙධං ආසි අහොසීති අත්ථො. ධජං තත්ථ අපූජෙසින්ති තත්ථ තස්මිං චෙතියෙ සබ්බභද්දං සබ්බතො භද්දං සබ්බසො මනොරමං ධජං පූජෙසින්ති අත්ථො.

119. Sattayojanikaṃ āsi nghĩa là bảo tháp bằng châu báu của đức Thế Tôn Padumuttara, vị đã Bát-níp-bàn, đã cao bảy do-tuần. Dhajaṃ tattha apūjesiṃ nghĩa là (tôi) đã cúng dường một lá cờ tốt lành về mọi mặt, tốt đẹp từ mọi phía, hoàn toàn làm vui thích tâm ý tại nơi ấy, tại bảo tháp ấy.

120. කස්සපස්ස ච බුද්ධස්සාති පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලතො පට්ඨාය ආගතස්ස දෙවමනුස්සෙසු සංසරතො මෙ මය්හං ඔරසො පුත්තො තිස්සො නාම කස්සපස්ස සම්මාසම්බුද්ධස්ස අග්ගසාවකො ජිනසාසනෙ බුද්ධසාසනෙ දායාදො ආසි අහොසීති සම්බන්ධො.

120. (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Kassapassa ca buddhassāti’ (có nghĩa là): Kể từ thời của đức Thế Tôn Padumuttara, trong khi đang luân hồi ở các cõi trời và cõi người, vị Tissa, người con ruột của tôi, đã là vị Thượng thủ Thinh văn của đức Chánh Đẳng Giác Kassapa, là người thừa tự ở trong giáo pháp của đấng Chiến Thắng, tức là giáo pháp của đức Phật. Đây là sự liên kết (của các từ).

121. තස්ස හීනෙන මනසාති තස්ස මම පුත්තස්ස තිස්සස්ස අග්ගසාවකස්ස හීනෙන ලාමකෙන මනසා චිත්තෙන අභද්දකං අසුන්දරං අයුත්තකං ‘‘අන්තකො පච්ඡිමො’’ති වාචං වචනං අභාසිං කථෙසින්ති අත්ථො. තෙන කම්මවිපාකෙනාති තෙන අරහන්තභක්ඛානසඞ්ඛාතස්ස අකුසලකම්මස්ස විපාකෙන. පච්ඡිමෙ අද්දසං ජිනන්ති පච්ඡිමෙ පරියොසානෙ පරිනිබ්බානකාලෙ මල්ලානං උපවත්තනෙ සාලවනෙ පරිනිබ්බානමඤ්චෙ නිපන්නං ජිනං ජිතසබ්බමාරං අම්හාකං ගොතමසම්මාසම්බුද්ධං අද්දසං අහන්ති අත්ථො. ‘‘පච්ඡා මෙ ආසි භද්දක’’න්තිපි පාඨො. තස්ස පච්ඡා තස්ස භගවතො අවසානකාලෙ නිබ්බානාසන්නකාලෙ මෙ මය්හං භද්දකං සුන්දරං චතුසච්චපටිවිජ්ඣනං ආසි අහොසීති අත්ථො.

121. (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Tassa hīnena manasā’ có nghĩa là: Đối với vị Thượng thủ Thinh văn Tissa, người con của tôi, với tâm trí thấp hèn, xấu xa, tôi đã nói lời lẽ không tốt đẹp, không hay, không thích hợp rằng: “Là người cuối cùng, là người sau rốt.” (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Tena kammavipākena’ (có nghĩa là): Do quả báo của nghiệp bất thiện được gọi là sự vu khống bậc A-la-hán ấy. (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Pacchime addasaṃ jinaṃ’ có nghĩa là: Vào lúc cuối cùng, vào thời điểm Bát-Niết-bàn, tôi đã nhìn thấy đấng Chiến Thắng, đấng đã chiến thắng tất cả Ma vương, đức Chánh Đẳng Giác Gotama của chúng ta, đang nằm trên giường Bát-Niết-bàn tại rừng cây sāla ở Upavattana của dòng họ Mallā. Cũng có dị bản là: ‘Pacchā me āsi bhaddakaṃ.’ Câu ấy có nghĩa là: Về sau, vào lúc cuối cùng của đức Thế Tôn ấy, vào thời điểm gần kề Niết-bàn, sự tốt đẹp, sự hay lành là sự thấu triệt Tứ Thánh Đế đã đến với tôi.

122. පබ්බාජෙසි මහාවීරොති මහාවීරියො සබ්බසත්තහිතො කරුණායුත්තො ජිතමාරො මුනි මල්ලානං උපවත්තනෙ සාලවනෙ පච්ඡිමෙ සයනෙ පරිනිබ්බානමඤ්චෙ සයිතොව මං පබ්බාජෙසීති සම්බන්ධො.

122. (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Pabbājesi mahāvīro’ (có nghĩa là): Bậc Đại Hùng, bậc có đại tinh tấn, người mưu cầu lợi ích cho tất cả chúng sanh, người hợp thành với lòng bi mẫn, bậc đã chiến thắng Ma vương, bậc Mâu-ni, trong khi đang nằm trên giường Bát-Niết-bàn, chiếc giường cuối cùng, tại rừng cây sāla ở Upavattana của dòng họ Mallā, đã cho tôi được xuất gia. Đây là sự liên kết (của các từ).

123. අජ්ජෙව [Pg.76] දානි පබ්බජ්ජාති අජ්ජ එව භගවතො පරිනිබ්බානදිවසෙයෙව මම පබ්බජ්ජා, තථා අජ්ජ එව උපසම්පදා, අජ්ජ එව ද්විපදුත්තමස්ස සම්මුඛා පරිනිබ්බානං අහොසීති සම්බන්ධො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

123. (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Ajjeva dāni pabbajjā’ (có nghĩa là): Ngay hôm nay, chính vào ngày Bát-Niết-bàn của đức Thế Tôn, là sự xuất gia của tôi; tương tự, ngay hôm nay là lễ Cụ túc giới; ngay hôm nay, sự Bát-Niết-bàn (của tôi) đã diễn ra trước sự hiện diện của bậc Tối Thượng giữa các loài hai chân. Đây là sự liên kết (của các từ). Phần còn lại thì dễ hiểu.

සුභද්දත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần Chú giải về Thánh nhân ký sự của trưởng lão Subhadda đã kết thúc.

10. චුන්දත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

10. Phần Chú giải về Thánh nhân ký sự của trưởng lão Cunda

සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො චුන්දත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතපුඤ්ඤසම්භාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ විභවසම්පන්නෙ කුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථරි පසීදිත්වා සත්තරතනමයං සුවණ්ණග්ඝියං කාරෙත්වා සුමනපුප්ඵෙහි ඡාදෙත්වා භගවන්තං පූජෙසි. තානි පුප්ඵානි ආකාසං සමුග්ගන්ත්වා විතානාකාරෙන අට්ඨංසු. අථ නං භගවා ‘‘අනාගතෙ ගොතමස්ස නාම භගවතො සාසනෙ චුන්දො නාම සාවකො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන තතො චුතො දෙවලොකෙ උපපන්නො කමෙන ඡසු කාමාවචරදෙවෙසු සුඛං අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු චක්කවත්තිආදිසම්පත්තියො ච අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ රූපසාරියා පුත්තො සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස කනිට්ඨො හුත්වා නිබ්බත්ති. තස්ස විඤ්ඤුතං පත්තස්ස ආරොහපරිණාහරූපවයානං සුන්දරතාය සකාරස්ස චකාරං කත්වා චුන්දොති නාමං කරිංසු. සො වයප්පත්තො ඝරාවාසෙ ආදීනවං පබ්බජ්ජාය ච ආනිසංසං දිස්වා භාතුත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි.

(Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Siddhatthassa bhagavato’ là Thánh nhân ký sự của trưởng lão Cunda. Vị này cũng đã tích lũy các nền tảng phước báu nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã vun bồi các phước báu là điều kiện hỗ trợ cho sự giải thoát. Vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình giàu có, khi đến tuổi trưởng thành đã có đức tin nơi bậc Đạo Sư, đã cho làm một bình nước bằng vàng được làm bằng bảy loại báu vật, đã che phủ bằng những bông hoa lài và đã cúng dường đến đức Thế Tôn. Những bông hoa ấy đã bay vút lên không trung và đã đứng lại theo hình dạng của một chiếc lọng. Khi ấy, đức Thế Tôn đã thọ ký cho vị ấy rằng: “Trong tương lai, ở trong giáo pháp của đức Thế Tôn tên là Gotama, vị này sẽ là một vị Thinh văn tên là Cunda.” Do nghiệp phước ấy, sau khi mệnh chung từ nơi ấy, vị ấy đã sanh vào cõi trời, tuần tự hưởng thụ sự an lạc ở sáu cõi trời Dục giới, và ở cõi người đã hưởng thụ các tài sản của bậc Chuyển luân vương v.v... Vào thời đức Phật hiện tại, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn, là con trai của bà Rūpasārī, là em trai của trưởng lão Sāriputta. Khi vị ấy đến tuổi trưởng thành, do sự tốt đẹp của chiều cao, vóc dáng, dung sắc, và tuổi tác, người ta đã đổi mẫu tự ‘sa’ thành mẫu tự ‘ca’ và đã đặt tên là Cunda. Khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy đã nhận thấy sự nguy hiểm trong đời sống tại gia và lợi ích của sự xuất gia, đã xuất gia nơi vị trưởng lão là anh trai của mình, đã phát triển tuệ quán, và không bao lâu đã chứng đắc quả vị A-la-hán.

125. සො පත්තඅරහත්තඵලො එකදිවසං අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව. අග්ඝියන්තිආදයොපි උත්තානත්ථායෙව.

125. Vị ấy, sau khi đã chứng đắc quả vị A-la-hán, vào một ngày nọ đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, đã khởi sanh niềm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về Thánh nhân ký sự của tiền thân đã nói (những câu kệ) bắt đầu bằng ‘Siddhatthassa bhagavato.’ Ý nghĩa của câu ấy đã được nói ở phần dưới. Các (câu kệ) bắt đầu bằng ‘Agghiyaṃ’ cũng có ý nghĩa rõ ràng.

128. විතිණ්ණකඞ්ඛො සම්බුද්ධොති විසෙසෙන මග්ගාධිගමෙන විචිකිච්ඡාය ඛෙපිතත්තා විතිණ්ණකඞ්ඛො අසංසයො සම්බුද්ධො. තිණ්ණොඝෙහි පුරක්ඛතොති කාමොඝාදීනං චතුන්නං ඔඝානං තිණ්ණත්තා අතික්කන්තත්තා ඔඝතිණ්ණෙහි [Pg.77] ඛීණාසවෙහි පුරක්ඛතො පරිවාරිතොති අත්ථො. බ්‍යාකරණගාථා උත්තානත්ථායෙව.

128. (Câu kệ) ‘Vitiṇṇakaṅkho sambuddho’ (có nghĩa là): Do đã đoạn trừ được hoài nghi thông qua sự chứng đắc Đạo một cách đặc biệt, nên (Ngài là) bậc đã vượt qua hoài nghi, không còn do dự, là bậc Chánh Đẳng Giác. (Câu kệ) ‘Tiṇṇoghehi purakkhato’ có nghĩa là: Được hộ tống, được vây quanh bởi các bậc đã lậu tận, những vị đã vượt qua, đã đi qua bốn loại bộc lưu là dục bộc lưu v.v... Các câu kệ thọ ký có ý nghĩa rõ ràng.

139. උපට්ඨහිං මහාවීරන්ති උත්තමත්ථස්ස නිබ්බානස්ස පත්තියා පාපුණනත්ථාය කප්පසතසහස්සාධිකෙසු චතුරාසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙසු කප්පෙසු පාරමියො පූරෙන්තෙන කතවීරියත්තා මහාවීරං බුද්ධං උපට්ඨහිං උපට්ඨානං අකාසින්ති අත්ථො. අඤ්ඤෙ ච පෙසලෙ බහූති න කෙවලමෙව බුද්ධං උපට්ඨහිං, පෙසලෙ පියසීලෙ සීලවන්තෙ අඤ්ඤෙ ච බහුඅග්ගප්පත්තෙ සාවකෙ, මෙ මය්හං භාතරං සාරිපුත්තත්ථෙරඤ්ච උපට්ඨහින්ති සම්බන්ධො.

139. (Câu kệ) ‘Upaṭṭhahiṃ mahāvīraṃ’ có nghĩa là: Tôi đã hầu hạ, đã thực hiện việc phục vụ đức Phật, bậc Đại Hùng, do Ngài là bậc có tinh tấn đã được thực hành bởi việc viên mãn các pháp Ba-la-mật trong bốn a-tăng-kỳ và hơn một trăm ngàn đại kiếp, vì mục đích thành tựu, vì mục đích chứng đắc mục tiêu tối thượng là Niết-bàn. (Câu kệ) ‘Aññe ca pesale bahū’ (có nghĩa là): Tôi đã hầu hạ không chỉ riêng đức Phật, mà còn hầu hạ nhiều vị Thinh văn khác đã đạt đến địa vị cao nhất, những vị có giới hạnh, những vị có giới hạnh đáng mến, và cả trưởng lão Sāriputta, anh trai của tôi. Đây là sự liên kết (của các từ).

140. භාතරං මෙ උපට්ඨහිත්වාති මය්හං භාතරං උපට්ඨහිත්වා වත්තපටිවත්තං කත්වා තස්ස පරිනිබ්බුතකාලෙ භගවතො පඨමං පරිනිබ්බුතත්තා තස්ස ධාතුයො ගහෙත්වා පත්තම්හි ඔකිරිත්වා ලොකජෙට්ඨස්ස නරානං ආසභස්ස බුද්ධස්ස උපනාමෙසිං අදාසින්ති අත්ථො.

140. (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Bhātaraṃ me upaṭṭhahitvā’ có nghĩa là: Sau khi đã hầu hạ anh trai của tôi, đã làm các phận sự lớn nhỏ, vào lúc vị ấy Bát-Niết-bàn, do vị ấy đã Bát-Niết-bàn trước đức Thế Tôn, tôi đã lấy xá-lợi của vị ấy, đã đặt vào trong bình bát, và đã dâng lên, đã trao cho đức Phật, bậc Trưởng Thượng của thế gian, bậc Ngưu Vương giữa các loài người.

141. උභො හත්ථෙහි පග්ගය්හාති තං මහා දින්නං ධාතුං සො භගවා අත්තනො උභොහි හත්ථෙහි පකාරෙන ගහෙත්වා තං ධාතුං සංසුට්ඨු දස්සයන්තො අග්ගසාවකං සාරිපුත්තත්ථෙරං කිත්තයි පකාසෙසීති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

141. (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Ubho hatthehi paggayha’ có nghĩa là: Đức Thế Tôn ấy đã cầm lấy xá-lợi do tôi dâng cúng bằng cả hai tay của Ngài một cách trang trọng, và trong khi chỉ bày xá-lợi ấy một cách tốt đẹp, Ngài đã tán dương, đã tuyên dương vị Thượng thủ Thinh văn, trưởng lão Sāriputta. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

චුන්දත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần Chú giải về Thánh nhân ký sự của trưởng lão Cunda đã kết thúc.

පඤ්චමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần Chú giải về Phẩm thứ Năm đã kết thúc.

6. බීජනිවග්ගො

6. Phẩm Bījani (Phẩm Cây Quạt)

1. විධූපනදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

1. Phần Chú giải về Thánh nhân ký sự của trưởng lão Vidhūpanadāyaka (Vị Thí Chủ Cây Quạt)

පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිකං ආයස්මතො විධූපනදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු පූරිතපුඤ්ඤසම්භාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො විභවසම්පන්නො සද්ධාජාතො භගවති පසන්නො ගිම්හකාලෙ සුවණ්ණරජතමුත්තාමණිමයං බීජනිං කාරෙත්වා භගවතො අදාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරන්තො [Pg.78] ද්වෙ සම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්ස අම්හාකං සම්මාසම්බුද්ධස්ස උප්පන්නකාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො ඝරබන්ධනෙන බන්ධිත්වා ඝරාවාසෙ ආදීනවං දිස්වා පබ්බජ්ජාය ච ආනිසංසං දිස්වා සද්ධාසම්පන්නො සාසනෙ පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

Câu chuyện bắt đầu bằng 'Padumuttarabuddhassa' là thiên A-hàm của trưởng lão Vidhūpanadāyaka. Vị này cũng vậy, đã tích lũy đầy đủ các phước báu nơi các bậc Tối Thắng trong quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã vun bồi các công đức là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của Đức Thế Tôn Padumuttara, đã sanh vào một gia đình, đã đạt đến sự hiểu biết, có đầy đủ tài sản, đã phát sanh đức tin, có lòng tịnh tín nơi Đức Thế Tôn. Vào mùa nóng, đã cho làm một cây quạt bằng vàng, bạc, ngọc trai, và ngọc ma-ni, và đã dâng cúng đến Đức Thế Tôn. Vị ấy, do nghiệp phước thiện đó, trong khi luân hồi ở cõi trời và cõi người, đã hưởng thụ hai loại tài sản, vào thời xuất hiện của Đức Chánh Đẳng Giác của chúng ta, đã sanh vào một gia đình. Bị trói buộc bởi sự ràng buộc của gia đình, đã thấy được sự nguy hại trong đời sống tại gia, và đã thấy được lợi ích của việc xuất gia, có đức tin đầy đủ, đã xuất gia trong giáo pháp, đã phát triển tuệ quán, và không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán.

1. සො ‘‘කෙන මයා පුඤ්ඤකම්මෙන අයං ලොකුත්තරසම්පත්ති ලද්ධා’’ති අත්තනො පුබ්බකම්මං අනුස්සරන්තො තං පච්චක්ඛතො ඤත්වා පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව. බීජනිකා මයා දින්නාති විසෙසෙන සන්තාපයන්තානං සත්තානං සන්තාපං නිබ්බාපෙන්ති සීතලං වාතං ජනෙතීති බීජනී, බීජනීයෙව බීජනිකා, සා සත්තරතනමයා විජ්ජොතමානා බීජනිකා මයා කාරාපෙත්වා දින්නාති අත්ථො.

1. Vị ấy, trong khi tưởng nhớ lại tiền nghiệp của mình rằng: 'Do nghiệp phước thiện nào mà tài sản siêu thế này đã được ta chứng đắc?', đã biết rõ điều ấy, trong khi tuyên thuyết về thiên A-hàm kể lại tiền sử của mình, đã nói câu bắt đầu bằng 'Padumuttarabuddhassa'. Câu ấy có ý nghĩa đã được nói ở dưới. Trong câu 'Bījanikā mayā dinnā' (cây quạt đã được ta dâng cúng), vật làm dập tắt sự nóng bức của các chúng sanh đang bị thiêu đốt một cách đặc biệt và làm phát sanh làn gió mát mẻ, vì thế được gọi là 'bījanī' (quạt). 'Bījanikā' chính là 'bījanī'. Ý nghĩa là: 'Cây quạt ấy, được làm bằng bảy loại báu vật, đang tỏa sáng, đã được ta cho làm và dâng cúng'.

විධූපනදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên A-hàm của trưởng lão Vidhūpanadāyaka đã kết thúc.

2. සතරංසිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

2. Phần giải về thiên A-hàm của trưởng lão Sataraṃsi

උච්චියං සෙලමාරුය්හාතිආදිකං ආයස්මතො සතරංසිත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සක්කටබ්‍යාකරණෙ වෙදත්තයෙ ච පාරඞ්ගතො ඝරාවාසං පහාය අරඤ්ඤං පවිසිත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තෙ වාසං කප්පෙසි. තස්මිං සමයෙ පදුමුත්තරො භගවා විවෙකකාමතාය උච්චං එකං පබ්බතං ආරුය්හ ජලිතග්ගික්ඛන්තො විය නිසීදි. තං තථානිසින්නං භගවන්තං දිස්වා තාපසො සොමනස්සජාතො අඤ්ජලිං පග්ගය්හ අනෙකෙහි කාරණෙහි ථොමෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන තතො චුතො ඡසු කාමාවචරදෙවෙසු දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා තතො මනුස්සලොකෙ සතරංසී නාම චක්කවත්තී රාජා හුත්වා නිබ්බත්ති. තම්පි සම්පත්තිං අනෙකක්ඛත්තුං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො පුබ්බපුඤ්ඤසම්භාරවසෙන ඤාණස්ස පරිපක්කත්තා සත්තවස්සිකොව පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණි.

Câu chuyện bắt đầu bằng 'Ucciyaṃ selamāruyha' là thiên A-hàm của trưởng lão Sataraṃsi. Vị này cũng vậy, đã tạo căn lành nơi các vị Phật trong quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã vun bồi các công đức là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của Đức Thế Tôn Padumuttara, đã sanh vào dòng dõi Bà-la-môn, đã đạt đến sự hiểu biết, đã thông suốt văn phạm tiếng Sanskrit và ba tập Vệ-đà. Đã từ bỏ đời sống tại gia, đi vào rừng, đã xuất gia theo lối sống của vị ẩn sĩ, và đã an trú tại Hy-mã-lạp sơn. Vào lúc ấy, Đức Thế Tôn Padumuttara, do mong muốn sự vắng lặng, đã leo lên một ngọn núi cao, và ngự tọa như một khối lửa đang cháy sáng. Khi thấy Đức Thế Tôn đang ngự tọa như vậy, vị ẩn sĩ ấy phát sanh hỷ lạc, đã chắp tay, và đã tán thán bằng nhiều lý do. Vị ấy, do nghiệp phước thiện đó, sau khi mệnh chung từ nơi ấy, đã hưởng thụ tài sản cõi trời ở sáu cõi trời Dục giới, sau đó đã sanh làm vị vua Chuyển luân tên là Sataraṃsī ở cõi người. Đã hưởng thụ tài sản ấy nhiều lần, vào thời Đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia đình. Do năng lực của các phước báu đã tích lũy trong quá khứ và do trí tuệ đã chín muồi, đã xuất gia khi mới bảy tuổi và đã chứng đắc A-la-hán quả.

8-9. සො [Pg.79] ‘‘අහං කෙන කම්මෙන සත්තවස්සිකොව සන්තිපදං අනුප්පත්තොස්මී’’ති සරමානො පුබ්බකම්මං ඤාණෙන පච්චක්ඛතො දිස්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං උදානවසෙන පකාසෙන්තො උච්චියං සෙලමාරුය්හාතිආදිමාහ. තත්ථ උච්චියන්ති උච්චං සෙලමයං පබ්බතං ආරුය්හ නිසීදි පදුමුත්තරොති සම්බන්ධො. පබ්බතස්සාවිදූරම්හීති භගවතො නිසින්නස්ස පබ්බතස්ස ආසන්නට්ඨානෙති අත්ථො. බ්‍රාහ්මණො මන්තපාරගූති මන්තසඞ්ඛාතස්ස වෙදත්තයස්ස පාරං පරියොසානං කොටිං ගතො එකො බ්‍රාහ්මණොති අත්ථො, අඤ්ඤං විය අත්තානං නිද්දිසති අයං මන්තපාරගූති. උපවිට්ඨං මහාවීරන්ති තස්මිං පබ්බතෙ නිසින්නං වීරවන්තං ජිනං, කිං විසිට්ඨං? දෙවදෙවං සකලඡකාමාවචරබ්‍රහ්මදෙවානං අතිදෙවං නරාසභං නරානං ආසතං සෙට්ඨං ලොකනායකං සකලසත්තලොකං නයන්තං නිබ්බානං පාපෙන්තං අහං අඤ්ජලිං දසනඛසමොධානඤ්ජලිපුටං සිරසි මුද්ධනි පග්ගහෙත්වාන පතිට්ඨපෙත්වා සන්ථවිං සුට්ඨුං ථොමෙසින්ති සම්බන්ධො.

Vị ấy, trong khi nhớ lại rằng: 'Do nghiệp nào mà ta đã chứng đắc trạng thái tịch tịnh khi mới bảy tuổi?', đã thấy rõ tiền nghiệp bằng trí tuệ, đã phát sanh hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về thiên A-hàm kể lại tiền sử của mình dưới dạng lời cảm hứng, đã nói câu bắt đầu bằng 'ucciyaṃ selamāruyha'. Ở đây, câu 'ucciyaṃ' có liên hệ là: 'Đức Padumuttara đã leo lên ngọn núi cao bằng đá và ngự tọa'. Câu 'Pabbatassāvidūramhi' có nghĩa là: 'ở một nơi gần ngọn núi mà Đức Thế Tôn đang ngự tọa'. Câu 'Brāhmaṇo mantapāragū' có nghĩa là: 'một vị Bà-la-môn đã đi đến bờ bên kia, tức là sự kết thúc, đỉnh cao của ba tập Vệ-đà được gọi là 'manta''. Vị ấy chỉ về bản thân mình như một người khác khi nói 'vị thông suốt thần chú này'. Câu 'Upaviṭṭhaṃ mahāvīraṃ' có nghĩa là 'bậc Đại Hùng, bậc Chiến Thắng đang ngự tọa trên ngọn núi ấy'. Có đặc điểm gì? 'Vị trời của các vị trời', vị trời vượt trên tất cả các vị trời ở sáu cõi Dục giới và các vị trời Phạm thiên. 'Bậc Ngưu vương trong loài người', bậc tối thượng trong loài người. 'Bậc Lãnh đạo thế gian', vị dẫn dắt toàn thể thế gian chúng sanh, đưa họ đến Niết-bàn. Liên hệ là: 'Ta, sau khi nâng lên và đặt lên đầu, lên đỉnh đầu, hai bàn tay chắp lại thành hình búp sen với mười đầu ngón tay chạm nhau, đã tán thán, đã ca ngợi một cách tốt đẹp'.

12. අභාසථාති ‘‘යෙනායං අඤ්ජලී දින්නො…පෙ… අරහා සො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

12. Câu 'Abhāsatha' (Ngài đã nói) có nghĩa là Ngài đã thọ ký rằng: 'Do việc chắp tay này đã được thực hiện... (vân vân)... vị ấy sẽ trở thành bậc A-la-hán'. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

සතරංසිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên A-hàm của trưởng lão Sataraṃsi đã kết thúc.

3. සයනදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3. Phần giải về thiên A-hàm của trưởng lão Sayanadāyaka

පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිකං ආයස්මතො සයනදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා සුඛමනුභවන්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සත්ථරි පසන්නො දන්තසුවණ්ණරජතමුත්තමණිමයං මහාරහං මඤ්චං කාරාපෙත්වා චීනපට්ටකම්බලාදීනි අත්ථරිත්වා සයනත්ථාය භගවතො අදාසි. භගවා තස්ස අනුග්ගහං කරොන්තො තත්ථ සයි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො තදනුරූපං ආකාසගමනසුඛසෙය්‍යාදිසුඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පාපුණිත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො පබ්බජිත්වා විපස්සන්තො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

Câu chuyện bắt đầu bằng 'Padumuttarabuddhassa' là thiên A-hàm của trưởng lão Sayanadāyaka. Vị này cũng vậy, đã tạo căn lành nơi các vị Phật trong quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã vun bồi các công đức là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của Đức Thế Tôn Padumuttara, đã sanh vào một gia đình, đã đạt đến sự hiểu biết. Sau khi thiết lập đời sống tại gia và hưởng thụ hạnh phúc, đã nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, đã có lòng tịnh tín nơi bậc Đạo Sư, đã cho làm một chiếc giường quý giá bằng ngà, vàng, bạc, ngọc trai, và ngọc ma-ni, đã trải lên đó các loại vải lụa, chăn len, v.v., và đã dâng cúng đến Đức Thế Tôn để Ngài nằm nghỉ. Đức Thế Tôn, để thể hiện lòng bi mẫn đối với vị ấy, đã nằm nghỉ ở đó. Vị ấy, do nghiệp phước thiện đó, trong khi luân hồi ở cõi trời và cõi người, đã hưởng thụ hạnh phúc tương xứng như khả năng đi trên không, giường nằm thoải mái, v.v., vào thời Đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia đình có đầy đủ tài sản, đã đạt đến sự hiểu biết, đã nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, với tâm ý tịnh tín, đã xuất gia, và trong khi thực hành tuệ quán, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán.

20. සො [Pg.80] අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව.

20. Vị ấy, trong khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, đã phát sanh hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về thiên A-hàm kể lại tiền sử của mình, đã nói câu bắt đầu bằng 'Padumuttarabuddhassa'. Câu ấy có ý nghĩa đã được nói ở dưới.

21. සුඛෙත්තෙ බීජසම්පදාති යථා තිණකචවරරහිතෙ කද්දමාදිසම්පන්නෙ සුඛෙත්තෙ වුත්තබීජානි සාදුඵලානි නිප්ඵාදෙන්ති, එවමෙව රාගදොසාදිදියඩ්ඪසහස්සකිලෙසසඞ්ඛාතතිණකචවරරහිතෙ සුද්ධසන්තානෙ පුඤ්ඤක්ඛෙත්තෙ වුත්තදානානි අප්පානිපි සමානානි මහප්ඵලානි හොන්තීති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

21. Sukhette bījasampadāti có nghĩa là: Giống như các hạt giống được gieo trong thửa ruộng tốt, không có cỏ rác, đầy đủ bùn non v.v... sẽ trổ ra các quả ngọt; cũng tương tự như thế, các vật thí được gieo trong thửa ruộng phước là tâm tánh thanh tịnh, không có cỏ rác được gọi là một ngàn năm trăm phiền não gồm có tham, sân v.v... dầu là nhỏ nhoi cũng trở thành có quả báu to lớn. Phần còn lại có ý nghĩa dễ hiểu.

සයනදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Đã chấm dứt phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Sayanadāyaka.

4. ගන්ධොදකියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

4. Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Gandhodakiya

පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිකං ආයස්මතො ගන්ධොදකියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමමුනිවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො පරිනිබ්බුතෙ භගවති නගරවාසිනො බොධිපූජං කුරුමානෙ දිස්වා විචිත්තඝටෙ චන්දනකප්පුරාගරුආදිමිස්සකසුගන්ධොදකෙන පූරෙත්වා බොධිරුක්ඛං අභිසිඤ්චි. තස්මිං ඛණෙ දෙවො මහාධාරාහි පවස්සි. තදා සො අසනිවෙගෙන කාලං කතො. තෙනෙව පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවලොකෙ නිබ්බත්ති, තත්ථෙව ඨිතො ‘‘අහො බුද්ධො, අහො ධම්මො’’තිආදිගාථායො අභාසි. එවං සො දෙවමනුස්සෙසු සම්පත්තියො අනුභවිත්වා සබ්බපරිළාහවිප්පමුත්තො නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ සීතිභාවමුපගතො සුඛිතො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා කම්මට්ඨානං ආරභිත්වා විපස්සන්තො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤෙන ගන්ධොදකියත්ථෙරොති පාකටො අහොසි.

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ là truyện tiền thân của trưởng lão Gandhodakiya. Vị này cũng đã tạo các quyền năng dưới thời của các bậc Tối Thắng trong quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã sanh vào gia đình vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara. Sau khi đức Thế Tôn nhập Vô Dư Niết-bàn, vị ấy nhìn thấy dân chúng trong thành đang thực hiện việc cúng dường cây Bồ-đề, đã đổ đầy nước thơm được pha trộn với chiên-đàn, long não, trầm hương v.v... vào trong chiếc bình được trang trí và đã tắm gội cây Bồ-đề. Vào khoảnh khắc ấy, trời đã mưa với những hạt lớn. Khi ấy, vị ấy đã mệnh chung do bị sét đánh. Do nghiệp phước ấy, vị ấy đã tái sanh ở cõi trời, trong khi đang ở tại nơi ấy đã nói lên các câu kệ bắt đầu là: “Ôi, đức Phật! Ôi, Giáo Pháp!”. Như vậy, vị ấy đã hưởng thụ các tài sản ở cõi trời và cõi người, đã hoàn toàn thoát khỏi mọi sự nóng nảy phiền muộn, đã đạt đến trạng thái mát mẻ, đã được an lạc ở nơi đã tái sanh. Vào thời đức Phật hiện tại, vị ấy đã sanh vào một gia đình, đã đến tuổi trưởng thành, đã có đức tin nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, đã bắt đầu thực hành đề mục nghiệp xứ, trong khi tu tập minh sát đã không bao lâu chứng đắc quả A-la-hán. Do phước thiện đã làm trong quá khứ, vị ấy đã trở nên nổi tiếng là trưởng lão Gandhodakiya.

25. සො එකදිවසං අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුතරස්සාතිආදිමාහ. තං වුත්තත්ථමෙව. මහාබොධිමහො අහූති මහාබොධිරුක්ඛස්ස පූජා අහොසීති අත්ථො. විචිත්තං ඝටමාදායාති අනෙකෙහි චිත්තකම්මසුවණ්ණකම්මෙහි විචිත්තං සොභමානං ගන්ධොදකපුණ්ණං ඝටං ගහෙත්වාති අත්ථො[Pg.81]. ගන්ධොදකමදාසහන්ති ගන්ධොදකං අදාසිං, අහං ගන්ධොදකෙන අභිසිඤ්චින්ති අත්ථො.

25. Một ngày nọ, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi trình bày về truyện tiền thân đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là padumutarassa. Điều ấy có ý nghĩa đã được nói đến. Mahābodhimaho ahū có nghĩa là: Đã có sự cúng dường cây Đại Bồ-đề. Vicittaṃ ghaṭamādāya có nghĩa là: Sau khi đã lấy chiếc bình xinh đẹp được trang trí bởi nhiều công trình hội họa và công trình bằng vàng, được đổ đầy nước thơm. Gandhodakamadāsahaṃ có nghĩa là: Ta đã dâng cúng nước thơm, ta đã tắm gội bằng nước thơm.

26. න්හානකාලෙ ච බොධියාති බොධියා පූජාකරණසමයෙති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

26. Nhānakāle ca bodhiyā có nghĩa là: Vào lúc thực hiện việc cúng dường cây Bồ-đề. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

ගන්ධොදකියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Đã chấm dứt phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Gandhodakiya.

5. ඔපවය්හත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

5. Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Opavayha

පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිකං ආයස්මතො ඔපවය්හත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරජිනාදිච්චෙ ලොකෙ පාතුභූතෙ එකස්මිං විභවසම්පන්නකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය මහද්ධනො මහාභොගො ඝරාවාසං වසමානො සාසනෙ පසන්නො සත්ථරි පසාදබහුමානො ආජානීයෙන සින්ධවෙන පූජං අකාසි, පූජෙත්වා ච පන ‘‘බුද්ධාදීනං සමණානං හත්ථිඅස්සාදයො න කප්පන්ති, කප්පියභණ්ඩං දස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා තං අග්ඝාපෙත්වා තදග්ඝනකෙන කහාපණෙන කප්පියං කප්පාසිකකම්බලකොජවාදිකං චීවරං කප්පූරතක්කොලාදිකං භෙසජ්ජපරික්ඛාරඤ්ච අදාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතො දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච හත්ථිඅස්සාදිඅනෙකවාහනසම්පන්නො සුඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සද්ධාසම්පන්නො සාසනෙ පබ්බජිත්වා කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා මග්ගපටිපාටියා අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි, පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤසම්භාරවසෙන ඔපවය්හත්ථෙරොති පාකටො අහොසි.

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ là truyện tiền thân của trưởng lão Opavayha. Vị này cũng đã tạo các quyền năng dưới thời của các đức Phật trong quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Khi đức Phật Toàn Thắng Padumuttara, bậc mặt trời, xuất hiện ở thế gian, vị ấy đã sanh vào một gia đình giàu có, sau khi trưởng thành đã là người có nhiều tài sản, nhiều của cải, trong khi sống đời tại gia đã có đức tin trong giáo Pháp, có nhiều sự kính trọng và tin tưởng nơi đức Đạo Sư, đã thực hiện việc cúng dường bằng con ngựa thuần chủng giống Sindhava. Và sau khi cúng dường, vị ấy đã suy nghĩ rằng: “Voi, ngựa v.v... là không thích hợp đối với các vị Sa-môn là hàng đệ tử của đức Phật. Ta sẽ dâng cúng vật dụng thích hợp.” Vị ấy đã cho định giá con ngựa ấy và với số tiền kahāpaṇa tương đương với giá trị ấy đã dâng cúng y phục thích hợp gồm có vải bông, vải len, vải bện v.v... và vật dụng thuốc men gồm có long não, trái takkola v.v... Do nghiệp phước ấy, vị ấy đã sống cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung từ nơi ấy đã hưởng thụ sự an lạc, được thành tựu nhiều phương tiện đi lại gồm có voi, ngựa v.v... ở cõi trời và cõi người. Vào thời đức Phật hiện tại, vị ấy đã sanh vào một gia đình, đã đạt đến sự thông thái, đã có đức tin, đã xuất gia trong giáo Pháp, đã thọ nhận đề mục nghiệp xứ, đã phát triển minh sát, đã an trú vào quả A-la-hán theo tuần tự của các đạo. Do năng lực của các thiện sự đã làm trong quá khứ, vị ấy đã trở nên nổi tiếng là trưởng lão Opavayha.

33. සො ‘‘කෙන නු ඛො කාරණෙන ඉදං මයා සන්තිපදං අධිගත’’න්ති උපධාරෙන්තො පුබ්බකම්මං ඤාණෙන පච්චක්ඛතො ඤත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං උදානවසෙන පකාසෙන්තො පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිමාහ. තං වුත්තත්ථමෙව. ආජානීයමදාසහන්ති ආජානීයං උත්තමජාතිසින්ධවං අහං අදාසිං පූජෙසින්ති අත්ථො.

33. Vị ấy trong khi suy xét rằng: “Do nguyên nhân nào mà trạng thái an tịnh này đã được ta chứng ngộ?” đã biết rõ tiền nghiệp một cách trực tiếp bằng trí tuệ, tâm sanh hoan hỷ, trong khi trình bày về truyện tiền thân bằng lời cảm hứng đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là padumuttarabuddhassa. Điều ấy có ý nghĩa đã được nói đến. Ājānīyamadāsahaṃ có nghĩa là: Ta đã dâng cúng, đã cúng dường con ngựa thuần chủng giống Sindhava cao quý.

35. සපත්තභාරොති සස්ස අත්තනො පත්තානි අට්ඨ පරික්ඛාරානි භාරානි යස්ස සො සපත්තභාරො, අට්ඨපරික්ඛාරයුත්තොති අත්ථො.

35. Sapattabhāro có nghĩa là: Vị ấy là người có các gánh nặng là tám vật dụng đã được thành tựu cho bản thân, là người được hợp thành bởi tám vật dụng.

36. ඛමනීයමදාසහන්ති [Pg.82] ඛමනීයයොග්ගං චීවරාදිකප්පියපරික්ඛාරන්ති අත්ථො.

36. Khamanīyamadāsahaṃ có nghĩa là: Vật dụng thích hợp, vật dụng hợp lệ gồm có y phục v.v...

40. චරිමොති පරියොසානො කොටිප්පත්තො භවොති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

40. Carimo có nghĩa là: Kiếp sống cuối cùng, đã đạt đến đỉnh cao. Phần còn lại có ý nghĩa dễ hiểu.

ඔපවය්හත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Đã chấm dứt phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Opavayha.

6. සපරිවාරාසනත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

6. Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Saparivārāsana

පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිකං ආයස්මතො සපරිවාරාසනත්ථෙරස්ස අපදානං. සොපි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ විභවසම්පන්නෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සද්ධාජාතො සාසනෙ පසන්නො දානඵලං සද්දහන්තො නානග්ගරසභොජනෙන භගවතො පිණ්ඩපාතං අදාසි, දත්වා ච පන භොජනසාලායං භොජනත්ථාය නිසින්නාසනං ජාතිසුමනමල්ලිකාදීහි අලඞ්කරි. භගවා ච භත්තානුමොදනමකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අනෙකවිධං සම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සද්ධො පසන්නො පබ්බජිත්වා න චිරස්සෙව අරහා අහොසි.

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ là truyện tiền thân của trưởng lão Saparivārāsana. Vị này cũng đã tạo các quyền năng dưới thời của các đức Phật trong quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara đã sanh vào một gia đình giàu có, sau khi trưởng thành đã có đức tin, đã có niềm tin trong giáo Pháp, do tin tưởng vào quả của sự dâng cúng, đã dâng cúng vật thực khất thực với các món ăn có nhiều hương vị cao quý đến đức Thế Tôn. Và sau khi dâng cúng, vị ấy đã trang hoàng chỗ ngồi ở phòng ăn bằng các loại hoa lài, hoa mallikā v.v... Và đức Thế Tôn đã thực hiện việc tùy hỷ công đức về vật thực. Do nghiệp phước ấy, vị ấy trong khi luân hồi ở cõi trời và cõi người đã hưởng thụ nhiều loại tài sản, vào thời đức Phật hiện tại đã sanh vào một gia đình giàu có, sau khi trưởng thành đã có đức tin, có niềm tin, đã xuất gia, và không bao lâu đã là bậc A-la-hán.

43. සො එවං පත්තසන්තිපදො ‘‘කෙන නු ඛො පුඤ්ඤෙන ඉදං සන්තිපදං අනුප්පත්ත’’න්ති ඤාණෙන උපධාරෙන්තො පුබ්බකම්මං දිස්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිමාහ. තං වුත්තත්ථමෙව. පිණ්ඩපාතං අදාසහන්ති තත්ථ තත්ථ ලද්ධානං පිණ්ඩානං කබළං කබළං කත්වා පාතබ්බතො ඛාදිතබ්බතො ආහාරො පිණ්ඩපාතො, තං පිණ්ඩපාතං භගවතො අදාසිං, භගවන්තං භොජෙසින්ති අත්ථො.

43. Vị ấy, đã đạt được trạng thái tịch tịnh như thế, trong khi suy xét bằng trí tuệ rằng: “Do phước nghiệp nào mà ta đã đạt được trạng thái tịch tịnh này?”, đã thấy được nghiệp quá khứ, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình, đã nói lên (những lời kệ) bắt đầu là: “Padumuttarabuddhassa”. Điều ấy có ý nghĩa đã được nói. (Câu) “Piṇḍapātaṃ adāsahaṃ” có nghĩa là: Ở đây, vật thực được gọi là piṇḍapāta do được vo thành từng viên, từng vắt để nuốt và để ăn; tôi đã dâng cúng vật thực khất thực ấy đến đức Thế Tôn, đã mời đức Thế Tôn dùng bữa.

44. අකිත්තයි පිණ්ඩපාතන්ති මයා දින්නපිණ්ඩපාතස්ස ගුණං ආනිසංසං පකාසෙසීති අත්ථො.

44. (Câu) “Akittayi piṇḍapātaṃ” có nghĩa là: (Ngài) đã tuyên thuyết về phẩm chất và quả báu của vật thực khất thực do tôi dâng cúng.

48. සංවුතො පාතිමොක්ඛස්මින්ති පාතිමොක්ඛසංවරසීලෙන සංවුතො පිහිතො පටිච්ඡන්නොති අත්ථො. ඉන්ද්‍රියෙසු ච පඤ්චසූති චක්ඛුන්ද්‍රියාදීසු පඤ්චසු [Pg.83] ඉන්ද්‍රියෙසු රූපාදීහි ගොපිතො ඉන්ද්‍රියසංවරසීලඤ්ච ගොපිතොති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

48. (Câu) “Saṃvuto pātimokkhasmiṃ” có nghĩa là: được thu thúc, được che đậy, được bao bọc bởi giới thu thúc trong Pātimokkha. (Câu) “Indriyesu ca pañcasū” có nghĩa là: được phòng hộ trong năm căn như nhãn căn v.v... đối với sắc v.v... và phòng hộ giới thu thúc các căn. Phần còn lại nên được hiểu là dễ hiểu.

සපරිවාරාසනත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích về Thánh nhân ký sự của trưởng lão Saparivārāsana đã chấm dứt.

7. පඤ්චදීපකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

7. Giải thích Thánh nhân ký sự của trưởng lão Pañcadīpaka

පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිකං ආයස්මතො පඤ්චදීපකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො උප්පන්නුප්පන්නභවෙසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය ඝරාවාසෙ වසන්තො භගවතො ධම්මං සුත්වා සම්මාදිට්ඨියං පතිට්ඨිතො සද්ධො පසන්නො මහාජනෙහි බොධිපූජං කයිරමානං දිස්වා සයම්පි බොධිං පරිවාරෙත්වා දීපං ජාලෙත්වා පූජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො චක්කවත්තිසම්පත්තිආදයො අනුභවිත්වා සබ්බත්ථෙව උප්පන්නභවෙ ජලමානො ජොතිසම්පන්නවිමානාදීසු වසිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං විභවසම්පන්නෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි, දීපපූජානිස්සන්දෙන දීපකත්ථෙරොති පාකටො.

(Những lời kệ) bắt đầu là: “Padumuttarabuddhassa” là Thánh nhân ký sự của trưởng lão Pañcadīpaka. Vị này cũng vậy, đã tạo phước duyên nơi các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước nghiệp là nhân duyên cho sự giải thoát trong mỗi kiếp sanh, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, đã sanh vào một gia đình, khi đã trưởng thành, trong khi sống đời tại gia, đã nghe pháp của đức Thế Tôn, đã an trú trong chánh kiến, có đức tin, có lòng tịnh tín, đã thấy đại chúng đang thực hiện việc cúng dường cây Bồ-đề, chính mình cũng đã đi vòng quanh cây Bồ-đề, thắp đèn và cúng dường. Do phước nghiệp ấy, vị ấy trong khi luân hồi trong cõi trời và cõi người, đã hưởng thụ các tài sản như là tài sản của vị Chuyển luân vương v.v..., ở tất cả mọi nơi trong các kiếp sanh, đã tỏa sáng, đã sống trong các cung điện v.v... đầy ánh sáng, vào thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia đình giàu có, khi đã trưởng thành, do đức tin sanh khởi, đã xuất gia, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán, do kết quả của việc cúng dường đèn, đã nổi danh là trưởng lão Dīpaka.

50. සො එකදිවසං අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිමාහ. තං වුත්තත්ථමෙව. උජුදිට්ඨි අහොසහන්ති වඞ්කං මිච්ඡාදිට්ඨිං ඡඩ්ඩෙත්වා උජු අවඞ්කං නිබ්බානාභිමුඛං පාපුණනසම්මාදිට්ඨි අහොසින්ති අත්ථො.

50. Vị ấy, vào một ngày nọ, trong khi nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình, đã nói lên (những lời kệ) bắt đầu là: “Padumuttarabuddhassa”. Điều ấy có ý nghĩa đã được nói. (Câu) “Ujudiṭṭhi ahosahaṃ” có nghĩa là: đã từ bỏ tà kiến cong vẹo, đã có chánh kiến ngay thẳng, không cong vẹo, hướng đến Niết-bàn.

51. පදීපදානං පාදාසින්ති එත්ථ පකාරෙන දිබ්බති ජොතතීති පදීපො, තස්ස දානං පදීපදානං, තං අදාසිං පදීපපූජං අකාසින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

51. (Câu) “Padīpadānaṃ pādāsiṃ” có nghĩa là: ở đây, cái gì chiếu sáng, tỏa sáng một cách đặc biệt thì được gọi là padīpa (ngọn đèn); việc dâng cúng vật ấy là padīpadānaṃ (sự cúng dường đèn); tôi đã dâng cúng vật ấy, đã thực hiện việc cúng dường đèn. Phần còn lại ở mọi nơi có ý nghĩa rõ ràng.

පඤ්චදීපකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích về Thánh nhân ký sự của trưởng lão Pañcadīpaka đã chấm dứt.

8. ධජදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

8. Giải thích Thánh nhân ký sự của trưởng lão Dhajadāyaka

පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිකං [Pg.84] ආයස්මතො ධජදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසීදිත්වා සුන්දරෙහි අනෙකෙහි වත්ථෙහි ධජං කාරාපෙත්වා ධජපූජං අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන උප්පන්නුප්පන්නභවෙ උච්චකුලෙ නිබ්බත්තො පූජනියො අහොසි. අපරභාගෙ ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය පුත්තදාරෙහි වඩ්ඪිත්වා මහාභොගො යසවා සද්ධාජාතො සත්ථරි පසන්නො ඝරාවාසං පහාය පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Những lời kệ) bắt đầu là: “Padumuttarabuddhassa” là Thánh nhân ký sự của trưởng lão Dhajadāyaka. Vị này cũng vậy, đã tạo phước duyên nơi các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước nghiệp là nhân duyên cho sự giải thoát trong mỗi kiếp sanh, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, đã sanh vào một gia đình, khi đã trưởng thành, đã có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã cho làm một lá cờ bằng nhiều loại vải đẹp, và đã thực hiện việc cúng dường cờ. Do phước nghiệp ấy, trong mỗi kiếp sanh, vị ấy đã sanh vào gia đình cao quý, đã trở thành người đáng được cúng dường. Về sau, vào thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia đình, khi đã trưởng thành, được con cái và vợ chăm sóc, có nhiều tài sản, có danh tiếng, do đức tin sanh khởi, có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã từ bỏ đời sống tại gia, xuất gia, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán.

57. සො පත්තඅරහත්තඵලො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිමාහ. තස්සත්ථො පුබ්බෙ වුත්තොයෙව. හට්ඨො හට්ඨෙන චිත්තෙනාති සොමනස්සසහගතචිත්තයුත්තත්තා හට්ඨො පරිපුණ්ණරූපකායො සද්ධාසම්පයුත්තචිත්තතාය හට්ඨෙන චිත්තෙන සන්තුට්ඨෙන චිත්තෙනාති අත්ථො. ධජමාරොපයිං අහන්ති ධුනාති කම්පති චලතීති ධජං, තං ධජං ආරොපයිං වෙළග්ගෙ ලග්ගෙත්වා පූජෙසින්ති අත්ථො.

57. Vị ấy, đã chứng đắc quả A-la-hán, trong khi nhớ lại nghiệp quá khứ, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình, đã nói lên (những lời kệ) bắt đầu là: “Padumuttarabuddhassa”. Ý nghĩa của điều ấy đã được nói ở trước. (Câu) “Haṭṭho haṭṭhena cittena” có nghĩa là: do tương ưng với tâm câu hữu với hỷ, thân thể tràn đầy sự hân hoan; do tâm tương ưng với đức tin, với tâm hoan hỷ, với tâm hài lòng. (Câu) “Dhajamāropayiṃ ahaṃ” có nghĩa là: cái gì rung động, lay động, chuyển động thì được gọi là dhaja (cờ); tôi đã treo lá cờ ấy, đã treo lên ngọn tre và cúng dường.

58-9. පතිතපත්තානි ගණ්හිත්වාති පතිතානි බොධිපත්තානි ගහෙත්වා අහං බහි ඡඩ්ඩෙසින්ති අත්ථො. අන්තොසුද්ධං බහිසුද්ධන්ති අන්තො චිත්තසන්තානනාමකායතො ච බහි චක්ඛුසොතාදිරූපකායතො ච සුද්ධිං අධි විසෙසෙන මුත්තං කිලෙසතො විමුත්තං අනාසවං සම්බුද්ධං විය සම්මුඛා උත්තමං බොධිං අවන්දිං පණාමමකාසින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

(Câu) “Patitapattāni gaṇhitvā” có nghĩa là: đã nhặt những chiếc lá Bồ-đề đã rụng, tôi đã vứt ra ngoài. (Câu) “Antosuddhaṃ bahisuddhaṃ” có nghĩa là: tôi đã đảnh lễ, đã cúi chào cây Bồ-đề tối thượng như thể đang ở trước mặt đức Chánh Đẳng Giác, bậc thanh tịnh cả bên trong là danh thân, dòng tương tục của tâm, và cả bên ngoài là sắc thân gồm nhãn, nhĩ v.v..., bậc đã giải thoát một cách đặc biệt, đã giải thoát khỏi phiền não, bậc vô lậu. Phần còn lại ở mọi nơi có ý nghĩa rõ ràng.

ධජදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích về Thánh nhân ký sự của trưởng lão Dhajadāyaka đã chấm dứt.

9. පදුමත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

9. Giải thích Thánh nhân ký sự của trưởng lão Paduma

චතුසච්චං පකාසෙන්තොතිආදිකං ආයස්මතො පදුමත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතකුසලසම්භාරො පදුමුත්තරමුනිනා ධම්මපජ්ජොතෙ ජොතමානෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා [Pg.85] භොගසම්පන්නොති පාකටො. සො සත්ථරි පසීදිත්වා මහාජනෙන සද්ධිං ධම්මං සුණන්තො ධජෙන සහ පදුමකලාපං ගහෙත්වා අට්ඨාසි, සධජං තං පදුමකලාපං ආකාසමුක්ඛිපිං, තං අච්ඡරියං දිස්වා අතිවිය සොමනස්සජාතො අහොසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා ජීවිතපරියොසානෙ සග්ගෙ නිබ්බත්තො ධජමිව ඡකාමාවචරෙ පාකටො පූජිතො ච දිබ්බසම්පත්තිමනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච චක්කවත්තිසම්පත්තිමනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ සද්ධාසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සද්ධාජාතො පඤ්චවස්සිකොව පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා කතපුඤ්ඤනාමෙන පදුමත්ථෙරොති පාකටො.

Kệ bắt đầu bằng 'Catusaccaṃ pakāsento' là thiên A-hàm của trưởng lão Paduma. Vị này cũng đã tích lũy các thiện căn dưới thời các đức Phật quá khứ, trong khi đức Phật Padumuttara, ngọn đèn Chánh pháp, đang tỏa sáng, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình, sau khi thiết lập đời sống gia đình đã nổi tiếng là người có tài sản sung túc. Vị ấy, sau khi có tín tâm nơi đức Đạo Sư, trong khi đang nghe Pháp cùng với đại chúng, đã đứng đó, tay cầm một bó hoa sen cùng với lá phướn, đã tung bó hoa sen cùng với lá phướn ấy lên không trung. Sau khi thấy điều kỳ diệu ấy, vị ấy đã vô cùng hoan hỷ. Vị ấy, sau khi làm việc thiện trọn đời, vào lúc cuối đời, đã sanh lên cõi trời, đã nổi tiếng và được cúng dường ở sáu cõi trời Dục giới, giống như lá phướn. Sau khi hưởng thụ tài sản cõi trời và sau khi hưởng thụ tài sản của vua Chuyển luân vương ở cõi người, trong thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình có tài sản sung túc, có đức tin. Khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy đã phát sanh đức tin, đã xuất gia lúc năm tuổi, không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán, và do danh hiệu của phước báu đã làm, vị ấy đã nổi tiếng là trưởng lão Paduma.

67. අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො චතුසච්චං පකාසෙන්තොතිආදිමාහ. තත්ථ සච්චන්ති තථං අවිතථං අවිපරීතං සච්චං, දුක්ඛසමුදයනිරොධමග්ගවසෙන චත්තාරි සච්චානි සමාහටානීති චතුසච්චං, තං චතුසච්චං පකාසෙන්තො ලොකෙ පාකටං කරොන්තොති අත්ථො. වරධම්මප්පවත්තකොති උත්තමධම්මප්පවත්තකො පකාසකොති අත්ථො. අමතං වුට්ඨින්ති අමතමහානිබ්බානවුට්ඨිධාරං පවස්සන්තො පග්ඝරන්තො සදෙවකං ලොකං තෙමෙන්තො සබ්බකිලෙසපරිළාහං නිබ්බාපෙන්තො ධම්මවස්සං වස්සතීති අත්ථො.

67. Sau khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, vị ấy phát sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết thiên A-hàm về tiền sử, đã nói kệ bắt đầu bằng 'catusaccaṃ pakāsento'. Trong đó, 'saccaṃ' có nghĩa là sự thật, không sai lệch, không đảo ngược, là chân lý. Bốn chân lý, tức là Khổ, Tập, Diệt, Đạo, được tập hợp lại, nên gọi là Tứ Diệu Đế. 'pakāsento' có nghĩa là làm cho Tứ Diệu Đế ấy được hiển bày, làm cho rõ ràng trong thế gian. 'Varadhammappavattako' có nghĩa là người làm cho Chánh pháp tối thượng được vận hành, người tuyên thuyết. Câu 'Amataṃ vuṭṭhiṃ' có nghĩa là làm cho mưa, làm cho tuôn chảy dòng mưa Bất tử, tức là Đại Niết-bàn, làm cho thế gian cùng với chư thiên được thấm nhuần, làm cho dập tắt mọi sự thiêu đốt của phiền não, làm cho mưa Pháp được rơi xuống.

68. සධජං පදුමං ගය්හාති ධජෙන සහ එකතො කත්වා පදුමං පදුමකලාපං ගහෙත්වාති අත්ථො. අඩ්ඪකොසෙ ඨිතො අහන්ති උභො උක්ඛිපිත්වා ඨිතො අහන්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

68. Câu 'Sadhajaṃ padumaṃ gayhā' có nghĩa là cầm lấy hoa sen, tức bó hoa sen, sau khi hợp lại làm một cùng với lá phướn. Câu 'Aḍḍhakose ṭhito ahaṃ' có nghĩa là tôi đã đứng đó, sau khi giơ cả hai tay lên. Phần còn lại, ở mọi nơi, ý nghĩa đều rõ ràng.

පදුමත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích thiên A-hàm của trưởng lão Paduma đã kết thúc.

10. අසනබොධියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

10. Phần giải thích thiên A-hàm của trưởng lão Asanabodhiya

ජාතියා සත්තවස්සොහන්තිආදිකං ආයස්මතො අසනබොධියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො තිස්සස්ස භගවතො කාලෙ අඤ්ඤතරස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සුඛප්පත්තො සාසනෙ පසන්නො [Pg.86] අසනබොධිතො ඵලං ගහෙත්වා තතො වුට්ඨිතබොධිතරුණෙ ගහෙත්වා බොධිං රොපෙසි, යථා න විනස්සති තථා උදකාසිඤ්චනාදිකම්මෙන රක්ඛිත්වා පූජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො පරිපක්කසම්භාරත්තා සත්තවස්සිකොව සමානො පබ්බජිත්වා ඛුරග්ගෙයෙව අරහත්තං පාපුණි, පුරාකතපුඤ්ඤනාමෙන අසනබොධියත්ථෙරොති පාකටො.

Kệ bắt đầu bằng 'Jātiyā sattavasso'haṃ' là thiên A-hàm của trưởng lão Asanabodhiya. Vị này cũng đã tạo các nhân duyên dưới thời các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống đó đây, vào thời của đức Thế Tôn Tissa, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình nọ. Khi đã trưởng thành, đã đạt được an lạc, vị ấy đã có tín tâm trong giáo pháp, đã lấy quả từ cây Bồ-đề asana, từ đó, đã lấy cây Bồ-đề non mọc lên và đã trồng cây Bồ-đề. Để cho cây không bị hủy hoại, vị ấy đã bảo vệ và cúng dường bằng các việc làm như tưới nước. Vị ấy, do phước báu đó, sau khi hưởng thụ các tài sản ở cõi trời và cõi người, trong thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh ra trong một gia đình. Do các duyên đã chín muồi, vị ấy đã xuất gia khi mới bảy tuổi và đã chứng đắc quả A-la-hán ngay trên đầu lưỡi dao cạo. Do danh hiệu của phước báu đã làm trong quá khứ, vị ấy đã nổi tiếng là trưởng lão Asanabodhiya.

78. සො පුබ්බසම්භාරමනුස්සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ජාතියා සත්තවස්සොහන්තිආදිමාහ. තත්ථ ජාතියාති මාතුගබ්භතො නික්ඛන්තකාලතො පට්ඨායාති අත්ථො. සත්තවස්සො පරිපුණ්ණසරදො අහං ලොකනායකං තිස්සං භගවන්තං අද්දසන්ති සම්බන්ධො. පසන්නචිත්තො සුමනොති පකාරෙන පසන්නඅනාලුළිතඅවිකම්පිතචිත්තො, සුමනො සුන්දරමනො සොමනස්සසහගතචිත්තොති අත්ථො.

78. Vị ấy, sau khi nhớ lại các duyên quá khứ, đã phát sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết thiên A-hàm về tiền sử, đã nói kệ bắt đầu bằng 'jātiyā sattavasso'haṃ'. Trong đó, 'jātiyā' có nghĩa là kể từ lúc ra khỏi lòng mẹ. Câu 'Sattavasso paripuṇṇasarado ahaṃ ... addasaṃ' nên được liên kết như sau: 'Tôi, bảy tuổi, đã trọn bảy mùa mưa, đã thấy đức Thế Tôn Tissa, vị Lãnh đạo thế gian'. Câu 'Pasannacitto sumano' có nghĩa là tâm trong sáng, không vẩn đục, không dao động một cách đặc biệt; 'sumano' có nghĩa là tâm tốt đẹp, tâm tương ưng với sự hoan hỷ.

79. තිස්සස්සාහං භගවතොති තික්ඛත්තුං ජාතොති තිස්සො, සො මාතුගබ්භතො, මනුස්සජාතිතො, පඤ්චක්ඛන්ධතො ච මුත්තො හුත්වා ජාතො නිබ්බත්තො බුද්ධො ජාතොති අත්ථො. තස්ස තිස්සස්ස භගවතො තාදිනො, ලොකජෙට්ඨස්ස අසනබොධිං උත්තමං රොපයින්ති සම්බන්ධො.

79. Câu 'Tissassāhaṃ bhagavato': 'tisso' có nghĩa là đã sanh ba lần. Vị ấy, sau khi được giải thoát khỏi lòng mẹ, khỏi dòng dõi loài người, và khỏi năm uẩn, có nghĩa là đã sanh, đã thành tựu, đã trở thành bậc Giác ngộ. Câu 'Tassa tissassa bhagavato tādino, lokajeṭṭhassa asanabodhiṃ uttamaṃ ropayiṃ' nên được liên kết như sau: 'Tôi đã trồng cây Bồ-đề asana tối thượng của đức Thế Tôn Tissa ấy, bậc Như Nhiên, bậc Tối thắng trong thế gian'.

80. අසනො නාමධෙය්‍යෙනාති නාමපඤ්ඤත්තියා නාමසඤ්ඤාය අසනො නාම අසනරුක්ඛො බොධි අහොසීති අත්ථො. ධරණීරුහපාදපොති වල්ලිරුක්ඛපබ්බතගඞ්ගාසාගරාදයො ධාරෙතීති ධරණී, කා සා? පථවී, තස්සං රුහති පතිට්ඨහතීති ධරණීරුහො, පාදෙන පිවතීති පාදපො, පාදසඞ්ඛාතෙන මූලෙන සිඤ්චිතොදකං පිවති ආපොරසං සිනෙහං ධාරෙතීති අත්ථො. ධරණීරුහො ච සො පාදපො චාති ධරණීරුහපාදපො, තං උත්තමං අසනං බොධිං පඤ්ච වස්සානි පරිචරිං පොසෙසින්ති අත්ථො.

80. Câu 'Asano nāmadheyyena' có nghĩa là cây Bồ-đề là cây asana, có tên là asana theo danh chế định, theo danh tự. Câu 'Dharaṇīruhapādapo': 'dharaṇī' là vì nó nâng đỡ các loại dây leo, cây cối, núi non, sông ngòi, biển cả, v.v.; đó là gì? Là đất. 'dharaṇīruho' là vì nó mọc lên, đứng vững trên đất ấy. 'pādapo' là vì nó uống bằng chân; có nghĩa là nó uống nước được tưới bằng rễ, được gọi là chân, và nó giữ lại chất nước, tức là độ ẩm. 'dharaṇīruhapādapo' là vì nó vừa là 'dharaṇīruho' (mọc trên đất) vừa là 'pādapo' (cây uống bằng chân). Câu 'taṃ uttamaṃ asanaṃ bodhiṃ pañca vassāni paricariṃ posesiṃ' có nghĩa là tôi đã chăm sóc, đã nuôi dưỡng cây Bồ-đề asana tối thượng ấy trong năm năm.

81. පුප්ඵිතං පාදපං දිස්වාති තං මයා පොසිතං අසනබොධිරුක්ඛං පුප්ඵිතං අච්ඡරයොග්ගභූතපුප්ඵත්තා අබ්භුතං ලොමහංසකරණං දිස්වා සකං [Pg.87] කම්මං අත්තනො කම්මං පකිත්තෙන්තො පකාරෙන කථයන්තො බුද්ධසෙට්ඨස්ස සන්තිකං අගමාසින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

81. Câu 'Pupphitaṃ pādapaṃ disvā' có nghĩa là sau khi thấy cây Bồ-đề asana do tôi nuôi dưỡng ấy đã trổ hoa, một cảnh tượng kỳ diệu, làm cho dựng tóc gáy, do việc trổ hoa đã trở thành điều đáng kinh ngạc, trong khi tán thán nghiệp của mình, trong khi kể lại một cách đặc biệt, tôi đã đi đến gần bậc Tối thắng là đức Phật. Phần còn lại, ở mọi nơi, ý nghĩa đều rõ ràng.

අසනබොධියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích thiên A-hàm của trưởng lão Asanabodhiya đã kết thúc.

ඡට්ඨවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích phẩm thứ sáu đã kết thúc.

7. සකචින්තනියවග්ගො

7. Phẩm Sakacintaniya

1. සකචින්තනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

1. Phần giải thích thiên A-hàm của trưởng lão Sakacintaniya

පවනං කානනං දිස්වාතිආදිකං ආයස්මතො සකචින්තනියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය තස්ස භගවතො ආයුපරියොසානෙ උප්පන්නො ධරමානං භගවන්තං අපාපුණිත්වා පරිනිබ්බුතකාලෙ ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තෙ වසන්තො විවෙකං රමණීයං එකං වනං පත්වා තත්ථෙවෙකාය කන්දරාය පුලිනචෙතියං කත්වා භගවති සඤ්ඤං කත්වා සධාතුකසඤ්ඤඤ්ච කත්වා වනපුප්ඵෙහි පූජෙත්වා නමස්සමානො පරිචරි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ද්වීසු අග්ගං අග්ගසම්පත්තිං අග්ගඤ්ච චක්කවත්තිසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විභවසම්පන්නො සද්ධාසම්පන්නො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිත්වා අරහා ඡළභිඤ්ඤො අහොසි.

(Câu kệ) bắt đầu bằng 'Pavanaṃ kānanaṃ disvā' là Apadāna của trưởng lão Sakacintaniya. Vị này cũng đã tạo các thiện sự nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó đã tích lũy các phước báu làm duyên cho sự thoát khỏi luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, vị ấy sanh ra trong một gia đình, khi đã trưởng thành, sanh ra vào cuối tuổi thọ của đức Thế Tôn ấy, không gặp được đức Thế Tôn đang tại thế, vào lúc Ngài nhập Niết-bàn, đã xuất gia làm đạo sĩ, sống ở Hy-mã-lạp sơn. Vị ấy đã đến một khu rừng vắng vẻ, khả ái, tại đó, trong một hang động, đã làm một bảo tháp bằng cát, khởi tưởng đến đức Thế Tôn và khởi tưởng rằng có xá-lợi, đã cúng dường bằng các loài hoa rừng, vừa đảnh lễ vừa chăm sóc. Vị ấy do nghiệp phước đó, khi luân hồi trong cõi trời và cõi người, đã hưởng hai loại tài sản tối thượng và tài sản của vua Chuyển luân vương tối thượng. Trong thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy sanh ra trong một gia đình, có đầy đủ tài sản, có đầy đủ đức tin, có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và đã trở thành bậc A-la-hán có sáu thắng trí.

1. සො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පවනං කානනං දිස්වාතිආදිමාහ. තත්ථ පවනන්ති පකාරෙන වනං පත්ථටං විත්ථිණ්ණං ගහනභූතන්ති පවනං. කානනං අවකුච්ඡිතං ආනනං අවහනං සතතං සීහබ්‍යග්ඝයක්ඛරක්ඛසමද්දහත්ථිඅස්සසුපණ්ණඋරගෙහි විහඞ්ගගණසද්දකුක්කුටකොකිලෙහි වා බහලන්ති කානනං, තං කානනසඞ්ඛාතං පවනං මනුස්සසද්දවිරහිතත්තා අප්පසද්දං නිස්සද්දන්ති අත්ථො. අනාවිලන්ති න ආවිලං උපද්දවරහිතන්ති අත්ථො. ඉසීනං අනුචිණ්ණන්ති බුද්ධපච්චෙකබුද්ධඅරහන්තඛීණාසවසඞ්ඛාතානං ඉසීනං අනුචිණ්ණං නිසෙවිතන්ති අත්ථො. ආහුතීනං [Pg.88] පටිග්ගහන්ති ආහුනං වුච්චති පූජාසක්කාරං පටිග්ගහං ගෙහසදිසන්ති අත්ථො.

1. Vị ấy, khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về Apadāna tiền sử của mình, đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng 'Pavanaṃ kānanaṃ disvā'. Trong đó, 'pavanaṃ' là: 'pavanaṃ' là khu rừng trải rộng, bao la, rậm rạp. 'Kānanaṃ' là nơi không bị chê trách, là nơi thở, không thiếu thốn, thường xuyên có nhiều sư tử, cọp, dạ-xoa, la-sát, gấu, voi, ngựa, chim supaṇṇa, rắn, hoặc nhiều tiếng của các loài chim, gà rừng, chim cu. 'pavanaṃ' được gọi là 'kānanaṃ' ấy, vì không có tiếng người nên ít tiếng động, yên tĩnh. 'Anāvilaṃ' nghĩa là không ô nhiễm, không có tai họa. 'Isīnaṃ anuciṇṇaṃ' nghĩa là được các vị ẩn sĩ thường lui tới, các vị ẩn sĩ được gọi là Phật, Phật Độc Giác, A-la-hán, bậc Lậu Tận. 'Āhutīnaṃ paṭiggahaṃ' nghĩa là sự cúng dường, vật đáng cúng dường được gọi là 'āhunaṃ', 'paṭiggahaṃ' là nơi tiếp nhận, giống như ngôi nhà.

2. ථූපං කත්වාන වෙළුනාති වෙළුපෙසිකාහි චෙතියං කත්වාති අත්ථො. නානාපුප්ඵං සමොකිරින්ති චම්පකාදීහි අනෙකෙහි පුප්ඵෙහි සමොකිරිං පූජෙසින්ති අත්ථො. සම්මුඛා විය සම්බුද්ධන්ති සජීවමානස්ස සම්බුද්ධස්ස සම්මුඛා ඉව නිම්මිතං උප්පාදිතං චෙතියං අහං අභි විසෙසෙන වන්දිං පණාමමකාසින්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

2. (Câu) 'Thūpaṃ katvāna veḷunā' có nghĩa là: đã làm bảo tháp bằng các thanh tre. (Câu) 'Nānāpupphaṃ samokiriṃ' có nghĩa là: đã rải, đã cúng dường bằng nhiều loại hoa như hoa sứ v.v... (Câu) 'Sammukhā viya sambuddhaṃ' có nghĩa là: tôi đã đặc biệt đảnh lễ, đã cúi lạy bảo tháp được tạo ra, được dựng lên giống như ở trước mặt đức Chánh Đẳng Giác đang tại thế. Phần còn lại nên được hiểu là dễ hiểu.

සකචින්තනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải Apadāna của trưởng lão Sakacintaniya đã hoàn tất.

2. අවොපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

2. Chú giải Apadāna của trưởng lão Avopupphiya

විහාරා අභිනික්ඛම්මාතිආදිකං ආයස්මතො අවොපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සද්ධාසම්පන්නො ධම්මං සුත්වා සොමනස්සප්පත්තො නානාපුප්ඵානි උභොහි හත්ථෙහි ගහෙත්වා බුද්ධස්ස උපරි අබ්භුක්කිරි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සග්ගසම්පත්තිඤ්ච චක්කවත්තිසම්පත්තිඤ්ච අනුභවිත්වා සබ්බත්ථ පූජිතො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බතො වුද්ධිප්පත්තො සාසනෙ පසීදිත්වා පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. ආ සමන්තතො කාසති දිප්පතීති ආකාසො, තස්මිං ආකාසෙ පුප්ඵානං අවකිරිතත්තා අවොපුප්ඵියත්ථෙරොති පාකටො.

(Câu kệ) bắt đầu bằng 'Vihārā abhinikkhammā' là Apadāna của trưởng lão Avopupphiya. Vị này cũng đã tạo các thiện sự nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó đã tích lũy các phước báu làm duyên cho sự thoát khỏi luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Sikhi, vị ấy sanh ra trong một gia đình, đã đạt đến sự hiểu biết, có đầy đủ đức tin, sau khi nghe Pháp, đã đạt được sự hoan hỷ, đã lấy nhiều loại hoa bằng cả hai tay và tung lên trên đức Phật. Vị ấy do phước báu đó, khi luân hồi trong cõi trời và cõi người, đã hưởng tài sản cõi trời và tài sản của vua Chuyển luân vương, được cúng dường ở mọi nơi. Trong thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy sanh ra trong một gia đình, khi đã trưởng thành, có lòng tịnh tín trong giáo pháp, đã xuất gia, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. (Ngài được gọi là Avopupphiya vì) 'ākāso' (không gian) là vì nó chiếu sáng, tỏa sáng từ mọi phía ('ā samantato kāsati'); vì đã rải ('avakiritattā') hoa ('pupphānaṃ') trong không gian ('ākāse') ấy, nên vị ấy nổi danh là trưởng lão Avopupphiya.

7. එවං පත්තසන්තිපදො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො විහාරා අභිනික්ඛම්මාතිආදිමාහ. තත්ථ විහාරාති විසෙසෙන හරති චතූහි ඉරියාපථෙහි අපතන්තං අත්තභාවං ආහරති පවත්තෙති එත්ථාති විහාරො, තස්මා විහාරා අභි විසෙසෙන නික්ඛම්ම නික්ඛමිත්වා. අබ්භුට්ඨාසි ච චඞ්කමෙති චඞ්කමනත්ථාය සට්ඨිරතනෙ චඞ්කමෙ අභිවිසෙසෙන උට්ඨාසි, අභිරුහීති අත්ථො. චතුසච්චං [Pg.89] පකාසෙන්තොති තස්මිං චඞ්කමෙ චඞ්කමන්තො දුක්ඛසමුදයනිරොධමග්ගසච්චසඞ්ඛාතං චතුසච්චං පකාසෙන්තො පාකටං කරොන්තො අමතං පදං නිබ්බානං දෙසෙන්තො විභජන්තො උත්තානීකරොන්තො තස්මිං චඞ්කමෙති සම්බන්ධො.

7. Như vậy, vị đã đạt được trạng thái tịch tịnh, khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về Apadāna tiền sử của mình, đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng 'Vihārā abhinikkhammā'. Trong đó, 'vihāro' (tịnh xá) là nơi mà người ta mang, duy trì thân mạng không bị suy sụp qua bốn oai nghi. Do đó, (câu) 'vihārā abhinikkhammā' có nghĩa là đã đi ra, đã xuất ra khỏi tịnh xá một cách đặc biệt. (Câu) 'Abbhuṭṭhāsi ca caṅkame' có nghĩa là đã đứng dậy, đã bước lên một cách đặc biệt trên kinh hành đường dài sáu mươi ratana để kinh hành. (Câu) 'Catusaccaṃ pakāsento' có liên hệ với 'tasmiṃ caṅkame' (trên kinh hành đường ấy) có nghĩa là: trong khi kinh hành trên kinh hành đường ấy, Ngài đã tuyên thuyết Tứ đế, tức là Khổ đế, Tập đế, Diệt đế, Đạo đế, làm cho rõ ràng, thuyết giảng, phân tích, làm cho hiển lộ trạng thái bất tử, tức Niết-bàn.

8. සිඛිස්ස ගිරමඤ්ඤාය, බුද්ධසෙට්ඨස්ස තාදිනොති සෙට්ඨස්ස තාදිගුණසමඞ්ගිස්ස සිඛිස්ස බුද්ධස්ස ගිරං සද්දං ඝොසං අඤ්ඤාය ජානිත්වා. නානාපුප්ඵං ගහෙත්වානාති නාගපුන්නාගාදිඅනෙකානි පුප්ඵානි ගහෙත්වා ආහරිත්වා. ආකාසම්හි සමොකිරින්ති චඞ්කමන්තස්ස භගවතො මුද්ධනි ආකාසෙ ඔකිරිං පූජෙසිං.

8. (Câu) 'Sikhissa giraṃ aññāya, buddhaseṭṭhassa tādino' có nghĩa là: sau khi biết, sau khi nhận ra lời nói, âm thanh, tiếng vang của đức Phật Sikhi, bậc tối thượng, bậc có phẩm chất như vậy (bất động). (Câu) 'Nānāpupphaṃ gahetvāna' có nghĩa là: đã lấy, đã mang đến nhiều loại hoa như hoa nāga, hoa punnāga v.v... (Câu) 'Ākāsamhi samokiriṃ' có nghĩa là: đã rải, đã cúng dường trong không gian, trên đỉnh đầu của đức Thế Tôn đang kinh hành.

9. තෙන කම්මෙන ද්විපදින්දාති ද්විපදානං දෙවබ්‍රහ්මමනුස්සානං ඉන්ද පධානභූත. නරාසභ නරානං ආසභභූත. පත්තොම්හි අචලං ඨානන්ති තුම්හාකං සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා අචලං ඨානං නිබ්බානං පත්තො අම්හි භවාමි. හිත්වා ජයපරාජයන්ති දිබ්බමනුස්සසම්පත්තිසඞ්ඛාතං ජයඤ්ච චතුරාපායදුක්ඛසඞ්ඛාතං පරාජයඤ්ච හිත්වා ඡඩ්ඩෙත්වා නිබ්බානං පත්තොස්මීති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

9. (Câu) 'Tena kammena dvipadinda' có nghĩa là: (tôi đã trở thành) bậc chủ tể, bậc đứng đầu của các loài hai chân, tức là chư thiên, Phạm thiên, và loài người. (Câu) 'Narāsabha' có nghĩa là: bậc ngưu vương giữa loài người. (Câu) 'Pattomhi acalaṃ ṭhānaṃ' có nghĩa là: sau khi xuất gia nơi Ngài, tôi đã đạt đến, tôi đã là người đạt đến trạng thái bất động, tức Niết-bàn. (Câu) 'Hitvā jayaparājayaṃ' có nghĩa là: sau khi từ bỏ, sau khi vứt bỏ sự chiến thắng được gọi là tài sản của cõi trời và cõi người, và sự thất bại được gọi là khổ đau trong bốn đường ác, tôi đã đạt đến Niết-bàn. Phần còn lại nên được hiểu là dễ hiểu.

අවොපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තො.

Chú giải Apadāna của trưởng lão Avopupphiya đã hoàn tất.

3. පච්චාගමනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3. Chú giải Apadāna của trưởng lão Paccāgamaniya

සින්ධුයා නදියා තීරෙතිආදිකං ආයස්මතො පච්චාගමනියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ සින්ධුයා ගඞ්ගාය සමීපෙ චක්කවාකයොනියං නිබ්බත්තො පුබ්බසම්භාරයුත්තත්තා පාණිනො අඛාදන්තො සෙවාලමෙව භක්ඛයන්තො චරති. තස්මිං සමයෙ විපස්සිභගවා සත්තානුග්ගහං කරොන්තො තත්ථ අගමාසි. තස්මිං ඛණෙ සො චක්කවාකො විජ්ජොතමානං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො තුණ්ඩෙන සාලරුක්ඛතො සාලපුප්ඵං ඡින්දිත්වා ආගම්ම පූජෙසි. සො තෙනෙව චිත්තප්පසාදෙන තතො චුතො දෙවලොකෙ උප්පන්නො අපරාපරං ඡකාමාවචරසම්පත්තිං අනුභවිත්වා තතො චුතො මනුස්සලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා චක්කවත්තිසම්පත්තිආදයො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ [Pg.90] නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො පුබ්බචරිතවසෙන සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි, චක්කවාකො හුත්වා භගවන්තං දිස්වා කත්ථචි ගන්ත්වා පුප්ඵමාහරිත්වා පූජිතත්තා පුබ්බපුඤ්ඤනාමෙන පච්චාගමනියත්ථෙරොති පාකටො.

(Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Sindhuyā nadiyā tīre’ là Bổn sự của trưởng lão Paccāgamaniya. Vị này cũng đã tạo phước duyên nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, vị ấy đã sanh vào loài chim cakkavāka ở gần sông Gaṅgā tức là sông Sindhu. Do được trang bị bởi các thiện duyên quá khứ, vị ấy không ăn các loài chúng sanh, chỉ ăn rong rêu và sinh sống. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn Vipassī, trong khi thực hiện sự tế độ chúng sanh, đã đi đến nơi đó. Vào khoảnh khắc ấy, con chim cakkavāka kia, sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn đang tỏa sáng rực rỡ, với tâm ý hoan hỷ, đã dùng mỏ ngắt một đóa hoa sāla từ cây sāla rồi đến cúng dường. Do chính sự hoan hỷ của tâm ấy, sau khi mệnh chung từ nơi đó, vị ấy đã sanh lên cõi trời. Sau khi hưởng thụ tài sản ở sáu cõi trời Dục giới trong nhiều kiếp, sau khi mệnh chung từ nơi đó, vị ấy đã sanh vào cõi người. Sau khi hưởng thụ các tài sản như là của vua chuyển luân vương, v.v… trong thời đức Phật hiện tại, vị ấy đã sanh vào một gia đình. Khi đến tuổi trưởng thành, do khuynh hướng từ hạnh nghiệp quá khứ, vị ấy có đức tin nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia và không bao lâu sau đã trở thành vị A-la-hán. Do đã từng là chim cakkavāka, nhìn thấy đức Thế Tôn, đi đến một nơi, mang hoa về cúng dường, nên vị ấy được biết đến với danh hiệu trưởng lão Paccāgamaniya, theo tên gọi của phước báu quá khứ.

13. අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සින්ධුයා නදියා තීරෙතිආදිමාහ. සීති සද්දං කුරුමානා ධුනාති කම්පතීති සින්ධු, නදති සද්දං කරොන්තො ගච්ඡතීති නදි. චක්කවාකො අහං තදාති චක්කං සීඝං ගච්ඡන්තං ඉව උදකෙ වා ථලෙ වා ආකාසෙ වා සීඝං වාති ගච්ඡතීති චක්කවාකො. තදා විපස්සිං භගවන්තං දස්සනකාලෙ අහං චක්කවාකො අහොසින්ති අත්ථො. සුද්ධසෙවාලභක්ඛොහන්ති අඤ්ඤගොචරඅමිස්සත්තා සුද්ධසෙවාලමෙව ඛාදන්තො අහං වසාමි. පාපෙසු ච සුසඤ්ඤතොති පුබ්බවාසනාවසෙන පාපකරණෙ සුට්ඨු සඤ්ඤතො තීහි ද්වාරෙහි සඤ්ඤතො සුසික්ඛිතො.

13. Sau khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, vị ấy sanh tâm hoan hỷ, trong khi muốn trình bày về Bổn sự tiền kiếp, đã nói lên (câu kệ) bắt đầu bằng ‘Sindhuyā nadiyā tīre.’ (Sông) chảy đi, tạo ra âm thanh ‘sī,’ rung động, lay chuyển nên được gọi là Sindhu. (Sông) chảy đi, tạo ra âm thanh nên được gọi là nadi. (Câu) ‘Cakkavāko ahaṃ tadā’ (lúc ấy tôi là chim cakkavāka). Giống như bánh xe (cakka) lăn đi nhanh chóng, (loài chim này) đi lại nhanh chóng ở dưới nước, hoặc trên cạn, hoặc trên không trung nên được gọi là cakkavāka. Ý nghĩa là: “Vào lúc ấy, vào thời điểm nhìn thấy đức Thế Tôn Vipassī, tôi đã là chim cakkavāka.” (Câu) ‘Suddhasevālabhakkho’ (chỉ ăn rong rêu tinh sạch). Do không trộn lẫn với thức ăn khác, tôi đã sống bằng cách chỉ ăn rong rêu tinh sạch. (Câu) ‘Pāpesu ca susaññato’ (và được phòng hộ kỹ lưỡng đối với các điều ác). Do khuynh hướng từ quá khứ, vị ấy được phòng hộ kỹ lưỡng trong việc làm điều ác, được phòng hộ qua ba cửa (thân, khẩu, ý), được khéo huấn luyện.

14. අද්දසං විරජං බුද්ධන්ති රාගදොසමොහවිරහිතත්තා විරජං නික්කිලෙසං බුද්ධං අද්දසං අද්දක්ඛිං. ගච්ඡන්තං අනිලඤ්ජසෙති අනිලඤ්ජසෙ ආකාසපථෙ ගච්ඡන්තං බුද්ධං. තුණ්ඩෙන මය්හං මුඛතුණ්ඩෙන තාලං සාලපුප්ඵං පග්ගය්හ පග්ගහෙත්වා විපස්සිස්සාභිරොපයිං විපස්සිස්ස භගවතො පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

14. (Câu) ‘Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ’ (tôi đã thấy đức Phật vô trần). Do đã đoạn trừ tham, sân, si nên (Ngài) là bậc vô trần, không còn phiền não. Tôi đã thấy, đã diện kiến đức Phật (như thế). (Câu) ‘Gacchantaṃ anilañjase’ (vị đang đi trên đường gió). Đức Phật đang đi trên đường gió, tức là trên hư không. (Câu) ‘Tuṇḍena’ (bằng mỏ), bằng cái mỏ của tôi, (câu) ‘tālaṃ’ tức là đóa hoa sāla, ‘paggayha’ tức là ‘paggahetvā’ (sau khi ngậm lấy), (câu) ‘vipassissābhiropayiṃ’ (tôi đã dâng lên đức Vipassī). Ý nghĩa là: “Tôi đã cúng dường đến đức Thế Tôn Vipassī.” Phần còn lại nên được hiểu là dễ dàng.

පච්චාගමනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần Chú giải Bổn sự của trưởng lão Paccāgamaniya đã chấm dứt.

4. පරප්පසාදකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

4. Chú giải Bổn sự của trưởng lão Parappasādaka.

උසභං පවරං වීරන්තිආදිකං ආයස්මතො පරප්පසාදකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො තිණ්ණං වෙදානං පාරගූ ඉතිහාසපඤ්චමානං පදකො වෙය්‍යාකරණො සනිඝණ්ඩුකෙටුභානං සාක්ඛරප්පභෙදානං ලොකායතමහාපුරිසලක්ඛණෙසු අනවයො නාමෙන සෙලබ්‍රාහ්මණොති පාකටො සිද්ධත්ථං භගවන්තං දිස්වා ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණෙහි අසීතිඅනුබ්‍යඤ්ජනෙහි චාති සයං සොභමානං දිස්වා පසන්නමානසො අනෙකෙහි කාරණෙහි [Pg.91] අනෙකාහි උපමාහි ථොමනං පකාසෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවලොකෙ සක්කමාරාදයො ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු චක්කවත්තිසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පසීදිස්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව චතුපටිසම්භිදාඡළභිඤ්ඤප්පත්තො මහාඛීණාසවො අහොසි, බුද්ධස්ස ථුතියා සත්තානං සබ්බෙසං චිත්තප්පසාදකරණතො පරප්පසාදකත්ථෙරොති පාකටො.

(Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Usabhaṃ pavaraṃ vīraṃ’ là Bổn sự của trưởng lão Parappasādaka. Vị này cũng đã tạo phước duyên nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, vị ấy đã sanh vào dòng dõi Bà-la-môn, là bậc thông suốt ba tập Vệ-đà, với tập Itihāsa là thứ năm, là bậc thông hiểu về cú pháp (padako), văn phạm (veyyākaraṇo), về các tập sanighaṇḍukeṭubhānaṃ, sākkharappabhedānaṃ, và thông thạo về các môn Lokāyata (Thế gian luận) và Mahāpurisalakkhaṇa (Tướng của bậc Đại nhân). Vị ấy được biết đến với tên gọi là Bà-la-môn Sela. Sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn Siddhattha tự mình tỏa sáng với ba mươi hai tướng của bậc đại nhân và tám mươi vẻ đẹp phụ, với tâm ý hoan hỷ, vị ấy đã tuyên thuyết lời tán dương bằng nhiều lý lẽ và nhiều ví dụ. Do nghiệp phước ấy, vị ấy đã hưởng thụ sáu loại tài sản ở cõi trời Dục giới như là của Sakka (Đế-thích), Māra (Ma vương), v.v..., sau khi hưởng thụ tài sản của vua chuyển luân vương ở cõi người, trong thời đức Phật hiện tại, vị ấy đã sanh vào một gia đình giàu có. Khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy có đức tin nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia và không bao lâu sau đã trở thành vị đại lậu tận A-la-hán, đã chứng đắc bốn Tuệ phân tích và sáu Thắng trí. Do việc tán dương đức Phật của vị ấy đã làm cho tâm của tất cả chúng sanh được hoan hỷ, nên vị ấy được biết đến với danh hiệu trưởng lão Parappasādaka.

20. එකදිවසං අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො උසභං පවරං වීරන්තිආදිමාහ. තත්ථ උසභන්ති වසභො නිසභො විසභො ආසභොති චත්තාරො ජෙට්ඨපුඞ්ගවා. තත්ථ ගවසතජෙට්ඨකො වසභො, ගවසහස්සජෙට්ඨකො නිසභො, ගවසතසහස්සජෙට්ඨකො විසභො, ගවකොටිසතසහස්සජෙට්ඨකො ආසභොති ච යස්ස කස්සචි ථුතිං කරොන්තා බ්‍රාහ්මණපණ්ඩිතා බහුස්සුතා අත්තනො අත්තනො පඤ්ඤාවසෙන ථුතිං කරොන්ති, බුද්ධානං පන සබ්බාකාරෙන ථුතිං කාතුං සමත්ථො එකොපි නත්ථි. අප්පමෙය්‍යො හි බුද්ධො. වුත්තඤ්හෙතං –

20. Một hôm, sau khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, vị ấy sanh tâm hoan hỷ, trong khi muốn trình bày về Bổn sự tiền kiếp, đã nói lên (câu kệ) bắt đầu bằng ‘Usabhaṃ pavaraṃ vīraṃ.’ Ở đây, về từ ‘usabha,’ có bốn loại bò đực đầu đàn là: vasabha, nisabha, visabha, và āsabha. Trong đó, con đầu đàn của một trăm con bò là vasabha, con đầu đàn của một ngàn con bò là nisabha, con đầu đàn của một trăm ngàn con bò là visabha, và con đầu đàn của một trăm ngàn ức con bò là āsabha. Các vị Bà-la-môn học giả đa văn, khi tán dương bất cứ ai, họ tán dương theo trí tuệ của riêng mình. Tuy nhiên, đối với các đức Phật, không có một ai có khả năng tán dương bằng tất cả mọi phương diện. Bởi vì đức Phật là bậc không thể đo lường. Điều này đã được nói rằng –

‘‘බුද්ධොපි බුද්ධස්ස භණෙය්‍ය වණ්ණං, කප්පම්පි චෙ අඤ්ඤමභාසමානො;

ඛීයෙථ කප්පො චිරදීඝමන්තරෙ, වණ්ණො න ඛීයෙථ තථාගතස්සා’’ති. (දී. නි. අට්ඨ. 1.304;

3.141;

ම. නි. අට්ඨ. 2.425;

උදා. අට්ඨ. 53) –

“Dầu cho một đức Phật tán dương phẩm hạnh của một đức Phật khác, suốt cả một kiếp mà không nói đến điều gì khác; kiếp ấy có thể đi đến chỗ tận cùng trong khoảng thời gian dài lâu, nhưng phẩm hạnh của đức Như Lai thì không thể tận cùng.”

ආදිකං. අයම්පි බ්‍රාහ්මණො මුඛාරූළ්හවසෙන එකපසීදනවසෙන ‘‘ආසභ’’න්ති වත්තබ්බෙ ‘‘උසභ’’න්තිආදිමාහ. වරිතබ්බො පත්ථෙතබ්බොති වරො. අනෙකෙසු කප්පසතසහස්සෙසු කතවීරියත්තා වීරො. මහන්තං සීලක්ඛන්ධාදිකං එසති ගවෙසතීති මහෙසී, තං මහෙසිං බුද්ධං. විසෙසෙන කිලෙසඛන්ධමාරාදයො මාරෙ ජිතවාති විජිතාවී, තං විජිතාවිනං සම්බුද්ධං. සුවණ්ණස්ස වණ්ණො ඉව වණ්ණො යස්ස සම්බුද්ධස්ස සො සුවණ්ණවණ්ණො, තං සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධං දිස්වා කො නාම සත්තො නප්පසීදතීති.

V.v... Vị Bà-la-môn này cũng vậy, theo thói quen thông thường và theo một niềm tin duy nhất, trong khi đáng lẽ phải nói là ‘āsabha,’ đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng ‘usabha.’ (Ngài) là bậc đáng được lựa chọn, đáng được mong mỏi, nên là ‘varo’ (bậc cao quý). Do đã nỗ lực tinh tấn trong nhiều trăm ngàn kiếp, nên (Ngài) là ‘vīro’ (bậc anh hùng). (Ngài) tìm cầu, truy tầm các uẩn vĩ đại như giới uẩn, v.v... nên là ‘mahesī’ (bậc đại sĩ), (tôi tán dương) đức Phật, bậc đại sĩ ấy. (Ngài) đã đặc biệt chiến thắng các ma vương như là phiền não ma, uẩn ma, v.v... nên là ‘vijitāvī’ (bậc chiến thắng), (tôi tán dương) đức Chánh Đẳng Giác, bậc chiến thắng ấy. Vị Chánh Đẳng Giác nào có màu da giống như màu của vàng thì vị ấy là ‘suvaṇṇavaṇṇo’ (bậc có màu da vàng ròng). Sau khi nhìn thấy đức Chánh Đẳng Giác có màu da vàng ròng ấy, có chúng sanh nào lại không hoan hỷ chứ?

පරප්පසාදකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải Hạnh trạng Trưởng lão Parappasādaka đã hoàn tất.

5. භිසදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

5. Chú giải Hạnh trạng Trưởng lão Bhisadāyaka

වෙස්සභූ [Pg.92] නාම නාමෙනාතිආදිකං ආයස්මතො භිසදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො වෙස්සභුස්ස භගවතො කාලෙ හිමවන්තස්මිං හත්ථියොනියං නිබ්බත්තො තස්මිං පටිවසති. තස්මිං සමයෙ වෙස්සභූ භගවා විවෙකකාමො හිමවන්තමගමාසි. තං දිස්වා සො හත්ථිනාගො පසන්නමානසො භිසමුළාලං ගහෙත්වා භගවන්තං භොජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන හත්ථියොනිතො චුතො දෙවලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා තත්ථ ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො අනුභවිත්වා මනුස්සත්තමාගතො මනුස්සෙසු චක්කවත්තිසම්පත්තිආදයො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ මහාභොගෙ අඤ්ඤතරස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො පුබ්බවාසනාබලෙන සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි, සො පුබ්බෙ කතකුසලනාමෙන භිසදායකත්ථෙරොති පාකටො.

Câu bắt đầu bằng ‘Vessabhū nāma nāmena’ là Hạnh trạng của Tôn giả Trưởng lão Bhisadāyaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các điều kiện căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Vessabhū, đã sanh vào loài voi ở núi Himavanta và đã trú ngụ ở nơi ấy. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn Vessabhū, với mong muốn sống độc cư, đã đi đến núi Himavanta. Sau khi nhìn thấy Ngài, con voi chúa ấy với tâm hoan hỷ đã lấy ngó sen và củ sen dâng cúng đức Thế Tôn. Do phước nghiệp ấy, sau khi chết từ loài voi, vị ấy đã sanh lên cõi trời, ở nơi ấy sau khi hưởng thụ sáu loại tài sản ở cõi Dục giới, đã đến cõi người, ở cõi người sau khi hưởng thụ các tài sản của vua Chuyển luân vương v.v., trong thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia tộc nào đó có tài sản lớn. Do năng lực của các thói quen từ quá khứ, vị ấy có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. Vị ấy, do tên gọi của thiện nghiệp đã làm trong quá khứ, đã nổi danh là Trưởng lão Bhisadāyaka.

29. සො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා පුබ්බචරිතාපදානං දස්සෙන්තො වෙස්සභූ නාම නාමෙනාතිආදිමාහ. තත්ථ වෙස්සභූති වෙස්සං භුනාති අතික්කමතීති වෙස්සභූ. අථ වා වෙස්සෙ වාණිජකම්මෙ වා කාමරාගාදිකෙ වා කුසලාදිකම්මෙ වා වත්ථුකාමකිලෙසකාමෙ වා භුනාති අභිභවතීති වෙස්සභූ, සො නාමෙන වෙස්සභූ නාම භගවා. ඉසීනං තතියො අහූති කුසලධම්මෙ එසති ගවෙසතීති ඉසි, ‘‘විපස්සී, සිඛී, වෙස්සභූ’’ති වුත්තත්තා තතියො ඉසි තතියො භගවා අහු අහොසීති අත්ථො. කානනං වනමොග්ගය්හාති කානනසඞ්ඛාතං වනං ඔගය්හ ඔගහෙත්වා පාවිසීති අත්ථො.

29. Vị ấy, sau khi nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, để trình bày Hạnh trạng quá khứ, đã nói câu bắt đầu bằng ‘Vessabhū nāma nāmena’. Trong đó, ‘Vessabhū’ là người vượt qua (bhunāti atikkamati) giai cấp Vessa, nên gọi là Vessabhū. Hoặc là, người chế ngự (bhunāti abhibhavati) giai cấp Vessa, hoặc nghề buôn bán, hoặc các dục tham v.v., hoặc các thiện nghiệp v.v., hoặc các dục đối tượng và dục phiền não, nên gọi là Vessabhū. Đức Thế Tôn ấy, danh xưng là Vessabhū. Câu ‘vị ẩn sĩ thứ ba đã có mặt’ có nghĩa là: người tìm cầu (esati gavesati) các thiện pháp, nên gọi là isi (ẩn sĩ); vì đã được nói là “Vipassī, Sikhī, Vessabhū”, nên có nghĩa là vị ẩn sĩ thứ ba, đức Thế Tôn thứ ba đã có mặt. Câu ‘Kānanaṃ vanamoggayha’ có nghĩa là: sau khi đi vào (ogayha ogahetvā) khu rừng được gọi là kānana, đã đi vào (pāvisi).

30. භිසමුළාලං ගණ්හිත්වාති ද්විපදචතුප්පදානං ඡාතකං භිසති හිංසති විනාසෙතීති භිසං, කො සො? පදුමකන්දො, භිසඤ්ච මුළාලඤ්ච භිසමුළාලං, තං භිසමුළාලං ගහෙත්වාති අත්ථො.

30. Câu ‘Bhisamuḷālaṃ gaṇhitvā’ có nghĩa là: cái làm tổn hại (bhisati hiṃsati), làm tiêu diệt (vināseti) cơn đói (chātakaṃ) của chúng sanh hai chân và bốn chân, nên gọi là bhisa (ngó sen). Cái đó là gì? Là củ sen. Bhisa (ngó sen) và muḷāla (củ sen) là bhisamuḷālaṃ. Có nghĩa là đã lấy ngó sen và củ sen ấy.

31. කරෙන ච පරාමට්ඨොති තං මයා දින්නදානං, වෙස්සභූවරබුද්ධිනා උත්තමබුද්ධිනා වෙස්සභුනා කරෙන හත්ථතලෙන පරාමට්ඨො කතසම්ඵස්සො අහොසි. සුඛාහං නාභිජානාමි, සමං තෙන කුතොත්තරින්ති තෙන සුඛෙන [Pg.93] සමං සුඛං නාභිජානාමි, තතො උත්තරිං තතො පරං තතො අධිකං සුඛං කුතොති අත්ථො. සෙසං නයානුසාරෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යන්ති.

31. Câu ‘Karena ca parāmaṭṭho’ có nghĩa là: vật bố thí đã được tôi dâng cúng ấy, đã được đức Vessabhū, bậc có trí tuệ cao thượng, trí tuệ tối thắng, chạm đến, tiếp xúc bằng bàn tay của Ngài. Câu ‘Sukhāhaṃ nābhijānāmi, samaṃ tena kutottariṃ’ có nghĩa là: tôi không biết đến một sự an lạc nào bằng với sự an lạc ấy; có nghĩa là làm sao có được sự an lạc cao hơn thế, vượt trên thế, thù thắng hơn thế? Phần còn lại nên được hiểu rõ theo phương pháp đã trình bày.

භිසදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải Hạnh trạng Trưởng lão Bhisadāyaka đã hoàn tất.

6. සුචින්තිතත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

6. Chú giải Hạnh trạng Trưởng lão Sucintita

ගිරිදුග්ගචරො ආසින්තිආදිකං ආයස්මතො සුචින්තිතත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ හිමවන්තප්පදෙසෙ නෙසාදකුලෙ උප්පන්නො මිගසූකරාදයො වධිත්වා ඛාදන්තො විහරති. තදා ලොකනාථො ලොකානුග්ගහං සත්තානුද්දයතඤ්ච පටිච්ච හිමවන්තමගමාසි. තදා සො නෙසාදො භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො අත්තනො ඛාදනත්ථාය ආනීතං වරමධුරමංසං අදාසි. පටිග්ගහෙසි භගවා තස්සානුකම්පාය, තං භුඤ්ජිත්වා අනුමොදනං වත්වා පක්කාමි. සො තෙනෙව පුඤ්ඤෙන තෙනෙව සොමනස්සෙන තතො චුතො සුගතීසු සංසරන්තො ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු චක්කවත්තිසම්පත්තිආදයො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

Câu bắt đầu bằng ‘Giriduggacaro āsiṃ’ là Hạnh trạng của Tôn giả Trưởng lão Sucintita. Vị này cũng vậy, đã tạo các điều kiện căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Atthadassī, đã sanh vào gia tộc thợ săn ở vùng núi Himavanta, đã sống bằng cách giết và ăn thịt nai, heo rừng v.v. Khi ấy, đức Lãnh Đạo Thế Gian, vì lợi ích cho thế gian và vì lòng bi mẫn đối với chúng sanh, đã đi đến núi Himavanta. Khi ấy, người thợ săn đó sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn, có tâm hoan hỷ, đã dâng cúng miếng thịt ngon ngọt hảo hạng được mang về để tự mình ăn. Đức Thế Tôn, vì lòng bi mẫn đối với người ấy, đã thọ nhận. Sau khi dùng xong, Ngài đã nói lời tùy hỷ rồi ra đi. Người ấy, do chính phước nghiệp ấy, do chính niềm hoan hỷ ấy, sau khi chết từ kiếp đó, đã luân hồi trong các cõi lành, sau khi hưởng thụ sáu loại tài sản ở cõi Dục giới, ở cõi người sau khi hưởng thụ các tài sản của vua Chuyển luân vương v.v., trong thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia đình gia thế, có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán.

36. චතුපටිසම්භිදාපඤ්චාභිඤ්ඤාදිභෙදං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ගිරිදුග්ගචරො ආසින්තිආදිමාහ. ගිරති සද්දං කරොතීති ගිරි, කො සො? සිලාපංසුමයපබ්බතො, දුට්ඨු දුක්ඛෙන ගමනීයං දුග්ගං, ගිරීහි දුග්ගං ගිරිදුග්ගං, දුග්ගමොති අත්ථො. තස්මිං ගිරිදුග්ගෙ පබ්බතන්තරෙ චරො චරණසීලො ආසිං අහොසිං. අභිජාතොව කෙසරීති අභි විසෙසෙන ජාතො නිබ්බත්තො කෙසරීව කෙසරසීහො ඉව ගිරිදුග්ගස්මිං චරාමීති අත්ථො.

36. Sau khi đạt đến các loại (tuệ) như Tứ Tuệ Phân Tích, Ngũ Thông v.v., nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, sanh tâm hoan hỷ, để công bố Hạnh trạng quá khứ, vị ấy đã nói câu bắt đầu bằng ‘giriduggacaro āsiṃ’. Cái phát ra (girati) âm thanh (saddaṃ), nên gọi là giri (núi). Cái đó là gì? Là ngọn núi bằng đá và đất. Nơi khó đi đến (gamanīyaṃ) một cách tồi tệ (duṭṭhu), khó khăn (dukkhena), là dugga (nơi hiểm trở). Nơi hiểm trở bởi các ngọn núi là giridugga, có nghĩa là nơi khó đi đến. Trong nơi núi non hiểm trở ấy, giữa các ngọn núi, ta đã là người có thói quen đi lại. Câu ‘Abhijātova kesarī’ có nghĩa là: sanh ra một cách đặc biệt, thù thắng, như con sư tử có bờm, ta đi lại trong vùng núi non hiểm trở.

40. ගිරිදුග්ගං පවිසිං අහන්ති අහං තදා තෙන මංසදානෙන පීතිසොමනස්සජාතො පබ්බතන්තරං පාවිසිං. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

40. Câu ‘Giriduggaṃ pavisiṃ ahaṃ’ có nghĩa là: ta khi ấy, do việc cúng dường thịt ấy, sanh tâm hỷ lạc và hoan hỷ, đã đi vào giữa các ngọn núi. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

සුචින්තිතත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải Hạnh trạng Trưởng lão Sucintita đã hoàn tất.

7. වත්ථදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

7. Chú giải Hạnh trạng Trưởng lão Vatthadāyaka

පක්ඛිජාතො [Pg.94] තදා ආසින්තිආදිකං ආයස්මතො වත්ථදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ සුපණ්ණයොනියං නිබ්බත්තො ගන්ධමාදනපබ්බතං ගච්ඡන්තං අත්ථදස්සිං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො සුපණ්ණවණ්ණං විජහිත්වා මාණවකවණ්ණං නිම්මිනිත්වා මහග්ඝං දිබ්බවත්ථං ආදාය භගවන්තං පූජෙසි. සොපි භගවා පටිග්ගහෙත්වා අනුමොදනං වත්වා පක්කාමි. සො තෙනෙව සොමනස්සෙන වීතිනාමෙත්වා යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො තත්ථ අපරාපරං සංසරන්තො පුඤ්ඤානි අනුභවිත්වා තතො මනුස්සෙසු මනුස්සසම්පත්තින්ති සබ්බත්ථ මහග්ඝං වත්ථාභරණං ලද්ධං, තතො උප්පන්නුප්පන්නභවෙ වත්ථච්ඡායාය ගතගතට්ඨානෙ වසන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව ඡළභිඤ්ඤප්පත්තඛීණාසවො අහොසි, පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤනාමෙන වත්ථදායකත්ථෙරොති පාකටො.

Câu kệ bắt đầu bằng Pakkhijāto tadā āsiṃ là thiên sử của trưởng lão Vatthadāyaka. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là nhân tố cho sự giải thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Atthadassī đã sanh vào loài kim sí điểu. Khi nhìn thấy đức Thế Tôn Atthadassī đang đi đến núi Gandhamādana, vị ấy với tâm hoan hỷ đã từ bỏ hình dạng kim sí điểu, hóa hiện thành hình dạng của một thanh niên, rồi lấy tấm y phục cõi trời quý giá dâng cúng dường đức Thế Tôn. Vị Thế Tôn ấy cũng đã tiếp nhận, thuyết lời tùy hỷ rồi ra đi. Vị ấy đã sống với niềm hoan hỷ ấy, sống cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung từ nơi ấy đã sanh vào cõi trời. Ở nơi ấy, trong khi luân hồi qua lại, vị ấy đã hưởng các phước báu, sau đó ở cõi người đã thành tựu tài sản của loài người, ở khắp mọi nơi đã nhận được y phục và trang sức quý giá. Sau đó, trong mỗi kiếp sanh, vị ấy sống ở nơi đã đi đến dưới bóng mát của y phục. Vào thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào một gia đình, đã đạt đến sự hiểu biết, có đức tin nơi đức Đạo Sư rồi xuất gia, không bao lâu đã trở thành bậc Lậu Tận Hoặc đạt được sáu thắng trí. Do tên gọi của phước báu đã làm trong quá khứ, vị ấy được biết đến với danh hiệu là trưởng lão Vatthadāyaka.

45. සො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පක්ඛිජාතො තදා ආසින්තිආදිමාහ. තත්ථ පක්ඛිජාතොති පක්ඛන්දති උපලවති සකුණො එතෙනාති පක්ඛං, පක්ඛමස්ස අත්ථීති පක්ඛී, පක්ඛියොනියං ජාතො නිබ්බත්තොති අත්ථො. සුපණ්ණොති සුන්දරං පණ්ණං පත්තං යස්ස සො සුපණ්ණො, වාතග්ගාහසුවණ්ණවණ්ණජලමානපත්තමහාභාරොති අත්ථො. ගරුළාධිපොති නාගෙ ගණ්හනත්ථාය ගරුං භාරං පාසාණං ගිළන්තීති ගරුළා, ගරුළානං අධිපො රාජාති ගරුළාධිපො, විරජං බුද්ධං අද්දසාහන්ති සම්බන්ධො.

45. Vị ấy, sau khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên sử tiền thân của mình đã nói câu kệ bắt đầu bằng Pakkhijāto tadā āsiṃ. Ở đây, pakkhijāto có nghĩa là: Loài chim bay đi, bay lên bằng cái này, vì thế gọi là pakkha (cánh). Nó có cánh, vì thế gọi là pakkhī (loài có cánh). Sanh ra, hiện hữu trong loài có cánh, đây là ý nghĩa. Supaṇṇa có nghĩa là: Loài chim nào có lông vũ, có cánh đẹp thì đó là supaṇṇa. Ý nghĩa là: Có bộ lông màu vàng óng, có đôi cánh lớn có thể bắt được gió. Garuḷādhipo có nghĩa là: Chúng nuốt những tảng đá, vật nặng, để bắt rắn hổ mang, vì thế gọi là garuḷā (kim sí điểu). Vua, chúa của các loài kim sí điểu, vì thế gọi là garuḷādhipo (vua kim sí điểu). Cần được liên kết là: ‘Tôi đã nhìn thấy đức Phật, bậc vô trần’.

වත්ථදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên sử của trưởng lão Vatthadāyaka đã hoàn tất.

8. අම්බදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

8. Phần giải về thiên sử của trưởng lão Ambadāyaka

අනොමදස්සී භගවාතිආදිකං ආයස්මතො අම්බදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අනොමදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ වානරයොනියං [Pg.95] නිබ්බත්තො හිමවන්තෙ කපිරාජා හුත්වා පටිවසති. තස්මිං සමයෙ අනොමදස්සී භගවා තස්සානුකම්පාය හිමවන්තමගමාසි. අථ සො කපිරාජා භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො සුමධුරං අම්බඵලං ඛුද්දමධුනා අදාසි. අථ භගවා තස්ස පස්සන්තස්සෙව තං සබ්බං පරිභුඤ්ජිත්වා අනුමොදනං වත්වා පක්කාමි. අථ සො සොමනස්සසම්පන්නහදයො තෙනෙව පීතිසොමනස්සෙන යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො අපරාපරං තත්ථ දිබ්බසුඛමනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච මනුස්සසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව ඡළභිඤ්ඤප්පත්තො අහොසි. පුබ්බපුඤ්ඤනාමෙන අම්බදායකත්ථෙරොති පාකටො.

Câu kệ bắt đầu bằng Anomadassī bhagavā là thiên sử của trưởng lão Ambadāyaka. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là nhân tố cho sự giải thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Anomadassī đã sanh vào loài khỉ, đã sống ở Hy-mã-lạp-sơn sau khi trở thành vua khỉ. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn Anomadassī vì lòng bi mẫn đối với vị ấy đã đi đến Hy-mã-lạp-sơn. Bấy giờ, vị vua khỉ ấy sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn, với tâm hoan hỷ đã dâng cúng quả xoài rất ngọt cùng với mật ong nhỏ. Bấy giờ, đức Thế Tôn đã thọ dụng tất cả những thứ ấy ngay trong khi vị ấy đang nhìn, rồi thuyết lời tùy hỷ và ra đi. Bấy giờ, vị ấy với tâm tràn đầy hoan hỷ, đã sống với niềm hỷ lạc và hoan hỷ ấy cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung từ nơi ấy đã sanh vào cõi trời. Ở nơi ấy, vị ấy đã hưởng thụ thiên lạc qua lại, và ở cõi người cũng đã hưởng thụ tài sản của loài người. Vào thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào một gia đình giàu có, có đức tin nơi đức Đạo Sư rồi xuất gia, không bao lâu đã đạt được sáu thắng trí. Do tên gọi của phước báu trong quá khứ, vị ấy được biết đến với danh hiệu là trưởng lão Ambadāyaka.

53. සො අපරභාගෙ අත්තනා කතකුසලබීජං දිස්වා සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අනොමදස්සී භගවාතිආදිමාහ. මෙත්තාය අඵරි ලොකෙ, අප්පමාණෙ නිරූපධීති සො භගවා සබ්බලොකෙ අප්පමාණෙ සත්තෙ ‘‘සුඛී හොන්තූ’’තිආදිනා නිරුපධි උපධිවිරහිතං කත්වා මෙත්තාය මෙත්තචිත්තෙන අඵරි පත්ථරි වඩ්ඪෙසීති අත්ථො.

53. Về sau, vị ấy sau khi thấy được hạt giống thiện lành do mình đã tạo, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên sử tiền thân của mình đã nói câu kệ bắt đầu bằng Anomadassī bhagavā. Về câu Mettāya aphari loke, appamāṇe nirūpadhī, ý nghĩa là: Vị Thế Tôn ấy, đối với các chúng sanh vô lượng trong tất cả thế gian, sau khi làm cho không còn phiền não bằng cách (rải tâm từ) rằng: ‘Mong rằng các chúng sanh được an lạc,’ v.v..., đã lan tỏa, đã trải rộng, đã phát triển lòng từ, tức tâm từ.

54. කපි අහං තදා ආසින්ති තදා තස්සාගමනකාලෙ කපිරාජා අහොසින්ති අත්ථො.

54. Về câu Kapi ahaṃ tadā āsiṃ, ý nghĩa là: ‘Khi ấy, vào lúc vị ấy đến, tôi đã là vua khỉ.’

අම්බදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên sử của trưởng lão Ambadāyaka đã hoàn tất.

9. සුමනත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

9. Phần giải về thiên sử của trưởng lão Sumana

සුමනො නාම නාමෙනාතිආදිකං ආයස්මතො සුමනත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ මාලාකාරස්ස කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සද්ධාජාතො භගවති පසන්නමානසො සුමනමාලාමුට්ඨියො ගහෙත්වා උභොහි හත්ථෙහි පූජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු ද්වෙ සම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය පුත්තදාරෙහි වඩ්ඪිත්වා සුමනනාමෙන [Pg.96] පාකටො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

Câu kệ bắt đầu bằng Sumano nāma nāmena là thiên sử của trưởng lão Sumana. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là nhân tố cho sự giải thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Sikhī đã sanh vào gia đình của người làm vòng hoa. Khi đã trưởng thành, vị ấy sanh lòng tin, với tâm hoan hỷ nơi đức Thế Tôn, đã lấy những nắm hoa lài rồi cúng dường bằng cả hai tay. Do phước báu ấy, vị ấy đã hưởng thụ hai loại tài sản ở cõi trời và cõi người. Vào thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào một gia đình, khi đã trưởng thành, đã phát triển cùng với con cái và vợ, được biết đến với tên gọi là Sumana, có đức tin nơi đức Đạo Sư rồi xuất gia, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán.

62. සො අරහා හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුමනො නාම නාමෙනාතිආදිමාහ. සුන්දරං මනං චිත්තං යස්ස සො සුමනො. සද්ධාපසාදබහුමානෙන යුත්තො නාමෙන සුමනො නාම මාලාකාරො තදා අහං අහොසිං.

62. Vị ấy, sau khi trở thành bậc A-la-hán, đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên sử tiền thân của mình đã nói câu kệ bắt đầu bằng Sumano nāma nāmena. Người nào có tâm, có ý đẹp thì người đó là sumano (người có ý đẹp). Khi ấy, tôi đã là người làm vòng hoa tên là Sumana, người có lòng tin, sự trong sạch, và sự kính trọng.

63. සිඛිනො ලොකබන්ධුනොති සිඛා මුද්ධා කාසතීති සිඛී. අථ වා සම්පයුත්තසම්පයොගෙ ඛාදති විද්ධංසෙතීති සිඛී, කා සා? අග්ගිසිඛා, අග්ගිසිඛා විය සිඛාය දිප්පනතො සිඛී. යථා අග්ගිසිඛා ජොතති පාකටා හොති, සිඛී පත්තතිණකට්ඨපලාසාදිකෙ දහති, එවමයම්පි භගවා නීලපීතාදිරංසීහි ජොතති සකලලොකසන්නිවාසෙ පාකටො හොති. සකසන්තානගතසබ්බකිලෙසෙ සොසෙති විද්ධංසෙති ඣාපෙතීති වොහාරනාමං නාමකම්මං නාමධෙය්‍යං, තස්ස සිඛිනො. සකලලොකස්ස බන්ධුඤාතකොති ලොකබන්ධු, තස්ස සිඛිනො ලොකබන්ධුනො භගවතො සුමනපුප්ඵං අභිරොපයිං පූජෙසින්ති අත්ථො.

63. Về câu 'Sikhino lokabandhuno' (của Đức Sikhī, bậc Thân Hữu của thế gian): Ngài được gọi là Sikhī vì Ngài tỏa sáng (kāsati) ở đỉnh cao (sikhā), tức là ở nơi tối thượng. Hoặc là, Ngài được gọi là Sikhī vì Ngài hủy diệt (khādati), phá tan (viddhaṃseti) các pháp tương ưng và các mối liên hệ của chúng. Ví dụ là gì? Đó là ngọn lửa (aggisikhā). Giống như ngọn lửa, Ngài được gọi là Sikhī vì Ngài rực sáng ở đỉnh cao. Giống như ngọn lửa cháy sáng, trở nên rõ rệt, và ngọn lửa thiêu đốt lá cây, cỏ, củi, v.v., cũng vậy, Đức Thế Tôn này tỏa sáng với các tia sáng màu xanh, vàng, v.v., và trở nên nổi bật trong toàn thể thế giới chúng sanh. Ngài làm khô héo, phá tan, thiêu đốt tất cả các phiền não đã phát sinh trong dòng tâm thức của mình. Do đó, đây là danh xưng, danh hiệu, tên gọi của Đức Sikhī ấy. Ngài là thân hữu, là quyến thuộc của toàn thể thế gian, nên gọi là Lokabandhu (Thân Hữu của thế gian). Ý nghĩa là: 'Tôi đã dâng cúng, tôi đã cúng dường hoa sumanā lên Đức Thế Tôn Sikhī, bậc Thân Hữu của thế gian ấy'.

සුමනත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần chú giải Hạnh nguyện của Trưởng lão Sumana đã hoàn tất.

10. පුප්ඵචඞ්කොටියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

10. Chú giải Hạnh nguyện của Trưởng lão Pupphacaṅkoṭiya

අභීතරූපං සීහං වාතිආදිකං ආයස්මතො පුප්ඵචඞ්කොටියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො මහාවිභවසම්පන්නො සත්ථරි පසීදිත්වා පසන්නාකාරං දස්සෙන්තො සුවණ්ණවණ්ණං අනොජපුප්ඵමොචිනිත්වා චඞ්කොටකං පූරෙත්වා භගවන්තං පූජෙත්වා ‘‘භගවා, ඉමස්ස නිස්සන්දෙන නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ සුවණ්ණවණ්ණො පූජනීයො හුත්වා නිබ්බානං පාපුණෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනමකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු නිබ්බත්තො සබ්බත්ථ පූජිතො [Pg.97] සුවණ්ණවණ්ණො අභිරූපො අහොසි. සො අපරභාගෙ ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

Câu kệ bắt đầu bằng 'Abhītarūpaṃ sīhaṃ vā' (Như một con sư tử không sợ hãi) là Hạnh nguyện của Tôn giả Pupphacaṅkoṭiya. Vị này cũng đã tạo các phước duyên căn bản dưới thời các Đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống khác nhau đã tích lũy các công đức là nhân duyên gần cho sự giải thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của Đức Thế Tôn Sikhī, ngài sanh ra trong một gia đình, khi đến tuổi trưởng thành, có được tài sản lớn, đã phát sinh tín tâm nơi Đức Đạo Sư. Để thể hiện lòng tín thành, ngài đã hái những bông hoa anojā có màu vàng óng, đổ đầy vào một cái giỏ và cúng dường lên Đức Thế Tôn, rồi phát nguyện rằng: 'Bạch Đức Thế Tôn, nhờ quả báo của việc này, trong mỗi kiếp con được tái sanh, xin cho con có sắc da vàng óng, đáng được cúng dường, và mong rằng con sẽ chứng đắc Niết-bàn'. Nhờ nghiệp phước đó, ngài tái sanh trong cõi trời và người, ở khắp mọi nơi đều được tôn kính, có sắc da vàng óng và dung mạo xinh đẹp. Trong một kiếp sau, vào thời Đức Phật hiện tại, ngài sanh ra trong một gia đình giàu có, khi trưởng thành, đã phát sinh tín tâm nơi Đức Đạo Sư, xuất gia, tu tập thiền quán và không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán.

68-9. සො පත්තඅරහත්තඵලො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අභීතරූපං සීහං වාතිආදිමාහ. තත්ථ සීහන්ති ද්විපදචතුප්පදාදයො සත්තෙ අභිභවති අජ්ඣොත්ථරතීති සීහො, අභීතරූපො අභීතසභාවො, තං අභීතරූපං සීහං ඉව නිසින්නං පූජෙසින්ති සම්බන්ධො. පක්ඛීනං අග්ගං ගරුළරාජං ඉව පවරං උත්තමං බ්‍යග්ඝරාජං ඉව අභි විසෙසෙන ජාතං සබ්බසීහානං විසෙසං කෙසරසීහං ඉව තිලොකස්ස සරණං සිඛිං සම්මාසම්බුද්ධං. කිං භූතං? අනෙජං නික්කිලෙසං ඛන්ධමාරාදීහි අපරාජිතං නිසින්නං සිඛින්ති සම්බන්ධො. මාරණානග්ගන්ති සබ්බකිලෙසානං මාරණෙ සොසනෙ විද්ධංසනෙ අග්ගං සෙට්ඨං කිලෙසෙ මාරෙන්තානං පච්චෙකබුද්ධබුද්ධසාවකානං විජ්ජමානානම්පි තෙසං අග්ගන්ති අත්ථො. භික්ඛුසඞ්ඝපුරක්ඛතං පරිවාරිතං පරිවාරෙත්වා නිසින්නං සිඛින්ති සම්බන්ධො.

68-9. Vị ấy, sau khi chứng đắc quả A-la-hán, nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, tâm sanh hoan hỷ, và để tuyên thuyết về hạnh nguyện quá khứ, đã nói lên những câu kệ bắt đầu bằng 'Abhītarūpaṃ sīhaṃ vā'. Trong đó, 'sīhaṃ' (sư tử) có nghĩa là: Nó chế ngự, áp đảo các chúng sanh hai chân, bốn chân, v.v., nên được gọi là sư tử. 'Abhītarūpaṃ' là có bản chất không sợ hãi. Cần liên kết câu như sau: 'Tôi đã cúng dường Ngài, đấng ngự tọa như một con sư tử không sợ hãi'. Giống như vua chim garuḷa là bậc tối thượng trong loài có cánh, giống như vua cọp là bậc cao quý, ưu việt, Ngài đã sanh ra một cách đặc biệt siêu việt. Giống như sư tử có bờm là loài đặc biệt trong tất cả các loài sư tử, Đức Chánh Đẳng Giác Sikhī là nơi nương tựa của ba cõi. Ngài có những phẩm chất gì? Cần liên kết câu như sau: Đức Sikhī ngự tọa, không dao động, không phiền não, không bị chiến bại bởi các ma như ấm ma. Về câu 'Māraṇānaggaṃ' (bậc tối thượng trong việc diệt trừ), ý nghĩa là: Ngài là bậc tối thượng, bậc cao cả nhất trong việc diệt trừ, làm khô héo, phá tan tất cả phiền não. Mặc dù có các vị Phật Độc Giác và các vị Thanh văn đệ tử của Đức Phật cũng diệt trừ phiền não, nhưng Ngài là bậc tối thượng trong số đó. Cần liên kết câu như sau: Đức Sikhī ngự tọa, được Tăng chúng vây quanh, tôn kính.

70. චඞ්කොටකෙ ඨපෙත්වානාති උත්තමං අනොජපුප්ඵං කරණ්ඩකෙ පූරෙත්වා සිඛීසම්බුද්ධං සෙට්ඨං සමොකිරිං පූජෙසින්ති අත්ථො.

70. Về câu 'Caṅkoṭake ṭhapetvāna' (sau khi đặt vào trong giỏ), ý nghĩa là: 'Sau khi đổ đầy hoa anojā cao quý vào trong giỏ (karaṇḍake), tôi đã rải lên, đã cúng dường Đức Chánh Đẳng Giác Sikhī, bậc Tối Thắng'.

පුප්ඵචඞ්කොටියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần chú giải Hạnh nguyện của Trưởng lão Pupphacaṅkoṭiya đã hoàn tất.

සත්තමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần chú giải phẩm thứ bảy đã hoàn tất.

8. නාගසමාලවග්ගො

8. Phẩm Nāgasamāla

1. නාගසමාලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

1. Chú giải Hạnh nguyện của Trưởng lão Nāgasamāla

ආපාටලිං අහං පුප්ඵන්තිආදිකං ආයස්මතො නාගසමාලත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා තථාරූපසජ්ජනසංසග්ගස්ස [Pg.98] අලාභෙන සත්ථරි ධරමානකාලෙ දස්සනසවනපූජාකම්මමකරිත්වා පරිනිබ්බුතකාලෙ තස්ස භගවතො සාරීරිකධාතුං නිදහිත්වා කතචෙතියම්හි චිත්තං පසාදෙත්වා පාටලිපුප්ඵං පූජෙත්වා සොමනස්සං උප්පාදෙත්වා යාවතායුකං ඨත්වා තෙනෙව සොමනස්සෙන තතො කාලං කතො තුසිතාදීසු ඡසු දෙවලොකෙසු සුඛමනුභවිත්වා අපරභාගෙ මනුස්සෙසු මනුස්සසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො නාගරුක්ඛපල්ලවකොමළසදිසසරීරත්තා නාගසමාලොති මාතාපිතූහි කතනාමධෙය්‍යො භගවති පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

Câu kệ bắt đầu bằng 'Āpāṭaliṃ ahaṃ pupphaṃ' (Tôi đã dâng hoa pāṭali) là Hạnh nguyện của Tôn giả Nāgasamāla. Vị này cũng đã tạo các phước duyên căn bản dưới thời các Đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống khác nhau đã tích lũy các công đức là nhân duyên gần cho sự giải thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của Đức Thế Tôn Sikhī, ngài sanh ra trong một gia đình, khi đến tuổi trưởng thành, đã lập gia đình. Do không có duyên gặp gỡ bậc thiện tri thức như vậy, nên trong lúc Đức Đạo Sư còn tại thế, ngài đã không thực hiện được việc chiêm bái, nghe pháp và cúng dường. Sau khi Đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, ngài phát sinh tín tâm nơi bảo tháp được xây dựng để tôn thờ xá-lợi của Đức Thế Tôn, đã cúng dường hoa pāṭali, tâm sanh hoan hỷ. Ngài sống cho đến hết tuổi thọ với tâm hoan hỷ đó, sau khi mệnh chung, đã hưởng phước lạc trong sáu cõi trời như Tusita. Trong một kiếp sau, ngài hưởng sự giàu sang của loài người, và trong thời Đức Phật hiện tại, ngài sanh ra trong một gia đình, khi trưởng thành, do thân thể mềm mại như chồi non của cây nāga, nên được cha mẹ đặt tên là Nāgasamāla. Ngài phát sinh tín tâm nơi Đức Thế Tôn, xuất gia và không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán.

1. සො පච්ඡා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ආපාටලිං අහං පුප්ඵන්තිආදිමාහ. තත්ථ ආපාටලින්ති ආ සමන්තතො, ආදරෙන වා පාටලිපුප්ඵං ගහෙත්වා අහං ථූපම්හි අභිරොපෙසිං පූජෙසින්ති අත්ථො. උජ්ඣිතං සුමහාපථෙති සබ්බනගරවාසීනං වන්දනපූජනත්ථාය මහාපථෙ නගරමජ්ඣෙ වීථියං උජ්ඣිතං උට්ඨාපිතං, ඉට්ඨකකම්මසුධාකම්මාදීහි නිප්ඵාදිතන්ති අත්ථො. සෙසං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථත්තා ච සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

1. Về sau, vị ấy nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, tâm sanh hoan hỷ, và để tuyên thuyết về hạnh nguyện quá khứ, đã nói lên những câu kệ bắt đầu bằng 'Āpāṭaliṃ ahaṃ pupphaṃ'. Trong đó, 'āpāṭaliṃ' có nghĩa là 'ā' là khắp xung quanh, hoặc với lòng tôn kính. Ý nghĩa là: 'Tôi đã lấy hoa pāṭali và dâng lên, cúng dường tại bảo tháp'. Về câu 'Ujjhitaṃ sumahāpathe' (được dựng lên trên con đường lớn), ý nghĩa là: Bảo tháp được dựng lên (ujjhitaṃ, uṭṭhāpitaṃ) trên con đường lớn, giữa trung tâm thành phố, trên đường phố, để cho tất cả dân chúng trong thành phố đến đảnh lễ và cúng dường; được hoàn thành bằng gạch và vữa, v.v. Phần còn lại nên được hiểu một cách dễ dàng vì đã được giải thích theo phương pháp đã nêu ở dưới và vì ý nghĩa rõ ràng.

නාගසමාලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần chú giải Hạnh nguyện của Trưởng lão Nāgasamāla đã hoàn tất.

2. පදසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

2. Chú giải Hạnh nguyện của Trưởng lão Padasaññaka

අක්කන්තඤ්ච පදං දිස්වාතිආදිකං ආයස්මතො පදසඤ්ඤකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො උප්පන්නුප්පන්නභවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො තිස්සස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං සද්ධාසම්පන්නෙ උපාසකගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො රතනත්තයෙ පසන්නො භගවතා තස්ස අනුකම්පාය දස්සිතං පදචෙතියං දිස්වා පසන්නො ලොමහට්ඨජාතො වන්දනපූජනාදිබහුමානමකාසි. සො තෙනෙව සුඛෙත්තෙ සුකතෙන පුඤ්ඤෙන තතො චුතො සග්ගෙ නිබ්බත්තො තත්ථ දිබ්බසුඛමනුභවිත්වා අපරභාගෙ මනුස්සෙසු ජාතො මනුස්සසම්පත්තිං සබ්බමනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සද්ධාජාතො [Pg.99] පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි, පුරාකතපුඤ්ඤනාමෙන පදසඤ්ඤකත්ථෙරොති පාකටො.

Kệ bắt đầu bằng 'Akkantañca padaṃ disvāti' là thiên Apadāna của trưởng lão Padasaññaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các quyền lợi nơi các đức Phật quá khứ, trong mỗi kiếp sống đã sanh, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Tissa, đã sanh ra trong gia đình của một nam cư sĩ có đầy đủ đức tin. Khi đã đạt đến sự hiểu biết, có lòng tịnh tín nơi Tam Bảo, vị ấy đã thấy bảo tháp dấu chân được đức Thế Tôn chỉ cho do lòng bi mẫn đối với vị ấy, đã tịnh tín, sanh lòng hoan hỷ, lông tóc dựng đứng, đã thực hiện nhiều sự tôn kính như đảnh lễ, cúng dường v.v... Vị ấy, do phước báu đã được làm tốt đẹp trong ruộng phước tốt đẹp ấy, sau khi mệnh chung từ nơi đó, đã sanh lên cõi trời, đã hưởng thụ thiên lạc ở nơi đó. Về sau, đã sanh làm người, đã hưởng thụ tất cả tài sản của loài người, trong thời đức Phật hiện tại, đã sanh ra trong một gia đình giàu có. Sau khi trưởng thành, có đức tin, đã xuất gia, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán, và do tên gọi của phước báu đã làm trong quá khứ, vị ấy được biết đến là trưởng lão Padasaññaka.

5. සො එකදිවසං අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අක්කන්තඤ්ච පදං දිස්වාතිආදිමාහ. තත්ථ අක්කන්තන්ති අක්කමිතං දස්සිතං. සබ්බබුද්ධානං සබ්බදා චතුරඞ්ගුලොපරියෙව ගමනං, අයං පන තස්ස සද්ධාසම්පන්නතං ඤත්වා ‘‘එසො ඉමං පස්සතූ’’ති පදචෙතියං දස්සෙසි, තස්මා සො තස්මිං පසීදිත්වා වන්දනපූජනාදිසක්කාරමකාසීති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

5. Một ngày nọ, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, trong khi tuyên thuyết về thiên Apadāna của hành vi trong quá khứ, đã nói kệ bắt đầu bằng 'akkantañca padaṃ disvāti'. Ở đây, 'akkantaṃ' có nghĩa là được bước lên, được chỉ cho. Việc đi lại của tất cả các đức Phật luôn luôn ở phía trên (mặt đất) bốn ngón tay, nhưng vị này, sau khi biết được sự đầy đủ đức tin của người kia, với ý nghĩ 'mong rằng người này hãy thấy dấu chân này', đã chỉ cho bảo tháp dấu chân. Do đó, vị ấy đã tịnh tín nơi bảo tháp ấy, đã thực hiện sự tôn kính như đảnh lễ, cúng dường v.v... đó là ý nghĩa. Phần còn lại ở mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

පදසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên Apadāna của trưởng lão Padasaññaka đã kết thúc.

3. බුද්ධසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3. Chú giải Apadāna về trưởng lão Buddhasaññaka

දුමග්ගෙ පංසුකූලිකන්තිආදිකං ආයස්මතො බුද්ධසඤ්ඤකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො තිස්සස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සද්ධාජාතො දුමග්ගෙ ලග්ගිතං භගවතො පංසුකූලචීවරං දිස්වා පසන්නමානසො ‘‘අරහද්ධජ’’න්ති චින්තෙත්වා වන්දනපූජනාදිසක්කාරමකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සසම්පත්තිමනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

3. Kệ bắt đầu bằng 'Dumagge paṃsukūlikaṃ' là thiên Apadāna của trưởng lão Buddhasaññaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các quyền lợi nơi các đức Phật quá khứ, trong mỗi kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Tissa, đã sanh ra trong một gia đình. Khi đã trưởng thành, có đức tin, vị ấy đã thấy y phấn tảo của đức Thế Tôn bị vướng trên ngọn cây, với tâm tịnh tín, đã suy nghĩ rằng 'đây là lá cờ của bậc A-la-hán', và đã thực hiện sự tôn kính như đảnh lễ, cúng dường v.v... Vị ấy, do phước nghiệp ấy, đã hưởng thụ tài sản của chư thiên và loài người, trong thời đức Phật hiện tại, đã sanh ra trong một gia đình giàu có, có đức tin, đã xuất gia, và không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán.

9. සො පත්තඅරහත්තාධිගමො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො දුමග්ගෙ පංසුකූලිකන්තිආදිමාහ. තත්ථ ධුනාති කම්පතීති දුමො. දුහති පූරෙති ආකාසතලන්ති වා දුමො, දුමස්ස අග්ගො කොටීති දුමග්ගො, තස්මිං දුමග්ගෙ. පංසුමිව පටික්කූලභාවං අමනුඤ්ඤභාවං උලති ගච්ඡතීති පංසුකූලං, පංසුකූලමෙව පංසුකූලිකං, සත්ථුනො පංසුකූලං දුමග්ගෙ ලග්ගිතං දිස්වා අහං අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා තං පංසුකූලං අවන්දිං පණාමමකාසින්ති අත්ථො. තන්ති නිපාතමත්තං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

Vị ấy, sau khi đã chứng đắc A-la-hán quả, nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh lòng hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên Apadāna của hành vi trong quá khứ, đã nói kệ bắt đầu bằng 'dumagge paṃsukūlikaṃ'. Ở đây, 'dumo' (cây) là vì nó rung chuyển, lay động. Hoặc 'dumo' là vì nó làm đầy, lấp đầy khoảng không. 'Dumaggo' là ngọn, là chóp của cây ('duma'); 'tasmiṃ dumagge' là trên ngọn cây ấy. 'Paṃsukūlaṃ' (y phấn tảo) là vì nó đi đến, đạt đến trạng thái đáng ghê tởm, không đáng ưa thích, giống như bụi bẩn; 'paṃsukūlaṃ' chính là 'paṃsukūlikaṃ'. 'Sau khi thấy y phấn tảo của bậc Đạo Sư bị vướng trên ngọn cây, tôi đã chắp tay lên, đã đảnh lễ y phấn tảo ấy, đã thực hiện sự cúi lạy,' đó là ý nghĩa. 'Taṃ' chỉ là một tiểu từ. Phần còn lại ở mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

බුද්ධසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

9. Phần giải về thiên Apadāna của trưởng lão Buddhasaññaka đã kết thúc.

4. භිසාලුවදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

4. Chú giải Apadāna về trưởng lão Bhisāluvadāyaka

කානනං [Pg.100] වනමොග්ගය්හාතිආදිකං ආයස්මතො භිසාලුවදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ හිමවන්තස්ස සමීපෙ අරඤ්ඤාවාසෙ වසන්තො වනමූලඵලාහාරො විවෙකවසෙනාගතං විපස්සිං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො පඤ්චභිසාලුවෙ අදාසි. භගවා තස්ස චිත්තං පසාදෙතුං පස්සන්තස්සෙව පරිභුඤ්ජි. සො තෙන චිත්තප්පසාදෙන කාලං කත්වා තුසිතාදීසු සම්පත්තිමනුභවිත්වා පච්ඡා මනුස්සසම්පත්තිඤ්ච අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විභවසම්පත්තිං පත්තො තං පහාය සාසනෙ පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි.

Kệ bắt đầu bằng 'Kānanaṃ vanamoggayha' là thiên Apadāna của trưởng lão Bhisāluvadāyaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các quyền lợi nơi các đức Phật quá khứ, trong mỗi kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, trong khi sống ở nơi trú trong rừng gần Hy-mã-lạp sơn, sống bằng rễ và trái cây rừng, vị ấy đã thấy đức Thế Tôn Vipassī đến do duyên ẩn dật, với tâm tịnh tín, đã dâng cúng năm củ sen. Đức Thế Tôn, để làm cho tâm của vị ấy được tịnh tín, đã thọ dụng ngay trong khi vị ấy đang nhìn. Vị ấy, do sự tịnh tín của tâm đó, sau khi qua đời, đã hưởng thụ tài sản ở các cõi trời như Tusita, sau đó cũng đã hưởng thụ tài sản của loài người. Trong thời đức Phật hiện tại, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình, đã đạt được sự giàu có, đã từ bỏ điều đó, xuất gia trong giáo pháp, và không bao lâu đã chứng đắc A-la-hán quả.

13. සො තතො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො කානනං වනමොග්ගය්හාතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව. වසාමි විපිනෙ අහන්ති විවෙකවාසො අහං වසාමීති සම්බන්ධො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

4. Sau đó, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh lòng hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên Apadāna của hành vi trong quá khứ, đã nói kệ bắt đầu bằng 'kānanaṃ vanamoggayha'. Điều đó có ý nghĩa đã được nói ở dưới. Câu 'Vasāmi vipine ahaṃ' có sự liên kết là 'tôi, người sống nơi vắng vẻ, đang sống'. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

භිසාලුවදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên Apadāna của trưởng lão Bhisāluvadāyaka đã kết thúc.

ඡට්ඨභාණවාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

13. Phần giải về phẩm tụng thứ sáu đã hoàn tất.

5. එකසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

5. Chú giải Apadāna về trưởng lão Ekasaññaka

ඛණ්ඩො නාමාසි නාමෙනාතිආදිකං ආයස්මතො එකසඤ්ඤකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො රතනත්තයෙ පසන්නමානසො තස්ස සත්ථුනො ඛණ්ඩං නාම අග්ගසාවකං භික්ඛාය චරමානං දිස්වා සද්දහිත්වා පිණ්ඩපාතමදාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. සො එකදිවසං පිණ්ඩපාතස්ස සඤ්ඤං මනසිකරිත්වා පටිලද්ධවිසෙසත්තා එකසඤ්ඤකත්ථෙරොති පාකටො.

Kệ bắt đầu bằng 'Khaṇḍo nāmāsi nāmena' là thiên Apadāna của trưởng lão Ekasaññaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các quyền lợi nơi các đức Phật quá khứ, trong mỗi kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình, đã đạt đến sự hiểu biết, với tâm tịnh tín nơi Tam Bảo, đã thấy vị Thượng thủ Thinh văn tên là Khaṇḍa của bậc Đạo Sư ấy đang đi khất thực, đã tin tưởng và dâng cúng vật thực. Vị ấy, do phước nghiệp ấy, đã hưởng thụ tài sản của chư thiên và loài người. Trong thời đức Phật hiện tại, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình ở Sāvatthī, đã đạt đến sự hiểu biết, sau khi nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, đã có được đức tin, đã xuất gia, và không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. Một ngày nọ, do đã tác ý đến tưởng về vật thực khất thực và đã chứng đắc được pháp đặc biệt, vị ấy được biết đến là trưởng lão Ekasaññaka.

18. සො [Pg.101] අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ඛණ්ඩො නාමාසි නාමෙනාතිආදිමාහ. තත්ථ තස්ස අග්ගසාවකත්ථෙරස්ස කිලෙසානං ඛණ්ඩිතත්තා ඛණ්ඩොති නාමං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

18. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, muốn tuyên thuyết về tiền sử của mình nên đã nói lên (những câu kệ) bắt đầu là: khaṇḍo nāmāsi nāmena. Trong ấy, do vì đã đoạn trừ các phiền não nên vị trưởng lão Thượng thủ Thinh văn ấy có tên là Khaṇḍa. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

එකසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần chú giải về Apadāna của trưởng lão Ekasaññaka đã chấm dứt.

6. තිණසන්ථරදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

6. Phần chú giải về Apadāna của trưởng lão Tiṇasantharadāyaka

හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිකං ආයස්මතො තිණසන්ථරදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො තිස්සස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො බුද්ධුප්පාදතො පගෙව උප්පන්නත්තා ඝරාවාසං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තස්ස අවිදූරෙ එකං සරං නිස්සාය පටිවසති. තස්මිං සමයෙ තිස්සො භගවා තස්සානුකම්පාය ආකාසෙන අගමාසි. අථ ඛො සො තාපසො ආකාසතො ඔරුය්හ ඨිතං තං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො තිණං ලායිත්වා තිණසන්ථරං කත්වා නිසීදාපෙත්වා බහුමානාදරෙන පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා පටිකුටිකො හුත්වා පක්කාමි. සො යාවතායුකං ඨත්වා තතො චවිත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අනෙකවිධසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Câu kệ) bắt đầu là Himavantassāvidūre là Apadāna của trưởng lão Tiṇasantharadāyaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các thiện căn nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là nhân duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống đây đó, vào thời của đức Thế Tôn Tissa, đã sanh vào một gia đình. Do đã sanh ra trước khi đức Phật xuất hiện, vị ấy đã từ bỏ đời sống tại gia, xuất gia làm đạo sĩ, sống nương vào một cái hồ không xa núi Himavanta. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn Tissa do lòng bi mẫn đối với vị ấy đã đi đến bằng đường không. Khi ấy, vị đạo sĩ ấy thấy đức Thế Tôn đang đứng sau khi đã đi xuống từ hư không, tâm sanh tịnh tín, đã cắt cỏ, làm thành một tấm lót bằng cỏ, đã mời Ngài ngồi xuống, đã đảnh lễ bằng năm thể với lòng tôn kính và kính trọng, rồi đã lui về am thất của mình. Vị ấy sống cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung từ nơi ấy, đã luân hồi trong cõi trời và cõi người, hưởng nhiều loại tài sản, trong thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia đình, khi đã trưởng thành, có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, không bao lâu sau đã trở thành vị A-la-hán.

22. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව. මහාජාතස්සරොති එත්ථ පන සරන්ති එත්ථ පානීයත්ථිකා ද්විපදචතුප්පදාදයො සත්තාති සරං, අථ වා සරන්ති එත්ථ නදීකන්දරාදයොති සරං, මහන්තො ච සො සයමෙව ජාතත්තා සරො චෙති මහාජාතස්සරො. අනොතත්තඡද්දන්තදහාදයො විය අපාකටනාමත්තා ‘‘මහාජාතස්සරො’’ති වුත්තොති දට්ඨබ්බො. සතපත්තෙහි සඤ්ඡන්නොති එකෙකස්මිං පුප්ඵෙ සතසතපත්තානං වසෙන සතපත්තො, සතපත්තසෙතපදුමෙහි [Pg.102] සඤ්ඡන්නො ගහනීභූතොති අත්ථො. නානාසකුණමාලයොති අනෙකෙ හංසකුක්කුටකුක්කුහදෙණ්ඩිභාදයො එකතො කුණන්ති සද්දං කරොන්තීති සකුණාති ලද්ධනාමානං පක්ඛීනං ආලයො ආධාරභූතොති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

22. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, muốn tuyên thuyết về tiền sử của mình nên đã nói lên (những câu kệ) bắt đầu là: himavantassāvidūre. Điều ấy có ý nghĩa đã được nói ở dưới. Ở đây, trong câu Mahājātassaro, (giải thích là): các chúng sanh hai chân, bốn chân,... muốn uống nước đi đến nơi đây, vì thế gọi là saraṃ (hồ). Hoặc là, các sông, suối,... chảy vào nơi đây, vì thế gọi là saraṃ. Và hồ ấy lớn lao, tự nhiên sanh ra, vì thế gọi là mahājātassaro. Nên hiểu rằng, giống như các hồ Anotatta, Chaddanta,... do không có tên gọi rõ ràng nên được gọi là ‘mahājātassaro’ (hồ lớn tự nhiên sanh). (Câu) Satapattehi sañchanno có nghĩa là: trong mỗi đóa hoa, do có trăm cánh nên gọi là satapatta (trăm cánh); được bao phủ, trở nên rậm rạp bởi những hoa sen trắng trăm cánh. (Câu) Nānāsakuṇamālayo có nghĩa là: nhiều loài chim có tên gọi là sakuṇa do chúng cùng nhau kêu lên, tạo ra âm thanh, như ngỗng, gà rừng, chim cu, chim deṇḍibhā,... nơi ở, nơi nương tựa của các loài chim ấy. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

තිණසන්ථරදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần chú giải về Apadāna của trưởng lão Tiṇasantharadāyaka đã chấm dứt.

7. සූචිදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

7. Phần chú giải về Apadāna của trưởng lão Sūcidāyaka

තිංසකප්පසහස්සම්හීතිආදිකං ආයස්මතො සූචිදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සුමෙධස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය භගවතො චීවරකම්මං කාතුං පඤ්ච සූචියො අදාසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු පුඤ්ඤමනුභවිත්වා විචරන්තො උප්පන්නුප්පන්නභවෙ තික්ඛපඤ්ඤො හුත්වා පාකටො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජන්තො තික්ඛපඤ්ඤතාය ඛුරග්ගෙයෙව අරහත්තං පාපුණි.

(Câu kệ) bắt đầu là Tiṃsakappasahassamhi là Apadāna của trưởng lão Sūcidāyaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các thiện căn nơi các bậc Chánh Giác quá khứ, đã tích lũy các phước báu là nhân duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống đây đó, vào thời của đức Thế Tôn Sumedha, đã sanh vào một gia đình. Khi đã trưởng thành, để làm công việc may y cho đức Thế Tôn, vị ấy đã dâng cúng năm cây kim. Vị ấy do phước báu ấy, sau khi hưởng phước ở cõi trời và cõi người, đã đi lang thang, trong mỗi kiếp sanh ra đều trở thành người có trí tuệ sắc bén, nổi tiếng. Trong thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào một gia đình, khi đã trưởng thành, có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư, trong khi xuất gia, do có trí tuệ sắc bén, đã đắc quả A-la-hán ngay trên đầu lưỡi dao cạo.

30. සො අපරභාගෙ පුඤ්ඤං පච්චවෙක්ඛන්තො තං දිස්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො තිංසකප්පසහස්සම්හීතිආදිමාහ. අන්තරන්තරං පනෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

30. Về sau, vị ấy khi quán xét về phước báu, thấy được điều ấy, sanh tâm hoan hỷ, muốn tuyên thuyết về tiền sử của mình nên đã nói lên (những câu kệ) bắt đầu là: tiṃsakappasahassamhi. Ở đây, những phần ở giữa đều dễ hiểu.

31. පඤ්චසූචී මයා දින්නාති එත්ථ සූචති ඡිද්දං කරොති විජ්ඣතීති සූචි, පඤ්චමත්තා සූචී පඤ්චසූචී මයා දින්නාති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

31. Ở đây, trong câu Pañcasūcī mayā dinnā, (vật) đâm thủng, tạo ra lỗ, xuyên qua, vì thế gọi là sūci (kim). Năm cây kim, tức là pañcasūcī, đã được tôi dâng cúng, đó là ý nghĩa. Phần còn lại đều dễ hiểu.

සූචිදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần chú giải về Apadāna của trưởng lão Sūcidāyaka đã chấm dứt.

8. පාටලිපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

8. Phần chú giải về Apadāna của trưởng lão Pāṭalipupphiya

සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධන්තිආදිකං ආයස්මතො පාටලිපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො තිස්සස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං [Pg.103] කුලගෙහෙ සෙට්ඨිපුත්තො හුත්වා නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො කුසලාකුසලඤ්ඤූ සත්ථරි පසීදිත්වා පාටලිපුප්ඵං ගහෙත්වා සත්ථු පූජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන බහුධා සුඛසම්පත්තියො අනුභවන්තො දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Câu kệ) bắt đầu là Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ là Apadāna của trưởng lão Pāṭalipupphiya. Vị này cũng vậy, đã tạo các thiện căn nơi các bậc Chánh Giác quá khứ, đã tích lũy các phước báu là nhân duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống đây đó, vào thời của đức Thế Tôn Tissa, đã sanh làm con trai của một vị trưởng giả trong một gia đình. Khi đã trưởng thành, biết được thiện và bất thiện, có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã lấy hoa pāṭali cúng dường đức Đạo Sư. Vị ấy do phước báu ấy, đã hưởng nhiều loại tài sản hạnh phúc, đã luân hồi trong cõi trời và cõi người. Trong thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào một gia đình, khi đã trưởng thành, có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, không bao lâu sau đã trở thành vị A-la-hán.

36. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධන්තිආදිමාහ. තත්ථ අන්තරාපණෙති ආ සමන්තතො හිරඤ්ඤසුවණ්ණාදිකං භණ්ඩං පණෙන්ති වික්කිණන්ති පත්ථරන්ති එත්ථාති ආපණං, ආපණස්ස අන්තරං වීථීති අන්තරාපණං, තස්මිං අන්තරාපණෙ. සුවණ්ණවණ්ණං කඤ්චනග්ඝියසංකාසං ද්වත්තිංසවරලක්ඛණං සම්බුද්ධං දිස්වා පාටලිපුප්ඵං පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

36. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, muốn tuyên thuyết về tiền sử của mình nên đã nói lên (những câu kệ) bắt đầu là: suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ. Ở đây, trong câu antarāpaṇe, (giải thích là): nơi mà người ta buôn bán, trao đổi, bày biện các món hàng như vàng, bạc,... từ khắp nơi, vì thế gọi là āpaṇaṃ (chợ). Con đường ở giữa khu chợ là antarāpaṇaṃ. Tasmiṃ antarāpaṇe (nghĩa là) ở giữa khu chợ ấy. Ý nghĩa là: đã thấy đức Chánh Đẳng Giác có sắc thân màu vàng, giống như vàng ròng, (trang nghiêm) với ba mươi hai tướng tốt, rồi đã cúng dường hoa pāṭali. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

පාටලිපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần chú giải về Apadāna của trưởng lão Pāṭalipupphiya đã chấm dứt.

9. ඨිතඤ්ජලියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

9. Phần chú giải về Apadāna của trưởng lão Ṭhitañjaliya

මිගලුද්දො පුරෙ ආසින්තිආදිකං ආයස්මතො ඨිතඤ්ජලියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථුප්පන්නභවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො තිස්සස්ස භගවතො කාලෙ පුරාකතෙන එකෙන කම්මච්ඡිද්දෙන නෙසාදයොනියං නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො මිගසූකරාදයො මාරෙත්වා නෙසාදකම්මෙන අරඤ්ඤෙ වාසං කප්පෙසි. තස්මිං සමයෙ තිස්සො භගවා තස්සානුකම්පාය හිමවන්තං අගමාසි. සො තං ද්වත්තිංසවරලක්ඛණෙහි අසීතානුබ්‍යඤ්ජනබ්‍යාමප්පභාහි ච ජලමානං භගවන්තං දිස්වා සොමනස්සජාතො පණාමං කත්වා ගන්ත්වා පණ්ණසන්ථරෙ නිසීදි. තස්මිං ඛණෙ දෙවො ගජ්ජන්තො අසනි පති, තතො මරණසමයෙ බුද්ධමනුස්සරිත්වා පුනඤ්ජලිමකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන සුඛෙත්තෙ කතකුසලත්තා අකුසලවිපාකං පටිබාහිත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්තො කාමාවචරසම්පත්තියො අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු මනුස්සසම්පත්තියො ච අනුභවිත්වා අපරභාගෙ ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය පුරාකතවාසනාය සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Câu) bắt đầu bằng ‘Migaluddo pure āsiṃ’ là thiên A-hàm của trưởng lão Ṭhitañjaliya. Vị này cũng vậy, đã tạo các quyền lợi (phước báu) nơi các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước báu có tính chất hỗ trợ cho sự thoát khỏi vòng luân hồi ở các kiếp sống đã được sanh ra đây đó, vào thời của đức Thế Tôn Tissa, do một sự thiếu sót của nghiệp đã được tạo ra trong quá khứ, đã tái sanh vào dòng dõi thợ săn, đã đạt đến sự hiểu biết, đã giết hại các loài nai, heo, v.v., và đã sống trong rừng bằng nghề thợ săn. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn Tissa vì lòng bi mẫn đối với vị ấy đã đi đến Hy-mã-lạp sơn. Vị ấy sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn đang tỏa sáng với ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp phụ cùng với hào quang một tầm, đã sanh tâm hoan hỷ, đã thực hiện việc đảnh lễ, rồi đi đến và ngồi xuống trên tấm lót bằng lá cây. Vào khoảnh khắc ấy, trời sấm vang và sét đã đánh xuống. Do đó, vào lúc lâm chung, vị ấy đã tùy niệm đến đức Phật và đã chắp tay lại một lần nữa. Vị ấy, do phước báu ấy và do việc thiện đã được thực hiện trong ruộng phước tốt đẹp, đã ngăn chặn được quả của nghiệp bất thiện, đã tái sanh ở cõi trời, đã hưởng thụ các tài sản ở cõi Dục giới, và đã hưởng thụ các tài sản của loài người ở cõi người. Về sau, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã tái sanh trong một gia đình thuộc dòng dõi, đã tuần tự trưởng thành, do thói quen đã tạo trong quá khứ, đã có đức tin nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu đã trở thành vị A-la-hán.

42. සො [Pg.104] තතො පරං අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො මිගලුද්දො පුරෙ ආසින්තිආදිමාහ. තත්ථ මිගලුද්දොති මිගානං මාරණං උපගච්ඡතීති මිගලුද්දො. මිගන්ති සීඝං වාතවෙගෙන ගච්ඡන්ති ධාවන්තීති මිගා, තෙසං මිගානං මාරණෙ ලුද්දො දාරුණො ලොභීති මිගලුද්දො. සො අහං පුරෙ භගවතො දස්සනසමයෙ මිගලුද්දො ආසිං අහොසින්ති අත්ථො. අරඤ්ඤෙ කානනෙති අරති ගච්ඡති මිගසමූහො එත්ථාති අරඤ්ඤං, අථ වා ආ සමන්තතො රජ්ජන්ති තත්ථ විවෙකාභිරතා බුද්ධපච්චෙකබුද්ධාදයො මහාසාරප්පත්තා සප්පුරිසාති අරඤ්ඤං. කා කුච්ඡිතාකාරෙන වා භයානකාකාරෙන වා නදන්ති සද්දං කරොන්ති, ආනන්ති වින්දන්තීති වා කානනං, තස්මිං අරඤ්ඤෙ කානනෙ මිගලුද්දො පුරෙ ආසින්ති සම්බන්ධො. තත්ථ අද්දසං සම්බුද්ධන්ති තත්ථ තස්මිං අරඤ්ඤෙ උපගතං සම්බුද්ධං අද්දසං අද්දක්ඛින්ති අත්ථො. දස්සනං පුරෙ අහොසි අවිදූරෙ, තස්මා මනොද්වාරානුසාරෙන චක්ඛුවිඤ්ඤාණං පුරෙචාරිකං කායවිඤ්ඤාණසමඞ්ගිං පාපෙති අප්පෙතීති අත්ථො.

42. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên A-hàm nói về hạnh xưa của mình, đã nói (câu) bắt đầu bằng ‘Migaluddo pure āsiṃ’. Trong ấy, ‘migaluddo’ (thợ săn nai) là người đi đến sự giết hại các loài nai. ‘Migā’ (nai) là những loài đi, chạy nhanh với tốc độ của gió. ‘Migaluddo’ là người tàn bạo, tham lam trong việc giết hại các loài nai ấy. Ý nghĩa là: “Ta đây, vào thời điểm nhìn thấy đức Thế Tôn trong quá khứ, đã là một thợ săn nai.” (Trong câu) ‘araññe kānane’. ‘Araññaṃ’ (khu rừng) là nơi bầy nai đi đến không thích thú. Hoặc là, ‘araññaṃ’ là nơi các bậc thiện trí, là những vị đã đạt đến cốt lõi vĩ đại như các đức Phật, các đức Phật Độc Giác, v.v., những vị ưa thích sự vắng lặng, được ưa thích ở khắp mọi nơi. ‘Kānanaṃ’ (khu rừng rậm) là nơi (các loài thú) kêu lên, tạo ra âm thanh một cách đáng ghê tởm hoặc một cách đáng sợ hãi, hoặc là nơi chúng tìm thấy (sự ẩn náu). Sự liên kết là: “Trong khu rừng, khu rừng rậm ấy, (ta) đã là một thợ săn nai trong quá khứ.” (Trong câu) ‘tattha addasaṃ sambuddhaṃ’. Ý nghĩa là: “Ở đó, trong khu rừng ấy, ta đã nhìn thấy, đã trông thấy đức Chánh Đẳng Giác đã đi đến.” Ý nghĩa là: “Sự nhìn thấy đã xảy ra trong quá khứ, ở nơi không xa; do đó, theo tuần tự của ý môn, nhãn thức đi trước làm cho thân thức được thành tựu, được đạt đến.”

44. තතො මෙ අසනීපාතොති ආ සමන්තතො සනන්තො ගජ්ජන්තො පතතීති අසනි, අසනියා පාතො පතනං අසනීපාතො, දෙවදණ්ඩොති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

44. (Trong câu) ‘Tato me asanīpāto’. ‘Asani’ (sét) là cái rơi xuống trong khi kêu vang, sấm rền từ khắp mọi nơi. ‘Asanīpāto’ (sét đánh) là sự rơi xuống, sự giáng xuống của sét. Ý nghĩa là ‘cây gậy của chư thiên’. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

ඨිතඤ්ජලියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên A-hàm của trưởng lão Ṭhitañjaliya đã hoàn tất.

10. තිපදුමියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

10. Phần giải về thiên A-hàm của trưởng lão Tipadumiya.

පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො තිපදුමියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතියං මාලාකාරකුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො මාලාකාරකම්මං කත්වා වසන්තො එකදිවසං අනෙකවිධානි ජලජථලජපුප්ඵානි ගහෙත්වා රඤ්ඤො සන්තිකං ගන්තුකාමො එවං චින්තෙසි – ‘‘රාජා ඉමානි තාව පුප්ඵානි දිස්වා පසන්නො සහස්සං වා ධනං ගාමාදිකං වා දදෙය්‍ය, ලොකනාථං පන පූජෙත්වා නිබ්බානාමතධනං ලභාමි, කිං මෙ එතෙසු සුන්දර’’න්ති තෙන ‘‘භගවන්තං [Pg.105] පූජෙත්වා සග්ගමොක්ඛසම්පත්තියො නිප්ඵාදෙතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා වණ්ණවන්තං අතීව රත්තපුප්ඵත්තයං ගහෙත්වා පූජෙසි. තානි ගන්ත්වා ආකාසං ඡාදෙත්වා පත්ථරිත්වා අට්ඨංසු. නගරවාසිනො අච්ඡරියබ්භුතචිත්තජාතා චෙලුක්ඛෙපසහස්සානි පවත්තයිංසු. තං දිස්වා භගවා අනුමොදනං අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසීදිත්වා ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Câu) bắt đầu bằng ‘Padumuttaro nāma jino’ là thiên A-hàm của trưởng lão Tipadumiya. Vị này cũng vậy, đã tạo các quyền lợi nơi các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước báu có tính chất hỗ trợ cho sự thoát khỏi vòng luân hồi ở các kiếp sống đây đó, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, đã tái sanh trong một gia đình làm nghề kết hoa ở thành phố Haṃsavatī, đã đạt đến sự trưởng thành. Trong khi sống bằng nghề kết hoa, một ngày nọ, sau khi lấy nhiều loại hoa mọc dưới nước và trên cạn, vị ấy có ý muốn đi đến nơi đức vua và đã suy nghĩ như vầy: “Đức vua sau khi nhìn thấy những đóa hoa này, do hoan hỷ, có thể sẽ ban cho một ngàn (đồng tiền) hoặc tài sản, hoặc làng mạc, v.v. Tuy nhiên, sau khi cúng dường đến đức Thế Tôn, ta sẽ nhận được tài sản bất tử là Niết-bàn. Điều gì tốt đẹp hơn cho ta trong những thứ này?” Do đó, sau khi suy nghĩ rằng: “Thật thích hợp để cúng dường đến đức Thế Tôn và thành tựu các tài sản ở cõi trời và sự giải thoát,” vị ấy đã lấy ba đóa hoa màu đỏ thắm, vô cùng đẹp đẽ và đã cúng dường. Những đóa hoa ấy đã đi lên, che phủ và trải rộng trên hư không rồi đứng yên. Dân chúng trong thành phố, với tâm sanh khởi sự kỳ diệu và phi thường, đã thực hiện hàng ngàn lần tung vẫy y phục. Sau khi nhìn thấy điều ấy, đức Thế Tôn đã thực hiện việc tùy hỷ. Vị ấy, do phước báu ấy, đã hưởng thụ các tài sản ở cõi trời và cõi người, và trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, đã tái sanh trong một gia đình gia chủ. Sau khi tuần tự trưởng thành, vị ấy đã có đức tin nơi đức Đạo Sư, sau khi nghe Pháp, đã có được đức tin, đã xuất gia, và không bao lâu đã trở thành vị A-la-hán.

48. සො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. තස්සත්ථො හෙට්ඨා වුත්තොව. සබ්බධම්මාන පාරගූති සබ්බෙසං නවලොකුත්තරධම්මානං පාරං නිබ්බානං ගතො පච්චක්ඛං කතොති අත්ථො. දන්තො දන්තපරිවුතොති සයං කායවාචාදීහි දන්තො එතදග්ගෙ ඨපිතෙහි සාවකෙහි පරිවුතොති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ සම්බන්ධවසෙන උත්තානත්ථමෙවාති.

48. Vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên A-hàm nói về hạnh xưa của mình, đã nói (câu) bắt đầu bằng ‘Padumuttaro nāma jino’. Ý nghĩa của câu ấy đã được nói ở dưới. (Trong câu) ‘Sabbadhammānaṃ pāragū’. Ý nghĩa là: “Đã đi đến, đã chứng ngộ Niết-bàn là bờ kia của tất cả chín Pháp siêu thế.” (Trong câu) ‘Danto dantaparivuto’. Ý nghĩa là: “Tự mình đã được điều phục về thân, khẩu, v.v., và được vây quanh bởi các vị Thinh văn đã được đặt vào vị trí tối thượng.” Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng theo sự liên kết.

තිපදුමියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên A-hàm của trưởng lão Tipadumiya đã hoàn tất.

අට්ඨමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về phẩm thứ tám đã hoàn tất.

9. තිමිරවග්ගො

9. Phẩm Timira.

1. තිමිරපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

1. Phần giải về thiên A-hàm của trưởng lão Timirapupphiya.

චන්දභාගානදීතීරෙතිආදිකං ආයස්මතො තිමිරපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා වසන්තො කාමෙසු ආදීනවං දිස්වා ඝරාවාසං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා චන්දභාගාය නදියා සමීපෙ වසති, විවෙකකාමතාය හිමවන්තං ගන්ත්වා නිසින්නං සිද්ධත්ථං භගවන්තං දිස්වා වන්දිත්වා තස්ස ගුණං පසීදිත්වා තිමිරපුප්ඵං ගහෙත්වා පූජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච [Pg.106] සම්පත්තිමනුභවන්තො සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Candabhāgānadītīre’ là Apadāna (tiểu sử) của trưởng lão Timirapupphiya. Sự xuất sanh (của ngài) như thế nào? Vị này cũng đã tạo các công đức căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó, đã tích lũy các phước thiện là nhân yểm ly sanh tử, vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, đã sanh ra trong một gia đình, đã đến tuổi trưởng thành. Trong khi đang sống, sắp đặt đời sống tại gia, đã thấy sự nguy hại trong các dục, đã từ bỏ đời sống tại gia, xuất gia làm đạo sĩ, và sống gần sông Candabhāgā. Do mong muốn sự vắng lặng, ngài đã đi đến Hy-mã-lạp sơn, đã thấy đức Thế Tôn Siddhattha đang ngự, đã đảnh lễ, đã hoan hỷ với đức hạnh của ngài, đã lấy hoa timira và cúng dường. Vị ấy do phước thiện đó, trong khi hưởng thụ tài sản ở cõi trời và cõi người, đã luân hồi, vào thời đức Phật hiện tại, đã sanh ra trong một gia đình. Sau khi đến tuổi trưởng thành, đã hoan hỷ nơi đức Đạo Sư và xuất gia. Không bao lâu, ngài đã trở thành bậc A-la-hán.

1. සො අපරභාගෙ පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො චන්දභාගානදීතීරෙතිආදිමාහ. තස්සත්ථො හෙට්ඨා වුත්තොව. අනුභොතං වජාමහන්ති ගඞ්ගාය ආසන්නෙ වසනභාවෙන සබ්බත්ථ රම්මභාවෙන ගඞ්ගාතො හෙට්ඨා සොතානුසාරෙන අහං වජාමි ගච්ඡාමි තත්ථ තත්ථ වසාමීති අත්ථො. නිසින්නං සමණං දිස්වාති සමිතපාපත්තා සොසිතපාපත්තා සමණසඞ්ඛාතං සම්මාසම්බුද්ධං දිස්වාති අත්ථො.

1. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiểu sử tiền kiếp của mình, đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng ‘Candabhāgānadītīre’. Ý nghĩa của câu kệ ấy đã được nói ở dưới. (Trong câu kệ) ‘Anusotaṃ vajāmaham’ có nghĩa là: Do sống gần sông Hằng, do nơi nào cũng khả ái, tôi đi, tôi đến, tôi sống đây đó xuôi theo dòng chảy từ sông Hằng. (Trong câu kệ) ‘Nisinnaṃ samaṇaṃ disvā’ có nghĩa là: đã thấy bậc Chánh Đẳng Giác, được gọi là Sa-môn do đã làm cho các điều ác được lắng dịu, do đã làm cho các điều ác được khô cạn.

2. එවං චින්තෙසහං තදාති අයං භගවා සයං තිණ්ණො සබ්බසත්තෙ තාරයිස්සති සංසාරතො උත්තාරෙති සයං කායද්වාරාදීහි දමිතො අයං භගවා පරෙ දමෙති.

2. (Trong câu kệ) ‘Evaṃ cintesahaṃ tadā’ có nghĩa là: Đức Thế Tôn này, tự mình đã vượt qua, sẽ đưa tất cả chúng sanh vượt qua, sẽ đưa ra khỏi vòng luân hồi. Tự mình đã được điều phục qua thân môn v.v..., đức Thế Tôn này điều phục những người khác.

3. සයං අස්සත්ථො අස්සාසම්පත්තො, කිලෙසපරිළාහතො මුත්තො සබ්බසත්තෙ අස්සාසෙති, සන්තභාවං ආපාපෙති. සයං සන්තො සන්තකායචිත්තො පරෙසං සන්තකායචිත්තං පාපෙති. සයං මුත්තො සංසාරතො මුච්චිතො පරෙ සංසාරතො මොචයිස්සති. සො අයං භගවා සයං නිබ්බුතො කිලෙසග්ගීහි නිබ්බුතො පරෙසම්පි කිලෙසග්ගීහි නිබ්බාපෙස්සතීති අහං තදා එවං චින්තෙසින්ති අත්ථො.

3. Tự mình đã được an ổn, đã đạt được sự an ổn, đã giải thoát khỏi sự thiêu đốt của phiền não, ngài làm cho tất cả chúng sanh được an ổn, làm cho đạt đến trạng thái tịch tịnh. Tự mình đã tịch tịnh, có thân và tâm tịch tịnh, ngài làm cho những người khác đạt được thân và tâm tịch tịnh. Tự mình đã giải thoát, đã được giải thoát khỏi luân hồi, ngài sẽ giải thoát những người khác khỏi luân hồi. Đức Thế Tôn ấy, tự mình đã tịch diệt, đã tịch diệt các ngọn lửa phiền não, cũng sẽ làm cho những người khác tịch diệt các ngọn lửa phiền não. (Câu kệ) có nghĩa là: ‘Khi ấy, tôi đã suy nghĩ như vậy’.

4. ගහෙත්වා තිමිරපුප්ඵන්ති සකලං වනන්තං නීලකාළරංසීහි අන්ධකාරං විය කුරුමානං ඛායතීති තිමිරං පුප්ඵං තං ගහෙත්වා කණ්ණිකාවණ්ටං ගහෙත්වා මත්ථකෙ සීසස්ස උපරි ආකාසෙ ඔකිරිං පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

4. (Trong câu kệ) ‘Gahetvā timirapuppham’ có nghĩa là: Hoa timira là hoa dường như làm cho cả khu rừng trở nên tối tăm bởi những tia sáng màu xanh đen. Đã lấy hoa ấy, đã lấy hoa kaṇṇikāvaṇṭa, tôi đã rải, đã cúng dường trên hư không, phía trên đầu của ngài. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

තිමිරපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải Apadāna của trưởng lão Timirapupphiya đã chấm dứt.

2. ගතසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

2. Chú giải Apadāna của trưởng lão Gatasaññaka

ජාතියා සත්තවස්සොහන්තිආදිකං ආයස්මතො ගතසඤ්ඤකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො තිස්සස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං [Pg.107] කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො පුරාකතවාසනාවසෙන සද්ධාජාතො සත්තවස්සිකකාලෙයෙව පබ්බජිතො භගවතො පණාමකරණෙනෙව පාකටො අහොසි. සො එකදිවසං අතීව නීලමණිප්පභානි නඞ්ගලකසිතට්ඨානෙ උට්ඨිතසත්තපුප්ඵානි ගහෙත්වා ආකාසෙ පූජෙසි. සො යාවතායුකං සමණධම්මං කත්වා තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Jātiyā sattavassoham’ là Apadāna của trưởng lão Gatasaññaka. Vị này cũng đã tạo các công đức căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó, đã tích lũy các phước thiện là nhân yểm ly sanh tử, vào thời của đức Thế Tôn Tissa, đã sanh ra trong một gia đình. Do năng lực của các thói quen đã tạo trong quá khứ, đức tin đã sanh khởi, ngài đã xuất gia ngay khi mới bảy tuổi, và đã trở nên nổi tiếng chỉ nhờ việc đảnh lễ đức Thế Tôn. Một hôm, ngài đã lấy bảy đóa hoa mọc lên ở nơi cày bừa, có ánh sáng như ngọc ma-ni xanh, và đã cúng dường trên hư không. Vị ấy đã thực hành Sa-môn pháp cho đến trọn đời, do phước thiện đó, đã luân hồi trong cõi trời và cõi người, vào thời đức Phật hiện tại, đã sanh ra trong một gia đình, đã đạt đến sự hiểu biết, đã hoan hỷ nơi đức Đạo Sư và xuất gia. Không bao lâu, ngài đã trở thành bậc A-la-hán.

10. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ජාතියා සත්තවස්සොහන්තිආදිමාහ. තත්ථ ජාතියා සත්තවස්සොති මාතුගබ්භතො නික්ඛන්තකාලතො පට්ඨාය පරිපුණ්ණසත්තවස්සිකොති අත්ථො. පබ්බජිං අනගාරියන්ති අගාරස්ස හිතං ආගාරියං කසිවාණිජ්ජාදිකම්මං නත්ථි ආගාරියන්ති අනගාරියං, බුද්ධසාසනෙ පබ්බජිං අහන්ති අත්ථො.

10. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiểu sử tiền kiếp của mình, đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng ‘Jātiyā sattavassoham’. Trong đó, ‘jātiyā sattavasso’ có nghĩa là: kể từ lúc ra khỏi lòng mẹ, đã tròn bảy tuổi. ‘Pabbajiṃ anagāriyam’ có nghĩa là: không có việc làm tại gia (āgāriyaṃ), tức là việc làm lợi ích cho gia đình (agārassa hitaṃ) như cày cấy, buôn bán v.v... nên gọi là không nhà (anagāriyaṃ). Tôi đã xuất gia trong giáo pháp của đức Phật.

12. සුගතානුගතං මග්ගන්ති බුද්ධෙන ගතං මග්ගං. අථ වා සුගතෙන දෙසිතං ධම්මානුධම්මපටිපත්තිපූරණවසෙන හට්ඨමානසො තුට්ඨචිත්තො පූජෙත්වාති සම්බන්ධො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

12. ‘Sugatānugataṃ maggam’ (có nghĩa là) con đường mà đức Phật đã đi. Hoặc là, sự thực hành pháp và tùy pháp đã được đức Thiện Thệ thuyết giảng. Cần được liên kết là: ‘đã cúng dường với tâm hân hoan, với tâm hoan hỷ do năng lực của sự viên mãn (của các ba-la-mật)’. Phần còn lại ở mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

ගතසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải Apadāna của trưởng lão Gatasaññaka đã chấm dứt.

3. නිපන්නඤ්ජලිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3. Chú giải Apadāna của trưởng lão Nipannañjalika

රුක්ඛමූලෙ නිසින්නොහන්තිආදිකං ආයස්මතො නිපන්නඤ්ජලිකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකෙසු භවෙසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො තිස්සස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො පබ්බජිත්වා රුක්ඛමූලිකඞ්ගං පූරයමානො අරඤ්ඤෙ විහරති. තස්මිං සමයෙ ඛරො ආබාධො උප්පජ්ජි, තෙන පීළිතො පරමකාරුඤ්ඤප්පත්තො අහොසි. තදා භගවා තස්ස කාරුඤ්ඤෙන තත්ථ අගමාසි. අථ සො නිපන්නකොව උට්ඨිතුං අසක්කොන්තො සිරසි අඤ්ජලිං කත්වා භගවතො පණාමං අකාසි. සො තතො චුතො තුසිතභවනෙ උප්පන්නො තත්ථ සම්පත්තිමනුභවිත්වා එවං ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො අනුභවිත්වා [Pg.108] ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි, පුරාකතපුඤ්ඤවසෙන නිපන්නඤ්ජලිකත්ථෙරොති පාකටො.

(Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Rukkhamūle nisinno’ham’ là Apadāna của trưởng lão Nipannañjalika. Vị này cũng đã tạo các công đức căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong nhiều kiếp sống, đã tích lũy các phước thiện là nhân yểm ly sanh tử, vào thời của đức Thế Tôn Tissa, đã sanh ra trong một gia đình, đã đến tuổi trưởng thành. Sau khi xuất gia, trong khi thực hành hạnh đầu-đà ở gốc cây, ngài sống trong rừng. Vào lúc ấy, một căn bệnh nặng đã phát sanh, bị nó hành hạ, ngài đã trở thành người đáng được thương xót tột bậc. Khi ấy, đức Thế Tôn do lòng bi mẫn đối với vị ấy đã đi đến đó. Bấy giờ, vị ấy đang nằm, không thể đứng dậy, đã chắp tay trên đầu và đảnh lễ đức Thế Tôn. Vị ấy sau khi mệnh chung từ đó, đã sanh lên cõi trời Tusita, đã hưởng thụ tài sản ở đó, và như vậy đã hưởng thụ tài sản ở sáu cõi trời dục giới, vào thời đức Phật hiện tại, đã sanh ra trong một gia đình, đã đến tuổi trưởng thành, đã hoan hỷ nơi đức Đạo Sư và xuất gia. Không bao lâu, ngài đã trở thành bậc A-la-hán, và do năng lực của phước thiện đã làm trong quá khứ, ngài được biết đến với tên gọi là trưởng lão Nipannañjalika.

16. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුඤ්ඤසම්පත්තියො ඔලොකෙත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො රුක්ඛමූලෙ නිසින්නොහන්තිආදිමාහ. තත්ථ රුහති පටිරුහති උද්ධමුද්ධං ආරොහතීති රුක්ඛො, තස්ස රුක්ඛස්ස මූලෙ සමීපෙති අත්ථො. බ්‍යාධිතො පරමෙන චාති පරමෙන අධිකෙන ඛරෙන කක්ඛළෙන බ්‍යාධිනා රොගෙන බ්‍යාධිතො, බ්‍යාධිනා අහං සමන්නාගතොති අත්ථො. පරමකාරුඤ්ඤප්පත්තොම්හීති පරමං අධිකං කාරුඤ්ඤං දීනභාවං දුක්ඛිතභාවං පත්තොම්හි අරඤ්ඤෙ කානනෙති සම්බන්ධො.

16. Về sau, vị ấy nhìn lại những sự thành tựu phước báu của mình, sanh tâm hoan hỷ, muốn tuyên thuyết về tiền thân của mình nên đã nói lên (những câu kệ) bắt đầu là `rukkhamūle nisinno’haṃ`. Trong đó, `rukkho` (cây) là vì nó mọc lên, đứng vững, vươn lên cao. `Tassa rukkhassa mūle` có nghĩa là ở gần gốc cây ấy. `Byādhito paramena ca` có nghĩa là `byādhito` (bị bệnh) bởi `paramena` (tột cùng), `adhikena` (vượt trội), `kharena` (dữ dội), `kakkhaḷena` (thô cứng) `byādhinā` (bệnh tật), `rogena` (căn bệnh). Có nghĩa là: "Ta bị bệnh tật hành hạ". `Paramakāruññappattomhi` có nghĩa là `pattomhi` (ta đã đạt đến) `paramaṃ` (tột cùng), `adhikaṃ` (vượt trội) `kāruññaṃ` (lòng bi mẫn), `dīnabhāvaṃ` (trạng thái khốn khổ), `dukkhitabhāvaṃ` (trạng thái đau khổ). Cần được liên kết với `araññe kānane` (trong khu rừng, trong lâm viên).

20. පඤ්චෙවාසුං මහාසිඛාති සිරසි පිළන්ධනත්ථෙන සිඛා වුච්චති චූළා. මණීති ජොතමානං මකුටං තස්ස අත්ථීති සිඛො, චක්කවත්තිනො එකනාමකා පඤ්චෙව චක්කවත්තිනො ආසුං අහෙසුන්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

20. Về câu `Pañcevāsuṃ mahāsikhā`: Búi tóc được gọi là `sikhā` vì nó được trang điểm trên đầu. Vị ấy có vương miện sáng chói với ngọc báu, do đó được gọi là `Sikho`. Có nghĩa là: "Đã có năm vị Chuyển luân vương cùng một tên (là Mahāsikhā)". Phần còn lại ở mọi nơi đều có nghĩa rõ ràng.

නිපන්නඤ්ජලිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích về Trưởng lão Nipannañjalika đã hoàn tất.

4. අධොපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

4. Phần giải thích về Trưởng lão Adhopupphiya

අභිභූ නාම සො භික්ඛූතිආදිකං ආයස්මතො අධොපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකෙසු භවෙසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා අපරභාගෙ කාමෙසු ආදීනවං දිස්වා තං පහාය ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා පඤ්චාභිඤ්ඤාඅට්ඨසමාපත්තිලාභී ඉද්ධීසු ච වසීභාවං පත්වා හිමවන්තස්මිං පටිවසති. තස්ස සිඛිස්ස භගවතො අභිභූ නාම අග්ගසාවකො විවෙකාභිරතො හිමවන්තමගමාසි. අථ සො තාපසො තං අග්ගසාවකත්ථෙරං දිස්වා ථෙරස්ස ඨිතපබ්බතං ආරුහන්තො පබ්බතස්ස හෙට්ඨාතලතො සුගන්ධානි වණ්ණසම්පන්නානි සත්ත පුප්ඵානි ගහෙත්වා පූජෙසි. අථ සො ථෙරො තස්සානුමොදනමකාසි. සොපි තාපසො සකස්සමං අගමාසි. තත්ථ එකෙන අජගරෙන පීළිතො අපරභාගෙ අපරිහීනජ්ඣානො [Pg.109] තෙනෙව උපද්දවෙන උපද්දුතො කාලං කත්වා බ්‍රහ්මලොකපරායනො හුත්වා බ්‍රහ්මසම්පත්තිං ඡකාමාවචරසම්පත්තිඤ්ච අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු මනුස්සසම්පත්තියො ච ඛෙපෙත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො භගවතො ධම්මං සුත්වා පසන්නමානසො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. සො අපරභාගෙ අත්තනො කතපුඤ්ඤනාමෙන අධොපුප්ඵියත්ථෙරොති පාකටො.

(Câu kệ) bắt đầu là `Abhibhū nāma so bhikkhu` là thiên truyện của Tôn giả Adhopupphiyatthera. Vị này cũng vậy, đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong nhiều kiếp sống đã tích lũy các phước báu hỗ trợ cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Sikhi, đã sanh trong một gia đình quyền quý. Khi trưởng thành, sau khi thiết lập đời sống gia đình, về sau, thấy được sự nguy hại trong các dục, đã từ bỏ nó, xuất gia theo hạnh tu của đạo sĩ, đắc được năm thắng trí và tám thiền chứng, đạt đến sự thuần thục trong các thần thông, và đã cư ngụ tại Hy-mã-lạp sơn. Vị Thượng thủ Thinh văn của đức Thế Tôn Sikhi ấy, tên là Abhibhū, ưa thích nơi vắng lặng, đã đi đến Hy-mã-lạp sơn. Bấy giờ, vị đạo sĩ ấy thấy vị Trưởng lão Thượng thủ Thinh văn, trong khi leo lên ngọn núi nơi vị Trưởng lão đang đứng, đã lấy bảy đóa hoa có hương thơm và sắc đẹp từ chân núi để cúng dường. Bấy giờ, vị Trưởng lão ấy đã thuyết pháp tùy hỷ cho vị ấy. Vị đạo sĩ ấy cũng đã trở về am thất của mình. Tại đó, bị một con trăn làm khổ não, về sau, với thiền định không bị suy giảm, bị chính tai họa ấy làm khổ não, sau khi mệnh chung, đã tái sanh vào cõi Phạm thiên. Sau khi hưởng thụ sự thành tựu của cõi Phạm thiên và sự thành tựu của sáu cõi trời dục giới, và sau khi hưởng hết các sự thành tựu của cõi người trong loài người, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh trong một gia đình quyền quý. Khi trưởng thành, nghe pháp của đức Thế Tôn, với tâm trong sạch, đã xuất gia và không bao lâu đã trở thành một vị A-la-hán. Về sau, do tên gọi của phước nghiệp đã làm, vị ấy được biết đến với danh hiệu là Trưởng lão Adhopupphiya.

22. සො එකදිවසං අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අභිභූ නාම සො භික්ඛූතිආදිමාහ. තත්ථ සීලසමාධීහි පරෙ අභිභවතීති අභිභූ, ඛන්ධමාරාදිමාරෙ අභිභවති අජ්ඣොත්ථරතීති වා අභිභූ, සසන්තානපරසන්තානගතකිලෙසෙ අභිභවති විහෙසෙති විද්ධංසෙතීති වා අභිභූ. භික්ඛනසීලො යාචනසීලොති භික්ඛු, ඡින්නභින්නපටධරොති වා භික්ඛු. අභිභූ නාම අග්ගසාවකො සො භික්ඛූති අත්ථො, සිඛිස්ස භගවතො අග්ගසාවකොති සම්බන්ධො.

22. Một ngày nọ, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, muốn tuyên thuyết về tiền thân của mình nên đã nói lên (những câu kệ) bắt đầu là `Abhibhū nāma so bhikkhu`. Trong đó, `Abhibhū` là người chế ngự người khác bằng giới và định; hoặc `Abhibhū` là người chế ngự, áp đảo các loại ma như uẩn ma; hoặc `Abhibhū` là người chế ngự, loại trừ, phá hủy các phiền não phát sinh trong tự thân và trong người khác. `Bhikkhu` là người có thói quen khất thực, có thói quen xin; hoặc `bhikkhu` là người mặc y phục được cắt và may lại. Có nghĩa là: "Vị Tỳ-khưu ấy là vị Thượng thủ Thinh văn tên là Abhibhū". Cần được liên kết với: "Vị Thượng thủ Thinh văn của đức Thế Tôn Sikhi".

27. අජගරො මං පීළෙසීති තථාරූපං සීලසම්පන්නං ඣානසම්පන්නං තාපසං පුබ්බෙ කතපාපෙන වෙරෙන ච මහන්තො අජගරසප්පො පීළෙසි. සො තෙනෙව උපද්දවෙන උපද්දුතො අපරිහීනජ්ඣානො කාලං කත්වා බ්‍රහ්මලොකපරායණො ආසි. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

27. Về câu `Ajagaro maṃ pīḷesi`: Một con trăn lớn đã làm khổ não vị đạo sĩ có giới hạnh và thiền định như vậy, do ác nghiệp đã làm trong quá khứ và do oán thù. Vị ấy, bị chính tai họa ấy làm khổ não, với thiền định không bị suy giảm, sau khi mệnh chung, đã tái sanh vào cõi Phạm thiên. Phần còn lại ở mọi nơi đều có nghĩa rõ ràng.

අධොපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích về Trưởng lão Adhopupphiya đã hoàn tất.

5. රංසිසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

5. Phần giải thích về Trưởng lão Raṃsisaññaka

පබ්බතෙ හිමවන්තම්හීතිආදිකං ආයස්මතො රංසිසඤ්ඤකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තෙසු තෙසු භවෙසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා කාමෙසු ආදීනවං දිස්වා ඝරාවාසං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා අජිනචම්මධරො හිමවන්තම්හි වාසං කප්පෙසි. තස්මිං සමයෙ විපස්සී භගවා හිමවන්තමගමාසි. අථ සො තාපසො තමුපගතං භගවන්තං දිස්වා තස්ස භගවතො [Pg.110] සරීරතො නික්ඛන්තඡබ්බණ්ණබුද්ධරංසීසු පසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගය්හ පඤ්චඞ්ගෙන නමක්කාරමකාසි. සො තෙනෙව පුඤ්ඤෙන ඉතො චුතො තුසිතාදීසු දිබ්බසම්පත්තියො අනුභවිත්වා අපරභාගෙ මනුස්සසම්පත්තියො ච අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා තත්ථාදීනවං දිස්වා ගෙහං පහාය පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Câu kệ) bắt đầu là `Pabbate himavantamhi` là thiên truyện của Tôn giả Raṃsisaññakatthera. Vị này cũng vậy, đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đó, đã tích lũy các phước báu hỗ trợ cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, đã sanh trong một gia đình quyền quý. Khi trưởng thành, sau khi thiết lập đời sống gia đình, thấy được sự nguy hại trong các dục, đã từ bỏ đời sống gia đình, xuất gia theo hạnh tu của đạo sĩ, mặc y bằng da thú, và đã sống tại Hy-mã-lạp sơn. Vào thời điểm đó, đức Thế Tôn Vipassī đã đi đến Hy-mã-lạp sơn. Bấy giờ, vị đạo sĩ ấy thấy đức Thế Tôn đã đến đó, sanh tâm tịnh tín đối với sáu màu hào quang của đức Phật tỏa ra từ thân của đức Thế Tôn, đã chắp tay và thực hiện lễ lạy năm vóc sát đất. Do phước báu ấy, sau khi mệnh chung từ đây, vị ấy đã hưởng thụ các sự thành tựu của cõi trời ở các nơi như cung trời Đâu-suất. Về sau, sau khi hưởng thụ các sự thành tựu của cõi người, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh trong một gia đình quyền quý. Khi trưởng thành, sau khi thiết lập đời sống gia đình, thấy được sự nguy hại ở đó, đã từ bỏ nhà cửa, xuất gia và không bao lâu đã trở thành một vị A-la-hán.

30. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පබ්බතෙ හිමවන්තම්හීතිආදිමාහ. තත්ථ පබ්බතෙති පකාරෙන බ්‍රූහති වඩ්ඪෙතීති පබ්බතො, හිමො අස්ස අත්ථීති හිමවන්තො, හිමවන්තො ච සො පබ්බතො චාති හිමවන්තපබ්බතො. හිමවන්තපබ්බතෙති වත්තබ්බෙ ගාථාවචනසුඛත්ථං ‘‘පබ්බතෙ හිමවන්තම්හී’’ති වුත්තං. තස්මිං හිමවන්තම්හි පබ්බතෙ වාසං කප්පෙසිං පුරෙ අහන්ති සම්බන්ධො. සෙසං සබ්බත්ථ නයානුසාරෙන උත්තානමෙවාති.

30. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, muốn tuyên thuyết về tiền thân của mình nên đã nói lên (những câu kệ) bắt đầu là `pabbate himavantamhi`. Trong đó, `pabbata` là vì nó lớn lên, phát triển một cách đặc biệt. `Himavanto` là vì nó có tuyết (`hima`). `Himavantapabbato` là ngọn núi có tuyết. Đáng lẽ phải nói là `himavantapabbate`, nhưng để cho câu kệ dễ đọc, đã được nói là `pabbate himavantamhi`. Cần được liên kết như sau: "Trước kia, ta đã sống (`vāsaṃ kappesiṃ`) trên ngọn núi (`pabbate`) Hy-mã-lạp (`himavantamhi`) ấy". Phần còn lại ở mọi nơi, theo phương pháp này, đều có nghĩa rõ ràng.

රංසිසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích về Trưởng lão Raṃsisaññaka đã hoàn tất.

6. දුතියරංසිසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

6. Phần giải thích về Trưởng lão Raṃsisaññaka thứ hai

පබ්බතෙ හිමවන්තම්හීතිආදිකං ආයස්මතො දුතියරංසිසඤ්ඤකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතකුසලො උප්පන්නුප්පන්නභවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො ඵුස්සස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා තත්ථ දොසං දිස්වා තං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තපබ්බතෙ වසන්තො වාකචීරනිවසනො විවෙකසුඛෙන විහරති. තස්මිං සමයෙ සො ඵුස්සං භගවන්තං තං පදෙසං සම්පත්තං දිස්වා තස්ස සරීරතො නික්ඛන්තඡබ්බණ්ණබුද්ධරංසියො ඉතො චිතො විධාවන්තියො දණ්ඩදීපිකානික්ඛන්තවිප්ඵුරන්තමිව දිස්වා තස්මිං පසන්නො අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා වන්දිත්වා චිත්තං පසාදෙත්වා තෙනෙව පීතිසොමනස්සෙන කාලං කත්වා තුසිතාදීසු නිබ්බත්තො තත්ථ ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො ච අනුභවිත්වා අපරභාගෙ මනුස්සසම්පත්තියො ච [Pg.111] අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො පුබ්බවාසනාවසෙන පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Kệ頌) bắt đầu bằng `Pabbate himavantamhi` là tiểu sử của trưởng lão Dutiyaraṃsisaññaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các công đức nơi các đức Phật quá khứ, trong mỗi kiếp sống đã sanh, đã tích lũy các phước báu có tính chất hỗ trợ cho vòng sanh tử thoát ly, vào thời của đức Thế Tôn Phussa, đã sanh ra trong một gia đình. Khi đã trưởng thành, đã thiết lập đời sống gia đình, đã nhận thấy sự nguy hại ở nơi ấy, đã từ bỏ điều ấy, đã xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh, trong khi đang trú ngụ ở núi Himavanta, mặc y vỏ cây, sống với niềm an lạc của sự viễn ly. Vào lúc ấy, vị ấy đã nhìn thấy đức Thế Tôn Phussa đi đến nơi ấy, đã nhìn thấy các hào quang sáu màu của đức Phật phát ra từ thân của ngài, đang lan tỏa đây đó, giống như ánh sáng phát ra từ ngọn đuốc. Đã có đức tin ở nơi ngài, đã chắp tay đảnh lễ, đã làm cho tâm tịnh tín, đã mệnh chung với chính niềm hoan hỷ và vui mừng ấy, đã sanh ra ở cõi trời Tusita và các nơi khác. Ở nơi ấy, đã hưởng thụ sáu sự thành tựu ở cõi Dục, và vào thời gian sau đó đã hưởng thụ các sự thành tựu của cõi người. Vào thời đức Phật hiện tại này, đã sanh ra trong một gia đình, khi đã trưởng thành, đã xuất gia do năng lực của các thói quen trong quá khứ, và không bao lâu đã trở thành vị A-la-hán.

35. සො අපරභාගෙ පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පබ්බතෙ හිමවන්තම්හීතිආදිමාහ. තං සබ්බං උත්තානත්ථමෙවාති.

35. Vị ấy, vào thời gian sau đó, đã nhớ lại nghiệp quá khứ, đã phát sanh niềm vui mừng, trong khi tuyên thuyết về tiểu sử quá khứ của mình, đã nói (kệ) bắt đầu bằng `pabbate himavantamhi`. Tất cả điều ấy có ý nghĩa rõ ràng.

දුතියරංසිසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về tiểu sử của trưởng lão Dutiyaraṃsisaññaka đã kết thúc.

7. ඵලදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

7. Phần giải về tiểu sử của trưởng lão Phaladāyaka

පබ්බතෙ හිමවන්තම්හීතිආදිකං ආයස්මතො ඵලදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතකුසලසම්භාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො ඵුස්සස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සුඛප්පත්තො තං සබ්බං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා ඛරාජිනචම්මධාරී හුත්වා විහරති. තස්මිඤ්ච සමයෙ ඵුස්සං භගවන්තං තත්ථ සම්පත්තං දිස්වා පසන්නමානසො මධුරානි ඵලානි ගහෙත්වා භොජෙසි. සො තෙනෙව කුසලෙන දෙවලොකාදීසු පුඤ්ඤසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Kệ) bắt đầu bằng `Pabbate himavantamhi` là tiểu sử của trưởng lão Phaladāyaka. Vị này cũng vậy, đã có hành trang công đức được tạo ra nơi các đức Phật quá khứ, trong mỗi kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước báu có tính chất hỗ trợ cho vòng sanh tử thoát ly. Vào thời của đức Thế Tôn Phussa, đã sanh ra trong một gia đình, đã đạt được sự an lạc, đã từ bỏ tất cả điều ấy, đã xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh, đã sống, mang theo da thú cứng và da mềm. Và vào lúc ấy, đã nhìn thấy đức Thế Tôn Phussa đi đến nơi ấy, với tâm tịnh tín, đã lấy các loại quả ngọt và dâng cúng. Vị ấy, do chính thiện nghiệp ấy, đã hưởng thụ các sự thành tựu về phước báu ở cõi trời và các nơi khác. Vào thời đức Phật hiện tại này, đã sanh ra trong một gia đình, khi đã trưởng thành, đã có đức tin nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu đã trở thành vị A-la-hán.

39. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං අනුස්සරිත්වා පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පබ්බතෙ හිමවන්තම්හීතිආදිමාහ. තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථමෙවාති.

39. Vị ấy, vào thời gian sau đó, đã hồi tưởng lại nghiệp quá khứ của mình, trong khi tuyên thuyết về tiểu sử quá khứ của mình, đã nói (kệ) bắt đầu bằng `pabbate himavantamhi`. Tất cả điều ấy, do đã được nói theo phương pháp ở trước, có ý nghĩa rõ ràng.

ඵලදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về tiểu sử của trưởng lão Phaladāyaka đã kết thúc.

8. සද්දසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

8. Phần giải về tiểu sử của trưởng lão Saddasaññaka

පබ්බතෙ හිමවන්තම්හීතිආදිකං ආයස්මතො සද්දසඤ්ඤකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො ඵුස්සස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ [Pg.112] නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සද්ධාජාතො තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තම්හි අරඤ්ඤාවාසෙ වසන්තො අත්තනො අනුකම්පාය උපගතස්ස භගවතො ධම්මං සුත්වා ධම්මෙසු චිත්තං පසාදෙත්වා යාවතායුකං ඨත්වා අපරභාගෙ කාලං කත්වා තුසිතාදීසු ඡසු කාමාවචරසම්පත්තියො ච මනුස්සෙසු මනුස්සසම්පත්තියො ච අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි.

(Kệ) bắt đầu bằng `Pabbate himavantamhi` là tiểu sử của trưởng lão Saddasaññaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các điều kiện căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong mỗi kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước báu có tính chất hỗ trợ cho vòng sanh tử thoát ly. Vào thời của đức Thế Tôn Phussa, đã sanh ra trong một gia đình, khi đã trưởng thành, đã phát sanh đức tin, đã xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh, trong khi đang trú ngụ ở nơi hoang dã tại Himavanta, đã nghe Pháp từ đức Thế Tôn, người đã đến gần do lòng bi mẫn đối với mình, đã làm cho tâm tịnh tín nơi các Pháp, đã sống cho đến hết tuổi thọ. Vào thời gian sau đó đã mệnh chung, đã hưởng thụ sáu sự thành tựu ở cõi Dục tại cõi trời Tusita và các nơi khác, và các sự thành tựu của cõi người ở cõi người. Vào thời đức Phật hiện tại này, đã sanh ra trong một gia đình, khi đã trưởng thành, đã phát sanh đức tin, đã xuất gia, đã phát triển tuệ quán, đã đạt đến quả vị A-la-hán.

43. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පබ්බතෙ හිමවන්තම්හීතිආදිමාහ. තං සබ්බං උත්තානත්ථමෙවාති.

43. Vị ấy, vào thời gian sau đó, đã nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, đã phát sanh niềm vui mừng, trong khi tuyên thuyết về tiểu sử quá khứ của mình, đã nói (kệ) bắt đầu bằng `pabbate himavantamhi`. Tất cả điều ấy có ý nghĩa rõ ràng.

සද්දසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về tiểu sử của trưởng lão Saddasaññaka đã kết thúc.

9. බොධිසිඤ්චකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

9. Phần giải về tiểu sử của trưởng lão Bodhisiñcaka

විපස්සිස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො බොධිසිඤ්චකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකාසු ජාතීසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සාසනෙ පබ්බජිත්වා වත්තපටිපත්තියා සාසනං සොභයන්තො මහාජනෙ බොධිපූජං කුරුමානෙ දිස්වා අනෙකානි පුප්ඵානි සුගන්ධොදකානි ච ගාහාපෙත්වා පූජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Kệ) bắt đầu bằng `Vipassissa bhagavato` là tiểu sử của trưởng lão Bodhisiñcaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các điều kiện căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong nhiều đời sống, đã tích lũy các phước báu có tính chất hỗ trợ cho vòng sanh tử thoát ly. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, đã sanh ra trong một gia đình, đã xuất gia trong giáo Pháp, đã làm rạng rỡ giáo Pháp bằng việc thực hành các phận sự. Đã nhìn thấy đại chúng đang thực hiện việc cúng dường cây Bồ-đề, đã cho lấy nhiều loài hoa và nước thơm rồi cúng dường. Vị ấy, do phước báu ấy, đã sanh ra ở cõi trời, đã hưởng thụ sáu sự thành tựu ở cõi Dục. Vào thời đức Phật hiện tại này, đã sanh ra trong một gia đình, khi đã trưởng thành, đã phát sanh đức tin, đã xuất gia, và không bao lâu đã trở thành vị A-la-hán.

46. සො අරහා හුත්වා ඣානඵලසුඛෙන වීතිනාමෙත්වා පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො විපස්සිස්ස භගවතොතිආදිමාහ. තත්ථ විසෙසං පරමත්ථං නිබ්බානං පස්සතීති විපස්සී, විසෙසෙන භබ්බාභබ්බජනෙ පස්සතීති වා විපස්සී, විපස්සන්තො චතුසච්චං පස්සනදක්ඛනසීලොති වා විපස්සී, තස්ස විපස්සිස්ස භගවතො මහාබොධිමහො [Pg.113] අහූති සම්බන්ධො. තත්‍රාපි මහාබොධීති බොධි වුච්චති චතූසු මග්ගෙසු ඤාණං, තමෙත්ථ නිසින්නො භගවා පටිවිජ්ඣතීති කණිකාරපාදපරුක්ඛොපි බොධිච්චෙව වුච්චති, මහිතො ච සො දෙවබ්‍රහ්මනරාසුරෙහි බොධි චෙති මහාබොධි, මහතො බුද්ධස්ස භගවතො බොධීති වා මහාබොධි, තස්ස මහො පූජා අහොසීති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

46. Vị ấy, sau khi trở thành bậc A-la-hán, đã sống với niềm an lạc của thiền và quả, đã nhớ lại nghiệp quá khứ, đã phát sanh niềm vui mừng, trong khi tuyên thuyết về tiểu sử quá khứ của mình, đã nói (kệ) bắt đầu bằng `vipassissa bhagavato`. Ở đây, ngài thấy Niết-bàn là chân nghĩa đặc biệt, vì thế (gọi là) Vipassī; hoặc là ngài thấy một cách đặc biệt những chúng sanh có khả năng và không có khả năng (giác ngộ), vì thế (gọi là) Vipassī; hoặc là trong khi quán xét, ngài có thường tánh thấy và biết Tứ đế, vì thế (gọi là) Vipassī. Cần được liên kết rằng: 'Đã có lễ hội cúng dường đại Bồ-đề của đức Thế Tôn Vipassī ấy.' Ở đây cũng vậy, về `mahābodhi`, trí tuệ trong bốn đạo được gọi là `bodhi` (Bồ-đề); đức Thế Tôn, trong khi ngồi ở đây, đã chứng ngộ trí tuệ đạo ấy, vì thế ngay cả cây `kaṇikāra` cũng được gọi là `bodhi`; và cây ấy được chư thiên, Phạm thiên, rồng, và a-tu-la tôn kính, và là cây Bồ-đề, vì thế (gọi là) `mahābodhi` (đại Bồ-đề); hoặc là cây Bồ-đề của đức Phật, đức Thế Tôn vĩ đại, nên (gọi là) `mahābodhi`. Ý nghĩa là: 'Đã có sự cúng dường, lễ hội cho cây ấy.' Phần còn lại ở mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

බොධිසිඤ්චකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về tiểu sử của trưởng lão Bodhisiñcaka đã kết thúc.

10. පදුමපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

10. Phần giải về tiểu sử của trưởng lão Padumapupphiya

පොක්ඛරවනං පවිට්ඨොතිආදිකං ආයස්මතො පදුමපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො ඵුස්සස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය පදුමසම්පන්නං එකං පොක්ඛරණිං පවිසිත්වා භිසමුළාලෙ ඛාදන්තො පොක්ඛරණියා අවිදූරෙ ගච්ඡමානං ඵුස්සං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො තතො පදුමානි ඔචිනිත්වා ආකාසෙ උක්ඛිපිත්වා භගවන්තං පූජෙසි, තානි පුප්ඵානි ආකාසෙ විතානං හුත්වා අට්ඨංසු. සො භිය්‍යොසොමත්තාය පසන්නමානසො පබ්බජිත්වා වත්තපටිපත්තිසාරො සමණධම්මං පූරෙත්වා තතො චුතො තුසිතභවනමලං කුරුමානො විය තත්ථ උප්පජ්ජිත්වා කමෙන ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො ච මනුස්සසම්පත්තියො ච අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

“Pokkharavanaṃ paviṭṭho, v.v...” là Bổn sanh truyện của trưởng lão Padumapupphiya. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Phussa đã sanh ra trong một gia đình, khi đã trưởng thành, vị ấy đã đi vào một hồ sen đầy dẫy hoa sen, trong lúc đang ăn củ và ngó sen, đã nhìn thấy đức Thế Tôn Phussa đang đi lại ở nơi không xa hồ sen, với tâm ý hoan hỷ, vị ấy đã hái những đóa hoa sen từ hồ ấy rồi tung lên hư không để cúng dường đức Thế Tôn. Những đóa hoa ấy đã trở thành lọng hoa ở trên hư không và đứng yên. Vị ấy với tâm ý hoan hỷ càng tăng thêm bội phần đã xuất gia, đã thực hành trọn vẹn sa-môn pháp có sự thực hành các phận sự làm cốt lõi, sau khi mệnh chung từ nơi ấy, giống như đang làm cho cung trời Tusita được rực rỡ, vị ấy đã sanh lên ở nơi ấy, tuần tự đã hưởng thụ sáu sự thành tựu ở cõi Dục và các sự thành tựu của nhân loại, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình, khi đã trưởng thành, có đức tin phát sanh, đã xuất gia, và không bao lâu đã là vị A-la-hán.

51. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පොක්ඛරවනං පවිට්ඨොතිආදිමාහ. තත්ථ පකාරෙන නළදණ්ඩපත්තාදීහි ඛරන්තීති පොක්ඛරා, පොක්ඛරානං සමුට්ඨිතට්ඨෙන සමූහන්ති පොක්ඛරවනං, පදුමගච්ඡසණ්ඩෙහි මණ්ඩිතං මජ්ඣං පවිට්ඨො අහන්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

51. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, có sự hoan hỷ phát sanh, trong khi tuyên thuyết về Bổn sanh hạnh của mình trong quá khứ đã nói câu kệ bắt đầu là: “Pokkharavanaṃ paviṭṭho.” Ở đây, (hoa sen) được gọi là pokkharā vì chúng trôi đi (kharanti) theo nhiều cách khác nhau (pakārena) với thân, cọng, lá, v.v... Rừng sen (pokkharavanaṃ) là nơi tập hợp (samūha) vì là nơi phát sanh (samuṭṭhitaṭṭhena) của các hoa sen (pokkharānaṃ). Ý nghĩa là: “Ta đã đi vào (paviṭṭho ahaṃ) khoảng giữa (majjhaṃ) được trang hoàng bởi các bụi và lùm sen.” Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

පදුමපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Bổn sanh truyện của trưởng lão Padumapupphiya đã chấm dứt.

නවමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về phẩm thứ chín đã chấm dứt.

10. සුධාවග්ගො

10. Phẩm Sudhā.

1. සුධාපිණ්ඩියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

1. Phần giải về Bổn sanh truyện của trưởng lão Sudhāpiṇḍiya.

පූජාරහෙ [Pg.114] පූජයතොතිආදිකං ආයස්මතො සුධාපිණ්ඩියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ භගවති ධරමානෙ පුඤ්ඤං කාතුමසක්කොන්තො පරිනිබ්බුතෙ භගවති තස්ස ධාතුං නිදහිත්වා චෙතියෙ කරීයමානෙ සුධාපිණ්ඩමදාසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන චතුන්නවුතිකප්පතො පට්ඨාය එත්ථන්තරෙ චතුරාපායමදිස්වා දෙවමනුස්සසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

“Pūjārahe pūjayato, v.v...” là Bổn sanh truyện của trưởng lão Sudhāpiṇḍiya. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, trong khi đức Thế Tôn còn tại thế, vị ấy đã không thể làm phước, sau khi đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, trong lúc bảo tháp đang được xây dựng sau khi xá-lợi của ngài được tôn trí, vị ấy đã dâng cúng một khối vữa tô. Do phước báu ấy, kể từ chín mươi bốn kiếp, trong khoảng thời gian ấy vị ấy đã không thấy bốn đường ác, đã hưởng thụ các sự thành tựu của chư thiên và nhân loại, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình, sau khi đạt đến tuổi trưởng thành, có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu đã là vị A-la-hán.

1-2. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පූජාරහෙතිආදිමාහ. තත්ථ පූජාරහා නාම බුද්ධපච්චෙකබුද්ධඅරියසාවකාචරියුපජ්ඣායමාතාපිතුගරුආදයො, තෙසු පූජාරහෙසු මාලාදිපදුමවත්ථාභරණචතුපච්චයාදීහි පූජයතො පූජයන්තස්ස පුග්ගලස්ස පුඤ්ඤකොට්ඨාසං සහස්සසතසහස්සාදිවසෙන සඞ්ඛ්‍යං කාතුං කෙනචි මහානුභාවෙනාපි න සක්කාති අත්ථො. න කෙවලමෙව ධරමානෙ බුද්ධාදයො පූජයතො, පරිනිබ්බුතස්සාපි භගවතො චෙතියපටිමාබොධිආදීසුපි එසෙව නයො.

1-2. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, có sự hoan hỷ phát sanh, trong khi tuyên thuyết về Bổn sanh hạnh của mình trong quá khứ đã nói câu kệ bắt đầu là: “Pūjārahe.” Ở đây, những bậc đáng cúng dường (pūjārahā) là các đức Phật, các đức Phật Độc Giác, các vị Thánh đệ tử, các vị thầy tế độ, các vị thầy y chỉ, cha, mẹ, các bậc tôn trưởng, v.v... Ý nghĩa là: Đối với người cúng dường (pūjayato) đến các bậc đáng cúng dường (pūjārahesu) ấy bằng vòng hoa, đèn, hoa sen, y phục, đồ trang sức, bốn món vật dụng, v.v..., thì phần phước báu của người đang cúng dường (pūjayantassa puggalassa) không thể (na sakkā) được tính đếm (saṅkhyaṃ kātuṃ) theo cách hàng ngàn, hàng trăm ngàn, v.v... bởi bất cứ ai dù có đại thần lực. Phương pháp này cũng tương tự như vậy không chỉ đối với việc cúng dường các đức Phật, v.v... khi còn tại thế, mà còn đối với bảo tháp, tượng ảnh, cây Bồ-đề, v.v... của đức Thế Tôn dù đã nhập Niết-bàn.

3. තං දීපෙතුං චතුන්නමපි දීපානන්තිආදිමාහ. තත්ථ චතුන්නමපි දීපානන්ති ජම්බුදීපඅපරගොයානඋත්තරකුරුපුබ්බවිදෙහසඞ්ඛාතානං චතුන්නං දීපානං තදනුගතානං ද්විසහස්සපරිත්තදීපානඤ්ච එකතො කත්වා සකලචක්කවාළගබ්භෙ ඉස්සරං චක්කවත්තිරජ්ජං කරෙය්‍යාති අත්ථො. එකිස්සා පූජනායෙතන්ති ධාතුගබ්භෙ චෙතියෙ කතාය එකිස්සා පූජාය එතං සකලජම්බුදීපෙ සත්තරතනාදිකං සකලං ධනං. කලං නාග්ඝති සොළසින්ති චෙතියෙ කතපූජාය සොළසක්ඛත්තුං විභත්තස්ස සොළසමකොට්ඨාසස්ස න අග්ඝතීති අත්ථො.

3. Để làm sáng tỏ điều ấy, ngài đã nói câu kệ bắt đầu là: “Catunnamapi dīpānaṃ.” Ở đây, “catunnamapi dīpānaṃ” có nghĩa là: Nên làm (kareyya) vương quyền Chuyển Luân (cakkavattirajjaṃ) cai trị (issaraṃ) toàn bộ thế giới Chuyển Luân (sakalacakkavāḷagabbhe) sau khi hợp nhất (ekato katvā) bốn châu được gọi là Jambudīpa, Aparagoyāna, Uttarakuru, Pubbavideha và hai ngàn hòn đảo nhỏ phụ thuộc chúng. “Ekissā pūjanāya” có nghĩa là: Toàn bộ tài sản này (etaṃ sakalaṃ dhanaṃ) gồm bảy báu vật, v.v... trong toàn cõi Jambudīpa (so với) một sự cúng dường (ekissā pūjāya) được thực hiện tại bảo tháp có tôn trí xá-lợi. “Kalaṃ nāgghati soḷasiṃ” có nghĩa là: Không bằng (na agghati) một phần mười sáu (soḷasamakoṭṭhāsassa) của sự cúng dường được thực hiện tại bảo tháp, được chia làm mười sáu lần.

4. සිද්ධත්ථස්ස…පෙ… [Pg.115] ඵලිතන්තරෙති නරානං අග්ගස්ස සෙට්ඨස්ස සිද්ධත්ථස්ස භගවතො චෙතියෙ ධාතුගබ්භම්හි සුධාකම්මෙ කරීයමානෙ පරිච්ඡෙදානං උභින්නමන්තරෙ වෙමජ්ඣෙ, අථ වා පුප්ඵදානට්ඨානානං අන්තරෙ ඵලන්තියා මයා සුධාපිණ්ඩො දින්නො මක්ඛිතොති සම්බන්ධො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

4. “Siddhatthassa… (cho đến)… phalitantare”: Cần phải liên kết như sau: Trong khi công việc tô vữa (sudhākamme karīyamāne) đang được thực hiện tại bảo tháp có tôn trí xá-lợi (cetiye dhātugabbhamhi) của đức Thế Tôn Siddhattha, bậc Tối Thượng (aggassa), bậc Tối Thắng (seṭṭhassa) giữa các loài người (narānaṃ), một khối vữa tô đã được tôi dâng cúng và trát vào (mayā sudhāpiṇḍo dinno makkhito) ở khoảng giữa (vemajjhe) của hai phần (ubhinnamantare paricchedānaṃ), hoặc là ở giữa những chỗ bị nứt vỡ (phalantiyā antare pupphadānaṭṭhānānaṃ). Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

සුධාපිණ්ඩියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Bổn sanh truyện của trưởng lão Sudhāpiṇḍiya đã chấm dứt.

2. සුචින්තිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

2. Phần giải về Bổn sanh truyện của trưởng lão Sucintika.

තිස්සස්ස ලොකනාථස්සාතිආදිකං ආයස්මතො සුචින්තිකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකාසු ජාතීසු නිබ්බානාධිගමාය පුඤ්ඤං උපචිනිත්වා තිස්සස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසීදිත්වා සත්ථු නිසීදනත්ථාය පරිසුද්ධං සිලිට්ඨං කට්ඨමයමනග්ඝපීඨමදාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන සුගතිසුඛමනුභවිත්වා තත්ථ තත්ථ සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

“Tissassa lokanāthassa, v.v...” là Bổn sanh truyện của trưởng lão Sucintika. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các đức Phật quá khứ, trong nhiều sanh thú đã tích lũy phước báu để chứng đắc Niết-bàn, vào thời của đức Thế Tôn Tissa đã sanh ra trong một gia đình, khi đã trưởng thành, có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã dâng cúng một chiếc ghế vô giá làm bằng gỗ, thanh tịnh và nhẵn bóng, để đức Đạo Sư ngự tọa. Do nghiệp phước ấy, vị ấy đã hưởng thụ hạnh phúc ở các cõi lành, trong khi luân hồi ở nơi này nơi kia, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình, khi đã trưởng thành, có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu đã là vị A-la-hán.

8. සො පත්තඅරහත්තඵලො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො තිස්සස්ස ලොකනාථස්සාතිආදිමාහ. තං සබ්බං උත්තානත්ථමෙවාති.

8. Vị ấy, sau khi đã chứng đắc quả vị A-la-hán, nhớ lại tiền nghiệp, có sự hoan hỷ phát sanh, trong khi tuyên thuyết về Bổn sanh hạnh của mình trong quá khứ đã nói câu kệ bắt đầu là: “Tissassa lokanāthassa.” Tất cả những điều ấy đều có ý nghĩa rõ ràng.

සුචින්තිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Bổn sanh truyện của trưởng lão Sucintika đã chấm dứt.

3. අඩ්ඪචෙළකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3. Phần giải về Bổn sanh truyện của trưởng lão Aḍḍhaceḷaka.

තිස්සස්සාහං භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො අඩ්ඪචෙළකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ථෙරො පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො තිස්සස්ස භගවතො කාලෙ එකෙනාකුසලෙන කම්මෙන දුග්ගතකුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සද්ධම්මදෙසනං ඤත්වා පසන්නමානසො චීවරත්ථාය අඩ්ඪභාගං එකං දුස්සමදාසි. සො [Pg.116] තෙනෙව පීතිසොමනස්සෙන කාලං කත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්තො ඡ කාමාවචරසම්පත්තිමනුභවිත්වා තතො චුතො මනුස්සෙසු මනුස්සසම්පත්තීනං අග්ගභූතං චක්කවත්තිසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං අද්ධකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Kệ tụng) bắt đầu bằng câu "Tissassāhaṃ bhagavato" là thiên truyện của trưởng lão Aḍḍhaceḷaka. Vị trưởng lão này cũng đã tạo các thiện căn dưới thời của chư Phật quá khứ, trong các kiếp sống nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước báu là nhân cận cho sự giải thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Tissa, do một nghiệp bất thiện, ngài đã sanh vào một gia đình nghèo khó. Khi đã trưởng thành, sau khi biết được chánh pháp, với tâm hoan hỷ, ngài đã cúng dường một tấm vải trị giá bằng một nửa (tài sản) để làm y. Do chính niềm hỷ lạc ấy, sau khi mệnh chung, ngài đã sanh lên cõi trời, hưởng thụ sự sung túc của sáu cõi trời dục giới. Từ đó mệnh chung, (sanh) vào cõi người, ngài đã hưởng thụ sự sung túc của vua chuyển luân, là sự sung túc cao tột của loài người. Vào thời đức Phật hiện tại, ngài đã sanh vào một gia đình giàu có, khi đã trưởng thành, sau khi nghe pháp thoại của đức Bổn Sư, với tâm hoan hỷ, ngài đã xuất gia và không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán.

14. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො තිස්සස්සාහං භගවතොතිආදිමාහ. තං සබ්බං උත්තානත්ථමෙවාති.

14. Về sau, ngài nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân của mình, ngài đã nói (các kệ tụng) bắt đầu bằng câu "Tissassāhaṃ bhagavato". Tất cả những điều ấy đều có ý nghĩa rõ ràng.

අඩ්ඪචෙළකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Aḍḍhaceḷaka đã chấm dứt.

4. සූචිදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

4. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Sūcidāyaka

කම්මාරොහං පුරෙ ආසින්තිආදිකං ආයස්මතො සූචිදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අන්තරන්තරා කුසලබීජානි පූරෙන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ අන්තරන්තරා කතෙන එකෙන කම්මච්ඡිද්දෙන කම්මාරකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සකසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො චීවරසිබ්බනත්ථාය සූචිදානමදාසි, තෙන පුඤ්ඤෙන දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා අපරභාගෙ මනුස්සෙසු උප්පන්නො චක්කවත්තාදයො සම්පත්තියො ච අනුභවන්තො උප්පන්නුප්පන්නභවෙ තික්ඛපඤ්ඤො වජීරඤාණො අහොසි. සො කමෙන ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො මහද්ධනො සද්ධාජාතො තික්ඛපඤ්ඤො අහොසි. සො එකදිවසං සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා ධම්මානුසාරෙන ඤාණං පෙසෙත්වා නිසින්නාසනෙයෙව අරහා අහොසි.

(Kệ tụng) bắt đầu bằng câu "Kammārohaṃ pure āsiṃ" là thiên truyện của trưởng lão Sūcidāyaka. Vị này cũng đã tạo các thiện căn dưới thời của chư Phật quá khứ, trong các khoảng thời gian xen kẽ đã làm viên mãn các hạt giống thiện lành. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, do một kẽ hở của nghiệp đã được thực hiện trong khoảng thời gian xen kẽ, ngài đã sanh vào gia đình thợ rèn. Khi đã trưởng thành, ngài đã đạt được sự thành tựu trong các nghề thủ công của mình. Sau khi nghe pháp thoại của đức Bổn Sư, với tâm hoan hỷ, ngài đã cúng dường cây kim vì mục đích may y. Do phước báu ấy, ngài đã hưởng thụ sự sung túc của chư thiên. Về sau, sanh vào cõi người, trong khi hưởng thụ các sự sung túc như (vua) chuyển luân v.v..., trong mỗi kiếp sanh, ngài đã là người có trí tuệ sắc bén, có trí tuệ như kim cương. Do tuần tự ấy, vào thời đức Phật hiện tại, ngài đã sanh ra, khi đã trưởng thành, ngài đã trở thành người giàu có, có đức tin, có trí tuệ sắc bén. Một hôm, sau khi nghe pháp thoại của đức Bổn Sư, ngài đã hướng trí tuệ theo pháp và đã trở thành bậc A-la-hán ngay tại chỗ ngồi.

19. සො අරහා සමානො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො කම්මාරොහං පුරෙ ආසින්තිආදිමාහ. තත්ථ කම්මාරොති අයොකම්මලොහකම්මාදිනා කම්මෙන ජීවති රුහති වුද්ධිං විරූළ්හිං ආපජ්ජතීති කම්මාරො, පුබ්බෙ පුඤ්ඤකරණකාලෙ කම්මාරො ආසිං අහොසින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

19. Là bậc A-la-hán, ngài nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân của mình, ngài đã nói (các kệ tụng) bắt đầu bằng câu "Kammārohaṃ pure āsiṃ". Trong ấy, (từ) "kammāro" (thợ rèn) có nghĩa là: người sống, tăng trưởng, đạt đến sự phát triển, sự lớn mạnh bằng nghề nghiệp như nghề làm đồ sắt, nghề làm đồ kim loại, v.v... nên gọi là "kammāro". Ý nghĩa là: "Trước đây, vào lúc tạo phước, ta đã là người thợ rèn". Phần còn lại ở mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

සූචිදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Sūcidāyaka đã chấm dứt.

5. ගන්ධමාලියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

5. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Gandhamāliya

සිද්ධත්ථස්ස [Pg.117] භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො ගන්ධමාලියත්ථෙරස්ස අපදාන. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො මහද්ධනො මහාභොගො අහොසි. සො සත්ථරි පසීදිත්වා චන්දනාගරුකප්පූරකස්සතුරාදීනි අනෙකානි සුගන්ධානි වඩ්ඪෙත්වා සත්ථු ගන්ධථූපං කාරෙසි. තස්සුපරි සුමනපුප්ඵෙහි ඡාදෙසි, බුද්ධඤ්ච අට්ඨඞ්ගනමක්කාරං අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Kệ tụng) bắt đầu bằng câu "Siddhatthassa bhagavato" là thiên truyện của trưởng lão Gandhamāliya. Vị này cũng đã tạo các thiện căn dưới thời của chư Phật quá khứ. Vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, ngài đã sanh vào một gia đình (thế gia), là người giàu có, có nhiều của cải. Ngài có đức tin nơi đức Bổn Sư, đã gia tăng nhiều loại hương liệu như chiên-đàn, trầm hương, long não, hương karamek, xạ hương, v.v... và đã cho xây dựng bảo tháp hương cho đức Bổn Sư. Phía trên bảo tháp ấy, ngài đã che phủ bằng hoa lài, và đã thực hiện lễ lạy tám chi phần đối với đức Phật. Do phước nghiệp ấy, ngài đã hưởng thụ các sự sung túc ở cõi trời và cõi người. Vào thời đức Phật hiện tại, ngài đã sanh vào một gia đình thế gia đầy đủ sự sung túc, khi đã trưởng thành, có đức tin nơi đức Bổn Sư, ngài đã xuất gia và không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán.

24. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිමාහ. තං සබ්බං උත්තානත්ථමෙවාති.

24. Về sau, ngài nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân của mình, ngài đã nói (các kệ tụng) bắt đầu bằng câu "Siddhatthassa bhagavato". Tất cả những điều ấy đều có ý nghĩa rõ ràng.

ගන්ධමාලියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Gandhamāliya đã chấm dứt.

6. තිපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

6. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Tipupphiya

මිගලුද්දො පුරෙ ආසින්තිආදිකං ආයස්මතො තිපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අන්තරා කෙනචි අකුසලච්ඡිද්දෙන විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ නෙසාදකුලෙ නිබ්බත්තො මිගලුද්දො හුත්වා අරඤ්ඤෙ විහරති. තදා විපස්සිස්ස භගවතො පාටලිබොධිං සම්පුණ්ණපත්තපල්ලවං හරිතවණ්ණං නීලොභාසං මනොරමං දිස්වා තීහි පුප්ඵෙහි පූජෙත්වා පුරාණපත්තං ඡඩ්ඩෙත්වා භගවතො සම්මුඛා විය පාටලිමහාබොධිං වන්දි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන තතො චුතො දෙවලොකෙ උප්පන්නො තත්ථ දිබ්බසම්පත්තිං අපරාපරං අනුභවිත්වා තතො චුතො මනුස්සෙසු ජාතො තත්ථ චක්කවත්තිසම්පත්තිආදයො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසොමනස්සහදයො ගෙහං පහාය පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Kệ tụng) bắt đầu bằng câu "Migaluddo pure āsiṃ" là thiên truyện của trưởng lão Tipupphiya. Vị này cũng đã tạo các thiện căn dưới thời của chư Phật quá khứ. Trong khoảng thời gian xen kẽ, do một kẽ hở của nghiệp bất thiện nào đó, vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, ngài đã sanh vào gia đình thợ săn, trở thành người thợ săn nai và sống trong rừng. Khi ấy, ngài nhìn thấy cây Bồ-đề Pāṭali của đức Thế Tôn Vipassī, với lá và chồi non sum suê, có màu xanh biếc, tỏa ánh sáng xanh sẫm, trông rất đẹp mắt, ngài đã cúng dường bằng ba đóa hoa, đã nhặt bỏ lá cũ, và đã đảnh lễ cây đại Bồ-đề Pāṭali như thể đang ở trước sự hiện diện của đức Thế Tôn. Do phước báu ấy, sau khi mệnh chung từ kiếp đó, ngài đã sanh lên cõi trời. Tại đó, ngài đã hưởng thụ sự sung túc của chư thiên hết lần này đến lần khác. Sau khi mệnh chung từ đó, ngài sanh vào cõi người. Tại đó, ngài đã hưởng thụ các sự sung túc như (vua) chuyển luân v.v... Vào thời đức Phật hiện tại, ngài đã sanh vào một gia đình thế gia, khi đã trưởng thành, sau khi nghe pháp thoại của đức Bổn Sư, với tâm hoan hỷ đã được thành tựu, ngài đã từ bỏ gia đình, xuất gia và không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán.

31. සො [Pg.118] එවං සිද්ධිප්පත්තො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො මිගලුද්දො පුරෙ ආසින්තිආදිමාහ. තත්ථ මරණාය ගච්ඡති පාපුණාතීති මිගො, අථ වා මගයමානො ඉහති පවත්තතීති මිගො, මිගානං මාරණෙ ලුද්දො ලොභී ගෙධොති මිගලුද්දො, පුරෙ මය්හං පුඤ්ඤකරණසමයෙ කානනසඞ්ඛාතෙ මහාඅරඤ්ඤෙ මිගලුද්දො ආසින්ති සම්බන්ධො. පාටලිං හරිතං දිස්වාති තත්ථ පකාරෙන තලෙන රත්තවණ්ණෙන භවතීති පාටලි, පුප්ඵානං රත්තවණ්ණතාය පාටලීති වොහාරො, පත්තානං හරිතතාය හරිතං නීලවණ්ණං පාටලිබොධිං දිස්වාති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

31. Ngài, sau khi đã đạt được thành tựu như vậy, nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân của mình, ngài đã nói (các kệ tụng) bắt đầu bằng câu "Migaluddo pure āsiṃ". Trong ấy, (từ) "migo" (nai) có nghĩa là: nó đi đến, nó đạt đến cái chết. Hoặc là, trong khi bị săn lùng, nó cố gắng (chạy trốn). (Từ) "migaluddo" (thợ săn nai) có nghĩa là: người tàn bạo, tham lam, ham muốn trong việc giết nai. Cần được liên kết (như sau): "Trước đây, vào lúc ta tạo phước, ta đã là người thợ săn nai trong khu rừng lớn được gọi là kānanā". (Về câu) "Pāṭaliṃ haritaṃ disvā" (thấy cây Pāṭali xanh tươi), trong ấy, (từ) "pāṭali" có nghĩa là: nó có màu đỏ ở bề mặt. Do màu đỏ của hoa nên có tên gọi là "pāṭali". Ý nghĩa là: "thấy cây Bồ-đề Pāṭali có màu xanh biếc, xanh sẫm do sự xanh tươi của lá". Phần còn lại ở mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

තිපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Tipupphiya đã chấm dứt.

7. මධුපිණ්ඩිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

7. Phần giải về truyện trưởng lão Madhupiṇḍika.

විවනෙ කානනෙ දිස්වාතිආදිකං ආයස්මතො මධුපිණ්ඩිකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ නෙසාදයොනියං නිබ්බත්තො මහාඅරඤ්ඤෙ පටිවසති. තදා විවෙකාභිරතියා සම්පත්තං සිද්ධත්ථං භගවන්තං දිස්වා සමාධිතො වුට්ඨිතස්ස තස්ස සුමධුරං මධුමදාසි. තත්ථ ච පසන්නමානසො වන්දිත්වා පක්කාමි. සො තෙනෙව පුඤ්ඤෙන සම්පත්තිං අනුභවන්තො දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

Câu (kệ) bắt đầu bằng Vivane kānane disvā là truyện của trưởng lão Madhupiṇḍika. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha đã sanh vào dòng dõi thợ săn, và đã sinh sống ở trong khu rừng lớn. Khi ấy, sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn Siddhattha, bậc ưa thích sự độc cư, đã đi đến, vị ấy đã dâng cúng mật ong rất ngọt ngào đến ngài là bậc đã xuất khỏi thiền định. Và ở nơi ấy, với tâm ý trong sạch, vị ấy đã đảnh lễ rồi ra đi. Do chính phước báu ấy, vị ấy trong khi hưởng thụ sự thành tựu đã luân hồi trong các cõi trời và người, trong thời đức Phật này đã sanh vào gia đình quyền quý, sau khi đã trưởng thành, đã có đức tin trong sạch nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, không bao lâu sau đã là vị A-la-hán.

37. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො විවනෙ කානනෙ දිස්වාතිආදිමාහ. තත්ථ විවනෙති විසෙසෙන වනං පත්ථටං විවනං, හත්ථිඅස්සරථසද්දෙහි භෙරිසද්දෙහි ච වත්ථුකාමකිලෙසකාමෙහි ච විගතං බ්‍යාපගතන්ති අත්ථො, කානනසඞ්ඛාතෙ මහාඅරඤ්ඤෙ විවනෙති සම්බන්ධො. ඔසධිංව විරොචන්තන්ති භවවඩ්ඪකිජනානං ඉච්ඡිතිච්ඡිතං නිප්ඵාදෙතීති ඔසධං. ඔජානිබ්බත්තිකාරණං පටිච්ච යාය තාරකාය උග්ගතාය උද්ධරන්ති ගණ්හන්තීති සා ඔසධි. ඔසධිතාරකා [Pg.119] ඉව විරොචන්තීති වත්තබ්බෙ ගාථාබන්ධසුඛත්ථං ‘‘ඔසධිංව විරොචන්ත’’න්ති ච වුත්තං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

37. Về sau, vị ấy trong khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, với tâm hân hoan sanh khởi, trong khi tuyên thuyết về truyện tiền thân của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu bằng Vivane kānane disvā. Ở đây, vivane có nghĩa là khu rừng đặc biệt, vivana là sự rộng lớn. Ý nghĩa là (nơi) đã rời xa, đã thoát khỏi các tiếng voi, tiếng ngựa, tiếng xe, và tiếng trống, và (thoát khỏi) các dục theo đối tượng và dục theo phiền não. Sự liên kết là vivane ở trong khu rừng lớn được gọi là kānana. Về câu Osadhiṃva virocantaṃ (sáng chói như sao mai), osadha là vì hoàn thành điều mong muốn của những người làm tăng trưởng sự hiện hữu. Do duyên là nguyên nhân sanh ra chất bổ dưỡng, ngôi sao nào khi đã mọc lên mà họ nắm giữ, tiếp nhận thì đó là osadhi. Khi cần phải nói là Osadhitārakā iva virocantīti (sáng chói như sao osadhi), vì để cho câu kệ được trôi chảy, đã được nói là osadhiṃva virocantaṃ. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

මධුපිණ්ඩිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về truyện trưởng lão Madhupiṇḍika đã chấm dứt.

8. සෙනාසනදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

8. Phần giải về truyện trưởng lão Senāsanadāyaka.

සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො සෙනාසනදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා අත්තනො වසනට්ඨානං වනන්තරං සම්පත්තස්ස භගවතො පණාමං කත්වා පණ්ණසන්ථරං සන්ථරිත්වා අදාසි. භගවතො නිසින්නට්ඨානස්ස සමන්තතො භිත්තිපරිච්ඡෙදං කත්වා පුප්ඵපූජමකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

Câu (kệ) bắt đầu bằng Siddhatthassa bhagavato là truyện của trưởng lão Senāsanadāyaka. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha đã sanh vào gia đình quyền quý, sau khi đã trưởng thành, đã có đức tin trong sạch nơi đức Đạo Sư, đã thực hiện việc đảnh lễ đức Thế Tôn là bậc đã đi đến khoảng rừng là nơi ở của mình, đã trải tấm lót bằng lá cây rồi đã dâng cúng. Vị ấy đã làm một vách ngăn xung quanh chỗ ngồi của đức Thế Tôn rồi đã thực hiện việc cúng dường hoa. Do phước báu ấy, vị ấy trong khi luân hồi trong các cõi trời và người, sau khi đã hưởng thụ hai loại thành tựu, trong thời đức Phật này đã sanh vào gia đình quyền quý, sau khi đã trưởng thành, đã có đức tin trong sạch nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, không bao lâu sau đã là vị A-la-hán.

45. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං දස්සෙන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිමාහ. තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථමෙවාති.

45. Về sau, vị ấy trong khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, với tâm hân hoan sanh khởi, trong khi trình bày về truyện tiền thân của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu bằng Siddhatthassa bhagavato. Tất cả điều ấy, do theo phương pháp đã được nói ở phần trước, nên chỉ có ý nghĩa rõ ràng.

සෙනාසනදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về truyện trưởng lão Senāsanadāyaka đã chấm dứt.

9. වෙය්‍යාවච්චකරත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

9. Phần giải về truyện trưởng lão Veyyāvaccakara.

විපස්සිස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො වෙය්‍යාවච්චකරත්ථෙරස්ස අපදානං. තස්ස උප්පත්තිආදයො හෙට්ඨා වුත්තනියාමෙනෙව දට්ඨබ්බා.

Câu (kệ) bắt đầu bằng Vipassissa bhagavato là truyện của trưởng lão Veyyāvaccakara. Sự sanh khởi v.v... của vị ấy nên được hiểu theo đúng quy tắc đã được nói ở phần trước.

වෙය්‍යාවච්චකරත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về truyện trưởng lão Veyyāvaccakara đã chấm dứt.

10. බුද්ධුපට්ඨාකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

10. Phần giải về truyện trưởng lão Buddhupaṭṭhāka.

විපස්සිස්ස [Pg.120] භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො බුද්ධුපට්ඨාකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ සඞ්ඛධමකකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය අත්තනො සිප්පෙ සඞ්ඛධමනෙ ඡෙකො අහොසි, නිච්චකාලං භගවතො සඞ්ඛං ධමෙත්වා සඞ්ඛසද්දෙනෙව පූජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සබ්බත්ථ පාකටො මහාඝොසො මහානාදී මධුරස්සරො අහොසි, ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං පාකටකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො මධුරස්සරොති පාකටො, සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි, අපරභාගෙ මධුරස්සරත්ථෙරොති පාකටො.

Câu (kệ) bắt đầu bằng Vipassissa bhagavato là truyện của trưởng lão Buddhupaṭṭhāka. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Vipassī đã sanh vào gia đình của người thổi tù và, sau khi đã trưởng thành, vị ấy đã là người khéo léo trong nghề thổi tù và là nghề nghiệp của mình, đã luôn luôn thổi tù và cho đức Thế Tôn và đã cúng dường chỉ bằng âm thanh của tiếng tù và. Do phước báu ấy, vị ấy trong khi luân hồi trong các cõi trời và người, đã nổi danh ở mọi nơi, đã có tiếng vang lớn, có âm thanh lớn, có giọng nói ngọt ngào. Trong thời đức Phật này, vị ấy đã sanh vào một gia đình danh tiếng, sau khi đã trưởng thành đã nổi danh là người có giọng nói ngọt ngào, đã có đức tin trong sạch nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, không bao lâu sau đã là vị A-la-hán, về sau đã nổi danh là trưởng lão Madhurassara (ngọt ngào).

51. සො එකදිවසං අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො විපස්සිස්ස භගවතොතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තමෙව. අහොසිං සඞ්ඛධමකොති සං සුට්ඨු ඛනන්තො ගච්ඡතීති සඞ්ඛො, සමුද්දජලපරියන්තෙ චරමානො ගච්ඡති විචරතීති අත්ථො. තං සඞ්ඛං ධමති ඝොසං කරොතීති සඞ්ඛධමකො, සොහං සඞ්ඛධමකොව අහොසින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

51. Một ngày nọ, vị ấy trong khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, với tâm hân hoan sanh khởi, trong khi tuyên thuyết về truyện tiền thân của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu bằng Vipassissa bhagavato. Điều ấy đã được nói ở phần trước. Về câu Ahosiṃ saṅkhadhamako (tôi đã là người thổi tù và), saṅkho là vì đi trong khi đào bới kỹ lưỡng (saṃ suṭṭhu khananto), ý nghĩa là đi lại, di chuyển ở vùng nước biển. Saṅkhadhamako là người thổi (dhamati) cái tù và (saṅkha) ấy, tạo ra âm thanh (ghosaṃ). Ý nghĩa là: ‘chính tôi đã là người thổi tù và.’ Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

බුද්ධුපට්ඨාකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về truyện trưởng lão Buddhupaṭṭhāka đã chấm dứt.

දසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về phẩm thứ mười đã chấm dứt.

11. භික්ඛදායිවග්ගො

11. Phẩm Bhikkhadāyi.

1. භික්ඛාදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

1. Phần giải về truyện trưởng lão Bhikkhādāyaka.

සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධන්තිආදිකං ආයස්මතො භික්ඛාදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය විභවසම්පන්නො සද්ධාජාතො විහාරතො නික්ඛමිත්වා පිණ්ඩාය චරමානං සිද්ධත්ථං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො ආහාරමදාසි. භගවා තං පටිග්ගහෙත්වා අනුමොදනං වත්වා [Pg.121] පක්කාමි. සො තෙනෙව කුසලෙන යාවතායුකං ඨත්වා ආයුපරියොසානෙ දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො තත්ථ ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච මනුස්සසම්පත්තිමනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Câu) “Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ” v.v… là thiên sử về trưởng lão Bhikkhādāyaka (Vị Dâng Cúng Vật Thực). Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các bậc Chánh Giác quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là điều kiện hỗ trợ cho sự giải thoát ở các kiếp sống tại nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, ngài đã sanh vào một gia đình, khi đã trưởng thành, ngài được thành tựu tài sản, có đức tin phát sanh. Sau khi đi ra khỏi tu viện, ngài đã nhìn thấy đức Thế Tôn Siddhattha đang đi khất thực, có tâm ý trong sạch, ngài đã dâng cúng vật thực. Đức Thế Tôn sau khi thọ nhận vật thực ấy, đã nói lời tùy hỷ rồi ra đi. Do thiện nghiệp ấy, ngài đã sống cho đến hết tuổi thọ, vào lúc cuối đời, ngài đã sanh vào cõi trời, đã hưởng thụ sáu loại tài sản ở cõi Dục Giới tại nơi ấy, và đã hưởng thụ tài sản của nhân loại ở cõi người. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh vào một gia đình, khi đã trưởng thành, ngài có đức tin phát sanh, đã xuất gia, và không bao lâu đã là vị A-la-hán.

1. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං අනුස්සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධන්තිආදිමාහ. තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයමෙව. පවරා අභිනික්ඛන්තන්ති පකාරෙන වරිතබ්බං පත්ථෙතබ්බන්ති පවරං, රම්මභූතතො විවෙකභූතතො සකවිහාරතො අභි විසෙසෙන නික්ඛන්තන්ති අත්ථො. වානා නිබ්බානමාගතන්ති වානං වුච්චති තණ්හා, තතො නික්ඛන්තත්තා නිබ්බානං, වානනාමං තණ්හං පධානං කත්වා සබ්බකිලෙසෙ පහාය නිබ්බානං පත්තන්ති අත්ථො.

1. Về sau, vị ấy khi đang hồi tưởng lại tiền nghiệp của mình, có tâm hân hoan phát sanh, trong khi tuyên thuyết thiên sử về hành vi quá khứ đã nói lên (câu) “Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ” v.v… Toàn bộ điều ấy có ý nghĩa đã được nói ở dưới. (Câu) “Pavarā abhinikkhantaṃ” (sự xuất gia cao quý), pavaraṃ có nghĩa là điều nên được lựa chọn, điều nên được mong mỏi. Abhinikkhantaṃ có nghĩa là đã xuất gia một cách đặc biệt từ trú xứ của riêng mình vốn là nơi an lạc, là nơi vắng lặng. (Câu) “Vānā nibbānamāgataṃ” (đã đến Niết-bàn từ ái dục), vāna được gọi là ái dục, nibbāna là do đã thoát ra khỏi điều ấy. Ý nghĩa là: Sau khi xem ái dục có tên là vāna là chính, sau khi từ bỏ tất cả các phiền não, các ngài đã chứng đạt Niết-bàn.

2. කටච්ඡුභික්ඛං දත්වානාති කරතලෙන ගහෙතබ්බා දබ්බි කටච්ඡු, භික්ඛීයති ආයාචීයතීති භික්ඛා, අභි විසෙසෙන ඛාදිතබ්බා භක්ඛිතබ්බාති වා භික්ඛා, කටච්ඡුනා ගහෙතබ්බා භික්ඛා කටච්ඡුභික්ඛා, දබ්බියා භත්තං දත්වාති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

2. (Câu) “Kaṭacchubhikkhaṃ datvāna” (sau khi dâng cúng một muỗng vật thực), kaṭacchu là cái vá được cầm bằng bàn tay. Bhikkhā là vật được xin, được yêu cầu; hoặc bhikkhā là vật nên được ăn, nên được dùng một cách đặc biệt. Kaṭacchubhikkhā là vật thực được lấy bằng cái vá. Ý nghĩa là: “Sau khi đã dâng cúng cơm bằng cái vá.” Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

භික්ඛාදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên sử của trưởng lão Bhikkhādāyaka đã chấm dứt.

2. ඤාණසඤ්ඤිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

2. Phần giải về thiên sử của trưởng lão Ñāṇasaññika

සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධන්තිආදිකං ආයස්මතො ඤාණසඤ්ඤිකත්ථෙරස්ස අපදානං. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සද්ධාජාතො සද්ධම්මස්සවනෙ සාදරො සාලයො භගවතො ධම්මදෙසනානුසාරෙන ඤාණං පෙසෙත්වා ඝොසපමාණත්තා භගවතො ඤාණෙ පසන්නො පඤ්චඞ්ගඅට්ඨඞ්ගනමක්කාරවසෙන පණාමං කත්වා පක්කාමි. සො තතො චුතො දෙවලොකෙසු උප්පන්නො තත්ථ ඡ කාමාවචරෙ දිබ්බසම්පත්තිමනුභවන්තො තතො චවිත්වා මනුස්සලොකෙ ජාතො තත්ථග්ගභූතා චක්කවත්තිසම්පදාදයො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං [Pg.122] බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Câu) “Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ” v.v… là thiên sử về trưởng lão Ñāṇasaññika (Vị Nhận Thức Bằng Trí Tuệ). Nguồn gốc là gì? Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là điều kiện hỗ trợ cho sự giải thoát ở các kiếp sống tại nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, ngài đã sanh vào một gia đình, khi đã trưởng thành, ngài có đức tin phát sanh, có sự tôn trọng và nhiệt tâm trong việc lắng nghe Chánh Pháp. Theo sự thuyết giảng Chánh Pháp của đức Thế Tôn, ngài đã hướng trí tuệ đến, do mức độ của âm thanh, ngài đã có tâm tịnh tín nơi trí tuệ của đức Thế Tôn, đã thực hiện sự đảnh lễ bằng cách lạy năm vóc và tám điểm rồi ra đi. Vị ấy sau khi mệnh chung từ nơi ấy, đã sanh vào các cõi trời, trong khi đang hưởng thụ tài sản cõi trời ở sáu cõi Dục Giới tại nơi ấy, sau khi mệnh chung từ nơi ấy, ngài đã sanh vào cõi người, đã hưởng thụ các tài sản của bậc Chuyển Luân Vương v.v… là những điều cao tột ở nơi ấy. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh vào một gia đình thành tựu tài sản, khi đã trưởng thành, ngài có tâm tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu đã là vị A-la-hán.

7. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධන්තිආදිමාහ. තං වුත්තත්ථමෙව. නිසභාජානියං යථාති ගවසතසහස්සජෙට්ඨො නිසභො, නිසභො ච සො ආජානියො සෙට්ඨො උත්තමො චෙති නිසභාජානියො. යථා නිසභාජානියො, තථෙව භගවාති අත්ථො. ලොකවිසයසඤ්ඤාතං පඤ්ඤත්තිවසෙන එවං වුත්තං. අනුපමෙය්‍යො හි භගවා. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

7. Về sau, vị ấy khi đang hồi tưởng lại tiền nghiệp của mình, có tâm hân hoan phát sanh, trong khi tuyên thuyết thiên sử về hành vi quá khứ đã nói lên (câu) “Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ” v.v… Điều ấy có ý nghĩa đã được nói đến. (Câu) “Yathā nisabhājāniyaṃ” (giống như con bò đực đầu đàn thuần chủng), nisabho là con đầu đàn của một trăm ngàn con bò. Nisabhājāniyo là con bò đực đầu đàn ấy và là con thuần chủng, là bậc tối thắng, là bậc tối thượng. Ý nghĩa là: “Giống như con bò đực đầu đàn thuần chủng, đức Thế Tôn cũng như thế ấy.” Điều này được nói như vậy theo cách chế định, được biết đến trong phạm vi của thế gian. Vì rằng đức Thế Tôn là bậc không thể so sánh được. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

ඤාණසඤ්ඤිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên sử của trưởng lão Ñāṇasaññika đã chấm dứt.

3. උප්පලහත්ථියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3. Phần giải về thiên sử của trưởng lão Uppalahatthiya

තිවරායං නිවාසීහන්තිආදිකං ආයස්මතො උප්පලහත්ථකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතකුසලො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ මාලාකාරකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය මාලාකාරකම්මෙන අනෙකානි පුප්ඵානි වික්කිණන්තො ජීවති. අථෙකදිවසං පුප්ඵානි ගහෙත්වා චරන්තො භගවන්තං රතනග්ඝිකමිව චරමානං දිස්වා රත්තුප්පලකලාපෙන පූජෙසි. සො තතො චුතො තෙනෙව පුඤ්ඤෙන සුගතීසු පුඤ්ඤමනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Câu) “Tivarāyaṃ nivāsīhaṃ” v.v… là thiên sử về trưởng lão Uppalahatthaka (Vị Dâng Cúng Bó Hoa Súng). Vị này cũng đã tạo các việc lành nơi các bậc Chánh Giác quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là điều kiện hỗ trợ cho sự giải thoát ở các kiếp sống tại nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, ngài đã sanh vào gia đình của người làm tràng hoa, khi đã trưởng thành, ngài sinh sống bằng nghề làm tràng hoa, trong khi đang bán nhiều loại hoa. Rồi một hôm, trong khi đang cầm lấy các đóa hoa và đi dạo, ngài đã nhìn thấy đức Thế Tôn đang đi kinh hành giống như một viên ngọc quý, ngài đã cúng dường bằng một bó hoa súng đỏ. Vị ấy sau khi mệnh chung từ nơi ấy, do phước thiện ấy, đã hưởng thụ phước báu ở các cõi lành. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh vào một gia đình, khi đã trưởng thành, ngài có đức tin phát sanh, đã xuất gia, và không bao lâu đã là vị A-la-hán.

13. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො තිවරායං නිවාසීහන්තිආදිමාහ. තත්ථ තිවරාති තීහි වාරෙහි කාරිතං සඤ්චරිතං පටිච්ඡන්නං නගරං, තස්සං තිවරායං නිවාසී, වසනසීලො නිවාසනට්ඨානගෙහෙ වා වසන්තො අහන්ති අත්ථො. අහොසිං මාලිකො තදාති තදා නිබ්බානත්ථාය පුඤ්ඤසම්භාරකරණසමයෙ මාලිකො මාලාකාරොව පුප්ඵානි කයවික්කයං කත්වා ජීවන්තො අහොසින්ති අත්ථො.

13. Về sau, vị ấy khi đang hồi tưởng lại tiền nghiệp của mình, có tâm hân hoan phát sanh, trong khi tuyên thuyết thiên sử về hành vi quá khứ đã nói lên (câu) “Tivarāyaṃ nivāsīhaṃ” v.v… Ở đây, tivarā là thành phố được làm với ba lớp tường, có đường đi lại, được che kín. Nivāsī ở trong (câu) “tivarāyaṃ” có nghĩa là: “Ta là người có thói quen cư ngụ, hoặc đang cư ngụ trong ngôi nhà là nơi ở.” (Câu) “Ahosiṃ māliko tadā” (khi ấy ta là người làm tràng hoa) có nghĩa là: “Khi ấy, vào lúc thực hiện sự tích lũy các yếu tố phước báu vì mục đích Niết-bàn, ta đã là người làm tràng hoa, đã sinh sống bằng việc mua và bán các đóa hoa.”

14. පුප්ඵහත්ථමදාසහන්ති [Pg.123] සිද්ධත්ථං භගවන්තං දිස්වා උප්පලකලාපං අදාසිං පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

14. (Câu) “Pupphahatthamadāsahaṃ” (ta đã dâng cúng bó hoa) có nghĩa là: “Sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn Siddhattha, ta đã dâng cúng, đã cúng dường bằng một bó hoa súng.” Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

උප්පලහත්ථකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên sử của trưởng lão Uppalahatthaka đã chấm dứt.

4. පදපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

4. Phần giải về thiên sử của trưởng lão Padapūjaka

සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො පදපූජකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසන්නො සුමනපුප්ඵෙන පාදමූලෙ පූජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සක්කසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තඵලෙ පතිට්ඨාසි.

(Câu) bắt đầu bằng `Siddhatthassa bhagavato` là thiên truyện về trưởng lão Padapūjaka. Vị này cũng đã tạo các thiện căn dưới thời các đức Phật quá khứ, vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha đã sanh ra trong một gia đình, sau khi trưởng thành đã có đức tin trong sạch nơi đức Đạo Sư và đã cúng dường hoa sumana dưới chân (Ngài). Do phước báu ấy, vị ấy luân hồi trong các cõi trời và người, đã hưởng thụ tài sản của trời Đế Thích, trong thời đức Phật này xuất hiện đã sanh ra trong một gia đình, sau khi trưởng thành đã có đức tin trong sạch nơi đức Đạo Sư rồi xuất gia, đã phát triển thiền minh sát và đã chứng đắc quả A-la-hán.

19. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිමාහ. ජාතිපුප්ඵමදාසහන්ති ජාතිසුමනපුප්ඵං අදාසිං අහන්ති වත්තබ්බෙ ගාථාබන්ධසුඛත්ථං සුමනසද්දස්ස ලොපං කත්වා වුත්තං. තත්ථ ජාතියා නිබ්බත්තො විකසමානොයෙව සුමනං ජනානං සොමනස්සං කරොතීති සුමනං, පුප්ඵනට්ඨෙන විකසනට්ඨෙන පුප්ඵං, සුමනඤ්ච තං පුප්ඵඤ්චාති සුමනපුප්ඵං, තානි සුමනපුප්ඵානි සිද්ධත්ථස්ස භගවතො අහං පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

19. Về sau, vị ấy đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết thiên truyện về tiền sử của mình đã nói (các câu kệ) bắt đầu bằng `siddhatthassa bhagavato`. (Cụm từ) `Jātipupphamadāsahaṃ` đáng lẽ phải nói là `jātisumanapupphaṃ adāsiṃ ahaṃ`, vì mục đích dễ dàng cho việc cấu trúc câu kệ nên đã được nói sau khi lược bỏ từ `sumana`. Ở đây, vừa mới nở ra từ sự sanh khởi, làm cho chúng sanh có tâm hoan hỷ, nên (gọi là) `sumana`; có nghĩa là nở ra, có nghĩa là bung ra, nên (gọi là) `puppha` (hoa); vừa là `sumana` vừa là `puppha`, nên (gọi là) `sumanapuppha`. Có nghĩa là: “Tôi đã cúng dường những bông hoa sumana ấy đến đức Thế Tôn Siddhattha.” Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều đã rõ ràng.

පදපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Padapūjaka đã kết thúc.

5. මුට්ඨිපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

5. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Muṭṭhipupphiya

සුදස්සනො නාම නාමෙනාතිආදිකං ආයස්මතො මුට්ඨිපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ මාලාකාරකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සකසිප්පෙ නිප්ඵත්තිං පත්තො එකදිවසං [Pg.124] භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො ජාතිසුමනපුප්ඵානි උභොහි හත්ථෙහි භගවතො පාදමූලෙ ඔකිරිත්වා පූජෙසි. සො තෙන කුසලසම්භාරෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභො සම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො පුබ්බවාසනාවසෙන සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Câu) bắt đầu bằng `Sudassano nāma nāmena` là thiên truyện về trưởng lão Muṭṭhipupphiya. Vị này cũng đã tạo các thiện căn dưới thời các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi ở các kiếp sống nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara đã sanh ra trong gia đình người làm vòng hoa, sau khi trưởng thành đã đạt đến sự thành thạo trong nghề nghiệp của mình. Một ngày kia, sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn, với tâm ý trong sạch, vị ấy đã dùng cả hai tay rải những bông hoa lài sumana xuống dưới chân đức Thế Tôn và cúng dường. Do sự tích lũy thiện nghiệp ấy, vị ấy luân hồi trong các cõi trời và người, đã hưởng thụ cả hai loại tài sản, trong thời đức Phật này xuất hiện đã sanh ra trong một gia đình, sau khi trưởng thành, do năng lực của các thói quen quá khứ, đã có đức tin trong sạch nơi đức Đạo Sư rồi xuất gia, không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán.

14-25. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං අනුස්සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුදස්සනො නාම නාමෙනාතිආදිමාහ. තත්ථ සුදස්සනොති ආරොහපරිණාහරූපසණ්ඨානයොබ්බඤ්ඤසොභනෙන සුන්දරො දස්සනොති සුදස්සනො, නාමෙන සුදස්සනො නාම මාලාකාරො හුත්වා ජාතිසුමනපුප්ඵෙහි පදුමුත්තරං භගවන්තං පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

14-25. Về sau, vị ấy đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết thiên truyện về tiền sử của mình đã nói (các câu kệ) bắt đầu bằng `sudassano nāma nāmena`. Ở đây, `sudassano` (có nghĩa là) có tướng mạo đẹp do sự tốt đẹp của chiều cao, bề ngang, hình dáng, và tuổi trẻ, nên (gọi là) `sudassano`. Có nghĩa là: “Có tên là Sudassano, là người làm vòng hoa, đã cúng dường đức Thế Tôn Padumuttara bằng những bông hoa lài sumana.” Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều đã rõ ràng.

මුට්ඨිපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Muṭṭhipupphiya đã kết thúc.

6. උදකපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

6. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Udakapūjaka

සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධන්තිආදිකං ආයස්මතො උදකපූජකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු පූරිතකුසලසඤ්චයො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි පරිපූරියමානො පුදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය කුසලාකුසලං ජානන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො ආකාසෙ ගච්ඡතො නික්ඛන්තඡබ්බණ්ණබුද්ධරංසීසු පසන්නො උභොහි හත්ථෙහි උදකං ගහෙත්වා පූජෙසි. තෙන පූජිතං උදකං රජතබුබ්බුලං විය ආකාසෙ අට්ඨාසි. සො අභිප්පසන්නො තෙනෙව සොමනස්සෙන තුසිතාදීසු නිබ්බත්තො දිබ්බසම්පත්තියො අනුභවිත්වා අපරභාගෙ මනුස්සසම්පත්තියො ච අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Câu) bắt đầu bằng `Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ` là thiên truyện về trưởng lão Udakapūjaka. Vị này cũng đã tích lũy các thiện nghiệp dưới thời các bậc Tối Thắng quá khứ, đã làm viên mãn các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi ở các kiếp sống nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara đã sanh ra trong một gia đình, sau khi trưởng thành, biết được điều thiện và điều bất thiện, đã có đức tin trong sạch nơi các hào quang sáu màu của đức Phật đang tỏa ra khi đức Thế Tôn Padumuttara đang đi trên hư không, đã lấy nước bằng cả hai tay và cúng dường. Nước được cúng dường bởi vị ấy đã đứng lại trên hư không giống như bọt nước bằng bạc. Vị ấy vô cùng hoan hỷ, với chính niềm hoan hỷ ấy đã sanh ra ở (cõi trời) Tusita và các cõi khác, đã hưởng thụ các tài sản cõi trời, và về sau đã hưởng thụ các tài sản cõi người, trong thời đức Phật này xuất hiện đã sanh ra trong một gia đình, đã đạt đến sự hiểu biết, có đức tin trong sạch nơi đức Đạo Sư rồi xuất gia, không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán.

29. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධන්තිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තමෙව. ඝතාසනංව ජලිතන්ති ඝතං වුච්චති සප්පි, ඝතස්ස ආසනං ආධාරන්ති ඝතාසනං, අග්ගි, අථ වා තං අසති භුඤ්ජතීති ඝතාසනං[Pg.125], අග්ගියෙව. යථා ඝතෙ ආසිත්තෙ අග්ගිම්හි අග්ගිසිඛා අතීව ජලති, එවං අග්ගික්ඛන්ධං ඉව ජලමානං භගවන්තන්ති අත්ථො. ආදිත්තංව හුතාසනන්ති හුතං වුච්චති පූජාසක්කාරෙ, හුතස්ස පූජාසක්කාරස්ස ආසනන්ති හුතාසනං, ජලමානං සූරියං ඉව ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණෙහි බ්‍යාමප්පභාමණ්ඩලෙහි විජ්ජොතමානං සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධං අනිලඤ්ජසෙ ආකාසෙ ගච්ඡන්තං අද්දසන්ති සම්බන්ධො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

29. Về sau, vị ấy đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết thiên truyện về tiền sử của mình đã nói (các câu kệ) bắt đầu bằng `suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ`. Điều ấy đã được nói ở dưới. (Cụm từ) `Ghatāsanaṃva jalitaṃ` (có nghĩa là): `ghata` được gọi là bơ tinh luyện; là nơi chứa, là nền tảng của `ghata`, nên (gọi là) `ghatāsana`, (tức là) lửa; hoặc là, nó thiêu đốt, tiêu thụ cái đó, nên (gọi là) `ghatāsana`, chính là lửa. Có nghĩa là: “Giống như khi bơ tinh luyện được đổ vào lửa, ngọn lửa cháy lên rất mạnh, đức Thế Tôn cũng đang rực sáng như một khối lửa.” (Cụm từ) `Ādittaṃva hutāsanaṃ` (có nghĩa là): `huta` được gọi là sự cúng dường, sự tôn kính; là nơi của `huta`, của sự cúng dường, sự tôn kính, nên (gọi là) `hutāsana`. Mối liên kết là: “(Tôi) đã thấy đức Chánh Đẳng Giác có màu sắc vàng ròng, đang chiếu sáng với ba mươi hai tướng của bậc Đại nhân và vòng hào quang một sải tay, rực sáng như mặt trời, đang đi trên hư không, trên con đường của gió.” Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều đã rõ ràng.

උදකපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Udakapūjaka đã kết thúc.

7. නළමාලියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

7. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Naḷamāliya

පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිකං ආයස්මතො නළමාලියත්ථෙරස්ස අපදානං. එසොපි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො අනෙකාසු ජාතීසු විවට්ටූපනිස්සයානි කුසලකම්මානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා කාමෙ ආදීනවං දිස්වා ගෙහං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තෙ වසන්තො තත්ථාගතං භගවන්තං දිස්වා පසන්නො වන්දිත්වා තිණසන්ථරං සන්ථරිත්වා තත්ථ නිසින්නස්ස භගවතො නළමාලෙහි බීජනිං කත්වා බීජෙත්වා අදාසි. පටිග්ගහෙසි භගවා තස්සානුකම්පාය, අනුමොදනඤ්ච අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උප්පන්නුප්පන්නභවෙ පරිළාහසන්තාපවිවජ්ජිතො කායචිත්තචෙතසිකසුඛප්පත්තො අනෙකසුඛමනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය පුබ්බවාසනාබලෙන සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Kệ頌) bắt đầu là “Padumuttarabuddhassa” là Thánh tích của trưởng lão Naḷamāliya. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các bậc Tối Thắng quá khứ, đã tích lũy các nghiệp thiện là điều kiện hỗ trợ cho vòng luân hồi trong nhiều kiếp. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, vị ấy đã sanh vào gia đình có gia thế, sau khi trưởng thành đã thiết lập đời sống gia đình, sau khi nhận thấy sự nguy hại ở các dục lạc đã từ bỏ gia đình, xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh, trong khi đang sống ở Hy-mã-lạp, sau khi nhìn thấy đức Như Lai Thế Tôn ở nơi ấy đã có tâm tịnh tín, đã đảnh lễ, đã trải thảm cỏ, và sau khi đã làm chiếc quạt bằng hoa lau sậy đã quạt và dâng lên đức Thế Tôn đang ngồi ở nơi ấy. Đức Thế Tôn đã thọ nhận vì lòng bi mẫn đối với vị ấy, và đã thực hiện việc tùy hỷ. Do phước báu ấy, vị ấy trong khi luân chuyển ở các cõi trời và người, trong mỗi kiếp được sanh ra đã tránh xa sự phiền não và nóng bức, đã đạt được sự an lạc về thân, tâm, và tâm sở, sau khi đã trải nghiệm nhiều sự an lạc, trong thời đức Phật hiện tại này, vị ấy đã sanh vào một gia đình có gia thế, sau khi trưởng thành, do năng lực của các khuynh hướng trong quá khứ đã có tâm tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu sau đã là vị A-la-hán.

36. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තමෙව.

36. Về sau, vị ấy trong khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, đã phát sanh hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về Thánh tích tiền thân đã nói (các câu kệ) bắt đầu là: “Padumuttarabuddhassa.” Điều ấy đã được nói đến ở phần dưới.

37. නළමාලං ගහෙත්වානාති නළති අසාරො නිස්සාරො හුත්වා වෙළුවංසතොපි තනුකො සල්ලහුකො ජාතොති නළො, නළස්ස මාලා [Pg.126] පුප්ඵං නළමාලං, තෙන නළමාලෙන බීජනිං කාරෙසින්ති සම්බන්ධො. බීජිස්සති ජනිස්සති වාතො අනෙනාති බීජනී, තං බීජනිං බුද්ධස්ස උපනාමෙසිං, පටිග්ගහෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

37. (Giải thích câu kệ) “Naḷamālaṃ gahetvāna”: (Từ) naḷa (lau, sậy) được gọi như thế là do không có lõi, không có cốt tủy, và được sanh ra thân nhỏ, nhẹ hơn cả dòng tre. Mālā của naḷa là đóa hoa, (nên) naḷamālaṃ là hoa lau sậy. Có sự liên kết là: ‘bằng hoa lau sậy ấy, tôi đã cho làm chiếc quạt.’ Bījanī là vật mà gió được quạt ra, được tạo ra từ đó. ‘Tôi đã dâng chiếc quạt ấy lên đức Phật, (và Ngài) đã thọ nhận,’ đây là ý nghĩa. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều rõ ràng.

නළමාලියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần chú giải Thánh tích của trưởng lão Naḷamāliya đã chấm dứt.

සත්තමභාණවාරවණ්ණනා සමත්තා.

Phần chú giải về Phẩm tụng thứ bảy đã chấm dứt.

8. ආසනුපට්ඨාහකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

8. Chú giải Thánh tích của trưởng lão Āsanupaṭṭhāhaka

කානනං වනමොග්ගය්හාතිආදිකං ආයස්මතො ආසනුපට්ඨාහකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො ඝරාවාසං වසන්තො තත්ථ දොසං දිස්වා ඝරාවාසං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තෙ වසන්තො තත්ථ සම්පත්තං භගවන්තං දිස්වා පසන්නො සීහාසනං අදාසි, තත්ථ නිසින්නං භගවන්තං මාලාකලාපං ගහෙත්වා පූජෙත්වා තං පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො නිබ්බත්තනිබ්බත්තභවෙ උච්චකුලිකො විභවසම්පන්නො අහොසි. සො කාලන්තරෙන ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Kệ頌) bắt đầu là “Kānanaṃ vanamoggayha” là Thánh tích của trưởng lão Āsanupaṭṭhāhaka. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là điều kiện hỗ trợ cho vòng luân hồi ở các kiếp sống nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Atthadassī, vị ấy đã sanh vào gia đình có gia thế, trong khi sống đời tại gia, sau khi nhận thấy lỗi lầm ở đó đã từ bỏ đời sống gia đình, xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh, trong khi đang sống ở Hy-mã-lạp, sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn đã đến nơi ấy, đã có tâm tịnh tín và đã dâng cúng tòa sư tử. Sau khi đã cầm lấy vòng hoa cúng dường đức Thế Tôn đang ngồi ở nơi ấy, đã thực hiện việc đi nhiễu quanh bên phải và đã ra đi. Do phước báu ấy, vị ấy trong khi luân chuyển ở các cõi trời và người, trong mỗi kiếp được tái sanh đã là người thuộc dòng dõi cao sang, thành tựu về tài sản. Sau một thời gian, trong thời đức Phật hiện tại này, vị ấy đã sanh vào một gia đình có gia thế, sau khi trưởng thành đã có tâm tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu sau đã là vị A-la-hán.

47. සො අරහා සමානො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො කානනං වනමොග්ගය්හාතිආදිමාහ. තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙවාති.

47. Vị ấy, là bậc A-la-hán, trong khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, đã phát sanh hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về Thánh tích tiền thân đã nói (các câu kệ) bắt đầu là: “Kānanaṃ vanamoggayha.” Toàn bộ ý nghĩa của điều ấy là như đã được nói ở phần dưới.

ආසනුපට්ඨාහකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần chú giải Thánh tích của trưởng lão Āsanupaṭṭhāhaka đã chấm dứt.

9. බිළාලිදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

9. Chú giải Thánh tích của trưởng lão Biḷālidāyaka

හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිකං ආයස්මතො බිළාලිදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ [Pg.127] නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසං වසන්තො තත්ථාදීනවං දිස්වා ඝරාවාසං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තෙ වසන්තො අතීව අප්පිච්ඡසන්තුට්ඨො ආලුවාදීහි යාපෙන්තො වසති. තදා පදුමුත්තරො භගවා තස්ස අනුකම්පාය තං හිමවන්තං අගමාසි. තං දිස්වා පසන්නො වන්දිත්වා බිළාලියො ගහෙත්වා පත්තෙ ඔකිරි. තං තථාගතො තස්සානුකම්පාය සොමනස්සුප්පාදයන්තො පරිභුඤ්ජි. සො තෙන කම්මෙන තතො චුතො දෙවමනුස්සෙසු උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසන්නො සාසනෙ පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Kệ頌) bắt đầu là “Himavantassāvidūre” là Thánh tích của trưởng lão Biḷālidāyaka. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các bậc Tối Thắng quá khứ, đã tích lũy các phước báu là điều kiện hỗ trợ cho vòng luân hồi ở các kiếp sống nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, vị ấy đã sanh vào gia đình có gia thế, sau khi đến tuổi hiểu biết, trong khi sống đời tại gia, sau khi nhận thấy sự nguy hại ở đó đã từ bỏ đời sống gia đình, xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh, trong khi đang sống ở Hy-mã-lạp, vị ấy sống với tâm vô cùng thiểu dục và tri túc, duy trì mạng sống bằng các loại củ như khoai sọ. Khi ấy, đức Thế Tôn Padumuttara vì lòng bi mẫn đối với vị ấy đã đi đến vùng Hy-mã-lạp ấy. Sau khi nhìn thấy Ngài, vị ấy đã có tâm tịnh tín, đã đảnh lễ, đã lấy các củ biḷāli và đặt vào trong bát. Đức Như Lai, vì lòng bi mẫn đối với vị ấy và để làm phát sanh niềm hoan hỷ, đã thọ dụng món ấy. Do nghiệp ấy, sau khi mệnh chung từ nơi đó, vị ấy đã trải nghiệm hai loại thành tựu ở các cõi trời và người, trong thời đức Phật hiện tại này, sau khi đã sanh vào một gia đình có gia thế, sau khi trưởng thành đã có tâm tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia trong giáo Pháp, và không bao lâu sau đã là vị A-la-hán.

53. සො අපරභාගෙ අත්තනො කුසලකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිමාහ. තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථමෙව. ආලුවකරම්භාදයො තෙසං තෙසං කන්දජාතීනං නාමානෙවාති.

53. Về sau, vị ấy trong khi nhớ lại thiện nghiệp của mình, đã phát sanh hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về Thánh tích tiền thân đã nói (các câu kệ) bắt đầu là: “Himavantassāvidūre.” Toàn bộ điều ấy có ý nghĩa rõ ràng do đã được trình bày theo phương pháp ở phần dưới. Các từ āluva, karambha, và v.v... chỉ là tên gọi của các loại củ ấy.

බිළාලිදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần chú giải Thánh tích của trưởng lão Biḷālidāyaka đã chấm dứt.

10. රෙණුපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

10. Chú giải Thánh tích của trưởng lão Reṇupūjaka

සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධන්තිආදිකං ආයස්මතො රෙණුපූජකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසන්නො විඤ්ඤුතං පත්තො අග්ගික්ඛන්ධං විය විජ්ජොතමානං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො නාගපුප්ඵකෙසරං ගහෙත්වා පූජෙසි. අථ භගවා අනුමොදනමකාසි.

(Kệ頌) bắt đầu là “Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ” là Thánh tích của trưởng lão Reṇupūjaka. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các bậc Tối Thắng quá khứ, đã tích lũy các phước báu là điều kiện hỗ trợ cho vòng luân hồi ở các kiếp sống nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, vị ấy đã sanh vào gia đình có gia thế, sau khi trưởng thành, đã có tâm tịnh tín nơi đức Đạo Sư, sau khi đến tuổi hiểu biết, sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn đang tỏa sáng rực rỡ như một khối lửa, với tâm ý hoan hỷ đã lấy phấn hoa của cây long thọ và đã cúng dường. Bấy giờ, đức Thế Tôn đã thực hiện việc tùy hỷ.

62-3. සො තෙන පුඤ්ඤෙන තතො චුතො දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා උප්පන්නුප්පන්නභවෙ සබ්බත්ථ පූජිතො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො පුබ්බවාසනාබලෙන සත්ථරි පසන්නො සාසනෙ පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා දිබ්බචක්ඛුනා අත්තනො පුබ්බකම්මං දිස්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධන්තිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව. සතරංසිංව භාණුමන්ති සතමත්තා සතප්පමාණා රංසි පභා යස්ස සූරියස්ස [Pg.128] සො සතරංසි, ගාථාබන්ධසුඛත්ථං සතරංසීති වුත්තං, අනෙකසතස්ස අනෙකසතසහස්සරංසීති අත්ථො. භාණු වුච්චති පභා, භාණු පභා යස්ස සො භාණුමා, භාණුමසඞ්ඛාතං සූරියං ඉව විපස්සිං භගවන්තං දිස්වා සකෙසරං නාගපුප්ඵං ගහෙත්වා අභිරොපයිං පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානමෙවාති.

62-3. Do phước báo ấy, vị ấy sau khi mệnh chung từ nơi ấy, trong khi luân hồi ở cõi trời và cõi người, đã hưởng thụ hai loại thành tựu, đã được cúng dường ở khắp mọi nơi trong mỗi kiếp sống được sanh ra. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào gia đình cao quý, đã đạt đến sự hiểu biết, do năng lực của các thói quen trong quá khứ, đã có đức tin nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia trong giáo Pháp, và không bao lâu đã trở thành vị A-la-hán. Sau khi nhìn thấy tiền nghiệp của mình bằng thiên nhãn, vị ấy sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình, đã nói lên (các câu kệ) bắt đầu là: suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ. Điều ấy có ý nghĩa đã được nói ở dưới. (Trong câu kệ) Sataraṃsiṃva bhāṇumaṃ có nghĩa là: Mặt trời nào có ánh sáng, hào quang với số lượng một trăm, với mức độ một trăm, mặt trời ấy là sataraṃsi (có trăm tia sáng). Để cho câu kệ được suôn sẻ, từ sataraṃsi đã được nói đến. Ý nghĩa là có nhiều trăm, nhiều trăm ngàn tia sáng. Bhāṇu được gọi là ánh sáng. Vị nào có ánh sáng bhāṇu, vị ấy là bhāṇumā. Ý nghĩa là: “Sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn Vipassī giống như mặt trời được gọi là bhāṇumā, tôi đã lấy đóa hoa nāga có nhụy và đã dâng lên, đã cúng dường.” Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

රෙණුපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về truyện của trưởng lão Reṇupūjaka đã chấm dứt.

එකාදසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về phẩm thứ mười một đã chấm dứt.

12. මහාපරිවාරවග්ගො

12. Phẩm Mahāparivāra (Đại Tùy Tùng)

1. මහාපරිවාරකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

1. Phần giải về truyện của trưởng lão Mahāparivāraka

විපස්සී නාම භගවාතිආදිකං ආයස්මතො මහාපරිවාරකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො උප්පන්නසමයෙ යක්ඛයොනියං නිබ්බත්තො අනෙකයක්ඛසතසහස්සපරිවාරො එකස්මිං ඛුද්දකදීපෙ දිබ්බසුඛමනුභවන්තො විහරති. තස්මිඤ්ච දීපෙ චෙතියාභිසොභිතො විහාරො අත්ථි, තත්ථ භගවා අගමාසි. අථ සො යක්ඛසෙනාධිපති තං භගවන්තං තත්ථ ගතභාවං දිස්වා දිබ්බවත්ථානි ගහෙත්වා ගන්ත්වා භගවන්තං වන්දිත්වා දිබ්බවත්ථෙහි පූජෙසි, සපරිවාරො සරණමගමාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා තත්ථ ඡ කාමාවචරසුඛමනුභවිත්වා තතො චුතො මනුස්සෙසු අග්ගචක්කවත්තිආදිසුඛමනුභවිත්වා අපරභාගෙ ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Câu kệ) bắt đầu là Vipassī nāma bhagavā là truyện của trưởng lão Mahāparivāraka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các bậc Toàn Giác quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Vào thời đức Thế Tôn Vipassī xuất hiện, vị ấy đã sanh vào loài dạ-xoa, có nhiều trăm ngàn dạ-xoa làm tùy tùng, đang sống hưởng thụ thiên lạc trên một hòn đảo nhỏ. Và trên hòn đảo ấy có một ngôi tịnh xá được trang hoàng bởi bảo tháp, đức Thế Tôn đã đi đến nơi ấy. Bấy giờ, vị tướng quân dạ-xoa ấy, sau khi thấy đức Thế Tôn đã đến nơi đó, đã lấy các thiên y, đi đến, đảnh lễ đức Thế Tôn và đã cúng dường bằng các thiên y, cùng với đoàn tùy tùng đã quy y Tam Bảo. Do nghiệp phước ấy, vị ấy sau khi mệnh chung từ nơi ấy, đã tái sanh ở cõi trời, đã hưởng thụ sáu loại dục lạc ở đó, sau khi mệnh chung từ nơi ấy, đã hưởng thụ các hạnh phúc như là vị Chuyển luân vương đứng đầu ở cõi người. Về sau, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào gia đình cao quý, đã đạt đến sự hiểu biết, có đức tin nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu đã trở thành vị A-la-hán.

1-2. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො විපස්සී නාම භගවාතිආදිමාහ. තත්ථ විසෙසං පරමත්ථං නිබ්බානං පස්සතීති විපස්සී, විවිධෙ සතිපට්ඨානාදයො සත්තතිංසබොධිපක්ඛියධම්මෙ පස්සතීති වා විපස්සී, විවිධෙ [Pg.129] අනෙකප්පකාරෙ බොධනෙය්‍යසත්තෙ විසුං විසුං පස්සතීති වා විපස්සී, සො විපස්සී භගවා දීපචෙතියං දීපෙ පූජනීයට්ඨානං විහාරමගමාසීති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

1-2. Về sau, vị ấy sau khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình, đã nói lên (các câu kệ) bắt đầu là: Vipassī nāma bhagavā. Ở đây, Vipassī là vị thấy được Niết-bàn, là pháp đặc biệt, là chân nghĩa; hoặc Vipassī là vị thấy được ba mươi bảy phẩm trợ đạo khác nhau, bắt đầu là Tứ Niệm Xứ; hoặc Vipassī là vị thấy được một cách riêng biệt các chúng sanh cần được giác ngộ, có nhiều loại khác nhau. Ý nghĩa là: Đức Thế Tôn Vipassī ấy đã đi đến ngôi tịnh xá, là nơi đáng cúng dường trên hòn đảo, (được gọi là) bảo tháp trên đảo. Phần còn lại ở khắp mọi nơi có ý nghĩa rõ ràng.

මහාපරිවාරකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về truyện của trưởng lão Mahāparivāraka đã chấm dứt.

2. සුමඞ්ගලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

2. Phần giải về truyện của trưởng lão Sumaṅgala

අත්ථදස්සී ජිනවරොතිආදිකං ආයස්මතො සුමඞ්ගලත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං තළාකසමීපෙ රුක්ඛදෙවතා හුත්වා නිබ්බත්ති. තස්මිං සමයෙ භගවා විහාරතො නික්ඛමිත්වා නහායිතුකාමො තස්ස තළාකස්ස තීරං ගන්ත්වා තත්ථ න්හත්වා එකචීවරො ජලමානො බ්‍රහ්මා විය සූරියො විය සුවණ්ණබිම්බං විය අට්ඨාසි. අථ සො දෙවපුත්තො සොමනස්සජාතො පඤ්ජලිකො ථොමනමකාසි, අත්තනො දිබ්බගීතතූරියෙහි උපහාරඤ්ච අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සම්පත්තියො අනුභවිත්වා අපරභාගෙ ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Câu kệ) bắt đầu là Atthadassī jinavaro là truyện của trưởng lão Sumaṅgala. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Atthadassī, vị ấy đã sanh làm một vị thọ thần ở gần một cái hồ. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn sau khi đi ra từ tịnh xá, với ý muốn tắm, đã đi đến bờ hồ ấy, sau khi tắm ở đó, với một y, Ngài đã đứng tỏa sáng như vị Phạm thiên, như mặt trời, như pho tượng vàng. Bấy giờ, vị thiên tử ấy sanh tâm hoan hỷ, chắp tay, đã tán thán, và cũng đã dâng cúng bằng các bài hát và nhạc cụ cõi trời của mình. Do nghiệp phước ấy, vị ấy đã hưởng thụ các thành tựu ở cõi trời và cõi người, về sau, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào gia đình cao quý, đã đạt đến sự hiểu biết, có đức tin nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu đã trở thành vị A-la-hán.

11. සො පච්ඡා පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අත්ථදස්සී ජිනවරොතිආදිමාහ. තත්ථ පරමත්ථං නිබ්බානං දක්ඛති පස්සතීති අත්ථදස්සී, අථ වා සබ්බසත්තානං චතුරාරියසච්චසඞ්ඛාතං අත්ථපයොජනං දස්සනසීලොති අත්ථදස්සී, කිලෙසෙ අජිනි ජිනාති ජිනිස්සතීති ජිනො. වරිතබ්බො පත්ථෙතබ්බො සබ්බසත්තෙහීති වරො, අත්ථදස්සී ජිනො ච සො වරො චාති අත්ථදස්සී ජිනවරො. ලොකජෙට්ඨොති ලුජ්ජති පලුජ්ජතීති ලොකො, ලොකීයති පස්සීයති බුද්ධාදීහි පාරප්පත්තොති වා ලොකො, ලොකො ච ලොකො ච ලොකො චාති ලොකො. එකසෙසසමාසවසෙන ‘‘ලොකා’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘ලොකො’’ති වුත්තො. ලොකස්ස ජෙට්ඨො ලොකජෙට්ඨො, සො ලොකජෙට්ඨො නරාසභොති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

11. Về sau, vị ấy sau khi nhớ lại tiền nghiệp, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình, đã nói lên (các câu kệ) bắt đầu là: Atthadassī jinavaro. Ở đây, Atthadassī là vị thấy, vị nhìn thấy Niết-bàn, là chân nghĩa; hoặc là, Atthadassī là vị có tánh thấy được lợi ích, mục đích được gọi là Tứ Thánh Đế của tất cả chúng sanh. Jina là vị đã chiến thắng, đang chiến thắng, sẽ chiến thắng các phiền não. Vara là bậc đáng được mong cầu, đáng được ước nguyện bởi tất cả chúng sanh. Vị ấy là Atthadassī, là Jina, và là Vara, do đó là Atthadassī Jinavara. (Về từ) Lokajeṭṭha: Loka là thế gian, vì nó bị tan rã, bị hoại diệt; hoặc loka là thế gian, vì nó được thấy, được nhìn thấy bởi các bậc đã đến bờ kia như các đức Phật. Thế gian, và thế gian, và thế gian, (tổng hợp lại) là thế gian. Theo quy tắc hợp từ ekasesa, lẽ ra phải nói là lokā (các thế gian), nhưng đã được nói là loko (thế gian). Bậc Tối Thượng của thế gian là Lokajeṭṭha. Ý nghĩa là: Vị Lokajeṭṭha ấy là bậc Ngưu vương trong loài người. Phần còn lại ở khắp mọi nơi có ý nghĩa rõ ràng.

සුමඞ්ගලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về truyện của trưởng lão Sumaṅgala đã chấm dứt.

3. සරණගමනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3. Phần giải về truyện của trưởng lão Saraṇagamaniya

උභින්නං [Pg.130] දෙවරාජූනන්ත්‍යාදිකං ආයස්මතො සරණගමනියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො උප්පන්නුප්පන්නභවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරෙ භගවති උප්පන්නෙ අයං හිමවන්තෙ දෙවරාජා හුත්වා නිබ්බත්ති, තස්මිං අපරෙන යක්ඛදෙවරඤ්ඤා සද්ධිං සඞ්ගාමත්ථාය උපට්ඨිතෙ ද්වෙ අනෙකයක්ඛසහස්සපරිවාරා ඵලකාවුධාදිහත්ථා සඞ්ගාමත්ථාය සමුපබ්‍යූළ්හා අහෙසුං. තදා පදුමුත්තරො භගවා තෙසු සත්තෙසු කාරුඤ්ඤං උප්පාදෙත්වා ආකාසෙන තත්ථ ගන්ත්වා සපරිවාරානං ද්වින්නං දෙවරාජූනං ධම්මං දෙසෙසි. තදා තෙ සබ්බෙ ඵලකාවුධානි ඡඩ්ඩෙත්වා භගවන්තං ගාරවබහුමානෙන වන්දිත්වා සරණමගමංසු. තෙසං අයං පඨමං සරණමගමාසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

Thiên truyện bắt đầu bằng ‘Ubhinnaṃ devarājūnaṃ’ là thánh hạnh của trưởng lão Saraṇagamaniya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát trong các kiếp sống đã được sanh lên. Khi đức Thế Tôn Padumuttara xuất hiện ở đời, vị này đã sanh làm vị trời vua ở Hy-mã-lạp. Vào lúc ấy, khi trận chiến với một vị trời vua Dạ-xoa khác sắp sửa diễn ra, hai vị vua có tùy tùng là nhiều ngàn Dạ-xoa, tay cầm khiên, khí giới, v.v… đã dàn trận để chiến đấu. Khi ấy, đức Thế Tôn Padumuttara khởi lòng bi mẫn đối với các chúng sanh ấy, đã đi đến nơi ấy bằng không trung và đã thuyết Pháp cho hai vị trời vua cùng với đoàn tùy tùng. Khi ấy, tất cả bọn họ đã vứt bỏ khiên và khí giới, đã đảnh lễ đức Thế Tôn với lòng kính trọng và tôn sùng, và đã quy y tam bảo. Vị này là người đầu tiên trong số họ đã quy y. Do phước báu ấy, vị ấy đã luân hồi trong cõi trời và cõi người, đã hưởng thụ hai loại thành tựu. Trong thời đức Phật hiện tại, vị ấy đã sanh vào gia đình có giai cấp, sau khi trưởng thành đã có đức tin nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu đã là vị A-la-hán.

20. සො අපරභාගෙ පුබ්බකුසලං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො උභින්නං දෙවරාජූනන්තිආදිමාහ. තත්ථ සුචිලොමඛරලොමආළවකකුම්භීරකුවෙරාදයො විය නාමගොත්තෙන අපාකටා ද්වෙ යක්ඛරාජානො අඤ්ඤාපදෙසෙන දස්සෙන්තො ‘‘උභින්නං දෙවරාජූන’’න්තිආදිමාහ. සඞ්ගාමො සමුපට්ඨිතොති සං සුට්ඨු ගාමො කලහත්ථාය උපගමනන්ති සඞ්ගාමො, සො සඞ්ගාමො සං සුට්ඨු උපට්ඨිතො, එකට්ඨානෙ උපගන්ත්වා ඨිතොති අත්ථො. අහොසි සමුපබ්‍යූළ්හොති සං සුට්ඨු උපසමීපෙ රාසිභූතොති අත්ථො.

20. Về sau, vị ấy nhớ lại nghiệp lành quá khứ, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thánh hạnh của mình đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng ‘ubhinnaṃ devarājūnaṃ’. Ở đây, để chỉ về hai vị vua Dạ-xoa không được biết đến bởi tên và dòng họ giống như các vị Suciloma, Kharaloma, Āḷavaka, Kumbhīra, Kuvera, v.v… bằng một danh xưng khác, ngài đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng ‘ubhinnaṃ devarājūnaṃ’. ‘Saṅgāmo samupaṭṭhito’ (trận chiến đã dàn ra) có nghĩa là: ‘saṅgāmo’ là ‘saṃ’ (hoàn toàn) + ‘gāmo’ (sự đi đến) vì mục đích tranh cãi. Trận chiến ấy là ‘saṃ suṭṭhu upaṭṭhito’, nghĩa là đã đi đến và đứng lại ở một nơi. ‘Ahosi samupabyūḷho’ (đã được dàn trận) có nghĩa là ‘saṃ suṭṭhu upasamīpe rāsibhūto’, nghĩa là đã tụ tập lại một cách tốt đẹp ở gần bên.

21. සංවෙජෙසි මහාජනන්ති තෙසං රාසිභූතානං යක්ඛානං ආකාසෙ නිසින්නො භගවා චතුසච්චධම්මදෙසනාය සං සුට්ඨු වෙජෙසි, ආදීනවදස්සනෙන ගණ්හාපෙසි විඤ්ඤාපෙසි බොධෙසීති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

21. ‘Saṃvejesi mahājanaṃ’ (đã làm cho đại chúng xúc động): Đức Thế Tôn, trong khi ngự trên không trung, đã ‘saṃ suṭṭhu vejesi’ (làm cho xúc động một cách tốt đẹp) các Dạ-xoa đã tụ tập ấy bằng bài Pháp thoại về Tứ Diệu Đế. Nghĩa là: Ngài đã làm cho họ tiếp thu, làm cho họ hiểu rõ, làm cho họ giác ngộ bằng cách chỉ ra sự nguy hại. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

සරණගමනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thánh hạnh của trưởng lão Saraṇagamaniya đã chấm dứt.

4. එකාසනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

4. Phần giải về thánh hạnh của trưởng lão Ekāsaniya

වරුණො [Pg.131] නාම නාමෙනාතිආදිකං ආයස්මතො එකාසනියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ වරුණො නාම දෙවරාජා හුත්වා නිබ්බත්ති. සො භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො ගන්ධමාලාදීහි ගීතවාදිතෙහි ච උපට්ඨයමානො සපරිවාරො පූජෙසි. තතො අපරභාගෙ භගවති පරිනිබ්බුතෙ තස්ස මහාබොධිරුක්ඛං බුද්ධදස්සනං විය සබ්බතූරියතාළාවචරෙහි සපරිවාරො උපහාරමකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන තතො කාලඞ්කත්වා නිම්මානරතිදෙවලොකෙ උප්පජ්ජි. එවං දෙවසම්පත්තිමනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච මනුස්සභූතො චක්කවත්තිසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථු සාසනෙ පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

Thiên truyện bắt đầu bằng ‘Varuṇo nāma nāmena’ là thánh hạnh của trưởng lão Ekāsaniya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Atthadassī, vị này đã sanh làm vị trời vua tên là Varuṇa. Vị ấy sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn, với tâm ý trong sạch, đã cùng với đoàn tùy tùng cúng dường bằng hương, hoa, v.v… và bằng ca hát, nhạc cụ. Về sau, sau khi đức Thế Tôn đã nhập Niết-bàn, vị ấy đã cùng với đoàn tùy tùng thực hiện sự cúng dường đến cây Đại Bồ-đề với tất cả các loại nhạc cụ và tiếng vỗ tay, giống như là đang diện kiến đức Phật. Do phước báu ấy, sau khi mệnh chung từ nơi ấy, vị ấy đã sanh lên ở cõi trời Hóa Lạc Thiên. Như thế, sau khi đã hưởng thụ sự thành tựu của chư Thiên, và ở cõi người, sau khi làm người, đã hưởng thụ sự thành tựu của vị Chuyển Luân Vương, trong thời đức Phật hiện tại, vị ấy đã sanh vào gia đình có giai cấp, sau khi đạt đến sự hiểu biết, đã xuất gia trong giáo Pháp của đức Đạo Sư, và không bao lâu đã là vị A-la-hán.

31. සො පච්ඡා සකකම්මං සරිත්වා තං තථතො ඤත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො වරුණො නාම නාමෙනාතිආදිමාහ. තත්ථ යදා අහං සම්බොධනත්ථාය බුද්ධං බොධිඤ්ච පූජෙසිං, තදා වරුණො නාම දෙවරාජා අහොසින්ති සම්බන්ධො.

31. Về sau, vị ấy nhớ lại nghiệp của mình, sau khi biết rõ điều ấy đúng như thật, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thánh hạnh của mình đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng ‘Varuṇo nāma nāmena’. Ở đây, sự liên kết là: “Khi ta đã cúng dường đức Phật và cây Bồ-đề vì mục đích giác ngộ, khi ấy ta đã là vị trời vua tên là Varuṇa.”

34. ධරණීරුහපාදපන්ති එත්ථ රුක්ඛලතාපබ්බතසත්ථරතනාදයො ධාරෙතීති ධරණී, තස්මිං රුහති පතිට්ඨහතීති ධරණීරුහො. පාදෙන පිවතීති පාදපො, සිඤ්චිතසිඤ්චිතොදකං පාදෙන මූලෙන පිවති රුක්ඛක්ඛන්ධසාඛාවිටපෙහි ආපොරසං පත්ථරියතීති අත්ථො, තං ධරණීරුහපාදපං බොධිරුක්ඛන්ති සම්බන්ධො.

34. ‘Dharaṇīruhapādapaṃ’ (cây mọc trên đất): Ở đây, ‘dharaṇī’ (đất) được gọi như thế vì nâng đỡ cây cối, dây leo, núi non, binh khí, bảo vật, v.v… ‘Dharaṇīruho’ (vật mọc trên đất) là vật mọc lên và đứng vững ở trên ấy. ‘Pādapo’ (vật uống bằng chân) được gọi như thế vì uống bằng chân (rễ). Nghĩa là: Nó uống nước đã được tưới bằng chân, tức là bằng rễ, và làm cho chất nước lan tỏa qua thân cây, cành lớn, cành nhỏ. Sự liên kết là ‘dharaṇīruhapādapaṃ’ ấy chính là cây Bồ-đề.

35. සකකම්මාභිරද්ධොති අත්තනො කුසලකම්මෙන අභිරද්ධො පසන්නො උත්තමෙ බොධිම්හි පසන්නොති සම්බන්ධො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

35. ‘Sakakammābhiraddho’ (hoan hỷ với nghiệp của mình) có nghĩa là đã hoan hỷ, đã trong sạch bởi nghiệp lành của mình. Sự liên kết là: “đã có đức tin nơi cây Bồ-đề tối thượng.” Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng.

එකාසනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thánh hạnh của trưởng lão Ekāsaniya đã chấm dứt.

5. සුවණ්ණපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

5. Phần giải về thánh hạnh của trưởng lão Suvaṇṇapupphiya

විපස්සී [Pg.132] නාම භගවාතිආදිකං ආයස්මතො සුවණ්ණපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං ඨානෙ භූමට්ඨකදෙවපුත්තො හුත්වා නිබ්බත්තො තස්ස භගවතො ධම්මං සුත්වා පසන්නමානසො චතූහි සුවණ්ණපුප්ඵෙහි පූජෙසි. තානි පුප්ඵානි ආකාසෙ සුවණ්ණවිතානං හුත්වා ඡාදෙසුං, සුවණ්ණපභා ච බුද්ධස්ස සරීරපභා ච එකතො හුත්වා මහාඔභාසො අහොසි. සො අතිරෙකතරං පසන්නො සකභවනං ගතොපි සරතියෙව. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන තුසිතභවනාදිසුගතීසුයෙව සංසරන්තො දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සාසනෙ උරං දත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

Thiên truyện bắt đầu bằng ‘Vipassī nāma bhagavā’ là thánh hạnh của trưởng lão Suvaṇṇapupphiya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các bậc Tối Thắng quá khứ, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, vị này đã sanh làm vị trời con trú ở mặt đất tại một nơi nọ. Sau khi nghe Pháp của đức Thế Tôn ấy, với tâm ý trong sạch, vị ấy đã cúng dường bằng bốn đóa hoa bằng vàng. Các đóa hoa ấy đã trở thành lọng che bằng vàng ở trên không và đã che mát. Ánh sáng của vàng và hào quang thân thể của đức Phật đã hợp lại thành một và đã có ánh sáng vĩ đại. Vị ấy, với đức tin vô cùng trong sạch, đã luôn ghi nhớ việc ấy ngay cả khi đã đi về trú xứ của mình. Do nghiệp phước ấy, vị ấy đã luân hồi chỉ ở các cõi lành như cung trời Đâu-suất, v.v…, đã hưởng thụ sự thành tựu của chư Thiên. Trong thời đức Phật hiện tại, vị ấy đã sanh vào gia đình có giai cấp, sau khi đạt đến sự hiểu biết, đã nghe bài Pháp thoại của đức Đạo Sư, đã tận tụy với giáo Pháp, đã xuất gia, và không bao lâu đã là vị A-la-hán.

40. සො අපරභාගෙ පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො විපස්සී නාම භගවාතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව.

40. Về sau, vị ấy nhớ lại nghiệp quá khứ, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thánh hạnh của mình đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng ‘Vipassī nāma bhagavā’. Điều ấy có ý nghĩa như đã được nói đến.

44. පාමොජ්ජං ජනයිත්වානාති බලවපීතිං උප්පාදෙත්වා ‘‘පාමොජ්ජං ආමොදනා පමොදනා හාසො පහාසො විත්ති ඔදග්‍යං අත්තමනතා චිත්තස්සා’’තිආදීසු (ධ. ස. 9, 86; මහානි. 1) විය අත්තමනතා සකභාවං උප්පාදෙත්වාති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

44. Pāmojjaṃ janayitvānāti có nghĩa là sau khi đã làm sanh khởi niềm hỷ lạc mãnh liệt. Giống như trong các (trường hợp) như: “`pāmojjaṃ` (hân hoan) là `āmodanā` (vui vẻ), `pamodanā` (hớn hở), `hāso` (vui cười), `pahāso` (cười lớn), `vitti` (hoan hỷ), `odagyaṃ` (hân hoan), `attamanatā cittassa` (sự hài lòng của tâm)” (Dha. Sa. 9, 86; Mahāni. 1), ý nghĩa là sau khi đã làm sanh khởi trạng thái hài lòng của bản thân. Phần còn lại ở mọi nơi đều đã rõ ràng.

සුවණ්ණපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải về Thánh tích của trưởng lão Suvaṇṇapupphiya đã chấm dứt.

6. චිතකපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

6. Chú giải về Thánh tích của trưởng lão Citakapūjaka.

වසාමි රාජායතනෙතිආදිකං ආයස්මතො චිතකපූජකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තතො පරං උප්පන්නුප්පන්නභවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ රාජායතනරුක්ඛදෙවතා හුත්වා නිබ්බත්තො අන්තරන්තරා දෙවතාහි සද්ධිං ධම්මං [Pg.133] සුත්වා පසන්නො භගවති පරිනිබ්බුතෙ සපරිවාරො ගන්ධදීපධූපපුප්ඵභෙරිආදීනි ගාහාපෙත්වා භගවතො ආළහනට්ඨානං ගන්ත්වා දීපාදීනි පූජෙත්වා අනෙකෙහි තූරියෙහි අනෙකෙහි වාදිතෙහි තං පූජෙසි. තතො පට්ඨාය සකභවනං උපවිට්ඨොපි භගවන්තමෙව සරිත්වා සම්මුඛා විය වන්දති. සො තෙනෙව පුඤ්ඤෙන තෙන චිත්තප්පසාදෙන රාජායතනතො කාලං කතො තුසිතාදීසු නිබ්බත්තො දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා තතො මනුස්සෙසු මනුස්සසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො භගවති උප්පන්නචිත්තප්පසාදො භගවතො සාසනෙ පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Câu) bắt đầu bằng `Vasāmi rājāyatane` là Thánh tích của trưởng lão Citakapūjaka. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các vị Phật quá khứ, sau đó, trong những kiếp sống được sanh đi sanh lại, vị ấy đã tích lũy các phước thiện là điều kiện hỗ trợ cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Sikhi, vị ấy đã được sanh làm vị trời ngự tại cây rājāyatana. Thỉnh thoảng, sau khi nghe Pháp cùng với các vị trời, vị ấy đã có đức tin trong sạch. Khi đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, vị ấy cùng với đoàn tùy tùng đã cho mang theo hương, đèn, trầm, hoa, trống, v.v... đi đến nơi hỏa táng của đức Thế Tôn, đã cúng dường đèn, v.v... và đã cúng dường nơi ấy với nhiều loại nhạc cụ, với nhiều loại nhạc khí. Kể từ đó, ngay cả khi đang ngồi trong trú xứ của mình, vị ấy cũng chỉ tưởng nhớ đến đức Thế Tôn và đảnh lễ dường như đang ở trước mặt. Do phước thiện ấy, do tâm tín thành ấy, sau khi mệnh chung từ cây rājāyatana, vị ấy đã được sanh vào cõi trời Tusita, v.v..., sau khi hưởng thụ tài sản cõi trời, rồi sau đó hưởng thụ tài sản cõi người ở giữa nhân loại, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã được sanh vào một gia đình tốt, đã đạt đến sự hiểu biết. Với tâm tín thành đã sanh khởi nơi đức Thế Tôn, vị ấy đã xuất gia trong giáo Pháp của đức Thế Tôn và không bao lâu đã trở thành vị A-la-hán.

49. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො වසාමි රාජායතනෙතිආදිමාහ. රාජායතනෙති දෙවරාජූනං ආයතනං රාජායතනං, තස්ස රුක්ඛස්ස නාමධෙය්‍යො වා. පරිනිබ්බුතෙ භගවතීති පරිසමන්තතො කිඤ්චි අනවසෙසෙත්වා ඛන්ධපරිනිබ්බානකාලෙ පරිනිබ්බානසමයෙ පරිනිබ්බානප්පත්තස්ස සිඛිනො ලොකබන්ධුනොති සම්බන්ධො.

49. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, với tâm hoan hỷ đã sanh khởi, trong khi tuyên thuyết về Thánh tích của hành vi trong quá khứ, vị ấy đã nói (câu) bắt đầu bằng `vasāmi rājāyatane`. `Rājāyatane` là nơi ở của thiên vương, hoặc là tên gọi của cây ấy. `Parinibbute bhagavati` (khi đức Thế Tôn nhập Niết-bàn) có liên hệ là: vào thời điểm uẩn Niết-bàn, vào lúc nhập Niết-bàn, không còn sót lại bất cứ điều gì một cách trọn vẹn, của đức Thế Tôn Sikhi, bậc Thân Thuộc của thế gian, là người đã chứng đắc Niết-bàn.

50. චිතකං අගමාසහන්ති චන්දනාගරුදෙවදාරුකප්පූරතක්කොලාදිසුගන්ධදාරූහි චිතං රාසිගතන්ති චිතං, චිතමෙව චිතකං, බුද්ධගාරවෙන චිතකං පූජනත්ථාය චිතකස්ස සමීපං අහං අගමාසින්ති අත්ථො. තත්ථ ගන්ත්වා කතකිච්චං දස්සෙන්තො තූරියං තත්ථ වාදෙත්වාතිආදිමාහ. තං සබ්බං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

50. `Citakaṃ agamāsaṃ ahaṃ` (tôi đã đi đến giàn hỏa táng) có nghĩa là: `citaṃ` là được chất lên, được gom thành đống bởi các loại gỗ thơm như chiên-đàn, trầm hương, gỗ thông, long não, takkola, v.v... `Citaṃ` chính là `citakaṃ`. Ý nghĩa là: “Với lòng tôn kính đức Phật, với mục đích cúng dường giàn hỏa táng, tôi đã đi đến gần giàn hỏa táng.” Trong khi trình bày về việc đã làm sau khi đi đến nơi ấy, vị ấy đã nói (câu) bắt đầu bằng `tūriyaṃ tattha vādetvā` (sau khi đã cho trỗi nhạc cụ ở nơi ấy). Tất cả điều ấy đều dễ hiểu.

චිතකපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải về Thánh tích của trưởng lão Citakapūjaka đã chấm dứt.

7. බුද්ධසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

7. Chú giải về Thánh tích của trưởng lão Buddhasaññaka.

යදා විපස්සී ලොකග්ගොතිආදිකං ආයස්මතො බුද්ධසඤ්ඤකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං භූමට්ඨකවිමානෙ දෙවපුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති. තදා විපස්සී භගවා ආයුසඞ්ඛාරං වොස්සජ්ජි. අථ සකලදසසහස්සිලොකධාතු සසාගරපබ්බතා පකම්පිත්ථ. තදා තස්ස දෙවපුත්තස්ස භවනම්පි කම්පිත්ථ. තස්මිං ඛණෙ සො දෙවපුත්තො [Pg.134] සංසයජාතො – ‘‘කිං නු ඛො පථවීකම්පාය නිබ්බත්තී’’ති චින්තෙත්වා බුද්ධස්ස ආයුසඞ්ඛාරවොස්සජ්ජභාවං ඤත්වා මහාසොකං දොමනස්සං උප්පාදෙසි. තදා වෙස්සවණො මහාරාජා ආගන්ත්වා ‘‘මා චින්තයිත්ථා’’ති අස්සාසෙසි. සො දෙවපුත්තො තතො චුතො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසං පහාය පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Câu) bắt đầu bằng `Yadā vipassī lokaggo` là Thánh tích của trưởng lão Buddhasaññaka. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các vị Phật quá khứ, ở các kiếp sống tại nơi này nơi kia, vị ấy đã tích lũy các phước thiện là điều kiện hỗ trợ cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, vị ấy đã được sanh làm một vị trời con ở trong một thiên cung trên mặt đất. Khi ấy, đức Thế Tôn Vipassī đã xả bỏ thọ hành. Bấy giờ, toàn thể mười ngàn thế giới cùng với biển cả và núi non đã rúng động. Khi ấy, trú xứ của vị trời con ấy cũng đã rúng động. Vào khoảnh khắc ấy, vị trời con ấy sanh lòng hoài nghi, sau khi suy nghĩ rằng: “Do đâu mà có sự rúng động của đất đai này?” và đã biết được việc đức Phật xả bỏ thọ hành, vị ấy đã làm sanh khởi nỗi sầu muộn và ưu phiền to lớn. Khi ấy, đại vương Vessavaṇa đã đến và an ủi rằng: “Chớ lo nghĩ.” Vị trời con ấy sau khi mệnh chung khỏi nơi ấy, do phước thiện ấy, trong khi luân hồi ở cõi trời và cõi người, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã được sanh vào một gia đình tốt, đã đạt đến sự hiểu biết, đã từ bỏ đời sống tại gia, đã xuất gia và không bao lâu đã trở thành vị A-la-hán.

57. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො යදා විපස්සී ලොකග්ගොතිආදිමාහ. ආයුසඞ්ඛාරමොස්සජ්ජීති ආ සමන්තතො යුනොති පාලෙති සත්තෙති ආයු, ආයුස්ස සඞ්ඛාරො රාසිභාවො ආයුසඞ්ඛාරො, තං ආයුසඞ්ඛාරං ඔස්සජ්ජි පරිච්චජි ජහාසීති අත්ථො. තස්මිං ආයුසඞ්ඛාරවොස්සජ්ජනෙ. ජලමෙඛලාසාගරොදකමෙඛලාසහිතා සකලදසසහස්සචක්කවාළපථවී කම්පිත්ථාති සම්බන්ධො.

57. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, với tâm hoan hỷ đã sanh khởi, trong khi tuyên thuyết về Thánh tích của hành vi trong quá khứ, vị ấy đã nói (câu) bắt đầu bằng `yadā vipassī lokaggo`. `Āyusaṅkhāram ossajji` (đã xả bỏ thọ hành): `āyu` (thọ mạng) là (cái) liên kết, bảo vệ, dính mắc một cách trọn vẹn; `āyusaṅkhāro` là sự tạo tác, trạng thái tích tụ của thọ mạng; ý nghĩa là đã xả bỏ, đã từ bỏ, đã vứt bỏ thọ hành ấy. Vào lúc xả bỏ thọ hành ấy. Có liên hệ là: “Toàn thể trái đất của mười ngàn thế giới cùng với vành đai là nước biển đã rúng động.”

58. ඔතතං විත්ථතං මය්හන්ති මය්හං භවනං ඔතතං විත්ථතං චිත්තං විචිත්තං සුචි සුපරිසුද්ධං චිත්තං අනෙකෙහි සත්තහි රතනෙහි විචිත්තං සොභමානං පකම්පිත්ථ පකාරෙන කම්පිත්ථාති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

58. `Otataṃ vitthataṃ mayhaṃ` (của tôi, rộng lớn, bao la) có nghĩa là: trú xứ của tôi rộng lớn, bao la, `cittaṃ` là đa dạng, `suci` là trong sạch, rất thanh tịnh, `vicittaṃ` là đa dạng, rực rỡ bởi nhiều loại bảy báu, `pakampittha` có nghĩa là đã rúng động một cách đặc biệt. Phần còn lại ở mọi nơi đều đã rõ ràng.

බුද්ධසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải về Thánh tích của trưởng lão Buddhasaññaka đã chấm dứt.

8. මග්ගසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

8. Chú giải về Thánh tích của trưởng lão Maggasaññaka.

පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිකං ආයස්මතො මග්ගසඤ්ඤකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තතො ඔරං තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හිමවන්තෙ දෙවපුත්තො හුත්වා නිබ්බත්තො අරඤ්ඤං ගන්ත්වා මග්ගමූළ්හානං මග්ගං ගවෙසන්තානං තස්ස සාවකානං භොජෙත්වා මග්ගං ආචික්ඛි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සසම්පත්තිමනුභවිත්වා උප්පන්නුප්පන්නභවෙ සබ්බත්ථ අමූළ්හො සඤ්ඤවා අහොසි. අථ ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසෙ අනල්ලීනො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Câu) bắt đầu bằng `Padumuttarabuddhassa` là Thánh tích của trưởng lão Maggasaññaka. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các vị Phật quá khứ, sau đó, ở các kiếp sống tại nơi này nơi kia, vị ấy đã tích lũy các phước thiện là điều kiện hỗ trợ cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, vị ấy đã được sanh làm một vị trời con ở Hy-mã-lạp-sơn. Sau khi đi vào khu rừng, vị ấy đã dâng vật thực và đã chỉ đường cho các vị đệ tử của ngài là những người bị lạc đường và đang tìm kiếm con đường. Do phước thiện ấy, sau khi hưởng thụ tài sản ở cõi trời và cõi người, trong những kiếp sống được sanh đi sanh lại, vị ấy ở mọi nơi đều không bị mê mờ, là người có tưởng. Rồi, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã được sanh vào một gia đình tốt, đã đạt đến sự hiểu biết, không luyến ái đời sống tại gia, đã xuất gia và không bao lâu đã trở thành vị A-la-hán.

66. සො [Pg.135] අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිමාහ. සාවකා වනචාරිනොති භගවතො වුත්තවචනං සම්මා ආදරෙන සුණන්තීති සාවකා, අථ වා භගවතො දෙසනානුසාරෙන ඤාණං පෙසෙත්වා සද්ධම්මං සුණන්තීති සාවකා. වනචාරිනො වනෙ විචරණකා සාවකා විප්පනට්ඨා මග්ගමූළ්හා මහාඅරඤ්ඤෙ අන්ධාව චක්ඛුවිරහිතාව අනුසුය්‍යරෙ විචරන්තීති සම්බන්ධො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

66. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là: padumuttarabuddhassa. (Trong câu) sāvakā vanacārino, các vị lắng nghe lời dạy của đức Thế Tôn một cách đúng đắn và với sự tôn kính, vì thế là các vị Thinh văn; hoặc là, các vị hướng trí tuệ theo lời thuyết giảng của đức Thế Tôn rồi lắng nghe Chánh pháp, vì thế là các vị Thinh văn. Vanacārino (những người đi trong rừng) là các vị Thinh văn đi lại trong rừng, bị lạc đường, bị mất phương hướng trong khu rừng lớn, giống như người mù, giống như người không có mắt, họ đi lang thang. Đây là sự liên kết (của các từ). Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều đã rõ ràng.

මග්ගසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về truyện trưởng lão Maggasaññaka đã chấm dứt.

9. පච්චුපට්ඨානසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

9. Phần giải về truyện trưởng lão Paccupaṭṭhānasaññaka

අත්ථදස්සිම්හි සුගතෙතිආදිකං ආයස්මතො පච්චුපට්ඨානසඤ්ඤකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ යක්ඛයොනියං නිබ්බත්තො භගවති ධරමානෙ දස්සනස්ස අලද්ධත්තා පච්ඡා පරිනිබ්බුතෙ මහාසොකප්පත්තො විහාසි. තදා හිස්ස භගවතො සාගතො නාම අග්ගසාවකො අනුසාසන්තො භගවතො සාරීරිකධාතුපූජා භගවති ධරමානෙ කතපූජා විය චිත්තප්පසාදවසා මහප්ඵලං භවතී’’ති වත්වා ‘‘ථූපං කරොහී’’ති නියොජිතො ථූපං කාරෙසි, තං පූජෙත්වා තතො චුතො දෙවමනුස්සෙසු සක්කචක්කවත්තිසම්පත්තිමනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Câu kệ) bắt đầu là Atthadassimhi sugate là thiên truyện của trưởng lão Paccupaṭṭhānasaññaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Atthadassī, vị ấy đã sanh vào loài dạ-xoa. Do không được diện kiến đức Thế Tôn khi Ngài còn tại thế, về sau khi Ngài đã nhập Niết-bàn, vị ấy đã sống trong sầu muộn lớn. Khi ấy, vị Thượng thủ Thinh văn của đức Thế Tôn tên là Sāgata đã giáo huấn vị ấy, nói rằng: “Việc cúng dường xá-lợi thân thể của đức Thế Tôn, do bởi tâm tịnh tín, có quả lớn giống như việc cúng dường được thực hiện khi đức Thế Tôn còn tại thế.” Được khuyến khích rằng: “Hãy xây dựng bảo tháp,” vị ấy đã cho xây dựng bảo tháp. Sau khi cúng dường bảo tháp ấy, từ đó mệnh chung, vị ấy đã hưởng thụ tài sản của Sakka (Đế-thích) và Chuyển luân vương ở cõi trời và cõi người. Trong thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào một gia đình ở Sāvatthī, khi đến tuổi trưởng thành, có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán.

72. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුඤ්ඤකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අත්ථදස්සිම්හි සුගතෙතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තමෙව. යක්ඛයොනිං උපපජ්ජින්ති එත්ථ පන අත්තනො සකාසං සම්පත්තසම්පත්තෙ ඛාදන්තා යන්ති ගච්ඡන්තීති යක්ඛා, යක්ඛානං යොනි ජාතීති යක්ඛයොනි, යක්ඛයොනියං නිබ්බත්තොති අත්ථො.

72. Về sau, vị ấy nhớ lại phước nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là: Atthadassimhi sugate. Điều ấy đã được nói ở dưới. Còn ở đây, (trong câu) yakkhayoniṃ upapajjiṃ, những chúng sanh ăn thịt những ai đến gần chúng, chúng đi, chúng di chuyển, vì thế là yakkhā (dạ-xoa); thai sanh của các dạ-xoa là yakkhayoni. Nghĩa là, đã sanh vào loài dạ-xoa.

73. දුල්ලද්ධං වත මෙ ආසීති මෙ මයා ලද්ධයසං දුල්ලද්ධං, බුද්ධභූතස්ස සත්ථුනො සක්කාරං අකතත්තා විරාධෙත්වා ලද්ධන්ති අත්ථො. දුප්පභාතන්ති දුට්ඨු [Pg.136] පභාතං රත්තියා පභාතකරණං, මය්හං න සුට්ඨුං පභාතන්ති අත්ථො. දුරුට්ඨිතන්ති දුඋට්ඨිතං, සූරියස්ස උග්ගමනං මය්හං දුඋග්ගමනන්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

73. (Trong câu) Dulladdhaṃ vata me āsi, me (của tôi), danh tiếng mà tôi đã đạt được là dulladdhaṃ (khó đạt được); nghĩa là, do không thực hiện sự tôn kính đối với đức Đạo Sư, bậc đã thành Phật, nên đã đạt được một cách thiếu sót. Duppabhātaṃ là rạng đông xấu, sự rạng đông của đêm; nghĩa là, đối với tôi, không phải là rạng đông tốt đẹp. Duruṭṭhitaṃ là sự mọc lên xấu; nghĩa là, sự mọc lên của mặt trời đối với tôi là sự mọc lên xấu. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều đã rõ ràng.

පච්චුපට්ඨානසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về truyện trưởng lão Paccupaṭṭhānasaññaka đã chấm dứt.

10. ජාතිපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

10. Phần giải về truyện trưởng lão Jātipūjaka

ජායං තස්ස විපස්සිස්සාතිආදිකං ආයස්මතො ජාතිපූජකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො නක්ඛත්තපාඨකෙහි විපස්සිබොධිසත්තස්ස වුත්තලක්ඛණනිමිත්තං සුත්වා ‘‘අයං කිර කුමාරො බුද්ධො හුත්වා සකලලොකස්ස අග්ගො සෙට්ඨො සුත්වා සබ්බසත්තෙ සංසාරතො උද්ධරිස්සතී’’ති සුත්වා තං භගවන්තං කුමාරකාලෙයෙව බුද්ධස්ස විය මහාපූජමකාසි. පච්ඡා කමෙන කුමාරකාලං රාජකුමාරකාලං රජ්ජකාලන්ති කාලත්තයමතික්කම්ම බුද්ධෙ ජාතෙපි මහාපූජං කත්වා තතො චුතො තුසිතාදීසු නිබ්බත්තො දිබ්බසුඛමනුභවිත්වා පච්ඡා මනුස්සෙසු චක්කවත්තාදිමනුස්සසුඛමනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්තට්ඨවස්සකාලෙයෙව භගවති පසන්නො පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Câu kệ) bắt đầu là Jāyaṃ tassa vipassissa là thiên truyện của trưởng lão Jātipūjaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, vị ấy đã sanh vào một gia đình, khi đến tuổi trưởng thành, sau khi nghe các nhà chiêm tinh nói về các tướng và điềm báo của Bồ-tát Vipassī, và nghe rằng: “Vị hoàng tử này, sau khi thành Phật, sẽ trở thành bậc tối thượng, bậc cao cả của toàn thể thế gian, và sẽ cứu vớt tất cả chúng sanh khỏi vòng luân hồi,” vị ấy đã thực hiện sự cúng dường lớn lao đến đức Thế Tôn ấy ngay từ khi Ngài còn là một hoàng tử, giống như (cúng dường) một vị Phật. Về sau, tuần tự trải qua ba thời kỳ là thời thơ ấu, thời làm thái tử, và thời trị vì, và ngay cả khi Ngài đã thành Phật, vị ấy cũng đã thực hiện sự cúng dường lớn lao. Từ đó mệnh chung, vị ấy đã sanh ở cõi trời Tusita và các cõi khác, hưởng thụ thiên lạc. Về sau, ở cõi người, vị ấy đã hưởng thụ nhân lạc của Chuyển luân vương và các vị khác. Trong thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào một gia đình, ngay khi mới bảy tám tuổi đã có lòng tịnh tín nơi đức Thế Tôn, đã xuất gia, phát triển tuệ quán, và không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán.

82. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ජායං තස්ස විපස්සිස්සාතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව.

82. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là: Jāyaṃ tassa vipassissa. Điều ấy có ý nghĩa đã được nói ở dưới.

84. නෙමිත්තානං සුණිත්වානාති එත්ථ නිමිත්තං කාරණං සුඛදුක්ඛප්පත්තිහෙතුං ජානන්තීති නෙමිත්තා, තෙසං නෙමිත්තානං නක්ඛත්තපාඨකානං වචනං සුණිත්වාති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

84. Ở đây, (trong câu) Nemittānaṃ suṇitvāna, những người biết được điềm báo, nguyên nhân, lý do của việc đạt được hạnh phúc và đau khổ, vì thế là nemittā (nhà chiêm tinh); nghĩa là, sau khi nghe lời của những nhà chiêm tinh, những người đọc thiên văn ấy. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều đã rõ ràng.

ජාතිපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về truyện trưởng lão Jātipūjaka đã chấm dứt.

ද්වාදසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về phẩm thứ mười hai đã chấm dứt.

13. සෙරෙය්‍යවග්ගො

13. Phẩm Sereyya

1. සෙරෙය්‍යකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

1. Phần giải về truyện trưởng lão Sereyyaka

අජ්ඣායකො [Pg.137] මන්තධරොතිආදිකං ආයස්මතො සෙරෙය්‍යකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තතො පරෙසු අත්තභාවසහස්සෙසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා තිණ්ණං වෙදානං පාරං ගන්ත්වා ඉතිහාසාදිසකලබ්‍රාහ්මණධම්මෙසු කොටිප්පත්තො එකස්මිං දිවසෙ අබ්භොකාසෙ සපරිවාරො ඨිතො භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො සෙරෙය්‍යපුප්ඵං ගහෙත්වා ආකාසෙ ඛිපන්තො පූජෙසි. තානි පුප්ඵානි ආකාසෙ විතානං හුත්වා සත්තාහං ඨත්වා පච්ඡා අන්තරධායිංසු. සො තං අච්ඡරියං දිස්වා අතීව පසන්නමානසො තෙනෙව පීතිසොමනස්සෙන කාලං කත්වා තුසිතාදීසු නිබ්බත්තො තත්ථ දිබ්බසුඛමනුභවිත්වා තතො මනුස්සසුඛමනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පාපුණිත්වා පුබ්බවාසනාබලෙන සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Câu kệ) bắt đầu là Ajjhāyako mantadharo là thiên truyện của trưởng lão Sereyyaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các bậc Tối Thắng quá khứ, sau đó, trong hàng ngàn kiếp sống, vị ấy đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, vị ấy đã sanh vào dòng dõi Bà-la-môn, khi đến tuổi trưởng thành, đã thông suốt ba bộ Vệ-đà, và đã đạt đến đỉnh cao trong tất cả các pháp của Bà-la-môn như Itihāsa (sử thi). Một ngày nọ, khi đang đứng ngoài trời cùng với đoàn tùy tùng, vị ấy nhìn thấy đức Thế Tôn và tâm sanh tịnh tín, đã lấy hoa sereyya, tung lên không trung và cúng dường. Những đóa hoa ấy đã trở thành một chiếc lọng trên không trung, tồn tại trong bảy ngày rồi sau đó biến mất. Vị ấy thấy điều kỳ diệu ấy, tâm vô cùng tịnh tín, và với niềm hỷ lạc đó đã mệnh chung, sanh ở cõi trời Tusita và các cõi khác, hưởng thụ thiên lạc ở đó, sau đó hưởng thụ nhân lạc. Trong thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào một gia đình, khi đến tuổi trưởng thành, do năng lực của các thói quen quá khứ, vị ấy có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán.

1. සො අපරභාගෙ පුරාකතකුසලං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අජ්ඣායකො මන්තධරොතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව.

1. Về sau, vị ấy nhớ lại nghiệp lành đã thực hiện trong quá khứ, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình đã nói (các câu kệ) bắt đầu là: ‘Là người học tập, là người thông thuộc Vệ-đà.’ Điều ấy có ý nghĩa đã được nói ở dưới.

3. සෙරෙය්‍යකං ගහෙත්වානාති සිරිසෙ භවං ජාතිපුප්ඵං සෙරෙය්‍යං, සෙරෙය්‍යමෙව සෙරෙය්‍යකං, තං සෙරෙය්‍යකං ගහෙත්වානාති සම්බන්ධො. භගවති පසන්නො ජාතිසුමනමකුළචම්පකාදීනි පුප්ඵානි පතිට්ඨපෙත්වා පූජෙතුං කාලං නත්ථිතාය තත්ථ සම්පත්තං තං සෙරෙය්‍යකං පුප්ඵං ගහෙත්වා පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

3. Câu: ‘Sau khi đã lấy hoa sereyyaka’ (sereyyakaṃ gahetvāna): Hoa sereyya là loại hoa đặc biệt sanh trưởng ở cây sirisa. Sereyya chính là sereyyaka. (Nên) có sự liên kết là: ‘Sau khi đã lấy hoa sereyyaka ấy.’ Do có tâm tịnh tín nơi Đức Thế Tôn, do không có thời gian để sắp đặt và cúng dường các loại hoa như lài, lài nụ, ngọc lan, v.v... nên ý nghĩa là: ‘Đã lấy đóa hoa sereyyaka có được ở nơi ấy và đã cúng dường.’ Phần còn lại ở tất cả mọi nơi có ý nghĩa rõ ràng.

සෙරෙය්‍යකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải nghĩa Thánh tích của trưởng lão Sereyyaka đã kết thúc.

2. පුප්ඵථූපියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

2. Phần giải nghĩa Thánh tích của trưởng lão Pupphathūpiya

හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිකං [Pg.138] ආයස්මතො පුප්ඵථූපියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිබුද්ධස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සකසිප්පෙ නිප්ඵත්තිං පත්තො තත්ථ සාරං අපස්සන්තො ගෙහං පහාය හිමවන්තං පවිසිත්වා අත්තනා සහගතෙහි පඤ්චසිස්සසහස්සෙහි සද්ධිං පඤ්චාභිඤ්ඤා අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා කුක්කුරනාමපබ්බතසමීපෙ පණ්ණසාලං කාරෙත්වා පටිවසති. තදා බුද්ධුප්පාදභාවං සුත්වා සිස්සෙහි සහ බුද්ධස්ස සන්තිකං ගන්තුකාමො කෙනචි බ්‍යාධිනා පීළිතො පණ්ණසාලං පවිසිත්වා සිස්සසන්තිකා බුද්ධස්සානුභාවං ලක්ඛණඤ්ච සුත්වා පසන්නමානසො හිමවන්තතො චම්පකාසොකතිලකකෙටකාද්‍යනෙකෙ පුප්ඵෙ ආහරාපෙත්වා ථූපං කත්වා බුද්ධං විය පූජෙත්වා කාලං කත්වා බ්‍රහ්මලොකූපගො අහොසි. අථ තෙ සිස්සා තස්ස ආළහනං කත්වා බුද්ධසන්තිකං ගන්ත්වා තං පවත්තිං ආරොචෙසුං. අථ භගවා බුද්ධචක්ඛුනා ඔලොකෙත්වා අනාගතංසඤාණෙන පාකටීකරණමකාසි. සො අපරභාගෙ ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො පුබ්බවාසනාබලෙන සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Câu chuyện) bắt đầu là: ‘Không xa núi Hy-mã-lạp’ là Thánh tích của trưởng lão Pupphathūpiya. Vị này cũng đã tạo các quyền lợi căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của Đức Thế Tôn Vipassī, vị ấy đã sanh trong gia tộc Bà-la-môn, sau khi đến tuổi trưởng thành, đã đạt đến sự thành tựu trong ngành nghề của mình. Không nhìn thấy cốt lõi ở nơi ấy, vị ấy đã từ bỏ gia đình, đi vào Hy-mã-lạp. Cùng với năm ngàn vị đệ tử đi theo mình, vị ấy đã làm phát sanh năm thắng trí và tám thiền chứng, đã cho làm một am lá và trú ngụ gần ngọn núi tên là Kukkura. Khi ấy, sau khi nghe về sự xuất hiện của đức Phật, vị ấy đã muốn đi đến gần đức Phật cùng với các đệ tử, nhưng bị một chứng bệnh nào đó hành hạ, đã đi vào am lá. Sau khi nghe từ các đệ tử về oai lực và tướng tốt của đức Phật, vị ấy có tâm tịnh tín, đã cho đem đến nhiều loại hoa từ Hy-mã-lạp như ngọc lan, vô ưu, tilaka, ketaka, v.v..., đã làm thành một bảo tháp (hoa) và cúng dường giống như (cúng dường) đức Phật. Sau khi mệnh chung, vị ấy đã là người sanh về cõi Phạm thiên. Kế đó, các vị đệ tử ấy sau khi làm lễ hỏa táng cho vị ấy, đã đi đến gần đức Phật và trình báo sự việc ấy. Kế đó, Đức Thế Tôn sau khi nhìn bằng Phật nhãn, đã làm cho sáng tỏ bằng trí tuệ biết vị lai. Về sau, vị ấy trong thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh trong một gia đình ở Sāvatthī. Sau khi đến tuổi trưởng thành, do năng lực của các khuynh hướng trong quá khứ, vị ấy đã có tâm tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia và không bao lâu đã là bậc A-la-hán.

10. අථ සො අත්තනො පුබ්බකුසලං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව. කුක්කුරො නාම පබ්බතොති පබ්බතස්ස සිඛරං කුක්කුරාකාරෙන සුනඛාකාරෙන සණ්ඨිතත්තා ‘‘කුක්කුරපබ්බතො’’ති සඞ්ඛ්‍යං ගතො, තස්ස සමීපෙ පණ්ණසාලං කත්වා පඤ්චතාපසසහස්සෙහි සහ වසමානොති අත්ථො. නයානුසාරෙන සෙසං සබ්බං උත්තානත්ථමෙවාති.

10. Kế đó, vị ấy nhớ lại nghiệp lành trong quá khứ của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình đã nói (các câu kệ) bắt đầu là: ‘Không xa núi Hy-mã-lạp.’ Điều ấy có ý nghĩa đã được nói ở dưới. (Về câu) ‘Ngọn núi tên là Kukkura:’ Do đỉnh núi có hình dạng con chó, có hình dạng con chó nên đã được gọi là ‘núi Kukkura.’ Ý nghĩa là: ‘Sau khi làm am lá ở gần ngọn núi ấy, vị ấy đang sống cùng với năm ngàn vị đạo sĩ.’ Theo phương pháp này, phần còn lại tất cả đều có ý nghĩa rõ ràng.

පුප්ඵථූපියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải nghĩa Thánh tích của trưởng lão Pupphathūpiya đã kết thúc.

3. පායසදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3. Phần giải nghĩa Thánh tích của trưởng lão Pāyasadāyaka

සුවණ්ණවණ්ණො සම්බුද්ධොතිආදිකං ආයස්මතො පායසදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං [Pg.139] විභවසම්පන්නෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා ඝරාවාසං වසන්තො හත්ථිඅස්සධනධඤ්ඤසත්තරතනාදිවිභවසම්පන්නො සද්ධාසම්පන්නො කම්මඵලං සද්දහිත්වා සහස්සමත්තා සුවණ්ණපාතියො කාරෙත්වා තස්මිං ඛීරපායසසහස්සස්ස පූරෙත්වා තා සබ්බා ගාහාපෙත්වා සිම්බලිවනං අගමාසි. තස්මිං සමයෙ විපස්සී භගවා ඡබ්බණ්ණරංසියො විස්සජ්ජෙත්වා ආකාසෙ චඞ්කමං මාපෙත්වා චඞ්කමති. සො පන සෙට්ඨි තං අච්ඡරියං දිස්වා අතීව පසන්නො පාතියො ඨපෙත්වා වන්දිත්වා ආරොචෙසි පටිග්ගහණාය. අථ භගවා අනුකම්පං උපාදාය පටිග්ගහෙසි, පටිග්ගහෙත්වා ච පන තස්ස සොමනුස්සුප්පාදනත්ථං සහස්සමත්තෙහි භික්ඛුසඞ්ඝෙහි සද්ධිං පරිභුඤ්ජි, තදවසෙසං අනෙකසහස්සභික්ඛූ පරිභුඤ්ජිංසු. සො තෙන පුඤ්ඤෙන සුගතීසුයෙව සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Câu chuyện) bắt đầu là: ‘Đấng Chánh Đẳng Giác có màu da vàng ròng’ là Thánh tích của trưởng lão Pāyasadāyaka. Vị này cũng đã tạo các quyền lợi căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của Đức Thế Tôn Vipassī, vị ấy đã sanh trong một gia đình giàu có, sau khi đến tuổi trưởng thành, trong khi sống đời tại gia, đã thành tựu sự giàu có về voi, ngựa, tiền của, lúa gạo, bảy báu vật, v.v... đã thành tựu đức tin, tin tưởng vào quả của nghiệp, đã cho làm khoảng một ngàn cái bát bằng vàng, đã đổ đầy vào đó một ngàn (phần) cháo sữa, đã cho mang tất cả những thứ ấy và đã đi đến khu rừng Simbali. Vào lúc ấy, Đức Thế Tôn Vipassī sau khi phóng ra các tia sáng sáu màu, đã hóa hiện một con đường kinh hành ở trên không và đang kinh hành. Vị trưởng giả ấy sau khi nhìn thấy điều kỳ diệu ấy, vô cùng tịnh tín, đã đặt các cái bát xuống, đảnh lễ, và thỉnh mời (Ngài) thọ nhận. Kế đó, Đức Thế Tôn vì lòng bi mẫn đã thọ nhận; và sau khi đã thọ nhận, vì mục đích làm phát sanh sự hoan hỷ cho vị ấy, Ngài đã thọ dụng cùng với Tăng chúng gồm khoảng một ngàn vị tỳ-khưu. Phần còn lại, nhiều ngàn vị tỳ-khưu đã thọ dụng. Vị ấy do phước thiện ấy, đã luân hồi chỉ trong các cõi lành. Trong thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh trong một gia đình, sau khi đến tuổi trưởng thành, đã sanh đức tin, đã xuất gia và không bao lâu đã là bậc A-la-hán.

26. සො අපරභාගෙ අත්තනො කුසලං පච්චවෙක්ඛමානො තං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුවණ්ණවණ්ණො සම්බුද්ධොතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තමෙව.

26. Về sau, vị ấy trong khi quán xét nghiệp lành của mình, nhớ lại điều ấy, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình đã nói (các câu kệ) bắt đầu là: ‘Đấng Chánh Đẳng Giác có màu da vàng ròng.’ Điều ấy đã được nói ở dưới.

28. චඞ්කමං සුසමාරූළ්හොති චදිනන්තො පදවික්ඛෙපං කරොන්තො කමති ගච්ඡතීති චඞ්කමං, චඞ්කමස්ස පදවික්ඛෙපස්ස ආධාරභූතපථවිපදෙසො චඞ්කමං නාමාති අත්ථො, එතං චඞ්කමංසු විසෙසෙන ආරූළ්හොති සම්බන්ධො. අම්බරෙ අනිලායනෙති වරීයති ඡාදියති අනෙනාති වරං, න බරන්ති අම්බරං, සෙතවත්ථසදිසං ආකාසන්ති අත්ථො. නත්ථි නිලීයනං ගොපනං එත්ථාති අනිලං, ආ සමන්තතො යන්ති ගච්ඡන්ති අනෙන ඉද්ධිමන්තොති ආයනං, අනිලඤ්ච තං ආයනඤ්චෙති අනිලායනං, තස්මිං අම්බරෙ අනිලායනෙ චඞ්කමං මාපයින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

28. Câu: ‘Đã bước lên con đường kinh hành một cách tốt đẹp’ (caṅkamaṃ susamārūḷho): ‘Kinh hành’ (caṅkama) là đi tới, đi lui, thực hiện việc bước chân một cách khoan thai. Ý nghĩa là ‘con đường kinh hành’ (caṅkama) là một đoạn đường làm nền tảng cho việc bước chân kinh hành. Có sự liên kết là: ‘Đã bước lên con đường kinh hành ấy một cách đặc biệt.’ Câu: ‘Trên hư không, nơi không có chỗ ẩn náu’ (ambare anilāyane): ‘Vara’ là cái được che, được đậy. ‘Ambara’ là không có cái che; ý nghĩa là hư không giống như tấm vải trắng. ‘Anila’ là nơi không có sự ẩn náu, sự che giấu. ‘Āyana’ là phương tiện mà các vị có thần thông đi đến, đi lui khắp nơi. ‘Anilāyana’ là ‘anila’ và cũng là ‘āyana.’ Ý nghĩa là: ‘Đã hóa hiện con đường kinh hành ở trên hư không, nơi không có chỗ ẩn náu ấy.’ Phần còn lại ở tất cả mọi nơi có ý nghĩa rõ ràng.

පායසදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải nghĩa Thánh tích của trưởng lão Pāyasadāyaka đã kết thúc.

4. ගන්ධොදකියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

4. Phần giải nghĩa Thánh tích của trưởng lão Gandhodakiya

නිසජ්ජ පාසාදවරෙතිආදිකං ආයස්මතො ගන්ධොදකියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ නිබ්බානූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සීභගවතො කාලෙ සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්තො [Pg.140] විඤ්ඤුතං පත්වා මහද්ධනො මහාභොගො දිබ්බසුඛමනුභවන්තො විය මනුස්සසුඛමනුභවන්තො එකස්මිං දිවසෙ පාසාදවරෙ නිසින්නො හොති. තදා භගවා සුවණ්ණමහාමෙරු විය වීථියා විචරති, තං විචරමානං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො ගන්ත්වා වන්දිත්වා සුගන්ධොදකෙන භගවන්තං ඔසිඤ්චමානො පූජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසෙන අනල්ලීනො සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Kệ) bắt đầu bằng `Nisajja pāsādavare` là thiên truyện về trưởng lão Gandhodakiya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu làm duyên cho Niết-bàn trong các kiếp sống nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, ngài sanh vào gia tộc trưởng giả, đã đạt đến sự hiểu biết, có tài sản lớn, có của cải nhiều, đã hưởng thụ lạc thú của nhân loại giống như đang hưởng thụ thiên lạc. Vào một ngày nọ, ngài đang ngồi ở trên lầu đài cao quý. Khi ấy, đức Thế Tôn đang đi khất thực trên đường phố giống như ngọn núi Tu-di bằng vàng ròng. Thấy đức Thế Tôn đang đi khất thực như thế, với tâm ý trong sạch, ngài đã đi đến, đã đảnh lễ, và đã cúng dường bằng cách tắm gội đức Thế Tôn với nước thơm. Do phước báu ấy, ngài đã luân hồi trong các cõi trời và người. Trong thời đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh vào một gia đình, đã đạt đến sự hiểu biết, không luyến ái đời sống gia đình, đã xuất gia nơi đức Đạo Sư, đã thọ nhận đề mục thiền định, đã phát triển thiền quán, và không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán.

35. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකුසලං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නිසජ්ජ පාසාදවරෙතිආදිමාහ. තත්ථ පාසාදොති පසාදං සොමනස්සං ජනෙති උප්පාදෙතීති පාසාදො, මාලාකම්මචිත්තකම්මසුවණ්ණකම්මාද්‍යනෙකවිචිත්තං දිස්වා තත්ථ පවිට්ඨානං ජනානං පසාදං ජනයතීති අත්ථො. පාසාදො ච සො පත්ථෙතබ්බට්ඨෙන වරො චාති පාසාදවරො, තස්මිං පාසාදවරෙ නිසජ්ජ නිසීදිත්වා විපස්සිං ජිනවරං අද්දසන්ති සම්බන්ධො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

35. Về sau, ngài nhớ lại thiện nghiệp quá khứ của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân của mình, ngài đã nói (kệ) bắt đầu bằng `nisajja pāsādavare`. Ở đây, `pāsādo` (lâu đài) là vì nó làm sanh khởi, làm phát sanh sự trong sạch, sự hoan hỷ. Nghĩa là, sau khi thấy nhiều sự trang hoàng đa dạng như công trình kết hoa, công trình hội họa, công trình bằng vàng, v.v... nó làm phát sanh sự trong sạch cho những người đã đi vào nơi ấy. Vừa là `pāsādo` (lâu đài), vừa là `varo` (cao quý) theo ý nghĩa đáng được mong ước, nên gọi là `pāsādavaro` (lâu đài cao quý). (Câu) `tasmiṃ pāsādavare nisajja nisīditvā vipassiṃ jinavaraṃ addasaṃ` có sự liên kết (như sau): “Sau khi ngồi xuống, sau khi an tọa ở lâu đài cao quý ấy, tôi đã thấy đức Toàn Thắng Vipassī.” Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều rõ ràng.

ගන්ධොදකියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Gandhodakiya chấm dứt.

5. සම්මුඛාථවිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

5. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Sammukhāthavika.

ජායමානෙ විපස්සිම්හීතිආදිකං ආයස්මතො සම්මුඛාථවිකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො සත්තවස්සිකකාලෙයෙව සකසිප්පෙ නිප්ඵත්තිං පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා වසන්තො විපස්සිම්හි බොධිසත්තෙ උප්පන්නෙ සබ්බබුද්ධානං ලක්ඛණානි වෙදත්තයෙ දිස්සමානානි තානි රාජප්පමුඛස්ස ජනකායස්ස විපස්සීබොධිසත්තස්ස ලක්ඛණඤ්ච බුද්ධභාවඤ්ච බ්‍යාකරිත්වා ජනානං මානසං නිබ්බාපෙසි, අනෙකානි ච ථුතිවචනානි නිවෙදෙසි. සො තෙන කුසලකම්මෙන ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච චක්කවත්තිසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. කතකුසලනාමෙන සම්මුඛාථවිකත්ථෙරොති පාකටො.

(Kệ) bắt đầu bằng `Jāyamāne vipassimhi` là thiên truyện về trưởng lão Sammukhāthavika. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu làm duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, ngài sanh vào dòng dõi Bà-la-môn, đã đạt đến sự thành tựu trong nghệ thuật của mình ngay khi mới bảy tuổi. Sau khi thiết lập đời sống gia đình và đang sinh sống, khi Bồ-tát Vipassī đản sanh, ngài đã giải thích cho chúng dân với đức vua là người đứng đầu về các tướng hảo của Bồ-tát Vipassī và về Phật tánh, những tướng hảo của tất cả các đức Phật được thấy trong ba tập Vệ-đà, đã làm cho tâm ý của dân chúng được an vui, và đã trình bày nhiều lời tán thán. Do thiện nghiệp ấy, ngài đã hưởng thụ sáu sự thành tựu ở cõi Dục, và đã hưởng thụ các sự thành tựu của bậc Chuyển luân vương ở cõi người. Trong thời đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh vào một gia đình, đã đạt đến sự hiểu biết, có đức tin sanh khởi, đã xuất gia, và không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. Ngài được biết đến với tên gọi trưởng lão Sammukhāthavika do thiện nghiệp đã làm.

41. සො [Pg.141] අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ජායමානෙ විපස්සිම්හීතිආදිමාහ. විපස්සිම්හි සම්මාසම්බුද්ධෙ ජායමානෙ උප්පජ්ජමානෙ මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛන්තෙ අහං පාතුභූතං නිමිත්තං කාරණං බුද්ධභාවස්ස හෙතුං බ්‍යාකරිං කථෙසිං, අනෙකානි අච්ඡරියානි පාකටානි අකාසින්ති අත්ථො. සෙසං වුත්තනයානුසාරෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

41. Ngài nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân của mình, ngài đã nói (kệ) bắt đầu bằng `jāyamāne vipassimhi`. Khi đức Chánh Đẳng Giác Vipassī đang đản sanh, đang xuất hiện, đang ra khỏi lòng mẹ, tôi đã giải thích, đã nói về điềm báo đã hiện ra, là nguyên nhân, là nhân duyên của Phật tánh. Nghĩa là, (tôi) đã làm cho nhiều điều kỳ diệu được hiển lộ. Phần còn lại có thể được hiểu rõ theo phương pháp đã được nói đến.

සම්මුඛාථවිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Sammukhāthavika chấm dứt.

6. කුසුමාසනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

6. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Kusumāsaniya.

නගරෙ ධඤ්ඤවතියාතිආදිකං ආයස්මතො කුසුමාසනියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො මහද්ධනො මහාභොගො තිණ්ණං වෙදානං පාරං ගතො බ්‍රාහ්මණසිප්පෙසු කොටිප්පත්තො සකපරසමයකුසලො මාතාපිතරො පූජෙතුකාමො පඤ්ච උප්පලකලාපෙ අත්තනො සමීපෙ ඨපෙත්වා නිසින්නො භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතං විපස්සිං භගවන්තං ආගච්ඡන්තං දිස්වා නීලපීතාදිඝනබුද්ධරස්මියො ච දිස්වා පසන්නමානසො ආසනං පඤ්ඤාපෙත්වා තත්ථ තානි පුප්ඵානි සන්ථරිත්වා භගවන්තං තත්ථ නිසීදාපෙත්වා සකඝරෙ මාතු අත්ථාය පටියත්තානි සබ්බානි ඛාදනීයභොජනීයානි ගහෙත්වා සපරිවාරං භගවන්තං සහත්ථෙන සන්තප්පෙන්තො භොජෙසි. භොජනාවසානෙ එකං උප්පලහත්ථං අදාසි. තෙන සොමනස්සජාතො පත්ථනං අකාසි. භගවාපි අනුමොදනං කත්වා පකාමි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු ද්වෙ සම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො භොගයසෙහි වඩ්ඪිතො කාමෙසු ආදීනවං දිස්වා ඝරාවාසං පහාය පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Kệ) bắt đầu bằng `Nagare dhaññavatiyā` là thiên truyện về trưởng lão Kusumāsaniya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các bậc Toàn Thắng quá khứ, đã tích lũy các phước báu làm duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, ngài sanh vào dòng dõi Bà-la-môn, đã đạt đến sự hiểu biết, có tài sản lớn, có của cải nhiều, đã thông suốt ba tập Vệ-đà, đã đạt đến đỉnh cao trong các nghệ thuật của Bà-la-môn, thiện xảo trong giáo lý của mình và của người khác. Với mong muốn cúng dường cha mẹ, ngài đã đặt năm bó hoa sen xanh ở gần mình rồi ngồi xuống. Thấy đức Thế Tôn Vipassī được chúng Tỳ-khưu Tăng vây quanh đang đi đến, và thấy các luồng hào quang đậm đặc của đức Phật màu xanh, vàng, v.v..., với tâm ý trong sạch, ngài đã sửa soạn chỗ ngồi, đã rải những đóa hoa ấy lên trên đó, đã thỉnh mời đức Thế Tôn an tọa tại nơi ấy. Sau khi lấy tất cả các vật thực loại cứng và loại mềm đã được chuẩn bị tại nhà mình vì mục đích dâng cho mẹ, ngài đã tự tay làm cho đức Thế Tôn cùng với đoàn tùy tùng được thỏa thích và đã dâng lên các món ăn. Vào cuối bữa ăn, ngài đã dâng một nắm hoa sen xanh. Do việc ấy, tâm sanh hoan hỷ, ngài đã thực hiện lời nguyện. Đức Thế Tôn cũng đã thuyết lời tùy hỷ rồi ra đi. Do phước báu ấy, ngài đã hưởng thụ hai sự thành tựu ở cõi trời và cõi người. Trong thời đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh vào một gia đình có đầy đủ tài sản ở thành Sāvatthī, đã đạt đến sự hiểu biết, được tăng trưởng về của cải và danh tiếng. Thấy sự nguy hại trong các dục, ngài đã từ bỏ đời sống gia đình, đã xuất gia, và không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán.

65. සො අපරභාගෙ පුබ්බෙ කතකුසලං පුබ්බෙනිවාසඤාණෙන සරිත්වා සොමනස්සප්පත්තො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නගරෙ ධඤ්ඤවතියාතිආදිමාහ. ධඤ්ඤානං පුඤ්ඤවන්තානං ඛත්තියබ්‍රාහ්මණගහපතිමහාසාලානං අනෙකෙසං කුලානං ආකරත්තා ධඤ්ඤවතී, අථ වා මුත්තාමණිආදිසත්තරතනානං [Pg.142] සත්තවිධධඤ්ඤානං උපභොගපරිභොගානං ආකරත්තා ධඤ්ඤවතී, අථ වා ධඤ්ඤානං බුද්ධපච්චෙකබුද්ධඛීණාසවානං වසනට්ඨානං ආරාමවිහාරාදීනං ආකරත්තා ධඤ්ඤවතී, තස්සා ධඤ්ඤවතියා. නගරන්ති පත්ථෙන්ති එත්ථ උපභොගපරිභොගත්ථිකා ජනාති නගරං, න ගච්ඡතීති වා නගං, රාජයුවරාජමහාමත්තාදීනං වසනට්ඨානං. නගං රාති ආදදාති ගණ්හාතීති නගරං, රාජාදීනං වසනට්ඨානසමූහභූතං පාකාරපරිඛාදීහි පරික්ඛිත්තං පරිච්ඡින්නට්ඨානං නගරං නාමාති අත්ථො. නගරෙ යදා අහං විපස්සිස්ස භගවතො සන්තිකෙ බ්‍යාකරණං අලභිං, තදා තස්මිං ධඤ්ඤවතියා නගරෙ බ්‍රාහ්මණො අහොසින්ති සම්බන්ධො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

65. Về sau, vị ấy do nhờ Túc Mạng Minh đã nhớ lại việc thiện đã được thực hiện trong quá khứ, đã đạt được sự hân hoan, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là: Nagare dhaññavatiyā (tại thành phố Dhaññavatī). (Thành phố) Dhaññavatī là do bởi là nơi phát sanh của nhiều dòng tộc Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, gia chủ, và đại phú có phước báu, có tài sản; hoặc (thành phố) Dhaññavatī là do bởi là nơi phát sanh của bảy loại bảo vật như ngọc trai, ngọc ma-ni,... và bảy loại ngũ cốc, là những vật dụng tiêu dùng và thọ hưởng; hoặc (thành phố) Dhaññavatī là do bởi là nơi phát sanh của các trú xứ như tu viện, tịnh xá,... là nơi cư ngụ của các bậc có phước báu là chư Phật, chư Phật Độc Giác, và các bậc lậu tận. Của thành phố Dhaññavatī ấy. Nagaraṃ (thành phố) là do bởi những người có nhu cầu về các vật dụng tiêu dùng và thọ hưởng mong mỏi ở nơi đây; hoặc nagaṃ là do bởi không đi đến, là trú xứ của vua, thái tử, đại thần,... Nagaraṃ là do bởi tiếp nhận, thâu nhận, nắm giữ núi non; ý nghĩa là: Nơi được bao bọc, được phân định bởi thành lũy, hào,... là nơi tập hợp các trú xứ của vua,... được gọi là thành phố. Mối liên hệ là: ‘Khi tôi đã nhận được lời thọ ký nơi sự hiện diện của đức Thế Tôn Vipassī ở tại thành phố, khi ấy tôi đã là người Bà-la-môn ở tại thành phố Dhaññavatī ấy.’ Phần còn lại ở mọi nơi là rõ ràng.

කුසුමාසනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Kusumāsaniya đã chấm dứt.

7. ඵලදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

7. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Phaladāyaka

අජ්ඣායකො මන්තධරොතිආදිකං ආයස්මතො ඵලදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකෙසු භවෙසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා වෙදත්තයාදිසකසිප්පෙසු පාරප්පත්තො අනෙකෙසං බ්‍රාහ්මණසහස්සානිං පාමොක්ඛො ආචරියො සකසිප්පානං පරියොසානං අදිස්වා තත්ථ ච සාරං අපස්සන්තො ඝරාවාසං පහාය ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තස්ස අවිදූරෙ අස්සමං කාරෙත්වා සහ සිස්සෙහි වාසං කප්පෙසි, තස්මිං සමයෙ පදුමුත්තරො භගවා භික්ඛාය චරමානො තස්සානුකම්පාය තං පදෙසං සම්පාපුණි. තාපසො භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො අත්තනො අත්ථාය පුටකෙ නික්ඛිපිත්වා රුක්ඛග්ගෙ ලග්ගිතානි මධුරානි පදුමඵලානි මධුනා සහ අදාසි. භගවා තස්ස සොමනස්සුප්පාදනත්ථං පස්සන්තස්සෙව පරිභුඤ්ජිත්වා ආකාසෙ ඨිතො ඵලදානානිසංසං කථෙත්වා පක්කාමි.

Thánh tích của trưởng lão Phaladāyaka bắt đầu là: Ajjhāyako mantadharo (là người học tập, là người thông thuộc chú thuật). Vị này cũng đã tạo các quyền lợi căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong nhiều kiếp sống đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara đã sanh vào dòng dõi Bà-la-môn, sau khi đạt đến sự hiểu biết đã thành tựu mỹ mãn về các ngành nghề của mình như ba tập Vệ-đà,... là vị thầy lỗi lạc của nhiều ngàn người Bà-la-môn, do không nhìn thấy sự kết thúc và cũng không thấy được cốt lõi ở nơi ấy về các ngành nghề của mình nên đã từ bỏ đời sống gia đình, đã xuất gia theo hạnh tu của ẩn sĩ, sau khi cho làm một am thất ở không xa dãy Hymalaya đã sống cùng với các đệ tử. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn Padumuttara trong khi đi khất thực, do lòng bi mẫn đối với vị ấy đã đi đến nơi ấy. Vị ẩn sĩ sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn, với tâm ý trong sạch, vì lợi ích cho bản thân đã đặt vào trong cái túi những trái sen ngọt ngào được treo ở ngọn cây và đã dâng cúng cùng với mật ong. Đức Thế Tôn, vì mục đích làm phát sanh sự hân hoan cho vị ấy, đã thọ dụng ngay trong khi vị ấy đang nhìn, sau khi đứng ở hư không đã thuyết về quả báu của việc dâng cúng trái cây rồi đã ra đi.

75. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්තවස්සිකොයෙව අරහත්තං පත්වා පුබ්බෙ කතකුසලකම්මං [Pg.143] සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අජ්ඣායකො මන්තධරොතිආදිමාහ. තත්ථ අජ්ඣෙති චින්තෙතීති අජ්ඣායි, අජ්ඣායියෙව අජ්ඣායකො. එත්ථ හි අකාරො ‘‘පටිසෙධෙ වුද්ධිතබ්භාවෙ…පෙ… අකාරො විරහප්පකෙ’’ති එවං වුත්තෙසු දසසු අත්ථෙසු තබ්භාවෙ වත්තති. සිස්සානං සවනධාරණාදිවසෙන හිතං අජ්ඣෙති චින්තෙති සජ්ඣායං කරොතීති අජ්ඣායකො, චින්තකොති අත්ථො. ආචරියස්ස සන්තිකෙ උග්ගහිතං සබ්බං මන්තං මනෙන ධාරෙති පවත්තෙතීති මන්තධරො. තිණ්ණං වෙදාන පාරගූති වෙදං වුච්චති ඤාණං, වෙදෙන වෙදිතබ්බා බුජ්ඣිතබ්බාති වෙදා, ඉරුවෙදයජුවෙදසාමවෙදසඞ්ඛාතා තයො ගන්ථා, තෙසං වෙදානං පාරං පරියොසානං කොටිං ගතො පත්තොති පාරගූ. සෙසං පාකටමෙවාති

75. Do phước thiện ấy, vị ấy trong khi luân chuyển ở các cõi trời và cõi người, sau khi hưởng thụ hai loại thành tựu, trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh vào một gia đình có tài sản sung mãn, khi mới bảy tuổi đã chứng đắc A-la-hán, sau khi nhớ lại nghiệp thiện đã được thực hiện trong quá khứ, với sự hân hoan đã sanh khởi, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là: Ajjhāyako mantadharo (là người học tập, là người thông thuộc chú thuật). Ở đây, ajjhāyi là do suy xét, học tập; chính người học tập là ajjhāyako. Ở đây, mẫu tự a có mười ý nghĩa đã được nói đến như là: ‘Mẫu tự a trong ý nghĩa phủ định, trong ý nghĩa tăng trưởng, trong ý nghĩa tương tự,... trong ý nghĩa thiếu vắng,’ thì nó có mặt trong ý nghĩa tương tự. Ajjhāyako là do suy xét, học tập, thực hiện việc đọc tụng điều lợi ích cho các đệ tử bằng cách nghe, ghi nhớ,... ý nghĩa là: người suy xét. Mantadharo là do ghi nhớ, thực hành bằng ý tất cả các chú thuật đã được học hỏi nơi sự hiện diện của vị thầy. Tiṇṇaṃ vedāna pāragū (người thông suốt ba tập Vệ-đà): Vedaṃ được gọi là trí tuệ; vedā là do bởi cần được biết, cần được hiểu bằng trí tuệ, là ba bộ sách được gọi là Vệ-đà Iru, Vệ-đà Yaju, và Vệ-đà Sāma; pāragū là người đã đi đến, đã đạt đến bờ bên kia, sự kết thúc, điểm tận cùng của các tập Vệ-đà ấy. Phần còn lại là rõ ràng.

ඵලදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Phaladāyaka đã chấm dứt.

8. ඤාණසඤ්ඤිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

8. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Ñāṇasaññika

පබ්බතෙ හිමවන්තම්හීතිආදිකං ආයස්මතො ඤාණසඤ්ඤිකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තස්මිං තස්මිං උප්පන්නුප්පන්නෙ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො ඝරාවාසං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තස්ස අවිදූරෙ පබ්බතන්තරෙ පණ්ණසාලං කාරෙත්වා පඤ්චාභිඤ්ඤාඅට්ඨසමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා වසන්තො එකදිවසං පරිසුද්ධං පණ්ඩරං පුලිනතලං දිස්වා ‘‘ඊදිසා පරිසුද්ධා බුද්ධා, ඊදිසංව පරිසුද්ධං බුද්ධඤාණ’’න්ති බුද්ධඤ්ච තස්ස ඤාණඤ්ච අනුස්සරි ථොමෙසි ච.

Thánh tích của trưởng lão Ñāṇasaññika bắt đầu là: Pabbate himavantamhi (ở tại núi Hymalaya). Vị này cũng đã tạo các quyền lợi căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong mỗi kiếp sống đã được sanh lên đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Vipassī đã sanh vào một gia đình, sau khi đã trưởng thành đã từ bỏ đời sống gia đình, đã xuất gia theo hạnh tu của ẩn sĩ, sau khi cho làm một am lá ở giữa vùng núi không xa dãy Hymalaya, sau khi làm phát sanh năm thắng trí và tám thiền chứng, trong khi đang trú ngụ, một hôm sau khi nhìn thấy bãi cát trắng tinh khiết đã tưởng niệm và tán dương đức Phật và trí tuệ của ngài rằng: ‘Chư Phật thanh tịnh dường thế ấy, Phật trí cũng thanh tịnh dường thế ấy.’

84. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සාසනෙ පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්තො පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤං අනුස්සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ‘‘පබ්බතෙ හිමවන්තම්හී’’තිආදිමාහ. පුලිනං සොභනං දිස්වාති පරිපුණ්ණකතං විය පුලාකාරෙන පරිසොධිතාකාරෙන පවත්තං ඨිතන්ති පුලිනං, සොභනං [Pg.144] වාලුකං දිස්වා සෙට්ඨං බුද්ධං අනුස්සරින්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

84. Do phước thiện ấy, vị ấy trong khi luân chuyển ở các cõi trời và cõi người, sau khi hưởng thụ hai loại thành tựu, trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh vào một gia đình, sau khi đạt đến sự hiểu biết đã xuất gia trong giáo pháp, không bao lâu đã chứng đắc A-la-hán, sau khi tưởng niệm đến phước thiện đã được thực hiện trong quá khứ, với sự hân hoan đã sanh khởi, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là: Pabbate himavantamhi (ở tại núi Hymalaya). Pulinaṃ sobhanaṃ disvā (sau khi thấy bãi cát đẹp): Pulinaṃ là do đã tồn tại, đã hiện hành với hình dạng đã được làm cho thanh sạch, giống như đã được làm cho đầy đủ; ý nghĩa là: Sau khi nhìn thấy bãi cát đẹp, đã tưởng niệm đến đức Phật tối thượng. Phần còn lại là dễ hiểu.

ඤාණසඤ්ඤිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Ñāṇasaññika đã chấm dứt.

9. ගණ්ඨිපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

9. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Gaṇṭhipupphiya

සුවණ්ණවණ්ණො සම්බුද්ධොතිආදිකං ආයස්මතො ගණ්ඨිපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකාසු ජාතීසු කතපුඤ්ඤසඤ්චයො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො උපභොගපරිභොගෙහි අනූනො එකදිවසං විපස්සිං භගවන්තං සගණං දිස්වා පසන්නමානසො ලාජාපඤ්චමෙහි පුප්ඵෙහි පූජෙසි. සො තෙනෙව චිත්තප්පසාදෙන යාවතායුකං ඨත්වා තතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා අපරභාගෙ මනුස්සෙසු මනුස්සසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි.

(Kệ) “Bậc Chánh Đẳng Giác có màu sắc vàng ròng ...” là thiên lịch sử của trưởng lão Gaṇṭhipupphiya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện trong nhiều sanh loại, vào thời của đức Thế Tôn Vipassī đã sanh vào một gia đình, không thiếu thốn về các vật dụng tiêu dùng và thụ hưởng. Một ngày nọ, sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn Vipassī cùng với hội chúng, vị ấy có tâm ý hoan hỷ đã cúng dường các loại hoa cùng với cốm là thứ năm. Do sự hoan hỷ của tâm ấy, vị ấy đã sống cho đến hết tuổi thọ, sau đó đã sanh vào cõi trời, sau khi hưởng thụ thiên sản, về sau đã hưởng thụ nhân sản ở cõi người. Trong thời đức Phật hiện tại, vị ấy đã sanh vào một gia đình, có đức tin phát sanh, đã xuất gia, và không bao lâu đã chứng đắc A-la-hán quả.

91. සො එකදිවසං පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤං සරිත්වා සොමනස්සජාතො ‘‘ඉමිනා කුසලෙනාහං නිබ්බානං පත්තො’’ති පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුවණ්ණවණ්ණො සම්බුද්ධොතිආදිමාහ. තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථමෙවාති.

91. Một ngày nọ, vị ấy nhớ lại phước thiện đã được thực hiện trong quá khứ, có sự hân hoan phát sanh, trong khi tuyên thuyết về thiên lịch sử của mình trong quá khứ rằng: “Do việc thiện này, tôi đã chứng đạt Niết-bàn,” vị ấy đã nói lên (các câu kệ) bắt đầu là: “Bậc Chánh Đẳng Giác có màu sắc vàng ròng ...” Toàn bộ điều ấy có ý nghĩa rõ ràng vì đã được trình bày theo phương pháp ở đoạn dưới.

ගණ්ඨිපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về lịch sử của trưởng lão Gaṇṭhipupphiya chấm dứt.

10. පදුමපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

10. Phần giải về lịch sử của trưởng lão Padumapūjaka

හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිකං ආයස්මතො පදුමපූජකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සකසිප්පෙ නිප්ඵත්තිං පත්වා තත්ථ සාරං අපස්සන්තො බුද්ධුප්පත්තිතො පුරෙතරං උප්පන්නත්තා ඔවාදානුසාසනං අලභිත්වා ඝරාවාසං පහාය ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තස්ස අවිදූරෙ ගොතමකං [Pg.145] නාම පබ්බතං නිස්සාය අස්සමං කාරෙත්වා පඤ්චාභිඤ්ඤා අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා ඣානසුඛෙනෙව විහාසි. තදා පදුමුත්තරො භගවා බුද්ධො හුත්වා සත්තෙ සංසාරතො උද්ධරන්තො තස්සානුකම්පාය හිමවන්තං අගමාසි. තාපසො භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො සකසිස්සෙ සමානෙත්වා තෙහි පදුමපුප්ඵානි ආහරාපෙත්වා පූජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සද්ධො පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Kệ) “Không xa dãy Hy-mã-lạp ...” là thiên lịch sử của trưởng lão Padumapūjaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, vị ấy đã sanh vào dòng dõi Bà-la-môn, sau khi thành tựu sự hiểu biết, sau khi đạt đến sự thành thục trong nghề nghiệp của mình, do không nhìn thấy được cốt lõi ở đó, do đã sanh ra trước sự xuất hiện của đức Phật nên đã không nhận được lời khuyên dạy và chỉ bảo, đã từ bỏ đời sống gia đình, đã xuất gia theo lối sống của vị ẩn sĩ, không xa dãy Hy-mã-lạp, nương vào ngọn núi tên là Gotamaka, đã cho làm một am thất, đã làm phát sanh năm thắng trí và tám thiền chứng, và đã sống với lạc của thiền. Khi ấy, đức Thế Tôn Padumuttara sau khi đã thành Phật, trong khi cứu vớt các chúng sanh khỏi vòng luân hồi, do lòng bi mẫn đối với vị ấy đã đi đến dãy Hy-mã-lạp. Vị ẩn sĩ sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn, có tâm ý hoan hỷ, đã tập hợp các đệ tử của mình, đã bảo họ mang đến các đóa hoa sen rồi đã cúng dường. Do phước thiện ấy, vị ấy trong khi luân chuyển ở cõi trời và cõi người, sau khi hưởng thụ các tài sản ở cả hai nơi, trong thời đức Phật hiện tại, đã sanh vào một gia đình ở Sāvatthī, có đức tin, có lòng trong sạch, đã xuất gia, và không bao lâu đã là vị A-la-hán.

97. සො අත්තනො පුඤ්ඤකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිමාහ. ගොතමො නාම පබ්බතොති අනෙකෙසං යක්ඛදෙවතානං ආවාසභාවෙන අධිට්ඨානවසෙන ගොතමස්ස භවනත්තා ගොතමොති පාකටො අහොසි. පවත්තති තිට්ඨතීති පබ්බතො. නාගරුක්ඛෙහි සඤ්ඡන්නොති රුහති තිට්ඨතීති රුක්ඛො. අථ වා පථවිං ඛනන්තො උද්ධං රුහතීති රුක්ඛො, නානා අනෙකප්පකාරා චම්පකකප්පූරනාගඅගරුචන්දනාදයො රුක්ඛාති නානාරුක්ඛා, තෙහි නානාරුක්ඛෙහි සඤ්ඡන්නො පරිකිණ්ණො ගොතමො පබ්බතොති සම්බන්ධො. මහාභූතගණාලයොති භවන්ති ජායන්ති උප්පජ්ජන්ති වඩ්ඪන්ති චාති භූතා, මහන්තා ච තෙ භූතා චාති මහාභූතා, මහාභූතානං ගණො සමූහොති මහාභූතගණො, මහාභූතගණස්ස ආලයො පතිට්ඨාති මහාභූතගණාලයො.

97. Vị ấy nhớ lại nghiệp phước của mình, có sự hân hoan phát sanh, trong khi tuyên thuyết về thiên lịch sử của mình trong quá khứ, vị ấy đã nói lên (các câu kệ) bắt đầu là: “Không xa dãy Hy-mã-lạp ...” (Giải thích:) “Ngọn núi tên là Gotama” là (ngọn núi) đã trở nên nổi tiếng là Gotama do là nơi ở của Gotama, do ý nghĩa là nơi trú ngụ, do là nơi cư ngụ của nhiều vị dạ-xoa và chư thiên. “Pabbato” (ngọn núi) là (vật) tồn tại, là (vật) đứng vững. “(Được bao phủ) bởi các cây Nāga” (giải thích:) “rukkho” (cây) là (vật) mọc lên, là (vật) đứng vững. Hoặc là, trong khi đâm xuyên qua đất, (vật) mọc lên ở phía trên nên là “rukkho.” “Nānā” là nhiều loại khác nhau, các loại cây như là campaka, kappūra, nāga, agaru, candana, v.v... là “nānārukkhā” (nhiều loại cây). “Ngọn núi Gotama được bao phủ, được bao quanh bởi các loại cây khác nhau ấy” là sự liên kết (của câu kệ). “Mahābhūtagaṇālayo” (là nơi ở của chúng sanh to lớn) (giải thích:) “bhūtā” (chúng sanh) là (những ai) hiện hữu, được sanh ra, phát sanh, và tăng trưởng. “Mahābhūtā” (chúng sanh to lớn) là (những ai) to lớn và là các chúng sanh. “Mahābhūtagaṇo” (nhóm chúng sanh to lớn) là nhóm, là tập hợp của các chúng sanh to lớn. “Mahābhūtagaṇālayo” là nơi ở, là nơi nương tựa của nhóm chúng sanh to lớn.

98. වෙමජ්ඣම්හි ච තස්සාසීති තස්ස ගොතමස්ස පබ්බතස්ස වෙමජ්ඣෙ අබ්භන්තරෙ අස්සමො අභිනිම්මිතො නිප්ඵාදිතො කතොති අත්ථො. සෙසං උත්තානමෙවාති.

98. (Câu kệ:) “Và ở giữa ngọn núi ấy là ...” có nghĩa là: Ở giữa, ở bên trong của ngọn núi Gotama ấy, am thất đã được tạo ra, đã được hoàn thành, đã được thực hiện. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

පදුමපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về lịch sử của trưởng lão Padumapūjaka chấm dứt.

තෙරසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về phẩm thứ mười ba chấm dứt.

14. සොභිතවග්ගො

14. Phẩm Sobhita

1. සොභිතත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

1. Phần giải về lịch sử của trưởng lão Sobhita

පදුමුත්තරො [Pg.146] නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො සොභිතත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා එකදිවසං සත්ථාරා ධම්මෙ දෙසියමානෙ සොමනස්සෙන පසන්නමානසො නානප්පකාරෙහි ථොමෙසි. සො තෙනෙව සොමනස්සෙන කාලං කත්වා දෙවෙසු නිබ්බත්තො තත්ථ දිබ්බසුඛං අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච මනුස්සසුඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්තවස්සිකොව පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව ඡළභිඤ්ඤො අරහා අහොසි.

(Kệ) “Bậc Toàn Thắng tên là Padumuttara ...” là thiên lịch sử của trưởng lão Sobhita. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, vị ấy đã sanh vào một gia đình, sau khi thành tựu sự hiểu biết, sau khi đã an lập đời sống gia đình, một ngày nọ trong khi Bậc Đạo Sư đang thuyết giảng Giáo Pháp, với sự hân hoan, với tâm ý hoan hỷ, vị ấy đã tán dương bằng nhiều thể loại. Do sự hân hoan ấy, vị ấy sau khi mệnh chung đã sanh vào cõi trời, sau khi hưởng thụ thiên lạc ở nơi ấy và sau khi hưởng thụ nhân lạc ở cõi người, trong thời đức Phật hiện tại, vị ấy đã sanh vào một gia đình ở Sāvatthī, đã xuất gia vào lúc bảy tuổi, và không bao lâu đã là vị A-la-hán có sáu thắng trí.

1. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

1. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, có sự hân hoan phát sanh, trong khi tuyên thuyết về thiên lịch sử của mình trong quá khứ, vị ấy đã nói lên (các câu kệ) bắt đầu là: “Bậc Toàn Thắng tên là Padumuttara ...” Toàn bộ điều ấy là dễ hiểu vì đã được trình bày theo phương pháp ở đoạn dưới.

සොභිතත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về lịch sử của trưởng lão Sobhita chấm dứt.

2. සුදස්සනත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

2. Phần giải về lịch sử của trưởng lão Sudassana

විත්ථතාය නදීතීරෙතිආදිකං ආයස්මතො සුදස්සනත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ කතපුඤ්ඤූපචයො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා වසන්තො විත්ථතාය නාම ගඞ්ගාය සමීපෙ පිලක්ඛුඵලිතං පරියෙසන්තො තස්සා තීරෙ නිසින්නං ජලමානඅග්ගිසිඛං ඉව සිඛිං සම්මාසම්බුද්ධං දිස්වා පසන්නමානසො කෙතකීපුප්ඵං වණ්ටෙනෙව ඡින්දිත්වා පූජෙන්තො එවමාහ – ‘‘භන්තෙ, යෙන ඤාණෙන ත්වං එවං මහානුභාවො සබ්බඤ්ඤුබුද්ධො ජාතො, තං ඤාණං අහං පූජෙමී’’ති. අථ භගවා අනුමොදනමකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු ජාතො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

Câu bắt đầu bằng Vitthatāya nadītīreti là thiên truyện về trưởng lão Sudassana. Vị này cũng đã tạo các điều kiện nơi các đấng Tối Thắng quá khứ, đã tích lũy phước báu trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Sikhī đã sanh vào một gia đình thế gia. Sau khi trưởng thành, sau khi thiết lập đời sống gia đình, trong khi đang sinh sống, trong khi đang tìm kiếm quả cây pilakkhu ở gần sông Gaṅgā tên là Vitthatā, sau khi nhìn thấy đức Chánh Đẳng Giác Sikhī đang ngự trên bờ sông ấy, giống như ngọn lửa đang cháy sáng, vị ấy có tâm ý trong sạch, sau khi ngắt đóa hoa ketakī cùng với cuống, trong khi đang cúng dường đã nói lên như vầy: – ‘Bạch ngài, con xin cúng dường trí tuệ ấy, trí tuệ mà nhờ đó ngài đã trở thành bậc Toàn Giác, bậc Phật có đại oai lực như thế.’ Khi ấy, đức Thế Tôn đã thực hiện việc tùy hỷ. Do phước báu ấy, vị ấy đã được sanh vào các cõi trời và người, sau khi hưởng thụ hai loại thành tựu, trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh vào một gia đình thế gia, có lòng trong sạch nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu đã là vị A-la-hán.

10. [Pg.147] සො අත්තනො කතකුසලං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො විත්ථතාය නදීතීරෙතිආදිමාහ. තත්ථ විත්ථතායාති විත්ථරති පත්ථරති විත්ථිණ්ණා හොතීති විත්ථතා, නදන්ති සද්දං කරොන්ති ඉතා ගතා පවත්තාති නදී, නදිං තරන්තා එතං පත්වා තිණ්ණා නාම හොන්තීති තීරං, තස්සා විත්ථතාය නදියා තීරෙ තීරසමීපෙති අත්ථො. කෙතකිං පුප්ඵිතං දිස්වාති කුච්ඡිතාකාරෙන ගණ්හන්තානං හත්ථං කණ්ඩකො ඡින්දති විජ්ඣතීති කෙතං, කෙතස්ස එසා කෙතකීපුප්ඵං, තං දිස්වා වණ්ටං ඡින්දිත්වාති සම්බන්ධො.

10. Vị ấy, sau khi nhớ lại thiện nghiệp đã làm của mình, có tâm hoan hỷ sanh khởi, trong khi tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân của mình đã nói lên câu bắt đầu bằng Vitthatāya nadītīreti. Ở đây, vitthatāya có nghĩa là nó trải rộng, nó lan rộng, nó trở nên rộng lớn, nên là Vitthatā. Nadī có nghĩa là chúng phát ra tiếng động, chúng đã đi, chúng trôi chảy. Tīraṃ có nghĩa là những người vượt sông, sau khi đến được nơi này, được gọi là đã qua bờ. Do đó, tassā vitthatāya nadiyā tīre có nghĩa là ở gần bờ của con sông Vitthatā ấy. Ketakiṃ pupphitaṃ disvā có nghĩa là ketaṃ là cái gai cắt đứt, đâm vào tay của những người cầm lấy nó một cách vụng về; hoa của cây keta ấy là hoa ketakī. Sau khi thấy hoa ấy, có sự liên kết với câu ‘sau khi ngắt cuống’.

11. සිඛිනො ලොකබන්ධුනොති සිඛී වුච්චති අග්ගි, සිඛීසදිසා නීලපීතාදිභෙදා ජලමානා ඡබ්බණ්ණඝනරංසියො යස්ස සො සිඛී, ලොකස්ස සකලලොකත්තයස්ස බන්ධු ඤාතකොති ලොකබන්ධු, තස්ස සිඛිනො ලොකබන්ධුනො කෙතකීපුප්ඵං වණ්ටෙ ඡින්දිත්වා පූජෙසින්ති සම්බන්ධො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

11. Về câu Sikhino lokabandhuno: Sikhī được gọi là lửa. Vị nào có những luồng hào quang sáu màu đặc thù, đang chiếu sáng, có các loại khác nhau như xanh, vàng, v.v... tương tự như ngọn lửa, vị ấy là Sikhī. Lokabandhu có nghĩa là người thân, là quyến thuộc của thế gian, của toàn thể ba cõi. Có sự liên kết là: ‘Sau khi ngắt đóa hoa ketakī ở cuống, tôi đã cúng dường đến đức Sikhī, bậc Thân Thuộc của Thế Gian ấy.’ Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

සුදස්සනත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên truyện trưởng lão Sudassana đã chấm dứt.

3. චන්දනපූජනකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3. Phần giải về thiên truyện trưởng lão Candanapūjanaka

චන්දභාගානදීතීරෙතිආදිකං ආයස්මතො චන්දනපූජනකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ හිමවන්තෙ චන්දභාගානදියා සමීපෙ කින්නරයොනියං නිබ්බත්තො පුප්ඵභක්ඛො පුප්ඵනිවසනො චන්දනඅගරුආදීසු ගන්ධවිභූසිතො හිමවන්තෙ භුම්මදෙවතා විය උය්‍යානකීළජලකීළාදිඅනෙකසුඛං අනුභවන්තො වාසං කප්පෙසි. තදා අත්ථදස්සී භගවා තස්සානුකම්පාය හිමවන්තං ගන්ත්වා ආකාසතො ඔරුය්හ සඞ්ඝාටිං පඤ්ඤාපෙත්වා නිසීදි. සො කින්නරො තං භගවන්තං විජ්ජොතමානං තත්ථ නිසින්නං දිස්වා පසන්නමානසො සුගන්ධචන්දනෙන පූජෙසි. තස්ස භගවා අනුමොදනං අකාසි.

Câu bắt đầu bằng Candabhāgānadītīreti là thiên truyện về trưởng lão Candanapūjanaka. Vị này cũng đã tạo các điều kiện nơi các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Atthadassī, đã sanh vào loài khẩn-na-la ở gần sông Candabhāgā trong dãy Hy-mã-lạp. Vị ấy ăn hoa, mặc hoa, được trang điểm bằng các hương thơm như chiên-đàn, trầm hương, v.v..., giống như một vị địa thiên ở Hy-mã-lạp, đã trải qua cuộc sống trong khi hưởng thụ nhiều lạc thú như du hí trong vườn, du hí dưới nước. Khi ấy, đức Thế Tôn Atthadassī vì lòng bi mẫn đối với vị ấy đã đi đến Hy-mã-lạp, từ không trung đi xuống, sau khi trải tấm y Tăng-già-lê đã ngự xuống. Vị khẩn-na-la ấy, sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn đang ngự ở đó, tỏa sáng rực rỡ, có tâm ý trong sạch, đã cúng dường bằng bột chiên-đàn thơm. Đức Thế Tôn đã thực hiện việc tùy hỷ cho vị ấy.

17. සො තෙන පුඤ්ඤෙන තෙන සොමනස්සෙන යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො අපරාපරං ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු චක්කවත්තිරජ්ජපදෙසරජ්ජසම්පත්තියො අනුභවිත්වා [Pg.148] ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො චන්දභාගානදීතීරෙතිආදිමාහ. තත්ථ චන්දං මනං රුචිං අජ්ඣාසයං ඤත්වා විය ජාතොති චන්දො. චන්දමණ්ඩලෙන පසන්නනිම්මලොදකෙන උභොසු පස්සෙසු මුත්තාදලසදිසසන්ථරධවලපුලිනතලෙන ච සමන්නාගතත්තා චන්දෙන භාගා සදිසාති චන්දභාගා, තස්සා චන්දභාගාය නදියා තීරෙ සමීපෙති අත්ථො. සෙසං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

17. Do phước báu ấy, do sự hoan hỷ ấy, vị ấy sau khi sống cho đến hết tuổi thọ, từ đó mệnh chung, đã sanh vào cõi trời. Về sau, sau khi hưởng thụ sáu loại thành tựu ở cõi Dục, sau khi hưởng thụ các thành tựu về vương quyền Chuyển Luân và vương quyền địa phương ở cõi người, trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh vào một gia đình thế gia. Sau khi đạt đến sự hiểu biết, đã xuất gia, không bao lâu đã đắc quả A-la-hán. Sau khi nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, có tâm hoan hỷ sanh khởi, trong khi tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân của mình đã nói lên câu bắt đầu bằng Candabhāgānadītīreti. Ở đây, cando có nghĩa là nó sanh ra dường như biết được tâm ý, sở thích, và ý hướng. Candabhāgā có nghĩa là có các phần tương tự như mặt trăng, do được hợp thành bởi vầng trăng, bởi dòng nước trong sạch, và bởi mặt bãi cát trắng trải dài giống như những cánh hoa ngọc trai ở hai bên bờ. Tassā candabhāgāya nadiyā tīre có nghĩa là ở gần bờ của con sông Candabhāgā ấy. Tất cả phần còn lại đều dễ hiểu do phương pháp đã được nói ở dưới.

චන්දනපූජනකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên truyện trưởng lão Candanapūjanaka đã chấm dứt.

අට්ඨමභාණවාරවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về phẩm tụng thứ tám đã chấm dứt.

4. පුප්ඵච්ඡදනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

4. Phần giải về thiên truyện trưởng lão Pupphacchadaniya

සුනන්දො නාම නාමෙනාතිආදිකං ආයස්මතො පුප්ඵච්ඡදනියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකෙසු භවෙසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සකසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං පත්තො මහාභොගො මහායසො දානාභිරතො අහොසි. එකදිවසං සො ‘‘සකලජම්බුදීපෙ ඉමෙ යාචකා නාම ‘අහං දානං න ලද්ධොස්මී’ති වත්තුං මා ලභන්තූ’’ති මහාදානං සජ්ජෙසි. තදා පදුමුත්තරො භගවා සපරිවාරො ආකාසෙන ගච්ඡති. බ්‍රාහ්මණො තං දිස්වා පසන්නචිත්තො සකසිස්සෙ පක්කොසාපෙත්වා පුප්ඵානි ආහරාපෙත්වා ආකාසෙ උක්ඛිපිත්වා පූජෙසි. තානි සකලනගරං ඡාදෙත්වා සත්ත දිවසානි අට්ඨංසු.

Câu bắt đầu bằng Sunando nāma nāmena là thiên truyện về trưởng lão Pupphacchadaniya. Vị này cũng đã tạo các điều kiện nơi các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát trong nhiều kiếp sống, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara đã sanh vào dòng dõi Bà-la-môn. Sau khi đạt đến sự hiểu biết, sau khi đạt đến sự thành tựu trong các ngành nghề của mình, vị ấy có tài sản lớn, có danh tiếng lớn, và ưa thích việc bố thí. Một ngày nọ, vị ấy đã chuẩn bị một cuộc đại bố thí với ý nghĩ rằng: ‘Mong rằng những người ăn xin này trên toàn cõi Diêm-phù-đề không có cơ hội để nói rằng: ‘Tôi đã không nhận được vật thí.’’ Khi ấy, đức Thế Tôn Padumuttara cùng với đoàn tùy tùng đang đi trên không trung. Vị Bà-la-môn, sau khi nhìn thấy ngài, có tâm trong sạch, đã cho gọi các đệ tử của mình, sau khi cho mang hoa đến, đã tung lên không trung và cúng dường. Những đóa hoa ấy đã che phủ toàn thành phố và tồn tại trong bảy ngày.

26. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සුඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා ඛුරග්ගෙයෙව අරහත්තං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුනන්දො නාම නාමෙනාතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

26. Do nghiệp phước ấy, vị ấy sau khi hưởng thụ hạnh phúc ở các cõi trời và người, trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh vào một gia đình thế gia ở Sāvatthī. Sau khi có đức tin sanh khởi, đã xuất gia, đã đắc quả A-la-hán ngay trên đầu lưỡi dao cạo. Sau khi nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, có tâm hoan hỷ sanh khởi, trong khi tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân của mình đã nói lên câu bắt đầu bằng Sunando nāma nāmena. Điều ấy dễ hiểu do phương pháp đã được nói ở dưới.

පුප්ඵච්ඡදනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên truyện trưởng lão Pupphacchadaniya đã chấm dứt.

5. රහොසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

5. Phần giải về thiên truyện trưởng lão Rahosaññaka

හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිකං [Pg.149] ආයස්මතො රහොසඤ්ඤකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො එකස්මිං බුද්ධසුඤ්ඤකාලෙ මජ්ඣිමදෙසෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සකසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං පත්වා තත්ථ සාරං අපස්සන්තො කෙවලං උදරං පූරෙත්වා කොධමදමානාදයො අකුසලෙයෙව දිස්වා ඝරාවාසං පහාය හිමවන්තං පවිසිත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා අනෙකතාපසසතපරිවාරො වසභපබ්බතසමීපෙ අස්සමං මාපෙත්වා තීණි වස්සසහස්සානි හිමවන්තෙයෙව වසමානො ‘‘අහං එත්තකානං සිස්සානං ආචරියොති සම්මතො ගරුට්ඨානියො ගරුකාතබ්බො වන්දනීයො, ආචරියො මෙ නත්ථී’’ති දොමනස්සප්පත්තො තෙ සබ්බෙ සිස්සෙ සන්නිපාතෙත්වා බුද්ධානං අභාවෙ නිබ්බානාධිගමාභාවං පකාසෙත්වා සයං එකකො රහො විවෙකට්ඨානෙව නිසින්නො බුද්ධස්ස සම්මුඛා නිසින්නො විය බුද්ධසඤ්ඤං මනසි කරිත්වා බුද්ධාරම්මණං පීතිං උප්පාදෙත්වා සාලායං පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා නිසින්නො කාලං කත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්ති.

"Himavantassāvidūre" và các câu kệ tiếp theo là thiên Apadāna của trưởng lão Rahosaññaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Trong một thời kỳ trống không đức Phật, ngài đã sanh ra trong gia tộc Bà-la-môn ở Trung Ấn. Sau khi trưởng thành, đã đạt đến sự thành tựu trong các nghề nghiệp của mình, nhưng không nhìn thấy cốt lõi ở nơi ấy, chỉ thấy việc làm đầy bụng và các pháp bất thiện như là phẫn nộ, say đắm, kiêu mạn, nên đã từ bỏ đời sống tại gia, đi vào Hy-mã-lạp, xuất gia theo hạnh tu của ẩn sĩ. Có đoàn tùy tùng là nhiều trăm vị khổ hạnh, ngài đã tạo dựng một am thất gần núi Vasabha, đã sống ở Hy-mã-lạp trong ba ngàn năm. Ngài đã bị ưu phiền xâm chiếm (nghĩ rằng): "Ta được xem là thầy của chừng ấy đệ tử, là người đáng được tôn trọng, đáng được kính nể, đáng được đảnh lễ, nhưng ta lại không có thầy." Ngài đã triệu tập tất cả các đệ tử ấy lại, đã tuyên bố về sự không thể chứng ngộ Níp-bàn khi không có các đức Phật, rồi tự mình ngồi một mình ở nơi vắng vẻ, ẩn dật. Giống như đang ngồi trước mặt đức Phật, ngài đã tác ý tưởng về đức Phật, đã làm phát sanh niềm hỷ lạc với đối tượng là đức Phật, đã ngồi kiết-già trong một căn chòi, đã mệnh chung và tái sanh ở cõi Phạm thiên.

34. සො තත්ථ ඣානසුඛෙන චිරං වසිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො කාමෙසු අනල්ලීනො සත්තවස්සිකො පබ්බජිත්වා ඛුරග්ගෙයෙව අරහත්තං පත්වා ඡළභිඤ්ඤො හුත්වා පුබ්බෙනිවාසඤාණෙන අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සඤ්ජාතසොමනස්සො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිමාහ. වසභො නාම පබ්බතොති හිමවන්තපබ්බතං විනා සෙසපබ්බතානං උච්චතරභාවෙන සෙට්ඨතරභාවෙන වසභොති සඞ්ඛං ගතො පබ්බතොති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

34. Vị ấy, sau khi đã sống lâu dài ở nơi ấy với niềm an lạc của thiền định, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, đã sanh ra trong một gia đình có gia thế. Không quyến luyến các dục vọng, ngài đã xuất gia lúc bảy tuổi, đã đắc quả A-la-hán ngay khi lưỡi dao cạo vừa chạm tóc, đã trở thành bậc có sáu thắng trí. Nhờ có Túc Mạng Minh, ngài đã nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, đã phát sanh niềm hoan hỷ, và trong khi tuyên thuyết về thiên Apadāna kể lại hạnh xưa của mình, đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng "Himavantassāvidūre". Câu "ngọn núi tên là Vasabha" có nghĩa là: do tính chất cao hơn, ưu việt hơn các ngọn núi khác ngoại trừ dãy Hy-mã-lạp, nên ngọn núi được mệnh danh là Vasabha (bậc tối thắng). Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

රහොසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên Apadāna của trưởng lão Rahosaññaka đã kết thúc.

6. චම්පකපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

6. Phần giải về thiên Apadāna của trưởng lão Campakapupphiya.

කණිකාරංව ජොතන්තන්තිආදිකං ආයස්මතො චම්පකපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො වෙස්සභුස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ [Pg.150] නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සකසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං පත්වා තත්ථ සාරං අපස්සන්තො ඝරාවාසං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා වනන්තරෙ වසන්තො වෙස්සභුං භගවන්තං උද්දිස්ස සිස්සෙහි ආනීතෙහි චම්පකපුප්ඵෙහි පූජෙසි. භගවා අනුමොදනං අකාසි. සො තෙනෙව කුසලෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පාපුණිත්වා පුබ්බවාසනාබලෙන ඝරාවාසෙ අනල්ලීනො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

"Kaṇikāraṃva jotantaṃ" và các câu kệ tiếp theo là thiên Apadāna của trưởng lão Campakapupphiya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Vessabhū, ngài đã sanh ra trong gia tộc Bà-la-môn. Sau khi trưởng thành, đã đạt đến sự thành tựu trong các nghề nghiệp của mình, nhưng không nhìn thấy cốt lõi ở nơi ấy, nên đã từ bỏ đời sống tại gia, xuất gia theo hạnh tu của khổ hạnh. Trong khi sống ở trong rừng, ngài đã hướng đến đức Thế Tôn Vessabhū và cúng dường bằng những đóa hoa sứ do các đệ tử mang đến. Đức Thế Tôn đã tùy hỷ. Do nghiệp thiện ấy, trong khi luân hồi trong cõi trời và cõi người, ngài đã hưởng thụ cả hai loại tài sản. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh ra trong một gia đình có gia thế, đã đến tuổi trưởng thành. Nhờ năng lực của các thói quen quá khứ, ngài không quyến luyến đời sống tại gia, đã xuất gia và không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán.

41. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බපුඤ්ඤකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො කණිකාරංව ජොතන්තන්තිආදිමාහ. තත්ථ කණිකාරන්ති සකලපත්තපලාසානි පරිභජ්ජ පාතෙත්වා පුප්ඵගහණසමයෙ කණ්ණිකාබද්ධො හුත්වා පුප්ඵමකුළානං ගහණතො කණ්ණිකාකාරෙන පකතොති කණිකාරො, ‘‘කණ්ණිකාරො’’ති වත්තබ්බෙ නිරුත්තිනයෙන එකස්ස පුබ්බ ණ-කාරස්ස ලොපං කත්වා ‘‘කණිකාර’’න්ති වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. තං පුප්ඵිතං කණිකාරරුක්ඛං ඉව ජොතන්තං බුද්ධං අද්දසන්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

41. Về sau, vị ấy đã nhớ lại nghiệp phước quá khứ của mình, đã phát sanh niềm hoan hỷ, và trong khi tuyên thuyết về thiên Apadāna kể lại hạnh xưa của mình, đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng "Kaṇikāraṃva jotantaṃ". Ở đây, "kaṇikāra" là: sau khi đã rụng hết tất cả lá non và lá già, vào thời điểm kết hoa, nó trở nên được kết thành chùm, do việc mang những nụ hoa, nó hiện ra với hình dạng của một chùm hoa nên được gọi là "kaṇikāra". Cần phải hiểu rằng, khi đáng lẽ phải nói là "kaṇṇikāro", theo quy tắc từ nguyên, do sự lược bỏ một mẫu tự "ṇa" ở trước, nên được nói là "kaṇikāra". Ý nghĩa là: "Tôi đã nhìn thấy đức Phật đang tỏa sáng giống như cây kaṇikāra đang trổ hoa ấy." Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

චම්පකපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên Apadāna của trưởng lão Campakapupphiya đã kết thúc.

7. අත්ථසන්දස්සකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

7. Phần giải về thiên Apadāna của trưởng lão Atthasandassaka.

විසාලමාළෙ ආසීනොතිආදිකං ආයස්මතො අත්ථසන්දස්සකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකෙසු අත්තභාවෙසු කතපුඤ්ඤූපචයො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සකසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං පත්තො තත්ථ සාරං අපස්සන්තො ගෙහං පහාය හිමවන්තං ගන්ත්වා රමණීයෙ ඨානෙ පණ්ණසාලං කත්වා පටිවසති, තදා සත්තානුකම්පාය හිමවන්තමාගතං පදුමුත්තරභගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතො වන්දිත්වා ථුතිවචනෙහි ථොමෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන යාවතායුකං කත්වා කාලඞ්කත්වා බ්‍රහ්මලොකූපගො අහොසි. සො අපරභාගෙ ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණි.

"Visālamāḷe āsīno" và các câu kệ tiếp theo là thiên Apadāna của trưởng lão Atthasandassaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy phước báu trong nhiều kiếp sống. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, ngài đã sanh ra trong gia tộc Bà-la-môn. Sau khi trưởng thành, đã đạt đến sự thành tựu trong các nghề nghiệp của mình, nhưng không nhìn thấy cốt lõi ở nơi ấy, nên đã từ bỏ nhà cửa, đi đến Hy-mã-lạp, đã làm một am lá ở nơi khả ái và trú ngụ. Khi ấy, đã nhìn thấy đức Thế Tôn Padumuttara, người đã đến Hy-mã-lạp vì lòng bi mẫn chúng sanh, với tâm ý trong sạch, ngài đã đảnh lễ theo thể năm vóc sát đất và đã tán thán bằng những lời ca tụng. Do phước báu ấy, vị ấy sau khi sống hết tuổi thọ, đã mệnh chung và sanh lên cõi Phạm thiên. Về sau, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình có gia thế, đã đến tuổi trưởng thành. Sau khi nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, ngài đã có được đức tin, đã xuất gia và chứng đắc quả A-la-hán.

47. සො [Pg.151] අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො විසාලමාළෙ ආසීනොතිආදිමාහ. තත්ථ විසාලමාළෙති විසාලං පත්ථටං විත්ථිණ්ණං මහන්තං මාළං විසාලමාළං, තස්මිං විසාලමාළෙ ආසීනො නිසින්නො අහං ලොකනායකං අද්දසන්ති සම්බන්ධො. තෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

47. Vị ấy, sau khi nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, đã phát sanh niềm hoan hỷ, và trong khi tuyên thuyết về thiên Apadāna kể lại hạnh xưa của mình, đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng "Visālamāḷe āsīno". Ở đây, "visālamāḷe" là: một đài cao rộng lớn, trải rộng, bao la, to lớn là "visālamāḷa". Mối liên hệ là: "Ta, đang ngồi trên đài cao rộng lớn ấy, đã nhìn thấy bậc Lãnh Đạo thế gian." Phần còn lại của các câu kệ ấy đều dễ hiểu.

අත්ථසන්දස්සකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên Apadāna của trưởng lão Atthasandassaka đã kết thúc.

8. එකපසාදනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

8. Phần giải về thiên Apadāna của trưởng lão Ekapasādaniya.

නාරදො ඉති මෙ නාමන්තිආදිකං ආයස්මතො එකපසාදනියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකාසු ජාතීසු කතකුසලො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො කෙසවොති පාකටො හුත්වා විඤ්ඤුතං පත්වා ඝරාවාසං පහාය පබ්බජිත්වා වසන්තො එකදිවසං සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො අඤ්ජලිං පග්ගය්හ අතිවිය පීතිසොමනස්සජාතො පක්කාමි. සො යාවතායුකං ඨත්වා තෙනෙව සොමනස්සෙන කාලං කත්වා දෙවෙසු නිබ්බත්තො තත්ථ දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු උප්පන්නො තත්ථ සම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ අඤ්ඤතරස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Thiên sự) bắt đầu bằng ‘Nārado iti me nāmaṃ’ là của trưởng lão Ekapasādaniya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã làm các điều thiện trong nhiều kiếp, vào thời của đức Thế Tôn Atthadassī đã sanh ra trong dòng dõi Bà-la-môn, được biết đến với tên là Kesava. Sau khi đạt đến sự hiểu biết, vị ấy đã từ bỏ đời sống tại gia, xuất gia và sinh sống. Một ngày nọ, sau khi nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, với tâm ý hoan hỷ, vị ấy đã chắp tay và ra đi với hỷ lạc và hoan hỷ vô cùng. Vị ấy đã sống cho đến hết tuổi thọ, đã mệnh chung với chính sự hoan hỷ ấy, đã sanh vào cõi chư thiên. Sau khi hưởng thụ thiên sản ở nơi ấy, vị ấy đã sanh vào cõi người, đã hưởng thụ các tài sản ở nơi ấy. Trong thời đức Phật hiện tại này, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình nào đó, đã đến tuổi trưởng thành, đã có đức tin nơi đức Đạo Sư và xuất gia, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán.

55. සො අපරභාගෙ අත්තනො කතකුසලකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නාරදො ඉති මෙ නාමන්තිආදිමාහ. තත්ථ නාරදොති ජාතිවසෙන සුද්ධසරීරත්තා නත්ථි රජො ධූලි මලං එතස්සාති නාරදො, ජ-කාරස්ස ද-කාරං කත්වා නාරදොති කුලදත්තිකං නාමං. කෙසවොති කිසවච්ඡගොත්තෙ ජාතත්තා කෙසවො නාරදකෙසවො ඉති මං ජනා විදූ ජානන්තීති අත්ථො. සෙසං පාකටමෙවාති.

55. Về sau, vị ấy nhớ lại nghiệp thiện đã làm của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên sự của tiền thân đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng ‘Nārado iti me nāmaṃ.’ Ở đây, ‘Nārado’ là: do bởi sự sanh ra, do thân thể thanh tịnh, ‘người này không có bụi bặm, bụi đất, cấu uế,’ vì thế là Nārada; do biến đổi mẫu tự ‘ja’ thành mẫu tự ‘da,’ ‘Nārada’ là tên do gia tộc đặt cho. ‘Kesavo’ là: do sanh trong thị tộc Kisavaccha nên là Kesava. ‘Nāradakesavo, chúng sanh biết ta như vậy,’ có nghĩa là ‘họ biết.’ Phần còn lại thì đã rõ ràng.

එකපසාදනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải về thiên sự của trưởng lão Ekapasādaniya đã kết thúc.

9. සාලපුප්ඵදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

9. Chú giải về thiên sự của trưởng lão Sālapupphadāyaka

මිගරාජා [Pg.152] තදා ආසින්තිආදිකං ආයස්මතො සාලපුප්ඵදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ කතකුසලසඤ්චයො කෙනචි කම්මච්ඡිද්දෙන හිමවන්තෙ සීහයොනියං නිබ්බත්තො අනෙකසීහපරිවාරො විහාසි. තදා සිඛී භගවා තස්සානුකම්පාය හිමවන්තං අගමාසි. සීහො තං උපගතං දිස්වා පසන්නමානසො සාඛාභඞ්ගෙන සකණ්ණිකසාලපුප්ඵං ගහෙත්වා පූජෙසි. භගවා තස්ස අනුමොදනං අකාසි.

(Thiên sự) bắt đầu bằng ‘Migarājā tadā āsiṃ’ là của trưởng lão Sālapupphadāyaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các điều thiện ở các kiếp sống nơi này nơi kia. Do một kẽ hở nào đó của nghiệp, vị ấy đã sanh vào loài sư tử ở Hy-mã-lạp sơn, đã sống với nhiều sư tử làm tùy tùng. Khi ấy, đức Thế Tôn Sikhī vì lòng bi mẫn đối với nó đã đi đến Hy-mã-lạp sơn. Con sư tử, sau khi thấy ngài đến gần, với tâm ý hoan hỷ, bằng cách bẻ cành cây đã lấy đóa hoa Sala có đài hoa và cúng dường. Đức Thế Tôn đã tùy hỷ với nó.

60. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා අරහත්තං පත්තො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො මිගරාජා තදා ආසින්තිආදිමාහ. තත්ථ මරණං ගච්ඡන්තීති මිගා, අථ වා ඝාසං මග්ගන්ති ගවෙසන්තීති මිගා, මිගානං රාජා මිගරාජා. සකලචතුප්පදානං රාජභාවෙ සතිපි ගාථාබන්ධසුඛත්ථං මිගෙ ආදිං කත්වා මිගරාජාති වුත්තං. යදා භගවන්තං දිස්වා සපුප්ඵං සාලසාඛං භඤ්ජිත්වා පූජෙසිං, තදා අහං මිගරාජා අහොසින්ති අත්ථො.

60. Do phước báu ấy, vị ấy trong khi luân hồi ở cõi trời và cõi người đã hưởng thụ các tài sản ở cả hai nơi. Trong thời đức Phật hiện tại này, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình nào đó, sau khi đạt đến sự hiểu biết, đã có đức tin nơi đức Đạo Sư và xuất gia, đã đắc quả A-la-hán. Nhớ lại tiền nghiệp của mình, vị ấy sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên sự của tiền thân đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng ‘Migarājā tadā āsiṃ.’ Ở đây, ‘chúng đi đến cái chết’ nên là ‘migā’ (loài thú); hoặc là ‘chúng tìm kiếm, chúng truy lùng cỏ’ nên là ‘migā.’ Vua của các loài thú là ‘migarājā.’ Mặc dù là vua của tất cả loài bốn chân, vì sự thuận tiện trong việc kết cấu câu kệ, đã được nói là ‘migarājā’ bằng cách lấy loài thú làm đầu. ‘Khi đã thấy đức Thế Tôn, ta đã bẻ cành Sala có hoa và cúng dường, khi ấy, ta đã là vua loài thú,’ đó là ý nghĩa.

62. සකොසං පුප්ඵමාහරින්ති සකණ්ණිකං සාලපුප්ඵං ආහරිං පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

62. (Câu) ‘Sakosaṃ pupphamāhariṃ’ có nghĩa là ‘ta đã mang đến đóa hoa Sala có đài hoa và đã cúng dường.’ Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

සාලපුප්ඵදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải về thiên sự của trưởng lão Sālapupphadāyaka đã kết thúc.

10. පියාලඵලදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

10. Chú giải về thiên sự của trưởng lão Piyālaphaladāyaka

පරොධකො තදා ආසින්තිආදිකං ආයස්මතො පියාලඵලදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ නෙසාදකුලෙ නිබ්බත්තො හිමවන්තෙ එකස්මිං පබ්භාරෙ මිගෙ වධිත්වා ජීවිකං කප්පෙත්වා වසති. තස්මිං කාලෙ තත්ථ ගතං සිඛිං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො සායං පාතං නමස්සමානො කඤ්චි දෙය්‍යධම්මං අපස්සන්තො මධුරානි [Pg.153] පියාලඵලානි උච්චිනිත්වා අදාසි. භගවා තානි පරිභුඤ්ජි. සො නෙසාදො බුද්ධාරම්මණාය පීතියා නිරන්තරං ඵුට්ඨසරීරො පාපකම්මෙ විරත්තචිත්තො මූලඵලාහාරො නචිරස්සෙව කාලං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්ති.

(Thiên sự) bắt đầu bằng ‘Parodhako tadā āsiṃ’ là của trưởng lão Piyālaphaladāyaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi ở các kiếp sống nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Sikhī đã sanh ra trong dòng dõi thợ săn. Vị ấy đã sinh sống ở một sườn núi tại Hy-mã-lạp sơn bằng cách giết hại các loài thú. Vào thời điểm ấy, sau khi thấy đức Thế Tôn Sikhī đã đi đến nơi đó, với tâm ý hoan hỷ, vị ấy đã đảnh lễ vào buổi sáng và buổi chiều. Không thấy có vật gì để dâng cúng, vị ấy đã hái những quả piyāla ngọt ngào và dâng cúng. Đức Thế Tôn đã thọ dụng chúng. Người thợ săn ấy, với thân thể liên tục thấm nhuần niềm hỷ lạc có đức Phật làm đối tượng, với tâm từ bỏ các nghiệp ác, đã ăn rễ cây và quả cây, không bao lâu đã mệnh chung và sanh vào cõi trời.

66. සො තත්ථ දිබ්බසම්පත්තියො අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච අනෙකවිධසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා තත්ථ අනභිරතො ගෙහං පහාය සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්තො අත්තනො කතඵලදානකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පරොධකො තදා ආසින්තිආදිමාහ. තත්ථ යදා අහං පියාලඵලං දත්වා චිත්තං පසාදෙසිං, තදා අහං පරොධකො ආසින්ති සම්බන්ධො. පරොධකොති පරසත්තරොධකො විහෙසකො. ‘‘පරරොධකො’’ති වත්තබ්බෙ පුබ්බස්ස ර-කාරස්ස ලොපං කත්වා ‘‘පරොධකො’’ති වුත්තං.

66. Vị ấy, sau khi hưởng thụ các thiên sản ở nơi ấy và sau khi hưởng thụ nhiều loại tài sản ở cõi người, trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh ra trong dòng dõi gia chủ. Sau khi đạt đến sự hiểu biết, vị ấy đã thiết lập đời sống tại gia, không ưa thích ở nơi ấy, đã từ bỏ gia đình, đã xuất gia nơi đức Đạo Sư. Sau khi đã phát triển tuệ quán, không bao lâu vị ấy đã đắc quả A-la-hán. Nhớ lại nghiệp dâng cúng quả cây đã làm của mình, vị ấy sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên sự của tiền thân đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng ‘Parodhako tadā āsiṃ.’ Ở đây, có sự liên kết là: ‘Khi ta đã dâng cúng quả piyāla và làm cho tâm ý hoan hỷ, khi ấy ta là người làm hại.’ ‘Parodhako’ là người ngăn cản, người làm hại các chúng sanh khác. Khi đáng lẽ phải nói là ‘pararodhako,’ do đã lược bỏ mẫu tự ‘ra’ ở trước nên đã được nói là ‘parodhako.’

69. පරිචාරිං විනායකන්ති තං නිබ්බානපාපකං සත්ථාරං, ‘‘භන්තෙ, ඉමං ඵලං පරිභුඤ්ජථා’’ති පවාරිං නිමන්තෙසිං ආරාධෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

69. (Câu) ‘Paricāriṃ vināyakaṃ’ có nghĩa là: vị Đạo Sư ấy, người dẫn đến Niết-bàn, ta đã thỉnh mời, đã cung thỉnh, đã khẩn thỉnh rằng: ‘Bạch ngài, xin hãy thọ dụng quả này.’ Phần còn lại thì dễ hiểu.

පියාලඵලදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải về thiên sự của trưởng lão Piyālaphaladāyaka đã kết thúc.

චුද්දසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải về phẩm thứ mười bốn đã kết thúc.

15. ඡත්තවග්ගො

15. Phẩm Cái Lọng

1. අතිඡත්තියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

1. Chú giải về thiên sự của trưởng lão Atichattiya

පරිනිබ්බුතෙ භගවතීතිආදිකං ආයස්මතො අතිඡත්තියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො ධරමානස්ස භගවතො අදිට්ඨත්තා පරිනිබ්බුතකාලෙ ‘‘අහො මම පරිහානී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘මම ජාතිං සඵලං කරිස්සාමී’’ති කතසන්නිට්ඨානො ඡත්තාධිඡත්තං කාරෙත්වා තස්ස භගවතො සරීරධාතුං නිහිතධාතුගබ්භං පූජෙසි. අපරභාගෙ පුප්ඵච්ඡත්තං කාරෙත්වා තමෙව ධාතුගබ්භං [Pg.154] පූජෙසි. සො තෙනෙව පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා වායමන්තො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි.

Câu bắt đầu bằng ‘Parinibbute bhagavati’ là thiên A-hàm-chuyện về trưởng lão Atichattiya. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Atthadassī đã sanh ra trong một gia đình. Do không được thấy đức Thế Tôn khi Ngài còn tại thế, vào lúc Ngài nhập Niết-bàn, vị ấy đã suy nghĩ rằng: “Ôi, sự tổn thất của ta!” và đã quyết định rằng: “Ta sẽ làm cho kiếp sanh của ta được kết quả,” rồi đã cho làm một chiếc lọng chồng lên lọng và đã cúng dường bảo tháp có chứa đựng xá-lợi thân thể của đức Thế Tôn ấy. Về sau, vị ấy đã cho làm một chiếc lọng hoa và đã cúng dường chính bảo tháp ấy. Do phước báu ấy, vị ấy đã luân hồi trong cõi trời và cõi người, hưởng thụ cả hai loại tài sản, trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh ra trong gia đình gia chủ, khi đến tuổi trưởng thành đã có đức tin nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, nhận lấy đề mục thiền định, và trong khi đang tinh tấn, không bao lâu đã chứng đắc quả A-la-hán.

1. සො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පරිනිබ්බුතෙ භගවතීතිආදිමාහ. තත්ථ ඡත්තාතිඡත්තන්ති ඡාදියති සංවරියති ආතපාදින්ති ඡත්තං, ඡත්තස්ස අතිඡත්තං ඡත්තස්ස උපරි කතඡත්තං ඡත්තාතිඡත්තං, ඡත්තස්ස උපරූපරි ඡත්තන්ති අත්ථො. ථූපම්හි අභිරොපයින්ති ථූපියති රාසිකරීයතීති ථූපො, අථ වා ථූපති ථිරභාවෙන වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජමානො පතිට්ඨාතීති ථූපො, තස්මිං ථූපම්හි මයා කාරිතං ඡත්තං උපරූපරි ඨපනවසෙන අභි විසෙසෙන ආරොපයිං පූජෙසින්ති අත්ථො.

1. Vị ấy, khi nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên A-hàm-chuyện của mình, đã nói lên câu bắt đầu bằng ‘parinibbute bhagavati.’ Trong ấy, ‘chattātichattaṃ’ (lọng chồng lên lọng) có nghĩa là: ‘chatta’ là vật che, vật bao bọc khỏi ánh nắng mặt trời v.v...; ‘atichattaṃ’ của ‘chatta’ là chiếc lọng được làm bên trên chiếc lọng, đó là ‘chattātichattaṃ,’ có nghĩa là lọng chồng lên trên lọng. ‘Thūpamhi abhiropayiṃ’ (đã dâng lên trên bảo tháp) có nghĩa là: ‘thūpa’ là vật được vun đống, được chất thành đống; hoặc ‘thūpa’ là vật đứng vững, đạt đến sự tăng trưởng, phát triển, lớn mạnh một cách vững chắc. Trên bảo tháp ấy, chiếc lọng do tôi cho làm đã được tôi dâng lên một cách đặc biệt bằng cách đặt chồng lên trên, có nghĩa là đã cúng dường.

2. පුප්ඵච්ඡදනං කත්වානාති විකසිතෙහි සුගන්ධෙහි අනෙකෙහි ඵුප්ඵෙහි ඡදනං ඡත්තුපරි විතානං කත්වා පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

2. ‘Pupphacchadanaṃ katvāna’ (sau khi làm mái che bằng hoa) có nghĩa là đã làm một mái che, một tấm màn che bên trên chiếc lọng bằng nhiều loại hoa thơm đang nở, rồi đã cúng dường. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

අතිඡත්තියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về A-hàm-chuyện của trưởng lão Atichattiya đã chấm dứt.

2. ථම්භාරොපකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

2. Phần giải về A-hàm-chuyện của trưởng lão Thambhāropaka.

නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිකං ආයස්මතො ථම්භාරොපකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො ධම්මදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සද්ධො පසන්නො පරිනිබ්බුතෙ භගවති තස්ස භගවතො ධාතුගබ්භමාළකෙ ථම්භං නිඛනිත්වා ධජං ආරොපෙසි. බහූනි ජාතිසුමනපුප්ඵානි ගන්ථිත්වා නිස්සෙණියා ආරොහිත්වා පූජෙසි.

Câu bắt đầu bằng ‘Nibbute lokanāthamhi’ là thiên A-hàm-chuyện về trưởng lão Thambhāropaka. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Dhammadassī đã sanh ra trong một gia đình, có đức tin, có lòng trong sạch. Khi đức Thế Tôn đã nhập Niết-bàn, vị ấy đã chôn một cây cột trong khuôn viên bảo tháp của đức Thế Tôn ấy và đã treo lên một lá cờ. Vị ấy đã kết nhiều đóa hoa lài, dùng thang leo lên và cúng dường.

5. සො යාවතායුකං ඨත්වා කාලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා සබ්බත්ථ පූජිතො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො දහරකාලතො පභුති පූජනීයො සාසනෙ බද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පත්තො [Pg.155] අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිමාහ. තත්ථ නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීති සකලලොකස්ස නාථෙ පධානභූතෙ පටිසරණෙ ච සත්ථරි ඛන්ධපරිනිබ්බානෙන නිබ්බුතෙ නිබ්බුතදීපසිඛා විය අදස්සනං ගතෙති අත්ථො. ධම්මදස්සීනරාසභෙති චතුසච්චධම්මං පස්සතීති ධම්මදස්සී, අථ වා සතිපට්ඨානාදිකෙ සත්තතිංසබොධිපක්ඛියධම්මෙ දස්සනසීලො පස්සනසීලොති ධම්මදස්සී, නරානං ආසභො පවරො උත්තමොති නරාසභො, ධම්මදස්සී ච සො නරාසභො චෙති ධම්මදස්සීනරාසභො, තස්මිං ධම්මදස්සීනරාසභෙ. ආරොපෙසිං ධජං ථම්භන්ති චෙතියමාළකෙ ථම්භං නිඛනිත්වා තත්ථ ධජං ආරොපෙසිං බන්ධිත්වා ඨපෙසින්ති අත්ථො.

5. Vị ấy, sau khi sống hết tuổi thọ, đã mệnh chung, luân hồi trong cõi trời và cõi người, hưởng thụ cả hai loại tài sản, được cúng dường ở khắp mọi nơi, trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh ra trong một gia đình. Từ khi còn trẻ, vị ấy đã là người đáng được cúng dường, có đức tin vững chắc trong giáo pháp, đã xuất gia, đã chứng đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. Khi nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên A-hàm-chuyện của mình, đã nói lên câu bắt đầu bằng ‘nibbute lokanāthamhi.’ Trong ấy, ‘nibbute lokanāthamhi’ có nghĩa là: khi đức Đạo Sư, là vị lãnh đạo, là bậc tối thắng, và là nơi nương tựa của toàn thể thế gian, đã nhập Niết-bàn bằng sự tịch diệt của các uẩn, đã đi đến chỗ không còn thấy được giống như ngọn lửa đèn đã tắt. ‘Dhammadassīnarāsabhe’ có nghĩa là: ‘Dhammadassī’ là vị thấy được Tứ Thánh Đế, hoặc ‘Dhammadassī’ là vị có thói quen thấy, có thói quen nhận biết ba mươi bảy phẩm trợ đạo bắt đầu bằng Tứ Niệm Xứ; ‘narāsabho’ là bậc tối thắng, bậc cao thượng, bậc ưu việt của loài người; ‘Dhammadassīnarāsabho’ là vị Dhammadassī và cũng là vị Narāsabha; (câu này nói về) đức Dhammadassīnarāsabha ấy. ‘Āropesiṃ dhajaṃ thambhaṃ’ (đã treo lá cờ trên cột) có nghĩa là đã chôn một cây cột trong khuôn viên bảo tháp, ở đó đã treo lên, đã buộc và dựng lên một lá cờ.

6. නිස්සෙණිං මාපයිත්වානාති නිස්සාය තං ඉණන්ති ගච්ඡන්ති ආරොහන්ති උපරීති නිස්සෙණි, තං නිස්සෙණිං මාපයිත්වා කාරෙත්වා බන්ධිත්වා ථූපසෙට්ඨං සමාරුහින්ති සම්බන්ධො. ජාතිපුප්ඵං ගහෙත්වානාති ජායමානමෙව ජනානං සුන්දරං මනං කරොතීති ජාතිසුමනං, ජාතිසුමනමෙව පුප්ඵං ‘‘ජාතිසුමනපුප්ඵ’’න්ති වත්තබ්බෙ ගාථාබන්ධසුඛත්ථං සුමනසද්දස්ස ලොපං කත්වා ‘‘ජාතිපුප්ඵ’’න්ති වුත්තං, තං ජාතිසුමනපුප්ඵං ගහෙත්වා ගන්ථිත්වා ථූපම්හි ආරොපයිං, ආරොපෙත්වා පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

6. ‘Nisseṇiṃ māpayitvāna’ (sau khi cho làm chiếc thang) có nghĩa là: ‘nisseṇi’ là vật mà người ta nương vào đó để đi, để tiến tới, để leo lên trên; sau khi cho làm, cho chế tạo, cho dựng chiếc thang ấy, rồi đã leo lên bảo tháp cao quý, đây là sự liên kết. ‘Jātipupphaṃ gahetvāna’ (sau khi lấy hoa lài) có nghĩa là: ‘jātisumana’ là loài hoa ngay khi sanh ra đã làm cho tâm của người ta trở nên đẹp đẽ; chính hoa lài, khi cần nói là ‘jātisumanapupphaṃ,’ vì để cho dễ dàng trong việc cấu trúc câu kệ, từ ‘sumana’ đã được lược bỏ và được nói là ‘jātipupphaṃ.’ Sau khi lấy, kết những đóa hoa lài ấy, tôi đã dâng lên trên bảo tháp, có nghĩa là sau khi dâng lên, đã cúng dường. Phần còn lại rất dễ hiểu.

ථම්භාරොපකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về A-hàm-chuyện của trưởng lão Thambhāropaka đã chấm dứt.

3. වෙදිකාරකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3. Phần giải về A-hàm-chuyện của trưởng lão Vedikāraka.

නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිකං ආයස්මතො වෙදිකාරකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පියදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා නිබ්බුතෙ සත්ථරි පසන්නො තස්ස චෙතියෙ වලයං කාරෙසි, සත්තහි රතනෙහි පරිපූරෙත්වා මහාපූජං කාරෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අනෙකෙසු ජාතිසතසහස්සෙසු පූජනීයො මහද්ධනො මහාභොගො උභයසුඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විභවසම්පන්නො පබ්බජිත්වා වායමන්තො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

Câu bắt đầu bằng ‘Nibbute lokanāthamhi’ là thiên A-hàm-chuyện về trưởng lão Vedikāraka. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các bậc Tối Thắng quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Piyadassī đã sanh ra trong một gia đình giàu có. Khi đến tuổi trưởng thành, sau khi đã lập gia đình, vị ấy có lòng trong sạch đối với đức Đạo Sư đã nhập Niết-bàn, đã cho làm một hàng rào tại bảo tháp của Ngài, đã làm cho đầy đủ bảy loại báu vật và đã thực hiện một cuộc cúng dường trọng đại. Do phước báu ấy, vị ấy đã luân hồi trong cõi trời và cõi người, trong nhiều trăm ngàn kiếp sanh đã là người đáng được cúng dường, có tài sản lớn, có của cải nhiều, đã hưởng thụ cả hai loại hạnh phúc, trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh ra trong một gia đình giàu có, đã xuất gia, và trong khi đang tinh tấn, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán.

10. සො [Pg.156] එකදිවසං අත්තනො පුබ්බෙ කතකුසලං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව. පියදස්සීනරුත්තමෙති පියං සොමනස්සාකාරං දස්සනං යස්ස සො පියදස්සී, ආරොහපරිණාහද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණඅසීතානුබ්‍යඤ්ජනබ්‍යාමප්පභාමණ්ඩලෙහි සාධු මහාජනප්පසාදං ජනයනාකාරදස්සනොති අත්ථො. නරානං උත්තමොති නරුත්තමො, පියදස්සී ච සො නරුත්තමො චෙති පියදස්සීනරුත්තමො, තස්මිං පියදස්සීනරුත්තමෙ නිබ්බුතෙ ධාතුගබ්භම්හි මුත්තවෙදිං අහං අකාසින්ති සම්බන්ධො. පුප්ඵාධාරත්ථාය පරියොසානෙ වෙදිකාවලයං අකාසින්ති අත්ථො.

10. Vị ấy vào một ngày kia, khi đã nhớ lại thiện nghiệp đã được thực hiện trong quá khứ của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là: “nibbute lokanāthamhīti.” Ý nghĩa của câu kệ ấy đã được trình bày ở phần dưới. (Trong câu kệ) “Piyadassīnaruttame” (có nghĩa là): Vị có tướng mạo khả ái, mang lại sự hoan hỷ, vị ấy là Piyadassī (Thiện Kiến). Có nghĩa là: Vị có tướng mạo làm phát sanh sự trong sạch tốt đẹp cho đại chúng bởi chiều cao, chiều ngang, ba mươi hai tướng tốt của bậc Đại nhân, tám mươi vẻ đẹp phụ, và vòng hào quang một sải tay. Bậc tối thượng của nhân loại là naruttamo (nhân tối thượng). Vị ấy là Piyadassī và là naruttamo, do đó là Piyadassīnaruttamo. (Câu kệ) có sự liên kết là: “Khi bậc Piyadassīnaruttamo ấy đã tịch diệt, tôi đã thực hiện bệ thờ bằng ngọc trai ở bảo tháp xá-lợi.” Có nghĩa là: “Tôi đã thực hiện một vòng lan can ở phần cuối để làm nơi chứa đựng các bông hoa.”

11. මණීහි පරිවාරෙත්වාති මණති ජොතති පභාසතීති මණි, අථ වා ජනානං මනං පූරෙන්තො සොමනස්සං කරොන්තො ඉතො ගතො පවත්තොති මණි, ජාතිරඞ්ගමණිවෙළුරියමණිආදීහි අනෙකෙහි මණීහි කතවෙදිකාවලයං පරිවාරෙත්වා උත්තමං මහාපූජං අකාසින්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

11. (Trong câu kệ) “Maṇīhi parivāretvā” (có nghĩa là): Do chiếu sáng, rực rỡ, tỏa sáng nên được gọi là maṇi (ngọc). Hoặc là, do làm cho tâm của chúng sanh được tràn đầy, làm cho hoan hỷ, từ đó được tiến hành, được diễn tiến nên được gọi là maṇi. Có nghĩa là: “Sau khi đã bao quanh vòng lan can được làm bằng nhiều loại ngọc như ngọc jātiraṅga, ngọc veḷuriya, v.v... tôi đã thực hiện sự cúng dường vĩ đại, cao thượng.” Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

වෙදිකාරකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Vedikāraka đã chấm dứt.

4. සපරිවාරියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

4. Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Saparivāriya.

පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො සපරිවාරියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකාසු ජාතීසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො මහද්ධනො මහාභොගො අහොසි. අථ පදුමුත්තරෙ භගවති පරිනිබ්බුතෙ මහාජනො තස්ස ධාතුං නිදහිත්වා මහන්තං චෙතියං කාරෙත්වා පූජෙසි. තස්මිං කාලෙ අයං උපාසකො තස්සුපරි චන්දනසාරෙන චෙතියඝරං කරිත්වා මහාපූජං අකාසි. සො තෙනෙව පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය කුසලං කත්වා සද්ධාය සාසනෙ පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Câu kệ) bắt đầu là: “Padumuttaro nāma jino” là Trưởng lão kệ của Đại đức Saparivāriya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong nhiều kiếp sống đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara đã sanh vào một gia đình quyền quý, đã đạt đến sự hiểu biết, là người có tài sản lớn, có nhiều của cải. Về sau, khi đức Thế Tôn Padumuttara đã Niết-bàn, đại chúng đã tôn trí xá-lợi của ngài, cho xây dựng một bảo tháp to lớn và đã cúng dường. Vào lúc ấy, vị cận sự nam này đã cho xây dựng một ngôi điện thờ bằng lõi cây chiên-đàn ở phía trên bảo tháp ấy và đã thực hiện sự cúng dường vĩ đại. Do phước thiện ấy, vị ấy khi luân hồi trong các cõi trời và người đã hưởng thụ hai loại tài sản, trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh vào một gia đình quyền quý, sau khi trưởng thành đã thực hiện điều thiện, do đức tin đã xuất gia trong giáo pháp, không bao lâu sau đã là vị A-la-hán.

15-8. සො [Pg.157] අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. තත්ථ ඔමත්තන්ති ලාමකභාවං නීචභාවං දුක්ඛිතභාවං වා න පස්සාමි න ජානාමි, න දිට්ඨපුබ්බො මයා නීචභාවොති අත්ථො. සෙසං පාකටමෙවාති.

Về sau, vị ấy khi đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là: “Padumuttaro nāma jino.” Ở đó, (từ) “omattaṃ” có nghĩa là: “Tôi không thấy, không biết đến tình trạng tồi tệ, tình trạng thấp hèn, hay tình trạng đau khổ. Tình trạng thấp hèn chưa từng được tôi thấy trước đây.” Phần còn lại đã rõ ràng.

සපරිවාරියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Saparivāriya đã chấm dứt.

5. උමාපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

5. Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Umāpupphiya.

නිබ්බුතෙ ලොකමහිතෙතිආදිකං ආයස්මතො උමාපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා වසන්තො නිබ්බුතස්ස භගවතො චෙතියමහෙ වත්තමානෙ ඉන්දනීලමණිවණ්ණං උමාපුප්ඵං ගහෙත්වා පූජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන සුගතීසුයෙව සංසරන්තො දිබ්බමානුසසම්පත්තියො අනුභවිත්වා උප්පන්නුප්පන්නභවෙ බහුලං නීලවණ්ණො ජාතිසම්පන්නො විභවසම්පන්නො අහොසි. සො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සද්ධාජාතො පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි.

(Câu kệ) bắt đầu là: “Nibbute lokamahite” là Trưởng lão kệ của Đại đức Umāpupphiya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha đã sanh vào một gia đình quyền quý, sau khi trưởng thành đã thiết lập đời sống gia đình và trong khi đang sống, vào lúc lễ hội bảo tháp của đức Thế Tôn đã tịch diệt đang diễn ra, đã lấy bông hoa umā có màu sắc như ngọc indanīla và đã cúng dường. Do phước thiện ấy, vị ấy khi luân hồi chỉ trong các cõi lành đã hưởng thụ các tài sản cõi trời và cõi người, trong mỗi kiếp sống được sanh ra thường có màu da xanh, có dòng dõi cao quý, có tài sản sung túc. Vị ấy trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh vào một gia đình quyền quý có tài sản sung túc, sau khi đạt đến sự hiểu biết, có đức tin sanh khởi đã xuất gia, không bao lâu sau đã chứng đắc quả A-la-hán.

21. සො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නිබ්බුතෙ ලොකමහිතෙතිආදි වුත්තං. තත්ථ ලොකමහිතෙති ලොකෙහි මහිතො පූජිතොති ලොකමහිතො, තස්මිං ලොකමහිතෙ සිද්ධත්ථම්හි භගවති පරිනිබ්බුතෙති සම්බන්ධො. ආහුතීනංපටිග්ගහෙති ආහුතිනො වුච්චන්ති පූජාසක්කාරා, තෙසං ආහුතීනං පටිග්ගහෙතුං අරහතීති ආහුතීනංපටිග්ගහො, අලුත්තකිතන්තසමාසො, තස්මිං ආහුතීනංපටිග්ගහෙ භගවති පරිනිබ්බුතෙති අත්ථො.

21. Vị ấy khi đã nhớ lại tiền nghiệp, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là: “nibbute lokamahite.” Ở đó, (từ) “lokamahite” có nghĩa là: được các thế gian tôn kính, cúng dường nên là lokamahito. (Câu kệ) có sự liên kết là: “khi đức Thế Tôn Siddhattha, bậc được thế gian tôn kính, đã Niết-bàn.” (Từ) “Āhutīnaṃpaṭiggahe” (có nghĩa là): các sự cúng dường, tôn trọng được gọi là āhuti. Vị xứng đáng thọ nhận các sự cúng dường ấy là āhutīnaṃpaṭiggaho. Đây là hợp từ không lược bỏ biến cách. Có nghĩa là: “khi đức Thế Tôn, bậc xứng đáng thọ nhận các sự cúng dường, đã Niết-bàn.”

22. උමාපුප්ඵන්ති උද්ධමුද්ධං නීලපභං මුඤ්චමානං පුප්ඵති විකසතීති උමාපුප්ඵං, තං උමාපුප්ඵං ගහෙත්වා චෙතියෙ පූජං අකාසින්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

22. (Từ) “Umāpupphaṃ” (có nghĩa là): do nở ra, bung ra, tỏa ánh sáng xanh lên phía trên nên là umāpupphaṃ (hoa umā). Có nghĩa là: “Sau khi đã lấy bông hoa umā ấy, tôi đã thực hiện sự cúng dường ở bảo tháp.” Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

උමාපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Umāpupphiya đã chấm dứt.

6. අනුලෙපදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

6. Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Anulepadāyaka.

අනොමදස්සීමුනිනොතිආදිකං [Pg.158] ආයස්මතො අනුලෙපදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අනොමදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො මහද්ධනො මහාභොගො තස්ස භගවතො බොධිරුක්ඛස්ස වෙදිකාවලයං කාරෙත්වා සුධාකම්මඤ්ච කාරෙත්වා වාලුකසන්ථරණං දද්දළ්හමානං රජතවිමානමිව කාරෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන සුඛප්පත්තො උප්පන්නුප්පන්නභවෙ රජතවිමානරජතගෙහරජතපාසාදෙසු සුඛමනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා විපස්සනමනුයුත්තො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Câu kệ) bắt đầu là: “Anomadassīmunino” là Trưởng lão kệ của Đại đức Anulepadāyaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Anomadassī đã sanh vào một gia đình quyền quý, là người có tài sản lớn, có nhiều của cải, đã cho làm một vòng lan can cho cây Bồ-đề của đức Thế Tôn ấy, và đã cho thực hiện công việc tô vữa, đã cho làm nền cát lấp lánh giống như một lâu đài bằng bạc. Do phước thiện ấy, vị ấy đã đạt được sự an lạc, trong mỗi kiếp sống được sanh ra đã hưởng thụ sự an lạc trong các lâu đài bằng bạc, các ngôi nhà bằng bạc, các cung điện bằng bạc, trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh vào một gia đình quyền quý, sau khi đạt đến sự hiểu biết, có tâm trong sạch nơi đức Đạo Sư đã xuất gia, chuyên tâm tu tập thiền quán, không bao lâu sau đã là vị A-la-hán.

26. සො අපරභාගෙ ‘‘කිං නු ඛො කුසලං කත්වා මයා අයං විසෙසො අධිගතො’’ති පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණෙන පටිපාටියා අනුස්සරිත්වා පුබ්බෙ කතකුසලං ජානිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අනොමදස්සීමුනිනොතිආදිමාහ. තත්ථ අනොමං අලාමකං දස්සනං දස්සනීයං සරීරං යස්ස සො අනොමදස්සී, ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණඅසීතානුබ්‍යඤ්ජනබ්‍යාමප්පභාසමුජ්ජලවිරාජිතසරීරත්තා සුන්දරදස්සනොති අත්ථො. සුධාය පිණ්ඩං දත්වානාති බොධිඝරෙ වෙදිකාවලයං කාරෙත්වා සකලෙ බොධිඝරෙ සුධාලෙපනං කත්වාති අත්ථො. පාණිකම්මං අකාසහන්ති සාරකට්ඨෙන ඵලකපාණියො කත්වා තාහි පාණීහි මට්ඨකම්මං අකාසින්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

26. Về sau, vị ấy suy xét: “Do đã thực hiện thiện sự gì mà ta đã chứng đắc được sự đặc biệt này?” rồi với túc mạng tùy niệm trí, vị ấy đã tuần tự nhớ lại, đã biết được thiện sự đã thực hiện trong quá khứ, đã phát sanh hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên câu kệ bắt đầu là: “anomadassīmunino...”. Ở đây, Anomadassī là vị có sự thấy không tồi tệ, có thân thể đáng nhìn. Nghĩa là: Do có thân thể rực rỡ, sáng chói với ba mươi hai tướng của bậc Đại nhân, tám mươi vẻ đẹp phụ, và hào quang một sải nên có sự thấy tốt đẹp. Câu “sudhāya piṇḍaṃ datvāna” có nghĩa là: Sau khi cho làm hàng rào bao quanh ở Bồ-đề đường, vị ấy đã thực hiện việc trét vôi cho toàn thể Bồ-đề đường. Câu “pāṇikammaṃ akāsaṃ” có nghĩa là: Sau khi làm các bàn tay bằng tấm ván bằng gỗ lõi, vị ấy đã thực hiện công việc xoa láng bằng các bàn tay ấy. Phần còn lại là dễ hiểu.

අනුලෙපදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Anulepadāyaka đã chấm dứt.

7. මග්ගදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

7. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Maggadāyaka.

උත්තරිත්වාන නදිකන්තිආදිකං ආයස්මතො මග්ගදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො අනෙකෙසු භවෙසු නිබ්බානාධිගමත්ථාය පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ ලොකසම්මතෙ කුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය ඝරාවාසං වසන්තො එකදිවසං භගවන්තං එකං නදිං උත්තරිත්වා වනන්තරං ගච්ඡන්තං දිස්වා පසන්නමානසො ‘‘ඉදානි මයා භගවතො මග්ගං සමං කාතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා කුදාලඤ්ච පිටකඤ්ච [Pg.159] ආදාය භගවතො ගමනමග්ගං සමං කත්වා වාලුකං ඔකිරිත්වා භගවතො පාදෙ වන්දිත්වා, ‘‘භන්තෙ, ඉමිනා මග්ගාලඞ්කාරකරණෙන නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ පූජනීයො භවෙය්‍යං, නිබ්බානඤ්ච පාපුණෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. භගවා ‘‘යථාධිප්පායං සමිජ්ඣතූ’’ති අනුමොදනං වත්වා පක්කාමි.

Câu kệ bắt đầu là: “uttaritvāna nadikaṃ” là Thánh tích của trưởng lão Maggadāyaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các điều kiện dưới thời các bậc Tối Thắng quá khứ, trong nhiều kiếp sống đã tích lũy các phước thiện nhằm mục đích chứng ngộ Niết-bàn, vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha đã sanh vào dòng dõi được thế gian tôn trọng. Sau khi trưởng thành, trong khi sống đời tại gia, một ngày nọ sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn vượt qua một con sông và đang đi vào khu rừng, vị ấy có tâm ý trong sạch đã suy nghĩ rằng: “Bây giờ, ta nên làm cho bằng phẳng con đường của đức Thế Tôn.” Sau khi suy nghĩ, vị ấy đã lấy cuốc và thúng, đã làm cho bằng phẳng con đường đi của đức Thế Tôn, đã rải cát, đã đảnh lễ đôi chân của đức Thế Tôn, và đã thực hiện lời nguyện rằng: “Bạch ngài, do việc trang hoàng con đường này, mong rằng con sẽ là người đáng được cúng dường ở những nơi đã được tái sanh, và mong rằng con sẽ chứng đạt Niết-bàn.” Đức Thế Tôn đã nói lời tùy hỷ rằng: “Mong rằng điều ấy sẽ được thành tựu theo như ý nguyện,” rồi đã ra đi.

32-3. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සබ්බත්ථ පූජිතො අහොසි. ඉමස්මිං පන බුද්ධුප්පාදෙ පාකටෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං පච්චක්ඛතො ඤත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො උත්තරිත්වාන නදිකන්තිආදිමාහ. තත්ථ නදති සද්දං කරොති ගච්ඡතීති නදී, නදීයෙව නදිකා, තං නදිකං උත්තරිත්වා අතික්කමිත්වාති අත්ථො. කුදාලපිටකමාදායාති කු වුච්චති පථවී, තං විදාලනෙ පදාලනෙ ඡින්දනෙ අලන්ති කුදාලං, පිටකං වුච්චති පංසුවාලිකාදිවාහකං, තාලපණ්ණවෙත්තලතාදීහි කතභාජනං, කුදාලඤ්ච පිටකඤ්ච කුදාලපිටකං, තං ආදාය ගහෙත්වාති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

Do phước thiện ấy, vị ấy trong khi luân chuyển ở các cõi trời và cõi người đã được cúng dường ở khắp mọi nơi. Còn trong thời đức Phật hiện tại này, vị ấy đã sanh vào một dòng dõi danh tiếng, có lòng trong sạch nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, đã phát triển tuệ quán, không bao lâu đã đạt đến quả A-la-hán. Sau khi biết rõ ràng nghiệp quá khứ của mình, vị ấy đã phát sanh hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên câu kệ bắt đầu là: “uttaritvāna nadikaṃ”. Ở đây, nadī là cái phát ra tiếng động, cái chảy đi. Nadikā chính là nadī. Câu “taṃ nadikaṃ uttaritvā” có nghĩa là: Sau khi vượt qua, sau khi đi ngang qua con sông ấy. Câu “kudālapiṭakamādāya” (có nghĩa là): Ku được gọi là đất. Kudāla là cái đủ sức để đào, để xới, để cắt đất ấy. Piṭaka được gọi là vật chuyên chở đất, cát, v.v..., là vật dụng được làm bằng lá cọ, dây mây, v.v... Kudālapiṭaka là cuốc và thúng. Câu “taṃ ādāya” có nghĩa là: Sau khi lấy vật ấy. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

මග්ගදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Maggadāyaka đã chấm dứt.

8. ඵලකදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

8. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Phalakadāyaka.

යානකාරො පුරෙ ආසින්තිආදිකං ආයස්මතො ඵලකදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකෙසු අත්තභාවෙසු කතපුඤ්ඤසම්භාරො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ වඩ්ඪකිකුලෙ නිබ්බත්තො රතනත්තයෙ පසන්නො චන්දනෙන ආලම්බනඵලකං කත්වා භගවතො අදාසි. භගවා තස්සානුමොදනං අකාසි.

Câu kệ bắt đầu là: “yānakāro pure āsiṃ” là Thánh tích của trưởng lão Phalakadāyaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các điều kiện dưới thời các đức Phật quá khứ, đã tạo các tích lũy phước thiện trong nhiều kiếp sống, vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha đã sanh vào dòng dõi thợ mộc. Vị ấy có lòng trong sạch nơi Tam Bảo, đã làm tấm ván vịn tay bằng gỗ chiên-đàn và đã dâng đến đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã thực hiện việc tùy hỷ cho vị ấy.

37. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සබ්බත්ථ කාලෙ චිත්තසුඛපීණිතො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සඤ්ජාතප්පසාදො පබ්බජිත්වා වායමන්තො නචිරස්සෙව සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො [Pg.160] යානකාරො පුරෙ ආසින්තිආදිමාහ. තත්ථ යානකාරොති යන්ති එතෙන ඉච්ඡිතිච්ඡිතට්ඨානන්ති යානං, තං කරොතීති යානකාරො, පුරෙ බුද්ධදස්සනසමයෙ අහං යානකාරො ආසිං අහොසින්ති අත්ථො. චන්දනං ඵලකං කත්වාති චන්දති පරිළාහං වූපසමෙතීති චන්දනං. අථ වා චන්දන්ති සුගන්ධවාසනත්ථං සරීරං විලිම්පන්ති එතෙනාති චන්දනං, තං ආලම්බනඵලකං කත්වා. ලොකබන්ධුනොති සකලලොකස්ස බන්ධු ඤාතිභූතොති ලොකබන්ධු, තස්ස ලොකබන්ධුනො සත්ථුස්ස අදාසින්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

37. Do phước thiện ấy, vị ấy trong khi luân chuyển ở các cõi trời và cõi người, luôn luôn được thấm nhuần bởi sự an lạc của tâm, sau khi đã trải nghiệm hai loại thành tựu, trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh vào gia đình có dòng dõi. Sau khi đạt đến sự hiểu biết, sau khi nghe bài thuyết Pháp của đức Đạo Sư, vị ấy có lòng trong sạch đã phát sanh, đã xuất gia, trong khi nỗ lực, không bao lâu đã đạt đến quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. Sau khi nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, vị ấy đã phát sanh hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên câu kệ bắt đầu là: “yānakāro pure āsiṃ”. Ở đây, yāna là phương tiện mà người ta đi đến nơi mong muốn. Yānakāra là người làm ra phương tiện ấy. Câu “pure... ahaṃ yānakāro āsiṃ” có nghĩa là: Trước đây, vào thời điểm diện kiến đức Phật, ta đã là người làm xe. Candana là vật làm dịu đi sự nóng bức. Hoặc là, candana là vật mà người ta dùng để thoa lên thân thể nhằm mục đích có hương thơm. Câu “(taṃ) ālambanaphalakaṃ katvā” (có nghĩa là): Sau khi làm tấm ván vịn tay bằng gỗ ấy. Lokabandhu là người thân, là quyến thuộc của toàn thể thế gian. Câu “tassa lokabandhuno satthussa adāsiṃ” có nghĩa là: Đã dâng đến đức Đạo Sư, bậc Thân Hữu của thế gian ấy. Phần còn lại là dễ hiểu.

ඵලකදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Phalakadāyaka đã chấm dứt.

9. වටංසකියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

9. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Vaṭaṃsakiya.

සුමෙධො නාම නාමෙනාතිආදිකං ආයස්මතො වටංසකියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමමුනින්දෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සුමෙධස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා තත්ථ ආදීනවං දිස්වා ගෙහං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා මහාවනෙ විහාසි. තස්මිං සමයෙ සුමෙධො භගවා විවෙකකාමතාය තං වනං සම්පාපුණි. අථ සො තාපසො භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො විකසිතං සළලපුප්ඵං ගහෙත්වා වටංසකාකාරෙන ගන්ථෙත්වා භගවතො පාදමූලෙ ඨපෙත්වා පූජෙසි. භගවා තස්ස චිත්තප්පසාදත්ථාය අනුමොදනමකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ කුලෙ ජාතො වුද්ධිමන්වාය සද්ධො පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Câu) bắt đầu bằng "Sumedho nāma nāmena" là thiên sự của trưởng lão Vaṭaṃsakiya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các bậc Tối Thắng trong quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Sumedha, đã sanh ra trong một gia đình có gia thế. Sau khi đến tuổi trưởng thành, đã lập gia đình, đã thấy được sự nguy hại ở nơi ấy, đã từ bỏ gia đình, đã xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh của đạo sĩ, và đã sống ở trong khu rừng lớn. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn Sumedha vì ưa thích sự độc cư đã đi đến khu rừng ấy. Khi ấy, vị đạo sĩ ấy sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn, với tâm ý trong sạch, đã lấy đóa hoa thông đang nở, kết lại theo hình trang sức đeo tai, đã đặt xuống dưới chân của đức Thế Tôn và đã cúng dường. Đức Thế Tôn đã thuyết tùy hỷ cho vị ấy vì mục đích làm cho tâm ý trong sạch. Vị ấy, do phước báu ấy, trong khi luân hồi ở cõi trời và cõi người, đã hưởng thụ hai loại tài sản, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, đã sanh ra trong một gia đình có tài sản sung mãn. Sau khi trưởng thành, có đức tin, trong sạch, đã xuất gia, và không bao lâu đã là vị A-la-hán.

43. සො අපරභාගෙ පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුමෙධො නාම නාමෙනාතිආදි වුත්තං. විවෙකමනුබ්‍රූහන්තොති ජනාකිණ්ණතං පහාය ජනවිවෙකං චිත්තවිවෙකඤ්ච අනුබ්‍රූහන්තො වඩ්ඪෙන්තො බහුලීකරොන්තො මහාවනං අජ්ඣොගාහි පාවිසීති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

43. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên sự của hành vi trong quá khứ, đã nói (câu) bắt đầu bằng "Sumedho nāma nāmena." (Cụm từ) "Vivekamanubrūhanto" có nghĩa là: từ bỏ sự đông đúc của quần chúng, làm cho tăng trưởng, làm cho phát triển, làm cho sung mãn thân độc cư và tâm độc cư, đã đi sâu vào, đã đi vào khu rừng lớn. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

වටංසකියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên sự của trưởng lão Vaṭaṃsakiya chấm dứt.

10. පල්ලඞ්කදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

10. Phần giải về thiên sự của trưởng lão Pallaṅkadāyaka.

සුමෙධස්ස [Pg.161] භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො පල්ලඞ්කදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකෙසු භවෙසු නිබ්බානාධිගමත්ථාය කතපුඤ්ඤූපචයො සුමෙධස්ස භගවතො කාලෙ ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය මහාභොගසම්පන්නො සත්ථරි පසීදිත්වා ධම්මං සුත්වා තස්ස සත්ථුනො සත්තරතනමයං පල්ලඞ්කං කාරෙත්වා මහන්තං පූජං අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සබ්බත්ථ පූජිතො අහොසි. සො අනුක්කමෙන ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්වා පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤනාමෙන පල්ලඞ්කදායකත්ථෙරොති පාකටො අහොසි. හෙට්ඨා විය උපරිපි පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤනාමෙන ථෙරානං නාමානි එවමෙව වෙදිතබ්බානි.

(Câu) bắt đầu bằng "Sumedhassa bhagavato" là thiên sự của trưởng lão Pallaṅkadāyaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật trong quá khứ, trong nhiều kiếp sống, đã tích lũy phước báu vì mục đích chứng ngộ Níp-bàn, vào thời của đức Thế Tôn Sumedha, đã sanh ra trong gia đình gia chủ. Sau khi trưởng thành, có được tài sản lớn, đã có đức tin nơi đức Đạo Sư, sau khi nghe Pháp, đã cho làm một chiếc sàng tọa bằng bảy báu cho đức Đạo Sư ấy và đã thực hiện sự cúng dường to lớn. Vị ấy, do phước báu ấy, trong khi luân hồi ở cõi trời và cõi người, đã được cúng dường ở khắp mọi nơi. Vị ấy, tuần tự, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, đã sanh ra trong một gia đình có tài sản sung mãn. Sau khi đến tuổi trưởng thành, đã lập gia đình, sau khi nghe bài thuyết Pháp của đức Đạo Sư, có tâm trong sạch, đã xuất gia, và không bao lâu đã đắc quả A-la-hán. Vị ấy đã trở nên nổi tiếng là trưởng lão Pallaṅkadāyaka theo tên gọi của phước báu đã được thực hiện trong quá khứ. Giống như ở dưới, ở trên cũng vậy, tên gọi của các vị trưởng lão nên được hiểu là theo tên gọi của phước báu đã được thực hiện trong quá khứ.

47. සො එකදිවසං අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුමෙධස්ස භගවතොතිආදිමාහ. පල්ලඞ්කො හි මයා දින්නොති පල්ලඞ්කං ඌරුබද්ධාසනං කත්වා යත්ථ උපවීසන්ති නිසීදන්ති, සො පල්ලඞ්කොති වුච්චති, සො පල්ලඞ්කො සත්තරතනමයො මයා දින්නො පූජිතොති අත්ථො. සඋත්තරසපච්ඡදොති සහ උත්තරච්ඡදෙන සහ පච්ඡදෙන සඋත්තරසපච්ඡදො, උපරිවිතානං බන්ධිත්වා ආසනං උත්තමවත්ථෙහි අච්ඡාදෙත්වාති අත්ථො. සෙසං පාකටමෙවාති.

47. Một ngày nọ, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên sự của hành vi trong quá khứ, đã nói (câu) bắt đầu bằng "Sumedhassa bhagavato." (Trong câu) "Pallaṅko hi mayā dinno," nơi mà người ta ngồi xuống, ngồi kiết-già, được gọi là pallaṅka. Ý nghĩa là: "chiếc sàng tọa ấy, được làm bằng bảy báu, đã được tôi dâng cúng, cúng dường." (Cụm từ) "Sauttarasapacchado" là: cùng với tấm trải phía trên, cùng với tấm trải phía dưới là sauttarasapacchado. Ý nghĩa là: "sau khi giăng lọng che ở phía trên, đã trải chỗ ngồi bằng các loại vải thượng hạng." Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

පල්ලඞ්කදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên sự của trưởng lão Pallaṅkadāyaka chấm dứt.

පන්නරසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về phẩm thứ mười lăm chấm dứt.

16. බන්ධුජීවකවග්ගො

16. Phẩm Bandhujīvaka.

1. බන්ධුජීවකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

1. Phần giải về thiên sự của trưởng lão Bandhujīvaka.

චන්දංව විමලං සුද්ධන්තිආදිකං ආයස්මතො බන්ධුජීවකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පායස්මා පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො [Pg.162] විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා වසන්තො සිඛිස්ස භගවතො රූපකායසම්පත්තිං දිස්වා පසන්නමානසො බන්ධුජීවකපුප්ඵානි ගහෙත්වා භගවතො පාදමූලෙ පූජෙසි. භගවා තස්ස චිත්තප්පසාදවඩ්ඪනත්ථාය අනුමොදනමකාසි. සො යාවතායුතං ඨත්වා තෙනෙව පුඤ්ඤෙන දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච චක්කවත්තිආදිසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්ස අම්හාකං සම්මාසම්බුද්ධස්ස උප්පන්නකාලෙ ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්තො රූපග්ගයසග්ගප්පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සද්ධාජාතො ගෙහං පහාය පබ්බජිතො අරහත්තං පාපුණි.

(Câu) bắt đầu bằng "Candaṃva vimalaṃ suddhaṃ" là thiên sự của trưởng lão Bandhujīvaka. Vị trưởng lão này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật trong quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Sikhi, đã sanh ra trong một gia đình có gia thế. Sau khi đến tuổi trưởng thành, đã lập gia đình và sinh sống, đã nhìn thấy sự toàn hảo về sắc thân của đức Thế Tôn Sikhi, với tâm ý trong sạch, đã lấy các đóa hoa bandhujīvaka và đã cúng dường dưới chân của đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã thuyết tùy hỷ cho vị ấy vì mục đích làm tăng trưởng sự trong sạch của tâm ý. Vị ấy, sau khi sống cho đến hết tuổi thọ, do chính phước báu ấy, đã tái sanh ở cõi trời, đã hưởng thụ sáu loại tài sản ở cõi Dục, và ở cõi người đã hưởng thụ các tài sản của bậc Chuyển Luân Vương v.v... Vào thời kỳ xuất hiện của đức Chánh Đẳng Giác của chúng ta, đã sanh ra trong gia đình gia chủ, đã đạt đến đỉnh cao của sắc đẹp, sau khi nghe bài thuyết Pháp của đức Đạo Sư, đức tin đã sanh khởi, đã từ bỏ gia đình, đã xuất gia, và đã chứng đắc quả A-la-hán.

1. සො පුබ්බෙනිවාසඤාණෙන පුබ්බෙ කතකුසලකම්මං අනුස්සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො චන්දංව විමලං සුද්ධන්තිආදිමාහ. තත්ථ චන්දංව විමලං සුද්ධන්ති අබ්භා, මහිකා, ධුමො, රජො, රාහූති ඉමෙහි උපක්කිලෙසමලෙහි විමුත්තං චන්දං ඉව දියඩ්ඪසහස්සුපක්කිලෙසමලානං පහීනත්තා විමලං නික්කිලෙසත්තා සුද්ධං පසන්නං සිඛිං සම්බුද්ධන්ති සම්බන්ධො. කිලෙසකද්දමානං අභාවෙන අනාවිලං. නන්දීභවසඞ්ඛාතාය බලවස්නෙහාය පරිසමන්තතො ඛීණත්තා නන්දීභවපරික්ඛීණං. තිණ්ණං ලොකෙති ලොකත්තයතො තිණ්ණං උත්තිණ්ණං අතික්කන්තං. විසත්තිකන්ති විසත්තිකං වුච්චති තණ්හා, නිත්තණ්හන්ති අත්ථො.

1. Vị ấy, nhờ vào Túc Mạng Minh, đã nhớ lại nghiệp thiện đã được thực hiện trong quá khứ, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên sự của hành vi trong quá khứ, đã nói (câu) bắt đầu bằng "Candaṃva vimalaṃ suddhaṃ." Ở đây, (cụm từ) "Candaṃva vimalaṃ suddhaṃ" có liên hệ như sau: giống như mặt trăng được giải thoát khỏi các cấu uế phiền não này là mây, sương mù, khói, bụi, và Rāhu, (đức Phật) không tỳ vết do đã đoạn trừ một ngàn năm trăm cấu uế phiền não, thanh tịnh, trong sáng do không còn phiền não, (đó là) đức Chánh Đẳng Giác Sikhi. Không vẩn đục do không có bùn nhơ phiền não. Đã đoạn tận hỷ hữu do đã diệt tận từ mọi phía ái luyến mãnh liệt được gọi là hỷ hữu. (Cụm từ) "Tiṇṇaṃ loke" (có nghĩa là) đã vượt qua, đã thoát khỏi, đã đi qua ba cõi. (Cụm từ) "Visattikaṃ" (có nghĩa là) không còn ái luyến; visattikā được gọi là ái, (nên) ý nghĩa là không còn ái.

2. නිබ්බාපයන්තං ජනතන්ති ධම්මවස්සං වස්සන්තො ජනතං ජනසමූහං කිලෙසපරිළාහාභාවෙන නිබ්බාපයන්තං වූපසමෙන්තං. සයං සංසාරතො තිණ්ණං, සබ්බසත්තෙ සංසාරතො තාරයන්තං අතික්කමෙන්තං චතුන්නං සච්චානං මුනනතො ජානනතො මුනිං සිඛිං සම්බුද්ධන්ති සම්බන්ධො. වනස්මිං ඣායමානන්ති ආරම්මණූපනිජ්ඣානලක්ඛණූපනිජ්ඣානෙහි ඣායන්තං චින්තෙන්තං චිත්තෙන භාවෙන්තං වනමජ්ඣෙති අත්ථො. එකග්ගං එකග්ගචිත්තං සුසමාහිතං සුට්ඨු ආරම්මණෙ ආහිතං ඨපිතචිත්තං සිඛිං මුනිං දිස්වාති සම්බන්ධො.

2. Nibbāpayantaṃ janatan có nghĩa là: Ngài làm mưa Pháp, làm dập tắt, làm lắng dịu chúng sanh, nhóm chúng sanh, bằng cách (dập tắt) sự nóng bức của phiền não. Sayaṃ saṃsārato tiṇṇaṃ, sabbasatte saṃsārato tārayantaṃ: Tự mình đã vượt qua vòng luân hồi, Ngài làm cho tất cả chúng sanh vượt qua, thoát khỏi vòng luân hồi. Muniṃ: Bậc Mâu-ni do bởi sự thấu hiểu, sự biết rõ về bốn chân lý. (Do đó,) có sự liên kết với (danh hiệu) đức Phật Chánh Đẳng Giác Sikhī. Vanasmiṃ jhāyamānaṃ có nghĩa là: đang thiền định, đang suy tư, đang tu tập bằng tâm ý với các sự chuyên chú vào đối tượng và sự chuyên chú vào đặc tính, có nghĩa là ở giữa khu rừng. Ekaggaṃ susamāhitaṃ: có tâm chuyên nhất, được định tĩnh tốt đẹp, có tâm được đặt để, được an trú tốt đẹp trong đối tượng. Có sự liên kết với (câu) "sau khi nhìn thấy bậc Mâu-ni Sikhī."

3. බන්ධුජීවකපුප්ඵානීති බන්ධූනං ඤාතීනං ජීවකං ජීවිතනිස්සයං හදයමංසලොහිතං බන්ධුජීවකං හදයමංසලොහිතසමානවණ්ණං පුප්ඵං බන්ධුජීවකපුප්ඵං ගහෙත්වා සිඛිනො ලොකබන්ධුනො පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

3. Bandhujīvakapupphāni có nghĩa là: Bandhujīvaka là sự sống, là chỗ nương tựa của sự sống của các bà con, thân quyến, (tức là) thịt và máu của tim. Đóa hoa có màu sắc tương tự như thịt và máu của tim (được gọi là) hoa bandhujīvaka. Có nghĩa là: "Sau khi lấy đóa hoa bandhujīvaka, tôi đã cúng dường đến đức Thế Tôn Sikhī, bậc Thân Thuộc của thế gian." Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

බන්ධුජීවකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải về Hạnh trạng của Trưởng lão Bandhujīvaka đã kết thúc.

2. තම්බපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

2. Chú giải về Hạnh trạng của Trưởng lão Tambapupphiya.

පරකම්මායනෙ [Pg.163] යුත්තොතිආදිකං ආයස්මතො තම්බපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ආයස්මා පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පියදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කෙනචි පුරෙ කතෙන අකුසලකම්මෙන දුග්ගතකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො පරෙසං කම්මං කත්වා භතියා ජීවිකං කප්පෙසි. සො එවං දුක්ඛෙන වසන්තො පරෙසං අපරාධං කත්වා මරණභයෙන පලායිත්වා වනං පාවිසි. තත්ථ ගතට්ඨානෙ පාටලිබොධිං දිස්වා වන්දිත්වා සම්මජ්ජිත්වා එකස්මිං රුක්ඛෙ තම්බවණ්ණං පුප්ඵං දිස්වා තං සබ්බං කණ්ණිකෙ ඔචිනිත්වා බොධිපූජං අකාසි. තත්ථ චිත්තං පසාදෙත්වා වන්දිත්වා පල්ලඞ්කමාභුජිත්වා නිසීදි. තස්මිං ඛණෙ තෙ මනුස්සා පදානුපදිකං අනුබන්ධිත්වා තත්ථ අගමංසු. සො තෙ දිස්වා බොධිං ආවජ්ජෙන්තොව පලායිත්වා භයානකෙ ගීරිදුග්ගපපාතෙ පතිත්වා මරි.

(Câu kệ) bắt đầu bằng Parakammāyane yutto là Hạnh trạng của Trưởng lão Tambapupphiya. Vị Trưởng lão này cũng vậy, đã tạo các nền tảng (phước) nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Piyadassī, do một nghiệp bất thiện nào đó đã làm trong quá khứ, ngài đã sanh vào gia đình nghèo khó. Khi đã trưởng thành, ngài đã làm công việc cho người khác để kiếm sống bằng tiền công. Vị ấy sống trong khổ sở như thế, đã phạm lỗi với người khác, do sợ chết nên đã bỏ trốn và đi vào rừng. Tại nơi đã đến ở đó, sau khi nhìn thấy cây Bồ-đề Pāṭali, ngài đã đảnh lễ và quét dọn. Sau khi nhìn thấy đóa hoa màu đồng ở trên một cây nọ, ngài đã hái tất cả những đóa hoa ấy ở trên cành và đã thực hiện việc cúng dường cây Bồ-đề. Tại đó, sau khi làm cho tâm tịnh tín và đảnh lễ, ngài đã ngồi xuống trong thế kiết-già. Vào khoảnh khắc ấy, những người kia đã lần theo dấu chân và đi đến nơi đó. Vị ấy sau khi nhìn thấy họ, vừa hướng tâm đến cây Bồ-đề vừa bỏ chạy, đã rơi xuống vực núi hiểm trở đáng sợ và đã chết.

7. සො බොධිපූජාය අනුස්සරිතත්තා තෙනෙව පීතිසොමනස්සෙන තාවතිංසාදීසු උපපන්නො ඡ කාමාවචරසම්පත්තිං අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච චක්කවත්තිආදිසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ කුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පරකම්මායනෙ යුත්තොතිආදිමාහ. තත්ථ පරෙසං කම්මානි පරකම්මානි, පරකම්මානං ආයනෙ කරණෙ වාහනෙ ධාරණෙ යුත්තො යොජිතො අහොසින්ති අත්ථො. සෙසං පාකටමෙවාති.

7. Vị ấy, do bởi đã tưởng nhớ đến việc cúng dường cây Bồ-đề, với chính niềm hoan hỷ và tâm thỏa thích ấy đã sanh lên (các cõi trời) như Tāvatiṃsa (Đao Lợi). Sau khi hưởng thụ tài sản ở sáu cõi Dục giới và sau khi hưởng thụ tài sản của bậc Chuyển Luân Vương v.v... ở cõi người, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh vào gia đình có đầy đủ tài sản. Khi đã trưởng thành, sau khi nghe bài thuyết Pháp của đức Đạo Sư, với tâm tịnh tín ngài đã xuất gia, không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán. Sau khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, ngài đã phát sanh tâm thỏa thích, trong khi tuyên thuyết về Hạnh trạng quá khứ của mình, đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng Parakammāyane yutto. Trong ấy, parakammāni là công việc của người khác; có nghĩa là: "tôi đã được giao phó, được sử dụng trong việc đi lại, làm việc, mang vác, gánh giữ các công việc của người khác." Phần còn lại đã rõ ràng.

තම්බපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải về Hạnh trạng của Trưởng lão Tambapupphiya đã kết thúc.

3. වීථිසම්මජ්ජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3. Chú giải về Hạnh trạng của Trưởng lão Vīthisammajjaka.

උදෙන්තං සතරංසිං වාතිආදිකං ආයස්මතො වීථිසම්මජ්ජකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකෙසු ජාතිසතෙසු කතපුඤ්ඤසඤ්චයො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො ඝරාවාසං වසන්තො නගරවාසීහි සද්ධිං වීථිං සජ්ජෙත්වා නීයමානං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො වීථිං සමං කත්වා ධජං තත්ථ උස්සාපෙසි.

(Câu kệ) bắt đầu bằng Udentaṃ sataraṃsiṃ vā là Hạnh trạng của Trưởng lão Vīthisammajjaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các nền tảng (phước) nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy phước thiện trong nhiều trăm kiếp sanh. Vào thời của đức Thế Tôn Sikhī, ngài đã sanh vào gia đình thế gia. Trong khi sống đời tại gia, ngài đã cùng với các thị dân trang hoàng con đường. Sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn đang được dẫn đi, với tâm tịnh tín, ngài đã làm cho con đường được bằng phẳng và đã dựng lên lá cờ ở nơi đó.

15. සො [Pg.164] තෙනෙව පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො බහුමානහදයො පබ්බජිත්වා ලද්ධූපසම්පදො නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං අනුස්සරන්තො පච්චක්ඛතො ජානිත්වා පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො උදෙන්තං සතරංසිං වාතිආදිමාහ. තත්ථ උදෙන්තං උග්ගච්ඡන්තං සතරංසිං සතපභං. සතරංසීති දෙසනාසීසමත්තං, අනෙකසතසහස්සපභං සූරියං ඉවාති අත්ථො. පීතරංසිංව භාණුමන්ති පීතරංසිං සංකුචිතපභං භාණුමං පභාවන්තං චන්දමණ්ඩලං ඉව සම්බුද්ධං දිස්වාති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

15. Vị ấy, do chính phước thiện ấy, trong khi luân hồi ở cõi trời và cõi người, sau khi hưởng thụ cả hai loại tài sản, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia đình nọ. Sau khi đạt đến tuổi trưởng thành, sau khi nghe bài thuyết Pháp của đức Đạo Sư, ngài đã có được đức tin, có tâm kính trọng, đã xuất gia và thọ Cụ túc giới, không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán. Trong khi tưởng nhớ và biết rõ tiền nghiệp của mình một cách trực tiếp, trong khi tuyên thuyết về Hạnh trạng quá khứ của mình, ngài đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng Udentaṃ sataraṃsiṃ vā. Trong ấy, udentaṃ là đang mọc lên. Sataraṃsiṃ là có trăm tia sáng. Sataraṃsi chỉ là phần đầu của bài thuyết giảng, có nghĩa là: "giống như mặt trời có nhiều trăm ngàn tia sáng." Pītaraṃsiṃva bhāṇumaṃ có nghĩa là: "sau khi nhìn thấy đức Phật Chánh Đẳng Giác giống như vầng trăng có ánh sáng vàng, có ánh sáng dịu nhẹ, rực rỡ." Phần còn lại rất dễ hiểu.

වීථිසම්මජ්ජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải về Hạnh trạng của Trưởng lão Vīthisammajjaka đã kết thúc.

4. කක්කාරුපුප්ඵපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

4. Chú giải về Hạnh trạng của Trưởng lão Kakkārupupphapūjaka.

දෙවපුත්තො අහං සන්තොතිආදිකං ආයස්මතො කක්කාරුපුප්ඵපූජකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ කතපුඤ්ඤසඤ්චයො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ භුම්මට්ඨකදෙවපුත්තො හුත්වා නිබ්බත්තො සිඛිං සම්මාසම්බුද්ධං දිස්වා දිබ්බකක්කාරුපුප්ඵං ගහෙත්වා පූජෙසි.

(Câu kệ) bắt đầu bằng Devaputto ahaṃ santo là Hạnh trạng của Trưởng lão Kakkārupupphapūjaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các nền tảng (phước) nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy phước thiện trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Sikhī, ngài đã sanh làm một vị thiên tử Địa Cư. Sau khi nhìn thấy đức Phật Chánh Đẳng Giác Sikhī, ngài đã lấy đóa hoa kakkāru cõi trời và cúng dường.

21. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො එකතිංසකප්පබ්භන්තරෙ උභයසුඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං පච්චක්ඛතො ඤත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො දෙවපුත්තො අහං සන්තොතිආදිමාහ. තත්ථ දිබ්බන්ති කීළන්ති පඤ්චහි දිබ්බෙහි කාමගුණෙහීති දෙවා, දෙවානං පුත්තො, දෙවො එව වා පුත්තො දෙවපුත්තො, අහං දෙවපුත්තො සන්තො විජ්ජමානො දිබ්බං කක්කාරුපුප්ඵං පග්ගය්හ පකාරෙන, ගහෙත්වා සිඛිස්ස භගවතො අභිරොපයිං පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

21. Vị ấy, do phước thiện ấy, trong khi luân hồi ở cõi trời và cõi người, trong khoảng ba mươi mốt đại kiếp, sau khi hưởng thụ cả hai loại hạnh phúc, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào gia đình thế gia ở Sāvatthī. Sau khi trưởng thành, ngài đã có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư và đã xuất gia, không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán. Sau khi biết rõ tiền nghiệp của mình một cách trực tiếp, ngài đã phát sanh tâm thỏa thích, trong khi tuyên thuyết về Hạnh trạng quá khứ của mình, đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng Devaputto ahaṃ santo. Trong ấy, devā (chư thiên) là những vị vui chơi, hưởng thụ năm loại dục lạc cõi trời. Con trai của chư thiên, hoặc chính vị trời là con trai, (gọi là) devaputto (thiên tử). Ahaṃ devaputto santo: "tôi, là một thiên tử, đang hiện hữu." Có nghĩa là: "Sau khi cầm lấy, sau khi lấy đóa hoa kakkāru cõi trời một cách đặc biệt, tôi đã dâng lên, đã cúng dường đến đức Thế Tôn Sikhī." Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

කක්කාරුපුප්ඵපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần tường thuật Thánh tích của trưởng lão Kakkārupupphapūjaka đã kết thúc.

5. මන්දාරවපුප්ඵපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

5. Phần tường thuật Thánh tích của trưởng lão Mandāravapupphapūjaka

දෙවපුත්තො [Pg.165] අහං සන්තොතිආදිකං ආයස්මතො මන්දාරවපුප්ඵපූජකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ථෙරො පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ භුම්මට්ඨකදෙවපුත්තො හුත්වා නිබ්බත්තො සිඛිං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො දිබ්බමන්දාරවපුප්ඵෙහි පූජෙසි.

Thánh tích của trưởng lão Mandāravapupphapūjaka bắt đầu bằng: ‘Là một vị thiên tử...’. Vị trưởng lão này cũng vậy, đã tạo các nền tảng nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước nghiệp là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Sikhī, ngài đã được sanh làm một vị địa thiên, sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn Sikhī, với tâm ý hoan hỷ, ngài đã cúng dường bằng các đóa hoa mandārava cõi trời.

25. සො තෙන පුඤ්ඤෙනාතිආදිකං සබ්බං අනන්තරත්ථෙරස්ස අපදානවණ්ණනාය වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බන්ති.

25. Tất cả (phần còn lại) bắt đầu bằng: ‘Do phước nghiệp ấy...’ nên được hiểu theo đúng phương cách đã được nói trong phần tường thuật Thánh tích của vị trưởng lão kế trước.

මන්දාරවපුප්ඵපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần tường thuật Thánh tích của trưởng lão Mandāravapupphapūjaka đã kết thúc.

6. කදම්බපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

6. Phần tường thuật Thánh tích của trưởng lão Kadambapupphiya

හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිකං ආයස්මතො කදම්බපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සම්මාසම්බුද්ධසුඤ්ඤෙ ලොකෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය ඝරාවාසං වසන්තො තත්ථ ආදීනවං දිස්වා ඝරාවාසං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තසමීපෙ කුක්කුටෙ නාම පබ්බතෙ අස්සමං කත්වා විහාසි. සො තත්ථ සත්ත පච්චෙකබුද්ධෙ දිස්වා පසන්නමානසො පුප්ඵිතං කදම්බපුප්ඵං ඔචිනිත්වා තෙ පච්චෙකබුද්ධෙ පූජෙසි. තෙපි ‘‘ඉච්ඡිතං පත්ථිත’’න්තිආදිනා අනුමොදනං අකංසු.

Thánh tích của trưởng lão Kadambapupphiya bắt đầu bằng: ‘Không xa dãy Himavanta...’. Vị này cũng vậy, đã tạo các nền tảng nơi các bậc Tối Thắng quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước nghiệp là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Trong thế gian trống không các bậc Chánh Đẳng Giác, ngài đã được sanh trong một gia tộc, sau khi trưởng thành, trong khi sống đời tại gia, đã thấy được sự nguy hại ở trong đó, đã từ bỏ đời sống tại gia, đã xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh, đã làm một am thất và trú ngụ ở ngọn núi tên là Kukkuṭa gần dãy Himavanta. Ở nơi ấy, ngài đã nhìn thấy bảy vị Phật Độc Giác, với tâm ý hoan hỷ, đã hái đóa hoa kadamba đang nở và đã cúng dường đến các vị Phật Độc Giác ấy. Các vị ấy cũng đã tùy hỷ bằng (câu kệ) bắt đầu là: ‘Điều được mong muốn, điều được ước nguyện...’.

30. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිමාහ. තං වුත්තත්ථමෙව. කුක්කුටො නාම පබ්බතොති තස්ස උභොසු පස්සෙසු කුක්කුටචූළාකාරෙන පබ්බතකූටානං විජ්ජමානත්තා කුක්කුටොති සඞ්ඛං ගතො. පකාරෙන තිරො හුත්වා පතිට්ඨහතීති පබ්බතො. තම්හි පබ්බතපාදම්හීති තස්මිං පබ්බතසමීපෙ. සත්ත බුද්ධා වසන්තීති සත්ත පච්චෙකබුද්ධා තස්මිං කුක්කුටපබ්බතපාදෙ පණ්ණසාලායං වසන්තීති අත්ථො.

30. Do phước nghiệp ấy, trong khi luân hồi trong cõi trời và cõi người, ngài đã hưởng thụ cả hai loại tài sản. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, ngài đã được sanh trong một gia đình ở Sāvatthī, sau khi trưởng thành, sau khi nghe bài thuyết Pháp của đức Đạo Sư, đã có được đức tin và đã xuất gia, không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán. Sau khi nhớ lại nghiệp quá khứ, đã phát sanh hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về Thánh tích tiền thân của mình, ngài đã nói (câu kệ) bắt đầu là: ‘Không xa dãy Himavanta...’. Điều ấy có ý nghĩa đã được nói. Ngọn núi tên là Kukkuṭa: do sự hiện hữu của các đỉnh núi có hình dạng như mào gà ở hai bên sườn của nó nên đã được gọi là Kukkuṭa. Được gọi là núi (pabbata) vì nó đứng sừng sững, che khuất một cách đặc biệt. (Cụm từ) ‘tại chân núi ấy’ có nghĩa là gần ngọn núi ấy. (Cụm từ) ‘bảy vị Phật trú ngụ’ có nghĩa là bảy vị Phật Độc Giác trú ngụ trong một tịnh xá bằng lá ở chân núi Kukkuṭa ấy.

31. දීපරාජංව [Pg.166] උග්ගතන්ති දීපානං රාජා දීපරාජා, සබ්බෙසං දීපානං ජලමානානං තාරකානං රාජා චන්දොති අත්ථො. අථ වා සබ්බෙසු ජම්බුදීපපුබ්බවිදෙහඅපරගොයානඋත්තරකුරුසඞ්ඛාතෙසු චතූසු දීපෙසු ද්විසහස්සපරිත්තදීපෙසු ච රාජා ආලොකඵරණතො චන්දො දීපරාජාති වුච්චති, තං නභෙ උග්ගතං චන්දං ඉව පුප්ඵිතං ඵුල්ලිතං කදම්බරුක්ඛං දිස්වා තතො පුප්ඵං ඔචිනිත්වා උභොහි හත්ථෙහි පග්ගය්හ පකාරෙන ගහෙත්වා සත්ත පච්චෙකබුද්ධෙ සමොකිරිං සුට්ඨු ඔකිරිං, ආදරෙන පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

31. (Cụm từ) ‘mọc lên như vua của các hòn đảo’: vua của các hòn đảo là dīparājā, có nghĩa là mặt trăng là vua của tất cả các vì sao đang chiếu sáng, là các hòn đảo (trên bầu trời). Hoặc là, là vua trong tất cả bốn châu là Jambudīpa, Pubbavideha, Aparagoyāna, Uttarakuru và trong hai ngàn hòn đảo nhỏ, do sự lan tỏa ánh sáng, mặt trăng được gọi là dīparājā. Sau khi thấy cây kadamba đang trổ hoa, nở rộ như mặt trăng mọc lên trên bầu trời, từ đó đã hái hoa, đã nâng lên bằng cả hai tay, đã cầm lấy một cách đặc biệt, ‘tôi đã rải lên, đã rải lên một cách tốt đẹp trên bảy vị Phật Độc Giác,’ có nghĩa là tôi đã cúng dường với lòng tôn kính. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

කදම්බපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần tường thuật Thánh tích của trưởng lão Kadambapupphiya đã kết thúc.

7. තිණසූලකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

7. Phần tường thuật Thánh tích của trưởng lão Tiṇasūlaka

හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිකං ආයස්මතො තිණසූලකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ථෙරො පුරිමජිනවරෙසු කතපුඤ්ඤසම්භාරො උප්පන්නුප්පන්නභවෙ කුසලානි උපචිනන්තො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා තත්ථ දොසං දිස්වා තං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා වසන්තො හිමවන්තසමීපෙ භූතගණෙ නාම පබ්බතෙ වසන්තං එකතං විවෙකමනුබ්‍රූහන්තං සිඛිං සම්බුද්ධං දිස්වා පසන්නමානසො තිණසූලපුප්ඵං ගහෙත්වා පාදමූලෙ පූජෙසි. බුද්ධොපි තස්ස අනුමොදනං අකාසි.

Thánh tích của trưởng lão Tiṇasūlaka bắt đầu bằng: ‘Không xa dãy Himavanta...’. Vị trưởng lão này cũng vậy, đã tạo các tích lũy phước báu nơi các bậc Tối Thắng quá khứ, trong các kiếp sống đã sanh lên, đã tích lũy các điều thiện. Vào thời của đức Thế Tôn Sikhī, ngài đã được sanh trong một gia đình, sau khi thiết lập đời sống tại gia, đã thấy được lỗi lầm ở trong đó, đã từ bỏ điều ấy, đã xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh và đang trú ngụ. Sau khi nhìn thấy đức Chánh Đẳng Giác Sikhī đang trú ngụ ở ngọn núi tên là Bhūtagaṇa gần dãy Himavanta, đang phát triển sự độc cư, sự viễn ly, với tâm ý hoan hỷ, ngài đã lấy đóa hoa tiṇasūla và đã cúng dường dưới chân. Đức Phật cũng đã tùy hỷ với vị ấy.

35. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සාසනෙ පසන්නො පබ්බජිත්වා උපනිස්සයසම්පන්නත්තා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණිත්වා පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සප්පත්තො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිමාහ. භූතගණො නාම පබ්බතොති භූතගණානං දෙවයක්ඛසමූහානං ආවාසභූතත්තා භවනසදිසත්තා අවිරූළ්හභාවෙන පවත්තත්තා ච භූතගණො නාම පබ්බතො, තස්මිං එකො අදුතියො ජිනො ජිතමාරො බුද්ධො වසතෙ දිබ්බබ්‍රහ්මඅරියඉරියාපථවිහාරෙහි විහරතීති අත්ථො.

35. Do phước nghiệp ấy, trong khi luân hồi trong cõi trời và cõi người, ngài đã hưởng thụ cả hai loại tài sản. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, ngài đã được sanh trong một gia tộc giàu có ở Sāvatthī, sau khi trưởng thành, đã hoan hỷ trong giáo Pháp và đã xuất gia, do có đầy đủ cận y duyên, không bao lâu sau đã đạt đến quả vị A-la-hán. Sau khi nhớ lại nghiệp quá khứ, đã đạt được hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về Thánh tích tiền thân của mình, ngài đã nói (câu kệ) bắt đầu là: ‘Không xa dãy Himavanta...’. Ngọn núi tên là Bhūtagaṇa: vì là nơi ở của các chúng sanh, các nhóm trời và dạ-xoa, vì giống như một cung điện, và vì hiện hữu một cách không bị che khuất nên (được gọi là) ngọn núi Bhūtagaṇa. Ở nơi ấy, bậc Chiến Thắng, người đã chiến thắng Ma vương, đức Phật, độc nhất vô nhị, trú ngụ, có nghĩa là ngài an trú bằng các oai nghi trú của cõi trời, cõi Phạm thiên, và cõi Thánh.

36. එකූනසතසහස්සං[Pg.167], කප්පං න විනිපාතිකොති තෙන තිණසූලපුප්ඵපූජාකරණඵලෙන නිරන්තරං එකූනසතසහස්සකප්පානං අවිනිපාතකො චතුරාපායවිනිමුත්තො සග්ගසම්පත්තිභවමෙව උපපන්නොති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

36. (Câu kệ) ‘Trong chín mươi chín ngàn kiếp, tôi không bị rơi vào đọa xứ’: có nghĩa là do quả của việc cúng dường đóa hoa tiṇasūla ấy, trong suốt chín mươi chín ngàn kiếp, ngài đã không bị rơi vào đọa xứ, đã giải thoát khỏi bốn đường ác, chỉ sanh vào kiếp sống có tài sản cõi trời. Phần còn lại dễ hiểu.

තිණසූලකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần tường thuật Thánh tích của trưởng lão Tiṇasūlaka đã kết thúc.

8. නාගපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

8. Phần tường thuật Thánh tích của trưởng lão Nāgapupphiya

සුවච්ඡො නාම නාමෙනාතිආදිකං ආයස්මතො නාගපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ථෙරො පුරිමජිනනිසභෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරභගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො වෙදත්තයාදීසු සකසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං පත්වා තත්ථ සාරං අදිස්වා හිමවන්තං පවිසිත්වා තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා ඣානසමාපත්තිසුඛෙන වීතිනාමෙසි. තස්මිං සමයෙ පදුමුත්තරො භගවා තස්සානුකම්පාය තත්ථ අගමාසි. සො තාපසො තං භගවන්තං දිස්වා ලක්ඛණසත්ථෙසු ඡෙකත්තා භගවතො ලක්ඛණරූපසම්පත්තියා පසන්නො වන්දිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගය්හ අට්ඨාසි. ආකාසතො අනොතිණ්ණත්තා පූජාසක්කාරෙ අකතෙයෙව ආකාසෙනෙව පක්කාමි. අථ සො තාපසො සසිස්සො නාගපුප්ඵං ඔචිනිත්වා තෙන පුප්ඵෙන භගවතො ගතදිසාභාගමග්ගං පූජෙසි.

Câu chuyện bắt đầu bằng Suvaccho nāma nāmena là thiên sự của trưởng lão Nāgapupphiya. Vị trưởng lão này cũng đã tạo các căn lành nơi các đấng Tối Thắng trong quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là nhân duyên hỗ trợ cho sự giải thoát ở các kiếp sống nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara đã sanh vào gia đình Bà-la-môn. Sau khi trưởng thành, ngài đã đạt đến sự thành tựu về các ngành nghề chuyên môn của mình là ba tập Vệ-đà v.v... Không nhìn thấy được cốt lõi ở nơi ấy, ngài đã đi vào Hy-mã-lạp, đã xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh, và đã sống với lạc thú của thiền và chứng đắc. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn Padumuttara vì lòng bi mẫn đối với vị ấy đã đi đến nơi đó. Vị tu sĩ khổ hạnh ấy sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn, do sự thông thạo về tướng pháp, đã hoan hỷ về sự thành tựu tướng hảo và sắc đẹp của đức Thế Tôn, đã đảnh lễ, đã chắp tay và đứng lại. Do (đức Thế Tôn) không đi xuống từ hư không, việc cúng dường và tôn kính đã không được thực hiện, ngài đã ra đi bằng hư không. Khi ấy, vị tu sĩ khổ hạnh ấy cùng với các đệ tử đã hái hoa nāga, và đã cúng dường con đường theo hướng đi của đức Thế Tôn bằng loại hoa ấy.

39. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවන්තො සබ්බත්ථ පූජිතො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සද්ධාසම්පන්නො පබ්බජිත්වා වත්තපටිපත්තියා සාසනං සොභයමානො නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා ‘‘කෙන නු ඛො කුසලකම්මෙන මයා අයං ලොකුත්තරසම්පත්ති ලද්ධා’’ති අතීතකම්මං සරන්තො පුබ්බකම්මං පච්චක්ඛතො ඤත්වා සඤ්ජාතසොමනස්සො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුවච්ඡො නාම නාමෙනාතිආදිමාහ. තත්ථ වච්ඡගොත්තෙ ජාතත්තා වච්ඡො, සුන්දරො ච සො වච්ඡො චෙති සුවච්ඡො. නාමෙන සුවච්ඡො නාම බ්‍රාහ්මණො මන්තපාරගූ වෙදත්තයාදිසකලමන්තසත්ථෙ කොටිප්පත්තොති අත්ථො. සෙසං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථමෙවාති.

39. Do phước thiện ấy, vị ấy trong khi luân hồi ở các cõi trời và cõi người, trong khi hưởng thụ hai loại thành tựu, đã được cúng dường ở khắp mọi nơi, vào thời đức Phật này xuất hiện đã sanh vào một gia đình ở Sāvatthī. Sau khi trưởng thành, ngài đã thành tựu đức tin, đã xuất gia, trong khi làm rạng rỡ giáo Pháp bằng phận sự và thực hành, không bao lâu đã là vị A-la-hán. Trong khi nhớ lại nghiệp quá khứ rằng: “Do thiện nghiệp nào mà ta đã đạt được sự thành tựu siêu thế này?” ngài đã biết rõ nghiệp quá khứ một cách trực tiếp, đã phát sanh hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về thiên sự của hạnh nghiệp quá khứ, ngài đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng Suvaccho nāma nāmena. Ở đây, do sanh trong dòng họ Vaccha nên là Vaccha, và vị Vaccha ấy tốt đẹp nên là Suvaccha. Vị Bà-la-môn tên là Suvaccha, bậc thông suốt thần chú, có nghĩa là đã đạt đến đỉnh cao trong tất cả các bộ luận về thần chú như ba tập Vệ-đà v.v... Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng do đã được trình bày theo phương pháp ở dưới.

නාගපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên sự của trưởng lão Nāgapupphiya đã chấm dứt.

9. පුන්නාගපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

9. Phần giải về thiên sự của trưởng lão Punnāgapupphiya.

කානනං [Pg.168] වනමොගය්හාතිආදිකං ආයස්මතො පුන්නාගපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො ඵුස්සස්ස භගවතො කාලෙ නෙසාදකුලෙ නිබ්බත්තො මහාවනං පවිට්ඨො තත්ථ සුපුප්ඵිතපුන්නාගපුප්ඵං දිස්වා හෙතුසම්පන්නත්තා බුද්ධාරම්මණපීතිවසෙන භගවන්තං සරිත්වා තං පුප්ඵං සහ කණ්ණිකාහි ඔචිනිත්වා වාලුකාහි චෙතියං කත්වා පූජෙසි.

Câu chuyện bắt đầu bằng Kānanaṃ vanamogayha là thiên sự của trưởng lão Punnāgapupphiya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đấng Tối Thắng trong quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là nhân duyên hỗ trợ cho sự giải thoát ở các kiếp sống nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Phussa đã sanh vào gia đình thợ săn. Sau khi đi vào khu rừng lớn, ngài đã nhìn thấy hoa punnāga đang nở rộ ở nơi ấy, do có đầy đủ nhân duyên, với niềm hoan hỷ có đức Phật làm đối tượng, ngài đã tưởng nhớ đến đức Thế Tôn, đã hái đóa hoa ấy cùng với nhụy hoa, đã làm bảo tháp bằng cát và đã cúng dường.

46. සො තෙන පුඤ්ඤෙන ද්වෙනවුතිකප්පෙ නිරන්තරං දෙවමනුස්සසම්පත්තියොයෙව අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං විභවසම්පන්නෙ කුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය පුබ්බවාසනාබලෙන සාසනෙ පසන්නො පබ්බජිත්වා වායමන්තො නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා පුබ්බෙ කතකුසලං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො කානනං වනමොගය්හාතිආදිමාහ. තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තත්තා උත්තානත්ථමෙවාති.

46. Do phước thiện ấy, vị ấy trong chín mươi hai kiếp đã liên tục hưởng thụ chỉ sự thành tựu ở cõi trời và cõi người, vào thời đức Phật này xuất hiện đã sanh vào một gia đình giàu có ở Sāvatthī. Sau khi trưởng thành, do năng lực của các khuynh hướng tiềm ẩn trong quá khứ, ngài đã hoan hỷ trong giáo Pháp, đã xuất gia, trong khi tinh tấn, không bao lâu đã là vị A-la-hán. Sau khi nhớ lại việc thiện đã làm trong quá khứ, ngài đã phát sanh hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về thiên sự của hạnh nghiệp quá khứ, ngài đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng Kānanaṃ vanamogayha. Tất cả điều ấy có ý nghĩa rõ ràng do đã được trình bày ở dưới.

පුන්නාගපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên sự của trưởng lão Punnāgapupphiya đã chấm dứt.

10. කුමුදදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

10. Phần giải về thiên sự của trưởng lão Kumudadāyaka.

හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිකං ආයස්මතො කුමුදදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ථෙරො පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකෙසු භවෙසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හිමවන්තස්ස ආසන්නෙ මහන්තෙ ජාතස්සරෙ කුකුත්ථො නාම පක්ඛී හුත්වා නිබ්බත්තො කෙනචි අකුසලෙන පක්ඛී සමානොපි පුබ්බෙ කතසම්භාරෙන බුද්ධිසම්පන්නො පුඤ්ඤාපුඤ්ඤෙසු ඡෙකො සීලවා පාණගොචරතො පටිවිරතො අහොසි. තස්මිං සමයෙ පදුමුත්තරො භගවා ආකාසෙනාගන්ත්වා තස්ස සමීපෙ චඞ්කමති. අථ සො සකුණො භගවන්තං දිස්වා පසන්නචිත්තො කුමුදපුප්ඵං ඩංසිත්වා භගවතො පාදමූලෙ පූජෙසි. භගවා තස්ස සොමනස්සුප්පාදනත්ථං පටිග්ගහෙත්වා අනුමොදනමකාසි.

Câu chuyện bắt đầu bằng Himavantassāvidūre là thiên sự của trưởng lão Kumudadāyaka. Vị trưởng lão này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật trong quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là nhân duyên hỗ trợ cho sự giải thoát ở nhiều kiếp sống, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, ở gần Hy-mã-lạp, trong một hồ tự nhiên rộng lớn, đã sanh làm một loài chim tên là kukuttha. Do một nghiệp bất thiện nào đó, dù là loài chim, nhưng do các yếu tố đã tích lũy trong quá khứ, vị ấy đã thành tựu trí tuệ, thông thạo về phước và phi phước, có giới hạnh, đã từ bỏ việc săn bắt sinh vật. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn Padumuttara đã đi đến bằng hư không và kinh hành ở gần vị ấy. Khi ấy, con chim ấy sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn, với tâm hoan hỷ, đã ngậm lấy hoa súng và cúng dường dưới chân đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn, để làm phát sanh hỷ lạc cho nó, đã thọ nhận và đã tùy hỷ.

51. සො [Pg.169] තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු උභයසම්පත්තිසුඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං අඤ්ඤතරස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය මහද්ධනො මහාභොගො රතනත්තයෙ පසන්නො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං පච්චක්ඛතො ඤත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිමාහ. පදුමුප්පලසඤ්ඡන්නොති එත්ථ සතපත්තෙහි සම්පුණ්ණො සෙතපදුමො ච තීණි නීලරත්තසෙතුප්පලානි ච පදුමුප්පලානි තෙහි සඤ්ඡන්නො ගහනීභූතො සම්පුණ්ණො මහාජාතස්සරො අහූති සම්බන්ධො. පුණ්ඩරීකසමොත්ථටොති පුණ්ඩරීකෙහි රත්තපදුමෙහි ඔත්ථටො සම්පුණ්ණොති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

51. Do phước thiện ấy, vị ấy sau khi hưởng thụ hạnh phúc của hai loại thành tựu ở cõi trời và cõi người, vào thời đức Phật này xuất hiện đã sanh vào một gia đình nào đó ở Sāvatthī. Sau khi trưởng thành, ngài là người giàu có, nhiều của cải, đã hoan hỷ nơi Tam Bảo. Sau khi nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, ngài đã có được đức tin, đã xuất gia, không bao lâu đã là vị A-la-hán. Sau khi biết rõ nghiệp quá khứ của mình một cách trực tiếp, ngài đã phát sanh hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về thiên sự của hạnh nghiệp quá khứ, ngài đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng Himavantassāvidūre. Ở đây, câu Padumuppalasañchanno có liên hệ như sau: hồ tự nhiên rộng lớn đã trở nên rậm rạp, đầy ắp, được bao phủ bởi các loại sen và súng, tức là sen trắng trăm cánh, và ba loại súng xanh, đỏ, trắng. Câu Puṇḍarīkasamotthaṭo có nghĩa là được bao phủ, đầy ắp bởi các loại sen đỏ. Phần còn lại dễ hiểu.

කුමුදදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên sự của trưởng lão Kumudadāyaka đã chấm dứt.

සොළසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về phẩm thứ mười sáu đã chấm dứt.

17. සුපාරිචරියවග්ගො

17. Phẩm Supāricariya.

1. සුපාරිචරියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

1. Phần giải về thiên sự của trưởng lão Supāricariya.

පදුමො නාම නාමෙනාතිආදිකං ආයස්මතො සුපාරිචරියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමමුනිපුඞ්ගවෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ යක්ඛයොනියං නිබ්බත්තො හිමවති යක්ඛසමාගමං ගතො භගවතො දෙවයක්ඛගන්ධබ්බනාගානං ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො උභො හත්ථෙ ආභුජිත්වා අප්ඵොටෙසි නමස්සි ච. සො තෙන පුඤ්ඤෙන තතො චුතො උපරි දෙවලොකෙ උප්පන්නො තත්ථ දිබ්බසුඛං අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච චක්කවතිආදිසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්තො අඩ්ඪො මහද්ධනො මහාභොගො රතනත්තයෙ පසන්නො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි.

Câu “Padumo nāma nāmenāti” và các câu kế tiếp là thiên truyện về trưởng lão Supāricariya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các bậc Tối Thắng trong quá khứ, trong các kiếp sống nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara đã sanh vào loài dạ-xoa. Vị ấy đã đi đến hội chúng của các dạ-xoa ở Hy-mã-lạp, sau khi nghe pháp thoại của đức Thế Tôn thuyết cho các vị trời, dạ-xoa, càn-thát-bà, và nāga, tâm đã hoan hỷ, đã khoanh hai tay, vỗ tay, và đảnh lễ. Do phước báu ấy, sau khi mệnh chung từ nơi đó, vị ấy đã sanh lên cõi trời ở bên trên, ở đấy đã hưởng thụ thiên lạc, và ở giữa loài người đã hưởng thụ các tài sản như là của vị chuyển luân vương, v.v… Vào thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào gia đình gia chủ ở Sāvatthī, là người giàu có, nhiều của cải, nhiều tài sản, có đức tin nơi Tam Bảo. Sau khi nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, đức tin đã phát sanh, vị ấy đã xuất gia, và không bao lâu đã chứng đắc A-la-hán quả.

1. සො එකදිවසං අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමො නාම නාමෙනාතිආදිමාහ. තත්ථ [Pg.170] පදුමොති යස්ස පාදනික්ඛෙපසමයෙ පථවිං භින්දිත්වා පදුමං උග්ගන්ත්වා පාදතලං සම්පටිච්ඡති, තෙන සඤ්ඤාණෙන සො භගවා පදුමොති සඞ්ඛං ගතො, ඉධ පදුමුත්තරො භගවා අධිප්පෙතො. සො භගවා පවනා වසනවිහාරා අභිනික්ඛම්ම වනමජ්ඣං පවිසිත්වා ධම්මං දෙසෙතීති සම්බන්ධො.

1. Vào một ngày nọ, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân đã nói lên câu “Padumo nāma nāmena” và các câu kế tiếp. Ở đây, ‘Padumo’ là vị mà vào lúc đặt bước chân, hoa sen đã tách đất, trồi lên, và đón nhận lòng bàn chân. Do dấu hiệu ấy, đức Thế Tôn ấy được biết đến với danh hiệu là ‘Paduma.’ Ở đây, đức Thế Tôn Padumuttara được nói đến. Đức Thế Tôn ấy, sau khi đi ra khỏi trú xứ trong rừng, đã đi vào giữa khu rừng và thuyết Pháp. Đây là sự liên kết.

යක්ඛානං සමයොති දෙවානං සමාගමො ආසි අහොසීති අත්ථො. අජ්ඣාපෙක්ඛිංසු තාවදෙති තස්මිං දෙසනාකාලෙ අධිඅපෙක්ඛිංසු, විසෙසෙන පස්සනසීලා අහෙසුන්ති අත්ථො. සෙසං පාකටමෙවාති.

‘Yakkhānaṃ samayo’ có nghĩa là cuộc hội họp của các vị trời đã có, đã hiện hữu. ‘Ajjhāpekkhiṃsu tāvade’ có nghĩa là vào lúc thuyết giảng ấy, họ đã chăm chú nhìn; nghĩa là họ đã có bản chất nhìn một cách đặc biệt. Phần còn lại thì đã rõ ràng.

සුපාරිචරියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về truyện trưởng lão Supāricariya đã chấm dứt.

2. කණවෙරපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

2. Phần giải về truyện trưởng lão Kaṇaverapupphiya.

සිද්ධත්ථො නාම භගවාතිආදිකං ආයස්මතො කණවෙරපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ සුද්දකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය රඤ්ඤො අන්තෙපුරපාලකො අහොසි. තස්මිං සමයෙ සිද්ධත්ථො භගවා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො රාජවීථිං පටිපජ්ජි. අථ සො අන්තෙපුරපාලකො චරමානං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො හුත්වා කණවෙරපුප්ඵෙන භගවන්තං පූජෙත්වා නමස්සමානො අට්ඨාසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන සුගතිසම්පත්තියොයෙව අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වුද්ධිප්පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

Câu “Siddhattho nāma bhagavā” và các câu kế tiếp là thiên truyện về trưởng lão Kaṇaverapupphiya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật trong quá khứ, vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha đã sanh vào gia đình thường dân, sau khi trưởng thành đã là người canh gác hậu cung của đức vua. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn Siddhattha được hội chúng tỳ-khưu vây quanh đã đi vào con đường của hoàng gia. Bấy giờ, người canh gác hậu cung ấy sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn đang đi, tâm đã hoan hỷ, đã cúng dường đức Thế Tôn bằng hoa trúc đào, và đã đứng lại trong khi đang đảnh lễ. Do phước báu ấy, vị ấy chỉ hưởng thụ các tài sản ở các cõi lành, vào thời đức Phật này xuất hiện, sau khi đã sanh vào một gia đình nọ, đã đến tuổi trưởng thành, sau khi nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, đã thành tựu đức tin, đã xuất gia, và không bao lâu đã là bậc A-la-hán.

7. සො පත්තඅග්ගඵලො පුබ්බෙ කතකුසලං සරිත්වා සඤ්ජාතසොමනස්සො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සිද්ධත්ථො නාම භගවාතිආදිමාහ. තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තත්තා උත්තානත්ථමෙවාති.

7. Vị ấy, sau khi đã chứng đắc quả vị cao nhất, nhớ lại việc thiện đã được thực hiện trong quá khứ, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân đã nói lên câu “Siddhattho nāma bhagavā” và các câu kế tiếp. Tất cả điều ấy, do đã được nói ở phần dưới, nên có ý nghĩa rõ ràng.

කණවෙරපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về truyện trưởng lão Kaṇaverapupphiya đã chấm dứt.

3. ඛජ්ජකදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3. Phần giải về truyện trưởng lão Khajjakadāyaka.

තිස්සස්ස ඛො භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො ඛජ්ජකදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො තිස්සස්ස භගවතො කාලෙ [Pg.171] සුද්දකුලෙ නිබ්බත්තො භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො අම්බජම්බුආදිමනෙකං මධුරඵලාඵලං නාළිකෙරං පූවඛජ්ජකඤ්ච අදාසි. භගවා තස්ස පසාදවඩ්ඪනත්ථාය පස්සන්තස්සෙව පරිභුඤ්ජි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන සුගතිසම්පත්තියොයෙව අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සඤ්ජාතසද්ධො පසාදබහුමානො පබ්බජිත්වා වත්තපටිපත්තියා සාසනං සොභෙන්තො සීලාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි.

Câu “Tissassa kho bhagavato” và các câu kế tiếp là thiên truyện về trưởng lão Khajjakadāyaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các bậc Tối Thắng trong quá khứ, trong các kiếp sống nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Tissa đã sanh vào gia đình thường dân. Sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn, tâm đã hoan hỷ, vị ấy đã dâng cúng nhiều loại trái cây ngọt và các thứ khác như xoài, táo, v.v…, dừa, bánh ngọt và các món ăn vặt. Đức Thế Tôn, vì mục đích làm tăng trưởng đức tin của vị ấy, đã thọ dụng trong khi vị ấy đang nhìn. Do phước báu ấy, vị ấy chỉ hưởng thụ các tài sản ở các cõi lành, vào thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia đình ở Sāvatthī, sau khi đã đạt đến sự hiểu biết, đã nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, đức tin và lòng sùng kính đã phát sanh, vị ấy đã xuất gia, làm rạng rỡ giáo Pháp bằng việc thực hành các phận sự, được trang hoàng bằng trang sức của giới hạnh, và không bao lâu đã chứng đắc A-la-hán quả.

13. සො පුබ්බකම්මං සරන්තො ‘‘පුබ්බෙ මයා සුඛෙත්තෙ කුසලං කතං සුන්දර’’න්ති සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො තිස්සස්ස ඛො භගවතොතිආදිමාහ. තත්ථ තිස්සොපි භවසම්පත්තියො දදමානො ජාතොති මාතාපිතූහි කතනාමවසෙන තිස්සො. අථ වා තීහි සරණගමනෙහි අස්සාසෙන්තො ඔවදන්තො හෙතුසම්පන්නපුග්ගලෙ සග්ගමොක්ඛද්වයෙ පතිට්ඨාපෙන්තො බුද්ධො ජාතොති තිස්සො. සමාපත්තිගුණාදීහි භගෙහි යුත්තොති භගවා, තස්ස තිස්සස්ස භගවතො පුබ්බෙ අහං ඵලං අදාසින්ති සම්බන්ධො. නාළිකෙරඤ්ච පාදාසින්ති නාළිකාකාරෙන පවත්තං ඵලං නාළිකෙරං, තඤ්ච ඵලං අදාසින්ති අත්ථො. ඛජ්ජකං අභිසම්මතන්ති ඛාදිතබ්බං ඛජ්ජකං අභි විසෙසෙන මධුසක්කරාදීහි සම්මිස්සං කත්වා නිප්ඵාදිතං සුන්දරං මධුරන්ති සම්මතං ඤාතං අභිසම්මතං ඛජ්ජකඤ්ච අදාසින්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

13. Vị ấy, trong khi nhớ lại tiền nghiệp, tâm sanh hoan hỷ (nghĩ rằng): “Trong quá khứ, việc thiện tốt đẹp đã được ta thực hiện trong ruộng phước tốt,” trong khi tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân đã nói lên câu “Tissassa kho bhagavato” và các câu kế tiếp. Ở đây, ‘Tissa’ là do được sanh ra trong khi ban cho các tài sản của sự hiện hữu, theo như tên gọi được cha mẹ đặt cho là Tissa. Hoặc là, đức Phật, trong khi an ủi và khuyên dạy bằng ba sự quy y, trong khi thiết lập các cá nhân có đầy đủ nhân duyên vào hai nơi là cõi trời và sự giải thoát, đã được sanh ra, vì thế là ‘Tissa.’ ‘Bhagavā’ là do được hợp thành bởi các phần như là các phẩm chất của thiền chứng, v.v… “Trước kia, tôi đã dâng cúng quả đến đức Thế Tôn Tissa ấy.” Đây là sự liên kết. ‘Nāḷikerañca pādāsiṃ’ có nghĩa là quả có hình dạng ống là quả dừa, và ý nghĩa là “tôi đã dâng cúng quả ấy.” ‘Khajjakaṃ abhisammataṃ’ có nghĩa là ‘khajjakaṃ’ là vật để ăn; ‘abhi’ là được làm một cách đặc biệt bằng cách trộn lẫn với mật ong, đường, v.v…; ‘abhisammataṃ’ là được công nhận, được biết đến là tốt đẹp và ngọt ngào; và ý nghĩa là “tôi đã dâng cúng món ăn vặt.” Phần còn lại thì rất dễ hiểu.

ඛජ්ජකදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về truyện trưởng lão Khajjakadāyaka đã chấm dứt.

4. දෙසපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

4. Phần giải về truyện trưởng lão Desapūjaka.

අත්ථදස්සී තු භගවාතිආදිකං ආයස්මතො දෙසපූජකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ථෙරො පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සද්ධො පසන්නො බුද්ධමාමකො ධම්මමාමකො සඞ්ඝමාමකො අහොසි. තදා අත්ථදස්සී භගවා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො චන්දො විය සූරියො විය ච ආකාසෙන ගච්ඡති. සො උපාසකො භගවතො ගතදිසාභාගං ගන්ධමාලාදීහි පූජෙන්තො අඤ්ජලිං පග්ගය්හ නමස්සමානො අට්ඨාසි.

“Atthadassī tu bhagavā, v.v…” là Bổn sự của trưởng lão Desapūjaka. Vị trưởng lão này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Atthadassī, đã sanh vào gia đình có gia thế. Sau khi lớn lên, vị ấy đã có đức tin, có tâm tịnh tín, là người xem đức Phật là quyến thuộc, là người xem giáo Pháp là quyến thuộc, là người xem chúng Tăng là quyến thuộc. Khi ấy, đức Thế Tôn Atthadassī được chúng Tỳ-khưu-Tăng vây quanh, ngự đi trên hư không giống như mặt trăng và giống như mặt trời. Vị cận sự nam ấy trong khi cúng dường phương hướng đức Thế Tôn đã ngự đến bằng các vật phẩm như hương, vòng hoa, v.v… đã chắp tay và đứng lại đảnh lễ.

18. සො [Pg.172] තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො සග්ගසම්පත්තිං අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච මනුස්සසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො උපභොගපරිභොගසම්පන්නො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො ඝරාවාසෙ අනල්ලීනො පබ්බජිත්වා වත්තසම්පන්නො නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අත්ථදස්සී තු භගවාතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව. අනිලඤ්ජසෙති ‘‘මග්ගො පන්ථො පථො පජ්ජො, අඤ්ජසං වටුමායන’’න්ති (චූළනි. පාරායනත්ථුතිගාථානිද්දෙස 101) පරියායස්ස වුත්තත්තා අනිලස්ස වාතස්ස අඤ්ජසං ගමනමග්ගොති අනිලඤ්ජසං, තස්මිං අනිලඤ්ජසෙ, ආකාසෙති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

18. Do phước thiện ấy, vị ấy đã sanh vào cõi trời, sau khi hưởng thụ tài sản cõi trời và sau khi hưởng thụ tài sản cõi người ở các thế giới loài người, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào một gia đình, đã trưởng thành, có đầy đủ tài sản tiêu dùng và thụ hưởng. Sau khi nghe bài thuyết Pháp của đức Đạo Sư, với tâm ý hoan hỷ, không luyến ái đời sống gia đình, vị ấy đã xuất gia, thành tựu các phận sự, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. Sau khi nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, với tâm hân hoan, trong khi tuyên thuyết về Bổn sự quá khứ của mình, vị ấy đã nói lên câu kệ bắt đầu là: “Atthadassī tu bhagavā, v.v…”. Ý nghĩa của câu kệ ấy đã được nói đến ở bên dưới. Về câu anilañjase: Do từ đồng nghĩa đã được nói đến là: “maggo pantho patho pajjo, añjasaṃ vaṭumāyana’nti” (Cūḷaniddesa, Pārāyanatthutigāthāniddesa 101), anilañjasaṃ có nghĩa là con đường đi thẳng của anila tức là của gió. Tasmiṃ anilañjase có nghĩa là trên hư không. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

දෙසපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần Chú giải Bổn sự của trưởng lão Desapūjaka đã chấm dứt.

5. කණිකාරඡත්තියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

5. Chú giải Bổn sự của trưởng lão Kaṇikārachattiya

වෙස්සභූ නාම සම්බුද්ධොතිආදිකං ආයස්මතො කණිකාරඡත්තියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ථෙරො පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො වෙස්සභුස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සද්ධාසම්පන්නො අහොසි. තස්මිං සමයෙ වෙස්සභූ භගවා විවෙකකාමො මහාවනං පවිසිත්වා නිසීදි. අථ සොපි උපාසකො කෙනචිදෙව කරණීයෙන තත්ථ ගන්ත්වා භගවන්තං අග්ගික්ඛන්ධං විය ජලමානං නිසින්නං දිස්වා පසන්නමානසො කණිකාරපුප්ඵං ඔචිනිත්වා ඡත්තං කත්වා භගවතො නිසින්නට්ඨානෙ විතානං කත්වා පූජෙසි, තං භගවතො ආනුභාවෙන සත්තාහං අමිලාතං හුත්වා තථෙව අට්ඨාසි. භගවාපි ඵලසමාපත්තිං නිරොධසමාපත්තිඤ්ච සමාපජ්ජිත්වා විහාසි, සො තං අච්ඡරියං දිස්වා සොමනස්සජාතො භගවන්තං වන්දිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගය්හ අට්ඨාසි. භගවා සමාපත්තිතො වුට්ඨහිත්වා විහාරමෙව අගමාසි.

“Vessabhū nāma sambuddho, v.v…” là Bổn sự của trưởng lão Kaṇikārachattiya. Vị trưởng lão này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Vessabhū, đã sanh vào gia đình có gia thế, đã đạt đến sự hiểu biết, đã thành tựu đức tin. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn Vessabhū có ý muốn sống độc cư đã đi vào khu rừng lớn và ngồi xuống. Khi ấy, vị cận sự nam kia cũng đã đi đến nơi ấy vì một công việc nào đó, sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn đang ngồi, tỏa sáng giống như khối lửa, với tâm ý hoan hỷ, vị ấy đã hái hoa kaṇikāra, kết thành chiếc lọng, và đã làm thành tán che ở nơi đức Thế Tôn đang ngồi rồi cúng dường. Vật ấy, do oai lực của đức Thế Tôn, đã không bị héo úa trong bảy ngày và vẫn tồn tại như thế. Đức Thế Tôn cũng đã an trú sau khi nhập Quả định và Diệt định. Vị ấy, sau khi nhìn thấy điều kỳ diệu ấy, với tâm hân hoan, đã đảnh lễ đức Thế Tôn và đứng lại chắp tay. Đức Thế Tôn, sau khi xuất khỏi định, đã đi đến ngôi tịnh xá.

23. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සද්ධාසම්පන්නො සත්ථු [Pg.173] ධම්මදෙසනං සුත්වා ඝරාවාසෙ අනල්ලීනො පබ්බජිත්වා වත්තපටිපත්තියා ජිනසාසනං සොභෙන්තො නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො වෙස්සභූ නාම සම්බුද්ධොතිආදිමාහ. තත්ථ වෙස්සභූති වෙස්සෙ වෙස්සජනෙ භුනාති අභිභවතීති වෙස්සභූ. අථ වා වෙස්සෙ පඤ්චවිධමාරෙ අභිභුනාති අජ්ඣොත්ථරතීති වෙස්සභූ. සාමංයෙව බුජ්ඣිතා සච්චානීති සම්බුද්ධො, නාමෙන වෙස්සභූ නාම සම්බුද්ධොති අත්ථො. දිවාවිහාරාය මුනීති දිබ්බති පකාසෙති තං තං වත්ථුං පාකටං කරොතීති දිවා. සූරියුග්ගමනතො පට්ඨාය යාව අත්ථඞ්ගමො, තාව පරිච්ඡින්නකාලො, විහරණං චතූහි ඉරියාපථෙහි පවත්තනං විහාරො, දිවාය විහාරො දිවාවිහාරො, තස්ස දිවාවිහාරාය ලොකජෙට්ඨො නරාසභො බුද්ධමුනි මහාවනං ඔගාහිත්වා පවිසිත්වාති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

23. Do phước thiện ấy, sau khi hưởng thụ các tài sản ở cõi trời và cõi người, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào một gia đình ở Sāvatthī. Sau khi lớn lên, đã thành tựu đức tin, sau khi nghe bài thuyết Pháp của đức Đạo Sư, không luyến ái đời sống gia đình, vị ấy đã xuất gia, làm rạng rỡ giáo pháp của đấng Chiến Thắng bằng việc thực hành các phận sự, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. Sau khi nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, với tâm hân hoan, trong khi tuyên thuyết về Bổn sự quá khứ của mình, vị ấy đã nói lên câu kệ bắt đầu là: “Vessabhū nāma sambuddho, v.v…”. Ở đây, Vessabhū là bậc chinh phục (bhunāti abhibhavati) hạng người vai-xá (vesse vessajane). Hoặc là, Vessabhū là bậc chế ngự (abhibhunāti ajjhottharati) năm loại ma vương (vesse pañcavidhamāre). Sambuddho là bậc tự mình giác ngộ các chân lý (sāmaṃyeva bujjhitā saccāni). Ý nghĩa là: “Bậc Chánh Đẳng Giác tên là Vessabhū.” Về câu divāvihārāya munīti: Divā là soi sáng (dibbati), làm cho tỏ rạng (pakāseti), làm cho sự vật này hay sự vật kia được rõ ràng. Đó là khoảng thời gian được giới hạn từ lúc mặt trời mọc cho đến lúc mặt trời lặn. Vihāro là sự an trú, là sự diễn tiến bằng bốn oai nghi. Divāvihāro là sự an trú ban ngày. Tassa divāvihārāya có nghĩa là để an trú ban ngày ấy. Ý nghĩa là: “Bậc Tối Thắng trong thế gian, bậc Ngưu Vương, bậc Phật Mâu-ni, sau khi đi sâu vào, sau khi đi vào khu rừng lớn.” Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

කණිකාරඡත්තියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần Chú giải Bổn sự của trưởng lão Kaṇikārachattiya đã chấm dứt.

6. සප්පිදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

6. Chú giải Bổn sự của trưởng lão Sappidāyaka

ඵුස්සො නාමාථ භගවාතිආදිකං ආයස්මතො සප්පිදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකෙසු භවෙසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො ඵුස්සස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො අහොසි. තදා භගවා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො වීථියං චරමානො තස්ස උපාසකස්ස ගෙහද්වාරං සම්පාපුණි. අථ සො උපාසකො භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො වන්දිත්වා පත්තපූරං සප්පිතෙලං අදාසි, භගවා අනුමොදනං කත්වා පක්කාමි. සො තෙනෙව සොමනස්සෙන යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවලොකෙ උප්පන්නො තත්ථ දිබ්බසුඛං අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච නිබ්බත්තො උප්පන්නුප්පන්නභවෙ සප්පිතෙලමධුඵාණිතාදිමධුරාහාරසමඞ්ගී සුඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සද්ධො බුද්ධිසම්පන්නො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො පබ්බජිත්වා වත්තසම්පන්නො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

“Phusso nāmātha bhagavā, v.v…” là Bổn sự của trưởng lão Sappidāyaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát ở nhiều kiếp sống, vào thời của đức Thế Tôn Phussa, đã sanh vào gia đình có gia thế. Khi ấy, đức Thế Tôn được chúng Tỳ-khưu-Tăng vây quanh, trong khi đi trên đường phố, đã đi đến cửa nhà của vị cận sự nam ấy. Khi ấy, vị cận sự nam kia sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn, với tâm ý hoan hỷ, đã đảnh lễ và dâng cúng dầu bơ đầy bát. Đức Thế Tôn sau khi thực hiện việc tùy hỷ đã ra đi. Vị ấy, với niềm hoan hỷ ấy, đã sống cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung từ nơi ấy, do phước thiện ấy, đã sanh lên cõi trời. Sau khi hưởng thụ thiên lạc ở nơi ấy và sau khi sanh vào cõi người, ở mỗi kiếp sống được sanh ra, vị ấy là người có được các vật thực ngọt ngào như dầu bơ, mật ong, đường phèn, v.v… và đã hưởng thụ sự an lạc. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào một gia đình ở Sāvatthī, đã trưởng thành, có đức tin, có trí tuệ. Sau khi nghe bài thuyết Pháp của đức Đạo Sư, với tâm ý hoan hỷ, vị ấy đã xuất gia, thành tựu các phận sự, và không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán.

28. සො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා ජාතසොමනස්සො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ඵුස්සො නාමාථ භගවාතිආදිමාහ. තත්ථ ඵුස්සොති [Pg.174] ඵුස්සනක්ඛත්තයොගෙන ජාතත්තා මාතාපිතූහි කතනාමධෙය්‍යෙන ඵුස්සො. අථ වා නිබ්බානං ඵුසි පස්සි සච්ඡි අකාසීති ඵුස්සො. අථ වා සමතිංසපාරමිතාසත්තතිංසබොධිපක්ඛියධම්මෙ සකලෙ ච තෙපිටකෙ පරියත්තිධම්මෙ ඵුසි පස්සි අඤ්ඤාසීති ඵුස්සො. භග්ගවා භග්‍යවා යුත්තොතිආදිපුඤ්ඤකොට්ඨාසසමඞ්ගිතාය භගවා. ආහුතීනං පටිග්ගහොති ආහුතිනො වුච්චන්ති පූජාසක්කාරා, තෙසං ආහුතීනං පටිග්ගහෙතුං අරහතීති ආහුතීනං පටිග්ගහො. මහාජනං නිබ්බාපෙන්තො වීරො ඵුස්සො නාම භගවා වීථියං අථ තදා ගච්ඡතෙති සම්බන්ධො. සෙසං පාකටමෙවාති.

28. Vị ấy, khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình, đã nói câu kệ bắt đầu là: “Bấy giờ, có đức Thế Tôn tên là Phussa.” Ở đây, ‘Phussa’ là do được sanh ra tương ứng với sao Phussa (Bão Bình) nên được cha mẹ đặt tên là Phussa. Hoặc là, vị đã chạm đến, đã thấy, đã chứng ngộ, đã thực hiện được Niết-bàn nên là Phussa. Hoặc là, vị đã chạm đến, đã thấy, đã liễu tri ba mươi pháp Ba-la-mật, ba mươi bảy pháp trợ Bồ-đề, và toàn bộ giáo pháp Tam Tạng nên là Phussa. ‘Bhagavā’ là do được hợp thành từ các phần phước đức bắt đầu là ‘bậc có phước’ nên là Bhagavā (Thế Tôn). ‘Bậc thọ nhận các vật cúng dường’ là: ‘āhutino’ được gọi là các sự cúng dường, tôn trọng; vị ấy xứng đáng thọ nhận các sự cúng dường ấy nên là ‘bậc thọ nhận các vật cúng dường’. Mối liên hệ là: “Bậc anh hùng, đức Thế Tôn tên là Phussa, trong khi làm cho đại chúng được tịch tịnh, bấy giờ đang đi trên đường.” Phần còn lại thì đã rõ ràng.

සප්පිදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải về Hạnh trạng của trưởng lão Sappidāyaka đã kết thúc.

7. යූථිකාපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

7. Chú giải về Hạnh trạng của trưởng lão Yūthikāpupphiya

චන්දභාගානදීතීරෙතිආදිකං ආයස්මතො යූථිකාපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ආයස්මා පුරිමමුනින්දෙසු කතාධිකාරො අනෙකෙසු ච ජාතිසතෙසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො ඵුස්සස්සෙව භගවතො කාලෙ සුද්දකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො චන්දභාගාය නදියා තීරෙ කෙනචිදෙව කරණීයෙන අනුසොතං චරමානො ඵුස්සං භගවන්තං න්හායිතුකාමං අග්ගික්ඛන්ධං විය ජලමානං දිස්වා සොමනස්සජාතො තත්ථ ජාතං යූථිකාපුප්ඵං ඔචිනිත්වා භගවන්තං පූජෙසි. භගවා තස්ස අනුමොදනමකාසි.

(Câu kệ) bắt đầu là “Bên bờ sông Candabhāgā” là Hạnh trạng của trưởng lão Yūthikāpupphiya. Vị trưởng lão này cũng vậy, đã tạo các căn lành nơi các bậc Tối Thắng trong quá khứ, đã tích lũy các công đức là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong nhiều trăm kiếp sanh, vào thời của đức Thế Tôn Phussa, đã sanh vào một gia đình trong sạch, đã đến tuổi trưởng thành, trong khi đi xuôi theo dòng nước bên bờ sông Candabhāgā vì một công việc nào đó, đã nhìn thấy đức Thế Tôn Phussa, đang muốn tắm, tỏa sáng như một khối lửa, tâm sanh hoan hỷ, đã hái đóa hoa lài mọc ở nơi ấy và cúng dường lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã tùy hỷ cho vị ấy.

33. සො තත්ථ තෙන පුඤ්ඤකොට්ඨාසෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො භගවතො ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො පබ්බජිත්වා වත්තපටිපත්තියා සාසනං සොභෙන්තො නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො චන්දභාගානදීතීරෙතිආදිමාහ. තං සබ්බං උත්තානත්ථමෙවාති.

33. Vị ấy, do phần phước đức ấy, trong khi luân hồi trong các cõi trời và người, đã hưởng thụ cả hai loại tài sản, trong thời đức Phật hiện tại này, đã sanh vào một gia đình danh giá, đã đến tuổi trưởng thành, sau khi nghe Pháp thoại của đức Thế Tôn, tâm ý trong sạch, đã xuất gia, làm rạng rỡ giáo pháp bằng việc thực hành các bổn phận, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán, khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình, đã nói câu kệ bắt đầu là: “Bên bờ sông Candabhāgā.” Tất cả những điều ấy có ý nghĩa rõ ràng.

යූථිකාපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải về Hạnh trạng của trưởng lão Yūthikāpupphiya đã kết thúc.

8. දුස්සදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

8. Chú giải về Hạnh trạng của trưởng lão Dussadāyaka

තිවරායං [Pg.175] පුරෙ රම්මෙතිආදිකං ආයස්මතො දුස්සදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පායස්මා පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ රාජකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තකාලෙ යුවරාජභාවං පත්වා පාකටො එකං ජනපදං ලභිත්වා තත්‍රාධිපතිභූතො සකලජනපදවාසිනො දානපියවචනඅත්ථචරියාසමානත්ථතාසඞ්ඛාතෙහි චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහි සඞ්ගණ්හාති. තස්මිං සමයෙ සිද්ධත්ථො භගවා තං ජනපදං සම්පාපුණි. අථ සො යුවරාජා පණ්ණාකාරං ලභිත්වා තත්ථ සුඛුමවත්ථෙන භගවන්තං පූජෙසි. භගවා තං වත්ථං හත්ථෙන පරාමසිත්වා ආකාසං පක්ඛන්දි. තම්පි වත්ථං භගවන්තමෙව අනුබන්ධි. අථ සො යුවරාජා තං අච්ඡරියං දිස්වා අතීව පසන්නො අඤ්ජලිං පග්ගය්හ අට්ඨාසි. භගවතො සම්පත්තසම්පත්තට්ඨානෙ සබ්බෙ ජනා තං අච්ඡරියං දිස්වා අච්ඡරියබ්භුතචිත්තා අඤ්ජලිං පග්ගය්හ අට්ඨංසු. භගවා විහාරමෙව අගමාසි. යුවරාජා තෙනෙව කුසලකම්මෙන තතො චුතො දෙවලොකෙ උප්පන්නො තත්ථ දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු චක්කවත්තිආදිසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා රතනත්තයෙ පසන්නො භගවතො ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා වායමන්තො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Câu kệ) bắt đầu là “Tại thành Tivarā khả ái” là Hạnh trạng của trưởng lão Dussadāyaka. Vị trưởng lão này cũng vậy, đã tạo các căn lành nơi các bậc Tối Thắng trong quá khứ, đã tích lũy các công đức là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, đã sanh vào hoàng tộc, khi đến tuổi trưởng thành đã đạt được địa vị thái tử, trở nên nổi tiếng, đã nhận được một xứ sở và trở thành người cai trị ở đó, đã nhiếp phục tất cả dân chúng trong xứ sở bằng bốn pháp nhiếp phục được gọi là bố thí, ái ngữ, lợi hành, và đồng sự. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn Siddhattha đã đi đến xứ sở ấy. Bấy giờ, vị thái tử ấy, sau khi nhận được vật cống phẩm, đã cúng dường đức Thế Tôn bằng tấm vải mịn ở nơi ấy. Đức Thế Tôn, sau khi dùng tay vuốt tấm vải ấy, đã tung nó lên không trung. Tấm vải ấy cũng đã đi theo chính đức Thế Tôn. Bấy giờ, vị thái tử ấy, sau khi thấy điều kỳ diệu ấy, vô cùng hoan hỷ, đã chắp tay và đứng lại. Tại những nơi đức Thế Tôn đã đi đến, tất cả mọi người, sau khi thấy điều kỳ diệu ấy, tâm sanh kinh ngạc và phi thường, đã chắp tay và đứng lại. Đức Thế Tôn đã đi đến chính ngôi tịnh xá. Vị thái tử, do chính thiện nghiệp ấy, sau khi mệnh chung từ nơi đó, đã sanh lên cõi trời, đã hưởng thụ tài sản cõi trời ở nơi ấy, và đã hưởng thụ các tài sản như là Chuyển Luân Vương ở cõi người, trong thời đức Phật hiện tại này, đã sanh vào một gia đình giàu có, đã đạt đến tuổi trưởng thành, sau khi lập gia đình, đã có lòng tịnh tín nơi Tam Bảo, sau khi nghe Pháp thoại của đức Thế Tôn, đã có được đức tin, đã xuất gia, trong khi tinh tấn, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán.

38. සො එකදිවසං අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො තිවරායං පුරෙ රම්මෙතිආදිමාහ. තත්ථ තිවරනාමකෙ නගරෙ රමණීයෙ අහං රාජපුත්තො හුත්වා සිද්ධත්ථං භගවන්තං වත්ථෙන පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

38. Vị ấy, vào một ngày nọ, khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình, đã nói câu kệ bắt đầu là: “Tại thành Tivarā khả ái.” Ở đây, ý nghĩa là: “Tại thành phố khả ái tên là Tivarā, ta đã là một hoàng tử và đã cúng dường đức Thế Tôn Siddhattha bằng tấm vải.” Phần còn lại thì dễ hiểu.

දුස්සදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải về Hạnh trạng của trưởng lão Dussadāyaka đã kết thúc.

9. සමාදපකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

9. Chú giải về Hạnh trạng của trưởng lão Samādapaka

නගරෙ බන්ධුමතියාතිආදිකං ආයස්මතො සමාදපකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ථෙරො පුරිමබුද්ධානං සන්තිකෙ කතකුසලසම්භාරො අනෙකෙසු භවෙසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො [Pg.176] කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා පුඤ්ඤානි කරොන්තො වසමානො සද්ධො පසන්නො බහූ උපාසකෙ සන්නිපාතෙත්වා ගණජෙට්ඨකො හුත්වා ‘‘මාළකං කරිස්සාමා’’ති තෙ සබ්බෙ සමාදපෙත්වා එකං මාළකං සමං කාරෙත්වා පණ්ඩරපුලිනං ඔකිරිත්වා භගවතො නිය්‍යාදෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවලොකෙ උප්පන්නො ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච චක්කවත්තිආදිසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො භගවති පසන්නො ධම්මං සුත්වා පසන්නමානසො සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා සීලසම්පන්නො වත්තසම්පන්නො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි.

(Câu kệ) bắt đầu là “Tại thành Bandhumatī” là Hạnh trạng của trưởng lão Samādapaka. Vị trưởng lão này cũng vậy, đã tạo các thiện nghiệp nơi các đức Phật trong quá khứ, đã tích lũy các công đức là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong nhiều kiếp sống, vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, đã sanh vào một gia đình danh giá, sau khi trưởng thành, đã lập gia đình, trong khi sống và làm các công đức, đã có đức tin, có lòng tịnh tín, đã tập hợp nhiều nam cư sĩ, trở thành người đứng đầu nhóm, đã khuyến khích tất cả họ rằng: “Chúng ta sẽ làm một cái đài,” đã cho làm một cái đài bằng phẳng, đã rải cát trắng lên, và đã dâng cúng lên đức Thế Tôn. Vị ấy, do công đức ấy, đã sanh lên cõi trời, đã hưởng thụ sáu loại tài sản ở cõi Dục, và đã hưởng thụ các tài sản như là Chuyển Luân Vương ở cõi người, trong thời đức Phật hiện tại này, đã sanh vào một gia đình danh giá, đã đạt đến tuổi trưởng thành, có lòng tịnh tín nơi đức Thế Tôn, sau khi nghe Pháp, tâm ý trong sạch, đức tin sanh khởi, đã xuất gia, đã thành tựu giới hạnh, đã thành tựu bổn phận, không bao lâu đã chứng đắc A-la-hán quả.

44. සො අපරභාගෙ අත්තනො කතකුසලං සරිත්වා සඤ්ජාතසොමනස්සො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නගරෙ බන්ධුමතියාතිආදිමාහ. තත්ථ බන්ධන්ති ඤාතිගොත්තාදිවසෙන එකසම්බන්ධා හොන්ති සකලනගරවාසිනොති බන්ධූ, බන්ධූ එතස්මිං විජ්ජන්තීති බන්ධුමතී, තස්සා බන්ධුමතියා නාම නගරෙ මහාපූගගණො උපාසකසමූහො අහොසීති අත්ථො. මාළං කස්සාම සඞ්ඝස්සාති එත්ථ මාති ගණ්හාති සම්පත්තසම්පත්තජනානං චිත්තන්ති මාළං, අථ වා සම්පත්තයතිගණානං චිත්තස්ස විවෙකකරණෙ අලන්ති මාළං, මාළමෙව මාළකං, භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ඵාසුවිහාරත්ථාය මාළකං කරිස්සාමාති අත්ථො. සෙසං පාකටමෙවාති.

44. Về sau, vị ấy hồi tưởng lại các việc thiện đã được thực hiện, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình đã nói lên câu kệ bắt đầu là: “Nagare bandhumatiyā.” Ở đây, (giải thích) câu ấy: Do có sự liên hệ với nhau về quyến thuộc, dòng họ, v.v… nên tất cả những người sống trong thành được gọi là bandhū (thân hữu). Nơi ấy có các thân hữu nên được gọi là Bandhumatī. Trong thành phố tên là Bandhumatī ấy có nhóm hội chúng đông đảo, có nghĩa là có đoàn thể các cận sự nam. Trong câu: “Māḷaṃ kassāma saṅghassā,” (chúng tôi sẽ làm ngôi nhà có mái che cho chư Tăng), ở đây, māḷaṃ là do thâu nhiếp (māti gaṇhāti) tâm của những người đã đến và chưa đến. Hoặc là, māḷaṃ là do có sự thích hợp (alaṃ) trong việc tạo nên sự thanh vắng cho tâm của hội chúng tu sĩ đã đến. Māḷaṃ cũng chính là māḷakaṃ. Có nghĩa là: “Chúng tôi sẽ làm ngôi nhà có mái che vì sự an trú thoải mái của chư Tăng.” Phần còn lại thì đã rõ ràng.

සමාදපකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Samādapaka đã chấm dứt.

10. පඤ්චඞ්ගුලියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

10. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Pañcaṅguliya

තිස්සො නාමාසි භගවාතිආදිකං ආයස්මතො පඤ්චඞ්ගුලියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරෙ තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො තිස්සස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා විභවසම්පන්නො සද්ධො පසන්නො වීථිතො විහාරං පටිපන්නං භගවන්තං දිස්වා ජාතිසුමනාදිඅනෙකානි සුගන්ධපුප්ඵානි චන්දනාදීනි ච විලෙපනානි ගාහාපෙත්වා විහාරං ගතො පුප්ඵෙහි භගවන්තං පූජෙත්වා විලෙපනෙහි භගවතො සරීරෙ පඤ්චඞ්ගුලිකං කත්වා වන්දිත්වා පක්කාමි.

(Câu kệ) bắt đầu là: “Tisso nāmāsi bhagavā” là Thánh tích của trưởng lão Pañcaṅguliya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật trong quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống tại nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Tissa đã sanh vào một gia tộc. Sau khi trưởng thành, ngài đã lập gia đình, là người có được tài sản, có đức tin, có tâm tịnh tín. Sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn đang đi từ đường phố đến tu viện, ngài đã cho người lấy nhiều loại hoa thơm như là hoa lài, hoa sumanā, v.v… và các vật thoa như là chiên-đàn, v.v… rồi đã đi đến tu viện, đã cúng dường đức Thế Tôn bằng các loài hoa, đã thực hiện dấu năm ngón tay bằng các vật thoa trên thân của đức Thế Tôn, rồi đã đảnh lễ và ra đi.

50. සො [Pg.177] තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වුද්ධිමන්වාය සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා පුබ්බකම්මං සරන්තො පච්චක්ඛතො ඤත්වා ‘‘ඉමං නාම කුසලකම්මං කත්වා ඊදිසං ලොකුත්තරසම්පත්තිං පත්තොම්හී’’ති පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො තිස්සො නාමාසි භගවාතිආදිමාහ. තං සබ්බං උත්තානත්ථමෙවාති.

50. Do phước thiện ấy, vị ấy sau khi hưởng thụ hai loại thành tựu ở các cõi trời và người, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia tộc có được tài sản. Sau khi trưởng thành, ngài đã lắng nghe Pháp thoại của đức Đạo Sư, tâm ý trong sạch, đã xuất gia, đã phát triển thiền quán, không bao lâu sau đã là vị A-la-hán. Trong khi hồi tưởng lại tiền nghiệp, ngài đã biết được một cách trực tiếp và trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình đã nói lên câu kệ bắt đầu là: “Tisso nāmāsi bhagavā” (với suy nghĩ rằng): “Do đã thực hiện nghiệp thiện này nên chúng tôi đã chứng đạt thành tựu siêu thế như thế này.” Tất cả điều ấy có ý nghĩa rõ ràng.

පඤ්චඞ්ගුලියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Pañcaṅguliya đã chấm dứt.

සත්තරසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về phẩm thứ mười bảy đã chấm dứt.

18. කුමුදවග්ගො

18. Phẩm Kumuda

1. කුමුදමාලියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

1. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Kumudamāliya

පබ්බතෙ හිමවන්තම්හීතිආදිකං ආයස්මතො කුමුදමාලියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ථෙරො පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ හිමවන්තපබ්බතසමීපෙ ජාතස්සරස්ස ආසන්නෙ රක්ඛසො හුත්වා නිබ්බත්තො අත්ථදස්සිං භගවන්තං තත්ථ උපගතං දිස්වා පසන්නමානසො කුමුදපුප්ඵානි ඔචිනිත්වා භගවන්තං පූජෙසි. භගවා අනුමොදනං කත්වා පක්කාමි.

(Câu kệ) bắt đầu là: “Pabbate himavantamhī” là Thánh tích của trưởng lão Kumudamāliya. Vị trưởng lão này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật trong quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống tại nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Atthadassī, đã sanh làm dạ-xoa ở gần hồ tự nhiên gần bên núi Tuyết Sơn. Sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn Atthadassī đã đi đến nơi ấy, ngài có tâm tịnh tín, đã hái các đóa hoa súng và đã cúng dường đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn sau khi tùy hỷ đã ra đi.

1. සො තෙන පුඤ්ඤෙන තතො චවිත්වා දෙවලොකං උපපන්නො ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච චක්කවත්තිආදිසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො රතනත්තයෙ පසන්නො පබ්බජිත්වා වායමන්තො බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං අරහත්තං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පබ්බතෙ හිමවන්තම්හීතිආදිමාහ. තත්ථ තත්ථජො රක්ඛසො ආසින්ති තස්මිං ජාතස්සරසමීපෙ ජාතො නිබ්බත්තො රක්ඛසො පරරුධිරමංසඛාදකො නිද්දයො ඝොරරූපො භයානකසභාවො මහාබලො මහාථාමො කක්ඛළො යක්ඛො ආසිං අහොසින්ති අත්ථො.

1. Do phước thiện ấy, vị ấy sau khi mệnh chung từ nơi ấy đã sanh lên cõi trời, đã hưởng thụ sáu loại thành tựu ở cõi Dục, và ở cõi người đã hưởng thụ các thành tựu của bậc Chuyển Luân vương, v.v…, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào gia đình có gia thế. Sau khi đã trưởng thành, ngài có tâm tịnh tín nơi Tam Bảo, đã xuất gia, trong khi nỗ lực đã chứng đạt A-la-hán là sự viên mãn của phạm hạnh. Trong khi hồi tưởng lại tiền nghiệp của mình, ngài sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình đã nói lên câu kệ bắt đầu là: “Pabbate himavantamhī.” Ở đây, (giải thích) câu: “Tatthajo rakkhaso āsiṃ” (Ta đã là dạ-xoa sanh tại nơi ấy), có nghĩa là: Ta đã là dạ-xoa được sanh ra, được hiện hữu ở gần hồ tự nhiên ấy, là kẻ ăn thịt và máu của người khác, không có lòng thương, có hình dạng ghê gớm, có bản chất đáng sợ, có đại lực, có đại oai thế, là dạ-xoa hung bạo.

කුමුදං [Pg.178] පුප්ඵතෙ තත්ථාති තස්මිං මහාසරෙ සූරියරංසියා අභාවෙ සති සායන්හෙ මකුළිතං කුඤ්චිතාකාරෙන නිප්පභං අවණ්ණං හොතීති ‘‘කුමුද’’න්ති ලද්ධනාමං පුප්ඵං පුප්ඵතෙ විකසතීති අත්ථො. චක්කමත්තානි ජායරෙති තානි පුප්ඵානි රථචක්කපමාණානි හුත්වා ජායන්තීති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

(Giải thích câu:) “Kumudaṃ pupphate tattha” (Hoa súng nở tại nơi ấy), có nghĩa là: Ở trong hồ lớn ấy, khi không có ánh sáng mặt trời, vào buổi chiều, loài hoa có được tên gọi là “kumuda” do có hình dáng khép nép, co rút, không có ánh sáng, không có màu sắc, đã nở ra, đã bung ra. (Giải thích câu:) “Cakkamattāni jāyare” (Chúng sanh ra với kích thước bằng bánh xe), có nghĩa là: Các đóa hoa ấy được sanh ra có kích thước bằng bánh xe. Phần còn lại thì dễ hiểu.

කුමුදමාලියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Kumudamāliya đã chấm dứt.

2. නිස්සෙණිදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

2. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Nisseṇidāyaka

කොණ්ඩඤ්ඤස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො නිස්සෙණිදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො අනෙකාසු ජාතීසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො කොණ්ඩඤ්ඤස්ස භගවතො කාලෙ වඩ්ඪකිකුලෙ නිබ්බත්තො සද්ධො පසන්නො භගවතො ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො භගවතො වසනපාසාදස්සාරොහනත්ථාය සාරකට්ඨමයං නිස්සෙණිං කත්වා උස්සාපෙත්වා ඨපෙසි. භගවා තස්ස පසාදසංවඩ්ඪනත්ථාය පස්සන්තස්සෙව උපරිපාසාදං ආරුහි. සො අතීව පසන්නො තෙනෙව පීතිසොමනස්සෙන කාලං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො තත්ථ දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ජායමානො නිස්සෙණිදානනිස්සන්දෙන උච්චකුලෙ නිබ්බත්තො මනුස්සසුඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සද්ධාජාතො පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Câu kệ) bắt đầu là: “Koṇḍaññassa bhagavato” là Thánh tích của trưởng lão Nisseṇidāyaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các bậc Tối Thắng trong quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát ở nhiều kiếp sống, vào thời của đức Thế Tôn Koṇḍañña đã sanh vào gia tộc thợ mộc. Là người có đức tin, có tâm tịnh tín, sau khi lắng nghe Pháp thoại của đức Thế Tôn, ngài có tâm tịnh tín, vì mục đích đi lên lâu đài là nơi ở của đức Thế Tôn, ngài đã làm chiếc thang bằng gỗ lõi cây, đã dựng lên, và đã đặt vào vị trí. Vì mục đích làm tăng trưởng sự tịnh tín của vị ấy, đức Thế Tôn đã đi lên lầu trên của lâu đài trong khi vị ấy đang nhìn xem. Vị ấy vô cùng tịnh tín, do chính niềm hoan hỷ và vui thích ấy, sau khi mệnh chung đã sanh lên cõi trời. Sau khi hưởng thụ sự thành tựu ở cõi trời tại nơi ấy, trong khi sanh vào cõi người, do quả báo của việc dâng cúng chiếc thang, ngài đã sanh vào gia tộc cao quý. Sau khi hưởng thụ sự an lạc của loài người, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh vào một gia tộc, đã lắng nghe Pháp thoại của đức Đạo Sư, đức tin được sanh khởi, đã xuất gia, không bao lâu sau đã là vị A-la-hán.

9. සො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො කොණ්ඩඤ්ඤස්ස භගවතොතිආදිමාහ. තත්ථ කොණ්ඩඤ්ඤස්සාති කුච්ඡිතො හුත්වා ඩෙති පවත්තතීති කොණ්ඩො, ලාමකසත්තො, කොණ්ඩතො අඤ්ඤොති කොණ්ඩඤ්ඤො, අලාමකො උත්තමපුරිසොති අත්ථො. අථ වා බ්‍රාහ්මණගොත්තෙසු කොණ්ඩඤ්ඤගොත්තෙ උප්පන්නත්තා ‘‘කොණ්ඩඤ්ඤො’’ති ගොත්තවසෙන තස්ස නාමං, තස්ස කොණ්ඩඤ්ඤස්ස. සෙසං පාකටමෙවාති.

9. Vị ấy, khi đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là: “koṇḍaññassa bhagavato.” Ở đây, (trong câu) “koṇḍaññassa” (có nghĩa là): “koṇḍo” là người bị chê bai, là chúng sanh thấp hèn, người bay đi, người tiếp diễn. “koṇḍañño” là người khác với người thấp hèn, có nghĩa là bậc Thượng nhân, người không thấp hèn. Hoặc giả, do đã được sanh ra trong dòng dõi Koṇḍañña ở trong các dòng dõi Bà-la-môn nên tên gọi của vị ấy là “Koṇḍañña” theo dòng dõi. (Câu) “tassa koṇḍaññassa” (có nghĩa là) của vị Koṇḍañña ấy. Phần còn lại đã rõ ràng.

නිස්සෙණිදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Nisseṇidāyaka đã chấm dứt.

3. රත්තිපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3. Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Rattipupphiya.

මිගලුද්දො [Pg.179] පුරෙ ආසින්තිආදිකං ආයස්මතො රත්තිපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ නෙසාදකුලෙ උප්පන්නො මිගවධාය අරඤ්ඤෙ විචරමානො තස්ස කාරුඤ්ඤෙන අරඤ්ඤෙ චරමානං විපස්සිං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො පුප්ඵිතං රත්තිකං නාම පුප්ඵං කුටජපුප්ඵඤ්ච සහ වණ්ටෙන ඔචිනිත්වා සොමනස්සචිත්තෙන පූජෙසි. භගවා අනුමොදනං කත්වා පක්කාමි.

(Câu kệ) bắt đầu là: “Migaluddo pure āsiṃ” là Trưởng lão kệ của Đại đức Rattipupphiya. Vị này cũng vậy, đã tạo phước sự nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Vipassī đã sanh ra trong gia đình thợ săn, trong khi đi lang thang trong rừng để săn thú, do lòng bi mẫn của vị ấy, đã nhìn thấy đức Thế Tôn Vipassī đang đi trong rừng, có tâm ý trong sạch, đã hái đóa hoa tên là rattika đang nở và hoa kuṭaja luôn cả cuống, rồi đã cúng dường với tâm hoan hỷ. Đức Thế Tôn đã thực hiện việc tùy hỷ rồi đã ra đi.

13. සො තෙනෙව පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො රතනත්තයෙ පසන්නො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා කාමෙසු ආදීනවං දිස්වා පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්තො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා ‘‘නෙසාදභූතෙන මයා කතකුසලං සුන්දර’’න්ති සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො මිගලුද්දො පුරෙ ආසින්තිආදිමාහ. තත්ථ මිගානං ලුද්දො සාහසිකො මාරකොති මිගලුද්දො, මිගෙසු වා ලුද්දො ලොභීති මිගලුද්දො, නෙසාදො ආසිං පුරෙති අත්ථො.

13. Do phước thiện ấy, vị ấy trong khi luân hồi ở chư Thiên và nhân loại, đã hưởng thụ hai loại thành tựu, trong thời đức Phật hiện tại này đã được sanh ra trong gia đình có giai cấp, đã đạt đến sự hiểu biết, có đức tin trong sạch nơi Tam Bảo, sau khi nghe Pháp thoại của đức Đạo Sư, đã nhận thấy sự nguy hại trong các dục, đã xuất gia, không bao lâu đã đạt được quả A-la-hán. Khi đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ (nghĩ rằng): “Thiện nghiệp đã được ta thực hiện khi là người thợ săn thật là tốt đẹp,” trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là: “Migaluddo pure āsiṃ.” Ở đây, “migaluddo” là người tàn bạo, người hung ác, kẻ giết hại các loài thú; hoặc “migaluddo” là người tham lam đối với các loài thú. Có nghĩa là: “Trước đây, ta đã là người thợ săn.”

14. රත්තිකං පුප්ඵිතං දිස්වාති පදුමපුප්ඵාදීනි අනෙකානි පුප්ඵානි සූරියරංසිසම්ඵස්සෙන දිවා පුප්ඵන්ති රත්තියං මකුළිතානි හොන්ති. ජාතිසුමනමල්ලිකාදීනි අනෙකානි පුප්ඵානි පන රත්තියං පුප්ඵන්ති නො දිවා. තස්මා රත්තියං පුප්ඵනතො රත්තිපුප්ඵනාමකානි අනෙකානි සුගන්ධපුප්ඵානි ච කුටජපුප්ඵානි ච ගහෙත්වා පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

14. (Câu) “Rattikaṃ pupphitaṃ disvā” (có nghĩa là): Nhiều loại hoa như hoa sen ... do sự tiếp xúc của ánh nắng mặt trời nên nở vào ban ngày, vào ban đêm thì khép lại. Tuy nhiên, nhiều loại hoa như hoa lài, hoa nhài ... nở vào ban đêm, không phải ban ngày. Do đó, có nghĩa là: Do nở vào ban đêm nên (các loại hoa ấy) có tên là hoa nở ban đêm; đã lấy nhiều loại hoa có hương thơm và hoa kuṭaja rồi đã cúng dường. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

රත්තිපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Rattipupphiya đã chấm dứt.

4. උදපානදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

4. Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Udapānadāyaka.

විපස්සිනො භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො උදපානදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ථෙරො පුරිමමුනිවරෙසු කතාධිකාරො අනෙකෙසු භවෙසු කතපුඤ්ඤසඤ්චයො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ [Pg.180] නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො ‘‘පානීයදානං මයා දාතබ්බං, තඤ්ච නිරන්තරං කත්වා පවත්තෙතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා එකං කූපං ඛනාපෙත්වා උදකසම්පත්තකාලෙ ඉට්ඨකාහි චිනාපෙත්වා ථිරං කත්වා තත්ථ උට්ඨිතෙන උදකෙන පුණ්ණං තං උදපානං විපස්සිස්ස භගවතො නිය්‍යාදෙසි. භගවා පානීයදානානිසංසදීපකං අනුමොදනං අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ පොක්ඛරණීඋදපානපානීයාදිසම්පන්නො සුඛමනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සද්ධො පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Câu kệ) bắt đầu là: “Vipassino bhagavato” là Trưởng lão kệ của Đại đức Udapānadāyaka. Vị Trưởng lão này cũng vậy, đã tạo phước sự nơi các bậc Hiền Thánh quá khứ, đã tích trữ phước thiện trong nhiều kiếp sống, vào thời của đức Thế Tôn Vipassī đã được sanh ra trong gia đình có giai cấp, đã đạt đến sự trưởng thành. Sau khi suy nghĩ rằng: “Việc bố thí nước uống nên được ta thực hiện, và việc ấy nên được thực hiện và duy trì một cách liên tục,” đã cho đào một cái giếng, vào lúc có được nước đã cho xây bằng gạch, đã làm cho vững chắc, rồi đã dâng cúng đến đức Thế Tôn Vipassī cái giếng nước ấy được đầy ắp với nước đã dâng lên ở nơi ấy. Đức Thế Tôn đã thực hiện việc tùy hỷ làm sáng tỏ quả báu của việc bố thí nước uống. Do phước thiện ấy, vị ấy trong khi luân hồi ở chư Thiên và nhân loại, ở nơi đã được sanh ra và tái sanh, đã được thành tựu về hồ sen, giếng nước, nước uống, v.v... đã hưởng thụ sự an lạc, trong thời đức Phật hiện tại này đã được sanh ra trong một gia đình, sau khi trưởng thành, có đức tin, có lòng trong sạch, đã xuất gia, không bao lâu đã là bậc A-la-hán.

18. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො විපස්සිනො භගවතොතිආදිමාහ. තත්ථ උදපානො කතො මයාති උදකං පිවන්ති එත්ථාති උදපානො, කූපපොක්ඛරණීතළාකානමෙතං අධිවචනං. සො උදපානො කූපො විපස්සිස්ස භගවතො අත්ථාය කතො ඛනිතොති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

18. Về sau, vị ấy khi đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là: “Vipassino bhagavato.” Ở đây, (trong câu) “udapāno kato mayā” (có nghĩa là): “udapāno” là nơi mà người ta uống nước; đây là từ đồng nghĩa của giếng, hồ sen, hồ chứa nước. Có nghĩa là: Cái giếng nước ấy đã được làm, đã được đào vì lợi ích của đức Thế Tôn Vipassī. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

උදපානදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Udapānadāyaka đã chấm dứt.

5. සීහාසනදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

5. Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Sīhāsanadāyaka.

නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිකං ආයස්මතො සීහාසනදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ නිබ්බානාධිගමත්ථාය කතපුඤ්ඤූපචයො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා රතනත්තයෙ පසන්නො තස්මිං භගවති පරිනිබ්බුතෙ සත්තහි රතනෙහි ඛචිතං සීහාසනං කාරාපෙත්වා බොධිරුක්ඛං පූජෙසි, බහූහි මාලාගන්ධධූපෙහි ච පූජෙසි.

(Câu kệ) bắt đầu là: “Nibbute lokanāthamhi” là Trưởng lão kệ của Đại đức Sīhāsanadāyaka. Vị này cũng vậy, đã tạo phước sự nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy phước thiện vì mục đích chứng ngộ Níp-bàn trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara đã được sanh ra trong gia đình gia chủ, đã đạt đến sự hiểu biết, sau khi nghe Pháp thoại của đức Đạo Sư, có đức tin trong sạch nơi Tam Bảo. Khi đức Thế Tôn ấy đã viên tịch, đã cho làm chiếc ngai sư tử được khảm bằng bảy loại báu vật rồi đã cúng dường đến cây Bồ-đề, và đã cúng dường với nhiều vòng hoa, hương liệu, và vật thơm.

21. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා සබ්බත්ථ පූජිතො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො ඝරාවාසං වසන්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො ඤාතිවග්ගං පහාය පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා [Pg.181] පුබ්බූපචිතකුසලසම්භාරං සරිත්වා සඤ්ජාතසොමනස්සො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිමාහ. තත්ථ සීහාසනමදාසහන්ති සීහරූපහිරඤ්ඤසුවණ්ණරතනෙහි ඛචිතං ආසනං සීහාසනං, සීහස්ස වා අභීතස්ස භගවතො නිසින්නාරහං, සීහං වා සෙට්ඨං උත්තමං ආසනන්ති සීහාසනං, තං අහං අදාසිං, බොධිරුක්ඛං පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

21. Do phước thiện ấy, vị ấy trong khi luân hồi ở chư Thiên và nhân loại, đã hưởng thụ hai loại thành tựu, đã được cúng dường ở khắp mọi nơi, trong thời đức Phật hiện tại này đã được sanh ra trong gia đình có giai cấp ở thành Sāvatthī, đã đạt đến sự trưởng thành, trong khi sống đời tại gia, sau khi nghe Pháp thoại của đức Đạo Sư, có tâm ý trong sạch, đã từ bỏ quyến thuộc, đã xuất gia, không bao lâu đã là bậc A-la-hán. Khi đã nhớ lại các thiện nghiệp đã được tích lũy trong quá khứ, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là: “Nibbute lokanāthamhi.” Ở đây, (trong câu) “sīhāsanamadāsahaṃ” (có nghĩa là): “sīhāsanaṃ” là chỗ ngồi được khảm bằng hình sư tử, bạc, vàng, và các báu vật; hoặc là (chỗ ngồi) xứng đáng cho đức Thế Tôn, bậc sư tử, bậc vô úy, ngự trên; hoặc “sīhāsanaṃ” là chỗ ngồi cao quý, bậc tối thượng. Có nghĩa là: Ta đã dâng cúng vật ấy, đã cúng dường đến cây Bồ-đề. Phần còn lại rất dễ hiểu.

සීහාසනදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Sīhāsanadāyaka đã chấm dứt.

6. මග්ගදත්තිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

6. Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Maggadattika.

අනොමදස්සී භගවාතිආදිකං ආයස්මතො මග්ගදත්තිකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පායස්මා පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අනොමදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා වසන්තො අනොමදස්සිං භගවන්තං ආකාසෙ චඞ්කමන්තං පාදුද්ධාරෙ පාදුද්ධාරචඞ්කමනට්ඨානෙ පුප්ඵානං විකිරණං අච්ඡරියඤ්ච දිස්වා පසන්නමානසො පුප්ඵානි ආකාසෙ උක්ඛිපි, තානි විතානං හුත්වා අට්ඨංසු.

(Kệ rằng:) “Anomadassī bhagavā...” là Bổn sự của trưởng lão Maggadattika. Vị trưởng lão này đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là nhân tố hỗ trợ cho sự giải thoát ở các kiếp sống nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Anomadassī, ngài đã sanh vào gia đình có gia thế, sau khi trưởng thành đã thiết lập đời sống gia đình và đang sinh sống. Khi nhìn thấy đức Thế Tôn Anomadassī đang kinh hành ở trên không trung và sự kiện kỳ diệu là sự rải rắc các đóa hoa ở nơi kinh hành, tại chỗ dở chân lên, ngài có tâm ý tín thành đã tung các đóa hoa lên hư không. Các đóa hoa ấy đã trở thành lọng che và đứng yên lại.

26. සො තෙන පුඤ්ඤෙන සුගතීසුයෙව සංසරන්තො සබ්බත්ථ පූජිතො සුඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො කමෙන යොබ්බඤ්ඤං පාපුණිත්වා සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා වත්තසම්පන්නො නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්තො චඞ්කමනස්ස පූජිතත්තා මග්ගදත්තිකත්ථෙරොති පාකටො. සො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අනොමදස්සී භගවාතිආදිමාහ. දිට්ඨධම්මසුඛත්ථායාති ඉමස්මිං අත්තභාවෙ චඞ්කමනෙන සරීරසල්ලහුකාදිසුඛං පටිච්චාති අත්ථො. අබ්භොකාසම්හි චඞ්කමීති අබ්භොකාසෙ අඞ්ගණට්ඨානෙ චඞ්කමි, පදවික්ඛෙපං පදසඤ්චාරං අකාසීති අත්ථො.

26. Do phước thiện ấy, vị ấy luân hồi chỉ trong các cõi lành, được cúng dường ở khắp nơi, sau khi hưởng thụ sự an lạc, trong thời đức Phật hiện tại này, ngài đã sanh vào một gia đình, tuần tự đạt đến tuổi thanh xuân, có đức tin phát sanh nên đã xuất gia, thành tựu các phận sự, không bao lâu sau đã chứng đắc A-la-hán. Do việc đã cúng dường sự kinh hành, ngài được biết đến với tên gọi là trưởng lão Maggadattika. Vị ấy, sau khi nhớ lại nghiệp quá khứ, có tâm hoan hỷ phát sanh, trong khi tuyên thuyết Bổn sự về tiền kiếp đã nói lên (kệ) bắt đầu là: “Anomadassī bhagavā.” (Câu:) “Diṭṭhadhammasukhatthāya” có nghĩa là: “Vì sự an lạc trong hiện tại,” trong kiếp sống này, do sự kinh hành, nhân vì sự an lạc như là thân thể nhẹ nhàng v.v... (Câu:) “Abbhokāsamhi caṅkami” có nghĩa là: “Ta đã kinh hành ở ngoài trời,” ở nơi sân trống. Có nghĩa là: “Ta đã thực hiện việc bước chân, việc di chuyển của bàn chân.”

උද්ධතෙ පාදෙ පුප්ඵානීති චඞ්කමන්තෙන පාදෙ උද්ධතෙ පදුමුප්පලාදීනි පුප්ඵානි පථවිතො උග්ගන්ත්වා චඞ්කමෙ විකිරිංසූති අත්ථො. සොභං මුද්ධනි තිට්ඨරෙති බුද්ධස්ස [Pg.182] මුද්ධනි සීසෙ සොභයමානා තානි තිට්ඨන්තීති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

(Câu:) “Uddhate pāde pupphāni” có nghĩa là: “Các đóa hoa ở nơi chân được dở lên,” trong khi (đức Phật) đang kinh hành, khi bàn chân được dở lên, các đóa hoa sen xanh, sen hồng, v.v... từ mặt đất trồi lên đã được rải rác ở nơi kinh hành. (Câu:) “Sobhaṃ muddhani tiṭṭhare” có nghĩa là: “Chúng đứng lại ở trên đảnh đầu một cách rực rỡ,” chúng đứng lại ở trên đảnh đầu, trên vầng trán của đức Phật, trong khi đang làm cho rực rỡ. Phần còn lại là dễ hiểu.

මග්ගදත්තිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Bổn sự của trưởng lão Maggadattika chấm dứt.

7. එකදීපියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

7. Phần giải về Bổn sự của trưởng lão Ekadīpiya

පදුමුත්තරස්ස මුනිනොතිආදිකං ආයස්මතො එකදීපියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පායස්මා පුරිමජිනසෙට්ඨෙසු කතකුසලසම්භාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සද්ධො පසන්නො භගවතො සලලමහාබොධිම්හි එකපදීපං පූජෙසි, ථාවරං කත්වා නිච්චමෙකපදීපපූජනත්ථාය තෙලවට්ටං පට්ඨපෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සබ්බත්ථ ජලමානො පසන්නචක්ඛුකො උභයසුඛමනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො රතනත්තයෙ පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්තො දීපපූජාය ලද්ධවිසෙසාධිගමත්තා එකදීපියත්ථෙරොති පාකටො.

(Kệ rằng:) “Padumuttarassa munino...” là Bổn sự của trưởng lão Ekadīpiya. Vị trưởng lão này đã tạo các thiện nghiệp nơi các bậc Tối Thắng quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là nhân tố hỗ trợ cho sự giải thoát ở các kiếp sống nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, ngài đã sanh vào gia đình gia chủ, sau khi trưởng thành, có đức tin, có tâm tịnh tín, đã cúng dường một ngọn đèn ở cây Đại Bồ Đề Salala của đức Thế Tôn. Sau khi làm cho được vững bền, ngài đã thiết lập dầu và tim đèn vì mục đích cúng dường một ngọn đèn thường xuyên. Do phước thiện ấy, vị ấy luân hồi trong các cõi trời và người, luôn được rực rỡ ở khắp nơi, có đôi mắt trong sáng, sau khi hưởng thụ hai loại an lạc, trong thời đức Phật hiện tại này, ngài đã sanh vào một gia đình có tài sản sung mãn ở tại Sāvatthī, đã đạt đến sự hiểu biết, có tâm tịnh tín nơi Tam Bảo nên đã xuất gia, không bao lâu sau đã chứng đắc A-la-hán. Do việc chứng đắc thành quả đặc biệt đã được thành tựu bởi sự cúng dường ngọn đèn, ngài được biết đến với tên gọi là trưởng lão Ekadīpiya.

30. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරස්ස මුනිනොතිආදිමාහ. තං සබ්බං උත්තානත්ථමෙවාති.

30. Về sau, vị ấy sau khi nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, có tâm hoan hỷ phát sanh, trong khi tuyên thuyết Bổn sự về tiền kiếp đã nói lên (kệ) bắt đầu là: “Padumuttarassa munino.” Tất cả điều ấy có ý nghĩa rõ ràng.

එකදීපියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Bổn sự của trưởng lão Ekadīpiya chấm dứt.

8. මණිපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

8. Phần giải về Bổn sự của trưởng lão Maṇipūjaka

ඔරෙන හිමවන්තස්සාතිආදිකං ආයස්මතො මණිපූජකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ථෙරො පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා තත්ථාදීනවං දිස්වා ඝරාවාසං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තඔරභාගෙ එකිස්සා නදියා සමීපෙ පණ්ණසාලං කාරෙත්වා වසන්තො විවෙකකාමතාය තස්සානුකම්පාය ච තත්ථ උපගතං පදුමුත්තරං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො මණිපල්ලඞ්කං [Pg.183] භගවතො පූජෙසි. භගවා තස්ස පසාදවඩ්ඪනත්ථාය තත්ථ නිසීදි. සො භිය්‍යොසොමත්තාය පසන්නො නිබ්බානාධිගමත්ථාය පත්ථනං අකාසි. භගවා අනුමොදනං වත්වා පක්කාමි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සබ්බත්ථ පූජිතො සුඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං විභවසම්පන්නෙ කුලෙ නිබ්බත්තො ඝරාවාසං වසන්තො එකදිවසං සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි.

(Kệ rằng:) “Orena himavantassa...” là Bổn sự của trưởng lão Maṇipūjaka. Vị trưởng lão này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là nhân tố hỗ trợ cho sự giải thoát ở các kiếp sống nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, ngài đã sanh vào một gia đình, sau khi thiết lập đời sống gia đình, đã nhìn thấy sự nguy hại ở trong đó, đã từ bỏ đời sống gia đình, đã xuất gia theo lối sống của vị ẩn sĩ, sau khi cho làm một am lá ở gần một con sông về phía bên này của Hy-mã-lạp sơn và đang sinh sống. Do sự ưa thích sống độc cư và do lòng bi mẫn đối với vị ấy, khi nhìn thấy đức Thế Tôn Padumuttara đã đi đến nơi ấy, ngài có tâm ý tín thành đã cúng dường chiếc ngai bằng ngọc đến đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã ngự trên ấy vì mục đích làm tăng trưởng đức tin của vị ấy. Vị ấy, do sự hoan hỷ và tín thành hơn nữa, đã thực hiện lời nguyện cầu vì mục đích chứng ngộ quả vị Niết Bàn. Đức Thế Tôn, sau khi nói lời tùy hỷ, đã ra đi. Do phước thiện ấy, vị ấy luân hồi trong các cõi trời và người, được cúng dường ở khắp nơi, sau khi hưởng thụ sự an lạc, trong thời đức Phật hiện tại này, ngài đã sanh vào một gia đình có tài sản sung mãn ở tại Sāvatthī, trong khi đang sống đời sống gia đình, một hôm sau khi nghe bài thuyết Pháp của đức Bổn Sư, đã có được đức tin nên đã xuất gia, không bao lâu sau đã trở thành vị A-la-hán.

34. සො එකදිවසං අත්තනා කතකුසලං සරිත්වා සඤ්ජාතසොමනස්සො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ඔරෙන හිමවන්තස්සාතිආදිමාහ. තත්ථ ඔරෙනාති හිමවන්තස්ස අපරං භාගං විහාය ඔරෙන, භුම්මත්ථෙ කරණවචනං, ඔරස්මිං දිසාභාගෙති අත්ථො. නදිකා සම්පවත්තථාති අපාකටනාමධෙය්‍යා එකා නදී සංසුට්ඨු පවත්තානී වහානී සන්දමානා අහොසීති අත්ථො. තස්සා චානුපඛෙත්තම්හීති තස්සා නදියා අනුපඛෙත්තම්හි තීරසමීපෙති අත්ථො. සයම්භූ වසතෙ තදාති යදා අහං මණිපල්ලඞ්කං පූජෙසිං, තදා අනාචරියකො හුත්වා සයමෙව බුද්ධභූතො භගවා වසතෙ විහරතීති අත්ථො.

34. Một hôm, vị ấy sau khi nhớ lại thiện nghiệp đã được mình thực hiện, có tâm hoan hỷ phát sanh, trong khi tuyên thuyết Bổn sự về tiền kiếp đã nói lên (kệ) bắt đầu là: “Orena himavantassa.” Ở đó, (từ) “orena” có nghĩa là: “Về phía bên này,” sau khi bỏ qua phần bên kia của Hy-mã-lạp sơn; đây là cách dùng công cụ cách trong ý nghĩa của vị trí cách, có nghĩa là: “Ở khu vực về phía bên này.” (Câu:) “Nadikā sampavattatha” có nghĩa là: “Dòng sông nhỏ đã tuôn chảy,” một con sông không có tên gọi rõ ràng đã tuôn chảy, trôi giạt, cuồn cuộn một cách tốt đẹp. (Câu:) “Tassā cānupakhettamhī” có nghĩa là: “Và ở khu vực lân cận của dòng sông ấy,” ở gần bờ của dòng sông ấy. (Câu:) “Sayambhū vasate tadā” có nghĩa là: “Khi ấy, bậc Tự Sanh đang ngự,” khi tôi đã cúng dường chiếc ngai bằng ngọc, khi ấy đức Thế Tôn, bậc đã trở thành Phật do tự mình không có thầy chỉ dạy, đang trú ngụ, đang an vị.

35. මණිං පග්ගය්හ පල්ලඞ්කන්ති මණින්ති චිත්තං ආරාධෙති සොමනස්සං කරොතීති මණි, අථ වා මාති පමාණං කරොති ආභරණන්ති මණි, අථ වා මරන්තාපි රාජයුවරාජාදයො තං න පරිච්චජන්ති තදත්ථාය සඞ්ගාමං කරොන්තීති මණි, තං මණිං මණිමයං පල්ලඞ්කං මනොරමං සාධු චිත්තං සුට්ඨු විචිත්තං පග්ගය්හ ගහෙත්වා බුද්ධසෙට්ඨස්ස අභිරොපයිං පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බං උත්තානත්ථමෙවාති.

35. (Câu:) “Maṇiṃ paggayha pallaṅkaṃ” có nghĩa là: “Sau khi cầm lấy chiếc ngai bằng ngọc.” (Từ) “maṇi” là: “Thứ làm cho tâm hài lòng, làm cho hoan hỷ.” Hoặc là, “maṇi” là: “Đồ trang sức tạo nên sự đo lường.” Hoặc là, “maṇi” là: “Thứ mà các vị vua, các vị thái tử, v.v... dù đang hấp hối cũng không từ bỏ, họ thực hiện cuộc chiến đấu vì mục đích ấy.” Có nghĩa là: “Viên ngọc ấy, chiếc ngai bằng ngọc, khả ái, tốt đẹp, xinh xắn, hết sức đa dạng, sau khi cầm lấy, dâng lên, tôi đã cúng dường đến bậc Tối Thắng giữa các đức Phật.” Toàn bộ phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

මණිපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần chú giải về Trưởng lão Maṇipūjaka đã kết thúc.

9. තිකිච්ඡකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

9. Phần chú giải về Trưởng lão Tikicchaka

නගරෙ බන්ධුමතියාතිආදිකං ආයස්මතො තිකිච්ඡකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පායස්මා පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ බන්ධුමතීනගරෙ වෙජ්ජකුලෙ නිබ්බත්තො බහුස්සුතො සුසික්ඛිතො වෙජ්ජකම්මෙ ඡෙකො [Pg.184] බහූ රොගිනො තිකිච්ඡන්තො විපස්සිස්ස භගවතො උපට්ඨාකස්ස අසොකනාමත්ථෙරස්ස රොගං තිකිච්ඡි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු අපරාපරං සුඛං අනුභවන්තො නිබ්බත්තනිබ්බත්තභවෙ අරොගො දීඝායුකො සුවණ්ණවණ්ණසරීරො අහොසි.

Câu chuyện về Trưởng lão Tikicchaka bắt đầu bằng: ‘Nagare bandhumatiyā.’ Vị Trưởng lão này đã tạo lập căn lành nơi các bậc Toàn Giác quá khứ, trong các kiếp sống đây đó đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, vị ấy đã sanh vào gia đình thầy thuốc ở thành Bandhumatī, là người học rộng, được huấn luyện kỹ lưỡng, thiện xảo trong nghề y. Trong khi chữa trị cho nhiều bệnh nhân, vị ấy đã chữa bệnh cho vị Trưởng lão tên là Asoka, là thị giả của đức Thế Tôn Vipassī. Do phước báu ấy, vị ấy hưởng thụ hạnh phúc liên tục ở cõi trời và cõi người, trong mỗi kiếp sanh đã là người không bệnh tật, sống lâu, có thân sắc vàng.

39. සො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සබ්බසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං පත්තො අරොගො සුඛිතො විභවසම්පන්නො රතනත්තයෙ පසන්නො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො ඝරාවාසං පහාය පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නගරෙ බන්ධුමතියාතිආදිමාහ. තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථමෙවාති.

39. Vị ấy, trong thời đức Phật này hiện sanh, đã sanh vào gia đình gia chủ ở Sāvatthī. Sau khi trưởng thành, đã đạt đến sự thành tựu trong mọi ngành nghề, không bệnh tật, an lạc, đầy đủ tài sản, có niềm tin trong sạch nơi Tam Bảo. Sau khi nghe Pháp thoại của đức Đạo Sư, đã có được đức tin, từ bỏ đời sống gia đình, đã xuất gia, không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán. Nhớ lại nghiệp quá khứ, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết câu chuyện tiền thân của mình, vị ấy đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng: ‘Nagare bandhumatiyā.’ Tất cả điều ấy, do đã được nói theo phương pháp ở trước và có ý nghĩa rõ ràng, nên dễ hiểu.

තිකිච්ඡකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần chú giải về Trưởng lão Tikicchaka đã kết thúc.

10. සඞ්ඝුපට්ඨාකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

10. Phần chú giải về Trưởng lão Saṅghupaṭṭhāka

වෙස්සභුම්හි භගවතීතිආදිකං ආයස්මතො සඞ්ඝුපට්ඨාකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ථෙරො පුරිමබුද්ධෙසු කතකුසලසම්භාරො අනෙකෙසු භවෙසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො වෙස්සභුස්ස භගවතො කාලෙ තස්සාරාමිකස්ස පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සද්ධො පසන්නො විහාරෙසු ආරාමිකකම්මං කරොන්තො සක්කච්චං සඞ්ඝං උපට්ඨාසි. සො තෙනෙව කුසලකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො විභවසම්පන්නො සුඛප්පත්තො පාකටො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සාසනෙ පසන්නො පබ්බජිත්වා වත්තසම්පන්නො සාසනං සොභයමානො විපස්සනං වඩ්ඪෙන්තො නචිරස්සෙව සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පත්තො ඡළභිඤ්ඤො පුබ්බෙ කතකුසලකම්මවසෙන සඞ්ඝුපට්ඨාකත්ථෙරොති පාකටො අහොසි.

Câu chuyện về Trưởng lão Saṅghupaṭṭhāka bắt đầu bằng: ‘Vessabhumhi bhagavati.’ Vị Trưởng lão này cũng đã tạo lập các thiện nghiệp nơi các đức Phật quá khứ, trong nhiều kiếp sống đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát. Vào thời của đức Thế Tôn Vessabhū, vị ấy đã sanh làm con trai của người giữ vườn cho ngài. Sau khi đến tuổi trưởng thành, có đức tin, có lòng trong sạch, trong khi làm công việc của người giữ vườn trong các tu viện, vị ấy đã chăm sóc Tăng chúng một cách kính trọng. Do thiện nghiệp ấy, trong khi luân hồi ở cõi trời và cõi người, vị ấy đã hưởng thụ cả hai loại tài sản. Trong thời đức Phật này hiện sanh, vị ấy đã sanh vào gia đình gia chủ ở Sāvatthī, đã trưởng thành, đầy đủ tài sản, đạt được an lạc, nổi tiếng. Sau khi nghe Pháp thoại của đức Đạo Sư, có lòng trong sạch nơi giáo pháp, vị ấy đã xuất gia, đầy đủ các phận sự, làm rạng rỡ giáo pháp. Trong khi phát triển tuệ quán, không bao lâu sau vị ấy đã đắc quả A-la-hán cùng với các Tuệ Phân Tích, và sáu Thắng trí. Do nhờ thiện nghiệp đã làm trong quá khứ, vị ấy đã trở nên nổi tiếng với tên gọi Trưởng lão Saṅghupaṭṭhāka.

45. සො එකදිවසං ‘‘පුබ්බෙ මයා කිං නාම කම්මං කත්වා අයං ලොකුත්තරසම්පත්ති ලද්ධා’’ති අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා පච්චක්ඛතො ජානිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පාකටං කරොන්තො වෙස්සභුම්හි භගවතීතිආදිමාහ. තත්ථ අහොසාරාමිකො අහන්ති අහං [Pg.185] වෙස්සභුස්ස භගවතො සාසනෙ ආරාමිකො අහොසින්ති අත්ථො. සෙසං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථත්තා ච සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

45. Một ngày nọ, vị ấy suy nghĩ rằng: ‘Do đã làm nghiệp gì trong quá khứ mà ta đã đạt được tài sản siêu thế này?’ rồi nhớ lại và biết rõ nghiệp quá khứ của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi làm cho câu chuyện tiền thân của mình được tỏ rõ, vị ấy đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng: ‘Vessabhumhi bhagavati.’ Ở đây, câu ‘ahosārāmiko ahaṃ’ có nghĩa là: ‘Ta đã là người giữ vườn trong giáo pháp của đức Thế Tôn Vessabhū.’ Phần còn lại, do đã được nói theo phương pháp ở trước và có ý nghĩa rõ ràng, nên dễ hiểu.

සඞ්ඝුපට්ඨාකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần chú giải về Trưởng lão Saṅghupaṭṭhāka đã kết thúc.

අට්ඨාරසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần chú giải về phẩm thứ mười tám đã kết thúc.

19. කුටජපුප්ඵියවග්ගො

19. Phẩm Kuṭajapupphiya

1-10. කුටජපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා

1-10. Phần chú giải về các câu chuyện của Trưởng lão Kuṭajapupphiya và các vị khác

ඉතො පරම්පි එකූනවීසතිමවග්ගෙ ආගතානං ඉමෙසං කුටජපුප්ඵියත්ථෙරාදීනං දසන්නං ථෙරානං අපුබ්බං නත්ථි. තෙසඤ්හි ථෙරානං පුරිමබුද්ධානං සන්තිකෙ කතපුඤ්ඤසම්භාරානං වසෙන පාකටනාමානි චෙව නිවාසනගරාදීනි ච හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බානීති තං සබ්බං අපදානං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

Hơn nữa, trong phẩm thứ mười chín này, không có gì mới lạ về mười vị Trưởng lão này, bắt đầu với Trưởng lão Kuṭajapupphiya. Bởi vì, do các vị Trưởng lão ấy đã tích lũy phước báu nơi các đức Phật quá khứ, nên các tên gọi nổi tiếng và các thành phố cư ngụ v.v... cần được hiểu theo phương pháp đã được nói ở trước. Do đó, tất cả các câu chuyện ấy đều dễ hiểu.

එකූනවීසතිමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần chú giải về phẩm thứ mười chín đã kết thúc.

20. තමාලපුප්ඵියවග්ගො

20. Phẩm Tamālapupphiya

1-10. තමාලපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා

1-10. Phần chú giải về các câu chuyện của Trưởng lão Tamālapupphiya và các vị khác

වීසතිමෙ වග්ගෙ පඨමත්ථෙරාපදානං උත්තානමෙව.

Trong phẩm thứ hai mươi, câu chuyện của vị Trưởng lão thứ nhất có ý nghĩa rõ ràng.

6. දුතියත්ථෙරාපදානෙ යං දායවාසිකො ඉසීති ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා වනෙ වසනභාවෙන දායවාසිකො ඉසීති සඞ්ඛං ගතො, අත්තනො අනුකම්පාය තං වනං උපගතස්ස සිද්ධත්ථස්ස සත්ථුනො වසනමණ්ඩපච්ඡාදනත්ථාය යං තිණං, තං ලායති ඡින්දතීති අත්ථො. දබ්බඡදනං කත්වා අනෙකෙහි ඛුද්දකදණ්ඩකෙහි මණ්ඩපං කත්වා තං තිණෙන ඡාදෙත්වා සිද්ධත්ථස්ස භගවතො අහං අදාසිං පූජෙසින්ති අත්ථො.

6. Trong câu chuyện của vị Trưởng lão thứ hai, câu ‘yaṃ dāyavāsiko isi’ có nghĩa là: do đã xuất gia theo lối ẩn sĩ và sống trong rừng, nên được gọi là ‘dāyavāsiko isi.’ (Câu) ‘yaṃ tiṇaṃ, taṃ lāyati’ có nghĩa là: ‘cắt cỏ ấy.’ (Việc ấy là) với mục đích che lợp am thất để ở cho đức Đạo Sư Siddhattha, người đã đến khu rừng ấy vì lòng bi mẫn đối với mình. (Câu) ‘Dabbachadanaṃ katvā...’ có nghĩa là: ‘Sau khi làm một am thất bằng nhiều cây gậy nhỏ và lợp nó bằng cỏ, ta đã dâng cúng đến đức Thế Tôn Siddhattha.’

8. සත්තාහං ධාරයුං තත්ථාති තං මණ්ඩපං තත්ථ ඨිතා දෙවමනුස්සා සත්තාහං නිරොධසමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා නිසින්නස්ස සත්ථුනො ධාරයුං ධාරෙසුන්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

8. Câu ‘Sattāhaṃ dhārayuṃ tattha’ có nghĩa là: Chư thiên và nhân loại đứng ở đó đã duy trì, đã giữ gìn am thất ấy trong bảy ngày cho đức Đạo Sư, người đang ngồi nhập Diệt Thọ Tưởng Định. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

තතියත්ථෙරස්ස [Pg.186] අපදානෙ ඛණ්ඩඵුල්ලියත්ථෙරොති එත්ථ ඛණ්ඩන්ති කට්ඨානං ජිණ්ණත්තා ඡින්නභින්නට්ඨානං, ඵුල්ලන්ති කට්ඨානං ජිණ්ණට්ඨානෙ කණ්ණකිතමහිච්ඡත්තකාදිපුප්ඵනං, ඛණ්ඩඤ්ච ඵුල්ලඤ්ච ඛණ්ඩඵුල්ලානි, ඛණ්ඩඵුල්ලානං පටිසඞ්ඛරණං පුනප්පුනං ථිරකරණන්ති ඛණ්ඩඵුල්ලපටිසඞ්ඛරණං. ඉමස්ස පන ථෙරස්ස සම්භාරපූරණකාලෙ ඵුස්සස්ස භගවතො චෙතියෙ ඡින්නභින්නට්ඨානෙ සුධාපිණ්ඩං මක්ඛෙත්වා ථිරකරණං ඛණ්ඩඵුල්ලපටිසඞ්ඛරණං නාම. තස්මා සො ඛණ්ඩඵුල්ලියො ථෙරොති පාකටො අහොසි. තතියං.

Trong câu chuyện của vị Trưởng lão thứ ba, về Trưởng lão Khaṇḍaphulliya: ở đây, ‘khaṇḍa’ là chỗ bị cắt, bị vỡ do gỗ đã mục nát; ‘phulla’ là sự nở ra của các loại nấm như nấm tai mèo, nấm ô lớn ở chỗ gỗ mục. ‘Khaṇḍa’ và ‘phulla’ là ‘khaṇḍaphullāni.’ ‘Khaṇḍaphullapaṭisaṅkharaṇaṃ’ là việc sửa chữa, làm cho vững chắc lại nhiều lần những chỗ bị gãy và nở mục. Tuy nhiên, vào thời kỳ tích lũy ba-la-mật của vị Trưởng lão này, việc trát vữa vào chỗ bị cắt, bị vỡ ở bảo tháp của đức Thế Tôn Phussa để làm cho vững chắc được gọi là ‘khaṇḍaphullapaṭisaṅkharaṇaṃ.’ Do đó, vị ấy đã trở nên nổi tiếng với tên gọi Trưởng lão Khaṇḍaphulliya. Hết câu chuyện thứ ba.

17. චතුත්ථත්ථෙරස්සාපදානෙ රඤ්ඤො බද්ධචරො අහන්ති රඤ්ඤො පරිචාරකො කම්මකාරකො අහොසින්ති අත්ථො.

17. Trong câu chuyện của vị Trưởng lão thứ tư, câu ‘rañño baddhacaro ahaṃ’ có nghĩa là: ‘Ta đã là người phục vụ, người làm công cho vua.’

19. ජලජුත්තමනාමිනොති ජලෙ උදකෙ ජාතං ජලජං, කිං තං පදුමං, පදුමෙන සමානනාමත්තා පදුමුත්තරස්ස භගවතොති අත්ථො. උත්තමපදුමනාමස්ස භගවතොති වා අත්ථො. චතුත්ථං.

19. Câu ‘Jalajuttamanāmino’ có nghĩa là: Sanh trong nước, trong hồ là ‘jalajaṃ’ (thủy sanh). Đó là gì? Là hoa sen. Do có tên gọi giống như hoa sen, nên có nghĩa là: ‘của đức Thế Tôn Padumuttara.’ Hoặc có nghĩa là: ‘của đức Thế Tôn có tên gọi là Hoa Sen Tối Thượng.’ Hết câu chuyện thứ tư.

පඤ්චමං උත්තානත්ථමෙව.

Phần thứ năm có ý nghĩa rõ ràng.

28. ඡට්ඨෙ නගරෙ ද්වාරවතියාති මහාද්වාරවාතපානකවාටඵලකාහි වතිපාකාරට්ටාලගොපුරකද්දමොදකපරිඛාහි ච සම්පන්නං නගරන්ති ද්වාරවතීනගරං, ද්වාරං වතිඤ්ච පධානං කත්වා නගරස්ස උපලක්ඛිතත්තා ‘‘ද්වාරවතී නගර’’න්ති වොහරන්තීති නගරෙ ද්වාරවතියාති වුත්තං. මාලාවච්ඡො පුප්ඵාරාමො මම අහොසීති අත්ථො.

28. Trong phần thứ sáu, câu ‘nagare dvāravatiyā’ (tại thành phố Dvāravatī) có nghĩa là: Thành phố Dvāravatī là thành phố được trang bị đầy đủ các cửa lớn, cửa sổ, cánh cửa, tường rào bao quanh, thành lũy, tháp canh, cổng thành, và hào nước có bùn. Do thành phố được đặc trưng bởi việc lấy cửa (dvāra) và tường rào (vati) làm yếu tố chính nên được gọi là ‘thành phố Dvāravatī’. Vì thế, được nói là ‘nagare dvāravatiyā’ (tại thành phố Dvāravatī). Câu ‘Mālāvaccho pupphārāmo mama ahosi’ có nghĩa là: ‘Vườn hoa tên là Mālāvaccha đã là của ta’.

31. තෙ කිසලයාති තෙ අසොකපල්ලවා. ඡට්ඨං.

31. Câu ‘te kisalayā’ có nghĩa là ‘những chồi non a-soka ấy’. Hết phần thứ sáu.

සත්තමට්ඨමනවමානි උත්තානත්ථානෙව. දසමෙපි අපුබ්බං නත්ථීති.

Các phần thứ bảy, thứ tám, và thứ chín có ý nghĩa rõ ràng. Trong phần thứ mười cũng không có gì mới lạ.

වීසතිමවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích phẩm thứ hai mươi đã hoàn tất.

21-23. කණිකාරපුප්ඵියාදිවග්ගො

21-23. Phẩm Kaṇikārapupphiya, v.v...

1-30. කණිකාරපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා

1-30. Giải thích về Trưởng lão kệ của ngài Kaṇikārapupphiya, v.v...

ඉතො පරං සබ්බත්ථ අනුත්තානපදවණ්ණනං කරිස්සාම. එකවීසතිමෙ බාවීසතිමෙ තෙවීසතිමෙ ච වග්ගෙ සබ්බෙසං ථෙරානං සයංකතෙන පුඤ්ඤෙන ලද්ධනාමානි, කතපුඤ්ඤානඤ්ච නානත්තං තෙසං බ්‍යාකරණදායකානං බුද්ධානං නාමානි [Pg.187] වසිතනගරානි ච හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා සබ්බානිපි උත්තානානෙව. අපදානගාථානමත්ථො ච නයානුයොගෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යොයෙවාති.

Từ đây về sau, ở khắp mọi nơi, chúng tôi sẽ giải thích các từ ngữ không rõ ràng. Trong các phẩm thứ hai mươi mốt, hai mươi hai, và hai mươi ba, tên của tất cả các vị Trưởng lão đều được đặt theo phước báu do chính các ngài đã tạo. Sự khác biệt của các phước báu đã tạo, danh hiệu của các vị Phật đã thọ ký cho các ngài, và các thành phố nơi các ngài đã cư ngụ, tất cả đều có ý nghĩa rõ ràng do theo phương pháp đã được nói ở dưới. Và ý nghĩa của các câu kệ Trưởng lão kệ cũng dễ dàng được hiểu rõ bằng cách áp dụng phương pháp luận.

24. උදකාසනවග්ගො

24. Phẩm Udakāsana (Ghế Nước)

1-10.උදකාසනදායකත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා

1-10. Giải thích về Trưởng lão kệ của ngài Udakāsanadāyaka, v.v...

චතුවීසතිමෙ වග්ගෙ පඨමදුතියාපදානානි උත්තානානෙව.

Trong phẩm thứ hai mươi bốn, các Trưởng lão kệ thứ nhất và thứ hai có ý nghĩa rõ ràng.

9. තතියාපදානෙ අරුණවතියා නගරෙති ආ සමන්තතො ආලොකං කරොන්තො උණති උග්ගච්ඡතීති අරුණො, සො තස්මිං විජ්ජතීති අරුණවතී, තස්මිං නගරෙ ආලොකං කරොන්තො සූරියො උග්ගච්ඡතීති අත්ථො. සෙසනගරෙසුපි සූරියුග්ගමනෙ විජ්ජමානෙපි විසෙසවචනං සබ්බචතුප්පදානං මහියං සයනෙපි සති මහියං සයතීති මහිංසොති වචනං විය රූළ්හිවසෙන වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. අථ වා පාකාරපාසාදහම්මියාදීසු සුවණ්ණරජතමණිමුත්තාදිසත්තරතනපභාහි අරුණුග්ගමනං විය පභාවතී අරුණවතී නාම, තස්මිං අරුණවතියා නගරෙ, පූපිකො පූපවික්කයෙන ජීවිකං කප්පෙන්තො අහොසින්ති අත්ථො.

9. Trong Trưởng lão kệ thứ ba, câu ‘aruṇavatiyā nagare’ có nghĩa là: ‘Aruṇa’ (bình minh) là cái dâng lên, mọc lên, tạo ra ánh sáng khắp xung quanh. ‘Aruṇavatī’ là nơi có sự hiện hữu của ‘aruṇa’ ấy. Ý nghĩa là ‘tại thành phố ấy, mặt trời mọc lên, tạo ra ánh sáng’. Mặc dù mặt trời cũng mọc lên ở các thành phố khác, nhưng lời nói đặc biệt này cần được hiểu là được nói theo quy ước, giống như lời nói ‘mahiṃso’ (con trâu) có nghĩa là ‘con vật nằm ngủ trên mặt đất’ (mahiyaṃ sayati), mặc dù tất cả các loài bốn chân đều nằm ngủ trên mặt đất. Hoặc là, thành phố có tên là Aruṇavatī vì nó tỏa sáng như bình minh đang lên với ánh quang của bảy loại bảo vật như vàng, bạc, ngọc, châu, v.v... trên các thành lũy, cung điện, lâu đài. Câu ‘tasmiṃ aruṇavatiyā nagare, pūpiko pūpavikkayena jīvikaṃ kappento ahosiṃ’ có nghĩa là: ‘Tại thành phố Aruṇavatī ấy, ta đã là người bán bánh, sinh sống bằng việc bán các loại bánh’.

14. චතුත්ථාපදානෙ තිවරායං පුරෙ රම්මෙති තීහි පාකාරෙහි පරිවාරිතා පරික්ඛිත්තාති තිවරා, ඛජ්ජභොජ්ජාදිඋපභොගවත්ථාභරණාදිනච්චගීතාදීහි රමණීයන්ති රම්මං, තස්මිං තිවරායං පුරෙ නගරෙ රම්මෙ නළකාරො අහං අහොසින්ති සම්බන්ධො.

14. Trong Trưởng lão kệ thứ tư, câu ‘tivarāyaṃ pure ramme’ có nghĩa là: ‘Tivarā’ là (thành phố) được bao quanh, được vây bọc bởi ba lớp tường thành. ‘Rammaṃ’ (khả ái) là nơi đáng vui thích với các vật thực, vật dụng, đồ trang sức, ca múa, v.v... Mối liên hệ là: ‘Tại thành phố Tivarā khả ái ấy, ta đã là một người thợ làm đồ bằng sậy’.

පඤ්චමාපදානං උත්තානත්ථමෙව.

Trưởng lão kệ thứ năm có ý nghĩa rõ ràng.

23. ඡට්ඨාපදානෙ වණ්ණකාරො අහං තදාති නීලපීතරත්තාදිවණ්ණවසෙන වත්ථානි කරොති රඤ්ජෙතීති වණ්ණකාරො. වත්ථරජකො හුත්වා චෙතියෙ වත්ථෙහි අච්ඡාදනසමයෙ නානාවණ්ණෙහි දුස්සානි රඤ්ජෙසින්ති අත්ථො.

23. Trong Trưởng lão kệ thứ sáu, câu ‘vaṇṇakāro ahaṃ tadā’ có nghĩa là: ‘Vaṇṇakāro’ là người làm ra, nhuộm các loại vải với các màu sắc như xanh, vàng, đỏ, v.v... Ý nghĩa là: ‘Khi ấy, là một người thợ nhuộm vải, vào lúc dùng vải che phủ bảo tháp, ta đã nhuộm các tấm vải với nhiều màu sắc khác nhau’.

27. සත්තමාපදානෙ පියාලං පුප්ඵිතං දිස්වාති සුපුප්ඵිතං පියාලරුක්ඛං දිස්වා. ගතමග්ගෙ ඛිපිං අහන්ති අහං මිගලුද්දො නෙසාදො හුත්වා පියාලපුප්ඵං ඔචිනිත්වා බුද්ධස්ස ගතමග්ගෙ ඛිපිං පූජෙසින්ති අත්ථො.

27. Trong Trưởng lão kệ thứ bảy, câu ‘piyālaṃ pupphitaṃ disvā’ có nghĩa là ‘sau khi nhìn thấy cây piyāla đang nở hoa rực rỡ’. Câu ‘gatamagge khipiṃ ahaṃ’ có nghĩa là: ‘Ta, khi ấy là một người thợ săn, một người bẫy chim, sau khi hái những bông hoa piyāla, đã rải chúng, tức là đã cúng dường, trên con đường mà đức Phật đã đi qua’.

30. අට්ඨමාපදානෙ [Pg.188] සකෙ සිප්පෙ අපත්ථද්ධොති අත්තනො තක්කබ්‍යාකරණාදිසිප්පස්මිං අපත්ථද්ධො පතිට්ඨිතො ඡෙකො අහං කානනං අගමං ගතො සම්බුද්ධං යන්තං දිස්වානාති වනන්තරෙ ගච්ඡන්තං විපස්සිං සම්බුද්ධං පස්සිත්වා. අම්බයාගං අදාසහන්ති අහං අම්බදානං අදාසින්ති අත්ථො.

30. Trong Trưởng lão kệ thứ tám, câu ‘sake sippe apatthaddho’ có nghĩa là ‘không cứng nhắc, đã vững vàng, khéo léo trong nghề nghiệp của mình về luận lý, văn phạm, v.v...’. Câu ‘ahaṃ kānanaṃ agamaṃ gato sambuddhaṃ yantaṃ disvāna’ có nghĩa là ‘ta đã đi vào khu rừng, sau khi nhìn thấy đức Chánh Đẳng Giác Vipassī đang đi trong rừng’. Câu ‘ambayāgaṃ adāsahaṃ’ có nghĩa là: ‘Ta đã dâng cúng xoài’.

33. නවමාපදානෙ ජගතී කාරිතා මය්හන්ති අත්ථදස්සිස්ස භගවතො සරීරධාතුනිධාපිතචෙතියෙ ජගති ඡින්නභින්නආලින්දපුප්ඵාධානසඞ්ඛාතා ජගති මයා කාරිතා කාරාපිතාති අත්ථො.

33. Trong Trưởng lão kệ thứ chín, câu ‘jagatī kāritā mayhaṃ’ có nghĩa là: ‘Tại bảo tháp tôn thờ xá-lợi thân thể của đức Thế Tôn Atthadassī, lan can được gọi là hàng hiên và bệ đặt hoa đã bị hư hỏng, gãy vỡ đã được ta cho làm, cho xây dựng lại’.

දසමාපදානං උත්තානත්ථමෙවාති.

Trưởng lão kệ thứ mười có ý nghĩa rõ ràng.

චතුවීසතිමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích phẩm thứ hai mươi bốn đã hoàn tất.

25. තුවරදායකවග්ගො

25. Phẩm Tuvaradāyaka (Người Thí Đậu Tuvara)

1-10. තුවරදායකත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා

1-10. Giải thích về Trưởng lão kệ của ngài Tuvaradāyaka, v.v...

1. පඤ්චවීසතිමෙ වග්ගෙ පඨමාපදානෙ භරිත්වා තුවරමාදායාති තුවරඅට්ඨිං මුග්ගකලයසදිසං තුවරට්ඨිං භජ්ජිත්වා පුප්ඵෙත්වා භාජනෙන ආදාය සඞ්ඝස්ස වනමජ්ඣොගාහකස්ස අදදිං අදාසින්ති අත්ථො.

1. Trong phẩm thứ hai mươi lăm, Trưởng lão kệ thứ nhất, câu ‘bharitvā tuvaramādāya’ có nghĩa là: ‘Sau khi rang và làm cho nở bung hạt tuvara, là loại hạt giống như đậu xanh, đậu Hà Lan, rồi đựng vào trong vật chứa, ta đã mang đi và đã dâng cúng đến chư Tăng, những vị đã đi vào giữa khu rừng’.

4-5. දුතියාපදානෙ ධනුං අද්වෙජ්ඣං කත්වානාති මිගාදීනං මාරණත්ථාය ධනුං සන්නය්හිත්වා චරමානො කෙසරං ඔගතං දිස්වාති සුපුප්ඵිතං ඛුද්දකසරං දිස්වා බුද්ධස්ස අභිරොපෙසින්ති අහං චිත්තං පසාදෙත්වා වනං සම්පත්තස්ස තිස්සස්ස භගවතො අභිරොපයිං පූජෙසින්ති අත්ථො.

4-5. Trong Trưởng lão kệ thứ hai, câu ‘dhanuṃ advejjhaṃ katvāna’ có nghĩa là ‘sau khi giương cung để giết các loài thú, v.v... và đang đi lang thang’. Câu ‘kesaraṃ ogataṃ disvā’ có nghĩa là ‘sau khi nhìn thấy một bông lau nhỏ đang nở rộ’. Câu ‘buddhassa abhiropesiṃ’ có nghĩa là: ‘Ta, với tâm ý trong sạch, đã dâng lên, tức là đã cúng dường, đến đức Thế Tôn Tissa, vị đã đi đến khu rừng’.

9-10. තතියාපදානෙ ජලකුක්කුටොති ජාතස්සරෙ චරමානකුක්කුටො. තුණ්ඩෙන කෙසරිං ගය්හාති පදුමපුප්ඵං මුඛතුණ්ඩෙන ඩංසිත්වා ආකාසෙන ගච්ඡන්තස්ස තිස්සස්ස භගවතො අභිරොපෙසිං පූජෙසින්ති අත්ථො.

9-10. Trong Trưởng lão kệ thứ ba, ‘jalakukkuṭo’ là con gà nước đi lại trên hồ tự nhiên. Câu ‘tuṇḍena kesariṃ gayha’ có nghĩa là: ‘Sau khi dùng mỏ ngậm lấy bông hoa sen, ta đã dâng lên, tức là đã cúng dường, đến đức Thế Tôn Tissa, vị đang đi trên không trung’.

14. චතුත්ථාපදානෙ විරවපුප්ඵමාදායාති විවිධං රවති සද්දං කරොතීති විරවං, සද්දකරණවෙලායං විකසනතො ‘‘විරව’’න්ති ලද්ධනාමං පුප්ඵසමූහං ආදාය ගහෙත්වා සිද්ධත්ථස්ස බුද්ධස්ස අභිරොපයිං පූජෙසින්ති අත්ථො.

14. Trong Trưởng lão kệ thứ tư, câu ‘viravapupphamādāya’ có nghĩa là: ‘Viravaṃ’ là loài hoa phát ra nhiều âm thanh khác nhau. Do nở hoa vào lúc phát ra âm thanh nên nó có tên là ‘virava’. Ý nghĩa là: ‘Sau khi lấy một chùm hoa ấy, ta đã dâng lên, tức là đã cúng dường, đến đức Phật Siddhattha’.

17. පඤ්චමාපදානෙ කුටිගොපකොති සෙනාසනපාලකො. කාලෙන කාලං ධූපෙසින්ති සම්පත්තසම්පත්තකාලානුකාලෙ ධූපෙසිං, ධූපෙන සුගන්ධං අකාසින්ති [Pg.189] අත්ථො. සිද්ධත්ථස්ස භගවතො ගන්ධකුටිකාලානුසාරිධූපෙන ධූපෙසිං වාසෙසින්ති අත්ථො.

17. Trong Trưởng lão kệ thứ năm, ‘kuṭigopako’ là người trông coi chỗ ở. Câu ‘kālena kālaṃ dhūpesiṃ’ có nghĩa là ‘ta đã xông hương vào mỗi thời điểm thích hợp’, ý nghĩa là ‘ta đã dùng hương để tạo ra mùi thơm’. Hoặc ý nghĩa là: ‘Ta đã xông hương, làm cho thơm ngát hương phòng của đức Thế Tôn Siddhattha bằng hương liệu phù hợp theo thời gian’.

ඡට්ඨසත්තමාපදානානි උත්තානත්ථානෙව.

Các Trưởng lão kệ thứ sáu và thứ bảy có ý nghĩa rõ ràng.

27. අට්ඨමාපදානෙ සත්ත සත්තලිපුප්ඵානීති සත්තලිසඞ්ඛාතානි, සත්ත පුප්ඵානි සීසෙනාදාය වෙස්සභුස්ස භගවතො අභිරොපෙසිං පූජෙසින්ති අත්ථො.

27. Trong Trưởng lão kệ thứ tám, câu ‘satta sattalipupphāni’ có nghĩa là: ‘Bảy đóa hoa được gọi là hoa sattali’. Ý nghĩa là: ‘Sau khi đội bảy đóa hoa ấy lên đầu, ta đã dâng lên, tức là đã cúng dường, đến đức Thế Tôn Vessabhū’.

31. නවමාපදානෙ බිම්බිජාලකපුප්ඵානීති රත්තඞ්කුරවකපුප්ඵානි සිද්ධත්ථස්ස භගවතො පූජෙසින්ති අත්ථො.

31. Trong thiên truyện thứ chín, câu bimbijālakapupphāni có nghĩa là: (Tôi) đã cúng dường các đóa hoa aṅkuravaka màu đỏ đến đức Thế Tôn Siddhattha.

35. දසමාපදානෙ උද්දාලකං ගහෙත්වානාති ජාතස්සරෙ විහඞ්ගසොබ්භෙ ජාතං උද්දාලකපුප්ඵං ඔචිනිත්වා කකුසන්ධස්ස භගවතො පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

35. Trong thiên truyện thứ mười, câu uddālakaṃ gahetvāna có nghĩa là: (Tôi) đã hái đóa hoa uddālaka mọc ở hồ tự nhiên, ở ao chim, rồi đã cúng dường đến đức Thế Tôn Kakusandha. Phần còn lại là dễ hiểu.

පඤ්චවීසතිමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về phẩm thứ hai mươi lăm đã chấm dứt.

26. ථොමකවග්ගො

26. Phẩm Thomaka

1-10. ථොමකත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා

1-10. Phần giải về các thiên truyện của trưởng lão Thomaka và các vị khác

ඡබ්බීසතිමෙ වග්ගෙ පඨමාපදානං උත්තානමෙව.

Trong phẩm thứ hai mươi sáu, thiên truyện thứ nhất có ý nghĩa rõ ràng.

5-6. දුතියාපදානෙ විජහිත්වා දෙවවණ්ණන්ති දෙවතා සරීරං විජහිත්වා ඡඩ්ඩෙත්වා, මනුස්සසරීරං නිම්මිනිත්වාති අත්ථො. අධිකාරං කත්තුකාමොති අධිකකිරියං පුඤ්ඤසම්භාරං කත්තුකාමො දෙවරො නාම අහං දෙවරාජා භරියාය සහ බුද්ධසෙට්ඨස්ස සාසනෙ සාදරතාය ඉධ ඉමස්මිං මනුස්සලොකෙ ආගමිං ආගතොති අත්ථො. තස්ස භික්ඛා මයා දින්නාති පදුමුත්තරස්ස භගවතො යො නාමෙන දෙවලො නාම සාවකො අහොසි, තස්ස සාවකස්ස මයා විප්පසන්නෙන චෙතසා භික්ඛා දින්නා පිණ්ඩපාතො දින්නොති අත්ථො.

5-6. Trong thiên truyện thứ hai, câu vijahitvā devavaṇṇaṃ có nghĩa là: (Tôi) đã từ bỏ, đã vứt bỏ thân thể của vị trời, rồi đã hóa hiện thân người. Câu adhikāraṃ kattukāmo có nghĩa là: Mong muốn thực hiện hành động cao cả, sự tích lũy phước báo, tôi tên là Devaro, là vua trời, cùng với vợ, do lòng tôn kính đối với giáo pháp của vị Phật tối thượng, đã đi đến, đã hiện diện ở đây trong thế giới loài người này. Câu tassa bhikkhā mayā dinnā có nghĩa là: Vị đệ tử của đức Thế Tôn Padumuttara tên là Devala, vật thực đã được tôi dâng cúng đến vị đệ tử ấy với tâm ý trong sạch, vật thực khất thực đã được dâng cúng.

9-10. තතියාපදානෙ ආනන්දො නාම සම්බුද්ධොති ආනන්දං තුට්ඨිං ජනනතො ආනන්දො නාම පච්චෙකබුද්ධොති අත්ථො. අමනුස්සම්හි කානනෙති අමනුස්සපරිග්ගහෙ කානනෙ මහාඅරඤ්ඤෙ පරිනිබ්බායි අනුපාදිසෙසනිබ්බානධාතුයා [Pg.190] අන්තරධායි, අදස්සනං අගමාසීති අත්ථො. සරීරං තත්ථ ඣාපෙසින්ති අහං දෙවලොකා ඉධාගන්ත්වා තස්ස භගවතො සරීරං තත්ථ අරඤ්ඤෙ ඣාපෙසිං දහනං අකාසින්ති අත්ථො.

9-10. Trong thiên truyện thứ ba, câu ānando nāma sambuddho có nghĩa là: Vị Phật Độc Giác tên là Ānanda do làm phát sanh niềm vui, sự hoan hỷ. Câu amanussamhi kānane có nghĩa là: Ở trong khu rừng do các phi nhân chiếm ngụ, ở trong khu rừng lớn, ngài đã viên tịch, đã biến mất với vô dư y Niết-bàn giới, đã đi đến chỗ không được nhìn thấy. Câu sarīraṃ tattha jhāpesiṃ có nghĩa là: Tôi, từ cõi trời đã đi đến đây, đã hỏa thiêu thân thể của đức Thế Tôn ấy ở tại khu rừng ấy, đã thực hiện việc thiêu đốt.

චතුත්ථපඤ්චමාපදානානි උත්තානානෙව.

Các thiên truyện thứ tư và thứ năm có ý nghĩa rõ ràng.

20. ඡට්ඨාපදානෙ අහොසිං චන්දනො නාමාති නාමෙන පණ්ණත්තිවසෙන චන්දනො නාම. සම්බුද්ධස්සත්‍රජොති පච්චෙකසම්බුද්ධභූතතො පුබ්බෙ තස්ස අත්‍රජො පුත්තො අහං. එකොපාහනො මයා දින්නොති එකං උපාහනයුගං මයා දින්නං. බොධිං සම්පජ්ජ මෙ තුවන්ති තෙන උපාහනයුගෙන මෙ මය්හං සාවකබොධිං තුවං සම්පජ්ජ නිප්ඵාදෙහීති අත්ථො.

20. Trong thiên truyện thứ sáu, câu ahosiṃ candano nāma có nghĩa là: (Tôi) tên là Candana do sự quy định về danh xưng. Câu sambuddhassatrajo có nghĩa là: Trước khi vị ấy trở thành Phật Độc Giác, tôi là con trai của vị ấy. Câu ekopāhano mayā dinno có nghĩa là: Một đôi giày dép đã được tôi dâng cúng. Câu bodhiṃ sampajja me tuvaṃ có nghĩa là: Do đôi giày dép ấy, mong ngài hãy thành tựu, hãy làm cho viên mãn quả vị Thinh văn Giác cho tôi.

23-24. සත්තමාපදානෙ මඤ්ජරිකං කරිත්වානාති මඤ්ජෙට්ඨිපුප්ඵං හරිතචඞ්කොටකං ගහෙත්වා රථියං වීථියා පටිපජ්ජිං අහං තථා පටිපන්නොව භික්ඛුසඞ්ඝපුරක්ඛතං භික්ඛුසඞ්ඝෙන පරිවුතං සමණානග්ගං සමණානං භික්ඛූනං අග්ගං සෙට්ඨං සම්මාසම්බුද්ධං අද්දසන්ති සම්බන්ධො. බුද්ධස්ස අභිරොපයින්ති දිස්වා ච පන තං පුප්ඵං උභොහි හත්ථෙහි පග්ගය්හ උක්ඛිපිත්වා බුද්ධස්ස ඵුස්සස්ස භගවතො අභිරොපයිං පූජෙසින්ති අත්ථො.

23-24. Trong thiên truyện thứ bảy, câu mañjarikaṃ karitvāna có sự liên hệ như sau: (Tôi) đã cầm đóa hoa mañjeṭṭhi trong chiếc giỏ màu xanh, đã đi trên con đường, trên đường phố. Trong khi đang đi như thế, tôi đã nhìn thấy bậc đứng đầu các vị Sa-môn, bậc tối thượng, bậc cao cả của các vị Sa-môn tức là chư vị tỳ-khưu, là đức Phật Chánh Đẳng Giác, có Tăng chúng tỳ-khưu đi trước, được Tăng chúng tỳ-khưu vây quanh. Câu buddhassa abhiropayiṃ có nghĩa là: Và sau khi đã nhìn thấy, tôi đã nâng, đã đưa đóa hoa ấy lên bằng cả hai tay rồi đã dâng lên, đã cúng dường đến đức Phật, đức Thế Tôn Phussa.

28-29. අට්ඨමාපදානෙ අලොණපණ්ණභක්ඛොම්හීති ඛීරපණ්ණාදීනි උඤ්ඡාචරියාය ආහරිත්වා ලොණවිරහිතානි පණ්ණානි පචිත්වා භක්ඛාමි, අලොණපණ්ණභක්ඛො අම්හි භවාමීති අත්ථො. නියමෙසු ච සංවුතොති නියමසඤ්ඤිතෙසු පාණාතිපාතාවෙරමණිආදීසු නිච්චපඤ්චසීලෙසු සංවුතො පිහිතොති අත්ථො. පාතරාසෙ අනුප්පත්තෙති පුරෙභත්තකාලෙ අනුප්පත්තෙ. සිද්ධත්ථො උපගච්ඡි මන්ති මම සමීපං සිද්ධත්ථො භගවා උපගඤ්ඡි සම්පාපුණි. තාහං බුද්ධස්ස පාදාසින්ති අහං තං අලොණපණ්ණං තස්ස බුද්ධස්ස අදාසින්ති අත්ථො.

28-29. Trong thiên truyện thứ tám, câu aloṇapaṇṇabhakkhomhi có nghĩa là: (Tôi) đã mang về các loại rau sữa v.v... bằng cách mót lượm, đã nấu các loại rau không có muối rồi ăn, tôi là người ăn rau không muối. Câu niyamesu ca saṃvuto có nghĩa là: (Tôi) được thu thúc, được hộ trì trong năm giới thường xuyên được gọi là ‘niyama’ gồm có sự cố ý tránh xa sát sanh v.v... Câu pātarāse anuppatte có nghĩa là: Khi buổi ăn sáng đã đến. Câu siddhattho upagacchi maṃ có nghĩa là: Đức Thế Tôn Siddhattha đã đi đến, đã quang lâm đến gần tôi. Câu tāhaṃ buddhassa pādāsiṃ có nghĩa là: Tôi đã dâng cúng món rau không muối ấy đến đức Phật ấy.

නවමාපදානං උත්තානමෙව.

Thiên truyện thứ chín có ý nghĩa rõ ràng.

37-38. දසමාපදානෙ සිඛිනං සිඛිනං යථාති සරීරතො නික්ඛන්තඡබ්බණ්ණරංසීහි ඔභාසයන්තං ජලන්තං සිඛීනං සිඛීභගවන්තං සිඛීනං යථා ජලමානඅග්ගික්ඛන්ධං විය. අග්ගජං පුප්ඵමාදායාති අග්ගජනාමකං පුප්ඵං ගහෙත්වා බුද්ධස්ස සිඛිස්ස භගවතො අභිරොපයිං පූජෙසින්ති අත්ථො.

37-38. Trong thiên truyện thứ mười, câu sikhinaṃ sikhinaṃ yathā có nghĩa là: Vị có chóp đỉnh, đức Thế Tôn Sikhī, đang chiếu sáng, đang rực rỡ với các tia hào quang sáu màu phát ra từ thân thể, giống như khối lửa đang cháy có ngọn. Câu aggajaṃ pupphamādāya có nghĩa là: (Tôi) đã cầm đóa hoa tên là aggaja rồi đã dâng lên, đã cúng dường đến đức Phật, đức Thế Tôn Sikhī.

ඡබ්බීසතිමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về phẩm thứ hai mươi sáu đã chấm dứt.

27. පදුමුක්ඛිපවග්ගො

27. Phẩm Padumukkhipa

1-10. ආකාසුක්ඛිපියත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා

1-10. Phần giải về các thiên truyện của trưởng lão Ākāsukkhipiya và các vị khác

1-2. සත්තවීසතිමෙ [Pg.191] වග්ගෙ පඨමාපදානෙ ජලජග්ගෙ දුවෙ ගය්හාති ජලෙ උදකෙ ජාතෙ අග්ගෙ උප්පලාදයො ද්වෙ පුප්ඵෙ ගහෙත්වා බුද්ධස්ස සමීපං ගන්ත්වා එකං පුප්ඵං පාදෙසු නික්ඛිපිං පූජෙසිං, එකං පුප්ඵං ආකාසෙ ඛිපින්ති අත්ථො.

1-2. Trong phẩm thứ hai mươi bảy, thiên truyện thứ nhất, câu jalajagge duve gayha có nghĩa là: (Tôi) đã cầm lấy hai đóa hoa quý mọc ở trong nước, trong hồ, là hoa sen xanh v.v..., sau khi đi đến gần đức Phật, tôi đã đặt một đóa hoa ở nơi đôi chân, đã cúng dường, và đã tung một đóa hoa lên hư không.

දුතියාපදානං පාකටමෙව.

Thiên truyện thứ hai có ý nghĩa rõ ràng.

10. තතියාපදානෙ බොධියා පාදපුත්තමෙති උත්තමෙ බොධිපාදපෙ. අඩ්ඪචන්දං මයා දින්නන්ති තස්මිං බොධිමූලෙ අඩ්ඪචන්දාකාරෙන මයා අනෙකපුප්ඵානි පූජිතානීති අත්ථො. ධරණීරුහපාදපෙති රුක්ඛපබ්බතරතනාදයො ධාරෙතීති ධරණී, පථවී, ධරණියා රුහති පතිට්ඨහතීති ධරණීරුහො, පාදසඞ්ඛාතෙන මූලෙන උදකං පිවති ඛන්ධවිටපාදීසු පත්ථරියතීති පාදපො, ධරණීරුහො ච සො පාදපො චෙති ධරණීරුහපාදපො, තස්මිං ධරණීරුහපාදපෙ පුප්ඵං මයා පූජිතන්ති අත්ථො.

10. Trong thiên truyện thứ ba, câu bodhiyā pādaputtame có nghĩa là: Ở tại cây Bồ-đề cao cả. Câu aḍḍhacandaṃ mayā dinnaṃ có nghĩa là: Nhiều đóa hoa đã được tôi cúng dường theo hình bán nguyệt ở tại cội Bồ-đề ấy. Câu dharaṇīruhapādape có nghĩa là: Dharaṇī là đất, vì nâng đỡ cây cối, núi non, bảo vật v.v... Dharaṇīruho là vật mọc lên, được đứng vững ở trên đất. Pādapo là vật uống nước bằng chân tức là rễ rồi lan tỏa đến thân, cành v.v... Dharaṇīruhapādapo là cây cối mọc lên trên đất. Câu ấy có nghĩa là: Đóa hoa đã được tôi cúng dường ở tại cây cối ấy.

චතුත්ථාපදානං උත්තානත්ථමෙව.

Thiên truyện thứ tư có ý nghĩa rõ ràng.

18-19. පඤ්චමාපදානෙ හිමවන්තස්සාවිදූරෙති හිමවන්තස්ස ආසන්නෙ. රොමසො නාම පබ්බතොති රුක්ඛලතාගුම්බාභාවා කෙවලං දබ්බතිණාදිසඤ්ඡන්නත්තා රොමසො නාම පබ්බතො අහොසි. තම්හි පබ්බතපාදම්හීති තස්මිං පබ්බතපරියන්තෙ. සමණො භාවිතින්ද්‍රියොති සමිතපාපො වූපසන්තකිලෙසො සමණො වඩ්ඪිතඉන්ද්‍රියො, රක්ඛිතචක්ඛුන්ද්‍රියාදිඉන්ද්‍රියොති අත්ථො. අථ වා වඩ්ඪිතඉන්ද්‍රියො වඩ්ඪිතසද්ධින්ද්‍රියාදිඉන්ද්‍රියොති අත්ථො. තස්ස සමණස්ස අහං බිළාලිආලුවෙ ගහෙත්වා අදාසින්ති අත්ථො.

18-19. Trong thiên truyện thứ năm, câu himavantassāvidūre có nghĩa là: Ở gần núi Tuyết Sơn. Câu romaso nāma pabbato có nghĩa là: Do không có cây cối, dây leo, bụi rậm, chỉ được bao phủ bởi cỏ tranh v.v... nên đã là ngọn núi tên là Romasa. Câu tamhi pabbatapādamhi có nghĩa là: Ở tại chân núi ấy. Câu samaṇo bhāvitindriyo có nghĩa là: Vị Sa-môn có các điều ác đã được lắng dịu, có các phiền não đã được dập tắt, là người có các căn đã được tu tập, có nghĩa là có các căn như nhãn căn v.v... đã được phòng hộ. Hoặc là, có nghĩa là có các căn như tín căn v.v... đã được tu tập. Câu ấy có nghĩa là: Tôi đã cầm lấy các củ khoai mèo rồi đã dâng cúng đến vị Sa-môn ấy.

ඡට්ඨසත්තමට්ඨමනවමදසමාපදානානි උත්තානත්ථානෙවාති.

Các câu chuyện thứ sáu, thứ bảy, thứ tám, thứ chín, và thứ mười có ý nghĩa rõ ràng.

සත්තවීසතිමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích phẩm thứ hai mươi bảy đã hoàn tất.

28. සුවණ්ණබිබ්බොහනවග්ගො

28. Phẩm Suvaṇṇabibbohana

1-10. සුවණ්ණබිබ්බොහනියත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා

1-10. Phần giải thích về câu chuyện của trưởng lão Suvaṇṇabibbohaniya và các vị khác

අට්ඨවීසතිමෙ වග්ගෙ පඨමාපදානං උත්තානමෙව.

Trong phẩm thứ hai mươi tám, câu chuyện thứ nhất có ý nghĩa rõ ràng.

5. දුතියාපදානෙ මනොමයෙන කායෙනාති යථා චිත්තවසෙන පවත්තකායෙනාති අත්ථො.

5. Trong câu chuyện thứ hai, (cụm từ) ‘manomayena kāyena’ có nghĩa là ‘với thân được vận hành theo ý muốn của tâm’.

10. තතියාපදානෙ [Pg.192] මහාසමුද්දං නිස්සායාති මහාසාගරාසන්නෙ ඨිතස්ස පබ්බතස්ස අන්තරෙ පබ්බතලෙණෙති අත්ථො. සිද්ධත්ථො භගවා විවෙකකාමතාය වසති පටිවසතීති අත්ථො. පච්චුග්ගන්ත්වානකාසහන්ති අහං තස්ස භගවතො පටිඋග්ගන්ත්වා සමීපං ගන්ත්වා වන්දනාදිපුඤ්ඤං අකාසින්ති අත්ථො. චඞ්කොටකමදාසහන්ති සිද්ධත්ථස්ස භගවතො අහං පුප්ඵභරිතං චඞ්කොටකං කදම්බං අදාසිං පූජෙසින්ති අත්ථො.

10. Trong câu chuyện thứ ba, (cụm từ) ‘mahāsamuddaṃ nissāya’ có nghĩa là ‘trong hang động trên núi, ở bên trong ngọn núi tọa lạc gần đại dương.’ (Cụm từ) ‘Siddhattho bhagavā vivekakāmatāya vasati’ có nghĩa là ‘đức Thế Tôn Siddhattha trú ngụ, cư ngụ do có ý muốn sống độc cư.’ (Cụm từ) ‘Paccuggantvāna’kāsa’haṃ’ có nghĩa là ‘sau khi đi ra đón rước, đi đến gần đức Thế Tôn ấy, tôi đã thực hiện phước thiện là đảnh lễ và các việc tương tự.’ (Cụm từ) ‘Caṅkoṭakam adāsa’haṃ’ có nghĩa là ‘tôi đã dâng cúng, đã cúng dường đến đức Thế Tôn Siddhattha một giỏ đầy hoa kadamba.’

14. චතුත්ථාපදානෙ අකක්කසචිත්තස්සාථාති අඵරුසචිත්තස්ස, අථ-සද්දො පදපූරණෙ.

14. Trong câu chuyện thứ tư, (cụm từ) ‘akakkasacittassātha’ (có nghĩa là) ‘của người có tâm không thô cứng;’ từ ‘atha’ chỉ là từ đệm.

19. පඤ්චමාපදානෙ උදුම්බරෙ වසන්තස්සාති උදුම්බරරුක්ඛමූලෙ රුක්ඛච්ඡායාය වසන්තස්ස තිස්සස්ස භගවතො. නියතෙ පණ්ණසන්ථරෙති නියාමිතෙ පටිබද්ධෙ පණ්ණසන්ථරෙ සාඛාභඞ්ගාසනෙ නිසින්නස්ස. වුත්ථොකාසො මයා දින්නොති විවිත්තොකාසෙ මණ්ඩපද්වාරාදීහි පිහිතොකාසො මයා දින්නො සම්පාදිතොති අත්ථො.

19. Trong câu chuyện thứ năm, (cụm từ) ‘udumbare vasantassa’ (có nghĩa là) ‘của đức Thế Tôn Tissa đang trú ngụ dưới bóng cây, tại gốc cây udumbara.’ (Cụm từ) ‘Niyate paṇṇasanthare’ (có nghĩa là) ‘của vị đang ngồi trên chỗ ngồi được làm bằng các cành cây gãy, trên tấm lót bằng lá cây đã được quy định, đã được sắp đặt.’ (Cụm từ) ‘Vuṭṭhokāso mayā dinno’ có nghĩa là ‘nơi ở được che kín bởi cửa của ngôi tịnh xá và các vật tương tự ở nơi thanh vắng đã được tôi dâng cúng, đã được tôi chuẩn bị chu đáo.’

24. ඡට්ඨාපදානෙ පොත්ථදානං මයා දින්නන්ති පොත්ථවට්ටිං පොත්ථඡල්ලිං තාළෙත්වා කතං සාටකං විසමං ගොඵාසුකෙන ඝංසිත්වා නිම්මිතං සුත්තං ගහෙත්වා කන්තිත්වා තෙන සුත්තෙන නිසීදනත්ථාය වා භූමත්ථරණත්ථාය වා සාටකං වායාපෙත්වා තං සාටකං මයා රතනත්තයස්ස දින්නන්ති අත්ථො.

24. Trong câu chuyện thứ sáu, (cụm từ) ‘potthadānaṃ mayā dinnaṃ’ có nghĩa là ‘tấm vải được làm bằng cách đập vỏ cây, vỏ cây khô, tấm vải không bằng phẳng được chà xát bằng xương bò, sau khi lấy sợi chỉ đã được tạo ra rồi kéo thành sợi, sau khi cho dệt tấm vải bằng sợi chỉ ấy để làm vật lót ngồi hoặc để trải trên đất, tấm vải ấy đã được tôi dâng cúng đến Tam Bảo.’

27. සත්තමාපදානෙ චන්දභාගානදීතීරෙති චන්දභාගාය නාම නදියා තීරතො, නිස්සක්කෙ භුම්මවචනං. අනුසොතන්ති සොතස්ස අනු හෙට්ඨාගඞ්ගං වජාමි ගච්ඡාමි අහන්ති අත්ථො. සත්ත මාලුවපුප්ඵානි, චිතමාරොපයිං අහන්ති අහං මාලුවපුප්ඵානි සත්ත පත්තානි ගහෙත්වා චිතකෙ වාලුකරාසිම්හි වාලුකාහි ථූපං කත්වා පූජෙසින්ති අත්ථො.

27. Trong câu chuyện thứ bảy, (cụm từ) ‘candabhāgānadītīre’ (có nghĩa là) ‘từ bờ của dòng sông tên là Candabhāgā;’ (đây là) cách dùng sở thuộc cách trong ý nghĩa của địa điểm cách. (Cụm từ) ‘Anusotaṃ’ có nghĩa là ‘tôi đi, tôi đi xuôi theo dòng nước, ở phía hạ lưu.’ (Cụm từ) ‘Satta māluvapupphāni, citam āropayiṃ ahaṃ’ có nghĩa là ‘sau khi lấy bảy đóa hoa māluvā, tôi đã cúng dường bằng cách làm thành tháp bằng cát ở trên đống cát tại nơi hỏa táng.’

31-32. අට්ඨමාපදානෙ මහාසින්ධු සුදස්සනාති සුන්දරදස්සනසුන්දරොදකධවලපුලිනොපසොභිතත්තා සුට්ඨු මනොහරා මහාසින්ධු නාම වාරිනදී අහොසි. තත්ථ තිස්සං සින්ධුවාරිනදියං සප්පභාසං පභාය සහිතං සුදස්සනං සුන්දරරූපං පරමොපසමෙ යුත්තං උත්තමෙ උපසමෙ යුත්තං සමඞ්ගීභූතං වීතරාගං අහං අද්දසන්ති අත්ථො. දිස්වාහං විම්හිතාසයොති [Pg.193] ‘‘එවරූපං භයානකං හිමවන්තං කථං සම්පත්තො’’ති විම්හිතඅජ්ඣාසයො අච්ඡරියබ්භුතචිත්තොති අත්ථො. ආලුවං තස්ස පාදාසින්ති තස්ස අරහතො අහං පසන්නමානසො ආලුවකන්දං පාදාසිං ආදරෙන අදාසින්ති අත්ථො.

31-32. Trong câu chuyện thứ tám, (cụm từ) ‘mahāsindhu sudassanā’ (có nghĩa là) ‘đã có dòng sông nước tên là Mahāsindhu rất xinh đẹp do được trang điểm bởi bờ cát trắng, dòng nước đẹp, và cảnh quang đẹp.’ (Cụm từ) ‘Tattha tissaṃ … ahaṃ addasaṃ’ có nghĩa là ‘ở tại dòng sông nước Sindhu ấy, tôi đã nhìn thấy vị đã ly tham, đã hội đủ, đã hợp thành sự an tịnh tối thượng, có hình sắc đẹp đẽ, có sự sáng chói, cùng với ánh sáng.’ (Cụm từ) ‘Disvā’haṃ vimhitāsayo’ có nghĩa là ‘có tâm kinh ngạc và lạ thường rằng: “Vị này đã đến được Hy-mã-lạp sơn đáng sợ dường ấy bằng cách nào?”’ (Cụm từ) ‘Āluvaṃ tassa pādāsiṃ’ có nghĩa là ‘với tâm ý trong sáng, tôi đã dâng cúng, đã cung kính trao tặng củ khoai āluvā đến vị A-la-hán ấy.’

නවමදසමාපදානානි උත්තානානෙවාති.

Các câu chuyện thứ chín và thứ mười có ý nghĩa rõ ràng.

අට්ඨවීසතිමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích phẩm thứ hai mươi tám đã hoàn tất.

29. පණ්ණදායකවග්ගො

29. Phẩm Paṇṇadāyaka

1-10. පණ්ණදායකත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා

1-10. Phần giải thích về câu chuyện của trưởng lão Paṇṇadāyaka và các vị khác

1-2. එකූනතිංසතිමෙ වග්ගෙ පඨමාපදානෙ පණ්ණභොජනභොජනොති ඛීරපණ්ණාදිභොජනස්ස භුඤ්ජනත්ථාය පණ්ණසාලාය නිසින්නො අම්හි භවාමීති අත්ථො. උපවිට්ඨඤ්ච මං සන්තන්ති පණ්ණසාලායං උපවිට්ඨං සන්තං විජ්ජමානං මං. උපාගච්ඡි මහාඉසීති මහන්තෙ සීලාදිඛන්ධෙ එසනතො මහාඉසි. ලොකපජ්ජොතො ලොකපදීපො සිද්ධත්ථො භගවා උපගච්ඡි, මම සමීපං අගමාසීති අත්ථො. නිසින්නස්ස පණ්ණසන්ථරෙති උපගන්ත්වා පණ්ණසන්ථරෙ නිසින්නස්ස ඛාදනත්ථාය සෙදිතං පණ්ණං මයා දින්නන්ති සම්බන්ධො.

1-2. Trong phẩm thứ hai mươi chín, ở câu chuyện thứ nhất, (cụm từ) ‘paṇṇabhojanabhojano’ có nghĩa là ‘tôi đang ngồi, tôi đang ở trong am lá để dùng bữa ăn gồm có lá cây nấu với sữa và các món khác.’ (Cụm từ) ‘Upaviṭṭhañca maṃ santaṃ’ (có nghĩa là) ‘tôi đang hiện hữu, đang có mặt, đang ngồi ở trong am lá.’ (Cụm từ) ‘Upāgacchi mahāisi’ có nghĩa là ‘vị đại ẩn sĩ đã đi đến;’ (vị ấy là) đại ẩn sĩ do tìm cầu các uẩn vĩ đại là giới và các uẩn khác. (Cụm từ) ‘Lokapajjoto’ (có nghĩa là) ‘ngọn đèn của thế gian.’ Đức Thế Tôn Siddhattha, ngọn đèn của thế gian, đã đi đến, tức là đã đi đến gần tôi. (Cụm từ) ‘Nisinnassa paṇṇasanthare’ có sự liên kết (với câu sau) là: ‘sau khi đi đến, lá cây đã được luộc chín để ăn đã được tôi dâng cúng đến vị đang ngồi trên tấm lót bằng lá cây.’

5-7. දුතියාපදානෙ සිනෙරුසමසන්තොසො ධරණීසමසාදිසො සිද්ධත්ථො භගවාති සම්බන්ධො. වුට්ඨහිත්වා සමාධිම්හාති නිරොධසමාපත්තිතො වුට්ඨහිත්වා විසුං හුත්වාති අත්ථො. භික්ඛාය මමුපට්ඨිතොති භික්ඛාචාරවෙලාය ‘‘අජ්ජ මම යො කොචි කිඤ්චි දානං දදාති, තස්ස මහප්ඵල’’න්ති චින්තෙත්වා නිසින්නස්ස මම සන්තිකං සමීපං උපට්ඨිතො සමීපමාගතොති අත්ථො. හරීතකං…පෙ… ඵාරුසකඵලානි චාති එවං සබ්බං තං ඵලං සබ්බලොකානුකම්පිනො තස්ස සිද්ධත්ථස්ස මහෙසිස්ස මයා විප්පසන්නෙන චෙතසා දින්නන්ති අත්ථො.

5-7. Trong câu chuyện thứ hai, có sự liên kết (với câu trước) là: ‘đức Thế Tôn Siddhattha có sự hài lòng tương tự như núi Sineru, có sự tương tợ như mặt đất.’ (Cụm từ) ‘Vuṭṭhahitvā samādhimhā’ có nghĩa là ‘sau khi xuất khỏi, sau khi tách rời khỏi thiền diệt.’ (Cụm từ) ‘Bhikkhāya mam upaṭṭhito’ có nghĩa là ‘vào giờ khất thực, sau khi suy nghĩ rằng: “Hôm nay, bất cứ người nào dâng cúng vật gì đến ta, việc ấy sẽ có quả báu to lớn,” vị ấy đã hiện diện gần, đã đi đến gần tôi đang ngồi.’ (Cụm từ) ‘Harītakaṃ … phārusakaphalāni ca’ có nghĩa là ‘như thế, tất cả các loại quả ấy đã được tôi dâng cúng với tâm trong sáng đến vị đại ẩn sĩ Siddhattha ấy, là bậc có lòng bi mẫn đến tất cả thế gian.’

11-12. තතියාපදානෙ සීහං යථා වනචරන්ති වනෙ චරමානං සීහරාජං ඉව චරමානං සිද්ධත්ථං භගවන්තන්ති සම්බන්ධො. නිසභාජානියං යථාති වසභො, නිසභො, විසභො, ආසභොති චත්තාරො ගවජෙට්ඨකා. තෙසු ගවසතස්ස ජෙට්ඨකො වසභො, ගවසහස්සස්ස ජෙට්ඨකො නිසභො, ගවසතසහස්සස්ස ජෙට්ඨකො විසභො, ගවකොටිසතසහස්සස්ස [Pg.194] ජෙට්ඨකො ආසභො. ඉධ පන ආසභො ‘‘නිසභො’’ති වුත්තො, ආජානීයං අභීතං නිච්චලං උසභරාජං ඉවාති අත්ථො. කකුධං විලසන්තංවාති පුප්ඵපල්ලවෙහි සොභමානං කකුධරුක්ඛං ඉව නරාසභං නරානං ආසභං උත්තමං ආගච්ඡන්තං සිද්ධත්ථං භගවන්තං දිස්වා සද්ධාය සම්පයුත්තත්තා විප්පසන්නෙන චෙතසා පච්චුග්ගමනං අකාසින්ති අත්ථො.

11-12. Trong câu chuyện thứ ba, có sự liên kết (với câu sau) là: ‘đức Thế Tôn Siddhattha đang đi, giống như con sư tử chúa đang đi trong rừng.’ (Cụm từ) ‘Nisabhājāniyaṃ yathā’ (có nghĩa là) ‘giống như con bò đực đầu đàn thuần chủng.’ Có bốn loại bò đầu đàn là: vasabha, nisabha, visabha, và āsabha. Trong số ấy, con đầu đàn của một trăm con bò là vasabha, con đầu đàn của một ngàn con bò là nisabha, con đầu đàn của một trăm ngàn con bò là visabha, con đầu đàn của một trăm ngàn ức con bò là āsabha. Tuy nhiên, ở đây āsabha được gọi là ‘nisabha;’ có nghĩa là ‘giống như con bò chúa thuần chủng, không sợ hãi, và bất động.’ (Cụm từ) ‘Kakudhaṃ vilasantaṃva’ có nghĩa là ‘sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn Siddhattha, bậc Nhân Ngưu, bậc tối thượng của loài người, đang đi đến, giống như cây kakudha đang tỏa sáng được trang điểm bởi hoa và chồi non, do tương ứng với đức tin, tôi đã đi ra đón rước với tâm trong sáng.’

චතුත්ථාපදානාදීනි දසමාවසානානි සුවිඤ්ඤෙය්‍යානෙවාති.

Các câu chuyện từ thứ tư cho đến cuối cùng là thứ mười đều dễ hiểu.

එකූනතිංසතිමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích phẩm thứ hai mươi chín đã hoàn tất.

30. චිතකපූජකවග්ගො

30. Phẩm Citakapūjaka

1-10. චිතකපූජකත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා

Phần giải thích về Trưởng lão kệ của ngài Citakapūjaka và các vị khác (1-10).

1-2. තිංසතිමෙ වග්ගෙ පඨමාපදානෙ ආහුතිං යිට්ඨුකාමොහන්ති පූජාසක්කාරං කාරෙතුකාමො අහං. නානාපුප්ඵං සමානයින්ති නානා අනෙකවිධං චම්පකසලලාදිපුප්ඵං සං සුට්ඨු ආනයිං, රාසිං අකාසින්ති අත්ථො. සිඛිනො ලොකබන්ධුනොති සකලලොකත්තයබන්ධුස්ස ඤාතකස්ස සිඛිස්ස භගවතො පරිනිබ්බුතස්ස චිතකං ආළාහනචිතකං දාරුරාසිං ජලන්තං ආදිත්තං දිස්වා තඤ්ච මයා රාසීකතං පුප්ඵං ඔකිරිං පූජෙසින්ති අත්ථො.

1-2. Trong Trưởng lão kệ thứ nhất của phẩm thứ ba mươi, (câu) ‘āhutiṃ yiṭṭhukāmoham’ (có nghĩa là): ‘Ta là người có mong muốn thực hiện việc cúng dường và tôn kính.’ (Câu) ‘Nānāpupphaṃ samānayiṃ’ (có nghĩa là): ‘Ta đã mang đến một cách tốt đẹp nhiều loại hoa khác nhau như hoa sứ, hoa thông, v.v...’ nghĩa là: ‘Ta đã chất thành đống.’ (Câu) ‘Sikhino lokabandhuno’ (có nghĩa là): ‘Sau khi nhìn thấy giàn hỏa thiêu, tức giàn hỏa thiêu bằng củi, đang cháy rực, đang bốc lửa của đức Thế Tôn Sikhi, bậc Thân Thuộc của toàn thể ba cõi, bậc họ hàng, đã tịch diệt Niết-bàn, ta đã rải và cúng dường các loài hoa đã được ta chất thành đống ấy,’ đây là ý nghĩa.

6-7. දුතියාපදානෙ අජිනුත්තරවාසනොති අජිනමිගචම්මං උත්තරාසඞ්ගං කත්වා නිවාසිනො අච්ඡාදනොති අත්ථො. අභිඤ්ඤා පඤ්ච නිබ්බත්තාති ඉද්ධිවිධාදයො පඤ්ච අභිඤ්ඤායො පඤ්ච ඤාණානි නිබ්බත්තා උප්පාදිතා නිප්ඵාදිතා. චන්දස්ස පරිමජ්ජකොති චන්දමණ්ඩලස්ස සමන්තතො මජ්ජකො, ඵුට්ඨො අහොසින්ති අත්ථො. විපස්සිං ලොකපජ්ජොතන්ති සකලලොකත්තයෙ පදීපසදිසං විපස්සිං භගවන්තං මම සන්තිකං අභිගතං විසෙසෙන සම්පත්තං ආගතං. දිස්වා පාරිච්ඡත්තකපුප්ඵානීති දෙවලොකතො පාරිච්ඡත්තකපුප්ඵානි ආහරිත්වා විපස්සිස්ස සත්ථුනො මත්ථකෙ ඡත්තාකාරෙන අහං ධාරෙසින්ති අත්ථො.

6-7. Trong Trưởng lão kệ thứ hai, (câu) ‘ajinuttaravāsano’ (có nghĩa là): ‘Là người mặc, che thân bằng cách dùng da nai, da thú làm y trên,’ đây là ý nghĩa. (Câu) ‘Abhiññā pañca nibbattā’ (có nghĩa là): ‘Năm thắng trí, tức năm loại trí tuệ, bắt đầu là thần túc thông, đã được phát sanh, đã được tạo ra, đã được thành tựu.’ (Câu) ‘Candassa parimajjako’ (có nghĩa là): ‘Là người lau chùi xung quanh mặt nguyệt luân,’ nghĩa là: ‘Ta đã chạm đến.’ (Câu) ‘Vipassiṃ lokapajjotam’ (có nghĩa là): ‘Đức Thế Tôn Vipassī, bậc tương tự ngọn đèn trong toàn thể ba cõi, đã đi đến, đã đặc biệt đạt đến, đã quang lâm đến nơi ở của ta.’ (Câu) ‘Disvā pāricchattakapupphāni’ (có nghĩa là): ‘Sau khi mang các đóa hoa pāricchattaka từ cõi trời về, ta đã cầm giữ chúng theo hình dạng chiếc lọng ở trên đầu của đức Đạo Sư Vipassī,’ đây là ý nghĩa.

11-13. තතියාපදානෙ පුත්තො මම පබ්බජිතොති මය්හං පුත්තො සද්ධාය පබ්බජිතො. කාසායවසනො තදාති තස්මිං පබ්බජිතකාලෙ කාසායනිවත්ථො, න බාහිරකපබ්බජ්ජාය පබ්බජිතොති අත්ථො. සො [Pg.195] ච බුද්ධත්තං සම්පත්තොති සො මය්හං පුත්තො චතූසු බුද්ධෙසු සාවකබුද්ධභාවං සං සුට්ඨු පත්තො, අරහත්තං පත්තොති අත්ථො. නිබ්බුතො ලොකපූජිතොති සකලලොකෙහි කතසක්කාරො ඛන්ධපරිනිබ්බානෙන පරිනිබ්බුතොති අත්ථො. විචිනන්තො සකං පුත්තන්ති අහං තස්ස ගතදෙසං පුච්ඡිත්වා සකං පුත්තං විචිනන්තො පච්ඡතො අගමං, අනුගතො අස්මීති අත්ථො. නිබ්බුතස්ස මහන්තස්සාති මහන්තෙහි සීලක්ඛන්ධාදීහි යුත්තත්තා මහන්තස්ස තස්ස මම පුත්තස්ස අරහතො ආදහනට්ඨානෙ චිතකං චිතකට්ඨානං අහං අගමාසින්ති අත්ථො. පග්ගය්හ අඤ්ජලිං තත්ථාති තස්මිං ආදහනට්ඨානෙ අඤ්ජලිං දසඞ්ගුලිසමොධානං පග්ගහෙත්වා සිරසි කත්වා අහං චිතකං දහනදාරුරාසිං වන්දිත්වා පණාමං කත්වා සෙතච්ඡත්තඤ්ච පග්ගය්හාති න කෙවලමෙව වන්දිත්වා ධවලච්ඡත්තඤ්ච පග්ගය්හ උක්ඛිපිත්වා අහං ආරොපෙසිං පතිට්ඨපෙසින්ති අත්ථො.

11-13. Trong Trưởng lão kệ thứ ba, (câu) ‘putto mama pabbajito’ (có nghĩa là): ‘Con trai của ta đã xuất gia với đức tin.’ (Câu) ‘Kāsāyavasano tadā’ (có nghĩa là): ‘Vào lúc xuất gia ấy, vị ấy đã mặc y cà-sa,’ nghĩa là: ‘Vị ấy đã không xuất gia theo cách của ngoại đạo.’ (Câu) ‘So ca buddhattaṃ sampatto’ (có nghĩa là): ‘Người con trai ấy của ta đã đạt đến một cách tốt đẹp trạng thái Thinh văn giác trong bốn vị Phật,’ nghĩa là: ‘Đã chứng đắc A-la-hán quả.’ (Câu) ‘Nibbuto lokapūjito’ (có nghĩa là): ‘Được toàn thể thế gian thực hiện sự tôn kính, đã tịch diệt Niết-bàn bằng sự tịch diệt của các uẩn,’ đây là ý nghĩa. (Câu) ‘Vicinanto sakaṃ puttam’ (có nghĩa là): ‘Sau khi hỏi về nơi chốn vị ấy đã đi, ta trong khi tìm kiếm người con của mình đã đi theo sau,’ nghĩa là: ‘Ta đã đi theo.’ (Câu) ‘Nibbutassa mahantassa’ (có nghĩa là): ‘Ta đã đi đến giàn hỏa thiêu, nơi có giàn hỏa thiêu, tại địa điểm hỏa táng của vị A-la-hán, người con trai của ta, bậc vĩ đại ấy, là bậc vĩ đại do hợp thành với các uẩn vĩ đại là giới uẩn, v.v...’ đây là ý nghĩa. (Câu) ‘Paggayha añjaliṃ tattha’ (có nghĩa là): ‘Tại nơi hỏa táng ấy, sau khi nâng lên cử chỉ chắp tay, tức sự hợp lại của mười ngón tay, và đặt lên đầu, ta đã đảnh lễ giàn hỏa thiêu, tức đống củi để thiêu, và đã thực hiện sự lạy chào, và cũng nâng chiếc lọng trắng lên,’ (có nghĩa là): ‘Không chỉ đảnh lễ mà thôi, sau khi nâng và giơ cao chiếc lọng màu trắng, ta đã đặt lên, đã thiết lập,’ đây là ý nghĩa.

17-18. චතුත්ථාපදානෙ අනුග්ගතම්හි ආදිච්චෙති සූරියෙ අනුග්ගතෙ අනුට්ඨිතෙ පච්චූසකාලෙති අත්ථො. පසාදො විපුලො අහූති රොගපීළිතස්ස මය්හං චිත්තප්පසාදො විපුලො අතිරෙකො බුද්ධානුස්සරණෙන අහු අහොසි. මහෙසිනො බුද්ධසෙට්ඨස්ස ලොකම්හි පාතුභාවො පාකටභාවො අහොසීති සම්බන්ධො. ඝොසමස්සොසහං තත්ථාති තස්මිං පාතුභාවෙ සති ‘‘අහං ගිලානො බුද්ධො උප්පන්නො’’ති ඝොසං අස්සොසිං. න ච පස්සාමි තං ජිනන්ති තං ජිතපඤ්චමාරං සම්මාසම්බුද්ධං න පස්සාමි, බාළ්හගිලානත්තා ගන්ත්වා පස්සිතුං න සක්කොමීති අත්ථො. මරණඤ්ච අනුප්පත්තොති මරණාසන්නකාලං අනුප්පත්තො, ආසන්නමරණො හුත්වාති අත්ථො. බුද්ධසඤ්ඤමනුස්සරින්ති බුද්ධොතිනාමං අනුස්සරිං, බුද්ධාරම්මණං මනසි අකාසින්ති අත්ථො.

17-18. Trong Trưởng lão kệ thứ tư, (câu) ‘anuggatamhi ādicce’ (có nghĩa là): ‘Khi mặt trời chưa mọc, chưa lên,’ nghĩa là: ‘Vào lúc rạng đông.’ (Câu) ‘Pasādo vipulo ahū’ (có nghĩa là): ‘Đối với ta, người bị bệnh tật hành hạ, tâm tịnh tín rộng lớn, dồi dào đã sanh khởi nhờ vào sự niệm Phật.’ (Câu) ‘Mahesino’ có sự liên hệ là: ‘Sự xuất hiện, sự hiện khởi của bậc Đại Hiền, bậc Tối Thắng Giác trong thế gian đã xảy ra.’ (Câu) ‘Ghosamassosahaṃ tattha’ (có nghĩa là): ‘Khi sự xuất hiện ấy xảy ra, ta trong khi bị bệnh đã nghe được tiếng loan báo rằng: ‘Một vị Phật đã xuất hiện.’’ (Câu) ‘Na ca passāmi taṃ jinam’ (có nghĩa là): ‘Ta không nhìn thấy được bậc Toàn Giác, đấng đã chiến thắng năm loại ma quân ấy,’ nghĩa là: ‘Do bị bệnh nặng, ta không thể đi đến và nhìn thấy.’ (Câu) ‘Maraṇañca anuppatto’ (có nghĩa là): ‘Đã đạt đến thời điểm gần kề cái chết,’ nghĩa là: ‘Đã trở thành người có cái chết gần kề.’ (Câu) ‘Buddhasaññamanussarim’ (có nghĩa là): ‘Ta đã tùy niệm danh hiệu ‘Phật’,’ nghĩa là: ‘Ta đã tác ý đến đức Phật làm đối tượng.’

21-23. පඤ්චමාපදානෙ ආරාමද්වාරා නික්ඛම්මාති ආරාමද්වාරතො සඞ්ඝස්ස නික්ඛමනද්වාරමග්ගෙහි අත්ථො. ගොසීසං සන්ථතං මයාති තස්මිං නික්ඛමනද්වාරමග්ගෙ ‘‘භගවතො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච පාදා මා කද්දමං අක්කමන්තූ’’ති අක්කමනත්ථාය ගොසීසට්ඨිං මයා සන්ථරිතන්ති අත්ථො. අනුභොමි සකං කම්මන්ති අත්තනො ගොසීසඅත්ථරණකම්මස්ස බලෙන ආජානීයා වාතජවා සින්ධවා සීඝවාහනාදීනි විපාකඵලානි අනුභොමීති අත්ථො. අහො [Pg.196] කාරං පරමකාරන්ති සුඛෙත්තෙ සඞ්ඝෙ මයා සුට්ඨු කතං කාරං අප්පකම්පි කිච්චං මහප්ඵලදානතො පරමකාරං උත්තමකිච්චං අහො විම්හයන්ති අත්ථො. යථා තිණදොසාදිවිරහිතෙසු ඛෙත්තෙසු වප්පිතං සාලිබීජං මහප්ඵලං දෙති, එවමෙව රාගදොසාදිදොසරහිතෙ පරිසුද්ධකායවචීසමාචාරෙ සඞ්ඝඛෙත්තෙ ගොසීසඅත්ථරණකම්මං මයා කතං, ඉදං මහප්ඵලං දෙතීති වුත්තං හොති. න අඤ්ඤං කලමග්ඝතීති අඤ්ඤං බාහිරසාසනෙ කතං කම්මං සඞ්ඝෙ කතස්ස කාරස්ස පූජාසක්කාරස්ස කලං සොළසිං කලං කොට්ඨාසං න අග්ඝතීති සම්බන්ධො.

21-23. Trong Trưởng lão kệ thứ năm, (câu) ‘ārāmadvārā nikkhamma’ (có nghĩa là): ‘Từ cổng tu viện,’ nghĩa là: ‘Bằng các con đường ở cổng đi ra của chư Tăng.’ (Câu) ‘Gosīsaṃ santhataṃ mayā’ (có nghĩa là): ‘Ở trên con đường đi ra ấy, với ý nghĩ rằng: ‘Mong sao bàn chân của đức Thế Tôn và chư Tăng không giẫm lên bùn lầy,’ xương bò đã được ta trải ra để đi lên,’ đây là ý nghĩa. (Câu) ‘Anubhomi sakaṃ kammam’ (có nghĩa là): ‘Do năng lực của việc làm trải xương bò của chính mình, ta hưởng thụ các quả dị thục như ngựa nòi, ngựa xứ Sindhu nhanh như gió, các cỗ xe tốc hành, v.v...’ đây là ý nghĩa. (Câu) ‘Aho kāraṃ paramakāram’ (có nghĩa là): ‘Việc làm đã được ta thực hiện một cách tốt đẹp ở nơi chư Tăng là ruộng phước tốt, dù là việc nhỏ nhặt cũng là việc làm tối thượng, là việc làm cao tột do mang lại quả báo to lớn, ‘aho’ là sự kinh ngạc,’ đây là ý nghĩa. Được nói rằng: ‘Ví như hạt giống lúa được gieo ở các thửa ruộng không có các khiếm khuyết như cỏ dại, v.v... sẽ mang lại quả báo to lớn, cũng tương tự như thế, việc làm trải xương bò đã được ta thực hiện ở nơi ruộng phước là chư Tăng, các vị không có các khiếm khuyết như tham, sân, v.v... và có thân nghiệp, khẩu nghiệp, và sự thực hành trong sạch, việc này mang lại quả báo to lớn.’ (Câu) ‘Na aññaṃ kalamagghati’ có sự liên hệ là: ‘Việc làm khác được thực hiện ở trong giáo Pháp ngoại đạo không đáng một phần, một phần thứ mười sáu, của việc làm, của sự cúng dường và tôn kính đã được thực hiện đối với chư Tăng.’

ඡට්ඨසත්තමට්ඨමනවමදසමාපදානානි උත්තානානෙවාති.

Các Trưởng lão kệ thứ sáu, thứ bảy, thứ tám, thứ chín, và thứ mười đều có ý nghĩa rõ ràng.

තිංසතිමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích về phẩm thứ ba mươi đã được hoàn tất.

31. පදුමකෙසරවග්ගො

31. Phẩm Padumakesara (Nhụy Hoa Sen)

1-10. පදුමකෙසරියත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා

Phần giải thích về Trưởng lão kệ của ngài Padumakesariya và các vị khác (1-10).

1-2. එකතිංසතිමෙ වග්ගෙ පඨමාපදානෙ ඉසිසඞ්ඝෙ අහං පුබ්බෙති අහං පුබ්බෙ බොධිසම්භාරපූරණකාලෙ ඉසිසඞ්ඝෙ පච්චෙකබුද්ධඉසිසමූහෙ තෙසං සමීපෙ හිමවන්තපබ්බතෙ මාතඞ්ගහත්ථිකුලෙ වාරණො චණ්ඩහත්ථී අහොසින්ති සම්බන්ධො. මනුස්සාදයො වාරෙතීති වාරණො, අථ වා වාචාය රවති කොඤ්චනාදං නදතීති වාරණො. මහෙසීනං පසාදෙනාති පච්චෙකබුද්ධමහෙසීනං පසාදෙන. පච්චෙකජිනසෙට්ඨෙසු, ධුතරාගෙසු තාදිසූති ලොකධම්මෙහි නිච්චලෙසු පච්චෙකබුද්ධෙසු පද්මකෙසරං පදුමරෙණුං ඔකිරිං අවසිඤ්චින්ති සම්බන්ධො.

1-2. Trong phẩm thứ ba mươi mốt, ở câu chuyện thứ nhất, (câu kệ) “isisaṅghe ahaṃ pubbe” có nghĩa là: Ta lúc trước, vào thời điểm thực hành các pháp Ba-la-mật của vị Bồ-tát, trong hội chúng ẩn sĩ tức là trong nhóm các vị ẩn sĩ là Phật Độc Giác, ở gần các vị ấy tại núi Tuyết Sơn, đã là con voi hung dữ, một con voi chiến, thuộc dòng dõi voi mātaṅga. Đây là sự liên kết. Nó ngăn cản loài người v.v... nên được gọi là vāraṇa (voi chiến), hoặc là, nó rống lên, phát ra tiếng kêu như chim hạc bằng tiếng nói của nó, nên được gọi là vāraṇa. (Câu kệ) “Mahesīnaṃ pasādena” có nghĩa là với sự trong sạch của các bậc Đại ẩn sĩ là Phật Độc Giác. (Câu kệ) “Paccekajinaseṭṭhesu, dhutarāgesu tādisū” có nghĩa là đối với các vị Phật Độc Giác không bị lay chuyển bởi các pháp thế gian, (ta) đã rải, đã tung vãi nhụy sen, tức phấn hoa sen. Đây là sự liên kết.

දුතියතතියාපදානානි උත්තානානි.

Các câu chuyện thứ hai và thứ ba có ý nghĩa rõ ràng.

13-16. චතුත්ථාපදානෙ මහාබොධිමහො අහූති විපස්සිස්ස භගවතො චතුමග්ගඤාණාධාරභාවතො ‘‘බොධී’’ති ලද්ධනාමස්ස රුක්ඛස්ස පූජා අහොසීති අත්ථො. රුක්ඛට්ඨස්සෙව සම්බුද්ධොති අස්ස බොධිපූජාසමයෙ සන්නිපතිතස්ස මහාජනස්ස සම්බුද්ධො ලොකජෙට්ඨො නරාසභො රුක්ඛට්ඨො ඉව රුක්ඛෙ ඨිතො විය පඤ්ඤායතීති අත්ථො. භගවා තම්හි සමයෙති තස්මිං බොධිපූජාකරණකාලෙ භගවා භික්ඛුසඞ්ඝපුරක්ඛතො භික්ඛුසඞ්ඝෙන පරිවුතො. වාචාසභිමුදීරයන්ති මුදුසිලිට්ඨමධුරඋත්තමඝොසං උදීරයං කථයන්තො නිච්ඡාරෙන්තො චතුසච්චං පකාසෙසි, දෙසෙසීති අත්ථො. සංඛිත්තෙන [Pg.197] ච දෙසෙන්තොති වෙනෙය්‍යපුග්ගලජ්ඣාසයානුරූපෙන දෙසෙන්තො සංඛිත්තෙන ච විත්ථාරෙන ච දෙසයීති අත්ථො. විවට්ටච්ඡදොති රාගො ඡදනං, දොසො ඡදනං, මොහො ඡදනං, සබ්බකිලෙසා ඡදනා’’ති එවං වුත්තා ඡදනා විවටා උග්ඝාටිතා විද්ධංසිතා අනෙනාති විවට්ටච්ඡදො, සම්බුද්ධො. තං මහාජනං දෙසනාවසෙන නිබ්බාපෙසි පරිළාහං වූපසමෙසීති අත්ථො. තස්සාහං ධම්මං සුත්වානාති තස්ස භගවතො දෙසෙන්තස්ස ධම්මං සුත්වා.

13-16. Trong câu chuyện thứ tư, (câu kệ) “mahābodhimaho ahū” có nghĩa là: đã có sự cúng dường đến cây đã được đặt tên là “Bồ-đề” do là nền tảng cho trí tuệ của bốn đạo của đức Thế Tôn Vipassī. (Câu kệ) “Rukkhaṭṭhasseva sambuddho” có nghĩa là: đối với đại chúng đã tụ hội vào lúc cúng dường cội Bồ-đề này, bậc Chánh Đẳng Giác, bậc Tối Thượng trong thế gian, bậc Ngưu Vương trong loài người, được nhận thấy như đang đứng ở trên cây. (Câu kệ) “Bhagavā tamhi samaye” có nghĩa là: vào lúc thực hiện việc cúng dường cội Bồ-đề ấy, đức Thế Tôn được hội chúng Tỳ-khưu vây quanh, đi trước. (Câu kệ) “Vācāsabhimudīrayaṃ” có nghĩa là: đang thốt lên, đang nói, đang phát ra âm thanh cao quý, ngọt ngào, trôi chảy, và mềm mại, Ngài đã tuyên thuyết, đã giảng dạy về Tứ Thánh Đế. (Câu kệ) “Saṃkhittena ca desento” có nghĩa là: đang thuyết giảng phù hợp với khuynh hướng của chúng sanh cần được tế độ, Ngài đã thuyết giảng cả tóm tắt lẫn chi tiết. (Câu kệ) “Vivaṭṭacchado” có nghĩa là: Tham là màn che, sân là màn che, si là màn che, tất cả các phiền não là những màn che. Những màn che được nói đến như vậy đã được vén mở, được lật lên, được phá hủy bởi vị ấy, do đó (Ngài là) vivaṭṭacchado, bậc Chánh Đẳng Giác. Ngài đã dập tắt, đã làm cho lắng dịu sự thiêu đốt của đại chúng ấy bằng phương tiện thuyết giảng. (Câu kệ) “Tassāhaṃ dhammaṃ sutvāna” có nghĩa là: sau khi đã nghe Pháp của đức Thế Tôn ấy đang thuyết giảng.

20. පඤ්චමාපදානෙ ඵලහත්ථො අපෙක්ඛවාති විපස්සිං භගවන්තං දිස්වා මධුරානි ඵලානි ගහෙත්වා අපෙක්ඛවා අතුරිතො සණිකං අස්සමං ගඤ්ඡින්ති අත්ථො.

20. Trong câu chuyện thứ năm, (câu kệ) “phalahattho apekkhavā” có nghĩa là: sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn Vipassī, tay cầm những quả ngọt, ta đã đi đến am thất một cách từ tốn, không vội vã, có sự mong đợi.

ඡට්ඨසත්තමාපදානානි උත්තානානෙව.

Các câu chuyện thứ sáu và thứ bảy có ý nghĩa rõ ràng.

40. අට්ඨමාපදානෙ නිට්ඨිතෙ නවකම්මෙ චාති සීමාය නවකම්මෙ නිට්ඨං ගතෙ සති. අනුලෙපමදාසහන්ති අනුපච්ඡා සුධාලෙපං අදාසිං, සුධාය ලෙපාපෙසින්ති අත්ථො.

40. Trong câu chuyện thứ tám, (câu kệ) “niṭṭhite navakamme ca” có nghĩa là: khi công việc mới ở khu vực sīmā đã được hoàn tất. (Câu kệ) “Anulepamadāsahaṃ” có nghĩa là: sau đó ta đã dâng cúng lớp vữa tô, tức là đã cho trát bằng vữa.

නවමදසමාපදානානි උත්තානානියෙවාති.

Các câu chuyện thứ chín và thứ mười có ý nghĩa rõ ràng.

එකතිංසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích phẩm thứ ba mươi mốt đã hoàn tất.

32. ආරක්ඛදායකවග්ගො

32. Phẩm Người Dâng Cúng Sự Bảo Vệ

1-10. ආරක්ඛදායකත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා

1-10. Giải thích về câu chuyện của Trưởng lão Ārakkhadāyaka v.v...

බාත්තිංසතිමවග්ගෙ පඨමදුතියතතියාපදානානි සුවිඤ්ඤෙය්‍යානෙව.

Trong phẩm thứ ba mươi hai, các câu chuyện thứ nhất, thứ hai, và thứ ba rất dễ hiểu.

16. චතුත්ථාපදානෙ ජලජග්ගෙහි ඔකිරින්ති ජලජෙහි උත්තමෙහි උප්පලපදුමාදීහි පුප්ඵෙහි ඔකිරිං පූජෙසින්ති අත්ථො.

16. Trong câu chuyện thứ tư, (câu kệ) “jalajaggehi okiriṃ” có nghĩa là: ta đã rải, đã cúng dường bằng những loài hoa cao quý mọc dưới nước như hoa sen xanh, hoa sen hồng v.v...

පඤ්චමාපදානං උත්තානමෙව.

Câu chuyện thứ năm có ý nghĩa rõ ràng.

26-27. ඡට්ඨාපදානෙ චෙතියං උත්තමං නාම, සිඛිනො ලොකබන්ධුනොති සකලලොකත්තයස්ස බන්ධුනො ඤාතකස්ස සිඛිස්ස භගවතො උත්තමං චෙතියං. ඉරීණෙ ජනසඤ්චරවිරහිතෙ වනෙ මනුස්සානං කොලාහලවිරහිතෙ මහාඅරඤ්ඤෙ අහොසීති සම්බන්ධො. අන්ධාහිණ්ඩාමහං තදාති තස්මිං කාලෙ වනෙ මග්ගමූළ්හභාවෙන අන්ධො, න චක්ඛුනා [Pg.198] අන්ධො, අහං ආහිණ්ඩාමි මග්ගං පරියෙසාමීති අත්ථො. පවනා නික්ඛමන්තෙනාති මහාවනතො නික්ඛමන්තෙන මයා සීහාසනං උත්තමාසනං, සීහස්ස වා භගවතො ආසනං දිට්ඨන්ති අත්ථො. එකංසං අඤ්ජලිං කත්වාති එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කත්වා සිරසි අඤ්ජලිං ඨපෙත්වාති අත්ථො. සන්ථවිං ලොකනායකන්ති සකලලොකත්තයනයං තං නිබ්බානං පාපෙන්තං ථොමිතං ථුතිං අකාසින්ති අත්ථො.

26-27. Trong câu chuyện thứ sáu, (câu kệ) “cetiyaṃ uttamaṃ nāma, sikhino lokabandhuno” có nghĩa là: bảo tháp cao quý của đức Thế Tôn Sikhī, bậc Thân Quyến, bậc Quyến Thuộc của toàn thể ba cõi, đã ở trong khu rừng hoang vắng, không có người qua lại, trong khu đại lâm không có tiếng ồn ào của con người. Đây là sự liên kết. (Câu kệ) “Andhāhiṇḍāmahaṃ tadā” có nghĩa là: vào lúc ấy, ở trong rừng, ta bị lạc đường nên như người mù, chứ không phải mù bằng mắt, ta đi lang thang tìm kiếm con đường. (Câu kệ) “Pavanā nikkhamantena” có nghĩa là: bởi ta đang đi ra khỏi khu đại lâm, ngai tòa, tức chỗ ngồi cao quý, hoặc là chỗ ngồi của đức Thế Tôn, bậc Sư Tử, đã được nhìn thấy. (Câu kệ) “Ekaṃsaṃ añjaliṃ katvā” có nghĩa là: sau khi đã vắt y vai trên qua một bên, đã đặt hai tay chắp lại lên trên đầu. (Câu kệ) “Santhaviṃ lokanāyakaṃ” có nghĩa là: ta đã tán dương, đã ca tụng vị ấy, bậc dẫn dắt toàn thể ba cõi đến Niết-bàn.

34. සත්තමාපදානෙ සුදස්සනො මහාවීරොති සුන්දරදස්සනො ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණසම්පන්නසරීරත්තා මනොහරදස්සනො මහාවීරියො සිද්ධත්ථො භගවාති සම්බන්ධො. වසතිඝරමුත්තමෙති උත්තමෙ විහාරෙ වසතීති අත්ථො.

34. Trong câu chuyện thứ bảy, (câu kệ) “sudassano mahāvīro” có nghĩa là: đức Thế Tôn Siddhattha có tướng mạo đẹp đẽ, có dáng vẻ khả ái do thân thể được trang bị ba mươi hai tướng tốt của bậc Đại nhân, và có sự tinh tấn lớn. Đây là sự liên kết. (Câu kệ) “Vasatigharamuttame” có nghĩa là: Ngài ngự trong tịnh xá cao quý.

අට්ඨමනවමදසමාපදානානි උත්තානානෙවාති.

Các câu chuyện thứ tám, thứ chín, và thứ mười có ý nghĩa rõ ràng.

බාත්තිංසතිමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích phẩm thứ ba mươi hai đã hoàn tất.

33. උමාපුප්ඵියවග්ගො

33. Phẩm Người Dâng Hoa Umā

1-10. උමාපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා

1-10. Giải thích về câu chuyện của Trưởng lão Umāpupphiya v.v...

තෙත්තිංසතිමෙ වග්ගෙ පඨමදුතියතතියචතුත්ථපඤ්චමඡට්ඨාපදානානි උත්තානානියෙව.

Trong phẩm thứ ba mươi ba, các câu chuyện thứ nhất, thứ hai, thứ ba, thứ tư, thứ năm, và thứ sáu có ý nghĩa rõ ràng.

55. සත්තමාපදානෙ සමයං අගමාසහන්ති සමූහං සමාගමට්ඨානං අහං අගමාසින්ති අත්ථො.

55. Trong câu chuyện thứ bảy, (câu kệ) “samayaṃ agamāsahaṃ” có nghĩa là: ta đã đi đến nơi hội họp, nơi tụ tập.

62. අබ්බුදනිරබ්බුදානීති ‘‘පකොටිසතසහස්සානං සතං අබ්බුදං, අබ්බුදසතසහස්සානං සතං නිරබ්බුද’’න්ති වුත්තත්තා ආයුනා අබ්බුදනිරබ්බුදානි ගතමහාආයුවන්තා මනුජාධිපා චක්කවත්තිනො ඛත්තියා අට්ඨ අට්ඨ හුත්වා කප්පානං පඤ්චවීසසහස්සම්හි ආසිංසු අහෙසුන්ති අත්ථො. අට්ඨමනවමදසමාපදානානි පාකටානෙවාති.

62. (Câu kệ) “Abbudanirabbudāni” có nghĩa là: do đã được nói rằng: “Một trăm lần một trăm ngàn koṭi là một abbuda; một trăm lần một trăm ngàn abbuda là một nirabbuda,” nên các vị vua Sát-đế-lỵ, các vị Chuyển Luân Vương, những người cai trị loài người, có tuổi thọ rất dài, đã sống đến abbuda và nirabbuda năm, cứ tám vị tám vị một, đã có mặt, đã hiện hữu trong hai mươi lăm ngàn kiếp. Các câu chuyện thứ tám, thứ chín, và thứ mười có ý nghĩa rõ ràng.

තෙත්තිංසතිමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích phẩm thứ ba mươi ba đã hoàn tất.

34-38. ගන්ධොදකාදිවග්ගො

34-38. Phẩm Nước Thơm v.v...

1-50. ගන්ධධූපියත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා

1-50. Giải thích về câu chuyện của Trưởng lão Gandhadhūpiya v.v...

චතුතිංසතිමවග්ගපඤ්චතිංසතිමවග්ගඡත්තිංසතිමවග්ගසත්තතිංසතිමවග්ගඅට්ඨතිංසතිමවග්ගා [Pg.199] උත්තානත්ථායෙව.

Phẩm thứ ba mươi bốn, phẩm thứ ba mươi lăm, phẩm thứ ba mươi sáu, phẩm thứ ba mươi bảy, và phẩm thứ ba mươi tám có ý nghĩa rõ ràng.

එකූනචත්තාලීසමවග්ගෙපි පඨමාපදානාදීනි අට්ඨමාපදානන්තානි උත්තානානෙවාති.

Trong phẩm thứ ba mươi chín cũng vậy, các câu chuyện từ thứ nhất cho đến hết câu chuyện thứ tám có ý nghĩa rõ ràng.

39. අවටඵලවග්ගො

39. Phẩm Quả Avaṭa

9. සොණකොටිවීසත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

9. Giải thích câu chuyện của Trưởng lão Soṇakoṭivīsa

නවමාපදානෙ පන විපස්සිනො පාවචනෙතිආදිකං ආයස්මතො සොණස්ස කොටිවීසත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ථෙරො පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ මහාවිභවෙ සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සෙට්ඨි හුත්වා උපාසකෙහි සද්ධිං විහාරං ගන්ත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො භගවතො චඞ්කමනට්ඨානෙ සුධාය පරිකම්මං කාරෙත්වා එකඤ්ච ලෙණං කාරෙත්වා නානාවිරාගවත්ථෙහි ලෙණභූමියා සන්ථරිත්වා උපරි විතානඤ්ච කත්වා චාතුද්දිසස්ස සඞ්ඝස්ස නිය්‍යාදෙත්වා සත්තාහං මහාදානං දත්වා පණිධානං අකාසි. සත්ථා අනුමොදනං අකාසි. සො තෙන කුසලකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං කප්පෙ පරිනිබ්බුතෙ කස්සපදසබලෙ අනුප්පන්නෙ අම්හාකං භගවති බාරාණසියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො ගඞ්ගාතීරෙ පණ්ණසාලං කරිත්වා වසන්තං එකං පච්චෙකබුද්ධං තෙමාසං චතූහි පච්චයෙහි සක්කච්චං උපට්ඨහි. පච්චෙකබුද්ධො වුට්ඨවස්සො පරිපුණ්ණපරික්ඛාරො ගන්ධමාදනමෙව අගමාසි. සොපි කුලපුත්තො යාවජීවං තත්ථ පුඤ්ඤානි කත්වා තතො චවිත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අම්හාකං භගවතො කාලෙ චම්පානගරෙ අග්ගසෙට්ඨිස්ස ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. තස්ස පටිසන්ධිග්ගහණකාලතො පට්ඨාය සෙට්ඨිස්ස මහාභොගක්ඛන්ධො අභිවඩ්ඪි. තස්ස මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමනදිවසෙ සකලනගරෙ මහාලාභසක්කාරසම්මානො අහොසි, තස්ස පුබ්බෙ පච්චෙකබුද්ධස්ස සතසහස්සග්ඝනිකරත්තකම්බලපරිච්චාගෙන සුවණ්ණවණ්ණො සුඛුමාලතරො ච අත්තභාවො අහොසි, තෙනස්ස සොණොති නාමං අකංසු. සො [Pg.200] මහතා පරිවාරෙන අභිවඩ්ඪි. තස්ස හත්ථපාදතලානි බන්ධුජීවකපුප්ඵවණ්ණානි අහෙසුං, තෙසං සතවාරං විහතකප්පාසං විය මුදුසම්ඵස්සො අහොසි. පාදතලෙසු මණිකුණ්ඩලාවට්ටවණ්ණලොමානි ජායිංසු. වයප්පත්තස්ස තස්ස තිණ්ණං උතූනං අනුච්ඡවිකෙ තයො පාසාදෙ කාරාපෙත්වා නාටකිත්ථියො උපට්ඨාපෙසුං. සො තත්ථ මහතිං සම්පත්තිං අනුභවන්තො දෙවකුමාරො විය පටිවසති.

Lại nữa, trong thiên thứ chín là câu chuyện tiền thân của trưởng lão Soṇa Koṭivīsa, bắt đầu bằng câu ‘vipassino pāvacane’ (trong giáo pháp của đức Vipassī). Vị trưởng lão này cũng đã tạo các thiện căn nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống đây đó. Vào thời đức Thế Tôn Vipassī, ngài đã sanh vào gia tộc trưởng giả có tài sản lớn, khi trưởng thành đã trở thành vị trưởng giả. Cùng với các cận sự nam đi đến tu viện, sau khi nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, tâm ý hoan hỷ, ngài đã cho sửa sang nơi kinh hành của đức Thế Tôn bằng vôi vữa, cho làm một hang động, cho trải các loại vải nhiều màu sắc trên nền hang động, và cho làm một mái che ở phía trên. Ngài đã dâng cúng đến chư Tăng bốn phương, đã thực hiện đại thí trong bảy ngày, và đã lập nguyện. Đức Đạo Sư đã tùy hỷ. Do thiện nghiệp ấy, ngài luân hồi trong cõi trời và cõi người, hưởng thụ cả hai loại tài sản. Trong kiếp này, sau khi đức Kassapa Thập Lực nhập Niết-bàn và trước khi đức Thế Tôn của chúng ta xuất hiện, ngài đã sanh vào một gia đình ở Bārāṇasī. Khi đến tuổi trưởng thành, ngài đã kính cẩn phụng sự một vị Phật Độc Giác đang sống trong một am lá bên bờ sông Gaṅgā bằng bốn món vật dụng trong suốt ba tháng. Vị Phật Độc Giác, sau khi an cư mùa mưa, với đầy đủ y bát, đã đi đến núi Gandhamādana. Vị thiện gia nam tử ấy cũng đã làm các phước báu ở đó cho đến trọn đời, sau khi mệnh chung từ nơi ấy, ngài luân hồi trong cõi trời và cõi người. Vào thời đức Thế Tôn của chúng ta, ngài đã tái sanh trong nhà của vị trưởng giả hàng đầu ở thành Campā. Kể từ lúc ngài nhập thai, khối tài sản lớn của vị trưởng giả đã tăng trưởng. Vào ngày ngài ra khỏi lòng mẹ, toàn thành phố đã có được lợi lộc, sự cúng dường và tôn kính lớn lao. Do việc cúng dường tấm chăn len màu đỏ trị giá một trăm ngàn cho vị Phật Độc Giác trong quá khứ, thân thể của ngài có màu vàng và vô cùng mịn màng, do đó người ta đặt tên cho ngài là Soṇa. Ngài lớn lên với đoàn tùy tùng đông đảo. Lòng bàn tay và lòng bàn chân của ngài có màu như hoa bandhujīvaka, và sự xúc chạm của chúng mềm mại như bông gòn đã được chải một trăm lần. Dưới lòng bàn chân, những sợi lông có màu sắc như những vòng xoáy của bông tai bằng ngọc đã mọc lên. Khi ngài đến tuổi trưởng thành, người ta đã cho xây ba cung điện phù hợp với ba mùa và cho các vũ nữ hầu hạ. Ngài sống ở đó, hưởng thụ tài sản lớn lao như một vị thiên tử.

අථ අම්හාකං භගවති සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කෙ රාජගහං උපනිස්සාය විහරන්තෙ බිම්බිසාරරඤ්ඤා පක්කොසාපිතො තෙහි අසීතියා ගාමිකසහස්සෙහි සද්ධිං රාජගහං ආගතො සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො මාතාපිතරො අනුජානාපෙත්වා භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා ලද්ධූපසම්පදො සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා ජනසංසග්ගපරිහරණත්ථං සීතවනෙ විහාසි. සො තත්ථ වසන්තො ‘‘මම සරීරං සුඛුමාලං, න ච සක්කා සුඛෙනෙව සුඛං අධිගන්තුං, කායං කිලමෙත්වාපි සමණධම්මං කාතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා ඨානචඞ්කමමෙව අධිට්ඨාය පධානමනුයුඤ්ජන්තො පාදතලෙසු ඵොටෙසු උට්ඨිතෙසුපි වෙදනං අජ්ඣුපෙක්ඛිත්වා දළ්හං වීරියං කරොන්තො අච්චාරද්ධවීරියතාය විසෙසං නිබ්බත්තෙතුං අසක්කොන්තො ‘‘එවං අහං වායමන්තොපි මග්ගඵලානි නිබ්බත්තෙතුං න සක්කොමි, කිං මෙ පබ්බජ්ජාය, හීනායාවත්තිත්වා භොගෙ ච භුඤ්ජාමි, පුඤ්ඤානි ච කරිස්සාමී’’ති චින්තෙසි. අථ සත්ථා තස්ස චිත්තාචාරං ඤත්වා තත්ථ ගන්ත්වා වීණොපමොවාදෙන (මහාව. 243) ඔවදිත්වා වීරියසමතායොජනවිධිං දස්සෙන්තො කම්මට්ඨානං සොධෙත්වා ගිජ්ඣකූටං ගතො. සොණොපි ඛො සත්ථු සන්තිකා ඔවාදං ලභිත්වා වීරියසමතං යොජෙත්වා විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි.

Về sau, khi đức Thế Tôn của chúng ta đã chứng đắc toàn giác, đã chuyển bánh xe Pháp cao thượng, và đang trú ngụ gần thành Rājagaha, ngài được vua Bimbisāra cho mời, cùng với tám mươi ngàn vị trưởng làng đã đến thành Rājagaha. Sau khi đến gần đức Đạo Sư, nghe Pháp, có được đức tin, ngài đã xin phép cha mẹ, xuất gia nơi đức Thế Tôn, và đã thọ cụ túc giới. Ngài đã nhận đề mục thiền định nơi đức Đạo Sư và trú tại Sītavana (Rừng Lạnh) để tránh giao du với quần chúng. Khi đang sống ở đó, ngài suy nghĩ rằng: “Thân ta quá mịn màng, không thể nào đạt được hạnh phúc bằng sự sung sướng, cần phải làm cho thân mệt mỏi để thực hành sa-môn pháp.” Ngài quyết tâm chỉ đứng và đi kinh hành, nỗ lực tinh tấn, dù các mụn nước nổi lên ở lòng bàn chân, ngài vẫn xả bỏ cảm thọ và nỗ lực một cách kiên cố. Do tinh tấn quá mức, ngài không thể làm phát sanh được sự chứng đắc đặc biệt. Ngài suy nghĩ: “Dù ta cố gắng như vậy cũng không thể làm phát sanh đạo và quả. Việc xuất gia của ta có ích gì? Ta sẽ hoàn tục, vừa hưởng thụ tài sản, vừa làm các phước báu.” Bấy giờ, đức Đạo Sư biết được tâm tư của ngài, đã đi đến đó và giáo huấn bằng ví dụ cây đàn (Mahāvagga, 243), đã chỉ dạy phương pháp quân bình tinh tấn, thanh lọc đề mục thiền định, rồi đi đến núi Gijjhakūṭa. Trưởng lão Soṇa, sau khi nhận được lời giáo huấn từ đức Đạo Sư, đã quân bình tinh tấn, nỗ lực tu tập thiền quán, và đã chứng đắc A-la-hán quả.

49. සො අරහා හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො විපස්සිනො පාවචනෙතිආදිමාහ. තත්ථ විපස්සීති විසෙසෙන, විවිධං වා පස්සතීති විපස්සී. පාවචනෙති පකාරෙන වුච්චතීති පාවචනං, පිටකත්තයං. තස්ස විපස්සිනො තස්මිං පාවචනෙති අත්ථො. ලෙණන්ති ලිනන්තෙ නිලීයන්තෙ එත්ථාති ලෙණං විහාරං. බන්ධුමාරාජධානියාති බන්ධන්ති කුලපරම්පරාය වසෙන අඤ්ඤමඤ්ඤං සම්බජ්ඣන්තීති බන්ධූ, ඤාතකා. තෙ එත්ථ පටිවසන්තීති බන්ධුමා, බන්ධු අස්ස අත්ථීති [Pg.201] වා බන්ධුමා. රාජූනං වසනට්ඨානන්ති රාජධානී, බන්ධුමා ච සා රාජධානී චෙති බන්ධුමාරාජධානී, තස්සා බන්ධුමාරාජධානියා, ලෙණං මයා කතන්ති සම්බන්ධො. සෙසමෙත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

49. Sau khi trở thành bậc A-la-hán, ngài nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, tâm sanh hoan hỷ, và đã tuyên thuyết câu chuyện tiền thân của mình, bắt đầu bằng câu ‘vipassino pāvacane’. Trong đó, ‘vipassī’ có nghĩa là thấy một cách đặc biệt, hoặc thấy một cách đa dạng. ‘Pāvacana’ là lời được nói ra theo một phương cách, tức là Tam Tạng. ‘Tassa vipassino tasmiṃ pāvacane’ có nghĩa là ‘trong giáo pháp của đức Vipassī ấy’. ‘Leṇa’ là nơi người ta ẩn náu, trú ngụ, tức là tu viện. Về ‘Bandhumārājadhānī’: ‘bandhū’ là những người có mối liên hệ với nhau theo dòng dõi gia tộc, tức là quyến thuộc. ‘Bandhumā’ là nơi họ sinh sống, hoặc là nơi có quyến thuộc. ‘Rājadhānī’ là nơi ở của các vị vua. ‘Bandhumārājadhānī’ là kinh đô Bandhumā. ‘Tassā bandhumārājadhāniyā, leṇaṃ mayā kataṃ’ có mối liên hệ là ‘hang động đã được tôi làm tại kinh đô Bandhumā ấy’. Phần còn lại ở đây có ý nghĩa rõ ràng.

සොණකොටිවීසත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Soṇa Koṭivīsa đã hoàn tất.

10. පුබ්බකම්මපිලොතිකබුද්ධඅපදානවණ්ණනා

10. Phần giải về truyện tiền thân của đức Phật Pubbakammapilotika.

64. දසමාපදානෙ අනොතත්තසරාසන්නෙති පබ්බතකූටෙහි පටිච්ඡන්නත්තා චන්දිමසූරියානං සන්තාපෙහි ඔතත්තං උණ්හං උදකං එත්ථ නත්ථීති අනොතත්තො. සරන්ති ගච්ඡන්ති පභවන්ති සන්දන්ති එතස්මා මහානදියොති සරො. සීහමුඛාදීහි නික්ඛන්තා මහානදියො තික්ඛත්තුං තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා නික්ඛන්තනික්ඛන්තදිසාභාගෙන සරන්ති ගච්ඡන්තීති අත්ථො. අනොතත්තො ච සො සරො චාති අනොතත්තසරො. තස්ස ආසන්නං සමීපට්ඨානන්ති අනොතත්තසරාසන්නං, තස්මිං අනොතත්තසරාසන්නෙ, සමීපෙති අත්ථො. රමණීයෙති දෙවදානවගන්ධබ්බකින්නරොරගබුද්ධපච්චෙකබුද්ධාදීහි රමිතබ්බං අල්ලීයිතබ්බන්ති රමණීයං, තස්මිං රමණීයෙ. සිලාතලෙති එකග්ඝනපබ්බතසිලාතලෙති අත්ථො. නානාරතනපජ්ජොතෙති පදුමරාගවෙළුරියාදිනානාඅනෙකෙහි රතනෙහි පජ්ජොතෙ පකාරෙන ජොතමානෙ. නානාගන්ධවනන්තරෙති නානප්පකාරෙහි චන්දනාගරුකප්පූරතමාලතිලකාසොකනාගපුන්නාගකෙතකාදීහි අනෙකෙහි සුගන්ධපුප්ඵෙහි ගහනීභූතවනන්තරෙ සිලාතලෙති සම්බන්ධො.

64. Trong thiên truyện thứ mười, (cụm từ) anotattasarāsanne (có nghĩa là gần hồ Anotatta). (Hồ ấy) được gọi là anotatto (không bị nung nóng) vì được che phủ bởi các đỉnh núi nên nước ở đây không bị nóng, không bị hâm nóng bởi sức nóng của mặt trời và mặt trăng. (Hồ ấy) được gọi là saro (hồ) vì từ đó các con sông lớn tuôn chảy, đi đến, phát sanh, trôi đi. Có nghĩa là, các con sông lớn chảy ra từ các cửa Sư Tử v.v... sau khi đi vòng quanh theo chiều bên phải ba lần ba lượt đã tuôn chảy, đi đến theo phương hướng đã chảy ra. Anotatto ca so saro cāti anotattasaro (hồ ấy không bị nung nóng nên là hồ Anotatta). Tassa āsannaṃ samīpaṭṭhānanti anotattasarāsannaṃ (nơi gần hồ ấy là vùng lân cận hồ Anotatta), tasmiṃ anotattasarāsanne (ở nơi gần hồ Anotatta), có nghĩa là ở gần. (Cụm từ) ramaṇīye (ở nơi khả ái) là nơi đáng để chư thiên, dã xoa, càn-thát-bà, khẩn-na-la, u-raga, chư Phật, chư Phật Độc Giác v.v... ưa thích, quyến luyến; tasmiṃ ramaṇīye (ở nơi khả ái ấy). (Cụm từ) silātaleti có nghĩa là trên phiến đá của một ngọn núi nguyên khối. (Cụm từ) nānāratanapajjoteti (sáng chói với nhiều loại bảo vật) là sáng chói một cách đặc biệt bởi nhiều loại châu báu khác nhau như hồng ngọc, lưu ly v.v... (Cụm từ) nānāgandhavanantareti (ở trong khu rừng có nhiều hương thơm) có liên quan đến silātaleti (trên phiến đá), (nghĩa là) ở giữa khu rừng rậm rạp với nhiều loài hoa thơm ngát khác nhau như chiên-đàn, trầm hương, long não, đa-ma-la, ti-la-ka, a-soka, na-ga, pun-na-ga, ke-ta-ka v.v...

65. ගුණමහන්තතාය සඞ්ඛ්‍යාමහන්තතාය ච මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන, පරෙතො පරිවුතො ලොකනායකො ලොකත්තයසාමිසම්මාසම්බුද්ධො තත්ථ සිලාසනෙ නිසින්නො අත්තනො පුබ්බානි කම්මානි බ්‍යාකරී විසෙසෙන පාකටමකාසීති අත්ථො. සෙසමෙත්ථ හෙට්ඨා බුද්ධාපදානෙ (අප. ථෙර 1.1.1 ආදයො) වුත්තත්තා උත්තානත්ථත්තා ච සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. බුද්ධාපදානෙ අන්තොගධම්පි ඉධාපදානෙ කුසලාකුසලං කම්මසංසූචකත්තා වග්ගසඞ්ගහවසෙන ධම්මසඞ්ගාහකත්ථෙරා සඞ්ගායිංසූති.

65. Vị Lãnh Đạo Thế Gian, bậc Toàn Giác là chủ nhân của ba cõi, được hội chúng tỳ-khưu đông đảo, vĩ đại về phẩm hạnh và vĩ đại về số lượng, vây quanh, ngự trên thạch tọa ở nơi ấy đã tuyên thuyết, đã làm cho các nghiệp quá khứ của mình được hiển lộ một cách đặc biệt. Phần còn lại ở đây nên được hiểu là dễ dàng vì đã được nói đến ở phần dưới trong thiên Phật Sử (Thánh Nhân Ký, Trưởng Lão 1.1.1 v.v...) và vì ý nghĩa rõ ràng. Mặc dù đã được bao gồm trong thiên Phật Sử, các vị Trưởng lão kết tập Pháp tạng đã kết tập (câu chuyện này) ở đây trong thiên Thánh Nhân Ký này theo cách sắp xếp phẩm vì nó là sự chỉ dấu về nghiệp thiện và bất thiện.

පුබ්බකම්මපිලොතිකබුද්ධඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích thiên Phật Sử về Tiền Nghiệp Dâng Vải đã chấm dứt.

එකූනචත්තාලීසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích phẩm thứ ba mươi chín đã chấm dứt.

40. පිලින්දවච්ඡවග්ගො

40. Phẩm Pilindavaccha

1. පිලින්දවච්ඡත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

1. Phần giải thích thiên Thánh Nhân Ký về Trưởng lão Pilindavaccha

චත්තාලීසමවග්ගෙ [Pg.202] අපදානෙ නගරෙ හංසවතියාතිආදිකං ආයස්මතො පිලින්දවච්ඡත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ දොවාරිකකුලෙ නිබ්බත්තො මහද්ධනො මහාභොගො අහොසි. සො කොටිසන්නිචිතධනරාසිං ඔලොකෙත්වා රහො නිසින්නො ‘‘ඉමං සබ්බධනං මයා සම්මා ගහෙත්වා ගන්තුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස සබ්බපරික්ඛාරදානං දාතුං වට්ටතී’’ති සන්නිට්ඨානං කත්වා ඡත්තසතසහස්සං ආදිං කත්වා සබ්බපරිභොගපරික්ඛාරානිපි සතසහස්සවසෙන කාරෙත්වා පදුමුත්තරං භගවන්තං නිමන්තෙත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං අදාසි. එවං සත්තාහං දානං දත්වා පරියොසානදිවසෙ නිබ්බානාධිගමං පත්ථෙත්වා යාවජීවං පුඤ්ඤානි කත්වා ජීවිතපරියොසානෙ දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො ඡ කාමාවචරෙ දිබ්බසම්පත්තියො අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච චක්කවත්තිආදිසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො සබ්බසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං පත්තො ගොත්තවසෙන පිලින්දවච්ඡොති පාකටො අහොසි.

Trong phẩm thứ bốn mươi, thiên Thánh Nhân Ký bắt đầu bằng câu nagare haṃsavatiyā là của trưởng lão Pilindavaccha. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara đã sanh vào gia đình người gác cổng ở thành phố Haṃsavatī, đã là người giàu có, nhiều tài sản. Vị ấy, sau khi nhìn thấy khối tài sản tích lũy hàng trăm triệu, đã ngồi ở nơi kín đáo và suy nghĩ rằng: ‘Ta nên mang theo tất cả tài sản này để đi (vào đời sau) một cách đúng đắn.’ Sau khi quyết định rằng: ‘Nên cúng dường tất cả vật dụng đến hội chúng tỳ-khưu có đức Phật dẫn đầu,’ vị ấy đã cho làm một trăm ngàn cây lọng làm khởi đầu, và cũng cho làm tất cả các vật dụng tiêu dùng với số lượng một trăm ngàn, rồi đã thỉnh mời đức Thế Tôn Padumuttara và đã thực hiện cuộc đại cúng dường đến hội chúng tỳ-khưu có đức Phật dẫn đầu. Sau khi cúng dường như vậy trong bảy ngày, vào ngày cuối cùng, vị ấy đã phát nguyện chứng đắc Niết-bàn, rồi đã làm các phước thiện cho đến trọn đời, vào cuối cuộc đời đã tái sanh ở cõi trời, đã hưởng thụ các thiên sản ở sáu cõi trời dục giới, và ở cõi người cũng đã hưởng thụ các tài sản của bậc Chuyển Luân Vương v.v..., trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh vào gia đình Bà-la-môn, đã đạt đến sự thành tựu trong tất cả các ngành nghề, và đã trở nên nổi tiếng với tên gọi Pilindavaccha theo dòng họ.

1. සො එකදිවසං සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො උදානවසෙන තං පකාසෙන්තො නගරෙ හංසවතියාතිආදිමාහ. තස්සත්ථො හෙට්ඨා වුත්තොව. ආසිං දොවාරිකො අහන්ති අහං හංසවතීනගරෙ රඤ්ඤො ගෙහද්වාරෙ ද්වාරපාලකො ආසිං අහොසින්ති අත්ථො. අක්ඛොභං අමිතං භොගන්ති රඤ්ඤො වල්ලභත්තා අඤ්ඤෙහි ඛොභෙතුං චාලෙතුං අසක්කුණෙය්‍යං අමිතං අපරිමාණභොගං ධනං මම ඝරෙ සන්නිචිතං රාසීකතං අහොසීති අත්ථො.

1. Vào một ngày nọ, sau khi nghe pháp thoại nơi đức Đạo Sư, vị ấy đã có được đức tin, đã xuất gia, và không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán. Sau khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, vị ấy sanh tâm hoan hỷ, đã tuyên thuyết điều ấy bằng lời cảm hứng, bắt đầu bằng câu nagare haṃsavatiyā. Ý nghĩa của câu ấy đã được nói ở phần dưới. (Câu) Āsiṃ dovāriko ahaṃ (Ta đã là người gác cổng) có nghĩa là: ‘Ta đã là người canh cổng ở cửa nhà của đức vua tại thành phố Haṃsavatī.’ (Câu) Akkhobhaṃ amitaṃ bhogaṃ (tài sản không lay chuyển, vô lượng) có nghĩa là: ‘Do là người được đức vua yêu mến, tài sản không thể bị người khác làm cho lay chuyển, rung động, tài sản vô lượng, không giới hạn đã được tích lũy, chất đống trong nhà của ta.’

3. බහූ මෙධිගතා භොගාති අනෙකා භොගා මෙ මයා අධිගතා පත්තා පටිලද්ධාති අත්ථො. සත්ථවාසිආදීනං පරික්ඛාරානං නාමානි නයානුයොගෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යානි. පරික්ඛාරදානානිසංසානි ච සුවිඤ්ඤෙය්‍යානෙවාති.

3. (Câu) Bahū medhigatā bhogā (Nhiều tài sản đã được ta chứng đắc) có nghĩa là: ‘Nhiều tài sản đã được ta chứng đắc, đạt được, thành tựu.’ Tên của các vật dụng như dao cạo, dao nhỏ v.v... nên được hiểu rõ bằng cách áp dụng phương pháp. Và các quả báu của việc cúng dường vật dụng cũng nên được hiểu là dễ dàng.

පිලින්දවච්ඡත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải thích thiên Thánh Nhân Ký về Trưởng lão Pilindavaccha đã chấm dứt.

දුතියතතියචතුත්ථපඤ්චමාපදානානි උත්තානානෙවාති.

Các thiên Thánh Nhân Ký thứ hai, thứ ba, thứ tư, và thứ năm quả thật có ý nghĩa rõ ràng.

6. බාකුලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

6. Phần giải thích thiên Thánh Nhân Ký về Trưởng lão Bākula

ඡට්ඨාපදානෙ [Pg.203] හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිකං බාකුලත්ථෙරස්ස අපදානං. අයං කිර ථෙරො අතීතෙ ඉතො කප්පසතසහස්සාධිකස්ස අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යස්ස මත්ථකෙ අනොමදස්සිස්ස භගවතො උප්පත්තිතො පුරෙතරමෙව බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා තත්ථ සාරං අපස්සන්තො ‘‘සම්පරායිකත්ථං ගවෙසිස්සාමී’’ති ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා පබ්බතපාදෙ විහරන්තො පඤ්චාභිඤ්ඤාඅට්ඨසමාපත්තීනං ලාභී හුත්වා විහරන්තො බුද්ධුප්පාදං සුත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුත්වා සරණෙසු පතිට්ඨිතො සත්ථු වාතාබාධෙ උප්පන්නෙ අරඤ්ඤතො භෙසජ්ජානි ආනෙත්වා තං වූපසමෙත්වා තං පුඤ්ඤං ආරොග්‍යත්ථාය පරිණාමෙත්වා තතො චුතො බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො එකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සත්ථාරං එකං භික්ඛුං අප්පාබාධානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සයං තං ඨානන්තරං ආකඞ්ඛන්තො පණිධානං කත්වා යාවජීවං කුසලකම්මං උපචිනිත්වා සුගතීසුයෙව සංසරන්තො විපස්සිස්ස භගවතො උප්පත්තිතො පුරෙතරමෙව බන්ධුමතීනගරෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො සබ්බසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං පත්තො තත්ථ සාරං අපස්සන්තො ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා ඣානාභිඤ්ඤාලාභී හුත්වා පබ්බතපාදෙ වසන්තො බුද්ධුප්පාදං සුත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා සරණෙසු පතිට්ඨාය භික්ඛූනං තිණපුප්ඵකරොගෙ උප්පන්නෙ තං වූපසමෙත්වා තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතො බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා තතො එකනවුතිකප්පෙ දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කස්සපස්ස භගවතො කාලෙ බාරාණසියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා ඝරාවාසං වසන්තො එකං ජිණ්ණං විනස්සමානං මහාවිහාරං දිස්වා තත්ථ උපොසථාගාරාදිකං සබ්බං ආවසථං කාරාපෙත්වා තත්ථ භික්ඛුසඞ්ඝස්ස සබ්බං භෙසජ්ජං පටියාදෙත්වා යාවජීවං කුසලං කත්වා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අම්හාකං භගවතො උප්පත්තිතො පුරෙතරමෙව කොසම්බියං සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්ති.

Trong thiên Apadāna thứ sáu, câu chuyện về trưởng lão Bākula bắt đầu bằng câu “Himavantassāvidūre...” (Gần núi Hy-mã-lạp...). Tương truyền, vị trưởng lão này, trong quá khứ, cách đây một a-tăng-kỳ và hơn một trăm ngàn đại kiếp, trước khi đức Thế Tôn Anomadassī xuất hiện, đã sanh vào dòng dõi Bà-la-môn. Khi đến tuổi trưởng thành, ngài đã học thông ba bộ Vệ-đà, nhưng không thấy được cốt lõi ở đó, nên đã nghĩ rằng: “Ta sẽ tìm kiếm lợi ích cho đời sau,” rồi xuất gia theo hạnh tu của đạo sĩ. Ngài trú tại chân núi, đắc được năm thắng trí và tám thiền chứng. Trong khi đang an trú như vậy, ngài nghe tin đức Phật ra đời, liền đến yết kiến đức Đạo Sư, nghe pháp và an trú trong tam quy. Khi đức Đạo Sư phát sanh bệnh phong, ngài đã từ rừng mang thuốc về chữa trị cho bệnh được thuyên giảm. Ngài đã hồi hướng công đức ấy cho sự vô bệnh. Sau khi mệnh chung từ đó, ngài sanh về cõi Phạm thiên. Trải qua một a-tăng-kỳ luân hồi trong cõi trời và người, vào thời đức Phật Padumuttara, ngài sanh vào một gia tộc ở thành phố Haṃsavatī. Khi đã có trí hiểu biết, ngài nghe pháp thoại của đức Đạo Sư và thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ-khưu vào địa vị tối thắng về ít bệnh tật. Tự mình mong muốn địa vị ấy, ngài đã phát nguyện và tích lũy các thiện nghiệp cho đến trọn đời, chỉ luân hồi trong các cõi lành. Trước khi đức Thế Tôn Vipassī xuất hiện, ngài sanh vào dòng dõi Bà-la-môn ở thành phố Bandhumatī, đạt đến sự thành thạo trong mọi ngành nghệ thuật. Không thấy được cốt lõi ở đó, ngài xuất gia theo hạnh tu của đạo sĩ, đắc được thiền và thắng trí, và sống tại chân núi. Nghe tin đức Phật ra đời, ngài đến yết kiến đức Đạo Sư, an trú trong tam quy. Khi các vị tỳ-khưu phát sanh bệnh sốt rét, ngài đã chữa trị cho bệnh được thuyên giảm. Sống ở đó cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung, ngài sanh về cõi Phạm thiên. Từ đó, trong chín mươi mốt kiếp, ngài luân hồi trong cõi trời và người. Vào thời đức Thế Tôn Kassapa, ngài sanh vào một gia đình ở thành Bārāṇasī. Trong khi sống đời tại gia, ngài thấy một ngôi đại tự cũ kỹ đang hư hoại, liền cho xây dựng lại tất cả các nơi trú ngụ, bao gồm cả trai đường, và chuẩn bị đầy đủ mọi dược phẩm cho chư Tăng ở đó. Làm các việc thiện cho đến trọn đời, ngài luân hồi trong cõi trời và người trong một khoảng thời gian giữa hai vị Phật. Trước khi đức Thế Tôn của chúng ta xuất hiện, ngài đã sanh vào gia đình của một trưởng giả ở Kosambī.

සො මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමිත්වා ධාතීහි අරොගභාවාය යමුනායං න්හාපියමානො තාසං හත්ථතො මුච්චිත්වා මච්ඡෙන ගිලිතො අහොසි. කෙවට්ටා තං මච්ඡං ජාලාය ගහෙත්වා බාරාණසියං සෙට්ඨිභරියාය වික්කිණිංසු. සා තං ගහෙත්වා ඵාලයමානා පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤඵලෙන අරොගං [Pg.204] දාරකං දිස්වා ‘‘පුත්තො මෙ ලද්ධො’’ති ගහෙත්වා පොසෙසි. සො ජනකෙහි මාතාපිතූහි තං පවත්තිං සුත්වා ආගන්ත්වා ‘‘අයං අම්හාකං පුත්තො, දෙථ නො පුත්ත’’න්ති අනුයොගෙ කතෙ රඤ්ඤා ‘‘උභයෙසම්පි සාධාරණො හොතූ’’ති ද්වින්නං කුලානං දායාදභාවෙන විනිච්ඡයං කත්වා ඨපිතත්තා බාකුලොති ලද්ධනාමො වයප්පත්තො මහාසම්පත්තිං අනුභවන්තො ද්වීසු සෙට්ඨිකුලෙසු එකෙකස්මිං ඡමාසං ඡමාසං වසති. තෙ අත්තනො වාරෙ සම්පත්තෙ නාවාසඞ්ඝාටං බන්ධිත්වා තත්‍රූපරි රතනමණ්ඩපං කාරෙත්වා පඤ්චඞ්ගිකතූරියෙ නිප්ඵාදෙත්වා කුමාරං තත්ථ නිසීදාපෙත්වා උභයනගරමජ්ඣට්ඨානං ගඞ්ගාය ආගච්ඡන්ති, අපරසෙට්ඨිමනුස්සාපි එවමෙව සජ්ජෙත්වා තං ඨානං ගන්ත්වා කුමාරං තත්ථ ආරොපෙත්වා ගච්ඡන්ති. සො එවං වඩ්ඪමානො ආසීතිකො හුත්වා උභයසෙට්ඨිපුත්තොති පාකටො. සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා සත්තාහං වායමන්තො අට්ඨමෙ දිවසෙ සහ පටිසම්භිදාය අරහත්තං පාපුණි.

Sau khi ra khỏi lòng mẹ, trong khi được các vú nuôi tắm trên sông Yamunā để cầu cho được khỏe mạnh, cậu bé đã tuột khỏi tay họ và bị một con cá nuốt chửng. Những người chài lưới đã bắt được con cá ấy bằng lưới và bán cho vợ của một vị trưởng giả ở Bārāṇasī. Bà ấy lấy con cá, trong khi mổ bụng nó, nhờ quả của công đức đã làm từ trước, đã thấy một đứa bé trai khỏe mạnh và nghĩ rằng: “Ta đã được một đứa con,” rồi nhận lấy và nuôi dưỡng. Cha mẹ ruột của cậu bé nghe được câu chuyện ấy, liền đến và yêu cầu: “Đây là con của chúng tôi, hãy trả con lại cho chúng tôi.” Khi vụ việc được đưa ra, nhà vua đã phán quyết rằng: “Hãy để cậu bé là của chung cả hai bên,” và quyết định cậu là người thừa kế của cả hai gia tộc. Do đó, cậu được đặt tên là Bākula. Khi đến tuổi trưởng thành, hưởng thụ tài sản lớn lao, cậu sống sáu tháng ở mỗi gia đình trưởng giả. Khi đến lượt mình, họ kết bè lại, dựng một bảo đài bằng châu báu ở trên, tấu lên năm loại nhạc cụ, cho chàng trai trẻ ngồi ở đó và đi đến giữa hai thành phố trên sông Gaṅgā. Những người của vị trưởng giả kia cũng chuẩn bị y như vậy, đi đến nơi đó, rước chàng trai trẻ lên và đi về. Cậu lớn lên như vậy, đến năm tám mươi tuổi, và nổi tiếng là con trai của cả hai vị trưởng giả. Ngài đến yết kiến đức Đạo Sư, nghe pháp, có được đức tin, rồi xuất gia. Sau khi tinh tấn trong bảy ngày, vào ngày thứ tám, ngài đã chứng đắc A-la-hán quả cùng với các tuệ phân tích.

386. සො අරහා හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිමාහ. තස්සත්ථො හෙට්ඨා වුත්තොව. අපදානපාළිඅත්ථොපි සුවිඤ්ඤෙය්‍යොව. සො අරහත්තං පත්වා විමුත්තිසුඛෙන විහරන්තො සට්ඨිවස්සසතායුකො හුත්වා පරිනිබ්බායීති.

386. Sau khi trở thành bậc A-la-hán, ngài nhớ lại các nghiệp quá khứ của mình, sanh tâm hoan hỷ, và để tuyên thuyết về câu chuyện tiền thân của mình, ngài đã nói lên những lời bắt đầu bằng “Himavantassāvidūre...” Ý nghĩa của những lời ấy đã được nói ở dưới. Ý nghĩa của bản kinh Apadāna cũng dễ hiểu. Sau khi chứng đắc A-la-hán quả, ngài an trú trong niềm vui giải thoát, sống đến một trăm sáu mươi tuổi rồi nhập Vô Dư Niết-bàn.

බාකුලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Apadāna của trưởng lão Bākula đã chấm dứt.

7. ගිරිමානන්දත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

7. Phần giải về Apadāna của trưởng lão Girimānanda

සත්තමාපදානෙ භරියා මෙ කාලඞ්කතාතිආදිකං ආයස්මතො ගිරිමානන්දත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සුමෙධස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වයප්පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා වසන්තො අත්තනො භරියාය ච පුත්තෙ ච කාලඞ්කතෙ සොකසල්ලසමප්පිතො අරඤ්ඤං පවිසිත්වා පවත්තඵලභොජනො රුක්ඛමූලෙ විහාසි. තදා සුමෙධො භගවා තස්සානුකම්පාය තත්ථ ගන්ත්වා ධම්මං දෙසෙත්වා සොකසල්ලං අබ්බූළ්හෙසි. සො ධම්මං සුත්වා පසන්නමානසො සුගන්ධපුප්ඵෙහි භගවන්තං පූජෙත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා සිරසි අඤ්ජලිං කත්වා අභිත්ථවි.

Trong thiên Apadāna thứ bảy, câu chuyện về tôn giả Girimānanda bắt đầu bằng câu “Bhariyā me kālaṅkatā...” (Vợ của tôi đã qua đời...). Vị này cũng đã tạo các nền tảng căn bản nơi các đức Phật trong quá khứ, đã tích lũy các công đức làm duyên cho sự giải thoát trong các kiếp sống đây đó. Vào thời đức Thế Tôn Sumedha, ngài sanh vào một gia đình, khi đến tuổi trưởng thành, đã lập gia đình và sống đời tại gia. Khi vợ và các con của mình qua đời, ngài bị mũi tên sầu muộn xâm chiếm, liền đi vào rừng, sống bằng trái cây rụng và trú tại một gốc cây. Khi ấy, đức Thế Tôn Sumedha, vì lòng bi mẫn đối với ngài, đã đi đến đó, thuyết pháp và nhổ lên mũi tên sầu muộn. Ngài nghe pháp, tâm ý trong sáng, đã cúng dường đức Thế Tôn bằng những bông hoa thơm, đảnh lễ bằng năm thể, chắp tay trên đầu và tán thán.

සො [Pg.205] තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයත්ථ සුඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහෙ බිම්බිසාරරඤ්ඤො පුරොහිතස්ස පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති, ගිරිමානන්දොතිස්ස නාමං අහොසි. සො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථු රාජගහාගමනෙ බුද්ධානුභාවං දිස්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා සමණධම්මං කරොන්තො කතිපයං දිවසං ගාමකාවාසෙ වසිත්වා සත්ථාරං වන්දිතුං රාජගහං අගමාසි. බිම්බිසාරමහාරාජා තස්ස ආගමනං සුත්වා තං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘ඉධෙව, භන්තෙ, වසථ, අහං චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨහාමී’’ති සම්පවාරෙත්වා ගතොපි බහුකිච්චත්තා තං න සරි. ‘‘ථෙරො අබ්භොකාසෙයෙව වසතී’’ති. දෙවතා ථෙරස්ස තෙමනභයෙන වස්සධාරං වාරෙසුං. රාජා අවස්සනකාරණං උපධාරෙත්වා ඤත්වා ථෙරස්ස කුටිකං කාරාපෙසි. ථෙරො කුටිකායං වසන්තො සෙනාසනසප්පායලාභෙන චිත්තසමාධානං ලභිත්වා වීරියසමතං යොජෙත්වා විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා අරහත්තං පාපුණි.

Do phước báo ấy, vị ấy trong khi luân hồi trong các cõi trời và người đã hưởng thụ sự an lạc ở cả hai nơi. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh làm con trai của vị quốc sư của đức vua Bimbisāra ở thành Rājagaha, tên là Girimānanda. Vị ấy, sau khi đến tuổi trưởng thành, trong lúc đức Bổn Sư quang lâm đến thành Rājagaha, đã nhìn thấy oai lực của đức Phật, đã có được đức tin, đã xuất gia, và trong khi thực hành phận sự của Sa-môn đã lưu ngụ ở trú xứ trong làng trong vài ngày rồi đã đi đến thành Rājagaha để đảnh lễ đức Bổn Sư. Đại vương Bimbisāra, sau khi nghe về sự quang lâm của vị ấy, đã đi đến gặp vị ấy và sau khi thỉnh mời rằng: “Bạch ngài, xin ngài hãy lưu ngụ tại nơi đây. Trẫm sẽ hộ độ với bốn món vật dụng,” rồi đã ra đi, nhưng do có nhiều công việc nên đã không nhớ đến vị ấy. Vị Trưởng lão đã lưu ngụ ngay ở ngoài trời. Chư thiên, do sợ vị Trưởng lão bị ướt, đã ngăn các giọt mưa. Đức vua, sau khi xem xét nguyên nhân không có mưa, đã biết được và đã cho làm một cái cốc cho vị Trưởng lão. Vị Trưởng lão, trong khi lưu ngụ trong cái cốc, do có được chỗ ở thích hợp, đã thành tựu được sự định tâm, đã quân bình sự tinh tấn, đã nỗ lực tu tập thiền quán, và đã chứng đắc quả vị A-la-hán.

419. සො අරහත්තං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සඤ්ජාතසොමනස්සො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො භරියා මෙ කාලඞ්කතාතිආදිමාහ. තං භගවතො නිවෙදනඤ්ච භගවතා කතානුසාසනඤ්ච මග්ගං ඵලාධිගමාපදානඤ්ච පාඨානුසාරෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

419. Vị ấy, sau khi chứng đắc quả vị A-la-hán, đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, đã sanh tâm hoan hỷ, và trong khi tuyên thuyết về câu chuyện tiền thân của mình đã nói lên lời bắt đầu là: “Vợ của tôi đã mệnh chung.” Việc trình báo lên đức Thế Tôn, lời giáo huấn được đức Thế Tôn ban dạy, và câu chuyện về sự chứng đắc Đạo và Quả là điều dễ hiểu theo bài kinh.

ගිරිමානන්දත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Thánh tích của Trưởng lão Girimānanda đã chấm dứt.

අට්ඨමනවමදසමාපදානානි උත්තානත්ථානෙවාති.

Các câu chuyện thứ tám, thứ chín, và thứ mười có ý nghĩa rõ ràng.

චත්තාලීසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về phẩm Bốn Mươi đã chấm dứt.

41. මෙත්තෙය්‍යවග්ගො

41. Phẩm Metteyya

1. තිස්සමෙත්තෙය්‍යත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

1. Phần giải về Thánh tích của Trưởng lão Tissametteyya

1. එකචත්තාලීසමෙ වග්ගෙ පඨමාපදානෙ පබ්භාරකූටං නිස්සායාතිආදිකං තිස්සමෙත්තෙය්‍යත්ථෙරස්ස අපදානං. තත්ථ තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා පදුමුත්තරස්ස භගවතො අජිනචම්මං නිසීදනත්ථාය දින්නමෙව නානං. සෙසං අපදානපාළියා සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

1. Ở phẩm Bốn Mươi Mốt, trong câu chuyện thứ nhất, câu chuyện của Trưởng lão Tissametteyya bắt đầu là: “Nương tựa vào đỉnh núi.” Ở đây, điểm khác biệt là sau khi đã xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh, vị ấy đã dâng tấm da nai đến đức Thế Tôn Padumuttara với mục đích làm vật để ngồi. Phần còn lại là điều dễ hiểu từ bản văn Thánh tích.

2. පුණ්ණකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

2. Phần giải về Thánh tích của Trưởng lão Puṇṇaka

29. දුතියාපදානෙ [Pg.206] පබ්භාරකූටං නිස්සායාතිආදිකං ආයස්මතො පුණ්ණකත්ථෙරස්ස අපදානං. තත්ථ හිමවන්තෙ යක්ඛසෙනාපති හුත්වා පරිනිබ්බුතස්ස පච්චෙකබුද්ධස්ස ආළහනකරණමෙව නානත්තං. සෙසං පාඨානුසාරෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

29. Trong câu chuyện thứ hai, câu chuyện của Đại đức Puṇṇaka bắt đầu là: “Nương tựa vào đỉnh núi.” Ở đây, điểm khác biệt là sau khi là vị tướng lãnh của loài dạ-xoa ở Hy-mã-lạp sơn, vị ấy đã thực hiện việc hỏa táng cho vị Phật Độc Giác đã nhập Niết-bàn. Phần còn lại là điều dễ hiểu theo bài kinh.

45. තතියාපදානෙ හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිකං ආයස්මතො මෙත්තගුත්ථෙරස්ස අපදානං. තත්ථ හිමවන්තසමීපෙ අසොකපබ්බතෙ සො තාපසො හුත්වා පණ්ණසාලායං වසන්තො සුමෙධසම්බුද්ධං දිස්වා පත්තං ගහෙත්වා සප්පිපූරණං විසෙසො. සෙසං පුඤ්ඤඵලානි ච සුවිඤ්ඤෙය්‍යානෙව. අපදානගාථානං අත්ථො ච පාකටොයෙව.

45. Trong câu chuyện thứ ba, câu chuyện của Đại đức Mettagu bắt đầu là: “Không xa Hy-mã-lạp sơn.” Ở đây, điểm đặc biệt là tại núi Asoka gần Hy-mã-lạp sơn, vị ấy là một vị tu khổ hạnh, trong khi đang sống trong một cái chòi lá đã nhìn thấy đức Chánh Đẳng Giác Sumedha, đã cầm lấy bình bát và đổ đầy bơ lỏng. Các quả phước còn lại cũng là điều dễ hiểu. Và ý nghĩa của các câu kệ Thánh tích cũng là điều rõ ràng.

72. චතුත්ථාපදානෙ ගඞ්ගා භාගීරථී නාමාතිආදිකං ආයස්මතො ධොතකත්ථෙරස්ස අපදානං. තත්‍රාපි බ්‍රාහ්මණො හුත්වා භාගීරථීගඞ්ගාය තරමානෙ භික්ඛූ දිස්වා පසන්නමානසො සෙතුං කාරාපෙත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස නිය්‍යාදිතභාවොයෙව විසෙසො. පුඤ්ඤඵලපරිදීපනගාථානං අත්ථො නයානුසාරෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යොව.

72. Trong câu chuyện thứ tư, câu chuyện của Đại đức Dhotaka bắt đầu là: “Sông Hằng tên là Bhāgīrathī.” Ở đó cũng vậy, điểm đặc biệt là sau khi là một vị Bà-la-môn, trong khi nhìn thấy các vị tỳ-khưu đang vượt qua sông Hằng Bhāgīrathī, với tâm ý hoan hỷ, vị ấy đã cho làm một cây cầu và đã dâng cúng đến chư Tăng với đức Phật là vị dẫn đầu. Ý nghĩa của các câu kệ trình bày về các quả phước là điều dễ hiểu theo phương pháp.

100. පඤ්චමාපදානෙ හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිකං ආයස්මතො උපසිවත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසං පහාය ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තෙ පදුමුත්තරං භගවන්තං දිස්වා තිණසන්ථරං සන්ථරිත්වා තත්ථ නිසින්නස්ස භගවතො සාලපුප්ඵපූජං අකාසීති අයං විසෙසො, සෙසමුත්තානමෙව.

100. Trong câu chuyện thứ năm, câu chuyện của Đại đức Upasiva bắt đầu là: “Không xa Hy-mã-lạp sơn.” Vị này cũng vậy, đã tạo các điều kiện căn bản dưới thời các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước báu là điều kiện hỗ trợ cho sự giải thoát ở các kiếp sống nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara đã sanh ra trong một gia đình quyền quý. Sau khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy đã từ bỏ đời sống gia đình, đã xuất gia theo hạnh tu của ẩn sĩ, và ở Hy-mã-lạp sơn, sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn Padumuttara, đã trải một tấm lót bằng cỏ. Vị ấy đã thực hiện việc cúng dường các đóa hoa sāla đến đức Thế Tôn đang ngồi ở đấy. Đây là điểm đặc biệt, phần còn lại như đã được nói đến.

161. ඡට්ඨාපදානෙ මිගලුද්දො පුරෙ ආසින්තිආදිකං ආයස්මතො නන්දකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයං කිර පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කරවිකසකුණො හුත්වා මධුරකූජිතං කරොන්තො සත්ථාරං පදක්ඛිණං අකාසි. අපරභාගෙ මයූරො හුත්වා අඤ්ඤතරස්ස පච්චෙකබුද්ධස්ස වසනගුහාද්වාරෙ පසන්නමානසො දිවසස්ස තික්ඛත්තුං මධුරෙන වස්සිතං වස්සි. එවං තත්ථ තත්ථ භවෙ පුඤ්ඤානි කත්වා අම්හාකං භගවතො කාලෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො නන්දකොති ලද්ධනාමො සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං [Pg.207] සුත්වා පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො මිගලුද්දො පුරෙ ආසින්තිආදිමාහ. තත්ථ පච්චෙකබුද්ධස්ස මණ්ඩපං කත්වා පදුමපුප්ඵෙහි ඡදනමෙව විසෙසො.

161. Trong câu chuyện thứ sáu, câu chuyện của Đại đức Nandaka bắt đầu là: “Trước kia, tôi là người thợ săn nai.” Tương truyền rằng vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, vị này đã là một con chim karavika, và trong khi cất lên tiếng hót ngọt ngào đã đi nhiễu quanh đức Bổn Sư. Vào một thời gian sau, vị ấy đã là một con công, và ở cửa hang trú ngụ của một vị Phật Độc Giác nào đó, với tâm ý hoan hỷ, vị ấy đã cất tiếng hót ngọt ngào ba lần trong một ngày. Như thế, sau khi đã thực hiện các phước báu ở các kiếp sống nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn của chúng ta, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình quyền quý ở thành Sāvatthī, đã có được tên là Nandaka, sau khi nghe Pháp ở gần đức Bổn Sư đã xuất gia, đã phát triển thiền quán, và đã chứng đắc quả vị A-la-hán. Về sau, vị ấy đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, đã sanh tâm hoan hỷ, và trong khi tuyên thuyết về câu chuyện tiền thân của mình đã nói lên lời bắt đầu là: “Trước kia, tôi là người thợ săn nai.” Ở đây, điểm đặc biệt là việc đã làm một cái rạp cho vị Phật Độc Giác và đã lợp mái bằng các đóa hoa sen.

183. සත්තමාපදානෙ පබ්භාරකූටං නිස්සායාතිආදිකං ආයස්මතො හෙමකත්ථෙරස්ස අපදානං. තත්ථාපි ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තෙ වසන්තො පියදස්සිං භගවන්තං උපගතං දිස්වා රතනමයං පීඨං අත්ථරිත්වා අට්ඨාසි. තත්ථ නිසින්නස්ස කුම්භමත්තං ජම්බුඵලං ආහරිත්වා අදාසි. භගවා තස්ස චිත්තප්පසාදත්ථාය තං ඵලං පරිභුඤ්ජි. එත්තකමෙව විසෙසො.

183. Trong câu chuyện thứ bảy, câu chuyện của Đại đức Hemaka bắt đầu là: “Nương tựa vào đỉnh núi.” Ở đó cũng vậy, sau khi đã xuất gia theo hạnh tu của ẩn sĩ và trong khi đang sống ở Hy-mã-lạp sơn, vị ấy đã nhìn thấy đức Thế Tôn Piyadassī đi đến, đã trải một cái ghế bằng châu báu và đã đứng hầu. Vị ấy đã mang đến và đã dâng cúng quả cây trâm có kích thước bằng cái bình đến vị đã ngồi ở đấy. Đức Thế Tôn, vì sự trong sạch tâm ý của vị ấy, đã thọ dụng quả cây ấy. Chỉ có bấy nhiêu là điểm đặc biệt.

224. අට්ඨමාපදානෙ රාජාසි විජයො නාමාතිආදිකං ආයස්මතො තොදෙය්‍යත්ථෙරස්ස අපදානං. තත්ථ රාජාසි විජයො නාමාති දහරකාලතො පට්ඨාය සබ්බසඞ්ගාමෙසු ජිනතො, චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහි ජනං රඤ්ජනතො අල්ලීයනතො විජයො නාම රාජා අහොසීති අත්ථො. කෙතුමතීපුරුත්තමෙති කෙතු වුච්චන්ති ධජපටාකා. අථ වා නගරසොභනත්ථාය නගරමජ්ඣෙ උස්සාපිතරතනතොරණානි, තෙ කෙතූ නිච්චං උස්සාපිතා සොභයමානා අස්සා අත්ථීති කෙතුමතී. පූරෙති ධනධඤ්ඤෙහි සබ්බජනානං මනන්ති පුරං. කෙතුමතී ච සා පුරඤ්ච සෙට්ඨට්ඨෙන උත්තමඤ්චෙති කෙතුමතීපුරුත්තමං, තස්මිං කෙතුමතීපුරුත්තමෙ. සූරො වික්කමසම්පන්නොති අභීතො වීරියසම්පන්නො විජයො නාම රාජා අජ්ඣාවසීති සම්බන්ධො. ඉත්ථං භූතං පුරඤ්ච සබ්බවත්ථුවාහනඤ්ච ඡඩ්ඩෙත්වා හිමවන්තං පවිසිත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා වසන්තො සුමෙධභගවන්තං දිස්වා සොමනස්සං උප්පාදෙත්වා චන්දනෙන පූජාකරණමෙව විසෙසො.

224. Trong thiên A-la-hán sự thứ tám, (câu) bắt đầu là rājāsi vijayo nāma là A-la-hán sự của trưởng lão Todeyya. Ở đó, (câu) rājāsi vijayo nāma có ý nghĩa là: Ta đã là vị vua tên là Vijaya do đã chiến thắng trong tất cả các trận chiến kể từ thời niên thiếu, do đã làm cho dân chúng vui thích, quyến luyến bằng bốn Nhiếp sự. (Về câu) Ketumatīpuruttame: Ketu được gọi là các lá cờ, các biểu ngữ. Hoặc là các cổng chào bằng châu báu được dựng lên ở giữa thành phố nhằm mục đích làm đẹp cho thành phố. Thành phố ấy có các ketu ấy luôn được dựng lên và làm cho rực rỡ nên là Ketumatī. (Nơi) làm cho tâm của tất cả mọi người được sung mãn về của cải và ngũ cốc là puraṃ (thành phố). Thành phố ấy là Ketumatī và là puraṃ, và là cao quý nhất theo ý nghĩa tốt đẹp nhất nên là Ketumatīpuruttamaṃ, (nghĩa là) ở tại thành phố cao quý nhất Ketumatī. (Về câu) Sūro vikkamasampannoti: Vị vua tên là Vijaya không sợ hãi, có đầy đủ sự tinh tấn đã ngự trị, đây là sự liên kết. Việc từ bỏ thành phố và tất cả tài sản, vật cỡi như thế rồi đi vào Hy-mã-lạp, xuất gia theo hạnh ẩn sĩ, trong khi đang trú ngụ đã nhìn thấy đức Thế Tôn Sumedha, đã làm phát sanh sự hoan hỷ, và đã thực hiện việc cúng dường bằng gỗ chiên-đàn chính là điểm đặc biệt.

276. නවමාපදානෙ නගරෙ හංසවතියාතිආදිකං ආයස්මතො ජතුකණ්ණිත්ථෙරස්ස අපදානං. තත්ථ සෙට්ඨිපුත්තො හුත්වා සුවණ්ණපාසාදෙ වසනභාවො ච පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමඞ්ගී හුත්වා වසනභාවො ච සබ්බදෙසවාසීනං සබ්බසිප්පවිඤ්ඤූනඤ්ච ආගන්ත්වා සෙවනභාවො ච විසෙසො.

276. Trong thiên A-la-hán sự thứ chín, (câu) bắt đầu là nagare haṃsavatiyā là A-la-hán sự của trưởng lão Jatukaṇṇi. Ở đó, việc là con trai của vị trưởng giả và đã sống trong lâu đài bằng vàng, việc đã sống trong sự hợp thành với năm dục trưởng dưỡng, và việc được các cư dân của tất cả các xứ và các người thông hiểu tất cả các ngành nghề đến để phục vụ là những điểm đặc biệt.

330. දසමාපදානෙ හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිකං ආයස්මතො උදෙනත්ථෙරස්ස අපදානං. තත්ථ හිමවන්තසමීපෙ පදුමපබ්බතං නිස්සාය තාපසපබ්බජ්ජං [Pg.208] පබ්බජිත්වා වසන්තෙන පදුමුත්තරස්ස භගවතො පදුමපුප්ඵං ගහෙත්වා පූජිතභාවොව විසෙසො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.

330. Trong thiên A-la-hán sự thứ mười, (câu) bắt đầu là himavantassāvidūre là A-la-hán sự của trưởng lão Udena. Ở đó, việc vị ấy đã xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh, nương vào ngọn núi Paduma ở gần Hy-mã-lạp, trong khi đang trú ngụ đã lấy hoa sen cúng dường đức Thế Tôn Padumuttara chính là điểm đặc biệt. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều rõ ràng.

එකචත්තාලීසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về phẩm Bốn Mươi Mốt đã kết thúc.

42. භද්දාලිවග්ගො

42. Phẩm Bhaddāli

1-10. භද්දාලිත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා

1-10. Giải về A-la-hán sự của trưởng lão Bhaddāli và các vị khác

බාචත්තාලීසමවග්ගෙ පඨමාපදානඤ්ච දුතියාපදානඤ්ච තතියාපදානඤ්ච නයානුසාරෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

Ở phẩm Bốn Mươi Hai, thiên A-la-hán sự thứ nhất, thiên A-la-hán sự thứ nhì, và thiên A-la-hán sự thứ ba đều dễ hiểu theo phương pháp đã nêu.

106. චතුත්ථාපදානෙ නගරෙ බන්ධුමතියාතිආදිකං ආයස්මතො මධුමංසදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. තත්ථ සූකරිකොති සූකරමංසං වික්කිණිත්වා ජීවිකං කප්පෙන්තො. උක්කොටකං රන්ධයිත්වාති පිහකපප්ඵාසමංසං පචිත්වා මධුමංසම්හි ඔකිරිං පක්ඛිපිං. තෙන මංසෙන පත්තං පූරෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දත්වා තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ අරහත්තං පාපුණින්ති අත්ථො.

106. Trong thiên A-la-hán sự thứ tư, (câu) bắt đầu là nagare bandhumatiyā là A-la-hán sự của trưởng lão Madhumaṃsadāyaka (Vị Thí Chủ Thịt Ngọt). Ở đó, sūkariko là người mưu sinh bằng việc bán thịt heo. (Về câu) Ukkoṭakaṃ randhayitvā: Sau khi đã nấu chín thịt lá lách và phổi, ta đã rắc, đã bỏ vào trong thịt ngọt. Ý nghĩa là: Sau khi đã làm cho đầy bát bằng thịt ấy và đã dâng đến chư Tăng, do phước nghiệp ấy, vị ấy đã đạt được quả A-la-hán trong thời đức Phật này xuất hiện.

නාගපල්ලවත්ථෙරස්ස පඤ්චමාපදානම්පි එකදීපියත්ථෙරස්ස ඡට්ඨාපදානම්පි උච්ඡඞ්ගපුප්ඵියත්ථෙරස්ස සත්තමාපදානම්පි යාගුදායකත්ථෙරස්ස අට්ඨමාපදානම්පි පත්ථොදනදායකත්ථෙරස්ස නවමාපදානම්පි මඤ්චදායකත්ථෙරස්ස දසමාපදානම්පි සබ්බං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

Thiên A-la-hán sự thứ năm của trưởng lão Nāgapallava, thiên A-la-hán sự thứ sáu của trưởng lão Ekadīpiya, thiên A-la-hán sự thứ bảy của trưởng lão Ucchaṅgapupphiya, thiên A-la-hán sự thứ tám của trưởng lão Yāgudāyaka, thiên A-la-hán sự thứ chín của trưởng lão Patthodanadāyaka, và thiên A-la-hán sự thứ mười của trưởng lão Mañcadāyaka, tất cả đều dễ hiểu.

බාචත්තාලීසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về phẩm Bốn Mươi Hai đã kết thúc.

43-48. සකිංසම්මජ්ජකාදිවග්ගො

43-48. Phẩm Sakiṃsammajjaka và các phẩm khác

1-60. සකිංසම්මජ්ජකත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා

1-60. Giải về A-la-hán sự của trưởng lão Sakiṃsammajjaka và các vị khác

තෙචත්තාලීසමවග්ගෙ සබ්බථෙරාපදානානි උත්තානානෙව. කෙවලං ථෙරානං නාමනානත්තං පුඤ්ඤනානත්තඤ්ච විසෙසො.

Ở phẩm Bốn Mươi Ba, tất cả các thiên A-la-hán sự của các trưởng lão đều rõ ràng. Chỉ có sự khác biệt về tên của các trưởng lão và sự khác biệt về phước báu là những điểm đặc biệt.

චතුචත්තාලීසමෙ වග්ගෙපි සබ්බානි අපදානානි පාකටානෙව. කෙවලං පුඤ්ඤනානත්තං ඵලනානත්තඤ්ච විසෙසො.

Ở phẩm Bốn Mươi Bốn cũng vậy, tất cả các thiên A-la-hán sự đều hiển nhiên. Chỉ có sự khác biệt về phước báu và sự khác biệt về quả báo là những điểm đặc biệt.

1. පඤ්චචත්තාලීසමවග්ගෙ පඨමාපදානෙ කකුසන්ධො මහාවීරොතිආදිකං ආයස්මතො විභීටකමිඤ්ජියත්ථෙරස්ස අපදානං.

1. Ở phẩm Bốn Mươi Lăm, trong thiên A-la-hán sự thứ nhất, (câu) bắt đầu là kakusandho mahāvīro là A-la-hán sự của trưởng lão Vibhīṭakamiñjiya.

2. තත්ථ [Pg.209] බීජමිඤ්ජමදාසහන්ති විභීටකඵලානි ඵාලෙත්වා බීජානි මිඤ්ජානි ගහෙත්වා මධුසක්කරාහි යොජෙත්වා කකුසන්ධස්ස භගවතො අදාසින්ති අත්ථො. දුතියාපදානාදීනි සබ්බානි සුවිඤ්ඤෙය්‍යානෙව, ථෙරානං නාමනානත්තාදීනිපි පාඨානුසාරෙන වෙදිතබ්බානි.

2. Ở đó, (câu) bījamiñjamadāsahaṃ có ý nghĩa là: Sau khi đã bổ các quả bàng hôi, đã lấy các hạt, các nhân, đã trộn với mật ong và đường, ta đã dâng đến đức Thế Tôn Kakusandha. Các thiên A-la-hán sự từ thứ nhì trở đi tất cả đều dễ hiểu, cả những sự khác biệt về tên của các trưởng lão v.v... cũng nên được biết theo bài kệ.

1. ඡචත්තාලීසමෙ වග්ගෙ පඨමාපදානෙ ජගතිං කාරයිං අහන්ති උත්තමබොධිරුක්ඛස්ස සමන්තතො ආළින්දං අහං කාරයින්ති අත්ථො. සෙසානි දුතියාපදානාදීනි සබ්බානිපි උත්තානානෙව.

1. Ở phẩm Bốn Mươi Sáu, trong thiên A-la-hán sự thứ nhất, (câu) jagatiṃ kārayiṃ ahaṃ có ý nghĩa là: Ta đã cho làm hàng hiên bao quanh cây Bồ-đề cao quý. Các thiên còn lại từ thứ nhì trở đi tất cả cũng đều rõ ràng.

සත්තචත්තාලීසමෙ වග්ගෙ පඨමාපදානාදීනි පාළිඅනුසාරෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යානෙව.

Ở phẩm Bốn Mươi Bảy, các thiên A-la-hán sự từ thứ nhất trở đi đều dễ hiểu theo bản văn Pāli.

අට්ඨචත්තාලීසමෙ වග්ගෙ පඨමදුතියාපදානානි උත්තානානෙව.

Ở phẩm Bốn Mươi Tám, các thiên A-la-hán sự thứ nhất và thứ nhì đều rõ ràng.

30. තතියාපදානෙ කොසියො නාම භගවාති කොසියගොත්තෙ ජාතත්තා කොසියො නාම පච්චෙකබුද්ධොති අත්ථො. චිත්තකූටෙති චිත්තකූටකෙලාසකූටසානුකූටාදීසු අනොතත්තදහං පටිච්ඡාදෙත්වා ඨිතපබ්බතකූටෙසු නානාරතනඔසධාදීහි විචිත්තෙ චිත්තකූටපබ්බතෙ සො පච්චෙකබුද්ධො වසීති අත්ථො.

30. Trong thiên A-la-hán sự thứ ba, (câu) kosiyo nāma bhagavā có ý nghĩa là: Vị Phật Độc Giác tên là Kosiyo do đã sanh ra trong dòng dõi Kosiya. (Về từ) Cittakūṭe có ý nghĩa là: Vị Phật Độc Giác ấy đã trú ngụ ở núi Cittakūṭa, ngọn núi đa dạng với các loại châu báu, dược thảo khác nhau v.v... ở trong số các đỉnh núi đứng che phủ hồ Anotatta như là Cittakūṭa, Kelāsakūṭa, Sānukūṭa v.v...

චතුත්ථපඤ්චමාපදානානි උත්තානානෙව.

Các thiên A-la-hán sự thứ tư và thứ năm đều rõ ràng.

56. ඡට්ඨාපදානෙ කුසට්ඨකමදාසහන්ති පක්ඛිකභත්තඋපොසථිකභත්තධුරභත්තසලාකභත්තාදීසු කුසපණ්ණවසෙන දාතබ්බං අට්ඨසලාකභත්තං අහං අදාසින්ති අත්ථො.

56. Trong thiên A-la-hán sự thứ sáu, (câu) kusaṭṭhakamadāsahaṃ có ý nghĩa là: Ta đã dâng tám phần cơm thẻ, là phần vật thực cần được trao bằng lá cỏ kusa trong các dịp như là vật thực nửa tháng, vật thực ngày Bố-tát, vật thực thường xuyên, vật thực theo thẻ v.v...

61. සත්තමාපදානෙ සොභිතො නාම සම්බුද්ධොති ආරොහපරිණාහද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණබ්‍යාමප්පභාදීහි සොභමානසරීරත්තා සොභිතො නාම සම්මාසම්බුද්ධොති අත්ථො.

61. Trong thiên A-la-hán sự thứ bảy, (câu) sobhito nāma sambuddho có ý nghĩa là: Vị Chánh Đẳng Giác tên là Sobhita do có thân hình rực rỡ với chiều cao, bề ngang, ba mươi hai tướng của bậc Đại nhân, hào quang một sải tay v.v...

66. අට්ඨමාපදානෙ තක්කරායං වසී තදාති තං දසපුඤ්ඤකිරියවත්ථුං කරොන්තා ජනා පටිවසන්ති එත්ථාති තක්කරා, රාජධානී. තිස්සං තක්කරායං, තදා වසීති අත්ථො.

66. Trong thiên A-la-hán sự thứ tám, (câu) takkarāyaṃ vasī tadā có ý nghĩa là: Takkarā là kinh thành, là nơi mà dân chúng thực hành mười phước sự căn bản và sinh sống. (Nghĩa là) vị ấy đã sống ở tại Takkarā ấy vào lúc bấy giờ.

72. නවමාපදානෙ [Pg.210] පානධිං සුකතං ගය්හාති උපාහනයුගං සුන්දරාකාරෙන නිප්ඵාදිතං ගහෙත්වාති අත්ථො. දසමාපදානං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

72. Trong thiên A-la-hán sự thứ chín, (câu) pānadhiṃ sukataṃ gayha có ý nghĩa là: Sau khi đã cầm lấy đôi giày dép được làm ra với hình dáng đẹp đẽ. Thiên A-la-hán sự thứ mười đều dễ hiểu.

අට්ඨචත්තාලීසමවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

Phần giải về phẩm Bốn Mươi Tám đã chấm dứt.

49. පංසුකූලවග්ගො

49. Phẩm Paṃsukūla (Y Phấn Tảo)

1-10. පංසුකූලසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා

Chú giải về Trưởng lão truyện của ngài Paṃsukūlasaññaka và các vị khác (1-10)

එකූනපඤ්ඤාසමවග්ගෙ පඨමාපදානං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

Trong phẩm thứ bốn mươi chín, Trưởng lão truyện thứ nhất quả thật dễ hiểu.

14. දුතියාපදානෙ අධිච්චුප්පත්තිකා බුද්ධාති අධිච්චෙන අකාරණෙන උප්පත්තිකා සයම්භූතා, අඤ්ඤෙහි දෙවබ්‍රහ්මමාරාදීහි උපදෙසදායකෙහි රහිතා සයම්භූඤාණෙන උප්පන්නා ජාතා පාතුභූතාති අත්ථො.

14. Trong Trưởng lão truyện thứ hai, (câu) ‘chư Phật là bậc tự nhiên phát sanh’ có nghĩa là: Các ngài là bậc tự nhiên phát sanh, là bậc tự thành, không do nguyên nhân (bên ngoài). Nghĩa là các ngài đã phát sanh, đã sanh ra, đã xuất hiện nhờ vào trí tuệ tự chứng ngộ, không có các vị thầy chỉ dạy khác là chư thiên, Phạm thiên, Ma vương, v.v...

16. ඔදුම්බරිකපුප්ඵං වාති උදුම්බරරුක්ඛෙ පුප්ඵං දුල්ලභං දුල්ලභුප්පත්තිකං ඉව. චන්දම්හි සසකං යථාති චන්දමණ්ඩලෙ සසලෙඛාය රූපං දුල්ලභං යථා. වායසානං යථා ඛීරන්ති කාකානං නිච්චං රත්තින්දිවං ඛුද්දාපීළිතභාවෙන ඛීරං දුල්ලභං යථා, එවං දුල්ලභං ලොකනායකං චතුරාසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං වා අට්ඨාසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං වා සොළසාසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං වා කප්පසතසහස්සං පාරමියො පූරෙත්වා බුද්ධභාවතො දුල්ලභො ලොකනායකොති අත්ථො.

16. (Câu) ‘ví như hoa của cây ưu-đàm’ là giống như hoa trên cây ưu-đàm là vật hiếm có, là sự phát sanh hiếm có. (Câu) ‘giống như con thỏ ở trên mặt trăng’ là giống như hình ảnh của bóng con thỏ trong vầng trăng là điều hiếm có. (Câu) ‘giống như sữa của loài quạ’ là giống như sữa là vật hiếm có đối với loài quạ, do chúng luôn bị cơn đói hành hạ ngày và đêm. Tương tự như thế, bậc Lãnh Đạo thế gian là hiếm có. Nghĩa là, bậc Lãnh Đạo thế gian là hiếm có do đã thành tựu Phật quả sau khi đã viên mãn các pháp ba-la-mật trong bốn, hoặc tám, hoặc mười sáu a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp.

30. තතියාපදානෙ මධුං භිසෙහි සවතීති පොක්ඛරමධුපදුමකෙසරෙහි සවති පග්ඝරති. ඛීරං සප්පිං මුළාලිභීති ඛීරඤ්ච සප්පිරසඤ්ච පදුමමුළාලෙහි සවති පග්ඝරති. තස්මා තදුභයං මම සන්තකං බුද්ධො පටිග්ගණ්හතූති අත්ථො.

30. Trong Trưởng lão truyện thứ ba, (câu) ‘mật ngọt tuôn chảy từ các cọng sen’ có nghĩa là mật ngọt tuôn chảy, rỉ ra từ mật hoa và nhụy hoa sen. (Câu) ‘sữa và bơ lỏng từ các củ sen’ có nghĩa là cả sữa và vị bơ lỏng đều tuôn chảy, rỉ ra từ các củ sen. Do đó, ý nghĩa là: ‘Mong rằng đức Phật hãy thọ nhận cả hai thứ ấy là vật sở hữu của con’.

චතුත්ථපඤ්චමඡට්ඨාපදානානි උත්තානානෙව.

Các Trưởng lão truyện thứ tư, thứ năm, và thứ sáu đều có nghĩa rõ ràng.

119. සත්තමාපදානෙ චත්තාලීසදිජාපි චාති ද්වික්ඛත්තුං ජාතාති දිජා. කුමාරවයෙ උට්ඨිතදන්තානං පතිතත්තා පුන උට්ඨිතදන්තා දිජා, තෙ ච දන්තා. බ්‍යාකරණඤ්ච හෙට්ඨා නිදානකථායං වුත්තමෙව.

119. Trong Trưởng lão truyện thứ bảy, (câu) ‘và bốn mươi chiếc răng’ (có từ) ‘dijā’ (song sanh) nghĩa là sanh ra hai lần. Răng mọc lên lại sau khi các răng mọc lúc còn nhỏ đã rụng đi được gọi là ‘dijā,’ và đó chính là các chiếc răng ấy. Và lời giải thích đã được nói đến ở phần dưới trong Duyên Khởi Luận.

අට්ඨමාපදානං උත්තානමෙවාති.

Trưởng lão truyện thứ tám có nghĩa rõ ràng.

171. නවමාපදානෙ තදාහං මාණවො ආසින්ති යදා සුමෙධපණ්ඩිතො දීපඞ්කරභගවතො සන්තිකා බ්‍යාකරණං ලභි, තදා අහං මෙඝො නාම බ්‍රාහ්මණමාණවො [Pg.211] හුත්වා සුමෙධතාපසෙන සහ ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා සික්ඛාපදෙසු සික්ඛිතො කෙනචි පාපසහායෙන සංසට්ඨො සංසග්ගදොසෙන පාපවිතක්කාදිවසං ගතො මාතුඝාතකම්මවසෙන නරකෙ අග්ගිජාලාදිදුක්ඛමනුභවිත්වා තතො චුතො සමුද්දෙ තිමිඞ්ගලමහාමච්ඡො හුත්වා නිබ්බත්තො, සමුද්දමජ්ඣෙ ගච්ඡන්තං මහානාවං ගිලිතුකාමො ගතො. දිස්වා මං වාණිජා භීතා ‘‘අහො ගොතමො භගවා’’ති සද්දමකංසු. අථ මහාමච්ඡො පුබ්බවාසනාවසෙන බුද්ධගාරවං උප්පාදෙත්වා තතො චුතො සාවත්ථියං විභවසම්පන්නෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො සද්ධො පසන්නො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පබ්බජිත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණිත්වා දිවසස්ස තික්ඛත්තුං උපට්ඨානං ගන්ත්වා සරමානො වන්දති. තදා භගවා ‘‘චිරං ධම්මරුචී’’ති මං ආහ.

171. Trong Trưởng lão truyện thứ chín, (câu) ‘khi ấy, tôi là thanh niên Bà-la-môn’ có nghĩa là: Khi nhà hiền triết Sumedha nhận được lời thọ ký từ đức Thế Tôn Dīpaṅkara, khi ấy tôi là thanh niên Bà-la-môn tên Megha, đã cùng với đạo sĩ Sumedha xuất gia theo đời sống ẩn sĩ và đã được huấn luyện trong các học giới. Do giao du với một người bạn xấu, vì lỗi lầm của sự giao du, tôi đã bị các ác tầm, v.v... chi phối, và do nghiệp giết mẹ, tôi đã phải trải qua sự đau khổ của ngọn lửa, v.v... ở địa ngục. Sau khi mệnh chung từ nơi ấy, tôi đã tái sanh trong biển cả, trở thành một con cá lớn Timiṅgala, và đã đi đến với ý muốn nuốt chửng một chiếc thuyền lớn đang đi ở giữa biển. Nhìn thấy tôi, các thương nhân hoảng sợ đã thốt lên rằng: ‘Ôi, đức Thế Tôn Gotama!’. Bấy giờ, con cá lớn ấy do các chủng tử trong quá khứ đã làm phát sanh lòng tôn kính đối với đức Phật. Sau khi mệnh chung từ nơi ấy, tôi đã tái sanh ở Sāvatthī trong một gia đình Bà-la-môn giàu có. Có đức tin, có lòng trong sạch, sau khi nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, tôi đã xuất gia và đã chứng đắc A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. Mỗi ngày ba lần, tôi đi đến hầu hạ, và trong khi tưởng nhớ, tôi đã đảnh lễ. Khi ấy, đức Thế Tôn đã nói với tôi rằng: ‘Này Dhammaruci, đã lâu rồi’.

184. අථ සො ථෙරො ‘‘සුචිරං සතපුඤ්ඤලක්ඛණ’’න්තිආදීහි ගාථාහි ථොමෙසි. භන්තෙ, සතපුඤ්ඤලක්ඛණධර ගොතම. පතිපුබ්බෙන විසුද්ධපච්චයන්ති පුබ්බෙ දීපඞ්කරපාදමූලෙ පරිපුණ්ණපාරමීපච්චයසම්භාරො සුට්ඨු චිරං කාලං මයා න දිට්ඨො අසීති අත්ථො. අහමජ්ජසුපෙක්ඛනන්ති අජ්ජ ඉමස්මිං දිවසෙ අහං සුපෙක්ඛනං සුන්දරදස්සනං, සුන්දරදිට්ඨං වා නිරුපමං විග්ගහං උපමාරහිතසරීරං ගොතමං වත එකන්තෙන පස්සාමි දක්ඛාමීති අත්ථො.

184. Khi ấy, vị Trưởng lão ấy đã tán thán bằng các câu kệ bắt đầu là ‘suciraṃ satapuññalakkhaṇa’ (bậc có trăm tướng phước, đã lâu rồi). (Câu này có nghĩa là:) ‘Bạch ngài Gotama, bậc mang trăm tướng phước. (Câu) ‘với các duyên thanh tịnh theo thứ lớp’ có nghĩa là: ‘Trước đây, dưới chân đức Phật Dīpaṅkara, con đã không nhìn thấy sự tích tập các duyên cho các pháp ba-la-mật được viên mãn trong một thời gian rất dài.’ (Câu) ‘hôm nay con được thấy rõ ràng’ có nghĩa là: ‘Hôm nay, trong ngày này, con chắc chắn nhìn thấy, con chiêm ngưỡng ngài Gotama, là một cảnh tượng tốt đẹp, một hình ảnh đẹp đẽ, hay một cái thấy tốt đẹp, một thân tướng không thể sánh bằng, một thân thể không có gì ví được.’

185-186. සුචිරං විහතතමො මයාති විසෙසෙන හතතමො විද්ධංසිතමොහො ත්වං මයාපි සුට්ඨු චිරං ථොමිතොති අත්ථො. සුචිරක්ඛෙන නදී විසොසිතාති එසා තණ්හානදී සුන්දරරක්ඛෙන ගොපනෙන විසෙසෙන සොසිතා, අභබ්බුප්පත්තිකතා තයාති අත්ථො. සුචිරං අමලං විසොධිතන්ති සුට්ඨු චිරං දීඝෙන අද්ධුනා අමලං නිබ්බානං විසෙසෙන සොධිතං, සුට්ඨු කතං අධිගතං තයාති අත්ථො. නයනං ඤාණමයං මහාමුනෙ. චිරකාලසමඞ්ගිතොති මහාමුනෙ මහාසමණ ඤාණමයං නයනං දිබ්බචක්ඛුං චිරකාලං සමධිගතො සම්පත්තො ත්වන්ති අත්ථො. අවිනට්ඨො පුනරන්තරන්ති අහං පුන අන්තරං අන්තරාභවෙ මජ්ඣෙ පරිනට්ඨො පරිහීනො අහොසින්ති අත්ථො. පුනරජ්ජසමාගතො තයාති අජ්ජ ඉමස්මිං කාලෙ තයා සද්ධිං පුනපි සමාගතො එකීභූතො සහ වසාමීති අත්ථො. න හි නස්සන්ති කතානි ගොතමාති ගොතම සබ්බඤ්ඤුබුද්ධ, තයා සද්ධිං කතානි සමාගමාදීනි [Pg.212] න හි නස්සන්ති යාව ඛන්ධපරිනිබ්බානා න විනා භවිස්සන්තීති අත්ථො. සෙසං උත්තානමෙවාති.

185-186. (Câu) ‘bóng tối đã được con xua tan từ lâu’ có nghĩa là: ‘Ngài, là bậc đã đặc biệt diệt trừ bóng tối, đã phá tan si mê, cũng được con tán thán trong một thời gian rất dài.’ (Câu) ‘dòng sông đã được làm khô cạn bởi sự phòng hộ lâu dài’ có nghĩa là: ‘Dòng sông ái dục này đã được ngài làm cho đặc biệt khô cạn, làm cho không còn khả năng phát sanh, nhờ vào sự phòng hộ tốt đẹp, nhờ vào sự canh chừng.’ (Câu) ‘trạng thái vô cấu đã được thanh lọc từ lâu’ có nghĩa là: ‘Trong một thời gian rất dài, qua một chặng đường dài, trạng thái vô cấu là Niết-bàn đã được ngài đặc biệt thanh lọc, đã được làm cho tốt đẹp, đã được chứng ngộ.’ (Câu) ‘Bậc Đại ẩn sĩ, con mắt bằng trí tuệ đã được thành tựu từ lâu’ có nghĩa là: ‘Bậc Đại ẩn sĩ, bậc Đại Sa-môn, ngài đã thành tựu, đã đạt đến con mắt bằng trí tuệ là thiên nhãn trong một thời gian dài.’ (Câu) ‘lại không bị hủy hoại ở khoảng giữa’ có nghĩa là: ‘Con đã lại bị hủy hoại, đã bị hư mất ở khoảng giữa, ở trong thân trung hữu.’ (Câu) ‘hôm nay lại được hội ngộ cùng ngài’ có nghĩa là: ‘Hôm nay, trong thời điểm này, con lại được hội ngộ cùng với ngài, được hợp nhất, được sống cùng.’ (Câu) ‘này ngài Gotama, các việc đã làm không bị mất đi’ có nghĩa là: ‘Này ngài Gotama, bậc Toàn Giác, các việc đã làm cùng với ngài như là sự hội ngộ, v.v... quả thật sẽ không bị mất đi, sẽ không bị hủy hoại cho đến khi các uẩn đạt đến đại Niết-bàn.’ Phần còn lại có nghĩa rõ ràng.

ධම්මරුචියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần chú giải Trưởng lão truyện của ngài Dhammaruci đã chấm dứt.

දසමාපදානං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

Trưởng lão truyện thứ mười quả thật dễ hiểu.

එකූනපඤ්ඤාසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần chú giải phẩm thứ bốn mươi chín đã chấm dứt.

50-53. කිඞ්කණිපුප්ඵාදිවග්ගො

Phẩm về hoa Kiṅkaṇi, v.v... (50-53)

1-40. කිඞ්කණිපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා

Chú giải về Trưởng lão truyện của ngài Kiṅkaṇipupphiya và các vị khác (1-40)

පඤ්ඤාසමවග්ගෙ ච එකපඤ්ඤාසමවග්ගෙ ච ද්වෙපඤ්ඤාසමවග්ගෙ ච තෙපඤ්ඤාසමවග්ගෙ ච සබ්බානි අපදානානි උත්තානානෙවාති.

Và trong phẩm thứ năm mươi, và trong phẩm thứ năm mươi mốt, và trong phẩm thứ năm mươi hai, và trong phẩm thứ năm mươi ba, tất cả các Trưởng lão truyện đều có nghĩa rõ ràng.

54. කච්චායනවග්ගො

54. Phẩm Kaccāyana

1. මහාකච්චායනත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

1. Chú giải Trưởng lão truyện của ngài Mahākaccāyana

චතුපඤ්ඤාසමවග්ගෙ පඨමාපදානෙ පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො මහාකච්චායනත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ ගහපතිමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වුද්ධිප්පත්තො එකදිවසං සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං විභජන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපියමානං එකං භික්ඛුං දිස්වා සයම්පි තං ඨානන්තරං පත්ථෙන්තො පණිධානං කත්වා දානාදීනි පුඤ්ඤානි කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සුමෙධස්ස භගවතො කාලෙ විජ්ජාධරො හුත්වා ආකාසෙන ගච්ඡන්තො එකස්මිං වනසණ්ඩෙ නිසින්නං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො කණිකාරපුප්ඵෙහි පූජං අකාසි.

Trong phẩm thứ năm mươi bốn, bài kệ thứ nhất bắt đầu bằng câu ‘Padumuttaro nāma jino’ là thiên sử của trưởng lão Mahākaccāyana. Vị này cũng đã tạo các thiện sự nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu làm duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, ngài đã sanh vào dòng dõi gia chủ đại phú, khi đã trưởng thành, một hôm đang nghe Pháp nơi đức Đạo Sư, ngài đã nhìn thấy một vị tỳ khưu được đức Đạo Sư đặt vào địa vị tối thắng về việc phân tích rộng rãi ý nghĩa của lời dạy được nói một cách tóm tắt, tự mình cũng mong mỏi địa vị ấy, ngài đã lập nguyện, đã làm các phước báu như bố thí v.v... và đã luân hồi trong cõi trời và cõi người. Vào thời của đức Thế Tôn Sumedha, ngài đã là một vị tiên thông, đang đi trên hư không, ngài đã nhìn thấy đức Thế Tôn đang ngự trong một khu rừng, với tâm hoan hỷ, ngài đã cúng dường bằng những đóa hoa kaṇikāra.

සො තෙන පුඤ්ඤෙන අපරාපරං සුගතීසුයෙව පරිවත්තෙන්තො කස්සපදසබලස්ස කාලෙ බාරාණසියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා පරිනිබ්බුතෙ භගවති සුවණ්ණචෙතියකම්මට්ඨානෙ සතසහස්සග්ඝනිකාය සුවණ්ණිට්ඨකාය පූජං කත්වා ‘‘ඉමස්ස නිස්සන්දෙන නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ සරීරං මෙ සුවණ්ණවණ්ණං හොතූ’’ති [Pg.213] පත්ථනං අකාසි. තතො යාවජීවං කුසලකම්මං කත්වා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ උජ්ජෙනියං රඤ්ඤො චණ්ඩපජ්ජොතස්ස පුරොහිතගෙහෙ නිබ්බත්ති, තස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ මාතා ‘‘මය්හං පුත්තො සුවණ්ණවණ්ණො, අත්තනො නාමං ගහෙත්වා ආගතො’’ති කඤ්චනමාණවොත්වෙව නාමං අකාසි. සො වුද්ධිමන්වාය තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා පිතු අච්චයෙන පුරොහිතට්ඨානං ලභි. සො ගොත්තවසෙන කච්චායනොති පඤ්ඤායිත්ථ. අථ රාජා චණ්ඩපජ්ජොතො බුද්ධුප්පාදං සුත්වා, ‘‘ආචරිය, තුම්හෙ තත්ථ ගන්ත්වා සත්ථාරං ඉධානෙථා’’ති පෙසෙසි. සො අත්තට්ඨමො සත්ථු සන්තිකං උපගතො තස්ස සත්ථා ධම්මං දෙසෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ සත්තහි ජනෙහි සද්ධිං සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි.

Do phước báu ấy, ngài đã tái sanh liên tiếp chỉ trong các cõi lành. Vào thời của đức Thập Lực Kassapa, ngài đã sanh trong một gia đình ở Bārāṇasī. Sau khi đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, tại nơi xây dựng bảo tháp bằng vàng, ngài đã cúng dường một viên gạch vàng trị giá một trăm ngàn. Ngài đã phát nguyện rằng: “Do quả báo này, mong rằng thân của con ở những nơi con sanh ra đều có màu sắc vàng ròng.” Sau đó, ngài đã làm các thiện nghiệp cho đến trọn đời, đã luân hồi trong cõi trời và cõi người trong một khoảng thời gian giữa hai đức Phật. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh ra trong gia đình của vị quốc sư của vua Caṇḍapajjota ở Ujjenī. Vào ngày đặt tên cho ngài, người mẹ đã đặt tên là Kañcanamāṇava với ý nghĩ rằng: “Con trai của ta có màu da vàng ròng, đã tự mang theo tên của mình mà đến.” Khi trưởng thành, ngài đã học thông ba bộ Vệ-đà và sau khi người cha qua đời, ngài đã nhận được địa vị quốc sư. Do thuộc dòng họ Kaccāyana, ngài được biết đến với tên gọi Kaccāyana. Bấy giờ, vua Caṇḍapajjota nghe tin đức Phật xuất hiện, đã phái ngài đi và nói rằng: “Thưa tôn sư, ngài hãy đến đó và thỉnh đức Đạo Sư về đây.” Ngài cùng với bảy người khác đã đi đến yết kiến đức Đạo Sư, và đức Đạo Sư đã thuyết Pháp cho ngài. Vào cuối bài Pháp, ngài cùng với bảy người kia đã an trú vào quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích.

1. සො එවං පත්තඅරහත්තඵලො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව. අථ සත්ථා ‘‘එථ, භික්ඛවො’’ති හත්ථං පසාරෙසි. තෙ තාවදෙව ද්වඞ්ගුලමත්තකෙසමස්සුඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා වස්සසට්ඨිකත්ථෙරා විය අහෙසුං. එවං ථෙරො සදත්ථං නිප්ඵාදෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, රාජා පජ්ජොතො තුම්හාකං පාදෙ වන්දිතුං ධම්මඤ්ච සොතුං ඉච්ඡතී’’ති ආරොචෙසි. සත්ථා ‘‘ත්වංයෙව, කච්චාන, තත්ථ ගච්ඡ, තයි ගතෙ රාජා පසීදිස්සතී’’ති ආහ. ථෙරො සත්ථු ආණාය අත්තට්ඨමො තත්ථ ගන්ත්වා රාජානං පසාදෙත්වා අවන්තීසු සාසනං පතිට්ඨාපෙත්වා පුන සත්ථු සන්තිකමෙව ආගතො. අත්තනො පුබ්බපත්ථනාවසෙන කච්චායනප්පකරණං මහානිරුත්තිප්පකරණං නෙත්තිප්පකරණන්ති පකරණත්තයං සඞ්ඝමජ්ඣෙ බ්‍යාකාසි. අථ සන්තුට්ඨෙන භගවතා ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං විභජන්තානං යදිදං මහාකච්චානො’’ති (අ. නි. 1.188, 197) එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතො අග්ගඵලසුඛෙන විහාසීති.

1. Vị ấy, sau khi đã đắc quả A-la-hán như vậy, đã nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, sanh tâm hoan hỷ, và đã tuyên thuyết thiên sử về hành trạng quá khứ của mình, bắt đầu bằng câu ‘Padumuttaro nāma jino.’ Ý nghĩa của câu ấy đã được nói ở dưới. Bấy giờ, đức Đạo Sư duỗi tay ra và nói: “Hãy đến đây, các tỳ khưu.” Ngay lập tức, các vị ấy đã trở thành giống như các trưởng lão có sáu mươi tuổi hạ, với tóc và râu chỉ dài hai lóng tay, mang y bát do thần thông hóa hiện. Như vậy, sau khi đã hoàn thành mục đích của mình, vị trưởng lão đã bạch rằng: “Bạch đức Thế Tôn, vua Pajjota mong muốn được đảnh lễ chân của Ngài và lắng nghe Chánh Pháp.” Đức Đạo Sư nói: “Này Kaccāna, chính con hãy đến đó. Khi con đến, nhà vua sẽ có đức tin.” Vị trưởng lão, theo mệnh lệnh của đức Đạo Sư, đã cùng với bảy người khác đến đó, làm cho nhà vua phát sanh đức tin, đã thiết lập giáo pháp ở xứ Avantī, rồi lại trở về nơi đức Đạo Sư. Do lời nguyện quá khứ của mình, ngài đã giảng giải ba bộ luận là Kaccāyanappakaraṇa, Mahāniruttippakaraṇa, và Nettippakaraṇa giữa Tăng chúng. Bấy giờ, được đức Thế Tôn hài lòng đặt vào địa vị tối thắng: “Này các tỳ khưu, tối thắng trong số các đệ tử của ta về việc phân tích rộng rãi ý nghĩa của lời dạy được nói một cách tóm tắt, chính là Mahākaccāna,” (A. Ni. 1.188, 197) ngài đã an trú trong sự an lạc của quả vị tối thượng.

මහාකච්චායනත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên sử của trưởng lão Mahākaccāyana chấm dứt.

2. වක්කලිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

2. Phần giải về thiên sử của trưởng lão Vakkali

දුතියාපදානෙ [Pg.214] ඉතො සතසහස්සම්හීතිආදිකං ආයස්මතො වක්කලිත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ථෙරො පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථු සන්තිකං ගච්ඡන්තෙහි උපාසකෙහි සද්ධිං විහාරං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරා එකං භික්ඛුං සද්ධාධිමුත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපිතං දිස්වා සයම්පි තං ඨානන්තරං පත්ථෙන්තො සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා පණිධානං අකාසි. සත්ථා තස්ස අනන්තරායං දිස්වා බ්‍යාකරි.

Trong bài kệ thứ hai, câu bắt đầu bằng ‘ito satasahassamhi’ là thiên sử của trưởng lão Vakkali. Vị trưởng lão này cũng đã tạo các thiện sự nơi các bậc Tối Thắng quá khứ, đã tích lũy các phước báu làm duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, ngài đã sanh trong một gia đình ở thành phố Haṃsavatī. Khi đã đến tuổi trưởng thành, ngài đã cùng với các cận sự nam đi đến tu viện để yết kiến đức Đạo Sư. Đứng ở cuối hội chúng nghe Pháp, ngài đã nhìn thấy một vị tỳ khưu được đức Đạo Sư đặt vào địa vị tối thắng về lòng tin kiên cố, tự mình cũng mong mỏi địa vị ấy, ngài đã thực hiện việc cúng dường trọng đại đến Tăng chúng có đức Phật dẫn đầu trong bảy ngày và đã lập nguyện. Đức Đạo Sư, thấy được sự không chướng ngại của ngài, đã thọ ký.

සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අම්හාකං භගවතො කාලෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති, තස්ස වක්කලීති නාමං කරිංසු. තත්ථ කලීති අපරාධතිලකාළකාදිදොසස්ස අධිවචනං. නිද්ධන්තසුවණ්ණපිණ්ඩසදිසතාය අපගතො බ්‍යපගතො කලි දොසො අස්සාති ව-කාරාගමං කත්වා වක්කලීති වුච්චති. සො වුද්ධිප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා බ්‍රාහ්මණසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං ගතො, සත්ථාරං දිස්වා රූපකායසම්පත්තිදස්සනෙන අතිත්තො සත්ථාරා සද්ධිංයෙව විචරති. ‘‘අගාරමජ්ඣෙ වසන්තො නිච්චකාලං සත්ථු දස්සනං න ලභිස්සාමී’’ති සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා ඨපෙත්වා භොජනකාලං සරීරකිච්චකාලඤ්ච සෙසකාලෙ යත්ථ ඨිතෙන සක්කා දසබලං පස්සිතුං, තත්ථ ඨිතො අඤ්ඤං කිච්චං පහාය භගවන්තං ඔලොකෙන්තොයෙව විහරති. සත්ථා තස්ස ඤාණපරිපාකං ආගමෙන්තො බහුකාලං තස්මිං රූපදස්සනෙනෙව විචරන්තෙ කිඤ්චි අවත්වා පුනෙකදිවසං – ‘‘කිං තෙ, වක්කලි, ඉමිනා පූතිකායෙන දිට්ඨෙන? යො ඛො, වක්කලි, ධම්මං පස්සති, සො මං පස්සති; යො මං පස්සති, සො ධම්මං පස්සති. ධම්මඤ්හි, වක්කලි, පස්සන්තො මං පස්සතී’’ති (සං. නි. 3.87) ආහ. සත්ථරි එවං වදන්තෙපි ථෙරො සත්ථු දස්සනං පහාය අඤ්ඤත්ථ ගන්තුං න සක්කොති. තතො සත්ථා, ‘‘නායං භික්ඛු සංවෙගං අලභිත්වා බුජ්ඣිස්සතී’’ති වස්සූපනායිකදිවසෙ – ‘‘අපෙහි, වක්කලී’’ති ථෙරං පණාමෙසි. සො සත්ථාරා පණාමිතො සත්ථු සම්මුඛෙ ඨාතුං අසක්කොන්තො – ‘‘කිං මය්හං ජීවිතෙන, යොහං සත්ථාරං දට්ඨුං න ලභාමී’’ති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ පපාතට්ඨානං [Pg.215] අභිරුහි? සත්ථා තස්ස තං පවත්තිං ඤත්වා – ‘‘අයං භික්ඛු මම සන්තිකා අස්සාසං අලභන්තො මග්ගඵලානං උපනිස්සයං නාසෙය්‍යා’’ති අත්තානං දස්සෙත්වා ඔභාසං විස්සජ්ජෙන්තො –

Vị ấy trọn đời làm điều thiện, luân hồi trong cõi trời và cõi người, vào thời của đức Thế Tôn chúng ta, đã sanh vào gia tộc Bà-la-môn ở thành Sāvatthī, người ta đặt tên cho vị ấy là Vakkali. Ở đây, ‘kali’ là từ đồng nghĩa với lỗi lầm, tỳ vết, vết đen, v.v. Do giống như khối vàng đã được lọc sạch, lỗi lầm ‘kali’ đã được loại bỏ, đã được trừ diệt, nên thêm vào phụ âm ‘va’ và được gọi là Vakkali. Vị ấy khi trưởng thành đã học thuộc ba bộ Vệ-đà và đạt đến sự thành tựu trong các nghề của Bà-la-môn, sau khi nhìn thấy đức Đạo Sư, do không thỏa mãn với việc chiêm ngưỡng thân tướng viên mãn, vị ấy đã đi theo cùng với đức Đạo Sư. Nghĩ rằng: “Sống giữa gia đình, ta sẽ không thể thường xuyên chiêm ngưỡng đức Đạo Sư,” vị ấy đã xuất gia nơi đức Đạo Sư, ngoại trừ giờ ăn và giờ làm các việc của thân thể, vào những lúc còn lại, vị ấy đứng ở nơi nào có thể nhìn thấy bậc Thập Lực, đứng ở nơi ấy, từ bỏ các công việc khác, chỉ ngắm nhìn đức Thế Tôn mà sống. Đức Đạo Sư, trong khi chờ đợi trí tuệ của vị ấy chín muồi, đã không nói gì trong một thời gian dài khi vị ấy chỉ sống bằng việc ngắm nhìn thân tướng, rồi một hôm Ngài nói: “Này Vakkali, có ích gì cho ngươi với việc nhìn thấy thân thể hôi thối này? Này Vakkali, người nào thấy Pháp, người ấy thấy ta; người nào thấy ta, người ấy thấy Pháp. Này Vakkali, quả thật, người thấy Pháp là thấy ta.” (saṃ. ni. 3.87). Dù đức Đạo Sư nói như vậy, vị trưởng lão vẫn không thể từ bỏ việc chiêm ngưỡng đức Đạo Sư để đi nơi khác. Do đó, đức Đạo Sư nghĩ rằng: “Vị tỳ khưu này nếu không có được sự chấn động tâm linh thì sẽ không thể giác ngộ,” vào ngày an cư mùa mưa, Ngài đã đuổi vị trưởng lão đi: “Hãy đi đi, Vakkali.” Vị ấy bị đức Đạo Sư đuổi đi, không thể đứng trước mặt đức Đạo Sư, đã nghĩ: “Sự sống này của ta có ích gì, khi ta không được nhìn thấy đức Đạo Sư,” rồi leo lên một nơi có vách đá trên núi Gijjhakūṭa. Đức Đạo Sư biết được hành động đó của vị ấy, nghĩ rằng: “Vị tỳ khưu này nếu không nhận được sự an ủi từ ta, sẽ làm mất đi duyên lành của đạo và quả,” Ngài đã hiện thân và phóng hào quang –

‘‘පාමොජ්ජබහුලො භික්ඛු, පසන්නො බුද්ධසාසනෙ;

අධිගච්ඡෙ පදං සන්තං, සඞ්ඛාරූපසමං සුඛ’’න්ති. (ධ. ප. 381) –

“Vị Tỳ khưu nhiều hân hoan, tín thành trong giáo pháp của đức Phật, sẽ chứng đạt trạng thái tịch tịnh, là sự an lạc do các hành được lắng dịu.” (Pháp Cú 381) –

ගාථං වත්වා ‘‘එහි, වක්කලී’’ති (ධ. ප. අට්ඨ. 2.381) හත්ථං පසාරෙසි. ථෙරො ‘‘දසබලො මෙ දිට්ඨො, ‘එහී’ති අව්හායනම්පි ලද්ධ’’න්ති බලවපීතිසොමනස්සං උප්පාදෙත්වා ‘‘කුතො ගච්ඡාමී’’ති අත්තනො ගමනභාවං අජානිත්වාව සත්ථු සම්මුඛෙ ආකාසෙ පක්ඛන්දිත්වා පඨමෙන පාදෙන පබ්බතෙ ඨිතොයෙව සත්ථාරා වුත්තගාථායො ආවජ්ජෙන්තො ආකාසෙයෙව පීතිං වික්ඛම්භෙත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණීති අඞ්ගුත්තරට්ඨකථායං (අ. නි. අට්ඨ. 1.1.208) ධම්මපදවණ්ණනායඤ්ච (ධ. ප. අට්ඨ. 2.381 වක්කලිත්ථෙරවත්ථු) ආගතං.

Sau khi nói kệ ngôn, Ngài đưa tay ra và nói: “Hãy đến đây, Vakkali.” (Pháp Cú Sớ Giải 2.381). Vị trưởng lão nghĩ rằng: “Ta đã thấy bậc Thập Lực, lại còn được Ngài gọi ‘hãy đến đây’,” sanh khởi niềm hỷ lạc và hoan hỷ mãnh liệt, không biết mình đi từ đâu, đã bay vọt lên không trung trước mặt đức Đạo Sư, trong khi chân đầu tiên vẫn còn đứng trên núi, vị ấy suy niệm các câu kệ do đức Đạo Sư nói, ngay trên không trung đã chế ngự được hỷ lạc và đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. Điều này được ghi lại trong Chú giải Tăng Chi Bộ (a. ni. aṭṭha. 1.1.208) và trong Chú giải Pháp Cú (dha. pa. aṭṭha. 2.381, câu chuyện về trưởng lão Vakkali).

ඉධ පන එවං වෙදිතබ්බං – ‘‘කිං තෙ, වක්කලී’’තිආදිනා සත්ථාරා ඔවදිතො ගිජ්ඣකූටෙ විහරන්තො විපස්සනං පට්ඨපෙසි, තස්ස සද්ධාය බලවභාවතො එව විපස්සනා වීථිං න ඔතරති? භගවා තං ඤත්වා කම්මට්ඨානං සොධෙත්වා අදාසි. සො පුන විපස්සනං මත්ථකං පාපෙතුං නාසක්ඛියෙව. අථස්ස ආහාරවෙකල්ලෙන වාතාබාධො උප්පජ්ජි, තං වාතාබාධෙන පීළියමානං ඤත්වා භගවා තත්ථ ගන්ත්වා පුච්ඡන්තො –

Tuy nhiên, ở đây nên được hiểu như sau: Sau khi được đức Đạo Sư giáo huấn bằng câu “Này Vakkali, có ích gì cho ngươi...” v.v., vị ấy trong khi trú tại núi Gijjhakūṭa đã thiết lập thiền quán, nhưng do tín tâm quá mạnh mẽ nên thiền quán không đi vào lộ trình. Đức Thế Tôn biết được điều đó, đã thanh lọc và ban cho đề mục thiền định. Vị ấy lại không thể đưa thiền quán đến đỉnh điểm. Bấy giờ, do thiếu thốn thức ăn, một cơn bệnh phong đã khởi lên nơi vị ấy. Biết vị ấy đang bị bệnh phong hành hạ, đức Thế Tôn đã đi đến đó và hỏi rằng:

‘‘වාතරොගාභිනීතො ත්වං, විහරං කානනෙ වනෙ;

පවිද්ධගොචරෙ ලූඛෙ, කථං භික්ඛු කරිස්සසී’’ති. (ථෙරගා. 350) –

“Bị bệnh phong áp đảo, ngươi đang trú trong rừng sâu; ở nơi khất thực xa xôi, khô khan, này Tỳ khưu, ngươi sẽ làm thế nào?” (Trưởng Lão Kệ 350) –

ආහ. තං සුත්වා ථෙරො –

Ngài đã nói. Nghe vậy, vị trưởng lão –

‘‘පීතිසුඛෙන විපුලෙන, ඵරමානො සමුස්සයං;

ලූඛම්පි අභිසම්භොන්තො, විහරිස්සාමි කානනෙ.

“Với hỷ lạc và an lạc rộng lớn, con sẽ làm cho thấm nhuần khắp thân thể; vượt qua cả sự khô khan, con sẽ trú trong rừng sâu.

‘‘භාවෙන්තො සතිපට්ඨානෙ, ඉන්ද්‍රියානි බලානි ච;

බොජ්ඣඞ්ගානි ච භාවෙන්තො, විහරිස්සාමි කානනෙ.

“Tu tập các niệm xứ, các căn và các lực; và tu tập các giác chi, con sẽ trú trong rừng sâu.

‘‘ආරද්ධවීරියෙ පහිතත්තෙ, නිච්චං දළ්හපරක්කමෙ;

සමග්ගෙ සහිතෙ දිස්වා, විහරිස්සාමි කානනෙ.

“Với tinh tấn đã được khơi dậy, với tâm đã được hướng đến, luôn luôn nỗ lực kiên cố; thấy được sự hòa hợp, đồng thuận, con sẽ trú trong rừng sâu.

‘‘අනුස්සරන්තො [Pg.216] සම්බුද්ධං, අග්ගං දන්තං සමාහිතං;

අතන්දිතො රත්තින්දිවං, විහරිස්සාමි කානනෙ’’ති. (ථෙරගා. 351-354) –

“Tưởng niệm đến bậc Chánh Đẳng Giác, bậc tối thượng, đã được điều phục, đã được định tĩnh; không mệt mỏi ngày đêm, con sẽ trú trong rừng sâu.” (Trưởng Lão Kệ 351-354) –

චතස්සො ගාථායො අභාසි. තාසං අත්ථො ථෙරගාථාවණ්ණනායං (ථෙරගා. අට්ඨ. 2.351-354) වුත්තොයෙව. එවං ථෙරො විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා අරහත්තං පාපුණි.

Vị ấy đã nói bốn câu kệ. Ý nghĩa của chúng đã được nói đến trong Chú giải Trưởng Lão Kệ (theragā. aṭṭha. 2.351-354). Như vậy, vị trưởng lão đã nỗ lực tu tập thiền quán và đắc quả A-la-hán.

28. සො අරහත්තං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ඉතො සතසහස්සම්හීතිආදිමාහ. තත්ථ ඉතොති කකුසන්ධාදීනං උප්පන්නභද්දකප්පතො හෙට්ඨා කප්පසතසහස්සමත්ථකෙති අත්ථො.

28. Vị ấy sau khi đắc quả A-la-hán, nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, sanh tâm hoan hỷ, đã tuyên thuyết về tiền thân của mình, bắt đầu bằng câu: “Cách đây một trăm ngàn kiếp.” Ở đây, “cách đây” có nghĩa là một trăm ngàn kiếp về trước, tính từ kiếp hiền nơi các vị Phật như Kakusandha v.v. đã xuất hiện.

29. පදුමාකාරවදනොති සුපුප්ඵිතපදුමසස්සිරීකමුඛො. පදුමපත්තක්ඛොති සෙතපදුමපුප්ඵපණ්ණසදිසඅක්ඛීති අත්ථො.

29. “Gương mặt hình hoa sen” nghĩa là gương mặt có vẻ đẹp của hoa sen nở rộ. “Mắt như cánh sen” nghĩa là đôi mắt giống như cánh của hoa sen trắng.

30. පදුමුත්තරගන්ධොවාති පදුමගන්ධමුඛොති අත්ථො.

30. “Hương thơm như hoa sen Padumuttara” nghĩa là miệng có hương thơm của hoa sen.

31. අන්ධානං නයනූපමොති චක්ඛුවිරහිතානං සත්තානං නයනසදිසො, ධම්මදෙසනාය සබ්බසත්තානං පඤ්ඤාචක්ඛාදිචක්ඛුදායකොති අත්ථො. සන්තවෙසොති සන්තසභාවො සන්තඉරියාපථො. ගුණනිධීති ගුණානං නිධි, සබ්බගුණගණානං නිධානට්ඨානභූතොති අත්ථො. කරුණාමතිආකරොති සාධූනං චිත්තකම්පනසඞ්ඛාතාය කරුණාය ච අත්ථානත්ථමිනනපරිච්ඡින්නමතියා ච ආකරො ආධාරභූතො.

31. “Như đôi mắt cho người mù” nghĩa là giống như đôi mắt cho các chúng sanh không có mắt, nghĩa là người ban cho con mắt trí tuệ và các con mắt khác cho tất cả chúng sanh bằng việc thuyết Pháp. “Dáng vẻ tịch tịnh” là bản tánh tịch tịnh, oai nghi tịch tịnh. “Kho tàng của các đức hạnh” là kho báu của các đức hạnh, nghĩa là nơi chứa đựng tất cả các tập hợp đức hạnh. “Nguồn của lòng bi và trí tuệ” nghĩa là nền tảng, là nguồn cội của lòng bi, được gọi là sự rung động tâm của các bậc thiện nhân, và của trí tuệ phân biệt điều lợi ích và không lợi ích.

32. බ්‍රහ්මාසුරසුරච්චිතොති බ්‍රහ්මෙහි ච අසුරෙහි ච දෙවෙහි ච අච්චිතො පූජිතොති අත්ථො.

32. Brahmāsurasuraccito: có nghĩa là được các Phạm thiên, các a-tu-la, và các chư thiên tôn kính, cúng dường.

33. මධුරෙන රුතෙන චාති කරවීකරුතමධුරෙන සද්දෙන සකලං ජනං රඤ්ජයන්තීති සම්බන්ධො. සන්ථවී සාවකං සකන්ති අත්තනො සාවකං මධුරධම්මදෙසනාය සන්ථවී, ථුතිං අකාසීති අත්ථො.

33. Madhurena rutena cāti có liên hệ là làm cho tất cả mọi người vui thích bằng âm thanh ngọt ngào như tiếng chim ca-lăng-tần-già. Santhavī sāvakaṃ sakanti có nghĩa là đã tán dương, đã ca ngợi vị đệ tử của mình bằng bài thuyết Pháp ngọt ngào.

34. සද්ධාධිමුත්තොති සද්දහනසද්ධාය සාසනෙ අධිමුත්තො පතිට්ඨිතොති අත්ථො. මම දස්සනලාලසොති මය්හං දස්සනෙ බ්‍යාවටො තප්පරො.

34. Saddhādhimuttoti có nghĩa là người có tín tâm, được an trú trong giáo Pháp bằng niềm tin tin tưởng. Mama dassanalālasoti có nghĩa là người chuyên tâm, hết lòng trong việc diện kiến ta.

35. තං [Pg.217] ඨානමභිරොචයින්ති තං සද්ධාධිමුත්තට්ඨානන්තරං අභිරොචයිං, ඉච්ඡිං පත්ථෙසින්ති අත්ථො.

35. Taṃ ṭhānamabhirocayinti có nghĩa là ta đã ưa thích, đã mong muốn, đã ước nguyện địa vị ấy, tức là địa vị của người có tín tâm.

40. පීතමට්ඨනිවාසනන්ති සිලිට්ඨසුවණ්ණවණ්ණවත්ථෙ නිවත්ථන්ති අත්ථො. හෙමයඤ්ඤොපචිතඞ්ගන්ති සුවණ්ණපාමඞ්ගලග්ගිතගත්තන්ති අත්ථො.

40. Pītamaṭṭhanivāsananti có nghĩa là mặc y phục có màu sắc vàng óng ánh. Hemayaññopacitaṅganti có nghĩa là thân thể được trang điểm bằng những vật trang sức tốt lành bằng vàng.

47-48. නොනීතසුඛුමාලං මන්ති නවනීතමිව මුදුතලුණහත්ථපාදං. ජාතපල්ලවකොමලන්ති අසොකපල්ලවපත්තකොමලමිව මුදුකන්ති අත්ථො. පිසාචීභයතජ්ජිතාති තදා එවංභූතං කුමාරං මං අඤ්ඤා පිසාචී එකා රක්ඛසී භයෙන තජ්ජෙසි භිංසාපෙසීති අත්ථො. තදා මහෙසිස්ස සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාදමූලෙ මං සායෙසුං නිපජ්ජාපෙසුං. දීනමානසා භීතචිත්තා මම මාතාපිතරො ඉමං දාරකං තෙ දදාම, ඉමස්ස සරණං පතිට්ඨා හොතු නාථ නායකාති සම්බන්ධො.

47-48. Nonītasukhumālaṃ manti có nghĩa là ta, người có tay chân mềm mại non nớt như bơ mới. Jātapallavakomalanti có nghĩa là mềm mại như chồi non, lá non của cây a-soka. Pisācībhayatajjitāti có nghĩa là khi ấy, ta là một đứa trẻ như thế đã bị một nữ quỷ, một nữ dạ-xoa khác hăm dọa, làm cho khiếp sợ. Khi ấy, họ đã cho ta nằm xuống, đã đặt ta nằm xuống dưới chân của bậc Đại Hiền, bậc Chánh Đẳng Giác. Cha mẹ của ta, với tâm trí sầu muộn, với tâm hồn hoảng sợ, có liên hệ là (đã nói rằng): “Chúng tôi xin dâng đứa trẻ này cho Ngài. Thưa bậc Lãnh Đạo, bậc Hướng Đạo, xin Ngài hãy là nơi nương tựa, là chỗ quy y cho đứa trẻ này.”

49. තදා පටිග්ගහි සො මන්ති සො භගවා තදා තස්මිං මම මාතුයා දින්නකාලෙ ජාලිනා ජාලයුත්තෙන සඞ්ඛාලකෙන චක්කලක්ඛණාදීහි ලක්ඛිතෙන මුදුකොමලපාණිනා මුදුකෙන විසුද්ධෙන හත්ථතලෙන මං අග්ගහෙසීති අත්ථො.

49. Tadā paṭiggahi so manti có nghĩa là khi ấy, vào lúc được mẹ của ta dâng cho, đức Thế Tôn ấy đã nắm lấy ta bằng bàn tay mềm mại, dịu dàng, có mạng lưới giăng, sáng bóng, được ghi dấu bởi tướng bánh xe v.v..., bằng lòng bàn tay mềm mại và thanh tịnh.

52. සබ්බපාරමිසම්භූතන්ති සබ්බෙහි දානපාරමිතාදීහි සම්භූතං ජාතං. නීලක්ඛිනයනං වරං පුඤ්ඤසම්භාරජං උත්තමනීලඅක්ඛිවන්තං. සබ්බසුභාකිණ්ණං සබ්බෙන සුභෙන වණ්ණෙන සණ්ඨානෙන ආකිණ්ණං ගහනීභූතං රූපං භගවතො හත්ථපාදසීසාදිරූපං දිස්වාති අත්ථො, තිත්තිං අපත්තො විහරාමි අහන්ති සම්බන්ධො.

52. Sabbapāramisambhūtanti có nghĩa là được sanh ra, được phát sanh từ tất cả các pháp ba-la-mật như bố thí v.v... Nīlakkhinayanaṃ varaṃ có nghĩa là có đôi mắt màu xanh biếc tuyệt vời, được sanh ra từ sự tích lũy phước báu. Sabbasubhākiṇṇaṃ có nghĩa là sau khi đã nhìn thấy sắc thân của đức Thế Tôn, tức là sắc thân của tay, chân, đầu v.v... được tràn đầy, được thâm sâu bởi tất cả màu sắc và hình dáng tốt đẹp, có liên hệ là: “Ta sống mà không đạt đến sự thỏa mãn.”

61. තදා මං චරණන්තගොති තස්මිං මය්හං අරහත්තං පත්තකාලෙ සීලාදිපන්නරසන්නං චරණධම්මානං අන්තගො, පරියොසානප්පත්තො පරිපූරකාරීති අත්ථො. ‘‘මරණන්තගො’’තිපි පාඨො. තස්ස මරණස්ස අන්තං නිබ්බානං පත්තොති අත්ථො. සද්ධාධිමුත්තානං අග්ගං පඤ්ඤපෙසීති සම්බන්ධො. අථ සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසින්නො ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං සද්ධාධිමුත්තානං යදිදං, වක්කලී’’ති (අ. නි. 1.198, 208) මං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති වුත්තං හොති. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

61. Tadā maṃ caraṇantagoti có nghĩa là khi ấy, vào lúc ta đắc quả A-la-hán, là người đã đi đến cuối cùng, đã đạt đến sự kết thúc, là người thực hành viên mãn mười lăm pháp hành trì bắt đầu bằng giới. Cũng có bản đọc là ‘Maraṇantago’. Điều này có nghĩa là đã đạt đến Niết-bàn, sự chấm dứt của cái chết. Có liên hệ là: Saddhādhimuttānaṃ aggaṃ paññapesi. Sau đó, bậc Đạo Sư đang ngự giữa chúng Tăng đã nói rằng: “Này các Tỳ-khưu, người này là tối thắng trong số các đệ tử có tín tâm của ta, tức là Vakkali,” và đã đặt ta vào địa vị tối thắng ấy. Phần còn lại thì dễ hiểu.

වක්කලිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải về Trưởng lão kệ của ngài Vakkali đã chấm dứt.

3. මහාකප්පිනත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3. Chú giải về Trưởng lão kệ của ngài Mahākappina.

පදුමුත්තරො [Pg.218] නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො කප්පිනත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරා එකං භික්ඛුං ඔවාදකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපිතං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි.

Trưởng lão kệ của trưởng lão Kappina bắt đầu bằng câu Padumuttaro nāma jino. Vị này cũng đã thực hiện sự phát nguyện dưới thời các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các công đức là duyên hỗ trợ cho sự giải thoát trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, đã sanh vào một gia đình danh giá ở thành phố Haṃsavatī. Sau khi đã đến tuổi trưởng thành, trong khi đang nghe thuyết Pháp nơi đức Đạo Sư, vị ấy đã nhìn thấy một vị Tỳ-khưu được đức Đạo Sư đặt vào địa vị tối thắng trong số những người giáo huấn, rồi đã thực hiện hành động phát nguyện và đã ước nguyện địa vị ấy.

සො තත්ථ යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො බාරාණසිතො අවිදූරෙ එකස්මිං පෙසකාරගාමෙ ජෙට්ඨපෙසකාරගෙහෙ නිබ්බත්තො තදා සහස්සමත්තා පච්චෙකබුද්ධා හිමවන්තෙ අට්ඨ මාසෙ වසිත්වා වස්සිකෙ චත්තාරො මාසෙ ජනපදෙ වසන්ති. තෙ එකවාරං බාරාණසියා අවිදූරෙ ඔතරිත්වා ‘‘සෙනාසනං කරණත්ථාය හත්ථකම්මං යාචථා’’ති රඤ්ඤො සන්තිකං අට්ඨ පච්චෙකබුද්ධෙ පහිණිංසු. තදා පන රඤ්ඤො වප්පමඞ්ගලං අහොසි. සො ‘‘පච්චෙකබුද්ධා කිර ආගතා’’ති සුත්වා නික්ඛමිත්වා ආගතකාරණං පුච්ඡිත්වා ‘‘අජ්ජ, භන්තෙ, ඔකාසො නත්ථි ස්වෙ අම්හාකං වප්පමඞ්ගලං, තතියදිවසෙ කරිස්සාමා’’ති වත්වා පච්චෙකබුද්ධෙ අනිමන්තෙත්වාව පාවිසි. පච්චෙකබුද්ධා ‘‘අඤ්ඤං ගාමං පවිසිස්සාමා’’ති පක්කමිංසු.

Vị ấy đã làm các việc thiện ở nơi ấy cho đến trọn đời, sau khi luân hồi trong các cõi trời và người, đã sanh vào nhà của người thợ dệt trưởng trong một làng thợ dệt không xa thành Bārāṇasī. Khi ấy, có khoảng một ngàn vị Phật Độc Giác, sau khi đã sống ở Hy-mã-lạp-sơn trong tám tháng, các vị ấy sống ở miền quê trong bốn tháng mùa mưa. Một lần nọ, các vị ấy đã đi xuống một nơi không xa thành Bārāṇasī và đã phái tám vị Phật Độc Giác đến gặp đức vua với ý định: “Hãy đi xin nhân công để làm chỗ ở.” Nhưng khi ấy, nhà vua đang có lễ hạ điền. Vị vua ấy, sau khi nghe rằng: “Hình như các vị Phật Độc Giác đã đến,” đã đi ra và hỏi lý do các vị ấy đến, rồi nói rằng: “Thưa các ngài, hôm nay không có dịp. Ngày mai là lễ hạ điền của chúng tôi, ngày mốt chúng tôi sẽ làm,” rồi đã đi vào mà không thỉnh mời các vị Phật Độc Giác. Các vị Phật Độc Giác đã ra đi với ý nghĩ: “Chúng ta sẽ đi vào một ngôi làng khác.”

තස්මිං සමයෙ ජෙට්ඨපෙසකාරස්ස භරියා කෙනචිදෙව කරණීයෙන බාරාණසිං ගච්ඡන්තී තෙ පච්චෙකබුද්ධෙ දිස්වා වන්දිත්වා, ‘‘කිං, භන්තෙ, අවෙලාය අය්‍යා ආගතා’’ති පුච්ඡි. තෙ ආදිතො පට්ඨාය කථෙසුං. තං සුත්වා සද්ධාසම්පන්නා බුද්ධිසම්පන්නා ඉත්ථී ‘‘ස්වෙ, භන්තෙ, අම්හාකං භික්ඛං ගණ්හථා’’ති නිමන්තෙසි. ‘‘බහුකා මයං, භගිනී’’ති. ‘‘කිත්තකා, භන්තෙ’’ති? ‘‘සහස්සමත්තා, භගිනී’’ති. ‘‘භන්තෙ, ඉමස්මිං නො ගාමෙ සහස්සමත්තා වසිම්හා, එකෙකො එකෙකස්ස භික්ඛං දස්සති, භික්ඛං අධිවාසෙථ, අහමෙව වො වසනට්ඨානං කාරාපෙස්සාමී’’ති ආහ. පච්චෙකබුද්ධා අධිවාසෙසුං.

Vào lúc ấy, vợ của người thợ dệt trưởng đang đi đến thành Bārāṇasī vì một công việc nào đó, đã nhìn thấy các vị Phật Độc Giác ấy, sau khi đảnh lễ đã hỏi rằng: “Thưa các ngài, vì sao các bậc tôn quý lại đến vào lúc trái giờ?” Các vị ấy đã kể lại câu chuyện từ đầu. Sau khi nghe điều ấy, người phụ nữ có đức tin và trí tuệ đã thỉnh mời rằng: “Thưa các ngài, ngày mai xin hãy nhận vật thực của chúng tôi.” (Các vị ấy nói:) “Này chị, chúng tôi rất đông.” (Bà ấy hỏi:) “Thưa các ngài, bao nhiêu vị ạ?” (Các vị ấy đáp:) “Này chị, khoảng một ngàn vị.” (Bà ấy nói:) “Thưa các ngài, ở trong làng này của chúng tôi có khoảng một ngàn người. Mỗi người sẽ dâng vật thực cho một vị. Xin các ngài hãy nhận vật thực. Chính tôi sẽ cho xây dựng nơi ở cho các ngài.” Các vị Phật Độc Giác đã nhận lời.

සා ගාමං පවිසිත්වා උග්ඝොසෙසි – ‘‘අම්මතාතා, අහං සහස්සමත්තෙ පච්චෙකබුද්ධෙ දිස්වා නිමන්තෙසිං, අය්‍යානං නිසීදනට්ඨානං සංවිදහථ, යාගුභත්තාදීනි සම්පාදෙථා’’ති ගාමමජ්ඣෙ මණ්ඩපං කාරාපෙත්වා ආසනානි පඤ්ඤාපෙත්වා පුනදිවසෙ පච්චෙකබුද්ධෙ නිසීදාපෙත්වා පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන පරිවිසිත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ තස්මිං ගාමෙ සබ්බා ඉත්ථියො [Pg.219] ආදාය තාහි සද්ධිං පච්චෙකබුද්ධෙ වන්දිත්වා තෙමාසං වසනත්ථාය පටිඤ්ඤං ගණ්හිත්වා පුන ගාමෙ උග්ඝොසෙසි – ‘‘අම්මතාතා, එකෙකකුලතො එකෙකපුරිසො වාසිඵරසුආදීනි ගහෙත්වා අරඤ්ඤං පවිසිත්වා දබ්බසම්භාරෙ ආහරිත්වා අය්‍යානං වසනට්ඨානං කරොතූ’’ති. ගාමවාසිනො තස්සායෙව වචනං සුත්වා එකෙකො එකෙකං කත්වා සද්ධිං රත්තිදිවාට්ඨානෙහි පණ්ණසාලසහස්සං නිට්ඨාපෙත්වා අත්තනො අත්තනො පණ්ණසාලායං උපගතං පච්චෙකබුද්ධං ‘‘අහං සක්කච්චං උපට්ඨහිස්සාමි, අහං සක්කච්චං උපට්ඨහිස්සාමී’’ති වත්වා උපට්ඨහිංසු. සා වස්සංවුට්ඨකාලෙ ‘‘අත්තනො අත්තනො පණ්ණසාලාය වස්සංවුට්ඨානං පච්චෙකබුද්ධානං චීවරසාටකෙ සජ්ජෙථා’’ති සමාදපෙත්වා එකෙකස්ස සහස්ස සහස්සමූලං චීවරං දාපෙසි. පච්චෙකබුද්ධා වුට්ඨවස්සා අනුමොදනං කත්වා පක්කමිංසු. ගාමවාසිනොපි ඉදං පුඤ්ඤකම්මං කත්වා තතො චුතො තාවතිංසදෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා ගණදෙවතා නාම අහෙසුං.

Nàng vào làng và loan báo: “Thưa quý vị, tôi đã thấy và thỉnh mời khoảng một ngàn vị Phật Độc Giác, xin quý vị hãy chuẩn bị chỗ ngồi cho các ngài, và sắm sửa cháo, cơm v.v...” rồi cho dựng một cái rạp ở giữa làng, cho dọn chỗ ngồi, ngày hôm sau, cho mời các vị Phật Độc Giác an tọa, nàng đã phục vụ các ngài với các món ăn thượng vị. Sau khi thọ thực xong, nàng cùng với tất cả phụ nữ trong làng đến đảnh lễ các vị Phật Độc Giác và thỉnh cầu các ngài hứa khả an cư trong ba tháng. Nàng lại loan báo trong làng: “Thưa quý vị, mỗi gia đình hãy cử một người đàn ông, mang theo búa, rìu v.v... vào rừng, đem về vật liệu để làm chỗ ở cho các ngài.” Dân làng nghe lời nàng, mỗi người làm một cái, đã hoàn tất một ngàn cái lều lá cùng với chỗ ở ban ngày và ban đêm. Họ đã hầu hạ vị Phật Độc Giác đến ở tại lều lá của mình và nói rằng: “Tôi sẽ hết lòng cung kính hầu hạ, tôi sẽ hết lòng cung kính hầu hạ.” Vào cuối mùa an cư, nàng đã khích lệ họ rằng: “Hãy chuẩn bị y phục cho các vị Phật Độc Giác đã an cư trong lều lá của mình.” và đã cho cúng dường mỗi vị một bộ y trị giá một ngàn. Các vị Phật Độc Giác, sau khi an cư xong, đã thuyết pháp tùy hỷ rồi ra đi. Dân làng cũng vậy, sau khi làm phước nghiệp này, từ đó mệnh chung, đã sanh về cõi trời Đao Lợi và trở thành các vị trời được gọi là Gaṇadevatā (chư thiên tập thể).

තෙ තත්ථ දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා කස්සපසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ කුටුම්බිකගෙහෙසු නිබ්බත්තිංසු. පුබ්බෙ ජෙට්ඨකපෙසකාරො ජෙට්ඨකකුටුම්බිකස්ස පුත්තො අහොසි. භරියාපිස්ස එකස්ස ජෙට්ඨකකුටුම්බිකස්ස ධීතා අහොසි. සෙසානං භරියායො සෙසකුටුම්බිකානං ධීතරො අහෙසුං, තා සබ්බාපි වයප්පත්තා පරකුලං ගච්ඡන්තියො තෙසං තෙසංයෙව ගෙහානි අගමංසු. අථෙකදිවසං විහාරෙ ධම්මස්සවනෙ සඞ්ඝුට්ඨෙ ‘‘සත්ථා ධම්මං දෙසෙස්සතී’’ති සුත්වා තෙ සබ්බෙපි කුටුම්බිකා ‘‘ධම්මං සොස්සාමා’’ති භරියාහි සද්ධිං විහාරං අගමංසු. තෙසං විහාරමජ්ඣං පවිට්ඨක්ඛණෙ වස්සං වස්සි. යෙසං කුලූපකා වා ඤාතිසාමණෙරාදයො වා අත්ථි, තෙ තෙසං පරිවෙණාදීනි පවිසිංසු. තෙ පන තථාරූපානං නත්ථිතාය කත්ථචි පවිසිතුං අවිසහන්තා විහාරමජ්ඣෙයෙව අට්ඨංසු. අථ නෙ ජෙට්ඨකකුටුම්බිකො ආහ – ‘‘පස්සථ, භො, අම්හාකං විප්පකාරං, කුලපුත්තෙහි නාම එත්තකෙන ලජ්ජිතුං යුත්ත’’න්ති. ‘‘අය්‍ය, කිං කරොමා’’ති? ‘‘මයං විස්සාසිකට්ඨානස්ස අභාවෙන ඉමං විප්පකාරං පත්තා, සබ්බෙ ධනං සංහරිත්වා පරිවෙණං කරිස්සාමා’’ති. ‘‘සාධු, අය්‍යා’’ති ජෙට්ඨකො සහස්සං අදාසි. සෙසා පඤ්ච පඤ්ච සතානි. ඉත්ථියො අඩ්ඪතෙය්‍යානි අඩ්ඪතෙය්‍යානි සතානි. තෙ තං ධනං ආහරිත්වා සහස්සකූටාගාරපරිවාරං සත්ථු වසනත්ථාය මහාපරිවෙණං නාම [Pg.220] කාරාපෙසුං. නවකම්මස්ස මහන්තතාය ධනෙ අප්පහොන්තෙ පුබ්බෙ දින්නධනතො පුන උපඩ්ඪූපඩ්ඪං අදංසු. නිට්ඨිතෙ පරිවෙණෙ විහාරමහං කරොන්තා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස සත්තාහං මහාදානං දත්වා වීසතියා භික්ඛුසහස්සානං චීවරානි සජ්ජයිංසු.

Họ sau khi hưởng thụ tài sản cõi trời ở đó, vào thời đức Phật Chánh Đẳng Chánh Giác Ca Diếp, đã sanh vào các gia đình trưởng giả. Người thợ dệt trưởng trước kia đã trở thành con trai của vị trưởng giả đứng đầu. Vợ của ông ta cũng trở thành con gái của một vị trưởng giả đứng đầu. Vợ của những người còn lại trở thành con gái của các vị trưởng giả khác, tất cả họ khi đến tuổi trưởng thành, đi về nhà chồng, đã đến chính nhà của những người ấy. Rồi một hôm, tại tu viện, khi có thông báo về buổi thuyết pháp, nghe rằng: “Bậc Đạo Sư sẽ thuyết pháp,” tất cả các vị trưởng giả ấy, với ý nghĩ: “Chúng ta sẽ nghe pháp,” đã cùng vợ đi đến tu viện. Ngay lúc họ bước vào giữa tu viện, trời đổ mưa. Những ai có người quen trong tăng đoàn hoặc có bà con là sa di v.v... thì họ vào trong các tịnh xá của những vị ấy. Còn họ, vì không có những người như vậy, không thể vào đâu được, đã đứng ngay giữa tu viện. Bấy giờ, vị trưởng giả đứng đầu nói với họ: “Này quý vị, hãy xem sự bất tiện của chúng ta, những người con nhà gia thế mà phải xấu hổ đến thế này là điều không nên.” “Thưa ngài, chúng ta phải làm gì?” “Chúng ta gặp phải sự bất tiện này là do không có nơi thân quen. Tất cả chúng ta hãy góp tiền lại và xây dựng một tịnh xá.” “Lành thay, thưa ngài.” Vị trưởng giả đứng đầu đã cúng một ngàn. Những người còn lại mỗi người năm trăm. Các bà vợ mỗi người hai trăm năm mươi. Họ đem số tiền đó đến và cho xây dựng một đại tịnh xá để bậc Đạo Sư ngự, với một ngàn phòng có mái nhọn bao quanh. Do công trình xây dựng lớn, khi tiền không đủ, họ lại cúng thêm mỗi người một nửa số tiền đã cúng trước đó. Khi tịnh xá hoàn thành, họ tổ chức lễ khánh thành tu viện, đã làm đại bố thí trong bảy ngày đến chư tăng đoàn do đức Phật dẫn đầu, và đã sắm sửa y phục cho hai mươi ngàn vị tỳ khưu.

ජෙට්ඨකකුටුම්බිකස්ස පන භරියා අත්තනො පඤ්ඤාය ඨිතා අහං තෙහි සමකං අකත්වා අතිරෙකතරං කත්වා ‘‘සත්ථාරං පූජෙස්සාමී’’ති අනොජපුප්ඵවණ්ණෙන සහස්සමූලෙන සාටකෙන සද්ධිං අනොජපුප්ඵචඞ්කොටකං ගහෙත්වා සත්ථාරං අනොජපුප්ඵෙහි පූජෙත්වා තං සාටකං සත්ථු පාදමූලෙ ඨපෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ අනොජපුප්ඵවණ්ණංයෙව මෙ සරීරං හොතු, අනොජාත්වෙව ච නාමං හොතූ’’ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා ‘‘එවං හොතූ’’ති අනුමොදනං අකාසි. තෙ සබ්බෙපි යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිංසු. තෙ ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ දෙවලොකා චවිත්වා ජෙට්ඨකො කුක්කුටවතීනගරෙ රාජකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො මහාකප්පිනරාජා නාම අහොසි. සෙසා අමච්චකුලෙසු නිබ්බත්තිංසු. ජෙට්ඨකස්ස භරියා මද්දරට්ඨෙ සාකලනගරෙ රාජකුලෙ නිබ්බත්ති අනොජපුප්ඵවණ්ණමෙවස්සා සරීරං අහොසි, තෙන අනොජාත්වෙවස්සා නාමං අකංසු, සා වයප්පත්තා මහාකප්පිනරඤ්ඤො ගෙහං ගන්ත්වා අනොජාදෙවීති පාකටා අහොසි.

Còn vợ của vị trưởng giả đứng đầu, với trí tuệ của riêng mình, đã nghĩ rằng: “Ta sẽ không làm giống như họ, mà sẽ làm một điều gì đó đặc biệt hơn để cúng dường bậc Đạo Sư.” Nàng đã lấy một giỏ hoa anojā cùng với một tấm vải trị giá một ngàn, có màu của hoa anojā, đã cúng dường bậc Đạo Sư bằng hoa anojā và đặt tấm vải đó dưới chân bậc Đạo Sư, rồi phát nguyện rằng: “Bạch Thế Tôn, trong mỗi nơi con tái sanh, xin cho thân con có màu sắc như hoa anojā, và tên của con cũng là Anojā.” Bậc Đạo Sư đã tùy hỷ và nói: “Mong cho được như vậy.” Tất cả họ, sau khi sống hết tuổi thọ, từ đó mệnh chung, đã sanh về cõi trời. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, họ từ cõi trời mệnh chung, vị trưởng giả đứng đầu đã sanh vào hoàng tộc ở thành Kukkuṭavatī, khi đến tuổi trưởng thành, đã trở thành vua tên là Mahākappina. Những người còn lại sanh vào các gia đình bộ trưởng. Vợ của vị trưởng giả đứng đầu sanh vào hoàng tộc ở thành Sākala, nước Madda. Thân của nàng có màu sắc như hoa anojā, do đó họ đã đặt tên cho nàng là Anojā. Nàng khi đến tuổi trưởng thành, đã về nhà vua Mahākappina và trở nên nổi tiếng với tên gọi là hoàng hậu Anojā.

සෙසිත්ථියොපි අමච්චකුලෙසු නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තා තෙසංයෙව අමච්චපුත්තානං ගෙහානි අගමංසු. තෙ සබ්බෙපි රඤ්ඤො සම්පත්තිසදිසං සම්පත්තිං අනුභවිංසු. යදා හි රාජා අලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතො හත්ථිං අභිරුහිත්වා විචරති, තදාපි තෙ තථෙව විචරන්ති. තස්මිං අස්සෙන වා රථෙන වා විචරන්තෙ තෙපි තථෙව විචරන්ති. එවං තෙ එකතො හුත්වා කතානං පුඤ්ඤානං බලෙන එකතොව සම්පත්තිං අනුභවිංසු. රඤ්ඤො පන වාලො, වාලවාහනො, පුප්ඵො, පුප්ඵවාහනො, සුපත්තොති පඤ්චෙව අස්සා හොන්ති. තෙසු රාජා සුපත්තං අස්සං සයං ආරොහති, ඉතරෙ චත්තාරො අස්සෙ අස්සාරොහානං සාසනාහරණත්ථාය අදාසි. රාජා තෙ පාතොව භොජෙත්වා ‘‘ගච්ඡථ, භණෙ, ද්වෙ වා තීණි වා යොජනානි ආහිණ්ඩිත්වා බුද්ධස්ස වා ධම්මස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා උප්පන්නභාවං සුත්වා මය්හං සුඛසාසනං [Pg.221] ආරොචෙථා’’ති පෙසෙසි. තෙ චතූහි ද්වාරෙහි නික්ඛමිත්වා ද්වෙ තීණි යොජනානි ආහිණ්ඩිත්වා කිඤ්චි සාසනං අලභිත්වාව පච්චාගමිංසු.

Những người phụ nữ còn lại cũng sanh vào gia đình các vị quan, khi đến tuổi trưởng thành, họ về nhà của chính những người con trai của các vị quan ấy. Tất cả họ đều hưởng thụ tài sản tương tự như tài sản của đức vua. Khi đức vua trang sức lộng lẫy, cỡi voi đi dạo, thì họ cũng đi dạo như thế. Khi ngài đi dạo bằng ngựa hay bằng xe, họ cũng đi dạo như thế. Như vậy, họ cùng nhau, do năng lực của phước báu đã làm, cùng nhau hưởng thụ tài sản. Vua có năm con ngựa tên là Vāla, Vālavāhana, Puppha, Pupphavāhana, và Supatta. Trong số đó, đức vua tự mình cỡi con ngựa Supatta, bốn con ngựa còn lại ngài giao cho những người cỡi ngựa để mang tin tức. Vua cho chúng ăn vào buổi sáng sớm rồi phái đi: “Này các khanh, hãy đi, đi quanh hai hoặc ba do-tuần, nghe được tin tức về sự xuất hiện của Đức Phật, hoặc Chánh Pháp, hoặc Tăng đoàn, hãy báo tin lành cho ta.” Họ đi ra từ bốn cổng, đi quanh hai ba do-tuần, không nhận được tin tức gì, liền quay trở về.

අථෙකදිවසං රාජා සුපත්තං ආරුහිත්වා අමච්චසහස්සපරිවුතො උය්‍යානං ගච්ඡන්තො කිලන්තරූපෙ පඤ්චසතමත්තෙ වාණිජකෙ නගරං පවිසන්තෙ දිස්වා ‘‘ඉමෙ අද්ධානකිලන්තා, අද්ධො ඉමෙසං සන්තිකා එකං භද්දකං සාසනං සොස්සාමී’’ති තෙ පක්කොසාපෙත්වා ‘‘කුතො ආගතත්ථා’’ති පුච්ඡි. ‘‘අත්ථි, දෙව, ඉතො වීසතියොජනසතමත්ථකෙ සාවත්ථි නාම නගරං, තතො ආගතම්හා’’ති. ‘‘අත්ථි පන වො දෙසෙ කිඤ්චි සාසනං උප්පන්න’’න්ති. ‘‘දෙව, අඤ්ඤං කිඤ්චි නත්ථි, සම්මාසම්බුද්ධො උප්පන්නො’’ති. රාජා තාවදෙව බලවපීතියා ඵුට්ඨසරීරො කිඤ්චි සල්ලක්ඛෙතුං අසක්කොන්තො මුහුත්තං වීතිනාමෙත්වා පන, ‘‘තාතා, කිං වදෙථා’’ති පුච්ඡි. ‘‘බුද්ධො, දෙව, උප්පන්නො’’ති. රාජා දුතියම්පි තතියම්පි තථෙව වීතිනාමෙත්වා චතුත්ථවාරෙ ‘‘කිං වදෙථ, තාතා’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘බුද්ධො උප්පන්නො’’ති වුත්තෙ, ‘‘තාතා, සුඛසාසනසවනාය සතසහස්සං වො දම්මී’’ති වත්වා ‘‘අපරම්පි කිඤ්චි සාසනං අත්ථි, තාතා’’ති පුච්ඡි. ‘‘අත්ථි, දෙව, ධම්මො උප්පන්නො’’ති. රාජා තම්පි සුත්වා පුරිමනයෙනෙව තයො වාරෙ වීතිනාමෙත්වා චතුත්ථවාරෙ ‘‘ධම්මො උප්පන්නො’’ති වුත්තෙ – ‘‘ඉධාපි වො සතසහස්සං දම්මී’’ති වත්වා ‘‘අපරම්පි කිඤ්චි සාසනං අත්ථි, තාතා’’ති පුච්ඡි. ‘‘අත්ථි, දෙව, සඞ්ඝො උප්පන්නො’’ති. රාජා තම්පි සුත්වා තථෙව තයො වාරෙ වීතිනාමෙත්වා චතුත්ථවාරෙ ‘‘සඞ්ඝො උප්පන්නො’’ති වුත්තෙ – ‘‘ඉධාපි වො සතසහස්සං දම්මී’’ති වත්වා අමච්චසහස්සං ඔලොකෙත්වා, ‘‘තාතා, කිං කරිස්සාමා’’ති පුච්ඡි. ‘‘දෙව, තුම්හෙ කිං කරිස්සථා’’ති? ‘‘අහං, තාතා, ‘බුද්ධො උප්පන්නො ධම්මො උප්පන්නො සඞ්ඝො උප්පන්නො’ති සුත්වා න පුන නිවත්තිස්සාමි, භගවන්තං උද්දිස්ස ගන්ත්වා තස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිස්සාමී’’ති. ‘‘මයම්පි, දෙව, තුම්හෙහි සද්ධිං පබ්බජිස්සාමා’’ති. රාජා සුවණ්ණපට්ටෙ අක්ඛරානි ලිඛාපෙත්වා වාණිජකානං දත්වා ‘‘ඉමං අනොජාය නාම දෙවියා දෙථ, සා තුම්හාකං තීණි සතසහස්සානි දස්සති, එවඤ්ච පන නං වදෙය්‍යාථ ‘රඤ්ඤා කිර තෙ ඉස්සරියං විස්සට්ඨං, යථාසුඛං සම්පත්තිං පරිභුඤ්ජාහී’ති, සචෙ පන ‘වො රාජා කහ’න්ති පුච්ඡති, ‘සත්ථාරං උද්දිස්ස පබ්බජිස්සාමී’ති වත්වා ගතොති ආරොචෙය්‍යාථා’’ති ආහ. අමච්චාපි අත්තනො අත්තනො භරියානං තථෙව [Pg.222] සාසනං පහිණිංසු. රාජා වාණිජකෙ උය්‍යොජෙත්වා අස්සං අභිරුය්හ අමච්චසහස්සපරිවුතො තංඛණඤ්ඤෙව නික්ඛමි.

Rồi một hôm, đức vua cỡi ngựa Supatta, cùng với một ngàn vị quan tùy tùng, đi đến ngự uyển, thấy khoảng năm trăm thương nhân với dáng vẻ mệt mỏi đang đi vào thành, ngài cho gọi họ lại và hỏi: “Các ngươi từ đâu đến?” vì nghĩ rằng: “Những người này mệt mỏi vì đường xa, chắc chắn ta sẽ nghe được một tin lành từ họ.” Họ đáp: “Tâu Đại vương, cách đây một trăm hai mươi do-tuần có một thành phố tên là Sāvatthī, chúng thần từ đó đến.” “Ở xứ các ngươi có tin tức gì mới phát sanh không?” “Tâu Đại vương, không có gì khác, chỉ có bậc Chánh Đẳng Chánh Giác đã xuất hiện.” Vừa nghe xong, thân thể đức vua tràn ngập niềm hỷ lạc mãnh liệt, không thể nhận thức được điều gì, sau một lúc, ngài hỏi: “Này các khanh, các khanh nói gì?” “Tâu Đại vương, Đức Phật đã xuất hiện.” Lần thứ hai và lần thứ ba, đức vua cũng trải qua như vậy, đến lần thứ tư, sau khi hỏi: “Này các khanh, các khanh nói gì?” và được trả lời: “Đức Phật đã xuất hiện,” ngài nói: “Này các khanh, vì đã nghe được tin lành này, ta ban cho các khanh một trăm ngàn,” rồi hỏi: “Này các khanh, còn có tin tức gì khác không?” “Tâu Đại vương, có, Chánh Pháp đã xuất hiện.” Nghe vậy, đức vua cũng trải qua ba lần như trước, đến lần thứ tư, khi được nói: “Chánh Pháp đã xuất hiện,” ngài nói: “Vì điều này, ta cũng ban cho các khanh một trăm ngàn,” rồi hỏi: “Này các khanh, còn có tin tức gì khác không?” “Tâu Đại vương, có, Tăng đoàn đã xuất hiện.” Nghe vậy, đức vua cũng trải qua ba lần như thế, đến lần thứ tư, khi được nói: “Tăng đoàn đã xuất hiện,” ngài nói: “Vì điều này, ta cũng ban cho các khanh một trăm ngàn,” rồi nhìn một ngàn vị quan và hỏi: “Này các khanh, chúng ta sẽ làm gì?” “Tâu Đại vương, ngài sẽ làm gì?” “Này các khanh, ta, sau khi nghe ‘Đức Phật đã xuất hiện, Chánh Pháp đã xuất hiện, Tăng đoàn đã xuất hiện,’ sẽ không quay trở lại nữa. Ta sẽ ra đi vì mục đích đến với Đức Thế Tôn và sẽ xuất gia nơi ngài.” “Tâu Đại vương, chúng thần cũng sẽ xuất gia cùng với ngài.” Đức vua cho viết chữ lên một tấm vàng và trao cho các thương nhân, nói: “Hãy đưa cái này cho hoàng hậu tên là Anojā. Bà ấy sẽ cho các khanh ba trăm ngàn. Và hãy nói với bà ấy rằng: ‘Đức vua đã từ bỏ vương quyền cho bà. Hãy tùy ý hưởng thụ tài sản.’ Nếu bà ấy hỏi: ‘Vua của các khanh ở đâu?’, hãy báo rằng: ‘Ngài đã ra đi, nói rằng: “Ta sẽ xuất gia vì mục đích đến với Bậc Đạo Sư.”’” Các vị quan cũng gửi tin tức tương tự đến vợ của mình. Đức vua tiễn các thương nhân đi, rồi cỡi ngựa, cùng với một ngàn vị quan tùy tùng, ra đi ngay lúc đó.

සත්ථාපි තංදිවසං පච්චූසකාලෙ ලොකං වොලොකෙන්තො මහාකප්පිනරාජානං සපරිවාරං දිස්වා ‘‘අයං මහාකප්පිනො වාණිජකානං සන්තිකා තිණ්ණං රතනානං උප්පන්නභාවං සුත්වා තෙසං වචනං තීහි සතසහස්සෙහි පූජෙත්වා රජ්ජං පහාය අමච්චසහස්සපරිවුතො මං උද්දිස්ස පබ්බජිතුකාමො ස්වෙ නික්ඛමිස්සති, සො සපරිවාරො සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණිස්සති, පච්චුග්ගමනං කරිස්සාමී’’ති පුනදිවසෙ චක්කවත්තී විය ඛුද්දකගාමභොජකං රාජානං පච්චුග්ගච්ඡන්තො සයමෙව පත්තචීවරමාදාය වීසයොජනසතං මග්ගං පච්චුග්ගන්ත්වා චන්දභාගාය නදියා තීරෙ නිග්‍රොධරුක්ඛමූලෙ ඡබ්බණ්ණබුද්ධරස්මියො විස්සජ්ජෙත්වා නිසීදි. රාජාපි ආගච්ඡන්තො එකං නදිං පත්වා ‘‘කා නාමාය’’න්ති පුච්ඡි. ‘‘අපරච්ඡා නාම, දෙවා’’ති. ‘‘කිමස්සා පරිමාණං, තාතා’’ති? ‘‘ගම්භීරතො ගාවුතං, පුථුලතො ද්වෙ ගාවුතානි, දෙවා’’ති. ‘‘අත්ථි පනෙත්ථ නාවා වා උළුම්පො වා’’ති? ‘‘නත්ථි, දෙවා’’ති. ‘‘නාවාදීනි ඔලොකෙන්තෙ අම්හෙ ජාති ජරං උපනෙති, ජරා මරණං. අහං නිබ්බෙමතිකො හුත්වා තීණි රතනානි උද්දිස්ස නික්ඛන්තො, තෙසං මෙ ආනුභාවෙන ‘ඉදං උදකං උදකං විය මා හොතූ’ති රතනත්තයස්ස ගුණං ආවජ්ජෙත්වා ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො’’’ති බුද්ධගුණං අනුස්සරන්තො සපරිවාරො අස්සසහස්සෙන උදකපිට්ඨෙ පක්ඛන්දි. සින්ධවා පිට්ඨිපාසාණෙ විය පක්ඛන්දිංසු. ඛුරානං අග්ගට්ඨානෙව තෙමිංසු.

Bậc Đạo Sư cũng vậy, vào ngày ấy, lúc rạng đông, khi quan sát thế gian, Ngài thấy vua Mahākappina cùng với đoàn tùy tùng và nghĩ rằng: “Vị vua Mahākappina này, sau khi nghe từ các thương buôn về sự xuất hiện của Tam Bảo, đã cúng dường lời nói của họ bằng ba trăm ngàn (đồng tiền), từ bỏ vương quốc, cùng với một ngàn vị đại thần tùy tùng, với ý muốn xuất gia hướng đến Ta, sẽ lên đường vào ngày mai. Vị ấy cùng đoàn tùy tùng sẽ đắc quả A-la-hán cùng với các Tuệ Phân Tích. Ta sẽ đi đón.” Vào ngày hôm sau, giống như một vị Chuyển Luân Vương đi đón một vị vua cai trị một ngôi làng nhỏ, Ngài tự mình mang y bát, đi ngược đường một trăm hai mươi do-tuần, đến bên bờ sông Candabhāgā, dưới gốc cây đa, Ngài ngồi xuống, phóng ra sáu màu hào quang của Đức Phật. Vua cũng vậy, khi đang đi đến, tới một con sông và hỏi: “Sông này tên gì?” – “Thưa Đại vương, tên là Aparacchā.” – “Kích thước của nó thế nào, này khanh?” – “Thưa Đại vương, sâu một gāvuta, rộng hai gāvuta.” – “Ở đây có thuyền hay bè không?” – “Thưa Đại vương, không có.” – “Trong khi chúng ta tìm kiếm thuyền bè, sanh và già sẽ đến với chúng ta, già rồi đến chết. Ta đã ra đi không do dự, hướng về Tam Bảo. Nhờ oai lực của các Ngài, nguyện cho nước này không còn là nước nữa.” Suy niệm về ân đức của Tam Bảo, tưởng niệm đến ân đức của Phật rằng: ‘Itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho...’, vua cùng đoàn tùy tùng với một ngàn con ngựa đã đi vào trên mặt nước. Những con ngựa thuần chủng đã đi vào như thể trên một phiến đá. Chỉ có đầu móng guốc của chúng bị ướt.

සො තං උත්තරිත්වා පුරතො ගච්ඡන්තො අපරම්පි නදිං දිස්වා ‘‘අයං කා නාමා’’ති පුච්ඡි. ‘‘නීලවාහා නාම, දෙවා’’ති. ‘‘කිමස්සා පරිමාණ’’න්ති? ‘‘ගම්භීරතොපි පුථුලතොපි අඩ්ඪයොජනං, දෙවා’’ති. සෙසං පුරිමසදිසමෙව. තං පන නදිං දිස්වා ‘‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො’’ති ධම්මානුස්සතිං අනුස්සරන්තො පක්ඛන්දි. තම්පි අතික්කමිත්වා ගච්ඡන්තො අපරම්පි නදිං දිස්වා ‘‘අයං කා නාමා’’ති පුච්ඡි. ‘‘චන්දභාගා නාම, දෙවා’’ති. ‘‘කිමස්සා පරිමාණ’’න්ති? ‘‘ගම්භීරතොපි පුථුලතොපි යොජනං, දෙවා’’ති. සෙසං පුරිමසදිසමෙව. තං පන නදිං දිස්වා ‘‘සුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො’’ති සඞ්ඝානුස්සතිං අනුස්සරන්තො [Pg.223] පක්ඛන්දි. තම්පි නදිං අතික්කමිත්වා ගච්ඡන්තො සත්ථු සරීරතො නික්ඛන්තා ඡබ්බණ්ණබුද්ධරස්මියො නිග්‍රොධරුක්ඛස්ස සාඛාවිටපපලාසානි ඔභාසයමානා දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘අයං ඔභාසො නෙව චන්දස්ස, න සූරියස්ස, න දෙවමාරබ්‍රාහ්මණසුපණ්ණනාගානං අඤ්ඤතරස්ස, අද්ධා අහං සත්ථාරං උද්දිස්ස ආගච්ඡන්තො සම්මාසම්බුද්ධෙන දිට්ඨො භවිස්සාමී’’ති. සො තාවදෙව අස්සපිට්ඨිතො ඔතරිත්වා ඔනතසරීරො රස්මියානුසාරෙන සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා මනොසිලාරසෙ නිමුජ්ජන්තො විය බුද්ධරස්මීනං අන්තො පාවිසි. සො සත්ථාරං වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි සද්ධිං අමච්චසහස්සෙන. සත්ථා තෙසං අනුපුබ්බිං කථං කථෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සපරිවාරො රාජා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි.

Sau khi vượt qua sông ấy, vua đi tiếp về phía trước, thấy một con sông khác và hỏi: “Sông này tên gì?” – “Thưa Đại vương, tên là Nīlavāhā.” – “Kích thước của nó thế nào?” – “Thưa Đại vương, cả chiều sâu và chiều rộng đều là nửa do-tuần.” Phần còn lại cũng tương tự như trước. Khi thấy con sông ấy, vua tưởng niệm đến ân đức của Pháp rằng: ‘Svākkhāto bhagavatā dhammo...’ rồi đi vào. Sau khi vượt qua sông đó, vua đi tiếp, thấy một con sông khác và hỏi: “Sông này tên gì?” – “Thưa Đại vương, tên là Candabhāgā.” – “Kích thước của nó thế nào?” – “Thưa Đại vương, cả chiều sâu và chiều rộng đều là một do-tuần.” Phần còn lại cũng tương tự như trước. Khi thấy con sông ấy, vua tưởng niệm đến ân đức của Tăng rằng: ‘Suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho...’ rồi đi vào. Sau khi vượt qua cả con sông đó, vua đi tiếp và thấy sáu màu hào quang của Đức Phật phát ra từ thân của Bậc Đạo Sư, chiếu sáng các cành, nhánh và lá của cây đa, vua suy nghĩ: “Ánh sáng này không phải của mặt trăng, không phải của mặt trời, cũng không phải của một vị trời, ma, phạm thiên, garuḍa hay nāga nào. Chắc chắn rằng ta, người đang đến với mục đích hướng về Bậc Đạo Sư, đã được Đức Chánh Đẳng Giác nhìn thấy.” Ngay lập tức, vua xuống ngựa, cúi mình, đi theo hướng hào quang đến gần Bậc Đạo Sư và đi vào bên trong hào quang của Đức Phật như thể đang chìm vào trong một dung dịch hùng hoàng. Vua đảnh lễ Bậc Đạo Sư rồi ngồi xuống một bên cùng với một ngàn vị đại thần. Bậc Đạo Sư thuyết cho họ một bài pháp tuần tự. Cuối bài pháp, vua cùng đoàn tùy tùng chứng đắc quả Dự Lưu.

අථ සබ්බෙ උට්ඨහිත්වා පබ්බජ්ජං යාචිංසු. සත්ථා ‘‘ආගමිස්සති නු ඛො ඉමෙසං කුලපුත්තානං ඉද්ධිමයපත්තචීවර’’න්ති උපධාරෙන්තො ‘‘ඉමෙ කුලපුත්තා පච්චෙකබුද්ධසහස්සානං චීවරසහස්සං අදංසු, කස්සපබුද්ධකාලෙ වීසතියා භික්ඛුසහස්සානං වීසතිචීවරසහස්සානිපි අදංසු, අනච්ඡරියං ඉමෙසං කුලපුත්තානං ඉද්ධිමයපත්තචීවරාගමන’’න්ති ඤත්වා දක්ඛිණහත්ථං පසාරෙත්වා ‘‘එථ, භික්ඛවො, චරථ බ්‍රහ්මචරියං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’ති ආහ. තෙ තාවදෙව අට්ඨපරික්ඛාරධරා වස්සසට්ඨිකත්ථෙරා විය හුත්වා වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා පච්චොරොහිත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු.

Khi ấy, tất cả đều đứng dậy và xin được xuất gia. Bậc Đạo Sư, khi xem xét “Liệu y bát do thần thông tạo thành có đến với những thiện nam tử này không?”, Ngài biết rằng: “Những thiện nam tử này đã cúng dường một ngàn y đến một ngàn vị Phật Độc Giác, và vào thời Đức Phật Kassapa, họ cũng đã cúng dường hai mươi ngàn y đến hai mươi ngàn vị Tỳ-khưu. Việc y bát do thần thông tạo thành đến với những thiện nam tử này không có gì là lạ.” Biết vậy, Ngài duỗi cánh tay phải ra và nói: “Hãy đến, này các Tỳ-khưu, hãy sống đời phạm hạnh để chân chánh chấm dứt khổ đau.” Ngay lập tức, họ trở thành những vị mang tám vật dụng, giống như các vị trưởng lão có sáu mươi tuổi hạ, bay lên không trung, rồi hạ xuống, đảnh lễ Bậc Đạo Sư và ngồi xuống một bên.

තෙ පන වාණිජකා රාජගෙහං ගන්ත්වා දෙවියා රඤ්ඤා පහිතසාසනං ආරොචෙත්වා දෙවියා ‘‘ආගච්ඡන්තූ’’ති වුත්තෙ පවිසිත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු. අථ නෙ දෙවී පුච්ඡි – ‘‘තාතා, කිංකාරණා ආගතත්ථා’’ති? ‘‘මයං රඤ්ඤා තුම්හාකං සන්තිකං පෙසිතා, තීණි කිර නො සතසහස්සානි දෙථා’’ති. ‘‘බහුං, භණෙ, භණථ, කිං තුම්හෙහි රඤ්ඤො සන්තිකෙ කතං, කිස්මිං වො රාජා පසන්නො එත්තකං ධනං දාපෙතී’’ති? ‘‘දෙවි, න අඤ්ඤං කිඤ්චි කතං, එකං පන සාසනං ආරොචයිම්හා’’ති. ‘‘සක්කා පන, තාතා, මය්හම්පි තං ආරොචෙතු’’න්ති. ‘‘සක්කා, දෙවී’’ති සුවණ්ණභිඞ්ගාරෙන මුඛං වික්ඛාලෙත්වා ‘‘දෙවි, බුද්ධො ලොකෙ උප්පන්නො’’ති. සාපි තං සුත්වා පීතියා ඵුට්ඨසරීරා තික්ඛත්තුං කිඤ්චි අසල්ලක්ඛෙත්වා චතුත්ථවාරෙ ‘‘බුද්ධො උප්පන්නො’’ති සුත්වා ‘‘කිං, තාතා, ඉමස්මිං පදෙ රඤ්ඤා දින්න’’න්ති? ‘‘සතසහස්සං, දෙවී’’ති. ‘‘තාතා, අනනුච්ඡවිකං රඤ්ඤා කතං එවරූපං සාසනං [Pg.224] සුත්වා තුම්හාකං සතසහස්සදදමානෙන, අහං වො මම දුග්ගතපණ්ණාකාරෙ තීණි සතසහස්සානි දම්මි. අපරං කිඤ්චි තුම්හෙහි ආරොචිත’’න්ති? තෙ ඉදඤ්ච ඉදඤ්චාති ඉතරානිපි ද්වෙ සාසනානි ආරොචෙසුං. දෙවී පුරිමනයෙනෙව තයො තයො වාරෙ අසල්ලක්ඛෙත්වා චතුත්ථචතුත්ථවාරෙ තීණි තීණි සතසහස්සානි අදාසි. එවං තෙ සබ්බානි ද්වාදසසතසහස්සානි ලභිංසු.

Các thương nhân ấy đi đến hoàng cung, báo cho hoàng hậu biết tin tức do đức vua gởi đến. Khi hoàng hậu cho phép: “Hãy vào đi,” họ liền đi vào và đứng sang một bên. Bấy giờ, hoàng hậu hỏi họ: “Này các khanh, vì lý do gì các khanh đến đây?” “Chúng tôi được đức vua phái đến gặp lệnh bà, xin lệnh bà hãy cho chúng tôi ba trăm ngàn.” “Này các khanh, các khanh nói nhiều quá. Các khanh đã làm gì cho đức vua, đức vua hài lòng về việc gì của các khanh mà lại cho ban một số tiền lớn như vậy?” “Thưa lệnh bà, chúng tôi không làm gì khác, chỉ loan báo một tin tức mà thôi.” “Này các khanh, có thể loan báo tin ấy cho ta được không?” “Thưa lệnh bà, có thể được.” (Họ) lấy bình nước bằng vàng súc miệng rồi nói: “Thưa lệnh bà, Đức Phật đã xuất hiện ở trên đời.” Khi nghe tin ấy, toàn thân bà cũng tràn ngập hỷ lạc, ba lần đầu bà không nhận thức được gì, đến lần thứ tư khi nghe “Đức Phật đã xuất hiện,” bà hỏi: “Này các khanh, đức vua đã ban thưởng gì cho câu nói này?” “Thưa lệnh bà, một trăm ngàn.” “Này các khanh, việc đức vua làm thật không tương xứng, khi nghe được tin tức như thế này mà chỉ ban cho các khanh một trăm ngàn. Ta sẽ ban cho các khanh ba trăm ngàn, xem như là món quà mọn của ta. Các khanh còn loan báo tin gì khác nữa không?” Họ liền loan báo hai tin tức còn lại, rằng: “Thế này và thế này.” Hoàng hậu cũng theo cách thức như trước, ba lần đầu không nhận thức được, đến lần thứ tư của mỗi tin, bà lại ban cho ba trăm ngàn. Như vậy, họ đã nhận được tất cả là một triệu hai trăm ngàn.

අථ නෙ දෙවී පුච්ඡි – ‘‘රාජා කහං, තාතා’’ති? ‘‘දෙවි, රාජා ‘සත්ථාරං උද්දිස්ස පබ්බජිස්සාමී’ති වත්වා ගතො’’ති. ‘‘මය්හං තෙන කිං සාසනං දින්න’’න්ති? ‘‘සබ්බං කිර ඉස්සරියං තුම්හාකං විස්සට්ඨං, ‘තුම්හෙ කිර යථාසුඛං සම්පත්තිං අනුභවථා’’’ති. ‘‘අමච්චා පන කුහිං, තාතා’’ති? ‘‘තෙපි රඤ්ඤා සද්ධිං ‘පබ්බජිස්සාමා’ති ගතා, දෙවී’’ති. සා තෙසං භරියායො පක්කොසාපෙත්වා, ‘‘අම්මා, තුම්හාකං සාමිකා රඤ්ඤා සද්ධිං ‘පබ්බජිස්සාමා’ති ගතා, තුම්හෙ කිං කරිස්සථා’’ති? ‘‘කිං පන තෙහි අම්හාකං සාසනං පහිතං, දෙවී’’ති? ‘‘තෙහි කිර අත්තනො සම්පත්ති තුම්හාකං විස්සට්ඨා ‘තුම්හෙ කිර සම්පත්තිං යථාසුඛං පරිභුඤ්ජථා’’’ති. ‘‘තුම්හෙ පන, දෙවි, කිං කරිස්සථා’’ති? ‘‘අම්හාකං සො තාව රාජා මග්ගෙ ඨිතො තීහි සතසහස්සෙහි තීණි රතනානි පූජෙත්වා ඛෙළපිණ්ඩං විය සම්පත්තිං පහාය ‘පබ්බජිස්සාමී’ති නික්ඛන්තො, මයාපි තිණ්ණං රතනානං සාසනං සුත්වා තානි නවහි සතසහස්සෙහි පූජිතානි, න ඛො පනෙසා සම්පත්ති නාම රඤ්ඤොයෙව දුක්ඛා, මය්හම්පි දුක්ඛා එව. කො රඤ්ඤා ඡඩ්ඩිතඛෙළපිණ්ඩං ජණ්ණුකෙහි භූමියං පතිට්ඨහිත්වා මුඛෙන ගණ්හිස්සති, න මය්හං සම්පත්තියා අත්ථො, සත්ථාරං උද්දිස්ස පබ්බජිස්සාමී’’ති. ‘‘දෙවි, මයම්පි තුම්හෙහි සද්ධිං පබ්බජිස්සාමා’’ති. ‘‘සචෙ සක්කොථ, සාධූ’’ති. ‘‘සක්කොම, දෙවී’’ති. තෙන හි ‘‘එථා’’ති රථසහස්සං යොජාපෙත්වා රථං ආරුය්හ තාහි සද්ධිං නික්ඛමිත්වා අන්තරාමග්ගෙ පඨමං නදිං දිස්වා යථා රඤ්ඤා පඨමං පුච්ඡිතා, තථෙව පුච්ඡිත්වා සබ්බං පවත්තිං සුත්වා ‘‘රඤ්ඤා ගතමග්ගං ඔලොකෙථා’’ති වත්වා ‘‘සින්ධවානං පදවලඤ්ජං න පස්සාමා’’ති වුත්තෙ රාජා ‘‘තීණි රතනානි උද්දිස්ස නික්ඛන්තොස්මී’’ති සච්චකිරියං කරිත්වා තිණ්ණං රතනානං ගුණෙ අනුස්සරිත්වා ගතො භවිස්සති, අහම්පි තීණි රතනානි උද්දිස්ස නික්ඛන්තා, තෙසං මෙ ආනුභාවෙන ‘‘ඉදං උදකං උදකං විය මා හොතූ’’ති තිණ්ණං රතනානං ගුණෙ අනුස්සරන්තී රථසහස්සං [Pg.225] පෙසෙසි. උදකං පිට්ඨිපාසාණසදිසං අහොසි, චක්කානං අග්ගට්ඨානෙව තෙමිංසු. එතෙනෙව උපායෙන ඉතරා ද්වෙපි නදියො උත්තරිංසු.

Bấy giờ, hoàng hậu hỏi họ: “Này các khanh, đức vua ở đâu?” “Thưa lệnh bà, đức vua đã ra đi và nói rằng: ‘Ta sẽ xuất gia vì mục đích hướng đến bậc Đạo Sư.’” “Ngài đã gởi tin gì cho ta?” “Toàn bộ vương quyền đã được trao lại cho lệnh bà, và ngài nhắn rằng: ‘Nàng hãy tùy ý hưởng thụ tài sản.’” “Còn các vị cận thần ở đâu, hỡi các khanh?” “Thưa lệnh bà, họ cũng đã cùng đức vua ra đi và nói rằng: ‘Chúng tôi sẽ xuất gia.’” Bà cho triệu tập các phu nhân của họ lại và hỏi: “Này các phu nhân, phu quân của các vị đã cùng đức vua ra đi và nói rằng: ‘Chúng tôi sẽ xuất gia.’ Các vị sẽ làm gì?” “Thưa lệnh bà, các ngài ấy có gởi tin gì cho chúng tôi không?” “Các ngài ấy đã trao lại tài sản của mình cho các vị và nhắn rằng: ‘Các nàng hãy tùy ý hưởng thụ tài sản.’” “Còn lệnh bà, lệnh bà sẽ làm gì?” “Đức vua của chúng ta, khi đang trên đường, đã dùng ba trăm ngàn để cúng dường Tam Bảo, đã từ bỏ tài sản như một cục đờm dãi và ra đi với ý định: ‘Ta sẽ xuất gia.’ Ta cũng vậy, khi nghe tin về Tam Bảo, đã dùng chín trăm ngàn để cúng dường. Thật vậy, tài sản này không chỉ là khổ đau đối với đức vua, mà đối với ta cũng là khổ đau. Ai sẽ quỳ gối xuống đất mà dùng miệng để nhặt lấy cục đờm dãi mà đức vua đã nhổ bỏ? Ta không cần đến tài sản này, ta sẽ xuất gia vì mục đích hướng đến bậc Đạo Sư.” “Thưa lệnh bà, chúng tôi cũng sẽ xuất gia cùng với lệnh bà.” “Nếu các vị có thể, thì tốt lắm.” “Thưa lệnh bà, chúng tôi có thể.” “Vậy thì, hãy đến đây.” (Bà) cho chuẩn bị một ngàn cỗ xe, rồi lên xe, cùng với họ ra đi. Giữa đường, khi thấy con sông đầu tiên, bà cũng hỏi như cách đức vua đã hỏi trước đây, và sau khi nghe toàn bộ câu chuyện, bà nói: “Hãy tìm con đường đức vua đã đi.” Khi được trả lời: “Chúng tôi không thấy dấu chân của những con ngựa Tín-độ,” (bà nghĩ): “Chắc hẳn đức vua đã thực hiện lời chân thật rằng: ‘Ta ra đi vì mục đích hướng đến Tam Bảo,’ và đã đi qua sau khi tưởng niệm đến các ân đức của Tam Bảo. Ta cũng ra đi vì mục đích hướng đến Tam Bảo. Nhờ vào oai lực của các ngài, nguyện cho nước này đừng giống như nước.” Trong khi tưởng niệm đến các ân đức của Tam Bảo, bà đã cho một ngàn cỗ xe tiến tới. Nước đã trở nên giống như một phiến đá, chỉ có vành bánh xe bị ướt. Bằng phương pháp ấy, họ cũng đã vượt qua hai con sông còn lại.

සත්ථා තාසං ආගතභාවං ඤත්වා යථා තා අත්තනො සන්තිකෙ නිසින්නෙ සාමිකෙ භික්ඛූ න පස්සන්ති, තථා අධිට්ඨාසි. දෙවීපි ආගච්ඡන්තී සත්ථු සරීරතො නික්ඛන්තා රස්මියො දිස්වා තථෙව චින්තෙත්වා සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා, වන්දිත්වා එකමන්තං ඨිතා පුච්ඡි – ‘‘භන්තෙ, මහාකප්පිනො රාජා තුම්හෙ උද්දිස්ස නික්ඛමිත්වා ගතො, කහං නු ඛො සො, අම්හාකං තං දස්සෙථා’’ති. ‘‘නිසීදථ තාව, ඉධෙව නං පස්සිස්සථා’’ති. තා සබ්බාපි හට්ඨතුට්ඨා ‘‘ඉධෙව කිර නිසින්නා සාමිකෙ නො පස්සිස්සාමා’’ති නිසීදිංසු. සත්ථා අනුපුබ්බිං කථං කථෙසි. අනොජාදෙවී දෙසනාපරියොසානෙ තාහි සද්ධිං සොතාපත්තිඵලං පාපුණි. මහාකප්පිනො ථෙරො තාසං දෙසියමානං ධම්මදෙසනං සුත්වා සපරිවාරො සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. තස්මිං ඛණෙ සත්ථා තාසං තෙ භික්ඛූ දස්සෙසි. තාසඤ්හි ආගතක්ඛණෙයෙව අත්තනො සාමිකෙ කාසාවධරෙ මුණ්ඩසීසෙ දිස්වා චිත්තං එකග්ගං න භවෙය්‍ය, මග්ගඵලං නිබ්බත්තෙතුං සක්කා න භවෙය්‍ය. තස්මා අචලසද්ධාය පතිට්ඨිතකාලතො පට්ඨාය තාසං තෙ භික්ඛූ අරහත්තප්පත්තෙ දස්සෙසි. තාපි තෙ දිස්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා, ‘‘භන්තෙ, තුම්හාකං පබ්බජිතකිච්චං මත්ථකප්පත්ත’’න්ති වත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා එකමන්තං ඨත්වා පබ්බජ්ජං යාචිංසු.

Bậc Đạo Sư, biết được sự kiện họ đã đến, đã chú nguyện để cho họ không nhìn thấy các vị tỳ-khưu là phu quân của họ đang ngồi gần bên Ngài. Hoàng hậu cũng vậy, trong khi đi đến, nhìn thấy các tia hào quang phát ra từ thân của bậc Đạo Sư, đã suy nghĩ như thế ấy, rồi đã đi đến gần bậc Đạo Sư, đảnh lễ, đứng một nơi hợp lẽ và đã hỏi: “Bạch ngài, đức vua Mahākappina vì ngài mà đã xuất gia ra đi, vậy ngài ấy ở đâu? Xin hãy chỉ cho chúng tôi thấy ngài ấy.” (Ngài đáp): “Trước tiên, các vị hãy ngồi xuống, các vị sẽ nhìn thấy vị ấy ngay tại đây.” Tất cả các bà ấy, với tâm hoan hỷ vui mừng, đã ngồi xuống (nghĩ rằng): “Chắc chắn rằng, trong khi ngồi ngay tại đây, chúng ta sẽ được nhìn thấy các phu quân của chúng ta.” Bậc Đạo Sư đã thuyết pháp tuần tự. Vào lúc cuối bài thuyết giảng, hoàng hậu Anojā cùng với các bà ấy đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn. Trưởng lão Mahākappina, sau khi nghe bài Pháp thoại được thuyết giảng cho họ, cùng với đoàn tùy tùng đã chứng đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. Vào khoảnh khắc ấy, bậc Đạo Sư đã cho họ nhìn thấy các vị tỳ-khưu ấy. Vì rằng, ngay trong khoảnh khắc họ đến, nếu nhìn thấy các phu quân của mình trong y phục màu cà-sa, với đầu đã cạo trọc, tâm của họ sẽ không được nhất tâm, và việc thành tựu đạo quả sẽ không thể có được. Do đó, kể từ lúc họ đã an trú trong niềm tin bất động, Ngài đã cho họ nhìn thấy các vị tỳ-khưu ấy sau khi các vị đã chứng đắc A-la-hán quả. Các bà ấy, sau khi nhìn thấy các vị ấy, đã đảnh lễ theo thể năm vóc sát đất, và thưa rằng: “Bạch các ngài, phận sự xuất gia của các ngài đã đạt đến đỉnh điểm.” rồi đã đảnh lễ bậc Đạo Sư, đứng một nơi hợp lẽ và đã xin được xuất gia.

එවං වුත්තෙ සත්ථා උප්පලවණ්ණාය ථෙරියා ආගමනං චින්තෙසි. සා සත්ථු චින්තිතක්ඛණෙයෙව ආකාසෙනාගන්ත්වා තා සබ්බා ඉත්ථියො ගහෙත්වා ආකාසෙන භික්ඛුනුපස්සයං නෙත්වා පබ්බාජෙසි. තා සබ්බා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණිංසු. සත්ථා භික්ඛුසහස්සං ආදාය ආකාසෙන ජෙතවනං අගමාසි. තත්‍ර සුදං ආයස්මා මහාකප්පිනො රත්තිට්ඨානාදීසු ‘‘අහො සුඛං, අහො සුඛ’’න්ති උදානං උදානෙන්තො විචරති. භික්ඛූ භගවතො ආරොචෙසුං – ‘‘භන්තෙ, මහාකප්පිනො ‘අහො සුඛං, අහො සුඛ’න්ති උදානං උදානෙන්තො විචරති, අත්තනො රජ්ජසුඛං ආරබ්භ උදානෙති මඤ්ඤෙ’’ති. සත්ථා තං පක්කොසාපෙත්වා – ‘‘සච්චං කිර ත්වං, කප්පින, කාමසුඛං ආරබ්භ උදානං උදානෙසී’’ති? ‘‘භගවා මෙ, භන්තෙ, තං ආරබ්භ උදානභාවං වා අඤ්ඤං ආරබ්භ උදානභාවං වා ජානාතී’’ති. අථ සත්ථා – ‘‘න, භික්ඛවෙ, මම පුත්තො කාමසුඛං රජ්ජසුඛං ආරබ්භ උදානං උදානෙති, පුත්තස්ස [Pg.226] පන මෙ ධම්මං චරතො ධම්මපීති නාම උප්පජ්ජති, සො අමතමහානිබ්බානං ආරබ්භ එවං උදානං උදානෙසී’’ති අනුසන්ධිං ඝටෙත්වා ධම්මං දෙසෙන්තො ඉමං ගාථමාහ –

Khi được thưa như vậy, bậc Đạo Sư đã nghĩ đến sự quang lâm của trưởng lão ni Uppalavaṇṇā. Ngay trong khoảnh khắc bậc Đạo Sư suy nghĩ, vị ấy đã đến bằng đường không, đã tiếp nhận tất cả các phụ nữ ấy, đã đưa đến ni viện bằng đường không, và đã cho họ xuất gia. Tất cả các vị ấy không bao lâu đã chứng đắc quả A-la-hán. Bậc Đạo Sư, cùng với một ngàn vị tỳ-khưu, đã đi đến tu viện Jetavana bằng đường không. Tại nơi ấy, Tôn giả Mahākappina thường đi lại ở những nơi nghỉ ban đêm v.v... và thốt lên lời cảm hứng: “Ôi, an lạc thay! Ôi, an lạc thay!” Các vị tỳ-khưu đã bạch với đức Thế Tôn: “Bạch ngài, Tôn giả Mahākappina thường đi lại và thốt lên lời cảm hứng: ‘Ôi, an lạc thay! Ôi, an lạc thay!’. Chúng con nghĩ rằng ngài ấy thốt lên lời cảm hứng liên quan đến sự an lạc của vương vị của mình.” Bậc Đạo Sư cho gọi vị ấy đến và hỏi: “Này Kappina, có thật là ngươi đã thốt lên lời cảm hứng liên quan đến dục lạc không?” (Vị ấy đáp): “Bạch ngài, đức Thế Tôn của con biết rõ việc con thốt lên lời cảm hứng là liên quan đến điều ấy hay liên quan đến điều khác.” Bấy giờ, bậc Đạo Sư (nói): “Này các tỳ-khưu, con trai của ta không thốt lên lời cảm hứng liên quan đến dục lạc, liên quan đến sự an lạc của vương vị. Trái lại, đối với con trai của ta đang thực hành Pháp, một niềm hỷ lạc trong Pháp khởi lên. Vị ấy đã thốt lên lời cảm hứng như vậy liên quan đến đại Niết-bàn bất tử.” Sau khi kết nối câu chuyện, trong khi thuyết Pháp, Ngài đã nói lên kệ ngôn này:

‘‘ධම්මපීති සුඛං සෙති, විප්පසන්නෙන චෙතසා;

අරියප්පවෙදිතෙ ධම්මෙ, සදා රමති පණ්ඩිතො’’ති. (ධ. ප. 79);

“Người uống vị Pháp, với tâm trong sáng, được an lạc. Bậc hiền trí luôn luôn hoan hỷ trong Pháp do các bậc Thánh thuyết giảng.” (Pháp Cú, 79);

අථෙකදිවසං සත්ථා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘කච්චි, භික්ඛවෙ, කප්පිනො භික්ඛූනං ධම්මං දෙසෙතී’’ති? ‘‘අප්පොස්සුක්කො, භන්තෙ, දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරං අනුයුත්තො විහරති, ඔවාදමත්තම්පි න දෙතී’’ති. සත්ථා ථෙරං පක්කොසාපෙත්වා – ‘‘සච්චං කිර ත්වං, කප්පින, අන්තෙවාසිකානං ඔවාදමත්තම්පි න දෙසී’’ති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. ‘‘බ්‍රාහ්මණ, මා එවං අකාසි, අජ්ජ පට්ඨාය උපගතානං භික්ඛූනං ධම්මං දෙසෙහී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ථෙරො භගවතො වචනං සිරසා සම්පටිච්ඡිත්වා එකොවාදෙනෙව සමණසහස්සං අරහත්තෙ පතිට්ඨාපෙසි. තෙන නං සත්ථා පටිපාටියා අත්තනො සාවකෙ ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛුඔවාදකානං යදිදං මහාකප්පිනො’’ති (අ. නි. 1.219, 231) එතදග්ගෙ ඨපෙසි.

Rồi một hôm, bậc Đạo Sư gọi các vị tỳ-khưu và hỏi: “Này các tỳ-khưu, Kappina có thuyết Pháp cho các tỳ-khưu không?” (Họ đáp): “Bạch ngài, ngài ấy ít quan tâm, sống chuyên tâm vào sự an lạc trong hiện tại, ngay cả một lời khuyên dạy ngài cũng không ban cho.” Bậc Đạo Sư cho gọi vị trưởng lão đến và hỏi: “Này Kappina, có thật là ngươi không thuyết giảng dù chỉ một lời khuyên dạy cho các đệ tử không?” (Vị ấy đáp): “Bạch đức Thế Tôn, là sự thật.” (Ngài dạy): “Này Bà-la-môn, đừng làm như vậy. Kể từ hôm nay, hãy thuyết Pháp cho các vị tỳ-khưu đã đến.” “Lành thay, bạch ngài.” Vị trưởng lão đã cúi đầu vâng nhận lời dạy của đức Thế Tôn và chỉ bằng một lời khuyên dạy đã làm cho một ngàn vị sa-môn an trú trong quả A-la-hán. Do đó, bậc Đạo Sư, trong khi tuần tự đặt các vị thinh văn của mình vào các địa vị khác nhau, đã đặt vị ấy vào địa vị tối thượng: “Này các tỳ-khưu, tối thượng trong số các vị thinh văn của ta là những người khuyên dạy các tỳ-khưu, chính là Mahākappina.” (A. Ni. 1.219, 231).

66. එවං ථෙරො පත්තඅරහත්තඵලො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. උදිතො අජටාකාසෙති සකලාකාසෙ උදිතො උට්ඨිතො පාකටභූතො. සරදම්බරෙ සරදකාලෙ ආකාසෙ රවීව සූරියො ඉවාති අත්ථො.

66. Như vậy, vị trưởng lão, người đã chứng đắc quả A-la-hán, sau khi nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình, đã nói lên (những lời) bắt đầu bằng: “Bậc Toàn Thắng tên là Padumuttara.” (Câu) ‘Udito ajaṭākāse’ (có nghĩa là) đã mọc lên, đã xuất hiện, đã trở nên rõ ràng trên toàn thể bầu trời. (Câu) ‘Saradambare ravīva’ có nghĩa là giống như mặt trời trên bầu trời vào mùa thu.

70. අක්ඛදස්සො තදා ආසින්ති තස්මිං පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ සාරදස්සී හිතදස්සී ආචරියො පාකටො අහොසින්ති අත්ථො.

70. (Câu) ‘Akkhadasso tadā āsiṃ’ có nghĩa là: vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara ấy, tôi đã là một vị đạo sư nổi tiếng, người thấy được điều cốt lõi, người thấy được điều lợi ích.

71. සාවකස්ස කතාවිනොති තස්ස භගවතො මෙ මනං මම චිත්තං, තප්පයන්තස්ස තොසයන්තස්ස සාවකස්ස ඔවාදකස්ස ගුණං පකාසයතො අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තස්ස කතාවිනො සාතච්චකිච්චයුත්තස්ස වචනං සුත්වාති සම්බන්ධො.

71. (Câu) ‘Sāvakassa katāvino’ có liên hệ như sau: tâm của tôi, tâm trí của tôi (đã hoan hỷ) đối với đức Thế Tôn ấy, người đã làm cho hài lòng, làm cho thỏa mãn, người đã tuyên dương đức hạnh của vị thinh văn khuyên dạy, người đã đặt (vị ấy) vào địa vị tối thượng, người đã hoàn thành phận sự, người đã chuyên cần trong công việc, sau khi nghe lời nói (của Ngài).

73. හංසසමභාගොති [Pg.227] හංසසදිසගාමි. හංසදුන්දුභිනිස්සනොති හංසරවො දුන්දුභිභෙරිසද්දසදිසවචනො ‘‘එතං මහාමත්තං පස්සථ, භික්ඛවො’’ති ආහාති සම්බන්ධො.

73. (Câu) ‘Haṃsasamabhāgo’ có nghĩa là người có dáng đi giống như thiên nga. (Câu) ‘Haṃsadundubhinissano’ có nghĩa là người có giọng nói giống như tiếng kêu của thiên nga và tiếng trống dundubhi, có liên hệ với (việc Ngài) nói rằng: “Này các tỳ-khưu, hãy nhìn vị đại thần này.”

74. සමුග්ගතතනූරුහන්ති සුට්ඨු උග්ගතලොමං උද්ධග්ගලොමං, උදග්‍යමනං වා. ජීමූතවණ්ණන්ති මුත්තඵලසමානවණ්ණං සුන්දරසරීරපභන්ති අත්ථො. පීණංසන්ති පරිපුණ්ණං අංසං. පසන්නනයනානනන්ති පසන්නඅක්ඛිපසන්නමුඛන්ති අත්ථො.

74. (Câu) ‘Samuggatatanūruhaṃ’ có nghĩa là người có lông mọc thẳng đứng, lông dựng đứng, hoặc đang dựng lên. (Câu) ‘Jīmūtavaṇṇaṃ’ có nghĩa là người có màu sắc giống như ngọc trai, có ánh sáng thân thể đẹp đẽ. (Câu) ‘Pīṇaṃsaṃ’ có nghĩa là người có vai đầy đặn. (Câu) ‘Pasannanayanānanaṃ’ có nghĩa là người có đôi mắt trong sáng và gương mặt trong sáng.

75. කතාවිනොති කතාධිකාරස්ස එතදග්ගෙ ඨිතස්ස භික්ඛුනො ඨානං සො එසො මුදිතාය පහට්ඨචිත්තතාය පත්ථෙතීති සම්බන්ධො.

75. (Câu) ‘Katāvino’ có liên hệ với (việc) người ấy đã mong cầu địa vị của vị tỳ-khưu đã tạo các điều kiện căn bản, đã đứng ở địa vị tối thượng này, với tâm hoan hỷ, với tâm vui mừng.

81. සතසො අනුසාසියාති ධම්මෙන සමෙන වචනෙන කාරණවසෙන අනුසාසිත්වාති අත්ථො. බාරාණසියමාසන්නෙති බාරාණසියා සමීපෙ පෙසකාරගාමෙ. ජාතො කෙනියජාතියන්ති තන්තවායජාතියා පෙසකාරකුලෙ ජාතොති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

81. Câu ‘sataso anusāsiyā’ có nghĩa là: đã giáo huấn bằng lời nói đúng Pháp, công bằng, và có lý do. Câu ‘bārāṇasiyamāsanne’ (có nghĩa là) ở làng thợ dệt gần thành Bārāṇasī. Câu ‘jāto keniyajātiyan’ có nghĩa là: được sanh ra trong dòng dõi thợ dệt, trong gia tộc thợ dệt. Phần còn lại nên được hiểu rõ như vậy.

මහාකප්පිනත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần chú giải Apadāna về trưởng lão Mahākappina đã hoàn tất.

4. දබ්බමල්ලපුත්තත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

4. Chú giải Apadāna về trưởng lão Dabbamallaputta

චතුත්ථාපදානෙ පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො දබ්බමල්ලපුත්තත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ සෙට්ඨිපුත්තො හුත්වා ජාතො විභවසම්පන්නො අහොසි, සත්ථරි පසන්නො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං සෙනාසනපඤ්ඤාපකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා පසන්නමානසො බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං නිමන්තෙත්වා සත්තාහං මහාදානං දත්වා සත්තාහච්චයෙන භගවතො පාදමූලෙ නිපතිත්වා තං ඨානං පත්ථෙසි. භගවාපිස්ස සමිජ්ඣනභාවං ඤත්වා බ්‍යාකාසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා තතො චුතො තුසිතාදීසු දෙවෙසු දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා තතො චුතො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො අසප්පුරිසසංසග්ගෙන තස්ස සාවකං භික්ඛුං අරහාති ජානන්තොපි අබ්භූතෙන අබ්භාචික්ඛි. තස්සෙව සාවකානං ඛීරසලාකභත්තං අදාසි. සො යාවතායුකං [Pg.228] පුඤ්ඤානි කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා කස්සපදසබලස්ස කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො ඔසානකාලෙ සාසනෙ පබ්බජිතො පරිනිබ්බුතෙ භගවති සකලලොකෙ කොලාහලෙ ජාතෙ සත්ත භික්ඛවො පබ්බජිතො පච්චන්තජනපදෙ වනමජ්ඣෙ එකං පබ්බතං අභිරුහිත්වා ‘‘ජීවිතාසා ඔරොහන්තු නිරාලයා නිසීදන්තූ’’ති නිස්සෙණිං පාතෙසුං. තෙසං ඔවාදදායකො ජෙට්ඨකත්ථෙරො සත්ථාහබ්භන්තරෙ අරහා අහොසි. තදනන්තරත්ථෙරො අනාගාමී, ඉතරෙ පඤ්ච පරිසුද්ධසීලා තතො චුතා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තා. තත්ථ එකං බුද්ධන්තරං දිබ්බසුඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ පුක්කුසාති (ම. නි. 3.342), සභියො (සු. නි. සභියසුත්ත), බාහියො (උදා. 10), කුමාරකස්සපොති (ම. නි. 1.249) ඉමෙ චත්තාරො තත්ථ තත්ථ නිබ්බත්තිංසු. අයං පන මල්ලරට්ඨෙ අනුපියනගරෙ නිබ්බත්ති. තස්මිං මාතුකුච්ඡිතො අනික්ඛන්තෙයෙව මාතා කාලමකාසි, අථෙකො තස්සා සරීරං ඣාපනත්ථාය චිතකස්මිං ආරොපෙත්වා කුමාරං දබ්බන්තරෙ පතිතං ගහෙත්වා ජග්ගාපෙසි. දබ්බෙ පතිතත්තා දබ්බො මල්ලපුත්තොති පාකටො අහොසි. අපරභාගෙ පුබ්බසම්භාරවසෙන පබ්බජි, සො කම්මට්ඨානමනුයුත්තො නචිරස්සෙව සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි.

Ở Apadāna thứ tư, câu chuyện về trưởng lão Dabbamallaputta bắt đầu bằng ‘padumuttaro nāma jino’. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các Đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của Đức Thế Tôn Padumuttara đã sanh làm con trai của một vị trưởng giả ở thành phố Haṃsavatī, và đã trở nên giàu có. Có lòng tịnh tín nơi Đức Đạo Sư, trong khi đang lắng nghe bài thuyết Pháp của Đức Đạo Sư, đã nhìn thấy Đức Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thượng trong số những người sắp đặt chỗ ở, với tâm ý hoan hỷ đã thỉnh mời Tăng chúng tỳ khưu có Đức Phật dẫn đầu, đã thực hiện việc bố thí trọng đại trong bảy ngày, sau bảy ngày đã đảnh lễ dưới chân Đức Thế Tôn và đã ước nguyện địa vị ấy. Đức Thế Tôn, biết được sự thành tựu (ước nguyện) của vị ấy, đã thọ ký. Vị ấy đã làm các việc thiện cho đến trọn đời, sau khi mệnh chung từ nơi ấy đã hưởng thụ tài sản cõi trời ở các cõi trời như Tusita, sau khi mệnh chung từ nơi ấy vào thời của Đức Thế Tôn Vipassī đã tái sanh trong một gia tộc, do giao du với người xấu, dầu biết vị tỳ khưu đệ tử của ngài là bậc A-la-hán, đã vu khống bằng điều không thật. Vị ấy đã dâng cúng vật thực bằng phiếu có sữa đến các vị đệ tử của chính ngài. Vị ấy đã làm các việc phước thiện cho đến hết tuổi thọ, trong khi luân hồi ở các cõi trời và người đã hưởng thụ hai loại tài sản, vào thời của Đức Thập Lực Kassapa đã tái sanh trong một gia đình, vào lúc cuối đời đã xuất gia trong giáo Pháp. Sau khi Đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, khi sự náo động xảy ra trên toàn thế giới, bảy vị tỳ khưu đã xuất gia, ở một vùng biên địa giữa khu rừng đã leo lên một ngọn núi và đã hạ thang xuống (với lời nói rằng): ‘Những ai còn ham sống hãy đi xuống, những ai không còn luyến ái hãy ngồi lại.’ Vị trưởng lão lớn tuổi nhất, người ban lời giáo huấn cho họ, đã là bậc A-la-hán trong vòng bảy ngày. Vị trưởng lão kế tiếp là bậc Bất Lai, năm vị còn lại có giới hạnh trong sạch, sau khi mệnh chung từ nơi ấy đã tái sanh ở cõi trời. Ở nơi ấy, sau khi hưởng thụ hạnh phúc cõi trời trong một Phật kỳ, vào lúc Đức Phật này xuất hiện, bốn vị này là Pukkusāti (Trung Bộ 3.342), Sabhiya (Kinh Tập, kinh Sabhiya), Bāhiya (Phật Tự Thuyết 10), và Kumārakassapa (Trung Bộ 1.249) đã tái sanh ở những nơi tương ứng. Còn vị này đã tái sanh ở thành phố Anupiya trong xứ Mallā. Trong khi vị ấy chưa ra khỏi bụng mẹ thì người mẹ đã qua đời. Sau đó, một người đã đặt thi thể của bà lên giàn hỏa thiêu để hỏa táng, đã nhặt lấy đứa bé bị rơi vào giữa đám cỏ tranh và đã cho người nuôi nấng. Do bị rơi vào đám cỏ tranh (dabba), vị ấy đã được biết đến với tên gọi là Dabba Mallaputta. Về sau, do năng lực của các yếu tố đã tích lũy từ trước, vị ấy đã xuất gia. Vị ấy đã chuyên tâm vào đề mục thiền định và không bao lâu đã chứng đắc A-la-hán quả cùng với các Tuệ Phân Tích.

අථ නං සත්ථා මජ්ඣත්තභාවෙන ආනුභාවසම්පන්නභාවෙන ච භික්ඛූනං සෙනාසනං පඤ්ඤාපනෙ භත්තුද්දෙසනෙ ච නියොජෙසි. සබ්බො ච භික්ඛුසඞ්ඝො තං සමන්නෙසි. තං විනයඛන්ධකෙ (චූළව. 189-190) ආගතමෙව. අපරභාගෙ ථෙරො එකස්ස වරසලාකදායකස්ස සලාකභත්තං මෙත්තියභූමජකානං භික්ඛූනං උද්දිසි. තෙ හට්ඨතුට්ඨා ‘‘ස්වෙ මය්හං මුග්ගඝතමධුමිස්සකභත්තං භුඤ්ජිස්සාමා’’ති උස්සාහජාතා අහෙසුං. සො පන උපාසකො තෙසං වාරප්පත්තභාවං සුත්වා දාසිං ආණාපෙසි – ‘‘යෙ, ජෙ, භික්ඛූ ස්වෙ ඉධ ආගමිස්සන්ති, තෙ කණාජකෙන බිලඞ්ගදුතියෙන පරිවිසාහී’’ති. සාපි තථෙව තෙ භික්ඛූ ආගතෙ කොට්ඨකපමුඛෙ නිසීදාපෙත්වා භොජෙසි. තෙ භික්ඛූ අනත්තමනා කොපෙන තටතටායන්තා ථෙරෙ ආඝාතං බන්ධිත්වා ‘‘මධුරභත්තදායකං අම්හාකං අමධුරභත්තං දාපෙතුං එසොව නියොජෙසී’’ති දුක්ඛී දුම්මනා නිසීදිංසු. අථ තෙ මෙත්තියා නාම භික්ඛුනී ‘‘කිං, භන්තෙ, දුම්මනා’’ති පුච්ඡි. තෙ, ‘‘භගිනි, කිං අම්හෙ දබ්බෙන [Pg.229] මල්ලපුත්තෙන විහෙඨියමානෙ අජ්ඣුපෙක්ඛසී’’ති ආහංසු. ‘‘කිං, භන්තෙ, මයා සක්කා කාතු’’න්ති? ‘‘තස්ස දොසං ආරොපෙහී’’ති. සා තත්ථ තත්ථ ථෙරස්ස අභූතාරොපනං අකාසි. තං සුත්වා භික්ඛූ භගවතො ආරොචෙසුං. අථ භගවා දබ්බං මල්ලපුත්තං පක්කොසාපෙත්වා – ‘‘සච්චං කිර ත්වං, දබ්බ, මෙත්තියාය භික්ඛුනියා විප්පකාරමකාසී’’ති පුච්ඡි. ‘‘යථා මං, භන්තෙ, භගවා ජානාතී’’ති. ‘‘න ඛො, දබ්බ, දබ්බා එවං නිබ්බෙඨෙන්ති, කාරකභාවං වා අකාරකභාවං වා වදෙහී’’ති. ‘‘අකාරකො අහං, භන්තෙ’’ති. භගවා – ‘‘මෙත්තියං භික්ඛුනිං නාසෙත්වා තෙ භික්ඛූ අනුයුඤ්ජථා’’ති ආහ. උපාලිත්ථෙරප්පමුඛා භික්ඛූ තං භික්ඛුනිං උප්පබ්බාජෙත්වා මෙත්තියභූමජකෙ භික්ඛූ අනුයුඤ්ජිත්වා තෙහි ‘‘අම්හෙහි නියොජිතා සා භික්ඛුනී’’ති වුත්තෙ භගවතො එකමත්ථං ආරොචෙසුං. භගවා මෙත්තියභූමජකානං භික්ඛූනං අමූලකසඞ්ඝාදිසෙසං පඤ්ඤපෙසි.

Bấy giờ, đức Đạo Sư do vì tính trung lập và vì sự thành tựu oai lực đã bổ nhiệm ngài vào việc sắp đặt chỗ ở và phân phối vật thực cho chư Tỳ-khưu. Và toàn thể chúng Tỳ-khưu đã đồng thuận với việc ấy. Việc ấy đã được đề cập trong các Thiên của Luật tạng (Tiểu Phẩm, 189-190). Về sau, vị Trưởng lão đã chỉ định phần vật thực theo thẻ của một thí chủ cúng dường thẻ thượng hạng cho nhóm Tỳ-khưu Mettiyabhūmajaka. Các vị ấy hoan hỷ, hài lòng, trở nên phấn khởi nghĩ rằng: “Ngày mai, chúng ta sẽ được dùng vật thực có trộn đậu xanh, bơ và mật ong.” Nhưng vị cận sự nam ấy, khi nghe đã đến phiên của các vị ấy, đã ra lệnh cho người nữ tỳ rằng: “Này cô, ngày mai các vị Tỳ-khưu nào đến đây, cô hãy dọn cho các vị ấy cơm tấm với cháo chua.” Nàng ta cũng đã làm y như vậy, đã mời các vị Tỳ-khưu ấy khi đến ngồi ở trước cửa kho rồi dọn cơm cho các vị ấy. Các vị Tỳ-khưu ấy không hài lòng, tức giận đến sôi người, đã ôm lòng oán hận đối với vị Trưởng lão, họ đã ngồi xuống với tâm trạng buồn khổ, bất mãn và nghĩ rằng: “Chính ông này đã sắp đặt để người thí chủ cúng dường vật thực ngon ngọt lại dâng cúng vật thực không ngon ngọt cho chúng ta.” Bấy giờ, vị Tỳ-khưu-ni tên là Mettiyā đã hỏi các vị ấy rằng: “Bạch quý ngài, vì sao quý ngài lại bất mãn?” Các vị ấy đáp: “Này hiền muội, tại sao hiền muội lại dửng dưng khi chúng tôi đang bị ngài Dabba Mallaputta làm phiền nhiễu?” (Nàng đáp:) “Bạch quý ngài, con có thể làm được gì?” (Họ nói:) “Hãy vu khống cho ông ta một tội lỗi.” Nàng ta đã đi rêu rao lời vu khống vô căn cứ về vị Trưởng lão ở nơi này nơi kia. Nghe được việc ấy, chư Tỳ-khưu đã trình báo lên đức Thế Tôn. Bấy giờ, đức Thế Tôn cho gọi ngài Dabba Mallaputta đến và hỏi rằng: “Này Dabba, có thật là con đã có hành vi không đúng đắn với Tỳ-khưu-ni Mettiyā không?” (Ngài đáp:) “Bạch đức Thế Tôn, như Ngài đã biết về con.” (Đức Phật dạy:) “Này Dabba, những người như Dabba không trả lời quanh co như vậy. Con hãy nói là con có làm hay không làm.” (Ngài đáp:) “Bạch đức Thế Tôn, con không phải là người làm việc ấy.” Đức Thế Tôn dạy rằng: “Các con hãy trục xuất Tỳ-khưu-ni Mettiyā rồi thẩm vấn các Tỳ-khưu kia.” Chư Tỳ-khưu do Trưởng lão Upāli dẫn đầu, sau khi trục xuất vị Tỳ-khưu-ni ấy và thẩm vấn nhóm Tỳ-khưu Mettiyabhūmajaka, khi được các vị ấy nói rằng: “Vị Tỳ-khưu-ni ấy đã được chúng tôi xúi giục,” đã trình sự việc lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã chế định tội Tăng Tàn vô căn cứ cho nhóm Tỳ-khưu Mettiyabhūmajaka.

තෙන ච සමයෙන දබ්බත්ථෙරො භික්ඛූනං සෙනාසනං පඤ්ඤාපෙන්තො වෙළුවනවිහාරස්ස සාමන්තා අට්ඨාරසමහාවිහාරෙ සභාගෙ භික්ඛූ පෙසෙන්තො රත්තිභාගෙ අන්ධකාරෙ අඞ්ගුලියා පදීපං ජාලෙත්වා තෙනෙවාලොකෙන අනිද්ධිමන්තෙ භික්ඛූ පෙසෙසි. එවං ථෙරස්ස සෙනාසනපඤ්ඤාපනභත්තුද්දෙසනකිච්චෙ පාකටෙ ජාතෙ සත්ථා අරියගණමජ්ඣෙ දබ්බත්ථෙරං ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං සෙනාසනපඤ්ඤාපකානං යදිදං දබ්බො මල්ලපුත්තො’’ති (අ. නි. 1.209, 214) එතදග්ගෙ ඨපෙසි.

Vào lúc ấy, trưởng lão Dabba, trong khi sắp xếp chỗ ở cho các vị tỳ khưu, đã gửi các vị tỳ khưu đến mười tám ngôi đại tự viện ở vùng lân cận của tu viện Veḷuvana, là nơi có các phần chia. Vào ban đêm, trong bóng tối, ngài đã thắp sáng ngón tay như ngọn đèn và với ánh sáng ấy đã gửi đi các vị tỳ khưu không có thần thông. Như vậy, khi công việc sắp xếp chỗ ở và chỉ định phần vật thực của vị trưởng lão đã trở nên nổi bật, bậc Đạo Sư, trong khi đặt trưởng lão Dabba vào một địa vị đặc biệt giữa hội chúng bậc Thánh, đã đặt ngài vào địa vị tối thượng rằng: “Này các tỳ khưu, bậc tối thượng trong số các đệ tử tỳ khưu của ta về việc sắp xếp chỗ ở, chính là Dabba Mallaputta.” (a. ni. 1.209, 214).

108. ථෙරො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව. ඉතො එකනවුතෙ කප්පෙ විපස්සී නාම නායකො ලොකෙ උප්පජ්ජීති සම්බන්ධො.

108. Vị trưởng lão, khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, đã sanh tâm hoan hỷ và trong khi tuyên thuyết về tiền thân hạnh nguyện của mình, đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là: “Bậc Toàn Thắng tên là Padumuttara.” Toàn bộ điều ấy có ý nghĩa đã được nói ở dưới. Cách đây chín mươi mốt kiếp, bậc Lãnh Đạo tên là Vipassī đã sanh khởi ở thế gian, (đó là) sự liên quan.

125. දුට්ඨචිත්තොති දූසිතචිත්තො අසාධුසඞ්ගමෙන අපසන්නචිත්තොති අත්ථො. උපවදිං සාවකං තස්සාති තස්ස භගවතො ඛීණාසවං සාවකං උපවදිං, උපරි අභූතං වචනං ආරොපෙසිං, අබ්භක්ඛානං අකාසින්ති අත්ථො.

125. (Câu) “Duṭṭhacitto” có nghĩa là tâm bị hư hoại, tâm không trong sạch do giao du với người xấu. (Câu) “Upavadiṃ sāvakaṃ tassa” có nghĩa là: tôi đã nói xấu vị đệ tử đã đoạn tận các lậu hoặc của đức Thế Tôn ấy, tôi đã gán cho lời nói không có thật, tôi đã vu khống.

132. දුන්දුභියොති [Pg.230] දුන්දුං ඉති සද්දායනතො දුන්දුභිසඞ්ඛාතා භෙරියො. නාදයිංසූති සද්දං කරිංසු. සමන්තතො අසනියොති සබ්බදිසාභාගතො අසනෙ විනාසනෙ නියුත්තොති අසනියො, දෙවදණ්ඩා භයාවහා ඵලිංසූති සම්බන්ධො.

132. (Từ) “Dundubhiyo” là các trống lớn, được gọi là dundubhi vì phát ra âm thanh “dunduṃ.” (Từ) “Nādayiṃsu” có nghĩa là chúng đã tạo ra âm thanh. (Câu) “Samantato asaniyo” có nghĩa là từ khắp các phương hướng, “asaniyo” là các tia sét, được dùng trong việc hủy diệt, các hình phạt đáng sợ của chư thiên đã giáng xuống, (đó là) sự liên quan.

133. උක්කා පතිංසු නභසාති ආකාසතො අග්ගික්ඛන්ධා ච පතිංසූති අත්ථො. ධූමකෙතු ච දිස්සතීති ධූමරාජිසහිතො අග්ගික්ඛන්ධො ච දිස්සති පඤ්ඤායතීති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

133. (Câu) “Ukkā patiṃsu nabhasā” có nghĩa là các khối lửa cũng đã rơi từ hư không. (Câu) “Dhūmaketu ca dissatī” có nghĩa là khối lửa đi kèm với vệt khói cũng được nhìn thấy, được nhận biết. Phần còn lại thì dễ hiểu.

දබ්බමල්ලපුත්තත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần Chú Giải Hạnh Nguyện của Trưởng Lão Dabba Mallaputta đã chấm dứt.

5. කුමාරකස්සපත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

5. Chú Giải Hạnh Nguyện của Trưởng Lão Kumārakassapa

පඤ්චමාපදානෙ ඉතො සතසහස්සම්හීතිආදිකං ආයස්මතො කුමාරකස්සපත්ථෙරස්ස අපදානං. අයං කිර පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා එකදිවසං සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං චිත්තකථිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සයම්පි තං ඨානන්තරං පත්ථෙන්තො පණිධානං කත්වා තදනුරූපානි පුඤ්ඤානි කරොන්තො යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතො දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා කස්සපස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො තස්ස භගවතො සාසනෙ පබ්බජිත්වා සමණධම්මං කත්වා සුගතීසුයෙව සංසරන්තො දිබ්බසුඛං මානුසසුඛඤ්ච අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහෙ එකිස්සා සෙට්ඨිධීතාය කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තො. සා කිර කුමාරිකාකාලෙයෙව පබ්බජිතුකාමා මාතාපිතරො යාචිත්වා පබ්බජ්ජං අලභමානා පතිකුලං ගන්ත්වා ගබ්භං ගණ්හිත්වා තං අජානිත්වා ‘‘සාමිකං ආරාධෙත්වා පබ්බජ්ජං අනුජානාපෙස්සාමී’’ති චින්තෙසි. සා සාමිකං ආරාධෙන්තී, අය්‍යපුත්ත –

Trong thiên hạnh nguyện thứ năm, (câu kệ) bắt đầu là “ito satasahassamhi” là hạnh nguyện của trưởng lão Kumārakassapa. Vị này, được biết, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, đã sanh trong gia đình Bà-la-môn, sau khi đến tuổi trưởng thành, một hôm trong khi đang nghe Pháp gần bậc Đạo Sư, đã nhìn thấy bậc Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thượng trong số những vị có tài thuyết giảng đa dạng. Tự mình cũng mong muốn địa vị ấy, ngài đã lập nguyện và trong khi làm các phước thiện tương xứng, đã sống cho đến hết tuổi thọ. Sau khi mệnh chung từ nơi ấy, ngài đã luân hồi trong cõi trời và người, hưởng thụ hai loại thành tựu, rồi vào thời của đức Thế Tôn Kassapa, đã sanh trong một gia đình gia thế. Sau khi xuất gia trong giáo pháp của đức Thế Tôn ấy và thực hành Sa-môn pháp, ngài đã luân hồi chỉ trong các cõi lành, hưởng thụ thiên lạc và nhân lạc, rồi trong thời kỳ đức Phật hiện tại này, đã tái sanh trong bụng của con gái một vị trưởng giả ở thành Rājagaha. Nàng ấy, được biết, ngay từ khi còn là thiếu nữ đã có ý muốn xuất gia, sau khi xin cha mẹ mà không được phép xuất gia, đã đi về nhà chồng, đã thọ thai mà không biết điều đó, và đã suy nghĩ rằng: “Ta sẽ thuyết phục chồng để được cho phép xuất gia.” Nàng, trong khi thuyết phục chồng, (đã nói): “Thưa quý tử –”

‘‘සචෙ ඉමස්ස කායස්ස, අන්තො බාහිරකො සියා;

දණ්ඩං නූන ගහෙත්වාන, කාකෙ සොණෙ නිවාරයෙ’’ති. (විසුද්ධි. 1.122) –

“Nếu như bên trong của thân này, lại ở bên ngoài; thì chắc chắn phải cầm gậy, để xua đuổi quạ và chó.” (Visuddhi. 1.122) –

ආදිනා සරීරස්ස දොසං දස්සෙන්තී තං ආරාධෙසි.

Bằng (câu kệ) bắt đầu như thế, trong khi chỉ ra sự bất tịnh của thân thể, nàng đã thuyết phục người ấy.

සා [Pg.231] සාමිකෙන අනුඤ්ඤාතා ගබ්භිනිභාවං අජානන්තී දෙවදත්තපක්ඛියාසු භික්ඛුනීසු පබ්බජි. තස්සා ගබ්භිනිභාවං දිස්වා භික්ඛුනියො දෙවදත්තං පුච්ඡිංසු. සො ‘‘අස්සමණී’’ති ආහ. සා ‘‘නාහං දෙවදත්තං උද්දිස්ස පබ්බජිතා, භගවන්තං උද්දිස්ස පබ්බජිතා’’ති භගවතො සන්තිකං ගන්ත්වා දසබලං පුච්ඡි. සත්ථා උපාලිත්ථෙරං පටිච්ඡාපෙසි. ථෙරො සාවත්ථිනගරවාසීනි කුලානි විසාඛඤ්ච උපාසිකං පක්කොසාපෙත්වා සරාජිකාය පරිසාය තං විනිච්ඡිනන්තො ‘‘පුරෙ ලද්ධො ගබ්භො, අරොගා පබ්බජ්ජා’’ති ආහ. තං සුත්වා සත්ථා ‘‘සාධු සුවිනිච්ඡිතං උපාලිනා අධිකරණ’’න්ති ථෙරස්ස සාධුකාරං අදාසි.

Nàng, được chồng cho phép, trong khi không biết mình có thai, đã xuất gia với các vị tỳ khưu ni thuộc phe của Devadatta. Các vị tỳ khưu ni, sau khi thấy tình trạng mang thai của nàng, đã hỏi Devadatta. Vị ấy đã nói: “Không phải là Sa-môn nữ.” Nàng (nói): “Tôi không xuất gia vì Devadatta, tôi xuất gia vì đức Thế Tôn,” rồi đã đi đến gần đức Thế Tôn và hỏi bậc Thập Lực. Bậc Đạo Sư đã giao phó cho trưởng lão Upāli. Vị trưởng lão đã cho triệu tập các gia đình cư ngụ ở thành Sāvatthī và nữ cận sự Visākhā, và giữa hội chúng có cả nhà vua, trong khi phân xử việc ấy, đã nói rằng: “Cái thai đã được thọ nhận trước đây, sự xuất gia là trong sạch.” Sau khi nghe điều đó, bậc Đạo Sư đã tán thán vị trưởng lão rằng: “Tốt lành thay, vụ việc đã được Upāli phân xử tốt đẹp.”

සා භික්ඛුනී සුවණ්ණබිම්බසදිසං පුත්තං විජායි. තං රාජා පසෙනදි කොසලො ‘‘දාරකපරිහරණං භික්ඛුනීනං පලිබොධො’’ති ධාතීනං දාපෙත්වා පොසාපෙසි, කස්සපොතිස්ස නාමං කරිංසු. අපරභාගෙ අලඞ්කරිත්වා සත්ථු සන්තිකං නෙත්වා පබ්බාජෙසි. කුමාරකාලෙ පබ්බජිතත්තා පන භගවතා ‘‘කස්සපං පක්කොසථ, ඉදං ඵලං වා ඛාදනීයං වා කස්සපස්ස දෙථා’’ති වුත්තෙ ‘‘කතරකස්සපස්සා’’ති ‘‘කුමාරකස්සපස්සා’’ති එවං ගහිතනාමත්තා රඤ්ඤා පොසාවනීයපුත්තත්තා ච වුද්ධකාලෙපි කුමාරකස්සපොත්වෙව පඤ්ඤායිත්ථ.

Vị tỳ khưu ni ấy đã sanh ra một người con trai giống như pho tượng vàng. Vua Pasenadi của xứ Kosala, (nghĩ rằng): “Việc chăm sóc đứa trẻ là một trở ngại cho các tỳ khưu ni,” đã cho giao đứa bé cho các vú nuôi và cho nuôi dưỡng. Họ đã đặt tên cho cậu là Kassapa. Về sau, họ đã trang điểm cho cậu, đưa đến gần bậc Đạo Sư và cho xuất gia. Vì đã xuất gia từ khi còn là một cậu bé, khi đức Thế Tôn nói: “Hãy gọi Kassapa, hãy cho trái cây này hoặc vật thực này đến Kassapa,” và khi được hỏi: “Đến Kassapa nào?” (câu trả lời là): “Đến Kumārakassapa.” Do được nhận tên như vậy và do là con nuôi của nhà vua, nên ngay cả khi đã trưởng thành, ngài vẫn được biết đến là Kumārakassapa.

සො පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය විපස්සනාය කම්මං කරොති, බුද්ධවචනඤ්ච උග්ගණ්හාති. අථ තෙන සද්ධිං පබ්බතමත්ථකෙ සමණධම්මං කත්වා අනාගාමී හුත්වා සුද්ධාවාසෙ නිබ්බත්තමහාබ්‍රහ්මා ‘‘විපස්සනාය මුඛං දස්සෙත්වා මග්ගඵලුප්පත්තියා උපායං කරිස්සාමී’’ති පඤ්චදසපඤ්හෙ අභිසඞ්ඛරිත්වා අන්ධවනෙ වසන්තස්ස ථෙරස්ස ‘‘ඉමෙ පඤ්හෙ සත්ථාරං පුච්ඡෙය්‍යාසී’’ති ආචික්ඛි. තතො සො තෙ පඤ්හෙ භගවන්තං පුච්ඡි. භගවාපිස්ස විස්සජ්ජෙසි. ථෙරො භගවතා කථිතනියාමෙනෙව තෙ උග්ගණ්හිත්වා විපස්සනං ගබ්භං ගාහාපෙත්වා අරහත්තං පාපුණි.

Vị ấy, kể từ lúc xuất gia, đã thực hành công phu thiền quán và học thuộc lời dạy của đức Phật. Bấy giờ, một vị đại Phạm thiên, người đã cùng thực hành Sa-môn pháp với ngài trên đỉnh núi, đã trở thành bậc Bất Lai và tái sanh ở cõi Tịnh Cư, đã suy nghĩ rằng: “Ta sẽ chỉ ra cánh cửa của thiền quán và tạo ra phương tiện cho sự sanh khởi của đạo và quả.” Vị ấy đã soạn ra mười lăm câu hỏi và đã bảo với vị trưởng lão đang trú ở rừng Andhavana rằng: “Ngươi nên hỏi bậc Đạo Sư những câu hỏi này.” Sau đó, vị ấy đã hỏi đức Thế Tôn những câu hỏi ấy. Đức Thế Tôn cũng đã giải đáp cho vị ấy. Vị trưởng lão, sau khi học thuộc chúng theo đúng phương pháp được đức Thế Tôn thuyết giảng, đã làm cho thiền quán được thọ thai và đã đắc quả A-la-hán.

150. සො අරහත්තං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ඉතො සතසහස්සම්හීතිආදිමාහ. තත්ථ යං හෙට්ඨා වුත්තනයඤ්ච උත්තානත්ථඤ්ච, තං සබ්බං න වණ්ණයිස්සාම. අනුත්තානපදමෙව වණ්ණයිස්සාම.

150. Vị ấy, sau khi đắc quả A-la-hán, đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu bằng: ‘ito satasahassamhi.’ Ở đó, những gì đã được nói theo phương pháp ở dưới và có ý nghĩa rõ ràng, tất cả những điều ấy chúng tôi sẽ không giải thích. Chúng tôi sẽ chỉ giải thích những từ ngữ không rõ ràng.

169. ආපන්නසත්තා මෙ මාතාති මය්හං මාතා ගරුගබ්භා ගබ්භිනී පසුතාසන්නගබ්භාති අත්ථො.

169. (Cụm từ) ‘Āpannasattā me mātā’ có nghĩa là: “Mẹ của tôi mang thai nặng nề, đang có thai, có cái thai gần sanh.”

173. වම්මිකසදිසං [Pg.232] කායන්ති සරීරං නාම වම්මිකසදිසං යථා වම්මිකො ඉතො චිතො ච ඡිද්දාවඡිද්දො ඝරගොළිකඋපචිකාදීනං ආසයො, එවමෙව අයං කායො නවඡිද්දො ධුවස්සවොති බුද්ධෙන භගවතා දෙසිතං පකාසිතං තං සුත්වා මෙ චිත්තං ආසවෙ අග්ගහෙත්වා අසෙසෙත්වා කිලෙසතො විමුච්චි, අරහත්තෙ පතිට්ඨාසීති අත්ථො. අපරභාගෙ තත්ථ තත්ථ භික්ඛූනං විචිත්තධම්මකථිකභාවං සුත්වා සත්ථා ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං චිත්තකථිකානං යදිදං කුමාරකස්සපො’’ති (අ. නි. 1.209, 217) එතදග්ගෙ ඨපෙසීති.

173. (Cụm từ) ‘thân thể giống như gò mối’ có nghĩa là: Thân thể này quả thật giống như gò mối. Giống như gò mối có lỗ hổng chỗ này chỗ kia, là nơi trú ngụ của thằn lằn, mối, v.v... cũng vậy, thân này có chín lỗ và thường xuyên rỉ chảy, điều đã được đức Phật, bậc Thế Tôn, thuyết giảng và tuyên bố. Sau khi nghe điều ấy, tâm của tôi đã giải thoát khỏi các phiền não, không còn nắm giữ các lậu hoặc, không còn sót lại, đã an trú trong quả A-la-hán. Về sau, sau khi nghe về khả năng thuyết pháp đa dạng của các vị tỳ-khưu ở nơi này nơi kia, bậc Đạo Sư đã đặt (vị ấy) vào địa vị tối thắng rằng: “Này các tỳ-khưu, tối thắng trong hàng đệ tử tỳ-khưu của ta về thuyết pháp đa dạng, chính là Kumārakassapa” (A. Ni. 1.209, 217).

කුමාරකස්සපත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Kumārakassapa đã kết thúc.

6. බාහියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

6. Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Bāhiya

ඡට්ඨාපදානෙ ඉතො සතසහස්සම්හීතිආදිකං ආයස්මතො බාහියස්ස දාරුචීරියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො බ්‍රාහ්මණසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං ගන්ත්වා වෙදඞ්ගෙසු අනවයො එකදිවසං සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුණන්තො පසන්නමානසො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං ඛිප්පාභිඤ්ඤානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා තං ඨානං පත්තුකාමො සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා සත්තාහස්ස අච්චයෙන භගවතො පාදමූලෙ නිපන්නො ‘‘භගවා, භන්තෙ, ඉතො සත්තමෙ දිවසෙ යං භික්ඛුං ඛිප්පාභිඤ්ඤානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි, සො විය අහම්පි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ ඛිප්පාභිඤ්ඤානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. භගවා අනාගතංසඤාණෙන ඔලොකෙත්වා සමිජ්ඣනභාවං ඤත්වා ‘‘අනාගතෙ ගොතමස්ස භගවතො සාසනෙ පබ්බජිත්වා ඛිප්පාභිඤ්ඤානං අග්ගො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. සො යාවතායුකං පුඤ්ඤානි කත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො තත්ථ ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො අනුභවිත්වා පුන මනුස්සෙසු චක්කවත්තිආදිසම්පත්තියො අනෙකකප්පකොටිසතෙසු අනුභවිත්වා කස්සපස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො, භගවති පරිනිබ්බුතෙ පබ්බජිතො යදා සාසනෙ ඔසක්කමානෙ සත්ත භික්ඛූ චතුන්නං පරිසානං අජ්ඣාචාරං [Pg.233] දිස්වා සංවෙගප්පත්තා අරඤ්ඤං පවිසිත්වා ‘‘යාව සාසනස්ස අන්තරධානං න හොති, තාව අත්තනො පතිට්ඨං කරිස්සාමා’’ති සුවණ්ණචෙතියං වන්දිත්වා තත්ථ අරඤ්ඤෙ එකං පබ්බතං දිස්වා ‘‘ජීවිතසාලයා නිවත්තන්තු, නිරාලයා ඉමං පබ්බතං අභිරුහන්තූ’’ති නිස්සෙණිං බන්ධිත්වා සබ්බෙ තං පබ්බතං අභිරුය්හ නිස්සෙණිං පාතෙත්වා සමණධම්මං කරිංසු. තෙසු සඞ්ඝත්ථෙරො එකරත්තාතික්කමෙන අරහත්තං පාපුණි. සො අනොතත්තදහෙ නාගලතාදන්තකට්ඨං ඛාදිත්වා මුඛං ධොවිත්වා උත්තරකුරුතො පිණ්ඩපාතං ආහරිත්වා තෙ භික්ඛූ ආහ – ‘‘ආවුසො, ඉමං පිණ්ඩපාතං භුඤ්ජථා’’ති. තෙ ආහංසු – ‘‘කිං, භන්තෙ, අම්හෙහි එවං කතිකා කතා ‘යො පඨමං අරහත්තං පාපුණාති, තෙනාභතං පිණ්ඩපාතං අවසෙසා පරිභුඤ්ජන්තූ’’’ති? ‘‘නො හෙතං, ආවුසො’’ති. ‘‘තෙන හි සචෙ මයම්පි තුම්හෙ විය විසෙසං නිබ්බත්තෙස්සාම, සයං ආහරිත්වා භුඤ්ජිස්සාමා’’ති න ඉච්ඡිංසු.

Trong thiên truyện thứ sáu, (câu chuyện) bắt đầu bằng ‘ito satasahassamhi’ là tiền sử của trưởng lão Bāhiya Dārucīriya. Vị này cũng đã tạo các nền tảng (phước báu) nơi các đức Phật quá khứ, tích lũy các phước báu là duyên trợ cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, đã sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn, sau khi thành tựu các nghệ thuật của Bà-la-môn, không thiếu sót trong các kinh Vệ-đà. Một ngày nọ, đến gần bậc Đạo Sư, trong khi nghe Pháp, tâm sanh tịnh tín, thấy bậc Đạo Sư đặt một vị tỳ-khưu vào địa vị tối thắng về chứng đắc nhanh chóng, mong muốn đạt được địa vị ấy, đã cúng dường đại thí đến Tăng chúng có đức Phật dẫn đầu trong bảy ngày. Sau khi bảy ngày trôi qua, đã nằm xuống dưới chân đức Thế Tôn, đã phát nguyện rằng: “Bạch Thế Tôn, vào ngày thứ bảy kể từ hôm nay, ngài đã đặt vị tỳ-khưu nào vào địa vị tối thắng về chứng đắc nhanh chóng, con cũng mong được như vị ấy, trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, sẽ là người tối thắng về chứng đắc nhanh chóng.” Đức Thế Tôn, sau khi nhìn thấy bằng vị lai trí và biết được sự thành tựu, đã thọ ký rằng: “Trong tương lai, trong giáo pháp của đức Thế Tôn Gotama, sau khi xuất gia, (ngươi) sẽ là người tối thắng về chứng đắc nhanh chóng.” Vị ấy, sau khi làm các phước báu cho đến hết tuổi thọ, từ đó mệnh chung, đã sanh vào cõi trời, ở đó, sau khi hưởng thụ sáu loại tài sản của cõi Dục, lại hưởng thụ các tài sản như của vua Chuyển Luân v.v... trong loài người qua nhiều trăm triệu kiếp. Vào thời của đức Thế Tôn Kassapa, đã sanh ra trong một gia đình, sau khi đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, đã xuất gia. Khi giáo pháp đang suy thoái, bảy vị tỳ-khưu, sau khi thấy sự vi phạm của bốn chúng, sanh lòng chấn động, đã đi vào rừng. Sau khi đảnh lễ bảo tháp bằng vàng (với ý nghĩ) rằng: “Chừng nào giáo pháp chưa biến mất, chừng đó chúng ta sẽ tạo lập nơi nương tựa cho chính mình,” ở trong khu rừng ấy, sau khi thấy một ngọn núi, (họ nói) “Những ai còn luyến tiếc mạng sống hãy quay về, những ai không luyến tiếc hãy leo lên ngọn núi này,” rồi đã buộc một cái thang, tất cả đã leo lên ngọn núi ấy, xô ngã cái thang, và thực hành sa-môn pháp. Trong số họ, vị trưởng lão Tăng chúng đã đắc quả A-la-hán sau khi một đêm trôi qua. Vị ấy, sau khi nhai tăm xỉa răng nāgalatā và rửa mặt ở hồ Anotatta, đã mang vật thực khất thực từ cõi Uttarakuru về và nói với các vị tỳ-khưu ấy: “Này chư hiền, hãy dùng vật thực khất thực này.” Họ nói: “Thưa ngài, chúng ta có giao ước như vầy chăng: ‘Vị nào đắc quả A-la-hán trước, những người còn lại sẽ dùng vật thực khất thực do vị ấy mang về’?” (Vị trưởng lão đáp:) “Không phải vậy, chư hiền.” (Họ nói:) “Nếu vậy, nếu chúng con cũng tạo ra được sự chứng đắc đặc biệt như ngài, chúng con sẽ tự mình mang về và dùng,” (rồi) họ đã không muốn (nhận).

දුතියදිවසෙ දුතියත්ථෙරො අනාගාමී හුත්වා තථෙව පිණ්ඩපාතං ආහරිත්වා ඉතරෙ නිමන්තෙසි. තෙ එවමාහංසු – ‘‘කිං පනාවුසො, කතිකා කතා, ‘මහාථෙරෙන ආභතං පිණ්ඩපාතං අභුඤ්ජිත්වා අනුථෙරෙන ආභතං භුඤ්ජිස්සාමා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, ආවුසො’’ති. ‘‘එවං සන්තෙ තුම්හෙ විය මයම්පි විසෙසං නිබ්බත්තෙත්වා අත්තනො අත්තනො පුරිසකාරෙන භුඤ්ජිතුං සක්කොන්තා භුඤ්ජිස්සාමා’’ති න ඉච්ඡිංසු. තෙසු අරහත්තප්පත්තත්ථෙරො පරිනිබ්බායි, දුතියො අනාගාමී බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්ති, ඉතරෙ පඤ්ච විසෙසං නිබ්බත්තෙතුං අසක්කොන්තා සුස්සිත්වා සත්තමෙ දිවසෙ කාලං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිංසු. තත්ථ දිබ්බසුඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ තතො චවිත්වා මනුස්සෙසු නිබ්බත්තිංසු. තෙසු එකො පුක්කුසාති රාජා අහොසි, එකො ගන්ධාරරට්ඨෙ තක්කසිලායං කුමාරකස්සපො, එකො බාහියො දාරුචීරියො, එකො දබ්බො මල්ලපුත්තො, එකො සභියො පරිබ්බාජකොති. තෙසු අයං බාහියො දාරුචීරියො සුප්පාරකපට්ටනෙ වාණිජකුලෙ නිබ්බත්තො වාණිජකම්මෙ නිප්ඵත්තිං ගතො මහද්ධනො මහාභොගො, සො සුවණ්ණභූමිං ගච්ඡන්තෙහි වාණිජෙහි සද්ධිං නාවමාරුය්හ විදෙසං ගච්ඡන්තො කතිපාහං ගන්ත්වා භින්නාය නාවාය සෙසෙසු මච්ඡකච්ඡපභක්ඛෙසු ජාතෙසු එකොයෙව අවසිට්ඨො එකං ඵලකං ගහෙත්වා වායමන්තො සත්තමෙ දිවසෙ සුප්පාරකපට්ටනතීරං ඔක්කමි. තස්ස නිවාසනපාරුපනං නත්ථි, සො අඤ්ඤං කිඤ්චි අපස්සන්තො සුක්ඛකට්ඨදණ්ඩකෙ වාකෙහි [Pg.234] පලිවෙඨෙත්වා නිවාසෙත්වා පාරුපිත්වා ච දෙවකුලතො කපාලං ගහෙත්වා සුප්පාරකපට්ටනං අගමාසි. මනුස්සා තං දිස්වා යාගුභත්තාදීනි දත්වා ‘‘අයං එකො අරහා’’ති සම්භාවෙසුං. සො වත්ථෙසු උපනීතෙසු ‘‘සචාහං නිවාසෙමි, පාරුපාමි වා, ලාභසක්කාරො මෙ පරිහායිස්සතී’’ති තානි පටික්ඛිපිත්වා දාරුචීරානෙව පරිහරි.

Vào ngày thứ hai, vị trưởng lão thứ hai, sau khi trở thành bậc Bất Lai, cũng đi khất thực như vậy rồi mời những vị còn lại. Họ nói như sau: “Này chư hiền, có phải chúng ta đã giao ước rằng: ‘Không dùng vật thực do vị đại trưởng lão mang về, chúng ta sẽ dùng vật thực do vị trưởng lão kế tiếp mang về’ chăng?” “Thưa chư hiền, không phải vậy.” “Nếu vậy, chúng tôi cũng như các vị, sau khi chứng đắc pháp đặc biệt, sẽ có thể tự mình nỗ lực mà dùng bữa,” họ đã không muốn. Trong số họ, vị trưởng lão đã đắc quả A-la-hán đã nhập Vô Dư Niết-bàn, vị thứ hai là bậc Bất Lai đã sanh về cõi Phạm thiên, năm vị còn lại không thể chứng đắc pháp đặc biệt, thân thể khô héo, vào ngày thứ bảy đã mệnh chung và sanh về cõi trời. Ở đó, sau khi hưởng thụ thiên lạc, trong thời kỳ Đức Phật này xuất hiện, họ từ đó mệnh chung và tái sanh vào cõi người. Trong số họ, một người là vua Pukkusāti, một người là Kumārakassapa ở Takkasilā trong xứ Gandhāra, một người là Bāhiya Dārucīriya, một người là Dabba Mallaputta, và một người là du sĩ Sabhiya. Trong số đó, Bāhiya Dārucīriya này sanh ra trong một gia đình thương buôn ở cảng Suppāraka, đã thành thạo nghề buôn, rất giàu có, nhiều của cải. Vị ấy cùng với các thương buôn đi đến Suvaṇṇabhūmi, lên thuyền đi ra nước ngoài. Sau khi đi được vài ngày, thuyền bị vỡ, những người còn lại trở thành thức ăn cho cá và rùa, chỉ còn lại một mình vị ấy. Vị ấy lấy một tấm ván, cố gắng bơi, vào ngày thứ bảy đã dạt vào bờ biển cảng Suppāraka. Vị ấy không có y phục để mặc và đắp. Không tìm thấy gì khác, vị ấy lấy những thanh gỗ khô quấn vỏ cây xung quanh để làm y mặc và y đắp, rồi lấy một cái bát từ một miếu thờ và đi vào cảng Suppāraka. Người ta thấy vị ấy, dâng cúng cháo, cơm, v.v., và tôn kính rằng: “Đây là một vị A-la-hán.” Khi y phục được dâng đến, vị ấy nghĩ: “Nếu ta mặc hoặc đắp y này, lợi lộc và danh vọng của ta sẽ bị suy giảm,” nên đã từ chối chúng và chỉ dùng y vỏ cây.

අථස්ස ‘‘අරහා, අරහා’’ති බහූහි සම්භාවියමානස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි ‘‘යෙ කෙචි ලොකෙ අරහන්තො වා අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නා, අහං තෙසං අඤ්ඤතරො’’ති සො තෙන නියාමෙන කුහනකම්මෙන ජීවිකං කප්පෙති.

Khi ấy, được nhiều người tôn kính là ‘A-la-hán, A-la-hán,’ một suy nghĩ như vầy đã khởi lên trong tâm vị ấy: “Những ai trên đời là bậc A-la-hán hoặc đã đạt đến A-la-hán đạo, ta là một trong số họ.” Vị ấy đã sinh sống bằng cách lừa dối theo phương cách đó.

කස්සපදසබලස්ස සාසනෙ සත්තසු ජනෙසු පබ්බතං ආරුය්හ සමණධම්මං කරොන්තෙසු එකො අනාගාමී හුත්වා සුද්ධාවාසබ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා අත්තනො බ්‍රහ්මසම්පත්තිං ඔලොකෙන්තො ආගතට්ඨානං ආවජ්ජෙන්තො පබ්බතමාරුය්හ සමණධම්මං කරණට්ඨානං දිස්වා සෙසානං නිබ්බත්තනට්ඨානං ආවජ්ජෙන්තො එකස්ස පරිනිබ්බුතභාවං ඉතරෙසඤ්ච පඤ්චන්නං කාමාවචරදෙවලොකෙ නිබ්බත්තභාවං ඤත්වා තෙ කාලානුකාලං ආවජ්ජෙසි ‘‘ඉමස්මිං පන කාලෙ කහං නු ඛො තෙ’’ති ආවජ්ජෙන්තො දාරුචීරියං සුප්පාරකපට්ටනං නිස්සාය කුහනකම්මෙන ජීවිතං කප්පෙන්තං දිස්වා ‘‘නට්ඨො වතායං බාලො, පුබ්බෙ සමණධම්මං කරොන්තො අතිඋක්කට්ඨභාවෙන අරහතාපි ආභතං පිණ්ඩපාතං අපරිභුඤ්ජිත්වා ඉදානි උදරහෙතු අනාරහාව සමානො අරහත්තං පටිජානිත්වා ලොකං වඤ්චෙන්තො විචරති, දසබලස්ස උප්පන්නභාවං න ජානාති, ගච්ඡාමි නං සංවෙජෙත්වා බුද්ධුප්පාදං ජානාපෙස්සාමී’’ති ඛණෙනෙව බ්‍රහ්මලොකතො ඔතරිත්වා සුප්පාරකපට්ටනෙ රත්තිභාගසමනන්තරෙ දාරුචීරියස්ස සම්මුඛෙ පාතුරහොසි. සො අත්තනො වසනට්ඨානෙ ඔභාසං දිස්වා බහි නික්ඛමිත්වා මහාබ්‍රහ්මානං දිස්වා අඤ්ජලිං පග්ගය්හ ‘‘කෙ තුම්හෙ’’ති පුච්ඡි. ‘‘අහං තුම්හාකං පොරාණකසහායො අනාගාමිඵලං පත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො, අම්හාකං සබ්බජෙට්ඨකො අරහා හුත්වා පරිනිබ්බුතො, තුම්හෙ පන පඤ්චජනා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තා. ස්වාහං දානි තං ඉමස්මිං ඨානෙ කුහනකම්මෙන ජීවිකං කප්පෙන්තං දිස්වා දමිතුං ආගතො’’ති වත්වා ඉදං කාරණං ආහ – ‘‘නෙව ඛො ත්වං, බාහිය, අරහා නාපි අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නො, සාපි තෙ පටිපදා නත්ථි, යාය ත්වං අරහා වා අස්ස අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නො’’ති. අථස්ස සත්ථු උප්පන්නභාවං සාවත්ථියං වසනභාවඤ්ච [Pg.235] ආචික්ඛිත්වා ‘‘සත්ථු සන්තිකං ගච්ඡා’’ති තං උය්‍යොජෙත්වා බ්‍රහ්මලොකමෙව අගමාසි.

Trong giáo pháp của Đức Thập Lực Ca-diếp, trong số bảy người đã lên núi thực hành sa-môn pháp, một vị đã trở thành bậc Bất Lai, sanh về cõi trời Tịnh Cư. Khi đang quán xét sự thành tựu ở cõi Phạm thiên của mình, vị ấy hướng tâm đến nơi mình đã từ đó đến, thấy được nơi đã lên núi thực hành sa-môn pháp, rồi hướng tâm đến nơi tái sanh của những người còn lại, biết được một vị đã nhập Vô Dư Niết-bàn và năm vị kia đã sanh về cõi trời Dục giới, vị ấy thỉnh thoảng lại hướng tâm đến họ. Hướng tâm nghĩ: “Vào lúc này, họ đang ở đâu nhỉ?” thì thấy Dārucīriya đang sinh sống bằng cách lừa dối ở gần cảng Suppāraka, vị ấy nghĩ: “Kẻ ngu này thật đã hư hỏng! Trước kia, khi thực hành sa-môn pháp, với thái độ quá khích, đã không dùng vật thực do cả một vị A-la-hán mang về, nay vì cái bụng mà tự mình không phải là A-la-hán lại tự nhận là A-la-hán, đi lừa dối thế gian, không biết rằng Đức Thập Lực đã xuất hiện. Ta sẽ đi làm cho y xúc động và cho y biết về sự xuất hiện của Đức Phật.” Trong khoảnh khắc, vị ấy từ cõi Phạm thiên giáng xuống, hiện ra trước mặt Dārucīriya ở cảng Suppāraka ngay sau khi đêm xuống. Vị ấy thấy ánh sáng ở nơi ở của mình, đi ra ngoài, thấy vị Đại Phạm thiên, chắp tay hỏi: “Ngài là ai?” “Ta là người bạn cũ của các ngươi, đã đắc quả Bất Lai và sanh về cõi Phạm thiên. Vị trưởng thượng nhất của chúng ta đã trở thành A-la-hán và nhập Vô Dư Niết-bàn, còn năm người các ngươi đã sanh về cõi trời. Nay ta thấy ngươi đang sinh sống bằng cách lừa dối ở nơi này nên đã đến để nhiếp phục ngươi,” nói vậy rồi, vị ấy nói lý do này: “Này Bāhiya, ngươi không phải là A-la-hán, cũng không phải đã đạt đến A-la-hán đạo. Ngươi cũng không có con đường thực hành nào mà nhờ đó ngươi có thể là A-la-hán hoặc đạt đến A-la-hán đạo.” Sau đó, vị ấy nói cho Bāhiya biết về sự xuất hiện của Đức Bổn Sư và việc Ngài đang ngự tại Sāvatthī, rồi khuyến khích vị ấy: “Hãy đến gặp Đức Bổn Sư,” rồi trở về cõi Phạm thiên.

බාහියො පන ආකාසෙ ඨත්වා කථෙන්තං මහාබ්‍රහ්මානං ඔලොකෙත්වා චින්තෙසි – ‘‘අහො භාරියං කම්මං මයා කතං, අනරහං අරහා අහන්ති චින්තෙසිං, අයඤ්ච මං ‘න ත්වං අරහා, නාපි අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නාසී’ති වදති, අත්ථි නු ඛො ලොකෙ අඤ්ඤො අරහා’’ති. අථ නං පුච්ඡි – ‘‘අථ කෙ චරහි සදෙවකෙ ලොකෙ අරහන්තො වා අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නා’’ති. අථස්ස දෙවතා ආචික්ඛි – ‘‘අත්ථි, බාහිය, උත්තරෙසු ජනපදෙසු සාවත්ථි නාම නගරං, තත්ථ සො භගවා එතරහි විහරති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො. සො හි, බාහිය, භගවා අරහා චෙව අරහත්තාය ච ධම්මං දෙසෙසී’’ති. බාහියො රත්තිභාගෙ දෙවතාය කථං සුත්වා සංවිග්ගමානසො තංඛණංයෙව සුප්පාරකා නික්ඛමිත්වා එකරත්තිවාසෙන සාවත්ථිං අගමාසි, ගච්ඡන්තො ච පන දෙවතානුභාවෙන බුද්ධානුභාවෙන ච වීසයොජනසතිකං මග්ගං අතික්කමිත්වා සාවත්ථිං අනුප්පත්තො, තස්මිං ඛණෙ සත්ථා සාවත්ථියං පිණ්ඩාය පවිට්ඨො හොති. සො ජෙතවනං පවිසිත්වා අබ්භොකාසෙ චඞ්කමන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ පුච්ඡි – ‘‘කුහිං එතරහි සත්ථා’’ති? භික්ඛූ ‘‘සාවත්ථියං පිණ්ඩාය පවිට්ඨො’’ති වත්වා ‘‘ත්වං පන කුතො ආගතොසී’’ති පුච්ඡිංසු. ‘‘සුප්පාරකා ආගතොම්හී’’ති. ‘‘කදා නික්ඛන්තොසී’’ති? ‘‘හිය්‍යො සායන්හසමයෙ නික්ඛන්තොම්හී’’ති. ‘‘දූරතොපි ආගතො, නිසීද තාව පාදෙ ධොවිත්වා තෙලෙන මක්ඛෙත්වා ථොකං විස්සමාහි, ආගතකාලෙ සත්ථාරං දක්ඛිස්සතී’’ති ආහංසු. ‘‘අහං, භන්තෙ, සත්ථු වා අත්තනො වා ජීවිතන්තරායං න ජානාමි, කත්ථචි අට්ඨත්වා අනිසීදිත්වා එකරත්තෙනෙව වීසයොජනසතිකං මග්ගං ආගතො, සත්ථාරං පස්සිත්වාව විස්සමිස්සාමී’’ති ආහ. සො එවං වත්වා තරමානරූපො සාවත්ථිං පවිසිත්වා භගවන්තං අනොපමාය බුද්ධසිරියා චරන්තං දිස්වා ‘‘චිරස්සං වත මෙ ගොතමො සම්මාසම්බුද්ධො දිට්ඨො’’ති දිට්ඨට්ඨානතො පට්ඨාය ඔනතසරීරො ගන්ත්වා අන්තරවීථියං පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා ගොප්ඵකෙසු දළ්හං ගහෙත්වා එවමාහ – ‘‘දෙසෙතු, භන්තෙ භගවා, ධම්මං, දෙසෙතු සුගතො ධම්මං, යං මමස්ස දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති. අථ නං සත්ථා ‘‘අකාලො ඛො තාව, බාහිය, අන්තරඝරං පවිට්ඨම්හා පිණ්ඩායා’’ති පටික්ඛිපි.

Về phần Bāhiya, sau khi nhìn vị Đại Phạm Thiên đang đứng nói chuyện ở trên không trung, đã suy nghĩ rằng: “Ôi, nghiệp nặng nề đã được ta tạo tác, ta đã nghĩ rằng ‘ta là bậc A-la-hán’ trong khi không phải là bậc A-la-hán, và vị này nói với ta rằng: ‘Ngươi không phải là bậc A-la-hán, cũng không phải đã chứng đắc đạo quả A-la-hán.’ Vậy có bậc A-la-hán nào khác ở trên đời chăng?” Bấy giờ, ông đã hỏi vị ấy rằng: “Vậy thì, trong thế giới cùng với chư Thiên, ai là những bậc A-la-hán hoặc những vị đã chứng đắc đạo quả A-la-hán?” Khi ấy, vị thiên nhân đã chỉ cho ông rằng: “Này Bāhiya, có thành phố tên là Sāvatthī ở các xứ phương bắc. Hiện nay, đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đang trú ngụ ở đấy. Này Bāhiya, đức Thế Tôn ấy quả thật là bậc A-la-hán và cũng thuyết giảng Chánh pháp để chứng đắc A-la-hán quả.” Bāhiya, sau khi nghe lời nói của vị thiên nhân vào ban đêm, với tâm xúc động, ngay lúc ấy đã rời khỏi Suppāraka và đã đi đến Sāvatthī trong một đêm. Và trong khi đi, nhờ oai lực của chư thiên và oai lực của đức Phật, ông đã vượt qua quãng đường một trăm hai mươi do-tuần và đã đến Sāvatthī. Vào lúc ấy, đức Đạo Sư đang đi vào thành Sāvatthī để khất thực. Ông đi vào Jetavana và đã hỏi nhiều vị tỳ-khưu đang kinh hành ở ngoài trời rằng: “Hiện nay, đức Đạo Sư ở đâu?” Các vị tỳ-khưu, sau khi nói rằng: “Ngài đã vào Sāvatthī để khất thực,” đã hỏi rằng: “Còn ông, ông từ đâu đến?” “Tôi từ Suppāraka đến.” “Ông đã khởi hành khi nào?” “Tôi đã khởi hành vào buổi chiều hôm qua.” Các vị ấy đã nói: “Ông đã đến từ nơi xa, trước tiên hãy ngồi xuống, rửa chân, xoa dầu và nghỉ ngơi một chút. Khi đức Đạo Sư trở về, ông sẽ được gặp ngài.” Ông đã nói: “Thưa các ngài, con không biết được sự nguy hiểm đến tính mạng của đức Đạo Sư hay của chính con. Không dừng lại, không ngồi nghỉ ở bất cứ đâu, con đã đi quãng đường một trăm hai mươi do-tuần chỉ trong một đêm. Chỉ sau khi gặp được đức Đạo Sư, con mới nghỉ ngơi.” Sau khi nói như vậy, ông vội vã đi vào Sāvatthī và khi thấy đức Thế Tôn đang đi với vẻ uy nghi vô song của một vị Phật, ông đã nghĩ: “Ôi, đã lâu lắm rồi ta mới được thấy đức Gotama, bậc Chánh Đẳng Giác.” Từ nơi nhìn thấy, ông cúi mình đi tới, ở giữa đường đã đảnh lễ theo thể năm vóc sát đất, nắm chặt lấy mắt cá chân của ngài và nói như sau: “Bạch đức Thế Tôn, xin hãy thuyết Pháp. Bạch đức Thiện Thệ, xin hãy thuyết Pháp, điều ấy sẽ vì lợi ích, vì hạnh phúc cho con trong một thời gian dài.” Bấy giờ, đức Đạo Sư đã từ chối ông rằng: “Này Bāhiya, chưa phải lúc, chúng ta đang đi vào trong làng để khất thực.”

තං [Pg.236] සුත්වා බාහියො, ‘‘භන්තෙ, සංසාරෙ සංසරන්තෙන කබළීකාරාහාරො න අලද්ධපුබ්බො, තුම්හාකං වා මය්හං වා ජීවිතන්තරායං න ජානාමි, දෙසෙතු මෙ, භන්තෙ භගවා, ධම්මං, දෙසෙතු සුගතො ධම්ම’’න්ති පුන යාචි. සත්ථා දුතියම්පි තථෙව පටික්ඛිපි. එවං කිරස්ස අහොසි – ‘‘ඉමස්ස දිට්ඨකාලතො පට්ඨාය සකලසරීරං පීතියා නිරන්තරං අජ්ඣොත්ථටං හොති, බලවපීතිවෙගො ධම්මං සුත්වාපි න සක්ඛිස්සති පටිවිජ්ඣිතුං, මජ්ඣත්තුපෙක්ඛාය තාව තිට්ඨතු, එකරත්තෙනෙව වීසයොජනසතිකං මග්ගං ආගතස්සපි චස්ස දරථො බලවා සොපි තාව පටිප්පස්සම්භතූ’’ති. තස්මා ද්වික්ඛත්තුං පටික්ඛිපිත්වා තතියං යාචිතො අන්තරවීථියං ඨිතොව ‘‘තස්මාතිහ තෙ, බාහිය, එවං සික්ඛිතබ්බං, දිට්ඨෙ දිට්ඨමත්තං භවිස්සතී’’තිආදිනා (උදා. 10) නයෙන අනෙකපරියායෙන ධම්මං දෙසෙසි. සො සත්ථු ධම්මං සුණන්තොයෙව සබ්බාසවෙ ඛෙපෙත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි.

Nghe vậy, Bāhiya lại thỉnh cầu: “Bạch ngài, kẻ đang trôi lăn trong vòng luân hồi chưa từng không có được món ăn vật thực. Con không biết được sự nguy hiểm đến tính mạng của ngài hay của con. Bạch đức Thế Tôn, xin hãy thuyết Pháp cho con. Bạch đức Thiện Thệ, xin hãy thuyết Pháp.” Đức Đạo Sư lần thứ hai cũng từ chối như vậy. Được biết, ý nghĩ của ngài là như vầy: “Kể từ lúc nhìn thấy (ta), toàn thân của người này liên tục bị hỷ lạc mãnh liệt bao trùm. Với sự thôi thúc mạnh mẽ của hỷ lạc, dù có nghe Pháp, y cũng sẽ không thể thấu hiểu được. Trước tiên, hãy để y ở trạng thái trung tính. Và sự mệt mỏi của y, người đã đi quãng đường một trăm hai mươi do-tuần chỉ trong một đêm, cũng rất lớn. Hãy để sự mệt mỏi ấy lắng dịu trước đã.” Vì thế, sau khi từ chối hai lần, được thỉnh cầu lần thứ ba, ngài đã đứng ngay giữa đường và thuyết Pháp theo nhiều phương diện bằng phương pháp bắt đầu bằng: “Này Bāhiya, vì vậy, ngươi phải thực hành như vầy: trong cái thấy sẽ chỉ là cái thấy…” (Udāna 10). Ngay khi đang nghe Pháp của đức Đạo Sư, ông đã tận diệt tất cả các lậu hoặc và chứng đắc A-la-hán quả cùng với các tuệ phân tích.

178. සො අරහත්තං පත්තක්ඛණෙයෙව පුබ්බකම්මං සරිත්වා සඤ්ජාතසොමනස්සො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ඉතො සතසහස්සම්හීතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථමෙව. අනුත්තානපදවණ්ණනමෙව කරිස්සාම.

178. Ngay khi chứng đắc A-la-hán quả, vị ấy đã nhớ lại tiền nghiệp, với tâm hoan hỷ phát sanh, đã tuyên thuyết về tiền sử của mình, bắt đầu bằng: “Cách đây một trăm ngàn kiếp…” Điều ấy, do đã được trình bày theo phương pháp ở dưới, nên ý nghĩa đã rõ ràng. Chúng tôi sẽ chỉ giải thích những từ ngữ chưa rõ ràng.

181. හසනං පච්චවෙක්ඛණන්ති පරිපුණ්ණසොමනස්සජාතං පච්චවෙක්ඛණං, කොමාරවණ්ණං අතිකොමලන්ති අත්ථො.

181. Hasanaṃ paccavekkhaṇaṃ (sự quán xét nụ cười) là sự quán xét niềm hoan hỷ đã phát sanh một cách trọn vẹn. Komāravaṇṇaṃ (sắc diện trẻ trung) có nghĩa là vô cùng mềm mại.

182. හෙමයඤ්ඤොපචිතඞ්ගන්ති සුවණ්ණසුත්තයඤ්ඤොපචිතසුත්තඅවයවං සරීරං දෙහන්ති අත්ථො. පලම්බබිම්බතම්බොට්ඨන්ති ඔලම්බිතබිම්බඵලසදිසං රත්තවණ්ණං ඔට්ඨද්වයසමන්නාගතන්ති අත්ථො. සෙතතිණ්හසමං දිජන්ති සුනිසිතතිඛිණඅයලොහඝංසනෙන ඝංසිත්වා සමං කතං විය සමදන්තන්ති අත්ථො.

182. Hemayaññopacitaṅgaṃ (thân thể được trang điểm bằng chỉ vàng) có nghĩa là thân thể, thân mình có các chi phần được trang điểm bằng chỉ vàng, chỉ tế lễ. Palambabimbatamboṭṭhaṃ (đôi môi đỏ như quả Bimba treo) có nghĩa là được phú cho đôi môi có màu đỏ, giống như quả Bimba treo lủng lẳng. Setatiṇhasamaṃ dijaṃ (hàm răng trắng, bén, đều) có nghĩa là hàm răng đều đặn, giống như được làm cho bằng phẳng bằng cách mài với miếng sắt sắc bén đã được mài giũa kỹ lưỡng.

183. පීතිසම්ඵුල්ලිතානනන්ති පීතියා සුට්ඨු ඵුල්ලිතං විකසිතං ආනනං මුඛං ආදාසතලසදිසමුඛවන්තන්ති අත්ථො.

183. Pītisamphullitānanaṃ (gương mặt rạng rỡ vì hỷ lạc) có nghĩa là có gương mặt, khuôn mặt nở nang, rạng rỡ tốt đẹp do hỷ lạc, giống như mặt gương.

184. ඛිප්පාභිඤ්ඤස්ස භික්ඛුනොති ඛිප්පං දෙසනාය සමුග්ඝාටිතක්ඛණෙයෙව අභිවිසෙසෙන ඤාතුං සමත්ථස්ස භික්ඛුනොති අත්ථො.

184. Khippābhiññassa bhikkhuno (của vị tỳ-khưu có thắng trí nhanh chóng) có nghĩa là của vị tỳ-khưu có khả năng liễu tri một cách đặc biệt ngay khi bài Pháp được khai mở một cách nhanh chóng.

186. සග්ගං අගං සභවනං යථාති අත්තනො ගෙහං විය සග්ගං ලොකං අගමාසින්ති අත්ථො.

186. Saggaṃ agaṃ sabhavanaṃ yathā (đã đi đến cõi trời như về nhà mình) có nghĩa là đã đi đến thế giới chư thiên giống như về nhà của mình.

196. න [Pg.237] ත්වං උපායමග්ගඤ්ඤූති ත්වං නිබ්බානාධිගමූපායභූතමග්ගඤ්ඤූ න අහොසීති අත්ථො.

196. Na tvaṃ upāyamaggaññū (ngươi không biết con đường phương tiện) có nghĩa là ngươi đã không phải là người biết con đường vốn là phương tiện để chứng ngộ Níp-bàn.

200. සත්ථුනො සදා ජිනන්ති සදා සබ්බකාලං ජිනං ජිනන්තො පරාජිතකොපො සත්ථුනො සම්මාසම්බුද්ධස්ස විමලානනං ආදාසතලසදිසමුඛං පස්සිස්සාමි පස්සිතුං නික්ඛමාමීති යොජනා. දිජෙ අපුච්ඡිං කුහිං ලොකනන්දනොති කුහිං ඨානෙ ලොකපසාදකරො සත්ථාති දිජෙ බ්‍රාහ්මණෙ අහං භික්ඛූ අපුච්ඡින්ති අත්ථො.

200. Satthuno sadā jinaṃ (luôn chiến thắng của bậc Đạo Sư): Cú pháp là: “Ta sẽ đi ra để nhìn ngắm, ta sẽ nhìn ngắm gương mặt không tỳ vết, khuôn mặt giống như mặt gương của đức Đạo Sư, bậc Chánh Đẳng Giác, người chiến thắng, người đã đánh bại cơn giận, luôn luôn, vào mọi lúc.” Dije apucchiṃ kuhiṃ lokanandano (ta đã hỏi các vị sanh hai lần, bậc làm vui lòng thế gian ở đâu): có nghĩa là ta đã hỏi các vị tỳ-khưu, các vị Bà-la-môn sanh hai lần rằng: “Bậc Đạo Sư, người làm cho thế gian trong sạch, ở nơi nào?”

201. සසොව ඛිප්පං මුනිදස්සනුස්සුකොති මුනිදස්සනෙ තථාගතදස්සනෙ උස්සුකො උස්සාහජාතො සසො ඉව ඛිප්පං පාපුණාතීති අත්ථො.

201. Sasova khippaṃ munidassanussukoti có nghĩa là: Giống như con thỏ, nhanh chóng đạt được (mục đích) do hăng hái, có sự nỗ lực trong việc diện kiến bậc Mâu-ni, diện kiến đấng Như Lai.

202. තුවටං ගන්ත්වාති සීඝං ගන්ත්වා. පිණ්ඩත්ථං අපිහාගිධන්ති පිණ්ඩපාතං පටිච්ච අපිහං අපගතපිහං අගිධං නිත්තණ්හං.

202. Tuvaṭaṃ gantvāti là đi nhanh chóng. Piṇḍatthaṃ apihāgidhanti là không có lòng ham muốn, đã từ bỏ lòng ham muốn, không tham lam, không có ái dục liên quan đến vật thực khất thực.

203. අලොලක්ඛන්ති ඉතො චිතො ච අනොලොකයමානං උත්තමෙ සාවත්ථිනගරෙ පිණ්ඩාය විචරන්තං අදක්ඛින්ති සම්බන්ධො. සිරීනිලයසඞ්කාසන්ති සිරියා ලක්ඛණානුබ්‍යඤ්ජනසොභාය නිලයං සඞ්කාසං ජලමානතොරණසදිසං. රවිදිත්තිහරානනන්ති විජ්ජොතමානසූරියමණ්ඩලං විය විජ්ජොතමානමුඛමණ්ඩලං.

203. Alolakkhanti là không nhìn ngó đây đó. (Vị ấy) đã thấy (ngài) đang đi khất thực ở thành Sāvatthī cao quý, đây là sự liên kết. Sirīnilayasaṅkāsanti là giống như nơi nương tựa của sự huy hoàng, của vẻ đẹp của các tướng chính và tướng phụ, tương tự như cổng chào được thắp sáng. Ravidittiharānananti là có khuôn mặt rạng rỡ giống như vầng thái dương đang chiếu sáng.

204. කුපථෙ විප්පනට්ඨස්සාති කුච්ඡිතපථෙ සොපද්දවමග්ගෙ මූළ්හස්ස මිච්ඡාපටිපන්නස්ස මෙ සරණං හොහි පතිට්ඨා හොහි. ගොතමාති භගවන්තං ගොත්තෙන ආලපති.

204. Kupathe vippanaṭṭhassāti là: ‘Xin ngài hãy là nơi nương tựa, hãy là chỗ nương nhờ cho tôi, người đã bị lạc lối trên con đường sai lầm, con đường nguy hiểm, người đã thực hành sai lạc.’ Gotamāti là (vị ấy) gọi Đức Thế Tôn bằng tên dòng tộc.

218. න තත්ථ සුක්කා ජොතන්තීති සුක්කපභාසම්පන්නා ජොතමානඔසධිතාරකාදයො න ජොතන්ති නප්පභාසන්ති. සෙසං උත්තානත්ථමෙව. සො එවං පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙත්වා තාවදෙව ච භගවන්තං පබ්බජ්ජං යාචි. ‘‘පරිපුණ්ණං තෙ පත්තචීවර’’න්ති ච පුට්ඨො ‘‘න පරිපුණ්ණ’’න්ති ආහ. අථ නං සත්ථා ‘‘තෙන හි පත්තචීවරං පරියෙසාහී’’ති වත්වා පක්කාමි. සො කිර වීසතිවස්සසහස්සානි සමණධම්මං කරොන්තො ‘‘භික්ඛුනා නාම අත්තනා පච්චයෙ ලභිත්වා අඤ්ඤං අනොලොකෙත්වා සයමෙව පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටතී’’ති වත්වා එකභික්ඛුස්සාපි පත්තෙන වා චීවරෙන වා සඞ්ගහං නාකාසි, ‘‘න තෙනස්ස [Pg.238] ඉද්ධිමයං පත්තචීවරං උප්පජ්ජිස්සතී’’ති ඤත්වා භගවා එහිභික්ඛුභාවෙන පබ්බජ්ජං නාදාසි. තම්පි පත්තචීවරං පරියෙසමානමෙව සඞ්කාරට්ඨානතො චොළක්ඛණ්ඩානි සංකඩ්ඪෙන්තං පුබ්බවෙරිකො අමනුස්සො එකිස්සා තරුණවච්ඡාය ගාවියා සරීරෙ අධිමුච්චිත්වා වාමඌරුම්හි පහරිත්වා ජීවිතක්ඛයං පාපෙසි. සත්ථා පිණ්ඩාය චරිත්වා කතභත්තකිච්චො සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං නික්ඛමන්තො බාහියස්ස සරීරං සඞ්කාරට්ඨානෙ පතිතං දිස්වා ‘‘ගණ්හථ, භික්ඛවෙ, එතං බාහියං දාරුචීරියන්ති එකස්මිං ගෙහද්වාරෙ ඨත්වා මඤ්චකං ආහරාපෙත්වා ඉමං සරීරං නගරද්වාරතො නීහරිත්වා ඣාපෙත්වා ධාතුයො ගහෙත්වා ථූපං කරොථා’’ති භික්ඛූ ආණාපෙසි.

218. Na tattha sukkā jotantīti là các vì sao, dược thảo, v.v... đang chiếu sáng, có ánh sáng màu trắng, đã không chiếu sáng, không tỏa sáng. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. Vị ấy, sau khi tuyên thuyết về tiền thân của mình như thế, đã ngay lập tức xin Đức Thế Tôn cho được xuất gia. Khi được hỏi: “Y bát của ông đã đầy đủ chưa?” Vị ấy đã nói: “Chưa đầy đủ.” Khi ấy, bậc Đạo Sư đã nói: “Vậy thì, ông hãy đi tìm kiếm y bát,” rồi đã ra đi. Tương truyền rằng, trong hai mươi ngàn năm thực hành pháp sa-môn, vị ấy đã nói rằng: “Vị tỳ khưu, sau khi tự mình nhận được các vật dụng, không nên nhìn đến người khác mà nên tự mình thọ dụng,” và đã không giúp đỡ cho bất kỳ vị tỳ khưu nào bằng bát hoặc y. Do biết rằng: “Vì lý do ấy, y bát do thần thông tạo thành sẽ không sanh khởi cho vị này,” Đức Thế Tôn đã không ban cho sự xuất gia bằng nghi thức ‘ehibhikkhu.’ Ngay cả khi vị ấy đang tìm kiếm y bát, đang thu lượm những mảnh vải từ đống rác, một phi nhân là kẻ thù cũ đã nhập vào thân của một con bò cái tơ, đã húc vào đùi bên trái và khiến vị ấy mệnh chung. Bậc Đạo Sư, sau khi đi khất thực và dùng bữa xong, trong khi đi ra cùng với nhiều vị tỳ khưu, đã nhìn thấy thi thể của Bāhiya nằm ở đống rác và đã ra lệnh cho các vị tỳ khưu rằng: “Này các tỳ khưu, hãy mang Bāhiya Dārucīriya này đi. Hãy đứng ở cửa một ngôi nhà, cho mang một cái giường đến, hãy mang thi thể này ra khỏi cổng thành, hỏa táng, thu lấy xá-lợi và dựng lên bảo tháp.”

තෙ භික්ඛූ ධාතුං මහාපථෙ ථූපං කාරෙත්වා සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා අත්තනො කතකම්මං ආරොචෙසුං. තතො සඞ්ඝමජ්ඣෙ කථා උදපාදි – ‘‘තථාගතො භික්ඛුසඞ්ඝෙන සරීරඣාපනකිච්චං කාරෙසි, ධාතුයො ච ගාහාපෙත්වා චෙතියං කාරාපෙසි, කතරමග්ගො නු ඛො තෙන සමධිගතො, සාමණෙරො නු ඛො සො, භික්ඛු නු ඛො’’ති. සත්ථා තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ‘‘පතිට්ඨිතො, භික්ඛවෙ, බාහියො දාරුචීරියො අරහත්තො’’ති උපරි ධම්මදෙසනං වඩ්ඪෙති. තස්ස පරිනිබ්බුතභාවඤ්ච ආචික්ඛිත්වා ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං ඛිප්පාභිඤ්ඤානං යදිදං බාහියො දාරුචීරියො’’ති (අ. නි. 1.209, 216) එතදග්ගෙ ඨපෙසි.

Các vị tỳ khưu ấy, sau khi cho dựng bảo tháp chứa xá-lợi ở trên đường lớn, đã đi đến đảnh lễ bậc Đạo Sư và trình bày về công việc mình đã làm. Sau đó, ở giữa Tăng chúng, câu chuyện đã được khởi lên: “Đấng Như Lai đã cho Tăng chúng tỳ khưu thực hiện việc hỏa táng thi thể, đã cho thu nhặt xá-lợi và cho dựng lên tháp thờ. Vậy vị ấy đã chứng đắc đạo quả nào? Vị ấy là sa-di hay là tỳ khưu?” Bậc Đạo Sư, nhân sự việc ấy làm khởi điểm, đã thuyết giảng thêm về giáo pháp rằng: “Này các tỳ khưu, Bāhiya Dārucīriya đã an trú trong quả vị A-la-hán.” Sau khi giải thích về sự viên tịch của vị ấy, ngài đã đặt vị ấy vào địa vị tối thượng rằng: “Này các tỳ khưu, tối thượng trong số các đệ tử tỳ khưu của ta về phương diện chứng đắc nhanh chóng chính là Bāhiya Dārucīriya.” (a. ni. 1.209, 216)

අථ නං භික්ඛූ පුච්ඡිංසු – ‘‘තුම්හෙ, භන්තෙ, ‘බාහියො දාරුචීරියො අරහත්තං පත්තො’ති වදෙථ, කදා සො අරහත්තං පත්තො’’ති? ‘‘මම ධම්මං සුතකාලෙ, භික්ඛවෙ’’ති. ‘‘කදා පනස්ස, භන්තෙ, තුම්හෙහි ධම්මො කථිතො’’ති? ‘‘භික්ඛාය චරන්තෙන අන්තරවීථියං ඨිතෙනා’’ති. ‘‘අප්පමත්තකො, භන්තෙ, තුම්හෙහි අන්තරවීථියං ඨත්වා කථිතධම්මො; කථං සො තාවත්තකෙන විසෙසං නිබ්බත්තෙසී’’ති? අථ නෙ සත්ථා, ‘‘භික්ඛවෙ, මම ධම්මං ‘අප්පං’ වා ‘බහුං වා’ති මා චින්තයිත්ථ. අනෙකානිපි හි අනත්ථපදසංහිතානි ගාථාසහස්සානි න සෙය්‍යො, අත්ථනිස්සිතං පන එකම්පි ගාථාපදං සෙය්‍යො’’ති වත්වා අනුසන්ධිං ඝටෙත්වා ධම්මං දෙසෙන්තො ඉමං ගාථමාහ –

Khi ấy, các vị tỳ khưu đã hỏi ngài: “Bạch ngài, ngài nói rằng: ‘Bāhiya Dārucīriya đã đắc quả A-la-hán.’ Vậy vị ấy đã đắc quả A-la-hán khi nào?” “Này các tỳ khưu, vào lúc nghe giáo pháp của ta.” “Bạch ngài, giáo pháp đã được ngài thuyết giảng cho vị ấy khi nào?” “Trong khi đang đứng ở giữa đường, lúc đang đi khất thực.” “Bạch ngài, giáo pháp được ngài thuyết giảng trong khi đang đứng ở giữa đường thì quá ít ỏi. Làm thế nào vị ấy có thể thành tựu được sự chứng đắc đặc biệt chỉ với chừng ấy?” Khi ấy, bậc Đạo Sư đã nói với các vị ấy: “Này các tỳ khưu, các ông chớ nên suy nghĩ về giáo pháp của ta là ‘ít’ hay ‘nhiều.’ Thật vậy, hàng ngàn câu kệ gồm những lời vô nghĩa thì không tốt hơn, nhưng một câu kệ duy nhất có liên quan đến ý nghĩa thì tốt hơn.” Sau khi nói như vậy, ngài đã kết nối các sự việc và trong khi thuyết giảng giáo pháp, ngài đã nói lên câu kệ này:

‘‘සහස්සමපි චෙ ගාථා, අනත්ථපදසංහිතා;

එකං ගාථාපදං සෙය්‍යො, යං සුත්වා උපසම්මතී’’ති. (ධ. ප. 101) –

“Dầu cho hàng ngàn câu kệ, gồm những lời vô nghĩa; tốt hơn là một câu kệ, mà sau khi nghe được an tịnh.” (Pháp Cú 101) –

දෙසනාපරියොසානෙ [Pg.239] චතුරාසීතියා පාණසහස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසීති.

Vào lúc kết thúc bài thuyết giảng, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã có sự thấu triệt giáo pháp.

බාහියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần Chú giải về Thánh nhân ký sự của Trưởng lão Bāhiya đã được hoàn tất.

7. මහාකොට්ඨිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

7. Chú giải về Thánh nhân ký sự của Trưởng lão Mahākoṭṭhika

සත්තමාපදානෙ පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො මහාකොට්ඨිකත්ථෙරස්ස අපදානං. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො මාතාපිතූනං අච්චයෙන කුටුම්බං සණ්ඨපෙත්වා ඝරාවාසං වසන්තො එකදිවසං පදුමුත්තරස්ස භගවතො ධම්මදෙසනාකාලෙ හංසවතීනගරවාසිනො ගන්ධමාලාදිහත්ථෙ යෙන බුද්ධො යෙන ධම්මො යෙන සඞ්ඝො, තන්නින්නෙ තප්පොණෙ තප්පබ්භාරෙ ගච්ඡන්තෙ දිස්වා තෙහි සද්ධිං භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා, සත්ථාරං එකං භික්ඛුං පටිසම්භිදාප්පත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘අයං ඉමස්මිං සාසනෙ පටිසම්භිදාප්පත්තානං අග්ගො, යංනූනාහම්පි එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ අයං විය පටිසම්භිදාප්පත්තානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති චින්තෙත්වා සත්ථු දෙසනාපරියොසානෙ වුට්ඨිතාය පරිසාය භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා, ‘‘භන්තෙ, ස්වෙ මය්හං ගෙහෙ භික්ඛං ගණ්හථා’’ති නිමන්තෙසි. සත්ථා අධිවාසෙසි. සො භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා සකනිවෙසනං ගන්ත්වා සබ්බරත්තිං බුද්ධස්ස ච භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච නිසජ්ජට්ඨානං ගන්ධමාලාදීහි අලඞ්කරිත්වා ඛාදනීයභොජනීයං පටියාදාපෙත්වා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන සකනිවෙසනෙ භික්ඛුසතසහස්සපරිවාරං සත්ථාරං විවිධයාගුඛජ්ජකපරිවාරං සසූපබ්‍යඤ්ජනං ගන්ධසාලිභොජනං භොජාපෙත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ චින්තෙසි – ‘‘මහන්තං ඛො අහං ඨානන්තරං පත්ථෙමි, න පන යුත්තං මයා එකදිවසමෙව දානං දත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙතුං, අනුපටිපාටියා සත්තාහං දානං දත්වා පත්ථෙස්සාමී’’ති. සො තෙනෙව නියාමෙන සත්තාහං මහාදානං දත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ දුස්සකොට්ඨාගාරං විවරාපෙත්වා උත්තමං තිචීවරප්පහොනකං සුඛුමවත්ථං බුද්ධස්ස පාදමූලෙ ඨපෙත්වා භික්ඛුසතසහස්සස්ස ච තිචීවරං දත්වා තථාගතං උපසඞ්කමිත්වා, ‘‘භන්තෙ, යො සො භික්ඛු තුම්හෙහි ඉතො සත්තමෙ දිවසමත්ථකෙ [Pg.240] පටිසම්භිදාප්පත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපිතො, අහම්පි සො භික්ඛු විය අනාගතෙ උප්පජ්ජනකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ පබ්බජිත්වා පටිසම්භිදාප්පත්තානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති සත්ථු පාදමූලෙ නිපජ්ජිත්වා පත්ථනං අකාසි. සත්ථා තස්ස සමිජ්ඣනභාවං ඤත්වා ‘‘අනාගතෙ ඉතො කප්පසතසහස්සමත්ථකෙ ගොතමො නාම බුද්ධො ලොකෙ උප්පජ්ජිස්සති, තස්ස සාසනෙ තව පත්ථනා සමිජ්ඣිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. සො තත්ථ යාවතායුකං පුඤ්ඤානි කත්වා තතො චුතො දෙවසම්පත්තිං අනුභවිත්වා අපරාපරං දෙවමනුස්සෙසු පරිබ්භමි.

Trong thiên thứ bảy, câu chuyện của trưởng lão Mahākoṭṭhika bắt đầu bằng câu “Padumuttaro nāma jino” (Bậc Chiến Thắng tên là Padumuttara). Nguồn gốc câu chuyện là gì? Vị này cũng đã tạo các công đức dưới thời các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu làm nền tảng cho sự giải thoát ở các kiếp sống khác nhau. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, ngài đã sanh ra trong một gia đình giàu có ở thành phố Haṃsavatī. Khi đến tuổi trưởng thành, sau khi cha mẹ qua đời, ngài đã kế thừa gia sản và sống đời tại gia. Một ngày nọ, trong lúc đức Thế Tôn Padumuttara đang thuyết Pháp, ngài thấy dân chúng thành Haṃsavatī tay cầm hương hoa đi đến nơi có đức Phật, nơi có Pháp, nơi có Tăng, hướng về đó, xuôi về đó, nghiêng về đó. Ngài cùng họ đi đến đảnh lễ đức Thế Tôn. Khi thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thượng trong số những vị chứng đắc Tuệ Phân Tích, ngài suy nghĩ: “Vị này là bậc tối thượng trong giáo pháp này về Tuệ Phân Tích. Chắc chắn ta cũng nên trở thành bậc tối thượng về Tuệ Phân Tích trong giáo pháp của một vị Phật, giống như vị này.” Sau khi buổi thuyết pháp của đức Đạo Sư kết thúc, khi hội chúng đã đứng dậy, ngài đến gần đức Thế Tôn và thỉnh mời: “Bạch Thế Tôn, ngày mai xin ngài nhận vật thực tại nhà con.” Đức Đạo Sư đã im lặng nhận lời. Ngài đảnh lễ đức Thế Tôn, đi nhiễu quanh bên phải rồi trở về nhà mình. Suốt đêm, ngài trang hoàng chỗ ngồi cho đức Phật và chư Tăng bằng hương hoa, chuẩn bị các món ăn cứng và mềm. Sáng hôm sau, tại nhà mình, ngài đã dâng cúng đức Đạo Sư cùng một trăm ngàn vị tỳ khưu các loại cháo, bánh, thức ăn có canh và gia vị, cùng cơm nấu bằng gạo thơm. Sau khi việc cúng dường vật thực hoàn tất, ngài suy nghĩ: “Ta đang mong cầu một địa vị cao cả, nhưng không thích hợp để ta chỉ cúng dường một ngày mà mong cầu địa vị ấy. Ta sẽ cúng dường liên tục trong bảy ngày rồi mới phát nguyện.” Theo cách đó, ngài đã thực hiện đại bố thí trong bảy ngày. Sau khi việc cúng dường vật thực hoàn tất, ngài cho mở kho vải, lấy tấm vải mịn tốt nhất đủ để may ba y đặt dưới chân đức Phật, và cúng dường ba y cho một trăm ngàn vị tỳ khưu. Sau đó, ngài đến gần đức Như Lai và phủ phục dưới chân đức Đạo Sư phát nguyện: “Bạch Thế Tôn, vị tỳ khưu mà ngài đã đặt vào địa vị tối thượng trong số những vị chứng đắc Tuệ Phân Tích vào ngày thứ bảy vừa qua, con cũng mong rằng trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật sẽ xuất hiện, sau khi xuất gia, con sẽ trở thành bậc tối thượng trong số những vị chứng đắc Tuệ Phân Tích, giống như vị tỳ khưu ấy.” Đức Đạo Sư, biết được nguyện vọng của ngài sẽ thành tựu, đã thọ ký: “Trong tương lai, sau một trăm ngàn đại kiếp nữa, một vị Phật tên là Gotama sẽ xuất hiện trên thế gian. Trong giáo pháp của vị ấy, nguyện vọng của con sẽ được thành tựu.” Ngài đã làm các phước báu cho đến hết đời, sau khi mệnh chung, ngài hưởng thụ tài sản ở cõi trời và tiếp tục luân hồi giữa cõi trời và cõi người.

එවං සො දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො තත්ථ තත්ථ භවෙ පුඤ්ඤඤාණසම්භාරෙ සම්භරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්ති, කොට්ඨිකොතිස්ස නාමං අකංසු. කස්මා මාතුයා වා අය්‍යකපය්‍යකාදීනං වා නාමං අග්ගහෙත්වා එවං නාමං කරිංසූති චෙ? අත්තනො පඤ්ඤවන්තතාය වෙදඞ්ගෙසු සතක්කපරතක්කෙසු සනිඝණ්ඩුකෙටුභෙසු සාක්ඛරප්පභෙදෙසු සකලබ්‍යාකරණෙසු ච ඡෙකභාවෙන ච දිට්ඨදිට්ඨෙ ජනෙ මුඛසත්තීහි කොට්ඨෙන්තො පක්කොට්ඨෙන්තො විතුදන්තො විචරතීති අන්වත්ථනාමං කරිංසූති වෙදිතබ්බං. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගහෙත්වා බ්‍රාහ්මණසිප්පෙ නිප්ඵත්තිං පත්තො එකදිවසං සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා උපසම්පන්නකාලතො පට්ඨාය විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පත්වා පටිසම්භිදාසු චිණ්ණවසී හුත්වා අභීතො මහාථෙරෙ උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡන්තොපි දසබලං උපසඞ්කමිත්වා පටිසම්භිදාසුයෙව පඤ්හං පුච්ඡි. එවමයං ථෙරො තත්ථ කතාධිකාරතාය තත්ථ චිණ්ණවසීභාවෙන ච පටිසම්භිදාප්පත්තානං අග්ගො ජාතො. අථ නං සත්ථා මහාවෙදල්ලසුත්තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා පටිසම්භිදාප්පත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි, ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං පටිසම්භිදාප්පත්තානං යදිදං මහාකොට්ඨිකො’’ති (අ. නි. 1.209, 218).

Như vậy, ngài luân hồi trong cõi trời và cõi người, tích lũy các tư lương phước báu và trí tuệ ở các kiếp sống khác nhau. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn đại phú ở Sāvatthī, và được đặt tên là Koṭṭhika. Nếu hỏi tại sao người ta lại đặt tên như vậy mà không lấy tên của mẹ, ông bà, hay tổ tiên? Nên hiểu rằng, đó là một cái tên có ý nghĩa (anvatthanāmaṃ) vì ngài, do trí tuệ của mình và sự thông thạo các Vedaṅga, các luận lý của mình và người khác, các từ điển và nghi lễ, các loại văn tự và toàn bộ ngữ pháp, đã đi đây đó dùng miệng lưỡi sắc bén của mình để đả kích, công kích, và chỉ trích những người ngài gặp. Khi đến tuổi trưởng thành, ngài đã học thuộc ba bộ Veda và thành thạo các nghệ thuật của Bà-la-môn. Một ngày nọ, ngài đến gặp đức Đạo Sư, nghe Pháp và phát sinh tín tâm. Ngài đã xuất gia, và từ khi thọ cụ túc giới, ngài thực hành thiền minh sát, chứng đắc A-la-hán cùng với các Tuệ Phân Tích. Sau khi trở nên thuần thục trong các Tuệ Phân Tích, ngài không sợ hãi đến gặp các vị đại trưởng lão để hỏi các câu hỏi, và cũng đến gặp bậc Thập Lực để hỏi các câu hỏi về chính các Tuệ Phân Tích. Như vậy, vị trưởng lão này, do đã tạo công đức và thuần thục trong lĩnh vực đó, đã trở thành bậc tối thượng trong số những vị chứng đắc Tuệ Phân Tích. Sau đó, đức Đạo Sư, nhân dịp khởi nguồn của kinh Mahāvedalla, đã đặt ngài vào địa vị tối thượng trong số những vị chứng đắc Tuệ Phân Tích, rằng: “Này các tỳ khưu, trong số các đệ tử tỳ khưu của ta, những người chứng đắc Tuệ Phân Tích, Mahākoṭṭhika là bậc tối thượng.” (A. Ni. 1.209, 218).

221. සො අපරෙන සමයෙන විමුත්තිසුඛං පටිසංවෙදෙන්තො සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථමෙව.

221. Về sau, trong khi đang cảm nhận niềm vui giải thoát, ngài sanh tâm hoan hỷ và đã tuyên thuyết về câu chuyện tiền thân của mình, bắt đầu bằng câu “Padumuttaro nāma jino” (Bậc Chiến Thắng tên là Padumuttara). Tất cả những điều đó đều có ý nghĩa rõ ràng theo như cách đã được trình bày ở trên.

ඉත්ථං [Pg.241] සුදමායස්මා මහාකොට්ඨිකොති එත්ථ සුදන්ති නිදස්සනෙ නිපාතො. ආයස්මාති ගාරවාධිවචනං, යථා තං ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානොති.

Trong câu “Itthaṃ sudamāyasmā mahākoṭṭhiko” (Như vậy, Tôn giả Mahākoṭṭhika), từ “sudaṃ” là một tiểu từ chỉ sự trình bày. “Āyasmā” (Tôn giả) là một từ chỉ sự tôn kính, giống như trong câu “āyasmā mahāmoggallāno” (Tôn giả Mahāmoggallāna).

මහාකොට්ඨිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần Chú giải về Thánh hạnh của Trưởng lão Mahākoṭṭhika đã hoàn tất.

8. උරුවෙලකස්සපත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

8. Chú giải về Thánh hạnh của Trưởng lão Uruvelakassapa

අට්ඨමාපදානෙ පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො උරුවෙලකස්සපත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වයප්පත්තො සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා සත්ථාරං එකං භික්ඛුං මහාපරිවාරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සයම්පි තං ඨානන්තරං පත්ථෙන්තො මහාදානං දත්වා පණිධානං අකාසි. භගවා චස්ස අනන්තරායතං දිස්වා ‘‘අනාගතෙ ගොතමබුද්ධස්ස සාසනෙ මහාපරිවාරානං අග්ගො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. සො තත්ථ යාවතායුකං පුඤ්ඤානි කත්වා තතො චවිත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉතො ද්වෙනවුතිකප්පමත්ථකෙ ඵුස්සස්ස භගවතො වෙමාතිකකනිට්ඨභාතා හුත්වා නිබ්බත්තො, අඤ්ඤෙපිස්ස ද්වෙ කනිට්ඨභාතරො අහෙසුං. තෙ තයො බුද්ධප්පමුඛභික්ඛුසඞ්ඝං නිමන්තෙත්වා පරමාය පූජාය පූජෙත්වා යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අම්හාකං භගවතො උප්පත්තිතො පුරෙතරමෙව බාරාණසියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ තයො භාතරො හුත්වා නිබ්බත්තා ගොත්තවසෙන තයොපි කස්සපාති එවං නාමකා අහෙසුං. තෙ තයො වයප්පත්තා තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිංසු. තෙසං ජෙට්ඨභාතිකස්ස පඤ්චමාණවකසතානි පරිවාරා, මජ්ඣිමස්ස තීණි, කනිට්ඨස්ස ද්වෙ, තෙ අත්තනො ගන්ථෙසු සාරං ඔලොකෙන්තා දිට්ඨධම්මිකමෙව අත්ථං දිස්වා පබ්බජ්ජං රොචෙසුං. තෙසු ජෙට්ඨභාතා අත්තනො පරිවාරෙන සද්ධිං උරුවෙලං ගන්ත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා උරුවෙලකස්සපො නාම ජාතො, මජ්ඣිමො ගඞ්ගානදීවඞ්කෙ පබ්බජිතො නදීකස්සපො නාම ජාතො, කනිට්ඨො ගයාසීසෙ පබ්බජිතො ගයාකස්සපො නාම ජාතො. එවං තෙසු ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා තත්ථ තත්ථ වසන්තෙසු බහූනං දිවසානං අච්චයෙන අම්හාකං බොධිසත්තො මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා [Pg.242] පටිවිද්ධසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණො අනුක්කමෙන ධම්මචක්කං පවත්තෙත්වා පඤ්චවග්ගියත්ථෙරෙ අරහත්තෙ පතිට්ඨාපෙත්වා යසකුලපුත්තප්පමුඛෙ පඤ්චපඤ්ඤාසජනෙ සහායකෙ විනෙත්වා සට්ඨි අරහන්තෙ ‘‘චරථ, භික්ඛවෙ, චාරික’’න්ති (මහාව. 32) විස්සජ්ජෙත්වා තිංසභද්දවග්ගියෙ විනෙත්වා උරුවෙලකස්සපස්ස වසනට්ඨානං ගන්ත්වා වසනත්ථාය අග්‍යාගාරං පවිසිත්වා තත්ථ ගතනාගදමනාදීහි අඩ්ඪුඩ්ඪසහස්සෙහි පාටිහාරියෙහි උරුවෙලකස්සපං සපරිවාරං විනෙත්වා පබ්බාජෙසි. තස්ස පබ්බජ්ජාවිධානඤ්ච ඉද්ධිපාටිහාරියකරණඤ්ච සබ්බං නදීකස්සපස්ස අපදානට්ඨකථායං ආවි භවිස්සති. තස්ස පබ්බජිතභාවං සුත්වා ඉතරෙපි ද්වෙ භාතරො සපරිසා ආගන්ත්වා සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිංසු. සබ්බෙව තෙ ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා එහිභික්ඛුකා අහෙසුං. සත්ථා තං සමණසහස්සං ආදාය ගයාසීසං ගන්ත්වා පිට්ඨිපාසාණෙ නිසින්නො ආදිත්තපරියායදෙසනාය (මහාව. 54) තෙ සබ්බෙ අරහත්තෙ පතිට්ඨාපෙසි.

Trong thiên A-la-hán sự thứ tám, (câu) padumuttaro nāma jino v.v… là A-la-hán sự của trưởng lão Uruvelakassapa. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là nhân tố hỗ trợ cho sự giải thoát ở các kiếp sống tại nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara đã sanh ra trong gia đình thế gia, khi đến tuổi trưởng thành đã nghe Pháp nơi đức Đạo Sư, đã nhìn thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ-khưu vào địa vị đứng đầu các vị có đại chúng tùy tùng, tự mình cũng mong mỏi địa vị ấy nên đã thực hiện việc bố thí trọng đại và đã lập nguyện. Và đức Thế Tôn, sau khi thấy được sự không chướng ngại của vị ấy, đã thọ ký rằng: “Trong tương lai, ở giáo pháp của đức Phật Gotama, vị này sẽ là người đứng đầu các vị có đại chúng tùy tùng.” Vị ấy đã làm các phước thiện ở nơi ấy cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung từ nơi ấy đã luân hồi trong cõi trời và cõi người, cách đây chín mươi hai đại kiếp đã sanh ra làm người em trai khác mẹ của đức Thế Tôn Phussa, và vị ấy cũng có hai người em trai khác. Ba vị ấy đã thỉnh mời chư Tăng chúng có đức Phật dẫn đầu, đã cúng dường bằng sự cúng dường tối thượng, đã làm các việc thiện cho đến trọn đời, đã luân hồi trong cõi trời và cõi người, ngay trước khi đức Thế Tôn của chúng ta xuất hiện, đã sanh ra làm ba anh em trong một gia đình Bà-la-môn ở thành Bārāṇasī, do theo dòng họ nên cả ba vị đều có tên là Kassapa. Ba vị ấy khi đến tuổi trưởng thành đã học thuộc ba bộ Vệ-đà. Trong số họ, người anh cả có năm trăm thanh niên Bà-la-môn làm tùy tùng, người giữa có ba trăm, người em út có hai trăm. Họ, trong khi xem xét cốt lõi trong các kinh điển của mình, chỉ thấy được lợi ích trong hiện tại nên đã ưa thích việc xuất gia. Trong số họ, người anh cả cùng với đoàn tùy tùng của mình đã đi đến Uruvelā, đã xuất gia theo lối sống của đạo sĩ và được biết đến với tên gọi Uruvelakassapa. Người giữa đã xuất gia ở khúc quanh của sông Gaṅgā và được biết đến với tên gọi Nadīkassapa. Người em út đã xuất gia ở Gayāsīsa và được biết đến với tên gọi Gayākassapa. Như vậy, sau khi họ đã xuất gia theo lối sống của đạo sĩ và đang trú ngụ tại những nơi ấy, sau khi nhiều ngày trôi qua, vị Bồ-tát của chúng ta đã thực hiện cuộc đại xuất gia, đã chứng ngộ Toàn Giác Trí, đã tuần tự chuyển Pháp luân, đã an lập nhóm năm vị trưởng lão vào quả vị A-la-hán, đã giáo hóa năm mươi lăm người bạn hữu đứng đầu là công tử Yasa, đã phái đi sáu mươi vị A-la-hán (với lời rằng): “Này các tỳ-khưu, hãy ra đi du hành” (Mahāva. 32), đã giáo hóa ba mươi vị thuộc nhóm Bhaddavaggiya, đã đi đến nơi ở của Uruvelakassapa, đã đi vào nhà lửa để nghỉ ngơi, ở nơi ấy đã giáo hóa và cho xuất gia Uruvelakassapa cùng với đoàn tùy tùng bằng ba ngàn năm trăm phép thần thông, bắt đầu bằng việc nhiếp phục con rồng đã đến. Và phương thức xuất gia của vị ấy và việc thực hiện các phép thần thông sẽ được làm rõ trong phần chú giải A-la-hán sự của Nadīkassapa. Sau khi nghe tin vị ấy đã xuất gia, hai người anh em còn lại cùng với đoàn tùy tùng cũng đã đến và xuất gia nơi đức Đạo Sư. Tất cả họ đều là những vị ehibhikkhu, mang y bát do thần thông tạo thành. Đức Đạo Sư đã dẫn theo một ngàn vị Sa-môn ấy đi đến Gayāsīsa, ngồi trên tảng đá bằng phẳng, đã an lập tất cả họ vào quả vị A-la-hán bằng bài thuyết giảng về sự bốc cháy (Mahāva. 54).

251. සො එවං අරහත්තං පත්වා සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. අනුත්තානපදමෙව වණ්ණයිස්සාම.

251. Vị ấy, sau khi đã đắc quả A-la-hán như thế, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử A-la-hán sự của mình, đã nói lên (câu) bắt đầu là padumuttaro nāma jino. Chúng tôi sẽ chỉ giải thích những từ ngữ không rõ ràng.

268. සො ච සබ්බං තමං හන්ත්වාති සො ඵුස්සො භගවා රාගදොසමොහාදිකිලෙසන්ධකාරං විද්ධංසෙත්වා. විජටෙත්වා මහාජටන්ති තණ්හාමානාදීහි දියඩ්ඪසහස්සෙහි කිලෙසගණෙහි මහාබ්‍යාකුලං ජටං විජටෙත්වා පදාලෙත්වා ඵාලෙත්වාති අත්ථො. සදෙවකං දෙවලොකසහිතං සකලං ලොකසන්නිවාසංතප්පයන්තො සන්තප්පයන්තො පීණෙන්තො අමතං වුට්ඨිං මහානිබ්බානවුට්ඨිධාරං වස්සතෙ පග්ඝරාපෙතීති යොජනා.

268. (Câu) so ca sabbaṃ tamaṃ hantvā có nghĩa là: Đức Thế Tôn Phussa ấy, sau khi đã phá tan bóng tối phiền não gồm tham, sân, si, v.v… (Câu) vijaṭetvā mahājaṭaṃ có nghĩa là: Sau khi đã gỡ rối, đã chẻ ra, đã phá vỡ đám rối lớn vô cùng phức tạp bởi một ngàn năm trăm nhóm phiền não gồm ái, mạn, v.v… Cách kết nối (câu) là: sadevakaṃ, cùng với thế giới chư Thiên, (ngài) làm cho toàn thể thế giới chúng sanh được thỏa mãn, được hài lòng, được vui thích, (ngài) làm cho mưa, dòng mưa bất tử tức là mưa Niết-bàn vĩ đại, tuôn chảy, đổ xuống.

269. තදා හි බාරාණසියන්ති ‘‘බාරස මනුස්සා’’තිආදීසු විය බාරස ද්වාදසරාසී හුත්වා පුරා, හිමවන්තතො ඉසයො ච පච්චෙකමුනිසඞ්ඛාතා ඉසයො ච ගන්ධමාදනතො ආකාසෙනාගන්ත්වා එත්ථ ගච්ඡන්ති ඔතරන්ති පවිසන්තීති බාරාණසී, අථ වා සම්මාසම්බුද්ධසඞ්ඛාතානං අනෙකසතසහස්සානං ධම්මචක්කපවත්තනත්ථාය ඔතරට්ඨානං නගරං ලිඞ්ගවිපල්ලාසං කත්වා ඉත්ථිලිඞ්ගවසෙන බාරාණසීති වුච්චති, තිස්සං බාරාණසියං.

269. (Câu) tadā hi bārāṇasiyaṃ: Giống như trong (câu) “bārasa manussā” v.v…, bārasa là mười hai rāsī. Trước kia, các vị ẩn sĩ từ dãy Himavanta và các vị ẩn sĩ được gọi là bậc Độc Giác từ núi Gandhamādana đã đến bằng đường không, đi đến, hạ xuống, và đi vào nơi này, vì thế (nơi ấy) là Bārāṇasī. Hoặc là, thành phố là nơi hạ xuống để chuyển Pháp luân của nhiều trăm ngàn vị được gọi là bậc Chánh Đẳng Giác, sau khi đã thay đổi giới tính (của từ ngữ), được gọi là Bārāṇasī theo cách dùng của nữ tính. Tissaṃ bārāṇasiyaṃ (có nghĩa là) ở tại thành Bārāṇasī ấy.

273. නික්ඛිත්තසත්ථං [Pg.243] පච්චන්තන්ති ඡඩ්ඩිතසත්ථං පාතිතආවුධං පච්චන්තජනපදං නිබ්බිසෙවනං කත්වා පුනරුපච්චතන්ති පුනරපි තං නගරං උපෙච්ච උපගම්ම සම්පත්තාති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

273. (Câu) nikkhittasatthaṃ paccantaṃ có nghĩa là: Vùng biên địa đã vứt bỏ khí giới, đã hạ vũ khí. (Câu) punarupaccataṃ có nghĩa là: Lại một lần nữa, sau khi đã đến gần, đã đi đến, đã đạt đến thành phố ấy. Phần còn lại thực sự dễ hiểu.

උරුවෙලකස්සපත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về A-la-hán sự của trưởng lão Uruvelakassapa đã hoàn tất.

9. රාධත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

9. Phần giải về A-la-hán sự của trưởng lão Rādha

296. නවමාපදානෙ පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො රාධත්ථෙරස්ස අපදානං. තං සබ්බං පාඨානුසාරෙන නයානුචින්තනෙන විඤ්ඤූහි සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. කෙවලං පුඤ්ඤනානත්තමෙවාති.

296. Trong thiên A-la-hán sự thứ chín, (câu) padumuttaro nāma jino v.v… là A-la-hán sự của trưởng lão Rādha. Toàn bộ điều ấy thực sự dễ hiểu đối với người có trí tuệ thông qua việc suy xét phương pháp theo đúng văn bản. Chỉ có sự khác biệt về phước báu mà thôi.

රාධත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về A-la-hán sự của trưởng lão Rādha đã hoàn tất.

දසමං මොඝරාජත්ථෙරඅපදානං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

Thiên A-la-hán sự thứ mười của trưởng lão Mogharāja thực sự dễ hiểu.

චතුපඤ්ඤාසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về phẩm thứ năm mươi bốn đã hoàn tất.

55. භද්දියවග්ගො

55. Phẩm Bhaddiya

1. ලකුණ්ඩකභද්දියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

1. Phần giải về A-la-hán sự của trưởng lão Lakuṇḍakabhaddiya

පඤ්චපඤ්ඤාසමවග්ගෙ පඨමාපදානෙ පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො ලකුණ්ඩකභද්දියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථු ධම්මං සුණන්තො නිසින්නො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං මඤ්ජුස්සරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සයම්පි තං ඨානන්තරං පත්ථෙන්තො බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස සප්පිසක්ඛරාදිමධුරරසසම්මිස්සං මහාදානං දත්වා ‘‘අහම්පි, භන්තෙ, අනාගතෙ අයං භික්ඛු විය එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ මඤ්ජුස්සරානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පණිධානං අකාසි. භගවා තස්ස අනන්තරායං දිස්වා බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි.

Trong phẩm thứ năm mươi lăm, câu chuyện thứ nhất bắt đầu bằng câu ‘vị Toàn Giác tên là Padumuttara’ là thiên truyện về trưởng lão Lakuṇḍakabhaddiya. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các đức Phật trong quá khứ, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, vị ấy đã sanh ra trong một gia tộc có tài sản lớn ở thành phố Haṃsavatī. Khi đã đến tuổi trưởng thành, trong khi đang ngồi nghe Pháp của đức Đạo Sư, vị ấy đã nhìn thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thượng về người có giọng nói ngọt ngào. Tự mình cũng mong mỏi địa vị ấy, vị ấy đã thực hiện việc đại bố thí gồm các vị ngọt như bơ lỏng, đường phèn, v.v... đến Tăng chúng có đức Phật dẫn đầu và đã lập nguyện rằng: “Bạch ngài, trong tương lai, giống như vị tỳ khưu này, con mong được trở thành người tối thượng về giọng nói ngọt ngào trong giáo Pháp của một vị Phật.” Đức Thế Tôn, sau khi thấy được sự không chướng ngại của vị ấy, đã thọ ký rồi ra đi.

සො [Pg.244] යාවතායුකං පුඤ්ඤානි කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඵුස්සභගවතො කාලෙ චිත්‍රකොකිලො හුත්වා නිබ්බත්තො රාජුය්‍යානතො මධුරං අම්බඵලං තුණ්ඩෙනාදාය ගච්ඡන්තො සත්ථාරං දිස්වා පසන්නමානසො ‘‘දස්සාමි බුද්ධස්සා’’ති චිත්තං උප්පාදෙසි. සත්ථා තස්ස චිත්තාචාරං ඤත්වා පත්තං ගහෙත්වා නිසීදි. කොකිලො දසබලස්ස පත්තෙ අම්බපක්කං ඨපෙසි. සත්ථා තස්ස සොමනස්සුප්පාදනත්ථං තස්ස පස්සන්තස්සෙව තං පරිභුඤ්ජි. අථ සො කොකිලො පසන්නමානසො තෙනෙව පීතිසුඛෙන සත්තාහං වීතිනාමෙසි. තෙනෙව පුඤ්ඤකම්මෙන උප්පන්නුප්පන්නභවෙ මඤ්ජුස්සරො අහොසි. කස්සපසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ වඩ්ඪකිකුලෙ නිබ්බත්තෙත්වා ජෙට්ඨකවඩ්ඪකී හුත්වා පාකටො අහොසි. පරිනිබ්බුතෙ භගවති තස්ස සරීරධාතුයො නිදහිතුං සත්තයොජනප්පමාණෙ ථූපෙ ආරද්ධෙ සො ආහ – ‘‘යොජනාවට්ටං යොජනුබ්බෙධං කරොමා’’ති. තෙ සබ්බෙ තස්ස වචනෙ අට්ඨංසු. ඉති අප්පමාණස්ස බුද්ධස්ස ඔරප්පමාණං චෙතියං කාරෙසි, තෙන කම්මෙන නිබ්බත්තට්ඨානෙ අඤ්ඤෙහි හීනප්පමාණො අහොසි. සො අම්හාකං භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා අතිරස්සතාය ච සුවණ්ණපටිමා විය සුන්දරසරීරතාය ච ලකුණ්ඩකභද්දියොති පඤ්ඤායිත්ථ. සො අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා බහුස්සුතො ධම්මකථිකො හුත්වා මධුරෙන සරෙන පරෙසං ධම්මං කථෙසි.

Vị ấy, sau khi làm các phước sự cho đến trọn đời, đã luân hồi trong cõi trời và cõi người, đã hưởng thụ cả hai loại tài sản. Vào thời của đức Thế Tôn Phussa, vị ấy đã sanh ra làm một con chim tu hú sặc sỡ. Trong khi đang đi, ngậm một quả xoài ngọt từ vườn thượng uyển của đức vua bằng mỏ, nó đã nhìn thấy đức Đạo Sư và có tâm hoan hỷ, đã khởi lên ý nghĩ: “Ta sẽ dâng cúng đến đức Phật.” Đức Đạo Sư, biết được diễn biến tâm của nó, đã cầm lấy bình bát và ngồi xuống. Con chim tu hú đã đặt quả xoài chín vào trong bình bát của bậc Thập Lực. Đức Đạo Sư, để làm phát sanh sự hoan hỷ cho nó, đã thọ dụng quả xoài ấy ngay trong khi nó đang nhìn. Khi ấy, con chim tu hú ấy với tâm hoan hỷ đã trải qua bảy ngày với niềm hỷ lạc ấy. Do nghiệp phước ấy, trong mỗi kiếp sanh, vị ấy đã có giọng nói ngọt ngào. Vào thời của đức Chánh Đẳng Giác Kassapa, vị ấy đã sanh ra trong gia tộc thợ mộc, đã trở thành người thợ mộc cả và đã nổi danh. Khi đức Thế Tôn đã nhập Niết-bàn, khi bảo tháp cao bảy do-tuần được khởi công để tôn trí xá-lợi của ngài, vị ấy đã nói: “Chúng ta hãy làm (bảo tháp) có chu vi một do-tuần và chiều cao một do-tuần.” Tất cả họ đã đồng ý với lời nói của vị ấy. Như vậy, vị ấy đã cho làm bảo tháp có kích thước thấp hơn cho đức Phật là bậc vô lượng; do nghiệp ấy, ở nơi sanh ra, vị ấy đã có thân hình nhỏ bé hơn những người khác. Vị ấy, vào thời của đức Thế Tôn chúng ta, đã sanh ra trong một gia đình thế gia, và do thân hình quá thấp lùn và do thân thể xinh đẹp như pho tượng vàng, đã được biết đến với tên gọi là Lakuṇḍakabhaddiya. Về sau, vị ấy sau khi nghe Pháp thoại của đức Đạo Sư, đã có được đức tin, đã xuất gia, đã trở thành bậc đa văn, là vị thuyết Pháp, và đã thuyết giảng Pháp cho những người khác bằng giọng nói ngọt ngào.

අථෙකස්මිං උස්සවදිවසෙ එකෙන බ්‍රාහ්මණෙන සද්ධිං රථෙන ගච්ඡන්තී එකා ගණිකා ථෙරං දිස්වා දන්තවිදංසකං හසි. ථෙරො තස්සා දන්තට්ඨිකෙ නිමිත්තං ගහෙත්වා ඣානං උප්පාදෙත්වා තං පාදකං කත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අනාගාමී අහොසි, සො අභිණ්හං කායගතාය සතියා විහරන්තො එකදිවසං ආයස්මතා ධම්මසෙනාපතිනා ඔවදියමානො අනුසාසියමානො අරහත්තෙ පතිට්ඨහි. එකච්චෙ භික්ඛූ ච සාමණෙරා ච තස්ස අරහත්තප්පත්තභාවං අජානන්තො කණ්ණෙසු ගහෙත්වා කඩ්ඪන්ති, සීසෙ බාහාය හත්ථපාදාදීසු වා ගහෙත්වා චාලෙත්වා කීළන්තා විහෙඨෙසුං. අථ භගවා සුත්වා – ‘‘මා, භික්ඛවෙ, මම පුත්තං විහෙඨෙථා’’ති ආහ. තතො පට්ඨාය තං ‘‘අරහා’’ති ජානිත්වා න විහෙඨෙසුං.

Vào một ngày lễ hội nọ, một kỹ nữ đang đi trên xe cùng với một người Bà-la-môn đã nhìn thấy vị trưởng lão và đã cười để lộ hàm răng. Vị trưởng lão, sau khi lấy tướng xương răng của cô ta, đã làm phát sanh thiền, đã lấy đó làm nền tảng, đã phát triển tuệ quán, và đã trở thành bậc Bất Lai. Vị ấy, trong khi thường xuyên trú trong niệm thân, một ngày nọ, đang được vị Tướng quân Chánh pháp khả kính khuyên dạy và chỉ bảo, đã an trú vào quả A-la-hán. Một số tỳ khưu và sa-di, không biết được việc vị ấy đã đắc quả A-la-hán, đã nắm lấy tai và kéo đi, hoặc đã nắm lấy đầu, cánh tay, tay chân, v.v... rồi lắc qua lắc lại, đã trêu đùa và quấy nhiễu. Khi ấy, đức Thế Tôn nghe được, đã nói rằng: “Này các tỳ khưu, đừng quấy nhiễu con trai của ta.” Kể từ đó, sau khi biết vị ấy là bậc A-la-hán, họ đã không quấy nhiễu nữa.

12. සො [Pg.245] අරහා හුත්වා සඤ්ජාතසොමනස්සො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. මඤ්ජුනාභිනිකූජහන්ති මධුරෙන පෙමනියෙන සරෙන අභිනිකූජිං සද්දං නිච්ඡාරෙසිං අහන්ති අත්ථො. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

12. Vị ấy, sau khi trở thành bậc A-la-hán, với sự hoan hỷ đã phát sanh, trong khi tuyên thuyết về thiên truyện tiền sử của mình, đã nói các câu kệ bắt đầu bằng ‘vị Toàn Giác tên là Padumuttara.’ Câu ‘mañjunābhinikūjaṃ’ có nghĩa là: ‘tôi đã phát ra âm thanh, đã hót lên bằng giọng ngọt ngào và đáng yêu.’ Phần còn lại ở đây nên được hiểu một cách dễ dàng.

ලකුණ්ඩකභද්දියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Lakuṇḍakabhaddiya đã chấm dứt.

2. කඞ්ඛාරෙවතත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

2. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Kaṅkhārevata

34. දුතියාපදානෙ පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො කඞ්ඛාරෙවතත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො, තං සබ්බං පාඨානුසාරෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

34. Trong câu chuyện thứ nhì, (câu chuyện) bắt đầu bằng câu ‘vị Toàn Giác tên là Padumuttara’ là thiên truyện về trưởng lão Kaṅkhārevata. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các đức Phật trong quá khứ, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, vị ấy đã sanh ra trong dòng dõi Bà-la-môn. Tất cả điều ấy nên được hiểu một cách dễ dàng theo như bản văn.

කඞ්ඛාරෙවතත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Kaṅkhārevata đã chấm dứt.

3. සීවලිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Sīvali

තතියාපදානෙ පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො සීවලිත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො හෙට්ඨා වුත්තනයෙන විහාරං ගන්ත්වා පරිසාය පරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං ලාභීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘මයාපි අනාගතෙ එවරූපෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති දසබලං නිමන්තෙත්වා සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා, ‘‘භන්තෙ, ඉමිනා අධිකාරකම්මෙන න අඤ්ඤං සම්පත්තිං පත්ථෙමි, අනාගතෙ පන එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ අහම්පි තුම්හෙහි සො එතදග්ගෙ ඨපිතභික්ඛු විය ලාභීනං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා තස්ස අනන්තරායතං දිස්වා ‘‘අයං තෙ පත්ථනා අනාගතෙ ගොතමස්ස බුද්ධස්ස සන්තිකෙ සමිජ්ඣිස්සතී’’ති බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි. සො කුලපුත්තො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා විපස්සිස්ස [Pg.246] භගවතො කාලෙ බන්ධුමතීනගරතො අවිදූරෙ එකස්මිං ගාමකෙ නිබ්බත්ති, තස්මිං සමයෙ බන්ධුමතීනගරවාසිනො රඤ්ඤා සද්ධිං සාකච්ඡිත්වා දසබලස්ස දානං අදංසු.

Trong thiên thứ ba, câu chuyện của trưởng lão Sīvali bắt đầu bằng ‘padumuttaro nāma jino...’ Vị này cũng đã tạo các công đức nền tảng dưới thời các vị Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là nhân duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống khác nhau, và đã sanh vào một gia đình danh giá vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara. Theo phương cách đã được nói ở dưới, vị ấy đã đi đến tu viện, đứng ở cuối hội chúng lắng nghe Pháp, và đã nhìn thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thắng trong số những người có tài lộc. Nghĩ rằng: ‘Ta cũng nên trở thành một người như vậy trong tương lai,’ vị ấy đã thỉnh mời bậc Thập Lực và đã thực hiện đại thí đến chư Tăng với đức Phật dẫn đầu trong bảy ngày. Vị ấy đã phát nguyện rằng: ‘Bạch đức Thế Tôn, với hành động tạo công đức nền tảng này, con không mong cầu sự thành tựu nào khác, nhưng trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, con cũng mong được trở thành vị tối thắng trong số những người có tài lộc, giống như vị tỳ khưu đã được Ngài đặt vào địa vị tối thắng ấy.’ Đức Đạo Sư, thấy được sự không chướng ngại của vị ấy, đã thọ ký rằng: ‘Nguyện vọng này của con sẽ được thành tựu trong tương lai, dưới thời của đức Phật Gotama,’ rồi Ngài ra đi. Vị thiện gia nam tử ấy, sau khi làm các việc thiện cho đến trọn đời và hưởng thụ hai loại thành tựu ở cõi trời và cõi người, đã sanh ra trong một ngôi làng nhỏ không xa thành Bandhumatī vào thời của đức Thế Tôn Vipassī. Vào thời điểm ấy, các cư dân của thành Bandhumatī, sau khi bàn bạc với đức vua, đã dâng cúng dường đến bậc Thập Lực.

එකදිවසං සබ්බෙ එකතො හුත්වා දානං දෙන්තා ‘‘කිං නු ඛො අම්හාකං දානග්ගෙ නත්ථී’’ති (අ. නි. අට්ඨ. 1.1.207; ථෙරගා. අට්ඨ. 1.59 සීවලිත්ථෙරගාථාවණ්ණනා) ඔලොකෙන්තා මධුඤ්ච ගුළදධිඤ්ච නාද්දසංසු. තෙ ‘‘යතො කුතොචි ආහරිස්සාමා’’ති ජනපදතො නගරපවිසනමග්ගෙසු පුරිසෙ ඨපෙසුං. තදා එස කුලපුත්තො අත්තනො ගාමතො ගුළදධිවාරකං ගහෙත්වා ‘‘කිඤ්චිදෙව ආහරිස්සාමී’’ති නගරං ගච්ඡන්තො ‘‘මුඛං ධොවිත්වා ධොතහත්ථපාදො පවිසිස්සාමී’’ති ඵාසුකට්ඨානං ඔලොකෙන්තො නඞ්ගලසීසප්පමාණං නිම්මක්ඛිකදණ්ඩකමධුං දිස්වා ‘‘පුඤ්ඤෙන මෙ ඉදං උප්පන්න’’න්ති ගහෙත්වා නගරං පාවිසි. නාගරෙහි ඨපිතපුරිසො තං දිස්වා, ‘‘මාරිස, කස්ස ඉමං හරසී’’ති පුච්ඡි. ‘‘න කස්සචි, සාමි, වික්කායිකං මෙ ඉද’’න්ති. ‘‘තෙන හි ඉමං කහාපණං ගහෙත්වා එතං මධුඤ්ච ගුළදධිඤ්ච දෙහී’’ති.

Một hôm, trong khi tất cả cùng nhau cúng dường, họ nhìn quanh và tự hỏi: ‘Có thứ gì còn thiếu trong các vật phẩm cúng dường của chúng ta chăng?’ (a. ni. aṭṭha. 1.1.207; theragā. aṭṭha. 1.59 sīvalittheragāthāvaṇṇanā) và họ đã không thấy mật ong và sữa đông mật đường. Họ nghĩ: ‘Chúng ta sẽ mang về từ bất cứ nơi đâu,’ và đã cho người đứng ở các con đường từ miền quê dẫn vào thành phố. Khi ấy, vị thiện gia nam tử này, từ làng của mình, mang theo phần sữa đông mật đường của mình, đi vào thành phố với ý nghĩ: ‘Ta sẽ mang theo một thứ gì đó.’ Trong khi tìm một nơi thích hợp để rửa mặt, rửa tay chân rồi sẽ đi vào, vị ấy đã nhìn thấy một tàng ong không có ruồi, lớn bằng đầu lưỡi cày, và nghĩ rằng: ‘Vật này đã sanh khởi cho ta là do phước báu,’ rồi lấy nó và đi vào thành phố. Người được dân thành phố bố trí đã nhìn thấy vị ấy và hỏi: ‘Này bạn, bạn mang thứ này cho ai vậy?’ ‘Thưa ngài, không cho ai cả, đây là hàng để bán của tôi.’ ‘Vậy thì hãy nhận lấy đồng kahāpaṇa này và đưa mật ong cùng sữa đông mật đường này đây.’

සො චින්තෙසි – ‘‘ඉදං මෙ න බහුං අග්ඝති, අයඤ්ච එකප්පහාරෙනෙව බහුං දෙති, වීමංසිස්සාමී’’ති. තතො නං ආහ – ‘‘නාහං එකකහාපණෙන දෙමී’’ති. ‘‘යදි එවං ද්වෙ කහාපණෙ ගහෙත්වා දෙහී’’ති. ‘‘ද්වීහිපි න දෙමී’’ති. එතෙනුපායෙන වඩ්ඪෙත්වා යාව සහස්සං පාපුණි, සො චින්තෙසි – ‘‘අතිඅඤ්ඡිතුං න වට්ටති, හොතු තාව ඉමිනා කත්තබ්බකම්මං පුච්ඡිස්සාමී’’ති. අථ නං ආහ – ‘‘න ඉදං බහුඅග්ඝනකං, ත්වං පන බහුං දෙසි, කෙන කම්මෙන ඉදං ගණ්හසී’’ති. ‘‘ඉධ, භො, නගරවාසිනො රඤ්ඤා සද්ධිං පටිවිරුජ්ඣිත්වා විපස්සිසම්මාසම්බුද්ධස්ස දානං දෙන්තා ඉදං ද්වයං දානග්ගෙ අපස්සන්තා මං පරියෙසාපෙන්ති. සචෙ ඉදං ද්වයං න ලභිස්සන්ති, නාගරානං පරාජයො භවිස්සති. තස්මා සහස්සං දත්වා ගණ්හාමී’’ති. ‘‘කිං පනෙතං නාගරානං එව වට්ටති, උදාහු අඤ්ඤෙසම්පි දාතුං වට්ටතී’’ති? ‘‘යස්ස කස්සචි දාතුං අවාරිතමෙත’’න්ති. ‘‘අත්ථි පන කොචි නාගරානං දානෙ එකදිවසං සහස්සං දාතා’’ති? ‘‘නත්ථි, සම්මා’’ති. ‘‘ඉමෙසං මෙ ද්වින්නං සහස්සග්ඝනකභාවං ජානාසී’’ති? ‘‘ආම, ජානාමී’’ති. ‘‘තෙන හි ගච්ඡ, නාගරානං ආරොචෙහි – ‘එකො පුරිසො ඉමානි ද්වෙ මූලෙන න දෙති, තුම්හෙහි සද්ධිං සහත්ථෙනෙව දාතුකාමො, තුම්හෙ ඉමෙසං ද්වින්නං කාරණා නිබ්බිතක්කා හොථා’’ති. ‘‘ත්වං ඉමස්මිං දානෙ ජෙට්ඨකභාගස්ස [Pg.247] කායසක්ඛී හොහී’’ති වත්වා ගතො. සො පන කුලපුත්තො ගාමතො පරිබ්බයත්ථං ගහිතකහාපණෙන පඤ්චකටුකං ගහෙත්වා චුණ්ණං කත්වා දධිතො කඤ්චියං වාහෙත්වා තත්ථ මධුපටලං පීළෙත්වා පඤ්චකටුකචුණ්ණෙන යොජෙත්වා පදුමිනිපත්තෙ පක්ඛිපිත්වා තං සංවිදහිත්වා ආදාය දසබලස්ස අවිදූරෙ නිසීදි. මහාජනෙහි ආහරියමානස්ස සක්කාරස්ස අන්තරෙ අත්තනො පත්තවාරං ඔලොකෙන්තො ඔකාසං ඤත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා, ‘‘භන්තෙ, අයං මෙ දුග්ගතසක්කාරො, ඉමං මෙ අනුකම්පං පටිච්ච පටිග්ගණ්හථා’’ති. සත්ථා තස්සානුකම්පං පටිච්ච චතුමහාරාජෙහි දත්තියෙන සෙලමයපත්තෙන තං පටිග්ගහෙත්වා යථා අට්ඨසට්ඨියා භික්ඛුසතසහස්සස්ස දිය්‍යමානං න ඛීයති, එවං අධිට්ඨාසි.

Vị ấy suy nghĩ: ‘Vật này của ta không đáng giá bao nhiêu, còn người này lại trả nhiều ngay một lúc, ta sẽ thử xem.’ Sau đó, vị ấy nói với người kia: ‘Tôi không bán với giá một đồng kahāpaṇa.’ ‘Nếu vậy, hãy nhận hai đồng kahāpaṇa và đưa đây.’ ‘Với hai đồng tôi cũng không bán.’ Bằng cách ấy, giá được tăng lên cho đến khi đạt đến một ngàn. Vị ấy suy nghĩ: ‘Không nên quá tham lam, trước hết hãy để ta hỏi xem việc cần làm với vật này là gì.’ Rồi vị ấy hỏi người kia: ‘Vật này không có giá trị nhiều, nhưng ông lại trả nhiều. Ông mua vật này với mục đích gì?’ ‘Thưa ngài, ở đây, dân thành phố đang tranh đua với đức vua để cúng dường đến đức Vipassī Chánh Đẳng Giác. Vì không thấy hai món này trong các vật phẩm cúng dường, họ đã sai tôi đi tìm. Nếu họ không có được hai món này, dân thành phố sẽ bị thua cuộc. Vì thế, tôi mua nó với giá một ngàn.’ ‘Vậy vật này chỉ dành cho dân thành phố, hay người khác cũng có thể cúng dường?’ ‘Việc cúng dường này không ngăn cấm bất cứ ai.’ ‘Trong số dân thành phố, có ai cúng dường một ngàn trong một ngày không?’ ‘Thưa bạn, không có.’ ‘Ông có biết rằng hai món này của tôi trị giá một ngàn không?’ ‘Vâng, tôi biết.’ ‘Vậy thì hãy đi báo cho dân thành phố biết rằng: ‘Có một người không bán hai món này để lấy tiền, mà muốn tự tay cúng dường cùng với quý vị. Về hai món này, quý vị không cần phải lo lắng nữa.’’ ‘Ông hãy là người chứng kiến cho phần cúng dường chính yếu này,’ nói rồi người kia ra đi. Vị thiện gia nam tử ấy bèn lấy đồng kahāpaṇa mang từ làng theo để chi tiêu, mua năm thứ gia vị cay, nghiền thành bột, lọc sữa đông qua một tấm vải, vắt tàng ong vào đó, trộn với bột của năm thứ gia vị cay, đặt lên một chiếc lá sen, sửa soạn xong, rồi mang đến ngồi không xa bậc Thập Lực. Giữa lúc đại chúng đang mang các vật phẩm cúng dường đến, vị ấy trông chừng đến lượt mình, và khi biết có cơ hội, đã đến gần đức Đạo Sư và thưa rằng: ‘Bạch đức Thế Tôn, đây là vật cúng dường của người nghèo khó. Xin Ngài vì lòng bi mẫn đối với con mà thọ nhận vật này.’ Đức Đạo Sư, vì lòng bi mẫn đối với vị ấy, đã thọ nhận vật cúng dường ấy bằng chiếc bát bằng đá do Tứ Đại Thiên Vương dâng cúng, và đã chú nguyện để cho vật ấy không bị hết đi, dù được phân phát cho sáu triệu tám trăm ngàn vị tỳ khưu.

සො කුලපුත්තො නිට්ඨිතභත්තකිච්චං භගවන්තං වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නො ආහ – ‘‘දිට්ඨො මෙ, භන්තෙ භගවා, අජ්ජ බන්ධුමතීනගරවාසීහි තුම්හාකං සක්කාරො ආහරියමානො, අහම්පි ඉමස්ස නිස්සන්දෙන නිබ්බත්තනිබ්බත්තභවෙ ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තො භවෙය්‍ය’’න්ති. සත්ථා ‘‘එවං හොතු කුලපුත්තා’’ති වත්වා තස්ස ච නගරවාසීනඤ්ච භත්තානුමොදනං කත්වා පක්කාමි. සො කුලපුත්තො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සුප්පවාසාය රාජධීතුයා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගණ්හි. තස්ස පටිසන්ධිග්ගහණකාලතො පට්ඨාය සායං පාතඤ්ච පඤ්චපණ්ණාකාරසතානි සුප්පවාසාය උපනීයන්ති. අථස්ස සා පුඤ්ඤවීමංසනත්ථං හත්ථෙන බීජපච්ඡිං ඵුසාපෙන්තී අට්ඨාසි. එකෙකබීජතො සලාකසතං සලාකසහස්සම්පි නිග්ගච්ඡති, එකෙකකරීසඛෙත්තතො පණ්ණාසම්පි සට්ඨිපි සකටපමාණානි උප්පජ්ජන්ති. කොට්ඨපූරණකාලෙපිස්සා කොට්ඨද්වාරං හත්ථෙන ඵුසන්තියා රාජධීතාය පුඤ්ඤෙන ගණ්හන්තානං ගහිතගහිතං පුන පූරති. පරිපුණ්ණභත්තකුම්භිතොපි ‘‘රාජධීතාය පුඤ්ඤ’’න්ති වත්වා යස්ස කස්සචි දෙන්තා නං යාව න උක්කඩ්ඪන්ති, න තාව භත්තං ඛීයති. දාරකෙ කුච්ඡිගතෙයෙව සත්ත වස්සානි අතික්කමිංසු.

Vị thiện nam tử ấy, sau khi Thế Tôn đã dùng bữa xong, đảnh lễ Ngài rồi ngồi xuống một bên và thưa rằng: "Bạch Thế Tôn, hôm nay con đã thấy sự cúng dường mà dân chúng thành Bandhumatī dâng lên Ngài. Do quả báo này, mong rằng trong mỗi kiếp tái sanh, con sẽ đạt được lợi lộc tối thượng và cảnh giới trời." Bậc Đạo Sư nói: "Mong cho được như vậy, này thiện nam tử," rồi Ngài thuyết pháp tùy hỷ sau bữa ăn cho vị ấy và dân chúng trong thành, sau đó Ngài ra đi. Vị thiện nam tử ấy trọn đời làm các việc thiện, luân hồi trong cõi trời và cõi người, đến thời Đức Phật này xuất hiện, đã đầu thai vào trong bụng của công chúa Suppavāsā. Kể từ lúc vị ấy nhập thai, mỗi sáng và mỗi chiều, năm trăm món quà được mang đến cho nàng Suppavāsā. Rồi để thử phước báu của con mình, nàng đã cho người dùng tay chạm vào giỏ hạt giống. Từ mỗi một hạt giống, một trăm, thậm chí một ngàn thẻ tre được sinh ra, từ mỗi một thửa ruộng karīsa, năm mươi, sáu mươi xe lúa được thu hoạch. Vào lúc đổ lúa vào kho, nhờ phước báu của công chúa, khi nàng dùng tay chạm vào cửa kho, thì những gì người ta lấy ra đều được lấp đầy trở lại. Ngay cả từ một nồi cơm đã đầy, khi nói "nhờ phước của công chúa" và đem cho bất kỳ ai, chừng nào họ chưa dời nồi đi, thì cơm vẫn không vơi. Đứa bé ở trong bụng mẹ đã trôi qua bảy năm.

ගබ්භෙ පන පරිපක්කෙ සත්තාහං මහාදුක්ඛං අනුභොසි. සා සාමිකං ආමන්තෙත්වා – ‘‘පුරෙ මරණා ජීවමානා දානං දස්සාමී’’ති සත්ථු සන්තිකං [Pg.248] පෙසෙසි – ‘‘ගච්ඡ, සාමි, ඉමං පවත්තිං සත්ථු ආරොචෙත්වා සත්ථාරං නිමන්තෙහි, යඤ්ච සත්ථා වදති, තං සාධුකං උපලක්ඛෙත්වා ආගන්ත්වා මය්හං කථෙහී’’ති. සො ගන්ත්වා තස්සා සාසනං සත්ථු ආරොචෙසි – ‘‘සත්ථු භන්තෙ, කොළියධීතා පාදෙ වන්දතී’’ති. සත්ථා තස්සා අනුකම්පං පටිච්ච – ‘‘සුඛිනී හොතු සුප්පවාසා කොළියධීතා අරොගා, අරොගං පුත්තං විජායතූ’’ති ආහ. සො තං සුත්වා භගවන්තං වන්දිත්වා අත්තනො ගාමාභිමුඛො පායාසි. තස්ස පුරෙ ආගමනායෙව සුප්පවාසාය කුච්ඡිතො ධම්මකරණතො උදකං විය ගබ්භො නික්ඛමි, පරිවාරෙත්වා නිසින්නජනො අස්සුමුඛො රොදිතුං ආරද්ධො හට්ඨතුට්ඨොව තස්සා සාමිකස්ස තුට්ඨිසාසනං ආරොචෙතුං අගමාසි. සො තෙසං ඉඞ්ගිතං දිස්වා – ‘‘දසබලෙන කථිතකථා නිප්ඵන්නා භවිස්සති මඤ්ඤෙ’’ති චින්තෙසි. සො ආගන්ත්වා සත්ථු කථං රාජධීතාය කථෙසි. රාජධීතා තයා නිමන්තිතං ජීවභත්තමෙව මඞ්ගලභත්තං භවිස්සති, ගච්ඡ සත්තාහං දසබලං නිමන්තෙහීති. සො තථා අකාසි. සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං පවත්තයිංසු. සො දාරකො ඤාතීනං සන්තත්තචිත්තං නිබ්බාපෙන්තො සීතලභාවං කුරුමානො ජාතොති, සීවලිත්වෙව නාමං කරිංසු. සො සත්ත වස්සානි ගබ්භෙ වසිතත්තා ජාතකාලතො පට්ඨාය සබ්බකම්මක්ඛමො අහොසි. ධම්මසෙනාපති සාරිපුත්තත්ථෙරො සත්තමෙ දිවසෙ තෙන සද්ධිං කථාසල්ලාපමකාසි. සත්ථාපි ඉමං ගාථං අභාසි –

Nhưng khi thai đã đến ngày, nàng phải chịu đựng sự đau đớn tột cùng trong bảy ngày. Nàng gọi chồng đến và sai đến chỗ Bậc Đạo Sư, nói rằng: "Trước khi chết, khi còn sống, con muốn cúng dường." Nàng dặn: "Chàng hãy đi, thưa phu quân, trình bày sự việc này lên Bậc Đạo Sư và thỉnh Ngài. Bất cứ điều gì Bậc Đạo Sư nói, chàng hãy ghi nhớ kỹ rồi trở về kể lại cho thiếp." Người chồng đi đến và trình bày lời nhắn của nàng lên Bậc Đạo Sư: "Bạch Thế Tôn, công chúa dòng Koḷiya xin đảnh lễ dưới chân Ngài." Bậc Đạo Sư, do lòng bi mẫn đối với nàng, đã nói: "Mong cho Suppavāsā, công chúa dòng Koḷiya, được an lạc, không bệnh tật, và sinh hạ một đứa con khỏe mạnh." Người chồng nghe vậy, đảnh lễ Thế Tôn rồi lên đường trở về làng của mình. Trước khi người chồng về đến nơi, bào thai đã thoát ra khỏi bụng nàng Suppavāsā một cách dễ dàng như nước chảy ra từ bình lọc. Những người ngồi xung quanh, vốn đang khóc lóc mặt đẫm lệ, nay vui mừng hoan hỷ, đi đến báo tin vui cho chồng nàng. Người chồng thấy cử chỉ của họ, liền nghĩ: "Ta cho rằng lời nói của Bậc Thập Lực đã thành tựu." Chàng trở về và kể lại lời của Bậc Đạo Sư cho công chúa. Công chúa nói: "Bữa ăn mà chàng đã thỉnh mời khi thiếp còn sống sẽ chính là bữa ăn cát tường. Chàng hãy đi thỉnh Bậc Thập Lực trong bảy ngày." Chàng đã làm như vậy. Họ đã tổ chức đại lễ cúng dường đến Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu trong suốt bảy ngày. Đứa bé được sinh ra đã làm cho tâm trí nóng nảy của bà con thân thuộc được nguội lạnh, an bình, nên họ đặt tên cho cậu là Sīvali. Vì đã ở trong bụng mẹ bảy năm, nên ngay từ lúc sinh ra, cậu đã có thể làm mọi việc. Vào ngày thứ bảy, Trưởng lão Sāriputta, vị Tướng quân Chánh pháp, đã có cuộc trò chuyện với cậu. Bậc Đạo Sư cũng đã nói lên kệ này:

‘‘යොමං පලිපථං දුග්ගං, සංසාරං මොහමච්චගා;

තිණ්ණො පාරඞ්ගතො ඣායී, අනෙජො අකථංකථී;

අනුපාදාය නිබ්බුතො, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණ’’න්ති. (ධ. ප. 414;

සු. නි. 643);

"Người nào đã vượt qua con đường lầy lội, khó đi, tức là vòng luân hồi và si mê; đã vượt qua, đã đến bờ kia, là người thiền định, không còn tham ái, không còn nghi hoặc; không còn chấp thủ, đã đạt Niết-bàn, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn."

අථ නං ථෙරො එවමාහ – ‘‘කිං පන තයා එවරූපං දුක්ඛං අනුභවිත්වා පබ්බජිතුං න වට්ටතී’’ති? ‘‘ලභන්තො පබ්බජෙය්‍යං, භන්තෙ’’ති. සුප්පවාසා තං ථෙරෙන සද්ධිං කථෙන්තං දිස්වා – ‘‘කිං නු ඛො මෙ පුත්තො ධම්මසෙනාපතිනා කථෙතී’’ති ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡි – ‘‘මය්හං පුත්තො තුම්හෙහි සද්ධිං කිං කථෙති, භන්තෙ’’ති? අත්තනා අනුභුත්තගබ්භවාසදුක්ඛං කථෙත්වා – ‘‘තුම්හෙහි අනුඤ්ඤාතො පබ්බජිස්සාමී’’ති වදතීති. ‘‘සාධු භන්තෙ, පබ්බාජෙථ න’’න්ති. ථෙරො තං විහාරං නෙත්වා තචපඤ්චකකම්මට්ඨානං දත්වා පබ්බාජෙන්තො, ‘‘සීවලි[Pg.249], තුය්හං අඤ්ඤෙන ඔවාදෙන කම්මං නත්ථි, තයා සත්ත වස්සානි අනුභුත්තදුක්ඛමෙව පච්චවෙක්ඛාහී’’ති. ‘‘භන්තෙ, පබ්බජ්ජායෙව තුම්හාකං භාරො, යං පන මයා සක්කා කාතුං, තමහං ජානිස්සාමී’’ති. සො පන පඨමකෙසවට්ටියා ඔරොපිතක්ඛණෙයෙව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි, දුතියාය ඔරොපිතක්ඛණෙ සකදාගාමිඵලෙ, තතියාය අනාගාමිඵලෙ පතිට්ඨාසි. සබ්බෙසංයෙව කෙසානං ඔරොපනඤ්ච අරහත්තඵලසච්ඡිකිරියා ච අපුරෙ අපච්ඡා අහොසි.

Bấy giờ, Trưởng lão nói với cậu như vầy: "Này con, sau khi đã trải qua nỗi khổ như vậy, con không nên xuất gia sao?" Cậu đáp: "Bạch ngài, nếu được phép, con sẽ xuất gia." Nàng Suppavāsā thấy con mình đang nói chuyện với Trưởng lão, liền đến gần và hỏi: "Bạch ngài, con trai của con đang nói gì với ngài vậy?" Trưởng lão đáp: "Cậu ấy kể về nỗi khổ đã chịu đựng trong bụng mẹ và nói rằng: 'Nếu được ngài cho phép, con sẽ xuất gia'." Nàng nói: "Lành thay, bạch ngài, xin ngài hãy cho cháu xuất gia." Trưởng lão đưa cậu về tu viện, trao cho đề mục quán niệm năm thể trược và trong khi làm lễ xuất gia, ngài nói: "Này Sīvali, con không cần lời giáo huấn nào khác, con chỉ cần quán xét nỗi khổ mà con đã chịu đựng trong bảy năm qua." Cậu đáp: "Bạch ngài, việc xuất gia là phận sự của ngài, còn việc con có thể làm được, con sẽ tự biết." Ngay khi lọn tóc đầu tiên được cạo xuống, cậu đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn; khi lọn tóc thứ hai được cạo xuống, cậu chứng đắc quả Tư-đà-hàm; và với lọn tóc thứ ba, cậu chứng đắc quả A-na-hàm. Việc cạo xong tất cả tóc và việc chứng ngộ quả A-la-hán đã xảy ra đồng thời, không trước không sau.

අථ භික්ඛුසඞ්ඝෙ කථා උදපාදි – ‘‘අහො එවං පුඤ්ඤවාපි ථෙරො සත්තමාසාධිකානි සත්ත සංවච්ඡරානි මාතුගබ්භෙ වසිත්වා සත්ත දිවසානි මූළ්හගබ්භෙ වසී’’ති. සත්ථා ආගන්ත්වා – ‘‘කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා’’ති පුච්ඡිත්වා – ‘‘ඉමාය නාමා’’ති වුත්තෙ – ‘‘න, භික්ඛවෙ, ඉමිනා කුලපුත්තෙන ඉමාය ජාතියා කතකම්ම’’න්ති වත්වා අතීතං ආහරිත්වා අතීතෙ, භික්ඛවෙ, බුද්ධුප්පාදතො පුරෙතරමෙව එස කුලපුත්තො බාරාණසියං රාජකුලෙ නිබ්බත්තො, පිතු අච්චයෙන රජ්ජෙ පතිට්ඨාය විභවසම්පන්නො පාකටො අහොසි. තදා එකො පච්චන්තරාජා ‘‘රජ්ජං ගණ්හිස්සාමී’’ති ආගන්ත්වා නගරං උපරුන්ධිත්වා ඛන්ධාවාරං කාරෙත්වා විහාසි. අථ රාජා මාතුයා සද්ධිං සමානච්ඡන්දො හුත්වා සත්තාහං ඛන්ධාවාරනගරෙ චතූසු දිසාසු ද්වාරං පිධාපෙසි, නික්ඛමන්තානං පවිසන්තානඤ්ච ද්වාරමූළ්හං අහොසි. අථ මිගදායවිහාරෙ පච්චෙකබුද්ධා උග්ඝොසෙසුං. රාජා සුත්වා ද්වාරං විවරාපෙසීති. පච්චන්තරාජාපි පලායි. සො තෙන කම්මවිපාකෙන නරකාදීසු දුක්ඛමනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජකුලෙ නිබ්බත්තොපි මාතුයා සද්ධිං ඉමං එවරූපං දුක්ඛමනුභවි. තස්ස පන පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය භික්ඛුසඞ්ඝස්ස චත්තාරො පච්චයා යදිච්ඡකං උප්පජ්ජන්ති. එවං එත්ථ වත්ථු සමුට්ඨිතං.

Bấy giờ, trong Tăng chúng khởi lên câu chuyện: “Ôi, vị Trưởng lão có phước đức như vậy mà đã ở trong bụng mẹ bảy năm bảy tháng, và đã ở trong thai bị kẹt bảy ngày.” Ðức Thế Tôn đến hỏi: “Này các Tỳ-khưu, các ông đang ngồi bàn luận chuyện gì vậy?” Khi được trả lời: “Thưa, về chuyện này,” Ngài nói: “Này các Tỳ-khưu, không phải do nghiệp đã làm trong đời này của vị thiện nam tử này đâu.” Rồi Ngài kể lại chuyện quá khứ: “Này các Tỳ-khưu, trong quá khứ, trước khi đức Phật ra đời, vị thiện nam tử này đã sanh ra trong hoàng tộc ở Bārāṇasī. Sau khi vua cha băng hà, vị ấy lên ngôi vua, trở nên giàu có và nổi tiếng. Khi ấy, một vị vua biên địa đến với ý định ‘Ta sẽ chiếm lấy vương quốc,’ đã bao vây thành phố và đóng quân trại. Bấy giờ, nhà vua cùng với mẹ đồng lòng, đã cho đóng các cổng thành ở bốn hướng trong bảy ngày, khiến cho việc ra vào của dân chúng bị bế tắc. Khi ấy, các vị Phật Ðộc Giác ở Migadāya đã lên tiếng. Nhà vua nghe thấy, liền cho mở cổng. Vị vua biên địa cũng bỏ chạy. Do quả báo của nghiệp đó, sau khi chịu khổ ở các cõi địa ngục, trong thời đức Phật này, dù sanh ra trong hoàng tộc, vị ấy cũng đã cùng với mẹ chịu đựng nỗi khổ như vậy. Tuy nhiên, kể từ khi xuất gia, bốn món vật dụng cần thiết cho Tăng chúng đã phát sanh dồi dào theo ý muốn. Câu chuyện đã khởi lên như vậy.”

අපරභාගෙ සත්ථා සාවත්ථිං අගමාසි. ථෙරො භගවන්තං අභිවාදෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, මය්හං පුඤ්ඤබලං වීමංසිස්සාමි, පඤ්චභික්ඛුසතානි දෙථා’’ති. ‘‘ගණ්හ, සීවලී’’ති. සො පඤ්චසතෙ භික්ඛූ ගහෙත්වා හිමවන්තාභිමුඛං ගච්ඡන්තො අටවිමග්ගං ගච්ඡති. තස්ස පඨමං දිට්ඨනිග්‍රොධෙ අධිවත්ථා දෙවතා සත්ත දිවසානි දානං අදාසි. ඉති සො –

Về sau, Ðức Thế Tôn đã đi đến Sāvatthī. Vị Trưởng lão đảnh lễ Ðức Thế Tôn và thưa: “Bạch Ðức Thế Tôn, con muốn thử nghiệm năng lực phước báu của con, xin Ngài cho con năm trăm vị Tỳ-khưu.” “Sīvali, hãy nhận lấy.” Vị ấy dẫn theo năm trăm vị Tỳ-khưu, đi về hướng Himavanta, và đi vào con đường trong rừng. Vị thiên nữ trú ngụ ở cây đa đầu tiên mà ngài nhìn thấy đã cúng dường trong bảy ngày. Do đó, vị ấy –

‘‘නිග්‍රොධං පඨමං පස්සි, දුතියං පණ්ඩවපබ්බතං;

තතියං අචිරවතියං, චතුත්ථං වරසාගරං.

“Đầu tiên thấy cây đa, thứ hai là núi Paṇḍava; Thứ ba là sông Aciravatī, thứ tư là biển cả tuyệt vời.

‘‘පඤ්චමං [Pg.250] හිමවන්තං සො, ඡට්ඨං ඡද්දන්තුපාගමි;

සත්තමං ගන්ධමාදනං, අට්ඨමං අථ රෙවත’’න්ති. (අ. නි. අට්ඨ. 1.1.207;

ථෙරගා. අට්ඨ. 1.59 සීවලිත්ථෙරගාථාවණ්ණනා) –

“Thứ năm, ngài đến Himavanta, thứ sáu đến Chaddanta; Thứ bảy là Gandhamādana, và thứ tám là Revata.”

සබ්බට්ඨානෙසු සත්ත සත්ත දිවසානෙව දානං අදංසු. ගන්ධමාදනපබ්බතෙ පන නාගදත්තදෙවරාජා සත්තසු දිවසෙසු එකදිවසං ඛීරපිණ්ඩපාතං අදාසි, එකදිවසං සප්පිපිණ්ඩපාතං අදාසි. අථ නං භික්ඛුසඞ්ඝො ආහ – ‘‘ආවුසො, ඉමස්ස දෙවරඤ්ඤො නෙව ධෙනුයො දුය්හමානා පඤ්ඤායන්ති, න දධිනිම්මථනං, කුතො තෙ, දෙවරාජ, ඉදං උප්පජ්ජතී’’ති? ‘‘භන්තෙ, කස්සපදසබලස්ස කාලෙ ඛීරසලාකභත්තදානස්සෙතං ඵල’’න්ති දෙවරාජා ආහ.

Ở tất cả các nơi, họ đã cúng dường trong bảy ngày. Riêng ở núi Gandhamādana, thiên vương Nāgadatta trong bảy ngày đã cúng dường vật thực khất thực bằng sữa trong một ngày, và cúng dường vật thực khất thực bằng bơ sữa trong một ngày. Bấy giờ, Tăng chúng hỏi vị ấy: “Này hiền hữu, vị thiên vương này không thấy có bò sữa nào được vắt, cũng không có việc khuấy sữa đông, vậy thưa thiên vương, những thứ này từ đâu mà có?” Thiên vương trả lời: “Thưa các ngài, đây là quả của việc cúng dường bữa ăn bằng phiếu sữa vào thời của Ðức Thập Lực Kassapa.”

අපරභාගෙ සත්ථා ඛදිරවනියරෙවතත්ථෙරස්ස පච්චුග්ගමනං අකාසි. කථං? අථායස්මා සාරිපුත්තො සත්ථාරං ආහ – ‘‘භන්තෙ, මය්හං කිර කනිට්ඨභාතා රෙවතො පබ්බජිතො, සො අභිරමෙය්‍ය වා න වා, ගන්ත්වා නං පස්සිස්සාමී’’ති. භගවා රෙවතස්ස ආරද්ධවිපස්සකභාවං ඤත්වා ද්වෙ වාරෙ පටික්ඛිපිත්වා තතියවාරෙ යාචිතො අරහත්තප්පත්තභාවං ඤත්වා – සාරිපුත්ත, අහම්පි ගමිස්සාමි භික්ඛූනං ආරොචෙහීති. ථෙරො භික්ඛූ සන්නිපාතාපෙත්වා – ‘‘ආවුසො, සත්ථා චාරිකං චරිතුකාමො, ගන්තුකාමා ආගච්ඡන්තූ’’ති සබ්බෙසංයෙව ආරොචෙසි. දසබලස්ස චාරිකත්ථාය ගමනකාලෙ ඔහිය්‍යමානකභික්ඛූ නාම අප්පකා හොන්ති, ‘‘සත්ථු සුවණ්ණවණ්ණං සරීරං පස්සිස්සාම, මධුරධම්මකථං වා සුණිස්සාමා’’ති යෙභුය්‍යෙන ගන්තුකාමා බහුතරාව හොන්ති. ඉති සත්ථා මහාභික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො ‘‘රෙවතං පස්සිස්සාමා’’ති නික්ඛන්තො.

Về sau, Ðức Thế Tôn đã đi đón Trưởng lão Revata ở rừng Khadiravaniya. Như thế nào? Bấy giờ, Tôn giả Sāriputta thưa với Ðức Thế Tôn: “Bạch Ðức Thế Tôn, nghe nói em trai của con là Revata đã xuất gia, con không biết vị ấy có thích thú hay không, con sẽ đi thăm vị ấy.” Ðức Thế Tôn biết rằng Revata đã bắt đầu tu tập thiền quán, nên đã từ chối hai lần, và khi được thỉnh cầu lần thứ ba, Ngài biết rằng vị ấy đã đắc quả A-la-hán, liền nói: “Sāriputta, Ta cũng sẽ đi, hãy báo cho các Tỳ-khưu biết.” Vị Trưởng lão triệu tập các Tỳ-khưu và thông báo cho tất cả: “Này các hiền hữu, Ðức Thế Tôn muốn đi du hành, những ai muốn đi hãy đến.” Khi Ðức Thập Lực đi du hành, số Tỳ-khưu ở lại thường rất ít, phần lớn đều muốn đi với ý nghĩ: “Chúng ta sẽ được chiêm ngưỡng thân sắc vàng của Ðức Thế Tôn, hoặc được nghe pháp thoại ngọt ngào.” Như vậy, Ðức Thế Tôn cùng với đại chúng Tỳ-khưu đã khởi hành với ý định “chúng ta sẽ đi thăm Revata.”

අථෙකස්මිං පදෙසෙ ආනන්දත්ථෙරො ද්වෙධාපථං පත්වා භගවන්තං පුච්ඡි – ‘‘භන්තෙ, ඉමස්මිං ඨානෙ ද්වෙධාපථො, කතරමග්ගෙන භික්ඛුසඞ්ඝො ගච්ඡතූ’’ති? ‘‘කතරමග්ගො, ආනන්ද, උජුකො’’ති? ‘‘භන්තෙ, උජුමග්ගො තිංසයොජනිකො අමනුස්සපථො. පරිහාරමග්ගො පන සට්ඨියොජනිකො ඛෙමො සුභික්ඛො’’ති. ‘‘ආනන්ද, සීවලි, අම්හෙහි සද්ධිං ආගතො’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, ආගතො’’ති. ‘‘තෙන හි සඞ්ඝො උජුමග්ගමෙව ගච්ඡතු, සීවලිස්ස පුඤ්ඤං වීමංසිස්සාමා’’ති. සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො සීවලිත්ථෙරස්ස පුඤ්ඤවීමංසනත්ථං තිංසයොජනමග්ගං අභිරුහි (අ. නි. අට්ඨ. 1.1.203).

Bấy giờ, tại một nơi, Trưởng lão Ānanda đến một ngã rẽ và hỏi Ðức Thế Tôn: “Bạch Ðức Thế Tôn, ở nơi này có ngã rẽ, Tăng chúng nên đi theo con đường nào?” “Ānanda, con đường nào là đường thẳng?” “Bạch Ðức Thế Tôn, con đường thẳng dài ba mươi do-tuần, là con đường của phi nhân. Còn con đường vòng dài sáu mươi do-tuần, an toàn và có nhiều đồ ăn.” “Ānanda, Sīvali có đi cùng chúng ta không?” “Thưa vâng, bạch Ðức Thế Tôn, có đi ạ.” “Vậy thì Tăng chúng hãy đi theo con đường thẳng, chúng ta sẽ thử nghiệm phước báu của Sīvali.” Ðức Thế Tôn cùng với Tăng chúng đã đi vào con đường dài ba mươi do-tuần để thử nghiệm phước báu của Trưởng lão Sīvali.

මග්ගං [Pg.251] අභිරුහනට්ඨානතො පට්ඨාය දෙවසඞ්ඝො යොජනෙ යොජනෙ ඨානෙ නගරං මාපෙත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස වසනත්ථාය විහාරෙ පටියාදෙසි. දෙවපුත්තා රඤ්ඤා පෙසිතකම්මකාරා විය හුත්වා යාගුඛජ්ජකාදීනි ගහෙත්වා – ‘‘කහං, අය්‍යො සීවලී’’ති පුච්ඡන්තා ගච්ඡන්ති. ථෙරො සක්කාරසම්මානං ගාහාපෙත්වා සත්ථු සන්තිකං ගච්ඡති. සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං පරිභුඤ්ජි. ඉමිනාව නියාමෙන සත්ථා සක්කාරං අනුභවන්තො දෙවසිකං යොජනපරමං ගන්ත්වා තිංසයොජනිකං කන්තාරං අතික්කම්ම ඛදිරවනියරෙවතත්ථෙරස්ස වසනට්ඨානං පත්තො, ථෙරො සත්ථු ආගමනං ඤත්වා අත්තනො වසනට්ඨානෙ බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පහොනකවිහාරෙ දසබලස්ස ගන්ධකුටිං රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානානි ච ඉද්ධියා මාපෙත්වා තථාගතස්ස පච්චුග්ගමනං ගතො. සත්ථා අලඞ්කතපටියත්තෙන මග්ගෙන විහාරං පාවිසි. අථ තථාගතෙ ගන්ධකුටිං පවිට්ඨෙ භික්ඛූ වස්සග්ගෙන පත්තසෙනාසනානි පවිසිංසු. දෙවතා ‘‘අකාලො ආහාරස්සා’’ති අට්ඨවිධං පානකං ආහරිංසු. සත්ථා සඞ්ඝෙන සද්ධිං පානකං පිවි. ඉමිනා නියාමෙනෙව තථාගතස්ස සක්කාරසම්මානං අනුභවන්තස්සෙව අද්ධමාසො අතික්කන්තො.

Kể từ nơi bắt đầu lên đường, chư Thiên cứ mỗi do-tuần lại hóa hiện một thành phố và chuẩn bị các ngôi tịnh xá để Tăng chúng do đức Phật dẫn đầu trú ngụ. Các vị Thiên tử, giống như những người phục vụ do vua phái đến, cầm lấy cháo, vật thực, v.v., vừa đi vừa hỏi: "Thưa ngài Sīvali ở đâu?" Vị Trưởng lão sau khi khiến họ dâng cúng vật phẩm và sự tôn kính, liền đi đến chỗ đức Đạo Sư. Đức Đạo Sư cùng với Tăng chúng thọ dụng. Theo cách thức này, đức Đạo Sư trong khi thọ nhận sự cúng dường, mỗi ngày đi được tối đa một do-tuần, đã vượt qua quãng đường hoang vu dài ba mươi do-tuần và đến được nơi ở của Trưởng lão Revata ở rừng Khadira. Vị Trưởng lão, biết được sự quang lâm của đức Đạo Sư, tại nơi ở của mình, đã chuẩn bị các tịnh xá đủ cho Tăng chúng do đức Phật dẫn đầu, và dùng thần thông hóa hiện hương thất cho đức Thập Lực, cùng các nơi nghỉ ban đêm và ban ngày, rồi đi ra nghênh đón đức Như Lai. Đức Đạo Sư đi vào tịnh xá theo con đường đã được trang hoàng sửa soạn. Khi đức Như Lai đã vào hương thất, các Tỳ-khưu theo thứ tự hạ lạp đã vào các chỗ ở đã được phân chia. Chư Thiên nghĩ rằng "đã phi thời để dùng bữa" nên đã mang đến tám loại nước trái cây. Đức Đạo Sư cùng với Tăng chúng đã uống nước trái cây. Cứ theo cách thức này, trong khi đức Như Lai thọ nhận sự cúng dường và tôn kính, nửa tháng đã trôi qua.

අථෙකච්චෙ උක්කණ්ඨිතභික්ඛූ එකස්මිං ඨානෙ නිසීදිත්වා කථං උප්පාදයිංසු – ‘‘දසබලො ‘මය්හං අග්ගසාවකස්ස කනිට්ඨභාතා’ති වත්වා එවරූපං නවකම්මිකං භික්ඛුං පස්සිතුං ආගතො, ඉමස්ස විහාරස්ස සන්තිකෙ ජෙතවනවිහාරො වා වෙළුවනවිහාරාදයො වා කිං කරිස්සන්ති? අයම්පි භික්ඛු එවරූපස්ස නවකම්මස්ස කාරකො, කිං නාම සමණධම්මං කරිස්සතී’’ති? අථ සත්ථා චින්තෙසි – ‘‘මයි ඉධ චිරං වසන්තෙ ඉදං ඨානං ආකිණ්ණං භවිස්සති, ආරඤ්ඤකා නාම භික්ඛූ පවිවෙකත්ථිකා හොන්ති, රෙවතස්ස ඵාසුවිහාරො න භවිස්සතී’’ති. තතො ථෙරස්ස දිවාට්ඨානං ගතො. ථෙරොපි එකකොව චඞ්කමනකොටියං ආලම්බනඵලකං නිස්සාය පාසාණඵලකෙ නිසින්නො සත්ථාරං දූරතොව ආගච්ඡන්තං දිස්වා පච්චුග්ගන්ත්වා වන්දි.

Bấy giờ, một số Tỳ-khưu bất mãn ngồi lại một nơi và khởi lên câu chuyện: "Đức Thập Lực, vì nghĩ rằng 'đây là em trai của vị Thượng thủ Thinh văn của ta', nên đã đến thăm một vị Tỳ-khưu chỉ lo việc xây dựng như thế này. So với ngôi tịnh xá này, tịnh xá Jetavana hay Veluvana, v.v., thì có nghĩa lý gì? Vị Tỳ-khưu này là người chỉ lo việc xây cất như vậy, làm sao có thể thực hành Sa-môn pháp được chứ?" Bấy giờ, đức Đạo Sư suy nghĩ: "Nếu ta ở đây lâu, nơi này sẽ trở nên đông đúc. Các Tỳ-khưu sống trong rừng vốn ưa thích sự độc cư. Revata sẽ không được an trú." Do đó, Ngài đã đi đến nơi nghỉ ban ngày của vị Trưởng lão. Vị Trưởng lão cũng đang ngồi một mình trên một phiến đá, tựa vào lan can ở cuối đường kinh hành, thấy đức Đạo Sư từ xa đi đến, ngài đã ra đón và đảnh lễ.

අථ නං සත්ථා පුච්ඡි – ‘‘රෙවත, ඉදං වාළමිගට්ඨානං, චණ්ඩානං හත්ථිඅස්සාදීනං සද්දං සුත්වා කිං කරොසී’’ති? ‘‘තෙසං මෙ, භන්තෙ, සද්දං සුණතො අරඤ්ඤපීති නාම උප්පන්නා’’ති. සත්ථා ඉමස්මිං ඨානෙ රෙවතත්ථෙරස්ස පඤ්චහි ගාථාසතෙහි අරඤ්ඤානිසංසං නාම කථෙත්වා පුනදිවසෙ අවිදූරට්ඨානෙ පිණ්ඩාය [Pg.252] චරිත්වා රෙවතත්ථෙරං ආමන්තෙත්වා යෙහි භික්ඛූහි ථෙරස්ස අවණ්ණො කථිතො, තෙසං කත්තරයට්ඨිඋපාහනතෙලනාළිඡත්තානං පමුස්සනභාවමකාසි. තෙ අත්තනො පරික්ඛාරත්ථාය නිවත්තා ආගතමග්ගෙනෙව ගච්ඡන්තාපි තං ඨානං සල්ලක්ඛෙතුං න සක්කොන්ති. පඨමඤ්හි තෙ අලඞ්කතපටියත්තෙන මග්ගෙන ගන්ත්වා, තංදිවසං පන විසමමග්ගෙන ගච්ඡන්තා තස්මිං තස්මිං ඨානෙ උක්කුටිකං නිසීදන්තා ජණ්ණුකෙහි ගච්ඡන්ති. තෙ ගුම්බෙ ච ගච්ඡෙ ච කණ්ඩකෙ ච මද්දන්තා අත්තනා වසිතසභාගට්ඨානං ගන්ත්වා තස්මිං තස්මිං ඛදිරඛාණුකෙ ලග්ගිතං අත්තනො ඡත්තං සඤ්ජානන්ති, උපාහනං කත්තරයට්ඨිං තෙලනාළිඤ්ච සඤ්ජානන්ති. තෙ තස්මිං සමයෙ ‘‘ඉද්ධිමා අයං භික්ඛූ’’ති ඤත්වා අත්තනො පරික්ඛාරමාදාය ‘‘දසබලස්ස පටියත්තසක්කාරො නාම එවරූපො හොතී’’ති වදන්තා අගමංසු.

Bấy giờ, đức Đạo Sư hỏi ngài: "Này Revata, đây là nơi của thú dữ. Khi nghe tiếng của voi, ngựa hung dữ, v.v., con làm gì?" "Bạch Thế Tôn, khi con nghe tiếng của chúng, một niềm hỷ lạc của rừng sâu khởi lên trong con." Đức Đạo Sư, tại nơi này, đã thuyết giảng cho Trưởng lão Revata về lợi ích của rừng sâu qua năm trăm bài kệ. Vào ngày hôm sau, sau khi đi khất thực ở một nơi không xa, Ngài gọi Trưởng lão Revata đến và khiến cho những Tỳ-khưu đã nói lời chê bai vị Trưởng lão quên mất gậy chống, dép, ống dầu và dù của họ. Họ quay lại để tìm vật dụng của mình, dù đi theo con đường đã đến nhưng cũng không thể nhận ra nơi đó. Vì lúc đầu họ đã đi trên con đường được trang hoàng sửa soạn, nhưng vào ngày hôm đó, họ lại đi trên một con đường gồ ghề, họ phải ngồi xổm ở chỗ này chỗ kia, và đi bằng đầu gối. Họ giẫm đạp lên bụi rậm, lùm cây và gai góc, đi đến nơi tương tự như nơi họ đã ở, và nhận ra chiếc dù của mình bị mắc vào gốc cây khadira này kia, nhận ra đôi dép, cây gậy chống và ống dầu. Vào lúc đó, họ nhận ra rằng "vị Tỳ-khưu này có thần thông", họ lấy vật dụng của mình và vừa đi vừa nói: "Sự cúng dường được chuẩn bị cho đức Thập Lực quả là như thế này đây."

පුරතො ආගතෙ භික්ඛූ, විසාඛා උපාසිකා, අත්තනො ගෙහෙ නිසින්නකාලෙ පුච්ඡි – ‘‘මනාපං නු ඛො, භන්තෙ, රෙවතස්ස වසනට්ඨාන’’න්ති? ‘‘මනාපං, උපාසිකෙ, නන්දවනචිත්තලතාවනපටිභාගං තං සෙනාසන’’න්ති. අථ තෙසං පච්ඡතො ආගතෙ භික්ඛූ පුච්ඡි – ‘‘මනාපං, අය්‍යා, රෙවතස්ස වසනට්ඨාන’’න්ති? ‘‘මා පුච්ඡ, උපාසිකෙ, කථෙතුං අයුත්තට්ඨානං, එතං උජ්ජඞ්ගලසක්ඛරපාසාණවිසමඛදිරවනං එව, තත්ථ සො භික්ඛු වසතී’’ති.

Nữ cư sĩ Visākhā, khi các Tỳ-khưu đến trước đang ngồi trong nhà bà, đã hỏi: "Bạch quý ngài, nơi ở của ngài Revata có khả ái không ạ?" "Khả ái lắm, này nữ cư sĩ, chỗ ở đó sánh ngang với vườn Nandavana và Cittalatāvana." Sau đó, bà hỏi các Tỳ-khưu đến sau họ: "Thưa quý ngài, nơi ở của ngài Revata có khả ái không ạ?" "Đừng hỏi, này nữ cư sĩ, đó là một nơi không thích hợp để nói đến. Đó chỉ là một khu rừng khadira hoang vu, đầy sỏi đá, gồ ghề. Vị Tỳ-khưu ấy sống ở đó."

විසාඛා පුරිමානං පච්ඡිමානඤ්ච භික්ඛූනං කථං සුත්වා, ‘‘කෙසං නු ඛො කථා සච්චා’’ති පච්ඡාභත්තං ගන්ධමාලං ආදාය දසබලස්ස උපට්ඨානං ගන්ත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නා සත්ථාරං පුච්ඡි – ‘‘භන්තෙ, රෙවතත්ථෙරස්ස වසනට්ඨානං එකච්චෙ අය්‍යා වණ්ණෙන්ති, එකච්චෙ නින්දන්ති, කිමෙතං, භන්තෙ’’ති? ‘‘විසාඛෙ, රමණියං වා හොතු මා වා, යස්මිං ඨානෙ අරියානං චිත්තං රමති, තදෙව ඨානං රමණියං නාමා’’ති වත්වා ඉමං ගාථමාහ –

Visākhā, sau khi nghe lời của cả nhóm Tỳ-khưu trước và nhóm sau, nghĩ rằng "Lời của ai là thật đây?", sau bữa ăn, đã mang hương và hoa đến hầu đức Thập Lực. Sau khi đảnh lễ và ngồi xuống một bên, bà hỏi đức Đạo Sư: "Bạch Thế Tôn, nơi ở của Trưởng lão Revata, một số vị tôn giả thì tán thán, một số vị lại chê bai. Việc này là thế nào, bạch Thế Tôn?" "Này Visākhā, dù có khả ái hay không, nơi nào mà tâm của các bậc Thánh tìm thấy hỷ lạc, chính nơi đó được gọi là khả ái." Nói vậy rồi, Ngài đọc bài kệ này:

‘‘ගාමෙ වා යදි වාරඤ්ඤෙ, නින්නෙ වා යදි වා ථලෙ;

යත්ථ අරහන්තො විහරන්ති, තං භූමිරාමණෙය්‍යක’’න්ති. (ධ. ප. 98;

ථෙරගා. 991;

සං. නි. 1.261);

"Dù ở trong làng hay trong rừng, dù ở thung lũng hay trên cao nguyên, nơi nào các bậc A-la-hán trú ngụ, nơi ấy là mảnh đất khả ái."

අපරභාගෙ භගවා අරියගණමජ්ඣෙ නිසින්නො ථෙරං ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං ලාභීනං යදිදං, සීවලී’’ති (අ. නි. 1.198, 207) එතදග්ගෙ ඨපෙසි.

Về sau, đức Thế Tôn, khi đang ngự giữa chúng Thánh, đã đặt vị Trưởng lão vào vị trí tối thắng với lời rằng: "Này các Tỳ-khưu, tối thắng trong số các đệ tử Tỳ-khưu của ta về phương diện có nhiều tài lộc, chính là Sīvali."

54. අථායස්මා සීවලිත්ථෙරො අරහත්තං පත්වා පත්තඑතදග්ගට්ඨානො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො [Pg.253] පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. අනුත්තානත්ථපදවණ්ණනමෙව කරිස්සාම.

54. Khi ấy, trưởng lão Sīvali, sau khi chứng đắc A-la-hán và đạt được địa vị tối thắng, đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói (câu kệ) bắt đầu là: ‘Padumuttaro nāma jino.’ (Chúng tôi) sẽ chỉ giải thích ý nghĩa của những từ không rõ ràng.

55. සීලං තස්ස අසඞ්ඛෙය්‍යන්ති තස්ස පදුමුත්තරස්ස භගවතො සීලං අසඞ්ඛෙය්‍යං.

55. ‘Sīlaṃ tassa asaṅkheyyaṃ’ (Giới của vị ấy là vô số) có nghĩa là: Giới của đức Thế Tôn Padumuttara ấy là vô số.

‘‘නව කොටිසහස්සානි, අසීතිසතකොටියො;

පඤ්ඤාසසතසහස්සානි, ඡත්තිංසා ච පුනාපරෙ.

‘Chín ngàn ức, tám mươi trăm ức; năm mươi trăm ngàn, và lại thêm ba mươi sáu.

‘‘එතෙ සංවරවිනයා, සම්බුද්ධෙන පකාසිතා;

පෙය්‍යාලමුඛෙන නිද්දිට්ඨා, සික්ඛාවිනයසංවරෙ’’ති. (විසුද්ධි. 1.20;

පටි. ම. අට්ඨ. 1.1.37) –

‘Những luật thu thúc này, đã được bậc Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết; được chỉ ra bằng phương pháp lược thuật, trong (phần) thu thúc về học giới và luật.’” (visuddhi. 1.20; paṭi. ma. aṭṭha. 1.1.37) –

එවං වුත්තසික්ඛාපදානි භික්ඛූනං සාවකපඤ්ඤත්තිවසෙන වුත්තානි. භගවතො පන සීලං අසඞ්ඛෙය්‍යමෙව සංඛාතුං ගණෙතුං අසක්කුණෙය්‍යන්ති අත්ථො. සමාධිවජිරූපමො යථා වජිරං ඉන්දනීලමණිවෙළුරියමණිඵලිකමසාරගල්ලාදීනි රතනානි විජ්ඣති ඡිද්දාවඡිද්දං කරොති, එවමෙව පදුමුත්තරස්ස භගවතො ලොකුත්තරමග්ගසමාධි පටිපක්ඛපච්චනීකධම්මෙ විජ්ඣති භින්දති සමුච්ඡින්දතීති අත්ථො. අසඞ්ඛෙය්‍යං ඤාණවරං තස්ස බුද්ධස්ස චත්තාරි සච්චානි සත්තතිංසබොධිපක්ඛියධම්මෙ සඞ්ඛතාසඞ්ඛතධම්මෙ ච ජානිතුං පටිවිජ්ඣිතුං සමත්ථං සයම්භූඤාණසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණාදිඤාණසමූහං අසඞ්ඛෙය්‍යං, අතීතානාගතපච්චුප්පන්නාදිභෙදෙන සංඛාවිරහිතන්ති අත්ථො. විමුත්ති ච අනොපමාති සංකිලෙසෙහි විමුත්තත්තා සොතාපත්තිඵලාදිකා චතස්සො විමුත්තියො අනුපමා උපමාරහිතා ‘‘ඉමා විය භූතා’’ති උපමෙතුං න සක්කාති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

Các học giới được nói đến như vậy là được nói theo cách chế định cho các vị tỳ khưu là thinh văn. Còn giới của đức Thế Tôn thì thật sự là vô số, ý nghĩa là không thể đếm, không thể tính được. Định được ví như kim cương, giống như kim cương xuyên thủng, làm cho có lỗ và không có lỗ các loại bảo vật như ngọc indanīla, ngọc veḷuriya, pha lê, ngọc masāragalla, v.v., cũng vậy, định của đạo siêu thế của đức Thế Tôn Padumuttara xuyên thủng, phá vỡ, đoạn trừ các pháp đối nghịch, thù địch, đó là ý nghĩa. Trí tuệ cao thượng vô số của đức Phật ấy, là tập hợp các trí tuệ như tự giác trí, toàn giác trí, v.v., có khả năng biết, thấu triệt bốn sự thật, ba mươi bảy phẩm trợ đạo, và các pháp hữu vi, vô vi, là vô số; ý nghĩa là không có con số (để đếm) theo sự phân chia quá khứ, vị lai, hiện tại, v.v. Và ‘giải thoát là vô song’ có nghĩa là: do đã giải thoát khỏi các phiền não, bốn sự giải thoát là quả Tu-đà-hoàn v.v., là vô song, không có gì sánh bằng, không thể so sánh rằng ‘giống như những thứ này.’ Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng.

සීවලිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về tiền sử của trưởng lão Sīvali đã kết thúc.

4. වඞ්ගීසත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

4. Phần giải về tiền sử của trưởng lão Vaṅgīsa

චතුත්ථාපදානෙ පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො වඞ්ගීසත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො ධම්මං සොතුං [Pg.254] ගච්ඡන්තෙහි නගරවාසීහි සද්ධිං විහාරං ගන්ත්වා ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකභික්ඛුං පටිභානවන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සත්ථු අධිකාරකම්මං කත්වා – ‘‘අහම්පි අනාගතෙ පටිභානවන්තානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං කත්වා සත්ථාරා බ්‍යාකතො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා මාතු පරිබ්බාජිකාභාවෙන අපරභාගෙ පරිබ්බාජකොති පාකටො වඞ්ගීසොති ච ලද්ධනාමො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා තතො ආචරියං ආරාධෙත්වා ඡවසීසජානනමන්තං නාම සික්ඛිත්වා ඡවසීසං නඛෙන ආකොටෙත්වා – ‘‘අයං සත්තො අසුකයොනියං නිබ්බත්තො’’ති ජානාති.

Trong thiên truyện thứ tư, (câu kệ) bắt đầu là ‘Padumuttaro nāma jino’ là tiền sử của trưởng lão Vaṅgīsa. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, ngài đã sanh ra trong một gia đình giàu có ở thành phố Haṃsavatī. Khi đã trưởng thành, ngài cùng với các thị dân đi đến tu viện để nghe Pháp, và trong khi đang nghe Pháp, ngài đã thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thắng trong số những vị có tài ứng đối. Ngài đã thực hiện việc công đức đối với đức Đạo Sư, đã phát nguyện rằng: ‘Trong tương lai, con cũng mong được là người tối thắng trong số những vị có tài ứng đối,’ và đã được đức Đạo Sư thọ ký. Ngài đã làm các việc thiện cho đến trọn đời, đã hưởng thụ cả hai loại tài sản ở cõi trời và cõi người. Trong thời đức Phật hiện tại, ngài đã sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn ở Sāvatthī. Về sau, do mẹ là một nữ du sĩ, ngài trở nên nổi tiếng là một du sĩ và có được tên là Vaṅgīsa. Ngài đã học thuộc ba bộ Vệ-đà, sau đó đã thỉnh cầu vị thầy và học được câu thần chú gọi là ‘biết sọ người chết.’ Ngài gõ vào sọ người chết bằng móng tay và biết rằng: ‘Chúng sanh này đã sanh vào cảnh giới kia.’”

බ්‍රාහ්මණා ‘‘අයං අම්හාකං ජිවිකාය මග්ගො’’ති වඞ්ගීසං ගහෙත්වා ගාමනිගමරාජධානියො විචරිංසු. වඞ්ගීසො තිවස්සමත්ථකෙ මතානම්පි සීසං ආහරාපෙත්වා නඛෙන ආකොටෙත්වා – ‘‘අයං සත්තො අසුකයොනියං නිබ්බත්තො’’ති වත්වා මහාජනස්ස කඞ්ඛාච්ඡෙදනත්ථං තෙ තෙ ජනෙ ආවාහෙත්වා අත්තනො අත්තනො ගතිං කථාපෙති. තෙන තස්මිං මහාජනො අභිප්පසීදති. සො තං නිස්සාය මහාජනස්ස හත්ථතො සතම්පි සහස්සම්පි ලභති. බ්‍රාහ්මණා වඞ්ගීසං ආදාය යථාරුචි විචරිංසු. වඞ්ගීසො සත්ථු ගුණෙ සුත්වා සත්ථාරං උපසඞ්කමිතුකාමො අහොසි. බ්‍රාහ්මණා ‘‘සමණො ගොතමො මායාය තං ආවට්ටෙස්සතී’’ති පටික්ඛිපිංසු.

Các vị Bà-la-môn nghĩ rằng: ‘Đây là con đường sinh kế của chúng ta,’ rồi dẫn Vaṅgīsa đi khắp các làng, thị trấn, và kinh thành. Vaṅgīsa cho mang đến cả những sọ của người đã chết được ba năm, gõ vào bằng móng tay và nói rằng: ‘Chúng sanh này đã sanh vào cảnh giới kia.’ Để đoạn trừ sự nghi ngờ của đại chúng, ngài cho gọi những người ấy đến và khiến họ tự nói về cảnh giới của mình. Do đó, đại chúng rất hoan hỷ với ngài. Nhờ vào việc ấy, ngài nhận được cả trăm, cả ngàn (đồng tiền) từ tay của đại chúng. Các vị Bà-la-môn dẫn Vaṅgīsa đi khắp nơi theo ý muốn. Vaṅgīsa, sau khi nghe về các ân đức của đức Đạo Sư, đã muốn đến yết kiến đức Đạo Sư. Các vị Bà-la-môn đã ngăn cản, nói rằng: ‘Sa-môn Gotama sẽ dùng ảo thuật để lôi kéo ông.’”

වඞ්ගීසො තෙසං වචනං අනාදියිත්වා, සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා, පටිසන්ථාරං කත්වා, එකමන්තං නිසීදි. සත්ථා තං පුච්ඡි – ‘‘වඞ්ගීස, කිඤ්චි සිප්පං ජානාතී’’ති? ‘‘ආම, භො ගොතම, ඡවසීසමන්තං නාමෙකං ජානාමි, තෙන තිවස්සමත්ථකෙ මතානම්පි සීසං නඛෙන ආකොටෙත්වා නිබ්බත්තට්ඨානං ජානාමී’’ති. අථ සත්ථා තස්ස එකං නිරයෙ නිබ්බත්තස්ස සීසං, එකං මනුස්සෙසු, එකං දෙවෙසු, එකං පරිනිබ්බුතස්ස සීසං ආහරාපෙත්වා දස්සෙසි. සො පඨමසීසං ආකොටෙත්වා, ‘‘භො ගොතම, අයං සත්තො නිරයෙ නිබ්බත්තො’’ති ආහ. සාධු වඞ්ගීස, සුට්ඨු තයා දිට්ඨං, ‘‘අයං සත්තො කුහිං නිබ්බත්තො’’ති පුච්ඡි. ‘‘මනුස්සලොකෙ’’ති. ‘‘අයං කුහි’’න්ති? ‘‘දෙවලොකෙ’’ති. තිණ්ණන්නම්පි නිබ්බත්තට්ඨානං කථෙසි. පරිනිබ්බුතස්ස පන සීසං නඛෙන ආකොටෙන්තො නෙව [Pg.255] අන්තං න කොටිං පස්සි. අථ නං සත්ථා ‘‘න සක්කොසි, වඞ්ගීසා’’ති පුච්ඡි. ‘‘පස්සථ, භො ගොතම, උපපරික්ඛාමි තාවාති පුනප්පුනං පරිවත්තෙත්වාපි බාහිරකමන්තෙන ඛීණාසවස්ස සීසං ජානිතුං න සක්කොති. අථස්ස මත්ථකතො සෙදො මුච්චි. සො ලජ්ජිත්වා තුණ්හී අහොසි’’. අථ නං සත්ථා ‘‘කිලමසි, වඞ්ගීසා’’ති ආහ. ‘‘ආම, භො ගොතම, ඉමස්ස නිබ්බත්තට්ඨානං ජානිතුං න සක්කොමි. සචෙ තුම්හෙ ජානාථ, කථෙථා’’ති. ‘‘වඞ්ගීස, අහං එතම්පි ජානාමි, ඉතො උත්තරිපි ජානාමී’’ති වත්වා –

Vaṅgīsa không nghe theo lời của họ, đã đi đến chỗ đức Đạo Sư, sau khi chào hỏi, đã ngồi xuống một bên. Đức Đạo Sư hỏi ngài: ‘Này Vaṅgīsa, ông có biết nghề gì không?’ ‘Thưa ngài Gotama, vâng, con biết một câu thần chú gọi là thần chú sọ người chết, nhờ đó con gõ vào sọ của người đã chết được ba năm bằng móng tay và biết được nơi tái sanh.’ Khi ấy, đức Đạo Sư cho mang đến và chỉ cho ngài một cái sọ của người đã sanh trong địa ngục, một của người (sanh) trong cõi người, một trong cõi trời, và một của người đã nhập Niết-bàn. Ngài gõ vào cái sọ đầu tiên và nói: ‘Thưa ngài Gotama, chúng sanh này đã sanh trong địa ngục.’ (Đức Phật nói:) ‘Lành thay, Vaṅgīsa, ông đã thấy rất rõ.’ (Đức Phật) hỏi: ‘Chúng sanh này đã sanh ở đâu?’ ‘Trong cõi người.’ ‘Còn người này ở đâu?’ ‘Trong cõi trời.’ Ngài đã nói được nơi tái sanh của cả ba người. Nhưng khi gõ vào sọ của người đã nhập Niết-bàn bằng móng tay, ngài không thấy được điểm đầu cũng không thấy được điểm cuối. Khi ấy, đức Đạo Sư hỏi ngài: ‘Ông không thể (biết) được sao, Vaṅgīsa?’ ‘Thưa ngài Gotama, hãy xem, con sẽ xem xét đã.’ Dù đã lật qua lật lại nhiều lần, ngài vẫn không thể biết được (nơi sanh của) sọ của vị lậu tận bằng câu thần chú thế gian. Khi ấy, mồ hôi toát ra từ đầu của ngài. Ngài xấu hổ và im lặng. Khi ấy, đức Đạo Sư nói với ngài: ‘Ông mệt rồi sao, Vaṅgīsa?’ ‘Vâng, thưa ngài Gotama, con không thể biết được nơi tái sanh của người này. Nếu ngài biết, xin hãy nói cho con.’ (Đức Phật) nói rằng: ‘Này Vaṅgīsa, Ta biết điều này, và Ta còn biết cả những điều cao hơn nữa,’ rồi –

‘‘චුතිං යො වෙදි සත්තානං, උපපත්තිඤ්ච සබ්බසො;

අසත්තං සුගතං බුද්ධං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං.

“Vị nào biết được sự chết và sự tái sanh của các chúng sanh trong tất cả mọi phương diện; vị không luyến ái, bậc Thiện Thệ, bậc Giác Ngộ, ta gọi người ấy là Bà-la-môn.”

‘‘යස්ස ගතිං න ජානන්ති, දෙවා ගන්ධබ්බමානුසා;

ඛීණාසවං අරහන්තං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණ’’න්ති. (ධ. ප. 419-420;

සු. නි. 648-649) –

“Vị nào mà chư Thiên, Càn-thát-bà, và loài người không biết được cảnh giới (tái sanh); vị đã tận trừ các lậu hoặc, bậc A-la-hán, ta gọi người ấy là Bà-la-môn.”

ඉමා ද්වෙ ගාථායො අභාසි. සො තෙන හි, භො ගොතම, තං විජ්ජං මෙ දෙථාති අපචිතිං දස්සෙත්වා සත්ථු සන්තිකෙ නිසීදි. සත්ථා ‘‘අම්හෙහි සමානලිඞ්ගස්ස දෙමා’’ති ආහ. වඞ්ගීසො ‘‘යං කිඤ්චි කත්වා මයා ඉමං මන්තං ගහෙතුං වට්ටතී’’ති බ්‍රාහ්මණෙ උපගන්ත්වා ආහ – ‘‘තුම්හෙ මයි පබ්බජන්තෙ මා චින්තයිත්ථ, අහං මන්තං උග්ගණ්හිත්වා සකලජම්බුදීපෙ ජෙට්ඨකො භවිස්සාමි, තුම්හාකම්පි තෙන භද්දමෙව භවිස්සතී’’ති සො මන්තත්ථාය සත්ථු සන්තිකං උපසඞ්කමිත්වා පබ්බජ්ජං යාචි. තදා ච ථෙරො නිග්‍රොධකප්පො භගවතො සන්තිකෙ ඨිතො හොති, තං භගවා ආණාපෙසි – ‘‘නිග්‍රොධකප්ප, ඉමං පබ්බාජෙහී’’ති. ථෙරො සත්ථු ආණාය තං පබ්බාජෙත්වා ‘‘මන්තපරිවාරං තාව උග්ගණ්හාහී’’ති ද්වත්තිංසාකාරකම්මට්ඨානං විපස්සනාකම්මට්ඨානඤ්ච ආචික්ඛි. සො ද්වත්තිංසාකාරකම්මට්ඨානං සජ්ඣායන්තොව විපස්සනාය කම්මට්ඨානං පට්ඨපෙසි. බ්‍රාහ්මණා තං උපසඞ්කමිත්වා – ‘‘කිං, භො වඞ්ගීස, සමණස්ස ගොතමස්ස සන්තිකෙ සිප්පං උග්ගහිත’’න්ති පුච්ඡිංසු. ‘‘ආම සික්ඛිතං’’. ‘‘තෙන හි එහි ගමිස්සාමා’’ති. ‘‘කිං සිප්පසික්ඛනෙන, ගච්ඡථ තුම්හෙ න මය්හං තුම්හෙහි කත්තබ්බකිච්ච’’න්ති. බ්‍රාහ්මණා ‘‘ත්වම්පි දානි සමණස්ස ගොතමස්ස වසං ආපන්නො, මායාය ආවට්ටිතො, කිං මයං තව සන්තිකෙ කරිස්සාමා’’ති ආගතමග්ගෙනෙව පක්කමිංසු. වඞ්ගීසො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං සච්ඡාකාසි.

Ngài đã thuyết hai câu kệ này. Do đó, vị ấy đã tỏ lòng tôn kính và đã ngồi xuống gần bên đức Thế Tôn rồi thưa rằng: “Thưa ngài Gotama, xin ngài hãy trao cho tôi minh kiến ấy.” Đức Thế Tôn đã nói: “Chúng ta trao cho người có cùng hình tướng với chúng ta.” Vị Vaṅgīsa suy nghĩ: “Bằng cách nào đó, ta phải tiếp thu được câu thần chú này,” rồi đã đi đến các vị Bà-la-môn và nói rằng: “Chư vị chớ lo lắng về việc tôi xuất gia. Sau khi học thuộc câu thần chú, tôi sẽ trở thành người đứng đầu ở toàn cõi Diêm-phù-đề, và nhờ đó điều tốt lành cũng sẽ đến với chư vị.” Vì mục đích câu thần chú, vị ấy đã đi đến gần đức Thế Tôn và xin được xuất gia. Và vào lúc bấy giờ, trưởng lão Nigrodhakappa đang đứng gần đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã ra lệnh cho vị ấy: “Này Nigrodhakappa, hãy cho người này xuất gia.” Vị trưởng lão vâng theo mệnh lệnh của đức Thế Tôn đã cho người ấy xuất gia và đã giảng giải đề mục thiền về ba mươi hai thể trược và đề mục thiền Minh Sát rồi nói: “Trước tiên, ngươi hãy học thuộc lòng phần phụ của câu thần chú.” Vị ấy trong khi đang tụng đọc đề mục thiền về ba mươi hai thể trược đã thiết lập đề mục thiền Minh Sát. Các vị Bà-la-môn đã đi đến gần vị ấy và hỏi rằng: “Này ngài Vaṅgīsa, ngài đã học được kỹ năng ở nơi Sa-môn Gotama chưa?” – “Vâng, đã học rồi.” – “Nếu vậy, hãy đến, chúng ta sẽ đi.” – “Việc học kỹ năng thì có ích gì? Chư vị hãy đi đi, tôi không có công việc gì phải làm với chư vị.” Các vị Bà-la-môn đã ra đi theo con đường đã đến và nói rằng: “Bây giờ, chính ngài cũng đã rơi vào quyền lực của Sa-môn Gotama, đã bị ma thuật cuốn hút. Chúng tôi có thể làm gì được ở nơi ngài?” Vị Vaṅgīsa, sau khi đã phát triển thiền Minh Sát, đã chứng ngộ quả vị A-la-hán.

96. එවං [Pg.256] ථෙරො අරහත්තං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. අනුත්තානත්ථමෙව වණ්ණයිස්සාම.

96. Như vậy, vị trưởng lão sau khi đã đắc quả A-la-hán, trong khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, đã phát sanh niềm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình đã nói lên (những câu kệ) bắt đầu là: “Bậc Chiến Thắng tên là Padumuttara.” Chúng tôi sẽ chỉ giải thích ý nghĩa không được rõ ràng.

99. පභාහි අනුරඤ්ජන්තොති සො පදුමුත්තරො භගවා නීලපීතාදිඡබ්බණ්ණපභාහි රංසීහි අනුරඤ්ජන්තො ජලන්තො සොභයමානො විජ්ජොතමානොති අත්ථො. වෙනෙය්‍යපදුමානි සොති පදුමුත්තරසූරියො අත්තනො වචනසඞ්ඛාතෙන සූරියරංසියා වෙනෙය්‍යජනසඞ්ඛාතපදුමානි විසෙසෙන බොධෙන්තො පබොධෙන්තො අරහත්තමග්ගාධිගමෙන ඵුල්ලිතානි කරොතීති අත්ථො.

99. Câu ‘Pabhāhi anurañjanto’ có nghĩa là: Đức Thế Tôn Padumuttara ấy, trong khi chiếu sáng, rực rỡ, làm cho đẹp đẽ, và tỏa sáng với các tia hào quang có sáu màu sắc bắt đầu là xanh, vàng, v.v… Câu ‘Veneyyapadumāni so’ có nghĩa là: Mặt trời Padumuttara ấy, với tia sáng mặt trời được gọi là lời nói của ngài, đã đặc biệt làm cho thức tỉnh, làm cho khai mở những đóa hoa sen được gọi là các chúng sanh cần được tế độ, đã làm cho chúng nở rộ bằng việc chứng đắc đạo quả A-la-hán.

100. වෙසාරජ්ජෙහි සම්පන්නොති –

100. Câu ‘Vesārajjehi sampanno’ có nghĩa là –

‘‘අන්තරායෙ ච නිය්‍යානෙ, බුද්ධත්තෙ ආසවක්ඛයෙ;

එතෙසු චතුට්ඨානෙසු, බුද්ධො සුට්ඨු විසාරදො’’ති. –

“Về các pháp gây trở ngại và về con đường xuất ly, về sự chứng đắc Phật quả và về sự tận trừ các lậu hoặc; ở bốn lãnh vực này, đức Phật hoàn toàn tự tin.” –

එවං වුත්තචතුවෙසාරජ්ජඤාණෙහි සම්පන්නො සමඞ්ගීභූතො සමන්නාගතොති අත්ථො.

Có nghĩa là: được thành tựu, được hội đủ, được trang bị với bốn Vô Sở Úy Trí đã được nói đến như vậy.

105. වාගීසො වාදිසූදනොති වාදීනං පණ්ඩිතජනානං ඊසො පධානො ‘‘වාදීසො’’ති වත්තබ්බෙ ද-කාරස්ස ග-කාරං කත්වා එවං වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. සකත්ථපරත්ථවාදං සූදති පග්ඝරාපෙති පාකටං කරොතීති වාදිසූදනො.

105. Câu ‘Vāgīso vādisūdano’ (bậc Ngôn Ngữ Chủ, người chinh phục các luận sư) nên được hiểu là: Bậc chủ, bậc đứng đầu của các luận sư, của những người có trí. Khi cần nói là ‘vādīso,’ do việc biến đổi mẫu tự ‘da’ thành mẫu tự ‘ga’ nên đã được nói như vậy. Vị ấy là ‘vādisūdano’ (người chinh phục các luận sư) vì đã làm sáng tỏ, làm cho tuôn chảy, làm cho hiển lộ học thuyết vì lợi ích cho bản thân và lợi ích cho người khác.

110. මාරමසනාති ඛන්ධමාරාදයො පඤ්චමාරෙ මසති පරාමසති විද්ධංසෙතීති මාරමසනො. දිට්ඨිසූදනාති වොහාරපරමත්ථසඞ්ඛාතං දිට්ඨිදස්සනං සූදති පග්ඝරං දීපෙතීති දිට්ඨිසූදනො.

110. Câu ‘Māramasanāti’ (người nghiền nát Ma vương) có nghĩa là: Vị ấy là ‘māramasano’ vì đã chạm đến, đã chế ngự, đã hủy diệt năm loại Ma vương bắt đầu là Uẩn ma. Câu ‘Diṭṭhisūdanāti’ (người làm sáng tỏ các quan điểm) có nghĩa là: Vị ấy là ‘diṭṭhisūdano’ vì đã làm sáng tỏ, làm cho tuôn chảy, đã soi sáng sự thấy biết về các quan điểm được gọi là tục đế và chân đế.

111. විස්සාමභූමි සන්තානන්ති සකලසංසාරසාගරෙ සන්තානං කිලමන්තානං සොතාපත්තිමග්ගාදිඅධිගමාපනෙන විස්සමභූමි විස්සමට්ඨානං වූපසමනට්ඨානන්ති අත්ථො.

111. Câu ‘Vissāmabhūmi santānaṃ’ (mảnh đất nghỉ ngơi cho các chúng sanh) có nghĩa là: Đối với các chúng sanh đang mệt mỏi trong toàn thể biển cả luân hồi, (Ngài là) mảnh đất nghỉ ngơi, là nơi an nghỉ, là nơi lắng dịu bằng việc giúp cho chứng đắc đạo quả Tu-đà-hoàn, v.v…

132. තතොහං විහතාරම්භොති තතො පච්චෙකබුද්ධස්ස සරීරදස්සනෙන අහං විහතාරම්භො විනට්ඨසාරම්භො, විනට්ඨමානො නිම්මදො හුත්වා පබ්බජ්ජං සං සුට්ඨු යාචිං සංයාචිං ආරොචෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

132. Câu ‘Tatohaṃ vihatārambho’ có nghĩa là: Sau đó, do việc nhìn thấy thân thể của vị Phật Độc Giác, tôi đã từ bỏ sự nỗ lực, đã từ bỏ sự nóng nảy, đã diệt trừ lòng kiêu mạn, đã trở nên không còn say đắm, đã chân chánh cầu xin, đã thỉnh cầu, đã trình bày về việc xuất gia. Phần còn lại là dễ hiểu.

වඞ්ගීසත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Tiền Thân của trưởng lão Vaṅgīsa đã chấm dứt.

5. නන්දකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

5. Phần giải về Tiền Thân của trưởng lão Nandaka

පඤ්චමාපදානෙ [Pg.257] පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො නන්දකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරොතිආදි සබ්බං පාඨානුසාරෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

Ở câu chuyện Tiền Thân thứ năm, (các câu kệ) bắt đầu là: “Bậc Chiến Thắng tên là Padumuttara” là câu chuyện Tiền Thân của trưởng lão Nandaka đáng kính. Toàn bộ (nội dung) bắt đầu là: “Vị này cũng đã thực hiện các công đức căn bản ở nơi các đức Phật trong quá khứ” là dễ hiểu theo như bản văn.

නන්දකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Tiền Thân của trưởng lão Nandaka đã chấm dứt.

6. කාළුදායිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

6. Phần giải về Tiền Thân của trưởng lão Kāḷudāyī

ඡට්ඨාපදානෙ පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො කාළුදායිත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං කුලප්පසාදකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා තජ්ජං අභිනීහාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සත්ථාපි බ්‍යාකාසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අම්හාකං බොධිසත්තස්ස මාතුකුච්ඡියං පටිසන්ධිග්ගහණදිවසෙ දෙවලොකතො චවිත්වා කපිලවත්ථුස්මිංයෙව අමච්චකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. බොධිසත්තෙන සහ එකදිවසෙයෙව ජාතො, තංදිවසංයෙව නං දුකූලචුම්බටකෙන නිපජ්ජාපෙත්වා බොධිසත්තස්ස උපට්ඨානං නයිංසු. බොධිසත්තෙන හි සද්ධිං බොධිරුක්ඛො, රාහුලමාතා, චත්තාරො නිධී, ආරොහනියහත්ථී, කණ්ඩකො, ඡන්නො, කාළුදායීති ඉමෙ සත්ත එකදිවසෙ ජාතත්තා සහජාතා නාම අහෙසුං. අථස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ සකලනගරස්ස උදග්ගචිත්තදිවසෙ ජාතත්තා උදායීත්වෙව නාමං කරිංසු. ථොකං කාළධාතුකත්තා පන කාළුදායීති පඤ්ඤායිත්ථ. සො බොධිසත්තෙන සද්ධිං කුමාරකීළං කීළන්තො වුද්ධිං අගමාසි.

Thiên thứ sáu là chuyện về trưởng lão Kāḷudāyī, bắt đầu bằng câu: ‘Padumuttaro nāma jino...’ Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là nhân tố hỗ trợ cho sự giải thoát ở các kiếp sống tại nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, ngài đã sanh ra trong một gia đình danh giá ở thành phố Haṃsavatī. Khi đã đến tuổi trưởng thành, trong lúc đang lắng nghe Pháp thoại của đức Đạo Sư, ngài đã nhìn thấy đức Đạo Sư tuyên bố một vị tỳ khưu là đệ nhất trong số những người làm cho các gia đình có đức tin, ngài đã thực hiện hành động phát nguyện tương ứng và đã mong cầu có được địa vị ấy. Đức Đạo Sư cũng đã thọ ký. Vị ấy đã làm các việc thiện cho đến trọn đời, đã luân hồi trong các cõi trời và người. Vào ngày Bồ-tát của chúng ta nhập thai, vị ấy đã từ cõi trời mệnh chung và đã tái sanh vào một gia đình bộ trưởng ở tại chính thành Kapilavatthu. Ngài đã được sanh ra cùng một ngày với Bồ-tát. Vào chính ngày ấy, người ta đã đặt ngài nằm trên tấm lót bằng vải mịn và đã đưa đến để hầu cận Bồ-tát. Thật vậy, cùng với Bồ-tát, bảy đối tượng này được gọi là đồng sanh vì đã được sanh ra trong cùng một ngày: cây Bồ-đề, mẹ của Rāhula, bốn kho tàng, con voi có thể cỡi, (ngựa) Kaṇḍaka, (người hầu) Channa, và Kāḷudāyī. Sau đó, vào ngày đặt tên, vì được sanh ra vào ngày tâm hoan hỷ của toàn thể thành phố, người ta đã đặt tên cho ngài là Udāyī. Tuy nhiên, do có nước da hơi ngăm đen, ngài đã được biết đến với tên gọi Kāḷudāyī. Ngài đã lớn lên trong khi cùng chơi đùa các trò chơi của trẻ con với Bồ-tát.

අපරභාගෙ ලොකනාථෙ මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා අනුක්කමෙන සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කෙ රාජගහං උපනිස්සාය වෙළුවනෙ විහරන්තෙ සුද්ධොදනමහාරාජා තං පවත්තිං සුත්වා පුරිසසහස්සපරිවාරං එකං අමච්චං ‘‘පුත්තං මෙ ඉධානෙහී’’ති පෙසෙසි. සො සත්ථු ධම්මදෙසනාවෙලායං සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුත්වා සපරිවාරො [Pg.258] අරහත්තං පාපුණි. අථ නෙ සත්ථා ‘‘එථ, භික්ඛවො’’ති හත්ථං පසාරෙසි. සබ්බෙ තංඛණංයෙව ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා වස්සසට්ඨිකත්ථෙරා විය අහෙසුං. අරහත්තප්පත්තතො පට්ඨාය අරියා නාම මජ්ඣත්තාව හොන්ති, තස්මා රඤ්ඤා පෙසිතසාසනං දසබලස්ස නාරොචෙසි. රාජා නෙව ගතො ආගච්ඡති, න සාසනං සුය්‍යතීති අපරම්පි අමච්චං පුරිසසහස්සපරිවාරං පෙසෙසි. තස්මිම්පි තථා පටිපන්නෙ අපරම්පීති එතෙන නයෙන නවපුරිසසහස්සපරිවාරෙ නව අමච්චෙ පෙසෙසි. සබ්බෙ ගන්ත්වා අරහත්තං පත්වා තුණ්හීභූතා අහෙසුං.

Về sau, khi đức Lãnh Đạo Thế Giới đã xuất gia vĩ đại, đã tuần tự chứng đắc Nhất thiết trí, đã chuyển bánh xe Pháp cao thượng, và đang an trú tại Veḷuvana gần thành Rājagaha, đức vua Suddhodana nghe được tin ấy đã phái một vị bộ trưởng cùng với đoàn tùy tùng một ngàn người đi và nói rằng: ‘Hãy đưa con trai của ta về đây.’ Vị ấy đã đi đến gần đức Đạo Sư vào lúc Ngài đang thuyết Pháp, đã đứng ở rìa hội chúng, đã lắng nghe Chánh Pháp, và cùng với đoàn tùy tùng đã chứng đắc A-la-hán quả. Khi ấy, đức Đạo Sư đã duỗi tay ra và nói: ‘Hãy đến, này các tỳ khưu.’ Ngay lập tức, tất cả đã trở thành giống như các vị trưởng lão sáu mươi tuổi hạ, mang y bát do thần thông tạo thành. Kể từ khi chứng đắc A-la-hán quả, các bậc Thánh có tâm trung dung. Do đó, vị ấy đã không trình bày thông điệp do đức vua phái đi đến đức Thập Lực. Đức vua nghĩ rằng: ‘Người đã đi không trở về, cũng không nghe được tin tức gì,’ rồi lại phái đi một vị bộ trưởng khác cùng với đoàn tùy tùng một ngàn người. Khi vị ấy cũng đã thực hiện tương tự, đức vua lại phái đi một vị khác. Theo cách này, ngài đã phái đi chín vị bộ trưởng cùng với đoàn tùy tùng chín ngàn người. Tất cả đã đi đến, đã chứng đắc A-la-hán quả, và đã giữ im lặng.

අථ රාජා චින්තෙසි – ‘‘එත්තකා ජනා මයි සිනෙහාභාවෙන දසබලස්ස ඉධාගමනත්ථාය න කිඤ්චි කථයිංසු, අයං ඛො පන උදායී දසබලෙන සමවයො සහපංසුකීළිකො, මයි ච සිනෙහවා, ඉමං පෙසෙස්සාමී’’ති. අථ තං පක්කොසාපෙත්වා, ‘‘තාත, ත්වං පුරිසසහස්සපරිවාරො ගන්ත්වා දසබලං ඉධානෙහී’’ති වත්වා පෙසෙසි. සො පන ගච්ඡන්තො ‘‘සචාහං, දෙව, පබ්බජිතුං ලභිස්සාමි, එවාහං භගවන්තං ඉධානෙස්සාමී’’ති වත්වා රඤ්ඤා ‘‘පබ්බජිතොපි මම පුත්තං දස්සෙහී’’ති වුත්තො රාජගහං ගන්ත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනාවෙලාය පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුත්වා සපරිවාරො අරහත්තං පත්වා එහිභික්ඛුභාවෙ පතිට්ඨාසි. සො අරහත්තං පත්වා – ‘‘න තාවායං දසබලස්ස කුලනගරං ගන්තුං කාලො, වස්සන්තෙ පන උපගතෙ පබ්බතෙසු වනසණ්ඩෙසු හරිතතිණසඤ්ඡන්නාය භූමියා ගමනකාලො භවිස්සතී’’ති ගමනකාලං ආගමෙන්තො වස්සන්තෙ සම්පත්තෙ සත්ථු කුලනගරං ගන්තුං ගමනවණ්ණං සංවණ්ණෙසි. වුත්තඤ්චෙතං ථෙරගාථාය (ථෙරගා. 527-530) –

Khi ấy, đức vua suy nghĩ: ‘Bấy nhiêu người ấy, do không có tình thương mến đối với ta, đã không nói điều gì về việc đức Thập Lực đến đây. Tuy nhiên, Udāyī này cùng tuổi với đức Thập Lực, là bạn chơi thuở nhỏ, và lại có tình thương mến đối với ta. Ta sẽ phái người này đi.’ Sau đó, đức vua cho gọi vị ấy đến, phái đi và nói rằng: ‘Này con, con hãy cùng với đoàn tùy tùng một ngàn người đi và đưa đức Thập Lực về đây.’ Tuy nhiên, trong khi đang đi, vị ấy đã nói rằng: ‘Tâu Thiên tử, nếu hạ thần được phép xuất gia, như vậy hạ thần sẽ đưa đức Thế Tôn về đây.’ Được đức vua nói rằng: ‘Dù đã xuất gia, ngươi cũng hãy cho ta nhìn thấy con trai của ta,’ vị ấy đã đi đến Rājagaha, đã đứng ở rìa hội chúng vào lúc đức Đạo Sư đang thuyết Pháp, đã lắng nghe Chánh Pháp, và cùng với đoàn tùy tùng đã chứng đắc A-la-hán quả và đã được an lập trong trạng thái ‘Ehi-bhikkhu.’ Vị ấy, sau khi đã chứng đắc A-la-hán quả, đã suy nghĩ: ‘Đây chưa phải là lúc để đức Thập Lực đi đến thành phố của hoàng tộc. Tuy nhiên, khi mùa mưa đã đến, với các ngọn núi, các lùm cây trong rừng, và mặt đất được bao phủ bởi cỏ xanh, đó sẽ là thời điểm thích hợp để đi.’ Trong khi chờ đợi thời điểm thích hợp để đi, khi mùa mưa đã đến, vị ấy đã tán dương vẻ đẹp của cuộc hành trình để đức Đạo Sư đi đến thành phố của hoàng tộc. Và điều này đã được nói đến trong Trưởng Lão Kệ (Thag 527-530):

‘‘අඞ්ගාරිනො දානි දුමා භදන්තෙ, ඵලෙසිනො ඡදනං විප්පහාය;

තෙ අච්චිමන්තොව පභාසයන්ති, සමයො මහාවීර භාගී රසානං.

‘Bạch ngài, nay cây cối tựa than hồng, đang tìm quả, sau khi đã rũ bỏ lá cành; chúng tỏa sáng dường như có ngọn lửa. Hỡi đấng Đại Hùng, đây là thời điểm để thưởng thức các hương vị.’

‘‘දුමානි ඵුල්ලානි මනොරමානි, සමන්තතො සබ්බදිසා පවන්ති;

පත්තං පහාය ඵලමාසසානා, කාලො ඉතො පක්කමනාය වීර.

‘Cây cối đang nở hoa, thật khả ái, hương thơm tỏa ra khắp mọi phương; sau khi rụng lá, chúng mong chờ kết quả. Hỡi đấng Anh Hùng, đây là lúc để khởi hành từ nơi đây.’

‘‘නෙවාතිසීතං [Pg.259] න පනාතිඋණ්හං, සුඛා උතු අද්ධනියා භදන්තෙ;

පස්සන්තු තං සාකියා කොළියා ච, පච්ඡාමුඛං රොහිනියං තරන්තං.

‘Bạch ngài, trời không quá lạnh, cũng không quá nóng, thời tiết dễ chịu cho cuộc hành trình; mong sao dòng tộc Sākya và Koḷiya được nhìn thấy ngài đang đi về hướng tây, vượt qua sông Rohiṇī.’

‘‘ආසාය කසතෙ ඛෙත්තං, බීජං ආසාය වප්පති;

ආසාය වාණිජා යන්ති, සමුද්දං ධනහාරකා;

යාය ආසාය තිට්ඨාමි, සා මෙ ආසා සමිජ්ඣතු.

‘Với hy vọng, người ta cày ruộng; với hy vọng, người ta gieo hạt giống. Với hy vọng, các thương nhân đi ra biển cả để tìm kiếm của cải. Niềm hy vọng mà con đang có, mong sao niềm hy vọng ấy của con được thành tựu.’

‘‘නාතිසීතං නාතිඋණ්හං, නාතිදුබ්භික්ඛඡාතකං;

සද්දලා හරිතා භූමි, එස කාලො මහාමුනි. (අ. නි. අට්ඨ. 1.1.225);

‘Không quá lạnh, không quá nóng, không có nạn đói và sự thiếu thốn; mặt đất có cỏ xanh tươi. Hỡi đấng Đại Mâu-ni, đây chính là thời điểm. (a. ni. aṭṭha. 1.1.225);’

‘‘පුනප්පුනඤ්චෙව වපන්ති බීජං, පුනප්පුනං වස්සති දෙවරාජා;

පුනප්පුනං ඛෙත්තං කසන්ති කස්සකා, පුනප්පුනං ධඤ්ඤමුපෙති රට්ඨං.

‘Họ lại gieo hạt giống, và lại gieo nữa; vua trời lại ban mưa, và lại ban mưa nữa. Các nông dân lại cày ruộng, và lại cày nữa; ngũ cốc lại đến với vương quốc, và lại đến nữa.’

‘‘පුනප්පුනං යාචනකා චරන්ති, පුනප්පුනං දානපතී දදන්ති;

පුනප්පුනං දානපතී දදිත්වා, පුනප්පුනං සග්ගමුපෙන්ති ඨානං.

‘Những người ăn xin lại đi lang thang, và lại đi nữa; các thí chủ lại cho đi, và lại cho nữa. Sau khi đã cho đi, và lại cho nữa, các thí chủ lại đi đến cảnh giới trên trời.’

‘‘වීරො හවෙ සත්තයුගං පුනෙති;

යස්මිං කුලෙ ජායති භූරිපඤ්ඤො;

මඤ්ඤාමහං සක්කති දෙවදෙවො, තයා හි ජාතො මුනි සච්චනාමො.

‘Một bậc Anh Hùng, thật vậy, làm thanh tịnh bảy thế hệ trong dòng tộc mà bậc Trí Tuệ Rộng Lớn được sanh ra. Con nghĩ rằng, hỡi đấng Sakka, hỡi vị trời của các vị trời, bởi vì ngài mà bậc Mâu-ni với danh hiệu chân thật đã được sanh ra.’

‘‘සුද්ධොදනො නාම පිතා මහෙසිනො, බුද්ධස්ස මාතා පන මායනාමා;

යා බොධිසත්තං පරිහරිය කුච්ඡිනා, කායස්ස භෙදා තිදිවම්හි මොදති.

‘Suddhodana là tên của phụ thân bậc Đại Hiền, còn mẹ của đức Phật tên là Māyā; vị đã mang Bồ-tát trong bụng, sau khi thân hoại mạng chung, đang hoan hỷ ở cõi trời Ba Mươi Ba.’

‘‘සා ගොතමී කාලකතා ඉතො චුතා, දිබ්බෙහි කාමෙහි සමඞ්ගිභූතා;

සා මොදති කාමගුණෙහි පඤ්චහි, පරිවාරිතා දෙවගණෙහි තෙහි.

Vị Gotamī ấy đã mệnh chung, đã từ trần khỏi nơi đây, được hội đủ các dục lạc cõi trời; Vị ấy hoan hỷ với năm thứ dục trưởng, được các chúng Thiên nhân ấy vây quanh.

‘‘බුද්ධස්ස [Pg.260] පුත්තොම්හි අසය්හසාහිනො, අඞ්ගීරසස්සප්පටිමස්ස තාදිනො;

පිතුපිතා මය්හං තුවංසි සක්ක, ධම්මෙන මෙ ගොතම අය්‍යකොසී’’ති. (ථෙරගා. 531-536);

Con là con trai của đức Phật, bậc chinh phục không thể bị chinh phục, bậc Aṅgīrasa, bậc không ai sánh bằng, bậc Như Nhiên. Thưa Sakka, ngài là cha của cha con; thưa Gotama, theo Pháp, ngài là ông nội của con.

‘‘අම්බා පනසා කපිට්ඨා ච, පුප්ඵපල්ලවලඞ්කතා;

ධුවප්ඵලානි සවන්ති, ඛුද්දාමධුකකූපමා;

සෙවමානො උභො පස්සෙ, ගන්තුකාලො මහායස්ස.

Các cây xoài, cây mít, và cây thị, được trang hoàng bởi hoa và chồi non; Chúng tuôn ra trái cây thường hằng, giống như giếng mật ong nhỏ; Mọc ở hai bên đường, đã đến lúc ngài đi rồi, hỡi bậc đại danh.

‘‘ජම්බූ සුමධුරා නීපා, මධුගණ්ඩිදිවප්ඵලා;

තා උභොසු පජ්ජොතන්ති, ගන්තුකාලො මහායස.

Các cây trâm rất ngọt ngào, cây gáo, có trái cây như những tảng mật ong cõi trời; Chúng tỏa sáng ở cả hai bên, đã đến lúc ngài đi rồi, hỡi bậc đại danh.

‘‘තිණ්ඩුකානි පියාලානි, සොණ්ණවණ්ණා මනොරමා;

ඛුද්දකප්පඵලා නිච්චං, ගන්තුකාලො මහායස.

Các cây thị và cây chòi mòi, màu sắc vàng kim, đẹp đẽ; Luôn có trái cây như những tàng ong nhỏ, đã đến lúc ngài đi rồi, hỡi bậc đại danh.

‘‘කදලී පඤ්චමොච්චි ච, සුපක්කඵලභූසිතා;

උභොපස්සෙසු ලම්බන්ති, ගන්තුකාලො මහායස.

Các cây chuối và cây chuối năm loại, được trang điểm bởi trái cây chín mọng; Chúng trĩu cành ở cả hai bên, đã đến lúc ngài đi rồi, hỡi bậc đại danh.

‘‘මධුප්ඵලධරා නිච්චං, මොරරුක්ඛා මනොරමා;

ඛුද්දකප්පඵලා නිච්චං, ගන්තුකාලො මහායස.

Luôn mang trái ngọt như mật, các cây công đẹp đẽ; Luôn có trái cây như những tàng ong nhỏ, đã đến lúc ngài đi rồi, hỡi bậc đại danh.

‘‘හින්තාලතාලපන්තී ච, රජතක්ඛන්ධොව ජොතරෙ;

සුපක්කඵලසඤ්ඡන්නා, ඛුද්දකප්පා මධුස්සවා;

ඵලානි තානි ඛාදන්තෙ, ගන්තුකාලො මහායස.

Và các hàng cây chà là dại và cây thốt nốt, tỏa sáng như những thân cây bằng bạc; Được bao phủ bởi trái cây chín mọng, như tàng ong nhỏ, tuôn mật ngọt; Hãy thưởng thức những trái cây ấy, đã đến lúc ngài đi rồi, hỡi bậc đại danh.

‘‘උදුම්බරාරුණාවණ්ණා, සදාසුමධුරප්ඵලා;

උභොපස්සෙසු ලම්බන්ති, ගන්තුකාලො මහායස.

Các cây sung có màu rạng đông, luôn có trái cây rất ngọt ngào; Chúng trĩu cành ở cả hai bên, đã đến lúc ngài đi rồi, hỡi bậc đại danh.

‘‘ඉත්ථම්භූතා අනෙකා තෙ, නානාඵලධරා දුමා;

උභොපස්සෙසු ලම්බන්ති, ගන්තුකාලො මහායස.

Có nhiều loại cây như thế dành cho ngài, những cây mang nhiều loại trái cây khác nhau; Chúng trĩu cành ở cả hai bên, đã đến lúc ngài đi rồi, hỡi bậc đại danh.

‘‘චම්පකා සලළා නාගා, සුගන්ධා මාලුතෙරිතා;

සුපුප්ඵිතග්ගා ජොතන්ති, සුගන්ධෙනාභිපූජයුං;

සාදරා විනතානෙව, ගන්තුකාලො මහායස.

Các cây ngọc lan, cây thông, cây vấp, tỏa hương thơm ngát, được gió lay động; Ngọn cây nở hoa rực rỡ, chúng tỏa sáng, dâng cúng bằng hương thơm; Với lòng kính trọng, như thể đang cúi mình, đã đến lúc ngài đi rồi, hỡi bậc đại danh.

‘‘පුන්නාගා ගිරිපුන්නාගා, පුප්ඵිතා ධරණීරුහා;

සුපුප්ඵිතග්ගා ජොතන්ති, සුගන්ධෙනාභිපූජයුං;

සාදරා විනතුග්ගග්ගා, ගන්තුකාලො මහායස.

Các cây mù u, cây mù u núi, những cây đang nở hoa trên mặt đất; Ngọn cây nở hoa rực rỡ, chúng tỏa sáng, dâng cúng bằng hương thơm; Với lòng kính trọng, ngọn cao cúi mình, đã đến lúc ngài đi rồi, hỡi bậc đại danh.

‘‘අසොකා [Pg.261] කොවිළාරා ච, සොමනස්සකරා වරා;

සුගන්ධා කණ්ණිකා බන්ධා, රත්තවණ්ණෙහි භූසිතා;

සාදරා විනතුග්ගග්ගා, සමයො තෙ මහායස.

Các cây vô ưu và cây móng bò, tuyệt vời, mang lại hỷ lạc; Hương thơm ngát, kết thành chùm, được trang điểm bởi màu sắc đỏ; Với lòng kính trọng, ngọn cao cúi mình, đã đến thời của ngài rồi, hỡi bậc đại danh.

‘‘කණ්ණිකාරා ඵුල්ලිතා නිච්චං, සොවණ්ණරංසිජොතකා;

දිබ්බගන්ධා පවායන්ති, දිසා සබ්බානි සොභයං;

සාදරා විනතානෙව, සමයො තෙ මහායස.

Các cây huỳnh anh luôn nở rộ, tỏa sáng với những tia sáng vàng kim; Hương thơm cõi trời lan tỏa, làm đẹp cho tất cả các phương; Với lòng kính trọng, như thể đang cúi mình, đã đến thời của ngài rồi, hỡi bậc đại danh.

‘‘සුපත්තා ගන්ධසම්පන්නා, කෙතකී ධනුකෙතකී;

සුගන්ධා සම්පවායන්ති, දිසා සබ්බාභිගන්ධිනො;

සාදරා පූජයන්තාව, සමයො තෙ මහායස.

Lá đẹp, tràn đầy hương thơm, là cây dứa dại và cây dứa thơm; Hương thơm ngát lan tỏa, làm thơm ngát tất cả các phương; Với lòng kính trọng, như thể đang cúng dường, đã đến thời của ngài rồi, hỡi bậc đại danh.

‘‘මල්ලිකා ජාතිසුමනා, සුගන්ධා ඛුද්දමල්ලිකා;

දිසා සබ්බා පවායන්ති, උභො මග්ගෙ පසොභයං;

සාදරා තෙ පලම්බන්ති, සමයො තෙ මහායස.

Hoa lài, hoa nhài, và hoa lài nhỏ thơm ngát; Hương thơm lan tỏa khắp các phương, làm đẹp cả hai bên đường; Chúng kính cẩn rủ xuống vì ngài, đã đến thời của ngài rồi, hỡi bậc đại danh.

‘‘සින්ධුවාරා සීතගන්ධා, සුගන්ධා මාලුතෙරිතා;

දිසා සබ්බාභිපූජෙන්තා, උභො මග්ගෙ පසොභයං;

සාදරා විනතුග්ගග්ගා, සමයො තෙ මහායස.

Các cây ngũ trảo có hương thơm mát, hương thơm ngát được gió lay động; Tôn kính khắp các phương, làm đẹp cả hai bên đường; Với lòng kính trọng, ngọn cao cúi mình, đã đến thời của ngài rồi, hỡi bậc đại danh.

‘‘සීහා කෙසරසීහා ච, චතුප්පදනිසෙවිතා;

අච්ඡම්භීතා සුරාපානෙ, මිගරාජා පතාපිනො.

Có những con sư tử và sư tử có bờm, được các loài bốn chân phục vụ; Không hề sợ hãi, như thể say rượu tiên, những vị vua của loài thú đầy oai vệ.

‘‘සීහනාදෙන පූජෙන්ති, සාදරා තෙ මිගාභිභූ;

මග්ගම්හි උභතො වූළ්හා, සමයො තෙ මහායස.

Chúng cúng dường bằng tiếng rống của sư tử, những kẻ chinh phục loài thú ấy, một cách kính trọng; Được sắp đặt ở cả hai bên đường, đã đến thời của ngài rồi, hỡi bậc đại danh.

‘‘බ්‍යග්ඝා සින්ධවා නකුලා, සාධුරූපා භයානකා;

ආකාසෙ සම්පතන්තාව, නිබ්භීතා යෙන කෙනචි;

තෙහි තෙ සාදරා නතා, සමයො තෙ මහායස.

Những con cọp, ngựa, và chồn, có hình dáng đẹp đẽ nhưng đáng sợ; Như thể bay lượn trên không trung, không sợ hãi bất cứ điều gì; Chúng kính cẩn cúi mình trước ngài, đã đến thời của ngài rồi, hỡi bậc đại danh.

‘‘තිධා පභින්නා ඡද්දන්තා, සුරූපා සුස්සරා සුභා;

සත්තප්පතිට්ඨිතඞ්ගා තෙ, උභො මග්ගෙසු කූජිනො;

සාදරා හාසමානාව, සමයො තෙ මහායස.

Những con voi sáu ngà, với nhựa thơm chảy từ ba nơi, hình dáng đẹp, tiếng hay, tốt lành; Chúng có bảy chi vững chãi, rống vang ở cả hai bên đường; Với lòng kính trọng, như thể đang mỉm cười, đã đến thời của ngài rồi, hỡi bậc đại danh.

‘‘මිගා වරාහා පසදා, චිත්‍රාසාවයවා සුභා;

ආරොහපරිණාහෙන, සුරූපා අඞ්ගසංයුතා;

උභො මග්ගෙ ගායමානාව, සමයො තෙ මහායස.

Những con nai, heo rừng, hươu sao, có các chi đốm vằn, xinh đẹp; Về chiều cao và chu vi, có hình dáng đẹp, thân thể cân đối; Như thể đang ca hát ở cả hai bên đường, đã đến thời của ngài rồi, hỡi bậc đại danh.

‘‘ගොකණ්ණා [Pg.262] සරභා රුරූ, ආරොහපරිණාහිනො;

සුරූපා අඞ්ගසම්පන්නා, සෙවමානාව අච්ඡරුං;

සෙවමානා තෙහි තදා, සමයො තෙ මහායස.

Linh dương, kỳ lân, và hươu ruru, có chiều cao và chu vi to lớn; Hình dáng đẹp, các chi hoàn hảo, như thể đang phục vụ các tiên nữ; Được chúng phục vụ khi ấy, đã đến thời của ngài rồi, hỡi bậc đại danh.

‘‘දීපී අච්ඡා තරච්ඡා ච, තුදරා වරුණා සදා;

තෙ දානි සික්ඛිතා සබ්බෙ, මෙත්තාය තව තාදිනො;

තෙ පච්චසෙවකා අද්ධා, සමයො තෙ මහායස.

Báo, gấu, và linh cẩu, cùng các loài sói và varuṇa; Tất cả chúng nay đã được thuần hóa, bởi tâm từ của ngài, bậc Như Nhiên; Chúng quả thật là những người hầu cận của ngài, đã đến thời của ngài rồi, hỡi bậc đại danh.

‘‘සසා සිඞ්ගාලා නකුලා, කලන්දකාළකා බහූ;

කස්තුරා සූරා ගන්ධා තෙ, කෙවලා ගායමානාව.

Thỏ, chó rừng, chồn, nhiều con sóc và sóc đen; Hươu xạ, những con vật dũng mãnh, hương thơm của chúng, tất cả như thể đang ca hát.

සමයො තෙ මහායස;

Đã đến thời của ngài rồi, hỡi bậc đại danh;

‘‘මයූරා නීලගීවා තෙ, සුසිඛා සුභපක්ඛිකා;

සුපිඤ්ඡා තෙ සුනාදා ච, වෙළුරියමණිසන්නිභා;

නාදං කරොන්තා පූජෙන්ති, කාලො තෙ පිතුදස්සනෙ.

Những con công ấy có cổ màu xanh, mào đẹp, cánh đẹp; Chúng có đuôi đẹp và tiếng hót hay, giống như ngọc lưu ly; Vừa cất tiếng hót, chúng vừa cúng dường, đã đến lúc ngài yết kiến phụ thân.

‘‘සුවණ්ණචිත්‍රහංසා ච, ජවහංසා විහාචරා;

තෙ සබ්බෙ ආසයා ඡුද්ධා, ජිනදස්සනබ්‍යාවටා;

මධුරස්සරෙන කූජන්ති, කාලො තෙ පිතුදස්සනෙ.

Và những con ngỗng có màu vàng kim, những con ngỗng bay nhanh trên trời; Tất cả chúng có ý định trong sạch, háo hức được thấy bậc Chiến Thắng; Chúng kêu lên với giọng ngọt ngào, đã đến lúc ngài yết kiến phụ thân.

‘‘හංසා කොඤ්චා සුනදා තෙ, චක්කවාකා නදීචරා;

බකා බලාකා රුචිරා, ජලකාකා සරකුක්කුටා;

සාදරාභිනාදිනො එතෙ, කාලො තෙ පිතුදස්සනෙ.

Những con ngỗng và sếu có tiếng kêu hay, những con vịt trời sống trên sông; Những con diệc, cò xinh đẹp, những con cốc và gà nước; Tất cả chúng đều kính cẩn cất tiếng kêu, đã đến lúc ngài yết kiến phụ thân.

‘‘චිත්‍රා සුරූපා සුස්සරා, සාළිකා සුවතණ්ඩිකා;

රුක්ඛග්ගා සම්පතන්තා තෙ, උභො මග්ගෙසු කූජිනො;

තෙසු තෙසු නිකූජන්ති, කාලො තෙ පිතුදස්සනෙ.

Sặc sỡ, hình dáng đẹp, tiếng hay, là những con chim sáo và vẹt; Chúng từ ngọn cây bay xuống, hót líu lo ở cả hai bên đường; Chúng hót vang ở khắp nơi, đã đến lúc ngài yết kiến phụ thân.

‘‘කොකිලා සකලා චිත්‍රා, සදා මඤ්ජුස්සරා වරා;

විම්හාපිතා තෙ ජනතං, සද්ධිමිත්තාදිකෙ සුරා;

සරෙහි පූජයන්තාව, කාලො තෙ පිතුදස්සනෙ.

‘Này, những con chim cu sặc sỡ, tất cả đều có tiếng hót ngọt ngào tuyệt vời; chúng làm cho dân chúng, cùng với bạn bè và chư thiên phải kinh ngạc; dường như đang cúng dường bằng tiếng hót của mình, đã đến lúc ngài yết kiến phụ thân.

‘‘භිඞ්කා කුරරා සාරා, පූරිතා කානනෙ සදා;

නින්නාදයන්තා පවනං, අඤ්ඤමඤ්ඤසමඞ්ගිනො;

ගායමානා සරෙනෙව, කාලො තෙ පිතුදස්සනෙ.

‘Này, những con công, con ó cá tuyệt vời, luôn tràn ngập trong khu rừng; chúng làm vang dội khu rừng, hòa hợp với nhau; đang ca hát chính bằng tiếng hót của mình, đã đến lúc ngài yết kiến phụ thân.

‘‘තිත්තිරා [Pg.263] සුසරා සාරා, සුසරා වනකුක්කුටා;

මඤ්ජුස්සරා රාමණෙය්‍යා, කාලො තෙ පිතුදස්සනෙ.

‘Này, những con chim đa đa có tiếng hót hay tuyệt vời, những con gà rừng có tiếng hót hay; tiếng hót ngọt ngào làm vui thích, đã đến lúc ngài yết kiến phụ thân.

‘‘සෙතවාලුකසඤ්ඡන්නා, සුපතිත්ථා මනොරමා;

මධුරොදකසම්පුණ්ණා, සරා ජොතන්ති තෙ සදා;

තත්ථ න්හත්වා පිවිත්වා ච, සමයො තෙ ඤාතිදස්සනෙ.

‘Này, những hồ nước được bao phủ bởi cát trắng, có bến tắm tốt làm vui lòng, đầy nước ngọt, luôn tỏa sáng cho ngài; sau khi tắm và uống nước ở đó, đã đến lúc ngài yết kiến quyến thuộc.

‘‘කුම්භීරාමකරාකිණ්ණා, වලයා මුඤ්ජරොහිතා;

මච්ඡකච්ඡපබ්‍යාවිද්ධා, සරා සීතොදකා සුභා;

‘Này, những hồ nước đẹp đẽ có nước mát, đầy cá sấu và thủy quái, cá valayā, cá muñja, cá rohitā, và đầy ắp cá và rùa;

තත්ථ න්හත්වා පිවිත්වා ච, සමයො තෙ ඤාතිදස්සනෙ.

Sau khi tắm và uống nước ở đó, đã đến lúc ngài yết kiến quyến thuộc.

‘‘නීලුප්පලසමාකිණ්ණා, තථා රත්තුප්පලෙහි ච;

කුමුදුප්පලසංකිණ්ණා, සරා සොභන්තිනෙකධා;

තත්ථ සීතලකා තොයා, සමයො තෙ ඤාතිදස්සනෙ.

‘Này, những hồ nước đầy hoa súng xanh, và cũng đầy hoa súng đỏ, đầy hoa súng trắng, tỏa sáng muôn vẻ; ở đó nước mát lạnh, đã đến lúc ngài yết kiến quyến thuộc.

‘‘පුණ්ඩරීකෙහි සඤ්ඡන්නා, පදුමෙහි සමොහතා;

උභො මග්ගෙසු සොභන්ති, පොක්ඛරඤ්ඤො තහිං තහිං;

තත්ථොදකානි න්හායන්ති, සමයො තෙ ඤාතිදස්සනෙ.

‘Này, những ao sen phủ đầy sen trắng, phủ đầy sen hồng, tỏa sáng đây đó ở hai bên đường; người ta tắm trong dòng nước ở đó, đã đến lúc ngài yết kiến quyến thuộc.

‘‘සෙතපුලිනසංකිණ්ණා, සුපතිත්ථා මනොරමා;

සීතොදකමහොඝෙහි, සම්පුණ්ණා තා නදී සුභා;

උභො මග්ගෙහි සන්දන්ති, සමයො තෙ ඤාතිදස්සනෙ.

‘Này, những dòng sông đẹp đẽ ấy đầy những bãi cát trắng, có bến tắm tốt làm vui lòng, tràn đầy những dòng nước lớn mát lạnh, chảy ở hai bên đường, đã đến lúc ngài yết kiến quyến thuộc.

‘‘මග්ගස්ස උභතොපස්සෙ, ගාමනිගමසමාකුලා;

සද්ධා පසන්නා ජනතා, රතනත්තයමාමකා;

තෙසං සම්පුණ්ණසඞ්කප්පො, සමයො තෙ ඤාතිදස්සනෙ.

‘Này, ở hai bên đường, đông đúc làng mạc và thị trấn; dân chúng có đức tin và lòng tịnh tín, là những người quy ngưỡng Tam Bảo; làm viên mãn ý nguyện của họ, đã đến lúc ngài yết kiến quyến thuộc.

‘‘තෙසු තෙසු පදෙසෙසු, දෙවා මානුස්සකා උභො;

ගන්ධමාලාභිපූජෙන්ති, සමයො තෙ ඤාතිදස්සනෙ’’ති.

‘Này, ở những nơi ấy, cả chư thiên và loài người đều cúng dường bằng hương và hoa, đã đến lúc ngài yết kiến quyến thuộc.’

එවං ථෙරො සට්ඨිමත්තාහි ගාථාහි සත්ථු ගමනවණ්ණං සංවණ්ණෙසි. අථ ඛො භගවා ‘‘කාළුදායී මම ගමනං පත්ථෙති, පූරෙස්සාමිස්ස සඞ්කප්ප’’න්ති තත්ථ ගමනෙ බහූනං විසෙසාධිගමං දිස්වා වීසතිසහස්සඛීණාසවපරිවුතො රාජගහතො අතුරිතචාරිකාවසෙන වුත්තප්පකාරඵලාඵලෙ අනුභවන්තො ද්විපදචතුප්පදාදිසමූහානං සෙවනපූජාය පූජියමානො වුත්තප්පකාරසුගන්ධපුප්ඵගන්ධෙහි ගන්ධියමානො ගාමනිගමවාසීනං සඞ්ගහං කුරුමානො කපිලවත්ථුගාමිමග්ගං [Pg.264] පටිපජ්ජි. ථෙරො ඉද්ධියා කපිලවත්ථුං ගන්ත්වා රඤ්ඤො පුරතො ආකාසෙ ඨිතො අදිට්ඨපුබ්බං වෙසං දිස්වා, රඤ්ඤා – ‘‘කොසි ත්ව’’න්ති පුච්ඡිතො ‘‘සචෙ අමච්චපුත්තං තයා භගවතො සන්තිකෙ පෙසිතං න ජානාසි, එවං ජානාහී’’ති වදන්තො –

Như vậy, vị Trưởng lão đã tán thán vẻ huy hoàng của chuyến đi của bậc Đạo Sư bằng khoảng sáu mươi bài kệ. Khi ấy, đức Thế Tôn nghĩ rằng: “Kāḷudāyī mong mỏi chuyến đi của ta, ta sẽ làm viên mãn ý nguyện của y,” và thấy rằng trong chuyến đi ấy nhiều người sẽ chứng đắc các pháp đặc biệt, Ngài được vây quanh bởi hai mươi ngàn vị lậu tận, đã lên đường đi đến Kapilavatthu từ thành Rājagaha, bằng cách du hành không vội vã, thọ hưởng các loại quả như đã được nói đến, được các nhóm chúng sanh hai chân, bốn chân, v.v... phục vụ và cúng dường, được tỏa ngát bởi hương thơm của các loài hoa thơm như đã được nói đến, và nhiếp hộ các cư dân làng mạc và thị trấn. Vị Trưởng lão, bằng thần thông, đã đi đến Kapilavatthu, đứng trên hư không trước mặt nhà vua. Thấy y phục chưa từng thấy trước đây, nhà vua hỏi: “Ngươi là ai?” Vị ấy nói rằng: “Nếu ngài không nhận ra con trai của vị đại thần mà ngài đã phái đến đức Thế Tôn, thì hãy biết như thế này,” rồi nói lên:

‘‘බුද්ධස්ස පුත්තොම්හි අසය්හසාහිනො, අඞ්ගීරසස්සප්පටිමස්ස තාදිනො;

පිතුපිතා මය්හං තුවංසි සක්ක, ධම්මෙන මෙ ගොතම අය්‍යකොසී’’ති. (ථෙරගා. 536) – ගාථමාහ;

“Con là con của đức Phật, vị chịu đựng được điều không thể chịu đựng, thuộc dòng dõi Aṅgīrasa, vị không ai sánh bằng, bậc Như Nhiên; hỡi vị vua dòng Sakka, ngài là cha của cha con, hỡi Gotama, về phương diện Pháp, ngài là ông của con.” (Trưởng Lão Kệ 536) – đã nói lên bài kệ.

තත්ථ බුද්ධස්ස පුත්තොම්හීති සබ්බඤ්ඤුබුද්ධස්ස උරෙ වායාමජනිතාහි ධම්මදෙසනාහි ජාතතාය ඔරසපුත්තො අම්හි. අසය්හසාහිනොති අභිසම්බොධිතො පුබ්බෙ ඨපෙත්වා මහාබොධිසත්තං අඤ්ඤෙහි සහිතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා අසය්හස්ස සකලබොධිසම්භාරස්ස, මහාකරුණාකරස්ස ච සහනතො තතො පරම්පි අඤ්ඤෙහි සහිතුං අභිභවිතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා අසය්හානං පඤ්චන්නං මාරානං සහනතො අභිභවනතො ආසයානුසයචරිතාධිමුත්තිආදිවිභාගාවබොධෙන යථාරහං වෙනෙය්‍යානං දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකපරමත්ථෙහි අනුසාසනීසඞ්ඛාතස්ස අඤ්ඤෙහි අසය්හස්ස බුද්ධකිච්චස්ස සහනතො තත්ථ වා සාධුකාරීභාවතො අසය්හසාහිනො. අඞ්ගීරසස්සාති අඞ්ගීකතසීලාදිසම්පත්තිකස්ස. ‘‘අඞ්ගමඞ්ගෙහි නිච්ඡරණකඔභාසස්සා’’ති අපරෙ. කෙචි පන ‘‘අඞ්ගීරසො සිද්ධත්ථොති ඉමානි ද්වෙ නාමානි පිතරායෙව ගහිතානී’’ති වදන්ති. අප්පටිමස්සාති අනුපමස්ස ඉට්ඨාදීසු තාදිලඛණසම්පත්තියා තාදිනො. පිතුපිතා මය්හං තුවංසීති අරියජාතිවසෙන මය්හං පිතු සම්මාසම්බුද්ධස්ස ලොකවොහාරවසෙන ත්වං පිතා අසි. සක්කාති වංසෙන රාජානං ආලපති. ධම්මෙනාති සභාවෙන අරියජාතිලොකියජාතීහි ද්වින්නං ජාතීනං සභාවසමොධානෙන. ගොතමාති ගොත්තෙන රාජානං ආලපති. අය්‍යකොසීති පිතාමහො අහොසි. එත්ථ ච ‘‘බුද්ධස්ස පුත්තොම්හී’’තිආදිං වදන්තො ථෙරො අඤ්ඤං බ්‍යාකාසි.

Trong đó, “con là con của đức Phật” có nghĩa là: con là người con đích thực, được sinh ra từ lời Pháp thoại do sự nỗ lực từ kim khẩu của đức Phật Toàn Giác. Về “vị chịu đựng được điều không thể chịu đựng” có nghĩa là: trước khi giác ngộ, ngoại trừ vị Đại Bồ Tát, Ngài đã chịu đựng tất cả các pháp ba-la-mật mà những người khác không thể chịu đựng được, và chịu đựng là nguồn của lòng đại bi; sau đó, Ngài lại chịu đựng và chinh phục năm loại ma mà những người khác không thể chịu đựng và chinh phục được; và Ngài đã chịu đựng Phật sự là giáo huấn chúng sanh tùy theo căn cơ, tùy miên, hành vi, khuynh hướng, v.v... với những lợi ích trong hiện tại, tương lai, và mục đích tối hậu, một Phật sự mà những người khác không thể chịu đựng được, hoặc vì Ngài là người làm điều thiện trong đó. Về “thuộc dòng dõi Aṅgīrasa” có nghĩa là của vị đã chấp nhận sự thành tựu về giới, v.v... Những người khác nói: “của vị có ánh hào quang phát ra từ các chi phần của thân thể.” Tuy nhiên, một số người nói: “hai cái tên này, Aṅgīrasa và Siddhattha, đã được phụ thân đặt cho.” Về “vị không ai sánh bằng” có nghĩa là vị vô song. Về “bậc Như Nhiên” là do sự thành tựu đặc tính “như vậy” giữa những điều đáng mong muốn, v.v... Về “ngài là cha của cha con” có nghĩa là: về phương diện dòng dõi bậc Thánh, ngài là cha của cha con, tức đức Chánh Đẳng Chánh Giác, theo cách nói của thế gian. Về “hỡi vị vua dòng Sakka” là gọi nhà vua theo dòng dõi. Về “về phương diện Pháp” có nghĩa là về bản chất, do sự kết hợp bản chất của hai dòng dõi, dòng dõi bậc Thánh và dòng dõi thế gian. Về “hỡi Gotama” là gọi nhà vua theo họ tộc. Về “ngài là ông của con” có nghĩa là ngài là ông nội. Và ở đây, vị Trưởng lão, khi nói “con là con của đức Phật,” v.v..., đã tuyên bố về thắng trí của mình.

එවං [Pg.265] පන අත්තානං ජානාපෙත්වා හට්ඨතුට්ඨෙන රඤ්ඤා මහාරහෙ පල්ලඞ්කෙ නිසීදාපෙත්වා අත්තනො පටියාදිතස්ස නානග්ගරසභොජනස්ස පත්තං පූරෙත්වා පත්තෙ දින්නෙ ගමනාකාරං දස්සෙසි. ‘‘කස්මා ගන්තුකාමත්ථ, භුඤ්ජථා’’ති වුත්තෙ, සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා භුඤ්ජිස්සාමීති. කහං පන සත්ථාති? වීසතිසහස්සභික්ඛුපරිවාරො තුම්හාකං දස්සනත්ථාය මග්ගං පටිපන්නොති. තුම්හෙ ඉමං පිණ්ඩපාතං භුඤ්ජථ, අඤ්ඤං භගවතො හරථ. යාව ච මම පුත්තො ඉමං නගරං පාපුණාති, තාවස්ස ඉතොයෙව පිණ්ඩපාතං හරථාති. ථෙරො භත්තකිච්චං කත්වා රඤ්ඤො ච පරිසාය ච ධම්මං දෙසෙත්වා සත්ථු ආගමනතො පුරෙතරමෙව රාජනිවෙසනං රතනත්තයගුණෙසු අභිප්පසන්නං කරොන්තො සබ්බෙසං පස්සන්තානංයෙව සත්ථු ආහරිතබ්බභත්තපුණ්ණං පත්තං ආකාසෙ විස්සජ්ජෙත්වා සයම්පි වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා පිණ්ඩපාතං උපනෙත්වා සත්ථු හත්ථෙ ඨපෙසි. සත්ථාපි තං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජි. එවං සට්ඨියොජනං මග්ගං දිවසෙ දිවසෙ යොජනං ගච්ඡන්තස්ස භගවතො රාජගෙහතො භත්තං ආහරිත්වා අදාසි. භගවා කමෙන කපිලවත්ථුනගරං පත්වා පුනදිවසෙ රාජවීථියං පිණ්ඩාය චරති. තං සුත්වා සුද්ධොදනමහාරාජා තත්ථ ගන්ත්වා, ‘‘මා එවං කත්තබ්බං මඤ්ඤි, නයිදං රාජවංසප්පවෙණී’’ති. ‘‘අයං තුම්හාකං, මහාරාජ, වංසො, ඊදිසො අම්හාකං පන බුද්ධවංසො’’ති වත්වා –

Sau khi tự giới thiệu mình như thế, được đức vua hoan hỷ vui mừng cho ngồi trên chiếc sàng tọa quý giá, sau khi đã đổ đầy bát với các món ăn có nhiều hương vị thượng hạng đã được chuẩn bị cho chính mình, lúc bát được dâng đến, vị ấy đã biểu lộ dáng vẻ muốn ra đi. Khi được hỏi: “Vì sao ngài muốn đi, xin hãy dùng bữa,” vị ấy nói: “Con sẽ đi đến chỗ của bậc Đạo Sư rồi sẽ dùng bữa.” “Bậc Đạo Sư ở đâu?” “Ngài cùng với đoàn tùy tùng hai mươi ngàn vị tỳ khưu đã lên đường để diện kiến ngài.” “Xin ngài hãy dùng vật thực khất thực này, hãy mang vật thực khác đến cho đức Thế Tôn. Và chừng nào con trai của ta chưa đến được thành phố này, thì chừng đó hãy mang vật thực khất thực từ đây đến cho vị ấy.” Vị Trưởng lão sau khi làm xong phận sự về bữa ăn, đã thuyết Pháp cho đức vua và hội chúng, và trước khi bậc Đạo Sư đến, vị ấy đã làm cho hoàng cung có đức tin trong sạch nơi các ân đức của Tam Bảo, rồi trước sự chứng kiến của tất cả mọi người, vị ấy đã tung lên không trung chiếc bát chứa đầy vật thực nên được mang đến cho bậc Đạo Sư, và chính mình cũng bay lên hư không, mang vật thực khất thực đến và đặt vào tay của bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư cũng đã thọ dụng vật thực khất thực ấy. Cứ như thế, trong suốt sáu mươi do-tuần đường, mỗi ngày đi được một do-tuần, vị ấy đã mang vật thực từ hoàng cung đến dâng cho đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn tuần tự đi đến thành Kapilavatthu, vào ngày hôm sau, ngài đi khất thực trên đường phố của hoàng gia. Nghe được điều ấy, đức vua Suddhodana đã đi đến đó và nói: “Xin đừng cho rằng nên làm như vậy, đây không phải là truyền thống của dòng dõi hoàng tộc.” Sau khi nói: “Thưa đại vương, đây là dòng dõi của ngài, còn đây là dòng dõi chư Phật của chúng tôi,” –

‘‘උත්තිට්ඨෙ නප්පමජ්ජෙය්‍ය, ධම්මං සුචරිතං චරෙ;

ධම්මචාරී සුඛං සෙති, අස්මිං ලොකෙ පරම්හි ච.

“Nên đứng dậy, không nên dễ duôi, nên thực hành Pháp một cách tốt đẹp; người sống theo Pháp được an lạc, ở trong đời này và cả đời sau.

‘‘ධම්මං චරෙ සුචරිතං, න නං දුච්චරිතං චරෙ;

ධම්මචාරී සුඛං සෙති, අස්මිං ලොකෙ පරම්හි චා’’ති. (ධ. ප. 168-169) –

“Nên thực hành Pháp một cách tốt đẹp, không nên thực hành Pháp ấy một cách xấu xa; người sống theo Pháp được an lạc, ở trong đời này và cả đời sau.” (Pháp Cú 168-169) –

ධම්මං දෙසෙසි. රාජා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි. තතො රාජා බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං නිමන්තෙත්වා සකමන්දිරෙ භොජෙත්වා සම්පවාරෙත්වා භොජනාවසානෙ ධම්මපාලජාතකං (ජා. 1.10.92 ආදයො) සුත්වා සපරිසො අනාගාමිඵලෙ පතිට්ඨහි. අපරභාගෙ සෙතච්ඡත්තස්ස හෙට්ඨා නිපන්නොව අරහත්තං පත්වා පරිනිබ්බායි.

Ngài đã thuyết Pháp. Đức vua đã chứng đắc quả vị Dự Lưu. Sau đó, đức vua đã thỉnh mời Tăng chúng có đức Phật dẫn đầu, đã dâng bữa ăn tại cung điện của mình, đã thỉnh mời thỏa thích, và vào cuối bữa ăn, sau khi nghe chuyện Bổn Sanh Dhammapāla (Jā. 1.10.92 ff), ngài cùng với đoàn tùy tùng đã chứng đắc quả vị Bất Lai. Về sau, trong khi đang nằm nghỉ dưới lọng trắng, ngài đã đắc quả A-la-hán và nhập Niết-bàn.

තතො භගවා රාහුලමාතුයා බිම්බාදෙවියා පාසාදං ගන්ත්වා තස්සා ධම්මං දෙසෙත්වා සොකං විනොදෙත්වා චන්දකින්නරීජාතකදෙසනාය (ජා. 1.14.18 ආදයො) පසාදං ජනෙත්වා නිග්‍රොධාරාමං අගමාසි. අථ බිම්බාදෙවී පුත්තං රාහුලකුමාරං ආහ – ‘‘ගච්ඡ, තව පිතු සන්තකං ධනං යාචාහී’’ති. කුමාරො ‘‘දායජ්ජං[Pg.266], මෙ සමණ, දෙහී’’ති වත්වා භගවන්තං අනුබන්ධිත්වා, ‘‘සුඛා, තෙ සමණ, ඡායා’’ති වදන්තො ගච්ඡති. තං භගවා නිග්‍රොධාරාමං නෙත්වා ‘‘ලොකුතරදායජ්ජං ගණ්හාහී’’ති වත්වා පබ්බාජෙසි. අථ භගවා අරියගණමජ්ඣෙ නිසින්නො ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං කුලප්පසාදකානං යදිදං කාළුදායී’’ති (අ. නි. 1.219, 225) ථෙරං එතදග්ගෙ ඨපෙසි.

Sau đó, đức Thế Tôn đã đi đến cung điện của công nương Bimbā, mẹ của Rāhula, đã thuyết Pháp cho bà, đã xua tan nỗi sầu muộn, và đã làm phát sinh đức tin trong sạch bằng bài thuyết giảng về chuyện Bổn Sanh Candakinnarī (Jā. 1.14.18 ff), rồi ngài đã đi đến tu viện Nigrodhārāma. Khi ấy, công nương Bimbā đã nói với con trai là hoàng tử Rāhula rằng: “Hãy đi, hãy xin tài sản thuộc về cha của con.” Hoàng tử đã đi theo đức Thế Tôn và nói rằng: “Thưa Sa-môn, xin hãy cho con tài sản thừa kế,” và vừa đi vừa nói: “Thưa Sa-môn, bóng mát của ngài thật an lạc.” Đức Thế Tôn đã đưa vị ấy đến tu viện Nigrodhārāma, nói rằng: “Hãy nhận lấy tài sản thừa kế siêu thế,” rồi đã cho xuất gia. Khi ấy, đức Thế Tôn đang ngồi giữa chúng Thánh, đã đặt vị Trưởng lão vào địa vị tối thượng rằng: “Này các Tỳ khưu, bậc tối thượng trong số các đệ tử Tỳ khưu của ta về phương diện làm cho các gia tộc có đức tin trong sạch, chính là Kāḷudāyī.” (A. Ni. 1.219, 225).

165. ථෙරො පත්තඑතදග්ගට්ඨානො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිගාථායො අභාසි. තත්ථ අනුත්තානපදමෙව වණ්ණයිස්සාම.

165. Vị Trưởng lão, sau khi đã đạt được địa vị tối thượng, đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, và trong khi tuyên thuyết về câu chuyện tiền thân của mình, đã nói lên các câu kệ bắt đầu bằng “Padumuttaro nāma jino.” Ở đây, chúng tôi sẽ chỉ giải thích những từ ngữ không rõ ràng.

166. ගුණාගුණවිදූති ගුණඤ්ච අගුණඤ්ච ගුණාගුණං, වණ්ණාවණ්ණං, කුසලාකුසලං වා තං ජානාතීති ගුණාගුණවිදූ. කතඤ්ඤූති අඤ්ඤෙහි කතගුණං ජානාතීති කතඤ්ඤූ, එකදිවසම්පි භත්තදානාදිනා කතූපකාරස්ස රජ්ජම්පි දාතුං සමත්ථත්තා කතඤ්ඤූ. කතවෙදීති කතං වින්දති අනුභවති සම්පටිච්ඡතීති කතවෙදී. තිත්ථෙ යොජෙති පාණිනෙති සබ්බසත්තෙ නිබ්බානපවෙසනුපායෙ කුසලපථෙ මග්ගෙ ධම්මදෙසනාය යොජෙති සම්පයොජෙති පතිට්ඨාපෙතීති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙව. ගමනවණ්ණනගාථානමත්ථො ථෙරගාථායං වුත්තොයෙවාති.

166. Guṇāguṇavidū có nghĩa là người biết điều tốt và điều không tốt, tức là guṇāguṇaṃ, điều đáng tán thán và không đáng tán thán, hoặc điều thiện và bất thiện. Kataññū có nghĩa là người biết ơn nghĩa đã được người khác làm, do có khả năng trao tặng cả vương quốc cho người đã giúp đỡ bằng việc dâng cúng vật thực dù chỉ một ngày, nên gọi là kataññū. Katavedī có nghĩa là người tìm thấy, trải nghiệm, đón nhận điều đã được làm. Titthe yojeti pāṇine có nghĩa là vị ấy gắn kết, kết hợp, thiết lập tất cả chúng sanh vào con đường thiện, vào đạo lộ, là phương tiện đưa đến Niết-bàn, bằng việc thuyết Pháp. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. Ý nghĩa của các câu kệ mô tả cuộc hành trình đã được nói đến trong Trưởng Lão Kệ.

කාළුදායිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về truyện tiền thân của Trưởng lão Kāḷudāyī đã chấm dứt.

7. අභයත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

7. Phần giải về truyện tiền thân của Trưởng lão Abhaya

සත්තමාපදානෙ පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො අභයත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විපට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො. සො වුද්ධිමන්වාය වෙදඞ්ගපාරගො සකපරසමයකුසලො එකදිවසං සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො භගවන්තං ගාථාහි ථොමෙසි. සො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා පුඤ්ඤානි කත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො අපරාපරං සුගතීසුයෙවං [Pg.267] සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහෙ බිම්බිසාරරඤ්ඤො පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති, අභයොත්වෙවස්ස නාමං කරිංසු. සො වයප්පත්තො නිගණ්ඨෙහි සද්ධිං විස්සාසිකො හුත්වා චරන්තො එකදිවසං නිගණ්ඨෙන නාටපුත්තෙන සත්ථු වාදාරොපනත්ථාය පෙසිතො නිපුණපඤ්හං පුච්ඡිත්වා නිපුණබ්‍යාකරණං සුත්වා පසන්නො සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා කම්මට්ඨානානුරූපං ඤාණං පෙසෙත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි.

Trong thiên truyện thứ bảy, câu chuyện tiền thân của Trưởng lão Abhaya bắt đầu bằng “Padumuttaro nāma jino.” Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các bậc Toàn Giác quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là nhân duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống khác nhau, và vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, đã sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn ở thành phố Haṃsavatī. Vị ấy, sau khi trưởng thành, đã thông suốt các tập Vệ-đà, thiện xảo trong giáo lý của mình và của người khác, một ngày nọ sau khi nghe bài thuyết Pháp của bậc Đạo Sư, với tâm ý trong sạch, đã tán thán đức Thế Tôn bằng các câu kệ. Vị ấy đã sống ở đó cho đến hết tuổi thọ, đã làm các phước thiện, sau khi mệnh chung từ đó, đã tái sanh ở cõi trời, và cứ thế luân hồi trong các cõi lành. Vào thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh ra làm con trai của vua Bimbisāra ở thành Rājagaha, và người ta đã đặt tên cho vị ấy là Abhaya. Vị ấy, khi đến tuổi trưởng thành, đã thân thiết và giao du với các Ni-kiền-tử, một ngày nọ được Ni-kiền-tử Nāṭaputta phái đến để tranh luận với bậc Đạo Sư, sau khi hỏi một câu hỏi sâu sắc và nghe được lời giải đáp sâu sắc, đã có đức tin trong sạch, đã xuất gia nơi bậc Đạo Sư, đã hướng trí tuệ theo đề mục thiền định, và không bao lâu đã chứng đắc quả A-la-hán.

195. සො අරහත්තං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. තං සබ්බං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

195. Vị ấy, sau khi đắc quả A-la-hán, đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói (các câu kệ) bắt đầu bằng: ‘Padumuttaro nāma jino ...’ (Đấng Chiến Thắng tên là Padumuttara). Tất cả điều ấy quả là dễ hiểu.

අභයත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải Thánh tích của trưởng lão Abhaya đã kết thúc.

8. ලොමසකඞ්ගියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

8. Chú giải Thánh tích của trưởng lão Lomasakaṅgiya

අට්ඨමාපදානෙ ඉමම්හි භද්දකෙ කප්පෙතිආදිකං ආයස්මතො ලොමසකඞ්ගියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො කස්සපස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො සද්ධො පසන්නො අහොසි. අපරො චන්දනො නාම තස්ස සහායො චාසි. තෙ ද්වෙපි සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා පසන්නමානසා පබ්බජිත්වා යාවජීවං සීලං රක්ඛිත්වා සුපරිසුද්ධසීලා තතො චුතා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා එකං බුද්ධන්තරං දිබ්බසුඛං අනුභවිංසු. තෙසු අයං ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාකියකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා අපරො චන්දනො දෙවපුත්තො හුත්වා තාවතිංසභවනෙ නිබ්බත්ති. අථ සො සක්‍යකුලප්පසාදකෙන කාළුදායිනා ආරාධිතෙන භගවතා සක්‍යරාජූනං මානමද්දනාය කතං වෙස්සන්තරධම්මදෙසනායං (ජා. 2.22.1655 ආදයො) පොක්ඛරවස්සඉද්ධිපාටිහාරියං දිස්වා පසන්නමානසො පබ්බජිත්වා මජ්ඣිමනිකායෙ වුත්තං භද්දෙකරත්තසුත්තන්තදෙසනං සුත්වා අරඤ්ඤවාසං වසන්තො භද්දෙකරත්තසුත්තන්තදෙසනානුසාසනං (ම. නි. 3.286 ආදයො) සරිත්වා තදනුසාරෙන ඤාණං පෙසෙත්වා කම්මට්ඨානං මනසි කරිත්වා අරහත්තං පාපුණි.

Trong Thánh tích thứ tám, (các câu kệ) bắt đầu bằng: ‘Imamhi bhaddake kappe...’ (Trong kiếp hiền thiện này...) là Thánh tích của trưởng lão Lomasakaṅgiya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước thiện là nhân duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Kassapa, đã sanh vào dòng dõi Bà-la-môn, có đức tin, có lòng trong sạch. Một người bạn của vị ấy tên là Candana. Cả hai vị ấy, sau khi nghe Pháp nơi đức Đạo Sư, với tâm ý trong sạch, đã xuất gia, đã giữ gìn giới luật trọn đời, có giới hạnh hoàn toàn trong sạch. Sau khi mệnh chung từ nơi ấy, các vị ấy đã sanh vào cõi trời, đã hưởng thụ thiên lạc trong một khoảng thời gian giữa hai đức Phật. Trong hai vị ấy, vị này vào thời đức Phật hiện tại đã sanh vào dòng dõi Sākya, còn vị kia, Candana, đã trở thành một thiên tử, sanh vào cõi trời Ba Mươi Ba. Bấy giờ, vị ấy, sau khi thấy thần thông mưa sen được đức Thế Tôn (người được trưởng lão Kāḷudāyī, người làm cho dòng dõi Sākya có đức tin, thỉnh mời) thực hiện trong bài thuyết Pháp về Vessantara (Jā. 2.22.1655 ff) để nhiếp phục lòng kiêu mạn của các vị vua dòng Sākya, với tâm ý trong sạch, đã xuất gia. Sau khi nghe bài thuyết giảng kinh Bhaddekaratta được nói đến trong Trung Bộ Kinh, trong khi sống ở nơi rừng vắng, vị ấy đã nhớ lại lời giáo huấn trong bài thuyết giảng kinh Bhaddekaratta (M. iii. 187 ff), hướng trí tuệ theo đó, tác ý đến đề mục thiền định, và đã chứng đắc quả A-la-hán.

225. අරහත්තං [Pg.268] පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සඤ්ජාතසොමනස්සො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ඉමම්හි භද්දකෙ කප්පෙතිආදිමාහ. තත්ථ කප්පො තාව චතුබ්බිධො – සාරකප්පො, වරකප්පො, මණ්ඩකප්පො, භද්දකප්පොති. තෙසු යස්මිං කප්පෙ එකො බුද්ධො උප්පජ්ජති, අයං සාරකප්පො නාම. යස්මිං ද්වෙ වා තයො වා බුද්ධා උප්පජ්ජන්ති, අයං වරකප්පො නාම. යස්මිං චත්තාරො බුද්ධා උප්පජ්ජන්ති, අයං මණ්ඩකප්පො නාම. යස්මිං පඤ්ච බුද්ධා උප්පජ්ජන්ති, අයං භද්දකප්පො නාම. අඤ්ඤත්ථ පන –

225. Sau khi đắc quả A-la-hán, vị ấy đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói (các câu kệ) bắt đầu bằng: ‘Imamhi bhaddake kappe...’ Ở đây, trước hết kiếp có bốn loại: kiếp tinh túy (sārakappa), kiếp ưu việt (varakappa), kiếp trang nghiêm (maṇḍakappa), và kiếp hiền thiện (bhaddakappa). Trong các kiếp ấy, kiếp nào có một đức Phật xuất hiện, kiếp ấy được gọi là kiếp tinh túy. Kiếp nào có hai hoặc ba đức Phật xuất hiện, kiếp ấy được gọi là kiếp ưu việt. Kiếp nào có bốn đức Phật xuất hiện, kiếp ấy được gọi là kiếp trang nghiêm. Kiếp nào có năm đức Phật xuất hiện, kiếp ấy được gọi là kiếp hiền thiện. Hơn nữa, ở một nơi khác –

‘‘සාරකප්පො මණ්ඩකප්පො, සාරමණ්ඩකප්පො තථා;

වරකප්පො භද්දකප්පො, කප්පා පඤ්චවිධා සියුං.

‘Kiếp tinh túy, kiếp trang nghiêm, cũng vậy là kiếp tinh túy trang nghiêm; kiếp ưu việt, kiếp hiền thiện, có thể có năm loại kiếp.

‘‘එකො ද්වෙ තයො චත්තාරො, පඤ්ච බුද්ධා යථාක්කමං;

එතෙසු පඤ්චකප්පෙසු, උප්පජ්ජන්ති විනායකා’’ති. –

‘Một, hai, ba, bốn, năm đức Phật, theo thứ tự; trong năm loại kiếp này, các bậc Lãnh Đạo xuất hiện.’ –

එවං පඤ්ච කප්පා වුත්තා. තෙසු අයං කප්පො ‘‘කකුසන්ධො කොණාගමනො කස්සපො ගොතමො මෙත්තෙය්‍යො’’ති පඤ්චබුද්ධපටිමණ්ඩිතත්තා භද්දකප්පො නාම ජාතො.

Như vậy, năm loại kiếp đã được nói đến. Trong các kiếp ấy, kiếp này do được trang hoàng bởi năm vị Phật là Kakusandha, Koṇāgamana, Kassapa, Gotama, Metteyya, nên đã trở thành tên gọi là kiếp hiền thiện.

තස්මා ඉමස්මිං භද්දකප්පම්හි කස්සපො නායකො උප්පජ්ජීති සම්බන්ධො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති.

Do đó, có sự liên kết (với câu): ‘Trong kiếp hiền thiện này, bậc Lãnh Đạo Kassapa đã xuất hiện.’ Phần còn lại quả có ý nghĩa rõ ràng.

ලොමසකඞ්ගියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải Thánh tích của trưởng lão Lomasakaṅgiya đã kết thúc.

9. වනවච්ඡත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

9. Chú giải Thánh tích của trưởng lão Vanavaccha

නවමාපදානෙ ඉමම්හි භද්දකෙ කප්පෙතිආදිකං ආයස්මතො වනවච්ඡත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො කස්සපස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරිත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො, තතො චුතො අරඤ්ඤායතනෙ භික්ඛූනං සමීපෙ කපොතයොනියං නිබ්බත්තො. තෙසු මෙත්තචිත්තො ධම්මං සුත්වා තතො චුතො දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කපිලවත්ථුස්මිං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති. තස්ස මාතුකුච්ඡිගතකාලෙයෙව මාතු දොහළො උදපාදි වනෙ වසිතුං වනෙ විජායිතුං[Pg.269]. තතො ඉච්ඡානුරූපවසෙන වනෙ වසන්තියා ගබ්භවුට්ඨානං අහොසි. ගබ්භතො නික්ඛන්තඤ්ච නං කාසාවඛණ්ඩෙන පටිග්ගහෙසුං. තදා බොධිසත්තස්ස උප්පන්නකාලො, රාජා තං කුමාරං ආහරාපෙත්වා සහෙව පොසෙසි. අථ බොධිසත්තො මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා පබ්බජිත්වා ඡබ්බසානි දුක්කරකාරිකං කත්වා බුද්ධෙ ජාතෙ සො මහාකස්සපස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා තස්සොවාදෙ පසන්නො තස්ස සන්තිකා බුද්ධුප්පාදභාවං සුත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුත්වා පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව ඡළභිඤ්ඤො අරහා අහොසි.

Trong Thánh tích thứ chín, (các câu kệ) bắt đầu bằng: ‘Imamhi bhaddake kappe...’ là Thánh tích của trưởng lão Vanavaccha. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước thiện là nhân duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Kassapa, đã sanh vào một gia đình thế gia. Sau khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy đã nghe bài thuyết Pháp của đức Đạo Sư, sanh đức tin, và xuất gia, đã thực hành phạm hạnh trong sạch. Sau khi mệnh chung từ nơi ấy, vị ấy đã sanh vào cõi trời; sau khi mệnh chung từ nơi ấy, đã sanh vào loài bồ câu gần các vị tỳ khưu ở một khu rừng. Có tâm từ đối với các vị ấy, vị ấy đã nghe Pháp. Sau khi mệnh chung từ nơi ấy, vị ấy đã luân hồi trong các cõi trời và người, vào thời đức Phật hiện tại, đã sanh vào dòng dõi Bà-la-môn ở Kapilavatthu. Ngay khi vị ấy còn trong bụng mẹ, người mẹ đã khởi lên ước muốn được sống trong rừng và sanh con trong rừng. Sau đó, theo như ý muốn, trong khi bà đang sống trong rừng, việc sanh nở đã diễn ra. Và khi đứa bé ra khỏi lòng mẹ, họ đã đỡ lấy bằng một mảnh y cà-sa. Khi ấy là thời điểm Bồ Tát đản sanh, đức vua đã cho đem đứa bé ấy về và nuôi dưỡng cùng (với Bồ Tát). Bấy giờ, sau khi Bồ Tát đã thực hiện cuộc đại xuất gia, đã xuất gia, đã thực hành khổ hạnh trong sáu năm và đã thành Phật, vị ấy đã đi đến chỗ của trưởng lão Mahākassapa. Có lòng trong sạch với lời giáo huấn của vị ấy, vị ấy đã nghe từ vị ấy về sự xuất hiện của đức Phật, đã đi đến chỗ của đức Đạo Sư, nghe Pháp, và xuất gia. Không bao lâu sau, vị ấy đã trở thành bậc A-la-hán có sáu thắng trí.

251. සො අරහත්තං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ඉමම්හි භද්දකෙ කප්පෙතිආදිමාහ. තත්ථ බ්‍රහ්මබන්ධු මහායසොති එත්ථ බ්‍රාහ්මණානං බන්ධු ඤාතකොති බ්‍රාහ්මණබන්ධූති වත්තබ්බෙ ගාථාබන්ධසුඛත්ථං ‘‘බ්‍රහ්මබන්ධූ’’ති වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. ලොකත්තයබ්‍යාපකයසත්තා මහායසො. සෙසං සබ්බං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

251. Vị ấy, sau khi đắc quả A-la-hán, đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói (các câu kệ) bắt đầu bằng: ‘Imamhi bhaddake kappe...’ Ở đây, trong câu ‘brahmabandhu mahāyaso’ (thân quyến của Phạm thiên, có danh tiếng lớn), khi lẽ ra phải nói là ‘brāhmaṇabandhu’ có nghĩa là ‘thân quyến, bà con của các vị Bà-la-môn,’ nên hiểu rằng từ ‘brahmabandhu’ đã được nói đến vì sự thuận lợi cho cấu trúc câu kệ. (Vị ấy) có danh tiếng lớn do danh tiếng lan khắp ba cõi. Tất cả phần còn lại quả là dễ hiểu.

වනවච්ඡත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Chú giải Thánh tích của trưởng lão Vanavaccha đã kết thúc.

10. චූළසුගන්ධත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

10. Chú giải Thánh tích của trưởng lão Cūḷasugandha

දසමාපදානෙ ඉමම්හි භද්දකෙ කප්පෙතිආදිකං ආයස්මතො සුගන්ධත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො කස්සපසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ බාරාණසියං විභවසම්පන්නෙ කුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා සබ්බදා නමස්සමානො මහාදානං දදමානො මාසස්ස සත්තක්ඛත්තුං භගවතො ගන්ධකුටියා චතුජ්ජාතිගන්ධෙන විලිම්පෙසි. ‘‘මම නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ සරීරතො සුගන්ධගන්ධො නිබ්බත්තතූ’’ති පත්ථනං අකාසි. භගවා තං බ්‍යාකාසි. සො යාවතායුකං ඨත්වා පුඤ්ඤානි කරොන්තො තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො කාමාවචරලොකං සරීරගන්ධෙන සුගන්ධං කුරුමානො සුගන්ධදෙවපුත්තොති පාකටො අහොසි. සො දෙවලොකසම්පත්තියො අනුභවිත්වා තතො චුතො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ මහාභොගකුලෙ [Pg.270] නිබ්බත්ති, තස්ස මාතුකුච්ඡිගතස්සෙව මාතුයා සරීරගන්ධෙන සකලගෙහං සකලනගරඤ්ච සුගන්ධෙන එකගන්ධං අහොසි, ජාතක්ඛණෙ සකලං සාවත්ථිනගරං සුගන්ධකරණ්ඩකො විය අහොසි, තෙනස්ස සුගන්ධොති නාමං කරිංසු. සො වුද්ධිං අගමාසි. තදා සත්ථා සාවත්ථියං පත්වා ජෙතවනමහාවිහාරං පටිග්ගහෙසි, තං දිස්වා පසන්නමානසො භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. තස්ස උප්පන්නදිවසතො පට්ඨාය යාව පරිනිබ්බානා එත්ථන්තරෙ නිපන්නට්ඨානාදීසු සුගන්ධමෙව වායි. දෙවාපි දිබ්බචුණ්ණදිබ්බගන්ධපුප්ඵානි ඔකිරන්ති.

Trong thiên truyện thứ mười là câu chuyện về trưởng lão Sugandha, bắt đầu bằng câu: Imamhi bhaddake kappe. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là nhân tố cho sự giải thoát ở các kiếp sống tại nơi này nơi kia. Vào thời đức Phật Chánh Đẳng Giác Kassapa, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình giàu có ở thành Bārāṇasī. Sau khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy đã nghe Pháp từ nơi đức Đạo Sư, đã luôn luôn thực hiện việc đảnh lễ, đã thực hiện việc bố thí to lớn, và mỗi tháng bảy lần đã thoa hương tứ quý lên hương phòng của đức Thế Tôn. Vị ấy đã thực hiện lời nguyện rằng: “Nguyện rằng hương thơm tỏa ra từ thân của con ở tại những nơi con được sanh ra.” Đức Thế Tôn đã thọ ký cho vị ấy. Vị ấy đã sống cho đến hết tuổi thọ, đã làm các phước thiện, sau khi mệnh chung từ nơi ấy đã được sanh lên cõi trời, đã làm cho thế giới Dục Giới được thơm ngát bởi hương thơm của thân mình, và đã được biết đến là chư thiên Sugandha. Vị ấy đã hưởng thụ các tài sản ở cõi trời, sau khi mệnh chung từ nơi ấy đã được sanh ra trong một gia đình có tài sản lớn vào thời đức Phật của chúng ta hiện tại. Ngay khi vị ấy còn ở trong bụng mẹ, toàn thể ngôi nhà và toàn thể thành phố đã trở nên thơm ngát bởi hương thơm của thân người mẹ. Vào khoảnh khắc sanh ra, toàn thể thành Sāvatthī đã giống như chiếc hộp đựng hương thơm. Do đó, người ta đã đặt tên cho vị ấy là Sugandha. Vị ấy đã lớn lên. Khi ấy, đức Đạo Sư đã đi đến thành Sāvatthī và đã tiếp nhận ngôi đại tự viện Jetavana. Sau khi nhìn thấy điều ấy, với tâm ý trong sạch, vị ấy đã xuất gia nơi đức Thế Tôn và không bao lâu đã chứng đắc quả A-la-hán cùng với các Tuệ Phân Tích. Kể từ ngày sanh ra cho đến khi nhập Niết-bàn, trong khoảng thời gian ấy, hương thơm đã tỏa ra từ những nơi nằm nghỉ v.v... của vị ấy. Các chư thiên cũng đã rải các loại bột trời, hương trời, và hoa trời.

272. සොපි ථෙරො අරහත්තං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ඉමම්හි භද්දකෙ කප්පෙතිආදිමාහ. තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථත්තා ච සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව, කෙවලං පුඤ්ඤනානත්තං නාමනානත්තඤ්ච විසෙසො.

272. Vị trưởng lão ấy, sau khi chứng đắc quả A-la-hán, đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, đã khởi lên niềm hoan hỷ, và trong khi tuyên thuyết về câu chuyện tiền thân của mình đã nói lên câu: Imamhi bhaddake kappe v.v... Tất cả điều ấy nên được hiểu rõ do đã được trình bày theo phương pháp ở trước và do ý nghĩa rõ ràng, chỉ có sự khác biệt về phước báo và sự khác biệt về tên gọi là điểm đặc biệt.

චූළසුගන්ධත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về câu chuyện của trưởng lão Cūḷasugandha đã chấm dứt.

පඤ්චපඤ්ඤාසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về phẩm thứ năm mươi lăm đã chấm dứt.

56. යසවග්ගො

56. Phẩm Yasa

1. යසත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

1. Phần giải về câu chuyện của trưởng lão Yasa

ඡප්පඤ්ඤාසමෙ වග්ගෙ පඨමාපදානෙ මහාසමුද්දං ඔග්ගය්හාතිආදිකං ආයස්මතො යසත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සුමෙධස්ස භගවතො කාලෙ මහානුභාවො නාගරාජා හුත්වා බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං අත්තනො භවනං නෙත්වා මහාදානං පවත්තෙසි, භගවන්තං මහග්ඝෙන තිචීවරෙන අච්ඡාදෙසි, එකෙකඤ්ච භික්ඛුං මහග්ඝෙනෙව පච්චෙකදුස්සයුගෙන සබ්බෙන ච සමණපරික්ඛාරෙන. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ සෙට්ඨිපුත්තො හුත්වා මහාබොධිමණ්ඩලං සත්තහි රතනෙහි පූජෙසි. කස්සපස්ස භගවතො කාලෙ සාසනෙ පබ්බජිත්වා සමණධම්මං අකාසි. එවං සො සුගතීසුයෙව සංසරන්තො අම්හාකං භගවතො කාලෙ බාරාණසියං මහාවිභවස්ස සෙට්ඨිනො පුත්තො [Pg.271] හුත්වා සුජාතාය භගවතො ඛීරපායාසං දින්නාය සෙට්ඨිධීතාය කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්ති, යසො නාම නාමෙන පරමසුඛුමාලො. තස්ස තයො පාසාදා හොන්ති – එකො හෙමන්තිකො, එකො ගිම්හිකො, එකො වස්සිකොති. සො වස්සිකෙ පාසාදෙ වස්සිකෙ චත්තාරො මාසෙ නිප්පුරිසෙහි තූරියෙහි පරිචාරයමානො වසති, හෙට්ඨාපාසාදං න ඔතරති. හෙමන්තිකෙ පාසාදෙ චත්තාරො මාසෙ සුඵුසිතවාතපානකවාටෙ තත්ථෙව පටිවසති. ගිම්හිකෙ පාසාදෙ බහුකවාටවාතපානජාලාහි සම්පන්නෙ තත්ථෙව වසති. හත්ථපාදානං සුඛුමාලතාය භූමියං නිසජ්ජාදිකිච්චං නත්ථි. සිම්බලිතුලාදිපුණ්ණසභාවෙ අත්ථරිත්වා තත්ථ උපධානානි කිච්චානි කරොති. එවං දෙවලොකෙ දෙවකුමාරො විය පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතස්ස සමඞ්ගීභූතස්ස පරිචාරයමානස්ස පටිකච්චෙව නිද්දා ඔක්කමි, පරිජනස්සාපි නිද්දා ඔක්කමි, සබ්බරත්තියො ච තෙලපදීපො ඣායති. අථ ඛො යසො කුලපුත්තො පටිකච්චෙව පබුජ්ඣිත්වා අද්දස සකං පරිජනං සුපන්තං අඤ්ඤිස්සා කච්ඡෙ වීණං, අඤ්ඤිස්සා කණ්ඨෙ මුදිඞ්ගං, අඤ්ඤිස්සා කච්ඡෙ ආළම්බරං, අඤ්ඤං විකෙසිකං, වික්ඛෙළිකං, අඤ්ඤා විප්පලපන්තියො හත්ථපත්තං සුසානං මඤ්ඤෙ, දිස්වානස්ස ආදීනවො පාතුරහොසි, නිබ්බිදාය චිත්තං සණ්ඨාසි. අථ ඛො යසො කුලපුත්තො උදානං උදානෙසි – ‘‘උපද්දුතං වත භො, උපස්සට්ඨං වත භො’’ති.

Trong phẩm thứ năm mươi sáu, ở thiên truyện thứ nhất là câu chuyện về trưởng lão Yasa, bắt đầu bằng câu: Mahāsamuddaṃ oggayha. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là nhân tố cho sự giải thoát ở các kiếp sống tại nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Sumedha, vị ấy đã là một vị vua rồng có oai lực lớn, đã dẫn dắt Tăng chúng có đức Phật dẫn đầu đến cung điện của mình và đã thực hiện việc bố thí to lớn. Vị ấy đã dâng cúng đức Thế Tôn bộ ba y có giá trị lớn, và mỗi vị tỳ khưu một cặp vải riêng lẻ có giá trị lớn cùng với tất cả các vật dụng của vị Sa-môn. Do nghiệp phước ấy, vị ấy đã luân hồi trong các cõi trời và cõi người. Vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, vị ấy đã là con trai của một trưởng giả và đã cúng dường bảy loại báu vật đến khuôn viên cội Bồ-đề. Vào thời của đức Thế Tôn Kassapa, vị ấy đã xuất gia trong giáo Pháp và đã thực hành phận sự của vị Sa-môn. Như thế, vị ấy đã luân hồi chỉ trong các cõi lành. Vào thời của đức Thế Tôn của chúng ta, vị ấy đã là con trai của một trưởng giả có tài sản lớn ở thành Bārāṇasī, đã được sanh ra trong bụng của Sujātā, người con gái của vị trưởng giả đã dâng cúng cháo sữa đến đức Thế Tôn. Vị ấy có tên là Yasa, là người cực kỳ thanh tú. Vị ấy có ba tòa lâu đài: một cho mùa đông, một cho mùa hè, và một cho mùa mưa. Vị ấy sống trong tòa lâu đài mùa mưa suốt bốn tháng mùa mưa, được phục vụ bởi các nhạc cụ không có người nam, và không đi xuống tầng dưới của lâu đài. Vị ấy sống trong tòa lâu đài mùa đông suốt bốn tháng, ở tại nơi ấy với các cửa sổ và cửa ra vào được đóng kín. Vị ấy sống trong tòa lâu đài mùa hè, ở tại nơi ấy được trang bị nhiều cửa ra vào, cửa sổ, và cửa lưới. Do sự mềm mại của tay và chân, không có việc ngồi v.v... trên mặt đất. Vị ấy thực hiện các công việc cần thiết trên những chiếc gối được trải ra, có bản chất được nhồi đầy bông gòn v.v... Như thế, giống như một vị thiên tử ở cõi trời, trong khi được cung phụng, được trang bị, được phục vụ bởi năm loại dục lạc, cơn buồn ngủ đã đến với vị ấy từ rất sớm. Cơn buồn ngủ cũng đã đến với đoàn tùy tùng. Và ngọn đèn dầu đã cháy suốt cả đêm. Khi ấy, thiện nam tử Yasa đã thức dậy từ rất sớm và đã nhìn thấy đoàn tùy tùng của mình đang ngủ: cây đàn vīṇā ở nách của một người, chiếc trống mudiṅga ở cổ của một người khác, chiếc trống āḷambara ở nách của một người khác, một người khác tóc tai rối bời, một người khác nước dãi chảy ra, những người khác đang nói mê. Vị ấy nghĩ rằng: “Ta cho rằng đây là một bãi tha ma đã đạt đến tay.” Sau khi nhìn thấy, sự nguy hại đã hiện rõ đối với vị ấy, tâm ý đã lắng xuống trong sự nhàm chán. Khi ấy, thiện nam tử Yasa đã thốt lên lời cảm hứng: “Ôi, thật là phiền não! Ôi, thật là ngột ngạt!”

අථ ඛො යසො කුලපුත්තො සුවණ්ණපාදුකායො ආරොහිත්වා යෙන නිවෙසනද්වාරං තෙනුපසඞ්කමි, අමනුස්සා ද්වාරං විවරිංසු – ‘‘මා යසස්ස කුලපුත්තස්ස කොචි අන්තරායමකාසි අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජායා’’ති. අථ ඛො යසො කුලපුත්තො යෙන නගරද්වාරං තෙනුපසඞ්කමි, අමනුස්සා ද්වාරං විවරිංසු – ‘‘මා යසස්ස කුලපුත්තස්ස කොචි අන්තරායමකාසි අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජායා’’ති. අථ ඛො යසො කුලපුත්තො යෙන ඉසිපතනං මිගදායො තෙනුපසඞ්කමි.

Khi ấy, thiện nam tử Yasa đã mang đôi dép bằng vàng và đã đi đến cổng nhà. Các phi nhân đã mở cổng và nói rằng: “Mong rằng không một ai gây ra sự trở ngại cho việc xuất gia từ đời sống gia đình đến đời sống không gia đình của thiện nam tử Yasa.” Khi ấy, thiện nam tử Yasa đã đi đến cổng thành. Các phi nhân đã mở cổng và nói rằng: “Mong rằng không một ai gây ra sự trở ngại cho việc xuất gia từ đời sống gia đình đến đời sống không gia đình của thiện nam tử Yasa.” Khi ấy, thiện nam tử Yasa đã đi đến vườn Lộc Uyển ở Isipatana.

තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා රත්තියා පච්චූසසමයං පච්චුට්ඨාය අජ්ඣොකාසෙ චඞ්කමති, අද්දසා ඛො භගවා යසං කුලපුත්තං දූරතොව ආගච්ඡන්තං, දිස්වාන චඞ්කමා ඔරොහිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො යසො කුලපුත්තො භගවතො අවිදූරෙ උදානං උදානෙසි – ‘‘උපද්දුතං වත භො, උපස්සට්ඨං වත භො’’ති. අථ ඛො භගවා යසං කුලපුත්තං [Pg.272] එතදවොච – ‘‘ඉදං ඛො, යස, අනුපද්දුතං, ඉදං අනුපස්සට්ඨං, එහි, යස, නිසීද, ධම්මං තෙ දෙසෙස්සාමී’’ති. අථ ඛො යසො කුලපුත්තො, ‘‘ඉදං කිර අනුපද්දුතං, ඉදං අනුපස්සට්ඨ’’න්ති හට්ඨො උදග්ගො සුවණ්ණපාදුකාහි ඔරොහිත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි, එකමන්තං නිසින්නස්ස ඛො යසස්ස කුලපුත්තස්ස භගවා අනුපුබ්බිං කථං කථෙසි, සෙය්‍යථිදං, දානකථං සීලකථං සග්ගකථං කාමානං ආදීනවං ඔකාරං සංකිලෙසං නෙක්ඛම්මෙ ආනිසංසං පකාසෙසි. යදා භගවා අඤ්ඤාසි යසං කුලපුත්තං කල්ලචිත්තං මුදුචිත්තං විනීවරණචිත්තං උදග්ගචිත්තං පසන්නචිත්තං, අථ යා බුද්ධානං සාමුක්කංසිකා ධම්මදෙසනා, තං පකාසෙසි දුක්ඛං සමුදයං නිරොධං මග්ගං. සෙය්‍යථාපි නාම සුද්ධං වත්ථං අපගතකාළකං සම්මදෙව රජනං පටිග්ගණ්හෙය්‍ය, එවමෙව යසස්ස කුලපුත්තස්ස තස්මිංයෙව ආසනෙ විරජං වීතමලං ධම්මචක්ඛුං උදපාදි – ‘‘යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං, සබ්බං තං නිරොධධම්ම’’න්ති.

Vào lúc ấy, vào lúc gần sáng của ban đêm, đức Thế Tôn thức dậy và đi kinh hành ở ngoài trời. Đức Thế Tôn đã nhìn thấy thiện nam tử Yasa đang đi đến từ xa. Sau khi nhìn thấy, ngài đi xuống khỏi nơi kinh hành và ngồi xuống trên chỗ ngồi đã được soạn sẵn. Khi ấy, thiện nam tử Yasa đã thốt lên lời cảm hứng ở nơi không xa đức Thế Tôn rằng: “Ôi, thật là phiền não! Ôi, thật là khổ não!” Khi ấy, đức Thế Tôn đã nói điều này với thiện nam tử Yasa: “Này Yasa, nơi đây không phiền não, nơi đây không khổ não. Này Yasa, hãy đến, hãy ngồi xuống, ta sẽ thuyết Pháp cho ngươi.” Khi ấy, thiện nam tử Yasa, với tâm hoan hỷ phấn khởi (nghĩ rằng): “Nơi đây quả là không phiền não, nơi đây quả là không khổ não,” đã cởi đôi dép bằng vàng ra, đi đến chỗ đức Thế Tôn. Sau khi đến, vị ấy đã đảnh lễ đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Đức Thế Tôn đã thuyết cho thiện nam tử Yasa đang ngồi một bên bài Pháp tuần tự, nghĩa là ngài nói về sự bố thí, nói về giới hạnh, nói về các cõi trời; ngài đã trình bày sự nguy hại, sự thấp kém, sự ô nhiễm của các dục và lợi ích của sự xuất ly. Khi đức Thế Tôn biết được thiện nam tử Yasa có tâm đã sẵn sàng, tâm đã nhu nhuyến, tâm không còn triền cái, tâm đã hân hoan, tâm đã trong sạch, khi ấy ngài đã trình bày bài Pháp cao diệu của chư Phật, đó là Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Giống như tấm vải trong sạch, không còn vết đen, có thể thấm thuốc nhuộm một cách hoàn hảo, cũng vậy, ngay trên chỗ ngồi ấy, Pháp nhãn không còn bụi bặm, không còn cấu uế đã sanh khởi đến thiện nam tử Yasa rằng: “Bất cứ cái gì có bản chất sanh khởi, tất cả cái ấy đều có bản chất đoạn diệt.”

අථ ඛො යසස්ස කුලපුත්තස්ස මාතා පාසාදං අභිරුහිත්වා යසං කුලපුත්තං අපස්සන්තී යෙන සෙට්ඨි ගහපති තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා සෙට්ඨිං ගහපතිං එතදවොච – ‘‘පුත්තො තෙ ගහපති යසො න දිස්සතී’’ති. අථ ඛො, සෙට්ඨි ගහපති, චතුද්දිසා අස්සදූතෙ උය්‍යොජෙත්වා සාමංයෙව යෙන ඉසිපතනං මිගදායො තෙනුපසඞ්කමි. අද්දසා ඛො, සෙට්ඨි ගහපති, සුවණ්ණපාදුකානං නික්ඛෙපං, දිස්වාන තංයෙව අනුගමාසි. අද්දසා ඛො භගවා සෙට්ඨිං ගහපතිං දූරතොව ආගච්ඡන්තං, දිස්වාන භගවතො එතදහොසි – ‘‘යංනූනාහං තථාරූපං ඉද්ධාභිසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරෙය්‍යං, යථා සෙට්ඨි ගහපති ඉධ නිසින්නො ඉධ නිසින්නං යසං කුලපුත්තං න පස්සෙය්‍යා’’ති. අථ ඛො භගවා තථාරූපං ඉද්ධාභිසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරෙසි. අථ ඛො සෙට්ඨි ගහපති යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අපි, භන්තෙ, භගවා යසං කුලපුත්තං පස්සෙය්‍යා’’ති. තෙන හි ගහපති නිසීද, අප්පෙව නාම ඉධ නිසින්නො ඉධ නිසින්නං යසං කුලපුත්තං පස්සෙය්‍යාසීති. අථ ඛො සෙට්ඨි ගහපති ‘‘ඉධෙව කිරාහං නිසින්නො ඉධ නිසින්නං යසං කුලපුත්තං පස්සිස්සාමී’’ති හට්ඨො උදග්ගො භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි, එකමන්තං නිසින්නස්ස ඛො සෙට්ඨිස්ස ගහපතිස්ස භගවා අනුපුබ්බිං කථං කථෙසි…පෙ… අපරප්පච්චයො අත්ථු සාසනෙ භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තං භන්තෙ, අභික්කන්තං භන්තෙ, සෙය්‍යථාපි[Pg.273], භන්තෙ, නික්කුජ්ජිතං වා උක්කුජ්ජෙය්‍ය, පටිච්ඡන්නං වා විවරෙය්‍ය මූළ්හස්ස වා මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍ය, අන්ධකාරෙ වා තෙලපජ්ජොතං ධාරෙය්‍ය ‘චක්ඛුමන්තො රූපානි දක්ඛන්තී’ති, එවමෙවං භගවතා අනෙකපරියායෙන ධම්මො පකාසිතො. එසාහං, භන්තෙ, භගවන්තං සරණං ගච්ඡාමි ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච, උපාසකං මං භගවා ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. සොව ලොකෙ පඨමං උපාසකො අහොසි තෙවාචිකො.

Khi ấy, mẹ của thiện nam tử Yasa, sau khi đi lên lầu đài và không thấy thiện nam tử Yasa, đã đi đến chỗ trưởng giả gia chủ. Sau khi đến, bà đã nói điều này với trưởng giả gia chủ: “Thưa gia chủ, không thấy con trai Yasa của ông đâu cả.” Khi ấy, trưởng giả gia chủ, sau khi phái các sứ giả cưỡi ngựa đi bốn hướng, đã tự mình đi đến vườn Lộc Uyển ở Isipatana. Trưởng giả gia chủ đã nhìn thấy dấu vết của đôi dép bằng vàng. Sau khi nhìn thấy, ông đã đi theo dấu vết ấy. Đức Thế Tôn đã nhìn thấy trưởng giả gia chủ đang đi đến từ xa. Sau khi nhìn thấy, ý nghĩ này đã khởi lên nơi đức Thế Tôn: “Ta hãy thực hiện một loại thần thông tác thành như thế nào để trưởng giả gia chủ đang ngồi ở đây lại không thể thấy được thiện nam tử Yasa cũng đang ngồi ở đây.” Khi ấy, đức Thế Tôn đã thực hiện một loại thần thông tác thành như thế. Khi ấy, trưởng giả gia chủ đã đi đến chỗ đức Thế Tôn. Sau khi đến, ông đã nói điều này với đức Thế Tôn: “Bạch ngài, đức Thế Tôn có thấy thiện nam tử Yasa không ạ?” “Vậy thì, này gia chủ, hãy ngồi xuống. Có lẽ khi ngồi ở đây, ông sẽ thấy được thiện nam tử Yasa cũng đang ngồi ở đây.” Khi ấy, trưởng giả gia chủ, với tâm hoan hỷ phấn khởi (nghĩ rằng): “Quả thật, khi ngồi ngay tại đây, ta sẽ thấy được thiện nam tử Yasa cũng đang ngồi ở đây,” đã đảnh lễ đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Đức Thế Tôn đã thuyết cho trưởng giả gia chủ đang ngồi một bên bài Pháp tuần tự... (cho đến)... không còn hoài nghi trong giáo pháp, đã nói điều này với đức Thế Tôn: “Thật vi diệu, bạch ngài! Thật vi diệu, bạch ngài! Bạch ngài, giống như người ta có thể lật ngửa vật bị úp, hay mở ra vật bị che kín, hay chỉ đường cho người bị lạc hướng, hay đem ngọn đèn dầu vào trong bóng tối để những người có mắt có thể thấy được các sắc, cũng vậy, Pháp đã được đức Thế Tôn trình bày bằng nhiều phương cách. Bạch ngài, con xin quy y đức Thế Tôn, quy y Pháp, và quy y chúng Tỳ khưu. Mong đức Thế Tôn hãy ghi nhận con là người cận sự nam, kể từ hôm nay cho đến trọn đời đã quy y.” Vị ấy là người cận sự nam đầu tiên ở trên đời đã quy y bằng ba lời nói.

අථ ඛො යසස්ස කුලපුත්තස්ස පිතුනො ධම්මෙ දෙසියමානෙ යථාදිට්ඨං යථාවිදිතං භූමිං පච්චවෙක්ඛන්තස්ස අනුපාදාය ආයවෙහි චිත්තං විමුච්චි. අථ ඛො භගවතො එතදහොසි – ‘‘යසස්ස ඛො කුලපුත්තස්ස පිතුනො ධම්මෙ දෙසියමානෙ යථාදිට්ඨං යථාවිදිතං භූමිං පච්චවෙක්ඛන්තස්ස අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුත්තං, අභබ්බො ඛො යසො කුලපුත්තො හීනායාවත්තිත්වා කාමෙ පරිභුඤ්ජිතුං, සෙය්‍යථාපි පුබ්බෙ අගාරිකභූතො, යංනූනාහං තං ඉද්ධාභිසඞ්ඛාරං පටිප්පස්සම්භෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො භගවා තං ඉද්ධාභිසඞ්ඛාරං පටිප්පස්සම්භෙසි. අද්දසා ඛො සෙට්ඨි ගහපති යසං කුලපුත්තං නිසින්නං, දිස්වාන යසං කුලපුත්තං එතදවොච – ‘‘මාතා තෙ තාත, යස, පරිදෙවසොකසමාපන්නා, දෙහි මාතුයා ජීවිත’’න්ති. අථ ඛො යසො කුලපුත්තො භගවන්තං උල්ලොකෙසි. අථ ඛො භගවා සෙට්ඨිං ගහපතිං එතදවොච – ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, ගහපති, යස්ස සෙක්ඛෙන ඤාණෙන සෙක්ඛෙන දස්සනෙන ධම්මො දිට්ඨො විදිතො සෙය්‍යථාපි තයා, තස්ස යථාදිට්ඨං යථාවිදිතං භූමිං පච්චවෙක්ඛන්තස්ස අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුත්තං, භබ්බො නු ඛො සො, ගහපති, හීනායාවත්තිත්වා කාමෙ පරිභුඤ්ජිතුං සෙය්‍යථාපි පුබ්බෙ අගාරිකභූතො’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘යසස්ස ඛො, ගහපති, කුලපුත්තස්ස සෙක්ඛෙන ඤාණෙන සෙක්ඛෙන දස්සනෙන ධම්මො දිට්ඨො විදිතො සෙය්‍යථාපි තයා, තස්ස යථාදිට්ඨං යථාවිදිතං භූමිං පච්චවෙක්ඛන්තස්ස අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුත්තං, අභබ්බො ඛො, ගහපති, යසො කුලපුත්තො හීනායාවත්තිත්වා කාමෙ පරිභුඤ්ජිතුං සෙය්‍යථාපි පුබ්බෙ අගාරිකභූතො’’ති. ‘‘ලාභා, භන්තෙ, යසස්ස කුලපුත්තස්ස, සුලද්ධං, භන්තෙ, යසස්ස කුලපුත්තස්ස, යථා යසස්ස කුලපුත්තස්ස අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුත්තං, අධිවාසෙතු මෙ, භන්තෙ භගවා, අජ්ජතනාය භත්තං යසෙන කුලපුත්තෙන පච්ඡාසමණෙනා’’ති. ‘‘අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන’’. අථ ඛො සෙට්ඨි ගහපති[Pg.274], භගවතො අධිවාසනං විදිත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. අථ ඛො යසො කුලපුත්තො අචිරපක්කන්තෙ සෙට්ඨිම්හි ගහපතිම්හි භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ලභෙය්‍යාහං, භන්තෙ, භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං, ලභෙය්‍යං උපසම්පද’’න්ති. ‘‘එහි භික්ඛූ’’ති භගවා අවොච – ‘‘ස්වාක්ඛාතො ධම්මො, චර බ්‍රහ්මචරියං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’ති, සාව තස්ස ආයස්මතො උපසම්පදා අහොසි.

Bấy giờ, trong khi Pháp đang được thuyết giảng cho người cha của thiện gia nam tử Yasa, trong lúc vị ấy đang quán xét về cảnh giới (chân lý) đúng theo như đã thấy, đúng theo như đã biết, tâm của vị ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không còn chấp thủ. Bấy giờ, đức Thế Tôn đã khởi lên ý nghĩ này: ‘Trong khi Pháp đang được thuyết giảng cho người cha của thiện gia nam tử Yasa, trong lúc vị ấy đang quán xét về cảnh giới (chân lý) đúng theo như đã thấy, đúng theo như đã biết, tâm của vị ấy đã được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không còn chấp thủ. Thiện gia nam tử Yasa không có khả năng quay trở lại đời sống thấp kém để hưởng thụ các dục lạc như trước kia khi còn là người tại gia. Ta hãy làm cho thần thông biến hóa ấy được lắng dịu lại.’ Bấy giờ, đức Thế Tôn đã làm cho thần thông biến hóa ấy được lắng dịu lại. Vị trưởng giả gia chủ đã nhìn thấy thiện gia nam tử Yasa đang ngồi, sau khi thấy thiện gia nam tử Yasa, vị ấy đã nói điều này: ‘Này con Yasa, mẹ của con đang bị chìm đắm trong sầu muộn than khóc, hãy trả lại sự sống cho mẹ con.’ Bấy giờ, thiện gia nam tử Yasa đã ngước nhìn đức Thế Tôn. Bấy giờ, đức Thế Tôn đã nói với vị trưởng giả gia chủ điều này: ‘Này gia chủ, ông nghĩ thế nào? Đối với người đã thấy và biết được Pháp bằng trí tuệ của bậc hữu học, bằng sự thấy của bậc hữu học, giống như ông vậy, trong lúc người ấy đang quán xét về cảnh giới (chân lý) đúng theo như đã thấy, đúng theo như đã biết, tâm của người ấy đã được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không còn chấp thủ, này gia chủ, liệu người ấy có khả năng quay trở lại đời sống thấp kém để hưởng thụ các dục lạc như trước kia khi còn là người tại gia không?’ ‘Thưa ngài, không phải vậy.’ ‘Này gia chủ, đối với thiện gia nam tử Yasa, người đã thấy và biết được Pháp bằng trí tuệ của bậc hữu học, bằng sự thấy của bậc hữu học, giống như ông vậy, trong lúc người ấy đang quán xét về cảnh giới (chân lý) đúng theo như đã thấy, đúng theo như đã biết, tâm của người ấy đã được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không còn chấp thủ. Này gia chủ, thiện gia nam tử Yasa không có khả năng quay trở lại đời sống thấp kém để hưởng thụ các dục lạc như trước kia khi còn là người tại gia.’ ‘Bạch ngài, thật là một lợi ích cho thiện gia nam tử Yasa! Bạch ngài, thật là một điều may mắn cho thiện gia nam tử Yasa, vì tâm của thiện gia nam tử Yasa đã được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không còn chấp thủ! Bạch ngài, xin đức Thế Tôn hãy nhận lời mời dùng bữa ăn hôm nay của con, với thiện gia nam tử Yasa là vị sa-môn đi theo sau.’ Đức Thế Tôn đã nhận lời bằng sự im lặng. Bấy giờ, sau khi biết được sự nhận lời của đức Thế Tôn, vị trưởng giả gia chủ đã từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ đức Thế Tôn, đi nhiễu quanh phía bên phải rồi ra đi. Bấy giờ, sau khi vị trưởng giả gia chủ ra đi không bao lâu, thiện gia nam tử Yasa đã bạch với đức Thế Tôn điều này: ‘Bạch ngài, con mong được xuất gia dưới sự hiện diện của đức Thế Tôn, con mong được thọ cụ túc giới.’ Đức Thế Tôn đã nói: ‘Hãy đến, tỳ khưu. Giáo Pháp đã được khéo thuyết giảng, hãy thực hành phạm hạnh để chấm dứt hoàn toàn khổ đau.’ Đó chính là lễ thọ cụ túc giới của vị tôn giả ấy.

1. අරහා පන හුත්වා සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො මහාසමුද්දං ඔග්ගය්හාතිආදිමාහ. තත්ථ සමුද්දන්ති අඞ්ගුලිමුද්දාය සං සුට්ඨු දස්සෙතබ්බතො සමුද්දො, අථ වා සං සුට්ඨු උදියති ඛොභියති පසොධියති ඝොසනං කරොන්තො ආලුළියතීති සමුද්දො, මහන්තො ච සො සමුද්දො චාති මහාසමුද්දො, තං මහාසමුද්දං. ඔග්ගය්හාති අජ්ඣොගාහෙත්වා අබ්භන්තරං පවිසිත්වා තස්ස මහාසමුද්දස්ස අන්තො පවිසිත්වා, සාම්‍යත්ථෙ චෙතං උපයොගවචනන්ති දට්ඨබ්බං. භවනං මෙ සුමාපිතන්ති එත්ථ භවන්ති නිබ්බත්තන්ති නිවසන්ති චතූහි ඉරියාපථෙහි වාසං කප්පෙන්ති එත්ථාති භවනං, මය්හං තං භවනං තං විමානං තං පාසාදං පඤ්චපාකාරකූටාගාරෙහි සං සුට්ඨු මාපිතං නගරං, අත්තනො බලෙන සුට්ඨු නිම්මිතන්ති අත්ථො. සුනිම්මිතා පොක්ඛරණීති සුමහන්තා හුත්වා භූතා ඉතා ගතා පවත්තා ඛණිතා කතාති පොක්ඛරණී, මච්ඡකච්ඡපපුප්ඵපුලිනතිත්ථමධුරොදකාදීහි සුට්ඨු නිබ්බත්තා නිම්මිතාති අත්ථො. චක්කවාකූපකූජිතාති චක්කවාකකුක්කුටහංසාදීහි කූජිතා ඝොසිතා නාදිතා සා පොක්ඛරණීති සම්බන්ධො. ඉතො පරං නදීවනද්විපදචතුප්පදපාදපපක්ඛීනං වණ්ණඤ්ච සුමෙධස්ස භගවතො දස්සනඤ්ච නිමන්තෙත්වා සුමෙධස්ස භගවතො දානක්කමඤ්ච සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

1. Vị ấy, sau khi đã là bậc A-la-hán, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình, đã nói lên (câu kệ) bắt đầu bằng ‘mahāsamuddaṃ oggayha’ (sau khi lặn xuống đại dương). Ở đây, ‘samudda’ (đại dương) là do được chỉ rõ một cách tốt đẹp (saṃ suṭṭhu dassetabbato) bằng chiếc nhẫn (aṅgulimuddāya) nên gọi là ‘samudda;’ hoặc là, vì dâng lên (saṃ suṭṭhu udiyati), xao động (khobhiyati), được làm cho trong sạch (pasodhiyati), tạo ra tiếng gầm (ghosanaṃ karonto), và khuấy động (āluḷiyati) một cách tốt đẹp nên gọi là ‘samudda.’ Và đại dương ấy thì to lớn, do đó là ‘mahāsamudda’ (đại dương). (Câu) ‘taṃ mahāsamuddaṃ’ (đại dương ấy). ‘Oggayha’ (sau khi lặn xuống) có nghĩa là sau khi đã đi vào, sau khi đã vào bên trong, sau khi đã vào trong lòng đại dương ấy; nên hiểu rằng đây là cách dùng ở sở thuộc cách trong ý nghĩa chỉ vị trí. Trong câu ‘bhavanaṃ me sumāpitaṃ’ (chỗ ở của tôi được khéo tạo dựng), ở đây, ‘bhavanaṃ’ (chỗ ở) là nơi chúng sanh hiện hữu (bhavanti), sanh ra (nibbattanti), cư ngụ (nivasanti), và trải qua thời gian trong bốn oai nghi. Chỗ ở ấy của tôi, thiên cung ấy, lâu đài ấy, thành phố được đo lường kỹ lưỡng (saṃ suṭṭhu māpitaṃ) với năm bức tường thành và các cổng vòm, có nghĩa là ‘được tạo dựng một cách tốt đẹp bằng năng lực của chính mình.’ ‘Sunimmitā pokkharaṇī’ (hồ sen được khéo tạo ra) là ‘pokkharaṇī’ (hồ sen) vì đã trở nên rất lớn (sumahantā hutvā), đã hiện hữu (bhūtā), đã đến (itā), đã đi (gatā), đã diễn ra (pavattā), đã được đào (khaṇitā), đã được làm ra (katā). Có nghĩa là ‘được tạo ra, được kiến tạo một cách tốt đẹp’ với cá, rùa, hoa, bãi cát, bến nước, nước ngọt, v.v. ‘Cakkavākūpakūjitā’ (vang tiếng chim cakkavāka) có nghĩa là hồ sen ấy vang dội, huyên náo, ồn ào bởi các loài chim cakkavāka, gà, ngỗng, v.v. Đây là sự liên kết. Từ đây trở đi, phần mô tả về sông, rừng, loài hai chân, loài bốn chân, cây cối, và chim chóc, và việc diện kiến đức Thế Tôn Sumedha, và sau khi thỉnh mời, cách thức dâng cúng dường đến đức Thế Tôn Sumedha thì rất dễ hiểu.

ලොකාහුතිපටිග්ගහන්ති එත්ථ ලොකෙ ආහුති ලොකාහුති, කාමරූපාරූපසඞ්ඛාතස්ස ලොකස්ස ආහුතිං පූජාසක්කාරං පටිග්ගණ්හාතීති ලොකාහුතිපටිග්ගහං, සුමෙධං භගවන්තන්ති අත්ථො. සෙසං බ්‍යාකරණදානඤ්ච අරහත්තප්පත්තඵලඤ්ච සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

Trong câu ‘lokāhutipaṭiggahaṃ’ (vị đáng nhận sự cúng dường của thế gian), ở đây, ‘loke āhuti’ là ‘lokāhuti.’ Vị ấy tiếp nhận (paṭiggaṇhāti) sự cúng dường (āhutiṃ), sự lễ bái và tôn kính (pūjāsakkāraṃ) của thế gian (lokassa) được gọi là cõi Dục, cõi Sắc, và cõi Vô Sắc (kāmarūpārūpasaṅkhātassa), do đó là ‘lokāhutipaṭiggahaṃ.’ Có nghĩa là ‘đức Thế Tôn Sumedha.’ Phần còn lại, việc ban lời tiên tri và quả vị đạt được A-la-hán, thì rất dễ hiểu.

යසත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần Chú Giải về Tiền Sử của Trưởng Lão Yasa đã hoàn tất.

2. නදීකස්සපත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

2. Phần Chú Giải về Tiền Sử của Trưởng Lão Nadīkassapa.

දුතියාපදානෙ [Pg.275] පදුමුත්තරස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො නදීකස්සපත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො එකදිවසං සත්ථාරං පිණ්ඩාය චරන්තං දිස්වා පසන්නමානසො අත්තනා රොපිතස්ස අම්බරුක්ඛස්ස පඨමුප්පන්නං මනොසිලාවණ්ණං එකං අම්බඵලං අදාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ මගධරට්ඨෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ උරුවෙලකස්සපස්ස භාතා හුත්වා නිබ්බත්තො වයප්පත්තො නිස්සරණජ්ඣාසයතාය ඝරාවාසං අනිච්ඡන්තො තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා තීහි තාපසසතෙහි සද්ධිං නෙරඤ්ජරාය නදියා තීරෙ අස්සමං මාපෙත්වා විහරති. නදීතීරෙ වසනතො කස්සපගොත්තතාය ච නදීකස්සපොති සමඤ්ඤා අහොසි. තස්ස භගවා සපරිසස්ස එහිභික්ඛුභාවෙන උපසම්පදං අදාසි. සො භගවතො ගයාසීසෙ ආදිත්තපරියාය දෙසනාය (මහාව. 54; සං. නි. 4.28) අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි.

Trong bài kệ thứ nhì, câu chuyện về trưởng lão Nadīkassapa bắt đầu bằng câu “Padumuttarassa bhagavato”. Vị này cũng đã tạo các nền tảng (phước báu) dưới thời của các vị Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, ngài đã tích lũy các phước báu là điều kiện hỗ trợ cho sự giải thoát. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, ngài đã sanh vào một gia đình quyền quý, khi đến tuổi trưởng thành, một hôm nhìn thấy đức Đạo Sư đang đi khất thực, với tâm ý trong sạch, ngài đã dâng cúng một quả xoài có màu sắc như chu sa, là quả đầu tiên chín muồi của cây xoài do chính ngài trồng. Do nghiệp phước ấy, ngài đã luân hồi trong các cõi trời và người. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn ở xứ Magadha, là em của Uruvelakassapa. Khi đến tuổi trưởng thành, do có khuynh hướng xuất ly, không ưa thích đời sống tại gia, ngài đã xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh. Cùng với ba trăm vị tu sĩ khổ hạnh, ngài đã xây dựng một tu viện ở trên bờ sông Nerañjarā và trú ngụ tại đấy. Do việc sống ở bờ sông và do thuộc dòng dõi Kassapa, ngài đã có danh hiệu là Nadīkassapa. Đức Thế Tôn đã ban cho ngài và đoàn tùy tùng sự xuất gia bằng câu “ehibhikkhu”. Ngài đã chứng đắc A-la-hán quả nhờ bài thuyết giảng Ādittapariyāya của đức Thế Tôn tại Gayāsīsa (mahāva. 54; saṃ. ni. 4.28).

තත්‍රායං අනුපුබ්බිකථා – සත්ථා යසං කුලපුත්තං පබ්බාජෙත්වා උරුවෙලායං තයො භාතිකජටිලෙ දමෙතුං යෙන උරුවෙලා තදවසරි. තෙන ඛො පන සමයෙන උරුවෙලායං තයො ජටිලා පටිවසන්ති උරුවෙලකස්සපො නදීකස්සපො ගයාකස්සපොති, තෙසු උරුවෙලකස්සපො ජටිලො පඤ්චන්නං ජටිලසතානං නායකො හොති විනායකො අග්ගො පමුඛො පාමොක්ඛො, නදීකස්සපො ජටිලො තිණ්ණං ජටිලසතානං නායකො හොති විනායකො අග්ගො පමුඛො පාමොක්ඛො, ගයාකස්සපො ජටිලො ද්වින්නං ජටිලසතානං නායකො හොති විනායකො අග්ගො පමුඛො පාමොක්ඛො. අථ ඛො භගවා යෙන උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස අස්සමො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා උරුවෙලකස්සපං ජටිලං එතදවොච – ‘‘සචෙ තෙ, කස්සප, අගරු, වසෙය්‍යාම එකරත්තං අග්‍යාගාරෙ’’ති. න ඛො මෙ, මහාසමණ, ගරු, චණ්ඩෙත්ථ නාගරාජා ඉද්ධිමා ආසිවිසො ඝොරවිසො, සො තං මා විහෙඨෙසීති. දුතියම්පි ඛො භගවා උරුවෙලකස්සපං ජටිලං එතදවොච…පෙ… තතියම්පි…පෙ… සො තං මා විහෙඨෙසීති. අප්පෙව මං න විහෙඨෙය්‍ය, ඉඞ්ඝ ත්වං, කස්සප, අනුජානාහි අග්‍යාගාරන්ති[Pg.276]. විහර, මහාසමණ, යථාසුඛන්ති. අථ ඛො භගවා අග්‍යාගාරං පවිසිත්වා තිණසන්ථාරකං පඤ්ඤපෙත්වා නිසීදි පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා.

Đây là câu chuyện tuần tự: Sau khi cho vị công tử Yasa xuất gia, đức Đạo Sư đã đi đến Uruvelā để nhiếp phục ba anh em đạo sĩ bện tóc. Vào lúc bấy giờ, ở tại Uruvelā có ba vị đạo sĩ bện tóc đang trú ngụ là Uruvelakassapa, Nadīkassapa, và Gayākassapa. Trong số ấy, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa là người lãnh đạo, người hướng dẫn, người đứng đầu, người chủ chốt, người lỗi lạc của năm trăm vị đạo sĩ bện tóc. Đạo sĩ bện tóc Nadīkassapa là người lãnh đạo, người hướng dẫn, người đứng đầu, người chủ chốt, người lỗi lạc của ba trăm vị đạo sĩ bện tóc. Đạo sĩ bện tóc Gayākassapo là người lãnh đạo, người hướng dẫn, người đứng đầu, người chủ chốt, người lỗi lạc của hai trăm vị đạo sĩ bện tóc. Khi ấy, đức Thế Tôn đã đi đến tu viện của đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa; sau khi đến, ngài đã nói với đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa điều này: “Này Kassapa, nếu không phiền cho ông, chúng ta có thể ở lại một đêm trong nhà lửa chăng?” – “Thưa Đại Sa-môn, tôi không phiền, nhưng ở đây có một con rồng chúa hung dữ, có thần thông, là loài rắn độc, có nọc độc ghê gớm, mong rằng nó không làm hại ngài.” Lần thứ nhì, đức Thế Tôn đã nói với đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa điều này... v.v... lần thứ ba... v.v... mong rằng nó không làm hại ngài. “Có lẽ nó sẽ không làm hại ta. Này Kassapa, hãy cho phép ta vào nhà lửa.” – “Thưa Đại Sa-môn, xin ngài cứ tự nhiên.” Khi ấy, đức Thế Tôn sau khi đi vào nhà lửa, đã trải một tấm lót bằng cỏ rồi ngồi xuống, xếp bằng kiết-già, giữ thân ngay thẳng, an trú chánh niệm ở phía trước.

අද්දසා ඛො සො නාගො භගවන්තං පවිට්ඨං, දිස්වා දුම්මනො පධූපායි. අථ ඛො භගවතො එතදහොසි – ‘‘යංනූනාහං ඉමස්ස නාගස්ස අනුපහච්ච ඡවිඤ්ච චම්මඤ්ච මංසඤ්ච න්හාරුඤ්ච අට්ඨිඤ්ච අට්ඨිමිඤ්ජඤ්ච තෙජසා තෙජං පරියාදියෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො භගවා තථාරූපං ඉද්ධාභිසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා පධූපායි. අථ ඛො සො නාගො මක්ඛං අසහමානො පජ්ජලි. භගවාපි තෙජොධාතුං සමාපජ්ජිත්වා පජ්ජලි. උභින්නං සජොතිභූතානං අග්‍යාගාරං ආදිත්තං විය හොති සම්පජ්ජලිතං සජොතිභූතං. අථ ඛො තෙ ජටිලා අග්‍යාගාරං පරිවාරෙත්වා එවමාහංසු – ‘‘අභිරූපො වත, භො, මහාසමණො නාගෙන විහෙඨියතී’’ති. අථ ඛො භගවා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන තස්ස නාගස්ස අනුපහච්ච ඡවිඤ්ච චම්මඤ්ච මංසඤ්ච න්හාරුඤ්ච අට්ඨිඤ්ච අට්ඨිමිඤ්ජඤ්ච තෙජසා තෙජං පරියාදියිත්වා පත්තෙ පක්ඛිපිත්වා උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස දස්සෙසි – ‘‘අයං තෙ, කස්සප, නාගො පරියාදින්නො අස්ස තෙජසා තෙජො’’ති. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස එතදහොසි – ‘‘මහිද්ධිකො ඛො මහාසමණො මහානුභාවො, යත්‍ර හි නාම චණ්ඩස්ස නාගරාජස්ස ඉද්ධිමතො ආසිවිසස්ස ඝොරවිසස්ස තෙජසා තෙජං පරියාදියිස්සති, න ත්වෙව ඛො අරහා යථා අහ’’න්ති.

Con rồng ấy đã nhìn thấy đức Thế Tôn đi vào, sau khi nhìn thấy, nó không hài lòng và đã phun khói. Khi ấy, đức Thế Tôn đã khởi lên ý nghĩ này: “Ta hãy dùng lửa của ta để chế ngự lửa của con rồng này, nhưng không làm tổn hại đến da, da trong, thịt, gân, xương, và tủy xương của nó.” Khi ấy, đức Thế Tôn sau khi thực hiện một phép thần thông như vậy, cũng đã phun khói. Bấy giờ, con rồng ấy không thể chịu đựng được sự tức giận, đã bốc cháy. Đức Thế Tôn cũng nhập vào hỏa giới và bốc cháy. Do cả hai cùng tỏa sáng, nhà lửa giống như đang bốc cháy, rực lửa và sáng chói. Khi ấy, các vị đạo sĩ bện tóc đã vây quanh nhà lửa và nói rằng: “Ôi, vị Đại Sa-môn đẹp đẽ đang bị con rồng làm hại!” Khi ấy, sau khi đêm ấy trôi qua, đức Thế Tôn đã dùng lửa của mình để chế ngự lửa của con rồng mà không làm tổn hại đến da, da trong, thịt, gân, xương, và tủy xương của nó, rồi đặt nó vào trong bát và đưa cho đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa xem: “Này Kassapa, đây là con rồng của ông, lửa của nó đã bị lửa của ta chế ngự.” Khi ấy, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã khởi lên ý nghĩ này: “Vị Đại Sa-môn quả thật có đại thần thông, có đại oai lực, đến nỗi có thể dùng lửa của mình để chế ngự lửa của một con rồng chúa hung dữ, có thần thông, là loài rắn độc, có nọc độc ghê gớm. Tuy nhiên, ngài vẫn không phải là một vị A-la-hán như ta.”

‘‘නෙරඤ්ජරායං භගවා, උරුවෙලකස්සපං ජටිලං අවොච;

සචෙ තෙ කස්සප අගරු, විහරෙමු අජ්ජණ්හො අග්ගිසාලම්හී’’ති.

“Tại sông Nerañjarā, đức Thế Tôn đã nói với đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa; Này Kassapa, nếu không phiền cho ông, hôm nay chúng ta hãy ở trong nhà lửa.”

‘‘න ඛො මෙ මහාසමණ ගරු, ඵාසුකාමොව තං නිවාරෙමි;

චණ්ඩෙත්ථ නාගරාජා, ඉද්ධිමා ආසිවිසො ඝොරවිසො;

සො තං මා විහෙඨෙසී’’ති.

“Thưa Đại Sa-môn, tôi không phiền, tôi ngăn ngài chỉ vì mong muốn sự an ổn cho ngài; Ở đây có một con rồng chúa hung dữ, có thần thông, là loài rắn độc, có nọc độc ghê gớm; Mong rằng nó không làm hại ngài.”

‘‘අප්පෙව [Pg.277] මං න විහෙඨෙය්‍ය, ඉඞ්ඝ ත්වං කස්සප අනුජානාහි අග්‍යාගාරන්ති;

දින්නන්ති නං විදිත්වා, අභීතො පාවිසි භයමතීතො.

“Có lẽ nó sẽ không làm hại ta, này Kassapa, hãy cho phép ta vào nhà lửa; Biết rằng đã được cho phép, ngài không sợ hãi, đã vượt qua sự sợ hãi và bước vào.”

‘‘දිස්වා ඉසිං පවිට්ඨං, අහිනාගො දුම්මනො පධූපායි;

සුමනමනසො අධිමනො, මනුස්සනාගොපි තත්ථ පධූපායි.

“Nhìn thấy vị ẩn sĩ bước vào, con rồng rắn không hài lòng và đã phun khói; Với tâm hoan hỷ, ý chí kiên định, vị rồng người cũng phun khói tại đó.”

‘‘මක්ඛඤ්ච අසහමානො, අහිනාගො පාවකොව පජ්ජලි;

තෙජොධාතුසුකුසලො, මනුස්සනාගොපි තත්ථ පජ්ජලි.

“Không thể chịu đựng sự tức giận, con rồng rắn đã bốc cháy như ngọn lửa; Vị rồng người, thiện xảo về hỏa giới, cũng bốc cháy tại đó.”

‘‘උභින්නං සජොතිභූතානං,අග්‍යාගාරං ආදිත්තං හොති සම්පජ්ජලිතං සජොතිභූතං;

උදිච්ඡරෙ ජටිලා, අභිරූපො වත භො මහාසමණො;

නාගෙන විහෙඨියතීති භණන්ති.

“Do cả hai cùng tỏa sáng, nhà lửa đã bốc cháy, rực lửa và sáng chói; Các vị đạo sĩ bện tóc nhìn xem và nói rằng: ‘Ôi, vị Đại Sa-môn đẹp đẽ đang bị con rồng làm hại!’”

‘‘අථ තස්සා රත්තියා අච්චයෙන, හතා නාගස්ස අච්චියො හොන්ති;

ඉද්ධිමතො පන ඨිතා, අනෙකවණ්ණා අච්චියො හොන්ති.

“Rồi khi đêm ấy trôi qua, những ngọn lửa của con rồng đã bị dập tắt; Nhưng những ngọn lửa của bậc thần thông vẫn còn, là những ngọn lửa nhiều màu sắc.”

‘‘නීලා අථ ලොහිතිකා, මඤ්ජිට්ඨා පීතකා ඵලිකවණ්ණායො;

අඞ්ගීරසස්ස කායෙ, අනෙකවණ්ණා අච්චියො හොන්ති.

“Màu xanh, rồi màu đỏ, màu hồng xiêm, màu vàng, và màu pha lê; Trên thân của đức Aṅgīrasa, có những ngọn lửa nhiều màu sắc.”

‘‘පත්තම්හි ඔදහිත්වා, අහිනාගං බ්‍රාහ්මණස්ස දස්සෙසි;

අයං තෙ කස්සප නාගො, පරියාදින්නො අස්ස තෙජසා තෙජො’’ති.

Sau khi đã đặt vào trong bình bát, ngài đã cho vị Bà-la-môn thấy con rồng rắn và nói: ‘Này Kassapa, đây là con rồng của ông, lửa của nó đã bị lửa (của ta) chế ngự.’”

අථ [Pg.278] ඛො උරුවෙලකස්සපො ජටිලො භගවතො ඉමිනා ඉද්ධිපාටිහාරියෙන අභිප්පසන්නො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉධෙව, මහාසමණ, විහර, අහං තෙ ධුවභත්තෙනා’’ති.

Khi ấy, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa, do thần thông và phép lạ này của đức Thế Tôn nên đã có lòng tịnh tín, đã bạch với đức Thế Tôn điều này: ‘Thưa Đại Sa-môn, xin ngài hãy ở lại nơi đây, tôi sẽ dâng cúng vật thực thường xuyên đến ngài.’”

පඨමං පාටිහාරියං.

Phép lạ thứ nhất.

අථ ඛො භගවා උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස අස්සමස්ස අවිදූරෙ අඤ්ඤතරස්මිං වනසණ්ඩෙ විහාසි. අථ ඛො චත්තාරො මහාරාජානො අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං වනසණ්ඩං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා චතුද්දිසා අට්ඨංසු සෙය්‍යථාපි මහන්තා අග්ගික්ඛන්ධා. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපො ජටිලො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කාලො, මහාසමණ, නිට්ඨිතං භත්තං, තෙ නු ඛො තෙ, මහාසමණ, අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං වනසණ්ඩං ඔභාසෙත්වා යෙන ත්වං තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා තං අභිවාදෙත්වා චතුද්දිසා අට්ඨංසු සෙය්‍යථාපි මහන්තා අග්ගික්ඛන්ධා’’ති. එතෙ ඛො, කස්සප, චත්තාරො මහාරාජානො යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමිංසු ධම්මස්සවනායාති. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස එතදහොසි – ‘‘මහිද්ධිකො ඛො මහාසමණො මහානුභාවො, යත්‍ර හි නාම චත්තාරොපි මහාරාජානො උපසඞ්කමිස්සන්ති ධම්මස්සවනාය, න ත්වෙව ච ඛො අරහා යථා අහ’’න්ති. අථ ඛො භගවා උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස භත්තං භුඤ්ජිත්වා තස්මිංයෙව වනසණ්ඩෙ විහාසි.

Khi ấy, đức Thế Tôn đã trú ở một khu rừng nhỏ không xa am thất của đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa. Khi ấy, vào lúc đêm đã gần mãn, Tứ Đại Thiên Vương với dung sắc thù thắng đã làm cho toàn thể khu rừng nhỏ tỏa sáng rồi đi đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, các vị ấy đã đảnh lễ đức Thế Tôn rồi đứng ở bốn hướng, giống như những đống lửa lớn. Khi ấy, vào lúc đêm đã qua, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã đi đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, vị ấy đã bạch với đức Thế Tôn điều này: ‘Thưa Đại Sa-môn, đã đến giờ, vật thực đã được chuẩn bị xong. Thưa Đại Sa-môn, những vị nào vào lúc đêm đã gần mãn, với dung sắc thù thắng đã làm cho toàn thể khu rừng nhỏ tỏa sáng rồi đi đến chỗ ngài; sau khi đến, các vị ấy đã đảnh lễ ngài rồi đứng ở bốn hướng, giống như những đống lửa lớn vậy?’ ‘Này Kassapa, đó là Tứ Đại Thiên Vương đã đi đến chỗ ta để nghe Pháp.’ Khi ấy, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã khởi lên suy nghĩ này: ‘Vị Đại Sa-môn quả là có đại thần lực, có đại oai lực, đến nỗi mà cả Tứ Đại Thiên Vương cũng đi đến để nghe Pháp, tuy nhiên vị ấy vẫn không phải là bậc A-la-hán giống như ta.’ Khi ấy, sau khi đã dùng vật thực của đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa, đức Thế Tôn đã trú ở chính khu rừng nhỏ ấy.

දුතියං පාටිහාරියං.

Phép lạ thứ nhì.

අථ ඛො සක්කො දෙවානමින්දො අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණො කෙවලකප්පං වනසණ්ඩං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි සෙය්‍යථාපි මහාඅග්ගික්ඛන්ධො පුරිමාහි වණ්ණනිභාහි අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපො ජටිලො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කාලො, මහාසමණ, නිට්ඨිතං භත්තං, කො නු ඛො සො, මහාසමණ, අභික්කන්තාය [Pg.279] රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණො කෙවලකප්පං වනසණ්ඩං ඔභාසෙත්වා යෙන ත්වං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි සෙය්‍යථාපි මහාඅග්ගික්ඛන්ධො පුරිමාහි වණ්ණනිභාහි අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’’ති. එසො ඛො, කස්සප, සක්කො දෙවානමින්දො යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි ධම්මස්සවනායාති. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස එතදහොසි – ‘‘මහිද්ධිකො ඛො මහාසමණො මහානුභාවො, යත්‍ර හි නාම සක්කොපි දෙවානමින්දො උපසඞ්කමිස්සති ධම්මස්සවනාය, න ත්වෙව ච ඛො අරහා යථා අහ’’න්ති. අථ ඛො භගවා උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස භත්තං භුඤ්ජිත්වා තස්මිංයෙව වනසණ්ඩෙ විහාසි.

Khi ấy, vào lúc đêm đã gần mãn, Thiên chủ Sakka với dung sắc thù thắng đã làm cho toàn thể khu rừng nhỏ tỏa sáng rồi đi đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, vị ấy đã đảnh lễ đức Thế Tôn rồi đứng ở một bên, giống như một đống lửa lớn, còn thù thắng hơn và vi diệu hơn những ánh quang sắc trước đây. Khi ấy, vào lúc đêm đã qua, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã đi đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, vị ấy đã bạch với đức Thế Tôn điều này: ‘Thưa Đại Sa-môn, đã đến giờ, vật thực đã được chuẩn bị xong. Thưa Đại Sa-môn, vị nào vào lúc đêm đã gần mãn, với dung sắc thù thắng đã làm cho toàn thể khu rừng nhỏ tỏa sáng rồi đi đến chỗ ngài; sau khi đến, vị ấy đã đảnh lễ ngài rồi đứng ở một bên, giống như một đống lửa lớn, còn thù thắng hơn và vi diệu hơn những ánh quang sắc trước đây vậy?’ ‘Này Kassapa, đó là Thiên chủ Sakka đã đi đến chỗ ta để nghe Pháp.’ Khi ấy, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã khởi lên suy nghĩ này: ‘Vị Đại Sa-môn quả là có đại thần lực, có đại oai lực, đến nỗi mà cả Thiên chủ Sakka cũng đi đến để nghe Pháp, tuy nhiên vị ấy vẫn không phải là bậc A-la-hán giống như ta.’ Khi ấy, sau khi đã dùng vật thực của đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa, đức Thế Tôn đã trú ở chính khu rừng nhỏ ấy.

තතියං පාටිහාරියං.

Phép lạ thứ ba.

අථ ඛො බ්‍රහ්මා සහම්පති අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණො කෙවලකප්පං වනසණ්ඩං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි සෙය්‍යථාපි මහාඅග්ගික්ඛන්ධො පුරිමාහි වණ්ණනිභාහි අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපො ජටිලො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කාලො, මහාසමණ, නිට්ඨිතං භත්තං, කො නු ඛො සො, මහාසමණ, අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණො කෙවලකප්පං වනසණ්ඩං ඔභාසෙත්වා යෙන ත්වං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි සෙය්‍යථාපි මහාඅග්ගික්ඛන්ධො පුරිමාහි වණ්ණනිභාහි අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’’ති. එසො ඛො, කස්සප, බ්‍රහ්මා සහම්පති යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි ධම්මස්සවනායාති. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස එතදහොසි – ‘‘මහිද්ධිකො ඛො මහාසමණො මහානුභාවො, යත්‍ර හි නාම බ්‍රහ්මාපි සහම්පති උපසඞ්කමිස්සති ධම්මස්සවනාය, න ත්වෙව ච ඛො අරහා යථා අහ’’න්ති. අථ ඛො භගවා උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස භත්තං භුඤ්ජිත්වා තස්මිංයෙව වනසණ්ඩෙ විහාසි.

Khi ấy, vào lúc đêm đã gần mãn, Phạm thiên Sahampati với dung sắc thù thắng đã làm cho toàn thể khu rừng nhỏ tỏa sáng rồi đi đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, vị ấy đã đảnh lễ đức Thế Tôn rồi đứng ở một bên, giống như một đống lửa lớn, còn thù thắng hơn và vi diệu hơn những ánh quang sắc trước đây. Khi ấy, vào lúc đêm đã qua, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã đi đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, vị ấy đã bạch với đức Thế Tôn điều này: ‘Thưa Đại Sa-môn, đã đến giờ, vật thực đã được chuẩn bị xong. Thưa Đại Sa-môn, vị nào vào lúc đêm đã gần mãn, với dung sắc thù thắng đã làm cho toàn thể khu rừng nhỏ tỏa sáng rồi đi đến chỗ ngài; sau khi đến, vị ấy đã đảnh lễ ngài rồi đứng ở một bên, giống như một đống lửa lớn, còn thù thắng hơn và vi diệu hơn những ánh quang sắc trước đây vậy?’ ‘Này Kassapa, đó là Phạm thiên Sahampati đã đi đến chỗ ta để nghe Pháp.’ Khi ấy, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã khởi lên suy nghĩ này: ‘Vị Đại Sa-môn quả là có đại thần lực, có đại oai lực, đến nỗi mà cả Phạm thiên Sahampati cũng đi đến để nghe Pháp, tuy nhiên vị ấy vẫn không phải là bậc A-la-hán giống như ta.’ Khi ấy, sau khi đã dùng vật thực của đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa, đức Thế Tôn đã trú ở chính khu rừng nhỏ ấy.

චතුත්ථං පාටිහාරියං.

Phép lạ thứ tư.

තෙන ඛො පන සමයෙන උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස මහායඤ්ඤො පච්චුපට්ඨිතො හොති, කෙවලකප්පා ච අඞ්ගමගධා පහූතං ඛාදනීයං භොජනීයං [Pg.280] ආදාය අභික්කමිතුකාමා හොන්ති. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස එතදහොසි – ‘‘එතරහි ඛො මෙ මහායඤ්ඤො පච්චුපට්ඨිතො, කෙවලකප්පා ච අඞ්ගමගධා පහූතං ඛාදනීයං භොජනීයං ආදාය අභික්කමිස්සන්ති, සචෙ මහාසමණො මහාජනකායෙ ඉද්ධිපාටිහාරියං කරිස්සති, මහාසමණස්ස ලාභසක්කාරො අභිවඩ්ඪිස්සති, මම ලාභසක්කාරො පරිහායිස්සති, අහො නූන මහාසමණො ස්වාතනාය නාගච්ඡෙය්‍යා’’ති. අථ ඛො භගවා උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය උත්තරකුරුං ගන්ත්වා තතො පිණ්ඩපාතං ආහරිත්වා අනොතත්තදහෙ පරිභුඤ්ජිත්වා තත්ථෙව දිවාවිහාරං අකාසි. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපො ජටිලො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කාලො, මහාසමණ, නිට්ඨිතං භත්තං, කිං නු ඛො, මහාසමණ, හිය්‍යො නාගමාසි, අපිච මයං තං සරාම, ‘කිං නු ඛො මහාසමණො නාගච්ඡතී’ති, ඛාදනීයස්ස ච භොජනීයස්ස ච තෙ පටිවීසො ඨපිතො’’ති. නනු තෙ, කස්සප, එතදහොසි – ‘‘එතරහි ඛො මෙ මහායඤ්ඤො පච්චුපට්ඨිතො කෙවලකප්පා ච අඞ්ගමගධා පහූතං ඛාදනීයං භොජනීයං ආදාය අභික්කමිස්සන්ති, සචෙ මහාසමණො මහාජනකායෙ ඉද්ධිපාටිහාරියං කරිස්සති, මහාසමණස්ස ලාභසක්කාරො අභිවඩ්ඪිස්සති, මම ලාභසක්කාරො පරිහායිස්සති, අහො නූන මහාසමණො ස්වාතනාය නාගච්ඡෙය්‍යා’’ති, සො ඛො අහං, කස්සප, තව චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය උත්තරකුරුං ගන්ත්වා තතො පිණ්ඩපාතං ආහරිත්වා අනොතත්තදහෙ පරිභුඤ්ජිත්වා තත්ථෙව දිවාවිහාරං අකාසින්ති. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස එතදහොසි – ‘‘මහිද්ධිකො ඛො මහාසමණො මහානුභාවො, යත්‍ර හි නාම චෙතසාපි චිත්තං පජානිස්සති, න ත්වෙව ච ඛො අරහා යථා අහ’’න්ති. අථ ඛො භගවා උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස භත්තං භුඤ්ජිත්වා තස්මිංයෙව වනසණ්ඩෙ විහාසි.

Vào lúc bấy giờ, một đại lễ tế đàn của đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã được chuẩn bị, và toàn thể dân chúng xứ Aṅga và Magadha, mang theo nhiều vật thực loại cứng và loại mềm, có ý muốn đi đến. Khi ấy, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã suy nghĩ như vầy: “Hiện nay, đại lễ tế đàn của ta đã được chuẩn bị, và toàn thể dân chúng xứ Aṅga và Magadha, mang theo nhiều vật thực loại cứng và loại mềm, sẽ đi đến. Nếu đại Sa-môn thực hiện phép lạ thần thông giữa đám đông dân chúng, lợi lộc và danh vọng của đại Sa-môn sẽ tăng trưởng, còn lợi lộc và danh vọng của ta sẽ bị suy giảm. Chắc chắn là, mong rằng đại Sa-môn sẽ không đến vào ngày mai.” Khi ấy, đức Thế Tôn, với tâm của mình biết được sự suy tầm trong tâm của đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa, đã đi đến Uttarakuru, từ nơi ấy mang về vật thực khất thực, đã thọ dụng ở hồ Anotatta, và đã an trú ban ngày tại chính nơi ấy. Khi ấy, sau khi đêm ấy đã trôi qua, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã đi đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, đã nói với đức Thế Tôn điều này: “Thưa đại Sa-môn, đã đến giờ, bữa ăn đã sẵn sàng. Thưa đại Sa-môn, vì sao hôm qua ngài đã không đến? Hơn nữa, chúng tôi đã nhớ đến ngài, ‘Vì sao đại Sa-môn không đến?’ và phần vật thực loại cứng và loại mềm của ngài đã được để dành.” “Này Kassapa, có phải ông đã suy nghĩ như vầy: ‘Hiện nay, đại lễ tế đàn của ta đã được chuẩn bị, và toàn thể dân chúng xứ Aṅga và Magadha, mang theo nhiều vật thực loại cứng và loại mềm, sẽ đi đến. Nếu đại Sa-môn thực hiện phép lạ thần thông giữa đám đông dân chúng, lợi lộc và danh vọng của đại Sa-môn sẽ tăng trưởng, còn lợi lộc và danh vọng của ta sẽ bị suy giảm. Chắc chắn là, mong rằng đại Sa-môn sẽ không đến vào ngày mai.’ Này Kassapa, chính ta, với tâm của mình biết được sự suy tầm trong tâm của ông, đã đi đến Uttarakuru, từ nơi ấy mang về vật thực khất thực, đã thọ dụng ở hồ Anotatta, và đã an trú ban ngày tại chính nơi ấy.” Khi ấy, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã suy nghĩ như vầy: “Đại Sa-môn quả thật có đại thần lực, có đại oai lực, đến mức mà có thể biết được tâm của người khác bằng tâm của mình. Tuy nhiên, vị ấy vẫn không phải là bậc A-la-hán giống như ta.” Khi ấy, đức Thế Tôn sau khi đã thọ dụng bữa ăn của đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa, đã lưu trú tại chính khu rừng ấy.

පඤ්චමං පාටිහාරියං.

Phép lạ thứ năm.

තෙන ඛො පන සමයෙන භගවතො පංසුකූලං උප්පන්නං හොති. අථ ඛො භගවතො එතදහොසි – ‘‘කත්ථ නු ඛො අහං පංසුකූලං ධොවෙය්‍ය’’න්ති? අථ ඛො සක්කො දෙවානමින්දො භගවතො චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය [Pg.281] පාණිනා පොක්ඛරණිං ඛණිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉධ, භන්තෙ භගවා, පංසුකූලං ධොවතූ’’ති. අථ ඛො භගවතො එතදහොසි – ‘‘කිම්හි නු ඛො අහං පංසුකූලං පරිමද්දෙය්‍ය’’න්ති? අථ ඛො සක්කො දෙවානමින්දො භගවතො චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය මහතිං සිලං උපනික්ඛිපි – ‘‘ඉධ, භන්තෙ භගවා, පංසුකූලං පරිමද්දතූ’’ති. අථ ඛො භගවතො එතදහොසි – ‘‘කිම්හි නු ඛො අහං ආලම්බිත්වා උත්තරෙය්‍ය’’න්ති? අථ ඛො කකුධෙ අධිවත්ථා දෙවතා භගවතො චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය සාඛං ඔනාමෙසි – ‘‘ඉධ, භන්තෙ භගවා, ආලම්බිත්වා උත්තරතූ’’ති. අථ ඛො භගවතො එතදහොසි – ‘‘කිම්හි නු ඛො අහං පංසුකූලං විස්සජ්ජෙය්‍ය’’න්ති? අථ ඛො සක්කො දෙවානමින්දො භගවතො චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය මහතිං සිලං උපනික්ඛිපි – ‘‘ඉධ, භන්තෙ භගවා, පංසුකූලං විස්සජ්ජෙතූ’’ති. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපො ජටිලො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කාලො, මහාසමණ, නිට්ඨිතං භත්තං, කිං නු ඛො, මහාසමණ, නායං පුබ්බෙ ඉධ පොක්ඛරණී සායං ඉධ පොක්ඛරණී, නයිමා සිලා පුබ්බෙ උපනික්ඛිත්තා, කෙනිමා සිලා උපනික්ඛිත්තා, නයිමස්ස කකුධස්ස පුබ්බෙ සාඛා ඔනතා, සායං සාඛා ඔනතා’’ති? ඉධ මෙ, කස්සප, පංසුකූලං උප්පන්නං අහොසි, තස්ස මය්හං, කස්සප, එතදහොසි – ‘‘කත්ථ නු ඛො අහං පංසුකූලං ධොවෙය්‍ය’’න්ති? අථ ඛො, කස්සප, සක්කො දෙවානමින්දො මම චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය පාණිනා පොක්ඛරණිං ඛණිත්වා මං එතදවොච – ‘‘ඉධ, භන්තෙ භගවා, පංසුකූලං ධොවතූ’’ති. සායං, කස්සප, අමනුස්සෙන පාණිනා ඛණිතා පොක්ඛරණී. තස්ස මය්හං, කස්සප, එතදහොසි – ‘‘කිම්හි නු ඛො අහං පංසුකූලං පරිමද්දෙය්‍ය’’න්ති? අථ ඛො, කස්සප, සක්කො දෙවානමින්දො මම චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය මහතිං සිලං උපනික්ඛිපි – ‘‘ඉධ, භන්තෙ භගවා, පංසුකූලං පරිමද්දතූ’’ති? සායං, කස්සප, අමනුස්සෙන උපනික්ඛිත්තා සිලා. තස්ස මය්හං, කස්සප, එතදහොසි – ‘‘කිම්හි නු ඛො අහං ආලම්බිත්වා උත්තරෙය්‍ය’’න්ති? අථ ඛො, කස්සප, කකුධෙ අධිවත්ථා දෙවතා මම චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය සාඛං ඔනාමෙසි – ‘‘ඉධ, භන්තෙ භගවා, ආලම්බිත්වා උත්තරතූ’’ති? ස්වායං ආහරහත්ථො කකුධො. තස්ස මය්හං, කස්සප, එතදහොසි – ‘‘කිම්හි නු ඛො අහං පංසුකූලං විස්සජ්ජෙය්‍ය’’න්ති? අථ ඛො, කස්සප, සක්කො දෙවානමින්දො මම චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය [Pg.282] මහතිං සිලං උපනික්ඛිපි – ‘‘ඉධ, භන්තෙ භගවා, පංසුකූලං විස්සජ්ජෙතූ’’ති? සායං, කස්සප, අමනුස්සෙන උපනික්ඛිත්තා සිලාති. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපස්ස එතදහොසි – ‘‘මහිද්ධිකො මහාසමණො මහානුභාවො, යත්‍ර හි නාම සක්කොපි දෙවානමින්දො වෙය්‍යාවච්චං කරිස්සති, න ත්වෙව ච ඛො අරහා යථා අහ’’න්ති. අථ ඛො භගවා උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස භත්තං භුඤ්ජිත්වා තස්මිංයෙව වනසණ්ඩෙ විහාසි.

Vào lúc bấy giờ, một y phấn tảo đã phát sanh đến đức Thế Tôn. Khi ấy, đức Thế Tôn đã suy nghĩ như vầy: “Ta nên giặt y phấn tảo ở đâu đây?” Khi ấy, Sakka, vua của chư Thiên, do biết được ý nghĩ trong tâm của đức Thế Tôn bằng tâm của mình, đã dùng tay đào một cái hồ và bạch với đức Thế Tôn rằng: “Bạch ngài Thế Tôn, xin ngài hãy giặt y phấn tảo ở đây.” Khi ấy, đức Thế Tôn đã suy nghĩ như vầy: “Ta nên vò y phấn tảo trên vật gì đây?” Khi ấy, Sakka, vua của chư Thiên, do biết được ý nghĩ trong tâm của đức Thế Tôn bằng tâm của mình, đã đặt xuống một tảng đá lớn (và thưa rằng): “Bạch ngài Thế Tôn, xin ngài hãy vò y phấn tảo ở đây.” Khi ấy, đức Thế Tôn đã suy nghĩ như vầy: “Ta nên vịn vào vật gì để đi lên đây?” Khi ấy, vị thiên nhân trú ngụ ở cây Kakudha, do biết được ý nghĩ trong tâm của đức Thế Tôn bằng tâm của mình, đã uốn cành cây xuống (và thưa rằng): “Bạch ngài Thế Tôn, xin ngài hãy vịn vào đây để đi lên.” Khi ấy, đức Thế Tôn đã suy nghĩ như vầy: “Ta nên phơi y phấn tảo trên vật gì đây?” Khi ấy, Sakka, vua của chư Thiên, do biết được ý nghĩ trong tâm của đức Thế Tôn bằng tâm của mình, đã đặt xuống một tảng đá lớn (và thưa rằng): “Bạch ngài Thế Tôn, xin ngài hãy phơi y phấn tảo ở đây.” Khi ấy, sau khi đêm ấy đã trôi qua, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đi đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, vị ấy đã bạch với đức Thế Tôn rằng: “Thưa Đại Sa-môn, đã đến giờ, vật thực đã sẵn sàng. Thưa Đại Sa-môn, có chuyện gì vậy? Trước đây ở chỗ này không có cái hồ, nay lại có cái hồ ở đây. Trước đây những tảng đá này không được đặt xuống, do ai mà những tảng đá này được đặt xuống? Trước đây cành của cây Kakudha này không bị uốn cong, nay cành cây lại bị uốn cong.” “Này Kassapa, ở đây một y phấn tảo đã phát sanh đến ta. Này Kassapa, ta đã suy nghĩ như vầy: ‘Ta nên giặt y phấn tảo ở đâu đây?’ Khi ấy, này Kassapa, Sakka, vua của chư Thiên, do biết được ý nghĩ trong tâm của ta bằng tâm của mình, đã dùng tay đào một cái hồ và thưa với ta rằng: ‘Bạch ngài Thế Tôn, xin ngài hãy giặt y phấn tảo ở đây.’ Này Kassapa, cái hồ ấy đã được đào bằng tay của một phi nhân. Này Kassapa, ta đã suy nghĩ như vầy: ‘Ta nên vò y phấn tảo trên vật gì đây?’ Khi ấy, này Kassapa, Sakka, vua của chư Thiên, do biết được ý nghĩ trong tâm của ta bằng tâm của mình, đã đặt xuống một tảng đá lớn (và thưa rằng): ‘Bạch ngài Thế Tôn, xin ngài hãy vò y phấn tảo ở đây.’ Này Kassapa, tảng đá ấy đã được đặt xuống bởi một phi nhân. Này Kassapa, ta đã suy nghĩ như vầy: ‘Ta nên vịn vào vật gì để đi lên đây?’ Khi ấy, này Kassapa, vị thiên nhân trú ngụ ở cây Kakudha, do biết được ý nghĩ trong tâm của ta bằng tâm của mình, đã uốn cành cây xuống (và thưa rằng): ‘Bạch ngài Thế Tôn, xin ngài hãy vịn vào đây để đi lên.’ Cây Kakudha ấy có cành cây trong tầm tay. Này Kassapa, ta đã suy nghĩ như vầy: ‘Ta nên phơi y phấn tảo trên vật gì đây?’ Khi ấy, này Kassapa, Sakka, vua của chư Thiên, do biết được ý nghĩ trong tâm của ta bằng tâm của mình, đã đặt xuống một tảng đá lớn (và thưa rằng): ‘Bạch ngài Thế Tôn, xin ngài hãy phơi y phấn tảo ở đây.’ Này Kassapa, tảng đá ấy đã được đặt xuống bởi một phi nhân.” Khi ấy, Uruvelakassapa đã suy nghĩ như vầy: “Vị Đại Sa-môn quả thật có đại thần lực, có đại oai lực, đến nỗi cả Sakka, vua của chư Thiên, cũng phải làm công việc phục vụ. Tuy nhiên, vị ấy chắc chắn không phải là bậc A-la-hán như ta.” Khi ấy, đức Thế Tôn sau khi dùng vật thực của đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã trú tại khu rừng nhỏ ấy.

අථ ඛො උරුවෙලකස්සපො ජටිලො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො කාලං ආරොචෙසි – ‘‘කාලො, මහාසමණ, නිට්ඨිතං භත්ත’’න්ති. ‘‘ගච්ඡ ත්වං, කස්සප, ආයාමහ’’න්ති උරුවෙලකස්සපං ජටිලං උය්‍යොජෙත්වා යාය ජම්බුයා ජම්බුදීපො පඤ්ඤායති, තතො ඵලං ගහෙත්වා පඨමතරං ආගන්ත්වා අග්‍යාගාරෙ නිසීදි. අද්දසා ඛො උරුවෙලකස්සපො ජටිලො භගවන්තං අග්‍යාගාරෙ නිසින්නං, දිස්වාන භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කතමෙන ත්වං, මහාසමණ, මග්ගෙන ආගතො, අහං තයා පඨමතරං පක්කන්තො, සො ත්වං පඨමතරං ආගන්ත්වා අග්‍යාගාරෙ නිසින්නො’’ති? ‘‘ඉධාහං, කස්සප, තං උය්‍යොජෙත්වා යාය ජම්බුයා ජම්බුදීපො පඤ්ඤායති, තතො ඵලං ගහෙත්වා පඨමතරං ආගන්ත්වා අග්‍යාගාරෙ නිසින්නො. ඉදං ඛො, කස්සප, ජම්බුඵලං වණ්ණසම්පන්නං ගන්ධසම්පන්නං රසසම්පන්නං, සචෙ ආකඞ්ඛසි පරිභුඤ්ජා’’ති. ‘‘අලං, මහාසමණ, ත්වංයෙව තං අරහසි, ත්වංයෙව තං පරිභුඤ්ජා’’ති. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස එතදහොසි – ‘‘මහිද්ධිකො ඛො මහාසමණො මහානුභාවො, යත්‍ර හි නාම මං පඨමතරං උය්‍යොජෙත්වා යාය ජම්බුයා ජම්බුදීපො පඤ්ඤායති, තතො ඵලං ගහෙත්වා පඨමතරං ආගන්ත්වා අග්‍යාගාරෙ නිසීදිස්සති, න ත්වෙව ච ඛො අරහා යථා අහ’’න්ති. අථ ඛො භගවා උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස භත්තං භුඤ්ජිත්වා තස්මිංයෙව වනසණ්ඩෙ විහාසි.

Khi ấy, sau khi đêm ấy đã trôi qua, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đi đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, vị ấy đã thông báo giờ đến đức Thế Tôn rằng: “Thưa Đại Sa-môn, đã đến giờ, vật thực đã sẵn sàng.” “Này Kassapa, ông cứ đi trước, ta sẽ đến sau.” Sau khi cho đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đi trước, ngài đã đi đến cây diêm phù mà nhờ đó cõi Diêm-phù-đề được biết đến, lấy một trái từ cây ấy, rồi trở về trước và ngồi xuống ở tại nhà lửa. Đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã nhìn thấy đức Thế Tôn đang ngồi ở tại nhà lửa; sau khi thấy, vị ấy đã bạch với đức Thế Tôn rằng: “Thưa Đại Sa-môn, ngài đã đi đến bằng con đường nào? Tôi đã đi trước ngài, vậy mà ngài đã đến trước và đang ngồi ở tại nhà lửa.” “Này Kassapa, ở đây, sau khi cho ông đi trước, ta đã đi đến cây diêm phù mà nhờ đó cõi Diêm-phù-đề được biết đến, lấy một trái từ cây ấy, rồi trở về trước và ngồi xuống ở tại nhà lửa. Này Kassapa, đây là trái diêm phù có màu sắc đẹp, có hương thơm, có vị ngon. Nếu ông muốn, hãy dùng nó.” “Thôi đủ rồi, thưa Đại Sa-môn. Chính ngài mới xứng đáng với nó, chính ngài hãy dùng nó.” Khi ấy, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã suy nghĩ như vầy: “Vị Đại Sa-môn quả thật có đại thần lực, có đại oai lực, đến nỗi sau khi cho ta đi trước, vị ấy đã đi đến cây diêm phù mà nhờ đó cõi Diêm-phù-đề được biết đến, lấy một trái từ cây ấy, rồi trở về trước và ngồi xuống ở tại nhà lửa. Tuy nhiên, vị ấy chắc chắn không phải là bậc A-la-hán như ta.” Khi ấy, đức Thế Tôn sau khi dùng vật thực của đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã trú tại khu rừng nhỏ ấy.

අථ ඛො උරුවෙලකස්සපො ජටිලො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො කාලං ආරොචෙසි – ‘‘කාලො, මහාසමණ, නිට්ඨිතං භත්ත’’න්ති. ‘‘ගච්ඡ ත්වං, කස්සප, ආයාමහ’’න්ති උරුවෙලකස්සපං ජටිලං උය්‍යොජෙත්වා යාය ජම්බුයා ජම්බුදීපො පඤ්ඤායති, තස්සා අවිදූරෙ අම්බො…පෙ… තස්සා අවිදූරෙ ආමලකී…පෙ… [Pg.283] තස්සා අවිදූරෙ හරීතකී…පෙ… තාවතිංසං ගන්ත්වා පාරිච්ඡත්තකපුප්ඵං ගහෙත්වා පඨමතරං ආගන්ත්වා අග්‍යාගාරෙ නිසීදි. අද්දසා ඛො උරුවෙලකස්සපො ජටිලො භගවන්තං අග්‍යාගාරෙ නිසින්නං, දිස්වාන භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කතමෙන ත්වං, මහාසමණ, මග්ගෙන ආගතො, අහං තයා පඨමතරං පක්කන්තො, සො ත්වං පඨමතරං ආගන්ත්වා අග්‍යාගාරෙ නිසින්නො’’ති? ‘‘ඉධාහං, කස්සප, තං උය්‍යොජෙත්වා තාවතිංසං ගන්ත්වා පාරිච්ඡත්තකපුප්ඵං ගහෙත්වා පඨමතරං ආගන්ත්වා අග්‍යාගාරෙ නිසින්නො. ඉදං ඛො, කස්සප, පාරිච්ඡත්තකපුප්ඵං වණ්ණසම්පන්නං ගන්ධසම්පන්නං, සචෙ ආකඞ්ඛසි ගණ්හා’’ති. ‘‘අලං, මහාසමණ, ත්වංයෙව තං අරහසි, ත්වංයෙව තං ගණ්හා’’ති. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස එතදහොසි – ‘‘මහිද්ධිකො ඛො මහාසමණො මහානුභාවො, යත්‍ර හි නාම මං පඨමතරං උය්‍යොජෙත්වා තාවතිංසං ගන්ත්වා පාරිච්ඡත්තකපුප්ඵං ගහෙත්වා පඨමතරං ආගන්ත්වා අග්‍යාගාරෙ නිසීදිස්සති, න ත්වෙව ච ඛො අරහා යථා අහ’’න්ති.

Khi ấy, sau khi đêm ấy đã trôi qua, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đi đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, vị ấy đã báo giờ cho đức Thế Tôn rằng: “Thưa Đại Sa-môn, đã đến giờ, bữa ăn đã sẵn sàng.” “Này Kassapa, ông cứ đi trước, ta sẽ đến sau.” Sau khi cho đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đi trước, (đức Thế Tôn) đã đi đến cây diêm phù mà nhờ đó châu Diêm-phù-đề được biết đến, rồi đến cây xoài không xa nơi ấy... v.v... rồi đến cây me rừng không xa nơi ấy... v.v... rồi đến cây kha tử không xa nơi ấy... v.v... rồi đi đến cõi trời Ba Mươi Ba, đã lấy đóa hoa san hô và đã trở về trước tiên rồi ngồi xuống ở nhà lửa. Đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã nhìn thấy đức Thế Tôn đang ngồi ở nhà lửa, sau khi thấy, vị ấy đã nói với đức Thế Tôn điều này: “Thưa Đại Sa-môn, ngài đã đi đến bằng con đường nào? Tôi đã khởi hành trước ngài, vậy mà ngài đã đến trước tiên và đang ngồi ở nhà lửa.” “Này Kassapa, ở đây, sau khi cho ông đi trước, ta đã đi đến cõi trời Ba Mươi Ba, đã lấy đóa hoa san hô và đã trở về trước tiên rồi ngồi ở nhà lửa. Này Kassapa, đóa hoa san hô này có màu sắc và hương thơm tuyệt hảo, nếu ông muốn thì hãy nhận lấy.” “Thôi đủ rồi, thưa Đại Sa-môn, chính ngài mới xứng đáng với vật ấy, chính ngài hãy nhận lấy.” Bấy giờ, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã khởi lên suy nghĩ này: “Vị Đại Sa-môn quả là có đại thần lực, có đại oai lực, vì rằng sau khi cho ta đi trước, ngài đã đi đến cõi trời Ba Mươi Ba, đã lấy đóa hoa san hô và đã trở về trước tiên rồi ngồi ở nhà lửa. Tuy nhiên, vị ấy không phải là bậc A-la-hán giống như ta.”

තෙන ඛො පන සමයෙන තෙ ජටිලා අග්ගිං පරිචරිතුකාමා න සක්කොන්ති කට්ඨානි ඵාලෙතුං. අථ ඛො තෙසං ජටිලානං එතදහොසි – ‘‘නිස්සංසයං ඛො මහාසමණස්ස ඉද්ධානුභාවො යථා මයං න සක්කොම කට්ඨානි ඵාලෙතු’’න්ති. අථ ඛො භගවා උරුවෙලකස්සපං ජටිලං එතදවොච – ‘‘ඵාලියන්තු, කස්සප, කට්ඨානී’’ති. ‘‘ඵාලියන්තු, මහාසමණා’’ති. සකිදෙව පඤ්ච කට්ඨසතානි ඵාලියිංසු. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස එතදහොසි – ‘‘මහිද්ධිකො ඛො මහාසමණො මහානුභාවො, යත්‍ර හි නාම කට්ඨානිපි ඵාලියිස්සන්ති, න ත්වෙව ච ඛො අරහා යථා අහ’’න්ති.

Vào lúc bấy giờ, các vị đạo sĩ bện tóc ấy muốn thờ lửa nhưng không thể chẻ củi được. Bấy giờ, các vị đạo sĩ bện tóc ấy đã khởi lên suy nghĩ này: “Chắc chắn là do oai lực thần thông của vị Đại Sa-môn mà chúng ta không thể chẻ củi được.” Khi ấy, đức Thế Tôn đã nói với đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa điều này: “Này Kassapa, hãy để củi được chẻ ra.” “Thưa Đại Sa-môn, xin cho củi được chẻ ra.” Ngay lập tức, năm trăm khúc củi đã được chẻ ra. Bấy giờ, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã khởi lên suy nghĩ này: “Vị Đại Sa-môn quả là có đại thần lực, có đại oai lực, vì rằng ngay cả củi cũng được chẻ ra. Tuy nhiên, vị ấy không phải là bậc A-la-hán giống như ta.”

තෙන ඛො පන සමයෙන තෙ ජටිලා අග්ගිං පරිචරිතුකාමා න සක්කොන්ති අග්ගිං උජ්ජලෙතුං. අථ ඛො තෙසං ජටිලානං එතදහොසි – ‘‘නිස්සංසයං ඛො මහාසමණස්ස ඉද්ධානුභාවො යථා මයං න සක්කොම අග්ගිං උජ්ජලෙතු’’න්ති. අථ ඛො භගවා උරුවෙලකස්සපං ජටිලං එතදවොච – ‘‘උජ්ජලියන්තු, කස්සප, අග්ගී’’ති. ‘‘උජ්ජලියන්තු, මහාසමණා’’ති. සකිදෙව පඤ්ච අග්ගිසතානි උජ්ජලියිංසු. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස එතදහොසි – ‘‘මහිද්ධිකො ඛො මහාසමණො මහානුභාවො, යත්‍ර හි නාම අග්ගීපි උජ්ජලියිස්සන්ති, න ත්වෙව ච ඛො අරහා යථා අහ’’න්ති.

Vào lúc bấy giờ, các vị đạo sĩ bện tóc ấy muốn thờ lửa nhưng không thể nhóm lửa lên được. Bấy giờ, các vị đạo sĩ bện tóc ấy đã khởi lên suy nghĩ này: “Chắc chắn là do oai lực thần thông của vị Đại Sa-môn mà chúng ta không thể nhóm lửa lên được.” Khi ấy, đức Thế Tôn đã nói với đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa điều này: “Này Kassapa, hãy để các ngọn lửa được thắp lên.” “Thưa Đại Sa-môn, xin cho các ngọn lửa được thắp lên.” Ngay lập tức, năm trăm ngọn lửa đã bùng cháy lên. Bấy giờ, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã khởi lên suy nghĩ này: “Vị Đại Sa-môn quả là có đại thần lực, có đại oai lực, vì rằng ngay cả các ngọn lửa cũng được thắp lên. Tuy nhiên, vị ấy không phải là bậc A-la-hán giống như ta.”

තෙන [Pg.284] ඛො පන සමයෙන තෙ ජටිලා අග්ගිං පරිචරිත්වා න සක්කොන්ති අග්ගිං විජ්ඣාපෙතුං. අථ ඛො තෙසං ජටිලානං එතදහොසි – ‘‘නිස්සංසයං ඛො මහාසමණස්ස ඉද්ධානුභාවො යථා මයං න සක්කොම අග්ගිං විජ්ඣාපෙතු’’න්ති. අථ ඛො භගවා උරුවෙලකස්සපං ජටිලං එතදවොච – ‘‘විජ්ඣායන්තු, කස්සප, අග්ගී’’ති. ‘‘විජ්ඣායන්තු, මහාසමණා’’ති. සකිදෙව පඤ්ච අග්ගිසතානි විජ්ඣායිංසු. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස එතදහොසි – ‘‘මහිද්ධිකො ඛො මහාසමණො මහානුභාවො, යත්‍ර හි නාම අග්ගීපි විජ්ඣායිස්සන්ති, න ත්වෙව ච ඛො අරහා යථා අහ’’න්ති.

Vào lúc bấy giờ, sau khi đã thờ lửa xong, các vị đạo sĩ bện tóc ấy không thể dập tắt lửa được. Bấy giờ, các vị đạo sĩ bện tóc ấy đã khởi lên suy nghĩ này: “Chắc chắn là do oai lực thần thông của vị Đại Sa-môn mà chúng ta không thể dập tắt lửa được.” Khi ấy, đức Thế Tôn đã nói với đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa điều này: “Này Kassapa, hãy để các ngọn lửa được dập tắt.” “Thưa Đại Sa-môn, xin cho các ngọn lửa được dập tắt.” Ngay lập tức, năm trăm ngọn lửa đã được dập tắt. Bấy giờ, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã khởi lên suy nghĩ này: “Vị Đại Sa-môn quả là có đại thần lực, có đại oai lực, vì rằng ngay cả các ngọn lửa cũng được dập tắt. Tuy nhiên, vị ấy không phải là bậc A-la-hán giống như ta.”

තෙන ඛො පන සමයෙන තෙ ජටිලා සීතාසු හෙමන්තිකාසු රත්තීසු අන්තරට්ඨකාසු හිමපාතසමයෙ නජ්ජා නෙරඤ්ජරාය උම්මුජ්ජන්තිපි නිමුජ්ජන්තිපි උම්මුජ්ජනනිමුජ්ජනම්පි කරොන්ති. අථ ඛො භගවා පඤ්චමත්තානි මන්දාමුඛිසතානි අභිනිම්මිනි යත්ථ තෙ ජටිලා උත්තරිත්වා විසිබ්බෙසුං. අථ ඛො තෙසං ජටිලානං එතදහොසි – ‘‘නිස්සංසයං ඛො මහාසමණස්ස ඉද්ධානුභාවො යථයිමා මන්දාමුඛියො නිම්මිතා’’ති. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස එතදහොසි – ‘‘මහිද්ධිකො ඛො මහාසමණො මහානුභාවො, යත්‍ර හි නාම තාව බහූ මන්දාමුඛියොපි අභිනිම්මිනිස්සති, න ත්වෙව ච ඛො අරහා යථා අහ’’න්ති.

Vào lúc bấy giờ, trong những đêm mùa đông lạnh giá, vào thời điểm giữa hai kỳ lễ tám ngày, lúc có tuyết rơi, các vị đạo sĩ bện tóc ấy lặn xuống rồi trồi lên, rồi lại lặn xuống trồi lên ở sông Nerañjarā. Khi ấy, đức Thế Tôn đã hóa hiện ra khoảng năm trăm lò lửa để các vị đạo sĩ bện tóc ấy sau khi lên bờ có thể sưởi ấm. Bấy giờ, các vị đạo sĩ bện tóc ấy đã khởi lên suy nghĩ này: “Chắc chắn là do oai lực thần thông của vị Đại Sa-môn mà các lò lửa này đã được hóa hiện ra.” Bấy giờ, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã khởi lên suy nghĩ này: “Vị Đại Sa-môn quả là có đại thần lực, có đại oai lực, vì rằng ngài đã hóa hiện ra được thật nhiều lò lửa như vậy. Tuy nhiên, vị ấy không phải là bậc A-la-hán giống như ta.”

තෙන ඛො පන සමයෙන මහා අකාලමෙඝො පාවස්සි, මහා උදකවාහකො සඤ්ජායි, යස්මිං පදෙසෙ භගවා විහරති සො පදෙසො උදකෙන න ඔත්ථටො හොති. අථ ඛො භගවතො එතදහොසි – ‘‘යංනූනාහං සමන්තා උදකං උස්සාරෙත්වා මජ්ඣෙ රෙණුහතාය භූමියා චඞ්කමෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො භගවා සමන්තා උදකං උස්සාරෙත්වා මජ්ඣෙ රෙණුහතාය භූමියා චඞ්කමි. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපො ජටිලො ‘‘මාහෙව ඛො මහාසමණො උදකෙන වූළ්හො අහොසී’’ති නාවාය සම්බහුලෙහි ජටිලෙහි සද්ධිං යස්මිං පදෙසෙ භගවා විහරති, තං පදෙසං අගමාසි. අද්දසා ඛො උරුවෙලකස්සපො ජටිලො භගවන්තං සමන්තා උදකං උස්සාරෙත්වා මජ්ඣෙ රෙණුහතාය භූමියා චඞ්කමන්තං, දිස්වාන භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉදං නු ත්වං, මහාසමණා’’ති. ‘‘අයමහමස්මි, කස්සපා’’ති භගවා වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා නාවාය පච්චුට්ඨාසි. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස එතදහොසි – ‘‘මහිද්ධිකො ඛො මහාසමණො මහානුභාවො[Pg.285], යත්‍ර හි නාම උදකම්පි න පවාහිස්සති, න ත්වෙව ච ඛො අරහා යථා අහ’’න්ති.

Vào lúc bấy giờ, một trận mưa lớn trái mùa đã trút xuống, một trận lụt lớn đã xảy ra. Vùng đất nơi đức Thế Tôn trú ngụ thì không bị ngập lụt. Bấy giờ, đức Thế Tôn đã khởi lên suy nghĩ này: “Ta hãy làm cho nước dâng lên ở bốn phía và kinh hành ở giữa trên vùng đất khô ráo.” Bấy giờ, đức Thế Tôn đã làm cho nước dâng lên ở bốn phía và kinh hành ở giữa trên vùng đất khô ráo. Bấy giờ, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa, với ý nghĩ: “Mong rằng vị Đại Sa-môn không bị nước cuốn trôi,” đã cùng với nhiều vị đạo sĩ bện tóc đi thuyền đến vùng đất nơi đức Thế Tôn trú ngụ. Đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã nhìn thấy đức Thế Tôn đang kinh hành ở giữa trên vùng đất khô ráo, trong khi nước dâng lên ở bốn phía. Sau khi thấy vậy, ông đã nói với đức Thế Tôn rằng: “Có phải ngài đó chăng, hỡi Đại Sa-môn?” Đức Thế Tôn đáp: “Ta đây, này Kassapa,” rồi bay vọt lên không trung và đáp xuống thuyền. Bấy giờ, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã khởi lên suy nghĩ này: “Vị Đại Sa-môn quả thật có đại thần lực, có đại oai lực, đến nỗi nước cũng không thể cuốn trôi được ngài, tuy nhiên ngài vẫn không phải là bậc A-la-hán như ta.”

අථ ඛො භගවතො එතදහොසි – ‘‘චිරම්පි ඛො ඉමස්ස මොඝපුරිසස්ස එවං භවිස්සති ‘මහිද්ධිකො ඛො මහාසමණො මහානුභාවො, න ත්වෙව ච ඛො අරහා යථා අහ’න්ති, යංනූනාහං ඉමං ජටිලං සංවෙජෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො භගවා උරුවෙලකස්සපං ජටිලං එතදවොච – ‘‘නෙව ච ඛො ත්වං, කස්සප, අරහා, නාපි අරහත්තමග්ගසමාපන්නො, සාපි තෙ පටිපදා නත්ථි, යාය ත්වං අරහා වා අස්සසි අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නො’’ති. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපො ජටිලො භගවතො පාදෙසු සිරසා නිපතිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ලභෙය්‍යාහං, භන්තෙ, භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං, ලභෙය්‍යං උපසම්පද’’න්ති. ‘‘ත්වං ඛොසි, කස්සප, පඤ්චන්නං ජටිලසතානං නායකො විනායකො අග්ගො පමුඛො පාමොක්ඛො, තෙපි තාව අපලොකෙහි, යථා තෙ මඤ්ඤිස්සන්ති, තථා තෙ කරිස්සන්තී’’ති. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපො ජටිලො යෙන තෙ ජටිලා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තෙ ජටිලෙ එතදවොච – ‘‘ඉච්ඡාමහං, භො, මහාසමණෙ බ්‍රහ්මචරියං චරිතුං, යථා භවන්තො මඤ්ඤන්ති තථා කරොන්තූ’’ති. ‘‘චිරපටිකා මයං, භො, මහාසමණෙ අභිප්පසන්නා, සචෙ භවං මහාසමණෙ බ්‍රහ්මචරියං චරිස්සති, සබ්බෙව මයං මහාසමණෙ බ්‍රහ්මචරියං චරිස්සාමා’’ති. අථ ඛො තෙ ජටිලා කෙසමිස්සං ජටාමිස්සං ඛාරිකාජමිස්සං අග්ගිහුතමිස්සං උදකෙ පවාහෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො පාදෙසු සිරසා නිපතිත්වා භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘ලභෙය්‍යාම මයං, භන්තෙ, භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං, ලභෙය්‍යාම උපසම්පද’’න්ති. ‘‘එථ, භික්ඛවො’’ති භගවා අවොච – ‘‘ස්වාක්ඛාතො ධම්මො, චරථ බ්‍රහ්මචරියං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’ති. සාව තෙසං ආයස්මන්තානං උපසම්පදා අහොසි.

Bấy giờ, đức Thế Tôn đã khởi lên suy nghĩ này: “Kẻ ngu si này sẽ còn suy nghĩ lâu dài rằng: ‘Vị Đại Sa-môn quả thật có đại thần lực, có đại oai lực, tuy nhiên ngài vẫn không phải là bậc A-la-hán như ta.’ Ta hãy làm cho vị đạo sĩ bện tóc này xúc động.” Bấy giờ, đức Thế Tôn đã nói với đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa rằng: “Này Kassapa, ông không phải là bậc A-la-hán, cũng không phải là người đã nhập vào con đường A-la-hán. Ông cũng không có con đường thực hành nào mà nhờ đó ông có thể trở thành bậc A-la-hán hay nhập vào con đường A-la-hán.” Bấy giờ, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã cúi đầu đảnh lễ dưới chân đức Thế Tôn và thưa với đức Thế Tôn rằng: “Bạch ngài, mong rằng con được xuất gia dưới sự hiện diện của đức Thế Tôn, mong rằng con được thọ cụ túc giới.” Đức Thế Tôn nói: “Này Kassapa, ông là người lãnh đạo, người dẫn dắt, người đứng đầu, người chủ chốt, người tiên phong của năm trăm vị đạo sĩ bện tóc. Trước tiên, ông hãy hỏi ý kiến họ. Họ nghĩ thế nào thì họ sẽ làm như thế.” Bấy giờ, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã đi đến chỗ các vị đạo sĩ bện tóc ấy; sau khi đến, ông đã nói với các vị đạo sĩ bện tóc ấy rằng: “Thưa các ngài, tôi muốn thực hành phạm hạnh theo vị Đại Sa-môn. Các ngài nghĩ thế nào thì hãy làm như thế.” Họ đáp: “Thưa ngài, từ lâu chúng tôi đã có lòng tịnh tín nơi vị Đại Sa-môn. Nếu ngài thực hành phạm hạnh theo vị Đại Sa-môn, tất cả chúng tôi cũng sẽ thực hành phạm hạnh theo vị Đại Sa-môn.” Bấy giờ, các vị đạo sĩ bện tóc ấy đã ném tóc, bối tóc, gánh đồ, và đồ cúng tế lửa xuống dòng nước, rồi đi đến chỗ đức Thế Tôn. Sau khi đến, họ đã cúi đầu đảnh lễ dưới chân đức Thế Tôn và thưa với đức Thế Tôn rằng: “Bạch ngài, mong rằng chúng con được xuất gia dưới sự hiện diện của đức Thế Tôn, mong rằng chúng con được thọ cụ túc giới.” Đức Thế Tôn đã nói: “Hãy đến, các Tỳ khưu. Giáo pháp đã được khéo thuyết giảng, hãy thực hành phạm hạnh để chấm dứt hoàn toàn khổ đau.” Đó chính là lễ thọ cụ túc giới của các vị tôn giả ấy.

අද්දසා ඛො නදීකස්සපො ජටිලො කෙසමිස්සං ජටාමිස්සං ඛාරිකාජමිස්සං අග්ගිහුතමිස්සං උදකෙ වුය්හමානෙ, දිස්වානස්ස එතදහොසි – ‘‘මාහෙව මෙ භාතුනො උපසග්ගො අහොසී’’ති, ජටිලෙ පාහෙසි – ‘‘ගච්ඡථ මෙ භාතරං ජානාථා’’ති, සාමඤ්ච තීහි ජටිලසතෙහි සද්ධිං යෙනායස්මා උරුවෙලකස්සපො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං උරුවෙලකස්සපං එතදවොච – ‘‘ඉදං නු ඛො, කස්සප, සෙය්‍යො’’ති? ‘‘ආමාවුසො, ඉදං සෙය්‍යො’’ති. අථ ඛො තෙ ජටිලා කෙසමිස්සං ජටාමිස්සං ඛාරිකාජමිස්සං අග්ගිහුතමිස්සං [Pg.286] උදකෙ පවාහෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො පාදෙසු සිරසා නිපතිත්වා භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘ලභෙය්‍යාම මයං, භන්තෙ, භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං, ලභෙය්‍යාම උපසම්පද’’න්ති. ‘‘එථ, භික්ඛවො’’ති භගවා අවොච – ‘‘ස්වාක්ඛාතො ධම්මො, චරථ බ්‍රහ්මචරියං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’ති. සාව තෙසං ආයස්මන්තානං උපසම්පදා අහොසි.

Đạo sĩ bện tóc Nadīkassapa đã nhìn thấy tóc, bối tóc, gánh đồ, và đồ cúng tế lửa đang trôi trên dòng nước. Sau khi thấy vậy, ông đã khởi lên suy nghĩ này: “Mong rằng không có tai họa nào xảy đến cho anh của ta.” Ông đã sai các đạo sĩ bện tóc đi, nói rằng: “Hãy đi tìm hiểu về anh của ta.” Và chính ông cùng với ba trăm vị đạo sĩ bện tóc đã đi đến chỗ Tôn giả Uruvelakassapa. Sau khi đến, ông đã nói với Tôn giả Uruvelakassapa rằng: “Này Kassapa, có phải điều này là tốt hơn chăng?” Tôn giả Uruvelakassapa đáp: “Đúng vậy, thưa hiền hữu, điều này là tốt hơn.” Bấy giờ, các vị đạo sĩ bện tóc ấy đã ném tóc, bối tóc, gánh đồ, và đồ cúng tế lửa xuống dòng nước, rồi đi đến chỗ đức Thế Tôn. Sau khi đến, họ đã cúi đầu đảnh lễ dưới chân đức Thế Tôn và thưa với đức Thế Tôn rằng: “Bạch ngài, mong rằng chúng con được xuất gia dưới sự hiện diện của đức Thế Tôn, mong rằng chúng con được thọ cụ túc giới.” Đức Thế Tôn đã nói: “Hãy đến, các Tỳ khưu. Giáo pháp đã được khéo thuyết giảng, hãy thực hành phạm hạnh để chấm dứt hoàn toàn khổ đau.” Đó chính là lễ thọ cụ túc giới của các vị tôn giả ấy.

අද්දසා ඛො ගයාකස්සපො ජටිලො කෙසමිස්සං ජටාමිස්සං ඛාරිකාජමිස්සං අග්ගිහුතමිස්සං උදකෙ වුය්හමානෙ, දිස්වානස්ස එතදහොසි – ‘‘මාහෙව මෙ භාතූනං උපසග්ගො අහොසී’’ති, ජටිලෙ පාහෙසි – ‘‘ගච්ඡථ මෙ භාතරො ජානාථා’’ති, සාමඤ්ච ද්වීහි ජටිලසතෙහි සද්ධිං යෙනායස්මා උරුවෙලකස්සපො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං උරුවෙලකස්සපං එතදවොච – ‘‘ඉදං නු ඛො, කස්සප, සෙය්‍යො’’ති? ‘‘ආමාවුසො, ඉදං සෙය්‍යො’’ති. අථ ඛො තෙ ජටිලා කෙසමිස්සං ජටාමිස්සං ඛාරිකාජමිස්සං අග්ගිහුතමිස්සං උදකෙ පවාහෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො පාදෙසු සිරසා නිපතිත්වා භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘ලභෙය්‍යාම මයං, භන්තෙ, භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං, ලභෙය්‍යාම උපසම්පද’’න්ති. ‘‘එථ, භික්ඛවො’’ති, භගවා අවොච – ‘‘ස්වාක්ඛාතො ධම්මො, චරථ බ්‍රහ්මචරියං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’ති. සාව තෙසං ආයස්මන්තානං උපසම්පදා අහොසි.

Vị bện tóc Gayākassapa đã nhìn thấy tóc bện, tóc rối, gánh đồ, và đồ cúng dường lửa bị trôi giạt ở dưới nước. Sau khi nhìn thấy, vị ấy đã có suy nghĩ này: “Mong rằng tai họa đã không xảy ra cho các người anh em của ta.” Vị ấy đã phái các vị bện tóc đi (và nói): “Này các người anh em, các ngươi hãy đi tìm hiểu.” Và chính vị ấy cùng với hai trăm vị bện tóc đã đi đến chỗ trưởng lão Uruvelakassapa. Sau khi đi đến, vị ấy đã nói điều này với trưởng lão Uruvelakassapa: “Này Kassapa, phải chăng điều này là tốt đẹp hơn?” – “Thưa hiền hữu, đúng vậy, điều này là tốt đẹp hơn.” Bấy giờ, các vị bện tóc ấy đã vất bỏ tóc bện, tóc rối, gánh đồ, và đồ cúng dường lửa xuống nước rồi đi đến chỗ đức Thế Tôn. Sau khi đi đến, các vị ấy đã cúi đầu đảnh lễ dưới chân đức Thế Tôn và đã bạch với đức Thế Tôn điều này: “Bạch ngài, mong rằng chúng con được xuất gia, được tu lên bậc trên ở nơi đức Thế Tôn.” Đức Thế Tôn đã nói: “Này các tỳ khưu, hãy đến đây. Giáo Pháp đã được khéo thuyết giảng, hãy thực hành Phạm hạnh để chấm dứt hoàn toàn khổ đau.” Đó chính là lễ tu lên bậc trên của các vị trưởng lão ấy.

‘‘භගවතො අධිට්ඨානෙන පඤ්ච කට්ඨසතානි න ඵාලියිංසු, ඵාලියිංසු, අග්ගී න උජ්ජලියිංසු, උජ්ජලියිංසු, න විජ්ඣායිංසු, විජ්ඣායිංසු, පඤ්ච මන්දාමුඛිසතානි අභිනිම්මිනි, එතෙන නයෙන අඩ්ඪුඩ්ඪපාටිහාරියසහස්සානි හොන්ති.

“Do sự chú nguyện của đức Thế Tôn, năm trăm khúc củi đã không được chẻ ra, (rồi) đã được chẻ ra; các ngọn lửa đã không bốc cháy, (rồi) đã bốc cháy; đã không bị dập tắt, (rồi) đã bị dập tắt; ngài đã hóa hiện ra năm trăm lò lửa. Theo phương cách ấy, có đến ba ngàn năm trăm phép thần thông.”

‘‘අථ ඛො භගවා උරුවෙලායං යථාභිරන්තං විහරිත්වා යෙන ගයාසීසං තෙන චාරිකං පක්කාමි මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං සහස්සෙන සබ්බෙහෙව පුරාණජටිලෙහි. තත්‍ර සුදං භගවා ගයායං විහරති ගයාසීසෙ සද්ධිං භික්ඛුසහස්සෙන. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛු ආමන්තෙසි (සං. නි. 4.28) – ‘සබ්බං, භික්ඛවෙ, ආදිත්තං, කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, සබ්බං ආදිත්තං, චක්ඛු, භික්ඛවෙ, ආදිත්තං, රූපා ආදිත්තා, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං [Pg.287] ආදිත්තං, චක්ඛුසම්ඵස්සො ආදිත්තො, යමිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි ආදිත්තං. කෙන ආදිත්තං, රාගග්ගිනා දොසග්ගිනා මොහග්ගිනා ආදිත්තං, ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි ආදිත්තන්ති වදාමි? සොතං ආදිත්තං, සද්දා ආදිත්තා…පෙ… ඝානං ආදිත්තං, ගන්ධා ආදිත්තා…පෙ… ජිව්හා ආදිත්තා, රසා ආදිත්තා…පෙ… කායො ආදිත්තො, ඵොට්ඨබ්බා ආදිත්තා…පෙ… මනො ආදිත්තො, ධම්මා ආදිත්තා, මනොවිඤ්ඤාණං ආදිත්තං, මනොසම්ඵස්සො ආදිත්තො, යමිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි ආදිත්තං. කෙන ආදිත්තං, රාගග්ගිනා දොසග්ගිනා මොහග්ගිනා ආදිත්තං, ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි ආදිත්ත’’’න්ති වදාමි.

“Bấy giờ, sau khi trú ở Uruvelā tùy theo ý thích, đức Thế Tôn đã lên đường du hành đến Gayāsīsa cùng với đại chúng tỳ khưu gồm một ngàn vị, tất cả đều là các vị bện tóc trước kia. Tại nơi ấy, đức Thế Tôn trú ở Gayā, tại Gayāsīsa, cùng với một ngàn vị tỳ khưu. Tại nơi ấy, đức Thế Tôn đã gọi các tỳ khưu (và nói) (saṃ. ni. 4.28): ‘Này các tỳ khưu, tất cả đều đang bốc cháy. Và này các tỳ khưu, tất cả đang bốc cháy là gì? Này các tỳ khưu, con mắt đang bốc cháy, các sắc đang bốc cháy, nhãn thức đang bốc cháy, nhãn xúc đang bốc cháy, và cảm thọ nào khởi lên do duyên nhãn xúc, hoặc lạc, hoặc khổ, hoặc không khổ không lạc, cảm thọ ấy cũng đang bốc cháy. Bốc cháy bởi cái gì? Ta nói rằng: Bốc cháy bởi lửa tham, lửa sân, lửa si; bốc cháy bởi sanh, già, chết, bởi sầu, bi, khổ, ưu, não. Lỗ tai đang bốc cháy, các âm thanh đang bốc cháy… này các tỳ khưu… lỗ mũi đang bốc cháy, các mùi hương đang bốc cháy… này các tỳ khưu… lưỡi đang bốc cháy, các vị nếm đang bốc cháy… này các tỳ khưu… thân đang bốc cháy, các vật xúc chạm đang bốc cháy… này các tỳ khưu… ý đang bốc cháy, các pháp đang bốc cháy, ý thức đang bốc cháy, ý xúc đang bốc cháy, và cảm thọ nào khởi lên do duyên ý xúc, hoặc lạc, hoặc khổ, hoặc không khổ không lạc, cảm thọ ấy cũng đang bốc cháy. Bốc cháy bởi cái gì? Ta nói rằng: Bốc cháy bởi lửa tham, lửa sân, lửa si; bốc cháy bởi sanh, già, chết, bởi sầu, bi, khổ, ưu, não.’”

‘‘එවං පස්සං, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො චක්ඛුස්මිම්පි නිබ්බින්දති, රූපෙසුපි නිබ්බින්දති, චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙපි නිබ්බින්දති, චක්ඛුසම්ඵස්සෙපි නිබ්බින්දති, යමිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තස්මිම්පි නිබ්බින්දති. සොතස්මිම්පි නිබ්බින්දති, සද්දෙසුපි නිබ්බින්දති…පෙ… ඝානස්මිම්පි නිබ්බින්දති, ගන්ධෙසුපි නිබ්බින්දති…පෙ… ජිව්හායපි නිබ්බින්දති, රසෙසුපි නිබ්බින්දති…පෙ… කායස්මිම්පි නිබ්බින්දති, ඵොට්ඨබ්බෙසුපි නිබ්බින්දති…පෙ… මනස්මිම්පි නිබ්බින්දති, ධම්මෙසුපි නිබ්බින්දති, මනොවිඤ්ඤාණෙපි නිබ්බින්දති, මනොසම්ඵස්සෙපි නිබ්බින්දති, යමිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තස්මිම්පි නිබ්බින්දති. නිබ්බින්දං විරජ්ජති, විරාගා විමුච්චති, විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති, ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාතී’’ති.

“Này các tỳ khưu, khi thấy như vậy, vị Thánh đệ tử có nghe nhiều trở nên nhàm chán đối với con mắt, nhàm chán đối với các sắc, nhàm chán đối với nhãn thức, nhàm chán đối với nhãn xúc, và nhàm chán cả đối với cảm thọ nào khởi lên do duyên nhãn xúc, hoặc lạc, hoặc khổ, hoặc không khổ không lạc. Vị ấy nhàm chán đối với lỗ tai, nhàm chán đối với các âm thanh… này các tỳ khưu… nhàm chán đối với lỗ mũi, nhàm chán đối với các mùi hương… này các tỳ khưu… nhàm chán đối với lưỡi, nhàm chán đối với các vị nếm… này các tỳ khưu… nhàm chán đối với thân, nhàm chán đối với các vật xúc chạm… này các tỳ khưu… nhàm chán đối với ý, nhàm chán đối với các pháp, nhàm chán đối với ý thức, nhàm chán đối với ý xúc, và nhàm chán cả đối với cảm thọ nào khởi lên do duyên ý xúc, hoặc lạc, hoặc khổ, hoặc không khổ không lạc. Do nhàm chán, vị ấy ly tham. Do ly tham, vị ấy được giải thoát. Khi đã được giải thoát, trí tuệ khởi lên rằng: ‘Ta đã được giải thoát.’ Vị ấy biết rõ rằng: ‘Sanh đã được tận diệt, Phạm hạnh đã được hoàn mãn, việc cần làm đã được làm xong, không còn trở lui trạng thái này nữa.’”

ඉමස්මිඤ්ච පන වෙය්‍යාකරණස්මිං භඤ්ඤමානෙ තස්ස භික්ඛුසහස්සස්ස අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තානි විමුච්චිංසු.

Và trong khi bài pháp thoại này đang được thuyết giảng, tâm của một ngàn vị tỳ khưu ấy đã được giải thoát khỏi các lậu hoặc do không còn chấp thủ.

29. එවං ආදිත්තපරියායදෙසනං සුත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං සම්පත්තො නදීකස්සපො ථෙරො සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං [Pg.288] පකාසෙන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතොතිආදිමාහ. තත්ථ අග්ගඵලන්ති උත්තමඵලං, අත්තනා රොපිතඅම්බරුක්ඛස්ස ආදිම්හි ගහිතඵලං වා. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

29. Sau khi nghe bài thuyết giảng về sự bốc cháy như thế, trưởng lão Nadīkassapa, người đã thành tựu quả vị A-la-hán cùng với các tuệ phân tích, sanh tâm hoan hỷ, đã tuyên thuyết về tiền thân của mình, bắt đầu bằng câu: “Của đức Thế Tôn Padumuttara…” Ở đây, ‘aggaphalaṃ’ có nghĩa là quả vị tối thượng, hoặc là quả đầu tiên được hái từ cây xoài do chính mình trồng. Phần còn lại thì dễ hiểu.

නදීකස්සපත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần Chú giải về Trưởng lão Kệ của ngài Nadīkassapa đã chấm dứt.

3. ගයාකස්සපත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

3. Phần Chú giải về Trưởng lão Kệ của ngài Gayākassapa

තතියාපදානෙ අජිනචම්මවත්ථොහන්තිආදිකං ආයස්මතො ගයාකස්සපත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයං කුසලං උපචිනන්තො ඉතො එකතිංසකප්පෙ සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො නිස්සරණජ්ඣාසයතාය ඝරාවාසං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා අරඤ්ඤායතනෙ අස්සමං මාපෙත්වා වනමූලඵලාහාරො වසති. තෙන ච සමයෙන භගවා එකො අදුතියො තස්ස අස්සමසමීපෙනාගච්ඡි, සො භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං ඨිතො වෙලං ඔලොකෙන්තො මනොහරානි කොලඵලානි සත්ථු උපනෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො නිස්සරණජ්ඣාසයතාය ඝරාවාසං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා ද්වීහි තාපසසතෙහි සද්ධිං ගයාය විහරති. ගයාය වසනතො හිස්ස කස්සපගොත්තතාය ච ගයාකස්සපොති සමඤ්ඤා අහොසි. සො භගවතො සද්ධිං පරිසාය එහිභික්ඛූපසම්පදං දත්වා නදීකස්සපස්ස වුත්තනයෙන ආදිත්තපරියාය දෙසනාය ඔවදියමානො අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි.

Trong thiên A-la-hán sự thứ ba, câu chuyện của trưởng lão Gayākassapa bắt đầu bằng ‘ajinacammavatthohaṃ’ và các câu kệ tiếp theo. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các thiện nghiệp là cận y duyên cho sự giải thoát trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Cách đây ba mươi mốt kiếp, vào thời của đức Thế Tôn Sikhi, vị ấy đã sanh vào một gia đình có giai cấp, đã đạt đến tuổi trưởng thành. Do có khuynh hướng xuất ly, vị ấy đã từ bỏ đời sống gia đình, xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh, đã tạo dựng một am thất ở nơi hoang dã và sống bằng các loại rễ và trái cây trong rừng. Và vào lúc ấy, đức Thế Tôn, một mình không có người thứ hai, đã đi đến gần am thất của vị ấy. Vị ấy nhìn thấy đức Thế Tôn, với tâm ý hoan hỷ đã đi đến gần, đảnh lễ, và đứng sang một bên. Trong khi quan sát thời điểm thích hợp, vị ấy đã dâng lên đức Bổn Sư những quả táo rừng thơm ngon. Do nghiệp phước ấy, vị ấy đã luân chuyển trong các cõi trời và người. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào dòng dõi Bà-la-môn. Khi đến tuổi trưởng thành, do có khuynh hướng xuất ly, vị ấy đã từ bỏ đời sống gia đình, xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh và sống ở Gayā cùng với hai trăm vị tu sĩ khổ hạnh. Do việc sống ở Gayā và do thuộc dòng họ Kassapa, vị ấy đã có danh xưng là Gayākassapa. Vị ấy đã được đức Thế Tôn cùng với hội chúng ban cho lễ xuất gia ‘ehi bhikkhu.’ Trong khi được giáo huấn bằng bài kinh Lửa Cháy (Ādittapariyāya) theo cách đã được nói đến cho Nadīkassapa, vị ấy đã chứng đắc quả vị A-la-hán.

35. සො අරහත්තං පත්වා සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අජිනචම්මවත්ථොහන්තිආදිමාහ. තත්ථ අජිනචම්මවත්ථොති තාපසපබ්බජිතත්තා අජිනචම්මනිවාසනපාවුරණොති අත්ථො. ඛාරිභාරධරොති තාපසකාලෙ තාපසපරික්ඛාරපරිපුණ්ණකාජධරොති අත්ථො. ඛාරිකතාපසපරික්ඛාරෙ පූරෙත්වා. කොලං අහාසි අස්සමන්ති කොලඵලං අස්සමෙ පූරෙත්වා අස්සමෙ නිසින්නොති අත්ථො. අගොපයින්ති [Pg.289] පාඨෙ කොලඵලං පරියෙසිත්වා අස්සමං ගොපෙසිං රක්ඛින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බං උත්තානත්ථමෙවාති.

35. Vị ấy, sau khi chứng đắc quả vị A-la-hán, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về câu chuyện tiền thân của mình, đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng ‘ajinacammavatthohaṃ.’ Ở đây, ‘ajinacammavattho’ có nghĩa là mặc và khoác da linh dương, do bởi đã xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh. ‘Khāribhāradharo’ có nghĩa là người mang cái quang gánh chứa đầy đủ các vật dụng cần thiết của tu sĩ khổ hạnh vào thời điểm là tu sĩ khổ hạnh. ‘Khārikatāpasaparikkhāre pūretvā’ là sau khi đã làm cho đầy cái quang gánh với các vật dụng cần thiết của tu sĩ khổ hạnh. ‘Kolaṃ ahāsi assamaṃ’ có nghĩa là sau khi đã làm cho đầy am thất với quả táo rừng, vị ấy đã ngồi ở trong am thất. Trong cách đọc là ‘agopayiṃ,’ ý nghĩa là sau khi đã tìm kiếm quả táo rừng, ‘tôi đã canh giữ, tôi đã bảo vệ am thất.’ Tất cả phần còn lại đều có ý nghĩa rõ ràng.

ගයාකස්සපත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về A-la-hán sự của trưởng lão Gayākassapa đã chấm dứt.

4. කිමිලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

4. Phần giải về A-la-hán sự của trưởng lão Kimila

චතුත්ථාපදානෙ නිබ්බුතෙ කකුසන්ධම්හීතිආදිකං ආයස්මතො කිමිලත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො කකුසන්ධස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො පරිනිබ්බුතෙ සත්ථරි තස්ස ධාතුයො උද්දිස්ස සලලමාලාහි මණ්ඩපං කාරෙත්වා පූජං අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන තාවතිංසෙසු උප්පජ්ජිත්වා අපරාපරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කපිලවත්ථුනගරෙ සක්‍යරාජකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා කිමිලොති තස්ස නාමං අකාසි. සො වයප්පත්තො භොගසම්පත්තියා පමත්තො විහරති. තස්ස ඤාණපරිපාකං ඤත්වා සංවෙගජනනත්ථං අනුපියායං විහරන්තො සත්ථා පඨමයොබ්බනෙ ඨිතං රමණීයං ඉත්ථිරූපං අභිනිම්මිනිත්වා පුරතො දස්සෙත්වා පුන අනුක්කමෙන යථා ජරාරොගවිපත්තීහි අභිභූතා දිස්සති, තථා අකාසි. තං දිස්වා කිමිලකුමාරො අතිවිය සංවෙගජාතො අත්තනො සංවෙගං පකාසෙන්තො භගවතො පාකටං කත්වා ලද්ධානුසාසනො අරහත්තං පාපුණි.

Trong thiên A-la-hán sự thứ tư, câu chuyện của trưởng lão Kimila bắt đầu bằng ‘nibbute kakusandhamhi’ và các câu kệ tiếp theo. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Kakusandha, vị ấy đã sanh vào một gia đình có giai cấp, đã đạt đến tuổi trưởng thành. Sau khi đức Bổn Sư đã nhập Niết-bàn, vị ấy đã cho làm một gian đình với các vòng hoa bằng nhựa thông và đã thực hiện việc cúng dường hướng đến các xá-lợi của ngài. Do nghiệp phước ấy, vị ấy đã sanh lên cõi trời Ba Mươi Ba và sau đó đã luân chuyển trong các cõi trời và người. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào dòng dõi hoàng tộc Sakya ở thành Kapilavatthu và đã được đặt tên là Kimila. Khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy sống buông lung trong sự giàu sang. Đức Bổn Sư, trong khi đang trú tại Anupiyā, biết được trí tuệ của vị ấy đã chín muồi và vì mục đích làm sanh khởi sự chấn động tâm linh, đã hóa hiện một hình ảnh người nữ xinh đẹp đang trong tuổi thanh xuân đầu tiên và cho vị ấy thấy ở phía trước. Rồi tuần tự, ngài đã làm cho hình ảnh ấy hiện ra bị chinh phục bởi sự già nua, bệnh tật, và hoạn nạn. Nhìn thấy điều ấy, hoàng tử Kimila đã vô cùng chấn động. Trong khi bày tỏ sự chấn động tâm linh của mình, vị ấy đã trình bày rõ với đức Thế Tôn, đã nhận được lời giáo huấn, và đã đạt đến quả vị A-la-hán.

42. සො අරහත්තං පත්වා සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නිබ්බුතෙ කකුසන්ධම්හීතිආදිමාහ. බ්‍රාහ්මණම්හි වුසීමතීති පඤ්චහි වසිතාහි වසිප්පත්තම්හි භගවති. බ්‍රාහ්මණස්ස සබ්බගුණගණෙහි මණ්ඩිතත්තා අභිවූළ්හීතත්තා බ්‍රාහ්මණම්හි කකුසන්ධෙ භගවති පරිනිබ්බුතෙති අත්ථො. සෙසං සබ්බං උත්තානමෙවාති.

42. Vị ấy, sau khi chứng đắc quả vị A-la-hán, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về câu chuyện tiền thân của mình, đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng ‘nibbute kakusandhamhi.’ ‘Brāhmaṇamhi vusīmatī’ có nghĩa là nơi đức Thế Tôn, bậc đã đạt đến sự thuần thục qua năm pháp thuần thục (vasī). Do được trang hoàng với tất cả các nhóm phẩm hạnh, do đã được đề cao, nên ‘brāhmaṇamhi’ có nghĩa là khi đức Thế Tôn Kakusandha, bậc Phạm Thiên, đã nhập Niết-bàn. Tất cả phần còn lại đều có ý nghĩa rõ ràng.

කිමිලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về A-la-hán sự của trưởng lão Kimila đã chấm dứt.

5. වජ්ජිපුත්තත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

5. Phần giải về A-la-hán sự của trưởng lão Vajjiputta

සහස්සරංසී [Pg.290] භගවාතිආදිකං ආයස්මතො වජ්ජිපුත්තත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයං පුඤ්ඤං උපචිනන්තො ඉතො චතුනවුතිකප්පෙ එකං පච්චෙකබුද්ධං භික්ඛාය ගච්ඡන්තං දිස්වා පසන්නමානසො කදලිඵලානි අදාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ වෙසාලියං ලිච්ඡවිරාජකුමාරො හුත්වා නිබ්බත්ති, වජ්ජිරාජපුත්තත්තා වජ්ජිපුත්තොත්වෙවස්ස සමඤ්ඤා. සො දහරො හුත්වා හත්ථිසිප්පාදිසික්ඛනකාලෙපි හෙතුසම්පන්නතාය නිස්සරණජ්ඣාසයොව හුත්වා විචරන්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා විපස්සනාය කම්මං කත්වා නචිරස්සෙව ඡළභිඤ්ඤො අහොසි. ඡළභිඤ්ඤො පන හුත්වා අපරභාගෙ අචිරපරිනිබ්බුතෙ සත්ථරි ධම්මං සඞ්ගායිතුං සඞ්කෙතං කත්වා මහාථෙරෙසු තත්ථ තත්ථ විහරන්තෙසු එකදිවසං ආයස්මන්තං ආනන්දං සෙඛංයෙව සමානං මහතියා පරිසාය පරිවුතං ධම්මං දෙසෙන්තං දිස්වා තස්ස උපරිමග්ගාධිගමාය උස්සාහං ජනෙන්තො –

Câu chuyện của trưởng lão Vajjiputta bắt đầu bằng ‘sahassaraṃsī bhagavā’ và các câu kệ tiếp theo. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Cách đây chín mươi bốn kiếp, khi nhìn thấy một vị Phật Độc Giác đang đi khất thực, với tâm ý hoan hỷ vị ấy đã dâng cúng các quả chuối. Do nghiệp phước ấy, vị ấy đã luân chuyển trong các cõi trời và người. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh làm một vị hoàng tử Licchavi ở Vesālī. Do là con trai của vua xứ Vajji, danh xưng của vị ấy chính là Vajjiputta. Khi còn trẻ, ngay cả trong lúc học các kỹ năng như thuật cưỡi voi, do có đầy đủ nhân duyên, vị ấy đã có khuynh hướng xuất ly. Sau khi nghe bài thuyết Pháp của đức Bổn Sư, vị ấy đã có được đức tin, đã xuất gia nơi đức Bổn Sư, đã thực hành thiền quán, và không bao lâu sau đã trở thành bậc có sáu thắng trí. Và sau khi đã là bậc có sáu thắng trí, vào một thời gian sau, không lâu sau khi đức Bổn Sư nhập Niết-bàn, trong khi các vị đại trưởng lão đã hẹn nhau để kết tập Pháp và đang trú ở những nơi khác nhau, một hôm vị ấy nhìn thấy tôn giả Ānanda, khi ấy vẫn còn là bậc hữu học, đang được một hội chúng đông đảo vây quanh và thuyết Pháp. Để làm sanh khởi sự nỗ lực nơi vị ấy cho việc chứng đắc các đạo quả cao hơn –

‘‘රුක්ඛමූලගහනං පසක්කිය, නිබ්බානං හදයස්මිං ඔපිය;

ඣාය ගොතම මා ච පමාදො, කිං තෙ බිළිබිළිකා කරිස්සතී’’ති. (ථෙරගා. 119) – ගාථං අභාසි;

“Hãy lui vào gốc cây, rừng rậm, Hướng tâm về Niết-bàn; Hãy thiền định, Gotama, chớ có buông lung, Tiếng huyên náo kia sẽ làm gì được cho ngài?” (Trưởng Lão Tăng Kệ 119) – vị ấy đã nói lên câu kệ này;

තත්ථ රුක්ඛමූලගහනන්ති රුක්ඛමූලභූතං ගහනං, ගහනඤ්හි අත්ථි, න රුක්ඛමූලං, රුක්ඛමූලඤ්ච අත්ථි, න ගහනං, තෙසු රුක්ඛමූලග්ගහණෙන ඨානස්ස ඡායාය සම්පන්නතාය වාතාතපපරිස්සයාභාවං දීපෙති, ගහනග්ගහණෙන නිවාතභාවෙන වාතපරිස්සයාභාවං ජනසම්බාධාභාවඤ්ච දස්සෙති, තදුභයෙන ච භාවනායොග්‍යතං. පසක්කියාති උපගන්ත්වා. නිබ්බානං හදයස්මිං ඔපියාති ‘‘එවං මයා පටිපජ්ජිත්වා නිබ්බානං අධිගන්තබ්බ’’න්ති නිබ්බුතිං හදයෙ ඨපෙත්වා චිත්තෙ කත්වා. ඣායාති තිලක්ඛණූපනිජ්ඣානෙන ඣාය, විපස්සනාභාවනාසහිතං මග්ගභාවනං භාවෙහි. ගොතමාති ධම්මභණ්ඩාගාරිකං ගොත්තෙනාලපති. මා ච පමාදොති අධිකුසලෙසු ධම්මෙසු මා පමාදං ආපජ්ජි. ඉදානි යාදිසො [Pg.291] ථෙරස්ස පමාදො, තං පටික්ඛෙපවසෙන දස්සෙන්තො ‘‘කිං තෙ බිළිබිළිකා කරිස්සතී’’ති ආහ. තත්ථ බිළිබිළිකාති බිළිබිළිකිරියා, බිළිබිළිතිසද්දපවත්ති යථා නිරත්ථකා, එවං බිළිබිළිකාසදිසා ජනපඤ්ඤත්ති. කිං තෙ කරිස්සතීති කීදිසං අත්ථං තුය්හං සාධෙස්සති, තස්මා ජනපඤ්ඤත්තිං පහාය සදත්ථපසුතො හොහීති ඔවාදං අදාසි.

Ở đây, câu rukkhamūlagahananti có nghĩa là bụi rậm ở nơi gốc cây. Có nơi là bụi rậm nhưng không phải là gốc cây, và có nơi là gốc cây nhưng không phải là bụi rậm. Trong các trường hợp ấy, do việc đề cập đến gốc cây là để chỉ rõ về sự không có phiền não do gió và nắng, vì nơi ấy được sung mãn bóng mát; do việc đề cập đến bụi rậm là để trình bày về sự không có phiền não do gió vì là nơi kín gió và sự không có đông đúc người; và do cả hai điều ấy là (để trình bày) về sự thích hợp cho việc hành thiền. Pasakkiyā có nghĩa là sau khi đi đến. Nibbānaṃ hadayasmiṃ opiyā có nghĩa là sau khi đã đặt sự an tịnh vào trong tâm, đã ghi nhớ trong tâm rằng: ‘Do ta thực hành như vầy, Niết-bàn cần được chứng ngộ.’ Jhāya có nghĩa là hãy thiền quán bằng sự quán xét về ba tướng, hãy tu tập sự tu tập về Đạo cùng với sự tu tập về minh sát. Gotamā là gọi vị Pháp Bảo Tạng theo dòng họ. Mā ca pamādo có nghĩa là chớ có rơi vào sự dễ duôi trong các thiện pháp cao thượng. Bây giờ, để trình bày về sự dễ duôi của vị trưởng lão theo cách bác bỏ điều ấy, ngài đã nói: ‘kiṃ te biḷibiḷikā karissatī.’ Ở đây, biḷibiḷikā là hành động biḷibiḷi. Giống như sự phát sinh âm thanh ‘biḷibiḷi’ là vô nghĩa, cũng vậy, sự quy ước của người đời là tương tự như biḷibiḷikā. Kiṃ te karissatī có nghĩa là sẽ thành tựu cho ngươi lợi ích như thế nào? Do đó, ngài đã ban lời khuyên dạy rằng: ‘Hãy từ bỏ sự quy ước của người đời, hãy là người chuyên tâm vào lợi ích của chính mình.’

තං සුත්වා අඤ්ඤෙහි වුත්තෙන විස්සගන්ධවායනවචනෙන සංවෙගජාතො බහුදෙව රත්තිං චඞ්කමෙන වීතිනාමෙන්තො විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා සෙනාසනං පවිසිත්වා මඤ්චකෙ නිසින්නමත්තොව ‘‘කිඤ්චි සයාමී’’ති සීසං බිම්බොහනමසම්පත්තං පාදං භූමිතො උග්ගතං සරීරස්ස ආකාසගතක්ඛණෙයෙව අරහත්තං පාපුණි.

Sau khi nghe điều ấy, do lời nói được những người khác thốt ra giống như sự thổi đến của mùi hôi thối, vị ấy đã phát sanh sự xúc động, đã trải qua phần nhiều ban đêm bằng việc đi kinh hành, đã nỗ lực tu tập minh sát, sau khi đi vào trú xứ, vừa khi ngồi xuống ở giường nhỏ, với ý nghĩ: ‘Ta sẽ nằm xuống một chút,’ trong khi đầu chưa chạm đến gối, chân đã nhấc lên khỏi mặt đất, ngay trong khoảnh khắc thân mình đang ở trong không trung, vị ấy đã chứng đắc A-la-hán quả.

49. වජ්ජිපුත්තත්ථෙරො අපරභාගෙ සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සහස්සරංසී භගවාතිආදිමාහ. තත්ථ සහස්සරංසීති එත්ථ ‘‘අනෙකසතසහස්සරංසී’’ති වත්තබ්බෙ ගාථාබන්ධසුඛත්ථං ‘‘සහස්සරංසී’’ති වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

49. Về sau, trưởng lão Vajjiputta đã phát sanh sự hân hoan, trong khi tuyên thuyết về tiền thân sự nghiệp của mình, ngài đã nói (kệ ngôn) bắt đầu là: ‘sahassaraṃsī bhagavā.’ Ở đây, về câu sahassaraṃsī, trong khi cần phải nói là: ‘anekasatasahassaraṃsī,’ nên biết rằng đã được nói là: ‘sahassaraṃsī’ vì sự thuận lợi trong việc cấu trúc kệ ngôn. Phần còn lại là dễ hiểu.

වජ්ජිපුත්තත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Trưởng Lão Sự Nghiệp của trưởng lão Vajjiputta đã chấm dứt.

6. උත්තරත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

6. Phần giải về Trưởng Lão Sự Nghiệp của trưởng lão Uttara

ඡට්ඨාපදානෙ සුමෙධො නාම සම්බුද්ධොතිආදිකං ආයස්මතො උත්තරසාමණෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සුමෙධස්ස භගවතො කාලෙ විජ්ජාධරො හුත්වා ආකාසෙන විචරති. තෙන ච සමයෙන සත්ථා තස්සෙව අනුග්ගණ්හනත්ථං වනන්තරෙ අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසීදි ඡබ්බණ්ණබුද්ධරංසියො විස්සජ්ජෙන්තො. සො අන්තලික්ඛෙන ගච්ඡන්තො භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො ආකාසතො ඔරුය්හ සුවිසුද්ධෙහි විපුලෙහි කණිකාරපුප්ඵෙහි භගවන්තං පූජෙසි, පුප්ඵානි බුද්ධානුභාවෙන සත්ථු උපරි ඡත්තාකාරෙන අට්ඨංසු, සො තෙන භිය්‍යොසොමත්තාය පසන්නචිත්තො හුත්වා අපරභාගෙ කාලං කත්වා තාවතිංසෙසු නිබ්බත්තිත්වා දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවන්තො යාවතායුකං තත්ථ ඨත්වා තතො චුතො දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහෙ බ්‍රාහ්මණමහාසාලස්ස පුත්තො හුත්වා [Pg.292] නිබ්බත්ති, උත්තරොතිස්ස නාමං අහොසි. සො විඤ්ඤුතං පත්තො බ්‍රාහ්මණවිජ්ජාසු නිප්ඵත්තිං ගන්ත්වා ජාතියා රූපෙන විජ්ජාය වයෙන සීලාචාරෙන ච ලොකස්ස සම්භාවනීයො ජාතො.

Ở Trưởng Lão Sự Nghiệp thứ sáu, Trưởng Lão Sự Nghiệp của Tôn giả sa-di Uttara (bắt đầu bằng câu): ‘sumedho nāma sambuddho.’ Vị này cũng là người đã có các sự tích lũy dưới thời của các vị Phật quá khứ, đã vun bồi các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi ở các kiếp sống nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Sumedha, đã là người trì giữ minh chú, di chuyển bằng không trung. Và vào lúc ấy, bậc Đạo Sư vì mục đích tế độ chính vị ấy đã ngự xuống ở gốc của một cây nào đó trong khu rừng, trong khi đang tỏa ra các tia sáng của vị Phật có sáu màu. Vị ấy trong khi đang đi ở không trung đã nhìn thấy đức Thế Tôn, có tâm ý trong sạch, đã đi xuống từ không trung, đã cúng dường đức Thế Tôn bằng những đóa hoa kaṇikāra rất thanh khiết và to lớn. Do oai lực của đức Phật, những đóa hoa đã đứng lại ở phía trên bậc Đạo Sư theo hình dáng của cái lọng. Do điều ấy, vị ấy có tâm ý trong sạch ở mức độ nhiều hơn nữa, về sau, sau khi mệnh chung đã tái sanh ở cõi trời Ba Mươi Ba, trong khi đang thụ hưởng tài sản cõi trời, đã lưu lại ở đấy cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung từ nơi ấy, đã luân chuyển ở các cõi trời và cõi người, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, đã tái sanh làm con trai của vị Bà-la-môn đại phú ở thành Rājagaha, tên của vị ấy là Uttara. Vị ấy sau khi đã đến tuổi trưởng thành, đã đạt đến sự thành tựu ở các học thuật của Bà-la-môn, đã trở thành người được thế gian tôn trọng về dòng dõi, về sắc đẹp, về học thuật, về tuổi tác, và về giới hạnh.

තස්ස තං සම්පත්තිං දිස්වා වස්සකාරො මගධමහාමත්තො අත්තනො ධීතරං දාතුකාමො හුත්වා අත්තනො අධිප්පායං පවෙදෙසි. සො නිස්සරණජ්ඣාසයතාය තං පටික්ඛිපිත්වා කාලෙන කාලං ධම්මසෙනාපතිං පයිරුපාසන්තො තස්ස සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා වත්තසම්පන්නො හුත්වා ථෙරං උපට්ඨහති.

Sau khi nhìn thấy sự thành tựu ấy của vị ấy, quan đại thần của xứ Magadha là Vassakāra đã có ý muốn gả con gái của mình, đã cho biết ý định của mình. Vị ấy do có khuynh hướng về sự giải thoát đã từ chối điều ấy, thỉnh thoảng đã hầu cận vị Tướng Quân Chánh Pháp, sau khi nghe được Chánh Pháp ở gần vị ấy, đã có được đức tin, đã xuất gia, đã trở thành người được thành tựu về các phận sự, đã hầu hạ vị trưởng lão.

තෙන ච සමයෙන ථෙරස්ස අඤ්ඤතරො ආබාධො උප්පන්නො, තස්ස භෙසජ්ජත්ථාය උත්තරො සාමණෙරො පාතොව පත්තචීවරමාදාය විහාරතො නික්ඛන්තො අන්තරාමග්ගෙ තළාකස්ස සමීපෙ පත්තං ඨපෙත්වා උදකසමීපං ගන්ත්වා මුඛං ධොවති. අථ අඤ්ඤතරො උමඞ්ගචොරො කතකම්මො ආරක්ඛපුරිසෙහි අනුබද්ධො අග්ගමග්ගෙන නගරතො නික්ඛමිත්වා පලායන්තො අත්තනා ගහිතං රතනභණ්ඩිතං සාමණෙරස්ස පත්තෙ පක්ඛිපිත්වා පලායි. සාමණෙරොපි පත්තසමීපං උපගතො. චොරං අනුබන්ධන්තා රාජපුරිසා සාමණෙරස්ස පත්තෙ භණ්ඩිකං දිස්වා ‘‘අයං චොරො, ඉමිනා චොරියං කත’’න්ති සාමණෙරං පච්ඡාබාහං බන්ධිත්වා වස්සකාරස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස දස්සෙසුං. වස්සකාරො ච තදා රඤ්ඤො විනිච්ඡයෙ නියුත්තො හුත්වා ඡෙජ්ජභෙජ්ජං අනුසාසති, සො ‘‘පුබ්බෙ මම වචනං නාදියි, සුද්ධපාසණ්ඩියෙසු පබ්බජී’’ති (ථෙරගා. අට්ඨ. 1.උත්තරත්ථෙරගාථාවණ්ණනා) කම්මං අසොධෙත්වා ඝාතුකාමත්තාව ජීවන්තමෙව තං සූලෙ උත්තාසෙසි.

Và vào lúc ấy, một cơn bệnh nào đó đã phát sanh cho vị trưởng lão. Vì mục đích thuốc men cho vị ấy, sa-di Uttara vào lúc sáng sớm, sau khi mang y bát đã đi ra khỏi tu viện, ở giữa đường, gần cái hồ, sau khi đặt bình bát xuống, đã đi đến gần bờ nước, đã rửa mặt. Khi ấy, một tên trộm đào ngạch nào đó đã thực hiện hành vi, bị các quân lính canh gác truy đuổi, sau khi đi ra khỏi thành phố bằng con đường chính, trong khi đang tẩu thoát, đã bỏ gói đồ châu báu do mình lấy được vào trong bình bát của vị sa-di rồi đã tẩu thoát. Vị sa-di cũng đã đi đến gần bình bát. Các quân lính của đức vua trong khi đang truy đuổi tên trộm, sau khi nhìn thấy gói đồ ở trong bình bát của vị sa-di, với ý nghĩ: ‘Đây là tên trộm, việc trộm cắp đã được thực hiện bởi người này,’ sau khi trói quặt tay vị sa-di ra sau lưng, đã dẫn đến cho Bà-la-môn Vassakāra. Và vào lúc ấy, Vassakāra được bổ nhiệm trong việc xét xử của đức vua, đã ra lệnh về việc chặt chém và đánh đập. Vị này, với ý nghĩ: ‘Trước đây, nó đã không nghe lời của ta, đã xuất gia ở trong nhóm ngoại đạo thuần túy,’ đã không thẩm tra sự việc, chỉ do có ý muốn giết, đã cho xiên người ấy trên cọc nhọn trong khi còn đang sống.

අථස්ස භගවා ඤාණපරිපාකං ඔලොකෙත්වා තං ඨානං ගන්ත්වා විප්ඵුරන්තහත්ථනඛමණිමයූඛසම්භින්නසිතාභතාය පග්ඝරන්තජාතිහිඞ්ගුලකසුවණ්ණරසධාරං විය ජාලාගුණ්ඨිතමුදුතලුනදීඝඞ්ගුලිහත්ථං උත්තරස්ස සීසෙ ඨපෙත්වා ‘‘උත්තර, ඉදං තෙ පුරිමකම්මස්ස ඵලං උප්පන්නං, තත්ථ තයා පච්චවෙක්ඛණබලෙන අධිවාසනා කාතබ්බා’’ති වත්වා අජ්ඣාසයානුරූපං ධම්මං දෙසෙසි. උත්තරො අමතාභිසෙකසදිසෙන සත්ථු හත්ථසම්ඵස්සෙන සඤ්ජාතප්පසාදසොමනස්සතාය උළාරපීතිපාමොජ්ජං පටිලභිත්වා යථාපරිචිතං විපස්සනාමග්ගං සමාරූළ්හො ඤාණස්ස පරිපාකං ගතත්තා සත්ථු ච දෙසනාවිලාසෙන තාවදෙව මග්ගපටිපාටියා සබ්බෙ කිලෙසෙ ඛෙපෙත්වා ඡළභිඤ්ඤො [Pg.293] අහොසි. ඡළභිඤ්ඤො පන හුත්වා සූලතො උට්ඨහිත්වා පරානුද්දයාය ආකාසෙ ඨත්වා පාටිහාරියං දස්සෙසි. මහාජනො අච්ඡරියබ්භුතචිත්තජාතො අහොසි. තාවදෙවස්ස වණො සංරූළ්හි, සො භික්ඛූහි, ‘‘ආවුසො, තාදිසදුක්ඛං අනුභවන්තො කථං ත්වං විපස්සනං අනුයුඤ්ජිතුං අසක්ඛී’’ති පුට්ඨො, ‘‘පගෙව මෙ, ආවුසො, සංසාරෙ ආදීනවො, සඞ්ඛාරානඤ්ච සභාවො සුදිට්ඨො, එවාහං තාදිසං දුක්ඛං අනුභවන්තොපි අසක්ඛිං විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා විසෙසං අධිගන්තු’’න්ති ආහ. ‘‘පුබ්බජාතියා දහරකාලෙ මක්ඛිකං ගහෙත්වා නිම්බසූලකං ගහෙත්වා සූලාරොපනකීළං පටිච්ච එවං අනෙකජාතිසතෙසු සූලාරොපනදුක්ඛමනුභවිත්වා ඉමාය පරියොසානජාතියා එවරූපං දුක්ඛමනුභූත’’න්ති ආහ.

Bấy giờ, đức Thế Tôn sau khi nhận thấy sự thuần thục về trí tuệ của vị ấy, đã đi đến nơi ấy, đặt bàn tay có những ngón tay dài, mềm mại, non trẻ, được bao bọc bởi mạng lưới (vân tay), giống như dòng chu sa và vàng lỏng đang tuôn chảy, với ánh sáng trắng ngần hòa lẫn với những tia sáng như ngọc từ móng tay đang tỏa rạng, lên trên đầu của Uttara rồi nói rằng: “Này Uttara, đây là quả của nghiệp quá khứ của ngươi đã sanh khởi, ở đây ngươi phải kham nhẫn bằng sức mạnh của sự quán xét.” Sau khi nói vậy, Ngài đã thuyết giảng giáo pháp tương ứng với khuynh hướng của vị ấy. Do sự tiếp xúc của bàn tay đức Đạo Sư giống như lễ quán đảnh bất tử, Uttara đã đạt được hỷ lạc và niềm vui to lớn do tín tâm và hoan hỷ đã sanh khởi, đã đi vào con đường minh sát như đã quen thuộc. Do trí tuệ đã thuần thục và do sự thuyết giảng uyển chuyển của đức Đạo Sư, ngay lúc ấy, theo trình tự của đạo, vị ấy đã tận diệt tất cả các phiền não và đã là bậc có sáu thắng trí. Và sau khi là bậc có sáu thắng trí, vị ấy đã đứng dậy khỏi cọc nhọn, vì lòng bi mẫn đối với người khác, đã đứng trên không trung và đã thể hiện thần thông. Đại chúng đã có tâm kinh ngạc và phi thường. Ngay lúc ấy, vết thương của vị ấy đã lành lại. Khi được các vị tỳ khưu hỏi rằng: “Này hiền giả, trong khi đang chịu đựng sự đau khổ như thế, làm thế nào hiền giả đã có thể thực hành minh sát?” Vị ấy đã nói rằng: “Thưa các hiền giả, đối với tôi, sự nguy hại trong vòng luân hồi và bản chất của các pháp hữu vi đã được thấy rõ từ trước. Như vậy, dù đang chịu đựng sự đau khổ như thế, tôi đã có thể phát triển minh sát và chứng đắc trạng thái đặc biệt.” Vị ấy đã nói rằng: “Trong một tiền kiếp, vào lúc còn là một đứa trẻ, do đã bắt một con ruồi, lấy một cái cọc nhọn bằng cây neem, và đã chơi trò đóng cọc, vì thế trong nhiều trăm kiếp, tôi đã phải chịu đựng sự đau khổ của việc bị đóng cọc, và trong kiếp sống cuối cùng này, tôi đã phải chịu đựng sự đau khổ như thế này.”

55. අථ අපරභාගෙ පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුමෙධො නාම සම්බුද්ධොතිආදිමාහ. තත්ථ අනුත්තානපදවණ්ණනමෙව කරිස්සාම.

55. Về sau, sau khi nhớ lại tiền nghiệp, vị ấy sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân sự nghiệp của mình, đã nói lên (những lời kệ) bắt đầu là: “Vị Chánh Đẳng Giác tên là Sumedha.”

57. විජ්ජාධරො තදා ආසින්ති බාහිරකමන්තාදිවිජ්ජාසිද්ධියා ආකාසගාමිසමත්ථො හුත්වා චරණවසෙන තං විජ්ජං රක්ඛිත්වා අවිනාසෙත්වා පරිහරණවසෙන විජ්ජාධරයොනි ආසිං අහොසින්ති අත්ථො. අන්තලික්ඛචරො අහන්ති අන්තං පරියොසානං කොටිං ලිඛතෙ සංකරිස්සතීති අන්තලික්ඛං. අථ වා අන්තං පරියොසානං ලිඛ්‍යතෙ ඔලොකියතෙ එතෙනාති අන්තලික්ඛං, තස්මිං අන්තලික්ඛෙ, ආකාසෙ චරණසීලො අහන්ති අත්ථො. තිසූලං සුකතං ගය්හාති තිඛිණං සූලං, අග්ගං ආවුධං. තිසූලං සුන්දරං කතං, කොට්ටනඝංසනමද්දනපහරණවසෙන සුට්ඨු කතං සූලාවුධං ගය්හ ගහෙත්වා අම්බරතො ගච්ඡාමීති අත්ථො. සෙසං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තාව නයානුයොගෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

57. (Câu) “Lúc bấy giờ, tôi là người trì giữ minh chú” có nghĩa là: Do thành tựu minh chú ngoại điển v.v... nên đã có khả năng đi trên hư không, do nhờ sự thực hành nên đã bảo vệ, đã không làm hư hoại, đã duy trì minh chú ấy, tôi đã là, đã sanh vào loài trì giữ minh chú. (Câu) “Tôi là người đi trong hư không” có nghĩa là: ‘Antalikkha’ là (không gian) làm cho tiêu tan, làm cho hỗn tạp cái tận cùng, cái kết thúc, cái giới hạn. Hoặc ‘antalikkha’ là (không gian) mà nhờ đó cái tận cùng, cái kết thúc được nhìn thấy, được quan sát. Tôi là người có thói quen đi lại ở trong ‘antalikkha’ ấy, ở trong hư không. (Câu) “Tay cầm đinh ba được làm khéo” (có nghĩa là): Cây đinh ba sắc bén, là vũ khí tối thượng. Tay cầm, đã nắm lấy cây đinh ba, là vũ khí đẹp đẽ, là vũ khí mũi nhọn được làm rất khéo bằng cách đập, mài, nghiền, và đánh, tôi đi trên bầu trời. Tất cả phần còn lại, do theo phương pháp đã được nói ở dưới, nên có thể được hiểu rõ bằng cách áp dụng phương pháp ấy.

උත්තරත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Uttara đã chấm dứt.

7. අපරඋත්තරත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

7. Phần giải về truyện tiền thân của một trưởng lão Uttara khác

සත්තමාපදානෙ [Pg.294] නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිකං ආයස්මතො අපරස්ස උත්තරත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො ඉතො චතුන්නවුතිකප්පෙ සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සාසනෙ ලද්ධප්පසාදො හුත්වා උපාසකත්තං නිවෙදෙසි. සො සත්ථරි පරිනිබ්බුතෙ අත්තනො ඤාතකෙ සන්නිපාතෙත්වා බහුපූජාසක්කාරං සංහරිත්වා ධාතුපූජං අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාකෙතෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා උත්තරොති ලද්ධනාමො වයප්පත්තො කෙනචිදෙව කරණීයෙන සාවත්ථිං ගතො කණ්ඩම්බමූලෙ කතං යමකපාටිහාරියං දිස්වා පසීදිත්වා පුන කාළකාරාමසුත්තදෙසනාය අභිවඩ්ඪමානසද්ධො පබ්බජිත්වා සත්ථාරා සද්ධිං රාජගහං ගන්ත්වා උපසම්පදං ලභිත්වා තථෙව චරන්තො විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා නචිරස්සෙව ඡළභිඤ්ඤො අහොසි. ඡළභිඤ්ඤො පන හුත්වා සත්ථරි සාවත්ථියං විහරන්තෙ බුද්ධුපට්ඨානත්ථං රාජගහතො සාවත්ථිං උපගතො භික්ඛූහි – ‘‘කිං, ආවුසො, පබ්බජ්ජාකිච්චං තයා මත්ථකං පාපිත’’න්ති පුට්ඨො අඤ්ඤං බ්‍යාකාසි.

Ở truyện tiền thân thứ bảy, (câu) bắt đầu là “Khi bậc Lãnh Đạo Thế Gian đã nhập Niết Bàn” là truyện tiền thân của trưởng lão Uttara khác, bậc đáng kính. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi ở các kiếp sống nơi này nơi kia, cách đây chín mươi bốn đại kiếp, vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, đã sanh vào một gia đình quyền quý. Sau khi đến tuổi trưởng thành, đạt được sự hiểu biết, đã có được niềm tin trong giáo Pháp, vị ấy đã tuyên bố là người cận sự nam. Khi đức Đạo Sư đã nhập Parinibbāna, vị ấy đã tập hợp những người thân của mình, đã thu gom nhiều vật phẩm cúng dường và sự tôn trọng, và đã thực hiện việc cúng dường xá-lợi. Do nghiệp phước ấy, vị ấy đã luân hồi trong các cõi trời và người, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia đình Bà-la-môn ở Sāketa, đã được đặt tên là Uttara. Sau khi đến tuổi trưởng thành, do một công việc nào đó, vị ấy đã đi đến Sāvatthī, đã nhìn thấy song thông thần biến được thực hiện ở gốc cây Kaṇḍamba và đã hoan hỷ. Một lần nữa, do đức tin tăng trưởng nhờ bài thuyết giảng kinh Kāḷakārāma, vị ấy đã xuất gia. Sau khi cùng với đức Đạo Sư đi đến Rājagaha và đã thọ cụ túc giới, trong khi đang sống ở đấy, vị ấy đã thiết lập minh sát và không bao lâu sau đã là bậc có sáu thắng trí. Và sau khi là bậc có sáu thắng trí, trong khi đức Đạo Sư đang trú ở Sāvatthī, vị ấy đã đi từ Rājagaha đến Sāvatthī để hầu hạ đức Phật. Khi được các vị tỳ khưu hỏi rằng: “Này hiền giả, phận sự của đời sống xuất gia đã được hiền giả hoàn thành đến mức tối hậu phải không?” Vị ấy đã xác chứng A-la-hán quả.

93. අරහත්තං පන පත්වා සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිමාහ. තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථමෙවාති.

93. Và sau khi đã chứng đắc A-la-hán quả, vị ấy sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân sự nghiệp của mình, đã nói lên (những lời kệ) bắt đầu là: “Khi bậc Lãnh Đạo Thế Gian đã nhập Niết Bàn.” Tất cả điều ấy, do theo phương pháp đã được nói ở dưới, nên có ý nghĩa rõ ràng.

අපරඋත්තරත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về truyện tiền thân của một trưởng lão Uttara khác đã chấm dứt.

8. භද්දජිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

8. Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Bhaddaji

අට්ඨමාපදානෙ ඔගය්හාහං පොක්ඛරණින්තිආදිකං ආයස්මතො භද්දජිත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො බ්‍රාහ්මණානං විජ්ජාසිප්පෙසු පාරං ගන්ත්වා කාමෙ පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා අරඤ්ඤායතනෙ අස්සමං [Pg.295] කාරෙත්වා වසන්තො එකදිවසං සත්ථාරං ආකාසෙන ගච්ඡන්තං දිස්වා පසන්නමානසො අඤ්ජලිං පග්ගය්හ අට්ඨාසි. සත්ථා තස්ස අජ්ඣාසයං දිස්වා ආකාසතො ඔතරි. ඔතිණ්ණස්ස පන භගවතො මධුඤ්ච භිසමුළාලඤ්ච සප්පිඛීරඤ්ච උපනාමෙසි, තස්ස තං භගවා අනුකම්මං උපාදාය පටිග්ගහෙත්වා අනුමොදනං කත්වා පක්කාමි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන තුසිතෙසු නිබ්බත්තො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතො අපරාපරං සුගතීසුයෙව සංසරන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ මහද්ධනො සෙට්ඨි හුත්වා අට්ඨසට්ඨිභික්ඛුසතසහස්සං භොජෙත්වා තිචීවරෙන අච්ඡාදෙසි.

Trong thiên thứ tám, câu chuyện bắt đầu bằng ‘ogayhāhaṃ pokkharaṇin’ là phần kệ ngôn của trưởng lão Bhaddaji. Vị này cũng đã tạo các thiện căn dưới thời các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống đây đó. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, vị ấy đã sanh vào gia đình Bà-la-môn, sau khi đã thành tựu sự hiểu biết, đã đi đến bờ bên kia về các môn học và kỹ nghệ của các vị Bà-la-môn, đã từ bỏ các dục, đã xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh, đã cho làm một am thất ở nơi hoang dã và trú ngụ. Vào một ngày nọ, sau khi nhìn thấy đức Đạo Sư đang đi trên không trung, với tâm ý trong sạch, vị ấy đã chắp tay và đứng lại. Đức Đạo Sư, sau khi thấy được khuynh hướng của vị ấy, đã đi xuống từ không trung. Vị ấy đã dâng cúng mật ong, ngó sen và củ sen, cùng với sữa pha bơ đến đức Thế Tôn vừa mới đi xuống. Đức Thế Tôn, do lòng bi mẫn đối với vị ấy, đã thọ nhận vật ấy, đã thuyết tùy hỷ, rồi đã ra đi. Do nghiệp phước ấy, vị ấy đã sanh vào cõi trời Tusita, sau khi trú ngụ ở đấy cho đến hết tuổi thọ, đã mệnh chung từ nơi ấy, đã luân hồi mãi ở các cõi lành về sau. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, vị ấy đã là một vị trưởng giả giàu có, đã dâng vật thực đến sáu triệu tám trăm ngàn vị tỳ khưu và đã cho đắp y bằng ba tấm y.

එවං බහුං කුසලං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්ති. තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා තතො චවිත්වා මනුස්සලොකෙසු උප්පන්නො බුද්ධසුඤ්ඤෙ ලොකෙ පඤ්ච පච්චෙකබුද්ධසතානි චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨහිත්වා තතො චුතො රාජකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා රජ්ජං අනුසාසන්තො අත්තනො පුත්තං පච්චෙකබොධිං අධිගන්ත්වා ඨිතං උපට්ඨහිත්වා තස්ස පරිනිබ්බුතස්ස ධාතුයො ගහෙත්වා චෙතියං කත්වා පූජෙසි. එවං තත්ථ තත්ථ තානි තානි පුඤ්ඤානි කත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ භද්දියනගරෙ අසීතිකොටිවිභවස්ස භද්දියසෙට්ඨිස්ස එකපුත්තකො හුත්වා නිබ්බත්ති, භද්දජීතිස්ස නාමං අහොසි. තස්ස කිර ඉස්සරියභොගපරිවාරසම්පත්ති චරිමභවෙ බොධිසත්තස්ස විය අහොසි.

Sau khi đã làm nhiều điều thiện như thế, vị ấy đã sanh vào cõi trời. Sau khi trú ngụ ở đấy cho đến hết tuổi thọ, đã mệnh chung từ nơi ấy, đã sanh vào các cõi người, vào thời kỳ không có đức Phật, vị ấy đã hộ độ năm trăm vị Phật Độc Giác bằng bốn món vật dụng. Đã mệnh chung từ nơi ấy, đã sanh vào gia đình hoàng tộc, trong khi đang trị vì vương quốc, vị ấy đã hộ độ người con trai của mình đã chứng đắc quả vị Độc Giác. Sau khi vị ấy nhập Niết-bàn, đã lấy xá-lợi, đã cho làm bảo tháp, và đã cúng dường. Sau khi đã làm các phước báu ấy đây đó như thế, vào thời đức Phật hiện tại này, vị ấy đã sanh làm người con trai duy nhất của trưởng giả Bhaddiya có tài sản tám mươi koṭi ở thành phố Bhaddiya, và đã có tên là Bhaddaji. Được biết, sự thành tựu về quyền lực, tài sản, và đoàn tùy tùng của vị ấy cũng giống như của vị Bồ-tát trong kiếp chót.

තදා සත්ථා සාවත්ථියං වසිත්වා භද්දජිකුමාරං සඞ්ගණ්හනත්ථාය මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං භද්දියනගරං ගන්ත්වා ජාතියාවනෙ වසි තස්ස ඤාණපරිපාකං ආගමයමානො. සොපි උපරිපාසාදෙ නිසින්නො සීහපඤ්ජරං විවරිත්වා ඔලොකෙන්තො භගවතො සන්තිකෙ ධම්මං සොතුං ගච්ඡන්තං මහාජනං දිස්වා, ‘‘කත්ථායං මහාජනො ගච්ඡතී’’ති පුච්ඡිත්වා තං කාරණං සුත්වා සයම්පි මහතා පරිවාරෙන සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුණන්තො සබ්බාභරණපටිමණ්ඩිතොව සබ්බකිලෙසෙ ඛෙපෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. අරහත්තෙ පන තෙන අධිගතෙ සත්ථා භද්දියසෙට්ඨිං ආමන්තෙසි – ‘‘තව පුත්තො අලඞ්කතපටියත්තො ධම්මං සුණන්තො අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි, තෙනස්ස ඉදානෙව පබ්බජිතුං යුත්තං, නො චෙ පබ්බජිස්සති, පරිනිබ්බායිස්සතී’’ති. සෙට්ඨි ‘‘න මය්හං පුත්තස්ස දහරස්සෙව සතො පරිනිබ්බානෙන කිච්චං අත්ථි, පබ්බාජෙථ න’’න්ති ආහ. තං සත්ථා පබ්බාජෙත්වා උපසම්පාදෙත්වා තත්ථ සත්තාහං වසිත්වා කොටිගාමං පාපුණි, සො ච ගාමො ගඞ්ගාතීරෙ අහොසි[Pg.296]. කොටිගාමවාසිනො ච බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං පවත්තෙසුං. භද්දජිත්ථෙරො සත්ථාරා අනුමොදනාය ආරද්ධමත්තාය බහිගාමං ගන්ත්වා ‘‘ගඞ්ගාතීරෙ මග්ගසමීපෙ සත්ථු ආගතකාලෙ වුට්ඨහිස්සාමී’’ති කාලපරිච්ඡෙදං කත්වා අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ සමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා නිසීදි. මහාථෙරෙසු ආගච්ඡන්තෙසුපි අවුට්ඨහිත්වා සත්ථු ආගතකාලෙයෙව වුට්ඨාසි. පුථුජ්ජනා භික්ඛූ – ‘‘අයං අධුනා පබ්බජිතො, මහාථෙරෙසු ආගච්ඡන්තෙසු මානථද්ධො හුත්වා න වුට්ඨාසී’’ති උජ්ඣායිංසු.

Khi ấy, đức Đạo Sư, sau khi đã trú ngụ ở Sāvatthī, vì mục đích tế độ cho công tử Bhaddaji, đã cùng với đại chúng tỳ khưu đi đến thành phố Bhaddiya và đã trú ngụ ở khu rừng Jātiyā, trong khi chờ đợi cho trí tuệ của vị ấy được chín muồi. Vị ấy cũng đang ngồi ở tầng lầu trên của tòa lâu đài, sau khi mở cửa sổ chấn song và nhìn ra, đã thấy đám đông dân chúng đang đi đến gần đức Thế Tôn để nghe Pháp, đã hỏi rằng: ‘Đám đông dân chúng này đi đâu vậy?’ Sau khi nghe được lý do ấy, chính vị ấy cũng cùng với đoàn tùy tùng đông đảo đi đến gần đức Đạo Sư, trong khi đang nghe Pháp, vẫn còn được trang điểm với tất cả đồ trang sức, vị ấy đã tận trừ tất cả các phiền não và đã chứng đắc A-la-hán quả. Và sau khi vị ấy đã chứng đắc A-la-hán quả, đức Đạo Sư đã gọi trưởng giả Bhaddiya và nói: ‘Này trưởng giả, người con trai của ông, trong khi đang nghe Pháp với trang phục được trang hoàng, đã an trú ở A-la-hán quả. Do đó, việc xuất gia ngay bây giờ là thích hợp cho vị ấy. Nếu không xuất gia, vị ấy sẽ nhập Niết-bàn.’ Vị trưởng giả đã nói: ‘Không có việc gì cần đến sự nhập Niết-bàn của người con trai của tôi khi còn đang trẻ tuổi. Xin hãy cho vị ấy xuất gia.’ Đức Đạo Sư đã cho vị ấy xuất gia và thọ Cụ túc giới, sau khi đã trú ngụ ở đấy bảy ngày, đã đi đến làng Koṭigāma, và ngôi làng ấy ở bên bờ sông Gaṅgā. Và dân làng Koṭigāma đã thực hiện việc bố thí trọng đại đến chúng tỳ khưu có đức Phật dẫn đầu. Trưởng lão Bhaddaji, ngay khi đức Đạo Sư vừa bắt đầu thuyết tùy hỷ, đã đi ra ngoài làng, đã xác định thời gian rằng: ‘Ta sẽ đứng dậy vào lúc đức Đạo Sư đến gần con đường ở bờ sông Gaṅgā,’ rồi đã nhập thiền chứng ở dưới một gốc cây nào đó và ngồi xuống. Vị ấy đã không đứng dậy ngay cả khi các vị Đại Trưởng lão đang đi đến, và đã chỉ đứng dậy vào lúc đức Đạo Sư đến. Các vị tỳ khưu phàm nhân đã phàn nàn rằng: ‘Vị này mới xuất gia đây, đã trở nên kiêu căng ngã mạn và đã không đứng dậy khi các vị Đại Trưởng lão đi đến.’

කොටිගාමවාසිනො සත්ථු භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච බහූ නාවාසඞ්ඝාටෙ බන්ධිංසු. සත්ථා ‘‘භද්දජිස්සානුභාවං පකාසෙමී’’ති නාවාය ඨත්වා ‘‘කහං භද්දජී’’ති පුච්ඡි. භද්දජිත්ථෙරො – ‘‘සොහං, භන්තෙ’’ති සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා අඤ්ජලිං කත්වා අට්ඨාසි. සත්ථා ‘‘එහි, භද්දජි, අම්හෙහි සද්ධිං එකනාවං අභිරුහා’’ති. සො උප්පතිත්වා සත්ථු ඨිතනාවායං අට්ඨාසි. සත්ථා ගඞ්ගාය මජ්ඣෙ ගතකාලෙ, ‘‘භද්දජි, තයා මහාපනාදකාලෙ අජ්ඣාවුට්ඨරතනපාසාදො කහ’’න්ති ආහ. ‘‘ඉමස්මිං ඨානෙ නිමුග්ගො, භන්තෙ’’ති. ‘‘තෙන හි, භද්දජි, සබ්‍රහ්මචාරීනං කඞ්ඛං ඡින්දා’’ති. තස්මිං ඛණෙ ථෙරො සත්ථාරං වන්දිත්වා ඉද්ධිබලෙන ගන්ත්වා පාසාදථූපිකං පාදඞ්ගුලන්තරෙන සන්නිරුජ්ඣිත්වා පඤ්චවීසතියොජනං පාසාදං ගහෙත්වා ආකාසෙ උප්පති, උප්පතන්තො ච පඤ්ඤාසයොජනානි උක්ඛිපි. අථස්ස පුරිමභවෙ ඤාතකා පාසාදගතෙන ලොභෙන මච්ඡකච්ඡපමණ්ඩූකා හුත්වා නිබ්බත්තා තස්මිං පාසාදෙ උට්ඨහන්තෙ පරිවත්තිත්වා පතිංසු. සත්ථා තෙ සම්පතන්තෙ දිස්වා ‘‘ඤාතකා තෙ, භද්දජි, කිලමන්තී’’ති ආහ. ථෙරො සත්ථු වචනෙන පාසාදං විස්සජ්ජෙසි. පාසාදො යථාඨානෙයෙව පතිට්ඨහි. සත්ථා පාරඞ්ගතො භික්ඛූහි – ‘‘කදා, භන්තෙ, භද්දජිත්ථෙරෙන අයං පාසාදො අජ්ඣාවුට්ඨො’’ති පුට්ඨො මහාපනාදජාතකං (ජා. 1.3.40 ආදයො) කථෙත්වා බහුජනං ධම්මාමතං පායෙසි.

Dân làng Koṭigāma đã kết nhiều chiếc bè cho đức Đạo Sư và chúng tỳ khưu. Đức Đạo Sư, với ý nghĩ: ‘Ta sẽ làm hiển lộ oai lực của Bhaddaji,’ sau khi đứng trên thuyền đã hỏi: ‘Bhaddaji ở đâu?’ Trưởng lão Bhaddaji, sau khi đi đến gần đức Đạo Sư, đã chắp tay và đứng lại, nói rằng: ‘Bạch ngài, con ở đây.’ Đức Đạo Sư nói: ‘Này Bhaddaji, hãy đến, hãy lên cùng một chiếc thuyền với Như Lai.’ Vị ấy đã bay lên và đã đứng ở trên chiếc thuyền mà đức Đạo Sư đang đứng. Vào lúc đi đến giữa sông Gaṅgā, đức Đạo Sư đã nói: ‘Này Bhaddaji, tòa lâu đài bằng báu vật mà ông đã từng ở vào thời vua Mahāpanāda ở đâu?’ ‘Bạch ngài, nó bị chìm ở nơi này.’ ‘Vậy thì, này Bhaddaji, hãy cắt đứt sự nghi ngờ của các vị đồng Phạm hạnh.’ Vào khoảnh khắc ấy, vị trưởng lão đã đảnh lễ đức Đạo Sư, đã đi bằng thần thông, đã dùng ngón chân cái kẹp lấy chóp đỉnh của tòa lâu đài, đã nắm lấy tòa lâu đài dài hai mươi lăm do-tuần và bay lên không trung, và trong khi bay lên đã nâng nó lên năm mươi do-tuần. Khi ấy, các quyến thuộc của vị ấy ở kiếp trước, do lòng tham luyến đối với tòa lâu đài, đã sanh làm cá, rùa, và ếch, trong khi tòa lâu đài ấy đang được nâng lên, đã bị lật nhào và rơi xuống. Đức Đạo Sư, sau khi thấy chúng đang rơi xuống, đã nói: ‘Này Bhaddaji, các quyến thuộc của ông đang bị mệt nhọc.’ Vị trưởng lão, do lời nói của đức Đạo Sư, đã buông tòa lâu đài ra. Tòa lâu đài đã an vị lại ở đúng chỗ cũ. Đức Đạo Sư, sau khi đã qua bờ bên kia, đã được các vị tỳ khưu hỏi rằng: ‘Bạch ngài, tòa lâu đài này đã được trưởng lão Bhaddaji ở vào lúc nào?’ đã kể lại câu chuyện Bổn Sanh Mahāpanāda (Jā. 1.3.40 ff.) và đã cho nhiều người uống vị Cam Lồ của Giáo Pháp.

98. ථෙරො පන අරහත්තං පත්තො පුබ්බසම්භාරං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙතුං ඔගය්හාහං පොක්ඛරණින්තිආදිමාහ. තත්ථ ඔගය්හාහං පොක්ඛරණින්ති පුථුනානාඅනෙකමහොඝෙහි ඛණිතත්තා ‘‘පොක්ඛරණී’’ති ලද්ධනාමං ජලාසයං ඔගය්හ ඔගහෙත්වා පවිසිත්වා අජ්ඣොගාහෙත්වා ඝාසහෙතුඛාදනත්ථාය තත්ථ පොක්ඛරණියං පවිසිත්වා [Pg.297] භිසං පදුමපුණ්ඩරීකමූලං උද්ධරාමීති අත්ථො. සෙසං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානපදත්ථත්තා ච නයානුසාරෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

98. Vị trưởng lão, sau khi đã đắc quả A-la-hán, nhớ lại các sự tích lũy trong quá khứ, tâm sanh hoan hỷ, để tuyên thuyết về tiền thân của mình, đã nói lên (câu kệ) bắt đầu bằng: “ogayhāhaṃ pokkharaṇiṃ.” Trong ấy, câu “ogayhāhaṃ pokkharaṇiṃ” có nghĩa là: đã đi xuống, đã lặn xuống, đã đi vào, đã trầm mình vào hồ chứa nước được gọi tên là “pokkharaṇī” (hồ sen) do được đào bởi nhiều trận lụt lớn khác nhau; (và) đã đi vào hồ sen ấy vì mục đích tìm vật thực, để ăn, có nghĩa là: “tôi nhổ lên ngó của sen hồng và sen trắng.” Phần còn lại, do phương pháp đã được nói ở dưới và do ý nghĩa của các từ là rõ ràng, nên có thể được hiểu rõ theo phương pháp ấy.

භද්දජිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Bhaddaji đã chấm dứt.

9. සිවකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

9. Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Sivaka

නවමාපදානෙ එසනාය චරන්තස්සාතිආදිකං ආයස්මතො සිවකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො එකදිවසං භගවන්තං පිණ්ඩාය චරන්තං දිස්වා පසන්නමානසො පත්තං ආදාය කුම්මාසස්ස පූරෙත්වා අදාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහෙ බ්‍රාහ්මණකුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා සිවකොතිස්ස නාමං අහොසි. සො වයප්පත්තො විජ්ජාසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං ගතො නෙක්ඛම්මජ්ඣාසයතාය කාමෙ පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා විචරන්තො සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි.

Trong truyện tiền thân thứ chín, truyện tiền thân của trưởng lão Sivaka bắt đầu bằng (câu kệ): “esanāya carantassa.” Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là duyên hỗ trợ cho sự giải thoát trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, đã sanh vào một gia đình quyền quý, đã đến tuổi trưởng thành. Một hôm, sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn đang đi khất thực, với tâm ý trong sạch, vị ấy đã lấy bình bát, đổ đầy bánh bột và dâng cúng. Do nghiệp phước ấy, vị ấy đã luân hồi trong các cõi trời và người, trong thời đức Phật hiện tại này, đã sanh vào một gia đình Bà-la-môn ở thành Rājagaha, có tên là Sivakoti. Vị ấy sau khi đến tuổi trưởng thành, đã thành tựu các môn học và nghệ thuật, do có khuynh hướng xuất ly, đã từ bỏ các dục lạc, đã xuất gia theo hạnh tu của đạo sĩ và du hành. (Sau đó,) vị ấy đã đi đến gần bậc Đạo Sư, nghe Pháp, đã có được đức tin, đã xuất gia, trong khi thực hành nghiệp xứ về thiền quán, không bao lâu đã chứng đắc quả A-la-hán.

117. අරහත්තං පත්වා සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො එසනාය චරන්තස්සාතිආදිමාහ. තං සබ්බං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති.

117. Sau khi đắc quả A-la-hán, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về truyện tiền thân của mình, vị ấy đã nói lên (câu kệ) bắt đầu bằng: “esanāya carantassa.” Tất cả điều ấy đều dễ hiểu.

සිවකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Sivaka đã chấm dứt.

10. උපවානත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

10. Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Upavāna

දසමාපදානෙ පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො උපවානත්ථෙරස්ස අපදානං. අයං කිර පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො කෙනචි කම්මච්ඡිද්දෙන පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ දල්ලිද්දකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො භගවති පරිනිබ්බුතෙ තස්ස ධාතුං ගහෙත්වා මනුස්සදෙවනාගගරුළයක්ඛකුම්භණ්ඩගන්ධබ්බෙහි සත්තරතනමයෙ සත්තයොජනිකෙ ථූපෙ කතෙ [Pg.298] තත්ථ සුධොතං අත්තනො උත්තරාසඞ්ගං වෙළග්ගෙ ආබන්ධිත්වා ධජං කත්වා පූජං අකාසි. තං ගහෙත්වා අභිසම්මතකො නාම යක්ඛසෙනාපති දෙවෙහි චෙතියපූජාරක්ඛණත්ථං ඨපිතො අදිස්සමානකායො ආකාසෙ ධාරෙන්තො චෙතියං තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං අකාසි. තං දිස්වා භිය්‍යොසොමත්තාය පසන්නමානසො අහොසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා උපවානොති ලද්ධනාමො වයප්පත්තො ජෙතවනපටිග්ගහණෙ බුද්ධානුභාවං දිස්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො ඡළභිඤ්ඤො අහොසි. අථායස්මා උපවානො භගවතො උපට්ඨාකො අහොසි. තෙන ච සමයෙන භගවතො වාතාබාධො උප්පජ්ජි. ථෙරස්ස ගිහිසහායො දෙවහිතො නාම බ්‍රාහ්මණො සාවත්ථියං පටිවසති. සො ථෙරං චතූහි පච්චයෙහි පවාරෙසි. අථායස්මා උපවානො නිවාසෙත්වා පත්තචීවරං ගහෙත්වා තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස නිවෙසනං උපගඤ්ඡි. බ්‍රාහ්මණො ‘‘කෙනචි මඤ්ඤෙ පයොජනෙන ථෙරො ආගතො භවිස්සතී’’ති ඤත්වා ‘‘වදෙය්‍යාථ, භන්තෙ, කෙනත්ථො’’ති ආහ. ථෙරො තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස පයොජනං ආචික්ඛන්තො –

Trong truyện tiền thân thứ mười, truyện tiền thân của trưởng lão Upavāna bắt đầu bằng (câu kệ): “padumuttaro nāma jino.” Tương truyền rằng, vị này đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là duyên hỗ trợ cho sự giải thoát trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, do một vài khiếm khuyết trong nghiệp, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, đã sanh vào một gia đình nghèo khó, đã đến tuổi trưởng thành. Khi đức Thế Tôn đã nhập Niết-bàn, sau khi lấy xá-lợi của ngài, khi bảo tháp cao bảy do-tuần được làm bằng bảy loại báu vật được dựng lên bởi loài người, chư thiên, long vương, kim xí điểu, dạ-xoa, cưu-bàn-trà, và càn-thát-bà, ở nơi ấy, vị ấy đã buộc tấm thượng y đã được giặt sạch của mình vào ngọn tre, làm thành lá cờ, và đã thực hiện việc cúng dường. Vị tướng dạ-xoa tên là Abhisammataka, được chư thiên đặt để nhằm bảo vệ sự cúng dường bảo tháp, đã cầm lấy vật ấy, với thân hình không thể thấy được, đã giữ nó ở trên không trung và đã đi nhiễu quanh bảo tháp ba lần. Sau khi nhìn thấy điều ấy, vị ấy đã có tâm ý trong sạch với niềm hoan hỷ càng tăng thêm. Do nghiệp phước ấy, vị ấy đã luân hồi trong các cõi trời và người, trong thời đức Phật hiện tại này, đã sanh vào một gia đình Bà-la-môn ở thành Sāvatthī, được đặt tên là Upavāna, đã đến tuổi trưởng thành. Vào lúc (vua) tiếp nhận (khu vườn) Jetavana, sau khi nhìn thấy oai lực của đức Phật, vị ấy đã có được đức tin, đã xuất gia, trong khi thực hành nghiệp xứ về thiền quán, đã trở thành vị có sáu thắng trí. Khi ấy, trưởng lão Upavāna đã là vị thị giả của đức Thế Tôn. Và vào thời điểm ấy, chứng bệnh về gió đã khởi lên nơi đức Thế Tôn. Người bạn tại gia của vị trưởng lão là một người Bà-la-môn tên Devahita, đang sinh sống ở thành Sāvatthī. Vị ấy đã thỉnh mời vị trưởng lão với bốn món vật dụng. Khi ấy, trưởng lão Upavāna sau khi đắp y, đã cầm lấy y bát và đi đến nhà của người Bà-la-môn ấy. Người Bà-la-môn, sau khi biết rằng: “Tôi nghĩ rằng vị trưởng lão chắc hẳn đã đến vì một mục đích nào đó,” đã nói rằng: “Bạch ngài, xin hãy nói ra, ngài có cần việc gì?” Vị trưởng lão, trong khi giải thích mục đích cho người Bà-la-môn ấy –

‘‘අරහං සුගතො ලොකෙ, වාතෙහාබාධිකො මුනි;

සචෙ උණ්හොදකං අත්ථි, මුනිනො දෙහි බ්‍රාහ්මණ.

“Bậc A-la-hán, Thiện Thệ ở trên đời, bậc Mâu-ni đang bị bệnh vì gió; hỡi Bà-la-môn, nếu có nước nóng, xin hãy dâng lên cho bậc Mâu-ni.

‘‘පූජිතො පූජනෙය්‍යානං, සක්කරෙය්‍යාන සක්කතො;

අපචිතොපචෙය්‍යානං, තස්ස ඉච්ඡාමි හාතවෙ’’ති. (ථෙරගා. 185-186) –

“Vị được cúng dường bởi những bậc đáng cúng dường, được tôn kính bởi những bậc đáng tôn kính, được trọng vọng bởi những bậc đáng trọng vọng, tôi mong muốn được mang (nước nóng) đến cho vị ấy.” (Trưởng Lão Kệ 185-186) –

ගාථාද්වයං අභාසි.

(Vị ấy) đã nói lên hai câu kệ.

තස්සත්ථො – යො ඉමස්මිං ලොකෙ පූජනෙය්‍යානං පූජෙතබ්බෙහි සක්කාදීහි දෙවෙහි මහාබ්‍රහ්මාදීහි ච බ්‍රහ්මෙහි පූජිතො, සක්කරෙය්‍යානං සක්කාතබ්බෙහි බිම්බිසාරකොසලරාජාදීහි සක්කතො, අපචෙය්‍යානං අපචායිතබ්බෙහි මහෙසීහි ඛීණාසවෙහි අපචිතො, කිලෙසෙහි ආරකත්තාදිනා අරහං, සොභනගමනාදිනා සුගතො සබ්බඤ්ඤූ මුනි මය්හං සත්ථා දෙවදෙවො සක්කානං අතිසක්කො බ්‍රහ්මානං අතිබ්‍රහ්මා, සො දානි වාතෙහි වාතහෙතු වාතක්ඛොභනිමිත්තං ආබාධිකො ජාතො. සචෙ[Pg.299], බ්‍රාහ්මණ, උණ්හොදකං අත්ථි, තස්ස වාතාබාධවූපසමනත්ථං තං හාතවෙ උපනෙතුං ඉච්ඡාමීති.

Ý nghĩa của các câu kệ ấy là: Vị nào ở trên thế gian này được cúng dường bởi những bậc đáng cúng dường là các vị trời như Sakka (Đế Thích) và các vị Phạm thiên như Mahābrahmā (Đại Phạm Thiên); được tôn kính bởi những bậc đáng tôn kính là các vị vua như Bimbisāra (Bình Sa Vương) và vua xứ Kosala; được trọng vọng bởi những bậc đáng trọng vọng là các bậc đại hiền nhân đã đoạn tận các lậu hoặc; là bậc A-la-hán do đã xa lìa các phiền não v.v...; là bậc Thiện Thệ do có sự đi đến tốt đẹp v.v...; bậc Mâu-ni Toàn Tri, bậc Đạo Sư của tôi, là trời của các vị trời, vượt trên Sakka của các vị Sakka, vượt trên Brahmā của các vị Brahmā; vị ấy hiện đang bị bệnh vì gió, do nguyên nhân là gió, do sự xáo trộn của gió. Hỡi Bà-la-môn, nếu có nước nóng, tôi mong muốn được mang đến vật ấy để làm dịu cơn bệnh về gió của ngài.

තං සුත්වා බ්‍රාහ්මණො උණ්හොදකං තදනුරූපං වාතහරඤ්ච භෙසජ්ජං භගවතො උපනාමෙසි. තෙන ච සත්ථු රොගො වූපසමි. තස්ස භගවා අනුමොදනං අකාසි.

Sau khi nghe điều ấy, người Bà-la-môn đã mang đến cho đức Thế Tôn nước nóng và loại thuốc trị gió thích hợp với việc ấy. Và nhờ đó, cơn bệnh của bậc Đạo Sư đã được lắng dịu. Đức Thế Tôn đã thuyết lời tùy hỷ đến vị ấy.

122. අථායස්මා උපවානො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. තත්ථ පදුමුත්තරොතිආදීනි පුබ්බෙ වුත්තත්ථානෙව.

122. Về sau, trưởng lão Upavāna, sau khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về truyện tiền thân của mình, đã nói lên (câu kệ) bắt đầu bằng: “padumuttaro nāma jino.” Trong ấy, các từ “padumuttaro” v.v... có ý nghĩa như đã được nói ở trước.

123. මහාජනා සමාගම්මාති සකලජම්බුදීපවාසිනො රාසිභූතාති අත්ථො. චිතකං කත්වාති යොජනුබ්බෙධං චන්දනරාසිචිතකං කත්වා භගවතො සරීරං තත්ථ අභිරොපයිංසූති සම්බන්ධො.

123. (Câu) “Mahājanā samāgammā” có nghĩa là: các cư dân của toàn cõi Jambudīpa (Diêm-phù-đề) đã tụ tập lại thành đám đông. (Câu) “Citakaṃ katvā” có liên hệ là: sau khi đã làm giàn hỏa thiêu bằng một đống gỗ chiên-đàn cao một do-tuần, họ đã đặt kim thân của đức Thế Tôn lên trên ấy.

124. සරීරකිච්චං කත්වානාති ආදහනාති අග්ගිනා දහනකිච්චං කත්වාති අත්ථො.

124. Sarīrakiccaṃ katvāna có nghĩa là sau khi đã làm phận sự hỏa táng, nghĩa là sau khi đã làm phận sự thiêu đốt bằng lửa.

127-28. ජඞ්ඝා මණිමයා ආසීති මනුස්සෙහි කතථූපෙ ජඞ්ඝා පුප්ඵවාහත්ථං චරිතට්ඨානං මණිමයා ඉන්දනීලමණිනා කතාති අත්ථො. මයම්පීති සබ්බෙ දෙවා ථූපං කරිස්සාමාති අත්ථො.

127-28. Jaṅghā maṇimayā āsi có nghĩa là ở bảo tháp được làm bởi loài người, cẳng chân là nơi đi lại để dâng hoa đã được làm bằng ngọc, nghĩa là được làm bằng ngọc indanīla (lam ngọc). Mayampi có nghĩa là tất cả chư Thiên sẽ xây dựng bảo tháp.

129. ධාතු ආවෙණිකා නත්ථීති දෙවමනුස්සෙහි විසුං විසුං චෙතියං කාතුං ආවෙණිකා විසුං ධාතු නත්ථි, තං දස්සෙන්තො සරීරං එකපිණ්ඩිතන්ති ආහ. අධිට්ඨානබලෙන සකලසරීරධාතු එකඝනසිලාමයපටිමා විය එකමෙව අහොසීති අත්ථො. ඉමම්හි බුද්ධථූපම්හීති සකලජම්බුදීපවාසීහි කතම්හි ඉමම්හි සුවණ්ණථූපම්හි මයං සබ්බෙ සමාගන්ත්වා කඤ්චුකථූපං කරිස්සාමාති අත්ථො.

129. Dhātu āveṇikā natthi có nghĩa là không có xá-lợi riêng biệt để chư Thiên và loài người xây dựng bảo tháp riêng rẽ. Để chỉ rõ điều ấy, ngài đã nói ‘sarīraṃ ekapiṇḍitaṃ.’ Có nghĩa là do năng lực của sự chú nguyện, toàn thể xá-lợi kim thân đã trở thành một khối duy nhất giống như một pho tượng được làm bằng một khối đá đặc. Imamhi buddhathūpamhi có nghĩa là ở bảo tháp bằng vàng này được làm bởi toàn thể cư dân cõi Diêm-phù-đề, tất cả chúng tôi sau khi tụ hội lại sẽ xây dựng bảo tháp bao bọc.

133. ඉන්දනීලං මහානීලන්ති ඉන්දීවරපුප්ඵවණ්ණාභං මණි ඉන්දනීලමණි. තතො අධිකවණ්ණතා මහාමණි ඉන්දනීලමණයො ච මහානීලමණයො ච ජොතිරසමණිජාතිරඞ්ගමණයො ච එකතො සන්නිපාතෙත්වා රාසී කත්වා සුවණ්ණථූපෙ කඤ්චුකථූපං කත්වා අඡාදයුන්ති සම්බන්ධො.

133. Indanīlaṃ mahānīlaṃ: Ngọc có màu sắc giống như hoa sen xanh là ngọc indanīla (lam ngọc). Ngọc lớn có màu sắc vượt trội hơn thế. Có sự liên kết là các loại ngọc indanīla, ngọc mahānīla, ngọc jotirasa, và ngọc jātiraṅga sau khi được tập hợp lại một nơi và chất thành đống đã được làm thành bảo tháp bao bọc và che phủ lên bảo tháp bằng vàng.

144. පච්චෙකං [Pg.300] බුද්ධසෙට්ඨස්සාති බුද්ධුත්තමස්ස පති එකං විසුං උපරිඡදනෙන ථූපං අකංසූති අත්ථො.

144. Paccekaṃ buddhaseṭṭhassa có nghĩa là đối với bậc Tối Thắng Giác, mỗi vị một cách riêng biệt đã xây dựng bảo tháp với mái che bên trên.

147. කුම්භණ්ඩා ගුය්හකා තථාති කුම්භමත්තානි අණ්ඩානි යෙසං දෙවානං තෙ කුම්භණ්ඩා, පටිච්ඡාදෙත්වා නිගුහිත්වා පටිච්ඡාදනතො ගරුළා ගුය්හකා නාම ජාතා, තෙ කුම්භණ්ඩා ගුය්හකාපි ථූපං අකංසූති අත්ථො.

147. Kumbhaṇḍā guyhakā tathā: Những vị trời nào có tinh hoàn to bằng cái nồi, các vị ấy là Kumbhaṇḍa (Cưu-bàn-trà). Do việc che giấu, ẩn mình, che đậy, các vị Garuḷā (Kim sí điểu) được sinh ra với tên gọi là Guyhakā (Cổ-hắc-ca). Có nghĩa là các vị Kumbhaṇḍa và Guyhakā ấy cũng đã xây dựng bảo tháp.

151. අතිභොන්ති න තස්සාභාති තස්ස චෙතියස්ස පභං චන්දසූරියතාරකානං පභා න අතිභොන්ති, න අජ්ඣොත්ථරන්තීති අත්ථො.

151. Atibhonti na tassābhā có nghĩa là ánh sáng của mặt trăng, mặt trời, và các vì sao không vượt qua được, không lấn át được ánh sáng của bảo tháp ấy.

158. අහම්පි කාරං කස්සාමීති තාදිනො ලොකනාථස්ස ථූපස්මිං අහම්පි කාරං පුඤ්ඤකිරියං කුසලකම්මං ධජපටාකපූජං කරිස්සාමීති අත්ථො.

158. Ahampi kāraṃ kassāmi có nghĩa là ở bảo tháp của bậc Tādī, vị Hộ Trì Thế Gian, ta cũng sẽ làm sự tôn kính, việc phước thiện, nghiệp lành, nghĩa là sẽ thực hiện việc cúng dường cờ phướn.

උපවානත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần Chú Giải về Trưởng Lão Kệ của Ngài Upavāna đã chấm dứt.

11. රට්ඨපාලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා

11. Chú Giải về Trưởng Lão Kệ của Ngài Raṭṭhapāla

එකාදසමාපදානෙ පදුමුත්තරස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො රට්ඨපාලත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ තස්ස උප්පත්තිතො පුරෙතරමෙව හංසවතීනගරෙ ගහපතිමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො පිතු අච්චයෙන ඝරාවාසෙ පතිට්ඨිතො රතනකොට්ඨාගාරකම්මිකෙන දස්සිතං අපරිමාණං කුලවංසානුගතං ධනං දිස්වා ‘‘ඉමං එත්තකං ධනරාසිං මය්හං අය්‍යකපය්‍යකාදයො අත්තනා සද්ධිං ගහෙත්වා ගන්තුං නාසක්ඛිංසු, මයා පන ගහෙත්වා ගන්තුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා කපණද්ධිකාදීනං මහාදානං දෙති. සො අභිඤ්ඤාලාභිං එකං තාපසං උපට්ඨහන්තො තෙන දෙවලොකාධිපච්චෙ උය්‍යොජිතො යාවජීවං පුඤ්ඤානි කත්වා තතො චුතො දෙවො හුත්වා නිබ්බත්ති. සො තත්ථ දෙවලොකෙ දෙවරජ්ජං කරොන්තො යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතො මනුස්සලොකෙ භින්නං රට්ඨං සන්ධාරෙතුං සමත්ථස්ස කුලස්ස එකපුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති. තෙන ච සමයෙන පදුමුත්තරො නාම භගවා ලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො වෙනෙය්‍යසත්තං නිබ්බානමහානගරසඞ්ඛාතඛෙමන්තභූමිං සම්පාපෙසි. අථ සො කුලපුත්තො අනුක්කමෙන විඤ්ඤුතං පත්තො එකදිවසං උපාසකෙහි [Pg.301] සද්ධිං විහාරං ගතො සත්ථාරං ධම්මං දෙසෙන්තං දිස්වා පසන්නචිත්තො පරිසපරියන්තෙ නිසීදි.

Trong thiên truyện thứ mười một, câu bắt đầu bằng ‘padumuttarassa bhagavato’ là Trưởng lão kệ của Tôn giả Raṭṭhapāla. Vị này cũng đã tạo các thiện sự căn bản nơi các đức Phật trong quá khứ, đã tích lũy các phước báu có cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, ngay cả trước khi vị ấy sanh ra, đã sanh vào gia tộc đại phú gia ở thành phố Haṃsavatī. Khi đến tuổi trưởng thành, sau khi người cha qua đời, vị ấy đã kế thừa đời sống gia đình. Sau khi nhìn thấy tài sản vô lượng theo dòng dõi gia tộc được người quản lý kho báu chỉ cho, vị ấy đã suy nghĩ rằng: ‘Ông bà, tổ tiên của ta đã không thể mang theo khối tài sản chừng này cùng với họ, nhưng ta thì nên mang theo,’ và đã thực hiện việc bố thí lớn lao đến những người nghèo khó, người giàu có, v.v. Vị ấy trong khi hầu hạ một vị đạo sĩ đắc thắng trí, đã được vị ấy khuyến khích về quyền cai trị ở cõi trời. Sau khi làm các phước báu trọn đời, từ đó mệnh chung, vị ấy đã sanh làm một vị trời. Vị ấy ở đó, trong cõi trời, sau khi làm vua trời và sống cho đến hết tuổi thọ, từ đó mệnh chung, đã sanh làm con trai duy nhất của một gia tộc có khả năng thống nhất một quốc gia bị chia rẽ ở cõi người. Và vào thời điểm ấy, đức Thế Tôn tên là Padumuttara đã xuất hiện trên thế gian. Sau khi đã chuyển vận bánh xe Pháp cao thượng, Ngài đã đưa các chúng sanh cần được giáo hóa đến vùng đất an ổn được gọi là đại đô thị Niết-bàn. Bấy giờ, người con trai của gia tộc ấy, sau khi tuần tự đạt đến tuổi hiểu biết, một hôm đã đi đến tu viện cùng với các cận sự nam. Sau khi nhìn thấy đức Đạo Sư đang thuyết Pháp, với tâm hoan hỷ, vị ấy đã ngồi xuống ở cuối hội chúng.

තෙන ච සමයෙන සත්ථා එකං භික්ඛුං සද්ධාපබ්බජිතානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි, තං දිස්වා පසන්නමානසො තදත්ථාය චිත්තං ඨපෙත්වා සතසහස්සභික්ඛුපරිවාරස්ස භගවතො මහතා සක්කාරෙන සත්තාහං මහාදානං පවත්තෙත්වා පණිධානං අකාසි. සත්ථා තස්ස අනන්තරායෙන ඉජ්ඣනභාවං දිස්වා ‘‘අනාගතෙ ගොතමස්ස නාම සම්මාසම්බුද්ධස්ස සාසනෙ සද්ධාපබ්බජිතානං අග්ගො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. සො සත්ථාරං භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච වන්දිත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි. සො තත්ථ යාවතායුකං පුඤ්ඤානි කත්වා තතො චවිත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉතො ද්වානවුතිකප්පෙ ඵුස්සස්ස භගවතො කාලෙ සත්ථු වෙමාතිකභාතිකෙසු තීසු රාජපුත්තෙසු සත්ථාරං උපට්ඨහන්තෙසු තෙසං පුඤ්ඤකිරියාය සහායකිච්චං අකාසි. එවං තත්ථ තත්ථ භවෙ තං තං බහුං කුසලං උපචිනිත්වා සුගතීසුයෙව සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුරුරට්ඨෙ ථුල්ලකොට්ඨිකනිගමෙ රට්ඨපාලසෙට්ඨිගෙහෙ නිබ්බත්ති, තස්ස භින්නං රට්ඨං සන්ධාරෙතුං සමත්ථෙ කුලෙ නිබ්බත්තත්තා රට්ඨපාලොති වංසානුගතමෙව නාමං අහොසි. සො මහතා පරිවාරෙන වඩ්ඪන්තො අනුක්කමෙන යොබ්බනං පත්තො මාතාපිතූහි පතිරූපෙන දාරෙන සංයොජෙත්වා මහන්තෙ ච යසෙ පතිට්ඨාපිතො දිබ්බසම්පත්තිසදිසං සම්පත්තිං පච්චනුභොති. අථ භගවා කුරුරට්ඨෙ ජනපදචාරිකං චරන්තො ථුල්ලකොට්ඨිකං අනුපාපුණි. තං සුත්වා රට්ඨපාලො කුලපුත්තො සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො සත්තවාරෙ භත්තච්ඡෙදෙ කත්වා කිච්ඡෙන කසිරෙන මාතාපිතරො අනුජානාපෙත්වා සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා පබ්බජ්ජං යාචිත්වා සත්ථු ආණත්තියා අඤ්ඤතරස්ස ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා යොනිසොමනසිකාරෙන කම්මං කරොන්තො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි.

Vào lúc ấy, đức Đạo Sư đã đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thắng trong số những người xuất gia với đức tin. Nhìn thấy điều ấy, với tâm ý hoan hỷ, vị ấy đã đặt tâm nguyện cho mục đích ấy, đã thực hiện đại thí trong bảy ngày với sự cúng dường trọng thể đến đức Thế Tôn có một trăm ngàn tỳ khưu làm thị giả, rồi đã lập nguyện. Đức Đạo Sư, thấy được sự thành tựu không chướng ngại của vị ấy, đã thọ ký rằng: “Trong tương lai, trong giáo pháp của đức Chánh Đẳng Giác tên là Gotama, vị này sẽ là người tối thắng trong số những người xuất gia với đức tin.” Vị ấy đã đảnh lễ đức Đạo Sư và Tăng chúng tỳ khưu, từ chỗ ngồi đứng dậy rồi ra đi. Vị ấy, sau khi làm các phước thiện ở nơi ấy cho đến hết tuổi thọ, từ đó mệnh chung, luân hồi trong cõi trời và cõi người, cách đây chín mươi hai kiếp, vào thời của đức Thế Tôn Phussa, trong khi ba vị vương tử là em khác mẹ của đức Đạo Sư đang hầu hạ ngài, vị ấy đã làm công việc trợ giúp cho việc làm phước thiện của họ. Như vậy, sau khi đã tích lũy nhiều thiện nghiệp như thế trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, luân hồi chỉ trong các cõi lành, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã tái sanh tại nhà của trưởng giả Raṭṭhapāla ở thị trấn Thullakoṭṭhika, xứ Kuru. Do sanh ra trong dòng tộc có khả năng hàn gắn quốc gia bị chia rẽ, tên của vị ấy là Raṭṭhapāla theo như dòng dõi. Vị ấy, lớn lên với đoàn tùy tùng đông đảo, tuần tự đạt đến tuổi thanh xuân, được cha mẹ kết hợp với người vợ tương xứng, và được thiết lập trong danh vọng lớn lao, đã hưởng thụ tài sản tương tự như tài sản của chư thiên. Khi ấy, đức Thế Tôn du hành trong xứ Kuru đã đến Thullakoṭṭhika. Nghe được điều ấy, thiện gia nam tử Raṭṭhapāla đã đi đến gặp đức Đạo Sư, nghe Pháp nơi đức Đạo Sư, có được đức tin, sau khi tuyệt thực bảy lần, đã xin phép cha mẹ một cách khó khăn khổ sở, đã đi đến gặp đức Đạo Sư, xin xuất gia, theo lệnh của đức Đạo Sư đã xuất gia nơi một vị trưởng lão nào đó, trong khi thực hành công việc với sự tác ý như lý, đã phát triển tuệ quán và đã chứng đắc A-la-hán quả.

179-180. අථායස්මා අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතොතිආදිමාහ. සුනාගො සො මයා දින්නොති තදා මහාධනසෙට්ඨි හුත්වා සබ්බං සාපතෙය්‍යං දානමුඛෙ විස්සජ්ජනසමයෙ සත්තප්පතිට්ඨො සුන්දරො නාගො [Pg.302] හත්ථිරාජා මයා දින්නො අහොසි. තං දස්සෙන්තො ඊසාදන්තොතිආදිමාහ. ඊසාදන්තො රථඊසප්පමාණදන්තො, සො මයා දින්නො හත්ථිනාගො. උරූළ්හවාති රාජාවහනයොග්ගසමත්ථො, රාජාරහො වා. සෙතච්ඡත්තොති අලඞ්කාරත්ථාය උපට්ඨහනසෙතච්ඡත්තසහිතොති අත්ථො. පසොභිතොති ආරොහපරිණාහවා රූපසොභාහි සම්පන්නොති අත්ථො. සකප්පනො සහත්ථිපොති හත්ථිඅලඞ්කාරසහිතො හත්ථිගොපකසහිතොති අත්ථො. ඉත්ථම්භූතො හත්ථිනාගො පදුමුත්තරස්ස භගවතො මයා දින්නොති අත්ථො.

179-180. Về sau, Tôn giả, sau khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình, đã nói câu bắt đầu là: “padumuttarassa bhagavato.” “Sunāgo so mayā dinno” có nghĩa là: Khi ấy, là một vị trưởng giả đại phú, vào lúc từ bỏ tất cả tài sản ở cửa bố thí, con voi chúa, một con voi đẹp, đứng vững trên bảy điểm, đã được tôi cúng dường. Để chỉ rõ điều ấy, ngài nói câu bắt đầu là: “īsādanto.” “Īsādanto” là con voi có ngà to bằng càng xe. Con voi ấy đã được tôi cúng dường. “Urūḷhavā” là có khả năng, thích hợp để làm vật cưỡi cho vua, hoặc xứng đáng với vua. “Setacchatto” có nghĩa là cùng với lọng trắng được che để trang hoàng. “Pasobhito” có nghĩa là có chiều cao và bề ngang, có vẻ đẹp hình dáng. “Sakappano sahatthipo” có nghĩa là cùng với đồ trang sức của voi, cùng với người quản tượng. Nghĩa là: Con voi như thế đã được tôi cúng dường đến đức Thế Tôn Padumuttara.

181. මයා භත්තං කාරෙත්වානාති මයා කාරාපිතවිහාරෙ වසන්තානං කොටිසඞ්ඛානං භික්ඛූනං නිච්චභත්තං පට්ඨපෙත්වා මහෙසිනො නිය්‍යාදෙසින්ති සම්බන්ධො.

181. “Mayā bhattaṃ kāretvāna” có liên hệ là: Sau khi đã thiết lập vật thực thường xuyên cho các vị tỳ khưu số lượng một trăm triệu đang trú ngụ trong ngôi tự viện do tôi cho xây dựng, tôi đã dâng cúng đến bậc Đại Sĩ.

183. ජලජුත්තමනාමකොති ජලතො ජාතො ජලජො, කිං තං? පදුමං, පදුමෙන සමානනාමත්තා උත්තමත්තා ච පදුමුත්තරො නාම භගවාති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

183. “Jalajuttamanāmako” có nghĩa là: Sanh từ nước là jalaja, đó là gì? Là hoa sen. Do có tên giống với hoa sen và do sự tối thượng, nên đức Thế Tôn có tên là Padumuttara. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng.

රට්ඨපාලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Raṭṭhapāla đã chấm dứt.

ඡප්පඤ්ඤාසමමහාවග්ගවණ්ණනා සමත්තා.

Phần giải về Phẩm Lớn thứ năm mươi sáu đã chấm dứt.

ඉති විසුද්ධජනවිලාසිනියා අපදාන-අට්ඨකථාය

Như thế, trong bộ Chú giải Thánh nhân ký sự tên là Visuddhajanavilāsinī

එත්තාවතා බුද්ධපච්චෙකබුද්ධසාවකත්ථෙරාපදාන-අට්ඨකථා සමත්තා.

Đến đây, bộ Chú giải Trưởng lão kệ về các vị Phật, Phật Độc Giác, và Thinh văn đã chấm dứt.

නිගමනකථා

Lời kết

සීහළදීපකෙ [Pg.303] අප්පිච්ඡතාදිගුණවන්තානං ථෙරවංසප්පදීපානං ආනන්දත්ථෙරාදීනං සබ්බසත්තානං තණ්හාමානදිට්ඨාදයො ඡෙදනනිග්ගහවිවෙචනාද්‍යත්ථං සත්තහි මාසෙහි අතිවිය ආරාධනෙන ලද්ධකොසල්ලෙන බොධිසම්භාරං ගවෙසන්තෙන සතිධිතිගතිවීරියපරක්කමන්තෙන මහාසමන්තගුණසොභනෙන තිපිටකධරෙන පණ්ඩිතෙන ආභතං ඉමං අපදාන-අට්ඨකථං සබ්බො සදෙවලොකො ජානාතූති.

Mong rằng toàn thể thế gian cùng với cõi trời hãy biết đến bộ Chú giải Thánh nhân ký sự này, được mang đến bởi một bậc hiền trí, người thông thuộc Tam Tạng, người có các đức hạnh toàn diện và tốt đẹp, người có niệm, định, tuệ, tinh tấn, và nỗ lực, người đang tìm kiếm các pháp ba-la-mật của bậc Bồ-tát, người đã đạt được sự thiện xảo qua lời thỉnh cầu vô cùng tha thiết trong bảy tháng, vì mục đích đoạn trừ, chế ngự, phân biệt, v.v... các pháp như ái, mạn, kiến, v.v... của tất cả chúng sanh, của các vị như trưởng lão Ānanda, là những ngọn đèn của dòng truyền thừa Trưởng Lão Bộ, những vị có các đức hạnh như thiểu dục, v.v... ở đảo Sīhaḷa.

අනෙන ලොභාදිමලා පජානං, චක්ඛාදිරොගා විවිධා ච දුක්ඛා;

කලහාදිභයා දුක්ඛිතා ජාතා, චොරාදයොනත්ථකරා ච ලොකෙ.

Do nhân này, các cấu uế như tham của chúng sanh, các bệnh về mắt và các khổ đau đa dạng; các nỗi sợ hãi như cãi cọ, những chúng sanh bị khổ đau, và những kẻ gây tai họa như trộm cướp trên thế gian.

නස්සන්තු මෙ පඤ්ච වෙරා ච පාපා, නස්සන්තු ගිම්හෙ යථා වුට්ඨිවාතා;

අට්ඨඞ්ගිකමග්ගවරෙන පත්වා, නිබ්බානපුරං පටිපාදයාමි.

Mong rằng năm mối oan trái và các điều ác của tôi hãy tiêu tan, mong chúng hãy tiêu tan như mưa và gió trong mùa hè; sau khi đạt đến bằng Bát Chánh Đạo cao quý, tôi sẽ chứng ngộ thành đô Niết-bàn.

සබ්බදිට්ඨිඤ්ච මද්දන්තො, රාගදොසාදිපාපකෙ;

සංසාරවට්ටං ඡින්දිත්වා, උපෙමි සග්ගමොක්ඛකෙ.

Trong khi nhiếp phục tất cả tà kiến, và các điều ác như tham, sân; sau khi cắt đứt vòng luân hồi, tôi sẽ đạt đến cõi trời và giải thoát.

ආණාඛෙත්තම්හි සබ්බත්ථ, අවීචිම්හි භවග්ගතො;

සබ්බෙ ධම්මානුයායන්තු, තයො ලොකා උතුපි චාති.

Ở khắp mọi nơi trong phạm vi quyền lực, từ địa ngục Vô Gián đến cõi Hữu Đảnh; mong rằng tất cả ba cõi và cả thời tiết hãy tuân theo Chánh Pháp.

අපදාන-අට්ඨකථා සමත්තා.

Bộ Chú giải Thánh nhân ký sự đã chấm dứt.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi
1 නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස Con đem hết lòng thành kính đảnh lễ đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Chánh Giác. ඛුද්දකනිකායෙ Trong Tiểu Bộ Kinh අපදාන-අට්ඨකථා Chú giải Thánh Nhân Ký Sự (දුතියො භාගො) (Phần thứ hai) ථෙරාපදානං Trưởng Lão Ký Sự 2. සීහාසනියවග්ගො 2. Phẩm Sīhāsaniya (Tòa Sư Tử) 1. සීහාසනදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 1. Giải thích ký sự của Trưởng lão Sīhāsanadāyaka (vị dâng cúng tòa sư tử) නිබ්බුතෙ [Pg.1] ලොකනාථම්හීතිආදිකං ආයස්මතො සීහාසනදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ විභවසම්පන්නෙ සද්ධාසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො, ධරමානෙ භගවති දෙවලොකෙ වසිත්වා නිබ්බුතෙ භගවති උප්පන්නත්තා විඤ්ඤුතං පත්තො භගවතො සාරීරිකචෙතියං දිස්වා ‘‘අහො මෙ අලාභා, භගවතො ධරමානෙ කාලෙ අසම්පත්තො’’ති චින්තෙත්වා චෙතියෙ චිත්තං පසාදෙත්වා සොමනස්සජාතො සබ්බරතනමයං දෙවතානිම්මිතසදිසං ධම්මාසනෙ සීහාසනං කාරෙත්වා ජීවමානකබුද්ධස්ස විය පූජෙසි. තස්සුපරි ගෙහම්පි දිබ්බවිමානමිව කාරෙසි, පාදට්ඨපනපාදපීඨම්පි කාරෙසි. එවං යාවජීවං දීපධූපපුප්ඵගන්ධාදීහි අනෙකවිධං පූජං කත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො ඡ කාමසග්ගෙ අපරාපරං දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු චක්කවත්තිසම්පත්තිං [Pg.2] අනෙකක්ඛත්තුං අනුභවිත්වා සඞ්ඛ්‍යාතික්කන්තං පදෙසරජ්ජසම්පත්තිඤ්ච අනුභවිත්වා කස්සපස්ස භගවතො සාසනෙ පබ්බජිත්වා සමණධම්මං කත්වා එත්ථන්තරෙ දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං විභවසම්පන්නෙ කුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා ලද්ධූපසම්පදො කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා ඝටෙන්තො වායමන්තො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. (Câu kệ) bắt đầu bằng Nibbute lokanāthamhi là ký sự của trưởng lão Sīhāsanadāyaka. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước thiện ở các kiếp sống nơi này nơi kia, đã sanh vào một gia đình có tài sản và có đức tin trong thời của đức Thế Tôn Siddhattha. Do đã sống ở cõi trời trong khi đức Thế Tôn còn tại thế và đã sanh ra (ở cõi người) sau khi đức Thế Tôn đã nhập Niết-bàn, nên khi đến tuổi trưởng thành, sau khi nhìn thấy bảo tháp xá-lợi thân thể của đức Thế Tôn, vị ấy đã suy nghĩ rằng: “Ôi, thật bất hạnh cho ta, ta đã không có mặt trong thời đức Thế Tôn còn tại thế.” Sau khi làm cho tâm ý trong sạch hoan hỷ đối với bảo tháp, vị ấy đã cho làm một tòa sư tử ở pháp tòa, được làm bằng tất cả các loại bảo vật, giống như được chư thiên hóa hiện, rồi đã cúng dường giống như cúng dường đức Phật đang còn tại thế. Vị ấy cũng đã cho làm một ngôi nhà ở phía trên tòa ấy, giống như một thiên cung, và cũng đã cho làm một cái ghế để chân dùng cho việc đặt chân xuống. Cứ như thế, trong suốt cuộc đời, vị ấy đã thực hiện nhiều loại cúng dường với đèn, hương, hoa, vật thơm, v.v… rồi từ nơi ấy mệnh chung, đã sanh vào cõi trời. Sau khi hưởng thụ thiên sản hết lần này đến lần khác ở sáu cõi trời dục giới, sau khi hưởng thụ tài sản của vị chuyển luân vương nhiều lần ở cõi người, và sau khi hưởng thụ tài sản của vị vua địa phương vô số lần, vị ấy đã xuất gia trong giáo pháp của đức Thế Tôn Kassapa và đã thực hành pháp của sa-môn. Trong khoảng thời gian ấy, trong khi luân hồi ở cõi trời và cõi người, trong thời đức Phật hiện tại này, sau khi đã sanh vào một gia đình có tài sản, khi đến tuổi trưởng thành, sau khi nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, vị ấy đã có được đức tin rồi đã xuất gia. Sau khi đã nhận lễ cụ túc, vị ấy đã thọ nhận đề mục thiền định, rồi trong khi nỗ lực, cố gắng, không bao lâu sau đã chứng đắc quả A-la-hán. 1. එවං පත්තඅරහත්තඵලො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සං උප්පාදෙත්වා පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිමාහ. තත්ථ ලොකස්ස නාථො පධානොති ලොකනාථො, ලොකත්තයසාමීති අත්ථො. ලොකනාථෙ සිද්ධත්ථම්හි නිබ්බුතෙති සම්බන්ධො. විත්ථාරිතෙ පාවචනෙති පාවචනෙ පිටකත්තයෙ විත්ථාරිතෙ පත්ථටෙ පාකටෙති අත්ථො. බාහුජඤ්ඤම්හි සාසනෙති සික්ඛත්තයසඞ්ගහිතෙ බුද්ධසාසනෙ අනෙකසතසහස්සකොටිඛීණාසවසඞ්ඛාතෙහි බහුජනෙහි ඤාතෙ අධිගතෙති අත්ථො. 1. Như vậy, sau khi đã đắc quả A-la-hán, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, làm phát sanh sự hoan hỷ, trong khi muốn công bố ký sự về hạnh nghiệp quá khứ, đã nói lên (câu kệ) bắt đầu bằng Nibbute lokanāthamhi. Ở đây, Lokanātho (Đấng Lãnh Đạo Thế Gian) có nghĩa là bậc lãnh đạo, bậc chủ chốt của thế gian; nghĩa là bậc Tôn chủ của ba cõi. Cần hiểu sự liên kết là: “Khi đức Lokanātha Siddhattha đã nhập Niết-bàn.” Vitthārite pāvacane (khi giáo huấn được truyền bá rộng rãi) có nghĩa là: trong giáo huấn, tức Tam Tạng, khi được truyền bá, được phổ biến, được làm cho rõ ràng. Bāhujaññamhi sāsane (trong giáo pháp được nhiều người biết đến) có nghĩa là: trong Phật pháp, bao gồm tam học, được biết đến và chứng ngộ bởi nhiều người, được tính là nhiều trăm ngàn ức vị lậu tận. 2-3. පසන්නචිත්තො සුමනොති තදා අහං බුද්ධස්ස ධරමානකාලෙ අසම්පත්තො නිබ්බුතෙ තස්මිං දෙවලොකා චවිත්වා මනුස්සලොකං උපපන්නො තස්ස භගවතො සාරීරිකධාතුචෙතියං දිස්වා පසන්නචිත්තො සද්ධාසම්පයුත්තමනො සුන්දරමනො ‘‘අහො මමාගමනං ස්වාගමන’’න්ති සඤ්ජාතපසාදබහුමානො ‘‘මයා නිබ්බානාධිගමාය එකං පුඤ්ඤං කාතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා භගවතො චෙතියසමීපෙ භගවන්තං උද්දිස්ස හිරඤ්ඤසුවණ්ණරතනාදීහි අලඞ්කරිත්වාව සීහාසනං අකාසි. තත්‍ර නිසින්නස්ස පාදට්ඨපනත්ථාය පාදපීඨඤ්ච කාරෙසි. සීහාසනස්ස අතෙමනත්ථාය තස්සුපරි ඝරඤ්ච කාරෙසි. තෙන වුත්තං – ‘‘සීහාසනමකාසහං…පෙ… ඝරං තත්ථ අකාසහ’’න්ති. තෙන චිත්තප්පසාදෙනාති ධරමානස්ස විය භගවතො සීහාසනං මයා කතං, තෙන චිත්තප්පසාදෙන. තුසිතං උපපජ්ජහන්ති තුසිතභවනෙ උපපජ්ජින්ති අත්ථො. 2-3. Pasannacitto sumano (tâm ý trong sạch, hoan hỷ): Khi ấy, tôi đã không có mặt trong thời đức Phật còn tại thế, sau khi Ngài nhập Niết-bàn, tôi từ cõi trời mệnh chung rồi sanh vào cõi người. Sau khi nhìn thấy bảo tháp xá-lợi thân thể của đức Thế Tôn ấy, với tâm ý trong sạch, với tâm tương ứng với đức tin, với tâm tốt đẹp, với lòng tôn kính và sự trong sạch phát sanh, (tôi nghĩ rằng): “Ôi, sự đến đây của ta là một sự tốt lành.” Sau khi suy nghĩ rằng: “Ta nên làm một việc phước thiện để chứng đắc Niết-bàn,” tôi đã hướng tâm đến đức Thế Tôn ở gần bảo tháp của Ngài, sau khi đã trang hoàng bằng vàng, bạc, bảo vật, v.v… tôi đã làm một tòa sư tử. Tôi cũng đã cho làm một cái ghế để chân cho vị ngồi ở đó nhằm mục đích đặt chân. Tôi cũng đã cho làm một ngôi nhà ở phía trên tòa sư tử nhằm mục đích không bị ướt. Do đó, đã được nói rằng: “Ta đã làm tòa sư tử… Ta đã làm ngôi nhà ở đó.” Tena cittappasādena (do tâm ý trong sạch ấy): Tòa sư tử đã được tôi làm cho đức Thế Tôn giống như Ngài đang còn tại thế; do tâm ý trong sạch ấy. Tusitaṃ upapajjahaṃ (tôi đã sanh lên cõi Đâu-suất) có nghĩa là: tôi đã sanh vào cõi trời Đâu-suất. 4. ආයාමෙන චතුබ්බීසාති තත්‍රුපපන්නස්ස දෙවභූතස්ස සතො මය්හං සුකතං පුඤ්ඤෙන නිබ්බත්තිතං පාතුභූතං ආයාමෙන උච්චතො චතුබ්බීසයොජනං විත්ථාරෙන තිරියතො චතුද්දසයොජනං තාවදෙව නිබ්බත්තික්ඛණෙයෙව ආසි අහොසීති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. 4. Āyāmena catubbīsā (chiều dài hai mươi bốn): Đối với tôi, người đã sanh ở đó và trở thành vị trời, (thiên cung) được tạo ra và hiện khởi do phước thiện đã làm, có chiều dài và chiều cao là hai mươi bốn do-tuần, chiều rộng và chiều ngang là mười bốn do-tuần, đã có, đã hiện hữu ngay vào khoảnh khắc tái sanh. Đó là ý nghĩa. Phần còn lại thì dễ hiểu. 9. චතුන්නවුතෙ [Pg.3] ඉතො කප්පෙති ඉතො කප්පතො චතුනවුතෙ කප්පෙ යං කම්මං අකරිං අකාසිං, තදා තතො පට්ඨාය පුඤ්ඤබලෙන කඤ්චි දුග්ගතිං නාභිජානාමි, න අනුභූතපුබ්බා කාචි දුග්ගතීති අත්ථො. 9. Catunnavute ito kappe (cách đây chín mươi bốn kiếp): Kể từ kiếp thứ chín mươi bốn tính từ kiếp này, nghiệp nào tôi đã làm, đã thực hiện, kể từ lúc đó trở đi, do năng lực của phước thiện, tôi không biết đến bất cứ cảnh khổ nào; nghĩa là, tôi chưa từng trải qua bất cứ cảnh khổ nào. 10. තෙසත්තතිම්හිතො කප්පෙති ඉතො කප්පතො තෙසත්තතිකප්පෙ. ඉන්දනාමා තයො ජනාති ඉන්දනාමකා තයො චක්කවත්තිරාජානො එකස්මිං කප්පෙ තීසු ජාතීසු ඉන්දො නාම චක්කවත්තී රාජා අහොසින්ති අත්ථො. ද්වෙසත්තතිම්හිතො කප්පෙති ඉතො ද්වෙසත්තතිකප්පෙ. සුමනනාමකා තයො ජනා තික්ඛත්තුං චක්කවත්තිරාජානො අහෙසුං. 10. Tesattatimhito kappe (cách đây bảy mươi ba kiếp): (Nghĩa là) trong kiếp thứ bảy mươi ba tính từ kiếp này. Indanāmā tayo janā (ba người tên Inda): (Nghĩa là) ba vị chuyển luân vương tên là Inda. Ý nghĩa là: trong một kiếp, trong ba lần sanh, vị ấy đã là vị vua chuyển luân tên là Inda. Dvesattatimhito kappe (cách đây bảy mươi hai kiếp): (Nghĩa là) trong kiếp thứ bảy mươi hai tính từ kiếp này. Sumananāmakā tayo janā (ba người tên Sumana): (Nghĩa là) họ đã là các vị vua chuyển luân ba lần. 11. සමසත්තතිතො කප්පෙති ඉතො කප්පතො අනූනාධිකෙ සත්තතිමෙ කප්පෙ වරුණනාමකා වරුණො චක්කවත්තීති එවංනාමකා තයො චක්කවත්තිරාජානො චක්කරතනසම්පන්නා චතුදීපම්හි ඉස්සරා අහෙසුන්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 11. Samasattatito kappe (cách đây đúng bảy mươi kiếp): (Nghĩa là) trong kiếp thứ bảy mươi, không hơn không kém, tính từ kiếp này. Varuṇanāmakā (tên là Varuṇa): (Nghĩa là) ba vị vua chuyển luân có tên như vầy: “Varuṇa, vị chuyển luân vương.” Ý nghĩa là: họ là những vị được thành tựu bánh xe báu, là những bậc chúa tể ở bốn châu. Phần còn lại thì dễ hiểu. සීහාසනදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích ký sự của Trưởng lão Sīhāsanadāyaka đã hoàn tất. 2. එකත්ථම්භිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 2. Giải thích ký sự của Trưởng lão Ekatthambhika (vị dâng cúng một cây cột) සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො එකත්ථම්භදායකථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ වනකම්මිකො හුත්වා එකස්මිං විභවසම්පන්නෙ කුලෙ නිබ්බත්තො. තස්මිං සමයෙ සබ්බෙ සද්ධා පසන්නා උපාසකා එකච්ඡන්දා ‘‘භගවතො උපට්ඨානසාලං කරොමා’’ති දබ්බසම්භාරත්ථාය වනං පවිසිත්වා තං උපාසකං දිස්වා ‘‘අම්හාකං එකං ථම්භං දෙථා’’ති යාචිංසු. සො තං පවත්තිං සුත්වා ‘‘තුම්හෙ මා චින්තයිත්ථා’’ති තෙ සබ්බෙ උය්‍යොජෙත්වා එකං සාරමයං ථම්භං ගහෙත්වා සත්ථු දස්සෙත්වා තෙසංයෙව අදාසි. සො තෙනෙව සොමනස්සජාතො තදෙව මූලං කත්වා අඤ්ඤානි දානාදීනි පුඤ්ඤානි කත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො අපරාපරං ඡසු කාමාවචරෙසු දිබ්බසම්පත්තියො අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච අග්ගචක්කවත්තිසම්පත්තිං අනෙකවාරං අනුභවිත්වා අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං පදෙසරජ්ජසම්පත්තිඤ්ච අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සද්ධාසම්පන්නෙ එකස්මිං [Pg.4] කුලෙ නිබ්බත්තො මාතාපිතූහි සද්ධිං භගවතො සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා ලද්ධූපසම්පදො කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා මනසිකරොන්තො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. Câu kệ bắt đầu bằng ‘Siddhatthassa bhagavato’ là Phật sự của trưởng lão Ekathambhadāyaka. Vị này cũng đã tạo phước lành nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đó đó, trong khi tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, đã là người làm nghề rừng, đã sanh vào một gia tộc giàu có. Vào lúc ấy, tất cả các vị cận sự nam có đức tin trong sạch, có cùng một ý muốn rằng ‘chúng ta hãy làm một ngôi giảng đường cho đức Thế Tôn,’ đã đi vào rừng vì mục đích tìm vật liệu, sau khi thấy vị cận sự nam ấy, đã xin rằng ‘xin hãy cho chúng tôi một cây cột.’ Vị ấy sau khi nghe câu chuyện đó, nói rằng ‘quý vị đừng lo lắng,’ đã cho tất cả họ ra về, đã lấy một cây cột bằng lõi cây, đã trình lên đức Đạo Sư, đã trao cho chính họ. Vị ấy do nhân duyên ấy đã sanh tâm hoan hỷ, lấy đó làm gốc, đã làm các phước báu khác như bố thí v.v., từ đó mệnh chung, đã sanh vào cõi trời. Lần lượt, đã hưởng thụ các thiên sản trong sáu cõi trời Dục giới, và ở cõi người đã hưởng thụ tài sản của vị Chuyển luân vương hàng đầu nhiều lần, và đã hưởng thụ tài sản của vị vua chư hầu vô số lần. Trong thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia tộc có đức tin, cùng với cha mẹ, đã nghe Pháp nơi đức Thế Tôn, đã có được đức tin, đã xuất gia, đã được thọ cụ túc giới, đã nhận đề mục thiền, trong khi tác ý, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. 13. සො එවං පත්තඅරහත්තො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සිද්ධත්ථස්සාතිආදිමාහ. තත්ථ සිද්ධත්ථස්ස භගවතො භග්‍යසම්පන්නස්ස සම්මාසම්බුද්ධස්ස. මහාපූගගණොති මහාඋපාසකසමූහො අහු අහොසීති අත්ථො. සරණං ගතා ච තෙ බුද්ධන්ති ‘‘බුද්ධං සරණ’’න්ති ගතා භජිංසු ජානිංසු වා තෙ උපාසකා. තථාගතං සද්දහන්ති බුද්ධගුණං අත්තනො චිත්තසන්තානෙ ඨපෙන්තීති අත්ථො. 13. Vị ấy, đã đắc quả A-la-hán như vậy, đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, đã sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về Phật sự đã hành trong quá khứ, đã nói câu kệ bắt đầu bằng ‘siddhatthassa’. Trong đó, ‘siddhatthassa bhagavato’ có nghĩa là của đức Thế Tôn Siddhattha, bậc Chánh Đẳng Giác, người đầy đủ phước báu. ‘Mahāpūgagaṇo’ có nghĩa là một nhóm lớn các cận sự nam đã có, đã hiện hữu. ‘Saraṇaṃ gatā ca te buddhaṃ’ có nghĩa là các vị cận sự nam ấy đã đi đến, đã phục vụ, hoặc đã biết đức Phật là nơi nương tựa. ‘Tathāgataṃ saddahanti’ có nghĩa là họ đặt để ân đức Phật vào trong dòng tâm của mình. 14. සබ්බෙ සඞ්ගම්ම මන්තෙත්වාති සබ්බෙ සමාගම්ම සන්නිපතිත්වා මන්තෙත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤං සඤ්ඤාපෙත්වා එකච්ඡන්දා හුත්වා මාළං උපට්ඨානසාලං සත්ථුනො අත්ථාය කුබ්බන්ති කරොන්තීති අත්ථො. දබ්බසම්භාරෙසු එකත්ථම්භං අලභන්තා බ්‍රහාවනෙ මහාවනෙ විචිනන්තීති සම්බන්ධො. 14. ‘Sabbe saṅgamma mantetvā’ có nghĩa là tất cả cùng nhau tụ họp, bàn bạc, thông báo cho nhau, có cùng một ý muốn, họ làm, họ thực hiện ngôi giảng đường, nơi hầu cận, vì lợi ích của đức Đạo Sư. Nên được liên kết như sau: không tìm được một cây cột trong số các vật liệu, họ tìm kiếm trong khu rừng lớn, đại lâm. 15. තෙහං අරඤ්ඤෙ දිස්වානාති අහං තෙ උපාසකෙ අරඤ්ඤෙ දිස්වාන ගණං සමූහං උපගම්ම සමීපං ගන්ත්වා අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වාන දසඞ්ගුලිසමොධානං අඤ්ජලිං සිරසි කත්වා අහං ගණං උපාසකසමූහං ‘‘තුම්හෙ ඉමං වනං කිමත්ථං ආගතත්ථා’’ති තදා තස්මිං කාලෙ පරිපුච්ඡින්ති සම්බන්ධො. 15. ‘Tehaṃ araññe disvāna’ có nghĩa là: ta, sau khi thấy các vị cận sự nam ấy trong rừng, đã đi đến gần nhóm, đoàn thể ấy, đã chắp tay, đã đặt hai tay chắp lại gồm mười ngón lên đầu, ta đã hỏi nhóm, đoàn thể cận sự nam ấy vào lúc đó, thời điểm đó rằng: ‘quý vị đến khu rừng này vì mục đích gì?’. Nên được liên kết như vậy. 16. තෙ සීලවන්තො උපාසකා මෙ මයා පුට්ඨා ‘‘මාළං මයං කත්තුකාමා හුත්වා එකත්ථම්භො අම්හෙහි න ලබ්භතී’’ති වියාකංසු විසෙසෙන කථයිංසූති සම්බන්ධො. 16. Nên được liên kết như sau: Các vị cận sự nam có giới đức ấy, được ta hỏi, đã trả lời, đã nói một cách đặc biệt rằng: ‘chúng tôi có ý muốn làm một ngôi giảng đường, nhưng một cây cột không được chúng tôi tìm thấy’. 17. මමං මය්හං එකත්ථම්භං දෙථ, අහං තං දස්සාමි සත්ථුනො සන්තිකං අහං ථම්භං ආහරිස්සාමි, තෙ භවන්තො ථම්භහරණෙ අප්පොස්සුක්කා උස්සාහරහිතා භවන්තූති සම්බන්ධො. 17. Nên được liên kết như sau: Hãy cho ta một cây cột, ta sẽ dâng nó đến đức Đạo Sư, ta sẽ mang cây cột đến, quý vị hãy đừng bận tâm, hãy không cần nỗ lực trong việc mang cây cột. 24. යං යං යොනුපපජ්ජාමීති යං යං යොනිං දෙවත්තං අථ මානුසං උපගච්ඡාමීති අත්ථො. භුම්මත්ථෙ වා උපයොගවචනං, යස්මිං යස්මිං දෙවලොකෙ වා මනුස්සලොකෙ වාති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 24. ‘Yaṃ yaṃ yonupapajjāmi’ có nghĩa là: ta đi đến thai sanh nào, hoặc là thân chư thiên hoặc là thân người. Hoặc là, đây là cách dùng đối cách với ý nghĩa của sở y cách, có nghĩa là: trong cõi trời nào hoặc trong cõi người nào. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. එකත්ථම්භිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải Phật sự của trưởng lão Ekatthambhikatthera đã hoàn tất. 3. නන්දත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 3. Chú giải Phật sự của trưởng lão Nanda පදුමුත්තරස්ස [Pg.5] භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො නන්දත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො භගවතො සන්තිකෙ ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සයං තං ඨානන්තරං පත්ථෙන්තො භගවතො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච පූජාසක්කාරබහුලං මහාදානං පවත්තෙත්වා ‘‘අහං, භන්තෙ, අනාගතෙ තුම්හාදිසස්ස බුද්ධස්ස එවරූපො සාවකො භවෙය්‍ය’’න්ති පණිධානං අකාසි. Câu kệ bắt đầu bằng ‘Padumuttarassa bhagavato’ là Phật sự của trưởng lão Nanda. Vị này cũng đã tạo phước lành nơi các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống đó đó, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, đã sanh vào một gia tộc ở thành phố Haṃsavatī, đã đạt đến sự trưởng thành. Trong khi nghe Pháp nơi đức Thế Tôn, đã thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thượng trong số những người hộ trì các căn, tự mình mong cầu địa vị đặc biệt ấy, đã thực hiện việc cúng dường lớn với nhiều sự tôn kính và lễ vật đối với đức Thế Tôn và Tăng chúng tỳ khưu, và đã lập nguyện rằng: ‘Bạch ngài, trong tương lai, con mong được làm một vị đệ tử như vậy của một đức Phật như ngài’. සො තතො පට්ඨාය දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ ධම්මතාය නාම නදියා මහන්තො කච්ඡපො හුත්වා නිබ්බත්තො එකදිවසං සත්ථාරං නදිං තරිතුං තීරෙ ඨිතං දිස්වා සයං භගවන්තං තාරෙතුකාමො සත්ථු පාදමූලෙ නිපජ්ජි. සත්ථා තස්ස අජ්ඣාසයං ඤත්වා පිට්ඨිං අභිරුහි. සො හට්ඨතුට්ඨො වෙගෙන සොතං ඡින්දන්තො සීඝතරං පරතීරං පාපෙසි. භගවා තස්ස අනුමොදනං වදන්තො භාවිනිං සම්පත්තිං කථෙත්වා පක්කාමි. Vị ấy, kể từ đó, trong khi luân hồi trong cõi trời và cõi người, vào thời của đức Thế Tôn Atthadassi, đã sanh làm một con rùa lớn ở con sông tên là Dhammatā. Một ngày nọ, đã thấy đức Đạo Sư đang đứng trên bờ để qua sông, tự mình muốn đưa đức Thế Tôn qua sông, đã nằm xuống dưới chân đức Đạo Sư. Đức Đạo Sư, biết được ý định của nó, đã leo lên lưng. Nó, vui mừng hoan hỷ, rẽ dòng nước với tốc độ nhanh, đã đưa Ngài đến bờ bên kia rất nhanh. Đức Thế Tôn, trong khi nói lời tùy hỷ với nó, đã nói về tài sản trong tương lai, rồi đã ra đi. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන සුගතීසුයෙව සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කපිලවත්ථුස්මිං සුද්ධොදනමහාරාජස්ස අග්ගමහෙසියා මහාපජාපතිගොතමියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තො, තස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ ඤාතිසඞ්ඝං නන්දයන්තො ජාතොති ‘‘නන්දො’’ත්වෙව නාමං අකංසු. තස්ස වයප්පත්තකාලෙ භගවා පවත්තිතවරධම්මචක්කො ලොකානුග්ගහං කරොන්තො අනුක්කමෙන කපිලවත්ථුං ගන්ත්වා ඤාතිසමාගමෙ පොක්ඛරවස්සං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා වෙස්සන්තරජාතකං (ජා. 2.22.1655 ආදයො) කථෙත්වා දුතියදිවසෙ පිණ්ඩාය පවිට්ඨො ‘‘උත්තිට්ඨෙ නප්පමජ්ජෙය්‍යා’’ති (ධ. ප. 168) ගාථාය පිතරං සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාපෙත්වා නිවෙසනං ගන්ත්වා ‘‘ධම්මඤ්චරෙ සුචරිත’’න්ති (ධ. ප. 169) ගාථාය මහාපජාපතිං සොතාපත්තිඵලෙ රාජානං සකදාගාමිඵලෙ පතිට්ඨාපෙත්වා තතියදිවසෙ නන්දකුමාරස්ස අභිසෙකගෙහපවෙසනආවාහමඞ්ගලෙසු වත්තමානෙසු පිණ්ඩාය පාවිසි. සත්ථා නන්දකුමාරස්ස හත්ථෙ පත්තං දත්වා මඞ්ගලං වත්වා තස්ස හත්ථතො පත්තං අග්ගහෙත්වාව විහාරං ගතො[Pg.6], තං පත්තහත්ථං විහාරං ආගතං අනිච්ඡමානංයෙව පබ්බාජෙත්වා තථාපබ්බාජිතත්තායෙව අනභිරතියා පීළිතං ඤත්වා උපායෙන තස්ස තං අනභිරතිං විනොදෙසි. සො යොනිසො පටිසඞ්ඛාය විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. ථෙරො පුන දිවසෙ භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එවමාහ – ‘‘යං මෙ, භන්තෙ, භගවා පාටිභොගො පඤ්චන්නං අච්ඡරාසතානං පටිලාභාය කකුටපාදානං, මුඤ්චාමහං, භන්තෙ, භගවන්තං එතස්මා පටිස්සවා’’ති. භගවාපි ‘‘යදෙව තෙ, නන්ද, අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුත්තං, තදාහං මුත්තො එතස්මා පටිස්සවා’’ති ආහ. අථස්ස භගවා සවිසෙසං ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතං ඤත්වා තං ගුණං විභාවෙන්තො ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරානං යදිදං නන්දො’’ති (අ. නි. 1.219, 230) ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරභාවෙන නං එතදග්ගෙ ඨපෙසි. ථෙරො හි ‘‘ඉන්ද්‍රියාසංවරං නිස්සාය ඉමං විප්පකාරං පත්තො, තමහං සුට්ඨු නිග්ගණ්හිස්සාමී’’ති උස්සාහජාතො බලවහිරොත්තප්පො තත්ථ ච කතාධිකාරත්තා ඉන්ද්‍රියසංවරෙ උක්කංසපාරමිං අගමාසි. Vị ấy, do nghiệp phước thiện ấy, luân hồi chỉ trong các cõi lành, vào thời Đức Phật này xuất hiện, đã tái sanh trong bụng của hoàng hậu Mahāpajāpati Gotamī, chánh cung của đức vua Suddhodana ở thành Kapilavatthu. Vào ngày đặt tên của vị ấy, vì sanh ra làm cho dòng họ vui mừng nên họ đã đặt tên là "Nanda". Khi vị ấy đến tuổi trưởng thành, Đức Thế Tôn, người đã chuyển Pháp luân cao thượng, trong khi thực hiện việc tế độ thế gian, đã tuần tự đi đến thành Kapilavatthu. Trong buổi họp mặt hoàng tộc, Ngài đã tạo ra duyên sự về trận mưa sen và thuyết giảng bổn sanh Vessantara. Vào ngày thứ hai, khi đi khất thực, Ngài đã an lập phụ vương vào quả vị Tu-đà-hoàn bằng bài kệ "Uttiṭṭhe nappamajjeyyā". Sau khi vào cung, Ngài đã an lập bà Mahāpajāpati vào quả vị Tu-đà-hoàn và đức vua vào quả vị Tư-đà-hàm bằng bài kệ "Dhammañcare sucaritaṃ". Vào ngày thứ ba, trong khi các lễ đăng quang, tân gia, và hôn lễ của hoàng tử Nanda đang diễn ra, Ngài đã vào thành khất thực. Bậc Đạo Sư đã trao bát vào tay hoàng tử Nanda, nói lời chúc phúc, rồi không nhận lại bát từ tay hoàng tử mà đi về tu viện. Ngài đã cho xuất gia hoàng tử ấy, người đã đến tu viện với bát trên tay, dù hoàng tử không muốn. Biết rằng do xuất gia như vậy nên hoàng tử bị sự không hoan hỷ dằn vặt, Ngài đã dùng phương tiện để xua tan sự không hoan hỷ ấy của hoàng tử. Vị ấy, sau khi như lý tác ý, đã thiết lập tuệ quán và không bao lâu đã chứng đắc A-la-hán quả. Vào một ngày khác, vị trưởng lão đã đến đảnh lễ Đức Thế Tôn và bạch rằng: "Bạch Thế Tôn, lời hứa mà Đức Thế Tôn đã bảo chứng cho con về việc được năm trăm tiên nữ chân có màu như chân chim bồ câu, bạch Thế Tôn, con xin giải trừ cho Đức Thế Tôn khỏi lời hứa ấy." Đức Thế Tôn cũng nói rằng: "Này Nanda, khi nào tâm của ngươi được giải thoát khỏi các lậu hoặc do không còn chấp thủ, khi ấy Ta cũng được giải thoát khỏi lời hứa ấy." Bấy giờ, Đức Thế Tôn, biết được sự hộ trì các căn một cách đặc biệt của vị ấy, đã tuyên dương đức hạnh ấy: "Này các Tỳ-khưu, trong số các đệ tử Tỳ-khưu của Ta, người hộ trì các căn, Nanda là bậc tối thắng." Ngài đã đặt vị ấy vào địa vị tối thắng về phương diện hộ trì các căn. Vị trưởng lão quả thật đã sanh tâm nỗ lực rằng: "Do không thu thúc lục căn mà ta đã rơi vào tình trạng biến đổi này, ta sẽ chế ngự nó thật tốt." Vị ấy đã trở nên có lòng tàm quý mãnh liệt, và do đã tạo nhân duyên trong việc ấy, đã đạt đến ba-la-mật tối thượng trong việc thu thúc lục căn. 27. එවං සො එතදග්ගට්ඨානං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සප්පත්තො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතොතිආදිමාහ. වත්ථං ඛොමං මයා දින්නන්ති ඛොමරට්ඨෙ ජාතං වත්ථං භගවති චිත්තප්පසාදෙන ගාරවබහුමානෙන මයා පරමසුඛුමං ඛොමවත්ථං දින්නන්ති අත්ථො. සයම්භුස්සාති සයමෙව භූතස්ස ජාතස්ස අරියාය ජාතියා නිබ්බත්තස්ස. මහෙසිනොති මහන්තෙ සීලසමාධිපඤ්ඤාවිමුත්තිවිමුත්තිඤාණදස්සනක්ඛන්ධෙ එසි ගවෙසීති මහෙසි, තස්ස මහෙසිනො සයම්භුස්ස චීවරත්ථාය ඛොමවත්ථං මයා දින්නන්ති සම්බන්ධො. 27. Như vậy, vị ấy sau khi đạt được địa vị tối thắng ấy, đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, đạt được sự hân hoan, và trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình, đã nói lên những lời bắt đầu bằng "Padumuttarassa bhagavato". (Câu) "Vatthaṃ khomaṃ mayā dinnaṃ" có nghĩa là: Tấm vải được làm ở xứ Khoma, một tấm vải Khoma cực kỳ tinh tế, đã được tôi dâng cúng lên Đức Thế Tôn với tâm tịnh tín, với lòng kính trọng và tôn quý. (Từ) "Sayambhussa" có nghĩa là: của bậc Tự Sanh, bậc đã tự mình hiện hữu, đã sanh ra, đã thành tựu bằng sự sanh của bậc Thánh. (Từ) "Mahesino" có nghĩa là: Ngài tìm cầu, truy tầm các uẩn vĩ đại là giới, định, tuệ, giải thoát, và giải thoát tri kiến, nên được gọi là Mahesi (Bậc Đại Sĩ). Nên được liên kết như sau: Tấm vải Khoma đã được tôi dâng cúng cho bậc Mahesi, bậc Tự Sanh ấy, để làm y. 28. තං මෙ බුද්ධො වියාකාසීති එත්ථ තන්ති සාම්‍යත්ථෙ උපයොගවචනං, තස්ස වත්ථදායකස්ස මෙ දානඵලං විසෙසෙන අකාසි කථෙසි බුද්ධොති අත්ථො. ජලජුත්තමනාමකොති පදුමුත්තරනාමකො. ‘‘ජලරුත්තමනායකො’’තිපි පාඨො, තස්ස ජලමානානං දෙවබ්‍රහ්මානං උත්තමනායකො පධානොති අත්ථො. ඉමිනා වත්ථදානෙනාති ඉමිනා වත්ථදානස්ස නිස්සන්දෙන ත්වං අනාගතෙ හෙමවණ්ණො සුවණ්ණවණ්ණො භවිස්සසි. 28. Trong câu "Taṃ me buddho viyākāsi", từ "taṃ" là một từ chỉ sự liên hệ trong ý nghĩa của sở hữu cách. Có nghĩa là: Đức Phật đã tuyên thuyết, đã giảng giải một cách đặc biệt về quả báo của sự cúng dường cho ta, người đã dâng cúng tấm vải ấy. (Câu) "Jalajuttamanāmako" có nghĩa là: bậc có danh hiệu Padumuttara. Cũng có dị bản là "Jalaruttamanāyako", có nghĩa là: bậc lãnh đạo tối cao, bậc chủ chốt của các vị trời và Phạm thiên đang tỏa sáng. (Câu) "Iminā vatthadānenāti" (có nghĩa là): Do kết quả của việc cúng dường tấm vải này, trong tương lai ngươi sẽ có màu da vàng óng, màu da của vàng ròng. 29. ද්වෙ [Pg.7] සම්පත්තිං අනුභොත්වාති දිබ්බමනුස්සසඞ්ඛාතා ද්වෙ සම්පත්තියො අනුභවිත්වා. කුසලමූලෙහි චොදිතොති කුසලාවයවෙහි කුසලකොට්ඨාසෙහි චොදිතො පෙසිතො, ‘‘ත්වං ඉමිනා පුඤ්ඤෙන සත්ථු කුලං පසවාහී’’ති පෙසිතො වියාති අත්ථො. ‘‘ගොතමස්ස භගවතො කනිට්ඨො ත්වං භවිස්සසී’’ති බ්‍යාකාසීති සම්බන්ධො. 29. (Câu) "Dve sampattiṃ anubhotvāti" có nghĩa là: sau khi hưởng thụ hai loại tài sản được gọi là tài sản của chư thiên và nhân loại. (Câu) "Kusalamūlehi codito" có nghĩa là: được thúc đẩy, được sai khiến bởi các thành phần của thiện, các phần của thiện; có nghĩa là: giống như được sai khiến rằng: "Ngươi hãy do phước thiện này mà sanh vào dòng dõi của Bậc Đạo Sư." Nên được liên kết như sau: (Ngài) đã thọ ký rằng: "Ngươi sẽ là em trai của Đức Thế Tôn Gotama." 30. රාගරත්තො සුඛසීලොති කිලෙසකාමෙහි රත්තො අල්ලීනො කායසුඛචිත්තසුඛානුභවනසභාවො. කාමෙසු ගෙධමායුතොති වත්ථුකාමෙසු ගෙධසඞ්ඛාතාය තණ්හාය ආයුතො යොජිතොති අත්ථො. බුද්ධෙන චොදිතො සන්තො, තදා ත්වන්ති යස්මා කාමෙසු ගෙධිතො, තදා තස්මා ත්වං අත්තනො භාතුකෙන ගොතමබුද්ධෙන චොදිතො පබ්බජ්ජාය උය්‍යොජිතො තස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිස්සසීති සම්බන්ධො. 30. (Câu) "Rāgaratto sukhasīlo" có nghĩa là: người say đắm, dính mắc vào các phiền não dục, có bản chất hưởng thụ thân lạc và tâm lạc. (Câu) "Kāmesu gedhamāyuto" có nghĩa là: được kết hợp, được ràng buộc với ái dục được gọi là sự tham lam trong các dục trần. (Câu) "Buddhena codito santo, tadā tvaṃ" nên được liên kết như sau: Bởi vì ngươi tham lam trong các dục, khi ấy, do đó, ngươi sẽ được Đức Phật Gotama, người anh của mình, thúc giục, khuyến khích xuất gia, và sẽ xuất gia dưới sự hướng dẫn của Ngài. 31. පබ්බජිත්වාන ත්වං තත්ථාති තස්මිං ගොතමස්ස භගවතො සාසනෙ ත්වං පබ්බජිත්වා කුසලමූලෙන මූලභූතෙන පුඤ්ඤසම්භාරෙන චොදිතො භාවනායං නියොජිතො සබ්බාසවෙ සකලාසවෙ පරිඤ්ඤාය ජානිත්වා පජහිත්වා අනාමයො නිද්දුක්ඛො නිබ්බායිස්සසි අදස්සනං පාපෙස්සසි, අපණ්ණත්තිකභාවං ගමිස්සසීති අත්ථො. 31. (Câu) "Pabbajitvāna tvaṃ tatthāti" có nghĩa là: ngươi, sau khi xuất gia trong giáo pháp của Đức Thế Tôn Gotama ấy, được thúc đẩy bởi căn bản thiện, bởi tư lương phước báu làm nền tảng, được chuyên tâm vào sự tu tập, sau khi liễu tri, biết rõ và từ bỏ tất cả lậu hoặc, toàn bộ lậu hoặc, ngươi sẽ tịch diệt, không còn bệnh hoạn, không còn khổ đau, sẽ đạt đến trạng thái không còn được thấy, sẽ đi đến trạng thái không thể chế định. 32. සතකප්පසහස්සම්හීති ඉතො කප්පතො පුබ්බෙ සතකප්පාධිකෙ සහස්සමෙ කප්පම්හි චෙළනාමකා චත්තාරො චක්කවත්තිරාජානො අහෙසුන්ති අත්ථො. සට්ඨි කප්පසහස්සානීති කප්පසහස්සානි සට්ඨි ච අතික්කමිත්වා හෙට්ඨා එකස්මිං කප්පෙ චත්තාරො ජනා උපචෙළා නාම චක්කවත්තිරාජානො චතූසු ජාතීසු අහෙසුන්ති අත්ථො. 32. (Câu) "Satakappasahassamhīti" có nghĩa là: một trăm ngàn kiếp trước kiếp này, đã có bốn vị Chuyển luân thánh vương tên là Ceḷa. (Câu) "Saṭṭhi kappasahassānīti" có nghĩa là: sau khi trải qua sáu mươi ngàn kiếp, trong một kiếp sau đó, đã có bốn người tên là Upaceḷa trở thành Chuyển luân thánh vương trong bốn kiếp sanh. 33. පඤ්චකප්පසහස්සම්හීති පඤ්චකප්පාධිකෙ සහස්සමෙ කප්පම්හි චෙළා නාම චත්තාරො ජනා චක්කවත්තිරාජානො සත්තහි රතනෙහි සම්පන්නා සමඞ්ගීභූතා ජම්බුදීපඅපරගොයානඋත්තරකුරුපුබ්බවිදෙහදීපසඞ්ඛාතෙ චතුදීපම්හි ඉස්සරා පධානා විසුං අහෙසුන්ති අත්ථො. සෙසං වුත්තනයමෙවාති. 33. Pañcakappasahassamhi có nghĩa là: Trong một ngàn lẻ năm kiếp, bốn vị tên là Ceḷa đã là các vị vua chuyển luân, đầy đủ và trang bị bảy báu vật, là những bậc chúa tể, những bậc lãnh đạo riêng biệt trong bốn châu được gọi là châu Diêm-phù-đề (Jambudīpa), châu Tây-ngưu-hóa (Aparagoyāna), châu Bắc-câu-lư (Uttarakuru), và châu Đông-thắng-thần (Pubbavideha). Phần còn lại có ý nghĩa như đã được trình bày. නන්දත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần chú giải về Apādāna của trưởng lão Nanda đã hoàn tất. 4. චූළපන්ථකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 4. Phần chú giải về Apādāna của trưởng lão Cūḷapanthaka. පදුමුත්තරො [Pg.8] නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො චූළපන්ථකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ යදෙත්ථ අට්ඨුප්පත්තිවසෙන වත්තබ්බං, තං අට්ඨකනිපාතෙ මහාපන්ථකවත්ථුස්මිං (ථෙරගා. 510 ආදයො) වුත්තමෙව. අයං පන විසෙසො – මහාපන්ථකත්ථෙරො අරහත්තං පත්වා ඵලසමාපත්තිසුඛෙන වීතිනාමෙන්තො චින්තෙසි – ‘‘කථං නු ඛො සක්කා චූළපන්ථකම්පි ඉමස්මිං සුඛෙ පතිට්ඨාපෙතු’’න්ති. සො අත්තනො අය්‍යකං ධනසෙට්ඨිං උපසඞ්කමිත්වා ආහ – ‘‘සචෙ, මහාසෙට්ඨි, අනුජානාථ, අහං චූළපන්ථකං පබ්බාජෙය්‍ය’’න්ති. ‘‘පබ්බාජෙථ, භන්තෙ’’ති. ථෙරො තං පබ්බාජෙසි. සො දසසු සීලෙසු පතිට්ඨිතො භාතු සන්තිකෙ – (Câu kệ) bắt đầu bằng “Padumuttaro nāma jino” là phần Apādāna của tôn giả Cūḷapanthakatthera. Vị này cũng đã thực hiện lời nguyện dưới thời của các vị Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, ngài đã tích lũy các công đức là điều kiện hỗ trợ cho sự giải thoát. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, những gì cần được nói ở đây theo sự phát sinh của câu chuyện, điều đó đã được nói đến trong câu chuyện về Mahāpanthaka ở Aṭṭhakanipāta. Tuy nhiên, đây là điểm khác biệt: Trưởng lão Mahāpanthakatthera sau khi đắc quả A-la-hán, trong khi đang trải qua thời gian với niềm an lạc của thiền quả, đã suy nghĩ rằng: “Làm thế nào để có thể thiết lập cả Cūḷapanthaka trong niềm an lạc này?” Vị ấy đã đến gặp ông của mình là trưởng giả Dhanaseṭṭhi và nói rằng: “Thưa đại trưởng giả, nếu ngài cho phép, con sẽ cho Cūḷapanthaka xuất gia.” (Trưởng giả đáp:) “Xin ngài hãy cho nó xuất gia.” Vị trưởng lão đã cho vị ấy xuất gia. Vị ấy, sau khi được an trú trong mười giới, ở gần anh trai của mình – ‘‘පදුමං යථා කොකනදං සුගන්ධං, පාතො සියා ඵුල්ලමවීතගන්ධං; අඞ්ගීරසං පස්ස විරොචමානං, තපන්තමාදිච්චමිවන්තලික්ඛෙ’’ති. (සං. නි. 1.123; අ. නි. 5.195) – “Như đóa sen kokanada thơm ngát, nở rộ vào buổi sáng, hương thơm không phai tàn; hãy chiêm ngưỡng đấng Aṅgīrasa đang tỏa sáng, rực rỡ như mặt trời trên bầu trời.” ගාථං උග්ගණ්හන්තො චතූහි මාසෙහි උග්ගහෙතුං නාසක්ඛි, ගහිතම්පි හදයෙ න තිට්ඨති. අථ නං මහාපන්ථකො, ‘‘චූළපන්ථක, ත්වං ඉමස්මිං සාසනෙ අභබ්බො, චතූහි මාසෙහි එකං ගාථම්පි ගහෙතුං න සක්කොසි, පබ්බජිතකිච්චං පන ත්වං කථං මත්ථකං පාපෙස්සසි, නික්ඛම ඉතො’’ති සො ථෙරෙන පණාමිකො ද්වාරකොට්ඨකසමීපෙ රොදමානො අට්ඨාසි. Trong khi học thuộc lòng bài kệ, (vị ấy) đã không thể học được trong bốn tháng, và ngay cả khi đã học được, nó cũng không ở lại trong tâm. Sau đó, Mahāpanthaka nói với vị ấy: “Này Cūḷapanthaka, ngươi không có khả năng trong giáo pháp này, trong bốn tháng ngươi còn không thể học thuộc một bài kệ, vậy làm sao ngươi có thể hoàn thành phận sự của một người xuất gia? Hãy đi khỏi đây.” Bị trưởng lão đuổi đi, vị ấy đã đứng khóc gần cổng tu viện. තෙන ච සමයෙන සත්ථා ජීවකම්බවනෙ විහරති. අථ ජීවකො පුරිසං පෙසෙසි – ‘‘ගච්ඡ, පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං සත්ථාරං නිමන්තෙහී’’ති. තෙන ච සමයෙන ආයස්මා මහාපන්ථකො භත්තුද්දෙසකො හොති. සො ‘‘පඤ්චන්නං භික්ඛුසතානං භික්ඛං පටිච්ඡථා’’ති වුත්තො ‘‘චූළපන්ථකං ඨපෙත්වා සෙසානං පටිච්ඡාමී’’ති ආහ. තං සුත්වා චූළපන්ථකො භිය්‍යොසොමත්තාය දොමනස්සප්පත්තො අහොසි. සත්ථා තස්ස චිත්තක්ඛෙදං ඤත්වා ‘‘චූළපන්ථකො මයා කතෙන උපායෙන බුජ්ඣිස්සතී’’ති තස්ස අවිදූරට්ඨානෙ අත්තානං දස්සෙත්වා ‘‘කිං, පන්ථක, රොදසී’’ති පුච්ඡි. ‘‘භාතා මං, භන්තෙ, පණාමෙතී’’ති ආහ. ‘‘පන්ථක, මා චින්තයි, මම සාසනෙ [Pg.9] තුය්හං පබ්බජ්ජා, එහි ඉමං ගහෙත්වා ‘රජොහරණං, රජොහරණ’න්ති මනසි කරොහී’’ති ඉද්ධියා සුද්ධං චොළක්ඛණ්ඩං අභිසඞ්ඛරිත්වා අදාසි. සො සත්ථාරා දින්නං චොළක්ඛණ්ඩං ‘‘රජොහරණං, රජොහරණ’’න්ති හත්ථෙන පරිමජ්ජන්තො නිසීදි. තස්ස තං පරිමජ්ජන්තස්ස කිලිට්ඨධාතුකං ජාතං, පුන පරිමජ්ජන්තස්ස උක්ඛලිපරිපුඤ්ඡනසදිසං ජාතං. සො ඤාණපරිපාකත්තා එවං චින්තෙසි – ‘‘ඉදං චොළක්ඛණ්ඩං පකතියා පරිසුද්ධං, ඉමං උපාදිණ්ණකසරීරං නිස්සාය කිලිට්ඨං අඤ්ඤථා ජාතං, තස්මා අනිච්චං යථාපෙතං, එවං චිත්තම්පී’’ති ඛයවයං පට්ඨපෙත්වා තස්මිංයෙව නිමිත්තෙ ඣානානි නිබ්බත්තෙත්වා ඣානපාදකං කත්වා විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. අරහත්තපත්තස්සෙවස්ස තෙපිටකං පඤ්චාභිඤ්ඤා ච ආගමිංසු. Và vào lúc ấy, đức Đạo Sư đang trú tại vườn xoài của Jīvaka. Khi ấy, Jīvaka đã sai một người đi: “Hãy đi và thỉnh mời đức Đạo Sư cùng với năm trăm vị tỳ khưu.” Và vào lúc ấy, tôn giả Mahāpanthaka là người phân phối các bữa ăn. Khi được yêu cầu: “Xin ngài hãy nhận lời mời dùng bữa cho năm trăm vị tỳ khưu,” vị ấy đã nói: “Trừ Cūḷapanthaka ra, tôi nhận lời cho các vị còn lại.” Nghe vậy, Cūḷapanthaka càng trở nên phiền muộn hơn. Đức Đạo Sư, biết được sự khổ tâm của vị ấy, (nghĩ rằng): “Cūḷapanthaka sẽ giác ngộ nhờ phương tiện do ta tạo ra,” đã hiện thân ở một nơi không xa vị ấy và hỏi: “Này Panthaka, tại sao con khóc?” (Vị ấy đáp:) “Bạch ngài, anh con đang đuổi con đi.” (Đức Phật nói:) “Này Panthaka, đừng lo lắng, sự xuất gia của con là ở trong giáo pháp của ta. Hãy đến đây, cầm lấy cái này và tác ý rằng ‘vật lau bụi, vật lau bụi’.” Ngài đã dùng thần thông tạo ra một mảnh vải sạch và ban cho vị ấy. Vị ấy ngồi xuống, dùng tay chà xát mảnh vải do đức Đạo Sư ban cho và (niệm) “vật lau bụi, vật lau bụi.” Khi vị ấy đang chà xát, nó đã trở nên có vết bẩn. Khi chà xát lần nữa, nó trở nên giống như giẻ lau nồi. Do trí tuệ đã chín muồi, vị ấy đã suy nghĩ như sau: “Mảnh vải này vốn dĩ trong sạch, nhưng do nương vào thân thể do thủ này mà nó trở nên dơ bẩn và biến đổi. Vì vậy, nó là vô thường, cũng như thân này; tâm cũng vậy.” Vị ấy đã thiết lập (sự quán chiếu) về sự sinh và diệt, và ngay trên đối tượng đó đã phát sinh các tầng thiền. Sau khi lấy thiền làm nền tảng, vị ấy đã thiết lập tuệ quán và đã đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. Ngay khi đắc quả A-la-hán, Tam Tạng và năm pháp thần thông đã đến với vị ấy. සත්ථා එකූනෙහි පඤ්චභික්ඛුසතෙහි සද්ධිං ගන්ත්වා ජීවකස්ස නිවෙසනෙ පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. චූළපන්ථකො පන අත්තනො භික්ඛාය අප්පටිච්ඡිතත්තා එව න ගතො. ජීවකො යාගුං දාතුං ආරභි. සත්ථා හත්ථෙන පත්තං පිදහි. ‘‘කස්මා, භන්තෙ, න ගණ්හථා’’ති වුත්තෙ ‘‘විහාරෙ එකො භික්ඛු අත්ථි, ජීවකා’’ති. සො පුරිසං පෙසෙසි – ‘‘ගච්ඡ, භණෙ, විහාරෙ නිසින්නං අය්‍යං ගහෙත්වා එහී’’ති. චූළපන්ථකත්ථෙරොපි රූපෙන කිරියාය ච එකම්පි එකෙන අසදිසං භික්ඛුසහස්සං නිම්මිනිත්වා නිසීදි. සො පුරිසො විහාරෙ භික්ඛූනං බහුභාවං දිස්වා ගන්ත්වා ජීවකස්ස කථෙසි – ‘‘ඉමස්මා භික්ඛුසඞ්ඝා විහාරෙ භික්ඛුසඞ්ඝො බහුතරො, පක්කොසිතබ්බං අය්‍යං න ජානාමී’’ති. ජීවකො සත්ථාරං පුච්ඡි – ‘‘කො නාමො, භන්තෙ, විහාරෙ නිසින්නො භික්ඛූ’’ති? ‘‘චූළපන්ථකො නාම, ජීවකා’’ති. ‘‘ගච්ඡ, භණෙ, ‘චූළපන්ථකො නාම කතරො’ති පුච්ඡිත්වා තං ආනෙහී’’ති. සො විහාරං ගන්ත්වා ‘‘චූළපන්ථකො නාම කතරො, භන්තෙ’’ති පුච්ඡි. ‘‘අහං චූළපන්ථකො, අහං චූළපන්ථකො’’ති එකප්පහාරෙන භික්ඛුසහස්සම්පි කථෙසි. සො පුනාගන්ත්වා තං පවත්තිං ජීවකස්ස ආරොචෙසි ජීවකො පටිවිද්ධසච්චත්තා ‘‘ඉද්ධිමා මඤ්ඤෙ, අය්‍යො’’ති නයතො ඤත්වා ‘‘ගච්ඡ, භණෙ, පඨමං කථෙන්තං අය්‍යමෙව ‘තුම්හෙ සත්ථා පක්කොසතී’ති වත්වා චීවරකණ්ණෙ ගණ්හාහී’’ති ආහ. සො විහාරං ගන්ත්වා තථා අකාසි. තාවදෙව නිම්මිතභික්ඛූ අන්තරධායිංසු. සො ථෙරං ගහෙත්වා අගමාසි. Bậc Đạo Sư cùng với năm trăm vị tỳ khưu thiếu một vị đi đến nhà của Jīvaka rồi ngự trên chỗ ngồi đã được dọn sẵn. Còn Tôn giả Cūḷapanthaka chỉ vì không được mời trong phần vật thực của mình nên đã không đi. Jīvaka bắt đầu dâng cháo. Bậc Đạo Sư dùng tay đậy bát lại. Khi được hỏi: “Bạch ngài, vì sao ngài không nhận?”, Ngài đáp: “Này Jīvaka, trong tu viện còn có một vị tỳ khưu”. Vị ấy sai một người đàn ông: “Này anh, hãy đi, mời vị tôn giả đang ngồi trong tu viện rồi đến đây”. Trưởng lão Cūḷapanthaka cũng hóa hiện ra một ngàn vị tỳ khưu không vị nào giống vị nào về hình dáng và hành động rồi ngồi. Người đàn ông ấy thấy sự đông đảo của các vị tỳ khưu trong tu viện, đi đến nói với Jīvaka: “So với chúng tỳ khưu này, chúng tỳ khưu trong tu viện đông hơn nhiều, tôi không biết vị tôn giả cần được mời là vị nào”. Jīvaka hỏi Bậc Đạo Sư: “Bạch ngài, vị tỳ khưu đang ngồi trong tu viện tên là gì?”. “Tên là Cūḷapanthaka, này Jīvaka”. “Này anh, hãy đi, hỏi ‘Vị nào tên là Cūḷapanthaka?’ rồi dẫn vị ấy đến đây”. Người ấy đi đến tu viện hỏi: “Bạch ngài, vị nào tên là Cūḷapanthaka?”. Cùng một lúc, cả ngàn vị tỳ khưu đều nói: “Tôi là Cūḷapanthaka, tôi là Cūḷapanthaka”. Người ấy quay trở lại báo sự việc ấy cho Jīvaka. Jīvaka vì đã chứng ngộ chân lý nên biết được theo phương pháp rằng: “Ta cho rằng vị tôn giả có thần thông”, rồi nói: “Này anh, hãy đi, đến vị tôn giả đã nói trước tiên, nói rằng ‘Bậc Đạo Sư cho mời ngài’ rồi nắm lấy vạt y”. Người ấy đi đến tu viện làm như vậy. Ngay lúc đó, các vị tỳ khưu được hóa hiện đã biến mất. Người ấy dẫn vị trưởng lão ra đi. සත්ථා [Pg.10] තස්මිං ඛණෙ යාගුඤ්ච ඛජ්ජකාදිභෙදඤ්ච පටිග්ගණ්හි. කතභත්තකිච්චො භගවා ආයස්මන්තං චූළපන්ථකං ආණාපෙසි ‘‘අනුමොදනං කරොහී’’ති. සො පභින්නපටිසම්භිදො සිනෙරුං ගහෙත්වා මහාසමුද්දං මන්ථෙන්තො විය තෙපිටකං බුද්ධවචනං සඞ්ඛොභෙන්තො සත්ථු අජ්ඣාසයං ගණ්හන්තො අනුමොදනං අකාසි. දසබලෙ භත්තකිච්චං කත්වා විහාරං ගතෙ ධම්මසභායං කථා උදපාදි ‘අහො බුද්ධානං ආනුභාවො, යත්‍ර හි නාම චත්තාරො මාසෙ එකගාථං ගහෙතුං අසක්කොන්තම්පි ලහුකෙන ඛණෙනෙව එවං මහිද්ධිකං අකංසූ’ති, තථා හි ජීවකස්ස නිවෙසනෙ නිසින්නො භගවා ‘එවං චූළපන්ථකස්ස චිත්තං සමාහිතං, වීථිපටිපන්නා විපස්සනා’ති ඤත්වා යථානිසින්නොයෙව අත්තානං දස්සෙත්වා, ‘පන්ථක, නෙවායං පිලොතිකා කිලිට්ඨා රජානුකිණ්ණා, ඉතො පන අඤ්ඤොපි අරියස්ස විනයෙ සංකිලෙසො රජො’ති දස්සෙන්තො – Vào lúc ấy, Bậc Đạo Sư đã thọ nhận cháo và các loại vật thực cứng. Đức Thế Tôn, sau khi đã làm xong phận sự thọ thực, đã ra lệnh cho Tôn giả Cūḷapanthaka: “Hãy làm phận sự tùy hỷ”. Vị ấy, với tuệ phân tích đã được phân tích, giống như người lấy núi Sineru mà khuấy động đại dương, làm rung động lời dạy của Đức Phật là Tam Tạng, nắm bắt được ý hướng của Bậc Đạo Sư, đã làm phận sự tùy hỷ. Khi Bậc Thập Lực làm xong phận sự thọ thực đi về tu viện, tại pháp đường câu chuyện được khởi lên: ‘Ôi, oai lực của các vị Phật thật là, bởi vì ngay cả người trong bốn tháng không thể học thuộc một bài kệ, các Ngài cũng đã làm cho trở nên có đại thần thông như vậy chỉ trong một khoảnh khắc ngắn ngủi’, thật vậy, Đức Thế Tôn đang ngự tại nhà của Jīvaka biết rằng: ‘Tâm của Cūḷapanthaka đã được định tĩnh như vậy, tuệ minh sát đã đi vào lộ trình’, vẫn trong tư thế đang ngồi hiện thân ra, chỉ dạy rằng: ‘Này Panthaka, không phải chỉ có tấm vải lau này bị dơ bẩn, lấm bụi, mà ngoài ra còn có thứ khác trong giáo pháp của bậc Thánh là bụi bặm phiền não’ – ‘‘රාගො රජො න ච පන රෙණු වුච්චති, රාගස්සෙතං අධිවචනං රජොති; එතං රජං විප්පජහිත්වා භික්ඛවො, විහරන්ති තෙ විගතරජස්ස සාසනෙ. “Tham ái là bụi, chứ không phải là bụi đất được gọi, ‘bụi’ là đồng nghĩa với tham ái; Này các tỳ khưu, sau khi đã từ bỏ hoàn toàn bụi bặm ấy, các vị ấy an trú trong giáo pháp của vị đã đoạn trừ bụi bặm. ‘‘දොසො රජො…පෙ… විගතරජස්ස සාසනෙ. “Sân là bụi… trong giáo pháp của vị đã đoạn trừ bụi bặm. ‘‘මොහො රජො…පෙ… විගතරජස්ස සාසනෙ’’ති. (මහානි. 209; චූළනි. උදයමාණවපුච්ඡානිද්දෙස 74) – “Si là bụi… trong giáo pháp của vị đã đoạn trừ bụi bặm”. ඉමා තිස්සො ගාථායො අභාසි. ගාථාපරියොසානෙ චූළපන්ථකො සහපටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණීති. සත්ථා තෙසං භික්ඛූනං කථාසල්ලාපං සුත්වා ආගන්ත්වා බුද්ධාසනෙ නිසීදිත්වා ‘‘කිං වදෙථ, භික්ඛවෙ’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘ඉමං නාම, භන්තෙ’’ති වුත්තෙ ‘‘භික්ඛවෙ, චූළපන්ථකෙන ඉදානි මය්හං ඔවාදෙ ඨත්වා ලොකුත්ථරදායජ්ජං ලද්ධං, පුබ්බෙ පන ලොකියදායජ්ජං ලද්ධ’’න්ති වත්වා තෙහි යාචිතො චූළසෙට්ඨිජාතකං (ජා. 1.1.4) කථෙසි. අපරභාගෙ නං සත්ථා අරියගණපරිවුතො ධම්මාසනෙ නිසින්නො මනොමයං කායං අභිනිම්මිනන්තානං භික්ඛූනං චෙතොවිවට්ටකුසලානඤ්ච අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. Ngài đã thuyết ba bài kệ này. Vào lúc cuối các bài kệ, Cūḷapanthaka cùng với các tuệ phân tích đã chứng đắc A-la-hán. Bậc Đạo Sư nghe cuộc đàm luận của các vị tỳ khưu ấy, đi đến ngồi trên Phật tọa rồi hỏi: “Này các tỳ khưu, các con đang nói gì vậy?”. Khi được trả lời: “Bạch ngài, về việc này”, Ngài nói: “Này các tỳ khưu, Cūḷapanthaka bây giờ nhờ đứng vững trong lời giáo huấn của ta đã nhận được tài sản thừa kế siêu thế, còn trước kia đã nhận được tài sản thừa kế thế gian”. Được các vị ấy thỉnh cầu, Ngài đã kể chuyện bổn sanh Cūḷaseṭṭhi. Vào một dịp khác, Bậc Đạo Sư được chúng Thánh nhân vây quanh, ngồi trên pháp tọa, đã đặt vị ấy vào vị trí tối thượng trong số các tỳ khưu hóa hiện thân do ý tạo và những vị thiện xảo trong việc xoay chuyển tâm. 35. එවං සො පත්තඑතදග්ගට්ඨානො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා පීතිසොමනස්සවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. තත්ථ පුරිමපදද්වයං වුත්තත්ථමෙව. ගණම්හා වූපකට්ඨො [Pg.11] සොති සො පදුමුත්තරො නාම සත්ථා ගණම්හා මහතා භික්ඛුසමූහතො වූපකට්ඨො විසුං භූතො විවෙකං උපගතො. තදා මම තාපසකාලෙ හිමවන්තෙ හිමාලයපබ්බතසමීපෙ වසි වාසං කප්පෙසි, චතූහි ඉරියාපථෙහි විහාසීති අත්ථො. 35. Như vậy, vị ấy đã đạt được vị trí tối thượng này, nhớ lại tiền nghiệp của mình, do năng lực của hỷ và ưu, khi tuyên thuyết câu chuyện về hành trạng quá khứ, đã nói câu bắt đầu bằng ‘Đấng Chiến Thắng tên là Padumuttara’. Trong đó, hai câu đầu có ý nghĩa đã được nói. Câu ‘Vị ấy sống xa chúng hội’ có nghĩa là: Bậc Đạo Sư tên là Padumuttara ấy sống xa lánh chúng hội tỳ khưu đông đảo, trở nên riêng biệt, đã đi đến nơi vắng lặng. Khi ấy, vào thời ta là đạo sĩ, tại Hy-mã-lạp, gần núi Himalaya, Ngài đã an trú, đã sống, nghĩa là Ngài đã sống với bốn oai nghi. 36. අහම්පි…පෙ… තදාති යදා සො භගවා හිමවන්තං උපගන්ත්වා වසි, තදා අහම්පි හිමවන්තසමීපෙ කතඅස්සමෙ ආ සමන්තතො කායචිත්තපීළාසඞ්ඛාතා පරිස්සයා සමන්ති එත්ථාති අස්සමොති ලද්ධනාමෙ අරඤ්ඤාවාසෙ වසාමීති සම්බන්ධො. අචිරාගතං මහාවීරන්ති අචිරං ආගතං මහාවීරියවන්තං ලොකනායකං පධානං තං භගවන්තං උපෙසින්ති සම්බන්ධො, ආගතක්ඛණෙයෙව උපාගමින්ති අත්ථො. 36. Câu ‘Ta cũng... khi ấy’ có nghĩa là: Khi nào Đức Thế Tôn ấy đến Hy-mã-lạp và an trú, khi ấy ta cũng sống gần Hy-mã-lạp trong am thất đã được làm, nơi ở trong rừng có tên là assama vì rằng ở đây những hiểm nguy được gọi là sự khổ sở của thân và tâm được lắng dịu khắp nơi. Đây là sự liên kết. Câu ‘Bậc Đại Hùng vừa mới đến’ có nghĩa là: ta đã đến gần Đức Thế Tôn ấy, bậc vừa mới đến, bậc có đại tinh tấn, bậc lãnh đạo thế gian, bậc tối thắng. Đây là sự liên kết. Nghĩa là ta đã đến gần ngay khi Ngài vừa đến. 37. පුප්ඵච්ඡත්තං ගහෙත්වානාති එවං උපගච්ඡන්තො ච පදුමුප්පලපුප්ඵාදීහි ඡාදිතං පුප්ඵමයං ඡත්තං ගහෙත්වා නරාසභං නරානං සෙට්ඨං භගවන්තං ඡාදෙන්තො උපගච්ඡිං සමීපං ගතොස්මීති අත්ථො. සමාධිං සමාපජ්ජන්තන්ති රූපාවචරසමාධිජ්ඣානං සමාපජ්ජන්තං අප්පෙත්වා නිසින්නස්ස අන්තරායං අහං අකාසින්ති සම්බන්ධො. 37. Câu ‘Sau khi cầm lọng hoa’ có nghĩa là: và khi đến gần như vậy, cầm chiếc lọng làm bằng hoa được che phủ bởi các loại hoa như hoa sen, hoa súng, che cho Đức Thế Tôn, bậc Ngưu vương trong loài người, bậc tối thắng trong loài người, nghĩa là ta đã đến gần, đã đi đến gần. Câu ‘Đang nhập định’ có nghĩa là: ta đã làm sự gián đoạn cho vị đang ngồi nhập và an trú thiền định thuộc sắc giới. Đây là sự liên kết. 38. උභො හත්ථෙහි පග්ගය්හාති තං සුසජ්ජිතං පුප්ඵච්ඡත්තං ද්වීහි හත්ථෙහි උක්ඛිපිත්වා අහං භගවතො අදාසින්ති සම්බන්ධො. පටිග්ගහෙසීති තං මයා දින්නං පුප්ඵච්ඡත්තං පදුමුත්තරො භගවා සම්පටිච්ඡි, සාදරං සාදියීති අත්ථො. 38. Ubho hatthehi paggayhāti có sự liên kết rằng: “Ta đã nâng lọng hoa được trang hoàng kỹ lưỡng ấy bằng hai tay rồi dâng lên đức Thế Tôn.” Paṭiggahesīti có nghĩa là: “Đức Thế Tôn Padumuttara đã tiếp nhận, đã hoan hỷ nhận lấy với sự trân trọng lọng hoa do ta dâng cúng.” 41. සතපත්තඡත්තං පග්ගය්හාති එකෙකස්මිං පදුමපුප්ඵෙ සතසතපත්තානං වසෙන සතපත්තෙහි පදුමපුප්ඵෙහි ඡාදිතං පුප්ඵච්ඡත්තං පකාරෙන ආදරෙන ගහෙත්වා තාපසො මම අදාසීති අත්ථො. තමහං කිත්තයිස්සාමීති තං තාපසං අහං කිත්තයිස්සාමි පාකටං කරිස්සාමීති අත්ථො. මම භාසතො භාසමානස්ස වචනං සුණොථ මනසි කරොථ. 41. Satapattachattaṃ paggayhāti có nghĩa là: “Vị ẩn sĩ đã cầm lấy lọng hoa được bao phủ bởi những đóa hoa sen trăm cánh, theo cách thức là mỗi đóa hoa sen có một trăm cánh, một cách trân trọng rồi dâng lên cho ta.” Tamahaṃ kittayissāmīti có nghĩa là: “Ta sẽ tán dương, sẽ làm cho vị ẩn sĩ ấy được rạng danh.” Mama bhāsato có nghĩa là: “(Các ngươi) hãy lắng nghe lời nói của ta đang nói đây, hãy tác ý trong tâm.” 42. පඤ්චවීසතිකප්පානීති ඉමිනා පුප්ඵච්ඡත්තදානෙන පඤ්චවීසතිවාරෙ තාවතිංසභවනෙ සක්කො හුත්වා දෙවරජ්ජං කරිස්සතීති සම්බන්ධො. චතුත්තිංසතික්ඛත්තුඤ්චාති චතුත්තිංසතිවාරෙ මනුස්සලොකෙ චක්කවත්තී රාජා භවිස්සති. 42. Pañcavīsatikappānīti có sự liên kết rằng: “Do việc dâng cúng lọng hoa này, vị ấy sẽ làm vua cõi trời hai mươi lăm lần, trở thành vị trời Sakka ở cõi trời Tāvatiṃsa.” Catuttiṃsatikkhattuñcāti có nghĩa là: “Vị ấy sẽ là vị vua Chuyển Luân ở thế giới loài người ba mươi bốn lần.” 43. යං [Pg.12] යං යොනින්ති මනුස්සයොනිආදීසු යං යං ජාතිං සංසරති ගච්ඡති උපපජ්ජති. තත්ථ තත්ථ යොනියං අබ්භොකාසෙ සුඤ්ඤට්ඨානෙ පතිට්ඨන්තං නිසින්නං ඨිතං වා පදුමං ධාරයිස්සති උපරි ඡාදයිස්සතීති අත්ථො. 43. Yaṃ yaṃ yoninti có nghĩa là: “Vị ấy luân chuyển, đi đến, sanh vào dòng dõi nào, trong các dòng dõi loài người và các loài khác. Ở tại dòng dõi ấy, ở nơi chốn ấy, dù đang đứng hay đang ngồi, ở ngoài trời hoặc ở nơi vắng vẻ, đóa hoa sen sẽ được giữ gìn, sẽ che ở bên trên (cho vị ấy).” 45. පකාසිතෙ පාවචනෙති තෙන භගවතො සකලපිටකත්තයෙ පකාසිතෙ දීපිතෙ මනුස්සත්තං මනුස්සජාතිං ලභිස්සති උපපජ්ජිස්සති. මනොමයම්හි කායම්හීති මනෙන ඣානචිත්තෙන නිබ්බත්තොති මනොමයො, යථා චිත්තං පවත්තති, තථා කායං පවත්තෙති චිත්තගතිකං කරොතීති අත්ථො. තම්හි මනොමයෙ කායම්හි සො තාපසො චූළපන්ථකො නාම හුත්වා උත්තමො අග්ගො භවිස්සතීති අත්ථො. සෙසං හෙට්ඨා වුත්තත්තා උත්තානත්තා ච සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. 45. Pakāsite pāvacaneti có nghĩa là: “Khi toàn bộ Tam Tạng Giáo Pháp của đức Thế Tôn ấy được công bố, được làm cho sáng tỏ, vị ấy sẽ có được thân người, sẽ sanh vào dòng dõi loài người.” Manomayamhi kāyamhīti có nghĩa là: “Manomayo là được tạo ra bởi tâm, tức là tâm thiền. Thân được vận hành theo cách thức tâm vận hành, làm cho có sự chuyển động theo tâm.” Tamhi manomaye kāyamhi có nghĩa là: “Ở nơi thân do tâm tạo ấy, vị ẩn sĩ kia sẽ trở thành vị tên là Cūḷapanthaka, là vị tối thượng, là vị cao cả.” Phần còn lại thì dễ hiểu vì đã được nói đến ở phần dưới và vì có ý nghĩa rõ ràng. 52. සරිං කොකනදං අහන්ති අහං භගවතො නිම්මිතචොළකං පරිමජ්ජන්තො කොකනදං පදුමං සරින්ති අත්ථො. තත්ථ චිත්තං විමුච්චි මෙති තස්මිං කොකනදෙ පදුමෙ මය්හං චිත්තං අධිමුච්චි අල්ලීනො, තතො අහං අරහත්තං පාපුණින්ති සම්බන්ධො. 52. Sariṃ kokanadaṃ ahanti có nghĩa là: “Trong khi đang lau chùi miếng vải do đức Thế Tôn hóa hiện, ta đã nhớ đến đóa hoa sen kokanada.” Tattha cittaṃ vimucci meti có sự liên kết rằng: “Ở nơi đóa hoa sen kokanada ấy, tâm của ta đã được giải thoát, không còn dính mắc; do đó, ta đã chứng đắc A-la-hán quả.” 53. අහං මනොමයෙසු චිත්තගතිකෙසු කායෙසු සබ්බත්ථ සබ්බෙසු පාරමිං පරියොසානං ගතො පත්තොති සම්බන්ධො. සෙසං වුත්තනයමෙවාති. 53. Có sự liên kết rằng: “Ta đã đi đến, đã đạt được sự rốt ráo, sự hoàn hảo ở tất cả các thân do tâm tạo, có sự chuyển động theo tâm.” Phần còn lại thì theo phương pháp đã được nói đến. චූළපන්ථකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần Chú giải Apadāna của trưởng lão Cūḷapanthaka đã chấm dứt. 5. පිලින්දවච්ඡත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 5. Phần Chú giải Apadāna của trưởng lão Pilindavaccha නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිකං ආයස්මතො පිලින්දවච්ඡත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තො හෙට්ඨා වුත්තනයෙන සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං දෙවතානං පියමනාපභාවෙන අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා යාවජීවං කුසලං කත්වා තතො චුතො දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සුමෙධස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො. පරිනිබ්බුතෙ භගවති තස්ස ථූපං පූජෙත්වා සඞ්ඝස්ස මහාදානං පවත්තෙත්වා තතො චවිත්වා දෙවමනුස්සෙසු උභයසම්පත්තියො [Pg.13] අනුභවිත්වා අනුප්පන්නෙ බුද්ධෙ චක්කවත්තී රාජා හුත්වා මහාජනං පඤ්චසීලෙසු පතිට්ඨාපෙත්වා සග්ගපරායනං අකාසි. සො අනුප්පන්නෙයෙව අම්හාකං භගවති සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති, පිලින්දොතිස්ස නාමං අකංසු. වච්ඡොති ගොත්තං. සො අපරභාගෙ පිලින්දවච්ඡොති පඤ්ඤායිත්ථ. සංසාරෙ පන සංවෙගබහුලතාය පරිබ්බාජකපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා චූළගන්ධාරං නාම විජ්ජං සාධෙත්වා තාය විජ්ජාය ආකාසචාරී පරචිත්තවිදූ ච හුත්වා රාජගහෙ ලාභග්ගයසග්ගපත්තො පටිවසති. (Bài kệ) bắt đầu bằng Nibbute lokanāthamhi là Apadāna của trưởng lão Pilindavaccha. Vị này cũng là người đã tạo các điều kiện trong thời các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara đã sanh vào gia đình có tài sản lớn ở thành phố Haṃsavatī. Theo phương pháp đã được nói đến ở phần dưới, trong khi đang lắng nghe Giáo pháp ở gần đức Đạo Sư, vị ấy đã nhìn thấy đức Đạo Sư đang đặt một vị tỳ khưu vào địa vị cao cả về phương diện là người đáng yêu quý, đáng hài lòng của chư Thiên. Sau khi mong cầu địa vị đặc biệt ấy, vị ấy đã thực hiện các việc thiện cho đến trọn đời. Sau khi mệnh chung từ nơi ấy, vị ấy đã luân chuyển trong các cõi trời và cõi người, vào thời của đức Thế Tôn Sumedha đã sanh vào gia đình có gia thế. Khi đức Thế Tôn đã viên tịch Niết-bàn, vị ấy đã cúng dường bảo tháp của Ngài và đã thực hiện việc đại thí đến chư Tăng. Sau khi mệnh chung từ nơi ấy, vị ấy đã trải qua hai loại thành tựu ở các cõi trời và cõi người. Khi đức Phật chưa xuất hiện, vị ấy đã là vị vua Chuyển Luân, sau khi làm cho đại chúng an trú trong năm giới, vị ấy đã làm cho họ có cõi trời là nơi tái sanh. Vị ấy, trong khi đức Thế Tôn của chúng ta chưa xuất hiện, đã sanh vào gia đình Bà-la-môn ở Sāvatthī. Họ đã đặt tên cho vị ấy là Pilinda. Vaccha là tên dòng họ. Về sau, vị ấy được biết đến với tên gọi Pilindavaccha. Tuy nhiên, ở trong vòng luân hồi, do có nhiều sự xúc động nên vị ấy đã xuất gia theo lối sống của các du sĩ, đã thành tựu môn học gọi là Cūḷagandhāra. Do môn học ấy, vị ấy đã có thể đi lại trên không và biết được tâm của người khác, đã đạt được lợi lộc và danh tiếng cao tột rồi sinh sống ở thành Rājagaha. අථ අම්හාකං භගවා අභිසම්බුද්ධො හුත්වා අනුක්කමෙන රාජගහං උපගතො. තතො පට්ඨාය බුද්ධානුභාවෙන තස්ස සා විජ්ජා න සම්පජ්ජති, අත්තනො කිච්චං න සාධෙති. සො චින්තෙසි – ‘‘සුතං ඛො පනෙතං ආචරියපාචරියානං භාසමානානං ‘යත්ථ මහාගන්ධාරවිජ්ජා ධරති, තත්ථ චූළගන්ධාරවිජ්ජා න සම්පජ්ජතී’ති සමණස්ස පන ගොතමස්ස ආගතකාලතො පට්ඨාය නායං මම විජ්ජා සම්පජ්ජති, නිස්සංසයං සමණො ගොතමො මහාගන්ධාරවිජ්ජං ජානාති, යංනූනාහං තං පයිරුපාසිත්වා තස්ස සන්තිකෙ තං විජ්ජං පරියාපුණෙය්‍ය’’න්ති. සො භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච – ‘‘අහං, මහාසමණ, තව සන්තිකෙ එකං විජ්ජං පරියාපුණිතුකාමො, ඔකාසං මෙ කරොහී’’ති. ‘‘තෙන හි මම සන්තිකෙ පබ්බජාහී’’ති ආහ. සො ‘‘විජ්ජාය පරිකම්මං පබ්බජ්ජා’’ති මඤ්ඤමානො පබ්බජි. තස්ස භගවා ධම්මං කථෙත්වා චරිතානුකූලං කම්මට්ඨානං අදාසි. සො උපනිස්සයසම්පන්නතාය නචිරස්සෙව විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. Khi ấy, đức Thế Tôn của chúng ta, sau khi đã hoàn toàn giác ngộ, đã tuần tự đi đến thành Rājagaha. Kể từ đó, do oai lực của đức Phật, môn học kia của vị ấy đã không được thành tựu, đã không thể hoàn thành công việc của mình. Vị ấy đã suy nghĩ: “Điều này quả thật đã được nghe từ lời nói của các vị thầy và thầy của các vị thầy rằng: ‘Ở nơi nào có môn học Mahāgandhāra, ở nơi đó môn học Cūḷagandhāra không được thành tựu.’ Kể từ khi sa-môn Gotama đến, môn học này của ta đã không được thành tựu. Không còn nghi ngờ gì nữa, sa-môn Gotama biết được môn học Mahāgandhāra. Chắc chắn ta nên gần gũi vị ấy, rồi nên học hỏi môn học ấy ở gần vị ấy.” Vị ấy, sau khi đã đi đến gần đức Thế Tôn, đã nói lên lời này: “Thưa Đại sa-môn, tôi có mong muốn học hỏi một môn học ở gần ngài. Xin ngài hãy cho phép tôi.” (Đức Phật) đã dạy rằng: “Nếu vậy, ngươi hãy xuất gia ở gần ta.” Vị ấy, trong khi nghĩ rằng: “Việc xuất gia là sự chuẩn bị cho môn học,” đã xuất gia. Đức Thế Tôn, sau khi đã thuyết giảng Giáo pháp cho vị ấy, đã ban cho đề mục thiền định thích hợp với căn tánh. Vị ấy, do có đầy đủ duyên lành, không bao lâu sau đã thiết lập thiền minh sát rồi đã chứng đắc A-la-hán quả. 55. යා පන පුරිමජාතියං තස්සොවාදෙ ඨත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්තා දෙවතා, තා කතඤ්ඤුතං නිස්සාය තස්මිං සඤ්ජාතබහුමානා සායං පාතං ථෙරං පයිරුපාසිත්වා ගච්ඡන්ති. තස්මා නං භගවා දෙවතානං අතිවිය පියමනාපභාවෙන අග්ගභාවෙ ඨපෙසි ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං දෙවතානං පියමනාපානං යදිදං පිලින්දවච්ඡො’’ති (අ. නි. 1.209, 215). එවං සො පත්තඅග්ගට්ඨානො අත්තනො පුබ්බකම්මං අනුස්සරිත්වා පීතිසොමනස්සවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිමාහ. 55. Vị thiên nhân nào ở kiếp trước đã an trú trong lời giáo huấn của vị ấy, được sanh lên cõi trời, vị ấy do nương vào lòng biết ơn nên đã phát sanh sự kính trọng to lớn đối với vị trưởng lão ấy, rồi sáng chiều đi đến hầu hạ vị trưởng lão. Do đó, đức Thế Tôn đã đặt ngài vào địa vị tối thắng về phương diện được chư thiên vô cùng yêu mến: ‘Này các Tỳ khưu, trong hàng đệ tử Tỳ khưu của ta, người được chư thiên yêu mến, đây là Pilindavaccha.’ (a. ni. 1.209, 215). Như vậy, ngài đã đạt được địa vị tối thắng, khi tưởng nhớ lại tiền nghiệp của mình, do năng lực của hỷ và ưu, ngài đã tuyên thuyết về tiền thân hạnh của mình, bắt đầu bằng câu: ‘Khi bậc Lãnh Đạo Thế Gian đã tịch diệt...’ තත්ථ [Pg.14] කාමරූපාරූපලොකස්ස නාථො පධානොති ලොකනාථො. මෙධා වුච්චන්ති සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණඅනාවරණඤාණාදයො, සුන්දරා, පසට්ඨා වා මෙධා යස්ස සො සුමෙධො, අග්ගො ච සො පුග්ගලො චාති අග්ගපුග්ගලො, තස්මිං සුමෙධෙ ලොකනායකෙ අග්ගපුග්ගලෙ ඛන්ධපරිනිබ්බානෙන නිබ්බුතෙ සතීති සම්බන්ධො. පසන්නචිත්තො සුමනොති සද්ධාය පසාදිතචිත්තො සොමනස්සෙන සුන්දරමනො අහං තස්ස සුමෙධස්ස භගවතො ථූපපූජං චෙතියපූජං අකාසින්ති අත්ථො. Trong ấy, bậc lãnh đạo, bậc chủ chốt của cõi Dục, cõi Sắc, và cõi Vô Sắc, nên gọi là Lãnh Đạo Thế Gian (Lokanātha). Trí tuệ (medhā) được gọi là Toàn Tri Kiến, Vô Ngại Kiến, v.v... Vị nào có trí tuệ tốt đẹp, ưu tú, vị ấy là Sumedha. Vị ấy là bậc tối thắng và cũng là một cá nhân, nên gọi là Bậc Tối Thắng (Aggapuggala). Câu này có liên hệ như sau: ‘Khi bậc Sumedha, vị Lãnh Đạo Thế Gian, Bậc Tối Thắng ấy đã tịch diệt bằng sự viên tịch của các uẩn.’ ‘Tâm tịnh tín, ý hoan hỷ’ có nghĩa là: ‘Ta, với tâm được làm cho trong sạch bởi đức tin, với ý tốt đẹp do sự hoan hỷ, đã thực hiện việc cúng dường bảo tháp, cúng dường tháp thờ của đức Thế Tôn Sumedha ấy.’ 56. යෙ ච ඛීණාසවා තත්ථාති තස්මිං සමාගමෙ යෙ ච ඛීණාසවා පහීනකිලෙසා ඡළභිඤ්ඤා ඡහි අභිඤ්ඤාහි සමන්නාගතා මහිද්ධිකා මහන්තෙහි ඉද්ධීහි සමන්නාගතා සන්ති, තෙ සබ්බෙ ඛීණාසවෙ අහං තත්ථ සමානෙත්වා සුට්ඨු ආදරෙන ආනෙත්වා සඞ්ඝභත්තං සකලසඞ්ඝස්ස දාතබ්බභත්තං අකාසිං තෙසං භොජෙසින්ති අත්ථො. 56. ‘Và những vị Lậu Tận ở nơi ấy’ có nghĩa là: ‘Trong cuộc hội họp ấy, những vị nào là bậc Lậu Tận, đã đoạn trừ phiền não, là bậc Lục Thông, sở hữu sáu loại thắng trí, là bậc Đại Thần Lực, sở hữu các thần thông vĩ đại, ta đã mời tất cả các vị Lậu Tận ấy đến đó, tức là đã thỉnh mời với lòng tôn kính hết mực, và đã thực hiện việc cúng dường bữa ăn đến chư Tăng, tức là đã dâng bữa ăn nên được cúng dường đến toàn thể chư Tăng, đã cho các vị ấy dùng bữa.’ 57. උපට්ඨාකො තදා අහූති තදා මම සඞ්ඝභත්තදානකාලෙ සුමෙධස්ස භගවතො නාමෙන සුමෙධො නාම උපට්ඨාකසාවකො අහු අහොසීති අත්ථො. සො සාවකො මය්හං පූජාසක්කාරං අනුමොදිත්ථ අනුමොදිතො ආනිසංසං කථෙසීති අත්ථො. 57. ‘Khi ấy, ta là người thị giả’ có nghĩa là: ‘Khi ấy, vào lúc ta cúng dường bữa ăn đến chư Tăng, có một vị đệ tử thị giả của đức Thế Tôn Sumedha, tên là Sumedha.’ ‘Vị đệ tử ấy đã tùy hỷ sự cúng dường và tôn trọng của ta,’ có nghĩa là: ‘Vị ấy đã tùy hỷ và đã thuyết về quả báu.’ 58. තෙන චිත්තප්පසාදෙනාති තෙන ථූපපූජාකරණවසෙන උප්පන්නෙන චිත්තප්පසාදෙන දෙවලොකෙ දිබ්බවිමානං උපපජ්ජිං උපගතො අස්මීති අත්ථො, තත්ථ නිබ්බත්තොම්හීති වුත්තං හොති. ඡළාසීතිසහස්සානීති තස්මිං විමානෙ ඡ අසීතිසහස්සානි දෙවච්ඡරායො මෙ මය්හං චිත්තං රමිංසු රමාපෙසුන්ති සම්බන්ධො. 58. ‘Do tâm tịnh tín ấy’ có nghĩa là: ‘Do tâm tịnh tín phát sanh nhờ việc cúng dường bảo tháp ấy, ta đã sanh vào, đã đi đến một thiên cung ở cõi trời,’ tức là đã được sanh ra ở nơi ấy. ‘Tám mươi sáu ngàn’ có liên hệ như sau: ‘Trong thiên cung ấy, tám mươi sáu ngàn thiên nữ đã làm cho tâm ta vui thích, đã làm cho ta hoan hỷ.’ 59. මමෙව අනුවත්තන්තීති තා අච්ඡරායො සබ්බකාමෙහි දිබ්බෙහි රූපාදිවත්ථුකාමෙහි උපට්ඨහන්තියො මමං එව අනුවත්තන්ති මම වචනං අනුකරොන්ති සදා නිච්චකාලන්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 59. ‘Chỉ theo ta mà thôi’ có nghĩa là: ‘Các thiên nữ ấy, trong khi hầu hạ bằng tất cả các dục lạc của cõi trời, tức các dục liên quan đến sắc, v.v..., chỉ theo ta mà thôi, làm theo lời nói của ta, luôn luôn, vào mọi lúc.’ Phần còn lại thì dễ hiểu. පිලින්දවච්ඡත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần Chú Giải Thiên Cung Sự của Trưởng Lão Pilindavaccha đã chấm dứt. 6. රාහුලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 6. Chú Giải Thiên Cung Sự của Trưởng Lão Rāhula පදුමුත්තරස්ස [Pg.15] භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො රාහුලත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ආයස්මා පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං සික්ඛාකාමානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සයම්පි තං ඨානන්තරං පත්ථෙන්තො සෙනාසනවිසොධනවිජ්ජොතනාදිකං උළාරං පුඤ්ඤං කත්වා පණිධානං අකාසි. සො තතො චවිත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ අම්හාකං බොධිසත්තං පටිච්ච යසොධරාය දෙවියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තිත්වා රාහුලොති ලද්ධනාමො මහතා ඛත්තියපරිවාරෙන වඩ්ඪි. තස්ස පබ්බජ්ජාවිධානං ඛන්ධකෙ (මහාව. 105) ආගතමෙව. සො පබ්බජිත්වා සත්ථු සන්තිකෙ අනෙකෙහි සුත්තපදෙහි සුලද්ධොවාදො පරිපක්කඤාණො විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. අරහා පන හුත්වා අත්තනො පටිපත්තිං පච්චවෙක්ඛිත්වා අඤ්ඤං බ්‍යාකරොන්තො – Câu bắt đầu bằng ‘Padumuttarassa bhagavato’ là thiên cung sự của trưởng lão Rāhula. Vị trưởng lão này cũng đã tạo lập căn lành nơi các bậc Chánh Đẳng Giác trong quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, trong khi tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, ngài đã sanh vào một gia đình danh giá vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara. Khi đã đến tuổi trưởng thành, trong khi lắng nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, ngài thấy bậc Đạo Sư đặt một vị Tỳ khưu vào địa vị tối thắng trong số những người ham học hỏi. Tự mình cũng mong muốn địa vị ấy, ngài đã làm phước thiện to lớn như dọn dẹp trú xứ, thắp đèn, v.v... và đã phát nguyện. Vị ấy sau khi mệnh chung từ đó, trong khi luân hồi trong cõi trời và cõi người, hưởng thụ cả hai loại thành tựu, vào thời đức Phật hiện tại, do duyên với Bồ tát của chúng ta, ngài đã sanh vào lòng của công nương Yasodharā, được đặt tên là Rāhula, và lớn lên với đoàn tùy tùng Sát-đế-lỵ đông đảo. Nghi thức xuất gia của ngài đã được đề cập trong thiên Khandhaka (mahāva. 105). Sau khi xuất gia, ngài đã nhận được lời giáo huấn tốt đẹp qua nhiều bài kinh từ nơi bậc Đạo Sư, với trí tuệ chín muồi, ngài đã nỗ lực tu tập minh sát và đã chứng đắc A-la-hán quả. Sau khi trở thành bậc A-la-hán, trong khi quán xét lại sự thực hành của mình và tuyên thuyết cho người khác, ngài đã nói: ‘‘උභයෙනෙව සම්පන්නො, රාහුලභද්දොති මං විදූ; යඤ්චම්හි පුත්තො බුද්ධස්ස, යඤ්ච ධම්මෙසු චක්ඛුමා. ‘Thành tựu cả hai phương diện, người ta biết ta là Rāhula Hiền Thiện; vì ta là con của đức Phật, và vì ta có mắt trong các pháp.’ ‘‘යඤ්ච මෙ ආසවා ඛීණා, යඤ්ච නත්ථි පුනබ්භවො; අරහා දක්ඛිණෙය්‍යොම්හි, තෙවිජ්ජො අමතද්දසො. ‘Vì các lậu hoặc của ta đã tận, và vì không còn tái sanh; ta là bậc A-la-hán, đáng được cúng dường, bậc Tam Minh, người đã thấy Bất Tử.’ ‘‘කාමන්ධා ජාලපච්ඡන්නා, තණ්හාඡදනඡාදිතා; පමත්තබන්ධුනා බන්ධා, මච්ඡාව කුමිනා මුඛෙ. ‘Bị mù lòa bởi dục vọng, bị che phủ bởi lưới, bị bao bọc bởi màn che ái dục; bị trói buộc bởi người bà con là sự dể duôi, như cá ở miệng lờ.’ ‘‘තං කාමං අහමුජ්ඣිත්වා, ඡෙත්වා මාරස්ස බන්ධනං; සමූලං තණ්හමබ්බුය්හ, සීතිභූතොස්මි නිබ්බුතො’’ති. (ථෙරගා. 295-298); ‘Ta, sau khi từ bỏ dục vọng ấy, cắt đứt sự trói buộc của Ma vương; nhổ tận gốc rễ ái dục, đã trở nên thanh lương, đã tịch diệt.’ (theragā. 295-298); චතස්සො ගාථා අභාසි. තත්ථ උභයෙනෙව සම්පන්නොති ජාතිසම්පදා පටිපත්තිසම්පදාති උභයසම්පත්තියාපි සම්පන්නො සමන්නාගතො. රාහුලභද්දොති මං විදූති ‘‘රාහුලභද්දො’’ති මං සබ්‍රහ්මචාරිනො සඤ්ජානන්ති. තස්ස හි ජාතසාසනං සුත්වා බොධිසත්තෙන, ‘‘රාහු, ජාතො, බන්ධනං ජාත’’න්ති වුත්තවචනං උපාදාය සුද්ධොදනමහාරාජා ‘‘රාහුලො’’ති නාමං [Pg.16] ගණ්හි. තත්ථ ආදිතො පිතරා වුත්තපරියායමෙව ගහෙත්වා ආහ – ‘‘රාහුලභද්දොති මං විදූ’’ති. භද්දොති පසංසාවචනමෙව. අපරභාගෙ සත්ථා තං සික්ඛාකාමභාවෙන අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං සික්ඛාකාමානං යදිදං රාහුලො’’ති (අ. නි. 1.209). Ngài đã nói bốn câu kệ. Trong đó, ‘thành tựu cả hai phương diện’ có nghĩa là thành tựu, sở hữu cả hai sự thành tựu là sự thành tựu về dòng dõi và sự thành tựu về thực hành. ‘Người ta biết ta là Rāhula Hiền Thiện’ có nghĩa là các vị đồng phạm hạnh biết ta là ‘Rāhula Hiền Thiện’. Bởi vì, sau khi nghe tin về sự ra đời của ngài, Bồ tát đã nói: ‘Một Rāhu đã sanh, một sự trói buộc đã sanh.’ Dựa vào lời nói ấy, vua Suddhodana đã đặt tên là ‘Rāhula’. Ở đây, ngài đã lấy chính cách nói ban đầu của phụ thân mà nói rằng: ‘Người ta biết ta là Rāhula Hiền Thiện.’ ‘Hiền Thiện’ (Bhaddo) chính là một lời tán thán. Về sau, bậc Đạo Sư đã đặt ngài vào địa vị tối thắng về phương diện ham học hỏi: ‘Này các Tỳ khưu, trong hàng đệ tử Tỳ khưu của ta, người ham học hỏi, đây là Rāhula.’ (a. ni. 1.209). 68. එවං සො පත්තඑතදග්ගට්ඨානො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතොතිආදිමාහ. සත්තභූමිම්හි පාසාදෙති පසාදං සොමනස්සං ජනෙතීති පාසාදො. උපරූපරි ඨිතා සත්ත භූමියො යස්මිං පාසාදෙ සොයං සත්තභූමි, තස්මිං සත්තභූමිම්හි පාසාදෙ. ආදාසං සන්ථරිං අහන්ති ආදාසතලං නිප්ඵාදෙත්වා ලොකජෙට්ඨස්ස භගවතො තාදිනො අහං සන්ථරං අදාසිං, සන්ථරිත්වා පූජෙසින්ති අත්ථො. 68. Như vậy, vị ấy đã đạt đến địa vị tối thượng, khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử hạnh nguyện của mình, đã nói lên (những lời kệ) bắt đầu là “padumuttarassa bhagavato.” (Trong câu kệ) “Sattabhūmimhi pāsāde” (trong tòa lâu đài bảy tầng), (từ) pāsādo (lâu đài) là vì làm sanh khởi sự trong sáng, sự hoan hỷ. Tòa lâu đài nào có bảy tầng được xây chồng lên nhau thì được gọi là sattabhūmi (bảy tầng). Tasmiṃ sattabhūmimhi pāsāde có nghĩa là trong tòa lâu đài bảy tầng ấy. (Trong câu kệ) “Ādāsaṃ santhariṃ ahaṃ” (ta đã trải tấm gương), có nghĩa là: Ta đã làm ra một mặt sàn như mặt gương rồi đã dâng tấm thảm trải đến đức Thế Tôn, bậc Tādī, bậc Tối Thắng trong thế gian; nghĩa là, sau khi trải ra, ta đã cúng dường. 69. ඛීණාසවසහස්සෙහීති අරහන්තසහස්සෙහි පරිකිණ්ණො පරිවුතො. ද්විපදින්දො ද්විපදානං ඉන්දො සාමි නරාසභො මහාමුනි ගන්ධකුටිං තෙහි සහ උපාගමි පාවිසීති අත්ථො. 69. (Trong câu kệ) “Khīṇāsavasahassehi” (với một ngàn vị lậu tận), có nghĩa là được bao quanh, được hộ tống bởi một ngàn vị A-la-hán. Dvipadindo là bậc chủ, bậc chúa của chúng hai chân. Narāsabho (nhân ngưu), Mahāmuni (đại ẩn sĩ) cùng với các vị ấy đã đi đến, đã đi vào hương thất. Đây là ý nghĩa. 70. විරොචෙන්තො ගන්ධකුටින්ති තං ගන්ධකුටිං සොභයමානො දෙවානං දෙවො දෙවදෙවො නරානං ආසභො නරාසභො ජෙට්ඨො සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසීදිත්වා ඉමා බ්‍යාකරණගාථායො අභාසථ කථෙසීති සම්බන්ධො. 70. (Trong câu kệ) “Virocento gandhakuṭin” (làm rực rỡ hương thất), có nghĩa là trong khi làm cho hương thất ấy được rực rỡ, bậc Thiên-trung-Thiên là vị trời của các vị trời, bậc Nhân Ngưu là bậc ngưu vương của loài người, bậc Tối Thắng, bậc Đạo Sư, sau khi ngồi xuống giữa chúng Tỳ-khưu Tăng, đã nói, đã thuyết lên những câu kệ thọ ký này. Đây là sự liên kết. 71. යෙනායං ජොතිතා සෙය්‍යාති යෙන උපාසකෙන අයං පාසාදසඞ්ඛාතා සෙය්‍යා ජොතිතා පභාසිතා පජ්ජලිතා. ආදාසොව කංසලොහමයං ආදාසතලං ඉව සුට්ඨු සමං කත්වා සන්ථතා. තං උපාසකං කිත්තයිස්සාමි පාකටං කරිස්සාමීති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. 71. (Trong câu kệ) “Yenāyaṃ jotitā seyyā” (chỗ nghỉ ngơi này được người nào làm cho rực rỡ), có nghĩa là: Chỗ nghỉ ngơi này, được gọi là tòa lâu đài, đã được vị cận sự nam nào làm cho rực rỡ, làm cho sáng chói, làm cho bừng cháy. (Câu) “Ādāsova” (như tấm gương) có nghĩa là được trải ra, sau khi được làm cho bằng phẳng một cách tốt đẹp giống như mặt gương bằng đồng thau. (Câu) “Taṃ upāsakaṃ kittayissāmi” (ta sẽ tán dương vị cận sự nam ấy), có nghĩa là: Ta sẽ làm cho được tỏ tường. Phần còn lại thì dễ hiểu. 81. අට්ඨානමෙතං යං තාදීති යං යෙන කාරණෙන තාදී ඉට්ඨානිට්ඨෙසු අකම්පියසභාවත්තා තාදී අගාරෙ ඝරාවාසෙ රතිං අල්ලීනභාවං අජ්ඣගා පාපුණි, එතං කාරණං අට්ඨානං අකාරණන්ති අත්ථො. 81. (Trong câu kệ) “Aṭṭhānametaṃ yaṃ tādī” (điều này không thể xảy ra, rằng bậc Tādī), có nghĩa là: Vì lý do nào đó, bậc Tādī — được gọi là Tādī vì có bản tánh không lay động giữa những điều khả ý và bất khả ý — lại có thể đạt đến, có thể đi đến sự ưa thích, trạng thái dính mắc trong đời sống tại gia, trong nếp sống gia đình; lý do ấy là điều không thể có, là phi lý. 82. නික්ඛමිත්වා [Pg.17] අගාරස්මාති ඝරාවාසතො නික්ඛමිත්වා තං තිණදලමිව පරිච්චජිත්වා සුබ්බතො සුසික්ඛිතො පබ්බජිස්සති. රාහුලො නාම නාමෙනාති සුද්ධොදනමහාරාජෙන පෙසිතං කුමාරස්ස ජාතසාසනං සුත්වා පිතරා සිද්ධත්ථෙන, ‘‘රාහු ජාතො, බන්ධනං ජාත’’න්ති වුත්තනාමත්තා රාහුලො නාමාති අත්ථො. ‘‘යථා චන්දසූරියානං විමානපභාය කිලිට්ඨකරණෙන රාහු අසුරින්දො උපෙති ගච්ඡති, එවමෙවායං මම අභිනික්ඛමනපබ්බජ්ජාදීනං අන්තරායං කරොන්තොරිව ජාතො’’ති අධිප්පායෙන, ‘‘රාහු ජාතොති ආහා’’ති දට්ඨබ්බං. අරහා සො භවිස්සතීති සො තාදිසො උපනිස්සයසම්පන්නො විපස්සනායං යුත්තප්පයුත්තො අරහා ඛීණාසවො භවිස්සතීති අත්ථො. 82. (Trong câu kệ) “Nikkhamitvā agārasmā” (sau khi từ bỏ gia đình), có nghĩa là: Sau khi xuất gia từ đời sống gia đình, từ bỏ nó như cọng cỏ, vị ấy sẽ xuất gia với hạnh kiểm tốt đẹp, với sự tu tập tốt đẹp. (Trong câu kệ) “Rāhulo nāma nāmena” (tên là Rāhula), có nghĩa là: Sau khi nghe tin báo về sự ra đời của hoàng tử do đức vua Suddhodana gởi đến, người cha là Siddhattha đã nói rằng: “Một rāhu đã sanh ra, một trói buộc đã sanh ra.” Do vì được đặt tên theo lời nói ấy nên có tên là Rāhula. Cần phải hiểu rằng: Ngài đã nói “một rāhu đã sanh ra” với ý nghĩa rằng: “Giống như asura Rāhu đến, đi đến bằng cách làm ô uế ánh sáng của cung điện mặt trăng và mặt trời, cũng vậy, đứa trẻ này đã sanh ra như thể để tạo ra chướng ngại cho việc đại xuất gia và xuất gia của ta.” (Trong câu kệ) “Arahā so bhavissati” (vị ấy sẽ là bậc A-la-hán), có nghĩa là: Vị ấy, người có đầy đủ duyên lành như vậy, chuyên tâm và nỗ lực trong thiền quán, sẽ trở thành bậc A-la-hán, bậc đã tận diệt các lậu hoặc. 83. කිකීව අණ්ඩං රක්ඛෙය්‍යාති අණ්ඩං බීජං රක්ඛමානා කිකී සකුණී ඉව අප්පමත්තො සීලං රක්ඛෙය්‍ය, චාමරී විය වාලධින්ති වාලං රක්ඛමානා කණ්ඩකෙසු වාලෙ ලග්ගන්තෙ භින්දනභයෙන අනාකඩ්ඪිත්වා මරමානා චාමරී විය ජීවිතම්පි පරිච්චජිත්වා සීලං අභින්දිත්වා රක්ඛෙය්‍ය. නිපකො සීලසම්පන්නොති නෙපක්කං වුච්චති පඤ්ඤා, තෙන නෙපක්කෙන සමන්නාගතො නිපකො ඛණ්ඩඡිද්දාදිභාවං අපාපෙත්වා රක්ඛණතො සීලසම්පන්නො භවිස්සතීති එවං සො භගවා බ්‍යාකරණමකාසි. සො එවං පත්තඅරහත්තඵලො එකදිවසං විවෙකට්ඨානෙ නිසින්නො සොමනස්සවසෙන එවං රක්ඛිං මහාමුනීතිආදිමාහ. තං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 83. (Trong câu kệ) “Kikīva aṇḍaṃ rakkheyya” (nên hộ trì như chim trĩ hộ trì trứng), có nghĩa là: Nên không dể duôi hộ trì giới hạnh giống như con chim trĩ mái bảo vệ trứng của nó. (Trong câu kệ) “Cāmarī viya vāladhin” (như con bò yak hộ trì đuôi), có nghĩa là: Giống như con bò yak, trong khi bảo vệ đuôi của nó, khi lông đuôi bị vướng vào bụi gai, nó thà chết chứ không kéo ra vì sợ làm đứt lông, cũng vậy, nên từ bỏ cả mạng sống mà hộ trì giới hạnh, không để bị vi phạm. (Trong câu kệ) “Nipako sīlasampanno” (người trí tuệ, đầy đủ giới hạnh), có nghĩa là: Trí tuệ được gọi là nepakka, người có được trí tuệ nepakka ấy được gọi là nipako (người trí tuệ). Do vì hộ trì không để cho giới bị sứt mẻ, bị tỳ vết, nên sẽ là người đầy đủ giới hạnh. Như vậy, đức Thế Tôn ấy đã thọ ký. Vị ấy (Rāhula), sau khi đã chứng đắc quả vị A-la-hán như thế, vào một ngày nọ, trong khi đang ngồi ở một nơi thanh vắng, do tâm hoan hỷ, đã nói lên (những lời kệ) bắt đầu là “evaṃ rakkhiṃ mahāmuni.” Điều ấy thì dễ hiểu. රාහුලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần Chú giải về Bổn sanh truyện của Trưởng lão Rāhula đã chấm dứt. 7. උපසෙනවඞ්ගන්තපුත්තත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 7. Chú giải Bổn sanh truyện của Trưởng lão Upasena Vaṅgantaputta පදුමුත්තරං භගවන්තන්තිආදිකං ආයස්මතො උපසෙනවඞ්ගන්තපුත්තත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං සමන්තපාසාදිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සත්ථු අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා යාවජීවං කුසලං කත්වා [Pg.18] දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ නාලකගාමෙ රූපසාරී බ්‍රාහ්මණියා කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්ති, උපසෙනොතිස්ස නාමං අහොසි. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා උපසම්පදාය එකවස්සිකො ‘‘අරියගබ්භං වඩ්ඪෙමී’’ති එකං කුලපුත්තං අත්තනො සන්තිකෙ උපසම්පාදෙත්වා තෙන සද්ධිං සත්ථු සන්තිකං ගතො. සත්ථාරා චස්ස තස්ස අවස්සිකස්ස භික්ඛුනො සද්ධිවිහාරිකභාවං සුත්වා ‘‘අතිලහුං ඛො ත්වං, මොඝපුරිස, බාහුල්ලාය ආවත්තො’’ති (මහාව. 75) ගරහිතො ‘‘ඉදානාහං යදි පරිසං නිස්සාය සත්ථාරා ගරහිතො, පරිසංයෙව පන නිස්සාය සත්ථු පසාදං කරිස්සාමී’’ති විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. අරහා පන හුත්වා සයම්පි සබ්බෙ ධුතඞ්ගධම්මෙ සමාදාය වත්තති, අඤ්ඤෙපි තදත්ථාය සමාදපෙසි, තෙන නං භගවා සමන්තපාසාදිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. සො අපරෙන සමයෙන කොසම්බියං කලහෙ උප්පන්නෙ භික්ඛුසඞ්ඝෙ ච ද්විධාභූතෙ එකෙන භික්ඛුනා තං කලහං පරිවජ්ජිතුකාමෙන ‘‘එතරහි ඛො කලහො උප්පන්නො, භික්ඛුසඞ්ඝො ච ද්විධාභූතො, කථං නු ඛො මයා පටිපජ්ජිතබ්බ’’න්ති පුට්ඨො විවෙකවාසතො පට්ඨාය තස්ස පටිපත්තිං කථෙසි. එවං ථෙරො තස්ස භික්ඛුනො ඔවාදදානාපදෙසෙන අත්තනො තථා පටිපන්නභාවං දීපෙන්තො අඤ්ඤං බ්‍යාකාසි. Câu chuyện bắt đầu bằng ‘Padumuttaraṃ bhagavantaṃ’ là Apadāna (sự tích) của trưởng lão Upasena Vaṅgantaputta. Vị này cũng đã tạo phước duyên nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đó đây đã tích lũy các công đức là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, ngài sanh ra trong một gia đình ở thành Haṃsavatī, khi đến tuổi trưởng thành đã đến gần đức Đạo Sư và nghe Pháp. Khi thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thượng trong số những vị làm cho (người khác) có đức tin trong sáng khắp nơi, ngài đã làm một hành động tạo phước duyên nơi đức Đạo Sư và mong cầu địa vị ấy. Ngài đã làm các việc thiện cho đến trọn đời, luân hồi trong cõi trời và cõi người. Vào thời đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh trong bụng của bà-la-môn nữ Rūpasārī ở làng Nālaka, tên của ngài là Upasena. Vị ấy, khi đến tuổi trưởng thành, đã học thuộc ba bộ kinh Vệ-đà, nghe Pháp nơi đức Đạo Sư, có được đức tin, rồi xuất gia. Sau khi thọ cụ túc giới được một hạ, với ý nghĩ “Ta sẽ làm cho dòng dõi Thánh nhân tăng trưởng”, ngài đã tế độ cho một thiện gia nam tử thọ cụ túc giới nơi mình, rồi cùng với vị ấy đi đến chỗ đức Đạo Sư. Và đức Đạo Sư, khi nghe về việc vị tỳ khưu chưa đủ hạ này có đệ tử cùng ở, đã quở trách rằng: “Này kẻ rỗng tuếch, ngươi quả thật quá vội vàng, ngươi đã hướng đến sự sung túc (vật chất)”. (Ngài nghĩ rằng:) “Bây giờ, nếu ta bị đức Đạo Sư quở trách vì nương vào hội chúng, thì ta sẽ làm cho đức Đạo Sư hoan hỷ cũng chính bằng cách nương vào hội chúng”. Trong khi thực hành công phu thiền quán, ngài không bao lâu đã chứng đắc quả A-la-hán. Và sau khi trở thành bậc A-la-hán, tự mình cũng thọ trì và thực hành tất cả các pháp đầu-đà, và cũng khuyến khích những người khác thọ trì vì lợi ích ấy. Do đó, đức Thế Tôn đã đặt ngài vào địa vị tối thượng trong số những vị làm cho (người khác) có đức tin trong sáng khắp nơi. Vị ấy, vào một thời gian sau, khi cuộc tranh cãi khởi lên ở Kosambī và Tăng chúng bị chia làm hai phe, đã được một vị tỳ khưu muốn tránh cuộc tranh cãi ấy hỏi rằng: “Bạch ngài, nay cuộc tranh cãi đã khởi lên, và Tăng chúng đã bị chia làm hai phe, con nên thực hành như thế nào?”. Ngài đã nói về sự thực hành cho vị ấy, bắt đầu từ việc sống độc cư. Như vậy, vị trưởng lão, qua việc ban lời giáo huấn cho vị tỳ khưu ấy, đã giải thích một điều khác, nhằm chỉ rõ tình trạng thực hành của chính mình cũng như vậy. 86. සො එවං පත්තඑතදග්ගට්ඨානො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරං භගවන්තන්තිආදිමාහ. පබ්භාරම්හි නිසීදන්තන්ති පුරතො භාරං නමිතං ඔනමිතන්ති පබ්භාරං විවෙකකාමං වනමජ්ඣෙ සයංජාතපබ්බතපබ්භාරෙ නිසින්නං නරුත්තමං භගවන්තං අහං උපගච්ඡිං සමීපං ගතොති අත්ථො. 86. Vị ấy, sau khi đã đạt được địa vị tối thượng như vậy, nhớ lại tiền nghiệp của mình, do năng lực của sự hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về câu chuyện tiền thân của mình, đã nói (những câu kệ) bắt đầu bằng ‘Padumuttaraṃ bhagavantaṃ’. (Trong câu) ‘Pabbhāramhi nisīdantaṃ’ (đang ngự trên sườn núi), ‘pabbhāraṃ’ có nghĩa là sườn núi dốc, nghiêng về phía trước. (Câu kệ có nghĩa là:) Ta đã đến gần đức Thế Tôn, bậc Tối Thượng trong loài người, đấng mong muốn sự yên tĩnh, đang ngự trên sườn núi tự nhiên hình thành giữa rừng. ‘Upagacchiṃ’ (đã đến gần) có nghĩa là đã đi đến gần. 87. කණිකාරපුප්ඵ දිස්වාති තථා උපගච්ඡන්තො තස්මිං පදෙසෙ සුපුප්ඵිතං කණිකාරං දිස්වා. වණ්ටෙ ඡෙත්වානහං තදාති තස්මිං තථාගතස්ස දිට්ඨකාලෙ තං පුප්ඵං වණ්ටෙ වණ්ටස්මිං ඡෙත්වාන ඡින්දිත්වාන. අලඞ්කරිත්වා ඡත්තම්හීති තෙන පුප්ඵෙන ඡත්තං ඡාදෙත්වා. බුද්ධස්ස අභිරොපයින්ති පබ්භාරෙ නිසින්නස්ස බුද්ධස්ස මුද්ධනි අකාසින්ති අත්ථො. 87. (Câu) ‘Kaṇikārapupphaṃ disvā’ (thấy hoa kaṇikāra) có nghĩa là: trong khi đi đến như vậy, đã thấy cây kaṇikāra đang nở hoa rộ ở nơi ấy. (Câu) ‘Vaṇṭe chetvānahaṃ tadā’ (khi ấy, ta đã ngắt ở cuống) có nghĩa là: vào lúc thấy đức Như Lai ấy, đã ngắt, đã cắt đóa hoa ấy ở cuống. (Câu) ‘Alaṅkaritvā chattamhi’ (sau khi trang hoàng trên lọng) có nghĩa là: đã che lọng bằng đóa hoa ấy. (Câu) ‘Buddhassa abhiropayiṃ’ (đã dâng lên đức Phật) có nghĩa là: đã làm (một cái lọng) trên đầu của đức Phật đang ngự trên sườn núi. 88. පිණ්ඩපාතඤ්ච [Pg.19] පාදාසින්ති තස්මිංයෙව නිසින්නස්ස භගවතො පිණ්ඩපාතං පකාරෙන අදාසිං භොජෙසින්ති අත්ථො. පරමන්නං සුභොජනන්ති සුන්දරභොජනසඞ්ඛාතං පරමන්නං උත්තමාහාරං. බුද්ධෙන නවමෙ තත්ථාති තස්මිං විවෙකට්ඨානෙ බුද්ධෙන සහ නවමෙ අට්ඨ සමණෙ සමිතපාපෙ ඛීණාසවභික්ඛූ භොජෙසින්ති අත්ථො. 88. (Câu) ‘Piṇḍapātañca pādāsiṃ’ (và đã dâng vật thực) có nghĩa là: đã dâng cúng, đã thết đãi vật thực một cách đặc biệt đến đức Thế Tôn đang ngự chính tại nơi ấy. (Câu) ‘Paramannaṃ subhojanaṃ’ (món ăn thượng vị, bữa ăn ngon) có nghĩa là: món ăn thượng vị, vật thực tối hảo, được gọi là bữa ăn ngon. (Câu) ‘Buddhena navame tattha’ (ở đó, cùng với đức Phật là chín vị) có nghĩa là: tại nơi thanh vắng ấy, đã thết đãi tám vị sa-môn, những vị tỳ khưu đã dập tắt điều ác, đã tận trừ các lậu hoặc, cùng với đức Phật là vị thứ chín. යං වදන්ති සුමෙධොති යං ගොතමසම්මාසම්බුද්ධං භූරිපඤ්ඤං පථවිසමානං පඤ්ඤං සුමෙධං සුන්දරං සබ්බඤ්ඤුතාදිපඤ්ඤවන්තං. සුමෙධො ඉති සුන්දරපඤ්ඤො ඉති වදන්ති පණ්ඩිතා ඉතො කප්පතො සතසහස්සෙ කප්පෙ එසො ගොතමො සම්මාසම්බුද්ධො භවිස්සතීති සම්බන්ධො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. (Câu) ‘Yaṃ vadanti sumedho’ (người mà họ gọi là Sumedha) (có nghĩa là): đức Chánh Đẳng Giác Gotama nào có trí tuệ rộng lớn, trí tuệ như đất, có trí tuệ tốt đẹp, sở hữu trí tuệ như Nhất thiết trí v.v. Các bậc hiền trí gọi là Sumedha, nghĩa là người có trí tuệ tốt đẹp. Có sự liên kết (ý nghĩa) rằng: “Một trăm ngàn kiếp kể từ kiếp này, vị Gotama này sẽ trở thành một bậc Chánh Đẳng Giác”. Phần còn lại nên được hiểu là dễ dàng. උපසෙනවඞ්ගන්තපුත්තත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải Apadāna của trưởng lão Upasena Vaṅgantaputta đã kết thúc. 8. රට්ඨපාලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 8. Chú giải Apadāna của trưởng lão Raṭṭhapāla පදුමුත්තරස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො රට්ඨපාලත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පායස්මා පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො උප්පත්තිතො පුරෙතරමෙව හංසවතීනගරෙ ගහපතිමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො පිතු අච්චයෙන ඝරාවාසෙ පතිට්ඨිතො රතනකොට්ඨාගාරකම්මිකෙන දස්සිතං අපරිමාණං වංසානුගතං ධනං දිස්වා ‘‘ඉමං එත්තකං ධනරාසිං මය්හං පිතුඅය්‍යකපය්‍යකාදයො අත්තනා සද්ධිං ගහෙත්වා ගන්තුං නාසක්ඛිංසු, මයා පන ගහෙත්වා ගන්තුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා කපණද්ධිකාදීනං මහාදානං අදාසි. සො අභිඤ්ඤාලාභිං එකං තාපසං උපසඞ්කමිත්වා තෙන දෙවලොකාධිපච්චෙ නියොජිතො යාවජීවං පුඤ්ඤානි කත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවන්තො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතො මනුස්සලොකෙ භින්නං රට්ඨං සන්ධාරෙතුං සමත්ථස්ස කුලස්ස එකපුත්තකො හුත්වා නිබ්බත්ති. තෙන සමයෙන පදුමුත්තරො භගවා ලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො වෙනෙය්‍යසත්තෙ නිබ්බානමහානගරසඞ්ඛාතං ඛෙමන්තභූමිං සම්පාපෙසි. අථ සො කුලපුත්තො අනුක්කමෙන විඤ්ඤුතං පත්තො එකදිවසං උපාසකෙහි සද්ධිං විහාරං ගන්ත්වා සත්ථාරං ධම්මං දෙසෙන්තං දිස්වා පසන්නචිත්තො පරිසපරියන්තෙ නිසීදි. Lời nói bắt đầu bằng câu: ‘Của đức Thế Tôn Padumuttara’ là bổn sanh của trưởng lão Raṭṭhapāla. Vị trưởng lão này cũng đã có lời nguyện được thực hiện nơi các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước báu là nhân duyên cho việc thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống đó đó, ngay từ trước khi đức Thế Tôn Padumuttara xuất hiện, đã sanh ra trong gia tộc đại phú gia ở thành Haṃsāvatī, khi đến tuổi trưởng thành, sau khi người cha qua đời, đã được thiết lập trong đời sống gia đình. Sau khi thấy được tài sản vô lượng truyền từ đời này sang đời khác được người quản lý kho báu chỉ cho, vị ấy đã suy nghĩ rằng: ‘Khối tài sản chừng này, cha, ông, cụ của ta v.v... đã không thể mang theo cùng với mình, còn ta, ta nên mang theo,’ rồi đã thực hiện việc bố thí lớn cho những người nghèo khổ, cô độc v.v... Vị ấy đã đến gần một vị ẩn sĩ đắc được các thắng trí, được vị ấy hướng dẫn đến sự thống trị ở các cõi trời, đã làm các phước báu suốt đời, sau khi mệnh chung từ đó, đã sanh ra ở cõi trời. Trong khi hưởng thụ tài sản của chư thiên, vị ấy đã ở đó cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung từ đó, đã sanh làm con trai duy nhất của một gia tộc có khả năng hợp nhất một quốc gia bị chia rẽ ở cõi người. Vào thời điểm ấy, đức Thế Tôn Padumuttara đã xuất hiện trên đời, đã chuyển bánh xe Pháp cao thượng, đã đưa chúng sanh đáng được giáo hóa đến vùng đất an ổn được gọi là đại thành Níp-bàn. Khi ấy, vị thiện gia nam tử ấy theo thứ tự đã đạt đến sự thông thái, một ngày nọ, đã đi đến tu viện cùng với các cận sự nam, sau khi thấy đức Đạo Sư đang thuyết Pháp, với tâm hoan hỷ, đã ngồi ở rìa hội chúng. තෙන [Pg.20] ඛො පන සමයෙන සත්ථා එකං භික්ඛුං සද්ධාපබ්බජිතානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. සො තං දිස්වා පසන්නමානසො සතසහස්සභික්ඛුපරිවුතස්ස භගවතො සත්තාහං මහාදානං දත්වා තං ඨානං පත්ථෙසි. සත්ථා අනන්තරායෙන සමිජ්ඣනභාවං දිස්වා ‘‘අයං අනාගතෙ ගොතමස්ස නාම සම්මාසම්බුද්ධස්ස සාසනෙ සද්ධාපබ්බජිතානං අග්ගො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. සො සත්ථාරං භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච වන්දිත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි. සො යාවතායුකං පුඤ්ඤානි කත්වා තතො චවිත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉතො ද්වෙනවුතෙ කප්පෙ ඵුස්සස්ස භගවතො කාලෙ සත්ථු වෙමාතිකෙසු තීසු රාජපුත්තෙසු සත්ථාරං උපට්ඨහන්තෙසු තෙසං පුඤ්ඤකිරියාසු සහායකිච්චං අකාසි. එවං තත්ථ තත්ථ භවෙ බහුං කුසලං උපචිනිත්වා සුගතීසුයෙව සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුරුරට්ඨෙ ථුල්ලකොට්ඨිකනිගමෙ රට්ඨපාලසෙට්ඨිනො ගෙහෙ නිබ්බත්ති, තස්ස භින්නං රට්ඨං සන්ධාරෙතුං සමත්ථකුලෙ නිබ්බත්තත්තා රට්ඨපාලොති වංසානුගතමෙව නාමං අහොසි. සො මහතා පරිවාරෙන වඩ්ඪන්තො අනුක්කමෙන යොබ්බනප්පත්තො මාතාපිතූහි පතිරූපෙන දාරෙන සංයොජිතො මහන්තෙ ච යසෙ පතිට්ඨාපිතො දිබ්බසම්පත්තිසදිසසම්පත්තිං පච්චනුභොති. Vào thời điểm ấy, đức Đạo Sư đã đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thượng trong số những người xuất gia vì đức tin. Vị ấy, sau khi thấy điều đó, với tâm hoan hỷ, đã cúng dường đại thí trong bảy ngày đến đức Thế Tôn có một trăm ngàn vị tỳ khưu làm thị giả, rồi đã nguyện cầu địa vị ấy. Đức Đạo Sư, thấy được sự thành tựu không chướng ngại của vị ấy, đã thọ ký rằng: ‘Vị này trong tương lai, trong giáo pháp của đức Chánh Đẳng Giác tên là Gotama, sẽ là bậc tối thượng trong số những người xuất gia vì đức tin.’ Vị ấy, sau khi đảnh lễ đức Đạo Sư và Tăng chúng, đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi và ra đi. Vị ấy, sau khi làm các phước báu cho đến hết tuổi thọ, đã mệnh chung từ đó, trong khi luân hồi trong cõi trời và cõi người, vào thời của đức Thế Tôn Phussa, cách đây chín mươi hai kiếp, trong khi ba vị hoàng tử là con của mẹ kế của đức Đạo Sư đang hầu hạ ngài, vị ấy đã làm công việc trợ giúp trong việc làm phước của họ. Như vậy, sau khi tích lũy nhiều thiện pháp trong các kiếp sống đó đó, trong khi chỉ luân hồi trong các cõi lành, trong lần xuất hiện của đức Phật này, đã sanh ra trong nhà của trưởng giả Raṭṭhapāla ở thị trấn Thullakoṭṭhika, xứ Kuru. Do sanh ra trong một gia tộc có khả năng hợp nhất một quốc gia bị chia rẽ, cái tên Raṭṭhapāla đã trở thành tên theo dòng dõi. Vị ấy, trong khi lớn lên với đoàn tùy tùng đông đảo, theo thứ tự đã đến tuổi thanh xuân, được cha mẹ kết hợp với một người vợ xứng đôi và được thiết lập trong danh vọng lớn lao, đã hưởng thụ tài sản tương tự như tài sản của chư thiên. අථ භගවා කුරුරට්ඨෙ ජනපදචාරිකං චරන්තො ථුල්ලකොට්ඨිකං අනුපාපුණි. තං සුත්වා රට්ඨපාලො කුලපුත්තො සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිතුකාමො සත්තාහං භත්තච්ඡෙදං කත්වා කිච්ඡෙන කසිරෙන මාතාපිතරො අනුජානාපෙත්වා සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා පබ්බජ්ජං යාචිත්වා සත්ථු ආණත්තියා අඤ්ඤතරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා යොනිසොමනසිකාරෙන කම්මං කරොන්තො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. අරහත්තං පන පත්වා සත්ථාරං අනුජානාපෙත්වා මාතාපිතරො පස්සිතුං ථුල්ලකොට්ඨිකං ගන්ත්වා තත්ථ සපදානං පිණ්ඩාය චරන්තො පිතු නිවෙසනෙ ආභිදොසිකං කුම්මාසං ලභිත්වා තං අමතං විය පරිභුඤ්ජන්තො පිතරා නිමන්තිතො ස්වාතනාය අධිවාසෙත්වා දුතියදිවසෙ පිතු නිවෙසනෙ පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජිත්වා අලඞ්කතපටියත්තෙ ඉත්ථාගාරජනෙ උපගන්ත්වා ‘‘කීදිසා නාම තා, අය්‍යපුත්ත, අච්ඡරායො, යාසං ත්වං හෙතු බ්‍රහ්මචරියං චරසී’’තිආදීනි (ම. නි. 2.301) වත්වා පලොභනකම්මං කාතුං ආරද්ධෙ තස්සාධිප්පායං විපරිවත්තෙත්වා අනිච්චතාදිපටිසංයුත්තං ධම්මං කථෙන්තො – Khi ấy, đức Thế Tôn, trong khi du hành ở xứ Kuru, đã đến thị trấn Thullakoṭṭhika. Nghe được tin ấy, thiện gia nam tử Raṭṭhapāla đã đến gần đức Đạo Sư, sau khi nghe Pháp nơi ngài, đã có được đức tin, mong muốn xuất gia, đã tuyệt thực trong bảy ngày, đã xin phép cha mẹ một cách khó khăn, vất vả, rồi đã đến gần đức Đạo Sư, xin xuất gia, đã xuất gia nơi một vị tỳ khưu khác theo lệnh của đức Đạo Sư, trong khi thực hành với sự tác ý như lý, đã phát triển tuệ quán và đắc quả A-la-hán. Sau khi đã đắc quả A-la-hán, ngài đã xin phép đức Đạo Sư để đi đến Thullakoṭṭhika thăm cha mẹ, ở đó, trong khi đi khất thực tuần tự, đã nhận được bánh lúa mạch cũ trong nhà của cha mình, trong khi thọ dụng nó như thể là cam lồ, được cha mời cho ngày mai, đã im lặng nhận lời. Vào ngày thứ hai, sau khi thọ dụng vật thực khất thực tại nhà của cha, khi các cung nữ đã được trang điểm đến gần và bắt đầu thực hiện hành động quyến rũ, nói những lời như: ‘Thưa công tử, các tiên nữ ấy là hạng nào, vì họ mà ngài thực hành phạm hạnh?’, ngài, trong khi thay đổi ý định của họ, đã thuyết giảng Pháp liên quan đến vô thường v.v...: ‘‘පස්ස [Pg.21] චිත්තකතං බිම්බං, අරුකායං සමුස්සිතං; ආතුරං බහුසඞ්කප්පං, යස්ස නත්ථි ධුවං ඨිති. Hãy nhìn xem hình tượng được trang trí, một thân thể đầy vết thương, được dựng lên; bệnh hoạn, nhiều suy tưởng, thứ mà không có sự tồn tại vững bền. ‘‘පස්ස චිත්තකතං රූපං, මණිනා කුණ්ඩලෙන ච; අට්ඨිං තචෙන ඔනද්ධං, සහ වත්ථෙහි සොභති. Hãy nhìn xem hình sắc được trang trí, bằng ngọc và hoa tai; được bao bọc bởi xương và da, tỏa sáng cùng với y phục. ‘‘අලත්තකකතා පාදා, මුඛං චුණ්ණකමක්ඛිතං; අලං බාලස්ස මොහාය, නො ච පාරගවෙසිනො. Đôi chân được tô thuốc nhuộm đỏ, khuôn mặt được thoa phấn; đủ để làm mê muội kẻ ngu, nhưng không (đủ) cho người tìm cầu bờ kia. ‘‘අට්ඨාපදකතා කෙසා, නෙත්තා අඤ්ජනමක්ඛිතා; අලං බාලස්ස මොහාය, නො ච පාරගවෙසිනො. Mái tóc được tết thành bím, đôi mắt được kẻ thuốc; đủ để làm mê muội kẻ ngu, nhưng không (đủ) cho người tìm cầu bờ kia. ‘‘අඤ්ජනීව නවා චිත්තා, පූතිකායො අලඞ්කතො; අලං බාලස්ස මොහාය, නො ච පාරගවෙසිනො. Giống như hộp đựng thuốc kẻ mắt mới được trang trí, (đây là) thân thể hôi thối được trang điểm; đủ để làm mê muội kẻ ngu, nhưng không (đủ) cho người tìm cầu bờ kia. ‘‘ඔදහි මිගවො පාසං, නාසදා වාගුරං මිගො; භුත්වා නිවාපං ගච්ඡාම, කන්දන්තෙ මිගබන්ධකෙ. Người thợ săn đã gài bẫy, (nhưng) con nai đã không đến gần lưới; sau khi ăn mồi, chúng ta ra đi, trong khi những kẻ bẫy nai đang than khóc. ‘‘ඡින්නො පාසො මිගවස්ස, නාසදා වාගුරං මිගො; භුත්වා නිවාපං ගච්ඡාම, සොචන්තෙ මිගලුද්දකෙ’’ති. (ම. නි. 2.302; ථෙරගා. 769-775); Bẫy của người thợ săn đã bị phá, (nhưng) con nai đã không đến gần lưới; sau khi ăn mồi, chúng ta ra đi, trong khi những người thợ săn nai đang sầu muộn. ඉමා ගාථායො අභාසි. ඉමා ගාථා වත්වා වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා රඤ්ඤො කොරබ්‍යස්ස මිගාජිනවනුය්‍යානෙ මඞ්ගලසිලාපට්ටෙ නිසීදි. ථෙරස්ස කිර පිතා සත්තසු ද්වාරකොට්ඨකෙසු අග්ගළං දාපෙත්වා මල්ලෙ ආණාපෙසි ‘‘නික්ඛමිතුං මා දෙථ, කාසායානි අපනෙත්වා සෙතකානි නිවාසාපෙථා’’ති. තස්මා ථෙරො ආකාසෙන අගමාසි. අථ රාජා කොරබ්‍යො ථෙරස්ස තත්ථ නිසින්නභාවං සුත්වා තං උපසඞ්කමිත්වා සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා ‘‘ඉධ, භො රට්ඨපාල, පබ්බජන්තො බ්‍යාධිපාරිජුඤ්ඤං වා ජරාභොගඤාතිපාරිජුඤ්ඤං වා පත්තො පබ්බජති, ත්වං පන කිඤ්චිපි පාරිජුඤ්ඤං අනුපගතො එව කස්මා පබ්බජසී’’ති පුච්ඡි. අථස්ස ථෙරො ‘‘උපනිය්‍යති ලොකො අද්ධුවො, අතාණො ලොකො අනභිස්සරො, අසරණො ලොකො සබ්බං පහාය ගමනීයං, ඌනො ලොකො අතිත්තො තණ්හාදාසො’’ති (ම. නි. 2.305) ඉමෙසං චතුන්නං ධම්මුද්දෙසානං අත්තනා විදිතභාවං කථෙත්වා තස්සා දෙසනාය අනුගීතිං කථෙන්තො – Ngài đã nói những câu kệ này. Sau khi nói những câu kệ này, ngài bay lên không trung rồi ngự xuống trên phiến đá quý tại ngự uyển Migājinavana của vua Korabya. Tương truyền, thân phụ của trưởng lão đã cho gài then ở bảy cổng thành và ra lệnh cho các lực sĩ rằng: “Chớ để cho (ngài) ra ngoài, hãy cởi bỏ y ca-sa và mặc cho (ngài) y phục màu trắng.” Do đó, trưởng lão đã đi bằng đường không. Bấy giờ, vua Korabya nghe tin trưởng lão đang ngự tại nơi ấy, liền đi đến đảnh lễ ngài, sau khi thăm hỏi xã giao, vua hỏi rằng: “Thưa ngài Raṭṭhapāla, ở đời, người xuất gia là người đã gặp phải sự tổn thất vì bệnh tật, hoặc sự tổn thất về thân quyến do tuổi già và tài sản. Nhưng ngài đã không gặp phải bất cứ sự tổn thất nào, vậy tại sao ngài lại xuất gia?” Bấy giờ, trưởng lão đã trình bày rằng chính ngài đã liễu tri bốn pháp yếu này: “Thế gian bị cuốn đi, không trường tồn; thế gian không nơi nương tựa, không ai làm chủ; thế gian không nơi ẩn náu, phải từ bỏ tất cả mà đi; thế gian luôn thiếu thốn, không thỏa mãn, là nô lệ của ái dục.” Và trong khi tán thán bài pháp ấy, ngài nói: ‘‘පස්සාමි [Pg.22] ලොකෙ සධනෙ මනුස්සෙ, ලද්ධාන විත්තං න දදන්ති මොහා; ලුද්ධා ධනං සන්නිචයං කරොන්ති, භිය්‍යොව කාමෙ අභිපත්ථයන්ති. “Con thấy ở đời những người có của, khi được tài sản, vì si mê nên không bố thí; họ tham lam tích trữ của cải, và lại càng khao khát các dục lạc hơn nữa. ‘‘රාජා පසය්හප්පථවිං විජෙත්වා, සසාගරන්තං මහිමාවසන්තො; ඔරං සමුද්දස්ස අතිත්තරූපො, පාරං සමුද්දස්සපි පත්ථයෙථ. “Vị vua sau khi dùng vũ lực chinh phục đất đai, cai trị cõi đất cho đến bờ đại dương; không thỏa mãn với bờ bên này của biển cả, lại còn mong mỏi bờ bên kia của đại dương. ‘‘රාජා ච අඤ්ඤෙ ච බහූ මනුස්සා, අවීතතණ්හා මරණං උපෙන්ති; ඌනාව හුත්වාන ජහන්ති දෙහං, කාමෙහි ලොකම්හි න හත්ථි තිත්ති. “Cả nhà vua và nhiều người khác, chưa dứt được ái dục đã đi đến cái chết; vẫn còn thiếu thốn mà từ bỏ thân xác, trong thế gian này, không có sự thỏa mãn nào đối với các dục lạc. ‘‘කන්දන්ති නං ඤාතී පකිරිය කෙසෙ, ‘අහො වතා නො අමරා’ති චාහු; වත්ථෙන නං පාරුතං නීහරිත්වා, චිතං සමොධාය තතො ඩහන්ති. “Thân quyến xõa tóc khóc than cho người ấy, họ nói: ‘Ôi, giá như chúng ta bất tử!’; họ mang người ấy, được quấn trong tấm vải, ra ngoài, rồi đặt lên giàn hỏa và thiêu đốt. ‘‘සො ඩය්හති සූලෙහි තුජ්ජමානො, එකෙන වත්ථෙන පහාය භොගෙ; න මීයමානස්ස භවන්ති තාණා, ඤාතී ච මිත්තා අථ වා සහායා. “Người ấy bị thiêu đốt, bị xiên bởi những cây cọc, chỉ với một tấm vải, sau khi đã từ bỏ tài sản; đối với người sắp chết, không có ai là nơi nương tựa, dù là thân quyến, bạn bè, hay bằng hữu. ‘‘දායාදකා තස්ස ධනං හරන්ති, සත්තො පන ගච්ඡති යෙන කම්මං; න මීයමානං ධනමන්වෙති කිඤ්චි, පුත්තා ච දාරා ච ධනඤ්ච රට්ඨං. “Những người thừa kế thì lấy đi tài sản của người ấy, còn chúng sanh thì đi theo nghiệp của mình; không có của cải nào đi theo người sắp chết, dù là con cái, vợ chồng, tài sản hay vương quốc. ‘‘න දීඝමායුං ලභතෙ ධනෙන, න චාපි විත්තෙන ජරං විහන්ති; අප්පං හිදං ජීවිතමාහු ධීරා, අසස්සතං විප්පරිණාමධම්මං. “Người ta không thể dùng tiền của để có được tuổi thọ, cũng không thể dùng tài sản để xua đuổi tuổi già; các bậc hiền trí nói rằng đời sống này ngắn ngủi, không thường hằng, có bản chất là biến hoại. ‘‘අඩ්ඪා [Pg.23] දලිද්දා ච ඵුසන්ති ඵස්සං, බාලො ච ධීරො ච තථෙව ඵුට්ඨො; බාලො හි බාල්‍යා වධිතොව සෙති, ධීරො ච නො වෙධති ඵස්සඵුට්ඨො. “Cả người giàu và người nghèo đều cảm nhận sự xúc chạm, cả kẻ ngu và người trí cũng đều bị xúc chạm như vậy; kẻ ngu vì sự ngu si của mình mà nằm như bị hành hạ, còn người trí khi bị xúc chạm thì không dao động. ‘‘තස්මා හි පඤ්ඤාව ධනෙන සෙය්‍යා, යාය වොසානමිධාධිගච්ඡති; අබ්‍යොසිතත්තා හි භවාභවෙසු, පාපානි කම්මානි කරොති මොහා. “Vì vậy, trí tuệ quả thật cao quý hơn của cải, nhờ trí tuệ mà người ta đạt đến sự chấm dứt ngay tại đây; vì chưa đạt đến sự chấm dứt trong các kiếp sống, nên do si mê mà người ta làm các nghiệp ác. ‘‘උපෙති ගබ්භඤ්ච පරඤ්ච ලොකං, සංසාරමාපජ්ජපරම්පරාය; තස්සප්පපඤ්ඤො අභිසද්දහන්තො, උපෙති ගබ්භඤ්ච පරඤ්ච ලොකං. “Người ấy đi vào thai tạng và thế giới bên kia, rơi vào vòng luân hồi từ kiếp này sang kiếp khác; người ít trí tuệ, vì tin tưởng vào điều đó, nên lại đi vào thai tạng và thế giới bên kia. ‘‘චොරො යථා සන්ධිමුඛෙ ගහීතො, සකම්මුනා හඤ්ඤති පාපධම්මො; එවං පජා පෙච්ච පරම්හි ලොකෙ, සකම්මුනා හඤ්ඤති පාපධම්මො. “Như tên trộm có hành vi xấu ác bị bắt quả tang tại nơi đột nhập, bị hại bởi chính hành vi của mình; cũng vậy, chúng sanh có hành vi xấu ác, sau khi chết, ở thế giới bên kia, bị hại bởi chính hành vi của mình. ‘‘කාමා හි චිත්‍රා මධුරා මනොරමා, විරූපරූපෙන මථෙන්ති චිත්තං; ආදීනවං කාමගුණෙසු දිස්වා, තස්මා අහං පබ්බජිතොම්හි රාජ. “Thưa Đại vương, các dục lạc quả thật đa dạng, ngọt ngào, và làm say đắm lòng người; chúng khuấy động tâm trí bằng những hình thức khác nhau. Vì thấy được sự nguy hại trong các dục, nên con đã xuất gia. ‘‘දුමප්ඵලානීව පතන්ති මාණවා, දහරා ච වුඩ්ඪා ච සරීරභෙදා; එතම්පි දිස්වාන පබ්බජිතොම්හි රාජ, අපණ්ණකං සාමඤ්ඤමෙව සෙය්‍යො. “Thưa Đại vương, con người, cả trẻ lẫn già, khi thân hoại mạng chung, đều rơi rụng như trái cây trên cành. Thấy được điều này, con đã xuất gia; đời sống sa-môn không sai lầm quả thật là cao quý hơn. ‘‘සද්ධායාහං පබ්බජිතො, උපෙතො ජිනසාසනෙ; අවඤ්ඣා මය්හං පබ්බජ්ජා, අනණො භුඤ්ජාමි භොජනං. “Con đã xuất gia vì đức tin, được trang bị trong giáo pháp của bậc Chiến Thắng; sự xuất gia của con không phải là vô ích, con thọ dụng vật thực mà không mắc nợ. ‘‘කාමෙ ආදිත්තතො දිස්වා, ජාතරූපානි සත්ථතො; ගබ්භාවොක්කන්තිතො දුක්ඛං, නිරයෙසු මහබ්භයං. “Con đã thấy các dục lạc như lửa cháy, vàng bạc như gươm đao; thấy sự khổ khi nhập thai, và sự kinh hoàng tột độ trong các địa ngục. ‘‘එතමාදීනවං [Pg.24] ඤත්වා, සංවෙගං අලභිං තදා; සොහං විද්ධො තදා සන්තො, සම්පත්තො ආසවක්ඛයං. “Khi nhận biết được sự nguy hại này, bấy giờ con đã cảm thấy sự cấp bách. Bị thôi thúc như vậy, con đã được an tịnh và đã đạt đến sự đoạn tận các lậu hoặc. ‘‘පරිචිණ්ණො මයා සත්ථා, කතං බුද්ධස්ස සාසනං; ඔහිතො ගරුකො භාරො, භවනෙත්ති සමූහතා. “Con đã phụng sự bậc Đạo Sư, đã thực hành giáo pháp của Đức Phật; gánh nặng đã được đặt xuống, dây dẫn đến tái sanh đã được nhổ lên. ‘‘යස්සත්ථාය පබ්බජිතො, අගාරස්මානගාරියං; සො මෙ අත්ථො අනුප්පත්තො, සබ්බසංයොජනක්ඛයො’’ති. (ථෙරගා. 776-793) – “Mục đích mà vì đó con đã từ bỏ gia đình, sống đời không gia đình, mục đích ấy con đã đạt được, đó là sự đoạn tận tất cả các kiết sử.” ඉමා ගාථා අවොච. එවං ථෙරො රඤ්ඤො කොරබ්‍යස්ස ධම්මං දෙසෙත්වා සත්ථු සන්තිකමෙව ගතො. සත්ථා ච අපරභාගෙ අරියගණමජ්ඣෙ නිසින්නො ථෙරං සද්ධාපබ්බජිතානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. Ngài đã nói những câu kệ này. Sau khi thuyết pháp cho vua Korabya như vậy, trưởng lão đã đi đến nơi ở của bậc Đạo Sư. Về sau, khi đang ngự giữa hội chúng các bậc thánh, bậc Đạo Sư đã đặt trưởng lão vào vị trí tối thắng trong số những người xuất gia vì đức tin. 97-8. එවං සො ථෙරො පත්තඑතදග්ගට්ඨානො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතොතිආදිමාහ. වරනාගො මයා දින්නොති තස්ස භගවතො රූපකායෙ පසීදිත්වා වරො උත්තමො සෙට්ඨො ඊසාදන්තො රථීසාසදිසදන්තො උරූළ්හවා භාරවහො රාජාරහො වා. සෙතච්ඡත්තොපසොභිතොති හත්ථික්ඛන්ධෙ උස්සාපිතසෙතච්ඡත්තෙන උපසෙවිතො සොභමානො. පුනපි කිං විසිට්ඨො වරනාගො? සකප්පනො හත්ථාලඞ්කාරසහිතො. සඞ්ඝාරාමං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස වසනත්ථාය ආරාමං විහාරං අකාරයිං කාරෙසිං. 97-8. Như vậy, vị trưởng lão ấy, sau khi đạt được địa vị tối thắng này, đã nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, lòng tràn đầy hỷ lạc, và tuyên thuyết về tiền thân của mình, bắt đầu bằng câu: “Đối với Đức Thế Tôn Padumuttara...” Câu “Một con voi quý đã được con cúng dường” có nghĩa là: do lòng tịnh tín đối với sắc thân của Đức Thế Tôn ấy, (con đã cúng dường) một con voi quý, tối thượng, ưu việt, có ngà như càng xe, khỏe mạnh, có thể mang gánh nặng, hoặc xứng đáng cho vua chúa. Câu “được trang hoàng bởi lọng trắng” có nghĩa là: được hầu cận và làm đẹp bởi chiếc lọng trắng được giương lên trên lưng voi. Lại nữa, con voi quý ấy có đặc điểm gì? Nó được trang bị đầy đủ, cùng với các đồ trang sức của voi. “Con đã cho xây dựng một tu viện cho Tăng đoàn” có nghĩa là: vì mục đích cư ngụ của chư Tăng với Đức Phật là vị đứng đầu, con đã cho xây dựng một khu vườn, một tu viện. 99. චතුපඤ්ඤාසසහස්සානීති තස්මිං කාරාපිතෙ විහාරබ්භන්තරෙ චතුපඤ්ඤාසසහස්සානි පාසාදානි ච අහං අකාරයිං කාරෙසින්ති අත්ථො. මහොඝදානං කරිත්වානාති සබ්බපරික්ඛාරසහිතං මහොඝසදිසං මහාදානං සජ්ජෙත්වා මහෙසිනො මුනිනො නිය්‍යාදෙසින්ති අත්ථො. 99. Câu “Năm mươi bốn ngàn” có nghĩa là: bên trong tu viện đã được cho xây dựng ấy, con cũng đã cho xây dựng năm mươi bốn ngàn ngôi lầu đài. Câu “Sau khi thực hiện một cuộc đại thí như trận lụt lớn” có nghĩa là: sau khi chuẩn bị một cuộc đại thí, giống như một trận lụt lớn, với đầy đủ tất cả các vật dụng, con đã dâng cúng lên bậc Đại Hiền, bậc Mâu-ni. 100. අනුමොදි මහාවීරොති චතුරාසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යසතසහස්සෙසු කප්පෙසු අබ්බොච්ඡින්නඋස්සාහසඞ්ඛාතෙන වීරියෙන මහාවීරො සයම්භූ සයමෙව භූතො ජාතො ලද්ධසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණො අග්ගො සෙට්ඨො පුග්ගලො අනුමොදි විහාරානුමොදනං අකාසි. සබ්බෙ ජනෙ හාසයන්තොති සකලානන්තාපරිමාණෙ දෙවමනුස්සෙ හාසයන්තො සන්තුට්ඨෙ [Pg.25] කුරුමානො අමතනිබ්බානපටිසංයුත්තං චතුසච්චධම්මදෙසනං දෙසෙසි පකාසෙසි විවරි විභජි උත්තානී අකාසීති අත්ථො. 100. “Anumodi mahāvīroti” (Bậc Đại Anh Hùng đã tùy hỷ) có nghĩa là: Bậc Đại Anh Hùng, là bậc có sự tinh tấn vĩ đại được gọi là không gián đoạn trong bốn a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp, là bậc Tự Giác Ngộ, đã hiện hữu, đã sanh ra, đã chứng đắc Nhất thiết trí, là bậc tối thượng, là nhân vật cao tột, đã tùy hỷ, đã thực hiện việc tùy hỷ sự cúng dường trú xứ. “Sabbe jane hāsayantoti” (làm cho tất cả chúng sanh hoan hỷ) có nghĩa là: làm cho toàn thể chư thiên và nhân loại vô lượng vô biên được hoan hỷ, làm cho được hài lòng, Ngài đã thuyết giảng, đã tuyên thuyết, đã khai mở, đã phân tích, đã làm cho trở nên rõ ràng bài thuyết pháp về Tứ diệu đế tương ứng với Nibbāna bất tử. Đây là ý nghĩa. 101. තං මෙ වියාකාසීති තං මය්හං කතපුඤ්ඤං බලං විසෙසෙන පාකටං අකාසි. ජලජුත්තමනාමකොති ජලෙ ජාතං ජලජං පදුමං, පදුමුත්තරනාමකොති අත්ථො. ‘‘ජලනුත්තමනායකො’’තිපි පාඨො. තත්ථ අත්තනො පභාය ජලන්තීති ජලනා, චන්දිමසූරියදෙවබ්‍රහ්මානො, තෙසං ජලනානං උත්තමොති ජලනුත්තමො. සබ්බසත්තානං නායකො උත්තමොති නායකො, සම්භාරවන්තෙ සත්තෙ නිබ්බානං නෙති පාපෙතීති වා නායකො, ජලනුත්තමො ච සො නායකො චාති ජලනුත්තමනායකො. භික්ඛුසඞ්ඝෙ නිසීදිත්වාති භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මජ්ඣෙ නිසින්නො ඉමා ගාථා අභාසථ පාකටං කත්වා කථෙසීති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 101. “Taṃ me viyākāsīti” (Ngài đã thọ ký cho tôi) có nghĩa là: Ngài đã làm cho quả phước thiện do tôi đã thực hiện ấy được hiển bày một cách đặc biệt. “Jalajuttamanāmakoti” (có danh hiệu là Jalajuttama) có nghĩa là: Hoa sen sanh trong nước là jalajaṃ, có nghĩa là có danh hiệu là Padumuttara. Cũng có bài đọc là “Jalanuttamanāyako”. Ở đây, những vị chiếu sáng bằng hào quang của mình là jalanā, tức là mặt trăng, mặt trời, chư thiên, và Phạm thiên; bậc tối thượng của những vị chiếu sáng ấy là jalanuttamo. Vị lãnh đạo, bậc tối thượng của tất cả chúng sanh là nāyako; hoặc vị ấy dẫn dắt, đưa các chúng sanh có đầy đủ các pháp Ba-la-mật đến Nibbāna nên là nāyako. Vị ấy vừa là jalanuttamo vừa là nāyako nên là jalanuttamanāyako. “Bhikkhusaṅghe nisīditvāti” (sau khi ngồi giữa Tăng chúng) có nghĩa là: sau khi ngồi giữa Tăng chúng, Ngài đã nói lên những câu kệ này, đã thuyết giảng sau khi làm cho được hiển bày. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. රට්ඨපාලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích về Hạnh trạng của trưởng lão Raṭṭhapāla đã kết thúc. 9. සොපාකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 9. Phần giải thích về Hạnh trạng của trưởng lão Sopāka පබ්භාරං සොධයන්තස්සාතිආදිකං ආයස්මතො සොපාකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ අඤ්ඤතරස්ස කුටුම්බිකස්ස පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති. එකදිවසං සත්ථාරං දිස්වා බීජපූරඵලානි සත්ථු උපනෙසි, පරිභුඤ්ජි භගවා තස්සානුකම්පං උපාදාය. සො භික්ඛු සත්ථරි සඞ්ඝෙ ච අභිප්පසන්නො සලාකභත්තං පට්ඨපෙත්වා සඞ්ඝුද්දෙසවසෙන තිණ්ණං භික්ඛූනං යාවතායුකං ඛීරභත්තං අදාසි. සො තෙහි පුඤ්ඤෙහි අපරාපරං දෙවමනුස්සෙසු සම්පත්තියො අනුභවන්තො එකදා මනුස්සයොනියං නිබ්බත්තො එකස්ස පච්චෙකබුද්ධස්ස ඛීරභත්තං අදාසි. (Câu kệ) bắt đầu bằng “Pabbhāraṃ sodhayantassa” là Hạnh trạng của trưởng lão Sopāka. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước thiện là nhân yểm ly sanh tử trong các kiếp sống đây đó, vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, đã sanh làm con trai của một vị gia chủ. Một hôm, sau khi nhìn thấy đức Đạo Sư, vị ấy đã dâng cúng các quả thanh yên đến đức Đạo Sư. Đức Thế Tôn, do lòng bi mẫn, đã thọ dụng. Vị ấy, có lòng tịnh tín đặc biệt nơi đức Đạo Sư và Tăng chúng, sau khi thiết lập vật thực theo thẻ, đã dâng cúng cơm sữa đến ba vị tỳ khưu trọn đời theo cách chỉ định đến Tăng chúng. Vị ấy, do những phước thiện ấy, trong khi luân hồi đây đó trong cõi trời và cõi người, trong khi hưởng thụ các tài sản, một thuở đã sanh vào loài người và đã dâng cúng cơm sữa đến một vị Phật Độc Giác. එවං තත්ථ තත්ථ පුඤ්ඤානි කත්වා සුගතීසුයෙව පරිබ්භමන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ පුරිමකම්මනිස්සන්දෙන සාවත්ථියං අඤ්ඤතරාය දුග්ගතිත්ථියා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගණ්හි. සා තං දසමාසෙ කුච්ඡිනා පරිහරිත්වා පරිපක්කෙ ගබ්භෙ විජායනකාලෙ විජායිතුං අසක්කොන්තී මුච්ඡං ආපජ්ජිත්වා බහුවෙලං මතා විය නිපජ්ජි. ඤාතකා ‘‘මතා’’ති සඤ්ඤාය සුසානං නෙත්වා චිතකං ආරොපෙත්වා [Pg.26] දෙවතානුභාවෙන වාතවුට්ඨියා උට්ඨිතාය අග්ගිං අදත්වා පක්කමිංසු. දාරකො පච්ඡිමභවිකත්තා දෙවතානුභාවෙනෙව අරොගො හුත්වා මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමි. මාතා පන කාලමකාසි. දෙවතා මනුස්සරූපෙනුපගම්ම තං ගහෙත්වා සුසානගොපකස්ස ගෙහෙ ඨපෙත්වා කතිපාහං කාලං පතිරූපෙන ආහාරෙන පොසෙසි. තතො පරං සුසානගොපකො අත්තනො පුත්තං කත්වා වඩ්ඪෙසි. සො තථා වඩ්ඪෙන්තො තස්ස පුත්තෙන සුප්පියෙන නාම දාරකෙන සද්ධිං කීළන්තො විචරි. තස්ස සුසානෙ ජාතසංවඩ්ඪභාවතො සොපාකොති සමඤ්ඤා අහොසි. Như vậy, sau khi làm các phước thiện ở nơi này nơi kia, trong khi chỉ lang thang trong các cõi lành, vào thời đức Phật này xuất hiện, do kết quả của nghiệp quá khứ, vị ấy đã thọ sanh trong bụng của một người phụ nữ nghèo khó nào đó ở Sāvatthī. Bà ấy, sau khi mang đứa bé ấy trong bụng mười tháng, vào lúc sanh nở khi thai đã đủ tháng, do không thể sanh được, đã bị ngất đi và nằm như người đã chết trong một thời gian dài. Bà con, với ý nghĩ rằng “bà ấy đã chết”, đã đem đến nghĩa địa, sau khi đặt lên giàn thiêu, do mưa gió nổi lên bởi oai lực của chư thiên, họ đã bỏ đi mà không châm lửa. Đứa bé, do là kiếp chót, đã ra khỏi bụng mẹ không bệnh tật chính nhờ oai lực của chư thiên. Còn người mẹ thì đã qua đời. Chư thiên, hiện ra dưới hình dạng con người, đã bắt lấy đứa bé ấy, đặt vào nhà của người giữ nghĩa địa, và đã nuôi dưỡng bằng thức ăn thích hợp trong vài ngày. Sau đó, người giữ nghĩa địa đã nhận đứa bé ấy làm con của mình và nuôi nấng. Đứa bé ấy, trong khi được nuôi lớn như thế, đã đi lại vui đùa cùng với đứa bé tên là Suppiya, con trai của người ấy. Do được sanh ra và lớn lên ở nghĩa địa, đứa bé ấy đã có tên gọi chung là Sopāka. අථෙකදිවසං සත්තවස්සිකං තං භගවා පච්චූසවෙලායං ඤාණජාලං පත්ථරිත්වා වෙනෙය්‍යබන්ධවෙ ඔලොකෙන්තො ඤාණජාලස්ස අන්තොගතං දිස්වා සුසානට්ඨානං අගමාසි. දාරකො පුබ්බහෙතුනා චොදියමානො පසන්නමානසො සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා අට්ඨාසි. සත්ථා තස්ස ධම්මං කථෙසි. සො ධම්මං සුත්වා පබ්බජ්ජං යාචිත්වා පිතරා ‘‘අනුඤ්ඤාතොසී’’ති වුත්තො පිතරං සත්ථු සන්තිකං ආනෙසි. තස්ස පිතා සත්ථාරං වන්දිත්වා ‘‘ඉමං දාරකං පබ්බාජෙථ, භන්තෙ’’ති අනුජානි, තං පබ්බාජෙත්වා භගවා මෙත්තාභාවනාය නියොජෙසි. සො මෙත්තාකම්මට්ඨානං ගහෙත්වා සුසානෙ විහරන්තො නචිරස්සෙව මෙත්තාඣානං පාදකං කත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං සච්ඡාකාසි. අරහා හුත්වාපි අඤ්ඤෙසං සොසානිකභික්ඛූනං මෙත්තාභාවනාවිධිං දස්සෙන්තො ‘‘යථාපි එකපුත්තස්මි’’න්ති (ථෙරගා. 33) ගාථං අභාසි. ඉදං වුත්තං හොති – යථා එකපුත්තකෙ පියෙ මනාපෙ මාතා පිතා ච කුසලී එකන්තහිතෙසී භවෙය්‍ය, එවං පුරත්ථිමාදිභෙදාසු සබ්බාසු දිසාසු කාමභවාදිභෙදෙසු වා සබ්බෙසු භවෙසු දහරාදිභෙදාසු සබ්බාසු අවත්ථාසුපි ඨිතෙසු සබ්බෙසු සත්තෙසු එකන්තහිතෙසිතාය කුසලී භවෙය්‍ය ‘‘මිත්තො, උදාසිනො, පච්චත්ථිකො’’ති සීමං අකත්වා සීමාය සම්භෙදවසෙන සබ්බත්ථ එකරසං මෙත්තං භාවෙය්‍යාති ඉමං පන ගාථං වත්වා ‘‘සචෙ තුම්හෙ ආයස්මන්තො එවං මෙත්තං භාවෙය්‍යාථ, යෙ තෙ භගවතා ‘සුඛං සුපතී’තිආදිනා (අ. නි. 11.15; පරි. 331; මි. ප. 4.4.6) එකාදස මෙත්තානිසංසා ච වුත්තා, එකංසෙන තෙසං භාගිනො භවථා’’ති ඔවාදං අදාසි. Rồi một hôm, đức Thế Tôn, vào lúc rạng đông, sau khi trải lưới trí tuệ và quan sát những chúng sanh có thể giáo hóa, đã nhìn thấy đứa bé bảy tuổi ấy lọt vào bên trong lưới trí tuệ, và đã đi đến khu vực nghĩa địa. Đứa bé, được thúc đẩy bởi nhân duyên quá khứ, với tâm tịnh tín, đã đi đến gần đức Đạo Sư, đảnh lễ, rồi đứng lại. Đức Đạo Sư đã thuyết Pháp cho cậu bé ấy. Cậu bé ấy, sau khi nghe Pháp, đã xin xuất gia, và khi được hỏi: “Con đã được cha cho phép chưa?”, đã dẫn người cha đến gần đức Đạo Sư. Người cha của cậu, sau khi đảnh lễ đức Đạo Sư, đã cho phép rằng: “Bạch ngài, xin hãy cho đứa bé này xuất gia.” Đức Thế Tôn, sau khi cho cậu bé ấy xuất gia, đã hướng dẫn về việc thực hành tâm từ. Vị ấy, sau khi nhận đề mục thiền về tâm từ, trong khi trú ở nghĩa địa, không bao lâu sau khi làm cho thiền tâm từ thành nền tảng, đã phát triển tuệ quán và đã chứng ngộ A-la-hán quả. Và sau khi trở thành bậc A-la-hán, trong khi chỉ dạy phương pháp thực hành tâm từ cho các vị tỳ khưu khác ở nghĩa địa, ngài đã nói lên câu kệ “yathāpi ekaputtasmiṃ”. Điều này được nói ra có nghĩa là: Giống như đối với người con một, thân yêu, khả ái, cả mẹ và cha đều là người khéo léo, chỉ mong muốn điều lợi ích duy nhất; cũng vậy, đối với tất cả chúng sanh đang ở trong tất cả các phương hướng có sự phân biệt như phương đông v.v..., hoặc trong tất cả các cõi sống có sự phân biệt như cõi Dục v.v..., và trong tất cả các trạng thái có sự phân biệt như trẻ v.v..., vị ấy nên là người khéo léo do mong muốn điều lợi ích duy nhất. Không tạo ra ranh giới rằng “đây là bạn, người dưng, kẻ thù”, vị ấy nên thực hành tâm từ đồng nhất ở khắp mọi nơi bằng cách hợp nhất các ranh giới. Và sau khi nói câu kệ này, ngài đã ban lời giáo huấn rằng: “Này các hiền giả, nếu các vị thực hành tâm từ như vậy, thì mười một lợi ích của tâm từ đã được đức Thế Tôn thuyết giảng bắt đầu bằng ‘ngủ được an lạc’ v.v..., chắc chắn các vị sẽ là người thừa hưởng những lợi ích ấy.” 112. එවං [Pg.27] සො පත්තඵලාධිගමො අත්තනො කතපුඤ්ඤං පච්චවෙක්ඛිත්වා සඤ්ජාතසොමනස්සො පුබ්බචරිතාපදානං දස්සෙන්තො පබ්භාරං සොධයන්තස්සාතිආදිමාහ. තත්ථ පබ්භාරන්ති සිලාපබ්බතස්ස විවෙකට්ඨානං, තං පබ්බජිතානුරූපත්තා ඉට්ඨකපාකාරං කත්වා ද්වාරකවාටං යොජෙත්වා භික්ඛූනං වසනත්ථාය අදාසි, පකාරෙන භරො පත්ථෙතබ්බොති පබ්භාරො, තං සොධයන්තස්ස මම සන්තිකං සිද්ධත්ථො නාම භගවා ආගච්ඡි පාපුණි. 112. Như vậy, vị ấy, người đã chứng đắc quả vị, sau khi quán xét lại phước báu mình đã làm, với tâm hoan hỷ sanh khởi, để trình bày về tiền thân sự nghiệp của mình, đã nói lên (câu kệ) bắt đầu bằng 'pabbhāraṃ sodhayantassa'. Trong đó, 'pabbhāra' là nơi thanh vắng của núi đá. Nơi ấy, vì thích hợp cho bậc xuất gia, (vị ấy) đã xây tường gạch, lắp cánh cửa, rồi dâng cúng cho chư Tỳ-khưu để làm nơi trú ngụ. (Hoặc) 'pabbhāra' là (nơi) cần được chăm sóc (bharo) một cách đặc biệt (pakārena). (Nghĩa là:) Đến gần tôi, người đang dọn dẹp nơi ấy, Đức Thế Tôn tên là Siddhattha đã đi đến, đã quang lâm. 113. බුද්ධං උපගතං දිස්වාති එවං මම සන්තිකං ආගතං දිස්වා තාදිනො ඉට්ඨානිට්ඨෙසු අකම්පියසභාවත්තා තාදිගුණයුත්තස්ස ලොකජෙට්ඨස්ස බුද්ධස්ස සන්ථරං තිණපණ්ණාදිසන්ථරං කට්ඨත්ථරං පඤ්ඤාපෙත්වා නිට්ඨාපෙත්වා පුප්ඵාසනං පුප්ඵමයං ආසනං අහං අදාසිං. 113. Về câu 'Thấy Đức Phật đã đến gần', (nghĩa là) thấy Ngài đã đến gần tôi như vậy, tôi đã sửa soạn và hoàn tất chỗ trải lót bằng cỏ lá v.v... và tấm ván, rồi dâng cúng một tòa ngồi bằng hoa, một chỗ ngồi làm bằng hoa, cho Đức Phật, bậc Tối Thượng trong đời, bậc Tādī, bậc có phẩm chất Tādī vì có bản tánh không lay động trước các đối tượng vừa ý và không vừa ý. 114. පුප්ඵාසනෙ නිසීදිත්වාති තස්මිං පඤ්ඤත්තෙ පුප්ඵාසනෙ නිසීදිත්වා ලොකනායකො සිද්ධත්ථො භගවා. මමඤ්ච ගතිමඤ්ඤායාති මය්හං ගතිං ආයතිං උප්පත්තිට්ඨානං අඤ්ඤාය ජානිත්වා අනිච්චතං අනිච්චභාවං උදාහරි කථෙසි. 114. Về câu 'Sau khi ngự trên tòa ngồi bằng hoa', (nghĩa là) Đức Thế Tôn Siddhattha, bậc Lãnh Đạo thế gian, sau khi ngự trên tòa ngồi bằng hoa đã được sửa soạn ấy. Về câu 'Và biết được cảnh giới của tôi', (nghĩa là) sau khi biết rõ cảnh giới của tôi, nơi sanh khởi trong tương lai, Ngài đã tuyên thuyết, đã nói lên trạng thái vô thường. 115. අනිච්චා වත සඞ්ඛාරාති වත එකන්තෙන සඞ්ඛාරා පච්චයෙහි සමෙච්ච සමාගන්ත්වා කරීයමානා සබ්බෙ සප්පච්චයධම්මා හුත්වා අභාවට්ඨෙන අනිච්චා. උප්පාදවයධම්මිනොති උප්පජ්ජිත්වා විනස්සනසභාවා උප්පජ්ජිත්වා පාතුභවිත්වා එතෙ සඞ්ඛාරා නිරුජ්ඣන්ති විනස්සන්තීති අත්ථො. තෙසං වූපසමො සුඛොති තෙසං සඞ්ඛාරානං විසෙසෙන උපසමො සුඛො, තෙසං වූපසමකරං නිබ්බානමෙව එකන්තසුඛන්ති අත්ථො. 115. Về câu 'Ôi, các pháp hữu vi là vô thường', 'vata' (ôi) có nghĩa là chắc chắn. Các pháp hữu vi (saṅkhārā), được tạo tác do các duyên hòa hợp lại, là tất cả các pháp hữu duyên, nên chúng vô thường theo nghĩa là không tồn tại (sau khi đã sanh). Về câu 'Có bản tánh sanh và diệt', (nghĩa là) có bản tánh hoại diệt sau khi đã sanh khởi; nghĩa là các pháp hữu vi ấy, sau khi sanh khởi, sau khi xuất hiện, liền đoạn diệt, liền hoại diệt. Về câu 'Sự tịch tịnh của chúng là an lạc', (nghĩa là) sự tịch tịnh một cách đặc biệt của các pháp hữu vi ấy là an lạc; nghĩa là Niết-bàn, pháp làm cho chúng được tịch tịnh, chính là sự an lạc tuyệt đối. 116. ඉදං වත්වාන සබ්බඤ්ඤූති සබ්බධම්මජානනකො භගවා ලොකානං ජෙට්ඨො වුඩ්ඪො නරානං ආසභො පධානො වීරො ඉදං අනිච්චපටිසංයුත්තං ධම්මදෙසනං වත්වාන කථෙත්වා අම්බරෙ ආකාසෙ හංසරාජා ඉව නභං ආකාසං අබ්භුග්ගමීති සම්බන්ධො. 116. Về câu 'Bậc Toàn Giác sau khi nói lời này', (nghĩa là) Đức Thế Tôn, bậc biết tất cả các pháp, bậc Tối Thượng, bậc Trưởng Thượng của các thế gian, bậc Anh Hùng, bậc Trưởng Thượng, bậc đứng đầu trong loài người, sau khi nói, sau khi thuyết bài pháp liên quan đến vô thường này, đã bay lên hư không, bầu trời, như vị thiên nga chúa trên không trung. Đây là cách liên kết (câu cú). 117. සකං දිට්ඨිං අත්තනො ලද්ධිං ඛන්තිං රුචිං අජ්ඣාසයං ජහිත්වාන පහාය. භාවයානිච්චසඤ්ඤහන්ති අනිච්චෙ අනිච්චන්ති පවත්තසඤ්ඤං අහං භාවයිං වඩ්ඪෙසිං මනසි අකාසිං. තත්ථ කාලං කතො අහන්ති තත්ථ තිස්සං ජාතියං තතො ජාතිතො අහං කාලං කතො මතො. 117. (Câu kệ này có nghĩa là:) Sau khi từ bỏ, đoạn trừ tà kiến của mình, chủ thuyết, sự kham nhẫn, sở thích, và ý hướng của riêng mình. Về câu 'Tôi đã tu tập tưởng vô thường', (nghĩa là) tôi đã tu tập, đã phát triển, đã tác ý đến tưởng diễn tiến trong các pháp vô thường rằng 'vô thường'. Về câu 'Ở đó, tôi đã mệnh chung', (nghĩa là) ở đó, trong kiếp sống ấy, từ kiếp sống ấy, tôi đã mệnh chung, đã chết. 118. ද්වෙ [Pg.28] සම්පත්තී අනුභොත්වාති මනුස්සසම්පත්තිදිබ්බසම්පත්තිසඞ්ඛාතා ද්වෙ සම්පත්තියො අනුභවිත්වා. සුක්කමූලෙන චොදිතොති පුරාණකුසලමූලෙන, මූලභූතෙන කුසලෙන වා චොදිතො සඤ්චොදිතො. පච්ඡිමෙ භවෙ සම්පත්තෙති පරියොසානෙ භවෙ සම්පත්තෙ පාපුණිතෙ. සපාකයොනුපාගමින්ති සකං පචිතභත්තං සපාකං යොනිං උපාගමිං. යස්ස කුලස්ස අත්තනො පචිතභත්තං අඤ්ඤෙහි අභුඤ්ජනීයං, තස්මිං චණ්ඩාලකුලෙ නිබ්බත්තොස්මීති අත්ථො. අථ වා සා වුච්චති සුනඛො, සුනඛොච්ඡිට්ඨභත්තභුඤ්ජනකචණ්ඩාලකුලෙ ජාතොති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 118. Về câu 'Sau khi hưởng thụ hai sự thành tựu', (nghĩa là) sau khi hưởng thụ hai sự thành tựu được gọi là thành tựu của loài người và thành tựu của chư thiên. Về câu 'Được thúc đẩy bởi cội rễ thiện', (nghĩa là) được thúc đẩy, được khích lệ bởi cội rễ thiện lành trong quá khứ, hoặc bởi thiện pháp làm nền tảng. Về câu 'Khi đạt đến kiếp sống cuối cùng', (nghĩa là) khi kiếp sống cuối cùng đã đến, đã đạt được. Về câu 'Tôi đã sanh vào bào thai của người nấu ăn riêng', (nghĩa là) tôi đã đi đến bào thai (của dòng dõi) 'sapāka', (tức là) người có cơm tự nấu. Nghĩa là, tôi đã sanh trong dòng dõi Caṇḍāla, dòng dõi mà cơm do chính họ nấu thì không được người khác ăn. Hoặc là, 'sā' được gọi là con chó, nghĩa là (tôi) đã sanh trong dòng dõi Caṇḍāla, những người ăn cơm thừa của chó. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. සොපාකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích về tiền thân sự nghiệp của Trưởng lão Sopāka đã hoàn tất. 10. සුමඞ්ගලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 10. Phần giải thích về tiền thân sự nghiệp của Trưởng lão Sumaṅgala ආහුතිං යිට්ඨුකාමොතිආදිකං ආයස්මතො සුමඞ්ගලත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පායස්මා පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පියදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ රුක්ඛදෙවතා හුත්වා නිබ්බත්ති. සො එකදිවසං සත්ථාරං න්හත්වා එකචීවරං ඨිතං දිස්වා සොමනස්සප්පත්තො අප්ඵොටෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියා අවිදූරෙ අඤ්ඤතරස්මිං ගාමකෙ තාදිසෙන කම්මනිස්සන්දෙන දලිද්දකුලෙ නිබ්බත්ති, තස්ස සුමඞ්ගලොති නාමං අහොසි. සො වයප්පත්තො ඛුජ්ජකාසිතනඞ්ගලකුද්දාලපරික්ඛාරො හුත්වා කසියා ජීවිකං කප්පෙසි. සො එකදිවසං රඤ්ඤා පසෙනදිනා කොසලෙන භගවතො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච මහාදානෙ පවත්තියමානෙ දානූපකරණානි ගහෙත්වා ආගච්ඡන්තෙහි මනුස්සෙහි සද්ධිං දධිඝටං ගහෙත්වා ආගතො භික්ඛූනං සක්කාරසම්මානං දිස්වා ‘‘ඉමෙ සමණා සක්‍යපුත්තියා සුඛුමවත්ථනිවත්ථා සුභොජනානි භුඤ්ජිත්වා නිවාතෙසු සෙනාසනෙසු විහරන්ති, යංනූනාහම්පි පබ්බජෙය්‍ය’’න්ති චින්තෙත්වා අඤ්ඤතරං මහාථෙරං උපසඞ්කමිත්වා අත්තනො පබ්බජාධිප්පායං නිවෙදෙසි. සො තං කරුණායන්තො පබ්බාජෙත්වා කම්මට්ඨානං ආචික්ඛි. සො අරඤ්ඤෙ [Pg.29] විහරන්තො එකකවිහාරෙ නිබ්බින්නො උක්කණ්ඨිතො හුත්වා විබ්භමිතුකාමො ඤාතිගාමං ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ කච්ඡං බන්ධිත්වා ඛෙත්තං කසන්තෙ කිලිට්ඨවත්ථනිවත්ථෙ සමන්තතො රජොකිණ්ණසරීරෙ වාතාතපෙන සුස්සන්තෙ ඛෙත්තං කස්සකෙ මනුස්සෙ දිස්වා ‘‘මහන්තං වතිමෙ සත්තා ජීවිකනිමිත්තං දුක්ඛං පච්චනුභවන්තී’’ති සංවෙගං පටිලභි. ඤාණස්ස පරිපාකගතත්තා චස්ස යථාගහිතං කම්මට්ඨානං උපට්ඨාසි. සො අඤ්ඤතරං රුක්ඛමූලං උපගන්ත්වා විවෙකං ලභිත්වා යොනිසොමනසිකරොන්තො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා මග්ගපටිපාටියා අරහත්තං පාපුණි. (Câu kệ) bắt đầu bằng 'Āhutiṃ yiṭṭhukāmo' là tiền thân sự nghiệp của Tôn giả Sumaṅgala. Tôn giả này cũng đã tạo các hạnh lành nơi các Đức Phật trong quá khứ, trong mỗi kiếp sống đã tích lũy các phước báu làm duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, và vào thời của Đức Thế Tôn Piyadassī, ngài đã sanh làm một vị thọ thần. Một hôm, vị thọ thần ấy thấy Bậc Đạo Sư sau khi tắm xong, đang đứng chỉ với một y, liền đạt đến sự hoan hỷ và vỗ tay. Do phước nghiệp ấy, vị thọ thần ấy luân hồi trong cõi trời và cõi người, rồi trong thời Đức Phật hiện tại, do quả báo của nghiệp tương tự, ngài đã sanh trong một gia đình nghèo khó ở một ngôi làng nhỏ không xa thành Sāvatthī. Ngài được đặt tên là Sumaṅgala. Khi đến tuổi trưởng thành, ngài có dụng cụ là một cái cày nhỏ cong và một cái cuốc, và sinh sống bằng nghề cày ruộng. Một hôm, khi vua Pasenadi nước Kosala đang tổ chức đại lễ cúng dường đến Đức Thế Tôn và Tăng chúng, ngài cùng với những người đang mang các vật dụng cúng dường đi đến, tay cầm một hũ sữa chua, và thấy sự cung kính tôn trọng dành cho chư Tỳ-khưu. (Ngài) suy nghĩ rằng: 'Các vị Sa-môn Thích tử này mặc y phục mềm mại, dùng các món ăn ngon, và trú ngụ trong các sàng tọa kín gió. Hay là ta cũng nên xuất gia?'. (Nghĩ vậy rồi), ngài đến gần một vị Đại Trưởng lão và trình bày ý định xuất gia của mình. Vị ấy, do lòng bi mẫn, đã cho ngài xuất gia và chỉ dạy đề mục thiền định. Vị ấy, trong khi trú trong rừng, sống một mình trong tịnh thất, đã trở nên nhàm chán, bất an, và muốn hoàn tục, liền đi về làng của quyến thuộc. Trên đường đi, ngài thấy những người nông dân đang cày ruộng, họ đóng khố, mặc quần áo dơ bẩn, thân mình lấm lem bụi đất khắp nơi, và khô héo vì gió và nắng. (Thấy vậy), ngài đã có được sự chấn động tâm linh (saṃvega) rằng: 'Ôi, những chúng sanh này vì kế sinh nhai mà phải chịu đựng khổ đau to lớn biết bao!'. Và do trí tuệ đã đến lúc chín muồi, đề mục thiền định mà ngài đã thọ nhận liền hiện khởi. Vị ấy đi đến một gốc cây, tìm được nơi thanh vắng, trong khi như lý tác ý, đã phát triển tuệ quán và theo thứ tự của các đạo, đã chứng đắc A-la-hán quả. 124. එවං සො පත්තඅරහත්තඵලො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ආහුතිං යිට්ඨුකාමොහන්තිආදිමාහ. තත්ථ ආහුතින්ති අන්නපානාදිඅනෙකවිධං පූජාසක්කාරූපකරණං. යිට්ඨුකාමොති යජිතුකාමො, දානං දාතුකාමො අහං. පටියාදෙත්වාන භොජනන්ති ආහාරං පටියාදෙත්වා නිප්ඵාදෙත්වා. බ්‍රාහ්මණෙ පටිමානෙන්තොති පටිග්ගාහකෙ සුද්ධපබ්බජිතෙ පරියෙසන්තො. විසාලෙ මාළකෙ ඨිතොති පරිසුද්ධපණ්ඩරපුලිනතලාභිරාමෙ විපුලෙ මාළකෙ ඨිතො. 124. Như thế, vị ấy đã chứng đắc quả A-la-hán, khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, do tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình, đã nói lên (những lời) bắt đầu là `āhutiṃ yiṭṭhukāmo`. Trong ấy, `āhutiṃ` là các vật dụng để cúng dường và tôn kính gồm nhiều loại như vật thực, thức uống, v.v... `Yiṭṭhukāmo` là ta mong muốn tế tự, mong muốn bố thí vật thí. `Paṭiyādetvāna bhojanaṃ` là sau khi chuẩn bị, sau khi làm cho hoàn tất vật thực. `Brāhmaṇe paṭimānento` là trong khi tìm kiếm những người thọ nhận, những vị xuất gia thanh tịnh. `Visāle māḷake ṭhito` là đứng ở nơi đài rộng rãi, khả ái với nền cát trắng tinh khiết. 125-7. අථද්දසාසිං සම්බුද්ධන්තිආදීසු මහායසං මහාපරිවාරං සබ්බලොකං සකලසත්තලොකං විනෙතානං විසෙසෙන නෙතාරං නිබ්බානසම්පාපකං සයම්භුං සයමෙව භූතං අනාචරියකං අග්ගපුග්ගලං සෙට්ඨපුග්ගලං භගවන්තං භග්‍යවන්තාදිගුණයුත්තං ජුතිමන්තං නීලපීතාදිපභාසම්පන්නං සාවකෙහි පුරක්ඛතං පරිවාරිතං ආදිච්චමිව සූරියමිව රොචන්තං සොභමානං රථියං වීථියං පටිපන්නකං ගච්ඡන්තං පියදස්සිං නාම සම්බුද්ධං අද්දසින්ති සම්බන්ධො. අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වානාති බන්ධඤ්ජලිපුටං සිරසි කත්වා සකං චිත්තං අත්තනො චිත්තං පසාදයිං ඉත්ථම්භූතස්ස භගවතො ගුණෙ පසාදෙසිං පසන්නමකාසින්ති අත්ථො. මනසාව නිමන්තෙසින්ති චිත්තෙන පවාරෙසිං. ආගච්ඡතු මහාමුනීති මහිතො පූජාරහො මුනි භගවා මම නිවෙසනං ආගච්ඡතු. Trong các câu bắt đầu là `Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ`, nên hiểu sự liên kết là: Ta đã nhìn thấy bậc Chánh Đẳng Giác tên là Piyadassī, vị có danh tiếng lớn, có đoàn tùy tùng đông đảo, là bậc dẫn dắt đặc biệt cho những chúng sanh cần được giáo hóa trong toàn thể thế gian, trong toàn thể thế giới chúng sanh, là bậc đưa đến sự chứng ngộ Níp-bàn, là bậc Tự Giác Ngộ, là bậc tự mình hiện hữu, không có thầy chỉ dạy, là bậc Tối Thượng, là bậc cao tột, là đức Thế Tôn, là bậc có đầy đủ các đức tánh như là bậc có sự may mắn, v.v..., là bậc có hào quang, là bậc có đầy đủ ánh sáng màu xanh, vàng, v.v..., được các vị Thinh văn đi trước hộ tống, được vây quanh, đang tỏa sáng, đang rực rỡ như mặt trời, như vầng thái dương, đang đi, đang tiến bước trên đường phố, trên con đường. `Añjaliṃ paggahetvāna` là sau khi đặt hai tay chắp lại lên đầu, ta đã làm cho tâm của mình, tâm của tự thân được trong sạch, ta đã làm cho trong sạch đối với các đức tánh của đức Thế Tôn như thế ấy, có nghĩa là đã làm cho hoan hỷ. `Manasāva nimantesiṃ` là ta đã thỉnh mời bằng tâm. `Āgacchatu mahāmuni` là mong rằng bậc Muni, đức Thế Tôn, là bậc đáng được tôn kính, đáng được cúng dường, sẽ đến trú xá của ta. 128. මම සඞ්කප්පමඤ්ඤායාති මය්හං චිත්තසඞ්කප්පං ඤත්වා ලොකෙ සත්තලොකෙ අනුත්තරො උත්තරවිරහිතො සත්ථා ඛීණාසවසහස්සෙහි අරහන්තසහස්සෙහි [Pg.30] පරිවුතො මම ද්වාරං මය්හං ගෙහද්වාරං උපාගමි සම්පාපුණි. 128. `Mama saṅkappamaññāya` là sau khi biết được ý định trong tâm của ta, bậc Đạo Sư, bậc Vô Thượng, bậc không có ai hơn trong thế gian, trong thế giới chúng sanh, được vây quanh bởi một ngàn vị đã đoạn tận các lậu hoặc, một ngàn vị A-la-hán, đã đi đến, đã quang lâm đến cổng nhà của ta, đến cửa nhà của ta. 129. තස්ස සම්පත්තස්ස සත්ථුනො එවං නමක්කාරමකාසිං. පුරිසාජඤ්ඤ පුරිසානං ආජඤ්ඤ, සෙට්ඨ, මම නමක්කාරො තෙ තුය්හං අත්ථු භවතු. පුරිසුත්තම පුරිසානං උත්තම අධිකගුණවිසිට්ඨ තෙ තුය්හං මම නමක්කාරො අත්ථු. පාසාදං පසාදජනකං මම නිවෙසනං අභිරුහිත්වා සීහාසනෙ උත්තමාසනෙ නිසීදතන්ති ආයාචින්ති අත්ථො. 129. Ta đã thực hiện việc đảnh lễ như thế này đối với bậc Đạo Sư đã quang lâm đến. `Purisājañña` là bậc cao quý trong loài người, bậc cao tột, sự đảnh lễ của con xin được thành tựu, xin được hiện hữu đến Ngài. `Purisuttama` là bậc tối thượng trong loài người, bậc đặc biệt với các đức tánh cao cả, sự đảnh lễ của con xin được thành tựu đến Ngài. Có nghĩa là (ta) đã thỉnh cầu rằng: "Sau khi bước lên lâu đài của con, nơi làm phát sanh đức tin, xin Ngài hãy ngự trên bảo tọa, trên chỗ ngồi cao quý." 130. දන්තො දන්තපරිවාරොති සයං ද්වාරත්තයෙන දන්තො තථා දන්තාහි භික්ඛුභික්ඛුනීඋපාසකඋපාසිකාසඞ්ඛාතාහි චතූහි පරිසාහි පරිවාරිතො. තිණ්ණො තාරයතං වරොති සයං තිණ්ණො සංසාරතො උත්තිණ්ණො නික්ඛන්තො තාරයතං තාරයන්තානං විසිට්ඨපුග්ගලානං වරො උත්තමො භගවා මමාරාධනෙන පාසාදං අභිරුහිත්වා පවරාසනෙ උත්තමාසනෙ නිසීදි නිසජ්ජං කප්පෙසි. 130. `Danto dantaparivāro` là tự thân Ngài đã được điều phục qua ba cửa (thân, khẩu, ý), và cũng như thế, Ngài được vây quanh bởi bốn chúng đã được điều phục, được gọi là tỳ-khưu, tỳ-khưu-ni, cận sự nam, cận sự nữ. `Tiṇṇo tārayataṃ varo` là đức Thế Tôn, bậc tự thân đã vượt qua, đã thoát khỏi, đã ra khỏi vòng luân hồi, là bậc cao quý, bậc tối thượng của những chúng sanh đặc biệt đang vượt qua, đang được đưa qua, do sự thỉnh mời của ta, đã bước lên lâu đài và đã ngồi, đã an tọa trên chỗ ngồi cao quý, trên chỗ ngồi tối thượng. 131. යං මෙ අත්ථි සකෙ ගෙහෙති අත්තනො ගෙහෙ යං ආමිසං පච්චුපට්ඨිතං සම්පාදිතං රාසිකතං අත්ථි. තාහං බුද්ධස්ස පාදාසින්ති බුද්ධස්ස බුද්ධප්පමුඛස්ස සඞ්ඝස්ස තං ආමිසං පාදාසිං ප-කාරෙන ආදරෙන වා අදාසින්ති අත්ථො. පසන්නො සෙහි පාණිභීති අත්තනො ද්වීහි හත්ථෙහි පස්සන්නචිත්තො ගහෙත්වා පාදාසින්ති අත්ථො. 131. `Yaṃ me atthi sake gehe` là vật thực nào có trong nhà của tự thân, đã được chuẩn bị, đã được làm cho hoàn tất, đã được chất thành đống. `Tāhaṃ buddhassa pādāsiṃ` có nghĩa là ta đã dâng cúng vật thực ấy đến đức Phật, đến chúng Tăng với đức Phật là vị đứng đầu, hoặc đã dâng cúng một cách đặc biệt, với lòng tôn kính. `Pasanno sehi pāṇibhī` có nghĩa là với tâm hoan hỷ, ta đã cầm lấy bằng hai tay của mình và đã dâng cúng. 132. පසන්නචිත්තො පසාදිතමනසඞ්කප්පො සුමනො සුන්දරමනො. වෙදජාතො ජාතවෙදො උප්පන්නසොමනස්සො කතඤ්ජලී සිරසි ඨපිතඅඤ්ජලිපුටො බුද්ධසෙට්ඨං නමස්සාමි සෙට්ඨස්ස බුද්ධස්ස පණාමං කරොමීති අත්ථො. අහො බුද්ධස්සුළාරතාති පටිවිද්ධචතුසච්චස්ස සත්ථුනො උළාරතා මහන්තභාවො අහො අච්ඡරියන්ති අත්ථො. 132. `Pasannacitto` là người có ý định trong tâm đã được làm cho trong sạch. `Sumano` là người có tâm tốt đẹp. `Vedajāto` là người có hỷ đã sanh, có sự hoan hỷ đã phát sanh. `Katañjalī` là người có hai tay chắp lại được đặt trên đầu. `Buddhaseṭṭhaṃ namassāmi` có nghĩa là con thực hiện việc đảnh lễ đối với đức Phật, bậc Tối Thắng. `Aho buddhassuḷāratā` có nghĩa là sự cao cả, sự vĩ đại của bậc Đạo Sư, bậc đã thâm nhập Tứ Thánh Đế, ôi thật là kỳ diệu! 133. අට්ඨන්නං පයිරූපාසතන්ති පයිරුපාසන්තානං භුඤ්ජං භුඤ්ජන්තානං අට්ඨන්නං අරියපුග්ගලානං අන්තරෙ ඛීණාසවා අරහන්තොව බහූති අත්ථො. තුය්හෙවෙසො ආනුභාවොති එසො ආකාසචරණඋම්මුජ්ජනනිමුජ්ජනාදිආනුභාවො තුය්හෙව තුය්හං එව ආනුභාවො, නාඤ්ඤෙසං. සරණං තං උපෙමහන්ති තං ඉත්ථම්භූතං තුවං සරණං තාණං ලෙණං පරායනන්ති උපෙමි ගච්ඡාමි ජානාමි වාති අත්ථො. 133. `Aṭṭhannaṃ payirūpāsataṃ` có nghĩa là trong số tám bậc Thánh nhân đang hầu cận, đang dùng bữa, chỉ có các vị A-la-hán, các vị đã đoạn tận lậu hoặc là có nhiều. `Tuyheveso ānubhāvo` có nghĩa là oai lực này, như là đi trên hư không, độn thổ, trồi lên, v.v..., chính là oai lực của Ngài, chỉ của Ngài mà thôi, không phải của những người khác. `Saraṇaṃ taṃ upemahaṃ` có nghĩa là con xin đến, con xin đi đến, hoặc con xin biết Ngài, bậc như thế ấy, là nơi nương tựa, là nơi che chở, là nơi ẩn náu, là nơi quy hướng. 134. ලොකජෙට්ඨො [Pg.31] නරාසභො පියදස්සී භගවා භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසීදිත්වා ඉමා බ්‍යාකරණගාථා අභාසථ කථෙසීති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 134. `Lokajeṭṭho narāsabho piyadassī bhagavā bhikkhusaṅghamajjhe nisīditvā imā byākaraṇagāthā abhāsatha` có nghĩa là đức Thế Tôn Piyadassī, bậc Trưởng Thượng trong thế gian, bậc Ngưu Vương trong loài người, sau khi ngự giữa chúng Tăng tỳ-khưu, đã nói lên, đã thuyết giảng những câu kệ thọ ký này. Phần còn lại thì dễ hiểu. සුමඞ්ගලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Sumaṅgala đã chấm dứt. දුතියස්ස සීහාසනවග්ගස්ස වණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về phẩm thứ nhì, phẩm Sīhāsana, đã chấm dứt. 3. සුභූතිවග්ගො 3. Phẩm Subhūti. 1. සුභූතිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 1. Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Subhūti. හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිකං ආයස්මතො සුභූතිත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො ඉතො කප්පසතසහස්සමත්ථකෙ අනුප්පන්නෙයෙව පදුමුත්තරෙ භගවති ලොකනාථෙ හංසවතීනගරෙ අඤ්ඤතරස්ස බ්‍රාහ්මණමහාසාලස්ස එකපුත්තකො හුත්වා නිබ්බත්ති, තස්ස නන්දමාණවොති නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා තත්ථ සාරං අපස්සන්තො අත්තනො පරිවාරභූතෙහි චතුචත්තාලීසාය මාණවසහස්සෙහි සද්ධිං පබ්බතපාදෙ ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා අට්ඨ සමාපත්තියො පඤ්චාභිඤ්ඤායො ච නිබ්බත්තෙසි. අන්තෙවාසිකානම්පි කම්මට්ඨානං ආචික්ඛි. තෙපි නචිරස්සෙව ඣානලාභිනො අහෙසුං. (Câu chuyện) bắt đầu là `Himavantassāvidūre` là Trưởng lão kệ của tôn giả Subhūti. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, trong khi tích lũy các phước báu là duyên trợ cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, cách đây một trăm ngàn đại kiếp, khi đức Thế Tôn Padumuttara, bậc Lãnh Đạo thế gian, còn chưa xuất hiện, đã sanh làm người con trai duy nhất của một vị Bà-la-môn đại phú ở thành phố Haṃsavatī. Họ đã đặt tên cho vị ấy là thanh niên Nanda. Khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy đã học thuộc ba bộ Vệ-đà, và do không thấy được cốt lõi ở trong đó, đã cùng với bốn mươi bốn ngàn thanh niên là đoàn tùy tùng của mình xuất gia theo lối sống của đạo sĩ ở chân núi, và đã làm cho phát sanh tám bậc thiền chứng và năm loại thắng trí. Vị ấy cũng đã chỉ dạy đề mục thiền cho các đệ tử. Họ cũng đã đắc thiền không bao lâu sau đó. තෙන ච සමයෙන පදුමුත්තරො භගවා ලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා හංසවතීනගරං උපනිස්සාය විහරන්තො එකදිවසං පච්චූසසමයෙ ලොකං වොලොකෙන්තො නන්දතාපසස්ස අන්තෙවාසිකජටිලානං අරහත්තූපනිස්සයං, නන්දතාපසස්ස ච ද්වීහඞ්ගෙහි සමන්නාගතස්ස සාවකට්ඨානන්තරස්ස පත්ථනං දිස්වා පාතොව සරීරපටිජග්ගනං කත්වා පුබ්බණ්හසමයෙ පත්තචීවරමාදාය අඤ්ඤං කඤ්චි අනාමන්තෙත්වා සීහො විය එකචරො නන්දතාපසස්ස අන්තෙවාසිකෙසු ඵලාඵලත්ථාය ගතෙසු ‘‘බුද්ධභාවං මෙ ජානාතූ’’ති පස්සන්තස්සෙව නන්දතාපසස්ස ආකාසතො ඔතරිත්වා පථවියං පතිට්ඨාසි. නන්දතාපසො බුද්ධානුභාවඤ්චෙව ලක්ඛණපාරිපූරිඤ්ච දිස්වා ලක්ඛණමන්තෙ සම්මසිත්වා ‘‘ඉමෙහි ලක්ඛණෙහි සමන්නාගතො නාම අගාරං අජ්ඣාවසන්තො රාජා හොති චක්කවත්තී, පබ්බජන්තො ලොකෙ විවටච්ඡෙදො [Pg.32] සබ්බඤ්ඤූ බුද්ධො හොති, අයං පුරිසාජානීයො නිස්සංසයං බුද්ධො’’ති ඤත්වා පච්චුග්ගමනං කත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා ආසනං පඤ්ඤාපෙත්වා අදාසි. නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ. නන්දතාපසොපි අත්තනො අනුච්ඡවිකං ආසනං ගහෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. තස්මිං සමයෙ චතුචත්තාලීසසහස්සජටිලා පණීතපණීතානි ඔජවන්තානි ඵලාඵලානි ගහෙත්වා ආචරියස්ස සන්තිකං සම්පත්තා බුද්ධානඤ්චෙව ආචරියස්ස ච නිසින්නාකාරං ඔලොකෙත්වා ආහංසු – ‘‘ආචරිය, මයං ‘ඉමස්මිං ලොකෙ තුම්හෙහි මහන්තතරො නත්ථී’ති විචරාම, අයං පන පුරිසො තුම්හෙහි මහන්තතරො මඤ්ඤෙ’’ති. නන්දතාපසො – ‘‘තාතා, කිං වදෙථ, තුම්හෙ සාසපෙන සද්ධිං අට්ඨසට්ඨියොජනසතසහස්සුබ්බෙධං සිනෙරුං උපමෙතුං ඉච්ඡථ, සබ්බඤ්ඤුබුද්ධෙන සද්ධිං මා මං උපමිත්ථා’’ති ආහ. අථ තෙ තාපසා – ‘‘සචෙ අයං ඔරකො අභවිස්ස, න අම්හාකං ආචරියො එවං උපමං ආහරෙය්‍ය. යාව මහාවතායං පුරිසාජානීයො’’ති පාදෙසු නිපතිත්වා සිරසා වන්දිංසු. අථ තෙ ආචරියො ආහ – ‘‘තාතා, අම්හාකං බුද්ධානං අනුච්ඡවිකො දෙය්‍යධම්මො නත්ථි, භගවා ච භික්ඛාචාරවෙලායං ඉධාගතො, තස්මා මයං යථාබලං දෙය්‍යධම්මං දස්සාම, තුම්හෙහි යං යං පණීතං ඵලාඵලං ආභතං, තං තං ආහරථා’’ති ආහරාපෙත්වා සහත්ථෙනෙව ධොවිත්වා සයං තථාගතස්ස පත්තෙ පතිට්ඨාපෙසි. සත්ථාරා ඵලාඵලෙ පටිග්ගහිතමත්තෙ දෙවතා දිබ්බොජං පක්ඛිපිංසු. තාපසො උදකම්පි සයමෙව පරිස්සාවෙත්වා අදාසි. තතො භොජනකිච්චං නිට්ඨාපෙත්වා නිසින්නෙ සත්ථරි සබ්බෙ අන්තෙවාසිකෙ පක්කොසිත්වා සත්ථු සන්තිකෙ සාරණීයං කථං කථෙන්තො නිසීදි. සත්ථා ‘‘භික්ඛුසඞ්ඝො ආගච්ඡතූ’’ති චින්තෙසි. සත්ථු චිත්තං ඤත්වා සතසහස්සමත්තා ඛීණාසවා ආගන්ත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා අට්ඨංසු. Vào lúc bấy giờ, đức Thế Tôn Padumuttara đã xuất hiện ở thế gian, trong khi đang trú ngụ gần thành phố Haṃsavatī, một ngày nọ, vào lúc rạng đông, khi đang quan sát thế gian, Ngài đã thấy được cận y duyên A-la-hán của các vị đệ tử đạo sĩ bện tóc của đạo sĩ Nanda, và thấy lời nguyện cầu về địa vị Thinh Văn được thành tựu với hai yếu tố của đạo sĩ Nanda. Vào lúc sáng sớm, sau khi đã chăm sóc thân thể, vào buổi sáng, Ngài mang y bát, không gọi bất cứ ai khác, đi một mình như sư tử, trong khi các đệ tử của đạo sĩ Nanda đã đi tìm trái cây, với ý nghĩ: “Mong rằng ông ấy biết được Phật tánh của ta,” Ngài đã từ trên không trung hạ xuống và đứng trên mặt đất ngay trước mắt đạo sĩ Nanda đang nhìn. Đạo sĩ Nanda thấy được oai lực của đức Phật và sự viên mãn của các tướng tốt, sau khi suy xét các câu thần chú về tướng tốt, đã biết rằng: “Người sở hữu những tướng tốt này, nếu sống tại gia sẽ là Chuyển Luân Vương, nếu xuất gia sẽ là bậc Toàn Giác, đoạn tận vòng luân hồi trong thế gian. Vị nhân sĩ cao quý này chắc chắn là một vị Phật.” Sau khi biết vậy, vị ấy đã đi ra đón rước, đảnh lễ bằng năm điểm chạm đất, đã dọn chỗ ngồi và dâng lên. Đức Thế Tôn đã ngự trên chỗ ngồi đã được dọn sẵn. Đạo sĩ Nanda cũng lấy một chỗ ngồi thích hợp cho mình và ngồi xuống một bên. Vào lúc ấy, bốn mươi bốn ngàn vị đạo sĩ bện tóc, mang theo những loại trái cây ngon ngọt, bổ dưỡng, đã đến chỗ của vị thầy. Sau khi nhìn thấy tư thế ngồi của đức Phật và của vị thầy, họ nói rằng: “Thưa thầy, chúng con thường nghĩ rằng ‘trong thế gian này không có ai vĩ đại hơn thầy,’ nhưng người này dường như vĩ đại hơn thầy.” Đạo sĩ Nanda nói: “Này các con, các con nói gì vậy? Các con muốn so sánh hạt cải với núi Sineru cao tám mươi bốn ngàn do-tuần sao? Đừng so sánh ta với bậc Toàn Giác.” Khi ấy, các vị đạo sĩ ấy nghĩ rằng: “Nếu người này là tầm thường, thầy của chúng ta đã không đưa ra ví dụ như vậy. Vị nhân sĩ cao quý này thật vĩ đại biết bao!” rồi đã cúi mình dưới chân và dùng đầu đảnh lễ. Khi ấy, vị thầy của họ nói: “Này các con, chúng ta không có vật phẩm cúng dường nào xứng đáng với các đức Phật, và đức Thế Tôn đã đến đây vào giờ khất thực. Vì vậy, chúng ta sẽ cúng dường vật phẩm tùy theo sức của mình. Các con đã mang về những loại trái cây ngon nào, hãy mang chúng đến đây.” Sau khi cho mang đến, vị ấy tự tay mình rửa sạch và tự mình đặt vào bát của Như Lai. Ngay khi Bậc Đạo Sư vừa nhận lấy trái cây, các vị chư thiên đã đặt vào đó vị ngon của cõi trời. Vị đạo sĩ cũng tự mình lọc nước và dâng lên. Sau đó, khi Bậc Đạo Sư đã dùng xong bữa và đang ngồi, vị đạo sĩ gọi tất cả các đệ tử lại và ngồi nói lời thăm hỏi thân mật gần Bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư suy nghĩ: “Mong rằng Tăng chúng hãy đến.” Biết được tâm của Bậc Đạo Sư, khoảng một trăm ngàn vị lậu tận hoặc đã đến, đảnh lễ Bậc Đạo Sư và đứng sang một bên. අථ නන්දතාපසො අන්තෙවාසිකෙ ආමන්තෙසි – ‘‘තාතා, බුද්ධානං නිසින්නාසනම්පි නීචං, සමණසතසහස්සස්සපි ආසනං නත්ථි. තුම්හෙහි අජ්ජ උළාරං භගවතො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච සක්කාරං කාතුං වට්ටති, පබ්බතපාදතො වණ්ණගන්ධසම්පන්නානි පුප්ඵානි ආහරථා’’ති ආහ. අචින්තෙය්‍යත්තා ඉද්ධිවිසයස්ස තෙ මුහුත්තෙනෙව වණ්ණගන්ධරසසම්පන්නානි පුප්ඵානි ආහරිත්වා බුද්ධානං යොජනප්පමාණං පුප්ඵාසනං පඤ්ඤාපෙසුං. අග්ගසාවකානං තිගාවුතං, සෙසභික්ඛූනං [Pg.33] අඩ්ඪයොජනාදිභෙදං, සඞ්ඝනවකස්ස උසභමත්තං පඤ්ඤාපෙසුං. එවං පඤ්ඤත්තෙසු ආසනෙසු නන්දතාපසො තථාගතස්ස පුරතො අඤ්ජලිං පග්ගය්හ ඨිතො, ‘‘භන්තෙ, අම්හාකං දීඝරත්තං හිතාය සුඛාය ඉමං පුප්ඵාසනං ආරුය්හ නිසීදථා’’ති ආහ. නිසීදි භගවා පුප්ඵාසනෙ. එවං නිසින්නෙ සත්ථරි සත්ථු ආකාරං ඤත්වා භික්ඛූ අත්තනො අත්තනො පත්තාසනෙ නිසීදිංසු. නන්දතාපසො මහන්තං පුප්ඵච්ඡත්තං ගහෙත්වා තථාගතස්ස මත්ථකෙ ධාරෙන්තො අට්ඨාසි. සත්ථා ‘‘තාපසානං අයං සක්කාරො මහප්ඵලො හොතූ’’ති නිරොධසමාපත්තිං සමාපජ්ජි. සත්ථු සමාපන්නභාවං ඤත්වා භික්ඛූපි සමාපත්තිං සමාපජ්ජිංසු. තථාගතෙ සත්තාහං නිරොධං සමාපජ්ජිත්වා නිසින්නෙ අන්තෙවාසිකා භික්ඛාචාරකාලෙ සම්පත්තෙ වනමූලඵලාඵලං පරිභුඤ්ජිත්වා සෙසකාලෙ බුද්ධානං අඤ්ජලිං පග්ගය්හ අට්ඨංසු. නන්දතාපසො පන භික්ඛාචාරම්පි අගන්ත්වා පුප්ඵච්ඡත්තං ධාරෙන්තොයෙව සත්තාහං පීතිසුඛෙනෙව වීතිනාමෙසි. Khi ấy, đạo sĩ Nanda gọi các đệ tử: “Này các con, chỗ ngồi của đức Phật thì thấp, và cũng không có chỗ ngồi cho một trăm ngàn vị sa-môn. Hôm nay, các con nên thực hiện sự cúng dường cao quý đến đức Thế Tôn và Tăng chúng. Hãy đi mang về những loài hoa có màu sắc và hương thơm từ chân núi.” Do cảnh giới thần thông không thể nghĩ bàn, họ trong khoảnh khắc đã mang về những loài hoa có màu sắc, hương thơm, và vị ngọt, đã dọn một tòa ngồi bằng hoa rộng một do-tuần cho đức Phật. Cho các vị Thượng thủ Thinh văn là ba gāvuta, cho các vị tỳ-khưu còn lại là nửa do-tuần và các kích thước khác, cho vị tỳ-khưu mới nhất trong Tăng chúng là một usabha. Khi các chỗ ngồi đã được dọn như vậy, đạo sĩ Nanda đứng chắp tay trước mặt Như Lai và nói: “Bạch Ngài, vì lợi ích, vì hạnh phúc lâu dài cho chúng con, xin Ngài hãy bước lên và ngự trên tòa ngồi bằng hoa này.” Đức Thế Tôn đã ngự trên tòa ngồi bằng hoa. Khi Bậc Đạo Sư đã ngự như vậy, biết được ý của Bậc Đạo Sư, các vị tỳ-khưu đã ngồi vào chỗ ngồi đã được dọn sẵn cho mình. Đạo sĩ Nanda cầm một cây lọng hoa lớn, đứng che trên đầu của Như Lai. Bậc Đạo Sư nghĩ rằng: “Mong rằng sự cúng dường này của các vị đạo sĩ sẽ có quả lớn,” rồi đã nhập Diệt tận định. Biết được Bậc Đạo Sư đã nhập định, các vị tỳ-khưu cũng nhập định. Khi Như Lai đã nhập Diệt tận định và ngồi trong bảy ngày, các vị đệ tử, khi đến giờ đi khất thực, đã dùng rễ cây và trái cây trong rừng, vào thời gian còn lại, họ đứng chắp tay hướng về đức Phật. Còn đạo sĩ Nanda, không đi khất thực, chỉ đứng che lọng hoa và trải qua bảy ngày chỉ với hỷ và lạc. සත්ථා නිරොධතො වුට්ඨාය අරණවිහාරිඅඞ්ගෙන දක්ඛිණෙය්‍යඞ්ගෙන චාති ද්වීහි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතං එකං සාවකං ‘‘ඉසිගණස්ස පුප්ඵාසනානුමොදනං කරොහී’’ති ආණාපෙසි. සො චක්කවත්තිරඤ්ඤො සන්තිකා පටිලද්ධමහාලාභො මහායොධො විය තුට්ඨමානසො අත්තනො විසයෙ ඨත්වා තෙපිටකං බුද්ධවචනං සම්මසිත්වා අනුමොදනමකාසි. තස්ස දෙසනාවසානෙ සත්ථා සයං ධම්මං දෙසෙසි. සත්ථු දෙසනාවසානෙ සබ්බෙපි චතුචත්තාලීසසහස්සතාපසා අරහත්තං පාපුණිංසු. සත්ථා – ‘‘එථ භික්ඛවො’’ති හත්ථං පසාරෙසි. තෙසං තාවදෙව කෙසමස්සූ අන්තරධායිංසු. අට්ඨ පරික්ඛාරා සරීරෙ පටිමුක්කාව අහෙසුං. තෙ සට්ඨිවස්සිකත්ථෙරා විය සත්ථාරං පරිවාරයිංසු. නන්දතාපසො පන වික්ඛිත්තචිත්තතාය විසෙසං නාධිගඤ්ඡි. තස්ස කිර අරණවිහාරිත්ථෙරස්ස ධම්මං සොතුං ආරද්ධකාලතො පට්ඨාය – ‘‘අහො වතාහම්පි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ ඉමිනා සාවකෙන ලද්ධගුණං ලභෙය්‍ය’’න්ති චිත්තං උදපාදි. සො තෙන විතක්කෙන මග්ගඵලපටිවෙධං කාතුං නාසක්ඛි. තථාගතං පන වන්දිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගය්හ සම්මුඛෙ ඨිතො එවමාහ – ‘‘භන්තෙ, යෙන භික්ඛුනා ඉසිගණස්ස පුප්ඵාසනානුමොදනා කතා, කො නාමායං තුම්හාකං සාසනෙ’’ති? ‘‘අරණවිහාරිඅඞ්ගෙන ච දක්ඛිණෙය්‍යඞ්ගෙන ච එතදග්ගට්ඨානං පත්තො එසො භික්ඛූ’’ති. ‘‘භන්තෙ, ය්වායං මයා සත්තාහං පුප්ඵච්ඡත්තං ධාරෙන්තෙන [Pg.34] සක්කාරො කතො, තෙන අධිකාරෙන අඤ්ඤං සම්පත්තිං න පත්ථෙමි, අනාගතෙ පන එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ අයං ථෙරො විය ද්වීහඞ්ගෙහි සමන්නාගතො සාවකො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. Đức Đạo sư xuất khỏi diệt tận định, đã ra lệnh cho một vị đệ tử thành tựu hai hạnh là hạnh Vô Tranh Trú và hạnh Xứng Đáng Thọ Lãnh rằng: “Hãy thuyết pháp tùy hỷ về tòa ngồi bằng hoa cho chúng đạo sĩ.” Vị ấy, với tâm hoan hỷ như một vị đại tướng quân nhận được nhiều bổng lộc từ đức Chuyển luân vương, đứng trong phạm vi của mình, đã quán xét Tam tạng, lời dạy của đức Phật, và thuyết pháp tùy hỷ. Sau khi vị ấy thuyết pháp xong, đức Đạo sư tự mình thuyết pháp. Sau khi đức Đạo sư thuyết pháp xong, tất cả bốn mươi bốn ngàn vị đạo sĩ đều chứng đắc A-la-hán. Đức Đạo sư duỗi tay ra và nói: “Hãy đến đây, các Tỳ khưu.” Ngay lập tức, râu tóc của họ biến mất. Tám vật dụng đã được khoác lên thân họ. Họ vây quanh đức Đạo sư như những vị trưởng lão sáu mươi tuổi hạ. Nhưng đạo sĩ Nanda, do tâm tán loạn, đã không chứng đắc pháp thượng nhân. Nghe nói, kể từ lúc bắt đầu nghe pháp của vị trưởng lão Vô Tranh Trú, tâm của ông khởi lên rằng: “Ôi, mong sao trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, ta cũng sẽ đạt được phẩm hạnh mà vị đệ tử này đã đạt được.” Do tầm tư ấy, ông đã không thể thực hiện việc chứng ngộ Đạo và Quả. Tuy nhiên, sau khi đảnh lễ đức Như Lai, chắp tay và đứng trước mặt, ông đã nói như sau: “Bạch đức Thế Tôn, vị Tỳ khưu đã thuyết pháp tùy hỷ về tòa ngồi bằng hoa cho chúng đạo sĩ, vị ấy tên là gì trong giáo pháp của Ngài?” “Vị Tỳ khưu này đã đạt đến địa vị tối thượng về hạnh Vô Tranh Trú và hạnh Xứng Đáng Thọ Lãnh.” “Bạch đức Thế Tôn, sự cúng dường mà con đã thực hiện bằng cách giương lọng hoa trong bảy ngày, với phước báu đó, con không mong cầu tài sản nào khác, nhưng trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, mong con sẽ trở thành một vị đệ tử thành tựu hai hạnh giống như vị trưởng lão này,” ông đã phát nguyện như vậy. සත්ථා ‘‘සමිජ්ඣිස්සති නු ඛො ඉමස්ස තාපසස්ස පත්ථනා’’ති අනාගතංසඤාණං පෙසෙත්වා ඔලොකෙන්තො කප්පසතසහස්සං අතික්කමිත්වා සමිජ්ඣනකභාවං දිස්වා, ‘‘තාපස, න තෙ අයං පත්ථනා මොඝං භවිස්සති, අනාගතෙ කප්පසතසහස්සං අතික්කමිත්වා ගොතමො නාම බුද්ධො උප්පජ්ජිස්සති, තස්ස සන්තිකෙ සමිජ්ඣිස්සතී’’ති ධම්මකථං කථෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො ආකාසං පක්ඛන්දි. නන්දතාපසො යාව චක්ඛුපථං න සමතික්කමති, තාව සත්ථු භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා අට්ඨාසි. සො අපරභාගෙ කාලෙන කාලං සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා ධම්මං සුණිත්වා අපරිහීනජ්ඣානොව කාලං කත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො. තතො පන චුතො අපරානිපි පඤ්ච ජාතිසතානි පබ්බජිත්වා ආරඤ්ඤකොව අහොසි, කස්සපසම්මාසම්බුද්ධකාලෙපි පබ්බජිත්වා ආරඤ්ඤකො හුත්වා ගතපච්චාගතවත්තං පූරෙසි. එතං කිර වත්තං අපරිපූරෙත්වා මහාසාවකභාවං පාපුණන්තා නාම නත්ථි, ගතපච්චාගතවත්තං පන ආගමට්ඨකථාසු වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. සො වීසතිවස්සසහස්සානි ගතපච්චාගතවත්තං පූරෙත්වා කාලං කත්වා තාවතිංසදෙවලොකෙ නිබ්බත්ති. Đức Đạo sư, khi hướng vị lai trí và quán xét “Liệu lời nguyện của vị đạo sĩ này có thành tựu không?”, thấy rằng nó sẽ thành tựu sau một trăm ngàn đại kiếp, đã nói: “Này đạo sĩ, lời nguyện này của ông sẽ không vô ích. Trong tương lai, sau một trăm ngàn đại kiếp, một vị Phật tên là Gotama sẽ xuất hiện, lời nguyện của ông sẽ thành tựu nơi vị ấy.” Sau khi thuyết pháp, được Tăng chúng vây quanh, Ngài bay lên hư không. Đạo sĩ Nanda, chừng nào đức Đạo sư và Tăng chúng chưa khuất tầm mắt, vẫn chắp tay đứng đó. Về sau, ông thỉnh thoảng đến hầu đức Đạo sư và nghe pháp, với thiền chứng không bị suy giảm, ông mệnh chung và tái sanh vào cõi Phạm thiên. Sau khi mệnh chung từ đó, ông lại xuất gia trong năm trăm kiếp và đều là vị sống trong rừng. Vào thời đức Phật Chánh Đẳng Giác Kassapa, ông cũng xuất gia, trở thành vị sống trong rừng và đã hoàn thành hạnh “đi và về”. Nghe nói, không có ai đạt được địa vị đại đệ tử mà không hoàn thành hạnh này. Hạnh “đi và về” nên được hiểu theo cách đã được nói trong các bộ Chú giải Kinh tạng. Vị ấy, sau khi hoàn thành hạnh “đi và về” trong hai mươi ngàn năm, đã mệnh chung và tái sanh vào cõi trời Đao Lợi. එවං සො තාවතිංසභවනෙ අපරාපරං උප්පජ්ජනවසෙන දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා තතො චුතො මනුස්සලොකෙ අනෙකසතක්ඛත්තුං චක්කවත්තිරාජා පදෙසරාජා ච හුත්වා උළාරං මනුස්සසම්පත්තිං අනුභවිත්වා අම්හාකං භගවතො උප්පන්නකාලෙ සාවත්ථියං සුමනසෙට්ඨිස්ස ගෙහෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස කනිට්ඨො හුත්වා නිබ්බත්ති. සුභූතීතිස්ස නාමං අහොසි. Như vậy, vị ấy, do tái sanh nhiều lần trong cõi trời Đao Lợi, đã hưởng thụ thiên sản. Sau khi mệnh chung từ đó, đã trở thành Chuyển luân vương và tiểu vương hàng trăm lần trong cõi người, đã hưởng thụ tài sản cao quý của loài người. Vào thời đức Thế Tôn của chúng ta xuất hiện, vị ấy đã tái sanh tại thành Sāvatthī, trong nhà của trưởng giả Sumana, làm em trai của trưởng giả Anāthapiṇḍika. Tên của vị ấy là Subhūti. තෙන ච සමයෙන අම්හාකං භගවා ලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො අනුපුබ්බෙන රාජගහං ගන්ත්වා තත්ථ වෙළුවනපටිග්ගහණාදිනා ලොකානුග්ගහං කරොන්තො රාජගහං උපනිස්සාය සීතවනෙ විහාසි. තදා අනාථපිණ්ඩිකො සෙට්ඨි සාවත්ථියං උට්ඨානකං භණ්ඩං ගහෙත්වා අත්තනො සහායස්ස රාජගහසෙට්ඨිනො ගෙහං ගන්ත්වා බුද්ධුප්පාදං සුත්වා සත්ථාරං සීතවනෙ විහරන්තං උපසඞ්කමිත්වා පඨමදස්සනෙනෙව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාය [Pg.35] සත්ථාරං සාවත්ථිං ආගමනත්ථාය යාචිත්වා තතො පඤ්චචත්තාලීසයොජනෙ මග්ගෙ යොජනෙ යොජනෙ සතසහස්සපරිච්චාගෙන විහාරෙ පතිට්ඨාපෙත්වා සාවත්ථියං අට්ඨකරීසප්පමාණං ජෙතස්ස කුමාරස්ස උය්‍යානභූමිං කොටිසන්ථාරෙන කිණිත්වා තත්ථ භගවතො විහාරං කාරෙත්වා අදාසි. විහාරමහදිවසෙ අයං සුභූතිකුටුම්බිකො අනාථපිණ්ඩිකසෙට්ඨිනා සද්ධිං ගන්ත්වා ධම්මං සුණන්තො සද්ධං පටිලභිත්වා පබ්බජි. සො උපසම්පන්නො ද්වෙ මාතිකා පගුණා කත්වා කම්මට්ඨානං කථාපෙත්වා අරඤ්ඤෙ සමණධම්මං කරොන්තො මෙත්තාඣානං නිබ්බත්තෙත්වා තං පාදකං කත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. Và vào thời điểm đó, đức Thế Tôn của chúng ta, sau khi xuất hiện trên thế gian, đã chuyển bánh xe Pháp cao thượng, tuần tự đi đến thành Rājagaha. Ở đó, Ngài tế độ thế gian bằng việc nhận khu vườn Veḷuvana, v.v., và Ngài trú tại khu rừng Sītavana, gần thành Rājagaha. Khi ấy, trưởng giả Anāthapiṇḍika, lấy hàng hóa từ thành Sāvatthī, đi đến nhà của người bạn là trưởng giả thành Rājagaha, đã nghe về sự xuất hiện của đức Phật. Ông đã đến hầu đức Đạo sư đang trú tại khu rừng Sītavana, ngay trong lần gặp đầu tiên đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn, và đã thỉnh cầu đức Đạo sư đến thành Sāvatthī. Từ đó, trên con đường dài bốn mươi lăm do-tuần, cứ mỗi do-tuần, ông đã chi một trăm ngàn để xây dựng các ngôi tịnh xá. Tại thành Sāvatthī, ông đã mua khu đất vườn của hoàng tử Jeta, rộng tám karīsa, bằng cách trải tiền vàng lên đó. Ở đó, ông đã cho xây dựng một ngôi tịnh xá cho đức Thế Tôn và đã cúng dường. Vào ngày đại lễ cúng dường tịnh xá, gia chủ Subhūti này đã đi cùng với trưởng giả Anāthapiṇḍika, trong khi nghe pháp, đã phát sinh đức tin và xuất gia. Vị ấy, sau khi thọ cụ túc giới, đã học thuộc lòng hai bộ Mātikā, đã thọ nhận đề mục thiền định, và thực hành sa-môn pháp trong rừng. Vị ấy đã làm phát sinh thiền tâm từ, lấy đó làm nền tảng, đã phát triển thiền minh sát và chứng đắc A-la-hán. සො ධම්මං දෙසෙන්තො යස්මා සත්ථාරා දෙසිතනියාමෙන අනොදිස්සකං කත්වා දෙසෙති, තස්මා අරණවිහාරීනං අග්ගො නාම ජාතො. යස්මා ච පිණ්ඩාය චරන්තො ඝරෙ ඝරෙ මෙත්තාඣානං සමාපජ්ජිත්වා වුට්ඨාය භික්ඛං පටිග්ගණ්හාති ‘‘එවං දායකානං මහප්ඵලං භවිස්සතී’’ති, තස්මා දක්ඛිණෙය්‍යානං අග්ගො නාම ජාතො. තෙන නං භගවා ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං අරණවිහාරීනං දක්ඛිණෙය්‍යානඤ්ච යදිදං සුභූතී’’ති (අ. නි. 1.198, 201) ද්වයඞ්ගසමන්නාගතෙ අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. එවමයං මහාථෙරො අත්තනා පූරිතපාරමීනං ඵලස්ස මත්ථකං අරහත්තං පත්වා ලොකෙ අභිඤ්ඤාතො අභිලක්ඛිතො හුත්වා බහුජනහිතාය ජනපදචාරිකං චරන්තො අනුපුබ්බෙන රාජගහං අගමාසි. Vị ấy, khi thuyết pháp, bởi vì ngài thuyết giảng theo phương pháp đã được Bậc Đạo Sư chỉ dạy, thực hành một cách không phân biệt, do đó ngài đã trở thành bậc tối thắng trong số những vị sống vô tránh. Và bởi vì khi đi khất thực từ nhà này sang nhà khác, ngài nhập từ tâm thiền rồi xuất ra, sau đó mới thọ nhận vật thực với ý nghĩ rằng: “Như vậy, các thí chủ sẽ được quả báu to lớn”, do đó ngài đã trở thành bậc tối thắng trong số những vị đáng được cúng dường. Vì thế, Đức Thế Tôn đã đặt ngài vào địa vị tối thắng với hai yếu tố rằng: “Này các Tỳ-khưu, trong số các đệ tử Tỳ-khưu của ta, những vị sống vô tránh và những vị đáng được cúng dường, Subhūti là tối thắng”. Như vậy, vị Đại Trưởng lão này, sau khi đã đạt đến A-la-hán quả là đỉnh cao của quả báu từ các ba-la-mật đã được tự mình viên mãn, đã trở nên nổi danh, được ghi nhận trong đời, và trong khi du hành qua các xứ sở vì lợi ích của nhiều người, ngài đã tuần tự đi đến thành Vương Xá. රාජා බිම්බිසාරො ථෙරස්ස ආගමනං සුත්වා උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා ‘‘ඉධෙව, භන්තෙ, වසථ, වසනට්ඨානං වො කරිස්සාමී’’ති වත්වා පක්කන්තො විස්සරි. ථෙරො සෙනාසනං අලභන්තො අබ්භොකාසෙ වීතිනාමෙසි. ථෙරස්සානුභාවෙන දෙවො න වස්සති. මනුස්සා අවුට්ඨිතාය උපද්දුතා රඤ්ඤො නිවෙසනද්වාරෙ උක්කුට්ඨිං අකංසු. රාජා ‘‘කෙන නු ඛො කාරණෙන දෙවො න වස්සතී’’ති වීමංසන්තො ‘‘ථෙරස්ස අබ්භොකාසවාසෙන මඤ්ඤෙ න වස්සතී’’ති චින්තෙත්වා තස්ස පණ්ණකුටිං කාරාපෙත්වා ‘‘ඉමිස්සං, භන්තෙ, පණ්ණකුටියං වසථා’’ති වත්වා වන්දිත්වා පක්කාමි. ථෙරො කුටිං පවිසිත්වා තිණසන්ථාරකෙ පල්ලඞ්කෙන නිසීදි. තදා දෙවො ථොකං ථොකං ඵුසායති, න සම්මාධාරං අනුපවෙච්ඡති. අථ ථෙරො ලොකස්ස අවුට්ඨිකභයං විධමිතුකාමො [Pg.36] අත්තනො අජ්ඣත්තිකබාහිරවත්ථුකස්ස පරිස්සයස්ස අභාවං පවෙදෙන්තො ‘‘ඡන්නා මෙ කුටිකා’’ති (ථෙරගා. 1) ගාථමාහ. තස්සත්ථො ථෙරගාථායං වුත්තොයෙව. Vua Bimbisāra nghe tin Trưởng lão đến, liền đến đảnh lễ và thưa rằng: “Bạch ngài, xin ngài hãy ở lại đây, con sẽ làm chỗ ở cho ngài”, rồi ra về và đã quên mất. Trưởng lão không nhận được chỗ ở, đã trải qua thời gian ở ngoài trời. Do oai lực của Trưởng lão, trời không mưa. Dân chúng bị khổ sở vì hạn hán, đã la ó ở cổng cung điện của vua. Vua suy xét: “Vì lý do gì mà trời không mưa?”, rồi nghĩ rằng: “Ta cho rằng trời không mưa là do Trưởng lão phải ở ngoài trời”. Vua cho làm một cái am lá cho ngài, rồi đến thưa rằng: “Bạch ngài, xin ngài hãy ở trong am lá này”, sau đó đảnh lễ và ra về. Trưởng lão vào trong am, ngồi kiết-già trên tấm lót bằng cỏ. Khi ấy, trời mưa lất phất, không đổ xuống thành dòng lớn. Bấy giờ, Trưởng lão, với mong muốn xua tan nỗi lo sợ hạn hán của thế gian và tuyên bố về sự không có hiểm nguy nào đối với các vật bên trong và bên ngoài của mình, đã nói lên bài kệ: “Am của ta đã được che”. Ý nghĩa của bài kệ ấy đã được nói đến trong Trưởng Lão Kệ. කස්මා පනෙතෙ මහාථෙරා අත්තනො ගුණෙ පකාසෙන්තීති? ඉමිනා දීඝෙන අද්ධුනා අනධිගතපුබ්බං පරමගම්භීරං අතිවිය සන්තං පණීතං අත්තනා අධිගතලොකුත්තරධම්මං පච්චවෙක්ඛිත්වා පීතිවෙගසමුස්සාහිතඋදානදීපනත්ථං සාසනස්ස නිය්‍යානිකභාවවිභාවනත්ථඤ්ච පරමප්පිච්ඡා අරියා අත්තනො ගුණෙ පකාසෙන්ති. යථා තං ලොකනාථො බොධනෙය්‍යානං අජ්ඣාසයවසෙන ‘‘දසබලසමන්නාගතො, භික්ඛවෙ, තථාගතො චතුවෙසාරජ්ජවිසාරදො’’තිආදිනා (අ. නි. 10.21; ම. නි. 1. 148 අත්ථතො සමානං) අත්තනො ගුණෙ පකාසෙති. එවමයං ථෙරස්ස අඤ්ඤාබ්‍යාකරණගාථාපි අහොසීති. Nhưng tại sao các vị Đại Trưởng lão này lại tuyên thuyết các đức hạnh của mình? Sau khi quán xét lại pháp siêu thế mà tự mình đã chứng đắc — một pháp vô cùng thâm sâu, hết sức tịch tịnh, cao thượng, mà trước đây trong một thời gian dài chưa từng chứng đắc — các bậc Thánh, dù có ít ham muốn, cũng tuyên thuyết các đức hạnh của mình với mục đích làm sáng tỏ lời cảm hứng được thúc đẩy bởi sức mạnh của hỷ lạc và với mục đích làm rõ tính chất xuất ly của giáo pháp. Giống như Bậc Hộ Trì Thế Gian, tùy theo khuynh hướng của những chúng sanh cần được giác ngộ, đã tuyên thuyết các đức hạnh của mình qua những lời như: “Này các Tỳ-khưu, Như Lai thành tựu mười lực, thiện xảo trong bốn pháp vô sở úy”. Như vậy, đây cũng là bài kệ tuyên bố sự chứng ngộ của vị Trưởng lão. 1. එවං සො පත්තඅරහත්තඵලො පත්තඑතදග්ගට්ඨානො ච අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිමාහ. තත්ථ හිමවන්තස්සාති හිමාලයපබ්බතස්ස අවිදූරෙ ආසන්නෙ සමීපෙ පබ්බතපාදෙ මනුස්සානං ගමනාගමනසම්පන්නෙ සඤ්චරණට්ඨානෙති අත්ථො. නිසභො නාම පබ්බතොති පබ්බතානං ජෙට්ඨත්තා නාමෙන නිසභො නාම සෙලමයපබ්බතො අහොසීති සම්බන්ධො. අස්සමො සුකතො මය්හන්ති තත්ථ පබ්බතෙ මය්හං වසනත්ථාය අස්සමො අරඤ්ඤාවාසො සුට්ඨු කතො. කුටිරත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානවතිපරික්ඛෙපාදිවසෙන සුන්දරාකාරෙන කතොති අත්ථො. පණ්ණසාලා සුමාපිතාති පණ්ණෙහි ඡාදිතා සාලා මය්හං නිවාසනත්ථාය සුට්ඨු මාපිතා නිට්ඨාපිතාති අත්ථො. 1. Như vậy, vị ấy, người đã đạt A-la-hán quả và đã đạt địa vị tối thắng, nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, và trong khi tuyên thuyết về hành trạng quá khứ của mình, đã nói lên (bài kệ) bắt đầu bằng “Không xa núi Himavanta”. Trong đó, “himavantassa” có nghĩa là không xa, gần, cạnh núi Himālaya, tại chân núi, ở một nơi mà con người thường xuyên qua lại. “Ngọn núi tên Nisabha” có liên hệ như sau: vì là ngọn núi lớn nhất trong các ngọn núi, nên có một ngọn núi đá tên là Nisabha. “Am của ta được làm khéo” (nghĩa là) trên ngọn núi ấy, am của ta, nơi ở trong rừng, đã được làm rất tốt để ta cư ngụ. Có nghĩa là cái am được làm với hình dáng đẹp đẽ, có nơi ở ban đêm, nơi ở ban ngày, có hàng rào bao quanh v.v. “Nhà lá được xây dựng tốt” có nghĩa là ngôi nhà được lợp bằng lá, đã được xây dựng, hoàn tất tốt đẹp để làm nơi ở cho ta. 2. කොසියො නාම නාමෙනාති මාතාපිතූහි කතනාමධෙය්‍යෙන කොසියො නාම. උග්ගතාපනො පාකටතපො ඝොරතපො. එකාකියො අඤ්ඤෙසං අභාවා අහං එව එකො. අදුතියො දුතියතාපසරහිතො ජටිලො ජටාධාරී තාපසො තදා තස්මිං කාලෙ නිසභෙ පබ්බතෙ වසාමි විහරාමීති සම්බන්ධො. 2. “Tên là Kosiyo” nghĩa là do tên gọi được cha mẹ đặt cho, nên có tên là Kosiyo. (Là người) khổ hạnh nghiêm khắc, khổ hạnh nổi tiếng, khổ hạnh dữ dội. (Sống) một mình, vì không có người khác, chỉ có một mình ta. Không có người thứ hai, không có đạo sĩ đồng bạn, là đạo sĩ bện tóc, người mang tóc bện. Vào lúc ấy, trong thời gian ấy, ta sống, ta trú tại núi Nisabha, đó là sự liên hệ. 3. ඵලං මූලඤ්ච පණ්ණඤ්ච, න භුඤ්ජාමි අහං තදාති තදා තස්මිං නිසභපබ්බතෙ වසනකාලෙ තිණ්ඩුකාදිඵලං මුළාලාදිමූලං, කාරපණ්ණාදිපණ්ණඤ්ච රුක්ඛතො [Pg.37] ඔචිනිත්වා න භුඤ්ජාමීති අත්ථො. එවං සති කථං ජීවතීති තං දස්සෙන්තො පවත්තංව සුපාතාහන්ති ආහ. තත්ථ පවත්තං සයමෙව ජාතං සුපාතං අත්තනො ධම්මතාය පතිතං පණ්ණාදිකං නිස්සාය ආහාරං කත්වා අහං තාවදෙ තස්මිං කාලෙ ජීවාමි ජීවිකං කප්පෙමීති සම්බන්ධො. ‘‘පවත්තපණ්ඩුපණ්ණානී’’ති වා පාඨො, තස්ස සයමෙව පතිතානි පණ්ඩුපණ්ණානි රුක්ඛපත්තානි උපනිස්සාය ජීවාමීති අත්ථො. 3. “Trái cây, rễ củ, và lá cây, ta đã không ăn vào lúc ấy” có nghĩa là: vào lúc ấy, trong thời gian sống ở núi Nisabha, ta đã không hái từ trên cây các loại trái cây như tiṇḍuka, các loại rễ củ như muḷāla, các loại lá cây như kārapaṇṇa để ăn. Nếu vậy, làm sao mà sống được? Để chỉ rõ điều đó, ngài nói: “chỉ ăn những gì tự rụng xuống”. Trong đó, có liên hệ như sau: “pavattaṃ” là tự sanh ra, “supātaṃ” là tự rụng xuống theo lẽ tự nhiên của nó; nương vào lá cây v.v. đã rụng xuống như vậy để làm thức ăn, ta đã sống, đã duy trì mạng sống trong thời gian ấy. Hoặc có một dị bản là “Pavattapaṇḍupaṇṇānī”, ý nghĩa của dị bản đó là: ta sống nương vào những chiếc lá cây vàng úa đã tự rụng xuống. 4. නාහං කොපෙමි ආජීවන්ති අහං ජීවිතං චජමානොපි පරිච්චාගං කුරුමානොපි තණ්හාවසෙන ඵලමූලාදිආහාරපරියෙසනාය සම්මා ආජීවං න කොපෙමි න නාසෙමීති සම්බන්ධො. ආරාධෙමි සකං චිත්තන්ති සකං චිත්තං අත්තනො මනං අප්පිච්ඡතාය සන්තුට්ඨියා ච ආරාධෙමි පසාදෙමි. විවජ්ජෙමි අනෙසනන්ති වෙජ්ජකම්මදූතකම්මාදිවසෙන අනෙසනං අයුත්තපරියෙසනං විවජ්ජෙමි දූරං කරොමි. 4. “Ta không làm hư hoại chánh mạng” có liên hệ như sau: ta, dù từ bỏ mạng sống, dù thực hành sự xả ly, cũng không làm hư hoại, không phá hủy chánh mạng bằng việc tìm kiếm thức ăn như trái cây, rễ củ v.v. do tham ái. “Ta làm cho tâm mình hoan hỷ” (nghĩa là) ta làm cho tâm của mình, ý của mình được hoan hỷ, được trong sạch bằng sự thiểu dục và tri túc. “Ta từ bỏ sự tìm kiếm không đúng đắn” (nghĩa là) ta từ bỏ, ta tránh xa sự tìm kiếm không đúng đắn (tà mạng) bằng các cách như làm thầy thuốc, làm người đưa tin v.v. 5. රාගූපසංහිතං චිත්තන්ති යදා යස්මිං කාලෙ මම රාගෙන සම්පයුත්තං චිත්තං උප්පජ්ජති, තදා සයමෙව අත්තනායෙව පච්චවෙක්ඛාමි ඤාණෙන පටිවෙක්ඛිත්වා විනොදෙමි. එකග්ගො තං දමෙමහන්ති අහං එකස්මිං කම්මට්ඨානාරම්මණෙ අග්ගො සමාහිතො තං රාගචිත්තං දමෙමි දමනං කරොමි. 5. Cụm từ ‘Rāgūpasaṃhitaṃ cittaṃ’ (tâm tương ưng với tham ái) có nghĩa là: Khi nào, vào lúc nào, tâm của ta tương ưng với tham ái sanh khởi, khi ấy ta tự mình quán xét, sau khi xem xét bằng trí tuệ, ta loại bỏ nó. Cụm từ ‘Ekaggo taṃ damemahaṃ’ (ta chế ngự nó một mình) có nghĩa là: Ta, người đứng đầu, người định tĩnh trong một đề mục thiền định, chế ngự tâm tham ấy, thực hiện việc chế ngự. 6. රජ්ජසෙ රජ්ජනීයෙ චාති රජ්ජනීයෙ අල්ලීයිතබ්බෙ රූපාරම්මණාදිවත්ථුස්මිං රජ්ජසෙ අල්ලීනො අසි භවසි. දුස්සනීයෙ ච දුස්සසෙති දූසිතබ්බෙ දොසකරණවත්ථුස්මිං දූසකො අසි. මුය්හසෙ මොහනීයෙ චාති මොහිතබ්බෙ මොහකරණවත්ථුස්මිං මොය්හසි මූළ්හො අසි භවසි. තස්මා තුවං වනා වනතො අරඤ්ඤවාසතො නික්ඛමස්සු අපගච්ඡාහීති එවං අත්තානං දමෙමීති සම්බන්ධො. 6. Cụm từ ‘Rajjase rajjanīye ca’ (và ngươi tham đắm trong đối tượng đáng tham đắm) có nghĩa là: Trong đối tượng đáng tham đắm, đáng dính mắc như sắc trần v.v..., ngươi tham đắm, ngươi trở thành người dính mắc. Cụm từ ‘Dussanīye ca dussase’ (và ngươi sân hận trong đối tượng đáng sân hận) có nghĩa là: Trong đối tượng đáng bị làm ô uế, đối tượng là nguyên nhân của sân, ngươi là người sân hận. Cụm từ ‘Muyhase mohanīye ca’ (và ngươi si mê trong đối tượng đáng si mê) có nghĩa là: Trong đối tượng đáng bị si mê, đối tượng là nguyên nhân của si, ngươi si mê, ngươi trở thành người si mê. Do đó, (có câu) ‘tuvaṃ vanā vanato araññavāsato nikkhamassu apagacchāhi’ (ngươi hãy ra khỏi, hãy đi khỏi khu rừng, khỏi nơi trú ngụ trong rừng). Nên hiểu sự liên kết là: ‘evaṃ attānaṃ damemi’ (ta chế ngự bản thân như vậy). 24. තිම්බරූසකවණ්ණාභොති සුවණ්ණතිම්බරූසකවණ්ණාභො, ජම්බොනදසුවණ්ණවණ්ණොති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 24. Cụm từ ‘Timbarūsakavaṇṇābho’ (có màu sắc giống như trái timbarūsaka) có nghĩa là: Có màu sắc giống như trái timbarūsaka bằng vàng, tức là có màu sắc của vàng ròng Jambonada. Phần còn lại thì dễ hiểu. සුභූතිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích về tiền thân của Trưởng lão Subhūti đã hoàn tất. 2. උපවානත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 2. Phần giải thích về tiền thân của Trưởng lão Upavāna. පදුමුත්තරො [Pg.38] නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො උපවානත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පායස්මා පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ දලිද්දකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො භගවති පරිනිබ්බුතෙ තස්ස ධාතුං ගහෙත්වා මනුස්සදෙවනාගගරුළකුම්භණ්ඩයක්ඛගන්ධබ්බෙහි සත්තරතනමයෙ සත්තයොජනිකෙ ථූපෙ කතෙ තත්ථ සුධොතං අත්තනො උත්තරසාටකං වෙළග්ගෙ ලග්ගෙත්වා ආබන්ධිත්වා ධජං කත්වා පූජං අකාසි. තං ගහෙත්වා අභිසම්මතකො නාම යක්ඛසෙනාපති දෙවෙහි චෙතියපූජාරක්ඛණත්ථං ඨපිතො අදිස්සමානකායො තං ආකාසෙ ධාරෙන්තො චෙතියං තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං අකාසි. සො තං දිස්වා භිය්‍යොසොමත්තාය පසන්නමානසො හුත්වා තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා උපවානොති ලද්ධනාමො වයප්පත්තො ජෙතවනපටිග්ගහණෙ බුද්ධානුභාවං දිස්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො අරහත්තං පත්වා ඡළභිඤ්ඤො අහොසි. යදා භගවතො අඵාසු අහොසි, තදා ථෙරො උණ්හොදකං තථාරූපං පානකඤ්ච භෙසජ්ජං භගවතො උපනාමෙසි. තෙනස්ස සත්ථුනො රොගො වූපසමි. තස්ස භගවා අනුමොදනං අකාසි. Câu bắt đầu bằng ‘Padumuttaro nāma jino’ là câu chuyện tiền thân của Tôn giả Upavāna. Vị Tôn giả này, người đã tạo công đức dưới thời các vị Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó, đã tích lũy các phước báu làm duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của Đức Thế Tôn Padumuttara, ngài đã sanh vào một gia đình nghèo khó, khi đã đến tuổi trưởng thành, sau khi Đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, ngài đã lấy xá-lợi của Ngài. Khi bảo tháp bằng bảy báu, cao bảy do-tuần được loài người, chư thiên, rồng, garuḷa, kumbhaṇḍa, dạ-xoa, và càn-thát-bà xây dựng xong, tại đó, ngài đã giặt sạch tấm y vai trên của mình, treo và buộc nó vào ngọn tre, làm thành một lá cờ và đã thực hiện việc cúng dường. Một vị tướng dạ-xoa tên là Abhisammataka, được chư thiên đặt để bảo vệ việc cúng dường bảo tháp, đã lấy lá cờ ấy, với thân hình vô hình, cầm nó trên không trung và đi nhiễu quanh bảo tháp ba lần. Vị ấy thấy vậy, với tâm hoan hỷ và tín thành hơn nữa, do nghiệp phước ấy, đã luân hồi trong cõi trời và cõi người. Trong thời kỳ Đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh vào một gia đình Bà-la-môn ở Sāvatthī, được đặt tên là Upavāna. Khi đến tuổi trưởng thành, trong dịp cúng dường tu viện Jetavana, ngài thấy được oai lực của Đức Phật, có được đức tin, đã xuất gia. Trong khi thực hành thiền minh sát, ngài đã đắc quả A-la-hán và trở thành người có sáu thắng trí. Khi Đức Thế Tôn không được khỏe, vị Trưởng lão đã dâng lên Đức Thế Tôn nước nóng, loại thức uống và thuốc men phù hợp. Nhờ đó, bệnh của Bậc Đạo Sư đã thuyên giảm. Đức Thế Tôn đã tùy hỷ với ngài. 52. එවං සො පත්තඅරහත්තඵලො අධිගතඑතදග්ගට්ඨානො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. තත්ථ සබ්බෙසං ලොකියලොකුත්තරධම්මානං පාරගූ පරියොසානං නිබ්බානං ගතො පත්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනො ජිතපඤ්චමාරො භගවා අග්ගික්ඛන්ධො ඉව ඡබ්බණ්ණා බුද්ධරංසියො ජලිත්වා සබ්බලොකං ධම්මපජ්ජොතෙන ඔභාසෙත්වා සම්බුද්ධො සුට්ඨු බුද්ධො අවිජ්ජානිද්දූපගතාය පජාය සවාසනාය කිලෙසනිද්දාය පටිබුද්ධො විකසිතනෙත්තපඞ්කජො පරිනිබ්බුතො ඛන්ධපරිනිබ්බානෙන නිබ්බුතො අදස්සනං ගතොති සම්බන්ධො. 52. Như vậy, vị ấy, người đã đắc quả A-la-hán, người đã đạt được địa vị tối thượng, khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, với tâm hoan hỷ, đã tuyên thuyết câu chuyện tiền thân của mình, bắt đầu bằng ‘Padumuttaro nāma jino’. Trong đó, (Đức Phật Padumuttara) là bậc đã đến bờ bên kia của tất cả các pháp thế gian và siêu thế, đã đi đến, đã đạt đến Niết-bàn là nơi kết thúc. Đấng Chiến Thắng tên là Padumuttara, người đã chiến thắng năm loại ma, là Đức Thế Tôn. Giống như một khối lửa, Ngài đã tỏa sáng với sáu màu hào quang của Phật, đã chiếu sáng khắp thế gian bằng ngọn đèn Chánh pháp. Là bậc Chánh Đẳng Giác, đã giác ngộ một cách trọn vẹn. Ngài đã thức tỉnh khỏi giấc ngủ phiền não cùng với các tiềm miên đối với chúng sanh đã thoát khỏi giấc ngủ vô minh, người có đóa sen mắt đã nở. Nên hiểu sự liên kết là: Ngài đã nhập Vô dư y Niết-bàn, đã tịch tịnh bằng sự tịch diệt của các uẩn, đã đi đến chỗ không còn thấy được nữa. 57. ජඞ්ඝාති චෙතියකරණකාලෙ උපචිනිතබ්බානං ඉට්ඨකානං ඨපනත්ථාය, නිබන්ධියමානසොපානපන්ති. 57. Cụm từ ‘Jaṅghā’ (cẳng chân) có nghĩa là: vào lúc xây dựng bảo tháp, để đặt những viên gạch cần được chất lên, (đó là) hàng cầu thang đang được xây dựng. 88. සුධොතං [Pg.39] රජකෙනාහන්ති වත්ථධොවකෙන පුරිසෙන සුට්ඨු ධොවිතං සුවිසුද්ධකතං, උත්තරෙය්‍යපටං මම උත්තරසාටකං අහං වෙළග්ගෙ ලග්ගිත්වා ධජං කත්වා උක්ඛිපිං, අම්බරෙ ආකාසෙ උස්සාපෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 88. Cụm từ ‘Sudhotaṃ rajakena ahaṃ’ (ta... được giặt sạch bởi người thợ giặt) có nghĩa là: được giặt kỹ, làm cho rất sạch bởi người đàn ông giặt vải. (Câu) ‘uttareyyapaṭaṃ’ (tấm vải choàng trên) có nghĩa là tấm y vai trên của ta. (Câu) ‘ahaṃ veḷagge laggitvā dhajaṃ katvā ukkhipiṃ’ (ta đã treo lên ngọn tre, làm thành lá cờ, và đã giương lên) có nghĩa là đã phất lên trên bầu trời, trên không trung. Phần còn lại thì dễ hiểu. උපවානත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích về tiền thân của Trưởng lão Upavāna đã hoàn tất. 3. තිසරණගමනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 3. Phần giải thích về tiền thân của Trưởng lão Tisaraṇagamaniya. නගරෙ බන්ධුමතියාතිආදිකං ආයස්මතො තිසරණගමනියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ බන්ධුමතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා අන්ධමාතාපිතරො උපට්ඨාසි. සො එකදිවසං චින්තෙසි – ‘‘අහං මාතාපිතරො උපට්ඨහන්තො පබ්බජිතුං න ලභාමි, යංනූනාහං තීණි සරණානි ගණ්හිස්සාමි, එවං දුග්ගතිතො මොචෙස්සාමී’’ති නිසභං නාම විපස්සිස්ස භගවතො අග්ගසාවකං උපසඞ්කමිත්වා තීණි සරණානි ගණ්හි. සො තානි වස්සසතසහස්සානි රක්ඛිත්වා තෙනෙව කම්මෙන තාවතිංසභවනෙ නිබ්බත්තො, තතො පරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථිනගරෙ මහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්තවස්සිකොව දාරකෙහි පරිවුතො එකං සඞ්ඝාරාමං අගමාසි. තත්ථ එකො ඛීණාසවත්ථෙරො තස්ස ධම්මං දෙසෙත්වා සරණානි අදාසි. සො තානි ගහෙත්වා පුබ්බෙ අත්තනො රක්ඛිතානි සරණානි සරිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. තං අරහත්තප්පත්තං භගවා උපසම්පාදෙසි. Câu bắt đầu bằng ‘Nagare bandhumatiyā’ là câu chuyện tiền thân của Tôn giả Tisaraṇagamaniya. Vị này cũng vậy, người đã tạo công đức dưới thời các vị Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó, đã tích lũy các phước báu làm duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của Đức Thế Tôn Vipassī, ngài đã sanh trong một gia đình ở thành Bandhumatī và đã phụng dưỡng cha mẹ bị mù. Một hôm, ngài suy nghĩ: “Ta, trong khi phụng dưỡng cha mẹ, không thể xuất gia được. Chắc chắn ta sẽ thọ trì Tam quy. Như vậy, ta sẽ giải thoát khỏi khổ cảnh.” Ngài đã đến gặp vị Thượng thủ Tinh văn của Đức Thế Tôn Vipassī tên là Nisabha và đã thọ trì Tam quy. Ngài đã gìn giữ Tam quy ấy trong một trăm ngàn năm, và do nghiệp đó, đã tái sanh ở cõi trời Ba mươi ba. Sau đó, ngài luân hồi trong cõi trời và cõi người, hưởng thụ cả hai loại tài sản. Trong thời kỳ Đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh vào một gia đình giàu có ở thành Sāvatthī. Khi đến tuổi trưởng thành, lúc bảy tuổi, được các đứa trẻ vây quanh, ngài đã đi đến một tu viện. Tại đó, một vị Trưởng lão lậu tận đã thuyết pháp cho ngài và đã truyền Tam quy. Ngài sau khi thọ nhận, đã nhớ lại Tam quy mà mình đã gìn giữ trước đây, đã phát triển thiền minh sát và đã chứng đắc quả A-la-hán. Đức Thế Tôn đã làm lễ cụ túc giới cho vị đã đắc quả A-la-hán ấy. 106. සො අරහත්තප්පත්තො උපසම්පන්නො හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නගරෙ බන්ධුමතියාතිආදිමාහ. තත්ථ මාතු උපට්ඨාකො අහුන්ති අහං මාතාපිතූනං උපට්ඨාකො භරකො බන්ධුමතීනගරෙ අහොසින්ති සම්බන්ධො. 106. Vị ấy, sau khi đã đắc quả A-la-hán và đã thọ cụ túc giới, khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, với tâm hoan hỷ, đã tuyên thuyết câu chuyện tiền thân của mình, bắt đầu bằng ‘Nagare bandhumatiyā’. Trong đó, câu ‘mātu upaṭṭhāko ahuṃ’ (ta là người phụng dưỡng mẹ) nên được hiểu sự liên kết là: ‘ahaṃ mātāpitūnaṃ upaṭṭhāko bharako bandhumatīnagare ahosiṃ’ (ta đã là người phụng dưỡng, người nuôi nấng cha mẹ ở thành Bandhumatī). 108. තමන්ධකාරපිහිතාති [Pg.40] මොහන්ධකාරෙන පිහිතා ඡාදිතා. තිවිධග්ගීහි ඩය්හරෙති රාගග්ගිදොසග්ගිමොහග්ගිසඞ්ඛාතෙහි තීහි අග්ගීහි ඩය්හරෙ ඩය්හන්ති සබ්බෙ සත්තාති සම්බන්ධො. 108. (Giải thích câu) ‘Tamandhakārapihitā’ (Bị bóng tối ấy che lấp): bị che lấp, bị bao phủ bởi bóng tối của si mê. (Giải thích câu) ‘Tividhaggīhi ḍayhare’ (Bị thiêu đốt bởi ba ngọn lửa): Cần liên kết như sau: ‘tất cả chúng sanh bị thiêu đốt, bị đốt cháy bởi ba ngọn lửa được gọi là lửa tham, lửa sân, và lửa si.’ 114. අට්ඨ හෙතූ ලභාමහන්ති අට්ඨ කාරණානි සුඛස්ස පච්චයභූතානි කාරණානි ලභාමි අහන්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 114. (Giải thích câu) ‘Aṭṭha hetū labhāmahan’ (Ta được tám nhân): Ý nghĩa là: ‘Ta được tám nguyên nhân, là những nguyên nhân làm duyên cho sự an lạc.’ Phần còn lại thì dễ hiểu. තිසරණගමනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải thiên truyện trưởng lão Tisaraṇagamaniya đã hoàn tất. 4. පඤ්චසීලසමාදානියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 4. Chú giải thiên truyện trưởng lão Pañcasīlasamādāniya නගරෙ චන්දවතියාතිආදිකං ආයස්මතො පඤ්චසීලසමාදානියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අනොමදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො පුරිමභවෙ කතාකුසලකම්මානුරූපෙන දලිද්දො හුත්වා අප්පන්නපානභොජනො පරෙසං භතිං කත්වා ජීවන්තො සංසාරෙ ආදීනවං ඤත්වා පබ්බජිතුකාමොපි පබ්බජ්ජං අලභමානො අනොමදස්සිස්ස භගවතො සාවකස්ස නිසභත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ පඤ්ච සික්ඛාපදානි සමාදියි. දීඝායුකකාලෙ උප්පන්නත්තා වස්සසතසහස්සානි සීලං පරිපාලෙසි. තෙන කම්මෙන සො දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ වෙසාලියං මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තො. මාතාපිතරො සීලං සමාදියන්තෙ දිස්වා අත්තනො සීලං සරිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පත්වා පබ්බජි. (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Nagare candavatiyā’ là thiên truyện của trưởng lão Pañcasīlasamādāniya. Vị này cũng đã tạo các công đức căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó, đã tích lũy các phước báu là nhân tố cho sự giải thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Anomadassī, ngài đã sanh vào một gia tộc. Tương ứng với nghiệp thiện đã tạo trong kiếp trước, ngài đã trở thành người nghèo khó, có ít thức ăn và thức uống, sống bằng cách làm thuê cho người khác. Nhận thấy sự nguy hiểm trong vòng luân hồi, dù muốn xuất gia nhưng không thể xuất gia, ngài đã đến nơi vị đệ tử của đức Thế Tôn Anomadassī là trưởng lão Nisabha và thọ trì năm học giới. Do sanh vào thời kỳ tuổi thọ dài, ngài đã hộ trì giới trong một trăm ngàn năm. Do nghiệp ấy, ngài luân hồi trong cõi trời và cõi người. Vào thời đức Phật hiện tại, ngài đã sanh vào một gia tộc giàu có ở Vesālī. Thấy cha mẹ thọ trì giới, ngài đã nhớ lại giới của mình, phát triển thiền minh sát, đắc quả A-la-hán, rồi xuất gia. 134. සො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො උදානවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නගරෙ චන්දවතියාතිආදිමාහ. භතකො ආසහං තදාති තදා මම පුඤ්ඤකරණකාලෙ අහං භතකො භතියා කම්මකාරකො ආසිං අහොසිං. පරකම්මායනෙ යුත්තොති භතියා පරෙසං කම්මකරණෙ ආයුත්තො යොජිතො ඔකාසාභාවෙන සංසාරතො මුච්චනත්ථාය අහං පබ්බජ්ජං න ලභාමි. 134. Vị ấy, nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, để tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân của mình qua lời cảm hứng kệ, đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng ‘nagare candavatiyā’. (Giải thích câu) ‘Bhatako āsahaṃ tadā’ (Khi ấy ta là người làm thuê): Khi ấy, vào lúc ta làm phước, ta là người làm thuê, là người làm công việc bằng tiền công. (Giải thích câu) ‘Parakammāyane yutto’ (Chuyên tâm vào việc của người): chuyên tâm, dấn thân vào việc làm công cho người khác bằng tiền công; do không có cơ hội, nhằm mục đích giải thoát khỏi vòng luân hồi, ta đã không thể xuất gia. 135. මහන්ධකාරපිහිතාති මහන්තෙහි කිලෙසන්ධකාරෙහි පිහිතා සංවුතා ථකිතා. තිවිධග්ගීහි ඩය්හරෙති නරකග්ගිපෙතග්ගිසංසාරග්ගිසඞ්ඛාතෙහි තීහි [Pg.41] අග්ගීහි ඩය්හන්ති. අහං පන කෙන උපායෙන කෙන කාරණෙන විසංයුත්තො භවෙය්‍යන්ති අත්ථො. 135. (Giải thích câu) ‘Mahandhakārapihitā’ (Bị bóng tối vĩ đại che lấp): bị che lấp, bị bao phủ, bị ngăn che bởi bóng tối phiền não to lớn. (Giải thích câu) ‘Tividhaggīhi ḍayhare’ (Bị thiêu đốt bởi ba ngọn lửa): bị thiêu đốt bởi ba ngọn lửa được gọi là lửa địa ngục, lửa ngạ quỷ, và lửa luân hồi. Ý nghĩa là: ‘Còn ta, bằng phương tiện nào, do nguyên nhân nào, có thể được thoát ly?’ 136. දෙය්‍යධම්මො අන්නපානාදිදාතබ්බයුත්තකං වත්ථු මය්හං නත්ථි, තස්සාභාවෙන අහං වරාකො දුක්ඛිතො භතකො භතියා ජීවනකො යංනූනාහං පඤ්චසීලං රක්ඛෙය්‍යං පරිපූරයන්ති පඤ්චසීලං සමාදියිත්වා පරිපූරෙන්තො යංනූන රක්ඛෙය්‍යං සාධුකං භද්දකං සුන්දරං කත්වා පරිපාලෙය්‍යන්ති අත්ථො. 136. ‘Deyyadhammo’ (vật dụng để cúng dường): Ta không có vật dụng đáng được bố thí như thức ăn, thức uống, v.v. Do không có những thứ ấy, ta là người đáng thương, khổ sở, là người làm thuê sống bằng tiền công. ‘Chắc chắn ta nên hộ trì năm giới.’ (Giải thích câu) ‘paripūrayanti’ (làm cho viên mãn): Sau khi đã thọ trì năm giới, trong khi làm cho viên mãn, ý nghĩa là: ‘Chắc chắn ta nên hộ trì, thực hành một cách tốt đẹp, tốt lành, tuyệt vời và bảo vệ (giới ấy).’ 148. ස්වාහං යසමනුභවින්ති සො අහං දෙවමනුස්සෙසු මහන්තං යසං අනුභවිං තෙසං සීලානං වාහසා ආනුභාවෙනාති අත්ථො. කප්පකොටිම්පි තෙසං සීලානං ඵලං කිත්තෙන්තො එකකොට්ඨාසමෙව කිත්තයෙ පාකටං කරෙය්‍යන්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 148. (Giải thích câu) ‘Svāhaṃ yasamanubhaviṃ’ (Ta ấy đã hưởng thụ danh tiếng): Ý nghĩa là: ‘Ta ấy đã hưởng thụ danh tiếng lớn lao ở cõi trời và cõi người nhờ vào năng lực, nhờ vào oai lực của các giới ấy.’ Ý nghĩa là: ‘Dù kể về quả của các giới ấy trong một ức kiếp, ta cũng chỉ có thể kể hay làm cho rõ ràng một phần mà thôi.’ Phần còn lại thì dễ hiểu. පඤ්චසීලසමාදානියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải thiên truyện trưởng lão Pañcasīlasamādāniya đã hoàn tất. 5. අන්නසංසාවකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 5. Chú giải thiên truyện trưởng lão Annasaṃsāvaka සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධන්තිආදිකං ආයස්මතො අන්නසංසාවකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො පිණ්ඩාය චරන්තං ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණබ්‍යාමප්පභාමණ්ඩලොපසොභිතං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො භගවන්තං නිමන්තෙත්වා ගෙහං නෙත්වා වරඅන්නපානෙන සන්තප්පෙත්වා සම්පවාරෙත්වා භොජෙසි. සො තෙනෙව චිත්තප්පසාදෙන තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා තතො චවිත්වා මනුස්සලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා මනුස්සසම්පත්තිං අනුභවිත්වා තතො අපරාපරං දෙවමනුස්සසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො සාසනෙ පසීදිත්වා පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. සො පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤනාමවසෙන අන්නසංසාවකත්ථෙරොති පාකටනාමො අහොසි. (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ’ là thiên truyện của trưởng lão Annasaṃsāvaka. Vị này cũng đã tạo các công đức căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó, đã tích lũy các phước báu là nhân tố cho sự giải thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, ngài đã sanh vào một gia đình. Thấy đức Thế Tôn đang đi khất thực, được trang nghiêm bởi ba mươi hai tướng đại nhân và vòng hào quang một sải, với tâm tịnh tín, ngài đã thỉnh mời đức Thế Tôn, đưa về nhà, làm cho Ngài thỏa mãn với thức ăn và thức uống thượng vị, thỉnh mời Ngài dùng thêm, và dâng cúng. Do tâm tịnh tín ấy, sau khi mệnh chung từ kiếp đó, ngài đã sanh vào cõi trời, hưởng thụ thiên sản. Sau khi mệnh chung từ đó, ngài sanh vào cõi người, hưởng thụ nhân sản. Sau đó, ngài lần lượt hưởng thụ thiên sản và nhân sản. Vào thời đức Phật hiện tại, ngài đã sanh vào một gia tộc, có đức tin trong giáo pháp, đã xuất gia, phát triển thiền minh sát và chứng đắc quả A-la-hán. Do năng lực của phước báu đã tạo trong quá khứ, ngài đã trở nên nổi tiếng với danh hiệu là trưởng lão Annasaṃsāvaka. 155-6. සො [Pg.42] අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො ‘‘එවං මයා ඉමිනා පුඤ්ඤසම්භාරානුභාවෙන පත්තං අරහත්ත’’න්ති අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං උදානවසෙන පකාසෙන්තො සුවණ්ණවණ්ණන්තිආදිමාහ. තත්ථ සුවණ්ණස්ස වණ්ණො විය වණ්ණො යස්ස භගවතො සොයං සුවණ්ණවණ්ණො, තං සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධං සිද්ධත්ථන්ති අත්ථො. ගච්ඡන්තං අන්තරාපණෙති වෙස්සානං ආපණපන්තීනං අන්තරවීථියං ගච්ඡමානං. කඤ්චනග්ඝියසංකාසන්ති සුවණ්ණතොරණසදිසං බාත්තිංසවරලක්ඛණං ද්වත්තිංසවරලක්ඛණෙහි සම්පන්නං ලොකපජ්ජොතං සකලලොකදීපභූතං අප්පමෙය්‍යං පමාණවිරහිතං අනොපමං උපමාවිරහිතං ජුතින්ධරං පභාධාරං නීලපීතාදිඡබ්බණ්ණබුද්ධරංසියො ධාරකං සිද්ධත්ථං දිස්වා පරමං උත්තමං පීතිං අලත්ථං අලභින්ති සම්බන්ධො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 155-6. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, và để tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân của mình qua lời cảm hứng kệ rằng: ‘Như vậy, do oai lực của sự tích lũy phước báu này, quả A-la-hán đã được ta chứng đắc,’ ngài đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng ‘suvaṇṇavaṇṇaṃ’. Trong đó, ý nghĩa là: ‘Đức Thế Tôn nào có màu sắc như màu sắc của vàng, vị ấy là suvaṇṇavaṇṇo (người có sắc vàng). (Ta đã thấy) đức Chánh Đẳng Giác Siddhattha có sắc vàng ấy.’ (Giải thích câu) ‘Gacchantaṃ antarāpaṇe’ (đang đi giữa khu chợ): đang đi trên con đường ở giữa các dãy hàng quán của thương nhân. (Giải thích câu) ‘Kañcanagghiyasaṃkāsaṃ’ (tựa như cổng chào bằng vàng): tương tự như cổng chào bằng vàng; ‘bāttiṃsavaralakkhaṇaṃ’: thành tựu ba mươi hai tướng tốt; ‘lokapajjotaṃ’: là ngọn đèn cho toàn thể thế gian; ‘appameyyaṃ’: không thể đo lường; ‘anopamaṃ’: không thể so sánh; ‘jutindharaṃ’: người mang ánh sáng, người mang sáu màu Phật quang như xanh, vàng, v.v. Cần liên kết (các từ) như sau: ‘thấy (đức) Siddhattha... ta đã đạt được, đã có được niềm hỷ lạc tối thượng, cao cả.’ Phần còn lại thì dễ hiểu. අන්නසංසාවකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải thiên truyện trưởng lão Annasaṃsāvaka đã hoàn tất. 6. ධූපදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 6. Chú giải thiên truyện trưởng lão Dhūpadāyaka සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො ධූපදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සිද්ධත්ථෙ භගවති චිත්තං පසාදෙත්වා තස්ස භගවතො ගන්ධකුටියං චන්දනාගරුකාළානුසාරිආදිනා කතෙහි අනෙකෙහි ධූපෙහි ධූපපූජං අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච උභයසම්පත්තියො අනුභවන්තො නිබ්බත්තනිබ්බත්තභවෙ පූජනීයො හුත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො පුඤ්ඤසම්භාරානුභාවෙන සාසනෙ පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පත්වා කතධූපපූජාපුඤ්ඤත්තා නාමෙන ධූපදායකත්ථෙරොති සබ්බත්ථ පාකටො. සො පත්තඅරහත්තඵලො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං දස්සෙන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිමාහ. සිද්ධො පරිපුණ්ණො සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණාදිගුණසඞ්ඛාතො අත්ථො පයොජනං යස්ස භගවතො සොයං සිද්ධත්ථො, තස්ස සිද්ධත්ථස්ස භගවතො භග්‍යාදිගුණවන්තස්ස ලොකජෙට්ඨස්ස සකලලොකුත්තමස්ස තාදිනො ඉට්ඨානිට්ඨෙසු [Pg.43] තාදිසස්ස අචලසභාවස්සාති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. (Kệ tụng) bắt đầu bằng ‘Siddhatthassa bhagavato’ là thiên A-hàm-đà-na của trưởng lão Dhūpadāyaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, ngài đã sanh vào một gia đình, đã làm cho tâm tịnh tín nơi đức Thế Tôn Siddhattha, đã thực hiện việc cúng dường hương bằng nhiều loại hương được làm từ chiên-đàn, trầm hương, kỳ nam, v.v... trong hương phòng của đức Thế Tôn ấy. Do phước báu ấy, vị ấy đã hưởng thụ cả hai loại tài sản ở cõi trời và cõi người, trong mỗi kiếp sanh, ngài đã trở thành người đáng được cúng dường. Vào thời đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh vào một gia đình, do oai lực của các phước báu đã tích lũy, ngài đã xuất gia trong giáo pháp, đã tu tập thiền minh sát và đắc quả A-la-hán. Do phước báu cúng dường hương đã làm, ngài được biết đến khắp nơi với danh hiệu là trưởng lão Dhūpadāyaka. Vị ấy, sau khi đắc quả A-la-hán, đã nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, tâm sanh hoan hỷ, và để trình bày về thiên A-hàm-đà-na về tiền sử của mình, đã nói lên (câu kệ) bắt đầu bằng ‘Siddhatthassa bhagavato’. Đức Thế Tôn nào có mục đích, tức là lợi ích, được gọi là các phẩm chất như trí tuệ toàn giác, v.v... đã được thành tựu, viên mãn, vị ấy là Siddhattha (Thành Tựu). (Câu kệ) có nghĩa là: của đức Thế Tôn Siddhattha ấy, bậc có các phẩm chất như phúc đức, v.v..., bậc tối thượng trong thế gian, bậc cao cả nhất trong toàn thể thế gian, bậc như như (tādī), bậc có bản tánh bất động trước các điều khả ý và bất khả ý. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. ධූපදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải thiên A-hàm-đà-na của trưởng lão Dhūpadāyaka đã kết thúc. 7. පුලිනපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 7. Chú giải thiên A-hàm-đà-na của trưởng lão Pulinapūjaka විපස්සිස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො පුලිනපූජකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො සාසනෙ පසන්නචිත්තො චෙතියඞ්ගණබොධියඞ්ගණෙසු පුරාණවාලුකං අපනෙත්වා නවං මුත්තාදලසදිසපණ්ඩරපුලිනං ඔකිරිත්වා මාළකං අලඞ්කරි. තෙන කම්මෙන සො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො තත්ථ දිබ්බෙහි රතනෙහි විජ්ජොතමානෙ අනෙකයොජනෙ කනකවිමානෙ දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා තතො චුතො මනුස්සලොකෙ සත්තරතනසම්පන්නො චක්කවත්තී රාජා හුත්වා මනුස්සසම්පත්තිං අනුභවිත්වා අපරාපරං සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො සාසනෙ පසන්නො පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. සො අත්තනො කතපුඤ්ඤනාමසදිසෙන නාමෙන පුලිනපූජකත්ථෙරොති පාකටො. (Kệ tụng) bắt đầu bằng ‘Vipassissa bhagavato’ là thiên A-hàm-đà-na của trưởng lão Pulinapūjaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, ngài đã sanh vào một gia đình, với tâm tịnh tín trong giáo pháp, ngài đã dọn dẹp cát cũ ở sân bảo tháp và sân cây bồ-đề, rồi rải cát mới, trắng tinh như lớp ngọc trai, và trang hoàng nền đất. Do nghiệp ấy, vị ấy đã sanh vào cõi trời, ở đó, ngài đã hưởng thụ tài sản cõi trời trong một lâu đài bằng vàng rộng nhiều do-tuần, lấp lánh với các bảo vật của chư thiên. Sau khi mệnh chung từ đó, ngài đã trở thành vua chuyển luân, đầy đủ bảy báu, ở cõi người và hưởng thụ tài sản của cõi người. Luân hồi qua lại, vào thời đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh vào một gia đình giàu có. Với tâm tịnh tín trong giáo pháp, ngài đã xuất gia, tu tập thiền minh sát và đắc quả A-la-hán. Vị ấy được biết đến với danh hiệu là trưởng lão Pulinapūjaka, một cái tên tương ứng với phước báu đã làm của mình. 165. සො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං දස්සෙන්තො විපස්සිස්ස භගවතොතිආදිමාහ. තත්ථ විවිධං පස්සතීති විපස්සී, විවිච්ච පස්සතීති වා විපස්සී, විවිධෙ අත්තත්ථපරත්ථාදිභෙදෙ අත්ථෙ පස්සතීති වා විපස්සී, විවිධෙ වොහාරපරමත්ථාදිභෙදෙ පස්සතීති වා විපස්සී, තස්ස විපස්සිස්ස බොධියා පාදපුත්තමෙ උත්තමෙ බොධිරුක්ඛමණ්ඩලමාළකෙ පුරාණපුලිනං වාලුකං ඡඩ්ඩෙත්වා සුද්ධං පණ්ඩරං පුලිනං ආකිරිං සන්ථරිං. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 165. Vị ấy, nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, tâm sanh hoan hỷ, và để trình bày về thiên A-hàm-đà-na về tiền sử của mình, đã nói lên (câu kệ) bắt đầu bằng ‘Vipassissa bhagavato’. Trong đó, (danh hiệu Vipassī có nghĩa là) ‘vị thấy được các pháp đa dạng’, nên gọi là Vipassī. Hoặc là, ‘vị thấy được một cách tách biệt’, nên gọi là Vipassī. Hoặc là, ‘vị thấy được các lợi ích khác nhau như lợi ích cho bản thân, lợi ích cho người khác, v.v...’, nên gọi là Vipassī. Hoặc là, ‘vị thấy được các pháp khác nhau như pháp chế định và pháp chân đế, v.v...’, nên gọi là Vipassī. (Câu kệ) ‘bodhiyā pādaputtame’ có nghĩa là: của đức Vipassī ấy, tại nền đất cao quý, nơi cội cây bồ-đề tối thượng, con đã loại bỏ cát cũ và rải, trải ra lớp cát trắng tinh khiết. Phần còn lại dễ hiểu. පුලිනපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải thiên A-hàm-đà-na của trưởng lão Pulinapūjaka đã kết thúc. 8. උත්තියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 8. Chú giải thiên A-hàm-đà-na của trưởng lão Uttiya චන්දභාගානදීතීරෙතිආදිකං [Pg.44] ආයස්මතො උත්තියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ චන්දභාගානදියං සුසුමාරො හුත්වා නිබ්බත්තො නදීතීරං උපගතං භගවන්තං දිස්වා පසන්නචිත්තො පාරං නෙතුකාමො තීරසමීපෙයෙව නිපජ්ජි. භගවා තස්ස අනුකම්පාය පිට්ඨියං පාදෙ ඨපෙසි. සො තුට්ඨො උදග්ගො පීතිවෙගෙන මහුස්සාහො හුත්වා සොතං ඡින්දන්තො සීඝෙන ජවෙන භගවන්තං පරතීරං නෙසි. භගවා තස්ස චිත්තප්පසාදං ඤත්වා ‘‘අයං ඉතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිස්සති, තතො පට්ඨාය සුගතීසුයෙව සංසරන්තො ඉතො චතුන්නවුතිකප්පෙ අමතං පාපුණිස්සතී’’ති බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි. (Kệ tụng) bắt đầu bằng ‘Candabhāgānadītīre’ là thiên A-hàm-đà-na của trưởng lão Uttiya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, ngài đã sanh làm một con cá sấu ở sông Candabhāgā. Khi thấy đức Thế Tôn đến bờ sông, với tâm tịnh tín và muốn đưa Ngài qua bờ bên kia, nó đã nằm xuống ngay gần bờ. Đức Thế Tôn, vì lòng bi mẫn đối với nó, đã đặt chân lên lưng nó. Nó, vui mừng, phấn khởi, với lòng nhiệt thành do hỷ lạc sanh khởi, đã rẽ dòng nước và với tốc độ nhanh chóng đã đưa đức Thế Tôn qua bờ bên kia. Đức Thế Tôn, biết được sự tịnh tín trong tâm của nó, đã thọ ký rằng: “Chúng sanh này, sau khi mệnh chung từ đây, sẽ sanh vào cõi trời. Kể từ đó, nó sẽ chỉ luân hồi trong các cõi lành, và sau chín mươi bốn kiếp kể từ kiếp này, nó sẽ chứng đắc bất tử (Niết-bàn),” rồi Ngài ra đi. සො තථා සුගතීසුයෙව සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං අඤ්ඤතරස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති, උත්තියොතිස්ස නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො ‘‘අමතං පරියෙසිස්සාමී’’ති පරිබ්බාජකො හුත්වා එකදිවසං භගවන්තං දිස්වා උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො හුත්වා සාසනෙ පබ්බජිත්වා සීලදිට්ඨීනං අවිසොධිතත්තා විසෙසං නිබ්බත්තෙතුං අසක්කොන්තො අඤ්ඤං භික්ඛුං විසෙසං නිබ්බත්තෙත්වා අඤ්ඤං බ්‍යාකරොන්තං දිස්වා සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා සඞ්ඛෙපෙන ඔවාදං යාචි. සත්ථාපි තස්ස, ‘‘තස්මාතිහ ත්වං, උත්තිය, ආදිමෙව විසොධෙහී’’තිආදිනා (සං. නි. 5.382) සඞ්ඛෙපෙනෙව ඔවාදං අදාසි. සො සත්ථු ඔවාදෙ ඨත්වා විපස්සනං ආරභි. තස්ස ආරද්ධවිපස්සකස්ස ආබාධො උප්පජ්ජි. උප්පන්නෙ ආබාධෙ ජාතසංවෙගො වීරියාරම්භවත්ථුං ඤත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. Vị ấy, cứ như thế luân hồi chỉ trong các cõi lành, vào thời đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh làm con trai của một vị Bà-la-môn ở Sāvatthī, và được đặt tên là Uttiya. Khi đến tuổi trưởng thành, với ý nghĩ “Ta sẽ tìm kiếm bất tử,” ngài đã trở thành một du sĩ. Một ngày nọ, sau khi thấy đức Thế Tôn, ngài đã đến gần, đảnh lễ, nghe pháp, có được đức tin, và đã xuất gia trong giáo pháp. Do giới và kiến chưa được thanh tịnh, ngài không thể chứng đắc pháp cao thượng. Khi thấy một vị tỳ-khưu khác đã chứng đắc pháp cao thượng và tuyên bố về quả A-la-hán, ngài đã đến gần bậc Đạo Sư và xin một lời giáo huấn ngắn gọn. Bậc Đạo Sư cũng đã ban cho ngài một lời giáo huấn ngắn gọn, bắt đầu bằng: “Này Uttiya, vì vậy, ở đây, trước hết ngươi hãy thanh lọc...” (Tương Ưng Bộ 5.382). Vị ấy, an trú trong lời giáo huấn của bậc Đạo Sư, đã bắt đầu tu tập thiền minh sát. Trong khi ngài đang tu tập thiền minh sát, một cơn bệnh đã phát sanh. Khi cơn bệnh phát sanh, ngài sanh lòng chấn động, biết được đó là cơ hội để tinh tấn, đã phát triển thiền minh sát và đắc quả A-la-hán. 169. එවං සො කතසම්භාරානුරූපෙන පත්තඅරහත්තඵලො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො චන්දභාගානදීතීරෙතිආදිමාහ. තත්ථ චන්දභාගානදීතීරෙති පරිසුද්ධපණ්ඩරපුලිනතලෙහි ච පභාසම්පන්නපසන්නමධුරොදකපරිපුණ්ණතාය ච චන්දප්පභාකිරණසස්සිරීකාභා නදමානා සද්දං කුරුමානා ගච්ඡතීති චන්දභාගානදී, තස්සා චන්දභාගානදියා තීරෙ සුසුමාරො අහොසින්ති සම්බන්ධො. තත්ථ [Pg.45] සුසුමාරොති ඛුද්දකමච්ඡගුම්බෙ ඛණ්ඩාඛණ්ඩිකං කරොන්තො මාරෙතීති සුසුමාරො, චණ්ඩමච්ඡො කුම්භීලොති අත්ථො. සභොජනපසුතොහන්ති අහං සභොජනෙ සකගොචරෙ පසුතො බ්‍යාවටො. නදීතිත්ථං අගච්ඡහන්ති භගවතො ආගමනකාලෙ අහං නදීතිත්ථං අගච්ඡිං පත්තොම්හි. 169. Evaṃ so katasambhārānurūpena pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento candabhāgānadītīreti-ādimāha: Như vậy, vị ấy đã tạo trữ các thiện pháp tương xứng, đã đắc A-la-hán quả, khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, muốn tuyên thuyết về tiền sử hạnh nguyện của mình nên đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng “candabhāgānadītīre”. Trong ấy, câu “candabhāgānadītīre” có nghĩa là: Dòng sông có tên là Candabhāgā vì có những bãi cát trắng tinh khiết, và vì đầy ắp dòng nước ngọt trong mát, có ánh sáng lấp lánh như ánh trăng, vừa chảy vừa tạo ra âm thanh vang dội. Câu “tassā candabhāgānadiyā tīre susumāro ahosiṃ” có sự liên kết như sau: Ta đã là con cá sấu ở trên bờ của dòng sông Candabhāgā ấy. Trong ấy, “susumāro” có nghĩa là: Nó làm thịt và giết chết các bầy cá nhỏ thành từng mảnh vụn, nên được gọi là susumāro; nghĩa là cá dữ, cá sấu. Câu “sabhojanapasutohaṃ” có nghĩa là: Ta đang bận rộn tìm kiếm thức ăn của mình. Câu “nadītitthaṃ agacchaṃ” có nghĩa là: Vào lúc đức Thế Tôn ngự đến, ta đã đi đến, đã tới bến sông. 170. සිද්ධත්ථො තම්හි සමයෙති තස්මිං මම තිත්ථගමනකාලෙ සිද්ධත්ථො භගවා අග්ගපුග්ගලො සබ්බසත්තෙසු ජෙට්ඨො සෙට්ඨො සයම්භූ සයමෙව භූතො ජාතො බුද්ධභූතො සො භගවා නදිං තරිතුකාමො නදීතීරං උපාගමි. 170. Câu “siddhattho tamhi samaye” có nghĩa là: Vào lúc ta đến bến sông ấy, đức Thế Tôn Siddhattha, là bậc Tối Thượng Nhân, là bậc Tối Thắng, bậc Trưởng Thượng giữa tất cả chúng sanh, là bậc Tự Giác Ngộ, đã trở thành, đã sanh ra, đã là bậc Toàn Giác, đức Thế Tôn ấy muốn vượt qua sông nên đã ngự đến bờ sông. 172. පෙත්තිකං විසයං මය්හන්ති මය්හං පිතුපිතාමහාදීහි පරම්පරානීතං, යදිදං සම්පත්තසම්පත්තමහානුභාවානං තරණන්ති අත්ථො. 172. Câu “pettikaṃ visayaṃ mayhaṃ” có nghĩa là: (Nơi đây là) địa phận thuộc về gia tộc của ta, được truyền lại từ đời cha, ông v.v... của ta; nghĩa là nơi đây là bến vượt sông của những bậc có đại oai lực đã đến và đang đến. 173. මම උග්ගජ්ජනං සුත්වාති මය්හං උග්ගජ්ජනං ආරාධනං සුත්වා මහාමුනි භගවා අභිරුහීති සම්බන්ධො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 173. Câu “mama uggajjanaṃ sutvā” có sự liên kết như sau: Sau khi nghe lời gầm rống, tức là lời thỉnh cầu của ta, đức Thế Tôn, bậc Đại Mâu-ni đã leo lên. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. උත්තියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần Chú giải về Hạnh nguyện của Trưởng lão Uttiya đã kết thúc. 9. එකඤ්ජලිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 9. Chú giải Hạnh nguyện của Trưởng lão Ekañjalika සුවණ්ණවණ්ණන්තිආදිකං ආයස්මතො එකඤ්ජලිකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො රතනත්තයෙ පසන්නො පිණ්ඩාය චරන්තං විපස්සිං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා අට්ඨාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සබ්බත්ථ පූජනීයො හුත්වා උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ කුලෙ නිබ්බත්තිත්වා සාසනෙ පසීදිත්වා පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි. පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤවසෙන එකඤ්ජලිකත්ථෙරොති පාකටො. Câu kệ bắt đầu bằng “suvaṇṇavaṇṇaṃ” là Hạnh nguyện của Trưởng lão Ekañjalika. Vị này cũng đã tạo căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là nền tảng cho sự giải thoát trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, ngài đã sanh vào một gia đình, khi đến tuổi trưởng thành, có lòng tịnh tín nơi Tam Bảo, khi nhìn thấy đức Thế Tôn Vipassī đang đi khất thực, với tâm hoan hỷ, ngài đã chắp tay và đứng lại. Do phước nghiệp ấy, ngài đã luân hồi trong các cõi trời và người, đã được tôn kính ở mọi nơi, đã hưởng thụ cả hai loại tài sản, và trong thời đức Phật hiện tại, ngài đã sanh vào một gia đình giàu có, có lòng tịnh tín trong giáo pháp, đã xuất gia, đã tu tập thiền quán, và đã an trú trong quả A-la-hán. Do phước nghiệp đã làm trong quá khứ, ngài được biết đến với tên gọi là Trưởng lão Ekañjalika. 180. සො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා තං හත්ථතලෙ ආමලකං විය දිස්වා උදානවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුවණ්ණවණ්ණන්තිආදිමාහ. විපස්සිං සත්ථවාහග්ගන්ති වාණිජෙ කන්තාරා වහති තාරෙතීති සත්ථවාහො[Pg.46]. වාළකන්තාරා චොළකන්තාරා දුබ්භික්ඛකන්තාරා නිරුදකකන්තාරා යක්ඛකන්තාරා අප්පභක්ඛකන්තාරා ච තාරෙති උත්තාරෙති පතාරෙති නිත්තාරෙති ඛෙමන්තභූමිං පාපෙතීති අත්ථො. කො සො? වාණිජජෙට්ඨකො. සත්ථවාහසදිසත්තා අයම්පි භගවා සත්ථවාහො. තථා හි සො තිවිධං බොධිං පත්ථයන්තෙ කතපුඤ්ඤසම්භාරෙ සත්තෙ ජාතිකන්තාරා ජරාකන්තාරා බ්‍යාධිකන්තාරා මරණකන්තාරා සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසකන්තාරා ච සබ්බස්මා සංසාරකන්තාරා ච තාරෙති උත්තාරෙති පතාරෙති නිත්තාරෙති නිබ්බානථලං පාපෙතීති අත්ථො. සත්ථවාහො ච සො අග්ගො සෙට්ඨො පධානො චාති සත්ථවාහග්ගො, තං සත්ථවාහග්ගං විපස්සිං සම්බුද්ධන්ති සම්බන්ධො. නරවරං විනායකන්ති නරානං අන්තරෙ අසිථිලපරක්කමොති නරවීරො, තං. විසෙසෙන කතපුඤ්ඤසම්භාරෙ සත්තෙ නෙති නිබ්බානපුරං පාපෙතීති විනායකො, තං. 180. Vị ấy, khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, thấy rõ nó như quả amla trong lòng bàn tay, do sự thôi thúc của niềm hân hoan, muốn tuyên thuyết về tiền sử hạnh nguyện của mình nên đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng “suvaṇṇavaṇṇaṃ”. Câu “vipassiṃ satthavāhaggaṃ” có nghĩa là: Vị ấy dẫn dắt, đưa các thương nhân vượt qua vùng hoang địa, nên gọi là satthavāho (người dẫn đường). Nghĩa là vị ấy giúp vượt qua, thoát khỏi, giải thoát, đưa qua khỏi vùng hoang địa có thú dữ, vùng hoang địa có trộm cướp, vùng hoang địa đói kém, vùng hoang địa không có nước, vùng hoang địa có dạ-xoa, và vùng hoang địa thiếu thốn thực phẩm, và đưa đến vùng đất an ổn. Vị ấy là ai? Là người đứng đầu các thương nhân. Do tương tự như người dẫn đường, đức Thế Tôn này cũng là người dẫn đường. Thật vậy, vị ấy giúp các chúng sanh đã tích lũy phước báu, những người mong cầu ba loại giác ngộ, vượt qua, thoát khỏi, giải thoát, đưa qua khỏi vùng hoang địa của sanh, vùng hoang địa của già, vùng hoang địa của bệnh, vùng hoang địa của chết, vùng hoang địa của sầu, bi, khổ, ưu, não, và từ tất cả vùng hoang địa của luân hồi, và đưa đến bến bờ Niết-bàn. Vị ấy là người dẫn đường và cũng là bậc tối thượng, bậc cao tột, bậc chủ đạo, nên gọi là satthavāhaggo. Câu “taṃ satthavāhaggaṃ vipassiṃ sambuddhaṃ” có sự liên kết như sau: (Con đã thấy) đức Chánh Đẳng Giác Vipassī, bậc Dẫn Đường Tối Thượng ấy. Câu “naravaraṃ vināyakaṃ” có nghĩa là: Bậc anh hùng giữa nhân loại vì có sự tinh tấn không mệt mỏi, nên gọi là naravīro (nhân anh hùng). Vị ấy đặc biệt dẫn dắt, đưa các chúng sanh đã tích lũy phước báu đến thành đô Niết-bàn, nên gọi là vināyako (bậc Đạo Sư). 181. අදන්තදමනං තාදින්ති රාගදොසමොහාදිකිලෙසසම්පයුත්තත්තා කායවචීමනොද්වාරෙහි අදන්තෙ සත්තෙ දමෙතීති අදන්තදමනො, තං. ඉට්ඨානිට්ඨෙසු අකම්පියතාදිගුණයුත්තොති තාදී, තං. මහාවාදිං මහාමතින්ති සකසමයපරසමයවාදීනං අන්තරෙ අත්තනා සමධිකපුග්ගලවිරහිතත්තා මහාවාදී, මහතී පථවිසමානා මෙරුසමානා ච මති යස්ස සො මහාමති, තං මහාවාදිං මහාමතිං සම්බුද්ධන්ති ඉමිනා තුල්‍යාධිකරණං. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 181. Câu “adantadamanaṃ tādiṃ” có nghĩa là: Vị ấy điều phục các chúng sanh chưa được điều phục qua ba cửa thân, khẩu, ý, do liên quan đến các phiền não như tham, sân, si v.v..., nên gọi là adantadamano (bậc Điều Ngự). (Con đã thấy) vị ấy. Vị ấy có các phẩm chất như không dao động trước các đối tượng đáng ưa và không đáng ưa, nên gọi là tādī (bậc Như Nhiên). (Con đã thấy) vị ấy. Câu “mahāvādiṃ mahāmatiṃ” có nghĩa là: Giữa những người chủ trương học thuyết của mình và học thuyết của người khác, không có ai bằng hoặc hơn ngài, nên gọi là mahāvādī (bậc Đại Luận Sư). Trí tuệ của vị ấy vĩ đại, sánh bằng trái đất, sánh bằng núi Meru, nên gọi là mahāmati (bậc Đại Trí). Các từ “mahāvādiṃ mahāmatiṃ” này đồng vị cách với từ “sambuddhaṃ”. Phần còn lại rất dễ hiểu. එකඤ්ජලිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần Chú giải về Hạnh nguyện của Trưởng lão Ekañjalika đã kết thúc. 10. ඛොමදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 10. Chú giải Hạnh nguyện của Trưởng lão Khomadāyaka නගරෙ බන්ධුමතියාතිආදිකං ආයස්මතො ඛොමදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වයප්පත්තො සාසනෙ අභිප්පසන්නො රතනත්තයමාමකො විපස්සිස්ස භගවතො සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා පසන්නමානසො ඛොමදුස්සෙන පූජං අකාසි. සො තදෙව මූලං කත්වා යාවජීවං පුඤ්ඤානි කත්වා තතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො. ඡසු දෙවෙසු අපරාපරං දිබ්බසුඛං [Pg.47] අනුභවිත්වා තතො චවිත්වා මනුස්සලොකෙ චක්කවත්තිආදිඅනෙකවිධමනුස්සසම්පත්තිං අනුභවිත්වා පරිපාකගතෙ පුඤ්ඤසම්භාරෙ ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වයප්පත්තො සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. කතපුඤ්ඤනාමෙන ඛොමදායකත්ථෙරොති පාකටො. Câu kệ bắt đầu bằng “nagare bandhumatiyā” là Hạnh nguyện của Trưởng lão Khomadāyaka. Vị này cũng đã tạo căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là nền tảng cho sự giải thoát trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, ngài đã sanh vào một gia đình, khi đến tuổi trưởng thành, có lòng hết sức tịnh tín trong giáo pháp, yêu mến Tam Bảo, sau khi nghe pháp từ nơi đức Thế Tôn Vipassī, với tâm hoan hỷ, ngài đã cúng dường bằng một tấm vải lanh. Lấy đó làm căn bản, ngài đã làm các phước thiện cho đến trọn đời, sau đó đã sanh vào cõi trời. Sau khi hưởng thụ các lạc thú cõi trời liên tiếp trong sáu cõi trời, từ đó mệnh chung, ngài đã hưởng thụ nhiều loại tài sản của con người như làm vua Chuyển luân v.v... trong cõi người. Khi các phước báu đã chín muồi, trong thời đức Phật hiện tại, ngài đã sanh vào một gia đình, khi đến tuổi trưởng thành, sau khi nghe pháp từ nơi đức Đạo Sư, đã có được đức tin, đã xuất gia, đã tu tập thiền quán, và không bao lâu đã chứng đắc quả A-la-hán. Do tên gọi của phước nghiệp đã làm, ngài được biết đến với tên gọi là Trưởng lão Khomadāyaka. 184. සො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං දස්සෙන්තො නගරෙ බන්ධුමතියාතිආදිමාහ. තත්ථ බන්ධු වුච්චති ඤාතකො, තෙ බන්ධූ යස්මිං නගරෙ අඤ්ඤමඤ්ඤං සඞ්ඝටිතා වසන්ති, තං නගරං ‘‘බන්ධුමතී’’ති වුච්චති. රොපෙමි බීජසම්පදන්ති දානසීලාදිපුඤ්ඤබීජසම්පත්තිං රොපෙමි පට්ඨපෙමීති අත්ථො. 184. Vị ấy, sau khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, muốn trình bày về tiền thân sự nghiệp nên đã nói lên câu kệ bắt đầu là: “Nagare bandhumatiyā.” Ở đây, “bandhu” được gọi là quyến thuộc. Trong thành phố nào mà các quyến thuộc ấy sống hòa hợp với nhau, thành phố ấy được gọi là “Bandhumatī.” Cụm từ “ropemi bījasampadaṃ” có nghĩa là: Ta gieo trồng, ta thiết lập sự thành tựu về hạt giống phước thiện như là bố thí, trì giới v.v... ඛොමදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Khomadāyaka đã hoàn tất. තතියස්ස සුභූතිවග්ගස්ස වණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về phẩm Subhūti, phẩm thứ ba, đã hoàn tất. චතුභාණවාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Phần giải về tụng phẩm thứ tư đã kết thúc. 4. කුණ්ඩධානවග්ගො 4. Phẩm Kuṇḍadhāna 1. කුණ්ඩධානත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 1. Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Kuṇḍadhāna සත්තාහං පටිසල්ලීනන්තිආදිකං ආයස්මතො කුණ්ඩධානත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුත්තනයෙන භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං පඨමං සලාකං ගණ්හන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙත්වා තදනුරූපං පුඤ්ඤං කරොන්තො විචරි. සො එකදිවසං පදුමුත්තරස්ස භගවතො නිරොධසමාපත්තිතො වුට්ඨාය නිසින්නස්ස මනොසිලාචුණ්ණපිඤ්ජරං මහන්තං කදලිඵලකණ්ණිකං උපනෙසි, තං භගවා පටිග්ගහෙත්වා පරිභුඤ්ජි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන එකාදසක්ඛත්තුං දෙවෙසු දෙවරජ්ජං කාරෙසි. චතුවීසතිවාරෙ ච රාජා අහොසි චක්කවත්තී. (Câu kệ) bắt đầu là: “Sattāhaṃ paṭisallīnaṃ” là truyện tiền thân của trưởng lão Kuṇḍadhāna. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước thiện là nhân tố cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara đã sanh ra trong một gia đình tại thành phố Haṃsavatī. Theo phương cách đã được nói, sau khi đến hầu đức Thế Tôn và lắng nghe Giáo pháp, vị ấy đã nhìn thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị cao nhất trong số những vị nhận thẻ thăm đầu tiên, rồi đã phát nguyện đạt được địa vị ấy và đã sống trong khi làm các phước thiện tương xứng. Vào một ngày nọ, vị ấy đã dâng cúng một buồng chuối lớn, có màu vàng như bột hùng hoàng, đến đức Thế Tôn Padumuttara đang ngồi sau khi xuất khỏi Diệt tận định. Đức Thế Tôn đã tiếp nhận và thọ dụng buồng chuối ấy. Do phước nghiệp ấy, vị ấy đã làm vua cõi trời mười một lần ở các cõi chư thiên và đã làm vua chuyển luân hai mươi bốn lần. සො [Pg.48] එවං අපරාපරං පුඤ්ඤානි කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කස්සපබුද්ධකාලෙ භුම්මදෙවතා හුත්වා නිබ්බත්ති. දීඝායුකබුද්ධානඤ්ච නාම න අන්වද්ධමාසිකො උපොසථො හොති. තථා හි විපස්සිස්ස භගවතො ඡබ්බස්සන්තරෙ ඡබ්බස්සන්තරෙ උපොසථො අහොසි, කස්සපදසබලො පන ඡට්ඨෙ ඡට්ඨෙ මාසෙ පාතිමොක්ඛං ඔසාරෙසි, තස්ස පාතිමොක්ඛස්ස ඔසාරණකාලෙ දිසාවාසිකා ද්වෙ සහායකා භික්ඛූ ‘‘උපොසථං කරිස්සාමා’’ති ගච්ඡන්ති. අයං භුම්මදෙවතා චින්තෙසි – ‘‘ඉමෙසං ද්වින්නං භික්ඛූනං මෙත්ති අතිවිය දළ්හා, කිං නු ඛො භෙදකෙ සති භිජ්ජෙය්‍ය, න භිජ්ජෙය්‍යා’’ති. තෙසං ඔකාසං ඔලොකයමානා තෙසං අවිදූරෙ ගච්ඡති. Vị ấy, sau khi đã làm các phước thiện như thế về sau này, trong khi đang luân hồi trong các cõi trời và người, vào thời đức Phật Kassapa đã sanh làm một vị địa thiên. Và đối với các đức Phật có tuổi thọ dài, lễ Uposatha không diễn ra mỗi nửa tháng. Thật vậy, đối với đức Thế Tôn Vipassī, lễ Uposatha diễn ra mỗi sáu năm; còn đức Kassapa Thập Lực thì thuyết Pātimokkha mỗi sáu tháng. Vào lúc thuyết Pātimokkha ấy, có hai vị tỳ khưu là bạn đồng hành, trú ở phương khác, đang đi đến với ý định: “Chúng ta sẽ làm lễ Uposatha.” Vị địa thiên này đã suy nghĩ: “Tình bạn của hai vị tỳ khưu này vô cùng bền chặt. Khi có kẻ chia rẽ, liệu tình bạn này có bị tan vỡ hay không?” Vị ấy, trong khi tìm kiếm cơ hội để chia rẽ họ, đã đi đến không xa họ. අථෙකො ථෙරො එකස්ස හත්ථෙ පත්තචීවරං දත්වා සරීරවළඤ්ජනත්ථං උදකඵාසුකට්ඨානං ගන්ත්වා ධොතහත්ථපාදො හුත්වා ගුම්බසමීපතො නික්ඛමති. භුම්මදෙවතා තස්ස ථෙරස්ස පච්ඡතො පච්ඡතො උත්තමරූපා ඉත්ථී හුත්වා කෙසෙ විධුනිත්වා සංවිධාය බන්ධන්තී විය පිට්ඨියං පංසුං පුඤ්ඡමානා විය සාටකං සංවිධාය නිවාසයමානා විය ච හුත්වා ථෙරස්ස පදානුපදිකා හුත්වා ගුම්බතො නික්ඛන්තා. එකමන්තෙ ඨිතො සහායකත්ථෙරො තං කාරණං දිස්වාව දොමනස්සජාතො ‘‘නට්ඨො දානි මෙ ඉමිනා භික්ඛුනා සද්ධිං දීඝරත්තානුගතො සිනෙහො, සචාහං එවංවිධභාවං ජානෙය්‍යං, එත්තකං කාලං ඉමිනා සද්ධිං විස්සාසං න කරෙය්‍ය’’න්ති චින්තෙත්වා ආගච්ඡන්තංයෙව නං ‘‘ගණ්හාහාවුසො, තුය්හං පත්තචීවරං, තාදිසෙන පාපෙන සද්ධිං එකමග්ගෙන න ගච්ඡාමී’’ති ආහ. තං කථං සුත්වා තස්ස ලජ්ජිභික්ඛුනො හදයං තිඛිණසත්තිං ගහෙත්වා විද්ධං විය අහොසි. තතො නං ආහ – ‘‘ආවුසො, කින්නාමෙතං වදසි, අහං එත්තකං කාලං දුක්කටමත්තම්පි ආපත්තිං න ජානාමි, ත්වං පන මං අජ්ජ ‘පාපො’ති වදසි, කිං තෙ දිට්ඨන්ති, කිං අඤ්ඤෙන දිට්ඨෙන, කිං ත්වං එවංවිධෙන අලඞ්කතපටියත්තෙන මාතුගාමෙන සද්ධිං එකට්ඨානෙ හුත්වා නික්ඛන්තො’’ති? ‘‘නත්ථෙතං, ආවුසො, මය්හං, නාහං එවරූපං මාතුගාමං පස්සාමී’’ති තස්ස යාවතතියං කථෙන්තස්සාපි ඉතරො ථෙරො කථං අසද්දහිත්වා අත්තනා දිට්ඨකාරණංයෙව භූතත්තං කත්වා ගණ්හන්තො තෙන සද්ධිං එකමග්ගෙන අගන්ත්වා අඤ්ඤෙන මග්ගෙන සත්ථු සන්තිකං ගතො. ඉතරොපි භික්ඛු අඤ්ඤෙන මග්ගෙන සත්ථු සන්තිකංයෙව ගතො. Bấy giờ, một vị trưởng lão trao y bát vào tay vị kia, rồi đi đến một nơi có nước tiện lợi để vệ sinh thân thể, sau khi rửa tay chân xong, vị ấy đi ra từ gần một bụi cây. Vị địa thiên, hóa thành một người phụ nữ có dung sắc tuyệt trần, đi ngay phía sau vị trưởng lão ấy, (làm điệu bộ) như đang rũ tóc rồi sắp xếp và búi lại, như đang phủi bụi ở sau lưng, và như đang sửa soạn và mặc lại y phục, rồi theo gót chân của vị trưởng lão đi ra từ bụi cây. Vị trưởng lão đồng hành đang đứng ở một bên, vừa thấy sự việc ấy liền sanh tâm ưu phiền, (suy nghĩ): “Tình thân mến lâu dài của ta với vị tỳ khưu này giờ đây đã tan vỡ. Nếu ta biết được tình trạng như thế này, ta đã không tin tưởng vị này trong suốt thời gian qua.” Suy nghĩ như vậy, vị ấy nói với người bạn đang đi tới: “Này hiền hữu, hãy cầm lấy y bát của ngài đi. Tôi không đi chung một con đường với một kẻ tội lỗi như vậy.” Nghe lời nói ấy, tâm của vị tỳ khưu có lòng tàm quý kia như bị một ngọn giáo sắc bén đâm phải. Sau đó, vị ấy nói với bạn: “Này hiền hữu, sao ngài lại nói như vậy? Trong suốt thời gian qua, tôi không biết mình đã phạm một tội dù chỉ là tội dukkaṭa (tác ác). Thế mà hôm nay ngài lại gọi tôi là ‘kẻ tội lỗi.’ Ngài đã thấy điều gì?” (Vị kia đáp:) “Cần gì phải thấy điều gì khác nữa? Chẳng phải ngài đã ở cùng một chỗ với một người nữ được trang điểm sửa soạn như thế rồi đi ra hay sao?” (Vị này nói:) “Này hiền hữu, không có chuyện đó với tôi đâu. Tôi không thấy người nữ nào như vậy cả.” Mặc dù vị ấy đã nói đến lần thứ ba, vị trưởng lão kia vẫn không tin lời nói, xem sự việc mình đã thấy là sự thật, và không đi chung một con đường với bạn mình mà đi theo một con đường khác đến hầu đức Đạo Sư. Vị tỳ khưu còn lại cũng đi theo một con đường khác để đến hầu đức Đạo Sư. තතො [Pg.49] භික්ඛුසඞ්ඝස්ස උපොසථාගාරං පවිසනවෙලාය සො භික්ඛු තං භික්ඛුං උපොසථග්ගෙ දිස්වා සඤ්ජානිත්වා ‘‘ඉමස්මිං උපොසථග්ගෙ එවරූපො නාම පාපභික්ඛු අත්ථි, නාහං තෙන සද්ධිං උපොසථං කරිස්සාමී’’ති නික්ඛමිත්වා බහි අට්ඨාසි. අථ භුම්මදෙවතා ‘‘භාරියං මයා කම්මං කත’’න්ති මහල්ලකඋපාසකවණ්ණෙන තස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා – ‘‘කස්මා, භන්තෙ, අය්‍යො ඉමස්මිං ඨානෙ ඨිතො’’ති ආහ. ‘‘උපාසක, ඉමං උපොසථග්ගං එකො පාපභික්ඛු පවිට්ඨො, ‘අහං තෙන සද්ධිං උපොසථං න කරොමී’ති බහි ඨිතොම්හී’’ති. ‘‘භන්තෙ, මා එවං ගණ්හථ, පරිසුද්ධසීලො එස භික්ඛු, තුම්හෙහි දිට්ඨමාතුගාමො නාම අහං. මයා තුම්හාකං වීමංසනත්ථාය ‘දළ්හා නු ඛො ඉමෙසං ථෙරානං මෙත්ති, නො දළ්හා’ති භිජ්ජනාභිජ්ජනභාවං ඔලොකෙන්තෙන තං කම්මං කත’’න්ති. ‘‘කො පන ත්වං, සප්පුරිසා’’ති? ‘‘අහං එකා භුම්මදෙවතා, භන්තෙ’’ති. දෙවපුත්තො කථෙන්තොයෙව දිබ්බානුභාවෙන ඨත්වා ථෙරස්ස පාදමූලෙ පතිත්වා ‘‘මය්හං, භන්තෙ, ඛමථ, ථෙරස්ස එසො දොසො නත්ථි, උපොසථං කරොථා’’ති ථෙරං යාචිත්වා උපොසථග්ගං පවෙසෙසි. සො ථෙරො උපොසථං තාව එකට්ඨානෙ අකාසි. මිත්තසන්ථවවසෙන පන පුන තෙන සද්ධිං න එකට්ඨානෙ වසි. ඉමස්ස ථෙරස්ස දොසං න කථෙසි. අපරභාගෙ චුදිතකත්ථෙරො පන විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො අරහත්තං පාපුණි. Sau đó, vào lúc chư Tăng vào nhà Bố-tát, vị tỳ-khưu ấy thấy vị tỳ-khưu kia ở trong nhà Bố-tát, nhận ra rồi nghĩ rằng: 'Trong nhà Bố-tát này có một ác tỳ-khưu như thế, ta sẽ không làm lễ Bố-tát cùng với vị ấy', rồi đi ra và đứng ở bên ngoài. Bấy giờ, một vị địa thần nghĩ rằng: 'Ta đã tạo một nghiệp nặng nề', liền hiện ra trong hình dạng một vị ưu-bà-tắc lớn tuổi, đi đến gần vị tỳ-khưu ấy và hỏi: 'Bạch ngài, vì sao ngài lại đứng ở nơi này?'. Vị tỳ-khưu trả lời: 'Này ưu-bà-tắc, có một ác tỳ-khưu đã vào nhà Bố-tát này. Tôi nghĩ 'ta sẽ không làm lễ Bố-tát cùng với vị ấy' nên đã đứng ở bên ngoài'. Vị địa thần nói: 'Bạch ngài, xin ngài đừng nghĩ như vậy. Vị tỳ-khưu ấy có giới hạnh trong sạch. Người phụ nữ mà ngài đã thấy chính là tôi. Tôi đã làm việc ấy để thử thách các ngài, xem xét tình bằng hữu của các vị trưởng lão này có bền chặt hay không bền chặt'. Vị tỳ-khưu hỏi: 'Này thiện nhân, vậy ông là ai?'. 'Bạch ngài, tôi là một vị địa thần'. Vị thiên tử vừa nói xong, liền đứng đó với thần lực của chư thiên, rồi đảnh lễ dưới chân vị trưởng lão và thỉnh cầu: 'Bạch ngài, xin ngài hãy tha thứ cho tôi. Vị trưởng lão kia không có lỗi lầm đó. Xin các ngài hãy làm lễ Bố-tát'. Vị ấy thỉnh cầu vị trưởng lão rồi đưa ngài vào nhà Bố-tát. Vị trưởng lão ấy trước tiên đã làm lễ Bố-tát ở một nơi. Vì tình bằng hữu, sau đó ngài lại cùng hội họp với vị kia ở một nơi. Lỗi lầm của vị trưởng lão này không được kể lại. Về sau, vị trưởng lão bị tố cáo, trong khi thực hành thiền minh sát, đã chứng đắc A-la-hán. භුම්මදෙවතා තස්ස කම්මස්ස නිස්සන්දෙන එකං බුද්ධන්තරං අපායතො න මුච්චිත්ථ. සචෙ පන කාලෙන කාලං මනුස්සත්තං ආගච්ඡති, අඤ්ඤෙන යෙන කෙනචි කතො දොසො තස්සෙව උපරි පතති. සො අම්හාකං භගවතො උප්පන්නකාලෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති, ධානමාණවොතිස්ස නාමං අකංසු. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා මහල්ලකකාලෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො සාසනෙ පබ්බජි. තස්ස උපසම්පන්නදිවසතො පට්ඨාය එකා අලඞ්කතපටියත්තා ඉත්ථී තස්මිං ගාමං පවිසන්තෙ සද්ධිංයෙව පවිසති, නික්ඛමන්තෙ නික්ඛමති, විහාරං පවිසන්තෙපි සද්ධිං පවිසති, තිට්ඨන්තෙපි තිට්ඨතීති එවං නිච්චානුබන්ධා පඤ්ඤායති. ථෙරො තං න පස්සති. තස්ස පන පුරිමකම්මස්ස නිස්සන්දෙන සා අඤ්ඤෙසං උපට්ඨාසි. Do quả báo của nghiệp ấy, vị địa thần đã không thoát khỏi ác đạo trong suốt một Phật-kỳ. Nếu có khi được sanh làm người, lỗi lầm do bất cứ ai khác gây ra cũng đều đổ lên đầu vị ấy. Vào thời Đức Thế Tôn của chúng ta xuất hiện, vị ấy đã sanh vào một gia đình Bà-la-môn ở thành Sāvatthī, và được đặt tên là thanh niên Dhāna. Khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy học thuộc ba bộ Vệ-đà. Vào lúc tuổi già, sau khi nghe pháp của Đức Bổn Sư, sanh tín tâm, rồi xuất gia trong giáo pháp. Kể từ ngày vị ấy thọ Cụ túc giới, có một người phụ nữ được trang điểm lộng lẫy, khi vị ấy vào làng thì cô ta cũng vào cùng, khi đi ra thì cô ta cũng đi ra, khi vào tịnh xá cô ta cũng vào cùng, khi đứng lại cô ta cũng đứng lại; cứ như vậy, cô ta được thấy là luôn đi theo sau. Vị trưởng lão không thấy cô ta. Nhưng do quả báo của nghiệp xưa, cô ta lại hiện ra cho những người khác thấy. ගාමෙ [Pg.50] යාගුභික්ඛං දදමානා ඉත්ථියො, ‘‘භන්තෙ, අයං එකො යාගුඋළුඞ්කො තුම්හාකං, එකො ඉමිස්සා අම්හාකං සහායිකායා’’ති පරිහාසං කරොන්ති. ථෙරස්ස මහතී විහෙසා හොති. විහාරගතම්පි නං සාමණෙරා චෙව දහරභික්ඛූ ච පරිවාරෙත්වා ‘‘ධානො කොණ්ඩො ජාතො’’ති පරිහාසං කරොන්ති. අථස්ස තෙනෙව කාරණෙන කුණ්ඩධානො ථෙරොති නාමං ජාතං. සො උට්ඨාය සමුට්ඨාය තෙහි කරියමානං කෙළිං සහිතුං අසක්කොන්තො උම්මාදං ගහෙත්වා ‘‘තුම්හෙ කොණ්ඩා, තුම්හාකං උපජ්ඣායො කොණ්ඩො, ආචරියො කොණ්ඩො’’ති වදති. අථ නං සත්ථු ආරොචෙසුං – ‘‘කුණ්ඩධානො, භන්තෙ, දහරසාමණෙරෙහි සද්ධිං එවං ඵරුසවාචං වදතී’’ති. සත්ථා තං පක්කොසාපෙත්වා ‘‘සච්චං කිර ත්වං, ධාන, දහරසාමණෙරෙහි සද්ධිං ඵරුසවාචං වදසී’’ති පුච්ඡි. තෙන ‘‘සච්චං භගවා’’ති වුත්තෙ – ‘‘කස්මා එවං වදසී’’ති ආහ. ‘‘භන්තෙ, නිබද්ධං විහෙසං සහිතුං අසක්කොන්තො එවං කථෙමී’’ති. ‘‘ත්වං පුබ්බෙ කතකම්මං යාවජ්ජදිවසා ජීරාපෙතුං න සක්කොසි, පුන එවං ඵරුසවාචං මා වද භික්ඛූ’’ති වත්වා ආහ – Ở trong làng, những người phụ nữ khi cúng dường cháo và vật thực đã trêu chọc rằng: 'Bạch ngài, một phần cháo này là của ngài, một phần là của người bạn đồng hành này của chúng tôi'. Vị trưởng lão bị phiền nhiễu rất nhiều. Ngay cả khi về đến tịnh xá, các vị sa-di và tỳ-khưu trẻ cũng vây quanh ngài và trêu chọc: 'Dhāna đã trở thành Koṇḍa rồi!'. Do đó, vì lý do ấy, ngài có tên là trưởng lão Kuṇḍadhāna. Vị ấy, đứng dậy, rồi lại đứng dậy, không thể chịu đựng được sự trêu đùa của họ, trở nên như người điên và nói rằng: 'Các ngươi là Koṇḍa, thầy Hòa thượng của các ngươi là Koṇḍa, thầy A-xà-lê của các ngươi là Koṇḍa'. Bấy giờ, họ bèn bạch lên Đức Bổn Sư: 'Bạch Thế Tôn, trưởng lão Kuṇḍadhāna đã nói lời thô ác như vậy với các vị sa-di và tỳ-khưu trẻ'. Đức Bổn Sư cho gọi vị ấy đến và hỏi: 'Này Dhāna, có thật là con đã nói lời thô ác với các vị sa-di và tỳ-khưu trẻ không?'. Khi vị ấy trả lời: 'Bạch Thế Tôn, là sự thật', Ngài hỏi: 'Tại sao con lại nói như vậy?'. Vị ấy thưa: 'Bạch Thế Tôn, vì không thể chịu đựng sự phiền nhiễu liên tục nên con đã nói như vậy'. Đức Phật dạy: 'Này con, nghiệp con đã tạo trong quá khứ, cho đến ngày nay con vẫn chưa thể làm cho nó tiêu mòn đi được. Đừng nói lời thô ác như vậy với các tỳ-khưu nữa'. Nói vậy rồi, Ngài dạy rằng: ‘‘මාවොච ඵරුසං කඤ්චි, වුත්තා පටිවදෙය්‍යු තං; දුක්ඛා හි සාරම්භකථා, පටිදණ්ඩා ඵුසෙය්‍යු තං. Chớ nói lời thô ác với bất cứ ai, bị nói (lời thô ác), họ có thể nói lại với ngươi. Vì lời nói tranh chấp đem lại khổ đau, hình phạt đáp trả có thể chạm đến ngươi. ‘‘සචෙ නෙරෙසි අත්තානං, කංසො උපහතො යථා; එස පත්තොසි නිබ්බානං, සාරම්භො තෙ න විජ්ජතී’’ති. (ධ. ප. 133-134) – Nếu ngươi có thể giữ mình im lặng, như chiếc cồng bị bể (không còn kêu), ngươi đã chứng đắc Niết-bàn; nơi ngươi không có sự tranh chấp. ඉමඤ්ච පන තස්ස ථෙරස්ස මාතුගාමෙන සද්ධිං විචරණභාවං කොසලරඤ්ඤොපි කථයිංසු. රාජා ‘‘ගච්ඡථ, භණෙ, නං වීමංසථා’’ති පෙසෙත්වා සයම්පි මන්දෙනෙව පරිවාරෙන සද්ධිං ථෙරස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා එකමන්තෙ ඔලොකෙන්තො අට්ඨාසි. තස්මිං ඛණෙ ථෙරො සූචිකම්මං කරොන්තො නිසින්නො හොති. සාපි ඉත්ථී අවිදූරෙ ඨානෙ ඨිතා විය පඤ්ඤායති. Hơn nữa, việc vị trưởng lão ấy đi cùng với một người phụ nữ cũng được người ta tâu lên vua Kosala. Nhà vua sai người đi, phán rằng: 'Này các khanh, hãy đi điều tra về việc ấy'. Rồi chính nhà vua cũng cùng với một đoàn tùy tùng nhỏ đi đến gần vị trưởng lão và đứng một bên quan sát. Vào lúc ấy, vị trưởng lão đang ngồi làm công việc may vá. Người phụ nữ kia cũng được thấy như đang đứng ở một nơi không xa. රාජා තං දිස්වා ‘‘අත්ථි තං කාරණ’’න්ති තස්සා ඨිතට්ඨානං අගමාසි. සා තස්මිං ආගච්ඡන්තෙ ථෙරස්ස වසනපණ්ණසාලං පවිට්ඨා විය අහොසි. රාජාපි තාය සද්ධිං එව පණ්ණසාලායං පවිසිත්වා සබ්බත්ථ ඔලොකෙන්තො අදිස්වා ‘‘නායං මාතුගාමො, ථෙරස්ස එකො කම්මවිපාකො’’ති සඤ්ඤං කත්වා පඨමං ථෙරස්ස සමීපෙන ගච්ඡන්තොපි ථෙරං අවන්දිත්වා තස්ස කාරණස්ස අභූතභාවං ඤත්වා පණ්ණසාලතො නික්ඛමිත්වා ථෙරං වන්දිත්වා එකමන්තෙ [Pg.51] නිසින්නො ‘‘කච්චි, භන්තෙ, පිණ්ඩකෙන න කිලමථා’’ති පුච්ඡි. ථෙරො ‘‘වට්ටති, මහාරාජා’’ති ආහ. ‘‘ජානාමහං, භන්තෙ, අය්‍යස්ස කථං, එවරූපෙනුපක්කිලෙසෙන සද්ධිං චරන්තානං තුම්හාකං කෙ නාම පසීදිස්සන්ති, ඉතො පට්ඨාය වො කත්ථචි ගමනකිච්චං නත්ථි. අහං චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨහිස්සාමි, තුම්හෙ යොනිසොමනසිකාරෙ මා පමජ්ජිත්ථා’’ති වත්වා නිබද්ධභික්ඛං පට්ඨපෙසි. ථෙරො රාජානං උපත්ථම්භකං ලභිත්වා භොජනසප්පායෙන එකග්ගචිත්තො හුත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. තතො පට්ඨාය සා ඉත්ථී අන්තරධායි. Vua thấy nàng, (nghĩ rằng): “Hẳn có nguyên nhân đó,” rồi đi đến chỗ nàng đứng. Khi vua đang đến, người phụ nữ ấy dường như đã đi vào am lá của vị trưởng lão. Vua cũng cùng với nàng đi vào am lá, nhìn khắp nơi nhưng không thấy, bèn có ý nghĩ rằng: “Đây không phải là người nữ, mà là một quả báo nghiệp của vị trưởng lão.” Ban đầu, dù đi ngang qua gần trưởng lão, vua cũng không đảnh lễ. Sau khi biết được sự việc không có thật về nguyên nhân đó, vua đi ra khỏi am lá, đảnh lễ trưởng lão, ngồi xuống một bên và hỏi: “Bạch ngài, ngài có mệt mỏi vì vật thực khất thực không?” Vị trưởng lão đáp: “Tâu đại vương, cũng tạm đủ.” (Vua bạch): “Bạch ngài, con biết chuyện của ngài. Khi các ngài đi cùng với một người nữ ô uế như vậy, ai có thể có tín tâm được? Kể từ nay, các ngài không cần phải đi đâu cả. Con sẽ hộ độ bằng bốn món vật dụng, các ngài chớ nên xao lãng trong việc như lý tác ý.” Nói xong, vua thiết lập việc cúng dường vật thực thường xuyên. Vị trưởng lão nhận được sự hỗ trợ của nhà vua, nhờ có vật thực thích hợp, tâm được nhất tâm, đã phát triển tuệ quán và chứng đắc A-la-hán quả. Kể từ đó, người phụ nữ ấy biến mất. තදා මහාසුභද්දා උග්ගනගරෙ මිච්ඡාදිට්ඨිකුලෙ වසමානා ‘‘සත්ථා මං අනුකම්පතූ’’ති උපොසථඞ්ගං අධිට්ඨාය නිරාමගන්ධා හුත්වා උපරිපාසාදතලෙ ඨිතා ‘‘ඉමානි පුප්ඵානි අන්තරෙ අට්ඨත්වා දසබලස්ස මත්ථකෙ විතානං හුත්වා තිට්ඨන්තු, දසබලො ඉමාය සඤ්ඤාය ස්වෙ පඤ්චහි භික්ඛුසතෙහි සද්ධිං මය්හං භික්ඛං ගණ්හතූ’’ති සච්චකිරියං කත්වා අට්ඨ සුමනපුප්ඵමුට්ඨියො විස්සජ්ජෙසි. පුප්ඵානි ගන්ත්වා ධම්මදෙසනාවෙලාය සත්ථු මත්ථකෙ විතානං හුත්වා අට්ඨංසු. සත්ථා තං සුමනපුප්ඵවිතානං දිස්වා චිත්තෙනෙව සුභද්දාය භික්ඛං අධිවාසෙත්වා පුනදිවසෙ අරුණෙ උට්ඨිතෙ ආනන්දත්ථෙරං ආහ – ‘‘ආනන්ද, මයං අජ්ජ දූරං භික්ඛාචාරං ගමිස්සාම, පුථුජ්ජනානං අදත්වා අරියානංයෙව සලාකං දෙහී’’ති. ථෙරො භික්ඛූනං ආරොචෙසි – ‘‘ආවුසො, සත්ථා අජ්ජ දූරං භික්ඛාචාරං ගමිස්සති. පුථුජ්ජනා මා ගණ්හන්තු, අරියාව සලාකං ගණ්හන්තූ’’ති. කුණ්ඩධානත්ථෙරො – ‘‘ආහරාවුසො, සලාක’’න්ති පඨමංයෙව හත්ථං පසාරෙසි. ආනන්දො ‘‘සත්ථා තාදිසානං භික්ඛූනං සලාකං න දාපෙති, අරියානංයෙව දාපෙතී’’ති විතක්කං උප්පාදෙත්වා ගන්ත්වා සත්ථු ආරොචෙසි. සත්ථා ‘‘ආහරාපෙන්තස්ස සලාකං දෙහී’’ති ආහ. ථෙරො චින්තෙසි – ‘‘සචෙ කුණ්ඩධානස්ස සලාකා දාතුං න යුත්තා, අථ සත්ථා පටිබාහෙය්‍ය, භවිස්සති එත්ථ කාරණ’’න්ති ‘‘කුණ්ඩධානස්ස සලාකං දස්සාමී’’ති ගමනං අභිනීහරි. කුණ්ඩධානො තස්ස පුරාගමනා එව අභිඤ්ඤාපාදකං චතුත්ථජ්ඣානං සමාපජ්ජිත්වා ඉද්ධියා ආකාසෙ ඨත්වා ‘‘ආහරාවුසො ආනන්ද, සත්ථා මං ජානාති, මාදිසං භික්ඛුං පඨමං සලාකං ගණ්හන්තං න සත්ථා වාරෙතී’’ති හත්ථං පසාරෙත්වා සලාකං ගණ්හි. සත්ථා තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ථෙරං ඉමස්මිං සාසනෙ පඨමං සලාකං ගණ්හන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. යස්මා [Pg.52] අයං ථෙරො රාජානං උපත්ථම්භං ලභිත්වා සප්පායාහාරපටිලාභෙන සමාහිතචිත්තො විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො උපනිස්සයසම්පන්නතාය ඡළභිඤ්ඤො අහොසි. එවංභූතස්සාපි ඉමස්ස ථෙරස්ස ගුණෙ අජානන්තා යෙ පුථුජ්ජනා භික්ඛූ ‘‘අයං පඨමං සලාකං ගණ්හති, කිං නු ඛො එත’’න්ති විමතිං උප්පාදෙන්ති. තෙසං තං විමතිවිධමනත්ථං ථෙරො ආකාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා ඉද්ධිපාටිහාරියං දස්සෙත්වා අඤ්ඤාපදෙසෙන අඤ්ඤං බ්‍යාකරොන්තො ‘‘පඤ්ච ඡින්දෙ’’ති ගාථං අභාසි. Khi ấy, nàng Mahāsubhaddā, sống trong một gia đình tà kiến ở thành Ugga, (nghĩ rằng): “Mong Đức Thế Tôn từ bi thương xót con,” đã thọ trì các chi phần của ngày trai giới, trở nên không có mùi của người thế tục, đứng trên tầng lầu cao nhất, thực hiện lời chân thật rằng: “Mong rằng những đóa hoa này không dừng lại ở khoảng giữa mà hãy trở thành một lọng hoa trên đầu của bậc Thập Lực và đứng vững ở đó. Mong rằng bậc Thập Lực, nhờ dấu hiệu này, vào ngày mai sẽ cùng với năm trăm vị tỳ-khưu nhận vật thực của con,” rồi tung ra tám nắm hoa lài. Những đóa hoa bay đến, vào lúc thuyết pháp, đã trở thành một lọng hoa trên đầu Đức Thế Tôn và đứng vững ở đó. Đức Thế Tôn thấy lọng hoa lài ấy, đã nhận lời thỉnh vật thực của nàng Subhaddā bằng tâm. Vào ngày hôm sau, khi rạng đông, Ngài bảo trưởng lão Ānanda: “Này Ānanda, hôm nay chúng ta sẽ đi khất thực ở một nơi xa. Đừng phát thẻ cho các vị phàm phu, chỉ hãy phát cho các bậc Thánh.” Trưởng lão thông báo cho các vị tỳ-khưu: “Chư hiền, hôm nay Đức Thế Tôn sẽ đi khất thực ở một nơi xa. Các vị phàm phu chớ nhận, chỉ các bậc Thánh hãy nhận thẻ.” Trưởng lão Kuṇḍadhāna là người đầu tiên đưa tay ra và nói: “Này hiền giả, hãy đưa thẻ đây.” Ngài Ānanda khởi lên suy nghĩ: “Đức Thế Tôn không cho phép phát thẻ cho những vị tỳ-khưu như vậy, Ngài chỉ cho phép phát cho các bậc Thánh,” rồi đi bạch lại với Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn nói: “Hãy đưa thẻ cho người đang yêu cầu.” Trưởng lão suy nghĩ: “Nếu việc đưa thẻ cho Kuṇḍadhāna là không thích hợp, thì Đức Thế Tôn đã ngăn cản rồi. Hẳn phải có nguyên nhân ở đây,” (nghĩ rằng) “Ta sẽ đưa thẻ cho Kuṇḍadhāna,” ngài bèn đi đến. Trưởng lão Kuṇḍadhāna, trước khi ngài Ānanda đến, đã nhập vào đệ tứ thiền, là nền tảng của thần thông, bằng thần thông, ngài đứng trên không trung và nói: “Này hiền giả Ānanda, hãy đưa đây. Đức Thế Tôn biết ta. Đức Thế Tôn không ngăn cản một vị tỳ-khưu như ta nhận thẻ đầu tiên,” rồi ngài đưa tay ra nhận thẻ. Đức Thế Tôn, nhân sự việc này, đã đặt vị trưởng lão vào địa vị tối thắng trong số những người nhận thẻ đầu tiên trong giáo pháp này. Bởi vì vị trưởng lão này, sau khi nhận được sự hỗ trợ của nhà vua, nhờ có được vật thực thích hợp, tâm được định tĩnh, trong khi thực hành công phu tuệ quán, do có đầy đủ duyên lành, đã trở thành bậc Lục thông. Dù là như vậy, những vị tỳ-khưu phàm phu không biết được đức hạnh của vị trưởng lão này đã khởi lên sự nghi ngờ: “Vị này nhận thẻ đầu tiên, việc này là thế nào đây?” Để xua tan sự nghi ngờ đó của họ, vị trưởng lão bay lên không trung, thị hiện thần thông, rồi dùng một cách nói khác để tuyên bố về quả vị A-la-hán, ngài đã nói lên kệ ngôn: “Hãy chặt đứt năm...” 1. එවං සො පූරිතපුඤ්ඤසම්භාරානුරූපෙන අරහා හුත්වා පත්තඑතදග්ගට්ඨානො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සත්තාහං පටිසල්ලීනන්තිආදිමාහ. තත්ථ සත්ථාහං සත්තදිවසං නිරොධසමාපත්තිවිහාරෙන පටිසල්ලීනං විවෙකභූතන්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 1. Như vậy, vị ấy, tương xứng với các tư lương phước báu đã được viên mãn, sau khi đã trở thành bậc A-la-hán và đạt đến địa vị tối thắng này, đã tưởng nhớ lại tiền nghiệp của mình, với tâm hoan hỷ tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân của mình, nói lên (kệ ngôn) bắt đầu bằng “sattāhaṃ paṭisallīnaṃ”. Trong đó, “sattāhaṃ” có nghĩa là bảy ngày; “paṭisallīnaṃ” có nghĩa là độc cư, an trú trong Diệt tận định, tức là đã trở nên vắng lặng. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. කුණ්ඩධානත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải thiên truyện trưởng lão Kuṇḍadhāna đã kết thúc. 2. සාගතත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 2. Chú giải thiên truyện trưởng lão Sāgata සොභිතො නාම නාමෙනාතිආදිකං ආයස්මතො සාගතත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො සබ්බසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං පත්තො නාමෙන සොභිතො නාම හුත්වා තිණ්ණං වෙදානං පාරගූ සනිඝණ්ඩුකෙටුභානං සාක්ඛරප්පභෙදානං ඉතිහාසපඤ්චමානං පදකො වෙය්‍යාකරණො ලොකායතමහාපුරිසලක්ඛණෙසු අනවයො. සො එකදිවසං පදුමුත්තරං භගවන්තං ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණසිරියා සොභමානං උය්‍යානද්වාරෙන ගච්ඡන්තං දිස්වා අතීව පසන්නමානසො අනෙකෙහි උපායෙහි අනෙකෙහි ගුණවණ්ණෙහි ථොමනං අකාසි. භගවා තස්ස ථොමනං සුත්වා ‘‘අනාගතෙ ගොතමස්ස භගවතො සාසනෙ සාගතො නාම සාවකො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකරණං අදාසි. සො තතො පට්ඨාය පුඤ්ඤානි කරොන්තො යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො. කප්පසතසහස්සදෙවමනුස්සෙසු උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො. තස්ස මාතාපිතරො [Pg.53] සොමනස්සං වඩ්ඪෙන්තො සුජාතො ආගතොති සාගතොති නාමං කරිංසු. සො සාසනෙ පසීදිත්වා පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පත්තො. Phần (kệ) bắt đầu bằng 'Sobhito nāma nāmena' là Apadāna của trưởng lão Sāgata. Vị này cũng đã tạo phước duyên nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống nơi này nơi kia, đã tích lũy các công đức làm duyên cho sự thoát khỏi luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, vị ấy đã sanh ra trong một gia tộc Bà-la-môn, đã đạt đến sự thành tựu trong tất cả các ngành nghề, có tên là Sobhita, thông suốt ba bộ Vệ-đà, thông thạo các bộ Nighaṇḍu, Keṭubha, các loại văn tự, bộ Itihāsa là thứ năm, là người giỏi về cú pháp, ngữ pháp, và không thiếu sót trong các môn Lokāyata và tướng pháp của bậc đại nhân. Vào một ngày nọ, vị ấy thấy đức Thế Tôn Padumuttara đang đi qua cổng vườn ngự uyển, tỏa sáng với vẻ huy hoàng của ba mươi hai tướng tốt của bậc đại nhân, với tâm vô cùng hoan hỷ, đã tán thán bằng nhiều phương cách, bằng nhiều lời ca ngợi phẩm hạnh. Đức Thế Tôn nghe lời tán thán của vị ấy, đã thọ ký rằng: 'Trong tương lai, trong giáo pháp của đức Thế Tôn Gotama, sẽ có một vị thinh văn tên là Sāgata.' Kể từ đó, vị ấy đã làm các công đức, sống cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung từ đó, đã sanh vào cõi trời. Trải qua một trăm ngàn kiếp, đã hưởng thụ cả hai loại tài sản ở cõi trời và cõi người, vào thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia đình. Cha mẹ của vị ấy, làm tăng trưởng niềm hoan hỷ, đã đặt tên là Sāgata với ý nghĩa 'đã đến, được sanh ra tốt đẹp'. Vị ấy có lòng tin trong giáo pháp, đã xuất gia, đã phát triển thiền minh sát và đắc quả A-la-hán. 17. එවං සො පුඤ්ඤසම්භාරානුරූපෙන පත්තඅරහත්තඵලො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සොභිතො නාම නාමෙනාතිආදිමාහ. තත්ථ තදා පුඤ්ඤසම්භාරස්ස පරිපූරණසමයෙ නාමෙන සොභිතො නාම බ්‍රාහ්මණො අහොසින්ති සම්බන්ධො. 17. Như vậy, vị ấy đã đắc quả A-la-hán tương xứng với sự tích lũy công đức, nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, sanh tâm hoan hỷ, muốn tuyên thuyết về Apadāna (truyện tiền thân) của mình, đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng 'Sobhito nāma nāmena'. Trong đó, có sự liên kết (ý nghĩa) là: 'Vào lúc đó, vào thời điểm công đức tích lũy được viên mãn, đã có một vị Bà-la-môn tên là Sobhita'. 21. විපථා උද්ධරිත්වානාති විරුද්ධපථා කුමග්ගා, උප්පථා වා උද්ධරිත්වා අපනෙත්වා. පථං ආචික්ඛසෙති, භන්තෙ, සබ්බඤ්ඤු තුවං පථං සප්පුරිසමග්ගං නිබ්බානාධිගමනුපායං ආචික්ඛසෙ කථෙසි දෙසෙසි විභජි උත්තානිං අකාසීති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 21. (Cụm từ) 'Vipathā uddharitvāna' có nghĩa là: đã đưa ra, đã loại bỏ khỏi con đường sai trái, tà đạo, hoặc con đường phi đạo. (Cụm từ) 'Pathaṃ ācikkhase' có nghĩa là: 'Bạch ngài, bậc Toàn Giác, ngài chỉ dạy, nói, thuyết giảng, phân tích, làm cho rõ ràng con đường, con đường của bậc chân nhân, phương tiện để chứng đắc Niết-bàn.' Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. සාගතත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Apadāna của trưởng lão Sāgata đã hoàn tất. 3. මහාකච්චානත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 3. Phần giải về Apadāna của trưởng lão Mahākaccāna පදුමුත්තරනාථස්සාතිආදිකං ආයස්මතො කච්චානත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ ගහපතිමහාසාලකුලගෙහෙ නිබ්බත්තෙත්වා වුද්ධිප්පත්තො එකදිවසං සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං විභජන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සයම්පි තං ඨානන්තරං පත්ථෙන්තො දානාදීනි පුඤ්ඤානි කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සුමෙධස්ස භගවතො කාලෙ විජ්ජාධරො හුත්වා ආකාසෙන ගච්ඡන්තො සත්ථාරං එකස්මිං වනසණ්ඩෙ නිසින්නං දිස්වා පසන්නමානසො කණිකාරපුප්ඵෙහි පූජං අකාසි. Phần (kệ) bắt đầu bằng 'Padumuttaranāthassa' là Apadāna của trưởng lão Kaccāna. Vị này cũng đã tạo phước duyên nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống nơi này nơi kia, đã tích lũy các công đức làm duyên cho sự thoát khỏi luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, vị ấy đã sanh ra trong gia đình của một gia chủ đại phú, và đã trưởng thành. Vào một ngày nọ, khi đang nghe pháp gần đức Bổn Sư, vị ấy thấy đức Bổn Sư đặt một vị Tỳ-khưu vào địa vị tối thắng trong số những vị phân tích rộng rãi ý nghĩa của điều đã được nói một cách tóm tắt, chính mình cũng mong cầu địa vị ấy, đã làm các công đức như bố thí v.v., và đã luân hồi trong cõi trời và cõi người. Vào thời của đức Thế Tôn Sumedha, vị ấy đã là một vị trì minh chú, đang đi trên hư không, thấy đức Bổn Sư đang ngồi trong một khu rừng, với tâm hoan hỷ, đã cúng dường bằng những bông hoa kaṇikāra. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන අපරාපරං සුගතීසුයෙව පරිවත්තෙත්වා කස්සපදසබලස්ස කාලෙ බාරාණසියං කුලඝරෙ නිබ්බත්තිත්වා පරිනිබ්බුතෙ භගවති සුවණ්ණචෙතියකරණට්ඨානං දසසහස්සග්ඝනිකාය සුවණ්ණිට්ඨකාය පූජං කත්වා ‘‘භගවා මය්හං නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ සරීරං සුවණ්ණවණ්ණං හොතූ’’ති පත්ථරං අකාසි. තතො යාවජීවං කුසලං කත්වා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු [Pg.54] සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ උජ්ජෙනියං රඤ්ඤො චණ්ඩපජ්ජොතස්ස පුරොහිතස්ස ගෙහෙ නිබ්බත්ති, තස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ මාතාපිතරො ‘‘අම්හාකං පුත්තො සුවණ්ණවණ්ණො අත්තනො නාමං ගහෙත්වා ආගතො’’ති කඤ්චනමාණවොත්වෙව නාමං කරිංසු. සො වුද්ධිමන්වාය තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා පිතු අච්චයෙන පුරොහිතට්ඨානං ලභි. සො ගොත්තවසෙන කච්චානොති පඤ්ඤායිත්ථ. Vị ấy, do nghiệp công đức ấy, đã tái sanh liên tiếp chỉ trong các cõi lành. Vào thời của đức Kassapa Thập Lực, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình ở Bārāṇasī. Khi đức Thế Tôn đã nhập Niết-bàn, vị ấy đã cúng dường một viên gạch vàng trị giá mười ngàn (đồng tiền) tại nơi xây dựng bảo tháp vàng và đã phát nguyện rằng: 'Bạch đức Thế Tôn, mong rằng thân của con ở những nơi con sanh ra sẽ có màu vàng ròng.' Kể từ đó, vị ấy đã làm điều thiện cho đến trọn đời, đã luân hồi trong cõi trời và cõi người trong một Phật-kỳ. Vào thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh ra trong nhà của vị quốc sư của vua Caṇḍapajjota ở Ujjenī. Vào ngày đặt tên cho vị ấy, cha mẹ (nghĩ rằng): 'Con trai của chúng ta có màu da vàng ròng, đã đến mang theo tên của chính mình,' nên đã đặt tên là Kañcanamāṇava. Vị ấy, khi đã trưởng thành, đã học ba bộ Vệ-đà, và sau khi cha qua đời, đã nhận được địa vị quốc sư. Vị ấy được biết đến với tên Kaccāna theo dòng họ. රාජා චණ්ඩපජ්ජොතො බුද්ධුප්පාදං සුත්වා, ‘‘ආචරිය, ත්වං තත්ථ ගන්ත්වා සත්ථාරං ඉධානෙහී’’ති පෙසෙසි. සො අත්තට්ඨමො සත්ථු සන්තිකං උපගතො. තස්ස සත්ථා ධම්මං දෙසෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සො සත්තහි ජනෙහි සද්ධිං සහපටිසම්භිදාහි අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි. අථ සත්ථා ‘‘එථ, භික්ඛවො’’ති හත්ථං පසාරෙසි. තෙ තාවදෙව ද්වඞ්ගුලමත්තකෙසමස්සුකා ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා වස්සසට්ඨිකත්ථෙරා විය අහෙසුං. එවං ථෙරො සදත්ථං නිප්ඵාදෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, රාජා පජ්ජොතො තුම්හාකං පාදෙ වන්දිතුං ධම්මඤ්ච සොතුං ඉච්ඡතී’’ති සත්ථු ආරොචෙසි. සත්ථා ‘‘ත්වංයෙව භික්ඛු තත්ථ ගච්ඡ, තයි ගතෙපි රාජා පසීදිස්සතී’’ති ආහ. ථෙරො අත්තට්ඨමො තත්ථ ගන්ත්වා රාජානං පසාදෙත්වා අවන්තීසු සාසනං පතිට්ඨාපෙත්වා පුන සත්ථු සන්තිකමෙව ගතො. Vua Caṇḍapajjota nghe tin đức Phật xuất hiện, đã phái (vị quốc sư) đi và nói: 'Thưa thầy, thầy hãy đến đó và thỉnh đức Bổn Sư đến đây.' Vị ấy cùng với bảy người khác đã đến gần đức Bổn Sư. Đức Bổn Sư đã thuyết pháp cho vị ấy. Vào cuối buổi thuyết pháp, vị ấy cùng với bảy người kia đã an trú vào quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. Khi ấy, đức Bổn Sư duỗi tay ra và nói: 'Hãy đến đây, các Tỳ-khưu.' Ngay lập tức, họ có râu tóc dài khoảng hai ngón tay, mang y bát do thần thông tạo ra, và đã trở thành như những vị trưởng lão có sáu mươi tuổi hạ. Như vậy, vị trưởng lão sau khi đã hoàn thành lợi ích cho chính mình, đã bạch với đức Bổn Sư rằng: 'Bạch đức Thế Tôn, vua Pajjota muốn đảnh lễ chân của ngài và muốn nghe pháp.' Đức Bổn Sư nói: 'Này Tỳ-khưu, chính con hãy đến đó. Khi con đến, nhà vua cũng sẽ có lòng tin.' Vị trưởng lão cùng với bảy người khác đã đến đó, đã làm cho nhà vua phát sanh lòng tin, đã thiết lập giáo pháp ở xứ Avantī, rồi lại trở về nơi đức Bổn Sư. 31. එවං සො පත්තඅරහත්තඵලො ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං විභජන්තානං යදිදං මහාකච්චානො’’ති (අ. නි. 1.188, 197) එතදග්ගට්ඨානං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරනාථස්සාතිආදිමාහ. තත්ථ පදුමං නාම චෙතියන්ති පදුමෙහි ඡාදිතත්තා වා පදුමාකාරෙහි කතත්තා වා භගවතො වසනගන්ධකුටිවිහාරොව පූජනීයභාවෙන චෙතියං, යථා ‘‘ගොතමකචෙතියං, ආළවකචෙතිය’’න්ති වුත්තෙ තෙසං යක්ඛානං නිවසනට්ඨානං පූජනීයට්ඨානත්තා චෙතියන්ති වුච්චති, එවමිදං භගවතො වසනට්ඨානං චෙතියන්ති වුච්චති, න ධාතුනිධායකචෙතියන්ති වෙදිතබ්බං. න හි අපරිනිබ්බුතස්ස භගවතො සරීරධාතූනං අභාවා ධාතුචෙතියං අකරි. සිලාසනං කාරයිත්වාති තස්සා පදුමනාමිකාය ගන්ධකුටියා පුප්ඵාධාරත්ථාය හෙට්ඨා ඵලිකමයං සිලාසනං කාරෙත්වා. සුවණ්ණෙනාභිලෙපයින්ති තං සිලාසනං ජම්බොනදසුවණ්ණෙන අභිවිසෙසෙන ලෙපයිං ඡාදෙසින්ති අත්ථො. 31. Như vậy, vị ấy đã chứng đắc quả A-la-hán, sau khi đạt được địa vị tối thắng: “Này các Tỳ khưu, trong số các đệ tử của ta, những người phân tích chi tiết ý nghĩa của điều đã được nói một cách tóm tắt, người đứng đầu là Mahākaccāna” (A. Ni. 1.188, 197), đã nhớ lại tiền nghiệp của mình và trong khi tuyên thuyết về tiền sử bản thân, ngài đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng “Padumuttaranāthassa”. Trong đó, câu “Padumaṃ nāma cetiyaṃ” có nghĩa là: Hương thất, nơi trú ngụ của đức Thế Tôn, được gọi là bảo tháp (cetiya) do đáng được tôn kính, vì được che phủ bởi hoa sen hoặc vì được làm theo hình dạng hoa sen. Giống như khi nói “Gotamakacetiyaṃ, Āḷavakacetiyaṃ”, nơi ở của các dạ xoa ấy được gọi là bảo tháp (cetiya) vì là nơi đáng được tôn kính. Tương tự như vậy, nơi trú ngụ của đức Thế Tôn này được gọi là bảo tháp (cetiya), nên hiểu rằng đây không phải là bảo tháp chứa xá-lợi. Vì rằng, đức Thế Tôn chưa nhập Niết-bàn nên không có xá-lợi thân thể, do đó người ấy đã không xây dựng bảo tháp xá-lợi. Câu “Silāsanaṃ kārayitvā” có nghĩa là: Sau khi cho làm một bảo tọa bằng pha lê bên dưới hương thất tên là Paduma để làm nơi đặt hoa. Câu “Suvaṇṇenābhilepayiṃ” có nghĩa là: Ta đã đặc biệt thoa phết, bao phủ bảo tọa ấy bằng vàng Jambu. 32. රතනාමයං [Pg.55] සත්තහි රතනෙහි කතං ඡත්තං පග්ගය්හ මුද්ධනි ධාරෙත්වා වාළබීජනිඤ්ච සෙතපවරචාමරිඤ්ච පග්ගය්හ බුද්ධස්ස අභිරොපයිං. ලොකබන්ධුස්ස තාදිනොති සකලලොකබන්ධුසදිසස්ස තාදිගුණසමඞ්ගිස්ස බුද්ධස්ස ධාරෙසින්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 32. (Câu) “Ratanāmayaṃ” có nghĩa là: Sau khi giương cao và đội lên đỉnh đầu chiếc lọng làm bằng bảy loại báu vật, và giương cao cây phất trần bằng lông đuôi và cây phất trần màu trắng quý phái, ta đã dâng lên đức Phật. (Câu) “Lokabandhussa tādino” có nghĩa là: Ta đã cầm giữ (dâng lên) cho đức Phật, bậc có phẩm chất như vậy, người giống như thân bằng quyến thuộc của toàn thể thế gian. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. මහාකච්චානත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích về tiền sử của trưởng lão Mahākaccāna đã hoàn tất. 4. කාළුදායිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 4. Phần giải thích về tiền sử của trưởng lão Kāḷudāyī පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිකං ආයස්මතො කාළුදායිත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං කුලප්පසාදකානං භික්ඛූනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා තජ්ජං අභිනීහාරං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. (Câu kệ) bắt đầu bằng “Padumuttarabuddhassa” là tiền sử của trưởng lão Kāḷudāyī. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản dưới thời các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, trong khi tích lũy các công đức là điều kiện hỗ trợ cho sự giải thoát, đã sanh vào một gia đình danh giá ở thành phố Haṃsavatī vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara. Trong khi lắng nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, vị ấy đã thấy đức Đạo Sư đặt một vị Tỳ khưu vào địa vị tối thắng trong số các Tỳ khưu làm cho các gia tộc có đức tin, và sau khi thực hiện sự phát nguyện vào ngày hôm đó, vị ấy đã mong cầu địa vị đặc biệt ấy. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අම්හාකං බොධිසත්තස්ස මාතුකුච්ඡියං පටිසන්ධිග්ගහණදිවසෙ කපිලවත්ථුස්මිංයෙව අමච්චගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි, බොධිසත්තෙන සද්ධිං එකදිවසංයෙව ජාතොති තං දිවසංයෙව නං දුකූලචුම්බටකෙ නිපජ්ජාපෙත්වා බොධිසත්තස්ස උපට්ඨානත්ථාය නයිංසු. බොධිසත්තෙන හි සද්ධිං බොධිරුක්ඛො, රාහුලමාතා, චත්තාරො නිධී, ආරොහනහත්ථී, අස්සකණ්ඩකො, ආනන්දො, ඡන්නො, කාළුදායීති ඉමෙ සත්ත එකදිවසෙ ජාතත්තා සහජාතා නාම අහෙසුං. අථස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ සකලනගරස්ස උදග්ගචිත්තදිවසෙ ජාතත්තා උදායිත්වෙව නාමං අකංසු. ථොකං කාළධාතුකත්තා පන කාළුදායීති පඤ්ඤායිත්ථ. සො බොධිසත්තෙන සද්ධිං කුමාරකීළං කීළන්තො වුද්ධිං අගමාසි. Vị ấy sau khi làm các việc thiện cho đến trọn đời, trong khi luân hồi trong cõi trời và cõi người, đã thọ sanh trong nhà của một vị đại thần ở tại Kapilavatthu vào ngày Bồ-tát của chúng ta nhập thai trong bụng mẹ. Vị ấy được sanh ra trong cùng một ngày với Bồ-tát, nên ngay trong ngày đó, người ta đã đặt vị ấy nằm trên một tấm lụa và mang đến để hầu hạ Bồ-tát. Vì rằng, cùng với Bồ-tát, có bảy vị này được gọi là đồng sanh do được sanh ra trong cùng một ngày: cây Bồ-đề, mẹ của Rāhula, bốn hũ châu báu, voi chúa, ngựa Kaṇṭhaka, Ānanda, Channa, và Kāḷudāyī. Kế đó, vào ngày đặt tên, vì được sanh ra vào ngày mà tâm của toàn thể thành phố hân hoan, người ta đã đặt tên cho vị ấy là Udāyī. Tuy nhiên, do có nước da hơi ngăm đen, vị ấy được biết đến với tên gọi Kāḷudāyī. Vị ấy đã lớn lên, cùng chơi các trò chơi trẻ con với Bồ-tát. අපරභාගෙ ලොකනාථෙ මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා අනුක්කමෙන සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කෙ රාජගහං උපනිස්සාය වෙළුවනෙ විහරන්තෙ සුද්ධොදනමහාරාජා තං පවත්තිං සුත්වා පුරිසසහස්සපරිවාරං එකං [Pg.56] අමච්චං ‘‘පුත්තං මෙ ඉධානෙහී’’ති පෙසෙසි. සො ධම්මදෙසනාවෙලායං සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුත්වා සපරිවාරො අරහත්තං පාපුණි. අථ නෙ සත්ථා ‘‘එථ, භික්ඛවො’’ති හත්ථං පසාරෙසි. සබ්බෙ තඞ්ඛණඤ්ඤෙව ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා වස්සසට්ඨිකත්ථෙරා විය අහෙසුං. අරහත්තප්පත්තිතො පට්ඨාය පන අරියා මජ්ඣත්තාව හොන්ති. තස්මා රඤ්ඤා පහිතසාසනං දසබලස්ස න කථෙසි. රාජා ‘‘නෙව ගතො ආගච්ඡති, න සාසනං සුය්‍යතී’’ති අපරං අමච්චං පුරිසසහස්සෙහි පෙසෙසි. තස්මිම්පි තථා පටිපන්නෙ අපරම්පි පෙසෙසීති එවං නවහි පුරිසසහස්සෙහි සද්ධිං නව අමච්චෙ පෙසෙසි. සබ්බෙ අරහත්තං පත්වා තුණ්හී අහෙසුං. Về sau, khi bậc Lãnh Đạo Thế Giới đã thực hiện cuộc đại xuất gia, tuần tự chứng đắc Nhất thiết trí, và sau khi đã chuyển bánh xe Pháp cao thượng, đang trú tại Veḷuvana gần Rājagaha, đại vương Suddhodana nghe được tin ấy, đã phái một vị đại thần cùng với một ngàn người tùy tùng đi và dặn rằng: “Hãy đưa con trai của ta về đây.” Vị ấy đến gần đức Đạo Sư vào lúc thuyết pháp, đứng ở cuối hội chúng, sau khi nghe pháp, đã cùng với đoàn tùy tùng chứng đắc quả A-la-hán. Bấy giờ, đức Đạo Sư đã duỗi tay ra và nói với họ: “Hãy đến đây, các Tỳ khưu.” Ngay lập tức, tất cả họ đều trở thành những vị như trưởng lão đã có sáu mươi tuổi hạ, mang y bát do thần thông tạo thành. Hơn nữa, kể từ khi chứng đắc quả A-la-hán, các bậc Thánh trở nên dửng dưng. Do đó, vị ấy đã không thưa lại với đức Thập Lực về thông điệp do nhà vua phái đi. Nhà vua (nghĩ rằng): “Người đi không trở về, cũng không nghe được tin tức gì,” bèn phái một vị đại thần khác cùng với một ngàn người. Khi vị ấy cũng hành xử tương tự, ngài lại phái một vị khác. Cứ như thế, ngài đã phái đi chín vị đại thần cùng với chín ngàn người. Tất cả họ sau khi chứng đắc quả A-la-hán đều giữ im lặng. අථ රාජා චින්තෙසි – ‘‘එත්තකා ජනා මයි සිනෙහාභාවෙන දසබලස්ස ඉධාගමනත්ථාය න කිඤ්චි කථයිංසු, අයං ඛො උදායි දසබලෙන සමවයො, සහපංසුකීළිකො, මයි ච සිනෙහො අත්ථි, ඉමං පෙසෙස්සාමී’’ති තං පක්කොසාපෙත්වා, ‘‘තාත, ත්වං පුරිසසහස්සපරිවාරො රාජගහං ගන්ත්වා දසබලං ඉධානෙහී’’ති වත්වා පෙසෙසි. සො පන ගච්ඡන්තො ‘‘සචාහං, දෙව, පබ්බජිතුං ලභිස්සාමි, එවාහං භගවන්තං ඉධානෙස්සාමී’’ති වත්වා ‘‘යං කිඤ්චි කත්වා මම පුත්තං දස්සෙහී’’ති වුත්තො රාජගහං ගන්ත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනවෙලායං පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුත්වා සපරිවාරො අරහත්තං පත්වා එහිභික්ඛුභාවෙ පතිට්ඨාසි. අරහත්තං පන පත්වා ‘‘න තාවායං දසබලස්ස කුලනගරං ගන්තුං කාලො, වසන්තෙ පන උපගතෙ පුප්ඵිතෙ වනසණ්ඩෙ හරිතතිණසඤ්ඡන්නාය භූමියා ගමනකාලො භවිස්සතී’’ති කාලං පටිමානෙන්තො වසන්තෙ සම්පත්තෙ සත්ථු කුලනගරං ගන්තුං ගමනමග්ගවණ්ණං සංවණ්ණෙන්තො – Bấy giờ, nhà vua suy nghĩ: “Bao nhiêu người này vì không có tình thương mến đối với ta nên đã không nói gì về việc đức Thập Lực đến đây. Nhưng Udāyī này bằng tuổi với đức Thập Lực, là bạn chơi thuở nhỏ, và cũng có tình thương mến đối với ta. Ta sẽ phái người này đi.” Sau khi cho gọi vị ấy đến, ngài nói: “Này con, con hãy cùng với một ngàn người tùy tùng đi đến Rājagaha và đưa đức Thập Lực về đây,” rồi phái đi. Tuy nhiên, trước khi lên đường, vị ấy đã thưa rằng: “Tâu đại vương, nếu hạ thần được phép xuất gia, thì hạ thần sẽ đưa đức Thế Tôn về đây.” Khi được trả lời: “Con hãy làm bất cứ điều gì và cho ta thấy con trai của ta,” vị ấy đã đi đến Rājagaha, đứng ở cuối hội chúng vào lúc đức Đạo Sư thuyết pháp, sau khi nghe pháp, đã cùng với đoàn tùy tùng chứng đắc quả A-la-hán và được an lập trong trạng thái Tỳ khưu “hãy đến”. Tuy nhiên, sau khi chứng đắc quả A-la-hán, (vị ấy nghĩ rằng): “Đây chưa phải là lúc để đức Thập Lực đi đến thành phố của hoàng tộc. Nhưng khi mùa xuân đến, trong các khu rừng nở hoa, trên mặt đất được bao phủ bởi thảm cỏ xanh, đó sẽ là thời điểm thích hợp để đi.” Trong khi chờ đợi thời điểm thích hợp, khi mùa xuân đã đến, để (thuyết phục) đức Đạo Sư đi đến thành phố của hoàng tộc, vị ấy đã tán thán vẻ đẹp của con đường đi – ‘‘අඞ්ගාරිනො දානි දුමා භදන්තෙ, ඵලෙසිනො ඡදනං විප්පහාය; තෙ අච්චිමන්තොව පභාසයන්ති, සමයො මහාවීර භාගී රථානං. Kính bạch Thế Tôn, nay cây cối tựa than hồng, tìm kiếm quả trái sau khi đã từ bỏ lá già; chúng tỏa sáng như những ngọn lửa. Thưa bậc Đại Hùng, đây là thời điểm cho những người trong dòng dõi Sākya. ‘‘දුමානි ඵුල්ලානි මනොරමානි, සමන්තතො සබ්බදිසා පවන්ති; පත්තං පහාය ඵලමාසසානා, කාලො ඉතො පක්කමනාය වීර. Những cây cối đang nở hoa, thật là mỹ diệu, hương thơm tỏa ra khắp mọi phương trời; sau khi đã rũ bỏ lá, chúng đang mong chờ kết quả. Thưa bậc Dũng sĩ, đây là lúc để lên đường từ nơi này. ‘‘නෙවාතිසීතං [Pg.57] න පනාතිඋණ්හං, සුඛා උතු අද්ධනියා භදන්තෙ; පස්සන්තු තං සාකියා කොළියා ච, පච්ඡාමුඛං රොහිනියං තරන්තං. Bạch Thế Tôn, tiết trời không quá lạnh, cũng không quá nóng, thật dễ chịu cho một cuộc hành trình. Mong sao dòng họ Sākya và Koliya được nhìn thấy Ngài, khi Ngài đi về hướng tây và vượt qua sông Rohinī. ‘‘ආසාය කසතෙ ඛෙත්තං, බීජං ආසාය වප්පති; ආසාය වාණිජා යන්ති, සමුද්දං ධනහාරකා; යාය ආසාය තිට්ඨාමි, සා මෙ ආසා සමිජ්ඣතු. (ථෙරගා. 527-530); Với hy vọng, người nông phu cày ruộng; với hy vọng, người ta gieo hạt giống. Với hy vọng, các thương nhân tìm kiếm của cải đi ra biển cả. Nguyện cho niềm hy vọng mà con đang ấp ủ, nguyện cho niềm hy vọng ấy của con được thành tựu. ‘‘නාතිසීතං නාතිඋණ්හං, නාතිදුබ්භික්ඛඡාතකං; සද්දලා හරිතා භූමි, එස කාලො මහාමුනි. (අ. නි. අට්ඨ. 1.1.225); Không quá lạnh, không quá nóng, không đói kém, không khát khao; mặt đất xanh tươi phủ đầy cỏ non. Thưa bậc Đại Mâu-ni, đây chính là thời điểm. ‘‘පුනප්පුනඤ්චෙව වපන්ති බීජං, පුනප්පුනං වස්සති දෙවරාජා; පුනප්පුනං ඛෙත්තං කසන්ති කස්සකා, පුනප්පුනං ධඤ්ඤමුපෙති රට්ඨං. Họ lại gieo hạt giống, rồi lại gieo; vua trời lại ban mưa, rồi lại ban. Người nông phu lại cày ruộng, rồi lại cày; lúa gạo lại về cho xứ sở, rồi lại về. ‘‘පුනප්පුනං යාචනකා චරන්ති, පුනප්පුනං දානප්පතී දදන්ති; පුනප්පුනං දානප්පතී දදිත්වා, පුනප්පුනං සග්ගමුපෙන්ති ඨානං. Người ăn xin lại đi lang thang, rồi lại đi; người thí chủ lại cho đi, rồi lại cho. Sau khi đã cho đi, rồi lại cho, người thí chủ lại đi về cõi trời, rồi lại đi về. ‘‘වීරො හවෙ සත්තයුගං පුනෙති, යස්මිං කුලෙ ජායති භූරිපඤ්ඤො; මඤ්ඤාමහං සක්කති දෙවදෙවො, තයා හි ජාතො මුනි සච්චනාමො. Bậc anh hùng trí tuệ rộng lớn, khi sinh ra trong dòng tộc nào, sẽ làm thanh tịnh bảy thế hệ. Con nghĩ rằng, thưa đấng Thích-ca, Ngài là bậc Thiên-nhân-sư; vì nhờ Ngài mà bậc mâu-ni với danh hiệu chân thật (là con) đã được sinh ra. ‘‘සුද්ධොදනො නාම පිතා මහෙසිනො, බුද්ධස්ස මාතා පන මායනාමා; යා බොධිසත්තං පරිහරිය කුච්ඡිනා, කායස්ස භෙදා තිදිවම්හි මොදති. Vua Tịnh Phạn là phụ thân của bậc Đại Sĩ; còn mẫu thân của Đức Phật tên là Māyā. Bà, người đã mang Bồ-tát trong thai tạng, sau khi thân hoại mạng chung, đang hoan hỷ ở cõi trời. ‘‘සා ගොතමී කාලකතා ඉතො චුතා, දිබ්බෙහි කාමෙහි සමඞ්ගිභූතා; සා මොදති කාමගුණෙහි පඤ්චහි, පරිවාරිතා දෙවගණෙහි තෙහී’’ති. (ථෙරගා. 531-535); Bà, thuộc dòng Gotama, đã qua đời, mệnh chung khỏi cõi này, nay được hưởng đầy đủ các dục lạc cõi trời. Bà hoan hỷ với năm thứ dục lạc, được các chúng chư thiên vây quanh. ඉමා [Pg.58] ගාථා අභාසි. තත්ථ අඞ්ගාරිනොති අඞ්ගාරානි වියාති අඞ්ගාරානි. අඞ්ගාරානි රත්තපවාළවණ්ණානි රුක්ඛානං පුප්ඵඵලානි, තානි එතෙසං සන්තීති අඞ්ගාරිනො, අභිලොහිතකුසුමකිසලයෙහි අඞ්ගාරවුට්ඨිසම්පරිකිණ්ණා වියාති අත්ථො. දානීති ඉමස්මිං කාලෙ. දුමාති රුක්ඛා. භදන්තෙති භද්දං අන්තෙ එතස්සාති, ‘‘භදන්තෙ’’ති එකස්ස ද-කාරස්ස ලොපං කත්වා වුච්චති. ගුණවිසෙසයුත්තො, ගුණවිසෙසයුත්තානඤ්ච අග්ගභූතො සත්ථා. තස්මා, භදන්තෙති සත්ථු ආලපනමෙව, පච්චත්තවචනඤ්චෙතං එකාරන්තං ‘‘සුගතෙ පටිකම්මෙ සුඛෙ දුක්ඛෙ ජීවෙ’’තිආදීසු විය. ඉධ පන සම්බොධනට්ඨෙ දට්ඨබ්බං. තෙන වුත්තං, ‘‘භදන්තෙති ආලපන’’න්ති. ‘‘භද්දසද්දෙන සමානත්ථං පදන්තරමෙක’’න්ති කෙචි. ඵලානි එසන්තීති ඵලෙසිනො. අචෙතනෙපි හි සචෙතනකිරියං ආහ. එවං ථෙරෙන යාචිතො භගවා තත්ථ ගමනෙ බහූනං විසෙසාධිගමනං දිස්වා වීසතිසහස්සඛීණාසවපරිවුතො රාජගහතො අතුරිතචාරිකාවසෙන කපිලවත්ථුගාමිමග්ගං පටිපජ්ජි. ථෙරො ඉද්ධියා කපිලවත්ථුං ගන්ත්වා රඤ්ඤො පුරතො ආකාසෙ ඨිතොව අදිට්ඨපුබ්බවෙසං දිස්වා රඤ්ඤා ‘‘කොසි ත්ව’’න්ති පුච්ඡිතො ‘‘අමච්චපුත්තං තයා භගවතො සන්තිකං පෙසිතං මං න ජානාසි, ත්වං එවං පන ජානාහී’’ති දස්සෙන්තො – (Ngài) đã nói những câu kệ này. Trong ấy, (từ) aṅgārino có nghĩa là aṅgārāni (than hồng), (xuất phát từ) aṅgārāni viya (như than hồng). Aṅgārāni là hoa và quả của cây cối có màu sắc như san hô đỏ; vì chúng có những thứ ấy, nên (gọi là) aṅgārino. Ý nghĩa là: như thể được bao phủ bởi một trận mưa than hồng với những bông hoa và chồi non màu đỏ thẫm. Dāni nghĩa là vào lúc này. Dumā nghĩa là cây cối. Bhadante (là do) bhaddaṃ ante etassa (người có sự tốt lành ở cuối cùng); được gọi là bhadante sau khi đã lược bỏ một mẫu tự da. (Đó là) bậc Đạo Sư, người sở hữu những phẩm chất đặc biệt và là bậc tối thượng trong số những người sở hữu những phẩm chất đặc biệt. Do đó, bhadante chính là một hô cách từ đối với bậc Đạo Sư, và đây là một từ ở vị trí cách có kết thúc bằng e, giống như trong các trường hợp sugate paṭikamme sukhe dukkhe jīve, v.v. Tuy nhiên, ở đây nên được hiểu theo nghĩa hô cách. Do đó, có nói rằng: 'bhadante là một hô cách từ'. Một số người nói: 'Đó là một từ khác đồng nghĩa với từ bhadda'. Phalesino (là do) phalāni esanti (chúng tìm kiếm quả). Thật vậy, (tác giả) đã nói về hành động của vật có tri giác ngay cả đối với vật vô tri. Được vị Trưởng lão thỉnh cầu như vậy, Đức Thế Tôn, khi thấy rằng việc đi đến đó sẽ là sự chứng đắc đặc biệt cho nhiều người, đã cùng với hai mươi ngàn vị lậu tận hoặc vây quanh, khởi hành từ Rājagaha lên đường đến Kapilavatthu bằng một cuộc du hành không vội vã. Vị Trưởng lão, bằng thần thông, đã đi đến Kapilavatthu, đứng trên không trung trước mặt nhà vua. Khi nhà vua thấy một hình tướng chưa từng thấy trước đây và hỏi: 'Ngươi là ai?', vị Trưởng lão, để chỉ ra rằng: 'Ngài không nhận ra con, con trai của vị đại thần, người đã được ngài phái đến nơi Đức Thế Tôn sao? Tuy nhiên, ngài hãy biết như thế này', (đã nói): ‘‘බුද්ධස්ස පුත්තොම්හි අසය්හසාහිනො, අඞ්ගීරසස්සප්පටිමස්ස තාදිනො; පිතුපිතා මය්හං තුවංසි සක්ක, ධම්මෙන මෙ ගොතම අය්‍යකොසී’’ති. (ථෙරගා. 536) – Con là con trai của Đức Phật, bậc chịu đựng những gì khó chịu đựng, bậc Aṅgīrasa, bậc vô song, bậc như nhiên. Thưa đấng Thích-ca, ngài là cha của cha con. Thưa ngài Gotama, theo Pháp, ngài là ông của con. ගාථමාහ. (Ngài) đã nói câu kệ. තත්ථ බුද්ධස්ස පුත්තොම්හීති සබ්බඤ්ඤුබුද්ධස්ස ඔරස්ස පුත්තො අම්හි. අසය්හසාහිනොති අභිසම්බොධිතො පුබ්බෙ ඨපෙත්වා මහාබොධිසත්තං අඤ්ඤෙහි සහිතුං වහිතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා අසය්හස්ස සකලස්ස බොධිසම්භාරස්ස මහාකාරුණිකාධිකාරස්ස ච සහනතො වහනතො, තතො පරම්පි අඤ්ඤෙහි සහිතුං අභිභවිතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා අසය්හානං පඤ්චන්නං මාරානං සහනතො අභිභවනතො, ආසයානුසයචරිතාධිමුත්තිආදිවිභාගාවබොධනෙන යථාරහං වෙනෙය්‍යානං දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකපරමත්ථෙහි අනුසාසනීසඞ්ඛාතස්ස අඤ්ඤෙහි අසය්හස්ස බුද්ධකිච්චස්ස [Pg.59] සහනතො, තත්ථ වා සාධුකාරිභාවතො අසය්හසාහිනො. අඞ්ගීරසස්සාති අඞ්ගීකතසීලාදිසම්පත්තිකස්ස. අඞ්ගමඞ්ගෙහි නිච්ඡරණකඔභාසස්සාති අපරෙ. කෙචි පන ‘‘අඞ්ගීරසො, සිද්ධත්ථොති ද්වෙ නාමානි පිතරායෙව ගහිතානී’’ති වදන්ති. අප්පටිමස්සාති අනූපමස්ස. ඉට්ඨානිට්ඨෙසු තාදිලක්ඛණප්පත්තියා තාදිනො. පිතුපිතා මය්හං තුවංසීති අරියජාතිවසෙන මය්හං පිතු සම්මාසම්බුද්ධස්ස ලොකවොහාරෙන ත්වං පිතා අසි. සක්කාති ජාතිවසෙන රාජානං ආලපති. ධම්මෙනාති සභාවෙන අරියජාති ලොකියජාතීති ද්වින්නං ජාතීනං සභාවසමොධානෙන. ගොතමාති රාජානං ගොත්තෙන ආලපති. අය්‍යකොසීති පිතාමහො අසි. එත්ථ ච ‘‘බුද්ධස්ස පුත්තොම්හී’’තිආදිං වදන්තො ථෙරො අඤ්ඤං බ්‍යාකාසි. Trong đó, buddhassa puttomhi nghĩa là: 'con là người con ruột của Đức Toàn Giác'. Asayhasāhino (là do): trước khi giác ngộ, vì Ngài đã chịu đựng và gánh vác toàn bộ các yếu tố cần thiết cho sự giác ngộ và quyền năng của lòng đại bi, những điều không thể chịu đựng và gánh vác bởi những người khác ngoại trừ vị Đại Bồ-tát; và sau đó nữa, vì Ngài đã chịu đựng và chế ngự năm loại ma vương không thể chịu đựng và chế ngự bởi những người khác; vì Ngài đã đảm đương Phật sự không thể đảm đương bởi những người khác, đó là việc giáo huấn các chúng sinh cần được độ một cách thích hợp với những lợi ích trong hiện tại, tương lai và tối hậu, bằng cách thấu hiểu sự phân chia về ý hướng, khuynh hướng tiềm ẩn, hạnh kiểm, thiên hướng, v.v.; hoặc là, vì Ngài là người thực hành tốt đẹp trong việc đó, nên (gọi là) asayhasāhino. Aṅgīrasassa nghĩa là: của người đã chấp nhận và hoàn thiện giới hạnh, v.v. Những người khác nói: của người có ánh sáng phát ra từ các chi phần của cơ thể. Một số người lại nói: 'Hai cái tên Aṅgīrasa và Siddhattha đã được chính phụ thân đặt cho'. Appaṭimassa nghĩa là: của người không thể so sánh. Tādino (là do) đã đạt đến trạng thái như nhiên đối với những điều khả ái và không khả ái. Pitupitā mayhaṃ tuvaṃsi nghĩa là: theo cách nói của thế gian, ngài là cha của cha tôi, tức là Đức Chánh Đẳng Giác, (cha) theo dòng dõi bậc Thánh. Sakkāti là một hô cách từ gọi nhà vua theo dòng dõi. Dhammenāti nghĩa là: theo bản chất, bằng sự kết hợp bản chất của hai dòng dõi: dòng dõi bậc Thánh và dòng dõi thế gian. Gotamāti là một hô cách từ gọi nhà vua theo họ tộc. Ayyakosīti nghĩa là: ngài là ông nội. Và ở đây, khi nói 'con là con của Đức Phật', v.v., vị Trưởng lão đã tuyên bố sự chứng đắc A-la-hán. එවං පන අත්තානං ජානාපෙත්වා හට්ඨතුට්ඨෙන රඤ්ඤා මහාරහෙ පල්ලඞ්කෙ නිසීදාපෙත්වා අත්තනො පටියාදිතස්ස නානග්ගරසභොජනස්ස පත්තං පූරෙත්වා දින්නෙ ගමනාකාරං දස්සෙසි. ‘‘කස්මා, භන්තෙ, ගන්තුකාමත්ථ, භුඤ්ජථා’’ති ච වුත්තෙ, ‘‘සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා භුඤ්ජිස්සාමී’’ති. ‘‘කහං පන සත්ථා’’ති? ‘‘වීසතිසහස්සභික්ඛුපරිවාරො තුම්හාකං දස්සනත්ථාය මග්ගං පටිපන්නො’’ති. ‘‘තුම්හෙ ඉමං පිණ්ඩපාතං භුඤ්ජථ, අඤ්ඤං භගවතො හරිස්සථ. යාව ච මම පුත්තො ඉමං නගරං සම්පාපුණාති, තාවස්ස ඉතො පිණ්ඩපාතං හරථා’’ති වුත්තෙ ථෙරො භත්තකිච්චං කත්වා රඤ්ඤො පරිසාය ච ධම්මං කථෙත්වා සත්ථු ආගමනතො පුරෙතරමෙව සකලරාජනිවෙසනං රතනත්තයෙ අභිප්පසන්නං කරොන්තො සබ්බෙසං පස්සන්තානංයෙව සත්ථු ආහරිතබ්බභත්තපුණ්ණං පත්තං ආකාසෙ විස්සජ්ජෙත්වා සයම්පි වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා පිණ්ඩපාතං උපනාමෙත්වා සත්ථු හත්ථෙ ඨපෙසි. සත්ථා තං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජි. එවං සට්ඨියොජනමග්ගෙ දිවසෙ දිවසෙ යොජනං ගච්ඡන්තස්ස භගවතො රාජගෙහතොයෙව පිණ්ඩපාතං ආහරිත්වා අදාසි. අථ නං භගවා ‘‘අයං මය්හං පිතුනො සකලනිවෙසනං පසාදෙතී’’ති ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං කුලප්පසාදකානං භික්ඛූනං යදිදං කාළුදායී’’ති (අ. නි. 1.219, 225) කුලප්පසාදකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. Sau khi tự giới thiệu mình như vậy, được đức vua hoan hỷ vui mừng mời an tọa trên sàng tọa quý giá, và sau khi được dâng cúng đầy bát các món ăn ngon đủ loại đã được chuẩn bị cho chính đức vua, ngài đã biểu lộ dáng vẻ muốn ra đi. Khi được hỏi: “Bạch ngài, vì sao ngài muốn đi? Xin ngài hãy thọ thực,” ngài đáp: “Tôi sẽ đến nơi đức Bổn Sư rồi mới thọ thực.” “Vậy đức Bổn Sư đang ở đâu?” “Ngài cùng với hai mươi ngàn vị tỳ-khưu tùy tùng đã lên đường để đến thăm đại vương.” Khi vua nói: “Xin ngài hãy thọ thực vật thực này, vật thực khác sẽ được dâng đến đức Thế Tôn. Chừng nào con trai của trẫm chưa đến thành này, chừng đó xin ngài hãy mang vật thực từ đây đến cho ngài ấy,” trưởng lão sau khi làm xong phận sự thọ thực, đã thuyết pháp cho vua và quần thần, và ngay cả trước khi đức Bổn Sư đến, ngài đã làm cho toàn thể hoàng cung có lòng tịnh tín nơi Tam Bảo. Ngay trước mắt tất cả mọi người, ngài đã phóng lên không trung chiếc bát đầy vật thực đáng được mang đến cho đức Bổn Sư, rồi chính ngài cũng bay lên hư không, mang vật thực đến và đặt vào tay đức Bổn Sư. Đức Bổn Sư đã thọ dụng vật thực ấy. Như vậy, đối với đức Thế Tôn đang đi mỗi ngày một do-tuần trên đoạn đường sáu mươi do-tuần, trưởng lão đã mang vật thực từ hoàng cung đến dâng cúng. Khi ấy, đức Thế Tôn nghĩ rằng: “Vị này làm cho toàn thể hoàng cung của phụ thân ta có lòng tịnh tín,” nên đã đặt ngài vào địa vị tối thượng trong số những người làm cho các gia tộc có lòng tịnh tín, (với lời tuyên bố): “Này các tỳ-khưu, trong số các đệ tử tỳ-khưu của ta, những người làm cho các gia tộc có lòng tịnh tín, vị đứng đầu chính là Kāḷudāyī.” 48-9. එවං සො කතපුඤ්ඤසම්භාරානුරූපෙන අරහත්තං පත්වා පත්තඑතදග්ගට්ඨානො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං [Pg.60] පකාසෙන්තො පදුමුත්තරස්ස බුද්ධස්සාතිආදිමාහ. අද්ධානං පටිපන්නස්සාති අපරරට්ඨං ගමනත්ථාය දූරමග්ගං පටිපජ්ජන්තස්ස. චරතො චාරිකං තදාති අන්තොමණ්ඩලං මජ්ඣෙමණ්ඩලං බහිමණ්ඩලන්ති තීණි මණ්ඩලානි තදා චාරිකං චරතො චරන්තස්ස පදුමුත්තරබුද්ධස්ස භගවතො සුඵුල්ලං සුට්ඨු ඵුල්ලං පබොධිතං ගය්හ ගහෙත්වා න කෙවලමෙව පදුමං, උප්පලඤ්ච මල්ලිකං විකසිතං අහං ගය්හ උභොහි හත්ථෙහි ගහෙත්වා පූරෙසින්ති සම්බන්ධො. පරමන්නං ගහෙත්වානාති පරමං උත්තමං සෙට්ඨං මධුරං සබ්බසුපක්කං සාලිඔදනං ගහෙත්වා සත්ථුනො අදාසිං භොජෙසින්ති අත්ථො. 48-9. Như vậy, vị ấy, sau khi đã chứng đắc A-la-hán quả tương xứng với các phước báu đã tích lũy, đã đạt được địa vị tối thượng (etadagga), nhớ lại tiền nghiệp của mình, với tâm hoan hỷ, muốn tuyên thuyết về tiền sử của mình, nên đã nói (những câu kệ) bắt đầu bằng “padumuttarassa buddhassa”. Cụm từ “addhānaṃ paṭipannassa” có nghĩa là: đối với vị đang đi trên con đường dài để đến một xứ sở khác. Cụm từ “carato cārikaṃ tadā” có nghĩa là: đối với đức Thế Tôn, đức Phật Padumuttara, khi ấy đang du hành, đi du hành trong ba khu vực: nội vùng, trung vùng, và ngoại vùng. (Câu kệ) có sự liên kết như sau: “cầm lấy (bông hoa) nở đẹp, nở rộ, đã thức tỉnh, không chỉ hoa sen, mà tôi còn cầm lấy hoa súng và hoa lài đã nở, cầm bằng cả hai tay và cúng dường.” Cụm từ “paramannaṃ gahetvāna” có nghĩa là: cầm lấy cơm nấu từ gạo sāli thượng hạng, tuyệt hảo, cao quý, thơm ngon, được nấu chín kỹ với đủ loại gia vị, tôi đã dâng cúng, đã cho đức Bổn Sư ăn. 97. සක්‍යානං නන්දිජනනොති සක්‍යරාජකුලානං භගවතො ඤාතීනං ආරොහපරිණාහරූපයොබ්බනවචනාලපනසම්පත්තියා නන්දං තුට්ඨිං ජනෙන්තො උප්පාදෙන්තො. ඤාතිබන්ධු භවිස්සතීති ඤාතො පාකටො බන්ධු භවිස්සති. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 97. Cụm từ “sakyānaṃ nandijanano” có nghĩa là: làm phát sinh, làm khởi lên niềm vui, sự hoan hỷ cho các hoàng tộc Thích-ca, thân quyến của đức Thế Tôn, do sự toàn hảo về vóc dáng, thân hình, sắc đẹp, tuổi trẻ, lời nói, và cách nói chuyện. Cụm từ “ñātibandhu bhavissati” có nghĩa là: sẽ trở thành người thân quyến nổi tiếng, được biết đến. Phần còn lại dễ hiểu. කාළුදායිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần chú giải về tiền sử của trưởng lão Kāḷudāyī đã hoàn tất. 5. මොඝරාජත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 5. Phần chú giải về tiền sử của trưởng lão Mogharāja අත්ථදස්සී තු භගවාතිආදිකං ආයස්මතො මොඝරාජත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො එකදිවසං සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං ලූඛචීවරධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා තං ඨානන්තරං ආකඞ්ඛන්තො පණිධානං කත්වා තත්ථ තත්ථ භවෙ පුඤ්ඤානි කරොන්තො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ පුන බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා බ්‍රාහ්මණානං විජ්ජාසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං ගතො එකදිවසං අත්ථදස්සිං භගවන්තං භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතං රථියං ගච්ඡන්තං දිස්වා පසන්නමානසො පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා සිරසි අඤ්ජලිං කත්වා ‘‘යාවතා රූපිනො සත්ථා’’තිආදීහි ඡහි ගාථාහි අභිත්ථවිත්වා භාජනං පූරෙත්වා මධුං උපනෙසි. සත්ථා තං පටිග්ගහෙත්වා අනුමොදනං අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කස්සපභගවතො කාලෙ කට්ඨවාහනස්ස නාම රඤ්ඤො අමච්චො හුත්වා නිබ්බත්තො තෙන සත්ථු ආනයනත්ථාය [Pg.61] පෙසිතො සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා වීසතිවස්සසහස්සානි සමණධම්මං කත්වා තතො චුතො එකං බුද්ධන්තරං සුගතීසුයෙව පරිවත්තෙන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා මොඝරාජාති ලද්ධනාමො බාවරීයබ්‍රාහ්මණස්ස සන්තිකෙ උග්ගහිතසිප්පො සංවෙගජාතො තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා තාපසසහස්සපරිවාරො අජිතාදීහි සද්ධිං සත්ථු සන්තිකං පෙසිතො තෙසං පන්නරසමො හුත්වා පඤ්හං පුච්ඡිත්වා විස්සජ්ජනපරියොසානෙ අරහත්තං පාපුණි. අරහත්තං පන පත්වා සත්ථලූඛං සුත්තලූඛං රජනලූඛන්ති විසෙසෙන තිවිධෙනපි ලූඛෙන සමන්නාගතං පංසුකූලං ධාරෙසි. තෙන නං සත්ථා ලූඛචීවරධරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. (Câu kệ) bắt đầu bằng “Atthadassī tu bhagavā” là tiền sử của trưởng lão Mogharāja. Vị này cũng đã tạo các công đức căn bản nơi các đức Phật quá khứ, tích lũy các phước báu làm duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Vào thời đức Thế Tôn Padumuttara, ngài sanh vào một gia đình, đã đạt đến sự hiểu biết. Một ngày nọ, khi đang nghe pháp nơi đức Bổn Sư, ngài thấy đức Bổn Sư đặt một vị tỳ-khưu vào địa vị tối thượng trong số những vị mặc y thô xấu. Mong muốn địa vị ấy, ngài đã lập lời nguyện. Sau khi làm các phước báu trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, vào thời đức Thế Tôn Atthadassī, ngài lại sanh vào dòng dõi Bà-la-môn, đã thành tựu các môn học và nghệ thuật của Bà-la-môn. Một ngày nọ, thấy đức Thế Tôn Atthadassī cùng Tăng chúng tỳ-khưu tùy tùng đang đi trên đường, với tâm tịnh tín, ngài đã đảnh lễ theo cách năm vóc gieo xuống đất, chắp tay trên đầu, và tán thán bằng sáu câu kệ bắt đầu bằng “yāvatā rūpino satthā”. Sau đó, ngài đổ đầy vật đựng và dâng cúng mật ong. Đức Bổn Sư đã thọ nhận và thuyết bài tùy hỷ. Do phước nghiệp ấy, ngài luân hồi trong các cõi trời và người. Vào thời đức Thế Tôn Kassapa, ngài sanh ra làm vị đại thần của vua tên là Kaṭṭhavāhana. Được vua phái đi để thỉnh mời đức Bổn Sư, ngài đã đến nơi đức Bổn Sư, nghe pháp, có được đức tin, rồi xuất gia, thực hành sa-môn pháp trong hai mươi ngàn năm. Sau khi mệnh chung từ đó, ngài luân chuyển chỉ trong các cõi lành trong một Phật-khoảng. Trong thời đức Phật này xuất hiện, ngài sanh vào dòng dõi Bà-la-môn, được đặt tên là Mogharāja, đã học nghệ thuật nơi Bà-la-môn Bāvarī. Do sinh lòng chán ngán (luân hồi), ngài đã xuất gia làm đạo sĩ, có một ngàn đạo sĩ tùy tùng. Ngài được phái đến nơi đức Bổn Sư cùng với Ajita và những người khác. Là người thứ mười lăm trong số họ, ngài đã hỏi câu hỏi, và vào cuối phần giải đáp, đã chứng đắc A-la-hán quả. Sau khi chứng đắc A-la-hán quả, ngài đã mặc y phấn tảo thô xấu về cả ba phương diện đặc biệt: thô xấu về chất liệu, thô xấu về sợi chỉ, và thô xấu về màu nhuộm. Do đó, đức Bổn Sư đã đặt ngài vào địa vị tối thượng trong số những vị mặc y thô xấu. 64. එවං සො පණිධානානුරූපෙන අරහත්තඵලං පත්වා අත්තනො පුබ්බසම්භාරං දිස්වා පුබ්බකම්මාපදානං පකාසෙන්තො අත්ථදස්සී තු භගවාතිආදිමාහ. තං සබ්බං උත්තානත්ථමෙව. 64. Như vậy, vị ấy, sau khi chứng đắc A-la-hán quả tương xứng với lời nguyện, thấy được sự tích lũy (phước báu) trong quá khứ của mình, muốn tuyên thuyết về tiền sử nghiệp quá khứ của mình, nên đã nói (những câu kệ) bắt đầu bằng “atthadassī tu bhagavā”. Tất cả những điều đó đều có ý nghĩa rõ ràng. 73. පුටකං පූරයිත්වානාති පුටකං වුච්චති වාරකං, ඝටං වා. අනෙළකං නිද්දොසං මක්ඛිකණ්ඩවිරහිතං ඛුද්දමධුනා ඝටං පූරෙත්වා තං උභොහි හත්ථෙහි පග්ගය්හ පකාරෙන ආදරෙන ගහෙත්වා මහෙසිනො භගවතො උපනෙසින්ති සම්බන්ධො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 73. Puṭakaṃ pūrayitvānāti: puṭakaṃ được gọi là vārakaṃ (cái giỏ), hoặc ghaṭaṃ (cái ghè). Aneḷakaṃ là không có tỳ vết, không có trứng nhộng của loài ong. Đã làm cho đầy ghè với mật ong nhỏ (khuddamadhunā), đã nâng lên (paggayha) vật ấy bằng cả hai tay, đã cầm lấy một cách đặc biệt với sự kính trọng rồi đã dâng lên đức Thế Tôn là bậc Đại Sĩ (Mahesi). Đây là sự liên kết (sambandho). Sesaṃ suviññeyyamevāti (phần còn lại dễ hiểu). මොඝරාජත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Mogharāja đã kết thúc. 6. අධිමුත්තත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 6. Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Adhimutta නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිකං ආයස්මතො අධිමුත්තත්ථෙරස්ස අපදානං (ථෙරගා. අට්ඨ. 2.අධිමුත්තත්ථෙරගාථාවණ්ණනා). අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අත්ථදස්සිම්හි ලොකනාථෙ පරිනිබ්බුතෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො රතනත්තයෙ පසන්නො භික්ඛුසඞ්ඝං නිමන්තෙත්වා උච්ඡූහි මණ්ඩපං කාරෙත්වා මහාදානං පවත්තෙත්වා පරියොසානෙ සන්තිපදං පණිධෙසි. සො තතො චුතො දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සාසනෙ පසීදිත්වා සද්ධාය පතිට්ඨිතත්තා අධිමුත්තත්ථෙරොති පාකටො. Câu kệ bắt đầu bằng Nibbute lokanāthamhi là truyện tiền thân của trưởng lão Adhimutta. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản dưới thời của các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước thiện là điều kiện hỗ trợ cho sự giải thoát. Sau khi đức Thế Tôn Atthadassi, bậc Lãnh Đạo Thế Gian, đã nhập Niết-bàn, vị này đã sanh vào một gia đình, có đức tin trong sạch nơi Tam Bảo, đã thỉnh mời chư Tăng, đã cho làm một rạp che bằng cây mía, đã thực hiện việc bố thí lớn, và vào lúc cuối đã nguyện cầu quả vị an tịnh. Vị ấy sau khi mệnh chung từ nơi ấy, đã hưởng thụ hai loại tài sản ở cõi trời và cõi người, trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh vào một gia đình, có đức tin trong sạch nơi giáo pháp, do đã an trú trong đức tin nên đã trở nên nổi danh là trưởng lão Adhimutta. 84. එවං [Pg.62] කතසම්භාරවසෙන අරහත්තං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිමාහ. තං සබ්බං උත්තානත්ථමෙවාති. 84. Như vậy, do năng lực của các yếu tố đã được tạo nên, sau khi đã đắc quả A-la-hán, ngài đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm hoan hỷ sanh khởi, trong khi trình bày về truyện tiền thân của mình, ngài đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng Nibbute lokanāthamhi. Tất cả những điều ấy đều có ý nghĩa rõ ràng. අධිමුත්තත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Adhimutta đã kết thúc. 7. ලසුණදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 7. Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Lasuṇadāyaka හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිකං ආයස්මතො ලසුණදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. එසොපායස්මා පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසෙ ආදීනවං දිස්වා ගෙහං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තං නිස්සාය වනෙ වසන්තො බහූනි ලසුණානි රොපෙත්වා තදෙව වනමූලඵලඤ්ච ඛාදන්තො විහාසි. සො බහූනි ලසුණානි කාජෙනාදාය මනුස්සපථං ආහරිත්වා පසන්නො දානං දත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස භෙසජ්ජත්ථාය දත්වා ගච්ඡති. එවං සො යාවජීවං පුඤ්ඤානි කත්වා තෙනෙව පුඤ්ඤබලෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තිං අනුභවිත්වා කමෙන ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ උප්පන්නො පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්තො පුබ්බකම්මවසෙන ලසුණදායකත්ථෙරොති පාකටො. Câu kệ bắt đầu bằng Himavantassāvidūre là truyện tiền thân của trưởng lão Lasuṇadāyaka. Vị trưởng lão này cũng đã tạo các điều kiện căn bản dưới thời của các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước thiện là điều kiện hỗ trợ cho sự giải thoát. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, ngài đã sanh vào một gia đình, sau khi đã thành tựu sự hiểu biết, đã thấy được sự nguy hại trong đời sống tại gia, đã từ bỏ gia đình, đã xuất gia làm đạo sĩ, đã sống trong rừng nương tựa vào núi Hy-mã-lạp, đã trồng nhiều tỏi và đã sống bằng cách ăn các loại rễ và trái cây trong rừng ấy. Vị ấy đã lấy nhiều tỏi đựng trong quang gánh, đã mang đến con đường của loài người, với tâm hoan hỷ đã dâng cúng và đã dâng cúng cho chư Tăng với đức Phật là vị đứng đầu vì mục đích làm thuốc. Như vậy, vị ấy đã tạo phước thiện cho đến trọn đời, do năng lực phước thiện ấy đã luân hồi trong cõi trời và cõi người, đã hưởng thụ hai loại tài sản, tuần tự trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh ra, đã có được đức tin, đã xuất gia, đã phát triển tuệ quán, không bao lâu đã đắc quả A-la-hán. Do năng lực của tiền nghiệp, ngài đã trở nên nổi danh là trưởng lão Lasuṇadāyaka. 89. අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිමාහ. තත්ථ හිමාලයපබ්බතස්ස පරියොසානෙ මනුස්සානං සඤ්චරණට්ඨානෙ යදා විපස්සී භගවා උදපාදි, තදා අහං තාපසො අහොසින්ති සම්බන්ධො. ලසුණං උපජීවාමීති රත්තලසුණං රොපෙත්වා තදෙව ගොචරං කත්වා ජීවිකං කප්පෙමීති අත්ථො. තෙන වුත්තං ‘‘ලසුණං මය්හභොජන’’න්ති. 89. Sau khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm hoan hỷ sanh khởi, trong khi trình bày về truyện tiền thân của mình, ngài đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng Himavantassāvidūre. Ở đây, sự liên kết là: “Khi đức Thế Tôn Vipassī xuất hiện ở nơi cuối cùng của dãy Hy-mã-lạp, tại nơi đi lại của loài người, khi ấy tôi là một đạo sĩ.” Lasuṇaṃ upajīvāmīti có nghĩa là: “Tôi đã trồng tỏi đỏ, đã lấy đó làm vật thực, và đã duy trì mạng sống.” Do đó, đã được nói rằng: “Lasuṇaṃ mayhaṃ bhojanaṃ (Tỏi là vật thực của tôi).” 90. ඛාරියො පූරයිත්වානාති තාපසභාජනානි ලසුණෙන පූරයිත්වා කාජෙනාදාය සඞ්ඝාරාමං සඞ්ඝස්ස වසනට්ඨානං හෙමන්තාදීසු තීසු කාලෙසු සඞ්ඝස්ස චතූහි ඉරියාපථෙහි වසනවිහාරං අගච්ඡිං අගමාසින්ති අත්ථො. හට්ඨො හට්ඨෙන චිත්තෙනාති අහං සන්තුට්ඨො සොමනස්සයුත්තචිත්තෙන සඞ්ඝස්ස ලසුණං අදාසින්ති අත්ථො. 90. Khāriyo pūrayitvānāti có nghĩa là: “Sau khi làm cho đầy các vật dụng của đạo sĩ bằng tỏi, đã mang đi bằng quang gánh, tôi đã đi đến tu viện, là nơi trú ngụ của chư Tăng, là nơi ở thích hợp cho chư Tăng trong bốn oai nghi vào ba mùa bắt đầu bằng mùa đông.” Haṭṭho haṭṭhena cittenāti có nghĩa là: “Tôi, người đã hoan hỷ, với tâm ý hợp với sự vui mừng, đã dâng cúng tỏi đến chư Tăng.” 91. විපස්සිස්ස…පෙ… [Pg.63] නිරතස්සහන්ති නරානං අග්ගස්ස සෙට්ඨස්ස අස්ස විපස්සිස්ස භගවතො සාසනෙ නිරතො නිස්සෙසෙන රතො අහන්ති සම්බන්ධො. සඞ්ඝස්ස…පෙ… මොදහන්ති අහං සඞ්ඝස්ස ලසුණදානං දත්වා සග්ගම්හි සුට්ඨු අග්ගස්මිං දෙවලොකෙ ආයුකප්පං දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවමානො මොදිං, සන්තුට්ඨො භවාමීති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 91. Vipassissa…pe… niratassahaṃ: Sự liên kết là: “Tôi đã hoàn toàn ưa thích trong giáo pháp của đức Thế Tôn Vipassī, bậc Tối Thượng, bậc Cao Cả của loài người.” Saṅghassa…pe… modahaṃ có nghĩa là: “Sau khi đã dâng cúng tỏi đến chư Tăng, tôi đã hoan hỷ, đã trở nên hài lòng, trong khi hưởng thụ tài sản của chư thiên trong một a-tuổi-thọ-kiếp ở cõi trời, là cảnh giới chư thiên tốt đẹp và cao tột.” Phần còn lại dễ hiểu. ලසුණදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Lasuṇadāyaka đã kết thúc. 8. ආයාගදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 8. Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Āyāgadāyaka නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිකං ආයස්මතො ආයාගදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිඛිස්ස භගවතො පරිනිබ්බුතකාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සාසනෙ පසන්නො වඩ්ඪකීනං මූලං දත්වා අතිමනොහරං දීඝං භොජනසාලං කාරාපෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝං නිමන්තෙත්වා පණීතෙනාහාරෙන භොජෙත්වා මහාදානං දත්වා චිත්තං පසාදෙසි. සො යාවතායුකං පුඤ්ඤානි කත්වා දෙවමනුස්සෙසුයෙව සංසරන්තො උභයසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා ඝටෙන්තො වායමන්තො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා න චිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤවසෙන ආයාගත්ථෙරොති පාකටො. Câu kệ bắt đầu bằng Nibbute lokanāthamhi là truyện tiền thân của trưởng lão Āyāgadāyaka. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản dưới thời của các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước thiện là điều kiện hỗ trợ cho sự giải thoát. Vào thời điểm đức Thế Tôn Sikhi nhập Niết-bàn, ngài đã sanh vào một gia đình, có đức tin trong sạch nơi giáo pháp, đã trả công cho các người thợ mộc, đã cho làm một trai đường dài và rất đẹp đẽ, đã thỉnh mời chư Tăng, đã dâng cúng các món ăn cao cấp, đã thực hiện việc bố thí lớn, và đã làm cho tâm ý trong sạch. Vị ấy đã tạo phước thiện cho đến trọn đời, đã luân hồi chỉ trong cõi trời và cõi người, đã hưởng thụ hai loại tài sản, trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh vào một gia đình, đã có được đức tin, đã xuất gia, đã nỗ lực, đã cố gắng, đã phát triển tuệ quán, không bao lâu đã đạt đến quả A-la-hán. Do năng lực của phước thiện đã làm trong quá khứ, ngài đã trở nên nổi danh là trưởng lão Āyāgatthera. 94. එවං සො කතපුඤ්ඤසම්භාරවසෙන අරහත්තං පත්වා අත්තනා පුබ්බෙ කතකුසලකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිමාහ. තත්ථ නිබ්බුතෙති වදතං ‘‘මයං බුද්ධා’’ති වදන්තානං අන්තරෙ වරෙ උත්තමෙ සිඛිම්හි භගවති පරිනිබ්බුතෙති අත්ථො. හට්ඨො හට්ඨෙන චිත්තෙනාති සද්ධතාය හට්ඨපහට්ඨො සොමනස්සයුත්තචිත්තතාය පහට්ඨෙන චිත්තෙන උත්තමං ථූපං සෙට්ඨං චෙතියං අවන්දිං පණාමයින්ති අත්ථො. 94. Như vậy, vị ấy do nhờ năng lực của các phước báu đã tích lũy nên đã đắc quả A-la-hán, sau khi nhớ lại thiện nghiệp mà mình đã thực hiện ở quá khứ, đã phát sanh hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình đã nói lên câu kệ bắt đầu là: nibbute lokanāthamhi. Ở đây, nibbute có nghĩa là: trong số những vị đã nói lên rằng: ‘chúng ta là các vị Phật,’ bậc Tối Thượng, bậc Cao Cả, đức Thế Tôn Sikhī đã tịch diệt Niết-bàn. Haṭṭho haṭṭhena cittenāti có nghĩa là: do có đức tin nên đã vui mừng, phấn khởi; do tâm ý hợp với hỷ lạc nên với tâm hoan hỷ, tôi đã đảnh lễ bảo tháp tối thượng, ngôi tháp thờ cao quý. 95. වඩ්ඪකීහි කථාපෙත්වාති ‘‘භොජනසාලාය පමාණං කිත්තක’’න්ති පමාණං කථාපෙත්වාති අත්ථො. මූලං දත්වානහං තදාති තදා තස්මිං කාලෙ අහං කම්මකරණත්ථාය තෙසං වඩ්ඪකීනං මූලං දත්වා ආයාගං [Pg.64] ආයතං දීඝං භොජනසාලං අහං සන්තුට්ඨො සොමනස්සචිත්තෙන කාරපෙසහං කාරාපෙසිං අහන්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 95. Vaḍḍhakīhi kathāpetvāti có nghĩa là: sau khi đã cho biết về kích thước bằng cách hỏi rằng: ‘Kích thước của trai đường là bao nhiêu?’ Mūlaṃ datvānahaṃ tadāti có nghĩa là: vào lúc ấy, vào thời điểm ấy, tôi đã trả tiền công cho những người thợ mộc ấy để thực hiện công việc, và với tâm ý hoan hỷ, thỏa thích, tôi đã cho xây dựng trai đường āyāgaṃ, tức là trai đường dài rộng. Phần còn lại thì dễ hiểu. 97. ආයාගස්ස ඉදං ඵලන්ති භොජනසාලදානස්ස ඉදං විපාකන්ති අත්ථො. 97. Āyāgassa idaṃ phalanti có nghĩa là: đây là quả báu của việc cúng dường trai đường. ආයාගදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Āyāgadāyaka đã chấm dứt. 9. ධම්මචක්කිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 9. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Dhammacakkika සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො ධම්මචක්කිකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො පුත්තදාරෙහි වඩ්ඪිතො විභවසම්පන්නො මහාභොගො, සො රතනත්තයෙ පසන්නො සද්ධාජාතො ධම්මසභායං ධම්මාසනස්ස පිට්ඨිතො රතනමයං ධම්මචක්කං කාරෙත්වා පූජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු නිබ්බත්තට්ඨානෙසු සක්කසම්පත්තිං චක්කවත්තිසම්පත්තිඤ්ච අනුභවිත්වා කමෙන ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ උප්පන්නො විභවසම්පන්නො සඤ්ජාතසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්වා පුබ්බෙ කතකුසලනාමසදිසනාමෙන ධම්මචක්කිකත්ථෙරොති පාකටො ජාතො අහොසි. Câu kệ bắt đầu là: Siddhatthassa bhagavato là Thánh tích của trưởng lão Dhammacakkika. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi ở các kiếp sống đó đây. Vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, vị ấy đã sanh vào một gia đình, khi đã trưởng thành, đã được vợ con làm cho lớn mạnh, là người có tài sản, có nhiều của cải. Vị ấy có đức tin trong sạch nơi Tam Bảo, đã phát sanh đức tin, đã cho làm một bánh xe Pháp bằng các loại báu vật ở phía sau pháp tòa trong pháp đường rồi đã cúng dường. Do thiện nghiệp ấy, vị ấy đã hưởng thụ tài sản của vị trời Đế-thích và tài sản của vị Chuyển luân vương ở những nơi đã sanh ra trong các cõi trời và người. Tuần tự, vào thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào một gia đình, là người có tài sản, đã phát sanh đức tin, đã xuất gia, đã tu tập thiền quán, không bao lâu đã đắc quả A-la-hán, và đã trở nên nổi tiếng với danh hiệu là trưởng lão Dhammacakkika, tương xứng với tên gọi của thiện nghiệp đã thực hiện ở quá khứ. 102. සො පුඤ්ඤසම්භාරානුරූපෙන පත්තඅරහත්තඵලො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා ජාතසොමනස්සො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිමාහ. සීහාසනස්ස සම්මුඛාති සීහස්ස භගවතො නිසින්නස්ස සම්මුඛා බුද්ධාසනස්ස අභිමුඛට්ඨානෙති අත්ථො, ධම්මචක්කං මෙ ඨපිතන්ති මයා ධම්මචක්කාකාරෙන උභතො සීහරූපං දස්සෙත්වා මජ්ඣෙ ආදාසසදිසං කාරෙත්වා කතං ධම්මචක්කං ඨපිතං පූජිතං. කිං භූතං? විඤ්ඤූහි මෙධාවීහි ‘‘අතීව සුන්දර’’න්ති වණ්ණිතං ථොමිතං සුකතං ධම්මචක්කන්ති සම්බන්ධො. 102. Vị ấy, người đã đắc quả A-la-hán tương xứng với sự tích lũy phước báu, sau khi nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, đã phát sanh hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình đã nói lên câu kệ bắt đầu là: siddhatthassa bhagavato. Sīhāsanassa sammukhāti có nghĩa là: ở trước mặt đức Thế Tôn, bậc Sư Tử, đang ngự, tức là ở vị trí đối diện với Phật tòa. Dhammacakkaṃ me ṭhapitanti có nghĩa là: bánh xe Pháp đã được tôi cho làm theo hình dạng bánh xe Pháp, có hình con nai ở hai bên, ở giữa giống như tấm gương, đã được đặt xuống, đã được cúng dường. Nó như thế nào? Nó là bánh xe Pháp được làm tốt đẹp, đã được các bậc hiền trí, các bậc có trí tuệ tán thán, ca ngợi rằng: ‘Thật vô cùng tốt đẹp.’ Đây là sự liên kết. 103. චාරුවණ්ණොව [Pg.65] සොභාමීති සුවණ්ණවණ්ණො ඉව සොභාමි විරොචාමීති අත්ථො. ‘‘චතුවණ්ණෙහි සොභාමී’’තිපි පාඨො, තස්ස ඛත්තියබ්‍රාහ්මණවෙස්සසුද්දජාතිසඞ්ඛාතෙහි චතූහි වණ්ණෙහි සොභාමි විරොචාමීති අත්ථො. සයොග්ගබලවාහනොති සුවණ්ණසිවිකාදීහි යොග්ගෙහි ච සෙනාපතිමහාමත්තාදීහි සෙවකෙහි බලෙහි ච හත්ථිඅස්සරථසඞ්ඛාතෙහි වාහනෙහි ච සහිතොති අත්ථො. බහුජ්ජනා බහවො මනුස්සා අනුයන්තා මමානුවත්තන්තා නිච්චං නිච්චකාලං පරිවාරෙන්තීති සම්බන්ධො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 103. Cāruvaṇṇova sobhāmīti có nghĩa là: tôi tỏa sáng, rực rỡ như màu vàng ròng. Cũng có dị bản là: ‘Catuvaṇṇehi sobhāmī,’ nghĩa của nó là: tôi tỏa sáng, rực rỡ với bốn giai cấp được gọi là dòng dõi Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, Phệ-xá, và Thủ-đà-la. Sayoggabalavāhanoti có nghĩa là: được đi cùng với các phương tiện như kiệu vàng, v.v..., với các quân lính là những người hầu cận như các vị tướng quân, đại thần, v.v..., và với các cỗ xe được gọi là tượng binh, mã binh, và xa binh. Bahujjanā, tức là nhiều người, anuyantā, tức là đi theo tôi, niccaṃ, tức là luôn luôn, parivārenti, tức là vây quanh. Đây là sự liên kết. Phần còn lại thì dễ hiểu. ධම්මචක්කිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Dhammacakkika đã chấm dứt. 10. කප්පරුක්ඛියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 10. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Kapparukkhiya සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො කප්පරුක්ඛියත්ථෙරස්ස අපදානං (ථෙරගා. අට්ඨ. 2.576). අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තෙසු තෙසු භවෙසු නිබ්බානාධිගමූපායභූතානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො මහද්ධනො මහාභොගො සත්ථරි පසන්නො සත්තහි රතනෙහි විචිත්තං සුවණ්ණමයං කප්පරුක්ඛං කාරෙත්වා සිද්ධත්ථස්ස භගවතො චෙතියස්ස සම්මුඛෙ ඨපෙත්වා පූජෙසි. සො එවරූපං පුඤ්ඤං කත්වා යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතො සුගතීසුයෙව සංසරන්තො කමෙන ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා රතනත්තයෙ පසන්නො ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො සත්ථු ආරාධෙත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්වා පුබ්බෙ කතකුසලනාමෙන කප්පරුක්ඛියත්ථෙරොති පාකටො අහොසි. Câu kệ bắt đầu là: Siddhatthassa bhagavato là Thánh tích của trưởng lão Kapparukkhiya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là phương tiện để chứng ngộ Niết-bàn ở các kiếp sống ấy. Vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, vị ấy đã sanh vào một gia đình giàu có, là người có nhiều tài sản, nhiều của cải, có đức tin trong sạch nơi đức Đạo Sư, đã cho làm một cây như ý bằng vàng, được trang hoàng bằng bảy loại báu vật, rồi đã đặt ở trước mặt bảo tháp của đức Thế Tôn Siddhattha và đã cúng dường. Vị ấy, sau khi đã thực hiện phước báu như vậy, đã sống cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung từ nơi ấy, đã luân hồi chỉ trong các cõi lành. Tuần tự, vào thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào một gia đình, đã đạt đến sự hiểu biết, đã thiết lập đời sống gia đình, có đức tin trong sạch nơi Tam Bảo, sau khi nghe Pháp đã có được đức tin, đã làm hài lòng đức Đạo Sư, đã xuất gia, không bao lâu đã đắc quả A-la-hán, và đã trở nên nổi tiếng với danh hiệu là trưởng lão Kapparukkhiya, theo tên gọi của thiện nghiệp đã thực hiện ở quá khứ. 108. සො එවං පත්තඅරහත්තඵලො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිමාහ. ථූපසෙට්ඨස්ස සම්මුඛාති සෙට්ඨස්ස උත්තමස්ස ධාතුනිහිතථූපස්ස චෙතියස්ස සම්මුඛට්ඨානෙ විචිත්තදුස්සෙ අනෙකවණ්ණෙහි විසමෙන විසදිසෙන චිත්තෙන මනොහරෙ චිනපට්ටසොමාරපට්ටාදිකෙ දුස්සෙ[Pg.66]. ලගෙත්වා ඔලග්ගෙත්වා කප්පරුක්ඛං ඨපෙසිං අහං පතිට්ඨපෙසින්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 108. Vị ấy, người đã đắc quả A-la-hán như vậy, sau khi nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, do năng lực của hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình đã nói lên câu kệ bắt đầu là: siddhatthassa bhagavato. Thūpaseṭṭhassa sammukhāti có nghĩa là: ở vị trí trước mặt bảo tháp cao quý, tối thượng, nơi tôn thờ xá-lợi. Vicittadusse có nghĩa là các loại vải đẹp, có nhiều màu sắc, với sự đa dạng, khác biệt, đẹp mắt, các loại vải như vải lụa Trung Hoa, vải Somāra, v.v... Lagetvā, olaggetvā có nghĩa là treo lên, thả xuống. Kapparukkhaṃ ṭhapesiṃ ahaṃ patiṭṭhapesinti có nghĩa là: tôi đã cho dựng lên cây như ý. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. කප්පරුක්ඛියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Kapparukkhiya đã chấm dứt. චතුත්ථවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về phẩm thứ tư đã chấm dứt. 5. උපාලිවග්ගො 5. Phẩm Upāli 1. භාගිනෙය්‍යුපාලිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 1. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Bhāgineyyupāli ඛීණාසවසහස්සෙහීතිආදිකං ආයස්මතො උපාලිත්ථෙරස්ස භාගිනෙය්‍යුපාලිත්ථෙරස්ස අපදානං. එසො හි ථෙරො පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තස්මිං තස්මිං භවෙ පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය ඝරාවාසෙ ආදීනවං දිස්වා ගෙහං පහාය ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා පඤ්චාභිඤ්ඤාඅට්ඨසමාපත්තිලාභී හුත්වා හිමවන්තෙ වාසං කප්පෙසි. තස්මිං සමයෙ පදුමුත්තරො භගවා විවෙකකාමො හිමවන්තං පාවිසි. තාපසො භගවන්තං පුණ්ණචන්දමිව විරොචමානං දූරතොව දිස්වා පසන්නමානසො අජිනචම්මං අංසෙ කත්වා අඤ්ජලිං පග්ගය්හ වන්දිත්වා ඨිතකොව දසනඛසමොධානඤ්ජලිං සිරසි පතිට්ඨපෙත්වා අනෙකාහි උපමාහි අනෙකෙහි ථුතිවචනෙහි භගවන්තං ථොමෙසි. තං සුත්වා භගවා – ‘‘අයං තාපසො අනාගතෙ ගොතමස්ස නාම භගවතො සාසනෙ පබ්බජිත්වා විනයෙ තිඛිණපඤ්ඤානං අග්ගො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකරණමදාසි. සො යාවතායුකං ඨත්වා අපරිහීනජ්ඣානො බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්ති. තතො චුතො දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කපිලවත්ථුනගරෙ උපාලිත්ථෙරස්ස භාගිනෙය්‍යො හුත්වා නිබ්බත්ති. සො කමෙන වුද්ධිප්පත්තො මාතුලස්ස උපාලිත්ථෙරස සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. සො අත්තනො ආචරියස්ස සමීපෙ වසිතත්තා විනයපඤ්හෙ තිඛිණඤාණො අහොසි. අථ භගවා ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං විනයපඤ්හෙ තිඛිණපඤ්ඤානං භික්ඛූනං යදිදං භාගිනෙය්‍යුපාලී’’ති තං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි. Câu bắt đầu bằng `Khīṇāsavasahassehi` là thiên A-ba-đàn của trưởng lão Bhāgineyyupāli, cháu của trưởng lão Upāli. Vị trưởng lão này, đã tạo các thiện sự nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống khác nhau đã tích lũy phước báu, vào thời đức Thế Tôn Padumuttara, đã sanh trong một gia tộc. Khi tuần tự trưởng thành, thấy được sự nguy hại trong đời sống tại gia, đã từ bỏ gia đình, xuất gia theo hạnh ẩn sĩ, trở thành người đắc năm thắng trí và tám thiền chứng, rồi trú ngụ ở Hy-mã-lạp-sơn. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn Padumuttara, ưa thích sự vắng lặng, đã đi vào Hy-mã-lạp-sơn. Vị ẩn sĩ từ xa thấy đức Thế Tôn rực rỡ như mặt trăng tròn, tâm ý hoan hỷ, khoác tấm da thú lên vai, chắp tay đảnh lễ, và trong khi vẫn đứng, đã đặt hai tay chắp lại với mười đầu ngón tay chạm nhau lên đầu, rồi tán thán đức Thế Tôn bằng nhiều ví dụ và nhiều lời ca ngợi. Nghe vậy, đức Thế Tôn đã thọ ký rằng: “Vị ẩn sĩ này trong tương lai, sẽ xuất gia trong giáo pháp của đức Thế Tôn tên là Gotama, và sẽ là vị tối thắng trong số những người có trí tuệ sắc bén về Luật.” Vị ấy sống cho đến hết tuổi thọ, không bị thối thất thiền, đã sanh lên cõi Phạm thiên. Từ đó mệnh chung, luân hồi trong cõi trời và người, hưởng thụ các tài sản, trong thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh làm cháu của trưởng lão Upāli ở thành Kapilavatthu. Vị ấy tuần tự trưởng thành, xuất gia nơi cậu của mình là trưởng lão Upāli, nhận lấy đề mục thiền, phát triển tuệ quán, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. Do sống gần vị thầy của mình, vị ấy có trí tuệ sắc bén trong các vấn đề về Luật. Bấy giờ, đức Thế Tôn đã đặt vị ấy vào địa vị tối thắng rằng: “Này các Tỳ-khưu, trong số các đệ tử Tỳ-khưu của ta, những người có trí tuệ sắc bén về các vấn đề Luật, người này là tối thắng, tức là Bhāgineyyupāli.” 1. සො [Pg.67] එවං එතදග්ගට්ඨානං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ඛීණාසවසහස්සෙහීතිආදිමාහ. තත්ථ ආ සමන්තතො යාවභවග්ගා සවන්ති පවත්තන්තීති ආසවා. කාමාසවාදයො චත්තාරො ආසවා, තෙ ඛීණා සොසිතා විසොසිතා විද්ධංසිතා යෙහි තෙති ඛීණාසවා, තෙයෙව සහස්සා ඛීණාසවසහස්සා, තෙහි ඛීණාසවසහස්සෙහි. පරෙතො පරිවුතො ලොකනායකො ලොකස්ස නිබ්බානපාපනකො විවෙකං අනුයුත්තො පටිසල්ලිතුං එකීභවිතුං ගච්ඡතෙති සම්බන්ධො. 1. Vị ấy, sau khi đạt được địa vị tối thắng như vậy, nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, đã tuyên thuyết thiên A-ba-đàn về tiền sử của mình, bắt đầu bằng câu `khīṇāsavasahassehi`. Trong đó, (các pháp) chảy tràn, tuôn chảy khắp nơi cho đến cõi Hữu Đảnh, vì vậy gọi là `āsavā` (lậu hoặc). Bốn lậu hoặc là dục lậu v.v... Những ai đã làm cho chúng (các lậu hoặc) cạn kiệt, khô cạn, hoàn toàn khô cạn, bị phá hủy, những vị ấy là `khīṇāsavā` (bậc lậu tận). Chính những vị ấy là hàng ngàn, (nên gọi là) `khīṇāsavasahassā` (hàng ngàn bậc lậu tận); `tehi khīṇāsavasahassehi` (bởi hàng ngàn bậc lậu tận ấy). (Nên) liên kết (ý nghĩa) rằng: `Lokanāyako` (vị Lãnh đạo thế gian), người dẫn dắt thế gian đến Niết-bàn, được vây quanh, được hộ tống, chuyên tâm vào sự vắng lặng, đi đến nơi độc cư, để ở một mình. 2. අජිනෙන නිවත්ථොහන්ති අහං අජිනමිගචම්මෙන පටිච්ඡන්නො, අජිනචම්මවසනොති අත්ථො. තිදණ්ඩපරිධාරකොති කුණ්ඩිකට්ඨපනත්ථාය තිදණ්ඩං ගහෙත්වා ධාරෙන්තොති අත්ථො. භික්ඛුසඞ්ඝෙන පරිබ්‍යූළ්හං පරිවාරිතං ලොකනායකං අද්දසන්ති සම්බන්ධො. සෙසං පාකටමෙවාති. 2. Câu `ajinena nivattho` có nghĩa là: Ta được che đậy bằng da thú, tức là mặc y phục bằng da thú. Câu `tidaṇḍaparidhārako` có nghĩa là: Mang theo cây gậy ba chạc để đặt bình nước. (Nên) liên kết (ý nghĩa) rằng: (Ta) đã thấy vị Lãnh đạo thế gian được Tăng đoàn Tỳ-khưu vây quanh, hộ tống. Phần còn lại thì ý nghĩa đã rõ ràng. භාගිනෙය්‍යුපාලිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về A-ba-đàn của trưởng lão Bhāgineyyupāli đã hoàn tất. 2. සොණකොළිවිසත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 2. Phần giải về A-ba-đàn của trưởng lão Soṇa Koḷivisa අනොමදස්සිස්ස මුනිනොතිආදිකං ආයස්මතො කොළිවිසත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අනොමදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වයප්පත්තො පුත්තදාරෙහි වඩ්ඪිතො විභවසම්පන්නො භගවතො චඞ්කමනත්ථාය සොභනං චඞ්කමං කාරෙත්වා සුධාපරිකම්මං කාරෙත්වා ආදාසතලමිව සමං විජ්ජොතමානං කත්වා දීපධූපපුප්ඵාදීහි සජ්ජෙත්වා භගවතො නිය්‍යාදෙත්වා බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං පණීතෙනාහාරෙන පූජෙසි. සො එවං යාවජීවං පුඤ්ඤානි කත්වා තතො චවිත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො. තත්ථ පාළියා වුත්තනයෙන දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා අන්තරා ඔක්කාකකුලප්පසුතොති තං සබ්බං පාළියා වුත්තානුසාරෙන වෙදිතබ්බං. පච්ඡිමභවෙ පන කොලියරාජවංසෙ ජාතො වයප්පත්තො කොටිඅග්ඝනකස්ස කණ්ණපිළන්ධනස්ස ධාරිතත්තා කොටිකණ්ණොති, කුටිකණ්ණොති ච පාකටො අහොසි. සො භගවති පසන්නො [Pg.68] ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. Câu bắt đầu bằng `Anomadassissa munino` là thiên A-ba-đàn của trưởng lão Koḷivisa. Vị này cũng đã tạo các thiện sự nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống khác nhau đã tích lũy các phước báu làm duyên cho sự thoát khỏi luân hồi, vào thời đức Thế Tôn Anomadassī, đã sanh trong một gia đình. Khi đến tuổi trưởng thành, con cái và vợ gia tăng, có được tài sản sung túc, đã cho làm một con đường kinh hành tốt đẹp cho đức Thế Tôn, cho trát vữa, làm cho bằng phẳng và sáng chói như mặt gương, trang hoàng bằng đèn, hương, hoa v.v..., rồi dâng cúng lên đức Thế Tôn, và đã cúng dường Tăng đoàn Tỳ-khưu với đức Phật là vị đứng đầu bằng vật thực hảo hạng. Vị ấy làm phước như vậy cho đến trọn đời, từ đó mệnh chung, đã sanh lên cõi trời. Ở đó, đã hưởng thụ thiên sản theo cách đã được nói trong Pāḷi, và câu `antarā okkākakulappasuto` (trong khoảng thời gian đó, sanh trong dòng dõi Okkāka), tất cả những điều đó nên được hiểu theo như đã nói trong Pāḷi. Còn trong kiếp cuối cùng, vị ấy sanh trong dòng dõi vua Koliya. Khi đến tuổi trưởng thành, do đeo một chiếc khuyên tai trị giá một koṭi, vị ấy được gọi là Koṭikaṇṇa, và cũng nổi danh là Kuṭikaṇṇa. Vị ấy có lòng tịnh tín nơi đức Thế Tôn, sau khi nghe Pháp, có được đức tin, đã xuất gia, phát triển tuệ quán, không bao lâu đã chứng đắc quả A-la-hán. 25. සො අරහා හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අනොමදස්සිස්ස මුනිනොතිආදිමාහ. තත්ථ අනොමදස්සිස්සාති අනොමං අලාමකං සුන්දරං දස්සනං ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණපටිමණ්ඩිතත්තා බ්‍යාමප්පභාමණ්ඩලොපසොභිතත්තා ආරොහපරිණාහෙන සමන්නාගතත්තා ච දස්සනීයං සරීරං යස්ස භගවතො සො අනොමදස්සී, තස්ස අනොමදස්සිස්ස මුනිනොති අත්ථො. තාදිනොති ඉට්ඨානිට්ඨෙසු අකම්පියසභාවස්ස. සුධාය ලෙපනං කත්වාති සුධාය අවලිත්තං කත්වා දීපධූපපුප්ඵධජපටාකාදීහි ච අලඞ්කතං චඞ්කමං කාරයිං අකාසින්ති අත්ථො. සෙසගාථානං අත්ථො පාළියා අනුසාරෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යොව. 25. Vị ấy, sau khi trở thành bậc A-la-hán, nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, đã tuyên thuyết thiên A-ba-đàn về tiền sử của mình, bắt đầu bằng câu `Anomadassissa munino`. Trong đó, `anomadassissa` có nghĩa là: Đức Thế Tôn nào có thân tướng đáng chiêm ngưỡng, có sự thấy không tỳ vết, không thấp kém, tốt đẹp, do được trang hoàng bởi ba mươi hai tướng đại nhân, được tô điểm bởi vòng hào quang một sải, và có được chiều cao và bề ngang cân đối, vị ấy là Anomadassī. `tassa anomadassissa munino` có nghĩa là của bậc Mâu-ni Anomadassī ấy. Từ `tādino` có nghĩa là của bậc có bản tánh không lay động trước các đối tượng khả ái và không khả ái. Câu `sudhāya lepanaṃ katvā` có nghĩa là: (Ta) đã cho làm, đã thực hiện con đường kinh hành được trát vữa và được trang hoàng bằng đèn, hương, hoa, cờ, phướn v.v... Ý nghĩa của các kệ còn lại thì dễ hiểu theo Pāḷi. 35. පරිවාරසම්පත්තිධනසම්පත්තිසඞ්ඛාතං යසං ධාරෙතීති යසොධරො, සබ්බෙ එතෙ සත්තසත්තතිචක්කවත්තිරාජානො යසොධරනාමෙන එකනාමකාති සම්බන්ධො. 35. Vị nào mang giữ danh tiếng, được gọi là sự sung túc về đoàn tùy tùng và sự sung túc về tài sản, vị ấy là `yasodharo` (người mang danh tiếng). (Nên) liên kết (ý nghĩa) rằng: Tất cả bảy mươi bảy vị vua Chuyển luân vương này đều có cùng một tên là Yasodhara. 52. අඞ්ගීරසොති අඞ්ගතො සරීරතො නිග්ගතා රස්මි යස්ස සො අඞ්ගීරසො, ඡන්දදොසමොහභයාගතීහි වා පාපාචාරවසෙන වා චතුරාපායං න ගච්ඡතීති නාගො, මහන්තො පූජිතො ච සො නාගො චෙති මහානාගො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 52. Từ `Aṅgīraso` có nghĩa là: Vị nào có ánh sáng (`rasmi`) phát ra từ thân thể (`aṅga`, `sarīra`), vị ấy là `Aṅgīrasa`. Vị nào không đi đến bốn đường ác (`caturāpāya`) do bốn thiên vị là tham, sân, si, sợ, hoặc do hành vi xấu ác, vị ấy là `nāga`. Vị `nāga` ấy vĩ đại và đáng được cúng dường, vì vậy gọi là `mahānāga` (bậc Đại Long). Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. කොළිවිසත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích về truyện tiền thân của trưởng lão Koḷivisa đã kết thúc. 3. කාළිගොධාපුත්තභද්දියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 3. Phần giải thích về truyện tiền thân của trưởng lão Bhaddiya, con trai của (bà) Kāḷigodhā පදුමුත්තරසම්බුද්ධන්තිආදිකං ආයස්මතො භද්දියස්ස කාළිගොධාපුත්තත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො පුත්තදාරෙහි වඩ්ඪිතො නගරවාසිනො පුඤ්ඤානි කරොන්තෙ දිස්වා සයම්පි පුඤ්ඤානි කාතුකාමො [Pg.69] බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං නිමන්තෙත්වා ථූලපටලිකාදිඅනෙකානි මහාරහානි සයනානි පඤ්ඤාපෙත්වා තත්ථ නිසින්නෙ භගවති සසඞ්ඝෙ පණීතෙනාහාරෙන භොජෙත්වා මහාදානං අදාසි. සො එවං යාවතායුකං පුඤ්ඤානි කත්වා දෙවමනුස්සෙසු උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා අපරභාගෙ ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කාළිගොධාය නාම දෙවියා පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති. සො විඤ්ඤුතං පත්තො ආරොහපරිණාහහත්ථපාදරූපසම්පත්තියා භද්දත්තා ච කාළිගොධාය දෙවියා පුත්තත්තා ච භද්දියො කාළිගොධාපුත්තොති පාකටො. සත්ථරි පසීදිත්වා මාතාපිතරො ආරාධෙත්වා පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. Lời bắt đầu bằng ‘Padumuttarasambuddhaṃ’ là truyện tiền thân của trưởng lão Bhaddiya, con trai của (bà) Kāḷigodhā. Vị này cũng vậy, đã tạo các điều kiện căn bản nơi các vị Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó, đã tích lũy các phước thiện là duyên trợ cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của Đức Thế Tôn Padumuttara, ngài đã sanh vào một gia tộc giàu có, khi đến tuổi trưởng thành, phát đạt cùng với vợ con, thấy những người dân trong thành làm các phước thiện, tự mình cũng muốn làm phước thiện, nên đã thỉnh mời Tăng chúng có Đức Phật dẫn đầu, cho trải ra nhiều chỗ nằm cao quý như là các tấm nệm bông gòn v.v..., và đã dâng cúng các món ăn thượng vị đến Đức Thế Tôn cùng Tăng chúng đang ngự trên đó, thực hiện cuộc đại bố thí. Vị ấy đã làm các phước thiện như vậy cho đến trọn đời, đã hưởng thụ hai loại tài sản ở cõi trời và cõi người. Vào phần sau, trong thời Đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh ra làm con trai của hoàng hậu tên là Kāḷigodhā. Vị ấy khi đến tuổi trưởng thành, do sự tốt đẹp vì được trang bị đầy đủ về chiều cao, vóc dáng, tay, chân, và sắc đẹp, và do là con trai của hoàng hậu Kāḷigodhā, nên đã nổi danh là Bhaddiya, con trai của Kāḷigodhā. Có lòng tịnh tín nơi Bậc Đạo Sư, ngài đã xin phép cha mẹ rồi xuất gia, và không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. 54. සො අරහා හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරසම්බුද්ධන්තිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව. මෙත්තචිත්තන්ති මිජ්ජති සිනෙහති නන්දති සබ්බසත්තෙති මෙත්තා, මෙත්තාය සහගතං චිත්තං මෙත්තචිත්තං, තං යස්ස භගවතො අත්ථීති මෙත්තචිත්තො, තං මෙත්තචිත්තං. මහාමුනින්ති සකලභික්ඛූනං මහන්තත්තා මහාමුනි, තං පදුමුත්තරං සම්බුද්ධන්ති සම්බන්ධො. ජනතා සබ්බාති සබ්බො ජනකායො, සබ්බනගරවාසිනොති අත්ථො. සබ්බලොකග්ගනායකන්ති සකලලොකස්ස අග්ගං සෙට්ඨං නිබ්බානස්ස නයනතො පාපනතො නායකං පදුමුත්තරසම්බුද්ධං ජනතා උපෙති සමීපං ගච්ඡතීති සම්බන්ධො. 54. Vị ấy, sau khi trở thành bậc A-la-hán, nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết truyện tiền thân của mình, đã nói lời bắt đầu bằng ‘Padumuttarasambuddhaṃ’. Lời nói ấy có ý nghĩa đã được trình bày ở dưới. Về từ ‘mettacittaṃ’: Pháp nào yêu mến, thương tưởng tất cả chúng sanh, do đó pháp ấy được gọi là mettā (tâm từ); tâm tương ưng với tâm từ là mettacittaṃ; Đức Thế Tôn nào có tâm ấy thì là bậc có tâm từ, (nên gọi là) vị Mâu-ni có tâm từ ấy. Về từ ‘mahāmuni’: do sự vĩ đại của toàn thể Tăng chúng, nên gọi là bậc Đại Mâu-ni; nên được liên kết là ‘vị Phật Padumuttara ấy’. Về từ ‘janatā sabbā’: nghĩa là tất cả quần chúng, tất cả dân cư trong thành. Về từ ‘sabbalokagganāyakaṃ’: bậc tối thượng, cao tột của toàn thể thế gian, là vị lãnh đạo dẫn dắt, đưa đến Níp-bàn; nên được liên kết là ‘quần chúng đến gần, đi đến gần Đức Chánh Đẳng Giác Padumuttara’. 55. සත්තුකඤ්ච බද්ධකඤ්චාති බද්ධසත්තුඅබද්ධසත්තුසඞ්ඛාතං ආමිසං. අථ වා භත්තපූපඛජ්ජභොජ්ජයාගුආදයො යාවකාලිකත්තා ආමිසං පානභොජනඤ්ච ගහෙත්වා පුඤ්ඤක්ඛෙත්තෙ අනුත්තරෙ සත්ථුනො දදන්තීති සම්බන්ධො. 55. Về từ ‘sattukañca baddhakañca’: vật thực được gọi là bột rang vo viên và bột rang không vo viên. Hoặc là, lấy vật thực và đồ uống là vật thực thời hạn, gồm cơm, bánh, các món ăn cứng, món ăn mềm, cháo, v.v..., rồi dâng cúng đến Bậc Đạo Sư, là ruộng phước vô song; nên được liên kết như vậy. 58. ආසනං බුද්ධයුත්තකන්ති බුද්ධයොග්ගං බුද්ධාරහං බුද්ධානුච්ඡවිකං සත්තරතනමයං ආසනන්ති අත්ථො. සෙසං නයානුයොගෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 58. Về từ ‘āsanaṃ buddhayuttakaṃ’: nghĩa là chỗ ngồi xứng đáng với Đức Phật, thích hợp với Đức Phật, làm bằng bảy báu. Phần còn lại, tất cả đều dễ hiểu theo phương pháp đã nêu. කාළිගොධාපුත්තභද්දියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích về truyện tiền thân của trưởng lão Bhaddiya, con trai của (bà) Kāḷigodhā, đã kết thúc. 4. සන්නිට්ඨාපකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 4. Phần giải thích về truyện tiền thân của trưởng lão Sanniṭṭhāpaka අරඤ්ඤෙ [Pg.70] කුටිකං කත්වාතිආදිකං ආයස්මතො සන්නිට්ඨාපකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරබන්ධනෙන බද්ධො ඝරාවාසෙ ආදීනවං දිස්වා වත්ථුකාමකිලෙසකාමෙ පහාය හිමවන්තස්ස අවිදූරෙ පබ්බතන්තරෙ අරඤ්ඤවාසං කප්පෙසි. තස්මිං කාලෙ පදුමුත්තරො භගවා විවෙකකාමතාය තං ඨානං පාපුණි. අථ සො තාපසො භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො වන්දිත්වා නිසීදනත්ථාය තිණසන්ථරං පඤ්ඤාපෙත්වා අදාසි. තත්ථ නිසින්නං භගවන්තං අනෙකෙහි මධුරෙහි තිණ්ඩුකාදීහි ඵලාඵලෙහි සන්තප්පෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන තතො චුතො දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච අපරාපරං සංසරන්තො ද්වෙ සම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සද්ධාසම්පන්නො පබ්බජිතො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. ඛුරග්ගෙ අරහත්තඵලප්පත්තියං විය නිරුස්සාහෙනෙව සන්තිපදසඞ්ඛාතෙ නිබ්බානෙ සුට්ඨු ඨිතත්තා සන්නිට්ඨාපකත්ථෙරොති පාකටො. Lời bắt đầu bằng ‘Araññe kuṭikaṃ katvā’ là truyện tiền thân của trưởng lão Sanniṭṭhāpaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các điều kiện căn bản nơi các vị Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó, đã tích lũy các phước thiện là duyên trợ cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của Đức Thế Tôn Padumuttara, ngài đã sanh vào một gia tộc, khi đến tuổi trưởng thành, bị trói buộc bởi sự ràng buộc của gia đình, thấy sự nguy hại trong đời sống tại gia, ngài đã từ bỏ dục đối tượng và dục phiền não, rồi sống đời sống trong rừng tại một khe núi không xa Hy-mã-lạp sơn. Vào lúc ấy, Đức Thế Tôn Padumuttara, do mong muốn sự thanh vắng, đã đến nơi đó. Bấy giờ, vị ẩn sĩ ấy thấy Đức Thế Tôn, với tâm tịnh tín, đã đảnh lễ, trải một tấm lót bằng cỏ để Ngài ngự và dâng lên. Ngài đã làm cho Đức Thế Tôn, đang ngự trên đó, được hài lòng với nhiều loại trái cây lớn nhỏ ngọt ngào như quả thị v.v... Do nghiệp phước ấy, sau khi mệnh chung từ đó, ngài đã luân hồi liên tiếp trong cõi trời và cõi người, hưởng thụ hai loại tài sản. Trong thời Đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh vào một gia tộc, do có đức tin, đã xuất gia, phát triển tuệ quán và không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. Giống như sự chứng đắc quả A-la-hán trên lưỡi dao cạo, do đã đạt đến Níp-bàn, được gọi là sự tịch tịnh, một cách không cần nỗ lực và an trú vững chắc trong đó, ngài đã nổi danh là trưởng lão Sanniṭṭhāpaka. 70. අරහා පන හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අරඤ්ඤෙ කුටිකං කත්වාතිආදිමාහ. තත්ථ අරඤ්ඤෙති සීහබ්‍යග්ඝාදීනං භයෙන මනුස්සා එත්ථ න රජ්ජන්ති න රමන්ති න අල්ලීයන්තීති අරඤ්ඤං, තස්මිං අරඤ්ඤෙ. කුටිකන්ති තිණච්ඡදනකුටිකං කත්වා පබ්බතන්තරෙ වසාමි වාසං කප්පෙසින්ති අත්ථො. ලාභෙන ච අලාභෙන ච යසෙන ච අයසෙන ච සන්තුට්ඨො විහාසින්ති සම්බන්ධො. 70. Và sau khi trở thành bậc A-la-hán, nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết truyện tiền thân của mình, ngài đã nói lời bắt đầu bằng ‘Araññe kuṭikaṃ katvā’. Trong đó, về từ ‘araññe’: do sự nguy hiểm từ sư tử, cọp v.v..., con người không ưa thích, không vui thích, không gắn bó ở nơi đây, do đó được gọi là arañña (rừng); (nghĩa là) trong khu rừng ấy. Về từ ‘kuṭikaṃ’: nghĩa là ‘làm một cái am lợp cỏ, ta sống, ta trú ngụ ở khe núi’. Nên được liên kết là: ‘đã sống, hài lòng với cả lợi lộc và không lợi lộc, với cả danh và không danh’. 72. ජලජුත්තමනාමකන්ති ජලෙ ජාතං ජලජං, පදුමං, ජලජං උත්තමං ජලජුත්තමං, ජලජුත්තමෙන සමානං නාමං යස්ස සො ජලජුත්තමනාමකො, තං ජලජුත්තමනාමකං බුද්ධන්ති අත්ථො. සෙසං පාළිනයානුයොගෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 72. Về từ ‘jalajuttamanāmakaṃ’: sanh trong nước là jalaja (thủy sanh), tức là hoa sen; hoa sen cao quý là jalajuttamaṃ; vị nào có danh hiệu tương tự như hoa sen cao quý, vị ấy là jalajuttamanāmako; nghĩa là vị Phật có danh hiệu như hoa sen cao quý ấy. Phần còn lại, tất cả đều dễ hiểu theo phương pháp của Pāḷi. සන්නිට්ඨාපකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích về truyện tiền thân của trưởng lão Sanniṭṭhāpaka đã kết thúc. 5. පඤ්චහත්ථියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 5. Phần giải thích về truyện tiền thân của trưởng lão Pañcahatthiya සුමෙධො [Pg.71] නාම සම්බුද්ධොතිආදිකං ආයස්මතො පඤ්චහත්ථියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සුමෙධස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා රතනත්තයෙ පසන්නො විහාසි. තස්මිං සමයෙ පඤ්චඋප්පලහත්ථානි ආනෙසුං. සො තෙහි පඤ්චඋප්පලහත්ථෙහි වීථියං චරමානං සුමෙධං භගවන්තං පූජෙසි. තානි ගන්ත්වා ආකාසෙ විතානං හුත්වා ඡායං කුරුමානානි තථාගතෙනෙව සද්ධිං ගච්ඡිංසු. සො තං දිස්වා සොමනස්සජාතො පීතියා ඵුට්ඨසරීරො යාවජීවං තදෙව පුඤ්ඤං අනුස්සරිත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො අපරාපරං සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. කතකුසලනාමෙන පඤ්චහත්ථියත්ථෙරොති පාකටො. Câu chuyện bắt đầu bằng ‘Sumedho nāma sambuddho’ là Apadāna của trưởng lão Pañcahatthiya. Vị này cũng vậy, đã tạo các quyền năng nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó, đã tích lũy các công đức là nhân duyên cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Sumedha, đã sanh vào một gia đình, đạt đến tuổi trưởng thành, đã sống với lòng tịnh tín nơi Tam Bảo. Vào lúc ấy, người ta đã mang đến năm bó hoa súng. Vị ấy đã dùng năm bó hoa súng ấy cúng dường đức Thế Tôn Sumedha đang đi trên đường. Những (bó hoa) ấy đi đến, trở thành một lọng che trên không trung, tạo thành bóng mát, đã đi cùng với đức Như Lai. Vị ấy thấy điều đó, sanh tâm hoan hỷ, thân thể tràn ngập hỷ lạc, suốt đời đã tưởng nhớ đến chính công đức ấy, từ đó mệnh chung, sanh vào cõi trời, luân hồi đây đó, vào thời đức Phật (chúng ta) xuất hiện, đã sanh vào một gia đình, đạt đến tuổi trưởng thành, sanh lòng tin, đã xuất gia, phát triển tuệ quán, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. Vị ấy được biết đến với tên là trưởng lão Pañcahatthiya theo tên của thiện nghiệp đã làm. 77. සො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා පච්චක්ඛතො පඤ්ඤාය දිට්ඨපුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුමෙධො නාම සම්බුද්ධොතිආදිමාහ. තත්ථ සුමෙධොති සුන්දරා මෙධා චතුසච්චපටිවෙධපටිසම්භිදාදයො පඤ්ඤා යස්ස සො භගවා සුමෙධො සම්බුද්ධො අන්තරාපණෙ අන්තරවීථියං ගච්ඡතීති සම්බන්ධො. ඔක්ඛිත්තචක්ඛූති අධොඛිත්තචක්ඛු. මිතභාණීති පමාණං ඤත්වා භණනසීලො, පමාණං ජානිත්වා ධම්මං දෙසෙසීති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 77. Vị ấy, nhớ lại tiền nghiệp của mình, làm sáng tỏ câu chuyện tiền thân đã thấy bằng trí tuệ một cách trực tiếp, đã nói câu bắt đầu bằng ‘Sumedho nāma sambuddho’. Trong đó, ‘Sumedho’ (có nghĩa là): đức Thế Tôn nào có tuệ tốt đẹp, (tức là) các trí tuệ như thấu triệt Tứ Thánh Đế, Tứ Vô Ngại Giải, v.v..., đức Thế Tôn ấy là Sumedha. (Câu) ‘đức Chánh Đẳng Giác Sumedha đi giữa khu chợ, giữa đường’ là sự liên kết. ‘Okkhittacakkhū’ (mắt nhìn xuống) có nghĩa là mắt nhìn xuống dưới. ‘Mitabhāṇī’ (nói có chừng mực) có nghĩa là có thói quen nói sau khi biết chừng mực, (tức là) biết chừng mực rồi thuyết Pháp. Phần còn lại thì dễ hiểu. පඤ්චහත්ථියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải Apadāna của trưởng lão Pañcahatthiya đã kết thúc. 6. පදුමච්ඡදනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 6. Chú giải Apadāna của trưởng lão Padumacchadaniya නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිකං ආයස්මතො පදුමච්ඡදනියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතපුඤ්ඤසම්භාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො රතනත්තයෙ පසන්නො පරිනිබ්බුතස්ස විපස්සිස්ස භගවතො චිතකං පදුමපුප්ඵෙහි පූජෙසි. සො තෙනෙව [Pg.72] චිත්තප්පසාදෙන යාවතායුකං ඨත්වා තතො සුගතීසුයෙව සංසරන්තො දිබ්බසම්පත්තිං මනුස්සසම්පත්තිඤ්චාති ද්වෙ සම්පත්තියො අනෙකක්ඛත්තුං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං අම්හාකං සම්මාසම්බුද්ධකාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා සාසනෙ පබ්බජිතො ඝටෙන්තො වායමන්තො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. තස්ස රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානාදීසු තත්ථ තත්ථ විහරන්තස්ස විහාරො පදුමපුප්ඵෙහි ඡාදීයති, තෙන සො පදුමච්ඡදනියත්ථෙරොති පාකටො. Câu chuyện bắt đầu bằng ‘Nibbute lokanāthamhi’ là Apadāna của trưởng lão Padumacchadaniya. Vị này cũng vậy, đã tạo phước báu nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó, đã tích lũy các công đức là nhân duyên cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, đã sanh vào một gia đình, đạt đến tuổi trưởng thành, có lòng tịnh tín nơi Tam Bảo, đã cúng dường giàn hỏa thiêu của đức Thế Tôn Vipassī đã nhập Niết-bàn bằng hoa sen. Vị ấy, với tâm tịnh tín ấy, đã sống cho đến hết tuổi thọ, từ đó (mệnh chung), luân hồi chỉ trong các cõi lành, đã hưởng thụ hai loại tài sản là tài sản cõi trời và tài sản cõi người nhiều lần, vào thời của đức Chánh Đẳng Giác của chúng ta, đã sanh vào một gia đình, đạt đến tuổi trưởng thành, tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia trong giáo pháp, nỗ lực, tinh tấn, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. Khi vị ấy đang trú ngụ ở những nơi như chỗ ở ban đêm, chỗ ở ban ngày, v.v..., trú xứ (của vị ấy) được che bởi hoa sen, do đó vị ấy được biết đến là trưởng lão Padumacchadaniya. 83. අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිමාහ. තත්ථ නිබ්බුතෙති ඛන්ධපරිනිබ්බානෙන පරිනිබ්බුතෙ සත්ථරි, විපස්සිස්ස සම්මාසම්බුද්ධස්ස සරීරෙ චිතමානියමානෙ චිතකෙ ආරොපිතෙ සුඵුල්ලං පදුමකලාපං අහං ගහෙත්වා චිතකං ආරොපයිං පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසගාථාසු හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථමෙවාති. 83. Nhớ lại tiền nghiệp của mình, do tâm hoan hỷ, làm sáng tỏ câu chuyện tiền thân, vị ấy đã nói câu bắt đầu bằng ‘Nibbute lokanāthamhi’. Trong đó, ‘nibbute’ (có nghĩa là): khi đức Đạo Sư đã nhập Vô Dư Niết-bàn, khi giàn hỏa thiêu được dựng lên cho nhục thân của đức Chánh Đẳng Giác Vipassī, ý nghĩa là: ‘tôi đã lấy một bó hoa sen nở rộ, đặt lên giàn hỏa thiêu, đã cúng dường’. Trong các kệ còn lại, vì phương pháp đã được nói ở dưới, nên ý nghĩa rõ ràng. පදුමච්ඡදනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải Apadāna của trưởng lão Padumacchadaniya đã kết thúc. 7. සයනදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 7. Chú giải Apadāna của trưởng lão Sayanadāyaka සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො සයනදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ අඤ්ඤතරස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා හත්ථිදණ්ඩසුවණ්ණාදීහි සයනත්ථාය මඤ්චං කාරෙත්වා අනග්ඝෙහි විචිත්තත්ථරණෙහි අත්ථරිත්වා භගවන්තං පූජෙසි. සො භගවා තස්සානුකම්පාය පටිග්ගහෙත්වා අනුභවි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දිබ්බමනුස්සසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථු සාසනෙ පසන්නො පබ්බජිත්වා විපස්සනං ආරභිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤනාමෙන සයනදායකත්ථෙරොති පාකටො. Câu chuyện bắt đầu bằng ‘Siddhatthassa bhagavato’ là Apadāna của trưởng lão Sayanadāyaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các quyền năng nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó, đã tích lũy các công đức là nhân duyên cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, đã sanh vào một gia đình nào đó, đạt đến tuổi trưởng thành, tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã cho làm một chiếc giường để nằm bằng ngà voi, vàng, v.v..., đã trải bằng những tấm trải quý giá, tinh xảo và cúng dường đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn ấy, do lòng bi mẫn đối với vị ấy, đã thọ nhận và sử dụng. Vị ấy, do thiện nghiệp ấy, đã hưởng thụ tài sản của cõi trời và cõi người, vào thời đức Phật (chúng ta) xuất hiện, đã sanh vào một gia đình, đạt đến tuổi trưởng thành, hoan hỷ trong giáo pháp của đức Đạo Sư, đã xuất gia, bắt đầu tuệ quán, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. Vị ấy được biết đến là trưởng lão Sayanadāyaka theo tên của công đức đã làm trong quá khứ. 88. සො එකදිවසං අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිමාහ. තං සබ්බං පාළිනයානුසාරෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 88. Một ngày nọ, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, làm sáng tỏ câu chuyện tiền thân, đã nói câu bắt đầu bằng ‘Siddhatthassa bhagavato’. Tất cả những điều đó đều dễ hiểu theo phương pháp của Pāḷi. සයනදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải Apadāna của trưởng lão Sayanadāyaka đã kết thúc. 8. චඞ්කමනදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 8. Chú giải Apadāna của trưởng lão Caṅkamanadāyaka අත්ථදස්සිස්ස [Pg.73] මුනිනොතිආදිකං ආයස්මතො චඞ්කමනදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පායස්මා පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තෙසු තෙසු භවෙසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා උච්චවත්ථුකං සුධාපරිකම්මකතං රජතරාසිසදිසං සොභමානං චඞ්කමං කාරෙත්වා මුත්තදලසදිසං සෙතපුලිනං අත්ථරිත්වා භගවතො අදාසි. පටිග්ගහෙසි භගවා, චඞ්කමං පටිග්ගහෙත්වා ච පන සුඛං කායචිත්තසමාධිං අප්පෙත්වා ‘‘අයං අනාගතෙ ගොතමස්ස භගවතො සාසනෙ සාවකො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු අපරාපරං සංසරන්තො ද්වෙ සම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සද්ධාසම්පන්නො සාසනෙ පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්වා කතපුඤ්ඤනාමෙන චඞ්කමනදායකත්ථෙරොති පාකටො අහොසි. Câu kệ bắt đầu bằng Atthadassissa munino là thiên Apadāna của trưởng lão Caṅkamanadāyaka. Vị trưởng lão này cũng vậy, đã tạo các phước sự nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đó, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Atthadassī, đã sanh ra trong một gia đình, đã đạt đến sự hiểu biết, có đức tin trong sạch nơi đức Đạo Sư, đã cho làm một kinh hành đường có nền móng cao, được làm bằng vôi vữa, rực rỡ giống như một đống bạc, đã cho rải cát trắng giống như những tấm ngọc trai, rồi dâng cúng đến đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã thọ nhận, và sau khi thọ nhận kinh hành đường, Ngài đã nhập vào định của thân và tâm một cách an lạc rồi thọ ký rằng: “Vị này trong tương lai sẽ là một vị Thinh văn trong giáo pháp của đức Thế Tôn Gotama.” Vị ấy do nghiệp phước thiện đó, đã luân hồi liên tục trong cõi trời và cõi người, đã hưởng thụ hai loại tài sản, trong thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh ra trong một gia đình, đã trưởng thành, có đầy đủ đức tin, đã xuất gia trong giáo pháp, không bao lâu đã chứng đắc A-la-hán quả, và đã trở nên nổi danh là trưởng lão Caṅkamanadāyaka theo tên gọi của phước nghiệp đã làm. 93. සො එකදිවසං අත්තනා පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අත්ථදස්සිස්ස මුනිනොතිආදිමාහ. තත්ථ අත්ථදස්සිස්සාති අත්ථං පයොජනං වුද්ධිං විරූළ්හිං නිබ්බානං දක්ඛති පස්සතීති අත්ථදස්සී, අථ වා අත්ථං නිබ්බානං දස්සනසීලො ජානනසීලොති අත්ථදස්සී, තස්ස අත්ථදස්සිස්ස මුනිනො මොනෙන ඤාණෙන සමන්නාගතස්ස භගවතො මනොරමං මනල්ලීනං භාවනීයං මනසි කාතබ්බං චඞ්කමං කාරෙසින්ති සම්බන්ධො. සෙසං වුත්තනයානුසාරෙනෙව සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 93. Một hôm, vị ấy nhớ lại nghiệp phước thiện mình đã làm trong quá khứ, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên Apadāna của tiền thân, đã nói câu kệ bắt đầu bằng Atthadassissa munino. Trong đó, Atthadassissa có nghĩa là: (Vị nào) thấy, nhận biết được lợi ích, mục đích, sự tăng trưởng, sự phát triển, (tức là) Níp-bàn, vị ấy là Atthadassī; hoặc là: (Vị nào) có tánh thấy, có tánh biết được lợi ích, (tức là) Níp-bàn, vị ấy là Atthadassī. (Câu) tassa atthadassissa munino có sự liên kết (như sau): (Tôi) đã cho làm kinh hành đường làm vui thích tâm ý, làm cho tâm lắng đọng, đáng được tu tập, đáng được tác ý cho đức Thế Tôn, bậc Mâu-ni có đầy đủ trí tuệ của bậc Mâu-ni. Phần còn lại nên được hiểu một cách dễ dàng theo phương pháp đã được nói đến. චඞ්කමනදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải Apadāna của trưởng lão Caṅkamanadāyaka đã kết thúc. 9. සුභද්දත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 9. Chú giải Apadāna của trưởng lão Subhadda පදුමුත්තරො ලොකවිදූතිආදිකං ආයස්මතො සුභද්දත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ නිබ්බානාධිගමනත්ථාය පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ විභවසම්පන්නෙ [Pg.74] සද්ධාසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බතො විඤ්ඤුතං පත්වා ඝරබන්ධනෙන බද්ධො රතනත්තයෙ පසන්නො පරිනිබ්බානමඤ්චෙ නිපන්නං පදුමුත්තරං භගවන්තං දිස්වා සන්නිපතිතා දසසහස්සචක්කවාළදෙවතායො ච දිස්වා පසන්නමානසො නිග්ගුණ්ඩිකෙටකනීලකාසොකාසිතාදිඅනෙකෙහි සුගන්ධපුප්ඵෙහි පූජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන යාවතායුකං ඨත්වා තතො චවිත්වා තුසිතාදීසු දිබ්බසම්පත්තියො අනුභවිත්වා තතො මනුස්සෙසු මනුස්සසම්පත්තියො අනුභවිත්වා නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙසු ච සුගන්ධෙහි පුප්ඵෙහි පූජිතො අහොසි. ඉමස්මිං පන බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං විභවසම්පන්නෙ කුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො කාමෙසු ආදීනවං දිස්වාපි යාව බුද්ධස්ස භගවතො පරිනිබ්බානකාලො තාව අලද්ධබුද්ධදස්සනො භගවතො පරිනිබ්බානමඤ්චෙ නිපන්නකාලෙයෙව පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණි. පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤනාමෙන සුභද්දොති පාකටො අහොසි. Câu kệ bắt đầu bằng Padumuttaro lokavidū là thiên Apadāna của trưởng lão Subhadda. Vị này cũng vậy, đã tạo các phước sự nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đó, đã tích lũy các phước báu vì mục đích chứng ngộ Níp-bàn, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, đã sanh ra trong một gia đình giàu có, có đầy đủ đức tin, đã đạt đến sự hiểu biết, bị ràng buộc bởi đời sống gia đình, có đức tin trong sạch nơi Tam Bảo, đã nhìn thấy đức Thế Tôn Padumuttara đang nằm trên giường Bát-níp-bàn, và đã nhìn thấy các vị chư thiên từ mười ngàn thế giới hội tụ lại, với tâm ý trong sạch, đã cúng dường bằng nhiều loại hoa thơm như hoa nigguṇḍi, keṭaka, nīla, asoka, asita. Vị ấy do nghiệp phước thiện đó, đã sống cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung từ đó, đã hưởng thụ các tài sản cõi trời ở các nơi như cõi trời Tusita, sau đó đã hưởng thụ các tài sản cõi người ở cõi người, và ở những nơi đã sanh ra, vị ấy đã được cúng dường bằng các loại hoa thơm. Còn trong thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh ra trong một gia đình giàu có, đã đạt đến sự hiểu biết, dù đã thấy sự nguy hại trong các dục, cho đến thời điểm đức Thế Tôn Bát-níp-bàn, vị ấy vẫn chưa được diện kiến đức Phật, ngay vào lúc đức Thế Tôn đang nằm trên giường Bát-níp-bàn, vị ấy đã xuất gia và chứng đắc A-la-hán quả. Vị ấy đã trở nên nổi danh là Subhadda theo tên gọi của phước nghiệp đã làm trong quá khứ. 101. සො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සවසෙන පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො ලොකවිදූතිආදිමාහ. තං උත්තානත්ථමෙව. සුණාථ මම භාසතො…පෙ… නිබ්බායිස්සතිනාසවොති ඉදං පරිනිබ්බානමඤ්චෙ නිපන්නොව පදුමුත්තරො භගවා බ්‍යාකාසි. 101. Vị ấy, nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, do tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên Apadāna của tiền thân, đã nói câu kệ bắt đầu bằng Padumuttaro lokavidū. Điều đó có ý nghĩa rõ ràng. (Câu) Suṇātha mama bhāsato…pe… nibbāyissatināsavo, điều này đã được đức Thế Tôn Padumuttara thọ ký ngay khi đang nằm trên giường Bát-níp-bàn. පඤ්චමභාණවාරවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải Phẩm thứ năm đã kết thúc. 115. සො අත්තනො පටිපත්තිං දස්සෙන්තො පුබ්බකම්මෙන සංයුත්තොතිආදිමාහ. එකග්ගොති එකග්ගචිත්තො. සුසමාහිතොති සුට්ඨු සමාහිතො, සන්තකායචිත්තොති අත්ථො. බුද්ධස්ස ඔරසො පුත්තොති බුද්ධස්ස උරසා හදයෙන නිග්ගතඔවාදානුසාසනිං සුත්වා පත්තඅරහත්තඵලොති අත්ථො. ධම්මජොම්හි සුනිම්මිතොති ධම්මතො කම්මට්ඨානධම්මතො ජාතො අරියාය ජාතියා සුනිම්මිතො සුට්ඨු නිප්ඵාදිතසබ්බකිච්චො අම්හි භවාමීති අත්ථො. 115. Vị ấy, để trình bày về sự thực hành của mình, đã nói câu kệ bắt đầu bằng pubbakammena saṃyutto. Ekaggo là nhất tâm. Susamāhito là được định tĩnh tốt đẹp, nghĩa là có thân và tâm an tịnh. Buddhassa oraso putto nghĩa là người con đã chứng đắc A-la-hán quả sau khi nghe lời giáo huấn và chỉ dạy phát xuất từ trái tim, từ tấm lòng của đức Phật. Dhammajomhi sunimmito nghĩa là tôi là người sanh ra từ Pháp, từ Pháp của đề mục thiền, với sự sanh của bậc Thánh, được tạo tác tốt đẹp, đã hoàn thành tốt đẹp tất cả các phận sự. 116. ධම්මරාජං උපගම්මාති ධම්මෙන සබ්බසත්තානං රාජානං ඉස්සරභූතං භගවන්තං උපගන්ත්වා සමීපං ගන්ත්වාති අත්ථො. අපුච්ඡිං පඤ්හමුත්තමන්ති උත්තමං ඛන්ධායතනධාතුසච්චසමුප්පාදාදිපටිසංයුත්තං පඤ්හං අපුච්ඡින්ති අත්ථො. කථයන්තො ච මෙ පඤ්හන්ති එසො අම්හාකං භගවා මෙ මය්හං පඤ්හං කථයන්තො බ්‍යාකරොන්තො. ධම්මසොතං උපානයීති අනුපාදිසෙසනිබ්බානධාතුසඞ්ඛාතං ධම්මසොතං ධම්මපවාහං උපානයි පාවිසීති අත්ථො. 116. Dhammarājaṃ upagamma nghĩa là đã đi đến gần đức Thế Tôn, bậc vua của tất cả chúng sanh bằng Pháp, bậc chúa tể. Apucchiṃ pañhamuttamaṃ nghĩa là đã hỏi câu hỏi tối thượng liên quan đến uẩn, xứ, giới, đế, duyên khởi, v.v. Kathayanto ca me pañhaṃ (nghĩa là) đức Thế Tôn của chúng ta, trong khi đang nói, đang giải đáp câu hỏi của tôi. Dhammasotaṃ upānayī nghĩa là đã đi vào, đã nhập vào dòng Pháp, dòng chảy của Pháp được gọi là vô dư y Níp-bàn giới. 118. ජලජුත්තමනායකොති [Pg.75] පදුමුත්තරනාමකො ම-කාරස්ස ය-කාරං කත්වා කතවොහාරො. නිබ්බායි අනුපාදානොති උපාදානෙ පඤ්චක්ඛන්ධෙ අග්ගහෙත්වා නිබ්බායි න පඤ්ඤායි අදස්සනං අගමාසි, මනුස්සලොකාදීසු කත්ථචිපි අපතිට්ඨිතොති අත්ථො. දීපොව තෙලසඞ්ඛයාති වට්ටිතෙලානං සඞ්ඛයා අභාවා පදීපො ඉව නිබ්බායීති සම්බන්ධො. 118. Jalajuttamanāyako là cách gọi tên Padumuttara bằng cách đổi mẫu tự 'ma' thành mẫu tự 'ya'. Nibbāyi anupādāno nghĩa là đã tịch diệt, không còn được nhận biết, đã đi đến chỗ không thể thấy được do không còn chấp thủ năm uẩn là đối tượng của thủ; nghĩa là không còn tái lập ở bất cứ nơi nào trong cõi người, v.v. Dīpova telasaṅkhayā có sự liên kết là đã tịch diệt như ngọn đèn (tắt) do sự cạn kiệt dầu. 119. සත්තයොජනිකං ආසීති තස්ස පරිනිබ්බුතස්ස පදුමුත්තරස්ස භගවතො රතනමයං ථූපං සත්තයොජනුබ්බෙධං ආසි අහොසීති අත්ථො. ධජං තත්ථ අපූජෙසින්ති තත්ථ තස්මිං චෙතියෙ සබ්බභද්දං සබ්බතො භද්දං සබ්බසො මනොරමං ධජං පූජෙසින්ති අත්ථො. 119. Sattayojanikaṃ āsi nghĩa là bảo tháp bằng châu báu của đức Thế Tôn Padumuttara, vị đã Bát-níp-bàn, đã cao bảy do-tuần. Dhajaṃ tattha apūjesiṃ nghĩa là (tôi) đã cúng dường một lá cờ tốt lành về mọi mặt, tốt đẹp từ mọi phía, hoàn toàn làm vui thích tâm ý tại nơi ấy, tại bảo tháp ấy. 120. කස්සපස්ස ච බුද්ධස්සාති පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලතො පට්ඨාය ආගතස්ස දෙවමනුස්සෙසු සංසරතො මෙ මය්හං ඔරසො පුත්තො තිස්සො නාම කස්සපස්ස සම්මාසම්බුද්ධස්ස අග්ගසාවකො ජිනසාසනෙ බුද්ධසාසනෙ දායාදො ආසි අහොසීති සම්බන්ධො. 120. (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Kassapassa ca buddhassāti’ (có nghĩa là): Kể từ thời của đức Thế Tôn Padumuttara, trong khi đang luân hồi ở các cõi trời và cõi người, vị Tissa, người con ruột của tôi, đã là vị Thượng thủ Thinh văn của đức Chánh Đẳng Giác Kassapa, là người thừa tự ở trong giáo pháp của đấng Chiến Thắng, tức là giáo pháp của đức Phật. Đây là sự liên kết (của các từ). 121. තස්ස හීනෙන මනසාති තස්ස මම පුත්තස්ස තිස්සස්ස අග්ගසාවකස්ස හීනෙන ලාමකෙන මනසා චිත්තෙන අභද්දකං අසුන්දරං අයුත්තකං ‘‘අන්තකො පච්ඡිමො’’ති වාචං වචනං අභාසිං කථෙසින්ති අත්ථො. තෙන කම්මවිපාකෙනාති තෙන අරහන්තභක්ඛානසඞ්ඛාතස්ස අකුසලකම්මස්ස විපාකෙන. පච්ඡිමෙ අද්දසං ජිනන්ති පච්ඡිමෙ පරියොසානෙ පරිනිබ්බානකාලෙ මල්ලානං උපවත්තනෙ සාලවනෙ පරිනිබ්බානමඤ්චෙ නිපන්නං ජිනං ජිතසබ්බමාරං අම්හාකං ගොතමසම්මාසම්බුද්ධං අද්දසං අහන්ති අත්ථො. ‘‘පච්ඡා මෙ ආසි භද්දක’’න්තිපි පාඨො. තස්ස පච්ඡා තස්ස භගවතො අවසානකාලෙ නිබ්බානාසන්නකාලෙ මෙ මය්හං භද්දකං සුන්දරං චතුසච්චපටිවිජ්ඣනං ආසි අහොසීති අත්ථො. 121. (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Tassa hīnena manasā’ có nghĩa là: Đối với vị Thượng thủ Thinh văn Tissa, người con của tôi, với tâm trí thấp hèn, xấu xa, tôi đã nói lời lẽ không tốt đẹp, không hay, không thích hợp rằng: “Là người cuối cùng, là người sau rốt.” (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Tena kammavipākena’ (có nghĩa là): Do quả báo của nghiệp bất thiện được gọi là sự vu khống bậc A-la-hán ấy. (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Pacchime addasaṃ jinaṃ’ có nghĩa là: Vào lúc cuối cùng, vào thời điểm Bát-Niết-bàn, tôi đã nhìn thấy đấng Chiến Thắng, đấng đã chiến thắng tất cả Ma vương, đức Chánh Đẳng Giác Gotama của chúng ta, đang nằm trên giường Bát-Niết-bàn tại rừng cây sāla ở Upavattana của dòng họ Mallā. Cũng có dị bản là: ‘Pacchā me āsi bhaddakaṃ.’ Câu ấy có nghĩa là: Về sau, vào lúc cuối cùng của đức Thế Tôn ấy, vào thời điểm gần kề Niết-bàn, sự tốt đẹp, sự hay lành là sự thấu triệt Tứ Thánh Đế đã đến với tôi. 122. පබ්බාජෙසි මහාවීරොති මහාවීරියො සබ්බසත්තහිතො කරුණායුත්තො ජිතමාරො මුනි මල්ලානං උපවත්තනෙ සාලවනෙ පච්ඡිමෙ සයනෙ පරිනිබ්බානමඤ්චෙ සයිතොව මං පබ්බාජෙසීති සම්බන්ධො. 122. (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Pabbājesi mahāvīro’ (có nghĩa là): Bậc Đại Hùng, bậc có đại tinh tấn, người mưu cầu lợi ích cho tất cả chúng sanh, người hợp thành với lòng bi mẫn, bậc đã chiến thắng Ma vương, bậc Mâu-ni, trong khi đang nằm trên giường Bát-Niết-bàn, chiếc giường cuối cùng, tại rừng cây sāla ở Upavattana của dòng họ Mallā, đã cho tôi được xuất gia. Đây là sự liên kết (của các từ). 123. අජ්ජෙව [Pg.76] දානි පබ්බජ්ජාති අජ්ජ එව භගවතො පරිනිබ්බානදිවසෙයෙව මම පබ්බජ්ජා, තථා අජ්ජ එව උපසම්පදා, අජ්ජ එව ද්විපදුත්තමස්ස සම්මුඛා පරිනිබ්බානං අහොසීති සම්බන්ධො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 123. (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Ajjeva dāni pabbajjā’ (có nghĩa là): Ngay hôm nay, chính vào ngày Bát-Niết-bàn của đức Thế Tôn, là sự xuất gia của tôi; tương tự, ngay hôm nay là lễ Cụ túc giới; ngay hôm nay, sự Bát-Niết-bàn (của tôi) đã diễn ra trước sự hiện diện của bậc Tối Thượng giữa các loài hai chân. Đây là sự liên kết (của các từ). Phần còn lại thì dễ hiểu. සුභද්දත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần Chú giải về Thánh nhân ký sự của trưởng lão Subhadda đã kết thúc. 10. චුන්දත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 10. Phần Chú giải về Thánh nhân ký sự của trưởng lão Cunda සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො චුන්දත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතපුඤ්ඤසම්භාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ විභවසම්පන්නෙ කුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථරි පසීදිත්වා සත්තරතනමයං සුවණ්ණග්ඝියං කාරෙත්වා සුමනපුප්ඵෙහි ඡාදෙත්වා භගවන්තං පූජෙසි. තානි පුප්ඵානි ආකාසං සමුග්ගන්ත්වා විතානාකාරෙන අට්ඨංසු. අථ නං භගවා ‘‘අනාගතෙ ගොතමස්ස නාම භගවතො සාසනෙ චුන්දො නාම සාවකො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන තතො චුතො දෙවලොකෙ උපපන්නො කමෙන ඡසු කාමාවචරදෙවෙසු සුඛං අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු චක්කවත්තිආදිසම්පත්තියො ච අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ රූපසාරියා පුත්තො සාරිපුත්තත්ථෙරස්ස කනිට්ඨො හුත්වා නිබ්බත්ති. තස්ස විඤ්ඤුතං පත්තස්ස ආරොහපරිණාහරූපවයානං සුන්දරතාය සකාරස්ස චකාරං කත්වා චුන්දොති නාමං කරිංසු. සො වයප්පත්තො ඝරාවාසෙ ආදීනවං පබ්බජ්ජාය ච ආනිසංසං දිස්වා භාතුත්ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Siddhatthassa bhagavato’ là Thánh nhân ký sự của trưởng lão Cunda. Vị này cũng đã tích lũy các nền tảng phước báu nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã vun bồi các phước báu là điều kiện hỗ trợ cho sự giải thoát. Vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình giàu có, khi đến tuổi trưởng thành đã có đức tin nơi bậc Đạo Sư, đã cho làm một bình nước bằng vàng được làm bằng bảy loại báu vật, đã che phủ bằng những bông hoa lài và đã cúng dường đến đức Thế Tôn. Những bông hoa ấy đã bay vút lên không trung và đã đứng lại theo hình dạng của một chiếc lọng. Khi ấy, đức Thế Tôn đã thọ ký cho vị ấy rằng: “Trong tương lai, ở trong giáo pháp của đức Thế Tôn tên là Gotama, vị này sẽ là một vị Thinh văn tên là Cunda.” Do nghiệp phước ấy, sau khi mệnh chung từ nơi ấy, vị ấy đã sanh vào cõi trời, tuần tự hưởng thụ sự an lạc ở sáu cõi trời Dục giới, và ở cõi người đã hưởng thụ các tài sản của bậc Chuyển luân vương v.v... Vào thời đức Phật hiện tại, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn, là con trai của bà Rūpasārī, là em trai của trưởng lão Sāriputta. Khi vị ấy đến tuổi trưởng thành, do sự tốt đẹp của chiều cao, vóc dáng, dung sắc, và tuổi tác, người ta đã đổi mẫu tự ‘sa’ thành mẫu tự ‘ca’ và đã đặt tên là Cunda. Khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy đã nhận thấy sự nguy hiểm trong đời sống tại gia và lợi ích của sự xuất gia, đã xuất gia nơi vị trưởng lão là anh trai của mình, đã phát triển tuệ quán, và không bao lâu đã chứng đắc quả vị A-la-hán. 125. සො පත්තඅරහත්තඵලො එකදිවසං අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව. අග්ඝියන්තිආදයොපි උත්තානත්ථායෙව. 125. Vị ấy, sau khi đã chứng đắc quả vị A-la-hán, vào một ngày nọ đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, đã khởi sanh niềm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về Thánh nhân ký sự của tiền thân đã nói (những câu kệ) bắt đầu bằng ‘Siddhatthassa bhagavato.’ Ý nghĩa của câu ấy đã được nói ở phần dưới. Các (câu kệ) bắt đầu bằng ‘Agghiyaṃ’ cũng có ý nghĩa rõ ràng. 128. විතිණ්ණකඞ්ඛො සම්බුද්ධොති විසෙසෙන මග්ගාධිගමෙන විචිකිච්ඡාය ඛෙපිතත්තා විතිණ්ණකඞ්ඛො අසංසයො සම්බුද්ධො. තිණ්ණොඝෙහි පුරක්ඛතොති කාමොඝාදීනං චතුන්නං ඔඝානං තිණ්ණත්තා අතික්කන්තත්තා ඔඝතිණ්ණෙහි [Pg.77] ඛීණාසවෙහි පුරක්ඛතො පරිවාරිතොති අත්ථො. බ්‍යාකරණගාථා උත්තානත්ථායෙව. 128. (Câu kệ) ‘Vitiṇṇakaṅkho sambuddho’ (có nghĩa là): Do đã đoạn trừ được hoài nghi thông qua sự chứng đắc Đạo một cách đặc biệt, nên (Ngài là) bậc đã vượt qua hoài nghi, không còn do dự, là bậc Chánh Đẳng Giác. (Câu kệ) ‘Tiṇṇoghehi purakkhato’ có nghĩa là: Được hộ tống, được vây quanh bởi các bậc đã lậu tận, những vị đã vượt qua, đã đi qua bốn loại bộc lưu là dục bộc lưu v.v... Các câu kệ thọ ký có ý nghĩa rõ ràng. 139. උපට්ඨහිං මහාවීරන්ති උත්තමත්ථස්ස නිබ්බානස්ස පත්තියා පාපුණනත්ථාය කප්පසතසහස්සාධිකෙසු චතුරාසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙසු කප්පෙසු පාරමියො පූරෙන්තෙන කතවීරියත්තා මහාවීරං බුද්ධං උපට්ඨහිං උපට්ඨානං අකාසින්ති අත්ථො. අඤ්ඤෙ ච පෙසලෙ බහූති න කෙවලමෙව බුද්ධං උපට්ඨහිං, පෙසලෙ පියසීලෙ සීලවන්තෙ අඤ්ඤෙ ච බහුඅග්ගප්පත්තෙ සාවකෙ, මෙ මය්හං භාතරං සාරිපුත්තත්ථෙරඤ්ච උපට්ඨහින්ති සම්බන්ධො. 139. (Câu kệ) ‘Upaṭṭhahiṃ mahāvīraṃ’ có nghĩa là: Tôi đã hầu hạ, đã thực hiện việc phục vụ đức Phật, bậc Đại Hùng, do Ngài là bậc có tinh tấn đã được thực hành bởi việc viên mãn các pháp Ba-la-mật trong bốn a-tăng-kỳ và hơn một trăm ngàn đại kiếp, vì mục đích thành tựu, vì mục đích chứng đắc mục tiêu tối thượng là Niết-bàn. (Câu kệ) ‘Aññe ca pesale bahū’ (có nghĩa là): Tôi đã hầu hạ không chỉ riêng đức Phật, mà còn hầu hạ nhiều vị Thinh văn khác đã đạt đến địa vị cao nhất, những vị có giới hạnh, những vị có giới hạnh đáng mến, và cả trưởng lão Sāriputta, anh trai của tôi. Đây là sự liên kết (của các từ). 140. භාතරං මෙ උපට්ඨහිත්වාති මය්හං භාතරං උපට්ඨහිත්වා වත්තපටිවත්තං කත්වා තස්ස පරිනිබ්බුතකාලෙ භගවතො පඨමං පරිනිබ්බුතත්තා තස්ස ධාතුයො ගහෙත්වා පත්තම්හි ඔකිරිත්වා ලොකජෙට්ඨස්ස නරානං ආසභස්ස බුද්ධස්ස උපනාමෙසිං අදාසින්ති අත්ථො. 140. (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Bhātaraṃ me upaṭṭhahitvā’ có nghĩa là: Sau khi đã hầu hạ anh trai của tôi, đã làm các phận sự lớn nhỏ, vào lúc vị ấy Bát-Niết-bàn, do vị ấy đã Bát-Niết-bàn trước đức Thế Tôn, tôi đã lấy xá-lợi của vị ấy, đã đặt vào trong bình bát, và đã dâng lên, đã trao cho đức Phật, bậc Trưởng Thượng của thế gian, bậc Ngưu Vương giữa các loài người. 141. උභො හත්ථෙහි පග්ගය්හාති තං මහා දින්නං ධාතුං සො භගවා අත්තනො උභොහි හත්ථෙහි පකාරෙන ගහෙත්වා තං ධාතුං සංසුට්ඨු දස්සයන්තො අග්ගසාවකං සාරිපුත්තත්ථෙරං කිත්තයි පකාසෙසීති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 141. (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Ubho hatthehi paggayha’ có nghĩa là: Đức Thế Tôn ấy đã cầm lấy xá-lợi do tôi dâng cúng bằng cả hai tay của Ngài một cách trang trọng, và trong khi chỉ bày xá-lợi ấy một cách tốt đẹp, Ngài đã tán dương, đã tuyên dương vị Thượng thủ Thinh văn, trưởng lão Sāriputta. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. චුන්දත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần Chú giải về Thánh nhân ký sự của trưởng lão Cunda đã kết thúc. පඤ්චමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần Chú giải về Phẩm thứ Năm đã kết thúc. 6. බීජනිවග්ගො 6. Phẩm Bījani (Phẩm Cây Quạt) 1. විධූපනදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 1. Phần Chú giải về Thánh nhân ký sự của trưởng lão Vidhūpanadāyaka (Vị Thí Chủ Cây Quạt) පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිකං ආයස්මතො විධූපනදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු පූරිතපුඤ්ඤසම්භාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො විභවසම්පන්නො සද්ධාජාතො භගවති පසන්නො ගිම්හකාලෙ සුවණ්ණරජතමුත්තාමණිමයං බීජනිං කාරෙත්වා භගවතො අදාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච සංසරන්තො [Pg.78] ද්වෙ සම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්ස අම්හාකං සම්මාසම්බුද්ධස්ස උප්පන්නකාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො ඝරබන්ධනෙන බන්ධිත්වා ඝරාවාසෙ ආදීනවං දිස්වා පබ්බජ්ජාය ච ආනිසංසං දිස්වා සද්ධාසම්පන්නො සාසනෙ පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. Câu chuyện bắt đầu bằng 'Padumuttarabuddhassa' là thiên A-hàm của trưởng lão Vidhūpanadāyaka. Vị này cũng vậy, đã tích lũy đầy đủ các phước báu nơi các bậc Tối Thắng trong quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã vun bồi các công đức là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của Đức Thế Tôn Padumuttara, đã sanh vào một gia đình, đã đạt đến sự hiểu biết, có đầy đủ tài sản, đã phát sanh đức tin, có lòng tịnh tín nơi Đức Thế Tôn. Vào mùa nóng, đã cho làm một cây quạt bằng vàng, bạc, ngọc trai, và ngọc ma-ni, và đã dâng cúng đến Đức Thế Tôn. Vị ấy, do nghiệp phước thiện đó, trong khi luân hồi ở cõi trời và cõi người, đã hưởng thụ hai loại tài sản, vào thời xuất hiện của Đức Chánh Đẳng Giác của chúng ta, đã sanh vào một gia đình. Bị trói buộc bởi sự ràng buộc của gia đình, đã thấy được sự nguy hại trong đời sống tại gia, và đã thấy được lợi ích của việc xuất gia, có đức tin đầy đủ, đã xuất gia trong giáo pháp, đã phát triển tuệ quán, và không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. 1. සො ‘‘කෙන මයා පුඤ්ඤකම්මෙන අයං ලොකුත්තරසම්පත්ති ලද්ධා’’ති අත්තනො පුබ්බකම්මං අනුස්සරන්තො තං පච්චක්ඛතො ඤත්වා පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව. බීජනිකා මයා දින්නාති විසෙසෙන සන්තාපයන්තානං සත්තානං සන්තාපං නිබ්බාපෙන්ති සීතලං වාතං ජනෙතීති බීජනී, බීජනීයෙව බීජනිකා, සා සත්තරතනමයා විජ්ජොතමානා බීජනිකා මයා කාරාපෙත්වා දින්නාති අත්ථො. 1. Vị ấy, trong khi tưởng nhớ lại tiền nghiệp của mình rằng: 'Do nghiệp phước thiện nào mà tài sản siêu thế này đã được ta chứng đắc?', đã biết rõ điều ấy, trong khi tuyên thuyết về thiên A-hàm kể lại tiền sử của mình, đã nói câu bắt đầu bằng 'Padumuttarabuddhassa'. Câu ấy có ý nghĩa đã được nói ở dưới. Trong câu 'Bījanikā mayā dinnā' (cây quạt đã được ta dâng cúng), vật làm dập tắt sự nóng bức của các chúng sanh đang bị thiêu đốt một cách đặc biệt và làm phát sanh làn gió mát mẻ, vì thế được gọi là 'bījanī' (quạt). 'Bījanikā' chính là 'bījanī'. Ý nghĩa là: 'Cây quạt ấy, được làm bằng bảy loại báu vật, đang tỏa sáng, đã được ta cho làm và dâng cúng'. විධූපනදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên A-hàm của trưởng lão Vidhūpanadāyaka đã kết thúc. 2. සතරංසිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 2. Phần giải về thiên A-hàm của trưởng lão Sataraṃsi උච්චියං සෙලමාරුය්හාතිආදිකං ආයස්මතො සතරංසිත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සක්කටබ්‍යාකරණෙ වෙදත්තයෙ ච පාරඞ්ගතො ඝරාවාසං පහාය අරඤ්ඤං පවිසිත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තෙ වාසං කප්පෙසි. තස්මිං සමයෙ පදුමුත්තරො භගවා විවෙකකාමතාය උච්චං එකං පබ්බතං ආරුය්හ ජලිතග්ගික්ඛන්තො විය නිසීදි. තං තථානිසින්නං භගවන්තං දිස්වා තාපසො සොමනස්සජාතො අඤ්ජලිං පග්ගය්හ අනෙකෙහි කාරණෙහි ථොමෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන තතො චුතො ඡසු කාමාවචරදෙවෙසු දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා තතො මනුස්සලොකෙ සතරංසී නාම චක්කවත්තී රාජා හුත්වා නිබ්බත්ති. තම්පි සම්පත්තිං අනෙකක්ඛත්තුං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො පුබ්බපුඤ්ඤසම්භාරවසෙන ඤාණස්ස පරිපක්කත්තා සත්තවස්සිකොව පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණි. Câu chuyện bắt đầu bằng 'Ucciyaṃ selamāruyha' là thiên A-hàm của trưởng lão Sataraṃsi. Vị này cũng vậy, đã tạo căn lành nơi các vị Phật trong quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã vun bồi các công đức là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của Đức Thế Tôn Padumuttara, đã sanh vào dòng dõi Bà-la-môn, đã đạt đến sự hiểu biết, đã thông suốt văn phạm tiếng Sanskrit và ba tập Vệ-đà. Đã từ bỏ đời sống tại gia, đi vào rừng, đã xuất gia theo lối sống của vị ẩn sĩ, và đã an trú tại Hy-mã-lạp sơn. Vào lúc ấy, Đức Thế Tôn Padumuttara, do mong muốn sự vắng lặng, đã leo lên một ngọn núi cao, và ngự tọa như một khối lửa đang cháy sáng. Khi thấy Đức Thế Tôn đang ngự tọa như vậy, vị ẩn sĩ ấy phát sanh hỷ lạc, đã chắp tay, và đã tán thán bằng nhiều lý do. Vị ấy, do nghiệp phước thiện đó, sau khi mệnh chung từ nơi ấy, đã hưởng thụ tài sản cõi trời ở sáu cõi trời Dục giới, sau đó đã sanh làm vị vua Chuyển luân tên là Sataraṃsī ở cõi người. Đã hưởng thụ tài sản ấy nhiều lần, vào thời Đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia đình. Do năng lực của các phước báu đã tích lũy trong quá khứ và do trí tuệ đã chín muồi, đã xuất gia khi mới bảy tuổi và đã chứng đắc A-la-hán quả. 8-9. සො [Pg.79] ‘‘අහං කෙන කම්මෙන සත්තවස්සිකොව සන්තිපදං අනුප්පත්තොස්මී’’ති සරමානො පුබ්බකම්මං ඤාණෙන පච්චක්ඛතො දිස්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං උදානවසෙන පකාසෙන්තො උච්චියං සෙලමාරුය්හාතිආදිමාහ. තත්ථ උච්චියන්ති උච්චං සෙලමයං පබ්බතං ආරුය්හ නිසීදි පදුමුත්තරොති සම්බන්ධො. පබ්බතස්සාවිදූරම්හීති භගවතො නිසින්නස්ස පබ්බතස්ස ආසන්නට්ඨානෙති අත්ථො. බ්‍රාහ්මණො මන්තපාරගූති මන්තසඞ්ඛාතස්ස වෙදත්තයස්ස පාරං පරියොසානං කොටිං ගතො එකො බ්‍රාහ්මණොති අත්ථො, අඤ්ඤං විය අත්තානං නිද්දිසති අයං මන්තපාරගූති. උපවිට්ඨං මහාවීරන්ති තස්මිං පබ්බතෙ නිසින්නං වීරවන්තං ජිනං, කිං විසිට්ඨං? දෙවදෙවං සකලඡකාමාවචරබ්‍රහ්මදෙවානං අතිදෙවං නරාසභං නරානං ආසතං සෙට්ඨං ලොකනායකං සකලසත්තලොකං නයන්තං නිබ්බානං පාපෙන්තං අහං අඤ්ජලිං දසනඛසමොධානඤ්ජලිපුටං සිරසි මුද්ධනි පග්ගහෙත්වාන පතිට්ඨපෙත්වා සන්ථවිං සුට්ඨුං ථොමෙසින්ති සම්බන්ධො. Vị ấy, trong khi nhớ lại rằng: 'Do nghiệp nào mà ta đã chứng đắc trạng thái tịch tịnh khi mới bảy tuổi?', đã thấy rõ tiền nghiệp bằng trí tuệ, đã phát sanh hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về thiên A-hàm kể lại tiền sử của mình dưới dạng lời cảm hứng, đã nói câu bắt đầu bằng 'ucciyaṃ selamāruyha'. Ở đây, câu 'ucciyaṃ' có liên hệ là: 'Đức Padumuttara đã leo lên ngọn núi cao bằng đá và ngự tọa'. Câu 'Pabbatassāvidūramhi' có nghĩa là: 'ở một nơi gần ngọn núi mà Đức Thế Tôn đang ngự tọa'. Câu 'Brāhmaṇo mantapāragū' có nghĩa là: 'một vị Bà-la-môn đã đi đến bờ bên kia, tức là sự kết thúc, đỉnh cao của ba tập Vệ-đà được gọi là 'manta''. Vị ấy chỉ về bản thân mình như một người khác khi nói 'vị thông suốt thần chú này'. Câu 'Upaviṭṭhaṃ mahāvīraṃ' có nghĩa là 'bậc Đại Hùng, bậc Chiến Thắng đang ngự tọa trên ngọn núi ấy'. Có đặc điểm gì? 'Vị trời của các vị trời', vị trời vượt trên tất cả các vị trời ở sáu cõi Dục giới và các vị trời Phạm thiên. 'Bậc Ngưu vương trong loài người', bậc tối thượng trong loài người. 'Bậc Lãnh đạo thế gian', vị dẫn dắt toàn thể thế gian chúng sanh, đưa họ đến Niết-bàn. Liên hệ là: 'Ta, sau khi nâng lên và đặt lên đầu, lên đỉnh đầu, hai bàn tay chắp lại thành hình búp sen với mười đầu ngón tay chạm nhau, đã tán thán, đã ca ngợi một cách tốt đẹp'. 12. අභාසථාති ‘‘යෙනායං අඤ්ජලී දින්නො…පෙ… අරහා සො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 12. Câu 'Abhāsatha' (Ngài đã nói) có nghĩa là Ngài đã thọ ký rằng: 'Do việc chắp tay này đã được thực hiện... (vân vân)... vị ấy sẽ trở thành bậc A-la-hán'. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. සතරංසිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên A-hàm của trưởng lão Sataraṃsi đã kết thúc. 3. සයනදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 3. Phần giải về thiên A-hàm của trưởng lão Sayanadāyaka පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිකං ආයස්මතො සයනදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා සුඛමනුභවන්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සත්ථරි පසන්නො දන්තසුවණ්ණරජතමුත්තමණිමයං මහාරහං මඤ්චං කාරාපෙත්වා චීනපට්ටකම්බලාදීනි අත්ථරිත්වා සයනත්ථාය භගවතො අදාසි. භගවා තස්ස අනුග්ගහං කරොන්තො තත්ථ සයි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො තදනුරූපං ආකාසගමනසුඛසෙය්‍යාදිසුඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පාපුණිත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො පබ්බජිත්වා විපස්සන්තො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. Câu chuyện bắt đầu bằng 'Padumuttarabuddhassa' là thiên A-hàm của trưởng lão Sayanadāyaka. Vị này cũng vậy, đã tạo căn lành nơi các vị Phật trong quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã vun bồi các công đức là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của Đức Thế Tôn Padumuttara, đã sanh vào một gia đình, đã đạt đến sự hiểu biết. Sau khi thiết lập đời sống tại gia và hưởng thụ hạnh phúc, đã nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, đã có lòng tịnh tín nơi bậc Đạo Sư, đã cho làm một chiếc giường quý giá bằng ngà, vàng, bạc, ngọc trai, và ngọc ma-ni, đã trải lên đó các loại vải lụa, chăn len, v.v., và đã dâng cúng đến Đức Thế Tôn để Ngài nằm nghỉ. Đức Thế Tôn, để thể hiện lòng bi mẫn đối với vị ấy, đã nằm nghỉ ở đó. Vị ấy, do nghiệp phước thiện đó, trong khi luân hồi ở cõi trời và cõi người, đã hưởng thụ hạnh phúc tương xứng như khả năng đi trên không, giường nằm thoải mái, v.v., vào thời Đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia đình có đầy đủ tài sản, đã đạt đến sự hiểu biết, đã nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, với tâm ý tịnh tín, đã xuất gia, và trong khi thực hành tuệ quán, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. 20. සො [Pg.80] අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව. 20. Vị ấy, trong khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, đã phát sanh hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về thiên A-hàm kể lại tiền sử của mình, đã nói câu bắt đầu bằng 'Padumuttarabuddhassa'. Câu ấy có ý nghĩa đã được nói ở dưới. 21. සුඛෙත්තෙ බීජසම්පදාති යථා තිණකචවරරහිතෙ කද්දමාදිසම්පන්නෙ සුඛෙත්තෙ වුත්තබීජානි සාදුඵලානි නිප්ඵාදෙන්ති, එවමෙව රාගදොසාදිදියඩ්ඪසහස්සකිලෙසසඞ්ඛාතතිණකචවරරහිතෙ සුද්ධසන්තානෙ පුඤ්ඤක්ඛෙත්තෙ වුත්තදානානි අප්පානිපි සමානානි මහප්ඵලානි හොන්තීති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 21. Sukhette bījasampadāti có nghĩa là: Giống như các hạt giống được gieo trong thửa ruộng tốt, không có cỏ rác, đầy đủ bùn non v.v... sẽ trổ ra các quả ngọt; cũng tương tự như thế, các vật thí được gieo trong thửa ruộng phước là tâm tánh thanh tịnh, không có cỏ rác được gọi là một ngàn năm trăm phiền não gồm có tham, sân v.v... dầu là nhỏ nhoi cũng trở thành có quả báu to lớn. Phần còn lại có ý nghĩa dễ hiểu. සයනදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Đã chấm dứt phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Sayanadāyaka. 4. ගන්ධොදකියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 4. Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Gandhodakiya පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිකං ආයස්මතො ගන්ධොදකියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමමුනිවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො පරිනිබ්බුතෙ භගවති නගරවාසිනො බොධිපූජං කුරුමානෙ දිස්වා විචිත්තඝටෙ චන්දනකප්පුරාගරුආදිමිස්සකසුගන්ධොදකෙන පූරෙත්වා බොධිරුක්ඛං අභිසිඤ්චි. තස්මිං ඛණෙ දෙවො මහාධාරාහි පවස්සි. තදා සො අසනිවෙගෙන කාලං කතො. තෙනෙව පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවලොකෙ නිබ්බත්ති, තත්ථෙව ඨිතො ‘‘අහො බුද්ධො, අහො ධම්මො’’තිආදිගාථායො අභාසි. එවං සො දෙවමනුස්සෙසු සම්පත්තියො අනුභවිත්වා සබ්බපරිළාහවිප්පමුත්තො නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ සීතිභාවමුපගතො සුඛිතො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා කම්මට්ඨානං ආරභිත්වා විපස්සන්තො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤෙන ගන්ධොදකියත්ථෙරොති පාකටො අහොසි. Padumuttarabuddhassātiādikaṃ là truyện tiền thân của trưởng lão Gandhodakiya. Vị này cũng đã tạo các quyền năng dưới thời của các bậc Tối Thắng trong quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã sanh vào gia đình vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara. Sau khi đức Thế Tôn nhập Vô Dư Niết-bàn, vị ấy nhìn thấy dân chúng trong thành đang thực hiện việc cúng dường cây Bồ-đề, đã đổ đầy nước thơm được pha trộn với chiên-đàn, long não, trầm hương v.v... vào trong chiếc bình được trang trí và đã tắm gội cây Bồ-đề. Vào khoảnh khắc ấy, trời đã mưa với những hạt lớn. Khi ấy, vị ấy đã mệnh chung do bị sét đánh. Do nghiệp phước ấy, vị ấy đã tái sanh ở cõi trời, trong khi đang ở tại nơi ấy đã nói lên các câu kệ bắt đầu là: “Ôi, đức Phật! Ôi, Giáo Pháp!”. Như vậy, vị ấy đã hưởng thụ các tài sản ở cõi trời và cõi người, đã hoàn toàn thoát khỏi mọi sự nóng nảy phiền muộn, đã đạt đến trạng thái mát mẻ, đã được an lạc ở nơi đã tái sanh. Vào thời đức Phật hiện tại, vị ấy đã sanh vào một gia đình, đã đến tuổi trưởng thành, đã có đức tin nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, đã bắt đầu thực hành đề mục nghiệp xứ, trong khi tu tập minh sát đã không bao lâu chứng đắc quả A-la-hán. Do phước thiện đã làm trong quá khứ, vị ấy đã trở nên nổi tiếng là trưởng lão Gandhodakiya. 25. සො එකදිවසං අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුතරස්සාතිආදිමාහ. තං වුත්තත්ථමෙව. මහාබොධිමහො අහූති මහාබොධිරුක්ඛස්ස පූජා අහොසීති අත්ථො. විචිත්තං ඝටමාදායාති අනෙකෙහි චිත්තකම්මසුවණ්ණකම්මෙහි විචිත්තං සොභමානං ගන්ධොදකපුණ්ණං ඝටං ගහෙත්වාති අත්ථො[Pg.81]. ගන්ධොදකමදාසහන්ති ගන්ධොදකං අදාසිං, අහං ගන්ධොදකෙන අභිසිඤ්චින්ති අත්ථො. 25. Một ngày nọ, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi trình bày về truyện tiền thân đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là padumutarassa. Điều ấy có ý nghĩa đã được nói đến. Mahābodhimaho ahū có nghĩa là: Đã có sự cúng dường cây Đại Bồ-đề. Vicittaṃ ghaṭamādāya có nghĩa là: Sau khi đã lấy chiếc bình xinh đẹp được trang trí bởi nhiều công trình hội họa và công trình bằng vàng, được đổ đầy nước thơm. Gandhodakamadāsahaṃ có nghĩa là: Ta đã dâng cúng nước thơm, ta đã tắm gội bằng nước thơm. 26. න්හානකාලෙ ච බොධියාති බොධියා පූජාකරණසමයෙති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 26. Nhānakāle ca bodhiyā có nghĩa là: Vào lúc thực hiện việc cúng dường cây Bồ-đề. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. ගන්ධොදකියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Đã chấm dứt phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Gandhodakiya. 5. ඔපවය්හත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 5. Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Opavayha පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිකං ආයස්මතො ඔපවය්හත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරජිනාදිච්චෙ ලොකෙ පාතුභූතෙ එකස්මිං විභවසම්පන්නකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය මහද්ධනො මහාභොගො ඝරාවාසං වසමානො සාසනෙ පසන්නො සත්ථරි පසාදබහුමානො ආජානීයෙන සින්ධවෙන පූජං අකාසි, පූජෙත්වා ච පන ‘‘බුද්ධාදීනං සමණානං හත්ථිඅස්සාදයො න කප්පන්ති, කප්පියභණ්ඩං දස්සාමී’’ති චින්තෙත්වා තං අග්ඝාපෙත්වා තදග්ඝනකෙන කහාපණෙන කප්පියං කප්පාසිකකම්බලකොජවාදිකං චීවරං කප්පූරතක්කොලාදිකං භෙසජ්ජපරික්ඛාරඤ්ච අදාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතො දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච හත්ථිඅස්සාදිඅනෙකවාහනසම්පන්නො සුඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සද්ධාසම්පන්නො සාසනෙ පබ්බජිත්වා කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා මග්ගපටිපාටියා අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි, පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤසම්භාරවසෙන ඔපවය්හත්ථෙරොති පාකටො අහොසි. Padumuttarabuddhassātiādikaṃ là truyện tiền thân của trưởng lão Opavayha. Vị này cũng đã tạo các quyền năng dưới thời của các đức Phật trong quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Khi đức Phật Toàn Thắng Padumuttara, bậc mặt trời, xuất hiện ở thế gian, vị ấy đã sanh vào một gia đình giàu có, sau khi trưởng thành đã là người có nhiều tài sản, nhiều của cải, trong khi sống đời tại gia đã có đức tin trong giáo Pháp, có nhiều sự kính trọng và tin tưởng nơi đức Đạo Sư, đã thực hiện việc cúng dường bằng con ngựa thuần chủng giống Sindhava. Và sau khi cúng dường, vị ấy đã suy nghĩ rằng: “Voi, ngựa v.v... là không thích hợp đối với các vị Sa-môn là hàng đệ tử của đức Phật. Ta sẽ dâng cúng vật dụng thích hợp.” Vị ấy đã cho định giá con ngựa ấy và với số tiền kahāpaṇa tương đương với giá trị ấy đã dâng cúng y phục thích hợp gồm có vải bông, vải len, vải bện v.v... và vật dụng thuốc men gồm có long não, trái takkola v.v... Do nghiệp phước ấy, vị ấy đã sống cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung từ nơi ấy đã hưởng thụ sự an lạc, được thành tựu nhiều phương tiện đi lại gồm có voi, ngựa v.v... ở cõi trời và cõi người. Vào thời đức Phật hiện tại, vị ấy đã sanh vào một gia đình, đã đạt đến sự thông thái, đã có đức tin, đã xuất gia trong giáo Pháp, đã thọ nhận đề mục nghiệp xứ, đã phát triển minh sát, đã an trú vào quả A-la-hán theo tuần tự của các đạo. Do năng lực của các thiện sự đã làm trong quá khứ, vị ấy đã trở nên nổi tiếng là trưởng lão Opavayha. 33. සො ‘‘කෙන නු ඛො කාරණෙන ඉදං මයා සන්තිපදං අධිගත’’න්ති උපධාරෙන්තො පුබ්බකම්මං ඤාණෙන පච්චක්ඛතො ඤත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං උදානවසෙන පකාසෙන්තො පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිමාහ. තං වුත්තත්ථමෙව. ආජානීයමදාසහන්ති ආජානීයං උත්තමජාතිසින්ධවං අහං අදාසිං පූජෙසින්ති අත්ථො. 33. Vị ấy trong khi suy xét rằng: “Do nguyên nhân nào mà trạng thái an tịnh này đã được ta chứng ngộ?” đã biết rõ tiền nghiệp một cách trực tiếp bằng trí tuệ, tâm sanh hoan hỷ, trong khi trình bày về truyện tiền thân bằng lời cảm hứng đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là padumuttarabuddhassa. Điều ấy có ý nghĩa đã được nói đến. Ājānīyamadāsahaṃ có nghĩa là: Ta đã dâng cúng, đã cúng dường con ngựa thuần chủng giống Sindhava cao quý. 35. සපත්තභාරොති සස්ස අත්තනො පත්තානි අට්ඨ පරික්ඛාරානි භාරානි යස්ස සො සපත්තභාරො, අට්ඨපරික්ඛාරයුත්තොති අත්ථො. 35. Sapattabhāro có nghĩa là: Vị ấy là người có các gánh nặng là tám vật dụng đã được thành tựu cho bản thân, là người được hợp thành bởi tám vật dụng. 36. ඛමනීයමදාසහන්ති [Pg.82] ඛමනීයයොග්ගං චීවරාදිකප්පියපරික්ඛාරන්ති අත්ථො. 36. Khamanīyamadāsahaṃ có nghĩa là: Vật dụng thích hợp, vật dụng hợp lệ gồm có y phục v.v... 40. චරිමොති පරියොසානො කොටිප්පත්තො භවොති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 40. Carimo có nghĩa là: Kiếp sống cuối cùng, đã đạt đến đỉnh cao. Phần còn lại có ý nghĩa dễ hiểu. ඔපවය්හත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Đã chấm dứt phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Opavayha. 6. සපරිවාරාසනත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 6. Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Saparivārāsana පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිකං ආයස්මතො සපරිවාරාසනත්ථෙරස්ස අපදානං. සොපි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ විභවසම්පන්නෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සද්ධාජාතො සාසනෙ පසන්නො දානඵලං සද්දහන්තො නානග්ගරසභොජනෙන භගවතො පිණ්ඩපාතං අදාසි, දත්වා ච පන භොජනසාලායං භොජනත්ථාය නිසින්නාසනං ජාතිසුමනමල්ලිකාදීහි අලඞ්කරි. භගවා ච භත්තානුමොදනමකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අනෙකවිධං සම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සද්ධො පසන්නො පබ්බජිත්වා න චිරස්සෙව අරහා අහොසි. Padumuttarabuddhassātiādikaṃ là truyện tiền thân của trưởng lão Saparivārāsana. Vị này cũng đã tạo các quyền năng dưới thời của các đức Phật trong quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara đã sanh vào một gia đình giàu có, sau khi trưởng thành đã có đức tin, đã có niềm tin trong giáo Pháp, do tin tưởng vào quả của sự dâng cúng, đã dâng cúng vật thực khất thực với các món ăn có nhiều hương vị cao quý đến đức Thế Tôn. Và sau khi dâng cúng, vị ấy đã trang hoàng chỗ ngồi ở phòng ăn bằng các loại hoa lài, hoa mallikā v.v... Và đức Thế Tôn đã thực hiện việc tùy hỷ công đức về vật thực. Do nghiệp phước ấy, vị ấy trong khi luân hồi ở cõi trời và cõi người đã hưởng thụ nhiều loại tài sản, vào thời đức Phật hiện tại đã sanh vào một gia đình giàu có, sau khi trưởng thành đã có đức tin, có niềm tin, đã xuất gia, và không bao lâu đã là bậc A-la-hán. 43. සො එවං පත්තසන්තිපදො ‘‘කෙන නු ඛො පුඤ්ඤෙන ඉදං සන්තිපදං අනුප්පත්ත’’න්ති ඤාණෙන උපධාරෙන්තො පුබ්බකම්මං දිස්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිමාහ. තං වුත්තත්ථමෙව. පිණ්ඩපාතං අදාසහන්ති තත්ථ තත්ථ ලද්ධානං පිණ්ඩානං කබළං කබළං කත්වා පාතබ්බතො ඛාදිතබ්බතො ආහාරො පිණ්ඩපාතො, තං පිණ්ඩපාතං භගවතො අදාසිං, භගවන්තං භොජෙසින්ති අත්ථො. 43. Vị ấy, đã đạt được trạng thái tịch tịnh như thế, trong khi suy xét bằng trí tuệ rằng: “Do phước nghiệp nào mà ta đã đạt được trạng thái tịch tịnh này?”, đã thấy được nghiệp quá khứ, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình, đã nói lên (những lời kệ) bắt đầu là: “Padumuttarabuddhassa”. Điều ấy có ý nghĩa đã được nói. (Câu) “Piṇḍapātaṃ adāsahaṃ” có nghĩa là: Ở đây, vật thực được gọi là piṇḍapāta do được vo thành từng viên, từng vắt để nuốt và để ăn; tôi đã dâng cúng vật thực khất thực ấy đến đức Thế Tôn, đã mời đức Thế Tôn dùng bữa. 44. අකිත්තයි පිණ්ඩපාතන්ති මයා දින්නපිණ්ඩපාතස්ස ගුණං ආනිසංසං පකාසෙසීති අත්ථො. 44. (Câu) “Akittayi piṇḍapātaṃ” có nghĩa là: (Ngài) đã tuyên thuyết về phẩm chất và quả báu của vật thực khất thực do tôi dâng cúng. 48. සංවුතො පාතිමොක්ඛස්මින්ති පාතිමොක්ඛසංවරසීලෙන සංවුතො පිහිතො පටිච්ඡන්නොති අත්ථො. ඉන්ද්‍රියෙසු ච පඤ්චසූති චක්ඛුන්ද්‍රියාදීසු පඤ්චසු [Pg.83] ඉන්ද්‍රියෙසු රූපාදීහි ගොපිතො ඉන්ද්‍රියසංවරසීලඤ්ච ගොපිතොති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 48. (Câu) “Saṃvuto pātimokkhasmiṃ” có nghĩa là: được thu thúc, được che đậy, được bao bọc bởi giới thu thúc trong Pātimokkha. (Câu) “Indriyesu ca pañcasū” có nghĩa là: được phòng hộ trong năm căn như nhãn căn v.v... đối với sắc v.v... và phòng hộ giới thu thúc các căn. Phần còn lại nên được hiểu là dễ hiểu. සපරිවාරාසනත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích về Thánh nhân ký sự của trưởng lão Saparivārāsana đã chấm dứt. 7. පඤ්චදීපකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 7. Giải thích Thánh nhân ký sự của trưởng lão Pañcadīpaka පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිකං ආයස්මතො පඤ්චදීපකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො උප්පන්නුප්පන්නභවෙසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය ඝරාවාසෙ වසන්තො භගවතො ධම්මං සුත්වා සම්මාදිට්ඨියං පතිට්ඨිතො සද්ධො පසන්නො මහාජනෙහි බොධිපූජං කයිරමානං දිස්වා සයම්පි බොධිං පරිවාරෙත්වා දීපං ජාලෙත්වා පූජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො චක්කවත්තිසම්පත්තිආදයො අනුභවිත්වා සබ්බත්ථෙව උප්පන්නභවෙ ජලමානො ජොතිසම්පන්නවිමානාදීසු වසිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං විභවසම්පන්නෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි, දීපපූජානිස්සන්දෙන දීපකත්ථෙරොති පාකටො. (Những lời kệ) bắt đầu là: “Padumuttarabuddhassa” là Thánh nhân ký sự của trưởng lão Pañcadīpaka. Vị này cũng vậy, đã tạo phước duyên nơi các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước nghiệp là nhân duyên cho sự giải thoát trong mỗi kiếp sanh, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, đã sanh vào một gia đình, khi đã trưởng thành, trong khi sống đời tại gia, đã nghe pháp của đức Thế Tôn, đã an trú trong chánh kiến, có đức tin, có lòng tịnh tín, đã thấy đại chúng đang thực hiện việc cúng dường cây Bồ-đề, chính mình cũng đã đi vòng quanh cây Bồ-đề, thắp đèn và cúng dường. Do phước nghiệp ấy, vị ấy trong khi luân hồi trong cõi trời và cõi người, đã hưởng thụ các tài sản như là tài sản của vị Chuyển luân vương v.v..., ở tất cả mọi nơi trong các kiếp sanh, đã tỏa sáng, đã sống trong các cung điện v.v... đầy ánh sáng, vào thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia đình giàu có, khi đã trưởng thành, do đức tin sanh khởi, đã xuất gia, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán, do kết quả của việc cúng dường đèn, đã nổi danh là trưởng lão Dīpaka. 50. සො එකදිවසං අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිමාහ. තං වුත්තත්ථමෙව. උජුදිට්ඨි අහොසහන්ති වඞ්කං මිච්ඡාදිට්ඨිං ඡඩ්ඩෙත්වා උජු අවඞ්කං නිබ්බානාභිමුඛං පාපුණනසම්මාදිට්ඨි අහොසින්ති අත්ථො. 50. Vị ấy, vào một ngày nọ, trong khi nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình, đã nói lên (những lời kệ) bắt đầu là: “Padumuttarabuddhassa”. Điều ấy có ý nghĩa đã được nói. (Câu) “Ujudiṭṭhi ahosahaṃ” có nghĩa là: đã từ bỏ tà kiến cong vẹo, đã có chánh kiến ngay thẳng, không cong vẹo, hướng đến Niết-bàn. 51. පදීපදානං පාදාසින්ති එත්ථ පකාරෙන දිබ්බති ජොතතීති පදීපො, තස්ස දානං පදීපදානං, තං අදාසිං පදීපපූජං අකාසින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 51. (Câu) “Padīpadānaṃ pādāsiṃ” có nghĩa là: ở đây, cái gì chiếu sáng, tỏa sáng một cách đặc biệt thì được gọi là padīpa (ngọn đèn); việc dâng cúng vật ấy là padīpadānaṃ (sự cúng dường đèn); tôi đã dâng cúng vật ấy, đã thực hiện việc cúng dường đèn. Phần còn lại ở mọi nơi có ý nghĩa rõ ràng. පඤ්චදීපකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích về Thánh nhân ký sự của trưởng lão Pañcadīpaka đã chấm dứt. 8. ධජදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 8. Giải thích Thánh nhân ký sự của trưởng lão Dhajadāyaka පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිකං [Pg.84] ආයස්මතො ධජදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසීදිත්වා සුන්දරෙහි අනෙකෙහි වත්ථෙහි ධජං කාරාපෙත්වා ධජපූජං අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන උප්පන්නුප්පන්නභවෙ උච්චකුලෙ නිබ්බත්තො පූජනියො අහොසි. අපරභාගෙ ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය පුත්තදාරෙහි වඩ්ඪිත්වා මහාභොගො යසවා සද්ධාජාතො සත්ථරි පසන්නො ඝරාවාසං පහාය පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Những lời kệ) bắt đầu là: “Padumuttarabuddhassa” là Thánh nhân ký sự của trưởng lão Dhajadāyaka. Vị này cũng vậy, đã tạo phước duyên nơi các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước nghiệp là nhân duyên cho sự giải thoát trong mỗi kiếp sanh, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, đã sanh vào một gia đình, khi đã trưởng thành, đã có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã cho làm một lá cờ bằng nhiều loại vải đẹp, và đã thực hiện việc cúng dường cờ. Do phước nghiệp ấy, trong mỗi kiếp sanh, vị ấy đã sanh vào gia đình cao quý, đã trở thành người đáng được cúng dường. Về sau, vào thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia đình, khi đã trưởng thành, được con cái và vợ chăm sóc, có nhiều tài sản, có danh tiếng, do đức tin sanh khởi, có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã từ bỏ đời sống tại gia, xuất gia, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. 57. සො පත්තඅරහත්තඵලො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිමාහ. තස්සත්ථො පුබ්බෙ වුත්තොයෙව. හට්ඨො හට්ඨෙන චිත්තෙනාති සොමනස්සසහගතචිත්තයුත්තත්තා හට්ඨො පරිපුණ්ණරූපකායො සද්ධාසම්පයුත්තචිත්තතාය හට්ඨෙන චිත්තෙන සන්තුට්ඨෙන චිත්තෙනාති අත්ථො. ධජමාරොපයිං අහන්ති ධුනාති කම්පති චලතීති ධජං, තං ධජං ආරොපයිං වෙළග්ගෙ ලග්ගෙත්වා පූජෙසින්ති අත්ථො. 57. Vị ấy, đã chứng đắc quả A-la-hán, trong khi nhớ lại nghiệp quá khứ, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình, đã nói lên (những lời kệ) bắt đầu là: “Padumuttarabuddhassa”. Ý nghĩa của điều ấy đã được nói ở trước. (Câu) “Haṭṭho haṭṭhena cittena” có nghĩa là: do tương ưng với tâm câu hữu với hỷ, thân thể tràn đầy sự hân hoan; do tâm tương ưng với đức tin, với tâm hoan hỷ, với tâm hài lòng. (Câu) “Dhajamāropayiṃ ahaṃ” có nghĩa là: cái gì rung động, lay động, chuyển động thì được gọi là dhaja (cờ); tôi đã treo lá cờ ấy, đã treo lên ngọn tre và cúng dường. 58-9. පතිතපත්තානි ගණ්හිත්වාති පතිතානි බොධිපත්තානි ගහෙත්වා අහං බහි ඡඩ්ඩෙසින්ති අත්ථො. අන්තොසුද්ධං බහිසුද්ධන්ති අන්තො චිත්තසන්තානනාමකායතො ච බහි චක්ඛුසොතාදිරූපකායතො ච සුද්ධිං අධි විසෙසෙන මුත්තං කිලෙසතො විමුත්තං අනාසවං සම්බුද්ධං විය සම්මුඛා උත්තමං බොධිං අවන්දිං පණාමමකාසින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. (Câu) “Patitapattāni gaṇhitvā” có nghĩa là: đã nhặt những chiếc lá Bồ-đề đã rụng, tôi đã vứt ra ngoài. (Câu) “Antosuddhaṃ bahisuddhaṃ” có nghĩa là: tôi đã đảnh lễ, đã cúi chào cây Bồ-đề tối thượng như thể đang ở trước mặt đức Chánh Đẳng Giác, bậc thanh tịnh cả bên trong là danh thân, dòng tương tục của tâm, và cả bên ngoài là sắc thân gồm nhãn, nhĩ v.v..., bậc đã giải thoát một cách đặc biệt, đã giải thoát khỏi phiền não, bậc vô lậu. Phần còn lại ở mọi nơi có ý nghĩa rõ ràng. ධජදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích về Thánh nhân ký sự của trưởng lão Dhajadāyaka đã chấm dứt. 9. පදුමත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 9. Giải thích Thánh nhân ký sự của trưởng lão Paduma චතුසච්චං පකාසෙන්තොතිආදිකං ආයස්මතො පදුමත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතකුසලසම්භාරො පදුමුත්තරමුනිනා ධම්මපජ්ජොතෙ ජොතමානෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා [Pg.85] භොගසම්පන්නොති පාකටො. සො සත්ථරි පසීදිත්වා මහාජනෙන සද්ධිං ධම්මං සුණන්තො ධජෙන සහ පදුමකලාපං ගහෙත්වා අට්ඨාසි, සධජං තං පදුමකලාපං ආකාසමුක්ඛිපිං, තං අච්ඡරියං දිස්වා අතිවිය සොමනස්සජාතො අහොසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා ජීවිතපරියොසානෙ සග්ගෙ නිබ්බත්තො ධජමිව ඡකාමාවචරෙ පාකටො පූජිතො ච දිබ්බසම්පත්තිමනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච චක්කවත්තිසම්පත්තිමනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ සද්ධාසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සද්ධාජාතො පඤ්චවස්සිකොව පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා කතපුඤ්ඤනාමෙන පදුමත්ථෙරොති පාකටො. Kệ bắt đầu bằng 'Catusaccaṃ pakāsento' là thiên A-hàm của trưởng lão Paduma. Vị này cũng đã tích lũy các thiện căn dưới thời các đức Phật quá khứ, trong khi đức Phật Padumuttara, ngọn đèn Chánh pháp, đang tỏa sáng, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình, sau khi thiết lập đời sống gia đình đã nổi tiếng là người có tài sản sung túc. Vị ấy, sau khi có tín tâm nơi đức Đạo Sư, trong khi đang nghe Pháp cùng với đại chúng, đã đứng đó, tay cầm một bó hoa sen cùng với lá phướn, đã tung bó hoa sen cùng với lá phướn ấy lên không trung. Sau khi thấy điều kỳ diệu ấy, vị ấy đã vô cùng hoan hỷ. Vị ấy, sau khi làm việc thiện trọn đời, vào lúc cuối đời, đã sanh lên cõi trời, đã nổi tiếng và được cúng dường ở sáu cõi trời Dục giới, giống như lá phướn. Sau khi hưởng thụ tài sản cõi trời và sau khi hưởng thụ tài sản của vua Chuyển luân vương ở cõi người, trong thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình có tài sản sung túc, có đức tin. Khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy đã phát sanh đức tin, đã xuất gia lúc năm tuổi, không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán, và do danh hiệu của phước báu đã làm, vị ấy đã nổi tiếng là trưởng lão Paduma. 67. අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො චතුසච්චං පකාසෙන්තොතිආදිමාහ. තත්ථ සච්චන්ති තථං අවිතථං අවිපරීතං සච්චං, දුක්ඛසමුදයනිරොධමග්ගවසෙන චත්තාරි සච්චානි සමාහටානීති චතුසච්චං, තං චතුසච්චං පකාසෙන්තො ලොකෙ පාකටං කරොන්තොති අත්ථො. වරධම්මප්පවත්තකොති උත්තමධම්මප්පවත්තකො පකාසකොති අත්ථො. අමතං වුට්ඨින්ති අමතමහානිබ්බානවුට්ඨිධාරං පවස්සන්තො පග්ඝරන්තො සදෙවකං ලොකං තෙමෙන්තො සබ්බකිලෙසපරිළාහං නිබ්බාපෙන්තො ධම්මවස්සං වස්සතීති අත්ථො. 67. Sau khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, vị ấy phát sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết thiên A-hàm về tiền sử, đã nói kệ bắt đầu bằng 'catusaccaṃ pakāsento'. Trong đó, 'saccaṃ' có nghĩa là sự thật, không sai lệch, không đảo ngược, là chân lý. Bốn chân lý, tức là Khổ, Tập, Diệt, Đạo, được tập hợp lại, nên gọi là Tứ Diệu Đế. 'pakāsento' có nghĩa là làm cho Tứ Diệu Đế ấy được hiển bày, làm cho rõ ràng trong thế gian. 'Varadhammappavattako' có nghĩa là người làm cho Chánh pháp tối thượng được vận hành, người tuyên thuyết. Câu 'Amataṃ vuṭṭhiṃ' có nghĩa là làm cho mưa, làm cho tuôn chảy dòng mưa Bất tử, tức là Đại Niết-bàn, làm cho thế gian cùng với chư thiên được thấm nhuần, làm cho dập tắt mọi sự thiêu đốt của phiền não, làm cho mưa Pháp được rơi xuống. 68. සධජං පදුමං ගය්හාති ධජෙන සහ එකතො කත්වා පදුමං පදුමකලාපං ගහෙත්වාති අත්ථො. අඩ්ඪකොසෙ ඨිතො අහන්ති උභො උක්ඛිපිත්වා ඨිතො අහන්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 68. Câu 'Sadhajaṃ padumaṃ gayhā' có nghĩa là cầm lấy hoa sen, tức bó hoa sen, sau khi hợp lại làm một cùng với lá phướn. Câu 'Aḍḍhakose ṭhito ahaṃ' có nghĩa là tôi đã đứng đó, sau khi giơ cả hai tay lên. Phần còn lại, ở mọi nơi, ý nghĩa đều rõ ràng. පදුමත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích thiên A-hàm của trưởng lão Paduma đã kết thúc. 10. අසනබොධියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 10. Phần giải thích thiên A-hàm của trưởng lão Asanabodhiya ජාතියා සත්තවස්සොහන්තිආදිකං ආයස්මතො අසනබොධියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො තිස්සස්ස භගවතො කාලෙ අඤ්ඤතරස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සුඛප්පත්තො සාසනෙ පසන්නො [Pg.86] අසනබොධිතො ඵලං ගහෙත්වා තතො වුට්ඨිතබොධිතරුණෙ ගහෙත්වා බොධිං රොපෙසි, යථා න විනස්සති තථා උදකාසිඤ්චනාදිකම්මෙන රක්ඛිත්වා පූජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො පරිපක්කසම්භාරත්තා සත්තවස්සිකොව සමානො පබ්බජිත්වා ඛුරග්ගෙයෙව අරහත්තං පාපුණි, පුරාකතපුඤ්ඤනාමෙන අසනබොධියත්ථෙරොති පාකටො. Kệ bắt đầu bằng 'Jātiyā sattavasso'haṃ' là thiên A-hàm của trưởng lão Asanabodhiya. Vị này cũng đã tạo các nhân duyên dưới thời các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống đó đây, vào thời của đức Thế Tôn Tissa, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình nọ. Khi đã trưởng thành, đã đạt được an lạc, vị ấy đã có tín tâm trong giáo pháp, đã lấy quả từ cây Bồ-đề asana, từ đó, đã lấy cây Bồ-đề non mọc lên và đã trồng cây Bồ-đề. Để cho cây không bị hủy hoại, vị ấy đã bảo vệ và cúng dường bằng các việc làm như tưới nước. Vị ấy, do phước báu đó, sau khi hưởng thụ các tài sản ở cõi trời và cõi người, trong thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh ra trong một gia đình. Do các duyên đã chín muồi, vị ấy đã xuất gia khi mới bảy tuổi và đã chứng đắc quả A-la-hán ngay trên đầu lưỡi dao cạo. Do danh hiệu của phước báu đã làm trong quá khứ, vị ấy đã nổi tiếng là trưởng lão Asanabodhiya. 78. සො පුබ්බසම්භාරමනුස්සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ජාතියා සත්තවස්සොහන්තිආදිමාහ. තත්ථ ජාතියාති මාතුගබ්භතො නික්ඛන්තකාලතො පට්ඨායාති අත්ථො. සත්තවස්සො පරිපුණ්ණසරදො අහං ලොකනායකං තිස්සං භගවන්තං අද්දසන්ති සම්බන්ධො. පසන්නචිත්තො සුමනොති පකාරෙන පසන්නඅනාලුළිතඅවිකම්පිතචිත්තො, සුමනො සුන්දරමනො සොමනස්සසහගතචිත්තොති අත්ථො. 78. Vị ấy, sau khi nhớ lại các duyên quá khứ, đã phát sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết thiên A-hàm về tiền sử, đã nói kệ bắt đầu bằng 'jātiyā sattavasso'haṃ'. Trong đó, 'jātiyā' có nghĩa là kể từ lúc ra khỏi lòng mẹ. Câu 'Sattavasso paripuṇṇasarado ahaṃ ... addasaṃ' nên được liên kết như sau: 'Tôi, bảy tuổi, đã trọn bảy mùa mưa, đã thấy đức Thế Tôn Tissa, vị Lãnh đạo thế gian'. Câu 'Pasannacitto sumano' có nghĩa là tâm trong sáng, không vẩn đục, không dao động một cách đặc biệt; 'sumano' có nghĩa là tâm tốt đẹp, tâm tương ưng với sự hoan hỷ. 79. තිස්සස්සාහං භගවතොති තික්ඛත්තුං ජාතොති තිස්සො, සො මාතුගබ්භතො, මනුස්සජාතිතො, පඤ්චක්ඛන්ධතො ච මුත්තො හුත්වා ජාතො නිබ්බත්තො බුද්ධො ජාතොති අත්ථො. තස්ස තිස්සස්ස භගවතො තාදිනො, ලොකජෙට්ඨස්ස අසනබොධිං උත්තමං රොපයින්ති සම්බන්ධො. 79. Câu 'Tissassāhaṃ bhagavato': 'tisso' có nghĩa là đã sanh ba lần. Vị ấy, sau khi được giải thoát khỏi lòng mẹ, khỏi dòng dõi loài người, và khỏi năm uẩn, có nghĩa là đã sanh, đã thành tựu, đã trở thành bậc Giác ngộ. Câu 'Tassa tissassa bhagavato tādino, lokajeṭṭhassa asanabodhiṃ uttamaṃ ropayiṃ' nên được liên kết như sau: 'Tôi đã trồng cây Bồ-đề asana tối thượng của đức Thế Tôn Tissa ấy, bậc Như Nhiên, bậc Tối thắng trong thế gian'. 80. අසනො නාමධෙය්‍යෙනාති නාමපඤ්ඤත්තියා නාමසඤ්ඤාය අසනො නාම අසනරුක්ඛො බොධි අහොසීති අත්ථො. ධරණීරුහපාදපොති වල්ලිරුක්ඛපබ්බතගඞ්ගාසාගරාදයො ධාරෙතීති ධරණී, කා සා? පථවී, තස්සං රුහති පතිට්ඨහතීති ධරණීරුහො, පාදෙන පිවතීති පාදපො, පාදසඞ්ඛාතෙන මූලෙන සිඤ්චිතොදකං පිවති ආපොරසං සිනෙහං ධාරෙතීති අත්ථො. ධරණීරුහො ච සො පාදපො චාති ධරණීරුහපාදපො, තං උත්තමං අසනං බොධිං පඤ්ච වස්සානි පරිචරිං පොසෙසින්ති අත්ථො. 80. Câu 'Asano nāmadheyyena' có nghĩa là cây Bồ-đề là cây asana, có tên là asana theo danh chế định, theo danh tự. Câu 'Dharaṇīruhapādapo': 'dharaṇī' là vì nó nâng đỡ các loại dây leo, cây cối, núi non, sông ngòi, biển cả, v.v.; đó là gì? Là đất. 'dharaṇīruho' là vì nó mọc lên, đứng vững trên đất ấy. 'pādapo' là vì nó uống bằng chân; có nghĩa là nó uống nước được tưới bằng rễ, được gọi là chân, và nó giữ lại chất nước, tức là độ ẩm. 'dharaṇīruhapādapo' là vì nó vừa là 'dharaṇīruho' (mọc trên đất) vừa là 'pādapo' (cây uống bằng chân). Câu 'taṃ uttamaṃ asanaṃ bodhiṃ pañca vassāni paricariṃ posesiṃ' có nghĩa là tôi đã chăm sóc, đã nuôi dưỡng cây Bồ-đề asana tối thượng ấy trong năm năm. 81. පුප්ඵිතං පාදපං දිස්වාති තං මයා පොසිතං අසනබොධිරුක්ඛං පුප්ඵිතං අච්ඡරයොග්ගභූතපුප්ඵත්තා අබ්භුතං ලොමහංසකරණං දිස්වා සකං [Pg.87] කම්මං අත්තනො කම්මං පකිත්තෙන්තො පකාරෙන කථයන්තො බුද්ධසෙට්ඨස්ස සන්තිකං අගමාසින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 81. Câu 'Pupphitaṃ pādapaṃ disvā' có nghĩa là sau khi thấy cây Bồ-đề asana do tôi nuôi dưỡng ấy đã trổ hoa, một cảnh tượng kỳ diệu, làm cho dựng tóc gáy, do việc trổ hoa đã trở thành điều đáng kinh ngạc, trong khi tán thán nghiệp của mình, trong khi kể lại một cách đặc biệt, tôi đã đi đến gần bậc Tối thắng là đức Phật. Phần còn lại, ở mọi nơi, ý nghĩa đều rõ ràng. අසනබොධියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích thiên A-hàm của trưởng lão Asanabodhiya đã kết thúc. ඡට්ඨවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích phẩm thứ sáu đã kết thúc. 7. සකචින්තනියවග්ගො 7. Phẩm Sakacintaniya 1. සකචින්තනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 1. Phần giải thích thiên A-hàm của trưởng lão Sakacintaniya පවනං කානනං දිස්වාතිආදිකං ආයස්මතො සකචින්තනියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය තස්ස භගවතො ආයුපරියොසානෙ උප්පන්නො ධරමානං භගවන්තං අපාපුණිත්වා පරිනිබ්බුතකාලෙ ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තෙ වසන්තො විවෙකං රමණීයං එකං වනං පත්වා තත්ථෙවෙකාය කන්දරාය පුලිනචෙතියං කත්වා භගවති සඤ්ඤං කත්වා සධාතුකසඤ්ඤඤ්ච කත්වා වනපුප්ඵෙහි පූජෙත්වා නමස්සමානො පරිචරි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ද්වීසු අග්ගං අග්ගසම්පත්තිං අග්ගඤ්ච චක්කවත්තිසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විභවසම්පන්නො සද්ධාසම්පන්නො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිත්වා අරහා ඡළභිඤ්ඤො අහොසි. (Câu kệ) bắt đầu bằng 'Pavanaṃ kānanaṃ disvā' là Apadāna của trưởng lão Sakacintaniya. Vị này cũng đã tạo các thiện sự nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó đã tích lũy các phước báu làm duyên cho sự thoát khỏi luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, vị ấy sanh ra trong một gia đình, khi đã trưởng thành, sanh ra vào cuối tuổi thọ của đức Thế Tôn ấy, không gặp được đức Thế Tôn đang tại thế, vào lúc Ngài nhập Niết-bàn, đã xuất gia làm đạo sĩ, sống ở Hy-mã-lạp sơn. Vị ấy đã đến một khu rừng vắng vẻ, khả ái, tại đó, trong một hang động, đã làm một bảo tháp bằng cát, khởi tưởng đến đức Thế Tôn và khởi tưởng rằng có xá-lợi, đã cúng dường bằng các loài hoa rừng, vừa đảnh lễ vừa chăm sóc. Vị ấy do nghiệp phước đó, khi luân hồi trong cõi trời và cõi người, đã hưởng hai loại tài sản tối thượng và tài sản của vua Chuyển luân vương tối thượng. Trong thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy sanh ra trong một gia đình, có đầy đủ tài sản, có đầy đủ đức tin, có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và đã trở thành bậc A-la-hán có sáu thắng trí. 1. සො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පවනං කානනං දිස්වාතිආදිමාහ. තත්ථ පවනන්ති පකාරෙන වනං පත්ථටං විත්ථිණ්ණං ගහනභූතන්ති පවනං. කානනං අවකුච්ඡිතං ආනනං අවහනං සතතං සීහබ්‍යග්ඝයක්ඛරක්ඛසමද්දහත්ථිඅස්සසුපණ්ණඋරගෙහි විහඞ්ගගණසද්දකුක්කුටකොකිලෙහි වා බහලන්ති කානනං, තං කානනසඞ්ඛාතං පවනං මනුස්සසද්දවිරහිතත්තා අප්පසද්දං නිස්සද්දන්ති අත්ථො. අනාවිලන්ති න ආවිලං උපද්දවරහිතන්ති අත්ථො. ඉසීනං අනුචිණ්ණන්ති බුද්ධපච්චෙකබුද්ධඅරහන්තඛීණාසවසඞ්ඛාතානං ඉසීනං අනුචිණ්ණං නිසෙවිතන්ති අත්ථො. ආහුතීනං [Pg.88] පටිග්ගහන්ති ආහුනං වුච්චති පූජාසක්කාරං පටිග්ගහං ගෙහසදිසන්ති අත්ථො. 1. Vị ấy, khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về Apadāna tiền sử của mình, đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng 'Pavanaṃ kānanaṃ disvā'. Trong đó, 'pavanaṃ' là: 'pavanaṃ' là khu rừng trải rộng, bao la, rậm rạp. 'Kānanaṃ' là nơi không bị chê trách, là nơi thở, không thiếu thốn, thường xuyên có nhiều sư tử, cọp, dạ-xoa, la-sát, gấu, voi, ngựa, chim supaṇṇa, rắn, hoặc nhiều tiếng của các loài chim, gà rừng, chim cu. 'pavanaṃ' được gọi là 'kānanaṃ' ấy, vì không có tiếng người nên ít tiếng động, yên tĩnh. 'Anāvilaṃ' nghĩa là không ô nhiễm, không có tai họa. 'Isīnaṃ anuciṇṇaṃ' nghĩa là được các vị ẩn sĩ thường lui tới, các vị ẩn sĩ được gọi là Phật, Phật Độc Giác, A-la-hán, bậc Lậu Tận. 'Āhutīnaṃ paṭiggahaṃ' nghĩa là sự cúng dường, vật đáng cúng dường được gọi là 'āhunaṃ', 'paṭiggahaṃ' là nơi tiếp nhận, giống như ngôi nhà. 2. ථූපං කත්වාන වෙළුනාති වෙළුපෙසිකාහි චෙතියං කත්වාති අත්ථො. නානාපුප්ඵං සමොකිරින්ති චම්පකාදීහි අනෙකෙහි පුප්ඵෙහි සමොකිරිං පූජෙසින්ති අත්ථො. සම්මුඛා විය සම්බුද්ධන්ති සජීවමානස්ස සම්බුද්ධස්ස සම්මුඛා ඉව නිම්මිතං උප්පාදිතං චෙතියං අහං අභි විසෙසෙන වන්දිං පණාමමකාසින්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 2. (Câu) 'Thūpaṃ katvāna veḷunā' có nghĩa là: đã làm bảo tháp bằng các thanh tre. (Câu) 'Nānāpupphaṃ samokiriṃ' có nghĩa là: đã rải, đã cúng dường bằng nhiều loại hoa như hoa sứ v.v... (Câu) 'Sammukhā viya sambuddhaṃ' có nghĩa là: tôi đã đặc biệt đảnh lễ, đã cúi lạy bảo tháp được tạo ra, được dựng lên giống như ở trước mặt đức Chánh Đẳng Giác đang tại thế. Phần còn lại nên được hiểu là dễ hiểu. සකචින්තනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải Apadāna của trưởng lão Sakacintaniya đã hoàn tất. 2. අවොපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 2. Chú giải Apadāna của trưởng lão Avopupphiya විහාරා අභිනික්ඛම්මාතිආදිකං ආයස්මතො අවොපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සද්ධාසම්පන්නො ධම්මං සුත්වා සොමනස්සප්පත්තො නානාපුප්ඵානි උභොහි හත්ථෙහි ගහෙත්වා බුද්ධස්ස උපරි අබ්භුක්කිරි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සග්ගසම්පත්තිඤ්ච චක්කවත්තිසම්පත්තිඤ්ච අනුභවිත්වා සබ්බත්ථ පූජිතො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බතො වුද්ධිප්පත්තො සාසනෙ පසීදිත්වා පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. ආ සමන්තතො කාසති දිප්පතීති ආකාසො, තස්මිං ආකාසෙ පුප්ඵානං අවකිරිතත්තා අවොපුප්ඵියත්ථෙරොති පාකටො. (Câu kệ) bắt đầu bằng 'Vihārā abhinikkhammā' là Apadāna của trưởng lão Avopupphiya. Vị này cũng đã tạo các thiện sự nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó đã tích lũy các phước báu làm duyên cho sự thoát khỏi luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Sikhi, vị ấy sanh ra trong một gia đình, đã đạt đến sự hiểu biết, có đầy đủ đức tin, sau khi nghe Pháp, đã đạt được sự hoan hỷ, đã lấy nhiều loại hoa bằng cả hai tay và tung lên trên đức Phật. Vị ấy do phước báu đó, khi luân hồi trong cõi trời và cõi người, đã hưởng tài sản cõi trời và tài sản của vua Chuyển luân vương, được cúng dường ở mọi nơi. Trong thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy sanh ra trong một gia đình, khi đã trưởng thành, có lòng tịnh tín trong giáo pháp, đã xuất gia, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. (Ngài được gọi là Avopupphiya vì) 'ākāso' (không gian) là vì nó chiếu sáng, tỏa sáng từ mọi phía ('ā samantato kāsati'); vì đã rải ('avakiritattā') hoa ('pupphānaṃ') trong không gian ('ākāse') ấy, nên vị ấy nổi danh là trưởng lão Avopupphiya. 7. එවං පත්තසන්තිපදො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො විහාරා අභිනික්ඛම්මාතිආදිමාහ. තත්ථ විහාරාති විසෙසෙන හරති චතූහි ඉරියාපථෙහි අපතන්තං අත්තභාවං ආහරති පවත්තෙති එත්ථාති විහාරො, තස්මා විහාරා අභි විසෙසෙන නික්ඛම්ම නික්ඛමිත්වා. අබ්භුට්ඨාසි ච චඞ්කමෙති චඞ්කමනත්ථාය සට්ඨිරතනෙ චඞ්කමෙ අභිවිසෙසෙන උට්ඨාසි, අභිරුහීති අත්ථො. චතුසච්චං [Pg.89] පකාසෙන්තොති තස්මිං චඞ්කමෙ චඞ්කමන්තො දුක්ඛසමුදයනිරොධමග්ගසච්චසඞ්ඛාතං චතුසච්චං පකාසෙන්තො පාකටං කරොන්තො අමතං පදං නිබ්බානං දෙසෙන්තො විභජන්තො උත්තානීකරොන්තො තස්මිං චඞ්කමෙති සම්බන්ධො. 7. Như vậy, vị đã đạt được trạng thái tịch tịnh, khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về Apadāna tiền sử của mình, đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng 'Vihārā abhinikkhammā'. Trong đó, 'vihāro' (tịnh xá) là nơi mà người ta mang, duy trì thân mạng không bị suy sụp qua bốn oai nghi. Do đó, (câu) 'vihārā abhinikkhammā' có nghĩa là đã đi ra, đã xuất ra khỏi tịnh xá một cách đặc biệt. (Câu) 'Abbhuṭṭhāsi ca caṅkame' có nghĩa là đã đứng dậy, đã bước lên một cách đặc biệt trên kinh hành đường dài sáu mươi ratana để kinh hành. (Câu) 'Catusaccaṃ pakāsento' có liên hệ với 'tasmiṃ caṅkame' (trên kinh hành đường ấy) có nghĩa là: trong khi kinh hành trên kinh hành đường ấy, Ngài đã tuyên thuyết Tứ đế, tức là Khổ đế, Tập đế, Diệt đế, Đạo đế, làm cho rõ ràng, thuyết giảng, phân tích, làm cho hiển lộ trạng thái bất tử, tức Niết-bàn. 8. සිඛිස්ස ගිරමඤ්ඤාය, බුද්ධසෙට්ඨස්ස තාදිනොති සෙට්ඨස්ස තාදිගුණසමඞ්ගිස්ස සිඛිස්ස බුද්ධස්ස ගිරං සද්දං ඝොසං අඤ්ඤාය ජානිත්වා. නානාපුප්ඵං ගහෙත්වානාති නාගපුන්නාගාදිඅනෙකානි පුප්ඵානි ගහෙත්වා ආහරිත්වා. ආකාසම්හි සමොකිරින්ති චඞ්කමන්තස්ස භගවතො මුද්ධනි ආකාසෙ ඔකිරිං පූජෙසිං. 8. (Câu) 'Sikhissa giraṃ aññāya, buddhaseṭṭhassa tādino' có nghĩa là: sau khi biết, sau khi nhận ra lời nói, âm thanh, tiếng vang của đức Phật Sikhi, bậc tối thượng, bậc có phẩm chất như vậy (bất động). (Câu) 'Nānāpupphaṃ gahetvāna' có nghĩa là: đã lấy, đã mang đến nhiều loại hoa như hoa nāga, hoa punnāga v.v... (Câu) 'Ākāsamhi samokiriṃ' có nghĩa là: đã rải, đã cúng dường trong không gian, trên đỉnh đầu của đức Thế Tôn đang kinh hành. 9. තෙන කම්මෙන ද්විපදින්දාති ද්විපදානං දෙවබ්‍රහ්මමනුස්සානං ඉන්ද පධානභූත. නරාසභ නරානං ආසභභූත. පත්තොම්හි අචලං ඨානන්ති තුම්හාකං සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා අචලං ඨානං නිබ්බානං පත්තො අම්හි භවාමි. හිත්වා ජයපරාජයන්ති දිබ්බමනුස්සසම්පත්තිසඞ්ඛාතං ජයඤ්ච චතුරාපායදුක්ඛසඞ්ඛාතං පරාජයඤ්ච හිත්වා ඡඩ්ඩෙත්වා නිබ්බානං පත්තොස්මීති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 9. (Câu) 'Tena kammena dvipadinda' có nghĩa là: (tôi đã trở thành) bậc chủ tể, bậc đứng đầu của các loài hai chân, tức là chư thiên, Phạm thiên, và loài người. (Câu) 'Narāsabha' có nghĩa là: bậc ngưu vương giữa loài người. (Câu) 'Pattomhi acalaṃ ṭhānaṃ' có nghĩa là: sau khi xuất gia nơi Ngài, tôi đã đạt đến, tôi đã là người đạt đến trạng thái bất động, tức Niết-bàn. (Câu) 'Hitvā jayaparājayaṃ' có nghĩa là: sau khi từ bỏ, sau khi vứt bỏ sự chiến thắng được gọi là tài sản của cõi trời và cõi người, và sự thất bại được gọi là khổ đau trong bốn đường ác, tôi đã đạt đến Niết-bàn. Phần còn lại nên được hiểu là dễ hiểu. අවොපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තො. Chú giải Apadāna của trưởng lão Avopupphiya đã hoàn tất. 3. පච්චාගමනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 3. Chú giải Apadāna của trưởng lão Paccāgamaniya සින්ධුයා නදියා තීරෙතිආදිකං ආයස්මතො පච්චාගමනියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ සින්ධුයා ගඞ්ගාය සමීපෙ චක්කවාකයොනියං නිබ්බත්තො පුබ්බසම්භාරයුත්තත්තා පාණිනො අඛාදන්තො සෙවාලමෙව භක්ඛයන්තො චරති. තස්මිං සමයෙ විපස්සිභගවා සත්තානුග්ගහං කරොන්තො තත්ථ අගමාසි. තස්මිං ඛණෙ සො චක්කවාකො විජ්ජොතමානං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො තුණ්ඩෙන සාලරුක්ඛතො සාලපුප්ඵං ඡින්දිත්වා ආගම්ම පූජෙසි. සො තෙනෙව චිත්තප්පසාදෙන තතො චුතො දෙවලොකෙ උප්පන්නො අපරාපරං ඡකාමාවචරසම්පත්තිං අනුභවිත්වා තතො චුතො මනුස්සලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා චක්කවත්තිසම්පත්තිආදයො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ [Pg.90] නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො පුබ්බචරිතවසෙන සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි, චක්කවාකො හුත්වා භගවන්තං දිස්වා කත්ථචි ගන්ත්වා පුප්ඵමාහරිත්වා පූජිතත්තා පුබ්බපුඤ්ඤනාමෙන පච්චාගමනියත්ථෙරොති පාකටො. (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Sindhuyā nadiyā tīre’ là Bổn sự của trưởng lão Paccāgamaniya. Vị này cũng đã tạo phước duyên nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, vị ấy đã sanh vào loài chim cakkavāka ở gần sông Gaṅgā tức là sông Sindhu. Do được trang bị bởi các thiện duyên quá khứ, vị ấy không ăn các loài chúng sanh, chỉ ăn rong rêu và sinh sống. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn Vipassī, trong khi thực hiện sự tế độ chúng sanh, đã đi đến nơi đó. Vào khoảnh khắc ấy, con chim cakkavāka kia, sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn đang tỏa sáng rực rỡ, với tâm ý hoan hỷ, đã dùng mỏ ngắt một đóa hoa sāla từ cây sāla rồi đến cúng dường. Do chính sự hoan hỷ của tâm ấy, sau khi mệnh chung từ nơi đó, vị ấy đã sanh lên cõi trời. Sau khi hưởng thụ tài sản ở sáu cõi trời Dục giới trong nhiều kiếp, sau khi mệnh chung từ nơi đó, vị ấy đã sanh vào cõi người. Sau khi hưởng thụ các tài sản như là của vua chuyển luân vương, v.v… trong thời đức Phật hiện tại, vị ấy đã sanh vào một gia đình. Khi đến tuổi trưởng thành, do khuynh hướng từ hạnh nghiệp quá khứ, vị ấy có đức tin nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia và không bao lâu sau đã trở thành vị A-la-hán. Do đã từng là chim cakkavāka, nhìn thấy đức Thế Tôn, đi đến một nơi, mang hoa về cúng dường, nên vị ấy được biết đến với danh hiệu trưởng lão Paccāgamaniya, theo tên gọi của phước báu quá khứ. 13. අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සින්ධුයා නදියා තීරෙතිආදිමාහ. සීති සද්දං කුරුමානා ධුනාති කම්පතීති සින්ධු, නදති සද්දං කරොන්තො ගච්ඡතීති නදි. චක්කවාකො අහං තදාති චක්කං සීඝං ගච්ඡන්තං ඉව උදකෙ වා ථලෙ වා ආකාසෙ වා සීඝං වාති ගච්ඡතීති චක්කවාකො. තදා විපස්සිං භගවන්තං දස්සනකාලෙ අහං චක්කවාකො අහොසින්ති අත්ථො. සුද්ධසෙවාලභක්ඛොහන්ති අඤ්ඤගොචරඅමිස්සත්තා සුද්ධසෙවාලමෙව ඛාදන්තො අහං වසාමි. පාපෙසු ච සුසඤ්ඤතොති පුබ්බවාසනාවසෙන පාපකරණෙ සුට්ඨු සඤ්ඤතො තීහි ද්වාරෙහි සඤ්ඤතො සුසික්ඛිතො. 13. Sau khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, vị ấy sanh tâm hoan hỷ, trong khi muốn trình bày về Bổn sự tiền kiếp, đã nói lên (câu kệ) bắt đầu bằng ‘Sindhuyā nadiyā tīre.’ (Sông) chảy đi, tạo ra âm thanh ‘sī,’ rung động, lay chuyển nên được gọi là Sindhu. (Sông) chảy đi, tạo ra âm thanh nên được gọi là nadi. (Câu) ‘Cakkavāko ahaṃ tadā’ (lúc ấy tôi là chim cakkavāka). Giống như bánh xe (cakka) lăn đi nhanh chóng, (loài chim này) đi lại nhanh chóng ở dưới nước, hoặc trên cạn, hoặc trên không trung nên được gọi là cakkavāka. Ý nghĩa là: “Vào lúc ấy, vào thời điểm nhìn thấy đức Thế Tôn Vipassī, tôi đã là chim cakkavāka.” (Câu) ‘Suddhasevālabhakkho’ (chỉ ăn rong rêu tinh sạch). Do không trộn lẫn với thức ăn khác, tôi đã sống bằng cách chỉ ăn rong rêu tinh sạch. (Câu) ‘Pāpesu ca susaññato’ (và được phòng hộ kỹ lưỡng đối với các điều ác). Do khuynh hướng từ quá khứ, vị ấy được phòng hộ kỹ lưỡng trong việc làm điều ác, được phòng hộ qua ba cửa (thân, khẩu, ý), được khéo huấn luyện. 14. අද්දසං විරජං බුද්ධන්ති රාගදොසමොහවිරහිතත්තා විරජං නික්කිලෙසං බුද්ධං අද්දසං අද්දක්ඛිං. ගච්ඡන්තං අනිලඤ්ජසෙති අනිලඤ්ජසෙ ආකාසපථෙ ගච්ඡන්තං බුද්ධං. තුණ්ඩෙන මය්හං මුඛතුණ්ඩෙන තාලං සාලපුප්ඵං පග්ගය්හ පග්ගහෙත්වා විපස්සිස්සාභිරොපයිං විපස්සිස්ස භගවතො පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 14. (Câu) ‘Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ’ (tôi đã thấy đức Phật vô trần). Do đã đoạn trừ tham, sân, si nên (Ngài) là bậc vô trần, không còn phiền não. Tôi đã thấy, đã diện kiến đức Phật (như thế). (Câu) ‘Gacchantaṃ anilañjase’ (vị đang đi trên đường gió). Đức Phật đang đi trên đường gió, tức là trên hư không. (Câu) ‘Tuṇḍena’ (bằng mỏ), bằng cái mỏ của tôi, (câu) ‘tālaṃ’ tức là đóa hoa sāla, ‘paggayha’ tức là ‘paggahetvā’ (sau khi ngậm lấy), (câu) ‘vipassissābhiropayiṃ’ (tôi đã dâng lên đức Vipassī). Ý nghĩa là: “Tôi đã cúng dường đến đức Thế Tôn Vipassī.” Phần còn lại nên được hiểu là dễ dàng. පච්චාගමනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần Chú giải Bổn sự của trưởng lão Paccāgamaniya đã chấm dứt. 4. පරප්පසාදකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 4. Chú giải Bổn sự của trưởng lão Parappasādaka. උසභං පවරං වීරන්තිආදිකං ආයස්මතො පරප්පසාදකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො තිණ්ණං වෙදානං පාරගූ ඉතිහාසපඤ්චමානං පදකො වෙය්‍යාකරණො සනිඝණ්ඩුකෙටුභානං සාක්ඛරප්පභෙදානං ලොකායතමහාපුරිසලක්ඛණෙසු අනවයො නාමෙන සෙලබ්‍රාහ්මණොති පාකටො සිද්ධත්ථං භගවන්තං දිස්වා ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණෙහි අසීතිඅනුබ්‍යඤ්ජනෙහි චාති සයං සොභමානං දිස්වා පසන්නමානසො අනෙකෙහි කාරණෙහි [Pg.91] අනෙකාහි උපමාහි ථොමනං පකාසෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවලොකෙ සක්කමාරාදයො ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු චක්කවත්තිසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පසීදිස්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව චතුපටිසම්භිදාඡළභිඤ්ඤප්පත්තො මහාඛීණාසවො අහොසි, බුද්ධස්ස ථුතියා සත්තානං සබ්බෙසං චිත්තප්පසාදකරණතො පරප්පසාදකත්ථෙරොති පාකටො. (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Usabhaṃ pavaraṃ vīraṃ’ là Bổn sự của trưởng lão Parappasādaka. Vị này cũng đã tạo phước duyên nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, vị ấy đã sanh vào dòng dõi Bà-la-môn, là bậc thông suốt ba tập Vệ-đà, với tập Itihāsa là thứ năm, là bậc thông hiểu về cú pháp (padako), văn phạm (veyyākaraṇo), về các tập sanighaṇḍukeṭubhānaṃ, sākkharappabhedānaṃ, và thông thạo về các môn Lokāyata (Thế gian luận) và Mahāpurisalakkhaṇa (Tướng của bậc Đại nhân). Vị ấy được biết đến với tên gọi là Bà-la-môn Sela. Sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn Siddhattha tự mình tỏa sáng với ba mươi hai tướng của bậc đại nhân và tám mươi vẻ đẹp phụ, với tâm ý hoan hỷ, vị ấy đã tuyên thuyết lời tán dương bằng nhiều lý lẽ và nhiều ví dụ. Do nghiệp phước ấy, vị ấy đã hưởng thụ sáu loại tài sản ở cõi trời Dục giới như là của Sakka (Đế-thích), Māra (Ma vương), v.v..., sau khi hưởng thụ tài sản của vua chuyển luân vương ở cõi người, trong thời đức Phật hiện tại, vị ấy đã sanh vào một gia đình giàu có. Khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy có đức tin nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia và không bao lâu sau đã trở thành vị đại lậu tận A-la-hán, đã chứng đắc bốn Tuệ phân tích và sáu Thắng trí. Do việc tán dương đức Phật của vị ấy đã làm cho tâm của tất cả chúng sanh được hoan hỷ, nên vị ấy được biết đến với danh hiệu trưởng lão Parappasādaka. 20. එකදිවසං අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො උසභං පවරං වීරන්තිආදිමාහ. තත්ථ උසභන්ති වසභො නිසභො විසභො ආසභොති චත්තාරො ජෙට්ඨපුඞ්ගවා. තත්ථ ගවසතජෙට්ඨකො වසභො, ගවසහස්සජෙට්ඨකො නිසභො, ගවසතසහස්සජෙට්ඨකො විසභො, ගවකොටිසතසහස්සජෙට්ඨකො ආසභොති ච යස්ස කස්සචි ථුතිං කරොන්තා බ්‍රාහ්මණපණ්ඩිතා බහුස්සුතා අත්තනො අත්තනො පඤ්ඤාවසෙන ථුතිං කරොන්ති, බුද්ධානං පන සබ්බාකාරෙන ථුතිං කාතුං සමත්ථො එකොපි නත්ථි. අප්පමෙය්‍යො හි බුද්ධො. වුත්තඤ්හෙතං – 20. Một hôm, sau khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, vị ấy sanh tâm hoan hỷ, trong khi muốn trình bày về Bổn sự tiền kiếp, đã nói lên (câu kệ) bắt đầu bằng ‘Usabhaṃ pavaraṃ vīraṃ.’ Ở đây, về từ ‘usabha,’ có bốn loại bò đực đầu đàn là: vasabha, nisabha, visabha, và āsabha. Trong đó, con đầu đàn của một trăm con bò là vasabha, con đầu đàn của một ngàn con bò là nisabha, con đầu đàn của một trăm ngàn con bò là visabha, và con đầu đàn của một trăm ngàn ức con bò là āsabha. Các vị Bà-la-môn học giả đa văn, khi tán dương bất cứ ai, họ tán dương theo trí tuệ của riêng mình. Tuy nhiên, đối với các đức Phật, không có một ai có khả năng tán dương bằng tất cả mọi phương diện. Bởi vì đức Phật là bậc không thể đo lường. Điều này đã được nói rằng – ‘‘බුද්ධොපි බුද්ධස්ස භණෙය්‍ය වණ්ණං, කප්පම්පි චෙ අඤ්ඤමභාසමානො; ඛීයෙථ කප්පො චිරදීඝමන්තරෙ, වණ්ණො න ඛීයෙථ තථාගතස්සා’’ති. (දී. නි. අට්ඨ. 1.304; 3.141; ම. නි. අට්ඨ. 2.425; උදා. අට්ඨ. 53) – “Dầu cho một đức Phật tán dương phẩm hạnh của một đức Phật khác, suốt cả một kiếp mà không nói đến điều gì khác; kiếp ấy có thể đi đến chỗ tận cùng trong khoảng thời gian dài lâu, nhưng phẩm hạnh của đức Như Lai thì không thể tận cùng.” ආදිකං. අයම්පි බ්‍රාහ්මණො මුඛාරූළ්හවසෙන එකපසීදනවසෙන ‘‘ආසභ’’න්ති වත්තබ්බෙ ‘‘උසභ’’න්තිආදිමාහ. වරිතබ්බො පත්ථෙතබ්බොති වරො. අනෙකෙසු කප්පසතසහස්සෙසු කතවීරියත්තා වීරො. මහන්තං සීලක්ඛන්ධාදිකං එසති ගවෙසතීති මහෙසී, තං මහෙසිං බුද්ධං. විසෙසෙන කිලෙසඛන්ධමාරාදයො මාරෙ ජිතවාති විජිතාවී, තං විජිතාවිනං සම්බුද්ධං. සුවණ්ණස්ස වණ්ණො ඉව වණ්ණො යස්ස සම්බුද්ධස්ස සො සුවණ්ණවණ්ණො, තං සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධං දිස්වා කො නාම සත්තො නප්පසීදතීති. V.v... Vị Bà-la-môn này cũng vậy, theo thói quen thông thường và theo một niềm tin duy nhất, trong khi đáng lẽ phải nói là ‘āsabha,’ đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng ‘usabha.’ (Ngài) là bậc đáng được lựa chọn, đáng được mong mỏi, nên là ‘varo’ (bậc cao quý). Do đã nỗ lực tinh tấn trong nhiều trăm ngàn kiếp, nên (Ngài) là ‘vīro’ (bậc anh hùng). (Ngài) tìm cầu, truy tầm các uẩn vĩ đại như giới uẩn, v.v... nên là ‘mahesī’ (bậc đại sĩ), (tôi tán dương) đức Phật, bậc đại sĩ ấy. (Ngài) đã đặc biệt chiến thắng các ma vương như là phiền não ma, uẩn ma, v.v... nên là ‘vijitāvī’ (bậc chiến thắng), (tôi tán dương) đức Chánh Đẳng Giác, bậc chiến thắng ấy. Vị Chánh Đẳng Giác nào có màu da giống như màu của vàng thì vị ấy là ‘suvaṇṇavaṇṇo’ (bậc có màu da vàng ròng). Sau khi nhìn thấy đức Chánh Đẳng Giác có màu da vàng ròng ấy, có chúng sanh nào lại không hoan hỷ chứ? පරප්පසාදකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải Hạnh trạng Trưởng lão Parappasādaka đã hoàn tất. 5. භිසදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 5. Chú giải Hạnh trạng Trưởng lão Bhisadāyaka වෙස්සභූ [Pg.92] නාම නාමෙනාතිආදිකං ආයස්මතො භිසදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො වෙස්සභුස්ස භගවතො කාලෙ හිමවන්තස්මිං හත්ථියොනියං නිබ්බත්තො තස්මිං පටිවසති. තස්මිං සමයෙ වෙස්සභූ භගවා විවෙකකාමො හිමවන්තමගමාසි. තං දිස්වා සො හත්ථිනාගො පසන්නමානසො භිසමුළාලං ගහෙත්වා භගවන්තං භොජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන හත්ථියොනිතො චුතො දෙවලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා තත්ථ ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො අනුභවිත්වා මනුස්සත්තමාගතො මනුස්සෙසු චක්කවත්තිසම්පත්තිආදයො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ මහාභොගෙ අඤ්ඤතරස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො පුබ්බවාසනාබලෙන සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි, සො පුබ්බෙ කතකුසලනාමෙන භිසදායකත්ථෙරොති පාකටො. Câu bắt đầu bằng ‘Vessabhū nāma nāmena’ là Hạnh trạng của Tôn giả Trưởng lão Bhisadāyaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các điều kiện căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Vessabhū, đã sanh vào loài voi ở núi Himavanta và đã trú ngụ ở nơi ấy. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn Vessabhū, với mong muốn sống độc cư, đã đi đến núi Himavanta. Sau khi nhìn thấy Ngài, con voi chúa ấy với tâm hoan hỷ đã lấy ngó sen và củ sen dâng cúng đức Thế Tôn. Do phước nghiệp ấy, sau khi chết từ loài voi, vị ấy đã sanh lên cõi trời, ở nơi ấy sau khi hưởng thụ sáu loại tài sản ở cõi Dục giới, đã đến cõi người, ở cõi người sau khi hưởng thụ các tài sản của vua Chuyển luân vương v.v., trong thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia tộc nào đó có tài sản lớn. Do năng lực của các thói quen từ quá khứ, vị ấy có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. Vị ấy, do tên gọi của thiện nghiệp đã làm trong quá khứ, đã nổi danh là Trưởng lão Bhisadāyaka. 29. සො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා පුබ්බචරිතාපදානං දස්සෙන්තො වෙස්සභූ නාම නාමෙනාතිආදිමාහ. තත්ථ වෙස්සභූති වෙස්සං භුනාති අතික්කමතීති වෙස්සභූ. අථ වා වෙස්සෙ වාණිජකම්මෙ වා කාමරාගාදිකෙ වා කුසලාදිකම්මෙ වා වත්ථුකාමකිලෙසකාමෙ වා භුනාති අභිභවතීති වෙස්සභූ, සො නාමෙන වෙස්සභූ නාම භගවා. ඉසීනං තතියො අහූති කුසලධම්මෙ එසති ගවෙසතීති ඉසි, ‘‘විපස්සී, සිඛී, වෙස්සභූ’’ති වුත්තත්තා තතියො ඉසි තතියො භගවා අහු අහොසීති අත්ථො. කානනං වනමොග්ගය්හාති කානනසඞ්ඛාතං වනං ඔගය්හ ඔගහෙත්වා පාවිසීති අත්ථො. 29. Vị ấy, sau khi nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, để trình bày Hạnh trạng quá khứ, đã nói câu bắt đầu bằng ‘Vessabhū nāma nāmena’. Trong đó, ‘Vessabhū’ là người vượt qua (bhunāti atikkamati) giai cấp Vessa, nên gọi là Vessabhū. Hoặc là, người chế ngự (bhunāti abhibhavati) giai cấp Vessa, hoặc nghề buôn bán, hoặc các dục tham v.v., hoặc các thiện nghiệp v.v., hoặc các dục đối tượng và dục phiền não, nên gọi là Vessabhū. Đức Thế Tôn ấy, danh xưng là Vessabhū. Câu ‘vị ẩn sĩ thứ ba đã có mặt’ có nghĩa là: người tìm cầu (esati gavesati) các thiện pháp, nên gọi là isi (ẩn sĩ); vì đã được nói là “Vipassī, Sikhī, Vessabhū”, nên có nghĩa là vị ẩn sĩ thứ ba, đức Thế Tôn thứ ba đã có mặt. Câu ‘Kānanaṃ vanamoggayha’ có nghĩa là: sau khi đi vào (ogayha ogahetvā) khu rừng được gọi là kānana, đã đi vào (pāvisi). 30. භිසමුළාලං ගණ්හිත්වාති ද්විපදචතුප්පදානං ඡාතකං භිසති හිංසති විනාසෙතීති භිසං, කො සො? පදුමකන්දො, භිසඤ්ච මුළාලඤ්ච භිසමුළාලං, තං භිසමුළාලං ගහෙත්වාති අත්ථො. 30. Câu ‘Bhisamuḷālaṃ gaṇhitvā’ có nghĩa là: cái làm tổn hại (bhisati hiṃsati), làm tiêu diệt (vināseti) cơn đói (chātakaṃ) của chúng sanh hai chân và bốn chân, nên gọi là bhisa (ngó sen). Cái đó là gì? Là củ sen. Bhisa (ngó sen) và muḷāla (củ sen) là bhisamuḷālaṃ. Có nghĩa là đã lấy ngó sen và củ sen ấy. 31. කරෙන ච පරාමට්ඨොති තං මයා දින්නදානං, වෙස්සභූවරබුද්ධිනා උත්තමබුද්ධිනා වෙස්සභුනා කරෙන හත්ථතලෙන පරාමට්ඨො කතසම්ඵස්සො අහොසි. සුඛාහං නාභිජානාමි, සමං තෙන කුතොත්තරින්ති තෙන සුඛෙන [Pg.93] සමං සුඛං නාභිජානාමි, තතො උත්තරිං තතො පරං තතො අධිකං සුඛං කුතොති අත්ථො. සෙසං නයානුසාරෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යන්ති. 31. Câu ‘Karena ca parāmaṭṭho’ có nghĩa là: vật bố thí đã được tôi dâng cúng ấy, đã được đức Vessabhū, bậc có trí tuệ cao thượng, trí tuệ tối thắng, chạm đến, tiếp xúc bằng bàn tay của Ngài. Câu ‘Sukhāhaṃ nābhijānāmi, samaṃ tena kutottariṃ’ có nghĩa là: tôi không biết đến một sự an lạc nào bằng với sự an lạc ấy; có nghĩa là làm sao có được sự an lạc cao hơn thế, vượt trên thế, thù thắng hơn thế? Phần còn lại nên được hiểu rõ theo phương pháp đã trình bày. භිසදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải Hạnh trạng Trưởng lão Bhisadāyaka đã hoàn tất. 6. සුචින්තිතත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 6. Chú giải Hạnh trạng Trưởng lão Sucintita ගිරිදුග්ගචරො ආසින්තිආදිකං ආයස්මතො සුචින්තිතත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ හිමවන්තප්පදෙසෙ නෙසාදකුලෙ උප්පන්නො මිගසූකරාදයො වධිත්වා ඛාදන්තො විහරති. තදා ලොකනාථො ලොකානුග්ගහං සත්තානුද්දයතඤ්ච පටිච්ච හිමවන්තමගමාසි. තදා සො නෙසාදො භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො අත්තනො ඛාදනත්ථාය ආනීතං වරමධුරමංසං අදාසි. පටිග්ගහෙසි භගවා තස්සානුකම්පාය, තං භුඤ්ජිත්වා අනුමොදනං වත්වා පක්කාමි. සො තෙනෙව පුඤ්ඤෙන තෙනෙව සොමනස්සෙන තතො චුතො සුගතීසු සංසරන්තො ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු චක්කවත්තිසම්පත්තිආදයො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. Câu bắt đầu bằng ‘Giriduggacaro āsiṃ’ là Hạnh trạng của Tôn giả Trưởng lão Sucintita. Vị này cũng vậy, đã tạo các điều kiện căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Atthadassī, đã sanh vào gia tộc thợ săn ở vùng núi Himavanta, đã sống bằng cách giết và ăn thịt nai, heo rừng v.v. Khi ấy, đức Lãnh Đạo Thế Gian, vì lợi ích cho thế gian và vì lòng bi mẫn đối với chúng sanh, đã đi đến núi Himavanta. Khi ấy, người thợ săn đó sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn, có tâm hoan hỷ, đã dâng cúng miếng thịt ngon ngọt hảo hạng được mang về để tự mình ăn. Đức Thế Tôn, vì lòng bi mẫn đối với người ấy, đã thọ nhận. Sau khi dùng xong, Ngài đã nói lời tùy hỷ rồi ra đi. Người ấy, do chính phước nghiệp ấy, do chính niềm hoan hỷ ấy, sau khi chết từ kiếp đó, đã luân hồi trong các cõi lành, sau khi hưởng thụ sáu loại tài sản ở cõi Dục giới, ở cõi người sau khi hưởng thụ các tài sản của vua Chuyển luân vương v.v., trong thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia đình gia thế, có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. 36. චතුපටිසම්භිදාපඤ්චාභිඤ්ඤාදිභෙදං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ගිරිදුග්ගචරො ආසින්තිආදිමාහ. ගිරති සද්දං කරොතීති ගිරි, කො සො? සිලාපංසුමයපබ්බතො, දුට්ඨු දුක්ඛෙන ගමනීයං දුග්ගං, ගිරීහි දුග්ගං ගිරිදුග්ගං, දුග්ගමොති අත්ථො. තස්මිං ගිරිදුග්ගෙ පබ්බතන්තරෙ චරො චරණසීලො ආසිං අහොසිං. අභිජාතොව කෙසරීති අභි විසෙසෙන ජාතො නිබ්බත්තො කෙසරීව කෙසරසීහො ඉව ගිරිදුග්ගස්මිං චරාමීති අත්ථො. 36. Sau khi đạt đến các loại (tuệ) như Tứ Tuệ Phân Tích, Ngũ Thông v.v., nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, sanh tâm hoan hỷ, để công bố Hạnh trạng quá khứ, vị ấy đã nói câu bắt đầu bằng ‘giriduggacaro āsiṃ’. Cái phát ra (girati) âm thanh (saddaṃ), nên gọi là giri (núi). Cái đó là gì? Là ngọn núi bằng đá và đất. Nơi khó đi đến (gamanīyaṃ) một cách tồi tệ (duṭṭhu), khó khăn (dukkhena), là dugga (nơi hiểm trở). Nơi hiểm trở bởi các ngọn núi là giridugga, có nghĩa là nơi khó đi đến. Trong nơi núi non hiểm trở ấy, giữa các ngọn núi, ta đã là người có thói quen đi lại. Câu ‘Abhijātova kesarī’ có nghĩa là: sanh ra một cách đặc biệt, thù thắng, như con sư tử có bờm, ta đi lại trong vùng núi non hiểm trở. 40. ගිරිදුග්ගං පවිසිං අහන්ති අහං තදා තෙන මංසදානෙන පීතිසොමනස්සජාතො පබ්බතන්තරං පාවිසිං. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 40. Câu ‘Giriduggaṃ pavisiṃ ahaṃ’ có nghĩa là: ta khi ấy, do việc cúng dường thịt ấy, sanh tâm hỷ lạc và hoan hỷ, đã đi vào giữa các ngọn núi. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. සුචින්තිතත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải Hạnh trạng Trưởng lão Sucintita đã hoàn tất. 7. වත්ථදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 7. Chú giải Hạnh trạng Trưởng lão Vatthadāyaka පක්ඛිජාතො [Pg.94] තදා ආසින්තිආදිකං ආයස්මතො වත්ථදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ සුපණ්ණයොනියං නිබ්බත්තො ගන්ධමාදනපබ්බතං ගච්ඡන්තං අත්ථදස්සිං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො සුපණ්ණවණ්ණං විජහිත්වා මාණවකවණ්ණං නිම්මිනිත්වා මහග්ඝං දිබ්බවත්ථං ආදාය භගවන්තං පූජෙසි. සොපි භගවා පටිග්ගහෙත්වා අනුමොදනං වත්වා පක්කාමි. සො තෙනෙව සොමනස්සෙන වීතිනාමෙත්වා යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො තත්ථ අපරාපරං සංසරන්තො පුඤ්ඤානි අනුභවිත්වා තතො මනුස්සෙසු මනුස්සසම්පත්තින්ති සබ්බත්ථ මහග්ඝං වත්ථාභරණං ලද්ධං, තතො උප්පන්නුප්පන්නභවෙ වත්ථච්ඡායාය ගතගතට්ඨානෙ වසන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව ඡළභිඤ්ඤප්පත්තඛීණාසවො අහොසි, පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤනාමෙන වත්ථදායකත්ථෙරොති පාකටො. Câu kệ bắt đầu bằng Pakkhijāto tadā āsiṃ là thiên sử của trưởng lão Vatthadāyaka. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là nhân tố cho sự giải thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Atthadassī đã sanh vào loài kim sí điểu. Khi nhìn thấy đức Thế Tôn Atthadassī đang đi đến núi Gandhamādana, vị ấy với tâm hoan hỷ đã từ bỏ hình dạng kim sí điểu, hóa hiện thành hình dạng của một thanh niên, rồi lấy tấm y phục cõi trời quý giá dâng cúng dường đức Thế Tôn. Vị Thế Tôn ấy cũng đã tiếp nhận, thuyết lời tùy hỷ rồi ra đi. Vị ấy đã sống với niềm hoan hỷ ấy, sống cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung từ nơi ấy đã sanh vào cõi trời. Ở nơi ấy, trong khi luân hồi qua lại, vị ấy đã hưởng các phước báu, sau đó ở cõi người đã thành tựu tài sản của loài người, ở khắp mọi nơi đã nhận được y phục và trang sức quý giá. Sau đó, trong mỗi kiếp sanh, vị ấy sống ở nơi đã đi đến dưới bóng mát của y phục. Vào thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào một gia đình, đã đạt đến sự hiểu biết, có đức tin nơi đức Đạo Sư rồi xuất gia, không bao lâu đã trở thành bậc Lậu Tận Hoặc đạt được sáu thắng trí. Do tên gọi của phước báu đã làm trong quá khứ, vị ấy được biết đến với danh hiệu là trưởng lão Vatthadāyaka. 45. සො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පක්ඛිජාතො තදා ආසින්තිආදිමාහ. තත්ථ පක්ඛිජාතොති පක්ඛන්දති උපලවති සකුණො එතෙනාති පක්ඛං, පක්ඛමස්ස අත්ථීති පක්ඛී, පක්ඛියොනියං ජාතො නිබ්බත්තොති අත්ථො. සුපණ්ණොති සුන්දරං පණ්ණං පත්තං යස්ස සො සුපණ්ණො, වාතග්ගාහසුවණ්ණවණ්ණජලමානපත්තමහාභාරොති අත්ථො. ගරුළාධිපොති නාගෙ ගණ්හනත්ථාය ගරුං භාරං පාසාණං ගිළන්තීති ගරුළා, ගරුළානං අධිපො රාජාති ගරුළාධිපො, විරජං බුද්ධං අද්දසාහන්ති සම්බන්ධො. 45. Vị ấy, sau khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên sử tiền thân của mình đã nói câu kệ bắt đầu bằng Pakkhijāto tadā āsiṃ. Ở đây, pakkhijāto có nghĩa là: Loài chim bay đi, bay lên bằng cái này, vì thế gọi là pakkha (cánh). Nó có cánh, vì thế gọi là pakkhī (loài có cánh). Sanh ra, hiện hữu trong loài có cánh, đây là ý nghĩa. Supaṇṇa có nghĩa là: Loài chim nào có lông vũ, có cánh đẹp thì đó là supaṇṇa. Ý nghĩa là: Có bộ lông màu vàng óng, có đôi cánh lớn có thể bắt được gió. Garuḷādhipo có nghĩa là: Chúng nuốt những tảng đá, vật nặng, để bắt rắn hổ mang, vì thế gọi là garuḷā (kim sí điểu). Vua, chúa của các loài kim sí điểu, vì thế gọi là garuḷādhipo (vua kim sí điểu). Cần được liên kết là: ‘Tôi đã nhìn thấy đức Phật, bậc vô trần’. වත්ථදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên sử của trưởng lão Vatthadāyaka đã hoàn tất. 8. අම්බදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 8. Phần giải về thiên sử của trưởng lão Ambadāyaka අනොමදස්සී භගවාතිආදිකං ආයස්මතො අම්බදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අනොමදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ වානරයොනියං [Pg.95] නිබ්බත්තො හිමවන්තෙ කපිරාජා හුත්වා පටිවසති. තස්මිං සමයෙ අනොමදස්සී භගවා තස්සානුකම්පාය හිමවන්තමගමාසි. අථ සො කපිරාජා භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො සුමධුරං අම්බඵලං ඛුද්දමධුනා අදාසි. අථ භගවා තස්ස පස්සන්තස්සෙව තං සබ්බං පරිභුඤ්ජිත්වා අනුමොදනං වත්වා පක්කාමි. අථ සො සොමනස්සසම්පන්නහදයො තෙනෙව පීතිසොමනස්සෙන යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො අපරාපරං තත්ථ දිබ්බසුඛමනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච මනුස්සසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව ඡළභිඤ්ඤප්පත්තො අහොසි. පුබ්බපුඤ්ඤනාමෙන අම්බදායකත්ථෙරොති පාකටො. Câu kệ bắt đầu bằng Anomadassī bhagavā là thiên sử của trưởng lão Ambadāyaka. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là nhân tố cho sự giải thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Anomadassī đã sanh vào loài khỉ, đã sống ở Hy-mã-lạp-sơn sau khi trở thành vua khỉ. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn Anomadassī vì lòng bi mẫn đối với vị ấy đã đi đến Hy-mã-lạp-sơn. Bấy giờ, vị vua khỉ ấy sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn, với tâm hoan hỷ đã dâng cúng quả xoài rất ngọt cùng với mật ong nhỏ. Bấy giờ, đức Thế Tôn đã thọ dụng tất cả những thứ ấy ngay trong khi vị ấy đang nhìn, rồi thuyết lời tùy hỷ và ra đi. Bấy giờ, vị ấy với tâm tràn đầy hoan hỷ, đã sống với niềm hỷ lạc và hoan hỷ ấy cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung từ nơi ấy đã sanh vào cõi trời. Ở nơi ấy, vị ấy đã hưởng thụ thiên lạc qua lại, và ở cõi người cũng đã hưởng thụ tài sản của loài người. Vào thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào một gia đình giàu có, có đức tin nơi đức Đạo Sư rồi xuất gia, không bao lâu đã đạt được sáu thắng trí. Do tên gọi của phước báu trong quá khứ, vị ấy được biết đến với danh hiệu là trưởng lão Ambadāyaka. 53. සො අපරභාගෙ අත්තනා කතකුසලබීජං දිස්වා සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අනොමදස්සී භගවාතිආදිමාහ. මෙත්තාය අඵරි ලොකෙ, අප්පමාණෙ නිරූපධීති සො භගවා සබ්බලොකෙ අප්පමාණෙ සත්තෙ ‘‘සුඛී හොන්තූ’’තිආදිනා නිරුපධි උපධිවිරහිතං කත්වා මෙත්තාය මෙත්තචිත්තෙන අඵරි පත්ථරි වඩ්ඪෙසීති අත්ථො. 53. Về sau, vị ấy sau khi thấy được hạt giống thiện lành do mình đã tạo, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên sử tiền thân của mình đã nói câu kệ bắt đầu bằng Anomadassī bhagavā. Về câu Mettāya aphari loke, appamāṇe nirūpadhī, ý nghĩa là: Vị Thế Tôn ấy, đối với các chúng sanh vô lượng trong tất cả thế gian, sau khi làm cho không còn phiền não bằng cách (rải tâm từ) rằng: ‘Mong rằng các chúng sanh được an lạc,’ v.v..., đã lan tỏa, đã trải rộng, đã phát triển lòng từ, tức tâm từ. 54. කපි අහං තදා ආසින්ති තදා තස්සාගමනකාලෙ කපිරාජා අහොසින්ති අත්ථො. 54. Về câu Kapi ahaṃ tadā āsiṃ, ý nghĩa là: ‘Khi ấy, vào lúc vị ấy đến, tôi đã là vua khỉ.’ අම්බදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên sử của trưởng lão Ambadāyaka đã hoàn tất. 9. සුමනත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 9. Phần giải về thiên sử của trưởng lão Sumana සුමනො නාම නාමෙනාතිආදිකං ආයස්මතො සුමනත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ මාලාකාරස්ස කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සද්ධාජාතො භගවති පසන්නමානසො සුමනමාලාමුට්ඨියො ගහෙත්වා උභොහි හත්ථෙහි පූජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු ද්වෙ සම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය පුත්තදාරෙහි වඩ්ඪිත්වා සුමනනාමෙන [Pg.96] පාකටො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. Câu kệ bắt đầu bằng Sumano nāma nāmena là thiên sử của trưởng lão Sumana. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là nhân tố cho sự giải thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Sikhī đã sanh vào gia đình của người làm vòng hoa. Khi đã trưởng thành, vị ấy sanh lòng tin, với tâm hoan hỷ nơi đức Thế Tôn, đã lấy những nắm hoa lài rồi cúng dường bằng cả hai tay. Do phước báu ấy, vị ấy đã hưởng thụ hai loại tài sản ở cõi trời và cõi người. Vào thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào một gia đình, khi đã trưởng thành, đã phát triển cùng với con cái và vợ, được biết đến với tên gọi là Sumana, có đức tin nơi đức Đạo Sư rồi xuất gia, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. 62. සො අරහා හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුමනො නාම නාමෙනාතිආදිමාහ. සුන්දරං මනං චිත්තං යස්ස සො සුමනො. සද්ධාපසාදබහුමානෙන යුත්තො නාමෙන සුමනො නාම මාලාකාරො තදා අහං අහොසිං. 62. Vị ấy, sau khi trở thành bậc A-la-hán, đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên sử tiền thân của mình đã nói câu kệ bắt đầu bằng Sumano nāma nāmena. Người nào có tâm, có ý đẹp thì người đó là sumano (người có ý đẹp). Khi ấy, tôi đã là người làm vòng hoa tên là Sumana, người có lòng tin, sự trong sạch, và sự kính trọng. 63. සිඛිනො ලොකබන්ධුනොති සිඛා මුද්ධා කාසතීති සිඛී. අථ වා සම්පයුත්තසම්පයොගෙ ඛාදති විද්ධංසෙතීති සිඛී, කා සා? අග්ගිසිඛා, අග්ගිසිඛා විය සිඛාය දිප්පනතො සිඛී. යථා අග්ගිසිඛා ජොතති පාකටා හොති, සිඛී පත්තතිණකට්ඨපලාසාදිකෙ දහති, එවමයම්පි භගවා නීලපීතාදිරංසීහි ජොතති සකලලොකසන්නිවාසෙ පාකටො හොති. සකසන්තානගතසබ්බකිලෙසෙ සොසෙති විද්ධංසෙති ඣාපෙතීති වොහාරනාමං නාමකම්මං නාමධෙය්‍යං, තස්ස සිඛිනො. සකලලොකස්ස බන්ධුඤාතකොති ලොකබන්ධු, තස්ස සිඛිනො ලොකබන්ධුනො භගවතො සුමනපුප්ඵං අභිරොපයිං පූජෙසින්ති අත්ථො. 63. Về câu 'Sikhino lokabandhuno' (của Đức Sikhī, bậc Thân Hữu của thế gian): Ngài được gọi là Sikhī vì Ngài tỏa sáng (kāsati) ở đỉnh cao (sikhā), tức là ở nơi tối thượng. Hoặc là, Ngài được gọi là Sikhī vì Ngài hủy diệt (khādati), phá tan (viddhaṃseti) các pháp tương ưng và các mối liên hệ của chúng. Ví dụ là gì? Đó là ngọn lửa (aggisikhā). Giống như ngọn lửa, Ngài được gọi là Sikhī vì Ngài rực sáng ở đỉnh cao. Giống như ngọn lửa cháy sáng, trở nên rõ rệt, và ngọn lửa thiêu đốt lá cây, cỏ, củi, v.v., cũng vậy, Đức Thế Tôn này tỏa sáng với các tia sáng màu xanh, vàng, v.v., và trở nên nổi bật trong toàn thể thế giới chúng sanh. Ngài làm khô héo, phá tan, thiêu đốt tất cả các phiền não đã phát sinh trong dòng tâm thức của mình. Do đó, đây là danh xưng, danh hiệu, tên gọi của Đức Sikhī ấy. Ngài là thân hữu, là quyến thuộc của toàn thể thế gian, nên gọi là Lokabandhu (Thân Hữu của thế gian). Ý nghĩa là: 'Tôi đã dâng cúng, tôi đã cúng dường hoa sumanā lên Đức Thế Tôn Sikhī, bậc Thân Hữu của thế gian ấy'. සුමනත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần chú giải Hạnh nguyện của Trưởng lão Sumana đã hoàn tất. 10. පුප්ඵචඞ්කොටියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 10. Chú giải Hạnh nguyện của Trưởng lão Pupphacaṅkoṭiya අභීතරූපං සීහං වාතිආදිකං ආයස්මතො පුප්ඵචඞ්කොටියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො මහාවිභවසම්පන්නො සත්ථරි පසීදිත්වා පසන්නාකාරං දස්සෙන්තො සුවණ්ණවණ්ණං අනොජපුප්ඵමොචිනිත්වා චඞ්කොටකං පූරෙත්වා භගවන්තං පූජෙත්වා ‘‘භගවා, ඉමස්ස නිස්සන්දෙන නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ සුවණ්ණවණ්ණො පූජනීයො හුත්වා නිබ්බානං පාපුණෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනමකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු නිබ්බත්තො සබ්බත්ථ පූජිතො [Pg.97] සුවණ්ණවණ්ණො අභිරූපො අහොසි. සො අපරභාගෙ ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. Câu kệ bắt đầu bằng 'Abhītarūpaṃ sīhaṃ vā' (Như một con sư tử không sợ hãi) là Hạnh nguyện của Tôn giả Pupphacaṅkoṭiya. Vị này cũng đã tạo các phước duyên căn bản dưới thời các Đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống khác nhau đã tích lũy các công đức là nhân duyên gần cho sự giải thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của Đức Thế Tôn Sikhī, ngài sanh ra trong một gia đình, khi đến tuổi trưởng thành, có được tài sản lớn, đã phát sinh tín tâm nơi Đức Đạo Sư. Để thể hiện lòng tín thành, ngài đã hái những bông hoa anojā có màu vàng óng, đổ đầy vào một cái giỏ và cúng dường lên Đức Thế Tôn, rồi phát nguyện rằng: 'Bạch Đức Thế Tôn, nhờ quả báo của việc này, trong mỗi kiếp con được tái sanh, xin cho con có sắc da vàng óng, đáng được cúng dường, và mong rằng con sẽ chứng đắc Niết-bàn'. Nhờ nghiệp phước đó, ngài tái sanh trong cõi trời và người, ở khắp mọi nơi đều được tôn kính, có sắc da vàng óng và dung mạo xinh đẹp. Trong một kiếp sau, vào thời Đức Phật hiện tại, ngài sanh ra trong một gia đình giàu có, khi trưởng thành, đã phát sinh tín tâm nơi Đức Đạo Sư, xuất gia, tu tập thiền quán và không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán. 68-9. සො පත්තඅරහත්තඵලො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අභීතරූපං සීහං වාතිආදිමාහ. තත්ථ සීහන්ති ද්විපදචතුප්පදාදයො සත්තෙ අභිභවති අජ්ඣොත්ථරතීති සීහො, අභීතරූපො අභීතසභාවො, තං අභීතරූපං සීහං ඉව නිසින්නං පූජෙසින්ති සම්බන්ධො. පක්ඛීනං අග්ගං ගරුළරාජං ඉව පවරං උත්තමං බ්‍යග්ඝරාජං ඉව අභි විසෙසෙන ජාතං සබ්බසීහානං විසෙසං කෙසරසීහං ඉව තිලොකස්ස සරණං සිඛිං සම්මාසම්බුද්ධං. කිං භූතං? අනෙජං නික්කිලෙසං ඛන්ධමාරාදීහි අපරාජිතං නිසින්නං සිඛින්ති සම්බන්ධො. මාරණානග්ගන්ති සබ්බකිලෙසානං මාරණෙ සොසනෙ විද්ධංසනෙ අග්ගං සෙට්ඨං කිලෙසෙ මාරෙන්තානං පච්චෙකබුද්ධබුද්ධසාවකානං විජ්ජමානානම්පි තෙසං අග්ගන්ති අත්ථො. භික්ඛුසඞ්ඝපුරක්ඛතං පරිවාරිතං පරිවාරෙත්වා නිසින්නං සිඛින්ති සම්බන්ධො. 68-9. Vị ấy, sau khi chứng đắc quả A-la-hán, nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, tâm sanh hoan hỷ, và để tuyên thuyết về hạnh nguyện quá khứ, đã nói lên những câu kệ bắt đầu bằng 'Abhītarūpaṃ sīhaṃ vā'. Trong đó, 'sīhaṃ' (sư tử) có nghĩa là: Nó chế ngự, áp đảo các chúng sanh hai chân, bốn chân, v.v., nên được gọi là sư tử. 'Abhītarūpaṃ' là có bản chất không sợ hãi. Cần liên kết câu như sau: 'Tôi đã cúng dường Ngài, đấng ngự tọa như một con sư tử không sợ hãi'. Giống như vua chim garuḷa là bậc tối thượng trong loài có cánh, giống như vua cọp là bậc cao quý, ưu việt, Ngài đã sanh ra một cách đặc biệt siêu việt. Giống như sư tử có bờm là loài đặc biệt trong tất cả các loài sư tử, Đức Chánh Đẳng Giác Sikhī là nơi nương tựa của ba cõi. Ngài có những phẩm chất gì? Cần liên kết câu như sau: Đức Sikhī ngự tọa, không dao động, không phiền não, không bị chiến bại bởi các ma như ấm ma. Về câu 'Māraṇānaggaṃ' (bậc tối thượng trong việc diệt trừ), ý nghĩa là: Ngài là bậc tối thượng, bậc cao cả nhất trong việc diệt trừ, làm khô héo, phá tan tất cả phiền não. Mặc dù có các vị Phật Độc Giác và các vị Thanh văn đệ tử của Đức Phật cũng diệt trừ phiền não, nhưng Ngài là bậc tối thượng trong số đó. Cần liên kết câu như sau: Đức Sikhī ngự tọa, được Tăng chúng vây quanh, tôn kính. 70. චඞ්කොටකෙ ඨපෙත්වානාති උත්තමං අනොජපුප්ඵං කරණ්ඩකෙ පූරෙත්වා සිඛීසම්බුද්ධං සෙට්ඨං සමොකිරිං පූජෙසින්ති අත්ථො. 70. Về câu 'Caṅkoṭake ṭhapetvāna' (sau khi đặt vào trong giỏ), ý nghĩa là: 'Sau khi đổ đầy hoa anojā cao quý vào trong giỏ (karaṇḍake), tôi đã rải lên, đã cúng dường Đức Chánh Đẳng Giác Sikhī, bậc Tối Thắng'. පුප්ඵචඞ්කොටියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần chú giải Hạnh nguyện của Trưởng lão Pupphacaṅkoṭiya đã hoàn tất. සත්තමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần chú giải phẩm thứ bảy đã hoàn tất. 8. නාගසමාලවග්ගො 8. Phẩm Nāgasamāla 1. නාගසමාලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 1. Chú giải Hạnh nguyện của Trưởng lão Nāgasamāla ආපාටලිං අහං පුප්ඵන්තිආදිකං ආයස්මතො නාගසමාලත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා තථාරූපසජ්ජනසංසග්ගස්ස [Pg.98] අලාභෙන සත්ථරි ධරමානකාලෙ දස්සනසවනපූජාකම්මමකරිත්වා පරිනිබ්බුතකාලෙ තස්ස භගවතො සාරීරිකධාතුං නිදහිත්වා කතචෙතියම්හි චිත්තං පසාදෙත්වා පාටලිපුප්ඵං පූජෙත්වා සොමනස්සං උප්පාදෙත්වා යාවතායුකං ඨත්වා තෙනෙව සොමනස්සෙන තතො කාලං කතො තුසිතාදීසු ඡසු දෙවලොකෙසු සුඛමනුභවිත්වා අපරභාගෙ මනුස්සෙසු මනුස්සසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො නාගරුක්ඛපල්ලවකොමළසදිසසරීරත්තා නාගසමාලොති මාතාපිතූහි කතනාමධෙය්‍යො භගවති පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. Câu kệ bắt đầu bằng 'Āpāṭaliṃ ahaṃ pupphaṃ' (Tôi đã dâng hoa pāṭali) là Hạnh nguyện của Tôn giả Nāgasamāla. Vị này cũng đã tạo các phước duyên căn bản dưới thời các Đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống khác nhau đã tích lũy các công đức là nhân duyên gần cho sự giải thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của Đức Thế Tôn Sikhī, ngài sanh ra trong một gia đình, khi đến tuổi trưởng thành, đã lập gia đình. Do không có duyên gặp gỡ bậc thiện tri thức như vậy, nên trong lúc Đức Đạo Sư còn tại thế, ngài đã không thực hiện được việc chiêm bái, nghe pháp và cúng dường. Sau khi Đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, ngài phát sinh tín tâm nơi bảo tháp được xây dựng để tôn thờ xá-lợi của Đức Thế Tôn, đã cúng dường hoa pāṭali, tâm sanh hoan hỷ. Ngài sống cho đến hết tuổi thọ với tâm hoan hỷ đó, sau khi mệnh chung, đã hưởng phước lạc trong sáu cõi trời như Tusita. Trong một kiếp sau, ngài hưởng sự giàu sang của loài người, và trong thời Đức Phật hiện tại, ngài sanh ra trong một gia đình, khi trưởng thành, do thân thể mềm mại như chồi non của cây nāga, nên được cha mẹ đặt tên là Nāgasamāla. Ngài phát sinh tín tâm nơi Đức Thế Tôn, xuất gia và không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán. 1. සො පච්ඡා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ආපාටලිං අහං පුප්ඵන්තිආදිමාහ. තත්ථ ආපාටලින්ති ආ සමන්තතො, ආදරෙන වා පාටලිපුප්ඵං ගහෙත්වා අහං ථූපම්හි අභිරොපෙසිං පූජෙසින්ති අත්ථො. උජ්ඣිතං සුමහාපථෙති සබ්බනගරවාසීනං වන්දනපූජනත්ථාය මහාපථෙ නගරමජ්ඣෙ වීථියං උජ්ඣිතං උට්ඨාපිතං, ඉට්ඨකකම්මසුධාකම්මාදීහි නිප්ඵාදිතන්ති අත්ථො. සෙසං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථත්තා ච සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 1. Về sau, vị ấy nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, tâm sanh hoan hỷ, và để tuyên thuyết về hạnh nguyện quá khứ, đã nói lên những câu kệ bắt đầu bằng 'Āpāṭaliṃ ahaṃ pupphaṃ'. Trong đó, 'āpāṭaliṃ' có nghĩa là 'ā' là khắp xung quanh, hoặc với lòng tôn kính. Ý nghĩa là: 'Tôi đã lấy hoa pāṭali và dâng lên, cúng dường tại bảo tháp'. Về câu 'Ujjhitaṃ sumahāpathe' (được dựng lên trên con đường lớn), ý nghĩa là: Bảo tháp được dựng lên (ujjhitaṃ, uṭṭhāpitaṃ) trên con đường lớn, giữa trung tâm thành phố, trên đường phố, để cho tất cả dân chúng trong thành phố đến đảnh lễ và cúng dường; được hoàn thành bằng gạch và vữa, v.v. Phần còn lại nên được hiểu một cách dễ dàng vì đã được giải thích theo phương pháp đã nêu ở dưới và vì ý nghĩa rõ ràng. නාගසමාලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần chú giải Hạnh nguyện của Trưởng lão Nāgasamāla đã hoàn tất. 2. පදසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 2. Chú giải Hạnh nguyện của Trưởng lão Padasaññaka අක්කන්තඤ්ච පදං දිස්වාතිආදිකං ආයස්මතො පදසඤ්ඤකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො උප්පන්නුප්පන්නභවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො තිස්සස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං සද්ධාසම්පන්නෙ උපාසකගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො රතනත්තයෙ පසන්නො භගවතා තස්ස අනුකම්පාය දස්සිතං පදචෙතියං දිස්වා පසන්නො ලොමහට්ඨජාතො වන්දනපූජනාදිබහුමානමකාසි. සො තෙනෙව සුඛෙත්තෙ සුකතෙන පුඤ්ඤෙන තතො චුතො සග්ගෙ නිබ්බත්තො තත්ථ දිබ්බසුඛමනුභවිත්වා අපරභාගෙ මනුස්සෙසු ජාතො මනුස්සසම්පත්තිං සබ්බමනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සද්ධාජාතො [Pg.99] පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි, පුරාකතපුඤ්ඤනාමෙන පදසඤ්ඤකත්ථෙරොති පාකටො. Kệ bắt đầu bằng 'Akkantañca padaṃ disvāti' là thiên Apadāna của trưởng lão Padasaññaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các quyền lợi nơi các đức Phật quá khứ, trong mỗi kiếp sống đã sanh, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Tissa, đã sanh ra trong gia đình của một nam cư sĩ có đầy đủ đức tin. Khi đã đạt đến sự hiểu biết, có lòng tịnh tín nơi Tam Bảo, vị ấy đã thấy bảo tháp dấu chân được đức Thế Tôn chỉ cho do lòng bi mẫn đối với vị ấy, đã tịnh tín, sanh lòng hoan hỷ, lông tóc dựng đứng, đã thực hiện nhiều sự tôn kính như đảnh lễ, cúng dường v.v... Vị ấy, do phước báu đã được làm tốt đẹp trong ruộng phước tốt đẹp ấy, sau khi mệnh chung từ nơi đó, đã sanh lên cõi trời, đã hưởng thụ thiên lạc ở nơi đó. Về sau, đã sanh làm người, đã hưởng thụ tất cả tài sản của loài người, trong thời đức Phật hiện tại, đã sanh ra trong một gia đình giàu có. Sau khi trưởng thành, có đức tin, đã xuất gia, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán, và do tên gọi của phước báu đã làm trong quá khứ, vị ấy được biết đến là trưởng lão Padasaññaka. 5. සො එකදිවසං අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අක්කන්තඤ්ච පදං දිස්වාතිආදිමාහ. තත්ථ අක්කන්තන්ති අක්කමිතං දස්සිතං. සබ්බබුද්ධානං සබ්බදා චතුරඞ්ගුලොපරියෙව ගමනං, අයං පන තස්ස සද්ධාසම්පන්නතං ඤත්වා ‘‘එසො ඉමං පස්සතූ’’ති පදචෙතියං දස්සෙසි, තස්මා සො තස්මිං පසීදිත්වා වන්දනපූජනාදිසක්කාරමකාසීති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 5. Một ngày nọ, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, trong khi tuyên thuyết về thiên Apadāna của hành vi trong quá khứ, đã nói kệ bắt đầu bằng 'akkantañca padaṃ disvāti'. Ở đây, 'akkantaṃ' có nghĩa là được bước lên, được chỉ cho. Việc đi lại của tất cả các đức Phật luôn luôn ở phía trên (mặt đất) bốn ngón tay, nhưng vị này, sau khi biết được sự đầy đủ đức tin của người kia, với ý nghĩ 'mong rằng người này hãy thấy dấu chân này', đã chỉ cho bảo tháp dấu chân. Do đó, vị ấy đã tịnh tín nơi bảo tháp ấy, đã thực hiện sự tôn kính như đảnh lễ, cúng dường v.v... đó là ý nghĩa. Phần còn lại ở mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. පදසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên Apadāna của trưởng lão Padasaññaka đã kết thúc. 3. බුද්ධසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 3. Chú giải Apadāna về trưởng lão Buddhasaññaka දුමග්ගෙ පංසුකූලිකන්තිආදිකං ආයස්මතො බුද්ධසඤ්ඤකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො තිස්සස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සද්ධාජාතො දුමග්ගෙ ලග්ගිතං භගවතො පංසුකූලචීවරං දිස්වා පසන්නමානසො ‘‘අරහද්ධජ’’න්ති චින්තෙත්වා වන්දනපූජනාදිසක්කාරමකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සසම්පත්තිමනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. 3. Kệ bắt đầu bằng 'Dumagge paṃsukūlikaṃ' là thiên Apadāna của trưởng lão Buddhasaññaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các quyền lợi nơi các đức Phật quá khứ, trong mỗi kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Tissa, đã sanh ra trong một gia đình. Khi đã trưởng thành, có đức tin, vị ấy đã thấy y phấn tảo của đức Thế Tôn bị vướng trên ngọn cây, với tâm tịnh tín, đã suy nghĩ rằng 'đây là lá cờ của bậc A-la-hán', và đã thực hiện sự tôn kính như đảnh lễ, cúng dường v.v... Vị ấy, do phước nghiệp ấy, đã hưởng thụ tài sản của chư thiên và loài người, trong thời đức Phật hiện tại, đã sanh ra trong một gia đình giàu có, có đức tin, đã xuất gia, và không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. 9. සො පත්තඅරහත්තාධිගමො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො දුමග්ගෙ පංසුකූලිකන්තිආදිමාහ. තත්ථ ධුනාති කම්පතීති දුමො. දුහති පූරෙති ආකාසතලන්ති වා දුමො, දුමස්ස අග්ගො කොටීති දුමග්ගො, තස්මිං දුමග්ගෙ. පංසුමිව පටික්කූලභාවං අමනුඤ්ඤභාවං උලති ගච්ඡතීති පංසුකූලං, පංසුකූලමෙව පංසුකූලිකං, සත්ථුනො පංසුකූලං දුමග්ගෙ ලග්ගිතං දිස්වා අහං අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා තං පංසුකූලං අවන්දිං පණාමමකාසින්ති අත්ථො. තන්ති නිපාතමත්තං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. Vị ấy, sau khi đã chứng đắc A-la-hán quả, nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh lòng hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên Apadāna của hành vi trong quá khứ, đã nói kệ bắt đầu bằng 'dumagge paṃsukūlikaṃ'. Ở đây, 'dumo' (cây) là vì nó rung chuyển, lay động. Hoặc 'dumo' là vì nó làm đầy, lấp đầy khoảng không. 'Dumaggo' là ngọn, là chóp của cây ('duma'); 'tasmiṃ dumagge' là trên ngọn cây ấy. 'Paṃsukūlaṃ' (y phấn tảo) là vì nó đi đến, đạt đến trạng thái đáng ghê tởm, không đáng ưa thích, giống như bụi bẩn; 'paṃsukūlaṃ' chính là 'paṃsukūlikaṃ'. 'Sau khi thấy y phấn tảo của bậc Đạo Sư bị vướng trên ngọn cây, tôi đã chắp tay lên, đã đảnh lễ y phấn tảo ấy, đã thực hiện sự cúi lạy,' đó là ý nghĩa. 'Taṃ' chỉ là một tiểu từ. Phần còn lại ở mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. බුද්ධසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. 9. Phần giải về thiên Apadāna của trưởng lão Buddhasaññaka đã kết thúc. 4. භිසාලුවදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 4. Chú giải Apadāna về trưởng lão Bhisāluvadāyaka කානනං [Pg.100] වනමොග්ගය්හාතිආදිකං ආයස්මතො භිසාලුවදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ හිමවන්තස්ස සමීපෙ අරඤ්ඤාවාසෙ වසන්තො වනමූලඵලාහාරො විවෙකවසෙනාගතං විපස්සිං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො පඤ්චභිසාලුවෙ අදාසි. භගවා තස්ස චිත්තං පසාදෙතුං පස්සන්තස්සෙව පරිභුඤ්ජි. සො තෙන චිත්තප්පසාදෙන කාලං කත්වා තුසිතාදීසු සම්පත්තිමනුභවිත්වා පච්ඡා මනුස්සසම්පත්තිඤ්ච අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විභවසම්පත්තිං පත්තො තං පහාය සාසනෙ පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. Kệ bắt đầu bằng 'Kānanaṃ vanamoggayha' là thiên Apadāna của trưởng lão Bhisāluvadāyaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các quyền lợi nơi các đức Phật quá khứ, trong mỗi kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, trong khi sống ở nơi trú trong rừng gần Hy-mã-lạp sơn, sống bằng rễ và trái cây rừng, vị ấy đã thấy đức Thế Tôn Vipassī đến do duyên ẩn dật, với tâm tịnh tín, đã dâng cúng năm củ sen. Đức Thế Tôn, để làm cho tâm của vị ấy được tịnh tín, đã thọ dụng ngay trong khi vị ấy đang nhìn. Vị ấy, do sự tịnh tín của tâm đó, sau khi qua đời, đã hưởng thụ tài sản ở các cõi trời như Tusita, sau đó cũng đã hưởng thụ tài sản của loài người. Trong thời đức Phật hiện tại, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình, đã đạt được sự giàu có, đã từ bỏ điều đó, xuất gia trong giáo pháp, và không bao lâu đã chứng đắc A-la-hán quả. 13. සො තතො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො කානනං වනමොග්ගය්හාතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව. වසාමි විපිනෙ අහන්ති විවෙකවාසො අහං වසාමීති සම්බන්ධො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 4. Sau đó, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh lòng hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên Apadāna của hành vi trong quá khứ, đã nói kệ bắt đầu bằng 'kānanaṃ vanamoggayha'. Điều đó có ý nghĩa đã được nói ở dưới. Câu 'Vasāmi vipine ahaṃ' có sự liên kết là 'tôi, người sống nơi vắng vẻ, đang sống'. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. භිසාලුවදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên Apadāna của trưởng lão Bhisāluvadāyaka đã kết thúc. ඡට්ඨභාණවාරවණ්ණනා නිට්ඨිතා. 13. Phần giải về phẩm tụng thứ sáu đã hoàn tất. 5. එකසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 5. Chú giải Apadāna về trưởng lão Ekasaññaka ඛණ්ඩො නාමාසි නාමෙනාතිආදිකං ආයස්මතො එකසඤ්ඤකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො රතනත්තයෙ පසන්නමානසො තස්ස සත්ථුනො ඛණ්ඩං නාම අග්ගසාවකං භික්ඛාය චරමානං දිස්වා සද්දහිත්වා පිණ්ඩපාතමදාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. සො එකදිවසං පිණ්ඩපාතස්ස සඤ්ඤං මනසිකරිත්වා පටිලද්ධවිසෙසත්තා එකසඤ්ඤකත්ථෙරොති පාකටො. Kệ bắt đầu bằng 'Khaṇḍo nāmāsi nāmena' là thiên Apadāna của trưởng lão Ekasaññaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các quyền lợi nơi các đức Phật quá khứ, trong mỗi kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình, đã đạt đến sự hiểu biết, với tâm tịnh tín nơi Tam Bảo, đã thấy vị Thượng thủ Thinh văn tên là Khaṇḍa của bậc Đạo Sư ấy đang đi khất thực, đã tin tưởng và dâng cúng vật thực. Vị ấy, do phước nghiệp ấy, đã hưởng thụ tài sản của chư thiên và loài người. Trong thời đức Phật hiện tại, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình ở Sāvatthī, đã đạt đến sự hiểu biết, sau khi nghe pháp thoại của bậc Đạo Sư, đã có được đức tin, đã xuất gia, và không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. Một ngày nọ, do đã tác ý đến tưởng về vật thực khất thực và đã chứng đắc được pháp đặc biệt, vị ấy được biết đến là trưởng lão Ekasaññaka. 18. සො [Pg.101] අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ඛණ්ඩො නාමාසි නාමෙනාතිආදිමාහ. තත්ථ තස්ස අග්ගසාවකත්ථෙරස්ස කිලෙසානං ඛණ්ඩිතත්තා ඛණ්ඩොති නාමං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 18. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, muốn tuyên thuyết về tiền sử của mình nên đã nói lên (những câu kệ) bắt đầu là: khaṇḍo nāmāsi nāmena. Trong ấy, do vì đã đoạn trừ các phiền não nên vị trưởng lão Thượng thủ Thinh văn ấy có tên là Khaṇḍa. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. එකසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần chú giải về Apadāna của trưởng lão Ekasaññaka đã chấm dứt. 6. තිණසන්ථරදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 6. Phần chú giải về Apadāna của trưởng lão Tiṇasantharadāyaka හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිකං ආයස්මතො තිණසන්ථරදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො තිස්සස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො බුද්ධුප්පාදතො පගෙව උප්පන්නත්තා ඝරාවාසං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තස්ස අවිදූරෙ එකං සරං නිස්සාය පටිවසති. තස්මිං සමයෙ තිස්සො භගවා තස්සානුකම්පාය ආකාසෙන අගමාසි. අථ ඛො සො තාපසො ආකාසතො ඔරුය්හ ඨිතං තං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො තිණං ලායිත්වා තිණසන්ථරං කත්වා නිසීදාපෙත්වා බහුමානාදරෙන පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා පටිකුටිකො හුත්වා පක්කාමි. සො යාවතායුකං ඨත්වා තතො චවිත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අනෙකවිධසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Câu kệ) bắt đầu là Himavantassāvidūre là Apadāna của trưởng lão Tiṇasantharadāyaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các thiện căn nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là nhân duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống đây đó, vào thời của đức Thế Tôn Tissa, đã sanh vào một gia đình. Do đã sanh ra trước khi đức Phật xuất hiện, vị ấy đã từ bỏ đời sống tại gia, xuất gia làm đạo sĩ, sống nương vào một cái hồ không xa núi Himavanta. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn Tissa do lòng bi mẫn đối với vị ấy đã đi đến bằng đường không. Khi ấy, vị đạo sĩ ấy thấy đức Thế Tôn đang đứng sau khi đã đi xuống từ hư không, tâm sanh tịnh tín, đã cắt cỏ, làm thành một tấm lót bằng cỏ, đã mời Ngài ngồi xuống, đã đảnh lễ bằng năm thể với lòng tôn kính và kính trọng, rồi đã lui về am thất của mình. Vị ấy sống cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung từ nơi ấy, đã luân hồi trong cõi trời và cõi người, hưởng nhiều loại tài sản, trong thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia đình, khi đã trưởng thành, có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, không bao lâu sau đã trở thành vị A-la-hán. 22. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව. මහාජාතස්සරොති එත්ථ පන සරන්ති එත්ථ පානීයත්ථිකා ද්විපදචතුප්පදාදයො සත්තාති සරං, අථ වා සරන්ති එත්ථ නදීකන්දරාදයොති සරං, මහන්තො ච සො සයමෙව ජාතත්තා සරො චෙති මහාජාතස්සරො. අනොතත්තඡද්දන්තදහාදයො විය අපාකටනාමත්තා ‘‘මහාජාතස්සරො’’ති වුත්තොති දට්ඨබ්බො. සතපත්තෙහි සඤ්ඡන්නොති එකෙකස්මිං පුප්ඵෙ සතසතපත්තානං වසෙන සතපත්තො, සතපත්තසෙතපදුමෙහි [Pg.102] සඤ්ඡන්නො ගහනීභූතොති අත්ථො. නානාසකුණමාලයොති අනෙකෙ හංසකුක්කුටකුක්කුහදෙණ්ඩිභාදයො එකතො කුණන්ති සද්දං කරොන්තීති සකුණාති ලද්ධනාමානං පක්ඛීනං ආලයො ආධාරභූතොති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 22. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, muốn tuyên thuyết về tiền sử của mình nên đã nói lên (những câu kệ) bắt đầu là: himavantassāvidūre. Điều ấy có ý nghĩa đã được nói ở dưới. Ở đây, trong câu Mahājātassaro, (giải thích là): các chúng sanh hai chân, bốn chân,... muốn uống nước đi đến nơi đây, vì thế gọi là saraṃ (hồ). Hoặc là, các sông, suối,... chảy vào nơi đây, vì thế gọi là saraṃ. Và hồ ấy lớn lao, tự nhiên sanh ra, vì thế gọi là mahājātassaro. Nên hiểu rằng, giống như các hồ Anotatta, Chaddanta,... do không có tên gọi rõ ràng nên được gọi là ‘mahājātassaro’ (hồ lớn tự nhiên sanh). (Câu) Satapattehi sañchanno có nghĩa là: trong mỗi đóa hoa, do có trăm cánh nên gọi là satapatta (trăm cánh); được bao phủ, trở nên rậm rạp bởi những hoa sen trắng trăm cánh. (Câu) Nānāsakuṇamālayo có nghĩa là: nhiều loài chim có tên gọi là sakuṇa do chúng cùng nhau kêu lên, tạo ra âm thanh, như ngỗng, gà rừng, chim cu, chim deṇḍibhā,... nơi ở, nơi nương tựa của các loài chim ấy. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. තිණසන්ථරදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần chú giải về Apadāna của trưởng lão Tiṇasantharadāyaka đã chấm dứt. 7. සූචිදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 7. Phần chú giải về Apadāna của trưởng lão Sūcidāyaka තිංසකප්පසහස්සම්හීතිආදිකං ආයස්මතො සූචිදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සුමෙධස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය භගවතො චීවරකම්මං කාතුං පඤ්ච සූචියො අදාසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු පුඤ්ඤමනුභවිත්වා විචරන්තො උප්පන්නුප්පන්නභවෙ තික්ඛපඤ්ඤො හුත්වා පාකටො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජන්තො තික්ඛපඤ්ඤතාය ඛුරග්ගෙයෙව අරහත්තං පාපුණි. (Câu kệ) bắt đầu là Tiṃsakappasahassamhi là Apadāna của trưởng lão Sūcidāyaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các thiện căn nơi các bậc Chánh Giác quá khứ, đã tích lũy các phước báu là nhân duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống đây đó, vào thời của đức Thế Tôn Sumedha, đã sanh vào một gia đình. Khi đã trưởng thành, để làm công việc may y cho đức Thế Tôn, vị ấy đã dâng cúng năm cây kim. Vị ấy do phước báu ấy, sau khi hưởng phước ở cõi trời và cõi người, đã đi lang thang, trong mỗi kiếp sanh ra đều trở thành người có trí tuệ sắc bén, nổi tiếng. Trong thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào một gia đình, khi đã trưởng thành, có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư, trong khi xuất gia, do có trí tuệ sắc bén, đã đắc quả A-la-hán ngay trên đầu lưỡi dao cạo. 30. සො අපරභාගෙ පුඤ්ඤං පච්චවෙක්ඛන්තො තං දිස්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො තිංසකප්පසහස්සම්හීතිආදිමාහ. අන්තරන්තරං පනෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. 30. Về sau, vị ấy khi quán xét về phước báu, thấy được điều ấy, sanh tâm hoan hỷ, muốn tuyên thuyết về tiền sử của mình nên đã nói lên (những câu kệ) bắt đầu là: tiṃsakappasahassamhi. Ở đây, những phần ở giữa đều dễ hiểu. 31. පඤ්චසූචී මයා දින්නාති එත්ථ සූචති ඡිද්දං කරොති විජ්ඣතීති සූචි, පඤ්චමත්තා සූචී පඤ්චසූචී මයා දින්නාති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 31. Ở đây, trong câu Pañcasūcī mayā dinnā, (vật) đâm thủng, tạo ra lỗ, xuyên qua, vì thế gọi là sūci (kim). Năm cây kim, tức là pañcasūcī, đã được tôi dâng cúng, đó là ý nghĩa. Phần còn lại đều dễ hiểu. සූචිදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần chú giải về Apadāna của trưởng lão Sūcidāyaka đã chấm dứt. 8. පාටලිපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 8. Phần chú giải về Apadāna của trưởng lão Pāṭalipupphiya සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධන්තිආදිකං ආයස්මතො පාටලිපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො තිස්සස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං [Pg.103] කුලගෙහෙ සෙට්ඨිපුත්තො හුත්වා නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො කුසලාකුසලඤ්ඤූ සත්ථරි පසීදිත්වා පාටලිපුප්ඵං ගහෙත්වා සත්ථු පූජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන බහුධා සුඛසම්පත්තියො අනුභවන්තො දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Câu kệ) bắt đầu là Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ là Apadāna của trưởng lão Pāṭalipupphiya. Vị này cũng vậy, đã tạo các thiện căn nơi các bậc Chánh Giác quá khứ, đã tích lũy các phước báu là nhân duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống đây đó, vào thời của đức Thế Tôn Tissa, đã sanh làm con trai của một vị trưởng giả trong một gia đình. Khi đã trưởng thành, biết được thiện và bất thiện, có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã lấy hoa pāṭali cúng dường đức Đạo Sư. Vị ấy do phước báu ấy, đã hưởng nhiều loại tài sản hạnh phúc, đã luân hồi trong cõi trời và cõi người. Trong thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào một gia đình, khi đã trưởng thành, có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, không bao lâu sau đã trở thành vị A-la-hán. 36. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධන්තිආදිමාහ. තත්ථ අන්තරාපණෙති ආ සමන්තතො හිරඤ්ඤසුවණ්ණාදිකං භණ්ඩං පණෙන්ති වික්කිණන්ති පත්ථරන්ති එත්ථාති ආපණං, ආපණස්ස අන්තරං වීථීති අන්තරාපණං, තස්මිං අන්තරාපණෙ. සුවණ්ණවණ්ණං කඤ්චනග්ඝියසංකාසං ද්වත්තිංසවරලක්ඛණං සම්බුද්ධං දිස්වා පාටලිපුප්ඵං පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 36. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, muốn tuyên thuyết về tiền sử của mình nên đã nói lên (những câu kệ) bắt đầu là: suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ. Ở đây, trong câu antarāpaṇe, (giải thích là): nơi mà người ta buôn bán, trao đổi, bày biện các món hàng như vàng, bạc,... từ khắp nơi, vì thế gọi là āpaṇaṃ (chợ). Con đường ở giữa khu chợ là antarāpaṇaṃ. Tasmiṃ antarāpaṇe (nghĩa là) ở giữa khu chợ ấy. Ý nghĩa là: đã thấy đức Chánh Đẳng Giác có sắc thân màu vàng, giống như vàng ròng, (trang nghiêm) với ba mươi hai tướng tốt, rồi đã cúng dường hoa pāṭali. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. පාටලිපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần chú giải về Apadāna của trưởng lão Pāṭalipupphiya đã chấm dứt. 9. ඨිතඤ්ජලියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 9. Phần chú giải về Apadāna của trưởng lão Ṭhitañjaliya මිගලුද්දො පුරෙ ආසින්තිආදිකං ආයස්මතො ඨිතඤ්ජලියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථුප්පන්නභවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො තිස්සස්ස භගවතො කාලෙ පුරාකතෙන එකෙන කම්මච්ඡිද්දෙන නෙසාදයොනියං නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො මිගසූකරාදයො මාරෙත්වා නෙසාදකම්මෙන අරඤ්ඤෙ වාසං කප්පෙසි. තස්මිං සමයෙ තිස්සො භගවා තස්සානුකම්පාය හිමවන්තං අගමාසි. සො තං ද්වත්තිංසවරලක්ඛණෙහි අසීතානුබ්‍යඤ්ජනබ්‍යාමප්පභාහි ච ජලමානං භගවන්තං දිස්වා සොමනස්සජාතො පණාමං කත්වා ගන්ත්වා පණ්ණසන්ථරෙ නිසීදි. තස්මිං ඛණෙ දෙවො ගජ්ජන්තො අසනි පති, තතො මරණසමයෙ බුද්ධමනුස්සරිත්වා පුනඤ්ජලිමකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන සුඛෙත්තෙ කතකුසලත්තා අකුසලවිපාකං පටිබාහිත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්තො කාමාවචරසම්පත්තියො අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු මනුස්සසම්පත්තියො ච අනුභවිත්වා අපරභාගෙ ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය පුරාකතවාසනාය සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Câu) bắt đầu bằng ‘Migaluddo pure āsiṃ’ là thiên A-hàm của trưởng lão Ṭhitañjaliya. Vị này cũng vậy, đã tạo các quyền lợi (phước báu) nơi các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước báu có tính chất hỗ trợ cho sự thoát khỏi vòng luân hồi ở các kiếp sống đã được sanh ra đây đó, vào thời của đức Thế Tôn Tissa, do một sự thiếu sót của nghiệp đã được tạo ra trong quá khứ, đã tái sanh vào dòng dõi thợ săn, đã đạt đến sự hiểu biết, đã giết hại các loài nai, heo, v.v., và đã sống trong rừng bằng nghề thợ săn. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn Tissa vì lòng bi mẫn đối với vị ấy đã đi đến Hy-mã-lạp sơn. Vị ấy sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn đang tỏa sáng với ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp phụ cùng với hào quang một tầm, đã sanh tâm hoan hỷ, đã thực hiện việc đảnh lễ, rồi đi đến và ngồi xuống trên tấm lót bằng lá cây. Vào khoảnh khắc ấy, trời sấm vang và sét đã đánh xuống. Do đó, vào lúc lâm chung, vị ấy đã tùy niệm đến đức Phật và đã chắp tay lại một lần nữa. Vị ấy, do phước báu ấy và do việc thiện đã được thực hiện trong ruộng phước tốt đẹp, đã ngăn chặn được quả của nghiệp bất thiện, đã tái sanh ở cõi trời, đã hưởng thụ các tài sản ở cõi Dục giới, và đã hưởng thụ các tài sản của loài người ở cõi người. Về sau, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã tái sanh trong một gia đình thuộc dòng dõi, đã tuần tự trưởng thành, do thói quen đã tạo trong quá khứ, đã có đức tin nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu đã trở thành vị A-la-hán. 42. සො [Pg.104] තතො පරං අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො මිගලුද්දො පුරෙ ආසින්තිආදිමාහ. තත්ථ මිගලුද්දොති මිගානං මාරණං උපගච්ඡතීති මිගලුද්දො. මිගන්ති සීඝං වාතවෙගෙන ගච්ඡන්ති ධාවන්තීති මිගා, තෙසං මිගානං මාරණෙ ලුද්දො දාරුණො ලොභීති මිගලුද්දො. සො අහං පුරෙ භගවතො දස්සනසමයෙ මිගලුද්දො ආසිං අහොසින්ති අත්ථො. අරඤ්ඤෙ කානනෙති අරති ගච්ඡති මිගසමූහො එත්ථාති අරඤ්ඤං, අථ වා ආ සමන්තතො රජ්ජන්ති තත්ථ විවෙකාභිරතා බුද්ධපච්චෙකබුද්ධාදයො මහාසාරප්පත්තා සප්පුරිසාති අරඤ්ඤං. කා කුච්ඡිතාකාරෙන වා භයානකාකාරෙන වා නදන්ති සද්දං කරොන්ති, ආනන්ති වින්දන්තීති වා කානනං, තස්මිං අරඤ්ඤෙ කානනෙ මිගලුද්දො පුරෙ ආසින්ති සම්බන්ධො. තත්ථ අද්දසං සම්බුද්ධන්ති තත්ථ තස්මිං අරඤ්ඤෙ උපගතං සම්බුද්ධං අද්දසං අද්දක්ඛින්ති අත්ථො. දස්සනං පුරෙ අහොසි අවිදූරෙ, තස්මා මනොද්වාරානුසාරෙන චක්ඛුවිඤ්ඤාණං පුරෙචාරිකං කායවිඤ්ඤාණසමඞ්ගිං පාපෙති අප්පෙතීති අත්ථො. 42. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên A-hàm nói về hạnh xưa của mình, đã nói (câu) bắt đầu bằng ‘Migaluddo pure āsiṃ’. Trong ấy, ‘migaluddo’ (thợ săn nai) là người đi đến sự giết hại các loài nai. ‘Migā’ (nai) là những loài đi, chạy nhanh với tốc độ của gió. ‘Migaluddo’ là người tàn bạo, tham lam trong việc giết hại các loài nai ấy. Ý nghĩa là: “Ta đây, vào thời điểm nhìn thấy đức Thế Tôn trong quá khứ, đã là một thợ săn nai.” (Trong câu) ‘araññe kānane’. ‘Araññaṃ’ (khu rừng) là nơi bầy nai đi đến không thích thú. Hoặc là, ‘araññaṃ’ là nơi các bậc thiện trí, là những vị đã đạt đến cốt lõi vĩ đại như các đức Phật, các đức Phật Độc Giác, v.v., những vị ưa thích sự vắng lặng, được ưa thích ở khắp mọi nơi. ‘Kānanaṃ’ (khu rừng rậm) là nơi (các loài thú) kêu lên, tạo ra âm thanh một cách đáng ghê tởm hoặc một cách đáng sợ hãi, hoặc là nơi chúng tìm thấy (sự ẩn náu). Sự liên kết là: “Trong khu rừng, khu rừng rậm ấy, (ta) đã là một thợ săn nai trong quá khứ.” (Trong câu) ‘tattha addasaṃ sambuddhaṃ’. Ý nghĩa là: “Ở đó, trong khu rừng ấy, ta đã nhìn thấy, đã trông thấy đức Chánh Đẳng Giác đã đi đến.” Ý nghĩa là: “Sự nhìn thấy đã xảy ra trong quá khứ, ở nơi không xa; do đó, theo tuần tự của ý môn, nhãn thức đi trước làm cho thân thức được thành tựu, được đạt đến.” 44. තතො මෙ අසනීපාතොති ආ සමන්තතො සනන්තො ගජ්ජන්තො පතතීති අසනි, අසනියා පාතො පතනං අසනීපාතො, දෙවදණ්ඩොති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 44. (Trong câu) ‘Tato me asanīpāto’. ‘Asani’ (sét) là cái rơi xuống trong khi kêu vang, sấm rền từ khắp mọi nơi. ‘Asanīpāto’ (sét đánh) là sự rơi xuống, sự giáng xuống của sét. Ý nghĩa là ‘cây gậy của chư thiên’. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. ඨිතඤ්ජලියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên A-hàm của trưởng lão Ṭhitañjaliya đã hoàn tất. 10. තිපදුමියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 10. Phần giải về thiên A-hàm của trưởng lão Tipadumiya. පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො තිපදුමියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතියං මාලාකාරකුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො මාලාකාරකම්මං කත්වා වසන්තො එකදිවසං අනෙකවිධානි ජලජථලජපුප්ඵානි ගහෙත්වා රඤ්ඤො සන්තිකං ගන්තුකාමො එවං චින්තෙසි – ‘‘රාජා ඉමානි තාව පුප්ඵානි දිස්වා පසන්නො සහස්සං වා ධනං ගාමාදිකං වා දදෙය්‍ය, ලොකනාථං පන පූජෙත්වා නිබ්බානාමතධනං ලභාමි, කිං මෙ එතෙසු සුන්දර’’න්ති තෙන ‘‘භගවන්තං [Pg.105] පූජෙත්වා සග්ගමොක්ඛසම්පත්තියො නිප්ඵාදෙතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා වණ්ණවන්තං අතීව රත්තපුප්ඵත්තයං ගහෙත්වා පූජෙසි. තානි ගන්ත්වා ආකාසං ඡාදෙත්වා පත්ථරිත්වා අට්ඨංසු. නගරවාසිනො අච්ඡරියබ්භුතචිත්තජාතා චෙලුක්ඛෙපසහස්සානි පවත්තයිංසු. තං දිස්වා භගවා අනුමොදනං අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසීදිත්වා ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Câu) bắt đầu bằng ‘Padumuttaro nāma jino’ là thiên A-hàm của trưởng lão Tipadumiya. Vị này cũng vậy, đã tạo các quyền lợi nơi các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước báu có tính chất hỗ trợ cho sự thoát khỏi vòng luân hồi ở các kiếp sống đây đó, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, đã tái sanh trong một gia đình làm nghề kết hoa ở thành phố Haṃsavatī, đã đạt đến sự trưởng thành. Trong khi sống bằng nghề kết hoa, một ngày nọ, sau khi lấy nhiều loại hoa mọc dưới nước và trên cạn, vị ấy có ý muốn đi đến nơi đức vua và đã suy nghĩ như vầy: “Đức vua sau khi nhìn thấy những đóa hoa này, do hoan hỷ, có thể sẽ ban cho một ngàn (đồng tiền) hoặc tài sản, hoặc làng mạc, v.v. Tuy nhiên, sau khi cúng dường đến đức Thế Tôn, ta sẽ nhận được tài sản bất tử là Niết-bàn. Điều gì tốt đẹp hơn cho ta trong những thứ này?” Do đó, sau khi suy nghĩ rằng: “Thật thích hợp để cúng dường đến đức Thế Tôn và thành tựu các tài sản ở cõi trời và sự giải thoát,” vị ấy đã lấy ba đóa hoa màu đỏ thắm, vô cùng đẹp đẽ và đã cúng dường. Những đóa hoa ấy đã đi lên, che phủ và trải rộng trên hư không rồi đứng yên. Dân chúng trong thành phố, với tâm sanh khởi sự kỳ diệu và phi thường, đã thực hiện hàng ngàn lần tung vẫy y phục. Sau khi nhìn thấy điều ấy, đức Thế Tôn đã thực hiện việc tùy hỷ. Vị ấy, do phước báu ấy, đã hưởng thụ các tài sản ở cõi trời và cõi người, và trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, đã tái sanh trong một gia đình gia chủ. Sau khi tuần tự trưởng thành, vị ấy đã có đức tin nơi đức Đạo Sư, sau khi nghe Pháp, đã có được đức tin, đã xuất gia, và không bao lâu đã trở thành vị A-la-hán. 48. සො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. තස්සත්ථො හෙට්ඨා වුත්තොව. සබ්බධම්මාන පාරගූති සබ්බෙසං නවලොකුත්තරධම්මානං පාරං නිබ්බානං ගතො පච්චක්ඛං කතොති අත්ථො. දන්තො දන්තපරිවුතොති සයං කායවාචාදීහි දන්තො එතදග්ගෙ ඨපිතෙහි සාවකෙහි පරිවුතොති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ සම්බන්ධවසෙන උත්තානත්ථමෙවාති. 48. Vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên A-hàm nói về hạnh xưa của mình, đã nói (câu) bắt đầu bằng ‘Padumuttaro nāma jino’. Ý nghĩa của câu ấy đã được nói ở dưới. (Trong câu) ‘Sabbadhammānaṃ pāragū’. Ý nghĩa là: “Đã đi đến, đã chứng ngộ Niết-bàn là bờ kia của tất cả chín Pháp siêu thế.” (Trong câu) ‘Danto dantaparivuto’. Ý nghĩa là: “Tự mình đã được điều phục về thân, khẩu, v.v., và được vây quanh bởi các vị Thinh văn đã được đặt vào vị trí tối thượng.” Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng theo sự liên kết. තිපදුමියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên A-hàm của trưởng lão Tipadumiya đã hoàn tất. අට්ඨමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về phẩm thứ tám đã hoàn tất. 9. තිමිරවග්ගො 9. Phẩm Timira. 1. තිමිරපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 1. Phần giải về thiên A-hàm của trưởng lão Timirapupphiya. චන්දභාගානදීතීරෙතිආදිකං ආයස්මතො තිමිරපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා වසන්තො කාමෙසු ආදීනවං දිස්වා ඝරාවාසං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා චන්දභාගාය නදියා සමීපෙ වසති, විවෙකකාමතාය හිමවන්තං ගන්ත්වා නිසින්නං සිද්ධත්ථං භගවන්තං දිස්වා වන්දිත්වා තස්ස ගුණං පසීදිත්වා තිමිරපුප්ඵං ගහෙත්වා පූජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවෙසු ච මනුස්සෙසු ච [Pg.106] සම්පත්තිමනුභවන්තො සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Candabhāgānadītīre’ là Apadāna (tiểu sử) của trưởng lão Timirapupphiya. Sự xuất sanh (của ngài) như thế nào? Vị này cũng đã tạo các công đức căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó, đã tích lũy các phước thiện là nhân yểm ly sanh tử, vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, đã sanh ra trong một gia đình, đã đến tuổi trưởng thành. Trong khi đang sống, sắp đặt đời sống tại gia, đã thấy sự nguy hại trong các dục, đã từ bỏ đời sống tại gia, xuất gia làm đạo sĩ, và sống gần sông Candabhāgā. Do mong muốn sự vắng lặng, ngài đã đi đến Hy-mã-lạp sơn, đã thấy đức Thế Tôn Siddhattha đang ngự, đã đảnh lễ, đã hoan hỷ với đức hạnh của ngài, đã lấy hoa timira và cúng dường. Vị ấy do phước thiện đó, trong khi hưởng thụ tài sản ở cõi trời và cõi người, đã luân hồi, vào thời đức Phật hiện tại, đã sanh ra trong một gia đình. Sau khi đến tuổi trưởng thành, đã hoan hỷ nơi đức Đạo Sư và xuất gia. Không bao lâu, ngài đã trở thành bậc A-la-hán. 1. සො අපරභාගෙ පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො චන්දභාගානදීතීරෙතිආදිමාහ. තස්සත්ථො හෙට්ඨා වුත්තොව. අනුභොතං වජාමහන්ති ගඞ්ගාය ආසන්නෙ වසනභාවෙන සබ්බත්ථ රම්මභාවෙන ගඞ්ගාතො හෙට්ඨා සොතානුසාරෙන අහං වජාමි ගච්ඡාමි තත්ථ තත්ථ වසාමීති අත්ථො. නිසින්නං සමණං දිස්වාති සමිතපාපත්තා සොසිතපාපත්තා සමණසඞ්ඛාතං සම්මාසම්බුද්ධං දිස්වාති අත්ථො. 1. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiểu sử tiền kiếp của mình, đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng ‘Candabhāgānadītīre’. Ý nghĩa của câu kệ ấy đã được nói ở dưới. (Trong câu kệ) ‘Anusotaṃ vajāmaham’ có nghĩa là: Do sống gần sông Hằng, do nơi nào cũng khả ái, tôi đi, tôi đến, tôi sống đây đó xuôi theo dòng chảy từ sông Hằng. (Trong câu kệ) ‘Nisinnaṃ samaṇaṃ disvā’ có nghĩa là: đã thấy bậc Chánh Đẳng Giác, được gọi là Sa-môn do đã làm cho các điều ác được lắng dịu, do đã làm cho các điều ác được khô cạn. 2. එවං චින්තෙසහං තදාති අයං භගවා සයං තිණ්ණො සබ්බසත්තෙ තාරයිස්සති සංසාරතො උත්තාරෙති සයං කායද්වාරාදීහි දමිතො අයං භගවා පරෙ දමෙති. 2. (Trong câu kệ) ‘Evaṃ cintesahaṃ tadā’ có nghĩa là: Đức Thế Tôn này, tự mình đã vượt qua, sẽ đưa tất cả chúng sanh vượt qua, sẽ đưa ra khỏi vòng luân hồi. Tự mình đã được điều phục qua thân môn v.v..., đức Thế Tôn này điều phục những người khác. 3. සයං අස්සත්ථො අස්සාසම්පත්තො, කිලෙසපරිළාහතො මුත්තො සබ්බසත්තෙ අස්සාසෙති, සන්තභාවං ආපාපෙති. සයං සන්තො සන්තකායචිත්තො පරෙසං සන්තකායචිත්තං පාපෙති. සයං මුත්තො සංසාරතො මුච්චිතො පරෙ සංසාරතො මොචයිස්සති. සො අයං භගවා සයං නිබ්බුතො කිලෙසග්ගීහි නිබ්බුතො පරෙසම්පි කිලෙසග්ගීහි නිබ්බාපෙස්සතීති අහං තදා එවං චින්තෙසින්ති අත්ථො. 3. Tự mình đã được an ổn, đã đạt được sự an ổn, đã giải thoát khỏi sự thiêu đốt của phiền não, ngài làm cho tất cả chúng sanh được an ổn, làm cho đạt đến trạng thái tịch tịnh. Tự mình đã tịch tịnh, có thân và tâm tịch tịnh, ngài làm cho những người khác đạt được thân và tâm tịch tịnh. Tự mình đã giải thoát, đã được giải thoát khỏi luân hồi, ngài sẽ giải thoát những người khác khỏi luân hồi. Đức Thế Tôn ấy, tự mình đã tịch diệt, đã tịch diệt các ngọn lửa phiền não, cũng sẽ làm cho những người khác tịch diệt các ngọn lửa phiền não. (Câu kệ) có nghĩa là: ‘Khi ấy, tôi đã suy nghĩ như vậy’. 4. ගහෙත්වා තිමිරපුප්ඵන්ති සකලං වනන්තං නීලකාළරංසීහි අන්ධකාරං විය කුරුමානං ඛායතීති තිමිරං පුප්ඵං තං ගහෙත්වා කණ්ණිකාවණ්ටං ගහෙත්වා මත්ථකෙ සීසස්ස උපරි ආකාසෙ ඔකිරිං පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 4. (Trong câu kệ) ‘Gahetvā timirapuppham’ có nghĩa là: Hoa timira là hoa dường như làm cho cả khu rừng trở nên tối tăm bởi những tia sáng màu xanh đen. Đã lấy hoa ấy, đã lấy hoa kaṇṇikāvaṇṭa, tôi đã rải, đã cúng dường trên hư không, phía trên đầu của ngài. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. තිමිරපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải Apadāna của trưởng lão Timirapupphiya đã chấm dứt. 2. ගතසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 2. Chú giải Apadāna của trưởng lão Gatasaññaka ජාතියා සත්තවස්සොහන්තිආදිකං ආයස්මතො ගතසඤ්ඤකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො තිස්සස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං [Pg.107] කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො පුරාකතවාසනාවසෙන සද්ධාජාතො සත්තවස්සිකකාලෙයෙව පබ්බජිතො භගවතො පණාමකරණෙනෙව පාකටො අහොසි. සො එකදිවසං අතීව නීලමණිප්පභානි නඞ්ගලකසිතට්ඨානෙ උට්ඨිතසත්තපුප්ඵානි ගහෙත්වා ආකාසෙ පූජෙසි. සො යාවතායුකං සමණධම්මං කත්වා තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Jātiyā sattavassoham’ là Apadāna của trưởng lão Gatasaññaka. Vị này cũng đã tạo các công đức căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đây đó, đã tích lũy các phước thiện là nhân yểm ly sanh tử, vào thời của đức Thế Tôn Tissa, đã sanh ra trong một gia đình. Do năng lực của các thói quen đã tạo trong quá khứ, đức tin đã sanh khởi, ngài đã xuất gia ngay khi mới bảy tuổi, và đã trở nên nổi tiếng chỉ nhờ việc đảnh lễ đức Thế Tôn. Một hôm, ngài đã lấy bảy đóa hoa mọc lên ở nơi cày bừa, có ánh sáng như ngọc ma-ni xanh, và đã cúng dường trên hư không. Vị ấy đã thực hành Sa-môn pháp cho đến trọn đời, do phước thiện đó, đã luân hồi trong cõi trời và cõi người, vào thời đức Phật hiện tại, đã sanh ra trong một gia đình, đã đạt đến sự hiểu biết, đã hoan hỷ nơi đức Đạo Sư và xuất gia. Không bao lâu, ngài đã trở thành bậc A-la-hán. 10. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ජාතියා සත්තවස්සොහන්තිආදිමාහ. තත්ථ ජාතියා සත්තවස්සොති මාතුගබ්භතො නික්ඛන්තකාලතො පට්ඨාය පරිපුණ්ණසත්තවස්සිකොති අත්ථො. පබ්බජිං අනගාරියන්ති අගාරස්ස හිතං ආගාරියං කසිවාණිජ්ජාදිකම්මං නත්ථි ආගාරියන්ති අනගාරියං, බුද්ධසාසනෙ පබ්බජිං අහන්ති අත්ථො. 10. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiểu sử tiền kiếp của mình, đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng ‘Jātiyā sattavassoham’. Trong đó, ‘jātiyā sattavasso’ có nghĩa là: kể từ lúc ra khỏi lòng mẹ, đã tròn bảy tuổi. ‘Pabbajiṃ anagāriyam’ có nghĩa là: không có việc làm tại gia (āgāriyaṃ), tức là việc làm lợi ích cho gia đình (agārassa hitaṃ) như cày cấy, buôn bán v.v... nên gọi là không nhà (anagāriyaṃ). Tôi đã xuất gia trong giáo pháp của đức Phật. 12. සුගතානුගතං මග්ගන්ති බුද්ධෙන ගතං මග්ගං. අථ වා සුගතෙන දෙසිතං ධම්මානුධම්මපටිපත්තිපූරණවසෙන හට්ඨමානසො තුට්ඨචිත්තො පූජෙත්වාති සම්බන්ධො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 12. ‘Sugatānugataṃ maggam’ (có nghĩa là) con đường mà đức Phật đã đi. Hoặc là, sự thực hành pháp và tùy pháp đã được đức Thiện Thệ thuyết giảng. Cần được liên kết là: ‘đã cúng dường với tâm hân hoan, với tâm hoan hỷ do năng lực của sự viên mãn (của các ba-la-mật)’. Phần còn lại ở mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. ගතසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải Apadāna của trưởng lão Gatasaññaka đã chấm dứt. 3. නිපන්නඤ්ජලිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 3. Chú giải Apadāna của trưởng lão Nipannañjalika රුක්ඛමූලෙ නිසින්නොහන්තිආදිකං ආයස්මතො නිපන්නඤ්ජලිකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකෙසු භවෙසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො තිස්සස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො පබ්බජිත්වා රුක්ඛමූලිකඞ්ගං පූරයමානො අරඤ්ඤෙ විහරති. තස්මිං සමයෙ ඛරො ආබාධො උප්පජ්ජි, තෙන පීළිතො පරමකාරුඤ්ඤප්පත්තො අහොසි. තදා භගවා තස්ස කාරුඤ්ඤෙන තත්ථ අගමාසි. අථ සො නිපන්නකොව උට්ඨිතුං අසක්කොන්තො සිරසි අඤ්ජලිං කත්වා භගවතො පණාමං අකාසි. සො තතො චුතො තුසිතභවනෙ උප්පන්නො තත්ථ සම්පත්තිමනුභවිත්වා එවං ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො අනුභවිත්වා [Pg.108] ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි, පුරාකතපුඤ්ඤවසෙන නිපන්නඤ්ජලිකත්ථෙරොති පාකටො. (Câu kệ) bắt đầu bằng ‘Rukkhamūle nisinno’ham’ là Apadāna của trưởng lão Nipannañjalika. Vị này cũng đã tạo các công đức căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong nhiều kiếp sống, đã tích lũy các phước thiện là nhân yểm ly sanh tử, vào thời của đức Thế Tôn Tissa, đã sanh ra trong một gia đình, đã đến tuổi trưởng thành. Sau khi xuất gia, trong khi thực hành hạnh đầu-đà ở gốc cây, ngài sống trong rừng. Vào lúc ấy, một căn bệnh nặng đã phát sanh, bị nó hành hạ, ngài đã trở thành người đáng được thương xót tột bậc. Khi ấy, đức Thế Tôn do lòng bi mẫn đối với vị ấy đã đi đến đó. Bấy giờ, vị ấy đang nằm, không thể đứng dậy, đã chắp tay trên đầu và đảnh lễ đức Thế Tôn. Vị ấy sau khi mệnh chung từ đó, đã sanh lên cõi trời Tusita, đã hưởng thụ tài sản ở đó, và như vậy đã hưởng thụ tài sản ở sáu cõi trời dục giới, vào thời đức Phật hiện tại, đã sanh ra trong một gia đình, đã đến tuổi trưởng thành, đã hoan hỷ nơi đức Đạo Sư và xuất gia. Không bao lâu, ngài đã trở thành bậc A-la-hán, và do năng lực của phước thiện đã làm trong quá khứ, ngài được biết đến với tên gọi là trưởng lão Nipannañjalika. 16. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුඤ්ඤසම්පත්තියො ඔලොකෙත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො රුක්ඛමූලෙ නිසින්නොහන්තිආදිමාහ. තත්ථ රුහති පටිරුහති උද්ධමුද්ධං ආරොහතීති රුක්ඛො, තස්ස රුක්ඛස්ස මූලෙ සමීපෙති අත්ථො. බ්‍යාධිතො පරමෙන චාති පරමෙන අධිකෙන ඛරෙන කක්ඛළෙන බ්‍යාධිනා රොගෙන බ්‍යාධිතො, බ්‍යාධිනා අහං සමන්නාගතොති අත්ථො. පරමකාරුඤ්ඤප්පත්තොම්හීති පරමං අධිකං කාරුඤ්ඤං දීනභාවං දුක්ඛිතභාවං පත්තොම්හි අරඤ්ඤෙ කානනෙති සම්බන්ධො. 16. Về sau, vị ấy nhìn lại những sự thành tựu phước báu của mình, sanh tâm hoan hỷ, muốn tuyên thuyết về tiền thân của mình nên đã nói lên (những câu kệ) bắt đầu là `rukkhamūle nisinno’haṃ`. Trong đó, `rukkho` (cây) là vì nó mọc lên, đứng vững, vươn lên cao. `Tassa rukkhassa mūle` có nghĩa là ở gần gốc cây ấy. `Byādhito paramena ca` có nghĩa là `byādhito` (bị bệnh) bởi `paramena` (tột cùng), `adhikena` (vượt trội), `kharena` (dữ dội), `kakkhaḷena` (thô cứng) `byādhinā` (bệnh tật), `rogena` (căn bệnh). Có nghĩa là: "Ta bị bệnh tật hành hạ". `Paramakāruññappattomhi` có nghĩa là `pattomhi` (ta đã đạt đến) `paramaṃ` (tột cùng), `adhikaṃ` (vượt trội) `kāruññaṃ` (lòng bi mẫn), `dīnabhāvaṃ` (trạng thái khốn khổ), `dukkhitabhāvaṃ` (trạng thái đau khổ). Cần được liên kết với `araññe kānane` (trong khu rừng, trong lâm viên). 20. පඤ්චෙවාසුං මහාසිඛාති සිරසි පිළන්ධනත්ථෙන සිඛා වුච්චති චූළා. මණීති ජොතමානං මකුටං තස්ස අත්ථීති සිඛො, චක්කවත්තිනො එකනාමකා පඤ්චෙව චක්කවත්තිනො ආසුං අහෙසුන්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 20. Về câu `Pañcevāsuṃ mahāsikhā`: Búi tóc được gọi là `sikhā` vì nó được trang điểm trên đầu. Vị ấy có vương miện sáng chói với ngọc báu, do đó được gọi là `Sikho`. Có nghĩa là: "Đã có năm vị Chuyển luân vương cùng một tên (là Mahāsikhā)". Phần còn lại ở mọi nơi đều có nghĩa rõ ràng. නිපන්නඤ්ජලිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích về Trưởng lão Nipannañjalika đã hoàn tất. 4. අධොපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 4. Phần giải thích về Trưởng lão Adhopupphiya අභිභූ නාම සො භික්ඛූතිආදිකං ආයස්මතො අධොපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකෙසු භවෙසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා අපරභාගෙ කාමෙසු ආදීනවං දිස්වා තං පහාය ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා පඤ්චාභිඤ්ඤාඅට්ඨසමාපත්තිලාභී ඉද්ධීසු ච වසීභාවං පත්වා හිමවන්තස්මිං පටිවසති. තස්ස සිඛිස්ස භගවතො අභිභූ නාම අග්ගසාවකො විවෙකාභිරතො හිමවන්තමගමාසි. අථ සො තාපසො තං අග්ගසාවකත්ථෙරං දිස්වා ථෙරස්ස ඨිතපබ්බතං ආරුහන්තො පබ්බතස්ස හෙට්ඨාතලතො සුගන්ධානි වණ්ණසම්පන්නානි සත්ත පුප්ඵානි ගහෙත්වා පූජෙසි. අථ සො ථෙරො තස්සානුමොදනමකාසි. සොපි තාපසො සකස්සමං අගමාසි. තත්ථ එකෙන අජගරෙන පීළිතො අපරභාගෙ අපරිහීනජ්ඣානො [Pg.109] තෙනෙව උපද්දවෙන උපද්දුතො කාලං කත්වා බ්‍රහ්මලොකපරායනො හුත්වා බ්‍රහ්මසම්පත්තිං ඡකාමාවචරසම්පත්තිඤ්ච අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු මනුස්සසම්පත්තියො ච ඛෙපෙත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො භගවතො ධම්මං සුත්වා පසන්නමානසො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. සො අපරභාගෙ අත්තනො කතපුඤ්ඤනාමෙන අධොපුප්ඵියත්ථෙරොති පාකටො. (Câu kệ) bắt đầu là `Abhibhū nāma so bhikkhu` là thiên truyện của Tôn giả Adhopupphiyatthera. Vị này cũng vậy, đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong nhiều kiếp sống đã tích lũy các phước báu hỗ trợ cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Sikhi, đã sanh trong một gia đình quyền quý. Khi trưởng thành, sau khi thiết lập đời sống gia đình, về sau, thấy được sự nguy hại trong các dục, đã từ bỏ nó, xuất gia theo hạnh tu của đạo sĩ, đắc được năm thắng trí và tám thiền chứng, đạt đến sự thuần thục trong các thần thông, và đã cư ngụ tại Hy-mã-lạp sơn. Vị Thượng thủ Thinh văn của đức Thế Tôn Sikhi ấy, tên là Abhibhū, ưa thích nơi vắng lặng, đã đi đến Hy-mã-lạp sơn. Bấy giờ, vị đạo sĩ ấy thấy vị Trưởng lão Thượng thủ Thinh văn, trong khi leo lên ngọn núi nơi vị Trưởng lão đang đứng, đã lấy bảy đóa hoa có hương thơm và sắc đẹp từ chân núi để cúng dường. Bấy giờ, vị Trưởng lão ấy đã thuyết pháp tùy hỷ cho vị ấy. Vị đạo sĩ ấy cũng đã trở về am thất của mình. Tại đó, bị một con trăn làm khổ não, về sau, với thiền định không bị suy giảm, bị chính tai họa ấy làm khổ não, sau khi mệnh chung, đã tái sanh vào cõi Phạm thiên. Sau khi hưởng thụ sự thành tựu của cõi Phạm thiên và sự thành tựu của sáu cõi trời dục giới, và sau khi hưởng hết các sự thành tựu của cõi người trong loài người, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh trong một gia đình quyền quý. Khi trưởng thành, nghe pháp của đức Thế Tôn, với tâm trong sạch, đã xuất gia và không bao lâu đã trở thành một vị A-la-hán. Về sau, do tên gọi của phước nghiệp đã làm, vị ấy được biết đến với danh hiệu là Trưởng lão Adhopupphiya. 22. සො එකදිවසං අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අභිභූ නාම සො භික්ඛූතිආදිමාහ. තත්ථ සීලසමාධීහි පරෙ අභිභවතීති අභිභූ, ඛන්ධමාරාදිමාරෙ අභිභවති අජ්ඣොත්ථරතීති වා අභිභූ, සසන්තානපරසන්තානගතකිලෙසෙ අභිභවති විහෙසෙති විද්ධංසෙතීති වා අභිභූ. භික්ඛනසීලො යාචනසීලොති භික්ඛු, ඡින්නභින්නපටධරොති වා භික්ඛු. අභිභූ නාම අග්ගසාවකො සො භික්ඛූති අත්ථො, සිඛිස්ස භගවතො අග්ගසාවකොති සම්බන්ධො. 22. Một ngày nọ, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, muốn tuyên thuyết về tiền thân của mình nên đã nói lên (những câu kệ) bắt đầu là `Abhibhū nāma so bhikkhu`. Trong đó, `Abhibhū` là người chế ngự người khác bằng giới và định; hoặc `Abhibhū` là người chế ngự, áp đảo các loại ma như uẩn ma; hoặc `Abhibhū` là người chế ngự, loại trừ, phá hủy các phiền não phát sinh trong tự thân và trong người khác. `Bhikkhu` là người có thói quen khất thực, có thói quen xin; hoặc `bhikkhu` là người mặc y phục được cắt và may lại. Có nghĩa là: "Vị Tỳ-khưu ấy là vị Thượng thủ Thinh văn tên là Abhibhū". Cần được liên kết với: "Vị Thượng thủ Thinh văn của đức Thế Tôn Sikhi". 27. අජගරො මං පීළෙසීති තථාරූපං සීලසම්පන්නං ඣානසම්පන්නං තාපසං පුබ්බෙ කතපාපෙන වෙරෙන ච මහන්තො අජගරසප්පො පීළෙසි. සො තෙනෙව උපද්දවෙන උපද්දුතො අපරිහීනජ්ඣානො කාලං කත්වා බ්‍රහ්මලොකපරායණො ආසි. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 27. Về câu `Ajagaro maṃ pīḷesi`: Một con trăn lớn đã làm khổ não vị đạo sĩ có giới hạnh và thiền định như vậy, do ác nghiệp đã làm trong quá khứ và do oán thù. Vị ấy, bị chính tai họa ấy làm khổ não, với thiền định không bị suy giảm, sau khi mệnh chung, đã tái sanh vào cõi Phạm thiên. Phần còn lại ở mọi nơi đều có nghĩa rõ ràng. අධොපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích về Trưởng lão Adhopupphiya đã hoàn tất. 5. රංසිසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 5. Phần giải thích về Trưởng lão Raṃsisaññaka පබ්බතෙ හිමවන්තම්හීතිආදිකං ආයස්මතො රංසිසඤ්ඤකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තෙසු තෙසු භවෙසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා කාමෙසු ආදීනවං දිස්වා ඝරාවාසං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා අජිනචම්මධරො හිමවන්තම්හි වාසං කප්පෙසි. තස්මිං සමයෙ විපස්සී භගවා හිමවන්තමගමාසි. අථ සො තාපසො තමුපගතං භගවන්තං දිස්වා තස්ස භගවතො [Pg.110] සරීරතො නික්ඛන්තඡබ්බණ්ණබුද්ධරංසීසු පසීදිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගය්හ පඤ්චඞ්ගෙන නමක්කාරමකාසි. සො තෙනෙව පුඤ්ඤෙන ඉතො චුතො තුසිතාදීසු දිබ්බසම්පත්තියො අනුභවිත්වා අපරභාගෙ මනුස්සසම්පත්තියො ච අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා තත්ථාදීනවං දිස්වා ගෙහං පහාය පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Câu kệ) bắt đầu là `Pabbate himavantamhi` là thiên truyện của Tôn giả Raṃsisaññakatthera. Vị này cũng vậy, đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống đó, đã tích lũy các phước báu hỗ trợ cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, đã sanh trong một gia đình quyền quý. Khi trưởng thành, sau khi thiết lập đời sống gia đình, thấy được sự nguy hại trong các dục, đã từ bỏ đời sống gia đình, xuất gia theo hạnh tu của đạo sĩ, mặc y bằng da thú, và đã sống tại Hy-mã-lạp sơn. Vào thời điểm đó, đức Thế Tôn Vipassī đã đi đến Hy-mã-lạp sơn. Bấy giờ, vị đạo sĩ ấy thấy đức Thế Tôn đã đến đó, sanh tâm tịnh tín đối với sáu màu hào quang của đức Phật tỏa ra từ thân của đức Thế Tôn, đã chắp tay và thực hiện lễ lạy năm vóc sát đất. Do phước báu ấy, sau khi mệnh chung từ đây, vị ấy đã hưởng thụ các sự thành tựu của cõi trời ở các nơi như cung trời Đâu-suất. Về sau, sau khi hưởng thụ các sự thành tựu của cõi người, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh trong một gia đình quyền quý. Khi trưởng thành, sau khi thiết lập đời sống gia đình, thấy được sự nguy hại ở đó, đã từ bỏ nhà cửa, xuất gia và không bao lâu đã trở thành một vị A-la-hán. 30. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පබ්බතෙ හිමවන්තම්හීතිආදිමාහ. තත්ථ පබ්බතෙති පකාරෙන බ්‍රූහති වඩ්ඪෙතීති පබ්බතො, හිමො අස්ස අත්ථීති හිමවන්තො, හිමවන්තො ච සො පබ්බතො චාති හිමවන්තපබ්බතො. හිමවන්තපබ්බතෙති වත්තබ්බෙ ගාථාවචනසුඛත්ථං ‘‘පබ්බතෙ හිමවන්තම්හී’’ති වුත්තං. තස්මිං හිමවන්තම්හි පබ්බතෙ වාසං කප්පෙසිං පුරෙ අහන්ති සම්බන්ධො. සෙසං සබ්බත්ථ නයානුසාරෙන උත්තානමෙවාති. 30. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, muốn tuyên thuyết về tiền thân của mình nên đã nói lên (những câu kệ) bắt đầu là `pabbate himavantamhi`. Trong đó, `pabbata` là vì nó lớn lên, phát triển một cách đặc biệt. `Himavanto` là vì nó có tuyết (`hima`). `Himavantapabbato` là ngọn núi có tuyết. Đáng lẽ phải nói là `himavantapabbate`, nhưng để cho câu kệ dễ đọc, đã được nói là `pabbate himavantamhi`. Cần được liên kết như sau: "Trước kia, ta đã sống (`vāsaṃ kappesiṃ`) trên ngọn núi (`pabbate`) Hy-mã-lạp (`himavantamhi`) ấy". Phần còn lại ở mọi nơi, theo phương pháp này, đều có nghĩa rõ ràng. රංසිසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích về Trưởng lão Raṃsisaññaka đã hoàn tất. 6. දුතියරංසිසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 6. Phần giải thích về Trưởng lão Raṃsisaññaka thứ hai පබ්බතෙ හිමවන්තම්හීතිආදිකං ආයස්මතො දුතියරංසිසඤ්ඤකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතකුසලො උප්පන්නුප්පන්නභවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො ඵුස්සස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා තත්ථ දොසං දිස්වා තං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තපබ්බතෙ වසන්තො වාකචීරනිවසනො විවෙකසුඛෙන විහරති. තස්මිං සමයෙ සො ඵුස්සං භගවන්තං තං පදෙසං සම්පත්තං දිස්වා තස්ස සරීරතො නික්ඛන්තඡබ්බණ්ණබුද්ධරංසියො ඉතො චිතො විධාවන්තියො දණ්ඩදීපිකානික්ඛන්තවිප්ඵුරන්තමිව දිස්වා තස්මිං පසන්නො අඤ්ජලිං පග්ගහෙත්වා වන්දිත්වා චිත්තං පසාදෙත්වා තෙනෙව පීතිසොමනස්සෙන කාලං කත්වා තුසිතාදීසු නිබ්බත්තො තත්ථ ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො ච අනුභවිත්වා අපරභාගෙ මනුස්සසම්පත්තියො ච [Pg.111] අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො පුබ්බවාසනාවසෙන පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Kệ頌) bắt đầu bằng `Pabbate himavantamhi` là tiểu sử của trưởng lão Dutiyaraṃsisaññaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các công đức nơi các đức Phật quá khứ, trong mỗi kiếp sống đã sanh, đã tích lũy các phước báu có tính chất hỗ trợ cho vòng sanh tử thoát ly, vào thời của đức Thế Tôn Phussa, đã sanh ra trong một gia đình. Khi đã trưởng thành, đã thiết lập đời sống gia đình, đã nhận thấy sự nguy hại ở nơi ấy, đã từ bỏ điều ấy, đã xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh, trong khi đang trú ngụ ở núi Himavanta, mặc y vỏ cây, sống với niềm an lạc của sự viễn ly. Vào lúc ấy, vị ấy đã nhìn thấy đức Thế Tôn Phussa đi đến nơi ấy, đã nhìn thấy các hào quang sáu màu của đức Phật phát ra từ thân của ngài, đang lan tỏa đây đó, giống như ánh sáng phát ra từ ngọn đuốc. Đã có đức tin ở nơi ngài, đã chắp tay đảnh lễ, đã làm cho tâm tịnh tín, đã mệnh chung với chính niềm hoan hỷ và vui mừng ấy, đã sanh ra ở cõi trời Tusita và các nơi khác. Ở nơi ấy, đã hưởng thụ sáu sự thành tựu ở cõi Dục, và vào thời gian sau đó đã hưởng thụ các sự thành tựu của cõi người. Vào thời đức Phật hiện tại này, đã sanh ra trong một gia đình, khi đã trưởng thành, đã xuất gia do năng lực của các thói quen trong quá khứ, và không bao lâu đã trở thành vị A-la-hán. 35. සො අපරභාගෙ පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පබ්බතෙ හිමවන්තම්හීතිආදිමාහ. තං සබ්බං උත්තානත්ථමෙවාති. 35. Vị ấy, vào thời gian sau đó, đã nhớ lại nghiệp quá khứ, đã phát sanh niềm vui mừng, trong khi tuyên thuyết về tiểu sử quá khứ của mình, đã nói (kệ) bắt đầu bằng `pabbate himavantamhi`. Tất cả điều ấy có ý nghĩa rõ ràng. දුතියරංසිසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về tiểu sử của trưởng lão Dutiyaraṃsisaññaka đã kết thúc. 7. ඵලදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 7. Phần giải về tiểu sử của trưởng lão Phaladāyaka පබ්බතෙ හිමවන්තම්හීතිආදිකං ආයස්මතො ඵලදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතකුසලසම්භාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො ඵුස්සස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සුඛප්පත්තො තං සබ්බං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා ඛරාජිනචම්මධාරී හුත්වා විහරති. තස්මිඤ්ච සමයෙ ඵුස්සං භගවන්තං තත්ථ සම්පත්තං දිස්වා පසන්නමානසො මධුරානි ඵලානි ගහෙත්වා භොජෙසි. සො තෙනෙව කුසලෙන දෙවලොකාදීසු පුඤ්ඤසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Kệ) bắt đầu bằng `Pabbate himavantamhi` là tiểu sử của trưởng lão Phaladāyaka. Vị này cũng vậy, đã có hành trang công đức được tạo ra nơi các đức Phật quá khứ, trong mỗi kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước báu có tính chất hỗ trợ cho vòng sanh tử thoát ly. Vào thời của đức Thế Tôn Phussa, đã sanh ra trong một gia đình, đã đạt được sự an lạc, đã từ bỏ tất cả điều ấy, đã xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh, đã sống, mang theo da thú cứng và da mềm. Và vào lúc ấy, đã nhìn thấy đức Thế Tôn Phussa đi đến nơi ấy, với tâm tịnh tín, đã lấy các loại quả ngọt và dâng cúng. Vị ấy, do chính thiện nghiệp ấy, đã hưởng thụ các sự thành tựu về phước báu ở cõi trời và các nơi khác. Vào thời đức Phật hiện tại này, đã sanh ra trong một gia đình, khi đã trưởng thành, đã có đức tin nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu đã trở thành vị A-la-hán. 39. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං අනුස්සරිත්වා පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පබ්බතෙ හිමවන්තම්හීතිආදිමාහ. තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථමෙවාති. 39. Vị ấy, vào thời gian sau đó, đã hồi tưởng lại nghiệp quá khứ của mình, trong khi tuyên thuyết về tiểu sử quá khứ của mình, đã nói (kệ) bắt đầu bằng `pabbate himavantamhi`. Tất cả điều ấy, do đã được nói theo phương pháp ở trước, có ý nghĩa rõ ràng. ඵලදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về tiểu sử của trưởng lão Phaladāyaka đã kết thúc. 8. සද්දසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 8. Phần giải về tiểu sử của trưởng lão Saddasaññaka පබ්බතෙ හිමවන්තම්හීතිආදිකං ආයස්මතො සද්දසඤ්ඤකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො ඵුස්සස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ [Pg.112] නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සද්ධාජාතො තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තම්හි අරඤ්ඤාවාසෙ වසන්තො අත්තනො අනුකම්පාය උපගතස්ස භගවතො ධම්මං සුත්වා ධම්මෙසු චිත්තං පසාදෙත්වා යාවතායුකං ඨත්වා අපරභාගෙ කාලං කත්වා තුසිතාදීසු ඡසු කාමාවචරසම්පත්තියො ච මනුස්සෙසු මනුස්සසම්පත්තියො ච අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. (Kệ) bắt đầu bằng `Pabbate himavantamhi` là tiểu sử của trưởng lão Saddasaññaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các điều kiện căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong mỗi kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước báu có tính chất hỗ trợ cho vòng sanh tử thoát ly. Vào thời của đức Thế Tôn Phussa, đã sanh ra trong một gia đình, khi đã trưởng thành, đã phát sanh đức tin, đã xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh, trong khi đang trú ngụ ở nơi hoang dã tại Himavanta, đã nghe Pháp từ đức Thế Tôn, người đã đến gần do lòng bi mẫn đối với mình, đã làm cho tâm tịnh tín nơi các Pháp, đã sống cho đến hết tuổi thọ. Vào thời gian sau đó đã mệnh chung, đã hưởng thụ sáu sự thành tựu ở cõi Dục tại cõi trời Tusita và các nơi khác, và các sự thành tựu của cõi người ở cõi người. Vào thời đức Phật hiện tại này, đã sanh ra trong một gia đình, khi đã trưởng thành, đã phát sanh đức tin, đã xuất gia, đã phát triển tuệ quán, đã đạt đến quả vị A-la-hán. 43. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පබ්බතෙ හිමවන්තම්හීතිආදිමාහ. තං සබ්බං උත්තානත්ථමෙවාති. 43. Vị ấy, vào thời gian sau đó, đã nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, đã phát sanh niềm vui mừng, trong khi tuyên thuyết về tiểu sử quá khứ của mình, đã nói (kệ) bắt đầu bằng `pabbate himavantamhi`. Tất cả điều ấy có ý nghĩa rõ ràng. සද්දසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về tiểu sử của trưởng lão Saddasaññaka đã kết thúc. 9. බොධිසිඤ්චකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 9. Phần giải về tiểu sử của trưởng lão Bodhisiñcaka විපස්සිස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො බොධිසිඤ්චකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකාසු ජාතීසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සාසනෙ පබ්බජිත්වා වත්තපටිපත්තියා සාසනං සොභයන්තො මහාජනෙ බොධිපූජං කුරුමානෙ දිස්වා අනෙකානි පුප්ඵානි සුගන්ධොදකානි ච ගාහාපෙත්වා පූජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Kệ) bắt đầu bằng `Vipassissa bhagavato` là tiểu sử của trưởng lão Bodhisiñcaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các điều kiện căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong nhiều đời sống, đã tích lũy các phước báu có tính chất hỗ trợ cho vòng sanh tử thoát ly. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, đã sanh ra trong một gia đình, đã xuất gia trong giáo Pháp, đã làm rạng rỡ giáo Pháp bằng việc thực hành các phận sự. Đã nhìn thấy đại chúng đang thực hiện việc cúng dường cây Bồ-đề, đã cho lấy nhiều loài hoa và nước thơm rồi cúng dường. Vị ấy, do phước báu ấy, đã sanh ra ở cõi trời, đã hưởng thụ sáu sự thành tựu ở cõi Dục. Vào thời đức Phật hiện tại này, đã sanh ra trong một gia đình, khi đã trưởng thành, đã phát sanh đức tin, đã xuất gia, và không bao lâu đã trở thành vị A-la-hán. 46. සො අරහා හුත්වා ඣානඵලසුඛෙන වීතිනාමෙත්වා පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො විපස්සිස්ස භගවතොතිආදිමාහ. තත්ථ විසෙසං පරමත්ථං නිබ්බානං පස්සතීති විපස්සී, විසෙසෙන භබ්බාභබ්බජනෙ පස්සතීති වා විපස්සී, විපස්සන්තො චතුසච්චං පස්සනදක්ඛනසීලොති වා විපස්සී, තස්ස විපස්සිස්ස භගවතො මහාබොධිමහො [Pg.113] අහූති සම්බන්ධො. තත්‍රාපි මහාබොධීති බොධි වුච්චති චතූසු මග්ගෙසු ඤාණං, තමෙත්ථ නිසින්නො භගවා පටිවිජ්ඣතීති කණිකාරපාදපරුක්ඛොපි බොධිච්චෙව වුච්චති, මහිතො ච සො දෙවබ්‍රහ්මනරාසුරෙහි බොධි චෙති මහාබොධි, මහතො බුද්ධස්ස භගවතො බොධීති වා මහාබොධි, තස්ස මහො පූජා අහොසීති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 46. Vị ấy, sau khi trở thành bậc A-la-hán, đã sống với niềm an lạc của thiền và quả, đã nhớ lại nghiệp quá khứ, đã phát sanh niềm vui mừng, trong khi tuyên thuyết về tiểu sử quá khứ của mình, đã nói (kệ) bắt đầu bằng `vipassissa bhagavato`. Ở đây, ngài thấy Niết-bàn là chân nghĩa đặc biệt, vì thế (gọi là) Vipassī; hoặc là ngài thấy một cách đặc biệt những chúng sanh có khả năng và không có khả năng (giác ngộ), vì thế (gọi là) Vipassī; hoặc là trong khi quán xét, ngài có thường tánh thấy và biết Tứ đế, vì thế (gọi là) Vipassī. Cần được liên kết rằng: 'Đã có lễ hội cúng dường đại Bồ-đề của đức Thế Tôn Vipassī ấy.' Ở đây cũng vậy, về `mahābodhi`, trí tuệ trong bốn đạo được gọi là `bodhi` (Bồ-đề); đức Thế Tôn, trong khi ngồi ở đây, đã chứng ngộ trí tuệ đạo ấy, vì thế ngay cả cây `kaṇikāra` cũng được gọi là `bodhi`; và cây ấy được chư thiên, Phạm thiên, rồng, và a-tu-la tôn kính, và là cây Bồ-đề, vì thế (gọi là) `mahābodhi` (đại Bồ-đề); hoặc là cây Bồ-đề của đức Phật, đức Thế Tôn vĩ đại, nên (gọi là) `mahābodhi`. Ý nghĩa là: 'Đã có sự cúng dường, lễ hội cho cây ấy.' Phần còn lại ở mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. බොධිසිඤ්චකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về tiểu sử của trưởng lão Bodhisiñcaka đã kết thúc. 10. පදුමපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 10. Phần giải về tiểu sử của trưởng lão Padumapupphiya පොක්ඛරවනං පවිට්ඨොතිආදිකං ආයස්මතො පදුමපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො ඵුස්සස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය පදුමසම්පන්නං එකං පොක්ඛරණිං පවිසිත්වා භිසමුළාලෙ ඛාදන්තො පොක්ඛරණියා අවිදූරෙ ගච්ඡමානං ඵුස්සං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො තතො පදුමානි ඔචිනිත්වා ආකාසෙ උක්ඛිපිත්වා භගවන්තං පූජෙසි, තානි පුප්ඵානි ආකාසෙ විතානං හුත්වා අට්ඨංසු. සො භිය්‍යොසොමත්තාය පසන්නමානසො පබ්බජිත්වා වත්තපටිපත්තිසාරො සමණධම්මං පූරෙත්වා තතො චුතො තුසිතභවනමලං කුරුමානො විය තත්ථ උප්පජ්ජිත්වා කමෙන ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො ච මනුස්සසම්පත්තියො ච අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. “Pokkharavanaṃ paviṭṭho, v.v...” là Bổn sanh truyện của trưởng lão Padumapupphiya. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Phussa đã sanh ra trong một gia đình, khi đã trưởng thành, vị ấy đã đi vào một hồ sen đầy dẫy hoa sen, trong lúc đang ăn củ và ngó sen, đã nhìn thấy đức Thế Tôn Phussa đang đi lại ở nơi không xa hồ sen, với tâm ý hoan hỷ, vị ấy đã hái những đóa hoa sen từ hồ ấy rồi tung lên hư không để cúng dường đức Thế Tôn. Những đóa hoa ấy đã trở thành lọng hoa ở trên hư không và đứng yên. Vị ấy với tâm ý hoan hỷ càng tăng thêm bội phần đã xuất gia, đã thực hành trọn vẹn sa-môn pháp có sự thực hành các phận sự làm cốt lõi, sau khi mệnh chung từ nơi ấy, giống như đang làm cho cung trời Tusita được rực rỡ, vị ấy đã sanh lên ở nơi ấy, tuần tự đã hưởng thụ sáu sự thành tựu ở cõi Dục và các sự thành tựu của nhân loại, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình, khi đã trưởng thành, có đức tin phát sanh, đã xuất gia, và không bao lâu đã là vị A-la-hán. 51. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පොක්ඛරවනං පවිට්ඨොතිආදිමාහ. තත්ථ පකාරෙන නළදණ්ඩපත්තාදීහි ඛරන්තීති පොක්ඛරා, පොක්ඛරානං සමුට්ඨිතට්ඨෙන සමූහන්ති පොක්ඛරවනං, පදුමගච්ඡසණ්ඩෙහි මණ්ඩිතං මජ්ඣං පවිට්ඨො අහන්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 51. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, có sự hoan hỷ phát sanh, trong khi tuyên thuyết về Bổn sanh hạnh của mình trong quá khứ đã nói câu kệ bắt đầu là: “Pokkharavanaṃ paviṭṭho.” Ở đây, (hoa sen) được gọi là pokkharā vì chúng trôi đi (kharanti) theo nhiều cách khác nhau (pakārena) với thân, cọng, lá, v.v... Rừng sen (pokkharavanaṃ) là nơi tập hợp (samūha) vì là nơi phát sanh (samuṭṭhitaṭṭhena) của các hoa sen (pokkharānaṃ). Ý nghĩa là: “Ta đã đi vào (paviṭṭho ahaṃ) khoảng giữa (majjhaṃ) được trang hoàng bởi các bụi và lùm sen.” Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. පදුමපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Bổn sanh truyện của trưởng lão Padumapupphiya đã chấm dứt. නවමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về phẩm thứ chín đã chấm dứt. 10. සුධාවග්ගො 10. Phẩm Sudhā. 1. සුධාපිණ්ඩියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 1. Phần giải về Bổn sanh truyện của trưởng lão Sudhāpiṇḍiya. පූජාරහෙ [Pg.114] පූජයතොතිආදිකං ආයස්මතො සුධාපිණ්ඩියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ භගවති ධරමානෙ පුඤ්ඤං කාතුමසක්කොන්තො පරිනිබ්බුතෙ භගවති තස්ස ධාතුං නිදහිත්වා චෙතියෙ කරීයමානෙ සුධාපිණ්ඩමදාසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන චතුන්නවුතිකප්පතො පට්ඨාය එත්ථන්තරෙ චතුරාපායමදිස්වා දෙවමනුස්සසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. “Pūjārahe pūjayato, v.v...” là Bổn sanh truyện của trưởng lão Sudhāpiṇḍiya. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, trong khi đức Thế Tôn còn tại thế, vị ấy đã không thể làm phước, sau khi đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, trong lúc bảo tháp đang được xây dựng sau khi xá-lợi của ngài được tôn trí, vị ấy đã dâng cúng một khối vữa tô. Do phước báu ấy, kể từ chín mươi bốn kiếp, trong khoảng thời gian ấy vị ấy đã không thấy bốn đường ác, đã hưởng thụ các sự thành tựu của chư thiên và nhân loại, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình, sau khi đạt đến tuổi trưởng thành, có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu đã là vị A-la-hán. 1-2. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පූජාරහෙතිආදිමාහ. තත්ථ පූජාරහා නාම බුද්ධපච්චෙකබුද්ධඅරියසාවකාචරියුපජ්ඣායමාතාපිතුගරුආදයො, තෙසු පූජාරහෙසු මාලාදිපදුමවත්ථාභරණචතුපච්චයාදීහි පූජයතො පූජයන්තස්ස පුග්ගලස්ස පුඤ්ඤකොට්ඨාසං සහස්සසතසහස්සාදිවසෙන සඞ්ඛ්‍යං කාතුං කෙනචි මහානුභාවෙනාපි න සක්කාති අත්ථො. න කෙවලමෙව ධරමානෙ බුද්ධාදයො පූජයතො, පරිනිබ්බුතස්සාපි භගවතො චෙතියපටිමාබොධිආදීසුපි එසෙව නයො. 1-2. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, có sự hoan hỷ phát sanh, trong khi tuyên thuyết về Bổn sanh hạnh của mình trong quá khứ đã nói câu kệ bắt đầu là: “Pūjārahe.” Ở đây, những bậc đáng cúng dường (pūjārahā) là các đức Phật, các đức Phật Độc Giác, các vị Thánh đệ tử, các vị thầy tế độ, các vị thầy y chỉ, cha, mẹ, các bậc tôn trưởng, v.v... Ý nghĩa là: Đối với người cúng dường (pūjayato) đến các bậc đáng cúng dường (pūjārahesu) ấy bằng vòng hoa, đèn, hoa sen, y phục, đồ trang sức, bốn món vật dụng, v.v..., thì phần phước báu của người đang cúng dường (pūjayantassa puggalassa) không thể (na sakkā) được tính đếm (saṅkhyaṃ kātuṃ) theo cách hàng ngàn, hàng trăm ngàn, v.v... bởi bất cứ ai dù có đại thần lực. Phương pháp này cũng tương tự như vậy không chỉ đối với việc cúng dường các đức Phật, v.v... khi còn tại thế, mà còn đối với bảo tháp, tượng ảnh, cây Bồ-đề, v.v... của đức Thế Tôn dù đã nhập Niết-bàn. 3. තං දීපෙතුං චතුන්නමපි දීපානන්තිආදිමාහ. තත්ථ චතුන්නමපි දීපානන්ති ජම්බුදීපඅපරගොයානඋත්තරකුරුපුබ්බවිදෙහසඞ්ඛාතානං චතුන්නං දීපානං තදනුගතානං ද්විසහස්සපරිත්තදීපානඤ්ච එකතො කත්වා සකලචක්කවාළගබ්භෙ ඉස්සරං චක්කවත්තිරජ්ජං කරෙය්‍යාති අත්ථො. එකිස්සා පූජනායෙතන්ති ධාතුගබ්භෙ චෙතියෙ කතාය එකිස්සා පූජාය එතං සකලජම්බුදීපෙ සත්තරතනාදිකං සකලං ධනං. කලං නාග්ඝති සොළසින්ති චෙතියෙ කතපූජාය සොළසක්ඛත්තුං විභත්තස්ස සොළසමකොට්ඨාසස්ස න අග්ඝතීති අත්ථො. 3. Để làm sáng tỏ điều ấy, ngài đã nói câu kệ bắt đầu là: “Catunnamapi dīpānaṃ.” Ở đây, “catunnamapi dīpānaṃ” có nghĩa là: Nên làm (kareyya) vương quyền Chuyển Luân (cakkavattirajjaṃ) cai trị (issaraṃ) toàn bộ thế giới Chuyển Luân (sakalacakkavāḷagabbhe) sau khi hợp nhất (ekato katvā) bốn châu được gọi là Jambudīpa, Aparagoyāna, Uttarakuru, Pubbavideha và hai ngàn hòn đảo nhỏ phụ thuộc chúng. “Ekissā pūjanāya” có nghĩa là: Toàn bộ tài sản này (etaṃ sakalaṃ dhanaṃ) gồm bảy báu vật, v.v... trong toàn cõi Jambudīpa (so với) một sự cúng dường (ekissā pūjāya) được thực hiện tại bảo tháp có tôn trí xá-lợi. “Kalaṃ nāgghati soḷasiṃ” có nghĩa là: Không bằng (na agghati) một phần mười sáu (soḷasamakoṭṭhāsassa) của sự cúng dường được thực hiện tại bảo tháp, được chia làm mười sáu lần. 4. සිද්ධත්ථස්ස…පෙ… [Pg.115] ඵලිතන්තරෙති නරානං අග්ගස්ස සෙට්ඨස්ස සිද්ධත්ථස්ස භගවතො චෙතියෙ ධාතුගබ්භම්හි සුධාකම්මෙ කරීයමානෙ පරිච්ඡෙදානං උභින්නමන්තරෙ වෙමජ්ඣෙ, අථ වා පුප්ඵදානට්ඨානානං අන්තරෙ ඵලන්තියා මයා සුධාපිණ්ඩො දින්නො මක්ඛිතොති සම්බන්ධො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 4. “Siddhatthassa… (cho đến)… phalitantare”: Cần phải liên kết như sau: Trong khi công việc tô vữa (sudhākamme karīyamāne) đang được thực hiện tại bảo tháp có tôn trí xá-lợi (cetiye dhātugabbhamhi) của đức Thế Tôn Siddhattha, bậc Tối Thượng (aggassa), bậc Tối Thắng (seṭṭhassa) giữa các loài người (narānaṃ), một khối vữa tô đã được tôi dâng cúng và trát vào (mayā sudhāpiṇḍo dinno makkhito) ở khoảng giữa (vemajjhe) của hai phần (ubhinnamantare paricchedānaṃ), hoặc là ở giữa những chỗ bị nứt vỡ (phalantiyā antare pupphadānaṭṭhānānaṃ). Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. සුධාපිණ්ඩියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Bổn sanh truyện của trưởng lão Sudhāpiṇḍiya đã chấm dứt. 2. සුචින්තිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 2. Phần giải về Bổn sanh truyện của trưởng lão Sucintika. තිස්සස්ස ලොකනාථස්සාතිආදිකං ආයස්මතො සුචින්තිකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකාසු ජාතීසු නිබ්බානාධිගමාය පුඤ්ඤං උපචිනිත්වා තිස්සස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසීදිත්වා සත්ථු නිසීදනත්ථාය පරිසුද්ධං සිලිට්ඨං කට්ඨමයමනග්ඝපීඨමදාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන සුගතිසුඛමනුභවිත්වා තත්ථ තත්ථ සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. “Tissassa lokanāthassa, v.v...” là Bổn sanh truyện của trưởng lão Sucintika. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các đức Phật quá khứ, trong nhiều sanh thú đã tích lũy phước báu để chứng đắc Niết-bàn, vào thời của đức Thế Tôn Tissa đã sanh ra trong một gia đình, khi đã trưởng thành, có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã dâng cúng một chiếc ghế vô giá làm bằng gỗ, thanh tịnh và nhẵn bóng, để đức Đạo Sư ngự tọa. Do nghiệp phước ấy, vị ấy đã hưởng thụ hạnh phúc ở các cõi lành, trong khi luân hồi ở nơi này nơi kia, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình, khi đã trưởng thành, có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu đã là vị A-la-hán. 8. සො පත්තඅරහත්තඵලො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො තිස්සස්ස ලොකනාථස්සාතිආදිමාහ. තං සබ්බං උත්තානත්ථමෙවාති. 8. Vị ấy, sau khi đã chứng đắc quả vị A-la-hán, nhớ lại tiền nghiệp, có sự hoan hỷ phát sanh, trong khi tuyên thuyết về Bổn sanh hạnh của mình trong quá khứ đã nói câu kệ bắt đầu là: “Tissassa lokanāthassa.” Tất cả những điều ấy đều có ý nghĩa rõ ràng. සුචින්තිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Bổn sanh truyện của trưởng lão Sucintika đã chấm dứt. 3. අඩ්ඪචෙළකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 3. Phần giải về Bổn sanh truyện của trưởng lão Aḍḍhaceḷaka. තිස්සස්සාහං භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො අඩ්ඪචෙළකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ථෙරො පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො තිස්සස්ස භගවතො කාලෙ එකෙනාකුසලෙන කම්මෙන දුග්ගතකුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සද්ධම්මදෙසනං ඤත්වා පසන්නමානසො චීවරත්ථාය අඩ්ඪභාගං එකං දුස්සමදාසි. සො [Pg.116] තෙනෙව පීතිසොමනස්සෙන කාලං කත්වා සග්ගෙ නිබ්බත්තො ඡ කාමාවචරසම්පත්තිමනුභවිත්වා තතො චුතො මනුස්සෙසු මනුස්සසම්පත්තීනං අග්ගභූතං චක්කවත්තිසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං අද්ධකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Kệ tụng) bắt đầu bằng câu "Tissassāhaṃ bhagavato" là thiên truyện của trưởng lão Aḍḍhaceḷaka. Vị trưởng lão này cũng đã tạo các thiện căn dưới thời của chư Phật quá khứ, trong các kiếp sống nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước báu là nhân cận cho sự giải thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Tissa, do một nghiệp bất thiện, ngài đã sanh vào một gia đình nghèo khó. Khi đã trưởng thành, sau khi biết được chánh pháp, với tâm hoan hỷ, ngài đã cúng dường một tấm vải trị giá bằng một nửa (tài sản) để làm y. Do chính niềm hỷ lạc ấy, sau khi mệnh chung, ngài đã sanh lên cõi trời, hưởng thụ sự sung túc của sáu cõi trời dục giới. Từ đó mệnh chung, (sanh) vào cõi người, ngài đã hưởng thụ sự sung túc của vua chuyển luân, là sự sung túc cao tột của loài người. Vào thời đức Phật hiện tại, ngài đã sanh vào một gia đình giàu có, khi đã trưởng thành, sau khi nghe pháp thoại của đức Bổn Sư, với tâm hoan hỷ, ngài đã xuất gia và không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. 14. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො තිස්සස්සාහං භගවතොතිආදිමාහ. තං සබ්බං උත්තානත්ථමෙවාති. 14. Về sau, ngài nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân của mình, ngài đã nói (các kệ tụng) bắt đầu bằng câu "Tissassāhaṃ bhagavato". Tất cả những điều ấy đều có ý nghĩa rõ ràng. අඩ්ඪචෙළකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Aḍḍhaceḷaka đã chấm dứt. 4. සූචිදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 4. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Sūcidāyaka කම්මාරොහං පුරෙ ආසින්තිආදිකං ආයස්මතො සූචිදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අන්තරන්තරා කුසලබීජානි පූරෙන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ අන්තරන්තරා කතෙන එකෙන කම්මච්ඡිද්දෙන කම්මාරකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සකසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො චීවරසිබ්බනත්ථාය සූචිදානමදාසි, තෙන පුඤ්ඤෙන දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා අපරභාගෙ මනුස්සෙසු උප්පන්නො චක්කවත්තාදයො සම්පත්තියො ච අනුභවන්තො උප්පන්නුප්පන්නභවෙ තික්ඛපඤ්ඤො වජීරඤාණො අහොසි. සො කමෙන ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො මහද්ධනො සද්ධාජාතො තික්ඛපඤ්ඤො අහොසි. සො එකදිවසං සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා ධම්මානුසාරෙන ඤාණං පෙසෙත්වා නිසින්නාසනෙයෙව අරහා අහොසි. (Kệ tụng) bắt đầu bằng câu "Kammārohaṃ pure āsiṃ" là thiên truyện của trưởng lão Sūcidāyaka. Vị này cũng đã tạo các thiện căn dưới thời của chư Phật quá khứ, trong các khoảng thời gian xen kẽ đã làm viên mãn các hạt giống thiện lành. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, do một kẽ hở của nghiệp đã được thực hiện trong khoảng thời gian xen kẽ, ngài đã sanh vào gia đình thợ rèn. Khi đã trưởng thành, ngài đã đạt được sự thành tựu trong các nghề thủ công của mình. Sau khi nghe pháp thoại của đức Bổn Sư, với tâm hoan hỷ, ngài đã cúng dường cây kim vì mục đích may y. Do phước báu ấy, ngài đã hưởng thụ sự sung túc của chư thiên. Về sau, sanh vào cõi người, trong khi hưởng thụ các sự sung túc như (vua) chuyển luân v.v..., trong mỗi kiếp sanh, ngài đã là người có trí tuệ sắc bén, có trí tuệ như kim cương. Do tuần tự ấy, vào thời đức Phật hiện tại, ngài đã sanh ra, khi đã trưởng thành, ngài đã trở thành người giàu có, có đức tin, có trí tuệ sắc bén. Một hôm, sau khi nghe pháp thoại của đức Bổn Sư, ngài đã hướng trí tuệ theo pháp và đã trở thành bậc A-la-hán ngay tại chỗ ngồi. 19. සො අරහා සමානො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො කම්මාරොහං පුරෙ ආසින්තිආදිමාහ. තත්ථ කම්මාරොති අයොකම්මලොහකම්මාදිනා කම්මෙන ජීවති රුහති වුද්ධිං විරූළ්හිං ආපජ්ජතීති කම්මාරො, පුබ්බෙ පුඤ්ඤකරණකාලෙ කම්මාරො ආසිං අහොසින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 19. Là bậc A-la-hán, ngài nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân của mình, ngài đã nói (các kệ tụng) bắt đầu bằng câu "Kammārohaṃ pure āsiṃ". Trong ấy, (từ) "kammāro" (thợ rèn) có nghĩa là: người sống, tăng trưởng, đạt đến sự phát triển, sự lớn mạnh bằng nghề nghiệp như nghề làm đồ sắt, nghề làm đồ kim loại, v.v... nên gọi là "kammāro". Ý nghĩa là: "Trước đây, vào lúc tạo phước, ta đã là người thợ rèn". Phần còn lại ở mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. සූචිදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Sūcidāyaka đã chấm dứt. 5. ගන්ධමාලියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 5. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Gandhamāliya සිද්ධත්ථස්ස [Pg.117] භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො ගන්ධමාලියත්ථෙරස්ස අපදාන. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො මහද්ධනො මහාභොගො අහොසි. සො සත්ථරි පසීදිත්වා චන්දනාගරුකප්පූරකස්සතුරාදීනි අනෙකානි සුගන්ධානි වඩ්ඪෙත්වා සත්ථු ගන්ධථූපං කාරෙසි. තස්සුපරි සුමනපුප්ඵෙහි ඡාදෙසි, බුද්ධඤ්ච අට්ඨඞ්ගනමක්කාරං අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Kệ tụng) bắt đầu bằng câu "Siddhatthassa bhagavato" là thiên truyện của trưởng lão Gandhamāliya. Vị này cũng đã tạo các thiện căn dưới thời của chư Phật quá khứ. Vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, ngài đã sanh vào một gia đình (thế gia), là người giàu có, có nhiều của cải. Ngài có đức tin nơi đức Bổn Sư, đã gia tăng nhiều loại hương liệu như chiên-đàn, trầm hương, long não, hương karamek, xạ hương, v.v... và đã cho xây dựng bảo tháp hương cho đức Bổn Sư. Phía trên bảo tháp ấy, ngài đã che phủ bằng hoa lài, và đã thực hiện lễ lạy tám chi phần đối với đức Phật. Do phước nghiệp ấy, ngài đã hưởng thụ các sự sung túc ở cõi trời và cõi người. Vào thời đức Phật hiện tại, ngài đã sanh vào một gia đình thế gia đầy đủ sự sung túc, khi đã trưởng thành, có đức tin nơi đức Bổn Sư, ngài đã xuất gia và không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. 24. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිමාහ. තං සබ්බං උත්තානත්ථමෙවාති. 24. Về sau, ngài nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân của mình, ngài đã nói (các kệ tụng) bắt đầu bằng câu "Siddhatthassa bhagavato". Tất cả những điều ấy đều có ý nghĩa rõ ràng. ගන්ධමාලියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Gandhamāliya đã chấm dứt. 6. තිපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 6. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Tipupphiya මිගලුද්දො පුරෙ ආසින්තිආදිකං ආයස්මතො තිපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අන්තරා කෙනචි අකුසලච්ඡිද්දෙන විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ නෙසාදකුලෙ නිබ්බත්තො මිගලුද්දො හුත්වා අරඤ්ඤෙ විහරති. තදා විපස්සිස්ස භගවතො පාටලිබොධිං සම්පුණ්ණපත්තපල්ලවං හරිතවණ්ණං නීලොභාසං මනොරමං දිස්වා තීහි පුප්ඵෙහි පූජෙත්වා පුරාණපත්තං ඡඩ්ඩෙත්වා භගවතො සම්මුඛා විය පාටලිමහාබොධිං වන්දි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන තතො චුතො දෙවලොකෙ උප්පන්නො තත්ථ දිබ්බසම්පත්තිං අපරාපරං අනුභවිත්වා තතො චුතො මනුස්සෙසු ජාතො තත්ථ චක්කවත්තිසම්පත්තිආදයො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසොමනස්සහදයො ගෙහං පහාය පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Kệ tụng) bắt đầu bằng câu "Migaluddo pure āsiṃ" là thiên truyện của trưởng lão Tipupphiya. Vị này cũng đã tạo các thiện căn dưới thời của chư Phật quá khứ. Trong khoảng thời gian xen kẽ, do một kẽ hở của nghiệp bất thiện nào đó, vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, ngài đã sanh vào gia đình thợ săn, trở thành người thợ săn nai và sống trong rừng. Khi ấy, ngài nhìn thấy cây Bồ-đề Pāṭali của đức Thế Tôn Vipassī, với lá và chồi non sum suê, có màu xanh biếc, tỏa ánh sáng xanh sẫm, trông rất đẹp mắt, ngài đã cúng dường bằng ba đóa hoa, đã nhặt bỏ lá cũ, và đã đảnh lễ cây đại Bồ-đề Pāṭali như thể đang ở trước sự hiện diện của đức Thế Tôn. Do phước báu ấy, sau khi mệnh chung từ kiếp đó, ngài đã sanh lên cõi trời. Tại đó, ngài đã hưởng thụ sự sung túc của chư thiên hết lần này đến lần khác. Sau khi mệnh chung từ đó, ngài sanh vào cõi người. Tại đó, ngài đã hưởng thụ các sự sung túc như (vua) chuyển luân v.v... Vào thời đức Phật hiện tại, ngài đã sanh vào một gia đình thế gia, khi đã trưởng thành, sau khi nghe pháp thoại của đức Bổn Sư, với tâm hoan hỷ đã được thành tựu, ngài đã từ bỏ gia đình, xuất gia và không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. 31. සො [Pg.118] එවං සිද්ධිප්පත්තො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො මිගලුද්දො පුරෙ ආසින්තිආදිමාහ. තත්ථ මරණාය ගච්ඡති පාපුණාතීති මිගො, අථ වා මගයමානො ඉහති පවත්තතීති මිගො, මිගානං මාරණෙ ලුද්දො ලොභී ගෙධොති මිගලුද්දො, පුරෙ මය්හං පුඤ්ඤකරණසමයෙ කානනසඞ්ඛාතෙ මහාඅරඤ්ඤෙ මිගලුද්දො ආසින්ති සම්බන්ධො. පාටලිං හරිතං දිස්වාති තත්ථ පකාරෙන තලෙන රත්තවණ්ණෙන භවතීති පාටලි, පුප්ඵානං රත්තවණ්ණතාය පාටලීති වොහාරො, පත්තානං හරිතතාය හරිතං නීලවණ්ණං පාටලිබොධිං දිස්වාති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 31. Ngài, sau khi đã đạt được thành tựu như vậy, nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân của mình, ngài đã nói (các kệ tụng) bắt đầu bằng câu "Migaluddo pure āsiṃ". Trong ấy, (từ) "migo" (nai) có nghĩa là: nó đi đến, nó đạt đến cái chết. Hoặc là, trong khi bị săn lùng, nó cố gắng (chạy trốn). (Từ) "migaluddo" (thợ săn nai) có nghĩa là: người tàn bạo, tham lam, ham muốn trong việc giết nai. Cần được liên kết (như sau): "Trước đây, vào lúc ta tạo phước, ta đã là người thợ săn nai trong khu rừng lớn được gọi là kānanā". (Về câu) "Pāṭaliṃ haritaṃ disvā" (thấy cây Pāṭali xanh tươi), trong ấy, (từ) "pāṭali" có nghĩa là: nó có màu đỏ ở bề mặt. Do màu đỏ của hoa nên có tên gọi là "pāṭali". Ý nghĩa là: "thấy cây Bồ-đề Pāṭali có màu xanh biếc, xanh sẫm do sự xanh tươi của lá". Phần còn lại ở mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. තිපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Tipupphiya đã chấm dứt. 7. මධුපිණ්ඩිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 7. Phần giải về truyện trưởng lão Madhupiṇḍika. විවනෙ කානනෙ දිස්වාතිආදිකං ආයස්මතො මධුපිණ්ඩිකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ නෙසාදයොනියං නිබ්බත්තො මහාඅරඤ්ඤෙ පටිවසති. තදා විවෙකාභිරතියා සම්පත්තං සිද්ධත්ථං භගවන්තං දිස්වා සමාධිතො වුට්ඨිතස්ස තස්ස සුමධුරං මධුමදාසි. තත්ථ ච පසන්නමානසො වන්දිත්වා පක්කාමි. සො තෙනෙව පුඤ්ඤෙන සම්පත්තිං අනුභවන්තො දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. Câu (kệ) bắt đầu bằng Vivane kānane disvā là truyện của trưởng lão Madhupiṇḍika. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha đã sanh vào dòng dõi thợ săn, và đã sinh sống ở trong khu rừng lớn. Khi ấy, sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn Siddhattha, bậc ưa thích sự độc cư, đã đi đến, vị ấy đã dâng cúng mật ong rất ngọt ngào đến ngài là bậc đã xuất khỏi thiền định. Và ở nơi ấy, với tâm ý trong sạch, vị ấy đã đảnh lễ rồi ra đi. Do chính phước báu ấy, vị ấy trong khi hưởng thụ sự thành tựu đã luân hồi trong các cõi trời và người, trong thời đức Phật này đã sanh vào gia đình quyền quý, sau khi đã trưởng thành, đã có đức tin trong sạch nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, không bao lâu sau đã là vị A-la-hán. 37. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො විවනෙ කානනෙ දිස්වාතිආදිමාහ. තත්ථ විවනෙති විසෙසෙන වනං පත්ථටං විවනං, හත්ථිඅස්සරථසද්දෙහි භෙරිසද්දෙහි ච වත්ථුකාමකිලෙසකාමෙහි ච විගතං බ්‍යාපගතන්ති අත්ථො, කානනසඞ්ඛාතෙ මහාඅරඤ්ඤෙ විවනෙති සම්බන්ධො. ඔසධිංව විරොචන්තන්ති භවවඩ්ඪකිජනානං ඉච්ඡිතිච්ඡිතං නිප්ඵාදෙතීති ඔසධං. ඔජානිබ්බත්තිකාරණං පටිච්ච යාය තාරකාය උග්ගතාය උද්ධරන්ති ගණ්හන්තීති සා ඔසධි. ඔසධිතාරකා [Pg.119] ඉව විරොචන්තීති වත්තබ්බෙ ගාථාබන්ධසුඛත්ථං ‘‘ඔසධිංව විරොචන්ත’’න්ති ච වුත්තං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 37. Về sau, vị ấy trong khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, với tâm hân hoan sanh khởi, trong khi tuyên thuyết về truyện tiền thân của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu bằng Vivane kānane disvā. Ở đây, vivane có nghĩa là khu rừng đặc biệt, vivana là sự rộng lớn. Ý nghĩa là (nơi) đã rời xa, đã thoát khỏi các tiếng voi, tiếng ngựa, tiếng xe, và tiếng trống, và (thoát khỏi) các dục theo đối tượng và dục theo phiền não. Sự liên kết là vivane ở trong khu rừng lớn được gọi là kānana. Về câu Osadhiṃva virocantaṃ (sáng chói như sao mai), osadha là vì hoàn thành điều mong muốn của những người làm tăng trưởng sự hiện hữu. Do duyên là nguyên nhân sanh ra chất bổ dưỡng, ngôi sao nào khi đã mọc lên mà họ nắm giữ, tiếp nhận thì đó là osadhi. Khi cần phải nói là Osadhitārakā iva virocantīti (sáng chói như sao osadhi), vì để cho câu kệ được trôi chảy, đã được nói là osadhiṃva virocantaṃ. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. මධුපිණ්ඩිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về truyện trưởng lão Madhupiṇḍika đã chấm dứt. 8. සෙනාසනදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 8. Phần giải về truyện trưởng lão Senāsanadāyaka. සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො සෙනාසනදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා අත්තනො වසනට්ඨානං වනන්තරං සම්පත්තස්ස භගවතො පණාමං කත්වා පණ්ණසන්ථරං සන්ථරිත්වා අදාසි. භගවතො නිසින්නට්ඨානස්ස සමන්තතො භිත්තිපරිච්ඡෙදං කත්වා පුප්ඵපූජමකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. Câu (kệ) bắt đầu bằng Siddhatthassa bhagavato là truyện của trưởng lão Senāsanadāyaka. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha đã sanh vào gia đình quyền quý, sau khi đã trưởng thành, đã có đức tin trong sạch nơi đức Đạo Sư, đã thực hiện việc đảnh lễ đức Thế Tôn là bậc đã đi đến khoảng rừng là nơi ở của mình, đã trải tấm lót bằng lá cây rồi đã dâng cúng. Vị ấy đã làm một vách ngăn xung quanh chỗ ngồi của đức Thế Tôn rồi đã thực hiện việc cúng dường hoa. Do phước báu ấy, vị ấy trong khi luân hồi trong các cõi trời và người, sau khi đã hưởng thụ hai loại thành tựu, trong thời đức Phật này đã sanh vào gia đình quyền quý, sau khi đã trưởng thành, đã có đức tin trong sạch nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, không bao lâu sau đã là vị A-la-hán. 45. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං දස්සෙන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිමාහ. තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථමෙවාති. 45. Về sau, vị ấy trong khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, với tâm hân hoan sanh khởi, trong khi trình bày về truyện tiền thân của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu bằng Siddhatthassa bhagavato. Tất cả điều ấy, do theo phương pháp đã được nói ở phần trước, nên chỉ có ý nghĩa rõ ràng. සෙනාසනදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về truyện trưởng lão Senāsanadāyaka đã chấm dứt. 9. වෙය්‍යාවච්චකරත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 9. Phần giải về truyện trưởng lão Veyyāvaccakara. විපස්සිස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො වෙය්‍යාවච්චකරත්ථෙරස්ස අපදානං. තස්ස උප්පත්තිආදයො හෙට්ඨා වුත්තනියාමෙනෙව දට්ඨබ්බා. Câu (kệ) bắt đầu bằng Vipassissa bhagavato là truyện của trưởng lão Veyyāvaccakara. Sự sanh khởi v.v... của vị ấy nên được hiểu theo đúng quy tắc đã được nói ở phần trước. වෙය්‍යාවච්චකරත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về truyện trưởng lão Veyyāvaccakara đã chấm dứt. 10. බුද්ධුපට්ඨාකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 10. Phần giải về truyện trưởng lão Buddhupaṭṭhāka. විපස්සිස්ස [Pg.120] භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො බුද්ධුපට්ඨාකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ සඞ්ඛධමකකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය අත්තනො සිප්පෙ සඞ්ඛධමනෙ ඡෙකො අහොසි, නිච්චකාලං භගවතො සඞ්ඛං ධමෙත්වා සඞ්ඛසද්දෙනෙව පූජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සබ්බත්ථ පාකටො මහාඝොසො මහානාදී මධුරස්සරො අහොසි, ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං පාකටකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො මධුරස්සරොති පාකටො, සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි, අපරභාගෙ මධුරස්සරත්ථෙරොති පාකටො. Câu (kệ) bắt đầu bằng Vipassissa bhagavato là truyện của trưởng lão Buddhupaṭṭhāka. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Vipassī đã sanh vào gia đình của người thổi tù và, sau khi đã trưởng thành, vị ấy đã là người khéo léo trong nghề thổi tù và là nghề nghiệp của mình, đã luôn luôn thổi tù và cho đức Thế Tôn và đã cúng dường chỉ bằng âm thanh của tiếng tù và. Do phước báu ấy, vị ấy trong khi luân hồi trong các cõi trời và người, đã nổi danh ở mọi nơi, đã có tiếng vang lớn, có âm thanh lớn, có giọng nói ngọt ngào. Trong thời đức Phật này, vị ấy đã sanh vào một gia đình danh tiếng, sau khi đã trưởng thành đã nổi danh là người có giọng nói ngọt ngào, đã có đức tin trong sạch nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, không bao lâu sau đã là vị A-la-hán, về sau đã nổi danh là trưởng lão Madhurassara (ngọt ngào). 51. සො එකදිවසං අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො විපස්සිස්ස භගවතොතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තමෙව. අහොසිං සඞ්ඛධමකොති සං සුට්ඨු ඛනන්තො ගච්ඡතීති සඞ්ඛො, සමුද්දජලපරියන්තෙ චරමානො ගච්ඡති විචරතීති අත්ථො. තං සඞ්ඛං ධමති ඝොසං කරොතීති සඞ්ඛධමකො, සොහං සඞ්ඛධමකොව අහොසින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 51. Một ngày nọ, vị ấy trong khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, với tâm hân hoan sanh khởi, trong khi tuyên thuyết về truyện tiền thân của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu bằng Vipassissa bhagavato. Điều ấy đã được nói ở phần trước. Về câu Ahosiṃ saṅkhadhamako (tôi đã là người thổi tù và), saṅkho là vì đi trong khi đào bới kỹ lưỡng (saṃ suṭṭhu khananto), ý nghĩa là đi lại, di chuyển ở vùng nước biển. Saṅkhadhamako là người thổi (dhamati) cái tù và (saṅkha) ấy, tạo ra âm thanh (ghosaṃ). Ý nghĩa là: ‘chính tôi đã là người thổi tù và.’ Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. බුද්ධුපට්ඨාකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về truyện trưởng lão Buddhupaṭṭhāka đã chấm dứt. දසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về phẩm thứ mười đã chấm dứt. 11. භික්ඛදායිවග්ගො 11. Phẩm Bhikkhadāyi. 1. භික්ඛාදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 1. Phần giải về truyện trưởng lão Bhikkhādāyaka. සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධන්තිආදිකං ආයස්මතො භික්ඛාදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය විභවසම්පන්නො සද්ධාජාතො විහාරතො නික්ඛමිත්වා පිණ්ඩාය චරමානං සිද්ධත්ථං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො ආහාරමදාසි. භගවා තං පටිග්ගහෙත්වා අනුමොදනං වත්වා [Pg.121] පක්කාමි. සො තෙනෙව කුසලෙන යාවතායුකං ඨත්වා ආයුපරියොසානෙ දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො තත්ථ ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච මනුස්සසම්පත්තිමනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Câu) “Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ” v.v… là thiên sử về trưởng lão Bhikkhādāyaka (Vị Dâng Cúng Vật Thực). Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các bậc Chánh Giác quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là điều kiện hỗ trợ cho sự giải thoát ở các kiếp sống tại nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, ngài đã sanh vào một gia đình, khi đã trưởng thành, ngài được thành tựu tài sản, có đức tin phát sanh. Sau khi đi ra khỏi tu viện, ngài đã nhìn thấy đức Thế Tôn Siddhattha đang đi khất thực, có tâm ý trong sạch, ngài đã dâng cúng vật thực. Đức Thế Tôn sau khi thọ nhận vật thực ấy, đã nói lời tùy hỷ rồi ra đi. Do thiện nghiệp ấy, ngài đã sống cho đến hết tuổi thọ, vào lúc cuối đời, ngài đã sanh vào cõi trời, đã hưởng thụ sáu loại tài sản ở cõi Dục Giới tại nơi ấy, và đã hưởng thụ tài sản của nhân loại ở cõi người. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh vào một gia đình, khi đã trưởng thành, ngài có đức tin phát sanh, đã xuất gia, và không bao lâu đã là vị A-la-hán. 1. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං අනුස්සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධන්තිආදිමාහ. තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයමෙව. පවරා අභිනික්ඛන්තන්ති පකාරෙන වරිතබ්බං පත්ථෙතබ්බන්ති පවරං, රම්මභූතතො විවෙකභූතතො සකවිහාරතො අභි විසෙසෙන නික්ඛන්තන්ති අත්ථො. වානා නිබ්බානමාගතන්ති වානං වුච්චති තණ්හා, තතො නික්ඛන්තත්තා නිබ්බානං, වානනාමං තණ්හං පධානං කත්වා සබ්බකිලෙසෙ පහාය නිබ්බානං පත්තන්ති අත්ථො. 1. Về sau, vị ấy khi đang hồi tưởng lại tiền nghiệp của mình, có tâm hân hoan phát sanh, trong khi tuyên thuyết thiên sử về hành vi quá khứ đã nói lên (câu) “Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ” v.v… Toàn bộ điều ấy có ý nghĩa đã được nói ở dưới. (Câu) “Pavarā abhinikkhantaṃ” (sự xuất gia cao quý), pavaraṃ có nghĩa là điều nên được lựa chọn, điều nên được mong mỏi. Abhinikkhantaṃ có nghĩa là đã xuất gia một cách đặc biệt từ trú xứ của riêng mình vốn là nơi an lạc, là nơi vắng lặng. (Câu) “Vānā nibbānamāgataṃ” (đã đến Niết-bàn từ ái dục), vāna được gọi là ái dục, nibbāna là do đã thoát ra khỏi điều ấy. Ý nghĩa là: Sau khi xem ái dục có tên là vāna là chính, sau khi từ bỏ tất cả các phiền não, các ngài đã chứng đạt Niết-bàn. 2. කටච්ඡුභික්ඛං දත්වානාති කරතලෙන ගහෙතබ්බා දබ්බි කටච්ඡු, භික්ඛීයති ආයාචීයතීති භික්ඛා, අභි විසෙසෙන ඛාදිතබ්බා භක්ඛිතබ්බාති වා භික්ඛා, කටච්ඡුනා ගහෙතබ්බා භික්ඛා කටච්ඡුභික්ඛා, දබ්බියා භත්තං දත්වාති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 2. (Câu) “Kaṭacchubhikkhaṃ datvāna” (sau khi dâng cúng một muỗng vật thực), kaṭacchu là cái vá được cầm bằng bàn tay. Bhikkhā là vật được xin, được yêu cầu; hoặc bhikkhā là vật nên được ăn, nên được dùng một cách đặc biệt. Kaṭacchubhikkhā là vật thực được lấy bằng cái vá. Ý nghĩa là: “Sau khi đã dâng cúng cơm bằng cái vá.” Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. භික්ඛාදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên sử của trưởng lão Bhikkhādāyaka đã chấm dứt. 2. ඤාණසඤ්ඤිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 2. Phần giải về thiên sử của trưởng lão Ñāṇasaññika සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධන්තිආදිකං ආයස්මතො ඤාණසඤ්ඤිකත්ථෙරස්ස අපදානං. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සද්ධාජාතො සද්ධම්මස්සවනෙ සාදරො සාලයො භගවතො ධම්මදෙසනානුසාරෙන ඤාණං පෙසෙත්වා ඝොසපමාණත්තා භගවතො ඤාණෙ පසන්නො පඤ්චඞ්ගඅට්ඨඞ්ගනමක්කාරවසෙන පණාමං කත්වා පක්කාමි. සො තතො චුතො දෙවලොකෙසු උප්පන්නො තත්ථ ඡ කාමාවචරෙ දිබ්බසම්පත්තිමනුභවන්තො තතො චවිත්වා මනුස්සලොකෙ ජාතො තත්ථග්ගභූතා චක්කවත්තිසම්පදාදයො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං [Pg.122] බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Câu) “Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ” v.v… là thiên sử về trưởng lão Ñāṇasaññika (Vị Nhận Thức Bằng Trí Tuệ). Nguồn gốc là gì? Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là điều kiện hỗ trợ cho sự giải thoát ở các kiếp sống tại nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, ngài đã sanh vào một gia đình, khi đã trưởng thành, ngài có đức tin phát sanh, có sự tôn trọng và nhiệt tâm trong việc lắng nghe Chánh Pháp. Theo sự thuyết giảng Chánh Pháp của đức Thế Tôn, ngài đã hướng trí tuệ đến, do mức độ của âm thanh, ngài đã có tâm tịnh tín nơi trí tuệ của đức Thế Tôn, đã thực hiện sự đảnh lễ bằng cách lạy năm vóc và tám điểm rồi ra đi. Vị ấy sau khi mệnh chung từ nơi ấy, đã sanh vào các cõi trời, trong khi đang hưởng thụ tài sản cõi trời ở sáu cõi Dục Giới tại nơi ấy, sau khi mệnh chung từ nơi ấy, ngài đã sanh vào cõi người, đã hưởng thụ các tài sản của bậc Chuyển Luân Vương v.v… là những điều cao tột ở nơi ấy. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh vào một gia đình thành tựu tài sản, khi đã trưởng thành, ngài có tâm tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu đã là vị A-la-hán. 7. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධන්තිආදිමාහ. තං වුත්තත්ථමෙව. නිසභාජානියං යථාති ගවසතසහස්සජෙට්ඨො නිසභො, නිසභො ච සො ආජානියො සෙට්ඨො උත්තමො චෙති නිසභාජානියො. යථා නිසභාජානියො, තථෙව භගවාති අත්ථො. ලොකවිසයසඤ්ඤාතං පඤ්ඤත්තිවසෙන එවං වුත්තං. අනුපමෙය්‍යො හි භගවා. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 7. Về sau, vị ấy khi đang hồi tưởng lại tiền nghiệp của mình, có tâm hân hoan phát sanh, trong khi tuyên thuyết thiên sử về hành vi quá khứ đã nói lên (câu) “Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ” v.v… Điều ấy có ý nghĩa đã được nói đến. (Câu) “Yathā nisabhājāniyaṃ” (giống như con bò đực đầu đàn thuần chủng), nisabho là con đầu đàn của một trăm ngàn con bò. Nisabhājāniyo là con bò đực đầu đàn ấy và là con thuần chủng, là bậc tối thắng, là bậc tối thượng. Ý nghĩa là: “Giống như con bò đực đầu đàn thuần chủng, đức Thế Tôn cũng như thế ấy.” Điều này được nói như vậy theo cách chế định, được biết đến trong phạm vi của thế gian. Vì rằng đức Thế Tôn là bậc không thể so sánh được. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. ඤාණසඤ්ඤිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên sử của trưởng lão Ñāṇasaññika đã chấm dứt. 3. උප්පලහත්ථියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 3. Phần giải về thiên sử của trưởng lão Uppalahatthiya තිවරායං නිවාසීහන්තිආදිකං ආයස්මතො උප්පලහත්ථකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතකුසලො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ මාලාකාරකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය මාලාකාරකම්මෙන අනෙකානි පුප්ඵානි වික්කිණන්තො ජීවති. අථෙකදිවසං පුප්ඵානි ගහෙත්වා චරන්තො භගවන්තං රතනග්ඝිකමිව චරමානං දිස්වා රත්තුප්පලකලාපෙන පූජෙසි. සො තතො චුතො තෙනෙව පුඤ්ඤෙන සුගතීසු පුඤ්ඤමනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Câu) “Tivarāyaṃ nivāsīhaṃ” v.v… là thiên sử về trưởng lão Uppalahatthaka (Vị Dâng Cúng Bó Hoa Súng). Vị này cũng đã tạo các việc lành nơi các bậc Chánh Giác quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là điều kiện hỗ trợ cho sự giải thoát ở các kiếp sống tại nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, ngài đã sanh vào gia đình của người làm tràng hoa, khi đã trưởng thành, ngài sinh sống bằng nghề làm tràng hoa, trong khi đang bán nhiều loại hoa. Rồi một hôm, trong khi đang cầm lấy các đóa hoa và đi dạo, ngài đã nhìn thấy đức Thế Tôn đang đi kinh hành giống như một viên ngọc quý, ngài đã cúng dường bằng một bó hoa súng đỏ. Vị ấy sau khi mệnh chung từ nơi ấy, do phước thiện ấy, đã hưởng thụ phước báu ở các cõi lành. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh vào một gia đình, khi đã trưởng thành, ngài có đức tin phát sanh, đã xuất gia, và không bao lâu đã là vị A-la-hán. 13. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො තිවරායං නිවාසීහන්තිආදිමාහ. තත්ථ තිවරාති තීහි වාරෙහි කාරිතං සඤ්චරිතං පටිච්ඡන්නං නගරං, තස්සං තිවරායං නිවාසී, වසනසීලො නිවාසනට්ඨානගෙහෙ වා වසන්තො අහන්ති අත්ථො. අහොසිං මාලිකො තදාති තදා නිබ්බානත්ථාය පුඤ්ඤසම්භාරකරණසමයෙ මාලිකො මාලාකාරොව පුප්ඵානි කයවික්කයං කත්වා ජීවන්තො අහොසින්ති අත්ථො. 13. Về sau, vị ấy khi đang hồi tưởng lại tiền nghiệp của mình, có tâm hân hoan phát sanh, trong khi tuyên thuyết thiên sử về hành vi quá khứ đã nói lên (câu) “Tivarāyaṃ nivāsīhaṃ” v.v… Ở đây, tivarā là thành phố được làm với ba lớp tường, có đường đi lại, được che kín. Nivāsī ở trong (câu) “tivarāyaṃ” có nghĩa là: “Ta là người có thói quen cư ngụ, hoặc đang cư ngụ trong ngôi nhà là nơi ở.” (Câu) “Ahosiṃ māliko tadā” (khi ấy ta là người làm tràng hoa) có nghĩa là: “Khi ấy, vào lúc thực hiện sự tích lũy các yếu tố phước báu vì mục đích Niết-bàn, ta đã là người làm tràng hoa, đã sinh sống bằng việc mua và bán các đóa hoa.” 14. පුප්ඵහත්ථමදාසහන්ති [Pg.123] සිද්ධත්ථං භගවන්තං දිස්වා උප්පලකලාපං අදාසිං පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 14. (Câu) “Pupphahatthamadāsahaṃ” (ta đã dâng cúng bó hoa) có nghĩa là: “Sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn Siddhattha, ta đã dâng cúng, đã cúng dường bằng một bó hoa súng.” Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. උප්පලහත්ථකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên sử của trưởng lão Uppalahatthaka đã chấm dứt. 4. පදපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 4. Phần giải về thiên sử của trưởng lão Padapūjaka සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො පදපූජකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසන්නො සුමනපුප්ඵෙන පාදමූලෙ පූජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සක්කසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තඵලෙ පතිට්ඨාසි. (Câu) bắt đầu bằng `Siddhatthassa bhagavato` là thiên truyện về trưởng lão Padapūjaka. Vị này cũng đã tạo các thiện căn dưới thời các đức Phật quá khứ, vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha đã sanh ra trong một gia đình, sau khi trưởng thành đã có đức tin trong sạch nơi đức Đạo Sư và đã cúng dường hoa sumana dưới chân (Ngài). Do phước báu ấy, vị ấy luân hồi trong các cõi trời và người, đã hưởng thụ tài sản của trời Đế Thích, trong thời đức Phật này xuất hiện đã sanh ra trong một gia đình, sau khi trưởng thành đã có đức tin trong sạch nơi đức Đạo Sư rồi xuất gia, đã phát triển thiền minh sát và đã chứng đắc quả A-la-hán. 19. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතොතිආදිමාහ. ජාතිපුප්ඵමදාසහන්ති ජාතිසුමනපුප්ඵං අදාසිං අහන්ති වත්තබ්බෙ ගාථාබන්ධසුඛත්ථං සුමනසද්දස්ස ලොපං කත්වා වුත්තං. තත්ථ ජාතියා නිබ්බත්තො විකසමානොයෙව සුමනං ජනානං සොමනස්සං කරොතීති සුමනං, පුප්ඵනට්ඨෙන විකසනට්ඨෙන පුප්ඵං, සුමනඤ්ච තං පුප්ඵඤ්චාති සුමනපුප්ඵං, තානි සුමනපුප්ඵානි සිද්ධත්ථස්ස භගවතො අහං පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 19. Về sau, vị ấy đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết thiên truyện về tiền sử của mình đã nói (các câu kệ) bắt đầu bằng `siddhatthassa bhagavato`. (Cụm từ) `Jātipupphamadāsahaṃ` đáng lẽ phải nói là `jātisumanapupphaṃ adāsiṃ ahaṃ`, vì mục đích dễ dàng cho việc cấu trúc câu kệ nên đã được nói sau khi lược bỏ từ `sumana`. Ở đây, vừa mới nở ra từ sự sanh khởi, làm cho chúng sanh có tâm hoan hỷ, nên (gọi là) `sumana`; có nghĩa là nở ra, có nghĩa là bung ra, nên (gọi là) `puppha` (hoa); vừa là `sumana` vừa là `puppha`, nên (gọi là) `sumanapuppha`. Có nghĩa là: “Tôi đã cúng dường những bông hoa sumana ấy đến đức Thế Tôn Siddhattha.” Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều đã rõ ràng. පදපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Padapūjaka đã kết thúc. 5. මුට්ඨිපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 5. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Muṭṭhipupphiya සුදස්සනො නාම නාමෙනාතිආදිකං ආයස්මතො මුට්ඨිපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ මාලාකාරකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සකසිප්පෙ නිප්ඵත්තිං පත්තො එකදිවසං [Pg.124] භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො ජාතිසුමනපුප්ඵානි උභොහි හත්ථෙහි භගවතො පාදමූලෙ ඔකිරිත්වා පූජෙසි. සො තෙන කුසලසම්භාරෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභො සම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො පුබ්බවාසනාවසෙන සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Câu) bắt đầu bằng `Sudassano nāma nāmena` là thiên truyện về trưởng lão Muṭṭhipupphiya. Vị này cũng đã tạo các thiện căn dưới thời các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi ở các kiếp sống nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara đã sanh ra trong gia đình người làm vòng hoa, sau khi trưởng thành đã đạt đến sự thành thạo trong nghề nghiệp của mình. Một ngày kia, sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn, với tâm ý trong sạch, vị ấy đã dùng cả hai tay rải những bông hoa lài sumana xuống dưới chân đức Thế Tôn và cúng dường. Do sự tích lũy thiện nghiệp ấy, vị ấy luân hồi trong các cõi trời và người, đã hưởng thụ cả hai loại tài sản, trong thời đức Phật này xuất hiện đã sanh ra trong một gia đình, sau khi trưởng thành, do năng lực của các thói quen quá khứ, đã có đức tin trong sạch nơi đức Đạo Sư rồi xuất gia, không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán. 14-25. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං අනුස්සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුදස්සනො නාම නාමෙනාතිආදිමාහ. තත්ථ සුදස්සනොති ආරොහපරිණාහරූපසණ්ඨානයොබ්බඤ්ඤසොභනෙන සුන්දරො දස්සනොති සුදස්සනො, නාමෙන සුදස්සනො නාම මාලාකාරො හුත්වා ජාතිසුමනපුප්ඵෙහි පදුමුත්තරං භගවන්තං පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 14-25. Về sau, vị ấy đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết thiên truyện về tiền sử của mình đã nói (các câu kệ) bắt đầu bằng `sudassano nāma nāmena`. Ở đây, `sudassano` (có nghĩa là) có tướng mạo đẹp do sự tốt đẹp của chiều cao, bề ngang, hình dáng, và tuổi trẻ, nên (gọi là) `sudassano`. Có nghĩa là: “Có tên là Sudassano, là người làm vòng hoa, đã cúng dường đức Thế Tôn Padumuttara bằng những bông hoa lài sumana.” Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều đã rõ ràng. මුට්ඨිපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Muṭṭhipupphiya đã kết thúc. 6. උදකපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 6. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Udakapūjaka සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධන්තිආදිකං ආයස්මතො උදකපූජකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු පූරිතකුසලසඤ්චයො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි පරිපූරියමානො පුදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය කුසලාකුසලං ජානන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො ආකාසෙ ගච්ඡතො නික්ඛන්තඡබ්බණ්ණබුද්ධරංසීසු පසන්නො උභොහි හත්ථෙහි උදකං ගහෙත්වා පූජෙසි. තෙන පූජිතං උදකං රජතබුබ්බුලං විය ආකාසෙ අට්ඨාසි. සො අභිප්පසන්නො තෙනෙව සොමනස්සෙන තුසිතාදීසු නිබ්බත්තො දිබ්බසම්පත්තියො අනුභවිත්වා අපරභාගෙ මනුස්සසම්පත්තියො ච අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Câu) bắt đầu bằng `Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ` là thiên truyện về trưởng lão Udakapūjaka. Vị này cũng đã tích lũy các thiện nghiệp dưới thời các bậc Tối Thắng quá khứ, đã làm viên mãn các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi ở các kiếp sống nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara đã sanh ra trong một gia đình, sau khi trưởng thành, biết được điều thiện và điều bất thiện, đã có đức tin trong sạch nơi các hào quang sáu màu của đức Phật đang tỏa ra khi đức Thế Tôn Padumuttara đang đi trên hư không, đã lấy nước bằng cả hai tay và cúng dường. Nước được cúng dường bởi vị ấy đã đứng lại trên hư không giống như bọt nước bằng bạc. Vị ấy vô cùng hoan hỷ, với chính niềm hoan hỷ ấy đã sanh ra ở (cõi trời) Tusita và các cõi khác, đã hưởng thụ các tài sản cõi trời, và về sau đã hưởng thụ các tài sản cõi người, trong thời đức Phật này xuất hiện đã sanh ra trong một gia đình, đã đạt đến sự hiểu biết, có đức tin trong sạch nơi đức Đạo Sư rồi xuất gia, không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán. 29. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධන්තිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තමෙව. ඝතාසනංව ජලිතන්ති ඝතං වුච්චති සප්පි, ඝතස්ස ආසනං ආධාරන්ති ඝතාසනං, අග්ගි, අථ වා තං අසති භුඤ්ජතීති ඝතාසනං[Pg.125], අග්ගියෙව. යථා ඝතෙ ආසිත්තෙ අග්ගිම්හි අග්ගිසිඛා අතීව ජලති, එවං අග්ගික්ඛන්ධං ඉව ජලමානං භගවන්තන්ති අත්ථො. ආදිත්තංව හුතාසනන්ති හුතං වුච්චති පූජාසක්කාරෙ, හුතස්ස පූජාසක්කාරස්ස ආසනන්ති හුතාසනං, ජලමානං සූරියං ඉව ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණෙහි බ්‍යාමප්පභාමණ්ඩලෙහි විජ්ජොතමානං සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධං අනිලඤ්ජසෙ ආකාසෙ ගච්ඡන්තං අද්දසන්ති සම්බන්ධො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 29. Về sau, vị ấy đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết thiên truyện về tiền sử của mình đã nói (các câu kệ) bắt đầu bằng `suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ`. Điều ấy đã được nói ở dưới. (Cụm từ) `Ghatāsanaṃva jalitaṃ` (có nghĩa là): `ghata` được gọi là bơ tinh luyện; là nơi chứa, là nền tảng của `ghata`, nên (gọi là) `ghatāsana`, (tức là) lửa; hoặc là, nó thiêu đốt, tiêu thụ cái đó, nên (gọi là) `ghatāsana`, chính là lửa. Có nghĩa là: “Giống như khi bơ tinh luyện được đổ vào lửa, ngọn lửa cháy lên rất mạnh, đức Thế Tôn cũng đang rực sáng như một khối lửa.” (Cụm từ) `Ādittaṃva hutāsanaṃ` (có nghĩa là): `huta` được gọi là sự cúng dường, sự tôn kính; là nơi của `huta`, của sự cúng dường, sự tôn kính, nên (gọi là) `hutāsana`. Mối liên kết là: “(Tôi) đã thấy đức Chánh Đẳng Giác có màu sắc vàng ròng, đang chiếu sáng với ba mươi hai tướng của bậc Đại nhân và vòng hào quang một sải tay, rực sáng như mặt trời, đang đi trên hư không, trên con đường của gió.” Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều đã rõ ràng. උදකපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Udakapūjaka đã kết thúc. 7. නළමාලියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 7. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Naḷamāliya පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිකං ආයස්මතො නළමාලියත්ථෙරස්ස අපදානං. එසොපි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො අනෙකාසු ජාතීසු විවට්ටූපනිස්සයානි කුසලකම්මානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා කාමෙ ආදීනවං දිස්වා ගෙහං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තෙ වසන්තො තත්ථාගතං භගවන්තං දිස්වා පසන්නො වන්දිත්වා තිණසන්ථරං සන්ථරිත්වා තත්ථ නිසින්නස්ස භගවතො නළමාලෙහි බීජනිං කත්වා බීජෙත්වා අදාසි. පටිග්ගහෙසි භගවා තස්සානුකම්පාය, අනුමොදනඤ්ච අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උප්පන්නුප්පන්නභවෙ පරිළාහසන්තාපවිවජ්ජිතො කායචිත්තචෙතසිකසුඛප්පත්තො අනෙකසුඛමනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය පුබ්බවාසනාබලෙන සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Kệ頌) bắt đầu là “Padumuttarabuddhassa” là Thánh tích của trưởng lão Naḷamāliya. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các bậc Tối Thắng quá khứ, đã tích lũy các nghiệp thiện là điều kiện hỗ trợ cho vòng luân hồi trong nhiều kiếp. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, vị ấy đã sanh vào gia đình có gia thế, sau khi trưởng thành đã thiết lập đời sống gia đình, sau khi nhận thấy sự nguy hại ở các dục lạc đã từ bỏ gia đình, xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh, trong khi đang sống ở Hy-mã-lạp, sau khi nhìn thấy đức Như Lai Thế Tôn ở nơi ấy đã có tâm tịnh tín, đã đảnh lễ, đã trải thảm cỏ, và sau khi đã làm chiếc quạt bằng hoa lau sậy đã quạt và dâng lên đức Thế Tôn đang ngồi ở nơi ấy. Đức Thế Tôn đã thọ nhận vì lòng bi mẫn đối với vị ấy, và đã thực hiện việc tùy hỷ. Do phước báu ấy, vị ấy trong khi luân chuyển ở các cõi trời và người, trong mỗi kiếp được sanh ra đã tránh xa sự phiền não và nóng bức, đã đạt được sự an lạc về thân, tâm, và tâm sở, sau khi đã trải nghiệm nhiều sự an lạc, trong thời đức Phật hiện tại này, vị ấy đã sanh vào một gia đình có gia thế, sau khi trưởng thành, do năng lực của các khuynh hướng trong quá khứ đã có tâm tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu sau đã là vị A-la-hán. 36. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තමෙව. 36. Về sau, vị ấy trong khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, đã phát sanh hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về Thánh tích tiền thân đã nói (các câu kệ) bắt đầu là: “Padumuttarabuddhassa.” Điều ấy đã được nói đến ở phần dưới. 37. නළමාලං ගහෙත්වානාති නළති අසාරො නිස්සාරො හුත්වා වෙළුවංසතොපි තනුකො සල්ලහුකො ජාතොති නළො, නළස්ස මාලා [Pg.126] පුප්ඵං නළමාලං, තෙන නළමාලෙන බීජනිං කාරෙසින්ති සම්බන්ධො. බීජිස්සති ජනිස්සති වාතො අනෙනාති බීජනී, තං බීජනිං බුද්ධස්ස උපනාමෙසිං, පටිග්ගහෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 37. (Giải thích câu kệ) “Naḷamālaṃ gahetvāna”: (Từ) naḷa (lau, sậy) được gọi như thế là do không có lõi, không có cốt tủy, và được sanh ra thân nhỏ, nhẹ hơn cả dòng tre. Mālā của naḷa là đóa hoa, (nên) naḷamālaṃ là hoa lau sậy. Có sự liên kết là: ‘bằng hoa lau sậy ấy, tôi đã cho làm chiếc quạt.’ Bījanī là vật mà gió được quạt ra, được tạo ra từ đó. ‘Tôi đã dâng chiếc quạt ấy lên đức Phật, (và Ngài) đã thọ nhận,’ đây là ý nghĩa. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều rõ ràng. නළමාලියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần chú giải Thánh tích của trưởng lão Naḷamāliya đã chấm dứt. සත්තමභාණවාරවණ්ණනා සමත්තා. Phần chú giải về Phẩm tụng thứ bảy đã chấm dứt. 8. ආසනුපට්ඨාහකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 8. Chú giải Thánh tích của trưởng lão Āsanupaṭṭhāhaka කානනං වනමොග්ගය්හාතිආදිකං ආයස්මතො ආසනුපට්ඨාහකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො ඝරාවාසං වසන්තො තත්ථ දොසං දිස්වා ඝරාවාසං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තෙ වසන්තො තත්ථ සම්පත්තං භගවන්තං දිස්වා පසන්නො සීහාසනං අදාසි, තත්ථ නිසින්නං භගවන්තං මාලාකලාපං ගහෙත්වා පූජෙත්වා තං පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො නිබ්බත්තනිබ්බත්තභවෙ උච්චකුලිකො විභවසම්පන්නො අහොසි. සො කාලන්තරෙන ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Kệ頌) bắt đầu là “Kānanaṃ vanamoggayha” là Thánh tích của trưởng lão Āsanupaṭṭhāhaka. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là điều kiện hỗ trợ cho vòng luân hồi ở các kiếp sống nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Atthadassī, vị ấy đã sanh vào gia đình có gia thế, trong khi sống đời tại gia, sau khi nhận thấy lỗi lầm ở đó đã từ bỏ đời sống gia đình, xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh, trong khi đang sống ở Hy-mã-lạp, sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn đã đến nơi ấy, đã có tâm tịnh tín và đã dâng cúng tòa sư tử. Sau khi đã cầm lấy vòng hoa cúng dường đức Thế Tôn đang ngồi ở nơi ấy, đã thực hiện việc đi nhiễu quanh bên phải và đã ra đi. Do phước báu ấy, vị ấy trong khi luân chuyển ở các cõi trời và người, trong mỗi kiếp được tái sanh đã là người thuộc dòng dõi cao sang, thành tựu về tài sản. Sau một thời gian, trong thời đức Phật hiện tại này, vị ấy đã sanh vào một gia đình có gia thế, sau khi trưởng thành đã có tâm tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu sau đã là vị A-la-hán. 47. සො අරහා සමානො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො කානනං වනමොග්ගය්හාතිආදිමාහ. තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙවාති. 47. Vị ấy, là bậc A-la-hán, trong khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, đã phát sanh hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về Thánh tích tiền thân đã nói (các câu kệ) bắt đầu là: “Kānanaṃ vanamoggayha.” Toàn bộ ý nghĩa của điều ấy là như đã được nói ở phần dưới. ආසනුපට්ඨාහකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần chú giải Thánh tích của trưởng lão Āsanupaṭṭhāhaka đã chấm dứt. 9. බිළාලිදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 9. Chú giải Thánh tích của trưởng lão Biḷālidāyaka හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිකං ආයස්මතො බිළාලිදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ [Pg.127] නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසං වසන්තො තත්ථාදීනවං දිස්වා ඝරාවාසං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තෙ වසන්තො අතීව අප්පිච්ඡසන්තුට්ඨො ආලුවාදීහි යාපෙන්තො වසති. තදා පදුමුත්තරො භගවා තස්ස අනුකම්පාය තං හිමවන්තං අගමාසි. තං දිස්වා පසන්නො වන්දිත්වා බිළාලියො ගහෙත්වා පත්තෙ ඔකිරි. තං තථාගතො තස්සානුකම්පාය සොමනස්සුප්පාදයන්තො පරිභුඤ්ජි. සො තෙන කම්මෙන තතො චුතො දෙවමනුස්සෙසු උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසන්නො සාසනෙ පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Kệ頌) bắt đầu là “Himavantassāvidūre” là Thánh tích của trưởng lão Biḷālidāyaka. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các bậc Tối Thắng quá khứ, đã tích lũy các phước báu là điều kiện hỗ trợ cho vòng luân hồi ở các kiếp sống nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, vị ấy đã sanh vào gia đình có gia thế, sau khi đến tuổi hiểu biết, trong khi sống đời tại gia, sau khi nhận thấy sự nguy hại ở đó đã từ bỏ đời sống gia đình, xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh, trong khi đang sống ở Hy-mã-lạp, vị ấy sống với tâm vô cùng thiểu dục và tri túc, duy trì mạng sống bằng các loại củ như khoai sọ. Khi ấy, đức Thế Tôn Padumuttara vì lòng bi mẫn đối với vị ấy đã đi đến vùng Hy-mã-lạp ấy. Sau khi nhìn thấy Ngài, vị ấy đã có tâm tịnh tín, đã đảnh lễ, đã lấy các củ biḷāli và đặt vào trong bát. Đức Như Lai, vì lòng bi mẫn đối với vị ấy và để làm phát sanh niềm hoan hỷ, đã thọ dụng món ấy. Do nghiệp ấy, sau khi mệnh chung từ nơi đó, vị ấy đã trải nghiệm hai loại thành tựu ở các cõi trời và người, trong thời đức Phật hiện tại này, sau khi đã sanh vào một gia đình có gia thế, sau khi trưởng thành đã có tâm tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia trong giáo Pháp, và không bao lâu sau đã là vị A-la-hán. 53. සො අපරභාගෙ අත්තනො කුසලකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිමාහ. තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථමෙව. ආලුවකරම්භාදයො තෙසං තෙසං කන්දජාතීනං නාමානෙවාති. 53. Về sau, vị ấy trong khi nhớ lại thiện nghiệp của mình, đã phát sanh hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về Thánh tích tiền thân đã nói (các câu kệ) bắt đầu là: “Himavantassāvidūre.” Toàn bộ điều ấy có ý nghĩa rõ ràng do đã được trình bày theo phương pháp ở phần dưới. Các từ āluva, karambha, và v.v... chỉ là tên gọi của các loại củ ấy. බිළාලිදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần chú giải Thánh tích của trưởng lão Biḷālidāyaka đã chấm dứt. 10. රෙණුපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 10. Chú giải Thánh tích của trưởng lão Reṇupūjaka සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධන්තිආදිකං ආයස්මතො රෙණුපූජකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසන්නො විඤ්ඤුතං පත්තො අග්ගික්ඛන්ධං විය විජ්ජොතමානං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො නාගපුප්ඵකෙසරං ගහෙත්වා පූජෙසි. අථ භගවා අනුමොදනමකාසි. (Kệ頌) bắt đầu là “Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ” là Thánh tích của trưởng lão Reṇupūjaka. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các bậc Tối Thắng quá khứ, đã tích lũy các phước báu là điều kiện hỗ trợ cho vòng luân hồi ở các kiếp sống nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, vị ấy đã sanh vào gia đình có gia thế, sau khi trưởng thành, đã có tâm tịnh tín nơi đức Đạo Sư, sau khi đến tuổi hiểu biết, sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn đang tỏa sáng rực rỡ như một khối lửa, với tâm ý hoan hỷ đã lấy phấn hoa của cây long thọ và đã cúng dường. Bấy giờ, đức Thế Tôn đã thực hiện việc tùy hỷ. 62-3. සො තෙන පුඤ්ඤෙන තතො චුතො දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා උප්පන්නුප්පන්නභවෙ සබ්බත්ථ පූජිතො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො පුබ්බවාසනාබලෙන සත්ථරි පසන්නො සාසනෙ පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා දිබ්බචක්ඛුනා අත්තනො පුබ්බකම්මං දිස්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධන්තිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව. සතරංසිංව භාණුමන්ති සතමත්තා සතප්පමාණා රංසි පභා යස්ස සූරියස්ස [Pg.128] සො සතරංසි, ගාථාබන්ධසුඛත්ථං සතරංසීති වුත්තං, අනෙකසතස්ස අනෙකසතසහස්සරංසීති අත්ථො. භාණු වුච්චති පභා, භාණු පභා යස්ස සො භාණුමා, භාණුමසඞ්ඛාතං සූරියං ඉව විපස්සිං භගවන්තං දිස්වා සකෙසරං නාගපුප්ඵං ගහෙත්වා අභිරොපයිං පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානමෙවාති. 62-3. Do phước báo ấy, vị ấy sau khi mệnh chung từ nơi ấy, trong khi luân hồi ở cõi trời và cõi người, đã hưởng thụ hai loại thành tựu, đã được cúng dường ở khắp mọi nơi trong mỗi kiếp sống được sanh ra. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào gia đình cao quý, đã đạt đến sự hiểu biết, do năng lực của các thói quen trong quá khứ, đã có đức tin nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia trong giáo Pháp, và không bao lâu đã trở thành vị A-la-hán. Sau khi nhìn thấy tiền nghiệp của mình bằng thiên nhãn, vị ấy sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình, đã nói lên (các câu kệ) bắt đầu là: suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ. Điều ấy có ý nghĩa đã được nói ở dưới. (Trong câu kệ) Sataraṃsiṃva bhāṇumaṃ có nghĩa là: Mặt trời nào có ánh sáng, hào quang với số lượng một trăm, với mức độ một trăm, mặt trời ấy là sataraṃsi (có trăm tia sáng). Để cho câu kệ được suôn sẻ, từ sataraṃsi đã được nói đến. Ý nghĩa là có nhiều trăm, nhiều trăm ngàn tia sáng. Bhāṇu được gọi là ánh sáng. Vị nào có ánh sáng bhāṇu, vị ấy là bhāṇumā. Ý nghĩa là: “Sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn Vipassī giống như mặt trời được gọi là bhāṇumā, tôi đã lấy đóa hoa nāga có nhụy và đã dâng lên, đã cúng dường.” Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. රෙණුපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về truyện của trưởng lão Reṇupūjaka đã chấm dứt. එකාදසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về phẩm thứ mười một đã chấm dứt. 12. මහාපරිවාරවග්ගො 12. Phẩm Mahāparivāra (Đại Tùy Tùng) 1. මහාපරිවාරකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 1. Phần giải về truyện của trưởng lão Mahāparivāraka විපස්සී නාම භගවාතිආදිකං ආයස්මතො මහාපරිවාරකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො උප්පන්නසමයෙ යක්ඛයොනියං නිබ්බත්තො අනෙකයක්ඛසතසහස්සපරිවාරො එකස්මිං ඛුද්දකදීපෙ දිබ්බසුඛමනුභවන්තො විහරති. තස්මිඤ්ච දීපෙ චෙතියාභිසොභිතො විහාරො අත්ථි, තත්ථ භගවා අගමාසි. අථ සො යක්ඛසෙනාධිපති තං භගවන්තං තත්ථ ගතභාවං දිස්වා දිබ්බවත්ථානි ගහෙත්වා ගන්ත්වා භගවන්තං වන්දිත්වා දිබ්බවත්ථෙහි පූජෙසි, සපරිවාරො සරණමගමාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා තත්ථ ඡ කාමාවචරසුඛමනුභවිත්වා තතො චුතො මනුස්සෙසු අග්ගචක්කවත්තිආදිසුඛමනුභවිත්වා අපරභාගෙ ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Câu kệ) bắt đầu là Vipassī nāma bhagavā là truyện của trưởng lão Mahāparivāraka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các bậc Toàn Giác quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Vào thời đức Thế Tôn Vipassī xuất hiện, vị ấy đã sanh vào loài dạ-xoa, có nhiều trăm ngàn dạ-xoa làm tùy tùng, đang sống hưởng thụ thiên lạc trên một hòn đảo nhỏ. Và trên hòn đảo ấy có một ngôi tịnh xá được trang hoàng bởi bảo tháp, đức Thế Tôn đã đi đến nơi ấy. Bấy giờ, vị tướng quân dạ-xoa ấy, sau khi thấy đức Thế Tôn đã đến nơi đó, đã lấy các thiên y, đi đến, đảnh lễ đức Thế Tôn và đã cúng dường bằng các thiên y, cùng với đoàn tùy tùng đã quy y Tam Bảo. Do nghiệp phước ấy, vị ấy sau khi mệnh chung từ nơi ấy, đã tái sanh ở cõi trời, đã hưởng thụ sáu loại dục lạc ở đó, sau khi mệnh chung từ nơi ấy, đã hưởng thụ các hạnh phúc như là vị Chuyển luân vương đứng đầu ở cõi người. Về sau, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào gia đình cao quý, đã đạt đến sự hiểu biết, có đức tin nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu đã trở thành vị A-la-hán. 1-2. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො විපස්සී නාම භගවාතිආදිමාහ. තත්ථ විසෙසං පරමත්ථං නිබ්බානං පස්සතීති විපස්සී, විවිධෙ සතිපට්ඨානාදයො සත්තතිංසබොධිපක්ඛියධම්මෙ පස්සතීති වා විපස්සී, විවිධෙ [Pg.129] අනෙකප්පකාරෙ බොධනෙය්‍යසත්තෙ විසුං විසුං පස්සතීති වා විපස්සී, සො විපස්සී භගවා දීපචෙතියං දීපෙ පූජනීයට්ඨානං විහාරමගමාසීති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 1-2. Về sau, vị ấy sau khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình, đã nói lên (các câu kệ) bắt đầu là: Vipassī nāma bhagavā. Ở đây, Vipassī là vị thấy được Niết-bàn, là pháp đặc biệt, là chân nghĩa; hoặc Vipassī là vị thấy được ba mươi bảy phẩm trợ đạo khác nhau, bắt đầu là Tứ Niệm Xứ; hoặc Vipassī là vị thấy được một cách riêng biệt các chúng sanh cần được giác ngộ, có nhiều loại khác nhau. Ý nghĩa là: Đức Thế Tôn Vipassī ấy đã đi đến ngôi tịnh xá, là nơi đáng cúng dường trên hòn đảo, (được gọi là) bảo tháp trên đảo. Phần còn lại ở khắp mọi nơi có ý nghĩa rõ ràng. මහාපරිවාරකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về truyện của trưởng lão Mahāparivāraka đã chấm dứt. 2. සුමඞ්ගලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 2. Phần giải về truyện của trưởng lão Sumaṅgala අත්ථදස්සී ජිනවරොතිආදිකං ආයස්මතො සුමඞ්ගලත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං තළාකසමීපෙ රුක්ඛදෙවතා හුත්වා නිබ්බත්ති. තස්මිං සමයෙ භගවා විහාරතො නික්ඛමිත්වා නහායිතුකාමො තස්ස තළාකස්ස තීරං ගන්ත්වා තත්ථ න්හත්වා එකචීවරො ජලමානො බ්‍රහ්මා විය සූරියො විය සුවණ්ණබිම්බං විය අට්ඨාසි. අථ සො දෙවපුත්තො සොමනස්සජාතො පඤ්ජලිකො ථොමනමකාසි, අත්තනො දිබ්බගීතතූරියෙහි උපහාරඤ්ච අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සම්පත්තියො අනුභවිත්වා අපරභාගෙ ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Câu kệ) bắt đầu là Atthadassī jinavaro là truyện của trưởng lão Sumaṅgala. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Atthadassī, vị ấy đã sanh làm một vị thọ thần ở gần một cái hồ. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn sau khi đi ra từ tịnh xá, với ý muốn tắm, đã đi đến bờ hồ ấy, sau khi tắm ở đó, với một y, Ngài đã đứng tỏa sáng như vị Phạm thiên, như mặt trời, như pho tượng vàng. Bấy giờ, vị thiên tử ấy sanh tâm hoan hỷ, chắp tay, đã tán thán, và cũng đã dâng cúng bằng các bài hát và nhạc cụ cõi trời của mình. Do nghiệp phước ấy, vị ấy đã hưởng thụ các thành tựu ở cõi trời và cõi người, về sau, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào gia đình cao quý, đã đạt đến sự hiểu biết, có đức tin nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu đã trở thành vị A-la-hán. 11. සො පච්ඡා පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අත්ථදස්සී ජිනවරොතිආදිමාහ. තත්ථ පරමත්ථං නිබ්බානං දක්ඛති පස්සතීති අත්ථදස්සී, අථ වා සබ්බසත්තානං චතුරාරියසච්චසඞ්ඛාතං අත්ථපයොජනං දස්සනසීලොති අත්ථදස්සී, කිලෙසෙ අජිනි ජිනාති ජිනිස්සතීති ජිනො. වරිතබ්බො පත්ථෙතබ්බො සබ්බසත්තෙහීති වරො, අත්ථදස්සී ජිනො ච සො වරො චාති අත්ථදස්සී ජිනවරො. ලොකජෙට්ඨොති ලුජ්ජති පලුජ්ජතීති ලොකො, ලොකීයති පස්සීයති බුද්ධාදීහි පාරප්පත්තොති වා ලොකො, ලොකො ච ලොකො ච ලොකො චාති ලොකො. එකසෙසසමාසවසෙන ‘‘ලොකා’’ති වත්තබ්බෙ ‘‘ලොකො’’ති වුත්තො. ලොකස්ස ජෙට්ඨො ලොකජෙට්ඨො, සො ලොකජෙට්ඨො නරාසභොති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 11. Về sau, vị ấy sau khi nhớ lại tiền nghiệp, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình, đã nói lên (các câu kệ) bắt đầu là: Atthadassī jinavaro. Ở đây, Atthadassī là vị thấy, vị nhìn thấy Niết-bàn, là chân nghĩa; hoặc là, Atthadassī là vị có tánh thấy được lợi ích, mục đích được gọi là Tứ Thánh Đế của tất cả chúng sanh. Jina là vị đã chiến thắng, đang chiến thắng, sẽ chiến thắng các phiền não. Vara là bậc đáng được mong cầu, đáng được ước nguyện bởi tất cả chúng sanh. Vị ấy là Atthadassī, là Jina, và là Vara, do đó là Atthadassī Jinavara. (Về từ) Lokajeṭṭha: Loka là thế gian, vì nó bị tan rã, bị hoại diệt; hoặc loka là thế gian, vì nó được thấy, được nhìn thấy bởi các bậc đã đến bờ kia như các đức Phật. Thế gian, và thế gian, và thế gian, (tổng hợp lại) là thế gian. Theo quy tắc hợp từ ekasesa, lẽ ra phải nói là lokā (các thế gian), nhưng đã được nói là loko (thế gian). Bậc Tối Thượng của thế gian là Lokajeṭṭha. Ý nghĩa là: Vị Lokajeṭṭha ấy là bậc Ngưu vương trong loài người. Phần còn lại ở khắp mọi nơi có ý nghĩa rõ ràng. සුමඞ්ගලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về truyện của trưởng lão Sumaṅgala đã chấm dứt. 3. සරණගමනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 3. Phần giải về truyện của trưởng lão Saraṇagamaniya උභින්නං [Pg.130] දෙවරාජූනන්ත්‍යාදිකං ආයස්මතො සරණගමනියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො උප්පන්නුප්පන්නභවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරෙ භගවති උප්පන්නෙ අයං හිමවන්තෙ දෙවරාජා හුත්වා නිබ්බත්ති, තස්මිං අපරෙන යක්ඛදෙවරඤ්ඤා සද්ධිං සඞ්ගාමත්ථාය උපට්ඨිතෙ ද්වෙ අනෙකයක්ඛසහස්සපරිවාරා ඵලකාවුධාදිහත්ථා සඞ්ගාමත්ථාය සමුපබ්‍යූළ්හා අහෙසුං. තදා පදුමුත්තරො භගවා තෙසු සත්තෙසු කාරුඤ්ඤං උප්පාදෙත්වා ආකාසෙන තත්ථ ගන්ත්වා සපරිවාරානං ද්වින්නං දෙවරාජූනං ධම්මං දෙසෙසි. තදා තෙ සබ්බෙ ඵලකාවුධානි ඡඩ්ඩෙත්වා භගවන්තං ගාරවබහුමානෙන වන්දිත්වා සරණමගමංසු. තෙසං අයං පඨමං සරණමගමාසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. Thiên truyện bắt đầu bằng ‘Ubhinnaṃ devarājūnaṃ’ là thánh hạnh của trưởng lão Saraṇagamaniya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát trong các kiếp sống đã được sanh lên. Khi đức Thế Tôn Padumuttara xuất hiện ở đời, vị này đã sanh làm vị trời vua ở Hy-mã-lạp. Vào lúc ấy, khi trận chiến với một vị trời vua Dạ-xoa khác sắp sửa diễn ra, hai vị vua có tùy tùng là nhiều ngàn Dạ-xoa, tay cầm khiên, khí giới, v.v… đã dàn trận để chiến đấu. Khi ấy, đức Thế Tôn Padumuttara khởi lòng bi mẫn đối với các chúng sanh ấy, đã đi đến nơi ấy bằng không trung và đã thuyết Pháp cho hai vị trời vua cùng với đoàn tùy tùng. Khi ấy, tất cả bọn họ đã vứt bỏ khiên và khí giới, đã đảnh lễ đức Thế Tôn với lòng kính trọng và tôn sùng, và đã quy y tam bảo. Vị này là người đầu tiên trong số họ đã quy y. Do phước báu ấy, vị ấy đã luân hồi trong cõi trời và cõi người, đã hưởng thụ hai loại thành tựu. Trong thời đức Phật hiện tại, vị ấy đã sanh vào gia đình có giai cấp, sau khi trưởng thành đã có đức tin nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu đã là vị A-la-hán. 20. සො අපරභාගෙ පුබ්බකුසලං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො උභින්නං දෙවරාජූනන්තිආදිමාහ. තත්ථ සුචිලොමඛරලොමආළවකකුම්භීරකුවෙරාදයො විය නාමගොත්තෙන අපාකටා ද්වෙ යක්ඛරාජානො අඤ්ඤාපදෙසෙන දස්සෙන්තො ‘‘උභින්නං දෙවරාජූන’’න්තිආදිමාහ. සඞ්ගාමො සමුපට්ඨිතොති සං සුට්ඨු ගාමො කලහත්ථාය උපගමනන්ති සඞ්ගාමො, සො සඞ්ගාමො සං සුට්ඨු උපට්ඨිතො, එකට්ඨානෙ උපගන්ත්වා ඨිතොති අත්ථො. අහොසි සමුපබ්‍යූළ්හොති සං සුට්ඨු උපසමීපෙ රාසිභූතොති අත්ථො. 20. Về sau, vị ấy nhớ lại nghiệp lành quá khứ, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thánh hạnh của mình đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng ‘ubhinnaṃ devarājūnaṃ’. Ở đây, để chỉ về hai vị vua Dạ-xoa không được biết đến bởi tên và dòng họ giống như các vị Suciloma, Kharaloma, Āḷavaka, Kumbhīra, Kuvera, v.v… bằng một danh xưng khác, ngài đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng ‘ubhinnaṃ devarājūnaṃ’. ‘Saṅgāmo samupaṭṭhito’ (trận chiến đã dàn ra) có nghĩa là: ‘saṅgāmo’ là ‘saṃ’ (hoàn toàn) + ‘gāmo’ (sự đi đến) vì mục đích tranh cãi. Trận chiến ấy là ‘saṃ suṭṭhu upaṭṭhito’, nghĩa là đã đi đến và đứng lại ở một nơi. ‘Ahosi samupabyūḷho’ (đã được dàn trận) có nghĩa là ‘saṃ suṭṭhu upasamīpe rāsibhūto’, nghĩa là đã tụ tập lại một cách tốt đẹp ở gần bên. 21. සංවෙජෙසි මහාජනන්ති තෙසං රාසිභූතානං යක්ඛානං ආකාසෙ නිසින්නො භගවා චතුසච්චධම්මදෙසනාය සං සුට්ඨු වෙජෙසි, ආදීනවදස්සනෙන ගණ්හාපෙසි විඤ්ඤාපෙසි බොධෙසීති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 21. ‘Saṃvejesi mahājanaṃ’ (đã làm cho đại chúng xúc động): Đức Thế Tôn, trong khi ngự trên không trung, đã ‘saṃ suṭṭhu vejesi’ (làm cho xúc động một cách tốt đẹp) các Dạ-xoa đã tụ tập ấy bằng bài Pháp thoại về Tứ Diệu Đế. Nghĩa là: Ngài đã làm cho họ tiếp thu, làm cho họ hiểu rõ, làm cho họ giác ngộ bằng cách chỉ ra sự nguy hại. Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. සරණගමනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thánh hạnh của trưởng lão Saraṇagamaniya đã chấm dứt. 4. එකාසනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 4. Phần giải về thánh hạnh của trưởng lão Ekāsaniya වරුණො [Pg.131] නාම නාමෙනාතිආදිකං ආයස්මතො එකාසනියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ වරුණො නාම දෙවරාජා හුත්වා නිබ්බත්ති. සො භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො ගන්ධමාලාදීහි ගීතවාදිතෙහි ච උපට්ඨයමානො සපරිවාරො පූජෙසි. තතො අපරභාගෙ භගවති පරිනිබ්බුතෙ තස්ස මහාබොධිරුක්ඛං බුද්ධදස්සනං විය සබ්බතූරියතාළාවචරෙහි සපරිවාරො උපහාරමකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන තතො කාලඞ්කත්වා නිම්මානරතිදෙවලොකෙ උප්පජ්ජි. එවං දෙවසම්පත්තිමනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච මනුස්සභූතො චක්කවත්තිසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථු සාසනෙ පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. Thiên truyện bắt đầu bằng ‘Varuṇo nāma nāmena’ là thánh hạnh của trưởng lão Ekāsaniya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Atthadassī, vị này đã sanh làm vị trời vua tên là Varuṇa. Vị ấy sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn, với tâm ý trong sạch, đã cùng với đoàn tùy tùng cúng dường bằng hương, hoa, v.v… và bằng ca hát, nhạc cụ. Về sau, sau khi đức Thế Tôn đã nhập Niết-bàn, vị ấy đã cùng với đoàn tùy tùng thực hiện sự cúng dường đến cây Đại Bồ-đề với tất cả các loại nhạc cụ và tiếng vỗ tay, giống như là đang diện kiến đức Phật. Do phước báu ấy, sau khi mệnh chung từ nơi ấy, vị ấy đã sanh lên ở cõi trời Hóa Lạc Thiên. Như thế, sau khi đã hưởng thụ sự thành tựu của chư Thiên, và ở cõi người, sau khi làm người, đã hưởng thụ sự thành tựu của vị Chuyển Luân Vương, trong thời đức Phật hiện tại, vị ấy đã sanh vào gia đình có giai cấp, sau khi đạt đến sự hiểu biết, đã xuất gia trong giáo Pháp của đức Đạo Sư, và không bao lâu đã là vị A-la-hán. 31. සො පච්ඡා සකකම්මං සරිත්වා තං තථතො ඤත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො වරුණො නාම නාමෙනාතිආදිමාහ. තත්ථ යදා අහං සම්බොධනත්ථාය බුද්ධං බොධිඤ්ච පූජෙසිං, තදා වරුණො නාම දෙවරාජා අහොසින්ති සම්බන්ධො. 31. Về sau, vị ấy nhớ lại nghiệp của mình, sau khi biết rõ điều ấy đúng như thật, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thánh hạnh của mình đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng ‘Varuṇo nāma nāmena’. Ở đây, sự liên kết là: “Khi ta đã cúng dường đức Phật và cây Bồ-đề vì mục đích giác ngộ, khi ấy ta đã là vị trời vua tên là Varuṇa.” 34. ධරණීරුහපාදපන්ති එත්ථ රුක්ඛලතාපබ්බතසත්ථරතනාදයො ධාරෙතීති ධරණී, තස්මිං රුහති පතිට්ඨහතීති ධරණීරුහො. පාදෙන පිවතීති පාදපො, සිඤ්චිතසිඤ්චිතොදකං පාදෙන මූලෙන පිවති රුක්ඛක්ඛන්ධසාඛාවිටපෙහි ආපොරසං පත්ථරියතීති අත්ථො, තං ධරණීරුහපාදපං බොධිරුක්ඛන්ති සම්බන්ධො. 34. ‘Dharaṇīruhapādapaṃ’ (cây mọc trên đất): Ở đây, ‘dharaṇī’ (đất) được gọi như thế vì nâng đỡ cây cối, dây leo, núi non, binh khí, bảo vật, v.v… ‘Dharaṇīruho’ (vật mọc trên đất) là vật mọc lên và đứng vững ở trên ấy. ‘Pādapo’ (vật uống bằng chân) được gọi như thế vì uống bằng chân (rễ). Nghĩa là: Nó uống nước đã được tưới bằng chân, tức là bằng rễ, và làm cho chất nước lan tỏa qua thân cây, cành lớn, cành nhỏ. Sự liên kết là ‘dharaṇīruhapādapaṃ’ ấy chính là cây Bồ-đề. 35. සකකම්මාභිරද්ධොති අත්තනො කුසලකම්මෙන අභිරද්ධො පසන්නො උත්තමෙ බොධිම්හි පසන්නොති සම්බන්ධො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 35. ‘Sakakammābhiraddho’ (hoan hỷ với nghiệp của mình) có nghĩa là đã hoan hỷ, đã trong sạch bởi nghiệp lành của mình. Sự liên kết là: “đã có đức tin nơi cây Bồ-đề tối thượng.” Phần còn lại ở mọi nơi đều rõ ràng. එකාසනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thánh hạnh của trưởng lão Ekāsaniya đã chấm dứt. 5. සුවණ්ණපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 5. Phần giải về thánh hạnh của trưởng lão Suvaṇṇapupphiya විපස්සී [Pg.132] නාම භගවාතිආදිකං ආයස්මතො සුවණ්ණපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං ඨානෙ භූමට්ඨකදෙවපුත්තො හුත්වා නිබ්බත්තො තස්ස භගවතො ධම්මං සුත්වා පසන්නමානසො චතූහි සුවණ්ණපුප්ඵෙහි පූජෙසි. තානි පුප්ඵානි ආකාසෙ සුවණ්ණවිතානං හුත්වා ඡාදෙසුං, සුවණ්ණපභා ච බුද්ධස්ස සරීරපභා ච එකතො හුත්වා මහාඔභාසො අහොසි. සො අතිරෙකතරං පසන්නො සකභවනං ගතොපි සරතියෙව. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන තුසිතභවනාදිසුගතීසුයෙව සංසරන්තො දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සාසනෙ උරං දත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. Thiên truyện bắt đầu bằng ‘Vipassī nāma bhagavā’ là thánh hạnh của trưởng lão Suvaṇṇapupphiya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các bậc Tối Thắng quá khứ, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, vị này đã sanh làm vị trời con trú ở mặt đất tại một nơi nọ. Sau khi nghe Pháp của đức Thế Tôn ấy, với tâm ý trong sạch, vị ấy đã cúng dường bằng bốn đóa hoa bằng vàng. Các đóa hoa ấy đã trở thành lọng che bằng vàng ở trên không và đã che mát. Ánh sáng của vàng và hào quang thân thể của đức Phật đã hợp lại thành một và đã có ánh sáng vĩ đại. Vị ấy, với đức tin vô cùng trong sạch, đã luôn ghi nhớ việc ấy ngay cả khi đã đi về trú xứ của mình. Do nghiệp phước ấy, vị ấy đã luân hồi chỉ ở các cõi lành như cung trời Đâu-suất, v.v…, đã hưởng thụ sự thành tựu của chư Thiên. Trong thời đức Phật hiện tại, vị ấy đã sanh vào gia đình có giai cấp, sau khi đạt đến sự hiểu biết, đã nghe bài Pháp thoại của đức Đạo Sư, đã tận tụy với giáo Pháp, đã xuất gia, và không bao lâu đã là vị A-la-hán. 40. සො අපරභාගෙ පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො විපස්සී නාම භගවාතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව. 40. Về sau, vị ấy nhớ lại nghiệp quá khứ, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thánh hạnh của mình đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng ‘Vipassī nāma bhagavā’. Điều ấy có ý nghĩa như đã được nói đến. 44. පාමොජ්ජං ජනයිත්වානාති බලවපීතිං උප්පාදෙත්වා ‘‘පාමොජ්ජං ආමොදනා පමොදනා හාසො පහාසො විත්ති ඔදග්‍යං අත්තමනතා චිත්තස්සා’’තිආදීසු (ධ. ස. 9, 86; මහානි. 1) විය අත්තමනතා සකභාවං උප්පාදෙත්වාති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 44. Pāmojjaṃ janayitvānāti có nghĩa là sau khi đã làm sanh khởi niềm hỷ lạc mãnh liệt. Giống như trong các (trường hợp) như: “`pāmojjaṃ` (hân hoan) là `āmodanā` (vui vẻ), `pamodanā` (hớn hở), `hāso` (vui cười), `pahāso` (cười lớn), `vitti` (hoan hỷ), `odagyaṃ` (hân hoan), `attamanatā cittassa` (sự hài lòng của tâm)” (Dha. Sa. 9, 86; Mahāni. 1), ý nghĩa là sau khi đã làm sanh khởi trạng thái hài lòng của bản thân. Phần còn lại ở mọi nơi đều đã rõ ràng. සුවණ්ණපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải về Thánh tích của trưởng lão Suvaṇṇapupphiya đã chấm dứt. 6. චිතකපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 6. Chú giải về Thánh tích của trưởng lão Citakapūjaka. වසාමි රාජායතනෙතිආදිකං ආයස්මතො චිතකපූජකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තතො පරං උප්පන්නුප්පන්නභවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ රාජායතනරුක්ඛදෙවතා හුත්වා නිබ්බත්තො අන්තරන්තරා දෙවතාහි සද්ධිං ධම්මං [Pg.133] සුත්වා පසන්නො භගවති පරිනිබ්බුතෙ සපරිවාරො ගන්ධදීපධූපපුප්ඵභෙරිආදීනි ගාහාපෙත්වා භගවතො ආළහනට්ඨානං ගන්ත්වා දීපාදීනි පූජෙත්වා අනෙකෙහි තූරියෙහි අනෙකෙහි වාදිතෙහි තං පූජෙසි. තතො පට්ඨාය සකභවනං උපවිට්ඨොපි භගවන්තමෙව සරිත්වා සම්මුඛා විය වන්දති. සො තෙනෙව පුඤ්ඤෙන තෙන චිත්තප්පසාදෙන රාජායතනතො කාලං කතො තුසිතාදීසු නිබ්බත්තො දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා තතො මනුස්සෙසු මනුස්සසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො භගවති උප්පන්නචිත්තප්පසාදො භගවතො සාසනෙ පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Câu) bắt đầu bằng `Vasāmi rājāyatane` là Thánh tích của trưởng lão Citakapūjaka. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các vị Phật quá khứ, sau đó, trong những kiếp sống được sanh đi sanh lại, vị ấy đã tích lũy các phước thiện là điều kiện hỗ trợ cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Sikhi, vị ấy đã được sanh làm vị trời ngự tại cây rājāyatana. Thỉnh thoảng, sau khi nghe Pháp cùng với các vị trời, vị ấy đã có đức tin trong sạch. Khi đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, vị ấy cùng với đoàn tùy tùng đã cho mang theo hương, đèn, trầm, hoa, trống, v.v... đi đến nơi hỏa táng của đức Thế Tôn, đã cúng dường đèn, v.v... và đã cúng dường nơi ấy với nhiều loại nhạc cụ, với nhiều loại nhạc khí. Kể từ đó, ngay cả khi đang ngồi trong trú xứ của mình, vị ấy cũng chỉ tưởng nhớ đến đức Thế Tôn và đảnh lễ dường như đang ở trước mặt. Do phước thiện ấy, do tâm tín thành ấy, sau khi mệnh chung từ cây rājāyatana, vị ấy đã được sanh vào cõi trời Tusita, v.v..., sau khi hưởng thụ tài sản cõi trời, rồi sau đó hưởng thụ tài sản cõi người ở giữa nhân loại, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã được sanh vào một gia đình tốt, đã đạt đến sự hiểu biết. Với tâm tín thành đã sanh khởi nơi đức Thế Tôn, vị ấy đã xuất gia trong giáo Pháp của đức Thế Tôn và không bao lâu đã trở thành vị A-la-hán. 49. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො වසාමි රාජායතනෙතිආදිමාහ. රාජායතනෙති දෙවරාජූනං ආයතනං රාජායතනං, තස්ස රුක්ඛස්ස නාමධෙය්‍යො වා. පරිනිබ්බුතෙ භගවතීති පරිසමන්තතො කිඤ්චි අනවසෙසෙත්වා ඛන්ධපරිනිබ්බානකාලෙ පරිනිබ්බානසමයෙ පරිනිබ්බානප්පත්තස්ස සිඛිනො ලොකබන්ධුනොති සම්බන්ධො. 49. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, với tâm hoan hỷ đã sanh khởi, trong khi tuyên thuyết về Thánh tích của hành vi trong quá khứ, vị ấy đã nói (câu) bắt đầu bằng `vasāmi rājāyatane`. `Rājāyatane` là nơi ở của thiên vương, hoặc là tên gọi của cây ấy. `Parinibbute bhagavati` (khi đức Thế Tôn nhập Niết-bàn) có liên hệ là: vào thời điểm uẩn Niết-bàn, vào lúc nhập Niết-bàn, không còn sót lại bất cứ điều gì một cách trọn vẹn, của đức Thế Tôn Sikhi, bậc Thân Thuộc của thế gian, là người đã chứng đắc Niết-bàn. 50. චිතකං අගමාසහන්ති චන්දනාගරුදෙවදාරුකප්පූරතක්කොලාදිසුගන්ධදාරූහි චිතං රාසිගතන්ති චිතං, චිතමෙව චිතකං, බුද්ධගාරවෙන චිතකං පූජනත්ථාය චිතකස්ස සමීපං අහං අගමාසින්ති අත්ථො. තත්ථ ගන්ත්වා කතකිච්චං දස්සෙන්තො තූරියං තත්ථ වාදෙත්වාතිආදිමාහ. තං සබ්බං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 50. `Citakaṃ agamāsaṃ ahaṃ` (tôi đã đi đến giàn hỏa táng) có nghĩa là: `citaṃ` là được chất lên, được gom thành đống bởi các loại gỗ thơm như chiên-đàn, trầm hương, gỗ thông, long não, takkola, v.v... `Citaṃ` chính là `citakaṃ`. Ý nghĩa là: “Với lòng tôn kính đức Phật, với mục đích cúng dường giàn hỏa táng, tôi đã đi đến gần giàn hỏa táng.” Trong khi trình bày về việc đã làm sau khi đi đến nơi ấy, vị ấy đã nói (câu) bắt đầu bằng `tūriyaṃ tattha vādetvā` (sau khi đã cho trỗi nhạc cụ ở nơi ấy). Tất cả điều ấy đều dễ hiểu. චිතකපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải về Thánh tích của trưởng lão Citakapūjaka đã chấm dứt. 7. බුද්ධසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 7. Chú giải về Thánh tích của trưởng lão Buddhasaññaka. යදා විපස්සී ලොකග්ගොතිආදිකං ආයස්මතො බුද්ධසඤ්ඤකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං භූමට්ඨකවිමානෙ දෙවපුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති. තදා විපස්සී භගවා ආයුසඞ්ඛාරං වොස්සජ්ජි. අථ සකලදසසහස්සිලොකධාතු සසාගරපබ්බතා පකම්පිත්ථ. තදා තස්ස දෙවපුත්තස්ස භවනම්පි කම්පිත්ථ. තස්මිං ඛණෙ සො දෙවපුත්තො [Pg.134] සංසයජාතො – ‘‘කිං නු ඛො පථවීකම්පාය නිබ්බත්තී’’ති චින්තෙත්වා බුද්ධස්ස ආයුසඞ්ඛාරවොස්සජ්ජභාවං ඤත්වා මහාසොකං දොමනස්සං උප්පාදෙසි. තදා වෙස්සවණො මහාරාජා ආගන්ත්වා ‘‘මා චින්තයිත්ථා’’ති අස්සාසෙසි. සො දෙවපුත්තො තතො චුතො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසං පහාය පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Câu) bắt đầu bằng `Yadā vipassī lokaggo` là Thánh tích của trưởng lão Buddhasaññaka. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các vị Phật quá khứ, ở các kiếp sống tại nơi này nơi kia, vị ấy đã tích lũy các phước thiện là điều kiện hỗ trợ cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, vị ấy đã được sanh làm một vị trời con ở trong một thiên cung trên mặt đất. Khi ấy, đức Thế Tôn Vipassī đã xả bỏ thọ hành. Bấy giờ, toàn thể mười ngàn thế giới cùng với biển cả và núi non đã rúng động. Khi ấy, trú xứ của vị trời con ấy cũng đã rúng động. Vào khoảnh khắc ấy, vị trời con ấy sanh lòng hoài nghi, sau khi suy nghĩ rằng: “Do đâu mà có sự rúng động của đất đai này?” và đã biết được việc đức Phật xả bỏ thọ hành, vị ấy đã làm sanh khởi nỗi sầu muộn và ưu phiền to lớn. Khi ấy, đại vương Vessavaṇa đã đến và an ủi rằng: “Chớ lo nghĩ.” Vị trời con ấy sau khi mệnh chung khỏi nơi ấy, do phước thiện ấy, trong khi luân hồi ở cõi trời và cõi người, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã được sanh vào một gia đình tốt, đã đạt đến sự hiểu biết, đã từ bỏ đời sống tại gia, đã xuất gia và không bao lâu đã trở thành vị A-la-hán. 57. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො යදා විපස්සී ලොකග්ගොතිආදිමාහ. ආයුසඞ්ඛාරමොස්සජ්ජීති ආ සමන්තතො යුනොති පාලෙති සත්තෙති ආයු, ආයුස්ස සඞ්ඛාරො රාසිභාවො ආයුසඞ්ඛාරො, තං ආයුසඞ්ඛාරං ඔස්සජ්ජි පරිච්චජි ජහාසීති අත්ථො. තස්මිං ආයුසඞ්ඛාරවොස්සජ්ජනෙ. ජලමෙඛලාසාගරොදකමෙඛලාසහිතා සකලදසසහස්සචක්කවාළපථවී කම්පිත්ථාති සම්බන්ධො. 57. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, với tâm hoan hỷ đã sanh khởi, trong khi tuyên thuyết về Thánh tích của hành vi trong quá khứ, vị ấy đã nói (câu) bắt đầu bằng `yadā vipassī lokaggo`. `Āyusaṅkhāram ossajji` (đã xả bỏ thọ hành): `āyu` (thọ mạng) là (cái) liên kết, bảo vệ, dính mắc một cách trọn vẹn; `āyusaṅkhāro` là sự tạo tác, trạng thái tích tụ của thọ mạng; ý nghĩa là đã xả bỏ, đã từ bỏ, đã vứt bỏ thọ hành ấy. Vào lúc xả bỏ thọ hành ấy. Có liên hệ là: “Toàn thể trái đất của mười ngàn thế giới cùng với vành đai là nước biển đã rúng động.” 58. ඔතතං විත්ථතං මය්හන්ති මය්හං භවනං ඔතතං විත්ථතං චිත්තං විචිත්තං සුචි සුපරිසුද්ධං චිත්තං අනෙකෙහි සත්තහි රතනෙහි විචිත්තං සොභමානං පකම්පිත්ථ පකාරෙන කම්පිත්ථාති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 58. `Otataṃ vitthataṃ mayhaṃ` (của tôi, rộng lớn, bao la) có nghĩa là: trú xứ của tôi rộng lớn, bao la, `cittaṃ` là đa dạng, `suci` là trong sạch, rất thanh tịnh, `vicittaṃ` là đa dạng, rực rỡ bởi nhiều loại bảy báu, `pakampittha` có nghĩa là đã rúng động một cách đặc biệt. Phần còn lại ở mọi nơi đều đã rõ ràng. බුද්ධසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải về Thánh tích của trưởng lão Buddhasaññaka đã chấm dứt. 8. මග්ගසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 8. Chú giải về Thánh tích của trưởng lão Maggasaññaka. පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිකං ආයස්මතො මග්ගසඤ්ඤකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තතො ඔරං තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හිමවන්තෙ දෙවපුත්තො හුත්වා නිබ්බත්තො අරඤ්ඤං ගන්ත්වා මග්ගමූළ්හානං මග්ගං ගවෙසන්තානං තස්ස සාවකානං භොජෙත්වා මග්ගං ආචික්ඛි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සසම්පත්තිමනුභවිත්වා උප්පන්නුප්පන්නභවෙ සබ්බත්ථ අමූළ්හො සඤ්ඤවා අහොසි. අථ ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසෙ අනල්ලීනො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Câu) bắt đầu bằng `Padumuttarabuddhassa` là Thánh tích của trưởng lão Maggasaññaka. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các vị Phật quá khứ, sau đó, ở các kiếp sống tại nơi này nơi kia, vị ấy đã tích lũy các phước thiện là điều kiện hỗ trợ cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, vị ấy đã được sanh làm một vị trời con ở Hy-mã-lạp-sơn. Sau khi đi vào khu rừng, vị ấy đã dâng vật thực và đã chỉ đường cho các vị đệ tử của ngài là những người bị lạc đường và đang tìm kiếm con đường. Do phước thiện ấy, sau khi hưởng thụ tài sản ở cõi trời và cõi người, trong những kiếp sống được sanh đi sanh lại, vị ấy ở mọi nơi đều không bị mê mờ, là người có tưởng. Rồi, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã được sanh vào một gia đình tốt, đã đạt đến sự hiểu biết, không luyến ái đời sống tại gia, đã xuất gia và không bao lâu đã trở thành vị A-la-hán. 66. සො [Pg.135] අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරබුද්ධස්සාතිආදිමාහ. සාවකා වනචාරිනොති භගවතො වුත්තවචනං සම්මා ආදරෙන සුණන්තීති සාවකා, අථ වා භගවතො දෙසනානුසාරෙන ඤාණං පෙසෙත්වා සද්ධම්මං සුණන්තීති සාවකා. වනචාරිනො වනෙ විචරණකා සාවකා විප්පනට්ඨා මග්ගමූළ්හා මහාඅරඤ්ඤෙ අන්ධාව චක්ඛුවිරහිතාව අනුසුය්‍යරෙ විචරන්තීති සම්බන්ධො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 66. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là: padumuttarabuddhassa. (Trong câu) sāvakā vanacārino, các vị lắng nghe lời dạy của đức Thế Tôn một cách đúng đắn và với sự tôn kính, vì thế là các vị Thinh văn; hoặc là, các vị hướng trí tuệ theo lời thuyết giảng của đức Thế Tôn rồi lắng nghe Chánh pháp, vì thế là các vị Thinh văn. Vanacārino (những người đi trong rừng) là các vị Thinh văn đi lại trong rừng, bị lạc đường, bị mất phương hướng trong khu rừng lớn, giống như người mù, giống như người không có mắt, họ đi lang thang. Đây là sự liên kết (của các từ). Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều đã rõ ràng. මග්ගසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về truyện trưởng lão Maggasaññaka đã chấm dứt. 9. පච්චුපට්ඨානසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 9. Phần giải về truyện trưởng lão Paccupaṭṭhānasaññaka අත්ථදස්සිම්හි සුගතෙතිආදිකං ආයස්මතො පච්චුපට්ඨානසඤ්ඤකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ යක්ඛයොනියං නිබ්බත්තො භගවති ධරමානෙ දස්සනස්ස අලද්ධත්තා පච්ඡා පරිනිබ්බුතෙ මහාසොකප්පත්තො විහාසි. තදා හිස්ස භගවතො සාගතො නාම අග්ගසාවකො අනුසාසන්තො භගවතො සාරීරිකධාතුපූජා භගවති ධරමානෙ කතපූජා විය චිත්තප්පසාදවසා මහප්ඵලං භවතී’’ති වත්වා ‘‘ථූපං කරොහී’’ති නියොජිතො ථූපං කාරෙසි, තං පූජෙත්වා තතො චුතො දෙවමනුස්සෙසු සක්කචක්කවත්තිසම්පත්තිමනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Câu kệ) bắt đầu là Atthadassimhi sugate là thiên truyện của trưởng lão Paccupaṭṭhānasaññaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Atthadassī, vị ấy đã sanh vào loài dạ-xoa. Do không được diện kiến đức Thế Tôn khi Ngài còn tại thế, về sau khi Ngài đã nhập Niết-bàn, vị ấy đã sống trong sầu muộn lớn. Khi ấy, vị Thượng thủ Thinh văn của đức Thế Tôn tên là Sāgata đã giáo huấn vị ấy, nói rằng: “Việc cúng dường xá-lợi thân thể của đức Thế Tôn, do bởi tâm tịnh tín, có quả lớn giống như việc cúng dường được thực hiện khi đức Thế Tôn còn tại thế.” Được khuyến khích rằng: “Hãy xây dựng bảo tháp,” vị ấy đã cho xây dựng bảo tháp. Sau khi cúng dường bảo tháp ấy, từ đó mệnh chung, vị ấy đã hưởng thụ tài sản của Sakka (Đế-thích) và Chuyển luân vương ở cõi trời và cõi người. Trong thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào một gia đình ở Sāvatthī, khi đến tuổi trưởng thành, có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán. 72. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුඤ්ඤකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අත්ථදස්සිම්හි සුගතෙතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තමෙව. යක්ඛයොනිං උපපජ්ජින්ති එත්ථ පන අත්තනො සකාසං සම්පත්තසම්පත්තෙ ඛාදන්තා යන්ති ගච්ඡන්තීති යක්ඛා, යක්ඛානං යොනි ජාතීති යක්ඛයොනි, යක්ඛයොනියං නිබ්බත්තොති අත්ථො. 72. Về sau, vị ấy nhớ lại phước nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là: Atthadassimhi sugate. Điều ấy đã được nói ở dưới. Còn ở đây, (trong câu) yakkhayoniṃ upapajjiṃ, những chúng sanh ăn thịt những ai đến gần chúng, chúng đi, chúng di chuyển, vì thế là yakkhā (dạ-xoa); thai sanh của các dạ-xoa là yakkhayoni. Nghĩa là, đã sanh vào loài dạ-xoa. 73. දුල්ලද්ධං වත මෙ ආසීති මෙ මයා ලද්ධයසං දුල්ලද්ධං, බුද්ධභූතස්ස සත්ථුනො සක්කාරං අකතත්තා විරාධෙත්වා ලද්ධන්ති අත්ථො. දුප්පභාතන්ති දුට්ඨු [Pg.136] පභාතං රත්තියා පභාතකරණං, මය්හං න සුට්ඨුං පභාතන්ති අත්ථො. දුරුට්ඨිතන්ති දුඋට්ඨිතං, සූරියස්ස උග්ගමනං මය්හං දුඋග්ගමනන්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 73. (Trong câu) Dulladdhaṃ vata me āsi, me (của tôi), danh tiếng mà tôi đã đạt được là dulladdhaṃ (khó đạt được); nghĩa là, do không thực hiện sự tôn kính đối với đức Đạo Sư, bậc đã thành Phật, nên đã đạt được một cách thiếu sót. Duppabhātaṃ là rạng đông xấu, sự rạng đông của đêm; nghĩa là, đối với tôi, không phải là rạng đông tốt đẹp. Duruṭṭhitaṃ là sự mọc lên xấu; nghĩa là, sự mọc lên của mặt trời đối với tôi là sự mọc lên xấu. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều đã rõ ràng. පච්චුපට්ඨානසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về truyện trưởng lão Paccupaṭṭhānasaññaka đã chấm dứt. 10. ජාතිපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 10. Phần giải về truyện trưởng lão Jātipūjaka ජායං තස්ස විපස්සිස්සාතිආදිකං ආයස්මතො ජාතිපූජකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො නක්ඛත්තපාඨකෙහි විපස්සිබොධිසත්තස්ස වුත්තලක්ඛණනිමිත්තං සුත්වා ‘‘අයං කිර කුමාරො බුද්ධො හුත්වා සකලලොකස්ස අග්ගො සෙට්ඨො සුත්වා සබ්බසත්තෙ සංසාරතො උද්ධරිස්සතී’’ති සුත්වා තං භගවන්තං කුමාරකාලෙයෙව බුද්ධස්ස විය මහාපූජමකාසි. පච්ඡා කමෙන කුමාරකාලං රාජකුමාරකාලං රජ්ජකාලන්ති කාලත්තයමතික්කම්ම බුද්ධෙ ජාතෙපි මහාපූජං කත්වා තතො චුතො තුසිතාදීසු නිබ්බත්තො දිබ්බසුඛමනුභවිත්වා පච්ඡා මනුස්සෙසු චක්කවත්තාදිමනුස්සසුඛමනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්තට්ඨවස්සකාලෙයෙව භගවති පසන්නො පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Câu kệ) bắt đầu là Jāyaṃ tassa vipassissa là thiên truyện của trưởng lão Jātipūjaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, vị ấy đã sanh vào một gia đình, khi đến tuổi trưởng thành, sau khi nghe các nhà chiêm tinh nói về các tướng và điềm báo của Bồ-tát Vipassī, và nghe rằng: “Vị hoàng tử này, sau khi thành Phật, sẽ trở thành bậc tối thượng, bậc cao cả của toàn thể thế gian, và sẽ cứu vớt tất cả chúng sanh khỏi vòng luân hồi,” vị ấy đã thực hiện sự cúng dường lớn lao đến đức Thế Tôn ấy ngay từ khi Ngài còn là một hoàng tử, giống như (cúng dường) một vị Phật. Về sau, tuần tự trải qua ba thời kỳ là thời thơ ấu, thời làm thái tử, và thời trị vì, và ngay cả khi Ngài đã thành Phật, vị ấy cũng đã thực hiện sự cúng dường lớn lao. Từ đó mệnh chung, vị ấy đã sanh ở cõi trời Tusita và các cõi khác, hưởng thụ thiên lạc. Về sau, ở cõi người, vị ấy đã hưởng thụ nhân lạc của Chuyển luân vương và các vị khác. Trong thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào một gia đình, ngay khi mới bảy tám tuổi đã có lòng tịnh tín nơi đức Thế Tôn, đã xuất gia, phát triển tuệ quán, và không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán. 82. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ජායං තස්ස විපස්සිස්සාතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව. 82. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là: Jāyaṃ tassa vipassissa. Điều ấy có ý nghĩa đã được nói ở dưới. 84. නෙමිත්තානං සුණිත්වානාති එත්ථ නිමිත්තං කාරණං සුඛදුක්ඛප්පත්තිහෙතුං ජානන්තීති නෙමිත්තා, තෙසං නෙමිත්තානං නක්ඛත්තපාඨකානං වචනං සුණිත්වාති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 84. Ở đây, (trong câu) Nemittānaṃ suṇitvāna, những người biết được điềm báo, nguyên nhân, lý do của việc đạt được hạnh phúc và đau khổ, vì thế là nemittā (nhà chiêm tinh); nghĩa là, sau khi nghe lời của những nhà chiêm tinh, những người đọc thiên văn ấy. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều đã rõ ràng. ජාතිපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về truyện trưởng lão Jātipūjaka đã chấm dứt. ද්වාදසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về phẩm thứ mười hai đã chấm dứt. 13. සෙරෙය්‍යවග්ගො 13. Phẩm Sereyya 1. සෙරෙය්‍යකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 1. Phần giải về truyện trưởng lão Sereyyaka අජ්ඣායකො [Pg.137] මන්තධරොතිආදිකං ආයස්මතො සෙරෙය්‍යකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තතො පරෙසු අත්තභාවසහස්සෙසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා තිණ්ණං වෙදානං පාරං ගන්ත්වා ඉතිහාසාදිසකලබ්‍රාහ්මණධම්මෙසු කොටිප්පත්තො එකස්මිං දිවසෙ අබ්භොකාසෙ සපරිවාරො ඨිතො භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො සෙරෙය්‍යපුප්ඵං ගහෙත්වා ආකාසෙ ඛිපන්තො පූජෙසි. තානි පුප්ඵානි ආකාසෙ විතානං හුත්වා සත්තාහං ඨත්වා පච්ඡා අන්තරධායිංසු. සො තං අච්ඡරියං දිස්වා අතීව පසන්නමානසො තෙනෙව පීතිසොමනස්සෙන කාලං කත්වා තුසිතාදීසු නිබ්බත්තො තත්ථ දිබ්බසුඛමනුභවිත්වා තතො මනුස්සසුඛමනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පාපුණිත්වා පුබ්බවාසනාබලෙන සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Câu kệ) bắt đầu là Ajjhāyako mantadharo là thiên truyện của trưởng lão Sereyyaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các bậc Tối Thắng quá khứ, sau đó, trong hàng ngàn kiếp sống, vị ấy đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, vị ấy đã sanh vào dòng dõi Bà-la-môn, khi đến tuổi trưởng thành, đã thông suốt ba bộ Vệ-đà, và đã đạt đến đỉnh cao trong tất cả các pháp của Bà-la-môn như Itihāsa (sử thi). Một ngày nọ, khi đang đứng ngoài trời cùng với đoàn tùy tùng, vị ấy nhìn thấy đức Thế Tôn và tâm sanh tịnh tín, đã lấy hoa sereyya, tung lên không trung và cúng dường. Những đóa hoa ấy đã trở thành một chiếc lọng trên không trung, tồn tại trong bảy ngày rồi sau đó biến mất. Vị ấy thấy điều kỳ diệu ấy, tâm vô cùng tịnh tín, và với niềm hỷ lạc đó đã mệnh chung, sanh ở cõi trời Tusita và các cõi khác, hưởng thụ thiên lạc ở đó, sau đó hưởng thụ nhân lạc. Trong thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào một gia đình, khi đến tuổi trưởng thành, do năng lực của các thói quen quá khứ, vị ấy có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán. 1. සො අපරභාගෙ පුරාකතකුසලං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අජ්ඣායකො මන්තධරොතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව. 1. Về sau, vị ấy nhớ lại nghiệp lành đã thực hiện trong quá khứ, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình đã nói (các câu kệ) bắt đầu là: ‘Là người học tập, là người thông thuộc Vệ-đà.’ Điều ấy có ý nghĩa đã được nói ở dưới. 3. සෙරෙය්‍යකං ගහෙත්වානාති සිරිසෙ භවං ජාතිපුප්ඵං සෙරෙය්‍යං, සෙරෙය්‍යමෙව සෙරෙය්‍යකං, තං සෙරෙය්‍යකං ගහෙත්වානාති සම්බන්ධො. භගවති පසන්නො ජාතිසුමනමකුළචම්පකාදීනි පුප්ඵානි පතිට්ඨපෙත්වා පූජෙතුං කාලං නත්ථිතාය තත්ථ සම්පත්තං තං සෙරෙය්‍යකං පුප්ඵං ගහෙත්වා පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 3. Câu: ‘Sau khi đã lấy hoa sereyyaka’ (sereyyakaṃ gahetvāna): Hoa sereyya là loại hoa đặc biệt sanh trưởng ở cây sirisa. Sereyya chính là sereyyaka. (Nên) có sự liên kết là: ‘Sau khi đã lấy hoa sereyyaka ấy.’ Do có tâm tịnh tín nơi Đức Thế Tôn, do không có thời gian để sắp đặt và cúng dường các loại hoa như lài, lài nụ, ngọc lan, v.v... nên ý nghĩa là: ‘Đã lấy đóa hoa sereyyaka có được ở nơi ấy và đã cúng dường.’ Phần còn lại ở tất cả mọi nơi có ý nghĩa rõ ràng. සෙරෙය්‍යකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải nghĩa Thánh tích của trưởng lão Sereyyaka đã kết thúc. 2. පුප්ඵථූපියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 2. Phần giải nghĩa Thánh tích của trưởng lão Pupphathūpiya හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිකං [Pg.138] ආයස්මතො පුප්ඵථූපියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිබුද්ධස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සකසිප්පෙ නිප්ඵත්තිං පත්තො තත්ථ සාරං අපස්සන්තො ගෙහං පහාය හිමවන්තං පවිසිත්වා අත්තනා සහගතෙහි පඤ්චසිස්සසහස්සෙහි සද්ධිං පඤ්චාභිඤ්ඤා අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා කුක්කුරනාමපබ්බතසමීපෙ පණ්ණසාලං කාරෙත්වා පටිවසති. තදා බුද්ධුප්පාදභාවං සුත්වා සිස්සෙහි සහ බුද්ධස්ස සන්තිකං ගන්තුකාමො කෙනචි බ්‍යාධිනා පීළිතො පණ්ණසාලං පවිසිත්වා සිස්සසන්තිකා බුද්ධස්සානුභාවං ලක්ඛණඤ්ච සුත්වා පසන්නමානසො හිමවන්තතො චම්පකාසොකතිලකකෙටකාද්‍යනෙකෙ පුප්ඵෙ ආහරාපෙත්වා ථූපං කත්වා බුද්ධං විය පූජෙත්වා කාලං කත්වා බ්‍රහ්මලොකූපගො අහොසි. අථ තෙ සිස්සා තස්ස ආළහනං කත්වා බුද්ධසන්තිකං ගන්ත්වා තං පවත්තිං ආරොචෙසුං. අථ භගවා බුද්ධචක්ඛුනා ඔලොකෙත්වා අනාගතංසඤාණෙන පාකටීකරණමකාසි. සො අපරභාගෙ ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො පුබ්බවාසනාබලෙන සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Câu chuyện) bắt đầu là: ‘Không xa núi Hy-mã-lạp’ là Thánh tích của trưởng lão Pupphathūpiya. Vị này cũng đã tạo các quyền lợi căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của Đức Thế Tôn Vipassī, vị ấy đã sanh trong gia tộc Bà-la-môn, sau khi đến tuổi trưởng thành, đã đạt đến sự thành tựu trong ngành nghề của mình. Không nhìn thấy cốt lõi ở nơi ấy, vị ấy đã từ bỏ gia đình, đi vào Hy-mã-lạp. Cùng với năm ngàn vị đệ tử đi theo mình, vị ấy đã làm phát sanh năm thắng trí và tám thiền chứng, đã cho làm một am lá và trú ngụ gần ngọn núi tên là Kukkura. Khi ấy, sau khi nghe về sự xuất hiện của đức Phật, vị ấy đã muốn đi đến gần đức Phật cùng với các đệ tử, nhưng bị một chứng bệnh nào đó hành hạ, đã đi vào am lá. Sau khi nghe từ các đệ tử về oai lực và tướng tốt của đức Phật, vị ấy có tâm tịnh tín, đã cho đem đến nhiều loại hoa từ Hy-mã-lạp như ngọc lan, vô ưu, tilaka, ketaka, v.v..., đã làm thành một bảo tháp (hoa) và cúng dường giống như (cúng dường) đức Phật. Sau khi mệnh chung, vị ấy đã là người sanh về cõi Phạm thiên. Kế đó, các vị đệ tử ấy sau khi làm lễ hỏa táng cho vị ấy, đã đi đến gần đức Phật và trình báo sự việc ấy. Kế đó, Đức Thế Tôn sau khi nhìn bằng Phật nhãn, đã làm cho sáng tỏ bằng trí tuệ biết vị lai. Về sau, vị ấy trong thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh trong một gia đình ở Sāvatthī. Sau khi đến tuổi trưởng thành, do năng lực của các khuynh hướng trong quá khứ, vị ấy đã có tâm tịnh tín nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia và không bao lâu đã là bậc A-la-hán. 10. අථ සො අත්තනො පුබ්බකුසලං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව. කුක්කුරො නාම පබ්බතොති පබ්බතස්ස සිඛරං කුක්කුරාකාරෙන සුනඛාකාරෙන සණ්ඨිතත්තා ‘‘කුක්කුරපබ්බතො’’ති සඞ්ඛ්‍යං ගතො, තස්ස සමීපෙ පණ්ණසාලං කත්වා පඤ්චතාපසසහස්සෙහි සහ වසමානොති අත්ථො. නයානුසාරෙන සෙසං සබ්බං උත්තානත්ථමෙවාති. 10. Kế đó, vị ấy nhớ lại nghiệp lành trong quá khứ của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình đã nói (các câu kệ) bắt đầu là: ‘Không xa núi Hy-mã-lạp.’ Điều ấy có ý nghĩa đã được nói ở dưới. (Về câu) ‘Ngọn núi tên là Kukkura:’ Do đỉnh núi có hình dạng con chó, có hình dạng con chó nên đã được gọi là ‘núi Kukkura.’ Ý nghĩa là: ‘Sau khi làm am lá ở gần ngọn núi ấy, vị ấy đang sống cùng với năm ngàn vị đạo sĩ.’ Theo phương pháp này, phần còn lại tất cả đều có ý nghĩa rõ ràng. පුප්ඵථූපියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải nghĩa Thánh tích của trưởng lão Pupphathūpiya đã kết thúc. 3. පායසදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 3. Phần giải nghĩa Thánh tích của trưởng lão Pāyasadāyaka සුවණ්ණවණ්ණො සම්බුද්ධොතිආදිකං ආයස්මතො පායසදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං [Pg.139] විභවසම්පන්නෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා ඝරාවාසං වසන්තො හත්ථිඅස්සධනධඤ්ඤසත්තරතනාදිවිභවසම්පන්නො සද්ධාසම්පන්නො කම්මඵලං සද්දහිත්වා සහස්සමත්තා සුවණ්ණපාතියො කාරෙත්වා තස්මිං ඛීරපායසසහස්සස්ස පූරෙත්වා තා සබ්බා ගාහාපෙත්වා සිම්බලිවනං අගමාසි. තස්මිං සමයෙ විපස්සී භගවා ඡබ්බණ්ණරංසියො විස්සජ්ජෙත්වා ආකාසෙ චඞ්කමං මාපෙත්වා චඞ්කමති. සො පන සෙට්ඨි තං අච්ඡරියං දිස්වා අතීව පසන්නො පාතියො ඨපෙත්වා වන්දිත්වා ආරොචෙසි පටිග්ගහණාය. අථ භගවා අනුකම්පං උපාදාය පටිග්ගහෙසි, පටිග්ගහෙත්වා ච පන තස්ස සොමනුස්සුප්පාදනත්ථං සහස්සමත්තෙහි භික්ඛුසඞ්ඝෙහි සද්ධිං පරිභුඤ්ජි, තදවසෙසං අනෙකසහස්සභික්ඛූ පරිභුඤ්ජිංසු. සො තෙන පුඤ්ඤෙන සුගතීසුයෙව සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Câu chuyện) bắt đầu là: ‘Đấng Chánh Đẳng Giác có màu da vàng ròng’ là Thánh tích của trưởng lão Pāyasadāyaka. Vị này cũng đã tạo các quyền lợi căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của Đức Thế Tôn Vipassī, vị ấy đã sanh trong một gia đình giàu có, sau khi đến tuổi trưởng thành, trong khi sống đời tại gia, đã thành tựu sự giàu có về voi, ngựa, tiền của, lúa gạo, bảy báu vật, v.v... đã thành tựu đức tin, tin tưởng vào quả của nghiệp, đã cho làm khoảng một ngàn cái bát bằng vàng, đã đổ đầy vào đó một ngàn (phần) cháo sữa, đã cho mang tất cả những thứ ấy và đã đi đến khu rừng Simbali. Vào lúc ấy, Đức Thế Tôn Vipassī sau khi phóng ra các tia sáng sáu màu, đã hóa hiện một con đường kinh hành ở trên không và đang kinh hành. Vị trưởng giả ấy sau khi nhìn thấy điều kỳ diệu ấy, vô cùng tịnh tín, đã đặt các cái bát xuống, đảnh lễ, và thỉnh mời (Ngài) thọ nhận. Kế đó, Đức Thế Tôn vì lòng bi mẫn đã thọ nhận; và sau khi đã thọ nhận, vì mục đích làm phát sanh sự hoan hỷ cho vị ấy, Ngài đã thọ dụng cùng với Tăng chúng gồm khoảng một ngàn vị tỳ-khưu. Phần còn lại, nhiều ngàn vị tỳ-khưu đã thọ dụng. Vị ấy do phước thiện ấy, đã luân hồi chỉ trong các cõi lành. Trong thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh trong một gia đình, sau khi đến tuổi trưởng thành, đã sanh đức tin, đã xuất gia và không bao lâu đã là bậc A-la-hán. 26. සො අපරභාගෙ අත්තනො කුසලං පච්චවෙක්ඛමානො තං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුවණ්ණවණ්ණො සම්බුද්ධොතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තමෙව. 26. Về sau, vị ấy trong khi quán xét nghiệp lành của mình, nhớ lại điều ấy, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình đã nói (các câu kệ) bắt đầu là: ‘Đấng Chánh Đẳng Giác có màu da vàng ròng.’ Điều ấy đã được nói ở dưới. 28. චඞ්කමං සුසමාරූළ්හොති චදිනන්තො පදවික්ඛෙපං කරොන්තො කමති ගච්ඡතීති චඞ්කමං, චඞ්කමස්ස පදවික්ඛෙපස්ස ආධාරභූතපථවිපදෙසො චඞ්කමං නාමාති අත්ථො, එතං චඞ්කමංසු විසෙසෙන ආරූළ්හොති සම්බන්ධො. අම්බරෙ අනිලායනෙති වරීයති ඡාදියති අනෙනාති වරං, න බරන්ති අම්බරං, සෙතවත්ථසදිසං ආකාසන්ති අත්ථො. නත්ථි නිලීයනං ගොපනං එත්ථාති අනිලං, ආ සමන්තතො යන්ති ගච්ඡන්ති අනෙන ඉද්ධිමන්තොති ආයනං, අනිලඤ්ච තං ආයනඤ්චෙති අනිලායනං, තස්මිං අම්බරෙ අනිලායනෙ චඞ්කමං මාපයින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 28. Câu: ‘Đã bước lên con đường kinh hành một cách tốt đẹp’ (caṅkamaṃ susamārūḷho): ‘Kinh hành’ (caṅkama) là đi tới, đi lui, thực hiện việc bước chân một cách khoan thai. Ý nghĩa là ‘con đường kinh hành’ (caṅkama) là một đoạn đường làm nền tảng cho việc bước chân kinh hành. Có sự liên kết là: ‘Đã bước lên con đường kinh hành ấy một cách đặc biệt.’ Câu: ‘Trên hư không, nơi không có chỗ ẩn náu’ (ambare anilāyane): ‘Vara’ là cái được che, được đậy. ‘Ambara’ là không có cái che; ý nghĩa là hư không giống như tấm vải trắng. ‘Anila’ là nơi không có sự ẩn náu, sự che giấu. ‘Āyana’ là phương tiện mà các vị có thần thông đi đến, đi lui khắp nơi. ‘Anilāyana’ là ‘anila’ và cũng là ‘āyana.’ Ý nghĩa là: ‘Đã hóa hiện con đường kinh hành ở trên hư không, nơi không có chỗ ẩn náu ấy.’ Phần còn lại ở tất cả mọi nơi có ý nghĩa rõ ràng. පායසදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải nghĩa Thánh tích của trưởng lão Pāyasadāyaka đã kết thúc. 4. ගන්ධොදකියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 4. Phần giải nghĩa Thánh tích của trưởng lão Gandhodakiya නිසජ්ජ පාසාදවරෙතිආදිකං ආයස්මතො ගන්ධොදකියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ නිබ්බානූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සීභගවතො කාලෙ සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්තො [Pg.140] විඤ්ඤුතං පත්වා මහද්ධනො මහාභොගො දිබ්බසුඛමනුභවන්තො විය මනුස්සසුඛමනුභවන්තො එකස්මිං දිවසෙ පාසාදවරෙ නිසින්නො හොති. තදා භගවා සුවණ්ණමහාමෙරු විය වීථියා විචරති, තං විචරමානං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො ගන්ත්වා වන්දිත්වා සුගන්ධොදකෙන භගවන්තං ඔසිඤ්චමානො පූජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසෙන අනල්ලීනො සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Kệ) bắt đầu bằng `Nisajja pāsādavare` là thiên truyện về trưởng lão Gandhodakiya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu làm duyên cho Niết-bàn trong các kiếp sống nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, ngài sanh vào gia tộc trưởng giả, đã đạt đến sự hiểu biết, có tài sản lớn, có của cải nhiều, đã hưởng thụ lạc thú của nhân loại giống như đang hưởng thụ thiên lạc. Vào một ngày nọ, ngài đang ngồi ở trên lầu đài cao quý. Khi ấy, đức Thế Tôn đang đi khất thực trên đường phố giống như ngọn núi Tu-di bằng vàng ròng. Thấy đức Thế Tôn đang đi khất thực như thế, với tâm ý trong sạch, ngài đã đi đến, đã đảnh lễ, và đã cúng dường bằng cách tắm gội đức Thế Tôn với nước thơm. Do phước báu ấy, ngài đã luân hồi trong các cõi trời và người. Trong thời đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh vào một gia đình, đã đạt đến sự hiểu biết, không luyến ái đời sống gia đình, đã xuất gia nơi đức Đạo Sư, đã thọ nhận đề mục thiền định, đã phát triển thiền quán, và không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. 35. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකුසලං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නිසජ්ජ පාසාදවරෙතිආදිමාහ. තත්ථ පාසාදොති පසාදං සොමනස්සං ජනෙති උප්පාදෙතීති පාසාදො, මාලාකම්මචිත්තකම්මසුවණ්ණකම්මාද්‍යනෙකවිචිත්තං දිස්වා තත්ථ පවිට්ඨානං ජනානං පසාදං ජනයතීති අත්ථො. පාසාදො ච සො පත්ථෙතබ්බට්ඨෙන වරො චාති පාසාදවරො, තස්මිං පාසාදවරෙ නිසජ්ජ නිසීදිත්වා විපස්සිං ජිනවරං අද්දසන්ති සම්බන්ධො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 35. Về sau, ngài nhớ lại thiện nghiệp quá khứ của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân của mình, ngài đã nói (kệ) bắt đầu bằng `nisajja pāsādavare`. Ở đây, `pāsādo` (lâu đài) là vì nó làm sanh khởi, làm phát sanh sự trong sạch, sự hoan hỷ. Nghĩa là, sau khi thấy nhiều sự trang hoàng đa dạng như công trình kết hoa, công trình hội họa, công trình bằng vàng, v.v... nó làm phát sanh sự trong sạch cho những người đã đi vào nơi ấy. Vừa là `pāsādo` (lâu đài), vừa là `varo` (cao quý) theo ý nghĩa đáng được mong ước, nên gọi là `pāsādavaro` (lâu đài cao quý). (Câu) `tasmiṃ pāsādavare nisajja nisīditvā vipassiṃ jinavaraṃ addasaṃ` có sự liên kết (như sau): “Sau khi ngồi xuống, sau khi an tọa ở lâu đài cao quý ấy, tôi đã thấy đức Toàn Thắng Vipassī.” Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều rõ ràng. ගන්ධොදකියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Gandhodakiya chấm dứt. 5. සම්මුඛාථවිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 5. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Sammukhāthavika. ජායමානෙ විපස්සිම්හීතිආදිකං ආයස්මතො සම්මුඛාථවිකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො සත්තවස්සිකකාලෙයෙව සකසිප්පෙ නිප්ඵත්තිං පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා වසන්තො විපස්සිම්හි බොධිසත්තෙ උප්පන්නෙ සබ්බබුද්ධානං ලක්ඛණානි වෙදත්තයෙ දිස්සමානානි තානි රාජප්පමුඛස්ස ජනකායස්ස විපස්සීබොධිසත්තස්ස ලක්ඛණඤ්ච බුද්ධභාවඤ්ච බ්‍යාකරිත්වා ජනානං මානසං නිබ්බාපෙසි, අනෙකානි ච ථුතිවචනානි නිවෙදෙසි. සො තෙන කුසලකම්මෙන ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච චක්කවත්තිසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. කතකුසලනාමෙන සම්මුඛාථවිකත්ථෙරොති පාකටො. (Kệ) bắt đầu bằng `Jāyamāne vipassimhi` là thiên truyện về trưởng lão Sammukhāthavika. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu làm duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, ngài sanh vào dòng dõi Bà-la-môn, đã đạt đến sự thành tựu trong nghệ thuật của mình ngay khi mới bảy tuổi. Sau khi thiết lập đời sống gia đình và đang sinh sống, khi Bồ-tát Vipassī đản sanh, ngài đã giải thích cho chúng dân với đức vua là người đứng đầu về các tướng hảo của Bồ-tát Vipassī và về Phật tánh, những tướng hảo của tất cả các đức Phật được thấy trong ba tập Vệ-đà, đã làm cho tâm ý của dân chúng được an vui, và đã trình bày nhiều lời tán thán. Do thiện nghiệp ấy, ngài đã hưởng thụ sáu sự thành tựu ở cõi Dục, và đã hưởng thụ các sự thành tựu của bậc Chuyển luân vương ở cõi người. Trong thời đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh vào một gia đình, đã đạt đến sự hiểu biết, có đức tin sanh khởi, đã xuất gia, và không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. Ngài được biết đến với tên gọi trưởng lão Sammukhāthavika do thiện nghiệp đã làm. 41. සො [Pg.141] අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ජායමානෙ විපස්සිම්හීතිආදිමාහ. විපස්සිම්හි සම්මාසම්බුද්ධෙ ජායමානෙ උප්පජ්ජමානෙ මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛන්තෙ අහං පාතුභූතං නිමිත්තං කාරණං බුද්ධභාවස්ස හෙතුං බ්‍යාකරිං කථෙසිං, අනෙකානි අච්ඡරියානි පාකටානි අකාසින්ති අත්ථො. සෙසං වුත්තනයානුසාරෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 41. Ngài nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân của mình, ngài đã nói (kệ) bắt đầu bằng `jāyamāne vipassimhi`. Khi đức Chánh Đẳng Giác Vipassī đang đản sanh, đang xuất hiện, đang ra khỏi lòng mẹ, tôi đã giải thích, đã nói về điềm báo đã hiện ra, là nguyên nhân, là nhân duyên của Phật tánh. Nghĩa là, (tôi) đã làm cho nhiều điều kỳ diệu được hiển lộ. Phần còn lại có thể được hiểu rõ theo phương pháp đã được nói đến. සම්මුඛාථවිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Sammukhāthavika chấm dứt. 6. කුසුමාසනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 6. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Kusumāsaniya. නගරෙ ධඤ්ඤවතියාතිආදිකං ආයස්මතො කුසුමාසනියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො මහද්ධනො මහාභොගො තිණ්ණං වෙදානං පාරං ගතො බ්‍රාහ්මණසිප්පෙසු කොටිප්පත්තො සකපරසමයකුසලො මාතාපිතරො පූජෙතුකාමො පඤ්ච උප්පලකලාපෙ අත්තනො සමීපෙ ඨපෙත්වා නිසින්නො භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතං විපස්සිං භගවන්තං ආගච්ඡන්තං දිස්වා නීලපීතාදිඝනබුද්ධරස්මියො ච දිස්වා පසන්නමානසො ආසනං පඤ්ඤාපෙත්වා තත්ථ තානි පුප්ඵානි සන්ථරිත්වා භගවන්තං තත්ථ නිසීදාපෙත්වා සකඝරෙ මාතු අත්ථාය පටියත්තානි සබ්බානි ඛාදනීයභොජනීයානි ගහෙත්වා සපරිවාරං භගවන්තං සහත්ථෙන සන්තප්පෙන්තො භොජෙසි. භොජනාවසානෙ එකං උප්පලහත්ථං අදාසි. තෙන සොමනස්සජාතො පත්ථනං අකාසි. භගවාපි අනුමොදනං කත්වා පකාමි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු ද්වෙ සම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො භොගයසෙහි වඩ්ඪිතො කාමෙසු ආදීනවං දිස්වා ඝරාවාසං පහාය පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Kệ) bắt đầu bằng `Nagare dhaññavatiyā` là thiên truyện về trưởng lão Kusumāsaniya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các bậc Toàn Thắng quá khứ, đã tích lũy các phước báu làm duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, ngài sanh vào dòng dõi Bà-la-môn, đã đạt đến sự hiểu biết, có tài sản lớn, có của cải nhiều, đã thông suốt ba tập Vệ-đà, đã đạt đến đỉnh cao trong các nghệ thuật của Bà-la-môn, thiện xảo trong giáo lý của mình và của người khác. Với mong muốn cúng dường cha mẹ, ngài đã đặt năm bó hoa sen xanh ở gần mình rồi ngồi xuống. Thấy đức Thế Tôn Vipassī được chúng Tỳ-khưu Tăng vây quanh đang đi đến, và thấy các luồng hào quang đậm đặc của đức Phật màu xanh, vàng, v.v..., với tâm ý trong sạch, ngài đã sửa soạn chỗ ngồi, đã rải những đóa hoa ấy lên trên đó, đã thỉnh mời đức Thế Tôn an tọa tại nơi ấy. Sau khi lấy tất cả các vật thực loại cứng và loại mềm đã được chuẩn bị tại nhà mình vì mục đích dâng cho mẹ, ngài đã tự tay làm cho đức Thế Tôn cùng với đoàn tùy tùng được thỏa thích và đã dâng lên các món ăn. Vào cuối bữa ăn, ngài đã dâng một nắm hoa sen xanh. Do việc ấy, tâm sanh hoan hỷ, ngài đã thực hiện lời nguyện. Đức Thế Tôn cũng đã thuyết lời tùy hỷ rồi ra đi. Do phước báu ấy, ngài đã hưởng thụ hai sự thành tựu ở cõi trời và cõi người. Trong thời đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh vào một gia đình có đầy đủ tài sản ở thành Sāvatthī, đã đạt đến sự hiểu biết, được tăng trưởng về của cải và danh tiếng. Thấy sự nguy hại trong các dục, ngài đã từ bỏ đời sống gia đình, đã xuất gia, và không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. 65. සො අපරභාගෙ පුබ්බෙ කතකුසලං පුබ්බෙනිවාසඤාණෙන සරිත්වා සොමනස්සප්පත්තො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නගරෙ ධඤ්ඤවතියාතිආදිමාහ. ධඤ්ඤානං පුඤ්ඤවන්තානං ඛත්තියබ්‍රාහ්මණගහපතිමහාසාලානං අනෙකෙසං කුලානං ආකරත්තා ධඤ්ඤවතී, අථ වා මුත්තාමණිආදිසත්තරතනානං [Pg.142] සත්තවිධධඤ්ඤානං උපභොගපරිභොගානං ආකරත්තා ධඤ්ඤවතී, අථ වා ධඤ්ඤානං බුද්ධපච්චෙකබුද්ධඛීණාසවානං වසනට්ඨානං ආරාමවිහාරාදීනං ආකරත්තා ධඤ්ඤවතී, තස්සා ධඤ්ඤවතියා. නගරන්ති පත්ථෙන්ති එත්ථ උපභොගපරිභොගත්ථිකා ජනාති නගරං, න ගච්ඡතීති වා නගං, රාජයුවරාජමහාමත්තාදීනං වසනට්ඨානං. නගං රාති ආදදාති ගණ්හාතීති නගරං, රාජාදීනං වසනට්ඨානසමූහභූතං පාකාරපරිඛාදීහි පරික්ඛිත්තං පරිච්ඡින්නට්ඨානං නගරං නාමාති අත්ථො. නගරෙ යදා අහං විපස්සිස්ස භගවතො සන්තිකෙ බ්‍යාකරණං අලභිං, තදා තස්මිං ධඤ්ඤවතියා නගරෙ බ්‍රාහ්මණො අහොසින්ති සම්බන්ධො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 65. Về sau, vị ấy do nhờ Túc Mạng Minh đã nhớ lại việc thiện đã được thực hiện trong quá khứ, đã đạt được sự hân hoan, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là: Nagare dhaññavatiyā (tại thành phố Dhaññavatī). (Thành phố) Dhaññavatī là do bởi là nơi phát sanh của nhiều dòng tộc Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, gia chủ, và đại phú có phước báu, có tài sản; hoặc (thành phố) Dhaññavatī là do bởi là nơi phát sanh của bảy loại bảo vật như ngọc trai, ngọc ma-ni,... và bảy loại ngũ cốc, là những vật dụng tiêu dùng và thọ hưởng; hoặc (thành phố) Dhaññavatī là do bởi là nơi phát sanh của các trú xứ như tu viện, tịnh xá,... là nơi cư ngụ của các bậc có phước báu là chư Phật, chư Phật Độc Giác, và các bậc lậu tận. Của thành phố Dhaññavatī ấy. Nagaraṃ (thành phố) là do bởi những người có nhu cầu về các vật dụng tiêu dùng và thọ hưởng mong mỏi ở nơi đây; hoặc nagaṃ là do bởi không đi đến, là trú xứ của vua, thái tử, đại thần,... Nagaraṃ là do bởi tiếp nhận, thâu nhận, nắm giữ núi non; ý nghĩa là: Nơi được bao bọc, được phân định bởi thành lũy, hào,... là nơi tập hợp các trú xứ của vua,... được gọi là thành phố. Mối liên hệ là: ‘Khi tôi đã nhận được lời thọ ký nơi sự hiện diện của đức Thế Tôn Vipassī ở tại thành phố, khi ấy tôi đã là người Bà-la-môn ở tại thành phố Dhaññavatī ấy.’ Phần còn lại ở mọi nơi là rõ ràng. කුසුමාසනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Kusumāsaniya đã chấm dứt. 7. ඵලදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 7. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Phaladāyaka අජ්ඣායකො මන්තධරොතිආදිකං ආයස්මතො ඵලදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකෙසු භවෙසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා වෙදත්තයාදිසකසිප්පෙසු පාරප්පත්තො අනෙකෙසං බ්‍රාහ්මණසහස්සානිං පාමොක්ඛො ආචරියො සකසිප්පානං පරියොසානං අදිස්වා තත්ථ ච සාරං අපස්සන්තො ඝරාවාසං පහාය ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තස්ස අවිදූරෙ අස්සමං කාරෙත්වා සහ සිස්සෙහි වාසං කප්පෙසි, තස්මිං සමයෙ පදුමුත්තරො භගවා භික්ඛාය චරමානො තස්සානුකම්පාය තං පදෙසං සම්පාපුණි. තාපසො භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො අත්තනො අත්ථාය පුටකෙ නික්ඛිපිත්වා රුක්ඛග්ගෙ ලග්ගිතානි මධුරානි පදුමඵලානි මධුනා සහ අදාසි. භගවා තස්ස සොමනස්සුප්පාදනත්ථං පස්සන්තස්සෙව පරිභුඤ්ජිත්වා ආකාසෙ ඨිතො ඵලදානානිසංසං කථෙත්වා පක්කාමි. Thánh tích của trưởng lão Phaladāyaka bắt đầu là: Ajjhāyako mantadharo (là người học tập, là người thông thuộc chú thuật). Vị này cũng đã tạo các quyền lợi căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong nhiều kiếp sống đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara đã sanh vào dòng dõi Bà-la-môn, sau khi đạt đến sự hiểu biết đã thành tựu mỹ mãn về các ngành nghề của mình như ba tập Vệ-đà,... là vị thầy lỗi lạc của nhiều ngàn người Bà-la-môn, do không nhìn thấy sự kết thúc và cũng không thấy được cốt lõi ở nơi ấy về các ngành nghề của mình nên đã từ bỏ đời sống gia đình, đã xuất gia theo hạnh tu của ẩn sĩ, sau khi cho làm một am thất ở không xa dãy Hymalaya đã sống cùng với các đệ tử. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn Padumuttara trong khi đi khất thực, do lòng bi mẫn đối với vị ấy đã đi đến nơi ấy. Vị ẩn sĩ sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn, với tâm ý trong sạch, vì lợi ích cho bản thân đã đặt vào trong cái túi những trái sen ngọt ngào được treo ở ngọn cây và đã dâng cúng cùng với mật ong. Đức Thế Tôn, vì mục đích làm phát sanh sự hân hoan cho vị ấy, đã thọ dụng ngay trong khi vị ấy đang nhìn, sau khi đứng ở hư không đã thuyết về quả báu của việc dâng cúng trái cây rồi đã ra đi. 75. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්තවස්සිකොයෙව අරහත්තං පත්වා පුබ්බෙ කතකුසලකම්මං [Pg.143] සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අජ්ඣායකො මන්තධරොතිආදිමාහ. තත්ථ අජ්ඣෙති චින්තෙතීති අජ්ඣායි, අජ්ඣායියෙව අජ්ඣායකො. එත්ථ හි අකාරො ‘‘පටිසෙධෙ වුද්ධිතබ්භාවෙ…පෙ… අකාරො විරහප්පකෙ’’ති එවං වුත්තෙසු දසසු අත්ථෙසු තබ්භාවෙ වත්තති. සිස්සානං සවනධාරණාදිවසෙන හිතං අජ්ඣෙති චින්තෙති සජ්ඣායං කරොතීති අජ්ඣායකො, චින්තකොති අත්ථො. ආචරියස්ස සන්තිකෙ උග්ගහිතං සබ්බං මන්තං මනෙන ධාරෙති පවත්තෙතීති මන්තධරො. තිණ්ණං වෙදාන පාරගූති වෙදං වුච්චති ඤාණං, වෙදෙන වෙදිතබ්බා බුජ්ඣිතබ්බාති වෙදා, ඉරුවෙදයජුවෙදසාමවෙදසඞ්ඛාතා තයො ගන්ථා, තෙසං වෙදානං පාරං පරියොසානං කොටිං ගතො පත්තොති පාරගූ. සෙසං පාකටමෙවාති 75. Do phước thiện ấy, vị ấy trong khi luân chuyển ở các cõi trời và cõi người, sau khi hưởng thụ hai loại thành tựu, trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh vào một gia đình có tài sản sung mãn, khi mới bảy tuổi đã chứng đắc A-la-hán, sau khi nhớ lại nghiệp thiện đã được thực hiện trong quá khứ, với sự hân hoan đã sanh khởi, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là: Ajjhāyako mantadharo (là người học tập, là người thông thuộc chú thuật). Ở đây, ajjhāyi là do suy xét, học tập; chính người học tập là ajjhāyako. Ở đây, mẫu tự a có mười ý nghĩa đã được nói đến như là: ‘Mẫu tự a trong ý nghĩa phủ định, trong ý nghĩa tăng trưởng, trong ý nghĩa tương tự,... trong ý nghĩa thiếu vắng,’ thì nó có mặt trong ý nghĩa tương tự. Ajjhāyako là do suy xét, học tập, thực hiện việc đọc tụng điều lợi ích cho các đệ tử bằng cách nghe, ghi nhớ,... ý nghĩa là: người suy xét. Mantadharo là do ghi nhớ, thực hành bằng ý tất cả các chú thuật đã được học hỏi nơi sự hiện diện của vị thầy. Tiṇṇaṃ vedāna pāragū (người thông suốt ba tập Vệ-đà): Vedaṃ được gọi là trí tuệ; vedā là do bởi cần được biết, cần được hiểu bằng trí tuệ, là ba bộ sách được gọi là Vệ-đà Iru, Vệ-đà Yaju, và Vệ-đà Sāma; pāragū là người đã đi đến, đã đạt đến bờ bên kia, sự kết thúc, điểm tận cùng của các tập Vệ-đà ấy. Phần còn lại là rõ ràng. ඵලදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Phaladāyaka đã chấm dứt. 8. ඤාණසඤ්ඤිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 8. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Ñāṇasaññika පබ්බතෙ හිමවන්තම්හීතිආදිකං ආයස්මතො ඤාණසඤ්ඤිකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තස්මිං තස්මිං උප්පන්නුප්පන්නෙ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො ඝරාවාසං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තස්ස අවිදූරෙ පබ්බතන්තරෙ පණ්ණසාලං කාරෙත්වා පඤ්චාභිඤ්ඤාඅට්ඨසමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා වසන්තො එකදිවසං පරිසුද්ධං පණ්ඩරං පුලිනතලං දිස්වා ‘‘ඊදිසා පරිසුද්ධා බුද්ධා, ඊදිසංව පරිසුද්ධං බුද්ධඤාණ’’න්ති බුද්ධඤ්ච තස්ස ඤාණඤ්ච අනුස්සරි ථොමෙසි ච. Thánh tích của trưởng lão Ñāṇasaññika bắt đầu là: Pabbate himavantamhi (ở tại núi Hymalaya). Vị này cũng đã tạo các quyền lợi căn bản nơi các đức Phật quá khứ, trong mỗi kiếp sống đã được sanh lên đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Vipassī đã sanh vào một gia đình, sau khi đã trưởng thành đã từ bỏ đời sống gia đình, đã xuất gia theo hạnh tu của ẩn sĩ, sau khi cho làm một am lá ở giữa vùng núi không xa dãy Hymalaya, sau khi làm phát sanh năm thắng trí và tám thiền chứng, trong khi đang trú ngụ, một hôm sau khi nhìn thấy bãi cát trắng tinh khiết đã tưởng niệm và tán dương đức Phật và trí tuệ của ngài rằng: ‘Chư Phật thanh tịnh dường thế ấy, Phật trí cũng thanh tịnh dường thế ấy.’ 84. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සාසනෙ පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්තො පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤං අනුස්සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ‘‘පබ්බතෙ හිමවන්තම්හී’’තිආදිමාහ. පුලිනං සොභනං දිස්වාති පරිපුණ්ණකතං විය පුලාකාරෙන පරිසොධිතාකාරෙන පවත්තං ඨිතන්ති පුලිනං, සොභනං [Pg.144] වාලුකං දිස්වා සෙට්ඨං බුද්ධං අනුස්සරින්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 84. Do phước thiện ấy, vị ấy trong khi luân chuyển ở các cõi trời và cõi người, sau khi hưởng thụ hai loại thành tựu, trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh vào một gia đình, sau khi đạt đến sự hiểu biết đã xuất gia trong giáo pháp, không bao lâu đã chứng đắc A-la-hán, sau khi tưởng niệm đến phước thiện đã được thực hiện trong quá khứ, với sự hân hoan đã sanh khởi, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là: Pabbate himavantamhi (ở tại núi Hymalaya). Pulinaṃ sobhanaṃ disvā (sau khi thấy bãi cát đẹp): Pulinaṃ là do đã tồn tại, đã hiện hành với hình dạng đã được làm cho thanh sạch, giống như đã được làm cho đầy đủ; ý nghĩa là: Sau khi nhìn thấy bãi cát đẹp, đã tưởng niệm đến đức Phật tối thượng. Phần còn lại là dễ hiểu. ඤාණසඤ්ඤිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Ñāṇasaññika đã chấm dứt. 9. ගණ්ඨිපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 9. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Gaṇṭhipupphiya සුවණ්ණවණ්ණො සම්බුද්ධොතිආදිකං ආයස්මතො ගණ්ඨිපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකාසු ජාතීසු කතපුඤ්ඤසඤ්චයො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො උපභොගපරිභොගෙහි අනූනො එකදිවසං විපස්සිං භගවන්තං සගණං දිස්වා පසන්නමානසො ලාජාපඤ්චමෙහි පුප්ඵෙහි පූජෙසි. සො තෙනෙව චිත්තප්පසාදෙන යාවතායුකං ඨත්වා තතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා අපරභාගෙ මනුස්සෙසු මනුස්සසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. (Kệ) “Bậc Chánh Đẳng Giác có màu sắc vàng ròng ...” là thiên lịch sử của trưởng lão Gaṇṭhipupphiya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện trong nhiều sanh loại, vào thời của đức Thế Tôn Vipassī đã sanh vào một gia đình, không thiếu thốn về các vật dụng tiêu dùng và thụ hưởng. Một ngày nọ, sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn Vipassī cùng với hội chúng, vị ấy có tâm ý hoan hỷ đã cúng dường các loại hoa cùng với cốm là thứ năm. Do sự hoan hỷ của tâm ấy, vị ấy đã sống cho đến hết tuổi thọ, sau đó đã sanh vào cõi trời, sau khi hưởng thụ thiên sản, về sau đã hưởng thụ nhân sản ở cõi người. Trong thời đức Phật hiện tại, vị ấy đã sanh vào một gia đình, có đức tin phát sanh, đã xuất gia, và không bao lâu đã chứng đắc A-la-hán quả. 91. සො එකදිවසං පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤං සරිත්වා සොමනස්සජාතො ‘‘ඉමිනා කුසලෙනාහං නිබ්බානං පත්තො’’ති පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුවණ්ණවණ්ණො සම්බුද්ධොතිආදිමාහ. තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථමෙවාති. 91. Một ngày nọ, vị ấy nhớ lại phước thiện đã được thực hiện trong quá khứ, có sự hân hoan phát sanh, trong khi tuyên thuyết về thiên lịch sử của mình trong quá khứ rằng: “Do việc thiện này, tôi đã chứng đạt Niết-bàn,” vị ấy đã nói lên (các câu kệ) bắt đầu là: “Bậc Chánh Đẳng Giác có màu sắc vàng ròng ...” Toàn bộ điều ấy có ý nghĩa rõ ràng vì đã được trình bày theo phương pháp ở đoạn dưới. ගණ්ඨිපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về lịch sử của trưởng lão Gaṇṭhipupphiya chấm dứt. 10. පදුමපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 10. Phần giải về lịch sử của trưởng lão Padumapūjaka හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිකං ආයස්මතො පදුමපූජකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සකසිප්පෙ නිප්ඵත්තිං පත්වා තත්ථ සාරං අපස්සන්තො බුද්ධුප්පත්තිතො පුරෙතරං උප්පන්නත්තා ඔවාදානුසාසනං අලභිත්වා ඝරාවාසං පහාය ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තස්ස අවිදූරෙ ගොතමකං [Pg.145] නාම පබ්බතං නිස්සාය අස්සමං කාරෙත්වා පඤ්චාභිඤ්ඤා අට්ඨ සමාපත්තියො නිබ්බත්තෙත්වා ඣානසුඛෙනෙව විහාසි. තදා පදුමුත්තරො භගවා බුද්ධො හුත්වා සත්තෙ සංසාරතො උද්ධරන්තො තස්සානුකම්පාය හිමවන්තං අගමාසි. තාපසො භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො සකසිස්සෙ සමානෙත්වා තෙහි පදුමපුප්ඵානි ආහරාපෙත්වා පූජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සද්ධො පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Kệ) “Không xa dãy Hy-mã-lạp ...” là thiên lịch sử của trưởng lão Padumapūjaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, vị ấy đã sanh vào dòng dõi Bà-la-môn, sau khi thành tựu sự hiểu biết, sau khi đạt đến sự thành thục trong nghề nghiệp của mình, do không nhìn thấy được cốt lõi ở đó, do đã sanh ra trước sự xuất hiện của đức Phật nên đã không nhận được lời khuyên dạy và chỉ bảo, đã từ bỏ đời sống gia đình, đã xuất gia theo lối sống của vị ẩn sĩ, không xa dãy Hy-mã-lạp, nương vào ngọn núi tên là Gotamaka, đã cho làm một am thất, đã làm phát sanh năm thắng trí và tám thiền chứng, và đã sống với lạc của thiền. Khi ấy, đức Thế Tôn Padumuttara sau khi đã thành Phật, trong khi cứu vớt các chúng sanh khỏi vòng luân hồi, do lòng bi mẫn đối với vị ấy đã đi đến dãy Hy-mã-lạp. Vị ẩn sĩ sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn, có tâm ý hoan hỷ, đã tập hợp các đệ tử của mình, đã bảo họ mang đến các đóa hoa sen rồi đã cúng dường. Do phước thiện ấy, vị ấy trong khi luân chuyển ở cõi trời và cõi người, sau khi hưởng thụ các tài sản ở cả hai nơi, trong thời đức Phật hiện tại, đã sanh vào một gia đình ở Sāvatthī, có đức tin, có lòng trong sạch, đã xuất gia, và không bao lâu đã là vị A-la-hán. 97. සො අත්තනො පුඤ්ඤකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිමාහ. ගොතමො නාම පබ්බතොති අනෙකෙසං යක්ඛදෙවතානං ආවාසභාවෙන අධිට්ඨානවසෙන ගොතමස්ස භවනත්තා ගොතමොති පාකටො අහොසි. පවත්තති තිට්ඨතීති පබ්බතො. නාගරුක්ඛෙහි සඤ්ඡන්නොති රුහති තිට්ඨතීති රුක්ඛො. අථ වා පථවිං ඛනන්තො උද්ධං රුහතීති රුක්ඛො, නානා අනෙකප්පකාරා චම්පකකප්පූරනාගඅගරුචන්දනාදයො රුක්ඛාති නානාරුක්ඛා, තෙහි නානාරුක්ඛෙහි සඤ්ඡන්නො පරිකිණ්ණො ගොතමො පබ්බතොති සම්බන්ධො. මහාභූතගණාලයොති භවන්ති ජායන්ති උප්පජ්ජන්ති වඩ්ඪන්ති චාති භූතා, මහන්තා ච තෙ භූතා චාති මහාභූතා, මහාභූතානං ගණො සමූහොති මහාභූතගණො, මහාභූතගණස්ස ආලයො පතිට්ඨාති මහාභූතගණාලයො. 97. Vị ấy nhớ lại nghiệp phước của mình, có sự hân hoan phát sanh, trong khi tuyên thuyết về thiên lịch sử của mình trong quá khứ, vị ấy đã nói lên (các câu kệ) bắt đầu là: “Không xa dãy Hy-mã-lạp ...” (Giải thích:) “Ngọn núi tên là Gotama” là (ngọn núi) đã trở nên nổi tiếng là Gotama do là nơi ở của Gotama, do ý nghĩa là nơi trú ngụ, do là nơi cư ngụ của nhiều vị dạ-xoa và chư thiên. “Pabbato” (ngọn núi) là (vật) tồn tại, là (vật) đứng vững. “(Được bao phủ) bởi các cây Nāga” (giải thích:) “rukkho” (cây) là (vật) mọc lên, là (vật) đứng vững. Hoặc là, trong khi đâm xuyên qua đất, (vật) mọc lên ở phía trên nên là “rukkho.” “Nānā” là nhiều loại khác nhau, các loại cây như là campaka, kappūra, nāga, agaru, candana, v.v... là “nānārukkhā” (nhiều loại cây). “Ngọn núi Gotama được bao phủ, được bao quanh bởi các loại cây khác nhau ấy” là sự liên kết (của câu kệ). “Mahābhūtagaṇālayo” (là nơi ở của chúng sanh to lớn) (giải thích:) “bhūtā” (chúng sanh) là (những ai) hiện hữu, được sanh ra, phát sanh, và tăng trưởng. “Mahābhūtā” (chúng sanh to lớn) là (những ai) to lớn và là các chúng sanh. “Mahābhūtagaṇo” (nhóm chúng sanh to lớn) là nhóm, là tập hợp của các chúng sanh to lớn. “Mahābhūtagaṇālayo” là nơi ở, là nơi nương tựa của nhóm chúng sanh to lớn. 98. වෙමජ්ඣම්හි ච තස්සාසීති තස්ස ගොතමස්ස පබ්බතස්ස වෙමජ්ඣෙ අබ්භන්තරෙ අස්සමො අභිනිම්මිතො නිප්ඵාදිතො කතොති අත්ථො. සෙසං උත්තානමෙවාති. 98. (Câu kệ:) “Và ở giữa ngọn núi ấy là ...” có nghĩa là: Ở giữa, ở bên trong của ngọn núi Gotama ấy, am thất đã được tạo ra, đã được hoàn thành, đã được thực hiện. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. පදුමපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về lịch sử của trưởng lão Padumapūjaka chấm dứt. තෙරසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về phẩm thứ mười ba chấm dứt. 14. සොභිතවග්ගො 14. Phẩm Sobhita 1. සොභිතත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 1. Phần giải về lịch sử của trưởng lão Sobhita පදුමුත්තරො [Pg.146] නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො සොභිතත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා එකදිවසං සත්ථාරා ධම්මෙ දෙසියමානෙ සොමනස්සෙන පසන්නමානසො නානප්පකාරෙහි ථොමෙසි. සො තෙනෙව සොමනස්සෙන කාලං කත්වා දෙවෙසු නිබ්බත්තො තත්ථ දිබ්බසුඛං අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච මනුස්සසුඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්තවස්සිකොව පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව ඡළභිඤ්ඤො අරහා අහොසි. (Kệ) “Bậc Toàn Thắng tên là Padumuttara ...” là thiên lịch sử của trưởng lão Sobhita. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, vị ấy đã sanh vào một gia đình, sau khi thành tựu sự hiểu biết, sau khi đã an lập đời sống gia đình, một ngày nọ trong khi Bậc Đạo Sư đang thuyết giảng Giáo Pháp, với sự hân hoan, với tâm ý hoan hỷ, vị ấy đã tán dương bằng nhiều thể loại. Do sự hân hoan ấy, vị ấy sau khi mệnh chung đã sanh vào cõi trời, sau khi hưởng thụ thiên lạc ở nơi ấy và sau khi hưởng thụ nhân lạc ở cõi người, trong thời đức Phật hiện tại, vị ấy đã sanh vào một gia đình ở Sāvatthī, đã xuất gia vào lúc bảy tuổi, và không bao lâu đã là vị A-la-hán có sáu thắng trí. 1. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 1. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, có sự hân hoan phát sanh, trong khi tuyên thuyết về thiên lịch sử của mình trong quá khứ, vị ấy đã nói lên (các câu kệ) bắt đầu là: “Bậc Toàn Thắng tên là Padumuttara ...” Toàn bộ điều ấy là dễ hiểu vì đã được trình bày theo phương pháp ở đoạn dưới. සොභිතත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về lịch sử của trưởng lão Sobhita chấm dứt. 2. සුදස්සනත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 2. Phần giải về lịch sử của trưởng lão Sudassana විත්ථතාය නදීතීරෙතිආදිකං ආයස්මතො සුදස්සනත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ කතපුඤ්ඤූපචයො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා වසන්තො විත්ථතාය නාම ගඞ්ගාය සමීපෙ පිලක්ඛුඵලිතං පරියෙසන්තො තස්සා තීරෙ නිසින්නං ජලමානඅග්ගිසිඛං ඉව සිඛිං සම්මාසම්බුද්ධං දිස්වා පසන්නමානසො කෙතකීපුප්ඵං වණ්ටෙනෙව ඡින්දිත්වා පූජෙන්තො එවමාහ – ‘‘භන්තෙ, යෙන ඤාණෙන ත්වං එවං මහානුභාවො සබ්බඤ්ඤුබුද්ධො ජාතො, තං ඤාණං අහං පූජෙමී’’ති. අථ භගවා අනුමොදනමකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු ජාතො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. Câu bắt đầu bằng Vitthatāya nadītīreti là thiên truyện về trưởng lão Sudassana. Vị này cũng đã tạo các điều kiện nơi các đấng Tối Thắng quá khứ, đã tích lũy phước báu trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Sikhī đã sanh vào một gia đình thế gia. Sau khi trưởng thành, sau khi thiết lập đời sống gia đình, trong khi đang sinh sống, trong khi đang tìm kiếm quả cây pilakkhu ở gần sông Gaṅgā tên là Vitthatā, sau khi nhìn thấy đức Chánh Đẳng Giác Sikhī đang ngự trên bờ sông ấy, giống như ngọn lửa đang cháy sáng, vị ấy có tâm ý trong sạch, sau khi ngắt đóa hoa ketakī cùng với cuống, trong khi đang cúng dường đã nói lên như vầy: – ‘Bạch ngài, con xin cúng dường trí tuệ ấy, trí tuệ mà nhờ đó ngài đã trở thành bậc Toàn Giác, bậc Phật có đại oai lực như thế.’ Khi ấy, đức Thế Tôn đã thực hiện việc tùy hỷ. Do phước báu ấy, vị ấy đã được sanh vào các cõi trời và người, sau khi hưởng thụ hai loại thành tựu, trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh vào một gia đình thế gia, có lòng trong sạch nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, và không bao lâu đã là vị A-la-hán. 10. [Pg.147] සො අත්තනො කතකුසලං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො විත්ථතාය නදීතීරෙතිආදිමාහ. තත්ථ විත්ථතායාති විත්ථරති පත්ථරති විත්ථිණ්ණා හොතීති විත්ථතා, නදන්ති සද්දං කරොන්ති ඉතා ගතා පවත්තාති නදී, නදිං තරන්තා එතං පත්වා තිණ්ණා නාම හොන්තීති තීරං, තස්සා විත්ථතාය නදියා තීරෙ තීරසමීපෙති අත්ථො. කෙතකිං පුප්ඵිතං දිස්වාති කුච්ඡිතාකාරෙන ගණ්හන්තානං හත්ථං කණ්ඩකො ඡින්දති විජ්ඣතීති කෙතං, කෙතස්ස එසා කෙතකීපුප්ඵං, තං දිස්වා වණ්ටං ඡින්දිත්වාති සම්බන්ධො. 10. Vị ấy, sau khi nhớ lại thiện nghiệp đã làm của mình, có tâm hoan hỷ sanh khởi, trong khi tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân của mình đã nói lên câu bắt đầu bằng Vitthatāya nadītīreti. Ở đây, vitthatāya có nghĩa là nó trải rộng, nó lan rộng, nó trở nên rộng lớn, nên là Vitthatā. Nadī có nghĩa là chúng phát ra tiếng động, chúng đã đi, chúng trôi chảy. Tīraṃ có nghĩa là những người vượt sông, sau khi đến được nơi này, được gọi là đã qua bờ. Do đó, tassā vitthatāya nadiyā tīre có nghĩa là ở gần bờ của con sông Vitthatā ấy. Ketakiṃ pupphitaṃ disvā có nghĩa là ketaṃ là cái gai cắt đứt, đâm vào tay của những người cầm lấy nó một cách vụng về; hoa của cây keta ấy là hoa ketakī. Sau khi thấy hoa ấy, có sự liên kết với câu ‘sau khi ngắt cuống’. 11. සිඛිනො ලොකබන්ධුනොති සිඛී වුච්චති අග්ගි, සිඛීසදිසා නීලපීතාදිභෙදා ජලමානා ඡබ්බණ්ණඝනරංසියො යස්ස සො සිඛී, ලොකස්ස සකලලොකත්තයස්ස බන්ධු ඤාතකොති ලොකබන්ධු, තස්ස සිඛිනො ලොකබන්ධුනො කෙතකීපුප්ඵං වණ්ටෙ ඡින්දිත්වා පූජෙසින්ති සම්බන්ධො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 11. Về câu Sikhino lokabandhuno: Sikhī được gọi là lửa. Vị nào có những luồng hào quang sáu màu đặc thù, đang chiếu sáng, có các loại khác nhau như xanh, vàng, v.v... tương tự như ngọn lửa, vị ấy là Sikhī. Lokabandhu có nghĩa là người thân, là quyến thuộc của thế gian, của toàn thể ba cõi. Có sự liên kết là: ‘Sau khi ngắt đóa hoa ketakī ở cuống, tôi đã cúng dường đến đức Sikhī, bậc Thân Thuộc của Thế Gian ấy.’ Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. සුදස්සනත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên truyện trưởng lão Sudassana đã chấm dứt. 3. චන්දනපූජනකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 3. Phần giải về thiên truyện trưởng lão Candanapūjanaka චන්දභාගානදීතීරෙතිආදිකං ආයස්මතො චන්දනපූජනකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ හිමවන්තෙ චන්දභාගානදියා සමීපෙ කින්නරයොනියං නිබ්බත්තො පුප්ඵභක්ඛො පුප්ඵනිවසනො චන්දනඅගරුආදීසු ගන්ධවිභූසිතො හිමවන්තෙ භුම්මදෙවතා විය උය්‍යානකීළජලකීළාදිඅනෙකසුඛං අනුභවන්තො වාසං කප්පෙසි. තදා අත්ථදස්සී භගවා තස්සානුකම්පාය හිමවන්තං ගන්ත්වා ආකාසතො ඔරුය්හ සඞ්ඝාටිං පඤ්ඤාපෙත්වා නිසීදි. සො කින්නරො තං භගවන්තං විජ්ජොතමානං තත්ථ නිසින්නං දිස්වා පසන්නමානසො සුගන්ධචන්දනෙන පූජෙසි. තස්ස භගවා අනුමොදනං අකාසි. Câu bắt đầu bằng Candabhāgānadītīreti là thiên truyện về trưởng lão Candanapūjanaka. Vị này cũng đã tạo các điều kiện nơi các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Atthadassī, đã sanh vào loài khẩn-na-la ở gần sông Candabhāgā trong dãy Hy-mã-lạp. Vị ấy ăn hoa, mặc hoa, được trang điểm bằng các hương thơm như chiên-đàn, trầm hương, v.v..., giống như một vị địa thiên ở Hy-mã-lạp, đã trải qua cuộc sống trong khi hưởng thụ nhiều lạc thú như du hí trong vườn, du hí dưới nước. Khi ấy, đức Thế Tôn Atthadassī vì lòng bi mẫn đối với vị ấy đã đi đến Hy-mã-lạp, từ không trung đi xuống, sau khi trải tấm y Tăng-già-lê đã ngự xuống. Vị khẩn-na-la ấy, sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn đang ngự ở đó, tỏa sáng rực rỡ, có tâm ý trong sạch, đã cúng dường bằng bột chiên-đàn thơm. Đức Thế Tôn đã thực hiện việc tùy hỷ cho vị ấy. 17. සො තෙන පුඤ්ඤෙන තෙන සොමනස්සෙන යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො අපරාපරං ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු චක්කවත්තිරජ්ජපදෙසරජ්ජසම්පත්තියො අනුභවිත්වා [Pg.148] ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො චන්දභාගානදීතීරෙතිආදිමාහ. තත්ථ චන්දං මනං රුචිං අජ්ඣාසයං ඤත්වා විය ජාතොති චන්දො. චන්දමණ්ඩලෙන පසන්නනිම්මලොදකෙන උභොසු පස්සෙසු මුත්තාදලසදිසසන්ථරධවලපුලිනතලෙන ච සමන්නාගතත්තා චන්දෙන භාගා සදිසාති චන්දභාගා, තස්සා චන්දභාගාය නදියා තීරෙ සමීපෙති අත්ථො. සෙසං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 17. Do phước báu ấy, do sự hoan hỷ ấy, vị ấy sau khi sống cho đến hết tuổi thọ, từ đó mệnh chung, đã sanh vào cõi trời. Về sau, sau khi hưởng thụ sáu loại thành tựu ở cõi Dục, sau khi hưởng thụ các thành tựu về vương quyền Chuyển Luân và vương quyền địa phương ở cõi người, trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh vào một gia đình thế gia. Sau khi đạt đến sự hiểu biết, đã xuất gia, không bao lâu đã đắc quả A-la-hán. Sau khi nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, có tâm hoan hỷ sanh khởi, trong khi tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân của mình đã nói lên câu bắt đầu bằng Candabhāgānadītīreti. Ở đây, cando có nghĩa là nó sanh ra dường như biết được tâm ý, sở thích, và ý hướng. Candabhāgā có nghĩa là có các phần tương tự như mặt trăng, do được hợp thành bởi vầng trăng, bởi dòng nước trong sạch, và bởi mặt bãi cát trắng trải dài giống như những cánh hoa ngọc trai ở hai bên bờ. Tassā candabhāgāya nadiyā tīre có nghĩa là ở gần bờ của con sông Candabhāgā ấy. Tất cả phần còn lại đều dễ hiểu do phương pháp đã được nói ở dưới. චන්දනපූජනකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên truyện trưởng lão Candanapūjanaka đã chấm dứt. අට්ඨමභාණවාරවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về phẩm tụng thứ tám đã chấm dứt. 4. පුප්ඵච්ඡදනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 4. Phần giải về thiên truyện trưởng lão Pupphacchadaniya සුනන්දො නාම නාමෙනාතිආදිකං ආයස්මතො පුප්ඵච්ඡදනියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකෙසු භවෙසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සකසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං පත්තො මහාභොගො මහායසො දානාභිරතො අහොසි. එකදිවසං සො ‘‘සකලජම්බුදීපෙ ඉමෙ යාචකා නාම ‘අහං දානං න ලද්ධොස්මී’ති වත්තුං මා ලභන්තූ’’ති මහාදානං සජ්ජෙසි. තදා පදුමුත්තරො භගවා සපරිවාරො ආකාසෙන ගච්ඡති. බ්‍රාහ්මණො තං දිස්වා පසන්නචිත්තො සකසිස්සෙ පක්කොසාපෙත්වා පුප්ඵානි ආහරාපෙත්වා ආකාසෙ උක්ඛිපිත්වා පූජෙසි. තානි සකලනගරං ඡාදෙත්වා සත්ත දිවසානි අට්ඨංසු. Câu bắt đầu bằng Sunando nāma nāmena là thiên truyện về trưởng lão Pupphacchadaniya. Vị này cũng đã tạo các điều kiện nơi các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát trong nhiều kiếp sống, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara đã sanh vào dòng dõi Bà-la-môn. Sau khi đạt đến sự hiểu biết, sau khi đạt đến sự thành tựu trong các ngành nghề của mình, vị ấy có tài sản lớn, có danh tiếng lớn, và ưa thích việc bố thí. Một ngày nọ, vị ấy đã chuẩn bị một cuộc đại bố thí với ý nghĩ rằng: ‘Mong rằng những người ăn xin này trên toàn cõi Diêm-phù-đề không có cơ hội để nói rằng: ‘Tôi đã không nhận được vật thí.’’ Khi ấy, đức Thế Tôn Padumuttara cùng với đoàn tùy tùng đang đi trên không trung. Vị Bà-la-môn, sau khi nhìn thấy ngài, có tâm trong sạch, đã cho gọi các đệ tử của mình, sau khi cho mang hoa đến, đã tung lên không trung và cúng dường. Những đóa hoa ấy đã che phủ toàn thành phố và tồn tại trong bảy ngày. 26. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සුඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා ඛුරග්ගෙයෙව අරහත්තං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුනන්දො නාම නාමෙනාතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 26. Do nghiệp phước ấy, vị ấy sau khi hưởng thụ hạnh phúc ở các cõi trời và người, trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh vào một gia đình thế gia ở Sāvatthī. Sau khi có đức tin sanh khởi, đã xuất gia, đã đắc quả A-la-hán ngay trên đầu lưỡi dao cạo. Sau khi nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, có tâm hoan hỷ sanh khởi, trong khi tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân của mình đã nói lên câu bắt đầu bằng Sunando nāma nāmena. Điều ấy dễ hiểu do phương pháp đã được nói ở dưới. පුප්ඵච්ඡදනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên truyện trưởng lão Pupphacchadaniya đã chấm dứt. 5. රහොසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 5. Phần giải về thiên truyện trưởng lão Rahosaññaka හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිකං [Pg.149] ආයස්මතො රහොසඤ්ඤකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො එකස්මිං බුද්ධසුඤ්ඤකාලෙ මජ්ඣිමදෙසෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සකසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං පත්වා තත්ථ සාරං අපස්සන්තො කෙවලං උදරං පූරෙත්වා කොධමදමානාදයො අකුසලෙයෙව දිස්වා ඝරාවාසං පහාය හිමවන්තං පවිසිත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා අනෙකතාපසසතපරිවාරො වසභපබ්බතසමීපෙ අස්සමං මාපෙත්වා තීණි වස්සසහස්සානි හිමවන්තෙයෙව වසමානො ‘‘අහං එත්තකානං සිස්සානං ආචරියොති සම්මතො ගරුට්ඨානියො ගරුකාතබ්බො වන්දනීයො, ආචරියො මෙ නත්ථී’’ති දොමනස්සප්පත්තො තෙ සබ්බෙ සිස්සෙ සන්නිපාතෙත්වා බුද්ධානං අභාවෙ නිබ්බානාධිගමාභාවං පකාසෙත්වා සයං එකකො රහො විවෙකට්ඨානෙව නිසින්නො බුද්ධස්ස සම්මුඛා නිසින්නො විය බුද්ධසඤ්ඤං මනසි කරිත්වා බුද්ධාරම්මණං පීතිං උප්පාදෙත්වා සාලායං පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා නිසින්නො කාලං කත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්ති. "Himavantassāvidūre" và các câu kệ tiếp theo là thiên Apadāna của trưởng lão Rahosaññaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Trong một thời kỳ trống không đức Phật, ngài đã sanh ra trong gia tộc Bà-la-môn ở Trung Ấn. Sau khi trưởng thành, đã đạt đến sự thành tựu trong các nghề nghiệp của mình, nhưng không nhìn thấy cốt lõi ở nơi ấy, chỉ thấy việc làm đầy bụng và các pháp bất thiện như là phẫn nộ, say đắm, kiêu mạn, nên đã từ bỏ đời sống tại gia, đi vào Hy-mã-lạp, xuất gia theo hạnh tu của ẩn sĩ. Có đoàn tùy tùng là nhiều trăm vị khổ hạnh, ngài đã tạo dựng một am thất gần núi Vasabha, đã sống ở Hy-mã-lạp trong ba ngàn năm. Ngài đã bị ưu phiền xâm chiếm (nghĩ rằng): "Ta được xem là thầy của chừng ấy đệ tử, là người đáng được tôn trọng, đáng được kính nể, đáng được đảnh lễ, nhưng ta lại không có thầy." Ngài đã triệu tập tất cả các đệ tử ấy lại, đã tuyên bố về sự không thể chứng ngộ Níp-bàn khi không có các đức Phật, rồi tự mình ngồi một mình ở nơi vắng vẻ, ẩn dật. Giống như đang ngồi trước mặt đức Phật, ngài đã tác ý tưởng về đức Phật, đã làm phát sanh niềm hỷ lạc với đối tượng là đức Phật, đã ngồi kiết-già trong một căn chòi, đã mệnh chung và tái sanh ở cõi Phạm thiên. 34. සො තත්ථ ඣානසුඛෙන චිරං වසිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො කාමෙසු අනල්ලීනො සත්තවස්සිකො පබ්බජිත්වා ඛුරග්ගෙයෙව අරහත්තං පත්වා ඡළභිඤ්ඤො හුත්වා පුබ්බෙනිවාසඤාණෙන අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සඤ්ජාතසොමනස්සො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිමාහ. වසභො නාම පබ්බතොති හිමවන්තපබ්බතං විනා සෙසපබ්බතානං උච්චතරභාවෙන සෙට්ඨතරභාවෙන වසභොති සඞ්ඛං ගතො පබ්බතොති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 34. Vị ấy, sau khi đã sống lâu dài ở nơi ấy với niềm an lạc của thiền định, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, đã sanh ra trong một gia đình có gia thế. Không quyến luyến các dục vọng, ngài đã xuất gia lúc bảy tuổi, đã đắc quả A-la-hán ngay khi lưỡi dao cạo vừa chạm tóc, đã trở thành bậc có sáu thắng trí. Nhờ có Túc Mạng Minh, ngài đã nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, đã phát sanh niềm hoan hỷ, và trong khi tuyên thuyết về thiên Apadāna kể lại hạnh xưa của mình, đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng "Himavantassāvidūre". Câu "ngọn núi tên là Vasabha" có nghĩa là: do tính chất cao hơn, ưu việt hơn các ngọn núi khác ngoại trừ dãy Hy-mã-lạp, nên ngọn núi được mệnh danh là Vasabha (bậc tối thắng). Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. රහොසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên Apadāna của trưởng lão Rahosaññaka đã kết thúc. 6. චම්පකපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 6. Phần giải về thiên Apadāna của trưởng lão Campakapupphiya. කණිකාරංව ජොතන්තන්තිආදිකං ආයස්මතො චම්පකපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො වෙස්සභුස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ [Pg.150] නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සකසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං පත්වා තත්ථ සාරං අපස්සන්තො ඝරාවාසං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා වනන්තරෙ වසන්තො වෙස්සභුං භගවන්තං උද්දිස්ස සිස්සෙහි ආනීතෙහි චම්පකපුප්ඵෙහි පූජෙසි. භගවා අනුමොදනං අකාසි. සො තෙනෙව කුසලෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පාපුණිත්වා පුබ්බවාසනාබලෙන ඝරාවාසෙ අනල්ලීනො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. "Kaṇikāraṃva jotantaṃ" và các câu kệ tiếp theo là thiên Apadāna của trưởng lão Campakapupphiya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Vessabhū, ngài đã sanh ra trong gia tộc Bà-la-môn. Sau khi trưởng thành, đã đạt đến sự thành tựu trong các nghề nghiệp của mình, nhưng không nhìn thấy cốt lõi ở nơi ấy, nên đã từ bỏ đời sống tại gia, xuất gia theo hạnh tu của khổ hạnh. Trong khi sống ở trong rừng, ngài đã hướng đến đức Thế Tôn Vessabhū và cúng dường bằng những đóa hoa sứ do các đệ tử mang đến. Đức Thế Tôn đã tùy hỷ. Do nghiệp thiện ấy, trong khi luân hồi trong cõi trời và cõi người, ngài đã hưởng thụ cả hai loại tài sản. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh ra trong một gia đình có gia thế, đã đến tuổi trưởng thành. Nhờ năng lực của các thói quen quá khứ, ngài không quyến luyến đời sống tại gia, đã xuất gia và không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán. 41. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බපුඤ්ඤකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො කණිකාරංව ජොතන්තන්තිආදිමාහ. තත්ථ කණිකාරන්ති සකලපත්තපලාසානි පරිභජ්ජ පාතෙත්වා පුප්ඵගහණසමයෙ කණ්ණිකාබද්ධො හුත්වා පුප්ඵමකුළානං ගහණතො කණ්ණිකාකාරෙන පකතොති කණිකාරො, ‘‘කණ්ණිකාරො’’ති වත්තබ්බෙ නිරුත්තිනයෙන එකස්ස පුබ්බ ණ-කාරස්ස ලොපං කත්වා ‘‘කණිකාර’’න්ති වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. තං පුප්ඵිතං කණිකාරරුක්ඛං ඉව ජොතන්තං බුද්ධං අද්දසන්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 41. Về sau, vị ấy đã nhớ lại nghiệp phước quá khứ của mình, đã phát sanh niềm hoan hỷ, và trong khi tuyên thuyết về thiên Apadāna kể lại hạnh xưa của mình, đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng "Kaṇikāraṃva jotantaṃ". Ở đây, "kaṇikāra" là: sau khi đã rụng hết tất cả lá non và lá già, vào thời điểm kết hoa, nó trở nên được kết thành chùm, do việc mang những nụ hoa, nó hiện ra với hình dạng của một chùm hoa nên được gọi là "kaṇikāra". Cần phải hiểu rằng, khi đáng lẽ phải nói là "kaṇṇikāro", theo quy tắc từ nguyên, do sự lược bỏ một mẫu tự "ṇa" ở trước, nên được nói là "kaṇikāra". Ý nghĩa là: "Tôi đã nhìn thấy đức Phật đang tỏa sáng giống như cây kaṇikāra đang trổ hoa ấy." Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. චම්පකපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên Apadāna của trưởng lão Campakapupphiya đã kết thúc. 7. අත්ථසන්දස්සකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 7. Phần giải về thiên Apadāna của trưởng lão Atthasandassaka. විසාලමාළෙ ආසීනොතිආදිකං ආයස්මතො අත්ථසන්දස්සකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකෙසු අත්තභාවෙසු කතපුඤ්ඤූපචයො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සකසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං පත්තො තත්ථ සාරං අපස්සන්තො ගෙහං පහාය හිමවන්තං ගන්ත්වා රමණීයෙ ඨානෙ පණ්ණසාලං කත්වා පටිවසති, තදා සත්තානුකම්පාය හිමවන්තමාගතං පදුමුත්තරභගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතො වන්දිත්වා ථුතිවචනෙහි ථොමෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන යාවතායුකං කත්වා කාලඞ්කත්වා බ්‍රහ්මලොකූපගො අහොසි. සො අපරභාගෙ ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණි. "Visālamāḷe āsīno" và các câu kệ tiếp theo là thiên Apadāna của trưởng lão Atthasandassaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy phước báu trong nhiều kiếp sống. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, ngài đã sanh ra trong gia tộc Bà-la-môn. Sau khi trưởng thành, đã đạt đến sự thành tựu trong các nghề nghiệp của mình, nhưng không nhìn thấy cốt lõi ở nơi ấy, nên đã từ bỏ nhà cửa, đi đến Hy-mã-lạp, đã làm một am lá ở nơi khả ái và trú ngụ. Khi ấy, đã nhìn thấy đức Thế Tôn Padumuttara, người đã đến Hy-mã-lạp vì lòng bi mẫn chúng sanh, với tâm ý trong sạch, ngài đã đảnh lễ theo thể năm vóc sát đất và đã tán thán bằng những lời ca tụng. Do phước báu ấy, vị ấy sau khi sống hết tuổi thọ, đã mệnh chung và sanh lên cõi Phạm thiên. Về sau, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình có gia thế, đã đến tuổi trưởng thành. Sau khi nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, ngài đã có được đức tin, đã xuất gia và chứng đắc quả A-la-hán. 47. සො [Pg.151] අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො විසාලමාළෙ ආසීනොතිආදිමාහ. තත්ථ විසාලමාළෙති විසාලං පත්ථටං විත්ථිණ්ණං මහන්තං මාළං විසාලමාළං, තස්මිං විසාලමාළෙ ආසීනො නිසින්නො අහං ලොකනායකං අද්දසන්ති සම්බන්ධො. තෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 47. Vị ấy, sau khi nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, đã phát sanh niềm hoan hỷ, và trong khi tuyên thuyết về thiên Apadāna kể lại hạnh xưa của mình, đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng "Visālamāḷe āsīno". Ở đây, "visālamāḷe" là: một đài cao rộng lớn, trải rộng, bao la, to lớn là "visālamāḷa". Mối liên hệ là: "Ta, đang ngồi trên đài cao rộng lớn ấy, đã nhìn thấy bậc Lãnh Đạo thế gian." Phần còn lại của các câu kệ ấy đều dễ hiểu. අත්ථසන්දස්සකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên Apadāna của trưởng lão Atthasandassaka đã kết thúc. 8. එකපසාදනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 8. Phần giải về thiên Apadāna của trưởng lão Ekapasādaniya. නාරදො ඉති මෙ නාමන්තිආදිකං ආයස්මතො එකපසාදනියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකාසු ජාතීසු කතකුසලො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො කෙසවොති පාකටො හුත්වා විඤ්ඤුතං පත්වා ඝරාවාසං පහාය පබ්බජිත්වා වසන්තො එකදිවසං සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො අඤ්ජලිං පග්ගය්හ අතිවිය පීතිසොමනස්සජාතො පක්කාමි. සො යාවතායුකං ඨත්වා තෙනෙව සොමනස්සෙන කාලං කත්වා දෙවෙසු නිබ්බත්තො තත්ථ දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු උප්පන්නො තත්ථ සම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ අඤ්ඤතරස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සත්ථරි පසීදිත්වා පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Thiên sự) bắt đầu bằng ‘Nārado iti me nāmaṃ’ là của trưởng lão Ekapasādaniya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã làm các điều thiện trong nhiều kiếp, vào thời của đức Thế Tôn Atthadassī đã sanh ra trong dòng dõi Bà-la-môn, được biết đến với tên là Kesava. Sau khi đạt đến sự hiểu biết, vị ấy đã từ bỏ đời sống tại gia, xuất gia và sinh sống. Một ngày nọ, sau khi nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, với tâm ý hoan hỷ, vị ấy đã chắp tay và ra đi với hỷ lạc và hoan hỷ vô cùng. Vị ấy đã sống cho đến hết tuổi thọ, đã mệnh chung với chính sự hoan hỷ ấy, đã sanh vào cõi chư thiên. Sau khi hưởng thụ thiên sản ở nơi ấy, vị ấy đã sanh vào cõi người, đã hưởng thụ các tài sản ở nơi ấy. Trong thời đức Phật hiện tại này, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình nào đó, đã đến tuổi trưởng thành, đã có đức tin nơi đức Đạo Sư và xuất gia, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. 55. සො අපරභාගෙ අත්තනො කතකුසලකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නාරදො ඉති මෙ නාමන්තිආදිමාහ. තත්ථ නාරදොති ජාතිවසෙන සුද්ධසරීරත්තා නත්ථි රජො ධූලි මලං එතස්සාති නාරදො, ජ-කාරස්ස ද-කාරං කත්වා නාරදොති කුලදත්තිකං නාමං. කෙසවොති කිසවච්ඡගොත්තෙ ජාතත්තා කෙසවො නාරදකෙසවො ඉති මං ජනා විදූ ජානන්තීති අත්ථො. සෙසං පාකටමෙවාති. 55. Về sau, vị ấy nhớ lại nghiệp thiện đã làm của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên sự của tiền thân đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng ‘Nārado iti me nāmaṃ.’ Ở đây, ‘Nārado’ là: do bởi sự sanh ra, do thân thể thanh tịnh, ‘người này không có bụi bặm, bụi đất, cấu uế,’ vì thế là Nārada; do biến đổi mẫu tự ‘ja’ thành mẫu tự ‘da,’ ‘Nārada’ là tên do gia tộc đặt cho. ‘Kesavo’ là: do sanh trong thị tộc Kisavaccha nên là Kesava. ‘Nāradakesavo, chúng sanh biết ta như vậy,’ có nghĩa là ‘họ biết.’ Phần còn lại thì đã rõ ràng. එකපසාදනියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải về thiên sự của trưởng lão Ekapasādaniya đã kết thúc. 9. සාලපුප්ඵදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 9. Chú giải về thiên sự của trưởng lão Sālapupphadāyaka මිගරාජා [Pg.152] තදා ආසින්තිආදිකං ආයස්මතො සාලපුප්ඵදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ කතකුසලසඤ්චයො කෙනචි කම්මච්ඡිද්දෙන හිමවන්තෙ සීහයොනියං නිබ්බත්තො අනෙකසීහපරිවාරො විහාසි. තදා සිඛී භගවා තස්සානුකම්පාය හිමවන්තං අගමාසි. සීහො තං උපගතං දිස්වා පසන්නමානසො සාඛාභඞ්ගෙන සකණ්ණිකසාලපුප්ඵං ගහෙත්වා පූජෙසි. භගවා තස්ස අනුමොදනං අකාසි. (Thiên sự) bắt đầu bằng ‘Migarājā tadā āsiṃ’ là của trưởng lão Sālapupphadāyaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các điều thiện ở các kiếp sống nơi này nơi kia. Do một kẽ hở nào đó của nghiệp, vị ấy đã sanh vào loài sư tử ở Hy-mã-lạp sơn, đã sống với nhiều sư tử làm tùy tùng. Khi ấy, đức Thế Tôn Sikhī vì lòng bi mẫn đối với nó đã đi đến Hy-mã-lạp sơn. Con sư tử, sau khi thấy ngài đến gần, với tâm ý hoan hỷ, bằng cách bẻ cành cây đã lấy đóa hoa Sala có đài hoa và cúng dường. Đức Thế Tôn đã tùy hỷ với nó. 60. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා අරහත්තං පත්තො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො මිගරාජා තදා ආසින්තිආදිමාහ. තත්ථ මරණං ගච්ඡන්තීති මිගා, අථ වා ඝාසං මග්ගන්ති ගවෙසන්තීති මිගා, මිගානං රාජා මිගරාජා. සකලචතුප්පදානං රාජභාවෙ සතිපි ගාථාබන්ධසුඛත්ථං මිගෙ ආදිං කත්වා මිගරාජාති වුත්තං. යදා භගවන්තං දිස්වා සපුප්ඵං සාලසාඛං භඤ්ජිත්වා පූජෙසිං, තදා අහං මිගරාජා අහොසින්ති අත්ථො. 60. Do phước báu ấy, vị ấy trong khi luân hồi ở cõi trời và cõi người đã hưởng thụ các tài sản ở cả hai nơi. Trong thời đức Phật hiện tại này, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình nào đó, sau khi đạt đến sự hiểu biết, đã có đức tin nơi đức Đạo Sư và xuất gia, đã đắc quả A-la-hán. Nhớ lại tiền nghiệp của mình, vị ấy sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên sự của tiền thân đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng ‘Migarājā tadā āsiṃ.’ Ở đây, ‘chúng đi đến cái chết’ nên là ‘migā’ (loài thú); hoặc là ‘chúng tìm kiếm, chúng truy lùng cỏ’ nên là ‘migā.’ Vua của các loài thú là ‘migarājā.’ Mặc dù là vua của tất cả loài bốn chân, vì sự thuận tiện trong việc kết cấu câu kệ, đã được nói là ‘migarājā’ bằng cách lấy loài thú làm đầu. ‘Khi đã thấy đức Thế Tôn, ta đã bẻ cành Sala có hoa và cúng dường, khi ấy, ta đã là vua loài thú,’ đó là ý nghĩa. 62. සකොසං පුප්ඵමාහරින්ති සකණ්ණිකං සාලපුප්ඵං ආහරිං පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 62. (Câu) ‘Sakosaṃ pupphamāhariṃ’ có nghĩa là ‘ta đã mang đến đóa hoa Sala có đài hoa và đã cúng dường.’ Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. සාලපුප්ඵදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải về thiên sự của trưởng lão Sālapupphadāyaka đã kết thúc. 10. පියාලඵලදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 10. Chú giải về thiên sự của trưởng lão Piyālaphaladāyaka පරොධකො තදා ආසින්තිආදිකං ආයස්මතො පියාලඵලදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ නෙසාදකුලෙ නිබ්බත්තො හිමවන්තෙ එකස්මිං පබ්භාරෙ මිගෙ වධිත්වා ජීවිකං කප්පෙත්වා වසති. තස්මිං කාලෙ තත්ථ ගතං සිඛිං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො සායං පාතං නමස්සමානො කඤ්චි දෙය්‍යධම්මං අපස්සන්තො මධුරානි [Pg.153] පියාලඵලානි උච්චිනිත්වා අදාසි. භගවා තානි පරිභුඤ්ජි. සො නෙසාදො බුද්ධාරම්මණාය පීතියා නිරන්තරං ඵුට්ඨසරීරො පාපකම්මෙ විරත්තචිත්තො මූලඵලාහාරො නචිරස්සෙව කාලං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්ති. (Thiên sự) bắt đầu bằng ‘Parodhako tadā āsiṃ’ là của trưởng lão Piyālaphaladāyaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi ở các kiếp sống nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Sikhī đã sanh ra trong dòng dõi thợ săn. Vị ấy đã sinh sống ở một sườn núi tại Hy-mã-lạp sơn bằng cách giết hại các loài thú. Vào thời điểm ấy, sau khi thấy đức Thế Tôn Sikhī đã đi đến nơi đó, với tâm ý hoan hỷ, vị ấy đã đảnh lễ vào buổi sáng và buổi chiều. Không thấy có vật gì để dâng cúng, vị ấy đã hái những quả piyāla ngọt ngào và dâng cúng. Đức Thế Tôn đã thọ dụng chúng. Người thợ săn ấy, với thân thể liên tục thấm nhuần niềm hỷ lạc có đức Phật làm đối tượng, với tâm từ bỏ các nghiệp ác, đã ăn rễ cây và quả cây, không bao lâu đã mệnh chung và sanh vào cõi trời. 66. සො තත්ථ දිබ්බසම්පත්තියො අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච අනෙකවිධසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා තත්ථ අනභිරතො ගෙහං පහාය සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්තො අත්තනො කතඵලදානකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පරොධකො තදා ආසින්තිආදිමාහ. තත්ථ යදා අහං පියාලඵලං දත්වා චිත්තං පසාදෙසිං, තදා අහං පරොධකො ආසින්ති සම්බන්ධො. පරොධකොති පරසත්තරොධකො විහෙසකො. ‘‘පරරොධකො’’ති වත්තබ්බෙ පුබ්බස්ස ර-කාරස්ස ලොපං කත්වා ‘‘පරොධකො’’ති වුත්තං. 66. Vị ấy, sau khi hưởng thụ các thiên sản ở nơi ấy và sau khi hưởng thụ nhiều loại tài sản ở cõi người, trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh ra trong dòng dõi gia chủ. Sau khi đạt đến sự hiểu biết, vị ấy đã thiết lập đời sống tại gia, không ưa thích ở nơi ấy, đã từ bỏ gia đình, đã xuất gia nơi đức Đạo Sư. Sau khi đã phát triển tuệ quán, không bao lâu vị ấy đã đắc quả A-la-hán. Nhớ lại nghiệp dâng cúng quả cây đã làm của mình, vị ấy sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên sự của tiền thân đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng ‘Parodhako tadā āsiṃ.’ Ở đây, có sự liên kết là: ‘Khi ta đã dâng cúng quả piyāla và làm cho tâm ý hoan hỷ, khi ấy ta là người làm hại.’ ‘Parodhako’ là người ngăn cản, người làm hại các chúng sanh khác. Khi đáng lẽ phải nói là ‘pararodhako,’ do đã lược bỏ mẫu tự ‘ra’ ở trước nên đã được nói là ‘parodhako.’ 69. පරිචාරිං විනායකන්ති තං නිබ්බානපාපකං සත්ථාරං, ‘‘භන්තෙ, ඉමං ඵලං පරිභුඤ්ජථා’’ති පවාරිං නිමන්තෙසිං ආරාධෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 69. (Câu) ‘Paricāriṃ vināyakaṃ’ có nghĩa là: vị Đạo Sư ấy, người dẫn đến Niết-bàn, ta đã thỉnh mời, đã cung thỉnh, đã khẩn thỉnh rằng: ‘Bạch ngài, xin hãy thọ dụng quả này.’ Phần còn lại thì dễ hiểu. පියාලඵලදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải về thiên sự của trưởng lão Piyālaphaladāyaka đã kết thúc. චුද්දසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải về phẩm thứ mười bốn đã kết thúc. 15. ඡත්තවග්ගො 15. Phẩm Cái Lọng 1. අතිඡත්තියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 1. Chú giải về thiên sự của trưởng lão Atichattiya පරිනිබ්බුතෙ භගවතීතිආදිකං ආයස්මතො අතිඡත්තියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො ධරමානස්ස භගවතො අදිට්ඨත්තා පරිනිබ්බුතකාලෙ ‘‘අහො මම පරිහානී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘මම ජාතිං සඵලං කරිස්සාමී’’ති කතසන්නිට්ඨානො ඡත්තාධිඡත්තං කාරෙත්වා තස්ස භගවතො සරීරධාතුං නිහිතධාතුගබ්භං පූජෙසි. අපරභාගෙ පුප්ඵච්ඡත්තං කාරෙත්වා තමෙව ධාතුගබ්භං [Pg.154] පූජෙසි. සො තෙනෙව පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා වායමන්තො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. Câu bắt đầu bằng ‘Parinibbute bhagavati’ là thiên A-hàm-chuyện về trưởng lão Atichattiya. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Atthadassī đã sanh ra trong một gia đình. Do không được thấy đức Thế Tôn khi Ngài còn tại thế, vào lúc Ngài nhập Niết-bàn, vị ấy đã suy nghĩ rằng: “Ôi, sự tổn thất của ta!” và đã quyết định rằng: “Ta sẽ làm cho kiếp sanh của ta được kết quả,” rồi đã cho làm một chiếc lọng chồng lên lọng và đã cúng dường bảo tháp có chứa đựng xá-lợi thân thể của đức Thế Tôn ấy. Về sau, vị ấy đã cho làm một chiếc lọng hoa và đã cúng dường chính bảo tháp ấy. Do phước báu ấy, vị ấy đã luân hồi trong cõi trời và cõi người, hưởng thụ cả hai loại tài sản, trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh ra trong gia đình gia chủ, khi đến tuổi trưởng thành đã có đức tin nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, nhận lấy đề mục thiền định, và trong khi đang tinh tấn, không bao lâu đã chứng đắc quả A-la-hán. 1. සො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පරිනිබ්බුතෙ භගවතීතිආදිමාහ. තත්ථ ඡත්තාතිඡත්තන්ති ඡාදියති සංවරියති ආතපාදින්ති ඡත්තං, ඡත්තස්ස අතිඡත්තං ඡත්තස්ස උපරි කතඡත්තං ඡත්තාතිඡත්තං, ඡත්තස්ස උපරූපරි ඡත්තන්ති අත්ථො. ථූපම්හි අභිරොපයින්ති ථූපියති රාසිකරීයතීති ථූපො, අථ වා ථූපති ථිරභාවෙන වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජමානො පතිට්ඨාතීති ථූපො, තස්මිං ථූපම්හි මයා කාරිතං ඡත්තං උපරූපරි ඨපනවසෙන අභි විසෙසෙන ආරොපයිං පූජෙසින්ති අත්ථො. 1. Vị ấy, khi nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên A-hàm-chuyện của mình, đã nói lên câu bắt đầu bằng ‘parinibbute bhagavati.’ Trong ấy, ‘chattātichattaṃ’ (lọng chồng lên lọng) có nghĩa là: ‘chatta’ là vật che, vật bao bọc khỏi ánh nắng mặt trời v.v...; ‘atichattaṃ’ của ‘chatta’ là chiếc lọng được làm bên trên chiếc lọng, đó là ‘chattātichattaṃ,’ có nghĩa là lọng chồng lên trên lọng. ‘Thūpamhi abhiropayiṃ’ (đã dâng lên trên bảo tháp) có nghĩa là: ‘thūpa’ là vật được vun đống, được chất thành đống; hoặc ‘thūpa’ là vật đứng vững, đạt đến sự tăng trưởng, phát triển, lớn mạnh một cách vững chắc. Trên bảo tháp ấy, chiếc lọng do tôi cho làm đã được tôi dâng lên một cách đặc biệt bằng cách đặt chồng lên trên, có nghĩa là đã cúng dường. 2. පුප්ඵච්ඡදනං කත්වානාති විකසිතෙහි සුගන්ධෙහි අනෙකෙහි ඵුප්ඵෙහි ඡදනං ඡත්තුපරි විතානං කත්වා පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 2. ‘Pupphacchadanaṃ katvāna’ (sau khi làm mái che bằng hoa) có nghĩa là đã làm một mái che, một tấm màn che bên trên chiếc lọng bằng nhiều loại hoa thơm đang nở, rồi đã cúng dường. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. අතිඡත්තියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về A-hàm-chuyện của trưởng lão Atichattiya đã chấm dứt. 2. ථම්භාරොපකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 2. Phần giải về A-hàm-chuyện của trưởng lão Thambhāropaka. නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිකං ආයස්මතො ථම්භාරොපකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො ධම්මදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො සද්ධො පසන්නො පරිනිබ්බුතෙ භගවති තස්ස භගවතො ධාතුගබ්භමාළකෙ ථම්භං නිඛනිත්වා ධජං ආරොපෙසි. බහූනි ජාතිසුමනපුප්ඵානි ගන්ථිත්වා නිස්සෙණියා ආරොහිත්වා පූජෙසි. Câu bắt đầu bằng ‘Nibbute lokanāthamhi’ là thiên A-hàm-chuyện về trưởng lão Thambhāropaka. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Dhammadassī đã sanh ra trong một gia đình, có đức tin, có lòng trong sạch. Khi đức Thế Tôn đã nhập Niết-bàn, vị ấy đã chôn một cây cột trong khuôn viên bảo tháp của đức Thế Tôn ấy và đã treo lên một lá cờ. Vị ấy đã kết nhiều đóa hoa lài, dùng thang leo lên và cúng dường. 5. සො යාවතායුකං ඨත්වා කාලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා සබ්බත්ථ පූජිතො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො දහරකාලතො පභුති පූජනීයො සාසනෙ බද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පත්තො [Pg.155] අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිමාහ. තත්ථ නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීති සකලලොකස්ස නාථෙ පධානභූතෙ පටිසරණෙ ච සත්ථරි ඛන්ධපරිනිබ්බානෙන නිබ්බුතෙ නිබ්බුතදීපසිඛා විය අදස්සනං ගතෙති අත්ථො. ධම්මදස්සීනරාසභෙති චතුසච්චධම්මං පස්සතීති ධම්මදස්සී, අථ වා සතිපට්ඨානාදිකෙ සත්තතිංසබොධිපක්ඛියධම්මෙ දස්සනසීලො පස්සනසීලොති ධම්මදස්සී, නරානං ආසභො පවරො උත්තමොති නරාසභො, ධම්මදස්සී ච සො නරාසභො චෙති ධම්මදස්සීනරාසභො, තස්මිං ධම්මදස්සීනරාසභෙ. ආරොපෙසිං ධජං ථම්භන්ති චෙතියමාළකෙ ථම්භං නිඛනිත්වා තත්ථ ධජං ආරොපෙසිං බන්ධිත්වා ඨපෙසින්ති අත්ථො. 5. Vị ấy, sau khi sống hết tuổi thọ, đã mệnh chung, luân hồi trong cõi trời và cõi người, hưởng thụ cả hai loại tài sản, được cúng dường ở khắp mọi nơi, trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh ra trong một gia đình. Từ khi còn trẻ, vị ấy đã là người đáng được cúng dường, có đức tin vững chắc trong giáo pháp, đã xuất gia, đã chứng đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. Khi nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên A-hàm-chuyện của mình, đã nói lên câu bắt đầu bằng ‘nibbute lokanāthamhi.’ Trong ấy, ‘nibbute lokanāthamhi’ có nghĩa là: khi đức Đạo Sư, là vị lãnh đạo, là bậc tối thắng, và là nơi nương tựa của toàn thể thế gian, đã nhập Niết-bàn bằng sự tịch diệt của các uẩn, đã đi đến chỗ không còn thấy được giống như ngọn lửa đèn đã tắt. ‘Dhammadassīnarāsabhe’ có nghĩa là: ‘Dhammadassī’ là vị thấy được Tứ Thánh Đế, hoặc ‘Dhammadassī’ là vị có thói quen thấy, có thói quen nhận biết ba mươi bảy phẩm trợ đạo bắt đầu bằng Tứ Niệm Xứ; ‘narāsabho’ là bậc tối thắng, bậc cao thượng, bậc ưu việt của loài người; ‘Dhammadassīnarāsabho’ là vị Dhammadassī và cũng là vị Narāsabha; (câu này nói về) đức Dhammadassīnarāsabha ấy. ‘Āropesiṃ dhajaṃ thambhaṃ’ (đã treo lá cờ trên cột) có nghĩa là đã chôn một cây cột trong khuôn viên bảo tháp, ở đó đã treo lên, đã buộc và dựng lên một lá cờ. 6. නිස්සෙණිං මාපයිත්වානාති නිස්සාය තං ඉණන්ති ගච්ඡන්ති ආරොහන්ති උපරීති නිස්සෙණි, තං නිස්සෙණිං මාපයිත්වා කාරෙත්වා බන්ධිත්වා ථූපසෙට්ඨං සමාරුහින්ති සම්බන්ධො. ජාතිපුප්ඵං ගහෙත්වානාති ජායමානමෙව ජනානං සුන්දරං මනං කරොතීති ජාතිසුමනං, ජාතිසුමනමෙව පුප්ඵං ‘‘ජාතිසුමනපුප්ඵ’’න්ති වත්තබ්බෙ ගාථාබන්ධසුඛත්ථං සුමනසද්දස්ස ලොපං කත්වා ‘‘ජාතිපුප්ඵ’’න්ති වුත්තං, තං ජාතිසුමනපුප්ඵං ගහෙත්වා ගන්ථිත්වා ථූපම්හි ආරොපයිං, ආරොපෙත්වා පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 6. ‘Nisseṇiṃ māpayitvāna’ (sau khi cho làm chiếc thang) có nghĩa là: ‘nisseṇi’ là vật mà người ta nương vào đó để đi, để tiến tới, để leo lên trên; sau khi cho làm, cho chế tạo, cho dựng chiếc thang ấy, rồi đã leo lên bảo tháp cao quý, đây là sự liên kết. ‘Jātipupphaṃ gahetvāna’ (sau khi lấy hoa lài) có nghĩa là: ‘jātisumana’ là loài hoa ngay khi sanh ra đã làm cho tâm của người ta trở nên đẹp đẽ; chính hoa lài, khi cần nói là ‘jātisumanapupphaṃ,’ vì để cho dễ dàng trong việc cấu trúc câu kệ, từ ‘sumana’ đã được lược bỏ và được nói là ‘jātipupphaṃ.’ Sau khi lấy, kết những đóa hoa lài ấy, tôi đã dâng lên trên bảo tháp, có nghĩa là sau khi dâng lên, đã cúng dường. Phần còn lại rất dễ hiểu. ථම්භාරොපකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về A-hàm-chuyện của trưởng lão Thambhāropaka đã chấm dứt. 3. වෙදිකාරකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 3. Phần giải về A-hàm-chuyện của trưởng lão Vedikāraka. නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිකං ආයස්මතො වෙදිකාරකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පියදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා නිබ්බුතෙ සත්ථරි පසන්නො තස්ස චෙතියෙ වලයං කාරෙසි, සත්තහි රතනෙහි පරිපූරෙත්වා මහාපූජං කාරෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අනෙකෙසු ජාතිසතසහස්සෙසු පූජනීයො මහද්ධනො මහාභොගො උභයසුඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විභවසම්පන්නො පබ්බජිත්වා වායමන්තො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. Câu bắt đầu bằng ‘Nibbute lokanāthamhi’ là thiên A-hàm-chuyện về trưởng lão Vedikāraka. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các bậc Tối Thắng quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Piyadassī đã sanh ra trong một gia đình giàu có. Khi đến tuổi trưởng thành, sau khi đã lập gia đình, vị ấy có lòng trong sạch đối với đức Đạo Sư đã nhập Niết-bàn, đã cho làm một hàng rào tại bảo tháp của Ngài, đã làm cho đầy đủ bảy loại báu vật và đã thực hiện một cuộc cúng dường trọng đại. Do phước báu ấy, vị ấy đã luân hồi trong cõi trời và cõi người, trong nhiều trăm ngàn kiếp sanh đã là người đáng được cúng dường, có tài sản lớn, có của cải nhiều, đã hưởng thụ cả hai loại hạnh phúc, trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh ra trong một gia đình giàu có, đã xuất gia, và trong khi đang tinh tấn, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. 10. සො [Pg.156] එකදිවසං අත්තනො පුබ්බෙ කතකුසලං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව. පියදස්සීනරුත්තමෙති පියං සොමනස්සාකාරං දස්සනං යස්ස සො පියදස්සී, ආරොහපරිණාහද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණඅසීතානුබ්‍යඤ්ජනබ්‍යාමප්පභාමණ්ඩලෙහි සාධු මහාජනප්පසාදං ජනයනාකාරදස්සනොති අත්ථො. නරානං උත්තමොති නරුත්තමො, පියදස්සී ච සො නරුත්තමො චෙති පියදස්සීනරුත්තමො, තස්මිං පියදස්සීනරුත්තමෙ නිබ්බුතෙ ධාතුගබ්භම්හි මුත්තවෙදිං අහං අකාසින්ති සම්බන්ධො. පුප්ඵාධාරත්ථාය පරියොසානෙ වෙදිකාවලයං අකාසින්ති අත්ථො. 10. Vị ấy vào một ngày kia, khi đã nhớ lại thiện nghiệp đã được thực hiện trong quá khứ của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là: “nibbute lokanāthamhīti.” Ý nghĩa của câu kệ ấy đã được trình bày ở phần dưới. (Trong câu kệ) “Piyadassīnaruttame” (có nghĩa là): Vị có tướng mạo khả ái, mang lại sự hoan hỷ, vị ấy là Piyadassī (Thiện Kiến). Có nghĩa là: Vị có tướng mạo làm phát sanh sự trong sạch tốt đẹp cho đại chúng bởi chiều cao, chiều ngang, ba mươi hai tướng tốt của bậc Đại nhân, tám mươi vẻ đẹp phụ, và vòng hào quang một sải tay. Bậc tối thượng của nhân loại là naruttamo (nhân tối thượng). Vị ấy là Piyadassī và là naruttamo, do đó là Piyadassīnaruttamo. (Câu kệ) có sự liên kết là: “Khi bậc Piyadassīnaruttamo ấy đã tịch diệt, tôi đã thực hiện bệ thờ bằng ngọc trai ở bảo tháp xá-lợi.” Có nghĩa là: “Tôi đã thực hiện một vòng lan can ở phần cuối để làm nơi chứa đựng các bông hoa.” 11. මණීහි පරිවාරෙත්වාති මණති ජොතති පභාසතීති මණි, අථ වා ජනානං මනං පූරෙන්තො සොමනස්සං කරොන්තො ඉතො ගතො පවත්තොති මණි, ජාතිරඞ්ගමණිවෙළුරියමණිආදීහි අනෙකෙහි මණීහි කතවෙදිකාවලයං පරිවාරෙත්වා උත්තමං මහාපූජං අකාසින්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 11. (Trong câu kệ) “Maṇīhi parivāretvā” (có nghĩa là): Do chiếu sáng, rực rỡ, tỏa sáng nên được gọi là maṇi (ngọc). Hoặc là, do làm cho tâm của chúng sanh được tràn đầy, làm cho hoan hỷ, từ đó được tiến hành, được diễn tiến nên được gọi là maṇi. Có nghĩa là: “Sau khi đã bao quanh vòng lan can được làm bằng nhiều loại ngọc như ngọc jātiraṅga, ngọc veḷuriya, v.v... tôi đã thực hiện sự cúng dường vĩ đại, cao thượng.” Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. වෙදිකාරකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Vedikāraka đã chấm dứt. 4. සපරිවාරියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 4. Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Saparivāriya. පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො සපරිවාරියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකාසු ජාතීසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො මහද්ධනො මහාභොගො අහොසි. අථ පදුමුත්තරෙ භගවති පරිනිබ්බුතෙ මහාජනො තස්ස ධාතුං නිදහිත්වා මහන්තං චෙතියං කාරෙත්වා පූජෙසි. තස්මිං කාලෙ අයං උපාසකො තස්සුපරි චන්දනසාරෙන චෙතියඝරං කරිත්වා මහාපූජං අකාසි. සො තෙනෙව පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය කුසලං කත්වා සද්ධාය සාසනෙ පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Câu kệ) bắt đầu là: “Padumuttaro nāma jino” là Trưởng lão kệ của Đại đức Saparivāriya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong nhiều kiếp sống đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara đã sanh vào một gia đình quyền quý, đã đạt đến sự hiểu biết, là người có tài sản lớn, có nhiều của cải. Về sau, khi đức Thế Tôn Padumuttara đã Niết-bàn, đại chúng đã tôn trí xá-lợi của ngài, cho xây dựng một bảo tháp to lớn và đã cúng dường. Vào lúc ấy, vị cận sự nam này đã cho xây dựng một ngôi điện thờ bằng lõi cây chiên-đàn ở phía trên bảo tháp ấy và đã thực hiện sự cúng dường vĩ đại. Do phước thiện ấy, vị ấy khi luân hồi trong các cõi trời và người đã hưởng thụ hai loại tài sản, trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh vào một gia đình quyền quý, sau khi trưởng thành đã thực hiện điều thiện, do đức tin đã xuất gia trong giáo pháp, không bao lâu sau đã là vị A-la-hán. 15-8. සො [Pg.157] අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. තත්ථ ඔමත්තන්ති ලාමකභාවං නීචභාවං දුක්ඛිතභාවං වා න පස්සාමි න ජානාමි, න දිට්ඨපුබ්බො මයා නීචභාවොති අත්ථො. සෙසං පාකටමෙවාති. Về sau, vị ấy khi đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là: “Padumuttaro nāma jino.” Ở đó, (từ) “omattaṃ” có nghĩa là: “Tôi không thấy, không biết đến tình trạng tồi tệ, tình trạng thấp hèn, hay tình trạng đau khổ. Tình trạng thấp hèn chưa từng được tôi thấy trước đây.” Phần còn lại đã rõ ràng. සපරිවාරියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Saparivāriya đã chấm dứt. 5. උමාපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 5. Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Umāpupphiya. නිබ්බුතෙ ලොකමහිතෙතිආදිකං ආයස්මතො උමාපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා වසන්තො නිබ්බුතස්ස භගවතො චෙතියමහෙ වත්තමානෙ ඉන්දනීලමණිවණ්ණං උමාපුප්ඵං ගහෙත්වා පූජෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන සුගතීසුයෙව සංසරන්තො දිබ්බමානුසසම්පත්තියො අනුභවිත්වා උප්පන්නුප්පන්නභවෙ බහුලං නීලවණ්ණො ජාතිසම්පන්නො විභවසම්පන්නො අහොසි. සො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සද්ධාජාතො පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. (Câu kệ) bắt đầu là: “Nibbute lokamahite” là Trưởng lão kệ của Đại đức Umāpupphiya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha đã sanh vào một gia đình quyền quý, sau khi trưởng thành đã thiết lập đời sống gia đình và trong khi đang sống, vào lúc lễ hội bảo tháp của đức Thế Tôn đã tịch diệt đang diễn ra, đã lấy bông hoa umā có màu sắc như ngọc indanīla và đã cúng dường. Do phước thiện ấy, vị ấy khi luân hồi chỉ trong các cõi lành đã hưởng thụ các tài sản cõi trời và cõi người, trong mỗi kiếp sống được sanh ra thường có màu da xanh, có dòng dõi cao quý, có tài sản sung túc. Vị ấy trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh vào một gia đình quyền quý có tài sản sung túc, sau khi đạt đến sự hiểu biết, có đức tin sanh khởi đã xuất gia, không bao lâu sau đã chứng đắc quả A-la-hán. 21. සො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නිබ්බුතෙ ලොකමහිතෙතිආදි වුත්තං. තත්ථ ලොකමහිතෙති ලොකෙහි මහිතො පූජිතොති ලොකමහිතො, තස්මිං ලොකමහිතෙ සිද්ධත්ථම්හි භගවති පරිනිබ්බුතෙති සම්බන්ධො. ආහුතීනංපටිග්ගහෙති ආහුතිනො වුච්චන්ති පූජාසක්කාරා, තෙසං ආහුතීනං පටිග්ගහෙතුං අරහතීති ආහුතීනංපටිග්ගහො, අලුත්තකිතන්තසමාසො, තස්මිං ආහුතීනංපටිග්ගහෙ භගවති පරිනිබ්බුතෙති අත්ථො. 21. Vị ấy khi đã nhớ lại tiền nghiệp, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là: “nibbute lokamahite.” Ở đó, (từ) “lokamahite” có nghĩa là: được các thế gian tôn kính, cúng dường nên là lokamahito. (Câu kệ) có sự liên kết là: “khi đức Thế Tôn Siddhattha, bậc được thế gian tôn kính, đã Niết-bàn.” (Từ) “Āhutīnaṃpaṭiggahe” (có nghĩa là): các sự cúng dường, tôn trọng được gọi là āhuti. Vị xứng đáng thọ nhận các sự cúng dường ấy là āhutīnaṃpaṭiggaho. Đây là hợp từ không lược bỏ biến cách. Có nghĩa là: “khi đức Thế Tôn, bậc xứng đáng thọ nhận các sự cúng dường, đã Niết-bàn.” 22. උමාපුප්ඵන්ති උද්ධමුද්ධං නීලපභං මුඤ්චමානං පුප්ඵති විකසතීති උමාපුප්ඵං, තං උමාපුප්ඵං ගහෙත්වා චෙතියෙ පූජං අකාසින්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 22. (Từ) “Umāpupphaṃ” (có nghĩa là): do nở ra, bung ra, tỏa ánh sáng xanh lên phía trên nên là umāpupphaṃ (hoa umā). Có nghĩa là: “Sau khi đã lấy bông hoa umā ấy, tôi đã thực hiện sự cúng dường ở bảo tháp.” Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. උමාපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Umāpupphiya đã chấm dứt. 6. අනුලෙපදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 6. Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Anulepadāyaka. අනොමදස්සීමුනිනොතිආදිකං [Pg.158] ආයස්මතො අනුලෙපදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අනොමදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො මහද්ධනො මහාභොගො තස්ස භගවතො බොධිරුක්ඛස්ස වෙදිකාවලයං කාරෙත්වා සුධාකම්මඤ්ච කාරෙත්වා වාලුකසන්ථරණං දද්දළ්හමානං රජතවිමානමිව කාරෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන සුඛප්පත්තො උප්පන්නුප්පන්නභවෙ රජතවිමානරජතගෙහරජතපාසාදෙසු සුඛමනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා විපස්සනමනුයුත්තො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Câu kệ) bắt đầu là: “Anomadassīmunino” là Trưởng lão kệ của Đại đức Anulepadāyaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Anomadassī đã sanh vào một gia đình quyền quý, là người có tài sản lớn, có nhiều của cải, đã cho làm một vòng lan can cho cây Bồ-đề của đức Thế Tôn ấy, và đã cho thực hiện công việc tô vữa, đã cho làm nền cát lấp lánh giống như một lâu đài bằng bạc. Do phước thiện ấy, vị ấy đã đạt được sự an lạc, trong mỗi kiếp sống được sanh ra đã hưởng thụ sự an lạc trong các lâu đài bằng bạc, các ngôi nhà bằng bạc, các cung điện bằng bạc, trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh vào một gia đình quyền quý, sau khi đạt đến sự hiểu biết, có tâm trong sạch nơi đức Đạo Sư đã xuất gia, chuyên tâm tu tập thiền quán, không bao lâu sau đã là vị A-la-hán. 26. සො අපරභාගෙ ‘‘කිං නු ඛො කුසලං කත්වා මයා අයං විසෙසො අධිගතො’’ති පුබ්බෙනිවාසානුස්සතිඤාණෙන පටිපාටියා අනුස්සරිත්වා පුබ්බෙ කතකුසලං ජානිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අනොමදස්සීමුනිනොතිආදිමාහ. තත්ථ අනොමං අලාමකං දස්සනං දස්සනීයං සරීරං යස්ස සො අනොමදස්සී, ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණඅසීතානුබ්‍යඤ්ජනබ්‍යාමප්පභාසමුජ්ජලවිරාජිතසරීරත්තා සුන්දරදස්සනොති අත්ථො. සුධාය පිණ්ඩං දත්වානාති බොධිඝරෙ වෙදිකාවලයං කාරෙත්වා සකලෙ බොධිඝරෙ සුධාලෙපනං කත්වාති අත්ථො. පාණිකම්මං අකාසහන්ති සාරකට්ඨෙන ඵලකපාණියො කත්වා තාහි පාණීහි මට්ඨකම්මං අකාසින්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 26. Về sau, vị ấy suy xét: “Do đã thực hiện thiện sự gì mà ta đã chứng đắc được sự đặc biệt này?” rồi với túc mạng tùy niệm trí, vị ấy đã tuần tự nhớ lại, đã biết được thiện sự đã thực hiện trong quá khứ, đã phát sanh hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên câu kệ bắt đầu là: “anomadassīmunino...”. Ở đây, Anomadassī là vị có sự thấy không tồi tệ, có thân thể đáng nhìn. Nghĩa là: Do có thân thể rực rỡ, sáng chói với ba mươi hai tướng của bậc Đại nhân, tám mươi vẻ đẹp phụ, và hào quang một sải nên có sự thấy tốt đẹp. Câu “sudhāya piṇḍaṃ datvāna” có nghĩa là: Sau khi cho làm hàng rào bao quanh ở Bồ-đề đường, vị ấy đã thực hiện việc trét vôi cho toàn thể Bồ-đề đường. Câu “pāṇikammaṃ akāsaṃ” có nghĩa là: Sau khi làm các bàn tay bằng tấm ván bằng gỗ lõi, vị ấy đã thực hiện công việc xoa láng bằng các bàn tay ấy. Phần còn lại là dễ hiểu. අනුලෙපදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Anulepadāyaka đã chấm dứt. 7. මග්ගදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 7. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Maggadāyaka. උත්තරිත්වාන නදිකන්තිආදිකං ආයස්මතො මග්ගදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො අනෙකෙසු භවෙසු නිබ්බානාධිගමත්ථාය පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ ලොකසම්මතෙ කුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය ඝරාවාසං වසන්තො එකදිවසං භගවන්තං එකං නදිං උත්තරිත්වා වනන්තරං ගච්ඡන්තං දිස්වා පසන්නමානසො ‘‘ඉදානි මයා භගවතො මග්ගං සමං කාතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා කුදාලඤ්ච පිටකඤ්ච [Pg.159] ආදාය භගවතො ගමනමග්ගං සමං කත්වා වාලුකං ඔකිරිත්වා භගවතො පාදෙ වන්දිත්වා, ‘‘භන්තෙ, ඉමිනා මග්ගාලඞ්කාරකරණෙන නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ පූජනීයො භවෙය්‍යං, නිබ්බානඤ්ච පාපුණෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. භගවා ‘‘යථාධිප්පායං සමිජ්ඣතූ’’ති අනුමොදනං වත්වා පක්කාමි. Câu kệ bắt đầu là: “uttaritvāna nadikaṃ” là Thánh tích của trưởng lão Maggadāyaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các điều kiện dưới thời các bậc Tối Thắng quá khứ, trong nhiều kiếp sống đã tích lũy các phước thiện nhằm mục đích chứng ngộ Niết-bàn, vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha đã sanh vào dòng dõi được thế gian tôn trọng. Sau khi trưởng thành, trong khi sống đời tại gia, một ngày nọ sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn vượt qua một con sông và đang đi vào khu rừng, vị ấy có tâm ý trong sạch đã suy nghĩ rằng: “Bây giờ, ta nên làm cho bằng phẳng con đường của đức Thế Tôn.” Sau khi suy nghĩ, vị ấy đã lấy cuốc và thúng, đã làm cho bằng phẳng con đường đi của đức Thế Tôn, đã rải cát, đã đảnh lễ đôi chân của đức Thế Tôn, và đã thực hiện lời nguyện rằng: “Bạch ngài, do việc trang hoàng con đường này, mong rằng con sẽ là người đáng được cúng dường ở những nơi đã được tái sanh, và mong rằng con sẽ chứng đạt Niết-bàn.” Đức Thế Tôn đã nói lời tùy hỷ rằng: “Mong rằng điều ấy sẽ được thành tựu theo như ý nguyện,” rồi đã ra đi. 32-3. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සබ්බත්ථ පූජිතො අහොසි. ඉමස්මිං පන බුද්ධුප්පාදෙ පාකටෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං පච්චක්ඛතො ඤත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො උත්තරිත්වාන නදිකන්තිආදිමාහ. තත්ථ නදති සද්දං කරොති ගච්ඡතීති නදී, නදීයෙව නදිකා, තං නදිකං උත්තරිත්වා අතික්කමිත්වාති අත්ථො. කුදාලපිටකමාදායාති කු වුච්චති පථවී, තං විදාලනෙ පදාලනෙ ඡින්දනෙ අලන්ති කුදාලං, පිටකං වුච්චති පංසුවාලිකාදිවාහකං, තාලපණ්ණවෙත්තලතාදීහි කතභාජනං, කුදාලඤ්ච පිටකඤ්ච කුදාලපිටකං, තං ආදාය ගහෙත්වාති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. Do phước thiện ấy, vị ấy trong khi luân chuyển ở các cõi trời và cõi người đã được cúng dường ở khắp mọi nơi. Còn trong thời đức Phật hiện tại này, vị ấy đã sanh vào một dòng dõi danh tiếng, có lòng trong sạch nơi đức Đạo Sư, đã xuất gia, đã phát triển tuệ quán, không bao lâu đã đạt đến quả A-la-hán. Sau khi biết rõ ràng nghiệp quá khứ của mình, vị ấy đã phát sanh hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên câu kệ bắt đầu là: “uttaritvāna nadikaṃ”. Ở đây, nadī là cái phát ra tiếng động, cái chảy đi. Nadikā chính là nadī. Câu “taṃ nadikaṃ uttaritvā” có nghĩa là: Sau khi vượt qua, sau khi đi ngang qua con sông ấy. Câu “kudālapiṭakamādāya” (có nghĩa là): Ku được gọi là đất. Kudāla là cái đủ sức để đào, để xới, để cắt đất ấy. Piṭaka được gọi là vật chuyên chở đất, cát, v.v..., là vật dụng được làm bằng lá cọ, dây mây, v.v... Kudālapiṭaka là cuốc và thúng. Câu “taṃ ādāya” có nghĩa là: Sau khi lấy vật ấy. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. මග්ගදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Maggadāyaka đã chấm dứt. 8. ඵලකදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 8. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Phalakadāyaka. යානකාරො පුරෙ ආසින්තිආදිකං ආයස්මතො ඵලකදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකෙසු අත්තභාවෙසු කතපුඤ්ඤසම්භාරො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ වඩ්ඪකිකුලෙ නිබ්බත්තො රතනත්තයෙ පසන්නො චන්දනෙන ආලම්බනඵලකං කත්වා භගවතො අදාසි. භගවා තස්සානුමොදනං අකාසි. Câu kệ bắt đầu là: “yānakāro pure āsiṃ” là Thánh tích của trưởng lão Phalakadāyaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các điều kiện dưới thời các đức Phật quá khứ, đã tạo các tích lũy phước thiện trong nhiều kiếp sống, vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha đã sanh vào dòng dõi thợ mộc. Vị ấy có lòng trong sạch nơi Tam Bảo, đã làm tấm ván vịn tay bằng gỗ chiên-đàn và đã dâng đến đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã thực hiện việc tùy hỷ cho vị ấy. 37. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සබ්බත්ථ කාලෙ චිත්තසුඛපීණිතො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සඤ්ජාතප්පසාදො පබ්බජිත්වා වායමන්තො නචිරස්සෙව සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො [Pg.160] යානකාරො පුරෙ ආසින්තිආදිමාහ. තත්ථ යානකාරොති යන්ති එතෙන ඉච්ඡිතිච්ඡිතට්ඨානන්ති යානං, තං කරොතීති යානකාරො, පුරෙ බුද්ධදස්සනසමයෙ අහං යානකාරො ආසිං අහොසින්ති අත්ථො. චන්දනං ඵලකං කත්වාති චන්දති පරිළාහං වූපසමෙතීති චන්දනං. අථ වා චන්දන්ති සුගන්ධවාසනත්ථං සරීරං විලිම්පන්ති එතෙනාති චන්දනං, තං ආලම්බනඵලකං කත්වා. ලොකබන්ධුනොති සකලලොකස්ස බන්ධු ඤාතිභූතොති ලොකබන්ධු, තස්ස ලොකබන්ධුනො සත්ථුස්ස අදාසින්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 37. Do phước thiện ấy, vị ấy trong khi luân chuyển ở các cõi trời và cõi người, luôn luôn được thấm nhuần bởi sự an lạc của tâm, sau khi đã trải nghiệm hai loại thành tựu, trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh vào gia đình có dòng dõi. Sau khi đạt đến sự hiểu biết, sau khi nghe bài thuyết Pháp của đức Đạo Sư, vị ấy có lòng trong sạch đã phát sanh, đã xuất gia, trong khi nỗ lực, không bao lâu đã đạt đến quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. Sau khi nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, vị ấy đã phát sanh hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên câu kệ bắt đầu là: “yānakāro pure āsiṃ”. Ở đây, yāna là phương tiện mà người ta đi đến nơi mong muốn. Yānakāra là người làm ra phương tiện ấy. Câu “pure... ahaṃ yānakāro āsiṃ” có nghĩa là: Trước đây, vào thời điểm diện kiến đức Phật, ta đã là người làm xe. Candana là vật làm dịu đi sự nóng bức. Hoặc là, candana là vật mà người ta dùng để thoa lên thân thể nhằm mục đích có hương thơm. Câu “(taṃ) ālambanaphalakaṃ katvā” (có nghĩa là): Sau khi làm tấm ván vịn tay bằng gỗ ấy. Lokabandhu là người thân, là quyến thuộc của toàn thể thế gian. Câu “tassa lokabandhuno satthussa adāsiṃ” có nghĩa là: Đã dâng đến đức Đạo Sư, bậc Thân Hữu của thế gian ấy. Phần còn lại là dễ hiểu. ඵලකදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Phalakadāyaka đã chấm dứt. 9. වටංසකියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 9. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Vaṭaṃsakiya. සුමෙධො නාම නාමෙනාතිආදිකං ආයස්මතො වටංසකියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමමුනින්දෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සුමෙධස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා තත්ථ ආදීනවං දිස්වා ගෙහං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා මහාවනෙ විහාසි. තස්මිං සමයෙ සුමෙධො භගවා විවෙකකාමතාය තං වනං සම්පාපුණි. අථ සො තාපසො භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො විකසිතං සළලපුප්ඵං ගහෙත්වා වටංසකාකාරෙන ගන්ථෙත්වා භගවතො පාදමූලෙ ඨපෙත්වා පූජෙසි. භගවා තස්ස චිත්තප්පසාදත්ථාය අනුමොදනමකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ කුලෙ ජාතො වුද්ධිමන්වාය සද්ධො පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Câu) bắt đầu bằng "Sumedho nāma nāmena" là thiên sự của trưởng lão Vaṭaṃsakiya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các bậc Tối Thắng trong quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Sumedha, đã sanh ra trong một gia đình có gia thế. Sau khi đến tuổi trưởng thành, đã lập gia đình, đã thấy được sự nguy hại ở nơi ấy, đã từ bỏ gia đình, đã xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh của đạo sĩ, và đã sống ở trong khu rừng lớn. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn Sumedha vì ưa thích sự độc cư đã đi đến khu rừng ấy. Khi ấy, vị đạo sĩ ấy sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn, với tâm ý trong sạch, đã lấy đóa hoa thông đang nở, kết lại theo hình trang sức đeo tai, đã đặt xuống dưới chân của đức Thế Tôn và đã cúng dường. Đức Thế Tôn đã thuyết tùy hỷ cho vị ấy vì mục đích làm cho tâm ý trong sạch. Vị ấy, do phước báu ấy, trong khi luân hồi ở cõi trời và cõi người, đã hưởng thụ hai loại tài sản, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, đã sanh ra trong một gia đình có tài sản sung mãn. Sau khi trưởng thành, có đức tin, trong sạch, đã xuất gia, và không bao lâu đã là vị A-la-hán. 43. සො අපරභාගෙ පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුමෙධො නාම නාමෙනාතිආදි වුත්තං. විවෙකමනුබ්‍රූහන්තොති ජනාකිණ්ණතං පහාය ජනවිවෙකං චිත්තවිවෙකඤ්ච අනුබ්‍රූහන්තො වඩ්ඪෙන්තො බහුලීකරොන්තො මහාවනං අජ්ඣොගාහි පාවිසීති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 43. Về sau, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên sự của hành vi trong quá khứ, đã nói (câu) bắt đầu bằng "Sumedho nāma nāmena." (Cụm từ) "Vivekamanubrūhanto" có nghĩa là: từ bỏ sự đông đúc của quần chúng, làm cho tăng trưởng, làm cho phát triển, làm cho sung mãn thân độc cư và tâm độc cư, đã đi sâu vào, đã đi vào khu rừng lớn. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. වටංසකියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên sự của trưởng lão Vaṭaṃsakiya chấm dứt. 10. පල්ලඞ්කදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 10. Phần giải về thiên sự của trưởng lão Pallaṅkadāyaka. සුමෙධස්ස [Pg.161] භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො පල්ලඞ්කදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකෙසු භවෙසු නිබ්බානාධිගමත්ථාය කතපුඤ්ඤූපචයො සුමෙධස්ස භගවතො කාලෙ ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය මහාභොගසම්පන්නො සත්ථරි පසීදිත්වා ධම්මං සුත්වා තස්ස සත්ථුනො සත්තරතනමයං පල්ලඞ්කං කාරෙත්වා මහන්තං පූජං අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සබ්බත්ථ පූජිතො අහොසි. සො අනුක්කමෙන ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්වා පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤනාමෙන පල්ලඞ්කදායකත්ථෙරොති පාකටො අහොසි. හෙට්ඨා විය උපරිපි පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤනාමෙන ථෙරානං නාමානි එවමෙව වෙදිතබ්බානි. (Câu) bắt đầu bằng "Sumedhassa bhagavato" là thiên sự của trưởng lão Pallaṅkadāyaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật trong quá khứ, trong nhiều kiếp sống, đã tích lũy phước báu vì mục đích chứng ngộ Níp-bàn, vào thời của đức Thế Tôn Sumedha, đã sanh ra trong gia đình gia chủ. Sau khi trưởng thành, có được tài sản lớn, đã có đức tin nơi đức Đạo Sư, sau khi nghe Pháp, đã cho làm một chiếc sàng tọa bằng bảy báu cho đức Đạo Sư ấy và đã thực hiện sự cúng dường to lớn. Vị ấy, do phước báu ấy, trong khi luân hồi ở cõi trời và cõi người, đã được cúng dường ở khắp mọi nơi. Vị ấy, tuần tự, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, đã sanh ra trong một gia đình có tài sản sung mãn. Sau khi đến tuổi trưởng thành, đã lập gia đình, sau khi nghe bài thuyết Pháp của đức Đạo Sư, có tâm trong sạch, đã xuất gia, và không bao lâu đã đắc quả A-la-hán. Vị ấy đã trở nên nổi tiếng là trưởng lão Pallaṅkadāyaka theo tên gọi của phước báu đã được thực hiện trong quá khứ. Giống như ở dưới, ở trên cũng vậy, tên gọi của các vị trưởng lão nên được hiểu là theo tên gọi của phước báu đã được thực hiện trong quá khứ. 47. සො එකදිවසං අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුමෙධස්ස භගවතොතිආදිමාහ. පල්ලඞ්කො හි මයා දින්නොති පල්ලඞ්කං ඌරුබද්ධාසනං කත්වා යත්ථ උපවීසන්ති නිසීදන්ති, සො පල්ලඞ්කොති වුච්චති, සො පල්ලඞ්කො සත්තරතනමයො මයා දින්නො පූජිතොති අත්ථො. සඋත්තරසපච්ඡදොති සහ උත්තරච්ඡදෙන සහ පච්ඡදෙන සඋත්තරසපච්ඡදො, උපරිවිතානං බන්ධිත්වා ආසනං උත්තමවත්ථෙහි අච්ඡාදෙත්වාති අත්ථො. සෙසං පාකටමෙවාති. 47. Một ngày nọ, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên sự của hành vi trong quá khứ, đã nói (câu) bắt đầu bằng "Sumedhassa bhagavato." (Trong câu) "Pallaṅko hi mayā dinno," nơi mà người ta ngồi xuống, ngồi kiết-già, được gọi là pallaṅka. Ý nghĩa là: "chiếc sàng tọa ấy, được làm bằng bảy báu, đã được tôi dâng cúng, cúng dường." (Cụm từ) "Sauttarasapacchado" là: cùng với tấm trải phía trên, cùng với tấm trải phía dưới là sauttarasapacchado. Ý nghĩa là: "sau khi giăng lọng che ở phía trên, đã trải chỗ ngồi bằng các loại vải thượng hạng." Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. පල්ලඞ්කදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên sự của trưởng lão Pallaṅkadāyaka chấm dứt. පන්නරසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về phẩm thứ mười lăm chấm dứt. 16. බන්ධුජීවකවග්ගො 16. Phẩm Bandhujīvaka. 1. බන්ධුජීවකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 1. Phần giải về thiên sự của trưởng lão Bandhujīvaka. චන්දංව විමලං සුද්ධන්තිආදිකං ආයස්මතො බන්ධුජීවකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පායස්මා පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො [Pg.162] විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා වසන්තො සිඛිස්ස භගවතො රූපකායසම්පත්තිං දිස්වා පසන්නමානසො බන්ධුජීවකපුප්ඵානි ගහෙත්වා භගවතො පාදමූලෙ පූජෙසි. භගවා තස්ස චිත්තප්පසාදවඩ්ඪනත්ථාය අනුමොදනමකාසි. සො යාවතායුතං ඨත්වා තෙනෙව පුඤ්ඤෙන දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච චක්කවත්තිආදිසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්ස අම්හාකං සම්මාසම්බුද්ධස්ස උප්පන්නකාලෙ ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්තො රූපග්ගයසග්ගප්පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සද්ධාජාතො ගෙහං පහාය පබ්බජිතො අරහත්තං පාපුණි. (Câu) bắt đầu bằng "Candaṃva vimalaṃ suddhaṃ" là thiên sự của trưởng lão Bandhujīvaka. Vị trưởng lão này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật trong quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của đức Thế Tôn Sikhi, đã sanh ra trong một gia đình có gia thế. Sau khi đến tuổi trưởng thành, đã lập gia đình và sinh sống, đã nhìn thấy sự toàn hảo về sắc thân của đức Thế Tôn Sikhi, với tâm ý trong sạch, đã lấy các đóa hoa bandhujīvaka và đã cúng dường dưới chân của đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã thuyết tùy hỷ cho vị ấy vì mục đích làm tăng trưởng sự trong sạch của tâm ý. Vị ấy, sau khi sống cho đến hết tuổi thọ, do chính phước báu ấy, đã tái sanh ở cõi trời, đã hưởng thụ sáu loại tài sản ở cõi Dục, và ở cõi người đã hưởng thụ các tài sản của bậc Chuyển Luân Vương v.v... Vào thời kỳ xuất hiện của đức Chánh Đẳng Giác của chúng ta, đã sanh ra trong gia đình gia chủ, đã đạt đến đỉnh cao của sắc đẹp, sau khi nghe bài thuyết Pháp của đức Đạo Sư, đức tin đã sanh khởi, đã từ bỏ gia đình, đã xuất gia, và đã chứng đắc quả A-la-hán. 1. සො පුබ්බෙනිවාසඤාණෙන පුබ්බෙ කතකුසලකම්මං අනුස්සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො චන්දංව විමලං සුද්ධන්තිආදිමාහ. තත්ථ චන්දංව විමලං සුද්ධන්ති අබ්භා, මහිකා, ධුමො, රජො, රාහූති ඉමෙහි උපක්කිලෙසමලෙහි විමුත්තං චන්දං ඉව දියඩ්ඪසහස්සුපක්කිලෙසමලානං පහීනත්තා විමලං නික්කිලෙසත්තා සුද්ධං පසන්නං සිඛිං සම්බුද්ධන්ති සම්බන්ධො. කිලෙසකද්දමානං අභාවෙන අනාවිලං. නන්දීභවසඞ්ඛාතාය බලවස්නෙහාය පරිසමන්තතො ඛීණත්තා නන්දීභවපරික්ඛීණං. තිණ්ණං ලොකෙති ලොකත්තයතො තිණ්ණං උත්තිණ්ණං අතික්කන්තං. විසත්තිකන්ති විසත්තිකං වුච්චති තණ්හා, නිත්තණ්හන්ති අත්ථො. 1. Vị ấy, nhờ vào Túc Mạng Minh, đã nhớ lại nghiệp thiện đã được thực hiện trong quá khứ, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên sự của hành vi trong quá khứ, đã nói (câu) bắt đầu bằng "Candaṃva vimalaṃ suddhaṃ." Ở đây, (cụm từ) "Candaṃva vimalaṃ suddhaṃ" có liên hệ như sau: giống như mặt trăng được giải thoát khỏi các cấu uế phiền não này là mây, sương mù, khói, bụi, và Rāhu, (đức Phật) không tỳ vết do đã đoạn trừ một ngàn năm trăm cấu uế phiền não, thanh tịnh, trong sáng do không còn phiền não, (đó là) đức Chánh Đẳng Giác Sikhi. Không vẩn đục do không có bùn nhơ phiền não. Đã đoạn tận hỷ hữu do đã diệt tận từ mọi phía ái luyến mãnh liệt được gọi là hỷ hữu. (Cụm từ) "Tiṇṇaṃ loke" (có nghĩa là) đã vượt qua, đã thoát khỏi, đã đi qua ba cõi. (Cụm từ) "Visattikaṃ" (có nghĩa là) không còn ái luyến; visattikā được gọi là ái, (nên) ý nghĩa là không còn ái. 2. නිබ්බාපයන්තං ජනතන්ති ධම්මවස්සං වස්සන්තො ජනතං ජනසමූහං කිලෙසපරිළාහාභාවෙන නිබ්බාපයන්තං වූපසමෙන්තං. සයං සංසාරතො තිණ්ණං, සබ්බසත්තෙ සංසාරතො තාරයන්තං අතික්කමෙන්තං චතුන්නං සච්චානං මුනනතො ජානනතො මුනිං සිඛිං සම්බුද්ධන්ති සම්බන්ධො. වනස්මිං ඣායමානන්ති ආරම්මණූපනිජ්ඣානලක්ඛණූපනිජ්ඣානෙහි ඣායන්තං චින්තෙන්තං චිත්තෙන භාවෙන්තං වනමජ්ඣෙති අත්ථො. එකග්ගං එකග්ගචිත්තං සුසමාහිතං සුට්ඨු ආරම්මණෙ ආහිතං ඨපිතචිත්තං සිඛිං මුනිං දිස්වාති සම්බන්ධො. 2. Nibbāpayantaṃ janatan có nghĩa là: Ngài làm mưa Pháp, làm dập tắt, làm lắng dịu chúng sanh, nhóm chúng sanh, bằng cách (dập tắt) sự nóng bức của phiền não. Sayaṃ saṃsārato tiṇṇaṃ, sabbasatte saṃsārato tārayantaṃ: Tự mình đã vượt qua vòng luân hồi, Ngài làm cho tất cả chúng sanh vượt qua, thoát khỏi vòng luân hồi. Muniṃ: Bậc Mâu-ni do bởi sự thấu hiểu, sự biết rõ về bốn chân lý. (Do đó,) có sự liên kết với (danh hiệu) đức Phật Chánh Đẳng Giác Sikhī. Vanasmiṃ jhāyamānaṃ có nghĩa là: đang thiền định, đang suy tư, đang tu tập bằng tâm ý với các sự chuyên chú vào đối tượng và sự chuyên chú vào đặc tính, có nghĩa là ở giữa khu rừng. Ekaggaṃ susamāhitaṃ: có tâm chuyên nhất, được định tĩnh tốt đẹp, có tâm được đặt để, được an trú tốt đẹp trong đối tượng. Có sự liên kết với (câu) "sau khi nhìn thấy bậc Mâu-ni Sikhī." 3. බන්ධුජීවකපුප්ඵානීති බන්ධූනං ඤාතීනං ජීවකං ජීවිතනිස්සයං හදයමංසලොහිතං බන්ධුජීවකං හදයමංසලොහිතසමානවණ්ණං පුප්ඵං බන්ධුජීවකපුප්ඵං ගහෙත්වා සිඛිනො ලොකබන්ධුනො පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 3. Bandhujīvakapupphāni có nghĩa là: Bandhujīvaka là sự sống, là chỗ nương tựa của sự sống của các bà con, thân quyến, (tức là) thịt và máu của tim. Đóa hoa có màu sắc tương tự như thịt và máu của tim (được gọi là) hoa bandhujīvaka. Có nghĩa là: "Sau khi lấy đóa hoa bandhujīvaka, tôi đã cúng dường đến đức Thế Tôn Sikhī, bậc Thân Thuộc của thế gian." Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. බන්ධුජීවකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải về Hạnh trạng của Trưởng lão Bandhujīvaka đã kết thúc. 2. තම්බපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 2. Chú giải về Hạnh trạng của Trưởng lão Tambapupphiya. පරකම්මායනෙ [Pg.163] යුත්තොතිආදිකං ආයස්මතො තම්බපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ආයස්මා පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පියදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කෙනචි පුරෙ කතෙන අකුසලකම්මෙන දුග්ගතකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො පරෙසං කම්මං කත්වා භතියා ජීවිකං කප්පෙසි. සො එවං දුක්ඛෙන වසන්තො පරෙසං අපරාධං කත්වා මරණභයෙන පලායිත්වා වනං පාවිසි. තත්ථ ගතට්ඨානෙ පාටලිබොධිං දිස්වා වන්දිත්වා සම්මජ්ජිත්වා එකස්මිං රුක්ඛෙ තම්බවණ්ණං පුප්ඵං දිස්වා තං සබ්බං කණ්ණිකෙ ඔචිනිත්වා බොධිපූජං අකාසි. තත්ථ චිත්තං පසාදෙත්වා වන්දිත්වා පල්ලඞ්කමාභුජිත්වා නිසීදි. තස්මිං ඛණෙ තෙ මනුස්සා පදානුපදිකං අනුබන්ධිත්වා තත්ථ අගමංසු. සො තෙ දිස්වා බොධිං ආවජ්ජෙන්තොව පලායිත්වා භයානකෙ ගීරිදුග්ගපපාතෙ පතිත්වා මරි. (Câu kệ) bắt đầu bằng Parakammāyane yutto là Hạnh trạng của Trưởng lão Tambapupphiya. Vị Trưởng lão này cũng vậy, đã tạo các nền tảng (phước) nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Piyadassī, do một nghiệp bất thiện nào đó đã làm trong quá khứ, ngài đã sanh vào gia đình nghèo khó. Khi đã trưởng thành, ngài đã làm công việc cho người khác để kiếm sống bằng tiền công. Vị ấy sống trong khổ sở như thế, đã phạm lỗi với người khác, do sợ chết nên đã bỏ trốn và đi vào rừng. Tại nơi đã đến ở đó, sau khi nhìn thấy cây Bồ-đề Pāṭali, ngài đã đảnh lễ và quét dọn. Sau khi nhìn thấy đóa hoa màu đồng ở trên một cây nọ, ngài đã hái tất cả những đóa hoa ấy ở trên cành và đã thực hiện việc cúng dường cây Bồ-đề. Tại đó, sau khi làm cho tâm tịnh tín và đảnh lễ, ngài đã ngồi xuống trong thế kiết-già. Vào khoảnh khắc ấy, những người kia đã lần theo dấu chân và đi đến nơi đó. Vị ấy sau khi nhìn thấy họ, vừa hướng tâm đến cây Bồ-đề vừa bỏ chạy, đã rơi xuống vực núi hiểm trở đáng sợ và đã chết. 7. සො බොධිපූජාය අනුස්සරිතත්තා තෙනෙව පීතිසොමනස්සෙන තාවතිංසාදීසු උපපන්නො ඡ කාමාවචරසම්පත්තිං අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච චක්කවත්තිආදිසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ කුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පරකම්මායනෙ යුත්තොතිආදිමාහ. තත්ථ පරෙසං කම්මානි පරකම්මානි, පරකම්මානං ආයනෙ කරණෙ වාහනෙ ධාරණෙ යුත්තො යොජිතො අහොසින්ති අත්ථො. සෙසං පාකටමෙවාති. 7. Vị ấy, do bởi đã tưởng nhớ đến việc cúng dường cây Bồ-đề, với chính niềm hoan hỷ và tâm thỏa thích ấy đã sanh lên (các cõi trời) như Tāvatiṃsa (Đao Lợi). Sau khi hưởng thụ tài sản ở sáu cõi Dục giới và sau khi hưởng thụ tài sản của bậc Chuyển Luân Vương v.v... ở cõi người, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh vào gia đình có đầy đủ tài sản. Khi đã trưởng thành, sau khi nghe bài thuyết Pháp của đức Đạo Sư, với tâm tịnh tín ngài đã xuất gia, không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán. Sau khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, ngài đã phát sanh tâm thỏa thích, trong khi tuyên thuyết về Hạnh trạng quá khứ của mình, đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng Parakammāyane yutto. Trong ấy, parakammāni là công việc của người khác; có nghĩa là: "tôi đã được giao phó, được sử dụng trong việc đi lại, làm việc, mang vác, gánh giữ các công việc của người khác." Phần còn lại đã rõ ràng. තම්බපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải về Hạnh trạng của Trưởng lão Tambapupphiya đã kết thúc. 3. වීථිසම්මජ්ජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 3. Chú giải về Hạnh trạng của Trưởng lão Vīthisammajjaka. උදෙන්තං සතරංසිං වාතිආදිකං ආයස්මතො වීථිසම්මජ්ජකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකෙසු ජාතිසතෙසු කතපුඤ්ඤසඤ්චයො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො ඝරාවාසං වසන්තො නගරවාසීහි සද්ධිං වීථිං සජ්ජෙත්වා නීයමානං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො වීථිං සමං කත්වා ධජං තත්ථ උස්සාපෙසි. (Câu kệ) bắt đầu bằng Udentaṃ sataraṃsiṃ vā là Hạnh trạng của Trưởng lão Vīthisammajjaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các nền tảng (phước) nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy phước thiện trong nhiều trăm kiếp sanh. Vào thời của đức Thế Tôn Sikhī, ngài đã sanh vào gia đình thế gia. Trong khi sống đời tại gia, ngài đã cùng với các thị dân trang hoàng con đường. Sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn đang được dẫn đi, với tâm tịnh tín, ngài đã làm cho con đường được bằng phẳng và đã dựng lên lá cờ ở nơi đó. 15. සො [Pg.164] තෙනෙව පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො බහුමානහදයො පබ්බජිත්වා ලද්ධූපසම්පදො නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං අනුස්සරන්තො පච්චක්ඛතො ජානිත්වා පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො උදෙන්තං සතරංසිං වාතිආදිමාහ. තත්ථ උදෙන්තං උග්ගච්ඡන්තං සතරංසිං සතපභං. සතරංසීති දෙසනාසීසමත්තං, අනෙකසතසහස්සපභං සූරියං ඉවාති අත්ථො. පීතරංසිංව භාණුමන්ති පීතරංසිං සංකුචිතපභං භාණුමං පභාවන්තං චන්දමණ්ඩලං ඉව සම්බුද්ධං දිස්වාති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 15. Vị ấy, do chính phước thiện ấy, trong khi luân hồi ở cõi trời và cõi người, sau khi hưởng thụ cả hai loại tài sản, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia đình nọ. Sau khi đạt đến tuổi trưởng thành, sau khi nghe bài thuyết Pháp của đức Đạo Sư, ngài đã có được đức tin, có tâm kính trọng, đã xuất gia và thọ Cụ túc giới, không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán. Trong khi tưởng nhớ và biết rõ tiền nghiệp của mình một cách trực tiếp, trong khi tuyên thuyết về Hạnh trạng quá khứ của mình, ngài đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng Udentaṃ sataraṃsiṃ vā. Trong ấy, udentaṃ là đang mọc lên. Sataraṃsiṃ là có trăm tia sáng. Sataraṃsi chỉ là phần đầu của bài thuyết giảng, có nghĩa là: "giống như mặt trời có nhiều trăm ngàn tia sáng." Pītaraṃsiṃva bhāṇumaṃ có nghĩa là: "sau khi nhìn thấy đức Phật Chánh Đẳng Giác giống như vầng trăng có ánh sáng vàng, có ánh sáng dịu nhẹ, rực rỡ." Phần còn lại rất dễ hiểu. වීථිසම්මජ්ජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải về Hạnh trạng của Trưởng lão Vīthisammajjaka đã kết thúc. 4. කක්කාරුපුප්ඵපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 4. Chú giải về Hạnh trạng của Trưởng lão Kakkārupupphapūjaka. දෙවපුත්තො අහං සන්තොතිආදිකං ආයස්මතො කක්කාරුපුප්ඵපූජකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ කතපුඤ්ඤසඤ්චයො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ භුම්මට්ඨකදෙවපුත්තො හුත්වා නිබ්බත්තො සිඛිං සම්මාසම්බුද්ධං දිස්වා දිබ්බකක්කාරුපුප්ඵං ගහෙත්වා පූජෙසි. (Câu kệ) bắt đầu bằng Devaputto ahaṃ santo là Hạnh trạng của Trưởng lão Kakkārupupphapūjaka. Vị này cũng vậy, đã tạo các nền tảng (phước) nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy phước thiện trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Sikhī, ngài đã sanh làm một vị thiên tử Địa Cư. Sau khi nhìn thấy đức Phật Chánh Đẳng Giác Sikhī, ngài đã lấy đóa hoa kakkāru cõi trời và cúng dường. 21. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො එකතිංසකප්පබ්භන්තරෙ උභයසුඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථරි පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං පච්චක්ඛතො ඤත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො දෙවපුත්තො අහං සන්තොතිආදිමාහ. තත්ථ දිබ්බන්ති කීළන්ති පඤ්චහි දිබ්බෙහි කාමගුණෙහීති දෙවා, දෙවානං පුත්තො, දෙවො එව වා පුත්තො දෙවපුත්තො, අහං දෙවපුත්තො සන්තො විජ්ජමානො දිබ්බං කක්කාරුපුප්ඵං පග්ගය්හ පකාරෙන, ගහෙත්වා සිඛිස්ස භගවතො අභිරොපයිං පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 21. Vị ấy, do phước thiện ấy, trong khi luân hồi ở cõi trời và cõi người, trong khoảng ba mươi mốt đại kiếp, sau khi hưởng thụ cả hai loại hạnh phúc, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào gia đình thế gia ở Sāvatthī. Sau khi trưởng thành, ngài đã có lòng tịnh tín nơi đức Đạo Sư và đã xuất gia, không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán. Sau khi biết rõ tiền nghiệp của mình một cách trực tiếp, ngài đã phát sanh tâm thỏa thích, trong khi tuyên thuyết về Hạnh trạng quá khứ của mình, đã nói (câu kệ) bắt đầu bằng Devaputto ahaṃ santo. Trong ấy, devā (chư thiên) là những vị vui chơi, hưởng thụ năm loại dục lạc cõi trời. Con trai của chư thiên, hoặc chính vị trời là con trai, (gọi là) devaputto (thiên tử). Ahaṃ devaputto santo: "tôi, là một thiên tử, đang hiện hữu." Có nghĩa là: "Sau khi cầm lấy, sau khi lấy đóa hoa kakkāru cõi trời một cách đặc biệt, tôi đã dâng lên, đã cúng dường đến đức Thế Tôn Sikhī." Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. කක්කාරුපුප්ඵපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần tường thuật Thánh tích của trưởng lão Kakkārupupphapūjaka đã kết thúc. 5. මන්දාරවපුප්ඵපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 5. Phần tường thuật Thánh tích của trưởng lão Mandāravapupphapūjaka දෙවපුත්තො [Pg.165] අහං සන්තොතිආදිකං ආයස්මතො මන්දාරවපුප්ඵපූජකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ථෙරො පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ භුම්මට්ඨකදෙවපුත්තො හුත්වා නිබ්බත්තො සිඛිං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො දිබ්බමන්දාරවපුප්ඵෙහි පූජෙසි. Thánh tích của trưởng lão Mandāravapupphapūjaka bắt đầu bằng: ‘Là một vị thiên tử...’. Vị trưởng lão này cũng vậy, đã tạo các nền tảng nơi các đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước nghiệp là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Vào thời của đức Thế Tôn Sikhī, ngài đã được sanh làm một vị địa thiên, sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn Sikhī, với tâm ý hoan hỷ, ngài đã cúng dường bằng các đóa hoa mandārava cõi trời. 25. සො තෙන පුඤ්ඤෙනාතිආදිකං සබ්බං අනන්තරත්ථෙරස්ස අපදානවණ්ණනාය වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බන්ති. 25. Tất cả (phần còn lại) bắt đầu bằng: ‘Do phước nghiệp ấy...’ nên được hiểu theo đúng phương cách đã được nói trong phần tường thuật Thánh tích của vị trưởng lão kế trước. මන්දාරවපුප්ඵපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần tường thuật Thánh tích của trưởng lão Mandāravapupphapūjaka đã kết thúc. 6. කදම්බපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 6. Phần tường thuật Thánh tích của trưởng lão Kadambapupphiya හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිකං ආයස්මතො කදම්බපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සම්මාසම්බුද්ධසුඤ්ඤෙ ලොකෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය ඝරාවාසං වසන්තො තත්ථ ආදීනවං දිස්වා ඝරාවාසං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තසමීපෙ කුක්කුටෙ නාම පබ්බතෙ අස්සමං කත්වා විහාසි. සො තත්ථ සත්ත පච්චෙකබුද්ධෙ දිස්වා පසන්නමානසො පුප්ඵිතං කදම්බපුප්ඵං ඔචිනිත්වා තෙ පච්චෙකබුද්ධෙ පූජෙසි. තෙපි ‘‘ඉච්ඡිතං පත්ථිත’’න්තිආදිනා අනුමොදනං අකංසු. Thánh tích của trưởng lão Kadambapupphiya bắt đầu bằng: ‘Không xa dãy Himavanta...’. Vị này cũng vậy, đã tạo các nền tảng nơi các bậc Tối Thắng quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, đã tích lũy các phước nghiệp là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi. Trong thế gian trống không các bậc Chánh Đẳng Giác, ngài đã được sanh trong một gia tộc, sau khi trưởng thành, trong khi sống đời tại gia, đã thấy được sự nguy hại ở trong đó, đã từ bỏ đời sống tại gia, đã xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh, đã làm một am thất và trú ngụ ở ngọn núi tên là Kukkuṭa gần dãy Himavanta. Ở nơi ấy, ngài đã nhìn thấy bảy vị Phật Độc Giác, với tâm ý hoan hỷ, đã hái đóa hoa kadamba đang nở và đã cúng dường đến các vị Phật Độc Giác ấy. Các vị ấy cũng đã tùy hỷ bằng (câu kệ) bắt đầu là: ‘Điều được mong muốn, điều được ước nguyện...’. 30. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිමාහ. තං වුත්තත්ථමෙව. කුක්කුටො නාම පබ්බතොති තස්ස උභොසු පස්සෙසු කුක්කුටචූළාකාරෙන පබ්බතකූටානං විජ්ජමානත්තා කුක්කුටොති සඞ්ඛං ගතො. පකාරෙන තිරො හුත්වා පතිට්ඨහතීති පබ්බතො. තම්හි පබ්බතපාදම්හීති තස්මිං පබ්බතසමීපෙ. සත්ත බුද්ධා වසන්තීති සත්ත පච්චෙකබුද්ධා තස්මිං කුක්කුටපබ්බතපාදෙ පණ්ණසාලායං වසන්තීති අත්ථො. 30. Do phước nghiệp ấy, trong khi luân hồi trong cõi trời và cõi người, ngài đã hưởng thụ cả hai loại tài sản. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, ngài đã được sanh trong một gia đình ở Sāvatthī, sau khi trưởng thành, sau khi nghe bài thuyết Pháp của đức Đạo Sư, đã có được đức tin và đã xuất gia, không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán. Sau khi nhớ lại nghiệp quá khứ, đã phát sanh hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về Thánh tích tiền thân của mình, ngài đã nói (câu kệ) bắt đầu là: ‘Không xa dãy Himavanta...’. Điều ấy có ý nghĩa đã được nói. Ngọn núi tên là Kukkuṭa: do sự hiện hữu của các đỉnh núi có hình dạng như mào gà ở hai bên sườn của nó nên đã được gọi là Kukkuṭa. Được gọi là núi (pabbata) vì nó đứng sừng sững, che khuất một cách đặc biệt. (Cụm từ) ‘tại chân núi ấy’ có nghĩa là gần ngọn núi ấy. (Cụm từ) ‘bảy vị Phật trú ngụ’ có nghĩa là bảy vị Phật Độc Giác trú ngụ trong một tịnh xá bằng lá ở chân núi Kukkuṭa ấy. 31. දීපරාජංව [Pg.166] උග්ගතන්ති දීපානං රාජා දීපරාජා, සබ්බෙසං දීපානං ජලමානානං තාරකානං රාජා චන්දොති අත්ථො. අථ වා සබ්බෙසු ජම්බුදීපපුබ්බවිදෙහඅපරගොයානඋත්තරකුරුසඞ්ඛාතෙසු චතූසු දීපෙසු ද්විසහස්සපරිත්තදීපෙසු ච රාජා ආලොකඵරණතො චන්දො දීපරාජාති වුච්චති, තං නභෙ උග්ගතං චන්දං ඉව පුප්ඵිතං ඵුල්ලිතං කදම්බරුක්ඛං දිස්වා තතො පුප්ඵං ඔචිනිත්වා උභොහි හත්ථෙහි පග්ගය්හ පකාරෙන ගහෙත්වා සත්ත පච්චෙකබුද්ධෙ සමොකිරිං සුට්ඨු ඔකිරිං, ආදරෙන පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 31. (Cụm từ) ‘mọc lên như vua của các hòn đảo’: vua của các hòn đảo là dīparājā, có nghĩa là mặt trăng là vua của tất cả các vì sao đang chiếu sáng, là các hòn đảo (trên bầu trời). Hoặc là, là vua trong tất cả bốn châu là Jambudīpa, Pubbavideha, Aparagoyāna, Uttarakuru và trong hai ngàn hòn đảo nhỏ, do sự lan tỏa ánh sáng, mặt trăng được gọi là dīparājā. Sau khi thấy cây kadamba đang trổ hoa, nở rộ như mặt trăng mọc lên trên bầu trời, từ đó đã hái hoa, đã nâng lên bằng cả hai tay, đã cầm lấy một cách đặc biệt, ‘tôi đã rải lên, đã rải lên một cách tốt đẹp trên bảy vị Phật Độc Giác,’ có nghĩa là tôi đã cúng dường với lòng tôn kính. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. කදම්බපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần tường thuật Thánh tích của trưởng lão Kadambapupphiya đã kết thúc. 7. තිණසූලකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 7. Phần tường thuật Thánh tích của trưởng lão Tiṇasūlaka හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිකං ආයස්මතො තිණසූලකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ථෙරො පුරිමජිනවරෙසු කතපුඤ්ඤසම්භාරො උප්පන්නුප්පන්නභවෙ කුසලානි උපචිනන්තො සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා තත්ථ දොසං දිස්වා තං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා වසන්තො හිමවන්තසමීපෙ භූතගණෙ නාම පබ්බතෙ වසන්තං එකතං විවෙකමනුබ්‍රූහන්තං සිඛිං සම්බුද්ධං දිස්වා පසන්නමානසො තිණසූලපුප්ඵං ගහෙත්වා පාදමූලෙ පූජෙසි. බුද්ධොපි තස්ස අනුමොදනං අකාසි. Thánh tích của trưởng lão Tiṇasūlaka bắt đầu bằng: ‘Không xa dãy Himavanta...’. Vị trưởng lão này cũng vậy, đã tạo các tích lũy phước báu nơi các bậc Tối Thắng quá khứ, trong các kiếp sống đã sanh lên, đã tích lũy các điều thiện. Vào thời của đức Thế Tôn Sikhī, ngài đã được sanh trong một gia đình, sau khi thiết lập đời sống tại gia, đã thấy được lỗi lầm ở trong đó, đã từ bỏ điều ấy, đã xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh và đang trú ngụ. Sau khi nhìn thấy đức Chánh Đẳng Giác Sikhī đang trú ngụ ở ngọn núi tên là Bhūtagaṇa gần dãy Himavanta, đang phát triển sự độc cư, sự viễn ly, với tâm ý hoan hỷ, ngài đã lấy đóa hoa tiṇasūla và đã cúng dường dưới chân. Đức Phật cũng đã tùy hỷ với vị ấy. 35. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සාසනෙ පසන්නො පබ්බජිත්වා උපනිස්සයසම්පන්නත්තා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණිත්වා පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සප්පත්තො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිමාහ. භූතගණො නාම පබ්බතොති භූතගණානං දෙවයක්ඛසමූහානං ආවාසභූතත්තා භවනසදිසත්තා අවිරූළ්හභාවෙන පවත්තත්තා ච භූතගණො නාම පබ්බතො, තස්මිං එකො අදුතියො ජිනො ජිතමාරො බුද්ධො වසතෙ දිබ්බබ්‍රහ්මඅරියඉරියාපථවිහාරෙහි විහරතීති අත්ථො. 35. Do phước nghiệp ấy, trong khi luân hồi trong cõi trời và cõi người, ngài đã hưởng thụ cả hai loại tài sản. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, ngài đã được sanh trong một gia tộc giàu có ở Sāvatthī, sau khi trưởng thành, đã hoan hỷ trong giáo Pháp và đã xuất gia, do có đầy đủ cận y duyên, không bao lâu sau đã đạt đến quả vị A-la-hán. Sau khi nhớ lại nghiệp quá khứ, đã đạt được hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về Thánh tích tiền thân của mình, ngài đã nói (câu kệ) bắt đầu là: ‘Không xa dãy Himavanta...’. Ngọn núi tên là Bhūtagaṇa: vì là nơi ở của các chúng sanh, các nhóm trời và dạ-xoa, vì giống như một cung điện, và vì hiện hữu một cách không bị che khuất nên (được gọi là) ngọn núi Bhūtagaṇa. Ở nơi ấy, bậc Chiến Thắng, người đã chiến thắng Ma vương, đức Phật, độc nhất vô nhị, trú ngụ, có nghĩa là ngài an trú bằng các oai nghi trú của cõi trời, cõi Phạm thiên, và cõi Thánh. 36. එකූනසතසහස්සං[Pg.167], කප්පං න විනිපාතිකොති තෙන තිණසූලපුප්ඵපූජාකරණඵලෙන නිරන්තරං එකූනසතසහස්සකප්පානං අවිනිපාතකො චතුරාපායවිනිමුත්තො සග්ගසම්පත්තිභවමෙව උපපන්නොති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 36. (Câu kệ) ‘Trong chín mươi chín ngàn kiếp, tôi không bị rơi vào đọa xứ’: có nghĩa là do quả của việc cúng dường đóa hoa tiṇasūla ấy, trong suốt chín mươi chín ngàn kiếp, ngài đã không bị rơi vào đọa xứ, đã giải thoát khỏi bốn đường ác, chỉ sanh vào kiếp sống có tài sản cõi trời. Phần còn lại dễ hiểu. තිණසූලකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần tường thuật Thánh tích của trưởng lão Tiṇasūlaka đã kết thúc. 8. නාගපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 8. Phần tường thuật Thánh tích của trưởng lão Nāgapupphiya සුවච්ඡො නාම නාමෙනාතිආදිකං ආයස්මතො නාගපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ථෙරො පුරිමජිනනිසභෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරභගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො වෙදත්තයාදීසු සකසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං පත්වා තත්ථ සාරං අදිස්වා හිමවන්තං පවිසිත්වා තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා ඣානසමාපත්තිසුඛෙන වීතිනාමෙසි. තස්මිං සමයෙ පදුමුත්තරො භගවා තස්සානුකම්පාය තත්ථ අගමාසි. සො තාපසො තං භගවන්තං දිස්වා ලක්ඛණසත්ථෙසු ඡෙකත්තා භගවතො ලක්ඛණරූපසම්පත්තියා පසන්නො වන්දිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගය්හ අට්ඨාසි. ආකාසතො අනොතිණ්ණත්තා පූජාසක්කාරෙ අකතෙයෙව ආකාසෙනෙව පක්කාමි. අථ සො තාපසො සසිස්සො නාගපුප්ඵං ඔචිනිත්වා තෙන පුප්ඵෙන භගවතො ගතදිසාභාගමග්ගං පූජෙසි. Câu chuyện bắt đầu bằng Suvaccho nāma nāmena là thiên sự của trưởng lão Nāgapupphiya. Vị trưởng lão này cũng đã tạo các căn lành nơi các đấng Tối Thắng trong quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là nhân duyên hỗ trợ cho sự giải thoát ở các kiếp sống nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara đã sanh vào gia đình Bà-la-môn. Sau khi trưởng thành, ngài đã đạt đến sự thành tựu về các ngành nghề chuyên môn của mình là ba tập Vệ-đà v.v... Không nhìn thấy được cốt lõi ở nơi ấy, ngài đã đi vào Hy-mã-lạp, đã xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh, và đã sống với lạc thú của thiền và chứng đắc. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn Padumuttara vì lòng bi mẫn đối với vị ấy đã đi đến nơi đó. Vị tu sĩ khổ hạnh ấy sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn, do sự thông thạo về tướng pháp, đã hoan hỷ về sự thành tựu tướng hảo và sắc đẹp của đức Thế Tôn, đã đảnh lễ, đã chắp tay và đứng lại. Do (đức Thế Tôn) không đi xuống từ hư không, việc cúng dường và tôn kính đã không được thực hiện, ngài đã ra đi bằng hư không. Khi ấy, vị tu sĩ khổ hạnh ấy cùng với các đệ tử đã hái hoa nāga, và đã cúng dường con đường theo hướng đi của đức Thế Tôn bằng loại hoa ấy. 39. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවන්තො සබ්බත්ථ පූජිතො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සද්ධාසම්පන්නො පබ්බජිත්වා වත්තපටිපත්තියා සාසනං සොභයමානො නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා ‘‘කෙන නු ඛො කුසලකම්මෙන මයා අයං ලොකුත්තරසම්පත්ති ලද්ධා’’ති අතීතකම්මං සරන්තො පුබ්බකම්මං පච්චක්ඛතො ඤත්වා සඤ්ජාතසොමනස්සො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුවච්ඡො නාම නාමෙනාතිආදිමාහ. තත්ථ වච්ඡගොත්තෙ ජාතත්තා වච්ඡො, සුන්දරො ච සො වච්ඡො චෙති සුවච්ඡො. නාමෙන සුවච්ඡො නාම බ්‍රාහ්මණො මන්තපාරගූ වෙදත්තයාදිසකලමන්තසත්ථෙ කොටිප්පත්තොති අත්ථො. සෙසං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථමෙවාති. 39. Do phước thiện ấy, vị ấy trong khi luân hồi ở các cõi trời và cõi người, trong khi hưởng thụ hai loại thành tựu, đã được cúng dường ở khắp mọi nơi, vào thời đức Phật này xuất hiện đã sanh vào một gia đình ở Sāvatthī. Sau khi trưởng thành, ngài đã thành tựu đức tin, đã xuất gia, trong khi làm rạng rỡ giáo Pháp bằng phận sự và thực hành, không bao lâu đã là vị A-la-hán. Trong khi nhớ lại nghiệp quá khứ rằng: “Do thiện nghiệp nào mà ta đã đạt được sự thành tựu siêu thế này?” ngài đã biết rõ nghiệp quá khứ một cách trực tiếp, đã phát sanh hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về thiên sự của hạnh nghiệp quá khứ, ngài đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng Suvaccho nāma nāmena. Ở đây, do sanh trong dòng họ Vaccha nên là Vaccha, và vị Vaccha ấy tốt đẹp nên là Suvaccha. Vị Bà-la-môn tên là Suvaccha, bậc thông suốt thần chú, có nghĩa là đã đạt đến đỉnh cao trong tất cả các bộ luận về thần chú như ba tập Vệ-đà v.v... Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng do đã được trình bày theo phương pháp ở dưới. නාගපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên sự của trưởng lão Nāgapupphiya đã chấm dứt. 9. පුන්නාගපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 9. Phần giải về thiên sự của trưởng lão Punnāgapupphiya. කානනං [Pg.168] වනමොගය්හාතිආදිකං ආයස්මතො පුන්නාගපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො ඵුස්සස්ස භගවතො කාලෙ නෙසාදකුලෙ නිබ්බත්තො මහාවනං පවිට්ඨො තත්ථ සුපුප්ඵිතපුන්නාගපුප්ඵං දිස්වා හෙතුසම්පන්නත්තා බුද්ධාරම්මණපීතිවසෙන භගවන්තං සරිත්වා තං පුප්ඵං සහ කණ්ණිකාහි ඔචිනිත්වා වාලුකාහි චෙතියං කත්වා පූජෙසි. Câu chuyện bắt đầu bằng Kānanaṃ vanamogayha là thiên sự của trưởng lão Punnāgapupphiya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đấng Tối Thắng trong quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là nhân duyên hỗ trợ cho sự giải thoát ở các kiếp sống nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Phussa đã sanh vào gia đình thợ săn. Sau khi đi vào khu rừng lớn, ngài đã nhìn thấy hoa punnāga đang nở rộ ở nơi ấy, do có đầy đủ nhân duyên, với niềm hoan hỷ có đức Phật làm đối tượng, ngài đã tưởng nhớ đến đức Thế Tôn, đã hái đóa hoa ấy cùng với nhụy hoa, đã làm bảo tháp bằng cát và đã cúng dường. 46. සො තෙන පුඤ්ඤෙන ද්වෙනවුතිකප්පෙ නිරන්තරං දෙවමනුස්සසම්පත්තියොයෙව අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං විභවසම්පන්නෙ කුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය පුබ්බවාසනාබලෙන සාසනෙ පසන්නො පබ්බජිත්වා වායමන්තො නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා පුබ්බෙ කතකුසලං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො කානනං වනමොගය්හාතිආදිමාහ. තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තත්තා උත්තානත්ථමෙවාති. 46. Do phước thiện ấy, vị ấy trong chín mươi hai kiếp đã liên tục hưởng thụ chỉ sự thành tựu ở cõi trời và cõi người, vào thời đức Phật này xuất hiện đã sanh vào một gia đình giàu có ở Sāvatthī. Sau khi trưởng thành, do năng lực của các khuynh hướng tiềm ẩn trong quá khứ, ngài đã hoan hỷ trong giáo Pháp, đã xuất gia, trong khi tinh tấn, không bao lâu đã là vị A-la-hán. Sau khi nhớ lại việc thiện đã làm trong quá khứ, ngài đã phát sanh hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về thiên sự của hạnh nghiệp quá khứ, ngài đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng Kānanaṃ vanamogayha. Tất cả điều ấy có ý nghĩa rõ ràng do đã được trình bày ở dưới. පුන්නාගපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên sự của trưởng lão Punnāgapupphiya đã chấm dứt. 10. කුමුදදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 10. Phần giải về thiên sự của trưởng lão Kumudadāyaka. හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිකං ආයස්මතො කුමුදදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ථෙරො පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකෙසු භවෙසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හිමවන්තස්ස ආසන්නෙ මහන්තෙ ජාතස්සරෙ කුකුත්ථො නාම පක්ඛී හුත්වා නිබ්බත්තො කෙනචි අකුසලෙන පක්ඛී සමානොපි පුබ්බෙ කතසම්භාරෙන බුද්ධිසම්පන්නො පුඤ්ඤාපුඤ්ඤෙසු ඡෙකො සීලවා පාණගොචරතො පටිවිරතො අහොසි. තස්මිං සමයෙ පදුමුත්තරො භගවා ආකාසෙනාගන්ත්වා තස්ස සමීපෙ චඞ්කමති. අථ සො සකුණො භගවන්තං දිස්වා පසන්නචිත්තො කුමුදපුප්ඵං ඩංසිත්වා භගවතො පාදමූලෙ පූජෙසි. භගවා තස්ස සොමනස්සුප්පාදනත්ථං පටිග්ගහෙත්වා අනුමොදනමකාසි. Câu chuyện bắt đầu bằng Himavantassāvidūre là thiên sự của trưởng lão Kumudadāyaka. Vị trưởng lão này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật trong quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là nhân duyên hỗ trợ cho sự giải thoát ở nhiều kiếp sống, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, ở gần Hy-mã-lạp, trong một hồ tự nhiên rộng lớn, đã sanh làm một loài chim tên là kukuttha. Do một nghiệp bất thiện nào đó, dù là loài chim, nhưng do các yếu tố đã tích lũy trong quá khứ, vị ấy đã thành tựu trí tuệ, thông thạo về phước và phi phước, có giới hạnh, đã từ bỏ việc săn bắt sinh vật. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn Padumuttara đã đi đến bằng hư không và kinh hành ở gần vị ấy. Khi ấy, con chim ấy sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn, với tâm hoan hỷ, đã ngậm lấy hoa súng và cúng dường dưới chân đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn, để làm phát sanh hỷ lạc cho nó, đã thọ nhận và đã tùy hỷ. 51. සො [Pg.169] තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු උභයසම්පත්තිසුඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං අඤ්ඤතරස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය මහද්ධනො මහාභොගො රතනත්තයෙ පසන්නො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං පච්චක්ඛතො ඤත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිමාහ. පදුමුප්පලසඤ්ඡන්නොති එත්ථ සතපත්තෙහි සම්පුණ්ණො සෙතපදුමො ච තීණි නීලරත්තසෙතුප්පලානි ච පදුමුප්පලානි තෙහි සඤ්ඡන්නො ගහනීභූතො සම්පුණ්ණො මහාජාතස්සරො අහූති සම්බන්ධො. පුණ්ඩරීකසමොත්ථටොති පුණ්ඩරීකෙහි රත්තපදුමෙහි ඔත්ථටො සම්පුණ්ණොති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 51. Do phước thiện ấy, vị ấy sau khi hưởng thụ hạnh phúc của hai loại thành tựu ở cõi trời và cõi người, vào thời đức Phật này xuất hiện đã sanh vào một gia đình nào đó ở Sāvatthī. Sau khi trưởng thành, ngài là người giàu có, nhiều của cải, đã hoan hỷ nơi Tam Bảo. Sau khi nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, ngài đã có được đức tin, đã xuất gia, không bao lâu đã là vị A-la-hán. Sau khi biết rõ nghiệp quá khứ của mình một cách trực tiếp, ngài đã phát sanh hỷ lạc, trong khi tuyên thuyết về thiên sự của hạnh nghiệp quá khứ, ngài đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng Himavantassāvidūre. Ở đây, câu Padumuppalasañchanno có liên hệ như sau: hồ tự nhiên rộng lớn đã trở nên rậm rạp, đầy ắp, được bao phủ bởi các loại sen và súng, tức là sen trắng trăm cánh, và ba loại súng xanh, đỏ, trắng. Câu Puṇḍarīkasamotthaṭo có nghĩa là được bao phủ, đầy ắp bởi các loại sen đỏ. Phần còn lại dễ hiểu. කුමුදදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên sự của trưởng lão Kumudadāyaka đã chấm dứt. සොළසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về phẩm thứ mười sáu đã chấm dứt. 17. සුපාරිචරියවග්ගො 17. Phẩm Supāricariya. 1. සුපාරිචරියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 1. Phần giải về thiên sự của trưởng lão Supāricariya. පදුමො නාම නාමෙනාතිආදිකං ආයස්මතො සුපාරිචරියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමමුනිපුඞ්ගවෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ යක්ඛයොනියං නිබ්බත්තො හිමවති යක්ඛසමාගමං ගතො භගවතො දෙවයක්ඛගන්ධබ්බනාගානං ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො උභො හත්ථෙ ආභුජිත්වා අප්ඵොටෙසි නමස්සි ච. සො තෙන පුඤ්ඤෙන තතො චුතො උපරි දෙවලොකෙ උප්පන්නො තත්ථ දිබ්බසුඛං අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච චක්කවතිආදිසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්තො අඩ්ඪො මහද්ධනො මහාභොගො රතනත්තයෙ පසන්නො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. Câu “Padumo nāma nāmenāti” và các câu kế tiếp là thiên truyện về trưởng lão Supāricariya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các bậc Tối Thắng trong quá khứ, trong các kiếp sống nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara đã sanh vào loài dạ-xoa. Vị ấy đã đi đến hội chúng của các dạ-xoa ở Hy-mã-lạp, sau khi nghe pháp thoại của đức Thế Tôn thuyết cho các vị trời, dạ-xoa, càn-thát-bà, và nāga, tâm đã hoan hỷ, đã khoanh hai tay, vỗ tay, và đảnh lễ. Do phước báu ấy, sau khi mệnh chung từ nơi đó, vị ấy đã sanh lên cõi trời ở bên trên, ở đấy đã hưởng thụ thiên lạc, và ở giữa loài người đã hưởng thụ các tài sản như là của vị chuyển luân vương, v.v… Vào thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào gia đình gia chủ ở Sāvatthī, là người giàu có, nhiều của cải, nhiều tài sản, có đức tin nơi Tam Bảo. Sau khi nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, đức tin đã phát sanh, vị ấy đã xuất gia, và không bao lâu đã chứng đắc A-la-hán quả. 1. සො එකදිවසං අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමො නාම නාමෙනාතිආදිමාහ. තත්ථ [Pg.170] පදුමොති යස්ස පාදනික්ඛෙපසමයෙ පථවිං භින්දිත්වා පදුමං උග්ගන්ත්වා පාදතලං සම්පටිච්ඡති, තෙන සඤ්ඤාණෙන සො භගවා පදුමොති සඞ්ඛං ගතො, ඉධ පදුමුත්තරො භගවා අධිප්පෙතො. සො භගවා පවනා වසනවිහාරා අභිනික්ඛම්ම වනමජ්ඣං පවිසිත්වා ධම්මං දෙසෙතීති සම්බන්ධො. 1. Vào một ngày nọ, vị ấy nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân đã nói lên câu “Padumo nāma nāmena” và các câu kế tiếp. Ở đây, ‘Padumo’ là vị mà vào lúc đặt bước chân, hoa sen đã tách đất, trồi lên, và đón nhận lòng bàn chân. Do dấu hiệu ấy, đức Thế Tôn ấy được biết đến với danh hiệu là ‘Paduma.’ Ở đây, đức Thế Tôn Padumuttara được nói đến. Đức Thế Tôn ấy, sau khi đi ra khỏi trú xứ trong rừng, đã đi vào giữa khu rừng và thuyết Pháp. Đây là sự liên kết. යක්ඛානං සමයොති දෙවානං සමාගමො ආසි අහොසීති අත්ථො. අජ්ඣාපෙක්ඛිංසු තාවදෙති තස්මිං දෙසනාකාලෙ අධිඅපෙක්ඛිංසු, විසෙසෙන පස්සනසීලා අහෙසුන්ති අත්ථො. සෙසං පාකටමෙවාති. ‘Yakkhānaṃ samayo’ có nghĩa là cuộc hội họp của các vị trời đã có, đã hiện hữu. ‘Ajjhāpekkhiṃsu tāvade’ có nghĩa là vào lúc thuyết giảng ấy, họ đã chăm chú nhìn; nghĩa là họ đã có bản chất nhìn một cách đặc biệt. Phần còn lại thì đã rõ ràng. සුපාරිචරියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về truyện trưởng lão Supāricariya đã chấm dứt. 2. කණවෙරපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 2. Phần giải về truyện trưởng lão Kaṇaverapupphiya. සිද්ධත්ථො නාම භගවාතිආදිකං ආයස්මතො කණවෙරපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ සුද්දකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය රඤ්ඤො අන්තෙපුරපාලකො අහොසි. තස්මිං සමයෙ සිද්ධත්ථො භගවා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො රාජවීථිං පටිපජ්ජි. අථ සො අන්තෙපුරපාලකො චරමානං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො හුත්වා කණවෙරපුප්ඵෙන භගවන්තං පූජෙත්වා නමස්සමානො අට්ඨාසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන සුගතිසම්පත්තියොයෙව අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වුද්ධිප්පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. Câu “Siddhattho nāma bhagavā” và các câu kế tiếp là thiên truyện về trưởng lão Kaṇaverapupphiya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật trong quá khứ, vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha đã sanh vào gia đình thường dân, sau khi trưởng thành đã là người canh gác hậu cung của đức vua. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn Siddhattha được hội chúng tỳ-khưu vây quanh đã đi vào con đường của hoàng gia. Bấy giờ, người canh gác hậu cung ấy sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn đang đi, tâm đã hoan hỷ, đã cúng dường đức Thế Tôn bằng hoa trúc đào, và đã đứng lại trong khi đang đảnh lễ. Do phước báu ấy, vị ấy chỉ hưởng thụ các tài sản ở các cõi lành, vào thời đức Phật này xuất hiện, sau khi đã sanh vào một gia đình nọ, đã đến tuổi trưởng thành, sau khi nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, đã thành tựu đức tin, đã xuất gia, và không bao lâu đã là bậc A-la-hán. 7. සො පත්තඅග්ගඵලො පුබ්බෙ කතකුසලං සරිත්වා සඤ්ජාතසොමනස්සො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සිද්ධත්ථො නාම භගවාතිආදිමාහ. තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තත්තා උත්තානත්ථමෙවාති. 7. Vị ấy, sau khi đã chứng đắc quả vị cao nhất, nhớ lại việc thiện đã được thực hiện trong quá khứ, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân đã nói lên câu “Siddhattho nāma bhagavā” và các câu kế tiếp. Tất cả điều ấy, do đã được nói ở phần dưới, nên có ý nghĩa rõ ràng. කණවෙරපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về truyện trưởng lão Kaṇaverapupphiya đã chấm dứt. 3. ඛජ්ජකදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 3. Phần giải về truyện trưởng lão Khajjakadāyaka. තිස්සස්ස ඛො භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො ඛජ්ජකදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො තිස්සස්ස භගවතො කාලෙ [Pg.171] සුද්දකුලෙ නිබ්බත්තො භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො අම්බජම්බුආදිමනෙකං මධුරඵලාඵලං නාළිකෙරං පූවඛජ්ජකඤ්ච අදාසි. භගවා තස්ස පසාදවඩ්ඪනත්ථාය පස්සන්තස්සෙව පරිභුඤ්ජි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන සුගතිසම්පත්තියොයෙව අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සඤ්ජාතසද්ධො පසාදබහුමානො පබ්බජිත්වා වත්තපටිපත්තියා සාසනං සොභෙන්තො සීලාලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. Câu “Tissassa kho bhagavato” và các câu kế tiếp là thiên truyện về trưởng lão Khajjakadāyaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các bậc Tối Thắng trong quá khứ, trong các kiếp sống nơi này nơi kia đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát, vào thời của đức Thế Tôn Tissa đã sanh vào gia đình thường dân. Sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn, tâm đã hoan hỷ, vị ấy đã dâng cúng nhiều loại trái cây ngọt và các thứ khác như xoài, táo, v.v…, dừa, bánh ngọt và các món ăn vặt. Đức Thế Tôn, vì mục đích làm tăng trưởng đức tin của vị ấy, đã thọ dụng trong khi vị ấy đang nhìn. Do phước báu ấy, vị ấy chỉ hưởng thụ các tài sản ở các cõi lành, vào thời đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia đình ở Sāvatthī, sau khi đã đạt đến sự hiểu biết, đã nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, đức tin và lòng sùng kính đã phát sanh, vị ấy đã xuất gia, làm rạng rỡ giáo Pháp bằng việc thực hành các phận sự, được trang hoàng bằng trang sức của giới hạnh, và không bao lâu đã chứng đắc A-la-hán quả. 13. සො පුබ්බකම්මං සරන්තො ‘‘පුබ්බෙ මයා සුඛෙත්තෙ කුසලං කතං සුන්දර’’න්ති සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො තිස්සස්ස ඛො භගවතොතිආදිමාහ. තත්ථ තිස්සොපි භවසම්පත්තියො දදමානො ජාතොති මාතාපිතූහි කතනාමවසෙන තිස්සො. අථ වා තීහි සරණගමනෙහි අස්සාසෙන්තො ඔවදන්තො හෙතුසම්පන්නපුග්ගලෙ සග්ගමොක්ඛද්වයෙ පතිට්ඨාපෙන්තො බුද්ධො ජාතොති තිස්සො. සමාපත්තිගුණාදීහි භගෙහි යුත්තොති භගවා, තස්ස තිස්සස්ස භගවතො පුබ්බෙ අහං ඵලං අදාසින්ති සම්බන්ධො. නාළිකෙරඤ්ච පාදාසින්ති නාළිකාකාරෙන පවත්තං ඵලං නාළිකෙරං, තඤ්ච ඵලං අදාසින්ති අත්ථො. ඛජ්ජකං අභිසම්මතන්ති ඛාදිතබ්බං ඛජ්ජකං අභි විසෙසෙන මධුසක්කරාදීහි සම්මිස්සං කත්වා නිප්ඵාදිතං සුන්දරං මධුරන්ති සම්මතං ඤාතං අභිසම්මතං ඛජ්ජකඤ්ච අදාසින්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 13. Vị ấy, trong khi nhớ lại tiền nghiệp, tâm sanh hoan hỷ (nghĩ rằng): “Trong quá khứ, việc thiện tốt đẹp đã được ta thực hiện trong ruộng phước tốt,” trong khi tuyên thuyết về thiên truyện tiền thân đã nói lên câu “Tissassa kho bhagavato” và các câu kế tiếp. Ở đây, ‘Tissa’ là do được sanh ra trong khi ban cho các tài sản của sự hiện hữu, theo như tên gọi được cha mẹ đặt cho là Tissa. Hoặc là, đức Phật, trong khi an ủi và khuyên dạy bằng ba sự quy y, trong khi thiết lập các cá nhân có đầy đủ nhân duyên vào hai nơi là cõi trời và sự giải thoát, đã được sanh ra, vì thế là ‘Tissa.’ ‘Bhagavā’ là do được hợp thành bởi các phần như là các phẩm chất của thiền chứng, v.v… “Trước kia, tôi đã dâng cúng quả đến đức Thế Tôn Tissa ấy.” Đây là sự liên kết. ‘Nāḷikerañca pādāsiṃ’ có nghĩa là quả có hình dạng ống là quả dừa, và ý nghĩa là “tôi đã dâng cúng quả ấy.” ‘Khajjakaṃ abhisammataṃ’ có nghĩa là ‘khajjakaṃ’ là vật để ăn; ‘abhi’ là được làm một cách đặc biệt bằng cách trộn lẫn với mật ong, đường, v.v…; ‘abhisammataṃ’ là được công nhận, được biết đến là tốt đẹp và ngọt ngào; và ý nghĩa là “tôi đã dâng cúng món ăn vặt.” Phần còn lại thì rất dễ hiểu. ඛජ්ජකදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về truyện trưởng lão Khajjakadāyaka đã chấm dứt. 4. දෙසපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 4. Phần giải về truyện trưởng lão Desapūjaka. අත්ථදස්සී තු භගවාතිආදිකං ආයස්මතො දෙසපූජකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ථෙරො පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සද්ධො පසන්නො බුද්ධමාමකො ධම්මමාමකො සඞ්ඝමාමකො අහොසි. තදා අත්ථදස්සී භගවා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො චන්දො විය සූරියො විය ච ආකාසෙන ගච්ඡති. සො උපාසකො භගවතො ගතදිසාභාගං ගන්ධමාලාදීහි පූජෙන්තො අඤ්ජලිං පග්ගය්හ නමස්සමානො අට්ඨාසි. “Atthadassī tu bhagavā, v.v…” là Bổn sự của trưởng lão Desapūjaka. Vị trưởng lão này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Atthadassī, đã sanh vào gia đình có gia thế. Sau khi lớn lên, vị ấy đã có đức tin, có tâm tịnh tín, là người xem đức Phật là quyến thuộc, là người xem giáo Pháp là quyến thuộc, là người xem chúng Tăng là quyến thuộc. Khi ấy, đức Thế Tôn Atthadassī được chúng Tỳ-khưu-Tăng vây quanh, ngự đi trên hư không giống như mặt trăng và giống như mặt trời. Vị cận sự nam ấy trong khi cúng dường phương hướng đức Thế Tôn đã ngự đến bằng các vật phẩm như hương, vòng hoa, v.v… đã chắp tay và đứng lại đảnh lễ. 18. සො [Pg.172] තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො සග්ගසම්පත්තිං අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච මනුස්සසම්පත්තිං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො උපභොගපරිභොගසම්පන්නො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො ඝරාවාසෙ අනල්ලීනො පබ්බජිත්වා වත්තසම්පන්නො නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අත්ථදස්සී තු භගවාතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව. අනිලඤ්ජසෙති ‘‘මග්ගො පන්ථො පථො පජ්ජො, අඤ්ජසං වටුමායන’’න්ති (චූළනි. පාරායනත්ථුතිගාථානිද්දෙස 101) පරියායස්ස වුත්තත්තා අනිලස්ස වාතස්ස අඤ්ජසං ගමනමග්ගොති අනිලඤ්ජසං, තස්මිං අනිලඤ්ජසෙ, ආකාසෙති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 18. Do phước thiện ấy, vị ấy đã sanh vào cõi trời, sau khi hưởng thụ tài sản cõi trời và sau khi hưởng thụ tài sản cõi người ở các thế giới loài người, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào một gia đình, đã trưởng thành, có đầy đủ tài sản tiêu dùng và thụ hưởng. Sau khi nghe bài thuyết Pháp của đức Đạo Sư, với tâm ý hoan hỷ, không luyến ái đời sống gia đình, vị ấy đã xuất gia, thành tựu các phận sự, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. Sau khi nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, với tâm hân hoan, trong khi tuyên thuyết về Bổn sự quá khứ của mình, vị ấy đã nói lên câu kệ bắt đầu là: “Atthadassī tu bhagavā, v.v…”. Ý nghĩa của câu kệ ấy đã được nói đến ở bên dưới. Về câu anilañjase: Do từ đồng nghĩa đã được nói đến là: “maggo pantho patho pajjo, añjasaṃ vaṭumāyana’nti” (Cūḷaniddesa, Pārāyanatthutigāthāniddesa 101), anilañjasaṃ có nghĩa là con đường đi thẳng của anila tức là của gió. Tasmiṃ anilañjase có nghĩa là trên hư không. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. දෙසපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần Chú giải Bổn sự của trưởng lão Desapūjaka đã chấm dứt. 5. කණිකාරඡත්තියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 5. Chú giải Bổn sự của trưởng lão Kaṇikārachattiya වෙස්සභූ නාම සම්බුද්ධොතිආදිකං ආයස්මතො කණිකාරඡත්තියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ථෙරො පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො වෙස්සභුස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සද්ධාසම්පන්නො අහොසි. තස්මිං සමයෙ වෙස්සභූ භගවා විවෙකකාමො මහාවනං පවිසිත්වා නිසීදි. අථ සොපි උපාසකො කෙනචිදෙව කරණීයෙන තත්ථ ගන්ත්වා භගවන්තං අග්ගික්ඛන්ධං විය ජලමානං නිසින්නං දිස්වා පසන්නමානසො කණිකාරපුප්ඵං ඔචිනිත්වා ඡත්තං කත්වා භගවතො නිසින්නට්ඨානෙ විතානං කත්වා පූජෙසි, තං භගවතො ආනුභාවෙන සත්තාහං අමිලාතං හුත්වා තථෙව අට්ඨාසි. භගවාපි ඵලසමාපත්තිං නිරොධසමාපත්තිඤ්ච සමාපජ්ජිත්වා විහාසි, සො තං අච්ඡරියං දිස්වා සොමනස්සජාතො භගවන්තං වන්දිත්වා අඤ්ජලිං පග්ගය්හ අට්ඨාසි. භගවා සමාපත්තිතො වුට්ඨහිත්වා විහාරමෙව අගමාසි. “Vessabhū nāma sambuddho, v.v…” là Bổn sự của trưởng lão Kaṇikārachattiya. Vị trưởng lão này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Vessabhū, đã sanh vào gia đình có gia thế, đã đạt đến sự hiểu biết, đã thành tựu đức tin. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn Vessabhū có ý muốn sống độc cư đã đi vào khu rừng lớn và ngồi xuống. Khi ấy, vị cận sự nam kia cũng đã đi đến nơi ấy vì một công việc nào đó, sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn đang ngồi, tỏa sáng giống như khối lửa, với tâm ý hoan hỷ, vị ấy đã hái hoa kaṇikāra, kết thành chiếc lọng, và đã làm thành tán che ở nơi đức Thế Tôn đang ngồi rồi cúng dường. Vật ấy, do oai lực của đức Thế Tôn, đã không bị héo úa trong bảy ngày và vẫn tồn tại như thế. Đức Thế Tôn cũng đã an trú sau khi nhập Quả định và Diệt định. Vị ấy, sau khi nhìn thấy điều kỳ diệu ấy, với tâm hân hoan, đã đảnh lễ đức Thế Tôn và đứng lại chắp tay. Đức Thế Tôn, sau khi xuất khỏi định, đã đi đến ngôi tịnh xá. 23. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සද්ධාසම්පන්නො සත්ථු [Pg.173] ධම්මදෙසනං සුත්වා ඝරාවාසෙ අනල්ලීනො පබ්බජිත්වා වත්තපටිපත්තියා ජිනසාසනං සොභෙන්තො නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො වෙස්සභූ නාම සම්බුද්ධොතිආදිමාහ. තත්ථ වෙස්සභූති වෙස්සෙ වෙස්සජනෙ භුනාති අභිභවතීති වෙස්සභූ. අථ වා වෙස්සෙ පඤ්චවිධමාරෙ අභිභුනාති අජ්ඣොත්ථරතීති වෙස්සභූ. සාමංයෙව බුජ්ඣිතා සච්චානීති සම්බුද්ධො, නාමෙන වෙස්සභූ නාම සම්බුද්ධොති අත්ථො. දිවාවිහාරාය මුනීති දිබ්බති පකාසෙති තං තං වත්ථුං පාකටං කරොතීති දිවා. සූරියුග්ගමනතො පට්ඨාය යාව අත්ථඞ්ගමො, තාව පරිච්ඡින්නකාලො, විහරණං චතූහි ඉරියාපථෙහි පවත්තනං විහාරො, දිවාය විහාරො දිවාවිහාරො, තස්ස දිවාවිහාරාය ලොකජෙට්ඨො නරාසභො බුද්ධමුනි මහාවනං ඔගාහිත්වා පවිසිත්වාති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 23. Do phước thiện ấy, sau khi hưởng thụ các tài sản ở cõi trời và cõi người, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào một gia đình ở Sāvatthī. Sau khi lớn lên, đã thành tựu đức tin, sau khi nghe bài thuyết Pháp của đức Đạo Sư, không luyến ái đời sống gia đình, vị ấy đã xuất gia, làm rạng rỡ giáo pháp của đấng Chiến Thắng bằng việc thực hành các phận sự, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. Sau khi nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, với tâm hân hoan, trong khi tuyên thuyết về Bổn sự quá khứ của mình, vị ấy đã nói lên câu kệ bắt đầu là: “Vessabhū nāma sambuddho, v.v…”. Ở đây, Vessabhū là bậc chinh phục (bhunāti abhibhavati) hạng người vai-xá (vesse vessajane). Hoặc là, Vessabhū là bậc chế ngự (abhibhunāti ajjhottharati) năm loại ma vương (vesse pañcavidhamāre). Sambuddho là bậc tự mình giác ngộ các chân lý (sāmaṃyeva bujjhitā saccāni). Ý nghĩa là: “Bậc Chánh Đẳng Giác tên là Vessabhū.” Về câu divāvihārāya munīti: Divā là soi sáng (dibbati), làm cho tỏ rạng (pakāseti), làm cho sự vật này hay sự vật kia được rõ ràng. Đó là khoảng thời gian được giới hạn từ lúc mặt trời mọc cho đến lúc mặt trời lặn. Vihāro là sự an trú, là sự diễn tiến bằng bốn oai nghi. Divāvihāro là sự an trú ban ngày. Tassa divāvihārāya có nghĩa là để an trú ban ngày ấy. Ý nghĩa là: “Bậc Tối Thắng trong thế gian, bậc Ngưu Vương, bậc Phật Mâu-ni, sau khi đi sâu vào, sau khi đi vào khu rừng lớn.” Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. කණිකාරඡත්තියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần Chú giải Bổn sự của trưởng lão Kaṇikārachattiya đã chấm dứt. 6. සප්පිදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 6. Chú giải Bổn sự của trưởng lão Sappidāyaka ඵුස්සො නාමාථ භගවාතිආදිකං ආයස්මතො සප්පිදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො අනෙකෙසු භවෙසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො ඵුස්සස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො අහොසි. තදා භගවා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවුතො වීථියං චරමානො තස්ස උපාසකස්ස ගෙහද්වාරං සම්පාපුණි. අථ සො උපාසකො භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො වන්දිත්වා පත්තපූරං සප්පිතෙලං අදාසි, භගවා අනුමොදනං කත්වා පක්කාමි. සො තෙනෙව සොමනස්සෙන යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවලොකෙ උප්පන්නො තත්ථ දිබ්බසුඛං අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච නිබ්බත්තො උප්පන්නුප්පන්නභවෙ සප්පිතෙලමධුඵාණිතාදිමධුරාහාරසමඞ්ගී සුඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සද්ධො බුද්ධිසම්පන්නො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො පබ්බජිත්වා වත්තසම්පන්නො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. “Phusso nāmātha bhagavā, v.v…” là Bổn sự của trưởng lão Sappidāyaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát ở nhiều kiếp sống, vào thời của đức Thế Tôn Phussa, đã sanh vào gia đình có gia thế. Khi ấy, đức Thế Tôn được chúng Tỳ-khưu-Tăng vây quanh, trong khi đi trên đường phố, đã đi đến cửa nhà của vị cận sự nam ấy. Khi ấy, vị cận sự nam kia sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn, với tâm ý hoan hỷ, đã đảnh lễ và dâng cúng dầu bơ đầy bát. Đức Thế Tôn sau khi thực hiện việc tùy hỷ đã ra đi. Vị ấy, với niềm hoan hỷ ấy, đã sống cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung từ nơi ấy, do phước thiện ấy, đã sanh lên cõi trời. Sau khi hưởng thụ thiên lạc ở nơi ấy và sau khi sanh vào cõi người, ở mỗi kiếp sống được sanh ra, vị ấy là người có được các vật thực ngọt ngào như dầu bơ, mật ong, đường phèn, v.v… và đã hưởng thụ sự an lạc. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào một gia đình ở Sāvatthī, đã trưởng thành, có đức tin, có trí tuệ. Sau khi nghe bài thuyết Pháp của đức Đạo Sư, với tâm ý hoan hỷ, vị ấy đã xuất gia, thành tựu các phận sự, và không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. 28. සො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා ජාතසොමනස්සො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ඵුස්සො නාමාථ භගවාතිආදිමාහ. තත්ථ ඵුස්සොති [Pg.174] ඵුස්සනක්ඛත්තයොගෙන ජාතත්තා මාතාපිතූහි කතනාමධෙය්‍යෙන ඵුස්සො. අථ වා නිබ්බානං ඵුසි පස්සි සච්ඡි අකාසීති ඵුස්සො. අථ වා සමතිංසපාරමිතාසත්තතිංසබොධිපක්ඛියධම්මෙ සකලෙ ච තෙපිටකෙ පරියත්තිධම්මෙ ඵුසි පස්සි අඤ්ඤාසීති ඵුස්සො. භග්ගවා භග්‍යවා යුත්තොතිආදිපුඤ්ඤකොට්ඨාසසමඞ්ගිතාය භගවා. ආහුතීනං පටිග්ගහොති ආහුතිනො වුච්චන්ති පූජාසක්කාරා, තෙසං ආහුතීනං පටිග්ගහෙතුං අරහතීති ආහුතීනං පටිග්ගහො. මහාජනං නිබ්බාපෙන්තො වීරො ඵුස්සො නාම භගවා වීථියං අථ තදා ගච්ඡතෙති සම්බන්ධො. සෙසං පාකටමෙවාති. 28. Vị ấy, khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình, đã nói câu kệ bắt đầu là: “Bấy giờ, có đức Thế Tôn tên là Phussa.” Ở đây, ‘Phussa’ là do được sanh ra tương ứng với sao Phussa (Bão Bình) nên được cha mẹ đặt tên là Phussa. Hoặc là, vị đã chạm đến, đã thấy, đã chứng ngộ, đã thực hiện được Niết-bàn nên là Phussa. Hoặc là, vị đã chạm đến, đã thấy, đã liễu tri ba mươi pháp Ba-la-mật, ba mươi bảy pháp trợ Bồ-đề, và toàn bộ giáo pháp Tam Tạng nên là Phussa. ‘Bhagavā’ là do được hợp thành từ các phần phước đức bắt đầu là ‘bậc có phước’ nên là Bhagavā (Thế Tôn). ‘Bậc thọ nhận các vật cúng dường’ là: ‘āhutino’ được gọi là các sự cúng dường, tôn trọng; vị ấy xứng đáng thọ nhận các sự cúng dường ấy nên là ‘bậc thọ nhận các vật cúng dường’. Mối liên hệ là: “Bậc anh hùng, đức Thế Tôn tên là Phussa, trong khi làm cho đại chúng được tịch tịnh, bấy giờ đang đi trên đường.” Phần còn lại thì đã rõ ràng. සප්පිදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải về Hạnh trạng của trưởng lão Sappidāyaka đã kết thúc. 7. යූථිකාපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 7. Chú giải về Hạnh trạng của trưởng lão Yūthikāpupphiya චන්දභාගානදීතීරෙතිආදිකං ආයස්මතො යූථිකාපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ආයස්මා පුරිමමුනින්දෙසු කතාධිකාරො අනෙකෙසු ච ජාතිසතෙසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො ඵුස්සස්සෙව භගවතො කාලෙ සුද්දකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො චන්දභාගාය නදියා තීරෙ කෙනචිදෙව කරණීයෙන අනුසොතං චරමානො ඵුස්සං භගවන්තං න්හායිතුකාමං අග්ගික්ඛන්ධං විය ජලමානං දිස්වා සොමනස්සජාතො තත්ථ ජාතං යූථිකාපුප්ඵං ඔචිනිත්වා භගවන්තං පූජෙසි. භගවා තස්ස අනුමොදනමකාසි. (Câu kệ) bắt đầu là “Bên bờ sông Candabhāgā” là Hạnh trạng của trưởng lão Yūthikāpupphiya. Vị trưởng lão này cũng vậy, đã tạo các căn lành nơi các bậc Tối Thắng trong quá khứ, đã tích lũy các công đức là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong nhiều trăm kiếp sanh, vào thời của đức Thế Tôn Phussa, đã sanh vào một gia đình trong sạch, đã đến tuổi trưởng thành, trong khi đi xuôi theo dòng nước bên bờ sông Candabhāgā vì một công việc nào đó, đã nhìn thấy đức Thế Tôn Phussa, đang muốn tắm, tỏa sáng như một khối lửa, tâm sanh hoan hỷ, đã hái đóa hoa lài mọc ở nơi ấy và cúng dường lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã tùy hỷ cho vị ấy. 33. සො තත්ථ තෙන පුඤ්ඤකොට්ඨාසෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො භගවතො ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො පබ්බජිත්වා වත්තපටිපත්තියා සාසනං සොභෙන්තො නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො චන්දභාගානදීතීරෙතිආදිමාහ. තං සබ්බං උත්තානත්ථමෙවාති. 33. Vị ấy, do phần phước đức ấy, trong khi luân hồi trong các cõi trời và người, đã hưởng thụ cả hai loại tài sản, trong thời đức Phật hiện tại này, đã sanh vào một gia đình danh giá, đã đến tuổi trưởng thành, sau khi nghe Pháp thoại của đức Thế Tôn, tâm ý trong sạch, đã xuất gia, làm rạng rỡ giáo pháp bằng việc thực hành các bổn phận, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán, khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình, đã nói câu kệ bắt đầu là: “Bên bờ sông Candabhāgā.” Tất cả những điều ấy có ý nghĩa rõ ràng. යූථිකාපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải về Hạnh trạng của trưởng lão Yūthikāpupphiya đã kết thúc. 8. දුස්සදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 8. Chú giải về Hạnh trạng của trưởng lão Dussadāyaka තිවරායං [Pg.175] පුරෙ රම්මෙතිආදිකං ආයස්මතො දුස්සදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පායස්මා පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ රාජකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තකාලෙ යුවරාජභාවං පත්වා පාකටො එකං ජනපදං ලභිත්වා තත්‍රාධිපතිභූතො සකලජනපදවාසිනො දානපියවචනඅත්ථචරියාසමානත්ථතාසඞ්ඛාතෙහි චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහි සඞ්ගණ්හාති. තස්මිං සමයෙ සිද්ධත්ථො භගවා තං ජනපදං සම්පාපුණි. අථ සො යුවරාජා පණ්ණාකාරං ලභිත්වා තත්ථ සුඛුමවත්ථෙන භගවන්තං පූජෙසි. භගවා තං වත්ථං හත්ථෙන පරාමසිත්වා ආකාසං පක්ඛන්දි. තම්පි වත්ථං භගවන්තමෙව අනුබන්ධි. අථ සො යුවරාජා තං අච්ඡරියං දිස්වා අතීව පසන්නො අඤ්ජලිං පග්ගය්හ අට්ඨාසි. භගවතො සම්පත්තසම්පත්තට්ඨානෙ සබ්බෙ ජනා තං අච්ඡරියං දිස්වා අච්ඡරියබ්භුතචිත්තා අඤ්ජලිං පග්ගය්හ අට්ඨංසු. භගවා විහාරමෙව අගමාසි. යුවරාජා තෙනෙව කුසලකම්මෙන තතො චුතො දෙවලොකෙ උප්පන්නො තත්ථ දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු චක්කවත්තිආදිසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා රතනත්තයෙ පසන්නො භගවතො ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා වායමන්තො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Câu kệ) bắt đầu là “Tại thành Tivarā khả ái” là Hạnh trạng của trưởng lão Dussadāyaka. Vị trưởng lão này cũng vậy, đã tạo các căn lành nơi các bậc Tối Thắng trong quá khứ, đã tích lũy các công đức là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, đã sanh vào hoàng tộc, khi đến tuổi trưởng thành đã đạt được địa vị thái tử, trở nên nổi tiếng, đã nhận được một xứ sở và trở thành người cai trị ở đó, đã nhiếp phục tất cả dân chúng trong xứ sở bằng bốn pháp nhiếp phục được gọi là bố thí, ái ngữ, lợi hành, và đồng sự. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn Siddhattha đã đi đến xứ sở ấy. Bấy giờ, vị thái tử ấy, sau khi nhận được vật cống phẩm, đã cúng dường đức Thế Tôn bằng tấm vải mịn ở nơi ấy. Đức Thế Tôn, sau khi dùng tay vuốt tấm vải ấy, đã tung nó lên không trung. Tấm vải ấy cũng đã đi theo chính đức Thế Tôn. Bấy giờ, vị thái tử ấy, sau khi thấy điều kỳ diệu ấy, vô cùng hoan hỷ, đã chắp tay và đứng lại. Tại những nơi đức Thế Tôn đã đi đến, tất cả mọi người, sau khi thấy điều kỳ diệu ấy, tâm sanh kinh ngạc và phi thường, đã chắp tay và đứng lại. Đức Thế Tôn đã đi đến chính ngôi tịnh xá. Vị thái tử, do chính thiện nghiệp ấy, sau khi mệnh chung từ nơi đó, đã sanh lên cõi trời, đã hưởng thụ tài sản cõi trời ở nơi ấy, và đã hưởng thụ các tài sản như là Chuyển Luân Vương ở cõi người, trong thời đức Phật hiện tại này, đã sanh vào một gia đình giàu có, đã đạt đến tuổi trưởng thành, sau khi lập gia đình, đã có lòng tịnh tín nơi Tam Bảo, sau khi nghe Pháp thoại của đức Thế Tôn, đã có được đức tin, đã xuất gia, trong khi tinh tấn, không bao lâu đã trở thành bậc A-la-hán. 38. සො එකදිවසං අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො තිවරායං පුරෙ රම්මෙතිආදිමාහ. තත්ථ තිවරනාමකෙ නගරෙ රමණීයෙ අහං රාජපුත්තො හුත්වා සිද්ධත්ථං භගවන්තං වත්ථෙන පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 38. Vị ấy, vào một ngày nọ, khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình, đã nói câu kệ bắt đầu là: “Tại thành Tivarā khả ái.” Ở đây, ý nghĩa là: “Tại thành phố khả ái tên là Tivarā, ta đã là một hoàng tử và đã cúng dường đức Thế Tôn Siddhattha bằng tấm vải.” Phần còn lại thì dễ hiểu. දුස්සදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải về Hạnh trạng của trưởng lão Dussadāyaka đã kết thúc. 9. සමාදපකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 9. Chú giải về Hạnh trạng của trưởng lão Samādapaka නගරෙ බන්ධුමතියාතිආදිකං ආයස්මතො සමාදපකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ථෙරො පුරිමබුද්ධානං සන්තිකෙ කතකුසලසම්භාරො අනෙකෙසු භවෙසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො [Pg.176] කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා පුඤ්ඤානි කරොන්තො වසමානො සද්ධො පසන්නො බහූ උපාසකෙ සන්නිපාතෙත්වා ගණජෙට්ඨකො හුත්වා ‘‘මාළකං කරිස්සාමා’’ති තෙ සබ්බෙ සමාදපෙත්වා එකං මාළකං සමං කාරෙත්වා පණ්ඩරපුලිනං ඔකිරිත්වා භගවතො නිය්‍යාදෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවලොකෙ උප්පන්නො ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච චක්කවත්තිආදිසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො භගවති පසන්නො ධම්මං සුත්වා පසන්නමානසො සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා සීලසම්පන්නො වත්තසම්පන්නො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. (Câu kệ) bắt đầu là “Tại thành Bandhumatī” là Hạnh trạng của trưởng lão Samādapaka. Vị trưởng lão này cũng vậy, đã tạo các thiện nghiệp nơi các đức Phật trong quá khứ, đã tích lũy các công đức là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong nhiều kiếp sống, vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, đã sanh vào một gia đình danh giá, sau khi trưởng thành, đã lập gia đình, trong khi sống và làm các công đức, đã có đức tin, có lòng tịnh tín, đã tập hợp nhiều nam cư sĩ, trở thành người đứng đầu nhóm, đã khuyến khích tất cả họ rằng: “Chúng ta sẽ làm một cái đài,” đã cho làm một cái đài bằng phẳng, đã rải cát trắng lên, và đã dâng cúng lên đức Thế Tôn. Vị ấy, do công đức ấy, đã sanh lên cõi trời, đã hưởng thụ sáu loại tài sản ở cõi Dục, và đã hưởng thụ các tài sản như là Chuyển Luân Vương ở cõi người, trong thời đức Phật hiện tại này, đã sanh vào một gia đình danh giá, đã đạt đến tuổi trưởng thành, có lòng tịnh tín nơi đức Thế Tôn, sau khi nghe Pháp, tâm ý trong sạch, đức tin sanh khởi, đã xuất gia, đã thành tựu giới hạnh, đã thành tựu bổn phận, không bao lâu đã chứng đắc A-la-hán quả. 44. සො අපරභාගෙ අත්තනො කතකුසලං සරිත්වා සඤ්ජාතසොමනස්සො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නගරෙ බන්ධුමතියාතිආදිමාහ. තත්ථ බන්ධන්ති ඤාතිගොත්තාදිවසෙන එකසම්බන්ධා හොන්ති සකලනගරවාසිනොති බන්ධූ, බන්ධූ එතස්මිං විජ්ජන්තීති බන්ධුමතී, තස්සා බන්ධුමතියා නාම නගරෙ මහාපූගගණො උපාසකසමූහො අහොසීති අත්ථො. මාළං කස්සාම සඞ්ඝස්සාති එත්ථ මාති ගණ්හාති සම්පත්තසම්පත්තජනානං චිත්තන්ති මාළං, අථ වා සම්පත්තයතිගණානං චිත්තස්ස විවෙකකරණෙ අලන්ති මාළං, මාළමෙව මාළකං, භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ඵාසුවිහාරත්ථාය මාළකං කරිස්සාමාති අත්ථො. සෙසං පාකටමෙවාති. 44. Về sau, vị ấy hồi tưởng lại các việc thiện đã được thực hiện, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình đã nói lên câu kệ bắt đầu là: “Nagare bandhumatiyā.” Ở đây, (giải thích) câu ấy: Do có sự liên hệ với nhau về quyến thuộc, dòng họ, v.v… nên tất cả những người sống trong thành được gọi là bandhū (thân hữu). Nơi ấy có các thân hữu nên được gọi là Bandhumatī. Trong thành phố tên là Bandhumatī ấy có nhóm hội chúng đông đảo, có nghĩa là có đoàn thể các cận sự nam. Trong câu: “Māḷaṃ kassāma saṅghassā,” (chúng tôi sẽ làm ngôi nhà có mái che cho chư Tăng), ở đây, māḷaṃ là do thâu nhiếp (māti gaṇhāti) tâm của những người đã đến và chưa đến. Hoặc là, māḷaṃ là do có sự thích hợp (alaṃ) trong việc tạo nên sự thanh vắng cho tâm của hội chúng tu sĩ đã đến. Māḷaṃ cũng chính là māḷakaṃ. Có nghĩa là: “Chúng tôi sẽ làm ngôi nhà có mái che vì sự an trú thoải mái của chư Tăng.” Phần còn lại thì đã rõ ràng. සමාදපකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Samādapaka đã chấm dứt. 10. පඤ්චඞ්ගුලියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 10. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Pañcaṅguliya තිස්සො නාමාසි භගවාතිආදිකං ආයස්මතො පඤ්චඞ්ගුලියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරෙ තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො තිස්සස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා විභවසම්පන්නො සද්ධො පසන්නො වීථිතො විහාරං පටිපන්නං භගවන්තං දිස්වා ජාතිසුමනාදිඅනෙකානි සුගන්ධපුප්ඵානි චන්දනාදීනි ච විලෙපනානි ගාහාපෙත්වා විහාරං ගතො පුප්ඵෙහි භගවන්තං පූජෙත්වා විලෙපනෙහි භගවතො සරීරෙ පඤ්චඞ්ගුලිකං කත්වා වන්දිත්වා පක්කාමි. (Câu kệ) bắt đầu là: “Tisso nāmāsi bhagavā” là Thánh tích của trưởng lão Pañcaṅguliya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật trong quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống tại nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Tissa đã sanh vào một gia tộc. Sau khi trưởng thành, ngài đã lập gia đình, là người có được tài sản, có đức tin, có tâm tịnh tín. Sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn đang đi từ đường phố đến tu viện, ngài đã cho người lấy nhiều loại hoa thơm như là hoa lài, hoa sumanā, v.v… và các vật thoa như là chiên-đàn, v.v… rồi đã đi đến tu viện, đã cúng dường đức Thế Tôn bằng các loài hoa, đã thực hiện dấu năm ngón tay bằng các vật thoa trên thân của đức Thế Tôn, rồi đã đảnh lễ và ra đi. 50. සො [Pg.177] තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වුද්ධිමන්වාය සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා පුබ්බකම්මං සරන්තො පච්චක්ඛතො ඤත්වා ‘‘ඉමං නාම කුසලකම්මං කත්වා ඊදිසං ලොකුත්තරසම්පත්තිං පත්තොම්හී’’ති පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො තිස්සො නාමාසි භගවාතිආදිමාහ. තං සබ්බං උත්තානත්ථමෙවාති. 50. Do phước thiện ấy, vị ấy sau khi hưởng thụ hai loại thành tựu ở các cõi trời và người, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia tộc có được tài sản. Sau khi trưởng thành, ngài đã lắng nghe Pháp thoại của đức Đạo Sư, tâm ý trong sạch, đã xuất gia, đã phát triển thiền quán, không bao lâu sau đã là vị A-la-hán. Trong khi hồi tưởng lại tiền nghiệp, ngài đã biết được một cách trực tiếp và trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình đã nói lên câu kệ bắt đầu là: “Tisso nāmāsi bhagavā” (với suy nghĩ rằng): “Do đã thực hiện nghiệp thiện này nên chúng tôi đã chứng đạt thành tựu siêu thế như thế này.” Tất cả điều ấy có ý nghĩa rõ ràng. පඤ්චඞ්ගුලියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Pañcaṅguliya đã chấm dứt. සත්තරසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về phẩm thứ mười bảy đã chấm dứt. 18. කුමුදවග්ගො 18. Phẩm Kumuda 1. කුමුදමාලියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 1. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Kumudamāliya පබ්බතෙ හිමවන්තම්හීතිආදිකං ආයස්මතො කුමුදමාලියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ථෙරො පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අත්ථදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ හිමවන්තපබ්බතසමීපෙ ජාතස්සරස්ස ආසන්නෙ රක්ඛසො හුත්වා නිබ්බත්තො අත්ථදස්සිං භගවන්තං තත්ථ උපගතං දිස්වා පසන්නමානසො කුමුදපුප්ඵානි ඔචිනිත්වා භගවන්තං පූජෙසි. භගවා අනුමොදනං කත්වා පක්කාමි. (Câu kệ) bắt đầu là: “Pabbate himavantamhī” là Thánh tích của trưởng lão Kumudamāliya. Vị trưởng lão này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật trong quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống tại nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Atthadassī, đã sanh làm dạ-xoa ở gần hồ tự nhiên gần bên núi Tuyết Sơn. Sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn Atthadassī đã đi đến nơi ấy, ngài có tâm tịnh tín, đã hái các đóa hoa súng và đã cúng dường đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn sau khi tùy hỷ đã ra đi. 1. සො තෙන පුඤ්ඤෙන තතො චවිත්වා දෙවලොකං උපපන්නො ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච චක්කවත්තිආදිසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො රතනත්තයෙ පසන්නො පබ්බජිත්වා වායමන්තො බ්‍රහ්මචරියපරියොසානං අරහත්තං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පබ්බතෙ හිමවන්තම්හීතිආදිමාහ. තත්ථ තත්ථජො රක්ඛසො ආසින්ති තස්මිං ජාතස්සරසමීපෙ ජාතො නිබ්බත්තො රක්ඛසො පරරුධිරමංසඛාදකො නිද්දයො ඝොරරූපො භයානකසභාවො මහාබලො මහාථාමො කක්ඛළො යක්ඛො ආසිං අහොසින්ති අත්ථො. 1. Do phước thiện ấy, vị ấy sau khi mệnh chung từ nơi ấy đã sanh lên cõi trời, đã hưởng thụ sáu loại thành tựu ở cõi Dục, và ở cõi người đã hưởng thụ các thành tựu của bậc Chuyển Luân vương, v.v…, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào gia đình có gia thế. Sau khi đã trưởng thành, ngài có tâm tịnh tín nơi Tam Bảo, đã xuất gia, trong khi nỗ lực đã chứng đạt A-la-hán là sự viên mãn của phạm hạnh. Trong khi hồi tưởng lại tiền nghiệp của mình, ngài sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình đã nói lên câu kệ bắt đầu là: “Pabbate himavantamhī.” Ở đây, (giải thích) câu: “Tatthajo rakkhaso āsiṃ” (Ta đã là dạ-xoa sanh tại nơi ấy), có nghĩa là: Ta đã là dạ-xoa được sanh ra, được hiện hữu ở gần hồ tự nhiên ấy, là kẻ ăn thịt và máu của người khác, không có lòng thương, có hình dạng ghê gớm, có bản chất đáng sợ, có đại lực, có đại oai thế, là dạ-xoa hung bạo. කුමුදං [Pg.178] පුප්ඵතෙ තත්ථාති තස්මිං මහාසරෙ සූරියරංසියා අභාවෙ සති සායන්හෙ මකුළිතං කුඤ්චිතාකාරෙන නිප්පභං අවණ්ණං හොතීති ‘‘කුමුද’’න්ති ලද්ධනාමං පුප්ඵං පුප්ඵතෙ විකසතීති අත්ථො. චක්කමත්තානි ජායරෙති තානි පුප්ඵානි රථචක්කපමාණානි හුත්වා ජායන්තීති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. (Giải thích câu:) “Kumudaṃ pupphate tattha” (Hoa súng nở tại nơi ấy), có nghĩa là: Ở trong hồ lớn ấy, khi không có ánh sáng mặt trời, vào buổi chiều, loài hoa có được tên gọi là “kumuda” do có hình dáng khép nép, co rút, không có ánh sáng, không có màu sắc, đã nở ra, đã bung ra. (Giải thích câu:) “Cakkamattāni jāyare” (Chúng sanh ra với kích thước bằng bánh xe), có nghĩa là: Các đóa hoa ấy được sanh ra có kích thước bằng bánh xe. Phần còn lại thì dễ hiểu. කුමුදමාලියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Kumudamāliya đã chấm dứt. 2. නිස්සෙණිදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 2. Phần giải về Thánh tích của trưởng lão Nisseṇidāyaka කොණ්ඩඤ්ඤස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො නිස්සෙණිදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො අනෙකාසු ජාතීසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො කොණ්ඩඤ්ඤස්ස භගවතො කාලෙ වඩ්ඪකිකුලෙ නිබ්බත්තො සද්ධො පසන්නො භගවතො ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො භගවතො වසනපාසාදස්සාරොහනත්ථාය සාරකට්ඨමයං නිස්සෙණිං කත්වා උස්සාපෙත්වා ඨපෙසි. භගවා තස්ස පසාදසංවඩ්ඪනත්ථාය පස්සන්තස්සෙව උපරිපාසාදං ආරුහි. සො අතීව පසන්නො තෙනෙව පීතිසොමනස්සෙන කාලං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො තත්ථ දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ජායමානො නිස්සෙණිදානනිස්සන්දෙන උච්චකුලෙ නිබ්බත්තො මනුස්සසුඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සද්ධාජාතො පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Câu kệ) bắt đầu là: “Koṇḍaññassa bhagavato” là Thánh tích của trưởng lão Nisseṇidāyaka. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các bậc Tối Thắng trong quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự giải thoát ở nhiều kiếp sống, vào thời của đức Thế Tôn Koṇḍañña đã sanh vào gia tộc thợ mộc. Là người có đức tin, có tâm tịnh tín, sau khi lắng nghe Pháp thoại của đức Thế Tôn, ngài có tâm tịnh tín, vì mục đích đi lên lâu đài là nơi ở của đức Thế Tôn, ngài đã làm chiếc thang bằng gỗ lõi cây, đã dựng lên, và đã đặt vào vị trí. Vì mục đích làm tăng trưởng sự tịnh tín của vị ấy, đức Thế Tôn đã đi lên lầu trên của lâu đài trong khi vị ấy đang nhìn xem. Vị ấy vô cùng tịnh tín, do chính niềm hoan hỷ và vui thích ấy, sau khi mệnh chung đã sanh lên cõi trời. Sau khi hưởng thụ sự thành tựu ở cõi trời tại nơi ấy, trong khi sanh vào cõi người, do quả báo của việc dâng cúng chiếc thang, ngài đã sanh vào gia tộc cao quý. Sau khi hưởng thụ sự an lạc của loài người, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh vào một gia tộc, đã lắng nghe Pháp thoại của đức Đạo Sư, đức tin được sanh khởi, đã xuất gia, không bao lâu sau đã là vị A-la-hán. 9. සො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො කොණ්ඩඤ්ඤස්ස භගවතොතිආදිමාහ. තත්ථ කොණ්ඩඤ්ඤස්සාති කුච්ඡිතො හුත්වා ඩෙති පවත්තතීති කොණ්ඩො, ලාමකසත්තො, කොණ්ඩතො අඤ්ඤොති කොණ්ඩඤ්ඤො, අලාමකො උත්තමපුරිසොති අත්ථො. අථ වා බ්‍රාහ්මණගොත්තෙසු කොණ්ඩඤ්ඤගොත්තෙ උප්පන්නත්තා ‘‘කොණ්ඩඤ්ඤො’’ති ගොත්තවසෙන තස්ස නාමං, තස්ස කොණ්ඩඤ්ඤස්ස. සෙසං පාකටමෙවාති. 9. Vị ấy, khi đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là: “koṇḍaññassa bhagavato.” Ở đây, (trong câu) “koṇḍaññassa” (có nghĩa là): “koṇḍo” là người bị chê bai, là chúng sanh thấp hèn, người bay đi, người tiếp diễn. “koṇḍañño” là người khác với người thấp hèn, có nghĩa là bậc Thượng nhân, người không thấp hèn. Hoặc giả, do đã được sanh ra trong dòng dõi Koṇḍañña ở trong các dòng dõi Bà-la-môn nên tên gọi của vị ấy là “Koṇḍañña” theo dòng dõi. (Câu) “tassa koṇḍaññassa” (có nghĩa là) của vị Koṇḍañña ấy. Phần còn lại đã rõ ràng. නිස්සෙණිදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Nisseṇidāyaka đã chấm dứt. 3. රත්තිපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 3. Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Rattipupphiya. මිගලුද්දො [Pg.179] පුරෙ ආසින්තිආදිකං ආයස්මතො රත්තිපුප්ඵියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ නෙසාදකුලෙ උප්පන්නො මිගවධාය අරඤ්ඤෙ විචරමානො තස්ස කාරුඤ්ඤෙන අරඤ්ඤෙ චරමානං විපස්සිං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො පුප්ඵිතං රත්තිකං නාම පුප්ඵං කුටජපුප්ඵඤ්ච සහ වණ්ටෙන ඔචිනිත්වා සොමනස්සචිත්තෙන පූජෙසි. භගවා අනුමොදනං කත්වා පක්කාමි. (Câu kệ) bắt đầu là: “Migaluddo pure āsiṃ” là Trưởng lão kệ của Đại đức Rattipupphiya. Vị này cũng vậy, đã tạo phước sự nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Vipassī đã sanh ra trong gia đình thợ săn, trong khi đi lang thang trong rừng để săn thú, do lòng bi mẫn của vị ấy, đã nhìn thấy đức Thế Tôn Vipassī đang đi trong rừng, có tâm ý trong sạch, đã hái đóa hoa tên là rattika đang nở và hoa kuṭaja luôn cả cuống, rồi đã cúng dường với tâm hoan hỷ. Đức Thế Tôn đã thực hiện việc tùy hỷ rồi đã ra đi. 13. සො තෙනෙව පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො රතනත්තයෙ පසන්නො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා කාමෙසු ආදීනවං දිස්වා පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්තො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා ‘‘නෙසාදභූතෙන මයා කතකුසලං සුන්දර’’න්ති සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො මිගලුද්දො පුරෙ ආසින්තිආදිමාහ. තත්ථ මිගානං ලුද්දො සාහසිකො මාරකොති මිගලුද්දො, මිගෙසු වා ලුද්දො ලොභීති මිගලුද්දො, නෙසාදො ආසිං පුරෙති අත්ථො. 13. Do phước thiện ấy, vị ấy trong khi luân hồi ở chư Thiên và nhân loại, đã hưởng thụ hai loại thành tựu, trong thời đức Phật hiện tại này đã được sanh ra trong gia đình có giai cấp, đã đạt đến sự hiểu biết, có đức tin trong sạch nơi Tam Bảo, sau khi nghe Pháp thoại của đức Đạo Sư, đã nhận thấy sự nguy hại trong các dục, đã xuất gia, không bao lâu đã đạt được quả A-la-hán. Khi đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ (nghĩ rằng): “Thiện nghiệp đã được ta thực hiện khi là người thợ săn thật là tốt đẹp,” trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là: “Migaluddo pure āsiṃ.” Ở đây, “migaluddo” là người tàn bạo, người hung ác, kẻ giết hại các loài thú; hoặc “migaluddo” là người tham lam đối với các loài thú. Có nghĩa là: “Trước đây, ta đã là người thợ săn.” 14. රත්තිකං පුප්ඵිතං දිස්වාති පදුමපුප්ඵාදීනි අනෙකානි පුප්ඵානි සූරියරංසිසම්ඵස්සෙන දිවා පුප්ඵන්ති රත්තියං මකුළිතානි හොන්ති. ජාතිසුමනමල්ලිකාදීනි අනෙකානි පුප්ඵානි පන රත්තියං පුප්ඵන්ති නො දිවා. තස්මා රත්තියං පුප්ඵනතො රත්තිපුප්ඵනාමකානි අනෙකානි සුගන්ධපුප්ඵානි ච කුටජපුප්ඵානි ච ගහෙත්වා පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 14. (Câu) “Rattikaṃ pupphitaṃ disvā” (có nghĩa là): Nhiều loại hoa như hoa sen ... do sự tiếp xúc của ánh nắng mặt trời nên nở vào ban ngày, vào ban đêm thì khép lại. Tuy nhiên, nhiều loại hoa như hoa lài, hoa nhài ... nở vào ban đêm, không phải ban ngày. Do đó, có nghĩa là: Do nở vào ban đêm nên (các loại hoa ấy) có tên là hoa nở ban đêm; đã lấy nhiều loại hoa có hương thơm và hoa kuṭaja rồi đã cúng dường. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. රත්තිපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Rattipupphiya đã chấm dứt. 4. උදපානදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 4. Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Udapānadāyaka. විපස්සිනො භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො උදපානදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ථෙරො පුරිමමුනිවරෙසු කතාධිකාරො අනෙකෙසු භවෙසු කතපුඤ්ඤසඤ්චයො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ [Pg.180] නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො ‘‘පානීයදානං මයා දාතබ්බං, තඤ්ච නිරන්තරං කත්වා පවත්තෙතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා එකං කූපං ඛනාපෙත්වා උදකසම්පත්තකාලෙ ඉට්ඨකාහි චිනාපෙත්වා ථිරං කත්වා තත්ථ උට්ඨිතෙන උදකෙන පුණ්ණං තං උදපානං විපස්සිස්ස භගවතො නිය්‍යාදෙසි. භගවා පානීයදානානිසංසදීපකං අනුමොදනං අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ පොක්ඛරණීඋදපානපානීයාදිසම්පන්නො සුඛමනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සද්ධො පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Câu kệ) bắt đầu là: “Vipassino bhagavato” là Trưởng lão kệ của Đại đức Udapānadāyaka. Vị Trưởng lão này cũng vậy, đã tạo phước sự nơi các bậc Hiền Thánh quá khứ, đã tích trữ phước thiện trong nhiều kiếp sống, vào thời của đức Thế Tôn Vipassī đã được sanh ra trong gia đình có giai cấp, đã đạt đến sự trưởng thành. Sau khi suy nghĩ rằng: “Việc bố thí nước uống nên được ta thực hiện, và việc ấy nên được thực hiện và duy trì một cách liên tục,” đã cho đào một cái giếng, vào lúc có được nước đã cho xây bằng gạch, đã làm cho vững chắc, rồi đã dâng cúng đến đức Thế Tôn Vipassī cái giếng nước ấy được đầy ắp với nước đã dâng lên ở nơi ấy. Đức Thế Tôn đã thực hiện việc tùy hỷ làm sáng tỏ quả báu của việc bố thí nước uống. Do phước thiện ấy, vị ấy trong khi luân hồi ở chư Thiên và nhân loại, ở nơi đã được sanh ra và tái sanh, đã được thành tựu về hồ sen, giếng nước, nước uống, v.v... đã hưởng thụ sự an lạc, trong thời đức Phật hiện tại này đã được sanh ra trong một gia đình, sau khi trưởng thành, có đức tin, có lòng trong sạch, đã xuất gia, không bao lâu đã là bậc A-la-hán. 18. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො විපස්සිනො භගවතොතිආදිමාහ. තත්ථ උදපානො කතො මයාති උදකං පිවන්ති එත්ථාති උදපානො, කූපපොක්ඛරණීතළාකානමෙතං අධිවචනං. සො උදපානො කූපො විපස්සිස්ස භගවතො අත්ථාය කතො ඛනිතොති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 18. Về sau, vị ấy khi đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là: “Vipassino bhagavato.” Ở đây, (trong câu) “udapāno kato mayā” (có nghĩa là): “udapāno” là nơi mà người ta uống nước; đây là từ đồng nghĩa của giếng, hồ sen, hồ chứa nước. Có nghĩa là: Cái giếng nước ấy đã được làm, đã được đào vì lợi ích của đức Thế Tôn Vipassī. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. උදපානදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Udapānadāyaka đã chấm dứt. 5. සීහාසනදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 5. Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Sīhāsanadāyaka. නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිකං ආයස්මතො සීහාසනදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ නිබ්බානාධිගමත්ථාය කතපුඤ්ඤූපචයො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා රතනත්තයෙ පසන්නො තස්මිං භගවති පරිනිබ්බුතෙ සත්තහි රතනෙහි ඛචිතං සීහාසනං කාරාපෙත්වා බොධිරුක්ඛං පූජෙසි, බහූහි මාලාගන්ධධූපෙහි ච පූජෙසි. (Câu kệ) bắt đầu là: “Nibbute lokanāthamhi” là Trưởng lão kệ của Đại đức Sīhāsanadāyaka. Vị này cũng vậy, đã tạo phước sự nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy phước thiện vì mục đích chứng ngộ Níp-bàn trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara đã được sanh ra trong gia đình gia chủ, đã đạt đến sự hiểu biết, sau khi nghe Pháp thoại của đức Đạo Sư, có đức tin trong sạch nơi Tam Bảo. Khi đức Thế Tôn ấy đã viên tịch, đã cho làm chiếc ngai sư tử được khảm bằng bảy loại báu vật rồi đã cúng dường đến cây Bồ-đề, và đã cúng dường với nhiều vòng hoa, hương liệu, và vật thơm. 21. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා සබ්බත්ථ පූජිතො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො ඝරාවාසං වසන්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො ඤාතිවග්ගං පහාය පබ්බජිතො නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා [Pg.181] පුබ්බූපචිතකුසලසම්භාරං සරිත්වා සඤ්ජාතසොමනස්සො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිමාහ. තත්ථ සීහාසනමදාසහන්ති සීහරූපහිරඤ්ඤසුවණ්ණරතනෙහි ඛචිතං ආසනං සීහාසනං, සීහස්ස වා අභීතස්ස භගවතො නිසින්නාරහං, සීහං වා සෙට්ඨං උත්තමං ආසනන්ති සීහාසනං, තං අහං අදාසිං, බොධිරුක්ඛං පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 21. Do phước thiện ấy, vị ấy trong khi luân hồi ở chư Thiên và nhân loại, đã hưởng thụ hai loại thành tựu, đã được cúng dường ở khắp mọi nơi, trong thời đức Phật hiện tại này đã được sanh ra trong gia đình có giai cấp ở thành Sāvatthī, đã đạt đến sự trưởng thành, trong khi sống đời tại gia, sau khi nghe Pháp thoại của đức Đạo Sư, có tâm ý trong sạch, đã từ bỏ quyến thuộc, đã xuất gia, không bao lâu đã là bậc A-la-hán. Khi đã nhớ lại các thiện nghiệp đã được tích lũy trong quá khứ, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là: “Nibbute lokanāthamhi.” Ở đây, (trong câu) “sīhāsanamadāsahaṃ” (có nghĩa là): “sīhāsanaṃ” là chỗ ngồi được khảm bằng hình sư tử, bạc, vàng, và các báu vật; hoặc là (chỗ ngồi) xứng đáng cho đức Thế Tôn, bậc sư tử, bậc vô úy, ngự trên; hoặc “sīhāsanaṃ” là chỗ ngồi cao quý, bậc tối thượng. Có nghĩa là: Ta đã dâng cúng vật ấy, đã cúng dường đến cây Bồ-đề. Phần còn lại rất dễ hiểu. සීහාසනදායකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Sīhāsanadāyaka đã chấm dứt. 6. මග්ගදත්තිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 6. Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Maggadattika. අනොමදස්සී භගවාතිආදිකං ආයස්මතො මග්ගදත්තිකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පායස්මා පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො අනොමදස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා වසන්තො අනොමදස්සිං භගවන්තං ආකාසෙ චඞ්කමන්තං පාදුද්ධාරෙ පාදුද්ධාරචඞ්කමනට්ඨානෙ පුප්ඵානං විකිරණං අච්ඡරියඤ්ච දිස්වා පසන්නමානසො පුප්ඵානි ආකාසෙ උක්ඛිපි, තානි විතානං හුත්වා අට්ඨංසු. (Kệ rằng:) “Anomadassī bhagavā...” là Bổn sự của trưởng lão Maggadattika. Vị trưởng lão này đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là nhân tố hỗ trợ cho sự giải thoát ở các kiếp sống nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Anomadassī, ngài đã sanh vào gia đình có gia thế, sau khi trưởng thành đã thiết lập đời sống gia đình và đang sinh sống. Khi nhìn thấy đức Thế Tôn Anomadassī đang kinh hành ở trên không trung và sự kiện kỳ diệu là sự rải rắc các đóa hoa ở nơi kinh hành, tại chỗ dở chân lên, ngài có tâm ý tín thành đã tung các đóa hoa lên hư không. Các đóa hoa ấy đã trở thành lọng che và đứng yên lại. 26. සො තෙන පුඤ්ඤෙන සුගතීසුයෙව සංසරන්තො සබ්බත්ථ පූජිතො සුඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො කමෙන යොබ්බඤ්ඤං පාපුණිත්වා සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා වත්තසම්පන්නො නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්තො චඞ්කමනස්ස පූජිතත්තා මග්ගදත්තිකත්ථෙරොති පාකටො. සො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අනොමදස්සී භගවාතිආදිමාහ. දිට්ඨධම්මසුඛත්ථායාති ඉමස්මිං අත්තභාවෙ චඞ්කමනෙන සරීරසල්ලහුකාදිසුඛං පටිච්චාති අත්ථො. අබ්භොකාසම්හි චඞ්කමීති අබ්භොකාසෙ අඞ්ගණට්ඨානෙ චඞ්කමි, පදවික්ඛෙපං පදසඤ්චාරං අකාසීති අත්ථො. 26. Do phước thiện ấy, vị ấy luân hồi chỉ trong các cõi lành, được cúng dường ở khắp nơi, sau khi hưởng thụ sự an lạc, trong thời đức Phật hiện tại này, ngài đã sanh vào một gia đình, tuần tự đạt đến tuổi thanh xuân, có đức tin phát sanh nên đã xuất gia, thành tựu các phận sự, không bao lâu sau đã chứng đắc A-la-hán. Do việc đã cúng dường sự kinh hành, ngài được biết đến với tên gọi là trưởng lão Maggadattika. Vị ấy, sau khi nhớ lại nghiệp quá khứ, có tâm hoan hỷ phát sanh, trong khi tuyên thuyết Bổn sự về tiền kiếp đã nói lên (kệ) bắt đầu là: “Anomadassī bhagavā.” (Câu:) “Diṭṭhadhammasukhatthāya” có nghĩa là: “Vì sự an lạc trong hiện tại,” trong kiếp sống này, do sự kinh hành, nhân vì sự an lạc như là thân thể nhẹ nhàng v.v... (Câu:) “Abbhokāsamhi caṅkami” có nghĩa là: “Ta đã kinh hành ở ngoài trời,” ở nơi sân trống. Có nghĩa là: “Ta đã thực hiện việc bước chân, việc di chuyển của bàn chân.” උද්ධතෙ පාදෙ පුප්ඵානීති චඞ්කමන්තෙන පාදෙ උද්ධතෙ පදුමුප්පලාදීනි පුප්ඵානි පථවිතො උග්ගන්ත්වා චඞ්කමෙ විකිරිංසූති අත්ථො. සොභං මුද්ධනි තිට්ඨරෙති බුද්ධස්ස [Pg.182] මුද්ධනි සීසෙ සොභයමානා තානි තිට්ඨන්තීති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. (Câu:) “Uddhate pāde pupphāni” có nghĩa là: “Các đóa hoa ở nơi chân được dở lên,” trong khi (đức Phật) đang kinh hành, khi bàn chân được dở lên, các đóa hoa sen xanh, sen hồng, v.v... từ mặt đất trồi lên đã được rải rác ở nơi kinh hành. (Câu:) “Sobhaṃ muddhani tiṭṭhare” có nghĩa là: “Chúng đứng lại ở trên đảnh đầu một cách rực rỡ,” chúng đứng lại ở trên đảnh đầu, trên vầng trán của đức Phật, trong khi đang làm cho rực rỡ. Phần còn lại là dễ hiểu. මග්ගදත්තිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Bổn sự của trưởng lão Maggadattika chấm dứt. 7. එකදීපියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 7. Phần giải về Bổn sự của trưởng lão Ekadīpiya පදුමුත්තරස්ස මුනිනොතිආදිකං ආයස්මතො එකදීපියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පායස්මා පුරිමජිනසෙට්ඨෙසු කතකුසලසම්භාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සද්ධො පසන්නො භගවතො සලලමහාබොධිම්හි එකපදීපං පූජෙසි, ථාවරං කත්වා නිච්චමෙකපදීපපූජනත්ථාය තෙලවට්ටං පට්ඨපෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සබ්බත්ථ ජලමානො පසන්නචක්ඛුකො උභයසුඛමනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං විභවසම්පන්නෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො රතනත්තයෙ පසන්නො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පත්තො දීපපූජාය ලද්ධවිසෙසාධිගමත්තා එකදීපියත්ථෙරොති පාකටො. (Kệ rằng:) “Padumuttarassa munino...” là Bổn sự của trưởng lão Ekadīpiya. Vị trưởng lão này đã tạo các thiện nghiệp nơi các bậc Tối Thắng quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là nhân tố hỗ trợ cho sự giải thoát ở các kiếp sống nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, ngài đã sanh vào gia đình gia chủ, sau khi trưởng thành, có đức tin, có tâm tịnh tín, đã cúng dường một ngọn đèn ở cây Đại Bồ Đề Salala của đức Thế Tôn. Sau khi làm cho được vững bền, ngài đã thiết lập dầu và tim đèn vì mục đích cúng dường một ngọn đèn thường xuyên. Do phước thiện ấy, vị ấy luân hồi trong các cõi trời và người, luôn được rực rỡ ở khắp nơi, có đôi mắt trong sáng, sau khi hưởng thụ hai loại an lạc, trong thời đức Phật hiện tại này, ngài đã sanh vào một gia đình có tài sản sung mãn ở tại Sāvatthī, đã đạt đến sự hiểu biết, có tâm tịnh tín nơi Tam Bảo nên đã xuất gia, không bao lâu sau đã chứng đắc A-la-hán. Do việc chứng đắc thành quả đặc biệt đã được thành tựu bởi sự cúng dường ngọn đèn, ngài được biết đến với tên gọi là trưởng lão Ekadīpiya. 30. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරස්ස මුනිනොතිආදිමාහ. තං සබ්බං උත්තානත්ථමෙවාති. 30. Về sau, vị ấy sau khi nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, có tâm hoan hỷ phát sanh, trong khi tuyên thuyết Bổn sự về tiền kiếp đã nói lên (kệ) bắt đầu là: “Padumuttarassa munino.” Tất cả điều ấy có ý nghĩa rõ ràng. එකදීපියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Bổn sự của trưởng lão Ekadīpiya chấm dứt. 8. මණිපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 8. Phần giải về Bổn sự của trưởng lão Maṇipūjaka ඔරෙන හිමවන්තස්සාතිආදිකං ආයස්මතො මණිපූජකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ථෙරො පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා තත්ථාදීනවං දිස්වා ඝරාවාසං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තඔරභාගෙ එකිස්සා නදියා සමීපෙ පණ්ණසාලං කාරෙත්වා වසන්තො විවෙකකාමතාය තස්සානුකම්පාය ච තත්ථ උපගතං පදුමුත්තරං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො මණිපල්ලඞ්කං [Pg.183] භගවතො පූජෙසි. භගවා තස්ස පසාදවඩ්ඪනත්ථාය තත්ථ නිසීදි. සො භිය්‍යොසොමත්තාය පසන්නො නිබ්බානාධිගමත්ථාය පත්ථනං අකාසි. භගවා අනුමොදනං වත්වා පක්කාමි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සබ්බත්ථ පූජිතො සුඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං විභවසම්පන්නෙ කුලෙ නිබ්බත්තො ඝරාවාසං වසන්තො එකදිවසං සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා අහොසි. (Kệ rằng:) “Orena himavantassa...” là Bổn sự của trưởng lão Maṇipūjaka. Vị trưởng lão này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là nhân tố hỗ trợ cho sự giải thoát ở các kiếp sống nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, ngài đã sanh vào một gia đình, sau khi thiết lập đời sống gia đình, đã nhìn thấy sự nguy hại ở trong đó, đã từ bỏ đời sống gia đình, đã xuất gia theo lối sống của vị ẩn sĩ, sau khi cho làm một am lá ở gần một con sông về phía bên này của Hy-mã-lạp sơn và đang sinh sống. Do sự ưa thích sống độc cư và do lòng bi mẫn đối với vị ấy, khi nhìn thấy đức Thế Tôn Padumuttara đã đi đến nơi ấy, ngài có tâm ý tín thành đã cúng dường chiếc ngai bằng ngọc đến đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã ngự trên ấy vì mục đích làm tăng trưởng đức tin của vị ấy. Vị ấy, do sự hoan hỷ và tín thành hơn nữa, đã thực hiện lời nguyện cầu vì mục đích chứng ngộ quả vị Niết Bàn. Đức Thế Tôn, sau khi nói lời tùy hỷ, đã ra đi. Do phước thiện ấy, vị ấy luân hồi trong các cõi trời và người, được cúng dường ở khắp nơi, sau khi hưởng thụ sự an lạc, trong thời đức Phật hiện tại này, ngài đã sanh vào một gia đình có tài sản sung mãn ở tại Sāvatthī, trong khi đang sống đời sống gia đình, một hôm sau khi nghe bài thuyết Pháp của đức Bổn Sư, đã có được đức tin nên đã xuất gia, không bao lâu sau đã trở thành vị A-la-hán. 34. සො එකදිවසං අත්තනා කතකුසලං සරිත්වා සඤ්ජාතසොමනස්සො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ඔරෙන හිමවන්තස්සාතිආදිමාහ. තත්ථ ඔරෙනාති හිමවන්තස්ස අපරං භාගං විහාය ඔරෙන, භුම්මත්ථෙ කරණවචනං, ඔරස්මිං දිසාභාගෙති අත්ථො. නදිකා සම්පවත්තථාති අපාකටනාමධෙය්‍යා එකා නදී සංසුට්ඨු පවත්තානී වහානී සන්දමානා අහොසීති අත්ථො. තස්සා චානුපඛෙත්තම්හීති තස්සා නදියා අනුපඛෙත්තම්හි තීරසමීපෙති අත්ථො. සයම්භූ වසතෙ තදාති යදා අහං මණිපල්ලඞ්කං පූජෙසිං, තදා අනාචරියකො හුත්වා සයමෙව බුද්ධභූතො භගවා වසතෙ විහරතීති අත්ථො. 34. Một hôm, vị ấy sau khi nhớ lại thiện nghiệp đã được mình thực hiện, có tâm hoan hỷ phát sanh, trong khi tuyên thuyết Bổn sự về tiền kiếp đã nói lên (kệ) bắt đầu là: “Orena himavantassa.” Ở đó, (từ) “orena” có nghĩa là: “Về phía bên này,” sau khi bỏ qua phần bên kia của Hy-mã-lạp sơn; đây là cách dùng công cụ cách trong ý nghĩa của vị trí cách, có nghĩa là: “Ở khu vực về phía bên này.” (Câu:) “Nadikā sampavattatha” có nghĩa là: “Dòng sông nhỏ đã tuôn chảy,” một con sông không có tên gọi rõ ràng đã tuôn chảy, trôi giạt, cuồn cuộn một cách tốt đẹp. (Câu:) “Tassā cānupakhettamhī” có nghĩa là: “Và ở khu vực lân cận của dòng sông ấy,” ở gần bờ của dòng sông ấy. (Câu:) “Sayambhū vasate tadā” có nghĩa là: “Khi ấy, bậc Tự Sanh đang ngự,” khi tôi đã cúng dường chiếc ngai bằng ngọc, khi ấy đức Thế Tôn, bậc đã trở thành Phật do tự mình không có thầy chỉ dạy, đang trú ngụ, đang an vị. 35. මණිං පග්ගය්හ පල්ලඞ්කන්ති මණින්ති චිත්තං ආරාධෙති සොමනස්සං කරොතීති මණි, අථ වා මාති පමාණං කරොති ආභරණන්ති මණි, අථ වා මරන්තාපි රාජයුවරාජාදයො තං න පරිච්චජන්ති තදත්ථාය සඞ්ගාමං කරොන්තීති මණි, තං මණිං මණිමයං පල්ලඞ්කං මනොරමං සාධු චිත්තං සුට්ඨු විචිත්තං පග්ගය්හ ගහෙත්වා බුද්ධසෙට්ඨස්ස අභිරොපයිං පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බං උත්තානත්ථමෙවාති. 35. (Câu:) “Maṇiṃ paggayha pallaṅkaṃ” có nghĩa là: “Sau khi cầm lấy chiếc ngai bằng ngọc.” (Từ) “maṇi” là: “Thứ làm cho tâm hài lòng, làm cho hoan hỷ.” Hoặc là, “maṇi” là: “Đồ trang sức tạo nên sự đo lường.” Hoặc là, “maṇi” là: “Thứ mà các vị vua, các vị thái tử, v.v... dù đang hấp hối cũng không từ bỏ, họ thực hiện cuộc chiến đấu vì mục đích ấy.” Có nghĩa là: “Viên ngọc ấy, chiếc ngai bằng ngọc, khả ái, tốt đẹp, xinh xắn, hết sức đa dạng, sau khi cầm lấy, dâng lên, tôi đã cúng dường đến bậc Tối Thắng giữa các đức Phật.” Toàn bộ phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. මණිපූජකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần chú giải về Trưởng lão Maṇipūjaka đã kết thúc. 9. තිකිච්ඡකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 9. Phần chú giải về Trưởng lão Tikicchaka නගරෙ බන්ධුමතියාතිආදිකං ආයස්මතො තිකිච්ඡකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පායස්මා පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ බන්ධුමතීනගරෙ වෙජ්ජකුලෙ නිබ්බත්තො බහුස්සුතො සුසික්ඛිතො වෙජ්ජකම්මෙ ඡෙකො [Pg.184] බහූ රොගිනො තිකිච්ඡන්තො විපස්සිස්ස භගවතො උපට්ඨාකස්ස අසොකනාමත්ථෙරස්ස රොගං තිකිච්ඡි. සො තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු අපරාපරං සුඛං අනුභවන්තො නිබ්බත්තනිබ්බත්තභවෙ අරොගො දීඝායුකො සුවණ්ණවණ්ණසරීරො අහොසි. Câu chuyện về Trưởng lão Tikicchaka bắt đầu bằng: ‘Nagare bandhumatiyā.’ Vị Trưởng lão này đã tạo lập căn lành nơi các bậc Toàn Giác quá khứ, trong các kiếp sống đây đó đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, vị ấy đã sanh vào gia đình thầy thuốc ở thành Bandhumatī, là người học rộng, được huấn luyện kỹ lưỡng, thiện xảo trong nghề y. Trong khi chữa trị cho nhiều bệnh nhân, vị ấy đã chữa bệnh cho vị Trưởng lão tên là Asoka, là thị giả của đức Thế Tôn Vipassī. Do phước báu ấy, vị ấy hưởng thụ hạnh phúc liên tục ở cõi trời và cõi người, trong mỗi kiếp sanh đã là người không bệnh tật, sống lâu, có thân sắc vàng. 39. සො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිමන්වාය සබ්බසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං පත්තො අරොගො සුඛිතො විභවසම්පන්නො රතනත්තයෙ පසන්නො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො ඝරාවාසං පහාය පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නගරෙ බන්ධුමතියාතිආදිමාහ. තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථමෙවාති. 39. Vị ấy, trong thời đức Phật này hiện sanh, đã sanh vào gia đình gia chủ ở Sāvatthī. Sau khi trưởng thành, đã đạt đến sự thành tựu trong mọi ngành nghề, không bệnh tật, an lạc, đầy đủ tài sản, có niềm tin trong sạch nơi Tam Bảo. Sau khi nghe Pháp thoại của đức Đạo Sư, đã có được đức tin, từ bỏ đời sống gia đình, đã xuất gia, không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán. Nhớ lại nghiệp quá khứ, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết câu chuyện tiền thân của mình, vị ấy đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng: ‘Nagare bandhumatiyā.’ Tất cả điều ấy, do đã được nói theo phương pháp ở trước và có ý nghĩa rõ ràng, nên dễ hiểu. තිකිච්ඡකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần chú giải về Trưởng lão Tikicchaka đã kết thúc. 10. සඞ්ඝුපට්ඨාකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 10. Phần chú giải về Trưởng lão Saṅghupaṭṭhāka වෙස්සභුම්හි භගවතීතිආදිකං ආයස්මතො සඞ්ඝුපට්ඨාකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ථෙරො පුරිමබුද්ධෙසු කතකුසලසම්භාරො අනෙකෙසු භවෙසු විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො වෙස්සභුස්ස භගවතො කාලෙ තස්සාරාමිකස්ස පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සද්ධො පසන්නො විහාරෙසු ආරාමිකකම්මං කරොන්තො සක්කච්චං සඞ්ඝං උපට්ඨාසි. සො තෙනෙව කුසලකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං ගහපතිකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො විභවසම්පන්නො සුඛප්පත්තො පාකටො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සාසනෙ පසන්නො පබ්බජිත්වා වත්තසම්පන්නො සාසනං සොභයමානො විපස්සනං වඩ්ඪෙන්තො නචිරස්සෙව සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පත්තො ඡළභිඤ්ඤො පුබ්බෙ කතකුසලකම්මවසෙන සඞ්ඝුපට්ඨාකත්ථෙරොති පාකටො අහොසි. Câu chuyện về Trưởng lão Saṅghupaṭṭhāka bắt đầu bằng: ‘Vessabhumhi bhagavati.’ Vị Trưởng lão này cũng đã tạo lập các thiện nghiệp nơi các đức Phật quá khứ, trong nhiều kiếp sống đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát. Vào thời của đức Thế Tôn Vessabhū, vị ấy đã sanh làm con trai của người giữ vườn cho ngài. Sau khi đến tuổi trưởng thành, có đức tin, có lòng trong sạch, trong khi làm công việc của người giữ vườn trong các tu viện, vị ấy đã chăm sóc Tăng chúng một cách kính trọng. Do thiện nghiệp ấy, trong khi luân hồi ở cõi trời và cõi người, vị ấy đã hưởng thụ cả hai loại tài sản. Trong thời đức Phật này hiện sanh, vị ấy đã sanh vào gia đình gia chủ ở Sāvatthī, đã trưởng thành, đầy đủ tài sản, đạt được an lạc, nổi tiếng. Sau khi nghe Pháp thoại của đức Đạo Sư, có lòng trong sạch nơi giáo pháp, vị ấy đã xuất gia, đầy đủ các phận sự, làm rạng rỡ giáo pháp. Trong khi phát triển tuệ quán, không bao lâu sau vị ấy đã đắc quả A-la-hán cùng với các Tuệ Phân Tích, và sáu Thắng trí. Do nhờ thiện nghiệp đã làm trong quá khứ, vị ấy đã trở nên nổi tiếng với tên gọi Trưởng lão Saṅghupaṭṭhāka. 45. සො එකදිවසං ‘‘පුබ්බෙ මයා කිං නාම කම්මං කත්වා අයං ලොකුත්තරසම්පත්ති ලද්ධා’’ති අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා පච්චක්ඛතො ජානිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පාකටං කරොන්තො වෙස්සභුම්හි භගවතීතිආදිමාහ. තත්ථ අහොසාරාමිකො අහන්ති අහං [Pg.185] වෙස්සභුස්ස භගවතො සාසනෙ ආරාමිකො අහොසින්ති අත්ථො. සෙසං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථත්තා ච සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 45. Một ngày nọ, vị ấy suy nghĩ rằng: ‘Do đã làm nghiệp gì trong quá khứ mà ta đã đạt được tài sản siêu thế này?’ rồi nhớ lại và biết rõ nghiệp quá khứ của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi làm cho câu chuyện tiền thân của mình được tỏ rõ, vị ấy đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng: ‘Vessabhumhi bhagavati.’ Ở đây, câu ‘ahosārāmiko ahaṃ’ có nghĩa là: ‘Ta đã là người giữ vườn trong giáo pháp của đức Thế Tôn Vessabhū.’ Phần còn lại, do đã được nói theo phương pháp ở trước và có ý nghĩa rõ ràng, nên dễ hiểu. සඞ්ඝුපට්ඨාකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần chú giải về Trưởng lão Saṅghupaṭṭhāka đã kết thúc. අට්ඨාරසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần chú giải về phẩm thứ mười tám đã kết thúc. 19. කුටජපුප්ඵියවග්ගො 19. Phẩm Kuṭajapupphiya 1-10. කුටජපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා 1-10. Phần chú giải về các câu chuyện của Trưởng lão Kuṭajapupphiya và các vị khác ඉතො පරම්පි එකූනවීසතිමවග්ගෙ ආගතානං ඉමෙසං කුටජපුප්ඵියත්ථෙරාදීනං දසන්නං ථෙරානං අපුබ්බං නත්ථි. තෙසඤ්හි ථෙරානං පුරිමබුද්ධානං සන්තිකෙ කතපුඤ්ඤසම්භාරානං වසෙන පාකටනාමානි චෙව නිවාසනගරාදීනි ච හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බානීති තං සබ්බං අපදානං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. Hơn nữa, trong phẩm thứ mười chín này, không có gì mới lạ về mười vị Trưởng lão này, bắt đầu với Trưởng lão Kuṭajapupphiya. Bởi vì, do các vị Trưởng lão ấy đã tích lũy phước báu nơi các đức Phật quá khứ, nên các tên gọi nổi tiếng và các thành phố cư ngụ v.v... cần được hiểu theo phương pháp đã được nói ở trước. Do đó, tất cả các câu chuyện ấy đều dễ hiểu. එකූනවීසතිමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần chú giải về phẩm thứ mười chín đã kết thúc. 20. තමාලපුප්ඵියවග්ගො 20. Phẩm Tamālapupphiya 1-10. තමාලපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා 1-10. Phần chú giải về các câu chuyện của Trưởng lão Tamālapupphiya và các vị khác වීසතිමෙ වග්ගෙ පඨමත්ථෙරාපදානං උත්තානමෙව. Trong phẩm thứ hai mươi, câu chuyện của vị Trưởng lão thứ nhất có ý nghĩa rõ ràng. 6. දුතියත්ථෙරාපදානෙ යං දායවාසිකො ඉසීති ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා වනෙ වසනභාවෙන දායවාසිකො ඉසීති සඞ්ඛං ගතො, අත්තනො අනුකම්පාය තං වනං උපගතස්ස සිද්ධත්ථස්ස සත්ථුනො වසනමණ්ඩපච්ඡාදනත්ථාය යං තිණං, තං ලායති ඡින්දතීති අත්ථො. දබ්බඡදනං කත්වා අනෙකෙහි ඛුද්දකදණ්ඩකෙහි මණ්ඩපං කත්වා තං තිණෙන ඡාදෙත්වා සිද්ධත්ථස්ස භගවතො අහං අදාසිං පූජෙසින්ති අත්ථො. 6. Trong câu chuyện của vị Trưởng lão thứ hai, câu ‘yaṃ dāyavāsiko isi’ có nghĩa là: do đã xuất gia theo lối ẩn sĩ và sống trong rừng, nên được gọi là ‘dāyavāsiko isi.’ (Câu) ‘yaṃ tiṇaṃ, taṃ lāyati’ có nghĩa là: ‘cắt cỏ ấy.’ (Việc ấy là) với mục đích che lợp am thất để ở cho đức Đạo Sư Siddhattha, người đã đến khu rừng ấy vì lòng bi mẫn đối với mình. (Câu) ‘Dabbachadanaṃ katvā...’ có nghĩa là: ‘Sau khi làm một am thất bằng nhiều cây gậy nhỏ và lợp nó bằng cỏ, ta đã dâng cúng đến đức Thế Tôn Siddhattha.’ 8. සත්තාහං ධාරයුං තත්ථාති තං මණ්ඩපං තත්ථ ඨිතා දෙවමනුස්සා සත්තාහං නිරොධසමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා නිසින්නස්ස සත්ථුනො ධාරයුං ධාරෙසුන්ති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. 8. Câu ‘Sattāhaṃ dhārayuṃ tattha’ có nghĩa là: Chư thiên và nhân loại đứng ở đó đã duy trì, đã giữ gìn am thất ấy trong bảy ngày cho đức Đạo Sư, người đang ngồi nhập Diệt Thọ Tưởng Định. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. තතියත්ථෙරස්ස [Pg.186] අපදානෙ ඛණ්ඩඵුල්ලියත්ථෙරොති එත්ථ ඛණ්ඩන්ති කට්ඨානං ජිණ්ණත්තා ඡින්නභින්නට්ඨානං, ඵුල්ලන්ති කට්ඨානං ජිණ්ණට්ඨානෙ කණ්ණකිතමහිච්ඡත්තකාදිපුප්ඵනං, ඛණ්ඩඤ්ච ඵුල්ලඤ්ච ඛණ්ඩඵුල්ලානි, ඛණ්ඩඵුල්ලානං පටිසඞ්ඛරණං පුනප්පුනං ථිරකරණන්ති ඛණ්ඩඵුල්ලපටිසඞ්ඛරණං. ඉමස්ස පන ථෙරස්ස සම්භාරපූරණකාලෙ ඵුස්සස්ස භගවතො චෙතියෙ ඡින්නභින්නට්ඨානෙ සුධාපිණ්ඩං මක්ඛෙත්වා ථිරකරණං ඛණ්ඩඵුල්ලපටිසඞ්ඛරණං නාම. තස්මා සො ඛණ්ඩඵුල්ලියො ථෙරොති පාකටො අහොසි. තතියං. Trong câu chuyện của vị Trưởng lão thứ ba, về Trưởng lão Khaṇḍaphulliya: ở đây, ‘khaṇḍa’ là chỗ bị cắt, bị vỡ do gỗ đã mục nát; ‘phulla’ là sự nở ra của các loại nấm như nấm tai mèo, nấm ô lớn ở chỗ gỗ mục. ‘Khaṇḍa’ và ‘phulla’ là ‘khaṇḍaphullāni.’ ‘Khaṇḍaphullapaṭisaṅkharaṇaṃ’ là việc sửa chữa, làm cho vững chắc lại nhiều lần những chỗ bị gãy và nở mục. Tuy nhiên, vào thời kỳ tích lũy ba-la-mật của vị Trưởng lão này, việc trát vữa vào chỗ bị cắt, bị vỡ ở bảo tháp của đức Thế Tôn Phussa để làm cho vững chắc được gọi là ‘khaṇḍaphullapaṭisaṅkharaṇaṃ.’ Do đó, vị ấy đã trở nên nổi tiếng với tên gọi Trưởng lão Khaṇḍaphulliya. Hết câu chuyện thứ ba. 17. චතුත්ථත්ථෙරස්සාපදානෙ රඤ්ඤො බද්ධචරො අහන්ති රඤ්ඤො පරිචාරකො කම්මකාරකො අහොසින්ති අත්ථො. 17. Trong câu chuyện của vị Trưởng lão thứ tư, câu ‘rañño baddhacaro ahaṃ’ có nghĩa là: ‘Ta đã là người phục vụ, người làm công cho vua.’ 19. ජලජුත්තමනාමිනොති ජලෙ උදකෙ ජාතං ජලජං, කිං තං පදුමං, පදුමෙන සමානනාමත්තා පදුමුත්තරස්ස භගවතොති අත්ථො. උත්තමපදුමනාමස්ස භගවතොති වා අත්ථො. චතුත්ථං. 19. Câu ‘Jalajuttamanāmino’ có nghĩa là: Sanh trong nước, trong hồ là ‘jalajaṃ’ (thủy sanh). Đó là gì? Là hoa sen. Do có tên gọi giống như hoa sen, nên có nghĩa là: ‘của đức Thế Tôn Padumuttara.’ Hoặc có nghĩa là: ‘của đức Thế Tôn có tên gọi là Hoa Sen Tối Thượng.’ Hết câu chuyện thứ tư. පඤ්චමං උත්තානත්ථමෙව. Phần thứ năm có ý nghĩa rõ ràng. 28. ඡට්ඨෙ නගරෙ ද්වාරවතියාති මහාද්වාරවාතපානකවාටඵලකාහි වතිපාකාරට්ටාලගොපුරකද්දමොදකපරිඛාහි ච සම්පන්නං නගරන්ති ද්වාරවතීනගරං, ද්වාරං වතිඤ්ච පධානං කත්වා නගරස්ස උපලක්ඛිතත්තා ‘‘ද්වාරවතී නගර’’න්ති වොහරන්තීති නගරෙ ද්වාරවතියාති වුත්තං. මාලාවච්ඡො පුප්ඵාරාමො මම අහොසීති අත්ථො. 28. Trong phần thứ sáu, câu ‘nagare dvāravatiyā’ (tại thành phố Dvāravatī) có nghĩa là: Thành phố Dvāravatī là thành phố được trang bị đầy đủ các cửa lớn, cửa sổ, cánh cửa, tường rào bao quanh, thành lũy, tháp canh, cổng thành, và hào nước có bùn. Do thành phố được đặc trưng bởi việc lấy cửa (dvāra) và tường rào (vati) làm yếu tố chính nên được gọi là ‘thành phố Dvāravatī’. Vì thế, được nói là ‘nagare dvāravatiyā’ (tại thành phố Dvāravatī). Câu ‘Mālāvaccho pupphārāmo mama ahosi’ có nghĩa là: ‘Vườn hoa tên là Mālāvaccha đã là của ta’. 31. තෙ කිසලයාති තෙ අසොකපල්ලවා. ඡට්ඨං. 31. Câu ‘te kisalayā’ có nghĩa là ‘những chồi non a-soka ấy’. Hết phần thứ sáu. සත්තමට්ඨමනවමානි උත්තානත්ථානෙව. දසමෙපි අපුබ්බං නත්ථීති. Các phần thứ bảy, thứ tám, và thứ chín có ý nghĩa rõ ràng. Trong phần thứ mười cũng không có gì mới lạ. වීසතිමවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích phẩm thứ hai mươi đã hoàn tất. 21-23. කණිකාරපුප්ඵියාදිවග්ගො 21-23. Phẩm Kaṇikārapupphiya, v.v... 1-30. කණිකාරපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා 1-30. Giải thích về Trưởng lão kệ của ngài Kaṇikārapupphiya, v.v... ඉතො පරං සබ්බත්ථ අනුත්තානපදවණ්ණනං කරිස්සාම. එකවීසතිමෙ බාවීසතිමෙ තෙවීසතිමෙ ච වග්ගෙ සබ්බෙසං ථෙරානං සයංකතෙන පුඤ්ඤෙන ලද්ධනාමානි, කතපුඤ්ඤානඤ්ච නානත්තං තෙසං බ්‍යාකරණදායකානං බුද්ධානං නාමානි [Pg.187] වසිතනගරානි ච හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා සබ්බානිපි උත්තානානෙව. අපදානගාථානමත්ථො ච නයානුයොගෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යොයෙවාති. Từ đây về sau, ở khắp mọi nơi, chúng tôi sẽ giải thích các từ ngữ không rõ ràng. Trong các phẩm thứ hai mươi mốt, hai mươi hai, và hai mươi ba, tên của tất cả các vị Trưởng lão đều được đặt theo phước báu do chính các ngài đã tạo. Sự khác biệt của các phước báu đã tạo, danh hiệu của các vị Phật đã thọ ký cho các ngài, và các thành phố nơi các ngài đã cư ngụ, tất cả đều có ý nghĩa rõ ràng do theo phương pháp đã được nói ở dưới. Và ý nghĩa của các câu kệ Trưởng lão kệ cũng dễ dàng được hiểu rõ bằng cách áp dụng phương pháp luận. 24. උදකාසනවග්ගො 24. Phẩm Udakāsana (Ghế Nước) 1-10.උදකාසනදායකත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා 1-10. Giải thích về Trưởng lão kệ của ngài Udakāsanadāyaka, v.v... චතුවීසතිමෙ වග්ගෙ පඨමදුතියාපදානානි උත්තානානෙව. Trong phẩm thứ hai mươi bốn, các Trưởng lão kệ thứ nhất và thứ hai có ý nghĩa rõ ràng. 9. තතියාපදානෙ අරුණවතියා නගරෙති ආ සමන්තතො ආලොකං කරොන්තො උණති උග්ගච්ඡතීති අරුණො, සො තස්මිං විජ්ජතීති අරුණවතී, තස්මිං නගරෙ ආලොකං කරොන්තො සූරියො උග්ගච්ඡතීති අත්ථො. සෙසනගරෙසුපි සූරියුග්ගමනෙ විජ්ජමානෙපි විසෙසවචනං සබ්බචතුප්පදානං මහියං සයනෙපි සති මහියං සයතීති මහිංසොති වචනං විය රූළ්හිවසෙන වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. අථ වා පාකාරපාසාදහම්මියාදීසු සුවණ්ණරජතමණිමුත්තාදිසත්තරතනපභාහි අරුණුග්ගමනං විය පභාවතී අරුණවතී නාම, තස්මිං අරුණවතියා නගරෙ, පූපිකො පූපවික්කයෙන ජීවිකං කප්පෙන්තො අහොසින්ති අත්ථො. 9. Trong Trưởng lão kệ thứ ba, câu ‘aruṇavatiyā nagare’ có nghĩa là: ‘Aruṇa’ (bình minh) là cái dâng lên, mọc lên, tạo ra ánh sáng khắp xung quanh. ‘Aruṇavatī’ là nơi có sự hiện hữu của ‘aruṇa’ ấy. Ý nghĩa là ‘tại thành phố ấy, mặt trời mọc lên, tạo ra ánh sáng’. Mặc dù mặt trời cũng mọc lên ở các thành phố khác, nhưng lời nói đặc biệt này cần được hiểu là được nói theo quy ước, giống như lời nói ‘mahiṃso’ (con trâu) có nghĩa là ‘con vật nằm ngủ trên mặt đất’ (mahiyaṃ sayati), mặc dù tất cả các loài bốn chân đều nằm ngủ trên mặt đất. Hoặc là, thành phố có tên là Aruṇavatī vì nó tỏa sáng như bình minh đang lên với ánh quang của bảy loại bảo vật như vàng, bạc, ngọc, châu, v.v... trên các thành lũy, cung điện, lâu đài. Câu ‘tasmiṃ aruṇavatiyā nagare, pūpiko pūpavikkayena jīvikaṃ kappento ahosiṃ’ có nghĩa là: ‘Tại thành phố Aruṇavatī ấy, ta đã là người bán bánh, sinh sống bằng việc bán các loại bánh’. 14. චතුත්ථාපදානෙ තිවරායං පුරෙ රම්මෙති තීහි පාකාරෙහි පරිවාරිතා පරික්ඛිත්තාති තිවරා, ඛජ්ජභොජ්ජාදිඋපභොගවත්ථාභරණාදිනච්චගීතාදීහි රමණීයන්ති රම්මං, තස්මිං තිවරායං පුරෙ නගරෙ රම්මෙ නළකාරො අහං අහොසින්ති සම්බන්ධො. 14. Trong Trưởng lão kệ thứ tư, câu ‘tivarāyaṃ pure ramme’ có nghĩa là: ‘Tivarā’ là (thành phố) được bao quanh, được vây bọc bởi ba lớp tường thành. ‘Rammaṃ’ (khả ái) là nơi đáng vui thích với các vật thực, vật dụng, đồ trang sức, ca múa, v.v... Mối liên hệ là: ‘Tại thành phố Tivarā khả ái ấy, ta đã là một người thợ làm đồ bằng sậy’. පඤ්චමාපදානං උත්තානත්ථමෙව. Trưởng lão kệ thứ năm có ý nghĩa rõ ràng. 23. ඡට්ඨාපදානෙ වණ්ණකාරො අහං තදාති නීලපීතරත්තාදිවණ්ණවසෙන වත්ථානි කරොති රඤ්ජෙතීති වණ්ණකාරො. වත්ථරජකො හුත්වා චෙතියෙ වත්ථෙහි අච්ඡාදනසමයෙ නානාවණ්ණෙහි දුස්සානි රඤ්ජෙසින්ති අත්ථො. 23. Trong Trưởng lão kệ thứ sáu, câu ‘vaṇṇakāro ahaṃ tadā’ có nghĩa là: ‘Vaṇṇakāro’ là người làm ra, nhuộm các loại vải với các màu sắc như xanh, vàng, đỏ, v.v... Ý nghĩa là: ‘Khi ấy, là một người thợ nhuộm vải, vào lúc dùng vải che phủ bảo tháp, ta đã nhuộm các tấm vải với nhiều màu sắc khác nhau’. 27. සත්තමාපදානෙ පියාලං පුප්ඵිතං දිස්වාති සුපුප්ඵිතං පියාලරුක්ඛං දිස්වා. ගතමග්ගෙ ඛිපිං අහන්ති අහං මිගලුද්දො නෙසාදො හුත්වා පියාලපුප්ඵං ඔචිනිත්වා බුද්ධස්ස ගතමග්ගෙ ඛිපිං පූජෙසින්ති අත්ථො. 27. Trong Trưởng lão kệ thứ bảy, câu ‘piyālaṃ pupphitaṃ disvā’ có nghĩa là ‘sau khi nhìn thấy cây piyāla đang nở hoa rực rỡ’. Câu ‘gatamagge khipiṃ ahaṃ’ có nghĩa là: ‘Ta, khi ấy là một người thợ săn, một người bẫy chim, sau khi hái những bông hoa piyāla, đã rải chúng, tức là đã cúng dường, trên con đường mà đức Phật đã đi qua’. 30. අට්ඨමාපදානෙ [Pg.188] සකෙ සිප්පෙ අපත්ථද්ධොති අත්තනො තක්කබ්‍යාකරණාදිසිප්පස්මිං අපත්ථද්ධො පතිට්ඨිතො ඡෙකො අහං කානනං අගමං ගතො සම්බුද්ධං යන්තං දිස්වානාති වනන්තරෙ ගච්ඡන්තං විපස්සිං සම්බුද්ධං පස්සිත්වා. අම්බයාගං අදාසහන්ති අහං අම්බදානං අදාසින්ති අත්ථො. 30. Trong Trưởng lão kệ thứ tám, câu ‘sake sippe apatthaddho’ có nghĩa là ‘không cứng nhắc, đã vững vàng, khéo léo trong nghề nghiệp của mình về luận lý, văn phạm, v.v...’. Câu ‘ahaṃ kānanaṃ agamaṃ gato sambuddhaṃ yantaṃ disvāna’ có nghĩa là ‘ta đã đi vào khu rừng, sau khi nhìn thấy đức Chánh Đẳng Giác Vipassī đang đi trong rừng’. Câu ‘ambayāgaṃ adāsahaṃ’ có nghĩa là: ‘Ta đã dâng cúng xoài’. 33. නවමාපදානෙ ජගතී කාරිතා මය්හන්ති අත්ථදස්සිස්ස භගවතො සරීරධාතුනිධාපිතචෙතියෙ ජගති ඡින්නභින්නආලින්දපුප්ඵාධානසඞ්ඛාතා ජගති මයා කාරිතා කාරාපිතාති අත්ථො. 33. Trong Trưởng lão kệ thứ chín, câu ‘jagatī kāritā mayhaṃ’ có nghĩa là: ‘Tại bảo tháp tôn thờ xá-lợi thân thể của đức Thế Tôn Atthadassī, lan can được gọi là hàng hiên và bệ đặt hoa đã bị hư hỏng, gãy vỡ đã được ta cho làm, cho xây dựng lại’. දසමාපදානං උත්තානත්ථමෙවාති. Trưởng lão kệ thứ mười có ý nghĩa rõ ràng. චතුවීසතිමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích phẩm thứ hai mươi bốn đã hoàn tất. 25. තුවරදායකවග්ගො 25. Phẩm Tuvaradāyaka (Người Thí Đậu Tuvara) 1-10. තුවරදායකත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා 1-10. Giải thích về Trưởng lão kệ của ngài Tuvaradāyaka, v.v... 1. පඤ්චවීසතිමෙ වග්ගෙ පඨමාපදානෙ භරිත්වා තුවරමාදායාති තුවරඅට්ඨිං මුග්ගකලයසදිසං තුවරට්ඨිං භජ්ජිත්වා පුප්ඵෙත්වා භාජනෙන ආදාය සඞ්ඝස්ස වනමජ්ඣොගාහකස්ස අදදිං අදාසින්ති අත්ථො. 1. Trong phẩm thứ hai mươi lăm, Trưởng lão kệ thứ nhất, câu ‘bharitvā tuvaramādāya’ có nghĩa là: ‘Sau khi rang và làm cho nở bung hạt tuvara, là loại hạt giống như đậu xanh, đậu Hà Lan, rồi đựng vào trong vật chứa, ta đã mang đi và đã dâng cúng đến chư Tăng, những vị đã đi vào giữa khu rừng’. 4-5. දුතියාපදානෙ ධනුං අද්වෙජ්ඣං කත්වානාති මිගාදීනං මාරණත්ථාය ධනුං සන්නය්හිත්වා චරමානො කෙසරං ඔගතං දිස්වාති සුපුප්ඵිතං ඛුද්දකසරං දිස්වා බුද්ධස්ස අභිරොපෙසින්ති අහං චිත්තං පසාදෙත්වා වනං සම්පත්තස්ස තිස්සස්ස භගවතො අභිරොපයිං පූජෙසින්ති අත්ථො. 4-5. Trong Trưởng lão kệ thứ hai, câu ‘dhanuṃ advejjhaṃ katvāna’ có nghĩa là ‘sau khi giương cung để giết các loài thú, v.v... và đang đi lang thang’. Câu ‘kesaraṃ ogataṃ disvā’ có nghĩa là ‘sau khi nhìn thấy một bông lau nhỏ đang nở rộ’. Câu ‘buddhassa abhiropesiṃ’ có nghĩa là: ‘Ta, với tâm ý trong sạch, đã dâng lên, tức là đã cúng dường, đến đức Thế Tôn Tissa, vị đã đi đến khu rừng’. 9-10. තතියාපදානෙ ජලකුක්කුටොති ජාතස්සරෙ චරමානකුක්කුටො. තුණ්ඩෙන කෙසරිං ගය්හාති පදුමපුප්ඵං මුඛතුණ්ඩෙන ඩංසිත්වා ආකාසෙන ගච්ඡන්තස්ස තිස්සස්ස භගවතො අභිරොපෙසිං පූජෙසින්ති අත්ථො. 9-10. Trong Trưởng lão kệ thứ ba, ‘jalakukkuṭo’ là con gà nước đi lại trên hồ tự nhiên. Câu ‘tuṇḍena kesariṃ gayha’ có nghĩa là: ‘Sau khi dùng mỏ ngậm lấy bông hoa sen, ta đã dâng lên, tức là đã cúng dường, đến đức Thế Tôn Tissa, vị đang đi trên không trung’. 14. චතුත්ථාපදානෙ විරවපුප්ඵමාදායාති විවිධං රවති සද්දං කරොතීති විරවං, සද්දකරණවෙලායං විකසනතො ‘‘විරව’’න්ති ලද්ධනාමං පුප්ඵසමූහං ආදාය ගහෙත්වා සිද්ධත්ථස්ස බුද්ධස්ස අභිරොපයිං පූජෙසින්ති අත්ථො. 14. Trong Trưởng lão kệ thứ tư, câu ‘viravapupphamādāya’ có nghĩa là: ‘Viravaṃ’ là loài hoa phát ra nhiều âm thanh khác nhau. Do nở hoa vào lúc phát ra âm thanh nên nó có tên là ‘virava’. Ý nghĩa là: ‘Sau khi lấy một chùm hoa ấy, ta đã dâng lên, tức là đã cúng dường, đến đức Phật Siddhattha’. 17. පඤ්චමාපදානෙ කුටිගොපකොති සෙනාසනපාලකො. කාලෙන කාලං ධූපෙසින්ති සම්පත්තසම්පත්තකාලානුකාලෙ ධූපෙසිං, ධූපෙන සුගන්ධං අකාසින්ති [Pg.189] අත්ථො. සිද්ධත්ථස්ස භගවතො ගන්ධකුටිකාලානුසාරිධූපෙන ධූපෙසිං වාසෙසින්ති අත්ථො. 17. Trong Trưởng lão kệ thứ năm, ‘kuṭigopako’ là người trông coi chỗ ở. Câu ‘kālena kālaṃ dhūpesiṃ’ có nghĩa là ‘ta đã xông hương vào mỗi thời điểm thích hợp’, ý nghĩa là ‘ta đã dùng hương để tạo ra mùi thơm’. Hoặc ý nghĩa là: ‘Ta đã xông hương, làm cho thơm ngát hương phòng của đức Thế Tôn Siddhattha bằng hương liệu phù hợp theo thời gian’. ඡට්ඨසත්තමාපදානානි උත්තානත්ථානෙව. Các Trưởng lão kệ thứ sáu và thứ bảy có ý nghĩa rõ ràng. 27. අට්ඨමාපදානෙ සත්ත සත්තලිපුප්ඵානීති සත්තලිසඞ්ඛාතානි, සත්ත පුප්ඵානි සීසෙනාදාය වෙස්සභුස්ස භගවතො අභිරොපෙසිං පූජෙසින්ති අත්ථො. 27. Trong Trưởng lão kệ thứ tám, câu ‘satta sattalipupphāni’ có nghĩa là: ‘Bảy đóa hoa được gọi là hoa sattali’. Ý nghĩa là: ‘Sau khi đội bảy đóa hoa ấy lên đầu, ta đã dâng lên, tức là đã cúng dường, đến đức Thế Tôn Vessabhū’. 31. නවමාපදානෙ බිම්බිජාලකපුප්ඵානීති රත්තඞ්කුරවකපුප්ඵානි සිද්ධත්ථස්ස භගවතො පූජෙසින්ති අත්ථො. 31. Trong thiên truyện thứ chín, câu bimbijālakapupphāni có nghĩa là: (Tôi) đã cúng dường các đóa hoa aṅkuravaka màu đỏ đến đức Thế Tôn Siddhattha. 35. දසමාපදානෙ උද්දාලකං ගහෙත්වානාති ජාතස්සරෙ විහඞ්ගසොබ්භෙ ජාතං උද්දාලකපුප්ඵං ඔචිනිත්වා කකුසන්ධස්ස භගවතො පූජෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 35. Trong thiên truyện thứ mười, câu uddālakaṃ gahetvāna có nghĩa là: (Tôi) đã hái đóa hoa uddālaka mọc ở hồ tự nhiên, ở ao chim, rồi đã cúng dường đến đức Thế Tôn Kakusandha. Phần còn lại là dễ hiểu. පඤ්චවීසතිමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về phẩm thứ hai mươi lăm đã chấm dứt. 26. ථොමකවග්ගො 26. Phẩm Thomaka 1-10. ථොමකත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා 1-10. Phần giải về các thiên truyện của trưởng lão Thomaka và các vị khác ඡබ්බීසතිමෙ වග්ගෙ පඨමාපදානං උත්තානමෙව. Trong phẩm thứ hai mươi sáu, thiên truyện thứ nhất có ý nghĩa rõ ràng. 5-6. දුතියාපදානෙ විජහිත්වා දෙවවණ්ණන්ති දෙවතා සරීරං විජහිත්වා ඡඩ්ඩෙත්වා, මනුස්සසරීරං නිම්මිනිත්වාති අත්ථො. අධිකාරං කත්තුකාමොති අධිකකිරියං පුඤ්ඤසම්භාරං කත්තුකාමො දෙවරො නාම අහං දෙවරාජා භරියාය සහ බුද්ධසෙට්ඨස්ස සාසනෙ සාදරතාය ඉධ ඉමස්මිං මනුස්සලොකෙ ආගමිං ආගතොති අත්ථො. තස්ස භික්ඛා මයා දින්නාති පදුමුත්තරස්ස භගවතො යො නාමෙන දෙවලො නාම සාවකො අහොසි, තස්ස සාවකස්ස මයා විප්පසන්නෙන චෙතසා භික්ඛා දින්නා පිණ්ඩපාතො දින්නොති අත්ථො. 5-6. Trong thiên truyện thứ hai, câu vijahitvā devavaṇṇaṃ có nghĩa là: (Tôi) đã từ bỏ, đã vứt bỏ thân thể của vị trời, rồi đã hóa hiện thân người. Câu adhikāraṃ kattukāmo có nghĩa là: Mong muốn thực hiện hành động cao cả, sự tích lũy phước báo, tôi tên là Devaro, là vua trời, cùng với vợ, do lòng tôn kính đối với giáo pháp của vị Phật tối thượng, đã đi đến, đã hiện diện ở đây trong thế giới loài người này. Câu tassa bhikkhā mayā dinnā có nghĩa là: Vị đệ tử của đức Thế Tôn Padumuttara tên là Devala, vật thực đã được tôi dâng cúng đến vị đệ tử ấy với tâm ý trong sạch, vật thực khất thực đã được dâng cúng. 9-10. තතියාපදානෙ ආනන්දො නාම සම්බුද්ධොති ආනන්දං තුට්ඨිං ජනනතො ආනන්දො නාම පච්චෙකබුද්ධොති අත්ථො. අමනුස්සම්හි කානනෙති අමනුස්සපරිග්ගහෙ කානනෙ මහාඅරඤ්ඤෙ පරිනිබ්බායි අනුපාදිසෙසනිබ්බානධාතුයා [Pg.190] අන්තරධායි, අදස්සනං අගමාසීති අත්ථො. සරීරං තත්ථ ඣාපෙසින්ති අහං දෙවලොකා ඉධාගන්ත්වා තස්ස භගවතො සරීරං තත්ථ අරඤ්ඤෙ ඣාපෙසිං දහනං අකාසින්ති අත්ථො. 9-10. Trong thiên truyện thứ ba, câu ānando nāma sambuddho có nghĩa là: Vị Phật Độc Giác tên là Ānanda do làm phát sanh niềm vui, sự hoan hỷ. Câu amanussamhi kānane có nghĩa là: Ở trong khu rừng do các phi nhân chiếm ngụ, ở trong khu rừng lớn, ngài đã viên tịch, đã biến mất với vô dư y Niết-bàn giới, đã đi đến chỗ không được nhìn thấy. Câu sarīraṃ tattha jhāpesiṃ có nghĩa là: Tôi, từ cõi trời đã đi đến đây, đã hỏa thiêu thân thể của đức Thế Tôn ấy ở tại khu rừng ấy, đã thực hiện việc thiêu đốt. චතුත්ථපඤ්චමාපදානානි උත්තානානෙව. Các thiên truyện thứ tư và thứ năm có ý nghĩa rõ ràng. 20. ඡට්ඨාපදානෙ අහොසිං චන්දනො නාමාති නාමෙන පණ්ණත්තිවසෙන චන්දනො නාම. සම්බුද්ධස්සත්‍රජොති පච්චෙකසම්බුද්ධභූතතො පුබ්බෙ තස්ස අත්‍රජො පුත්තො අහං. එකොපාහනො මයා දින්නොති එකං උපාහනයුගං මයා දින්නං. බොධිං සම්පජ්ජ මෙ තුවන්ති තෙන උපාහනයුගෙන මෙ මය්හං සාවකබොධිං තුවං සම්පජ්ජ නිප්ඵාදෙහීති අත්ථො. 20. Trong thiên truyện thứ sáu, câu ahosiṃ candano nāma có nghĩa là: (Tôi) tên là Candana do sự quy định về danh xưng. Câu sambuddhassatrajo có nghĩa là: Trước khi vị ấy trở thành Phật Độc Giác, tôi là con trai của vị ấy. Câu ekopāhano mayā dinno có nghĩa là: Một đôi giày dép đã được tôi dâng cúng. Câu bodhiṃ sampajja me tuvaṃ có nghĩa là: Do đôi giày dép ấy, mong ngài hãy thành tựu, hãy làm cho viên mãn quả vị Thinh văn Giác cho tôi. 23-24. සත්තමාපදානෙ මඤ්ජරිකං කරිත්වානාති මඤ්ජෙට්ඨිපුප්ඵං හරිතචඞ්කොටකං ගහෙත්වා රථියං වීථියා පටිපජ්ජිං අහං තථා පටිපන්නොව භික්ඛුසඞ්ඝපුරක්ඛතං භික්ඛුසඞ්ඝෙන පරිවුතං සමණානග්ගං සමණානං භික්ඛූනං අග්ගං සෙට්ඨං සම්මාසම්බුද්ධං අද්දසන්ති සම්බන්ධො. බුද්ධස්ස අභිරොපයින්ති දිස්වා ච පන තං පුප්ඵං උභොහි හත්ථෙහි පග්ගය්හ උක්ඛිපිත්වා බුද්ධස්ස ඵුස්සස්ස භගවතො අභිරොපයිං පූජෙසින්ති අත්ථො. 23-24. Trong thiên truyện thứ bảy, câu mañjarikaṃ karitvāna có sự liên hệ như sau: (Tôi) đã cầm đóa hoa mañjeṭṭhi trong chiếc giỏ màu xanh, đã đi trên con đường, trên đường phố. Trong khi đang đi như thế, tôi đã nhìn thấy bậc đứng đầu các vị Sa-môn, bậc tối thượng, bậc cao cả của các vị Sa-môn tức là chư vị tỳ-khưu, là đức Phật Chánh Đẳng Giác, có Tăng chúng tỳ-khưu đi trước, được Tăng chúng tỳ-khưu vây quanh. Câu buddhassa abhiropayiṃ có nghĩa là: Và sau khi đã nhìn thấy, tôi đã nâng, đã đưa đóa hoa ấy lên bằng cả hai tay rồi đã dâng lên, đã cúng dường đến đức Phật, đức Thế Tôn Phussa. 28-29. අට්ඨමාපදානෙ අලොණපණ්ණභක්ඛොම්හීති ඛීරපණ්ණාදීනි උඤ්ඡාචරියාය ආහරිත්වා ලොණවිරහිතානි පණ්ණානි පචිත්වා භක්ඛාමි, අලොණපණ්ණභක්ඛො අම්හි භවාමීති අත්ථො. නියමෙසු ච සංවුතොති නියමසඤ්ඤිතෙසු පාණාතිපාතාවෙරමණිආදීසු නිච්චපඤ්චසීලෙසු සංවුතො පිහිතොති අත්ථො. පාතරාසෙ අනුප්පත්තෙති පුරෙභත්තකාලෙ අනුප්පත්තෙ. සිද්ධත්ථො උපගච්ඡි මන්ති මම සමීපං සිද්ධත්ථො භගවා උපගඤ්ඡි සම්පාපුණි. තාහං බුද්ධස්ස පාදාසින්ති අහං තං අලොණපණ්ණං තස්ස බුද්ධස්ස අදාසින්ති අත්ථො. 28-29. Trong thiên truyện thứ tám, câu aloṇapaṇṇabhakkhomhi có nghĩa là: (Tôi) đã mang về các loại rau sữa v.v... bằng cách mót lượm, đã nấu các loại rau không có muối rồi ăn, tôi là người ăn rau không muối. Câu niyamesu ca saṃvuto có nghĩa là: (Tôi) được thu thúc, được hộ trì trong năm giới thường xuyên được gọi là ‘niyama’ gồm có sự cố ý tránh xa sát sanh v.v... Câu pātarāse anuppatte có nghĩa là: Khi buổi ăn sáng đã đến. Câu siddhattho upagacchi maṃ có nghĩa là: Đức Thế Tôn Siddhattha đã đi đến, đã quang lâm đến gần tôi. Câu tāhaṃ buddhassa pādāsiṃ có nghĩa là: Tôi đã dâng cúng món rau không muối ấy đến đức Phật ấy. නවමාපදානං උත්තානමෙව. Thiên truyện thứ chín có ý nghĩa rõ ràng. 37-38. දසමාපදානෙ සිඛිනං සිඛිනං යථාති සරීරතො නික්ඛන්තඡබ්බණ්ණරංසීහි ඔභාසයන්තං ජලන්තං සිඛීනං සිඛීභගවන්තං සිඛීනං යථා ජලමානඅග්ගික්ඛන්ධං විය. අග්ගජං පුප්ඵමාදායාති අග්ගජනාමකං පුප්ඵං ගහෙත්වා බුද්ධස්ස සිඛිස්ස භගවතො අභිරොපයිං පූජෙසින්ති අත්ථො. 37-38. Trong thiên truyện thứ mười, câu sikhinaṃ sikhinaṃ yathā có nghĩa là: Vị có chóp đỉnh, đức Thế Tôn Sikhī, đang chiếu sáng, đang rực rỡ với các tia hào quang sáu màu phát ra từ thân thể, giống như khối lửa đang cháy có ngọn. Câu aggajaṃ pupphamādāya có nghĩa là: (Tôi) đã cầm đóa hoa tên là aggaja rồi đã dâng lên, đã cúng dường đến đức Phật, đức Thế Tôn Sikhī. ඡබ්බීසතිමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về phẩm thứ hai mươi sáu đã chấm dứt. 27. පදුමුක්ඛිපවග්ගො 27. Phẩm Padumukkhipa 1-10. ආකාසුක්ඛිපියත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා 1-10. Phần giải về các thiên truyện của trưởng lão Ākāsukkhipiya và các vị khác 1-2. සත්තවීසතිමෙ [Pg.191] වග්ගෙ පඨමාපදානෙ ජලජග්ගෙ දුවෙ ගය්හාති ජලෙ උදකෙ ජාතෙ අග්ගෙ උප්පලාදයො ද්වෙ පුප්ඵෙ ගහෙත්වා බුද්ධස්ස සමීපං ගන්ත්වා එකං පුප්ඵං පාදෙසු නික්ඛිපිං පූජෙසිං, එකං පුප්ඵං ආකාසෙ ඛිපින්ති අත්ථො. 1-2. Trong phẩm thứ hai mươi bảy, thiên truyện thứ nhất, câu jalajagge duve gayha có nghĩa là: (Tôi) đã cầm lấy hai đóa hoa quý mọc ở trong nước, trong hồ, là hoa sen xanh v.v..., sau khi đi đến gần đức Phật, tôi đã đặt một đóa hoa ở nơi đôi chân, đã cúng dường, và đã tung một đóa hoa lên hư không. දුතියාපදානං පාකටමෙව. Thiên truyện thứ hai có ý nghĩa rõ ràng. 10. තතියාපදානෙ බොධියා පාදපුත්තමෙති උත්තමෙ බොධිපාදපෙ. අඩ්ඪචන්දං මයා දින්නන්ති තස්මිං බොධිමූලෙ අඩ්ඪචන්දාකාරෙන මයා අනෙකපුප්ඵානි පූජිතානීති අත්ථො. ධරණීරුහපාදපෙති රුක්ඛපබ්බතරතනාදයො ධාරෙතීති ධරණී, පථවී, ධරණියා රුහති පතිට්ඨහතීති ධරණීරුහො, පාදසඞ්ඛාතෙන මූලෙන උදකං පිවති ඛන්ධවිටපාදීසු පත්ථරියතීති පාදපො, ධරණීරුහො ච සො පාදපො චෙති ධරණීරුහපාදපො, තස්මිං ධරණීරුහපාදපෙ පුප්ඵං මයා පූජිතන්ති අත්ථො. 10. Trong thiên truyện thứ ba, câu bodhiyā pādaputtame có nghĩa là: Ở tại cây Bồ-đề cao cả. Câu aḍḍhacandaṃ mayā dinnaṃ có nghĩa là: Nhiều đóa hoa đã được tôi cúng dường theo hình bán nguyệt ở tại cội Bồ-đề ấy. Câu dharaṇīruhapādape có nghĩa là: Dharaṇī là đất, vì nâng đỡ cây cối, núi non, bảo vật v.v... Dharaṇīruho là vật mọc lên, được đứng vững ở trên đất. Pādapo là vật uống nước bằng chân tức là rễ rồi lan tỏa đến thân, cành v.v... Dharaṇīruhapādapo là cây cối mọc lên trên đất. Câu ấy có nghĩa là: Đóa hoa đã được tôi cúng dường ở tại cây cối ấy. චතුත්ථාපදානං උත්තානත්ථමෙව. Thiên truyện thứ tư có ý nghĩa rõ ràng. 18-19. පඤ්චමාපදානෙ හිමවන්තස්සාවිදූරෙති හිමවන්තස්ස ආසන්නෙ. රොමසො නාම පබ්බතොති රුක්ඛලතාගුම්බාභාවා කෙවලං දබ්බතිණාදිසඤ්ඡන්නත්තා රොමසො නාම පබ්බතො අහොසි. තම්හි පබ්බතපාදම්හීති තස්මිං පබ්බතපරියන්තෙ. සමණො භාවිතින්ද්‍රියොති සමිතපාපො වූපසන්තකිලෙසො සමණො වඩ්ඪිතඉන්ද්‍රියො, රක්ඛිතචක්ඛුන්ද්‍රියාදිඉන්ද්‍රියොති අත්ථො. අථ වා වඩ්ඪිතඉන්ද්‍රියො වඩ්ඪිතසද්ධින්ද්‍රියාදිඉන්ද්‍රියොති අත්ථො. තස්ස සමණස්ස අහං බිළාලිආලුවෙ ගහෙත්වා අදාසින්ති අත්ථො. 18-19. Trong thiên truyện thứ năm, câu himavantassāvidūre có nghĩa là: Ở gần núi Tuyết Sơn. Câu romaso nāma pabbato có nghĩa là: Do không có cây cối, dây leo, bụi rậm, chỉ được bao phủ bởi cỏ tranh v.v... nên đã là ngọn núi tên là Romasa. Câu tamhi pabbatapādamhi có nghĩa là: Ở tại chân núi ấy. Câu samaṇo bhāvitindriyo có nghĩa là: Vị Sa-môn có các điều ác đã được lắng dịu, có các phiền não đã được dập tắt, là người có các căn đã được tu tập, có nghĩa là có các căn như nhãn căn v.v... đã được phòng hộ. Hoặc là, có nghĩa là có các căn như tín căn v.v... đã được tu tập. Câu ấy có nghĩa là: Tôi đã cầm lấy các củ khoai mèo rồi đã dâng cúng đến vị Sa-môn ấy. ඡට්ඨසත්තමට්ඨමනවමදසමාපදානානි උත්තානත්ථානෙවාති. Các câu chuyện thứ sáu, thứ bảy, thứ tám, thứ chín, và thứ mười có ý nghĩa rõ ràng. සත්තවීසතිමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích phẩm thứ hai mươi bảy đã hoàn tất. 28. සුවණ්ණබිබ්බොහනවග්ගො 28. Phẩm Suvaṇṇabibbohana 1-10. සුවණ්ණබිබ්බොහනියත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා 1-10. Phần giải thích về câu chuyện của trưởng lão Suvaṇṇabibbohaniya và các vị khác අට්ඨවීසතිමෙ වග්ගෙ පඨමාපදානං උත්තානමෙව. Trong phẩm thứ hai mươi tám, câu chuyện thứ nhất có ý nghĩa rõ ràng. 5. දුතියාපදානෙ මනොමයෙන කායෙනාති යථා චිත්තවසෙන පවත්තකායෙනාති අත්ථො. 5. Trong câu chuyện thứ hai, (cụm từ) ‘manomayena kāyena’ có nghĩa là ‘với thân được vận hành theo ý muốn của tâm’. 10. තතියාපදානෙ [Pg.192] මහාසමුද්දං නිස්සායාති මහාසාගරාසන්නෙ ඨිතස්ස පබ්බතස්ස අන්තරෙ පබ්බතලෙණෙති අත්ථො. සිද්ධත්ථො භගවා විවෙකකාමතාය වසති පටිවසතීති අත්ථො. පච්චුග්ගන්ත්වානකාසහන්ති අහං තස්ස භගවතො පටිඋග්ගන්ත්වා සමීපං ගන්ත්වා වන්දනාදිපුඤ්ඤං අකාසින්ති අත්ථො. චඞ්කොටකමදාසහන්ති සිද්ධත්ථස්ස භගවතො අහං පුප්ඵභරිතං චඞ්කොටකං කදම්බං අදාසිං පූජෙසින්ති අත්ථො. 10. Trong câu chuyện thứ ba, (cụm từ) ‘mahāsamuddaṃ nissāya’ có nghĩa là ‘trong hang động trên núi, ở bên trong ngọn núi tọa lạc gần đại dương.’ (Cụm từ) ‘Siddhattho bhagavā vivekakāmatāya vasati’ có nghĩa là ‘đức Thế Tôn Siddhattha trú ngụ, cư ngụ do có ý muốn sống độc cư.’ (Cụm từ) ‘Paccuggantvāna’kāsa’haṃ’ có nghĩa là ‘sau khi đi ra đón rước, đi đến gần đức Thế Tôn ấy, tôi đã thực hiện phước thiện là đảnh lễ và các việc tương tự.’ (Cụm từ) ‘Caṅkoṭakam adāsa’haṃ’ có nghĩa là ‘tôi đã dâng cúng, đã cúng dường đến đức Thế Tôn Siddhattha một giỏ đầy hoa kadamba.’ 14. චතුත්ථාපදානෙ අකක්කසචිත්තස්සාථාති අඵරුසචිත්තස්ස, අථ-සද්දො පදපූරණෙ. 14. Trong câu chuyện thứ tư, (cụm từ) ‘akakkasacittassātha’ (có nghĩa là) ‘của người có tâm không thô cứng;’ từ ‘atha’ chỉ là từ đệm. 19. පඤ්චමාපදානෙ උදුම්බරෙ වසන්තස්සාති උදුම්බරරුක්ඛමූලෙ රුක්ඛච්ඡායාය වසන්තස්ස තිස්සස්ස භගවතො. නියතෙ පණ්ණසන්ථරෙති නියාමිතෙ පටිබද්ධෙ පණ්ණසන්ථරෙ සාඛාභඞ්ගාසනෙ නිසින්නස්ස. වුත්ථොකාසො මයා දින්නොති විවිත්තොකාසෙ මණ්ඩපද්වාරාදීහි පිහිතොකාසො මයා දින්නො සම්පාදිතොති අත්ථො. 19. Trong câu chuyện thứ năm, (cụm từ) ‘udumbare vasantassa’ (có nghĩa là) ‘của đức Thế Tôn Tissa đang trú ngụ dưới bóng cây, tại gốc cây udumbara.’ (Cụm từ) ‘Niyate paṇṇasanthare’ (có nghĩa là) ‘của vị đang ngồi trên chỗ ngồi được làm bằng các cành cây gãy, trên tấm lót bằng lá cây đã được quy định, đã được sắp đặt.’ (Cụm từ) ‘Vuṭṭhokāso mayā dinno’ có nghĩa là ‘nơi ở được che kín bởi cửa của ngôi tịnh xá và các vật tương tự ở nơi thanh vắng đã được tôi dâng cúng, đã được tôi chuẩn bị chu đáo.’ 24. ඡට්ඨාපදානෙ පොත්ථදානං මයා දින්නන්ති පොත්ථවට්ටිං පොත්ථඡල්ලිං තාළෙත්වා කතං සාටකං විසමං ගොඵාසුකෙන ඝංසිත්වා නිම්මිතං සුත්තං ගහෙත්වා කන්තිත්වා තෙන සුත්තෙන නිසීදනත්ථාය වා භූමත්ථරණත්ථාය වා සාටකං වායාපෙත්වා තං සාටකං මයා රතනත්තයස්ස දින්නන්ති අත්ථො. 24. Trong câu chuyện thứ sáu, (cụm từ) ‘potthadānaṃ mayā dinnaṃ’ có nghĩa là ‘tấm vải được làm bằng cách đập vỏ cây, vỏ cây khô, tấm vải không bằng phẳng được chà xát bằng xương bò, sau khi lấy sợi chỉ đã được tạo ra rồi kéo thành sợi, sau khi cho dệt tấm vải bằng sợi chỉ ấy để làm vật lót ngồi hoặc để trải trên đất, tấm vải ấy đã được tôi dâng cúng đến Tam Bảo.’ 27. සත්තමාපදානෙ චන්දභාගානදීතීරෙති චන්දභාගාය නාම නදියා තීරතො, නිස්සක්කෙ භුම්මවචනං. අනුසොතන්ති සොතස්ස අනු හෙට්ඨාගඞ්ගං වජාමි ගච්ඡාමි අහන්ති අත්ථො. සත්ත මාලුවපුප්ඵානි, චිතමාරොපයිං අහන්ති අහං මාලුවපුප්ඵානි සත්ත පත්තානි ගහෙත්වා චිතකෙ වාලුකරාසිම්හි වාලුකාහි ථූපං කත්වා පූජෙසින්ති අත්ථො. 27. Trong câu chuyện thứ bảy, (cụm từ) ‘candabhāgānadītīre’ (có nghĩa là) ‘từ bờ của dòng sông tên là Candabhāgā;’ (đây là) cách dùng sở thuộc cách trong ý nghĩa của địa điểm cách. (Cụm từ) ‘Anusotaṃ’ có nghĩa là ‘tôi đi, tôi đi xuôi theo dòng nước, ở phía hạ lưu.’ (Cụm từ) ‘Satta māluvapupphāni, citam āropayiṃ ahaṃ’ có nghĩa là ‘sau khi lấy bảy đóa hoa māluvā, tôi đã cúng dường bằng cách làm thành tháp bằng cát ở trên đống cát tại nơi hỏa táng.’ 31-32. අට්ඨමාපදානෙ මහාසින්ධු සුදස්සනාති සුන්දරදස්සනසුන්දරොදකධවලපුලිනොපසොභිතත්තා සුට්ඨු මනොහරා මහාසින්ධු නාම වාරිනදී අහොසි. තත්ථ තිස්සං සින්ධුවාරිනදියං සප්පභාසං පභාය සහිතං සුදස්සනං සුන්දරරූපං පරමොපසමෙ යුත්තං උත්තමෙ උපසමෙ යුත්තං සමඞ්ගීභූතං වීතරාගං අහං අද්දසන්ති අත්ථො. දිස්වාහං විම්හිතාසයොති [Pg.193] ‘‘එවරූපං භයානකං හිමවන්තං කථං සම්පත්තො’’ති විම්හිතඅජ්ඣාසයො අච්ඡරියබ්භුතචිත්තොති අත්ථො. ආලුවං තස්ස පාදාසින්ති තස්ස අරහතො අහං පසන්නමානසො ආලුවකන්දං පාදාසිං ආදරෙන අදාසින්ති අත්ථො. 31-32. Trong câu chuyện thứ tám, (cụm từ) ‘mahāsindhu sudassanā’ (có nghĩa là) ‘đã có dòng sông nước tên là Mahāsindhu rất xinh đẹp do được trang điểm bởi bờ cát trắng, dòng nước đẹp, và cảnh quang đẹp.’ (Cụm từ) ‘Tattha tissaṃ … ahaṃ addasaṃ’ có nghĩa là ‘ở tại dòng sông nước Sindhu ấy, tôi đã nhìn thấy vị đã ly tham, đã hội đủ, đã hợp thành sự an tịnh tối thượng, có hình sắc đẹp đẽ, có sự sáng chói, cùng với ánh sáng.’ (Cụm từ) ‘Disvā’haṃ vimhitāsayo’ có nghĩa là ‘có tâm kinh ngạc và lạ thường rằng: “Vị này đã đến được Hy-mã-lạp sơn đáng sợ dường ấy bằng cách nào?”’ (Cụm từ) ‘Āluvaṃ tassa pādāsiṃ’ có nghĩa là ‘với tâm ý trong sáng, tôi đã dâng cúng, đã cung kính trao tặng củ khoai āluvā đến vị A-la-hán ấy.’ නවමදසමාපදානානි උත්තානානෙවාති. Các câu chuyện thứ chín và thứ mười có ý nghĩa rõ ràng. අට්ඨවීසතිමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích phẩm thứ hai mươi tám đã hoàn tất. 29. පණ්ණදායකවග්ගො 29. Phẩm Paṇṇadāyaka 1-10. පණ්ණදායකත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා 1-10. Phần giải thích về câu chuyện của trưởng lão Paṇṇadāyaka và các vị khác 1-2. එකූනතිංසතිමෙ වග්ගෙ පඨමාපදානෙ පණ්ණභොජනභොජනොති ඛීරපණ්ණාදිභොජනස්ස භුඤ්ජනත්ථාය පණ්ණසාලාය නිසින්නො අම්හි භවාමීති අත්ථො. උපවිට්ඨඤ්ච මං සන්තන්ති පණ්ණසාලායං උපවිට්ඨං සන්තං විජ්ජමානං මං. උපාගච්ඡි මහාඉසීති මහන්තෙ සීලාදිඛන්ධෙ එසනතො මහාඉසි. ලොකපජ්ජොතො ලොකපදීපො සිද්ධත්ථො භගවා උපගච්ඡි, මම සමීපං අගමාසීති අත්ථො. නිසින්නස්ස පණ්ණසන්ථරෙති උපගන්ත්වා පණ්ණසන්ථරෙ නිසින්නස්ස ඛාදනත්ථාය සෙදිතං පණ්ණං මයා දින්නන්ති සම්බන්ධො. 1-2. Trong phẩm thứ hai mươi chín, ở câu chuyện thứ nhất, (cụm từ) ‘paṇṇabhojanabhojano’ có nghĩa là ‘tôi đang ngồi, tôi đang ở trong am lá để dùng bữa ăn gồm có lá cây nấu với sữa và các món khác.’ (Cụm từ) ‘Upaviṭṭhañca maṃ santaṃ’ (có nghĩa là) ‘tôi đang hiện hữu, đang có mặt, đang ngồi ở trong am lá.’ (Cụm từ) ‘Upāgacchi mahāisi’ có nghĩa là ‘vị đại ẩn sĩ đã đi đến;’ (vị ấy là) đại ẩn sĩ do tìm cầu các uẩn vĩ đại là giới và các uẩn khác. (Cụm từ) ‘Lokapajjoto’ (có nghĩa là) ‘ngọn đèn của thế gian.’ Đức Thế Tôn Siddhattha, ngọn đèn của thế gian, đã đi đến, tức là đã đi đến gần tôi. (Cụm từ) ‘Nisinnassa paṇṇasanthare’ có sự liên kết (với câu sau) là: ‘sau khi đi đến, lá cây đã được luộc chín để ăn đã được tôi dâng cúng đến vị đang ngồi trên tấm lót bằng lá cây.’ 5-7. දුතියාපදානෙ සිනෙරුසමසන්තොසො ධරණීසමසාදිසො සිද්ධත්ථො භගවාති සම්බන්ධො. වුට්ඨහිත්වා සමාධිම්හාති නිරොධසමාපත්තිතො වුට්ඨහිත්වා විසුං හුත්වාති අත්ථො. භික්ඛාය මමුපට්ඨිතොති භික්ඛාචාරවෙලාය ‘‘අජ්ජ මම යො කොචි කිඤ්චි දානං දදාති, තස්ස මහප්ඵල’’න්ති චින්තෙත්වා නිසින්නස්ස මම සන්තිකං සමීපං උපට්ඨිතො සමීපමාගතොති අත්ථො. හරීතකං…පෙ… ඵාරුසකඵලානි චාති එවං සබ්බං තං ඵලං සබ්බලොකානුකම්පිනො තස්ස සිද්ධත්ථස්ස මහෙසිස්ස මයා විප්පසන්නෙන චෙතසා දින්නන්ති අත්ථො. 5-7. Trong câu chuyện thứ hai, có sự liên kết (với câu trước) là: ‘đức Thế Tôn Siddhattha có sự hài lòng tương tự như núi Sineru, có sự tương tợ như mặt đất.’ (Cụm từ) ‘Vuṭṭhahitvā samādhimhā’ có nghĩa là ‘sau khi xuất khỏi, sau khi tách rời khỏi thiền diệt.’ (Cụm từ) ‘Bhikkhāya mam upaṭṭhito’ có nghĩa là ‘vào giờ khất thực, sau khi suy nghĩ rằng: “Hôm nay, bất cứ người nào dâng cúng vật gì đến ta, việc ấy sẽ có quả báu to lớn,” vị ấy đã hiện diện gần, đã đi đến gần tôi đang ngồi.’ (Cụm từ) ‘Harītakaṃ … phārusakaphalāni ca’ có nghĩa là ‘như thế, tất cả các loại quả ấy đã được tôi dâng cúng với tâm trong sáng đến vị đại ẩn sĩ Siddhattha ấy, là bậc có lòng bi mẫn đến tất cả thế gian.’ 11-12. තතියාපදානෙ සීහං යථා වනචරන්ති වනෙ චරමානං සීහරාජං ඉව චරමානං සිද්ධත්ථං භගවන්තන්ති සම්බන්ධො. නිසභාජානියං යථාති වසභො, නිසභො, විසභො, ආසභොති චත්තාරො ගවජෙට්ඨකා. තෙසු ගවසතස්ස ජෙට්ඨකො වසභො, ගවසහස්සස්ස ජෙට්ඨකො නිසභො, ගවසතසහස්සස්ස ජෙට්ඨකො විසභො, ගවකොටිසතසහස්සස්ස [Pg.194] ජෙට්ඨකො ආසභො. ඉධ පන ආසභො ‘‘නිසභො’’ති වුත්තො, ආජානීයං අභීතං නිච්චලං උසභරාජං ඉවාති අත්ථො. කකුධං විලසන්තංවාති පුප්ඵපල්ලවෙහි සොභමානං කකුධරුක්ඛං ඉව නරාසභං නරානං ආසභං උත්තමං ආගච්ඡන්තං සිද්ධත්ථං භගවන්තං දිස්වා සද්ධාය සම්පයුත්තත්තා විප්පසන්නෙන චෙතසා පච්චුග්ගමනං අකාසින්ති අත්ථො. 11-12. Trong câu chuyện thứ ba, có sự liên kết (với câu sau) là: ‘đức Thế Tôn Siddhattha đang đi, giống như con sư tử chúa đang đi trong rừng.’ (Cụm từ) ‘Nisabhājāniyaṃ yathā’ (có nghĩa là) ‘giống như con bò đực đầu đàn thuần chủng.’ Có bốn loại bò đầu đàn là: vasabha, nisabha, visabha, và āsabha. Trong số ấy, con đầu đàn của một trăm con bò là vasabha, con đầu đàn của một ngàn con bò là nisabha, con đầu đàn của một trăm ngàn con bò là visabha, con đầu đàn của một trăm ngàn ức con bò là āsabha. Tuy nhiên, ở đây āsabha được gọi là ‘nisabha;’ có nghĩa là ‘giống như con bò chúa thuần chủng, không sợ hãi, và bất động.’ (Cụm từ) ‘Kakudhaṃ vilasantaṃva’ có nghĩa là ‘sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn Siddhattha, bậc Nhân Ngưu, bậc tối thượng của loài người, đang đi đến, giống như cây kakudha đang tỏa sáng được trang điểm bởi hoa và chồi non, do tương ứng với đức tin, tôi đã đi ra đón rước với tâm trong sáng.’ චතුත්ථාපදානාදීනි දසමාවසානානි සුවිඤ්ඤෙය්‍යානෙවාති. Các câu chuyện từ thứ tư cho đến cuối cùng là thứ mười đều dễ hiểu. එකූනතිංසතිමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích phẩm thứ hai mươi chín đã hoàn tất. 30. චිතකපූජකවග්ගො 30. Phẩm Citakapūjaka 1-10. චිතකපූජකත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා Phần giải thích về Trưởng lão kệ của ngài Citakapūjaka và các vị khác (1-10). 1-2. තිංසතිමෙ වග්ගෙ පඨමාපදානෙ ආහුතිං යිට්ඨුකාමොහන්ති පූජාසක්කාරං කාරෙතුකාමො අහං. නානාපුප්ඵං සමානයින්ති නානා අනෙකවිධං චම්පකසලලාදිපුප්ඵං සං සුට්ඨු ආනයිං, රාසිං අකාසින්ති අත්ථො. සිඛිනො ලොකබන්ධුනොති සකලලොකත්තයබන්ධුස්ස ඤාතකස්ස සිඛිස්ස භගවතො පරිනිබ්බුතස්ස චිතකං ආළාහනචිතකං දාරුරාසිං ජලන්තං ආදිත්තං දිස්වා තඤ්ච මයා රාසීකතං පුප්ඵං ඔකිරිං පූජෙසින්ති අත්ථො. 1-2. Trong Trưởng lão kệ thứ nhất của phẩm thứ ba mươi, (câu) ‘āhutiṃ yiṭṭhukāmoham’ (có nghĩa là): ‘Ta là người có mong muốn thực hiện việc cúng dường và tôn kính.’ (Câu) ‘Nānāpupphaṃ samānayiṃ’ (có nghĩa là): ‘Ta đã mang đến một cách tốt đẹp nhiều loại hoa khác nhau như hoa sứ, hoa thông, v.v...’ nghĩa là: ‘Ta đã chất thành đống.’ (Câu) ‘Sikhino lokabandhuno’ (có nghĩa là): ‘Sau khi nhìn thấy giàn hỏa thiêu, tức giàn hỏa thiêu bằng củi, đang cháy rực, đang bốc lửa của đức Thế Tôn Sikhi, bậc Thân Thuộc của toàn thể ba cõi, bậc họ hàng, đã tịch diệt Niết-bàn, ta đã rải và cúng dường các loài hoa đã được ta chất thành đống ấy,’ đây là ý nghĩa. 6-7. දුතියාපදානෙ අජිනුත්තරවාසනොති අජිනමිගචම්මං උත්තරාසඞ්ගං කත්වා නිවාසිනො අච්ඡාදනොති අත්ථො. අභිඤ්ඤා පඤ්ච නිබ්බත්තාති ඉද්ධිවිධාදයො පඤ්ච අභිඤ්ඤායො පඤ්ච ඤාණානි නිබ්බත්තා උප්පාදිතා නිප්ඵාදිතා. චන්දස්ස පරිමජ්ජකොති චන්දමණ්ඩලස්ස සමන්තතො මජ්ජකො, ඵුට්ඨො අහොසින්ති අත්ථො. විපස්සිං ලොකපජ්ජොතන්ති සකලලොකත්තයෙ පදීපසදිසං විපස්සිං භගවන්තං මම සන්තිකං අභිගතං විසෙසෙන සම්පත්තං ආගතං. දිස්වා පාරිච්ඡත්තකපුප්ඵානීති දෙවලොකතො පාරිච්ඡත්තකපුප්ඵානි ආහරිත්වා විපස්සිස්ස සත්ථුනො මත්ථකෙ ඡත්තාකාරෙන අහං ධාරෙසින්ති අත්ථො. 6-7. Trong Trưởng lão kệ thứ hai, (câu) ‘ajinuttaravāsano’ (có nghĩa là): ‘Là người mặc, che thân bằng cách dùng da nai, da thú làm y trên,’ đây là ý nghĩa. (Câu) ‘Abhiññā pañca nibbattā’ (có nghĩa là): ‘Năm thắng trí, tức năm loại trí tuệ, bắt đầu là thần túc thông, đã được phát sanh, đã được tạo ra, đã được thành tựu.’ (Câu) ‘Candassa parimajjako’ (có nghĩa là): ‘Là người lau chùi xung quanh mặt nguyệt luân,’ nghĩa là: ‘Ta đã chạm đến.’ (Câu) ‘Vipassiṃ lokapajjotam’ (có nghĩa là): ‘Đức Thế Tôn Vipassī, bậc tương tự ngọn đèn trong toàn thể ba cõi, đã đi đến, đã đặc biệt đạt đến, đã quang lâm đến nơi ở của ta.’ (Câu) ‘Disvā pāricchattakapupphāni’ (có nghĩa là): ‘Sau khi mang các đóa hoa pāricchattaka từ cõi trời về, ta đã cầm giữ chúng theo hình dạng chiếc lọng ở trên đầu của đức Đạo Sư Vipassī,’ đây là ý nghĩa. 11-13. තතියාපදානෙ පුත්තො මම පබ්බජිතොති මය්හං පුත්තො සද්ධාය පබ්බජිතො. කාසායවසනො තදාති තස්මිං පබ්බජිතකාලෙ කාසායනිවත්ථො, න බාහිරකපබ්බජ්ජාය පබ්බජිතොති අත්ථො. සො [Pg.195] ච බුද්ධත්තං සම්පත්තොති සො මය්හං පුත්තො චතූසු බුද්ධෙසු සාවකබුද්ධභාවං සං සුට්ඨු පත්තො, අරහත්තං පත්තොති අත්ථො. නිබ්බුතො ලොකපූජිතොති සකලලොකෙහි කතසක්කාරො ඛන්ධපරිනිබ්බානෙන පරිනිබ්බුතොති අත්ථො. විචිනන්තො සකං පුත්තන්ති අහං තස්ස ගතදෙසං පුච්ඡිත්වා සකං පුත්තං විචිනන්තො පච්ඡතො අගමං, අනුගතො අස්මීති අත්ථො. නිබ්බුතස්ස මහන්තස්සාති මහන්තෙහි සීලක්ඛන්ධාදීහි යුත්තත්තා මහන්තස්ස තස්ස මම පුත්තස්ස අරහතො ආදහනට්ඨානෙ චිතකං චිතකට්ඨානං අහං අගමාසින්ති අත්ථො. පග්ගය්හ අඤ්ජලිං තත්ථාති තස්මිං ආදහනට්ඨානෙ අඤ්ජලිං දසඞ්ගුලිසමොධානං පග්ගහෙත්වා සිරසි කත්වා අහං චිතකං දහනදාරුරාසිං වන්දිත්වා පණාමං කත්වා සෙතච්ඡත්තඤ්ච පග්ගය්හාති න කෙවලමෙව වන්දිත්වා ධවලච්ඡත්තඤ්ච පග්ගය්හ උක්ඛිපිත්වා අහං ආරොපෙසිං පතිට්ඨපෙසින්ති අත්ථො. 11-13. Trong Trưởng lão kệ thứ ba, (câu) ‘putto mama pabbajito’ (có nghĩa là): ‘Con trai của ta đã xuất gia với đức tin.’ (Câu) ‘Kāsāyavasano tadā’ (có nghĩa là): ‘Vào lúc xuất gia ấy, vị ấy đã mặc y cà-sa,’ nghĩa là: ‘Vị ấy đã không xuất gia theo cách của ngoại đạo.’ (Câu) ‘So ca buddhattaṃ sampatto’ (có nghĩa là): ‘Người con trai ấy của ta đã đạt đến một cách tốt đẹp trạng thái Thinh văn giác trong bốn vị Phật,’ nghĩa là: ‘Đã chứng đắc A-la-hán quả.’ (Câu) ‘Nibbuto lokapūjito’ (có nghĩa là): ‘Được toàn thể thế gian thực hiện sự tôn kính, đã tịch diệt Niết-bàn bằng sự tịch diệt của các uẩn,’ đây là ý nghĩa. (Câu) ‘Vicinanto sakaṃ puttam’ (có nghĩa là): ‘Sau khi hỏi về nơi chốn vị ấy đã đi, ta trong khi tìm kiếm người con của mình đã đi theo sau,’ nghĩa là: ‘Ta đã đi theo.’ (Câu) ‘Nibbutassa mahantassa’ (có nghĩa là): ‘Ta đã đi đến giàn hỏa thiêu, nơi có giàn hỏa thiêu, tại địa điểm hỏa táng của vị A-la-hán, người con trai của ta, bậc vĩ đại ấy, là bậc vĩ đại do hợp thành với các uẩn vĩ đại là giới uẩn, v.v...’ đây là ý nghĩa. (Câu) ‘Paggayha añjaliṃ tattha’ (có nghĩa là): ‘Tại nơi hỏa táng ấy, sau khi nâng lên cử chỉ chắp tay, tức sự hợp lại của mười ngón tay, và đặt lên đầu, ta đã đảnh lễ giàn hỏa thiêu, tức đống củi để thiêu, và đã thực hiện sự lạy chào, và cũng nâng chiếc lọng trắng lên,’ (có nghĩa là): ‘Không chỉ đảnh lễ mà thôi, sau khi nâng và giơ cao chiếc lọng màu trắng, ta đã đặt lên, đã thiết lập,’ đây là ý nghĩa. 17-18. චතුත්ථාපදානෙ අනුග්ගතම්හි ආදිච්චෙති සූරියෙ අනුග්ගතෙ අනුට්ඨිතෙ පච්චූසකාලෙති අත්ථො. පසාදො විපුලො අහූති රොගපීළිතස්ස මය්හං චිත්තප්පසාදො විපුලො අතිරෙකො බුද්ධානුස්සරණෙන අහු අහොසි. මහෙසිනො බුද්ධසෙට්ඨස්ස ලොකම්හි පාතුභාවො පාකටභාවො අහොසීති සම්බන්ධො. ඝොසමස්සොසහං තත්ථාති තස්මිං පාතුභාවෙ සති ‘‘අහං ගිලානො බුද්ධො උප්පන්නො’’ති ඝොසං අස්සොසිං. න ච පස්සාමි තං ජිනන්ති තං ජිතපඤ්චමාරං සම්මාසම්බුද්ධං න පස්සාමි, බාළ්හගිලානත්තා ගන්ත්වා පස්සිතුං න සක්කොමීති අත්ථො. මරණඤ්ච අනුප්පත්තොති මරණාසන්නකාලං අනුප්පත්තො, ආසන්නමරණො හුත්වාති අත්ථො. බුද්ධසඤ්ඤමනුස්සරින්ති බුද්ධොතිනාමං අනුස්සරිං, බුද්ධාරම්මණං මනසි අකාසින්ති අත්ථො. 17-18. Trong Trưởng lão kệ thứ tư, (câu) ‘anuggatamhi ādicce’ (có nghĩa là): ‘Khi mặt trời chưa mọc, chưa lên,’ nghĩa là: ‘Vào lúc rạng đông.’ (Câu) ‘Pasādo vipulo ahū’ (có nghĩa là): ‘Đối với ta, người bị bệnh tật hành hạ, tâm tịnh tín rộng lớn, dồi dào đã sanh khởi nhờ vào sự niệm Phật.’ (Câu) ‘Mahesino’ có sự liên hệ là: ‘Sự xuất hiện, sự hiện khởi của bậc Đại Hiền, bậc Tối Thắng Giác trong thế gian đã xảy ra.’ (Câu) ‘Ghosamassosahaṃ tattha’ (có nghĩa là): ‘Khi sự xuất hiện ấy xảy ra, ta trong khi bị bệnh đã nghe được tiếng loan báo rằng: ‘Một vị Phật đã xuất hiện.’’ (Câu) ‘Na ca passāmi taṃ jinam’ (có nghĩa là): ‘Ta không nhìn thấy được bậc Toàn Giác, đấng đã chiến thắng năm loại ma quân ấy,’ nghĩa là: ‘Do bị bệnh nặng, ta không thể đi đến và nhìn thấy.’ (Câu) ‘Maraṇañca anuppatto’ (có nghĩa là): ‘Đã đạt đến thời điểm gần kề cái chết,’ nghĩa là: ‘Đã trở thành người có cái chết gần kề.’ (Câu) ‘Buddhasaññamanussarim’ (có nghĩa là): ‘Ta đã tùy niệm danh hiệu ‘Phật’,’ nghĩa là: ‘Ta đã tác ý đến đức Phật làm đối tượng.’ 21-23. පඤ්චමාපදානෙ ආරාමද්වාරා නික්ඛම්මාති ආරාමද්වාරතො සඞ්ඝස්ස නික්ඛමනද්වාරමග්ගෙහි අත්ථො. ගොසීසං සන්ථතං මයාති තස්මිං නික්ඛමනද්වාරමග්ගෙ ‘‘භගවතො භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච පාදා මා කද්දමං අක්කමන්තූ’’ති අක්කමනත්ථාය ගොසීසට්ඨිං මයා සන්ථරිතන්ති අත්ථො. අනුභොමි සකං කම්මන්ති අත්තනො ගොසීසඅත්ථරණකම්මස්ස බලෙන ආජානීයා වාතජවා සින්ධවා සීඝවාහනාදීනි විපාකඵලානි අනුභොමීති අත්ථො. අහො [Pg.196] කාරං පරමකාරන්ති සුඛෙත්තෙ සඞ්ඝෙ මයා සුට්ඨු කතං කාරං අප්පකම්පි කිච්චං මහප්ඵලදානතො පරමකාරං උත්තමකිච්චං අහො විම්හයන්ති අත්ථො. යථා තිණදොසාදිවිරහිතෙසු ඛෙත්තෙසු වප්පිතං සාලිබීජං මහප්ඵලං දෙති, එවමෙව රාගදොසාදිදොසරහිතෙ පරිසුද්ධකායවචීසමාචාරෙ සඞ්ඝඛෙත්තෙ ගොසීසඅත්ථරණකම්මං මයා කතං, ඉදං මහප්ඵලං දෙතීති වුත්තං හොති. න අඤ්ඤං කලමග්ඝතීති අඤ්ඤං බාහිරසාසනෙ කතං කම්මං සඞ්ඝෙ කතස්ස කාරස්ස පූජාසක්කාරස්ස කලං සොළසිං කලං කොට්ඨාසං න අග්ඝතීති සම්බන්ධො. 21-23. Trong Trưởng lão kệ thứ năm, (câu) ‘ārāmadvārā nikkhamma’ (có nghĩa là): ‘Từ cổng tu viện,’ nghĩa là: ‘Bằng các con đường ở cổng đi ra của chư Tăng.’ (Câu) ‘Gosīsaṃ santhataṃ mayā’ (có nghĩa là): ‘Ở trên con đường đi ra ấy, với ý nghĩ rằng: ‘Mong sao bàn chân của đức Thế Tôn và chư Tăng không giẫm lên bùn lầy,’ xương bò đã được ta trải ra để đi lên,’ đây là ý nghĩa. (Câu) ‘Anubhomi sakaṃ kammam’ (có nghĩa là): ‘Do năng lực của việc làm trải xương bò của chính mình, ta hưởng thụ các quả dị thục như ngựa nòi, ngựa xứ Sindhu nhanh như gió, các cỗ xe tốc hành, v.v...’ đây là ý nghĩa. (Câu) ‘Aho kāraṃ paramakāram’ (có nghĩa là): ‘Việc làm đã được ta thực hiện một cách tốt đẹp ở nơi chư Tăng là ruộng phước tốt, dù là việc nhỏ nhặt cũng là việc làm tối thượng, là việc làm cao tột do mang lại quả báo to lớn, ‘aho’ là sự kinh ngạc,’ đây là ý nghĩa. Được nói rằng: ‘Ví như hạt giống lúa được gieo ở các thửa ruộng không có các khiếm khuyết như cỏ dại, v.v... sẽ mang lại quả báo to lớn, cũng tương tự như thế, việc làm trải xương bò đã được ta thực hiện ở nơi ruộng phước là chư Tăng, các vị không có các khiếm khuyết như tham, sân, v.v... và có thân nghiệp, khẩu nghiệp, và sự thực hành trong sạch, việc này mang lại quả báo to lớn.’ (Câu) ‘Na aññaṃ kalamagghati’ có sự liên hệ là: ‘Việc làm khác được thực hiện ở trong giáo Pháp ngoại đạo không đáng một phần, một phần thứ mười sáu, của việc làm, của sự cúng dường và tôn kính đã được thực hiện đối với chư Tăng.’ ඡට්ඨසත්තමට්ඨමනවමදසමාපදානානි උත්තානානෙවාති. Các Trưởng lão kệ thứ sáu, thứ bảy, thứ tám, thứ chín, và thứ mười đều có ý nghĩa rõ ràng. තිංසතිමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích về phẩm thứ ba mươi đã được hoàn tất. 31. පදුමකෙසරවග්ගො 31. Phẩm Padumakesara (Nhụy Hoa Sen) 1-10. පදුමකෙසරියත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා Phần giải thích về Trưởng lão kệ của ngài Padumakesariya và các vị khác (1-10). 1-2. එකතිංසතිමෙ වග්ගෙ පඨමාපදානෙ ඉසිසඞ්ඝෙ අහං පුබ්බෙති අහං පුබ්බෙ බොධිසම්භාරපූරණකාලෙ ඉසිසඞ්ඝෙ පච්චෙකබුද්ධඉසිසමූහෙ තෙසං සමීපෙ හිමවන්තපබ්බතෙ මාතඞ්ගහත්ථිකුලෙ වාරණො චණ්ඩහත්ථී අහොසින්ති සම්බන්ධො. මනුස්සාදයො වාරෙතීති වාරණො, අථ වා වාචාය රවති කොඤ්චනාදං නදතීති වාරණො. මහෙසීනං පසාදෙනාති පච්චෙකබුද්ධමහෙසීනං පසාදෙන. පච්චෙකජිනසෙට්ඨෙසු, ධුතරාගෙසු තාදිසූති ලොකධම්මෙහි නිච්චලෙසු පච්චෙකබුද්ධෙසු පද්මකෙසරං පදුමරෙණුං ඔකිරිං අවසිඤ්චින්ති සම්බන්ධො. 1-2. Trong phẩm thứ ba mươi mốt, ở câu chuyện thứ nhất, (câu kệ) “isisaṅghe ahaṃ pubbe” có nghĩa là: Ta lúc trước, vào thời điểm thực hành các pháp Ba-la-mật của vị Bồ-tát, trong hội chúng ẩn sĩ tức là trong nhóm các vị ẩn sĩ là Phật Độc Giác, ở gần các vị ấy tại núi Tuyết Sơn, đã là con voi hung dữ, một con voi chiến, thuộc dòng dõi voi mātaṅga. Đây là sự liên kết. Nó ngăn cản loài người v.v... nên được gọi là vāraṇa (voi chiến), hoặc là, nó rống lên, phát ra tiếng kêu như chim hạc bằng tiếng nói của nó, nên được gọi là vāraṇa. (Câu kệ) “Mahesīnaṃ pasādena” có nghĩa là với sự trong sạch của các bậc Đại ẩn sĩ là Phật Độc Giác. (Câu kệ) “Paccekajinaseṭṭhesu, dhutarāgesu tādisū” có nghĩa là đối với các vị Phật Độc Giác không bị lay chuyển bởi các pháp thế gian, (ta) đã rải, đã tung vãi nhụy sen, tức phấn hoa sen. Đây là sự liên kết. දුතියතතියාපදානානි උත්තානානි. Các câu chuyện thứ hai và thứ ba có ý nghĩa rõ ràng. 13-16. චතුත්ථාපදානෙ මහාබොධිමහො අහූති විපස්සිස්ස භගවතො චතුමග්ගඤාණාධාරභාවතො ‘‘බොධී’’ති ලද්ධනාමස්ස රුක්ඛස්ස පූජා අහොසීති අත්ථො. රුක්ඛට්ඨස්සෙව සම්බුද්ධොති අස්ස බොධිපූජාසමයෙ සන්නිපතිතස්ස මහාජනස්ස සම්බුද්ධො ලොකජෙට්ඨො නරාසභො රුක්ඛට්ඨො ඉව රුක්ඛෙ ඨිතො විය පඤ්ඤායතීති අත්ථො. භගවා තම්හි සමයෙති තස්මිං බොධිපූජාකරණකාලෙ භගවා භික්ඛුසඞ්ඝපුරක්ඛතො භික්ඛුසඞ්ඝෙන පරිවුතො. වාචාසභිමුදීරයන්ති මුදුසිලිට්ඨමධුරඋත්තමඝොසං උදීරයං කථයන්තො නිච්ඡාරෙන්තො චතුසච්චං පකාසෙසි, දෙසෙසීති අත්ථො. සංඛිත්තෙන [Pg.197] ච දෙසෙන්තොති වෙනෙය්‍යපුග්ගලජ්ඣාසයානුරූපෙන දෙසෙන්තො සංඛිත්තෙන ච විත්ථාරෙන ච දෙසයීති අත්ථො. විවට්ටච්ඡදොති රාගො ඡදනං, දොසො ඡදනං, මොහො ඡදනං, සබ්බකිලෙසා ඡදනා’’ති එවං වුත්තා ඡදනා විවටා උග්ඝාටිතා විද්ධංසිතා අනෙනාති විවට්ටච්ඡදො, සම්බුද්ධො. තං මහාජනං දෙසනාවසෙන නිබ්බාපෙසි පරිළාහං වූපසමෙසීති අත්ථො. තස්සාහං ධම්මං සුත්වානාති තස්ස භගවතො දෙසෙන්තස්ස ධම්මං සුත්වා. 13-16. Trong câu chuyện thứ tư, (câu kệ) “mahābodhimaho ahū” có nghĩa là: đã có sự cúng dường đến cây đã được đặt tên là “Bồ-đề” do là nền tảng cho trí tuệ của bốn đạo của đức Thế Tôn Vipassī. (Câu kệ) “Rukkhaṭṭhasseva sambuddho” có nghĩa là: đối với đại chúng đã tụ hội vào lúc cúng dường cội Bồ-đề này, bậc Chánh Đẳng Giác, bậc Tối Thượng trong thế gian, bậc Ngưu Vương trong loài người, được nhận thấy như đang đứng ở trên cây. (Câu kệ) “Bhagavā tamhi samaye” có nghĩa là: vào lúc thực hiện việc cúng dường cội Bồ-đề ấy, đức Thế Tôn được hội chúng Tỳ-khưu vây quanh, đi trước. (Câu kệ) “Vācāsabhimudīrayaṃ” có nghĩa là: đang thốt lên, đang nói, đang phát ra âm thanh cao quý, ngọt ngào, trôi chảy, và mềm mại, Ngài đã tuyên thuyết, đã giảng dạy về Tứ Thánh Đế. (Câu kệ) “Saṃkhittena ca desento” có nghĩa là: đang thuyết giảng phù hợp với khuynh hướng của chúng sanh cần được tế độ, Ngài đã thuyết giảng cả tóm tắt lẫn chi tiết. (Câu kệ) “Vivaṭṭacchado” có nghĩa là: Tham là màn che, sân là màn che, si là màn che, tất cả các phiền não là những màn che. Những màn che được nói đến như vậy đã được vén mở, được lật lên, được phá hủy bởi vị ấy, do đó (Ngài là) vivaṭṭacchado, bậc Chánh Đẳng Giác. Ngài đã dập tắt, đã làm cho lắng dịu sự thiêu đốt của đại chúng ấy bằng phương tiện thuyết giảng. (Câu kệ) “Tassāhaṃ dhammaṃ sutvāna” có nghĩa là: sau khi đã nghe Pháp của đức Thế Tôn ấy đang thuyết giảng. 20. පඤ්චමාපදානෙ ඵලහත්ථො අපෙක්ඛවාති විපස්සිං භගවන්තං දිස්වා මධුරානි ඵලානි ගහෙත්වා අපෙක්ඛවා අතුරිතො සණිකං අස්සමං ගඤ්ඡින්ති අත්ථො. 20. Trong câu chuyện thứ năm, (câu kệ) “phalahattho apekkhavā” có nghĩa là: sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn Vipassī, tay cầm những quả ngọt, ta đã đi đến am thất một cách từ tốn, không vội vã, có sự mong đợi. ඡට්ඨසත්තමාපදානානි උත්තානානෙව. Các câu chuyện thứ sáu và thứ bảy có ý nghĩa rõ ràng. 40. අට්ඨමාපදානෙ නිට්ඨිතෙ නවකම්මෙ චාති සීමාය නවකම්මෙ නිට්ඨං ගතෙ සති. අනුලෙපමදාසහන්ති අනුපච්ඡා සුධාලෙපං අදාසිං, සුධාය ලෙපාපෙසින්ති අත්ථො. 40. Trong câu chuyện thứ tám, (câu kệ) “niṭṭhite navakamme ca” có nghĩa là: khi công việc mới ở khu vực sīmā đã được hoàn tất. (Câu kệ) “Anulepamadāsahaṃ” có nghĩa là: sau đó ta đã dâng cúng lớp vữa tô, tức là đã cho trát bằng vữa. නවමදසමාපදානානි උත්තානානියෙවාති. Các câu chuyện thứ chín và thứ mười có ý nghĩa rõ ràng. එකතිංසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích phẩm thứ ba mươi mốt đã hoàn tất. 32. ආරක්ඛදායකවග්ගො 32. Phẩm Người Dâng Cúng Sự Bảo Vệ 1-10. ආරක්ඛදායකත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා 1-10. Giải thích về câu chuyện của Trưởng lão Ārakkhadāyaka v.v... බාත්තිංසතිමවග්ගෙ පඨමදුතියතතියාපදානානි සුවිඤ්ඤෙය්‍යානෙව. Trong phẩm thứ ba mươi hai, các câu chuyện thứ nhất, thứ hai, và thứ ba rất dễ hiểu. 16. චතුත්ථාපදානෙ ජලජග්ගෙහි ඔකිරින්ති ජලජෙහි උත්තමෙහි උප්පලපදුමාදීහි පුප්ඵෙහි ඔකිරිං පූජෙසින්ති අත්ථො. 16. Trong câu chuyện thứ tư, (câu kệ) “jalajaggehi okiriṃ” có nghĩa là: ta đã rải, đã cúng dường bằng những loài hoa cao quý mọc dưới nước như hoa sen xanh, hoa sen hồng v.v... පඤ්චමාපදානං උත්තානමෙව. Câu chuyện thứ năm có ý nghĩa rõ ràng. 26-27. ඡට්ඨාපදානෙ චෙතියං උත්තමං නාම, සිඛිනො ලොකබන්ධුනොති සකලලොකත්තයස්ස බන්ධුනො ඤාතකස්ස සිඛිස්ස භගවතො උත්තමං චෙතියං. ඉරීණෙ ජනසඤ්චරවිරහිතෙ වනෙ මනුස්සානං කොලාහලවිරහිතෙ මහාඅරඤ්ඤෙ අහොසීති සම්බන්ධො. අන්ධාහිණ්ඩාමහං තදාති තස්මිං කාලෙ වනෙ මග්ගමූළ්හභාවෙන අන්ධො, න චක්ඛුනා [Pg.198] අන්ධො, අහං ආහිණ්ඩාමි මග්ගං පරියෙසාමීති අත්ථො. පවනා නික්ඛමන්තෙනාති මහාවනතො නික්ඛමන්තෙන මයා සීහාසනං උත්තමාසනං, සීහස්ස වා භගවතො ආසනං දිට්ඨන්ති අත්ථො. එකංසං අඤ්ජලිං කත්වාති එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කත්වා සිරසි අඤ්ජලිං ඨපෙත්වාති අත්ථො. සන්ථවිං ලොකනායකන්ති සකලලොකත්තයනයං තං නිබ්බානං පාපෙන්තං ථොමිතං ථුතිං අකාසින්ති අත්ථො. 26-27. Trong câu chuyện thứ sáu, (câu kệ) “cetiyaṃ uttamaṃ nāma, sikhino lokabandhuno” có nghĩa là: bảo tháp cao quý của đức Thế Tôn Sikhī, bậc Thân Quyến, bậc Quyến Thuộc của toàn thể ba cõi, đã ở trong khu rừng hoang vắng, không có người qua lại, trong khu đại lâm không có tiếng ồn ào của con người. Đây là sự liên kết. (Câu kệ) “Andhāhiṇḍāmahaṃ tadā” có nghĩa là: vào lúc ấy, ở trong rừng, ta bị lạc đường nên như người mù, chứ không phải mù bằng mắt, ta đi lang thang tìm kiếm con đường. (Câu kệ) “Pavanā nikkhamantena” có nghĩa là: bởi ta đang đi ra khỏi khu đại lâm, ngai tòa, tức chỗ ngồi cao quý, hoặc là chỗ ngồi của đức Thế Tôn, bậc Sư Tử, đã được nhìn thấy. (Câu kệ) “Ekaṃsaṃ añjaliṃ katvā” có nghĩa là: sau khi đã vắt y vai trên qua một bên, đã đặt hai tay chắp lại lên trên đầu. (Câu kệ) “Santhaviṃ lokanāyakaṃ” có nghĩa là: ta đã tán dương, đã ca tụng vị ấy, bậc dẫn dắt toàn thể ba cõi đến Niết-bàn. 34. සත්තමාපදානෙ සුදස්සනො මහාවීරොති සුන්දරදස්සනො ද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණසම්පන්නසරීරත්තා මනොහරදස්සනො මහාවීරියො සිද්ධත්ථො භගවාති සම්බන්ධො. වසතිඝරමුත්තමෙති උත්තමෙ විහාරෙ වසතීති අත්ථො. 34. Trong câu chuyện thứ bảy, (câu kệ) “sudassano mahāvīro” có nghĩa là: đức Thế Tôn Siddhattha có tướng mạo đẹp đẽ, có dáng vẻ khả ái do thân thể được trang bị ba mươi hai tướng tốt của bậc Đại nhân, và có sự tinh tấn lớn. Đây là sự liên kết. (Câu kệ) “Vasatigharamuttame” có nghĩa là: Ngài ngự trong tịnh xá cao quý. අට්ඨමනවමදසමාපදානානි උත්තානානෙවාති. Các câu chuyện thứ tám, thứ chín, và thứ mười có ý nghĩa rõ ràng. බාත්තිංසතිමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích phẩm thứ ba mươi hai đã hoàn tất. 33. උමාපුප්ඵියවග්ගො 33. Phẩm Người Dâng Hoa Umā 1-10. උමාපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා 1-10. Giải thích về câu chuyện của Trưởng lão Umāpupphiya v.v... තෙත්තිංසතිමෙ වග්ගෙ පඨමදුතියතතියචතුත්ථපඤ්චමඡට්ඨාපදානානි උත්තානානියෙව. Trong phẩm thứ ba mươi ba, các câu chuyện thứ nhất, thứ hai, thứ ba, thứ tư, thứ năm, và thứ sáu có ý nghĩa rõ ràng. 55. සත්තමාපදානෙ සමයං අගමාසහන්ති සමූහං සමාගමට්ඨානං අහං අගමාසින්ති අත්ථො. 55. Trong câu chuyện thứ bảy, (câu kệ) “samayaṃ agamāsahaṃ” có nghĩa là: ta đã đi đến nơi hội họp, nơi tụ tập. 62. අබ්බුදනිරබ්බුදානීති ‘‘පකොටිසතසහස්සානං සතං අබ්බුදං, අබ්බුදසතසහස්සානං සතං නිරබ්බුද’’න්ති වුත්තත්තා ආයුනා අබ්බුදනිරබ්බුදානි ගතමහාආයුවන්තා මනුජාධිපා චක්කවත්තිනො ඛත්තියා අට්ඨ අට්ඨ හුත්වා කප්පානං පඤ්චවීසසහස්සම්හි ආසිංසු අහෙසුන්ති අත්ථො. අට්ඨමනවමදසමාපදානානි පාකටානෙවාති. 62. (Câu kệ) “Abbudanirabbudāni” có nghĩa là: do đã được nói rằng: “Một trăm lần một trăm ngàn koṭi là một abbuda; một trăm lần một trăm ngàn abbuda là một nirabbuda,” nên các vị vua Sát-đế-lỵ, các vị Chuyển Luân Vương, những người cai trị loài người, có tuổi thọ rất dài, đã sống đến abbuda và nirabbuda năm, cứ tám vị tám vị một, đã có mặt, đã hiện hữu trong hai mươi lăm ngàn kiếp. Các câu chuyện thứ tám, thứ chín, và thứ mười có ý nghĩa rõ ràng. තෙත්තිංසතිමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích phẩm thứ ba mươi ba đã hoàn tất. 34-38. ගන්ධොදකාදිවග්ගො 34-38. Phẩm Nước Thơm v.v... 1-50. ගන්ධධූපියත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා 1-50. Giải thích về câu chuyện của Trưởng lão Gandhadhūpiya v.v... චතුතිංසතිමවග්ගපඤ්චතිංසතිමවග්ගඡත්තිංසතිමවග්ගසත්තතිංසතිමවග්ගඅට්ඨතිංසතිමවග්ගා [Pg.199] උත්තානත්ථායෙව. Phẩm thứ ba mươi bốn, phẩm thứ ba mươi lăm, phẩm thứ ba mươi sáu, phẩm thứ ba mươi bảy, và phẩm thứ ba mươi tám có ý nghĩa rõ ràng. එකූනචත්තාලීසමවග්ගෙපි පඨමාපදානාදීනි අට්ඨමාපදානන්තානි උත්තානානෙවාති. Trong phẩm thứ ba mươi chín cũng vậy, các câu chuyện từ thứ nhất cho đến hết câu chuyện thứ tám có ý nghĩa rõ ràng. 39. අවටඵලවග්ගො 39. Phẩm Quả Avaṭa 9. සොණකොටිවීසත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 9. Giải thích câu chuyện của Trưởng lão Soṇakoṭivīsa නවමාපදානෙ පන විපස්සිනො පාවචනෙතිආදිකං ආයස්මතො සොණස්ස කොටිවීසත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ථෙරො පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ මහාවිභවෙ සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො සෙට්ඨි හුත්වා උපාසකෙහි සද්ධිං විහාරං ගන්ත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො භගවතො චඞ්කමනට්ඨානෙ සුධාය පරිකම්මං කාරෙත්වා එකඤ්ච ලෙණං කාරෙත්වා නානාවිරාගවත්ථෙහි ලෙණභූමියා සන්ථරිත්වා උපරි විතානඤ්ච කත්වා චාතුද්දිසස්ස සඞ්ඝස්ස නිය්‍යාදෙත්වා සත්තාහං මහාදානං දත්වා පණිධානං අකාසි. සත්ථා අනුමොදනං අකාසි. සො තෙන කුසලකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං කප්පෙ පරිනිබ්බුතෙ කස්සපදසබලෙ අනුප්පන්නෙ අම්හාකං භගවති බාරාණසියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො ගඞ්ගාතීරෙ පණ්ණසාලං කරිත්වා වසන්තං එකං පච්චෙකබුද්ධං තෙමාසං චතූහි පච්චයෙහි සක්කච්චං උපට්ඨහි. පච්චෙකබුද්ධො වුට්ඨවස්සො පරිපුණ්ණපරික්ඛාරො ගන්ධමාදනමෙව අගමාසි. සොපි කුලපුත්තො යාවජීවං තත්ථ පුඤ්ඤානි කත්වා තතො චවිත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අම්හාකං භගවතො කාලෙ චම්පානගරෙ අග්ගසෙට්ඨිස්ස ගෙහෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. තස්ස පටිසන්ධිග්ගහණකාලතො පට්ඨාය සෙට්ඨිස්ස මහාභොගක්ඛන්ධො අභිවඩ්ඪි. තස්ස මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමනදිවසෙ සකලනගරෙ මහාලාභසක්කාරසම්මානො අහොසි, තස්ස පුබ්බෙ පච්චෙකබුද්ධස්ස සතසහස්සග්ඝනිකරත්තකම්බලපරිච්චාගෙන සුවණ්ණවණ්ණො සුඛුමාලතරො ච අත්තභාවො අහොසි, තෙනස්ස සොණොති නාමං අකංසු. සො [Pg.200] මහතා පරිවාරෙන අභිවඩ්ඪි. තස්ස හත්ථපාදතලානි බන්ධුජීවකපුප්ඵවණ්ණානි අහෙසුං, තෙසං සතවාරං විහතකප්පාසං විය මුදුසම්ඵස්සො අහොසි. පාදතලෙසු මණිකුණ්ඩලාවට්ටවණ්ණලොමානි ජායිංසු. වයප්පත්තස්ස තස්ස තිණ්ණං උතූනං අනුච්ඡවිකෙ තයො පාසාදෙ කාරාපෙත්වා නාටකිත්ථියො උපට්ඨාපෙසුං. සො තත්ථ මහතිං සම්පත්තිං අනුභවන්තො දෙවකුමාරො විය පටිවසති. Lại nữa, trong thiên thứ chín là câu chuyện tiền thân của trưởng lão Soṇa Koṭivīsa, bắt đầu bằng câu ‘vipassino pāvacane’ (trong giáo pháp của đức Vipassī). Vị trưởng lão này cũng đã tạo các thiện căn nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống đây đó. Vào thời đức Thế Tôn Vipassī, ngài đã sanh vào gia tộc trưởng giả có tài sản lớn, khi trưởng thành đã trở thành vị trưởng giả. Cùng với các cận sự nam đi đến tu viện, sau khi nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, tâm ý hoan hỷ, ngài đã cho sửa sang nơi kinh hành của đức Thế Tôn bằng vôi vữa, cho làm một hang động, cho trải các loại vải nhiều màu sắc trên nền hang động, và cho làm một mái che ở phía trên. Ngài đã dâng cúng đến chư Tăng bốn phương, đã thực hiện đại thí trong bảy ngày, và đã lập nguyện. Đức Đạo Sư đã tùy hỷ. Do thiện nghiệp ấy, ngài luân hồi trong cõi trời và cõi người, hưởng thụ cả hai loại tài sản. Trong kiếp này, sau khi đức Kassapa Thập Lực nhập Niết-bàn và trước khi đức Thế Tôn của chúng ta xuất hiện, ngài đã sanh vào một gia đình ở Bārāṇasī. Khi đến tuổi trưởng thành, ngài đã kính cẩn phụng sự một vị Phật Độc Giác đang sống trong một am lá bên bờ sông Gaṅgā bằng bốn món vật dụng trong suốt ba tháng. Vị Phật Độc Giác, sau khi an cư mùa mưa, với đầy đủ y bát, đã đi đến núi Gandhamādana. Vị thiện gia nam tử ấy cũng đã làm các phước báu ở đó cho đến trọn đời, sau khi mệnh chung từ nơi ấy, ngài luân hồi trong cõi trời và cõi người. Vào thời đức Thế Tôn của chúng ta, ngài đã tái sanh trong nhà của vị trưởng giả hàng đầu ở thành Campā. Kể từ lúc ngài nhập thai, khối tài sản lớn của vị trưởng giả đã tăng trưởng. Vào ngày ngài ra khỏi lòng mẹ, toàn thành phố đã có được lợi lộc, sự cúng dường và tôn kính lớn lao. Do việc cúng dường tấm chăn len màu đỏ trị giá một trăm ngàn cho vị Phật Độc Giác trong quá khứ, thân thể của ngài có màu vàng và vô cùng mịn màng, do đó người ta đặt tên cho ngài là Soṇa. Ngài lớn lên với đoàn tùy tùng đông đảo. Lòng bàn tay và lòng bàn chân của ngài có màu như hoa bandhujīvaka, và sự xúc chạm của chúng mềm mại như bông gòn đã được chải một trăm lần. Dưới lòng bàn chân, những sợi lông có màu sắc như những vòng xoáy của bông tai bằng ngọc đã mọc lên. Khi ngài đến tuổi trưởng thành, người ta đã cho xây ba cung điện phù hợp với ba mùa và cho các vũ nữ hầu hạ. Ngài sống ở đó, hưởng thụ tài sản lớn lao như một vị thiên tử. අථ අම්හාකං භගවති සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කෙ රාජගහං උපනිස්සාය විහරන්තෙ බිම්බිසාරරඤ්ඤා පක්කොසාපිතො තෙහි අසීතියා ගාමිකසහස්සෙහි සද්ධිං රාජගහං ආගතො සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො මාතාපිතරො අනුජානාපෙත්වා භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා ලද්ධූපසම්පදො සත්ථු සන්තිකෙ කම්මට්ඨානං ගහෙත්වා ජනසංසග්ගපරිහරණත්ථං සීතවනෙ විහාසි. සො තත්ථ වසන්තො ‘‘මම සරීරං සුඛුමාලං, න ච සක්කා සුඛෙනෙව සුඛං අධිගන්තුං, කායං කිලමෙත්වාපි සමණධම්මං කාතුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා ඨානචඞ්කමමෙව අධිට්ඨාය පධානමනුයුඤ්ජන්තො පාදතලෙසු ඵොටෙසු උට්ඨිතෙසුපි වෙදනං අජ්ඣුපෙක්ඛිත්වා දළ්හං වීරියං කරොන්තො අච්චාරද්ධවීරියතාය විසෙසං නිබ්බත්තෙතුං අසක්කොන්තො ‘‘එවං අහං වායමන්තොපි මග්ගඵලානි නිබ්බත්තෙතුං න සක්කොමි, කිං මෙ පබ්බජ්ජාය, හීනායාවත්තිත්වා භොගෙ ච භුඤ්ජාමි, පුඤ්ඤානි ච කරිස්සාමී’’ති චින්තෙසි. අථ සත්ථා තස්ස චිත්තාචාරං ඤත්වා තත්ථ ගන්ත්වා වීණොපමොවාදෙන (මහාව. 243) ඔවදිත්වා වීරියසමතායොජනවිධිං දස්සෙන්තො කම්මට්ඨානං සොධෙත්වා ගිජ්ඣකූටං ගතො. සොණොපි ඛො සත්ථු සන්තිකා ඔවාදං ලභිත්වා වීරියසමතං යොජෙත්වා විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි. Về sau, khi đức Thế Tôn của chúng ta đã chứng đắc toàn giác, đã chuyển bánh xe Pháp cao thượng, và đang trú ngụ gần thành Rājagaha, ngài được vua Bimbisāra cho mời, cùng với tám mươi ngàn vị trưởng làng đã đến thành Rājagaha. Sau khi đến gần đức Đạo Sư, nghe Pháp, có được đức tin, ngài đã xin phép cha mẹ, xuất gia nơi đức Thế Tôn, và đã thọ cụ túc giới. Ngài đã nhận đề mục thiền định nơi đức Đạo Sư và trú tại Sītavana (Rừng Lạnh) để tránh giao du với quần chúng. Khi đang sống ở đó, ngài suy nghĩ rằng: “Thân ta quá mịn màng, không thể nào đạt được hạnh phúc bằng sự sung sướng, cần phải làm cho thân mệt mỏi để thực hành sa-môn pháp.” Ngài quyết tâm chỉ đứng và đi kinh hành, nỗ lực tinh tấn, dù các mụn nước nổi lên ở lòng bàn chân, ngài vẫn xả bỏ cảm thọ và nỗ lực một cách kiên cố. Do tinh tấn quá mức, ngài không thể làm phát sanh được sự chứng đắc đặc biệt. Ngài suy nghĩ: “Dù ta cố gắng như vậy cũng không thể làm phát sanh đạo và quả. Việc xuất gia của ta có ích gì? Ta sẽ hoàn tục, vừa hưởng thụ tài sản, vừa làm các phước báu.” Bấy giờ, đức Đạo Sư biết được tâm tư của ngài, đã đi đến đó và giáo huấn bằng ví dụ cây đàn (Mahāvagga, 243), đã chỉ dạy phương pháp quân bình tinh tấn, thanh lọc đề mục thiền định, rồi đi đến núi Gijjhakūṭa. Trưởng lão Soṇa, sau khi nhận được lời giáo huấn từ đức Đạo Sư, đã quân bình tinh tấn, nỗ lực tu tập thiền quán, và đã chứng đắc A-la-hán quả. 49. සො අරහා හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො විපස්සිනො පාවචනෙතිආදිමාහ. තත්ථ විපස්සීති විසෙසෙන, විවිධං වා පස්සතීති විපස්සී. පාවචනෙති පකාරෙන වුච්චතීති පාවචනං, පිටකත්තයං. තස්ස විපස්සිනො තස්මිං පාවචනෙති අත්ථො. ලෙණන්ති ලිනන්තෙ නිලීයන්තෙ එත්ථාති ලෙණං විහාරං. බන්ධුමාරාජධානියාති බන්ධන්ති කුලපරම්පරාය වසෙන අඤ්ඤමඤ්ඤං සම්බජ්ඣන්තීති බන්ධූ, ඤාතකා. තෙ එත්ථ පටිවසන්තීති බන්ධුමා, බන්ධු අස්ස අත්ථීති [Pg.201] වා බන්ධුමා. රාජූනං වසනට්ඨානන්ති රාජධානී, බන්ධුමා ච සා රාජධානී චෙති බන්ධුමාරාජධානී, තස්සා බන්ධුමාරාජධානියා, ලෙණං මයා කතන්ති සම්බන්ධො. සෙසමෙත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 49. Sau khi trở thành bậc A-la-hán, ngài nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, tâm sanh hoan hỷ, và đã tuyên thuyết câu chuyện tiền thân của mình, bắt đầu bằng câu ‘vipassino pāvacane’. Trong đó, ‘vipassī’ có nghĩa là thấy một cách đặc biệt, hoặc thấy một cách đa dạng. ‘Pāvacana’ là lời được nói ra theo một phương cách, tức là Tam Tạng. ‘Tassa vipassino tasmiṃ pāvacane’ có nghĩa là ‘trong giáo pháp của đức Vipassī ấy’. ‘Leṇa’ là nơi người ta ẩn náu, trú ngụ, tức là tu viện. Về ‘Bandhumārājadhānī’: ‘bandhū’ là những người có mối liên hệ với nhau theo dòng dõi gia tộc, tức là quyến thuộc. ‘Bandhumā’ là nơi họ sinh sống, hoặc là nơi có quyến thuộc. ‘Rājadhānī’ là nơi ở của các vị vua. ‘Bandhumārājadhānī’ là kinh đô Bandhumā. ‘Tassā bandhumārājadhāniyā, leṇaṃ mayā kataṃ’ có mối liên hệ là ‘hang động đã được tôi làm tại kinh đô Bandhumā ấy’. Phần còn lại ở đây có ý nghĩa rõ ràng. සොණකොටිවීසත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Soṇa Koṭivīsa đã hoàn tất. 10. පුබ්බකම්මපිලොතිකබුද්ධඅපදානවණ්ණනා 10. Phần giải về truyện tiền thân của đức Phật Pubbakammapilotika. 64. දසමාපදානෙ අනොතත්තසරාසන්නෙති පබ්බතකූටෙහි පටිච්ඡන්නත්තා චන්දිමසූරියානං සන්තාපෙහි ඔතත්තං උණ්හං උදකං එත්ථ නත්ථීති අනොතත්තො. සරන්ති ගච්ඡන්ති පභවන්ති සන්දන්ති එතස්මා මහානදියොති සරො. සීහමුඛාදීහි නික්ඛන්තා මහානදියො තික්ඛත්තුං තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං කත්වා නික්ඛන්තනික්ඛන්තදිසාභාගෙන සරන්ති ගච්ඡන්තීති අත්ථො. අනොතත්තො ච සො සරො චාති අනොතත්තසරො. තස්ස ආසන්නං සමීපට්ඨානන්ති අනොතත්තසරාසන්නං, තස්මිං අනොතත්තසරාසන්නෙ, සමීපෙති අත්ථො. රමණීයෙති දෙවදානවගන්ධබ්බකින්නරොරගබුද්ධපච්චෙකබුද්ධාදීහි රමිතබ්බං අල්ලීයිතබ්බන්ති රමණීයං, තස්මිං රමණීයෙ. සිලාතලෙති එකග්ඝනපබ්බතසිලාතලෙති අත්ථො. නානාරතනපජ්ජොතෙති පදුමරාගවෙළුරියාදිනානාඅනෙකෙහි රතනෙහි පජ්ජොතෙ පකාරෙන ජොතමානෙ. නානාගන්ධවනන්තරෙති නානප්පකාරෙහි චන්දනාගරුකප්පූරතමාලතිලකාසොකනාගපුන්නාගකෙතකාදීහි අනෙකෙහි සුගන්ධපුප්ඵෙහි ගහනීභූතවනන්තරෙ සිලාතලෙති සම්බන්ධො. 64. Trong thiên truyện thứ mười, (cụm từ) anotattasarāsanne (có nghĩa là gần hồ Anotatta). (Hồ ấy) được gọi là anotatto (không bị nung nóng) vì được che phủ bởi các đỉnh núi nên nước ở đây không bị nóng, không bị hâm nóng bởi sức nóng của mặt trời và mặt trăng. (Hồ ấy) được gọi là saro (hồ) vì từ đó các con sông lớn tuôn chảy, đi đến, phát sanh, trôi đi. Có nghĩa là, các con sông lớn chảy ra từ các cửa Sư Tử v.v... sau khi đi vòng quanh theo chiều bên phải ba lần ba lượt đã tuôn chảy, đi đến theo phương hướng đã chảy ra. Anotatto ca so saro cāti anotattasaro (hồ ấy không bị nung nóng nên là hồ Anotatta). Tassa āsannaṃ samīpaṭṭhānanti anotattasarāsannaṃ (nơi gần hồ ấy là vùng lân cận hồ Anotatta), tasmiṃ anotattasarāsanne (ở nơi gần hồ Anotatta), có nghĩa là ở gần. (Cụm từ) ramaṇīye (ở nơi khả ái) là nơi đáng để chư thiên, dã xoa, càn-thát-bà, khẩn-na-la, u-raga, chư Phật, chư Phật Độc Giác v.v... ưa thích, quyến luyến; tasmiṃ ramaṇīye (ở nơi khả ái ấy). (Cụm từ) silātaleti có nghĩa là trên phiến đá của một ngọn núi nguyên khối. (Cụm từ) nānāratanapajjoteti (sáng chói với nhiều loại bảo vật) là sáng chói một cách đặc biệt bởi nhiều loại châu báu khác nhau như hồng ngọc, lưu ly v.v... (Cụm từ) nānāgandhavanantareti (ở trong khu rừng có nhiều hương thơm) có liên quan đến silātaleti (trên phiến đá), (nghĩa là) ở giữa khu rừng rậm rạp với nhiều loài hoa thơm ngát khác nhau như chiên-đàn, trầm hương, long não, đa-ma-la, ti-la-ka, a-soka, na-ga, pun-na-ga, ke-ta-ka v.v... 65. ගුණමහන්තතාය සඞ්ඛ්‍යාමහන්තතාය ච මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන, පරෙතො පරිවුතො ලොකනායකො ලොකත්තයසාමිසම්මාසම්බුද්ධො තත්ථ සිලාසනෙ නිසින්නො අත්තනො පුබ්බානි කම්මානි බ්‍යාකරී විසෙසෙන පාකටමකාසීති අත්ථො. සෙසමෙත්ථ හෙට්ඨා බුද්ධාපදානෙ (අප. ථෙර 1.1.1 ආදයො) වුත්තත්තා උත්තානත්ථත්තා ච සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. බුද්ධාපදානෙ අන්තොගධම්පි ඉධාපදානෙ කුසලාකුසලං කම්මසංසූචකත්තා වග්ගසඞ්ගහවසෙන ධම්මසඞ්ගාහකත්ථෙරා සඞ්ගායිංසූති. 65. Vị Lãnh Đạo Thế Gian, bậc Toàn Giác là chủ nhân của ba cõi, được hội chúng tỳ-khưu đông đảo, vĩ đại về phẩm hạnh và vĩ đại về số lượng, vây quanh, ngự trên thạch tọa ở nơi ấy đã tuyên thuyết, đã làm cho các nghiệp quá khứ của mình được hiển lộ một cách đặc biệt. Phần còn lại ở đây nên được hiểu là dễ dàng vì đã được nói đến ở phần dưới trong thiên Phật Sử (Thánh Nhân Ký, Trưởng Lão 1.1.1 v.v...) và vì ý nghĩa rõ ràng. Mặc dù đã được bao gồm trong thiên Phật Sử, các vị Trưởng lão kết tập Pháp tạng đã kết tập (câu chuyện này) ở đây trong thiên Thánh Nhân Ký này theo cách sắp xếp phẩm vì nó là sự chỉ dấu về nghiệp thiện và bất thiện. පුබ්බකම්මපිලොතිකබුද්ධඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích thiên Phật Sử về Tiền Nghiệp Dâng Vải đã chấm dứt. එකූනචත්තාලීසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích phẩm thứ ba mươi chín đã chấm dứt. 40. පිලින්දවච්ඡවග්ගො 40. Phẩm Pilindavaccha 1. පිලින්දවච්ඡත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 1. Phần giải thích thiên Thánh Nhân Ký về Trưởng lão Pilindavaccha චත්තාලීසමවග්ගෙ [Pg.202] අපදානෙ නගරෙ හංසවතියාතිආදිකං ආයස්මතො පිලින්දවච්ඡත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ දොවාරිකකුලෙ නිබ්බත්තො මහද්ධනො මහාභොගො අහොසි. සො කොටිසන්නිචිතධනරාසිං ඔලොකෙත්වා රහො නිසින්නො ‘‘ඉමං සබ්බධනං මයා සම්මා ගහෙත්වා ගන්තුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා ‘‘බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස සබ්බපරික්ඛාරදානං දාතුං වට්ටතී’’ති සන්නිට්ඨානං කත්වා ඡත්තසතසහස්සං ආදිං කත්වා සබ්බපරිභොගපරික්ඛාරානිපි සතසහස්සවසෙන කාරෙත්වා පදුමුත්තරං භගවන්තං නිමන්තෙත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං අදාසි. එවං සත්තාහං දානං දත්වා පරියොසානදිවසෙ නිබ්බානාධිගමං පත්ථෙත්වා යාවජීවං පුඤ්ඤානි කත්වා ජීවිතපරියොසානෙ දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො ඡ කාමාවචරෙ දිබ්බසම්පත්තියො අනුභවිත්වා මනුස්සෙසු ච චක්කවත්තිආදිසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො සබ්බසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං පත්තො ගොත්තවසෙන පිලින්දවච්ඡොති පාකටො අහොසි. Trong phẩm thứ bốn mươi, thiên Thánh Nhân Ký bắt đầu bằng câu nagare haṃsavatiyā là của trưởng lão Pilindavaccha. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara đã sanh vào gia đình người gác cổng ở thành phố Haṃsavatī, đã là người giàu có, nhiều tài sản. Vị ấy, sau khi nhìn thấy khối tài sản tích lũy hàng trăm triệu, đã ngồi ở nơi kín đáo và suy nghĩ rằng: ‘Ta nên mang theo tất cả tài sản này để đi (vào đời sau) một cách đúng đắn.’ Sau khi quyết định rằng: ‘Nên cúng dường tất cả vật dụng đến hội chúng tỳ-khưu có đức Phật dẫn đầu,’ vị ấy đã cho làm một trăm ngàn cây lọng làm khởi đầu, và cũng cho làm tất cả các vật dụng tiêu dùng với số lượng một trăm ngàn, rồi đã thỉnh mời đức Thế Tôn Padumuttara và đã thực hiện cuộc đại cúng dường đến hội chúng tỳ-khưu có đức Phật dẫn đầu. Sau khi cúng dường như vậy trong bảy ngày, vào ngày cuối cùng, vị ấy đã phát nguyện chứng đắc Niết-bàn, rồi đã làm các phước thiện cho đến trọn đời, vào cuối cuộc đời đã tái sanh ở cõi trời, đã hưởng thụ các thiên sản ở sáu cõi trời dục giới, và ở cõi người cũng đã hưởng thụ các tài sản của bậc Chuyển Luân Vương v.v..., trong thời đức Phật hiện tại này đã sanh vào gia đình Bà-la-môn, đã đạt đến sự thành tựu trong tất cả các ngành nghề, và đã trở nên nổi tiếng với tên gọi Pilindavaccha theo dòng họ. 1. සො එකදිවසං සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව අරහා හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො උදානවසෙන තං පකාසෙන්තො නගරෙ හංසවතියාතිආදිමාහ. තස්සත්ථො හෙට්ඨා වුත්තොව. ආසිං දොවාරිකො අහන්ති අහං හංසවතීනගරෙ රඤ්ඤො ගෙහද්වාරෙ ද්වාරපාලකො ආසිං අහොසින්ති අත්ථො. අක්ඛොභං අමිතං භොගන්ති රඤ්ඤො වල්ලභත්තා අඤ්ඤෙහි ඛොභෙතුං චාලෙතුං අසක්කුණෙය්‍යං අමිතං අපරිමාණභොගං ධනං මම ඝරෙ සන්නිචිතං රාසීකතං අහොසීති අත්ථො. 1. Vào một ngày nọ, sau khi nghe pháp thoại nơi đức Đạo Sư, vị ấy đã có được đức tin, đã xuất gia, và không bao lâu sau đã trở thành bậc A-la-hán. Sau khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, vị ấy sanh tâm hoan hỷ, đã tuyên thuyết điều ấy bằng lời cảm hứng, bắt đầu bằng câu nagare haṃsavatiyā. Ý nghĩa của câu ấy đã được nói ở phần dưới. (Câu) Āsiṃ dovāriko ahaṃ (Ta đã là người gác cổng) có nghĩa là: ‘Ta đã là người canh cổng ở cửa nhà của đức vua tại thành phố Haṃsavatī.’ (Câu) Akkhobhaṃ amitaṃ bhogaṃ (tài sản không lay chuyển, vô lượng) có nghĩa là: ‘Do là người được đức vua yêu mến, tài sản không thể bị người khác làm cho lay chuyển, rung động, tài sản vô lượng, không giới hạn đã được tích lũy, chất đống trong nhà của ta.’ 3. බහූ මෙධිගතා භොගාති අනෙකා භොගා මෙ මයා අධිගතා පත්තා පටිලද්ධාති අත්ථො. සත්ථවාසිආදීනං පරික්ඛාරානං නාමානි නයානුයොගෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යානි. පරික්ඛාරදානානිසංසානි ච සුවිඤ්ඤෙය්‍යානෙවාති. 3. (Câu) Bahū medhigatā bhogā (Nhiều tài sản đã được ta chứng đắc) có nghĩa là: ‘Nhiều tài sản đã được ta chứng đắc, đạt được, thành tựu.’ Tên của các vật dụng như dao cạo, dao nhỏ v.v... nên được hiểu rõ bằng cách áp dụng phương pháp. Và các quả báu của việc cúng dường vật dụng cũng nên được hiểu là dễ dàng. පිලින්දවච්ඡත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải thích thiên Thánh Nhân Ký về Trưởng lão Pilindavaccha đã chấm dứt. දුතියතතියචතුත්ථපඤ්චමාපදානානි උත්තානානෙවාති. Các thiên Thánh Nhân Ký thứ hai, thứ ba, thứ tư, và thứ năm quả thật có ý nghĩa rõ ràng. 6. බාකුලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 6. Phần giải thích thiên Thánh Nhân Ký về Trưởng lão Bākula ඡට්ඨාපදානෙ [Pg.203] හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිකං බාකුලත්ථෙරස්ස අපදානං. අයං කිර ථෙරො අතීතෙ ඉතො කප්පසතසහස්සාධිකස්ස අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යස්ස මත්ථකෙ අනොමදස්සිස්ස භගවතො උප්පත්තිතො පුරෙතරමෙව බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා තත්ථ සාරං අපස්සන්තො ‘‘සම්පරායිකත්ථං ගවෙසිස්සාමී’’ති ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා පබ්බතපාදෙ විහරන්තො පඤ්චාභිඤ්ඤාඅට්ඨසමාපත්තීනං ලාභී හුත්වා විහරන්තො බුද්ධුප්පාදං සුත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුත්වා සරණෙසු පතිට්ඨිතො සත්ථු වාතාබාධෙ උප්පන්නෙ අරඤ්ඤතො භෙසජ්ජානි ආනෙත්වා තං වූපසමෙත්වා තං පුඤ්ඤං ආරොග්‍යත්ථාය පරිණාමෙත්වා තතො චුතො බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො එකං අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො පදුමුත්තරබුද්ධකාලෙ හංසවතීනගරෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සත්ථාරං එකං භික්ඛුං අප්පාබාධානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සයං තං ඨානන්තරං ආකඞ්ඛන්තො පණිධානං කත්වා යාවජීවං කුසලකම්මං උපචිනිත්වා සුගතීසුයෙව සංසරන්තො විපස්සිස්ස භගවතො උප්පත්තිතො පුරෙතරමෙව බන්ධුමතීනගරෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො සබ්බසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං පත්තො තත්ථ සාරං අපස්සන්තො ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා ඣානාභිඤ්ඤාලාභී හුත්වා පබ්බතපාදෙ වසන්තො බුද්ධුප්පාදං සුත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා සරණෙසු පතිට්ඨාය භික්ඛූනං තිණපුප්ඵකරොගෙ උප්පන්නෙ තං වූපසමෙත්වා තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතො බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා තතො එකනවුතිකප්පෙ දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො කස්සපස්ස භගවතො කාලෙ බාරාණසියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා ඝරාවාසං වසන්තො එකං ජිණ්ණං විනස්සමානං මහාවිහාරං දිස්වා තත්ථ උපොසථාගාරාදිකං සබ්බං ආවසථං කාරාපෙත්වා තත්ථ භික්ඛුසඞ්ඝස්ස සබ්බං භෙසජ්ජං පටියාදෙත්වා යාවජීවං කුසලං කත්වා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අම්හාකං භගවතො උප්පත්තිතො පුරෙතරමෙව කොසම්බියං සෙට්ඨිකුලෙ නිබ්බත්ති. Trong thiên Apadāna thứ sáu, câu chuyện về trưởng lão Bākula bắt đầu bằng câu “Himavantassāvidūre...” (Gần núi Hy-mã-lạp...). Tương truyền, vị trưởng lão này, trong quá khứ, cách đây một a-tăng-kỳ và hơn một trăm ngàn đại kiếp, trước khi đức Thế Tôn Anomadassī xuất hiện, đã sanh vào dòng dõi Bà-la-môn. Khi đến tuổi trưởng thành, ngài đã học thông ba bộ Vệ-đà, nhưng không thấy được cốt lõi ở đó, nên đã nghĩ rằng: “Ta sẽ tìm kiếm lợi ích cho đời sau,” rồi xuất gia theo hạnh tu của đạo sĩ. Ngài trú tại chân núi, đắc được năm thắng trí và tám thiền chứng. Trong khi đang an trú như vậy, ngài nghe tin đức Phật ra đời, liền đến yết kiến đức Đạo Sư, nghe pháp và an trú trong tam quy. Khi đức Đạo Sư phát sanh bệnh phong, ngài đã từ rừng mang thuốc về chữa trị cho bệnh được thuyên giảm. Ngài đã hồi hướng công đức ấy cho sự vô bệnh. Sau khi mệnh chung từ đó, ngài sanh về cõi Phạm thiên. Trải qua một a-tăng-kỳ luân hồi trong cõi trời và người, vào thời đức Phật Padumuttara, ngài sanh vào một gia tộc ở thành phố Haṃsavatī. Khi đã có trí hiểu biết, ngài nghe pháp thoại của đức Đạo Sư và thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ-khưu vào địa vị tối thắng về ít bệnh tật. Tự mình mong muốn địa vị ấy, ngài đã phát nguyện và tích lũy các thiện nghiệp cho đến trọn đời, chỉ luân hồi trong các cõi lành. Trước khi đức Thế Tôn Vipassī xuất hiện, ngài sanh vào dòng dõi Bà-la-môn ở thành phố Bandhumatī, đạt đến sự thành thạo trong mọi ngành nghệ thuật. Không thấy được cốt lõi ở đó, ngài xuất gia theo hạnh tu của đạo sĩ, đắc được thiền và thắng trí, và sống tại chân núi. Nghe tin đức Phật ra đời, ngài đến yết kiến đức Đạo Sư, an trú trong tam quy. Khi các vị tỳ-khưu phát sanh bệnh sốt rét, ngài đã chữa trị cho bệnh được thuyên giảm. Sống ở đó cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung, ngài sanh về cõi Phạm thiên. Từ đó, trong chín mươi mốt kiếp, ngài luân hồi trong cõi trời và người. Vào thời đức Thế Tôn Kassapa, ngài sanh vào một gia đình ở thành Bārāṇasī. Trong khi sống đời tại gia, ngài thấy một ngôi đại tự cũ kỹ đang hư hoại, liền cho xây dựng lại tất cả các nơi trú ngụ, bao gồm cả trai đường, và chuẩn bị đầy đủ mọi dược phẩm cho chư Tăng ở đó. Làm các việc thiện cho đến trọn đời, ngài luân hồi trong cõi trời và người trong một khoảng thời gian giữa hai vị Phật. Trước khi đức Thế Tôn của chúng ta xuất hiện, ngài đã sanh vào gia đình của một trưởng giả ở Kosambī. සො මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමිත්වා ධාතීහි අරොගභාවාය යමුනායං න්හාපියමානො තාසං හත්ථතො මුච්චිත්වා මච්ඡෙන ගිලිතො අහොසි. කෙවට්ටා තං මච්ඡං ජාලාය ගහෙත්වා බාරාණසියං සෙට්ඨිභරියාය වික්කිණිංසු. සා තං ගහෙත්වා ඵාලයමානා පුබ්බෙ කතපුඤ්ඤඵලෙන අරොගං [Pg.204] දාරකං දිස්වා ‘‘පුත්තො මෙ ලද්ධො’’ති ගහෙත්වා පොසෙසි. සො ජනකෙහි මාතාපිතූහි තං පවත්තිං සුත්වා ආගන්ත්වා ‘‘අයං අම්හාකං පුත්තො, දෙථ නො පුත්ත’’න්ති අනුයොගෙ කතෙ රඤ්ඤා ‘‘උභයෙසම්පි සාධාරණො හොතූ’’ති ද්වින්නං කුලානං දායාදභාවෙන විනිච්ඡයං කත්වා ඨපිතත්තා බාකුලොති ලද්ධනාමො වයප්පත්තො මහාසම්පත්තිං අනුභවන්තො ද්වීසු සෙට්ඨිකුලෙසු එකෙකස්මිං ඡමාසං ඡමාසං වසති. තෙ අත්තනො වාරෙ සම්පත්තෙ නාවාසඞ්ඝාටං බන්ධිත්වා තත්‍රූපරි රතනමණ්ඩපං කාරෙත්වා පඤ්චඞ්ගිකතූරියෙ නිප්ඵාදෙත්වා කුමාරං තත්ථ නිසීදාපෙත්වා උභයනගරමජ්ඣට්ඨානං ගඞ්ගාය ආගච්ඡන්ති, අපරසෙට්ඨිමනුස්සාපි එවමෙව සජ්ජෙත්වා තං ඨානං ගන්ත්වා කුමාරං තත්ථ ආරොපෙත්වා ගච්ඡන්ති. සො එවං වඩ්ඪමානො ආසීතිකො හුත්වා උභයසෙට්ඨිපුත්තොති පාකටො. සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා සත්තාහං වායමන්තො අට්ඨමෙ දිවසෙ සහ පටිසම්භිදාය අරහත්තං පාපුණි. Sau khi ra khỏi lòng mẹ, trong khi được các vú nuôi tắm trên sông Yamunā để cầu cho được khỏe mạnh, cậu bé đã tuột khỏi tay họ và bị một con cá nuốt chửng. Những người chài lưới đã bắt được con cá ấy bằng lưới và bán cho vợ của một vị trưởng giả ở Bārāṇasī. Bà ấy lấy con cá, trong khi mổ bụng nó, nhờ quả của công đức đã làm từ trước, đã thấy một đứa bé trai khỏe mạnh và nghĩ rằng: “Ta đã được một đứa con,” rồi nhận lấy và nuôi dưỡng. Cha mẹ ruột của cậu bé nghe được câu chuyện ấy, liền đến và yêu cầu: “Đây là con của chúng tôi, hãy trả con lại cho chúng tôi.” Khi vụ việc được đưa ra, nhà vua đã phán quyết rằng: “Hãy để cậu bé là của chung cả hai bên,” và quyết định cậu là người thừa kế của cả hai gia tộc. Do đó, cậu được đặt tên là Bākula. Khi đến tuổi trưởng thành, hưởng thụ tài sản lớn lao, cậu sống sáu tháng ở mỗi gia đình trưởng giả. Khi đến lượt mình, họ kết bè lại, dựng một bảo đài bằng châu báu ở trên, tấu lên năm loại nhạc cụ, cho chàng trai trẻ ngồi ở đó và đi đến giữa hai thành phố trên sông Gaṅgā. Những người của vị trưởng giả kia cũng chuẩn bị y như vậy, đi đến nơi đó, rước chàng trai trẻ lên và đi về. Cậu lớn lên như vậy, đến năm tám mươi tuổi, và nổi tiếng là con trai của cả hai vị trưởng giả. Ngài đến yết kiến đức Đạo Sư, nghe pháp, có được đức tin, rồi xuất gia. Sau khi tinh tấn trong bảy ngày, vào ngày thứ tám, ngài đã chứng đắc A-la-hán quả cùng với các tuệ phân tích. 386. සො අරහා හුත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිමාහ. තස්සත්ථො හෙට්ඨා වුත්තොව. අපදානපාළිඅත්ථොපි සුවිඤ්ඤෙය්‍යොව. සො අරහත්තං පත්වා විමුත්තිසුඛෙන විහරන්තො සට්ඨිවස්සසතායුකො හුත්වා පරිනිබ්බායීති. 386. Sau khi trở thành bậc A-la-hán, ngài nhớ lại các nghiệp quá khứ của mình, sanh tâm hoan hỷ, và để tuyên thuyết về câu chuyện tiền thân của mình, ngài đã nói lên những lời bắt đầu bằng “Himavantassāvidūre...” Ý nghĩa của những lời ấy đã được nói ở dưới. Ý nghĩa của bản kinh Apadāna cũng dễ hiểu. Sau khi chứng đắc A-la-hán quả, ngài an trú trong niềm vui giải thoát, sống đến một trăm sáu mươi tuổi rồi nhập Vô Dư Niết-bàn. බාකුලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Apadāna của trưởng lão Bākula đã chấm dứt. 7. ගිරිමානන්දත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 7. Phần giải về Apadāna của trưởng lão Girimānanda සත්තමාපදානෙ භරියා මෙ කාලඞ්කතාතිආදිකං ආයස්මතො ගිරිමානන්දත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සුමෙධස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වයප්පත්තො ඝරාවාසං සණ්ඨපෙත්වා වසන්තො අත්තනො භරියාය ච පුත්තෙ ච කාලඞ්කතෙ සොකසල්ලසමප්පිතො අරඤ්ඤං පවිසිත්වා පවත්තඵලභොජනො රුක්ඛමූලෙ විහාසි. තදා සුමෙධො භගවා තස්සානුකම්පාය තත්ථ ගන්ත්වා ධම්මං දෙසෙත්වා සොකසල්ලං අබ්බූළ්හෙසි. සො ධම්මං සුත්වා පසන්නමානසො සුගන්ධපුප්ඵෙහි භගවන්තං පූජෙත්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා සිරසි අඤ්ජලිං කත්වා අභිත්ථවි. Trong thiên Apadāna thứ bảy, câu chuyện về tôn giả Girimānanda bắt đầu bằng câu “Bhariyā me kālaṅkatā...” (Vợ của tôi đã qua đời...). Vị này cũng đã tạo các nền tảng căn bản nơi các đức Phật trong quá khứ, đã tích lũy các công đức làm duyên cho sự giải thoát trong các kiếp sống đây đó. Vào thời đức Thế Tôn Sumedha, ngài sanh vào một gia đình, khi đến tuổi trưởng thành, đã lập gia đình và sống đời tại gia. Khi vợ và các con của mình qua đời, ngài bị mũi tên sầu muộn xâm chiếm, liền đi vào rừng, sống bằng trái cây rụng và trú tại một gốc cây. Khi ấy, đức Thế Tôn Sumedha, vì lòng bi mẫn đối với ngài, đã đi đến đó, thuyết pháp và nhổ lên mũi tên sầu muộn. Ngài nghe pháp, tâm ý trong sáng, đã cúng dường đức Thế Tôn bằng những bông hoa thơm, đảnh lễ bằng năm thể, chắp tay trên đầu và tán thán. සො [Pg.205] තෙන පුඤ්ඤෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයත්ථ සුඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහෙ බිම්බිසාරරඤ්ඤො පුරොහිතස්ස පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති, ගිරිමානන්දොතිස්ස නාමං අහොසි. සො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථු රාජගහාගමනෙ බුද්ධානුභාවං දිස්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා සමණධම්මං කරොන්තො කතිපයං දිවසං ගාමකාවාසෙ වසිත්වා සත්ථාරං වන්දිතුං රාජගහං අගමාසි. බිම්බිසාරමහාරාජා තස්ස ආගමනං සුත්වා තං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘ඉධෙව, භන්තෙ, වසථ, අහං චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨහාමී’’ති සම්පවාරෙත්වා ගතොපි බහුකිච්චත්තා තං න සරි. ‘‘ථෙරො අබ්භොකාසෙයෙව වසතී’’ති. දෙවතා ථෙරස්ස තෙමනභයෙන වස්සධාරං වාරෙසුං. රාජා අවස්සනකාරණං උපධාරෙත්වා ඤත්වා ථෙරස්ස කුටිකං කාරාපෙසි. ථෙරො කුටිකායං වසන්තො සෙනාසනසප්පායලාභෙන චිත්තසමාධානං ලභිත්වා වීරියසමතං යොජෙත්වා විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. Do phước báo ấy, vị ấy trong khi luân hồi trong các cõi trời và người đã hưởng thụ sự an lạc ở cả hai nơi. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh làm con trai của vị quốc sư của đức vua Bimbisāra ở thành Rājagaha, tên là Girimānanda. Vị ấy, sau khi đến tuổi trưởng thành, trong lúc đức Bổn Sư quang lâm đến thành Rājagaha, đã nhìn thấy oai lực của đức Phật, đã có được đức tin, đã xuất gia, và trong khi thực hành phận sự của Sa-môn đã lưu ngụ ở trú xứ trong làng trong vài ngày rồi đã đi đến thành Rājagaha để đảnh lễ đức Bổn Sư. Đại vương Bimbisāra, sau khi nghe về sự quang lâm của vị ấy, đã đi đến gặp vị ấy và sau khi thỉnh mời rằng: “Bạch ngài, xin ngài hãy lưu ngụ tại nơi đây. Trẫm sẽ hộ độ với bốn món vật dụng,” rồi đã ra đi, nhưng do có nhiều công việc nên đã không nhớ đến vị ấy. Vị Trưởng lão đã lưu ngụ ngay ở ngoài trời. Chư thiên, do sợ vị Trưởng lão bị ướt, đã ngăn các giọt mưa. Đức vua, sau khi xem xét nguyên nhân không có mưa, đã biết được và đã cho làm một cái cốc cho vị Trưởng lão. Vị Trưởng lão, trong khi lưu ngụ trong cái cốc, do có được chỗ ở thích hợp, đã thành tựu được sự định tâm, đã quân bình sự tinh tấn, đã nỗ lực tu tập thiền quán, và đã chứng đắc quả vị A-la-hán. 419. සො අරහත්තං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සඤ්ජාතසොමනස්සො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො භරියා මෙ කාලඞ්කතාතිආදිමාහ. තං භගවතො නිවෙදනඤ්ච භගවතා කතානුසාසනඤ්ච මග්ගං ඵලාධිගමාපදානඤ්ච පාඨානුසාරෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 419. Vị ấy, sau khi chứng đắc quả vị A-la-hán, đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, đã sanh tâm hoan hỷ, và trong khi tuyên thuyết về câu chuyện tiền thân của mình đã nói lên lời bắt đầu là: “Vợ của tôi đã mệnh chung.” Việc trình báo lên đức Thế Tôn, lời giáo huấn được đức Thế Tôn ban dạy, và câu chuyện về sự chứng đắc Đạo và Quả là điều dễ hiểu theo bài kinh. ගිරිමානන්දත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Thánh tích của Trưởng lão Girimānanda đã chấm dứt. අට්ඨමනවමදසමාපදානානි උත්තානත්ථානෙවාති. Các câu chuyện thứ tám, thứ chín, và thứ mười có ý nghĩa rõ ràng. චත්තාලීසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về phẩm Bốn Mươi đã chấm dứt. 41. මෙත්තෙය්‍යවග්ගො 41. Phẩm Metteyya 1. තිස්සමෙත්තෙය්‍යත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 1. Phần giải về Thánh tích của Trưởng lão Tissametteyya 1. එකචත්තාලීසමෙ වග්ගෙ පඨමාපදානෙ පබ්භාරකූටං නිස්සායාතිආදිකං තිස්සමෙත්තෙය්‍යත්ථෙරස්ස අපදානං. තත්ථ තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා පදුමුත්තරස්ස භගවතො අජිනචම්මං නිසීදනත්ථාය දින්නමෙව නානං. සෙසං අපදානපාළියා සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 1. Ở phẩm Bốn Mươi Mốt, trong câu chuyện thứ nhất, câu chuyện của Trưởng lão Tissametteyya bắt đầu là: “Nương tựa vào đỉnh núi.” Ở đây, điểm khác biệt là sau khi đã xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh, vị ấy đã dâng tấm da nai đến đức Thế Tôn Padumuttara với mục đích làm vật để ngồi. Phần còn lại là điều dễ hiểu từ bản văn Thánh tích. 2. පුණ්ණකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 2. Phần giải về Thánh tích của Trưởng lão Puṇṇaka 29. දුතියාපදානෙ [Pg.206] පබ්භාරකූටං නිස්සායාතිආදිකං ආයස්මතො පුණ්ණකත්ථෙරස්ස අපදානං. තත්ථ හිමවන්තෙ යක්ඛසෙනාපති හුත්වා පරිනිබ්බුතස්ස පච්චෙකබුද්ධස්ස ආළහනකරණමෙව නානත්තං. සෙසං පාඨානුසාරෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. 29. Trong câu chuyện thứ hai, câu chuyện của Đại đức Puṇṇaka bắt đầu là: “Nương tựa vào đỉnh núi.” Ở đây, điểm khác biệt là sau khi là vị tướng lãnh của loài dạ-xoa ở Hy-mã-lạp sơn, vị ấy đã thực hiện việc hỏa táng cho vị Phật Độc Giác đã nhập Niết-bàn. Phần còn lại là điều dễ hiểu theo bài kinh. 45. තතියාපදානෙ හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිකං ආයස්මතො මෙත්තගුත්ථෙරස්ස අපදානං. තත්ථ හිමවන්තසමීපෙ අසොකපබ්බතෙ සො තාපසො හුත්වා පණ්ණසාලායං වසන්තො සුමෙධසම්බුද්ධං දිස්වා පත්තං ගහෙත්වා සප්පිපූරණං විසෙසො. සෙසං පුඤ්ඤඵලානි ච සුවිඤ්ඤෙය්‍යානෙව. අපදානගාථානං අත්ථො ච පාකටොයෙව. 45. Trong câu chuyện thứ ba, câu chuyện của Đại đức Mettagu bắt đầu là: “Không xa Hy-mã-lạp sơn.” Ở đây, điểm đặc biệt là tại núi Asoka gần Hy-mã-lạp sơn, vị ấy là một vị tu khổ hạnh, trong khi đang sống trong một cái chòi lá đã nhìn thấy đức Chánh Đẳng Giác Sumedha, đã cầm lấy bình bát và đổ đầy bơ lỏng. Các quả phước còn lại cũng là điều dễ hiểu. Và ý nghĩa của các câu kệ Thánh tích cũng là điều rõ ràng. 72. චතුත්ථාපදානෙ ගඞ්ගා භාගීරථී නාමාතිආදිකං ආයස්මතො ධොතකත්ථෙරස්ස අපදානං. තත්‍රාපි බ්‍රාහ්මණො හුත්වා භාගීරථීගඞ්ගාය තරමානෙ භික්ඛූ දිස්වා පසන්නමානසො සෙතුං කාරාපෙත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස නිය්‍යාදිතභාවොයෙව විසෙසො. පුඤ්ඤඵලපරිදීපනගාථානං අත්ථො නයානුසාරෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යොව. 72. Trong câu chuyện thứ tư, câu chuyện của Đại đức Dhotaka bắt đầu là: “Sông Hằng tên là Bhāgīrathī.” Ở đó cũng vậy, điểm đặc biệt là sau khi là một vị Bà-la-môn, trong khi nhìn thấy các vị tỳ-khưu đang vượt qua sông Hằng Bhāgīrathī, với tâm ý hoan hỷ, vị ấy đã cho làm một cây cầu và đã dâng cúng đến chư Tăng với đức Phật là vị dẫn đầu. Ý nghĩa của các câu kệ trình bày về các quả phước là điều dễ hiểu theo phương pháp. 100. පඤ්චමාපදානෙ හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිකං ආයස්මතො උපසිවත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො ඝරාවාසං පහාය ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තෙ පදුමුත්තරං භගවන්තං දිස්වා තිණසන්ථරං සන්ථරිත්වා තත්ථ නිසින්නස්ස භගවතො සාලපුප්ඵපූජං අකාසීති අයං විසෙසො, සෙසමුත්තානමෙව. 100. Trong câu chuyện thứ năm, câu chuyện của Đại đức Upasiva bắt đầu là: “Không xa Hy-mã-lạp sơn.” Vị này cũng vậy, đã tạo các điều kiện căn bản dưới thời các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước báu là điều kiện hỗ trợ cho sự giải thoát ở các kiếp sống nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara đã sanh ra trong một gia đình quyền quý. Sau khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy đã từ bỏ đời sống gia đình, đã xuất gia theo hạnh tu của ẩn sĩ, và ở Hy-mã-lạp sơn, sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn Padumuttara, đã trải một tấm lót bằng cỏ. Vị ấy đã thực hiện việc cúng dường các đóa hoa sāla đến đức Thế Tôn đang ngồi ở đấy. Đây là điểm đặc biệt, phần còn lại như đã được nói đến. 161. ඡට්ඨාපදානෙ මිගලුද්දො පුරෙ ආසින්තිආදිකං ආයස්මතො නන්දකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයං කිර පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කරවිකසකුණො හුත්වා මධුරකූජිතං කරොන්තො සත්ථාරං පදක්ඛිණං අකාසි. අපරභාගෙ මයූරො හුත්වා අඤ්ඤතරස්ස පච්චෙකබුද්ධස්ස වසනගුහාද්වාරෙ පසන්නමානසො දිවසස්ස තික්ඛත්තුං මධුරෙන වස්සිතං වස්සි. එවං තත්ථ තත්ථ භවෙ පුඤ්ඤානි කත්වා අම්හාකං භගවතො කාලෙ සාවත්ථියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො නන්දකොති ලද්ධනාමො සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං [Pg.207] සුත්වා පබ්බජිත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. සො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො මිගලුද්දො පුරෙ ආසින්තිආදිමාහ. තත්ථ පච්චෙකබුද්ධස්ස මණ්ඩපං කත්වා පදුමපුප්ඵෙහි ඡදනමෙව විසෙසො. 161. Trong câu chuyện thứ sáu, câu chuyện của Đại đức Nandaka bắt đầu là: “Trước kia, tôi là người thợ săn nai.” Tương truyền rằng vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, vị này đã là một con chim karavika, và trong khi cất lên tiếng hót ngọt ngào đã đi nhiễu quanh đức Bổn Sư. Vào một thời gian sau, vị ấy đã là một con công, và ở cửa hang trú ngụ của một vị Phật Độc Giác nào đó, với tâm ý hoan hỷ, vị ấy đã cất tiếng hót ngọt ngào ba lần trong một ngày. Như thế, sau khi đã thực hiện các phước báu ở các kiếp sống nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn của chúng ta, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình quyền quý ở thành Sāvatthī, đã có được tên là Nandaka, sau khi nghe Pháp ở gần đức Bổn Sư đã xuất gia, đã phát triển thiền quán, và đã chứng đắc quả vị A-la-hán. Về sau, vị ấy đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, đã sanh tâm hoan hỷ, và trong khi tuyên thuyết về câu chuyện tiền thân của mình đã nói lên lời bắt đầu là: “Trước kia, tôi là người thợ săn nai.” Ở đây, điểm đặc biệt là việc đã làm một cái rạp cho vị Phật Độc Giác và đã lợp mái bằng các đóa hoa sen. 183. සත්තමාපදානෙ පබ්භාරකූටං නිස්සායාතිආදිකං ආයස්මතො හෙමකත්ථෙරස්ස අපදානං. තත්ථාපි ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා හිමවන්තෙ වසන්තො පියදස්සිං භගවන්තං උපගතං දිස්වා රතනමයං පීඨං අත්ථරිත්වා අට්ඨාසි. තත්ථ නිසින්නස්ස කුම්භමත්තං ජම්බුඵලං ආහරිත්වා අදාසි. භගවා තස්ස චිත්තප්පසාදත්ථාය තං ඵලං පරිභුඤ්ජි. එත්තකමෙව විසෙසො. 183. Trong câu chuyện thứ bảy, câu chuyện của Đại đức Hemaka bắt đầu là: “Nương tựa vào đỉnh núi.” Ở đó cũng vậy, sau khi đã xuất gia theo hạnh tu của ẩn sĩ và trong khi đang sống ở Hy-mã-lạp sơn, vị ấy đã nhìn thấy đức Thế Tôn Piyadassī đi đến, đã trải một cái ghế bằng châu báu và đã đứng hầu. Vị ấy đã mang đến và đã dâng cúng quả cây trâm có kích thước bằng cái bình đến vị đã ngồi ở đấy. Đức Thế Tôn, vì sự trong sạch tâm ý của vị ấy, đã thọ dụng quả cây ấy. Chỉ có bấy nhiêu là điểm đặc biệt. 224. අට්ඨමාපදානෙ රාජාසි විජයො නාමාතිආදිකං ආයස්මතො තොදෙය්‍යත්ථෙරස්ස අපදානං. තත්ථ රාජාසි විජයො නාමාති දහරකාලතො පට්ඨාය සබ්බසඞ්ගාමෙසු ජිනතො, චතූහි සඞ්ගහවත්ථූහි ජනං රඤ්ජනතො අල්ලීයනතො විජයො නාම රාජා අහොසීති අත්ථො. කෙතුමතීපුරුත්තමෙති කෙතු වුච්චන්ති ධජපටාකා. අථ වා නගරසොභනත්ථාය නගරමජ්ඣෙ උස්සාපිතරතනතොරණානි, තෙ කෙතූ නිච්චං උස්සාපිතා සොභයමානා අස්සා අත්ථීති කෙතුමතී. පූරෙති ධනධඤ්ඤෙහි සබ්බජනානං මනන්ති පුරං. කෙතුමතී ච සා පුරඤ්ච සෙට්ඨට්ඨෙන උත්තමඤ්චෙති කෙතුමතීපුරුත්තමං, තස්මිං කෙතුමතීපුරුත්තමෙ. සූරො වික්කමසම්පන්නොති අභීතො වීරියසම්පන්නො විජයො නාම රාජා අජ්ඣාවසීති සම්බන්ධො. ඉත්ථං භූතං පුරඤ්ච සබ්බවත්ථුවාහනඤ්ච ඡඩ්ඩෙත්වා හිමවන්තං පවිසිත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා වසන්තො සුමෙධභගවන්තං දිස්වා සොමනස්සං උප්පාදෙත්වා චන්දනෙන පූජාකරණමෙව විසෙසො. 224. Trong thiên A-la-hán sự thứ tám, (câu) bắt đầu là rājāsi vijayo nāma là A-la-hán sự của trưởng lão Todeyya. Ở đó, (câu) rājāsi vijayo nāma có ý nghĩa là: Ta đã là vị vua tên là Vijaya do đã chiến thắng trong tất cả các trận chiến kể từ thời niên thiếu, do đã làm cho dân chúng vui thích, quyến luyến bằng bốn Nhiếp sự. (Về câu) Ketumatīpuruttame: Ketu được gọi là các lá cờ, các biểu ngữ. Hoặc là các cổng chào bằng châu báu được dựng lên ở giữa thành phố nhằm mục đích làm đẹp cho thành phố. Thành phố ấy có các ketu ấy luôn được dựng lên và làm cho rực rỡ nên là Ketumatī. (Nơi) làm cho tâm của tất cả mọi người được sung mãn về của cải và ngũ cốc là puraṃ (thành phố). Thành phố ấy là Ketumatī và là puraṃ, và là cao quý nhất theo ý nghĩa tốt đẹp nhất nên là Ketumatīpuruttamaṃ, (nghĩa là) ở tại thành phố cao quý nhất Ketumatī. (Về câu) Sūro vikkamasampannoti: Vị vua tên là Vijaya không sợ hãi, có đầy đủ sự tinh tấn đã ngự trị, đây là sự liên kết. Việc từ bỏ thành phố và tất cả tài sản, vật cỡi như thế rồi đi vào Hy-mã-lạp, xuất gia theo hạnh ẩn sĩ, trong khi đang trú ngụ đã nhìn thấy đức Thế Tôn Sumedha, đã làm phát sanh sự hoan hỷ, và đã thực hiện việc cúng dường bằng gỗ chiên-đàn chính là điểm đặc biệt. 276. නවමාපදානෙ නගරෙ හංසවතියාතිආදිකං ආයස්මතො ජතුකණ්ණිත්ථෙරස්ස අපදානං. තත්ථ සෙට්ඨිපුත්තො හුත්වා සුවණ්ණපාසාදෙ වසනභාවො ච පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමඞ්ගී හුත්වා වසනභාවො ච සබ්බදෙසවාසීනං සබ්බසිප්පවිඤ්ඤූනඤ්ච ආගන්ත්වා සෙවනභාවො ච විසෙසො. 276. Trong thiên A-la-hán sự thứ chín, (câu) bắt đầu là nagare haṃsavatiyā là A-la-hán sự của trưởng lão Jatukaṇṇi. Ở đó, việc là con trai của vị trưởng giả và đã sống trong lâu đài bằng vàng, việc đã sống trong sự hợp thành với năm dục trưởng dưỡng, và việc được các cư dân của tất cả các xứ và các người thông hiểu tất cả các ngành nghề đến để phục vụ là những điểm đặc biệt. 330. දසමාපදානෙ හිමවන්තස්සාවිදූරෙතිආදිකං ආයස්මතො උදෙනත්ථෙරස්ස අපදානං. තත්ථ හිමවන්තසමීපෙ පදුමපබ්බතං නිස්සාය තාපසපබ්බජ්ජං [Pg.208] පබ්බජිත්වා වසන්තෙන පදුමුත්තරස්ස භගවතො පදුමපුප්ඵං ගහෙත්වා පූජිතභාවොව විසෙසො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති. 330. Trong thiên A-la-hán sự thứ mười, (câu) bắt đầu là himavantassāvidūre là A-la-hán sự của trưởng lão Udena. Ở đó, việc vị ấy đã xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh, nương vào ngọn núi Paduma ở gần Hy-mã-lạp, trong khi đang trú ngụ đã lấy hoa sen cúng dường đức Thế Tôn Padumuttara chính là điểm đặc biệt. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều rõ ràng. එකචත්තාලීසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về phẩm Bốn Mươi Mốt đã kết thúc. 42. භද්දාලිවග්ගො 42. Phẩm Bhaddāli 1-10. භද්දාලිත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා 1-10. Giải về A-la-hán sự của trưởng lão Bhaddāli và các vị khác බාචත්තාලීසමවග්ගෙ පඨමාපදානඤ්ච දුතියාපදානඤ්ච තතියාපදානඤ්ච නයානුසාරෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. Ở phẩm Bốn Mươi Hai, thiên A-la-hán sự thứ nhất, thiên A-la-hán sự thứ nhì, và thiên A-la-hán sự thứ ba đều dễ hiểu theo phương pháp đã nêu. 106. චතුත්ථාපදානෙ නගරෙ බන්ධුමතියාතිආදිකං ආයස්මතො මධුමංසදායකත්ථෙරස්ස අපදානං. තත්ථ සූකරිකොති සූකරමංසං වික්කිණිත්වා ජීවිකං කප්පෙන්තො. උක්කොටකං රන්ධයිත්වාති පිහකපප්ඵාසමංසං පචිත්වා මධුමංසම්හි ඔකිරිං පක්ඛිපිං. තෙන මංසෙන පත්තං පූරෙත්වා භික්ඛුසඞ්ඝස්ස දත්වා තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ අරහත්තං පාපුණින්ති අත්ථො. 106. Trong thiên A-la-hán sự thứ tư, (câu) bắt đầu là nagare bandhumatiyā là A-la-hán sự của trưởng lão Madhumaṃsadāyaka (Vị Thí Chủ Thịt Ngọt). Ở đó, sūkariko là người mưu sinh bằng việc bán thịt heo. (Về câu) Ukkoṭakaṃ randhayitvā: Sau khi đã nấu chín thịt lá lách và phổi, ta đã rắc, đã bỏ vào trong thịt ngọt. Ý nghĩa là: Sau khi đã làm cho đầy bát bằng thịt ấy và đã dâng đến chư Tăng, do phước nghiệp ấy, vị ấy đã đạt được quả A-la-hán trong thời đức Phật này xuất hiện. නාගපල්ලවත්ථෙරස්ස පඤ්චමාපදානම්පි එකදීපියත්ථෙරස්ස ඡට්ඨාපදානම්පි උච්ඡඞ්ගපුප්ඵියත්ථෙරස්ස සත්තමාපදානම්පි යාගුදායකත්ථෙරස්ස අට්ඨමාපදානම්පි පත්ථොදනදායකත්ථෙරස්ස නවමාපදානම්පි මඤ්චදායකත්ථෙරස්ස දසමාපදානම්පි සබ්බං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. Thiên A-la-hán sự thứ năm của trưởng lão Nāgapallava, thiên A-la-hán sự thứ sáu của trưởng lão Ekadīpiya, thiên A-la-hán sự thứ bảy của trưởng lão Ucchaṅgapupphiya, thiên A-la-hán sự thứ tám của trưởng lão Yāgudāyaka, thiên A-la-hán sự thứ chín của trưởng lão Patthodanadāyaka, và thiên A-la-hán sự thứ mười của trưởng lão Mañcadāyaka, tất cả đều dễ hiểu. බාචත්තාලීසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về phẩm Bốn Mươi Hai đã kết thúc. 43-48. සකිංසම්මජ්ජකාදිවග්ගො 43-48. Phẩm Sakiṃsammajjaka và các phẩm khác 1-60. සකිංසම්මජ්ජකත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා 1-60. Giải về A-la-hán sự của trưởng lão Sakiṃsammajjaka và các vị khác තෙචත්තාලීසමවග්ගෙ සබ්බථෙරාපදානානි උත්තානානෙව. කෙවලං ථෙරානං නාමනානත්තං පුඤ්ඤනානත්තඤ්ච විසෙසො. Ở phẩm Bốn Mươi Ba, tất cả các thiên A-la-hán sự của các trưởng lão đều rõ ràng. Chỉ có sự khác biệt về tên của các trưởng lão và sự khác biệt về phước báu là những điểm đặc biệt. චතුචත්තාලීසමෙ වග්ගෙපි සබ්බානි අපදානානි පාකටානෙව. කෙවලං පුඤ්ඤනානත්තං ඵලනානත්තඤ්ච විසෙසො. Ở phẩm Bốn Mươi Bốn cũng vậy, tất cả các thiên A-la-hán sự đều hiển nhiên. Chỉ có sự khác biệt về phước báu và sự khác biệt về quả báo là những điểm đặc biệt. 1. පඤ්චචත්තාලීසමවග්ගෙ පඨමාපදානෙ කකුසන්ධො මහාවීරොතිආදිකං ආයස්මතො විභීටකමිඤ්ජියත්ථෙරස්ස අපදානං. 1. Ở phẩm Bốn Mươi Lăm, trong thiên A-la-hán sự thứ nhất, (câu) bắt đầu là kakusandho mahāvīro là A-la-hán sự của trưởng lão Vibhīṭakamiñjiya. 2. තත්ථ [Pg.209] බීජමිඤ්ජමදාසහන්ති විභීටකඵලානි ඵාලෙත්වා බීජානි මිඤ්ජානි ගහෙත්වා මධුසක්කරාහි යොජෙත්වා කකුසන්ධස්ස භගවතො අදාසින්ති අත්ථො. දුතියාපදානාදීනි සබ්බානි සුවිඤ්ඤෙය්‍යානෙව, ථෙරානං නාමනානත්තාදීනිපි පාඨානුසාරෙන වෙදිතබ්බානි. 2. Ở đó, (câu) bījamiñjamadāsahaṃ có ý nghĩa là: Sau khi đã bổ các quả bàng hôi, đã lấy các hạt, các nhân, đã trộn với mật ong và đường, ta đã dâng đến đức Thế Tôn Kakusandha. Các thiên A-la-hán sự từ thứ nhì trở đi tất cả đều dễ hiểu, cả những sự khác biệt về tên của các trưởng lão v.v... cũng nên được biết theo bài kệ. 1. ඡචත්තාලීසමෙ වග්ගෙ පඨමාපදානෙ ජගතිං කාරයිං අහන්ති උත්තමබොධිරුක්ඛස්ස සමන්තතො ආළින්දං අහං කාරයින්ති අත්ථො. සෙසානි දුතියාපදානාදීනි සබ්බානිපි උත්තානානෙව. 1. Ở phẩm Bốn Mươi Sáu, trong thiên A-la-hán sự thứ nhất, (câu) jagatiṃ kārayiṃ ahaṃ có ý nghĩa là: Ta đã cho làm hàng hiên bao quanh cây Bồ-đề cao quý. Các thiên còn lại từ thứ nhì trở đi tất cả cũng đều rõ ràng. සත්තචත්තාලීසමෙ වග්ගෙ පඨමාපදානාදීනි පාළිඅනුසාරෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යානෙව. Ở phẩm Bốn Mươi Bảy, các thiên A-la-hán sự từ thứ nhất trở đi đều dễ hiểu theo bản văn Pāli. අට්ඨචත්තාලීසමෙ වග්ගෙ පඨමදුතියාපදානානි උත්තානානෙව. Ở phẩm Bốn Mươi Tám, các thiên A-la-hán sự thứ nhất và thứ nhì đều rõ ràng. 30. තතියාපදානෙ කොසියො නාම භගවාති කොසියගොත්තෙ ජාතත්තා කොසියො නාම පච්චෙකබුද්ධොති අත්ථො. චිත්තකූටෙති චිත්තකූටකෙලාසකූටසානුකූටාදීසු අනොතත්තදහං පටිච්ඡාදෙත්වා ඨිතපබ්බතකූටෙසු නානාරතනඔසධාදීහි විචිත්තෙ චිත්තකූටපබ්බතෙ සො පච්චෙකබුද්ධො වසීති අත්ථො. 30. Trong thiên A-la-hán sự thứ ba, (câu) kosiyo nāma bhagavā có ý nghĩa là: Vị Phật Độc Giác tên là Kosiyo do đã sanh ra trong dòng dõi Kosiya. (Về từ) Cittakūṭe có ý nghĩa là: Vị Phật Độc Giác ấy đã trú ngụ ở núi Cittakūṭa, ngọn núi đa dạng với các loại châu báu, dược thảo khác nhau v.v... ở trong số các đỉnh núi đứng che phủ hồ Anotatta như là Cittakūṭa, Kelāsakūṭa, Sānukūṭa v.v... චතුත්ථපඤ්චමාපදානානි උත්තානානෙව. Các thiên A-la-hán sự thứ tư và thứ năm đều rõ ràng. 56. ඡට්ඨාපදානෙ කුසට්ඨකමදාසහන්ති පක්ඛිකභත්තඋපොසථිකභත්තධුරභත්තසලාකභත්තාදීසු කුසපණ්ණවසෙන දාතබ්බං අට්ඨසලාකභත්තං අහං අදාසින්ති අත්ථො. 56. Trong thiên A-la-hán sự thứ sáu, (câu) kusaṭṭhakamadāsahaṃ có ý nghĩa là: Ta đã dâng tám phần cơm thẻ, là phần vật thực cần được trao bằng lá cỏ kusa trong các dịp như là vật thực nửa tháng, vật thực ngày Bố-tát, vật thực thường xuyên, vật thực theo thẻ v.v... 61. සත්තමාපදානෙ සොභිතො නාම සම්බුද්ධොති ආරොහපරිණාහද්වත්තිංසමහාපුරිසලක්ඛණබ්‍යාමප්පභාදීහි සොභමානසරීරත්තා සොභිතො නාම සම්මාසම්බුද්ධොති අත්ථො. 61. Trong thiên A-la-hán sự thứ bảy, (câu) sobhito nāma sambuddho có ý nghĩa là: Vị Chánh Đẳng Giác tên là Sobhita do có thân hình rực rỡ với chiều cao, bề ngang, ba mươi hai tướng của bậc Đại nhân, hào quang một sải tay v.v... 66. අට්ඨමාපදානෙ තක්කරායං වසී තදාති තං දසපුඤ්ඤකිරියවත්ථුං කරොන්තා ජනා පටිවසන්ති එත්ථාති තක්කරා, රාජධානී. තිස්සං තක්කරායං, තදා වසීති අත්ථො. 66. Trong thiên A-la-hán sự thứ tám, (câu) takkarāyaṃ vasī tadā có ý nghĩa là: Takkarā là kinh thành, là nơi mà dân chúng thực hành mười phước sự căn bản và sinh sống. (Nghĩa là) vị ấy đã sống ở tại Takkarā ấy vào lúc bấy giờ. 72. නවමාපදානෙ [Pg.210] පානධිං සුකතං ගය්හාති උපාහනයුගං සුන්දරාකාරෙන නිප්ඵාදිතං ගහෙත්වාති අත්ථො. දසමාපදානං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 72. Trong thiên A-la-hán sự thứ chín, (câu) pānadhiṃ sukataṃ gayha có ý nghĩa là: Sau khi đã cầm lấy đôi giày dép được làm ra với hình dáng đẹp đẽ. Thiên A-la-hán sự thứ mười đều dễ hiểu. අට්ඨචත්තාලීසමවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා. Phần giải về phẩm Bốn Mươi Tám đã chấm dứt. 49. පංසුකූලවග්ගො 49. Phẩm Paṃsukūla (Y Phấn Tảo) 1-10. පංසුකූලසඤ්ඤකත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා Chú giải về Trưởng lão truyện của ngài Paṃsukūlasaññaka và các vị khác (1-10) එකූනපඤ්ඤාසමවග්ගෙ පඨමාපදානං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. Trong phẩm thứ bốn mươi chín, Trưởng lão truyện thứ nhất quả thật dễ hiểu. 14. දුතියාපදානෙ අධිච්චුප්පත්තිකා බුද්ධාති අධිච්චෙන අකාරණෙන උප්පත්තිකා සයම්භූතා, අඤ්ඤෙහි දෙවබ්‍රහ්මමාරාදීහි උපදෙසදායකෙහි රහිතා සයම්භූඤාණෙන උප්පන්නා ජාතා පාතුභූතාති අත්ථො. 14. Trong Trưởng lão truyện thứ hai, (câu) ‘chư Phật là bậc tự nhiên phát sanh’ có nghĩa là: Các ngài là bậc tự nhiên phát sanh, là bậc tự thành, không do nguyên nhân (bên ngoài). Nghĩa là các ngài đã phát sanh, đã sanh ra, đã xuất hiện nhờ vào trí tuệ tự chứng ngộ, không có các vị thầy chỉ dạy khác là chư thiên, Phạm thiên, Ma vương, v.v... 16. ඔදුම්බරිකපුප්ඵං වාති උදුම්බරරුක්ඛෙ පුප්ඵං දුල්ලභං දුල්ලභුප්පත්තිකං ඉව. චන්දම්හි සසකං යථාති චන්දමණ්ඩලෙ සසලෙඛාය රූපං දුල්ලභං යථා. වායසානං යථා ඛීරන්ති කාකානං නිච්චං රත්තින්දිවං ඛුද්දාපීළිතභාවෙන ඛීරං දුල්ලභං යථා, එවං දුල්ලභං ලොකනායකං චතුරාසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං වා අට්ඨාසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං වා සොළසාසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං වා කප්පසතසහස්සං පාරමියො පූරෙත්වා බුද්ධභාවතො දුල්ලභො ලොකනායකොති අත්ථො. 16. (Câu) ‘ví như hoa của cây ưu-đàm’ là giống như hoa trên cây ưu-đàm là vật hiếm có, là sự phát sanh hiếm có. (Câu) ‘giống như con thỏ ở trên mặt trăng’ là giống như hình ảnh của bóng con thỏ trong vầng trăng là điều hiếm có. (Câu) ‘giống như sữa của loài quạ’ là giống như sữa là vật hiếm có đối với loài quạ, do chúng luôn bị cơn đói hành hạ ngày và đêm. Tương tự như thế, bậc Lãnh Đạo thế gian là hiếm có. Nghĩa là, bậc Lãnh Đạo thế gian là hiếm có do đã thành tựu Phật quả sau khi đã viên mãn các pháp ba-la-mật trong bốn, hoặc tám, hoặc mười sáu a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp. 30. තතියාපදානෙ මධුං භිසෙහි සවතීති පොක්ඛරමධුපදුමකෙසරෙහි සවති පග්ඝරති. ඛීරං සප්පිං මුළාලිභීති ඛීරඤ්ච සප්පිරසඤ්ච පදුමමුළාලෙහි සවති පග්ඝරති. තස්මා තදුභයං මම සන්තකං බුද්ධො පටිග්ගණ්හතූති අත්ථො. 30. Trong Trưởng lão truyện thứ ba, (câu) ‘mật ngọt tuôn chảy từ các cọng sen’ có nghĩa là mật ngọt tuôn chảy, rỉ ra từ mật hoa và nhụy hoa sen. (Câu) ‘sữa và bơ lỏng từ các củ sen’ có nghĩa là cả sữa và vị bơ lỏng đều tuôn chảy, rỉ ra từ các củ sen. Do đó, ý nghĩa là: ‘Mong rằng đức Phật hãy thọ nhận cả hai thứ ấy là vật sở hữu của con’. චතුත්ථපඤ්චමඡට්ඨාපදානානි උත්තානානෙව. Các Trưởng lão truyện thứ tư, thứ năm, và thứ sáu đều có nghĩa rõ ràng. 119. සත්තමාපදානෙ චත්තාලීසදිජාපි චාති ද්වික්ඛත්තුං ජාතාති දිජා. කුමාරවයෙ උට්ඨිතදන්තානං පතිතත්තා පුන උට්ඨිතදන්තා දිජා, තෙ ච දන්තා. බ්‍යාකරණඤ්ච හෙට්ඨා නිදානකථායං වුත්තමෙව. 119. Trong Trưởng lão truyện thứ bảy, (câu) ‘và bốn mươi chiếc răng’ (có từ) ‘dijā’ (song sanh) nghĩa là sanh ra hai lần. Răng mọc lên lại sau khi các răng mọc lúc còn nhỏ đã rụng đi được gọi là ‘dijā,’ và đó chính là các chiếc răng ấy. Và lời giải thích đã được nói đến ở phần dưới trong Duyên Khởi Luận. අට්ඨමාපදානං උත්තානමෙවාති. Trưởng lão truyện thứ tám có nghĩa rõ ràng. 171. නවමාපදානෙ තදාහං මාණවො ආසින්ති යදා සුමෙධපණ්ඩිතො දීපඞ්කරභගවතො සන්තිකා බ්‍යාකරණං ලභි, තදා අහං මෙඝො නාම බ්‍රාහ්මණමාණවො [Pg.211] හුත්වා සුමෙධතාපසෙන සහ ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා සික්ඛාපදෙසු සික්ඛිතො කෙනචි පාපසහායෙන සංසට්ඨො සංසග්ගදොසෙන පාපවිතක්කාදිවසං ගතො මාතුඝාතකම්මවසෙන නරකෙ අග්ගිජාලාදිදුක්ඛමනුභවිත්වා තතො චුතො සමුද්දෙ තිමිඞ්ගලමහාමච්ඡො හුත්වා නිබ්බත්තො, සමුද්දමජ්ඣෙ ගච්ඡන්තං මහානාවං ගිලිතුකාමො ගතො. දිස්වා මං වාණිජා භීතා ‘‘අහො ගොතමො භගවා’’ති සද්දමකංසු. අථ මහාමච්ඡො පුබ්බවාසනාවසෙන බුද්ධගාරවං උප්පාදෙත්වා තතො චුතො සාවත්ථියං විභවසම්පන්නෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො සද්ධො පසන්නො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පබ්බජිත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණිත්වා දිවසස්ස තික්ඛත්තුං උපට්ඨානං ගන්ත්වා සරමානො වන්දති. තදා භගවා ‘‘චිරං ධම්මරුචී’’ති මං ආහ. 171. Trong Trưởng lão truyện thứ chín, (câu) ‘khi ấy, tôi là thanh niên Bà-la-môn’ có nghĩa là: Khi nhà hiền triết Sumedha nhận được lời thọ ký từ đức Thế Tôn Dīpaṅkara, khi ấy tôi là thanh niên Bà-la-môn tên Megha, đã cùng với đạo sĩ Sumedha xuất gia theo đời sống ẩn sĩ và đã được huấn luyện trong các học giới. Do giao du với một người bạn xấu, vì lỗi lầm của sự giao du, tôi đã bị các ác tầm, v.v... chi phối, và do nghiệp giết mẹ, tôi đã phải trải qua sự đau khổ của ngọn lửa, v.v... ở địa ngục. Sau khi mệnh chung từ nơi ấy, tôi đã tái sanh trong biển cả, trở thành một con cá lớn Timiṅgala, và đã đi đến với ý muốn nuốt chửng một chiếc thuyền lớn đang đi ở giữa biển. Nhìn thấy tôi, các thương nhân hoảng sợ đã thốt lên rằng: ‘Ôi, đức Thế Tôn Gotama!’. Bấy giờ, con cá lớn ấy do các chủng tử trong quá khứ đã làm phát sanh lòng tôn kính đối với đức Phật. Sau khi mệnh chung từ nơi ấy, tôi đã tái sanh ở Sāvatthī trong một gia đình Bà-la-môn giàu có. Có đức tin, có lòng trong sạch, sau khi nghe pháp thoại của đức Đạo Sư, tôi đã xuất gia và đã chứng đắc A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. Mỗi ngày ba lần, tôi đi đến hầu hạ, và trong khi tưởng nhớ, tôi đã đảnh lễ. Khi ấy, đức Thế Tôn đã nói với tôi rằng: ‘Này Dhammaruci, đã lâu rồi’. 184. අථ සො ථෙරො ‘‘සුචිරං සතපුඤ්ඤලක්ඛණ’’න්තිආදීහි ගාථාහි ථොමෙසි. භන්තෙ, සතපුඤ්ඤලක්ඛණධර ගොතම. පතිපුබ්බෙන විසුද්ධපච්චයන්ති පුබ්බෙ දීපඞ්කරපාදමූලෙ පරිපුණ්ණපාරමීපච්චයසම්භාරො සුට්ඨු චිරං කාලං මයා න දිට්ඨො අසීති අත්ථො. අහමජ්ජසුපෙක්ඛනන්ති අජ්ජ ඉමස්මිං දිවසෙ අහං සුපෙක්ඛනං සුන්දරදස්සනං, සුන්දරදිට්ඨං වා නිරුපමං විග්ගහං උපමාරහිතසරීරං ගොතමං වත එකන්තෙන පස්සාමි දක්ඛාමීති අත්ථො. 184. Khi ấy, vị Trưởng lão ấy đã tán thán bằng các câu kệ bắt đầu là ‘suciraṃ satapuññalakkhaṇa’ (bậc có trăm tướng phước, đã lâu rồi). (Câu này có nghĩa là:) ‘Bạch ngài Gotama, bậc mang trăm tướng phước. (Câu) ‘với các duyên thanh tịnh theo thứ lớp’ có nghĩa là: ‘Trước đây, dưới chân đức Phật Dīpaṅkara, con đã không nhìn thấy sự tích tập các duyên cho các pháp ba-la-mật được viên mãn trong một thời gian rất dài.’ (Câu) ‘hôm nay con được thấy rõ ràng’ có nghĩa là: ‘Hôm nay, trong ngày này, con chắc chắn nhìn thấy, con chiêm ngưỡng ngài Gotama, là một cảnh tượng tốt đẹp, một hình ảnh đẹp đẽ, hay một cái thấy tốt đẹp, một thân tướng không thể sánh bằng, một thân thể không có gì ví được.’ 185-186. සුචිරං විහතතමො මයාති විසෙසෙන හතතමො විද්ධංසිතමොහො ත්වං මයාපි සුට්ඨු චිරං ථොමිතොති අත්ථො. සුචිරක්ඛෙන නදී විසොසිතාති එසා තණ්හානදී සුන්දරරක්ඛෙන ගොපනෙන විසෙසෙන සොසිතා, අභබ්බුප්පත්තිකතා තයාති අත්ථො. සුචිරං අමලං විසොධිතන්ති සුට්ඨු චිරං දීඝෙන අද්ධුනා අමලං නිබ්බානං විසෙසෙන සොධිතං, සුට්ඨු කතං අධිගතං තයාති අත්ථො. නයනං ඤාණමයං මහාමුනෙ. චිරකාලසමඞ්ගිතොති මහාමුනෙ මහාසමණ ඤාණමයං නයනං දිබ්බචක්ඛුං චිරකාලං සමධිගතො සම්පත්තො ත්වන්ති අත්ථො. අවිනට්ඨො පුනරන්තරන්ති අහං පුන අන්තරං අන්තරාභවෙ මජ්ඣෙ පරිනට්ඨො පරිහීනො අහොසින්ති අත්ථො. පුනරජ්ජසමාගතො තයාති අජ්ජ ඉමස්මිං කාලෙ තයා සද්ධිං පුනපි සමාගතො එකීභූතො සහ වසාමීති අත්ථො. න හි නස්සන්ති කතානි ගොතමාති ගොතම සබ්බඤ්ඤුබුද්ධ, තයා සද්ධිං කතානි සමාගමාදීනි [Pg.212] න හි නස්සන්ති යාව ඛන්ධපරිනිබ්බානා න විනා භවිස්සන්තීති අත්ථො. සෙසං උත්තානමෙවාති. 185-186. (Câu) ‘bóng tối đã được con xua tan từ lâu’ có nghĩa là: ‘Ngài, là bậc đã đặc biệt diệt trừ bóng tối, đã phá tan si mê, cũng được con tán thán trong một thời gian rất dài.’ (Câu) ‘dòng sông đã được làm khô cạn bởi sự phòng hộ lâu dài’ có nghĩa là: ‘Dòng sông ái dục này đã được ngài làm cho đặc biệt khô cạn, làm cho không còn khả năng phát sanh, nhờ vào sự phòng hộ tốt đẹp, nhờ vào sự canh chừng.’ (Câu) ‘trạng thái vô cấu đã được thanh lọc từ lâu’ có nghĩa là: ‘Trong một thời gian rất dài, qua một chặng đường dài, trạng thái vô cấu là Niết-bàn đã được ngài đặc biệt thanh lọc, đã được làm cho tốt đẹp, đã được chứng ngộ.’ (Câu) ‘Bậc Đại ẩn sĩ, con mắt bằng trí tuệ đã được thành tựu từ lâu’ có nghĩa là: ‘Bậc Đại ẩn sĩ, bậc Đại Sa-môn, ngài đã thành tựu, đã đạt đến con mắt bằng trí tuệ là thiên nhãn trong một thời gian dài.’ (Câu) ‘lại không bị hủy hoại ở khoảng giữa’ có nghĩa là: ‘Con đã lại bị hủy hoại, đã bị hư mất ở khoảng giữa, ở trong thân trung hữu.’ (Câu) ‘hôm nay lại được hội ngộ cùng ngài’ có nghĩa là: ‘Hôm nay, trong thời điểm này, con lại được hội ngộ cùng với ngài, được hợp nhất, được sống cùng.’ (Câu) ‘này ngài Gotama, các việc đã làm không bị mất đi’ có nghĩa là: ‘Này ngài Gotama, bậc Toàn Giác, các việc đã làm cùng với ngài như là sự hội ngộ, v.v... quả thật sẽ không bị mất đi, sẽ không bị hủy hoại cho đến khi các uẩn đạt đến đại Niết-bàn.’ Phần còn lại có nghĩa rõ ràng. ධම්මරුචියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần chú giải Trưởng lão truyện của ngài Dhammaruci đã chấm dứt. දසමාපදානං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. Trưởng lão truyện thứ mười quả thật dễ hiểu. එකූනපඤ්ඤාසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần chú giải phẩm thứ bốn mươi chín đã chấm dứt. 50-53. කිඞ්කණිපුප්ඵාදිවග්ගො Phẩm về hoa Kiṅkaṇi, v.v... (50-53) 1-40. කිඞ්කණිපුප්ඵියත්ථෙරඅපදානාදිවණ්ණනා Chú giải về Trưởng lão truyện của ngài Kiṅkaṇipupphiya và các vị khác (1-40) පඤ්ඤාසමවග්ගෙ ච එකපඤ්ඤාසමවග්ගෙ ච ද්වෙපඤ්ඤාසමවග්ගෙ ච තෙපඤ්ඤාසමවග්ගෙ ච සබ්බානි අපදානානි උත්තානානෙවාති. Và trong phẩm thứ năm mươi, và trong phẩm thứ năm mươi mốt, và trong phẩm thứ năm mươi hai, và trong phẩm thứ năm mươi ba, tất cả các Trưởng lão truyện đều có nghĩa rõ ràng. 54. කච්චායනවග්ගො 54. Phẩm Kaccāyana 1. මහාකච්චායනත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 1. Chú giải Trưởng lão truyện của ngài Mahākaccāyana චතුපඤ්ඤාසමවග්ගෙ පඨමාපදානෙ පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො මහාකච්චායනත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ ගහපතිමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වුද්ධිප්පත්තො එකදිවසං සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරා සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං විභජන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපියමානං එකං භික්ඛුං දිස්වා සයම්පි තං ඨානන්තරං පත්ථෙන්තො පණිධානං කත්වා දානාදීනි පුඤ්ඤානි කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සුමෙධස්ස භගවතො කාලෙ විජ්ජාධරො හුත්වා ආකාසෙන ගච්ඡන්තො එකස්මිං වනසණ්ඩෙ නිසින්නං භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො කණිකාරපුප්ඵෙහි පූජං අකාසි. Trong phẩm thứ năm mươi bốn, bài kệ thứ nhất bắt đầu bằng câu ‘Padumuttaro nāma jino’ là thiên sử của trưởng lão Mahākaccāyana. Vị này cũng đã tạo các thiện sự nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu làm duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, ngài đã sanh vào dòng dõi gia chủ đại phú, khi đã trưởng thành, một hôm đang nghe Pháp nơi đức Đạo Sư, ngài đã nhìn thấy một vị tỳ khưu được đức Đạo Sư đặt vào địa vị tối thắng về việc phân tích rộng rãi ý nghĩa của lời dạy được nói một cách tóm tắt, tự mình cũng mong mỏi địa vị ấy, ngài đã lập nguyện, đã làm các phước báu như bố thí v.v... và đã luân hồi trong cõi trời và cõi người. Vào thời của đức Thế Tôn Sumedha, ngài đã là một vị tiên thông, đang đi trên hư không, ngài đã nhìn thấy đức Thế Tôn đang ngự trong một khu rừng, với tâm hoan hỷ, ngài đã cúng dường bằng những đóa hoa kaṇikāra. සො තෙන පුඤ්ඤෙන අපරාපරං සුගතීසුයෙව පරිවත්තෙන්තො කස්සපදසබලස්ස කාලෙ බාරාණසියං කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා පරිනිබ්බුතෙ භගවති සුවණ්ණචෙතියකම්මට්ඨානෙ සතසහස්සග්ඝනිකාය සුවණ්ණිට්ඨකාය පූජං කත්වා ‘‘ඉමස්ස නිස්සන්දෙන නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ සරීරං මෙ සුවණ්ණවණ්ණං හොතූ’’ති [Pg.213] පත්ථනං අකාසි. තතො යාවජීවං කුසලකම්මං කත්වා එකං බුද්ධන්තරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ උජ්ජෙනියං රඤ්ඤො චණ්ඩපජ්ජොතස්ස පුරොහිතගෙහෙ නිබ්බත්ති, තස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ මාතා ‘‘මය්හං පුත්තො සුවණ්ණවණ්ණො, අත්තනො නාමං ගහෙත්වා ආගතො’’ති කඤ්චනමාණවොත්වෙව නාමං අකාසි. සො වුද්ධිමන්වාය තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා පිතු අච්චයෙන පුරොහිතට්ඨානං ලභි. සො ගොත්තවසෙන කච්චායනොති පඤ්ඤායිත්ථ. අථ රාජා චණ්ඩපජ්ජොතො බුද්ධුප්පාදං සුත්වා, ‘‘ආචරිය, තුම්හෙ තත්ථ ගන්ත්වා සත්ථාරං ඉධානෙථා’’ති පෙසෙසි. සො අත්තට්ඨමො සත්ථු සන්තිකං උපගතො තස්ස සත්ථා ධම්මං දෙසෙසි, දෙසනාපරියොසානෙ සත්තහි ජනෙහි සද්ධිං සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි. Do phước báu ấy, ngài đã tái sanh liên tiếp chỉ trong các cõi lành. Vào thời của đức Thập Lực Kassapa, ngài đã sanh trong một gia đình ở Bārāṇasī. Sau khi đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, tại nơi xây dựng bảo tháp bằng vàng, ngài đã cúng dường một viên gạch vàng trị giá một trăm ngàn. Ngài đã phát nguyện rằng: “Do quả báo này, mong rằng thân của con ở những nơi con sanh ra đều có màu sắc vàng ròng.” Sau đó, ngài đã làm các thiện nghiệp cho đến trọn đời, đã luân hồi trong cõi trời và cõi người trong một khoảng thời gian giữa hai đức Phật. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh ra trong gia đình của vị quốc sư của vua Caṇḍapajjota ở Ujjenī. Vào ngày đặt tên cho ngài, người mẹ đã đặt tên là Kañcanamāṇava với ý nghĩ rằng: “Con trai của ta có màu da vàng ròng, đã tự mang theo tên của mình mà đến.” Khi trưởng thành, ngài đã học thông ba bộ Vệ-đà và sau khi người cha qua đời, ngài đã nhận được địa vị quốc sư. Do thuộc dòng họ Kaccāyana, ngài được biết đến với tên gọi Kaccāyana. Bấy giờ, vua Caṇḍapajjota nghe tin đức Phật xuất hiện, đã phái ngài đi và nói rằng: “Thưa tôn sư, ngài hãy đến đó và thỉnh đức Đạo Sư về đây.” Ngài cùng với bảy người khác đã đi đến yết kiến đức Đạo Sư, và đức Đạo Sư đã thuyết Pháp cho ngài. Vào cuối bài Pháp, ngài cùng với bảy người kia đã an trú vào quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. 1. සො එවං පත්තඅරහත්තඵලො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව. අථ සත්ථා ‘‘එථ, භික්ඛවො’’ති හත්ථං පසාරෙසි. තෙ තාවදෙව ද්වඞ්ගුලමත්තකෙසමස්සුඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා වස්සසට්ඨිකත්ථෙරා විය අහෙසුං. එවං ථෙරො සදත්ථං නිප්ඵාදෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, රාජා පජ්ජොතො තුම්හාකං පාදෙ වන්දිතුං ධම්මඤ්ච සොතුං ඉච්ඡතී’’ති ආරොචෙසි. සත්ථා ‘‘ත්වංයෙව, කච්චාන, තත්ථ ගච්ඡ, තයි ගතෙ රාජා පසීදිස්සතී’’ති ආහ. ථෙරො සත්ථු ආණාය අත්තට්ඨමො තත්ථ ගන්ත්වා රාජානං පසාදෙත්වා අවන්තීසු සාසනං පතිට්ඨාපෙත්වා පුන සත්ථු සන්තිකමෙව ආගතො. අත්තනො පුබ්බපත්ථනාවසෙන කච්චායනප්පකරණං මහානිරුත්තිප්පකරණං නෙත්තිප්පකරණන්ති පකරණත්තයං සඞ්ඝමජ්ඣෙ බ්‍යාකාසි. අථ සන්තුට්ඨෙන භගවතා ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං විභජන්තානං යදිදං මහාකච්චානො’’ති (අ. නි. 1.188, 197) එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපිතො අග්ගඵලසුඛෙන විහාසීති. 1. Vị ấy, sau khi đã đắc quả A-la-hán như vậy, đã nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, sanh tâm hoan hỷ, và đã tuyên thuyết thiên sử về hành trạng quá khứ của mình, bắt đầu bằng câu ‘Padumuttaro nāma jino.’ Ý nghĩa của câu ấy đã được nói ở dưới. Bấy giờ, đức Đạo Sư duỗi tay ra và nói: “Hãy đến đây, các tỳ khưu.” Ngay lập tức, các vị ấy đã trở thành giống như các trưởng lão có sáu mươi tuổi hạ, với tóc và râu chỉ dài hai lóng tay, mang y bát do thần thông hóa hiện. Như vậy, sau khi đã hoàn thành mục đích của mình, vị trưởng lão đã bạch rằng: “Bạch đức Thế Tôn, vua Pajjota mong muốn được đảnh lễ chân của Ngài và lắng nghe Chánh Pháp.” Đức Đạo Sư nói: “Này Kaccāna, chính con hãy đến đó. Khi con đến, nhà vua sẽ có đức tin.” Vị trưởng lão, theo mệnh lệnh của đức Đạo Sư, đã cùng với bảy người khác đến đó, làm cho nhà vua phát sanh đức tin, đã thiết lập giáo pháp ở xứ Avantī, rồi lại trở về nơi đức Đạo Sư. Do lời nguyện quá khứ của mình, ngài đã giảng giải ba bộ luận là Kaccāyanappakaraṇa, Mahāniruttippakaraṇa, và Nettippakaraṇa giữa Tăng chúng. Bấy giờ, được đức Thế Tôn hài lòng đặt vào địa vị tối thắng: “Này các tỳ khưu, tối thắng trong số các đệ tử của ta về việc phân tích rộng rãi ý nghĩa của lời dạy được nói một cách tóm tắt, chính là Mahākaccāna,” (A. Ni. 1.188, 197) ngài đã an trú trong sự an lạc của quả vị tối thượng. මහාකච්චායනත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên sử của trưởng lão Mahākaccāyana chấm dứt. 2. වක්කලිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 2. Phần giải về thiên sử của trưởng lão Vakkali දුතියාපදානෙ [Pg.214] ඉතො සතසහස්සම්හීතිආදිකං ආයස්මතො වක්කලිත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි ථෙරො පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථු සන්තිකං ගච්ඡන්තෙහි උපාසකෙහි සද්ධිං විහාරං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරා එකං භික්ඛුං සද්ධාධිමුත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපිතං දිස්වා සයම්පි තං ඨානන්තරං පත්ථෙන්තො සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා පණිධානං අකාසි. සත්ථා තස්ස අනන්තරායං දිස්වා බ්‍යාකරි. Trong bài kệ thứ hai, câu bắt đầu bằng ‘ito satasahassamhi’ là thiên sử của trưởng lão Vakkali. Vị trưởng lão này cũng đã tạo các thiện sự nơi các bậc Tối Thắng quá khứ, đã tích lũy các phước báu làm duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, ngài đã sanh trong một gia đình ở thành phố Haṃsavatī. Khi đã đến tuổi trưởng thành, ngài đã cùng với các cận sự nam đi đến tu viện để yết kiến đức Đạo Sư. Đứng ở cuối hội chúng nghe Pháp, ngài đã nhìn thấy một vị tỳ khưu được đức Đạo Sư đặt vào địa vị tối thắng về lòng tin kiên cố, tự mình cũng mong mỏi địa vị ấy, ngài đã thực hiện việc cúng dường trọng đại đến Tăng chúng có đức Phật dẫn đầu trong bảy ngày và đã lập nguyện. Đức Đạo Sư, thấy được sự không chướng ngại của ngài, đã thọ ký. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අම්හාකං භගවතො කාලෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති, තස්ස වක්කලීති නාමං කරිංසු. තත්ථ කලීති අපරාධතිලකාළකාදිදොසස්ස අධිවචනං. නිද්ධන්තසුවණ්ණපිණ්ඩසදිසතාය අපගතො බ්‍යපගතො කලි දොසො අස්සාති ව-කාරාගමං කත්වා වක්කලීති වුච්චති. සො වුද්ධිප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා බ්‍රාහ්මණසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං ගතො, සත්ථාරං දිස්වා රූපකායසම්පත්තිදස්සනෙන අතිත්තො සත්ථාරා සද්ධිංයෙව විචරති. ‘‘අගාරමජ්ඣෙ වසන්තො නිච්චකාලං සත්ථු දස්සනං න ලභිස්සාමී’’ති සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා ඨපෙත්වා භොජනකාලං සරීරකිච්චකාලඤ්ච සෙසකාලෙ යත්ථ ඨිතෙන සක්කා දසබලං පස්සිතුං, තත්ථ ඨිතො අඤ්ඤං කිච්චං පහාය භගවන්තං ඔලොකෙන්තොයෙව විහරති. සත්ථා තස්ස ඤාණපරිපාකං ආගමෙන්තො බහුකාලං තස්මිං රූපදස්සනෙනෙව විචරන්තෙ කිඤ්චි අවත්වා පුනෙකදිවසං – ‘‘කිං තෙ, වක්කලි, ඉමිනා පූතිකායෙන දිට්ඨෙන? යො ඛො, වක්කලි, ධම්මං පස්සති, සො මං පස්සති; යො මං පස්සති, සො ධම්මං පස්සති. ධම්මඤ්හි, වක්කලි, පස්සන්තො මං පස්සතී’’ති (සං. නි. 3.87) ආහ. සත්ථරි එවං වදන්තෙපි ථෙරො සත්ථු දස්සනං පහාය අඤ්ඤත්ථ ගන්තුං න සක්කොති. තතො සත්ථා, ‘‘නායං භික්ඛු සංවෙගං අලභිත්වා බුජ්ඣිස්සතී’’ති වස්සූපනායිකදිවසෙ – ‘‘අපෙහි, වක්කලී’’ති ථෙරං පණාමෙසි. සො සත්ථාරා පණාමිතො සත්ථු සම්මුඛෙ ඨාතුං අසක්කොන්තො – ‘‘කිං මය්හං ජීවිතෙන, යොහං සත්ථාරං දට්ඨුං න ලභාමී’’ති ගිජ්ඣකූටෙ පබ්බතෙ පපාතට්ඨානං [Pg.215] අභිරුහි? සත්ථා තස්ස තං පවත්තිං ඤත්වා – ‘‘අයං භික්ඛු මම සන්තිකා අස්සාසං අලභන්තො මග්ගඵලානං උපනිස්සයං නාසෙය්‍යා’’ති අත්තානං දස්සෙත්වා ඔභාසං විස්සජ්ජෙන්තො – Vị ấy trọn đời làm điều thiện, luân hồi trong cõi trời và cõi người, vào thời của đức Thế Tôn chúng ta, đã sanh vào gia tộc Bà-la-môn ở thành Sāvatthī, người ta đặt tên cho vị ấy là Vakkali. Ở đây, ‘kali’ là từ đồng nghĩa với lỗi lầm, tỳ vết, vết đen, v.v. Do giống như khối vàng đã được lọc sạch, lỗi lầm ‘kali’ đã được loại bỏ, đã được trừ diệt, nên thêm vào phụ âm ‘va’ và được gọi là Vakkali. Vị ấy khi trưởng thành đã học thuộc ba bộ Vệ-đà và đạt đến sự thành tựu trong các nghề của Bà-la-môn, sau khi nhìn thấy đức Đạo Sư, do không thỏa mãn với việc chiêm ngưỡng thân tướng viên mãn, vị ấy đã đi theo cùng với đức Đạo Sư. Nghĩ rằng: “Sống giữa gia đình, ta sẽ không thể thường xuyên chiêm ngưỡng đức Đạo Sư,” vị ấy đã xuất gia nơi đức Đạo Sư, ngoại trừ giờ ăn và giờ làm các việc của thân thể, vào những lúc còn lại, vị ấy đứng ở nơi nào có thể nhìn thấy bậc Thập Lực, đứng ở nơi ấy, từ bỏ các công việc khác, chỉ ngắm nhìn đức Thế Tôn mà sống. Đức Đạo Sư, trong khi chờ đợi trí tuệ của vị ấy chín muồi, đã không nói gì trong một thời gian dài khi vị ấy chỉ sống bằng việc ngắm nhìn thân tướng, rồi một hôm Ngài nói: “Này Vakkali, có ích gì cho ngươi với việc nhìn thấy thân thể hôi thối này? Này Vakkali, người nào thấy Pháp, người ấy thấy ta; người nào thấy ta, người ấy thấy Pháp. Này Vakkali, quả thật, người thấy Pháp là thấy ta.” (saṃ. ni. 3.87). Dù đức Đạo Sư nói như vậy, vị trưởng lão vẫn không thể từ bỏ việc chiêm ngưỡng đức Đạo Sư để đi nơi khác. Do đó, đức Đạo Sư nghĩ rằng: “Vị tỳ khưu này nếu không có được sự chấn động tâm linh thì sẽ không thể giác ngộ,” vào ngày an cư mùa mưa, Ngài đã đuổi vị trưởng lão đi: “Hãy đi đi, Vakkali.” Vị ấy bị đức Đạo Sư đuổi đi, không thể đứng trước mặt đức Đạo Sư, đã nghĩ: “Sự sống này của ta có ích gì, khi ta không được nhìn thấy đức Đạo Sư,” rồi leo lên một nơi có vách đá trên núi Gijjhakūṭa. Đức Đạo Sư biết được hành động đó của vị ấy, nghĩ rằng: “Vị tỳ khưu này nếu không nhận được sự an ủi từ ta, sẽ làm mất đi duyên lành của đạo và quả,” Ngài đã hiện thân và phóng hào quang – ‘‘පාමොජ්ජබහුලො භික්ඛු, පසන්නො බුද්ධසාසනෙ; අධිගච්ඡෙ පදං සන්තං, සඞ්ඛාරූපසමං සුඛ’’න්ති. (ධ. ප. 381) – “Vị Tỳ khưu nhiều hân hoan, tín thành trong giáo pháp của đức Phật, sẽ chứng đạt trạng thái tịch tịnh, là sự an lạc do các hành được lắng dịu.” (Pháp Cú 381) – ගාථං වත්වා ‘‘එහි, වක්කලී’’ති (ධ. ප. අට්ඨ. 2.381) හත්ථං පසාරෙසි. ථෙරො ‘‘දසබලො මෙ දිට්ඨො, ‘එහී’ති අව්හායනම්පි ලද්ධ’’න්ති බලවපීතිසොමනස්සං උප්පාදෙත්වා ‘‘කුතො ගච්ඡාමී’’ති අත්තනො ගමනභාවං අජානිත්වාව සත්ථු සම්මුඛෙ ආකාසෙ පක්ඛන්දිත්වා පඨමෙන පාදෙන පබ්බතෙ ඨිතොයෙව සත්ථාරා වුත්තගාථායො ආවජ්ජෙන්තො ආකාසෙයෙව පීතිං වික්ඛම්භෙත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණීති අඞ්ගුත්තරට්ඨකථායං (අ. නි. අට්ඨ. 1.1.208) ධම්මපදවණ්ණනායඤ්ච (ධ. ප. අට්ඨ. 2.381 වක්කලිත්ථෙරවත්ථු) ආගතං. Sau khi nói kệ ngôn, Ngài đưa tay ra và nói: “Hãy đến đây, Vakkali.” (Pháp Cú Sớ Giải 2.381). Vị trưởng lão nghĩ rằng: “Ta đã thấy bậc Thập Lực, lại còn được Ngài gọi ‘hãy đến đây’,” sanh khởi niềm hỷ lạc và hoan hỷ mãnh liệt, không biết mình đi từ đâu, đã bay vọt lên không trung trước mặt đức Đạo Sư, trong khi chân đầu tiên vẫn còn đứng trên núi, vị ấy suy niệm các câu kệ do đức Đạo Sư nói, ngay trên không trung đã chế ngự được hỷ lạc và đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. Điều này được ghi lại trong Chú giải Tăng Chi Bộ (a. ni. aṭṭha. 1.1.208) và trong Chú giải Pháp Cú (dha. pa. aṭṭha. 2.381, câu chuyện về trưởng lão Vakkali). ඉධ පන එවං වෙදිතබ්බං – ‘‘කිං තෙ, වක්කලී’’තිආදිනා සත්ථාරා ඔවදිතො ගිජ්ඣකූටෙ විහරන්තො විපස්සනං පට්ඨපෙසි, තස්ස සද්ධාය බලවභාවතො එව විපස්සනා වීථිං න ඔතරති? භගවා තං ඤත්වා කම්මට්ඨානං සොධෙත්වා අදාසි. සො පුන විපස්සනං මත්ථකං පාපෙතුං නාසක්ඛියෙව. අථස්ස ආහාරවෙකල්ලෙන වාතාබාධො උප්පජ්ජි, තං වාතාබාධෙන පීළියමානං ඤත්වා භගවා තත්ථ ගන්ත්වා පුච්ඡන්තො – Tuy nhiên, ở đây nên được hiểu như sau: Sau khi được đức Đạo Sư giáo huấn bằng câu “Này Vakkali, có ích gì cho ngươi...” v.v., vị ấy trong khi trú tại núi Gijjhakūṭa đã thiết lập thiền quán, nhưng do tín tâm quá mạnh mẽ nên thiền quán không đi vào lộ trình. Đức Thế Tôn biết được điều đó, đã thanh lọc và ban cho đề mục thiền định. Vị ấy lại không thể đưa thiền quán đến đỉnh điểm. Bấy giờ, do thiếu thốn thức ăn, một cơn bệnh phong đã khởi lên nơi vị ấy. Biết vị ấy đang bị bệnh phong hành hạ, đức Thế Tôn đã đi đến đó và hỏi rằng: ‘‘වාතරොගාභිනීතො ත්වං, විහරං කානනෙ වනෙ; පවිද්ධගොචරෙ ලූඛෙ, කථං භික්ඛු කරිස්සසී’’ති. (ථෙරගා. 350) – “Bị bệnh phong áp đảo, ngươi đang trú trong rừng sâu; ở nơi khất thực xa xôi, khô khan, này Tỳ khưu, ngươi sẽ làm thế nào?” (Trưởng Lão Kệ 350) – ආහ. තං සුත්වා ථෙරො – Ngài đã nói. Nghe vậy, vị trưởng lão – ‘‘පීතිසුඛෙන විපුලෙන, ඵරමානො සමුස්සයං; ලූඛම්පි අභිසම්භොන්තො, විහරිස්සාමි කානනෙ. “Với hỷ lạc và an lạc rộng lớn, con sẽ làm cho thấm nhuần khắp thân thể; vượt qua cả sự khô khan, con sẽ trú trong rừng sâu. ‘‘භාවෙන්තො සතිපට්ඨානෙ, ඉන්ද්‍රියානි බලානි ච; බොජ්ඣඞ්ගානි ච භාවෙන්තො, විහරිස්සාමි කානනෙ. “Tu tập các niệm xứ, các căn và các lực; và tu tập các giác chi, con sẽ trú trong rừng sâu. ‘‘ආරද්ධවීරියෙ පහිතත්තෙ, නිච්චං දළ්හපරක්කමෙ; සමග්ගෙ සහිතෙ දිස්වා, විහරිස්සාමි කානනෙ. “Với tinh tấn đã được khơi dậy, với tâm đã được hướng đến, luôn luôn nỗ lực kiên cố; thấy được sự hòa hợp, đồng thuận, con sẽ trú trong rừng sâu. ‘‘අනුස්සරන්තො [Pg.216] සම්බුද්ධං, අග්ගං දන්තං සමාහිතං; අතන්දිතො රත්තින්දිවං, විහරිස්සාමි කානනෙ’’ති. (ථෙරගා. 351-354) – “Tưởng niệm đến bậc Chánh Đẳng Giác, bậc tối thượng, đã được điều phục, đã được định tĩnh; không mệt mỏi ngày đêm, con sẽ trú trong rừng sâu.” (Trưởng Lão Kệ 351-354) – චතස්සො ගාථායො අභාසි. තාසං අත්ථො ථෙරගාථාවණ්ණනායං (ථෙරගා. අට්ඨ. 2.351-354) වුත්තොයෙව. එවං ථෙරො විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. Vị ấy đã nói bốn câu kệ. Ý nghĩa của chúng đã được nói đến trong Chú giải Trưởng Lão Kệ (theragā. aṭṭha. 2.351-354). Như vậy, vị trưởng lão đã nỗ lực tu tập thiền quán và đắc quả A-la-hán. 28. සො අරහත්තං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ඉතො සතසහස්සම්හීතිආදිමාහ. තත්ථ ඉතොති කකුසන්ධාදීනං උප්පන්නභද්දකප්පතො හෙට්ඨා කප්පසතසහස්සමත්ථකෙති අත්ථො. 28. Vị ấy sau khi đắc quả A-la-hán, nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, sanh tâm hoan hỷ, đã tuyên thuyết về tiền thân của mình, bắt đầu bằng câu: “Cách đây một trăm ngàn kiếp.” Ở đây, “cách đây” có nghĩa là một trăm ngàn kiếp về trước, tính từ kiếp hiền nơi các vị Phật như Kakusandha v.v. đã xuất hiện. 29. පදුමාකාරවදනොති සුපුප්ඵිතපදුමසස්සිරීකමුඛො. පදුමපත්තක්ඛොති සෙතපදුමපුප්ඵපණ්ණසදිසඅක්ඛීති අත්ථො. 29. “Gương mặt hình hoa sen” nghĩa là gương mặt có vẻ đẹp của hoa sen nở rộ. “Mắt như cánh sen” nghĩa là đôi mắt giống như cánh của hoa sen trắng. 30. පදුමුත්තරගන්ධොවාති පදුමගන්ධමුඛොති අත්ථො. 30. “Hương thơm như hoa sen Padumuttara” nghĩa là miệng có hương thơm của hoa sen. 31. අන්ධානං නයනූපමොති චක්ඛුවිරහිතානං සත්තානං නයනසදිසො, ධම්මදෙසනාය සබ්බසත්තානං පඤ්ඤාචක්ඛාදිචක්ඛුදායකොති අත්ථො. සන්තවෙසොති සන්තසභාවො සන්තඉරියාපථො. ගුණනිධීති ගුණානං නිධි, සබ්බගුණගණානං නිධානට්ඨානභූතොති අත්ථො. කරුණාමතිආකරොති සාධූනං චිත්තකම්පනසඞ්ඛාතාය කරුණාය ච අත්ථානත්ථමිනනපරිච්ඡින්නමතියා ච ආකරො ආධාරභූතො. 31. “Như đôi mắt cho người mù” nghĩa là giống như đôi mắt cho các chúng sanh không có mắt, nghĩa là người ban cho con mắt trí tuệ và các con mắt khác cho tất cả chúng sanh bằng việc thuyết Pháp. “Dáng vẻ tịch tịnh” là bản tánh tịch tịnh, oai nghi tịch tịnh. “Kho tàng của các đức hạnh” là kho báu của các đức hạnh, nghĩa là nơi chứa đựng tất cả các tập hợp đức hạnh. “Nguồn của lòng bi và trí tuệ” nghĩa là nền tảng, là nguồn cội của lòng bi, được gọi là sự rung động tâm của các bậc thiện nhân, và của trí tuệ phân biệt điều lợi ích và không lợi ích. 32. බ්‍රහ්මාසුරසුරච්චිතොති බ්‍රහ්මෙහි ච අසුරෙහි ච දෙවෙහි ච අච්චිතො පූජිතොති අත්ථො. 32. Brahmāsurasuraccito: có nghĩa là được các Phạm thiên, các a-tu-la, và các chư thiên tôn kính, cúng dường. 33. මධුරෙන රුතෙන චාති කරවීකරුතමධුරෙන සද්දෙන සකලං ජනං රඤ්ජයන්තීති සම්බන්ධො. සන්ථවී සාවකං සකන්ති අත්තනො සාවකං මධුරධම්මදෙසනාය සන්ථවී, ථුතිං අකාසීති අත්ථො. 33. Madhurena rutena cāti có liên hệ là làm cho tất cả mọi người vui thích bằng âm thanh ngọt ngào như tiếng chim ca-lăng-tần-già. Santhavī sāvakaṃ sakanti có nghĩa là đã tán dương, đã ca ngợi vị đệ tử của mình bằng bài thuyết Pháp ngọt ngào. 34. සද්ධාධිමුත්තොති සද්දහනසද්ධාය සාසනෙ අධිමුත්තො පතිට්ඨිතොති අත්ථො. මම දස්සනලාලසොති මය්හං දස්සනෙ බ්‍යාවටො තප්පරො. 34. Saddhādhimuttoti có nghĩa là người có tín tâm, được an trú trong giáo Pháp bằng niềm tin tin tưởng. Mama dassanalālasoti có nghĩa là người chuyên tâm, hết lòng trong việc diện kiến ta. 35. තං [Pg.217] ඨානමභිරොචයින්ති තං සද්ධාධිමුත්තට්ඨානන්තරං අභිරොචයිං, ඉච්ඡිං පත්ථෙසින්ති අත්ථො. 35. Taṃ ṭhānamabhirocayinti có nghĩa là ta đã ưa thích, đã mong muốn, đã ước nguyện địa vị ấy, tức là địa vị của người có tín tâm. 40. පීතමට්ඨනිවාසනන්ති සිලිට්ඨසුවණ්ණවණ්ණවත්ථෙ නිවත්ථන්ති අත්ථො. හෙමයඤ්ඤොපචිතඞ්ගන්ති සුවණ්ණපාමඞ්ගලග්ගිතගත්තන්ති අත්ථො. 40. Pītamaṭṭhanivāsananti có nghĩa là mặc y phục có màu sắc vàng óng ánh. Hemayaññopacitaṅganti có nghĩa là thân thể được trang điểm bằng những vật trang sức tốt lành bằng vàng. 47-48. නොනීතසුඛුමාලං මන්ති නවනීතමිව මුදුතලුණහත්ථපාදං. ජාතපල්ලවකොමලන්ති අසොකපල්ලවපත්තකොමලමිව මුදුකන්ති අත්ථො. පිසාචීභයතජ්ජිතාති තදා එවංභූතං කුමාරං මං අඤ්ඤා පිසාචී එකා රක්ඛසී භයෙන තජ්ජෙසි භිංසාපෙසීති අත්ථො. තදා මහෙසිස්ස සම්මාසම්බුද්ධස්ස පාදමූලෙ මං සායෙසුං නිපජ්ජාපෙසුං. දීනමානසා භීතචිත්තා මම මාතාපිතරො ඉමං දාරකං තෙ දදාම, ඉමස්ස සරණං පතිට්ඨා හොතු නාථ නායකාති සම්බන්ධො. 47-48. Nonītasukhumālaṃ manti có nghĩa là ta, người có tay chân mềm mại non nớt như bơ mới. Jātapallavakomalanti có nghĩa là mềm mại như chồi non, lá non của cây a-soka. Pisācībhayatajjitāti có nghĩa là khi ấy, ta là một đứa trẻ như thế đã bị một nữ quỷ, một nữ dạ-xoa khác hăm dọa, làm cho khiếp sợ. Khi ấy, họ đã cho ta nằm xuống, đã đặt ta nằm xuống dưới chân của bậc Đại Hiền, bậc Chánh Đẳng Giác. Cha mẹ của ta, với tâm trí sầu muộn, với tâm hồn hoảng sợ, có liên hệ là (đã nói rằng): “Chúng tôi xin dâng đứa trẻ này cho Ngài. Thưa bậc Lãnh Đạo, bậc Hướng Đạo, xin Ngài hãy là nơi nương tựa, là chỗ quy y cho đứa trẻ này.” 49. තදා පටිග්ගහි සො මන්ති සො භගවා තදා තස්මිං මම මාතුයා දින්නකාලෙ ජාලිනා ජාලයුත්තෙන සඞ්ඛාලකෙන චක්කලක්ඛණාදීහි ලක්ඛිතෙන මුදුකොමලපාණිනා මුදුකෙන විසුද්ධෙන හත්ථතලෙන මං අග්ගහෙසීති අත්ථො. 49. Tadā paṭiggahi so manti có nghĩa là khi ấy, vào lúc được mẹ của ta dâng cho, đức Thế Tôn ấy đã nắm lấy ta bằng bàn tay mềm mại, dịu dàng, có mạng lưới giăng, sáng bóng, được ghi dấu bởi tướng bánh xe v.v..., bằng lòng bàn tay mềm mại và thanh tịnh. 52. සබ්බපාරමිසම්භූතන්ති සබ්බෙහි දානපාරමිතාදීහි සම්භූතං ජාතං. නීලක්ඛිනයනං වරං පුඤ්ඤසම්භාරජං උත්තමනීලඅක්ඛිවන්තං. සබ්බසුභාකිණ්ණං සබ්බෙන සුභෙන වණ්ණෙන සණ්ඨානෙන ආකිණ්ණං ගහනීභූතං රූපං භගවතො හත්ථපාදසීසාදිරූපං දිස්වාති අත්ථො, තිත්තිං අපත්තො විහරාමි අහන්ති සම්බන්ධො. 52. Sabbapāramisambhūtanti có nghĩa là được sanh ra, được phát sanh từ tất cả các pháp ba-la-mật như bố thí v.v... Nīlakkhinayanaṃ varaṃ có nghĩa là có đôi mắt màu xanh biếc tuyệt vời, được sanh ra từ sự tích lũy phước báu. Sabbasubhākiṇṇaṃ có nghĩa là sau khi đã nhìn thấy sắc thân của đức Thế Tôn, tức là sắc thân của tay, chân, đầu v.v... được tràn đầy, được thâm sâu bởi tất cả màu sắc và hình dáng tốt đẹp, có liên hệ là: “Ta sống mà không đạt đến sự thỏa mãn.” 61. තදා මං චරණන්තගොති තස්මිං මය්හං අරහත්තං පත්තකාලෙ සීලාදිපන්නරසන්නං චරණධම්මානං අන්තගො, පරියොසානප්පත්තො පරිපූරකාරීති අත්ථො. ‘‘මරණන්තගො’’තිපි පාඨො. තස්ස මරණස්ස අන්තං නිබ්බානං පත්තොති අත්ථො. සද්ධාධිමුත්තානං අග්ගං පඤ්ඤපෙසීති සම්බන්ධො. අථ සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසින්නො ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං සද්ධාධිමුත්තානං යදිදං, වක්කලී’’ති (අ. නි. 1.198, 208) මං එතදග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසීති වුත්තං හොති. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 61. Tadā maṃ caraṇantagoti có nghĩa là khi ấy, vào lúc ta đắc quả A-la-hán, là người đã đi đến cuối cùng, đã đạt đến sự kết thúc, là người thực hành viên mãn mười lăm pháp hành trì bắt đầu bằng giới. Cũng có bản đọc là ‘Maraṇantago’. Điều này có nghĩa là đã đạt đến Niết-bàn, sự chấm dứt của cái chết. Có liên hệ là: Saddhādhimuttānaṃ aggaṃ paññapesi. Sau đó, bậc Đạo Sư đang ngự giữa chúng Tăng đã nói rằng: “Này các Tỳ-khưu, người này là tối thắng trong số các đệ tử có tín tâm của ta, tức là Vakkali,” và đã đặt ta vào địa vị tối thắng ấy. Phần còn lại thì dễ hiểu. වක්කලිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải về Trưởng lão kệ của ngài Vakkali đã chấm dứt. 3. මහාකප්පිනත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 3. Chú giải về Trưởng lão kệ của ngài Mahākappina. පදුමුත්තරො [Pg.218] නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො කප්පිනත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරා එකං භික්ඛුං ඔවාදකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපිතං දිස්වා අධිකාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. Trưởng lão kệ của trưởng lão Kappina bắt đầu bằng câu Padumuttaro nāma jino. Vị này cũng đã thực hiện sự phát nguyện dưới thời các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các công đức là duyên hỗ trợ cho sự giải thoát trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, đã sanh vào một gia đình danh giá ở thành phố Haṃsavatī. Sau khi đã đến tuổi trưởng thành, trong khi đang nghe thuyết Pháp nơi đức Đạo Sư, vị ấy đã nhìn thấy một vị Tỳ-khưu được đức Đạo Sư đặt vào địa vị tối thắng trong số những người giáo huấn, rồi đã thực hiện hành động phát nguyện và đã ước nguyện địa vị ấy. සො තත්ථ යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො බාරාණසිතො අවිදූරෙ එකස්මිං පෙසකාරගාමෙ ජෙට්ඨපෙසකාරගෙහෙ නිබ්බත්තො තදා සහස්සමත්තා පච්චෙකබුද්ධා හිමවන්තෙ අට්ඨ මාසෙ වසිත්වා වස්සිකෙ චත්තාරො මාසෙ ජනපදෙ වසන්ති. තෙ එකවාරං බාරාණසියා අවිදූරෙ ඔතරිත්වා ‘‘සෙනාසනං කරණත්ථාය හත්ථකම්මං යාචථා’’ති රඤ්ඤො සන්තිකං අට්ඨ පච්චෙකබුද්ධෙ පහිණිංසු. තදා පන රඤ්ඤො වප්පමඞ්ගලං අහොසි. සො ‘‘පච්චෙකබුද්ධා කිර ආගතා’’ති සුත්වා නික්ඛමිත්වා ආගතකාරණං පුච්ඡිත්වා ‘‘අජ්ජ, භන්තෙ, ඔකාසො නත්ථි ස්වෙ අම්හාකං වප්පමඞ්ගලං, තතියදිවසෙ කරිස්සාමා’’ති වත්වා පච්චෙකබුද්ධෙ අනිමන්තෙත්වාව පාවිසි. පච්චෙකබුද්ධා ‘‘අඤ්ඤං ගාමං පවිසිස්සාමා’’ති පක්කමිංසු. Vị ấy đã làm các việc thiện ở nơi ấy cho đến trọn đời, sau khi luân hồi trong các cõi trời và người, đã sanh vào nhà của người thợ dệt trưởng trong một làng thợ dệt không xa thành Bārāṇasī. Khi ấy, có khoảng một ngàn vị Phật Độc Giác, sau khi đã sống ở Hy-mã-lạp-sơn trong tám tháng, các vị ấy sống ở miền quê trong bốn tháng mùa mưa. Một lần nọ, các vị ấy đã đi xuống một nơi không xa thành Bārāṇasī và đã phái tám vị Phật Độc Giác đến gặp đức vua với ý định: “Hãy đi xin nhân công để làm chỗ ở.” Nhưng khi ấy, nhà vua đang có lễ hạ điền. Vị vua ấy, sau khi nghe rằng: “Hình như các vị Phật Độc Giác đã đến,” đã đi ra và hỏi lý do các vị ấy đến, rồi nói rằng: “Thưa các ngài, hôm nay không có dịp. Ngày mai là lễ hạ điền của chúng tôi, ngày mốt chúng tôi sẽ làm,” rồi đã đi vào mà không thỉnh mời các vị Phật Độc Giác. Các vị Phật Độc Giác đã ra đi với ý nghĩ: “Chúng ta sẽ đi vào một ngôi làng khác.” තස්මිං සමයෙ ජෙට්ඨපෙසකාරස්ස භරියා කෙනචිදෙව කරණීයෙන බාරාණසිං ගච්ඡන්තී තෙ පච්චෙකබුද්ධෙ දිස්වා වන්දිත්වා, ‘‘කිං, භන්තෙ, අවෙලාය අය්‍යා ආගතා’’ති පුච්ඡි. තෙ ආදිතො පට්ඨාය කථෙසුං. තං සුත්වා සද්ධාසම්පන්නා බුද්ධිසම්පන්නා ඉත්ථී ‘‘ස්වෙ, භන්තෙ, අම්හාකං භික්ඛං ගණ්හථා’’ති නිමන්තෙසි. ‘‘බහුකා මයං, භගිනී’’ති. ‘‘කිත්තකා, භන්තෙ’’ති? ‘‘සහස්සමත්තා, භගිනී’’ති. ‘‘භන්තෙ, ඉමස්මිං නො ගාමෙ සහස්සමත්තා වසිම්හා, එකෙකො එකෙකස්ස භික්ඛං දස්සති, භික්ඛං අධිවාසෙථ, අහමෙව වො වසනට්ඨානං කාරාපෙස්සාමී’’ති ආහ. පච්චෙකබුද්ධා අධිවාසෙසුං. Vào lúc ấy, vợ của người thợ dệt trưởng đang đi đến thành Bārāṇasī vì một công việc nào đó, đã nhìn thấy các vị Phật Độc Giác ấy, sau khi đảnh lễ đã hỏi rằng: “Thưa các ngài, vì sao các bậc tôn quý lại đến vào lúc trái giờ?” Các vị ấy đã kể lại câu chuyện từ đầu. Sau khi nghe điều ấy, người phụ nữ có đức tin và trí tuệ đã thỉnh mời rằng: “Thưa các ngài, ngày mai xin hãy nhận vật thực của chúng tôi.” (Các vị ấy nói:) “Này chị, chúng tôi rất đông.” (Bà ấy hỏi:) “Thưa các ngài, bao nhiêu vị ạ?” (Các vị ấy đáp:) “Này chị, khoảng một ngàn vị.” (Bà ấy nói:) “Thưa các ngài, ở trong làng này của chúng tôi có khoảng một ngàn người. Mỗi người sẽ dâng vật thực cho một vị. Xin các ngài hãy nhận vật thực. Chính tôi sẽ cho xây dựng nơi ở cho các ngài.” Các vị Phật Độc Giác đã nhận lời. සා ගාමං පවිසිත්වා උග්ඝොසෙසි – ‘‘අම්මතාතා, අහං සහස්සමත්තෙ පච්චෙකබුද්ධෙ දිස්වා නිමන්තෙසිං, අය්‍යානං නිසීදනට්ඨානං සංවිදහථ, යාගුභත්තාදීනි සම්පාදෙථා’’ති ගාමමජ්ඣෙ මණ්ඩපං කාරාපෙත්වා ආසනානි පඤ්ඤාපෙත්වා පුනදිවසෙ පච්චෙකබුද්ධෙ නිසීදාපෙත්වා පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන පරිවිසිත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ තස්මිං ගාමෙ සබ්බා ඉත්ථියො [Pg.219] ආදාය තාහි සද්ධිං පච්චෙකබුද්ධෙ වන්දිත්වා තෙමාසං වසනත්ථාය පටිඤ්ඤං ගණ්හිත්වා පුන ගාමෙ උග්ඝොසෙසි – ‘‘අම්මතාතා, එකෙකකුලතො එකෙකපුරිසො වාසිඵරසුආදීනි ගහෙත්වා අරඤ්ඤං පවිසිත්වා දබ්බසම්භාරෙ ආහරිත්වා අය්‍යානං වසනට්ඨානං කරොතූ’’ති. ගාමවාසිනො තස්සායෙව වචනං සුත්වා එකෙකො එකෙකං කත්වා සද්ධිං රත්තිදිවාට්ඨානෙහි පණ්ණසාලසහස්සං නිට්ඨාපෙත්වා අත්තනො අත්තනො පණ්ණසාලායං උපගතං පච්චෙකබුද්ධං ‘‘අහං සක්කච්චං උපට්ඨහිස්සාමි, අහං සක්කච්චං උපට්ඨහිස්සාමී’’ති වත්වා උපට්ඨහිංසු. සා වස්සංවුට්ඨකාලෙ ‘‘අත්තනො අත්තනො පණ්ණසාලාය වස්සංවුට්ඨානං පච්චෙකබුද්ධානං චීවරසාටකෙ සජ්ජෙථා’’ති සමාදපෙත්වා එකෙකස්ස සහස්ස සහස්සමූලං චීවරං දාපෙසි. පච්චෙකබුද්ධා වුට්ඨවස්සා අනුමොදනං කත්වා පක්කමිංසු. ගාමවාසිනොපි ඉදං පුඤ්ඤකම්මං කත්වා තතො චුතො තාවතිංසදෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා ගණදෙවතා නාම අහෙසුං. Nàng vào làng và loan báo: “Thưa quý vị, tôi đã thấy và thỉnh mời khoảng một ngàn vị Phật Độc Giác, xin quý vị hãy chuẩn bị chỗ ngồi cho các ngài, và sắm sửa cháo, cơm v.v...” rồi cho dựng một cái rạp ở giữa làng, cho dọn chỗ ngồi, ngày hôm sau, cho mời các vị Phật Độc Giác an tọa, nàng đã phục vụ các ngài với các món ăn thượng vị. Sau khi thọ thực xong, nàng cùng với tất cả phụ nữ trong làng đến đảnh lễ các vị Phật Độc Giác và thỉnh cầu các ngài hứa khả an cư trong ba tháng. Nàng lại loan báo trong làng: “Thưa quý vị, mỗi gia đình hãy cử một người đàn ông, mang theo búa, rìu v.v... vào rừng, đem về vật liệu để làm chỗ ở cho các ngài.” Dân làng nghe lời nàng, mỗi người làm một cái, đã hoàn tất một ngàn cái lều lá cùng với chỗ ở ban ngày và ban đêm. Họ đã hầu hạ vị Phật Độc Giác đến ở tại lều lá của mình và nói rằng: “Tôi sẽ hết lòng cung kính hầu hạ, tôi sẽ hết lòng cung kính hầu hạ.” Vào cuối mùa an cư, nàng đã khích lệ họ rằng: “Hãy chuẩn bị y phục cho các vị Phật Độc Giác đã an cư trong lều lá của mình.” và đã cho cúng dường mỗi vị một bộ y trị giá một ngàn. Các vị Phật Độc Giác, sau khi an cư xong, đã thuyết pháp tùy hỷ rồi ra đi. Dân làng cũng vậy, sau khi làm phước nghiệp này, từ đó mệnh chung, đã sanh về cõi trời Đao Lợi và trở thành các vị trời được gọi là Gaṇadevatā (chư thiên tập thể). තෙ තත්ථ දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා කස්සපසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ කුටුම්බිකගෙහෙසු නිබ්බත්තිංසු. පුබ්බෙ ජෙට්ඨකපෙසකාරො ජෙට්ඨකකුටුම්බිකස්ස පුත්තො අහොසි. භරියාපිස්ස එකස්ස ජෙට්ඨකකුටුම්බිකස්ස ධීතා අහොසි. සෙසානං භරියායො සෙසකුටුම්බිකානං ධීතරො අහෙසුං, තා සබ්බාපි වයප්පත්තා පරකුලං ගච්ඡන්තියො තෙසං තෙසංයෙව ගෙහානි අගමංසු. අථෙකදිවසං විහාරෙ ධම්මස්සවනෙ සඞ්ඝුට්ඨෙ ‘‘සත්ථා ධම්මං දෙසෙස්සතී’’ති සුත්වා තෙ සබ්බෙපි කුටුම්බිකා ‘‘ධම්මං සොස්සාමා’’ති භරියාහි සද්ධිං විහාරං අගමංසු. තෙසං විහාරමජ්ඣං පවිට්ඨක්ඛණෙ වස්සං වස්සි. යෙසං කුලූපකා වා ඤාතිසාමණෙරාදයො වා අත්ථි, තෙ තෙසං පරිවෙණාදීනි පවිසිංසු. තෙ පන තථාරූපානං නත්ථිතාය කත්ථචි පවිසිතුං අවිසහන්තා විහාරමජ්ඣෙයෙව අට්ඨංසු. අථ නෙ ජෙට්ඨකකුටුම්බිකො ආහ – ‘‘පස්සථ, භො, අම්හාකං විප්පකාරං, කුලපුත්තෙහි නාම එත්තකෙන ලජ්ජිතුං යුත්ත’’න්ති. ‘‘අය්‍ය, කිං කරොමා’’ති? ‘‘මයං විස්සාසිකට්ඨානස්ස අභාවෙන ඉමං විප්පකාරං පත්තා, සබ්බෙ ධනං සංහරිත්වා පරිවෙණං කරිස්සාමා’’ති. ‘‘සාධු, අය්‍යා’’ති ජෙට්ඨකො සහස්සං අදාසි. සෙසා පඤ්ච පඤ්ච සතානි. ඉත්ථියො අඩ්ඪතෙය්‍යානි අඩ්ඪතෙය්‍යානි සතානි. තෙ තං ධනං ආහරිත්වා සහස්සකූටාගාරපරිවාරං සත්ථු වසනත්ථාය මහාපරිවෙණං නාම [Pg.220] කාරාපෙසුං. නවකම්මස්ස මහන්තතාය ධනෙ අප්පහොන්තෙ පුබ්බෙ දින්නධනතො පුන උපඩ්ඪූපඩ්ඪං අදංසු. නිට්ඨිතෙ පරිවෙණෙ විහාරමහං කරොන්තා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස සත්තාහං මහාදානං දත්වා වීසතියා භික්ඛුසහස්සානං චීවරානි සජ්ජයිංසු. Họ sau khi hưởng thụ tài sản cõi trời ở đó, vào thời đức Phật Chánh Đẳng Chánh Giác Ca Diếp, đã sanh vào các gia đình trưởng giả. Người thợ dệt trưởng trước kia đã trở thành con trai của vị trưởng giả đứng đầu. Vợ của ông ta cũng trở thành con gái của một vị trưởng giả đứng đầu. Vợ của những người còn lại trở thành con gái của các vị trưởng giả khác, tất cả họ khi đến tuổi trưởng thành, đi về nhà chồng, đã đến chính nhà của những người ấy. Rồi một hôm, tại tu viện, khi có thông báo về buổi thuyết pháp, nghe rằng: “Bậc Đạo Sư sẽ thuyết pháp,” tất cả các vị trưởng giả ấy, với ý nghĩ: “Chúng ta sẽ nghe pháp,” đã cùng vợ đi đến tu viện. Ngay lúc họ bước vào giữa tu viện, trời đổ mưa. Những ai có người quen trong tăng đoàn hoặc có bà con là sa di v.v... thì họ vào trong các tịnh xá của những vị ấy. Còn họ, vì không có những người như vậy, không thể vào đâu được, đã đứng ngay giữa tu viện. Bấy giờ, vị trưởng giả đứng đầu nói với họ: “Này quý vị, hãy xem sự bất tiện của chúng ta, những người con nhà gia thế mà phải xấu hổ đến thế này là điều không nên.” “Thưa ngài, chúng ta phải làm gì?” “Chúng ta gặp phải sự bất tiện này là do không có nơi thân quen. Tất cả chúng ta hãy góp tiền lại và xây dựng một tịnh xá.” “Lành thay, thưa ngài.” Vị trưởng giả đứng đầu đã cúng một ngàn. Những người còn lại mỗi người năm trăm. Các bà vợ mỗi người hai trăm năm mươi. Họ đem số tiền đó đến và cho xây dựng một đại tịnh xá để bậc Đạo Sư ngự, với một ngàn phòng có mái nhọn bao quanh. Do công trình xây dựng lớn, khi tiền không đủ, họ lại cúng thêm mỗi người một nửa số tiền đã cúng trước đó. Khi tịnh xá hoàn thành, họ tổ chức lễ khánh thành tu viện, đã làm đại bố thí trong bảy ngày đến chư tăng đoàn do đức Phật dẫn đầu, và đã sắm sửa y phục cho hai mươi ngàn vị tỳ khưu. ජෙට්ඨකකුටුම්බිකස්ස පන භරියා අත්තනො පඤ්ඤාය ඨිතා අහං තෙහි සමකං අකත්වා අතිරෙකතරං කත්වා ‘‘සත්ථාරං පූජෙස්සාමී’’ති අනොජපුප්ඵවණ්ණෙන සහස්සමූලෙන සාටකෙන සද්ධිං අනොජපුප්ඵචඞ්කොටකං ගහෙත්වා සත්ථාරං අනොජපුප්ඵෙහි පූජෙත්වා තං සාටකං සත්ථු පාදමූලෙ ඨපෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ අනොජපුප්ඵවණ්ණංයෙව මෙ සරීරං හොතු, අනොජාත්වෙව ච නාමං හොතූ’’ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා ‘‘එවං හොතූ’’ති අනුමොදනං අකාසි. තෙ සබ්බෙපි යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිංසු. තෙ ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ දෙවලොකා චවිත්වා ජෙට්ඨකො කුක්කුටවතීනගරෙ රාජකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො මහාකප්පිනරාජා නාම අහොසි. සෙසා අමච්චකුලෙසු නිබ්බත්තිංසු. ජෙට්ඨකස්ස භරියා මද්දරට්ඨෙ සාකලනගරෙ රාජකුලෙ නිබ්බත්ති අනොජපුප්ඵවණ්ණමෙවස්සා සරීරං අහොසි, තෙන අනොජාත්වෙවස්සා නාමං අකංසු, සා වයප්පත්තා මහාකප්පිනරඤ්ඤො ගෙහං ගන්ත්වා අනොජාදෙවීති පාකටා අහොසි. Còn vợ của vị trưởng giả đứng đầu, với trí tuệ của riêng mình, đã nghĩ rằng: “Ta sẽ không làm giống như họ, mà sẽ làm một điều gì đó đặc biệt hơn để cúng dường bậc Đạo Sư.” Nàng đã lấy một giỏ hoa anojā cùng với một tấm vải trị giá một ngàn, có màu của hoa anojā, đã cúng dường bậc Đạo Sư bằng hoa anojā và đặt tấm vải đó dưới chân bậc Đạo Sư, rồi phát nguyện rằng: “Bạch Thế Tôn, trong mỗi nơi con tái sanh, xin cho thân con có màu sắc như hoa anojā, và tên của con cũng là Anojā.” Bậc Đạo Sư đã tùy hỷ và nói: “Mong cho được như vậy.” Tất cả họ, sau khi sống hết tuổi thọ, từ đó mệnh chung, đã sanh về cõi trời. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, họ từ cõi trời mệnh chung, vị trưởng giả đứng đầu đã sanh vào hoàng tộc ở thành Kukkuṭavatī, khi đến tuổi trưởng thành, đã trở thành vua tên là Mahākappina. Những người còn lại sanh vào các gia đình bộ trưởng. Vợ của vị trưởng giả đứng đầu sanh vào hoàng tộc ở thành Sākala, nước Madda. Thân của nàng có màu sắc như hoa anojā, do đó họ đã đặt tên cho nàng là Anojā. Nàng khi đến tuổi trưởng thành, đã về nhà vua Mahākappina và trở nên nổi tiếng với tên gọi là hoàng hậu Anojā. සෙසිත්ථියොපි අමච්චකුලෙසු නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තා තෙසංයෙව අමච්චපුත්තානං ගෙහානි අගමංසු. තෙ සබ්බෙපි රඤ්ඤො සම්පත්තිසදිසං සම්පත්තිං අනුභවිංසු. යදා හි රාජා අලඞ්කාරපටිමණ්ඩිතො හත්ථිං අභිරුහිත්වා විචරති, තදාපි තෙ තථෙව විචරන්ති. තස්මිං අස්සෙන වා රථෙන වා විචරන්තෙ තෙපි තථෙව විචරන්ති. එවං තෙ එකතො හුත්වා කතානං පුඤ්ඤානං බලෙන එකතොව සම්පත්තිං අනුභවිංසු. රඤ්ඤො පන වාලො, වාලවාහනො, පුප්ඵො, පුප්ඵවාහනො, සුපත්තොති පඤ්චෙව අස්සා හොන්ති. තෙසු රාජා සුපත්තං අස්සං සයං ආරොහති, ඉතරෙ චත්තාරො අස්සෙ අස්සාරොහානං සාසනාහරණත්ථාය අදාසි. රාජා තෙ පාතොව භොජෙත්වා ‘‘ගච්ඡථ, භණෙ, ද්වෙ වා තීණි වා යොජනානි ආහිණ්ඩිත්වා බුද්ධස්ස වා ධම්මස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා උප්පන්නභාවං සුත්වා මය්හං සුඛසාසනං [Pg.221] ආරොචෙථා’’ති පෙසෙසි. තෙ චතූහි ද්වාරෙහි නික්ඛමිත්වා ද්වෙ තීණි යොජනානි ආහිණ්ඩිත්වා කිඤ්චි සාසනං අලභිත්වාව පච්චාගමිංසු. Những người phụ nữ còn lại cũng sanh vào gia đình các vị quan, khi đến tuổi trưởng thành, họ về nhà của chính những người con trai của các vị quan ấy. Tất cả họ đều hưởng thụ tài sản tương tự như tài sản của đức vua. Khi đức vua trang sức lộng lẫy, cỡi voi đi dạo, thì họ cũng đi dạo như thế. Khi ngài đi dạo bằng ngựa hay bằng xe, họ cũng đi dạo như thế. Như vậy, họ cùng nhau, do năng lực của phước báu đã làm, cùng nhau hưởng thụ tài sản. Vua có năm con ngựa tên là Vāla, Vālavāhana, Puppha, Pupphavāhana, và Supatta. Trong số đó, đức vua tự mình cỡi con ngựa Supatta, bốn con ngựa còn lại ngài giao cho những người cỡi ngựa để mang tin tức. Vua cho chúng ăn vào buổi sáng sớm rồi phái đi: “Này các khanh, hãy đi, đi quanh hai hoặc ba do-tuần, nghe được tin tức về sự xuất hiện của Đức Phật, hoặc Chánh Pháp, hoặc Tăng đoàn, hãy báo tin lành cho ta.” Họ đi ra từ bốn cổng, đi quanh hai ba do-tuần, không nhận được tin tức gì, liền quay trở về. අථෙකදිවසං රාජා සුපත්තං ආරුහිත්වා අමච්චසහස්සපරිවුතො උය්‍යානං ගච්ඡන්තො කිලන්තරූපෙ පඤ්චසතමත්තෙ වාණිජකෙ නගරං පවිසන්තෙ දිස්වා ‘‘ඉමෙ අද්ධානකිලන්තා, අද්ධො ඉමෙසං සන්තිකා එකං භද්දකං සාසනං සොස්සාමී’’ති තෙ පක්කොසාපෙත්වා ‘‘කුතො ආගතත්ථා’’ති පුච්ඡි. ‘‘අත්ථි, දෙව, ඉතො වීසතියොජනසතමත්ථකෙ සාවත්ථි නාම නගරං, තතො ආගතම්හා’’ති. ‘‘අත්ථි පන වො දෙසෙ කිඤ්චි සාසනං උප්පන්න’’න්ති. ‘‘දෙව, අඤ්ඤං කිඤ්චි නත්ථි, සම්මාසම්බුද්ධො උප්පන්නො’’ති. රාජා තාවදෙව බලවපීතියා ඵුට්ඨසරීරො කිඤ්චි සල්ලක්ඛෙතුං අසක්කොන්තො මුහුත්තං වීතිනාමෙත්වා පන, ‘‘තාතා, කිං වදෙථා’’ති පුච්ඡි. ‘‘බුද්ධො, දෙව, උප්පන්නො’’ති. රාජා දුතියම්පි තතියම්පි තථෙව වීතිනාමෙත්වා චතුත්ථවාරෙ ‘‘කිං වදෙථ, තාතා’’ති පුච්ඡිත්වා ‘‘බුද්ධො උප්පන්නො’’ති වුත්තෙ, ‘‘තාතා, සුඛසාසනසවනාය සතසහස්සං වො දම්මී’’ති වත්වා ‘‘අපරම්පි කිඤ්චි සාසනං අත්ථි, තාතා’’ති පුච්ඡි. ‘‘අත්ථි, දෙව, ධම්මො උප්පන්නො’’ති. රාජා තම්පි සුත්වා පුරිමනයෙනෙව තයො වාරෙ වීතිනාමෙත්වා චතුත්ථවාරෙ ‘‘ධම්මො උප්පන්නො’’ති වුත්තෙ – ‘‘ඉධාපි වො සතසහස්සං දම්මී’’ති වත්වා ‘‘අපරම්පි කිඤ්චි සාසනං අත්ථි, තාතා’’ති පුච්ඡි. ‘‘අත්ථි, දෙව, සඞ්ඝො උප්පන්නො’’ති. රාජා තම්පි සුත්වා තථෙව තයො වාරෙ වීතිනාමෙත්වා චතුත්ථවාරෙ ‘‘සඞ්ඝො උප්පන්නො’’ති වුත්තෙ – ‘‘ඉධාපි වො සතසහස්සං දම්මී’’ති වත්වා අමච්චසහස්සං ඔලොකෙත්වා, ‘‘තාතා, කිං කරිස්සාමා’’ති පුච්ඡි. ‘‘දෙව, තුම්හෙ කිං කරිස්සථා’’ති? ‘‘අහං, තාතා, ‘බුද්ධො උප්පන්නො ධම්මො උප්පන්නො සඞ්ඝො උප්පන්නො’ති සුත්වා න පුන නිවත්තිස්සාමි, භගවන්තං උද්දිස්ස ගන්ත්වා තස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිස්සාමී’’ති. ‘‘මයම්පි, දෙව, තුම්හෙහි සද්ධිං පබ්බජිස්සාමා’’ති. රාජා සුවණ්ණපට්ටෙ අක්ඛරානි ලිඛාපෙත්වා වාණිජකානං දත්වා ‘‘ඉමං අනොජාය නාම දෙවියා දෙථ, සා තුම්හාකං තීණි සතසහස්සානි දස්සති, එවඤ්ච පන නං වදෙය්‍යාථ ‘රඤ්ඤා කිර තෙ ඉස්සරියං විස්සට්ඨං, යථාසුඛං සම්පත්තිං පරිභුඤ්ජාහී’ති, සචෙ පන ‘වො රාජා කහ’න්ති පුච්ඡති, ‘සත්ථාරං උද්දිස්ස පබ්බජිස්සාමී’ති වත්වා ගතොති ආරොචෙය්‍යාථා’’ති ආහ. අමච්චාපි අත්තනො අත්තනො භරියානං තථෙව [Pg.222] සාසනං පහිණිංසු. රාජා වාණිජකෙ උය්‍යොජෙත්වා අස්සං අභිරුය්හ අමච්චසහස්සපරිවුතො තංඛණඤ්ඤෙව නික්ඛමි. Rồi một hôm, đức vua cỡi ngựa Supatta, cùng với một ngàn vị quan tùy tùng, đi đến ngự uyển, thấy khoảng năm trăm thương nhân với dáng vẻ mệt mỏi đang đi vào thành, ngài cho gọi họ lại và hỏi: “Các ngươi từ đâu đến?” vì nghĩ rằng: “Những người này mệt mỏi vì đường xa, chắc chắn ta sẽ nghe được một tin lành từ họ.” Họ đáp: “Tâu Đại vương, cách đây một trăm hai mươi do-tuần có một thành phố tên là Sāvatthī, chúng thần từ đó đến.” “Ở xứ các ngươi có tin tức gì mới phát sanh không?” “Tâu Đại vương, không có gì khác, chỉ có bậc Chánh Đẳng Chánh Giác đã xuất hiện.” Vừa nghe xong, thân thể đức vua tràn ngập niềm hỷ lạc mãnh liệt, không thể nhận thức được điều gì, sau một lúc, ngài hỏi: “Này các khanh, các khanh nói gì?” “Tâu Đại vương, Đức Phật đã xuất hiện.” Lần thứ hai và lần thứ ba, đức vua cũng trải qua như vậy, đến lần thứ tư, sau khi hỏi: “Này các khanh, các khanh nói gì?” và được trả lời: “Đức Phật đã xuất hiện,” ngài nói: “Này các khanh, vì đã nghe được tin lành này, ta ban cho các khanh một trăm ngàn,” rồi hỏi: “Này các khanh, còn có tin tức gì khác không?” “Tâu Đại vương, có, Chánh Pháp đã xuất hiện.” Nghe vậy, đức vua cũng trải qua ba lần như trước, đến lần thứ tư, khi được nói: “Chánh Pháp đã xuất hiện,” ngài nói: “Vì điều này, ta cũng ban cho các khanh một trăm ngàn,” rồi hỏi: “Này các khanh, còn có tin tức gì khác không?” “Tâu Đại vương, có, Tăng đoàn đã xuất hiện.” Nghe vậy, đức vua cũng trải qua ba lần như thế, đến lần thứ tư, khi được nói: “Tăng đoàn đã xuất hiện,” ngài nói: “Vì điều này, ta cũng ban cho các khanh một trăm ngàn,” rồi nhìn một ngàn vị quan và hỏi: “Này các khanh, chúng ta sẽ làm gì?” “Tâu Đại vương, ngài sẽ làm gì?” “Này các khanh, ta, sau khi nghe ‘Đức Phật đã xuất hiện, Chánh Pháp đã xuất hiện, Tăng đoàn đã xuất hiện,’ sẽ không quay trở lại nữa. Ta sẽ ra đi vì mục đích đến với Đức Thế Tôn và sẽ xuất gia nơi ngài.” “Tâu Đại vương, chúng thần cũng sẽ xuất gia cùng với ngài.” Đức vua cho viết chữ lên một tấm vàng và trao cho các thương nhân, nói: “Hãy đưa cái này cho hoàng hậu tên là Anojā. Bà ấy sẽ cho các khanh ba trăm ngàn. Và hãy nói với bà ấy rằng: ‘Đức vua đã từ bỏ vương quyền cho bà. Hãy tùy ý hưởng thụ tài sản.’ Nếu bà ấy hỏi: ‘Vua của các khanh ở đâu?’, hãy báo rằng: ‘Ngài đã ra đi, nói rằng: “Ta sẽ xuất gia vì mục đích đến với Bậc Đạo Sư.”’” Các vị quan cũng gửi tin tức tương tự đến vợ của mình. Đức vua tiễn các thương nhân đi, rồi cỡi ngựa, cùng với một ngàn vị quan tùy tùng, ra đi ngay lúc đó. සත්ථාපි තංදිවසං පච්චූසකාලෙ ලොකං වොලොකෙන්තො මහාකප්පිනරාජානං සපරිවාරං දිස්වා ‘‘අයං මහාකප්පිනො වාණිජකානං සන්තිකා තිණ්ණං රතනානං උප්පන්නභාවං සුත්වා තෙසං වචනං තීහි සතසහස්සෙහි පූජෙත්වා රජ්ජං පහාය අමච්චසහස්සපරිවුතො මං උද්දිස්ස පබ්බජිතුකාමො ස්වෙ නික්ඛමිස්සති, සො සපරිවාරො සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණිස්සති, පච්චුග්ගමනං කරිස්සාමී’’ති පුනදිවසෙ චක්කවත්තී විය ඛුද්දකගාමභොජකං රාජානං පච්චුග්ගච්ඡන්තො සයමෙව පත්තචීවරමාදාය වීසයොජනසතං මග්ගං පච්චුග්ගන්ත්වා චන්දභාගාය නදියා තීරෙ නිග්‍රොධරුක්ඛමූලෙ ඡබ්බණ්ණබුද්ධරස්මියො විස්සජ්ජෙත්වා නිසීදි. රාජාපි ආගච්ඡන්තො එකං නදිං පත්වා ‘‘කා නාමාය’’න්ති පුච්ඡි. ‘‘අපරච්ඡා නාම, දෙවා’’ති. ‘‘කිමස්සා පරිමාණං, තාතා’’ති? ‘‘ගම්භීරතො ගාවුතං, පුථුලතො ද්වෙ ගාවුතානි, දෙවා’’ති. ‘‘අත්ථි පනෙත්ථ නාවා වා උළුම්පො වා’’ති? ‘‘නත්ථි, දෙවා’’ති. ‘‘නාවාදීනි ඔලොකෙන්තෙ අම්හෙ ජාති ජරං උපනෙති, ජරා මරණං. අහං නිබ්බෙමතිකො හුත්වා තීණි රතනානි උද්දිස්ස නික්ඛන්තො, තෙසං මෙ ආනුභාවෙන ‘ඉදං උදකං උදකං විය මා හොතූ’ති රතනත්තයස්ස ගුණං ආවජ්ජෙත්වා ‘ඉතිපි සො භගවා අරහං සම්මාසම්බුද්ධො’’’ති බුද්ධගුණං අනුස්සරන්තො සපරිවාරො අස්සසහස්සෙන උදකපිට්ඨෙ පක්ඛන්දි. සින්ධවා පිට්ඨිපාසාණෙ විය පක්ඛන්දිංසු. ඛුරානං අග්ගට්ඨානෙව තෙමිංසු. Bậc Đạo Sư cũng vậy, vào ngày ấy, lúc rạng đông, khi quan sát thế gian, Ngài thấy vua Mahākappina cùng với đoàn tùy tùng và nghĩ rằng: “Vị vua Mahākappina này, sau khi nghe từ các thương buôn về sự xuất hiện của Tam Bảo, đã cúng dường lời nói của họ bằng ba trăm ngàn (đồng tiền), từ bỏ vương quốc, cùng với một ngàn vị đại thần tùy tùng, với ý muốn xuất gia hướng đến Ta, sẽ lên đường vào ngày mai. Vị ấy cùng đoàn tùy tùng sẽ đắc quả A-la-hán cùng với các Tuệ Phân Tích. Ta sẽ đi đón.” Vào ngày hôm sau, giống như một vị Chuyển Luân Vương đi đón một vị vua cai trị một ngôi làng nhỏ, Ngài tự mình mang y bát, đi ngược đường một trăm hai mươi do-tuần, đến bên bờ sông Candabhāgā, dưới gốc cây đa, Ngài ngồi xuống, phóng ra sáu màu hào quang của Đức Phật. Vua cũng vậy, khi đang đi đến, tới một con sông và hỏi: “Sông này tên gì?” – “Thưa Đại vương, tên là Aparacchā.” – “Kích thước của nó thế nào, này khanh?” – “Thưa Đại vương, sâu một gāvuta, rộng hai gāvuta.” – “Ở đây có thuyền hay bè không?” – “Thưa Đại vương, không có.” – “Trong khi chúng ta tìm kiếm thuyền bè, sanh và già sẽ đến với chúng ta, già rồi đến chết. Ta đã ra đi không do dự, hướng về Tam Bảo. Nhờ oai lực của các Ngài, nguyện cho nước này không còn là nước nữa.” Suy niệm về ân đức của Tam Bảo, tưởng niệm đến ân đức của Phật rằng: ‘Itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho...’, vua cùng đoàn tùy tùng với một ngàn con ngựa đã đi vào trên mặt nước. Những con ngựa thuần chủng đã đi vào như thể trên một phiến đá. Chỉ có đầu móng guốc của chúng bị ướt. සො තං උත්තරිත්වා පුරතො ගච්ඡන්තො අපරම්පි නදිං දිස්වා ‘‘අයං කා නාමා’’ති පුච්ඡි. ‘‘නීලවාහා නාම, දෙවා’’ති. ‘‘කිමස්සා පරිමාණ’’න්ති? ‘‘ගම්භීරතොපි පුථුලතොපි අඩ්ඪයොජනං, දෙවා’’ති. සෙසං පුරිමසදිසමෙව. තං පන නදිං දිස්වා ‘‘ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො’’ති ධම්මානුස්සතිං අනුස්සරන්තො පක්ඛන්දි. තම්පි අතික්කමිත්වා ගච්ඡන්තො අපරම්පි නදිං දිස්වා ‘‘අයං කා නාමා’’ති පුච්ඡි. ‘‘චන්දභාගා නාම, දෙවා’’ති. ‘‘කිමස්සා පරිමාණ’’න්ති? ‘‘ගම්භීරතොපි පුථුලතොපි යොජනං, දෙවා’’ති. සෙසං පුරිමසදිසමෙව. තං පන නදිං දිස්වා ‘‘සුප්පටිපන්නො භගවතො සාවකසඞ්ඝො’’ති සඞ්ඝානුස්සතිං අනුස්සරන්තො [Pg.223] පක්ඛන්දි. තම්පි නදිං අතික්කමිත්වා ගච්ඡන්තො සත්ථු සරීරතො නික්ඛන්තා ඡබ්බණ්ණබුද්ධරස්මියො නිග්‍රොධරුක්ඛස්ස සාඛාවිටපපලාසානි ඔභාසයමානා දිස්වා චින්තෙසි – ‘‘අයං ඔභාසො නෙව චන්දස්ස, න සූරියස්ස, න දෙවමාරබ්‍රාහ්මණසුපණ්ණනාගානං අඤ්ඤතරස්ස, අද්ධා අහං සත්ථාරං උද්දිස්ස ආගච්ඡන්තො සම්මාසම්බුද්ධෙන දිට්ඨො භවිස්සාමී’’ති. සො තාවදෙව අස්සපිට්ඨිතො ඔතරිත්වා ඔනතසරීරො රස්මියානුසාරෙන සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා මනොසිලාරසෙ නිමුජ්ජන්තො විය බුද්ධරස්මීනං අන්තො පාවිසි. සො සත්ථාරං වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදි සද්ධිං අමච්චසහස්සෙන. සත්ථා තෙසං අනුපුබ්බිං කථං කථෙසි. දෙසනාපරියොසානෙ සපරිවාරො රාජා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි. Sau khi vượt qua sông ấy, vua đi tiếp về phía trước, thấy một con sông khác và hỏi: “Sông này tên gì?” – “Thưa Đại vương, tên là Nīlavāhā.” – “Kích thước của nó thế nào?” – “Thưa Đại vương, cả chiều sâu và chiều rộng đều là nửa do-tuần.” Phần còn lại cũng tương tự như trước. Khi thấy con sông ấy, vua tưởng niệm đến ân đức của Pháp rằng: ‘Svākkhāto bhagavatā dhammo...’ rồi đi vào. Sau khi vượt qua sông đó, vua đi tiếp, thấy một con sông khác và hỏi: “Sông này tên gì?” – “Thưa Đại vương, tên là Candabhāgā.” – “Kích thước của nó thế nào?” – “Thưa Đại vương, cả chiều sâu và chiều rộng đều là một do-tuần.” Phần còn lại cũng tương tự như trước. Khi thấy con sông ấy, vua tưởng niệm đến ân đức của Tăng rằng: ‘Suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho...’ rồi đi vào. Sau khi vượt qua cả con sông đó, vua đi tiếp và thấy sáu màu hào quang của Đức Phật phát ra từ thân của Bậc Đạo Sư, chiếu sáng các cành, nhánh và lá của cây đa, vua suy nghĩ: “Ánh sáng này không phải của mặt trăng, không phải của mặt trời, cũng không phải của một vị trời, ma, phạm thiên, garuḍa hay nāga nào. Chắc chắn rằng ta, người đang đến với mục đích hướng về Bậc Đạo Sư, đã được Đức Chánh Đẳng Giác nhìn thấy.” Ngay lập tức, vua xuống ngựa, cúi mình, đi theo hướng hào quang đến gần Bậc Đạo Sư và đi vào bên trong hào quang của Đức Phật như thể đang chìm vào trong một dung dịch hùng hoàng. Vua đảnh lễ Bậc Đạo Sư rồi ngồi xuống một bên cùng với một ngàn vị đại thần. Bậc Đạo Sư thuyết cho họ một bài pháp tuần tự. Cuối bài pháp, vua cùng đoàn tùy tùng chứng đắc quả Dự Lưu. අථ සබ්බෙ උට්ඨහිත්වා පබ්බජ්ජං යාචිංසු. සත්ථා ‘‘ආගමිස්සති නු ඛො ඉමෙසං කුලපුත්තානං ඉද්ධිමයපත්තචීවර’’න්ති උපධාරෙන්තො ‘‘ඉමෙ කුලපුත්තා පච්චෙකබුද්ධසහස්සානං චීවරසහස්සං අදංසු, කස්සපබුද්ධකාලෙ වීසතියා භික්ඛුසහස්සානං වීසතිචීවරසහස්සානිපි අදංසු, අනච්ඡරියං ඉමෙසං කුලපුත්තානං ඉද්ධිමයපත්තචීවරාගමන’’න්ති ඤත්වා දක්ඛිණහත්ථං පසාරෙත්වා ‘‘එථ, භික්ඛවො, චරථ බ්‍රහ්මචරියං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’ති ආහ. තෙ තාවදෙව අට්ඨපරික්ඛාරධරා වස්සසට්ඨිකත්ථෙරා විය හුත්වා වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා පච්චොරොහිත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. Khi ấy, tất cả đều đứng dậy và xin được xuất gia. Bậc Đạo Sư, khi xem xét “Liệu y bát do thần thông tạo thành có đến với những thiện nam tử này không?”, Ngài biết rằng: “Những thiện nam tử này đã cúng dường một ngàn y đến một ngàn vị Phật Độc Giác, và vào thời Đức Phật Kassapa, họ cũng đã cúng dường hai mươi ngàn y đến hai mươi ngàn vị Tỳ-khưu. Việc y bát do thần thông tạo thành đến với những thiện nam tử này không có gì là lạ.” Biết vậy, Ngài duỗi cánh tay phải ra và nói: “Hãy đến, này các Tỳ-khưu, hãy sống đời phạm hạnh để chân chánh chấm dứt khổ đau.” Ngay lập tức, họ trở thành những vị mang tám vật dụng, giống như các vị trưởng lão có sáu mươi tuổi hạ, bay lên không trung, rồi hạ xuống, đảnh lễ Bậc Đạo Sư và ngồi xuống một bên. තෙ පන වාණිජකා රාජගෙහං ගන්ත්වා දෙවියා රඤ්ඤා පහිතසාසනං ආරොචෙත්වා දෙවියා ‘‘ආගච්ඡන්තූ’’ති වුත්තෙ පවිසිත්වා එකමන්තං අට්ඨංසු. අථ නෙ දෙවී පුච්ඡි – ‘‘තාතා, කිංකාරණා ආගතත්ථා’’ති? ‘‘මයං රඤ්ඤා තුම්හාකං සන්තිකං පෙසිතා, තීණි කිර නො සතසහස්සානි දෙථා’’ති. ‘‘බහුං, භණෙ, භණථ, කිං තුම්හෙහි රඤ්ඤො සන්තිකෙ කතං, කිස්මිං වො රාජා පසන්නො එත්තකං ධනං දාපෙතී’’ති? ‘‘දෙවි, න අඤ්ඤං කිඤ්චි කතං, එකං පන සාසනං ආරොචයිම්හා’’ති. ‘‘සක්කා පන, තාතා, මය්හම්පි තං ආරොචෙතු’’න්ති. ‘‘සක්කා, දෙවී’’ති සුවණ්ණභිඞ්ගාරෙන මුඛං වික්ඛාලෙත්වා ‘‘දෙවි, බුද්ධො ලොකෙ උප්පන්නො’’ති. සාපි තං සුත්වා පීතියා ඵුට්ඨසරීරා තික්ඛත්තුං කිඤ්චි අසල්ලක්ඛෙත්වා චතුත්ථවාරෙ ‘‘බුද්ධො උප්පන්නො’’ති සුත්වා ‘‘කිං, තාතා, ඉමස්මිං පදෙ රඤ්ඤා දින්න’’න්ති? ‘‘සතසහස්සං, දෙවී’’ති. ‘‘තාතා, අනනුච්ඡවිකං රඤ්ඤා කතං එවරූපං සාසනං [Pg.224] සුත්වා තුම්හාකං සතසහස්සදදමානෙන, අහං වො මම දුග්ගතපණ්ණාකාරෙ තීණි සතසහස්සානි දම්මි. අපරං කිඤ්චි තුම්හෙහි ආරොචිත’’න්ති? තෙ ඉදඤ්ච ඉදඤ්චාති ඉතරානිපි ද්වෙ සාසනානි ආරොචෙසුං. දෙවී පුරිමනයෙනෙව තයො තයො වාරෙ අසල්ලක්ඛෙත්වා චතුත්ථචතුත්ථවාරෙ තීණි තීණි සතසහස්සානි අදාසි. එවං තෙ සබ්බානි ද්වාදසසතසහස්සානි ලභිංසු. Các thương nhân ấy đi đến hoàng cung, báo cho hoàng hậu biết tin tức do đức vua gởi đến. Khi hoàng hậu cho phép: “Hãy vào đi,” họ liền đi vào và đứng sang một bên. Bấy giờ, hoàng hậu hỏi họ: “Này các khanh, vì lý do gì các khanh đến đây?” “Chúng tôi được đức vua phái đến gặp lệnh bà, xin lệnh bà hãy cho chúng tôi ba trăm ngàn.” “Này các khanh, các khanh nói nhiều quá. Các khanh đã làm gì cho đức vua, đức vua hài lòng về việc gì của các khanh mà lại cho ban một số tiền lớn như vậy?” “Thưa lệnh bà, chúng tôi không làm gì khác, chỉ loan báo một tin tức mà thôi.” “Này các khanh, có thể loan báo tin ấy cho ta được không?” “Thưa lệnh bà, có thể được.” (Họ) lấy bình nước bằng vàng súc miệng rồi nói: “Thưa lệnh bà, Đức Phật đã xuất hiện ở trên đời.” Khi nghe tin ấy, toàn thân bà cũng tràn ngập hỷ lạc, ba lần đầu bà không nhận thức được gì, đến lần thứ tư khi nghe “Đức Phật đã xuất hiện,” bà hỏi: “Này các khanh, đức vua đã ban thưởng gì cho câu nói này?” “Thưa lệnh bà, một trăm ngàn.” “Này các khanh, việc đức vua làm thật không tương xứng, khi nghe được tin tức như thế này mà chỉ ban cho các khanh một trăm ngàn. Ta sẽ ban cho các khanh ba trăm ngàn, xem như là món quà mọn của ta. Các khanh còn loan báo tin gì khác nữa không?” Họ liền loan báo hai tin tức còn lại, rằng: “Thế này và thế này.” Hoàng hậu cũng theo cách thức như trước, ba lần đầu không nhận thức được, đến lần thứ tư của mỗi tin, bà lại ban cho ba trăm ngàn. Như vậy, họ đã nhận được tất cả là một triệu hai trăm ngàn. අථ නෙ දෙවී පුච්ඡි – ‘‘රාජා කහං, තාතා’’ති? ‘‘දෙවි, රාජා ‘සත්ථාරං උද්දිස්ස පබ්බජිස්සාමී’ති වත්වා ගතො’’ති. ‘‘මය්හං තෙන කිං සාසනං දින්න’’න්ති? ‘‘සබ්බං කිර ඉස්සරියං තුම්හාකං විස්සට්ඨං, ‘තුම්හෙ කිර යථාසුඛං සම්පත්තිං අනුභවථා’’’ති. ‘‘අමච්චා පන කුහිං, තාතා’’ති? ‘‘තෙපි රඤ්ඤා සද්ධිං ‘පබ්බජිස්සාමා’ති ගතා, දෙවී’’ති. සා තෙසං භරියායො පක්කොසාපෙත්වා, ‘‘අම්මා, තුම්හාකං සාමිකා රඤ්ඤා සද්ධිං ‘පබ්බජිස්සාමා’ති ගතා, තුම්හෙ කිං කරිස්සථා’’ති? ‘‘කිං පන තෙහි අම්හාකං සාසනං පහිතං, දෙවී’’ති? ‘‘තෙහි කිර අත්තනො සම්පත්ති තුම්හාකං විස්සට්ඨා ‘තුම්හෙ කිර සම්පත්තිං යථාසුඛං පරිභුඤ්ජථා’’’ති. ‘‘තුම්හෙ පන, දෙවි, කිං කරිස්සථා’’ති? ‘‘අම්හාකං සො තාව රාජා මග්ගෙ ඨිතො තීහි සතසහස්සෙහි තීණි රතනානි පූජෙත්වා ඛෙළපිණ්ඩං විය සම්පත්තිං පහාය ‘පබ්බජිස්සාමී’ති නික්ඛන්තො, මයාපි තිණ්ණං රතනානං සාසනං සුත්වා තානි නවහි සතසහස්සෙහි පූජිතානි, න ඛො පනෙසා සම්පත්ති නාම රඤ්ඤොයෙව දුක්ඛා, මය්හම්පි දුක්ඛා එව. කො රඤ්ඤා ඡඩ්ඩිතඛෙළපිණ්ඩං ජණ්ණුකෙහි භූමියං පතිට්ඨහිත්වා මුඛෙන ගණ්හිස්සති, න මය්හං සම්පත්තියා අත්ථො, සත්ථාරං උද්දිස්ස පබ්බජිස්සාමී’’ති. ‘‘දෙවි, මයම්පි තුම්හෙහි සද්ධිං පබ්බජිස්සාමා’’ති. ‘‘සචෙ සක්කොථ, සාධූ’’ති. ‘‘සක්කොම, දෙවී’’ති. තෙන හි ‘‘එථා’’ති රථසහස්සං යොජාපෙත්වා රථං ආරුය්හ තාහි සද්ධිං නික්ඛමිත්වා අන්තරාමග්ගෙ පඨමං නදිං දිස්වා යථා රඤ්ඤා පඨමං පුච්ඡිතා, තථෙව පුච්ඡිත්වා සබ්බං පවත්තිං සුත්වා ‘‘රඤ්ඤා ගතමග්ගං ඔලොකෙථා’’ති වත්වා ‘‘සින්ධවානං පදවලඤ්ජං න පස්සාමා’’ති වුත්තෙ රාජා ‘‘තීණි රතනානි උද්දිස්ස නික්ඛන්තොස්මී’’ති සච්චකිරියං කරිත්වා තිණ්ණං රතනානං ගුණෙ අනුස්සරිත්වා ගතො භවිස්සති, අහම්පි තීණි රතනානි උද්දිස්ස නික්ඛන්තා, තෙසං මෙ ආනුභාවෙන ‘‘ඉදං උදකං උදකං විය මා හොතූ’’ති තිණ්ණං රතනානං ගුණෙ අනුස්සරන්තී රථසහස්සං [Pg.225] පෙසෙසි. උදකං පිට්ඨිපාසාණසදිසං අහොසි, චක්කානං අග්ගට්ඨානෙව තෙමිංසු. එතෙනෙව උපායෙන ඉතරා ද්වෙපි නදියො උත්තරිංසු. Bấy giờ, hoàng hậu hỏi họ: “Này các khanh, đức vua ở đâu?” “Thưa lệnh bà, đức vua đã ra đi và nói rằng: ‘Ta sẽ xuất gia vì mục đích hướng đến bậc Đạo Sư.’” “Ngài đã gởi tin gì cho ta?” “Toàn bộ vương quyền đã được trao lại cho lệnh bà, và ngài nhắn rằng: ‘Nàng hãy tùy ý hưởng thụ tài sản.’” “Còn các vị cận thần ở đâu, hỡi các khanh?” “Thưa lệnh bà, họ cũng đã cùng đức vua ra đi và nói rằng: ‘Chúng tôi sẽ xuất gia.’” Bà cho triệu tập các phu nhân của họ lại và hỏi: “Này các phu nhân, phu quân của các vị đã cùng đức vua ra đi và nói rằng: ‘Chúng tôi sẽ xuất gia.’ Các vị sẽ làm gì?” “Thưa lệnh bà, các ngài ấy có gởi tin gì cho chúng tôi không?” “Các ngài ấy đã trao lại tài sản của mình cho các vị và nhắn rằng: ‘Các nàng hãy tùy ý hưởng thụ tài sản.’” “Còn lệnh bà, lệnh bà sẽ làm gì?” “Đức vua của chúng ta, khi đang trên đường, đã dùng ba trăm ngàn để cúng dường Tam Bảo, đã từ bỏ tài sản như một cục đờm dãi và ra đi với ý định: ‘Ta sẽ xuất gia.’ Ta cũng vậy, khi nghe tin về Tam Bảo, đã dùng chín trăm ngàn để cúng dường. Thật vậy, tài sản này không chỉ là khổ đau đối với đức vua, mà đối với ta cũng là khổ đau. Ai sẽ quỳ gối xuống đất mà dùng miệng để nhặt lấy cục đờm dãi mà đức vua đã nhổ bỏ? Ta không cần đến tài sản này, ta sẽ xuất gia vì mục đích hướng đến bậc Đạo Sư.” “Thưa lệnh bà, chúng tôi cũng sẽ xuất gia cùng với lệnh bà.” “Nếu các vị có thể, thì tốt lắm.” “Thưa lệnh bà, chúng tôi có thể.” “Vậy thì, hãy đến đây.” (Bà) cho chuẩn bị một ngàn cỗ xe, rồi lên xe, cùng với họ ra đi. Giữa đường, khi thấy con sông đầu tiên, bà cũng hỏi như cách đức vua đã hỏi trước đây, và sau khi nghe toàn bộ câu chuyện, bà nói: “Hãy tìm con đường đức vua đã đi.” Khi được trả lời: “Chúng tôi không thấy dấu chân của những con ngựa Tín-độ,” (bà nghĩ): “Chắc hẳn đức vua đã thực hiện lời chân thật rằng: ‘Ta ra đi vì mục đích hướng đến Tam Bảo,’ và đã đi qua sau khi tưởng niệm đến các ân đức của Tam Bảo. Ta cũng ra đi vì mục đích hướng đến Tam Bảo. Nhờ vào oai lực của các ngài, nguyện cho nước này đừng giống như nước.” Trong khi tưởng niệm đến các ân đức của Tam Bảo, bà đã cho một ngàn cỗ xe tiến tới. Nước đã trở nên giống như một phiến đá, chỉ có vành bánh xe bị ướt. Bằng phương pháp ấy, họ cũng đã vượt qua hai con sông còn lại. සත්ථා තාසං ආගතභාවං ඤත්වා යථා තා අත්තනො සන්තිකෙ නිසින්නෙ සාමිකෙ භික්ඛූ න පස්සන්ති, තථා අධිට්ඨාසි. දෙවීපි ආගච්ඡන්තී සත්ථු සරීරතො නික්ඛන්තා රස්මියො දිස්වා තථෙව චින්තෙත්වා සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා, වන්දිත්වා එකමන්තං ඨිතා පුච්ඡි – ‘‘භන්තෙ, මහාකප්පිනො රාජා තුම්හෙ උද්දිස්ස නික්ඛමිත්වා ගතො, කහං නු ඛො සො, අම්හාකං තං දස්සෙථා’’ති. ‘‘නිසීදථ තාව, ඉධෙව නං පස්සිස්සථා’’ති. තා සබ්බාපි හට්ඨතුට්ඨා ‘‘ඉධෙව කිර නිසින්නා සාමිකෙ නො පස්සිස්සාමා’’ති නිසීදිංසු. සත්ථා අනුපුබ්බිං කථං කථෙසි. අනොජාදෙවී දෙසනාපරියොසානෙ තාහි සද්ධිං සොතාපත්තිඵලං පාපුණි. මහාකප්පිනො ථෙරො තාසං දෙසියමානං ධම්මදෙසනං සුත්වා සපරිවාරො සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. තස්මිං ඛණෙ සත්ථා තාසං තෙ භික්ඛූ දස්සෙසි. තාසඤ්හි ආගතක්ඛණෙයෙව අත්තනො සාමිකෙ කාසාවධරෙ මුණ්ඩසීසෙ දිස්වා චිත්තං එකග්ගං න භවෙය්‍ය, මග්ගඵලං නිබ්බත්තෙතුං සක්කා න භවෙය්‍ය. තස්මා අචලසද්ධාය පතිට්ඨිතකාලතො පට්ඨාය තාසං තෙ භික්ඛූ අරහත්තප්පත්තෙ දස්සෙසි. තාපි තෙ දිස්වා පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා, ‘‘භන්තෙ, තුම්හාකං පබ්බජිතකිච්චං මත්ථකප්පත්ත’’න්ති වත්වා සත්ථාරං වන්දිත්වා එකමන්තං ඨත්වා පබ්බජ්ජං යාචිංසු. Bậc Đạo Sư, biết được sự kiện họ đã đến, đã chú nguyện để cho họ không nhìn thấy các vị tỳ-khưu là phu quân của họ đang ngồi gần bên Ngài. Hoàng hậu cũng vậy, trong khi đi đến, nhìn thấy các tia hào quang phát ra từ thân của bậc Đạo Sư, đã suy nghĩ như thế ấy, rồi đã đi đến gần bậc Đạo Sư, đảnh lễ, đứng một nơi hợp lẽ và đã hỏi: “Bạch ngài, đức vua Mahākappina vì ngài mà đã xuất gia ra đi, vậy ngài ấy ở đâu? Xin hãy chỉ cho chúng tôi thấy ngài ấy.” (Ngài đáp): “Trước tiên, các vị hãy ngồi xuống, các vị sẽ nhìn thấy vị ấy ngay tại đây.” Tất cả các bà ấy, với tâm hoan hỷ vui mừng, đã ngồi xuống (nghĩ rằng): “Chắc chắn rằng, trong khi ngồi ngay tại đây, chúng ta sẽ được nhìn thấy các phu quân của chúng ta.” Bậc Đạo Sư đã thuyết pháp tuần tự. Vào lúc cuối bài thuyết giảng, hoàng hậu Anojā cùng với các bà ấy đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn. Trưởng lão Mahākappina, sau khi nghe bài Pháp thoại được thuyết giảng cho họ, cùng với đoàn tùy tùng đã chứng đắc quả A-la-hán cùng với các tuệ phân tích. Vào khoảnh khắc ấy, bậc Đạo Sư đã cho họ nhìn thấy các vị tỳ-khưu ấy. Vì rằng, ngay trong khoảnh khắc họ đến, nếu nhìn thấy các phu quân của mình trong y phục màu cà-sa, với đầu đã cạo trọc, tâm của họ sẽ không được nhất tâm, và việc thành tựu đạo quả sẽ không thể có được. Do đó, kể từ lúc họ đã an trú trong niềm tin bất động, Ngài đã cho họ nhìn thấy các vị tỳ-khưu ấy sau khi các vị đã chứng đắc A-la-hán quả. Các bà ấy, sau khi nhìn thấy các vị ấy, đã đảnh lễ theo thể năm vóc sát đất, và thưa rằng: “Bạch các ngài, phận sự xuất gia của các ngài đã đạt đến đỉnh điểm.” rồi đã đảnh lễ bậc Đạo Sư, đứng một nơi hợp lẽ và đã xin được xuất gia. එවං වුත්තෙ සත්ථා උප්පලවණ්ණාය ථෙරියා ආගමනං චින්තෙසි. සා සත්ථු චින්තිතක්ඛණෙයෙව ආකාසෙනාගන්ත්වා තා සබ්බා ඉත්ථියො ගහෙත්වා ආකාසෙන භික්ඛුනුපස්සයං නෙත්වා පබ්බාජෙසි. තා සබ්බා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණිංසු. සත්ථා භික්ඛුසහස්සං ආදාය ආකාසෙන ජෙතවනං අගමාසි. තත්‍ර සුදං ආයස්මා මහාකප්පිනො රත්තිට්ඨානාදීසු ‘‘අහො සුඛං, අහො සුඛ’’න්ති උදානං උදානෙන්තො විචරති. භික්ඛූ භගවතො ආරොචෙසුං – ‘‘භන්තෙ, මහාකප්පිනො ‘අහො සුඛං, අහො සුඛ’න්ති උදානං උදානෙන්තො විචරති, අත්තනො රජ්ජසුඛං ආරබ්භ උදානෙති මඤ්ඤෙ’’ති. සත්ථා තං පක්කොසාපෙත්වා – ‘‘සච්චං කිර ත්වං, කප්පින, කාමසුඛං ආරබ්භ උදානං උදානෙසී’’ති? ‘‘භගවා මෙ, භන්තෙ, තං ආරබ්භ උදානභාවං වා අඤ්ඤං ආරබ්භ උදානභාවං වා ජානාතී’’ති. අථ සත්ථා – ‘‘න, භික්ඛවෙ, මම පුත්තො කාමසුඛං රජ්ජසුඛං ආරබ්භ උදානං උදානෙති, පුත්තස්ස [Pg.226] පන මෙ ධම්මං චරතො ධම්මපීති නාම උප්පජ්ජති, සො අමතමහානිබ්බානං ආරබ්භ එවං උදානං උදානෙසී’’ති අනුසන්ධිං ඝටෙත්වා ධම්මං දෙසෙන්තො ඉමං ගාථමාහ – Khi được thưa như vậy, bậc Đạo Sư đã nghĩ đến sự quang lâm của trưởng lão ni Uppalavaṇṇā. Ngay trong khoảnh khắc bậc Đạo Sư suy nghĩ, vị ấy đã đến bằng đường không, đã tiếp nhận tất cả các phụ nữ ấy, đã đưa đến ni viện bằng đường không, và đã cho họ xuất gia. Tất cả các vị ấy không bao lâu đã chứng đắc quả A-la-hán. Bậc Đạo Sư, cùng với một ngàn vị tỳ-khưu, đã đi đến tu viện Jetavana bằng đường không. Tại nơi ấy, Tôn giả Mahākappina thường đi lại ở những nơi nghỉ ban đêm v.v... và thốt lên lời cảm hứng: “Ôi, an lạc thay! Ôi, an lạc thay!” Các vị tỳ-khưu đã bạch với đức Thế Tôn: “Bạch ngài, Tôn giả Mahākappina thường đi lại và thốt lên lời cảm hứng: ‘Ôi, an lạc thay! Ôi, an lạc thay!’. Chúng con nghĩ rằng ngài ấy thốt lên lời cảm hứng liên quan đến sự an lạc của vương vị của mình.” Bậc Đạo Sư cho gọi vị ấy đến và hỏi: “Này Kappina, có thật là ngươi đã thốt lên lời cảm hứng liên quan đến dục lạc không?” (Vị ấy đáp): “Bạch ngài, đức Thế Tôn của con biết rõ việc con thốt lên lời cảm hứng là liên quan đến điều ấy hay liên quan đến điều khác.” Bấy giờ, bậc Đạo Sư (nói): “Này các tỳ-khưu, con trai của ta không thốt lên lời cảm hứng liên quan đến dục lạc, liên quan đến sự an lạc của vương vị. Trái lại, đối với con trai của ta đang thực hành Pháp, một niềm hỷ lạc trong Pháp khởi lên. Vị ấy đã thốt lên lời cảm hứng như vậy liên quan đến đại Niết-bàn bất tử.” Sau khi kết nối câu chuyện, trong khi thuyết Pháp, Ngài đã nói lên kệ ngôn này: ‘‘ධම්මපීති සුඛං සෙති, විප්පසන්නෙන චෙතසා; අරියප්පවෙදිතෙ ධම්මෙ, සදා රමති පණ්ඩිතො’’ති. (ධ. ප. 79); “Người uống vị Pháp, với tâm trong sáng, được an lạc. Bậc hiền trí luôn luôn hoan hỷ trong Pháp do các bậc Thánh thuyết giảng.” (Pháp Cú, 79); අථෙකදිවසං සත්ථා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘කච්චි, භික්ඛවෙ, කප්පිනො භික්ඛූනං ධම්මං දෙසෙතී’’ති? ‘‘අප්පොස්සුක්කො, භන්තෙ, දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරං අනුයුත්තො විහරති, ඔවාදමත්තම්පි න දෙතී’’ති. සත්ථා ථෙරං පක්කොසාපෙත්වා – ‘‘සච්චං කිර ත්වං, කප්පින, අන්තෙවාසිකානං ඔවාදමත්තම්පි න දෙසී’’ති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. ‘‘බ්‍රාහ්මණ, මා එවං අකාසි, අජ්ජ පට්ඨාය උපගතානං භික්ඛූනං ධම්මං දෙසෙහී’’ති. ‘‘සාධු, භන්තෙ’’ති ථෙරො භගවතො වචනං සිරසා සම්පටිච්ඡිත්වා එකොවාදෙනෙව සමණසහස්සං අරහත්තෙ පතිට්ඨාපෙසි. තෙන නං සත්ථා පටිපාටියා අත්තනො සාවකෙ ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛුඔවාදකානං යදිදං මහාකප්පිනො’’ති (අ. නි. 1.219, 231) එතදග්ගෙ ඨපෙසි. Rồi một hôm, bậc Đạo Sư gọi các vị tỳ-khưu và hỏi: “Này các tỳ-khưu, Kappina có thuyết Pháp cho các tỳ-khưu không?” (Họ đáp): “Bạch ngài, ngài ấy ít quan tâm, sống chuyên tâm vào sự an lạc trong hiện tại, ngay cả một lời khuyên dạy ngài cũng không ban cho.” Bậc Đạo Sư cho gọi vị trưởng lão đến và hỏi: “Này Kappina, có thật là ngươi không thuyết giảng dù chỉ một lời khuyên dạy cho các đệ tử không?” (Vị ấy đáp): “Bạch đức Thế Tôn, là sự thật.” (Ngài dạy): “Này Bà-la-môn, đừng làm như vậy. Kể từ hôm nay, hãy thuyết Pháp cho các vị tỳ-khưu đã đến.” “Lành thay, bạch ngài.” Vị trưởng lão đã cúi đầu vâng nhận lời dạy của đức Thế Tôn và chỉ bằng một lời khuyên dạy đã làm cho một ngàn vị sa-môn an trú trong quả A-la-hán. Do đó, bậc Đạo Sư, trong khi tuần tự đặt các vị thinh văn của mình vào các địa vị khác nhau, đã đặt vị ấy vào địa vị tối thượng: “Này các tỳ-khưu, tối thượng trong số các vị thinh văn của ta là những người khuyên dạy các tỳ-khưu, chính là Mahākappina.” (A. Ni. 1.219, 231). 66. එවං ථෙරො පත්තඅරහත්තඵලො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. උදිතො අජටාකාසෙති සකලාකාසෙ උදිතො උට්ඨිතො පාකටභූතො. සරදම්බරෙ සරදකාලෙ ආකාසෙ රවීව සූරියො ඉවාති අත්ථො. 66. Như vậy, vị trưởng lão, người đã chứng đắc quả A-la-hán, sau khi nhớ lại nghiệp quá khứ của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình, đã nói lên (những lời) bắt đầu bằng: “Bậc Toàn Thắng tên là Padumuttara.” (Câu) ‘Udito ajaṭākāse’ (có nghĩa là) đã mọc lên, đã xuất hiện, đã trở nên rõ ràng trên toàn thể bầu trời. (Câu) ‘Saradambare ravīva’ có nghĩa là giống như mặt trời trên bầu trời vào mùa thu. 70. අක්ඛදස්සො තදා ආසින්ති තස්මිං පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ සාරදස්සී හිතදස්සී ආචරියො පාකටො අහොසින්ති අත්ථො. 70. (Câu) ‘Akkhadasso tadā āsiṃ’ có nghĩa là: vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara ấy, tôi đã là một vị đạo sư nổi tiếng, người thấy được điều cốt lõi, người thấy được điều lợi ích. 71. සාවකස්ස කතාවිනොති තස්ස භගවතො මෙ මනං මම චිත්තං, තප්පයන්තස්ස තොසයන්තස්ස සාවකස්ස ඔවාදකස්ස ගුණං පකාසයතො අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තස්ස කතාවිනො සාතච්චකිච්චයුත්තස්ස වචනං සුත්වාති සම්බන්ධො. 71. (Câu) ‘Sāvakassa katāvino’ có liên hệ như sau: tâm của tôi, tâm trí của tôi (đã hoan hỷ) đối với đức Thế Tôn ấy, người đã làm cho hài lòng, làm cho thỏa mãn, người đã tuyên dương đức hạnh của vị thinh văn khuyên dạy, người đã đặt (vị ấy) vào địa vị tối thượng, người đã hoàn thành phận sự, người đã chuyên cần trong công việc, sau khi nghe lời nói (của Ngài). 73. හංසසමභාගොති [Pg.227] හංසසදිසගාමි. හංසදුන්දුභිනිස්සනොති හංසරවො දුන්දුභිභෙරිසද්දසදිසවචනො ‘‘එතං මහාමත්තං පස්සථ, භික්ඛවො’’ති ආහාති සම්බන්ධො. 73. (Câu) ‘Haṃsasamabhāgo’ có nghĩa là người có dáng đi giống như thiên nga. (Câu) ‘Haṃsadundubhinissano’ có nghĩa là người có giọng nói giống như tiếng kêu của thiên nga và tiếng trống dundubhi, có liên hệ với (việc Ngài) nói rằng: “Này các tỳ-khưu, hãy nhìn vị đại thần này.” 74. සමුග්ගතතනූරුහන්ති සුට්ඨු උග්ගතලොමං උද්ධග්ගලොමං, උදග්‍යමනං වා. ජීමූතවණ්ණන්ති මුත්තඵලසමානවණ්ණං සුන්දරසරීරපභන්ති අත්ථො. පීණංසන්ති පරිපුණ්ණං අංසං. පසන්නනයනානනන්ති පසන්නඅක්ඛිපසන්නමුඛන්ති අත්ථො. 74. (Câu) ‘Samuggatatanūruhaṃ’ có nghĩa là người có lông mọc thẳng đứng, lông dựng đứng, hoặc đang dựng lên. (Câu) ‘Jīmūtavaṇṇaṃ’ có nghĩa là người có màu sắc giống như ngọc trai, có ánh sáng thân thể đẹp đẽ. (Câu) ‘Pīṇaṃsaṃ’ có nghĩa là người có vai đầy đặn. (Câu) ‘Pasannanayanānanaṃ’ có nghĩa là người có đôi mắt trong sáng và gương mặt trong sáng. 75. කතාවිනොති කතාධිකාරස්ස එතදග්ගෙ ඨිතස්ස භික්ඛුනො ඨානං සො එසො මුදිතාය පහට්ඨචිත්තතාය පත්ථෙතීති සම්බන්ධො. 75. (Câu) ‘Katāvino’ có liên hệ với (việc) người ấy đã mong cầu địa vị của vị tỳ-khưu đã tạo các điều kiện căn bản, đã đứng ở địa vị tối thượng này, với tâm hoan hỷ, với tâm vui mừng. 81. සතසො අනුසාසියාති ධම්මෙන සමෙන වචනෙන කාරණවසෙන අනුසාසිත්වාති අත්ථො. බාරාණසියමාසන්නෙති බාරාණසියා සමීපෙ පෙසකාරගාමෙ. ජාතො කෙනියජාතියන්ති තන්තවායජාතියා පෙසකාරකුලෙ ජාතොති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 81. Câu ‘sataso anusāsiyā’ có nghĩa là: đã giáo huấn bằng lời nói đúng Pháp, công bằng, và có lý do. Câu ‘bārāṇasiyamāsanne’ (có nghĩa là) ở làng thợ dệt gần thành Bārāṇasī. Câu ‘jāto keniyajātiyan’ có nghĩa là: được sanh ra trong dòng dõi thợ dệt, trong gia tộc thợ dệt. Phần còn lại nên được hiểu rõ như vậy. මහාකප්පිනත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần chú giải Apadāna về trưởng lão Mahākappina đã hoàn tất. 4. දබ්බමල්ලපුත්තත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 4. Chú giải Apadāna về trưởng lão Dabbamallaputta චතුත්ථාපදානෙ පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො දබ්බමල්ලපුත්තත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ සෙට්ඨිපුත්තො හුත්වා ජාතො විභවසම්පන්නො අහොසි, සත්ථරි පසන්නො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං සෙනාසනපඤ්ඤාපකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා පසන්නමානසො බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං නිමන්තෙත්වා සත්තාහං මහාදානං දත්වා සත්තාහච්චයෙන භගවතො පාදමූලෙ නිපතිත්වා තං ඨානං පත්ථෙසි. භගවාපිස්ස සමිජ්ඣනභාවං ඤත්වා බ්‍යාකාසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා තතො චුතො තුසිතාදීසු දෙවෙසු දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවිත්වා තතො චුතො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො අසප්පුරිසසංසග්ගෙන තස්ස සාවකං භික්ඛුං අරහාති ජානන්තොපි අබ්භූතෙන අබ්භාචික්ඛි. තස්සෙව සාවකානං ඛීරසලාකභත්තං අදාසි. සො යාවතායුකං [Pg.228] පුඤ්ඤානි කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා කස්සපදසබලස්ස කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො ඔසානකාලෙ සාසනෙ පබ්බජිතො පරිනිබ්බුතෙ භගවති සකලලොකෙ කොලාහලෙ ජාතෙ සත්ත භික්ඛවො පබ්බජිතො පච්චන්තජනපදෙ වනමජ්ඣෙ එකං පබ්බතං අභිරුහිත්වා ‘‘ජීවිතාසා ඔරොහන්තු නිරාලයා නිසීදන්තූ’’ති නිස්සෙණිං පාතෙසුං. තෙසං ඔවාදදායකො ජෙට්ඨකත්ථෙරො සත්ථාහබ්භන්තරෙ අරහා අහොසි. තදනන්තරත්ථෙරො අනාගාමී, ඉතරෙ පඤ්ච පරිසුද්ධසීලා තතො චුතා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තා. තත්ථ එකං බුද්ධන්තරං දිබ්බසුඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ පුක්කුසාති (ම. නි. 3.342), සභියො (සු. නි. සභියසුත්ත), බාහියො (උදා. 10), කුමාරකස්සපොති (ම. නි. 1.249) ඉමෙ චත්තාරො තත්ථ තත්ථ නිබ්බත්තිංසු. අයං පන මල්ලරට්ඨෙ අනුපියනගරෙ නිබ්බත්ති. තස්මිං මාතුකුච්ඡිතො අනික්ඛන්තෙයෙව මාතා කාලමකාසි, අථෙකො තස්සා සරීරං ඣාපනත්ථාය චිතකස්මිං ආරොපෙත්වා කුමාරං දබ්බන්තරෙ පතිතං ගහෙත්වා ජග්ගාපෙසි. දබ්බෙ පතිතත්තා දබ්බො මල්ලපුත්තොති පාකටො අහොසි. අපරභාගෙ පුබ්බසම්භාරවසෙන පබ්බජි, සො කම්මට්ඨානමනුයුත්තො නචිරස්සෙව සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. Ở Apadāna thứ tư, câu chuyện về trưởng lão Dabbamallaputta bắt đầu bằng ‘padumuttaro nāma jino’. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các Đức Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi, vào thời của Đức Thế Tôn Padumuttara đã sanh làm con trai của một vị trưởng giả ở thành phố Haṃsavatī, và đã trở nên giàu có. Có lòng tịnh tín nơi Đức Đạo Sư, trong khi đang lắng nghe bài thuyết Pháp của Đức Đạo Sư, đã nhìn thấy Đức Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thượng trong số những người sắp đặt chỗ ở, với tâm ý hoan hỷ đã thỉnh mời Tăng chúng tỳ khưu có Đức Phật dẫn đầu, đã thực hiện việc bố thí trọng đại trong bảy ngày, sau bảy ngày đã đảnh lễ dưới chân Đức Thế Tôn và đã ước nguyện địa vị ấy. Đức Thế Tôn, biết được sự thành tựu (ước nguyện) của vị ấy, đã thọ ký. Vị ấy đã làm các việc thiện cho đến trọn đời, sau khi mệnh chung từ nơi ấy đã hưởng thụ tài sản cõi trời ở các cõi trời như Tusita, sau khi mệnh chung từ nơi ấy vào thời của Đức Thế Tôn Vipassī đã tái sanh trong một gia tộc, do giao du với người xấu, dầu biết vị tỳ khưu đệ tử của ngài là bậc A-la-hán, đã vu khống bằng điều không thật. Vị ấy đã dâng cúng vật thực bằng phiếu có sữa đến các vị đệ tử của chính ngài. Vị ấy đã làm các việc phước thiện cho đến hết tuổi thọ, trong khi luân hồi ở các cõi trời và người đã hưởng thụ hai loại tài sản, vào thời của Đức Thập Lực Kassapa đã tái sanh trong một gia đình, vào lúc cuối đời đã xuất gia trong giáo Pháp. Sau khi Đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, khi sự náo động xảy ra trên toàn thế giới, bảy vị tỳ khưu đã xuất gia, ở một vùng biên địa giữa khu rừng đã leo lên một ngọn núi và đã hạ thang xuống (với lời nói rằng): ‘Những ai còn ham sống hãy đi xuống, những ai không còn luyến ái hãy ngồi lại.’ Vị trưởng lão lớn tuổi nhất, người ban lời giáo huấn cho họ, đã là bậc A-la-hán trong vòng bảy ngày. Vị trưởng lão kế tiếp là bậc Bất Lai, năm vị còn lại có giới hạnh trong sạch, sau khi mệnh chung từ nơi ấy đã tái sanh ở cõi trời. Ở nơi ấy, sau khi hưởng thụ hạnh phúc cõi trời trong một Phật kỳ, vào lúc Đức Phật này xuất hiện, bốn vị này là Pukkusāti (Trung Bộ 3.342), Sabhiya (Kinh Tập, kinh Sabhiya), Bāhiya (Phật Tự Thuyết 10), và Kumārakassapa (Trung Bộ 1.249) đã tái sanh ở những nơi tương ứng. Còn vị này đã tái sanh ở thành phố Anupiya trong xứ Mallā. Trong khi vị ấy chưa ra khỏi bụng mẹ thì người mẹ đã qua đời. Sau đó, một người đã đặt thi thể của bà lên giàn hỏa thiêu để hỏa táng, đã nhặt lấy đứa bé bị rơi vào giữa đám cỏ tranh và đã cho người nuôi nấng. Do bị rơi vào đám cỏ tranh (dabba), vị ấy đã được biết đến với tên gọi là Dabba Mallaputta. Về sau, do năng lực của các yếu tố đã tích lũy từ trước, vị ấy đã xuất gia. Vị ấy đã chuyên tâm vào đề mục thiền định và không bao lâu đã chứng đắc A-la-hán quả cùng với các Tuệ Phân Tích. අථ නං සත්ථා මජ්ඣත්තභාවෙන ආනුභාවසම්පන්නභාවෙන ච භික්ඛූනං සෙනාසනං පඤ්ඤාපනෙ භත්තුද්දෙසනෙ ච නියොජෙසි. සබ්බො ච භික්ඛුසඞ්ඝො තං සමන්නෙසි. තං විනයඛන්ධකෙ (චූළව. 189-190) ආගතමෙව. අපරභාගෙ ථෙරො එකස්ස වරසලාකදායකස්ස සලාකභත්තං මෙත්තියභූමජකානං භික්ඛූනං උද්දිසි. තෙ හට්ඨතුට්ඨා ‘‘ස්වෙ මය්හං මුග්ගඝතමධුමිස්සකභත්තං භුඤ්ජිස්සාමා’’ති උස්සාහජාතා අහෙසුං. සො පන උපාසකො තෙසං වාරප්පත්තභාවං සුත්වා දාසිං ආණාපෙසි – ‘‘යෙ, ජෙ, භික්ඛූ ස්වෙ ඉධ ආගමිස්සන්ති, තෙ කණාජකෙන බිලඞ්ගදුතියෙන පරිවිසාහී’’ති. සාපි තථෙව තෙ භික්ඛූ ආගතෙ කොට්ඨකපමුඛෙ නිසීදාපෙත්වා භොජෙසි. තෙ භික්ඛූ අනත්තමනා කොපෙන තටතටායන්තා ථෙරෙ ආඝාතං බන්ධිත්වා ‘‘මධුරභත්තදායකං අම්හාකං අමධුරභත්තං දාපෙතුං එසොව නියොජෙසී’’ති දුක්ඛී දුම්මනා නිසීදිංසු. අථ තෙ මෙත්තියා නාම භික්ඛුනී ‘‘කිං, භන්තෙ, දුම්මනා’’ති පුච්ඡි. තෙ, ‘‘භගිනි, කිං අම්හෙ දබ්බෙන [Pg.229] මල්ලපුත්තෙන විහෙඨියමානෙ අජ්ඣුපෙක්ඛසී’’ති ආහංසු. ‘‘කිං, භන්තෙ, මයා සක්කා කාතු’’න්ති? ‘‘තස්ස දොසං ආරොපෙහී’’ති. සා තත්ථ තත්ථ ථෙරස්ස අභූතාරොපනං අකාසි. තං සුත්වා භික්ඛූ භගවතො ආරොචෙසුං. අථ භගවා දබ්බං මල්ලපුත්තං පක්කොසාපෙත්වා – ‘‘සච්චං කිර ත්වං, දබ්බ, මෙත්තියාය භික්ඛුනියා විප්පකාරමකාසී’’ති පුච්ඡි. ‘‘යථා මං, භන්තෙ, භගවා ජානාතී’’ති. ‘‘න ඛො, දබ්බ, දබ්බා එවං නිබ්බෙඨෙන්ති, කාරකභාවං වා අකාරකභාවං වා වදෙහී’’ති. ‘‘අකාරකො අහං, භන්තෙ’’ති. භගවා – ‘‘මෙත්තියං භික්ඛුනිං නාසෙත්වා තෙ භික්ඛූ අනුයුඤ්ජථා’’ති ආහ. උපාලිත්ථෙරප්පමුඛා භික්ඛූ තං භික්ඛුනිං උප්පබ්බාජෙත්වා මෙත්තියභූමජකෙ භික්ඛූ අනුයුඤ්ජිත්වා තෙහි ‘‘අම්හෙහි නියොජිතා සා භික්ඛුනී’’ති වුත්තෙ භගවතො එකමත්ථං ආරොචෙසුං. භගවා මෙත්තියභූමජකානං භික්ඛූනං අමූලකසඞ්ඝාදිසෙසං පඤ්ඤපෙසි. Bấy giờ, đức Đạo Sư do vì tính trung lập và vì sự thành tựu oai lực đã bổ nhiệm ngài vào việc sắp đặt chỗ ở và phân phối vật thực cho chư Tỳ-khưu. Và toàn thể chúng Tỳ-khưu đã đồng thuận với việc ấy. Việc ấy đã được đề cập trong các Thiên của Luật tạng (Tiểu Phẩm, 189-190). Về sau, vị Trưởng lão đã chỉ định phần vật thực theo thẻ của một thí chủ cúng dường thẻ thượng hạng cho nhóm Tỳ-khưu Mettiyabhūmajaka. Các vị ấy hoan hỷ, hài lòng, trở nên phấn khởi nghĩ rằng: “Ngày mai, chúng ta sẽ được dùng vật thực có trộn đậu xanh, bơ và mật ong.” Nhưng vị cận sự nam ấy, khi nghe đã đến phiên của các vị ấy, đã ra lệnh cho người nữ tỳ rằng: “Này cô, ngày mai các vị Tỳ-khưu nào đến đây, cô hãy dọn cho các vị ấy cơm tấm với cháo chua.” Nàng ta cũng đã làm y như vậy, đã mời các vị Tỳ-khưu ấy khi đến ngồi ở trước cửa kho rồi dọn cơm cho các vị ấy. Các vị Tỳ-khưu ấy không hài lòng, tức giận đến sôi người, đã ôm lòng oán hận đối với vị Trưởng lão, họ đã ngồi xuống với tâm trạng buồn khổ, bất mãn và nghĩ rằng: “Chính ông này đã sắp đặt để người thí chủ cúng dường vật thực ngon ngọt lại dâng cúng vật thực không ngon ngọt cho chúng ta.” Bấy giờ, vị Tỳ-khưu-ni tên là Mettiyā đã hỏi các vị ấy rằng: “Bạch quý ngài, vì sao quý ngài lại bất mãn?” Các vị ấy đáp: “Này hiền muội, tại sao hiền muội lại dửng dưng khi chúng tôi đang bị ngài Dabba Mallaputta làm phiền nhiễu?” (Nàng đáp:) “Bạch quý ngài, con có thể làm được gì?” (Họ nói:) “Hãy vu khống cho ông ta một tội lỗi.” Nàng ta đã đi rêu rao lời vu khống vô căn cứ về vị Trưởng lão ở nơi này nơi kia. Nghe được việc ấy, chư Tỳ-khưu đã trình báo lên đức Thế Tôn. Bấy giờ, đức Thế Tôn cho gọi ngài Dabba Mallaputta đến và hỏi rằng: “Này Dabba, có thật là con đã có hành vi không đúng đắn với Tỳ-khưu-ni Mettiyā không?” (Ngài đáp:) “Bạch đức Thế Tôn, như Ngài đã biết về con.” (Đức Phật dạy:) “Này Dabba, những người như Dabba không trả lời quanh co như vậy. Con hãy nói là con có làm hay không làm.” (Ngài đáp:) “Bạch đức Thế Tôn, con không phải là người làm việc ấy.” Đức Thế Tôn dạy rằng: “Các con hãy trục xuất Tỳ-khưu-ni Mettiyā rồi thẩm vấn các Tỳ-khưu kia.” Chư Tỳ-khưu do Trưởng lão Upāli dẫn đầu, sau khi trục xuất vị Tỳ-khưu-ni ấy và thẩm vấn nhóm Tỳ-khưu Mettiyabhūmajaka, khi được các vị ấy nói rằng: “Vị Tỳ-khưu-ni ấy đã được chúng tôi xúi giục,” đã trình sự việc lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã chế định tội Tăng Tàn vô căn cứ cho nhóm Tỳ-khưu Mettiyabhūmajaka. තෙන ච සමයෙන දබ්බත්ථෙරො භික්ඛූනං සෙනාසනං පඤ්ඤාපෙන්තො වෙළුවනවිහාරස්ස සාමන්තා අට්ඨාරසමහාවිහාරෙ සභාගෙ භික්ඛූ පෙසෙන්තො රත්තිභාගෙ අන්ධකාරෙ අඞ්ගුලියා පදීපං ජාලෙත්වා තෙනෙවාලොකෙන අනිද්ධිමන්තෙ භික්ඛූ පෙසෙසි. එවං ථෙරස්ස සෙනාසනපඤ්ඤාපනභත්තුද්දෙසනකිච්චෙ පාකටෙ ජාතෙ සත්ථා අරියගණමජ්ඣෙ දබ්බත්ථෙරං ඨානන්තරෙ ඨපෙන්තො ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං සෙනාසනපඤ්ඤාපකානං යදිදං දබ්බො මල්ලපුත්තො’’ති (අ. නි. 1.209, 214) එතදග්ගෙ ඨපෙසි. Vào lúc ấy, trưởng lão Dabba, trong khi sắp xếp chỗ ở cho các vị tỳ khưu, đã gửi các vị tỳ khưu đến mười tám ngôi đại tự viện ở vùng lân cận của tu viện Veḷuvana, là nơi có các phần chia. Vào ban đêm, trong bóng tối, ngài đã thắp sáng ngón tay như ngọn đèn và với ánh sáng ấy đã gửi đi các vị tỳ khưu không có thần thông. Như vậy, khi công việc sắp xếp chỗ ở và chỉ định phần vật thực của vị trưởng lão đã trở nên nổi bật, bậc Đạo Sư, trong khi đặt trưởng lão Dabba vào một địa vị đặc biệt giữa hội chúng bậc Thánh, đã đặt ngài vào địa vị tối thượng rằng: “Này các tỳ khưu, bậc tối thượng trong số các đệ tử tỳ khưu của ta về việc sắp xếp chỗ ở, chính là Dabba Mallaputta.” (a. ni. 1.209, 214). 108. ථෙරො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව. ඉතො එකනවුතෙ කප්පෙ විපස්සී නාම නායකො ලොකෙ උප්පජ්ජීති සම්බන්ධො. 108. Vị trưởng lão, khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, đã sanh tâm hoan hỷ và trong khi tuyên thuyết về tiền thân hạnh nguyện của mình, đã nói lên (câu kệ) bắt đầu là: “Bậc Toàn Thắng tên là Padumuttara.” Toàn bộ điều ấy có ý nghĩa đã được nói ở dưới. Cách đây chín mươi mốt kiếp, bậc Lãnh Đạo tên là Vipassī đã sanh khởi ở thế gian, (đó là) sự liên quan. 125. දුට්ඨචිත්තොති දූසිතචිත්තො අසාධුසඞ්ගමෙන අපසන්නචිත්තොති අත්ථො. උපවදිං සාවකං තස්සාති තස්ස භගවතො ඛීණාසවං සාවකං උපවදිං, උපරි අභූතං වචනං ආරොපෙසිං, අබ්භක්ඛානං අකාසින්ති අත්ථො. 125. (Câu) “Duṭṭhacitto” có nghĩa là tâm bị hư hoại, tâm không trong sạch do giao du với người xấu. (Câu) “Upavadiṃ sāvakaṃ tassa” có nghĩa là: tôi đã nói xấu vị đệ tử đã đoạn tận các lậu hoặc của đức Thế Tôn ấy, tôi đã gán cho lời nói không có thật, tôi đã vu khống. 132. දුන්දුභියොති [Pg.230] දුන්දුං ඉති සද්දායනතො දුන්දුභිසඞ්ඛාතා භෙරියො. නාදයිංසූති සද්දං කරිංසු. සමන්තතො අසනියොති සබ්බදිසාභාගතො අසනෙ විනාසනෙ නියුත්තොති අසනියො, දෙවදණ්ඩා භයාවහා ඵලිංසූති සම්බන්ධො. 132. (Từ) “Dundubhiyo” là các trống lớn, được gọi là dundubhi vì phát ra âm thanh “dunduṃ.” (Từ) “Nādayiṃsu” có nghĩa là chúng đã tạo ra âm thanh. (Câu) “Samantato asaniyo” có nghĩa là từ khắp các phương hướng, “asaniyo” là các tia sét, được dùng trong việc hủy diệt, các hình phạt đáng sợ của chư thiên đã giáng xuống, (đó là) sự liên quan. 133. උක්කා පතිංසු නභසාති ආකාසතො අග්ගික්ඛන්ධා ච පතිංසූති අත්ථො. ධූමකෙතු ච දිස්සතීති ධූමරාජිසහිතො අග්ගික්ඛන්ධො ච දිස්සති පඤ්ඤායතීති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 133. (Câu) “Ukkā patiṃsu nabhasā” có nghĩa là các khối lửa cũng đã rơi từ hư không. (Câu) “Dhūmaketu ca dissatī” có nghĩa là khối lửa đi kèm với vệt khói cũng được nhìn thấy, được nhận biết. Phần còn lại thì dễ hiểu. දබ්බමල්ලපුත්තත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần Chú Giải Hạnh Nguyện của Trưởng Lão Dabba Mallaputta đã chấm dứt. 5. කුමාරකස්සපත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 5. Chú Giải Hạnh Nguyện của Trưởng Lão Kumārakassapa පඤ්චමාපදානෙ ඉතො සතසහස්සම්හීතිආදිකං ආයස්මතො කුමාරකස්සපත්ථෙරස්ස අපදානං. අයං කිර පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා එකදිවසං සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං චිත්තකථිකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සයම්පි තං ඨානන්තරං පත්ථෙන්තො පණිධානං කත්වා තදනුරූපානි පුඤ්ඤානි කරොන්තො යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතො දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා කස්සපස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො තස්ස භගවතො සාසනෙ පබ්බජිත්වා සමණධම්මං කත්වා සුගතීසුයෙව සංසරන්තො දිබ්බසුඛං මානුසසුඛඤ්ච අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහෙ එකිස්සා සෙට්ඨිධීතාය කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්තො. සා කිර කුමාරිකාකාලෙයෙව පබ්බජිතුකාමා මාතාපිතරො යාචිත්වා පබ්බජ්ජං අලභමානා පතිකුලං ගන්ත්වා ගබ්භං ගණ්හිත්වා තං අජානිත්වා ‘‘සාමිකං ආරාධෙත්වා පබ්බජ්ජං අනුජානාපෙස්සාමී’’ති චින්තෙසි. සා සාමිකං ආරාධෙන්තී, අය්‍යපුත්ත – Trong thiên hạnh nguyện thứ năm, (câu kệ) bắt đầu là “ito satasahassamhi” là hạnh nguyện của trưởng lão Kumārakassapa. Vị này, được biết, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, đã sanh trong gia đình Bà-la-môn, sau khi đến tuổi trưởng thành, một hôm trong khi đang nghe Pháp gần bậc Đạo Sư, đã nhìn thấy bậc Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thượng trong số những vị có tài thuyết giảng đa dạng. Tự mình cũng mong muốn địa vị ấy, ngài đã lập nguyện và trong khi làm các phước thiện tương xứng, đã sống cho đến hết tuổi thọ. Sau khi mệnh chung từ nơi ấy, ngài đã luân hồi trong cõi trời và người, hưởng thụ hai loại thành tựu, rồi vào thời của đức Thế Tôn Kassapa, đã sanh trong một gia đình gia thế. Sau khi xuất gia trong giáo pháp của đức Thế Tôn ấy và thực hành Sa-môn pháp, ngài đã luân hồi chỉ trong các cõi lành, hưởng thụ thiên lạc và nhân lạc, rồi trong thời kỳ đức Phật hiện tại này, đã tái sanh trong bụng của con gái một vị trưởng giả ở thành Rājagaha. Nàng ấy, được biết, ngay từ khi còn là thiếu nữ đã có ý muốn xuất gia, sau khi xin cha mẹ mà không được phép xuất gia, đã đi về nhà chồng, đã thọ thai mà không biết điều đó, và đã suy nghĩ rằng: “Ta sẽ thuyết phục chồng để được cho phép xuất gia.” Nàng, trong khi thuyết phục chồng, (đã nói): “Thưa quý tử –” ‘‘සචෙ ඉමස්ස කායස්ස, අන්තො බාහිරකො සියා; දණ්ඩං නූන ගහෙත්වාන, කාකෙ සොණෙ නිවාරයෙ’’ති. (විසුද්ධි. 1.122) – “Nếu như bên trong của thân này, lại ở bên ngoài; thì chắc chắn phải cầm gậy, để xua đuổi quạ và chó.” (Visuddhi. 1.122) – ආදිනා සරීරස්ස දොසං දස්සෙන්තී තං ආරාධෙසි. Bằng (câu kệ) bắt đầu như thế, trong khi chỉ ra sự bất tịnh của thân thể, nàng đã thuyết phục người ấy. සා [Pg.231] සාමිකෙන අනුඤ්ඤාතා ගබ්භිනිභාවං අජානන්තී දෙවදත්තපක්ඛියාසු භික්ඛුනීසු පබ්බජි. තස්සා ගබ්භිනිභාවං දිස්වා භික්ඛුනියො දෙවදත්තං පුච්ඡිංසු. සො ‘‘අස්සමණී’’ති ආහ. සා ‘‘නාහං දෙවදත්තං උද්දිස්ස පබ්බජිතා, භගවන්තං උද්දිස්ස පබ්බජිතා’’ති භගවතො සන්තිකං ගන්ත්වා දසබලං පුච්ඡි. සත්ථා උපාලිත්ථෙරං පටිච්ඡාපෙසි. ථෙරො සාවත්ථිනගරවාසීනි කුලානි විසාඛඤ්ච උපාසිකං පක්කොසාපෙත්වා සරාජිකාය පරිසාය තං විනිච්ඡිනන්තො ‘‘පුරෙ ලද්ධො ගබ්භො, අරොගා පබ්බජ්ජා’’ති ආහ. තං සුත්වා සත්ථා ‘‘සාධු සුවිනිච්ඡිතං උපාලිනා අධිකරණ’’න්ති ථෙරස්ස සාධුකාරං අදාසි. Nàng, được chồng cho phép, trong khi không biết mình có thai, đã xuất gia với các vị tỳ khưu ni thuộc phe của Devadatta. Các vị tỳ khưu ni, sau khi thấy tình trạng mang thai của nàng, đã hỏi Devadatta. Vị ấy đã nói: “Không phải là Sa-môn nữ.” Nàng (nói): “Tôi không xuất gia vì Devadatta, tôi xuất gia vì đức Thế Tôn,” rồi đã đi đến gần đức Thế Tôn và hỏi bậc Thập Lực. Bậc Đạo Sư đã giao phó cho trưởng lão Upāli. Vị trưởng lão đã cho triệu tập các gia đình cư ngụ ở thành Sāvatthī và nữ cận sự Visākhā, và giữa hội chúng có cả nhà vua, trong khi phân xử việc ấy, đã nói rằng: “Cái thai đã được thọ nhận trước đây, sự xuất gia là trong sạch.” Sau khi nghe điều đó, bậc Đạo Sư đã tán thán vị trưởng lão rằng: “Tốt lành thay, vụ việc đã được Upāli phân xử tốt đẹp.” සා භික්ඛුනී සුවණ්ණබිම්බසදිසං පුත්තං විජායි. තං රාජා පසෙනදි කොසලො ‘‘දාරකපරිහරණං භික්ඛුනීනං පලිබොධො’’ති ධාතීනං දාපෙත්වා පොසාපෙසි, කස්සපොතිස්ස නාමං කරිංසු. අපරභාගෙ අලඞ්කරිත්වා සත්ථු සන්තිකං නෙත්වා පබ්බාජෙසි. කුමාරකාලෙ පබ්බජිතත්තා පන භගවතා ‘‘කස්සපං පක්කොසථ, ඉදං ඵලං වා ඛාදනීයං වා කස්සපස්ස දෙථා’’ති වුත්තෙ ‘‘කතරකස්සපස්සා’’ති ‘‘කුමාරකස්සපස්සා’’ති එවං ගහිතනාමත්තා රඤ්ඤා පොසාවනීයපුත්තත්තා ච වුද්ධකාලෙපි කුමාරකස්සපොත්වෙව පඤ්ඤායිත්ථ. Vị tỳ khưu ni ấy đã sanh ra một người con trai giống như pho tượng vàng. Vua Pasenadi của xứ Kosala, (nghĩ rằng): “Việc chăm sóc đứa trẻ là một trở ngại cho các tỳ khưu ni,” đã cho giao đứa bé cho các vú nuôi và cho nuôi dưỡng. Họ đã đặt tên cho cậu là Kassapa. Về sau, họ đã trang điểm cho cậu, đưa đến gần bậc Đạo Sư và cho xuất gia. Vì đã xuất gia từ khi còn là một cậu bé, khi đức Thế Tôn nói: “Hãy gọi Kassapa, hãy cho trái cây này hoặc vật thực này đến Kassapa,” và khi được hỏi: “Đến Kassapa nào?” (câu trả lời là): “Đến Kumārakassapa.” Do được nhận tên như vậy và do là con nuôi của nhà vua, nên ngay cả khi đã trưởng thành, ngài vẫn được biết đến là Kumārakassapa. සො පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය විපස්සනාය කම්මං කරොති, බුද්ධවචනඤ්ච උග්ගණ්හාති. අථ තෙන සද්ධිං පබ්බතමත්ථකෙ සමණධම්මං කත්වා අනාගාමී හුත්වා සුද්ධාවාසෙ නිබ්බත්තමහාබ්‍රහ්මා ‘‘විපස්සනාය මුඛං දස්සෙත්වා මග්ගඵලුප්පත්තියා උපායං කරිස්සාමී’’ති පඤ්චදසපඤ්හෙ අභිසඞ්ඛරිත්වා අන්ධවනෙ වසන්තස්ස ථෙරස්ස ‘‘ඉමෙ පඤ්හෙ සත්ථාරං පුච්ඡෙය්‍යාසී’’ති ආචික්ඛි. තතො සො තෙ පඤ්හෙ භගවන්තං පුච්ඡි. භගවාපිස්ස විස්සජ්ජෙසි. ථෙරො භගවතා කථිතනියාමෙනෙව තෙ උග්ගණ්හිත්වා විපස්සනං ගබ්භං ගාහාපෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. Vị ấy, kể từ lúc xuất gia, đã thực hành công phu thiền quán và học thuộc lời dạy của đức Phật. Bấy giờ, một vị đại Phạm thiên, người đã cùng thực hành Sa-môn pháp với ngài trên đỉnh núi, đã trở thành bậc Bất Lai và tái sanh ở cõi Tịnh Cư, đã suy nghĩ rằng: “Ta sẽ chỉ ra cánh cửa của thiền quán và tạo ra phương tiện cho sự sanh khởi của đạo và quả.” Vị ấy đã soạn ra mười lăm câu hỏi và đã bảo với vị trưởng lão đang trú ở rừng Andhavana rằng: “Ngươi nên hỏi bậc Đạo Sư những câu hỏi này.” Sau đó, vị ấy đã hỏi đức Thế Tôn những câu hỏi ấy. Đức Thế Tôn cũng đã giải đáp cho vị ấy. Vị trưởng lão, sau khi học thuộc chúng theo đúng phương pháp được đức Thế Tôn thuyết giảng, đã làm cho thiền quán được thọ thai và đã đắc quả A-la-hán. 150. සො අරහත්තං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ඉතො සතසහස්සම්හීතිආදිමාහ. තත්ථ යං හෙට්ඨා වුත්තනයඤ්ච උත්තානත්ථඤ්ච, තං සබ්බං න වණ්ණයිස්සාම. අනුත්තානපදමෙව වණ්ණයිස්සාම. 150. Vị ấy, sau khi đắc quả A-la-hán, đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói lên (câu kệ) bắt đầu bằng: ‘ito satasahassamhi.’ Ở đó, những gì đã được nói theo phương pháp ở dưới và có ý nghĩa rõ ràng, tất cả những điều ấy chúng tôi sẽ không giải thích. Chúng tôi sẽ chỉ giải thích những từ ngữ không rõ ràng. 169. ආපන්නසත්තා මෙ මාතාති මය්හං මාතා ගරුගබ්භා ගබ්භිනී පසුතාසන්නගබ්භාති අත්ථො. 169. (Cụm từ) ‘Āpannasattā me mātā’ có nghĩa là: “Mẹ của tôi mang thai nặng nề, đang có thai, có cái thai gần sanh.” 173. වම්මිකසදිසං [Pg.232] කායන්ති සරීරං නාම වම්මිකසදිසං යථා වම්මිකො ඉතො චිතො ච ඡිද්දාවඡිද්දො ඝරගොළිකඋපචිකාදීනං ආසයො, එවමෙව අයං කායො නවඡිද්දො ධුවස්සවොති බුද්ධෙන භගවතා දෙසිතං පකාසිතං තං සුත්වා මෙ චිත්තං ආසවෙ අග්ගහෙත්වා අසෙසෙත්වා කිලෙසතො විමුච්චි, අරහත්තෙ පතිට්ඨාසීති අත්ථො. අපරභාගෙ තත්ථ තත්ථ භික්ඛූනං විචිත්තධම්මකථිකභාවං සුත්වා සත්ථා ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං චිත්තකථිකානං යදිදං කුමාරකස්සපො’’ති (අ. නි. 1.209, 217) එතදග්ගෙ ඨපෙසීති. 173. (Cụm từ) ‘thân thể giống như gò mối’ có nghĩa là: Thân thể này quả thật giống như gò mối. Giống như gò mối có lỗ hổng chỗ này chỗ kia, là nơi trú ngụ của thằn lằn, mối, v.v... cũng vậy, thân này có chín lỗ và thường xuyên rỉ chảy, điều đã được đức Phật, bậc Thế Tôn, thuyết giảng và tuyên bố. Sau khi nghe điều ấy, tâm của tôi đã giải thoát khỏi các phiền não, không còn nắm giữ các lậu hoặc, không còn sót lại, đã an trú trong quả A-la-hán. Về sau, sau khi nghe về khả năng thuyết pháp đa dạng của các vị tỳ-khưu ở nơi này nơi kia, bậc Đạo Sư đã đặt (vị ấy) vào địa vị tối thắng rằng: “Này các tỳ-khưu, tối thắng trong hàng đệ tử tỳ-khưu của ta về thuyết pháp đa dạng, chính là Kumārakassapa” (A. Ni. 1.209, 217). කුමාරකස්සපත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Kumārakassapa đã kết thúc. 6. බාහියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 6. Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Bāhiya ඡට්ඨාපදානෙ ඉතො සතසහස්සම්හීතිආදිකං ආයස්මතො බාහියස්ස දාරුචීරියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො බ්‍රාහ්මණසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං ගන්ත්වා වෙදඞ්ගෙසු අනවයො එකදිවසං සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුණන්තො පසන්නමානසො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං ඛිප්පාභිඤ්ඤානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා තං ඨානං පත්තුකාමො සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා සත්තාහස්ස අච්චයෙන භගවතො පාදමූලෙ නිපන්නො ‘‘භගවා, භන්තෙ, ඉතො සත්තමෙ දිවසෙ යං භික්ඛුං ඛිප්පාභිඤ්ඤානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි, සො විය අහම්පි අනාගතෙ එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ ඛිප්පාභිඤ්ඤානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. භගවා අනාගතංසඤාණෙන ඔලොකෙත්වා සමිජ්ඣනභාවං ඤත්වා ‘‘අනාගතෙ ගොතමස්ස භගවතො සාසනෙ පබ්බජිත්වා ඛිප්පාභිඤ්ඤානං අග්ගො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. සො යාවතායුකං පුඤ්ඤානි කත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො තත්ථ ඡ කාමාවචරසම්පත්තියො අනුභවිත්වා පුන මනුස්සෙසු චක්කවත්තිආදිසම්පත්තියො අනෙකකප්පකොටිසතෙසු අනුභවිත්වා කස්සපස්ස භගවතො කාලෙ එකස්මිං කුලෙ නිබ්බත්තො, භගවති පරිනිබ්බුතෙ පබ්බජිතො යදා සාසනෙ ඔසක්කමානෙ සත්ත භික්ඛූ චතුන්නං පරිසානං අජ්ඣාචාරං [Pg.233] දිස්වා සංවෙගප්පත්තා අරඤ්ඤං පවිසිත්වා ‘‘යාව සාසනස්ස අන්තරධානං න හොති, තාව අත්තනො පතිට්ඨං කරිස්සාමා’’ති සුවණ්ණචෙතියං වන්දිත්වා තත්ථ අරඤ්ඤෙ එකං පබ්බතං දිස්වා ‘‘ජීවිතසාලයා නිවත්තන්තු, නිරාලයා ඉමං පබ්බතං අභිරුහන්තූ’’ති නිස්සෙණිං බන්ධිත්වා සබ්බෙ තං පබ්බතං අභිරුය්හ නිස්සෙණිං පාතෙත්වා සමණධම්මං කරිංසු. තෙසු සඞ්ඝත්ථෙරො එකරත්තාතික්කමෙන අරහත්තං පාපුණි. සො අනොතත්තදහෙ නාගලතාදන්තකට්ඨං ඛාදිත්වා මුඛං ධොවිත්වා උත්තරකුරුතො පිණ්ඩපාතං ආහරිත්වා තෙ භික්ඛූ ආහ – ‘‘ආවුසො, ඉමං පිණ්ඩපාතං භුඤ්ජථා’’ති. තෙ ආහංසු – ‘‘කිං, භන්තෙ, අම්හෙහි එවං කතිකා කතා ‘යො පඨමං අරහත්තං පාපුණාති, තෙනාභතං පිණ්ඩපාතං අවසෙසා පරිභුඤ්ජන්තූ’’’ති? ‘‘නො හෙතං, ආවුසො’’ති. ‘‘තෙන හි සචෙ මයම්පි තුම්හෙ විය විසෙසං නිබ්බත්තෙස්සාම, සයං ආහරිත්වා භුඤ්ජිස්සාමා’’ති න ඉච්ඡිංසු. Trong thiên truyện thứ sáu, (câu chuyện) bắt đầu bằng ‘ito satasahassamhi’ là tiền sử của trưởng lão Bāhiya Dārucīriya. Vị này cũng đã tạo các nền tảng (phước báu) nơi các đức Phật quá khứ, tích lũy các phước báu là duyên trợ cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, đã sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn, sau khi thành tựu các nghệ thuật của Bà-la-môn, không thiếu sót trong các kinh Vệ-đà. Một ngày nọ, đến gần bậc Đạo Sư, trong khi nghe Pháp, tâm sanh tịnh tín, thấy bậc Đạo Sư đặt một vị tỳ-khưu vào địa vị tối thắng về chứng đắc nhanh chóng, mong muốn đạt được địa vị ấy, đã cúng dường đại thí đến Tăng chúng có đức Phật dẫn đầu trong bảy ngày. Sau khi bảy ngày trôi qua, đã nằm xuống dưới chân đức Thế Tôn, đã phát nguyện rằng: “Bạch Thế Tôn, vào ngày thứ bảy kể từ hôm nay, ngài đã đặt vị tỳ-khưu nào vào địa vị tối thắng về chứng đắc nhanh chóng, con cũng mong được như vị ấy, trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, sẽ là người tối thắng về chứng đắc nhanh chóng.” Đức Thế Tôn, sau khi nhìn thấy bằng vị lai trí và biết được sự thành tựu, đã thọ ký rằng: “Trong tương lai, trong giáo pháp của đức Thế Tôn Gotama, sau khi xuất gia, (ngươi) sẽ là người tối thắng về chứng đắc nhanh chóng.” Vị ấy, sau khi làm các phước báu cho đến hết tuổi thọ, từ đó mệnh chung, đã sanh vào cõi trời, ở đó, sau khi hưởng thụ sáu loại tài sản của cõi Dục, lại hưởng thụ các tài sản như của vua Chuyển Luân v.v... trong loài người qua nhiều trăm triệu kiếp. Vào thời của đức Thế Tôn Kassapa, đã sanh ra trong một gia đình, sau khi đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, đã xuất gia. Khi giáo pháp đang suy thoái, bảy vị tỳ-khưu, sau khi thấy sự vi phạm của bốn chúng, sanh lòng chấn động, đã đi vào rừng. Sau khi đảnh lễ bảo tháp bằng vàng (với ý nghĩ) rằng: “Chừng nào giáo pháp chưa biến mất, chừng đó chúng ta sẽ tạo lập nơi nương tựa cho chính mình,” ở trong khu rừng ấy, sau khi thấy một ngọn núi, (họ nói) “Những ai còn luyến tiếc mạng sống hãy quay về, những ai không luyến tiếc hãy leo lên ngọn núi này,” rồi đã buộc một cái thang, tất cả đã leo lên ngọn núi ấy, xô ngã cái thang, và thực hành sa-môn pháp. Trong số họ, vị trưởng lão Tăng chúng đã đắc quả A-la-hán sau khi một đêm trôi qua. Vị ấy, sau khi nhai tăm xỉa răng nāgalatā và rửa mặt ở hồ Anotatta, đã mang vật thực khất thực từ cõi Uttarakuru về và nói với các vị tỳ-khưu ấy: “Này chư hiền, hãy dùng vật thực khất thực này.” Họ nói: “Thưa ngài, chúng ta có giao ước như vầy chăng: ‘Vị nào đắc quả A-la-hán trước, những người còn lại sẽ dùng vật thực khất thực do vị ấy mang về’?” (Vị trưởng lão đáp:) “Không phải vậy, chư hiền.” (Họ nói:) “Nếu vậy, nếu chúng con cũng tạo ra được sự chứng đắc đặc biệt như ngài, chúng con sẽ tự mình mang về và dùng,” (rồi) họ đã không muốn (nhận). දුතියදිවසෙ දුතියත්ථෙරො අනාගාමී හුත්වා තථෙව පිණ්ඩපාතං ආහරිත්වා ඉතරෙ නිමන්තෙසි. තෙ එවමාහංසු – ‘‘කිං පනාවුසො, කතිකා කතා, ‘මහාථෙරෙන ආභතං පිණ්ඩපාතං අභුඤ්ජිත්වා අනුථෙරෙන ආභතං භුඤ්ජිස්සාමා’’’ති? ‘‘නො හෙතං, ආවුසො’’ති. ‘‘එවං සන්තෙ තුම්හෙ විය මයම්පි විසෙසං නිබ්බත්තෙත්වා අත්තනො අත්තනො පුරිසකාරෙන භුඤ්ජිතුං සක්කොන්තා භුඤ්ජිස්සාමා’’ති න ඉච්ඡිංසු. තෙසු අරහත්තප්පත්තත්ථෙරො පරිනිබ්බායි, දුතියො අනාගාමී බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්ති, ඉතරෙ පඤ්ච විසෙසං නිබ්බත්තෙතුං අසක්කොන්තා සුස්සිත්වා සත්තමෙ දිවසෙ කාලං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිංසු. තත්ථ දිබ්බසුඛං අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ තතො චවිත්වා මනුස්සෙසු නිබ්බත්තිංසු. තෙසු එකො පුක්කුසාති රාජා අහොසි, එකො ගන්ධාරරට්ඨෙ තක්කසිලායං කුමාරකස්සපො, එකො බාහියො දාරුචීරියො, එකො දබ්බො මල්ලපුත්තො, එකො සභියො පරිබ්බාජකොති. තෙසු අයං බාහියො දාරුචීරියො සුප්පාරකපට්ටනෙ වාණිජකුලෙ නිබ්බත්තො වාණිජකම්මෙ නිප්ඵත්තිං ගතො මහද්ධනො මහාභොගො, සො සුවණ්ණභූමිං ගච්ඡන්තෙහි වාණිජෙහි සද්ධිං නාවමාරුය්හ විදෙසං ගච්ඡන්තො කතිපාහං ගන්ත්වා භින්නාය නාවාය සෙසෙසු මච්ඡකච්ඡපභක්ඛෙසු ජාතෙසු එකොයෙව අවසිට්ඨො එකං ඵලකං ගහෙත්වා වායමන්තො සත්තමෙ දිවසෙ සුප්පාරකපට්ටනතීරං ඔක්කමි. තස්ස නිවාසනපාරුපනං නත්ථි, සො අඤ්ඤං කිඤ්චි අපස්සන්තො සුක්ඛකට්ඨදණ්ඩකෙ වාකෙහි [Pg.234] පලිවෙඨෙත්වා නිවාසෙත්වා පාරුපිත්වා ච දෙවකුලතො කපාලං ගහෙත්වා සුප්පාරකපට්ටනං අගමාසි. මනුස්සා තං දිස්වා යාගුභත්තාදීනි දත්වා ‘‘අයං එකො අරහා’’ති සම්භාවෙසුං. සො වත්ථෙසු උපනීතෙසු ‘‘සචාහං නිවාසෙමි, පාරුපාමි වා, ලාභසක්කාරො මෙ පරිහායිස්සතී’’ති තානි පටික්ඛිපිත්වා දාරුචීරානෙව පරිහරි. Vào ngày thứ hai, vị trưởng lão thứ hai, sau khi trở thành bậc Bất Lai, cũng đi khất thực như vậy rồi mời những vị còn lại. Họ nói như sau: “Này chư hiền, có phải chúng ta đã giao ước rằng: ‘Không dùng vật thực do vị đại trưởng lão mang về, chúng ta sẽ dùng vật thực do vị trưởng lão kế tiếp mang về’ chăng?” “Thưa chư hiền, không phải vậy.” “Nếu vậy, chúng tôi cũng như các vị, sau khi chứng đắc pháp đặc biệt, sẽ có thể tự mình nỗ lực mà dùng bữa,” họ đã không muốn. Trong số họ, vị trưởng lão đã đắc quả A-la-hán đã nhập Vô Dư Niết-bàn, vị thứ hai là bậc Bất Lai đã sanh về cõi Phạm thiên, năm vị còn lại không thể chứng đắc pháp đặc biệt, thân thể khô héo, vào ngày thứ bảy đã mệnh chung và sanh về cõi trời. Ở đó, sau khi hưởng thụ thiên lạc, trong thời kỳ Đức Phật này xuất hiện, họ từ đó mệnh chung và tái sanh vào cõi người. Trong số họ, một người là vua Pukkusāti, một người là Kumārakassapa ở Takkasilā trong xứ Gandhāra, một người là Bāhiya Dārucīriya, một người là Dabba Mallaputta, và một người là du sĩ Sabhiya. Trong số đó, Bāhiya Dārucīriya này sanh ra trong một gia đình thương buôn ở cảng Suppāraka, đã thành thạo nghề buôn, rất giàu có, nhiều của cải. Vị ấy cùng với các thương buôn đi đến Suvaṇṇabhūmi, lên thuyền đi ra nước ngoài. Sau khi đi được vài ngày, thuyền bị vỡ, những người còn lại trở thành thức ăn cho cá và rùa, chỉ còn lại một mình vị ấy. Vị ấy lấy một tấm ván, cố gắng bơi, vào ngày thứ bảy đã dạt vào bờ biển cảng Suppāraka. Vị ấy không có y phục để mặc và đắp. Không tìm thấy gì khác, vị ấy lấy những thanh gỗ khô quấn vỏ cây xung quanh để làm y mặc và y đắp, rồi lấy một cái bát từ một miếu thờ và đi vào cảng Suppāraka. Người ta thấy vị ấy, dâng cúng cháo, cơm, v.v., và tôn kính rằng: “Đây là một vị A-la-hán.” Khi y phục được dâng đến, vị ấy nghĩ: “Nếu ta mặc hoặc đắp y này, lợi lộc và danh vọng của ta sẽ bị suy giảm,” nên đã từ chối chúng và chỉ dùng y vỏ cây. අථස්ස ‘‘අරහා, අරහා’’ති බහූහි සම්භාවියමානස්ස එවං චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි ‘‘යෙ කෙචි ලොකෙ අරහන්තො වා අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නා, අහං තෙසං අඤ්ඤතරො’’ති සො තෙන නියාමෙන කුහනකම්මෙන ජීවිකං කප්පෙති. Khi ấy, được nhiều người tôn kính là ‘A-la-hán, A-la-hán,’ một suy nghĩ như vầy đã khởi lên trong tâm vị ấy: “Những ai trên đời là bậc A-la-hán hoặc đã đạt đến A-la-hán đạo, ta là một trong số họ.” Vị ấy đã sinh sống bằng cách lừa dối theo phương cách đó. කස්සපදසබලස්ස සාසනෙ සත්තසු ජනෙසු පබ්බතං ආරුය්හ සමණධම්මං කරොන්තෙසු එකො අනාගාමී හුත්වා සුද්ධාවාසබ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා අත්තනො බ්‍රහ්මසම්පත්තිං ඔලොකෙන්තො ආගතට්ඨානං ආවජ්ජෙන්තො පබ්බතමාරුය්හ සමණධම්මං කරණට්ඨානං දිස්වා සෙසානං නිබ්බත්තනට්ඨානං ආවජ්ජෙන්තො එකස්ස පරිනිබ්බුතභාවං ඉතරෙසඤ්ච පඤ්චන්නං කාමාවචරදෙවලොකෙ නිබ්බත්තභාවං ඤත්වා තෙ කාලානුකාලං ආවජ්ජෙසි ‘‘ඉමස්මිං පන කාලෙ කහං නු ඛො තෙ’’ති ආවජ්ජෙන්තො දාරුචීරියං සුප්පාරකපට්ටනං නිස්සාය කුහනකම්මෙන ජීවිතං කප්පෙන්තං දිස්වා ‘‘නට්ඨො වතායං බාලො, පුබ්බෙ සමණධම්මං කරොන්තො අතිඋක්කට්ඨභාවෙන අරහතාපි ආභතං පිණ්ඩපාතං අපරිභුඤ්ජිත්වා ඉදානි උදරහෙතු අනාරහාව සමානො අරහත්තං පටිජානිත්වා ලොකං වඤ්චෙන්තො විචරති, දසබලස්ස උප්පන්නභාවං න ජානාති, ගච්ඡාමි නං සංවෙජෙත්වා බුද්ධුප්පාදං ජානාපෙස්සාමී’’ති ඛණෙනෙව බ්‍රහ්මලොකතො ඔතරිත්වා සුප්පාරකපට්ටනෙ රත්තිභාගසමනන්තරෙ දාරුචීරියස්ස සම්මුඛෙ පාතුරහොසි. සො අත්තනො වසනට්ඨානෙ ඔභාසං දිස්වා බහි නික්ඛමිත්වා මහාබ්‍රහ්මානං දිස්වා අඤ්ජලිං පග්ගය්හ ‘‘කෙ තුම්හෙ’’ති පුච්ඡි. ‘‘අහං තුම්හාකං පොරාණකසහායො අනාගාමිඵලං පත්වා බ්‍රහ්මලොකෙ නිබ්බත්තො, අම්හාකං සබ්බජෙට්ඨකො අරහා හුත්වා පරිනිබ්බුතො, තුම්හෙ පන පඤ්චජනා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තා. ස්වාහං දානි තං ඉමස්මිං ඨානෙ කුහනකම්මෙන ජීවිකං කප්පෙන්තං දිස්වා දමිතුං ආගතො’’ති වත්වා ඉදං කාරණං ආහ – ‘‘නෙව ඛො ත්වං, බාහිය, අරහා නාපි අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නො, සාපි තෙ පටිපදා නත්ථි, යාය ත්වං අරහා වා අස්ස අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නො’’ති. අථස්ස සත්ථු උප්පන්නභාවං සාවත්ථියං වසනභාවඤ්ච [Pg.235] ආචික්ඛිත්වා ‘‘සත්ථු සන්තිකං ගච්ඡා’’ති තං උය්‍යොජෙත්වා බ්‍රහ්මලොකමෙව අගමාසි. Trong giáo pháp của Đức Thập Lực Ca-diếp, trong số bảy người đã lên núi thực hành sa-môn pháp, một vị đã trở thành bậc Bất Lai, sanh về cõi trời Tịnh Cư. Khi đang quán xét sự thành tựu ở cõi Phạm thiên của mình, vị ấy hướng tâm đến nơi mình đã từ đó đến, thấy được nơi đã lên núi thực hành sa-môn pháp, rồi hướng tâm đến nơi tái sanh của những người còn lại, biết được một vị đã nhập Vô Dư Niết-bàn và năm vị kia đã sanh về cõi trời Dục giới, vị ấy thỉnh thoảng lại hướng tâm đến họ. Hướng tâm nghĩ: “Vào lúc này, họ đang ở đâu nhỉ?” thì thấy Dārucīriya đang sinh sống bằng cách lừa dối ở gần cảng Suppāraka, vị ấy nghĩ: “Kẻ ngu này thật đã hư hỏng! Trước kia, khi thực hành sa-môn pháp, với thái độ quá khích, đã không dùng vật thực do cả một vị A-la-hán mang về, nay vì cái bụng mà tự mình không phải là A-la-hán lại tự nhận là A-la-hán, đi lừa dối thế gian, không biết rằng Đức Thập Lực đã xuất hiện. Ta sẽ đi làm cho y xúc động và cho y biết về sự xuất hiện của Đức Phật.” Trong khoảnh khắc, vị ấy từ cõi Phạm thiên giáng xuống, hiện ra trước mặt Dārucīriya ở cảng Suppāraka ngay sau khi đêm xuống. Vị ấy thấy ánh sáng ở nơi ở của mình, đi ra ngoài, thấy vị Đại Phạm thiên, chắp tay hỏi: “Ngài là ai?” “Ta là người bạn cũ của các ngươi, đã đắc quả Bất Lai và sanh về cõi Phạm thiên. Vị trưởng thượng nhất của chúng ta đã trở thành A-la-hán và nhập Vô Dư Niết-bàn, còn năm người các ngươi đã sanh về cõi trời. Nay ta thấy ngươi đang sinh sống bằng cách lừa dối ở nơi này nên đã đến để nhiếp phục ngươi,” nói vậy rồi, vị ấy nói lý do này: “Này Bāhiya, ngươi không phải là A-la-hán, cũng không phải đã đạt đến A-la-hán đạo. Ngươi cũng không có con đường thực hành nào mà nhờ đó ngươi có thể là A-la-hán hoặc đạt đến A-la-hán đạo.” Sau đó, vị ấy nói cho Bāhiya biết về sự xuất hiện của Đức Bổn Sư và việc Ngài đang ngự tại Sāvatthī, rồi khuyến khích vị ấy: “Hãy đến gặp Đức Bổn Sư,” rồi trở về cõi Phạm thiên. බාහියො පන ආකාසෙ ඨත්වා කථෙන්තං මහාබ්‍රහ්මානං ඔලොකෙත්වා චින්තෙසි – ‘‘අහො භාරියං කම්මං මයා කතං, අනරහං අරහා අහන්ති චින්තෙසිං, අයඤ්ච මං ‘න ත්වං අරහා, නාපි අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නාසී’ති වදති, අත්ථි නු ඛො ලොකෙ අඤ්ඤො අරහා’’ති. අථ නං පුච්ඡි – ‘‘අථ කෙ චරහි සදෙවකෙ ලොකෙ අරහන්තො වා අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නා’’ති. අථස්ස දෙවතා ආචික්ඛි – ‘‘අත්ථි, බාහිය, උත්තරෙසු ජනපදෙසු සාවත්ථි නාම නගරං, තත්ථ සො භගවා එතරහි විහරති අරහං සම්මාසම්බුද්ධො. සො හි, බාහිය, භගවා අරහා චෙව අරහත්තාය ච ධම්මං දෙසෙසී’’ති. බාහියො රත්තිභාගෙ දෙවතාය කථං සුත්වා සංවිග්ගමානසො තංඛණංයෙව සුප්පාරකා නික්ඛමිත්වා එකරත්තිවාසෙන සාවත්ථිං අගමාසි, ගච්ඡන්තො ච පන දෙවතානුභාවෙන බුද්ධානුභාවෙන ච වීසයොජනසතිකං මග්ගං අතික්කමිත්වා සාවත්ථිං අනුප්පත්තො, තස්මිං ඛණෙ සත්ථා සාවත්ථියං පිණ්ඩාය පවිට්ඨො හොති. සො ජෙතවනං පවිසිත්වා අබ්භොකාසෙ චඞ්කමන්තෙ සම්බහුලෙ භික්ඛූ පුච්ඡි – ‘‘කුහිං එතරහි සත්ථා’’ති? භික්ඛූ ‘‘සාවත්ථියං පිණ්ඩාය පවිට්ඨො’’ති වත්වා ‘‘ත්වං පන කුතො ආගතොසී’’ති පුච්ඡිංසු. ‘‘සුප්පාරකා ආගතොම්හී’’ති. ‘‘කදා නික්ඛන්තොසී’’ති? ‘‘හිය්‍යො සායන්හසමයෙ නික්ඛන්තොම්හී’’ති. ‘‘දූරතොපි ආගතො, නිසීද තාව පාදෙ ධොවිත්වා තෙලෙන මක්ඛෙත්වා ථොකං විස්සමාහි, ආගතකාලෙ සත්ථාරං දක්ඛිස්සතී’’ති ආහංසු. ‘‘අහං, භන්තෙ, සත්ථු වා අත්තනො වා ජීවිතන්තරායං න ජානාමි, කත්ථචි අට්ඨත්වා අනිසීදිත්වා එකරත්තෙනෙව වීසයොජනසතිකං මග්ගං ආගතො, සත්ථාරං පස්සිත්වාව විස්සමිස්සාමී’’ති ආහ. සො එවං වත්වා තරමානරූපො සාවත්ථිං පවිසිත්වා භගවන්තං අනොපමාය බුද්ධසිරියා චරන්තං දිස්වා ‘‘චිරස්සං වත මෙ ගොතමො සම්මාසම්බුද්ධො දිට්ඨො’’ති දිට්ඨට්ඨානතො පට්ඨාය ඔනතසරීරො ගන්ත්වා අන්තරවීථියං පඤ්චපතිට්ඨිතෙන වන්දිත්වා ගොප්ඵකෙසු දළ්හං ගහෙත්වා එවමාහ – ‘‘දෙසෙතු, භන්තෙ භගවා, ධම්මං, දෙසෙතු සුගතො ධම්මං, යං මමස්ස දීඝරත්තං හිතාය සුඛායා’’ති. අථ නං සත්ථා ‘‘අකාලො ඛො තාව, බාහිය, අන්තරඝරං පවිට්ඨම්හා පිණ්ඩායා’’ති පටික්ඛිපි. Về phần Bāhiya, sau khi nhìn vị Đại Phạm Thiên đang đứng nói chuyện ở trên không trung, đã suy nghĩ rằng: “Ôi, nghiệp nặng nề đã được ta tạo tác, ta đã nghĩ rằng ‘ta là bậc A-la-hán’ trong khi không phải là bậc A-la-hán, và vị này nói với ta rằng: ‘Ngươi không phải là bậc A-la-hán, cũng không phải đã chứng đắc đạo quả A-la-hán.’ Vậy có bậc A-la-hán nào khác ở trên đời chăng?” Bấy giờ, ông đã hỏi vị ấy rằng: “Vậy thì, trong thế giới cùng với chư Thiên, ai là những bậc A-la-hán hoặc những vị đã chứng đắc đạo quả A-la-hán?” Khi ấy, vị thiên nhân đã chỉ cho ông rằng: “Này Bāhiya, có thành phố tên là Sāvatthī ở các xứ phương bắc. Hiện nay, đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đang trú ngụ ở đấy. Này Bāhiya, đức Thế Tôn ấy quả thật là bậc A-la-hán và cũng thuyết giảng Chánh pháp để chứng đắc A-la-hán quả.” Bāhiya, sau khi nghe lời nói của vị thiên nhân vào ban đêm, với tâm xúc động, ngay lúc ấy đã rời khỏi Suppāraka và đã đi đến Sāvatthī trong một đêm. Và trong khi đi, nhờ oai lực của chư thiên và oai lực của đức Phật, ông đã vượt qua quãng đường một trăm hai mươi do-tuần và đã đến Sāvatthī. Vào lúc ấy, đức Đạo Sư đang đi vào thành Sāvatthī để khất thực. Ông đi vào Jetavana và đã hỏi nhiều vị tỳ-khưu đang kinh hành ở ngoài trời rằng: “Hiện nay, đức Đạo Sư ở đâu?” Các vị tỳ-khưu, sau khi nói rằng: “Ngài đã vào Sāvatthī để khất thực,” đã hỏi rằng: “Còn ông, ông từ đâu đến?” “Tôi từ Suppāraka đến.” “Ông đã khởi hành khi nào?” “Tôi đã khởi hành vào buổi chiều hôm qua.” Các vị ấy đã nói: “Ông đã đến từ nơi xa, trước tiên hãy ngồi xuống, rửa chân, xoa dầu và nghỉ ngơi một chút. Khi đức Đạo Sư trở về, ông sẽ được gặp ngài.” Ông đã nói: “Thưa các ngài, con không biết được sự nguy hiểm đến tính mạng của đức Đạo Sư hay của chính con. Không dừng lại, không ngồi nghỉ ở bất cứ đâu, con đã đi quãng đường một trăm hai mươi do-tuần chỉ trong một đêm. Chỉ sau khi gặp được đức Đạo Sư, con mới nghỉ ngơi.” Sau khi nói như vậy, ông vội vã đi vào Sāvatthī và khi thấy đức Thế Tôn đang đi với vẻ uy nghi vô song của một vị Phật, ông đã nghĩ: “Ôi, đã lâu lắm rồi ta mới được thấy đức Gotama, bậc Chánh Đẳng Giác.” Từ nơi nhìn thấy, ông cúi mình đi tới, ở giữa đường đã đảnh lễ theo thể năm vóc sát đất, nắm chặt lấy mắt cá chân của ngài và nói như sau: “Bạch đức Thế Tôn, xin hãy thuyết Pháp. Bạch đức Thiện Thệ, xin hãy thuyết Pháp, điều ấy sẽ vì lợi ích, vì hạnh phúc cho con trong một thời gian dài.” Bấy giờ, đức Đạo Sư đã từ chối ông rằng: “Này Bāhiya, chưa phải lúc, chúng ta đang đi vào trong làng để khất thực.” තං [Pg.236] සුත්වා බාහියො, ‘‘භන්තෙ, සංසාරෙ සංසරන්තෙන කබළීකාරාහාරො න අලද්ධපුබ්බො, තුම්හාකං වා මය්හං වා ජීවිතන්තරායං න ජානාමි, දෙසෙතු මෙ, භන්තෙ භගවා, ධම්මං, දෙසෙතු සුගතො ධම්ම’’න්ති පුන යාචි. සත්ථා දුතියම්පි තථෙව පටික්ඛිපි. එවං කිරස්ස අහොසි – ‘‘ඉමස්ස දිට්ඨකාලතො පට්ඨාය සකලසරීරං පීතියා නිරන්තරං අජ්ඣොත්ථටං හොති, බලවපීතිවෙගො ධම්මං සුත්වාපි න සක්ඛිස්සති පටිවිජ්ඣිතුං, මජ්ඣත්තුපෙක්ඛාය තාව තිට්ඨතු, එකරත්තෙනෙව වීසයොජනසතිකං මග්ගං ආගතස්සපි චස්ස දරථො බලවා සොපි තාව පටිප්පස්සම්භතූ’’ති. තස්මා ද්වික්ඛත්තුං පටික්ඛිපිත්වා තතියං යාචිතො අන්තරවීථියං ඨිතොව ‘‘තස්මාතිහ තෙ, බාහිය, එවං සික්ඛිතබ්බං, දිට්ඨෙ දිට්ඨමත්තං භවිස්සතී’’තිආදිනා (උදා. 10) නයෙන අනෙකපරියායෙන ධම්මං දෙසෙසි. සො සත්ථු ධම්මං සුණන්තොයෙව සබ්බාසවෙ ඛෙපෙත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. Nghe vậy, Bāhiya lại thỉnh cầu: “Bạch ngài, kẻ đang trôi lăn trong vòng luân hồi chưa từng không có được món ăn vật thực. Con không biết được sự nguy hiểm đến tính mạng của ngài hay của con. Bạch đức Thế Tôn, xin hãy thuyết Pháp cho con. Bạch đức Thiện Thệ, xin hãy thuyết Pháp.” Đức Đạo Sư lần thứ hai cũng từ chối như vậy. Được biết, ý nghĩ của ngài là như vầy: “Kể từ lúc nhìn thấy (ta), toàn thân của người này liên tục bị hỷ lạc mãnh liệt bao trùm. Với sự thôi thúc mạnh mẽ của hỷ lạc, dù có nghe Pháp, y cũng sẽ không thể thấu hiểu được. Trước tiên, hãy để y ở trạng thái trung tính. Và sự mệt mỏi của y, người đã đi quãng đường một trăm hai mươi do-tuần chỉ trong một đêm, cũng rất lớn. Hãy để sự mệt mỏi ấy lắng dịu trước đã.” Vì thế, sau khi từ chối hai lần, được thỉnh cầu lần thứ ba, ngài đã đứng ngay giữa đường và thuyết Pháp theo nhiều phương diện bằng phương pháp bắt đầu bằng: “Này Bāhiya, vì vậy, ngươi phải thực hành như vầy: trong cái thấy sẽ chỉ là cái thấy…” (Udāna 10). Ngay khi đang nghe Pháp của đức Đạo Sư, ông đã tận diệt tất cả các lậu hoặc và chứng đắc A-la-hán quả cùng với các tuệ phân tích. 178. සො අරහත්තං පත්තක්ඛණෙයෙව පුබ්බකම්මං සරිත්වා සඤ්ජාතසොමනස්සො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ඉතො සතසහස්සම්හීතිආදිමාහ. තං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථමෙව. අනුත්තානපදවණ්ණනමෙව කරිස්සාම. 178. Ngay khi chứng đắc A-la-hán quả, vị ấy đã nhớ lại tiền nghiệp, với tâm hoan hỷ phát sanh, đã tuyên thuyết về tiền sử của mình, bắt đầu bằng: “Cách đây một trăm ngàn kiếp…” Điều ấy, do đã được trình bày theo phương pháp ở dưới, nên ý nghĩa đã rõ ràng. Chúng tôi sẽ chỉ giải thích những từ ngữ chưa rõ ràng. 181. හසනං පච්චවෙක්ඛණන්ති පරිපුණ්ණසොමනස්සජාතං පච්චවෙක්ඛණං, කොමාරවණ්ණං අතිකොමලන්ති අත්ථො. 181. Hasanaṃ paccavekkhaṇaṃ (sự quán xét nụ cười) là sự quán xét niềm hoan hỷ đã phát sanh một cách trọn vẹn. Komāravaṇṇaṃ (sắc diện trẻ trung) có nghĩa là vô cùng mềm mại. 182. හෙමයඤ්ඤොපචිතඞ්ගන්ති සුවණ්ණසුත්තයඤ්ඤොපචිතසුත්තඅවයවං සරීරං දෙහන්ති අත්ථො. පලම්බබිම්බතම්බොට්ඨන්ති ඔලම්බිතබිම්බඵලසදිසං රත්තවණ්ණං ඔට්ඨද්වයසමන්නාගතන්ති අත්ථො. සෙතතිණ්හසමං දිජන්ති සුනිසිතතිඛිණඅයලොහඝංසනෙන ඝංසිත්වා සමං කතං විය සමදන්තන්ති අත්ථො. 182. Hemayaññopacitaṅgaṃ (thân thể được trang điểm bằng chỉ vàng) có nghĩa là thân thể, thân mình có các chi phần được trang điểm bằng chỉ vàng, chỉ tế lễ. Palambabimbatamboṭṭhaṃ (đôi môi đỏ như quả Bimba treo) có nghĩa là được phú cho đôi môi có màu đỏ, giống như quả Bimba treo lủng lẳng. Setatiṇhasamaṃ dijaṃ (hàm răng trắng, bén, đều) có nghĩa là hàm răng đều đặn, giống như được làm cho bằng phẳng bằng cách mài với miếng sắt sắc bén đã được mài giũa kỹ lưỡng. 183. පීතිසම්ඵුල්ලිතානනන්ති පීතියා සුට්ඨු ඵුල්ලිතං විකසිතං ආනනං මුඛං ආදාසතලසදිසමුඛවන්තන්ති අත්ථො. 183. Pītisamphullitānanaṃ (gương mặt rạng rỡ vì hỷ lạc) có nghĩa là có gương mặt, khuôn mặt nở nang, rạng rỡ tốt đẹp do hỷ lạc, giống như mặt gương. 184. ඛිප්පාභිඤ්ඤස්ස භික්ඛුනොති ඛිප්පං දෙසනාය සමුග්ඝාටිතක්ඛණෙයෙව අභිවිසෙසෙන ඤාතුං සමත්ථස්ස භික්ඛුනොති අත්ථො. 184. Khippābhiññassa bhikkhuno (của vị tỳ-khưu có thắng trí nhanh chóng) có nghĩa là của vị tỳ-khưu có khả năng liễu tri một cách đặc biệt ngay khi bài Pháp được khai mở một cách nhanh chóng. 186. සග්ගං අගං සභවනං යථාති අත්තනො ගෙහං විය සග්ගං ලොකං අගමාසින්ති අත්ථො. 186. Saggaṃ agaṃ sabhavanaṃ yathā (đã đi đến cõi trời như về nhà mình) có nghĩa là đã đi đến thế giới chư thiên giống như về nhà của mình. 196. න [Pg.237] ත්වං උපායමග්ගඤ්ඤූති ත්වං නිබ්බානාධිගමූපායභූතමග්ගඤ්ඤූ න අහොසීති අත්ථො. 196. Na tvaṃ upāyamaggaññū (ngươi không biết con đường phương tiện) có nghĩa là ngươi đã không phải là người biết con đường vốn là phương tiện để chứng ngộ Níp-bàn. 200. සත්ථුනො සදා ජිනන්ති සදා සබ්බකාලං ජිනං ජිනන්තො පරාජිතකොපො සත්ථුනො සම්මාසම්බුද්ධස්ස විමලානනං ආදාසතලසදිසමුඛං පස්සිස්සාමි පස්සිතුං නික්ඛමාමීති යොජනා. දිජෙ අපුච්ඡිං කුහිං ලොකනන්දනොති කුහිං ඨානෙ ලොකපසාදකරො සත්ථාති දිජෙ බ්‍රාහ්මණෙ අහං භික්ඛූ අපුච්ඡින්ති අත්ථො. 200. Satthuno sadā jinaṃ (luôn chiến thắng của bậc Đạo Sư): Cú pháp là: “Ta sẽ đi ra để nhìn ngắm, ta sẽ nhìn ngắm gương mặt không tỳ vết, khuôn mặt giống như mặt gương của đức Đạo Sư, bậc Chánh Đẳng Giác, người chiến thắng, người đã đánh bại cơn giận, luôn luôn, vào mọi lúc.” Dije apucchiṃ kuhiṃ lokanandano (ta đã hỏi các vị sanh hai lần, bậc làm vui lòng thế gian ở đâu): có nghĩa là ta đã hỏi các vị tỳ-khưu, các vị Bà-la-môn sanh hai lần rằng: “Bậc Đạo Sư, người làm cho thế gian trong sạch, ở nơi nào?” 201. සසොව ඛිප්පං මුනිදස්සනුස්සුකොති මුනිදස්සනෙ තථාගතදස්සනෙ උස්සුකො උස්සාහජාතො සසො ඉව ඛිප්පං පාපුණාතීති අත්ථො. 201. Sasova khippaṃ munidassanussukoti có nghĩa là: Giống như con thỏ, nhanh chóng đạt được (mục đích) do hăng hái, có sự nỗ lực trong việc diện kiến bậc Mâu-ni, diện kiến đấng Như Lai. 202. තුවටං ගන්ත්වාති සීඝං ගන්ත්වා. පිණ්ඩත්ථං අපිහාගිධන්ති පිණ්ඩපාතං පටිච්ච අපිහං අපගතපිහං අගිධං නිත්තණ්හං. 202. Tuvaṭaṃ gantvāti là đi nhanh chóng. Piṇḍatthaṃ apihāgidhanti là không có lòng ham muốn, đã từ bỏ lòng ham muốn, không tham lam, không có ái dục liên quan đến vật thực khất thực. 203. අලොලක්ඛන්ති ඉතො චිතො ච අනොලොකයමානං උත්තමෙ සාවත්ථිනගරෙ පිණ්ඩාය විචරන්තං අදක්ඛින්ති සම්බන්ධො. සිරීනිලයසඞ්කාසන්ති සිරියා ලක්ඛණානුබ්‍යඤ්ජනසොභාය නිලයං සඞ්කාසං ජලමානතොරණසදිසං. රවිදිත්තිහරානනන්ති විජ්ජොතමානසූරියමණ්ඩලං විය විජ්ජොතමානමුඛමණ්ඩලං. 203. Alolakkhanti là không nhìn ngó đây đó. (Vị ấy) đã thấy (ngài) đang đi khất thực ở thành Sāvatthī cao quý, đây là sự liên kết. Sirīnilayasaṅkāsanti là giống như nơi nương tựa của sự huy hoàng, của vẻ đẹp của các tướng chính và tướng phụ, tương tự như cổng chào được thắp sáng. Ravidittiharānananti là có khuôn mặt rạng rỡ giống như vầng thái dương đang chiếu sáng. 204. කුපථෙ විප්පනට්ඨස්සාති කුච්ඡිතපථෙ සොපද්දවමග්ගෙ මූළ්හස්ස මිච්ඡාපටිපන්නස්ස මෙ සරණං හොහි පතිට්ඨා හොහි. ගොතමාති භගවන්තං ගොත්තෙන ආලපති. 204. Kupathe vippanaṭṭhassāti là: ‘Xin ngài hãy là nơi nương tựa, hãy là chỗ nương nhờ cho tôi, người đã bị lạc lối trên con đường sai lầm, con đường nguy hiểm, người đã thực hành sai lạc.’ Gotamāti là (vị ấy) gọi Đức Thế Tôn bằng tên dòng tộc. 218. න තත්ථ සුක්කා ජොතන්තීති සුක්කපභාසම්පන්නා ජොතමානඔසධිතාරකාදයො න ජොතන්ති නප්පභාසන්ති. සෙසං උත්තානත්ථමෙව. සො එවං පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙත්වා තාවදෙව ච භගවන්තං පබ්බජ්ජං යාචි. ‘‘පරිපුණ්ණං තෙ පත්තචීවර’’න්ති ච පුට්ඨො ‘‘න පරිපුණ්ණ’’න්ති ආහ. අථ නං සත්ථා ‘‘තෙන හි පත්තචීවරං පරියෙසාහී’’ති වත්වා පක්කාමි. සො කිර වීසතිවස්සසහස්සානි සමණධම්මං කරොන්තො ‘‘භික්ඛුනා නාම අත්තනා පච්චයෙ ලභිත්වා අඤ්ඤං අනොලොකෙත්වා සයමෙව පරිභුඤ්ජිතුං වට්ටතී’’ති වත්වා එකභික්ඛුස්සාපි පත්තෙන වා චීවරෙන වා සඞ්ගහං නාකාසි, ‘‘න තෙනස්ස [Pg.238] ඉද්ධිමයං පත්තචීවරං උප්පජ්ජිස්සතී’’ති ඤත්වා භගවා එහිභික්ඛුභාවෙන පබ්බජ්ජං නාදාසි. තම්පි පත්තචීවරං පරියෙසමානමෙව සඞ්කාරට්ඨානතො චොළක්ඛණ්ඩානි සංකඩ්ඪෙන්තං පුබ්බවෙරිකො අමනුස්සො එකිස්සා තරුණවච්ඡාය ගාවියා සරීරෙ අධිමුච්චිත්වා වාමඌරුම්හි පහරිත්වා ජීවිතක්ඛයං පාපෙසි. සත්ථා පිණ්ඩාය චරිත්වා කතභත්තකිච්චො සම්බහුලෙහි භික්ඛූහි සද්ධිං නික්ඛමන්තො බාහියස්ස සරීරං සඞ්කාරට්ඨානෙ පතිතං දිස්වා ‘‘ගණ්හථ, භික්ඛවෙ, එතං බාහියං දාරුචීරියන්ති එකස්මිං ගෙහද්වාරෙ ඨත්වා මඤ්චකං ආහරාපෙත්වා ඉමං සරීරං නගරද්වාරතො නීහරිත්වා ඣාපෙත්වා ධාතුයො ගහෙත්වා ථූපං කරොථා’’ති භික්ඛූ ආණාපෙසි. 218. Na tattha sukkā jotantīti là các vì sao, dược thảo, v.v... đang chiếu sáng, có ánh sáng màu trắng, đã không chiếu sáng, không tỏa sáng. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. Vị ấy, sau khi tuyên thuyết về tiền thân của mình như thế, đã ngay lập tức xin Đức Thế Tôn cho được xuất gia. Khi được hỏi: “Y bát của ông đã đầy đủ chưa?” Vị ấy đã nói: “Chưa đầy đủ.” Khi ấy, bậc Đạo Sư đã nói: “Vậy thì, ông hãy đi tìm kiếm y bát,” rồi đã ra đi. Tương truyền rằng, trong hai mươi ngàn năm thực hành pháp sa-môn, vị ấy đã nói rằng: “Vị tỳ khưu, sau khi tự mình nhận được các vật dụng, không nên nhìn đến người khác mà nên tự mình thọ dụng,” và đã không giúp đỡ cho bất kỳ vị tỳ khưu nào bằng bát hoặc y. Do biết rằng: “Vì lý do ấy, y bát do thần thông tạo thành sẽ không sanh khởi cho vị này,” Đức Thế Tôn đã không ban cho sự xuất gia bằng nghi thức ‘ehibhikkhu.’ Ngay cả khi vị ấy đang tìm kiếm y bát, đang thu lượm những mảnh vải từ đống rác, một phi nhân là kẻ thù cũ đã nhập vào thân của một con bò cái tơ, đã húc vào đùi bên trái và khiến vị ấy mệnh chung. Bậc Đạo Sư, sau khi đi khất thực và dùng bữa xong, trong khi đi ra cùng với nhiều vị tỳ khưu, đã nhìn thấy thi thể của Bāhiya nằm ở đống rác và đã ra lệnh cho các vị tỳ khưu rằng: “Này các tỳ khưu, hãy mang Bāhiya Dārucīriya này đi. Hãy đứng ở cửa một ngôi nhà, cho mang một cái giường đến, hãy mang thi thể này ra khỏi cổng thành, hỏa táng, thu lấy xá-lợi và dựng lên bảo tháp.” තෙ භික්ඛූ ධාතුං මහාපථෙ ථූපං කාරෙත්වා සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා අත්තනො කතකම්මං ආරොචෙසුං. තතො සඞ්ඝමජ්ඣෙ කථා උදපාදි – ‘‘තථාගතො භික්ඛුසඞ්ඝෙන සරීරඣාපනකිච්චං කාරෙසි, ධාතුයො ච ගාහාපෙත්වා චෙතියං කාරාපෙසි, කතරමග්ගො නු ඛො තෙන සමධිගතො, සාමණෙරො නු ඛො සො, භික්ඛු නු ඛො’’ති. සත්ථා තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා ‘‘පතිට්ඨිතො, භික්ඛවෙ, බාහියො දාරුචීරියො අරහත්තො’’ති උපරි ධම්මදෙසනං වඩ්ඪෙති. තස්ස පරිනිබ්බුතභාවඤ්ච ආචික්ඛිත්වා ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං ඛිප්පාභිඤ්ඤානං යදිදං බාහියො දාරුචීරියො’’ති (අ. නි. 1.209, 216) එතදග්ගෙ ඨපෙසි. Các vị tỳ khưu ấy, sau khi cho dựng bảo tháp chứa xá-lợi ở trên đường lớn, đã đi đến đảnh lễ bậc Đạo Sư và trình bày về công việc mình đã làm. Sau đó, ở giữa Tăng chúng, câu chuyện đã được khởi lên: “Đấng Như Lai đã cho Tăng chúng tỳ khưu thực hiện việc hỏa táng thi thể, đã cho thu nhặt xá-lợi và cho dựng lên tháp thờ. Vậy vị ấy đã chứng đắc đạo quả nào? Vị ấy là sa-di hay là tỳ khưu?” Bậc Đạo Sư, nhân sự việc ấy làm khởi điểm, đã thuyết giảng thêm về giáo pháp rằng: “Này các tỳ khưu, Bāhiya Dārucīriya đã an trú trong quả vị A-la-hán.” Sau khi giải thích về sự viên tịch của vị ấy, ngài đã đặt vị ấy vào địa vị tối thượng rằng: “Này các tỳ khưu, tối thượng trong số các đệ tử tỳ khưu của ta về phương diện chứng đắc nhanh chóng chính là Bāhiya Dārucīriya.” (a. ni. 1.209, 216) අථ නං භික්ඛූ පුච්ඡිංසු – ‘‘තුම්හෙ, භන්තෙ, ‘බාහියො දාරුචීරියො අරහත්තං පත්තො’ති වදෙථ, කදා සො අරහත්තං පත්තො’’ති? ‘‘මම ධම්මං සුතකාලෙ, භික්ඛවෙ’’ති. ‘‘කදා පනස්ස, භන්තෙ, තුම්හෙහි ධම්මො කථිතො’’ති? ‘‘භික්ඛාය චරන්තෙන අන්තරවීථියං ඨිතෙනා’’ති. ‘‘අප්පමත්තකො, භන්තෙ, තුම්හෙහි අන්තරවීථියං ඨත්වා කථිතධම්මො; කථං සො තාවත්තකෙන විසෙසං නිබ්බත්තෙසී’’ති? අථ නෙ සත්ථා, ‘‘භික්ඛවෙ, මම ධම්මං ‘අප්පං’ වා ‘බහුං වා’ති මා චින්තයිත්ථ. අනෙකානිපි හි අනත්ථපදසංහිතානි ගාථාසහස්සානි න සෙය්‍යො, අත්ථනිස්සිතං පන එකම්පි ගාථාපදං සෙය්‍යො’’ති වත්වා අනුසන්ධිං ඝටෙත්වා ධම්මං දෙසෙන්තො ඉමං ගාථමාහ – Khi ấy, các vị tỳ khưu đã hỏi ngài: “Bạch ngài, ngài nói rằng: ‘Bāhiya Dārucīriya đã đắc quả A-la-hán.’ Vậy vị ấy đã đắc quả A-la-hán khi nào?” “Này các tỳ khưu, vào lúc nghe giáo pháp của ta.” “Bạch ngài, giáo pháp đã được ngài thuyết giảng cho vị ấy khi nào?” “Trong khi đang đứng ở giữa đường, lúc đang đi khất thực.” “Bạch ngài, giáo pháp được ngài thuyết giảng trong khi đang đứng ở giữa đường thì quá ít ỏi. Làm thế nào vị ấy có thể thành tựu được sự chứng đắc đặc biệt chỉ với chừng ấy?” Khi ấy, bậc Đạo Sư đã nói với các vị ấy: “Này các tỳ khưu, các ông chớ nên suy nghĩ về giáo pháp của ta là ‘ít’ hay ‘nhiều.’ Thật vậy, hàng ngàn câu kệ gồm những lời vô nghĩa thì không tốt hơn, nhưng một câu kệ duy nhất có liên quan đến ý nghĩa thì tốt hơn.” Sau khi nói như vậy, ngài đã kết nối các sự việc và trong khi thuyết giảng giáo pháp, ngài đã nói lên câu kệ này: ‘‘සහස්සමපි චෙ ගාථා, අනත්ථපදසංහිතා; එකං ගාථාපදං සෙය්‍යො, යං සුත්වා උපසම්මතී’’ති. (ධ. ප. 101) – “Dầu cho hàng ngàn câu kệ, gồm những lời vô nghĩa; tốt hơn là một câu kệ, mà sau khi nghe được an tịnh.” (Pháp Cú 101) – දෙසනාපරියොසානෙ [Pg.239] චතුරාසීතියා පාණසහස්සානං ධම්මාභිසමයො අහොසීති. Vào lúc kết thúc bài thuyết giảng, tám mươi bốn ngàn chúng sanh đã có sự thấu triệt giáo pháp. බාහියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần Chú giải về Thánh nhân ký sự của Trưởng lão Bāhiya đã được hoàn tất. 7. මහාකොට්ඨිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 7. Chú giải về Thánh nhân ký sự của Trưởng lão Mahākoṭṭhika සත්තමාපදානෙ පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො මහාකොට්ඨිකත්ථෙරස්ස අපදානං. කා උප්පත්ති? අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො මාතාපිතූනං අච්චයෙන කුටුම්බං සණ්ඨපෙත්වා ඝරාවාසං වසන්තො එකදිවසං පදුමුත්තරස්ස භගවතො ධම්මදෙසනාකාලෙ හංසවතීනගරවාසිනො ගන්ධමාලාදිහත්ථෙ යෙන බුද්ධො යෙන ධම්මො යෙන සඞ්ඝො, තන්නින්නෙ තප්පොණෙ තප්පබ්භාරෙ ගච්ඡන්තෙ දිස්වා තෙහි සද්ධිං භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා, සත්ථාරං එකං භික්ඛුං පටිසම්භිදාප්පත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘අයං ඉමස්මිං සාසනෙ පටිසම්භිදාප්පත්තානං අග්ගො, යංනූනාහම්පි එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ අයං විය පටිසම්භිදාප්පත්තානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති චින්තෙත්වා සත්ථු දෙසනාපරියොසානෙ වුට්ඨිතාය පරිසාය භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා, ‘‘භන්තෙ, ස්වෙ මය්හං ගෙහෙ භික්ඛං ගණ්හථා’’ති නිමන්තෙසි. සත්ථා අධිවාසෙසි. සො භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා සකනිවෙසනං ගන්ත්වා සබ්බරත්තිං බුද්ධස්ස ච භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච නිසජ්ජට්ඨානං ගන්ධමාලාදීහි අලඞ්කරිත්වා ඛාදනීයභොජනීයං පටියාදාපෙත්වා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන සකනිවෙසනෙ භික්ඛුසතසහස්සපරිවාරං සත්ථාරං විවිධයාගුඛජ්ජකපරිවාරං සසූපබ්‍යඤ්ජනං ගන්ධසාලිභොජනං භොජාපෙත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ චින්තෙසි – ‘‘මහන්තං ඛො අහං ඨානන්තරං පත්ථෙමි, න පන යුත්තං මයා එකදිවසමෙව දානං දත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙතුං, අනුපටිපාටියා සත්තාහං දානං දත්වා පත්ථෙස්සාමී’’ති. සො තෙනෙව නියාමෙන සත්තාහං මහාදානං දත්වා භත්තකිච්චපරියොසානෙ දුස්සකොට්ඨාගාරං විවරාපෙත්වා උත්තමං තිචීවරප්පහොනකං සුඛුමවත්ථං බුද්ධස්ස පාදමූලෙ ඨපෙත්වා භික්ඛුසතසහස්සස්ස ච තිචීවරං දත්වා තථාගතං උපසඞ්කමිත්වා, ‘‘භන්තෙ, යො සො භික්ඛු තුම්හෙහි ඉතො සත්තමෙ දිවසමත්ථකෙ [Pg.240] පටිසම්භිදාප්පත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපිතො, අහම්පි සො භික්ඛු විය අනාගතෙ උප්පජ්ජනකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ පබ්බජිත්වා පටිසම්භිදාප්පත්තානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති සත්ථු පාදමූලෙ නිපජ්ජිත්වා පත්ථනං අකාසි. සත්ථා තස්ස සමිජ්ඣනභාවං ඤත්වා ‘‘අනාගතෙ ඉතො කප්පසතසහස්සමත්ථකෙ ගොතමො නාම බුද්ධො ලොකෙ උප්පජ්ජිස්සති, තස්ස සාසනෙ තව පත්ථනා සමිජ්ඣිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. සො තත්ථ යාවතායුකං පුඤ්ඤානි කත්වා තතො චුතො දෙවසම්පත්තිං අනුභවිත්වා අපරාපරං දෙවමනුස්සෙසු පරිබ්භමි. Trong thiên thứ bảy, câu chuyện của trưởng lão Mahākoṭṭhika bắt đầu bằng câu “Padumuttaro nāma jino” (Bậc Chiến Thắng tên là Padumuttara). Nguồn gốc câu chuyện là gì? Vị này cũng đã tạo các công đức dưới thời các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu làm nền tảng cho sự giải thoát ở các kiếp sống khác nhau. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, ngài đã sanh ra trong một gia đình giàu có ở thành phố Haṃsavatī. Khi đến tuổi trưởng thành, sau khi cha mẹ qua đời, ngài đã kế thừa gia sản và sống đời tại gia. Một ngày nọ, trong lúc đức Thế Tôn Padumuttara đang thuyết Pháp, ngài thấy dân chúng thành Haṃsavatī tay cầm hương hoa đi đến nơi có đức Phật, nơi có Pháp, nơi có Tăng, hướng về đó, xuôi về đó, nghiêng về đó. Ngài cùng họ đi đến đảnh lễ đức Thế Tôn. Khi thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thượng trong số những vị chứng đắc Tuệ Phân Tích, ngài suy nghĩ: “Vị này là bậc tối thượng trong giáo pháp này về Tuệ Phân Tích. Chắc chắn ta cũng nên trở thành bậc tối thượng về Tuệ Phân Tích trong giáo pháp của một vị Phật, giống như vị này.” Sau khi buổi thuyết pháp của đức Đạo Sư kết thúc, khi hội chúng đã đứng dậy, ngài đến gần đức Thế Tôn và thỉnh mời: “Bạch Thế Tôn, ngày mai xin ngài nhận vật thực tại nhà con.” Đức Đạo Sư đã im lặng nhận lời. Ngài đảnh lễ đức Thế Tôn, đi nhiễu quanh bên phải rồi trở về nhà mình. Suốt đêm, ngài trang hoàng chỗ ngồi cho đức Phật và chư Tăng bằng hương hoa, chuẩn bị các món ăn cứng và mềm. Sáng hôm sau, tại nhà mình, ngài đã dâng cúng đức Đạo Sư cùng một trăm ngàn vị tỳ khưu các loại cháo, bánh, thức ăn có canh và gia vị, cùng cơm nấu bằng gạo thơm. Sau khi việc cúng dường vật thực hoàn tất, ngài suy nghĩ: “Ta đang mong cầu một địa vị cao cả, nhưng không thích hợp để ta chỉ cúng dường một ngày mà mong cầu địa vị ấy. Ta sẽ cúng dường liên tục trong bảy ngày rồi mới phát nguyện.” Theo cách đó, ngài đã thực hiện đại bố thí trong bảy ngày. Sau khi việc cúng dường vật thực hoàn tất, ngài cho mở kho vải, lấy tấm vải mịn tốt nhất đủ để may ba y đặt dưới chân đức Phật, và cúng dường ba y cho một trăm ngàn vị tỳ khưu. Sau đó, ngài đến gần đức Như Lai và phủ phục dưới chân đức Đạo Sư phát nguyện: “Bạch Thế Tôn, vị tỳ khưu mà ngài đã đặt vào địa vị tối thượng trong số những vị chứng đắc Tuệ Phân Tích vào ngày thứ bảy vừa qua, con cũng mong rằng trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật sẽ xuất hiện, sau khi xuất gia, con sẽ trở thành bậc tối thượng trong số những vị chứng đắc Tuệ Phân Tích, giống như vị tỳ khưu ấy.” Đức Đạo Sư, biết được nguyện vọng của ngài sẽ thành tựu, đã thọ ký: “Trong tương lai, sau một trăm ngàn đại kiếp nữa, một vị Phật tên là Gotama sẽ xuất hiện trên thế gian. Trong giáo pháp của vị ấy, nguyện vọng của con sẽ được thành tựu.” Ngài đã làm các phước báu cho đến hết đời, sau khi mệnh chung, ngài hưởng thụ tài sản ở cõi trời và tiếp tục luân hồi giữa cõi trời và cõi người. එවං සො දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො තත්ථ තත්ථ භවෙ පුඤ්ඤඤාණසම්භාරෙ සම්භරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්ති, කොට්ඨිකොතිස්ස නාමං අකංසු. කස්මා මාතුයා වා අය්‍යකපය්‍යකාදීනං වා නාමං අග්ගහෙත්වා එවං නාමං කරිංසූති චෙ? අත්තනො පඤ්ඤවන්තතාය වෙදඞ්ගෙසු සතක්කපරතක්කෙසු සනිඝණ්ඩුකෙටුභෙසු සාක්ඛරප්පභෙදෙසු සකලබ්‍යාකරණෙසු ච ඡෙකභාවෙන ච දිට්ඨදිට්ඨෙ ජනෙ මුඛසත්තීහි කොට්ඨෙන්තො පක්කොට්ඨෙන්තො විතුදන්තො විචරතීති අන්වත්ථනාමං කරිංසූති වෙදිතබ්බං. සො වයප්පත්තො තයො වෙදෙ උග්ගහෙත්වා බ්‍රාහ්මණසිප්පෙ නිප්ඵත්තිං පත්තො එකදිවසං සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා උපසම්පන්නකාලතො පට්ඨාය විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පත්වා පටිසම්භිදාසු චිණ්ණවසී හුත්වා අභීතො මහාථෙරෙ උපසඞ්කමිත්වා පඤ්හං පුච්ඡන්තොපි දසබලං උපසඞ්කමිත්වා පටිසම්භිදාසුයෙව පඤ්හං පුච්ඡි. එවමයං ථෙරො තත්ථ කතාධිකාරතාය තත්ථ චිණ්ණවසීභාවෙන ච පටිසම්භිදාප්පත්තානං අග්ගො ජාතො. අථ නං සත්ථා මහාවෙදල්ලසුත්තං අට්ඨුප්පත්තිං කත්වා පටිසම්භිදාප්පත්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි, ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං පටිසම්භිදාප්පත්තානං යදිදං මහාකොට්ඨිකො’’ති (අ. නි. 1.209, 218). Như vậy, ngài luân hồi trong cõi trời và cõi người, tích lũy các tư lương phước báu và trí tuệ ở các kiếp sống khác nhau. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn đại phú ở Sāvatthī, và được đặt tên là Koṭṭhika. Nếu hỏi tại sao người ta lại đặt tên như vậy mà không lấy tên của mẹ, ông bà, hay tổ tiên? Nên hiểu rằng, đó là một cái tên có ý nghĩa (anvatthanāmaṃ) vì ngài, do trí tuệ của mình và sự thông thạo các Vedaṅga, các luận lý của mình và người khác, các từ điển và nghi lễ, các loại văn tự và toàn bộ ngữ pháp, đã đi đây đó dùng miệng lưỡi sắc bén của mình để đả kích, công kích, và chỉ trích những người ngài gặp. Khi đến tuổi trưởng thành, ngài đã học thuộc ba bộ Veda và thành thạo các nghệ thuật của Bà-la-môn. Một ngày nọ, ngài đến gặp đức Đạo Sư, nghe Pháp và phát sinh tín tâm. Ngài đã xuất gia, và từ khi thọ cụ túc giới, ngài thực hành thiền minh sát, chứng đắc A-la-hán cùng với các Tuệ Phân Tích. Sau khi trở nên thuần thục trong các Tuệ Phân Tích, ngài không sợ hãi đến gặp các vị đại trưởng lão để hỏi các câu hỏi, và cũng đến gặp bậc Thập Lực để hỏi các câu hỏi về chính các Tuệ Phân Tích. Như vậy, vị trưởng lão này, do đã tạo công đức và thuần thục trong lĩnh vực đó, đã trở thành bậc tối thượng trong số những vị chứng đắc Tuệ Phân Tích. Sau đó, đức Đạo Sư, nhân dịp khởi nguồn của kinh Mahāvedalla, đã đặt ngài vào địa vị tối thượng trong số những vị chứng đắc Tuệ Phân Tích, rằng: “Này các tỳ khưu, trong số các đệ tử tỳ khưu của ta, những người chứng đắc Tuệ Phân Tích, Mahākoṭṭhika là bậc tối thượng.” (A. Ni. 1.209, 218). 221. සො අපරෙන සමයෙන විමුත්තිසුඛං පටිසංවෙදෙන්තො සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථමෙව. 221. Về sau, trong khi đang cảm nhận niềm vui giải thoát, ngài sanh tâm hoan hỷ và đã tuyên thuyết về câu chuyện tiền thân của mình, bắt đầu bằng câu “Padumuttaro nāma jino” (Bậc Chiến Thắng tên là Padumuttara). Tất cả những điều đó đều có ý nghĩa rõ ràng theo như cách đã được trình bày ở trên. ඉත්ථං [Pg.241] සුදමායස්මා මහාකොට්ඨිකොති එත්ථ සුදන්ති නිදස්සනෙ නිපාතො. ආයස්මාති ගාරවාධිවචනං, යථා තං ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානොති. Trong câu “Itthaṃ sudamāyasmā mahākoṭṭhiko” (Như vậy, Tôn giả Mahākoṭṭhika), từ “sudaṃ” là một tiểu từ chỉ sự trình bày. “Āyasmā” (Tôn giả) là một từ chỉ sự tôn kính, giống như trong câu “āyasmā mahāmoggallāno” (Tôn giả Mahāmoggallāna). මහාකොට්ඨිකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần Chú giải về Thánh hạnh của Trưởng lão Mahākoṭṭhika đã hoàn tất. 8. උරුවෙලකස්සපත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 8. Chú giải về Thánh hạnh của Trưởng lão Uruvelakassapa අට්ඨමාපදානෙ පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො උරුවෙලකස්සපත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො වයප්පත්තො සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා සත්ථාරං එකං භික්ඛුං මහාපරිවාරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සයම්පි තං ඨානන්තරං පත්ථෙන්තො මහාදානං දත්වා පණිධානං අකාසි. භගවා චස්ස අනන්තරායතං දිස්වා ‘‘අනාගතෙ ගොතමබුද්ධස්ස සාසනෙ මහාපරිවාරානං අග්ගො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. සො තත්ථ යාවතායුකං පුඤ්ඤානි කත්වා තතො චවිත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉතො ද්වෙනවුතිකප්පමත්ථකෙ ඵුස්සස්ස භගවතො වෙමාතිකකනිට්ඨභාතා හුත්වා නිබ්බත්තො, අඤ්ඤෙපිස්ස ද්වෙ කනිට්ඨභාතරො අහෙසුං. තෙ තයො බුද්ධප්පමුඛභික්ඛුසඞ්ඝං නිමන්තෙත්වා පරමාය පූජාය පූජෙත්වා යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අම්හාකං භගවතො උප්පත්තිතො පුරෙතරමෙව බාරාණසියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ තයො භාතරො හුත්වා නිබ්බත්තා ගොත්තවසෙන තයොපි කස්සපාති එවං නාමකා අහෙසුං. තෙ තයො වයප්පත්තා තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිංසු. තෙසං ජෙට්ඨභාතිකස්ස පඤ්චමාණවකසතානි පරිවාරා, මජ්ඣිමස්ස තීණි, කනිට්ඨස්ස ද්වෙ, තෙ අත්තනො ගන්ථෙසු සාරං ඔලොකෙන්තා දිට්ඨධම්මිකමෙව අත්ථං දිස්වා පබ්බජ්ජං රොචෙසුං. තෙසු ජෙට්ඨභාතා අත්තනො පරිවාරෙන සද්ධිං උරුවෙලං ගන්ත්වා ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා උරුවෙලකස්සපො නාම ජාතො, මජ්ඣිමො ගඞ්ගානදීවඞ්කෙ පබ්බජිතො නදීකස්සපො නාම ජාතො, කනිට්ඨො ගයාසීසෙ පබ්බජිතො ගයාකස්සපො නාම ජාතො. එවං තෙසු ඉසිපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා තත්ථ තත්ථ වසන්තෙසු බහූනං දිවසානං අච්චයෙන අම්හාකං බොධිසත්තො මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා [Pg.242] පටිවිද්ධසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණො අනුක්කමෙන ධම්මචක්කං පවත්තෙත්වා පඤ්චවග්ගියත්ථෙරෙ අරහත්තෙ පතිට්ඨාපෙත්වා යසකුලපුත්තප්පමුඛෙ පඤ්චපඤ්ඤාසජනෙ සහායකෙ විනෙත්වා සට්ඨි අරහන්තෙ ‘‘චරථ, භික්ඛවෙ, චාරික’’න්ති (මහාව. 32) විස්සජ්ජෙත්වා තිංසභද්දවග්ගියෙ විනෙත්වා උරුවෙලකස්සපස්ස වසනට්ඨානං ගන්ත්වා වසනත්ථාය අග්‍යාගාරං පවිසිත්වා තත්ථ ගතනාගදමනාදීහි අඩ්ඪුඩ්ඪසහස්සෙහි පාටිහාරියෙහි උරුවෙලකස්සපං සපරිවාරං විනෙත්වා පබ්බාජෙසි. තස්ස පබ්බජ්ජාවිධානඤ්ච ඉද්ධිපාටිහාරියකරණඤ්ච සබ්බං නදීකස්සපස්ස අපදානට්ඨකථායං ආවි භවිස්සති. තස්ස පබ්බජිතභාවං සුත්වා ඉතරෙපි ද්වෙ භාතරො සපරිසා ආගන්ත්වා සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිංසු. සබ්බෙව තෙ ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා එහිභික්ඛුකා අහෙසුං. සත්ථා තං සමණසහස්සං ආදාය ගයාසීසං ගන්ත්වා පිට්ඨිපාසාණෙ නිසින්නො ආදිත්තපරියායදෙසනාය (මහාව. 54) තෙ සබ්බෙ අරහත්තෙ පතිට්ඨාපෙසි. Trong thiên A-la-hán sự thứ tám, (câu) padumuttaro nāma jino v.v… là A-la-hán sự của trưởng lão Uruvelakassapa. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là nhân tố hỗ trợ cho sự giải thoát ở các kiếp sống tại nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara đã sanh ra trong gia đình thế gia, khi đến tuổi trưởng thành đã nghe Pháp nơi đức Đạo Sư, đã nhìn thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ-khưu vào địa vị đứng đầu các vị có đại chúng tùy tùng, tự mình cũng mong mỏi địa vị ấy nên đã thực hiện việc bố thí trọng đại và đã lập nguyện. Và đức Thế Tôn, sau khi thấy được sự không chướng ngại của vị ấy, đã thọ ký rằng: “Trong tương lai, ở giáo pháp của đức Phật Gotama, vị này sẽ là người đứng đầu các vị có đại chúng tùy tùng.” Vị ấy đã làm các phước thiện ở nơi ấy cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung từ nơi ấy đã luân hồi trong cõi trời và cõi người, cách đây chín mươi hai đại kiếp đã sanh ra làm người em trai khác mẹ của đức Thế Tôn Phussa, và vị ấy cũng có hai người em trai khác. Ba vị ấy đã thỉnh mời chư Tăng chúng có đức Phật dẫn đầu, đã cúng dường bằng sự cúng dường tối thượng, đã làm các việc thiện cho đến trọn đời, đã luân hồi trong cõi trời và cõi người, ngay trước khi đức Thế Tôn của chúng ta xuất hiện, đã sanh ra làm ba anh em trong một gia đình Bà-la-môn ở thành Bārāṇasī, do theo dòng họ nên cả ba vị đều có tên là Kassapa. Ba vị ấy khi đến tuổi trưởng thành đã học thuộc ba bộ Vệ-đà. Trong số họ, người anh cả có năm trăm thanh niên Bà-la-môn làm tùy tùng, người giữa có ba trăm, người em út có hai trăm. Họ, trong khi xem xét cốt lõi trong các kinh điển của mình, chỉ thấy được lợi ích trong hiện tại nên đã ưa thích việc xuất gia. Trong số họ, người anh cả cùng với đoàn tùy tùng của mình đã đi đến Uruvelā, đã xuất gia theo lối sống của đạo sĩ và được biết đến với tên gọi Uruvelakassapa. Người giữa đã xuất gia ở khúc quanh của sông Gaṅgā và được biết đến với tên gọi Nadīkassapa. Người em út đã xuất gia ở Gayāsīsa và được biết đến với tên gọi Gayākassapa. Như vậy, sau khi họ đã xuất gia theo lối sống của đạo sĩ và đang trú ngụ tại những nơi ấy, sau khi nhiều ngày trôi qua, vị Bồ-tát của chúng ta đã thực hiện cuộc đại xuất gia, đã chứng ngộ Toàn Giác Trí, đã tuần tự chuyển Pháp luân, đã an lập nhóm năm vị trưởng lão vào quả vị A-la-hán, đã giáo hóa năm mươi lăm người bạn hữu đứng đầu là công tử Yasa, đã phái đi sáu mươi vị A-la-hán (với lời rằng): “Này các tỳ-khưu, hãy ra đi du hành” (Mahāva. 32), đã giáo hóa ba mươi vị thuộc nhóm Bhaddavaggiya, đã đi đến nơi ở của Uruvelakassapa, đã đi vào nhà lửa để nghỉ ngơi, ở nơi ấy đã giáo hóa và cho xuất gia Uruvelakassapa cùng với đoàn tùy tùng bằng ba ngàn năm trăm phép thần thông, bắt đầu bằng việc nhiếp phục con rồng đã đến. Và phương thức xuất gia của vị ấy và việc thực hiện các phép thần thông sẽ được làm rõ trong phần chú giải A-la-hán sự của Nadīkassapa. Sau khi nghe tin vị ấy đã xuất gia, hai người anh em còn lại cùng với đoàn tùy tùng cũng đã đến và xuất gia nơi đức Đạo Sư. Tất cả họ đều là những vị ehibhikkhu, mang y bát do thần thông tạo thành. Đức Đạo Sư đã dẫn theo một ngàn vị Sa-môn ấy đi đến Gayāsīsa, ngồi trên tảng đá bằng phẳng, đã an lập tất cả họ vào quả vị A-la-hán bằng bài thuyết giảng về sự bốc cháy (Mahāva. 54). 251. සො එවං අරහත්තං පත්වා සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. අනුත්තානපදමෙව වණ්ණයිස්සාම. 251. Vị ấy, sau khi đã đắc quả A-la-hán như thế, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử A-la-hán sự của mình, đã nói lên (câu) bắt đầu là padumuttaro nāma jino. Chúng tôi sẽ chỉ giải thích những từ ngữ không rõ ràng. 268. සො ච සබ්බං තමං හන්ත්වාති සො ඵුස්සො භගවා රාගදොසමොහාදිකිලෙසන්ධකාරං විද්ධංසෙත්වා. විජටෙත්වා මහාජටන්ති තණ්හාමානාදීහි දියඩ්ඪසහස්සෙහි කිලෙසගණෙහි මහාබ්‍යාකුලං ජටං විජටෙත්වා පදාලෙත්වා ඵාලෙත්වාති අත්ථො. සදෙවකං දෙවලොකසහිතං සකලං ලොකසන්නිවාසංතප්පයන්තො සන්තප්පයන්තො පීණෙන්තො අමතං වුට්ඨිං මහානිබ්බානවුට්ඨිධාරං වස්සතෙ පග්ඝරාපෙතීති යොජනා. 268. (Câu) so ca sabbaṃ tamaṃ hantvā có nghĩa là: Đức Thế Tôn Phussa ấy, sau khi đã phá tan bóng tối phiền não gồm tham, sân, si, v.v… (Câu) vijaṭetvā mahājaṭaṃ có nghĩa là: Sau khi đã gỡ rối, đã chẻ ra, đã phá vỡ đám rối lớn vô cùng phức tạp bởi một ngàn năm trăm nhóm phiền não gồm ái, mạn, v.v… Cách kết nối (câu) là: sadevakaṃ, cùng với thế giới chư Thiên, (ngài) làm cho toàn thể thế giới chúng sanh được thỏa mãn, được hài lòng, được vui thích, (ngài) làm cho mưa, dòng mưa bất tử tức là mưa Niết-bàn vĩ đại, tuôn chảy, đổ xuống. 269. තදා හි බාරාණසියන්ති ‘‘බාරස මනුස්සා’’තිආදීසු විය බාරස ද්වාදසරාසී හුත්වා පුරා, හිමවන්තතො ඉසයො ච පච්චෙකමුනිසඞ්ඛාතා ඉසයො ච ගන්ධමාදනතො ආකාසෙනාගන්ත්වා එත්ථ ගච්ඡන්ති ඔතරන්ති පවිසන්තීති බාරාණසී, අථ වා සම්මාසම්බුද්ධසඞ්ඛාතානං අනෙකසතසහස්සානං ධම්මචක්කපවත්තනත්ථාය ඔතරට්ඨානං නගරං ලිඞ්ගවිපල්ලාසං කත්වා ඉත්ථිලිඞ්ගවසෙන බාරාණසීති වුච්චති, තිස්සං බාරාණසියං. 269. (Câu) tadā hi bārāṇasiyaṃ: Giống như trong (câu) “bārasa manussā” v.v…, bārasa là mười hai rāsī. Trước kia, các vị ẩn sĩ từ dãy Himavanta và các vị ẩn sĩ được gọi là bậc Độc Giác từ núi Gandhamādana đã đến bằng đường không, đi đến, hạ xuống, và đi vào nơi này, vì thế (nơi ấy) là Bārāṇasī. Hoặc là, thành phố là nơi hạ xuống để chuyển Pháp luân của nhiều trăm ngàn vị được gọi là bậc Chánh Đẳng Giác, sau khi đã thay đổi giới tính (của từ ngữ), được gọi là Bārāṇasī theo cách dùng của nữ tính. Tissaṃ bārāṇasiyaṃ (có nghĩa là) ở tại thành Bārāṇasī ấy. 273. නික්ඛිත්තසත්ථං [Pg.243] පච්චන්තන්ති ඡඩ්ඩිතසත්ථං පාතිතආවුධං පච්චන්තජනපදං නිබ්බිසෙවනං කත්වා පුනරුපච්චතන්ති පුනරපි තං නගරං උපෙච්ච උපගම්ම සම්පත්තාති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 273. (Câu) nikkhittasatthaṃ paccantaṃ có nghĩa là: Vùng biên địa đã vứt bỏ khí giới, đã hạ vũ khí. (Câu) punarupaccataṃ có nghĩa là: Lại một lần nữa, sau khi đã đến gần, đã đi đến, đã đạt đến thành phố ấy. Phần còn lại thực sự dễ hiểu. උරුවෙලකස්සපත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về A-la-hán sự của trưởng lão Uruvelakassapa đã hoàn tất. 9. රාධත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 9. Phần giải về A-la-hán sự của trưởng lão Rādha 296. නවමාපදානෙ පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො රාධත්ථෙරස්ස අපදානං. තං සබ්බං පාඨානුසාරෙන නයානුචින්තනෙන විඤ්ඤූහි සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. කෙවලං පුඤ්ඤනානත්තමෙවාති. 296. Trong thiên A-la-hán sự thứ chín, (câu) padumuttaro nāma jino v.v… là A-la-hán sự của trưởng lão Rādha. Toàn bộ điều ấy thực sự dễ hiểu đối với người có trí tuệ thông qua việc suy xét phương pháp theo đúng văn bản. Chỉ có sự khác biệt về phước báu mà thôi. රාධත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về A-la-hán sự của trưởng lão Rādha đã hoàn tất. දසමං මොඝරාජත්ථෙරඅපදානං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. Thiên A-la-hán sự thứ mười của trưởng lão Mogharāja thực sự dễ hiểu. චතුපඤ්ඤාසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về phẩm thứ năm mươi bốn đã hoàn tất. 55. භද්දියවග්ගො 55. Phẩm Bhaddiya 1. ලකුණ්ඩකභද්දියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 1. Phần giải về A-la-hán sự của trưởng lão Lakuṇḍakabhaddiya පඤ්චපඤ්ඤාසමවග්ගෙ පඨමාපදානෙ පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො ලකුණ්ඩකභද්දියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථු ධම්මං සුණන්තො නිසින්නො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං මඤ්ජුස්සරානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සයම්පි තං ඨානන්තරං පත්ථෙන්තො බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස සප්පිසක්ඛරාදිමධුරරසසම්මිස්සං මහාදානං දත්වා ‘‘අහම්පි, භන්තෙ, අනාගතෙ අයං භික්ඛු විය එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ මඤ්ජුස්සරානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පණිධානං අකාසි. භගවා තස්ස අනන්තරායං දිස්වා බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි. Trong phẩm thứ năm mươi lăm, câu chuyện thứ nhất bắt đầu bằng câu ‘vị Toàn Giác tên là Padumuttara’ là thiên truyện về trưởng lão Lakuṇḍakabhaddiya. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các đức Phật trong quá khứ, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, vị ấy đã sanh ra trong một gia tộc có tài sản lớn ở thành phố Haṃsavatī. Khi đã đến tuổi trưởng thành, trong khi đang ngồi nghe Pháp của đức Đạo Sư, vị ấy đã nhìn thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thượng về người có giọng nói ngọt ngào. Tự mình cũng mong mỏi địa vị ấy, vị ấy đã thực hiện việc đại bố thí gồm các vị ngọt như bơ lỏng, đường phèn, v.v... đến Tăng chúng có đức Phật dẫn đầu và đã lập nguyện rằng: “Bạch ngài, trong tương lai, giống như vị tỳ khưu này, con mong được trở thành người tối thượng về giọng nói ngọt ngào trong giáo Pháp của một vị Phật.” Đức Thế Tôn, sau khi thấy được sự không chướng ngại của vị ấy, đã thọ ký rồi ra đi. සො [Pg.244] යාවතායුකං පුඤ්ඤානි කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඵුස්සභගවතො කාලෙ චිත්‍රකොකිලො හුත්වා නිබ්බත්තො රාජුය්‍යානතො මධුරං අම්බඵලං තුණ්ඩෙනාදාය ගච්ඡන්තො සත්ථාරං දිස්වා පසන්නමානසො ‘‘දස්සාමි බුද්ධස්සා’’ති චිත්තං උප්පාදෙසි. සත්ථා තස්ස චිත්තාචාරං ඤත්වා පත්තං ගහෙත්වා නිසීදි. කොකිලො දසබලස්ස පත්තෙ අම්බපක්කං ඨපෙසි. සත්ථා තස්ස සොමනස්සුප්පාදනත්ථං තස්ස පස්සන්තස්සෙව තං පරිභුඤ්ජි. අථ සො කොකිලො පසන්නමානසො තෙනෙව පීතිසුඛෙන සත්තාහං වීතිනාමෙසි. තෙනෙව පුඤ්ඤකම්මෙන උප්පන්නුප්පන්නභවෙ මඤ්ජුස්සරො අහොසි. කස්සපසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ වඩ්ඪකිකුලෙ නිබ්බත්තෙත්වා ජෙට්ඨකවඩ්ඪකී හුත්වා පාකටො අහොසි. පරිනිබ්බුතෙ භගවති තස්ස සරීරධාතුයො නිදහිතුං සත්තයොජනප්පමාණෙ ථූපෙ ආරද්ධෙ සො ආහ – ‘‘යොජනාවට්ටං යොජනුබ්බෙධං කරොමා’’ති. තෙ සබ්බෙ තස්ස වචනෙ අට්ඨංසු. ඉති අප්පමාණස්ස බුද්ධස්ස ඔරප්පමාණං චෙතියං කාරෙසි, තෙන කම්මෙන නිබ්බත්තට්ඨානෙ අඤ්ඤෙහි හීනප්පමාණො අහොසි. සො අම්හාකං භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා අතිරස්සතාය ච සුවණ්ණපටිමා විය සුන්දරසරීරතාය ච ලකුණ්ඩකභද්දියොති පඤ්ඤායිත්ථ. සො අපරභාගෙ සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා බහුස්සුතො ධම්මකථිකො හුත්වා මධුරෙන සරෙන පරෙසං ධම්මං කථෙසි. Vị ấy, sau khi làm các phước sự cho đến trọn đời, đã luân hồi trong cõi trời và cõi người, đã hưởng thụ cả hai loại tài sản. Vào thời của đức Thế Tôn Phussa, vị ấy đã sanh ra làm một con chim tu hú sặc sỡ. Trong khi đang đi, ngậm một quả xoài ngọt từ vườn thượng uyển của đức vua bằng mỏ, nó đã nhìn thấy đức Đạo Sư và có tâm hoan hỷ, đã khởi lên ý nghĩ: “Ta sẽ dâng cúng đến đức Phật.” Đức Đạo Sư, biết được diễn biến tâm của nó, đã cầm lấy bình bát và ngồi xuống. Con chim tu hú đã đặt quả xoài chín vào trong bình bát của bậc Thập Lực. Đức Đạo Sư, để làm phát sanh sự hoan hỷ cho nó, đã thọ dụng quả xoài ấy ngay trong khi nó đang nhìn. Khi ấy, con chim tu hú ấy với tâm hoan hỷ đã trải qua bảy ngày với niềm hỷ lạc ấy. Do nghiệp phước ấy, trong mỗi kiếp sanh, vị ấy đã có giọng nói ngọt ngào. Vào thời của đức Chánh Đẳng Giác Kassapa, vị ấy đã sanh ra trong gia tộc thợ mộc, đã trở thành người thợ mộc cả và đã nổi danh. Khi đức Thế Tôn đã nhập Niết-bàn, khi bảo tháp cao bảy do-tuần được khởi công để tôn trí xá-lợi của ngài, vị ấy đã nói: “Chúng ta hãy làm (bảo tháp) có chu vi một do-tuần và chiều cao một do-tuần.” Tất cả họ đã đồng ý với lời nói của vị ấy. Như vậy, vị ấy đã cho làm bảo tháp có kích thước thấp hơn cho đức Phật là bậc vô lượng; do nghiệp ấy, ở nơi sanh ra, vị ấy đã có thân hình nhỏ bé hơn những người khác. Vị ấy, vào thời của đức Thế Tôn chúng ta, đã sanh ra trong một gia đình thế gia, và do thân hình quá thấp lùn và do thân thể xinh đẹp như pho tượng vàng, đã được biết đến với tên gọi là Lakuṇḍakabhaddiya. Về sau, vị ấy sau khi nghe Pháp thoại của đức Đạo Sư, đã có được đức tin, đã xuất gia, đã trở thành bậc đa văn, là vị thuyết Pháp, và đã thuyết giảng Pháp cho những người khác bằng giọng nói ngọt ngào. අථෙකස්මිං උස්සවදිවසෙ එකෙන බ්‍රාහ්මණෙන සද්ධිං රථෙන ගච්ඡන්තී එකා ගණිකා ථෙරං දිස්වා දන්තවිදංසකං හසි. ථෙරො තස්සා දන්තට්ඨිකෙ නිමිත්තං ගහෙත්වා ඣානං උප්පාදෙත්වා තං පාදකං කත්වා විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අනාගාමී අහොසි, සො අභිණ්හං කායගතාය සතියා විහරන්තො එකදිවසං ආයස්මතා ධම්මසෙනාපතිනා ඔවදියමානො අනුසාසියමානො අරහත්තෙ පතිට්ඨහි. එකච්චෙ භික්ඛූ ච සාමණෙරා ච තස්ස අරහත්තප්පත්තභාවං අජානන්තො කණ්ණෙසු ගහෙත්වා කඩ්ඪන්ති, සීසෙ බාහාය හත්ථපාදාදීසු වා ගහෙත්වා චාලෙත්වා කීළන්තා විහෙඨෙසුං. අථ භගවා සුත්වා – ‘‘මා, භික්ඛවෙ, මම පුත්තං විහෙඨෙථා’’ති ආහ. තතො පට්ඨාය තං ‘‘අරහා’’ති ජානිත්වා න විහෙඨෙසුං. Vào một ngày lễ hội nọ, một kỹ nữ đang đi trên xe cùng với một người Bà-la-môn đã nhìn thấy vị trưởng lão và đã cười để lộ hàm răng. Vị trưởng lão, sau khi lấy tướng xương răng của cô ta, đã làm phát sanh thiền, đã lấy đó làm nền tảng, đã phát triển tuệ quán, và đã trở thành bậc Bất Lai. Vị ấy, trong khi thường xuyên trú trong niệm thân, một ngày nọ, đang được vị Tướng quân Chánh pháp khả kính khuyên dạy và chỉ bảo, đã an trú vào quả A-la-hán. Một số tỳ khưu và sa-di, không biết được việc vị ấy đã đắc quả A-la-hán, đã nắm lấy tai và kéo đi, hoặc đã nắm lấy đầu, cánh tay, tay chân, v.v... rồi lắc qua lắc lại, đã trêu đùa và quấy nhiễu. Khi ấy, đức Thế Tôn nghe được, đã nói rằng: “Này các tỳ khưu, đừng quấy nhiễu con trai của ta.” Kể từ đó, sau khi biết vị ấy là bậc A-la-hán, họ đã không quấy nhiễu nữa. 12. සො [Pg.245] අරහා හුත්වා සඤ්ජාතසොමනස්සො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. මඤ්ජුනාභිනිකූජහන්ති මධුරෙන පෙමනියෙන සරෙන අභිනිකූජිං සද්දං නිච්ඡාරෙසිං අහන්ති අත්ථො. සෙසමෙත්ථ සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 12. Vị ấy, sau khi trở thành bậc A-la-hán, với sự hoan hỷ đã phát sanh, trong khi tuyên thuyết về thiên truyện tiền sử của mình, đã nói các câu kệ bắt đầu bằng ‘vị Toàn Giác tên là Padumuttara.’ Câu ‘mañjunābhinikūjaṃ’ có nghĩa là: ‘tôi đã phát ra âm thanh, đã hót lên bằng giọng ngọt ngào và đáng yêu.’ Phần còn lại ở đây nên được hiểu một cách dễ dàng. ලකුණ්ඩකභද්දියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Lakuṇḍakabhaddiya đã chấm dứt. 2. කඞ්ඛාරෙවතත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 2. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Kaṅkhārevata 34. දුතියාපදානෙ පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො කඞ්ඛාරෙවතත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො, තං සබ්බං පාඨානුසාරෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 34. Trong câu chuyện thứ nhì, (câu chuyện) bắt đầu bằng câu ‘vị Toàn Giác tên là Padumuttara’ là thiên truyện về trưởng lão Kaṅkhārevata. Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các đức Phật trong quá khứ, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, vị ấy đã sanh ra trong dòng dõi Bà-la-môn. Tất cả điều ấy nên được hiểu một cách dễ dàng theo như bản văn. කඞ්ඛාරෙවතත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Kaṅkhārevata đã chấm dứt. 3. සීවලිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 3. Phần giải về thiên truyện của trưởng lão Sīvali තතියාපදානෙ පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො සීවලිත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො හෙට්ඨා වුත්තනයෙන විහාරං ගන්ත්වා පරිසාය පරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං ලාභීනං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා ‘‘මයාපි අනාගතෙ එවරූපෙන භවිතුං වට්ටතී’’ති දසබලං නිමන්තෙත්වා සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛසඞ්ඝස්ස මහාදානං දත්වා, ‘‘භන්තෙ, ඉමිනා අධිකාරකම්මෙන න අඤ්ඤං සම්පත්තිං පත්ථෙමි, අනාගතෙ පන එකස්ස බුද්ධස්ස සාසනෙ අහම්පි තුම්හෙහි සො එතදග්ගෙ ඨපිතභික්ඛු විය ලාභීනං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං අකාසි. සත්ථා තස්ස අනන්තරායතං දිස්වා ‘‘අයං තෙ පත්ථනා අනාගතෙ ගොතමස්ස බුද්ධස්ස සන්තිකෙ සමිජ්ඣිස්සතී’’ති බ්‍යාකරිත්වා පක්කාමි. සො කුලපුත්තො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා විපස්සිස්ස [Pg.246] භගවතො කාලෙ බන්ධුමතීනගරතො අවිදූරෙ එකස්මිං ගාමකෙ නිබ්බත්ති, තස්මිං සමයෙ බන්ධුමතීනගරවාසිනො රඤ්ඤා සද්ධිං සාකච්ඡිත්වා දසබලස්ස දානං අදංසු. Trong thiên thứ ba, câu chuyện của trưởng lão Sīvali bắt đầu bằng ‘padumuttaro nāma jino...’ Vị này cũng đã tạo các công đức nền tảng dưới thời các vị Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là nhân duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống khác nhau, và đã sanh vào một gia đình danh giá vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara. Theo phương cách đã được nói ở dưới, vị ấy đã đi đến tu viện, đứng ở cuối hội chúng lắng nghe Pháp, và đã nhìn thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thắng trong số những người có tài lộc. Nghĩ rằng: ‘Ta cũng nên trở thành một người như vậy trong tương lai,’ vị ấy đã thỉnh mời bậc Thập Lực và đã thực hiện đại thí đến chư Tăng với đức Phật dẫn đầu trong bảy ngày. Vị ấy đã phát nguyện rằng: ‘Bạch đức Thế Tôn, với hành động tạo công đức nền tảng này, con không mong cầu sự thành tựu nào khác, nhưng trong tương lai, trong giáo pháp của một vị Phật, con cũng mong được trở thành vị tối thắng trong số những người có tài lộc, giống như vị tỳ khưu đã được Ngài đặt vào địa vị tối thắng ấy.’ Đức Đạo Sư, thấy được sự không chướng ngại của vị ấy, đã thọ ký rằng: ‘Nguyện vọng này của con sẽ được thành tựu trong tương lai, dưới thời của đức Phật Gotama,’ rồi Ngài ra đi. Vị thiện gia nam tử ấy, sau khi làm các việc thiện cho đến trọn đời và hưởng thụ hai loại thành tựu ở cõi trời và cõi người, đã sanh ra trong một ngôi làng nhỏ không xa thành Bandhumatī vào thời của đức Thế Tôn Vipassī. Vào thời điểm ấy, các cư dân của thành Bandhumatī, sau khi bàn bạc với đức vua, đã dâng cúng dường đến bậc Thập Lực. එකදිවසං සබ්බෙ එකතො හුත්වා දානං දෙන්තා ‘‘කිං නු ඛො අම්හාකං දානග්ගෙ නත්ථී’’ති (අ. නි. අට්ඨ. 1.1.207; ථෙරගා. අට්ඨ. 1.59 සීවලිත්ථෙරගාථාවණ්ණනා) ඔලොකෙන්තා මධුඤ්ච ගුළදධිඤ්ච නාද්දසංසු. තෙ ‘‘යතො කුතොචි ආහරිස්සාමා’’ති ජනපදතො නගරපවිසනමග්ගෙසු පුරිසෙ ඨපෙසුං. තදා එස කුලපුත්තො අත්තනො ගාමතො ගුළදධිවාරකං ගහෙත්වා ‘‘කිඤ්චිදෙව ආහරිස්සාමී’’ති නගරං ගච්ඡන්තො ‘‘මුඛං ධොවිත්වා ධොතහත්ථපාදො පවිසිස්සාමී’’ති ඵාසුකට්ඨානං ඔලොකෙන්තො නඞ්ගලසීසප්පමාණං නිම්මක්ඛිකදණ්ඩකමධුං දිස්වා ‘‘පුඤ්ඤෙන මෙ ඉදං උප්පන්න’’න්ති ගහෙත්වා නගරං පාවිසි. නාගරෙහි ඨපිතපුරිසො තං දිස්වා, ‘‘මාරිස, කස්ස ඉමං හරසී’’ති පුච්ඡි. ‘‘න කස්සචි, සාමි, වික්කායිකං මෙ ඉද’’න්ති. ‘‘තෙන හි ඉමං කහාපණං ගහෙත්වා එතං මධුඤ්ච ගුළදධිඤ්ච දෙහී’’ති. Một hôm, trong khi tất cả cùng nhau cúng dường, họ nhìn quanh và tự hỏi: ‘Có thứ gì còn thiếu trong các vật phẩm cúng dường của chúng ta chăng?’ (a. ni. aṭṭha. 1.1.207; theragā. aṭṭha. 1.59 sīvalittheragāthāvaṇṇanā) và họ đã không thấy mật ong và sữa đông mật đường. Họ nghĩ: ‘Chúng ta sẽ mang về từ bất cứ nơi đâu,’ và đã cho người đứng ở các con đường từ miền quê dẫn vào thành phố. Khi ấy, vị thiện gia nam tử này, từ làng của mình, mang theo phần sữa đông mật đường của mình, đi vào thành phố với ý nghĩ: ‘Ta sẽ mang theo một thứ gì đó.’ Trong khi tìm một nơi thích hợp để rửa mặt, rửa tay chân rồi sẽ đi vào, vị ấy đã nhìn thấy một tàng ong không có ruồi, lớn bằng đầu lưỡi cày, và nghĩ rằng: ‘Vật này đã sanh khởi cho ta là do phước báu,’ rồi lấy nó và đi vào thành phố. Người được dân thành phố bố trí đã nhìn thấy vị ấy và hỏi: ‘Này bạn, bạn mang thứ này cho ai vậy?’ ‘Thưa ngài, không cho ai cả, đây là hàng để bán của tôi.’ ‘Vậy thì hãy nhận lấy đồng kahāpaṇa này và đưa mật ong cùng sữa đông mật đường này đây.’ සො චින්තෙසි – ‘‘ඉදං මෙ න බහුං අග්ඝති, අයඤ්ච එකප්පහාරෙනෙව බහුං දෙති, වීමංසිස්සාමී’’ති. තතො නං ආහ – ‘‘නාහං එකකහාපණෙන දෙමී’’ති. ‘‘යදි එවං ද්වෙ කහාපණෙ ගහෙත්වා දෙහී’’ති. ‘‘ද්වීහිපි න දෙමී’’ති. එතෙනුපායෙන වඩ්ඪෙත්වා යාව සහස්සං පාපුණි, සො චින්තෙසි – ‘‘අතිඅඤ්ඡිතුං න වට්ටති, හොතු තාව ඉමිනා කත්තබ්බකම්මං පුච්ඡිස්සාමී’’ති. අථ නං ආහ – ‘‘න ඉදං බහුඅග්ඝනකං, ත්වං පන බහුං දෙසි, කෙන කම්මෙන ඉදං ගණ්හසී’’ති. ‘‘ඉධ, භො, නගරවාසිනො රඤ්ඤා සද්ධිං පටිවිරුජ්ඣිත්වා විපස්සිසම්මාසම්බුද්ධස්ස දානං දෙන්තා ඉදං ද්වයං දානග්ගෙ අපස්සන්තා මං පරියෙසාපෙන්ති. සචෙ ඉදං ද්වයං න ලභිස්සන්ති, නාගරානං පරාජයො භවිස්සති. තස්මා සහස්සං දත්වා ගණ්හාමී’’ති. ‘‘කිං පනෙතං නාගරානං එව වට්ටති, උදාහු අඤ්ඤෙසම්පි දාතුං වට්ටතී’’ති? ‘‘යස්ස කස්සචි දාතුං අවාරිතමෙත’’න්ති. ‘‘අත්ථි පන කොචි නාගරානං දානෙ එකදිවසං සහස්සං දාතා’’ති? ‘‘නත්ථි, සම්මා’’ති. ‘‘ඉමෙසං මෙ ද්වින්නං සහස්සග්ඝනකභාවං ජානාසී’’ති? ‘‘ආම, ජානාමී’’ති. ‘‘තෙන හි ගච්ඡ, නාගරානං ආරොචෙහි – ‘එකො පුරිසො ඉමානි ද්වෙ මූලෙන න දෙති, තුම්හෙහි සද්ධිං සහත්ථෙනෙව දාතුකාමො, තුම්හෙ ඉමෙසං ද්වින්නං කාරණා නිබ්බිතක්කා හොථා’’ති. ‘‘ත්වං ඉමස්මිං දානෙ ජෙට්ඨකභාගස්ස [Pg.247] කායසක්ඛී හොහී’’ති වත්වා ගතො. සො පන කුලපුත්තො ගාමතො පරිබ්බයත්ථං ගහිතකහාපණෙන පඤ්චකටුකං ගහෙත්වා චුණ්ණං කත්වා දධිතො කඤ්චියං වාහෙත්වා තත්ථ මධුපටලං පීළෙත්වා පඤ්චකටුකචුණ්ණෙන යොජෙත්වා පදුමිනිපත්තෙ පක්ඛිපිත්වා තං සංවිදහිත්වා ආදාය දසබලස්ස අවිදූරෙ නිසීදි. මහාජනෙහි ආහරියමානස්ස සක්කාරස්ස අන්තරෙ අත්තනො පත්තවාරං ඔලොකෙන්තො ඔකාසං ඤත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා, ‘‘භන්තෙ, අයං මෙ දුග්ගතසක්කාරො, ඉමං මෙ අනුකම්පං පටිච්ච පටිග්ගණ්හථා’’ති. සත්ථා තස්සානුකම්පං පටිච්ච චතුමහාරාජෙහි දත්තියෙන සෙලමයපත්තෙන තං පටිග්ගහෙත්වා යථා අට්ඨසට්ඨියා භික්ඛුසතසහස්සස්ස දිය්‍යමානං න ඛීයති, එවං අධිට්ඨාසි. Vị ấy suy nghĩ: ‘Vật này của ta không đáng giá bao nhiêu, còn người này lại trả nhiều ngay một lúc, ta sẽ thử xem.’ Sau đó, vị ấy nói với người kia: ‘Tôi không bán với giá một đồng kahāpaṇa.’ ‘Nếu vậy, hãy nhận hai đồng kahāpaṇa và đưa đây.’ ‘Với hai đồng tôi cũng không bán.’ Bằng cách ấy, giá được tăng lên cho đến khi đạt đến một ngàn. Vị ấy suy nghĩ: ‘Không nên quá tham lam, trước hết hãy để ta hỏi xem việc cần làm với vật này là gì.’ Rồi vị ấy hỏi người kia: ‘Vật này không có giá trị nhiều, nhưng ông lại trả nhiều. Ông mua vật này với mục đích gì?’ ‘Thưa ngài, ở đây, dân thành phố đang tranh đua với đức vua để cúng dường đến đức Vipassī Chánh Đẳng Giác. Vì không thấy hai món này trong các vật phẩm cúng dường, họ đã sai tôi đi tìm. Nếu họ không có được hai món này, dân thành phố sẽ bị thua cuộc. Vì thế, tôi mua nó với giá một ngàn.’ ‘Vậy vật này chỉ dành cho dân thành phố, hay người khác cũng có thể cúng dường?’ ‘Việc cúng dường này không ngăn cấm bất cứ ai.’ ‘Trong số dân thành phố, có ai cúng dường một ngàn trong một ngày không?’ ‘Thưa bạn, không có.’ ‘Ông có biết rằng hai món này của tôi trị giá một ngàn không?’ ‘Vâng, tôi biết.’ ‘Vậy thì hãy đi báo cho dân thành phố biết rằng: ‘Có một người không bán hai món này để lấy tiền, mà muốn tự tay cúng dường cùng với quý vị. Về hai món này, quý vị không cần phải lo lắng nữa.’’ ‘Ông hãy là người chứng kiến cho phần cúng dường chính yếu này,’ nói rồi người kia ra đi. Vị thiện gia nam tử ấy bèn lấy đồng kahāpaṇa mang từ làng theo để chi tiêu, mua năm thứ gia vị cay, nghiền thành bột, lọc sữa đông qua một tấm vải, vắt tàng ong vào đó, trộn với bột của năm thứ gia vị cay, đặt lên một chiếc lá sen, sửa soạn xong, rồi mang đến ngồi không xa bậc Thập Lực. Giữa lúc đại chúng đang mang các vật phẩm cúng dường đến, vị ấy trông chừng đến lượt mình, và khi biết có cơ hội, đã đến gần đức Đạo Sư và thưa rằng: ‘Bạch đức Thế Tôn, đây là vật cúng dường của người nghèo khó. Xin Ngài vì lòng bi mẫn đối với con mà thọ nhận vật này.’ Đức Đạo Sư, vì lòng bi mẫn đối với vị ấy, đã thọ nhận vật cúng dường ấy bằng chiếc bát bằng đá do Tứ Đại Thiên Vương dâng cúng, và đã chú nguyện để cho vật ấy không bị hết đi, dù được phân phát cho sáu triệu tám trăm ngàn vị tỳ khưu. සො කුලපුත්තො නිට්ඨිතභත්තකිච්චං භගවන්තං වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නො ආහ – ‘‘දිට්ඨො මෙ, භන්තෙ භගවා, අජ්ජ බන්ධුමතීනගරවාසීහි තුම්හාකං සක්කාරො ආහරියමානො, අහම්පි ඉමස්ස නිස්සන්දෙන නිබ්බත්තනිබ්බත්තභවෙ ලාභග්ගයසග්ගප්පත්තො භවෙය්‍ය’’න්ති. සත්ථා ‘‘එවං හොතු කුලපුත්තා’’ති වත්වා තස්ස ච නගරවාසීනඤ්ච භත්තානුමොදනං කත්වා පක්කාමි. සො කුලපුත්තො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සුප්පවාසාය රාජධීතුයා කුච්ඡිම්හි පටිසන්ධිං ගණ්හි. තස්ස පටිසන්ධිග්ගහණකාලතො පට්ඨාය සායං පාතඤ්ච පඤ්චපණ්ණාකාරසතානි සුප්පවාසාය උපනීයන්ති. අථස්ස සා පුඤ්ඤවීමංසනත්ථං හත්ථෙන බීජපච්ඡිං ඵුසාපෙන්තී අට්ඨාසි. එකෙකබීජතො සලාකසතං සලාකසහස්සම්පි නිග්ගච්ඡති, එකෙකකරීසඛෙත්තතො පණ්ණාසම්පි සට්ඨිපි සකටපමාණානි උප්පජ්ජන්ති. කොට්ඨපූරණකාලෙපිස්සා කොට්ඨද්වාරං හත්ථෙන ඵුසන්තියා රාජධීතාය පුඤ්ඤෙන ගණ්හන්තානං ගහිතගහිතං පුන පූරති. පරිපුණ්ණභත්තකුම්භිතොපි ‘‘රාජධීතාය පුඤ්ඤ’’න්ති වත්වා යස්ස කස්සචි දෙන්තා නං යාව න උක්කඩ්ඪන්ති, න තාව භත්තං ඛීයති. දාරකෙ කුච්ඡිගතෙයෙව සත්ත වස්සානි අතික්කමිංසු. Vị thiện nam tử ấy, sau khi Thế Tôn đã dùng bữa xong, đảnh lễ Ngài rồi ngồi xuống một bên và thưa rằng: "Bạch Thế Tôn, hôm nay con đã thấy sự cúng dường mà dân chúng thành Bandhumatī dâng lên Ngài. Do quả báo này, mong rằng trong mỗi kiếp tái sanh, con sẽ đạt được lợi lộc tối thượng và cảnh giới trời." Bậc Đạo Sư nói: "Mong cho được như vậy, này thiện nam tử," rồi Ngài thuyết pháp tùy hỷ sau bữa ăn cho vị ấy và dân chúng trong thành, sau đó Ngài ra đi. Vị thiện nam tử ấy trọn đời làm các việc thiện, luân hồi trong cõi trời và cõi người, đến thời Đức Phật này xuất hiện, đã đầu thai vào trong bụng của công chúa Suppavāsā. Kể từ lúc vị ấy nhập thai, mỗi sáng và mỗi chiều, năm trăm món quà được mang đến cho nàng Suppavāsā. Rồi để thử phước báu của con mình, nàng đã cho người dùng tay chạm vào giỏ hạt giống. Từ mỗi một hạt giống, một trăm, thậm chí một ngàn thẻ tre được sinh ra, từ mỗi một thửa ruộng karīsa, năm mươi, sáu mươi xe lúa được thu hoạch. Vào lúc đổ lúa vào kho, nhờ phước báu của công chúa, khi nàng dùng tay chạm vào cửa kho, thì những gì người ta lấy ra đều được lấp đầy trở lại. Ngay cả từ một nồi cơm đã đầy, khi nói "nhờ phước của công chúa" và đem cho bất kỳ ai, chừng nào họ chưa dời nồi đi, thì cơm vẫn không vơi. Đứa bé ở trong bụng mẹ đã trôi qua bảy năm. ගබ්භෙ පන පරිපක්කෙ සත්තාහං මහාදුක්ඛං අනුභොසි. සා සාමිකං ආමන්තෙත්වා – ‘‘පුරෙ මරණා ජීවමානා දානං දස්සාමී’’ති සත්ථු සන්තිකං [Pg.248] පෙසෙසි – ‘‘ගච්ඡ, සාමි, ඉමං පවත්තිං සත්ථු ආරොචෙත්වා සත්ථාරං නිමන්තෙහි, යඤ්ච සත්ථා වදති, තං සාධුකං උපලක්ඛෙත්වා ආගන්ත්වා මය්හං කථෙහී’’ති. සො ගන්ත්වා තස්සා සාසනං සත්ථු ආරොචෙසි – ‘‘සත්ථු භන්තෙ, කොළියධීතා පාදෙ වන්දතී’’ති. සත්ථා තස්සා අනුකම්පං පටිච්ච – ‘‘සුඛිනී හොතු සුප්පවාසා කොළියධීතා අරොගා, අරොගං පුත්තං විජායතූ’’ති ආහ. සො තං සුත්වා භගවන්තං වන්දිත්වා අත්තනො ගාමාභිමුඛො පායාසි. තස්ස පුරෙ ආගමනායෙව සුප්පවාසාය කුච්ඡිතො ධම්මකරණතො උදකං විය ගබ්භො නික්ඛමි, පරිවාරෙත්වා නිසින්නජනො අස්සුමුඛො රොදිතුං ආරද්ධො හට්ඨතුට්ඨොව තස්සා සාමිකස්ස තුට්ඨිසාසනං ආරොචෙතුං අගමාසි. සො තෙසං ඉඞ්ගිතං දිස්වා – ‘‘දසබලෙන කථිතකථා නිප්ඵන්නා භවිස්සති මඤ්ඤෙ’’ති චින්තෙසි. සො ආගන්ත්වා සත්ථු කථං රාජධීතාය කථෙසි. රාජධීතා තයා නිමන්තිතං ජීවභත්තමෙව මඞ්ගලභත්තං භවිස්සති, ගච්ඡ සත්තාහං දසබලං නිමන්තෙහීති. සො තථා අකාසි. සත්තාහං බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං පවත්තයිංසු. සො දාරකො ඤාතීනං සන්තත්තචිත්තං නිබ්බාපෙන්තො සීතලභාවං කුරුමානො ජාතොති, සීවලිත්වෙව නාමං කරිංසු. සො සත්ත වස්සානි ගබ්භෙ වසිතත්තා ජාතකාලතො පට්ඨාය සබ්බකම්මක්ඛමො අහොසි. ධම්මසෙනාපති සාරිපුත්තත්ථෙරො සත්තමෙ දිවසෙ තෙන සද්ධිං කථාසල්ලාපමකාසි. සත්ථාපි ඉමං ගාථං අභාසි – Nhưng khi thai đã đến ngày, nàng phải chịu đựng sự đau đớn tột cùng trong bảy ngày. Nàng gọi chồng đến và sai đến chỗ Bậc Đạo Sư, nói rằng: "Trước khi chết, khi còn sống, con muốn cúng dường." Nàng dặn: "Chàng hãy đi, thưa phu quân, trình bày sự việc này lên Bậc Đạo Sư và thỉnh Ngài. Bất cứ điều gì Bậc Đạo Sư nói, chàng hãy ghi nhớ kỹ rồi trở về kể lại cho thiếp." Người chồng đi đến và trình bày lời nhắn của nàng lên Bậc Đạo Sư: "Bạch Thế Tôn, công chúa dòng Koḷiya xin đảnh lễ dưới chân Ngài." Bậc Đạo Sư, do lòng bi mẫn đối với nàng, đã nói: "Mong cho Suppavāsā, công chúa dòng Koḷiya, được an lạc, không bệnh tật, và sinh hạ một đứa con khỏe mạnh." Người chồng nghe vậy, đảnh lễ Thế Tôn rồi lên đường trở về làng của mình. Trước khi người chồng về đến nơi, bào thai đã thoát ra khỏi bụng nàng Suppavāsā một cách dễ dàng như nước chảy ra từ bình lọc. Những người ngồi xung quanh, vốn đang khóc lóc mặt đẫm lệ, nay vui mừng hoan hỷ, đi đến báo tin vui cho chồng nàng. Người chồng thấy cử chỉ của họ, liền nghĩ: "Ta cho rằng lời nói của Bậc Thập Lực đã thành tựu." Chàng trở về và kể lại lời của Bậc Đạo Sư cho công chúa. Công chúa nói: "Bữa ăn mà chàng đã thỉnh mời khi thiếp còn sống sẽ chính là bữa ăn cát tường. Chàng hãy đi thỉnh Bậc Thập Lực trong bảy ngày." Chàng đã làm như vậy. Họ đã tổ chức đại lễ cúng dường đến Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu trong suốt bảy ngày. Đứa bé được sinh ra đã làm cho tâm trí nóng nảy của bà con thân thuộc được nguội lạnh, an bình, nên họ đặt tên cho cậu là Sīvali. Vì đã ở trong bụng mẹ bảy năm, nên ngay từ lúc sinh ra, cậu đã có thể làm mọi việc. Vào ngày thứ bảy, Trưởng lão Sāriputta, vị Tướng quân Chánh pháp, đã có cuộc trò chuyện với cậu. Bậc Đạo Sư cũng đã nói lên kệ này: ‘‘යොමං පලිපථං දුග්ගං, සංසාරං මොහමච්චගා; තිණ්ණො පාරඞ්ගතො ඣායී, අනෙජො අකථංකථී; අනුපාදාය නිබ්බුතො, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණ’’න්ති. (ධ. ප. 414; සු. නි. 643); "Người nào đã vượt qua con đường lầy lội, khó đi, tức là vòng luân hồi và si mê; đã vượt qua, đã đến bờ kia, là người thiền định, không còn tham ái, không còn nghi hoặc; không còn chấp thủ, đã đạt Niết-bàn, Ta gọi người ấy là Bà-la-môn." අථ නං ථෙරො එවමාහ – ‘‘කිං පන තයා එවරූපං දුක්ඛං අනුභවිත්වා පබ්බජිතුං න වට්ටතී’’ති? ‘‘ලභන්තො පබ්බජෙය්‍යං, භන්තෙ’’ති. සුප්පවාසා තං ථෙරෙන සද්ධිං කථෙන්තං දිස්වා – ‘‘කිං නු ඛො මෙ පුත්තො ධම්මසෙනාපතිනා කථෙතී’’ති ථෙරං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡි – ‘‘මය්හං පුත්තො තුම්හෙහි සද්ධිං කිං කථෙති, භන්තෙ’’ති? අත්තනා අනුභුත්තගබ්භවාසදුක්ඛං කථෙත්වා – ‘‘තුම්හෙහි අනුඤ්ඤාතො පබ්බජිස්සාමී’’ති වදතීති. ‘‘සාධු භන්තෙ, පබ්බාජෙථ න’’න්ති. ථෙරො තං විහාරං නෙත්වා තචපඤ්චකකම්මට්ඨානං දත්වා පබ්බාජෙන්තො, ‘‘සීවලි[Pg.249], තුය්හං අඤ්ඤෙන ඔවාදෙන කම්මං නත්ථි, තයා සත්ත වස්සානි අනුභුත්තදුක්ඛමෙව පච්චවෙක්ඛාහී’’ති. ‘‘භන්තෙ, පබ්බජ්ජායෙව තුම්හාකං භාරො, යං පන මයා සක්කා කාතුං, තමහං ජානිස්සාමී’’ති. සො පන පඨමකෙසවට්ටියා ඔරොපිතක්ඛණෙයෙව සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාසි, දුතියාය ඔරොපිතක්ඛණෙ සකදාගාමිඵලෙ, තතියාය අනාගාමිඵලෙ පතිට්ඨාසි. සබ්බෙසංයෙව කෙසානං ඔරොපනඤ්ච අරහත්තඵලසච්ඡිකිරියා ච අපුරෙ අපච්ඡා අහොසි. Bấy giờ, Trưởng lão nói với cậu như vầy: "Này con, sau khi đã trải qua nỗi khổ như vậy, con không nên xuất gia sao?" Cậu đáp: "Bạch ngài, nếu được phép, con sẽ xuất gia." Nàng Suppavāsā thấy con mình đang nói chuyện với Trưởng lão, liền đến gần và hỏi: "Bạch ngài, con trai của con đang nói gì với ngài vậy?" Trưởng lão đáp: "Cậu ấy kể về nỗi khổ đã chịu đựng trong bụng mẹ và nói rằng: 'Nếu được ngài cho phép, con sẽ xuất gia'." Nàng nói: "Lành thay, bạch ngài, xin ngài hãy cho cháu xuất gia." Trưởng lão đưa cậu về tu viện, trao cho đề mục quán niệm năm thể trược và trong khi làm lễ xuất gia, ngài nói: "Này Sīvali, con không cần lời giáo huấn nào khác, con chỉ cần quán xét nỗi khổ mà con đã chịu đựng trong bảy năm qua." Cậu đáp: "Bạch ngài, việc xuất gia là phận sự của ngài, còn việc con có thể làm được, con sẽ tự biết." Ngay khi lọn tóc đầu tiên được cạo xuống, cậu đã chứng đắc quả Tu-đà-hoàn; khi lọn tóc thứ hai được cạo xuống, cậu chứng đắc quả Tư-đà-hàm; và với lọn tóc thứ ba, cậu chứng đắc quả A-na-hàm. Việc cạo xong tất cả tóc và việc chứng ngộ quả A-la-hán đã xảy ra đồng thời, không trước không sau. අථ භික්ඛුසඞ්ඝෙ කථා උදපාදි – ‘‘අහො එවං පුඤ්ඤවාපි ථෙරො සත්තමාසාධිකානි සත්ත සංවච්ඡරානි මාතුගබ්භෙ වසිත්වා සත්ත දිවසානි මූළ්හගබ්භෙ වසී’’ති. සත්ථා ආගන්ත්වා – ‘‘කාය නුත්ථ, භික්ඛවෙ, එතරහි කථාය සන්නිසින්නා’’ති පුච්ඡිත්වා – ‘‘ඉමාය නාමා’’ති වුත්තෙ – ‘‘න, භික්ඛවෙ, ඉමිනා කුලපුත්තෙන ඉමාය ජාතියා කතකම්ම’’න්ති වත්වා අතීතං ආහරිත්වා අතීතෙ, භික්ඛවෙ, බුද්ධුප්පාදතො පුරෙතරමෙව එස කුලපුත්තො බාරාණසියං රාජකුලෙ නිබ්බත්තො, පිතු අච්චයෙන රජ්ජෙ පතිට්ඨාය විභවසම්පන්නො පාකටො අහොසි. තදා එකො පච්චන්තරාජා ‘‘රජ්ජං ගණ්හිස්සාමී’’ති ආගන්ත්වා නගරං උපරුන්ධිත්වා ඛන්ධාවාරං කාරෙත්වා විහාසි. අථ රාජා මාතුයා සද්ධිං සමානච්ඡන්දො හුත්වා සත්තාහං ඛන්ධාවාරනගරෙ චතූසු දිසාසු ද්වාරං පිධාපෙසි, නික්ඛමන්තානං පවිසන්තානඤ්ච ද්වාරමූළ්හං අහොසි. අථ මිගදායවිහාරෙ පච්චෙකබුද්ධා උග්ඝොසෙසුං. රාජා සුත්වා ද්වාරං විවරාපෙසීති. පච්චන්තරාජාපි පලායි. සො තෙන කම්මවිපාකෙන නරකාදීසු දුක්ඛමනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජකුලෙ නිබ්බත්තොපි මාතුයා සද්ධිං ඉමං එවරූපං දුක්ඛමනුභවි. තස්ස පන පබ්බජිතකාලතො පට්ඨාය භික්ඛුසඞ්ඝස්ස චත්තාරො පච්චයා යදිච්ඡකං උප්පජ්ජන්ති. එවං එත්ථ වත්ථු සමුට්ඨිතං. Bấy giờ, trong Tăng chúng khởi lên câu chuyện: “Ôi, vị Trưởng lão có phước đức như vậy mà đã ở trong bụng mẹ bảy năm bảy tháng, và đã ở trong thai bị kẹt bảy ngày.” Ðức Thế Tôn đến hỏi: “Này các Tỳ-khưu, các ông đang ngồi bàn luận chuyện gì vậy?” Khi được trả lời: “Thưa, về chuyện này,” Ngài nói: “Này các Tỳ-khưu, không phải do nghiệp đã làm trong đời này của vị thiện nam tử này đâu.” Rồi Ngài kể lại chuyện quá khứ: “Này các Tỳ-khưu, trong quá khứ, trước khi đức Phật ra đời, vị thiện nam tử này đã sanh ra trong hoàng tộc ở Bārāṇasī. Sau khi vua cha băng hà, vị ấy lên ngôi vua, trở nên giàu có và nổi tiếng. Khi ấy, một vị vua biên địa đến với ý định ‘Ta sẽ chiếm lấy vương quốc,’ đã bao vây thành phố và đóng quân trại. Bấy giờ, nhà vua cùng với mẹ đồng lòng, đã cho đóng các cổng thành ở bốn hướng trong bảy ngày, khiến cho việc ra vào của dân chúng bị bế tắc. Khi ấy, các vị Phật Ðộc Giác ở Migadāya đã lên tiếng. Nhà vua nghe thấy, liền cho mở cổng. Vị vua biên địa cũng bỏ chạy. Do quả báo của nghiệp đó, sau khi chịu khổ ở các cõi địa ngục, trong thời đức Phật này, dù sanh ra trong hoàng tộc, vị ấy cũng đã cùng với mẹ chịu đựng nỗi khổ như vậy. Tuy nhiên, kể từ khi xuất gia, bốn món vật dụng cần thiết cho Tăng chúng đã phát sanh dồi dào theo ý muốn. Câu chuyện đã khởi lên như vậy.” අපරභාගෙ සත්ථා සාවත්ථිං අගමාසි. ථෙරො භගවන්තං අභිවාදෙත්වා, ‘‘භන්තෙ, මය්හං පුඤ්ඤබලං වීමංසිස්සාමි, පඤ්චභික්ඛුසතානි දෙථා’’ති. ‘‘ගණ්හ, සීවලී’’ති. සො පඤ්චසතෙ භික්ඛූ ගහෙත්වා හිමවන්තාභිමුඛං ගච්ඡන්තො අටවිමග්ගං ගච්ඡති. තස්ස පඨමං දිට්ඨනිග්‍රොධෙ අධිවත්ථා දෙවතා සත්ත දිවසානි දානං අදාසි. ඉති සො – Về sau, Ðức Thế Tôn đã đi đến Sāvatthī. Vị Trưởng lão đảnh lễ Ðức Thế Tôn và thưa: “Bạch Ðức Thế Tôn, con muốn thử nghiệm năng lực phước báu của con, xin Ngài cho con năm trăm vị Tỳ-khưu.” “Sīvali, hãy nhận lấy.” Vị ấy dẫn theo năm trăm vị Tỳ-khưu, đi về hướng Himavanta, và đi vào con đường trong rừng. Vị thiên nữ trú ngụ ở cây đa đầu tiên mà ngài nhìn thấy đã cúng dường trong bảy ngày. Do đó, vị ấy – ‘‘නිග්‍රොධං පඨමං පස්සි, දුතියං පණ්ඩවපබ්බතං; තතියං අචිරවතියං, චතුත්ථං වරසාගරං. “Đầu tiên thấy cây đa, thứ hai là núi Paṇḍava; Thứ ba là sông Aciravatī, thứ tư là biển cả tuyệt vời. ‘‘පඤ්චමං [Pg.250] හිමවන්තං සො, ඡට්ඨං ඡද්දන්තුපාගමි; සත්තමං ගන්ධමාදනං, අට්ඨමං අථ රෙවත’’න්ති. (අ. නි. අට්ඨ. 1.1.207; ථෙරගා. අට්ඨ. 1.59 සීවලිත්ථෙරගාථාවණ්ණනා) – “Thứ năm, ngài đến Himavanta, thứ sáu đến Chaddanta; Thứ bảy là Gandhamādana, và thứ tám là Revata.” සබ්බට්ඨානෙසු සත්ත සත්ත දිවසානෙව දානං අදංසු. ගන්ධමාදනපබ්බතෙ පන නාගදත්තදෙවරාජා සත්තසු දිවසෙසු එකදිවසං ඛීරපිණ්ඩපාතං අදාසි, එකදිවසං සප්පිපිණ්ඩපාතං අදාසි. අථ නං භික්ඛුසඞ්ඝො ආහ – ‘‘ආවුසො, ඉමස්ස දෙවරඤ්ඤො නෙව ධෙනුයො දුය්හමානා පඤ්ඤායන්ති, න දධිනිම්මථනං, කුතො තෙ, දෙවරාජ, ඉදං උප්පජ්ජතී’’ති? ‘‘භන්තෙ, කස්සපදසබලස්ස කාලෙ ඛීරසලාකභත්තදානස්සෙතං ඵල’’න්ති දෙවරාජා ආහ. Ở tất cả các nơi, họ đã cúng dường trong bảy ngày. Riêng ở núi Gandhamādana, thiên vương Nāgadatta trong bảy ngày đã cúng dường vật thực khất thực bằng sữa trong một ngày, và cúng dường vật thực khất thực bằng bơ sữa trong một ngày. Bấy giờ, Tăng chúng hỏi vị ấy: “Này hiền hữu, vị thiên vương này không thấy có bò sữa nào được vắt, cũng không có việc khuấy sữa đông, vậy thưa thiên vương, những thứ này từ đâu mà có?” Thiên vương trả lời: “Thưa các ngài, đây là quả của việc cúng dường bữa ăn bằng phiếu sữa vào thời của Ðức Thập Lực Kassapa.” අපරභාගෙ සත්ථා ඛදිරවනියරෙවතත්ථෙරස්ස පච්චුග්ගමනං අකාසි. කථං? අථායස්මා සාරිපුත්තො සත්ථාරං ආහ – ‘‘භන්තෙ, මය්හං කිර කනිට්ඨභාතා රෙවතො පබ්බජිතො, සො අභිරමෙය්‍ය වා න වා, ගන්ත්වා නං පස්සිස්සාමී’’ති. භගවා රෙවතස්ස ආරද්ධවිපස්සකභාවං ඤත්වා ද්වෙ වාරෙ පටික්ඛිපිත්වා තතියවාරෙ යාචිතො අරහත්තප්පත්තභාවං ඤත්වා – සාරිපුත්ත, අහම්පි ගමිස්සාමි භික්ඛූනං ආරොචෙහීති. ථෙරො භික්ඛූ සන්නිපාතාපෙත්වා – ‘‘ආවුසො, සත්ථා චාරිකං චරිතුකාමො, ගන්තුකාමා ආගච්ඡන්තූ’’ති සබ්බෙසංයෙව ආරොචෙසි. දසබලස්ස චාරිකත්ථාය ගමනකාලෙ ඔහිය්‍යමානකභික්ඛූ නාම අප්පකා හොන්ති, ‘‘සත්ථු සුවණ්ණවණ්ණං සරීරං පස්සිස්සාම, මධුරධම්මකථං වා සුණිස්සාමා’’ති යෙභුය්‍යෙන ගන්තුකාමා බහුතරාව හොන්ති. ඉති සත්ථා මහාභික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො ‘‘රෙවතං පස්සිස්සාමා’’ති නික්ඛන්තො. Về sau, Ðức Thế Tôn đã đi đón Trưởng lão Revata ở rừng Khadiravaniya. Như thế nào? Bấy giờ, Tôn giả Sāriputta thưa với Ðức Thế Tôn: “Bạch Ðức Thế Tôn, nghe nói em trai của con là Revata đã xuất gia, con không biết vị ấy có thích thú hay không, con sẽ đi thăm vị ấy.” Ðức Thế Tôn biết rằng Revata đã bắt đầu tu tập thiền quán, nên đã từ chối hai lần, và khi được thỉnh cầu lần thứ ba, Ngài biết rằng vị ấy đã đắc quả A-la-hán, liền nói: “Sāriputta, Ta cũng sẽ đi, hãy báo cho các Tỳ-khưu biết.” Vị Trưởng lão triệu tập các Tỳ-khưu và thông báo cho tất cả: “Này các hiền hữu, Ðức Thế Tôn muốn đi du hành, những ai muốn đi hãy đến.” Khi Ðức Thập Lực đi du hành, số Tỳ-khưu ở lại thường rất ít, phần lớn đều muốn đi với ý nghĩ: “Chúng ta sẽ được chiêm ngưỡng thân sắc vàng của Ðức Thế Tôn, hoặc được nghe pháp thoại ngọt ngào.” Như vậy, Ðức Thế Tôn cùng với đại chúng Tỳ-khưu đã khởi hành với ý định “chúng ta sẽ đi thăm Revata.” අථෙකස්මිං පදෙසෙ ආනන්දත්ථෙරො ද්වෙධාපථං පත්වා භගවන්තං පුච්ඡි – ‘‘භන්තෙ, ඉමස්මිං ඨානෙ ද්වෙධාපථො, කතරමග්ගෙන භික්ඛුසඞ්ඝො ගච්ඡතූ’’ති? ‘‘කතරමග්ගො, ආනන්ද, උජුකො’’ති? ‘‘භන්තෙ, උජුමග්ගො තිංසයොජනිකො අමනුස්සපථො. පරිහාරමග්ගො පන සට්ඨියොජනිකො ඛෙමො සුභික්ඛො’’ති. ‘‘ආනන්ද, සීවලි, අම්හෙහි සද්ධිං ආගතො’’ති? ‘‘ආම, භන්තෙ, ආගතො’’ති. ‘‘තෙන හි සඞ්ඝො උජුමග්ගමෙව ගච්ඡතු, සීවලිස්ස පුඤ්ඤං වීමංසිස්සාමා’’ති. සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝපරිවාරො සීවලිත්ථෙරස්ස පුඤ්ඤවීමංසනත්ථං තිංසයොජනමග්ගං අභිරුහි (අ. නි. අට්ඨ. 1.1.203). Bấy giờ, tại một nơi, Trưởng lão Ānanda đến một ngã rẽ và hỏi Ðức Thế Tôn: “Bạch Ðức Thế Tôn, ở nơi này có ngã rẽ, Tăng chúng nên đi theo con đường nào?” “Ānanda, con đường nào là đường thẳng?” “Bạch Ðức Thế Tôn, con đường thẳng dài ba mươi do-tuần, là con đường của phi nhân. Còn con đường vòng dài sáu mươi do-tuần, an toàn và có nhiều đồ ăn.” “Ānanda, Sīvali có đi cùng chúng ta không?” “Thưa vâng, bạch Ðức Thế Tôn, có đi ạ.” “Vậy thì Tăng chúng hãy đi theo con đường thẳng, chúng ta sẽ thử nghiệm phước báu của Sīvali.” Ðức Thế Tôn cùng với Tăng chúng đã đi vào con đường dài ba mươi do-tuần để thử nghiệm phước báu của Trưởng lão Sīvali. මග්ගං [Pg.251] අභිරුහනට්ඨානතො පට්ඨාය දෙවසඞ්ඝො යොජනෙ යොජනෙ ඨානෙ නගරං මාපෙත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස වසනත්ථාය විහාරෙ පටියාදෙසි. දෙවපුත්තා රඤ්ඤා පෙසිතකම්මකාරා විය හුත්වා යාගුඛජ්ජකාදීනි ගහෙත්වා – ‘‘කහං, අය්‍යො සීවලී’’ති පුච්ඡන්තා ගච්ඡන්ති. ථෙරො සක්කාරසම්මානං ගාහාපෙත්වා සත්ථු සන්තිකං ගච්ඡති. සත්ථා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං පරිභුඤ්ජි. ඉමිනාව නියාමෙන සත්ථා සක්කාරං අනුභවන්තො දෙවසිකං යොජනපරමං ගන්ත්වා තිංසයොජනිකං කන්තාරං අතික්කම්ම ඛදිරවනියරෙවතත්ථෙරස්ස වසනට්ඨානං පත්තො, ථෙරො සත්ථු ආගමනං ඤත්වා අත්තනො වසනට්ඨානෙ බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පහොනකවිහාරෙ දසබලස්ස ගන්ධකුටිං රත්තිට්ඨානදිවාට්ඨානානි ච ඉද්ධියා මාපෙත්වා තථාගතස්ස පච්චුග්ගමනං ගතො. සත්ථා අලඞ්කතපටියත්තෙන මග්ගෙන විහාරං පාවිසි. අථ තථාගතෙ ගන්ධකුටිං පවිට්ඨෙ භික්ඛූ වස්සග්ගෙන පත්තසෙනාසනානි පවිසිංසු. දෙවතා ‘‘අකාලො ආහාරස්සා’’ති අට්ඨවිධං පානකං ආහරිංසු. සත්ථා සඞ්ඝෙන සද්ධිං පානකං පිවි. ඉමිනා නියාමෙනෙව තථාගතස්ස සක්කාරසම්මානං අනුභවන්තස්සෙව අද්ධමාසො අතික්කන්තො. Kể từ nơi bắt đầu lên đường, chư Thiên cứ mỗi do-tuần lại hóa hiện một thành phố và chuẩn bị các ngôi tịnh xá để Tăng chúng do đức Phật dẫn đầu trú ngụ. Các vị Thiên tử, giống như những người phục vụ do vua phái đến, cầm lấy cháo, vật thực, v.v., vừa đi vừa hỏi: "Thưa ngài Sīvali ở đâu?" Vị Trưởng lão sau khi khiến họ dâng cúng vật phẩm và sự tôn kính, liền đi đến chỗ đức Đạo Sư. Đức Đạo Sư cùng với Tăng chúng thọ dụng. Theo cách thức này, đức Đạo Sư trong khi thọ nhận sự cúng dường, mỗi ngày đi được tối đa một do-tuần, đã vượt qua quãng đường hoang vu dài ba mươi do-tuần và đến được nơi ở của Trưởng lão Revata ở rừng Khadira. Vị Trưởng lão, biết được sự quang lâm của đức Đạo Sư, tại nơi ở của mình, đã chuẩn bị các tịnh xá đủ cho Tăng chúng do đức Phật dẫn đầu, và dùng thần thông hóa hiện hương thất cho đức Thập Lực, cùng các nơi nghỉ ban đêm và ban ngày, rồi đi ra nghênh đón đức Như Lai. Đức Đạo Sư đi vào tịnh xá theo con đường đã được trang hoàng sửa soạn. Khi đức Như Lai đã vào hương thất, các Tỳ-khưu theo thứ tự hạ lạp đã vào các chỗ ở đã được phân chia. Chư Thiên nghĩ rằng "đã phi thời để dùng bữa" nên đã mang đến tám loại nước trái cây. Đức Đạo Sư cùng với Tăng chúng đã uống nước trái cây. Cứ theo cách thức này, trong khi đức Như Lai thọ nhận sự cúng dường và tôn kính, nửa tháng đã trôi qua. අථෙකච්චෙ උක්කණ්ඨිතභික්ඛූ එකස්මිං ඨානෙ නිසීදිත්වා කථං උප්පාදයිංසු – ‘‘දසබලො ‘මය්හං අග්ගසාවකස්ස කනිට්ඨභාතා’ති වත්වා එවරූපං නවකම්මිකං භික්ඛුං පස්සිතුං ආගතො, ඉමස්ස විහාරස්ස සන්තිකෙ ජෙතවනවිහාරො වා වෙළුවනවිහාරාදයො වා කිං කරිස්සන්ති? අයම්පි භික්ඛු එවරූපස්ස නවකම්මස්ස කාරකො, කිං නාම සමණධම්මං කරිස්සතී’’ති? අථ සත්ථා චින්තෙසි – ‘‘මයි ඉධ චිරං වසන්තෙ ඉදං ඨානං ආකිණ්ණං භවිස්සති, ආරඤ්ඤකා නාම භික්ඛූ පවිවෙකත්ථිකා හොන්ති, රෙවතස්ස ඵාසුවිහාරො න භවිස්සතී’’ති. තතො ථෙරස්ස දිවාට්ඨානං ගතො. ථෙරොපි එකකොව චඞ්කමනකොටියං ආලම්බනඵලකං නිස්සාය පාසාණඵලකෙ නිසින්නො සත්ථාරං දූරතොව ආගච්ඡන්තං දිස්වා පච්චුග්ගන්ත්වා වන්දි. Bấy giờ, một số Tỳ-khưu bất mãn ngồi lại một nơi và khởi lên câu chuyện: "Đức Thập Lực, vì nghĩ rằng 'đây là em trai của vị Thượng thủ Thinh văn của ta', nên đã đến thăm một vị Tỳ-khưu chỉ lo việc xây dựng như thế này. So với ngôi tịnh xá này, tịnh xá Jetavana hay Veluvana, v.v., thì có nghĩa lý gì? Vị Tỳ-khưu này là người chỉ lo việc xây cất như vậy, làm sao có thể thực hành Sa-môn pháp được chứ?" Bấy giờ, đức Đạo Sư suy nghĩ: "Nếu ta ở đây lâu, nơi này sẽ trở nên đông đúc. Các Tỳ-khưu sống trong rừng vốn ưa thích sự độc cư. Revata sẽ không được an trú." Do đó, Ngài đã đi đến nơi nghỉ ban ngày của vị Trưởng lão. Vị Trưởng lão cũng đang ngồi một mình trên một phiến đá, tựa vào lan can ở cuối đường kinh hành, thấy đức Đạo Sư từ xa đi đến, ngài đã ra đón và đảnh lễ. අථ නං සත්ථා පුච්ඡි – ‘‘රෙවත, ඉදං වාළමිගට්ඨානං, චණ්ඩානං හත්ථිඅස්සාදීනං සද්දං සුත්වා කිං කරොසී’’ති? ‘‘තෙසං මෙ, භන්තෙ, සද්දං සුණතො අරඤ්ඤපීති නාම උප්පන්නා’’ති. සත්ථා ඉමස්මිං ඨානෙ රෙවතත්ථෙරස්ස පඤ්චහි ගාථාසතෙහි අරඤ්ඤානිසංසං නාම කථෙත්වා පුනදිවසෙ අවිදූරට්ඨානෙ පිණ්ඩාය [Pg.252] චරිත්වා රෙවතත්ථෙරං ආමන්තෙත්වා යෙහි භික්ඛූහි ථෙරස්ස අවණ්ණො කථිතො, තෙසං කත්තරයට්ඨිඋපාහනතෙලනාළිඡත්තානං පමුස්සනභාවමකාසි. තෙ අත්තනො පරික්ඛාරත්ථාය නිවත්තා ආගතමග්ගෙනෙව ගච්ඡන්තාපි තං ඨානං සල්ලක්ඛෙතුං න සක්කොන්ති. පඨමඤ්හි තෙ අලඞ්කතපටියත්තෙන මග්ගෙන ගන්ත්වා, තංදිවසං පන විසමමග්ගෙන ගච්ඡන්තා තස්මිං තස්මිං ඨානෙ උක්කුටිකං නිසීදන්තා ජණ්ණුකෙහි ගච්ඡන්ති. තෙ ගුම්බෙ ච ගච්ඡෙ ච කණ්ඩකෙ ච මද්දන්තා අත්තනා වසිතසභාගට්ඨානං ගන්ත්වා තස්මිං තස්මිං ඛදිරඛාණුකෙ ලග්ගිතං අත්තනො ඡත්තං සඤ්ජානන්ති, උපාහනං කත්තරයට්ඨිං තෙලනාළිඤ්ච සඤ්ජානන්ති. තෙ තස්මිං සමයෙ ‘‘ඉද්ධිමා අයං භික්ඛූ’’ති ඤත්වා අත්තනො පරික්ඛාරමාදාය ‘‘දසබලස්ස පටියත්තසක්කාරො නාම එවරූපො හොතී’’ති වදන්තා අගමංසු. Bấy giờ, đức Đạo Sư hỏi ngài: "Này Revata, đây là nơi của thú dữ. Khi nghe tiếng của voi, ngựa hung dữ, v.v., con làm gì?" "Bạch Thế Tôn, khi con nghe tiếng của chúng, một niềm hỷ lạc của rừng sâu khởi lên trong con." Đức Đạo Sư, tại nơi này, đã thuyết giảng cho Trưởng lão Revata về lợi ích của rừng sâu qua năm trăm bài kệ. Vào ngày hôm sau, sau khi đi khất thực ở một nơi không xa, Ngài gọi Trưởng lão Revata đến và khiến cho những Tỳ-khưu đã nói lời chê bai vị Trưởng lão quên mất gậy chống, dép, ống dầu và dù của họ. Họ quay lại để tìm vật dụng của mình, dù đi theo con đường đã đến nhưng cũng không thể nhận ra nơi đó. Vì lúc đầu họ đã đi trên con đường được trang hoàng sửa soạn, nhưng vào ngày hôm đó, họ lại đi trên một con đường gồ ghề, họ phải ngồi xổm ở chỗ này chỗ kia, và đi bằng đầu gối. Họ giẫm đạp lên bụi rậm, lùm cây và gai góc, đi đến nơi tương tự như nơi họ đã ở, và nhận ra chiếc dù của mình bị mắc vào gốc cây khadira này kia, nhận ra đôi dép, cây gậy chống và ống dầu. Vào lúc đó, họ nhận ra rằng "vị Tỳ-khưu này có thần thông", họ lấy vật dụng của mình và vừa đi vừa nói: "Sự cúng dường được chuẩn bị cho đức Thập Lực quả là như thế này đây." පුරතො ආගතෙ භික්ඛූ, විසාඛා උපාසිකා, අත්තනො ගෙහෙ නිසින්නකාලෙ පුච්ඡි – ‘‘මනාපං නු ඛො, භන්තෙ, රෙවතස්ස වසනට්ඨාන’’න්ති? ‘‘මනාපං, උපාසිකෙ, නන්දවනචිත්තලතාවනපටිභාගං තං සෙනාසන’’න්ති. අථ තෙසං පච්ඡතො ආගතෙ භික්ඛූ පුච්ඡි – ‘‘මනාපං, අය්‍යා, රෙවතස්ස වසනට්ඨාන’’න්ති? ‘‘මා පුච්ඡ, උපාසිකෙ, කථෙතුං අයුත්තට්ඨානං, එතං උජ්ජඞ්ගලසක්ඛරපාසාණවිසමඛදිරවනං එව, තත්ථ සො භික්ඛු වසතී’’ති. Nữ cư sĩ Visākhā, khi các Tỳ-khưu đến trước đang ngồi trong nhà bà, đã hỏi: "Bạch quý ngài, nơi ở của ngài Revata có khả ái không ạ?" "Khả ái lắm, này nữ cư sĩ, chỗ ở đó sánh ngang với vườn Nandavana và Cittalatāvana." Sau đó, bà hỏi các Tỳ-khưu đến sau họ: "Thưa quý ngài, nơi ở của ngài Revata có khả ái không ạ?" "Đừng hỏi, này nữ cư sĩ, đó là một nơi không thích hợp để nói đến. Đó chỉ là một khu rừng khadira hoang vu, đầy sỏi đá, gồ ghề. Vị Tỳ-khưu ấy sống ở đó." විසාඛා පුරිමානං පච්ඡිමානඤ්ච භික්ඛූනං කථං සුත්වා, ‘‘කෙසං නු ඛො කථා සච්චා’’ති පච්ඡාභත්තං ගන්ධමාලං ආදාය දසබලස්ස උපට්ඨානං ගන්ත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං නිසින්නා සත්ථාරං පුච්ඡි – ‘‘භන්තෙ, රෙවතත්ථෙරස්ස වසනට්ඨානං එකච්චෙ අය්‍යා වණ්ණෙන්ති, එකච්චෙ නින්දන්ති, කිමෙතං, භන්තෙ’’ති? ‘‘විසාඛෙ, රමණියං වා හොතු මා වා, යස්මිං ඨානෙ අරියානං චිත්තං රමති, තදෙව ඨානං රමණියං නාමා’’ති වත්වා ඉමං ගාථමාහ – Visākhā, sau khi nghe lời của cả nhóm Tỳ-khưu trước và nhóm sau, nghĩ rằng "Lời của ai là thật đây?", sau bữa ăn, đã mang hương và hoa đến hầu đức Thập Lực. Sau khi đảnh lễ và ngồi xuống một bên, bà hỏi đức Đạo Sư: "Bạch Thế Tôn, nơi ở của Trưởng lão Revata, một số vị tôn giả thì tán thán, một số vị lại chê bai. Việc này là thế nào, bạch Thế Tôn?" "Này Visākhā, dù có khả ái hay không, nơi nào mà tâm của các bậc Thánh tìm thấy hỷ lạc, chính nơi đó được gọi là khả ái." Nói vậy rồi, Ngài đọc bài kệ này: ‘‘ගාමෙ වා යදි වාරඤ්ඤෙ, නින්නෙ වා යදි වා ථලෙ; යත්ථ අරහන්තො විහරන්ති, තං භූමිරාමණෙය්‍යක’’න්ති. (ධ. ප. 98; ථෙරගා. 991; සං. නි. 1.261); "Dù ở trong làng hay trong rừng, dù ở thung lũng hay trên cao nguyên, nơi nào các bậc A-la-hán trú ngụ, nơi ấy là mảnh đất khả ái." අපරභාගෙ භගවා අරියගණමජ්ඣෙ නිසින්නො ථෙරං ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං ලාභීනං යදිදං, සීවලී’’ති (අ. නි. 1.198, 207) එතදග්ගෙ ඨපෙසි. Về sau, đức Thế Tôn, khi đang ngự giữa chúng Thánh, đã đặt vị Trưởng lão vào vị trí tối thắng với lời rằng: "Này các Tỳ-khưu, tối thắng trong số các đệ tử Tỳ-khưu của ta về phương diện có nhiều tài lộc, chính là Sīvali." 54. අථායස්මා සීවලිත්ථෙරො අරහත්තං පත්වා පත්තඑතදග්ගට්ඨානො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො [Pg.253] පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. අනුත්තානත්ථපදවණ්ණනමෙව කරිස්සාම. 54. Khi ấy, trưởng lão Sīvali, sau khi chứng đắc A-la-hán và đạt được địa vị tối thắng, đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói (câu kệ) bắt đầu là: ‘Padumuttaro nāma jino.’ (Chúng tôi) sẽ chỉ giải thích ý nghĩa của những từ không rõ ràng. 55. සීලං තස්ස අසඞ්ඛෙය්‍යන්ති තස්ස පදුමුත්තරස්ස භගවතො සීලං අසඞ්ඛෙය්‍යං. 55. ‘Sīlaṃ tassa asaṅkheyyaṃ’ (Giới của vị ấy là vô số) có nghĩa là: Giới của đức Thế Tôn Padumuttara ấy là vô số. ‘‘නව කොටිසහස්සානි, අසීතිසතකොටියො; පඤ්ඤාසසතසහස්සානි, ඡත්තිංසා ච පුනාපරෙ. ‘Chín ngàn ức, tám mươi trăm ức; năm mươi trăm ngàn, và lại thêm ba mươi sáu. ‘‘එතෙ සංවරවිනයා, සම්බුද්ධෙන පකාසිතා; පෙය්‍යාලමුඛෙන නිද්දිට්ඨා, සික්ඛාවිනයසංවරෙ’’ති. (විසුද්ධි. 1.20; පටි. ම. අට්ඨ. 1.1.37) – ‘Những luật thu thúc này, đã được bậc Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết; được chỉ ra bằng phương pháp lược thuật, trong (phần) thu thúc về học giới và luật.’” (visuddhi. 1.20; paṭi. ma. aṭṭha. 1.1.37) – එවං වුත්තසික්ඛාපදානි භික්ඛූනං සාවකපඤ්ඤත්තිවසෙන වුත්තානි. භගවතො පන සීලං අසඞ්ඛෙය්‍යමෙව සංඛාතුං ගණෙතුං අසක්කුණෙය්‍යන්ති අත්ථො. සමාධිවජිරූපමො යථා වජිරං ඉන්දනීලමණිවෙළුරියමණිඵලිකමසාරගල්ලාදීනි රතනානි විජ්ඣති ඡිද්දාවඡිද්දං කරොති, එවමෙව පදුමුත්තරස්ස භගවතො ලොකුත්තරමග්ගසමාධි පටිපක්ඛපච්චනීකධම්මෙ විජ්ඣති භින්දති සමුච්ඡින්දතීති අත්ථො. අසඞ්ඛෙය්‍යං ඤාණවරං තස්ස බුද්ධස්ස චත්තාරි සච්චානි සත්තතිංසබොධිපක්ඛියධම්මෙ සඞ්ඛතාසඞ්ඛතධම්මෙ ච ජානිතුං පටිවිජ්ඣිතුං සමත්ථං සයම්භූඤාණසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණාදිඤාණසමූහං අසඞ්ඛෙය්‍යං, අතීතානාගතපච්චුප්පන්නාදිභෙදෙන සංඛාවිරහිතන්ති අත්ථො. විමුත්ති ච අනොපමාති සංකිලෙසෙහි විමුත්තත්තා සොතාපත්තිඵලාදිකා චතස්සො විමුත්තියො අනුපමා උපමාරහිතා ‘‘ඉමා විය භූතා’’ති උපමෙතුං න සක්කාති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. Các học giới được nói đến như vậy là được nói theo cách chế định cho các vị tỳ khưu là thinh văn. Còn giới của đức Thế Tôn thì thật sự là vô số, ý nghĩa là không thể đếm, không thể tính được. Định được ví như kim cương, giống như kim cương xuyên thủng, làm cho có lỗ và không có lỗ các loại bảo vật như ngọc indanīla, ngọc veḷuriya, pha lê, ngọc masāragalla, v.v., cũng vậy, định của đạo siêu thế của đức Thế Tôn Padumuttara xuyên thủng, phá vỡ, đoạn trừ các pháp đối nghịch, thù địch, đó là ý nghĩa. Trí tuệ cao thượng vô số của đức Phật ấy, là tập hợp các trí tuệ như tự giác trí, toàn giác trí, v.v., có khả năng biết, thấu triệt bốn sự thật, ba mươi bảy phẩm trợ đạo, và các pháp hữu vi, vô vi, là vô số; ý nghĩa là không có con số (để đếm) theo sự phân chia quá khứ, vị lai, hiện tại, v.v. Và ‘giải thoát là vô song’ có nghĩa là: do đã giải thoát khỏi các phiền não, bốn sự giải thoát là quả Tu-đà-hoàn v.v., là vô song, không có gì sánh bằng, không thể so sánh rằng ‘giống như những thứ này.’ Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. සීවලිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về tiền sử của trưởng lão Sīvali đã kết thúc. 4. වඞ්ගීසත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 4. Phần giải về tiền sử của trưởng lão Vaṅgīsa චතුත්ථාපදානෙ පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො වඞ්ගීසත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ මහාභොගකුලෙ නිබ්බත්තො වුද්ධිප්පත්තො ධම්මං සොතුං [Pg.254] ගච්ඡන්තෙහි නගරවාසීහි සද්ධිං විහාරං ගන්ත්වා ධම්මං සුණන්තො සත්ථාරං එකභික්ඛුං පටිභානවන්තානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා සත්ථු අධිකාරකම්මං කත්වා – ‘‘අහම්පි අනාගතෙ පටිභානවන්තානං අග්ගො භවෙය්‍ය’’න්ති පත්ථනං කත්වා සත්ථාරා බ්‍යාකතො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු උභයසම්පත්තියො අනුභවිත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා මාතු පරිබ්බාජිකාභාවෙන අපරභාගෙ පරිබ්බාජකොති පාකටො වඞ්ගීසොති ච ලද්ධනාමො තයො වෙදෙ උග්ගණ්හිත්වා තතො ආචරියං ආරාධෙත්වා ඡවසීසජානනමන්තං නාම සික්ඛිත්වා ඡවසීසං නඛෙන ආකොටෙත්වා – ‘‘අයං සත්තො අසුකයොනියං නිබ්බත්තො’’ති ජානාති. Trong thiên truyện thứ tư, (câu kệ) bắt đầu là ‘Padumuttaro nāma jino’ là tiền sử của trưởng lão Vaṅgīsa. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, ngài đã sanh ra trong một gia đình giàu có ở thành phố Haṃsavatī. Khi đã trưởng thành, ngài cùng với các thị dân đi đến tu viện để nghe Pháp, và trong khi đang nghe Pháp, ngài đã thấy đức Đạo Sư đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thắng trong số những vị có tài ứng đối. Ngài đã thực hiện việc công đức đối với đức Đạo Sư, đã phát nguyện rằng: ‘Trong tương lai, con cũng mong được là người tối thắng trong số những vị có tài ứng đối,’ và đã được đức Đạo Sư thọ ký. Ngài đã làm các việc thiện cho đến trọn đời, đã hưởng thụ cả hai loại tài sản ở cõi trời và cõi người. Trong thời đức Phật hiện tại, ngài đã sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn ở Sāvatthī. Về sau, do mẹ là một nữ du sĩ, ngài trở nên nổi tiếng là một du sĩ và có được tên là Vaṅgīsa. Ngài đã học thuộc ba bộ Vệ-đà, sau đó đã thỉnh cầu vị thầy và học được câu thần chú gọi là ‘biết sọ người chết.’ Ngài gõ vào sọ người chết bằng móng tay và biết rằng: ‘Chúng sanh này đã sanh vào cảnh giới kia.’” බ්‍රාහ්මණා ‘‘අයං අම්හාකං ජිවිකාය මග්ගො’’ති වඞ්ගීසං ගහෙත්වා ගාමනිගමරාජධානියො විචරිංසු. වඞ්ගීසො තිවස්සමත්ථකෙ මතානම්පි සීසං ආහරාපෙත්වා නඛෙන ආකොටෙත්වා – ‘‘අයං සත්තො අසුකයොනියං නිබ්බත්තො’’ති වත්වා මහාජනස්ස කඞ්ඛාච්ඡෙදනත්ථං තෙ තෙ ජනෙ ආවාහෙත්වා අත්තනො අත්තනො ගතිං කථාපෙති. තෙන තස්මිං මහාජනො අභිප්පසීදති. සො තං නිස්සාය මහාජනස්ස හත්ථතො සතම්පි සහස්සම්පි ලභති. බ්‍රාහ්මණා වඞ්ගීසං ආදාය යථාරුචි විචරිංසු. වඞ්ගීසො සත්ථු ගුණෙ සුත්වා සත්ථාරං උපසඞ්කමිතුකාමො අහොසි. බ්‍රාහ්මණා ‘‘සමණො ගොතමො මායාය තං ආවට්ටෙස්සතී’’ති පටික්ඛිපිංසු. Các vị Bà-la-môn nghĩ rằng: ‘Đây là con đường sinh kế của chúng ta,’ rồi dẫn Vaṅgīsa đi khắp các làng, thị trấn, và kinh thành. Vaṅgīsa cho mang đến cả những sọ của người đã chết được ba năm, gõ vào bằng móng tay và nói rằng: ‘Chúng sanh này đã sanh vào cảnh giới kia.’ Để đoạn trừ sự nghi ngờ của đại chúng, ngài cho gọi những người ấy đến và khiến họ tự nói về cảnh giới của mình. Do đó, đại chúng rất hoan hỷ với ngài. Nhờ vào việc ấy, ngài nhận được cả trăm, cả ngàn (đồng tiền) từ tay của đại chúng. Các vị Bà-la-môn dẫn Vaṅgīsa đi khắp nơi theo ý muốn. Vaṅgīsa, sau khi nghe về các ân đức của đức Đạo Sư, đã muốn đến yết kiến đức Đạo Sư. Các vị Bà-la-môn đã ngăn cản, nói rằng: ‘Sa-môn Gotama sẽ dùng ảo thuật để lôi kéo ông.’” වඞ්ගීසො තෙසං වචනං අනාදියිත්වා, සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා, පටිසන්ථාරං කත්වා, එකමන්තං නිසීදි. සත්ථා තං පුච්ඡි – ‘‘වඞ්ගීස, කිඤ්චි සිප්පං ජානාතී’’ති? ‘‘ආම, භො ගොතම, ඡවසීසමන්තං නාමෙකං ජානාමි, තෙන තිවස්සමත්ථකෙ මතානම්පි සීසං නඛෙන ආකොටෙත්වා නිබ්බත්තට්ඨානං ජානාමී’’ති. අථ සත්ථා තස්ස එකං නිරයෙ නිබ්බත්තස්ස සීසං, එකං මනුස්සෙසු, එකං දෙවෙසු, එකං පරිනිබ්බුතස්ස සීසං ආහරාපෙත්වා දස්සෙසි. සො පඨමසීසං ආකොටෙත්වා, ‘‘භො ගොතම, අයං සත්තො නිරයෙ නිබ්බත්තො’’ති ආහ. සාධු වඞ්ගීස, සුට්ඨු තයා දිට්ඨං, ‘‘අයං සත්තො කුහිං නිබ්බත්තො’’ති පුච්ඡි. ‘‘මනුස්සලොකෙ’’ති. ‘‘අයං කුහි’’න්ති? ‘‘දෙවලොකෙ’’ති. තිණ්ණන්නම්පි නිබ්බත්තට්ඨානං කථෙසි. පරිනිබ්බුතස්ස පන සීසං නඛෙන ආකොටෙන්තො නෙව [Pg.255] අන්තං න කොටිං පස්සි. අථ නං සත්ථා ‘‘න සක්කොසි, වඞ්ගීසා’’ති පුච්ඡි. ‘‘පස්සථ, භො ගොතම, උපපරික්ඛාමි තාවාති පුනප්පුනං පරිවත්තෙත්වාපි බාහිරකමන්තෙන ඛීණාසවස්ස සීසං ජානිතුං න සක්කොති. අථස්ස මත්ථකතො සෙදො මුච්චි. සො ලජ්ජිත්වා තුණ්හී අහොසි’’. අථ නං සත්ථා ‘‘කිලමසි, වඞ්ගීසා’’ති ආහ. ‘‘ආම, භො ගොතම, ඉමස්ස නිබ්බත්තට්ඨානං ජානිතුං න සක්කොමි. සචෙ තුම්හෙ ජානාථ, කථෙථා’’ති. ‘‘වඞ්ගීස, අහං එතම්පි ජානාමි, ඉතො උත්තරිපි ජානාමී’’ති වත්වා – Vaṅgīsa không nghe theo lời của họ, đã đi đến chỗ đức Đạo Sư, sau khi chào hỏi, đã ngồi xuống một bên. Đức Đạo Sư hỏi ngài: ‘Này Vaṅgīsa, ông có biết nghề gì không?’ ‘Thưa ngài Gotama, vâng, con biết một câu thần chú gọi là thần chú sọ người chết, nhờ đó con gõ vào sọ của người đã chết được ba năm bằng móng tay và biết được nơi tái sanh.’ Khi ấy, đức Đạo Sư cho mang đến và chỉ cho ngài một cái sọ của người đã sanh trong địa ngục, một của người (sanh) trong cõi người, một trong cõi trời, và một của người đã nhập Niết-bàn. Ngài gõ vào cái sọ đầu tiên và nói: ‘Thưa ngài Gotama, chúng sanh này đã sanh trong địa ngục.’ (Đức Phật nói:) ‘Lành thay, Vaṅgīsa, ông đã thấy rất rõ.’ (Đức Phật) hỏi: ‘Chúng sanh này đã sanh ở đâu?’ ‘Trong cõi người.’ ‘Còn người này ở đâu?’ ‘Trong cõi trời.’ Ngài đã nói được nơi tái sanh của cả ba người. Nhưng khi gõ vào sọ của người đã nhập Niết-bàn bằng móng tay, ngài không thấy được điểm đầu cũng không thấy được điểm cuối. Khi ấy, đức Đạo Sư hỏi ngài: ‘Ông không thể (biết) được sao, Vaṅgīsa?’ ‘Thưa ngài Gotama, hãy xem, con sẽ xem xét đã.’ Dù đã lật qua lật lại nhiều lần, ngài vẫn không thể biết được (nơi sanh của) sọ của vị lậu tận bằng câu thần chú thế gian. Khi ấy, mồ hôi toát ra từ đầu của ngài. Ngài xấu hổ và im lặng. Khi ấy, đức Đạo Sư nói với ngài: ‘Ông mệt rồi sao, Vaṅgīsa?’ ‘Vâng, thưa ngài Gotama, con không thể biết được nơi tái sanh của người này. Nếu ngài biết, xin hãy nói cho con.’ (Đức Phật) nói rằng: ‘Này Vaṅgīsa, Ta biết điều này, và Ta còn biết cả những điều cao hơn nữa,’ rồi – ‘‘චුතිං යො වෙදි සත්තානං, උපපත්තිඤ්ච සබ්බසො; අසත්තං සුගතං බුද්ධං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං. “Vị nào biết được sự chết và sự tái sanh của các chúng sanh trong tất cả mọi phương diện; vị không luyến ái, bậc Thiện Thệ, bậc Giác Ngộ, ta gọi người ấy là Bà-la-môn.” ‘‘යස්ස ගතිං න ජානන්ති, දෙවා ගන්ධබ්බමානුසා; ඛීණාසවං අරහන්තං, තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණ’’න්ති. (ධ. ප. 419-420; සු. නි. 648-649) – “Vị nào mà chư Thiên, Càn-thát-bà, và loài người không biết được cảnh giới (tái sanh); vị đã tận trừ các lậu hoặc, bậc A-la-hán, ta gọi người ấy là Bà-la-môn.” ඉමා ද්වෙ ගාථායො අභාසි. සො තෙන හි, භො ගොතම, තං විජ්ජං මෙ දෙථාති අපචිතිං දස්සෙත්වා සත්ථු සන්තිකෙ නිසීදි. සත්ථා ‘‘අම්හෙහි සමානලිඞ්ගස්ස දෙමා’’ති ආහ. වඞ්ගීසො ‘‘යං කිඤ්චි කත්වා මයා ඉමං මන්තං ගහෙතුං වට්ටතී’’ති බ්‍රාහ්මණෙ උපගන්ත්වා ආහ – ‘‘තුම්හෙ මයි පබ්බජන්තෙ මා චින්තයිත්ථ, අහං මන්තං උග්ගණ්හිත්වා සකලජම්බුදීපෙ ජෙට්ඨකො භවිස්සාමි, තුම්හාකම්පි තෙන භද්දමෙව භවිස්සතී’’ති සො මන්තත්ථාය සත්ථු සන්තිකං උපසඞ්කමිත්වා පබ්බජ්ජං යාචි. තදා ච ථෙරො නිග්‍රොධකප්පො භගවතො සන්තිකෙ ඨිතො හොති, තං භගවා ආණාපෙසි – ‘‘නිග්‍රොධකප්ප, ඉමං පබ්බාජෙහී’’ති. ථෙරො සත්ථු ආණාය තං පබ්බාජෙත්වා ‘‘මන්තපරිවාරං තාව උග්ගණ්හාහී’’ති ද්වත්තිංසාකාරකම්මට්ඨානං විපස්සනාකම්මට්ඨානඤ්ච ආචික්ඛි. සො ද්වත්තිංසාකාරකම්මට්ඨානං සජ්ඣායන්තොව විපස්සනාය කම්මට්ඨානං පට්ඨපෙසි. බ්‍රාහ්මණා තං උපසඞ්කමිත්වා – ‘‘කිං, භො වඞ්ගීස, සමණස්ස ගොතමස්ස සන්තිකෙ සිප්පං උග්ගහිත’’න්ති පුච්ඡිංසු. ‘‘ආම සික්ඛිතං’’. ‘‘තෙන හි එහි ගමිස්සාමා’’ති. ‘‘කිං සිප්පසික්ඛනෙන, ගච්ඡථ තුම්හෙ න මය්හං තුම්හෙහි කත්තබ්බකිච්ච’’න්ති. බ්‍රාහ්මණා ‘‘ත්වම්පි දානි සමණස්ස ගොතමස්ස වසං ආපන්නො, මායාය ආවට්ටිතො, කිං මයං තව සන්තිකෙ කරිස්සාමා’’ති ආගතමග්ගෙනෙව පක්කමිංසු. වඞ්ගීසො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං සච්ඡාකාසි. Ngài đã thuyết hai câu kệ này. Do đó, vị ấy đã tỏ lòng tôn kính và đã ngồi xuống gần bên đức Thế Tôn rồi thưa rằng: “Thưa ngài Gotama, xin ngài hãy trao cho tôi minh kiến ấy.” Đức Thế Tôn đã nói: “Chúng ta trao cho người có cùng hình tướng với chúng ta.” Vị Vaṅgīsa suy nghĩ: “Bằng cách nào đó, ta phải tiếp thu được câu thần chú này,” rồi đã đi đến các vị Bà-la-môn và nói rằng: “Chư vị chớ lo lắng về việc tôi xuất gia. Sau khi học thuộc câu thần chú, tôi sẽ trở thành người đứng đầu ở toàn cõi Diêm-phù-đề, và nhờ đó điều tốt lành cũng sẽ đến với chư vị.” Vì mục đích câu thần chú, vị ấy đã đi đến gần đức Thế Tôn và xin được xuất gia. Và vào lúc bấy giờ, trưởng lão Nigrodhakappa đang đứng gần đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã ra lệnh cho vị ấy: “Này Nigrodhakappa, hãy cho người này xuất gia.” Vị trưởng lão vâng theo mệnh lệnh của đức Thế Tôn đã cho người ấy xuất gia và đã giảng giải đề mục thiền về ba mươi hai thể trược và đề mục thiền Minh Sát rồi nói: “Trước tiên, ngươi hãy học thuộc lòng phần phụ của câu thần chú.” Vị ấy trong khi đang tụng đọc đề mục thiền về ba mươi hai thể trược đã thiết lập đề mục thiền Minh Sát. Các vị Bà-la-môn đã đi đến gần vị ấy và hỏi rằng: “Này ngài Vaṅgīsa, ngài đã học được kỹ năng ở nơi Sa-môn Gotama chưa?” – “Vâng, đã học rồi.” – “Nếu vậy, hãy đến, chúng ta sẽ đi.” – “Việc học kỹ năng thì có ích gì? Chư vị hãy đi đi, tôi không có công việc gì phải làm với chư vị.” Các vị Bà-la-môn đã ra đi theo con đường đã đến và nói rằng: “Bây giờ, chính ngài cũng đã rơi vào quyền lực của Sa-môn Gotama, đã bị ma thuật cuốn hút. Chúng tôi có thể làm gì được ở nơi ngài?” Vị Vaṅgīsa, sau khi đã phát triển thiền Minh Sát, đã chứng ngộ quả vị A-la-hán. 96. එවං [Pg.256] ථෙරො අරහත්තං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. අනුත්තානත්ථමෙව වණ්ණයිස්සාම. 96. Như vậy, vị trưởng lão sau khi đã đắc quả A-la-hán, trong khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, đã phát sanh niềm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình đã nói lên (những câu kệ) bắt đầu là: “Bậc Chiến Thắng tên là Padumuttara.” Chúng tôi sẽ chỉ giải thích ý nghĩa không được rõ ràng. 99. පභාහි අනුරඤ්ජන්තොති සො පදුමුත්තරො භගවා නීලපීතාදිඡබ්බණ්ණපභාහි රංසීහි අනුරඤ්ජන්තො ජලන්තො සොභයමානො විජ්ජොතමානොති අත්ථො. වෙනෙය්‍යපදුමානි සොති පදුමුත්තරසූරියො අත්තනො වචනසඞ්ඛාතෙන සූරියරංසියා වෙනෙය්‍යජනසඞ්ඛාතපදුමානි විසෙසෙන බොධෙන්තො පබොධෙන්තො අරහත්තමග්ගාධිගමෙන ඵුල්ලිතානි කරොතීති අත්ථො. 99. Câu ‘Pabhāhi anurañjanto’ có nghĩa là: Đức Thế Tôn Padumuttara ấy, trong khi chiếu sáng, rực rỡ, làm cho đẹp đẽ, và tỏa sáng với các tia hào quang có sáu màu sắc bắt đầu là xanh, vàng, v.v… Câu ‘Veneyyapadumāni so’ có nghĩa là: Mặt trời Padumuttara ấy, với tia sáng mặt trời được gọi là lời nói của ngài, đã đặc biệt làm cho thức tỉnh, làm cho khai mở những đóa hoa sen được gọi là các chúng sanh cần được tế độ, đã làm cho chúng nở rộ bằng việc chứng đắc đạo quả A-la-hán. 100. වෙසාරජ්ජෙහි සම්පන්නොති – 100. Câu ‘Vesārajjehi sampanno’ có nghĩa là – ‘‘අන්තරායෙ ච නිය්‍යානෙ, බුද්ධත්තෙ ආසවක්ඛයෙ; එතෙසු චතුට්ඨානෙසු, බුද්ධො සුට්ඨු විසාරදො’’ති. – “Về các pháp gây trở ngại và về con đường xuất ly, về sự chứng đắc Phật quả và về sự tận trừ các lậu hoặc; ở bốn lãnh vực này, đức Phật hoàn toàn tự tin.” – එවං වුත්තචතුවෙසාරජ්ජඤාණෙහි සම්පන්නො සමඞ්ගීභූතො සමන්නාගතොති අත්ථො. Có nghĩa là: được thành tựu, được hội đủ, được trang bị với bốn Vô Sở Úy Trí đã được nói đến như vậy. 105. වාගීසො වාදිසූදනොති වාදීනං පණ්ඩිතජනානං ඊසො පධානො ‘‘වාදීසො’’ති වත්තබ්බෙ ද-කාරස්ස ග-කාරං කත්වා එවං වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. සකත්ථපරත්ථවාදං සූදති පග්ඝරාපෙති පාකටං කරොතීති වාදිසූදනො. 105. Câu ‘Vāgīso vādisūdano’ (bậc Ngôn Ngữ Chủ, người chinh phục các luận sư) nên được hiểu là: Bậc chủ, bậc đứng đầu của các luận sư, của những người có trí. Khi cần nói là ‘vādīso,’ do việc biến đổi mẫu tự ‘da’ thành mẫu tự ‘ga’ nên đã được nói như vậy. Vị ấy là ‘vādisūdano’ (người chinh phục các luận sư) vì đã làm sáng tỏ, làm cho tuôn chảy, làm cho hiển lộ học thuyết vì lợi ích cho bản thân và lợi ích cho người khác. 110. මාරමසනාති ඛන්ධමාරාදයො පඤ්චමාරෙ මසති පරාමසති විද්ධංසෙතීති මාරමසනො. දිට්ඨිසූදනාති වොහාරපරමත්ථසඞ්ඛාතං දිට්ඨිදස්සනං සූදති පග්ඝරං දීපෙතීති දිට්ඨිසූදනො. 110. Câu ‘Māramasanāti’ (người nghiền nát Ma vương) có nghĩa là: Vị ấy là ‘māramasano’ vì đã chạm đến, đã chế ngự, đã hủy diệt năm loại Ma vương bắt đầu là Uẩn ma. Câu ‘Diṭṭhisūdanāti’ (người làm sáng tỏ các quan điểm) có nghĩa là: Vị ấy là ‘diṭṭhisūdano’ vì đã làm sáng tỏ, làm cho tuôn chảy, đã soi sáng sự thấy biết về các quan điểm được gọi là tục đế và chân đế. 111. විස්සාමභූමි සන්තානන්ති සකලසංසාරසාගරෙ සන්තානං කිලමන්තානං සොතාපත්තිමග්ගාදිඅධිගමාපනෙන විස්සමභූමි විස්සමට්ඨානං වූපසමනට්ඨානන්ති අත්ථො. 111. Câu ‘Vissāmabhūmi santānaṃ’ (mảnh đất nghỉ ngơi cho các chúng sanh) có nghĩa là: Đối với các chúng sanh đang mệt mỏi trong toàn thể biển cả luân hồi, (Ngài là) mảnh đất nghỉ ngơi, là nơi an nghỉ, là nơi lắng dịu bằng việc giúp cho chứng đắc đạo quả Tu-đà-hoàn, v.v… 132. තතොහං විහතාරම්භොති තතො පච්චෙකබුද්ධස්ස සරීරදස්සනෙන අහං විහතාරම්භො විනට්ඨසාරම්භො, විනට්ඨමානො නිම්මදො හුත්වා පබ්බජ්ජං සං සුට්ඨු යාචිං සංයාචිං ආරොචෙසින්ති අත්ථො. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 132. Câu ‘Tatohaṃ vihatārambho’ có nghĩa là: Sau đó, do việc nhìn thấy thân thể của vị Phật Độc Giác, tôi đã từ bỏ sự nỗ lực, đã từ bỏ sự nóng nảy, đã diệt trừ lòng kiêu mạn, đã trở nên không còn say đắm, đã chân chánh cầu xin, đã thỉnh cầu, đã trình bày về việc xuất gia. Phần còn lại là dễ hiểu. වඞ්ගීසත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Tiền Thân của trưởng lão Vaṅgīsa đã chấm dứt. 5. නන්දකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 5. Phần giải về Tiền Thân của trưởng lão Nandaka පඤ්චමාපදානෙ [Pg.257] පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො නන්දකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරොතිආදි සබ්බං පාඨානුසාරෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. Ở câu chuyện Tiền Thân thứ năm, (các câu kệ) bắt đầu là: “Bậc Chiến Thắng tên là Padumuttara” là câu chuyện Tiền Thân của trưởng lão Nandaka đáng kính. Toàn bộ (nội dung) bắt đầu là: “Vị này cũng đã thực hiện các công đức căn bản ở nơi các đức Phật trong quá khứ” là dễ hiểu theo như bản văn. නන්දකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Tiền Thân của trưởng lão Nandaka đã chấm dứt. 6. කාළුදායිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 6. Phần giải về Tiền Thân của trưởng lão Kāḷudāyī ඡට්ඨාපදානෙ පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො කාළුදායිත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුණන්තො සත්ථාරං එකං භික්ඛුං කුලප්පසාදකානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙන්තං දිස්වා තජ්ජං අභිනීහාරකම්මං කත්වා තං ඨානන්තරං පත්ථෙසි. සත්ථාපි බ්‍යාකාසි. සො යාවජීවං කුසලං කත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො අම්හාකං බොධිසත්තස්ස මාතුකුච්ඡියං පටිසන්ධිග්ගහණදිවසෙ දෙවලොකතො චවිත්වා කපිලවත්ථුස්මිංයෙව අමච්චකුලෙ පටිසන්ධිං ගණ්හි. බොධිසත්තෙන සහ එකදිවසෙයෙව ජාතො, තංදිවසංයෙව නං දුකූලචුම්බටකෙන නිපජ්ජාපෙත්වා බොධිසත්තස්ස උපට්ඨානං නයිංසු. බොධිසත්තෙන හි සද්ධිං බොධිරුක්ඛො, රාහුලමාතා, චත්තාරො නිධී, ආරොහනියහත්ථී, කණ්ඩකො, ඡන්නො, කාළුදායීති ඉමෙ සත්ත එකදිවසෙ ජාතත්තා සහජාතා නාම අහෙසුං. අථස්ස නාමග්ගහණදිවසෙ සකලනගරස්ස උදග්ගචිත්තදිවසෙ ජාතත්තා උදායීත්වෙව නාමං කරිංසු. ථොකං කාළධාතුකත්තා පන කාළුදායීති පඤ්ඤායිත්ථ. සො බොධිසත්තෙන සද්ධිං කුමාරකීළං කීළන්තො වුද්ධිං අගමාසි. Thiên thứ sáu là chuyện về trưởng lão Kāḷudāyī, bắt đầu bằng câu: ‘Padumuttaro nāma jino...’ Vị này cũng đã tạo các thiện căn nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là nhân tố hỗ trợ cho sự giải thoát ở các kiếp sống tại nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, ngài đã sanh ra trong một gia đình danh giá ở thành phố Haṃsavatī. Khi đã đến tuổi trưởng thành, trong lúc đang lắng nghe Pháp thoại của đức Đạo Sư, ngài đã nhìn thấy đức Đạo Sư tuyên bố một vị tỳ khưu là đệ nhất trong số những người làm cho các gia đình có đức tin, ngài đã thực hiện hành động phát nguyện tương ứng và đã mong cầu có được địa vị ấy. Đức Đạo Sư cũng đã thọ ký. Vị ấy đã làm các việc thiện cho đến trọn đời, đã luân hồi trong các cõi trời và người. Vào ngày Bồ-tát của chúng ta nhập thai, vị ấy đã từ cõi trời mệnh chung và đã tái sanh vào một gia đình bộ trưởng ở tại chính thành Kapilavatthu. Ngài đã được sanh ra cùng một ngày với Bồ-tát. Vào chính ngày ấy, người ta đã đặt ngài nằm trên tấm lót bằng vải mịn và đã đưa đến để hầu cận Bồ-tát. Thật vậy, cùng với Bồ-tát, bảy đối tượng này được gọi là đồng sanh vì đã được sanh ra trong cùng một ngày: cây Bồ-đề, mẹ của Rāhula, bốn kho tàng, con voi có thể cỡi, (ngựa) Kaṇḍaka, (người hầu) Channa, và Kāḷudāyī. Sau đó, vào ngày đặt tên, vì được sanh ra vào ngày tâm hoan hỷ của toàn thể thành phố, người ta đã đặt tên cho ngài là Udāyī. Tuy nhiên, do có nước da hơi ngăm đen, ngài đã được biết đến với tên gọi Kāḷudāyī. Ngài đã lớn lên trong khi cùng chơi đùa các trò chơi của trẻ con với Bồ-tát. අපරභාගෙ ලොකනාථෙ මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා අනුක්කමෙන සබ්බඤ්ඤුතං පත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කෙ රාජගහං උපනිස්සාය වෙළුවනෙ විහරන්තෙ සුද්ධොදනමහාරාජා තං පවත්තිං සුත්වා පුරිසසහස්සපරිවාරං එකං අමච්චං ‘‘පුත්තං මෙ ඉධානෙහී’’ති පෙසෙසි. සො සත්ථු ධම්මදෙසනාවෙලායං සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුත්වා සපරිවාරො [Pg.258] අරහත්තං පාපුණි. අථ නෙ සත්ථා ‘‘එථ, භික්ඛවො’’ති හත්ථං පසාරෙසි. සබ්බෙ තංඛණංයෙව ඉද්ධිමයපත්තචීවරධරා වස්සසට්ඨිකත්ථෙරා විය අහෙසුං. අරහත්තප්පත්තතො පට්ඨාය අරියා නාම මජ්ඣත්තාව හොන්ති, තස්මා රඤ්ඤා පෙසිතසාසනං දසබලස්ස නාරොචෙසි. රාජා නෙව ගතො ආගච්ඡති, න සාසනං සුය්‍යතීති අපරම්පි අමච්චං පුරිසසහස්සපරිවාරං පෙසෙසි. තස්මිම්පි තථා පටිපන්නෙ අපරම්පීති එතෙන නයෙන නවපුරිසසහස්සපරිවාරෙ නව අමච්චෙ පෙසෙසි. සබ්බෙ ගන්ත්වා අරහත්තං පත්වා තුණ්හීභූතා අහෙසුං. Về sau, khi đức Lãnh Đạo Thế Giới đã xuất gia vĩ đại, đã tuần tự chứng đắc Nhất thiết trí, đã chuyển bánh xe Pháp cao thượng, và đang an trú tại Veḷuvana gần thành Rājagaha, đức vua Suddhodana nghe được tin ấy đã phái một vị bộ trưởng cùng với đoàn tùy tùng một ngàn người đi và nói rằng: ‘Hãy đưa con trai của ta về đây.’ Vị ấy đã đi đến gần đức Đạo Sư vào lúc Ngài đang thuyết Pháp, đã đứng ở rìa hội chúng, đã lắng nghe Chánh Pháp, và cùng với đoàn tùy tùng đã chứng đắc A-la-hán quả. Khi ấy, đức Đạo Sư đã duỗi tay ra và nói: ‘Hãy đến, này các tỳ khưu.’ Ngay lập tức, tất cả đã trở thành giống như các vị trưởng lão sáu mươi tuổi hạ, mang y bát do thần thông tạo thành. Kể từ khi chứng đắc A-la-hán quả, các bậc Thánh có tâm trung dung. Do đó, vị ấy đã không trình bày thông điệp do đức vua phái đi đến đức Thập Lực. Đức vua nghĩ rằng: ‘Người đã đi không trở về, cũng không nghe được tin tức gì,’ rồi lại phái đi một vị bộ trưởng khác cùng với đoàn tùy tùng một ngàn người. Khi vị ấy cũng đã thực hiện tương tự, đức vua lại phái đi một vị khác. Theo cách này, ngài đã phái đi chín vị bộ trưởng cùng với đoàn tùy tùng chín ngàn người. Tất cả đã đi đến, đã chứng đắc A-la-hán quả, và đã giữ im lặng. අථ රාජා චින්තෙසි – ‘‘එත්තකා ජනා මයි සිනෙහාභාවෙන දසබලස්ස ඉධාගමනත්ථාය න කිඤ්චි කථයිංසු, අයං ඛො පන උදායී දසබලෙන සමවයො සහපංසුකීළිකො, මයි ච සිනෙහවා, ඉමං පෙසෙස්සාමී’’ති. අථ තං පක්කොසාපෙත්වා, ‘‘තාත, ත්වං පුරිසසහස්සපරිවාරො ගන්ත්වා දසබලං ඉධානෙහී’’ති වත්වා පෙසෙසි. සො පන ගච්ඡන්තො ‘‘සචාහං, දෙව, පබ්බජිතුං ලභිස්සාමි, එවාහං භගවන්තං ඉධානෙස්සාමී’’ති වත්වා රඤ්ඤා ‘‘පබ්බජිතොපි මම පුත්තං දස්සෙහී’’ති වුත්තො රාජගහං ගන්ත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනාවෙලාය පරිසපරියන්තෙ ඨිතො ධම්මං සුත්වා සපරිවාරො අරහත්තං පත්වා එහිභික්ඛුභාවෙ පතිට්ඨාසි. සො අරහත්තං පත්වා – ‘‘න තාවායං දසබලස්ස කුලනගරං ගන්තුං කාලො, වස්සන්තෙ පන උපගතෙ පබ්බතෙසු වනසණ්ඩෙසු හරිතතිණසඤ්ඡන්නාය භූමියා ගමනකාලො භවිස්සතී’’ති ගමනකාලං ආගමෙන්තො වස්සන්තෙ සම්පත්තෙ සත්ථු කුලනගරං ගන්තුං ගමනවණ්ණං සංවණ්ණෙසි. වුත්තඤ්චෙතං ථෙරගාථාය (ථෙරගා. 527-530) – Khi ấy, đức vua suy nghĩ: ‘Bấy nhiêu người ấy, do không có tình thương mến đối với ta, đã không nói điều gì về việc đức Thập Lực đến đây. Tuy nhiên, Udāyī này cùng tuổi với đức Thập Lực, là bạn chơi thuở nhỏ, và lại có tình thương mến đối với ta. Ta sẽ phái người này đi.’ Sau đó, đức vua cho gọi vị ấy đến, phái đi và nói rằng: ‘Này con, con hãy cùng với đoàn tùy tùng một ngàn người đi và đưa đức Thập Lực về đây.’ Tuy nhiên, trong khi đang đi, vị ấy đã nói rằng: ‘Tâu Thiên tử, nếu hạ thần được phép xuất gia, như vậy hạ thần sẽ đưa đức Thế Tôn về đây.’ Được đức vua nói rằng: ‘Dù đã xuất gia, ngươi cũng hãy cho ta nhìn thấy con trai của ta,’ vị ấy đã đi đến Rājagaha, đã đứng ở rìa hội chúng vào lúc đức Đạo Sư đang thuyết Pháp, đã lắng nghe Chánh Pháp, và cùng với đoàn tùy tùng đã chứng đắc A-la-hán quả và đã được an lập trong trạng thái ‘Ehi-bhikkhu.’ Vị ấy, sau khi đã chứng đắc A-la-hán quả, đã suy nghĩ: ‘Đây chưa phải là lúc để đức Thập Lực đi đến thành phố của hoàng tộc. Tuy nhiên, khi mùa mưa đã đến, với các ngọn núi, các lùm cây trong rừng, và mặt đất được bao phủ bởi cỏ xanh, đó sẽ là thời điểm thích hợp để đi.’ Trong khi chờ đợi thời điểm thích hợp để đi, khi mùa mưa đã đến, vị ấy đã tán dương vẻ đẹp của cuộc hành trình để đức Đạo Sư đi đến thành phố của hoàng tộc. Và điều này đã được nói đến trong Trưởng Lão Kệ (Thag 527-530): ‘‘අඞ්ගාරිනො දානි දුමා භදන්තෙ, ඵලෙසිනො ඡදනං විප්පහාය; තෙ අච්චිමන්තොව පභාසයන්ති, සමයො මහාවීර භාගී රසානං. ‘Bạch ngài, nay cây cối tựa than hồng, đang tìm quả, sau khi đã rũ bỏ lá cành; chúng tỏa sáng dường như có ngọn lửa. Hỡi đấng Đại Hùng, đây là thời điểm để thưởng thức các hương vị.’ ‘‘දුමානි ඵුල්ලානි මනොරමානි, සමන්තතො සබ්බදිසා පවන්ති; පත්තං පහාය ඵලමාසසානා, කාලො ඉතො පක්කමනාය වීර. ‘Cây cối đang nở hoa, thật khả ái, hương thơm tỏa ra khắp mọi phương; sau khi rụng lá, chúng mong chờ kết quả. Hỡi đấng Anh Hùng, đây là lúc để khởi hành từ nơi đây.’ ‘‘නෙවාතිසීතං [Pg.259] න පනාතිඋණ්හං, සුඛා උතු අද්ධනියා භදන්තෙ; පස්සන්තු තං සාකියා කොළියා ච, පච්ඡාමුඛං රොහිනියං තරන්තං. ‘Bạch ngài, trời không quá lạnh, cũng không quá nóng, thời tiết dễ chịu cho cuộc hành trình; mong sao dòng tộc Sākya và Koḷiya được nhìn thấy ngài đang đi về hướng tây, vượt qua sông Rohiṇī.’ ‘‘ආසාය කසතෙ ඛෙත්තං, බීජං ආසාය වප්පති; ආසාය වාණිජා යන්ති, සමුද්දං ධනහාරකා; යාය ආසාය තිට්ඨාමි, සා මෙ ආසා සමිජ්ඣතු. ‘Với hy vọng, người ta cày ruộng; với hy vọng, người ta gieo hạt giống. Với hy vọng, các thương nhân đi ra biển cả để tìm kiếm của cải. Niềm hy vọng mà con đang có, mong sao niềm hy vọng ấy của con được thành tựu.’ ‘‘නාතිසීතං නාතිඋණ්හං, නාතිදුබ්භික්ඛඡාතකං; සද්දලා හරිතා භූමි, එස කාලො මහාමුනි. (අ. නි. අට්ඨ. 1.1.225); ‘Không quá lạnh, không quá nóng, không có nạn đói và sự thiếu thốn; mặt đất có cỏ xanh tươi. Hỡi đấng Đại Mâu-ni, đây chính là thời điểm. (a. ni. aṭṭha. 1.1.225);’ ‘‘පුනප්පුනඤ්චෙව වපන්ති බීජං, පුනප්පුනං වස්සති දෙවරාජා; පුනප්පුනං ඛෙත්තං කසන්ති කස්සකා, පුනප්පුනං ධඤ්ඤමුපෙති රට්ඨං. ‘Họ lại gieo hạt giống, và lại gieo nữa; vua trời lại ban mưa, và lại ban mưa nữa. Các nông dân lại cày ruộng, và lại cày nữa; ngũ cốc lại đến với vương quốc, và lại đến nữa.’ ‘‘පුනප්පුනං යාචනකා චරන්ති, පුනප්පුනං දානපතී දදන්ති; පුනප්පුනං දානපතී දදිත්වා, පුනප්පුනං සග්ගමුපෙන්ති ඨානං. ‘Những người ăn xin lại đi lang thang, và lại đi nữa; các thí chủ lại cho đi, và lại cho nữa. Sau khi đã cho đi, và lại cho nữa, các thí chủ lại đi đến cảnh giới trên trời.’ ‘‘වීරො හවෙ සත්තයුගං පුනෙති; යස්මිං කුලෙ ජායති භූරිපඤ්ඤො; මඤ්ඤාමහං සක්කති දෙවදෙවො, තයා හි ජාතො මුනි සච්චනාමො. ‘Một bậc Anh Hùng, thật vậy, làm thanh tịnh bảy thế hệ trong dòng tộc mà bậc Trí Tuệ Rộng Lớn được sanh ra. Con nghĩ rằng, hỡi đấng Sakka, hỡi vị trời của các vị trời, bởi vì ngài mà bậc Mâu-ni với danh hiệu chân thật đã được sanh ra.’ ‘‘සුද්ධොදනො නාම පිතා මහෙසිනො, බුද්ධස්ස මාතා පන මායනාමා; යා බොධිසත්තං පරිහරිය කුච්ඡිනා, කායස්ස භෙදා තිදිවම්හි මොදති. ‘Suddhodana là tên của phụ thân bậc Đại Hiền, còn mẹ của đức Phật tên là Māyā; vị đã mang Bồ-tát trong bụng, sau khi thân hoại mạng chung, đang hoan hỷ ở cõi trời Ba Mươi Ba.’ ‘‘සා ගොතමී කාලකතා ඉතො චුතා, දිබ්බෙහි කාමෙහි සමඞ්ගිභූතා; සා මොදති කාමගුණෙහි පඤ්චහි, පරිවාරිතා දෙවගණෙහි තෙහි. Vị Gotamī ấy đã mệnh chung, đã từ trần khỏi nơi đây, được hội đủ các dục lạc cõi trời; Vị ấy hoan hỷ với năm thứ dục trưởng, được các chúng Thiên nhân ấy vây quanh. ‘‘බුද්ධස්ස [Pg.260] පුත්තොම්හි අසය්හසාහිනො, අඞ්ගීරසස්සප්පටිමස්ස තාදිනො; පිතුපිතා මය්හං තුවංසි සක්ක, ධම්මෙන මෙ ගොතම අය්‍යකොසී’’ති. (ථෙරගා. 531-536); Con là con trai của đức Phật, bậc chinh phục không thể bị chinh phục, bậc Aṅgīrasa, bậc không ai sánh bằng, bậc Như Nhiên. Thưa Sakka, ngài là cha của cha con; thưa Gotama, theo Pháp, ngài là ông nội của con. ‘‘අම්බා පනසා කපිට්ඨා ච, පුප්ඵපල්ලවලඞ්කතා; ධුවප්ඵලානි සවන්ති, ඛුද්දාමධුකකූපමා; සෙවමානො උභො පස්සෙ, ගන්තුකාලො මහායස්ස. Các cây xoài, cây mít, và cây thị, được trang hoàng bởi hoa và chồi non; Chúng tuôn ra trái cây thường hằng, giống như giếng mật ong nhỏ; Mọc ở hai bên đường, đã đến lúc ngài đi rồi, hỡi bậc đại danh. ‘‘ජම්බූ සුමධුරා නීපා, මධුගණ්ඩිදිවප්ඵලා; තා උභොසු පජ්ජොතන්ති, ගන්තුකාලො මහායස. Các cây trâm rất ngọt ngào, cây gáo, có trái cây như những tảng mật ong cõi trời; Chúng tỏa sáng ở cả hai bên, đã đến lúc ngài đi rồi, hỡi bậc đại danh. ‘‘තිණ්ඩුකානි පියාලානි, සොණ්ණවණ්ණා මනොරමා; ඛුද්දකප්පඵලා නිච්චං, ගන්තුකාලො මහායස. Các cây thị và cây chòi mòi, màu sắc vàng kim, đẹp đẽ; Luôn có trái cây như những tàng ong nhỏ, đã đến lúc ngài đi rồi, hỡi bậc đại danh. ‘‘කදලී පඤ්චමොච්චි ච, සුපක්කඵලභූසිතා; උභොපස්සෙසු ලම්බන්ති, ගන්තුකාලො මහායස. Các cây chuối và cây chuối năm loại, được trang điểm bởi trái cây chín mọng; Chúng trĩu cành ở cả hai bên, đã đến lúc ngài đi rồi, hỡi bậc đại danh. ‘‘මධුප්ඵලධරා නිච්චං, මොරරුක්ඛා මනොරමා; ඛුද්දකප්පඵලා නිච්චං, ගන්තුකාලො මහායස. Luôn mang trái ngọt như mật, các cây công đẹp đẽ; Luôn có trái cây như những tàng ong nhỏ, đã đến lúc ngài đi rồi, hỡi bậc đại danh. ‘‘හින්තාලතාලපන්තී ච, රජතක්ඛන්ධොව ජොතරෙ; සුපක්කඵලසඤ්ඡන්නා, ඛුද්දකප්පා මධුස්සවා; ඵලානි තානි ඛාදන්තෙ, ගන්තුකාලො මහායස. Và các hàng cây chà là dại và cây thốt nốt, tỏa sáng như những thân cây bằng bạc; Được bao phủ bởi trái cây chín mọng, như tàng ong nhỏ, tuôn mật ngọt; Hãy thưởng thức những trái cây ấy, đã đến lúc ngài đi rồi, hỡi bậc đại danh. ‘‘උදුම්බරාරුණාවණ්ණා, සදාසුමධුරප්ඵලා; උභොපස්සෙසු ලම්බන්ති, ගන්තුකාලො මහායස. Các cây sung có màu rạng đông, luôn có trái cây rất ngọt ngào; Chúng trĩu cành ở cả hai bên, đã đến lúc ngài đi rồi, hỡi bậc đại danh. ‘‘ඉත්ථම්භූතා අනෙකා තෙ, නානාඵලධරා දුමා; උභොපස්සෙසු ලම්බන්ති, ගන්තුකාලො මහායස. Có nhiều loại cây như thế dành cho ngài, những cây mang nhiều loại trái cây khác nhau; Chúng trĩu cành ở cả hai bên, đã đến lúc ngài đi rồi, hỡi bậc đại danh. ‘‘චම්පකා සලළා නාගා, සුගන්ධා මාලුතෙරිතා; සුපුප්ඵිතග්ගා ජොතන්ති, සුගන්ධෙනාභිපූජයුං; සාදරා විනතානෙව, ගන්තුකාලො මහායස. Các cây ngọc lan, cây thông, cây vấp, tỏa hương thơm ngát, được gió lay động; Ngọn cây nở hoa rực rỡ, chúng tỏa sáng, dâng cúng bằng hương thơm; Với lòng kính trọng, như thể đang cúi mình, đã đến lúc ngài đi rồi, hỡi bậc đại danh. ‘‘පුන්නාගා ගිරිපුන්නාගා, පුප්ඵිතා ධරණීරුහා; සුපුප්ඵිතග්ගා ජොතන්ති, සුගන්ධෙනාභිපූජයුං; සාදරා විනතුග්ගග්ගා, ගන්තුකාලො මහායස. Các cây mù u, cây mù u núi, những cây đang nở hoa trên mặt đất; Ngọn cây nở hoa rực rỡ, chúng tỏa sáng, dâng cúng bằng hương thơm; Với lòng kính trọng, ngọn cao cúi mình, đã đến lúc ngài đi rồi, hỡi bậc đại danh. ‘‘අසොකා [Pg.261] කොවිළාරා ච, සොමනස්සකරා වරා; සුගන්ධා කණ්ණිකා බන්ධා, රත්තවණ්ණෙහි භූසිතා; සාදරා විනතුග්ගග්ගා, සමයො තෙ මහායස. Các cây vô ưu và cây móng bò, tuyệt vời, mang lại hỷ lạc; Hương thơm ngát, kết thành chùm, được trang điểm bởi màu sắc đỏ; Với lòng kính trọng, ngọn cao cúi mình, đã đến thời của ngài rồi, hỡi bậc đại danh. ‘‘කණ්ණිකාරා ඵුල්ලිතා නිච්චං, සොවණ්ණරංසිජොතකා; දිබ්බගන්ධා පවායන්ති, දිසා සබ්බානි සොභයං; සාදරා විනතානෙව, සමයො තෙ මහායස. Các cây huỳnh anh luôn nở rộ, tỏa sáng với những tia sáng vàng kim; Hương thơm cõi trời lan tỏa, làm đẹp cho tất cả các phương; Với lòng kính trọng, như thể đang cúi mình, đã đến thời của ngài rồi, hỡi bậc đại danh. ‘‘සුපත්තා ගන්ධසම්පන්නා, කෙතකී ධනුකෙතකී; සුගන්ධා සම්පවායන්ති, දිසා සබ්බාභිගන්ධිනො; සාදරා පූජයන්තාව, සමයො තෙ මහායස. Lá đẹp, tràn đầy hương thơm, là cây dứa dại và cây dứa thơm; Hương thơm ngát lan tỏa, làm thơm ngát tất cả các phương; Với lòng kính trọng, như thể đang cúng dường, đã đến thời của ngài rồi, hỡi bậc đại danh. ‘‘මල්ලිකා ජාතිසුමනා, සුගන්ධා ඛුද්දමල්ලිකා; දිසා සබ්බා පවායන්ති, උභො මග්ගෙ පසොභයං; සාදරා තෙ පලම්බන්ති, සමයො තෙ මහායස. Hoa lài, hoa nhài, và hoa lài nhỏ thơm ngát; Hương thơm lan tỏa khắp các phương, làm đẹp cả hai bên đường; Chúng kính cẩn rủ xuống vì ngài, đã đến thời của ngài rồi, hỡi bậc đại danh. ‘‘සින්ධුවාරා සීතගන්ධා, සුගන්ධා මාලුතෙරිතා; දිසා සබ්බාභිපූජෙන්තා, උභො මග්ගෙ පසොභයං; සාදරා විනතුග්ගග්ගා, සමයො තෙ මහායස. Các cây ngũ trảo có hương thơm mát, hương thơm ngát được gió lay động; Tôn kính khắp các phương, làm đẹp cả hai bên đường; Với lòng kính trọng, ngọn cao cúi mình, đã đến thời của ngài rồi, hỡi bậc đại danh. ‘‘සීහා කෙසරසීහා ච, චතුප්පදනිසෙවිතා; අච්ඡම්භීතා සුරාපානෙ, මිගරාජා පතාපිනො. Có những con sư tử và sư tử có bờm, được các loài bốn chân phục vụ; Không hề sợ hãi, như thể say rượu tiên, những vị vua của loài thú đầy oai vệ. ‘‘සීහනාදෙන පූජෙන්ති, සාදරා තෙ මිගාභිභූ; මග්ගම්හි උභතො වූළ්හා, සමයො තෙ මහායස. Chúng cúng dường bằng tiếng rống của sư tử, những kẻ chinh phục loài thú ấy, một cách kính trọng; Được sắp đặt ở cả hai bên đường, đã đến thời của ngài rồi, hỡi bậc đại danh. ‘‘බ්‍යග්ඝා සින්ධවා නකුලා, සාධුරූපා භයානකා; ආකාසෙ සම්පතන්තාව, නිබ්භීතා යෙන කෙනචි; තෙහි තෙ සාදරා නතා, සමයො තෙ මහායස. Những con cọp, ngựa, và chồn, có hình dáng đẹp đẽ nhưng đáng sợ; Như thể bay lượn trên không trung, không sợ hãi bất cứ điều gì; Chúng kính cẩn cúi mình trước ngài, đã đến thời của ngài rồi, hỡi bậc đại danh. ‘‘තිධා පභින්නා ඡද්දන්තා, සුරූපා සුස්සරා සුභා; සත්තප්පතිට්ඨිතඞ්ගා තෙ, උභො මග්ගෙසු කූජිනො; සාදරා හාසමානාව, සමයො තෙ මහායස. Những con voi sáu ngà, với nhựa thơm chảy từ ba nơi, hình dáng đẹp, tiếng hay, tốt lành; Chúng có bảy chi vững chãi, rống vang ở cả hai bên đường; Với lòng kính trọng, như thể đang mỉm cười, đã đến thời của ngài rồi, hỡi bậc đại danh. ‘‘මිගා වරාහා පසදා, චිත්‍රාසාවයවා සුභා; ආරොහපරිණාහෙන, සුරූපා අඞ්ගසංයුතා; උභො මග්ගෙ ගායමානාව, සමයො තෙ මහායස. Những con nai, heo rừng, hươu sao, có các chi đốm vằn, xinh đẹp; Về chiều cao và chu vi, có hình dáng đẹp, thân thể cân đối; Như thể đang ca hát ở cả hai bên đường, đã đến thời của ngài rồi, hỡi bậc đại danh. ‘‘ගොකණ්ණා [Pg.262] සරභා රුරූ, ආරොහපරිණාහිනො; සුරූපා අඞ්ගසම්පන්නා, සෙවමානාව අච්ඡරුං; සෙවමානා තෙහි තදා, සමයො තෙ මහායස. Linh dương, kỳ lân, và hươu ruru, có chiều cao và chu vi to lớn; Hình dáng đẹp, các chi hoàn hảo, như thể đang phục vụ các tiên nữ; Được chúng phục vụ khi ấy, đã đến thời của ngài rồi, hỡi bậc đại danh. ‘‘දීපී අච්ඡා තරච්ඡා ච, තුදරා වරුණා සදා; තෙ දානි සික්ඛිතා සබ්බෙ, මෙත්තාය තව තාදිනො; තෙ පච්චසෙවකා අද්ධා, සමයො තෙ මහායස. Báo, gấu, và linh cẩu, cùng các loài sói và varuṇa; Tất cả chúng nay đã được thuần hóa, bởi tâm từ của ngài, bậc Như Nhiên; Chúng quả thật là những người hầu cận của ngài, đã đến thời của ngài rồi, hỡi bậc đại danh. ‘‘සසා සිඞ්ගාලා නකුලා, කලන්දකාළකා බහූ; කස්තුරා සූරා ගන්ධා තෙ, කෙවලා ගායමානාව. Thỏ, chó rừng, chồn, nhiều con sóc và sóc đen; Hươu xạ, những con vật dũng mãnh, hương thơm của chúng, tất cả như thể đang ca hát. සමයො තෙ මහායස; Đã đến thời của ngài rồi, hỡi bậc đại danh; ‘‘මයූරා නීලගීවා තෙ, සුසිඛා සුභපක්ඛිකා; සුපිඤ්ඡා තෙ සුනාදා ච, වෙළුරියමණිසන්නිභා; නාදං කරොන්තා පූජෙන්ති, කාලො තෙ පිතුදස්සනෙ. Những con công ấy có cổ màu xanh, mào đẹp, cánh đẹp; Chúng có đuôi đẹp và tiếng hót hay, giống như ngọc lưu ly; Vừa cất tiếng hót, chúng vừa cúng dường, đã đến lúc ngài yết kiến phụ thân. ‘‘සුවණ්ණචිත්‍රහංසා ච, ජවහංසා විහාචරා; තෙ සබ්බෙ ආසයා ඡුද්ධා, ජිනදස්සනබ්‍යාවටා; මධුරස්සරෙන කූජන්ති, කාලො තෙ පිතුදස්සනෙ. Và những con ngỗng có màu vàng kim, những con ngỗng bay nhanh trên trời; Tất cả chúng có ý định trong sạch, háo hức được thấy bậc Chiến Thắng; Chúng kêu lên với giọng ngọt ngào, đã đến lúc ngài yết kiến phụ thân. ‘‘හංසා කොඤ්චා සුනදා තෙ, චක්කවාකා නදීචරා; බකා බලාකා රුචිරා, ජලකාකා සරකුක්කුටා; සාදරාභිනාදිනො එතෙ, කාලො තෙ පිතුදස්සනෙ. Những con ngỗng và sếu có tiếng kêu hay, những con vịt trời sống trên sông; Những con diệc, cò xinh đẹp, những con cốc và gà nước; Tất cả chúng đều kính cẩn cất tiếng kêu, đã đến lúc ngài yết kiến phụ thân. ‘‘චිත්‍රා සුරූපා සුස්සරා, සාළිකා සුවතණ්ඩිකා; රුක්ඛග්ගා සම්පතන්තා තෙ, උභො මග්ගෙසු කූජිනො; තෙසු තෙසු නිකූජන්ති, කාලො තෙ පිතුදස්සනෙ. Sặc sỡ, hình dáng đẹp, tiếng hay, là những con chim sáo và vẹt; Chúng từ ngọn cây bay xuống, hót líu lo ở cả hai bên đường; Chúng hót vang ở khắp nơi, đã đến lúc ngài yết kiến phụ thân. ‘‘කොකිලා සකලා චිත්‍රා, සදා මඤ්ජුස්සරා වරා; විම්හාපිතා තෙ ජනතං, සද්ධිමිත්තාදිකෙ සුරා; සරෙහි පූජයන්තාව, කාලො තෙ පිතුදස්සනෙ. ‘Này, những con chim cu sặc sỡ, tất cả đều có tiếng hót ngọt ngào tuyệt vời; chúng làm cho dân chúng, cùng với bạn bè và chư thiên phải kinh ngạc; dường như đang cúng dường bằng tiếng hót của mình, đã đến lúc ngài yết kiến phụ thân. ‘‘භිඞ්කා කුරරා සාරා, පූරිතා කානනෙ සදා; නින්නාදයන්තා පවනං, අඤ්ඤමඤ්ඤසමඞ්ගිනො; ගායමානා සරෙනෙව, කාලො තෙ පිතුදස්සනෙ. ‘Này, những con công, con ó cá tuyệt vời, luôn tràn ngập trong khu rừng; chúng làm vang dội khu rừng, hòa hợp với nhau; đang ca hát chính bằng tiếng hót của mình, đã đến lúc ngài yết kiến phụ thân. ‘‘තිත්තිරා [Pg.263] සුසරා සාරා, සුසරා වනකුක්කුටා; මඤ්ජුස්සරා රාමණෙය්‍යා, කාලො තෙ පිතුදස්සනෙ. ‘Này, những con chim đa đa có tiếng hót hay tuyệt vời, những con gà rừng có tiếng hót hay; tiếng hót ngọt ngào làm vui thích, đã đến lúc ngài yết kiến phụ thân. ‘‘සෙතවාලුකසඤ්ඡන්නා, සුපතිත්ථා මනොරමා; මධුරොදකසම්පුණ්ණා, සරා ජොතන්ති තෙ සදා; තත්ථ න්හත්වා පිවිත්වා ච, සමයො තෙ ඤාතිදස්සනෙ. ‘Này, những hồ nước được bao phủ bởi cát trắng, có bến tắm tốt làm vui lòng, đầy nước ngọt, luôn tỏa sáng cho ngài; sau khi tắm và uống nước ở đó, đã đến lúc ngài yết kiến quyến thuộc. ‘‘කුම්භීරාමකරාකිණ්ණා, වලයා මුඤ්ජරොහිතා; මච්ඡකච්ඡපබ්‍යාවිද්ධා, සරා සීතොදකා සුභා; ‘Này, những hồ nước đẹp đẽ có nước mát, đầy cá sấu và thủy quái, cá valayā, cá muñja, cá rohitā, và đầy ắp cá và rùa; තත්ථ න්හත්වා පිවිත්වා ච, සමයො තෙ ඤාතිදස්සනෙ. Sau khi tắm và uống nước ở đó, đã đến lúc ngài yết kiến quyến thuộc. ‘‘නීලුප්පලසමාකිණ්ණා, තථා රත්තුප්පලෙහි ච; කුමුදුප්පලසංකිණ්ණා, සරා සොභන්තිනෙකධා; තත්ථ සීතලකා තොයා, සමයො තෙ ඤාතිදස්සනෙ. ‘Này, những hồ nước đầy hoa súng xanh, và cũng đầy hoa súng đỏ, đầy hoa súng trắng, tỏa sáng muôn vẻ; ở đó nước mát lạnh, đã đến lúc ngài yết kiến quyến thuộc. ‘‘පුණ්ඩරීකෙහි සඤ්ඡන්නා, පදුමෙහි සමොහතා; උභො මග්ගෙසු සොභන්ති, පොක්ඛරඤ්ඤො තහිං තහිං; තත්ථොදකානි න්හායන්ති, සමයො තෙ ඤාතිදස්සනෙ. ‘Này, những ao sen phủ đầy sen trắng, phủ đầy sen hồng, tỏa sáng đây đó ở hai bên đường; người ta tắm trong dòng nước ở đó, đã đến lúc ngài yết kiến quyến thuộc. ‘‘සෙතපුලිනසංකිණ්ණා, සුපතිත්ථා මනොරමා; සීතොදකමහොඝෙහි, සම්පුණ්ණා තා නදී සුභා; උභො මග්ගෙහි සන්දන්ති, සමයො තෙ ඤාතිදස්සනෙ. ‘Này, những dòng sông đẹp đẽ ấy đầy những bãi cát trắng, có bến tắm tốt làm vui lòng, tràn đầy những dòng nước lớn mát lạnh, chảy ở hai bên đường, đã đến lúc ngài yết kiến quyến thuộc. ‘‘මග්ගස්ස උභතොපස්සෙ, ගාමනිගමසමාකුලා; සද්ධා පසන්නා ජනතා, රතනත්තයමාමකා; තෙසං සම්පුණ්ණසඞ්කප්පො, සමයො තෙ ඤාතිදස්සනෙ. ‘Này, ở hai bên đường, đông đúc làng mạc và thị trấn; dân chúng có đức tin và lòng tịnh tín, là những người quy ngưỡng Tam Bảo; làm viên mãn ý nguyện của họ, đã đến lúc ngài yết kiến quyến thuộc. ‘‘තෙසු තෙසු පදෙසෙසු, දෙවා මානුස්සකා උභො; ගන්ධමාලාභිපූජෙන්ති, සමයො තෙ ඤාතිදස්සනෙ’’ති. ‘Này, ở những nơi ấy, cả chư thiên và loài người đều cúng dường bằng hương và hoa, đã đến lúc ngài yết kiến quyến thuộc.’ එවං ථෙරො සට්ඨිමත්තාහි ගාථාහි සත්ථු ගමනවණ්ණං සංවණ්ණෙසි. අථ ඛො භගවා ‘‘කාළුදායී මම ගමනං පත්ථෙති, පූරෙස්සාමිස්ස සඞ්කප්ප’’න්ති තත්ථ ගමනෙ බහූනං විසෙසාධිගමං දිස්වා වීසතිසහස්සඛීණාසවපරිවුතො රාජගහතො අතුරිතචාරිකාවසෙන වුත්තප්පකාරඵලාඵලෙ අනුභවන්තො ද්විපදචතුප්පදාදිසමූහානං සෙවනපූජාය පූජියමානො වුත්තප්පකාරසුගන්ධපුප්ඵගන්ධෙහි ගන්ධියමානො ගාමනිගමවාසීනං සඞ්ගහං කුරුමානො කපිලවත්ථුගාමිමග්ගං [Pg.264] පටිපජ්ජි. ථෙරො ඉද්ධියා කපිලවත්ථුං ගන්ත්වා රඤ්ඤො පුරතො ආකාසෙ ඨිතො අදිට්ඨපුබ්බං වෙසං දිස්වා, රඤ්ඤා – ‘‘කොසි ත්ව’’න්ති පුච්ඡිතො ‘‘සචෙ අමච්චපුත්තං තයා භගවතො සන්තිකෙ පෙසිතං න ජානාසි, එවං ජානාහී’’ති වදන්තො – Như vậy, vị Trưởng lão đã tán thán vẻ huy hoàng của chuyến đi của bậc Đạo Sư bằng khoảng sáu mươi bài kệ. Khi ấy, đức Thế Tôn nghĩ rằng: “Kāḷudāyī mong mỏi chuyến đi của ta, ta sẽ làm viên mãn ý nguyện của y,” và thấy rằng trong chuyến đi ấy nhiều người sẽ chứng đắc các pháp đặc biệt, Ngài được vây quanh bởi hai mươi ngàn vị lậu tận, đã lên đường đi đến Kapilavatthu từ thành Rājagaha, bằng cách du hành không vội vã, thọ hưởng các loại quả như đã được nói đến, được các nhóm chúng sanh hai chân, bốn chân, v.v... phục vụ và cúng dường, được tỏa ngát bởi hương thơm của các loài hoa thơm như đã được nói đến, và nhiếp hộ các cư dân làng mạc và thị trấn. Vị Trưởng lão, bằng thần thông, đã đi đến Kapilavatthu, đứng trên hư không trước mặt nhà vua. Thấy y phục chưa từng thấy trước đây, nhà vua hỏi: “Ngươi là ai?” Vị ấy nói rằng: “Nếu ngài không nhận ra con trai của vị đại thần mà ngài đã phái đến đức Thế Tôn, thì hãy biết như thế này,” rồi nói lên: ‘‘බුද්ධස්ස පුත්තොම්හි අසය්හසාහිනො, අඞ්ගීරසස්සප්පටිමස්ස තාදිනො; පිතුපිතා මය්හං තුවංසි සක්ක, ධම්මෙන මෙ ගොතම අය්‍යකොසී’’ති. (ථෙරගා. 536) – ගාථමාහ; “Con là con của đức Phật, vị chịu đựng được điều không thể chịu đựng, thuộc dòng dõi Aṅgīrasa, vị không ai sánh bằng, bậc Như Nhiên; hỡi vị vua dòng Sakka, ngài là cha của cha con, hỡi Gotama, về phương diện Pháp, ngài là ông của con.” (Trưởng Lão Kệ 536) – đã nói lên bài kệ. තත්ථ බුද්ධස්ස පුත්තොම්හීති සබ්බඤ්ඤුබුද්ධස්ස උරෙ වායාමජනිතාහි ධම්මදෙසනාහි ජාතතාය ඔරසපුත්තො අම්හි. අසය්හසාහිනොති අභිසම්බොධිතො පුබ්බෙ ඨපෙත්වා මහාබොධිසත්තං අඤ්ඤෙහි සහිතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා අසය්හස්ස සකලබොධිසම්භාරස්ස, මහාකරුණාකරස්ස ච සහනතො තතො පරම්පි අඤ්ඤෙහි සහිතුං අභිභවිතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා අසය්හානං පඤ්චන්නං මාරානං සහනතො අභිභවනතො ආසයානුසයචරිතාධිමුත්තිආදිවිභාගාවබොධෙන යථාරහං වෙනෙය්‍යානං දිට්ඨධම්මිකසම්පරායිකපරමත්ථෙහි අනුසාසනීසඞ්ඛාතස්ස අඤ්ඤෙහි අසය්හස්ස බුද්ධකිච්චස්ස සහනතො තත්ථ වා සාධුකාරීභාවතො අසය්හසාහිනො. අඞ්ගීරසස්සාති අඞ්ගීකතසීලාදිසම්පත්තිකස්ස. ‘‘අඞ්ගමඞ්ගෙහි නිච්ඡරණකඔභාසස්සා’’ති අපරෙ. කෙචි පන ‘‘අඞ්ගීරසො සිද්ධත්ථොති ඉමානි ද්වෙ නාමානි පිතරායෙව ගහිතානී’’ති වදන්ති. අප්පටිමස්සාති අනුපමස්ස ඉට්ඨාදීසු තාදිලඛණසම්පත්තියා තාදිනො. පිතුපිතා මය්හං තුවංසීති අරියජාතිවසෙන මය්හං පිතු සම්මාසම්බුද්ධස්ස ලොකවොහාරවසෙන ත්වං පිතා අසි. සක්කාති වංසෙන රාජානං ආලපති. ධම්මෙනාති සභාවෙන අරියජාතිලොකියජාතීහි ද්වින්නං ජාතීනං සභාවසමොධානෙන. ගොතමාති ගොත්තෙන රාජානං ආලපති. අය්‍යකොසීති පිතාමහො අහොසි. එත්ථ ච ‘‘බුද්ධස්ස පුත්තොම්හී’’තිආදිං වදන්තො ථෙරො අඤ්ඤං බ්‍යාකාසි. Trong đó, “con là con của đức Phật” có nghĩa là: con là người con đích thực, được sinh ra từ lời Pháp thoại do sự nỗ lực từ kim khẩu của đức Phật Toàn Giác. Về “vị chịu đựng được điều không thể chịu đựng” có nghĩa là: trước khi giác ngộ, ngoại trừ vị Đại Bồ Tát, Ngài đã chịu đựng tất cả các pháp ba-la-mật mà những người khác không thể chịu đựng được, và chịu đựng là nguồn của lòng đại bi; sau đó, Ngài lại chịu đựng và chinh phục năm loại ma mà những người khác không thể chịu đựng và chinh phục được; và Ngài đã chịu đựng Phật sự là giáo huấn chúng sanh tùy theo căn cơ, tùy miên, hành vi, khuynh hướng, v.v... với những lợi ích trong hiện tại, tương lai, và mục đích tối hậu, một Phật sự mà những người khác không thể chịu đựng được, hoặc vì Ngài là người làm điều thiện trong đó. Về “thuộc dòng dõi Aṅgīrasa” có nghĩa là của vị đã chấp nhận sự thành tựu về giới, v.v... Những người khác nói: “của vị có ánh hào quang phát ra từ các chi phần của thân thể.” Tuy nhiên, một số người nói: “hai cái tên này, Aṅgīrasa và Siddhattha, đã được phụ thân đặt cho.” Về “vị không ai sánh bằng” có nghĩa là vị vô song. Về “bậc Như Nhiên” là do sự thành tựu đặc tính “như vậy” giữa những điều đáng mong muốn, v.v... Về “ngài là cha của cha con” có nghĩa là: về phương diện dòng dõi bậc Thánh, ngài là cha của cha con, tức đức Chánh Đẳng Chánh Giác, theo cách nói của thế gian. Về “hỡi vị vua dòng Sakka” là gọi nhà vua theo dòng dõi. Về “về phương diện Pháp” có nghĩa là về bản chất, do sự kết hợp bản chất của hai dòng dõi, dòng dõi bậc Thánh và dòng dõi thế gian. Về “hỡi Gotama” là gọi nhà vua theo họ tộc. Về “ngài là ông của con” có nghĩa là ngài là ông nội. Và ở đây, vị Trưởng lão, khi nói “con là con của đức Phật,” v.v..., đã tuyên bố về thắng trí của mình. එවං [Pg.265] පන අත්තානං ජානාපෙත්වා හට්ඨතුට්ඨෙන රඤ්ඤා මහාරහෙ පල්ලඞ්කෙ නිසීදාපෙත්වා අත්තනො පටියාදිතස්ස නානග්ගරසභොජනස්ස පත්තං පූරෙත්වා පත්තෙ දින්නෙ ගමනාකාරං දස්සෙසි. ‘‘කස්මා ගන්තුකාමත්ථ, භුඤ්ජථා’’ති වුත්තෙ, සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා භුඤ්ජිස්සාමීති. කහං පන සත්ථාති? වීසතිසහස්සභික්ඛුපරිවාරො තුම්හාකං දස්සනත්ථාය මග්ගං පටිපන්නොති. තුම්හෙ ඉමං පිණ්ඩපාතං භුඤ්ජථ, අඤ්ඤං භගවතො හරථ. යාව ච මම පුත්තො ඉමං නගරං පාපුණාති, තාවස්ස ඉතොයෙව පිණ්ඩපාතං හරථාති. ථෙරො භත්තකිච්චං කත්වා රඤ්ඤො ච පරිසාය ච ධම්මං දෙසෙත්වා සත්ථු ආගමනතො පුරෙතරමෙව රාජනිවෙසනං රතනත්තයගුණෙසු අභිප්පසන්නං කරොන්තො සබ්බෙසං පස්සන්තානංයෙව සත්ථු ආහරිතබ්බභත්තපුණ්ණං පත්තං ආකාසෙ විස්සජ්ජෙත්වා සයම්පි වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා පිණ්ඩපාතං උපනෙත්වා සත්ථු හත්ථෙ ඨපෙසි. සත්ථාපි තං පිණ්ඩපාතං පරිභුඤ්ජි. එවං සට්ඨියොජනං මග්ගං දිවසෙ දිවසෙ යොජනං ගච්ඡන්තස්ස භගවතො රාජගෙහතො භත්තං ආහරිත්වා අදාසි. භගවා කමෙන කපිලවත්ථුනගරං පත්වා පුනදිවසෙ රාජවීථියං පිණ්ඩාය චරති. තං සුත්වා සුද්ධොදනමහාරාජා තත්ථ ගන්ත්වා, ‘‘මා එවං කත්තබ්බං මඤ්ඤි, නයිදං රාජවංසප්පවෙණී’’ති. ‘‘අයං තුම්හාකං, මහාරාජ, වංසො, ඊදිසො අම්හාකං පන බුද්ධවංසො’’ති වත්වා – Sau khi tự giới thiệu mình như thế, được đức vua hoan hỷ vui mừng cho ngồi trên chiếc sàng tọa quý giá, sau khi đã đổ đầy bát với các món ăn có nhiều hương vị thượng hạng đã được chuẩn bị cho chính mình, lúc bát được dâng đến, vị ấy đã biểu lộ dáng vẻ muốn ra đi. Khi được hỏi: “Vì sao ngài muốn đi, xin hãy dùng bữa,” vị ấy nói: “Con sẽ đi đến chỗ của bậc Đạo Sư rồi sẽ dùng bữa.” “Bậc Đạo Sư ở đâu?” “Ngài cùng với đoàn tùy tùng hai mươi ngàn vị tỳ khưu đã lên đường để diện kiến ngài.” “Xin ngài hãy dùng vật thực khất thực này, hãy mang vật thực khác đến cho đức Thế Tôn. Và chừng nào con trai của ta chưa đến được thành phố này, thì chừng đó hãy mang vật thực khất thực từ đây đến cho vị ấy.” Vị Trưởng lão sau khi làm xong phận sự về bữa ăn, đã thuyết Pháp cho đức vua và hội chúng, và trước khi bậc Đạo Sư đến, vị ấy đã làm cho hoàng cung có đức tin trong sạch nơi các ân đức của Tam Bảo, rồi trước sự chứng kiến của tất cả mọi người, vị ấy đã tung lên không trung chiếc bát chứa đầy vật thực nên được mang đến cho bậc Đạo Sư, và chính mình cũng bay lên hư không, mang vật thực khất thực đến và đặt vào tay của bậc Đạo Sư. Bậc Đạo Sư cũng đã thọ dụng vật thực khất thực ấy. Cứ như thế, trong suốt sáu mươi do-tuần đường, mỗi ngày đi được một do-tuần, vị ấy đã mang vật thực từ hoàng cung đến dâng cho đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn tuần tự đi đến thành Kapilavatthu, vào ngày hôm sau, ngài đi khất thực trên đường phố của hoàng gia. Nghe được điều ấy, đức vua Suddhodana đã đi đến đó và nói: “Xin đừng cho rằng nên làm như vậy, đây không phải là truyền thống của dòng dõi hoàng tộc.” Sau khi nói: “Thưa đại vương, đây là dòng dõi của ngài, còn đây là dòng dõi chư Phật của chúng tôi,” – ‘‘උත්තිට්ඨෙ නප්පමජ්ජෙය්‍ය, ධම්මං සුචරිතං චරෙ; ධම්මචාරී සුඛං සෙති, අස්මිං ලොකෙ පරම්හි ච. “Nên đứng dậy, không nên dễ duôi, nên thực hành Pháp một cách tốt đẹp; người sống theo Pháp được an lạc, ở trong đời này và cả đời sau. ‘‘ධම්මං චරෙ සුචරිතං, න නං දුච්චරිතං චරෙ; ධම්මචාරී සුඛං සෙති, අස්මිං ලොකෙ පරම්හි චා’’ති. (ධ. ප. 168-169) – “Nên thực hành Pháp một cách tốt đẹp, không nên thực hành Pháp ấy một cách xấu xa; người sống theo Pháp được an lạc, ở trong đời này và cả đời sau.” (Pháp Cú 168-169) – ධම්මං දෙසෙසි. රාජා සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨහි. තතො රාජා බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං නිමන්තෙත්වා සකමන්දිරෙ භොජෙත්වා සම්පවාරෙත්වා භොජනාවසානෙ ධම්මපාලජාතකං (ජා. 1.10.92 ආදයො) සුත්වා සපරිසො අනාගාමිඵලෙ පතිට්ඨහි. අපරභාගෙ සෙතච්ඡත්තස්ස හෙට්ඨා නිපන්නොව අරහත්තං පත්වා පරිනිබ්බායි. Ngài đã thuyết Pháp. Đức vua đã chứng đắc quả vị Dự Lưu. Sau đó, đức vua đã thỉnh mời Tăng chúng có đức Phật dẫn đầu, đã dâng bữa ăn tại cung điện của mình, đã thỉnh mời thỏa thích, và vào cuối bữa ăn, sau khi nghe chuyện Bổn Sanh Dhammapāla (Jā. 1.10.92 ff), ngài cùng với đoàn tùy tùng đã chứng đắc quả vị Bất Lai. Về sau, trong khi đang nằm nghỉ dưới lọng trắng, ngài đã đắc quả A-la-hán và nhập Niết-bàn. තතො භගවා රාහුලමාතුයා බිම්බාදෙවියා පාසාදං ගන්ත්වා තස්සා ධම්මං දෙසෙත්වා සොකං විනොදෙත්වා චන්දකින්නරීජාතකදෙසනාය (ජා. 1.14.18 ආදයො) පසාදං ජනෙත්වා නිග්‍රොධාරාමං අගමාසි. අථ බිම්බාදෙවී පුත්තං රාහුලකුමාරං ආහ – ‘‘ගච්ඡ, තව පිතු සන්තකං ධනං යාචාහී’’ති. කුමාරො ‘‘දායජ්ජං[Pg.266], මෙ සමණ, දෙහී’’ති වත්වා භගවන්තං අනුබන්ධිත්වා, ‘‘සුඛා, තෙ සමණ, ඡායා’’ති වදන්තො ගච්ඡති. තං භගවා නිග්‍රොධාරාමං නෙත්වා ‘‘ලොකුතරදායජ්ජං ගණ්හාහී’’ති වත්වා පබ්බාජෙසි. අථ භගවා අරියගණමජ්ඣෙ නිසින්නො ‘‘එතදග්ගං, භික්ඛවෙ, මම සාවකානං භික්ඛූනං කුලප්පසාදකානං යදිදං කාළුදායී’’ති (අ. නි. 1.219, 225) ථෙරං එතදග්ගෙ ඨපෙසි. Sau đó, đức Thế Tôn đã đi đến cung điện của công nương Bimbā, mẹ của Rāhula, đã thuyết Pháp cho bà, đã xua tan nỗi sầu muộn, và đã làm phát sinh đức tin trong sạch bằng bài thuyết giảng về chuyện Bổn Sanh Candakinnarī (Jā. 1.14.18 ff), rồi ngài đã đi đến tu viện Nigrodhārāma. Khi ấy, công nương Bimbā đã nói với con trai là hoàng tử Rāhula rằng: “Hãy đi, hãy xin tài sản thuộc về cha của con.” Hoàng tử đã đi theo đức Thế Tôn và nói rằng: “Thưa Sa-môn, xin hãy cho con tài sản thừa kế,” và vừa đi vừa nói: “Thưa Sa-môn, bóng mát của ngài thật an lạc.” Đức Thế Tôn đã đưa vị ấy đến tu viện Nigrodhārāma, nói rằng: “Hãy nhận lấy tài sản thừa kế siêu thế,” rồi đã cho xuất gia. Khi ấy, đức Thế Tôn đang ngồi giữa chúng Thánh, đã đặt vị Trưởng lão vào địa vị tối thượng rằng: “Này các Tỳ khưu, bậc tối thượng trong số các đệ tử Tỳ khưu của ta về phương diện làm cho các gia tộc có đức tin trong sạch, chính là Kāḷudāyī.” (A. Ni. 1.219, 225). 165. ථෙරො පත්තඑතදග්ගට්ඨානො අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිගාථායො අභාසි. තත්ථ අනුත්තානපදමෙව වණ්ණයිස්සාම. 165. Vị Trưởng lão, sau khi đã đạt được địa vị tối thượng, đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, và trong khi tuyên thuyết về câu chuyện tiền thân của mình, đã nói lên các câu kệ bắt đầu bằng “Padumuttaro nāma jino.” Ở đây, chúng tôi sẽ chỉ giải thích những từ ngữ không rõ ràng. 166. ගුණාගුණවිදූති ගුණඤ්ච අගුණඤ්ච ගුණාගුණං, වණ්ණාවණ්ණං, කුසලාකුසලං වා තං ජානාතීති ගුණාගුණවිදූ. කතඤ්ඤූති අඤ්ඤෙහි කතගුණං ජානාතීති කතඤ්ඤූ, එකදිවසම්පි භත්තදානාදිනා කතූපකාරස්ස රජ්ජම්පි දාතුං සමත්ථත්තා කතඤ්ඤූ. කතවෙදීති කතං වින්දති අනුභවති සම්පටිච්ඡතීති කතවෙදී. තිත්ථෙ යොජෙති පාණිනෙති සබ්බසත්තෙ නිබ්බානපවෙසනුපායෙ කුසලපථෙ මග්ගෙ ධම්මදෙසනාය යොජෙති සම්පයොජෙති පතිට්ඨාපෙතීති අත්ථො. සෙසං උත්තානත්ථමෙව. ගමනවණ්ණනගාථානමත්ථො ථෙරගාථායං වුත්තොයෙවාති. 166. Guṇāguṇavidū có nghĩa là người biết điều tốt và điều không tốt, tức là guṇāguṇaṃ, điều đáng tán thán và không đáng tán thán, hoặc điều thiện và bất thiện. Kataññū có nghĩa là người biết ơn nghĩa đã được người khác làm, do có khả năng trao tặng cả vương quốc cho người đã giúp đỡ bằng việc dâng cúng vật thực dù chỉ một ngày, nên gọi là kataññū. Katavedī có nghĩa là người tìm thấy, trải nghiệm, đón nhận điều đã được làm. Titthe yojeti pāṇine có nghĩa là vị ấy gắn kết, kết hợp, thiết lập tất cả chúng sanh vào con đường thiện, vào đạo lộ, là phương tiện đưa đến Niết-bàn, bằng việc thuyết Pháp. Phần còn lại có ý nghĩa rõ ràng. Ý nghĩa của các câu kệ mô tả cuộc hành trình đã được nói đến trong Trưởng Lão Kệ. කාළුදායිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về truyện tiền thân của Trưởng lão Kāḷudāyī đã chấm dứt. 7. අභයත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 7. Phần giải về truyện tiền thân của Trưởng lão Abhaya සත්තමාපදානෙ පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො අභයත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමජිනවරෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විපට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ හංසවතීනගරෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො. සො වුද්ධිමන්වාය වෙදඞ්ගපාරගො සකපරසමයකුසලො එකදිවසං සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පසන්නමානසො භගවන්තං ගාථාහි ථොමෙසි. සො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා පුඤ්ඤානි කත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො අපරාපරං සුගතීසුයෙවං [Pg.267] සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහෙ බිම්බිසාරරඤ්ඤො පුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති, අභයොත්වෙවස්ස නාමං කරිංසු. සො වයප්පත්තො නිගණ්ඨෙහි සද්ධිං විස්සාසිකො හුත්වා චරන්තො එකදිවසං නිගණ්ඨෙන නාටපුත්තෙන සත්ථු වාදාරොපනත්ථාය පෙසිතො නිපුණපඤ්හං පුච්ඡිත්වා නිපුණබ්‍යාකරණං සුත්වා පසන්නො සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා කම්මට්ඨානානුරූපං ඤාණං පෙසෙත්වා නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. Trong thiên truyện thứ bảy, câu chuyện tiền thân của Trưởng lão Abhaya bắt đầu bằng “Padumuttaro nāma jino.” Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các bậc Toàn Giác quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là nhân duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống khác nhau, và vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, đã sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn ở thành phố Haṃsavatī. Vị ấy, sau khi trưởng thành, đã thông suốt các tập Vệ-đà, thiện xảo trong giáo lý của mình và của người khác, một ngày nọ sau khi nghe bài thuyết Pháp của bậc Đạo Sư, với tâm ý trong sạch, đã tán thán đức Thế Tôn bằng các câu kệ. Vị ấy đã sống ở đó cho đến hết tuổi thọ, đã làm các phước thiện, sau khi mệnh chung từ đó, đã tái sanh ở cõi trời, và cứ thế luân hồi trong các cõi lành. Vào thời đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh ra làm con trai của vua Bimbisāra ở thành Rājagaha, và người ta đã đặt tên cho vị ấy là Abhaya. Vị ấy, khi đến tuổi trưởng thành, đã thân thiết và giao du với các Ni-kiền-tử, một ngày nọ được Ni-kiền-tử Nāṭaputta phái đến để tranh luận với bậc Đạo Sư, sau khi hỏi một câu hỏi sâu sắc và nghe được lời giải đáp sâu sắc, đã có đức tin trong sạch, đã xuất gia nơi bậc Đạo Sư, đã hướng trí tuệ theo đề mục thiền định, và không bao lâu đã chứng đắc quả A-la-hán. 195. සො අරහත්තං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. තං සබ්බං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 195. Vị ấy, sau khi đắc quả A-la-hán, đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói (các câu kệ) bắt đầu bằng: ‘Padumuttaro nāma jino ...’ (Đấng Chiến Thắng tên là Padumuttara). Tất cả điều ấy quả là dễ hiểu. අභයත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải Thánh tích của trưởng lão Abhaya đã kết thúc. 8. ලොමසකඞ්ගියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 8. Chú giải Thánh tích của trưởng lão Lomasakaṅgiya අට්ඨමාපදානෙ ඉමම්හි භද්දකෙ කප්පෙතිආදිකං ආයස්මතො ලොමසකඞ්ගියත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො කස්සපස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තො සද්ධො පසන්නො අහොසි. අපරො චන්දනො නාම තස්ස සහායො චාසි. තෙ ද්වෙපි සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා පසන්නමානසා පබ්බජිත්වා යාවජීවං සීලං රක්ඛිත්වා සුපරිසුද්ධසීලා තතො චුතා දෙවලොකෙ නිබ්බත්තිත්වා එකං බුද්ධන්තරං දිබ්බසුඛං අනුභවිංසු. තෙසු අයං ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාකියකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා අපරො චන්දනො දෙවපුත්තො හුත්වා තාවතිංසභවනෙ නිබ්බත්ති. අථ සො සක්‍යකුලප්පසාදකෙන කාළුදායිනා ආරාධිතෙන භගවතා සක්‍යරාජූනං මානමද්දනාය කතං වෙස්සන්තරධම්මදෙසනායං (ජා. 2.22.1655 ආදයො) පොක්ඛරවස්සඉද්ධිපාටිහාරියං දිස්වා පසන්නමානසො පබ්බජිත්වා මජ්ඣිමනිකායෙ වුත්තං භද්දෙකරත්තසුත්තන්තදෙසනං සුත්වා අරඤ්ඤවාසං වසන්තො භද්දෙකරත්තසුත්තන්තදෙසනානුසාසනං (ම. නි. 3.286 ආදයො) සරිත්වා තදනුසාරෙන ඤාණං පෙසෙත්වා කම්මට්ඨානං මනසි කරිත්වා අරහත්තං පාපුණි. Trong Thánh tích thứ tám, (các câu kệ) bắt đầu bằng: ‘Imamhi bhaddake kappe...’ (Trong kiếp hiền thiện này...) là Thánh tích của trưởng lão Lomasakaṅgiya. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước thiện là nhân duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Kassapa, đã sanh vào dòng dõi Bà-la-môn, có đức tin, có lòng trong sạch. Một người bạn của vị ấy tên là Candana. Cả hai vị ấy, sau khi nghe Pháp nơi đức Đạo Sư, với tâm ý trong sạch, đã xuất gia, đã giữ gìn giới luật trọn đời, có giới hạnh hoàn toàn trong sạch. Sau khi mệnh chung từ nơi ấy, các vị ấy đã sanh vào cõi trời, đã hưởng thụ thiên lạc trong một khoảng thời gian giữa hai đức Phật. Trong hai vị ấy, vị này vào thời đức Phật hiện tại đã sanh vào dòng dõi Sākya, còn vị kia, Candana, đã trở thành một thiên tử, sanh vào cõi trời Ba Mươi Ba. Bấy giờ, vị ấy, sau khi thấy thần thông mưa sen được đức Thế Tôn (người được trưởng lão Kāḷudāyī, người làm cho dòng dõi Sākya có đức tin, thỉnh mời) thực hiện trong bài thuyết Pháp về Vessantara (Jā. 2.22.1655 ff) để nhiếp phục lòng kiêu mạn của các vị vua dòng Sākya, với tâm ý trong sạch, đã xuất gia. Sau khi nghe bài thuyết giảng kinh Bhaddekaratta được nói đến trong Trung Bộ Kinh, trong khi sống ở nơi rừng vắng, vị ấy đã nhớ lại lời giáo huấn trong bài thuyết giảng kinh Bhaddekaratta (M. iii. 187 ff), hướng trí tuệ theo đó, tác ý đến đề mục thiền định, và đã chứng đắc quả A-la-hán. 225. අරහත්තං [Pg.268] පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සඤ්ජාතසොමනස්සො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ඉමම්හි භද්දකෙ කප්පෙතිආදිමාහ. තත්ථ කප්පො තාව චතුබ්බිධො – සාරකප්පො, වරකප්පො, මණ්ඩකප්පො, භද්දකප්පොති. තෙසු යස්මිං කප්පෙ එකො බුද්ධො උප්පජ්ජති, අයං සාරකප්පො නාම. යස්මිං ද්වෙ වා තයො වා බුද්ධා උප්පජ්ජන්ති, අයං වරකප්පො නාම. යස්මිං චත්තාරො බුද්ධා උප්පජ්ජන්ති, අයං මණ්ඩකප්පො නාම. යස්මිං පඤ්ච බුද්ධා උප්පජ්ජන්ති, අයං භද්දකප්පො නාම. අඤ්ඤත්ථ පන – 225. Sau khi đắc quả A-la-hán, vị ấy đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói (các câu kệ) bắt đầu bằng: ‘Imamhi bhaddake kappe...’ Ở đây, trước hết kiếp có bốn loại: kiếp tinh túy (sārakappa), kiếp ưu việt (varakappa), kiếp trang nghiêm (maṇḍakappa), và kiếp hiền thiện (bhaddakappa). Trong các kiếp ấy, kiếp nào có một đức Phật xuất hiện, kiếp ấy được gọi là kiếp tinh túy. Kiếp nào có hai hoặc ba đức Phật xuất hiện, kiếp ấy được gọi là kiếp ưu việt. Kiếp nào có bốn đức Phật xuất hiện, kiếp ấy được gọi là kiếp trang nghiêm. Kiếp nào có năm đức Phật xuất hiện, kiếp ấy được gọi là kiếp hiền thiện. Hơn nữa, ở một nơi khác – ‘‘සාරකප්පො මණ්ඩකප්පො, සාරමණ්ඩකප්පො තථා; වරකප්පො භද්දකප්පො, කප්පා පඤ්චවිධා සියුං. ‘Kiếp tinh túy, kiếp trang nghiêm, cũng vậy là kiếp tinh túy trang nghiêm; kiếp ưu việt, kiếp hiền thiện, có thể có năm loại kiếp. ‘‘එකො ද්වෙ තයො චත්තාරො, පඤ්ච බුද්ධා යථාක්කමං; එතෙසු පඤ්චකප්පෙසු, උප්පජ්ජන්ති විනායකා’’ති. – ‘Một, hai, ba, bốn, năm đức Phật, theo thứ tự; trong năm loại kiếp này, các bậc Lãnh Đạo xuất hiện.’ – එවං පඤ්ච කප්පා වුත්තා. තෙසු අයං කප්පො ‘‘කකුසන්ධො කොණාගමනො කස්සපො ගොතමො මෙත්තෙය්‍යො’’ති පඤ්චබුද්ධපටිමණ්ඩිතත්තා භද්දකප්පො නාම ජාතො. Như vậy, năm loại kiếp đã được nói đến. Trong các kiếp ấy, kiếp này do được trang hoàng bởi năm vị Phật là Kakusandha, Koṇāgamana, Kassapa, Gotama, Metteyya, nên đã trở thành tên gọi là kiếp hiền thiện. තස්මා ඉමස්මිං භද්දකප්පම්හි කස්සපො නායකො උප්පජ්ජීති සම්බන්ධො. සෙසං උත්තානත්ථමෙවාති. Do đó, có sự liên kết (với câu): ‘Trong kiếp hiền thiện này, bậc Lãnh Đạo Kassapa đã xuất hiện.’ Phần còn lại quả có ý nghĩa rõ ràng. ලොමසකඞ්ගියත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải Thánh tích của trưởng lão Lomasakaṅgiya đã kết thúc. 9. වනවච්ඡත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 9. Chú giải Thánh tích của trưởng lão Vanavaccha නවමාපදානෙ ඉමම්හි භද්දකෙ කප්පෙතිආදිකං ආයස්මතො වනවච්ඡත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො කස්සපස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා සද්ධාජාතො පබ්බජිත්වා පරිසුද්ධං බ්‍රහ්මචරියං චරිත්වා තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො, තතො චුතො අරඤ්ඤායතනෙ භික්ඛූනං සමීපෙ කපොතයොනියං නිබ්බත්තො. තෙසු මෙත්තචිත්තො ධම්මං සුත්වා තතො චුතො දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කපිලවත්ථුස්මිං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්ති. තස්ස මාතුකුච්ඡිගතකාලෙයෙව මාතු දොහළො උදපාදි වනෙ වසිතුං වනෙ විජායිතුං[Pg.269]. තතො ඉච්ඡානුරූපවසෙන වනෙ වසන්තියා ගබ්භවුට්ඨානං අහොසි. ගබ්භතො නික්ඛන්තඤ්ච නං කාසාවඛණ්ඩෙන පටිග්ගහෙසුං. තදා බොධිසත්තස්ස උප්පන්නකාලො, රාජා තං කුමාරං ආහරාපෙත්වා සහෙව පොසෙසි. අථ බොධිසත්තො මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා පබ්බජිත්වා ඡබ්බසානි දුක්කරකාරිකං කත්වා බුද්ධෙ ජාතෙ සො මහාකස්සපස්ස සන්තිකං ගන්ත්වා තස්සොවාදෙ පසන්නො තස්ස සන්තිකා බුද්ධුප්පාදභාවං සුත්වා සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුත්වා පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව ඡළභිඤ්ඤො අරහා අහොසි. Trong Thánh tích thứ chín, (các câu kệ) bắt đầu bằng: ‘Imamhi bhaddake kappe...’ là Thánh tích của trưởng lão Vanavaccha. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, trong khi tích lũy các phước thiện là nhân duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Kassapa, đã sanh vào một gia đình thế gia. Sau khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy đã nghe bài thuyết Pháp của đức Đạo Sư, sanh đức tin, và xuất gia, đã thực hành phạm hạnh trong sạch. Sau khi mệnh chung từ nơi ấy, vị ấy đã sanh vào cõi trời; sau khi mệnh chung từ nơi ấy, đã sanh vào loài bồ câu gần các vị tỳ khưu ở một khu rừng. Có tâm từ đối với các vị ấy, vị ấy đã nghe Pháp. Sau khi mệnh chung từ nơi ấy, vị ấy đã luân hồi trong các cõi trời và người, vào thời đức Phật hiện tại, đã sanh vào dòng dõi Bà-la-môn ở Kapilavatthu. Ngay khi vị ấy còn trong bụng mẹ, người mẹ đã khởi lên ước muốn được sống trong rừng và sanh con trong rừng. Sau đó, theo như ý muốn, trong khi bà đang sống trong rừng, việc sanh nở đã diễn ra. Và khi đứa bé ra khỏi lòng mẹ, họ đã đỡ lấy bằng một mảnh y cà-sa. Khi ấy là thời điểm Bồ Tát đản sanh, đức vua đã cho đem đứa bé ấy về và nuôi dưỡng cùng (với Bồ Tát). Bấy giờ, sau khi Bồ Tát đã thực hiện cuộc đại xuất gia, đã xuất gia, đã thực hành khổ hạnh trong sáu năm và đã thành Phật, vị ấy đã đi đến chỗ của trưởng lão Mahākassapa. Có lòng trong sạch với lời giáo huấn của vị ấy, vị ấy đã nghe từ vị ấy về sự xuất hiện của đức Phật, đã đi đến chỗ của đức Đạo Sư, nghe Pháp, và xuất gia. Không bao lâu sau, vị ấy đã trở thành bậc A-la-hán có sáu thắng trí. 251. සො අරහත්තං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ඉමම්හි භද්දකෙ කප්පෙතිආදිමාහ. තත්ථ බ්‍රහ්මබන්ධු මහායසොති එත්ථ බ්‍රාහ්මණානං බන්ධු ඤාතකොති බ්‍රාහ්මණබන්ධූති වත්තබ්බෙ ගාථාබන්ධසුඛත්ථං ‘‘බ්‍රහ්මබන්ධූ’’ති වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. ලොකත්තයබ්‍යාපකයසත්තා මහායසො. සෙසං සබ්බං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 251. Vị ấy, sau khi đắc quả A-la-hán, đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình đã nói (các câu kệ) bắt đầu bằng: ‘Imamhi bhaddake kappe...’ Ở đây, trong câu ‘brahmabandhu mahāyaso’ (thân quyến của Phạm thiên, có danh tiếng lớn), khi lẽ ra phải nói là ‘brāhmaṇabandhu’ có nghĩa là ‘thân quyến, bà con của các vị Bà-la-môn,’ nên hiểu rằng từ ‘brahmabandhu’ đã được nói đến vì sự thuận lợi cho cấu trúc câu kệ. (Vị ấy) có danh tiếng lớn do danh tiếng lan khắp ba cõi. Tất cả phần còn lại quả là dễ hiểu. වනවච්ඡත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Chú giải Thánh tích của trưởng lão Vanavaccha đã kết thúc. 10. චූළසුගන්ධත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 10. Chú giải Thánh tích của trưởng lão Cūḷasugandha දසමාපදානෙ ඉමම්හි භද්දකෙ කප්පෙතිආදිකං ආයස්මතො සුගන්ධත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො කස්සපසම්මාසම්බුද්ධකාලෙ බාරාණසියං විභවසම්පන්නෙ කුලෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා සබ්බදා නමස්සමානො මහාදානං දදමානො මාසස්ස සත්තක්ඛත්තුං භගවතො ගන්ධකුටියා චතුජ්ජාතිගන්ධෙන විලිම්පෙසි. ‘‘මම නිබ්බත්තනිබ්බත්තට්ඨානෙ සරීරතො සුගන්ධගන්ධො නිබ්බත්තතූ’’ති පත්ථනං අකාසි. භගවා තං බ්‍යාකාසි. සො යාවතායුකං ඨත්වා පුඤ්ඤානි කරොන්තො තතො චුතො දෙවලොකෙ නිබ්බත්තො කාමාවචරලොකං සරීරගන්ධෙන සුගන්ධං කුරුමානො සුගන්ධදෙවපුත්තොති පාකටො අහොසි. සො දෙවලොකසම්පත්තියො අනුභවිත්වා තතො චුතො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ මහාභොගකුලෙ [Pg.270] නිබ්බත්ති, තස්ස මාතුකුච්ඡිගතස්සෙව මාතුයා සරීරගන්ධෙන සකලගෙහං සකලනගරඤ්ච සුගන්ධෙන එකගන්ධං අහොසි, ජාතක්ඛණෙ සකලං සාවත්ථිනගරං සුගන්ධකරණ්ඩකො විය අහොසි, තෙනස්ස සුගන්ධොති නාමං කරිංසු. සො වුද්ධිං අගමාසි. තදා සත්ථා සාවත්ථියං පත්වා ජෙතවනමහාවිහාරං පටිග්ගහෙසි, තං දිස්වා පසන්නමානසො භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා නචිරස්සෙව සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං පාපුණි. තස්ස උප්පන්නදිවසතො පට්ඨාය යාව පරිනිබ්බානා එත්ථන්තරෙ නිපන්නට්ඨානාදීසු සුගන්ධමෙව වායි. දෙවාපි දිබ්බචුණ්ණදිබ්බගන්ධපුප්ඵානි ඔකිරන්ති. Trong thiên truyện thứ mười là câu chuyện về trưởng lão Sugandha, bắt đầu bằng câu: Imamhi bhaddake kappe. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là nhân tố cho sự giải thoát ở các kiếp sống tại nơi này nơi kia. Vào thời đức Phật Chánh Đẳng Giác Kassapa, vị ấy đã sanh ra trong một gia đình giàu có ở thành Bārāṇasī. Sau khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy đã nghe Pháp từ nơi đức Đạo Sư, đã luôn luôn thực hiện việc đảnh lễ, đã thực hiện việc bố thí to lớn, và mỗi tháng bảy lần đã thoa hương tứ quý lên hương phòng của đức Thế Tôn. Vị ấy đã thực hiện lời nguyện rằng: “Nguyện rằng hương thơm tỏa ra từ thân của con ở tại những nơi con được sanh ra.” Đức Thế Tôn đã thọ ký cho vị ấy. Vị ấy đã sống cho đến hết tuổi thọ, đã làm các phước thiện, sau khi mệnh chung từ nơi ấy đã được sanh lên cõi trời, đã làm cho thế giới Dục Giới được thơm ngát bởi hương thơm của thân mình, và đã được biết đến là chư thiên Sugandha. Vị ấy đã hưởng thụ các tài sản ở cõi trời, sau khi mệnh chung từ nơi ấy đã được sanh ra trong một gia đình có tài sản lớn vào thời đức Phật của chúng ta hiện tại. Ngay khi vị ấy còn ở trong bụng mẹ, toàn thể ngôi nhà và toàn thể thành phố đã trở nên thơm ngát bởi hương thơm của thân người mẹ. Vào khoảnh khắc sanh ra, toàn thể thành Sāvatthī đã giống như chiếc hộp đựng hương thơm. Do đó, người ta đã đặt tên cho vị ấy là Sugandha. Vị ấy đã lớn lên. Khi ấy, đức Đạo Sư đã đi đến thành Sāvatthī và đã tiếp nhận ngôi đại tự viện Jetavana. Sau khi nhìn thấy điều ấy, với tâm ý trong sạch, vị ấy đã xuất gia nơi đức Thế Tôn và không bao lâu đã chứng đắc quả A-la-hán cùng với các Tuệ Phân Tích. Kể từ ngày sanh ra cho đến khi nhập Niết-bàn, trong khoảng thời gian ấy, hương thơm đã tỏa ra từ những nơi nằm nghỉ v.v... của vị ấy. Các chư thiên cũng đã rải các loại bột trời, hương trời, và hoa trời. 272. සොපි ථෙරො අරහත්තං පත්වා අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො ඉමම්හි භද්දකෙ කප්පෙතිආදිමාහ. තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථත්තා ච සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව, කෙවලං පුඤ්ඤනානත්තං නාමනානත්තඤ්ච විසෙසො. 272. Vị trưởng lão ấy, sau khi chứng đắc quả A-la-hán, đã nhớ lại tiền nghiệp của mình, đã khởi lên niềm hoan hỷ, và trong khi tuyên thuyết về câu chuyện tiền thân của mình đã nói lên câu: Imamhi bhaddake kappe v.v... Tất cả điều ấy nên được hiểu rõ do đã được trình bày theo phương pháp ở trước và do ý nghĩa rõ ràng, chỉ có sự khác biệt về phước báo và sự khác biệt về tên gọi là điểm đặc biệt. චූළසුගන්ධත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về câu chuyện của trưởng lão Cūḷasugandha đã chấm dứt. පඤ්චපඤ්ඤාසමවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về phẩm thứ năm mươi lăm đã chấm dứt. 56. යසවග්ගො 56. Phẩm Yasa 1. යසත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 1. Phần giải về câu chuyện của trưởng lão Yasa ඡප්පඤ්ඤාසමෙ වග්ගෙ පඨමාපදානෙ මහාසමුද්දං ඔග්ගය්හාතිආදිකං ආයස්මතො යසත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සුමෙධස්ස භගවතො කාලෙ මහානුභාවො නාගරාජා හුත්වා බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං අත්තනො භවනං නෙත්වා මහාදානං පවත්තෙසි, භගවන්තං මහග්ඝෙන තිචීවරෙන අච්ඡාදෙසි, එකෙකඤ්ච භික්ඛුං මහග්ඝෙනෙව පච්චෙකදුස්සයුගෙන සබ්බෙන ච සමණපරික්ඛාරෙන. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ සෙට්ඨිපුත්තො හුත්වා මහාබොධිමණ්ඩලං සත්තහි රතනෙහි පූජෙසි. කස්සපස්ස භගවතො කාලෙ සාසනෙ පබ්බජිත්වා සමණධම්මං අකාසි. එවං සො සුගතීසුයෙව සංසරන්තො අම්හාකං භගවතො කාලෙ බාරාණසියං මහාවිභවස්ස සෙට්ඨිනො පුත්තො [Pg.271] හුත්වා සුජාතාය භගවතො ඛීරපායාසං දින්නාය සෙට්ඨිධීතාය කුච්ඡිම්හි නිබ්බත්ති, යසො නාම නාමෙන පරමසුඛුමාලො. තස්ස තයො පාසාදා හොන්ති – එකො හෙමන්තිකො, එකො ගිම්හිකො, එකො වස්සිකොති. සො වස්සිකෙ පාසාදෙ වස්සිකෙ චත්තාරො මාසෙ නිප්පුරිසෙහි තූරියෙහි පරිචාරයමානො වසති, හෙට්ඨාපාසාදං න ඔතරති. හෙමන්තිකෙ පාසාදෙ චත්තාරො මාසෙ සුඵුසිතවාතපානකවාටෙ තත්ථෙව පටිවසති. ගිම්හිකෙ පාසාදෙ බහුකවාටවාතපානජාලාහි සම්පන්නෙ තත්ථෙව වසති. හත්ථපාදානං සුඛුමාලතාය භූමියං නිසජ්ජාදිකිච්චං නත්ථි. සිම්බලිතුලාදිපුණ්ණසභාවෙ අත්ථරිත්වා තත්ථ උපධානානි කිච්චානි කරොති. එවං දෙවලොකෙ දෙවකුමාරො විය පඤ්චහි කාමගුණෙහි සමප්පිතස්ස සමඞ්ගීභූතස්ස පරිචාරයමානස්ස පටිකච්චෙව නිද්දා ඔක්කමි, පරිජනස්සාපි නිද්දා ඔක්කමි, සබ්බරත්තියො ච තෙලපදීපො ඣායති. අථ ඛො යසො කුලපුත්තො පටිකච්චෙව පබුජ්ඣිත්වා අද්දස සකං පරිජනං සුපන්තං අඤ්ඤිස්සා කච්ඡෙ වීණං, අඤ්ඤිස්සා කණ්ඨෙ මුදිඞ්ගං, අඤ්ඤිස්සා කච්ඡෙ ආළම්බරං, අඤ්ඤං විකෙසිකං, වික්ඛෙළිකං, අඤ්ඤා විප්පලපන්තියො හත්ථපත්තං සුසානං මඤ්ඤෙ, දිස්වානස්ස ආදීනවො පාතුරහොසි, නිබ්බිදාය චිත්තං සණ්ඨාසි. අථ ඛො යසො කුලපුත්තො උදානං උදානෙසි – ‘‘උපද්දුතං වත භො, උපස්සට්ඨං වත භො’’ති. Trong phẩm thứ năm mươi sáu, ở thiên truyện thứ nhất là câu chuyện về trưởng lão Yasa, bắt đầu bằng câu: Mahāsamuddaṃ oggayha. Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là nhân tố cho sự giải thoát ở các kiếp sống tại nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Sumedha, vị ấy đã là một vị vua rồng có oai lực lớn, đã dẫn dắt Tăng chúng có đức Phật dẫn đầu đến cung điện của mình và đã thực hiện việc bố thí to lớn. Vị ấy đã dâng cúng đức Thế Tôn bộ ba y có giá trị lớn, và mỗi vị tỳ khưu một cặp vải riêng lẻ có giá trị lớn cùng với tất cả các vật dụng của vị Sa-môn. Do nghiệp phước ấy, vị ấy đã luân hồi trong các cõi trời và cõi người. Vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, vị ấy đã là con trai của một trưởng giả và đã cúng dường bảy loại báu vật đến khuôn viên cội Bồ-đề. Vào thời của đức Thế Tôn Kassapa, vị ấy đã xuất gia trong giáo Pháp và đã thực hành phận sự của vị Sa-môn. Như thế, vị ấy đã luân hồi chỉ trong các cõi lành. Vào thời của đức Thế Tôn của chúng ta, vị ấy đã là con trai của một trưởng giả có tài sản lớn ở thành Bārāṇasī, đã được sanh ra trong bụng của Sujātā, người con gái của vị trưởng giả đã dâng cúng cháo sữa đến đức Thế Tôn. Vị ấy có tên là Yasa, là người cực kỳ thanh tú. Vị ấy có ba tòa lâu đài: một cho mùa đông, một cho mùa hè, và một cho mùa mưa. Vị ấy sống trong tòa lâu đài mùa mưa suốt bốn tháng mùa mưa, được phục vụ bởi các nhạc cụ không có người nam, và không đi xuống tầng dưới của lâu đài. Vị ấy sống trong tòa lâu đài mùa đông suốt bốn tháng, ở tại nơi ấy với các cửa sổ và cửa ra vào được đóng kín. Vị ấy sống trong tòa lâu đài mùa hè, ở tại nơi ấy được trang bị nhiều cửa ra vào, cửa sổ, và cửa lưới. Do sự mềm mại của tay và chân, không có việc ngồi v.v... trên mặt đất. Vị ấy thực hiện các công việc cần thiết trên những chiếc gối được trải ra, có bản chất được nhồi đầy bông gòn v.v... Như thế, giống như một vị thiên tử ở cõi trời, trong khi được cung phụng, được trang bị, được phục vụ bởi năm loại dục lạc, cơn buồn ngủ đã đến với vị ấy từ rất sớm. Cơn buồn ngủ cũng đã đến với đoàn tùy tùng. Và ngọn đèn dầu đã cháy suốt cả đêm. Khi ấy, thiện nam tử Yasa đã thức dậy từ rất sớm và đã nhìn thấy đoàn tùy tùng của mình đang ngủ: cây đàn vīṇā ở nách của một người, chiếc trống mudiṅga ở cổ của một người khác, chiếc trống āḷambara ở nách của một người khác, một người khác tóc tai rối bời, một người khác nước dãi chảy ra, những người khác đang nói mê. Vị ấy nghĩ rằng: “Ta cho rằng đây là một bãi tha ma đã đạt đến tay.” Sau khi nhìn thấy, sự nguy hại đã hiện rõ đối với vị ấy, tâm ý đã lắng xuống trong sự nhàm chán. Khi ấy, thiện nam tử Yasa đã thốt lên lời cảm hứng: “Ôi, thật là phiền não! Ôi, thật là ngột ngạt!” අථ ඛො යසො කුලපුත්තො සුවණ්ණපාදුකායො ආරොහිත්වා යෙන නිවෙසනද්වාරං තෙනුපසඞ්කමි, අමනුස්සා ද්වාරං විවරිංසු – ‘‘මා යසස්ස කුලපුත්තස්ස කොචි අන්තරායමකාසි අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජායා’’ති. අථ ඛො යසො කුලපුත්තො යෙන නගරද්වාරං තෙනුපසඞ්කමි, අමනුස්සා ද්වාරං විවරිංසු – ‘‘මා යසස්ස කුලපුත්තස්ස කොචි අන්තරායමකාසි අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජායා’’ති. අථ ඛො යසො කුලපුත්තො යෙන ඉසිපතනං මිගදායො තෙනුපසඞ්කමි. Khi ấy, thiện nam tử Yasa đã mang đôi dép bằng vàng và đã đi đến cổng nhà. Các phi nhân đã mở cổng và nói rằng: “Mong rằng không một ai gây ra sự trở ngại cho việc xuất gia từ đời sống gia đình đến đời sống không gia đình của thiện nam tử Yasa.” Khi ấy, thiện nam tử Yasa đã đi đến cổng thành. Các phi nhân đã mở cổng và nói rằng: “Mong rằng không một ai gây ra sự trở ngại cho việc xuất gia từ đời sống gia đình đến đời sống không gia đình của thiện nam tử Yasa.” Khi ấy, thiện nam tử Yasa đã đi đến vườn Lộc Uyển ở Isipatana. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා රත්තියා පච්චූසසමයං පච්චුට්ඨාය අජ්ඣොකාසෙ චඞ්කමති, අද්දසා ඛො භගවා යසං කුලපුත්තං දූරතොව ආගච්ඡන්තං, දිස්වාන චඞ්කමා ඔරොහිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො යසො කුලපුත්තො භගවතො අවිදූරෙ උදානං උදානෙසි – ‘‘උපද්දුතං වත භො, උපස්සට්ඨං වත භො’’ති. අථ ඛො භගවා යසං කුලපුත්තං [Pg.272] එතදවොච – ‘‘ඉදං ඛො, යස, අනුපද්දුතං, ඉදං අනුපස්සට්ඨං, එහි, යස, නිසීද, ධම්මං තෙ දෙසෙස්සාමී’’ති. අථ ඛො යසො කුලපුත්තො, ‘‘ඉදං කිර අනුපද්දුතං, ඉදං අනුපස්සට්ඨ’’න්ති හට්ඨො උදග්ගො සුවණ්ණපාදුකාහි ඔරොහිත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි, එකමන්තං නිසින්නස්ස ඛො යසස්ස කුලපුත්තස්ස භගවා අනුපුබ්බිං කථං කථෙසි, සෙය්‍යථිදං, දානකථං සීලකථං සග්ගකථං කාමානං ආදීනවං ඔකාරං සංකිලෙසං නෙක්ඛම්මෙ ආනිසංසං පකාසෙසි. යදා භගවා අඤ්ඤාසි යසං කුලපුත්තං කල්ලචිත්තං මුදුචිත්තං විනීවරණචිත්තං උදග්ගචිත්තං පසන්නචිත්තං, අථ යා බුද්ධානං සාමුක්කංසිකා ධම්මදෙසනා, තං පකාසෙසි දුක්ඛං සමුදයං නිරොධං මග්ගං. සෙය්‍යථාපි නාම සුද්ධං වත්ථං අපගතකාළකං සම්මදෙව රජනං පටිග්ගණ්හෙය්‍ය, එවමෙව යසස්ස කුලපුත්තස්ස තස්මිංයෙව ආසනෙ විරජං වීතමලං ධම්මචක්ඛුං උදපාදි – ‘‘යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං, සබ්බං තං නිරොධධම්ම’’න්ති. Vào lúc ấy, vào lúc gần sáng của ban đêm, đức Thế Tôn thức dậy và đi kinh hành ở ngoài trời. Đức Thế Tôn đã nhìn thấy thiện nam tử Yasa đang đi đến từ xa. Sau khi nhìn thấy, ngài đi xuống khỏi nơi kinh hành và ngồi xuống trên chỗ ngồi đã được soạn sẵn. Khi ấy, thiện nam tử Yasa đã thốt lên lời cảm hứng ở nơi không xa đức Thế Tôn rằng: “Ôi, thật là phiền não! Ôi, thật là khổ não!” Khi ấy, đức Thế Tôn đã nói điều này với thiện nam tử Yasa: “Này Yasa, nơi đây không phiền não, nơi đây không khổ não. Này Yasa, hãy đến, hãy ngồi xuống, ta sẽ thuyết Pháp cho ngươi.” Khi ấy, thiện nam tử Yasa, với tâm hoan hỷ phấn khởi (nghĩ rằng): “Nơi đây quả là không phiền não, nơi đây quả là không khổ não,” đã cởi đôi dép bằng vàng ra, đi đến chỗ đức Thế Tôn. Sau khi đến, vị ấy đã đảnh lễ đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Đức Thế Tôn đã thuyết cho thiện nam tử Yasa đang ngồi một bên bài Pháp tuần tự, nghĩa là ngài nói về sự bố thí, nói về giới hạnh, nói về các cõi trời; ngài đã trình bày sự nguy hại, sự thấp kém, sự ô nhiễm của các dục và lợi ích của sự xuất ly. Khi đức Thế Tôn biết được thiện nam tử Yasa có tâm đã sẵn sàng, tâm đã nhu nhuyến, tâm không còn triền cái, tâm đã hân hoan, tâm đã trong sạch, khi ấy ngài đã trình bày bài Pháp cao diệu của chư Phật, đó là Khổ, Tập, Diệt, Đạo. Giống như tấm vải trong sạch, không còn vết đen, có thể thấm thuốc nhuộm một cách hoàn hảo, cũng vậy, ngay trên chỗ ngồi ấy, Pháp nhãn không còn bụi bặm, không còn cấu uế đã sanh khởi đến thiện nam tử Yasa rằng: “Bất cứ cái gì có bản chất sanh khởi, tất cả cái ấy đều có bản chất đoạn diệt.” අථ ඛො යසස්ස කුලපුත්තස්ස මාතා පාසාදං අභිරුහිත්වා යසං කුලපුත්තං අපස්සන්තී යෙන සෙට්ඨි ගහපති තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා සෙට්ඨිං ගහපතිං එතදවොච – ‘‘පුත්තො තෙ ගහපති යසො න දිස්සතී’’ති. අථ ඛො, සෙට්ඨි ගහපති, චතුද්දිසා අස්සදූතෙ උය්‍යොජෙත්වා සාමංයෙව යෙන ඉසිපතනං මිගදායො තෙනුපසඞ්කමි. අද්දසා ඛො, සෙට්ඨි ගහපති, සුවණ්ණපාදුකානං නික්ඛෙපං, දිස්වාන තංයෙව අනුගමාසි. අද්දසා ඛො භගවා සෙට්ඨිං ගහපතිං දූරතොව ආගච්ඡන්තං, දිස්වාන භගවතො එතදහොසි – ‘‘යංනූනාහං තථාරූපං ඉද්ධාභිසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරෙය්‍යං, යථා සෙට්ඨි ගහපති ඉධ නිසින්නො ඉධ නිසින්නං යසං කුලපුත්තං න පස්සෙය්‍යා’’ති. අථ ඛො භගවා තථාරූපං ඉද්ධාභිසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරෙසි. අථ ඛො සෙට්ඨි ගහපති යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අපි, භන්තෙ, භගවා යසං කුලපුත්තං පස්සෙය්‍යා’’ති. තෙන හි ගහපති නිසීද, අප්පෙව නාම ඉධ නිසින්නො ඉධ නිසින්නං යසං කුලපුත්තං පස්සෙය්‍යාසීති. අථ ඛො සෙට්ඨි ගහපති ‘‘ඉධෙව කිරාහං නිසින්නො ඉධ නිසින්නං යසං කුලපුත්තං පස්සිස්සාමී’’ති හට්ඨො උදග්ගො භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි, එකමන්තං නිසින්නස්ස ඛො සෙට්ඨිස්ස ගහපතිස්ස භගවා අනුපුබ්බිං කථං කථෙසි…පෙ… අපරප්පච්චයො අත්ථු සාසනෙ භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අභික්කන්තං භන්තෙ, අභික්කන්තං භන්තෙ, සෙය්‍යථාපි[Pg.273], භන්තෙ, නික්කුජ්ජිතං වා උක්කුජ්ජෙය්‍ය, පටිච්ඡන්නං වා විවරෙය්‍ය මූළ්හස්ස වා මග්ගං ආචික්ඛෙය්‍ය, අන්ධකාරෙ වා තෙලපජ්ජොතං ධාරෙය්‍ය ‘චක්ඛුමන්තො රූපානි දක්ඛන්තී’ති, එවමෙවං භගවතා අනෙකපරියායෙන ධම්මො පකාසිතො. එසාහං, භන්තෙ, භගවන්තං සරණං ගච්ඡාමි ධම්මඤ්ච භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච, උපාසකං මං භගවා ධාරෙතු අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං සරණං ගත’’න්ති. සොව ලොකෙ පඨමං උපාසකො අහොසි තෙවාචිකො. Khi ấy, mẹ của thiện nam tử Yasa, sau khi đi lên lầu đài và không thấy thiện nam tử Yasa, đã đi đến chỗ trưởng giả gia chủ. Sau khi đến, bà đã nói điều này với trưởng giả gia chủ: “Thưa gia chủ, không thấy con trai Yasa của ông đâu cả.” Khi ấy, trưởng giả gia chủ, sau khi phái các sứ giả cưỡi ngựa đi bốn hướng, đã tự mình đi đến vườn Lộc Uyển ở Isipatana. Trưởng giả gia chủ đã nhìn thấy dấu vết của đôi dép bằng vàng. Sau khi nhìn thấy, ông đã đi theo dấu vết ấy. Đức Thế Tôn đã nhìn thấy trưởng giả gia chủ đang đi đến từ xa. Sau khi nhìn thấy, ý nghĩ này đã khởi lên nơi đức Thế Tôn: “Ta hãy thực hiện một loại thần thông tác thành như thế nào để trưởng giả gia chủ đang ngồi ở đây lại không thể thấy được thiện nam tử Yasa cũng đang ngồi ở đây.” Khi ấy, đức Thế Tôn đã thực hiện một loại thần thông tác thành như thế. Khi ấy, trưởng giả gia chủ đã đi đến chỗ đức Thế Tôn. Sau khi đến, ông đã nói điều này với đức Thế Tôn: “Bạch ngài, đức Thế Tôn có thấy thiện nam tử Yasa không ạ?” “Vậy thì, này gia chủ, hãy ngồi xuống. Có lẽ khi ngồi ở đây, ông sẽ thấy được thiện nam tử Yasa cũng đang ngồi ở đây.” Khi ấy, trưởng giả gia chủ, với tâm hoan hỷ phấn khởi (nghĩ rằng): “Quả thật, khi ngồi ngay tại đây, ta sẽ thấy được thiện nam tử Yasa cũng đang ngồi ở đây,” đã đảnh lễ đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Đức Thế Tôn đã thuyết cho trưởng giả gia chủ đang ngồi một bên bài Pháp tuần tự... (cho đến)... không còn hoài nghi trong giáo pháp, đã nói điều này với đức Thế Tôn: “Thật vi diệu, bạch ngài! Thật vi diệu, bạch ngài! Bạch ngài, giống như người ta có thể lật ngửa vật bị úp, hay mở ra vật bị che kín, hay chỉ đường cho người bị lạc hướng, hay đem ngọn đèn dầu vào trong bóng tối để những người có mắt có thể thấy được các sắc, cũng vậy, Pháp đã được đức Thế Tôn trình bày bằng nhiều phương cách. Bạch ngài, con xin quy y đức Thế Tôn, quy y Pháp, và quy y chúng Tỳ khưu. Mong đức Thế Tôn hãy ghi nhận con là người cận sự nam, kể từ hôm nay cho đến trọn đời đã quy y.” Vị ấy là người cận sự nam đầu tiên ở trên đời đã quy y bằng ba lời nói. අථ ඛො යසස්ස කුලපුත්තස්ස පිතුනො ධම්මෙ දෙසියමානෙ යථාදිට්ඨං යථාවිදිතං භූමිං පච්චවෙක්ඛන්තස්ස අනුපාදාය ආයවෙහි චිත්තං විමුච්චි. අථ ඛො භගවතො එතදහොසි – ‘‘යසස්ස ඛො කුලපුත්තස්ස පිතුනො ධම්මෙ දෙසියමානෙ යථාදිට්ඨං යථාවිදිතං භූමිං පච්චවෙක්ඛන්තස්ස අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුත්තං, අභබ්බො ඛො යසො කුලපුත්තො හීනායාවත්තිත්වා කාමෙ පරිභුඤ්ජිතුං, සෙය්‍යථාපි පුබ්බෙ අගාරිකභූතො, යංනූනාහං තං ඉද්ධාභිසඞ්ඛාරං පටිප්පස්සම්භෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො භගවා තං ඉද්ධාභිසඞ්ඛාරං පටිප්පස්සම්භෙසි. අද්දසා ඛො සෙට්ඨි ගහපති යසං කුලපුත්තං නිසින්නං, දිස්වාන යසං කුලපුත්තං එතදවොච – ‘‘මාතා තෙ තාත, යස, පරිදෙවසොකසමාපන්නා, දෙහි මාතුයා ජීවිත’’න්ති. අථ ඛො යසො කුලපුත්තො භගවන්තං උල්ලොකෙසි. අථ ඛො භගවා සෙට්ඨිං ගහපතිං එතදවොච – ‘‘තං කිං මඤ්ඤසි, ගහපති, යස්ස සෙක්ඛෙන ඤාණෙන සෙක්ඛෙන දස්සනෙන ධම්මො දිට්ඨො විදිතො සෙය්‍යථාපි තයා, තස්ස යථාදිට්ඨං යථාවිදිතං භූමිං පච්චවෙක්ඛන්තස්ස අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුත්තං, භබ්බො නු ඛො සො, ගහපති, හීනායාවත්තිත්වා කාමෙ පරිභුඤ්ජිතුං සෙය්‍යථාපි පුබ්බෙ අගාරිකභූතො’’ති? ‘‘නො හෙතං, භන්තෙ’’. ‘‘යසස්ස ඛො, ගහපති, කුලපුත්තස්ස සෙක්ඛෙන ඤාණෙන සෙක්ඛෙන දස්සනෙන ධම්මො දිට්ඨො විදිතො සෙය්‍යථාපි තයා, තස්ස යථාදිට්ඨං යථාවිදිතං භූමිං පච්චවෙක්ඛන්තස්ස අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුත්තං, අභබ්බො ඛො, ගහපති, යසො කුලපුත්තො හීනායාවත්තිත්වා කාමෙ පරිභුඤ්ජිතුං සෙය්‍යථාපි පුබ්බෙ අගාරිකභූතො’’ති. ‘‘ලාභා, භන්තෙ, යසස්ස කුලපුත්තස්ස, සුලද්ධං, භන්තෙ, යසස්ස කුලපුත්තස්ස, යථා යසස්ස කුලපුත්තස්ස අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තං විමුත්තං, අධිවාසෙතු මෙ, භන්තෙ භගවා, අජ්ජතනාය භත්තං යසෙන කුලපුත්තෙන පච්ඡාසමණෙනා’’ති. ‘‘අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන’’. අථ ඛො සෙට්ඨි ගහපති[Pg.274], භගවතො අධිවාසනං විදිත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි. අථ ඛො යසො කුලපුත්තො අචිරපක්කන්තෙ සෙට්ඨිම්හි ගහපතිම්හි භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ලභෙය්‍යාහං, භන්තෙ, භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං, ලභෙය්‍යං උපසම්පද’’න්ති. ‘‘එහි භික්ඛූ’’ති භගවා අවොච – ‘‘ස්වාක්ඛාතො ධම්මො, චර බ්‍රහ්මචරියං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’ති, සාව තස්ස ආයස්මතො උපසම්පදා අහොසි. Bấy giờ, trong khi Pháp đang được thuyết giảng cho người cha của thiện gia nam tử Yasa, trong lúc vị ấy đang quán xét về cảnh giới (chân lý) đúng theo như đã thấy, đúng theo như đã biết, tâm của vị ấy được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không còn chấp thủ. Bấy giờ, đức Thế Tôn đã khởi lên ý nghĩ này: ‘Trong khi Pháp đang được thuyết giảng cho người cha của thiện gia nam tử Yasa, trong lúc vị ấy đang quán xét về cảnh giới (chân lý) đúng theo như đã thấy, đúng theo như đã biết, tâm của vị ấy đã được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không còn chấp thủ. Thiện gia nam tử Yasa không có khả năng quay trở lại đời sống thấp kém để hưởng thụ các dục lạc như trước kia khi còn là người tại gia. Ta hãy làm cho thần thông biến hóa ấy được lắng dịu lại.’ Bấy giờ, đức Thế Tôn đã làm cho thần thông biến hóa ấy được lắng dịu lại. Vị trưởng giả gia chủ đã nhìn thấy thiện gia nam tử Yasa đang ngồi, sau khi thấy thiện gia nam tử Yasa, vị ấy đã nói điều này: ‘Này con Yasa, mẹ của con đang bị chìm đắm trong sầu muộn than khóc, hãy trả lại sự sống cho mẹ con.’ Bấy giờ, thiện gia nam tử Yasa đã ngước nhìn đức Thế Tôn. Bấy giờ, đức Thế Tôn đã nói với vị trưởng giả gia chủ điều này: ‘Này gia chủ, ông nghĩ thế nào? Đối với người đã thấy và biết được Pháp bằng trí tuệ của bậc hữu học, bằng sự thấy của bậc hữu học, giống như ông vậy, trong lúc người ấy đang quán xét về cảnh giới (chân lý) đúng theo như đã thấy, đúng theo như đã biết, tâm của người ấy đã được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không còn chấp thủ, này gia chủ, liệu người ấy có khả năng quay trở lại đời sống thấp kém để hưởng thụ các dục lạc như trước kia khi còn là người tại gia không?’ ‘Thưa ngài, không phải vậy.’ ‘Này gia chủ, đối với thiện gia nam tử Yasa, người đã thấy và biết được Pháp bằng trí tuệ của bậc hữu học, bằng sự thấy của bậc hữu học, giống như ông vậy, trong lúc người ấy đang quán xét về cảnh giới (chân lý) đúng theo như đã thấy, đúng theo như đã biết, tâm của người ấy đã được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không còn chấp thủ. Này gia chủ, thiện gia nam tử Yasa không có khả năng quay trở lại đời sống thấp kém để hưởng thụ các dục lạc như trước kia khi còn là người tại gia.’ ‘Bạch ngài, thật là một lợi ích cho thiện gia nam tử Yasa! Bạch ngài, thật là một điều may mắn cho thiện gia nam tử Yasa, vì tâm của thiện gia nam tử Yasa đã được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không còn chấp thủ! Bạch ngài, xin đức Thế Tôn hãy nhận lời mời dùng bữa ăn hôm nay của con, với thiện gia nam tử Yasa là vị sa-môn đi theo sau.’ Đức Thế Tôn đã nhận lời bằng sự im lặng. Bấy giờ, sau khi biết được sự nhận lời của đức Thế Tôn, vị trưởng giả gia chủ đã từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ đức Thế Tôn, đi nhiễu quanh phía bên phải rồi ra đi. Bấy giờ, sau khi vị trưởng giả gia chủ ra đi không bao lâu, thiện gia nam tử Yasa đã bạch với đức Thế Tôn điều này: ‘Bạch ngài, con mong được xuất gia dưới sự hiện diện của đức Thế Tôn, con mong được thọ cụ túc giới.’ Đức Thế Tôn đã nói: ‘Hãy đến, tỳ khưu. Giáo Pháp đã được khéo thuyết giảng, hãy thực hành phạm hạnh để chấm dứt hoàn toàn khổ đau.’ Đó chính là lễ thọ cụ túc giới của vị tôn giả ấy. 1. අරහා පන හුත්වා සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො මහාසමුද්දං ඔග්ගය්හාතිආදිමාහ. තත්ථ සමුද්දන්ති අඞ්ගුලිමුද්දාය සං සුට්ඨු දස්සෙතබ්බතො සමුද්දො, අථ වා සං සුට්ඨු උදියති ඛොභියති පසොධියති ඝොසනං කරොන්තො ආලුළියතීති සමුද්දො, මහන්තො ච සො සමුද්දො චාති මහාසමුද්දො, තං මහාසමුද්දං. ඔග්ගය්හාති අජ්ඣොගාහෙත්වා අබ්භන්තරං පවිසිත්වා තස්ස මහාසමුද්දස්ස අන්තො පවිසිත්වා, සාම්‍යත්ථෙ චෙතං උපයොගවචනන්ති දට්ඨබ්බං. භවනං මෙ සුමාපිතන්ති එත්ථ භවන්ති නිබ්බත්තන්ති නිවසන්ති චතූහි ඉරියාපථෙහි වාසං කප්පෙන්ති එත්ථාති භවනං, මය්හං තං භවනං තං විමානං තං පාසාදං පඤ්චපාකාරකූටාගාරෙහි සං සුට්ඨු මාපිතං නගරං, අත්තනො බලෙන සුට්ඨු නිම්මිතන්ති අත්ථො. සුනිම්මිතා පොක්ඛරණීති සුමහන්තා හුත්වා භූතා ඉතා ගතා පවත්තා ඛණිතා කතාති පොක්ඛරණී, මච්ඡකච්ඡපපුප්ඵපුලිනතිත්ථමධුරොදකාදීහි සුට්ඨු නිබ්බත්තා නිම්මිතාති අත්ථො. චක්කවාකූපකූජිතාති චක්කවාකකුක්කුටහංසාදීහි කූජිතා ඝොසිතා නාදිතා සා පොක්ඛරණීති සම්බන්ධො. ඉතො පරං නදීවනද්විපදචතුප්පදපාදපපක්ඛීනං වණ්ණඤ්ච සුමෙධස්ස භගවතො දස්සනඤ්ච නිමන්තෙත්වා සුමෙධස්ස භගවතො දානක්කමඤ්ච සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව. 1. Vị ấy, sau khi đã là bậc A-la-hán, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền sử của mình, đã nói lên (câu kệ) bắt đầu bằng ‘mahāsamuddaṃ oggayha’ (sau khi lặn xuống đại dương). Ở đây, ‘samudda’ (đại dương) là do được chỉ rõ một cách tốt đẹp (saṃ suṭṭhu dassetabbato) bằng chiếc nhẫn (aṅgulimuddāya) nên gọi là ‘samudda;’ hoặc là, vì dâng lên (saṃ suṭṭhu udiyati), xao động (khobhiyati), được làm cho trong sạch (pasodhiyati), tạo ra tiếng gầm (ghosanaṃ karonto), và khuấy động (āluḷiyati) một cách tốt đẹp nên gọi là ‘samudda.’ Và đại dương ấy thì to lớn, do đó là ‘mahāsamudda’ (đại dương). (Câu) ‘taṃ mahāsamuddaṃ’ (đại dương ấy). ‘Oggayha’ (sau khi lặn xuống) có nghĩa là sau khi đã đi vào, sau khi đã vào bên trong, sau khi đã vào trong lòng đại dương ấy; nên hiểu rằng đây là cách dùng ở sở thuộc cách trong ý nghĩa chỉ vị trí. Trong câu ‘bhavanaṃ me sumāpitaṃ’ (chỗ ở của tôi được khéo tạo dựng), ở đây, ‘bhavanaṃ’ (chỗ ở) là nơi chúng sanh hiện hữu (bhavanti), sanh ra (nibbattanti), cư ngụ (nivasanti), và trải qua thời gian trong bốn oai nghi. Chỗ ở ấy của tôi, thiên cung ấy, lâu đài ấy, thành phố được đo lường kỹ lưỡng (saṃ suṭṭhu māpitaṃ) với năm bức tường thành và các cổng vòm, có nghĩa là ‘được tạo dựng một cách tốt đẹp bằng năng lực của chính mình.’ ‘Sunimmitā pokkharaṇī’ (hồ sen được khéo tạo ra) là ‘pokkharaṇī’ (hồ sen) vì đã trở nên rất lớn (sumahantā hutvā), đã hiện hữu (bhūtā), đã đến (itā), đã đi (gatā), đã diễn ra (pavattā), đã được đào (khaṇitā), đã được làm ra (katā). Có nghĩa là ‘được tạo ra, được kiến tạo một cách tốt đẹp’ với cá, rùa, hoa, bãi cát, bến nước, nước ngọt, v.v. ‘Cakkavākūpakūjitā’ (vang tiếng chim cakkavāka) có nghĩa là hồ sen ấy vang dội, huyên náo, ồn ào bởi các loài chim cakkavāka, gà, ngỗng, v.v. Đây là sự liên kết. Từ đây trở đi, phần mô tả về sông, rừng, loài hai chân, loài bốn chân, cây cối, và chim chóc, và việc diện kiến đức Thế Tôn Sumedha, và sau khi thỉnh mời, cách thức dâng cúng dường đến đức Thế Tôn Sumedha thì rất dễ hiểu. ලොකාහුතිපටිග්ගහන්ති එත්ථ ලොකෙ ආහුති ලොකාහුති, කාමරූපාරූපසඞ්ඛාතස්ස ලොකස්ස ආහුතිං පූජාසක්කාරං පටිග්ගණ්හාතීති ලොකාහුතිපටිග්ගහං, සුමෙධං භගවන්තන්ති අත්ථො. සෙසං බ්‍යාකරණදානඤ්ච අරහත්තප්පත්තඵලඤ්ච සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. Trong câu ‘lokāhutipaṭiggahaṃ’ (vị đáng nhận sự cúng dường của thế gian), ở đây, ‘loke āhuti’ là ‘lokāhuti.’ Vị ấy tiếp nhận (paṭiggaṇhāti) sự cúng dường (āhutiṃ), sự lễ bái và tôn kính (pūjāsakkāraṃ) của thế gian (lokassa) được gọi là cõi Dục, cõi Sắc, và cõi Vô Sắc (kāmarūpārūpasaṅkhātassa), do đó là ‘lokāhutipaṭiggahaṃ.’ Có nghĩa là ‘đức Thế Tôn Sumedha.’ Phần còn lại, việc ban lời tiên tri và quả vị đạt được A-la-hán, thì rất dễ hiểu. යසත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần Chú Giải về Tiền Sử của Trưởng Lão Yasa đã hoàn tất. 2. නදීකස්සපත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 2. Phần Chú Giải về Tiền Sử của Trưởng Lão Nadīkassapa. දුතියාපදානෙ [Pg.275] පදුමුත්තරස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො නදීකස්සපත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො එකදිවසං සත්ථාරං පිණ්ඩාය චරන්තං දිස්වා පසන්නමානසො අත්තනා රොපිතස්ස අම්බරුක්ඛස්ස පඨමුප්පන්නං මනොසිලාවණ්ණං එකං අම්බඵලං අදාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ මගධරට්ඨෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ උරුවෙලකස්සපස්ස භාතා හුත්වා නිබ්බත්තො වයප්පත්තො නිස්සරණජ්ඣාසයතාය ඝරාවාසං අනිච්ඡන්තො තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා තීහි තාපසසතෙහි සද්ධිං නෙරඤ්ජරාය නදියා තීරෙ අස්සමං මාපෙත්වා විහරති. නදීතීරෙ වසනතො කස්සපගොත්තතාය ච නදීකස්සපොති සමඤ්ඤා අහොසි. තස්ස භගවා සපරිසස්ස එහිභික්ඛුභාවෙන උපසම්පදං අදාසි. සො භගවතො ගයාසීසෙ ආදිත්තපරියාය දෙසනාය (මහාව. 54; සං. නි. 4.28) අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි. Trong bài kệ thứ nhì, câu chuyện về trưởng lão Nadīkassapa bắt đầu bằng câu “Padumuttarassa bhagavato”. Vị này cũng đã tạo các nền tảng (phước báu) dưới thời của các vị Phật quá khứ, trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, ngài đã tích lũy các phước báu là điều kiện hỗ trợ cho sự giải thoát. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, ngài đã sanh vào một gia đình quyền quý, khi đến tuổi trưởng thành, một hôm nhìn thấy đức Đạo Sư đang đi khất thực, với tâm ý trong sạch, ngài đã dâng cúng một quả xoài có màu sắc như chu sa, là quả đầu tiên chín muồi của cây xoài do chính ngài trồng. Do nghiệp phước ấy, ngài đã luân hồi trong các cõi trời và người. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, ngài đã sanh ra trong một gia đình Bà-la-môn ở xứ Magadha, là em của Uruvelakassapa. Khi đến tuổi trưởng thành, do có khuynh hướng xuất ly, không ưa thích đời sống tại gia, ngài đã xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh. Cùng với ba trăm vị tu sĩ khổ hạnh, ngài đã xây dựng một tu viện ở trên bờ sông Nerañjarā và trú ngụ tại đấy. Do việc sống ở bờ sông và do thuộc dòng dõi Kassapa, ngài đã có danh hiệu là Nadīkassapa. Đức Thế Tôn đã ban cho ngài và đoàn tùy tùng sự xuất gia bằng câu “ehibhikkhu”. Ngài đã chứng đắc A-la-hán quả nhờ bài thuyết giảng Ādittapariyāya của đức Thế Tôn tại Gayāsīsa (mahāva. 54; saṃ. ni. 4.28). තත්‍රායං අනුපුබ්බිකථා – සත්ථා යසං කුලපුත්තං පබ්බාජෙත්වා උරුවෙලායං තයො භාතිකජටිලෙ දමෙතුං යෙන උරුවෙලා තදවසරි. තෙන ඛො පන සමයෙන උරුවෙලායං තයො ජටිලා පටිවසන්ති උරුවෙලකස්සපො නදීකස්සපො ගයාකස්සපොති, තෙසු උරුවෙලකස්සපො ජටිලො පඤ්චන්නං ජටිලසතානං නායකො හොති විනායකො අග්ගො පමුඛො පාමොක්ඛො, නදීකස්සපො ජටිලො තිණ්ණං ජටිලසතානං නායකො හොති විනායකො අග්ගො පමුඛො පාමොක්ඛො, ගයාකස්සපො ජටිලො ද්වින්නං ජටිලසතානං නායකො හොති විනායකො අග්ගො පමුඛො පාමොක්ඛො. අථ ඛො භගවා යෙන උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස අස්සමො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා උරුවෙලකස්සපං ජටිලං එතදවොච – ‘‘සචෙ තෙ, කස්සප, අගරු, වසෙය්‍යාම එකරත්තං අග්‍යාගාරෙ’’ති. න ඛො මෙ, මහාසමණ, ගරු, චණ්ඩෙත්ථ නාගරාජා ඉද්ධිමා ආසිවිසො ඝොරවිසො, සො තං මා විහෙඨෙසීති. දුතියම්පි ඛො භගවා උරුවෙලකස්සපං ජටිලං එතදවොච…පෙ… තතියම්පි…පෙ… සො තං මා විහෙඨෙසීති. අප්පෙව මං න විහෙඨෙය්‍ය, ඉඞ්ඝ ත්වං, කස්සප, අනුජානාහි අග්‍යාගාරන්ති[Pg.276]. විහර, මහාසමණ, යථාසුඛන්ති. අථ ඛො භගවා අග්‍යාගාරං පවිසිත්වා තිණසන්ථාරකං පඤ්ඤපෙත්වා නිසීදි පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා උජුං කායං පණිධාය පරිමුඛං සතිං උපට්ඨපෙත්වා. Đây là câu chuyện tuần tự: Sau khi cho vị công tử Yasa xuất gia, đức Đạo Sư đã đi đến Uruvelā để nhiếp phục ba anh em đạo sĩ bện tóc. Vào lúc bấy giờ, ở tại Uruvelā có ba vị đạo sĩ bện tóc đang trú ngụ là Uruvelakassapa, Nadīkassapa, và Gayākassapa. Trong số ấy, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa là người lãnh đạo, người hướng dẫn, người đứng đầu, người chủ chốt, người lỗi lạc của năm trăm vị đạo sĩ bện tóc. Đạo sĩ bện tóc Nadīkassapa là người lãnh đạo, người hướng dẫn, người đứng đầu, người chủ chốt, người lỗi lạc của ba trăm vị đạo sĩ bện tóc. Đạo sĩ bện tóc Gayākassapo là người lãnh đạo, người hướng dẫn, người đứng đầu, người chủ chốt, người lỗi lạc của hai trăm vị đạo sĩ bện tóc. Khi ấy, đức Thế Tôn đã đi đến tu viện của đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa; sau khi đến, ngài đã nói với đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa điều này: “Này Kassapa, nếu không phiền cho ông, chúng ta có thể ở lại một đêm trong nhà lửa chăng?” – “Thưa Đại Sa-môn, tôi không phiền, nhưng ở đây có một con rồng chúa hung dữ, có thần thông, là loài rắn độc, có nọc độc ghê gớm, mong rằng nó không làm hại ngài.” Lần thứ nhì, đức Thế Tôn đã nói với đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa điều này... v.v... lần thứ ba... v.v... mong rằng nó không làm hại ngài. “Có lẽ nó sẽ không làm hại ta. Này Kassapa, hãy cho phép ta vào nhà lửa.” – “Thưa Đại Sa-môn, xin ngài cứ tự nhiên.” Khi ấy, đức Thế Tôn sau khi đi vào nhà lửa, đã trải một tấm lót bằng cỏ rồi ngồi xuống, xếp bằng kiết-già, giữ thân ngay thẳng, an trú chánh niệm ở phía trước. අද්දසා ඛො සො නාගො භගවන්තං පවිට්ඨං, දිස්වා දුම්මනො පධූපායි. අථ ඛො භගවතො එතදහොසි – ‘‘යංනූනාහං ඉමස්ස නාගස්ස අනුපහච්ච ඡවිඤ්ච චම්මඤ්ච මංසඤ්ච න්හාරුඤ්ච අට්ඨිඤ්ච අට්ඨිමිඤ්ජඤ්ච තෙජසා තෙජං පරියාදියෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො භගවා තථාරූපං ඉද්ධාභිසඞ්ඛාරං අභිසඞ්ඛරිත්වා පධූපායි. අථ ඛො සො නාගො මක්ඛං අසහමානො පජ්ජලි. භගවාපි තෙජොධාතුං සමාපජ්ජිත්වා පජ්ජලි. උභින්නං සජොතිභූතානං අග්‍යාගාරං ආදිත්තං විය හොති සම්පජ්ජලිතං සජොතිභූතං. අථ ඛො තෙ ජටිලා අග්‍යාගාරං පරිවාරෙත්වා එවමාහංසු – ‘‘අභිරූපො වත, භො, මහාසමණො නාගෙන විහෙඨියතී’’ති. අථ ඛො භගවා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන තස්ස නාගස්ස අනුපහච්ච ඡවිඤ්ච චම්මඤ්ච මංසඤ්ච න්හාරුඤ්ච අට්ඨිඤ්ච අට්ඨිමිඤ්ජඤ්ච තෙජසා තෙජං පරියාදියිත්වා පත්තෙ පක්ඛිපිත්වා උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස දස්සෙසි – ‘‘අයං තෙ, කස්සප, නාගො පරියාදින්නො අස්ස තෙජසා තෙජො’’ති. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස එතදහොසි – ‘‘මහිද්ධිකො ඛො මහාසමණො මහානුභාවො, යත්‍ර හි නාම චණ්ඩස්ස නාගරාජස්ස ඉද්ධිමතො ආසිවිසස්ස ඝොරවිසස්ස තෙජසා තෙජං පරියාදියිස්සති, න ත්වෙව ඛො අරහා යථා අහ’’න්ති. Con rồng ấy đã nhìn thấy đức Thế Tôn đi vào, sau khi nhìn thấy, nó không hài lòng và đã phun khói. Khi ấy, đức Thế Tôn đã khởi lên ý nghĩ này: “Ta hãy dùng lửa của ta để chế ngự lửa của con rồng này, nhưng không làm tổn hại đến da, da trong, thịt, gân, xương, và tủy xương của nó.” Khi ấy, đức Thế Tôn sau khi thực hiện một phép thần thông như vậy, cũng đã phun khói. Bấy giờ, con rồng ấy không thể chịu đựng được sự tức giận, đã bốc cháy. Đức Thế Tôn cũng nhập vào hỏa giới và bốc cháy. Do cả hai cùng tỏa sáng, nhà lửa giống như đang bốc cháy, rực lửa và sáng chói. Khi ấy, các vị đạo sĩ bện tóc đã vây quanh nhà lửa và nói rằng: “Ôi, vị Đại Sa-môn đẹp đẽ đang bị con rồng làm hại!” Khi ấy, sau khi đêm ấy trôi qua, đức Thế Tôn đã dùng lửa của mình để chế ngự lửa của con rồng mà không làm tổn hại đến da, da trong, thịt, gân, xương, và tủy xương của nó, rồi đặt nó vào trong bát và đưa cho đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa xem: “Này Kassapa, đây là con rồng của ông, lửa của nó đã bị lửa của ta chế ngự.” Khi ấy, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã khởi lên ý nghĩ này: “Vị Đại Sa-môn quả thật có đại thần thông, có đại oai lực, đến nỗi có thể dùng lửa của mình để chế ngự lửa của một con rồng chúa hung dữ, có thần thông, là loài rắn độc, có nọc độc ghê gớm. Tuy nhiên, ngài vẫn không phải là một vị A-la-hán như ta.” ‘‘නෙරඤ්ජරායං භගවා, උරුවෙලකස්සපං ජටිලං අවොච; සචෙ තෙ කස්සප අගරු, විහරෙමු අජ්ජණ්හො අග්ගිසාලම්හී’’ති. “Tại sông Nerañjarā, đức Thế Tôn đã nói với đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa; Này Kassapa, nếu không phiền cho ông, hôm nay chúng ta hãy ở trong nhà lửa.” ‘‘න ඛො මෙ මහාසමණ ගරු, ඵාසුකාමොව තං නිවාරෙමි; චණ්ඩෙත්ථ නාගරාජා, ඉද්ධිමා ආසිවිසො ඝොරවිසො; සො තං මා විහෙඨෙසී’’ති. “Thưa Đại Sa-môn, tôi không phiền, tôi ngăn ngài chỉ vì mong muốn sự an ổn cho ngài; Ở đây có một con rồng chúa hung dữ, có thần thông, là loài rắn độc, có nọc độc ghê gớm; Mong rằng nó không làm hại ngài.” ‘‘අප්පෙව [Pg.277] මං න විහෙඨෙය්‍ය, ඉඞ්ඝ ත්වං කස්සප අනුජානාහි අග්‍යාගාරන්ති; දින්නන්ති නං විදිත්වා, අභීතො පාවිසි භයමතීතො. “Có lẽ nó sẽ không làm hại ta, này Kassapa, hãy cho phép ta vào nhà lửa; Biết rằng đã được cho phép, ngài không sợ hãi, đã vượt qua sự sợ hãi và bước vào.” ‘‘දිස්වා ඉසිං පවිට්ඨං, අහිනාගො දුම්මනො පධූපායි; සුමනමනසො අධිමනො, මනුස්සනාගොපි තත්ථ පධූපායි. “Nhìn thấy vị ẩn sĩ bước vào, con rồng rắn không hài lòng và đã phun khói; Với tâm hoan hỷ, ý chí kiên định, vị rồng người cũng phun khói tại đó.” ‘‘මක්ඛඤ්ච අසහමානො, අහිනාගො පාවකොව පජ්ජලි; තෙජොධාතුසුකුසලො, මනුස්සනාගොපි තත්ථ පජ්ජලි. “Không thể chịu đựng sự tức giận, con rồng rắn đã bốc cháy như ngọn lửa; Vị rồng người, thiện xảo về hỏa giới, cũng bốc cháy tại đó.” ‘‘උභින්නං සජොතිභූතානං,අග්‍යාගාරං ආදිත්තං හොති සම්පජ්ජලිතං සජොතිභූතං; උදිච්ඡරෙ ජටිලා, අභිරූපො වත භො මහාසමණො; නාගෙන විහෙඨියතීති භණන්ති. “Do cả hai cùng tỏa sáng, nhà lửa đã bốc cháy, rực lửa và sáng chói; Các vị đạo sĩ bện tóc nhìn xem và nói rằng: ‘Ôi, vị Đại Sa-môn đẹp đẽ đang bị con rồng làm hại!’” ‘‘අථ තස්සා රත්තියා අච්චයෙන, හතා නාගස්ස අච්චියො හොන්ති; ඉද්ධිමතො පන ඨිතා, අනෙකවණ්ණා අච්චියො හොන්ති. “Rồi khi đêm ấy trôi qua, những ngọn lửa của con rồng đã bị dập tắt; Nhưng những ngọn lửa của bậc thần thông vẫn còn, là những ngọn lửa nhiều màu sắc.” ‘‘නීලා අථ ලොහිතිකා, මඤ්ජිට්ඨා පීතකා ඵලිකවණ්ණායො; අඞ්ගීරසස්ස කායෙ, අනෙකවණ්ණා අච්චියො හොන්ති. “Màu xanh, rồi màu đỏ, màu hồng xiêm, màu vàng, và màu pha lê; Trên thân của đức Aṅgīrasa, có những ngọn lửa nhiều màu sắc.” ‘‘පත්තම්හි ඔදහිත්වා, අහිනාගං බ්‍රාහ්මණස්ස දස්සෙසි; අයං තෙ කස්සප නාගො, පරියාදින්නො අස්ස තෙජසා තෙජො’’ති. Sau khi đã đặt vào trong bình bát, ngài đã cho vị Bà-la-môn thấy con rồng rắn và nói: ‘Này Kassapa, đây là con rồng của ông, lửa của nó đã bị lửa (của ta) chế ngự.’” අථ [Pg.278] ඛො උරුවෙලකස්සපො ජටිලො භගවතො ඉමිනා ඉද්ධිපාටිහාරියෙන අභිප්පසන්නො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉධෙව, මහාසමණ, විහර, අහං තෙ ධුවභත්තෙනා’’ති. Khi ấy, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa, do thần thông và phép lạ này của đức Thế Tôn nên đã có lòng tịnh tín, đã bạch với đức Thế Tôn điều này: ‘Thưa Đại Sa-môn, xin ngài hãy ở lại nơi đây, tôi sẽ dâng cúng vật thực thường xuyên đến ngài.’” පඨමං පාටිහාරියං. Phép lạ thứ nhất. අථ ඛො භගවා උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස අස්සමස්ස අවිදූරෙ අඤ්ඤතරස්මිං වනසණ්ඩෙ විහාසි. අථ ඛො චත්තාරො මහාරාජානො අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං වනසණ්ඩං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා චතුද්දිසා අට්ඨංසු සෙය්‍යථාපි මහන්තා අග්ගික්ඛන්ධා. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපො ජටිලො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කාලො, මහාසමණ, නිට්ඨිතං භත්තං, තෙ නු ඛො තෙ, මහාසමණ, අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණා කෙවලකප්පං වනසණ්ඩං ඔභාසෙත්වා යෙන ත්වං තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා තං අභිවාදෙත්වා චතුද්දිසා අට්ඨංසු සෙය්‍යථාපි මහන්තා අග්ගික්ඛන්ධා’’ති. එතෙ ඛො, කස්සප, චත්තාරො මහාරාජානො යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමිංසු ධම්මස්සවනායාති. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස එතදහොසි – ‘‘මහිද්ධිකො ඛො මහාසමණො මහානුභාවො, යත්‍ර හි නාම චත්තාරොපි මහාරාජානො උපසඞ්කමිස්සන්ති ධම්මස්සවනාය, න ත්වෙව ච ඛො අරහා යථා අහ’’න්ති. අථ ඛො භගවා උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස භත්තං භුඤ්ජිත්වා තස්මිංයෙව වනසණ්ඩෙ විහාසි. Khi ấy, đức Thế Tôn đã trú ở một khu rừng nhỏ không xa am thất của đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa. Khi ấy, vào lúc đêm đã gần mãn, Tứ Đại Thiên Vương với dung sắc thù thắng đã làm cho toàn thể khu rừng nhỏ tỏa sáng rồi đi đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, các vị ấy đã đảnh lễ đức Thế Tôn rồi đứng ở bốn hướng, giống như những đống lửa lớn. Khi ấy, vào lúc đêm đã qua, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã đi đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, vị ấy đã bạch với đức Thế Tôn điều này: ‘Thưa Đại Sa-môn, đã đến giờ, vật thực đã được chuẩn bị xong. Thưa Đại Sa-môn, những vị nào vào lúc đêm đã gần mãn, với dung sắc thù thắng đã làm cho toàn thể khu rừng nhỏ tỏa sáng rồi đi đến chỗ ngài; sau khi đến, các vị ấy đã đảnh lễ ngài rồi đứng ở bốn hướng, giống như những đống lửa lớn vậy?’ ‘Này Kassapa, đó là Tứ Đại Thiên Vương đã đi đến chỗ ta để nghe Pháp.’ Khi ấy, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã khởi lên suy nghĩ này: ‘Vị Đại Sa-môn quả là có đại thần lực, có đại oai lực, đến nỗi mà cả Tứ Đại Thiên Vương cũng đi đến để nghe Pháp, tuy nhiên vị ấy vẫn không phải là bậc A-la-hán giống như ta.’ Khi ấy, sau khi đã dùng vật thực của đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa, đức Thế Tôn đã trú ở chính khu rừng nhỏ ấy. දුතියං පාටිහාරියං. Phép lạ thứ nhì. අථ ඛො සක්කො දෙවානමින්දො අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණො කෙවලකප්පං වනසණ්ඩං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි සෙය්‍යථාපි මහාඅග්ගික්ඛන්ධො පුරිමාහි වණ්ණනිභාහි අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපො ජටිලො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කාලො, මහාසමණ, නිට්ඨිතං භත්තං, කො නු ඛො සො, මහාසමණ, අභික්කන්තාය [Pg.279] රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණො කෙවලකප්පං වනසණ්ඩං ඔභාසෙත්වා යෙන ත්වං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි සෙය්‍යථාපි මහාඅග්ගික්ඛන්ධො පුරිමාහි වණ්ණනිභාහි අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’’ති. එසො ඛො, කස්සප, සක්කො දෙවානමින්දො යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි ධම්මස්සවනායාති. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස එතදහොසි – ‘‘මහිද්ධිකො ඛො මහාසමණො මහානුභාවො, යත්‍ර හි නාම සක්කොපි දෙවානමින්දො උපසඞ්කමිස්සති ධම්මස්සවනාය, න ත්වෙව ච ඛො අරහා යථා අහ’’න්ති. අථ ඛො භගවා උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස භත්තං භුඤ්ජිත්වා තස්මිංයෙව වනසණ්ඩෙ විහාසි. Khi ấy, vào lúc đêm đã gần mãn, Thiên chủ Sakka với dung sắc thù thắng đã làm cho toàn thể khu rừng nhỏ tỏa sáng rồi đi đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, vị ấy đã đảnh lễ đức Thế Tôn rồi đứng ở một bên, giống như một đống lửa lớn, còn thù thắng hơn và vi diệu hơn những ánh quang sắc trước đây. Khi ấy, vào lúc đêm đã qua, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã đi đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, vị ấy đã bạch với đức Thế Tôn điều này: ‘Thưa Đại Sa-môn, đã đến giờ, vật thực đã được chuẩn bị xong. Thưa Đại Sa-môn, vị nào vào lúc đêm đã gần mãn, với dung sắc thù thắng đã làm cho toàn thể khu rừng nhỏ tỏa sáng rồi đi đến chỗ ngài; sau khi đến, vị ấy đã đảnh lễ ngài rồi đứng ở một bên, giống như một đống lửa lớn, còn thù thắng hơn và vi diệu hơn những ánh quang sắc trước đây vậy?’ ‘Này Kassapa, đó là Thiên chủ Sakka đã đi đến chỗ ta để nghe Pháp.’ Khi ấy, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã khởi lên suy nghĩ này: ‘Vị Đại Sa-môn quả là có đại thần lực, có đại oai lực, đến nỗi mà cả Thiên chủ Sakka cũng đi đến để nghe Pháp, tuy nhiên vị ấy vẫn không phải là bậc A-la-hán giống như ta.’ Khi ấy, sau khi đã dùng vật thực của đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa, đức Thế Tôn đã trú ở chính khu rừng nhỏ ấy. තතියං පාටිහාරියං. Phép lạ thứ ba. අථ ඛො බ්‍රහ්මා සහම්පති අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණො කෙවලකප්පං වනසණ්ඩං ඔභාසෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි සෙය්‍යථාපි මහාඅග්ගික්ඛන්ධො පුරිමාහි වණ්ණනිභාහි අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො ච. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපො ජටිලො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කාලො, මහාසමණ, නිට්ඨිතං භත්තං, කො නු ඛො සො, මහාසමණ, අභික්කන්තාය රත්තියා අභික්කන්තවණ්ණො කෙවලකප්පං වනසණ්ඩං ඔභාසෙත්වා යෙන ත්වං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි සෙය්‍යථාපි මහාඅග්ගික්ඛන්ධො පුරිමාහි වණ්ණනිභාහි අභික්කන්තතරො ච පණීතතරො චා’’ති. එසො ඛො, කස්සප, බ්‍රහ්මා සහම්පති යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි ධම්මස්සවනායාති. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස එතදහොසි – ‘‘මහිද්ධිකො ඛො මහාසමණො මහානුභාවො, යත්‍ර හි නාම බ්‍රහ්මාපි සහම්පති උපසඞ්කමිස්සති ධම්මස්සවනාය, න ත්වෙව ච ඛො අරහා යථා අහ’’න්ති. අථ ඛො භගවා උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස භත්තං භුඤ්ජිත්වා තස්මිංයෙව වනසණ්ඩෙ විහාසි. Khi ấy, vào lúc đêm đã gần mãn, Phạm thiên Sahampati với dung sắc thù thắng đã làm cho toàn thể khu rừng nhỏ tỏa sáng rồi đi đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, vị ấy đã đảnh lễ đức Thế Tôn rồi đứng ở một bên, giống như một đống lửa lớn, còn thù thắng hơn và vi diệu hơn những ánh quang sắc trước đây. Khi ấy, vào lúc đêm đã qua, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã đi đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, vị ấy đã bạch với đức Thế Tôn điều này: ‘Thưa Đại Sa-môn, đã đến giờ, vật thực đã được chuẩn bị xong. Thưa Đại Sa-môn, vị nào vào lúc đêm đã gần mãn, với dung sắc thù thắng đã làm cho toàn thể khu rừng nhỏ tỏa sáng rồi đi đến chỗ ngài; sau khi đến, vị ấy đã đảnh lễ ngài rồi đứng ở một bên, giống như một đống lửa lớn, còn thù thắng hơn và vi diệu hơn những ánh quang sắc trước đây vậy?’ ‘Này Kassapa, đó là Phạm thiên Sahampati đã đi đến chỗ ta để nghe Pháp.’ Khi ấy, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã khởi lên suy nghĩ này: ‘Vị Đại Sa-môn quả là có đại thần lực, có đại oai lực, đến nỗi mà cả Phạm thiên Sahampati cũng đi đến để nghe Pháp, tuy nhiên vị ấy vẫn không phải là bậc A-la-hán giống như ta.’ Khi ấy, sau khi đã dùng vật thực của đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa, đức Thế Tôn đã trú ở chính khu rừng nhỏ ấy. චතුත්ථං පාටිහාරියං. Phép lạ thứ tư. තෙන ඛො පන සමයෙන උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස මහායඤ්ඤො පච්චුපට්ඨිතො හොති, කෙවලකප්පා ච අඞ්ගමගධා පහූතං ඛාදනීයං භොජනීයං [Pg.280] ආදාය අභික්කමිතුකාමා හොන්ති. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස එතදහොසි – ‘‘එතරහි ඛො මෙ මහායඤ්ඤො පච්චුපට්ඨිතො, කෙවලකප්පා ච අඞ්ගමගධා පහූතං ඛාදනීයං භොජනීයං ආදාය අභික්කමිස්සන්ති, සචෙ මහාසමණො මහාජනකායෙ ඉද්ධිපාටිහාරියං කරිස්සති, මහාසමණස්ස ලාභසක්කාරො අභිවඩ්ඪිස්සති, මම ලාභසක්කාරො පරිහායිස්සති, අහො නූන මහාසමණො ස්වාතනාය නාගච්ඡෙය්‍යා’’ති. අථ ඛො භගවා උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය උත්තරකුරුං ගන්ත්වා තතො පිණ්ඩපාතං ආහරිත්වා අනොතත්තදහෙ පරිභුඤ්ජිත්වා තත්ථෙව දිවාවිහාරං අකාසි. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපො ජටිලො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කාලො, මහාසමණ, නිට්ඨිතං භත්තං, කිං නු ඛො, මහාසමණ, හිය්‍යො නාගමාසි, අපිච මයං තං සරාම, ‘කිං නු ඛො මහාසමණො නාගච්ඡතී’ති, ඛාදනීයස්ස ච භොජනීයස්ස ච තෙ පටිවීසො ඨපිතො’’ති. නනු තෙ, කස්සප, එතදහොසි – ‘‘එතරහි ඛො මෙ මහායඤ්ඤො පච්චුපට්ඨිතො කෙවලකප්පා ච අඞ්ගමගධා පහූතං ඛාදනීයං භොජනීයං ආදාය අභික්කමිස්සන්ති, සචෙ මහාසමණො මහාජනකායෙ ඉද්ධිපාටිහාරියං කරිස්සති, මහාසමණස්ස ලාභසක්කාරො අභිවඩ්ඪිස්සති, මම ලාභසක්කාරො පරිහායිස්සති, අහො නූන මහාසමණො ස්වාතනාය නාගච්ඡෙය්‍යා’’ති, සො ඛො අහං, කස්සප, තව චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය උත්තරකුරුං ගන්ත්වා තතො පිණ්ඩපාතං ආහරිත්වා අනොතත්තදහෙ පරිභුඤ්ජිත්වා තත්ථෙව දිවාවිහාරං අකාසින්ති. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස එතදහොසි – ‘‘මහිද්ධිකො ඛො මහාසමණො මහානුභාවො, යත්‍ර හි නාම චෙතසාපි චිත්තං පජානිස්සති, න ත්වෙව ච ඛො අරහා යථා අහ’’න්ති. අථ ඛො භගවා උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස භත්තං භුඤ්ජිත්වා තස්මිංයෙව වනසණ්ඩෙ විහාසි. Vào lúc bấy giờ, một đại lễ tế đàn của đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã được chuẩn bị, và toàn thể dân chúng xứ Aṅga và Magadha, mang theo nhiều vật thực loại cứng và loại mềm, có ý muốn đi đến. Khi ấy, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã suy nghĩ như vầy: “Hiện nay, đại lễ tế đàn của ta đã được chuẩn bị, và toàn thể dân chúng xứ Aṅga và Magadha, mang theo nhiều vật thực loại cứng và loại mềm, sẽ đi đến. Nếu đại Sa-môn thực hiện phép lạ thần thông giữa đám đông dân chúng, lợi lộc và danh vọng của đại Sa-môn sẽ tăng trưởng, còn lợi lộc và danh vọng của ta sẽ bị suy giảm. Chắc chắn là, mong rằng đại Sa-môn sẽ không đến vào ngày mai.” Khi ấy, đức Thế Tôn, với tâm của mình biết được sự suy tầm trong tâm của đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa, đã đi đến Uttarakuru, từ nơi ấy mang về vật thực khất thực, đã thọ dụng ở hồ Anotatta, và đã an trú ban ngày tại chính nơi ấy. Khi ấy, sau khi đêm ấy đã trôi qua, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã đi đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, đã nói với đức Thế Tôn điều này: “Thưa đại Sa-môn, đã đến giờ, bữa ăn đã sẵn sàng. Thưa đại Sa-môn, vì sao hôm qua ngài đã không đến? Hơn nữa, chúng tôi đã nhớ đến ngài, ‘Vì sao đại Sa-môn không đến?’ và phần vật thực loại cứng và loại mềm của ngài đã được để dành.” “Này Kassapa, có phải ông đã suy nghĩ như vầy: ‘Hiện nay, đại lễ tế đàn của ta đã được chuẩn bị, và toàn thể dân chúng xứ Aṅga và Magadha, mang theo nhiều vật thực loại cứng và loại mềm, sẽ đi đến. Nếu đại Sa-môn thực hiện phép lạ thần thông giữa đám đông dân chúng, lợi lộc và danh vọng của đại Sa-môn sẽ tăng trưởng, còn lợi lộc và danh vọng của ta sẽ bị suy giảm. Chắc chắn là, mong rằng đại Sa-môn sẽ không đến vào ngày mai.’ Này Kassapa, chính ta, với tâm của mình biết được sự suy tầm trong tâm của ông, đã đi đến Uttarakuru, từ nơi ấy mang về vật thực khất thực, đã thọ dụng ở hồ Anotatta, và đã an trú ban ngày tại chính nơi ấy.” Khi ấy, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã suy nghĩ như vầy: “Đại Sa-môn quả thật có đại thần lực, có đại oai lực, đến mức mà có thể biết được tâm của người khác bằng tâm của mình. Tuy nhiên, vị ấy vẫn không phải là bậc A-la-hán giống như ta.” Khi ấy, đức Thế Tôn sau khi đã thọ dụng bữa ăn của đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa, đã lưu trú tại chính khu rừng ấy. පඤ්චමං පාටිහාරියං. Phép lạ thứ năm. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවතො පංසුකූලං උප්පන්නං හොති. අථ ඛො භගවතො එතදහොසි – ‘‘කත්ථ නු ඛො අහං පංසුකූලං ධොවෙය්‍ය’’න්ති? අථ ඛො සක්කො දෙවානමින්දො භගවතො චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය [Pg.281] පාණිනා පොක්ඛරණිං ඛණිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉධ, භන්තෙ භගවා, පංසුකූලං ධොවතූ’’ති. අථ ඛො භගවතො එතදහොසි – ‘‘කිම්හි නු ඛො අහං පංසුකූලං පරිමද්දෙය්‍ය’’න්ති? අථ ඛො සක්කො දෙවානමින්දො භගවතො චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය මහතිං සිලං උපනික්ඛිපි – ‘‘ඉධ, භන්තෙ භගවා, පංසුකූලං පරිමද්දතූ’’ති. අථ ඛො භගවතො එතදහොසි – ‘‘කිම්හි නු ඛො අහං ආලම්බිත්වා උත්තරෙය්‍ය’’න්ති? අථ ඛො කකුධෙ අධිවත්ථා දෙවතා භගවතො චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය සාඛං ඔනාමෙසි – ‘‘ඉධ, භන්තෙ භගවා, ආලම්බිත්වා උත්තරතූ’’ති. අථ ඛො භගවතො එතදහොසි – ‘‘කිම්හි නු ඛො අහං පංසුකූලං විස්සජ්ජෙය්‍ය’’න්ති? අථ ඛො සක්කො දෙවානමින්දො භගවතො චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය මහතිං සිලං උපනික්ඛිපි – ‘‘ඉධ, භන්තෙ භගවා, පංසුකූලං විස්සජ්ජෙතූ’’ති. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපො ජටිලො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කාලො, මහාසමණ, නිට්ඨිතං භත්තං, කිං නු ඛො, මහාසමණ, නායං පුබ්බෙ ඉධ පොක්ඛරණී සායං ඉධ පොක්ඛරණී, නයිමා සිලා පුබ්බෙ උපනික්ඛිත්තා, කෙනිමා සිලා උපනික්ඛිත්තා, නයිමස්ස කකුධස්ස පුබ්බෙ සාඛා ඔනතා, සායං සාඛා ඔනතා’’ති? ඉධ මෙ, කස්සප, පංසුකූලං උප්පන්නං අහොසි, තස්ස මය්හං, කස්සප, එතදහොසි – ‘‘කත්ථ නු ඛො අහං පංසුකූලං ධොවෙය්‍ය’’න්ති? අථ ඛො, කස්සප, සක්කො දෙවානමින්දො මම චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය පාණිනා පොක්ඛරණිං ඛණිත්වා මං එතදවොච – ‘‘ඉධ, භන්තෙ භගවා, පංසුකූලං ධොවතූ’’ති. සායං, කස්සප, අමනුස්සෙන පාණිනා ඛණිතා පොක්ඛරණී. තස්ස මය්හං, කස්සප, එතදහොසි – ‘‘කිම්හි නු ඛො අහං පංසුකූලං පරිමද්දෙය්‍ය’’න්ති? අථ ඛො, කස්සප, සක්කො දෙවානමින්දො මම චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය මහතිං සිලං උපනික්ඛිපි – ‘‘ඉධ, භන්තෙ භගවා, පංසුකූලං පරිමද්දතූ’’ති? සායං, කස්සප, අමනුස්සෙන උපනික්ඛිත්තා සිලා. තස්ස මය්හං, කස්සප, එතදහොසි – ‘‘කිම්හි නු ඛො අහං ආලම්බිත්වා උත්තරෙය්‍ය’’න්ති? අථ ඛො, කස්සප, කකුධෙ අධිවත්ථා දෙවතා මම චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය සාඛං ඔනාමෙසි – ‘‘ඉධ, භන්තෙ භගවා, ආලම්බිත්වා උත්තරතූ’’ති? ස්වායං ආහරහත්ථො කකුධො. තස්ස මය්හං, කස්සප, එතදහොසි – ‘‘කිම්හි නු ඛො අහං පංසුකූලං විස්සජ්ජෙය්‍ය’’න්ති? අථ ඛො, කස්සප, සක්කො දෙවානමින්දො මම චෙතසා චෙතොපරිවිතක්කමඤ්ඤාය [Pg.282] මහතිං සිලං උපනික්ඛිපි – ‘‘ඉධ, භන්තෙ භගවා, පංසුකූලං විස්සජ්ජෙතූ’’ති? සායං, කස්සප, අමනුස්සෙන උපනික්ඛිත්තා සිලාති. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපස්ස එතදහොසි – ‘‘මහිද්ධිකො මහාසමණො මහානුභාවො, යත්‍ර හි නාම සක්කොපි දෙවානමින්දො වෙය්‍යාවච්චං කරිස්සති, න ත්වෙව ච ඛො අරහා යථා අහ’’න්ති. අථ ඛො භගවා උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස භත්තං භුඤ්ජිත්වා තස්මිංයෙව වනසණ්ඩෙ විහාසි. Vào lúc bấy giờ, một y phấn tảo đã phát sanh đến đức Thế Tôn. Khi ấy, đức Thế Tôn đã suy nghĩ như vầy: “Ta nên giặt y phấn tảo ở đâu đây?” Khi ấy, Sakka, vua của chư Thiên, do biết được ý nghĩ trong tâm của đức Thế Tôn bằng tâm của mình, đã dùng tay đào một cái hồ và bạch với đức Thế Tôn rằng: “Bạch ngài Thế Tôn, xin ngài hãy giặt y phấn tảo ở đây.” Khi ấy, đức Thế Tôn đã suy nghĩ như vầy: “Ta nên vò y phấn tảo trên vật gì đây?” Khi ấy, Sakka, vua của chư Thiên, do biết được ý nghĩ trong tâm của đức Thế Tôn bằng tâm của mình, đã đặt xuống một tảng đá lớn (và thưa rằng): “Bạch ngài Thế Tôn, xin ngài hãy vò y phấn tảo ở đây.” Khi ấy, đức Thế Tôn đã suy nghĩ như vầy: “Ta nên vịn vào vật gì để đi lên đây?” Khi ấy, vị thiên nhân trú ngụ ở cây Kakudha, do biết được ý nghĩ trong tâm của đức Thế Tôn bằng tâm của mình, đã uốn cành cây xuống (và thưa rằng): “Bạch ngài Thế Tôn, xin ngài hãy vịn vào đây để đi lên.” Khi ấy, đức Thế Tôn đã suy nghĩ như vầy: “Ta nên phơi y phấn tảo trên vật gì đây?” Khi ấy, Sakka, vua của chư Thiên, do biết được ý nghĩ trong tâm của đức Thế Tôn bằng tâm của mình, đã đặt xuống một tảng đá lớn (và thưa rằng): “Bạch ngài Thế Tôn, xin ngài hãy phơi y phấn tảo ở đây.” Khi ấy, sau khi đêm ấy đã trôi qua, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đi đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, vị ấy đã bạch với đức Thế Tôn rằng: “Thưa Đại Sa-môn, đã đến giờ, vật thực đã sẵn sàng. Thưa Đại Sa-môn, có chuyện gì vậy? Trước đây ở chỗ này không có cái hồ, nay lại có cái hồ ở đây. Trước đây những tảng đá này không được đặt xuống, do ai mà những tảng đá này được đặt xuống? Trước đây cành của cây Kakudha này không bị uốn cong, nay cành cây lại bị uốn cong.” “Này Kassapa, ở đây một y phấn tảo đã phát sanh đến ta. Này Kassapa, ta đã suy nghĩ như vầy: ‘Ta nên giặt y phấn tảo ở đâu đây?’ Khi ấy, này Kassapa, Sakka, vua của chư Thiên, do biết được ý nghĩ trong tâm của ta bằng tâm của mình, đã dùng tay đào một cái hồ và thưa với ta rằng: ‘Bạch ngài Thế Tôn, xin ngài hãy giặt y phấn tảo ở đây.’ Này Kassapa, cái hồ ấy đã được đào bằng tay của một phi nhân. Này Kassapa, ta đã suy nghĩ như vầy: ‘Ta nên vò y phấn tảo trên vật gì đây?’ Khi ấy, này Kassapa, Sakka, vua của chư Thiên, do biết được ý nghĩ trong tâm của ta bằng tâm của mình, đã đặt xuống một tảng đá lớn (và thưa rằng): ‘Bạch ngài Thế Tôn, xin ngài hãy vò y phấn tảo ở đây.’ Này Kassapa, tảng đá ấy đã được đặt xuống bởi một phi nhân. Này Kassapa, ta đã suy nghĩ như vầy: ‘Ta nên vịn vào vật gì để đi lên đây?’ Khi ấy, này Kassapa, vị thiên nhân trú ngụ ở cây Kakudha, do biết được ý nghĩ trong tâm của ta bằng tâm của mình, đã uốn cành cây xuống (và thưa rằng): ‘Bạch ngài Thế Tôn, xin ngài hãy vịn vào đây để đi lên.’ Cây Kakudha ấy có cành cây trong tầm tay. Này Kassapa, ta đã suy nghĩ như vầy: ‘Ta nên phơi y phấn tảo trên vật gì đây?’ Khi ấy, này Kassapa, Sakka, vua của chư Thiên, do biết được ý nghĩ trong tâm của ta bằng tâm của mình, đã đặt xuống một tảng đá lớn (và thưa rằng): ‘Bạch ngài Thế Tôn, xin ngài hãy phơi y phấn tảo ở đây.’ Này Kassapa, tảng đá ấy đã được đặt xuống bởi một phi nhân.” Khi ấy, Uruvelakassapa đã suy nghĩ như vầy: “Vị Đại Sa-môn quả thật có đại thần lực, có đại oai lực, đến nỗi cả Sakka, vua của chư Thiên, cũng phải làm công việc phục vụ. Tuy nhiên, vị ấy chắc chắn không phải là bậc A-la-hán như ta.” Khi ấy, đức Thế Tôn sau khi dùng vật thực của đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã trú tại khu rừng nhỏ ấy. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපො ජටිලො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො කාලං ආරොචෙසි – ‘‘කාලො, මහාසමණ, නිට්ඨිතං භත්ත’’න්ති. ‘‘ගච්ඡ ත්වං, කස්සප, ආයාමහ’’න්ති උරුවෙලකස්සපං ජටිලං උය්‍යොජෙත්වා යාය ජම්බුයා ජම්බුදීපො පඤ්ඤායති, තතො ඵලං ගහෙත්වා පඨමතරං ආගන්ත්වා අග්‍යාගාරෙ නිසීදි. අද්දසා ඛො උරුවෙලකස්සපො ජටිලො භගවන්තං අග්‍යාගාරෙ නිසින්නං, දිස්වාන භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කතමෙන ත්වං, මහාසමණ, මග්ගෙන ආගතො, අහං තයා පඨමතරං පක්කන්තො, සො ත්වං පඨමතරං ආගන්ත්වා අග්‍යාගාරෙ නිසින්නො’’ති? ‘‘ඉධාහං, කස්සප, තං උය්‍යොජෙත්වා යාය ජම්බුයා ජම්බුදීපො පඤ්ඤායති, තතො ඵලං ගහෙත්වා පඨමතරං ආගන්ත්වා අග්‍යාගාරෙ නිසින්නො. ඉදං ඛො, කස්සප, ජම්බුඵලං වණ්ණසම්පන්නං ගන්ධසම්පන්නං රසසම්පන්නං, සචෙ ආකඞ්ඛසි පරිභුඤ්ජා’’ති. ‘‘අලං, මහාසමණ, ත්වංයෙව තං අරහසි, ත්වංයෙව තං පරිභුඤ්ජා’’ති. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස එතදහොසි – ‘‘මහිද්ධිකො ඛො මහාසමණො මහානුභාවො, යත්‍ර හි නාම මං පඨමතරං උය්‍යොජෙත්වා යාය ජම්බුයා ජම්බුදීපො පඤ්ඤායති, තතො ඵලං ගහෙත්වා පඨමතරං ආගන්ත්වා අග්‍යාගාරෙ නිසීදිස්සති, න ත්වෙව ච ඛො අරහා යථා අහ’’න්ති. අථ ඛො භගවා උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස භත්තං භුඤ්ජිත්වා තස්මිංයෙව වනසණ්ඩෙ විහාසි. Khi ấy, sau khi đêm ấy đã trôi qua, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đi đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, vị ấy đã thông báo giờ đến đức Thế Tôn rằng: “Thưa Đại Sa-môn, đã đến giờ, vật thực đã sẵn sàng.” “Này Kassapa, ông cứ đi trước, ta sẽ đến sau.” Sau khi cho đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đi trước, ngài đã đi đến cây diêm phù mà nhờ đó cõi Diêm-phù-đề được biết đến, lấy một trái từ cây ấy, rồi trở về trước và ngồi xuống ở tại nhà lửa. Đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã nhìn thấy đức Thế Tôn đang ngồi ở tại nhà lửa; sau khi thấy, vị ấy đã bạch với đức Thế Tôn rằng: “Thưa Đại Sa-môn, ngài đã đi đến bằng con đường nào? Tôi đã đi trước ngài, vậy mà ngài đã đến trước và đang ngồi ở tại nhà lửa.” “Này Kassapa, ở đây, sau khi cho ông đi trước, ta đã đi đến cây diêm phù mà nhờ đó cõi Diêm-phù-đề được biết đến, lấy một trái từ cây ấy, rồi trở về trước và ngồi xuống ở tại nhà lửa. Này Kassapa, đây là trái diêm phù có màu sắc đẹp, có hương thơm, có vị ngon. Nếu ông muốn, hãy dùng nó.” “Thôi đủ rồi, thưa Đại Sa-môn. Chính ngài mới xứng đáng với nó, chính ngài hãy dùng nó.” Khi ấy, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã suy nghĩ như vầy: “Vị Đại Sa-môn quả thật có đại thần lực, có đại oai lực, đến nỗi sau khi cho ta đi trước, vị ấy đã đi đến cây diêm phù mà nhờ đó cõi Diêm-phù-đề được biết đến, lấy một trái từ cây ấy, rồi trở về trước và ngồi xuống ở tại nhà lửa. Tuy nhiên, vị ấy chắc chắn không phải là bậc A-la-hán như ta.” Khi ấy, đức Thế Tôn sau khi dùng vật thực của đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã trú tại khu rừng nhỏ ấy. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපො ජටිලො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො කාලං ආරොචෙසි – ‘‘කාලො, මහාසමණ, නිට්ඨිතං භත්ත’’න්ති. ‘‘ගච්ඡ ත්වං, කස්සප, ආයාමහ’’න්ති උරුවෙලකස්සපං ජටිලං උය්‍යොජෙත්වා යාය ජම්බුයා ජම්බුදීපො පඤ්ඤායති, තස්සා අවිදූරෙ අම්බො…පෙ… තස්සා අවිදූරෙ ආමලකී…පෙ… [Pg.283] තස්සා අවිදූරෙ හරීතකී…පෙ… තාවතිංසං ගන්ත්වා පාරිච්ඡත්තකපුප්ඵං ගහෙත්වා පඨමතරං ආගන්ත්වා අග්‍යාගාරෙ නිසීදි. අද්දසා ඛො උරුවෙලකස්සපො ජටිලො භගවන්තං අග්‍යාගාරෙ නිසින්නං, දිස්වාන භගවන්තං එතදවොච – ‘‘කතමෙන ත්වං, මහාසමණ, මග්ගෙන ආගතො, අහං තයා පඨමතරං පක්කන්තො, සො ත්වං පඨමතරං ආගන්ත්වා අග්‍යාගාරෙ නිසින්නො’’ති? ‘‘ඉධාහං, කස්සප, තං උය්‍යොජෙත්වා තාවතිංසං ගන්ත්වා පාරිච්ඡත්තකපුප්ඵං ගහෙත්වා පඨමතරං ආගන්ත්වා අග්‍යාගාරෙ නිසින්නො. ඉදං ඛො, කස්සප, පාරිච්ඡත්තකපුප්ඵං වණ්ණසම්පන්නං ගන්ධසම්පන්නං, සචෙ ආකඞ්ඛසි ගණ්හා’’ති. ‘‘අලං, මහාසමණ, ත්වංයෙව තං අරහසි, ත්වංයෙව තං ගණ්හා’’ති. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස එතදහොසි – ‘‘මහිද්ධිකො ඛො මහාසමණො මහානුභාවො, යත්‍ර හි නාම මං පඨමතරං උය්‍යොජෙත්වා තාවතිංසං ගන්ත්වා පාරිච්ඡත්තකපුප්ඵං ගහෙත්වා පඨමතරං ආගන්ත්වා අග්‍යාගාරෙ නිසීදිස්සති, න ත්වෙව ච ඛො අරහා යථා අහ’’න්ති. Khi ấy, sau khi đêm ấy đã trôi qua, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đi đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, vị ấy đã báo giờ cho đức Thế Tôn rằng: “Thưa Đại Sa-môn, đã đến giờ, bữa ăn đã sẵn sàng.” “Này Kassapa, ông cứ đi trước, ta sẽ đến sau.” Sau khi cho đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đi trước, (đức Thế Tôn) đã đi đến cây diêm phù mà nhờ đó châu Diêm-phù-đề được biết đến, rồi đến cây xoài không xa nơi ấy... v.v... rồi đến cây me rừng không xa nơi ấy... v.v... rồi đến cây kha tử không xa nơi ấy... v.v... rồi đi đến cõi trời Ba Mươi Ba, đã lấy đóa hoa san hô và đã trở về trước tiên rồi ngồi xuống ở nhà lửa. Đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã nhìn thấy đức Thế Tôn đang ngồi ở nhà lửa, sau khi thấy, vị ấy đã nói với đức Thế Tôn điều này: “Thưa Đại Sa-môn, ngài đã đi đến bằng con đường nào? Tôi đã khởi hành trước ngài, vậy mà ngài đã đến trước tiên và đang ngồi ở nhà lửa.” “Này Kassapa, ở đây, sau khi cho ông đi trước, ta đã đi đến cõi trời Ba Mươi Ba, đã lấy đóa hoa san hô và đã trở về trước tiên rồi ngồi ở nhà lửa. Này Kassapa, đóa hoa san hô này có màu sắc và hương thơm tuyệt hảo, nếu ông muốn thì hãy nhận lấy.” “Thôi đủ rồi, thưa Đại Sa-môn, chính ngài mới xứng đáng với vật ấy, chính ngài hãy nhận lấy.” Bấy giờ, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã khởi lên suy nghĩ này: “Vị Đại Sa-môn quả là có đại thần lực, có đại oai lực, vì rằng sau khi cho ta đi trước, ngài đã đi đến cõi trời Ba Mươi Ba, đã lấy đóa hoa san hô và đã trở về trước tiên rồi ngồi ở nhà lửa. Tuy nhiên, vị ấy không phải là bậc A-la-hán giống như ta.” තෙන ඛො පන සමයෙන තෙ ජටිලා අග්ගිං පරිචරිතුකාමා න සක්කොන්ති කට්ඨානි ඵාලෙතුං. අථ ඛො තෙසං ජටිලානං එතදහොසි – ‘‘නිස්සංසයං ඛො මහාසමණස්ස ඉද්ධානුභාවො යථා මයං න සක්කොම කට්ඨානි ඵාලෙතු’’න්ති. අථ ඛො භගවා උරුවෙලකස්සපං ජටිලං එතදවොච – ‘‘ඵාලියන්තු, කස්සප, කට්ඨානී’’ති. ‘‘ඵාලියන්තු, මහාසමණා’’ති. සකිදෙව පඤ්ච කට්ඨසතානි ඵාලියිංසු. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස එතදහොසි – ‘‘මහිද්ධිකො ඛො මහාසමණො මහානුභාවො, යත්‍ර හි නාම කට්ඨානිපි ඵාලියිස්සන්ති, න ත්වෙව ච ඛො අරහා යථා අහ’’න්ති. Vào lúc bấy giờ, các vị đạo sĩ bện tóc ấy muốn thờ lửa nhưng không thể chẻ củi được. Bấy giờ, các vị đạo sĩ bện tóc ấy đã khởi lên suy nghĩ này: “Chắc chắn là do oai lực thần thông của vị Đại Sa-môn mà chúng ta không thể chẻ củi được.” Khi ấy, đức Thế Tôn đã nói với đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa điều này: “Này Kassapa, hãy để củi được chẻ ra.” “Thưa Đại Sa-môn, xin cho củi được chẻ ra.” Ngay lập tức, năm trăm khúc củi đã được chẻ ra. Bấy giờ, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã khởi lên suy nghĩ này: “Vị Đại Sa-môn quả là có đại thần lực, có đại oai lực, vì rằng ngay cả củi cũng được chẻ ra. Tuy nhiên, vị ấy không phải là bậc A-la-hán giống như ta.” තෙන ඛො පන සමයෙන තෙ ජටිලා අග්ගිං පරිචරිතුකාමා න සක්කොන්ති අග්ගිං උජ්ජලෙතුං. අථ ඛො තෙසං ජටිලානං එතදහොසි – ‘‘නිස්සංසයං ඛො මහාසමණස්ස ඉද්ධානුභාවො යථා මයං න සක්කොම අග්ගිං උජ්ජලෙතු’’න්ති. අථ ඛො භගවා උරුවෙලකස්සපං ජටිලං එතදවොච – ‘‘උජ්ජලියන්තු, කස්සප, අග්ගී’’ති. ‘‘උජ්ජලියන්තු, මහාසමණා’’ති. සකිදෙව පඤ්ච අග්ගිසතානි උජ්ජලියිංසු. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස එතදහොසි – ‘‘මහිද්ධිකො ඛො මහාසමණො මහානුභාවො, යත්‍ර හි නාම අග්ගීපි උජ්ජලියිස්සන්ති, න ත්වෙව ච ඛො අරහා යථා අහ’’න්ති. Vào lúc bấy giờ, các vị đạo sĩ bện tóc ấy muốn thờ lửa nhưng không thể nhóm lửa lên được. Bấy giờ, các vị đạo sĩ bện tóc ấy đã khởi lên suy nghĩ này: “Chắc chắn là do oai lực thần thông của vị Đại Sa-môn mà chúng ta không thể nhóm lửa lên được.” Khi ấy, đức Thế Tôn đã nói với đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa điều này: “Này Kassapa, hãy để các ngọn lửa được thắp lên.” “Thưa Đại Sa-môn, xin cho các ngọn lửa được thắp lên.” Ngay lập tức, năm trăm ngọn lửa đã bùng cháy lên. Bấy giờ, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã khởi lên suy nghĩ này: “Vị Đại Sa-môn quả là có đại thần lực, có đại oai lực, vì rằng ngay cả các ngọn lửa cũng được thắp lên. Tuy nhiên, vị ấy không phải là bậc A-la-hán giống như ta.” තෙන [Pg.284] ඛො පන සමයෙන තෙ ජටිලා අග්ගිං පරිචරිත්වා න සක්කොන්ති අග්ගිං විජ්ඣාපෙතුං. අථ ඛො තෙසං ජටිලානං එතදහොසි – ‘‘නිස්සංසයං ඛො මහාසමණස්ස ඉද්ධානුභාවො යථා මයං න සක්කොම අග්ගිං විජ්ඣාපෙතු’’න්ති. අථ ඛො භගවා උරුවෙලකස්සපං ජටිලං එතදවොච – ‘‘විජ්ඣායන්තු, කස්සප, අග්ගී’’ති. ‘‘විජ්ඣායන්තු, මහාසමණා’’ති. සකිදෙව පඤ්ච අග්ගිසතානි විජ්ඣායිංසු. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස එතදහොසි – ‘‘මහිද්ධිකො ඛො මහාසමණො මහානුභාවො, යත්‍ර හි නාම අග්ගීපි විජ්ඣායිස්සන්ති, න ත්වෙව ච ඛො අරහා යථා අහ’’න්ති. Vào lúc bấy giờ, sau khi đã thờ lửa xong, các vị đạo sĩ bện tóc ấy không thể dập tắt lửa được. Bấy giờ, các vị đạo sĩ bện tóc ấy đã khởi lên suy nghĩ này: “Chắc chắn là do oai lực thần thông của vị Đại Sa-môn mà chúng ta không thể dập tắt lửa được.” Khi ấy, đức Thế Tôn đã nói với đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa điều này: “Này Kassapa, hãy để các ngọn lửa được dập tắt.” “Thưa Đại Sa-môn, xin cho các ngọn lửa được dập tắt.” Ngay lập tức, năm trăm ngọn lửa đã được dập tắt. Bấy giờ, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã khởi lên suy nghĩ này: “Vị Đại Sa-môn quả là có đại thần lực, có đại oai lực, vì rằng ngay cả các ngọn lửa cũng được dập tắt. Tuy nhiên, vị ấy không phải là bậc A-la-hán giống như ta.” තෙන ඛො පන සමයෙන තෙ ජටිලා සීතාසු හෙමන්තිකාසු රත්තීසු අන්තරට්ඨකාසු හිමපාතසමයෙ නජ්ජා නෙරඤ්ජරාය උම්මුජ්ජන්තිපි නිමුජ්ජන්තිපි උම්මුජ්ජනනිමුජ්ජනම්පි කරොන්ති. අථ ඛො භගවා පඤ්චමත්තානි මන්දාමුඛිසතානි අභිනිම්මිනි යත්ථ තෙ ජටිලා උත්තරිත්වා විසිබ්බෙසුං. අථ ඛො තෙසං ජටිලානං එතදහොසි – ‘‘නිස්සංසයං ඛො මහාසමණස්ස ඉද්ධානුභාවො යථයිමා මන්දාමුඛියො නිම්මිතා’’ති. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස එතදහොසි – ‘‘මහිද්ධිකො ඛො මහාසමණො මහානුභාවො, යත්‍ර හි නාම තාව බහූ මන්දාමුඛියොපි අභිනිම්මිනිස්සති, න ත්වෙව ච ඛො අරහා යථා අහ’’න්ති. Vào lúc bấy giờ, trong những đêm mùa đông lạnh giá, vào thời điểm giữa hai kỳ lễ tám ngày, lúc có tuyết rơi, các vị đạo sĩ bện tóc ấy lặn xuống rồi trồi lên, rồi lại lặn xuống trồi lên ở sông Nerañjarā. Khi ấy, đức Thế Tôn đã hóa hiện ra khoảng năm trăm lò lửa để các vị đạo sĩ bện tóc ấy sau khi lên bờ có thể sưởi ấm. Bấy giờ, các vị đạo sĩ bện tóc ấy đã khởi lên suy nghĩ này: “Chắc chắn là do oai lực thần thông của vị Đại Sa-môn mà các lò lửa này đã được hóa hiện ra.” Bấy giờ, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã khởi lên suy nghĩ này: “Vị Đại Sa-môn quả là có đại thần lực, có đại oai lực, vì rằng ngài đã hóa hiện ra được thật nhiều lò lửa như vậy. Tuy nhiên, vị ấy không phải là bậc A-la-hán giống như ta.” තෙන ඛො පන සමයෙන මහා අකාලමෙඝො පාවස්සි, මහා උදකවාහකො සඤ්ජායි, යස්මිං පදෙසෙ භගවා විහරති සො පදෙසො උදකෙන න ඔත්ථටො හොති. අථ ඛො භගවතො එතදහොසි – ‘‘යංනූනාහං සමන්තා උදකං උස්සාරෙත්වා මජ්ඣෙ රෙණුහතාය භූමියා චඞ්කමෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො භගවා සමන්තා උදකං උස්සාරෙත්වා මජ්ඣෙ රෙණුහතාය භූමියා චඞ්කමි. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපො ජටිලො ‘‘මාහෙව ඛො මහාසමණො උදකෙන වූළ්හො අහොසී’’ති නාවාය සම්බහුලෙහි ජටිලෙහි සද්ධිං යස්මිං පදෙසෙ භගවා විහරති, තං පදෙසං අගමාසි. අද්දසා ඛො උරුවෙලකස්සපො ජටිලො භගවන්තං සමන්තා උදකං උස්සාරෙත්වා මජ්ඣෙ රෙණුහතාය භූමියා චඞ්කමන්තං, දිස්වාන භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ඉදං නු ත්වං, මහාසමණා’’ති. ‘‘අයමහමස්මි, කස්සපා’’ති භගවා වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා නාවාය පච්චුට්ඨාසි. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපස්ස ජටිලස්ස එතදහොසි – ‘‘මහිද්ධිකො ඛො මහාසමණො මහානුභාවො[Pg.285], යත්‍ර හි නාම උදකම්පි න පවාහිස්සති, න ත්වෙව ච ඛො අරහා යථා අහ’’න්ති. Vào lúc bấy giờ, một trận mưa lớn trái mùa đã trút xuống, một trận lụt lớn đã xảy ra. Vùng đất nơi đức Thế Tôn trú ngụ thì không bị ngập lụt. Bấy giờ, đức Thế Tôn đã khởi lên suy nghĩ này: “Ta hãy làm cho nước dâng lên ở bốn phía và kinh hành ở giữa trên vùng đất khô ráo.” Bấy giờ, đức Thế Tôn đã làm cho nước dâng lên ở bốn phía và kinh hành ở giữa trên vùng đất khô ráo. Bấy giờ, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa, với ý nghĩ: “Mong rằng vị Đại Sa-môn không bị nước cuốn trôi,” đã cùng với nhiều vị đạo sĩ bện tóc đi thuyền đến vùng đất nơi đức Thế Tôn trú ngụ. Đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã nhìn thấy đức Thế Tôn đang kinh hành ở giữa trên vùng đất khô ráo, trong khi nước dâng lên ở bốn phía. Sau khi thấy vậy, ông đã nói với đức Thế Tôn rằng: “Có phải ngài đó chăng, hỡi Đại Sa-môn?” Đức Thế Tôn đáp: “Ta đây, này Kassapa,” rồi bay vọt lên không trung và đáp xuống thuyền. Bấy giờ, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã khởi lên suy nghĩ này: “Vị Đại Sa-môn quả thật có đại thần lực, có đại oai lực, đến nỗi nước cũng không thể cuốn trôi được ngài, tuy nhiên ngài vẫn không phải là bậc A-la-hán như ta.” අථ ඛො භගවතො එතදහොසි – ‘‘චිරම්පි ඛො ඉමස්ස මොඝපුරිසස්ස එවං භවිස්සති ‘මහිද්ධිකො ඛො මහාසමණො මහානුභාවො, න ත්වෙව ච ඛො අරහා යථා අහ’න්ති, යංනූනාහං ඉමං ජටිලං සංවෙජෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො භගවා උරුවෙලකස්සපං ජටිලං එතදවොච – ‘‘නෙව ච ඛො ත්වං, කස්සප, අරහා, නාපි අරහත්තමග්ගසමාපන්නො, සාපි තෙ පටිපදා නත්ථි, යාය ත්වං අරහා වා අස්සසි අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නො’’ති. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපො ජටිලො භගවතො පාදෙසු සිරසා නිපතිත්වා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ලභෙය්‍යාහං, භන්තෙ, භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං, ලභෙය්‍යං උපසම්පද’’න්ති. ‘‘ත්වං ඛොසි, කස්සප, පඤ්චන්නං ජටිලසතානං නායකො විනායකො අග්ගො පමුඛො පාමොක්ඛො, තෙපි තාව අපලොකෙහි, යථා තෙ මඤ්ඤිස්සන්ති, තථා තෙ කරිස්සන්තී’’ති. අථ ඛො උරුවෙලකස්සපො ජටිලො යෙන තෙ ජටිලා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තෙ ජටිලෙ එතදවොච – ‘‘ඉච්ඡාමහං, භො, මහාසමණෙ බ්‍රහ්මචරියං චරිතුං, යථා භවන්තො මඤ්ඤන්ති තථා කරොන්තූ’’ති. ‘‘චිරපටිකා මයං, භො, මහාසමණෙ අභිප්පසන්නා, සචෙ භවං මහාසමණෙ බ්‍රහ්මචරියං චරිස්සති, සබ්බෙව මයං මහාසමණෙ බ්‍රහ්මචරියං චරිස්සාමා’’ති. අථ ඛො තෙ ජටිලා කෙසමිස්සං ජටාමිස්සං ඛාරිකාජමිස්සං අග්ගිහුතමිස්සං උදකෙ පවාහෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො පාදෙසු සිරසා නිපතිත්වා භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘ලභෙය්‍යාම මයං, භන්තෙ, භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං, ලභෙය්‍යාම උපසම්පද’’න්ති. ‘‘එථ, භික්ඛවො’’ති භගවා අවොච – ‘‘ස්වාක්ඛාතො ධම්මො, චරථ බ්‍රහ්මචරියං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’ති. සාව තෙසං ආයස්මන්තානං උපසම්පදා අහොසි. Bấy giờ, đức Thế Tôn đã khởi lên suy nghĩ này: “Kẻ ngu si này sẽ còn suy nghĩ lâu dài rằng: ‘Vị Đại Sa-môn quả thật có đại thần lực, có đại oai lực, tuy nhiên ngài vẫn không phải là bậc A-la-hán như ta.’ Ta hãy làm cho vị đạo sĩ bện tóc này xúc động.” Bấy giờ, đức Thế Tôn đã nói với đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa rằng: “Này Kassapa, ông không phải là bậc A-la-hán, cũng không phải là người đã nhập vào con đường A-la-hán. Ông cũng không có con đường thực hành nào mà nhờ đó ông có thể trở thành bậc A-la-hán hay nhập vào con đường A-la-hán.” Bấy giờ, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã cúi đầu đảnh lễ dưới chân đức Thế Tôn và thưa với đức Thế Tôn rằng: “Bạch ngài, mong rằng con được xuất gia dưới sự hiện diện của đức Thế Tôn, mong rằng con được thọ cụ túc giới.” Đức Thế Tôn nói: “Này Kassapa, ông là người lãnh đạo, người dẫn dắt, người đứng đầu, người chủ chốt, người tiên phong của năm trăm vị đạo sĩ bện tóc. Trước tiên, ông hãy hỏi ý kiến họ. Họ nghĩ thế nào thì họ sẽ làm như thế.” Bấy giờ, đạo sĩ bện tóc Uruvelakassapa đã đi đến chỗ các vị đạo sĩ bện tóc ấy; sau khi đến, ông đã nói với các vị đạo sĩ bện tóc ấy rằng: “Thưa các ngài, tôi muốn thực hành phạm hạnh theo vị Đại Sa-môn. Các ngài nghĩ thế nào thì hãy làm như thế.” Họ đáp: “Thưa ngài, từ lâu chúng tôi đã có lòng tịnh tín nơi vị Đại Sa-môn. Nếu ngài thực hành phạm hạnh theo vị Đại Sa-môn, tất cả chúng tôi cũng sẽ thực hành phạm hạnh theo vị Đại Sa-môn.” Bấy giờ, các vị đạo sĩ bện tóc ấy đã ném tóc, bối tóc, gánh đồ, và đồ cúng tế lửa xuống dòng nước, rồi đi đến chỗ đức Thế Tôn. Sau khi đến, họ đã cúi đầu đảnh lễ dưới chân đức Thế Tôn và thưa với đức Thế Tôn rằng: “Bạch ngài, mong rằng chúng con được xuất gia dưới sự hiện diện của đức Thế Tôn, mong rằng chúng con được thọ cụ túc giới.” Đức Thế Tôn đã nói: “Hãy đến, các Tỳ khưu. Giáo pháp đã được khéo thuyết giảng, hãy thực hành phạm hạnh để chấm dứt hoàn toàn khổ đau.” Đó chính là lễ thọ cụ túc giới của các vị tôn giả ấy. අද්දසා ඛො නදීකස්සපො ජටිලො කෙසමිස්සං ජටාමිස්සං ඛාරිකාජමිස්සං අග්ගිහුතමිස්සං උදකෙ වුය්හමානෙ, දිස්වානස්ස එතදහොසි – ‘‘මාහෙව මෙ භාතුනො උපසග්ගො අහොසී’’ති, ජටිලෙ පාහෙසි – ‘‘ගච්ඡථ මෙ භාතරං ජානාථා’’ති, සාමඤ්ච තීහි ජටිලසතෙහි සද්ධිං යෙනායස්මා උරුවෙලකස්සපො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං උරුවෙලකස්සපං එතදවොච – ‘‘ඉදං නු ඛො, කස්සප, සෙය්‍යො’’ති? ‘‘ආමාවුසො, ඉදං සෙය්‍යො’’ති. අථ ඛො තෙ ජටිලා කෙසමිස්සං ජටාමිස්සං ඛාරිකාජමිස්සං අග්ගිහුතමිස්සං [Pg.286] උදකෙ පවාහෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො පාදෙසු සිරසා නිපතිත්වා භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘ලභෙය්‍යාම මයං, භන්තෙ, භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං, ලභෙය්‍යාම උපසම්පද’’න්ති. ‘‘එථ, භික්ඛවො’’ති භගවා අවොච – ‘‘ස්වාක්ඛාතො ධම්මො, චරථ බ්‍රහ්මචරියං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’ති. සාව තෙසං ආයස්මන්තානං උපසම්පදා අහොසි. Đạo sĩ bện tóc Nadīkassapa đã nhìn thấy tóc, bối tóc, gánh đồ, và đồ cúng tế lửa đang trôi trên dòng nước. Sau khi thấy vậy, ông đã khởi lên suy nghĩ này: “Mong rằng không có tai họa nào xảy đến cho anh của ta.” Ông đã sai các đạo sĩ bện tóc đi, nói rằng: “Hãy đi tìm hiểu về anh của ta.” Và chính ông cùng với ba trăm vị đạo sĩ bện tóc đã đi đến chỗ Tôn giả Uruvelakassapa. Sau khi đến, ông đã nói với Tôn giả Uruvelakassapa rằng: “Này Kassapa, có phải điều này là tốt hơn chăng?” Tôn giả Uruvelakassapa đáp: “Đúng vậy, thưa hiền hữu, điều này là tốt hơn.” Bấy giờ, các vị đạo sĩ bện tóc ấy đã ném tóc, bối tóc, gánh đồ, và đồ cúng tế lửa xuống dòng nước, rồi đi đến chỗ đức Thế Tôn. Sau khi đến, họ đã cúi đầu đảnh lễ dưới chân đức Thế Tôn và thưa với đức Thế Tôn rằng: “Bạch ngài, mong rằng chúng con được xuất gia dưới sự hiện diện của đức Thế Tôn, mong rằng chúng con được thọ cụ túc giới.” Đức Thế Tôn đã nói: “Hãy đến, các Tỳ khưu. Giáo pháp đã được khéo thuyết giảng, hãy thực hành phạm hạnh để chấm dứt hoàn toàn khổ đau.” Đó chính là lễ thọ cụ túc giới của các vị tôn giả ấy. අද්දසා ඛො ගයාකස්සපො ජටිලො කෙසමිස්සං ජටාමිස්සං ඛාරිකාජමිස්සං අග්ගිහුතමිස්සං උදකෙ වුය්හමානෙ, දිස්වානස්ස එතදහොසි – ‘‘මාහෙව මෙ භාතූනං උපසග්ගො අහොසී’’ති, ජටිලෙ පාහෙසි – ‘‘ගච්ඡථ මෙ භාතරො ජානාථා’’ති, සාමඤ්ච ද්වීහි ජටිලසතෙහි සද්ධිං යෙනායස්මා උරුවෙලකස්සපො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං උරුවෙලකස්සපං එතදවොච – ‘‘ඉදං නු ඛො, කස්සප, සෙය්‍යො’’ති? ‘‘ආමාවුසො, ඉදං සෙය්‍යො’’ති. අථ ඛො තෙ ජටිලා කෙසමිස්සං ජටාමිස්සං ඛාරිකාජමිස්සං අග්ගිහුතමිස්සං උදකෙ පවාහෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො පාදෙසු සිරසා නිපතිත්වා භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘ලභෙය්‍යාම මයං, භන්තෙ, භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං, ලභෙය්‍යාම උපසම්පද’’න්ති. ‘‘එථ, භික්ඛවො’’ති, භගවා අවොච – ‘‘ස්වාක්ඛාතො ධම්මො, චරථ බ්‍රහ්මචරියං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’ති. සාව තෙසං ආයස්මන්තානං උපසම්පදා අහොසි. Vị bện tóc Gayākassapa đã nhìn thấy tóc bện, tóc rối, gánh đồ, và đồ cúng dường lửa bị trôi giạt ở dưới nước. Sau khi nhìn thấy, vị ấy đã có suy nghĩ này: “Mong rằng tai họa đã không xảy ra cho các người anh em của ta.” Vị ấy đã phái các vị bện tóc đi (và nói): “Này các người anh em, các ngươi hãy đi tìm hiểu.” Và chính vị ấy cùng với hai trăm vị bện tóc đã đi đến chỗ trưởng lão Uruvelakassapa. Sau khi đi đến, vị ấy đã nói điều này với trưởng lão Uruvelakassapa: “Này Kassapa, phải chăng điều này là tốt đẹp hơn?” – “Thưa hiền hữu, đúng vậy, điều này là tốt đẹp hơn.” Bấy giờ, các vị bện tóc ấy đã vất bỏ tóc bện, tóc rối, gánh đồ, và đồ cúng dường lửa xuống nước rồi đi đến chỗ đức Thế Tôn. Sau khi đi đến, các vị ấy đã cúi đầu đảnh lễ dưới chân đức Thế Tôn và đã bạch với đức Thế Tôn điều này: “Bạch ngài, mong rằng chúng con được xuất gia, được tu lên bậc trên ở nơi đức Thế Tôn.” Đức Thế Tôn đã nói: “Này các tỳ khưu, hãy đến đây. Giáo Pháp đã được khéo thuyết giảng, hãy thực hành Phạm hạnh để chấm dứt hoàn toàn khổ đau.” Đó chính là lễ tu lên bậc trên của các vị trưởng lão ấy. ‘‘භගවතො අධිට්ඨානෙන පඤ්ච කට්ඨසතානි න ඵාලියිංසු, ඵාලියිංසු, අග්ගී න උජ්ජලියිංසු, උජ්ජලියිංසු, න විජ්ඣායිංසු, විජ්ඣායිංසු, පඤ්ච මන්දාමුඛිසතානි අභිනිම්මිනි, එතෙන නයෙන අඩ්ඪුඩ්ඪපාටිහාරියසහස්සානි හොන්ති. “Do sự chú nguyện của đức Thế Tôn, năm trăm khúc củi đã không được chẻ ra, (rồi) đã được chẻ ra; các ngọn lửa đã không bốc cháy, (rồi) đã bốc cháy; đã không bị dập tắt, (rồi) đã bị dập tắt; ngài đã hóa hiện ra năm trăm lò lửa. Theo phương cách ấy, có đến ba ngàn năm trăm phép thần thông.” ‘‘අථ ඛො භගවා උරුවෙලායං යථාභිරන්තං විහරිත්වා යෙන ගයාසීසං තෙන චාරිකං පක්කාමි මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං සහස්සෙන සබ්බෙහෙව පුරාණජටිලෙහි. තත්‍ර සුදං භගවා ගයායං විහරති ගයාසීසෙ සද්ධිං භික්ඛුසහස්සෙන. තත්‍ර ඛො භගවා භික්ඛු ආමන්තෙසි (සං. නි. 4.28) – ‘සබ්බං, භික්ඛවෙ, ආදිත්තං, කිඤ්ච, භික්ඛවෙ, සබ්බං ආදිත්තං, චක්ඛු, භික්ඛවෙ, ආදිත්තං, රූපා ආදිත්තා, චක්ඛුවිඤ්ඤාණං [Pg.287] ආදිත්තං, චක්ඛුසම්ඵස්සො ආදිත්තො, යමිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි ආදිත්තං. කෙන ආදිත්තං, රාගග්ගිනා දොසග්ගිනා මොහග්ගිනා ආදිත්තං, ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි ආදිත්තන්ති වදාමි? සොතං ආදිත්තං, සද්දා ආදිත්තා…පෙ… ඝානං ආදිත්තං, ගන්ධා ආදිත්තා…පෙ… ජිව්හා ආදිත්තා, රසා ආදිත්තා…පෙ… කායො ආදිත්තො, ඵොට්ඨබ්බා ආදිත්තා…පෙ… මනො ආදිත්තො, ධම්මා ආදිත්තා, මනොවිඤ්ඤාණං ආදිත්තං, මනොසම්ඵස්සො ආදිත්තො, යමිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තම්පි ආදිත්තං. කෙන ආදිත්තං, රාගග්ගිනා දොසග්ගිනා මොහග්ගිනා ආදිත්තං, ජාතියා ජරාය මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි දුක්ඛෙහි දොමනස්සෙහි උපායාසෙහි ආදිත්ත’’’න්ති වදාමි. “Bấy giờ, sau khi trú ở Uruvelā tùy theo ý thích, đức Thế Tôn đã lên đường du hành đến Gayāsīsa cùng với đại chúng tỳ khưu gồm một ngàn vị, tất cả đều là các vị bện tóc trước kia. Tại nơi ấy, đức Thế Tôn trú ở Gayā, tại Gayāsīsa, cùng với một ngàn vị tỳ khưu. Tại nơi ấy, đức Thế Tôn đã gọi các tỳ khưu (và nói) (saṃ. ni. 4.28): ‘Này các tỳ khưu, tất cả đều đang bốc cháy. Và này các tỳ khưu, tất cả đang bốc cháy là gì? Này các tỳ khưu, con mắt đang bốc cháy, các sắc đang bốc cháy, nhãn thức đang bốc cháy, nhãn xúc đang bốc cháy, và cảm thọ nào khởi lên do duyên nhãn xúc, hoặc lạc, hoặc khổ, hoặc không khổ không lạc, cảm thọ ấy cũng đang bốc cháy. Bốc cháy bởi cái gì? Ta nói rằng: Bốc cháy bởi lửa tham, lửa sân, lửa si; bốc cháy bởi sanh, già, chết, bởi sầu, bi, khổ, ưu, não. Lỗ tai đang bốc cháy, các âm thanh đang bốc cháy… này các tỳ khưu… lỗ mũi đang bốc cháy, các mùi hương đang bốc cháy… này các tỳ khưu… lưỡi đang bốc cháy, các vị nếm đang bốc cháy… này các tỳ khưu… thân đang bốc cháy, các vật xúc chạm đang bốc cháy… này các tỳ khưu… ý đang bốc cháy, các pháp đang bốc cháy, ý thức đang bốc cháy, ý xúc đang bốc cháy, và cảm thọ nào khởi lên do duyên ý xúc, hoặc lạc, hoặc khổ, hoặc không khổ không lạc, cảm thọ ấy cũng đang bốc cháy. Bốc cháy bởi cái gì? Ta nói rằng: Bốc cháy bởi lửa tham, lửa sân, lửa si; bốc cháy bởi sanh, già, chết, bởi sầu, bi, khổ, ưu, não.’” ‘‘එවං පස්සං, භික්ඛවෙ, සුතවා අරියසාවකො චක්ඛුස්මිම්පි නිබ්බින්දති, රූපෙසුපි නිබ්බින්දති, චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙපි නිබ්බින්දති, චක්ඛුසම්ඵස්සෙපි නිබ්බින්දති, යමිදං චක්ඛුසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තස්මිම්පි නිබ්බින්දති. සොතස්මිම්පි නිබ්බින්දති, සද්දෙසුපි නිබ්බින්දති…පෙ… ඝානස්මිම්පි නිබ්බින්දති, ගන්ධෙසුපි නිබ්බින්දති…පෙ… ජිව්හායපි නිබ්බින්දති, රසෙසුපි නිබ්බින්දති…පෙ… කායස්මිම්පි නිබ්බින්දති, ඵොට්ඨබ්බෙසුපි නිබ්බින්දති…පෙ… මනස්මිම්පි නිබ්බින්දති, ධම්මෙසුපි නිබ්බින්දති, මනොවිඤ්ඤාණෙපි නිබ්බින්දති, මනොසම්ඵස්සෙපි නිබ්බින්දති, යමිදං මනොසම්ඵස්සපච්චයා උප්පජ්ජති වෙදයිතං සුඛං වා දුක්ඛං වා අදුක්ඛමසුඛං වා තස්මිම්පි නිබ්බින්දති. නිබ්බින්දං විරජ්ජති, විරාගා විමුච්චති, විමුත්තස්මිං විමුත්තමිති ඤාණං හොති, ‘ඛීණා ජාති, වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, කතං කරණීයං, නාපරං ඉත්ථත්තායා’ති පජානාතී’’ති. “Này các tỳ khưu, khi thấy như vậy, vị Thánh đệ tử có nghe nhiều trở nên nhàm chán đối với con mắt, nhàm chán đối với các sắc, nhàm chán đối với nhãn thức, nhàm chán đối với nhãn xúc, và nhàm chán cả đối với cảm thọ nào khởi lên do duyên nhãn xúc, hoặc lạc, hoặc khổ, hoặc không khổ không lạc. Vị ấy nhàm chán đối với lỗ tai, nhàm chán đối với các âm thanh… này các tỳ khưu… nhàm chán đối với lỗ mũi, nhàm chán đối với các mùi hương… này các tỳ khưu… nhàm chán đối với lưỡi, nhàm chán đối với các vị nếm… này các tỳ khưu… nhàm chán đối với thân, nhàm chán đối với các vật xúc chạm… này các tỳ khưu… nhàm chán đối với ý, nhàm chán đối với các pháp, nhàm chán đối với ý thức, nhàm chán đối với ý xúc, và nhàm chán cả đối với cảm thọ nào khởi lên do duyên ý xúc, hoặc lạc, hoặc khổ, hoặc không khổ không lạc. Do nhàm chán, vị ấy ly tham. Do ly tham, vị ấy được giải thoát. Khi đã được giải thoát, trí tuệ khởi lên rằng: ‘Ta đã được giải thoát.’ Vị ấy biết rõ rằng: ‘Sanh đã được tận diệt, Phạm hạnh đã được hoàn mãn, việc cần làm đã được làm xong, không còn trở lui trạng thái này nữa.’” ඉමස්මිඤ්ච පන වෙය්‍යාකරණස්මිං භඤ්ඤමානෙ තස්ස භික්ඛුසහස්සස්ස අනුපාදාය ආසවෙහි චිත්තානි විමුච්චිංසු. Và trong khi bài pháp thoại này đang được thuyết giảng, tâm của một ngàn vị tỳ khưu ấy đã được giải thoát khỏi các lậu hoặc do không còn chấp thủ. 29. එවං ආදිත්තපරියායදෙසනං සුත්වා සහ පටිසම්භිදාහි අරහත්තං සම්පත්තො නදීකස්සපො ථෙරො සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං [Pg.288] පකාසෙන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතොතිආදිමාහ. තත්ථ අග්ගඵලන්ති උත්තමඵලං, අත්තනා රොපිතඅම්බරුක්ඛස්ස ආදිම්හි ගහිතඵලං වා. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 29. Sau khi nghe bài thuyết giảng về sự bốc cháy như thế, trưởng lão Nadīkassapa, người đã thành tựu quả vị A-la-hán cùng với các tuệ phân tích, sanh tâm hoan hỷ, đã tuyên thuyết về tiền thân của mình, bắt đầu bằng câu: “Của đức Thế Tôn Padumuttara…” Ở đây, ‘aggaphalaṃ’ có nghĩa là quả vị tối thượng, hoặc là quả đầu tiên được hái từ cây xoài do chính mình trồng. Phần còn lại thì dễ hiểu. නදීකස්සපත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần Chú giải về Trưởng lão Kệ của ngài Nadīkassapa đã chấm dứt. 3. ගයාකස්සපත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 3. Phần Chú giải về Trưởng lão Kệ của ngài Gayākassapa තතියාපදානෙ අජිනචම්මවත්ථොහන්තිආදිකං ආයස්මතො ගයාකස්සපත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයං කුසලං උපචිනන්තො ඉතො එකතිංසකප්පෙ සිඛිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තො විඤ්ඤුතං පත්තො නිස්සරණජ්ඣාසයතාය ඝරාවාසං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා අරඤ්ඤායතනෙ අස්සමං මාපෙත්වා වනමූලඵලාහාරො වසති. තෙන ච සමයෙන භගවා එකො අදුතියො තස්ස අස්සමසමීපෙනාගච්ඡි, සො භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො උපසඞ්කමිත්වා වන්දිත්වා එකමන්තං ඨිතො වෙලං ඔලොකෙන්තො මනොහරානි කොලඵලානි සත්ථු උපනෙසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො නිස්සරණජ්ඣාසයතාය ඝරාවාසං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා ද්වීහි තාපසසතෙහි සද්ධිං ගයාය විහරති. ගයාය වසනතො හිස්ස කස්සපගොත්තතාය ච ගයාකස්සපොති සමඤ්ඤා අහොසි. සො භගවතො සද්ධිං පරිසාය එහිභික්ඛූපසම්පදං දත්වා නදීකස්සපස්ස වුත්තනයෙන ආදිත්තපරියාය දෙසනාය ඔවදියමානො අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි. Trong thiên A-la-hán sự thứ ba, câu chuyện của trưởng lão Gayākassapa bắt đầu bằng ‘ajinacammavatthohaṃ’ và các câu kệ tiếp theo. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các thiện nghiệp là cận y duyên cho sự giải thoát trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Cách đây ba mươi mốt kiếp, vào thời của đức Thế Tôn Sikhi, vị ấy đã sanh vào một gia đình có giai cấp, đã đạt đến tuổi trưởng thành. Do có khuynh hướng xuất ly, vị ấy đã từ bỏ đời sống gia đình, xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh, đã tạo dựng một am thất ở nơi hoang dã và sống bằng các loại rễ và trái cây trong rừng. Và vào lúc ấy, đức Thế Tôn, một mình không có người thứ hai, đã đi đến gần am thất của vị ấy. Vị ấy nhìn thấy đức Thế Tôn, với tâm ý hoan hỷ đã đi đến gần, đảnh lễ, và đứng sang một bên. Trong khi quan sát thời điểm thích hợp, vị ấy đã dâng lên đức Bổn Sư những quả táo rừng thơm ngon. Do nghiệp phước ấy, vị ấy đã luân chuyển trong các cõi trời và người. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào dòng dõi Bà-la-môn. Khi đến tuổi trưởng thành, do có khuynh hướng xuất ly, vị ấy đã từ bỏ đời sống gia đình, xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh và sống ở Gayā cùng với hai trăm vị tu sĩ khổ hạnh. Do việc sống ở Gayā và do thuộc dòng họ Kassapa, vị ấy đã có danh xưng là Gayākassapa. Vị ấy đã được đức Thế Tôn cùng với hội chúng ban cho lễ xuất gia ‘ehi bhikkhu.’ Trong khi được giáo huấn bằng bài kinh Lửa Cháy (Ādittapariyāya) theo cách đã được nói đến cho Nadīkassapa, vị ấy đã chứng đắc quả vị A-la-hán. 35. සො අරහත්තං පත්වා සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො අජිනචම්මවත්ථොහන්තිආදිමාහ. තත්ථ අජිනචම්මවත්ථොති තාපසපබ්බජිතත්තා අජිනචම්මනිවාසනපාවුරණොති අත්ථො. ඛාරිභාරධරොති තාපසකාලෙ තාපසපරික්ඛාරපරිපුණ්ණකාජධරොති අත්ථො. ඛාරිකතාපසපරික්ඛාරෙ පූරෙත්වා. කොලං අහාසි අස්සමන්ති කොලඵලං අස්සමෙ පූරෙත්වා අස්සමෙ නිසින්නොති අත්ථො. අගොපයින්ති [Pg.289] පාඨෙ කොලඵලං පරියෙසිත්වා අස්සමං ගොපෙසිං රක්ඛින්ති අත්ථො. සෙසං සබ්බං උත්තානත්ථමෙවාති. 35. Vị ấy, sau khi chứng đắc quả vị A-la-hán, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về câu chuyện tiền thân của mình, đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng ‘ajinacammavatthohaṃ.’ Ở đây, ‘ajinacammavattho’ có nghĩa là mặc và khoác da linh dương, do bởi đã xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh. ‘Khāribhāradharo’ có nghĩa là người mang cái quang gánh chứa đầy đủ các vật dụng cần thiết của tu sĩ khổ hạnh vào thời điểm là tu sĩ khổ hạnh. ‘Khārikatāpasaparikkhāre pūretvā’ là sau khi đã làm cho đầy cái quang gánh với các vật dụng cần thiết của tu sĩ khổ hạnh. ‘Kolaṃ ahāsi assamaṃ’ có nghĩa là sau khi đã làm cho đầy am thất với quả táo rừng, vị ấy đã ngồi ở trong am thất. Trong cách đọc là ‘agopayiṃ,’ ý nghĩa là sau khi đã tìm kiếm quả táo rừng, ‘tôi đã canh giữ, tôi đã bảo vệ am thất.’ Tất cả phần còn lại đều có ý nghĩa rõ ràng. ගයාකස්සපත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về A-la-hán sự của trưởng lão Gayākassapa đã chấm dứt. 4. කිමිලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 4. Phần giải về A-la-hán sự của trưởng lão Kimila චතුත්ථාපදානෙ නිබ්බුතෙ කකුසන්ධම්හීතිආදිකං ආයස්මතො කිමිලත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො කකුසන්ධස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො පරිනිබ්බුතෙ සත්ථරි තස්ස ධාතුයො උද්දිස්ස සලලමාලාහි මණ්ඩපං කාරෙත්වා පූජං අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන තාවතිංසෙසු උප්පජ්ජිත්වා අපරාපරං දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කපිලවත්ථුනගරෙ සක්‍යරාජකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා කිමිලොති තස්ස නාමං අකාසි. සො වයප්පත්තො භොගසම්පත්තියා පමත්තො විහරති. තස්ස ඤාණපරිපාකං ඤත්වා සංවෙගජනනත්ථං අනුපියායං විහරන්තො සත්ථා පඨමයොබ්බනෙ ඨිතං රමණීයං ඉත්ථිරූපං අභිනිම්මිනිත්වා පුරතො දස්සෙත්වා පුන අනුක්කමෙන යථා ජරාරොගවිපත්තීහි අභිභූතා දිස්සති, තථා අකාසි. තං දිස්වා කිමිලකුමාරො අතිවිය සංවෙගජාතො අත්තනො සංවෙගං පකාසෙන්තො භගවතො පාකටං කත්වා ලද්ධානුසාසනො අරහත්තං පාපුණි. Trong thiên A-la-hán sự thứ tư, câu chuyện của trưởng lão Kimila bắt đầu bằng ‘nibbute kakusandhamhi’ và các câu kệ tiếp theo. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Vào thời của đức Thế Tôn Kakusandha, vị ấy đã sanh vào một gia đình có giai cấp, đã đạt đến tuổi trưởng thành. Sau khi đức Bổn Sư đã nhập Niết-bàn, vị ấy đã cho làm một gian đình với các vòng hoa bằng nhựa thông và đã thực hiện việc cúng dường hướng đến các xá-lợi của ngài. Do nghiệp phước ấy, vị ấy đã sanh lên cõi trời Ba Mươi Ba và sau đó đã luân chuyển trong các cõi trời và người. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh vào dòng dõi hoàng tộc Sakya ở thành Kapilavatthu và đã được đặt tên là Kimila. Khi đến tuổi trưởng thành, vị ấy sống buông lung trong sự giàu sang. Đức Bổn Sư, trong khi đang trú tại Anupiyā, biết được trí tuệ của vị ấy đã chín muồi và vì mục đích làm sanh khởi sự chấn động tâm linh, đã hóa hiện một hình ảnh người nữ xinh đẹp đang trong tuổi thanh xuân đầu tiên và cho vị ấy thấy ở phía trước. Rồi tuần tự, ngài đã làm cho hình ảnh ấy hiện ra bị chinh phục bởi sự già nua, bệnh tật, và hoạn nạn. Nhìn thấy điều ấy, hoàng tử Kimila đã vô cùng chấn động. Trong khi bày tỏ sự chấn động tâm linh của mình, vị ấy đã trình bày rõ với đức Thế Tôn, đã nhận được lời giáo huấn, và đã đạt đến quả vị A-la-hán. 42. සො අරහත්තං පත්වා සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නිබ්බුතෙ කකුසන්ධම්හීතිආදිමාහ. බ්‍රාහ්මණම්හි වුසීමතීති පඤ්චහි වසිතාහි වසිප්පත්තම්හි භගවති. බ්‍රාහ්මණස්ස සබ්බගුණගණෙහි මණ්ඩිතත්තා අභිවූළ්හීතත්තා බ්‍රාහ්මණම්හි කකුසන්ධෙ භගවති පරිනිබ්බුතෙති අත්ථො. සෙසං සබ්බං උත්තානමෙවාති. 42. Vị ấy, sau khi chứng đắc quả vị A-la-hán, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về câu chuyện tiền thân của mình, đã nói lên câu kệ bắt đầu bằng ‘nibbute kakusandhamhi.’ ‘Brāhmaṇamhi vusīmatī’ có nghĩa là nơi đức Thế Tôn, bậc đã đạt đến sự thuần thục qua năm pháp thuần thục (vasī). Do được trang hoàng với tất cả các nhóm phẩm hạnh, do đã được đề cao, nên ‘brāhmaṇamhi’ có nghĩa là khi đức Thế Tôn Kakusandha, bậc Phạm Thiên, đã nhập Niết-bàn. Tất cả phần còn lại đều có ý nghĩa rõ ràng. කිමිලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về A-la-hán sự của trưởng lão Kimila đã chấm dứt. 5. වජ්ජිපුත්තත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 5. Phần giải về A-la-hán sự của trưởng lão Vajjiputta සහස්සරංසී [Pg.290] භගවාතිආදිකං ආයස්මතො වජ්ජිපුත්තත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයං පුඤ්ඤං උපචිනන්තො ඉතො චතුනවුතිකප්පෙ එකං පච්චෙකබුද්ධං භික්ඛාය ගච්ඡන්තං දිස්වා පසන්නමානසො කදලිඵලානි අදාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ වෙසාලියං ලිච්ඡවිරාජකුමාරො හුත්වා නිබ්බත්ති, වජ්ජිරාජපුත්තත්තා වජ්ජිපුත්තොත්වෙවස්ස සමඤ්ඤා. සො දහරො හුත්වා හත්ථිසිප්පාදිසික්ඛනකාලෙපි හෙතුසම්පන්නතාය නිස්සරණජ්ඣාසයොව හුත්වා විචරන්තො සත්ථු ධම්මදෙසනං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා විපස්සනාය කම්මං කත්වා නචිරස්සෙව ඡළභිඤ්ඤො අහොසි. ඡළභිඤ්ඤො පන හුත්වා අපරභාගෙ අචිරපරිනිබ්බුතෙ සත්ථරි ධම්මං සඞ්ගායිතුං සඞ්කෙතං කත්වා මහාථෙරෙසු තත්ථ තත්ථ විහරන්තෙසු එකදිවසං ආයස්මන්තං ආනන්දං සෙඛංයෙව සමානං මහතියා පරිසාය පරිවුතං ධම්මං දෙසෙන්තං දිස්වා තස්ස උපරිමග්ගාධිගමාය උස්සාහං ජනෙන්තො – Câu chuyện của trưởng lão Vajjiputta bắt đầu bằng ‘sahassaraṃsī bhagavā’ và các câu kệ tiếp theo. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia. Cách đây chín mươi bốn kiếp, khi nhìn thấy một vị Phật Độc Giác đang đi khất thực, với tâm ý hoan hỷ vị ấy đã dâng cúng các quả chuối. Do nghiệp phước ấy, vị ấy đã luân chuyển trong các cõi trời và người. Trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã sanh làm một vị hoàng tử Licchavi ở Vesālī. Do là con trai của vua xứ Vajji, danh xưng của vị ấy chính là Vajjiputta. Khi còn trẻ, ngay cả trong lúc học các kỹ năng như thuật cưỡi voi, do có đầy đủ nhân duyên, vị ấy đã có khuynh hướng xuất ly. Sau khi nghe bài thuyết Pháp của đức Bổn Sư, vị ấy đã có được đức tin, đã xuất gia nơi đức Bổn Sư, đã thực hành thiền quán, và không bao lâu sau đã trở thành bậc có sáu thắng trí. Và sau khi đã là bậc có sáu thắng trí, vào một thời gian sau, không lâu sau khi đức Bổn Sư nhập Niết-bàn, trong khi các vị đại trưởng lão đã hẹn nhau để kết tập Pháp và đang trú ở những nơi khác nhau, một hôm vị ấy nhìn thấy tôn giả Ānanda, khi ấy vẫn còn là bậc hữu học, đang được một hội chúng đông đảo vây quanh và thuyết Pháp. Để làm sanh khởi sự nỗ lực nơi vị ấy cho việc chứng đắc các đạo quả cao hơn – ‘‘රුක්ඛමූලගහනං පසක්කිය, නිබ්බානං හදයස්මිං ඔපිය; ඣාය ගොතම මා ච පමාදො, කිං තෙ බිළිබිළිකා කරිස්සතී’’ති. (ථෙරගා. 119) – ගාථං අභාසි; “Hãy lui vào gốc cây, rừng rậm, Hướng tâm về Niết-bàn; Hãy thiền định, Gotama, chớ có buông lung, Tiếng huyên náo kia sẽ làm gì được cho ngài?” (Trưởng Lão Tăng Kệ 119) – vị ấy đã nói lên câu kệ này; තත්ථ රුක්ඛමූලගහනන්ති රුක්ඛමූලභූතං ගහනං, ගහනඤ්හි අත්ථි, න රුක්ඛමූලං, රුක්ඛමූලඤ්ච අත්ථි, න ගහනං, තෙසු රුක්ඛමූලග්ගහණෙන ඨානස්ස ඡායාය සම්පන්නතාය වාතාතපපරිස්සයාභාවං දීපෙති, ගහනග්ගහණෙන නිවාතභාවෙන වාතපරිස්සයාභාවං ජනසම්බාධාභාවඤ්ච දස්සෙති, තදුභයෙන ච භාවනායොග්‍යතං. පසක්කියාති උපගන්ත්වා. නිබ්බානං හදයස්මිං ඔපියාති ‘‘එවං මයා පටිපජ්ජිත්වා නිබ්බානං අධිගන්තබ්බ’’න්ති නිබ්බුතිං හදයෙ ඨපෙත්වා චිත්තෙ කත්වා. ඣායාති තිලක්ඛණූපනිජ්ඣානෙන ඣාය, විපස්සනාභාවනාසහිතං මග්ගභාවනං භාවෙහි. ගොතමාති ධම්මභණ්ඩාගාරිකං ගොත්තෙනාලපති. මා ච පමාදොති අධිකුසලෙසු ධම්මෙසු මා පමාදං ආපජ්ජි. ඉදානි යාදිසො [Pg.291] ථෙරස්ස පමාදො, තං පටික්ඛෙපවසෙන දස්සෙන්තො ‘‘කිං තෙ බිළිබිළිකා කරිස්සතී’’ති ආහ. තත්ථ බිළිබිළිකාති බිළිබිළිකිරියා, බිළිබිළිතිසද්දපවත්ති යථා නිරත්ථකා, එවං බිළිබිළිකාසදිසා ජනපඤ්ඤත්ති. කිං තෙ කරිස්සතීති කීදිසං අත්ථං තුය්හං සාධෙස්සති, තස්මා ජනපඤ්ඤත්තිං පහාය සදත්ථපසුතො හොහීති ඔවාදං අදාසි. Ở đây, câu rukkhamūlagahananti có nghĩa là bụi rậm ở nơi gốc cây. Có nơi là bụi rậm nhưng không phải là gốc cây, và có nơi là gốc cây nhưng không phải là bụi rậm. Trong các trường hợp ấy, do việc đề cập đến gốc cây là để chỉ rõ về sự không có phiền não do gió và nắng, vì nơi ấy được sung mãn bóng mát; do việc đề cập đến bụi rậm là để trình bày về sự không có phiền não do gió vì là nơi kín gió và sự không có đông đúc người; và do cả hai điều ấy là (để trình bày) về sự thích hợp cho việc hành thiền. Pasakkiyā có nghĩa là sau khi đi đến. Nibbānaṃ hadayasmiṃ opiyā có nghĩa là sau khi đã đặt sự an tịnh vào trong tâm, đã ghi nhớ trong tâm rằng: ‘Do ta thực hành như vầy, Niết-bàn cần được chứng ngộ.’ Jhāya có nghĩa là hãy thiền quán bằng sự quán xét về ba tướng, hãy tu tập sự tu tập về Đạo cùng với sự tu tập về minh sát. Gotamā là gọi vị Pháp Bảo Tạng theo dòng họ. Mā ca pamādo có nghĩa là chớ có rơi vào sự dễ duôi trong các thiện pháp cao thượng. Bây giờ, để trình bày về sự dễ duôi của vị trưởng lão theo cách bác bỏ điều ấy, ngài đã nói: ‘kiṃ te biḷibiḷikā karissatī.’ Ở đây, biḷibiḷikā là hành động biḷibiḷi. Giống như sự phát sinh âm thanh ‘biḷibiḷi’ là vô nghĩa, cũng vậy, sự quy ước của người đời là tương tự như biḷibiḷikā. Kiṃ te karissatī có nghĩa là sẽ thành tựu cho ngươi lợi ích như thế nào? Do đó, ngài đã ban lời khuyên dạy rằng: ‘Hãy từ bỏ sự quy ước của người đời, hãy là người chuyên tâm vào lợi ích của chính mình.’ තං සුත්වා අඤ්ඤෙහි වුත්තෙන විස්සගන්ධවායනවචනෙන සංවෙගජාතො බහුදෙව රත්තිං චඞ්කමෙන වීතිනාමෙන්තො විපස්සනං උස්සුක්කාපෙත්වා සෙනාසනං පවිසිත්වා මඤ්චකෙ නිසින්නමත්තොව ‘‘කිඤ්චි සයාමී’’ති සීසං බිම්බොහනමසම්පත්තං පාදං භූමිතො උග්ගතං සරීරස්ස ආකාසගතක්ඛණෙයෙව අරහත්තං පාපුණි. Sau khi nghe điều ấy, do lời nói được những người khác thốt ra giống như sự thổi đến của mùi hôi thối, vị ấy đã phát sanh sự xúc động, đã trải qua phần nhiều ban đêm bằng việc đi kinh hành, đã nỗ lực tu tập minh sát, sau khi đi vào trú xứ, vừa khi ngồi xuống ở giường nhỏ, với ý nghĩ: ‘Ta sẽ nằm xuống một chút,’ trong khi đầu chưa chạm đến gối, chân đã nhấc lên khỏi mặt đất, ngay trong khoảnh khắc thân mình đang ở trong không trung, vị ấy đã chứng đắc A-la-hán quả. 49. වජ්ජිපුත්තත්ථෙරො අපරභාගෙ සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සහස්සරංසී භගවාතිආදිමාහ. තත්ථ සහස්සරංසීති එත්ථ ‘‘අනෙකසතසහස්සරංසී’’ති වත්තබ්බෙ ගාථාබන්ධසුඛත්ථං ‘‘සහස්සරංසී’’ති වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 49. Về sau, trưởng lão Vajjiputta đã phát sanh sự hân hoan, trong khi tuyên thuyết về tiền thân sự nghiệp của mình, ngài đã nói (kệ ngôn) bắt đầu là: ‘sahassaraṃsī bhagavā.’ Ở đây, về câu sahassaraṃsī, trong khi cần phải nói là: ‘anekasatasahassaraṃsī,’ nên biết rằng đã được nói là: ‘sahassaraṃsī’ vì sự thuận lợi trong việc cấu trúc kệ ngôn. Phần còn lại là dễ hiểu. වජ්ජිපුත්තත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Trưởng Lão Sự Nghiệp của trưởng lão Vajjiputta đã chấm dứt. 6. උත්තරත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 6. Phần giải về Trưởng Lão Sự Nghiệp của trưởng lão Uttara ඡට්ඨාපදානෙ සුමෙධො නාම සම්බුද්ධොතිආදිකං ආයස්මතො උත්තරසාමණෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො සුමෙධස්ස භගවතො කාලෙ විජ්ජාධරො හුත්වා ආකාසෙන විචරති. තෙන ච සමයෙන සත්ථා තස්සෙව අනුග්ගණ්හනත්ථං වනන්තරෙ අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ නිසීදි ඡබ්බණ්ණබුද්ධරංසියො විස්සජ්ජෙන්තො. සො අන්තලික්ඛෙන ගච්ඡන්තො භගවන්තං දිස්වා පසන්නමානසො ආකාසතො ඔරුය්හ සුවිසුද්ධෙහි විපුලෙහි කණිකාරපුප්ඵෙහි භගවන්තං පූජෙසි, පුප්ඵානි බුද්ධානුභාවෙන සත්ථු උපරි ඡත්තාකාරෙන අට්ඨංසු, සො තෙන භිය්‍යොසොමත්තාය පසන්නචිත්තො හුත්වා අපරභාගෙ කාලං කත්වා තාවතිංසෙසු නිබ්බත්තිත්වා දිබ්බසම්පත්තිං අනුභවන්තො යාවතායුකං තත්ථ ඨත්වා තතො චුතො දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහෙ බ්‍රාහ්මණමහාසාලස්ස පුත්තො හුත්වා [Pg.292] නිබ්බත්ති, උත්තරොතිස්ස නාමං අහොසි. සො විඤ්ඤුතං පත්තො බ්‍රාහ්මණවිජ්ජාසු නිප්ඵත්තිං ගන්ත්වා ජාතියා රූපෙන විජ්ජාය වයෙන සීලාචාරෙන ච ලොකස්ස සම්භාවනීයො ජාතො. Ở Trưởng Lão Sự Nghiệp thứ sáu, Trưởng Lão Sự Nghiệp của Tôn giả sa-di Uttara (bắt đầu bằng câu): ‘sumedho nāma sambuddho.’ Vị này cũng là người đã có các sự tích lũy dưới thời của các vị Phật quá khứ, đã vun bồi các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi ở các kiếp sống nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Sumedha, đã là người trì giữ minh chú, di chuyển bằng không trung. Và vào lúc ấy, bậc Đạo Sư vì mục đích tế độ chính vị ấy đã ngự xuống ở gốc của một cây nào đó trong khu rừng, trong khi đang tỏa ra các tia sáng của vị Phật có sáu màu. Vị ấy trong khi đang đi ở không trung đã nhìn thấy đức Thế Tôn, có tâm ý trong sạch, đã đi xuống từ không trung, đã cúng dường đức Thế Tôn bằng những đóa hoa kaṇikāra rất thanh khiết và to lớn. Do oai lực của đức Phật, những đóa hoa đã đứng lại ở phía trên bậc Đạo Sư theo hình dáng của cái lọng. Do điều ấy, vị ấy có tâm ý trong sạch ở mức độ nhiều hơn nữa, về sau, sau khi mệnh chung đã tái sanh ở cõi trời Ba Mươi Ba, trong khi đang thụ hưởng tài sản cõi trời, đã lưu lại ở đấy cho đến hết tuổi thọ, sau khi mệnh chung từ nơi ấy, đã luân chuyển ở các cõi trời và cõi người, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, đã tái sanh làm con trai của vị Bà-la-môn đại phú ở thành Rājagaha, tên của vị ấy là Uttara. Vị ấy sau khi đã đến tuổi trưởng thành, đã đạt đến sự thành tựu ở các học thuật của Bà-la-môn, đã trở thành người được thế gian tôn trọng về dòng dõi, về sắc đẹp, về học thuật, về tuổi tác, và về giới hạnh. තස්ස තං සම්පත්තිං දිස්වා වස්සකාරො මගධමහාමත්තො අත්තනො ධීතරං දාතුකාමො හුත්වා අත්තනො අධිප්පායං පවෙදෙසි. සො නිස්සරණජ්ඣාසයතාය තං පටික්ඛිපිත්වා කාලෙන කාලං ධම්මසෙනාපතිං පයිරුපාසන්තො තස්ස සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා වත්තසම්පන්නො හුත්වා ථෙරං උපට්ඨහති. Sau khi nhìn thấy sự thành tựu ấy của vị ấy, quan đại thần của xứ Magadha là Vassakāra đã có ý muốn gả con gái của mình, đã cho biết ý định của mình. Vị ấy do có khuynh hướng về sự giải thoát đã từ chối điều ấy, thỉnh thoảng đã hầu cận vị Tướng Quân Chánh Pháp, sau khi nghe được Chánh Pháp ở gần vị ấy, đã có được đức tin, đã xuất gia, đã trở thành người được thành tựu về các phận sự, đã hầu hạ vị trưởng lão. තෙන ච සමයෙන ථෙරස්ස අඤ්ඤතරො ආබාධො උප්පන්නො, තස්ස භෙසජ්ජත්ථාය උත්තරො සාමණෙරො පාතොව පත්තචීවරමාදාය විහාරතො නික්ඛන්තො අන්තරාමග්ගෙ තළාකස්ස සමීපෙ පත්තං ඨපෙත්වා උදකසමීපං ගන්ත්වා මුඛං ධොවති. අථ අඤ්ඤතරො උමඞ්ගචොරො කතකම්මො ආරක්ඛපුරිසෙහි අනුබද්ධො අග්ගමග්ගෙන නගරතො නික්ඛමිත්වා පලායන්තො අත්තනා ගහිතං රතනභණ්ඩිතං සාමණෙරස්ස පත්තෙ පක්ඛිපිත්වා පලායි. සාමණෙරොපි පත්තසමීපං උපගතො. චොරං අනුබන්ධන්තා රාජපුරිසා සාමණෙරස්ස පත්තෙ භණ්ඩිකං දිස්වා ‘‘අයං චොරො, ඉමිනා චොරියං කත’’න්ති සාමණෙරං පච්ඡාබාහං බන්ධිත්වා වස්සකාරස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස දස්සෙසුං. වස්සකාරො ච තදා රඤ්ඤො විනිච්ඡයෙ නියුත්තො හුත්වා ඡෙජ්ජභෙජ්ජං අනුසාසති, සො ‘‘පුබ්බෙ මම වචනං නාදියි, සුද්ධපාසණ්ඩියෙසු පබ්බජී’’ති (ථෙරගා. අට්ඨ. 1.උත්තරත්ථෙරගාථාවණ්ණනා) කම්මං අසොධෙත්වා ඝාතුකාමත්තාව ජීවන්තමෙව තං සූලෙ උත්තාසෙසි. Và vào lúc ấy, một cơn bệnh nào đó đã phát sanh cho vị trưởng lão. Vì mục đích thuốc men cho vị ấy, sa-di Uttara vào lúc sáng sớm, sau khi mang y bát đã đi ra khỏi tu viện, ở giữa đường, gần cái hồ, sau khi đặt bình bát xuống, đã đi đến gần bờ nước, đã rửa mặt. Khi ấy, một tên trộm đào ngạch nào đó đã thực hiện hành vi, bị các quân lính canh gác truy đuổi, sau khi đi ra khỏi thành phố bằng con đường chính, trong khi đang tẩu thoát, đã bỏ gói đồ châu báu do mình lấy được vào trong bình bát của vị sa-di rồi đã tẩu thoát. Vị sa-di cũng đã đi đến gần bình bát. Các quân lính của đức vua trong khi đang truy đuổi tên trộm, sau khi nhìn thấy gói đồ ở trong bình bát của vị sa-di, với ý nghĩ: ‘Đây là tên trộm, việc trộm cắp đã được thực hiện bởi người này,’ sau khi trói quặt tay vị sa-di ra sau lưng, đã dẫn đến cho Bà-la-môn Vassakāra. Và vào lúc ấy, Vassakāra được bổ nhiệm trong việc xét xử của đức vua, đã ra lệnh về việc chặt chém và đánh đập. Vị này, với ý nghĩ: ‘Trước đây, nó đã không nghe lời của ta, đã xuất gia ở trong nhóm ngoại đạo thuần túy,’ đã không thẩm tra sự việc, chỉ do có ý muốn giết, đã cho xiên người ấy trên cọc nhọn trong khi còn đang sống. අථස්ස භගවා ඤාණපරිපාකං ඔලොකෙත්වා තං ඨානං ගන්ත්වා විප්ඵුරන්තහත්ථනඛමණිමයූඛසම්භින්නසිතාභතාය පග්ඝරන්තජාතිහිඞ්ගුලකසුවණ්ණරසධාරං විය ජාලාගුණ්ඨිතමුදුතලුනදීඝඞ්ගුලිහත්ථං උත්තරස්ස සීසෙ ඨපෙත්වා ‘‘උත්තර, ඉදං තෙ පුරිමකම්මස්ස ඵලං උප්පන්නං, තත්ථ තයා පච්චවෙක්ඛණබලෙන අධිවාසනා කාතබ්බා’’ති වත්වා අජ්ඣාසයානුරූපං ධම්මං දෙසෙසි. උත්තරො අමතාභිසෙකසදිසෙන සත්ථු හත්ථසම්ඵස්සෙන සඤ්ජාතප්පසාදසොමනස්සතාය උළාරපීතිපාමොජ්ජං පටිලභිත්වා යථාපරිචිතං විපස්සනාමග්ගං සමාරූළ්හො ඤාණස්ස පරිපාකං ගතත්තා සත්ථු ච දෙසනාවිලාසෙන තාවදෙව මග්ගපටිපාටියා සබ්බෙ කිලෙසෙ ඛෙපෙත්වා ඡළභිඤ්ඤො [Pg.293] අහොසි. ඡළභිඤ්ඤො පන හුත්වා සූලතො උට්ඨහිත්වා පරානුද්දයාය ආකාසෙ ඨත්වා පාටිහාරියං දස්සෙසි. මහාජනො අච්ඡරියබ්භුතචිත්තජාතො අහොසි. තාවදෙවස්ස වණො සංරූළ්හි, සො භික්ඛූහි, ‘‘ආවුසො, තාදිසදුක්ඛං අනුභවන්තො කථං ත්වං විපස්සනං අනුයුඤ්ජිතුං අසක්ඛී’’ති පුට්ඨො, ‘‘පගෙව මෙ, ආවුසො, සංසාරෙ ආදීනවො, සඞ්ඛාරානඤ්ච සභාවො සුදිට්ඨො, එවාහං තාදිසං දුක්ඛං අනුභවන්තොපි අසක්ඛිං විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා විසෙසං අධිගන්තු’’න්ති ආහ. ‘‘පුබ්බජාතියා දහරකාලෙ මක්ඛිකං ගහෙත්වා නිම්බසූලකං ගහෙත්වා සූලාරොපනකීළං පටිච්ච එවං අනෙකජාතිසතෙසු සූලාරොපනදුක්ඛමනුභවිත්වා ඉමාය පරියොසානජාතියා එවරූපං දුක්ඛමනුභූත’’න්ති ආහ. Bấy giờ, đức Thế Tôn sau khi nhận thấy sự thuần thục về trí tuệ của vị ấy, đã đi đến nơi ấy, đặt bàn tay có những ngón tay dài, mềm mại, non trẻ, được bao bọc bởi mạng lưới (vân tay), giống như dòng chu sa và vàng lỏng đang tuôn chảy, với ánh sáng trắng ngần hòa lẫn với những tia sáng như ngọc từ móng tay đang tỏa rạng, lên trên đầu của Uttara rồi nói rằng: “Này Uttara, đây là quả của nghiệp quá khứ của ngươi đã sanh khởi, ở đây ngươi phải kham nhẫn bằng sức mạnh của sự quán xét.” Sau khi nói vậy, Ngài đã thuyết giảng giáo pháp tương ứng với khuynh hướng của vị ấy. Do sự tiếp xúc của bàn tay đức Đạo Sư giống như lễ quán đảnh bất tử, Uttara đã đạt được hỷ lạc và niềm vui to lớn do tín tâm và hoan hỷ đã sanh khởi, đã đi vào con đường minh sát như đã quen thuộc. Do trí tuệ đã thuần thục và do sự thuyết giảng uyển chuyển của đức Đạo Sư, ngay lúc ấy, theo trình tự của đạo, vị ấy đã tận diệt tất cả các phiền não và đã là bậc có sáu thắng trí. Và sau khi là bậc có sáu thắng trí, vị ấy đã đứng dậy khỏi cọc nhọn, vì lòng bi mẫn đối với người khác, đã đứng trên không trung và đã thể hiện thần thông. Đại chúng đã có tâm kinh ngạc và phi thường. Ngay lúc ấy, vết thương của vị ấy đã lành lại. Khi được các vị tỳ khưu hỏi rằng: “Này hiền giả, trong khi đang chịu đựng sự đau khổ như thế, làm thế nào hiền giả đã có thể thực hành minh sát?” Vị ấy đã nói rằng: “Thưa các hiền giả, đối với tôi, sự nguy hại trong vòng luân hồi và bản chất của các pháp hữu vi đã được thấy rõ từ trước. Như vậy, dù đang chịu đựng sự đau khổ như thế, tôi đã có thể phát triển minh sát và chứng đắc trạng thái đặc biệt.” Vị ấy đã nói rằng: “Trong một tiền kiếp, vào lúc còn là một đứa trẻ, do đã bắt một con ruồi, lấy một cái cọc nhọn bằng cây neem, và đã chơi trò đóng cọc, vì thế trong nhiều trăm kiếp, tôi đã phải chịu đựng sự đau khổ của việc bị đóng cọc, và trong kiếp sống cuối cùng này, tôi đã phải chịu đựng sự đau khổ như thế này.” 55. අථ අපරභාගෙ පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො සුමෙධො නාම සම්බුද්ධොතිආදිමාහ. තත්ථ අනුත්තානපදවණ්ණනමෙව කරිස්සාම. 55. Về sau, sau khi nhớ lại tiền nghiệp, vị ấy sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân sự nghiệp của mình, đã nói lên (những lời kệ) bắt đầu là: “Vị Chánh Đẳng Giác tên là Sumedha.” 57. විජ්ජාධරො තදා ආසින්ති බාහිරකමන්තාදිවිජ්ජාසිද්ධියා ආකාසගාමිසමත්ථො හුත්වා චරණවසෙන තං විජ්ජං රක්ඛිත්වා අවිනාසෙත්වා පරිහරණවසෙන විජ්ජාධරයොනි ආසිං අහොසින්ති අත්ථො. අන්තලික්ඛචරො අහන්ති අන්තං පරියොසානං කොටිං ලිඛතෙ සංකරිස්සතීති අන්තලික්ඛං. අථ වා අන්තං පරියොසානං ලිඛ්‍යතෙ ඔලොකියතෙ එතෙනාති අන්තලික්ඛං, තස්මිං අන්තලික්ඛෙ, ආකාසෙ චරණසීලො අහන්ති අත්ථො. තිසූලං සුකතං ගය්හාති තිඛිණං සූලං, අග්ගං ආවුධං. තිසූලං සුන්දරං කතං, කොට්ටනඝංසනමද්දනපහරණවසෙන සුට්ඨු කතං සූලාවුධං ගය්හ ගහෙත්වා අම්බරතො ගච්ඡාමීති අත්ථො. සෙසං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තාව නයානුයොගෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 57. (Câu) “Lúc bấy giờ, tôi là người trì giữ minh chú” có nghĩa là: Do thành tựu minh chú ngoại điển v.v... nên đã có khả năng đi trên hư không, do nhờ sự thực hành nên đã bảo vệ, đã không làm hư hoại, đã duy trì minh chú ấy, tôi đã là, đã sanh vào loài trì giữ minh chú. (Câu) “Tôi là người đi trong hư không” có nghĩa là: ‘Antalikkha’ là (không gian) làm cho tiêu tan, làm cho hỗn tạp cái tận cùng, cái kết thúc, cái giới hạn. Hoặc ‘antalikkha’ là (không gian) mà nhờ đó cái tận cùng, cái kết thúc được nhìn thấy, được quan sát. Tôi là người có thói quen đi lại ở trong ‘antalikkha’ ấy, ở trong hư không. (Câu) “Tay cầm đinh ba được làm khéo” (có nghĩa là): Cây đinh ba sắc bén, là vũ khí tối thượng. Tay cầm, đã nắm lấy cây đinh ba, là vũ khí đẹp đẽ, là vũ khí mũi nhọn được làm rất khéo bằng cách đập, mài, nghiền, và đánh, tôi đi trên bầu trời. Tất cả phần còn lại, do theo phương pháp đã được nói ở dưới, nên có thể được hiểu rõ bằng cách áp dụng phương pháp ấy. උත්තරත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Uttara đã chấm dứt. 7. අපරඋත්තරත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 7. Phần giải về truyện tiền thân của một trưởng lão Uttara khác සත්තමාපදානෙ [Pg.294] නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිකං ආයස්මතො අපරස්ස උත්තරත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො ඉතො චතුන්නවුතිකප්පෙ සිද්ධත්ථස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො විඤ්ඤුතං පත්වා සාසනෙ ලද්ධප්පසාදො හුත්වා උපාසකත්තං නිවෙදෙසි. සො සත්ථරි පරිනිබ්බුතෙ අත්තනො ඤාතකෙ සන්නිපාතෙත්වා බහුපූජාසක්කාරං සංහරිත්වා ධාතුපූජං අකාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාකෙතෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා උත්තරොති ලද්ධනාමො වයප්පත්තො කෙනචිදෙව කරණීයෙන සාවත්ථිං ගතො කණ්ඩම්බමූලෙ කතං යමකපාටිහාරියං දිස්වා පසීදිත්වා පුන කාළකාරාමසුත්තදෙසනාය අභිවඩ්ඪමානසද්ධො පබ්බජිත්වා සත්ථාරා සද්ධිං රාජගහං ගන්ත්වා උපසම්පදං ලභිත්වා තථෙව චරන්තො විපස්සනං පට්ඨපෙත්වා නචිරස්සෙව ඡළභිඤ්ඤො අහොසි. ඡළභිඤ්ඤො පන හුත්වා සත්ථරි සාවත්ථියං විහරන්තෙ බුද්ධුපට්ඨානත්ථං රාජගහතො සාවත්ථිං උපගතො භික්ඛූහි – ‘‘කිං, ආවුසො, පබ්බජ්ජාකිච්චං තයා මත්ථකං පාපිත’’න්ති පුට්ඨො අඤ්ඤං බ්‍යාකාසි. Ở truyện tiền thân thứ bảy, (câu) bắt đầu là “Khi bậc Lãnh Đạo Thế Gian đã nhập Niết Bàn” là truyện tiền thân của trưởng lão Uttara khác, bậc đáng kính. Vị này cũng đã tạo các điều kiện căn bản nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi ở các kiếp sống nơi này nơi kia, cách đây chín mươi bốn đại kiếp, vào thời của đức Thế Tôn Siddhattha, đã sanh vào một gia đình quyền quý. Sau khi đến tuổi trưởng thành, đạt được sự hiểu biết, đã có được niềm tin trong giáo Pháp, vị ấy đã tuyên bố là người cận sự nam. Khi đức Đạo Sư đã nhập Parinibbāna, vị ấy đã tập hợp những người thân của mình, đã thu gom nhiều vật phẩm cúng dường và sự tôn trọng, và đã thực hiện việc cúng dường xá-lợi. Do nghiệp phước ấy, vị ấy đã luân hồi trong các cõi trời và người, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, đã sanh vào một gia đình Bà-la-môn ở Sāketa, đã được đặt tên là Uttara. Sau khi đến tuổi trưởng thành, do một công việc nào đó, vị ấy đã đi đến Sāvatthī, đã nhìn thấy song thông thần biến được thực hiện ở gốc cây Kaṇḍamba và đã hoan hỷ. Một lần nữa, do đức tin tăng trưởng nhờ bài thuyết giảng kinh Kāḷakārāma, vị ấy đã xuất gia. Sau khi cùng với đức Đạo Sư đi đến Rājagaha và đã thọ cụ túc giới, trong khi đang sống ở đấy, vị ấy đã thiết lập minh sát và không bao lâu sau đã là bậc có sáu thắng trí. Và sau khi là bậc có sáu thắng trí, trong khi đức Đạo Sư đang trú ở Sāvatthī, vị ấy đã đi từ Rājagaha đến Sāvatthī để hầu hạ đức Phật. Khi được các vị tỳ khưu hỏi rằng: “Này hiền giả, phận sự của đời sống xuất gia đã được hiền giả hoàn thành đến mức tối hậu phải không?” Vị ấy đã xác chứng A-la-hán quả. 93. අරහත්තං පන පත්වා සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො නිබ්බුතෙ ලොකනාථම්හීතිආදිමාහ. තං සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානත්ථමෙවාති. 93. Và sau khi đã chứng đắc A-la-hán quả, vị ấy sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân sự nghiệp của mình, đã nói lên (những lời kệ) bắt đầu là: “Khi bậc Lãnh Đạo Thế Gian đã nhập Niết Bàn.” Tất cả điều ấy, do theo phương pháp đã được nói ở dưới, nên có ý nghĩa rõ ràng. අපරඋත්තරත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về truyện tiền thân của một trưởng lão Uttara khác đã chấm dứt. 8. භද්දජිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 8. Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Bhaddaji අට්ඨමාපදානෙ ඔගය්හාහං පොක්ඛරණින්තිආදිකං ආයස්මතො භද්දජිත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො බ්‍රාහ්මණානං විජ්ජාසිප්පෙසු පාරං ගන්ත්වා කාමෙ පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා අරඤ්ඤායතනෙ අස්සමං [Pg.295] කාරෙත්වා වසන්තො එකදිවසං සත්ථාරං ආකාසෙන ගච්ඡන්තං දිස්වා පසන්නමානසො අඤ්ජලිං පග්ගය්හ අට්ඨාසි. සත්ථා තස්ස අජ්ඣාසයං දිස්වා ආකාසතො ඔතරි. ඔතිණ්ණස්ස පන භගවතො මධුඤ්ච භිසමුළාලඤ්ච සප්පිඛීරඤ්ච උපනාමෙසි, තස්ස තං භගවා අනුකම්මං උපාදාය පටිග්ගහෙත්වා අනුමොදනං කත්වා පක්කාමි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන තුසිතෙසු නිබ්බත්තො තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතො අපරාපරං සුගතීසුයෙව සංසරන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ මහද්ධනො සෙට්ඨි හුත්වා අට්ඨසට්ඨිභික්ඛුසතසහස්සං භොජෙත්වා තිචීවරෙන අච්ඡාදෙසි. Trong thiên thứ tám, câu chuyện bắt đầu bằng ‘ogayhāhaṃ pokkharaṇin’ là phần kệ ngôn của trưởng lão Bhaddaji. Vị này cũng đã tạo các thiện căn dưới thời các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước báu là cận y duyên cho sự giải thoát ở các kiếp sống đây đó. Vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, vị ấy đã sanh vào gia đình Bà-la-môn, sau khi đã thành tựu sự hiểu biết, đã đi đến bờ bên kia về các môn học và kỹ nghệ của các vị Bà-la-môn, đã từ bỏ các dục, đã xuất gia theo hạnh tu khổ hạnh, đã cho làm một am thất ở nơi hoang dã và trú ngụ. Vào một ngày nọ, sau khi nhìn thấy đức Đạo Sư đang đi trên không trung, với tâm ý trong sạch, vị ấy đã chắp tay và đứng lại. Đức Đạo Sư, sau khi thấy được khuynh hướng của vị ấy, đã đi xuống từ không trung. Vị ấy đã dâng cúng mật ong, ngó sen và củ sen, cùng với sữa pha bơ đến đức Thế Tôn vừa mới đi xuống. Đức Thế Tôn, do lòng bi mẫn đối với vị ấy, đã thọ nhận vật ấy, đã thuyết tùy hỷ, rồi đã ra đi. Do nghiệp phước ấy, vị ấy đã sanh vào cõi trời Tusita, sau khi trú ngụ ở đấy cho đến hết tuổi thọ, đã mệnh chung từ nơi ấy, đã luân hồi mãi ở các cõi lành về sau. Vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, vị ấy đã là một vị trưởng giả giàu có, đã dâng vật thực đến sáu triệu tám trăm ngàn vị tỳ khưu và đã cho đắp y bằng ba tấm y. එවං බහුං කුසලං කත්වා දෙවලොකෙ නිබ්බත්ති. තත්ථ යාවතායුකං ඨත්වා තතො චවිත්වා මනුස්සලොකෙසු උප්පන්නො බුද්ධසුඤ්ඤෙ ලොකෙ පඤ්ච පච්චෙකබුද්ධසතානි චතූහි පච්චයෙහි උපට්ඨහිත්වා තතො චුතො රාජකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා රජ්ජං අනුසාසන්තො අත්තනො පුත්තං පච්චෙකබොධිං අධිගන්ත්වා ඨිතං උපට්ඨහිත්වා තස්ස පරිනිබ්බුතස්ස ධාතුයො ගහෙත්වා චෙතියං කත්වා පූජෙසි. එවං තත්ථ තත්ථ තානි තානි පුඤ්ඤානි කත්වා ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ භද්දියනගරෙ අසීතිකොටිවිභවස්ස භද්දියසෙට්ඨිස්ස එකපුත්තකො හුත්වා නිබ්බත්ති, භද්දජීතිස්ස නාමං අහොසි. තස්ස කිර ඉස්සරියභොගපරිවාරසම්පත්ති චරිමභවෙ බොධිසත්තස්ස විය අහොසි. Sau khi đã làm nhiều điều thiện như thế, vị ấy đã sanh vào cõi trời. Sau khi trú ngụ ở đấy cho đến hết tuổi thọ, đã mệnh chung từ nơi ấy, đã sanh vào các cõi người, vào thời kỳ không có đức Phật, vị ấy đã hộ độ năm trăm vị Phật Độc Giác bằng bốn món vật dụng. Đã mệnh chung từ nơi ấy, đã sanh vào gia đình hoàng tộc, trong khi đang trị vì vương quốc, vị ấy đã hộ độ người con trai của mình đã chứng đắc quả vị Độc Giác. Sau khi vị ấy nhập Niết-bàn, đã lấy xá-lợi, đã cho làm bảo tháp, và đã cúng dường. Sau khi đã làm các phước báu ấy đây đó như thế, vào thời đức Phật hiện tại này, vị ấy đã sanh làm người con trai duy nhất của trưởng giả Bhaddiya có tài sản tám mươi koṭi ở thành phố Bhaddiya, và đã có tên là Bhaddaji. Được biết, sự thành tựu về quyền lực, tài sản, và đoàn tùy tùng của vị ấy cũng giống như của vị Bồ-tát trong kiếp chót. තදා සත්ථා සාවත්ථියං වසිත්වා භද්දජිකුමාරං සඞ්ගණ්හනත්ථාය මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං භද්දියනගරං ගන්ත්වා ජාතියාවනෙ වසි තස්ස ඤාණපරිපාකං ආගමයමානො. සොපි උපරිපාසාදෙ නිසින්නො සීහපඤ්ජරං විවරිත්වා ඔලොකෙන්තො භගවතො සන්තිකෙ ධම්මං සොතුං ගච්ඡන්තං මහාජනං දිස්වා, ‘‘කත්ථායං මහාජනො ගච්ඡතී’’ති පුච්ඡිත්වා තං කාරණං සුත්වා සයම්පි මහතා පරිවාරෙන සත්ථු සන්තිකං ගන්ත්වා ධම්මං සුණන්තො සබ්බාභරණපටිමණ්ඩිතොව සබ්බකිලෙසෙ ඛෙපෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. අරහත්තෙ පන තෙන අධිගතෙ සත්ථා භද්දියසෙට්ඨිං ආමන්තෙසි – ‘‘තව පුත්තො අලඞ්කතපටියත්තො ධම්මං සුණන්තො අරහත්තෙ පතිට්ඨාසි, තෙනස්ස ඉදානෙව පබ්බජිතුං යුත්තං, නො චෙ පබ්බජිස්සති, පරිනිබ්බායිස්සතී’’ති. සෙට්ඨි ‘‘න මය්හං පුත්තස්ස දහරස්සෙව සතො පරිනිබ්බානෙන කිච්චං අත්ථි, පබ්බාජෙථ න’’න්ති ආහ. තං සත්ථා පබ්බාජෙත්වා උපසම්පාදෙත්වා තත්ථ සත්තාහං වසිත්වා කොටිගාමං පාපුණි, සො ච ගාමො ගඞ්ගාතීරෙ අහොසි[Pg.296]. කොටිගාමවාසිනො ච බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස මහාදානං පවත්තෙසුං. භද්දජිත්ථෙරො සත්ථාරා අනුමොදනාය ආරද්ධමත්තාය බහිගාමං ගන්ත්වා ‘‘ගඞ්ගාතීරෙ මග්ගසමීපෙ සත්ථු ආගතකාලෙ වුට්ඨහිස්සාමී’’ති කාලපරිච්ඡෙදං කත්වා අඤ්ඤතරස්මිං රුක්ඛමූලෙ සමාපත්තිං සමාපජ්ජිත්වා නිසීදි. මහාථෙරෙසු ආගච්ඡන්තෙසුපි අවුට්ඨහිත්වා සත්ථු ආගතකාලෙයෙව වුට්ඨාසි. පුථුජ්ජනා භික්ඛූ – ‘‘අයං අධුනා පබ්බජිතො, මහාථෙරෙසු ආගච්ඡන්තෙසු මානථද්ධො හුත්වා න වුට්ඨාසී’’ති උජ්ඣායිංසු. Khi ấy, đức Đạo Sư, sau khi đã trú ngụ ở Sāvatthī, vì mục đích tế độ cho công tử Bhaddaji, đã cùng với đại chúng tỳ khưu đi đến thành phố Bhaddiya và đã trú ngụ ở khu rừng Jātiyā, trong khi chờ đợi cho trí tuệ của vị ấy được chín muồi. Vị ấy cũng đang ngồi ở tầng lầu trên của tòa lâu đài, sau khi mở cửa sổ chấn song và nhìn ra, đã thấy đám đông dân chúng đang đi đến gần đức Thế Tôn để nghe Pháp, đã hỏi rằng: ‘Đám đông dân chúng này đi đâu vậy?’ Sau khi nghe được lý do ấy, chính vị ấy cũng cùng với đoàn tùy tùng đông đảo đi đến gần đức Đạo Sư, trong khi đang nghe Pháp, vẫn còn được trang điểm với tất cả đồ trang sức, vị ấy đã tận trừ tất cả các phiền não và đã chứng đắc A-la-hán quả. Và sau khi vị ấy đã chứng đắc A-la-hán quả, đức Đạo Sư đã gọi trưởng giả Bhaddiya và nói: ‘Này trưởng giả, người con trai của ông, trong khi đang nghe Pháp với trang phục được trang hoàng, đã an trú ở A-la-hán quả. Do đó, việc xuất gia ngay bây giờ là thích hợp cho vị ấy. Nếu không xuất gia, vị ấy sẽ nhập Niết-bàn.’ Vị trưởng giả đã nói: ‘Không có việc gì cần đến sự nhập Niết-bàn của người con trai của tôi khi còn đang trẻ tuổi. Xin hãy cho vị ấy xuất gia.’ Đức Đạo Sư đã cho vị ấy xuất gia và thọ Cụ túc giới, sau khi đã trú ngụ ở đấy bảy ngày, đã đi đến làng Koṭigāma, và ngôi làng ấy ở bên bờ sông Gaṅgā. Và dân làng Koṭigāma đã thực hiện việc bố thí trọng đại đến chúng tỳ khưu có đức Phật dẫn đầu. Trưởng lão Bhaddaji, ngay khi đức Đạo Sư vừa bắt đầu thuyết tùy hỷ, đã đi ra ngoài làng, đã xác định thời gian rằng: ‘Ta sẽ đứng dậy vào lúc đức Đạo Sư đến gần con đường ở bờ sông Gaṅgā,’ rồi đã nhập thiền chứng ở dưới một gốc cây nào đó và ngồi xuống. Vị ấy đã không đứng dậy ngay cả khi các vị Đại Trưởng lão đang đi đến, và đã chỉ đứng dậy vào lúc đức Đạo Sư đến. Các vị tỳ khưu phàm nhân đã phàn nàn rằng: ‘Vị này mới xuất gia đây, đã trở nên kiêu căng ngã mạn và đã không đứng dậy khi các vị Đại Trưởng lão đi đến.’ කොටිගාමවාසිනො සත්ථු භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ච බහූ නාවාසඞ්ඝාටෙ බන්ධිංසු. සත්ථා ‘‘භද්දජිස්සානුභාවං පකාසෙමී’’ති නාවාය ඨත්වා ‘‘කහං භද්දජී’’ති පුච්ඡි. භද්දජිත්ථෙරො – ‘‘සොහං, භන්තෙ’’ති සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා අඤ්ජලිං කත්වා අට්ඨාසි. සත්ථා ‘‘එහි, භද්දජි, අම්හෙහි සද්ධිං එකනාවං අභිරුහා’’ති. සො උප්පතිත්වා සත්ථු ඨිතනාවායං අට්ඨාසි. සත්ථා ගඞ්ගාය මජ්ඣෙ ගතකාලෙ, ‘‘භද්දජි, තයා මහාපනාදකාලෙ අජ්ඣාවුට්ඨරතනපාසාදො කහ’’න්ති ආහ. ‘‘ඉමස්මිං ඨානෙ නිමුග්ගො, භන්තෙ’’ති. ‘‘තෙන හි, භද්දජි, සබ්‍රහ්මචාරීනං කඞ්ඛං ඡින්දා’’ති. තස්මිං ඛණෙ ථෙරො සත්ථාරං වන්දිත්වා ඉද්ධිබලෙන ගන්ත්වා පාසාදථූපිකං පාදඞ්ගුලන්තරෙන සන්නිරුජ්ඣිත්වා පඤ්චවීසතියොජනං පාසාදං ගහෙත්වා ආකාසෙ උප්පති, උප්පතන්තො ච පඤ්ඤාසයොජනානි උක්ඛිපි. අථස්ස පුරිමභවෙ ඤාතකා පාසාදගතෙන ලොභෙන මච්ඡකච්ඡපමණ්ඩූකා හුත්වා නිබ්බත්තා තස්මිං පාසාදෙ උට්ඨහන්තෙ පරිවත්තිත්වා පතිංසු. සත්ථා තෙ සම්පතන්තෙ දිස්වා ‘‘ඤාතකා තෙ, භද්දජි, කිලමන්තී’’ති ආහ. ථෙරො සත්ථු වචනෙන පාසාදං විස්සජ්ජෙසි. පාසාදො යථාඨානෙයෙව පතිට්ඨහි. සත්ථා පාරඞ්ගතො භික්ඛූහි – ‘‘කදා, භන්තෙ, භද්දජිත්ථෙරෙන අයං පාසාදො අජ්ඣාවුට්ඨො’’ති පුට්ඨො මහාපනාදජාතකං (ජා. 1.3.40 ආදයො) කථෙත්වා බහුජනං ධම්මාමතං පායෙසි. Dân làng Koṭigāma đã kết nhiều chiếc bè cho đức Đạo Sư và chúng tỳ khưu. Đức Đạo Sư, với ý nghĩ: ‘Ta sẽ làm hiển lộ oai lực của Bhaddaji,’ sau khi đứng trên thuyền đã hỏi: ‘Bhaddaji ở đâu?’ Trưởng lão Bhaddaji, sau khi đi đến gần đức Đạo Sư, đã chắp tay và đứng lại, nói rằng: ‘Bạch ngài, con ở đây.’ Đức Đạo Sư nói: ‘Này Bhaddaji, hãy đến, hãy lên cùng một chiếc thuyền với Như Lai.’ Vị ấy đã bay lên và đã đứng ở trên chiếc thuyền mà đức Đạo Sư đang đứng. Vào lúc đi đến giữa sông Gaṅgā, đức Đạo Sư đã nói: ‘Này Bhaddaji, tòa lâu đài bằng báu vật mà ông đã từng ở vào thời vua Mahāpanāda ở đâu?’ ‘Bạch ngài, nó bị chìm ở nơi này.’ ‘Vậy thì, này Bhaddaji, hãy cắt đứt sự nghi ngờ của các vị đồng Phạm hạnh.’ Vào khoảnh khắc ấy, vị trưởng lão đã đảnh lễ đức Đạo Sư, đã đi bằng thần thông, đã dùng ngón chân cái kẹp lấy chóp đỉnh của tòa lâu đài, đã nắm lấy tòa lâu đài dài hai mươi lăm do-tuần và bay lên không trung, và trong khi bay lên đã nâng nó lên năm mươi do-tuần. Khi ấy, các quyến thuộc của vị ấy ở kiếp trước, do lòng tham luyến đối với tòa lâu đài, đã sanh làm cá, rùa, và ếch, trong khi tòa lâu đài ấy đang được nâng lên, đã bị lật nhào và rơi xuống. Đức Đạo Sư, sau khi thấy chúng đang rơi xuống, đã nói: ‘Này Bhaddaji, các quyến thuộc của ông đang bị mệt nhọc.’ Vị trưởng lão, do lời nói của đức Đạo Sư, đã buông tòa lâu đài ra. Tòa lâu đài đã an vị lại ở đúng chỗ cũ. Đức Đạo Sư, sau khi đã qua bờ bên kia, đã được các vị tỳ khưu hỏi rằng: ‘Bạch ngài, tòa lâu đài này đã được trưởng lão Bhaddaji ở vào lúc nào?’ đã kể lại câu chuyện Bổn Sanh Mahāpanāda (Jā. 1.3.40 ff.) và đã cho nhiều người uống vị Cam Lồ của Giáo Pháp. 98. ථෙරො පන අරහත්තං පත්තො පුබ්බසම්භාරං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙතුං ඔගය්හාහං පොක්ඛරණින්තිආදිමාහ. තත්ථ ඔගය්හාහං පොක්ඛරණින්ති පුථුනානාඅනෙකමහොඝෙහි ඛණිතත්තා ‘‘පොක්ඛරණී’’ති ලද්ධනාමං ජලාසයං ඔගය්හ ඔගහෙත්වා පවිසිත්වා අජ්ඣොගාහෙත්වා ඝාසහෙතුඛාදනත්ථාය තත්ථ පොක්ඛරණියං පවිසිත්වා [Pg.297] භිසං පදුමපුණ්ඩරීකමූලං උද්ධරාමීති අත්ථො. සෙසං හෙට්ඨා වුත්තනයත්තා උත්තානපදත්ථත්තා ච නයානුසාරෙන සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 98. Vị trưởng lão, sau khi đã đắc quả A-la-hán, nhớ lại các sự tích lũy trong quá khứ, tâm sanh hoan hỷ, để tuyên thuyết về tiền thân của mình, đã nói lên (câu kệ) bắt đầu bằng: “ogayhāhaṃ pokkharaṇiṃ.” Trong ấy, câu “ogayhāhaṃ pokkharaṇiṃ” có nghĩa là: đã đi xuống, đã lặn xuống, đã đi vào, đã trầm mình vào hồ chứa nước được gọi tên là “pokkharaṇī” (hồ sen) do được đào bởi nhiều trận lụt lớn khác nhau; (và) đã đi vào hồ sen ấy vì mục đích tìm vật thực, để ăn, có nghĩa là: “tôi nhổ lên ngó của sen hồng và sen trắng.” Phần còn lại, do phương pháp đã được nói ở dưới và do ý nghĩa của các từ là rõ ràng, nên có thể được hiểu rõ theo phương pháp ấy. භද්දජිත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Bhaddaji đã chấm dứt. 9. සිවකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 9. Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Sivaka නවමාපදානෙ එසනාය චරන්තස්සාතිආදිකං ආයස්මතො සිවකත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො විපස්සිස්ස භගවතො කාලෙ කුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො එකදිවසං භගවන්තං පිණ්ඩාය චරන්තං දිස්වා පසන්නමානසො පත්තං ආදාය කුම්මාසස්ස පූරෙත්වා අදාසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ රාජගහෙ බ්‍රාහ්මණකුලගෙහෙ නිබ්බත්තිත්වා සිවකොතිස්ස නාමං අහොසි. සො වයප්පත්තො විජ්ජාසිප්පෙසු නිප්ඵත්තිං ගතො නෙක්ඛම්මජ්ඣාසයතාය කාමෙ පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජිත්වා විචරන්තො සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො නචිරස්සෙව අරහත්තං පාපුණි. Trong truyện tiền thân thứ chín, truyện tiền thân của trưởng lão Sivaka bắt đầu bằng (câu kệ): “esanāya carantassa.” Vị này cũng đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là duyên hỗ trợ cho sự giải thoát trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Vipassī, đã sanh vào một gia đình quyền quý, đã đến tuổi trưởng thành. Một hôm, sau khi nhìn thấy đức Thế Tôn đang đi khất thực, với tâm ý trong sạch, vị ấy đã lấy bình bát, đổ đầy bánh bột và dâng cúng. Do nghiệp phước ấy, vị ấy đã luân hồi trong các cõi trời và người, trong thời đức Phật hiện tại này, đã sanh vào một gia đình Bà-la-môn ở thành Rājagaha, có tên là Sivakoti. Vị ấy sau khi đến tuổi trưởng thành, đã thành tựu các môn học và nghệ thuật, do có khuynh hướng xuất ly, đã từ bỏ các dục lạc, đã xuất gia theo hạnh tu của đạo sĩ và du hành. (Sau đó,) vị ấy đã đi đến gần bậc Đạo Sư, nghe Pháp, đã có được đức tin, đã xuất gia, trong khi thực hành nghiệp xứ về thiền quán, không bao lâu đã chứng đắc quả A-la-hán. 117. අරහත්තං පත්වා සොමනස්සජාතො අත්තනො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො එසනාය චරන්තස්සාතිආදිමාහ. තං සබ්බං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙවාති. 117. Sau khi đắc quả A-la-hán, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về truyện tiền thân của mình, vị ấy đã nói lên (câu kệ) bắt đầu bằng: “esanāya carantassa.” Tất cả điều ấy đều dễ hiểu. සිවකත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Sivaka đã chấm dứt. 10. උපවානත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 10. Phần giải về truyện tiền thân của trưởng lão Upavāna දසමාපදානෙ පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිකං ආයස්මතො උපවානත්ථෙරස්ස අපදානං. අයං කිර පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො කෙනචි කම්මච්ඡිද්දෙන පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ දල්ලිද්දකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා විඤ්ඤුතං පත්තො භගවති පරිනිබ්බුතෙ තස්ස ධාතුං ගහෙත්වා මනුස්සදෙවනාගගරුළයක්ඛකුම්භණ්ඩගන්ධබ්බෙහි සත්තරතනමයෙ සත්තයොජනිකෙ ථූපෙ කතෙ [Pg.298] තත්ථ සුධොතං අත්තනො උත්තරාසඞ්ගං වෙළග්ගෙ ආබන්ධිත්වා ධජං කත්වා පූජං අකාසි. තං ගහෙත්වා අභිසම්මතකො නාම යක්ඛසෙනාපති දෙවෙහි චෙතියපූජාරක්ඛණත්ථං ඨපිතො අදිස්සමානකායො ආකාසෙ ධාරෙන්තො චෙතියං තික්ඛත්තුං පදක්ඛිණං අකාසි. තං දිස්වා භිය්‍යොසොමත්තාය පසන්නමානසො අහොසි. සො තෙන පුඤ්ඤකම්මෙන දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ සාවත්ථියං බ්‍රාහ්මණකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා උපවානොති ලද්ධනාමො වයප්පත්තො ජෙතවනපටිග්ගහණෙ බුද්ධානුභාවං දිස්වා පටිලද්ධසද්ධො පබ්බජිත්වා විපස්සනාය කම්මං කරොන්තො ඡළභිඤ්ඤො අහොසි. අථායස්මා උපවානො භගවතො උපට්ඨාකො අහොසි. තෙන ච සමයෙන භගවතො වාතාබාධො උප්පජ්ජි. ථෙරස්ස ගිහිසහායො දෙවහිතො නාම බ්‍රාහ්මණො සාවත්ථියං පටිවසති. සො ථෙරං චතූහි පච්චයෙහි පවාරෙසි. අථායස්මා උපවානො නිවාසෙත්වා පත්තචීවරං ගහෙත්වා තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස නිවෙසනං උපගඤ්ඡි. බ්‍රාහ්මණො ‘‘කෙනචි මඤ්ඤෙ පයොජනෙන ථෙරො ආගතො භවිස්සතී’’ති ඤත්වා ‘‘වදෙය්‍යාථ, භන්තෙ, කෙනත්ථො’’ති ආහ. ථෙරො තස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස පයොජනං ආචික්ඛන්තො – Trong truyện tiền thân thứ mười, truyện tiền thân của trưởng lão Upavāna bắt đầu bằng (câu kệ): “padumuttaro nāma jino.” Tương truyền rằng, vị này đã tạo các căn lành nơi các đức Phật quá khứ, đã tích lũy các phước thiện là duyên hỗ trợ cho sự giải thoát trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, do một vài khiếm khuyết trong nghiệp, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, đã sanh vào một gia đình nghèo khó, đã đến tuổi trưởng thành. Khi đức Thế Tôn đã nhập Niết-bàn, sau khi lấy xá-lợi của ngài, khi bảo tháp cao bảy do-tuần được làm bằng bảy loại báu vật được dựng lên bởi loài người, chư thiên, long vương, kim xí điểu, dạ-xoa, cưu-bàn-trà, và càn-thát-bà, ở nơi ấy, vị ấy đã buộc tấm thượng y đã được giặt sạch của mình vào ngọn tre, làm thành lá cờ, và đã thực hiện việc cúng dường. Vị tướng dạ-xoa tên là Abhisammataka, được chư thiên đặt để nhằm bảo vệ sự cúng dường bảo tháp, đã cầm lấy vật ấy, với thân hình không thể thấy được, đã giữ nó ở trên không trung và đã đi nhiễu quanh bảo tháp ba lần. Sau khi nhìn thấy điều ấy, vị ấy đã có tâm ý trong sạch với niềm hoan hỷ càng tăng thêm. Do nghiệp phước ấy, vị ấy đã luân hồi trong các cõi trời và người, trong thời đức Phật hiện tại này, đã sanh vào một gia đình Bà-la-môn ở thành Sāvatthī, được đặt tên là Upavāna, đã đến tuổi trưởng thành. Vào lúc (vua) tiếp nhận (khu vườn) Jetavana, sau khi nhìn thấy oai lực của đức Phật, vị ấy đã có được đức tin, đã xuất gia, trong khi thực hành nghiệp xứ về thiền quán, đã trở thành vị có sáu thắng trí. Khi ấy, trưởng lão Upavāna đã là vị thị giả của đức Thế Tôn. Và vào thời điểm ấy, chứng bệnh về gió đã khởi lên nơi đức Thế Tôn. Người bạn tại gia của vị trưởng lão là một người Bà-la-môn tên Devahita, đang sinh sống ở thành Sāvatthī. Vị ấy đã thỉnh mời vị trưởng lão với bốn món vật dụng. Khi ấy, trưởng lão Upavāna sau khi đắp y, đã cầm lấy y bát và đi đến nhà của người Bà-la-môn ấy. Người Bà-la-môn, sau khi biết rằng: “Tôi nghĩ rằng vị trưởng lão chắc hẳn đã đến vì một mục đích nào đó,” đã nói rằng: “Bạch ngài, xin hãy nói ra, ngài có cần việc gì?” Vị trưởng lão, trong khi giải thích mục đích cho người Bà-la-môn ấy – ‘‘අරහං සුගතො ලොකෙ, වාතෙහාබාධිකො මුනි; සචෙ උණ්හොදකං අත්ථි, මුනිනො දෙහි බ්‍රාහ්මණ. “Bậc A-la-hán, Thiện Thệ ở trên đời, bậc Mâu-ni đang bị bệnh vì gió; hỡi Bà-la-môn, nếu có nước nóng, xin hãy dâng lên cho bậc Mâu-ni. ‘‘පූජිතො පූජනෙය්‍යානං, සක්කරෙය්‍යාන සක්කතො; අපචිතොපචෙය්‍යානං, තස්ස ඉච්ඡාමි හාතවෙ’’ති. (ථෙරගා. 185-186) – “Vị được cúng dường bởi những bậc đáng cúng dường, được tôn kính bởi những bậc đáng tôn kính, được trọng vọng bởi những bậc đáng trọng vọng, tôi mong muốn được mang (nước nóng) đến cho vị ấy.” (Trưởng Lão Kệ 185-186) – ගාථාද්වයං අභාසි. (Vị ấy) đã nói lên hai câu kệ. තස්සත්ථො – යො ඉමස්මිං ලොකෙ පූජනෙය්‍යානං පූජෙතබ්බෙහි සක්කාදීහි දෙවෙහි මහාබ්‍රහ්මාදීහි ච බ්‍රහ්මෙහි පූජිතො, සක්කරෙය්‍යානං සක්කාතබ්බෙහි බිම්බිසාරකොසලරාජාදීහි සක්කතො, අපචෙය්‍යානං අපචායිතබ්බෙහි මහෙසීහි ඛීණාසවෙහි අපචිතො, කිලෙසෙහි ආරකත්තාදිනා අරහං, සොභනගමනාදිනා සුගතො සබ්බඤ්ඤූ මුනි මය්හං සත්ථා දෙවදෙවො සක්කානං අතිසක්කො බ්‍රහ්මානං අතිබ්‍රහ්මා, සො දානි වාතෙහි වාතහෙතු වාතක්ඛොභනිමිත්තං ආබාධිකො ජාතො. සචෙ[Pg.299], බ්‍රාහ්මණ, උණ්හොදකං අත්ථි, තස්ස වාතාබාධවූපසමනත්ථං තං හාතවෙ උපනෙතුං ඉච්ඡාමීති. Ý nghĩa của các câu kệ ấy là: Vị nào ở trên thế gian này được cúng dường bởi những bậc đáng cúng dường là các vị trời như Sakka (Đế Thích) và các vị Phạm thiên như Mahābrahmā (Đại Phạm Thiên); được tôn kính bởi những bậc đáng tôn kính là các vị vua như Bimbisāra (Bình Sa Vương) và vua xứ Kosala; được trọng vọng bởi những bậc đáng trọng vọng là các bậc đại hiền nhân đã đoạn tận các lậu hoặc; là bậc A-la-hán do đã xa lìa các phiền não v.v...; là bậc Thiện Thệ do có sự đi đến tốt đẹp v.v...; bậc Mâu-ni Toàn Tri, bậc Đạo Sư của tôi, là trời của các vị trời, vượt trên Sakka của các vị Sakka, vượt trên Brahmā của các vị Brahmā; vị ấy hiện đang bị bệnh vì gió, do nguyên nhân là gió, do sự xáo trộn của gió. Hỡi Bà-la-môn, nếu có nước nóng, tôi mong muốn được mang đến vật ấy để làm dịu cơn bệnh về gió của ngài. තං සුත්වා බ්‍රාහ්මණො උණ්හොදකං තදනුරූපං වාතහරඤ්ච භෙසජ්ජං භගවතො උපනාමෙසි. තෙන ච සත්ථු රොගො වූපසමි. තස්ස භගවා අනුමොදනං අකාසි. Sau khi nghe điều ấy, người Bà-la-môn đã mang đến cho đức Thế Tôn nước nóng và loại thuốc trị gió thích hợp với việc ấy. Và nhờ đó, cơn bệnh của bậc Đạo Sư đã được lắng dịu. Đức Thế Tôn đã thuyết lời tùy hỷ đến vị ấy. 122. අථායස්මා උපවානො අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරො නාම ජිනොතිආදිමාහ. තත්ථ පදුමුත්තරොතිආදීනි පුබ්බෙ වුත්තත්ථානෙව. 122. Về sau, trưởng lão Upavāna, sau khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, tâm sanh hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về truyện tiền thân của mình, đã nói lên (câu kệ) bắt đầu bằng: “padumuttaro nāma jino.” Trong ấy, các từ “padumuttaro” v.v... có ý nghĩa như đã được nói ở trước. 123. මහාජනා සමාගම්මාති සකලජම්බුදීපවාසිනො රාසිභූතාති අත්ථො. චිතකං කත්වාති යොජනුබ්බෙධං චන්දනරාසිචිතකං කත්වා භගවතො සරීරං තත්ථ අභිරොපයිංසූති සම්බන්ධො. 123. (Câu) “Mahājanā samāgammā” có nghĩa là: các cư dân của toàn cõi Jambudīpa (Diêm-phù-đề) đã tụ tập lại thành đám đông. (Câu) “Citakaṃ katvā” có liên hệ là: sau khi đã làm giàn hỏa thiêu bằng một đống gỗ chiên-đàn cao một do-tuần, họ đã đặt kim thân của đức Thế Tôn lên trên ấy. 124. සරීරකිච්චං කත්වානාති ආදහනාති අග්ගිනා දහනකිච්චං කත්වාති අත්ථො. 124. Sarīrakiccaṃ katvāna có nghĩa là sau khi đã làm phận sự hỏa táng, nghĩa là sau khi đã làm phận sự thiêu đốt bằng lửa. 127-28. ජඞ්ඝා මණිමයා ආසීති මනුස්සෙහි කතථූපෙ ජඞ්ඝා පුප්ඵවාහත්ථං චරිතට්ඨානං මණිමයා ඉන්දනීලමණිනා කතාති අත්ථො. මයම්පීති සබ්බෙ දෙවා ථූපං කරිස්සාමාති අත්ථො. 127-28. Jaṅghā maṇimayā āsi có nghĩa là ở bảo tháp được làm bởi loài người, cẳng chân là nơi đi lại để dâng hoa đã được làm bằng ngọc, nghĩa là được làm bằng ngọc indanīla (lam ngọc). Mayampi có nghĩa là tất cả chư Thiên sẽ xây dựng bảo tháp. 129. ධාතු ආවෙණිකා නත්ථීති දෙවමනුස්සෙහි විසුං විසුං චෙතියං කාතුං ආවෙණිකා විසුං ධාතු නත්ථි, තං දස්සෙන්තො සරීරං එකපිණ්ඩිතන්ති ආහ. අධිට්ඨානබලෙන සකලසරීරධාතු එකඝනසිලාමයපටිමා විය එකමෙව අහොසීති අත්ථො. ඉමම්හි බුද්ධථූපම්හීති සකලජම්බුදීපවාසීහි කතම්හි ඉමම්හි සුවණ්ණථූපම්හි මයං සබ්බෙ සමාගන්ත්වා කඤ්චුකථූපං කරිස්සාමාති අත්ථො. 129. Dhātu āveṇikā natthi có nghĩa là không có xá-lợi riêng biệt để chư Thiên và loài người xây dựng bảo tháp riêng rẽ. Để chỉ rõ điều ấy, ngài đã nói ‘sarīraṃ ekapiṇḍitaṃ.’ Có nghĩa là do năng lực của sự chú nguyện, toàn thể xá-lợi kim thân đã trở thành một khối duy nhất giống như một pho tượng được làm bằng một khối đá đặc. Imamhi buddhathūpamhi có nghĩa là ở bảo tháp bằng vàng này được làm bởi toàn thể cư dân cõi Diêm-phù-đề, tất cả chúng tôi sau khi tụ hội lại sẽ xây dựng bảo tháp bao bọc. 133. ඉන්දනීලං මහානීලන්ති ඉන්දීවරපුප්ඵවණ්ණාභං මණි ඉන්දනීලමණි. තතො අධිකවණ්ණතා මහාමණි ඉන්දනීලමණයො ච මහානීලමණයො ච ජොතිරසමණිජාතිරඞ්ගමණයො ච එකතො සන්නිපාතෙත්වා රාසී කත්වා සුවණ්ණථූපෙ කඤ්චුකථූපං කත්වා අඡාදයුන්ති සම්බන්ධො. 133. Indanīlaṃ mahānīlaṃ: Ngọc có màu sắc giống như hoa sen xanh là ngọc indanīla (lam ngọc). Ngọc lớn có màu sắc vượt trội hơn thế. Có sự liên kết là các loại ngọc indanīla, ngọc mahānīla, ngọc jotirasa, và ngọc jātiraṅga sau khi được tập hợp lại một nơi và chất thành đống đã được làm thành bảo tháp bao bọc và che phủ lên bảo tháp bằng vàng. 144. පච්චෙකං [Pg.300] බුද්ධසෙට්ඨස්සාති බුද්ධුත්තමස්ස පති එකං විසුං උපරිඡදනෙන ථූපං අකංසූති අත්ථො. 144. Paccekaṃ buddhaseṭṭhassa có nghĩa là đối với bậc Tối Thắng Giác, mỗi vị một cách riêng biệt đã xây dựng bảo tháp với mái che bên trên. 147. කුම්භණ්ඩා ගුය්හකා තථාති කුම්භමත්තානි අණ්ඩානි යෙසං දෙවානං තෙ කුම්භණ්ඩා, පටිච්ඡාදෙත්වා නිගුහිත්වා පටිච්ඡාදනතො ගරුළා ගුය්හකා නාම ජාතා, තෙ කුම්භණ්ඩා ගුය්හකාපි ථූපං අකංසූති අත්ථො. 147. Kumbhaṇḍā guyhakā tathā: Những vị trời nào có tinh hoàn to bằng cái nồi, các vị ấy là Kumbhaṇḍa (Cưu-bàn-trà). Do việc che giấu, ẩn mình, che đậy, các vị Garuḷā (Kim sí điểu) được sinh ra với tên gọi là Guyhakā (Cổ-hắc-ca). Có nghĩa là các vị Kumbhaṇḍa và Guyhakā ấy cũng đã xây dựng bảo tháp. 151. අතිභොන්ති න තස්සාභාති තස්ස චෙතියස්ස පභං චන්දසූරියතාරකානං පභා න අතිභොන්ති, න අජ්ඣොත්ථරන්තීති අත්ථො. 151. Atibhonti na tassābhā có nghĩa là ánh sáng của mặt trăng, mặt trời, và các vì sao không vượt qua được, không lấn át được ánh sáng của bảo tháp ấy. 158. අහම්පි කාරං කස්සාමීති තාදිනො ලොකනාථස්ස ථූපස්මිං අහම්පි කාරං පුඤ්ඤකිරියං කුසලකම්මං ධජපටාකපූජං කරිස්සාමීති අත්ථො. 158. Ahampi kāraṃ kassāmi có nghĩa là ở bảo tháp của bậc Tādī, vị Hộ Trì Thế Gian, ta cũng sẽ làm sự tôn kính, việc phước thiện, nghiệp lành, nghĩa là sẽ thực hiện việc cúng dường cờ phướn. උපවානත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần Chú Giải về Trưởng Lão Kệ của Ngài Upavāna đã chấm dứt. 11. රට්ඨපාලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා 11. Chú Giải về Trưởng Lão Kệ của Ngài Raṭṭhapāla එකාදසමාපදානෙ පදුමුත්තරස්ස භගවතොතිආදිකං ආයස්මතො රට්ඨපාලත්ථෙරස්ස අපදානං. අයම්පි පුරිමබුද්ධෙසු කතාධිකාරො තත්ථ තත්ථ භවෙ විවට්ටූපනිස්සයානි පුඤ්ඤානි උපචිනන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතො කාලෙ තස්ස උප්පත්තිතො පුරෙතරමෙව හංසවතීනගරෙ ගහපතිමහාසාලකුලෙ නිබ්බත්තිත්වා වයප්පත්තො පිතු අච්චයෙන ඝරාවාසෙ පතිට්ඨිතො රතනකොට්ඨාගාරකම්මිකෙන දස්සිතං අපරිමාණං කුලවංසානුගතං ධනං දිස්වා ‘‘ඉමං එත්තකං ධනරාසිං මය්හං අය්‍යකපය්‍යකාදයො අත්තනා සද්ධිං ගහෙත්වා ගන්තුං නාසක්ඛිංසු, මයා පන ගහෙත්වා ගන්තුං වට්ටතී’’ති චින්තෙත්වා කපණද්ධිකාදීනං මහාදානං දෙති. සො අභිඤ්ඤාලාභිං එකං තාපසං උපට්ඨහන්තො තෙන දෙවලොකාධිපච්චෙ උය්‍යොජිතො යාවජීවං පුඤ්ඤානි කත්වා තතො චුතො දෙවො හුත්වා නිබ්බත්ති. සො තත්ථ දෙවලොකෙ දෙවරජ්ජං කරොන්තො යාවතායුකං ඨත්වා තතො චුතො මනුස්සලොකෙ භින්නං රට්ඨං සන්ධාරෙතුං සමත්ථස්ස කුලස්ස එකපුත්තො හුත්වා නිබ්බත්ති. තෙන ච සමයෙන පදුමුත්තරො නාම භගවා ලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා පවත්තිතවරධම්මචක්කො වෙනෙය්‍යසත්තං නිබ්බානමහානගරසඞ්ඛාතඛෙමන්තභූමිං සම්පාපෙසි. අථ සො කුලපුත්තො අනුක්කමෙන විඤ්ඤුතං පත්තො එකදිවසං උපාසකෙහි [Pg.301] සද්ධිං විහාරං ගතො සත්ථාරං ධම්මං දෙසෙන්තං දිස්වා පසන්නචිත්තො පරිසපරියන්තෙ නිසීදි. Trong thiên truyện thứ mười một, câu bắt đầu bằng ‘padumuttarassa bhagavato’ là Trưởng lão kệ của Tôn giả Raṭṭhapāla. Vị này cũng đã tạo các thiện sự căn bản nơi các đức Phật trong quá khứ, đã tích lũy các phước báu có cận y duyên cho sự thoát khỏi vòng luân hồi trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, vào thời của đức Thế Tôn Padumuttara, ngay cả trước khi vị ấy sanh ra, đã sanh vào gia tộc đại phú gia ở thành phố Haṃsavatī. Khi đến tuổi trưởng thành, sau khi người cha qua đời, vị ấy đã kế thừa đời sống gia đình. Sau khi nhìn thấy tài sản vô lượng theo dòng dõi gia tộc được người quản lý kho báu chỉ cho, vị ấy đã suy nghĩ rằng: ‘Ông bà, tổ tiên của ta đã không thể mang theo khối tài sản chừng này cùng với họ, nhưng ta thì nên mang theo,’ và đã thực hiện việc bố thí lớn lao đến những người nghèo khó, người giàu có, v.v. Vị ấy trong khi hầu hạ một vị đạo sĩ đắc thắng trí, đã được vị ấy khuyến khích về quyền cai trị ở cõi trời. Sau khi làm các phước báu trọn đời, từ đó mệnh chung, vị ấy đã sanh làm một vị trời. Vị ấy ở đó, trong cõi trời, sau khi làm vua trời và sống cho đến hết tuổi thọ, từ đó mệnh chung, đã sanh làm con trai duy nhất của một gia tộc có khả năng thống nhất một quốc gia bị chia rẽ ở cõi người. Và vào thời điểm ấy, đức Thế Tôn tên là Padumuttara đã xuất hiện trên thế gian. Sau khi đã chuyển vận bánh xe Pháp cao thượng, Ngài đã đưa các chúng sanh cần được giáo hóa đến vùng đất an ổn được gọi là đại đô thị Niết-bàn. Bấy giờ, người con trai của gia tộc ấy, sau khi tuần tự đạt đến tuổi hiểu biết, một hôm đã đi đến tu viện cùng với các cận sự nam. Sau khi nhìn thấy đức Đạo Sư đang thuyết Pháp, với tâm hoan hỷ, vị ấy đã ngồi xuống ở cuối hội chúng. තෙන ච සමයෙන සත්ථා එකං භික්ඛුං සද්ධාපබ්බජිතානං අග්ගට්ඨානෙ ඨපෙසි, තං දිස්වා පසන්නමානසො තදත්ථාය චිත්තං ඨපෙත්වා සතසහස්සභික්ඛුපරිවාරස්ස භගවතො මහතා සක්කාරෙන සත්තාහං මහාදානං පවත්තෙත්වා පණිධානං අකාසි. සත්ථා තස්ස අනන්තරායෙන ඉජ්ඣනභාවං දිස්වා ‘‘අනාගතෙ ගොතමස්ස නාම සම්මාසම්බුද්ධස්ස සාසනෙ සද්ධාපබ්බජිතානං අග්ගො භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකාසි. සො සත්ථාරං භික්ඛුසඞ්ඝඤ්ච වන්දිත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි. සො තත්ථ යාවතායුකං පුඤ්ඤානි කත්වා තතො චවිත්වා දෙවමනුස්සෙසු සංසරන්තො ඉතො ද්වානවුතිකප්පෙ ඵුස්සස්ස භගවතො කාලෙ සත්ථු වෙමාතිකභාතිකෙසු තීසු රාජපුත්තෙසු සත්ථාරං උපට්ඨහන්තෙසු තෙසං පුඤ්ඤකිරියාය සහායකිච්චං අකාසි. එවං තත්ථ තත්ථ භවෙ තං තං බහුං කුසලං උපචිනිත්වා සුගතීසුයෙව සංසරන්තො ඉමස්මිං බුද්ධුප්පාදෙ කුරුරට්ඨෙ ථුල්ලකොට්ඨිකනිගමෙ රට්ඨපාලසෙට්ඨිගෙහෙ නිබ්බත්ති, තස්ස භින්නං රට්ඨං සන්ධාරෙතුං සමත්ථෙ කුලෙ නිබ්බත්තත්තා රට්ඨපාලොති වංසානුගතමෙව නාමං අහොසි. සො මහතා පරිවාරෙන වඩ්ඪන්තො අනුක්කමෙන යොබ්බනං පත්තො මාතාපිතූහි පතිරූපෙන දාරෙන සංයොජෙත්වා මහන්තෙ ච යසෙ පතිට්ඨාපිතො දිබ්බසම්පත්තිසදිසං සම්පත්තිං පච්චනුභොති. අථ භගවා කුරුරට්ඨෙ ජනපදචාරිකං චරන්තො ථුල්ලකොට්ඨිකං අනුපාපුණි. තං සුත්වා රට්ඨපාලො කුලපුත්තො සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා සත්ථු සන්තිකෙ ධම්මං සුත්වා පටිලද්ධසද්ධො සත්තවාරෙ භත්තච්ඡෙදෙ කත්වා කිච්ඡෙන කසිරෙන මාතාපිතරො අනුජානාපෙත්වා සත්ථාරං උපසඞ්කමිත්වා පබ්බජ්ජං යාචිත්වා සත්ථු ආණත්තියා අඤ්ඤතරස්ස ථෙරස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා යොනිසොමනසිකාරෙන කම්මං කරොන්තො විපස්සනං වඩ්ඪෙත්වා අරහත්තං පාපුණි. Vào lúc ấy, đức Đạo Sư đã đặt một vị tỳ khưu vào địa vị tối thắng trong số những người xuất gia với đức tin. Nhìn thấy điều ấy, với tâm ý hoan hỷ, vị ấy đã đặt tâm nguyện cho mục đích ấy, đã thực hiện đại thí trong bảy ngày với sự cúng dường trọng thể đến đức Thế Tôn có một trăm ngàn tỳ khưu làm thị giả, rồi đã lập nguyện. Đức Đạo Sư, thấy được sự thành tựu không chướng ngại của vị ấy, đã thọ ký rằng: “Trong tương lai, trong giáo pháp của đức Chánh Đẳng Giác tên là Gotama, vị này sẽ là người tối thắng trong số những người xuất gia với đức tin.” Vị ấy đã đảnh lễ đức Đạo Sư và Tăng chúng tỳ khưu, từ chỗ ngồi đứng dậy rồi ra đi. Vị ấy, sau khi làm các phước thiện ở nơi ấy cho đến hết tuổi thọ, từ đó mệnh chung, luân hồi trong cõi trời và cõi người, cách đây chín mươi hai kiếp, vào thời của đức Thế Tôn Phussa, trong khi ba vị vương tử là em khác mẹ của đức Đạo Sư đang hầu hạ ngài, vị ấy đã làm công việc trợ giúp cho việc làm phước thiện của họ. Như vậy, sau khi đã tích lũy nhiều thiện nghiệp như thế trong các kiếp sống ở nơi này nơi kia, luân hồi chỉ trong các cõi lành, trong thời kỳ đức Phật này xuất hiện, vị ấy đã tái sanh tại nhà của trưởng giả Raṭṭhapāla ở thị trấn Thullakoṭṭhika, xứ Kuru. Do sanh ra trong dòng tộc có khả năng hàn gắn quốc gia bị chia rẽ, tên của vị ấy là Raṭṭhapāla theo như dòng dõi. Vị ấy, lớn lên với đoàn tùy tùng đông đảo, tuần tự đạt đến tuổi thanh xuân, được cha mẹ kết hợp với người vợ tương xứng, và được thiết lập trong danh vọng lớn lao, đã hưởng thụ tài sản tương tự như tài sản của chư thiên. Khi ấy, đức Thế Tôn du hành trong xứ Kuru đã đến Thullakoṭṭhika. Nghe được điều ấy, thiện gia nam tử Raṭṭhapāla đã đi đến gặp đức Đạo Sư, nghe Pháp nơi đức Đạo Sư, có được đức tin, sau khi tuyệt thực bảy lần, đã xin phép cha mẹ một cách khó khăn khổ sở, đã đi đến gặp đức Đạo Sư, xin xuất gia, theo lệnh của đức Đạo Sư đã xuất gia nơi một vị trưởng lão nào đó, trong khi thực hành công việc với sự tác ý như lý, đã phát triển tuệ quán và đã chứng đắc A-la-hán quả. 179-180. අථායස්මා අපරභාගෙ අත්තනො පුබ්බකම්මං සරිත්වා සොමනස්සජාතො පුබ්බචරිතාපදානං පකාසෙන්තො පදුමුත්තරස්ස භගවතොතිආදිමාහ. සුනාගො සො මයා දින්නොති තදා මහාධනසෙට්ඨි හුත්වා සබ්බං සාපතෙය්‍යං දානමුඛෙ විස්සජ්ජනසමයෙ සත්තප්පතිට්ඨො සුන්දරො නාගො [Pg.302] හත්ථිරාජා මයා දින්නො අහොසි. තං දස්සෙන්තො ඊසාදන්තොතිආදිමාහ. ඊසාදන්තො රථඊසප්පමාණදන්තො, සො මයා දින්නො හත්ථිනාගො. උරූළ්හවාති රාජාවහනයොග්ගසමත්ථො, රාජාරහො වා. සෙතච්ඡත්තොති අලඞ්කාරත්ථාය උපට්ඨහනසෙතච්ඡත්තසහිතොති අත්ථො. පසොභිතොති ආරොහපරිණාහවා රූපසොභාහි සම්පන්නොති අත්ථො. සකප්පනො සහත්ථිපොති හත්ථිඅලඞ්කාරසහිතො හත්ථිගොපකසහිතොති අත්ථො. ඉත්ථම්භූතො හත්ථිනාගො පදුමුත්තරස්ස භගවතො මයා දින්නොති අත්ථො. 179-180. Về sau, Tôn giả, sau khi nhớ lại tiền nghiệp của mình, sanh tâm hoan hỷ, trong khi tuyên thuyết về tiền thân của mình, đã nói câu bắt đầu là: “padumuttarassa bhagavato.” “Sunāgo so mayā dinno” có nghĩa là: Khi ấy, là một vị trưởng giả đại phú, vào lúc từ bỏ tất cả tài sản ở cửa bố thí, con voi chúa, một con voi đẹp, đứng vững trên bảy điểm, đã được tôi cúng dường. Để chỉ rõ điều ấy, ngài nói câu bắt đầu là: “īsādanto.” “Īsādanto” là con voi có ngà to bằng càng xe. Con voi ấy đã được tôi cúng dường. “Urūḷhavā” là có khả năng, thích hợp để làm vật cưỡi cho vua, hoặc xứng đáng với vua. “Setacchatto” có nghĩa là cùng với lọng trắng được che để trang hoàng. “Pasobhito” có nghĩa là có chiều cao và bề ngang, có vẻ đẹp hình dáng. “Sakappano sahatthipo” có nghĩa là cùng với đồ trang sức của voi, cùng với người quản tượng. Nghĩa là: Con voi như thế đã được tôi cúng dường đến đức Thế Tôn Padumuttara. 181. මයා භත්තං කාරෙත්වානාති මයා කාරාපිතවිහාරෙ වසන්තානං කොටිසඞ්ඛානං භික්ඛූනං නිච්චභත්තං පට්ඨපෙත්වා මහෙසිනො නිය්‍යාදෙසින්ති සම්බන්ධො. 181. “Mayā bhattaṃ kāretvāna” có liên hệ là: Sau khi đã thiết lập vật thực thường xuyên cho các vị tỳ khưu số lượng một trăm triệu đang trú ngụ trong ngôi tự viện do tôi cho xây dựng, tôi đã dâng cúng đến bậc Đại Sĩ. 183. ජලජුත්තමනාමකොති ජලතො ජාතො ජලජො, කිං තං? පදුමං, පදුමෙන සමානනාමත්තා උත්තමත්තා ච පදුමුත්තරො නාම භගවාති අත්ථො. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති. 183. “Jalajuttamanāmako” có nghĩa là: Sanh từ nước là jalaja, đó là gì? Là hoa sen. Do có tên giống với hoa sen và do sự tối thượng, nên đức Thế Tôn có tên là Padumuttara. Phần còn lại ở tất cả mọi nơi đều có ý nghĩa rõ ràng. රට්ඨපාලත්ථෙරඅපදානවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Trưởng lão kệ của ngài Raṭṭhapāla đã chấm dứt. ඡප්පඤ්ඤාසමමහාවග්ගවණ්ණනා සමත්තා. Phần giải về Phẩm Lớn thứ năm mươi sáu đã chấm dứt. ඉති විසුද්ධජනවිලාසිනියා අපදාන-අට්ඨකථාය Như thế, trong bộ Chú giải Thánh nhân ký sự tên là Visuddhajanavilāsinī එත්තාවතා බුද්ධපච්චෙකබුද්ධසාවකත්ථෙරාපදාන-අට්ඨකථා සමත්තා. Đến đây, bộ Chú giải Trưởng lão kệ về các vị Phật, Phật Độc Giác, và Thinh văn đã chấm dứt. නිගමනකථා Lời kết සීහළදීපකෙ [Pg.303] අප්පිච්ඡතාදිගුණවන්තානං ථෙරවංසප්පදීපානං ආනන්දත්ථෙරාදීනං සබ්බසත්තානං තණ්හාමානදිට්ඨාදයො ඡෙදනනිග්ගහවිවෙචනාද්‍යත්ථං සත්තහි මාසෙහි අතිවිය ආරාධනෙන ලද්ධකොසල්ලෙන බොධිසම්භාරං ගවෙසන්තෙන සතිධිතිගතිවීරියපරක්කමන්තෙන මහාසමන්තගුණසොභනෙන තිපිටකධරෙන පණ්ඩිතෙන ආභතං ඉමං අපදාන-අට්ඨකථං සබ්බො සදෙවලොකො ජානාතූති. Mong rằng toàn thể thế gian cùng với cõi trời hãy biết đến bộ Chú giải Thánh nhân ký sự này, được mang đến bởi một bậc hiền trí, người thông thuộc Tam Tạng, người có các đức hạnh toàn diện và tốt đẹp, người có niệm, định, tuệ, tinh tấn, và nỗ lực, người đang tìm kiếm các pháp ba-la-mật của bậc Bồ-tát, người đã đạt được sự thiện xảo qua lời thỉnh cầu vô cùng tha thiết trong bảy tháng, vì mục đích đoạn trừ, chế ngự, phân biệt, v.v... các pháp như ái, mạn, kiến, v.v... của tất cả chúng sanh, của các vị như trưởng lão Ānanda, là những ngọn đèn của dòng truyền thừa Trưởng Lão Bộ, những vị có các đức hạnh như thiểu dục, v.v... ở đảo Sīhaḷa. අනෙන ලොභාදිමලා පජානං, චක්ඛාදිරොගා විවිධා ච දුක්ඛා; කලහාදිභයා දුක්ඛිතා ජාතා, චොරාදයොනත්ථකරා ච ලොකෙ. Do nhân này, các cấu uế như tham của chúng sanh, các bệnh về mắt và các khổ đau đa dạng; các nỗi sợ hãi như cãi cọ, những chúng sanh bị khổ đau, và những kẻ gây tai họa như trộm cướp trên thế gian. නස්සන්තු මෙ පඤ්ච වෙරා ච පාපා, නස්සන්තු ගිම්හෙ යථා වුට්ඨිවාතා; අට්ඨඞ්ගිකමග්ගවරෙන පත්වා, නිබ්බානපුරං පටිපාදයාමි. Mong rằng năm mối oan trái và các điều ác của tôi hãy tiêu tan, mong chúng hãy tiêu tan như mưa và gió trong mùa hè; sau khi đạt đến bằng Bát Chánh Đạo cao quý, tôi sẽ chứng ngộ thành đô Niết-bàn. සබ්බදිට්ඨිඤ්ච මද්දන්තො, රාගදොසාදිපාපකෙ; සංසාරවට්ටං ඡින්දිත්වා, උපෙමි සග්ගමොක්ඛකෙ. Trong khi nhiếp phục tất cả tà kiến, và các điều ác như tham, sân; sau khi cắt đứt vòng luân hồi, tôi sẽ đạt đến cõi trời và giải thoát. ආණාඛෙත්තම්හි සබ්බත්ථ, අවීචිම්හි භවග්ගතො; සබ්බෙ ධම්මානුයායන්තු, තයො ලොකා උතුපි චාති. Ở khắp mọi nơi trong phạm vi quyền lực, từ địa ngục Vô Gián đến cõi Hữu Đảnh; mong rằng tất cả ba cõi và cả thời tiết hãy tuân theo Chánh Pháp. අපදාන-අට්ඨකථා සමත්තා. Bộ Chú giải Thánh nhân ký sự đã chấm dứt.