1

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

"ඒ භාග්‍යවත් අර්හත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාර වේවා."

---

Khuddakanikāye

"ඛුද්දක නිකාය."

---

Apadāna-aṭṭhakathā

"අපදාන අටුවාව."

---

(Dutiyo bhāgo)

"(දෙවන කොටස)."

---

Therāpadānaṃ

"ථේරාපදානය."

---

2. Sīhāsaniyavaggo

2. "සීහාසනිය වර්ගය."

---

1. Sīhāsanadāyakattheraapadānavaṇṇanā

1. "සීහාසනදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව."

---

Nibbute [Pg.1] lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato sīhāsanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle vibhavasampanne saddhāsampanne ekasmiṃ kule nibbatto, dharamāne bhagavati devaloke vasitvā nibbute bhagavati uppannattā viññutaṃ patto bhagavato sārīrikacetiyaṃ disvā ‘‘aho me alābhā, bhagavato dharamāne kāle asampatto’’ti cintetvā cetiye cittaṃ pasādetvā somanassajāto sabbaratanamayaṃ devatānimmitasadisaṃ dhammāsane sīhāsanaṃ kāretvā jīvamānakabuddhassa viya pūjesi. Tassupari gehampi dibbavimānamiva kāresi, pādaṭṭhapanapādapīṭhampi kāresi. Evaṃ yāvajīvaṃ dīpadhūpapupphagandhādīhi anekavidhaṃ pūjaṃ katvā tato cuto devaloke nibbatto cha kāmasagge aparāparaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā manussesu cakkavattisampattiṃ [Pg.2] anekakkhattuṃ anubhavitvā saṅkhyātikkantaṃ padesarajjasampattiñca anubhavitvā kassapassa bhagavato sāsane pabbajitvā samaṇadhammaṃ katvā etthantare devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ vibhavasampanne kule nibbattitvā viññutaṃ patto satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā laddhūpasampado kammaṭṭhānaṃ gahetvā ghaṭento vāyamanto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

"සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි යනාදිය ආයුෂ්මත් සීහාසනදායක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ පින් කළ කෙනෙකි. සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි ධනවත් ශ්‍රද්ධාවන්ත කුලයක ඉපදී, බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවමාන කල දේව ලෝකයෙහි වාසය කර බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ පසුව මනුෂ්‍ය ලෝකයට පැමිණ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාරීරික චෛත්‍යය දැක, 'අහෝ මට අලාභයකි, බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවමාන කල මම නොපැමිණියෙමි' යි සිතා චෛත්‍යය කෙරෙහි සිත පහදාගෙන සතුටට පත්ව සියලු රත්නයෙන් කළ දිව්‍ය විමානයක් බඳු ධර්මාසනයක් (සිංහාසනයක්) කරවා ජීවමාන බුදුරජාණන් වහන්සේට මෙන් පූජා කළේය. ඒ මතුපිට දිව්‍ය විමානයක් බඳු මන්දිරයක් ද පා තැබීම සඳහා පා පීඨයක් ද කරවීය. මෙසේ දිවි හිමියෙන් පහන්, සුවඳ දුම්, මල් ආදියෙන් අනේක විධ පූජා පවත්වා එතැනින් චුතව දෙව්ලෝකයේ උපත ලබා සදිව්‍ය ලෝකයන්හි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, මනුෂ්‍යයන් අතර ද බොහෝ වාරයක් සක්විති රජ සම්පත් අනුභව කොට, අප්‍රමාණ වාරයක් ප්‍රාදේශීය රජ සම්පත් ද අනුභව කොට, කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි පැවිදිව මහණ දම් පුරා දේව මනුෂ්‍යයන් අතර සැරිසරමින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා ධනවත් කුලයක ඉපදී වියපත් වූ කල ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කොට ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදිව උපසම්පදාව ලබා කමටහන් ගෙන උත්සාහ කරමින් නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පැමිණියේය."

---

1. Evaṃ pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassaṃ uppādetvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Tattha lokassa nātho padhānoti lokanātho, lokattayasāmīti attho. Lokanāthe siddhatthamhi nibbuteti sambandho. Vitthārite pāvacaneti pāvacane piṭakattaye vitthārite patthaṭe pākaṭeti attho. Bāhujaññamhi sāsaneti sikkhattayasaṅgahite buddhasāsane anekasatasahassakoṭikhīṇāsavasaṅkhātehi bahujanehi ñāte adhigateti attho.

1. "මෙසේ අර්හත් ඵලයට පැමිණ තමන්ගේ පෙර කර්මයන් සිහිපත් කර සතුටට පත්ව පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'ලෝකනාථයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි' යනාදිය පැවසීය. එහි ලෝකයට නාථ වූ හෙයින් ද ප්‍රධාන වූ හෙයින් ද 'ලෝකනාථ' නම් වේ, ලෝකත්‍රයටම ස්වාමියා යන්න අර්ථයයි. සිද්ධත්ථ ලෝකනාථයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි. 'ප්‍රකාශ කරන ලද ශාසනය' යනු ත්‍රිපිටක ධර්මය පැතිරී ප්‍රකට වූ කල්හි යන්න අර්ථයයි. 'මහජනයා දන්නා ශාසනය' යනු ශික්ෂාත්‍රයෙන් සංගෘහිත බුද්ධ ශාසනය අනේක ලක්ෂ කෝටි සංඛ්‍යාත රහතන් වහන්සේලා විසින් අවබෝධ කරන ලද කල්හි යන්න අර්ථයයි."

---

2-3. Pasannacitto sumanoti tadā ahaṃ buddhassa dharamānakāle asampatto nibbute tasmiṃ devalokā cavitvā manussalokaṃ upapanno tassa bhagavato sārīrikadhātucetiyaṃ disvā pasannacitto saddhāsampayuttamano sundaramano ‘‘aho mamāgamanaṃ svāgamana’’nti sañjātapasādabahumāno ‘‘mayā nibbānādhigamāya ekaṃ puññaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā bhagavato cetiyasamīpe bhagavantaṃ uddissa hiraññasuvaṇṇaratanādīhi alaṅkaritvāva sīhāsanaṃ akāsi. Tatra nisinnassa pādaṭṭhapanatthāya pādapīṭhañca kāresi. Sīhāsanassa atemanatthāya tassupari gharañca kāresi. Tena vuttaṃ – ‘‘sīhāsanamakāsahaṃ…pe… gharaṃ tattha akāsaha’’nti. Tena cittappasādenāti dharamānassa viya bhagavato sīhāsanaṃ mayā kataṃ, tena cittappasādena. Tusitaṃ upapajjahanti tusitabhavane upapajjinti attho.

2-3. "පසන්නචිත්තො සුමනො" යනු ඒ අවස්ථාවෙහි මම බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවමාන කාලයෙහි (මිනිස් ලොවට) නොපැමිණ, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි දෙව්ලොවින් චුතව මිනිස් ලොව උපන්නෙමි. ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීර ධාතුන් වහන්සේලා තැන්පත් කළ චෛත්‍යය දැක පැහැදුණු සිතැතිව, ශ්‍රද්ධා සහගත සිතින් හා සොම්නස් සිතින් යුක්තව "අහෝ, මාගේ පැමිණීම ඉතා යහපත් පැමිණීමෙකැයි" ඉමහත් ප්‍රසාදයක් හා ගෞරවයක් ඇති කර ගත්තෙමි. "මා විසින් නිවන අවබෝධ කරගනු පිණිස එක් පින්කමක් කටයුතුය" යි සිතා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ චෛත්‍යය සමීපයෙහි උන්වහන්සේ උදෙසා රන් රිදී මැණික් ආදියෙන් සරසා සිංහාසනයක් කළෙමි. එහි වැඩසිටින්නා වූ උත්තමයාගේ පා තැබීම පිණිස පා පීඨයක් ද කරවූවෙමි. සිංහාසනය වැස්සෙන් නොතෙමෙනු පිණිස ඒ මත මණ්ඩපයක් ද කරවූවෙමි. එහෙයින් "සීහාසනමකාසහං... පෑ... ඝරං තත්ථ අකාසහං" යැයි කියන ලදී. "තේන චිත්තප්පසාදේන" යනු ජීවමාන බුදුරජාණන් වහන්සේට මෙන් මා විසින් සිංහාසනය කරවන ලදී, ඒ සිතේ පැහැදීමෙනි. "තුසිතං උපපජ්ජහං" යනු තුසිත භවනයෙහි උපන්නෙමි යන්න අර්ථයයි.

---

4. Āyāmena catubbīsāti tatrupapannassa devabhūtassa sato mayhaṃ sukataṃ puññena nibbattitaṃ pātubhūtaṃ āyāmena uccato catubbīsayojanaṃ vitthārena tiriyato catuddasayojanaṃ tāvadeva nibbattikkhaṇeyeva āsi ahosīti attho. Sesaṃ suviññeyyameva.

4. "ආයාමේන චතුබ්බීසා" යනු එහි උපන්, දෙවියෙකු වූ මා හට සුකෘත වූ පින් බලයෙන් පහළ වූ, දිස් වන්නා වූ විමානය දිගින් හා උසින් යොදුන් විසි හතරක් ද, පළලින් හා හරහට යොදුන් දහහතරක් ද විය. එය උපන් කෙණෙහිම පහළ විය යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

9. Catunnavute [Pg.3] ito kappeti ito kappato catunavute kappe yaṃ kammaṃ akariṃ akāsiṃ, tadā tato paṭṭhāya puññabalena kañci duggatiṃ nābhijānāmi, na anubhūtapubbā kāci duggatīti attho.

9. "චතුන්නවුතේ ඉතො කප්පේ" යනු මෙයින් කල්ප අනූ හතරකට පෙර යම් කර්මයක් කළෙම් ද, එතැන් පටන් ඒ පින් බලයෙන් මම කිසිදු දුගතියක් නොදනිමි, කිසිදු දුගතියක අත්දැකීමක් පෙර නොවූයේය යනු අර්ථයයි.

---

10. Tesattatimhito kappeti ito kappato tesattatikappe. Indanāmā tayo janāti indanāmakā tayo cakkavattirājāno ekasmiṃ kappe tīsu jātīsu indo nāma cakkavattī rājā ahosinti attho. Dvesattatimhito kappeti ito dvesattatikappe. Sumananāmakā tayo janā tikkhattuṃ cakkavattirājāno ahesuṃ.

10. "තේසත්තතිම්හිතෝ කප්පේ" යනු මෙයින් කල්ප හැත්තෑ තුනකට පෙරය. "ඉන්දනාමා තයෝ ජනා" යනු ඉන්ද නම් වූ තිදෙනෙකු වන සක්විති රජවරු එක් කල්පයකදී භවයන් තුනකදී ඉන්ද නම් වූ සක්විති රජවරු වූහ යන්න අර්ථයයි. "ද්වේසත්තතිම්හිතෝ කප්පේ" යනු මෙයින් කල්ප හැත්තෑ දෙකකට පෙරය. සුමන නම් වූ ජනයෝ තිදෙනෙක් තෙවරක් සක්විති රජවරු වූහ.

---

11. Samasattatito kappeti ito kappato anūnādhike sattatime kappe varuṇanāmakā varuṇo cakkavattīti evaṃnāmakā tayo cakkavattirājāno cakkaratanasampannā catudīpamhi issarā ahesunti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

11. "සමසත්තතීතෝ කප්පේ" යනු මෙයින් අඩු වැඩි නැති හැත්තෑවැනි කල්පයෙහි වරුණ නම් වූ සක්විති රජවරු තිදෙනෙක් සක් රුවනින් යුක්තව සතර මහා දීපයෙහිම අධිපති වූහ යන්න අර්ථයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Sīhāsanadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සීහාසනදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

2. Ekatthambhikattheraapadānavaṇṇanā

2. ඒකත්ථම්භිකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato ekatthambhadāyakatherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle vanakammiko hutvā ekasmiṃ vibhavasampanne kule nibbatto. Tasmiṃ samaye sabbe saddhā pasannā upāsakā ekacchandā ‘‘bhagavato upaṭṭhānasālaṃ karomā’’ti dabbasambhāratthāya vanaṃ pavisitvā taṃ upāsakaṃ disvā ‘‘amhākaṃ ekaṃ thambhaṃ dethā’’ti yāciṃsu. So taṃ pavattiṃ sutvā ‘‘tumhe mā cintayitthā’’ti te sabbe uyyojetvā ekaṃ sāramayaṃ thambhaṃ gahetvā satthu dassetvā tesaṃyeva adāsi. So teneva somanassajāto tadeva mūlaṃ katvā aññāni dānādīni puññāni katvā tato cuto devaloke nibbatto aparāparaṃ chasu kāmāvacaresu dibbasampattiyo anubhavitvā manussesu ca aggacakkavattisampattiṃ anekavāraṃ anubhavitvā asaṅkhyeyyaṃ padesarajjasampattiñca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde saddhāsampanne ekasmiṃ [Pg.4] kule nibbatto mātāpitūhi saddhiṃ bhagavato santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā laddhūpasampado kammaṭṭhānaṃ gahetvā manasikaronto nacirasseva arahā ahosi.

"සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ" යනාදිය ආයුෂ්මත් ඒකත්ථම්භදායක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකි. ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි වනයෙහි වැඩ කරන කම්කරුවෙක්ව එක්තරා ධනවත් කුලයක උපන්නේය. ඒ සමයෙහි ශ්‍රද්ධා සම්පන්න වූ, රතනත්‍රයෙහි පැහැදුණා වූ සියලු උපාසකයෝ එක්සිත්ව "භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උපස්ථාන ශාලාවක් කරමු" යි දැව සපයා ගනු පිණිස වනයට පිවිස, ඒ උපාසකයා දැක "අපට එක ටැඹක් දෙන්න" යැයි ඉල්ලූහ. ඔහු ඒ පුවත අසා "ඔබලා ඒ ගැන කල්පනා නොකරන්න" යැයි පවසා ඔවුන් සියල්ලන් පිටත් කර යවා, එක් අරටු සහිත ටැඹක් ගෙන ශාස්තෘන් වහන්සේට පෙන්වා ඔවුන්ටම දුන්නේය. ඔහු ඒ පිනින්ම සොම්නසට පත්ව ඒ පිනම මූලික කරගෙන අනෙකුත් දානාදී පින්කම් කොට එතැනින් චුතව දෙව්ලොව උපන්නේය. පිළිවෙළින් සදිව්‍ය ලෝකයන්හි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට මිනිස් ලොවෙහි ද අග්‍ර වූ සක්විති රජ සැප අනේක වාරයක් අනුභව කොට, අප්‍රමාණ ප්‍රාදේශීය රාජ්‍ය සම්පත් ද විඳ, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි ශ්‍රද්ධාවන්ත කුලයක උපත ලැබීය. මව්පියන් සමග භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදිව උපසම්පදාව ලබා කමටහන් ගෙන මෙනෙහි කරන්නේ නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

---

13. So evaṃ pattaarahatto attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassātiādimāha. Tattha siddhatthassa bhagavato bhagyasampannassa sammāsambuddhassa. Mahāpūgagaṇoti mahāupāsakasamūho ahu ahosīti attho. Saraṇaṃ gatā ca te buddhanti ‘‘buddhaṃ saraṇa’’nti gatā bhajiṃsu jāniṃsu vā te upāsakā. Tathāgataṃ saddahanti buddhaguṇaṃ attano cittasantāne ṭhapentīti attho.

13. රහත් බවට පත් වූ ඒ ස්ථවිරයන් වහන්සේ මෙසේ තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කරමින් සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සිද්ධත්ථස්ස" යනාදිය පැවසූහ. එහි "සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ" යනු භාග්‍යවන්ත වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ උදෙසා යන්නයි. "මහාපූගගණෝ" යනු මහා උපාසක පිරිසක් වූහ යන්න අර්ථයයි. "සරණං ගතා ච තේ බුද්ධං" යනු "බුදුන් සරණ යමි" යි ඒ උපාසකයෝ සරණ ගියහ, ඇසුරු කළහ හෝ දැන ගත්තහ යන්නයි. එමෙන්ම "සද්දහන්ති" යනු බුදුගුණය තමන්ගේ චිත්ත සන්තානයෙහි තැන්පත් කරති යන්න අර්ථයයි.

---

14. Sabbe saṅgamma mantetvāti sabbe samāgamma sannipatitvā mantetvā aññamaññaṃ saññāpetvā ekacchandā hutvā māḷaṃ upaṭṭhānasālaṃ satthuno atthāya kubbanti karontīti attho. Dabbasambhāresu ekatthambhaṃ alabhantā brahāvane mahāvane vicinantīti sambandho.

14. "සබ්බේ සංගම්ම මන්තෙත්වා" යනු සියලු උපාසකයෝ එක්ව රැස්ව සාකච්ඡා කොට එකිනෙකා දැනුවත් කරමින් එක්සිත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ උදෙසා මණ්ඩපයක් හෙවත් උපස්ථාන ශාලාවක් කරති යන්න අර්ථයයි. දැව දඬු අතරින් එක් ටැඹක් සොයාගත නොහැකිව "බ්‍රහාවනේ" හෙවත් මහා වනයෙහි සොයති යන්න සම්බන්ධයයි.

---

15. Tehaṃ araññe disvānāti ahaṃ te upāsake araññe disvāna gaṇaṃ samūhaṃ upagamma samīpaṃ gantvā añjaliṃ paggahetvāna dasaṅgulisamodhānaṃ añjaliṃ sirasi katvā ahaṃ gaṇaṃ upāsakasamūhaṃ ‘‘tumhe imaṃ vanaṃ kimatthaṃ āgatatthā’’ti tadā tasmiṃ kāle paripucchinti sambandho.

15. "තේහං අරඤ්ඤේ දිස්වානා" යනු මම ඒ උපාසකයන් වනයෙහි දැක, ඒ පිරිස වෙත ගොස් ඇඟිලි දහයම එක්කොට දොහොත් මුදුන් දී වැඳ, මම ඒ උපාසක පිරිසගෙන් "ඔබලා කුමන කරුණක් සඳහා මේ වනයට පැමිණියහුද?" යැයි ඒ අවස්ථාවෙහි විමසීමි යන්න සම්බන්ධයයි.

---

16. Te sīlavanto upāsakā me mayā puṭṭhā ‘‘māḷaṃ mayaṃ kattukāmā hutvā ekatthambho amhehi na labbhatī’’ti viyākaṃsu visesena kathayiṃsūti sambandho.

16. ඒ සීලවන්ත උපාසකයෝ මා විසින් විමසන ලදුව, "අපි මණ්ඩපයක් කිරීමට කැමැත්තෙමු, නමුත් අපට එක් ටැඹක් සොයාගත නොහැකිය" යි ප්‍රකාශ කළහ, විශේෂයෙන් පැවසූහ යන්න සම්බන්ධයයි.

---

17. Mamaṃ mayhaṃ ekatthambhaṃ detha, ahaṃ taṃ dassāmi satthuno santikaṃ ahaṃ thambhaṃ āharissāmi, te bhavanto thambhaharaṇe appossukkā ussāharahitā bhavantūti sambandho.

17. "මට ඒ එක් ටැඹක් දෙන්න, මම එය ලබා දෙන්නෙමි, ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත මම ඒ ටැඹ ගෙන එන්නෙමි, ඔබ වහන්සේලා ටැඹ ගෙන ඒම පිළිබඳව උත්සාහ රහිතව හෙවත් වෙහෙස නොවී සිටින්න" යන්න සම්බන්ධයයි.

---

24. Yaṃ yaṃ yonupapajjāmīti yaṃ yaṃ yoniṃ devattaṃ atha mānusaṃ upagacchāmīti attho. Bhummatthe vā upayogavacanaṃ, yasmiṃ yasmiṃ devaloke vā manussaloke vāti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

24. "යං යං යෝනුපපජ්ජාමි" යනු යම් යම් උපතකදී දිව්‍ය භවයක හෝ මිනිස් භවයක හෝ කවර වූ උපතකට පැමිණෙම් ද යන්න අර්ථයයි. මෙය සත්තමී අර්ථයෙහි ද්විතීයා විභක්තියකි, එනම් යම් යම් දෙව්ලොවක හෝ මනුෂ්‍ය ලෝකයක උපදින කල්හි යන්න අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

---

Ekatthambhikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ඒකත්ථම්භිකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

3. Nandattheraapadānavaṇṇanā

3. නන්දත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Padumuttarassa [Pg.5] bhagavatotiādikaṃ āyasmato nandattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare ekasmiṃ kule nibbattitvā viññutaṃ patto bhagavato santike dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ indriyesu guttadvārānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayaṃ taṃ ṭhānantaraṃ patthento bhagavato bhikkhusaṅghassa ca pūjāsakkārabahulaṃ mahādānaṃ pavattetvā ‘‘ahaṃ, bhante, anāgate tumhādisassa buddhassa evarūpo sāvako bhaveyya’’nti paṇidhānaṃ akāsi.

ආයුෂ්මත් නන්ද තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානය 'පදුමුත්තරස්ස භගවතෝ' යනාදී ලෙස ආරම්භ වේ. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් දහම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය පුණ්‍යයන් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නුවර එක්තරා කුලයක ඉපිද, වියපත් බවට පැමිණ, බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් බණ අසමින් සිටියදී, එක්තරා භික්ෂුවක ඉන්ද්‍රියයන් සංවර කරගත් භික්ෂූන් අතරින් අගතැන් තබනු දැක, තමා ද එම තනතුර පතමින්, බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට මහත් පූජා සත්කාර සහිත වූ මහා දානයක් පවත්වා, 'ස්වාමීනි, මම අනාගතයෙහි ඔබ වහන්සේ වැනි බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ මෙබඳු ශ්‍රාවකයෙක් වෙම්වා' යි ප්‍රාර්ථනා කළේය.

---

So tato paṭṭhāya devamanussesu saṃsaranto atthadassissa bhagavato kāle dhammatāya nāma nadiyā mahanto kacchapo hutvā nibbatto ekadivasaṃ satthāraṃ nadiṃ tarituṃ tīre ṭhitaṃ disvā sayaṃ bhagavantaṃ tāretukāmo satthu pādamūle nipajji. Satthā tassa ajjhāsayaṃ ñatvā piṭṭhiṃ abhiruhi. So haṭṭhatuṭṭho vegena sotaṃ chindanto sīghataraṃ paratīraṃ pāpesi. Bhagavā tassa anumodanaṃ vadanto bhāviniṃ sampattiṃ kathetvā pakkāmi.

ඔහු එතැන් පටන් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින්, අත්ථදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි ධම්මතා නම් නදියෙහි මහා ඉබ්බෙක්ව ඉපදුණි. එක් දිනක් බුදුරජාණන් වහන්සේ නදියෙන් එතෙර වීමට ඉවුරෙහි වැඩ සිටිනු දැක, තමා විසින්ම බුදුන් වහන්සේව එතෙර කරවනු රිසියෙන්, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ පාමුල වැතිරුණේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුගේ අදහස දැන පිට මතට වැඩම කළ සේක. ඔහු මහත් සතුටින් යුතුව ජල පහර කපමින් ඉතා වේගයෙන් එතර ඉවුරට බුදුන් වහන්සේව වැඩම කරවීය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුට අනුමෝදනාව පවත්වා, අනාගතයේ ඔහු ලබන සම්පත් ගැන දේශනා කොට වැඩම කළ සේක.

---

So tena puññakammena sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthusmiṃ suddhodanamahārājassa aggamahesiyā mahāpajāpatigotamiyā kucchimhi nibbatto, tassa nāmaggahaṇadivase ñātisaṅghaṃ nandayanto jātoti ‘‘nando’’tveva nāmaṃ akaṃsu. Tassa vayappattakāle bhagavā pavattitavaradhammacakko lokānuggahaṃ karonto anukkamena kapilavatthuṃ gantvā ñātisamāgame pokkharavassaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā vessantarajātakaṃ (jā. 2.22.1655 ādayo) kathetvā dutiyadivase piṇḍāya paviṭṭho ‘‘uttiṭṭhe nappamajjeyyā’’ti (dha. pa. 168) gāthāya pitaraṃ sotāpattiphale patiṭṭhāpetvā nivesanaṃ gantvā ‘‘dhammañcare sucarita’’nti (dha. pa. 169) gāthāya mahāpajāpatiṃ sotāpattiphale rājānaṃ sakadāgāmiphale patiṭṭhāpetvā tatiyadivase nandakumārassa abhisekagehapavesanaāvāhamaṅgalesu vattamānesu piṇḍāya pāvisi. Satthā nandakumārassa hatthe pattaṃ datvā maṅgalaṃ vatvā tassa hatthato pattaṃ aggahetvāva vihāraṃ gato[Pg.6], taṃ pattahatthaṃ vihāraṃ āgataṃ anicchamānaṃyeva pabbājetvā tathāpabbājitattāyeva anabhiratiyā pīḷitaṃ ñatvā upāyena tassa taṃ anabhiratiṃ vinodesi. So yoniso paṭisaṅkhāya vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Thero puna divase bhagavantaṃ upasaṅkamitvā evamāha – ‘‘yaṃ me, bhante, bhagavā pāṭibhogo pañcannaṃ accharāsatānaṃ paṭilābhāya kakuṭapādānaṃ, muñcāmahaṃ, bhante, bhagavantaṃ etasmā paṭissavā’’ti. Bhagavāpi ‘‘yadeva te, nanda, anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttaṃ, tadāhaṃ mutto etasmā paṭissavā’’ti āha. Athassa bhagavā savisesaṃ indriyesu guttadvārataṃ ñatvā taṃ guṇaṃ vibhāvento ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ indriyesu guttadvārānaṃ yadidaṃ nando’’ti (a. ni. 1.219, 230) indriyesu guttadvārabhāvena naṃ etadagge ṭhapesi. Thero hi ‘‘indriyāsaṃvaraṃ nissāya imaṃ vippakāraṃ patto, tamahaṃ suṭṭhu niggaṇhissāmī’’ti ussāhajāto balavahirottappo tattha ca katādhikārattā indriyasaṃvare ukkaṃsapāramiṃ agamāsi.

ඔහු ඒ පින්කමින් සුගතිගාමීව සැරිසරමින්, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කපිලවස්තු පුර සුද්ධෝදන මහරජුගේ අග්‍රමහේසිකාව වූ මහාපජාපතී ගෝතමියගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්තේය. ඔහුගේ නම් තබන දිනයෙහි නෑදෑ පිරිස සතුටු කරමින් උපන් බැවින් 'නන්ද' යනුවෙන් ම නම් තැබූහ. ඔහු වැඩිවියට පත් වූ කාලයෙහි, බුදුරජාණන් වහන්සේ උතුම් දම්සක් පවත්වා ලෝකයාට අනුග්‍රහ කරමින් අනුපිළිවෙලින් කපිලවස්තු පුරයට වැඩම කළ සේක. එහිදී ඥාති සමාගමෙහිදී පොක්ඛරවස්ස වැස්ස නිමිති කරගෙන වෙස්සන්තර ජාතකය දේශනා කළ සේක. දෙවන දිනයෙහි පිණ්ඩපාතය සඳහා වැඩම කර 'උත්තිට්ඨේ නප්පමජ්ජෙය්‍ය' යන ගාථාවෙන් පිය රජු සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටුවා, රජ මාලිගයට වැඩම කර 'ධම්මඤ්චරේ සුචරිතං' යන ගාථාවෙන් මහාපජාපතී ගෝතමිය සෝවාන් ඵලයෙහි ද, රජතුමා සකෘදාගාමී ඵලයෙහි ද පිහිටුවූ සේක. තුන්වන දිනයෙහි නන්ද කුමරුගේ අභිෂේක මංගල්‍යය, ගෘහ ප්‍රවේශ මංගල්‍යය හා විවාහ මංගල්‍යය යන මංගල්‍යයන් පවතිද්දී බුදුරජාණන් වහන්සේ පිණ්ඩපාතය සඳහා වැඩම කළ සේක. ශාස්තෘන් වහන්සේ නන්ද කුමරුගේ අතට පාත්‍රය දී මංගල දේශනාව පවත්වා, ඔහුගේ අතින් පාත්‍රය නැවත නොගෙනම විහාරයට වැඩම කළහ. පාත්‍රය අතැතිව විහාරයට පැමිණි ඔහු අකමැත්තෙන් වුව ද පැවිදි කරවා, එලෙස පැවිදි වූ බැවින් මහණදම්හි නොඇලීමෙන් පීඩා විඳින බව දැන, උපාවකින් ඔහුගේ ඒ නොඇලීම දුරු කළ සේක. ඔහු නුවණින් විමසා විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින් අර්හත්වයට පත් විය. තෙරුන් වහන්සේ පසු දින බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත එළඹ මෙසේ පැවසුවෝය: 'ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ මට පරෙවි පාදයන් බඳු රතු පැහැ පාද ඇති දිව්‍ය අප්සරාවන් පන්සියයක් ලබා දෙන බවට වූ යම් පොරොන්දුවක් වී ද, ස්වාමීනි, මම ඔබ වහන්සේව ඒ පොරොන්දුවෙන් නිදහස් කරමි.' බුදුරජාණන් වහන්සේ ද 'නන්ද, යම් කලක නුඹේ සිත කිසිවක නොඇලී ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදුණේ ද, එවිට මම ඒ පොරොන්දුවෙන් නිදහස් වීමි' යි වදාළහ. ඉක්බිති බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහු ඉන්ද්‍රියයන් පිළිබඳව දක්වන විශේෂිත සංවරය දැන, ඒ ගුණය ප්‍රකාශ කරමින් 'මහණෙනි, මාගේ ශ්‍රාවක වූ ඉන්ද්‍රියයන්හි සංවර වූ භික්ෂූන් අතර මේ නන්ද අග්‍ර වන්නේය' යි පවසා ඔහු අගතැන්පත් කළ සේක. තෙරුන් වහන්සේ 'මම ඉන්ද්‍රිය අසංවරය නිසා මේ විපතට පත් වීමි, එබැවින් මම එය මැනවින් මර්දනය කරමි' යි උත්සාහවත් වූහ. බලවත් හිරිඔතප් ඇතිව, ඒ සඳහා පෙර කළ පින් ද ඇති බැවින් ඉන්ද්‍රිය සංවරයෙහි උත්කර්ෂවත් පාරමිතාවට පැමිණියහ.

---

27. Evaṃ so etadaggaṭṭhānaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassappatto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarassa bhagavatotiādimāha. Vatthaṃ khomaṃ mayā dinnanti khomaraṭṭhe jātaṃ vatthaṃ bhagavati cittappasādena gāravabahumānena mayā paramasukhumaṃ khomavatthaṃ dinnanti attho. Sayambhussāti sayameva bhūtassa jātassa ariyāya jātiyā nibbattassa. Mahesinoti mahante sīlasamādhipaññāvimuttivimuttiñāṇadassanakkhandhe esi gavesīti mahesi, tassa mahesino sayambhussa cīvaratthāya khomavatthaṃ mayā dinnanti sambandho.

27. මෙසේ ඔහු අගතැන් තනතුරට පැමිණ තම පෙර කර්මයන් සිහිපත් කරමින්, සොම්නසට පත්ව තම පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'පදුමුත්තරස්ස භගවතෝ' යනාදිය පැවසූහ. 'වත්ථං ඛෝමං මයා දින්නං' යනු ඛෝම රටෙහි උපන් වස්ත්‍රයක් බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදුණු සිතින්, ගෞරව බහුමානයෙන් මා විසින් ඉතා සූක්ෂ්ම වූ ඛෝම වස්ත්‍රයක් පූජා කරන ලද බව අර්ථයයි. 'සයම්භුස්ස' යනු කිසිවෙකුගේ උපදෙසක් නොමැතිව තමා විසින්ම චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කරගත් තැනැත්තාට යන්නයි. 'මහේසිනෝ' යනු මහත් වූ සීල, සමාධි, ප්‍රඥා, විමුක්ති, විමුක්තිඥානදර්ශන යන ගුණස්කන්ධයන් සොයන බැවින් 'මහේසි' නම් වේ. ඒ මහේසි වූ, ස්වයංභූ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සිවුරු පිණිස ඛෝම වස්ත්‍රයක් මා විසින් පූජා කරන ලදැයි සම්බන්ධය කළ යුතුය.

---

28. Taṃ me buddho viyākāsīti ettha tanti sāmyatthe upayogavacanaṃ, tassa vatthadāyakassa me dānaphalaṃ visesena akāsi kathesi buddhoti attho. Jalajuttamanāmakoti padumuttaranāmako. ‘‘Jalaruttamanāyako’’tipi pāṭho, tassa jalamānānaṃ devabrahmānaṃ uttamanāyako padhānoti attho. Iminā vatthadānenāti iminā vatthadānassa nissandena tvaṃ anāgate hemavaṇṇo suvaṇṇavaṇṇo bhavissasi.

28. 'තං මේ බුද්ධෝ වියාකාසි' යන මෙහි 'තං' යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ වස්ත්‍ර පූජා කළ ඒ මාගේ දානයෙහි විපාකය බුදුරජාණන් වහන්සේ විශේෂයෙන් ප්‍රකාශ කළ සේක යන්නයි. 'ජලජුත්තමනාමකෝ' යනු පදුමුත්තර යන නාමය ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේ යන්නයි. 'ජලජුත්තමනායකෝ' කියා ද පාඨයක් ඇත. එහි තේරුම නම්, බබළන්නා වූ දෙවි බඹුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ නායකයා යන්නයි. 'ඉමිනා වත්ථදානේන' යනු මේ වස්ත්‍ර දානයෙහි විපාකයෙන් ඔබ අනාගතයෙහි රන්වන් පැහැති ශරීරයක් ඇත්තෙකු වන්නෙහිය යන්නයි.

---

29. Dve [Pg.7] sampattiṃ anubhotvāti dibbamanussasaṅkhātā dve sampattiyo anubhavitvā. Kusalamūlehi coditoti kusalāvayavehi kusalakoṭṭhāsehi codito pesito, ‘‘tvaṃ iminā puññena satthu kulaṃ pasavāhī’’ti pesito viyāti attho. ‘‘Gotamassa bhagavato kaniṭṭho tvaṃ bhavissasī’’ti byākāsīti sambandho.

29. 'ද්වේ සම්පත්තිං අනුභොත්වා' යනු දිව්‍ය හා මනුෂ්‍ය යන සම්පත් දෙක අනුභව කර යන්නයි. 'කුසලමූලේහි චෝදිතෝ' යනු තමා කළ කුසල් මූලයන් විසින් පෙළඹවුණු, මෙහෙයවන ලද, එනම් 'ඔබ මේ පිනෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කුලයෙහි උපදින්න' යි මෙහෙයවන්නාක් වැනි යනු අර්ථයයි. 'ඔබ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කනිටු සොහොයුරා වන්නෙහිය' යි වියාකරණය කළ සේක යන්න සම්බන්ධයයි.

---

30. Rāgaratto sukhasīloti kilesakāmehi ratto allīno kāyasukhacittasukhānubhavanasabhāvo. Kāmesu gedhamāyutoti vatthukāmesu gedhasaṅkhātāya taṇhāya āyuto yojitoti attho. Buddhena codito santo, tadā tvanti yasmā kāmesu gedhito, tadā tasmā tvaṃ attano bhātukena gotamabuddhena codito pabbajjāya uyyojito tassa santike pabbajissasīti sambandho.

30. 'රාගරත්තෝ සුඛසීලෝ' යනු ක්ලේශ කාමයන්හි ඇලුණු, ඇලී ගැලී සිටින, කායික හා චෛතසික සැප අනුභව කරන ස්වභාවය ඇති යන්නයි. 'කාමේසු ගේධමායුතෝ' යනු වස්තු කාමයන්හි 'ගේධ' නම් වූ දැඩි තණ්හාවෙන් බැඳුණු යනු අර්ථයයි. 'බුද්ධේන චෝදිතෝ සන්තෝ, තදා ත්වං' යනු යම් හෙයකින් කාමයන්හි දැඩි සේ ඇලී සිටියේ ද, එවිට ඒ නිසා ඔබ ඔබේ සහෝදර වූ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මෙහෙයවන ලදුව, පැවිද්ද සඳහා උනන්දු කරවන ලදුව, උන්වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිදි වන්නෙහිය යන්න සම්බන්ධයයි.

---

31. Pabbajitvāna tvaṃ tatthāti tasmiṃ gotamassa bhagavato sāsane tvaṃ pabbajitvā kusalamūlena mūlabhūtena puññasambhārena codito bhāvanāyaṃ niyojito sabbāsave sakalāsave pariññāya jānitvā pajahitvā anāmayo niddukkho nibbāyissasi adassanaṃ pāpessasi, apaṇṇattikabhāvaṃ gamissasīti attho.

31. "එහි පැවිදි වී ඔබ" යනු, ඒ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි ඔබ පැවිදි වී, මූලික පදනම වූ පින් රැස් කිරීම් සංඛ්‍යාත කුසල් මූලයන්ගෙන් මෙහෙයවන ලද්දේ, භාවනාවෙහි යෙදුණේ, සියලු ආශ්‍රවයන් පිරිසිඳ දැන ප්‍රහාණය කොට, රෝග රහිත වූයේ, දුක් රහිත වූයේ, පිරිනිවන් පාන්නෙහිය, (නැවත) නොපෙනී යාමට පැමිණෙන්නෙහිය, පැනවීමක් නැති (අප්‍රඥප්ත) භාවයට පැමිණෙන්නෙහිය යනු අර්ථයයි.

---

32. Satakappasahassamhīti ito kappato pubbe satakappādhike sahassame kappamhi ceḷanāmakā cattāro cakkavattirājāno ahesunti attho. Saṭṭhi kappasahassānīti kappasahassāni saṭṭhi ca atikkamitvā heṭṭhā ekasmiṃ kappe cattāro janā upaceḷā nāma cakkavattirājāno catūsu jātīsu ahesunti attho.

32. "කල්ප ලක්ෂයකට පෙර" යනු මෙයින් කල්පයන්ට පෙර, කල්ප සියයකින් අධික වූ දහසක් වන (එනම් එක් ලක්ෂ එක් දහසක් වන) කල්පයෙහි 'චේළ' නම් වූ සක්විති රජවරු සතර දෙනෙක් වූහ යනු අර්ථයයි. "කල්ප සැට දහසක්" යනු කල්ප සැට දහසක් ඉක්මවා ගිය පසු, පහත එක් කල්පයක 'උපචේළ' නම් වූ සක්විති රජවරු සතර දෙනෙක් සතර ජාතියක වූහ යනු අර්ථයයි.

---

33. Pañcakappasahassamhīti pañcakappādhike sahassame kappamhi ceḷā nāma cattāro janā cakkavattirājāno sattahi ratanehi sampannā samaṅgībhūtā jambudīpaaparagoyānauttarakurupubbavidehadīpasaṅkhāte catudīpamhi issarā padhānā visuṃ ahesunti attho. Sesaṃ vuttanayamevāti.

33. "කල්ප පන්දහසකට පෙර" යනු කල්ප පහකින් අධික වූ දහසක් වන (එනම් එක් දහස් පන්සියයක් වන) කල්පයෙහි 'චේළ' නම් වූ සතර දෙනෙක් සක්විති රජවරුන් වී, සත් රුවනින් යුක්ත වූවාහු, ජම්බුදීපය, අපරගෝයානය, උත්තරකුරු සහ පූර්වවිදේහ යන සතර මහා දීපයන්හි අධිපති වූවාහු, ප්‍රධාන වූවාහු, වෙන් වෙන්ව උපන්හ යනු අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස පෙර කියූ පරිදිම වේ.

---

Nandattheraapadānavaṇṇanā samattā.

නන්ද ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

4. Cūḷapanthakattheraapadānavaṇṇanā

4. චූළපන්ථක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

---

Padumuttaro [Pg.8] nāma jinotiādikaṃ āyasmato cūḷapanthakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle yadettha aṭṭhuppattivasena vattabbaṃ, taṃ aṭṭhakanipāte mahāpanthakavatthusmiṃ (theragā. 510 ādayo) vuttameva. Ayaṃ pana viseso – mahāpanthakatthero arahattaṃ patvā phalasamāpattisukhena vītināmento cintesi – ‘‘kathaṃ nu kho sakkā cūḷapanthakampi imasmiṃ sukhe patiṭṭhāpetu’’nti. So attano ayyakaṃ dhanaseṭṭhiṃ upasaṅkamitvā āha – ‘‘sace, mahāseṭṭhi, anujānātha, ahaṃ cūḷapanthakaṃ pabbājeyya’’nti. ‘‘Pabbājetha, bhante’’ti. Thero taṃ pabbājesi. So dasasu sīlesu patiṭṭhito bhātu santike –

"පදුමුත්තර නම් ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ" යන මෙයින් ඇරඹෙන්නේ ආයුෂ්මත් චූළපන්ථක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද ප්‍රාර්ථනා (අධිකාර) ඇත්තෙක් වී, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටෝපනිස්සය වූ පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි මෙහි යම් කරුණක් ප්‍රකාශ කළ යුතු ද, එය අට්ඨක නිපාතයෙහි මහාපන්ථක වස්තුවෙහි කියන ලද්දක්මය. මේ වනාහි විශේෂයයි – මහාපන්ථක ස්ථවිරයන් වහන්සේ අර්හත්වයට පැමිණ ඵලසමාපත්ති සැපයෙන් කාලය ගත කරමින්, "චූළපන්ථකව ද මේ සැපයෙහි කෙසේ පිහිටුවිය හැකිදැ"යි සිතූහ. උන්වහන්සේ තමන්ගේ මුත්තණුවන් වූ ධනසෙට්ඨි සිටුතුමා වෙත ගොස් මෙසේ කීහ: "මහා සිටුතුමනි, ඉදින් ඔබ අවසර දෙන්නේ නම් මම චූළපන්ථකව පැවිදි කරවන්නෙමි." "ස්වාමීනී, පැවිදි කරවනු මැනව"යි සිටුතුමා කීවේය. ස්ථවිරයන් වහන්සේ ඔහු පැවිදි කළහ. ඔහු දස සීලයෙහි පිහිටා සහෝදරයා සමීපයෙහි –

---

‘‘Padumaṃ yathā kokanadaṃ sugandhaṃ, pāto siyā phullamavītagandhaṃ;

Aṅgīrasaṃ passa virocamānaṃ, tapantamādiccamivantalikkhe’’ti. (saṃ. ni. 1.123;

a. ni. 5.195) –

"උදෑසන පිපුණු, නොගිය සුවඳ ඇති, සුවඳවත් රතු පියුමක් යම් සේද, අහසෙහි බබළන සූර්යයා මෙන් බබළන්නා වූ, ශරීරාලෝකයෙන් යුත් (අංගීරස) බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙස බලන්න."

---

Gāthaṃ uggaṇhanto catūhi māsehi uggahetuṃ nāsakkhi, gahitampi hadaye na tiṭṭhati. Atha naṃ mahāpanthako, ‘‘cūḷapanthaka, tvaṃ imasmiṃ sāsane abhabbo, catūhi māsehi ekaṃ gāthampi gahetuṃ na sakkosi, pabbajitakiccaṃ pana tvaṃ kathaṃ matthakaṃ pāpessasi, nikkhama ito’’ti so therena paṇāmiko dvārakoṭṭhakasamīpe rodamāno aṭṭhāsi.

ගාථාව ඉගෙන ගනිද්දී මාස හතරකින් එය ඉගෙන ගැනීමට නොහැකි විය. ඉගෙන ගත් දේ ද සිතෙහි රැඳුණේ නැත. එකල්හි මහාපන්ථක ස්ථවිරයන් වහන්සේ ඔහුට මෙසේ කීහ: "චූළපන්ථක, ඔබ මේ ශාසනයට අභව්‍යයෙකි. මාස හතරකින් එක ගාථාවක්වත් ඉගෙන ගැනීමට ඔබට නොහැකිය. එසේ නම් මහණකමෙහි කෙළවරට ඔබ කෙසේ පැමිණෙන්නේද? මෙයින් පිටව යන්න." මෙසේ ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් නෙරපා හරින ලද ඔහු වෙහෙර දොරටුව අසල හඬමින් සිටියේය.

---

Tena ca samayena satthā jīvakambavane viharati. Atha jīvako purisaṃ pesesi – ‘‘gaccha, pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ satthāraṃ nimantehī’’ti. Tena ca samayena āyasmā mahāpanthako bhattuddesako hoti. So ‘‘pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ bhikkhaṃ paṭicchathā’’ti vutto ‘‘cūḷapanthakaṃ ṭhapetvā sesānaṃ paṭicchāmī’’ti āha. Taṃ sutvā cūḷapanthako bhiyyosomattāya domanassappatto ahosi. Satthā tassa cittakkhedaṃ ñatvā ‘‘cūḷapanthako mayā katena upāyena bujjhissatī’’ti tassa avidūraṭṭhāne attānaṃ dassetvā ‘‘kiṃ, panthaka, rodasī’’ti pucchi. ‘‘Bhātā maṃ, bhante, paṇāmetī’’ti āha. ‘‘Panthaka, mā cintayi, mama sāsane [Pg.9] tuyhaṃ pabbajjā, ehi imaṃ gahetvā ‘rajoharaṇaṃ, rajoharaṇa’nti manasi karohī’’ti iddhiyā suddhaṃ coḷakkhaṇḍaṃ abhisaṅkharitvā adāsi. So satthārā dinnaṃ coḷakkhaṇḍaṃ ‘‘rajoharaṇaṃ, rajoharaṇa’’nti hatthena parimajjanto nisīdi. Tassa taṃ parimajjantassa kiliṭṭhadhātukaṃ jātaṃ, puna parimajjantassa ukkhaliparipuñchanasadisaṃ jātaṃ. So ñāṇaparipākattā evaṃ cintesi – ‘‘idaṃ coḷakkhaṇḍaṃ pakatiyā parisuddhaṃ, imaṃ upādiṇṇakasarīraṃ nissāya kiliṭṭhaṃ aññathā jātaṃ, tasmā aniccaṃ yathāpetaṃ, evaṃ cittampī’’ti khayavayaṃ paṭṭhapetvā tasmiṃyeva nimitte jhānāni nibbattetvā jhānapādakaṃ katvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Arahattapattassevassa tepiṭakaṃ pañcābhiññā ca āgamiṃsu.

ඒ සමයෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවකගේ අඹ වනයෙහි වැඩවසන සේක. එකල්හි ජීවක තෙමේ පුරුෂයකු යවමින්, "යන්න, භික්ෂූන් වහන්සේ පන්සියයක් සමඟ බුදුරජාණන් වහන්සේට ආරාධනා කරන්න"යි කීවේය. ඒ සමයෙහි ආයුෂ්මත් මහාපන්ථක ස්ථවිරයන් වහන්සේ දන් පිළියෙල කරන්නා (භත්තද්දේසක) වූහ. උන්වහන්සේ, "භික්ෂූන් පන්සිය නමකට දානය පිළිගන්න"යි කී කල්හි, "චූළපන්ථක හැර සෙසු පිරිස සඳහා පිළිගනිමි"යි කීහ. එය අසා චූළපන්ථක තෙමේ බෙහෙවින් දොම්නසට පත් විය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුගේ සිතේ විඩාව දැන, "චූළපන්ථක මා විසින් කරන ලද උපක්‍රමයකින් අවබෝධ කරගනු ඇතැ"යි ඔහුට නුදුරු තැනක තමන් වහන්සේ පෙනී සිට, "පන්ථක, ඇයි හඬන්නේ?" යි ඇසූ සේක. "ස්වාමීනී, මගේ සහෝදරයා මාව නෙරපා හරිනවා"යි ඔහු කීවේය. "පන්ථක, කල්පනා නොකරන්න, මගේ ශාසනයෙහි ඔබට පැවිද්ද ඇත්තේය, එන්න මෙය ගෙන 'රජෝහරණං, රජෝහරණං' (කුණු ඉවත් කිරීම) කියා මෙනෙහි කරන්න"යි සෘද්ධියෙන් මවන ලද පිරිසිදු රෙදි කැබැල්ලක් දුන් සේක. ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේ දුන් ඒ රෙදි කැබැල්ල "රජෝහරණං, රජෝහරණං" යයි කියමින් අතින් පිරිමදිමින් හුන්නේය. ඔහු එය පිරිමදිද්දී එය කිලුටු ස්වභාවයට පත් විය. නැවත පිරිමදිද්දී එය කුණු පිසදමන රෙද්දක් වැනි විය. ඔහු ප්‍රඥාව මෝරා තිබූ බැවින් මෙසේ සිතුවේය: "මේ රෙදි කැබැල්ල ස්වභාවයෙන්ම පිරිසිදුය. මේ උපාදින්නක ශරීරය නිසා එය කිලුටු වී වෙනස් විය. එබැවින් මෙය අනිත්‍ය වන්නා සේම සිත ද අනිත්‍යය"යි උදයව්‍යය (ඇතිවීම හා නැතිවීම) පිහිටුවා, ඒ නිමිත්තෙහිම ධ්‍යානයන් උපදවා, ධ්‍යානය පදනම් කරගෙන විදර්ශනාව වඩා සිවුපිළිසිඹියාවන් සමඟ අර්හත්වයට පැමිණියේය. අර්හත්වයට පැමිණීමත් සමඟම ඔහුට ත්‍රිපිටකය සහ පංච අභිඥාවන් ද වැටහුණේය.

---

Satthā ekūnehi pañcabhikkhusatehi saddhiṃ gantvā jīvakassa nivesane paññatte āsane nisīdi. Cūḷapanthako pana attano bhikkhāya appaṭicchitattā eva na gato. Jīvako yāguṃ dātuṃ ārabhi. Satthā hatthena pattaṃ pidahi. ‘‘Kasmā, bhante, na gaṇhathā’’ti vutte ‘‘vihāre eko bhikkhu atthi, jīvakā’’ti. So purisaṃ pesesi – ‘‘gaccha, bhaṇe, vihāre nisinnaṃ ayyaṃ gahetvā ehī’’ti. Cūḷapanthakattheropi rūpena kiriyāya ca ekampi ekena asadisaṃ bhikkhusahassaṃ nimminitvā nisīdi. So puriso vihāre bhikkhūnaṃ bahubhāvaṃ disvā gantvā jīvakassa kathesi – ‘‘imasmā bhikkhusaṅghā vihāre bhikkhusaṅgho bahutaro, pakkositabbaṃ ayyaṃ na jānāmī’’ti. Jīvako satthāraṃ pucchi – ‘‘ko nāmo, bhante, vihāre nisinno bhikkhū’’ti? ‘‘Cūḷapanthako nāma, jīvakā’’ti. ‘‘Gaccha, bhaṇe, ‘cūḷapanthako nāma kataro’ti pucchitvā taṃ ānehī’’ti. So vihāraṃ gantvā ‘‘cūḷapanthako nāma kataro, bhante’’ti pucchi. ‘‘Ahaṃ cūḷapanthako, ahaṃ cūḷapanthako’’ti ekappahārena bhikkhusahassampi kathesi. So punāgantvā taṃ pavattiṃ jīvakassa ārocesi jīvako paṭividdhasaccattā ‘‘iddhimā maññe, ayyo’’ti nayato ñatvā ‘‘gaccha, bhaṇe, paṭhamaṃ kathentaṃ ayyameva ‘tumhe satthā pakkosatī’ti vatvā cīvarakaṇṇe gaṇhāhī’’ti āha. So vihāraṃ gantvā tathā akāsi. Tāvadeva nimmitabhikkhū antaradhāyiṃsu. So theraṃ gahetvā agamāsi.

ශාස්තෘන් වහන්සේ පන්සියයකට එක් නමක් අඩු (එනම් හාරසිය අනූනව නමක්) භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ වැඩම කර ජීවකගේ නිවසේ පනවන ලද ආසනයෙහි වැඩ සිටි සේක. චූළපන්ථක තෙරණුවෝ තමන්ට ලැබෙන දානය පිළි නොගත් හෙයින් එහි වැඩම නොකළහ. ජීවක තෙමේ කැඳ පූජා කිරීමට පටන් ගත්තේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ අතින් පාත්‍රය වැසූ සේක. “ස්වාමීනී, කුමක් හෙයින් (දානය) පිළි නොගන්නා සේක්ද?” යි ඇසූ විට, “ජීවකය, විහාරයෙහි එක් භික්ෂූ නමක් වැඩ සිටියි” යි වදාළ සේක. ඔහු පුරුෂයෙකු කැඳවා, “අමුවෙල, ගොස් විහාරයෙහි වැඩ සිටින ස්වාමීන් වහන්සේ කැඳවාගෙන එන්න” යැයි යැවීය. චූළපන්ථක තෙරණුවෝ ද රූපයෙන් හා ක්‍රියාවෙන් එකිනෙකාට සමාන නොවන භික්ෂූන් වහන්සේලා දහසක් මවාගෙන වැඩ සිටියහ. ඒ පුරුෂයා විහාරයෙහි භික්ෂූන් වහන්සේලා බොහෝ පිරිසක් සිටිනු දැක, නැවත ගොස් ජීවකයාට මෙසේ කීවේය: “ස්වාමීනී, මේ භික්ෂු සංඝයාට වඩා විහාරයෙහි වැඩ සිටින භික්ෂු සංඝයා බොහෝය. මා කැඳවිය යුතු ස්වාමීන් වහන්සේ කවුරුන්දැයි මම නොදනිමි.” ජීවක තෙමේ ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන්, “ස්වාමීනී, විහාරයෙහි වැඩ සිටින ඒ භික්ෂූන් වහන්සේගේ නම කුමක්ද?” යි ඇසීය. “ජීවකය, උන්වහන්සේගේ නම චූළපන්ථක ය” යි වදාළ සේක. “අමුවෙල, ගොස් ‘චූළපන්ථක නමැත්තා කවරෙක්ද’ යි විමසා උන්වහන්සේ කැඳවාගෙන එන්න” යැයි (ජීවක) කීවේය. ඔහු විහාරයට ගොස්, “ස්වාමීනී, චූළපන්ථක නමැති හිමියන් කවුද?” යි ඇසීය. එකෙණෙහිම භික්ෂූන් දහසම “මම චූළපන්ථක, මම චූළපන්ථක” යි එකවරම කීහ. ඔහු නැවත පැමිණ ඒ පුවත ජීවකයාට සැළ කළේය. සත්‍යය අවබෝධ කරගත් ජීවක තෙමේ, “ස්වාමීන් වහන්සේ සැබවින්ම සෘද්ධිමතෙකු විය යුතුය” යි නිවැරදිව දැන, “අමුවෙල, ගොස් පළමුවෙන්ම කතා කරන ස්වාමීන් වහන්සේට ‘ස්වාමීනී, ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔබට ඇරයුම් කරන සේක’ යැයි පවසා සිවුරු කොණෙන් අල්ලා ගන්න” යැයි කීවේය. ඔහු විහාරයට ගොස් එසේ කළේය. එකෙණෙහිම මවන ලද භික්ෂූන් වහන්සේලා අතුරුදහන් වූහ. ඔහු තෙරුන් වහන්සේ කැඳවාගෙන පැමිණියේය.

---

Satthā [Pg.10] tasmiṃ khaṇe yāguñca khajjakādibhedañca paṭiggaṇhi. Katabhattakicco bhagavā āyasmantaṃ cūḷapanthakaṃ āṇāpesi ‘‘anumodanaṃ karohī’’ti. So pabhinnapaṭisambhido sineruṃ gahetvā mahāsamuddaṃ manthento viya tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ saṅkhobhento satthu ajjhāsayaṃ gaṇhanto anumodanaṃ akāsi. Dasabale bhattakiccaṃ katvā vihāraṃ gate dhammasabhāyaṃ kathā udapādi ‘aho buddhānaṃ ānubhāvo, yatra hi nāma cattāro māse ekagāthaṃ gahetuṃ asakkontampi lahukena khaṇeneva evaṃ mahiddhikaṃ akaṃsū’ti, tathā hi jīvakassa nivesane nisinno bhagavā ‘evaṃ cūḷapanthakassa cittaṃ samāhitaṃ, vīthipaṭipannā vipassanā’ti ñatvā yathānisinnoyeva attānaṃ dassetvā, ‘panthaka, nevāyaṃ pilotikā kiliṭṭhā rajānukiṇṇā, ito pana aññopi ariyassa vinaye saṃkileso rajo’ti dassento –

ශාස්තෘන් වහන්සේ ඒ මොහොතේ කැඳ සහ කැවිලි ආදී විවිධ දෑ පිළිගත් සේක. දන් වළඳා අවසන් වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආයුෂ්මත් චූළපන්ථක තෙරුන්ට “අනුමෝදනාව පවත්වන්න” යැයි අණ කළ සේක. ප්‍රතිසම්භිදාලාභී වූ ඒ තෙරණුවෝ, මහා මේරු පර්වතය ගෙන මහා සාගරය කළඹන්නාක් මෙන් ත්‍රිපිටක බුද්ධ වචනය ගම්භීර ලෙස දේශනා කරමින්, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අභිප්‍රාය පරිදි අනුමෝදනාව කළහ. දසබලයන් වහන්සේ දන් වළඳා විහාරයට වැඩි කල්හි, ධර්ම සභාවෙහි මෙබඳු කතාවක් ඇති විය: “අහෝ, බුදුවරුන්ගේ ආනුභාවය පුදුම සහගතය! මක්නිසාද යත්, මාස හතරක් තිස්සේ එක් ගාථාවක්වත් පාඩම් කරගත නොහැකි වූ චූළපන්ථකයන් පවා සුළු මොහොතකින් මෙතරම් මහා සෘද්ධිමතෙකු කළ සේක.” එලෙසම, ජීවකගේ නිවසේ වැඩ සිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, “දැන් චූළපන්ථකගේ සිත සමාහිත වී ඇත, විදර්ශනාව මාර්ගයට පිළිපන්නාය” යි දැන, වැඩ සිටි ඉරියව්වෙන්ම තමන් වහන්සේව දක්වමින්, “පන්ථක, මේ රෙදි කඩ කිලුටු වූවක් හෝ දූවිල්ලෙන් ගැවසුණක් නොවේ. එහෙත් ආර්ය විනයෙහි මීට වඩා වෙනස් වූ, සංක්ලේශය නම් වූ රජස් (දූවිලි) ඇත්තේය” යි පෙන්වා වදාරමින් මෙසේ වදාළ සේක:

---

‘‘Rāgo rajo na ca pana reṇu vuccati, rāgassetaṃ adhivacanaṃ rajoti;

Etaṃ rajaṃ vippajahitvā bhikkhavo, viharanti te vigatarajassa sāsane.

“රාගය රජස් (දූවිල්ලකි). සාමාන්‍ය දූවිල්ල රජස් යැයි නොකියනු ලැබේ. මේ ‘රජස්’ යනු රාගයට යෙදෙන නමකි. ඒ රජස් (කෙලෙස්) ප්‍රහීණ කළ භික්ෂූහු, පහ වූ කෙලෙස් රජස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි වෙසෙති.”

---

‘‘Doso rajo…pe… vigatarajassa sāsane.

“ද්වේෂය රජස් (දූවිල්ලකි)... (පෙ)... පහ වූ කෙලෙස් රජස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි වෙසෙති.”

---

‘‘Moho rajo…pe… vigatarajassa sāsane’’ti. (mahāni. 209;

cūḷani. udayamāṇavapucchāniddesa 74) –

“මෝහය රජස් (දූවිල්ලකි)... (පෙ)... පහ වූ කෙලෙස් රජස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි වෙසෙති.”

---

Imā tisso gāthāyo abhāsi. Gāthāpariyosāne cūḷapanthako sahapaṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇīti. Satthā tesaṃ bhikkhūnaṃ kathāsallāpaṃ sutvā āgantvā buddhāsane nisīditvā ‘‘kiṃ vadetha, bhikkhave’’ti pucchitvā ‘‘imaṃ nāma, bhante’’ti vutte ‘‘bhikkhave, cūḷapanthakena idāni mayhaṃ ovāde ṭhatvā lokuttharadāyajjaṃ laddhaṃ, pubbe pana lokiyadāyajjaṃ laddha’’nti vatvā tehi yācito cūḷaseṭṭhijātakaṃ (jā. 1.1.4) kathesi. Aparabhāge naṃ satthā ariyagaṇaparivuto dhammāsane nisinno manomayaṃ kāyaṃ abhinimminantānaṃ bhikkhūnaṃ cetovivaṭṭakusalānañca aggaṭṭhāne ṭhapesi.

උන්වහන්සේ මෙම ගාථා තුන වදාළ සේක. ගාථා අවසානයේ චූළපන්ථක තෙරණුවෝ සිව්පිළිසිඹියාවන් සමඟ අර්හත්වයට පත් වූහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඒ භික්ෂූන්ගේ කතාබහ අසා, එහි වැඩම කර බුද්ධාසනයෙහි වැඩ සිට, “මහණෙනි, කුමක් ගැන කතා කරමින් සිටියහුද?” යි විමසා, “ස්වාමීනී, මේ මේ කරුණ ගැන” යැයි පැවසූ කල්හි, “මහණෙනි, චූළපන්ථක දැන් මාගේ අවවාදයෙහි පිහිටා ලෝකෝත්තර දායාදය ලැබුවේය, පෙර ලෞකික දායාදයන් ලැබුවේය” යි පවසා, එම භික්ෂූන්ගේ ආරාධනයෙන් චූළසෙට්ඨි ජාතකය වදාළ සේක. පසු කාලයකදී ශාස්තෘන් වහන්සේ ආර්ය මහා සංඝයා පිරිවරා ධර්මාසනයෙහි වැඩ සිටිමින්, මනෝමය රූප මවන භික්ෂූන් අතර ද, චිත්ත සමාධිය මෙහෙයවීමෙහි දක්ෂ භික්ෂූන් අතර ද උන්වහන්සේව අග්‍රස්ථානයෙහි තැබූ සේක.

---

35. Evaṃ so pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā pītisomanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Tattha purimapadadvayaṃ vuttatthameva. Gaṇamhā vūpakaṭṭho [Pg.11] soti so padumuttaro nāma satthā gaṇamhā mahatā bhikkhusamūhato vūpakaṭṭho visuṃ bhūto vivekaṃ upagato. Tadā mama tāpasakāle himavante himālayapabbatasamīpe vasi vāsaṃ kappesi, catūhi iriyāpathehi vihāsīti attho.

35. මෙසේ ඒ ඒතදග්ග පදවියට පත් වූ ඒ චූළපන්ථක තෙරණුවෝ, තමන්ගේ පෙර පින්කම් සිහිපත් කරමින්, ප්‍රීති සෝමනස්සයෙන් යුතුව තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “පදුමුත්තර නමැති ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ” යනාදිය වදාළහ. එහි මුල් පද දෙකෙහි අර්ථය ඉහත කී පරිදිම වේ. “ගණම්හා වූපකට්ඨෝ සෝ” යනු ඒ පදුමුත්තර නම් ශාස්තෘන් වහන්සේ භික්ෂු සමූහයාගෙන් වෙන්ව හුදෙකලා වූ විවේකී ස්ථානයකට පැමිණි සේක යන්නයි. එකල්හි මා තපස් රක්නා කාලයේ, උන්වහන්සේ හිමාලය පර්වතය අසල වාසය කළ සේක. සතර ඉරියව්වෙන් යුතුව කල් ගෙවූ සේක යනු අර්ථයයි.

---

36. Ahampi…pe… tadāti yadā so bhagavā himavantaṃ upagantvā vasi, tadā ahampi himavantasamīpe kataassame ā samantato kāyacittapīḷāsaṅkhātā parissayā samanti etthāti assamoti laddhanāme araññāvāse vasāmīti sambandho. Acirāgataṃ mahāvīranti aciraṃ āgataṃ mahāvīriyavantaṃ lokanāyakaṃ padhānaṃ taṃ bhagavantaṃ upesinti sambandho, āgatakkhaṇeyeva upāgaminti attho.

36. “අහම්පි... පෙ... තදා” යනු, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හිමාලයට පැමිණ වාසය කළ ඒ කාලයෙහි, මම ද හිමාලය අසල සාදන ලද අසපුවක, එනම් කයෙහි හා සිතෙහි පීඩාවන් දුරු කරන බැවින් ‘අසපුව’ යන නම ලත් ආරණ්‍ය වාසස්ථානයක වාසය කළෙමි යන්නයි. “අචිරාගතං මහාවීරං” යනු මෑතකදී වැඩම කළා වූ ද, මහා වීර්යවන්ත වූ ද, ලෝකනායක වූ ද ඒ උතුම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියෙමි යන්නයි. වැඩම කළ මොහොතේම උන්වහන්සේ වෙත පැමිණියෙමි යනු අර්ථයයි.

---

37. Pupphacchattaṃ gahetvānāti evaṃ upagacchanto ca padumuppalapupphādīhi chāditaṃ pupphamayaṃ chattaṃ gahetvā narāsabhaṃ narānaṃ seṭṭhaṃ bhagavantaṃ chādento upagacchiṃ samīpaṃ gatosmīti attho. Samādhiṃ samāpajjantanti rūpāvacarasamādhijjhānaṃ samāpajjantaṃ appetvā nisinnassa antarāyaṃ ahaṃ akāsinti sambandho.

37. “පුප්ඵච්ඡත්තං ගහෙත්වානා” යනු එසේ උන්වහන්සේ වෙත පැමිණෙන්නා වූ මම, පියුම් සහ උපුල් ආදී මල්වලින් වැසුණු මල් කුඩයක් ගෙන, නරෝත්තම වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මල් කුඩයෙන් සෙවන කරමින් උන්වහන්සේ අසලට පැමිණියෙමි යන්නයි. “සමාධිං සමාපජ්ජන්තං” යනු රූපාවචර සමාධි ධ්‍යානයට සමවැදී වැඩ සිටි බුදුරජාණන් වහන්සේට මම කිසිදු බාධාවක් නොකළෙමි යන්නයි.

---

38. Ubho hatthehi paggayhāti taṃ susajjitaṃ pupphacchattaṃ dvīhi hatthehi ukkhipitvā ahaṃ bhagavato adāsinti sambandho. Paṭiggahesīti taṃ mayā dinnaṃ pupphacchattaṃ padumuttaro bhagavā sampaṭicchi, sādaraṃ sādiyīti attho.

38. “උභෝ හත්ථෙහි පග්ගය්හා” යනු මැනවින් පිළියෙල කරන ලද ඒ මල් කුඩය දෑතින්ම ඔසවා මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළෙමි යන්නයි. “පටිග්ගහේසී” යනු මා විසින් පූජා කරන ලද ඒ මල් කුඩය පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සාදරයෙන් පිළිගත් සේක යනු අර්ථයයි.

---

41. Satapattachattaṃ paggayhāti ekekasmiṃ padumapupphe satasatapattānaṃ vasena satapattehi padumapupphehi chāditaṃ pupphacchattaṃ pakārena ādarena gahetvā tāpaso mama adāsīti attho. Tamahaṃ kittayissāmīti taṃ tāpasaṃ ahaṃ kittayissāmi pākaṭaṃ karissāmīti attho. Mama bhāsato bhāsamānassa vacanaṃ suṇotha manasi karotha.

41. “සතපත්තඡත්තං පග්ගය්හා” යනු එක් එක් පියුම් මලෙහි පෙති සියය බැගින් වූ පියුම් මල්වලින් වැසුණු ඒ මල් කුඩය මහත් වූ ගෞරවයෙන් ගෙන ඒ තපස්වියා මට පූජා කළේය යන්නයි. “තමහං කිත්තයිස්සාමී” යනු මම ඒ තපස්වියා ගැන පසසා ප්‍රකාශ කරන්නෙමි, ඔහුගේ ගුණය ප්‍රකට කරන්නෙමි යන්නයි. මා පවසන ඒ පැසසුම් වචන මැනවින් ශ්‍රවණය කරන්න, සිතෙහි ධාරණය කරගන්න.

---

42. Pañcavīsatikappānīti iminā pupphacchattadānena pañcavīsativāre tāvatiṃsabhavane sakko hutvā devarajjaṃ karissatīti sambandho. Catuttiṃsatikkhattuñcāti catuttiṃsativāre manussaloke cakkavattī rājā bhavissati.

42. "පඤ්චවීසතිකප්පානී" යනු, මෙම පුෂ්ප ඡත්‍ර දානයෙහි ආනිශංස වශයෙන් පස්විසි වාරයක් (විසිපස් වතාවක්) තව්තිසා භවයෙහි ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රව දිව්‍ය රාජ්‍යය කරවන්නේය යන්න හා සම්බන්ධ වේ. "චතුත්තිංසතික්ඛත්තුඤ්ච" යනු, තිස්හතර වාරයක් මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි සක්විති රජු වන්නේය යන්නයි.

---

43. Yaṃ [Pg.12] yaṃ yoninti manussayoniādīsu yaṃ yaṃ jātiṃ saṃsarati gacchati upapajjati. Tattha tattha yoniyaṃ abbhokāse suññaṭṭhāne patiṭṭhantaṃ nisinnaṃ ṭhitaṃ vā padumaṃ dhārayissati upari chādayissatīti attho.

43. "යං යං යෝනිං" යනු, මනුෂ්‍ය යෝනිය ආදී වූ යම් යම් ජාතීන්හි සැරිසරන, යන, උපදින අවස්ථාවන්හිදී ය. ඒ ඒ උපන් තැන්හිදී එළිමහන් තැන්වල හෝ ශුන්‍ය ස්ථානයන්හි වැඩ සිටිනා කල්හි, හිඳගෙන හෝ සිටගෙන සිටියත්, පද්මයක් (නෙළුම් මලක්) ඔහුට ඉහළින් දරා සිටින්නේය, සෙවන කරන්නේය යනු අර්ථයයි.

---

45. Pakāsite pāvacaneti tena bhagavato sakalapiṭakattaye pakāsite dīpite manussattaṃ manussajātiṃ labhissati upapajjissati. Manomayamhi kāyamhīti manena jhānacittena nibbattoti manomayo, yathā cittaṃ pavattati, tathā kāyaṃ pavatteti cittagatikaṃ karotīti attho. Tamhi manomaye kāyamhi so tāpaso cūḷapanthako nāma hutvā uttamo aggo bhavissatīti attho. Sesaṃ heṭṭhā vuttattā uttānattā ca suviññeyyameva.

45. "පකාසිතේ පාවචනේ" යනු, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සකල පිටකත්‍රයම ප්‍රකාශ කරන ලද, පැහැදිලි කරන ලද කල්හි, මනුෂ්‍යත්වය හෙවත් මනුෂ්‍ය ජාතිය ලබන්නේය, උපදින්නේය යන්නයි. "මනෝමයම්හි කායම්හි" යනු, මනසින් හෙවත් ධ්‍යාන සිතින් උපන් බැවින් 'මනෝමය' නම් වේ. සිත පවතින අයුරින් කය පවත්වන බැවින්, සිත අනුව පවතින කයක් කරන්නේය යනු අර්ථයයි. ඒ මනෝමය කයෙහි ඒ චූළපන්ථක නම් තාපස තෙමේ උත්තම වූ, අග්‍ර වූ කෙනෙකු වන්නේය යනු අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස යට පවසා ඇති බැවින් හා පැහැදිලි බැවින් පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

52. Sariṃ kokanadaṃ ahanti ahaṃ bhagavato nimmitacoḷakaṃ parimajjanto kokanadaṃ padumaṃ sarinti attho. Tattha cittaṃ vimucci meti tasmiṃ kokanade padume mayhaṃ cittaṃ adhimucci allīno, tato ahaṃ arahattaṃ pāpuṇinti sambandho.

52. "සරී කොකනදං අහං" යනු, මා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් මවන ලද රෙදි කඩ පිරිමදිමින් සිටියදී 'කොකනද' නම් පද්මය සිහිපත් කළෙමි යනු අර්ථයයි. "තත්ථ චිත්තං විමුච්චි මේ" යනු, ඒ කොකනද පද්මය කෙරෙහි මාගේ සිත තදින් ඇලුණේය, බැඳුණේය, ඒ ඇලීම හේතුවෙන් මම අර්හත් භාවයට පැමිණියෙමි යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

---

53. Ahaṃ manomayesu cittagatikesu kāyesu sabbattha sabbesu pāramiṃ pariyosānaṃ gato pattoti sambandho. Sesaṃ vuttanayamevāti.

53. මම සියලු මනෝමය වූ, සිත අනුව පවතින ශරීරයන්හි සර්වප්‍රකාරයෙන් කෙළවරට (පාරමී ප්‍රාප්ත වීමට) පැමිණියෙමි යනු මෙහි සම්බන්ධයයි. ඉතිරි කොටස කලින් පවසා ඇති පරිදිම වේ.

---

Cūḷapanthakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

චූළපන්ථකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

---

5. Pilindavacchattheraapadānavaṇṇanā

5. පිළින්දවච්ඡත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Nibbute lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato pilindavacchattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare mahābhogakule nibbatto heṭṭhā vuttanayena satthu santike dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ devatānaṃ piyamanāpabhāvena aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā tato cuto devamanussesu saṃsaranto sumedhassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto. Parinibbute bhagavati tassa thūpaṃ pūjetvā saṅghassa mahādānaṃ pavattetvā tato cavitvā devamanussesu ubhayasampattiyo [Pg.13] anubhavitvā anuppanne buddhe cakkavattī rājā hutvā mahājanaṃ pañcasīlesu patiṭṭhāpetvā saggaparāyanaṃ akāsi. So anuppanneyeva amhākaṃ bhagavati sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti, pilindotissa nāmaṃ akaṃsu. Vacchoti gottaṃ. So aparabhāge pilindavacchoti paññāyittha. Saṃsāre pana saṃvegabahulatāya paribbājakapabbajjaṃ pabbajitvā cūḷagandhāraṃ nāma vijjaṃ sādhetvā tāya vijjāya ākāsacārī paracittavidū ca hutvā rājagahe lābhaggayasaggapatto paṭivasati.

"නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි" යනාදිය ආයුෂ්මත් පිළින්දවච්ඡ තේරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්කම්) ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නගරයෙහි මහාභෝග ඇති කුලයක ඉපිද, යට සඳහන් කළ පරිදි ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් බණ අසන කල්හි, එක්තරා භික්ෂුවක දෙවියන්ට ප්‍රියමනාප වූවන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තබනු දැක, ඒ තනතුර ප්‍රාර්ථනා කොට, දිවි හිමියෙන් කුසල් කොට එයින් චුතව දිව්‍ය මනුෂ්‍ය ලෝකයන්හි සැරිසරමින් සුමේධ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපන්නේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි, උන්වහන්සේගේ ස්තූපය පූජා කොට සංඝයාට මහා දානයක් පවත්වා, එයින් චුතව දෙව් මිනිස් දෙගතියෙහිම සම්පත් අනුභව කොට, බුදුවරුන් ලොව පහළ නොවූ කාලයක සක්විති රජව මහා ජනයා පංචශීලයෙහි පිහිටුවා ස්වර්ග පරායනය කළේය. ඔහු අප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පහළ වීමට පෙර සැවැත් නුවර බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපන්නේය, ඔහුට 'පිළින්ද' යයි නම් තැබූහ. 'වච්ඡ' යනු ඔහුගේ ගෝත්‍රයයි. ඔහු පසු කාලයක 'පිළින්දවච්ඡ' යනුවෙන් ප්‍රකට විය. සංසාරයෙහි ඇති වූ දැඩි සංවේගය නිසා පරිබ්‍රාජක පැවිද්දෙන් පැවිදිව 'චූළගාන්ධාරී' නම් විද්‍යාව ප්‍රගුණ කොට, ඒ විද්‍යාවෙන් අහසින් යාමට හා පරසිත් දැනගැනීමට සමර්ථව, රජගහ නුවර අග්‍ර ලාභී හා අග්‍ර යසස් ඇත්තෙකු ලෙස වාසය කළේය.

---

Atha amhākaṃ bhagavā abhisambuddho hutvā anukkamena rājagahaṃ upagato. Tato paṭṭhāya buddhānubhāvena tassa sā vijjā na sampajjati, attano kiccaṃ na sādheti. So cintesi – ‘‘sutaṃ kho panetaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ ‘yattha mahāgandhāravijjā dharati, tattha cūḷagandhāravijjā na sampajjatī’ti samaṇassa pana gotamassa āgatakālato paṭṭhāya nāyaṃ mama vijjā sampajjati, nissaṃsayaṃ samaṇo gotamo mahāgandhāravijjaṃ jānāti, yaṃnūnāhaṃ taṃ payirupāsitvā tassa santike taṃ vijjaṃ pariyāpuṇeyya’’nti. So bhagavantaṃ upasaṅkamitvā etadavoca – ‘‘ahaṃ, mahāsamaṇa, tava santike ekaṃ vijjaṃ pariyāpuṇitukāmo, okāsaṃ me karohī’’ti. ‘‘Tena hi mama santike pabbajāhī’’ti āha. So ‘‘vijjāya parikammaṃ pabbajjā’’ti maññamāno pabbaji. Tassa bhagavā dhammaṃ kathetvā caritānukūlaṃ kammaṭṭhānaṃ adāsi. So upanissayasampannatāya nacirasseva vipassanaṃ paṭṭhapetvā arahattaṃ pāpuṇi.

ඉක්බිති අප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සම්බුද්ධත්වයට පත්ව අනුපිළිවෙලින් රජගහ නුවරට වැඩම කළ සේක. එතැන් සිට බුද්ධානුභාවය නිසා ඔහුගේ ඒ විද්‍යාව සිද්ධ නොවීය, තමන්ගේ කාර්යය සාධනය කර ගැනීමට නොහැකි විය. ඔහු මෙසේ සිතීය - "මහා ගාන්ධාරී විද්‍යාව පවතින තැන චූළ ගාන්ධාරී විද්‍යාව සිද්ධ නොවන බවට ආචාර්ය පරම්පරාවේ කියමනක් මා අසා ඇත. ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ වැඩම කළ දා සිට මාගේ මේ විද්‍යාව සිද්ධ නොවේ. නිසැකවම ගෞතම ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මහා ගාන්ධාරී විද්‍යාව දන්නා සේක. මම උන්වහන්සේ කරා ගොස් ඒ විද්‍යාව ඉගෙන ගත්තොත් මැනවි." ඔහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ මෙසේ පැවසීය - "මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, මම ඔබ වහන්සේ සමීපයෙහි එක් විද්‍යාවක් ඉගෙන ගැනීමට කැමැත්තෙමි, මට ඒ සඳහා අවකාශ ලබා දෙනු මැනවි." එවිට "එසේ නම් මා සමීපයෙහි පැවිදි වන්න" යැයි වදාළ සේක. ඔහු "පැවිද්ද යනු විද්‍යාව ඉගෙනීමේ පූර්ව කර්මයකි" යි සිතා පැවිදි විය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුට දහම් දෙසා චරිතයට අනුකූල කමටහන් ලබා දුන් සේක. ඔහු උපනිශ්‍රය සම්පන්න වූ බැවින් නොබෝ කලකින්ම විදර්ශනා වඩා අර්හත් භාවයට පැමිණියේය.

---

55. Yā pana purimajātiyaṃ tassovāde ṭhatvā sagge nibbattā devatā, tā kataññutaṃ nissāya tasmiṃ sañjātabahumānā sāyaṃ pātaṃ theraṃ payirupāsitvā gacchanti. Tasmā naṃ bhagavā devatānaṃ ativiya piyamanāpabhāvena aggabhāve ṭhapesi ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ devatānaṃ piyamanāpānaṃ yadidaṃ pilindavaccho’’ti (a. ni. 1.209, 215). Evaṃ so pattaaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ anussaritvā pītisomanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha.

55. පෙර භවයන්හි ඔහුගේ අවවාදයෙහි පිහිටා ස්වර්ගයෙහි උපන් යම් දේවතාවෝ වෙත්ද, ඔවුහු කළගුණ සැලකීමක් වශයෙන් ඒ තෙරුන් වහන්සේ කෙරෙහි හටගත් මහත් ගෞරවයෙන් උදේ සවස තෙරුන් වහන්සේ බැහැදැකීමට පැමිණෙති. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේවතාවන්ට අතිශයින්ම ප්‍රියමනාප වූ භික්ෂූන් අතර ඔහු අග්‍රස්ථානයෙහි තබමින්, "මහණෙනි, දේවතාවන්ට ප්‍රියමනාප වූ මාගේ ශ්‍රාවක භික්ෂූන් අතර මේ පිළින්දවච්ඡ තෙමේ අග්‍ර වන්නේය" යි වදාළ සේක. මෙසේ අග්‍රස්ථානයට පත් ඒ තෙරුන් වහන්සේ තමන්ගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කොට, ඇති වූ ප්‍රීති සෝමනස්සය හේතුවෙන් පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි" යනාදිය වදාළ සේක.

---

Tattha [Pg.14] kāmarūpārūpalokassa nātho padhānoti lokanātho. Medhā vuccanti sabbaññutaññāṇaanāvaraṇañāṇādayo, sundarā, pasaṭṭhā vā medhā yassa so sumedho, aggo ca so puggalo cāti aggapuggalo, tasmiṃ sumedhe lokanāyake aggapuggale khandhaparinibbānena nibbute satīti sambandho. Pasannacitto sumanoti saddhāya pasāditacitto somanassena sundaramano ahaṃ tassa sumedhassa bhagavato thūpapūjaṃ cetiyapūjaṃ akāsinti attho.

එහි කාම, රූප, අරූප යන ලෝකත්‍රයට නාථ වූ, ප්‍රධාන වූ බැවින් 'ලෝකනාථ' නම් වේ. සර්වඥතා ඥානය, අනාවරණ ඥානය ආදිය 'මේධා' නම් වේ. උන්වහන්සේට යහපත් වූ හෙවත් ප්‍රශංසනීය වූ මේධාවන් ඇති බැවින් 'සුමේධ' නම් වේ. අග්‍ර වූ ද පුද්ගලයෙකු වූ ද බැවින් 'අග්ගපුග්ගල' නම් වේ. ඒ සුමේධ නම් ලෝකනායක අග්‍ර පුද්ගලයාණන් වහන්සේ ස්කන්ධ පරිනිර්වාණයෙන් පිරිනිවන් පෑ කල්හි යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි. "පසන්නචිත්තෝ සුමනෝ" යනු, ශ්‍රද්ධාවෙන් පහන් වූ සිත් ඇති, සෝමනස්සයෙන් යුක්ත වූ යහපත් මනසක් ඇති මම, ඒ සුමේධ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ස්තූප පූජාව හෙවත් චෛත්‍ය පූජාව කළෙමි යනු අර්ථයයි.

---

56. Ye ca khīṇāsavā tatthāti tasmiṃ samāgame ye ca khīṇāsavā pahīnakilesā chaḷabhiññā chahi abhiññāhi samannāgatā mahiddhikā mahantehi iddhīhi samannāgatā santi, te sabbe khīṇāsave ahaṃ tattha samānetvā suṭṭhu ādarena ānetvā saṅghabhattaṃ sakalasaṅghassa dātabbabhattaṃ akāsiṃ tesaṃ bhojesinti attho.

56. "යේ ච ඛීණාසවා තත්ථ" යනු, ඒ සමාගමයෙහි (රැස්වීමෙහි) කෙලෙසුන් ප්‍රහීණ කළ, ෂඩ් අභිඥාවන්ගෙන් සමන්විත වූ, මහත් වූ සෘද්ධි බලයෙන් යුක්ත වූ යම් රහතන් වහන්සේලා වැඩසිටි සේක් ද, ඒ සියලු රහතන් වහන්සේලා එහි රැස් කරවා, ඉතා ගෞරවයෙන් වඩමවාගෙන විත්, මුළුමනින්ම මහා සංඝයා උදෙසා දිය යුතු 'සංඝභක්තය' පිළියෙල කොට උන්වහන්සේලාට වළඳවන ලදී යනු අර්ථයයි.

---

57. Upaṭṭhāko tadā ahūti tadā mama saṅghabhattadānakāle sumedhassa bhagavato nāmena sumedho nāma upaṭṭhākasāvako ahu ahosīti attho. So sāvako mayhaṃ pūjāsakkāraṃ anumodittha anumodito ānisaṃsaṃ kathesīti attho.

57. "එකල උපස්ථායකයෙක් වූයේය" යනු, මාගේ සඟසතු දන් පිරිනැමූ කාලයෙහි, සුමේධ නම් වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සුමේධ නමින්ම උපස්ථායක ශ්‍රාවකයෙක් වූයේය යන අර්ථයයි. ඒ ශ්‍රාවකයා මාගේ පූජා සත්කාරය අනුමෝදන් වූයේය. අනුමෝදන් වී එහි ආනිශංස දේශනා කළේය යනු අර්ථයයි.

---

58. Tena cittappasādenāti tena thūpapūjākaraṇavasena uppannena cittappasādena devaloke dibbavimānaṃ upapajjiṃ upagato asmīti attho, tattha nibbattomhīti vuttaṃ hoti. Chaḷāsītisahassānīti tasmiṃ vimāne cha asītisahassāni devaccharāyo me mayhaṃ cittaṃ ramiṃsu ramāpesunti sambandho.

58. "එම චිත්ත ප්‍රසාදයෙන්" යනු චෛත්‍ය පූජාව කිරීමේ බලයෙන් හටගත් ඒ පහන් වූ සිතින් දෙව්ලොව දිව්‍ය විමානයකට පැමිණියේය, එහි උපන්නේය යනු අර්ථයයි. "අසූහය දහසක්" යනු ඒ විමානයෙහි අසූහය දහසක් දිව්‍යාප්සරාවෝ මාගේ සිත සතුටු කළහ යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

---

59. Mameva anuvattantīti tā accharāyo sabbakāmehi dibbehi rūpādivatthukāmehi upaṭṭhahantiyo mamaṃ eva anuvattanti mama vacanaṃ anukaronti sadā niccakālanti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

59. "මා පසුපසම එන්නාහු" යනු සියලු දිව්‍ය රූප ආදී වස්තු කාමයන්ගෙන් උපස්ථාන කරන්නා වූ ඒ දිව්‍යාප්සරාවෝ මා අනුවම හැසිරෙති, නිරන්තරයෙන් මාගේ වචනයට කීකරුව කටයුතු කරති යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Pilindavacchattheraapadānavaṇṇanā samattā.

පිළින්දවච්ඡ තේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

6. Rāhulattheraapadānavaṇṇanā

6. රාහුල තේර අපදාන වර්ණනාව

---

Padumuttarassa [Pg.15] bhagavatotiādikaṃ āyasmato rāhulattherassa apadānaṃ. Ayampi āyasmā purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu dhammadesanaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ sikkhākāmānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthento senāsanavisodhanavijjotanādikaṃ uḷāraṃ puññaṃ katvā paṇidhānaṃ akāsi. So tato cavitvā devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde amhākaṃ bodhisattaṃ paṭicca yasodharāya deviyā kucchimhi nibbattitvā rāhuloti laddhanāmo mahatā khattiyaparivārena vaḍḍhi. Tassa pabbajjāvidhānaṃ khandhake (mahāva. 105) āgatameva. So pabbajitvā satthu santike anekehi suttapadehi suladdhovādo paripakkañāṇo vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi. Arahā pana hutvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā aññaṃ byākaronto –

"පදුමුත්තරස්ස භගවතෝ" යනාදිය ආයුෂ්මත් රාහුල තේරයන්ගේ අපදානයයි. මේ ආයුෂ්මත් තෙමේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, වියපත් වූ පසු ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසමින් සිටියදී, ශික්ෂාකාමී භික්ෂූන් අතරින් එක් භික්ෂුවක් අග්‍රස්ථානයෙහි තබනු දැක, තමා ද ඒ තනතුර පතමින් සේනාසන පිරිසිදු කිරීම හා ඒ ප්‍රදේශය ආලෝකවත් කිරීම ආදී උදාර පින්කම් කොට ප්‍රාර්ථනා කළේය. ඔහු එතැනින් චුතව දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් සැප විඳ, අපගේ බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ කාලයෙහි අප මහා බෝධිසත්වයන් නිසා යසෝධරා දේවියගේ කුසෙහි පිළිසිඳගෙන, "රාහුල" යන නම ලබා මහා ක්ෂත්‍රිය පිරිවර මැද හැදී වැඩුණේය. ඔහුගේ පැවිදි වීම ඛන්ධකයෙහි (මහාවග්ගපාලියෙහි) සඳහන් පරිදිම සිදු විය. ඔහු පැවිදි වී ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයෙන් බොහෝ සූත්‍ර පදයන්ගෙන් යුත් අවවාද ලබා, මුහුකුරා ගිය ඥානය ඇත්තෙක්ව විදර්ශනා වඩා අර්හත් භාවයට පැමිණියේය. රහත් වී තමාගේ පිළිවෙත මෙනෙහි කරමින් තම රහත් බව ප්‍රකාශ කරන්නේ මෙසේය –

---

‘‘Ubhayeneva sampanno, rāhulabhaddoti maṃ vidū;

Yañcamhi putto buddhassa, yañca dhammesu cakkhumā.

"මම දෙවැදෑරුම් සම්පත්තියෙන්ම යුක්ත වූයෙමි, මා 'රාහුලභද්‍ර' යැයි සබ්‍රහ්මචාරීහු හඳුනති; මම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පුත්‍රයා ද වෙමි, ධර්මයන්හි ඇස (ඥානය) ඇත්තෙක් ද වෙමි."

---

‘‘Yañca me āsavā khīṇā, yañca natthi punabbhavo;

Arahā dakkhiṇeyyomhi, tevijjo amataddaso.

"මාගේ ආශ්‍රවයෝ ක්ෂය වූහ, නැවත උපතක් නැත; මම දක්ෂිණෙය්‍ය වූ, ත්‍රිවිද්‍යාධාරී වූ, අමෘතය (නිවන) දුටු රහතන් වහන්සේ නමකිමි."

---

‘‘Kāmandhā jālapacchannā, taṇhāchadanachāditā;

Pamattabandhunā bandhā, macchāva kuminā mukhe.

"සත්වයන් කාමයෙන් අන්ධ වී, තණ්හා නමැති දැලෙන් වැසී, තණ්හා නමැති සෙවිල්ලෙන් ආවරණය වී, ප්‍රමාදයාගේ බන්ධනයෙන් බැඳී සිටිති; ඔවුන් කෙමිනක මුවවිට හසු වූ මසුන් වැන්න."

---

‘‘Taṃ kāmaṃ ahamujjhitvā, chetvā mārassa bandhanaṃ;

Samūlaṃ taṇhamabbuyha, sītibhūtosmi nibbuto’’ti. (theragā. 295-298);

"මම ඒ කාමය අත්හැර, මාරයාගේ බැඳීම කපා දමා, මුල් සහිත තණ්හාව උදුරා දමා, කෙලෙස් නිවා සැනසුණෙක් (ශීතීභූත) වීමි."

---

Catasso gāthā abhāsi. Tattha ubhayeneva sampannoti jātisampadā paṭipattisampadāti ubhayasampattiyāpi sampanno samannāgato. Rāhulabhaddoti maṃ vidūti ‘‘rāhulabhaddo’’ti maṃ sabrahmacārino sañjānanti. Tassa hi jātasāsanaṃ sutvā bodhisattena, ‘‘rāhu, jāto, bandhanaṃ jāta’’nti vuttavacanaṃ upādāya suddhodanamahārājā ‘‘rāhulo’’ti nāmaṃ [Pg.16] gaṇhi. Tattha ādito pitarā vuttapariyāyameva gahetvā āha – ‘‘rāhulabhaddoti maṃ vidū’’ti. Bhaddoti pasaṃsāvacanameva. Aparabhāge satthā taṃ sikkhākāmabhāvena aggaṭṭhāne ṭhapesi ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ sikkhākāmānaṃ yadidaṃ rāhulo’’ti (a. ni. 1.209).

ගාථා හතරක් වදාළහ. එහි "දෙවැදෑරුම් සම්පත්තියෙන් යුක්ත" යනු ජාති සම්පත්තිය හා ප්‍රතිපත්ති සම්පත්තිය යන දෙකෙන්ම යුක්ත වීමයි. "රාහුලභද්‍ර යැයි හඳුනති" යනු සබ්‍රහ්මචාරීහු මා රාහුලභද්‍ර නමින් දනිති යන්නයි. ඔහු උපන් පුවත අසා බෝධිසත්වයන් වහන්සේ "රාහු (බාධාවක්) උපන්නේය, බන්ධනයක් උපන්නේය" යැයි වදාළ වචනය මුල් කරගෙන සුද්ධෝදන මහාරාජයා "රාහුල" යන නම තැබුවේය. එහි මුල සිට පියාණන් වහන්සේ වදාළ ඒ අර්ථයම ගෙන "රාහුලභද්‍ර යැයි මා හඳුනති" යැයි පැවසූහ. "භද්‍ර" යන්න ප්‍රශංසා වචනයකි. පසුව ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහු ශික්ෂාකාමී බැවින් "මහණෙනි, මාගේ ශික්ෂාකාමී ශ්‍රාවකයන් අතර රාහුල අග්‍ර වන්නේය" යැයි අග්‍රස්ථානයෙහි තැබූහ.

---

68. Evaṃ so pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarassa bhagavatotiādimāha. Sattabhūmimhi pāsādeti pasādaṃ somanassaṃ janetīti pāsādo. Uparūpari ṭhitā satta bhūmiyo yasmiṃ pāsāde soyaṃ sattabhūmi, tasmiṃ sattabhūmimhi pāsāde. Ādāsaṃ santhariṃ ahanti ādāsatalaṃ nipphādetvā lokajeṭṭhassa bhagavato tādino ahaṃ santharaṃ adāsiṃ, santharitvā pūjesinti attho.

68. මෙසේ ඒ ඒතදග්ග පදවිය ලැබූ රාහුල තෙරුන් වහන්සේ තමාගේ පෙර කර්මය සිහි කර සතුටු වී, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පදුමුත්තරස්ස භගවතෝ" යනාදිය පැවසූහ. "සප්ත භූමික ප්‍රාසාදයෙහි" යනු ප්‍රසාදය හෙවත් සතුට උපදවන බැවින් ප්‍රාසාදය නම් වේ. යම් ප්‍රාසාදයක එක මත එක පිහිටි තට්ටු හතක් ඇත්ද, එය සප්ත භූමික ප්‍රාසාදයයි. ඒ සප්ත භූමික ප්‍රාසාදයෙහි "කැඩපත් ඇතුරුවෙමි" යනු කැඩපත් තල නිමවා ලෝකජේෂ්ඨ වූ තාදී ගුණයෙන් යුත් බුදුරජාණන් වහන්සේට මම ඒ ඇතිරිය පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි.

---

69. Khīṇāsavasahassehīti arahantasahassehi parikiṇṇo parivuto. Dvipadindo dvipadānaṃ indo sāmi narāsabho mahāmuni gandhakuṭiṃ tehi saha upāgami pāvisīti attho.

69. "ක්ෂීණාශ්‍රව දහසක් සමඟ" යනු රහතන් වහන්සේලා දහසක් පිරිවරා ගත් යන්නයි. දෙපා ඇත්තන් අතර උතුම් වූ නරාසභ වූ මහා මුණිවරයාණන් වහන්සේ ඔවුන් සමඟ ගන්ධකුටියට වැඩම කළහ, ඇතුළු වූහ යනු අර්ථයයි.

---

70. Virocento gandhakuṭinti taṃ gandhakuṭiṃ sobhayamāno devānaṃ devo devadevo narānaṃ āsabho narāsabho jeṭṭho satthā bhikkhusaṅghamajjhe nisīditvā imā byākaraṇagāthāyo abhāsatha kathesīti sambandho.

70. "ගන්ධකුටිය බබුළුවමින්" යනු ඒ ගන්ධකුටිය අලංකාර කරමින්, දේවාතිදේව වූ නරාසභ වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා මධ්‍යයෙහි වැඩසිටිමින් මේ ව්‍යාකරණ ගාථාවන් දේශනා කළහ යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

---

71. Yenāyaṃ jotitā seyyāti yena upāsakena ayaṃ pāsādasaṅkhātā seyyā jotitā pabhāsitā pajjalitā. Ādāsova kaṃsalohamayaṃ ādāsatalaṃ iva suṭṭhu samaṃ katvā santhatā. Taṃ upāsakaṃ kittayissāmi pākaṭaṃ karissāmīti attho. Sesaṃ suviññeyyameva.

71. "යම් උපාසකයෙකු විසින් මෙය බබුළුවන ලද්දේ ද" යනු යම් උපාසකයෙකු විසින් ප්‍රාසාදය නම් වූ මේ සේනාසනය ආලෝකවත් කරන ලද ද යන්නයි. ලෝකඩවලින් කළ කැඩපත් තලයක් මෙන් මනාව සමතල කොට අතුරන ලදී. ඒ උපාසකයා ගැන වර්ණනා කරන්නෙමි, ප්‍රකට කරන්නෙමි යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

81. Aṭṭhānametaṃ yaṃ tādīti yaṃ yena kāraṇena tādī iṭṭhāniṭṭhesu akampiyasabhāvattā tādī agāre gharāvāse ratiṃ allīnabhāvaṃ ajjhagā pāpuṇi, etaṃ kāraṇaṃ aṭṭhānaṃ akāraṇanti attho.

81. "තාදී ගුණැති උතුමෙකුට එය නොගැලපෙන්නකි" යනු, යම් හෙයකින් ඉෂ්ට අනිෂ්ට අරමුණුවලදී කම්පා නොවන ස්වභාවය නිසා තාදී නම් වූ ඒ උතුමාණන් ගිහිගෙයෙහි ඇලීමකට පැමිණියේ නම්, එය සිදු විය නොහැකි කරුණකි (අස්ථානයකි) යනු අර්ථයයි.

---

82. Nikkhamitvā [Pg.17] agārasmāti gharāvāsato nikkhamitvā taṃ tiṇadalamiva pariccajitvā subbato susikkhito pabbajissati. Rāhulo nāma nāmenāti suddhodanamahārājena pesitaṃ kumārassa jātasāsanaṃ sutvā pitarā siddhatthena, ‘‘rāhu jāto, bandhanaṃ jāta’’nti vuttanāmattā rāhulo nāmāti attho. ‘‘Yathā candasūriyānaṃ vimānapabhāya kiliṭṭhakaraṇena rāhu asurindo upeti gacchati, evamevāyaṃ mama abhinikkhamanapabbajjādīnaṃ antarāyaṃ karontoriva jāto’’ti adhippāyena, ‘‘rāhu jātoti āhā’’ti daṭṭhabbaṃ. Arahā so bhavissatīti so tādiso upanissayasampanno vipassanāyaṃ yuttappayutto arahā khīṇāsavo bhavissatīti attho.

82. "ගිහිගෙයින් නික්ම" යනු ගිහිගෙය තණකොළ කැබැල්ලක් මෙන් අතහැර, යහපත් ව්‍රත ඇති, මනාව හික්මුණු රාහුල තෙමේ පැවිදි වන්නේය. "රාහුල යන නමින්" යනු සුද්ධෝදන රජු එවූ කුමරු උපන් පුවත අසා පියාණන් වූ සිද්ධාර්ථයන් "රාහු උපන්නේය, බන්ධනයක් උපන්නේය" යැයි වදාළ නිසා රාහුල නම් විය. "යම්සේ සඳ හිරුගේ විමාන ආලෝකය කිලිටි කරමින් රාහු අසුරේන්ද්‍රයා පැමිණේද, එමෙන්ම මොහුද මාගේ අභිනිෂ්ක්‍රමණයට හා පැවිද්දට බාධාවක් කරමින් උපන්නේය" යන අදහසින් "රාහු උපන්නේය" යැයි වදාළ බව දත යුතුය. "ඔහු රහතන් වහන්සේ නමක් වන්නේය" යනු ඒ තාක් වූ උපනිශ්‍රය සම්පත් ඇති ඔහු විදර්ශනාවෙහි යෙදී ක්ෂීණාශ්‍රව රහතන් වහන්සේ නමක් වන්නේය යනු අර්ථයයි.

---

83. Kikīva aṇḍaṃ rakkheyyāti aṇḍaṃ bījaṃ rakkhamānā kikī sakuṇī iva appamatto sīlaṃ rakkheyya, cāmarī viya vāladhinti vālaṃ rakkhamānā kaṇḍakesu vāle laggante bhindanabhayena anākaḍḍhitvā maramānā cāmarī viya jīvitampi pariccajitvā sīlaṃ abhinditvā rakkheyya. Nipako sīlasampannoti nepakkaṃ vuccati paññā, tena nepakkena samannāgato nipako khaṇḍachiddādibhāvaṃ apāpetvā rakkhaṇato sīlasampanno bhavissatīti evaṃ so bhagavā byākaraṇamakāsi. So evaṃ pattaarahattaphalo ekadivasaṃ vivekaṭṭhāne nisinno somanassavasena evaṃ rakkhiṃ mahāmunītiādimāha. Taṃ suviññeyyamevāti.

83. කිකී පක්ෂිණියක් තමාගේ බිත්තරය රකින්නාක් මෙන් අප්‍රමාදීව ශීලය රැකිය යුතුය. චාමරී මුවෙකු තමාගේ වල්ගය කටු පඳුරක පැටලුණු විට එය කැඩී යතැයි බියෙන්, එය ඇද නොගෙන මරණයට පවා පත්වන්නා සේ තමාගේ ජීවිතය වුවද පරිත්‍යාග කොට ශීලය නොබිඳ රැකිය යුතුය. 'නිපකෝ සීලසම්පන්නෝ' යන්නෙහි 'නේපක්ක' යනු ප්‍රඥාවට නමකි. ඒ ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වූ තැනැත්තා ශීලය කැඩීම්, සිදුරු වීම් ආදියට පත් වීමට ඉඩ නොදී ආරක්ෂා කරන බැවින් 'ශීල සම්පන්න' වන්නේය. මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ විවරණය කළ සේක. මෙලෙස අරහත් ඵලයට පත් වූ ඒ රාහුල මහ රහතන් වහන්සේ එක් දිනක් විවේකීව වැඩ වසන අතරතුර මහත් සෝමනස්සයෙන් 'මහා මුනිවරයන් වහන්සේ මෙසේ මා රැක ගත් සේක' යන ආදී වශයෙන් මේ ගාථාවන් වදාළ සේක. ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

---

Rāhulattheraapadānavaṇṇanā samattā.

රාහුල ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව සමාප්තයි.

---

7. Upasenavaṅgantaputtattheraapadānavaṇṇanā

7. උපසේන වංගන්තපුත්ත ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

---

Padumuttaraṃ bhagavantantiādikaṃ āyasmato upasenavaṅgantaputtattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbattitvā vayappatto satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ samantapāsādikānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā satthu adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā [Pg.18] devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde nālakagāme rūpasārī brāhmaṇiyā kucchimhi nibbatti, upasenotissa nāmaṃ ahosi. So vayappatto tayo vede uggaṇhitvā satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā upasampadāya ekavassiko ‘‘ariyagabbhaṃ vaḍḍhemī’’ti ekaṃ kulaputtaṃ attano santike upasampādetvā tena saddhiṃ satthu santikaṃ gato. Satthārā cassa tassa avassikassa bhikkhuno saddhivihārikabhāvaṃ sutvā ‘‘atilahuṃ kho tvaṃ, moghapurisa, bāhullāya āvatto’’ti (mahāva. 75) garahito ‘‘idānāhaṃ yadi parisaṃ nissāya satthārā garahito, parisaṃyeva pana nissāya satthu pasādaṃ karissāmī’’ti vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Arahā pana hutvā sayampi sabbe dhutaṅgadhamme samādāya vattati, aññepi tadatthāya samādapesi, tena naṃ bhagavā samantapāsādikānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. So aparena samayena kosambiyaṃ kalahe uppanne bhikkhusaṅghe ca dvidhābhūte ekena bhikkhunā taṃ kalahaṃ parivajjitukāmena ‘‘etarahi kho kalaho uppanno, bhikkhusaṅgho ca dvidhābhūto, kathaṃ nu kho mayā paṭipajjitabba’’nti puṭṭho vivekavāsato paṭṭhāya tassa paṭipattiṃ kathesi. Evaṃ thero tassa bhikkhuno ovādadānāpadesena attano tathā paṭipannabhāvaṃ dīpento aññaṃ byākāsi.

'පදුමුත්තරං භගවන්තං' යනුවෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් උපසේන වංගන්තපුත්ත ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකු වී, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින්කම් රැස් කරමින් පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නගරයේ කුලගෙයක ඉපදී, වයසින් වැඩුණු පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගොස් බණ අසන්නේ, හාත්පසින්ම ප්‍රසාදජනක වූ භික්ෂූන් අතරින් එක් භික්ෂුවක අග්‍රස්ථානයෙහි තබනු දැක, බුදුරජාණන් වහන්සේ උදෙසා මහත් පින්කම් කොට ඒ තනතුර ප්‍රාර්ථනා කළේය. ජීවිත කාලය පුරා කුසල් කොට දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින්, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි නාලක ග්‍රාමයේ රූපසාරී බැමිණියගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්තේය. ඔහුට උපසේන යන නම ලැබුණි. ඔහු වැඩිවියට පත් වූ පසු වේදත්‍රය උගෙන, ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් බණ අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදි විය. උපසම්පදාවෙන් එක් වසක් ලත් කල්හි 'ආර්ය ගැබ වඩවන්නෙමි' යි සිතා එක් කුලපුත්‍රයෙකු තම සමීපයෙහි උපසම්පදා කරවා ඔහු සමග ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගියේය. වස් නොලත් එම භික්ෂුව මොහුගේ ශිෂ්‍යයෙකු බව අසා ශාස්තෘන් වහන්සේ, 'මෝඝ පුරුෂය, ඔබ ඉතා ඉක්මනින් පිරිස් වැඩීමට යොමු වී ඇතැ' යි ගර්හා කළ සේක. 'පිරිස නිසා ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් මට මෙසේ ගර්හාවක් ලැබුණේ නම්, පිරිස ඇසුරෙන්ම ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ප්‍රසාදය දිනා ගන්නෙමි' යි අධිෂ්ඨාන කොට විපස්සනා වඩා නොබෝ කලකින්ම අරහත් ඵලයට පත් විය. අරහත් වූ පසු තමන්ද සියලු ධුතාංග ධර්ම සමාදන්ව හැසිරුණු අතර අන් අයවද ඒ සඳහා සමාදන් කරවීය. ඒ හේතුවෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හාත්පසින්ම ප්‍රසාදජනක භික්ෂූන් අතරින් මොහු අග්‍රස්ථානයෙහි තැබූ සේක. පසුව කොසඹෑ නුවර කලහයක් ඇති වී භික්ෂු සංඝයා දෙකඩ වූ කල්හි, එම කලහයෙන් වැළකී සිටීමට කැමති වූ එක්තරා භික්ෂුවක් විසින්, 'දැන් කලහයක් හටගෙන ඇත, සංඝයාද දෙකඩ වී ඇත, මා කෙසේ පිළිපැදිය යුතුදැ' යි විමසූ කල්හි විවේකීව වාසය කිරීමේ පටන් ගත යුතු පිළිවෙත ඔහුට දේශනා කළේය. මෙසේ ඒ ස්ථවිරයන් වහන්සේ එම භික්ෂුවට අවවාද දෙන මුවාවෙන් තමන්ගේ පිළිවෙත පෙන්වා දෙමින් අරහත්වය ප්‍රකාශ කළ සේක.

---

86. So evaṃ pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaraṃ bhagavantantiādimāha. Pabbhāramhi nisīdantanti purato bhāraṃ namitaṃ onamitanti pabbhāraṃ vivekakāmaṃ vanamajjhe sayaṃjātapabbatapabbhāre nisinnaṃ naruttamaṃ bhagavantaṃ ahaṃ upagacchiṃ samīpaṃ gatoti attho.

86. මෙසේ ඒ ඒතදග්ග පාලියට පත් වූ ඒ උපසේන ස්ථවිරයන් වහන්සේ තම පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කොට සෝමනස්සයෙන් යුතුව තමන්ගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'පදුමුත්තරං භගවන්තං' යනාදිය වදාළ සේක. 'පබ්භාරම්හි නිසීදන්තං' යනු ඉදිරියට නැඹුරු වූ, පහත් වූ බෑවුමක් ඇති පර්වත ප්‍රදේශය 'පබ්භාර' නම් වේ. විවේකය කැමති වනාන්තරය මධ්‍යයෙහි ඉබේ පිහිටි ගල් ලෙනක (පර්වත බෑවුමක) වැඩසිටි නරෝත්තම වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයට මම ගියෙමි යනු අර්ථයයි.

---

87. Kaṇikārapuppha disvāti tathā upagacchanto tasmiṃ padese supupphitaṃ kaṇikāraṃ disvā. Vaṇṭe chetvānahaṃ tadāti tasmiṃ tathāgatassa diṭṭhakāle taṃ pupphaṃ vaṇṭe vaṇṭasmiṃ chetvāna chinditvāna. Alaṅkaritvā chattamhīti tena pupphena chattaṃ chādetvā. Buddhassa abhiropayinti pabbhāre nisinnassa buddhassa muddhani akāsinti attho.

87. 'කණිකාරපුප්ඵං දිස්වා' යනු එසේ වඩිනා කල්හි ඒ ප්‍රදේශයෙහි මනාව පිපුණු කිණිහිරි මලක් දැක යන්නයි. 'වණ්ටේ ඡෙත්වානහං තදා' යනු තථාගතයන් වහන්සේ දුටු ඒ වෙලාවෙහි ඒ මල එහි නැට්ටෙන් කඩා ගෙන යන්නයි. 'අලංකරිත්වා ඡත්තම්හි' යනු ඒ මලෙන් කුඩයක් සාදා (සරසා), 'බුද්ධස්ස අභිරෝපයිං' යනු පර්වත බෑවුමෙහි වැඩසිටි බුදුරජාණන් වහන්සේගේ හිස මත්තෙහි පිදුවෙමි යනු අර්ථයයි.

---

88. Piṇḍapātañca [Pg.19] pādāsinti tasmiṃyeva nisinnassa bhagavato piṇḍapātaṃ pakārena adāsiṃ bhojesinti attho. Paramannaṃ subhojananti sundarabhojanasaṅkhātaṃ paramannaṃ uttamāhāraṃ. Buddhena navame tatthāti tasmiṃ vivekaṭṭhāne buddhena saha navame aṭṭha samaṇe samitapāpe khīṇāsavabhikkhū bhojesinti attho.

88. 'පිණ්ඩපාතඤ්ච පාදාසිං' යනු එහිම වැඩසිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ප්‍රණීත ලෙස පිණ්ඩපාතය පූජා කළෙමි, වළඳවන ලදී යනු අර්ථයයි. 'පරමන්නං සුභෝජනං' යනු යහපත් භෝජනයක් ලෙස සැලකෙන උතුම් ආහාරයයි. 'බුද්ධේන නවමේ තත්ථ' යනු ඒ විවේකී ස්ථානයෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේ සමඟ නව වැන්නා වූ, පාපයන් සංසිඳුවූ රහතන් වහන්සේලා අට නමකට දානය පිළිගැන්වූයෙමි යනු අර්ථයයි.

---

Yaṃ vadanti sumedhoti yaṃ gotamasammāsambuddhaṃ bhūripaññaṃ pathavisamānaṃ paññaṃ sumedhaṃ sundaraṃ sabbaññutādipaññavantaṃ. Sumedho iti sundarapañño iti vadanti paṇḍitā ito kappato satasahasse kappe eso gotamo sammāsambuddho bhavissatīti sambandho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

'යං වදන්ති සුමේධෝ' යනු මහ පොළොව වැනි මහත් ප්‍රඥා ඇති, යහපත් ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත, සර්වඥතාඥානය ආදී ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වූ යම් ගෞතම සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් ගැනද, පණ්ඩිතයෝ 'සුමේධ' හෙවත් 'යහපත් ප්‍රඥාව ඇත්තා' යැයි පවසත්ද, මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පසුව ඒ ගෞතම සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ පහළ වන්නාහ යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි. ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

---

Upasenavaṅgantaputtattheraapadānavaṇṇanā samattā.

උපසේන වංගන්තපුත්ත ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව සමාප්තයි.

---

8. Raṭṭhapālattheraapadānavaṇṇanā

8. රට්ඨපාල ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

---

Padumuttarassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato raṭṭhapālattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato uppattito puretarameva haṃsavatīnagare gahapatimahāsālakule nibbattitvā vayappatto pitu accayena gharāvāse patiṭṭhito ratanakoṭṭhāgārakammikena dassitaṃ aparimāṇaṃ vaṃsānugataṃ dhanaṃ disvā ‘‘imaṃ ettakaṃ dhanarāsiṃ mayhaṃ pituayyakapayyakādayo attanā saddhiṃ gahetvā gantuṃ nāsakkhiṃsu, mayā pana gahetvā gantuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā kapaṇaddhikādīnaṃ mahādānaṃ adāsi. So abhiññālābhiṃ ekaṃ tāpasaṃ upasaṅkamitvā tena devalokādhipacce niyojito yāvajīvaṃ puññāni katvā tato cuto devaloke nibbattitvā dibbasampattiṃ anubhavanto tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto manussaloke bhinnaṃ raṭṭhaṃ sandhāretuṃ samatthassa kulassa ekaputtako hutvā nibbatti. Tena samayena padumuttaro bhagavā loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakko veneyyasatte nibbānamahānagarasaṅkhātaṃ khemantabhūmiṃ sampāpesi. Atha so kulaputto anukkamena viññutaṃ patto ekadivasaṃ upāsakehi saddhiṃ vihāraṃ gantvā satthāraṃ dhammaṃ desentaṃ disvā pasannacitto parisapariyante nisīdi.

පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ සිට ආරම්භ වන මෙය ආයුෂ්මත් රට්ඨපාල තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කරමින් පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලොව පහළ වීමට පෙර සිටම හංසවතී නගරයේ මහාසාල සිටු පවුලක ඉපදී වයසට පත් වූහ. පියාගේ ඇවෑමෙන් ගිහිගෙයි පිහිටා සිටි ඔහු, රත්න ගබඩා භාරකරු විසින් පෙන්වන ලද පරම්පරාවෙන් පැවත එන අපරිමාණ ධනය දැක, "මගේ පියා, මුත්තා, මීමුත්තා ආදීහු මේ සා විශාල ධනරාශියක් තමන් සමඟ රැගෙන යාමට අපොහොසත් වූහ, නමුත් මා මෙය රැගෙන යාම (පින් දීමෙන්) සුදුසුය"යි සිතා දිළිඳු මගීන්ට මහා දානයක් දුන්නේය. ඔහු අභිඥාලාභී එක් තාපසයෙකු වෙත එළඹ, ඔහු විසින් දෙව්ලොව අධිපති බවෙහි යොදවන ලද්දේ, ජීවිතාන්තය දක්වා පින්කම් කොට එතැනින් චුතව දෙව්ලොව ඉපදී දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කළේය. එහි ආයු කෙළවර චුතව මිනිස් ලොවෙහි බිඳී ගිය රාජ්‍යයක් එක්සත් කිරීමට සමර්ථ කුලයක ඒකපුත්‍රයාව උපන්නේය. ඒ සමයෙහි පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලොව පහළ වී උතුම් දම්සක් පවත්වා වේනෙය්‍ය සත්වයන් නිවන් නැමති මහා නගරය වන නිර්භය භූමියට පමුණුවන ලදහ. එකල ඒ කුලපුත්‍රයා අනුපිළිවෙළින් වියපත් වී දිනක් උපාසකයන් සමඟ විහාරයට ගොස් බුදුරජාණන් වහන්සේ දම් දෙසනු දැක පැහැදුණු සිතින් පිරිස කෙළවර අසුන් ගත්තේය.

---

Tena [Pg.20] kho pana samayena satthā ekaṃ bhikkhuṃ saddhāpabbajitānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. So taṃ disvā pasannamānaso satasahassabhikkhuparivutassa bhagavato sattāhaṃ mahādānaṃ datvā taṃ ṭhānaṃ patthesi. Satthā anantarāyena samijjhanabhāvaṃ disvā ‘‘ayaṃ anāgate gotamassa nāma sammāsambuddhassa sāsane saddhāpabbajitānaṃ aggo bhavissatī’’ti byākāsi. So satthāraṃ bhikkhusaṅghañca vanditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. So yāvatāyukaṃ puññāni katvā tato cavitvā devamanussesu saṃsaranto ito dvenavute kappe phussassa bhagavato kāle satthu vemātikesu tīsu rājaputtesu satthāraṃ upaṭṭhahantesu tesaṃ puññakiriyāsu sahāyakiccaṃ akāsi. Evaṃ tattha tattha bhave bahuṃ kusalaṃ upacinitvā sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kururaṭṭhe thullakoṭṭhikanigame raṭṭhapālaseṭṭhino gehe nibbatti, tassa bhinnaṃ raṭṭhaṃ sandhāretuṃ samatthakule nibbattattā raṭṭhapāloti vaṃsānugatameva nāmaṃ ahosi. So mahatā parivārena vaḍḍhanto anukkamena yobbanappatto mātāpitūhi patirūpena dārena saṃyojito mahante ca yase patiṭṭhāpito dibbasampattisadisasampattiṃ paccanubhoti.

එකල්හි බුදුරජාණන් වහන්සේ ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදි වූ භික්ෂූන් අතර එක් භික්ෂුවක අග්‍රස්ථානයේ තැබූ සේක. එය දැක පැහැදුණු සිතින් යුත් ඒ කුලපුත්‍රයා ලක්ෂයක් භික්ෂූන් පිරිවරා සිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සත් දිනක් මහා දානය දී ඒ තනතුර පැතීය. බුදුරජාණන් වහන්සේ කිසිදු බාධාවකින් තොරව එය සමෘද්ධිමත් වන බව දැක, "මොහු අනාගතයෙහි ගෞතම නම් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදි වූ භික්ෂූන් අතර අග්‍ර වන්නේය"යි වදාළ සේක. ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේ සහ මහා සංඝරත්නය වැඳ ආසනයෙන් නැගිට නික්ම ගියේය. ඔහු දිවි ඇති තෙක් පින්කම් කොට එතැනින් චුතව දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින්, මෙයින් කල්ප අනූ දෙකකට පෙර ඵුස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සුළු මවගේ පුතුන් වූ කුමාරවරුන් තිදෙනෙකු බුදුරජාණන් වහන්සේට උපස්ථාන කරන කල්හි, ඔවුන්ගේ පින්කම්වලට සහයෝගය දැක්වීය. මෙසේ ඒ ඒ භවයන්හි බොහෝ කුසල් රැස් කොට සුගතිවලම සැරිසරමින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුරු රට ථුල්ලකොට්ඨික නියම්ගමෙහි රට්ඨපාල සිටුවරයාගේ නිවසෙහි උපන්නේය. බිඳී ගිය රාජ්‍යයක් එක්සත් කිරීමට සමර්ථ කුලයක උපන් බැවින් "රට්ඨපාල" යනුවෙන් පරම්පරාවෙන් ආ නමම ඔහුට ලැබුණි. ඔහු මහත් පිරිවරින් යුතුව හැදී වැඩී අනුපිළිවෙළින් යොවුන් වියට පත් වූ කල, මව්පියන් විසින් සුදුසු භාර්යාවක හා සම්බන්ධ කරවන ලදුව, මහත් වූ යස පිරිවරෙහි පිහිටුවනු ලැබ දිව්‍ය සම්පත් බඳු සම්පත් අනුභව කළේය.

---

Atha bhagavā kururaṭṭhe janapadacārikaṃ caranto thullakoṭṭhikaṃ anupāpuṇi. Taṃ sutvā raṭṭhapālo kulaputto satthāraṃ upasaṅkamitvā satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitukāmo sattāhaṃ bhattacchedaṃ katvā kicchena kasirena mātāpitaro anujānāpetvā satthāraṃ upasaṅkamitvā pabbajjaṃ yācitvā satthu āṇattiyā aññatarassa santike pabbajitvā yonisomanasikārena kammaṃ karonto vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Arahattaṃ pana patvā satthāraṃ anujānāpetvā mātāpitaro passituṃ thullakoṭṭhikaṃ gantvā tattha sapadānaṃ piṇḍāya caranto pitu nivesane ābhidosikaṃ kummāsaṃ labhitvā taṃ amataṃ viya paribhuñjanto pitarā nimantito svātanāya adhivāsetvā dutiyadivase pitu nivesane piṇḍapātaṃ paribhuñjitvā alaṅkatapaṭiyatte itthāgārajane upagantvā ‘‘kīdisā nāma tā, ayyaputta, accharāyo, yāsaṃ tvaṃ hetu brahmacariyaṃ carasī’’tiādīni (ma. ni. 2.301) vatvā palobhanakammaṃ kātuṃ āraddhe tassādhippāyaṃ viparivattetvā aniccatādipaṭisaṃyuttaṃ dhammaṃ kathento –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුරු රටෙහි ජනපද චාරිකාවේ වඩින සේක් ථුල්ලකොට්ඨික නියම්ගමට පැමිණි සේක. එය ඇසූ රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයා බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත එළඹ බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයෙන් දහම් අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදි වනු කැමතිව, සත් දිනක් නිරාහාරව සිට මහත් දුකෙන් මව්පියන්ගෙන් අවසර ගෙන බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත එළඹ පැවිද්ද ඉල්ලා සිටියේය. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ නියමයෙන් එක්තරා භික්ෂුවක සමීපයෙහි පැවිදිව යෝනිසෝමනසිකාරයෙන් කමටහන් වඩා විදර්ශනා වඩා අර්හත් භාවයට පැමිණියේය. අර්හත් භාවයට පැමිණි පසු බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් අවසර ගෙන මව්පියන් දැකීමට ථුල්ලකොට්ඨිකයට ගොස් එහි අනුපිළිවෙළින් පිඬු සිඟා වඩින්නේ, පියාගේ නිවසෙහි ඉතිරි වූ පැරණි යාගු (කුම්මාස) ලැබ එය අමෘතයක් මෙන් වළඳමින් සිටින කල්හි පියා විසින් ආරාධනා කරන ලදුව පසු දිනට එය පිළිගත්තේය. දෙවන දිනයෙහි පියාගේ නිවසෙහි පිණ්ඩපාතය වළඳා, අලංකාර ලෙස සැරසුණු අන්තඃපුර ස්ත්‍රීන් වෙත එළඹ, "හිමිපුතණුවනි, ඔබ වහන්සේ යම් දිව්‍ය අප්සරාවන් උදෙසා බඹසර රකින්නේ ද, ඒ අප්සරාවෝ කෙබඳු ද?" යනාදී ලෙස පවසමින් වසඟ කිරීමට උත්සාහ කළ කල්හි, ඇයගේ අදහස වෙනස් කරමින් අනිත්‍යාදී දහම් කරුණු පවසමින් මෙසේ වදාළහ -

---

‘‘Passa [Pg.21] cittakataṃ bimbaṃ, arukāyaṃ samussitaṃ;

Āturaṃ bahusaṅkappaṃ, yassa natthi dhuvaṃ ṭhiti.

"ඇට තිසකින් සැදුණු, වණ සමූහයක් වූ, නිතර රෝගී වූ, බාලයන් විසින් බොහෝ කොට සිතන ලද, කිසිදු ස්ථිර පැවැත්මක් නැති, චිත්‍රයක් මෙන් විසිතුරු කරන ලද මේ ශරීරය දෙස බලන්න."

---

‘‘Passa cittakataṃ rūpaṃ, maṇinā kuṇḍalena ca;

Aṭṭhiṃ tacena onaddhaṃ, saha vatthehi sobhati.

"මැණික්වලින් හා කුණ්ඩලාභරණයෙන් විසිතුරු කරන ලද, සමින් වැසුණු ඇට සලකක් වූ මේ රූපය දෙස බලන්න. මෙය වස්ත්‍ර සමඟින් බබළයි."

---

‘‘Alattakakatā pādā, mukhaṃ cuṇṇakamakkhitaṃ;

Alaṃ bālassa mohāya, no ca pāragavesino.

"ලාකඩ පොඟවන ලද පාද ද පවුඩර් තවරා ගන්නා ලද මුහුණ ද අඥානයා මුළා කිරීමට සමත් වුවත් නිවන් සොයන්නා මුළා කිරීමට සමත් නොවේ."

---

‘‘Aṭṭhāpadakatā kesā, nettā añjanamakkhitā;

Alaṃ bālassa mohāya, no ca pāragavesino.

"අට ආකාරයකට සරසන ලද කෙස් ද අඳුන් ගාන ලද දෑස ද අඥානයා මුළා කිරීමට සමත් වුවත් නිවන් සොයන්නා මුළා කිරීමට සමත් නොවේ."

---

‘‘Añjanīva navā cittā, pūtikāyo alaṅkato;

Alaṃ bālassa mohāya, no ca pāragavesino.

"අලුත් වූ විසිතුරු අඳුන් බඳුනක් මෙන් සරසන ලද මේ කුණු කය අඥානයා මුළා කිරීමට සමත් වුවත් නිවන් සොයන්නා මුළා කිරීමට සමත් නොවේ."

---

‘‘Odahi migavo pāsaṃ, nāsadā vāguraṃ migo;

Bhutvā nivāpaṃ gacchāma, kandante migabandhake.

"වැද්දා මලපත ඇටවීය. එහෙත් මුවා ඒ දැලට හසු නොවීය. අපි වැද්දා හඬද්දී ඇම කෑම කා නික්ම යමු."

---

‘‘Chinno pāso migavassa, nāsadā vāguraṃ migo;

Bhutvā nivāpaṃ gacchāma, socante migaluddake’’ti. (ma. ni. 2.302;

theragā. 769-775);

"වැද්දාගේ මලපත සිඳුණි. මුවා දැලට හසු නොවීය. වැද්දා ශෝක වෙද්දී අපි ඇම කෑම කා නික්ම යමු."

---

Imā gāthāyo abhāsi. Imā gāthā vatvā vehāsaṃ abbhuggantvā rañño korabyassa migājinavanuyyāne maṅgalasilāpaṭṭe nisīdi. Therassa kira pitā sattasu dvārakoṭṭhakesu aggaḷaṃ dāpetvā malle āṇāpesi ‘‘nikkhamituṃ mā detha, kāsāyāni apanetvā setakāni nivāsāpethā’’ti. Tasmā thero ākāsena agamāsi. Atha rājā korabyo therassa tattha nisinnabhāvaṃ sutvā taṃ upasaṅkamitvā sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ‘‘idha, bho raṭṭhapāla, pabbajanto byādhipārijuññaṃ vā jarābhogañātipārijuññaṃ vā patto pabbajati, tvaṃ pana kiñcipi pārijuññaṃ anupagato eva kasmā pabbajasī’’ti pucchi. Athassa thero ‘‘upaniyyati loko addhuvo, atāṇo loko anabhissaro, asaraṇo loko sabbaṃ pahāya gamanīyaṃ, ūno loko atitto taṇhādāso’’ti (ma. ni. 2.305) imesaṃ catunnaṃ dhammuddesānaṃ attanā viditabhāvaṃ kathetvā tassā desanāya anugītiṃ kathento –

මෙම ගාථාවන් දේශනා කළ සේක. මෙම ගාථා වදාරා අහසට පැනනැඟී කෝරබ්‍ය රජුගේ මිගාජින වන උද්‍යානයෙහි මංගල ශෛලමය ආසනයෙහි වැඩසිටි සේක. තෙරුන් වහන්සේගේ පියාණන් දොරටු සතක් ලා අගුල් දම්මවා 'නික්ම යාමට ඉඩ නොදෙන්න, කසාය වස්ත්‍ර ඉවත් කර සුදු වස්ත්‍ර අන්දවන්න' යි මල්ලවයින්ට අණ කළ බව කියවේ. එබැවින් තෙරුන් වහන්සේ අහසින් වැඩි සේක. ඉක්බිති කෝරබ්‍ය රජු තෙරුන් වහන්සේ එහි වැඩසිටින බව අසා, උන්වහන්සේ වෙත පැමිණ සතුටු විය යුතු සිහි කටයුතු පිළිසඳර කතාවෙහි යෙදී 'භවත් රට්ඨපාලයෙනි, මේ ශාසනයෙහි පැවිදි වන්නා ව්‍යාධියෙන් පිරිහීම හෝ ජරා, භෝග, ඥාති පිරිහීමට පත්ව පැවිදි වෙයි. ඔබ වනාහි කිසිදු පිරිහීමකට පත් නොවී කුමක් නිසා පැවිදි වූයෙහිද?' යි විමසීය. එවිට තෙරුන් වහන්සේ 'ලෝකය (ජරා මරණ වෙත) ඇදගෙන යනු ලබයි, එය අනිත්‍යය. ලෝකය ආරක්ෂාවක් රහිතය, අධිපතියෙකු රහිතය. ලෝකය සරණක් රහිතය, සියල්ල අතැර යා යුතුය. ලෝකය අසම්පූර්ණය, අතෘප්තිමත්ය, තෘෂ්ණාවට දාසයෙකි' යන මේ ධර්ම උද්දේශ සතර තමන් වහන්සේ දන්නා බව පවසා එම දේශනාවට අනුකූලව ගාථා දේශනා කරන්නට වූහ -

---

‘‘Passāmi [Pg.22] loke sadhane manusse, laddhāna vittaṃ na dadanti mohā;

Luddhā dhanaṃ sannicayaṃ karonti, bhiyyova kāme abhipatthayanti.

''ලෝකයෙහි ධනය ඇති මිනිසුන් මම දකිමි. ඔවුන් වස්තුව ලබා මෝහය නිසා දන් නොදෙති. ලෝභී වූ ඔවුහු ධනය රැස් කරති, තව තවත් කාමයන්ම ප්‍රාර්ථනා කරති.

---

‘‘Rājā pasayhappathaviṃ vijetvā, sasāgarantaṃ mahimāvasanto;

Oraṃ samuddassa atittarūpo, pāraṃ samuddassapi patthayetha.

''රජ තෙමේ බලයෙන් පෘථිවිය ජයගෙන, සාගරය කෙළවර කොට ඇති පොළොව පාලනය කරමින් වුවද, මුහුදේ මෙතෙරින් සෑහීමකට පත් නොවී එතෙරද ප්‍රාර්ථනා කරයි.

---

‘‘Rājā ca aññe ca bahū manussā, avītataṇhā maraṇaṃ upenti;

Ūnāva hutvāna jahanti dehaṃ, kāmehi lokamhi na hatthi titti.

''රජු ද වෙනත් බොහෝ මිනිස්සු ද තෘෂ්ණාව නොසිඳී මරණයට පත් වෙති. ඔවුහු (ආශාවන්ගෙන්) අසම්පූර්ණවම ශරීරය අත්හරිති. ලෝකයෙහි කාමයන්ගෙන් තෘප්තියක් නම් නැත.

---

‘‘Kandanti naṃ ñātī pakiriya kese, ‘aho vatā no amarā’ti cāhu;

Vatthena naṃ pārutaṃ nīharitvā, citaṃ samodhāya tato ḍahanti.

''හිසකෙස් විසුරුවා ගත් නෑයෝ ඔහු වෙනුවෙන් හඬති. 'අහෝ අපේ නෑයා අමරණීය වූවා නම් මැනවැ' යි පවසති. වස්ත්‍රයකින් එතූ ඒ මළසිරුර බැහැරට ගෙන ගොස් දර සෑයක තබා දවති.

---

‘‘So ḍayhati sūlehi tujjamāno, ekena vatthena pahāya bhoge;

Na mīyamānassa bhavanti tāṇā, ñātī ca mittā atha vā sahāyā.

''දර සූලවලින් ඇන ඇන ඔහු දවනු ලබයි. සියලු භෝගයන් අතැර එකම වස්ත්‍රයකින් යුතුව ඔහු යයි. මියයන්නාට නෑයන් හෝ මිතුරන් හෝ යහළුවන් ආරක්ෂාවක් නොවේ.

---

‘‘Dāyādakā tassa dhanaṃ haranti, satto pana gacchati yena kammaṃ;

Na mīyamānaṃ dhanamanveti kiñci, puttā ca dārā ca dhanañca raṭṭhaṃ.

''දායාද හිමියෝ ඔහුගේ ධනය ගෙන යති. සත්වයා වනාහි තමන් කළ කර්මය අනුව යයි. මියයන්නා පසුපස කිසිදු ධනයක් හෝ පුතුන්, බිරින්දෑවරුන්, වස්තුව හෝ රාජ්‍යය ලුහුබැඳ නොඑයි.

---

‘‘Na dīghamāyuṃ labhate dhanena, na cāpi vittena jaraṃ vihanti;

Appaṃ hidaṃ jīvitamāhu dhīrā, asassataṃ vippariṇāmadhammaṃ.

''ධනයෙන් දීර්ඝායුෂ නොලැබේ. වස්තුවෙන් ජරාව ද දුරු කළ නොහැක. මේ ජීවිතය ස්වල්ප වූවක් බවත්, අනිත්‍ය බවත්, වෙනස් වන සුළු බවත් ප්‍රඥාවන්තයෝ පවසති.

---

‘‘Aḍḍhā [Pg.23] daliddā ca phusanti phassaṃ, bālo ca dhīro ca tatheva phuṭṭho;

Bālo hi bālyā vadhitova seti, dhīro ca no vedhati phassaphuṭṭho.

''පොහොසතා මෙන්ම දිළින්දා ද (මරණීය) ස්පර්ශය ලබති. මෝඩයා මෙන්ම පණ්ඩිතයා ද එසේම ස්පර්ශ කරනු ලැබෙති. මෝඩයා වනාහි තම මෝඩකම නිසාම පීඩාවට පත්ව වැතිර සිටියි. ප්‍රඥාවන්තයා ඒ ස්පර්ශයෙන් කම්පා නොවේ.

---

‘‘Tasmā hi paññāva dhanena seyyā, yāya vosānamidhādhigacchati;

Abyositattā hi bhavābhavesu, pāpāni kammāni karoti mohā.

''එබැවින් යම් ප්‍රඥාවකින් මේ ජීවිතයේ කෙළවර (අර්හත්වය) ලබා ගන්නේ ද, ඒ ප්‍රඥාවම ධනයට වඩා ශ්‍රේෂ්ඨ වේ. මෝහය නිසා මේ අරමුණට පත් නොවීමෙන් සත්වයා භවයෙන් භවයට පව්කම් කරයි.

---

‘‘Upeti gabbhañca parañca lokaṃ, saṃsāramāpajjaparamparāya;

Tassappapañño abhisaddahanto, upeti gabbhañca parañca lokaṃ.

''ඔහු මව්කුසට ද පරලොවට ද යමින් සසරෙහි දිගින් දිගටම සැරිසරයි. මඳ නුවණැති මෝඩයා එවැනි ක්‍රියාවලම යෙදෙමින් නැවත නැවතත් මව්කුසට හා පරලොවට පැමිණෙයි.

---

‘‘Coro yathā sandhimukhe gahīto, sakammunā haññati pāpadhammo;

Evaṃ pajā pecca paramhi loke, sakammunā haññati pāpadhammo.

''කඩපිලකදී අසු වූ සොරෙකු තම පව්කාර ක්‍රියාව නිසාම වධ බන්ධනයට පත් වන්නාක් මෙන්ම, පව්කාර සත්වයෝ ද පරලොවදී තමන් කළ අකුසල් නිසාම දුකට පත් වෙති.

---

‘‘Kāmā hi citrā madhurā manoramā, virūparūpena mathenti cittaṃ;

Ādīnavaṃ kāmaguṇesu disvā, tasmā ahaṃ pabbajitomhi rāja.

''කාමයෝ වනාහි විසිතුරුය, මිහිරිය, මනරම්ය. ඔවුහු විවිධ ස්වරූපයෙන් සිත කළඹති. මහරජාණෙනි, කාමගුණයන්හි ආදීනව දැක මම පැවිදි වීමි.

---

‘‘Dumapphalānīva patanti māṇavā, daharā ca vuḍḍhā ca sarīrabhedā;

Etampi disvāna pabbajitomhi rāja, apaṇṇakaṃ sāmaññameva seyyo.

''ගස්වල ගෙඩි වැටෙන්නාක් මෙන් බාල මහලු සත්වයෝ ශරීරය බිඳී මරණයට පත් වෙති. මහරජාණෙනි, මෙය දැක මම පැවිදි වීමි. නිවැරදි වූ ශ්‍රමණ භාවයම ශ්‍රේෂ්ඨ වේ.

---

‘‘Saddhāyāhaṃ pabbajito, upeto jinasāsane;

Avañjhā mayhaṃ pabbajjā, anaṇo bhuñjāmi bhojanaṃ.

''මම ශ්‍රද්ධාවෙන් බුද්ධ ශාසනයෙහි පැවිදි වීමි. මාගේ පැවිදි බව නිෂ්ඵල නැත. මම (කෙලෙස්) ණය නැතිව දානය වළඳමි.

---

‘‘Kāme ādittato disvā, jātarūpāni satthato;

Gabbhāvokkantito dukkhaṃ, nirayesu mahabbhayaṃ.

''කාමයන් ගින්නක් ලෙසත්, රන් රිදී ආදිය අවි ආයුධ ලෙසත්, මව්කුස පිළිසිඳ ගැනීම දුකක් ලෙසත්, නිරයෙහි ඇති මහත් බියත් මම දිටිමි.

---

‘‘Etamādīnavaṃ [Pg.24] ñatvā, saṃvegaṃ alabhiṃ tadā;

Sohaṃ viddho tadā santo, sampatto āsavakkhayaṃ.

''මේ ආදීනවය දැන මම එකල්හි සංවේගය ලැබීමි. කෙලෙස් හීයෙන් ඇනුණු මම දැන් ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීමට පැමිණ සිටිමි.

---

‘‘Pariciṇṇo mayā satthā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ;

Ohito garuko bhāro, bhavanetti samūhatā.

''මම ශාස්තෘන් වහන්සේට උපස්ථාන කළෙමි. බුදු සසුනෙහි කළ යුතු දේ නිම කළෙමි. බර වූ කෙලෙස් බර බිම තැබුවෙමි. භවයට පමුණුවන තෘෂ්ණාව මුලින්ම උදුරා දැමුවෙමි.

---

‘‘Yassatthāya pabbajito, agārasmānagāriyaṃ;

So me attho anuppatto, sabbasaṃyojanakkhayo’’ti. (theragā. 776-793) –

''යම් අරමුණක් උදෙසා ගිහිගෙය අතැර මහණ වූයෙම් ද, සියලු සංයෝජනයන් ක්ෂය කිරීම නම් වූ ඒ අරමුණ මා විසින් සාක්ෂාත් කර ගන්නා ලදී.

---

Imā gāthā avoca. Evaṃ thero rañño korabyassa dhammaṃ desetvā satthu santikameva gato. Satthā ca aparabhāge ariyagaṇamajjhe nisinno theraṃ saddhāpabbajitānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi.

මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක. මෙලෙස රට්ඨපාල තෙරුන් වහන්සේ කෝරබ්‍ය රජුට ධර්මය දේශනා කොට ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙතම වැඩි සේක. ශාස්තෘන් වහන්සේ ද පසු කලෙක ආර්ය මහා සංඝයා මැද වැඩසිටිමින්, ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදි වූවන් අතරින් තෙරුන් වහන්සේව අග්‍රස්ථානයෙහි (ඒතදග්ග පාලියෙහි) තැබූ සේක.

---

97-8. Evaṃ so thero pattaetadaggaṭṭhāno pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarassa bhagavatotiādimāha. Varanāgo mayā dinnoti tassa bhagavato rūpakāye pasīditvā varo uttamo seṭṭho īsādanto rathīsāsadisadanto urūḷhavā bhāravaho rājāraho vā. Setacchattopasobhitoti hatthikkhandhe ussāpitasetacchattena upasevito sobhamāno. Punapi kiṃ visiṭṭho varanāgo? Sakappano hatthālaṅkārasahito. Saṅghārāmaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa vasanatthāya ārāmaṃ vihāraṃ akārayiṃ kāresiṃ.

97-8. මෙලෙස ඒතදග්ග ප්‍රාප්ත වූ ඒ තෙරුන් වහන්සේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කරමින් සතුටට පත්ව, පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'පදුමුත්තරස්ස භගවතෝ' යනාදිය වදාළහ. 'මම උතුම් ඇත් රජෙකු පූජා කළෙමි' යන්නෙන් පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ රූප කාය කෙරෙහි පැහැදී, අතිශය ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, රිය සකක් බඳු දළ ඇති, ශක්තිමත් වූ, බර දැරිය හැකි, රජුට සුදුසු ඇතෙකු පූජා කළ බව අදහස් වේ. 'සෙතච්ඡත්තෝපසෝභිතෝ' යනු ඇතු පිට ඔසවන ලද සුදු කුඩයකින් අලංකාරවත් වූ බවයි. නැවතත් ඒ ඇත් රජුගේ විශේෂත්වය කුමක්ද? සියලු ආභරණවලින් සැරසුණු බවයි. බුදුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝ රත්නයට වැඩසිටීම පිණිස විහාරයක් ද කරවූහ.

---

99. Catupaññāsasahassānīti tasmiṃ kārāpite vihārabbhantare catupaññāsasahassāni pāsādāni ca ahaṃ akārayiṃ kāresinti attho. Mahoghadānaṃ karitvānāti sabbaparikkhārasahitaṃ mahoghasadisaṃ mahādānaṃ sajjetvā mahesino munino niyyādesinti attho.

99. 'චතුපඤ්ඤාස සහස්සානි' යනු ඒ කරවූ විහාරය තුළ ප්‍රාසාද පනස් හතර දහසක් ද මම කරවූයෙමි යන්නයි. 'මහොඝදානං කරිත්වාන' යනු සියලු පිරිකර සහිතව, මහා ජල ප්‍රවාහයක් බඳු වූ මහා දානයක් පිළියෙළ කොට මහේසී වූ මුණින්ද්‍රයන් වහන්සේට පූජා කළෙමි යන්නයි.

---

100. Anumodi mahāvīroti caturāsaṅkhyeyyasatasahassesu kappesu abbocchinnaussāhasaṅkhātena vīriyena mahāvīro sayambhū sayameva bhūto jāto laddhasabbaññutaññāṇo aggo seṭṭho puggalo anumodi vihārānumodanaṃ akāsi. Sabbe jane hāsayantoti sakalānantāparimāṇe devamanusse hāsayanto santuṭṭhe [Pg.25] kurumāno amatanibbānapaṭisaṃyuttaṃ catusaccadhammadesanaṃ desesi pakāsesi vivari vibhaji uttānī akāsīti attho.

100. 'අනුමෝදි මහාවීරෝ' යනු සතර අසංඛ්‍ය කල්ප ලක්ෂයක් මුළුල්ලේ නොපසුබස්නා වීර්යයෙන් යුක්ත වූ, ස්වයංභූ වූ, සර්වඥතා ඥානය ලත්, ශ්‍රේෂ්ඨ උත්තමයාණන් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විහාරය පිළිගැනීමේ අනුමෝදනාව කළ සේක. 'සබ්බේ ජනේ හාසයන්තෝ' යනු අපරිමාණ වූ සියලු දෙවි මිනිසුන් පිනවමින්, අමෘත මහා නිර්වාණය හා සම්බන්ධ සතර සත්‍ය ධර්මය දේශනා කළ සේක, ප්‍රකාශ කළ සේක, විවෘත කළ සේක, බෙදා දැක්වූ සේක, මැනවින් පැහැදිලි කළ සේක යනු අර්ථයයි.

---

101. Taṃ me viyākāsīti taṃ mayhaṃ katapuññaṃ balaṃ visesena pākaṭaṃ akāsi. Jalajuttamanāmakoti jale jātaṃ jalajaṃ padumaṃ, padumuttaranāmakoti attho. ‘‘Jalanuttamanāyako’’tipi pāṭho. Tattha attano pabhāya jalantīti jalanā, candimasūriyadevabrahmāno, tesaṃ jalanānaṃ uttamoti jalanuttamo. Sabbasattānaṃ nāyako uttamoti nāyako, sambhāravante satte nibbānaṃ neti pāpetīti vā nāyako, jalanuttamo ca so nāyako cāti jalanuttamanāyako. Bhikkhusaṅghe nisīditvāti bhikkhusaṅghassa majjhe nisinno imā gāthā abhāsatha pākaṭaṃ katvā kathesīti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

101. "එය මට ප්‍රකාශ කළේය" (Taṃ me viyākāsī) යනු මා කළා වූ පිනෙහි බලය මා හට විශේෂයෙන් පැහැදිලි කර දුන් බවයි. "ජලජුත්තම" (ජලයෙන් උපන් උතුම් පියුම) යන නම ඇති පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ යනු එහි අර්ථයයි. "ජලනුත්තමනායක" යනුවෙන් ද පාඨයක් තිබේ. එහි අර්ථය නම්, තමාගේ ප්‍රභාවෙන් බබළන්නා වූ සඳ, හිරු, දෙවි, බඹුන් යන තේජවන්තයන් අතර උතුම් වූ තැනැත්තා යන්නයි. එසේම පාරමී ධර්මයන් සම්පූර්ණ කළ සත්ත්වයන් නිවන කරා පමුණුවන බැවින් උන්වහන්සේ "නායක" නම් වන සේක. "භික්ෂු සංඝයා මැද වැඩ හිඳ" යනු භික්ෂු සංඝයා මධ්‍යයෙහි වැඩ හිඳිමින් මෙම ගාථාවන් පැහැදිලිව දේශනා කළ බවයි. සෙසු පදයන්හි අර්ථය ඉතා පැහැදිලිය.

---

Raṭṭhapālattheraapadānavaṇṇanā samattā.

රට්ඨපාල තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමාවට පත් විය.

---

9. Sopākattheraapadānavaṇṇanā

9. සෝපාක තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

---

Pabbhāraṃ sodhayantassātiādikaṃ āyasmato sopākattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle aññatarassa kuṭumbikassa putto hutvā nibbatti. Ekadivasaṃ satthāraṃ disvā bījapūraphalāni satthu upanesi, paribhuñji bhagavā tassānukampaṃ upādāya. So bhikkhu satthari saṅghe ca abhippasanno salākabhattaṃ paṭṭhapetvā saṅghuddesavasena tiṇṇaṃ bhikkhūnaṃ yāvatāyukaṃ khīrabhattaṃ adāsi. So tehi puññehi aparāparaṃ devamanussesu sampattiyo anubhavanto ekadā manussayoniyaṃ nibbatto ekassa paccekabuddhassa khīrabhattaṃ adāsi.

"පබ්භාරං සෝධයන්තස්ස" යනුවෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් සෝපාක තෙරණුවන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, භවයෙන් භවයට නිවනට උපකාරී වන පින් රැස් කරමින් සිටින අතරතුර සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා සිටුවරයෙකුගේ පුත්‍රයෙකුව උපත ලැබීය. දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේව දැක උන්වහන්සේට ලොකු නාරං (බීජපූර) ඵල පූජා කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහු කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් එය වැළඳූ සේක. ඔහු බුදුන් වහන්සේ සහ සංඝයා කෙරෙහි ඉතා පැහැදී, සලාක බත් පවත්වා, සංඝයා උදෙසා භික්ෂූන් වහන්සේලා තිදෙනෙකුට දිවි හිමියෙන් කිරි පිඬු දානය පූජා කළේය. ඔහු එම පිනෙන් නැවත නැවතත් දෙව් මිනිස් සම්පත් අනුභව කරමින්, එක් කලෙක මනුෂ්‍ය භවයක ඉපිද එක් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට ද කිරි පිඬු දානයක් පූජා කළේය.

---

Evaṃ tattha tattha puññāni katvā sugatīsuyeva paribbhamanto imasmiṃ buddhuppāde purimakammanissandena sāvatthiyaṃ aññatarāya duggatitthiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi. Sā taṃ dasamāse kucchinā pariharitvā paripakke gabbhe vijāyanakāle vijāyituṃ asakkontī mucchaṃ āpajjitvā bahuvelaṃ matā viya nipajji. Ñātakā ‘‘matā’’ti saññāya susānaṃ netvā citakaṃ āropetvā [Pg.26] devatānubhāvena vātavuṭṭhiyā uṭṭhitāya aggiṃ adatvā pakkamiṃsu. Dārako pacchimabhavikattā devatānubhāveneva arogo hutvā mātukucchito nikkhami. Mātā pana kālamakāsi. Devatā manussarūpenupagamma taṃ gahetvā susānagopakassa gehe ṭhapetvā katipāhaṃ kālaṃ patirūpena āhārena posesi. Tato paraṃ susānagopako attano puttaṃ katvā vaḍḍhesi. So tathā vaḍḍhento tassa puttena suppiyena nāma dārakena saddhiṃ kīḷanto vicari. Tassa susāne jātasaṃvaḍḍhabhāvato sopākoti samaññā ahosi.

මෙසේ ඒ ඒ භවයන්හි පින්කම් කොට සුගති ලෝකවල සැරිසරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි පෙර කර්මයක විපාකයක් ලෙස සාවත්ථි නුවර එක්තරා දිළිඳු කාන්තාවකගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්තේය. ඇය දස මසක් ඔහුව කුසෙහි දරා සිටි නමුත්, දරුවා බිහි කරන අවස්ථාවේදී එයට අපහසු වී සිහිසන් නැතිව බොහෝ වේලාවක් මළ තැනැත්තියක මෙන් වැතිර සිටියාය. නෑදෑයෝ "ඇය මිය ගියාය" යන සිතුවිල්ලෙන් ඇයව සොහොනට ගෙන ගොස් දර සෑයක තැබූහ. එහෙත් දේවතානුභාවයෙන් මහා වැසි සුළඟක් ඇති වූ බැවින් ගිනි නොදල්වාම ඔවුහු නික්ම ගියහ. මෙම දරුවා පශ්චිමභවික (මෙය අවසන් භවය වූ) කෙනෙකු බැවින් දේවතානුභාවයෙන්ම කිසිදු පීඩාවක් නොවී මව් කුසින් පිටතට පැමිණියේය. මව මරණයට පත් විය. එක් දේවතාවෙක් මනුෂ්‍ය වේශයෙන් පැමිණ එම දරුවාව ගෙන සොහොන් පල්ලාගේ නිවසේ තබා, දින කිහිපයක් සුදුසු ආහාරවලින් පෝෂණය කළේය. ඉන්පසු සොහොන් පල්ලා ඔහු තම පුත්‍රයෙකු ලෙස හදාවඩා ගත්තේය. ඔහු එසේ වැඩෙන අතරතුර සොහොන් පල්ලාගේ පුත් සුප්පිය නම් දරුවා සමඟ සෙල්ලම් කරමින් හැසිරුණි. ඔහු සොහොනෙහි ඉපිද හැදී වැඩුණු බැවින් "සෝපාක" යනුවෙන් ප්‍රකට විය.

---

Athekadivasaṃ sattavassikaṃ taṃ bhagavā paccūsavelāyaṃ ñāṇajālaṃ pattharitvā veneyyabandhave olokento ñāṇajālassa antogataṃ disvā susānaṭṭhānaṃ agamāsi. Dārako pubbahetunā codiyamāno pasannamānaso satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā aṭṭhāsi. Satthā tassa dhammaṃ kathesi. So dhammaṃ sutvā pabbajjaṃ yācitvā pitarā ‘‘anuññātosī’’ti vutto pitaraṃ satthu santikaṃ ānesi. Tassa pitā satthāraṃ vanditvā ‘‘imaṃ dārakaṃ pabbājetha, bhante’’ti anujāni, taṃ pabbājetvā bhagavā mettābhāvanāya niyojesi. So mettākammaṭṭhānaṃ gahetvā susāne viharanto nacirasseva mettājhānaṃ pādakaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ sacchākāsi. Arahā hutvāpi aññesaṃ sosānikabhikkhūnaṃ mettābhāvanāvidhiṃ dassento ‘‘yathāpi ekaputtasmi’’nti (theragā. 33) gāthaṃ abhāsi. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā ekaputtake piye manāpe mātā pitā ca kusalī ekantahitesī bhaveyya, evaṃ puratthimādibhedāsu sabbāsu disāsu kāmabhavādibhedesu vā sabbesu bhavesu daharādibhedāsu sabbāsu avatthāsupi ṭhitesu sabbesu sattesu ekantahitesitāya kusalī bhaveyya ‘‘mitto, udāsino, paccatthiko’’ti sīmaṃ akatvā sīmāya sambhedavasena sabbattha ekarasaṃ mettaṃ bhāveyyāti imaṃ pana gāthaṃ vatvā ‘‘sace tumhe āyasmanto evaṃ mettaṃ bhāveyyātha, ye te bhagavatā ‘sukhaṃ supatī’tiādinā (a. ni. 11.15; pari. 331; mi. pa. 4.4.6) ekādasa mettānisaṃsā ca vuttā, ekaṃsena tesaṃ bhāgino bhavathā’’ti ovādaṃ adāsi.

පසුව එක් දිනක, ඔහු සත් හැවිරිදි වියේදී, බුදුරජාණන් වහන්සේ අලුයම් කාලයෙහි මහා කරුණා සමාපත්තියෙන් ලොව බලන සේක්, මොහු දමනය කළ යුතු තැනැත්තන් අතර සිටිනු දැක සොහොනට වැඩම කළ සේක. දරුවා පෙර පිනෙන් පොළඹවනු ලැබ පැහැදුණු සිතින් යුතුව ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත පැමිණ වැඳ නමස්කාර කළේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුට ධර්මය දේශනා කළ සේක. ඔහු ධර්මය අසා පැවිදි වීමට අවසර ඉල්ලා, පියාගෙන් අවසර ලැබුණු පසු පියාව ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගෙන ආවේය. ඔහුගේ පියා බුදුන් වැඳ "ස්වාමීනි, මේ දරුවා පැවිදි කරවනු මැනවි" යි කියා අවසර දුන්නේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුව පැවිදි කරවා මෙත්තා භාවනාවෙහි යෙදවූ සේක. එම සාමණේරයන් වහන්සේ මෙත්තා කර්මස්ථානය ගෙන සොහොනෙහි වාසය කරමින් නොබෝ කලකින්ම මෙත්තා ධ්‍යානය පාදක කරගෙන විදර්ශනා වඩා අර්හත් ඵලයට පත් වූහ. රහතන් වහන්සේ නමක් වී වුවද, අනෙකුත් සොහොන්වාසී භික්ෂූන්ට මෙත්තා භාවනාවේ ක්‍රමය පෙන්වා දෙනු පිණිස "යථාපි ඒකපුත්තස්මිං" යන ගාථාව දේශනා කළහ. එහි අර්ථය නම් - යම් සේ මවක සහ පියෙකු තම එකම ප්‍රියමනාප පුත්‍රයා කෙරෙහි සැපත කැමති වෙමින් ඒකාන්තයෙන් හිතෛෂී වෙත්ද, එසේම සියලු දිශාවන්හි ද සියලු භවයන්හි ද සියලු අවස්ථාවන්හි සිටින සියලු සත්ත්වයන් කෙරෙහි ඒකාන්ත හිතෛෂී භාවයෙන් යුතුව සැපත ප්‍රාර්ථනා කළ යුතුය. "මිතුරෙකි, මැදහත් අයෙකි, සතුරෙකි" යනුවෙන් සීමා පැනවීමක් නොකොට, සීමාවන් බිඳ දමමින් සියල්ලන් කෙරෙහි එකම ආකාර වූ මෙත්තා භාවනාව වැඩිය යුතුය යන්නයි. මෙම ගාථාව දේශනා කොට "ආයුෂ්මතුනි, ඉදින් ඔබ වහන්සේලා මෙසේ මෙත්තා භාවනාව වඩන්නේ නම්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාළ 'සුවසේ නිදයි' යනුවෙන් ඇරඹෙන මෙත්තානිසංස එකොළොසෙහි හිමිකරුවන් වනු ඒකාන්තය" යනුවෙන් අවවාද කළහ.

---

112. Evaṃ [Pg.27] so pattaphalādhigamo attano katapuññaṃ paccavekkhitvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ dassento pabbhāraṃ sodhayantassātiādimāha. Tattha pabbhāranti silāpabbatassa vivekaṭṭhānaṃ, taṃ pabbajitānurūpattā iṭṭhakapākāraṃ katvā dvārakavāṭaṃ yojetvā bhikkhūnaṃ vasanatthāya adāsi, pakārena bharo patthetabboti pabbhāro, taṃ sodhayantassa mama santikaṃ siddhattho nāma bhagavā āgacchi pāpuṇi.

112. මෙසේ අර්හත් ඵලය ලබන ලද ඒ සෝපාක සාමණේරයන් වහන්සේ තමා කළ පින සිහිපත් කරමින් සතුටට පත්ව පෙර චරිතාපදානය පෙන්වා දෙමින් "පබ්භාරං සෝධයන්තස්ස" යනාදිය වදාළහ. එහි "පබ්භාර" යනු ගල් පර්වතයක ඇති විවේකී ස්ථානයකි. එය පැවිද්දන්ට සුදුසු බැවින් ගඩොලින් පවුරු බඳවා, දොරවල් සවිකොට භික්ෂූන්ගේ වාසය පිණිස පූජා කළේය. එය පිරිසිදු කරමින් සිටි මා වෙත සිද්ධත්ථ නම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කළ සේක.

---

113. Buddhaṃ upagataṃ disvāti evaṃ mama santikaṃ āgataṃ disvā tādino iṭṭhāniṭṭhesu akampiyasabhāvattā tādiguṇayuttassa lokajeṭṭhassa buddhassa santharaṃ tiṇapaṇṇādisantharaṃ kaṭṭhattharaṃ paññāpetvā niṭṭhāpetvā pupphāsanaṃ pupphamayaṃ āsanaṃ ahaṃ adāsiṃ.

113. "බුද්ධං උපගතං දිස්වා" යනු මා වෙත වැඩම කළ ඒ අෂ්ට ලෝක ධර්මයෙන් කම්පා නොවන ගුණයෙන් යුත්, ලෝක ජ්‍යෙෂ්ඨ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, තණකොළ, කොළ රොඩු හා දර කැබලිවලින් අසුනක් පනවා නිම කොට, පසුව මල්වලින් කළ අසුනක් (මල් අසුනක්) පූජා කළෙමි යන්නයි.

---

114. Pupphāsane nisīditvāti tasmiṃ paññatte pupphāsane nisīditvā lokanāyako siddhattho bhagavā. Mamañca gatimaññāyāti mayhaṃ gatiṃ āyatiṃ uppattiṭṭhānaṃ aññāya jānitvā aniccataṃ aniccabhāvaṃ udāhari kathesi.

114. "මල් අසුනෙහි වැඩ හිඳ" යනු පනවන ලද එම මල් අසුනෙහි වැඩ සිටි ලෝකනායක සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේ මගේ මතු උපත දැනගෙන, අනිත්‍ය භාවය ගැන දේශනා කළහ යන්නයි.

---

115. Aniccā vata saṅkhārāti vata ekantena saṅkhārā paccayehi samecca samāgantvā karīyamānā sabbe sappaccayadhammā hutvā abhāvaṭṭhena aniccā. Uppādavayadhamminoti uppajjitvā vinassanasabhāvā uppajjitvā pātubhavitvā ete saṅkhārā nirujjhanti vinassantīti attho. Tesaṃ vūpasamo sukhoti tesaṃ saṅkhārānaṃ visesena upasamo sukho, tesaṃ vūpasamakaraṃ nibbānameva ekantasukhanti attho.

115. සංස්කාරයෝ ඒකාන්තයෙන්ම අනිත්‍යයහ. හේතූන්ගේ එකතුවෙන් හටගන්නා වූ සියලු සංස්කාර ධර්මයෝ හටගෙන නැති වී යන ස්වභාවයෙන් යුක්ත බැවින් හා නිරුද්ධ වන බැවින් අනිත්‍ය වෙති. 'උප්පාදවයධම්මිනෝ' යනු හටගෙන විනාශ වන ස්වභාවයයි. මේ සංස්කාරයෝ හටගෙන ප්‍රකට වී, පසුව විනාශ වෙති, නිරුද්ධ වෙති යනු අර්ථයයි. 'තේසං වූපසමෝ සුඛෝ' යනු එම සංස්කාරයන්ගේ සන්සිඳීම සුවයක් බවයි. සංස්කාරයන්ගේ සන්සිඳීම ඇති කරන්නා වූ නිවනම ඒකාන්ත සුවය වන්නේය යනු අර්ථයයි.

---

116. Idaṃ vatvāna sabbaññūti sabbadhammajānanako bhagavā lokānaṃ jeṭṭho vuḍḍho narānaṃ āsabho padhāno vīro idaṃ aniccapaṭisaṃyuttaṃ dhammadesanaṃ vatvāna kathetvā ambare ākāse haṃsarājā iva nabhaṃ ākāsaṃ abbhuggamīti sambandho.

116. සියලු ධර්මයන් දන්නා වූ, ලෝකයාට වඩා උතුම් වූ, මිනිසුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, වීර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ අනිත්‍යතාවය හා සම්බන්ධ වූ මෙම ධර්ම දේශනාව පවසා, හංස රාජයෙකු මෙන් අහසට පැන නැඟී වැඩි සේක.

---

117. Sakaṃ diṭṭhiṃ attano laddhiṃ khantiṃ ruciṃ ajjhāsayaṃ jahitvāna pahāya. Bhāvayāniccasaññahanti anicce aniccanti pavattasaññaṃ ahaṃ bhāvayiṃ vaḍḍhesiṃ manasi akāsiṃ. Tattha kālaṃ kato ahanti tattha tissaṃ jātiyaṃ tato jātito ahaṃ kālaṃ kato mato.

117. තමාගේම දෘෂ්ටිය, රුචිය හා අභිප්‍රාය අත්හැර 'මම අනිත්‍ය සංඥාව වැඩුවෙමි' යන්නෙන් අදහස් වන්නේ අනිත්‍ය දේ කෙරෙහි 'අනිත්‍යය' යන සංඥාව මම වැඩුවෙමි, සිතෙහි පුහුණු කළෙමි යන්නයි. 'එහි මම කළුරිය කළෙමි' යනු ඒ භවයෙහි මිය ගියෙමි යන්නයි.

---

118. Dve [Pg.28] sampattī anubhotvāti manussasampattidibbasampattisaṅkhātā dve sampattiyo anubhavitvā. Sukkamūlena coditoti purāṇakusalamūlena, mūlabhūtena kusalena vā codito sañcodito. Pacchime bhave sampatteti pariyosāne bhave sampatte pāpuṇite. Sapākayonupāgaminti sakaṃ pacitabhattaṃ sapākaṃ yoniṃ upāgamiṃ. Yassa kulassa attano pacitabhattaṃ aññehi abhuñjanīyaṃ, tasmiṃ caṇḍālakule nibbattosmīti attho. Atha vā sā vuccati sunakho, sunakhocchiṭṭhabhattabhuñjanakacaṇḍālakule jātoti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

118. 'සම්පත් දෙකක් අනුභව කොට' යනු මනුෂ්‍ය සම්පත් හා දිව්‍ය සම්පත් යන දෙවර්ගයම අනුභව කොට යන්නයි. 'කුසල් මූලයෙන් පෙලඹී' යනු පෙර කරන ලද පරණ කුසල් හේතුවෙන් උනන්දු කරවන ලදුව යන්නයි. 'අන්තිම භවය පැමිණි කල්හි' යනු කෙළවර භවය උදා වූ විටයි. 'සපාක යෝනියට පැමිණියෙමි' යනු තමා විසින්ම ආහාර පිස ගන්නා වූ හෙවත් අන් අය අනුභව නොකරන පහත් කුලයක උපත ලැබීමයි. එසේත් නැතහොත් බල්ලන්ගේ ඉඳුල් ආහාරයට ගන්නා චණ්ඩාල කුලයක උපත ලැබීමයි යනු අර්ථයයි. සෙසු පද පැහැදිලි අර්ථ ඇති ඒවාය.

---

Sopākattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සෝපාක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

10. Sumaṅgalattheraapadānavaṇṇanā

10. සුමංගල තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

---

Āhutiṃ yiṭṭhukāmotiādikaṃ āyasmato sumaṅgalattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto piyadassissa bhagavato kāle rukkhadevatā hutvā nibbatti. So ekadivasaṃ satthāraṃ nhatvā ekacīvaraṃ ṭhitaṃ disvā somanassappatto apphoṭesi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyā avidūre aññatarasmiṃ gāmake tādisena kammanissandena daliddakule nibbatti, tassa sumaṅgaloti nāmaṃ ahosi. So vayappatto khujjakāsitanaṅgalakuddālaparikkhāro hutvā kasiyā jīvikaṃ kappesi. So ekadivasaṃ raññā pasenadinā kosalena bhagavato bhikkhusaṅghassa ca mahādāne pavattiyamāne dānūpakaraṇāni gahetvā āgacchantehi manussehi saddhiṃ dadhighaṭaṃ gahetvā āgato bhikkhūnaṃ sakkārasammānaṃ disvā ‘‘ime samaṇā sakyaputtiyā sukhumavatthanivatthā subhojanāni bhuñjitvā nivātesu senāsanesu viharanti, yaṃnūnāhampi pabbajeyya’’nti cintetvā aññataraṃ mahātheraṃ upasaṅkamitvā attano pabbajādhippāyaṃ nivedesi. So taṃ karuṇāyanto pabbājetvā kammaṭṭhānaṃ ācikkhi. So araññe [Pg.29] viharanto ekakavihāre nibbinno ukkaṇṭhito hutvā vibbhamitukāmo ñātigāmaṃ gacchanto antarāmagge kacchaṃ bandhitvā khettaṃ kasante kiliṭṭhavatthanivatthe samantato rajokiṇṇasarīre vātātapena sussante khettaṃ kassake manusse disvā ‘‘mahantaṃ vatime sattā jīvikanimittaṃ dukkhaṃ paccanubhavantī’’ti saṃvegaṃ paṭilabhi. Ñāṇassa paripākagatattā cassa yathāgahitaṃ kammaṭṭhānaṃ upaṭṭhāsi. So aññataraṃ rukkhamūlaṃ upagantvā vivekaṃ labhitvā yonisomanasikaronto vipassanaṃ vaḍḍhetvā maggapaṭipāṭiyā arahattaṃ pāpuṇi.

'ආහුතිං යිට්ඨුකාමෝ' යනාදී ගාථාව ආයුෂ්මත් සුමංගල තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කුසල් කළ අයෙකි. පියදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ රුක් දෙවියකුව ඉපිද, බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක සතුටට පත්ව අත් පොළසන් දුන්නේය. එම පිනෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරා, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ සැවැත් නුවර අසල දිළිඳු පවුලක ඉපදුණි. ඔහුගේ නම සුමංගල විය. ඔහු නගුල්, කැති, උදලු ආදී උපකරණ ගෙන ගොවිතැන් කරමින් ජීවත් විය. දිනක් කොසොල් රජු බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝයාට දෙන මහා දානය දැක, එහි යන එන මිනිසුන් සමඟ ගොස් භික්ෂූන් වහන්සේලා සුවසේ වසන අයුරු දැක තමා ද පැවිදි වීමට කැමති විය. පසුව මහා තෙරනමකගෙන් පැවිද්ද ලබා කර්මස්ථාන ඉගෙන ගත්තේය. ආරණ්‍යගතව වසද්දී තනිකම නිසා කලකිරී සිවුරු හැර යාමට සිතා ගමට යද්දී, මඟ දෙපස මහත් දුක සේ කුඹුරු කොටන ගොවියන් දැක මහත් සංවේගයක් ඇති විය. ඥානය මේරූ බැවින් කර්මස්ථානය මනාව වැටහී, රුක් මුලක විවේකීව විදර්ශනා වඩා රහත් බවට පත් විය.

---

124. Evaṃ so pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento āhutiṃ yiṭṭhukāmohantiādimāha. Tattha āhutinti annapānādianekavidhaṃ pūjāsakkārūpakaraṇaṃ. Yiṭṭhukāmoti yajitukāmo, dānaṃ dātukāmo ahaṃ. Paṭiyādetvāna bhojananti āhāraṃ paṭiyādetvā nipphādetvā. Brāhmaṇe paṭimānentoti paṭiggāhake suddhapabbajite pariyesanto. Visāle māḷake ṭhitoti parisuddhapaṇḍarapulinatalābhirāme vipule māḷake ṭhito.

124. මෙලෙස රහත් බව ලැබූ ඒ තෙරුන් තමාගේ පෙර කර්මයන් සිහි කරමින් ප්‍රීතියෙන් තමාගේ අපදානය ප්‍රකාශ කිරීමට 'ආහුතිං යිට්ඨුකාමෝ' යනාදිය පැවසූහ. එහි 'ආහුති' යනු පූජා පිණිස පිළියෙළ කළ නානාප්‍රකාර ආහාර පානයන්ය. 'යිට්ඨුකාමෝ' යනු පූජා කිරීමට හෙවත් දන් දීමට කැමති වූ මම යන්නයි. 'භෝජනය පිළියෙළ කොට' යනු ආහාර සකස් කොට නිමවා යන්නයි. 'බ්‍රාහ්මණයන් බලාපොරොත්තුවෙන්' යනු පිරිසිදු සිල්වත් පැවිද්දන් සොයමින් යන්නයි. 'විශාල මණ්ඩපයක සිටි' යනු සුදු වැලි ඇතිරූ මනරම් වූත් පුළුල් වූත් මණ්ඩපයක සිටිමින් යන්නයි.

---

125-7. Athaddasāsiṃ sambuddhantiādīsu mahāyasaṃ mahāparivāraṃ sabbalokaṃ sakalasattalokaṃ vinetānaṃ visesena netāraṃ nibbānasampāpakaṃ sayambhuṃ sayameva bhūtaṃ anācariyakaṃ aggapuggalaṃ seṭṭhapuggalaṃ bhagavantaṃ bhagyavantādiguṇayuttaṃ jutimantaṃ nīlapītādipabhāsampannaṃ sāvakehi purakkhataṃ parivāritaṃ ādiccamiva sūriyamiva rocantaṃ sobhamānaṃ rathiyaṃ vīthiyaṃ paṭipannakaṃ gacchantaṃ piyadassiṃ nāma sambuddhaṃ addasinti sambandho. Añjaliṃ paggahetvānāti bandhañjalipuṭaṃ sirasi katvā sakaṃ cittaṃ attano cittaṃ pasādayiṃ itthambhūtassa bhagavato guṇe pasādesiṃ pasannamakāsinti attho. Manasāva nimantesinti cittena pavāresiṃ. Āgacchatu mahāmunīti mahito pūjāraho muni bhagavā mama nivesanaṃ āgacchatu.

125-7. 'ඉන්පසු මම බුදුරජාණන් වහන්සේ දුටුවෙමි' යනාදී පදවලින් පැවසෙන්නේ: මහත් පිරිවර ඇති, සියලු සත්ව ලෝකය හික්මවන්නා වූ, නිවනට මඟ පෙන්වන්නා වූ, ස්වයම්භූ වූ, අසහාය වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, භාග්‍යවත් වූ, රශ්මි මාලාවන්ගෙන් බබළන්නා වූ, ශ්‍රාවකයන් පිරිවරා ගත් හිරු මෙන් බබළමින් වීදියේ වඩින්නා වූ පියදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ දුටු බවයි. 'දොහොත් මුදුන් දී' යනු හිස මත දෑත් තබා සිත පහදවා ගත් බවයි. එබඳු ගුණ ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි සිත පැහැදවීමු යනු අර්ථයයි. 'මනසින් ආරාධනා කළෙමි' යනු සිතින් ආරාධනා කිරීමයි. 'මහා මුණිඳුන් වඩිනා සේක්වා' යනු පූජනීය වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ මාගේ නිවසට වඩිනා සේක්වා යන්නයි.

---

128. Mama saṅkappamaññāyāti mayhaṃ cittasaṅkappaṃ ñatvā loke sattaloke anuttaro uttaravirahito satthā khīṇāsavasahassehi arahantasahassehi [Pg.30] parivuto mama dvāraṃ mayhaṃ gehadvāraṃ upāgami sampāpuṇi.

128. 'මාගේ අදහස දැන' යනු මාගේ සිතේ අභිප්‍රාය තේරුම් ගෙන යන්නයි. ලෝකයාට අනුත්තර වූ ශාස්තෘන් වහන්සේ රහතන් වහන්සේලා දහසක් පිරිවරා මාගේ නිවෙස් දොරකඩට වැඩි සේක.

---

129. Tassa sampattassa satthuno evaṃ namakkāramakāsiṃ. Purisājañña purisānaṃ ājañña, seṭṭha, mama namakkāro te tuyhaṃ atthu bhavatu. Purisuttama purisānaṃ uttama adhikaguṇavisiṭṭha te tuyhaṃ mama namakkāro atthu. Pāsādaṃ pasādajanakaṃ mama nivesanaṃ abhiruhitvā sīhāsane uttamāsane nisīdatanti āyācinti attho.

129. එසේ වැඩම කළා වූ ඒ ශාස්තෘන් වහන්සේට මෙසේ නමස්කාර කළෙමි. “පුරුෂාජානීය වූ, පුරුෂයන් අතුරින් ශ්‍රේෂ්ඨ වූ භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මාගේ නමස්කාරය ඔබ වහන්සේට වේවා. පුරුෂෝත්තම වූ, පුරුෂයන් අතුරින් උත්තම වූ, අධික ගුණයෙන් විශිෂ්ට වූ භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මාගේ නමස්කාරය ඔබ වහන්සේට වේවා. සිතේ පැහැදීම ඇති කරන්නා වූ මාගේ නිවස නමැති ප්‍රාසාදයට වැඩම කොට, උතුම් අසුනක් වූ සිංහාසනයෙහි වැඩ සිටිනු මැනව” යි ආරාධනා කළෙමි යනු අර්ථයයි.

---

130. Danto dantaparivāroti sayaṃ dvārattayena danto tathā dantāhi bhikkhubhikkhunīupāsakaupāsikāsaṅkhātāhi catūhi parisāhi parivārito. Tiṇṇo tārayataṃ varoti sayaṃ tiṇṇo saṃsārato uttiṇṇo nikkhanto tārayataṃ tārayantānaṃ visiṭṭhapuggalānaṃ varo uttamo bhagavā mamārādhanena pāsādaṃ abhiruhitvā pavarāsane uttamāsane nisīdi nisajjaṃ kappesi.

130. “දන්තො දන්තපරිවාරො” යනු තමන් වහන්සේ ද්වාරත්‍රයෙන් ම දැමුණු සිත් ඇති සේක, එසේම දැමුණු සිත් ඇති භික්ෂු, භික්ෂුණී, උපාසක, උපාසිකා යන සිව්වනක් පිරිසෙන් පිරිවරන ලද්දේය යන්නයි. “තිණ්ණො තාරයතං වරො” යනු තමන් වහන්සේ සසර සයුරෙන් එතෙර වූ, සසරින් නික්මුණු, එතෙර වන්නා වූ විශිෂ්ට පුද්ගලයන් අතුරින් උතුම් වූ ශ්‍රේෂ්ඨ වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මාගේ ආරාධනයෙන් ප්‍රාසාදයට වැඩම කොට උතුම් වූ අසුනෙහි වැඩ සිටි සේක, වැඩ සිටීම කළ සේක යන්නයි.

---

131. Yaṃ me atthi sake geheti attano gehe yaṃ āmisaṃ paccupaṭṭhitaṃ sampāditaṃ rāsikataṃ atthi. Tāhaṃ buddhassa pādāsinti buddhassa buddhappamukhassa saṅghassa taṃ āmisaṃ pādāsiṃ pa-kārena ādarena vā adāsinti attho. Pasanno sehi pāṇibhīti attano dvīhi hatthehi passannacitto gahetvā pādāsinti attho.

131. “යං මෙ අත්ථි සකෙ ගෙහෙ” යනු තමාගේ නිවසෙහි පිළියෙළ කරන ලද, රැස් කරන ලද යම් ආමිසයක් ඇද්ද යන්නයි. “තාහං බුද්ධස්ස පාදාසිං” යනු බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට ඒ ආමිසය ප්‍රකාරව (විවිධ අයුරින්) හෝ ආදරයෙන් පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි. “පසන්නො සෙහි පාණිභි” යනු පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ තමාගේ දෑතින්ම ගෙන පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි.

---

132. Pasannacitto pasāditamanasaṅkappo sumano sundaramano. Vedajāto jātavedo uppannasomanasso katañjalī sirasi ṭhapitaañjalipuṭo buddhaseṭṭhaṃ namassāmi seṭṭhassa buddhassa paṇāmaṃ karomīti attho. Aho buddhassuḷāratāti paṭividdhacatusaccassa satthuno uḷāratā mahantabhāvo aho acchariyanti attho.

132. “පසන්නචිත්තො” යනු ප්‍රසන්න වූ මනෝ සංකල්ප ඇති, යහපත් මනසක් ඇති තැනැත්තායි. “වේදජාතො” යනු හටගත් සොම්නස ඇති, “කතඤ්ජලී” යනු හිස මත තබාගත් දොහොත් මුදුන් දී වැඳීම ඇතිව ශ්‍රේෂ්ඨ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට නමස්කාර කරමි, උතුම් බුදුරජාණන් වහන්සේට ප්‍රණාමය කරමි යනු අර්ථයයි. “අහෝ බුද්ධස්සුළාරතා” යනු සිවුසච්ච ධර්මය අවබෝධ කළා වූ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ උදාර බව හෙවත් ශ්‍රේෂ්ඨත්වයයි, අහෝ! ආශ්චර්යයකි යනු අර්ථයයි.

---

133. Aṭṭhannaṃ payirūpāsatanti payirupāsantānaṃ bhuñjaṃ bhuñjantānaṃ aṭṭhannaṃ ariyapuggalānaṃ antare khīṇāsavā arahantova bahūti attho. Tuyheveso ānubhāvoti eso ākāsacaraṇaummujjananimujjanādiānubhāvo tuyheva tuyhaṃ eva ānubhāvo, nāññesaṃ. Saraṇaṃ taṃ upemahanti taṃ itthambhūtaṃ tuvaṃ saraṇaṃ tāṇaṃ leṇaṃ parāyananti upemi gacchāmi jānāmi vāti attho.

133. “අට්ඨන්නං පයිරුපාසතං” යනු දානය වළඳන්නා වූ අෂ්ට ආර්ය පුද්ගලයන් අතර ක්ෂීණාශ්‍රව රහතන් වහන්සේලා ම බොහෝ වූහ යනු අර්ථයයි. “තුය්හෙවෙසො ආනුභාවො” යනු අහසෙහි හැසිරීම, දියෙහි කිමිදීම හා මතුවීම ආදී වූ මේ ආනුභාවය ඔබ වහන්සේගේ ම ආනුභාවයකි, අන්‍යයන්ගේ නොවෙයි. “සරණං තං උපෙමහං” යනු එවන් ගුණ ඇති ඔබ වහන්සේ සරණ යමි, ආරක්ෂාව, පිළිසරණ හා පරායනය කොට ඇසුරු කරමි, එසේත් නැත්නම් නුවණින් දැන අදහමි යනු අර්ථයයි.

---

134. Lokajeṭṭho [Pg.31] narāsabho piyadassī bhagavā bhikkhusaṅghamajjhe nisīditvā imā byākaraṇagāthā abhāsatha kathesīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

134. ලෝකජේෂ්ඨ වූ, නරාසභ වූ පියදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා මධ්‍යයෙහි වැඩ හිඳ මේ ව්‍යාකරණ ගාථාවන් දේශනා කළ සේක යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Sumaṅgalattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සුමංගල ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

Dutiyassa sīhāsanavaggassa vaṇṇanā samattā.

දෙවන සීහාසන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

3. Subhūtivaggo

3. සුභූති වර්ගය

---

1. Subhūtittheraapadānavaṇṇanā

1. සුභූති ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

---

Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato subhūtittherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto ito kappasatasahassamatthake anuppanneyeva padumuttare bhagavati lokanāthe haṃsavatīnagare aññatarassa brāhmaṇamahāsālassa ekaputtako hutvā nibbatti, tassa nandamāṇavoti nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto tayo vede uggaṇhitvā tattha sāraṃ apassanto attano parivārabhūtehi catucattālīsāya māṇavasahassehi saddhiṃ pabbatapāde isipabbajjaṃ pabbajitvā aṭṭha samāpattiyo pañcābhiññāyo ca nibbattesi. Antevāsikānampi kammaṭṭhānaṃ ācikkhi. Tepi nacirasseva jhānalābhino ahesuṃ.

“හිමවන්තස්සා විදූරෙ” යනාදිය ආයුෂ්මත් සුභූති තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇත්තේ, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටය පිණිස උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට මත්තෙන් ලෝකනාථ වූ පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලොව පහළ වීමට පෙර හංසවතී නගරයෙහි එක්තරා මහාසාල බ්‍රාහ්මණ කුලයක එකම පුත්‍රයා වී උපන්නේය. ඔහුට “නන්ද මාණවක” යැයි නම් තැබූහ. ඔහු වැඩිවියට පත් වූ පසු වේදත්‍රය හදාරා එහි සාරයක් නොදැක, තමාගේ පිරිවර වූ හතළිස් හතර දහසක් මාණවකයන් සමඟ පර්වත පාමුලක සෘෂි ප්‍රවෘජ්‍යාවෙන් පැවිදි වී අෂ්ට සමාපත්ති හා පංච අභිඥාවන් උපදවා ගත්තේය. අතේවාසිකයන්ට ද කමටහන් කියා දුන්නේය. ඔවුහු ද නොබෝ කලකින් ධ්‍යාන ලාභීහු වූහ.

---

Tena ca samayena padumuttaro bhagavā loke uppajjitvā haṃsavatīnagaraṃ upanissāya viharanto ekadivasaṃ paccūsasamaye lokaṃ volokento nandatāpasassa antevāsikajaṭilānaṃ arahattūpanissayaṃ, nandatāpasassa ca dvīhaṅgehi samannāgatassa sāvakaṭṭhānantarassa patthanaṃ disvā pātova sarīrapaṭijagganaṃ katvā pubbaṇhasamaye pattacīvaramādāya aññaṃ kañci anāmantetvā sīho viya ekacaro nandatāpasassa antevāsikesu phalāphalatthāya gatesu ‘‘buddhabhāvaṃ me jānātū’’ti passantasseva nandatāpasassa ākāsato otaritvā pathaviyaṃ patiṭṭhāsi. Nandatāpaso buddhānubhāvañceva lakkhaṇapāripūriñca disvā lakkhaṇamante sammasitvā ‘‘imehi lakkhaṇehi samannāgato nāma agāraṃ ajjhāvasanto rājā hoti cakkavattī, pabbajanto loke vivaṭacchedo [Pg.32] sabbaññū buddho hoti, ayaṃ purisājānīyo nissaṃsayaṃ buddho’’ti ñatvā paccuggamanaṃ katvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā āsanaṃ paññāpetvā adāsi. Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Nandatāpasopi attano anucchavikaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi. Tasmiṃ samaye catucattālīsasahassajaṭilā paṇītapaṇītāni ojavantāni phalāphalāni gahetvā ācariyassa santikaṃ sampattā buddhānañceva ācariyassa ca nisinnākāraṃ oloketvā āhaṃsu – ‘‘ācariya, mayaṃ ‘imasmiṃ loke tumhehi mahantataro natthī’ti vicarāma, ayaṃ pana puriso tumhehi mahantataro maññe’’ti. Nandatāpaso – ‘‘tātā, kiṃ vadetha, tumhe sāsapena saddhiṃ aṭṭhasaṭṭhiyojanasatasahassubbedhaṃ sineruṃ upametuṃ icchatha, sabbaññubuddhena saddhiṃ mā maṃ upamitthā’’ti āha. Atha te tāpasā – ‘‘sace ayaṃ orako abhavissa, na amhākaṃ ācariyo evaṃ upamaṃ āhareyya. Yāva mahāvatāyaṃ purisājānīyo’’ti pādesu nipatitvā sirasā vandiṃsu. Atha te ācariyo āha – ‘‘tātā, amhākaṃ buddhānaṃ anucchaviko deyyadhammo natthi, bhagavā ca bhikkhācāravelāyaṃ idhāgato, tasmā mayaṃ yathābalaṃ deyyadhammaṃ dassāma, tumhehi yaṃ yaṃ paṇītaṃ phalāphalaṃ ābhataṃ, taṃ taṃ āharathā’’ti āharāpetvā sahattheneva dhovitvā sayaṃ tathāgatassa patte patiṭṭhāpesi. Satthārā phalāphale paṭiggahitamatte devatā dibbojaṃ pakkhipiṃsu. Tāpaso udakampi sayameva parissāvetvā adāsi. Tato bhojanakiccaṃ niṭṭhāpetvā nisinne satthari sabbe antevāsike pakkositvā satthu santike sāraṇīyaṃ kathaṃ kathento nisīdi. Satthā ‘‘bhikkhusaṅgho āgacchatū’’ti cintesi. Satthu cittaṃ ñatvā satasahassamattā khīṇāsavā āgantvā satthāraṃ vanditvā aṭṭhaṃsu.

ඒ  සමයෙහි  පදුමුත්තර  භාග්‍යවතුන්  වහන්සේ  ලොව  පහළ  වී  හංසවතී  නගරය  ඇසුරු  කොට  වැඩවසන  සේක.  එක්  දිනක  අලුයම්  කාලයෙහි  ලොව  දෙස  බලන  විට,  නන්ද  තාපසයාගේ  අතේවාසික  ජටිලයන්ගේ  අර්හත්  ඵලය  ලැබීමට  ඇති  උපනිශ්‍රය  ද,  අංග  දෙකකින්  යුත්  නන්ද  තාපසයාගේ  ශ්‍රාවක  තනතුරක්  සඳහා  වූ  ප්‍රාර්ථනාව  ද  දැක,  උදෑසනම  ශරීර  කෘත්‍යයන්  නිමවා,  පෙරවරු  කාලයෙහි  පා  සිවුරු  ගෙන,  වෙනත්  කිසිවකුටත්  නොදන්වා,  සිංහයෙකු  මෙන්  හුදකලාව  හැසිරෙන  සේක්,  නන්ද  තාපසයාගේ  අතේවාසිකයන්  පළාපල  සොයා  ගිය  කල්හි,  "මගේ  බුදු  බව  මොහු  දැනගනීවා"  යි  නන්ද  තාපසයා  බලා  සිටියදීම  අහසින්  බැස  පොළොවෙහි  පිහිටි  සේක.  නන්ද  තාපසයා  බුද්ධානුභාවය  ද  ලක්ෂණ  සම්පත්තිය  ද  දැක,  ලක්ෂණ  මන්ත්‍රයන්  මෙනෙහි  කර,  "මෙබඳු  ලක්ෂණයන්ගෙන්  යුක්ත  වූ  තැනැත්තා  ගිහිගෙයි  වසන්නේ  නම්  සක්විති  රජෙක්  වන්නේය,  පැවිදි  වන්නේ  නම්  ලොව  කෙලෙස්  වැස්ම  ඉවත්  කළ  සර්වඥ  බුදුරජාණන්  වහන්සේ  නමක්  වන්නේය.  මේ  මහා  පුරුෂයා  ඒකාන්තයෙන්ම  බුදුරජාණන්  වහන්සේ  නමකි"  යි  දැන,  පෙරගමන්  කොට  පසඟ  පිහිටුවා  වැඳ  අසුනක්  පනවා  පිළිගැන්වීය.  භාග්‍යවතුන්  වහන්සේ  පනවන  ලද  අසුනෙහි  වැඩසිටි  සේක.  නන්ද  තාපසයා  ද  තමන්ට  සුදුසු  අසුනක්  ගෙන  එකත්පස්ව  වාඩි  විය.  ඒ  අවස්ථාවෙහි  සතළිස්  හාරදහසක්  ජටිලයෝ  ඉතා  ප්‍රණීත  වූ  රසවත්  පළාපල  ගෙන  තම  ගුරුතුමා  වෙත  පැමිණියහ.  බුදුරජාණන්  වහන්සේගේ  සහ  තම  ගුරුතුමාගේ  වැඩසිටින  ආකාරය  දැක  ඔවුන්  මෙසේ  කීහ:  "ගුරුතුමනි,  අපි  මේ  ලෝකයෙහි  ඔබ  වහන්සේට  වඩා  උතුම්  කෙනෙකු  නැතැයි  සිතා  සැරිසැරුවෙමු.  එහෙත්  මේ  පුරුෂයා  ඔබ  වහන්සේට  වඩා  උතුම්  යැයි  මට  සිතේ."  නන්ද  තාපසයා,  "දරුවෙනි,  කුමක්  පවසන්නහුද?  තොප  අබ  ඇටයක්  සමඟින්  යොදුන්  එක්ලක්ෂ  හැට  අටදහසක්  උසැති  මහා  මේරු  පර්වතය  සැසඳීමට  කැමති  වන්නහුද?  සර්වඥ  බුදුරජාණන්  වහන්සේ  සමඟ  මා  සැසඳීමට  එපා"  යි  කීවේය.  එවිට  ඒ  තාපසයෝ,  "ඉදින්  මේ  තැනැත්තා  පහත්  අයෙකු  වූයේ  නම්,  අපේ  ගුරුතුමා  මෙවැනි  උපමාවක්  නොදක්වන්නේය.  ඒකාන්තයෙන්ම  මේ  මහා  පුරුෂයා  ඉතා  ශ්‍රේෂ්ඨ  වන්නේය"  යි  පවසා  උන්වහන්සේගේ  ශ්‍රී  පාද  පද්මය  අසල  වැටී  හිසින්  නමස්කාර  කළහ.  ඉන්පසු  ගුරුතුමා  එම  තාපසයන්ට  මෙසේ  කීවේය:  "දරුවෙනි,  අප  සතුව  බුදුරජාණන්  වහන්සේට  පූජා  කිරීමට  සුදුසු  දානයක්  නැත.  භාග්‍යවතුන්  වහන්සේ  පිණ්ඩපාත  වේලාවෙහි  මෙහි  වැඩම  කළ  සේක.  එබැවින්  අපි  ශක්ති  පමණින්  දානයක්  පූජා  කරමු.  ඔබලා  විසින්  ගෙනෙන  ලද  යම්  ප්‍රණීත  පළාපල  වේද,  ඒවා  ගෙනෙන්න."  එසේ  ගෙන්වා  ගෙන  තමන්ගේම  අතින්  සෝදා  බුදුරජාණන්  වහන්සේගේ  පාත්‍රයෙහි  පිළිගැන්වීය.  බුදුරජාණන්  වහන්සේ  පළාපල  පිළිගත්  කෙණෙහිම  දේවතාවෝ  දිව්‍ය  ඕජාවන්  එහි  දැමූහ.  තාපසයා  පැන්  ද  තමා  විසින්ම  පෙර  ලබා  දුන්නේය.  ඉන්පසු  දානමය  කටයුතු  අවසන්  කර  බුදුරජාණන්  වහන්සේ  වැඩසිටි  කල්හි,  සියලු  අතේවාසිකයන්  කැඳවා  බුදුරජාණන්  වහන්සේ  සමීපයෙහි  සතුටු  සාමීචි  කථාවෙහි  යෙදෙමින්  වාඩි  විය.  ශාස්තෘන්  වහන්සේ  "භික්ෂු  සංඝයා  මෙහි  පැමිණේවා"  යි  අධිෂ්ඨාන  කළ  සේක.  ශාස්තෘන්  වහන්සේගේ  අදහස  දැන  ලක්ෂයක්  පමණ  රහතන්  වහන්සේලා  වැඩම  කොට  ශාස්තෘන්  වහන්සේට  වැඳ  එකත්පස්ව  සිටියහ."}, {"id": 1804, "translation": "ඉක්බිති  නන්ද  තාපසයා  අතේවාසිකයන්  අමතා  මෙසේ  කීවේය:  "දරුවෙනි,  බුදුරජාණන්  වහන්සේලා  වැඩසිටින  මේ  අසුන  ඉතා  පහත්  ය.  ලක්ෂයක්  භික්ෂූන්  වහන්සේලාට  ද  අසුන්  මෙහි  නැත.  අද  ඔබලා  භාග්‍යවතුන්  වහන්සේටත්  භික්ෂු  සංඝයාටත්  උදාර  වූ  පූජාවක්  පැවැත්විය  යුතුය.  එබැවින්  පර්වත  පාදයෙන්  වර්ණ  ගන්ධයෙන්  යුත්  මල්  රැගෙන  එන්න."  සෘද්ධි  විෂයයෙහි  ඇති  අචින්ත්‍ය  බව  නිසා  ඔවුන්  මොහොතකින්  වර්ණ,  ගන්ධ,  රසයෙන්  යුත්  මල්  ගෙනවිත්  බුදුරජාණන්  වහන්සේ  උදෙසා  යොදුනක්  පමණ  විශාල  මල්  අසුනක්  පිළියෙළ  කළහ.  අග්‍රශ්‍රාවකයන්  වහන්සේලා  උදෙසා  ගාවුත්  තුනක  අසුන්  ද,  සෙසු  භික්ෂූන්  වහන්සේලාට  අඩ  යොදුනක්  පමණ  වූ  අසුන්  ද,  නවක  භික්ෂූන්  වහන්සේලාට  උසභයක්  පමණ  වූ  අසුන්  ද  පිළියෙළ  කළහ.  මෙසේ  පනවන  ලද  අසුන්  අසල  නන්ද  තාපසයා  තථාගතයන්  වහන්සේ  ඉදිරියෙහි  දොහොත්  මුදුන්  දී  සිට,  "ස්වාමීනී,  අපට  බොහෝ  කල්  හිතසුව  පිණිස  මේ  මල්  අසුනෙහි  වැඩසිටිනු  මැනව"  යි  ආරාධනා  කළේය.  භාග්‍යවතුන්  වහන්සේ  මල්  අසුනෙහි  වැඩසිටි  සේක.  ශාස්තෘන්  වහන්සේ  වැඩසිටින  ආකාරය  දැන  භික්ෂූන්  වහන්සේලා  ද  තම  තමන්ට  ලැබුණු  අසුන්වල  වැඩසිටියහ.  නන්ද  තාපසයා  විශාල  මල්  කුඩයක්  ගෙන  තථාගතයන්  වහන්සේගේ  සිරසට  ඉහළින්  දරාගෙන  සිටියේය.  "තාපසයන්ගේ  මේ  පූජාව  මහා  ඵල  මහානිසංස  වේවා"  යි  ඉටා  ශාස්තෘන්  වහන්සේ  නිරෝධ  සමාපත්තියට  සම  වැදුණු  සේක.  ශාස්තෘන්  වහන්සේ  සමාපත්තියට  සමවැදී  සිටින  බව  දැන  භික්ෂූන්  වහන්සේලා  ද  සමාපත්තියට  සමවැදුණහ.  තථාගතයන්  වහන්සේ  සත්  දිනක්  පුරා  නිරෝධ  සමාපත්තියෙන්  වැඩසිටියදී,  අතේවාසිකයෝ  පිණ්ඩපාත  වේලාව  පැමිණි  කල්හි  වනයේ  මුල්  හා  පළාපල  අනුභව  කොට,  ඉතිරි  කාලයෙහි  බුදුරජාණන්  වහන්සේලාට  දොහොත්  මුදුන්  දී  වැඳ  සිටියහ.  නන්ද  තාපසයා  වනාහි  පිණ්ඩපාතය  සඳහා  ද  නොගොස්,  මල්  කුඩය  දරාගෙනම  සත්  දිනක්  පුරා  ප්‍රීති  සුඛයෙන්  කාලය  ගත  කළේය."}]```Of course! Here's the translation of the provided Pali text into Modern Sinhala, formatted as a JSON array:     ```json   [     {      

---

Atha nandatāpaso antevāsike āmantesi – ‘‘tātā, buddhānaṃ nisinnāsanampi nīcaṃ, samaṇasatasahassassapi āsanaṃ natthi. Tumhehi ajja uḷāraṃ bhagavato bhikkhusaṅghassa ca sakkāraṃ kātuṃ vaṭṭati, pabbatapādato vaṇṇagandhasampannāni pupphāni āharathā’’ti āha. Acinteyyattā iddhivisayassa te muhutteneva vaṇṇagandharasasampannāni pupphāni āharitvā buddhānaṃ yojanappamāṇaṃ pupphāsanaṃ paññāpesuṃ. Aggasāvakānaṃ tigāvutaṃ, sesabhikkhūnaṃ [Pg.33] aḍḍhayojanādibhedaṃ, saṅghanavakassa usabhamattaṃ paññāpesuṃ. Evaṃ paññattesu āsanesu nandatāpaso tathāgatassa purato añjaliṃ paggayha ṭhito, ‘‘bhante, amhākaṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya imaṃ pupphāsanaṃ āruyha nisīdathā’’ti āha. Nisīdi bhagavā pupphāsane. Evaṃ nisinne satthari satthu ākāraṃ ñatvā bhikkhū attano attano pattāsane nisīdiṃsu. Nandatāpaso mahantaṃ pupphacchattaṃ gahetvā tathāgatassa matthake dhārento aṭṭhāsi. Satthā ‘‘tāpasānaṃ ayaṃ sakkāro mahapphalo hotū’’ti nirodhasamāpattiṃ samāpajji. Satthu samāpannabhāvaṃ ñatvā bhikkhūpi samāpattiṃ samāpajjiṃsu. Tathāgate sattāhaṃ nirodhaṃ samāpajjitvā nisinne antevāsikā bhikkhācārakāle sampatte vanamūlaphalāphalaṃ paribhuñjitvā sesakāle buddhānaṃ añjaliṃ paggayha aṭṭhaṃsu. Nandatāpaso pana bhikkhācārampi agantvā pupphacchattaṃ dhārentoyeva sattāhaṃ pītisukheneva vītināmesi.

ඉක්බිති නන්ද තාපස තෙමේ සිය අතවැසි ශිෂ්‍යයන් අමතා මෙසේ කීවේය: "දරුවෙනි, බුදුරජාණන් වහන්සේලා වැඩසිටින අසුන පවා ඉතා මද වේ, ලක්ෂයක් භික්ෂූන් වහන්සේලාට ද මෙහි අසුන් පනවා නොමැත. එබැවින් අද ඔබ සැම බුදුරජාණන් වහන්සේටත්, මහා භික්ෂු සංඝයාටත් උදාර වූ පූජා සත්කාර කළ යුතුය. එහෙයින් කන්ද පාමුලින් වර්ණයෙන් හා ගන්ධයෙන් යුත් මල් රැගෙන එන්න." සෘද්ධි විෂයය අචින්ත්‍ය බැවින්, එම තාපසවරු ක්ෂණයකින් වර්ණ, ගන්ධ, රසයෙන් යුත් මල් රැගෙන විත් බුදුරජාණන් වහන්සේ උදෙසා යොදුනක් පමණ වූ මල් අසුනක් පිළියෙළ කළහ. අග්‍රශ්‍රාවකයන් වහන්සේලාට ගාවුත් තුනක් ද, සෙසු භික්ෂූන්ට අඩ යොදුනක් ආදී වශයෙන් ද, නවක භික්ෂූන්ට උසභයක් පමණ වූ ද මල් අසුන් පිළියෙළ කළහ. මෙසේ පනවන ලද අසුන් අබියස නන්ද තාපස තෙමේ තථාගතයන් වහන්සේ ඉදිරියේ දොහොත් මුදුන් දී සිටගෙන, "ස්වාමීනි, අපගේ බොහෝ කලක් හිතසුව පිණිස මේ මල් අසුනට වැඩම කොට වැඩසිටින සේක්වා" යි ආරාධනා කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ මල් අසුනෙහි වැඩසිටි සේක. මෙසේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වැඩසිටි කල්හි, උන්වහන්සේගේ අදහස දැන භික්ෂූන් වහන්සේලා ද තමන්ට නියමිත අසුන්වල වැඩසිටියහ. නන්ද තාපස තෙමේ විශාල මල් කුඩයක් ගෙන තථාගතයන් වහන්සේගේ හිසට ඉහළින් එය දරාගෙන සිටියේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ "තාපසයන්ගේ මේ පූජා සත්කාරය මහාපල වේවා" යි අදිටන් කරමින් නිරෝධ සමාපත්තියට සමවැදුණු සේක. බුදුරජාණන් වහන්සේ සමාපත්තියට සමවැදුණු බව දැන භික්ෂූන් වහන්සේලා ද සමාපත්තියට සමවැදුණහ. තථාගතයන් වහන්සේ සත් දිනක් නිරෝධ සමාපත්තියෙන් වැඩසිටින කල්හි, තාපස ශිෂ්‍යයෝ පිඬුසිඟා යන වේලාව පැමිණි විට වනයේ පලවැළ වැළඳ, සෙසු කාලයෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉදිරියේ දොහොත් මුදුන් දී සිටියහ. නන්ද තාපස තෙමේ නම් පිඬුසිඟා පවා නොවැඩ, මල් කුඩය දරාගෙන ම සත් දිනක් මුළුල්ලේ ප්‍රීති සුඛයෙන් ම කාලය ගත කළේය.

---

Satthā nirodhato vuṭṭhāya araṇavihāriaṅgena dakkhiṇeyyaṅgena cāti dvīhi aṅgehi samannāgataṃ ekaṃ sāvakaṃ ‘‘isigaṇassa pupphāsanānumodanaṃ karohī’’ti āṇāpesi. So cakkavattirañño santikā paṭiladdhamahālābho mahāyodho viya tuṭṭhamānaso attano visaye ṭhatvā tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ sammasitvā anumodanamakāsi. Tassa desanāvasāne satthā sayaṃ dhammaṃ desesi. Satthu desanāvasāne sabbepi catucattālīsasahassatāpasā arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Satthā – ‘‘etha bhikkhavo’’ti hatthaṃ pasāresi. Tesaṃ tāvadeva kesamassū antaradhāyiṃsu. Aṭṭha parikkhārā sarīre paṭimukkāva ahesuṃ. Te saṭṭhivassikattherā viya satthāraṃ parivārayiṃsu. Nandatāpaso pana vikkhittacittatāya visesaṃ nādhigañchi. Tassa kira araṇavihārittherassa dhammaṃ sotuṃ āraddhakālato paṭṭhāya – ‘‘aho vatāhampi anāgate ekassa buddhassa sāsane iminā sāvakena laddhaguṇaṃ labheyya’’nti cittaṃ udapādi. So tena vitakkena maggaphalapaṭivedhaṃ kātuṃ nāsakkhi. Tathāgataṃ pana vanditvā añjaliṃ paggayha sammukhe ṭhito evamāha – ‘‘bhante, yena bhikkhunā isigaṇassa pupphāsanānumodanā katā, ko nāmāyaṃ tumhākaṃ sāsane’’ti? ‘‘Araṇavihāriaṅgena ca dakkhiṇeyyaṅgena ca etadaggaṭṭhānaṃ patto eso bhikkhū’’ti. ‘‘Bhante, yvāyaṃ mayā sattāhaṃ pupphacchattaṃ dhārentena [Pg.34] sakkāro kato, tena adhikārena aññaṃ sampattiṃ na patthemi, anāgate pana ekassa buddhassa sāsane ayaṃ thero viya dvīhaṅgehi samannāgato sāvako bhaveyya’’nti patthanaṃ akāsi.

ශාස්තෘන් වහන්සේ නිරෝධ සමාපත්තියෙන් නැගී සිට, අරණවිහාරී (කෙලෙස් රහිතව වාසය කිරීමේ) අංගයෙන් හා දක්ෂිණෙය්‍ය (දන් ලැබීමට සුදුසු) අංගයෙන් යන අංග දෙකකින් යුක්ත වූ එක් ශ්‍රාවකයෙකුට, "සෘෂි පිරිසට මල් අසුන් පූජාවේ අනුමෝදනාව සිදු කරන්න" යැයි නියම කළ සේක. ඔහු සක්විති රජෙකුගෙන් මහා ලාභ ලැබූ මහා සෙන්පතියෙකු මෙන් සතුටු වූ සිත් ඇතිව, තමන්ගේ විෂයයෙහි පිහිටා තෙපිටක බුද්ධ වචනය මෙනෙහි කරමින් අනුමෝදනාව සිදු කළේය. ඒ දේශනාව අවසානයේ ශාස්තෘන් වහන්සේම ධර්මය දේශනා කළ සේක. ශාස්තෘන් වහන්සේගේ දේශනාව අවසානයේ සියලුම හතළිස් හතර දහසක් වූ තාපසවරු අරිහත් භාවයට පත් වූහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ "මහණෙනි, මෙහි එන්න" යැයි වදාරා දෑත දිගු කළ සේක. ඒ මොහොතේම ඔවුන්ගේ කෙස් හා රවුල් අතුරුදහන් විය. අට පිරිකර ශරීරයෙහි දැරූවාක් මෙන් පහළ විය. ඔවුහු හැට වස් පිරුණු මහා තෙරවරුන් මෙන් ශාස්තෘන් වහන්සේ පිරිවරා ගත්හ. නන්ද තාපසයා වනාහි විසිරුණු සිත් ඇති බව නිසා විශේෂත්වයක් (මගඵලයක්) නොලැබීය. ඒ අරණවිහාරී තෙරුන්ගේ ධර්මය ඇසීමට පටන් ගත් මොහොතේ සිට ඔහුට මෙවැනි සිතක් ඇති විය: "අහෝ! මමත් අනාගතයේ එක් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ ශාසනයක මේ ශ්‍රාවකයා ලැබූ ගුණය ලබන්නෙම් නම් කෙතරම් යහපත්ද?" ඔහු ඒ විතර්කය නිසා මගඵල අවබෝධ කර ගැනීමට අපොහොසත් විය. ඔහු තථාගතයන් වහන්සේ වැඳ, දොහොත් මුදුන් දී ඉදිරියේ සිට මෙසේ කීවේය: "ස්වාමීනි, යම් භික්ෂුවක් සෘෂි පිරිසට මල් අසුන් පූජාවේ අනුමෝදනාව සිදු කළේද, ඔබ වහන්සේගේ ශාසනයේ මේ භික්ෂුව කවරෙක්ද?" "මහණ, මොහු අරණවිහාරී අංගයෙන් හා දක්ෂිණෙය්‍ය අංගයෙන් ඒතදග්ග තනතුරට පත් වූ භික්ෂුවයි" යැයි වදාළ සේක. "ස්වාමීනි, මා විසින් සත් දිනක් පුරා මල් කුඩයක් දරාගෙන කරන ලද මේ සත්කාරයේ ආනුභාවයෙන් මම අන් කිසිදු සම්පතක් ප්‍රාර්ථනා නොකරමි. අනාගතයේ එක් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ ශාසනයේ මේ තෙරුන් වහන්සේ මෙන් අංග දෙකකින් යුක්ත ශ්‍රාවකයෙක් වෙම්වා" යි ප්‍රාර්ථනා කළේය.

---

Satthā ‘‘samijjhissati nu kho imassa tāpasassa patthanā’’ti anāgataṃsañāṇaṃ pesetvā olokento kappasatasahassaṃ atikkamitvā samijjhanakabhāvaṃ disvā, ‘‘tāpasa, na te ayaṃ patthanā moghaṃ bhavissati, anāgate kappasatasahassaṃ atikkamitvā gotamo nāma buddho uppajjissati, tassa santike samijjhissatī’’ti dhammakathaṃ kathetvā bhikkhusaṅghaparivuto ākāsaṃ pakkhandi. Nandatāpaso yāva cakkhupathaṃ na samatikkamati, tāva satthu bhikkhusaṅghassa ca añjaliṃ paggahetvā aṭṭhāsi. So aparabhāge kālena kālaṃ satthāraṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ suṇitvā aparihīnajjhānova kālaṃ katvā brahmaloke nibbatto. Tato pana cuto aparānipi pañca jātisatāni pabbajitvā āraññakova ahosi, kassapasammāsambuddhakālepi pabbajitvā āraññako hutvā gatapaccāgatavattaṃ pūresi. Etaṃ kira vattaṃ aparipūretvā mahāsāvakabhāvaṃ pāpuṇantā nāma natthi, gatapaccāgatavattaṃ pana āgamaṭṭhakathāsu vuttanayeneva veditabbaṃ. So vīsativassasahassāni gatapaccāgatavattaṃ pūretvā kālaṃ katvā tāvatiṃsadevaloke nibbatti.

"මේ තාපසයාගේ ප්‍රාර්ථනාව ඉටු වේද?" යැයි ශාස්තෘන් වහන්සේ අනාගත අංශ ඥානය මෙහෙයවා බලන සේක්, කල්ප ලක්ෂයකට පසු එය ඉටු වන බව දැක, "තාපසය, ඔබගේ මේ ප්‍රාර්ථනාව නිෂ්ඵල නොවනු ඇත. අනාගතයේ කල්ප ලක්ෂයකට පසු ගෞතම නමින් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් උපදින්නාහ. උන්වහන්සේගේ සමීපයේදී මෙය ඉටු වනු ඇත" යැයි ධර්ම කථාවක් දේශනා කර භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා අහසට පැන නැංගහ. නන්ද තාපසයා ශාස්තෘන් වහන්සේ ඇස් පෙනෙන මානයෙන් ඔබ්බට යන තුරු උන්වහන්සේටත් භික්ෂු සංඝයාටත් දොහොත් මුදුන් දී බලා සිටියේය. ඔහු පසුව කලින් කලට ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත පැමිණ ධර්මය අසා, නොපිරිහුණු ධ්‍යාන ඇත්තෙකුම වී කළුරිය කර බඹලොව උපන්නේය. එතැනින් චුත වී අනෙක් ජාති පන්සියයක් පුරා පැවිදි වී ආරණ්‍යවාසීවම වාසය කළේය. කාශ්‍යප සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහිද පැවිදි වී ආරණ්‍යවාසීව සිටිමින් ගතපච්චාගත වත පිරුවේය. මේ වත සම්පූර්ණ නොකර මහා ශ්‍රාවක භාවයට පත් වන්නෝ නැතැයි කියනු ලැබේ. ගතපච්චාගත වත පිළිබඳව ආගම අටුවාවල සඳහන් ක්‍රමයටම දත යුතුය. ඔහු වසර විසි දහසක් ගතපච්චාගත වත පුරා කළුරිය කර තව්තිසා දිව්‍ය ලෝකයේ උපන්නේය.

---

Evaṃ so tāvatiṃsabhavane aparāparaṃ uppajjanavasena dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cuto manussaloke anekasatakkhattuṃ cakkavattirājā padesarājā ca hutvā uḷāraṃ manussasampattiṃ anubhavitvā amhākaṃ bhagavato uppannakāle sāvatthiyaṃ sumanaseṭṭhissa gehe anāthapiṇḍikassa kaniṭṭho hutvā nibbatti. Subhūtītissa nāmaṃ ahosi.

මෙසේ ඔහු තව්තිසා භවයෙහි නැවත නැවත උපදිමින් දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කර, එතැනින් චුතව මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි සිය ගණනක් වාර සක්විති රජව හා පදේස රජව ඉපිද උදාර මනුෂ්‍ය සම්පත් අනුභව කර, අපගේ බුදුරජාණන් වහන්සේ පහළ වූ කාලයේ සාවත්ථි නුවර සුමන සිටුවරයාගේ නිවසේ අනාථපිණ්ඩික සිටුවරයාගේ බාල සහෝදරයා ලෙස උපන්නේය. ඔහුට "සුභූති" යනුවෙන් නම් තැබීය.

---

Tena ca samayena amhākaṃ bhagavā loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakko anupubbena rājagahaṃ gantvā tattha veḷuvanapaṭiggahaṇādinā lokānuggahaṃ karonto rājagahaṃ upanissāya sītavane vihāsi. Tadā anāthapiṇḍiko seṭṭhi sāvatthiyaṃ uṭṭhānakaṃ bhaṇḍaṃ gahetvā attano sahāyassa rājagahaseṭṭhino gehaṃ gantvā buddhuppādaṃ sutvā satthāraṃ sītavane viharantaṃ upasaṅkamitvā paṭhamadassaneneva sotāpattiphale patiṭṭhāya [Pg.35] satthāraṃ sāvatthiṃ āgamanatthāya yācitvā tato pañcacattālīsayojane magge yojane yojane satasahassapariccāgena vihāre patiṭṭhāpetvā sāvatthiyaṃ aṭṭhakarīsappamāṇaṃ jetassa kumārassa uyyānabhūmiṃ koṭisanthārena kiṇitvā tattha bhagavato vihāraṃ kāretvā adāsi. Vihāramahadivase ayaṃ subhūtikuṭumbiko anāthapiṇḍikaseṭṭhinā saddhiṃ gantvā dhammaṃ suṇanto saddhaṃ paṭilabhitvā pabbaji. So upasampanno dve mātikā paguṇā katvā kammaṭṭhānaṃ kathāpetvā araññe samaṇadhammaṃ karonto mettājhānaṃ nibbattetvā taṃ pādakaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi.

ඒ කාලයෙහි අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලොව පහළ වී, උතුම් ධර්ම චක්‍රය පවත්වා, පිළිවෙළින් රජගහ නුවරට වැඩම කර එහිදී වේළුවනාරාමය පිළිගැනීම ආදියෙන් ලෝකයාට අනුග්‍රහ කරමින් රජගහ නුවර ඇසුරු කරගෙන සීතවනයෙහි වාසය කළ සේක. එකල අනාථපිණ්ඩික සිටුවරයා සාවත්ථි නුවරින් රැස් කරගත් වෙළඳ බඩු රැගෙන තම මිතුරු රජගහ සිටුගේ නිවසට ගොස්, බුද්ධෝත්පාදය ගැන අසා සීතවනයෙහි වසන ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, පළමු දැකීමෙන්ම සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටා, ශාස්තෘන් වහන්සේට සාවත්ථි නුවරට වැඩම කරන ලෙස ආරාධනා කර, එතැන් සිට යොදුන් හතළිස් පහක් වූ මාර්ගයෙහි යොදුනෙන් යොදුනට ලක්ෂයක් බැගින් වියදම් කර විහාරස්ථාන පිහිටුවා, සාවත්ථි නුවරදී අටකරිසක් පමණ වූ ජේත කුමාරයාගේ උයන රන් කහවණු අතුරා මිලදී ගෙන, එහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උදෙසා විහාරයක් කරවා පූජා කළේය. විහාර පූජා මහෝත්සව දිනෙහි මේ සුභූති සිටු පුත්‍රයා අනාථපිණ්ඩික සිටු සමඟ ගොස් ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදි විය. උපසම්පදා වූ ඒ සුභූති තෙරණුවෝ උභය ප්‍රාතිමෝක්ෂය මැනවින් හදාරා, කර්මස්ථාන අසාගෙන වනයෙහි ශ්‍රමණ ධර්මයේ යෙදෙමින් මෛත්‍රී ධ්‍යානය උපදවා, එය පාදක කරගෙන විදර්ශනා වඩා අරිහත් භාවයට පත් වූහ.

---

So dhammaṃ desento yasmā satthārā desitaniyāmena anodissakaṃ katvā deseti, tasmā araṇavihārīnaṃ aggo nāma jāto. Yasmā ca piṇḍāya caranto ghare ghare mettājhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya bhikkhaṃ paṭiggaṇhāti ‘‘evaṃ dāyakānaṃ mahapphalaṃ bhavissatī’’ti, tasmā dakkhiṇeyyānaṃ aggo nāma jāto. Tena naṃ bhagavā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ araṇavihārīnaṃ dakkhiṇeyyānañca yadidaṃ subhūtī’’ti (a. ni. 1.198, 201) dvayaṅgasamannāgate aggaṭṭhāne ṭhapesi. Evamayaṃ mahāthero attanā pūritapāramīnaṃ phalassa matthakaṃ arahattaṃ patvā loke abhiññāto abhilakkhito hutvā bahujanahitāya janapadacārikaṃ caranto anupubbena rājagahaṃ agamāsi.

උන්වහන්සේ ධර්මය දේශනා කරන විට, ශාස්තෘන් වහන්සේ දේශනා කළ පරිද්දෙන්ම සීමා රහිතව දේශනා කරන හෙයින්, අරණවිහාරී භික්ෂූන් අතර අග්‍ර වූහ. තවද උන්වහන්සේ පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිරෙන විට, ගෙයක් ගෙයක් පාසා මෛත්‍රී සමාපත්තියට සමවැදී එයින් නැගී සිට "මෙසේ දායකයන්ට මහා ඵල ලැබේවා" යි අදහසින් පිණ්ඩපාතය පිළිගන්නා හෙයින්, දක්ෂිණෙය්‍ය භික්ෂූන් අතර අග්‍ර වූහ. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "මහණෙනි, මාගේ ශ්‍රාවක වූ අරණවිහාරී භික්ෂූන් අතරත්, දක්ෂිණෙය්‍ය භික්ෂූන් අතරත් මේ සුභූති අග්‍ර වන්නේය" යි වදාරා අංග දෙකකින් යුක්ත වූ ඒතදග්ග තනතුරෙහි තැබූ සේක. මෙසේ ඒ මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ තමන් පිරූ පාරමිතාවන්ගේ ඵලයේ අග්‍රයට පත් වෙමින් අරිහත් භාවයට පත් වී, ලෝකයා අතර ප්‍රකටව හා සම්භාවනාවට පාත්‍ර වී බොහෝ ජනයාගේ හිතසුව පිණිස ජනපද චාරිකාවේ හැසිරෙමින් පිළිවෙළින් රජගහ නුවරට වැඩම කළ සේක.

---

Rājā bimbisāro therassa āgamanaṃ sutvā upasaṅkamitvā vanditvā ‘‘idheva, bhante, vasatha, vasanaṭṭhānaṃ vo karissāmī’’ti vatvā pakkanto vissari. Thero senāsanaṃ alabhanto abbhokāse vītināmesi. Therassānubhāvena devo na vassati. Manussā avuṭṭhitāya upaddutā rañño nivesanadvāre ukkuṭṭhiṃ akaṃsu. Rājā ‘‘kena nu kho kāraṇena devo na vassatī’’ti vīmaṃsanto ‘‘therassa abbhokāsavāsena maññe na vassatī’’ti cintetvā tassa paṇṇakuṭiṃ kārāpetvā ‘‘imissaṃ, bhante, paṇṇakuṭiyaṃ vasathā’’ti vatvā vanditvā pakkāmi. Thero kuṭiṃ pavisitvā tiṇasanthārake pallaṅkena nisīdi. Tadā devo thokaṃ thokaṃ phusāyati, na sammādhāraṃ anupavecchati. Atha thero lokassa avuṭṭhikabhayaṃ vidhamitukāmo [Pg.36] attano ajjhattikabāhiravatthukassa parissayassa abhāvaṃ pavedento ‘‘channā me kuṭikā’’ti (theragā. 1) gāthamāha. Tassattho theragāthāyaṃ vuttoyeva.

බිම්බිසාර රජතුමා මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ වැඩමවීම අසා, උන්වහන්සේ වෙත එළඹ වැඳ නමස්කාර කොට, “ස්වාමීනි, මෙහිම වැඩ වසනු මැනව. මම ඔබවහන්සේ වෙනුවෙන් වාසස්ථානයක් කරවන්නෙමි” යි පවසා පිටත්ව ගියත්, එය අමතක විය. මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ සෙනසුනක් නොලැබ එළිමහනේ කාලය ගත කළහ. මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ආනුභාවයෙන් වැසි නොවැසීය. වැසි නොවැසීම නිසා පීඩාවට පත් මිනිස්සු රජමාලිගා ද්වාරය අසල ඝෝෂා කළහ. රජතුමා “වැසි නොවස්නේ කුමන කරුණක් නිසාදැයි” විමසන්නේ, “මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ එළිමහනේ වැඩ වසන නිසා වැසි නොවස්නේ යැයි සිතමි” යි සිතා, උන්වහන්සේ වෙනුවෙන් පන්සලක් කරවා, “ස්වාමීනි, මේ පන්සලෙහි වැඩ වසනු මැනව” යි පවසා වැඳ පිටත්ව ගියේය. මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ පන්සලට වැඩම කර තණ ඇතිරියක පර්යංකයෙන් වැඩ සිටියහ. එවිට වැසි ස්වල්ප වශයෙන් පොද ගැසූ නමුත් තද වැසි නොවැසීය. ඉක්බිති මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ ලෝකයාගේ වැසි රහිත බිය (දුර්භික්ෂ බිය) දුරු කරනු කැමතිව, තමන් වහන්සේගේ ආධ්‍යාත්මික හා බාහිර වස්තූන් පිළිබඳව කිසිදු අන්තරායක් නොමැති බව හඟවමින් “චන්නා මේ කුටිකා” (මගේ කුටිය සෙවිලි කර ඇත) යන ගාථාව දේශනා කළහ. එහි අර්ථය ථේරගාථාවෙහි දක්වා ඇති පරිදිම වේ.

---

Kasmā panete mahātherā attano guṇe pakāsentīti? Iminā dīghena addhunā anadhigatapubbaṃ paramagambhīraṃ ativiya santaṃ paṇītaṃ attanā adhigatalokuttaradhammaṃ paccavekkhitvā pītivegasamussāhitaudānadīpanatthaṃ sāsanassa niyyānikabhāvavibhāvanatthañca paramappicchā ariyā attano guṇe pakāsenti. Yathā taṃ lokanātho bodhaneyyānaṃ ajjhāsayavasena ‘‘dasabalasamannāgato, bhikkhave, tathāgato catuvesārajjavisārado’’tiādinā (a. ni. 10.21; ma. ni. 1. 148 atthato samānaṃ) attano guṇe pakāseti. Evamayaṃ therassa aññābyākaraṇagāthāpi ahosīti.

එසේ වුවත්, මේ මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලා තමන්ගේ ගුණ ප්‍රකාශ කරන්නේ මන්ද? බොහෝ කලක් තිස්සේ පෙර නොවූ විරූ ලෙස අවබෝධ කරගත්, ඉතා ගැඹුරු වූ ද, අතිශයින් ශාන්ත වූ ද, ප්‍රණීත වූ ද, තමන් විසින් අවබෝධ කරගත් ලෝකෝත්තර ධර්මය ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කොට, ප්‍රීති වේගයෙන් පැන නැගුණු උදානයන් ප්‍රකාශ කිරීම පිණිසත්, ශාසනයේ නෛර්යාණික භවය (සංසාරයෙන් නික්මවන ස්වභාවය) විස්තර කිරීම පිණිසත්, අතිශය අල්පේච්ඡ වූ ආර්යයන් වහන්සේලා තමන්ගේ ගුණ ප්‍රකාශ කරති. ලෝකනාථ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ අවබෝධය ලැබිය හැකි සත්ත්වයන්ගේ අදහස්වලට අනුකූලව “මහණෙනි, දස බලයෙන් යුක්ත වූ තථාගතයන් වහන්සේ සිව්වැදෑරුම් වෛශාරද්‍ය ඥානයෙන් විශාරද වන සේක” යනාදී වශයෙන් තමන් වහන්සේගේ ගුණ ප්‍රකාශ කළාක් මෙනි. මෙසේ මේ මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ රහත් භාවය ප්‍රකාශ කරන ගාථාවද විය.

---

1. Evaṃ so pattaarahattaphalo pattaetadaggaṭṭhāno ca attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Tattha himavantassāti himālayapabbatassa avidūre āsanne samīpe pabbatapāde manussānaṃ gamanāgamanasampanne sañcaraṇaṭṭhāneti attho. Nisabho nāma pabbatoti pabbatānaṃ jeṭṭhattā nāmena nisabho nāma selamayapabbato ahosīti sambandho. Assamo sukato mayhanti tattha pabbate mayhaṃ vasanatthāya assamo araññāvāso suṭṭhu kato. Kuṭirattiṭṭhānadivāṭṭhānavatiparikkhepādivasena sundarākārena katoti attho. Paṇṇasālā sumāpitāti paṇṇehi chāditā sālā mayhaṃ nivāsanatthāya suṭṭhu māpitā niṭṭhāpitāti attho.

1. මෙසේ රහත් ඵලයට පත් වූ, ඒතදග්ග තනතුරට පත් වූ ඒ සුභූති මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ තමන්ගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “හිමවන්තස්සාවිදූරේ” යනාදිය පැවසූහ. එහි “හිමවන්තස්ස” යනු හිමාල පර්වතයට නුදුරු වූ, ආසන්න වූ පර්වත පාමුලෙහි මිනිසුන්ගේ ගමනාගමනය පවතින සක්මන් කරන ස්ථානයක යනු අර්ථයයි. “නිසභෝ නාම පබ්බතෝ” යනු පර්වතයන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ බැවින් නමින් ‘නිසභ’ නම් වූ ශෛලමය පර්වතයක් විය යන්න සම්බන්ධයයි. “අස්සමෝ සුකතෝ මය්හං” යනු එම පර්වතයෙහි මාගේ වාසය පිණිස ආශ්‍රමයක් හෙවත් ආරණ්‍ය වාසස්ථානයක් මැනවින් කරවන ලද්දේය යන්නයි. කුටිය, රාත්‍රී ස්ථානය, දිවා ස්ථානය, වැටකඩොලු ආදියෙන් යුක්තව මනා ලෙස කරවන ලද්දේය යනු අර්ථයයි. “පණ්ණසාලා සුමාපිතා” යනු කොළවලින් සෙවිලි කරන ලද ශාලාව මාගේ වාසය පිණිස මැනවින් නිර්මාණය කරන ලද්දේය, නිම කරන ලද්දේය යනු අර්ථයයි.

---

2. Kosiyo nāma nāmenāti mātāpitūhi katanāmadheyyena kosiyo nāma. Uggatāpano pākaṭatapo ghoratapo. Ekākiyo aññesaṃ abhāvā ahaṃ eva eko. Adutiyo dutiyatāpasarahito jaṭilo jaṭādhārī tāpaso tadā tasmiṃ kāle nisabhe pabbate vasāmi viharāmīti sambandho.

2. “කෝසියෝ නාම නාමේන” යනු මවුපියන් විසින් තබන ලද නමින් ‘කෝසිය’ නම් විය. “උග්ගතපනෝ” යනු ප්‍රකට වූ තපස් ඇති, දරුණු තපස් ඇති (කෙලෙස් තවන වීරිය ඇති) තාපසයා යන්නයි. “ඒකාකියෝ” යනු අනෙකෙකුගේ නොමැතිකම නිසා මම පමණක් තනිවම වූවෙමි. “අදුතියෝ” යනු දෙවැනි තාපසයෙකුගෙන් තොර වූ, ජටාධාරී වූ තාපස තෙමේ එකල්හි ඒ නිසභ පර්වතයෙහි වාසය කරමි යන්න සම්බන්ධයයි.

---

3. Phalaṃ mūlañca paṇṇañca, na bhuñjāmi ahaṃ tadāti tadā tasmiṃ nisabhapabbate vasanakāle tiṇḍukādiphalaṃ muḷālādimūlaṃ, kārapaṇṇādipaṇṇañca rukkhato [Pg.37] ocinitvā na bhuñjāmīti attho. Evaṃ sati kathaṃ jīvatīti taṃ dassento pavattaṃva supātāhanti āha. Tattha pavattaṃ sayameva jātaṃ supātaṃ attano dhammatāya patitaṃ paṇṇādikaṃ nissāya āhāraṃ katvā ahaṃ tāvade tasmiṃ kāle jīvāmi jīvikaṃ kappemīti sambandho. ‘‘Pavattapaṇḍupaṇṇānī’’ti vā pāṭho, tassa sayameva patitāni paṇḍupaṇṇāni rukkhapattāni upanissāya jīvāmīti attho.

3. “ඵලං මූලඤ්ච පණ්ණඤ්ච, න භුඤ්ජාමි අහං තදා” යනු එකල්හි ඒ නිසභ පර්වතයෙහි වසන කාලයේදී තිඹිරි ආදී ගෙඩි වර්ගද, නෙළුම් අල ආදී අල වර්ගද, කර කොළ ආදී කොළ වර්ගද ගසින් නෙළාගෙන අනුභව නොකළෙමි යනු අර්ථයයි. එසේ නම් කෙසේ ජීවත් වූයේද යන්න දක්වමින් “පවත්තංව සුපාතාහං” යන්න පැවසූහ. එහි ‘පවත්තං’ යනු තමන් විසින්ම හටගත්, ‘සුපාතං’ යනු ස්වභාවයෙන්ම ගසින් ගිලිහී වැටුණු කොළ ආදිය ඇසුරු කොට ආහාර ගෙන මම ඒ කාලයේ ජීවත් වුණෙමි, ජීවිකාව කළෙමි යන්න සම්බන්ධයයි. “පවත්තපණ්ඩුපණ්ණානි” යනුද පාඨයකි, එහි අර්ථය නම් තමන් විසින්ම වැටුණු පඬු පැහැති ගස් පත්‍ර ඇසුරු කොට ජීවත් වෙමි යන්නයි.

---

4. Nāhaṃ kopemi ājīvanti ahaṃ jīvitaṃ cajamānopi pariccāgaṃ kurumānopi taṇhāvasena phalamūlādiāhārapariyesanāya sammā ājīvaṃ na kopemi na nāsemīti sambandho. Ārādhemi sakaṃ cittanti sakaṃ cittaṃ attano manaṃ appicchatāya santuṭṭhiyā ca ārādhemi pasādemi. Vivajjemi anesananti vejjakammadūtakammādivasena anesanaṃ ayuttapariyesanaṃ vivajjemi dūraṃ karomi.

4. “නාහං කෝපේමි ආජීවං” යනු මම ජීවිතය අත්හරින්නට සිදු වුවද, තෘෂ්ණාව නිසා ගෙඩි හෝ අල වර්ග සෙවීමේ මගින් මාගේ සම්‍යග් ආජීවය කිලිටි නොකරමි, විනාශ නොකරමි යන්න සම්බන්ධයයි. “ආරාධේමි සකං චිත්තං” යනු මාගේ සිත හෙවත් මනස අල්පේච්ඡතාවයෙන් සතුටු කරමි, පහදවමි. “විවජ්ජේමි අනේසනං” යනු වෙදකම් කිරීම, දූත මෙහෙවර කිරීම ආදියෙන් වන අධාර්මික සෙවීම් හෙවත් නොසුදුසු සෙවීම් දුරු කරමි, මගහරිමි.

---

5. Rāgūpasaṃhitaṃ cittanti yadā yasmiṃ kāle mama rāgena sampayuttaṃ cittaṃ uppajjati, tadā sayameva attanāyeva paccavekkhāmi ñāṇena paṭivekkhitvā vinodemi. Ekaggo taṃ damemahanti ahaṃ ekasmiṃ kammaṭṭhānārammaṇe aggo samāhito taṃ rāgacittaṃ damemi damanaṃ karomi.

5. “රාගූපසංහිතං චිත්තං” යනු යම් කාලයක මා හට රාගයෙන් යුක්ත වූ සිතක් උපදීද, එකල්හි මම විසින්ම එය ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරමි, ඥානයෙන් විමසා බලා එය දුරු කරමි. “ඒකග්ගෝ තං දමේමහං” යනු මම එක් කමටහන් අරමුණක මැනවින් පිහිටා ඒ රාගී සිත දමනය කරමි, දමනය සිදු කරමි.

---

6. Rajjase rajjanīye cāti rajjanīye allīyitabbe rūpārammaṇādivatthusmiṃ rajjase allīno asi bhavasi. Dussanīye ca dussaseti dūsitabbe dosakaraṇavatthusmiṃ dūsako asi. Muyhase mohanīye cāti mohitabbe mohakaraṇavatthusmiṃ moyhasi mūḷho asi bhavasi. Tasmā tuvaṃ vanā vanato araññavāsato nikkhamassu apagacchāhīti evaṃ attānaṃ damemīti sambandho.

6. “රජ්ජසේ රජ්ජනීයේ ච” යනු ඇලිය යුතු රූපාරම්මණාදී වස්තූන්හි ඇලෙන්නෙහිද, “දුස්සනීයේ ච දුස්සසේ” යනු ද්වේෂ කළ යුතු වස්තූන් කෙරෙහි ද්වේෂ කරන්නෙහිද, “මුය්හසේ මෝහනීයේ ච” යනු මුළා විය යුතු වස්තූන් කෙරෙහි මුළා වන්නෙහිද, එබැවින් තා මේ වනයෙන් හෙවත් ආරණ්‍ය වාසයෙන් නික්ම යව, ඉවත් වව යනුවෙන් මෙසේ තමා විසින්ම තමා දමනය කරමි යන්න සම්බන්ධයයි.

---

24. Timbarūsakavaṇṇābhoti suvaṇṇatimbarūsakavaṇṇābho, jambonadasuvaṇṇavaṇṇoti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

24. “තිම්බරූසකවණ්ණාභෝ” යනු රන්වන් වූ ඉදුණු තිඹිරි ගෙඩියක වර්ණය බඳු වූ ආභා ඇති හෙවත් ජම්බෝනද රන්වන් පැහැති යනු අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැක. මෙසේ අර්ථ විවරණය අවසන් වේ.

---

Subhūtittheraapadānavaṇṇanā samattā.

සුභූති තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

2. Upavānattheraapadānavaṇṇanā

2. උපවාන තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Padumuttaro [Pg.38] nāma jinotiādikaṃ āyasmato upavānattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle daliddakule nibbattitvā viññutaṃ patto bhagavati parinibbute tassa dhātuṃ gahetvā manussadevanāgagaruḷakumbhaṇḍayakkhagandhabbehi sattaratanamaye sattayojanike thūpe kate tattha sudhotaṃ attano uttarasāṭakaṃ veḷagge laggetvā ābandhitvā dhajaṃ katvā pūjaṃ akāsi. Taṃ gahetvā abhisammatako nāma yakkhasenāpati devehi cetiyapūjārakkhaṇatthaṃ ṭhapito adissamānakāyo taṃ ākāse dhārento cetiyaṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ akāsi. So taṃ disvā bhiyyosomattāya pasannamānaso hutvā tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbattitvā upavānoti laddhanāmo vayappatto jetavanapaṭiggahaṇe buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto arahattaṃ patvā chaḷabhiñño ahosi. Yadā bhagavato aphāsu ahosi, tadā thero uṇhodakaṃ tathārūpaṃ pānakañca bhesajjaṃ bhagavato upanāmesi. Tenassa satthuno rogo vūpasami. Tassa bhagavā anumodanaṃ akāsi.

‘පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ’ යනාදිය ආයුෂ්මත් උපවාන තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි සංසාරයෙන් මිදීමට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි දිළිඳු පවුලක ඉපදී වියපත් වූහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි, උන්වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේලා නිදන් කොට මිනිස්, දෙව්, නාග, ගුරුළ, කුම්භාණ්ඩ, යක්ෂ සහ ගාන්ධර්වයන් විසින් සත් රුවනින් කළ යොදුන් හතක් උසැති ස්තූපයක් කළ කල්හි, එහිදී තමන්ගේ මැනවින් සෝදා පිරිසිදු කළ උතුරු සළුව උණ බටයක අග රඳවා, ධජයක් කොට බැඳ පූජා කළහ. ස්තූප පූජාව ආරක්ෂා කරනු පිණිස දෙවියන් විසින් පත් කරන ලද, අදෘශ්‍යමාන ශරීරයක් ඇති අභිසම්මතක නම් වූ යක්ෂ සේනාධිපතියා එම ධජය අහසේ රඳවාගෙන ස්තූපය වටා තෙවරක් පැදකුණු කළේය. ඔහු එය දැක අතිශයින්ම ප්‍රසන්න වූ සිතැතිව, එම පුණ්‍ය කර්මයෙන් දෙව් මිනිස් භවයන්හි සැරිසරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපදී ‘උපවාන’ යන නම ලැබීය. වියපත් වූ පසු, ජේතවනාරාමය පිළිගැනීමේ පූජෝත්සවයේදී බුද්ධානුභාවය දැක ශ්‍රද්ධාව ඇති කරගෙන පැවිදි විය. විදර්ශනා වඩා රහත් බවට පැමිණ සවැදෑරුම් අභිඥාලාභියෙකු විය. යම් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේට රෝගාතුර තත්ත්වයක් ඇති වූයේද, එකල්හි තෙරුන් වහන්සේ උණු පැන් ද, එවැනිම පානයන් ද, බෙහෙත් ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිගැන්වූහ. එයින් ශාස්තෘන් වහන්සේගේ රෝගය සන්සිඳුණි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ වෙනුවෙන් තෙරුන් වහන්සේට අනුමෝදනාව කළ සේක.

---

52. Evaṃ so pattaarahattaphalo adhigataetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Tattha sabbesaṃ lokiyalokuttaradhammānaṃ pāragū pariyosānaṃ nibbānaṃ gato patto padumuttaro nāma jino jitapañcamāro bhagavā aggikkhandho iva chabbaṇṇā buddharaṃsiyo jalitvā sabbalokaṃ dhammapajjotena obhāsetvā sambuddho suṭṭhu buddho avijjāniddūpagatāya pajāya savāsanāya kilesaniddāya paṭibuddho vikasitanettapaṅkajo parinibbuto khandhaparinibbānena nibbuto adassanaṃ gatoti sambandho.

52. මෙසේ අර්හත් ඵලයට පත් වූ, ඒ පිළිබඳව එතදග්ග තනතුර ලැබූ ඒ උපවාන තෙරුන් වහන්සේ තමන්ගේ පෙර කම් සිහිපත් කරමින්, සොම්නස් සහගතව තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් ‘පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ’ යනාදිය වදාළහ. එහි සියලු ලෝකීය ලෝකෝත්තර ධර්මයන්ගේ පරතෙරට පැමිණි, කෙළවර වූ නිවනට පැමිණි පදුමුත්තර නම් වූ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ, පස්මරුන් පරාජය කළ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, ගිනි කඳක් මෙන් සවණක් රැස් විහිදුවා මුළු ලෝකයම ධර්මාලෝකයෙන් ඒකාලෝක කොට, මැනවින් අවබෝධ කළ බැවින් ‘සම්බුද්ධ’ නම් වූ සේක. අවිද්‍යාව නැමති නින්දට පත් සත්ව ප්‍රජාව කෙරෙහි, වාසනා ගුණයන් සහිතවම කෙලෙස් නින්දෙන් පිබිදුණු සේක. පිපුණු පියුමක් බඳු නෙත් ඇති උන්වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ සේක, එනම් ස්කන්ධ පිරිනිවනින් නිවී ගිය සේක, නොපෙනී ගිය සේක යනු මෙහි සම්බන්ධයයි.

---

57. Jaṅghāti cetiyakaraṇakāle upacinitabbānaṃ iṭṭhakānaṃ ṭhapanatthāya, nibandhiyamānasopānapanti.

57. ‘ජංඝා’ යනු ස්තූපය ඉදිකරන කාලයෙහි ගඩොල් ඇසිරීම සඳහා ස්ථිරව තනන ලද පියගැට පෙළයි.

---

88. Sudhotaṃ [Pg.39] rajakenāhanti vatthadhovakena purisena suṭṭhu dhovitaṃ suvisuddhakataṃ, uttareyyapaṭaṃ mama uttarasāṭakaṃ ahaṃ veḷagge laggitvā dhajaṃ katvā ukkhipiṃ, ambare ākāse ussāpesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

88. ‘සුධෝතං රජකේනාහං’ යනු රජකයා (රෙදි සෝදන්නා) ලවා මැනවින් සෝදවන ලද, ඉතා පිරිසිදු කරන ලද උතුරු සළුව වූ මාගේ උතුරු සළුව, මම උණ බට අගක රඳවා ධජයක් කොට අහසෙහි එසවූයෙමි යන අර්ථයයි. සෙසු පද පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Upavānattheraapadānavaṇṇanā samattā.

උපවාන තෙර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

3. Tisaraṇagamaniyattheraapadānavaṇṇanā

3. තිසරණගමනීය තෙර අපදාන වර්ණනාව

---

Nagare bandhumatiyātiādikaṃ āyasmato tisaraṇagamaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle bandhumatīnagare kulagehe nibbattitvā andhamātāpitaro upaṭṭhāsi. So ekadivasaṃ cintesi – ‘‘ahaṃ mātāpitaro upaṭṭhahanto pabbajituṃ na labhāmi, yaṃnūnāhaṃ tīṇi saraṇāni gaṇhissāmi, evaṃ duggatito mocessāmī’’ti nisabhaṃ nāma vipassissa bhagavato aggasāvakaṃ upasaṅkamitvā tīṇi saraṇāni gaṇhi. So tāni vassasatasahassāni rakkhitvā teneva kammena tāvatiṃsabhavane nibbatto, tato paraṃ devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthinagare mahāsālakule nibbatto viññutaṃ patto sattavassikova dārakehi parivuto ekaṃ saṅghārāmaṃ agamāsi. Tattha eko khīṇāsavatthero tassa dhammaṃ desetvā saraṇāni adāsi. So tāni gahetvā pubbe attano rakkhitāni saraṇāni saritvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Taṃ arahattappattaṃ bhagavā upasampādesi.

‘නගරේ බන්ධුමතියා’ යනාදිය ආයුෂ්මත් තිසරණගමනීය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බන්ධුමතී නුවර කුලගෙයක ඉපදී, අන්ධ වූ මවුපියන්ට උපස්ථාන කළේය. ඔහු දිනක් මෙසේ සිතුවේය: ‘මම මවුපියන්ට උපස්ථාන කරන නිසා පැවිදි වීමට අවස්ථාවක් නොලබමි. මම තෙරුවන් සරණ ගියහොත් මැනවි, එවිට දුගතියෙන් මිදිය හැකි වනු ඇත.’ මෙසේ සිතා විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අග්‍රශ්‍රාවක වූ නිසභ නම් තෙරුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ තිසරණ සමාදන් විය. ඔහු වසර ලක්ෂයක් එම තිසරණය ආරක්ෂා කොට, එම පිනින් තව්තිසා භවයෙහි උපන්නේය. ඉන්පසු දෙව් මිනිස් භවයන්හි සැරිසරමින් දෙවැදෑරුම් සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර මහාසාල කුලයක ඉපදී, නුවණ මුහුකුරා ගිය පසු සත් හැවිරිදි වියේදීම දරුවන් පිරිවරාගෙන එක් සංඝාරාමයකට ගියේය. එහිදී එක් රහතන් වහන්සේ නමක් ඔහුට ධර්ම දේශනා කොට තිසරණය ලබා දුන් සේක. ඔහු එය ගෙන පෙර තමන් ආරක්ෂා කළ තිසරණය සිහිපත් කරමින් විදර්ශනා වඩා අර්හත් භාවයට පැමිණියේය. රහත් වූ ඒ දරුවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් උපසම්පදා කළ සේක.

---

106. So arahattappatto upasampanno hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nagare bandhumatiyātiādimāha. Tattha mātu upaṭṭhāko ahunti ahaṃ mātāpitūnaṃ upaṭṭhāko bharako bandhumatīnagare ahosinti sambandho.

106. අර්හත් භාවයට හා උපසම්පදාවට පත් ඒ තෙරුන් වහන්සේ තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කරමින්, සොම්නසින් යුතුව පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් ‘නගරේ බන්ධුමතියා’ යනාදිය වදාළහ. එහි ‘මාතු උපට්ඨාකෝ අහුං’ යනු මම මවුපියන් උපස්ථාන කරන්නෙකු හා පෝෂණය කරන්නෙකු ලෙස බන්ධුමතී නුවර විසීමි යන්නයි.

---

108. Tamandhakārapihitāti [Pg.40] mohandhakārena pihitā chāditā. Tividhaggīhi ḍayhareti rāgaggidosaggimohaggisaṅkhātehi tīhi aggīhi ḍayhare ḍayhanti sabbe sattāti sambandho.

108. ‘තමන්ධකාර පිහිතා’ යනු මෝහය නැමති අන්ධකාරයෙන් වසන ලද, වැසුණු යන්නයි. ‘තිවිධග්ගීහි ඩය්හරේ’ යනු රාග ගින්න, ද්වේෂ ගින්න හා මෝහ ගින්න යන ගිනි තුනෙන් සියලු සත්වයෝ දැවෙති යන සම්බන්ධයයි.

---

114. Aṭṭha hetū labhāmahanti aṭṭha kāraṇāni sukhassa paccayabhūtāni kāraṇāni labhāmi ahanti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

114. ‘අට්ඨ හේතූ ලභාමහං’ යනු මම සැපයට හේතු වන්නා වූ කරුණු අටක් ලබමි යන අර්ථයයි. සෙසු පද පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Tisaraṇagamaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

තිසරණගමනීය තෙර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

4. Pañcasīlasamādāniyattheraapadānavaṇṇanā

4. පංචසීලසමාදානීය තෙර අපදාන වර්ණනාව

---

Nagare candavatiyātiādikaṃ āyasmato pañcasīlasamādāniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto anomadassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kule nibbatto purimabhave katākusalakammānurūpena daliddo hutvā appannapānabhojano paresaṃ bhatiṃ katvā jīvanto saṃsāre ādīnavaṃ ñatvā pabbajitukāmopi pabbajjaṃ alabhamāno anomadassissa bhagavato sāvakassa nisabhattherassa santike pañca sikkhāpadāni samādiyi. Dīghāyukakāle uppannattā vassasatasahassāni sīlaṃ paripālesi. Tena kammena so devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde vesāliyaṃ mahābhogakule nibbatto. Mātāpitaro sīlaṃ samādiyante disvā attano sīlaṃ saritvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patvā pabbaji.

‘නගරේ චන්දවතියා’ යනාදිය ආයුෂ්මත් පංචසීලසමාදානීය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, අනෝමදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලයක ඉපදී, පෙර භවයක කරන ලද අකුසල කර්මයකට අනුරූපව දිළිඳුව උපත ලැබීය. කෑම බීම හිඟ වූ ඔහු අනුන්ගේ කුලී වැඩ කරමින් ජීවත් වෙද්දී සංසාරයේ ආදීනව දැක පැවිදි වීමට කැමති වුවත්, එයට අවස්ථාවක් නොලැබී අනෝමදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක වූ නිසභ තෙරුන් හමුවේ පංච ශීලය සමාදන් විය. මිනිසුන් දීර්ඝායුෂ විඳි ඒ යුගයෙහි ඔහු වසර ලක්ෂයක් පංච ශීලය ආරක්ෂා කළේය. ඒ පිනින් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි විශාලා මහනුවර මහා භෝග ඇති කුලයක උපත ලැබීය. මවුපියන් සිල් සමාදන් වනු දැක තමන්ගේ පෙර සීලය සිහිපත් කරමින් විදර්ශනා වඩා අර්හත් භාවයට පත්ව පැවිදි විය.

---

134. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto udānavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nagare candavatiyātiādimāha. Bhatako āsahaṃ tadāti tadā mama puññakaraṇakāle ahaṃ bhatako bhatiyā kammakārako āsiṃ ahosiṃ. Parakammāyane yuttoti bhatiyā paresaṃ kammakaraṇe āyutto yojito okāsābhāvena saṃsārato muccanatthāya ahaṃ pabbajjaṃ na labhāmi.

134. එම තෙරුන් වහන්සේ තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කරමින්, සොම්නසට පත්ව උදානයක් වශයෙන් පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "නගරේ චන්දවතියා" යනාදිය පැවසූහ. "භතකො ආසහං තදා" යනු, එකල මාගේ පින්කම් සිදු කළ කාලයෙහි මම කුලියට වැඩ කරන සේවකයෙක්ව සිටියෙමි යන්නයි. "පරකම්මායනේ යුත්තෝ" යනු, කුලියට අනුන්ගේ වැඩ කිරීමෙහි යෙදී සිටි නිසාත්, අවස්ථාවක් නොලැබුණු නිසාත් සසරින් මිදීම පිණිස මට පැවිද්ද ලබාගත නොහැකි විය.

---

135. Mahandhakārapihitāti mahantehi kilesandhakārehi pihitā saṃvutā thakitā. Tividhaggīhi ḍayhareti narakaggipetaggisaṃsāraggisaṅkhātehi tīhi [Pg.41] aggīhi ḍayhanti. Ahaṃ pana kena upāyena kena kāraṇena visaṃyutto bhaveyyanti attho.

135. "මහන්ධකාරපිහිතා" යනු මහා කෙලෙස් අන්ධකාරයෙන් වැසුණු, අවහිර වූ සහ වසා දමන ලද යන්නයි. "තිවිධග්ගීහි ඩය්හරේ" යනු නරකාග්නිය, ප්‍රේතාග්නිය සහ සංසාරාග්නිය යන ගිනි තුනෙන් දැවෙන්නාහු යන්නයි. මා කවර උපක්‍රමයකින්, කවර හේතුවකින් සසරින් වෙන් වූවෙක් (නොඇලුණෙක්) වන්නෙම්ද යනු අර්ථයයි.

---

136. Deyyadhammo annapānādidātabbayuttakaṃ vatthu mayhaṃ natthi, tassābhāvena ahaṃ varāko dukkhito bhatako bhatiyā jīvanako yaṃnūnāhaṃ pañcasīlaṃ rakkheyyaṃ paripūrayanti pañcasīlaṃ samādiyitvā paripūrento yaṃnūna rakkheyyaṃ sādhukaṃ bhaddakaṃ sundaraṃ katvā paripāleyyanti attho.

136. දානයක් ලෙස දිය යුතු ආහාර පාන ආදී දේයධර්ම මා සතු නැත. එම දේයධර්ම නොමැති බැවින් මම අසරණ වූ, දුක්ඛිත වූ, කුලියෙන් ජීවත් වන්නෙක් වෙමි. 'යංනූනාහං පඤ්චසීලං රක්ඛෙය්‍යං පරිපූරයං' යනු පංච ශීලය සමාදන් වී එය සම්පූර්ණ කරමින්, මම එය මැනවින් ආරක්ෂා කරන්නේ නම් ඉතා මැනවි යනු අර්ථයයි.

---

148. Svāhaṃ yasamanubhavinti so ahaṃ devamanussesu mahantaṃ yasaṃ anubhaviṃ tesaṃ sīlānaṃ vāhasā ānubhāvenāti attho. Kappakoṭimpi tesaṃ sīlānaṃ phalaṃ kittento ekakoṭṭhāsameva kittaye pākaṭaṃ kareyyanti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

148. "ස්වාහං යසමනුභවිං" යනු ඒ මම දෙවි මිනිසුන් අතර මහත් වූ යසසක් අනුභව කළෙමි; ඒ ශීලයන්ගේ අනුභාවයෙන් යනු අර්ථයයි. "කප්පකෝටිම්පි" යනු කල්ප කෝටි ගණනක් මුළුල්ලේ ඒ ශීලයන්ගේ ඵලය වර්ණනා කළත් ඉන් එක කොටසක් පමණක් ප්‍රකාශ කළ හැකි වනු ඇත යන්න අර්ථයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Pañcasīlasamādāniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

පඤ්චසීලසමාදානීය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

---

5. Annasaṃsāvakattheraapadānavaṇṇanā

5. අන්නසංසාවක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādikaṃ āyasmato annasaṃsāvakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto piṇḍāya carantaṃ dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇabyāmappabhāmaṇḍalopasobhitaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso bhagavantaṃ nimantetvā gehaṃ netvā varaannapānena santappetvā sampavāretvā bhojesi. So teneva cittappasādena tato cuto devaloke nibbattitvā dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cavitvā manussaloke nibbattitvā manussasampattiṃ anubhavitvā tato aparāparaṃ devamanussasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbatto sāsane pasīditvā pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. So pubbe katapuññanāmavasena annasaṃsāvakattheroti pākaṭanāmo ahosi.

"සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධං" යනාදිය ආයුෂ්මත් අන්නසංසාවක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් සිදු කොට ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපන්නේය. පිණ්ඩපාතයේ වඩින්නා වූ, දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් සහ ව්‍යාමප්‍රභා මණ්ඩලයෙන් බබළන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පහන් වූ සිත් ඇත්තේ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ආරාධනා කොට නිවසට වැඩම කරවා ප්‍රණීත ආහාර පානයෙන් සතප්පා වැළඳවූයේය. ඔහු එම චිත්ත ප්‍රසාදයෙන් එයින් චුතව දෙව්ලොව ඉපිද දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කර, එතැනින් චුතව මනුෂ්‍ය ලොව ඉපිද මනුෂ්‍ය සම්පත් අනුභව කර, මෙසේ දෙවි මිනිස් සම්පත් මාරුවෙන් මාරුවට අනුභව කරමින් මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලයක ඉපිද සසුනෙහි පැහැදී පැවිදිව විදර්ශනා වඩා අර්හත්වයට පත් විය. ඔහු පෙර කළ පිනේ නාමයෙන් "අන්නසංසාවක තෙරණුවෝ" යැයි ප්‍රකට නාමයක් ඇති වූහ.

---

155-6. So [Pg.42] aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto ‘‘evaṃ mayā iminā puññasambhārānubhāvena pattaṃ arahatta’’nti attano pubbacaritāpadānaṃ udānavasena pakāsento suvaṇṇavaṇṇantiādimāha. Tattha suvaṇṇassa vaṇṇo viya vaṇṇo yassa bhagavato soyaṃ suvaṇṇavaṇṇo, taṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ siddhatthanti attho. Gacchantaṃ antarāpaṇeti vessānaṃ āpaṇapantīnaṃ antaravīthiyaṃ gacchamānaṃ. Kañcanagghiyasaṃkāsanti suvaṇṇatoraṇasadisaṃ bāttiṃsavaralakkhaṇaṃ dvattiṃsavaralakkhaṇehi sampannaṃ lokapajjotaṃ sakalalokadīpabhūtaṃ appameyyaṃ pamāṇavirahitaṃ anopamaṃ upamāvirahitaṃ jutindharaṃ pabhādhāraṃ nīlapītādichabbaṇṇabuddharaṃsiyo dhārakaṃ siddhatthaṃ disvā paramaṃ uttamaṃ pītiṃ alatthaṃ alabhinti sambandho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

155-6. පසුව ඒ තෙරුන් වහන්සේ තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කර සොම්නසට පත්ව "මෙලෙස මා විසින් මෙම පින් රැස් කිරීමේ අනුභාවයෙන් අර්හත්වය පසක් කර ගන්නා ලදී" යැයි පවසමින් තමන්ගේ පෙර චරිතාපදානය උදානයක් ලෙස ප්‍රකාශ කරමින් "සුවණ්ණවණ්ණං" යනාදී ගාථාව පැවසූහ. එහි "සුවණ්ණවණ්ණං" යනු රත්තරන් පැහැයට සමාන පැහැයක් ඇති ඒ සිද්ධත්ථ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේටයි. "ගච්ඡන්තං අන්තරාපණේ" යනු වෙළඳුන්ගේ වෙළඳ වීදියේ ဈේසල් අතරින් වඩින්නා වූ යන්නයි. "කඤ්චනග්ඝියසංකාසං" යනු රන් තොරණක් බඳු වූ, දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් යුක්ත වූ, ලෝකයට ප්‍රදීපයක් බඳු වූ, ප්‍රමාණ කළ නොහැකි, උපමා රහිත වූ, රැස් වළල්ලක් දරන්නා වූ, නිල් කහ ආදී ෂඩ්වර්ණ බුද්ධ රශ්මීන් දරන්නා වූ ඒ සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පරම උත්තරීතර ප්‍රීතියක් ලැබීමි යනු සම්බන්ධයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Annasaṃsāvakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

අන්නසංසාවක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

---

6. Dhūpadāyakattheraapadānavaṇṇanā

6. ධූපදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato dhūpadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto siddhatthe bhagavati cittaṃ pasādetvā tassa bhagavato gandhakuṭiyaṃ candanāgarukāḷānusāriādinā katehi anekehi dhūpehi dhūpapūjaṃ akāsi. So tena puññena devesu ca manussesu ca ubhayasampattiyo anubhavanto nibbattanibbattabhave pūjanīyo hutvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto puññasambhārānubhāvena sāsane pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patvā katadhūpapūjāpuññattā nāmena dhūpadāyakattheroti sabbattha pākaṭo. So pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ dassento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Siddho paripuṇṇo sabbaññutaññāṇādiguṇasaṅkhāto attho payojanaṃ yassa bhagavato soyaṃ siddhattho, tassa siddhatthassa bhagavato bhagyādiguṇavantassa lokajeṭṭhassa sakalalokuttamassa tādino iṭṭhāniṭṭhesu [Pg.43] tādisassa acalasabhāvassāti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

"සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ" යනාදිය ආයුෂ්මත් ධූපදායක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් සිදු කර ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපන්නේය. සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි සිත පහදවාගෙන, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ගන්ධකුටියෙහි සඳුන්, අගිල්, කළු අගිල් ආදී බොහෝ සුවඳ දුම් වර්ගයන්ගෙන් ධූප පූජාවක් කළේය. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙව්ලොව හා මිනිස්ලොව යන දෙලොවම සම්පත් අනුභව කරමින් උපන් උපන් තැන පූජනීයයෙක් වී, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද පින් බලයෙන් සසුනෙහි පැවිදිව විදර්ශනා වඩා අර්හත්වයට පත් විය. සුවඳ දුම් පූජාව කළ පින නිසා "ධූපදායක තෙරණුවෝ" යැයි සෑම තැනම ප්‍රකට වූහ. අර්හත් ඵලයට පත් ඒ තෙරුන් වහන්සේ තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කර සොම්නසට පත්ව පෙර චරිතාපදානය දක්වමින් "සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ" යනාදිය පැවසූහ. සර්වඥතා ඥානය ආදී ගුණ සමූහය නම් වූ අර්ථය (පරමාර්ථය) යම් භාග්‍යවතෙක් විසින් මැනවින් නිම කරන ලද්දේද ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ "සිද්ධත්ථ" නම් වෙති. භාග්‍යවත් වූ, ලෝක ජ්‍යෙෂ්ඨ වූ, සකල ලෝකෝත්තම වූ, අෂ්ටලෝක ධර්මයෙහි කම්පා නොවන තාදී ගුණයෙන් යුක්ත වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

---

Dhūpadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ධූපදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

---

7. Pulinapūjakattheraapadānavaṇṇanā

7. පුලිනපූජක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Vipassissa bhagavatotiādikaṃ āyasmato pulinapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kule nibbatto sāsane pasannacitto cetiyaṅgaṇabodhiyaṅgaṇesu purāṇavālukaṃ apanetvā navaṃ muttādalasadisapaṇḍarapulinaṃ okiritvā māḷakaṃ alaṅkari. Tena kammena so devaloke nibbatto tattha dibbehi ratanehi vijjotamāne anekayojane kanakavimāne dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cuto manussaloke sattaratanasampanno cakkavattī rājā hutvā manussasampattiṃ anubhavitvā aparāparaṃ saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto sāsane pasanno pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. So attano katapuññanāmasadisena nāmena pulinapūjakattheroti pākaṭo.

"විපස්සිස්ස භගවතෝ" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් පුලිනපූජක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය වූ (නිවනට උපකාරී වන) පින් රැස් කරමින්, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා උසස් කුලයක උපත ලැබීය. ශාසනයෙහි පැහැදුණු සිත් ඇතිව, චෛත්‍ය අංගණයන්හි හා බෝධි අංගණයන්හි පැරණි වැලි ඉවත් කර, මුතු කැට හා සමාන ධවල වූ අලුත් වැලි ඉස මළුව අලංකාර කළේය. ඒ කර්මය හේතුවෙන් ඔහු දිව්‍ය ලෝකයෙහි උපත ලැබීය. එහි දිව්‍යමය රත්නයන්ගෙන් බැබළෙන, යොදුන් ගණනාවක් විශාල වූ රන් විමනක දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කර, ඉන් චුතව මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි සත්රුවනින් යුත් සක්විති රජව මනුෂ්‍ය සම්පත් අනුභව කරමින් නැවත නැවතත් සංසාරයෙහි සැරිසරද්දී, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සම්පත් බහුල වූ එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. ශාසනයෙහි පැහැදී පැවිදිව විදර්ශනා වඩා අර්හත්ත්වයට පැමිණියේය. ඔහු තමා කළ පින්කමේ නාමයට අනුරූප නාමයකින් "පුලිනපූජක ස්ථවිර" යනුවෙන් ප්‍රකට විය.

---

165. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ dassento vipassissa bhagavatotiādimāha. Tattha vividhaṃ passatīti vipassī, vivicca passatīti vā vipassī, vividhe attatthaparatthādibhede atthe passatīti vā vipassī, vividhe vohāraparamatthādibhede passatīti vā vipassī, tassa vipassissa bodhiyā pādaputtame uttame bodhirukkhamaṇḍalamāḷake purāṇapulinaṃ vālukaṃ chaḍḍetvā suddhaṃ paṇḍaraṃ pulinaṃ ākiriṃ santhariṃ. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

165. ඒ ස්ථවිරයන් වහන්සේ තමාගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර කළ චරිතාපදානය දක්වනු කැමැත්තෙන් "විපස්සිස්ස භගවතෝ" යනාදිය වදාළහ. එහි විවිධ වූ අර්ථයන් දක්නා බැවින් 'විපස්සී' නම් වේ. නැතහොත් කෙලෙසුන්ගෙන් වෙන්ව බලන බැවින් 'විපස්සී' නම් වේ. එසේත් නැතහොත් තමාගේ අර්ථය හා පරර්ථය ආදී විවිධ භේද ඇති අර්ථයන් දක්නා බැවින් හෝ විවිධ වූ සම්මුති හා පරමාර්ථ ආදී භේදයන් දක්නා බැවින් 'විපස්සී' නම් වේ. ඒ විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උතුම් වූ බෝධි වෘක්ෂ මූලයෙහි, උතුම් වූ බෝධි වෘක්ෂ මණ්ඩපයෙහි පැරණි වැලි ඉවත් කර, පිරිසිදු ධවල වැලි අතුරා පිදුවෙමි. ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

---

Pulinapūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

පුලිනපූජක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

---

8. Uttiyattheraapadānavaṇṇanā

8. උත්තිය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

---

Candabhāgānadītīretiādikaṃ [Pg.44] āyasmato uttiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle candabhāgānadiyaṃ susumāro hutvā nibbatto nadītīraṃ upagataṃ bhagavantaṃ disvā pasannacitto pāraṃ netukāmo tīrasamīpeyeva nipajji. Bhagavā tassa anukampāya piṭṭhiyaṃ pāde ṭhapesi. So tuṭṭho udaggo pītivegena mahussāho hutvā sotaṃ chindanto sīghena javena bhagavantaṃ paratīraṃ nesi. Bhagavā tassa cittappasādaṃ ñatvā ‘‘ayaṃ ito cuto devaloke nibbattissati, tato paṭṭhāya sugatīsuyeva saṃsaranto ito catunnavutikappe amataṃ pāpuṇissatī’’ti byākaritvā pakkāmi.

"චන්දභාගා නදීතීරේ" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් උත්තිය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය වූ පින් රැස් කරමින්, සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි චන්දභාගා නදියෙහි කිඹුලෙකු වී උපත ලැබීය. නදී තීරයට වැඩම කළ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතින්, උන්වහන්සේව එතෙර කරවනු කැමැත්තෙන් ගං ඉවුර අසල වැතිරුණේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහු කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් ඔහුගේ පිට මත ශ්‍රී පාදයන් තැබූහ. ඔහු සතුටට පත්ව, උද්‍යෝගයෙන් හා ප්‍රීති වේගයෙන් මහා උත්සාහයක් දරා, ජල ප්‍රවාහය කපමින් ඉතා වේගයෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේව අනෙක් ඉවුරට වැඩම කරවීය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ චිත්ත ප්‍රසාදය දැන, "මොහු මෙයින් චුතව දිව්‍ය ලෝකයෙහි උපදින්නේය, එතැන් සිට සුගතිගාමීව පමණක් සැරිසරමින් මෙයින් අනූහතර වන කපෙහිදී අමෘත මහා නිර්වාණයට පැමිණෙන්නේය" යි ව්‍යාකරණය (විවරණය) දී වැඩම කළ සේක.

---

So tathā sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ aññatarassa brāhmaṇassa putto hutvā nibbatti, uttiyotissa nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto ‘‘amataṃ pariyesissāmī’’ti paribbājako hutvā ekadivasaṃ bhagavantaṃ disvā upasaṅkamitvā vanditvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho hutvā sāsane pabbajitvā sīladiṭṭhīnaṃ avisodhitattā visesaṃ nibbattetuṃ asakkonto aññaṃ bhikkhuṃ visesaṃ nibbattetvā aññaṃ byākarontaṃ disvā satthāraṃ upasaṅkamitvā saṅkhepena ovādaṃ yāci. Satthāpi tassa, ‘‘tasmātiha tvaṃ, uttiya, ādimeva visodhehī’’tiādinā (saṃ. ni. 5.382) saṅkhepeneva ovādaṃ adāsi. So satthu ovāde ṭhatvā vipassanaṃ ārabhi. Tassa āraddhavipassakassa ābādho uppajji. Uppanne ābādhe jātasaṃvego vīriyārambhavatthuṃ ñatvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi.

ඔහු එලෙසම සුගතිගාමීව පමණක් සංසාරයෙහි සැරිසරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර එක්තරා බ්‍රාහ්මණයෙකුගේ පුත්‍රයෙකු වී උපත ලැබීය. ඔහුට "උත්තිය" යයි නම් තැබූහ. ඔහු වැඩිවියට පත්ව "මම අමෘතය සොයන්නෙමි" යි පරිබ්‍රාජකයෙකු විය. එක් දිනක් බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, උන්වහන්සේ වෙත එළඹ වැඳ, ධර්මය ශ්‍රවණය කර ශ්‍රද්ධාව ලබා ශාසනයෙහි පැවිදි විය. එහෙත් ශීලය හා දෘෂ්ටිය පිරිසිදු කර නොගත් බැවින් විශේෂාධිගමයක් ලැබීමට අපොහොසත් විය. වෙනත් භික්ෂුවක් විශේෂාධිගමයක් ලබා එය ප්‍රකාශ කරනු දැක, ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ගොස් කෙටියෙන් අවවාදයක් ඉල්ලා සිටියේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ද ඔහුට "උත්තිය, එසේ නම් තෝ පළමුවෙන්ම (ශීලාදී) කුසල ධර්මයන් පිරිසිදු කරව" යනාදී වශයෙන් කෙටි අවවාදයක් ලබා දුන්හ. ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අවවාදයෙහි පිහිටා විදර්ශනා ආරම්භ කළේය. එසේ විදර්ශනා වඩන ඔහුට රෝගාබාධයක් හටගත්තේය. රෝගය හටගත් කල්හි සංවේගයට පත්ව, වීර්යය ආරම්භ කිරීමේ කරුණු වටහාගෙන විදර්ශනා වඩා අර්හත්ත්වයට පැමිණියේය.

---

169. Evaṃ so katasambhārānurūpena pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento candabhāgānadītīretiādimāha. Tattha candabhāgānadītīreti parisuddhapaṇḍarapulinatalehi ca pabhāsampannapasannamadhurodakaparipuṇṇatāya ca candappabhākiraṇasassirīkābhā nadamānā saddaṃ kurumānā gacchatīti candabhāgānadī, tassā candabhāgānadiyā tīre susumāro ahosinti sambandho. Tattha [Pg.45] susumāroti khuddakamacchagumbe khaṇḍākhaṇḍikaṃ karonto māretīti susumāro, caṇḍamaccho kumbhīloti attho. Sabhojanapasutohanti ahaṃ sabhojane sakagocare pasuto byāvaṭo. Nadītitthaṃ agacchahanti bhagavato āgamanakāle ahaṃ nadītitthaṃ agacchiṃ pattomhi.

169. මෙසේ රැස් කළ පින් සම්භාරයන්ට අනුරූපව අර්හත් ඵලයට පැමිණි ඒ උත්තිය ස්ථවිරයන් වහන්සේ, තමාගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරනු කැමැත්තෙන් "චන්දභාගා නදීතීරේ" යනාදිය වදාළහ. එහි පිරිසිදු ධවල වැලි තලාවන්ගෙන් යුක්ත වූ ද, ආලෝකයෙන් බැබළෙන පිරිසිදු මිහිරි ජලයෙන් පිරි පූර්ණ වූ ද, චන්ද්‍ර ප්‍රභා කිරණ මෙන් මනරම් වූ ද, නද දෙමින් ගලා බසින්නා වූ ද නදිය චන්දභාගා නම් වේ. ඒ චන්දභාගා නදී තීරයෙහි කිඹුලෙක් වීමි යනු සම්බන්ධයයි. එහි 'සුසුමාර' යනු කුඩා මත්ස්‍ය සමූහයන් කැබලි කර මරා දමන බැවින් සුසුමාර නම් වේ, චණ්ඩ මත්ස්‍යයෙකු වූ කිඹුලා යනු අර්ථයයි. 'සභෝජනපසුතෝහං' යනු මම මාගේ ගොදුරු බිමෙහි ආහාර සෙවීමේ නිරතව සිටියෙමි යන්නයි. 'නදීතිත්ථං අගච්ඡහං' යනු බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩම කරන වේලාවෙහි මම නදී තොටට පැමිණියෙමි යන්නයි.

---

170. Siddhattho tamhi samayeti tasmiṃ mama titthagamanakāle siddhattho bhagavā aggapuggalo sabbasattesu jeṭṭho seṭṭho sayambhū sayameva bhūto jāto buddhabhūto so bhagavā nadiṃ taritukāmo nadītīraṃ upāgami.

170. 'සිද්ධත්ථෝ තම්හි සමයේ' යනු මා තොටුපළට ගිය ඒ අවස්ථාවෙහි, සියලු සත්ත්වයන්ට අග්‍ර වූ, ජ්‍යෙෂ්ඨ වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, ස්වයම්භූ වූ, තමන් වහන්සේම බුද්ධත්වයට පත් වූ සිද්ධත්ථ නම් බුදුරජාණන් වහන්සේ නදියෙන් එතෙර වනු කැමැත්තෙන් නදී තීරයට වැඩම කළ සේක.

---

172. Pettikaṃ visayaṃ mayhanti mayhaṃ pitupitāmahādīhi paramparānītaṃ, yadidaṃ sampattasampattamahānubhāvānaṃ taraṇanti attho.

172. 'පෙත්තිකං විසයං මය්හං' යනු මාගේ පිය පාර්ශ්වයෙන් හා මුත්තණුවන්ගේ පාර්ශ්වයෙන් පරම්පරාගතව උරුම වූවකි. එනම් මෙසේ වැඩම කළා වූ මහානුභාව සම්පන්න බුදුවරුන් එතෙර කරවීම මාගේ උරුමයකි යනු අර්ථයයි.

---

173. Mama uggajjanaṃ sutvāti mayhaṃ uggajjanaṃ ārādhanaṃ sutvā mahāmuni bhagavā abhiruhīti sambandho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

173. 'මමඋග්ගජ්ජනං සුත්වා' යනු මාගේ ආරාධනාත්මක හඬ (ඝෝෂාව) අසා මහාමුනි වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ මා පිටට නැඟී වදාළ සේක යන්න සම්බන්ධයයි. ඉතිරි කොටස පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Uttiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

උත්තිය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

---

9. Ekañjalikattheraapadānavaṇṇanā

9. ඒකඤ්ජලික ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

---

Suvaṇṇavaṇṇantiādikaṃ āyasmato ekañjalikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasanno piṇḍāya carantaṃ vipassiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso añjaliṃ paggahetvā aṭṭhāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto sabbattha pūjanīyo hutvā ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne kule nibbattitvā sāsane pasīditvā pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahatte patiṭṭhāsi. Pubbe katapuññavasena ekañjalikattheroti pākaṭo.

"සුවණ්ණවණ්ණං" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් ඒකඤ්ජලික ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය වූ පින් රැස් කරමින්, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. ඔහු වියපත් වූ පසු රත්නත්‍රය කෙරෙහි පැහැදුණේය. පිඬු සිඟා වඩින්නා වූ විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, ප්‍රසන්න වූ මනසින් යුතුව දොහොත් මුදුන් දී වැඳගෙන සිටියේය. ඔහු ඒ පින්කම හේතුවෙන් දෙව් මිනිස් භවයන්හි සැරිසරමින් සෑම තැනකම පිදුම් ලබන්නෙකු වී, දෙලොව සම්පත් අනුභව කර, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි වත්පොහොසත්කම් ඇති කුලයක උපත ලබා, ශාසනයෙහි පැහැදී පැවිදිව විදර්ශනා වඩා අර්හත්ත්වයෙහි පිහිටියේය. පෙර කරන ලද පින්කමේ බලයෙන් ඔහු "ඒකඤ්ජලික ස්ථවිර" නමින් ප්‍රකට විය.

---

180. So attano pubbakammaṃ saritvā taṃ hatthatale āmalakaṃ viya disvā udānavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇantiādimāha. Vipassiṃ satthavāhagganti vāṇije kantārā vahati tāretīti satthavāho[Pg.46]. Vāḷakantārā coḷakantārā dubbhikkhakantārā nirudakakantārā yakkhakantārā appabhakkhakantārā ca tāreti uttāreti patāreti nittāreti khemantabhūmiṃ pāpetīti attho. Ko so? Vāṇijajeṭṭhako. Satthavāhasadisattā ayampi bhagavā satthavāho. Tathā hi so tividhaṃ bodhiṃ patthayante katapuññasambhāre satte jātikantārā jarākantārā byādhikantārā maraṇakantārā sokaparidevadukkhadomanassupāyāsakantārā ca sabbasmā saṃsārakantārā ca tāreti uttāreti patāreti nittāreti nibbānathalaṃ pāpetīti attho. Satthavāho ca so aggo seṭṭho padhāno cāti satthavāhaggo, taṃ satthavāhaggaṃ vipassiṃ sambuddhanti sambandho. Naravaraṃ vināyakanti narānaṃ antare asithilaparakkamoti naravīro, taṃ. Visesena katapuññasambhāre satte neti nibbānapuraṃ pāpetīti vināyako, taṃ.

180. ඒ තෙරුන් වහන්සේ තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කොට, එය අල්ල මත තැබූ නෙල්ලි ගෙඩියක් මෙන් පැහැදිලිව දැක, උදාන වශයෙන් සිය පෙර සිරිත හෙළි කරමින් 'සුවණ්ණවණ්ණං' යනාදිය වදාළ සේක. 'විපස්සිං සත්ථවාහග්ගං' යන්නෙහි අර්ථය මෙසේය: වෙළඳුන් කාන්තාරවලින් එතෙර කරවන බැවින් 'සත්ථවාහ' (සර්ථාභවහ) නම් වේ. සිංහ ආදී වනසතුන් ඇති කාන්තාරවලින් ද, සොරුන් ඇති කාන්තාරවලින් ද, දුර්භික්ෂ කාන්තාරවලින් ද, ජලය රහිත කාන්තාරවලින් ද, යක්ෂයන් ඇති කාන්තාරවලින් ද, ආහාර හිඟ කාන්තාරවලින් ද සත්ත්වයන් එතෙර කරවයි, මුදවයි, බේරා ගනී, සුරක්ෂිත භූමියට පමුණුවයි යන අර්ථයයි. ඒ කවුද? ඔහු වෙළඳ නායකයෙකි. වෙළඳ නායකයෙකුට සමාන වන බැවින් මේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද 'සත්ථවාහ' නම් වන සේක. එසේම ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ත්‍රිවිධ බෝධිය ප්‍රාර්ථනා කරන්නා වූ, රැස් කළ පින් ඇති සත්ත්වයන් ජාති කාන්තාරයෙන් ද, ජරා කාන්තාරයෙන් ද, ව්‍යාධි කාන්තාරයෙන් ද, මරණ කාන්තාරයෙන් ද, ශෝක-පරිදේව-දුක්ඛ-දෝමනස්ස-උපායාස යන කාන්තාරවලින් ද, මුළුමහත් සංසාර කාන්තාරයෙන් ද එතෙර කරවන සේක, මුදවන සේක, නිවන් නමැති ගොඩබිමට පමුණුවන සේක යන අර්ථයයි. උන්වහන්සේ සර්ථාභවාහකයෙකි, අග්‍ර වූ සේක, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ සේක, ප්‍රධාන වූ සේක, එබැවින් 'සත්ථවාහග්ග' නම් වන සේක. ඒ සත්ථවාහග්ග වූ විපස්සී සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට යනුවෙන් මෙහි සම්බන්ධය දත යුතුය. 'නරවරං විනායකං' යන්නෙහි අර්ථය: මිනිසුන් අතර නොපසුබට උත්සාහය ඇති බැවින් 'නරවීර' නම් වූ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේට යනුයි. විශේෂයෙන් පින් රැස් කළ සත්ත්වයන් නිවන් පුරයට පමුණුවන බැවින් 'විනායක' නම් වන සේක.

---

181. Adantadamanaṃ tādinti rāgadosamohādikilesasampayuttattā kāyavacīmanodvārehi adante satte dametīti adantadamano, taṃ. Iṭṭhāniṭṭhesu akampiyatādiguṇayuttoti tādī, taṃ. Mahāvādiṃ mahāmatinti sakasamayaparasamayavādīnaṃ antare attanā samadhikapuggalavirahitattā mahāvādī, mahatī pathavisamānā merusamānā ca mati yassa so mahāmati, taṃ mahāvādiṃ mahāmatiṃ sambuddhanti iminā tulyādhikaraṇaṃ. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

181. 'අදන්තදමනං තාදිං' යන්නෙහි අර්ථය: රාග, ද්වේෂ, මෝහ ආදී කෙලෙසුන්ගෙන් යුක්ත වූ බැවින් කය, වචනය හා සිත යන ද්වාරයන්ගෙන් අදමිත (නොදැමුණු) සත්ත්වයන් දමනය කරන බැවින් 'අදන්තදමන' නම් වන සේක, උන්වහන්සේට යනුයි. ඉෂ්ට හා අනිෂ්ට අරමුණු ඉදිරියේ අකම්පිත වූ 'තාදි' ගුණයෙන් යුක්ත වූ බැවින් 'තාදි' නම් වන සේක, උන්වහන්සේට යනුයි. 'මහාවාදිං මහාමතිං' යනු: ස්වකීය මතය හා පර මතය දරන්නන් අතර තමන්ට වඩා උසස් අයෙකු නොමැති බැවින් 'මහාවාදී' නම් වන සේක. යම් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට පොළොවට සමාන වූ, මහා මේරු පර්වතයට සමාන වූ මහා ප්‍රඥාවක් ඇද්ද, උන්වහන්සේ 'මහාමති' නම් වන සේක. ඒ මහාවාදී වූ මහාමති වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට යනුවෙන් මෙයින් සමානාධිකරණ ලෙස දත යුතුය. ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Ekañjalikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ඒකඤ්ජලික තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

10. Khomadāyakattheraapadānavaṇṇanā

10. ඛෝමදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Nagare bandhumatiyātiādikaṃ āyasmato khomadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vayappatto sāsane abhippasanno ratanattayamāmako vipassissa bhagavato santike dhammaṃ sutvā pasannamānaso khomadussena pūjaṃ akāsi. So tadeva mūlaṃ katvā yāvajīvaṃ puññāni katvā tato devaloke nibbatto. Chasu devesu aparāparaṃ dibbasukhaṃ [Pg.47] anubhavitvā tato cavitvā manussaloke cakkavattiādianekavidhamanussasampattiṃ anubhavitvā paripākagate puññasambhāre imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vayappatto satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Katapuññanāmena khomadāyakattheroti pākaṭo.

'නගරේ බන්ධුමතියා' යනාදිය ආයුෂ්මත් ඛෝමදායක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි විවෘත්තෝපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත් වූ කල ශාසනය කෙරෙහි පැහැදී තෙරුවන් සරණ ගොස්, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයෙන් ධර්මය අසා පැහැදුණු සිතැතිව, ඛෝම (හණ) වස්ත්‍රයකින් පූජාවක් කළේය. ඔහු එම පිනම මූලික කරගෙන ජීවිතාන්තය දක්වා පින්කම් කොට, එයින් චුතව දේව ලෝකයෙහි උපන්නේය. දිව්‍ය ලෝක සයෙහි නැවත නැවතත් දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, එයින් චුතව මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි සක්විති රජකම ආදී නොයෙක් මානුෂික සම්පත් අනුභව කළේය. පින් සම්භාරයන් මෝරා ගිය කල්හි, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත් වූ පසු බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයෙන් ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා, පැවිදි වී විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් විය. කළ පිනේ නාමයෙන් 'ඛෝමදායක තෙරණුවෝ' යනුවෙන් ප්‍රකට වූහ.

---

184. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ dassento nagare bandhumatiyātiādimāha. Tattha bandhu vuccati ñātako, te bandhū yasmiṃ nagare aññamaññaṃ saṅghaṭitā vasanti, taṃ nagaraṃ ‘‘bandhumatī’’ti vuccati. Ropemi bījasampadanti dānasīlādipuññabījasampattiṃ ropemi paṭṭhapemīti attho.

184. ඒ තෙරුන් වහන්සේ තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කොට, හටගත් සොම්නස් ඇතිව පෙර සිරිත දක්වමින් 'නගරේ බන්ධුමතියා' යනාදිය වදාළ සේක. එහි 'බන්ධු' යනු නෑයාට කියනු ලැබේ. යම් නගරයක ඒ නෑයන් එකිනෙකා හා එක්ව වාසය කරද්ද, එම නගරය 'බන්ධුමතී' නමින් හැඳින්වේ. 'රෝපේමි බීජසම්පදං' යනු දාන සීලාදී පින් නමැති බීජ සම්පත්තිය රෝපණය කරමි, ආරම්භ කරමි යන අර්ථයයි.

---

Khomadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ඛෝමදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

Tatiyassa subhūtivaggassa vaṇṇanā samattā.

තෙවන සුභූති වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

Catubhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā.

සිවුවන භාණවාර වර්ණනාව අවසන් විය.

---

4. Kuṇḍadhānavaggo

4. කුණ්ඩධාන වර්ගය

---

1. Kuṇḍadhānattheraapadānavaṇṇanā

1. කුණ්ඩධාන තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Sattāhaṃ paṭisallīnantiādikaṃ āyasmato kuṇḍadhānattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbatto vuttanayena bhagavantaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā tadanurūpaṃ puññaṃ karonto vicari. So ekadivasaṃ padumuttarassa bhagavato nirodhasamāpattito vuṭṭhāya nisinnassa manosilācuṇṇapiñjaraṃ mahantaṃ kadaliphalakaṇṇikaṃ upanesi, taṃ bhagavā paṭiggahetvā paribhuñji. So tena puññakammena ekādasakkhattuṃ devesu devarajjaṃ kāresi. Catuvīsativāre ca rājā ahosi cakkavattī.

'සත්තාහං පටිසල්ලීනං' යනාදිය ආයුෂ්මත් කුණ්ඩධාන තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට ඒ ඒ භවයන්හි පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ හංසවතී නගරයේ කුලගෙයක උපත ලැබීය. කලින් කී පරිදිම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ ධර්මය අසමින් සිටියදී, බුදුරජාණන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක ප්‍රථමයෙන් සලාක ලබාගන්නා භික්ෂූන් අතර අගතැන් තබනු දැක, ඒ තනතුර ප්‍රාර්ථනා කරමින් ඊට අනුරූප පින්කම් කරමින් හැසිරුණේය. දිනක් ඔහු පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ නිරෝධ සමාපත්තියෙන් නැගී සිට වැඩසිටින කල්හි, මනෝසීල කුඩු (සේදන්) මෙන් රන්වන් වූ විශාල කෙසෙල් කැනක් පූජා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එය පිළිගෙන පරිභෝජනය කළ සේක. ඔහු ඒ පිනෙන් එකොළොස් වතාවක් දෙවියන් අතර දේවේන්ද්‍ර පදවිය දැරීය. විසිහතර වතාවක් සක්විති රජකම ද දැරීය.

---

So [Pg.48] evaṃ aparāparaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto kassapabuddhakāle bhummadevatā hutvā nibbatti. Dīghāyukabuddhānañca nāma na anvaddhamāsiko uposatho hoti. Tathā hi vipassissa bhagavato chabbassantare chabbassantare uposatho ahosi, kassapadasabalo pana chaṭṭhe chaṭṭhe māse pātimokkhaṃ osāresi, tassa pātimokkhassa osāraṇakāle disāvāsikā dve sahāyakā bhikkhū ‘‘uposathaṃ karissāmā’’ti gacchanti. Ayaṃ bhummadevatā cintesi – ‘‘imesaṃ dvinnaṃ bhikkhūnaṃ metti ativiya daḷhā, kiṃ nu kho bhedake sati bhijjeyya, na bhijjeyyā’’ti. Tesaṃ okāsaṃ olokayamānā tesaṃ avidūre gacchati.

ඔහු මෙලෙස නැවත නැවතත් පින් කොට දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් කාශ්‍යප බුද්ධ කාලයේ භූමාටු දේවතාවක වී උපන්නේය. දීර්ඝායුෂ ඇති බුදුවරුන්ට සති දෙකකට වරක් (අඩ මසකින්) කෙරෙන උපෝසථයක් නැත. ඒ අනුව විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ වසර හයකට වරක් උපෝසථය පැවැත්විණි. කාශ්‍යප දසබලයන් වහන්සේ වනාහි සෑම හය මසකට වරක් පාතිමොක්ඛය දේශනා කළ සේක. ඒ පාතිමොක්ඛය දේශනා කරන කාලයේදී විවිධ පළාත්වල වසන යහළු භික්ෂූන් වහන්සේ දෙනමක් 'අපි උපෝසථය කරමු' යැයි සිතා වඩිති. මෙම භූමාටු දේවතාවා මෙසේ සිතීය: 'මේ භික්ෂූන් වහන්සේලා දෙදෙනාගේ මෛත්‍රිය ඉතා තද එකකි. බේදයක් කළහොත් මෙය බිඳෙයි ද, නැතහොත් නොබිඳෙයි ද?' මෙලෙස සිතා උන්වහන්සේලාට අවස්ථාවක් බලමින් නුදුරින් ගමන් කරයි.

---

Atheko thero ekassa hatthe pattacīvaraṃ datvā sarīravaḷañjanatthaṃ udakaphāsukaṭṭhānaṃ gantvā dhotahatthapādo hutvā gumbasamīpato nikkhamati. Bhummadevatā tassa therassa pacchato pacchato uttamarūpā itthī hutvā kese vidhunitvā saṃvidhāya bandhantī viya piṭṭhiyaṃ paṃsuṃ puñchamānā viya sāṭakaṃ saṃvidhāya nivāsayamānā viya ca hutvā therassa padānupadikā hutvā gumbato nikkhantā. Ekamante ṭhito sahāyakatthero taṃ kāraṇaṃ disvāva domanassajāto ‘‘naṭṭho dāni me iminā bhikkhunā saddhiṃ dīgharattānugato sineho, sacāhaṃ evaṃvidhabhāvaṃ jāneyyaṃ, ettakaṃ kālaṃ iminā saddhiṃ vissāsaṃ na kareyya’’nti cintetvā āgacchantaṃyeva naṃ ‘‘gaṇhāhāvuso, tuyhaṃ pattacīvaraṃ, tādisena pāpena saddhiṃ ekamaggena na gacchāmī’’ti āha. Taṃ kathaṃ sutvā tassa lajjibhikkhuno hadayaṃ tikhiṇasattiṃ gahetvā viddhaṃ viya ahosi. Tato naṃ āha – ‘‘āvuso, kinnāmetaṃ vadasi, ahaṃ ettakaṃ kālaṃ dukkaṭamattampi āpattiṃ na jānāmi, tvaṃ pana maṃ ajja ‘pāpo’ti vadasi, kiṃ te diṭṭhanti, kiṃ aññena diṭṭhena, kiṃ tvaṃ evaṃvidhena alaṅkatapaṭiyattena mātugāmena saddhiṃ ekaṭṭhāne hutvā nikkhanto’’ti? ‘‘Natthetaṃ, āvuso, mayhaṃ, nāhaṃ evarūpaṃ mātugāmaṃ passāmī’’ti tassa yāvatatiyaṃ kathentassāpi itaro thero kathaṃ asaddahitvā attanā diṭṭhakāraṇaṃyeva bhūtattaṃ katvā gaṇhanto tena saddhiṃ ekamaggena agantvā aññena maggena satthu santikaṃ gato. Itaropi bhikkhu aññena maggena satthu santikaṃyeva gato.

එකල එක්තරා තෙරනමක් තවත් තෙරනමකගේ අතට තමාගේ පාත්‍ර සිවුරු දී, ඇඟපත සෝදා ගැනීම සඳහා ජලය ඇති පහසු ස්ථානයකට ගොස්, දෑත් දෙපා සෝදා පඳුරක් අසලින් පිටතට පැමිණියේය. එක් භූමාටු දේවතාවියක් එම තෙරුන් වහන්සේ පිටුපසින් අතිශයින්ම රූප සම්පන්න ස්ත්‍රියකගේ වෙසක් මවාගෙන, කෙස් කළඹ විසුරුවා නැවත සකසා බඳින්නාක් මෙන් ද, පිටේ තිබූ වැලි පිසදමන්නාක් මෙන් ද, වස්ත්‍රය සකසා අඳින්නාක් මෙන් ද වෙමින්, තෙරුන් වහන්සේගේ පියවර ලුහුබඳිමින් පඳුරෙන් මතු වූවාය. පසෙක සිටි යහළු තෙරනම මේ සිදුවීම දැක බලවත් දොම්නසට පත්ව, "දැන් ඉතින් මේ භික්ෂුව සමඟ මා පැවැත්වූ දීර්ඝකාලීන මිත්‍රත්වය විනාශ විය. මෙවැනි තත්ත්වයක් ගැන මා දැන සිටියේ නම්, මෙපමණ කලක් මොහු සමඟ ඇසුරක් නොපවත්වන්නෙමි" යි සිතා, තමා වෙත එන එම භික්ෂුවට, "ඇවැත්නි, ඔබේ පාත්‍ර සිවුරු ගන්න. මෙවැනි පවිටු පුද්ගලයෙකු සමඟ මම එකම මාවතක නොයන්නෙමි" යි පැවසීය. ඒ වචනය ඇසූ විනයගරුක භික්ෂුවගේ හදවත මුවහත් හෙල්ලකින් ඇන්නාක් මෙන් විය. ඉන්පසු ඔහු මෙසේ කීවේය: "ඇවැත්නි, ඔබ ඔය කියන්නේ කුමක්ද? මෙපමණ කලක් මම දුක්කටාපත්තියක් තරම්වත් වරදක් කර නැති බව දනිමි. එසේ තිබියදී ඔබ අද මට 'පවිටෙක්' යැයි පවසනවා. ඔබ දුටුවේ කුමක්ද?" එවිට අනෙක් තෙරනම, "වෙනත් දැකීමකින් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? ඔබ මෙතරම් අලංකාර ලෙස සැරසුණු ස්ත්‍රියක සමඟ එකම තැනක සිට පැමිණියේ ඇයි?" යැයි ඇසීය. "ඇවැත්නි, මගේ එවැනි වරදක් නැත. මම එවැනි ස්ත්‍රියක නුදුටුවෙමි" යි එම තෙරනම තෙවරක්ම පැවසුවද, අනෙක් තෙරනම එය විශ්වාස නොකළේය. තමා දුටු දේම සත්‍ය යැයි සලකා, ඔහු සමඟ එකම මාවතක නොගොස් වෙනත් මාවතකින් බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ගියේය. අනෙක් භික්ෂුව ද වෙනත් මාවතකින් බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙතම ගියේය.

---

Tato [Pg.49] bhikkhusaṅghassa uposathāgāraṃ pavisanavelāya so bhikkhu taṃ bhikkhuṃ uposathagge disvā sañjānitvā ‘‘imasmiṃ uposathagge evarūpo nāma pāpabhikkhu atthi, nāhaṃ tena saddhiṃ uposathaṃ karissāmī’’ti nikkhamitvā bahi aṭṭhāsi. Atha bhummadevatā ‘‘bhāriyaṃ mayā kammaṃ kata’’nti mahallakaupāsakavaṇṇena tassa santikaṃ gantvā – ‘‘kasmā, bhante, ayyo imasmiṃ ṭhāne ṭhito’’ti āha. ‘‘Upāsaka, imaṃ uposathaggaṃ eko pāpabhikkhu paviṭṭho, ‘ahaṃ tena saddhiṃ uposathaṃ na karomī’ti bahi ṭhitomhī’’ti. ‘‘Bhante, mā evaṃ gaṇhatha, parisuddhasīlo esa bhikkhu, tumhehi diṭṭhamātugāmo nāma ahaṃ. Mayā tumhākaṃ vīmaṃsanatthāya ‘daḷhā nu kho imesaṃ therānaṃ metti, no daḷhā’ti bhijjanābhijjanabhāvaṃ olokentena taṃ kammaṃ kata’’nti. ‘‘Ko pana tvaṃ, sappurisā’’ti? ‘‘Ahaṃ ekā bhummadevatā, bhante’’ti. Devaputto kathentoyeva dibbānubhāvena ṭhatvā therassa pādamūle patitvā ‘‘mayhaṃ, bhante, khamatha, therassa eso doso natthi, uposathaṃ karothā’’ti theraṃ yācitvā uposathaggaṃ pavesesi. So thero uposathaṃ tāva ekaṭṭhāne akāsi. Mittasanthavavasena pana puna tena saddhiṃ na ekaṭṭhāne vasi. Imassa therassa dosaṃ na kathesi. Aparabhāge cuditakatthero pana vipassanāya kammaṃ karonto arahattaṃ pāpuṇi.

ඉන්පසු භික්ෂු සංඝයා උපෝසථාගාරයට ඇතුළු වන වේලාවේදී, චෝදනා කළ භික්ෂුව අනෙක් භික්ෂුව උපෝසථාගාරයේදී දැක හඳුනාගෙන, "මෙම උපෝසථාගාරය තුළ මෙවැනි පවිටු භික්ෂුවක් සිටියි. මම ඔහු සමඟ උපෝසථ කර්මය සිදු නොකරමි" යි පවසා පිටතට පැමිණියේය. එවිට භූමාටු දේවතාවිය, "මා විසින් ඉතා බැරෑරුම් අකුසලයක් කරන ලදී" යි සිතා, මහලු උපාසකයෙකුගේ වෙසින් එම තෙරනම වෙත ගොස්, "ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේ කුමන හේතුවක් නිසා මෙහි රැඳී සිටිනවාද?" යැයි ඇසුවාය. "උපාසකය, මේ උපෝසථාගාරයට එක් පවිටු භික්ෂුවක් ඇතුළු වී සිටිනවා. ඔහු සමඟ උපෝසථය නොකරමියි සිතා මම පිටතට වී සිටිමි" යැයි පැවසීය. "ස්වාමීනී, එසේ නොසිතන්න. මේ භික්ෂුව පිරිසිදු සිල් ඇත්තෙකි. ඔබ වහන්සේ දුටු ඒ ස්ත්‍රිය මම වෙමි. 'මේ තෙරුන් වහන්සේලාගේ මිත්‍රත්වය දැඩිද නැද්ද' කියාත්, එය බිඳිය හැකිද නැද්ද කියාත් පරීක්ෂා කර බැලීමට මා විසින් ඒ දේ කරන ලදී" යැයි පැවසුවාය. "පින්වත, ඔබ කවුද?" යැයි ඇසූ විට, "ස්වාමීනී, මම එක්තරා භූමාටු දේවතාවෙක්මි" යි පිළිතුරු දුන්නාය. දේවපුත්‍රයා එසේ පවසමින්ම දිව්‍ය අනුභාවයෙන් අහසේ සිට තෙරුන් වහන්සේගේ පාමුල වැටී, "ස්වාමීනී, මට සමාව දෙනු මැනව. තෙරුන් වහන්සේගේ කිසිදු වරදක් නැත. උපෝසථය සිදු කරන සේක්වා" යි ආයාචනා කරමින් තෙරුන් වහන්සේව උපෝසථාගාරයට ඇතුළු කරවීය. එම තෙරනම එවර පමණක් එකම ස්ථානයක සිට උපෝසථය කළේය. එහෙත් මිත්‍රත්වයේ අනුභාවය බිඳී ගිය නිසා නැවත ඔහු සමඟ එකම තැන වාසය නොකළේය. මෙම තෙරනමගේ වරදක් ගැන ද ඔහු පැවසුවේ නැත. පසු කලෙක, චෝදනා ලැබූ එම තෙරනම විදර්ශනා වඩා අරහත් භාවයට පත් විය.

---

Bhummadevatā tassa kammassa nissandena ekaṃ buddhantaraṃ apāyato na muccittha. Sace pana kālena kālaṃ manussattaṃ āgacchati, aññena yena kenaci kato doso tasseva upari patati. So amhākaṃ bhagavato uppannakāle sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti, dhānamāṇavotissa nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto tayo vede uggaṇhitvā mahallakakāle satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho sāsane pabbaji. Tassa upasampannadivasato paṭṭhāya ekā alaṅkatapaṭiyattā itthī tasmiṃ gāmaṃ pavisante saddhiṃyeva pavisati, nikkhamante nikkhamati, vihāraṃ pavisantepi saddhiṃ pavisati, tiṭṭhantepi tiṭṭhatīti evaṃ niccānubandhā paññāyati. Thero taṃ na passati. Tassa pana purimakammassa nissandena sā aññesaṃ upaṭṭhāsi.

භූමාටු දේවතාවිය එම කර්මයේ විපාක වශයෙන් බුද්ධාන්තරයක් පුරා අපායෙන් මිදීමට නොහැකි වූවාය. යම් හෙයකින් කලින් කලට මිනිසත් බවක් ලැබුවද, වෙනත් ඕනෑම අයෙකු විසින් කරන ලද වරදක් ඔහු පිටටම පැමිණෙයි. ඒ දේවතාවිය අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ කාලයේදී සැවැත් නුවර බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපත ලැබුවාය. ඔහුට 'ධාන' යන නම තැබූහ. ඔහු වැඩිවියට පත්ව වේද තුන හදාරා, මහලු වියේදී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාවක් අසා ශ්‍රද්ධාව ඇති කරගෙන ශාසනයෙහි පැවිදි විය. ඔහු උපසම්පදා වූ දින සිට මනාව සැරසුණු එක් ස්ත්‍රියක්, ඔහු ගමට ඇතුළු වන විට ඔහු සමඟම ඇතුළු වන බවත්, පිටවන විට ඔහු සමඟම පිටවන බවත්, විහාරයට ඇතුළු වන විට හා එහි රැඳී සිටින විටත් ඔහු අසලම සිටින බවත් පෙනෙන්නට විය. මෙසේ ඇය නිරන්තරයෙන්ම ඔහු පසුපස ලුහුබඳින්නාක් මෙන් පෙනුණි. තෙරනමට එම ස්ත්‍රිය නොපෙනුණත්, ඔහුගේ පෙර අකුසල කර්මයේ විපාකයක් ලෙස අනෙක් අයට ඇය පෙනුණාය.

---

Gāme [Pg.50] yāgubhikkhaṃ dadamānā itthiyo, ‘‘bhante, ayaṃ eko yāguuḷuṅko tumhākaṃ, eko imissā amhākaṃ sahāyikāyā’’ti parihāsaṃ karonti. Therassa mahatī vihesā hoti. Vihāragatampi naṃ sāmaṇerā ceva daharabhikkhū ca parivāretvā ‘‘dhāno koṇḍo jāto’’ti parihāsaṃ karonti. Athassa teneva kāraṇena kuṇḍadhāno theroti nāmaṃ jātaṃ. So uṭṭhāya samuṭṭhāya tehi kariyamānaṃ keḷiṃ sahituṃ asakkonto ummādaṃ gahetvā ‘‘tumhe koṇḍā, tumhākaṃ upajjhāyo koṇḍo, ācariyo koṇḍo’’ti vadati. Atha naṃ satthu ārocesuṃ – ‘‘kuṇḍadhāno, bhante, daharasāmaṇerehi saddhiṃ evaṃ pharusavācaṃ vadatī’’ti. Satthā taṃ pakkosāpetvā ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, dhāna, daharasāmaṇerehi saddhiṃ pharusavācaṃ vadasī’’ti pucchi. Tena ‘‘saccaṃ bhagavā’’ti vutte – ‘‘kasmā evaṃ vadasī’’ti āha. ‘‘Bhante, nibaddhaṃ vihesaṃ sahituṃ asakkonto evaṃ kathemī’’ti. ‘‘Tvaṃ pubbe katakammaṃ yāvajjadivasā jīrāpetuṃ na sakkosi, puna evaṃ pharusavācaṃ mā vada bhikkhū’’ti vatvā āha –

ගමේ කැඳ පූජා කරන ස්ත්‍රීන්, "ස්වාමීනී, මේ කැඳ හැන්ද ඔබ වහන්සේටයි, මේ අනෙක් කැඳ හැන්ද අපේ යෙහෙළියටයි" කියා සමච්චල් කළහ. මෙයින් තෙරනම බලවත් පීඩාවට පත් විය. විහාරයට පැමිණි විටත් සාමණේරවරු සහ තරුණ භික්ෂූන් වහන්සේලා මොහු වට කරගෙන, "ධාන තෙරණුවෝ ස්ත්‍රී ලෝලියෙකු වී ඇත" කියා විහිළු කළහ. ඒ හේතුවෙන්ම ඔහුට "කුණ්ඩධාන තෙරණුවෝ" යන නම ලැබුණි. ඔහු නැවත නැවතත් එල්ල වන එම සමච්චල් කිරීම් ඉවසාගත නොහැකිව, උමතු වූවෙකු මෙන් වී, "ඔබලා ස්ත්‍රී ලෝලීන්ය, ඔබලාගේ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේලා හා ආචාර්යවරුන් වහන්සේලාත් ස්ත්‍රී ලෝලීන්ය" යි පැවසීය. පසුව මේ ගැන භික්ෂූන් වහන්සේලා බුදුරජාණන් වහන්සේට දැනුම් දුන්හ. "ස්වාමීනී, කුණ්ඩධාන තෙරණුවෝ සාමණේරවරුන් සමඟ මෙසේ පරුෂ වචනයෙන් කතා කරති" යි කීහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුව කැඳවා, "ධානය, ඔබ සාමණේරවරුන් සමඟ පරුෂ වචනයෙන් කතා කරන බව සැබෑද?" යැයි ඇසූහ. "එසේය, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ" යි ඔහු පැවසූ විට, "ඇයි ඔබ එසේ පවසන්නේ?" යැයි ඇසූහ. "ස්වාමීනී, නිරන්තරයෙන් සිදුවන හිරිහැර ඉවසාගත නොහැකිව මම එසේ කීවෙමි" යි ඔහු පිළිතුරු දුන්නේය. "මහණ, ඔබ පෙර කරන ලද කර්මය අද වන තුරුත් ගෙවා අවසන් කිරීමට නොහැකි වී ඇත. නැවත කිසිදා මෙසේ පරුෂ වචන කතා නොකරන්න" යැයි පවසා මේ ගාථාව දේශනා කළහ:

---

‘‘Māvoca pharusaṃ kañci, vuttā paṭivadeyyu taṃ;

Dukkhā hi sārambhakathā, paṭidaṇḍā phuseyyu taṃ.

"කිසිවෙකුට පරුෂ වචන නොකියන්න. එසේ පවසනු ලැබූවෝ ඔබට පෙරළා පිළිතුරු දෙන්නාහ. ක්‍රෝධයෙන් කරන කතා දුක් ගෙන දෙන සුළුය. එවිට ප්‍රතිදඬුවම් ද ඔබටම පැමිණෙන්නේය."

---

‘‘Sace neresi attānaṃ, kaṃso upahato yathā;

Esa pattosi nibbānaṃ, sārambho te na vijjatī’’ti. (dha. pa. 133-134) –

"මුවවිට කැඩුණු ලෝහ තලියක් (පහර දුන්නත්) ශබ්දයක් නොකරන්නා සේ, ඔබත් ඔබව හික්මවා ගන්නේ නම්, ඔබ නිවනට පත් වූවෙකු වන්නෙහිය. එවිට ඔබ තුළ ක්‍රෝධ සහගත සිතුවිලි නොපවතියි."

---

Imañca pana tassa therassa mātugāmena saddhiṃ vicaraṇabhāvaṃ kosalaraññopi kathayiṃsu. Rājā ‘‘gacchatha, bhaṇe, naṃ vīmaṃsathā’’ti pesetvā sayampi mandeneva parivārena saddhiṃ therassa santikaṃ gantvā ekamante olokento aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe thero sūcikammaṃ karonto nisinno hoti. Sāpi itthī avidūre ṭhāne ṭhitā viya paññāyati.

තවද, ඒ ස්ථවිරයන් වහන්සේ කාන්තාවක සමඟ මෙසේ හැසිරෙන බව කොසොල් රජතුමාට ද සැළ කළහ. රජතුමා, "එම්බා පුරුෂයෙනි, ගොස් ඒ ගැන විමසා බලන්න" යැයි පවසා ඔවුන් පිටත් කර හැර, තමා ද ස්වල්ප වූ පිරිසක් සමඟ ස්ථවිරයන් වහන්සේ වෙත ගොස් එකත්පසෙක සිට නිරීක්ෂණය කරමින් සිටියේය. ඒ මොහොතේ ස්ථවිරයන් වහන්සේ මැහුම් කටයුත්තක නිරත වෙමින් වැඩ සිටියහ. එම කාන්තාව ද නුදුරින් සිටින්නාක් මෙන් පෙනෙන්නට විය.

---

Rājā taṃ disvā ‘‘atthi taṃ kāraṇa’’nti tassā ṭhitaṭṭhānaṃ agamāsi. Sā tasmiṃ āgacchante therassa vasanapaṇṇasālaṃ paviṭṭhā viya ahosi. Rājāpi tāya saddhiṃ eva paṇṇasālāyaṃ pavisitvā sabbattha olokento adisvā ‘‘nāyaṃ mātugāmo, therassa eko kammavipāko’’ti saññaṃ katvā paṭhamaṃ therassa samīpena gacchantopi theraṃ avanditvā tassa kāraṇassa abhūtabhāvaṃ ñatvā paṇṇasālato nikkhamitvā theraṃ vanditvā ekamante [Pg.51] nisinno ‘‘kacci, bhante, piṇḍakena na kilamathā’’ti pucchi. Thero ‘‘vaṭṭati, mahārājā’’ti āha. ‘‘Jānāmahaṃ, bhante, ayyassa kathaṃ, evarūpenupakkilesena saddhiṃ carantānaṃ tumhākaṃ ke nāma pasīdissanti, ito paṭṭhāya vo katthaci gamanakiccaṃ natthi. Ahaṃ catūhi paccayehi upaṭṭhahissāmi, tumhe yonisomanasikāre mā pamajjitthā’’ti vatvā nibaddhabhikkhaṃ paṭṭhapesi. Thero rājānaṃ upatthambhakaṃ labhitvā bhojanasappāyena ekaggacitto hutvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tato paṭṭhāya sā itthī antaradhāyi.

රජතුමා එය දැක, "එහි කිසියම් හේතුවක් තිබේ" යැයි සිතා ඇය සිටි තැනට ගියේය. රජු එන විට ඇය ස්ථවිරයන් වහන්සේ වැඩසිටින පන්සලට ඇතුළු වන්නාක් මෙන් පෙනිණි. රජතුමා ද ඇය සමඟම පන්සලට ඇතුළු වී සෑම තැනම සෙවුවත් ඇයව දැකගත නොහැකි විය. "මෑ ස්ත්‍රියක නොව, ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ කර්ම විපාකයකි" යි වටහා ගත් රජතුමා, පළමුව ස්ථවිරයන් වහන්සේ අසලින් යන විට වඳින්නේ නැතිව ගියත්, දැන් ඒ කරුණ අසත්‍යයක් බව දැන, පන්සලෙන් නික්ම ස්ථවිරයන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසෙක හිඳ, "ස්වාමීනි, පිණ්ඩපාතයෙන් කිසිදු අපහසුවක් නැද්ද?" යැයි විමසීය. ස්ථවිරයන් වහන්සේ, "මහාරාජයෙනි, යැපෙනවා" යැයි වදාළහ. "ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේගේ කතාව මම දනිමි. මෙවැනි කිලුටක් සමඟ හැසිරෙන ඔබ වහන්සේලා කෙරෙහි කවුරුන් නම් පැහැදෙන්න ද? අද පටන් ඔබ වහන්සේලාට කොහේවත් වැඩීමට අවශ්‍ය නැත. මම සිව්පසයෙන් උපස්ථාන කරන්නෙමි. ඔබ වහන්සේලා යෝනිසෝ මනසිකාරයෙහි නොපමාව යෙදෙන්න" යැයි පවසා නිරන්තර දානය නියම කළේය. ස්ථවිරයන් වහන්සේ රජුගේ උපකාරය ලැබ, යෝග්‍ය වූ භෝජනය ලැබීම නිසා ඒකාග්‍ර වූ සිතින් යුතුව විදර්ශනා වඩා අර්හත් භාවයට පත් වූහ. එතැන් පටන් ඒ ස්ත්‍රී රූපය අතුරුදන් විය.

---

Tadā mahāsubhaddā ugganagare micchādiṭṭhikule vasamānā ‘‘satthā maṃ anukampatū’’ti uposathaṅgaṃ adhiṭṭhāya nirāmagandhā hutvā uparipāsādatale ṭhitā ‘‘imāni pupphāni antare aṭṭhatvā dasabalassa matthake vitānaṃ hutvā tiṭṭhantu, dasabalo imāya saññāya sve pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhatū’’ti saccakiriyaṃ katvā aṭṭha sumanapupphamuṭṭhiyo vissajjesi. Pupphāni gantvā dhammadesanāvelāya satthu matthake vitānaṃ hutvā aṭṭhaṃsu. Satthā taṃ sumanapupphavitānaṃ disvā citteneva subhaddāya bhikkhaṃ adhivāsetvā punadivase aruṇe uṭṭhite ānandattheraṃ āha – ‘‘ānanda, mayaṃ ajja dūraṃ bhikkhācāraṃ gamissāma, puthujjanānaṃ adatvā ariyānaṃyeva salākaṃ dehī’’ti. Thero bhikkhūnaṃ ārocesi – ‘‘āvuso, satthā ajja dūraṃ bhikkhācāraṃ gamissati. Puthujjanā mā gaṇhantu, ariyāva salākaṃ gaṇhantū’’ti. Kuṇḍadhānatthero – ‘‘āharāvuso, salāka’’nti paṭhamaṃyeva hatthaṃ pasāresi. Ānando ‘‘satthā tādisānaṃ bhikkhūnaṃ salākaṃ na dāpeti, ariyānaṃyeva dāpetī’’ti vitakkaṃ uppādetvā gantvā satthu ārocesi. Satthā ‘‘āharāpentassa salākaṃ dehī’’ti āha. Thero cintesi – ‘‘sace kuṇḍadhānassa salākā dātuṃ na yuttā, atha satthā paṭibāheyya, bhavissati ettha kāraṇa’’nti ‘‘kuṇḍadhānassa salākaṃ dassāmī’’ti gamanaṃ abhinīhari. Kuṇḍadhāno tassa purāgamanā eva abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjitvā iddhiyā ākāse ṭhatvā ‘‘āharāvuso ānanda, satthā maṃ jānāti, mādisaṃ bhikkhuṃ paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantaṃ na satthā vāretī’’ti hatthaṃ pasāretvā salākaṃ gaṇhi. Satthā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā theraṃ imasmiṃ sāsane paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. Yasmā [Pg.52] ayaṃ thero rājānaṃ upatthambhaṃ labhitvā sappāyāhārapaṭilābhena samāhitacitto vipassanāya kammaṃ karonto upanissayasampannatāya chaḷabhiñño ahosi. Evaṃbhūtassāpi imassa therassa guṇe ajānantā ye puthujjanā bhikkhū ‘‘ayaṃ paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhati, kiṃ nu kho eta’’nti vimatiṃ uppādenti. Tesaṃ taṃ vimatividhamanatthaṃ thero ākāsaṃ abbhuggantvā iddhipāṭihāriyaṃ dassetvā aññāpadesena aññaṃ byākaronto ‘‘pañca chinde’’ti gāthaṃ abhāsi.

එකල්හි උග්ග නගරයෙහි මිත්‍යාදෘෂ්ටික පවුලක වාසය කරන මහා සුභද්‍රාව, "ශාස්තෘන් වහන්සේ මට අනුකම්පා කරන සේක්වා" යි උපෝසථ අංග සමාදන් වී, පිරිසිදු තැනැත්තියක වී, ප්‍රාසාද තලයට නැඟ, "මේ මල් අතරමඟ නොරැඳී දසබලයන් වහන්සේගේ හිසට ඉහළින් වියනක් මෙන් රැඳේවා! දසබලයන් වහන්සේ මේ සංඥාවෙන් හෙට පන්සියයක් මහා සංඝයා වහන්සේ සමඟ මාගේ දානය පිළිගන්නා සේක්වා!" යැයි සත්‍ය ක්‍රියා කොට සමන් මල් අට මිටක් අහසට මුදා හැරියාය. ඒ මල් ගොස් ධර්ම දේශනා අවස්ථාවේදී ශාස්තෘන් වහන්සේගේ හිසට ඉහළින් වියනක් මෙන් රැඳුණි. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඒ සමන් මල් වියන දැක සිතින්ම සුභද්‍රාවගේ දානය පිළිගෙන, පසුදින අරුණෝදයේදී ආනන්ද තෙරුන් අමතා, "ආනන්ද, අපි අද ඈතකට පිණ්ඩපාතය පිණිස යන්නෙමු. පෘථග්ජනයන්ට නොදී ආර්යයන් වහන්සේලාට පමණක් සලාක පත්‍ර දෙන්න" යැයි වදාළහ. තෙරුන් වහන්සේ භික්ෂූන්ට දැන්වූයේ, "ඇවැත්නි, ශාස්තෘන් වහන්සේ අද ඈතකට පිණ්ඩපාතය පිණිස වඩිනවා. පෘථග්ජනයන් සලාක නොගනිත්වා, ආර්යයන් වහන්සේලා පමණක් සලාක ගනිත්වා" යනුවෙනි. කුණ්ඩධාන තෙරුන් වහන්සේ, "ඇවැත්නි, සලාකය දෙන්න" යැයි පවසා පළමුවෙන්ම අත දිගු කළහ. ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ, "ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙබඳු භික්ෂූන්ට සලාක නොදෙන්නැයි කියා තිබියදී, ආර්යයන්ට පමණක් දෙනු ලබද්දී..." යැයි විතර්කයක් ඇති කරගෙන ශාස්තෘන් වහන්සේට එය සැළ කළහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ, "සලාකය ලබාගන්නට තැත් කරන්නාට එය දෙන්න" යැයි වදාළහ. තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ සිතූහ: "ඉදින් කුණ්ඩධානට සලාකය දීම නුසුදුසු නම්, ශාස්තෘන් වහන්සේ එය වළක්වනවා ඇත. මෙහි කිසියම් හේතුවක් තිබිය යුතුයි" යැයි සිතා "කුණ්ඩධානට සලාකය දෙමි" යි ගියහ. කුණ්ඩධාන තෙරුන් වහන්සේ ආනන්ද තෙරුන් තමන් අසලට එන්නට පෙරම අභිඥාපාදක චතුර්ථ ධ්‍යානයට සමවැදී සෘද්ධියෙන් අහසෙහි සිට, "ඇවැත්නි ආනන්ද, සලාකය දෙන්න. ශාස්තෘන් වහන්සේ මා ගැන දන්නවා. මා වැනි භික්ෂුවක් පළමුව සලාකය ගන්නා විට ශාස්තෘන් වහන්සේ වළක්වන්නේ නැත" යැයි අත දිගු කොට සලාකය ගත්හ. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඒ කරුණ නිමිති කරගෙන ස්ථවිරයන් වහන්සේව මේ ශාසනයෙහි පළමුව සලාක ලබන්නන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තැබූහ. යම් හෙයකින් මේ ස්ථවිරයන් වහන්සේ රජුගේ උපකාරය ලැබ සුදුසු ආහාර පාන ලැබීමෙන් එකඟ වූ සිතින් යුතුව විදර්ශනා භාවනාවෙහි යෙදෙන විට, උපනිශ්‍රය සම්පත්තිය ඇති බැවින් ෂඩභිඥාලාභී වූහ. එසේ වුවද මේ ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ගුණ නොදත් යම් පෘථග්ජන භික්ෂූහු, "මොහු පළමුව සලාකය ගනියි, මෙය කුමක්ද?" යැයි සැක පහළ කළහ. ඔවුන්ගේ ඒ සැකය දුරු කරනු පිණිස ස්ථවිරයන් වහන්සේ අහසට පැන නැඟ සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්ය දක්වා, වෙනත් කරුණක් මුවාවෙන් තමන්ගේ අර්හත් භාවය ප්‍රකාශ කරමින් "පඤ්ච ඡින්දේ" යන ගාථාව දේශනා කළහ.

---

1. Evaṃ so pūritapuññasambhārānurūpena arahā hutvā pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sattāhaṃ paṭisallīnantiādimāha. Tattha satthāhaṃ sattadivasaṃ nirodhasamāpattivihārena paṭisallīnaṃ vivekabhūtanti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

1. මෙසේ ඒ කුණ්ඩධාන තෙරුන් වහන්සේ තමන් රැස් කළ පුණ්‍ය සම්භාරයට අනුරූපව රහත් බවට පත්ව, ඒ අග්‍රස්ථානය ද ලබා, තමන්ගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කරමින් සොම්නසින් යුතුව සිය පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සත්තාහං පටිසල්ලීනං" යනාදිය වදාළහ. එහි "සත්තාහං" යනු සත් දිනක් මුළුල්ලෙහි නිරෝධ සමාපත්ති විහරණයෙන් හුදෙකලාව හෙවත් විවේකීව වාසය කිරීම යන්න අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Kuṇḍadhānattheraapadānavaṇṇanā samattā.

කුණ්ඩධාන තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

---

2. Sāgatattheraapadānavaṇṇanā

2. සාගත තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

---

Sobhito nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato sāgatattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ brāhmaṇakule nibbatto sabbasippesu nipphattiṃ patto nāmena sobhito nāma hutvā tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo. So ekadivasaṃ padumuttaraṃ bhagavantaṃ dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇasiriyā sobhamānaṃ uyyānadvārena gacchantaṃ disvā atīva pasannamānaso anekehi upāyehi anekehi guṇavaṇṇehi thomanaṃ akāsi. Bhagavā tassa thomanaṃ sutvā ‘‘anāgate gotamassa bhagavato sāsane sāgato nāma sāvako bhavissatī’’ti byākaraṇaṃ adāsi. So tato paṭṭhāya puññāni karonto yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devaloke nibbatto. Kappasatasahassadevamanussesu ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto. Tassa mātāpitaro [Pg.53] somanassaṃ vaḍḍhento sujāto āgatoti sāgatoti nāmaṃ kariṃsu. So sāsane pasīditvā pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patto.

"සෝභිතෝ නාම නාමෙන" යනාදිය ආයුෂ්මත් සාගත තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇත්තෙකි. ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කරමින් පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපත ලැබීය. සියලු ශිල්පයන්හි නිපුණත්වයට පත්ව, 'සෝභිත' යන නමින් ප්‍රකටව, නිඝණ්ඩු, කේටුභ, ශික්ෂා, නිරුක්ති සහ පස්වැන්න වූ ඉතිහාසය සහිත ත්‍රිවේදයේ පරතෙරට පත් වූයේය. හෙතෙම පද දන්නා වූ (පදක), ව්‍යාකරණ දන්නා වූ (වෛය්‍යාකරණ), ලෝකායත හා මහාපුරුෂ ලක්ෂණ විද්‍යාවන්හි නිපුණ වූයේ විය. දිනක් ඔහු දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් බබළන්නා වූ, උයන දොරටුවෙන් වඩින්නා වූ පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, අතිශය පැහැදුණු සිතැතිව නොයෙක් උපක්‍රමයන්ගෙන් හා නොයෙක් ගුණ වර්ණනාවන්ගෙන් ස්තූති ගායනා කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ ඒ ස්තූතිය අසා, "මතු අනාගතයෙහි ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි සාගත නම් ශ්‍රාවකයෙක් වන්නේය" යි විවරණ දුන් සේක. හෙතෙම එතැන් පටන් පින්කම් කරමින් ආයු කෙළවර දෙව්ලොව උපන්නේය. කල්ප ලක්ෂයක් පුරා දෙවි මිනිසුන් අතර උභය සම්පත්තීන් අනුභව කරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. ඔහුගේ මවුපියෝ, "සතුට වඩවමින් මැනවින් උපන්නේය, මැනවින් පැමිණියේය" යන අර්ථයෙන් 'සාගත' යැයි ඔහුට නම් තැබූහ. ඔහු ශාසනයෙහි පැහැදී පැවිදිව විදර්ශනා වඩා අර්හත් භාවයට පත් විය.

---

17. Evaṃ so puññasambhārānurūpena pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sobhito nāma nāmenātiādimāha. Tattha tadā puññasambhārassa paripūraṇasamaye nāmena sobhito nāma brāhmaṇo ahosinti sambandho.

17. මෙලෙස පින් සම්භාරයට අනුරූපව අර්හත් ඵලයට පත් වූ ඒ සාගත තෙරුන් වහන්සේ තම පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, තම පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සෝභිතෝ නාම නාමෙන" යනාදිය වදාළ සේක. එහි 'සෝභිතෝ නාම නාමෙන' යනාදියෙහි, එකල පින් සම්භාරය පිරුණු සමයෙහි මම නමින් සෝභිත නම් බ්‍රාහ්මණයෙක් වීමි යනු සම්බන්ධයයි.

---

21. Vipathā uddharitvānāti viruddhapathā kumaggā, uppathā vā uddharitvā apanetvā. Pathaṃ ācikkhaseti, bhante, sabbaññu tuvaṃ pathaṃ sappurisamaggaṃ nibbānādhigamanupāyaṃ ācikkhase kathesi desesi vibhaji uttāniṃ akāsīti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

21. 'විපථා උද්ධරිත්වාන' යනු විරුද්ධ මාවතින් හෙවත් කුමාර්ගයෙන් (වැරදි මඟින්) මුදවා ගෙන යන්නයි. 'පථං ආචික්ඛසෙ' යනු "ස්වාමීනි, සර්වඥයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ නිවැරදි මාවත වූ සත්පුරුෂ මාර්ගය හෙවත් නිවන් අවබෝධ කරගැනීමේ මඟ පෙන්වා දෙන සේක, වදාරන සේක, දේශනා කරන සේක, බෙදා දක්වන සේක, පැහැදිලි කරන සේක" යන අර්ථයයි. සෙසු කොටස් පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Sāgatattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සාගත තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

---

3. Mahākaccānattheraapadānavaṇṇanā

3. මහා කච්චාන තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Padumuttaranāthassātiādikaṃ āyasmato kaccānattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle gahapatimahāsālakulagehe nibbattetvā vuddhippatto ekadivasaṃ satthu santike dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ vibhajantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthento dānādīni puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto sumedhassa bhagavato kāle vijjādharo hutvā ākāsena gacchanto satthāraṃ ekasmiṃ vanasaṇḍe nisinnaṃ disvā pasannamānaso kaṇikārapupphehi pūjaṃ akāsi.

"පදුමුත්තරනාථස්ස" යනාදිය ආයුෂ්මත් කච්චාන තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇත්තෙකි. ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස පවතින පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි මහා ධනවත් ගැහැවි කුලයක උපත ලබා වැඩුණේය. දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙතින් බණ අසමින් සිටියදී, බුදුරජාණන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක් සංක්ෂේපයෙන් දේශනා කරන ලද ධර්මයේ අර්ථය විස්තරාත්මකව බෙදා දක්වන්නන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තබනු දැක, තමන් ද ඒ තනතුර පතමින් දානාදී පින්කම් කොට දෙව් මිනිසුන් අතර සැරිසැරුවේය. සුමේධ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි විද්‍යාධරයෙක්ව ඉපිද, අහසින් යන කල ශාස්තෘන් වහන්සේ එක්තරා වනාන්තරයක වැඩසිටිනු දැක පැහැදුණු සිතින් කිණිහිරි මල්වලින් පූජාවක් කළේය.

---

So tena puññakammena aparāparaṃ sugatīsuyeva parivattetvā kassapadasabalassa kāle bārāṇasiyaṃ kulaghare nibbattitvā parinibbute bhagavati suvaṇṇacetiyakaraṇaṭṭhānaṃ dasasahassagghanikāya suvaṇṇiṭṭhakāya pūjaṃ katvā ‘‘bhagavā mayhaṃ nibbattanibbattaṭṭhāne sarīraṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ hotū’’ti pattharaṃ akāsi. Tato yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu [Pg.54] saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde ujjeniyaṃ rañño caṇḍapajjotassa purohitassa gehe nibbatti, tassa nāmaggahaṇadivase mātāpitaro ‘‘amhākaṃ putto suvaṇṇavaṇṇo attano nāmaṃ gahetvā āgato’’ti kañcanamāṇavotveva nāmaṃ kariṃsu. So vuddhimanvāya tayo vede uggaṇhitvā pitu accayena purohitaṭṭhānaṃ labhi. So gottavasena kaccānoti paññāyittha.

හෙතෙම ඒ පින්කමේ බලයෙන් නැවත නැවත සුගති ලෝකයන්හිම සැරිසරා, කස්සප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බරණැස කුලගෙයක ඉපදී, බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි රන් සෑය කරවන ස්ථානයෙහි දසදහසක් අගනා රන් ගඩොලකින් පූජාවක් කොට, "භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මා උපදින උපදින තැන මගේ ශරීරය රන්වන් පැහැති වේවා" යි ප්‍රාර්ථනා කළේය. ඉන්පසු දිවි හිමියෙන් කුසල් කොට එක් බුද්ධාන්තරයක් දෙව් මිනිසුන් අතර සැරිසරා, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි උජ්ජේනි නුවර චණ්ඩපජ්ජෝත රජුගේ පුරෝහිතයාගේ නිවසේ උපත ලැබීය. ඔහුගේ නම් තබන දිනයේ මවුපියෝ, "අපගේ පුත්‍රයා රන්වන් පැහැතිව තම නම රැගෙනම ආවේය" යි පවසමින් 'කඤ්චන මාණවක' යැයිම නම් තැබූහ. හෙතෙම වැඩුණු පසු ත්‍රිවේදය හදාරා පියාගේ ඇවෑමෙන් පුරෝහිත තනතුර ලැබීය. ඔහු ගෝත්‍රය අනුව 'කච්චාන' යනුවෙන් ප්‍රකට විය.

---

Rājā caṇḍapajjoto buddhuppādaṃ sutvā, ‘‘ācariya, tvaṃ tattha gantvā satthāraṃ idhānehī’’ti pesesi. So attaṭṭhamo satthu santikaṃ upagato. Tassa satthā dhammaṃ desesi. Desanāpariyosāne so sattahi janehi saddhiṃ sahapaṭisambhidāhi arahatte patiṭṭhāsi. Atha satthā ‘‘etha, bhikkhavo’’ti hatthaṃ pasāresi. Te tāvadeva dvaṅgulamattakesamassukā iddhimayapattacīvaradharā vassasaṭṭhikattherā viya ahesuṃ. Evaṃ thero sadatthaṃ nipphādetvā, ‘‘bhante, rājā pajjoto tumhākaṃ pāde vandituṃ dhammañca sotuṃ icchatī’’ti satthu ārocesi. Satthā ‘‘tvaṃyeva bhikkhu tattha gaccha, tayi gatepi rājā pasīdissatī’’ti āha. Thero attaṭṭhamo tattha gantvā rājānaṃ pasādetvā avantīsu sāsanaṃ patiṭṭhāpetvā puna satthu santikameva gato.

චණ්ඩපජ්ජෝත රජු බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ බව අසා, "ආචාර්යතුමනි, ඔබ එහි ගොස් ශාස්තෘන් වහන්සේව මෙහි වැඩමවාගෙන එන්න" යැයි පවසා ඔහුව පිටත් කළේය. හෙතෙම තමා ඇතුළු අටදෙනෙකුගෙන් යුක්තව ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත පැමිණියේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුට ධර්මය දේශනා කළ සේක. දේශනාව අවසානයේ හෙතෙම ඒ සත්දෙනා සමඟ සිව්පිළිසිඹියාවන් ද සහිතව අර්හත් භාවයෙහි පිහිටියේය. ඉක්බිති ශාස්තෘන් වහන්සේ "මහණෙනි, එන්න" යැයි හස්තය දිගු කළ සේක. එකෙණෙහිම ඔවුහු අඟල් දෙකක් පමණ වූ කෙස් හා රැවුල් ඇතිව, සෘද්ධිමය පාත්‍ර සිවුරු දරා වස් සැටක් පිරුණු මහා තෙරුන් වහන්සේලා මෙන් වූහ. මෙසේ තෙරුන් වහන්සේ තමන්ගේ අර්ථය සාධනය කරගෙන, "ස්වාමීනි, පජ්ජෝත රජතුමා ඔබ වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද වන්දනා කිරීමට හා ධර්මය ඇසීමට කැමති වන්නේය" යි ශාස්තෘන් වහන්සේට දැන්වූ සේක. ශාස්තෘන් වහන්සේ, "මහණ, ඔබම එහි යන්න, ඔබ ගිය විට ද රජතුමා පැහැදෙන්නේය" යි වදාළ සේක. තෙරුන් වහන්සේ තමන් අටවැන්නා කොට ඇති පිරිස සමඟ එහි ගොස් රජු පැහැදවා අවන්ති ජනපදයෙහි ශාසනය පිහිටුවා නැවත ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙතම වැඩම කළ සේක.

---

31. Evaṃ so pattaarahattaphalo ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ vibhajantānaṃ yadidaṃ mahākaccāno’’ti (a. ni. 1.188, 197) etadaggaṭṭhānaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaranāthassātiādimāha. Tattha padumaṃ nāma cetiyanti padumehi chāditattā vā padumākārehi katattā vā bhagavato vasanagandhakuṭivihārova pūjanīyabhāvena cetiyaṃ, yathā ‘‘gotamakacetiyaṃ, āḷavakacetiya’’nti vutte tesaṃ yakkhānaṃ nivasanaṭṭhānaṃ pūjanīyaṭṭhānattā cetiyanti vuccati, evamidaṃ bhagavato vasanaṭṭhānaṃ cetiyanti vuccati, na dhātunidhāyakacetiyanti veditabbaṃ. Na hi aparinibbutassa bhagavato sarīradhātūnaṃ abhāvā dhātucetiyaṃ akari. Silāsanaṃ kārayitvāti tassā padumanāmikāya gandhakuṭiyā pupphādhāratthāya heṭṭhā phalikamayaṃ silāsanaṃ kāretvā. Suvaṇṇenābhilepayinti taṃ silāsanaṃ jambonadasuvaṇṇena abhivisesena lepayiṃ chādesinti attho.

31. මෙසේ අර්හත් ඵලයට පැමිණි ඒ මහා කච්චායන තෙරණුවෝ, "මහණෙනි, මාගේ ශ්‍රාවකයන් අතර සැකෙවින් වදාළ ධර්මය විස්තර වශයෙන් බෙදා දක්වන්නන් කෙරෙහි මේ මහා කච්චායන තෙරුන් අග්‍ර වන්නේය" යි මෙසේ ඒ ඒතදග්ග ස්ථානයට පැමිණ, තමන්ගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කරමින් පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරනු පිණිස "පදුමුත්තරනාථස්ස" යනාදී ගාථාව වදාළහ. එහි 'පදුම' නම් වූ චෛත්‍යය යනු, පද්මයන්ගෙන් (නෙළුම් මල්වලින්) වැසුණු බැවින් හෝ පද්මයන්ගේ ආකාරයෙන් කළ බැවින් හෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි ගන්ධකුටි විහාරයම පූජනීය භාවයෙන් චෛත්‍යය නම් විය. "ගෝතමක චේතිය, ආළවක චේතිය" යයි වදාළ කල්හි ඒ යක්ෂයන්ගේ වාසස්ථාන පූජනීය ස්ථාන වූ බැවින් චෛත්‍යය යයි කියනු ලබන්නාක් මෙන්, මෙහිදී ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මේ වාසස්ථානය චෛත්‍යය යයි කියනු ලැබේ. මෙය ධාතුන් වහන්සේලා නිදන් කළ ධාතු චෛත්‍යයක් ලෙස නොදත යුතුය. පිරිනිවන් නොපෑ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීර ධාතුන් වහන්සේලා නොමැති බැවින් ධාතු චෛත්‍යයක් නොකළහ. 'සිලාසනං කාරයිත්වා' යනු, පදුම නම් වූ ඒ ගන්ධකුටි විහාරයෙහි මල් තැබීමේ පීඨයක් සඳහා පළිඟුමය ශෛලාසනයක් (ගල් අසුනක්) කරවා යන්නයි. 'සුවණ්ණේනාභිලේපයිං' යනු, ඒ ශෛලාසනය ජම්බෝනද ස්වර්ණයෙන් විශේෂ කොට ආලේප කළෙමි, හෙවත් රන් ආලේප කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

---

32. Ratanāmayaṃ [Pg.55] sattahi ratanehi kataṃ chattaṃ paggayha muddhani dhāretvā vāḷabījaniñca setapavaracāmariñca paggayha buddhassa abhiropayiṃ. Lokabandhussa tādinoti sakalalokabandhusadisassa tādiguṇasamaṅgissa buddhassa dhāresinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

32. සප්ත රත්නයෙන් කළ රත්නමය ඡත්‍රයක් (කුඩයක්) ඔසවා හිස මත දරාගෙන, වාලබීජනිය ද ශ්වේත පවර චාමරය ද ඔසවා බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළෙමි. 'ලෝකබන්ධුස්ස තාදිනෝ' යනු, මුළු ලෝකයාගේම බන්ධුහු හා සමාන වූ, අෂ්ටලෝක ධර්මයෙන් කම්පා නොවන ගුණයෙන් යුක්ත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට දරා සිටියෙමි යන්න අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස අර්ථයෙන් පැහැදිලිය.

---

Mahākaccānattheraapadānavaṇṇanā samattā.

මහා කච්චායන තේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

4. Kāḷudāyittheraapadānavaṇṇanā

4. කාළුදායී තේර අපදාන වර්ණනාව.

---

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato kāḷudāyittherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbatto satthu dhammadesanaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ kulappasādakānaṃ bhikkhūnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā tajjaṃ abhinīhāraṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi.

"පදුමුත්තරබුද්ධස්ස" යනාදිය ආයුෂ්මත් කාළුදායී තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවෙහි කරන ලද අධිකාර (පෙර පින්) ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නගරයෙහි කුලගෙයක උපන්නේය. ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කරමින් සිටියදී, ශාස්තෘන් වහන්සේ විසින් එක්තරා භික්ෂුවක කුලයන් ප්‍රසාදයට පත්කරන (කුලප්පසාදක) භික්ෂූන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තබනු දැක, ඊට අදාළ අභිනීහාර (ප්‍රාර්ථනා) කොට ඒ තනතුර පැතීය.

---

So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bodhisattassa mātukucchiyaṃ paṭisandhiggahaṇadivase kapilavatthusmiṃyeva amaccagehe paṭisandhiṃ gaṇhi, bodhisattena saddhiṃ ekadivasaṃyeva jātoti taṃ divasaṃyeva naṃ dukūlacumbaṭake nipajjāpetvā bodhisattassa upaṭṭhānatthāya nayiṃsu. Bodhisattena hi saddhiṃ bodhirukkho, rāhulamātā, cattāro nidhī, ārohanahatthī, assakaṇḍako, ānando, channo, kāḷudāyīti ime satta ekadivase jātattā sahajātā nāma ahesuṃ. Athassa nāmaggahaṇadivase sakalanagarassa udaggacittadivase jātattā udāyitveva nāmaṃ akaṃsu. Thokaṃ kāḷadhātukattā pana kāḷudāyīti paññāyittha. So bodhisattena saddhiṃ kumārakīḷaṃ kīḷanto vuddhiṃ agamāsi.

ඔහු දිවි හිමියෙන් කුසල් කොට දේව මනුෂ්‍යයන් අතර සැරිසරමින්, අපගේ බෝධිසත්වයන් වහන්සේ මවුකුස පිළිසිඳගත් දිනයෙහිම කපිලවස්තු පුරයෙහිම අමාත්‍ය නිවසක පිළිසිඳ ගත්තේය. බෝධිසත්වයන් වහන්සේ සමඟ එකම දිනක උපන් බැවින්, එදිනම එම දරුවා සේද රෙදි කඩක තබා බෝධිසත්වයන් වහන්සේට උපස්ථාන පිණිස වැඩම කරවූහ. බෝධිසත්වයන් වහන්සේ සමඟ බෝධි වෘක්ෂය, රාහුල මාතාව, සතර මහා නිධානයන්, මංගල හස්තියා, කණ්ඨක අශ්වයා, ආනන්ද කුමාරයා, ඡන්න ඇමති සහ කාළුදායී යන මොහු සත් දෙනා එකම දිනයක උපන් බැවින් 'සහජාත' නම් වූහ. ඉන්පසු ඔහුගේ නම් තැබීමේ දිනයේදී මුළු නගරයම ප්‍රබෝධමත් වූ සිත් ඇති දිනයක උපන් බැවින් 'උදායී' යනුවෙන්ම නම් තැබූහ. මදක් කළු පැහැති වූ බැවින් 'කාළුදායී' නමින් ප්‍රකට විය. ඔහු බෝධිසත්වයන් වහන්සේ සමඟ කුමාර ක්‍රීඩා කරමින් වැඩුණේය.

---

Aparabhāge lokanāthe mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā anukkamena sabbaññutaṃ patvā pavattitavaradhammacakke rājagahaṃ upanissāya veḷuvane viharante suddhodanamahārājā taṃ pavattiṃ sutvā purisasahassaparivāraṃ ekaṃ [Pg.56] amaccaṃ ‘‘puttaṃ me idhānehī’’ti pesesi. So dhammadesanāvelāyaṃ satthu santikaṃ gantvā parisapariyante ṭhito dhammaṃ sutvā saparivāro arahattaṃ pāpuṇi. Atha ne satthā ‘‘etha, bhikkhavo’’ti hatthaṃ pasāresi. Sabbe taṅkhaṇaññeva iddhimayapattacīvaradharā vassasaṭṭhikattherā viya ahesuṃ. Arahattappattito paṭṭhāya pana ariyā majjhattāva honti. Tasmā raññā pahitasāsanaṃ dasabalassa na kathesi. Rājā ‘‘neva gato āgacchati, na sāsanaṃ suyyatī’’ti aparaṃ amaccaṃ purisasahassehi pesesi. Tasmimpi tathā paṭipanne aparampi pesesīti evaṃ navahi purisasahassehi saddhiṃ nava amacce pesesi. Sabbe arahattaṃ patvā tuṇhī ahesuṃ.

පසු කලෙක ලෝකනාථ බුදුරජාණන් වහන්සේ මහාභිනිෂ්ක්‍රමණය කොට පිළිවෙළින් සර්වඥතා ඥානය ලබා උතුම් දම්සක් පවත්වා රජගහ නුවර ඇසුරු කොට වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන කල්හි, සුද්ධෝදන මහාරාජයා ඒ පුවත අසා දහසක් පිරිවර සහිත එක් අමාත්‍යයකු "මාගේ පුත්‍රයා මෙහි කැඳවාගෙන එන්න" යයි පවසා පිටත් කළේය. ඔහු ධර්ම දේශනා කරන වේලාවෙහි ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගොස් පිරිස කෙළවර සිට ධර්මය අසා පිරිවර සමඟ රහත් භාවයට පැමිණියේය. එවිට ශාස්තෘන් වහන්සේ "මහණෙනි, එව" යයි හස්තය දිගු කළ සේක. සියල්ලෝම ඒ මොහොතේම සෘද්ධිමය පාත්‍ර සිවුරු දරා සැට වස් පිරුණු තෙරවරුන් මෙන් වූහ. රහත් වූ තැන් සිට ආර්යයන් වහන්සේලා මධ්‍යස්ථ ස්වභාවයෙන් යුක්ත වෙති. එබැවින් රජු එවූ පණිවිඩය දසබලයන් වහන්සේට ඉදිරිපත් නොකළහ. රජතුමා "ගිය අය ආපසු එන්නේ නැත, පණිවිඩයක් ද ඇසෙන්නේ නැත" යයි පවසා තවත් ඇමතියකු දහසක් පිරිවර සමඟ පිටත් කළේය. ඔහු ද එලෙසම වූ කල්හි, තවත් අයකු ද පිටත් කළේය. මෙලෙස නව දහසක් පිරිවර සමඟ අමාත්‍යවරුන් නව දෙනෙකුම පිටත් කළේය. සියල්ලෝම රහත් වී නිශ්ශබ්ද වූහ.

---

Atha rājā cintesi – ‘‘ettakā janā mayi sinehābhāvena dasabalassa idhāgamanatthāya na kiñci kathayiṃsu, ayaṃ kho udāyi dasabalena samavayo, sahapaṃsukīḷiko, mayi ca sineho atthi, imaṃ pesessāmī’’ti taṃ pakkosāpetvā, ‘‘tāta, tvaṃ purisasahassaparivāro rājagahaṃ gantvā dasabalaṃ idhānehī’’ti vatvā pesesi. So pana gacchanto ‘‘sacāhaṃ, deva, pabbajituṃ labhissāmi, evāhaṃ bhagavantaṃ idhānessāmī’’ti vatvā ‘‘yaṃ kiñci katvā mama puttaṃ dassehī’’ti vutto rājagahaṃ gantvā satthu dhammadesanavelāyaṃ parisapariyante ṭhito dhammaṃ sutvā saparivāro arahattaṃ patvā ehibhikkhubhāve patiṭṭhāsi. Arahattaṃ pana patvā ‘‘na tāvāyaṃ dasabalassa kulanagaraṃ gantuṃ kālo, vasante pana upagate pupphite vanasaṇḍe haritatiṇasañchannāya bhūmiyā gamanakālo bhavissatī’’ti kālaṃ paṭimānento vasante sampatte satthu kulanagaraṃ gantuṃ gamanamaggavaṇṇaṃ saṃvaṇṇento –

එවිට රජතුමා මෙසේ සිතීය - "මෙපමණ පිරිසක් මා කෙරෙහි ඇති ස්නේහය නැතිකම නිසා බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙහි වැඩම කරවීමට කිසිවක් නොකීහ. මේ උදායී වනාහි බුදුරජාණන් වහන්සේ සමඟ වයසින් සමානය, කුඩා කල එකට වැලි සෙල්ලම් කළ යහළුවෙකි, මා කෙරෙහි ද සෙනෙහස ඇත්තෙකි. මොහු පිටත් කරන්නෙමි" යි ඔහු කැඳවා, "පුත, ඔබ දහසක් පිරිවර සමඟ රජගහ නුවරට ගොස් බුදුරජාණන් වහන්සේව මෙහි වැඩමවාගෙන එන්න" යයි කියා පිටත් කළේය. ඔහු යන අතරතුර, "දේවයන් වහන්ස, මම පැවිදි වීමට අවසර ලබන්නේ නම්, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේව මෙහි වැඩමවාගෙන එන්නෙමි" යි පැවසීය. "යම් කිසිවක් කොට මාගේ පුත්‍රයාව පෙන්වන්න" යයි රජු පැවසූ කල්හි ඔහු රජගහ නුවරට ගොස්, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා වේලාවෙහි පිරිස කෙළවර සිට ධර්මය අසා පිරිවර සමඟ රහත් වී ඒහි භික්ෂු භාවයෙහි පිහිටියේය. රහත් වූ පසු, "දසබලයන් වහන්සේට තම නෑයන්ගේ නගරයට වැඩම කිරීමට තවම කාලය නොවේ. වසන්තය පැමිණි කල්හි, වනය මල්වලින් පිරී ගිය කල්හි, පොළොව නිල් තණකොළවලින් වැසී ගිය කල්හි වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලය වනු ඇත" යි කාලය බලමින් සිටියේය. වසන්තය පැමිණි කල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේට ස්වකීය නගරයට වැඩම කිරීම සඳහා මාර්ගයෙහි ගුණ වර්ණනා කරමින් මෙසේ කීවේය -

---

‘‘Aṅgārino dāni dumā bhadante, phalesino chadanaṃ vippahāya;

Te accimantova pabhāsayanti, samayo mahāvīra bhāgī rathānaṃ.

ස්වාමීනි, දැන් වෘක්ෂයෝ ගිනි අඟුරු මෙන් රතු දලු ලා ඇත, ඵල අපේක්ෂාවෙන් පරණ පත්‍ර හළා ඇත. මහා වීරයන් වහන්ස, ඒවා ගිනි දැල් මෙන් බබළයි. භගීරථ රජුගේ වංශයෙහි වූවන්ට අනුග්‍රහ කිරීමට මෙය සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Dumāni phullāni manoramāni, samantato sabbadisā pavanti;

Pattaṃ pahāya phalamāsasānā, kālo ito pakkamanāya vīra.

මනරම් ලෙස මල් පිපුණු වෘක්ෂයෝ හාත්පසින්ම සියලු දිශාවන්හි සුවඳ විහිදුවති. වීරයන් වහන්ස, පරණ පත්‍ර හළා ඵල අපේක්ෂාවෙන් සිටින මේ කාලය මෙයින් පිටත්ව වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Nevātisītaṃ [Pg.57] na panātiuṇhaṃ, sukhā utu addhaniyā bhadante;

Passantu taṃ sākiyā koḷiyā ca, pacchāmukhaṃ rohiniyaṃ tarantaṃ.

ස්වාමීනි, අධික ශීතලක් හෝ අධික උෂ්ණත්වයක් නැත. මේ ඍතුව මග ගෙවා වැඩම කිරීමට සැපදායකය. රෝහිණී නදිය තරණය කරමින් බටහිර දෙසට මුහුණ ලා වඩින්නා වූ ඔබ වහන්සේව ශාක්‍යයෝ සහ කෝළියෝ දකිත්වා.

---

‘‘Āsāya kasate khettaṃ, bījaṃ āsāya vappati;

Āsāya vāṇijā yanti, samuddaṃ dhanahārakā;

Yāya āsāya tiṭṭhāmi, sā me āsā samijjhatu. (theragā. 527-530);

ගොවියා අස්වැන්න අපේක්ෂාවෙන් කුඹුරු සීසායි, බීජ වපුරයි. වෙළෙන්දෝ ධනය අපේක්ෂාවෙන් නැවෙන් සාගරයට යති. මා යම් බලාපොරොත්තුවකින් මෙහි සිටිම් ද, මාගේ ඒ බලාපොරොත්තුව ඉටු වේවා.

---

‘‘Nātisītaṃ nātiuṇhaṃ, nātidubbhikkhachātakaṃ;

Saddalā haritā bhūmi, esa kālo mahāmuni. (a. ni. aṭṭha. 1.1.225);

මහා මුණිවරයාණන් වහන්ස, (දැන්) අධික ශීතල නැත, අධික රශ්නය ද නැත. ආහාර දුර්ලභ වූ සාගින්නෙන් පීඩිත කාලයක් ද නොවේ. පොළොව නිල් පැහැති තණකොළවලින් ගැවසී බබළයි. ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේගේ ජන්ම භූමියට වැඩම කිරීමට මෙය සුදුසුම කාලයයි.

---

‘‘Punappunañceva vapanti bījaṃ, punappunaṃ vassati devarājā;

Punappunaṃ khettaṃ kasanti kassakā, punappunaṃ dhaññamupeti raṭṭhaṃ.

ගොවියෝ නැවත නැවතත් බීජ වපුරති. වැසි වළාහක දෙවි රජු නැවත නැවතත් වැසි වස්වයි. ගොවියෝ නැවත නැවතත් කුඹුරු සීසාති. ධාන්‍ය සම්පත්තිය නැවත නැවතත් රටට (ගබඩාවන්ට) ලැබේ.

---

‘‘Punappunaṃ yācanakā caranti, punappunaṃ dānappatī dadanti;

Punappunaṃ dānappatī daditvā, punappunaṃ saggamupenti ṭhānaṃ.

යාචකයෝ නැවත නැවතත් (සිඟමනේ) හැසිරෙති. දානපතියෝ නැවත නැවතත් දන් දෙති. දානපතියෝ නැවත නැවතත් දන් දී නැවත නැවතත් ස්වර්ග ලෝකයට පැමිණෙති.

---

‘‘Vīro have sattayugaṃ puneti, yasmiṃ kule jāyati bhūripañño;

Maññāmahaṃ sakkati devadevo, tayā hi jāto muni saccanāmo.

යම් කුලයක මහා ප්‍රඥාවන්ත වූ වීර්යවන්ත පුරුෂයෙක් උපදී ද, ඔහු ඒකාන්තයෙන්ම තම පරම්පරා හතක් පිරිසිදු කරයි. මම සිතන පරිදි දෙවාතිදේව වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ (එසේ කිරීමට) සමර්ථ වන්නාහ. මක්නිසාද යත්, ඔබ වහන්සේගෙන් උපන් මේ මුනිවරයා (මම) සැබවින්ම ඒ නමටම සුදුසු බැවිනි.

---

‘‘Suddhodano nāma pitā mahesino, buddhassa mātā pana māyanāmā;

Yā bodhisattaṃ parihariya kucchinā, kāyassa bhedā tidivamhi modati.

මහා සෘෂි වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පියාණන් වහන්සේ ශුද්ධෝදන නම් වන අතර, මෑණියන් වහන්සේ මායා නම් වන්නාහ. යම් මෑණියන් වහන්සේ නමක් බෝධිසත්වයන් වහන්සේ කුස දරා සිට, කය බිඳී මරණයෙන් පසු දෙව්ලොව සතුටින් වෙසෙන්නාහ.

---

‘‘Sā gotamī kālakatā ito cutā, dibbehi kāmehi samaṅgibhūtā;

Sā modati kāmaguṇehi pañcahi, parivāritā devagaṇehi tehī’’ti. (theragā. 531-535);

කළුරිය කළ ඒ ගෝතමී දේවිය මෙලොවින් චුත වී දිව්‍යමය කාම ගුණයන්ගෙන් යුක්තව, දෙවි පිරිස පිරිවරා ඒ පංච කාම ගුණයන්ගෙන් සතුටු වන්නීය.

---

Imā [Pg.58] gāthā abhāsi. Tattha aṅgārinoti aṅgārāni viyāti aṅgārāni. Aṅgārāni rattapavāḷavaṇṇāni rukkhānaṃ pupphaphalāni, tāni etesaṃ santīti aṅgārino, abhilohitakusumakisalayehi aṅgāravuṭṭhisamparikiṇṇā viyāti attho. Dānīti imasmiṃ kāle. Dumāti rukkhā. Bhadanteti bhaddaṃ ante etassāti, ‘‘bhadante’’ti ekassa da-kārassa lopaṃ katvā vuccati. Guṇavisesayutto, guṇavisesayuttānañca aggabhūto satthā. Tasmā, bhadanteti satthu ālapanameva, paccattavacanañcetaṃ ekārantaṃ ‘‘sugate paṭikamme sukhe dukkhe jīve’’tiādīsu viya. Idha pana sambodhanaṭṭhe daṭṭhabbaṃ. Tena vuttaṃ, ‘‘bhadanteti ālapana’’nti. ‘‘Bhaddasaddena samānatthaṃ padantarameka’’nti keci. Phalāni esantīti phalesino. Acetanepi hi sacetanakiriyaṃ āha. Evaṃ therena yācito bhagavā tattha gamane bahūnaṃ visesādhigamanaṃ disvā vīsatisahassakhīṇāsavaparivuto rājagahato aturitacārikāvasena kapilavatthugāmimaggaṃ paṭipajji. Thero iddhiyā kapilavatthuṃ gantvā rañño purato ākāse ṭhitova adiṭṭhapubbavesaṃ disvā raññā ‘‘kosi tva’’nti pucchito ‘‘amaccaputtaṃ tayā bhagavato santikaṃ pesitaṃ maṃ na jānāsi, tvaṃ evaṃ pana jānāhī’’ti dassento –

මේ ගාථාවන් වදාළ සේක. එහි 'අංගාරිනෝ' යනු ගිනි අඟුරු වැනි වූ යන්නයි. ගිනි අඟුරු වැනි රතු පැහැති පබළු වැනි පැහැයක් ඇති ගස්වල මල් හා ඵලයන් ඒ ගස්වල ඇති හෙයින් 'අංගාරිනෝ' යැයි කියනු ලැබේ. ඉතා රතු පැහැති මල් සහ දලු නිසා ගිනි අඟුරු වැස්සකින් ගැවසුණාක් මෙනි යනු අදහසයි. 'දානී' යනු මේ කාලයෙහි යන්නයි. 'දුමා' යනු වෘක්ෂයෝ ය. 'භදන්තේ' යනු මොහුගේ සන්තානයෙහි යහපත් වූ සීලාදි ගුණ ධර්ම ඇති හෙයින් 'භදන්ත' නම් වේ. ගුණ විශේෂයන්ගෙන් යුක්ත වූ, ගුණවතුන් අතර අග්‍ර වූ ශාස්තෘන් වහන්සේට කරන ආමන්ත්‍රණයකි. තවද 'ඵලේසිනෝ' යනු ඵලයන් සොයන්නා වූ යන්නයි. මෙසේ කාලුදායී තෙරුන්ගේ ඇරයුම පරිදි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එහි වැඩම කිරීමෙන් බොහෝ දෙනාට විශේෂ අවබෝධයක් ලැබෙන බව දැක, විසි දහසක් රහතන් වහන්සේලා පිරිවරා රජගහ නුවර සිට සෙමින් චාරිකාවේ වඩිමින් කපිලවස්තු පුරයට යන මාර්ගයට පිළිපන් සේක. තෙරණුවෝ සෘද්ධියෙන් කපිලවස්තු පුරයට ගොස් රජු ඉදිරියෙහි අහසේ රැඳී සිටියහ. පෙර නොදුටු වෙස් ඇති මොහු දැක රජු 'ඔබ කවුද?' යි ඇසූ විට, 'ඔබ වහන්සේ විසින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත යැවූ ඇමති පුත්‍රයා මා බව ඔබ නොදන්නෙහි ද? එසේ නම් මෙසේ දැනගන්න' යැයි පවසමින් -

---

‘‘Buddhassa puttomhi asayhasāhino, aṅgīrasassappaṭimassa tādino;

Pitupitā mayhaṃ tuvaṃsi sakka, dhammena me gotama ayyakosī’’ti. (theragā. 536) –

මම අසමසම වූ, අකම්පිත වූ, ශරීරයෙන් රශ්මිය විහිදුවන්නා වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පුත්‍රයෙක් වෙමි. ශාක්‍ය රජතුමනි, ධර්මානුකූලව ඔබ මගේ පියාණන්ගේ පියා වන බැවින් මාගේ මුත්තණුවන් වන්නෙහිය.

---

Gāthamāha.

යනුවෙන් මෙම ගාථාව වදාළ සේක.

---

Tattha buddhassa puttomhīti sabbaññubuddhassa orassa putto amhi. Asayhasāhinoti abhisambodhito pubbe ṭhapetvā mahābodhisattaṃ aññehi sahituṃ vahituṃ asakkuṇeyyattā asayhassa sakalassa bodhisambhārassa mahākāruṇikādhikārassa ca sahanato vahanato, tato parampi aññehi sahituṃ abhibhavituṃ asakkuṇeyyattā asayhānaṃ pañcannaṃ mārānaṃ sahanato abhibhavanato, āsayānusayacaritādhimuttiādivibhāgāvabodhanena yathārahaṃ veneyyānaṃ diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi anusāsanīsaṅkhātassa aññehi asayhassa buddhakiccassa [Pg.59] sahanato, tattha vā sādhukāribhāvato asayhasāhino. Aṅgīrasassāti aṅgīkatasīlādisampattikassa. Aṅgamaṅgehi niccharaṇakaobhāsassāti apare. Keci pana ‘‘aṅgīraso, siddhatthoti dve nāmāni pitarāyeva gahitānī’’ti vadanti. Appaṭimassāti anūpamassa. Iṭṭhāniṭṭhesu tādilakkhaṇappattiyā tādino. Pitupitā mayhaṃ tuvaṃsīti ariyajātivasena mayhaṃ pitu sammāsambuddhassa lokavohārena tvaṃ pitā asi. Sakkāti jātivasena rājānaṃ ālapati. Dhammenāti sabhāvena ariyajāti lokiyajātīti dvinnaṃ jātīnaṃ sabhāvasamodhānena. Gotamāti rājānaṃ gottena ālapati. Ayyakosīti pitāmaho asi. Ettha ca ‘‘buddhassa puttomhī’’tiādiṃ vadanto thero aññaṃ byākāsi.

එහි 'බුද්ධස්ස පුත්තෝම්හි' යනු සර්වඥ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඖරස පුත්‍රයෙක් වෙමි යන්නයි. 'අසය්හසාහිනෝ' යනු සම්බුද්ධත්වයට පෙර මහා බෝධිසත්වයන් හැර අන් කිසිවෙකුට දැරිය නොහැකි වූ පාරමිතා ධර්මයන් දරා සිටීම සහ පංච මාරයන් පරාජය කිරීම නිසාත්, අන් අයට කළ නොහැකි බුද්ධ කෘත්‍යයන් මැනවින් සිදු කරන නිසාත් බුදුරජාණන් වහන්සේට කියන නමකි. 'අංගීරසස්ස' යනු ශරීරයෙන් විහිදෙන රශ්මිය ඇති හෝ ශීලාදී ගුණයන්ගෙන් යුක්ත වූ යන්නයි. ඇතැම් ආචාර්යවරුන් පවසන්නේ 'අංගීරස' සහ 'සිද්ධත්ථ' යන නම් දෙකම පිය රජු විසින්ම තබන ලද බවයි. 'අප්පටිමස්ස' යනු උපමාවක් නොමැති අසමසම වූ යන්නයි. 'තාදිනෝ' යනු ඉෂ්ට හා අනිෂ්ට අරමුණු හමුවේ නොසැලෙන ලක්ෂණයෙන් යුක්ත වූ යන්නයි. 'පිටුපිතා මය්හං තුවංසි' යනු ආර්ය ජාතියේ වශයෙන් මගේ පියාණන් වන සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පියා ඔබ වන බැවින් ලෝක ව්‍යවහාරයට අනුව ඔබ මගේ මුත්තණුවන් වේ යන්නයි. 'සක්කා' සහ 'ගෝතම' යනුවෙන් රජුගේ ජාතිය සහ ගෝත්‍රය අනුව ආමන්ත්‍රණය කරන ලදී. මෙහි 'බුද්ධස්ස පුත්තෝම්හි' යනාදී ලෙස පැවසීමෙන් තෙරුන් වහන්සේ තමන් රහත් භාවයට පත් වූ බව ද ප්‍රකාශ කළ සේක.

---

Evaṃ pana attānaṃ jānāpetvā haṭṭhatuṭṭhena raññā mahārahe pallaṅke nisīdāpetvā attano paṭiyāditassa nānaggarasabhojanassa pattaṃ pūretvā dinne gamanākāraṃ dassesi. ‘‘Kasmā, bhante, gantukāmattha, bhuñjathā’’ti ca vutte, ‘‘satthu santikaṃ gantvā bhuñjissāmī’’ti. ‘‘Kahaṃ pana satthā’’ti? ‘‘Vīsatisahassabhikkhuparivāro tumhākaṃ dassanatthāya maggaṃ paṭipanno’’ti. ‘‘Tumhe imaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjatha, aññaṃ bhagavato harissatha. Yāva ca mama putto imaṃ nagaraṃ sampāpuṇāti, tāvassa ito piṇḍapātaṃ harathā’’ti vutte thero bhattakiccaṃ katvā rañño parisāya ca dhammaṃ kathetvā satthu āgamanato puretarameva sakalarājanivesanaṃ ratanattaye abhippasannaṃ karonto sabbesaṃ passantānaṃyeva satthu āharitabbabhattapuṇṇaṃ pattaṃ ākāse vissajjetvā sayampi vehāsaṃ abbhuggantvā piṇḍapātaṃ upanāmetvā satthu hatthe ṭhapesi. Satthā taṃ piṇḍapātaṃ paribhuñji. Evaṃ saṭṭhiyojanamagge divase divase yojanaṃ gacchantassa bhagavato rājagehatoyeva piṇḍapātaṃ āharitvā adāsi. Atha naṃ bhagavā ‘‘ayaṃ mayhaṃ pituno sakalanivesanaṃ pasādetī’’ti ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ kulappasādakānaṃ bhikkhūnaṃ yadidaṃ kāḷudāyī’’ti (a. ni. 1.219, 225) kulappasādakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi.

මෙසේ තමන් කවුදැයි හඳුන්වා දුන් පසු, රජු ඉතා සතුටට පත්ව තෙරුන් වහන්සේව උතුම් පල්ලැක්කියක වඩා හිඳුවා තමන් වෙනුවෙන් පිළියෙළ කළ නානාප්‍රකාර රසැති භෝජනයෙන් පාත්‍රය පුරවා පූජා කළේය. තෙරුන් වහන්සේ වැඩම කරන ඉරියව්වක් පෑහ. 'ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේ කොහි වැඩම කරන්නේද? මෙහිම වළඳනු මැනව' යැයි රජු පැවසූ විට, 'මම ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගොස් වළඳන්නෙමි' යි පැවසූහ. 'ශාස්තෘන් වහන්සේ කොහිද?' යැයි ඇසූ විට, 'උන්වහන්සේ විසි දහසක් භික්ෂූන් පිරිවරා ඔබ සැම දැකීම පිණිස මාර්ගයට පිළිපන් සේක' යැයි වදාළහ. එවිට රජු, 'ඔබ වහන්සේ මේ දානය වළඳා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වෙනත් දානයක් ගෙන යනු මැනව. මාගේ පුත්‍රයා මේ නගරයට පැමිණෙන තෙක් මෙතැන් සිට දානය රැගෙන යනු මැනව' යැයි පැවසීය. තෙරුන් වහන්සේ දන් වළඳා රජුගේ පිරිසට ධර්මය දේශනා කොට, බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩම කිරීමට ප්‍රථම මුළු රජ මැදුරම තෙරුවන් කෙරෙහි පැහැදීමට පත් කරමින්, සියල්ලන් බලා සිටියදීම ශාස්තෘන් වහන්සේ උදෙසා ගෙන යා යුතු දානය පිරවූ පාත්‍රය අහසේ පා කර යවා, තමන් වහන්සේ ද අහසට පැන නැඟී දානය බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අතටම පත් කළ සේක. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඒ දානය වැළඳූ සේක. මෙසේ යොදුන් හැටක් වූ මාර්ගයෙහි දිනපතා යොදුන බැගින් වඩින බුදුරජාණන් වහන්සේට රජ මැදුරෙන් දානය ගෙන ගොස් පූජා කළහ. පසුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'මේ කාලුදායී තෙරුන් මාගේ පියාණන්ගේ මුළු මාලිගයම පැහැදවූයේය' යැයි වදාරා, 'මහණෙනි, කුලයන් පැහැදවූ මාගේ ශ්‍රාවක භික්ෂූන් අතර මේ කාලුදායී තෙරුන් අග්‍ර වන්නේය' යැයි පවසා උන්වහන්සේව කුලප්‍රසාදකයන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තැබූ සේක.

---

48-9. Evaṃ so katapuññasambhārānurūpena arahattaṃ patvā pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ [Pg.60] pakāsento padumuttarassa buddhassātiādimāha. Addhānaṃ paṭipannassāti apararaṭṭhaṃ gamanatthāya dūramaggaṃ paṭipajjantassa. Carato cārikaṃ tadāti antomaṇḍalaṃ majjhemaṇḍalaṃ bahimaṇḍalanti tīṇi maṇḍalāni tadā cārikaṃ carato carantassa padumuttarabuddhassa bhagavato suphullaṃ suṭṭhu phullaṃ pabodhitaṃ gayha gahetvā na kevalameva padumaṃ, uppalañca mallikaṃ vikasitaṃ ahaṃ gayha ubhohi hatthehi gahetvā pūresinti sambandho. Paramannaṃ gahetvānāti paramaṃ uttamaṃ seṭṭhaṃ madhuraṃ sabbasupakkaṃ sāliodanaṃ gahetvā satthuno adāsiṃ bhojesinti attho.

48-9. මෙසේ ඒ කාලුදායී තෙරුන් වහන්සේ තමන් රැස් කළ පින්කම්වලට අනුකූලව අර්හත් ඵලයට පැමිණ, ඒ ඒ අංශවලින් අග්‍රස්ථානය ලැබූ සේක. උන්වහන්සේ තමන්ගේ පෙර කර්මයන් සිහිපත් කරමින්, ඉමහත් සෝමනස්සයකින් යුතුව තමන් පෙර කරන ලද චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කිරීමට 'පදුමුත්තරස්ස බුද්ධස්ස' යනුවෙන් ආරම්භ වන ගාථාවන් වදාළ සේක. එහි 'අද්ධානං පටිපන්නස්සා' යනු වෙනත් රටකට වැඩම කිරීම සඳහා දුර මාර්ගයකට පිළිපන් යන්නයි. 'චරතො චාරිකං තදා' යනු එකල්හි අන්තෝමණ්ඩලය, මජ්ඣිම මණ්ඩලය හා බහිමණ්ඩලය යන තුන් මණ්ඩලයන්හි චාරිකාවේ හැසිරෙන්නා වූ පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ උදෙසා යන්නයි. 'සුඵුල්ලං' යනු මැනවින් පිපුණු හෙවත් විකසිත වූ පද්මයක් දෑතින්ම ගෙන පූජා කළ බවයි. එය පද්මයක් පමණක් නොව, පිපුණු නිල් උපුල් මල් සහ සමන් පිච්ච මල් ද දෑතින්ම ගෙන පූජා කළ බව මෙහි සම්බන්ධයයි. 'පරමන්නං ගහෙත්වානා' යනු ඉතා උතුම් වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, මධුර වූ, මැනවින් පිසින ලද ඇල් හාල් බතක් ගෙන බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කොට වැළඳවූහ යන අර්ථයයි.

---

97. Sakyānaṃ nandijananoti sakyarājakulānaṃ bhagavato ñātīnaṃ ārohapariṇāharūpayobbanavacanālapanasampattiyā nandaṃ tuṭṭhiṃ janento uppādento. Ñātibandhu bhavissatīti ñāto pākaṭo bandhu bhavissati. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

97. 'සක්‍යානං නන්දිජනනො' යනු බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඥාති වූ ශාක්‍ය රජකුලයට උස මහතින් හා රූප ශෝභාවෙන් ද, තාරුණ්‍යයෙන් ද, මධුර කතාබහෙන් ද සතුට හා ප්‍රීතිය උපදවන්නා වූ යන්නයි. 'ඥාතිබන්ධු භවිස්සතී' යනු ප්‍රකට වූ ඥාතිවරයෙකු වන්නේය යන්නයි. ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Kāḷudāyittheraapadānavaṇṇanā samattā.

කාලුදායී තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

5. Mogharājattheraapadānavaṇṇanā

5. මොඝරාජ තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Atthadassī tu bhagavātiādikaṃ āyasmato mogharājattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthu santike dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ lūkhacīvaradharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā taṃ ṭhānantaraṃ ākaṅkhanto paṇidhānaṃ katvā tattha tattha bhave puññāni karonto atthadassissa bhagavato kāle puna brāhmaṇakule nibbattitvā brāhmaṇānaṃ vijjāsippesu nipphattiṃ gato ekadivasaṃ atthadassiṃ bhagavantaṃ bhikkhusaṅghaparivutaṃ rathiyaṃ gacchantaṃ disvā pasannamānaso pañcapatiṭṭhitena vanditvā sirasi añjaliṃ katvā ‘‘yāvatā rūpino satthā’’tiādīhi chahi gāthāhi abhitthavitvā bhājanaṃ pūretvā madhuṃ upanesi. Satthā taṃ paṭiggahetvā anumodanaṃ akāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto kassapabhagavato kāle kaṭṭhavāhanassa nāma rañño amacco hutvā nibbatto tena satthu ānayanatthāya [Pg.61] pesito satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vīsativassasahassāni samaṇadhammaṃ katvā tato cuto ekaṃ buddhantaraṃ sugatīsuyeva parivattento imasmiṃ buddhuppāde brāhmaṇakule nibbattitvā mogharājāti laddhanāmo bāvarīyabrāhmaṇassa santike uggahitasippo saṃvegajāto tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā tāpasasahassaparivāro ajitādīhi saddhiṃ satthu santikaṃ pesito tesaṃ pannarasamo hutvā pañhaṃ pucchitvā vissajjanapariyosāne arahattaṃ pāpuṇi. Arahattaṃ pana patvā satthalūkhaṃ suttalūkhaṃ rajanalūkhanti visesena tividhenapi lūkhena samannāgataṃ paṃsukūlaṃ dhāresi. Tena naṃ satthā lūkhacīvaradharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi.

'අත්ථදස්සී තු භගවා' යනාදිය ආයුෂ්මත් මොඝරාජ තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද වියපත් වූයේ, එක් දිනක් බුදුරජාණන් වහන්සේ අසල ධර්මය අසමින් සිටියදී, බුදුරජාණන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක රළු සිවුරු දරන භික්ෂූන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තබනු දැක, එම තනතුර කැමති වන්නේ ප්‍රාර්ථනා තැබීය. ඉන්පසු ඒ ඒ භවයන්හි පින් කරමින්, අත්ථදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි නැවත බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපිද, බ්‍රාහ්මණයන්ගේ ශිල්ප ශාස්ත්‍රයන්හි කෙළපැමිණියේය. දිනක් අත්ථදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා වීථියෙහි වඩිනු දැක, පැහැදුණු සිතැතිව පංච ප්‍රතිෂ්ඨිතයෙන් වැඳ, හිස මත ඇඳිලි බැඳ 'යාවතා රූපිනො සත්ථා' යනාදී ගාථා සයකින් අභිස්තුති කොට, බඳුනක් පුරා මී පැණි පූජා කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ එය පිළිගෙන අනුමෝදනාව කළ සේක. ඔහු එම පින්කමින් දේව මනුෂ්‍ය ලෝකයන්හි සැරිසරමින්, කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කට්ඨවාහන නම් රජුගේ ඇමතියෙකුව ඉපිද, බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩම කරවනු පිණිස රජු විසින් යවනු ලැබීය. ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ගොස් ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදිව, වසර විසි දහසක් ශමණ ධර්මයේ යෙදී, ඉන් චුතව එක් බුද්ධාන්තරයක් මුළුල්ලේ සුගති ලෝකවලම සැරිසරා, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපිද මොඝරාජ යන නම ලැබීය. බාවරී බ්‍රාහ්මණයා වෙතින් ශිල්ප හදාරා, පසුව සංවේගයට පත්ව තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදිව දහසක් තවුසන් පිරිවරා අජිත ආදීන් සමඟ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත යවන ලදී. ඔවුන් අතර පහළොස්වැන්නා වී ප්‍රශ්න විමසා, පිළිතුරු අවසානයෙහි අර්හත් ඵලයට පැමිණියේය. අර්හත් ඵලයට පැමිණි පසු ආයුධයකින් කපන ලද, නූලෙන් මසන ලද, සායම් පෙවූ යන විශේෂ වූ තුන් ආකාර රළු බවින් යුක්ත පාංශුකූල සිවුරු දැරීය. ඒ හේතුවෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේ උන්වහන්සේව රළු සිවුරු දරන භික්ෂූන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තැබූ සේක.

---

64. Evaṃ so paṇidhānānurūpena arahattaphalaṃ patvā attano pubbasambhāraṃ disvā pubbakammāpadānaṃ pakāsento atthadassī tu bhagavātiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthameva.

64. මෙසේ ඒ තෙරුන් වහන්සේ ප්‍රාර්ථනාවට අනුකූලව අර්හත් ඵලයට පැමිණ, තමන්ගේ පෙර පින් දැක, පූර්ව කර්මයන් ප්‍රකාශ කරමින් 'අත්ථදස්සී තු භගවා' යනාදිය වදාළ සේක. ඒ සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

73. Puṭakaṃ pūrayitvānāti puṭakaṃ vuccati vārakaṃ, ghaṭaṃ vā. Aneḷakaṃ niddosaṃ makkhikaṇḍavirahitaṃ khuddamadhunā ghaṭaṃ pūretvā taṃ ubhohi hatthehi paggayha pakārena ādarena gahetvā mahesino bhagavato upanesinti sambandho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

73. 'පුටකං පූරයිත්වානා' යනු බඳුනක් හෝ කළයක් පුරවා යන්නයි. 'අනේළකං' යනු නිර්දෝෂී වූ, මැසි කුණු ආදියෙන් තොර වූ, කුඩා මී මැස්සන්ගේ මී පැණිවලින් කළයක් පුරවා, එය දෑතින්ම ඔසවා ගෙන, ඉතා ගෞරවයෙන් යුතුව මහා සෘෂී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළෙමි යනු මෙහි සම්බන්ධයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Mogharājattheraapadānavaṇṇanā samattā.

මොඝරාජ තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

6. Adhimuttattheraapadānavaṇṇanā

6. අධිමුත්ත තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Nibbute lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato adhimuttattherassa apadānaṃ (theragā. aṭṭha. 2.adhimuttattheragāthāvaṇṇanā). Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassimhi lokanāthe parinibbute ekasmiṃ kulagehe nibbatto ratanattaye pasanno bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā ucchūhi maṇḍapaṃ kāretvā mahādānaṃ pavattetvā pariyosāne santipadaṃ paṇidhesi. So tato cuto devesu ca manussesu ca ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto sāsane pasīditvā saddhāya patiṭṭhitattā adhimuttattheroti pākaṭo.

'නිබ්බුතෙ ලෝකනාථම්හී' යනාදිය ආයුෂ්මත් අධිමුත්ත තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් සිටින අතර, අත්ථදස්සී ලෝකනාථ බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, රත්නත්‍රය කෙරෙහි පැහැදී භික්ෂු සංඝයාට ආරාධනා කොට උක් දඬුවලින් මණ්ඩපයක් කරවා මහා දානයක් පවත්වා, අවසානයෙහි ශාන්ත පදය (නිවන) ප්‍රාර්ථනා කළේය. ඔහු ඉන් චුතව දෙව් මිනිස් ලෝකවල සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, ශාසනය කෙරෙහි පැහැදී ශ්‍රද්ධාවෙහි පිහිටි බැවින් 'අධිමුත්ත තෙරණුවෝ' යැයි ප්‍රකට විය.

---

84. Evaṃ [Pg.62] katasambhāravasena arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

84. මෙසේ කරන ලද පින්කම්වල බලයෙන් අර්හත් ඵලයට පැමිණ, තමන්ගේ පෙර කර්මයන් සිහිපත් කරමින් සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කිරීමට 'නිබ්බුතෙ ලෝකනාථම්හී' යනාදිය වදාළ සේක. ඒ සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Adhimuttattheraapadānavaṇṇanā samattā.

අධිමුත්ත තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

7. Lasuṇadāyakattheraapadānavaṇṇanā

7. ලසුණදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato lasuṇadāyakattherassa apadānaṃ. Esopāyasmā purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto gharāvāse ādīnavaṃ disvā gehaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantaṃ nissāya vane vasanto bahūni lasuṇāni ropetvā tadeva vanamūlaphalañca khādanto vihāsi. So bahūni lasuṇāni kājenādāya manussapathaṃ āharitvā pasanno dānaṃ datvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa bhesajjatthāya datvā gacchati. Evaṃ so yāvajīvaṃ puññāni katvā teneva puññabalena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiṃ anubhavitvā kamena imasmiṃ buddhuppāde uppanno paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ patto pubbakammavasena lasuṇadāyakattheroti pākaṭo.

"හිමවන්තස්සාවිදූරේ" යනාදී මෙම ගාථාව ආයුෂ්මත් ලසුණදායක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකු වී, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වියපත් වූ කල ගිහිගෙයි දොස් දැක, ගිහිගෙය අතහැර තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදි වී හිමාලය ඇසුරු කරමින් වනයෙහි වාසය කළහ. එහි බොහෝ ලසුණු (සුදු ලූනු) වවා, ඒ වනයෙහි ම හටගන්නා අල සහ පලතුරු අනුභව කරමින් විසූහ. ඒ තවුසා බොහෝ ලසුණු කාවඩියකින් ගෙන මිනිසුන් ගැවසෙන මාවතට පැමිණ, පැහැදුණු සිතින් යුතුව බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට ඖෂධ පිණිස දන් දී යයි. මෙසේ ඒ තවුසා දිවි හිමියෙන් පින්කම් කොට, ඒ පින් බලයෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් දෙවැදෑරුම් සම්පත් අනුභව කොට, පිළිවෙළින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි උපත ලබා, ශ්‍රද්ධාව ඇති කරගෙන පැවිදි වී විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින් ම අරිහත් භාවයට පත් වූහ. පෙර කළ ඒ කර්මය නිසා උන්වහන්සේ "ලසුණදායක" තෙරුන් නමින් ප්‍රකට වූහ.

---

89. Attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Tattha himālayapabbatassa pariyosāne manussānaṃ sañcaraṇaṭṭhāne yadā vipassī bhagavā udapādi, tadā ahaṃ tāpaso ahosinti sambandho. Lasuṇaṃ upajīvāmīti rattalasuṇaṃ ropetvā tadeva gocaraṃ katvā jīvikaṃ kappemīti attho. Tena vuttaṃ ‘‘lasuṇaṃ mayhabhojana’’nti.

89. තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, තමන්ගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "හිමවන්තස්සාවිදූරේ" යනාදිය වදාළහ. එහි "හිමවන්තස්සාවිදූරේ" යනු හිමාලය පර්වතය කෙළවර මිනිසුන් ගැවසෙන ස්ථානයෙහි යම් කලෙක විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ උපන් සේක් ද, එකල මම තවුසෙකු වීමි යන සම්බන්ධයයි. "ලසුණං උපජීවාමී" යනු රතු ලූනු වවා, ඒ කඳුකරයම සිය ගෝචර භූමිය කරගෙන ජීවත් වීමි යන්න අර්ථයයි. එහෙයින් "ලසුණු මාගේ භෝජනය විය" (ලසුණං මය්හභෝජනං) යැයි වදාරන ලදී.

---

90. Khāriyo pūrayitvānāti tāpasabhājanāni lasuṇena pūrayitvā kājenādāya saṅghārāmaṃ saṅghassa vasanaṭṭhānaṃ hemantādīsu tīsu kālesu saṅghassa catūhi iriyāpathehi vasanavihāraṃ agacchiṃ agamāsinti attho. Haṭṭho haṭṭhena cittenāti ahaṃ santuṭṭho somanassayuttacittena saṅghassa lasuṇaṃ adāsinti attho.

90. "ඛාරියෝ පූරයිත්වානා" යනු තවුස් බඳුන් ලසුණුවලින් පුරවා කාවඩියකින් ගෙන සංඝාරාමයට, එනම් සංඝයා වහන්සේ වැඩසිටින ස්ථානයට, හේමන්ත ආදී තුන් කාලයන්හි සංඝයා වහන්සේ සිව් ඉරියව්වෙන් වාසය කරන විහාරයට ගියෙමි යන්න අර්ථයයි. "හට්ඨෝ හට්ඨේන චිත්තේනා" යනු මම අතිශයින් සතුටු වූ, සෝමනස්සයෙන් යුත් සිතින් සංඝයා වහන්සේට ලසුණු පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

---

91. Vipassissa…pe… [Pg.63] niratassahanti narānaṃ aggassa seṭṭhassa assa vipassissa bhagavato sāsane nirato nissesena rato ahanti sambandho. Saṅghassa…pe… modahanti ahaṃ saṅghassa lasuṇadānaṃ datvā saggamhi suṭṭhu aggasmiṃ devaloke āyukappaṃ dibbasampattiṃ anubhavamāno modiṃ, santuṭṭho bhavāmīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

91. "විපස්සිස්ස...පෙ... නිරතස්සහං" යනු නරෝත්තම වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ඒ විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි මම අතිශයින් ඇලුනේ, සම්පූර්ණයෙන්ම රමණය කළේ වීමි යන සම්බන්ධයයි. "සංඝස්ස...පෙ... මෝදහං" යනු මම සංඝයා වහන්සේට ලසුණු දන් දී, ස්වර්ගයෙහි ඉතා උතුම් වූ දිව්‍ය ලෝකයෙහි ආයු කල්පයක් මුළුල්ලේ දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කරමින් සතුටු වීමි, සන්තෝෂයට පත් වීමි යන්න අර්ථයයි. සෙසු පද පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Lasuṇadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ලසුණදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

---

8. Āyāgadāyakattheraapadānavaṇṇanā

8. ආයාගදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Nibbute lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato āyāgadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato parinibbutakāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto sāsane pasanno vaḍḍhakīnaṃ mūlaṃ datvā atimanoharaṃ dīghaṃ bhojanasālaṃ kārāpetvā bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā paṇītenāhārena bhojetvā mahādānaṃ datvā cittaṃ pasādesi. So yāvatāyukaṃ puññāni katvā devamanussesuyeva saṃsaranto ubhayasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto paṭiladdhasaddho pabbajitvā ghaṭento vāyamanto vipassanaṃ vaḍḍhetvā na cirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Pubbe katapuññavasena āyāgattheroti pākaṭo.

"නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි" යනාදිය ආයුෂ්මත් ආයාගදායක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකු වී, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, ශාසනය කෙරෙහි පැහැදී, වඩුවන්හට කුලී දී, ඉතා මනෝඥ වූ දිගු භෝජන ශාලාවක් කරවා, භික්ෂු සංඝයා නිමන්ත්‍රණය කොට ප්‍රණීත ආහාරයෙන් වළඳවා මහා දානයක් දී සිත පැහැදවා ගත්තේය. ඔහු දිවි හිමියෙන් පින්කම් කොට, දෙව් මිනිස් ලොව පමණක් සැරිසරමින් දෙවැදෑරුම් සම්පත් අනුභව කරමින්, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, ශ්‍රද්ධාව ඇති කරගෙන පැවිදි වී, වීර්යය කරමින් උත්සාහ කරමින් විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින් අරිහත් භාවයට පත් විය. පෙර කළ ඒ පින් බලයෙන් "ආයාග" තෙරුන් නමින් ප්‍රකට විය.

---

94. Evaṃ so katapuññasambhāravasena arahattaṃ patvā attanā pubbe katakusalakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Tattha nibbuteti vadataṃ ‘‘mayaṃ buddhā’’ti vadantānaṃ antare vare uttame sikhimhi bhagavati parinibbuteti attho. Haṭṭho haṭṭhena cittenāti saddhatāya haṭṭhapahaṭṭho somanassayuttacittatāya pahaṭṭhena cittena uttamaṃ thūpaṃ seṭṭhaṃ cetiyaṃ avandiṃ paṇāmayinti attho.

94. මෙසේ ඒ තෙරුන් වහන්සේ රැස් කළ පින් බලයෙන් අරිහත් භාවයට පත් වී, තමන් පෙර කළ කුසල් සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි" යනාදිය වදාළහ. එහි "නිබ්බුතේ" යනු "අපි බුදුවරු වෙමු" යැයි කියන්නන් මැද, උත්තම වූ සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි යන්න අර්ථයයි. "හට්ඨෝ හට්ඨේන චිත්තේනා" යනු ශ්‍රද්ධාවන්ත බැවින් අතිශයින් ප්‍රමෝදයට පත් වූ, සෝමනස්ස සහගත සිතින් යුක්ත වූ බැවින් ප්‍රබෝධවත් වූ සිතින් උත්තම වූ ස්තූපයට, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ චෛත්‍යයට වැන්දෙමි, නමස්කාර කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

---

95. Vaḍḍhakīhi kathāpetvāti ‘‘bhojanasālāya pamāṇaṃ kittaka’’nti pamāṇaṃ kathāpetvāti attho. Mūlaṃ datvānahaṃ tadāti tadā tasmiṃ kāle ahaṃ kammakaraṇatthāya tesaṃ vaḍḍhakīnaṃ mūlaṃ datvā āyāgaṃ [Pg.64] āyataṃ dīghaṃ bhojanasālaṃ ahaṃ santuṭṭho somanassacittena kārapesahaṃ kārāpesiṃ ahanti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

95. "වඩ්ඪකීහි කථාපෙත්වා" යනු "භෝජන ශාලාවේ ප්‍රමාණය කෙතරම්දැයි" මැනීම (ප්‍රමාණය) කථා කරවා යන්න අර්ථයයි. "මූලං දත්වානහං තදා" යනු එකල මම වැඩ නිම කිරීම පිණිස ඒ වඩුවන්ට කුලිය දී, ඉතා දිගු වූ භෝජන ශාලාවක් මම සතුටින් සෝමනස්ස සිතින් කරවීමි යන්න අර්ථයයි. "කාරාපේසහං" යන්න "කාරාපේසිං අහං" ලෙස පද බෙදිය යුතුය. සෙසු පද පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

97. Āyāgassa idaṃ phalanti bhojanasāladānassa idaṃ vipākanti attho.

97. "ආයාගස්ස ඉදං ඵලං" යනු භෝජන ශාලා දානයෙහි මේ විපාකයයි යන්න අර්ථයයි.

---

Āyāgadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ආයාගදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

---

9. Dhammacakkikattheraapadānavaṇṇanā

9. ධම්මචක්කික තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato dhammacakkikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto puttadārehi vaḍḍhito vibhavasampanno mahābhogo, so ratanattaye pasanno saddhājāto dhammasabhāyaṃ dhammāsanassa piṭṭhito ratanamayaṃ dhammacakkaṃ kāretvā pūjesi. So tena puññakammena devamanussesu nibbattaṭṭhānesu sakkasampattiṃ cakkavattisampattiñca anubhavitvā kamena imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe uppanno vibhavasampanno sañjātasaddho pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ patvā pubbe katakusalanāmasadisanāmena dhammacakkikattheroti pākaṭo jāto ahosi.

"සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ" යනාදිය ආයුෂ්මත් ධම්මචක්කික තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකු වී, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු කල අඹුදරුවන් සමඟ පවුල් ජීවිතය ගත කරමින්, ඉසුරුමත් වූ මහත් භෝග ඇති අයෙකු විය. ඔහු තෙරුවන් කෙරෙහි පැහැදී, ශ්‍රද්ධාව ඇති කරගෙන ධර්ම සභාවෙහි ධර්මාසනය පිටුපස රත්නයෙන් නිම කළ ධර්ම චක්‍රයක් කරවා පූජා කළේය. ඔහු ඒ පින්කම හේතුවෙන් දෙව් මිනිස් ලොව උපන් උපන් තැන්හි සක්විති සම්පත් ද සක් දෙවි සම්පත් ද අනුභව කොට, පිළිවෙළින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලබා, සම්පත්වලින් පිරිපුන්ව, මහත් ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදි වී විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින් අරිහත් භාවයට පත් විය. පෙර කළ ඒ කුසලයට අනුරූප නාමයකින් "ධම්මචක්කික" තෙරුන් නමින් ප්‍රකට වූහ.

---

102. So puññasambhārānurūpena pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā jātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Sīhāsanassa sammukhāti sīhassa bhagavato nisinnassa sammukhā buddhāsanassa abhimukhaṭṭhāneti attho, dhammacakkaṃ me ṭhapitanti mayā dhammacakkākārena ubhato sīharūpaṃ dassetvā majjhe ādāsasadisaṃ kāretvā kataṃ dhammacakkaṃ ṭhapitaṃ pūjitaṃ. Kiṃ bhūtaṃ? Viññūhi medhāvīhi ‘‘atīva sundara’’nti vaṇṇitaṃ thomitaṃ sukataṃ dhammacakkanti sambandho.

102. එම තෙරුන් වහන්සේ රැස් කළ පින්වල අනුරූපව රහත් ඵලයට පැමිණ, තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කරමින් හටගත් සෝමනස්සයෙන් යුතුව තමන්ගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ" යනාදිය වදාළ සේක. "සීහාසනස්ස සම්මුඛා" යනු සිංහයෙකු බඳු වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටින ආසනය ඉදිරියෙහි, බුද්ධාසනයට අභිමුඛ ස්ථානයෙහි යන්න අර්ථයයි. "ධම්මචක්කං මේ ඨපිතං" යනු මා විසින් ධර්ම චක්‍රයක ආකාරයෙන් දෙපස සිංහ රූප දක්වා මැද කණ්ණාඩියක් බඳු කොට කරවන ලද ධර්ම චක්‍රයක් පූජා පිණිස තබන ලදී. කෙබඳු වූද? විඥයන් විසින් හා ප්‍රඥාවන්තයන් විසින් "ඉතා සුන්දරයි" කියා වර්ණනා කරන ලද, ප්‍රශංසා කරන ලද, මැනවින් කරන ලද ධර්ම චක්‍රය යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

---

103. Cāruvaṇṇova [Pg.65] sobhāmīti suvaṇṇavaṇṇo iva sobhāmi virocāmīti attho. ‘‘Catuvaṇṇehi sobhāmī’’tipi pāṭho, tassa khattiyabrāhmaṇavessasuddajātisaṅkhātehi catūhi vaṇṇehi sobhāmi virocāmīti attho. Sayoggabalavāhanoti suvaṇṇasivikādīhi yoggehi ca senāpatimahāmattādīhi sevakehi balehi ca hatthiassarathasaṅkhātehi vāhanehi ca sahitoti attho. Bahujjanā bahavo manussā anuyantā mamānuvattantā niccaṃ niccakālaṃ parivārentīti sambandho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

103. "චාරුවණ්ණෝව සෝභාමි" යනු රන්වන් පැහැය ඇත්තෙකු මෙන් බබළමි, විරාජමාන වෙමි යන්න අර්ථයයි. "චතුවණ්ණේහි සෝභාමි" කියාද පාඨයක් ඇත. එහි අර්ථය නම් ක්ෂත්‍රිය, බ්‍රාහ්මණ, වෛශ්‍ය, ශුද්‍ර යන කුල සතරින් යුක්ත වූවන් අතර බබළන සේක, විරාජමාන වන සේක යන්නයි. "සයොග්ගබලවාහනෝ" යනු රන් සිවිකා ආදී වාහනවලින්ද, සේනාපති හා මහාමාත්‍ය ආදී සේවක බළඇණිවලින්ද, ඇත්, අස්, රිය යන වාහනවලින්ද යුක්ත වූ බවයි. බොහෝ මිනිසුන් මා පසුපස අනුගමනය කරමින් නිරතුරුවම පිරිවරා සිටිති යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Dhammacakkikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ධර්මචක්කිකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

---

10. Kapparukkhiyattheraapadānavaṇṇanā

10. කප්පරුක්ඛියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato kapparukkhiyattherassa apadānaṃ (theragā. aṭṭha. 2.576). Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tesu tesu bhavesu nibbānādhigamūpāyabhūtāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto mahaddhano mahābhogo satthari pasanno sattahi ratanehi vicittaṃ suvaṇṇamayaṃ kapparukkhaṃ kāretvā siddhatthassa bhagavato cetiyassa sammukhe ṭhapetvā pūjesi. So evarūpaṃ puññaṃ katvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto sugatīsuyeva saṃsaranto kamena imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā ratanattaye pasanno dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho satthu ārādhetvā pabbajito nacirasseva arahattaṃ patvā pubbe katakusalanāmena kapparukkhiyattheroti pākaṭo ahosi.

"සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ" යනාදිය ආයුෂ්මත් කප්පරුක්ඛිය තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහුද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇත්තෙකු වී, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් අවබෝධ කර ගැනීමට උපකාරී වන පින් රැස් කරමින්, සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි ධනවත් කුලගෙයක උපත ලැබීය. මහා ධනවතෙකු වූ ඔහු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී, සත් රුවනින් විචිත්‍ර වූ රන්මය කල්ප වෘක්ෂයක් කරවා, සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ චෛත්‍යය ඉදිරිපිට තබා පූජා කළේය. ඔහු මෙබඳු පින්කම් කොට ආයු කෙළවර මියගොස්, සුගති ලෝකවල සැරිසරමින් පිළිවෙළින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලබා, වියපත් වූ පසු ගිහිගෙය හැර දමා රත්නත්‍රය කෙරෙහි පැහැදී, ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් ඵලයට පැමිණියේය. පෙර කරන ලද කුසලයේ නාමයෙන් "කප්පරුක්ඛිය තෙරණුවෝ" නමින් ප්‍රසිද්ධ විය.

---

108. So evaṃ pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Thūpaseṭṭhassa sammukhāti seṭṭhassa uttamassa dhātunihitathūpassa cetiyassa sammukhaṭṭhāne vicittadusse anekavaṇṇehi visamena visadisena cittena manohare cinapaṭṭasomārapaṭṭādike dusse[Pg.66]. Lagetvā olaggetvā kapparukkhaṃ ṭhapesiṃ ahaṃ patiṭṭhapesinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

108. එම තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ රහත් ඵලයට පැමිණ, තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයෙන් යුතුව තමන්ගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ" යනාදිය වදාළ සේක. "ථූපසෙට්ඨස්ස සම්මුඛා" යනු උතුම් වූ ධාතු නිදන් කළ ස්තූපය නම් වූ චෛත්‍යය ඉදිරිපිටදීය. විවිධ වර්ණයෙන් යුත්, අසමාන වූ, විචිත්‍ර වූ, මනස්කාන්ත වූ චීන පට සහ සෝමාර පට ආදී වස්ත්‍රයන් එල්ලා කල්ප වෘක්ෂය තැබුවෙමි, පිහිටෙව්වෙමි යන්න අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

---

Kapparukkhiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

කප්පරුක්ඛියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

---

Catutthavaggavaṇṇanā samattā.

සතරවන වග වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

---

5. Upālivaggo

5. උපාලි වර්ගය

---

1. Bhāgineyyupālittheraapadānavaṇṇanā

1. භාගිනෙය්‍යුපාලිත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Khīṇāsavasahassehītiādikaṃ āyasmato upālittherassa bhāgineyyupālittherassa apadānaṃ. Eso hi thero purimabuddhesu katādhikāro tasmiṃ tasmiṃ bhave puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kule nibbatto vuddhimanvāya gharāvāse ādīnavaṃ disvā gehaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā pañcābhiññāaṭṭhasamāpattilābhī hutvā himavante vāsaṃ kappesi. Tasmiṃ samaye padumuttaro bhagavā vivekakāmo himavantaṃ pāvisi. Tāpaso bhagavantaṃ puṇṇacandamiva virocamānaṃ dūratova disvā pasannamānaso ajinacammaṃ aṃse katvā añjaliṃ paggayha vanditvā ṭhitakova dasanakhasamodhānañjaliṃ sirasi patiṭṭhapetvā anekāhi upamāhi anekehi thutivacanehi bhagavantaṃ thomesi. Taṃ sutvā bhagavā – ‘‘ayaṃ tāpaso anāgate gotamassa nāma bhagavato sāsane pabbajitvā vinaye tikhiṇapaññānaṃ aggo bhavissatī’’ti byākaraṇamadāsi. So yāvatāyukaṃ ṭhatvā aparihīnajjhāno brahmaloke nibbatti. Tato cuto devamanussesu saṃsaranto sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthunagare upālittherassa bhāgineyyo hutvā nibbatti. So kamena vuddhippatto mātulassa upālittherasa santike pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi. So attano ācariyassa samīpe vasitattā vinayapañhe tikhiṇañāṇo ahosi. Atha bhagavā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ vinayapañhe tikhiṇapaññānaṃ bhikkhūnaṃ yadidaṃ bhāgineyyupālī’’ti taṃ etadaggaṭṭhāne ṭhapesi.

"ඛීණාසවසහස්සේහි" යනාදිය ආයුෂ්මත් උපාලි තෙරුන්ගේ බෑණනුවන් වූ උපාලි තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට ඒ ඒ භවයන්හි පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලයක උපත ලබා, වැඩුණු පසු ගිහිගෙයි දොස් දැක නිවස හැර දමා ඉසිපැවිද්දෙන් පැවිදිව, පංච අභිඥා හා අෂ්ට සමාපත්ති ලාභියෙකු වී හිමාලයෙහි වාසය කළේය. එකල පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විවේකය කැමතිව හිමාලයට වැඩි සේක. තාපසයාණෝ පුන් සඳක් මෙන් බබළන භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දුරදීම දැක, පැහැදුණු සිතින් යුතුව අඳුන් දිවි සම උරහිස මත තබාගෙන, දොහොත් මුදුන් දී වැඳ, සිටි ඉරියව්වෙන්ම දස නිය පෙළ එක් කොට හිස මත තබා නොයෙක් උපමා හා ප්‍රශංසා වචනවලින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ස්තුති කළේය. එය අසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "මේ තාපසයා අනාගතයෙහි ගෞතම නම් වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි පැවිදිව විනයෙහි තියුණු ප්‍රඥාව ඇත්තන් අතර අග්‍ර වන්නේය" කියා විවරණ දුන් සේක. ඔහු ආයු කෙළවර නොවූ ධ්‍යානයෙන් යුතුව බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි උපත ලැබීය. එතැනින් චුතව දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් සම්පත් අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කපිලවස්තු පුරයෙහි උපාලි තෙරුන්ගේ බෑණනුවන් ලෙස උපත ලැබීය. ඔහු පිළිවෙළින් වැඩී සිය මයිල්නුවන් වූ උපාලි තෙරුන් සමීපයෙහි පැවිදිව, කමටහන් ගෙන විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය. ඔහු තමන්ගේ ආචාර්යයන් වහන්සේ සමීපයේ විසූ බැවින් විනය ප්‍රශ්න කෙරෙහි තියුණු ඥානයක් ඇත්තෙකු විය. පසුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "මහණෙනි, විනය ප්‍රශ්න විසඳීමෙහි තියුණු ප්‍රඥාව ඇති මාගේ ශ්‍රාවක භික්ෂූන් අතර මේ භාගිනෙය්‍යුපාලි අග්‍ර වන්නේය" කියා ඔහුව ඒතදග්ග තනතුරෙහි තැබූ සේක.

---

1. So [Pg.67] evaṃ etadaggaṭṭhānaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento khīṇāsavasahassehītiādimāha. Tattha ā samantato yāvabhavaggā savanti pavattantīti āsavā. Kāmāsavādayo cattāro āsavā, te khīṇā sositā visositā viddhaṃsitā yehi teti khīṇāsavā, teyeva sahassā khīṇāsavasahassā, tehi khīṇāsavasahassehi. Pareto parivuto lokanāyako lokassa nibbānapāpanako vivekaṃ anuyutto paṭisallituṃ ekībhavituṃ gacchateti sambandho.

1. ඔහු මෙසේ ඒතදග්ග තනතුරට පැමිණ, තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "ඛීණාසවසහස්සේහි" යනාදිය වදාළ සේක. එහි හාත්පසින් භවග්ගය දක්වා පවතින බැවින් "ආසව" නම් වේ. කාමාසව ආදී සතර ආශ්‍රවයන්ය. යම් රහතන් වහන්සේලා විසින් ඒ ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කරන ලද්දේද, එබැවින් ඔවුහු "ඛීණාසව" නම් වෙති. දහසක් වූ එම රහතන් වහන්සේලා පිරිවරාගත්, ලෝ වැසියන් නිවනට පමුණුවන ලෝකනායකයන් වහන්සේ විවේකය පිණිසත්, හුදෙකලා වීම පිණිසත් වඩින සේක යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

---

2. Ajinena nivatthohanti ahaṃ ajinamigacammena paṭicchanno, ajinacammavasanoti attho. Tidaṇḍaparidhārakoti kuṇḍikaṭṭhapanatthāya tidaṇḍaṃ gahetvā dhārentoti attho. Bhikkhusaṅghena paribyūḷhaṃ parivāritaṃ lokanāyakaṃ addasanti sambandho. Sesaṃ pākaṭamevāti.

2. "අජිනේන නිවත්ථෝහං" යනු මම අඳුන් දිවි සමින් වැසුණු, අඳුන් දිවි සම වස්ත්‍ර කොට ඇත්තෙක් වීමි යන්න අර්ථයයි. "තිදණ්ඩපරිධාරකෝ" යනු පැන් කෙණ්ඩිය තබා ගැනීම පිණිස දඬු තුනක් ගෙන දරා සිටින්නා යන්න අර්ථයයි. භික්ෂු සංඝයා විසින් පිරිවරා ගන්නා ලද ලෝකනායකයන් වහන්සේව දුටුවෙමි යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

---

Bhāgineyyupālittheraapadānavaṇṇanā samattā.

භාගිනෙය්‍යුපාලිත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

---

2. Soṇakoḷivisattheraapadānavaṇṇanā

2. සෝණකෝලිවිසත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Anomadassissa muninotiādikaṃ āyasmato koḷivisattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto anomadassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vayappatto puttadārehi vaḍḍhito vibhavasampanno bhagavato caṅkamanatthāya sobhanaṃ caṅkamaṃ kāretvā sudhāparikammaṃ kāretvā ādāsatalamiva samaṃ vijjotamānaṃ katvā dīpadhūpapupphādīhi sajjetvā bhagavato niyyādetvā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītenāhārena pūjesi. So evaṃ yāvajīvaṃ puññāni katvā tato cavitvā devaloke nibbatto. Tattha pāḷiyā vuttanayena dibbasampattiṃ anubhavitvā antarā okkākakulappasutoti taṃ sabbaṃ pāḷiyā vuttānusārena veditabbaṃ. Pacchimabhave pana koliyarājavaṃse jāto vayappatto koṭiagghanakassa kaṇṇapiḷandhanassa dhāritattā koṭikaṇṇoti, kuṭikaṇṇoti ca pākaṭo ahosi. So bhagavati pasanno [Pg.68] dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

"අනොමදස්සිස්ස මුනිනෝ" යනාදිය ආයුෂ්මත් කෝළිවිස තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන්නා වූ පින් රැස් කරමින්, අනෝමදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී, වැඩිවියට පත්ව, අඹුදරුවන් සමඟ හැදී වැඩී, මහත් වූ ධන සම්පත් ඇතිව සිටියේය. උන්වහන්සේ බුදුරජාණන් වහන්සේට සක්මන් කරනු පිණිස අලංකාර සක්මනක් කරවා, එහි බදාම කර්මාන්තය කරවා, එය කැඩපත් තලයක් මෙන් සමතලව හා බැබළෙන සේ සකසා, පහන්, සුවඳ දුම් හා මල් ආදියෙන් සරසා, බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කොට, බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට ප්‍රණීත ආහාරයෙන් පූජා කළේය. ඔහු මෙසේ දිවි ඇති තෙක් පින්කම් කොට, එතැනින් චුතව දෙව්ලොව උපන්නේය. එහිදී පාලියෙහි සඳහන් වන පරිදි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, අතරතුර කාලයේදී ඔක්කාක රාජ වංශයෙහි උපන් බව යනාදී ඒ සියල්ල පාලියෙහි දැක්වෙන අනුසාරයෙන් දත යුතුය. අවසන් භවයෙහි කෝළිය රාජ වංශයෙහි ඉපදී, වැඩිවියට පත් වූ කල කෝටියක් වටිනා කර්ණාභරණ පැළඳි බැවින් 'කෝටිකණ්ණ' යනුවෙන් ද 'කුටිකණ්ණ' යනුවෙන් ද ප්‍රසිද්ධ විය. ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී ධර්මය අසා, ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදි වී, විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම අරහත්වයට පත් විය.

---

25. So arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento anomadassissa muninotiādimāha. Tattha anomadassissāti anomaṃ alāmakaṃ sundaraṃ dassanaṃ dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇapaṭimaṇḍitattā byāmappabhāmaṇḍalopasobhitattā ārohapariṇāhena samannāgatattā ca dassanīyaṃ sarīraṃ yassa bhagavato so anomadassī, tassa anomadassissa muninoti attho. Tādinoti iṭṭhāniṭṭhesu akampiyasabhāvassa. Sudhāya lepanaṃ katvāti sudhāya avalittaṃ katvā dīpadhūpapupphadhajapaṭākādīhi ca alaṅkataṃ caṅkamaṃ kārayiṃ akāsinti attho. Sesagāthānaṃ attho pāḷiyā anusārena suviññeyyova.

25. ඒ රහතන් වහන්සේ තමන්ගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කොට, සෝමනස්සයට පත්ව තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "අනොමදස්සිස්ස මුනිනෝ" යනාදිය වදාළහ. එහි "අනොමදස්සිස්ස" යනු - හීන නොවන, උතුම් වූ, ශෝභන වූ දර්ශනයක් ඇති, දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් සැරසුණු බැවින් ද, බඹයක් පමණ වූ රශ්මි මාලාවෙන් බබළන බැවින් ද, උස මහතින් යුක්ත වූ බැවින් ද, දැකිය යුතු රූප කායයක් යම් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට ඇද්ද, උන්වහන්සේ අනෝමදස්සී නම් වෙති. ඒ අනෝමදස්සී මුනීන් වහන්සේට යනු අර්ථයයි. "තාදිනො" යනු - ඉෂ්ට හා අනිෂ්ට අරමුණු හමුවේ කම්පා නොවන ස්වභාවය ඇති තැනැත්තාට යන්නයි. "සුධාය ලේපනං කත්වා" යනු - බදාමයෙන් ආලේප කොට, පහන්, සුවඳ දුම්, මල්, ධජ පතාක ආදියෙන් අලංකාර කරන ලද සක්මනක් කරවා පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි. සෙසු ගාථාවල අර්ථය පාලියට අනුකූලව පහසුවෙන් දත හැකිය.

---

35. Parivārasampattidhanasampattisaṅkhātaṃ yasaṃ dhāretīti yasodharo, sabbe ete sattasattaticakkavattirājāno yasodharanāmena ekanāmakāti sambandho.

35. පිරිවර සම්පත් හා ධන සම්පත් සංඛ්‍යාත යසස (කීර්තිය) දරන බැවින් "යසෝධර" නම් වේ. මේ හැත්තෑ හත් දෙනෙකු වූ සියලු සක්විති රජවරු යසෝධර යන නමින්ම යුක්ත වූවෝය යනු මෙහි සම්බන්ධයයි.

---

52. Aṅgīrasoti aṅgato sarīrato niggatā rasmi yassa so aṅgīraso, chandadosamohabhayāgatīhi vā pāpācāravasena vā caturāpāyaṃ na gacchatīti nāgo, mahanto pūjito ca so nāgo ceti mahānāgo. Sesaṃ uttānatthamevāti.

52. "අංගීරසෝ" යනු - යම් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ ශරීරයේ අංගයන්ගෙන් රශ්මිය විහිදේ ද, උන්වහන්සේ අංගීරස නම් වෙති. ඡන්ද, දෝස, මෝහ, භය යන අගතියෙන් හෝ පාපී හැසිරීම් හේතුවෙන් සතර අපායට නොයන බැවින් "නාග" නම් වෙති. ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ද, පිදිය යුතු වූ ද ඒ උතුමා නාගයෙකු ද වන බැවින් "මහානාග" නම් වෙති. ඉතිරි කොටසෙහි අර්ථය ඉතා පැහැදිලිය.

---

Koḷivisattheraapadānavaṇṇanā samattā.

කෝළිවිස තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

3. Kāḷigodhāputtabhaddiyattheraapadānavaṇṇanā

3. කාළිගෝධා පුත්‍ර භද්දිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Padumuttarasambuddhantiādikaṃ āyasmato bhaddiyassa kāḷigodhāputtattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto vuddhippatto puttadārehi vaḍḍhito nagaravāsino puññāni karonte disvā sayampi puññāni kātukāmo [Pg.69] buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā thūlapaṭalikādianekāni mahārahāni sayanāni paññāpetvā tattha nisinne bhagavati sasaṅghe paṇītenāhārena bhojetvā mahādānaṃ adāsi. So evaṃ yāvatāyukaṃ puññāni katvā devamanussesu ubhayasampattiyo anubhavitvā aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde kāḷigodhāya nāma deviyā putto hutvā nibbatti. So viññutaṃ patto ārohapariṇāhahatthapādarūpasampattiyā bhaddattā ca kāḷigodhāya deviyā puttattā ca bhaddiyo kāḷigodhāputtoti pākaṭo. Satthari pasīditvā mātāpitaro ārādhetvā pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

"පදුමුත්තරසම්බුද්ධං" යනාදිය ආයුෂ්මත් කාළිගෝධා පුත්‍ර භද්දිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි සම්පත් ඇති එක්තරා කුලයක උපත ලබා, වැඩිවියට පත්ව, අඹුදරුවන් සමඟ හැදී වැඩී, නගර වැසියන් පින්කම් කරනු දැක තමා ද පින් කිරීමට කැමතිව, බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නය ආරාධනා කොට, ඝන ඇතිරිලි සහිත වූ බොහෝ වටිනා ආසන පනවා, එහි වැඩසිටි සංඝයා සහිත බුදුරජාණන් වහන්සේට ප්‍රණීත ආහාරයෙන් වළඳවා මහා දානයක් පූජා කළේය. ඔහු මෙසේ දිවි ඇති තෙක් පින්කම් කොට දෙවි මිනිස් දෙලොවම සම්පත් අනුභව කොට, පසුව මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කාළිගෝධා නම් දේවියගේ පුත්‍රයා වී උපන්නේය. ඔහු වියපත් වූ කල ශරීර ස්වභාවය, අත් පා හා රූප සම්පත්තියෙන් යුක්ත වූ බැවින් ද, කාළිගෝධා දේවියගේ පුත්‍රයා වූ බැවින් ද 'කාළිගෝධා පුත්‍ර භද්දිය' යනුවෙන් ප්‍රසිද්ධ විය. බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී, මවුපියන් සතුටු කරවා පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

---

54. So arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarasambuddhantiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Mettacittanti mijjati sinehati nandati sabbasatteti mettā, mettāya sahagataṃ cittaṃ mettacittaṃ, taṃ yassa bhagavato atthīti mettacitto, taṃ mettacittaṃ. Mahāmuninti sakalabhikkhūnaṃ mahantattā mahāmuni, taṃ padumuttaraṃ sambuddhanti sambandho. Janatā sabbāti sabbo janakāyo, sabbanagaravāsinoti attho. Sabbalokagganāyakanti sakalalokassa aggaṃ seṭṭhaṃ nibbānassa nayanato pāpanato nāyakaṃ padumuttarasambuddhaṃ janatā upeti samīpaṃ gacchatīti sambandho.

54. ඒ රහතන් වහන්සේ තමන්ගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පදුමුත්තරසම්බුද්ධං" යනාදිය වදාළහ. එහි අර්ථය කලින් සඳහන් කළ පරිදිම වේ. "මෙත්තචිත්තං" යනු - සියලු සත්වයන් කෙරෙහි සෙනෙහස දක්වන, සතුටු වන බැවින් මෙත්තා (මෛත්‍රිය) නම් වේ. මෛත්‍රියෙන් යුක්ත වූ සිත මෙත්තචිත්තයයි. යම් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට ඒ මෙත්තචිත්තය ඇද්ද, උන්වහන්සේ මෙත්තචිත්ත නම් වෙති. එවැනි මෛත්‍රී සහගත සිත් ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේට යනු අර්ථයයි. "මහාමුනින්" යනු - සියලු භික්ෂූන්ට වඩා ශ්‍රේෂ්ඨ වූ පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේට යනු සම්බන්ධයයි. "ජනතා සබ්බා" යනු - සියලු ජනයා හෙවත් නගර වැසියන් යන්න අර්ථයයි. "සබ්බලෝකග්ගනායකං" යනු - මුළු ලොවටම අග්‍ර වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, නිවනට පමුණුවන බැවින් නායක වූ පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ජනයා පැමිණෙති යනු මෙහි සම්බන්ධයයි.

---

55. Sattukañca baddhakañcāti baddhasattuabaddhasattusaṅkhātaṃ āmisaṃ. Atha vā bhattapūpakhajjabhojjayāguādayo yāvakālikattā āmisaṃ pānabhojanañca gahetvā puññakkhette anuttare satthuno dadantīti sambandho.

55. "සත්තුකඤ්ච බද්ධකඤ්ච" යනු - ගුළි කළ සහ ගුළි නොකළ පිටි කෑම (අග්ගලා ආදිය) නම් වූ ආමිසයයි. එසේත් නැතහොත් බත්, කැවිලි, කෑයුතු දෑ, බොන දෑ හා කැඳ ආදී යාවකාලික වූ ආහාර පාන රැගෙන, අනුත්තර පින්කෙත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කරති යනු මෙහි සම්බන්ධයයි.

---

58. Āsanaṃ buddhayuttakanti buddhayoggaṃ buddhārahaṃ buddhānucchavikaṃ sattaratanamayaṃ āsananti attho. Sesaṃ nayānuyogena suviññeyyamevāti.

58. "ආසනං බුද්ධයුත්තකං" යනු - බුදුරජාණන් වහන්සේට සුදුසු වූ, උන්වහන්සේට ගැළපෙන, සත්රුවනින් නිම කරන ලද ආසනය යන්න අර්ථයයි. සෙසු කොටස් පාලි ක්‍රමානුකූලව පහසුවෙන් දත හැකිය.

---

Kāḷigodhāputtabhaddiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

කාළිගෝධා පුත්‍ර භද්දිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

4. Sanniṭṭhāpakattheraapadānavaṇṇanā

4. සන්නිට්ඨාපක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Araññe [Pg.70] kuṭikaṃ katvātiādikaṃ āyasmato sanniṭṭhāpakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharabandhanena baddho gharāvāse ādīnavaṃ disvā vatthukāmakilesakāme pahāya himavantassa avidūre pabbatantare araññavāsaṃ kappesi. Tasmiṃ kāle padumuttaro bhagavā vivekakāmatāya taṃ ṭhānaṃ pāpuṇi. Atha so tāpaso bhagavantaṃ disvā pasannamānaso vanditvā nisīdanatthāya tiṇasantharaṃ paññāpetvā adāsi. Tattha nisinnaṃ bhagavantaṃ anekehi madhurehi tiṇḍukādīhi phalāphalehi santappesi. So tena puññakammena tato cuto devesu ca manussesu ca aparāparaṃ saṃsaranto dve sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto saddhāsampanno pabbajito vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi. Khuragge arahattaphalappattiyaṃ viya nirussāheneva santipadasaṅkhāte nibbāne suṭṭhu ṭhitattā sanniṭṭhāpakattheroti pākaṭo.

"අරඤ්ඤේ කුටිකං කත්වා" යනාදී ගාථාවලින් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් සන්නිට්ඨාපක තෙරණුවන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද ප්‍රාර්ථනා (අධිකාර) ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන්නා වූ පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා ධනවත් කුලගෙයක ඉපිද, වියපත් බවට පත්ව, ගිහිගෙයි බැඳීම්වලින් බැඳී සිටියදී ගිහිගෙයි ආදීනව දැක, වස්තු කාම හා ක්ලේශ කාමයන් අත්හැර හිමවන්තයට නුදුරු පර්වත අන්තරයක අරණ්‍යවාසයට පැමිණියේය. එකල පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ විවේකය කැමතිව එම ස්ථානයට වැඩම කළ සේක. එකල්හි ඒ තාපසයා බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පහන් වූ සිතින් යුතුව වැඳ, වැඩ සිටීම සඳහා තණ අතුරක් පනවා දුන්නේය. එහි වැඩ සිටි බුදුරජාණන් වහන්සේට මිහිරි වූ තිඹිරි ආදී නොයෙක් පලවැලවලින් සංග්‍රහ කළේය. හෙතෙම ඒ පින්කමින් මිය ගොස් දෙව්ලොව හා මිනිස්ලොව මාරුවෙන් මාරුවට සැරිසරමින් දිව්‍ය මානුෂික යන ද්විවිධ සම්පත් අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්තව පැවිදි වී විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය. කරණවෑමි අතින් කෙස් බෑම අවසානයේදීම රහත් ඵලයට පත් වූවාක් මෙන් කිසිදු වෙහෙසකින් තොරව ශාන්ති පදය නම් වූ නිවනෙහි මැනවින් පිහිටි බැවින් 'සන්නිට්ඨාපක තේර' නමින් ප්‍රකට විය.

---

70. Arahā pana hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento araññe kuṭikaṃ katvātiādimāha. Tattha araññeti sīhabyagghādīnaṃ bhayena manussā ettha na rajjanti na ramanti na allīyantīti araññaṃ, tasmiṃ araññe. Kuṭikanti tiṇacchadanakuṭikaṃ katvā pabbatantare vasāmi vāsaṃ kappesinti attho. Lābhena ca alābhena ca yasena ca ayasena ca santuṭṭho vihāsinti sambandho.

70. රහත් බවට පත් වී තමන්ගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "අරඤ්ඤේ කුටිකං කත්වා" යනාදිය පැවසීය. එහි 'අරඤ්ඤේ' යනු සිංහ ව්‍යාඝ්‍රාදීන්ගේ බිය නිසා මිනිසුන් එහි ඇලුම් නොකරන, සතුටු නොවන, වාසය නොකරන බැවින් 'අරණ්‍ය' නම් වේ; එවැනි වනයක යනුයි. 'කුටිකං' යනු තණ සෙවිලි කළ කුටියක් සාදා පර්වත අන්තරයේ වසමි, වාසය කළෙමි යනු අර්ථයයි. ලාභයෙහි ද අලාභයෙහි ද යසසෙහි ද අයසෙහි ද සතුටු වූයේ වාසය කළෙමි යනු මෙහි සම්බන්ධයයි.

---

72. Jalajuttamanāmakanti jale jātaṃ jalajaṃ, padumaṃ, jalajaṃ uttamaṃ jalajuttamaṃ, jalajuttamena samānaṃ nāmaṃ yassa so jalajuttamanāmako, taṃ jalajuttamanāmakaṃ buddhanti attho. Sesaṃ pāḷinayānuyogena suviññeyyamevāti.

72. 'ජලජුත්තමනාමකං' යනු ජලයෙහි උපන් බැවින් 'ජලජ' නම් වේ, එනම් පද්මයයි. උතුම් වූ ජලජය 'ජලජුත්තම' නම් වේ. ඒ උතුම් පද්මයකට සමාන නාමයක් යම් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට ඇද්ද, ඒ 'ජලජුත්තම' නම් වූ නාමයක් ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේට යනු අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස පාලි ක්‍රමයට අනුව පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Sanniṭṭhāpakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සන්නිට්ඨාපක තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

---

5. Pañcahatthiyattheraapadānavaṇṇanā

5. පඤ්චහත්ථිය තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Sumedho [Pg.71] nāma sambuddhotiādikaṃ āyasmato pañcahatthiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā ratanattaye pasanno vihāsi. Tasmiṃ samaye pañcauppalahatthāni ānesuṃ. So tehi pañcauppalahatthehi vīthiyaṃ caramānaṃ sumedhaṃ bhagavantaṃ pūjesi. Tāni gantvā ākāse vitānaṃ hutvā chāyaṃ kurumānāni tathāgateneva saddhiṃ gacchiṃsu. So taṃ disvā somanassajāto pītiyā phuṭṭhasarīro yāvajīvaṃ tadeva puññaṃ anussaritvā tato cuto devaloke nibbatto aparāparaṃ saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhājāto pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi. Katakusalanāmena pañcahatthiyattheroti pākaṭo.

"සුමේධෝ නාම සම්බුද්ධෝ" යනාදී ගාථාවලින් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් පඤ්චහත්ථිය තෙරණුවන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද ප්‍රාර්ථනා (අධිකාර) ඇතිව ඒ ඒ භවයන්හි පින් රැස් කරමින් සුමේධ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වියපත් වී රත්නත්‍රය කෙරෙහි පැහැදී වාසය කළේය. එකල (යම් කිසිවෙක්) උපුල් මල් මිටි පහක් ගෙන ආවේය. හෙතෙම ඒ උපුල් මල් මිටි පහෙන් වීථියේ වැඩම කරමින් සිටි සුමේධ බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළේය. ඒ මල් අහසේ වියනක් මෙන් රැඳී සෙවන දෙමින් තථාගතයන් වහන්සේ සමඟම ගමන් කළේය. හෙතෙම එය දැක සෝමනස්සයට පත්ව ප්‍රීතියෙන් පිනා ගිය ශරීරයක් ඇත්තෙක් වී දිවි හිමියෙන් ඒ පින්කම සිහිපත් කර, එයින් චුතව දෙව්ලොව ඉපිද නැවත නැවත සංසාරයේ සැරිසරා මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද වියපත් වී ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදි වී විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය. කරන ලද පින්කමේ නාමයෙන් 'පඤ්චහත්ථිය තේර' (මල් මිටි පහක් පූජා කළ තෙරණුවෝ) නමින් ප්‍රකට විය.

---

77. So attano pubbakammaṃ saritvā paccakkhato paññāya diṭṭhapubbacaritāpadānaṃ pakāsento sumedho nāma sambuddhotiādimāha. Tattha sumedhoti sundarā medhā catusaccapaṭivedhapaṭisambhidādayo paññā yassa so bhagavā sumedho sambuddho antarāpaṇe antaravīthiyaṃ gacchatīti sambandho. Okkhittacakkhūti adhokhittacakkhu. Mitabhāṇīti pamāṇaṃ ñatvā bhaṇanasīlo, pamāṇaṃ jānitvā dhammaṃ desesīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

77. හෙතෙම තමන්ගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කොට ප්‍රඥාවෙන් දැක පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සුමේධෝ නාම සම්බුද්ධෝ" යනාදිය පැවසීය. එහි 'සුමේධෝ' යනු යම් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට චතුරාර්ය සත්‍යාවබෝධය, පටිසම්භිදා ආදී වූ සුන්දර වූ ප්‍රඥාවක් ඇද්ද, ඒ සුමේධ බුදුරජාණන් වහන්සේ වීථි අන්තරයෙහි වැඩම කරති යනු සම්බන්ධයයි. 'ඔක්ඛිත්තචක්ඛූ' යනු පහතට යොමු කළ ඇස් ඇති බවයි. 'මිතභාණී' යනු පමණ දැන කතා කරන ස්වභාවය ඇති බවයි, පමණ දැන ධර්මය දේශනා කළ සේක යනු අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Pañcahatthiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

පඤ්චහත්ථිය තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

---

6. Padumacchadaniyattheraapadānavaṇṇanā

6. පදුමච්ඡදනිය තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Nibbute lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato padumacchadaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katapuññasambhāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasanno parinibbutassa vipassissa bhagavato citakaṃ padumapupphehi pūjesi. So teneva [Pg.72] cittappasādena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato sugatīsuyeva saṃsaranto dibbasampattiṃ manussasampattiñcāti dve sampattiyo anekakkhattuṃ anubhavitvā imasmiṃ amhākaṃ sammāsambuddhakāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā sāsane pabbajito ghaṭento vāyamanto nacirasseva arahā ahosi. Tassa rattiṭṭhānadivāṭṭhānādīsu tattha tattha viharantassa vihāro padumapupphehi chādīyati, tena so padumacchadaniyattheroti pākaṭo.

"නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි" යනාදී ගාථාවලින් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් පදුමච්ඡදනිය තෙරණුවන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් රැස් කළ පින් ඇතිව ඒ ඒ භවයන්හි පින් රැස් කරමින් විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද වියපත් වී රත්නත්‍රය කෙරෙහි පැහැදී පිරිනිවන් පෑ විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේහය තැන්පත් කළ සෑයට පද්ම පුෂ්පයන්ගෙන් පූජා කළේය. හෙතෙම ඒ චිත්ත ප්‍රසාදයෙන්ම ආයු කෙළවර තෙක් සිට එයින් චුතව සුගතිවලම සැරිසරමින් දිව්‍ය සම්පත් හා මනුෂ්‍ය සම්පත් යන ද්විවිධ සම්පත්තීන් බොහෝ වාරයක් අනුභව කර අපගේ මේ සම්මා සම්බුද්ධ කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද වියපත් වී ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී ශාසනයෙහි පැවිදිව උත්සාහ කරමින් වීර්ය කරමින් නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය. රාත්‍රී ස්ථාන දිවා ස්ථාන ආදී ඒ ඒ තැන්වල වැඩ වසන විට ඔහුගේ විහාරය (වැඩ සිටින කුටිය) පද්ම පුෂ්පයන්ගෙන් වැසී යයි, එබැවින් ඔහු 'පදුමච්ඡදනිය තේර' (පියුමෙන් වැසුණු විහාර ඇති තෙරණුවෝ) නමින් ප්‍රකට විය.

---

83. Attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Tattha nibbuteti khandhaparinibbānena parinibbute satthari, vipassissa sammāsambuddhassa sarīre citamāniyamāne citake āropite suphullaṃ padumakalāpaṃ ahaṃ gahetvā citakaṃ āropayiṃ pūjesinti attho. Sesagāthāsu heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.

83. තමන්ගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කොට සෝමනස්සයෙන් යුතුව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි" යනාදිය පැවසීය. එහි 'නිබ්බුතේ' යනු ස්කන්ධ පරිනිර්වාණයෙන් පිරිනිවන් පෑ ශාස්තෘන් වහන්සේ, එනම් විපස්සී සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශරීරය සෑය කරා ගෙන යන කල්හි, සෑයෙහි තැන්පත් කළ කල්හි, මැනවින් පිපුණු පද්ම මිටියක් මම ගෙන සෑය මත තබා පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි. ඉතිරි ගාථාවල අර්ථය යට කියන ලද ක්‍රමයට අනුව පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Padumacchadaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

පදුමච්ඡදනිය තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

---

7. Sayanadāyakattheraapadānavaṇṇanā

7. සයනදායක තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato sayanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle aññatarasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā hatthidaṇḍasuvaṇṇādīhi sayanatthāya mañcaṃ kāretvā anagghehi vicittattharaṇehi attharitvā bhagavantaṃ pūjesi. So bhagavā tassānukampāya paṭiggahetvā anubhavi. So tena puññakammena dibbamanussasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu sāsane pasanno pabbajitvā vipassanaṃ ārabhitvā nacirasseva arahā ahosi. Pubbe katapuññanāmena sayanadāyakattheroti pākaṭo.

'සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ' යනාදිය ආයුෂ්මත් සයනදායක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇත්තෙකි. ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිස්සය වූ පින් රැස් කරමින්, සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා කුලයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත් වූ ඔහු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී ඇත්දළ, රන් ආදියෙන් සැතපීම සඳහා ඇඳක් කරවා, අගනා විසිතුරු ඇතිරිලි අතුරා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළේය. ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහු කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් එය පිළිගෙන පරිභෝජනය කළ සේක. ඔහු ඒ පින්කමින් දිව්‍ය මානුෂික සම්පත් අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. බුද්ධිමත් බවට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි පැහැදී පැවිදිව විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය. පෙර කරන ලද පින් අනුව 'සයනදායක' තෙරුන් නමින් ප්‍රකට විය.

---

88. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Taṃ sabbaṃ pāḷinayānusārena suviññeyyamevāti.

88. ඔහු එක් දිනක් තම පෙර කර්මය සිහිපත් කොට සෝමනසට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ' යනාදිය පැවසීය. ඒ සියල්ල පාලි ක්‍රමයට අනුව පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Sayanadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සයනදායක තේර අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

---

8. Caṅkamanadāyakattheraapadānavaṇṇanā

8. චංකමනදායක තේර අපදාන වර්ණනාව.

---

Atthadassissa [Pg.73] muninotiādikaṃ āyasmato caṅkamanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimabuddhesu katādhikāro tesu tesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā uccavatthukaṃ sudhāparikammakataṃ rajatarāsisadisaṃ sobhamānaṃ caṅkamaṃ kāretvā muttadalasadisaṃ setapulinaṃ attharitvā bhagavato adāsi. Paṭiggahesi bhagavā, caṅkamaṃ paṭiggahetvā ca pana sukhaṃ kāyacittasamādhiṃ appetvā ‘‘ayaṃ anāgate gotamassa bhagavato sāsane sāvako bhavissatī’’ti byākāsi. So tena puññakammena devamanussesu aparāparaṃ saṃsaranto dve sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhāsampanno sāsane pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patvā katapuññanāmena caṅkamanadāyakattheroti pākaṭo ahosi.

'අත්ථදස්සිස්ස මුනිනෝ' යනාදිය ආයුෂ්මත් චංකමනදායක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකි. ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිස්සය වූ පින් රැස් කරමින්, අත්ථදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. බුද්ධිමත් බවට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී උස් වූ බිමක කළ, හුණු පිරියම් කරන ලද, රිදී රැසක් වැනි වූ, ශෝභමාන සක්මන් මළුවක් කරවා, මුතු පෙති වැනි වූ සුදු වැලි අතුරා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එය පිළිගත් සේක. සක්මන් මළුව පිළිගෙන සැපවත් වූ කාය චිත්ත සමාධියට සමවැදී, 'මොහු අනාගතයෙහි ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි ශ්‍රාවකයෙක් වන්නේය' යි ව්‍යාකරණ (නියත විවරණ) දුන් සේක. ඔහු ඒ පින්කමින් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් සම්පත් දෙවර්ගයම අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී, වැඩී, ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්තව ශාසනයෙහි පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය. පෙර කළ පින් අනුව 'චංකමනදායක' තෙරුන් නමින් ප්‍රකට විය.

---

93. So ekadivasaṃ attanā pubbe katapuññakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento atthadassissa muninotiādimāha. Tattha atthadassissāti atthaṃ payojanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ nibbānaṃ dakkhati passatīti atthadassī, atha vā atthaṃ nibbānaṃ dassanasīlo jānanasīloti atthadassī, tassa atthadassissa munino monena ñāṇena samannāgatassa bhagavato manoramaṃ manallīnaṃ bhāvanīyaṃ manasi kātabbaṃ caṅkamaṃ kāresinti sambandho. Sesaṃ vuttanayānusāreneva suviññeyyamevāti.

93. ඔහු එක් දිනක් තමා පෙර කරන ලද පින්කම සිහිපත් කොට සෝමනසට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'අත්ථදස්සිස්ස මුනිනෝ' යනාදිය පැවසීය. එහි 'අත්ථදස්සිස්ස' යනු - අර්ථය වූ, ප්‍රයෝජනය වූ, වෘද්ධිය වූ, නිවන දකින බැවින් 'අත්ථදස්සී' නම් වේ. නැතහොත් අර්ථය වූ නිවන දැකීමේ ස්වභාවය ඇති, දන්නා ස්වභාවය ඇති බැවින් 'අත්ථදස්සී' නම් වේ. ඒ අත්ථදස්සී මුණිවරයාණන් හට, එනම් මෝන නම් වූ ඥාණයෙන් සමන්නාගත වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උදෙසා මනෝරම්‍ය වූ, සිත ඇලෙන්නා වූ, වඩන ලද සිත් ඇති, මෙනෙහි කළ යුතු සක්මන් මළුවක් කරවූයෙමි යනු සම්බන්ධයයි. ඉතිරිය කලින් කියන ලද ක්‍රමයටම තේරුම් ගත හැකිය.

---

Caṅkamanadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

චංකමනදායක තේර අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

---

9. Subhaddattheraapadānavaṇṇanā

9. සුභද්ද තේර අපදාන වර්ණනාව.

---

Padumuttaro lokavidūtiādikaṃ āyasmato subhaddattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave nibbānādhigamanatthāya puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle vibhavasampanne [Pg.74] saddhāsampanne ekasmiṃ kulagehe nibbato viññutaṃ patvā gharabandhanena baddho ratanattaye pasanno parinibbānamañce nipannaṃ padumuttaraṃ bhagavantaṃ disvā sannipatitā dasasahassacakkavāḷadevatāyo ca disvā pasannamānaso nigguṇḍikeṭakanīlakāsokāsitādianekehi sugandhapupphehi pūjesi. So tena puññakammena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cavitvā tusitādīsu dibbasampattiyo anubhavitvā tato manussesu manussasampattiyo anubhavitvā nibbattanibbattaṭṭhānesu ca sugandhehi pupphehi pūjito ahosi. Imasmiṃ pana buddhuppāde ekasmiṃ vibhavasampanne kule nibbattitvā viññutaṃ patto kāmesu ādīnavaṃ disvāpi yāva buddhassa bhagavato parinibbānakālo tāva aladdhabuddhadassano bhagavato parinibbānamañce nipannakāleyeva pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇi. Pubbe katapuññanāmena subhaddoti pākaṭo ahosi.

'පදුමුත්තරෝ ලෝකවිදූ' යනාදිය ආයුෂ්මත් සුභද්ද තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකි. ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් අවබෝධය පිණිස පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ වෛභව සම්පන්න වූ, ශ්‍රද්ධා සම්පන්න වූ එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. බුද්ධිමත් බවට පත්ව ගිහි ගෙයි බැඳීම්වලින් බැඳී සිටි ඔහු, තෙරුවන් කෙරෙහි පැහැදී පිරිනිවන් මඤ්චකයෙහි සැතපී සිටි පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, එසේම රැස්ව සිටි දසදහසක් සක්වළ දේවතාවුන් ද දැක, පැහැදුණු සිතින් යුක්තව නික, වැටකේ, නිල් මහනෙල්, අශෝක ආදී නොයෙක් සුවඳ මල්වලින් පූජා කළේය. ඔහු ඒ පින්කමින් ආයු කෙළවර දක්වා සිට එතැනින් චුතව, තුසිතය ආදී භවයන්හි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, ඉන් පසු මිනිස් ලොව උපන් උපන් තැන්වල සුවඳ මල්වලින් පූජාවට ලක් වූවෙක් විය. මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා වෛභව සම්පන්න කුලයක ඉපදී වැඩී, කාමයන්හි ආදීනව දුටුවද, යම් තාක් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් කාලය පැමිණෙන තෙක් බුදුන් දැකීමට නොලැබුණි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් මඤ්චකයෙහි සැතපී සිටි කාලයේදීම පැවිදි වී රහත් බවට පත් විය. පෙර කරන ලද පින් අනුව 'සුභද්ද' නමින් ප්‍රකට විය.

---

101. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro lokavidūtiādimāha. Taṃ uttānatthameva. Suṇātha mama bhāsato…pe… nibbāyissatināsavoti idaṃ parinibbānamañce nipannova padumuttaro bhagavā byākāsi.

101. ඔහු තම පෙර කර්මය සිහිපත් කොට සෝමනසින් යුතුව පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'පදුමුත්තරෝ ලෝකවිදූ' යනාදිය පැවසීය. එහි අර්ථය පැහැදිලිය. 'සුණාථ මම භාසතෝ...පෙ... නිබ්බායිස්සති'නාසවෝ' යන මෙය පිරිනිවන් මඤ්චකයෙහි සැතපී සිටියදීම පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ව්‍යාකරණ (ප්‍රකාශ) කළ සේක.

---

Pañcamabhāṇavāravaṇṇanā samattā.

පස්වන භාණවාර වර්ණනාව නිමවාය.

---

115. So attano paṭipattiṃ dassento pubbakammena saṃyuttotiādimāha. Ekaggoti ekaggacitto. Susamāhitoti suṭṭhu samāhito, santakāyacittoti attho. Buddhassa oraso puttoti buddhassa urasā hadayena niggataovādānusāsaniṃ sutvā pattaarahattaphaloti attho. Dhammajomhi sunimmitoti dhammato kammaṭṭhānadhammato jāto ariyāya jātiyā sunimmito suṭṭhu nipphāditasabbakicco amhi bhavāmīti attho.

115. ඔහු තම පිළිවෙත දක්වමින් 'පුබ්බකම්මේන සංයුත්තෝ' යනාදිය පැවසීය. 'ඒකග්ගෝ' යනු එකඟ වූ සිත් ඇති බවයි. 'සුසමාහිතෝ' යනු මැනවින් සමාහිත වූ, ශාන්ත වූ කාය චිත්ත ඇති බවයි. 'බුද්ධස්ස ඕරසෝ පුත්තෝ' යනු බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ළයෙහි (හදවතෙහි) උපන්, එනම් උන්වහන්සේගේ මුවින් නික්මුණු අවවාද අනුශාසනා අසා ලැබූ රහත් ඵලය ඇති බවයි. 'ධම්මජෝම්හි සුනිම්මිතෝ' යනු ධර්මයෙන්, එනම් කර්මස්ථාන ධර්මයෙන් උපන්, ආර්ය ජාතියෙන් මැනවින් නිර්මාණය වූ, මැනවින් නිමවන ලද සියලු මග කිස (කෘත්‍යයන්) ඇතිව සිටිමි යන්න අර්ථයයි.

---

116. Dhammarājaṃ upagammāti dhammena sabbasattānaṃ rājānaṃ issarabhūtaṃ bhagavantaṃ upagantvā samīpaṃ gantvāti attho. Apucchiṃ pañhamuttamanti uttamaṃ khandhāyatanadhātusaccasamuppādādipaṭisaṃyuttaṃ pañhaṃ apucchinti attho. Kathayanto ca me pañhanti eso amhākaṃ bhagavā me mayhaṃ pañhaṃ kathayanto byākaronto. Dhammasotaṃ upānayīti anupādisesanibbānadhātusaṅkhātaṃ dhammasotaṃ dhammapavāhaṃ upānayi pāvisīti attho.

116. 'ධම්මරාජං උපගම්මා' යනු ධර්මයෙන් සියලු සත්ත්වයන්ට රජ වූ (ඊශ්වර වූ) භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, සමීපයට ගොස් යන්න අර්ථයයි. 'අපුච්ඡිං පඤ්හමුත්තමං' යනු උතුම් වූ ස්කන්ධ, ආයතන, ධාතු, සත්‍ය, ප්‍රතීත්‍යසමුප්පාද ආදිය හා සම්බන්ධ වූ ප්‍රශ්න විමසූ බවයි. 'කථයන්තෝ ච මේ පඤ්හං' යනු ඒ අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මාගේ ප්‍රශ්නය විස්තර කරමින් (විසඳමින්) යන්නයි. 'ධම්මසෝතං උපේනයි' යනු අනුපාදිශේෂ නිබ්බාන ධාතුව නම් වූ ධර්ම ප්‍රවාහයට පමුණුවන ලදී, ඇතුළු කරන ලදී යන්න අර්ථයයි.

---

118. Jalajuttamanāyakoti [Pg.75] padumuttaranāmako ma-kārassa ya-kāraṃ katvā katavohāro. Nibbāyi anupādānoti upādāne pañcakkhandhe aggahetvā nibbāyi na paññāyi adassanaṃ agamāsi, manussalokādīsu katthacipi apatiṭṭhitoti attho. Dīpova telasaṅkhayāti vaṭṭitelānaṃ saṅkhayā abhāvā padīpo iva nibbāyīti sambandho.

118. "ජලජුත්තමනායක" යනු පදුමුත්තර යන නාමයෙහි 'ම' අකුර වෙනුවට 'ය' අකුර යොදා ව්‍යවහාර කළ නාමයකි. "නිබ්බායි අනුපාදානො" යනු උපාදාන වූ පංචස්කන්ධයන් ග්‍රහණය නොකොට පිරිනිවී ගියහ, ප්‍රකට නොවූහ, දැකගත නොහැකි බවට පත්වූහ, මිනිස්ලොව ආදී කිසිදු භවයක පිහිටා නොසිටියහ යන්න අර්ථයයි. "දීපොව තේලසංඛයා" යනු වැටි හා තෙල් අවසන් වීමෙන් පහනක් නිවී යන්නාක් මෙන් (පිරිනිවී ගියහ) යන්න සබඳතාවයි.

---

119. Sattayojanikaṃ āsīti tassa parinibbutassa padumuttarassa bhagavato ratanamayaṃ thūpaṃ sattayojanubbedhaṃ āsi ahosīti attho. Dhajaṃ tattha apūjesinti tattha tasmiṃ cetiye sabbabhaddaṃ sabbato bhaddaṃ sabbaso manoramaṃ dhajaṃ pūjesinti attho.

119. "සත්තයෝජනිකං ආසි" යනු පිරිනිවන් පෑ එම පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙනුවෙන් කරවන ලද සත් රුවනින් නිමිත ස්තූපය උසින් යොදුන් හතක් විය යන්න අර්ථයයි. "ධජං තත්ථ අපූජේසිං" යනු එම චෛත්‍යයෙහි සියලු අතින් යහපත් වූ, මනරම් වූ ධජයක් පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

---

120. Kassapassa ca buddhassāti padumuttarassa bhagavato kālato paṭṭhāya āgatassa devamanussesu saṃsarato me mayhaṃ oraso putto tisso nāma kassapassa sammāsambuddhassa aggasāvako jinasāsane buddhasāsane dāyādo āsi ahosīti sambandho.

120. "කස්සපස්ස ච බුද්ධස්ස" යන්නෙහි අර්ථය: පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ සිට දෙව්මිනිස් ලොව සැරිසරන්නා වූ මාගේ ඖරස පුත්‍ර වූ තිස්ස නම් වූ ඔහු, කස්සප සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි අග්‍රශ්‍රාවකයා ද බුද්ධ ශාසනයෙහි දායාදයා ද වූහ යන්න සබඳතාවයි.

---

121. Tassa hīnena manasāti tassa mama puttassa tissassa aggasāvakassa hīnena lāmakena manasā cittena abhaddakaṃ asundaraṃ ayuttakaṃ ‘‘antako pacchimo’’ti vācaṃ vacanaṃ abhāsiṃ kathesinti attho. Tena kammavipākenāti tena arahantabhakkhānasaṅkhātassa akusalakammassa vipākena. Pacchime addasaṃ jinanti pacchime pariyosāne parinibbānakāle mallānaṃ upavattane sālavane parinibbānamañce nipannaṃ jinaṃ jitasabbamāraṃ amhākaṃ gotamasammāsambuddhaṃ addasaṃ ahanti attho. ‘‘Pacchā me āsi bhaddaka’’ntipi pāṭho. Tassa pacchā tassa bhagavato avasānakāle nibbānāsannakāle me mayhaṃ bhaddakaṃ sundaraṃ catusaccapaṭivijjhanaṃ āsi ahosīti attho.

121. "තස්ස හීනේන මනසා" යනු මාගේ පුත් වූ ඒ තිස්ස අග්‍රශ්‍රාවකයාණන් වහන්සේ කෙරෙහි ලාමක වූ සිතින්, අශෝභන වූ, අයෝග්‍ය වූ, "මොහු අන්තිමයාය, පහත් තැනැත්තාය" යන වචනය පැවසුවෙමි යන්න අර්ථයයි. "තේන කම්මවිපාකේන" යනු රහතන් වහන්සේ නමකට අභූත චෝදනා කිරීම නම් වූ එම අකුසල කර්මයේ විපාකයෙන් (පීඩා වින්දෙමි) යන්නයි. "පච්ඡිමේ අද්දසං ජිනං" යනු අවසාන කාලයෙහි හෙවත් පිරිනිවන් පානා අවස්ථාවෙහි මල්ල රජදරුවන්ගේ උපවත්තන සල් උයනේ පිරිනිවන් මංචකයෙහි සැතපී වදන්නා වූ, සියලු මරුන් පරාජය කළ අපගේ ගෞතම සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේව මම දුටුවෙමි යන්න අර්ථයයි. "පච්ඡා මේ ආසි භද්දකං" යනුවෙන් ද පාඨයක් ඇත. එහි අර්ථය නම් ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් පානා අවසාන කාලයෙහි මට යහපත් වූ සතර සත්‍ය අවබෝධය උදා විය යන්නයි.

---

122. Pabbājesi mahāvīroti mahāvīriyo sabbasattahito karuṇāyutto jitamāro muni mallānaṃ upavattane sālavane pacchime sayane parinibbānamañce sayitova maṃ pabbājesīti sambandho.

122. "පබ්බාජේසි මහාවීරො" යනු මහා වීරිය ඇති, සියලු සත්ත්වයන්ට හිතැති, කරුණාවෙන් යුත්, මරු පරාජය කළ මුණිවරයාණන් වහන්සේ මල්ල රජදරුවන්ගේ උපවත්තන සල් උයනේ අවසන් සයනයෙහි හෙවත් පිරිනිවන් මංචකයෙහි සැතපී වදාරමින්ම මාව පැවිදි කළ සේක යන්න සබඳතාවයි.

---

123. Ajjeva [Pg.76] dāni pabbajjāti ajja eva bhagavato parinibbānadivaseyeva mama pabbajjā, tathā ajja eva upasampadā, ajja eva dvipaduttamassa sammukhā parinibbānaṃ ahosīti sambandho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

123. "අජ්ජේව දානි පබ්බජ්ජා" යනු අදම හෙවත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පාන දිනයෙහිම මාගේ පැවිද්ද සිදු විය. එමෙන්ම අදම මාගේ උපසම්පදාව ද සිදු විය. අදම දෙපා ඇත්තන් අතර උත්තම වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි පිරිනිවන් පෑම සිදු විය යන්න සබඳතාවයි. ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් වටහාගත හැකිය.

---

Subhaddattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සුභද්ද තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමාවිය.

---

10. Cundattheraapadānavaṇṇanā

10. චුන්ද තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato cundattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katapuññasambhāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle vibhavasampanne kule nibbatto viññutaṃ patvā satthari pasīditvā sattaratanamayaṃ suvaṇṇagghiyaṃ kāretvā sumanapupphehi chādetvā bhagavantaṃ pūjesi. Tāni pupphāni ākāsaṃ samuggantvā vitānākārena aṭṭhaṃsu. Atha naṃ bhagavā ‘‘anāgate gotamassa nāma bhagavato sāsane cundo nāma sāvako bhavissatī’’ti byākāsi. So tena puññakammena tato cuto devaloke upapanno kamena chasu kāmāvacaradevesu sukhaṃ anubhavitvā manussesu cakkavattiādisampattiyo ca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde brāhmaṇakule rūpasāriyā putto sāriputtattherassa kaniṭṭho hutvā nibbatti. Tassa viññutaṃ pattassa ārohapariṇāharūpavayānaṃ sundaratāya sakārassa cakāraṃ katvā cundoti nāmaṃ kariṃsu. So vayappatto gharāvāse ādīnavaṃ pabbajjāya ca ānisaṃsaṃ disvā bhātuttherassa santike pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

"සිද්ධත්ථස්ස භාග්‍යවතෝ" යනාදිය ආයුෂ්මත් චුන්ද තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ පින් රැස් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වූ පින්කම් සිදු කරමින් සිට සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි මහත් සම්පත් ඇති කුලයක උපත ලැබීය. එහිදී බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී සත් රුවනින් නිම වූ රන් ස්තූපයක් කරවා සුමන මල් වලින් එය වසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළේය. ඒ මල් අහසට පැන නැගී වියනක් ලෙස රැඳී පැවතියේය. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "අනාගතයෙහි ගෞතම නම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි චුන්ද නම් ශ්‍රාවකයෙක් වන්නේය" යි විවරණ දුන් සේක. ඔහු ඒ පින්කමින් චුතව දෙව්ලොව ඉපදී, පිළිවෙළින් සදෙව් ලොව සැප අනුභව කොට, මිනිස් ලොව සක්විති රජකම් ආදී සම්පත් අනුභව කරමින් මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක රූපසාරියගේ පුත්‍රයා ලෙසත්, සාරිපුත්ත තෙරුන්ගේ මලනුවන් ලෙසත් උපත ලැබීය. ඔහු වැඩිවියට පත් වූ කල රූප ස්වභාවයේ අලංකාර බව නිසා 'ස' කාරය වෙනුවට 'ච' කාරය යොදා 'චුන්ද' යැයි නම් කළහ. ඔහු ගිහිගෙයි ආදීනව ද පැවිද්දේ ආනිශංස ද දැක තම සොහොයුරු තෙරුන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිදි වී විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම රහත් බව ලැබීය.

---

125. So pattaarahattaphalo ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Agghiyantiādayopi uttānatthāyeva.

125. රහත් ඵලයට පත් වූ ඒ චුන්ද තෙරුන් වහන්සේ දිනක් තමන්ගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව තම පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරනු පිණිස "සිද්ධත්ථස්ස භාග්‍යවතෝ" යනාදී ගාථාවන් වදාළ සේක. එහි අර්ථය පෙර සඳහන් කළ පරිදිමය. "අග්ඝිය" යනාදී කොටස්වල අර්ථය ද පැහැදිලිය.

---

128. Vitiṇṇakaṅkho sambuddhoti visesena maggādhigamena vicikicchāya khepitattā vitiṇṇakaṅkho asaṃsayo sambuddho. Tiṇṇoghehi purakkhatoti kāmoghādīnaṃ catunnaṃ oghānaṃ tiṇṇattā atikkantattā oghatiṇṇehi [Pg.77] khīṇāsavehi purakkhato parivāritoti attho. Byākaraṇagāthā uttānatthāyeva.

128. "විතිණ්ණකංඛෝ සම්බුද්ධො" යනු සුවිශේෂ වූ මාර්ගාවබෝධය තුළින් විචිකිච්ඡාව දුරු කළ බැවින් සැක දුරු කළා වූ, නිසැක වූ සම්බුදුරජාණන් වහන්සේය. "තිණ්ණෝඝේහි පුරක්ඛතෝ" යනු කාම ඕඝාදී සිව් ඕඝයන් තරණය කළ බැවින්, ඕඝයන් තරණය කළ රහතන් වහන්සේලා විසින් පිරිවරන ලද යන්න අර්ථයයි. විවරණ ගාථාවල අර්ථය ද පැහැදිලිය.

---

139. Upaṭṭhahiṃ mahāvīranti uttamatthassa nibbānassa pattiyā pāpuṇanatthāya kappasatasahassādhikesu caturāsaṅkhyeyyesu kappesu pāramiyo pūrentena katavīriyattā mahāvīraṃ buddhaṃ upaṭṭhahiṃ upaṭṭhānaṃ akāsinti attho. Aññe ca pesale bahūti na kevalameva buddhaṃ upaṭṭhahiṃ, pesale piyasīle sīlavante aññe ca bahuaggappatte sāvake, me mayhaṃ bhātaraṃ sāriputtattherañca upaṭṭhahinti sambandho.

139. "උපට්ඨහිං මහාවීරං" යනු උතුම් වූ නිවන ලබාගනු පිණිස සතර අසංඛ්‍ය කල්ප ලක්ෂයකට අධික කාලයක් පුරා පාරමී පුරමින් වීර්යය කළ මහා වීර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට උපස්ථාන කළෙමි යන්න අර්ථයයි. "අඤ්ඤේ ච පේසලේ බහූ" යනු බුදුරජාණන් වහන්සේට පමණක් නොව, සීලයට ලැදි ගුණවත් වූ, වෙනත් බොහෝ අග්‍රස්ථානප්‍රාප්ත ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලාට ද, මාගේ සොහොයුරු සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේට ද උපස්ථාන කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

---

140. Bhātaraṃ me upaṭṭhahitvāti mayhaṃ bhātaraṃ upaṭṭhahitvā vattapaṭivattaṃ katvā tassa parinibbutakāle bhagavato paṭhamaṃ parinibbutattā tassa dhātuyo gahetvā pattamhi okiritvā lokajeṭṭhassa narānaṃ āsabhassa buddhassa upanāmesiṃ adāsinti attho.

140. "භාතරං මේ උපට්ඨහිත්වා" යනු මාගේ සොහොයුරාට උපස්ථාන කොට, වත්පිළිවෙත් ඉටු කොට, උන්වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ අවස්ථාවෙහි (භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පෙර පිරිනිවන් පෑ බැවින්) උන්වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේලා ගෙන පාත්‍රයක බහා ලෝකජ්‍යෙෂ්ඨ වූ, නරශ්‍රේෂ්ඨ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට පිළිගැන්වූයෙමි යන්න අර්ථයයි.

---

141. Ubho hatthehi paggayhāti taṃ mahā dinnaṃ dhātuṃ so bhagavā attano ubhohi hatthehi pakārena gahetvā taṃ dhātuṃ saṃsuṭṭhu dassayanto aggasāvakaṃ sāriputtattheraṃ kittayi pakāsesīti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

141. "උභෝ හත්ථේහි පග්ගය්හ" යනු මා විසින් දෙන ලද ඒ ධාතූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන් වහන්සේගේ දෑතින්ම පිළිගෙන, ඒ ධාතූන් වහන්සේලා මැනවින් පෙන්වමින් අග්‍රශ්‍රාවක සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේගේ ගුණ වර්ණනා කළ සේක යන්න අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

---

Cundattheraapadānavaṇṇanā samattā.

චුන්ද තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමාවිය.

---

Pañcamavaggavaṇṇanā samattā.

පස්වන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමාවිය.

---

6. Bījanivaggo

6. බීජනි වර්ගය

---

1. Vidhūpanadāyakattheraapadānavaṇṇanā

1. විධූපනදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato vidhūpanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu pūritapuññasambhāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto vibhavasampanno saddhājāto bhagavati pasanno gimhakāle suvaṇṇarajatamuttāmaṇimayaṃ bījaniṃ kāretvā bhagavato adāsi. So tena puññakammena devesu ca manussesu ca saṃsaranto [Pg.78] dve sampattiyo anubhavitvā imassa amhākaṃ sammāsambuddhassa uppannakāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto gharabandhanena bandhitvā gharāvāse ādīnavaṃ disvā pabbajjāya ca ānisaṃsaṃ disvā saddhāsampanno sāsane pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi.

‘පදුමුත්තරබුද්ධස්සා’ යනාදිය ආයුෂ්මත් විධූපනදායක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ, පුණ්‍ය සම්භාරයක් රැස් කළ අයෙකි. විවිධ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපකාරී වන පින් රැස් කරමින් සිටි මොහු, පදුමුත්තර බුදුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. වියපත් වූ පසු මනා සිහියෙන් හා ධන සම්පත්වලින් යුක්ත වූ ඔහු බුදුන් වහන්සේ කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාවෙන් පැහැදී, ගිම්හාන කාලයෙහි රන්, රිදී, මුතු හා මැණික්වලින් නිම කරන ලද වටාපතක් කරවා බුදුන් වහන්සේට පූජා කළේය. ඒ පින්කමෙහි බලයෙන් දෙවි මිනිස් ලොව සැරිසරමින් දිව්‍ය හා මානුෂික සම්පත් අනුභව කර, අපගේ මේ සම්මා සම්බුදුන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. ගිහිගෙයි බැඳීම් හා එහි ආදීනව ද, පැවිද්දෙහි ආනිසංස ද දැක, ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්තව සසුනෙහි පැවිදි වී විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් විය.

---

1. So ‘‘kena mayā puññakammena ayaṃ lokuttarasampatti laddhā’’ti attano pubbakammaṃ anussaranto taṃ paccakkhato ñatvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Bījanikā mayā dinnāti visesena santāpayantānaṃ sattānaṃ santāpaṃ nibbāpenti sītalaṃ vātaṃ janetīti bījanī, bījanīyeva bījanikā, sā sattaratanamayā vijjotamānā bījanikā mayā kārāpetvā dinnāti attho.

1. ඒ තෙරුන් වහන්සේ ‘මා විසින් කිනම් පින්කමකින් මේ ලෝකෝත්තර සම්පත්තිය ලබන ලද්දේ දැයි’ තමාගේ අතීත පින්කම සිහි කරමින්, එය ප්‍රත්‍යක්ෂව දැන අතීත චරිතය ප්‍රකාශ කරමින් ‘පදුමුත්තරබුද්ධස්සා’ යනාදිය වදාළ සේක. එහි අර්ථය යට පවසන ලද පරිදිමය. ‘බීජනිකා මයා දින්නා’ යන්නෙහි විශේෂ අර්ථය නම්, දැඩි සේ දැවෙන්නා වූ සත්ත්වයන්ගේ පීඩාව නිවන, සිහිල් සුළඟ ජනනය කරන බැවින් ‘බීජනී’ (වටාපත) නම් වේ. සප්ත රත්නයෙන් නිම කළ, බබළන්නා වූ ඒ වටාපත මා විසින් කරවා පූජා කරන ලද්දේය යනු අර්ථයයි.

---

Vidhūpanadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

විධූපනදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිම විය.

---

2. Sataraṃsittheraapadānavaṇṇanā

2. සතරංසි තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Ucciyaṃ selamāruyhātiādikaṃ āyasmato sataraṃsittherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patto sakkaṭabyākaraṇe vedattaye ca pāraṅgato gharāvāsaṃ pahāya araññaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā himavante vāsaṃ kappesi. Tasmiṃ samaye padumuttaro bhagavā vivekakāmatāya uccaṃ ekaṃ pabbataṃ āruyha jalitaggikkhanto viya nisīdi. Taṃ tathānisinnaṃ bhagavantaṃ disvā tāpaso somanassajāto añjaliṃ paggayha anekehi kāraṇehi thomesi. So tena puññakammena tato cuto chasu kāmāvacaradevesu dibbasampattiṃ anubhavitvā tato manussaloke sataraṃsī nāma cakkavattī rājā hutvā nibbatti. Tampi sampattiṃ anekakkhattuṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto pubbapuññasambhāravasena ñāṇassa paripakkattā sattavassikova pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇi.

‘උච්චියං සේලමාරුය්හ’ යනාදිය ආයුෂ්මත් සතරංසි තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකි. විවිධ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපකාරී වන පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර බුදුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපත ලැබීය. වියපත් වූ ඔහු සංස්කෘත ව්‍යාකරණයෙහි හා වේදත්‍රයෙහි කෙළ පැමිණි අයකු වී, ගිහිගෙය හැර දමා වනයට වැදී ඍෂි පැවිද්දෙන් පැවිදි වී හිමාලයෙහි වාසය කළේය. ඒ කාලයෙහි පදුමුත්තර බුදුන් වහන්සේ විවේකය කැමතිව එක්තරා උස් පර්වතයකට වැඩම කොට, දිළිසෙන ගිනි කඳක් මෙන් වැඩසිටි සේක. එසේ වැඩසිටි බුදුන් වහන්සේ දැක ඒ තපස්වරයා සතුටට පත්ව, දොහොත් මුදුන් දී වැඳ නොයෙක් කරුණුවලින් උන්වහන්සේට ස්තුති කළේය. ඒ පින්කමෙන් ඔහු මියගොස් සය වැදෑරුම් කාමාවචර දෙව්ලොව දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, පසුව මිනිස් ලොව ‘සතරංසි’ නමින් සක්විති රජව උපන්නේය. එම සම්පත් බොහෝ වාරයක් අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ එක් කුලගෙයක උපත ලැබ, පෙර පින් බලයෙන් හා ඥානය මේරූ බැවින් සත් හැවිරිදි වියේදීම පැවිදි වී අර්හත් භාවයට පත් විය.

---

8-9. So [Pg.79] ‘‘ahaṃ kena kammena sattavassikova santipadaṃ anuppattosmī’’ti saramāno pubbakammaṃ ñāṇena paccakkhato disvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ udānavasena pakāsento ucciyaṃ selamāruyhātiādimāha. Tattha ucciyanti uccaṃ selamayaṃ pabbataṃ āruyha nisīdi padumuttaroti sambandho. Pabbatassāvidūramhīti bhagavato nisinnassa pabbatassa āsannaṭṭhāneti attho. Brāhmaṇo mantapāragūti mantasaṅkhātassa vedattayassa pāraṃ pariyosānaṃ koṭiṃ gato eko brāhmaṇoti attho, aññaṃ viya attānaṃ niddisati ayaṃ mantapāragūti. Upaviṭṭhaṃ mahāvīranti tasmiṃ pabbate nisinnaṃ vīravantaṃ jinaṃ, kiṃ visiṭṭhaṃ? Devadevaṃ sakalachakāmāvacarabrahmadevānaṃ atidevaṃ narāsabhaṃ narānaṃ āsataṃ seṭṭhaṃ lokanāyakaṃ sakalasattalokaṃ nayantaṃ nibbānaṃ pāpentaṃ ahaṃ añjaliṃ dasanakhasamodhānañjalipuṭaṃ sirasi muddhani paggahetvāna patiṭṭhapetvā santhaviṃ suṭṭhuṃ thomesinti sambandho.

8-9. ඒ තෙරුන් වහන්සේ ‘මම කිනම් කර්මයකින් සත් හැවිරිදි වියේදීම ශාන්ත පදය වූ නිවනට පත් වූයෙම් දැයි’ සිහි කරමින්, අතීත කර්මය ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂව දැක, සතුටට පත්ව අතීත චරිතය උදාන වශයෙන් ප්‍රකාශ කරමින් ‘උච්චියං සේලමාරුය්හ’ යනාදිය වදාළ සේක. එහි ‘උච්චියං’ යනු උස් වූ ශෛලමය පර්වතයකට නැගී පදුමුත්තර බුදුන් වහන්සේ වැඩසිටි සේක යන්නයි. ‘පබ්බතස්සා විදූරම්හි’ යනු බුදුන් වහන්සේ වැඩසිටි පර්වතයට නුදුරු ස්ථානයක යන්නයි. ‘බ්‍රාහ්මණෝ මන්තපාරගූ’ යනු මන්ත්‍ර නම් වූ වේදත්‍රයේ පරතෙරට පත් වූ එක්තරා බ්‍රාහ්මණයෙක් යන්නයි. මෙහි තමා ගැන පවසන්නේ අන් අයෙකු ගැන පවසන්නාක් මෙනි. ‘උපවිට්ඨං මහාවීරං’ යනු ඒ පර්වතයෙහි වැඩසිටි වීර්යවන්ත වූ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේයි. උන්වහන්සේ කවරෙක්ද? සියලු කාමාවචර හා බ්‍රහ්ම දෙවියන්ට අධිපති වූ දෙවි දේව වූ, මිනිසුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, ලෝක නායක වූ, සකල සත්ත්ව ලෝකය නිවන කරා පමුණුවන්නා වූ බුදුන් වහන්සේට මම දස නිය එකතු කර දොහොත් මුදුන් දී, එම අඤ්ජලිය හිස මත තබා මැනවින් ස්තුති කළෙමි යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

---

12. Abhāsathāti ‘‘yenāyaṃ añjalī dinno…pe… arahā so bhavissatī’’ti byākāsi. Sesaṃ uttānatthamevāti.

12. ‘අභාසථා’ යනු ‘යමෙකු විසින් මේ අඤ්ජලිය පූජා කරන ලද්දේ ද... (පෙ)... ඔහු රහත් බවට පත් වන්නේය’ යි වදාළ සේක යන්නයි. සෙසු කොටස පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

---

Sataraṃsittheraapadānavaṇṇanā samattā.

සතරංසි තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිම විය.

---

3. Sayanadāyakattheraapadānavaṇṇanā

3. සයනදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato sayanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā sukhamanubhavanto satthu dhammadesanaṃ sutvā satthari pasanno dantasuvaṇṇarajatamuttamaṇimayaṃ mahārahaṃ mañcaṃ kārāpetvā cīnapaṭṭakambalādīni attharitvā sayanatthāya bhagavato adāsi. Bhagavā tassa anuggahaṃ karonto tattha sayi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto tadanurūpaṃ ākāsagamanasukhaseyyādisukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbattitvā viññutaṃ pāpuṇitvā satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā vipassanto nacirasseva arahā ahosi.

‘පදුමුත්තරබුද්ධස්සා’ යනාදිය ආයුෂ්මත් සයනදායක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකි. විවිධ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපකාරී වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. වියපත් වී ගිහිගෙය පිහිටුවාගෙන සුවසේ වෙසෙමින්, බුදුන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා උන්වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී, ඇත්දත්, රන්, රිදී, මුතු හා මැණික්වලින් කළ ඉතා වටිනා ඇඳක් කරවා, චීන පට රෙදි හා කම්බිලි ආදිය අතුරා බුදුන් වහන්සේට සැතපීම පිණිස පූජා කළේය. බුදුන් වහන්සේ ඔහුට අනුග්‍රහ දක්වමින් එහි සැතපුණු සේක. ඔහු ඒ පින්කමෙන් දෙවි මිනිස් ලොව සැරිසරමින්, ඊට අනුරූප වූ අහසින් යාම හා සුවසේ සැතපීම ආදී සැප සම්පත් අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ ධනවත් කුලයක උපත ලැබීය. වියපත් වී බුදුන්ගේ ධර්මය අසා පැහැදුණු සිතින් පැවිදි වී විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

---

20. So [Pg.80] attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva.

20. ඒ තෙරුන් වහන්සේ තමාගේ අතීත පින්කම සිහි කොට, සතුටට පත්ව අතීත චරිතය ප්‍රකාශ කරමින් ‘පදුමුත්තරබුද්ධස්සා’ යනාදිය වදාළ සේක. එහි අර්ථය යට පවසන ලද පරිදිමය.

---

21. Sukhette bījasampadāti yathā tiṇakacavararahite kaddamādisampanne sukhette vuttabījāni sāduphalāni nipphādenti, evameva rāgadosādidiyaḍḍhasahassakilesasaṅkhātatiṇakacavararahite suddhasantāne puññakkhette vuttadānāni appānipi samānāni mahapphalāni hontīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

21. ‘සුඛෙත්තේ බීජසම්පදා’ යනු තණකොළ හා කුණු කසළ නැති, මඩ ආදියෙන් පොහොසත් සාරවත් කුඹුරක වපුරන ලද බීජ රසවත් ඵල ලබා දෙන්නාක් මෙනි. එලෙසම රාග ද්වේෂාදී එක්දහස් පන්සියයක් කෙලෙස් නමැති තණකොළ හා කුණු කසළවලින් තොර වූ, පිරිසිදු සන්තානයක් ඇති මහා පින්කෙතෙහි කරන ලද දානය ස්වල්ප වුවද එය මහත්ඵල මහානිසංස වන්නේය යනු අර්ථයයි. සෙසු කොටස පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

---

Sayanadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සයනදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිම විය.

---

4. Gandhodakiyattheraapadānavaṇṇanā

4. ගන්ධෝදකිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato gandhodakiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimamunivaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto parinibbute bhagavati nagaravāsino bodhipūjaṃ kurumāne disvā vicittaghaṭe candanakappurāgaruādimissakasugandhodakena pūretvā bodhirukkhaṃ abhisiñci. Tasmiṃ khaṇe devo mahādhārāhi pavassi. Tadā so asanivegena kālaṃ kato. Teneva puññakammena devaloke nibbatti, tattheva ṭhito ‘‘aho buddho, aho dhammo’’tiādigāthāyo abhāsi. Evaṃ so devamanussesu sampattiyo anubhavitvā sabbapariḷāhavippamutto nibbattanibbattaṭṭhāne sītibhāvamupagato sukhito imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasanno pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ ārabhitvā vipassanto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Pubbe katapuññena gandhodakiyattheroti pākaṭo ahosi.

'පදුමුත්තර බුද්ධස්ස' යනාදිය ආයුෂ්මත් ගන්ධෝදකීය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ පින් කළ ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබීය. බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි, නුවර වැසියන් බෝධි පූජා පවත්වනු දැක, විසිතුරු කළසක් සඳුන්, කපූරු, අගිල් ආදිය මිශ්‍ර කළ සුවඳ පැන්වලින් පුරවා බෝධි වෘක්ෂය අභිෂේක කළේය. එම මොහොතේම මහා වර්ෂාවක් ඇද හැළුණි. එකල්හි ඔහු අකුණු සැර වැදීමෙන් කළුරිය කළේය. එම පින්කම හේතුවෙන් දිව්‍ය ලෝකයෙහි උපත ලැබූ අතර, එහි සිටම 'අහෝ බුද්ධෝ, අහෝ ධම්මෝ' යනාදී ගාථාවන් පැවසීය. මෙසේ ඔහු දෙව් මිනිස් සම්පත් අනුභව කරමින්, සියලු දාහයන්ගෙන් මිදී උපන් උපන් තැන්හි සිහිල් බවට හා සුවපත් බවට පත්ව, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, වියපත් වූ පසු බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව, කමටහන් වඩා විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම අරහත් භාවයට පත් විය. පෙර කළ පින් හේතුවෙන් ගන්ධෝදකීය තෙරුන් නමින් ප්‍රසිද්ධ විය.

---

25. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumutarassātiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Mahābodhimaho ahūti mahābodhirukkhassa pūjā ahosīti attho. Vicittaṃ ghaṭamādāyāti anekehi cittakammasuvaṇṇakammehi vicittaṃ sobhamānaṃ gandhodakapuṇṇaṃ ghaṭaṃ gahetvāti attho[Pg.81]. Gandhodakamadāsahanti gandhodakaṃ adāsiṃ, ahaṃ gandhodakena abhisiñcinti attho.

25. එම තෙරුන් වහන්සේ එක් දිනක් තමන්ගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කරමින් සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'පදුමුත්තරස්ස' යනාදිය වදාළ සේක. එහි අර්ථය කලින් සඳහන් කළ පරිදිම වේ. 'මහාබෝධිමහෝ අහූ' යනු මහා බෝධි වෘක්ෂයට පූජාවක් පවත්වන ලදී යන අර්ථයයි. 'විචිත්තං ඝටමාදාය' යනු විවිධ චිත්‍ර කර්ම හා රන් ආලේපිත කර්මවලින් විසිතුරු වූ, බබළන්නා වූ, සුවඳ පැන් පිරවූ කළසක් ගෙන යන අර්ථයයි. 'ගන්ධෝදකමදාසහං' යනු මම සුවඳ පැන් පූජා කළෙමි, සුවඳ පැන්වලින් අභිෂේක කළෙමි යන අර්ථයයි.

---

26. Nhānakāle ca bodhiyāti bodhiyā pūjākaraṇasamayeti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

26. 'න්හානකාලේ ච බෝධියා' යනු බෝධීන් වහන්සේට පූජා පවත්වන අවස්ථාවේදී යන අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තාහුමය.

---

Gandhodakiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ගන්ධෝදකීය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

5. Opavayhattheraapadānavaṇṇanā

5. ඕපවය්හ තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

---

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato opavayhattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarajinādicce loke pātubhūte ekasmiṃ vibhavasampannakule nibbatto vuddhimanvāya mahaddhano mahābhogo gharāvāsaṃ vasamāno sāsane pasanno satthari pasādabahumāno ājānīyena sindhavena pūjaṃ akāsi, pūjetvā ca pana ‘‘buddhādīnaṃ samaṇānaṃ hatthiassādayo na kappanti, kappiyabhaṇḍaṃ dassāmī’’ti cintetvā taṃ agghāpetvā tadagghanakena kahāpaṇena kappiyaṃ kappāsikakambalakojavādikaṃ cīvaraṃ kappūratakkolādikaṃ bhesajjaparikkhārañca adāsi. So tena puññakammena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devesu ca manussesu ca hatthiassādianekavāhanasampanno sukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhāsampanno sāsane pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā maggapaṭipāṭiyā arahatte patiṭṭhāsi, pubbe katapuññasambhāravasena opavayhattheroti pākaṭo ahosi.

'පදුමුත්තර බුද්ධස්ස' යනාදිය ආයුෂ්මත් ඕපවය්හ තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ පින් කළ ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ ලෝකයෙහි පහළ වූ කල්හි, එක්තරා වත්පොහොසත් කුලයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත් වූ පසු මහා ධන සම්පත් හා භෝග සම්පත් ඇත්තෙක්ව ගිහිගෙය වසන්නේ ශාසනය කෙරෙහි පැහැදී, ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි ඉමහත් ගෞරවයෙන් යුක්තව, ආජානීය සින්ධව අශ්වයෙකු පූජා කළේය. එසේ පූජා කොට 'බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝ රත්නයට ඇතුන් අසුන් ආදිය අකැපය, එබැවින් කැප වූ භාණ්ඩ පූජා කරමි' යි සිතා, එම අශ්වයාගේ වටිනාකම තක්සේරු කරවා ඒ හා සමාන වටිනාකමින් යුත් කහවණුවලින්, කපු පිළි, කම්බිලි, පලස් ආදී සිවුරු ද, කපූරු, තක්කෝල ආදී බෙහෙත් පිරිකර ද පූජා කළේය. ඔහු එම පින්කමින් ආයු කෙළවර තෙක් ජීවත් වී එයින් චුතව දෙව් මිනිස් ලෝකයන්හි ඇතුන් අසුන් ආදී බොහෝ යාන වාහන සම්පත් ඇතිව සුව අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී, වියපත් වූ පසු ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්තව ශාසනයෙහි පැවිදිව කමටහන් ගෙන විදර්ශනා වඩා පිළිවෙළින් රහත් බවට පත් විය. පෙර කළ පුණ්‍ය සම්භාරයන්ගේ වසයෙන් ඕපවය්හ තෙරුන් නමින් ප්‍රසිද්ධ විය.

---

33. So ‘‘kena nu kho kāraṇena idaṃ mayā santipadaṃ adhigata’’nti upadhārento pubbakammaṃ ñāṇena paccakkhato ñatvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ udānavasena pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Ājānīyamadāsahanti ājānīyaṃ uttamajātisindhavaṃ ahaṃ adāsiṃ pūjesinti attho.

33. එම තෙරුන් වහන්සේ 'මා විසින් කිනම් කරුණක් නිසා මේ ශාන්ත පදය (නිවන) ලබන ලද ද?' යි සලකා බලන්නේ, තමන්ගේ පූර්ව කර්මය ඥානයෙන් ප්‍රත්‍යක්ෂ කොට දැක, සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය උදානයක් ලෙස ප්‍රකාශ කරමින් 'පදුමුත්තර බුද්ධස්ස' යනාදිය වදාළ සේක. එහි අර්ථය ඉහත පරිදිම වේ. 'ආජානීයමදාසහං' යනු උතුම් ජාතියේ සින්ධව අශ්වයෙකු මම පූජා කළෙමි යන අර්ථයයි.

---

35. Sapattabhāroti sassa attano pattāni aṭṭha parikkhārāni bhārāni yassa so sapattabhāro, aṭṭhaparikkhārayuttoti attho.

35. 'සපත්තභාරෝ' යනු තමන්ට ලැබිය යුතු අටපිරිකර ම බර (භාරය) කොට ඇති තැනැත්තා සපත්තභාර නම් වේ, එනම් අටපිරිකරින් යුක්ත වූ යන අර්ථයයි.

---

36. Khamanīyamadāsahanti [Pg.82] khamanīyayoggaṃ cīvarādikappiyaparikkhāranti attho.

36. 'ඛමනීයමදාසහං' යනු සිවුරු ආදී ප්‍රසන්න වූ කැප පිරිකර පූජා කළෙමි යන අර්ථයයි.

---

40. Carimoti pariyosāno koṭippatto bhavoti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

40. 'චරිමෝ' යනු අවසාන වූ, කෙළවරට පත් වූ භවයයි යන අර්ථයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැක්කේමය.

---

Opavayhattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ඕපවය්හ තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

6. Saparivārāsanattheraapadānavaṇṇanā

6. සපරිවාරාසන තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

---

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato saparivārāsanattherassa apadānaṃ. Sopi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle vibhavasampanne kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhājāto sāsane pasanno dānaphalaṃ saddahanto nānaggarasabhojanena bhagavato piṇḍapātaṃ adāsi, datvā ca pana bhojanasālāyaṃ bhojanatthāya nisinnāsanaṃ jātisumanamallikādīhi alaṅkari. Bhagavā ca bhattānumodanamakāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto anekavidhaṃ sampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddho pasanno pabbajitvā na cirasseva arahā ahosi.

'පදුමුත්තර බුද්ධස්ස' යනාදිය ආයුෂ්මත් සපරිවාරාසන තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ පින් කළ ඇත්තෙක්ව ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි සම්පත් ඇති කුලගෙයක ඉපදී, වැඩිවියට පත්ව ශ්‍රද්ධාවන්තව ශාසනයෙහි පැහැදී දාන ඵලය විශ්වාස කරමින් නානාවිධ ප්‍රණීත භෝජනයෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේට පිණ්ඩපාතය පූජා කළේය. පූජා කොට භෝජන ශාලාවෙහි වළඳනු පිණිස වැඩ සිටින ආසනය දෑසමන් හා මලී මල් ආදියෙන් අලංකාර කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ද බත් අනුමෝදනාව සිදු කළ සේක. ඔහු එම පින්කමින් දෙව් මිනිස් ලෝකයන්හි සැරිසරමින් නානාවිධ සම්පත් අනුභව කරමින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සම්පත් ඇති කුලගෙයක ඉපදී, වැඩුණු පසු ශ්‍රද්ධාවෙන් පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

---

43. So evaṃ pattasantipado ‘‘kena nu kho puññena idaṃ santipadaṃ anuppatta’’nti ñāṇena upadhārento pubbakammaṃ disvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Piṇḍapātaṃ adāsahanti tattha tattha laddhānaṃ piṇḍānaṃ kabaḷaṃ kabaḷaṃ katvā pātabbato khāditabbato āhāro piṇḍapāto, taṃ piṇḍapātaṃ bhagavato adāsiṃ, bhagavantaṃ bhojesinti attho.

43. මෙසේ ශාන්ත පදයට පත් වූ ඔහු 'කිනම් පින්කමක් නිසා මේ ශාන්ත පදයට පත් වූයෙම් ද?' යි ඥානයෙන් සලකා බලන්නේ පූර්ව කර්මය දැක සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'පදුමුත්තර බුද්ධස්ස' යනාදිය වදාළ සේක. එහි අර්ථය ඉහත පරිදිම වේ. 'පිණ්ඩපාතං අදාසහං' යනු ඒ ඒ තැනින් ලැබුණු බත් ගුලි ගුලි කොට වැටිය යුතු බැවින් හා අනුභව කළ යුතු බැවින් ආහාරය පිණ්ඩපාත නම් වේ, එම පිණ්ඩපාතය බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළෙමි, බුදුරජාණන් වහන්සේට වළඳවා ලූයෙමි යන අර්ථයයි.

---

44. Akittayi piṇḍapātanti mayā dinnapiṇḍapātassa guṇaṃ ānisaṃsaṃ pakāsesīti attho.

44. 'අකිත්තයි පිණ්ඩපාතං' යනු මා විසින් පූජා කරන ලද පිණ්ඩපාතයේ ගුණය හා ආනිසංස ප්‍රකාශ කළ සේක යන අර්ථයයි.

---

48. Saṃvuto pātimokkhasminti pātimokkhasaṃvarasīlena saṃvuto pihito paṭicchannoti attho. Indriyesu ca pañcasūti cakkhundriyādīsu pañcasu [Pg.83] indriyesu rūpādīhi gopito indriyasaṃvarasīlañca gopitoti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

48. 'සංවුතෝ පාතිමොක්ඛස්මිං' යනු ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවර ශීලයෙන් සංවර වූ, අකුසල් පියවන ලද හා වසන ලද යන අර්ථයයි. 'ඉන්ද්‍රියෙසු ච පඤ්චසු' යනු ඇස ආදී පස් ඉන්ද්‍රියයන් රූප ආදියෙන් ආරක්ෂා කරන ලද, ඉන්ද්‍රිය සංවර ශීලය රකින ලද යන අර්ථයයි. ඉතිරිය සුඛාවබෝධ වේ.

---

Saparivārāsanattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සපරිවාරාසන තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

7. Pañcadīpakattheraapadānavaṇṇanā

7. පඤ්චදීපක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

---

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato pañcadīpakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro uppannuppannabhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya gharāvāse vasanto bhagavato dhammaṃ sutvā sammādiṭṭhiyaṃ patiṭṭhito saddho pasanno mahājanehi bodhipūjaṃ kayiramānaṃ disvā sayampi bodhiṃ parivāretvā dīpaṃ jāletvā pūjesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto cakkavattisampattiādayo anubhavitvā sabbattheva uppannabhave jalamāno jotisampannavimānādīsu vasitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ vibhavasampanne kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi, dīpapūjānissandena dīpakattheroti pākaṭo.

"පදුමුත්තරබුද්ධස්සාති" යනාදිය ආයුෂ්මත් පංචදීපකත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකු වූ අතර, උපන් උපන් භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කරමින් පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපදුණි. වැඩුණු පසු ගිහිගෙයි වසන්නේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධර්මය අසා සම්මා දිට්ඨියෙහි පිහිටා ශ්‍රද්ධා සම්පන්නව පැහැදුණේය. මහා ජනයා විසින් බෝධි පූජා පවත්වනු දැක තමා ද බෝධිය වටා පහන් දල්වා පූජා කළේය. ඔහු එම පුණ්‍යකර්මය හේතුවෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් සක්විති සැප ආදිය අනුභව කරමින්, උපන් උපන් සෑම භවයකම බැබළෙන්නෙකු වී දීප්තිමත් විමානයන්හි වසමින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා වෛභව සම්පන්න කුලගෙයක ඉපදුණි. නිසි වයසට පත්ව ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් විය. පහන් පූජාවේ අනිසංසයෙන් ඔහු 'දීපකත්ථේර' නමින් ප්‍රකට විය.

---

50. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Ujudiṭṭhi ahosahanti vaṅkaṃ micchādiṭṭhiṃ chaḍḍetvā uju avaṅkaṃ nibbānābhimukhaṃ pāpuṇanasammādiṭṭhi ahosinti attho.

50. එක් දිනක් ඔහු තමාගේ පෙරකම් සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව තමාගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පදුමුත්තරබුද්ධස්සා" යනාදිය පැවසීය. එහි අර්ථය පෙර කියන ලද්දක්මය. "උජුදිට්ඨි අහෝසහං" යනු ඇද වූ මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය අත්හැර, ඍජු වූ, ඇද නැති, නිවනට අභිමුඛ වූ සම්මා දිට්ඨිය ඇති වූයෙමි යනු අර්ථයයි.

---

51. Padīpadānaṃ pādāsinti ettha pakārena dibbati jotatīti padīpo, tassa dānaṃ padīpadānaṃ, taṃ adāsiṃ padīpapūjaṃ akāsinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

51. "පදීපදානං පාදාසිං" යන්නෙහි විවිධ ආකාරයෙන් බබළන හෙයින් පහන 'පදීප' නම් වේ. එම පහන් දීම පදීප දානයයි. එය ලබා දුන්නෙමි, පහන් පූජාව කළෙමි යනු අර්ථයයි. සෙසු පද සියලු තැන පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Pañcadīpakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

පංචදීපකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

8. Dhajadāyakattheraapadānavaṇṇanā

8. ධජදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ [Pg.84] āyasmato dhajadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā sundarehi anekehi vatthehi dhajaṃ kārāpetvā dhajapūjaṃ akāsi. So tena puññakammena uppannuppannabhave uccakule nibbatto pūjaniyo ahosi. Aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya puttadārehi vaḍḍhitvā mahābhogo yasavā saddhājāto satthari pasanno gharāvāsaṃ pahāya pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

"පදුමුත්තරබුද්ධස්සාති" යනාදිය ආයුෂ්මත් ධජදායකත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකු වූ අතර, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කරමින් පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපදුණි. වැඩුණු පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී උතුම් වූ බොහෝ වස්ත්‍රවලින් ධජයන් කරවා ධජ පූජාවක් කළේය. ඔහු ඒ පුණ්‍යකර්මය හේතුවෙන් උපන් උපන් භවයන්හි උසස් කුලවල ඉපදී පිදිය යුත්තෙකු විය. පසුව මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී, නිසි වයසට පත්ව අඹුදරුවන් සමඟ හැදී වැඩී, මහා භෝග සම්පත් ඇති, යස පිරිවර ඇති, ශ්‍රද්ධාවන්තයෙකු වී ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී ගිහිගෙය හැර දමා පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් විය.

---

57. So pattaarahattaphalo pubbakammaṃ saritvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Tassattho pubbe vuttoyeva. Haṭṭho haṭṭhena cittenāti somanassasahagatacittayuttattā haṭṭho paripuṇṇarūpakāyo saddhāsampayuttacittatāya haṭṭhena cittena santuṭṭhena cittenāti attho. Dhajamāropayiṃ ahanti dhunāti kampati calatīti dhajaṃ, taṃ dhajaṃ āropayiṃ veḷagge laggetvā pūjesinti attho.

57. අර්හත් ඵලයට පත් වූ ඔහු පෙර කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව තමාගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පදුමුත්තරබුද්ධස්සා" යනාදිය පැවසීය. එහි අර්ථය පෙර පවසන ලද්දක්මය. "හට්ඨෝ හට්ඨේන චිත්තේන" යනු සෝමනස්ස සහගත සිතින් යුක්ත වූ හෙයින් ප්‍රීතිමත් වූ, පරිපූර්ණ රූප කාය ඇති, ශ්‍රද්ධා සම්ප්‍රයුක්ත සිතින් යුක්ත වූ හෙයින් ප්‍රීතිමත් වූ සිතින් යුක්තව සතුටු වූ සිතින් යනු අර්ථයයි. "ධජමාරෝපයිං අහං" යනු සැලෙන හෙයින් 'ධජ' නම් වේ. එම ධජය ඔසවා තැබුවෙමි, උණ බම්බු අග රඳවා පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි.

---

58-9. Patitapattāni gaṇhitvāti patitāni bodhipattāni gahetvā ahaṃ bahi chaḍḍesinti attho. Antosuddhaṃ bahisuddhanti anto cittasantānanāmakāyato ca bahi cakkhusotādirūpakāyato ca suddhiṃ adhi visesena muttaṃ kilesato vimuttaṃ anāsavaṃ sambuddhaṃ viya sammukhā uttamaṃ bodhiṃ avandiṃ paṇāmamakāsinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

58-9. "පතිතපත්තානි ගණ්හිත්වා" යනු වැටුණු බෝ පත් ගෙන මම පිටතට බැහැර කළෙමි යනු අර්ථයයි. "අන්තෝසුද්ධං බහිසුද්ධං" යනු ඇතුළත වූ චිත්ත සන්තානය නැමති නාමකායෙන් ද, පිටත වූ ඇස කන ආදී රූපකායෙන් ද පිරිසිදු වූ, විශේෂයෙන් කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු, ආශ්‍රව රහිත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙන් සම්මුඛයේ වැඩ සිටින උතුම් බෝධියට වැඳ නමස්කාර කළෙමි යනු අර්ථයයි. සෙසු පද සියලු තැන පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Dhajadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ධජදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

9. Padumattheraapadānavaṇṇanā

9. පදුමථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Catusaccaṃ pakāsentotiādikaṃ āyasmato padumattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katakusalasambhāro padumuttaramuninā dhammapajjote jotamāne ekasmiṃ kulagehe nibbatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā [Pg.85] bhogasampannoti pākaṭo. So satthari pasīditvā mahājanena saddhiṃ dhammaṃ suṇanto dhajena saha padumakalāpaṃ gahetvā aṭṭhāsi, sadhajaṃ taṃ padumakalāpaṃ ākāsamukkhipiṃ, taṃ acchariyaṃ disvā ativiya somanassajāto ahosi. So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā jīvitapariyosāne sagge nibbatto dhajamiva chakāmāvacare pākaṭo pūjito ca dibbasampattimanubhavitvā manussesu ca cakkavattisampattimanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne saddhāsampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto pañcavassikova pabbajitvā nacirasseva arahā hutvā katapuññanāmena padumattheroti pākaṭo.

"චතුසච්චං පකාසෙන්තෝ" යනාදිය ආයුෂ්මත් පදුමථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකු වූ අතර, පදුමුත්තර මුනිඳුන් දහම් පහන දල්වද්දී එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී ගිහිගෙය පිහිටුවා භෝග සම්පත් ඇති අයෙකු ලෙස ප්‍රකට විය. ඔහු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී මහා ජනයා සමඟ ධර්මය අසමින් ධජයක් සමඟ පද්ම කලාපයක් (නෙළුම් මිටියක්) ගෙන සිටියේය. ධජය සහිත ඒ පද්ම කලාපය අහසට නැංවීය. ඒ අසිරිය දැක අතිශයින් සෝමනස්සයට පත් විය. ඔහු දිවි ඇති තෙක් කුසල් කොට ආයුෂ කෙළවර දිව්‍ය ලෝකයේ උපන්නේය. ධජයක් මෙන් සවැදෑරුම් කාමාවචර දිව්‍ය ලෝකයන්හි ප්‍රකටව හා පිදුම් ලැබ දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කර, මිනිස් ලොව සක්විති සැප විඳ, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි වෛභව සම්පන්න ශ්‍රද්ධාවන්ත කුලගෙයක ඉපදුණි. නිසි වයසට පත්ව ශ්‍රද්ධාවෙන් පස් හැවිරිදි වියේදීම පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් විය. තමා කළ පුණ්‍යකර්මයේ නාමයෙන් ඔහු 'පදුමථේර' නමින් ප්‍රකට විය.

---

67. Attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento catusaccaṃ pakāsentotiādimāha. Tattha saccanti tathaṃ avitathaṃ aviparītaṃ saccaṃ, dukkhasamudayanirodhamaggavasena cattāri saccāni samāhaṭānīti catusaccaṃ, taṃ catusaccaṃ pakāsento loke pākaṭaṃ karontoti attho. Varadhammappavattakoti uttamadhammappavattako pakāsakoti attho. Amataṃ vuṭṭhinti amatamahānibbānavuṭṭhidhāraṃ pavassanto paggharanto sadevakaṃ lokaṃ temento sabbakilesapariḷāhaṃ nibbāpento dhammavassaṃ vassatīti attho.

67. තමාගේ පෙරකම් සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "චතුසච්චං පකාසෙන්තෝ" යනාදිය පැවසීය. එහි "සච්චං" යනු සත්‍ය වූ, අවිතථ වූ, පෙරළියක් නැති සත්‍යයයි. දුක්ඛ, සමුදය, නිරෝධ, මග්ග වශයෙන් සත්‍ය හතරක් එක්රැස් වූ හෙයින් "චතුසච්චං" නම් වේ. ඒ චතුරාර්ය සත්‍යය ප්‍රකාශ කරමින් ලෝකයේ ප්‍රකට කරමින් යනු අර්ථයයි. "වරධම්මප්පවත්තකෝ" යනු උතුම් ධර්මය පවත්වන්නා වූ, ප්‍රකාශ කරන්නා වූ යනු අර්ථයයි. "අමතං වුට්ඨිං" යනු අමෘත මහා නිර්වාණ සංඛ්‍යාත වර්ෂාධාරාව වස්වමින්, වැගිරෙමින්, දෙවියන් සහිත ලෝකය තෙමමින්, සියලු කෙලෙස් දැවිලි නිවමින් ධර්ම වර්ෂාව වස්වයි යනු අර්ථයයි.

---

68. Sadhajaṃ padumaṃ gayhāti dhajena saha ekato katvā padumaṃ padumakalāpaṃ gahetvāti attho. Aḍḍhakose ṭhito ahanti ubho ukkhipitvā ṭhito ahanti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

68. "සධජං පදුමං ගය්හා" යනු ධජය සමඟ එක්කොට පද්මය හෙවත් නෙළුම් මල් මිටිය ගෙන යනු අර්ථයයි. "අඩ්ඪකෝසේ ඨිතෝ අහං" යනු දෑත් ඔසවා සිටි මම යනු අර්ථයයි. සෙසු පද සියලු තැන පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Padumattheraapadānavaṇṇanā samattā.

පදුමථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

10. Asanabodhiyattheraapadānavaṇṇanā

10. අසනබෝධියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Jātiyā sattavassohantiādikaṃ āyasmato asanabodhiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle aññatarasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto sukhappatto sāsane pasanno [Pg.86] asanabodhito phalaṃ gahetvā tato vuṭṭhitabodhitaruṇe gahetvā bodhiṃ ropesi, yathā na vinassati tathā udakāsiñcanādikammena rakkhitvā pūjesi. So tena puññena devamanussesu sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto paripakkasambhārattā sattavassikova samāno pabbajitvā khuraggeyeva arahattaṃ pāpuṇi, purākatapuññanāmena asanabodhiyattheroti pākaṭo.

"ජාතියෙන් සත් අවුරුද්දක් වූ මම" යනාදිය ආයුෂ්මත් අසනබෝධියත්ථේරයන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද ප්‍රාර්ථනා ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී, වැඩී, සැපයට පත්ව, ශාසනයෙහි පැහැදී, අසන බෝධියෙන් (පියල් ගසෙන්) ගෙඩියක් ගෙන, එයින් හටගත් බෝධි පැළය ගෙන බෝධියක් රෝපණය කළේය. එය විනාශ නොවන පරිදි පැන් ඉසීම ආදී කටයුතු වලින් ආරක්ෂා කොට පූජා කළේය. හෙතෙම ඒ පින්කමින් දෙව් මිනිස් ලොව සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, පරිපූර්ණ වූ පින් ඇති බැවින් සත් හැවිරිදි වියේදීම පැවිදි වී, කෙස් බෑමේ අගදීම (කෙස් බා අවසන් වන විටම) අර්හත්ත්වයට පැමිණියේය. පෙර කළ පින්කමේ නාමයෙන් 'අසනබෝධියත්ථේර' යනුවෙන් ප්‍රකට විය.

---

78. So pubbasambhāramanussaritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento jātiyā sattavassohantiādimāha. Tattha jātiyāti mātugabbhato nikkhantakālato paṭṭhāyāti attho. Sattavasso paripuṇṇasarado ahaṃ lokanāyakaṃ tissaṃ bhagavantaṃ addasanti sambandho. Pasannacitto sumanoti pakārena pasannaanāluḷitaavikampitacitto, sumano sundaramano somanassasahagatacittoti attho.

78. හෙතෙම පෙර කළ පින්කම් සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "ජාතියෙන් සත් අවුරුද්දක් වූ මම" යනාදිය පැවසීය. එහි 'ජාතියා' යනු මවු කුසින් නික්මුණු කාලයේ සිට යන්න අර්ථයයි. සත් හැවිරිදි වූ, සම්පූර්ණ වර්ෂ (සැරද) ඇති මම ලෝකනායක වූ තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දුටුවෙමි යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි. 'පසන්නචිත්තො සුමනො' යනු විවිධ අයුරින් පැහැදුණු, නොකැළඹුණු, නොසැලෙන සිතක් ඇති, යහපත් මනසක් ඇති, සෝමනස්සය සහිත සිතක් ඇති යන්න අර්ථයයි.

---

79. Tissassāhaṃ bhagavatoti tikkhattuṃ jātoti tisso, so mātugabbhato, manussajātito, pañcakkhandhato ca mutto hutvā jāto nibbatto buddho jātoti attho. Tassa tissassa bhagavato tādino, lokajeṭṭhassa asanabodhiṃ uttamaṃ ropayinti sambandho.

79. "තිස්සස්සාහං භගවතො" යනු තෙවරක් උපන් හෙයින් 'තිස්ස' නම් වේ. ඒ තිස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේ මවු කුසින් ද, මනුෂ්‍ය ජාතියෙන් ද, පංචස්කන්ධයෙන් ද මිදී උපන් (පහළ වූ) බුදුරජාණන් වහන්සේය යන්න අර්ථයයි. ඒ තාදී ගුණයෙන් යුතු, ලෝක ජ්‍යෙෂ්ඨ වූ තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ උත්තම වූ අසන බෝධිය රෝපණය කළෙමි යන්න සම්බන්ධ කළ යුතුය.

---

80. Asano nāmadheyyenāti nāmapaññattiyā nāmasaññāya asano nāma asanarukkho bodhi ahosīti attho. Dharaṇīruhapādapoti vallirukkhapabbatagaṅgāsāgarādayo dhāretīti dharaṇī, kā sā? Pathavī, tassaṃ ruhati patiṭṭhahatīti dharaṇīruho, pādena pivatīti pādapo, pādasaṅkhātena mūlena siñcitodakaṃ pivati āporasaṃ sinehaṃ dhāretīti attho. Dharaṇīruho ca so pādapo cāti dharaṇīruhapādapo, taṃ uttamaṃ asanaṃ bodhiṃ pañca vassāni paricariṃ posesinti attho.

80. "අසනො නාමධෙය්‍යෙන" යනු නාම පැනවීමෙන් හෝ නාම සංඥාවෙන් 'අසන' නම් වූ, පියල් වෘක්ෂය බෝධිය වූයේය යන්න අර්ථයයි. "ධරණීරුහපාදපො" යනු වැල්, ගස්, පර්වත, ගංගා, සාගර ආදිය දරන බැවින් 'ධරණී' නම් වේ. ඒ කවුද? පොළොවයි. එහි හටගන්නා වූ, පිහිටා තිබෙන්නා වූ බැවින් 'ධරණීරුහ' නම් වේ. පාදයෙන් (මුලෙන්) බොන බැවින් 'පාදප' නම් වේ. පාදය යැයි කියනු ලබන මුලෙන් වක්කළ පැන් බොන, ජල රසය හා ස්නේහය දරන බැවින් පාදප නම් වේ යන්න අර්ථයයි. ධරණීරුහ වූ ද ඒ පාදප වූ ද ගස 'ධරණීරුහපාදප' නම් වේ. ඒ උත්තම වූ අසන බෝධිය පස් වසරක් මුළුල්ලේ පෝෂණය කළෙමි (උපස්ථාන කළෙමි) යන්න අර්ථයයි.

---

81. Pupphitaṃ pādapaṃ disvāti taṃ mayā positaṃ asanabodhirukkhaṃ pupphitaṃ accharayoggabhūtapupphattā abbhutaṃ lomahaṃsakaraṇaṃ disvā sakaṃ [Pg.87] kammaṃ attano kammaṃ pakittento pakārena kathayanto buddhaseṭṭhassa santikaṃ agamāsinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

81. "පුප්ඵිතං පාදපං දිස්වා" යනු මා විසින් පෝෂණය කරන ලද ඒ අසන බෝධි වෘක්ෂය පුෂ්පිත වූ (මල් පිපුණු), මල් පිපීම නිසා අතිශයින් පුදුම සහගත වූ, අද්භූත වූ, ලොමුඩැහැගන්වන සුළු වූයේ දැක, තමාගේම පින්කම පසසමින්, නන් අයුරින් පවසමින් බුද්ධශ්‍රේෂ්ඨයන් වහන්සේ වෙත ගියෙමි යන්න අර්ථයයි. ඉතිරිය සෑම තැනකම අර්ථය පැහැදිලිය.

---

Asanabodhiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

අසනබෝධියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

Chaṭṭhavaggavaṇṇanā samattā.

හයවන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

7. Sakacintaniyavaggo

7. සකචින්තනිය වර්ගය

---

1. Sakacintaniyattheraapadānavaṇṇanā

1. සකචින්තනියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Pavanaṃ kānanaṃ disvātiādikaṃ āyasmato sakacintaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya tassa bhagavato āyupariyosāne uppanno dharamānaṃ bhagavantaṃ apāpuṇitvā parinibbutakāle isipabbajjaṃ pabbajitvā himavante vasanto vivekaṃ ramaṇīyaṃ ekaṃ vanaṃ patvā tatthevekāya kandarāya pulinacetiyaṃ katvā bhagavati saññaṃ katvā sadhātukasaññañca katvā vanapupphehi pūjetvā namassamāno paricari. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto dvīsu aggaṃ aggasampattiṃ aggañca cakkavattisampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vibhavasampanno saddhāsampanno satthari pasīditvā pabbajitvā arahā chaḷabhiñño ahosi.

"පවනං කානනං දිස්වා" යනාදිය ආයුෂ්මත් සකචින්තනියත්ථේරයන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී, වැඩුණු පසු ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ආයු කාලය අවසානයෙහි ඉපදී, ජීවමාන බුදුරජාණන් වහන්සේව හමු නොවී, පිරිනිවන් පෑ කල්හි සෘෂි පැවිද්දෙන් පැවිදි වී හිමවන්තයෙහි වසමින්, විවේකී වූ රමණීය වූ එක් වනයකට පැමිණ, එහිම එක් ගිරි ගුහාවක් අසල වැලි සෑයක් (පුලින චේතියක්) කර, බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි සංඥාව තබා, ධාතුන් වහන්සේලා සහිත සෑයක් ලෙස සංඥාව උපදවා වල් මල් වලින් පූජා කොට නමස්කාර කරමින් උපස්ථාන කළේය. හෙතෙම ඒ පින්කමින් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින්, දෙතැනෙහිම උතුම් වූ ස්වර්ග සම්පත් හා උතුම් සක්විති සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක් කුලගෙයක ඉපදී, මහා වස්තුවෙන් හා ශ්‍රද්ධාවෙන් පිරී, ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදි වී සළභිඥා ලාභී රහතන් වහන්සේ නමක් වූයේය.

---

1. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pavanaṃ kānanaṃ disvātiādimāha. Tattha pavananti pakārena vanaṃ patthaṭaṃ vitthiṇṇaṃ gahanabhūtanti pavanaṃ. Kānanaṃ avakucchitaṃ ānanaṃ avahanaṃ satataṃ sīhabyagghayakkharakkhasamaddahatthiassasupaṇṇauragehi vihaṅgagaṇasaddakukkuṭakokilehi vā bahalanti kānanaṃ, taṃ kānanasaṅkhātaṃ pavanaṃ manussasaddavirahitattā appasaddaṃ nissaddanti attho. Anāvilanti na āvilaṃ upaddavarahitanti attho. Isīnaṃ anuciṇṇanti buddhapaccekabuddhaarahantakhīṇāsavasaṅkhātānaṃ isīnaṃ anuciṇṇaṃ nisevitanti attho. Āhutīnaṃ [Pg.88] paṭiggahanti āhunaṃ vuccati pūjāsakkāraṃ paṭiggahaṃ gehasadisanti attho.

1. හෙතෙම තමාගේ පෙර පින්කම සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පවනං කානනං දිස්වා" යනාදිය පැවසීය. එහි 'පවනං' යනු නන් අයුරින් පැතිරුණු, විශාල වූ, ඝන වූ වනයයි. 'කානනං' යනු පිළිකුල් කටයුතු වූ, (සිංහ ව්‍යාඝ්‍රාදීන්ගෙන්) බියකරු වූ, නිරන්තරයෙන් සිංහ, ව්‍යාඝ්‍ර, යක්ෂ, රක්ෂසයන්ගෙන් හා නසන සුළු අලි ඇතුන්, අසුන්, ගුරුළන්, නාගයන්ගෙන් ද පක්ෂි සමූහයාගේ හඬින් හා වල් කුකුළන්, කොවුලන්ගෙන් ද ගහන වූ (පිරුණු) වනයයි. ඒ කානන යැයි කියනු ලබන පවනය මනුෂ්‍ය ශබ්දයෙන් තොර බැවින් අල්ප ශබ්ද ඇති, නිහඬ වූ යන්න අර්ථයයි. 'අනාවිලං' යනු කැළඹීමක් නැති, උපද්‍රව රහිත යන්න අර්ථයයි. 'ඉසීනං අනුචිණ්ණං' යනු බුදු, පසේබුදු, රහත් යන ඛීණාශ්‍රව සෘෂිවරුන් විසින් පුරුදු කරන ලද, සේවනය කරන ලද යන්න අර්ථයයි. 'ආහුතීනං පටිග්ගහං' යනු පූජා සක්කාරයන් පිළිගන්නා වූ, ගෙයක් හා සමාන වූ සෑය යන්න අර්ථයයි.

---

2. Thūpaṃ katvāna veḷunāti veḷupesikāhi cetiyaṃ katvāti attho. Nānāpupphaṃ samokirinti campakādīhi anekehi pupphehi samokiriṃ pūjesinti attho. Sammukhā viya sambuddhanti sajīvamānassa sambuddhassa sammukhā iva nimmitaṃ uppāditaṃ cetiyaṃ ahaṃ abhi visesena vandiṃ paṇāmamakāsinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

2. "ථූපං කත්වාන වේළුනා" යනු උණ බට පතුරු වලින් සෑයක් කොට යන්න අර්ථයයි. "නානාපුප්ඵං සමෝකිරිං" යනු සපු මල් ආදී නොයෙක් මල් වර්ග විසිරුවා පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි. "සම්මුඛා විය සම්බුද්ධං" යනු ජීවමාන සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි මෙන් මවා ගන්නා ලද සෑයට මම විශේෂයෙන් වන්දනා කළෙමි, නමස්කාර කළෙමි යන්න අර්ථයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Sakacintaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සකචින්තනියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

2. Avopupphiyattheraapadānavaṇṇanā

2. අවෝපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Vihārā abhinikkhammātiādikaṃ āyasmato avopupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhāsampanno dhammaṃ sutvā somanassappatto nānāpupphāni ubhohi hatthehi gahetvā buddhassa upari abbhukkiri. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto saggasampattiñca cakkavattisampattiñca anubhavitvā sabbattha pūjito imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbato vuddhippatto sāsane pasīditvā pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi. Ā samantato kāsati dippatīti ākāso, tasmiṃ ākāse pupphānaṃ avakiritattā avopupphiyattheroti pākaṭo.

"විහාරා අභිනික්ඛම්ම" යනාදිය ආයුෂ්මත් අවෝපුප්ඵියත්ථේරයන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි පින් රැස් කරමින්, සිඛී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, වියපත් වූ පසු ශ්‍රද්ධාවෙන් යුතුව ධර්මය අසා සෝමනස්සයට පත්ව, නොයෙක් මල් වර්ග දෑතින්ම ගෙන බුදුරජාණන් වහන්සේට ඉහළින් විසිරුවා පූජා කළේය. හෙතෙම ඒ පින්කමින් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් ස්වර්ග සම්පත් හා සක්විති සම්පත් අනුභව කොට සෑම තැනකම පූජිතයෙක්ව, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක් කුලගෙයක ඉපදී, වැඩුණු පසු ශාසනයෙහි පැහැදී පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් විය. හාත්පසින් බබළන බැවින් 'ආකාශ' නම් වේ. ඒ ආකාශයෙහි (අහසෙහි) මල් විසිරවූ බැවින් 'අවෝපුප්ඵියත්ථේර' යනුවෙන් ප්‍රකට විය.

---

7. Evaṃ pattasantipado attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vihārā abhinikkhammātiādimāha. Tattha vihārāti visesena harati catūhi iriyāpathehi apatantaṃ attabhāvaṃ āharati pavatteti etthāti vihāro, tasmā vihārā abhi visesena nikkhamma nikkhamitvā. Abbhuṭṭhāsi ca caṅkameti caṅkamanatthāya saṭṭhiratane caṅkame abhivisesena uṭṭhāsi, abhiruhīti attho. Catusaccaṃ [Pg.89] pakāsentoti tasmiṃ caṅkame caṅkamanto dukkhasamudayanirodhamaggasaccasaṅkhātaṃ catusaccaṃ pakāsento pākaṭaṃ karonto amataṃ padaṃ nibbānaṃ desento vibhajanto uttānīkaronto tasmiṃ caṅkameti sambandho.

7. මෙසේ ශාන්ත පදය වූ නිවන් ලැබූ (පත්තසන්තිපදෝ) ඒ රහතන් වහන්සේ, තමන්ගේ පැරණි කර්මය සිහිපත් කරමින්, සතුටට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "විහාරා අභිනික්ඛම්ම" යනාදී ගාථාව වදාළහ. එහි "විහාරා" යනු සතර ඉරියව්වලින් නොවටෙන ලෙසට විශේෂයෙන් ආත්මභාවය පවත්වාගෙන යන බැවින් විහාරය නම් වේ. එවැනි විහාරයෙන් "අභි" යනු විශේෂයෙන්, "නික්ඛම්ම" යනු නික්ම ගොස් ය. "අබ්භුට්ඨාසි ච චංකමේ" යනු සක්මන් කරනු පිණිස රියන් හැටක් දිගැති සක්මනට විශේෂයෙන් නැගී සිටියහ (පැමිණියහ) යන්න අර්ථයයි. "චතුසච්චං පකාසෙන්තෝ" යනු එම සක්මනෙහි සක්මන් කරමින් දුක්ඛ, සමුදය, නිරෝධ, මග්ග යන සත්‍ය සතර ප්‍රකාශ කරමින්, ප්‍රකට කරමින්, අමෘත පදය වූ නිවන දේශනා කරමින්, බෙදා දක්වමින්, පැහැදිලි කරමින් එම සක්මනෙහි (සිටි සේක) යන්න සම්බන්ධයයි.

---

8. Sikhissa giramaññāya, buddhaseṭṭhassa tādinoti seṭṭhassa tādiguṇasamaṅgissa sikhissa buddhassa giraṃ saddaṃ ghosaṃ aññāya jānitvā. Nānāpupphaṃ gahetvānāti nāgapunnāgādianekāni pupphāni gahetvā āharitvā. Ākāsamhi samokirinti caṅkamantassa bhagavato muddhani ākāse okiriṃ pūjesiṃ.

8. "සිඛිස්ස ගිරමඤ්ඤාය, බුද්ධසෙට්ඨස්ස තාදිනෝ" යනු ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, තාදි ගුණයෙන් යුක්ත වූ සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය, හඬ, ඝෝෂාව අසා දැනගෙන යන්නයි. "නානාපුප්ඵං ගහෙත්වාන" යනු නා, පුන්නාග ආදී නොයෙක් මල් ගෙන, රැගෙනවිත් යන්නයි. "ආකාසම්හි සමෝකිරිං" යනු සක්මන් කරන්නා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ හිසට ඉහළින් අහසේ මල් විසිරුවා පූජා කළෙමි යන්නයි.

---

9. Tena kammena dvipadindāti dvipadānaṃ devabrahmamanussānaṃ inda padhānabhūta. Narāsabha narānaṃ āsabhabhūta. Pattomhi acalaṃ ṭhānanti tumhākaṃ santike pabbajitvā acalaṃ ṭhānaṃ nibbānaṃ patto amhi bhavāmi. Hitvā jayaparājayanti dibbamanussasampattisaṅkhātaṃ jayañca caturāpāyadukkhasaṅkhātaṃ parājayañca hitvā chaḍḍetvā nibbānaṃ pattosmīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

9. "තේන කම්මේන ද්විපදින්ද" යනු එම කර්මයෙන් දෙපා ඇති දෙවි, බඹ, මිනිසුන්ට අධිපති වූ (ප්‍රධාන වූ) යන්නයි. "නරාසභ" යනු මිනිසුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨ වූ (බුදුරජාණන් වහන්ස) යන්නයි. "පත්තෝම්හි අචලං ඨානං" යනු ඔබවහන්සේ සමීපයෙහි පැවිදි වී, අචල ස්ථානය වූ නිවනට පැමිණියෙමි යන්නයි. "හිත්වා ජයපරාජයං" යනු දිව්‍ය මනුෂ්‍ය සම්පත් යන 'ජය' ද, සතර අපා දුක යන 'පරාජය' ද අත්හැර දමා නිවනට පැමිණියෙමි යන්න අර්ථයයි. සෙසු කොටස් පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Avopupphiyattheraapadānavaṇṇanā samatto.

අවෝපුප්ඵිය (ආපෝපුප්ඵිය) ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

3. Paccāgamaniyattheraapadānavaṇṇanā

3. පච්චාගමනීය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව.

---

Sindhuyā nadiyā tīretiādikaṃ āyasmato paccāgamaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle sindhuyā gaṅgāya samīpe cakkavākayoniyaṃ nibbatto pubbasambhārayuttattā pāṇino akhādanto sevālameva bhakkhayanto carati. Tasmiṃ samaye vipassibhagavā sattānuggahaṃ karonto tattha agamāsi. Tasmiṃ khaṇe so cakkavāko vijjotamānaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso tuṇḍena sālarukkhato sālapupphaṃ chinditvā āgamma pūjesi. So teneva cittappasādena tato cuto devaloke uppanno aparāparaṃ chakāmāvacarasampattiṃ anubhavitvā tato cuto manussaloke uppajjitvā cakkavattisampattiādayo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe [Pg.90] nibbatto viññutaṃ patto pubbacaritavasena satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi, cakkavāko hutvā bhagavantaṃ disvā katthaci gantvā pupphamāharitvā pūjitattā pubbapuññanāmena paccāgamaniyattheroti pākaṭo.

"සින්ධුයා නදියා තීරේ" යනාදිය ආයුෂ්මත් පච්චාගමනීය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කරමින්, විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි සින්ධු නදිය (ගංගාව) අසල චක්‍රවාක (සක්වා) යෝනියෙහි උපන්නේය. පෙර කරන ලද පින් ඇති බැවින්, අන්‍ය සතුන් නොකා පෙඳ (සෙවල) පමණක් අනුභව කරමින් හැසිරෙයි. එම අවස්ථාවේදී විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සත්වයන්ට අනුග්‍රහ කරමින් එතැනට වැඩම කළ සේක. ඒ මොහොතේ එම සක්වා පක්ෂියා බැබළෙන්නා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, පැහැදුණු සිතැතිව, හොටයෙන් සල් ගසකින් සල් මලක් කඩාගෙන අවුත් පූජා කළේය. ඔහු එම චිත්ත ප්‍රසාදයෙන් එයින් චුතව දේව ලෝකයෙහි උපන් අතර, පිළිවෙළින් සදිව්‍ය ලෝක සම්පත් අනුභව කොට, එයින් චුතව මිනිස් ලෝකයෙහි උපත ලබා සක්විති රජ සැප ආදිය විඳ, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වියපත් වී පෙර පුරුදු කුසල බලයෙන් ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් වූහ. සක්වා පක්ෂියෙකුව සිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, යම් තැනකට ගොස් මලක් රැගෙන විත් (පච්චාගම්ම) පූජා කළ බැවින් පෙර කළ ඒ පිනේ නාමයෙන් "පච්චාගමනීය ස්ථවිර" යනුවෙන් ප්‍රකට වූහ.

---

13. Attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sindhuyā nadiyā tīretiādimāha. Sīti saddaṃ kurumānā dhunāti kampatīti sindhu, nadati saddaṃ karonto gacchatīti nadi. Cakkavāko ahaṃ tadāti cakkaṃ sīghaṃ gacchantaṃ iva udake vā thale vā ākāse vā sīghaṃ vāti gacchatīti cakkavāko. Tadā vipassiṃ bhagavantaṃ dassanakāle ahaṃ cakkavāko ahosinti attho. Suddhasevālabhakkhohanti aññagocaraamissattā suddhasevālameva khādanto ahaṃ vasāmi. Pāpesu ca susaññatoti pubbavāsanāvasena pāpakaraṇe suṭṭhu saññato tīhi dvārehi saññato susikkhito.

13. තමන්ගේ පැරණි කර්මය සිහිපත් කරමින්, සතුටට පත්ව පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සින්ධුයා නදියා තීරේ" යනාදිය වදාළහ. 'සී' යන ශබ්දය නගමින් සැලෙන බැවින් (කම්පනය වන බැවින්) 'සින්ධු' නම් වේ. හඬ නගමින් ගලා යන බැවින් 'නදී' නම් වේ. "චක්කවාකෝ අහං තදා" යනු වේගයෙන් යන සක් අවියක් මෙන් ජලයෙහි හෝ ගොඩෙහි හෝ අහසෙහි හෝ වේගයෙන් පියාසර කරන බැවින් 'චක්‍රවාක' (සක්වා) නම් වේ. එකල විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දකින වේලාවෙහි මම සක්වා පක්ෂියෙක්ව සිටියෙමි යනු අර්ථයයි. "සුද්ධසේවාලභක්ඛෝහං" යනු වෙනත් ගොදුරු හා ආමිසයන් හා මිශ්‍ර නොවූ බැවින් පිරිසිදු පෙඳ (සෙවල) ම අනුභව කරමින් මම වාසය කළෙමි. "පාපේසු ච සුසඤ්ඤතෝ" යනු පෙර වාසනා ගුණයෙන් පව්කම් කිරීමෙහිලා මනාව සංවර වූයෙමි, ද්වාරත්‍රයෙන්ම මනාව හික්මුණෙමි යන්නයි.

---

14. Addasaṃ virajaṃ buddhanti rāgadosamohavirahitattā virajaṃ nikkilesaṃ buddhaṃ addasaṃ addakkhiṃ. Gacchantaṃ anilañjaseti anilañjase ākāsapathe gacchantaṃ buddhaṃ. Tuṇḍena mayhaṃ mukhatuṇḍena tālaṃ sālapupphaṃ paggayha paggahetvā vipassissābhiropayiṃ vipassissa bhagavato pūjesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

14. "අද්දසං විරජං බුද්ධං" යනු රාග, ද්වේෂ, මෝහයන්ගෙන් තොර බැවින් පිරිසිදු වූ (විරජ වූ), කෙලෙස් රහිත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දුටුවෙමි යන්නයි. "ගච්ඡන්තං අනිලඤ්ජසේ" යනු අහස් මඟින් වඩින්නා වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ යන්නයි. "තුණ්ඩේන" යනු මාගේ හොටයෙන්, "සාලං" යනු සල් මලක්, "පග්ගය්හ" යනු ඔසවාගෙන විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේට "අභිරෝපයිං" හෙවත් පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි. සෙසු කොටස් පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Paccāgamaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

පච්චාගමනීය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

4. Parappasādakattheraapadānavaṇṇanā

4. පරප්පසාදක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව.

---

Usabhaṃ pavaraṃ vīrantiādikaṃ āyasmato parappasādakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo nāmena selabrāhmaṇoti pākaṭo siddhatthaṃ bhagavantaṃ disvā dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi asītianubyañjanehi cāti sayaṃ sobhamānaṃ disvā pasannamānaso anekehi kāraṇehi [Pg.91] anekāhi upamāhi thomanaṃ pakāsesi. So tena puññakammena devaloke sakkamārādayo cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu cakkavattisampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīdisvā pabbajito nacirasseva catupaṭisambhidāchaḷabhiññappatto mahākhīṇāsavo ahosi, buddhassa thutiyā sattānaṃ sabbesaṃ cittappasādakaraṇato parappasādakattheroti pākaṭo.

"උසභං පවරං වීරං" යනාදිය ආයුෂ්මත් පරප්පසාදක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කරමින්, සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපිද, වේදත්‍රයෙහි කෙළවරට පත් වූ, ඉතිහාසය පස්වැනි කොට ඇති (පංචම වේදය), පද දන්නා වූ, ව්‍යාකරණ දන්නා වූ, නිඝණ්ඩු-කේටුභ-අක්ෂර ප්‍රභේද ඇතුළු ශික්ෂා නිරුක්ති ආදියෙහි ද ලෝකායත හා මහාපුරුෂ ලක්ෂණ විද්‍යාවෙහි ද අඩුවක් නැතිව (දැනුමෙන් පිරිපුන්) "සේල බ්‍රාහ්මණ" යන නමින් ප්‍රකට වූවෙක් විය. ඔහු සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් හා අසීති අනුව්‍යඤ්ජනයන්ගෙන් බබළන්නා වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ තමාම දැක, පැහැදුණු සිතැතිව නොයෙක් කරුණුවලින් හා නොයෙක් උපමාවලින් (බුදුරජාණන් වහන්සේට) ස්තුති ප්‍රකාශ කළේය. ඔහු එම පින්කම හේතුවෙන් දේව ලෝකයෙහි සක්-මරු ආදී සදිව්‍ය ලෝක සම්පත් ද, මිනිසුන් අතර සක්විති රජ සැප ද අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි ඉතා ධනවත් කුලගෙයක ඉපිද, වියපත් වී ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම සිවුපිළිසිඹියාපත් හා ෂඩභිඥාලාභී මහා රහතන් වහන්සේ නමක් වූහ. බුදුරජාණන් වහන්සේට කළ ස්තුතිය මගින් සියලු සත්වයන්ගේ සිත් පැහැදවීමට කටයුතු කළ බැවින් (පරප්පසාදක) "පරප්පසාදක ස්ථවිර" යනුවෙන් ප්‍රකට වූහ.

---

20. Ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento usabhaṃ pavaraṃ vīrantiādimāha. Tattha usabhanti vasabho nisabho visabho āsabhoti cattāro jeṭṭhapuṅgavā. Tattha gavasatajeṭṭhako vasabho, gavasahassajeṭṭhako nisabho, gavasatasahassajeṭṭhako visabho, gavakoṭisatasahassajeṭṭhako āsabhoti ca yassa kassaci thutiṃ karontā brāhmaṇapaṇḍitā bahussutā attano attano paññāvasena thutiṃ karonti, buddhānaṃ pana sabbākārena thutiṃ kātuṃ samattho ekopi natthi. Appameyyo hi buddho. Vuttañhetaṃ –

20. එක් දිනක් තමාගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත් වී, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "උසභං පවරං වීරං" යනාදිය වදාළහ. එහි "උසභ" යනු වසභ, නිසභ, විසභ, ආසභ යන ශ්‍රේෂ්ඨ වෘෂභයන් සිව්දෙනාය. එහි ගවයන් සියයකට නායකයා වසභය, දහසකට නායකයා නිසභය, ලක්ෂයකට නායකයා විසභය, කෙළ ලක්ෂයකට නායකයා ආසභය යැයි කියනු ලැබේ. බහුශ්‍රුත වූ බ්‍රාහ්මණ පණ්ඩිතයෝ තමන් තමන්ගේ ප්‍රඥා මහිමයෙන් යම් කිසිවෙකුට ස්තුති ප්‍රශංසා කරති. එහෙත් බුදුරජාණන් වහන්සේලාට සියලු ආකාරයෙන් ස්තුති කිරීමට සමත් වූ කිසිවෙකු නැත. බුදුරජාණන් වහන්සේ අප්‍රමෙය වන බැවිනි. මෙය මෙසේ වදාරන ලදී -

---

‘‘Buddhopi buddhassa bhaṇeyya vaṇṇaṃ, kappampi ce aññamabhāsamāno;

Khīyetha kappo ciradīghamantare, vaṇṇo na khīyetha tathāgatassā’’ti. (dī. ni. aṭṭha. 1.304;

3.141;

ma. ni. aṭṭha. 2.425;

udā. aṭṭha. 53) –

"බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් තවත් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ ගුණ වර්ණනාව, වෙනත් කිසිදු ධර්මයක් දේශනා නොකර කල්පයක් මුළුල්ලෙහි වදාළත්, ඒ ඉතා දීර්ඝ කල්පය ගෙවී යනු ඇත. එහෙත් තථාගතයන් වහන්සේගේ ගුණ වර්ණනාව අවසන් නොවන්නේය."

---

Ādikaṃ. Ayampi brāhmaṇo mukhārūḷhavasena ekapasīdanavasena ‘‘āsabha’’nti vattabbe ‘‘usabha’’ntiādimāha. Varitabbo patthetabboti varo. Anekesu kappasatasahassesu katavīriyattā vīro. Mahantaṃ sīlakkhandhādikaṃ esati gavesatīti mahesī, taṃ mahesiṃ buddhaṃ. Visesena kilesakhandhamārādayo māre jitavāti vijitāvī, taṃ vijitāvinaṃ sambuddhaṃ. Suvaṇṇassa vaṇṇo iva vaṇṇo yassa sambuddhassa so suvaṇṇavaṇṇo, taṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ disvā ko nāma satto nappasīdatīti.

යනාදියයි. මෙම බ්‍රාහ්මණයා ද මුඛපාඨ වශයෙන් හෝ ඒකාන්ත ප්‍රසාදය හේතුවෙන් හෝ "ආසභ" යැයි කිව යුතු තැන "උසභ" යනාදිය පැවසීය. පැතිය යුතු හෙයින් "වර" නම් වේ. කල්ප ලක්ෂ ගණනක් මුළුල්ලෙහි වීර්යය කළ බැවින් "වීර" නම් වේ. මහා ශීලස්කන්ධාදිය සොයන බැවින් "මහේසී" නම් වේ, එම මහා සෘෂි වූ බුදුරජාණන් වහන්සේටයි. විශේෂයෙන් කෙලෙස් මාර, ස්කන්ධ මාරාදී මාරයන් ජයගත් බැවින් "විජිතාවී" නම් වේ, එම විජිතාවී වූ සම්බුදුරජාණන් වහන්සේටයි. රන්වන් පැහැයට බඳු පැහැයක් ඇති බැවින් "සුවණ්ණවණ්ණ" නම් වේ, එවන් ස්වර්ණ වර්ණ වූ සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක කවර සත්වයෙක් නම් ප්‍රසාදයට පත් නොවන්නේද?

---

Parappasādakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

පරප්පසාදකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

5. Bhisadāyakattheraapadānavaṇṇanā

5. භිසදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Vessabhū [Pg.92] nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato bhisadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vessabhussa bhagavato kāle himavantasmiṃ hatthiyoniyaṃ nibbatto tasmiṃ paṭivasati. Tasmiṃ samaye vessabhū bhagavā vivekakāmo himavantamagamāsi. Taṃ disvā so hatthināgo pasannamānaso bhisamuḷālaṃ gahetvā bhagavantaṃ bhojesi. So tena puññakammena hatthiyonito cuto devaloke uppajjitvā tattha cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussattamāgato manussesu cakkavattisampattiādayo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde mahābhoge aññatarasmiṃ kule nibbatto pubbavāsanābalena satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi, so pubbe katakusalanāmena bhisadāyakattheroti pākaṭo.

"වෙස්සභූ නාම නාමෙන" යනාදිය ආයුෂ්මත් භිසදායක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කරමින්, වෙස්සභූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හිමාලයෙහි ඇතෙකු වී උපත ලබා එහි වාසය කළේය. එකල වෙස්සභූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විවේකය කැමතිව හිමාලයට වැඩම කළහ. උන්වහන්සේ දැක ඒ ඇතා පැහැදුණු සිතින් යුතුව නෙළුම් අල හා නෙළුම් දඬු (භිසමුළාල) ගෙන බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළේය. ඔහු එම පින්කමෙන් ඇත් යෝනියෙන් චුතව දෙව්ලොව උපත ලබා, එහි සදෙව්ලොව සම්පත් අනුභව කර, මනුෂ්‍ය ලෝකයට පැමිණ සක්විති රජ සම්පත් ආදිය විඳ, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි මහා ධනවත් කුලයක උපත ලැබීය. පූර්ව වාසනා බලයෙන් ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින් අර්හත්වයට පත් විය. ඔහු පෙර කළ කුසලයට අනුව "භිසදායක තෙරුන්" නමින් ප්‍රකට විය.

---

29. So attano pubbakammaṃ saritvā pubbacaritāpadānaṃ dassento vessabhū nāma nāmenātiādimāha. Tattha vessabhūti vessaṃ bhunāti atikkamatīti vessabhū. Atha vā vesse vāṇijakamme vā kāmarāgādike vā kusalādikamme vā vatthukāmakilesakāme vā bhunāti abhibhavatīti vessabhū, so nāmena vessabhū nāma bhagavā. Isīnaṃ tatiyo ahūti kusaladhamme esati gavesatīti isi, ‘‘vipassī, sikhī, vessabhū’’ti vuttattā tatiyo isi tatiyo bhagavā ahu ahosīti attho. Kānanaṃ vanamoggayhāti kānanasaṅkhātaṃ vanaṃ ogayha ogahetvā pāvisīti attho.

29. ඔහු තමාගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර පෙර චරිතාපදානය දක්වමින් "වෙස්සභූ නාම නාමෙන" යනාදිය වදාළහ. එහි "වෙස්සභූ" යනු වෛශ්‍ය (ගොවි වෙළඳ) කුලය ඉක්මවා ගිය හෙයින් වෙස්සභූ නම් වේ. නැතහොත් ගොවිතැන් වෙළඳාම් කටයුතු ද, කාමරාගාදිය ද, කුසලාදී කර්මයන් ද, වස්තු කාම ක්ලේශ කාමයන් ද මැඩපවත්වන (අභිභවනය කරන) බැවින් වෙස්සභූ නම් වේ. ඔහු නමින් වෙස්සභූ නම් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේය. "ඉසීනං තතියෝ අහූ" යනු කුසල් දහම් සොයන බැවින් "ඉසි" (සෘෂි) නම් වේ. විපස්සී, සිඛී, වෙස්සභූ යැයි වදාළ බැවින් තුන්වන සෘෂි වූ තුන්වන බුදුරජාණන් වහන්සේ වූහ යනු අර්ථයයි. "කානනං වනමොග්ගය්හ" යනු වනය නම් වූ ඝන කැලෑවට පිවිස යනු අර්ථයයි.

---

30. Bhisamuḷālaṃ gaṇhitvāti dvipadacatuppadānaṃ chātakaṃ bhisati hiṃsati vināsetīti bhisaṃ, ko so? Padumakando, bhisañca muḷālañca bhisamuḷālaṃ, taṃ bhisamuḷālaṃ gahetvāti attho.

30. "භිසමුළාලං ගණ්හිත්වා" යනු දෙපා සිව්පා සතුන්ගේ කුසගින්න නසන (භිසති) බැවින් "භිස" නම් වේ. ඒ කුමක්ද? නෙළුම් අලයයි. භිස ද (නෙළුම් අල) මුළාල ද (නෙළුම් දඬු) භිසමුළාල නම් වේ. ඒ භිසමුළාල ගෙන යනු අර්ථයයි.

---

31. Karena ca parāmaṭṭhoti taṃ mayā dinnadānaṃ, vessabhūvarabuddhinā uttamabuddhinā vessabhunā karena hatthatalena parāmaṭṭho katasamphasso ahosi. Sukhāhaṃ nābhijānāmi, samaṃ tena kutottarinti tena sukhena [Pg.93] samaṃ sukhaṃ nābhijānāmi, tato uttariṃ tato paraṃ tato adhikaṃ sukhaṃ kutoti attho. Sesaṃ nayānusārena suviññeyyanti.

31. "කරේන ච පරාමට්ඨෝ" යනු මා විසින් දෙන ලද ඒ දානය, උත්තම බුද්ධි ඇති වෙස්සභූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් ශ්‍රී හස්තයෙන් (අත්ලෙන්) ස්පර්ශ කරන ලදී. "සුඛාහං නාභිජානාමි, සමං තේන කුතොත්තරිං" යනු ඒ සැපයට සමාන සැපයක් මම නොදනිමි, එයට වඩා උසස් වූ, එයට වඩා වැඩි වූ සැපයක් කොහින්ද යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය නයානුසාරයෙන් පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Bhisadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

භිසදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

6. Sucintitattheraapadānavaṇṇanā

6. සුචින්තිතත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Giriduggacaro āsintiādikaṃ āyasmato sucintitattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle himavantappadese nesādakule uppanno migasūkarādayo vadhitvā khādanto viharati. Tadā lokanātho lokānuggahaṃ sattānuddayatañca paṭicca himavantamagamāsi. Tadā so nesādo bhagavantaṃ disvā pasannamānaso attano khādanatthāya ānītaṃ varamadhuramaṃsaṃ adāsi. Paṭiggahesi bhagavā tassānukampāya, taṃ bhuñjitvā anumodanaṃ vatvā pakkāmi. So teneva puññena teneva somanassena tato cuto sugatīsu saṃsaranto cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu cakkavattisampattiādayo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

"ගිරිදුග්ගචරෝ ආසි" යනාදිය ආයුෂ්මත් සුචින්තිත තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කරමින්, අත්ථදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හිමාල ප්‍රදේශයෙහි වැදි කුලයක උපත ලබා මුවන්, ඌරන් ආදීන් මරා කමින් වාසය කළේය. එකල ලෝකනාථයන් වහන්සේ ලෝකයාට අනුග්‍රහ පිණිසත්, සත්වයන් කෙරෙහි වූ අනුකම්පාව නිසාත් හිමාලයට වැඩම කළහ. එකල ඒ වැද්දා බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතින් යුතුව, තමාගේ ආහාරය පිණිස ගෙන ආ උත්තම වූ මධුර මාංශ පූජා කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුට අනුකම්පා පිණිස එය පිළිගත්හ. එය වළඳා අනුමෝදනාව වදාරා වැඩම කළහ. ඔහු එම පිනෙන් හා ඒ සෝමනස්සයෙන්ම එතැනින් චුතව සුගතිවල සැරිසරමින් සදෙව්ලොව සම්පත් අනුභව කර, මනුෂ්‍යයන් අතර සක්විති රජ සම්පත් ආදිය විඳ, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලබා ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින් අර්හත්වයට පත් විය.

---

36. Catupaṭisambhidāpañcābhiññādibhedaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento giriduggacaro āsintiādimāha. Girati saddaṃ karotīti giri, ko so? Silāpaṃsumayapabbato, duṭṭhu dukkhena gamanīyaṃ duggaṃ, girīhi duggaṃ giriduggaṃ, duggamoti attho. Tasmiṃ giridugge pabbatantare caro caraṇasīlo āsiṃ ahosiṃ. Abhijātova kesarīti abhi visesena jāto nibbatto kesarīva kesarasīho iva giriduggasmiṃ carāmīti attho.

36. සිව්පිළිසිඹියා හා පංච අභිඥාදී ප්‍රභේදයන්ට පැමිණ, තමාගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත් වී, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "ආසි" යනාදිය වදාළහ. ශබ්ද පවත්වන බැවින් (ප්‍රතිරාව දෙන බැවින්) "ගිරි" නම් වේ. ඒ කුමක්ද? ගල් හා පස්වලින් හෙබි පර්වතයයි. ඉතා දුක සේ යා යුතු බැවින් "දුග්ග" නම් වේ. පර්වතයන් නිසා ගමනාගමනය අපහසු වූ ස්ථානය "ගිරිදුග්ග" (ගිරි දුර්ග) නම් වේ, දුර්ගම ස්ථානය යනු අර්ථයයි. ඒ ගිරි දුර්ග වූ පර්වත අන්තරයෙහි සැරිසරන්නෙක් (හැසිරෙන ස්වභාවය ඇත්තෙක්) වීමි. "අභිජාතෝව කේසරී" යනු සුවිශේෂීව උපන් කේසර සිංහයෙකු මෙන් ගිරි දුර්ගයෙහි හැසිරෙමි යනු අර්ථයයි.

---

40. Giriduggaṃ pavisiṃ ahanti ahaṃ tadā tena maṃsadānena pītisomanassajāto pabbatantaraṃ pāvisiṃ. Sesaṃ uttānatthamevāti.

40. "ගිරිදුග්ගං පවිසිං අහං" යනු මම එකල ඒ මාංශ දානයෙන් ප්‍රීති සෝමනස්සයට පත් වී පර්වත අන්තරයට පිවිසුණෙමි යන්නයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Sucintitattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සුචින්තිත තෙරුන්ගේ අපදාන අට්ඨකථාව නිමවා ඇත.

---

7. Vatthadāyakattheraapadānavaṇṇanā

7. වත්ථදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Pakkhijāto [Pg.94] tadā āsintiādikaṃ āyasmato vatthadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle supaṇṇayoniyaṃ nibbatto gandhamādanapabbataṃ gacchantaṃ atthadassiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso supaṇṇavaṇṇaṃ vijahitvā māṇavakavaṇṇaṃ nimminitvā mahagghaṃ dibbavatthaṃ ādāya bhagavantaṃ pūjesi. Sopi bhagavā paṭiggahetvā anumodanaṃ vatvā pakkāmi. So teneva somanassena vītināmetvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devaloke nibbatto tattha aparāparaṃ saṃsaranto puññāni anubhavitvā tato manussesu manussasampattinti sabbattha mahagghaṃ vatthābharaṇaṃ laddhaṃ, tato uppannuppannabhave vatthacchāyāya gatagataṭṭhāne vasanto imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva chaḷabhiññappattakhīṇāsavo ahosi, pubbe katapuññanāmena vatthadāyakattheroti pākaṭo.

"පක්ඛිජාතෝ තදා ආසි" යනාදිය ආයුෂ්මත් වත්ථදායකත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය වූ පින් රැස් කරමින්, අත්ථදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි සුපර්ණ (ගුරුළු) යෝනියෙහි උපන්නේය. ගන්ධමාදන පර්වතයට වැඩම කරන්නා වූ අත්ථදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පහන් වූ සිත් ඇත්තේ, ගුරුළු වෙස අත්හැර මානවක වෙසක් මවාගෙන, මහාර්ඝ වූ දිව්‍ය වස්ත්‍රයක් ගෙන බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළේය. ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද එය පිළිගෙන අනුමෝදනාවක් වදාරා වැඩම කළ සේක. ඔහු ද එම සෝමනස්සයෙන් යුතුව කාලය ගෙවා, ආයු කෙළවර සිට එයින් චුතව දේව ලෝකයෙහි උපන්නේය. එහි නැවත නැවතත් සංසාරයෙහි සැරිසරමින් පින් අනුභව කොට, ඉන් පසු මිනිසුන් අතර මනුෂ්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, මෙසේ ඔහු විසින් සෑම භවයකදීම මහාර්ඝ වූ වස්ත්‍රාභරණ ලබන ලදී. ඉන්පසු උපන් උපන් භවයන්හි වස්ත්‍ර සෙවණ ඇති තැන්වල වාසය කරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වියපත් බවට පැමිණ ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව, නොබෝ කලකින්ම ෂඩභිඥාලාභී රහතන් වහන්සේ නමක් විය. පෙර කරන ලද පින් නාමයෙන් "වත්ථදායකත්ථේර" යනුවෙන් ප්‍රසිද්ධ විය.

---

45. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pakkhijāto tadā āsintiādimāha. Tattha pakkhijātoti pakkhandati upalavati sakuṇo etenāti pakkhaṃ, pakkhamassa atthīti pakkhī, pakkhiyoniyaṃ jāto nibbattoti attho. Supaṇṇoti sundaraṃ paṇṇaṃ pattaṃ yassa so supaṇṇo, vātaggāhasuvaṇṇavaṇṇajalamānapattamahābhāroti attho. Garuḷādhipoti nāge gaṇhanatthāya garuṃ bhāraṃ pāsāṇaṃ giḷantīti garuḷā, garuḷānaṃ adhipo rājāti garuḷādhipo, virajaṃ buddhaṃ addasāhanti sambandho.

45. ඒ තෙරුන් වහන්සේ තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පක්ඛිජාතෝ තදා ආසි" යනාදිය වදාළ සේක. එහි "පක්ඛිජාතෝ" යනු, මෙයින් පක්ෂියා පියාඹයි යන අර්ථයෙන් පියාපත් 'පක්ඛ' නම් වේ, පියාපත් ඇත්තේ 'පක්ඛී' නම් වේ, පක්ෂි යෝනියෙහි උපන්නේ යන අර්ථයයි. "සුපණ්ණෝ" යනු යමෙකුට ශෝභන වූ පියාපත් ඇද්ද ඔහු සුපර්ණ නම් වේ. සුළඟ හසු කරගන්නා වූ, රන්වන් පැහැයෙන් බබළන්නා වූ පියාපත් ඇති මහා බරක් දරන්නා වූ යන අර්ථයයි. "ගරුළාධිපෝ" යනු නාගයන් අල්ලා ගැනීම පිණිස බර වූ ගල් ගිලින්නාහු 'ගරුළා' නම් වෙති, ගරුළන්ගේ අධිපති වූ රජු බැවින් 'ගරුළාධිපෝ' නම් වේ. කෙලෙස් රහිත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේව මම දිටිමි යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

---

Vatthadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

වත්ථදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

8. Ambadāyakattheraapadānavaṇṇanā

8. අම්බදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Anomadassī bhagavātiādikaṃ āyasmato ambadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto anomadassissa bhagavato kāle vānarayoniyaṃ [Pg.95] nibbatto himavante kapirājā hutvā paṭivasati. Tasmiṃ samaye anomadassī bhagavā tassānukampāya himavantamagamāsi. Atha so kapirājā bhagavantaṃ disvā pasannamānaso sumadhuraṃ ambaphalaṃ khuddamadhunā adāsi. Atha bhagavā tassa passantasseva taṃ sabbaṃ paribhuñjitvā anumodanaṃ vatvā pakkāmi. Atha so somanassasampannahadayo teneva pītisomanassena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devaloke nibbatto aparāparaṃ tattha dibbasukhamanubhavitvā manussesu ca manussasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto satthari pasīditvā pabbajitvā nacirasseva chaḷabhiññappatto ahosi. Pubbapuññanāmena ambadāyakattheroti pākaṭo.

"අනෝමදස්සී භගවා" යනාදිය ආයුෂ්මත් අම්බදායකත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය වූ පින් රැස් කරමින්, අනෝමදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි වානර යෝනියෙහි ඉපිද හිමාලයෙහි වඳුරු රජෙක්ව වාසය කළේය. එකල අනෝමදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහු කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් හිමාලයට වැඩම කළ සේක. ඉක්බිති ඒ වඳුරු රජු බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පහන් වූ සිත් ඇත්තේ, ඉතා මිහිරි අඹ ඵලයක් වන මී පැණි සමඟ පූජා කළේය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහු බලා සිටියදීම ඒ සියල්ල වළඳා අනුමෝදනාවක් වදාරා වැඩම කළ සේක. ඉක්බිති සෝමනස්සයෙන් පිරි හදවත් ඇති ඒ වඳුරා එම ප්‍රීති සෝමනස්සයෙන් යුතුව දිවි ඇති තෙක් සිට එයින් චුතව දේව ලෝකයෙහි උපන්නේය. එහි නැවත නැවතත් දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, මිනිසුන් අතර මනුෂ්‍ය සම්පත් ද අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි වෛභව සම්පන්න එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම ෂඩභිඥාලාභී බවට පැමිණියේය. පෙර කරන ලද පින් නාමයෙන් "අම්බදායකත්ථේර" යනුවෙන් ප්‍රසිද්ධ විය.

---

53. So aparabhāge attanā katakusalabījaṃ disvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento anomadassī bhagavātiādimāha. Mettāya aphari loke, appamāṇe nirūpadhīti so bhagavā sabbaloke appamāṇe satte ‘‘sukhī hontū’’tiādinā nirupadhi upadhivirahitaṃ katvā mettāya mettacittena aphari patthari vaḍḍhesīti attho.

53. ඒ තෙරුන් වහන්සේ පසු කලෙක තමන් විසින් වපුරන ලද කුසල බීජය දැක සෝමනස්සයට පත්ව, තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "අනෝමදස්සී භගවා" යනාදිය වදාළ සේක. "මෙත්තාය අඵරි ලෝකේ, අප්පමාණේ නිරූපධී" යනු, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මුළු ලෝකයෙහිම අප්‍රමාණ වූ සත්ත්වයන් කෙරෙහි "සුවපත් වෙත්වා" යනාදී වශයෙන් මෛත්‍රී සිතින්, උපධි රහිත වූ මෛත්‍රිය පැතිරවූ සේක, වර්ධනය කළ සේක යන අර්ථයයි.

---

54. Kapi ahaṃ tadā āsinti tadā tassāgamanakāle kapirājā ahosinti attho.

54. "කපි අහං තදා ආසිං" යනු, එකල උන්වහන්සේ වැඩම කළ කාලයෙහි මම වඳුරු රජෙක්ව සිටියෙමි යන අර්ථයයි.

---

Ambadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

අම්බදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

9. Sumanattheraapadānavaṇṇanā

9. සුමනත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Sumano nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato sumanattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle mālākārassa kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto bhagavati pasannamānaso sumanamālāmuṭṭhiyo gahetvā ubhohi hatthehi pūjesi. So tena puññena devamanussesu dve sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya puttadārehi vaḍḍhitvā sumananāmena [Pg.96] pākaṭo satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

"සුමනෝ නාම නාමේන" යනාදිය ආයුෂ්මත් සුමනත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය වූ පින් රැස් කරමින්, සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි මල්කරුවෙකුගේ කුලගෙයක උපන්නේය. වැඩිවියට පැමිණි පසු ශ්‍රද්ධා ඇතිව බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදුණු සිත් ඇතිව, සමන් මල් මිටි ගෙන දෑතින්ම පූජා කළේය. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙව් මිනිස් දෙගතියෙහි සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපන්නේය. වැඩිවියට පත්ව අඹුදරුවන් සමඟ හැදී වැඩී "සුමන" යන නමින් ප්‍රසිද්ධව, ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පැමිණියේය.

---

62. So arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sumano nāma nāmenātiādimāha. Sundaraṃ manaṃ cittaṃ yassa so sumano. Saddhāpasādabahumānena yutto nāmena sumano nāma mālākāro tadā ahaṃ ahosiṃ.

62. ඒ රහතන් වහන්සේ තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව, තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සුමනෝ නාම නාමේන" යනාදිය වදාළ සේක. යමෙකුගේ සිත යහපත් වේද ඔහු 'සුමන' නම් වේ. ශ්‍රද්ධා ප්‍රසාදය හා බහුමානයෙන් යුක්ත වූ, නාමයෙන් සුමන නම් වූ මල්කරුවා එකල මම වීමි.

---

63. Sikhino lokabandhunoti sikhā muddhā kāsatīti sikhī. Atha vā sampayuttasampayoge khādati viddhaṃsetīti sikhī, kā sā? Aggisikhā, aggisikhā viya sikhāya dippanato sikhī. Yathā aggisikhā jotati pākaṭā hoti, sikhī pattatiṇakaṭṭhapalāsādike dahati, evamayampi bhagavā nīlapītādiraṃsīhi jotati sakalalokasannivāse pākaṭo hoti. Sakasantānagatasabbakilese soseti viddhaṃseti jhāpetīti vohāranāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ, tassa sikhino. Sakalalokassa bandhuñātakoti lokabandhu, tassa sikhino lokabandhuno bhagavato sumanapupphaṃ abhiropayiṃ pūjesinti attho.

63. "සිඛිනෝ ලෝකබන්ධුනෝ" යනු, සිඛා (හිසෙහි මස්තකය) බබළන බැවින් 'සිඛී' නම් වේ. එසේත් නැතහොත්, කෙලෙස් ධර්මයන් නසන බැවින් 'සිඛී' නම් වේ. ඒ කුමක් වැනිද? ගිනි සිළුවක් වැනි ය. ගිනි සිළුවක් මෙන් සිඛාවෙන් (රශ්මියෙන්) බබළන බැවින් සිඛී නම් වේ. ගිනි සිළුව යම් සේ බබළයි ද ප්‍රකට වේ ද, ගින්න තණකොළ, දර, කොළ රොඩු ආදිය යම් සේ දවාලයි ද, එමෙන්ම මෙම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද නිල් මහණ ආදී රශ්මි මාලාවන්ගෙන් බබළන සේක, මුළු ලෝකයෙහිම ප්‍රකට වන සේක. තම සන්තානයෙහි පවතින සියලු කෙලෙසුන් වියළා දමන බැවින්, විනාශ කරන බැවින්, දවාලන බැවින් 'සිඛී' යන ව්‍යවහාර නාමය ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේට ලැබුණි. මුළු ලෝකයාගේම ඥාතියෙකු වැනි බැවින් 'ලෝකබන්ධු' නම් වේ. ඒ සිඛී ලෝකබන්ධු වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සමන් මල් පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

---

Sumanattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සුමනත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

10. Pupphacaṅkoṭiyattheraapadānavaṇṇanā

10. පුප්ඵචංකෝටියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Abhītarūpaṃ sīhaṃ vātiādikaṃ āyasmato pupphacaṅkoṭiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto mahāvibhavasampanno satthari pasīditvā pasannākāraṃ dassento suvaṇṇavaṇṇaṃ anojapupphamocinitvā caṅkoṭakaṃ pūretvā bhagavantaṃ pūjetvā ‘‘bhagavā, imassa nissandena nibbattanibbattaṭṭhāne suvaṇṇavaṇṇo pūjanīyo hutvā nibbānaṃ pāpuṇeyya’’nti patthanamakāsi. So tena puññakammena devamanussesu nibbatto sabbattha pūjito [Pg.97] suvaṇṇavaṇṇo abhirūpo ahosi. So aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā pabbajito vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi.

'අභීතරූපං සීහං වා' යනාදිය ආයුෂ්මත් පුප්ඵචංකෝටිය තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින්කම් රැස් කරමින්, සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වියපත් බවට පැමිණ, මහා විභව සම්පත්තියෙන් යුක්තව සිටියේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී, ඒ පැහැදුණු ස්වභාවය පෙන්වමින් රන්වන් වූ අශෝක මල් නෙළා, මල් වට්ටියක් පුරවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කොට, "භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මේ පින්කමේ අනුසසින් උපන් උපන් තැන රන්වන් පැහැතිව, සැමට පූජනීය වී නිවන් දකිම්වා" යි ප්‍රාර්ථනා කළේය. ඔහු ඒ පින්කමින් දෙව්මිනිස් ලොව ඉපිද සෑම තැනකදීම පූජිතව, රන්වන් පැහැති අභිරූපී කෙනෙක් විය. ඔහු පසුව මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සම්පත් ඇති කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු කල ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව, විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

---

68-9. So pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento abhītarūpaṃ sīhaṃ vātiādimāha. Tattha sīhanti dvipadacatuppadādayo satte abhibhavati ajjhottharatīti sīho, abhītarūpo abhītasabhāvo, taṃ abhītarūpaṃ sīhaṃ iva nisinnaṃ pūjesinti sambandho. Pakkhīnaṃ aggaṃ garuḷarājaṃ iva pavaraṃ uttamaṃ byaggharājaṃ iva abhi visesena jātaṃ sabbasīhānaṃ visesaṃ kesarasīhaṃ iva tilokassa saraṇaṃ sikhiṃ sammāsambuddhaṃ. Kiṃ bhūtaṃ? Anejaṃ nikkilesaṃ khandhamārādīhi aparājitaṃ nisinnaṃ sikhinti sambandho. Māraṇānagganti sabbakilesānaṃ māraṇe sosane viddhaṃsane aggaṃ seṭṭhaṃ kilese mārentānaṃ paccekabuddhabuddhasāvakānaṃ vijjamānānampi tesaṃ agganti attho. Bhikkhusaṅghapurakkhataṃ parivāritaṃ parivāretvā nisinnaṃ sikhinti sambandho.

68-9. රහත් ඵලයට පැමිණි ඒ තෙරුන් වහන්සේ තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "අභීතරූපං සීහං වා" යනාදිය වදාළහ. එහි 'සීහං' යනු දෙපාවුන් සිව්පාවුන් ආදී සත්ත්වයන් මැඩපවත්වා සිටින බැවින් සිංහයා නම් වේ. 'අභීතරූපෝ' යනු නිර්භීත ස්වභාවය ඇති තැනැත්තායි. ඒ නිර්භීත සිංහයෙකු මෙන් වැඩසිටින උන්වහන්සේට පූජා කළෙමි යනු සම්බන්ධයයි. පක්ෂීන් අතර අග්‍ර වූ ගුරුළු රජු මෙන්ද, උතුම් වූ ව්‍යාඝ්‍ර රාජයෙකු මෙන්ද, සියලු සිංහයන්ට වඩා විශේෂ වූ කේසර සිංහයෙකු මෙන්ද, තිලෝකයට සරණ වූ සිඛී සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට (පූජා කළෙමි). කෙසේ වූ (බුදුරජාණන් වහන්සේ) ද? 'අනේජං' යනු තෘෂ්ණාව රහිත වූ, කෙලෙස් රහිත වූ, 'අපරාජිතං' යනු ස්කන්ධ මාරාදීන් විසින් පරාජය නොකළ හැකිව වැඩසිටින සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේය යන්න සම්බන්ධයයි. 'මාරණානග්ගං' යනු සියලු කෙලෙසුන් නැසීමෙහි, වියළීමෙහි සහ විනාශ කිරීමෙහි අග්‍ර වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, කෙලෙස් නසන්නා වූ පසේබුදු රජාණන් වහන්සේලා සහ බුද්ධ ශ්‍රාවකයන් සිටියද ඔවුන්ට වඩා අග්‍ර වූ යන අර්ථයයි. 'භික්ඛුසංඝපුරක්ඛතං' යනු භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා වැඩසිටින සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේ යන්න සම්බන්ධයයි.

---

70. Caṅkoṭake ṭhapetvānāti uttamaṃ anojapupphaṃ karaṇḍake pūretvā sikhīsambuddhaṃ seṭṭhaṃ samokiriṃ pūjesinti attho.

70. 'චංකෝටකේ ඨපෙත්වානා' යනු උතුම් වූ අශෝක මල් මල් කරඬුවක පුරවා ශ්‍රේෂ්ඨ වූ සිඛී සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට ඉස පූජා කළෙමි යන අර්ථයයි.

---

Pupphacaṅkoṭiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

පුප්ඵචංකෝටිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

Sattamavaggavaṇṇanā samattā.

සත්වන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

8. Nāgasamālavaggo

8. නාගසමාල වර්ගය.

---

1. Nāgasamālattheraapadānavaṇṇanā

1. නාගසමාල තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

---

Āpāṭaliṃ ahaṃ pupphantiādikaṃ āyasmato nāgasamālattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tathārūpasajjanasaṃsaggassa [Pg.98] alābhena satthari dharamānakāle dassanasavanapūjākammamakaritvā parinibbutakāle tassa bhagavato sārīrikadhātuṃ nidahitvā katacetiyamhi cittaṃ pasādetvā pāṭalipupphaṃ pūjetvā somanassaṃ uppādetvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā teneva somanassena tato kālaṃ kato tusitādīsu chasu devalokesu sukhamanubhavitvā aparabhāge manussesu manussasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto nāgarukkhapallavakomaḷasadisasarīrattā nāgasamāloti mātāpitūhi katanāmadheyyo bhagavati pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

'ආපාටලිං අහං පුප්ඵං' යනාදිය ආයුෂ්මත් නාගසමාල තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින්කම් රැස් කරමින්, සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වියපත් වූ කල ගිහිගෙය පිහිටුවා ගත්තේය. එවැනි වූ සත්පුරුෂ ඇසුරක් නොලැබීම නිසා ශාස්තෘන් වහන්සේ වැඩසිටින කාලයෙහි උන්වහන්සේ දැකීමට, බණ ඇසීමට හෝ පූජා කිරීමට නොලැබුණි. උන්වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ පසු, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාරීරික ධාතූන් නිදන් කොට කළ චෛත්‍යයෙහි සිත පැහැදවාගෙන, පලොල් මල් පූජා කොට සතුටු සිතක් උපදවාගෙන, ආයු කෙළවර තෙක් සිට ඒ සොම්නසින්ම කළුරිය කළේය. ඔහු තුසිතය ආදී සදෙව් ලොව සැප අනුභව කොට, පසුව මිනිස් ලොව මිනිස් සම්පත් අනුභව කරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද, වියපත් වූ කල නා දල්ලක මුදු බව වැනි ශරීරයක් ඇති බැවින් මවුපියන් විසින් 'නාගසමාල' යයි නම් තබන ලදී. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

---

1. So pacchā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento āpāṭaliṃ ahaṃ pupphantiādimāha. Tattha āpāṭalinti ā samantato, ādarena vā pāṭalipupphaṃ gahetvā ahaṃ thūpamhi abhiropesiṃ pūjesinti attho. Ujjhitaṃ sumahāpatheti sabbanagaravāsīnaṃ vandanapūjanatthāya mahāpathe nagaramajjhe vīthiyaṃ ujjhitaṃ uṭṭhāpitaṃ, iṭṭhakakammasudhākammādīhi nipphāditanti attho. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthattā ca suviññeyyamevāti.

1. ඔහු පසුව තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "ආපාටලිං අහං පුප්ඵං" යනාදිය වදාළේය. එහි 'ආපාටලිං' යනු හාත්පසින් වූ හෝ ගෞරවයෙන් යුතුව පලොල් මල් ගෙන මම ස්තූපයට පිදුවෙමි යන අර්ථයයි. 'උජ්ඣිතං සුමහාපථේ' යනු සියලු නගරවාසීන්ට වන්දනා පූජා පිණිස මහා මාර්ගයෙහි, නගර මධ්‍යයේ වීථියෙහි ඉදිකරන ලද, ගඩොල් කර්මාන්ත සහ බදාම කර්මාන්ත ආදියෙන් නිමවන ලද ස්තූපය යන අර්ථයයි. සෙසු කොටස යට කියන ලද ක්‍රමයට මෙන්ම පැහැදිලි අර්ථ ඇති බැවින් පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

---

Nāgasamālattheraapadānavaṇṇanā samattā.

නාගසමාල තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

2. Padasaññakattheraapadānavaṇṇanā

2. පදසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

---

Akkantañca padaṃ disvātiādikaṃ āyasmato padasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro uppannuppannabhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ saddhāsampanne upāsakagehe nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasanno bhagavatā tassa anukampāya dassitaṃ padacetiyaṃ disvā pasanno lomahaṭṭhajāto vandanapūjanādibahumānamakāsi. So teneva sukhette sukatena puññena tato cuto sagge nibbatto tattha dibbasukhamanubhavitvā aparabhāge manussesu jāto manussasampattiṃ sabbamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampannakule nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto [Pg.99] pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi, purākatapuññanāmena padasaññakattheroti pākaṭo.

'අක්කන්තඤ්ච පදං දිස්වා' යනාදිය ආයුෂ්මත් පදසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, උපන් උපන් භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින්කම් රැස් කරමින්, තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා ශ්‍රද්ධාවන්ත උපාසක ගෙදරක ඉපිද, වියපත් වූ කල රත්නත්‍රය කෙරෙහි පැහැදුණේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුට අනුකම්පාවෙන් දැක්වූ සිරිපා සටහන දැක පැහැදී, ලොමුඩැහැගැනීම් ඇතිව වන්දනා පූජාදී බොහෝ ගරුබුහුමන් කළේය. ඔහු ඒ උතුම් පින්කෙතෙහි කරන ලද පිනෙන් එතැනින් චුතව ස්වර්ගයෙහි උපත ලැබීය. එහි දිව්‍ය සැප අනුභව කොට, පසුව මිනිස් ලොව ඉපිද සියලු මිනිස් සම්පත් අනුභව කරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සම්පත් ඇති කුලයක ඉපිද, වැඩුණු කල ශ්‍රද්ධාව ඇතිව පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් විය. පෙර කරන ලද පිනෙහි නාමයෙන් 'පදසඤ්ඤක තෙරුන්' යයි ප්‍රකට විය.

---

5. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento akkantañca padaṃ disvātiādimāha. Tattha akkantanti akkamitaṃ dassitaṃ. Sabbabuddhānaṃ sabbadā caturaṅgulopariyeva gamanaṃ, ayaṃ pana tassa saddhāsampannataṃ ñatvā ‘‘eso imaṃ passatū’’ti padacetiyaṃ dassesi, tasmā so tasmiṃ pasīditvā vandanapūjanādisakkāramakāsīti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

5. ඔහු දිනක් තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "අක්කන්තඤ්ච පදං දිස්වා" යනාදිය වදාළේය. එහි 'අක්කන්තං' යනු පෑගූ, පෙන්වන ලද සිරිපා සටහන යන්නයි. සියලු බුදුවරුන්ගේ ගමන සැමවිටම පොළොවෙන් සතරඟුලක් උඩින් සිදු වේ. එහෙත් මේ තිස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ ශ්‍රද්ධාවන්ත බව දැන "මොහු මේ සිරිපා සටහන දකීවා" යි පදචේතිය දැක්වූහ. එබැවින් ඔහු උන්වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී වන්දනා පූජාදී සත්කාර කළේය යන අර්ථයයි. සෙසු සියල්ල සෑම තැනකම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Padasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

පදසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

3. Buddhasaññakattheraapadānavaṇṇanā

3. බුද්ධසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

---

Dumagge paṃsukūlikantiādikaṃ āyasmato buddhasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhājāto dumagge laggitaṃ bhagavato paṃsukūlacīvaraṃ disvā pasannamānaso ‘‘arahaddhaja’’nti cintetvā vandanapūjanādisakkāramakāsi. So tena puññakammena devamanussasampattimanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

“දුමග්ගේ පංසුකූලිකං” යනාදිය ආයුෂ්මත් බුද්ධසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපන්නේය. වැඩිවියට පත්ව ශ්‍රද්ධාවන්ත වූ හෙතෙම ගසක් අග රැඳී තිබූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පංසුකූල සිවුරක් දැක, පැහැදුණු සිතැතිව, “මෙය රහතන් වහන්සේලාගේ ධජයකි” යි සිතා වැඳීම පිදීම ආදි සත්කාර කළේය. ඔහු එම පුණ්‍යකර්මයෙන් දිව්‍ය මනුෂ්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සම්පත් බහුල එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, ශ්‍රද්ධාවන්තව පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

---

9. So pattaarahattādhigamo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento dumagge paṃsukūlikantiādimāha. Tattha dhunāti kampatīti dumo. Duhati pūreti ākāsatalanti vā dumo, dumassa aggo koṭīti dumaggo, tasmiṃ dumagge. Paṃsumiva paṭikkūlabhāvaṃ amanuññabhāvaṃ ulati gacchatīti paṃsukūlaṃ, paṃsukūlameva paṃsukūlikaṃ, satthuno paṃsukūlaṃ dumagge laggitaṃ disvā ahaṃ añjaliṃ paggahetvā taṃ paṃsukūlaṃ avandiṃ paṇāmamakāsinti attho. Tanti nipātamattaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

9. රහත් බවට පත් වූ හෙතෙම තම පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “දුමග්ගේ පංසුකූලිකං” යනාදිය පැවසීය. එහි ‘දුම’ යනු සෙලවෙන බැවින් හෝ අහස් තලය පුරවන බැවින් ගසට නමකි. ගසෙහි අග්‍රය හෙවත් කෙළවර ‘දුමග්ග’ නම් වේ. එම ගස මුදුනෙහි යන්න එහි අර්ථයයි. දූවිලි මෙන් පිළිකුල් බවට හෝ අමනාප බවට පැමිණෙන බැවින් ‘පංසුකූල’ නම් වේ. පංසුකූලයම ‘පංසුකූලික’ නම් වේ. ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ගසක් අග රැඳී තිබූ පංසුකූල සිවුර දැක මම දොහොත් මුදුන් දී වැඳ නමස්කාර කළෙමි යනු අර්ථයයි. ‘තං’ යනු නිපාත මාත්‍රයකි. සෙසු පද සියලු තැන පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Buddhasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

බුද්ධසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

4. Bhisāluvadāyakattheraapadānavaṇṇanā

4. භිසාලුවදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාවයි.

---

Kānanaṃ [Pg.100] vanamoggayhātiādikaṃ āyasmato bhisāluvadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle himavantassa samīpe araññāvāse vasanto vanamūlaphalāhāro vivekavasenāgataṃ vipassiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso pañcabhisāluve adāsi. Bhagavā tassa cittaṃ pasādetuṃ passantasseva paribhuñji. So tena cittappasādena kālaṃ katvā tusitādīsu sampattimanubhavitvā pacchā manussasampattiñca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vibhavasampattiṃ patto taṃ pahāya sāsane pabbajito nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

“කානනං වනමොග්ගය්හ” යනාදිය ආයුෂ්මත් භිසාලුවදායක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි පින් රැස් කරමින්, විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හිමාලය සමීපයෙහි ආරණ්‍යවාසයක වසමින්, වනයේ අල මුල් ආදිය ආහාර කොට ගනිමින් වෙසෙන කල, විවේකය පිණිස වැඩම කළ විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, පැහැදුණු සිතින් යුතුව නෙළුම් අල පහක් පූජා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුගේ සිත ප්‍රසන්න කරනු පිණිස ඔහු බලා සිටියදීම ඒවා වැළඳූ සේක. ඔහු එම චිත්ත ප්‍රසාදයෙන් කලුරිය කොට තුසිතාදි දෙව්ලොව සම්පත් අනුභව කොට, පසුව මනුෂ්‍ය සම්පත් ද අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වස්තු සම්පත් ලබා, එය අතහැර සාසනයෙහි පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

---

13. So tato attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento kānanaṃ vanamoggayhātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Vasāmi vipine ahanti vivekavāso ahaṃ vasāmīti sambandho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

13. ඉන්පසු හෙතෙම තම පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “කානනං වනමොග්ගය්හ” යනාදිය පැවසීය. එහි අර්ථය යට කියන ලද පරිදිමය. “වසාමි විපිනේ අහං” යන්නෙන් විවේකී වාසය ඇති මම වසමි යන්න සබැඳියි. සෙසු කොටස පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

---

Bhisāluvadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

භිසාලුවදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

Chaṭṭhabhāṇavāravaṇṇanā niṭṭhitā.

හයවන භාණවාර වර්ණනාව නිමවන ලදි.

---

5. Ekasaññakattheraapadānavaṇṇanā

5. ඒකසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාවයි.

---

Khaṇḍo nāmāsi nāmenātiādikaṃ āyasmato ekasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasannamānaso tassa satthuno khaṇḍaṃ nāma aggasāvakaṃ bhikkhāya caramānaṃ disvā saddahitvā piṇḍapātamadāsi. So tena puññakammena devamanussasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi. So ekadivasaṃ piṇḍapātassa saññaṃ manasikaritvā paṭiladdhavisesattā ekasaññakattheroti pākaṭo.

“ඛණ්ඩෝ නාමාසි නාමේන” යනාදිය ආයුෂ්මත් ඒකසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි පින් රැස් කරමින්, විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද, වියත් බවට පත්ව රත්නත්‍රය කෙරෙහි පැහැදුණු සිතැතිව, එම ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ඛණ්ඩ නම් අග්‍රශ්‍රාවකයන් වහන්සේ පිඬු සිඟා වඩිනු දැක, ශ්‍රද්ධාවෙන් පිණ්ඩපාතයක් පූජා කළේය. ඔහු එම පුණ්‍යකර්මයෙන් දිව්‍ය මනුෂ්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වියත් බවට පත්ව, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් විය. හෙතෙම එක් දිනක පිණ්ඩපාතය පිළිබඳ සඤ්ඤාව මෙනෙහි කොට විශේෂාධිගමයක් ලැබූ බැවින් ‘ඒකසඤ්ඤක තෙරණුවෝ’ යැයි ප්‍රකට වූහ.

---

18. So [Pg.101] aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento khaṇḍo nāmāsi nāmenātiādimāha. Tattha tassa aggasāvakattherassa kilesānaṃ khaṇḍitattā khaṇḍoti nāmaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

18. හෙතෙම පසුව තම පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “ඛණ්ඩෝ නාමාසි නාමේන” යනාදිය පැවසීය. එහි එම අග්‍රශ්‍රාවක තෙරුන් වහන්සේ කෙලෙසුන් සිඳ දමන ලද බැවින් ‘ඛණ්ඩ’ නම් විය. සෙසු කොටස සෑම තැනකම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

---

Ekasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ඒකසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

6. Tiṇasantharadāyakattheraapadānavaṇṇanā

6. තිණසන්ථරදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාවයි.

---

Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato tiṇasantharadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto buddhuppādato pageva uppannattā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantassa avidūre ekaṃ saraṃ nissāya paṭivasati. Tasmiṃ samaye tisso bhagavā tassānukampāya ākāsena agamāsi. Atha kho so tāpaso ākāsato oruyha ṭhitaṃ taṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso tiṇaṃ lāyitvā tiṇasantharaṃ katvā nisīdāpetvā bahumānādarena pañcapatiṭṭhitena vanditvā paṭikuṭiko hutvā pakkāmi. So yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cavitvā devamanussesu saṃsaranto anekavidhasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

“හිමවන්තස්සාවිදූරේ” යනාදිය ආයුෂ්මත් තිණසන්ථරදායක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි පින් රැස් කරමින්, තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී, බුද්ධෝත්පාදයට පෙර සිටම උපන් බැවින් ගිහිගෙය හැර තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදිව හිමාලය අසල එක්තරා විලක් ඇසුරු කොට වාසය කළේය. එකල තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහු කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් අහසින් වැඩම කළ සේක. ඉක්බිති එම තාපසයා අහසින් බැස වැඩසිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතැතිව, තණකොළ කපා තණ ඇතිරියක් පිළියෙළ කොට එහි වැඩහිඳුවා මහත් ගෞරවයෙන් පඤ්චප්‍රතිෂ්ඨිතයෙන් වැඳ, පසුපසට ගොස් නික්ම ගියේය. ඔහු ආයු කෙළවර තෙක් එහි සිට එයින් චුතව දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් අනේකවිධ සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩිවියට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

---

22. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Mahājātassaroti ettha pana saranti ettha pānīyatthikā dvipadacatuppadādayo sattāti saraṃ, atha vā saranti ettha nadīkandarādayoti saraṃ, mahanto ca so sayameva jātattā saro ceti mahājātassaro. Anotattachaddantadahādayo viya apākaṭanāmattā ‘‘mahājātassaro’’ti vuttoti daṭṭhabbo. Satapattehi sañchannoti ekekasmiṃ pupphe satasatapattānaṃ vasena satapatto, satapattasetapadumehi [Pg.102] sañchanno gahanībhūtoti attho. Nānāsakuṇamālayoti aneke haṃsakukkuṭakukkuhadeṇḍibhādayo ekato kuṇanti saddaṃ karontīti sakuṇāti laddhanāmānaṃ pakkhīnaṃ ālayo ādhārabhūtoti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

22. හෙතෙම පසුව තම පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “හිමවන්තස්සාවිදූරේ” යනාදිය පැවසීය. එහි අර්ථය යට කියන ලද පරිදිමය. “මහාජාතස්සරෝ” යන්නෙහි පැහැදිලි කිරීම මෙසේය: මෙහි පැන් පිණිස දෙපාවුන් සිව්පාවුන් ආදි සත්ත්වයන් පැමිණෙන බැවින් ‘සර’ (විල) නම් වේ. නොහොත් මෙහි ගංගා ඇළ දොළ ආදියෙන් ජලය ගලා එන බැවින් ‘සර’ නම් වේ. එය විශාල වූ ද ස්වභාවයෙන්ම හටගත් වූ ද විලක් බැවින් ‘මහාජාතස්සර’ නම් වේ. අනවතප්ත, ඡද්දන්ත ආදි විල් මෙන් ප්‍රකට නමක් නොමැති බැවින් ‘මහාජාතස්සර’ යැයි කියන ලද්දේ යැයි දත යුතුය. “සතපත්තේහි සඤ්ඡන්නෝ” යනු එක් එක් මලක පෙති සියය බැගින් වූ සුදු නෙළුම් මල්වලින් වැසී ගිය හෙවත් ගැවසී ගත් යනු අර්ථයයි. “නානාසකුණමාලයෝ” යනු හංස, කුකුළා, දියකාවා ආදි බොහෝ පක්ෂීන් එකට හඬ නගන පක්ෂීන්ගේ වාසස්ථානය වූ හෙවත් ඇසුර වූ යනු අර්ථයයි. සෙසු සියලු පද පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Tiṇasantharadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

තිණසන්ථරදායක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

7. Sūcidāyakattheraapadānavaṇṇanā

7. සූචිදායක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Tiṃsakappasahassamhītiādikaṃ āyasmato sūcidāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya bhagavato cīvarakammaṃ kātuṃ pañca sūciyo adāsi. So tena puññena devamanussesu puññamanubhavitvā vicaranto uppannuppannabhave tikkhapañño hutvā pākaṭo imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajanto tikkhapaññatāya khuraggeyeva arahattaṃ pāpuṇi.

"තිංසකප්පසහස්සම්හි" යනාදිය ආයුෂ්මත් සූචිදායක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (ප්‍රාර්ථනා) ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය වූ (නිවනට උපකාරී වන) පින් රැස් කරමින්, සුමේධ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩිවියට පත් වූ පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සිවුරු මැසීම සඳහා ඉඳිකටු පහක් පූජා කළේය. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙවි මිනිසුන් අතර සැප විඳිමින් සැරිසරන්නේ, උපන් උපන් සෑම භවයකදීම තියුණු ප්‍රඥා ඇත්තෙකු වී ප්‍රසිද්ධියට පත්ව, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩිවියට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදි වන්නට ආශා ඇති විය. තියුණු ප්‍රඥාවන්ත බව නිසාම හිසකෙස් බෑම අවසානයේදීම අර්හත්ත්වයට පැමිණියේය.

---

30. So aparabhāge puññaṃ paccavekkhanto taṃ disvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento tiṃsakappasahassamhītiādimāha. Antarantaraṃ panettha suviññeyyameva.

30. ඒ ස්ථවිරයන් වහන්සේ පසු කාලයක තම පින ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරමින්, එය දැක සොම්නසට පත්ව තම පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "තිංසකප්පසහස්සම්හි" යනාදිය වදාළ සේක. මෙහි අතරින් පතර එන පදයන්ගේ අර්ථය පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිමය.

---

31. Pañcasūcī mayā dinnāti ettha sūcati chiddaṃ karoti vijjhatīti sūci, pañcamattā sūcī pañcasūcī mayā dinnāti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

31. "පඤ්චසූචී මයා දින්නා" යන්නෙහි - සිදුරු කරයි ද, විදියි ද එහෙයින් 'සූචි' (ඉඳිකටු) නම් වේ. ප්‍රමාණයෙන් පහක් වූ ඉඳිකටු පහක් මා විසින් දෙන ලදී යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

---

Sūcidāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සූචිදායක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

8. Pāṭalipupphiyattheraapadānavaṇṇanā

8. පාටලිපුප්ඵිය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādikaṃ āyasmato pāṭalipupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ [Pg.103] kulagehe seṭṭhiputto hutvā nibbatto vuddhippatto kusalākusalaññū satthari pasīditvā pāṭalipupphaṃ gahetvā satthu pūjesi. So tena puññena bahudhā sukhasampattiyo anubhavanto devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

"සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධං" යනාදිය ආයුෂ්මත් පාටලිපුප්ඵිය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය වූ පින් රැස් කරමින්, තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා සිටු කුලයක සිටු පුත්‍රයකුව ඉපිද, වැඩිවියට පත්ව කුසල් අකුසල් පිළිබඳ දැනුම ඇතිව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පළොල් මලක් (පාටලි පුෂ්පයක්) ගෙන ශාස්තෘන් වහන්සේට පූජා කළේය. ඔහු ඒ පිනෙන් බොහෝ සැප සම්පත් අනුභව කරමින් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරා, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද, වැඩිවියට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

---

36. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādimāha. Tattha antarāpaṇeti ā samantato hiraññasuvaṇṇādikaṃ bhaṇḍaṃ paṇenti vikkiṇanti pattharanti etthāti āpaṇaṃ, āpaṇassa antaraṃ vīthīti antarāpaṇaṃ, tasmiṃ antarāpaṇe. Suvaṇṇavaṇṇaṃ kañcanagghiyasaṃkāsaṃ dvattiṃsavaralakkhaṇaṃ sambuddhaṃ disvā pāṭalipupphaṃ pūjesinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

36. ඒ ස්ථවිරයන් වහන්සේ පසු කාලයක තම පූර්ව කර්මය සිහි කරමින් සොම්නසට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධං" යනාදිය වදාළ සේක. එහි 'අන්තරාපණේ' යනු - හාත්පසින් රන් රිදී ආදී භාණ්ඩ වෙළඳාම් කරන, පතුරුවා තබන ස්ථානය 'ආපණය' (වෙළඳසැල) නම් වේ. ආපණයන් අතර වූ වීදිය අන්තරාපණයයි. ඒ අන්තරාපණයෙහි රන්වන් පැහැති වූ, රන් තොරණක් බඳු වූ, දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයෙන් යුත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පළොල් මලක් පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි. ඉතිරි වචනයන්ගේ අර්ථය සෑම තැනකම පැහැදිලිය.

---

Pāṭalipupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

පාටලිපුප්ඵිය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

9. Ṭhitañjaliyattheraapadānavaṇṇanā

9. ඨිතඤ්ජලිය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Migaluddo pure āsintiādikaṃ āyasmato ṭhitañjaliyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tatthuppannabhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle purākatena ekena kammacchiddena nesādayoniyaṃ nibbattitvā viññutaṃ patto migasūkarādayo māretvā nesādakammena araññe vāsaṃ kappesi. Tasmiṃ samaye tisso bhagavā tassānukampāya himavantaṃ agamāsi. So taṃ dvattiṃsavaralakkhaṇehi asītānubyañjanabyāmappabhāhi ca jalamānaṃ bhagavantaṃ disvā somanassajāto paṇāmaṃ katvā gantvā paṇṇasanthare nisīdi. Tasmiṃ khaṇe devo gajjanto asani pati, tato maraṇasamaye buddhamanussaritvā punañjalimakāsi. So tena puññena sukhette katakusalattā akusalavipākaṃ paṭibāhitvā sagge nibbatto kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu manussasampattiyo ca anubhavitvā aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya purākatavāsanāya satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

"මිගලුද්ධෝ පුරේ ආසිං" යනාදිය ආයුෂ්මත් ඨිතඤ්ජලිය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව ඒ ඒ උපන් භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය වූ පින් රැස් කරමින්, තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි පෙර කරන ලද එක්තරා අකුසල කර්මයක බලපෑමෙන් වැදි කුලයක ඉපිද, වටහා ගැනීමේ නුවණ ලැබ මුවන් ඌරන් ආදීන් මරමින් වැදි කර්මයෙන් වනයෙහි වාසය කළේය. ඒ සමයෙහි තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුට අනුකම්පාවෙන් හිමවතට වැඩම කළ සේක. ඔහු දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයෙන් හා අසූවක් අනුව්‍යඤ්ජනයන්ගෙන් ද, ව්‍යාමප්‍රභාවෙන් ද බබළන්නා වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක සොම්නසට පත්ව, වැඳ නමස්කාර කොට ගොස් පන් අතු සෙවනක (කොළ අතු අසුනක) ඉඳගත්තේය. ඒ මොහොතේ අහස ගුගුරා හෙණයක් පතිත විය. ඉක්බිති මරණාසන්න මොහොතෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේ සිහි කරමින් නැවතත් දොහොත් මුදුන් දී වැන්දේය. ඔහු ඒ පිනෙන්, බුදුරජාණන් වහන්සේ නමැති උතුම් පින්කෙතෙහි කරන ලද කුසල් ඇති බැවින් අකුසල විපාකයන් වළක්වා ස්වර්ගයෙහි ඉපිද, කාමාවචර සම්පත් අනුභව කර, මිනිසුන් අතර මනුෂ්‍ය සම්පත් ද අනුභව කර, පසු කලෙක මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු පසු පූර්ව වාසනාවෙන් ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

---

42. So [Pg.104] tato paraṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento migaluddo pure āsintiādimāha. Tattha migaluddoti migānaṃ māraṇaṃ upagacchatīti migaluddo. Miganti sīghaṃ vātavegena gacchanti dhāvantīti migā, tesaṃ migānaṃ māraṇe luddo dāruṇo lobhīti migaluddo. So ahaṃ pure bhagavato dassanasamaye migaluddo āsiṃ ahosinti attho. Araññe kānaneti arati gacchati migasamūho etthāti araññaṃ, atha vā ā samantato rajjanti tattha vivekābhiratā buddhapaccekabuddhādayo mahāsārappattā sappurisāti araññaṃ. Kā kucchitākārena vā bhayānakākārena vā nadanti saddaṃ karonti, ānanti vindantīti vā kānanaṃ, tasmiṃ araññe kānane migaluddo pure āsinti sambandho. Tattha addasaṃ sambuddhanti tattha tasmiṃ araññe upagataṃ sambuddhaṃ addasaṃ addakkhinti attho. Dassanaṃ pure ahosi avidūre, tasmā manodvārānusārena cakkhuviññāṇaṃ purecārikaṃ kāyaviññāṇasamaṅgiṃ pāpeti appetīti attho.

42. ඒ ස්ථවිරයන් වහන්සේ ඉන්පසු තම පූර්ව කර්මය සිහි කරමින් සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "මිගලුද්ධෝ පුරේ ආසිං" යනාදිය වදාළ සේක. එහි 'මිගලුද්ධෝ' යනු - මුවන් මැරීමට එළඹෙන්නේ ය යන අර්ථයෙන් මුව වැද්දා නම් වේ. සුළඟේ වේගයෙන් වේගයෙන් දුවන හෙයින් 'මිග' (මුවන්) නම් වේ. ඒ මුවන් මැරීමෙහි ක්‍රෑර වූ හෝ ගිජු වූයේ 'මිගලුද්ධ' නම් වේ. ඒ මා පෙර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දකින අවස්ථාවෙහි මුව වැද්දෙකු වී සිටියෙමි යනු අර්ථයයි. 'අරඤ්ඤේ කානනේ' යන මෙහි - මුව සමූහයා හැසිරෙන්නේ ය යන අර්ථයෙන් 'අරණ්‍ය' නම් වේ. නැතහොත්, විවේකයෙහි ඇලුම් කරන බුදු පසේබුදු ආදී උත්තමයෝ හාත්පසින් එහි ඇලුම් කරති යන අර්ථයෙන් 'අරණ්‍ය' නම් වේ. පිළිකුල් සහගත ආකාරයෙන් හෝ බියජනක ආකාරයෙන් ගොරවන ශබ්ද පවත්වන හෙයින් හෝ 'කානන' නම් වේ. ඒ අරණ්‍ය සංඛ්‍යාත වනයෙහි පෙර මුව වැද්දෙකු වී සිටියෙමි යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි. 'තත්ථ අද්දසං සම්බුද්ධං' යනු - ඒ වනයට වැඩම කළ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේව දුටුවෙමි යනු අර්ථයයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ දැකීම පෙර මෙන්ම නුදුරෙහි සිදු විය. එබැවින් මනෝද්වාරානුසාරයෙන් චක්ඛුවිඤ්ඤාණය පෙරටු කොට ගෙන මරණාසන්න මොහොතේ වැඳීම නමැති කායවිඤ්ඤාණය හා එක්ව සිත් ඇති වූයේය යනු අර්ථයයි.

---

44. Tato me asanīpātoti ā samantato sananto gajjanto patatīti asani, asaniyā pāto patanaṃ asanīpāto, devadaṇḍoti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

44. "තතෝ මේ අසනීපාතෝ" යන්නෙහි - හාත්පසින් ගුගුරමින් පතිත වන බැවින් 'අසනි' (හෙණය) නම් වේ. හෙණයක් වැටීම 'අසනීපාත' නම් වේ. මෙය 'දේවදණ්ඩය' (දෙවියන් විසින් දෙන දඬුවමක් බඳු වූවක්) යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය සෑම තැනකම පැහැදිලිය.

---

Ṭhitañjaliyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ඨිතඤ්ජලිය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

10. Tipadumiyattheraapadānavaṇṇanā

10. තිපදුමිය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato tipadumiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatiyaṃ mālākārakulagehe nibbatto vuddhippatto mālākārakammaṃ katvā vasanto ekadivasaṃ anekavidhāni jalajathalajapupphāni gahetvā rañño santikaṃ gantukāmo evaṃ cintesi – ‘‘rājā imāni tāva pupphāni disvā pasanno sahassaṃ vā dhanaṃ gāmādikaṃ vā dadeyya, lokanāthaṃ pana pūjetvā nibbānāmatadhanaṃ labhāmi, kiṃ me etesu sundara’’nti tena ‘‘bhagavantaṃ [Pg.105] pūjetvā saggamokkhasampattiyo nipphādetuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā vaṇṇavantaṃ atīva rattapupphattayaṃ gahetvā pūjesi. Tāni gantvā ākāsaṃ chādetvā pattharitvā aṭṭhaṃsu. Nagaravāsino acchariyabbhutacittajātā celukkhepasahassāni pavattayiṃsu. Taṃ disvā bhagavā anumodanaṃ akāsi. So tena puññena devamanussesu sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde gahapatikule nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

“පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ” යනාදිය ආයුෂ්මත් තිපදුමිය තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පුණ්‍යධර්මයන් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නුවර මාලාකාර (මල්කරු) කුලයක ඉපිද, වැඩිවියට පත් වූ පසු මල්කරු රැකියාව කරමින් වසන අතර එක් දිනක් විවිධ වූ දියෙහි සහ ගොඩෙහි හටගන්නා මල් වර්ග ගෙන රජු වෙත යාමට අදහස් කර මෙසේ සිතුවේය: “රජතුමා මේ මල් දැක පැහැදී කහවනු දහසක ධනයක් හෝ ගම්වරයක් හෝ දිය හැකිය. එහෙත් ලෝකනාථයන් වහන්සේට පූජා කිරීමෙන් මම නිවන් නම් වූ අමෘත ධනය ලබන්නෙමි. මොවුන් දෙදෙනා අතරින් මට කවරෙකුට පූජා කිරීම යහපත් වේද?” මෙසේ සිතා “භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කොට ස්වර්ග මෝක්ෂ සම්පත් සිද්ධ කරගැනීමම වටින්නේය” යි සිතා, ඉතා වර්ණවත් වූ අතිශයින් රතු පැහැති මල් තුනක් ගෙන පූජා කළේය. ඒ මල් අහසට ගොස් මුළු අහසම වසා පැතිරී රැඳී සිටියේය. නගරවාසීහු මේ අසිරිමත් ප්‍රාතිහාර්යය දැක මවිතයට පත්ව, දහස් ගණන් සළු උඩ දමමින් ප්‍රීති ඝෝෂා පැවැත්වූහ. එය දැක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනුමෝදනාව සිදු කළ සේක. ඔහු එම පිනෙන් දෙව් මිනිස් සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි ගෘහපති කුලයක ඉපිද, වැඩිවියට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලැබ පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් විය.

---

48. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Tassattho heṭṭhā vuttova. Sabbadhammāna pāragūti sabbesaṃ navalokuttaradhammānaṃ pāraṃ nibbānaṃ gato paccakkhaṃ katoti attho. Danto dantaparivutoti sayaṃ kāyavācādīhi danto etadagge ṭhapitehi sāvakehi parivutoti attho. Sesaṃ sabbattha sambandhavasena uttānatthamevāti.

48. ඒ තෙරණුවෝ තම පූර්ව කර්මය සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ” යනාදිය පැවසූහ. එහි අර්ථය යට දක්වන ලදී. “සබ්බධම්මාන පාරගූ” යනු සියලු නවලෝකෝත්තර ධර්මයන්ගේ පරතෙරට හෙවත් නිවනට පැමිණි, එය ප්‍රත්‍යක්ෂ කළ යන අර්ථයයි. “දන්තෝ දන්තපරිවුතෝ” යනු තමන් වහන්සේම කය වචනාදියෙන් දැමුණු බැවින්, අග තනතුරු ලැබූ දැමුණු ශ්‍රාවකයන් පිරිවරා සිටින යන අර්ථයයි. සෙසු පද සියලු තැන්හි සම්බන්ධ වන අයුරින් අර්ථය පැහැදිලිය.

---

Tipadumiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

තිපදුමිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

---

Aṭṭhamavaggavaṇṇanā samattā.

අටවන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවාය.

---

9. Timiravaggo

9. තිමිර වර්ගය

---

1. Timirapupphiyattheraapadānavaṇṇanā

1. තිමිරපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Candabhāgānadītīretiādikaṃ āyasmato timirapupphiyattherassa apadānaṃ. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto kāmesu ādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā candabhāgāya nadiyā samīpe vasati, vivekakāmatāya himavantaṃ gantvā nisinnaṃ siddhatthaṃ bhagavantaṃ disvā vanditvā tassa guṇaṃ pasīditvā timirapupphaṃ gahetvā pūjesi. So tena puññena devesu ca manussesu ca [Pg.106] sampattimanubhavanto saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

“චන්දභාගානදීතීරේ” යනාදිය ආයුෂ්මත් තිමිරපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදානයයි. එහි උප්පත්තිය කෙසේද? මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන කුසල් රැස් කරමින්, සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලයක ඉපිද, වැඩිවියට පත්ව ගිහිගෙය පිහිටුවා වසමින් සිට කාමයන්හි ආදීනව දැක ගිහිගෙය හැර දමා තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදිව චන්දභාගා නදිය අසල වාසය කළේය. හුදෙකලාව හා විවේකය කැමැත්තෙන් හිමවතට ගොස්, එහි වැඩසිටින සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක වැඳ, උන්වහන්සේගේ ගුණයන් කෙරෙහි පැහැදී තිමිර මල් ගෙන පූජා කළේය. ඔහු එම පිනෙන් දෙව් මිනිස් සම්පත් අනුභව කරමින් සංසාරයේ සැරිසරා, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලයක ඉපිද, වැඩිවියට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් විය.

---

1. So aparabhāge pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento candabhāgānadītīretiādimāha. Tassattho heṭṭhā vuttova. Anubhotaṃ vajāmahanti gaṅgāya āsanne vasanabhāvena sabbattha rammabhāvena gaṅgāto heṭṭhā sotānusārena ahaṃ vajāmi gacchāmi tattha tattha vasāmīti attho. Nisinnaṃ samaṇaṃ disvāti samitapāpattā sositapāpattā samaṇasaṅkhātaṃ sammāsambuddhaṃ disvāti attho.

1. ඔහු පසු කලෙක පූර්ව කර්මය සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “චන්දභාගානදීතීරේ” යනාදිය පැවසීය. එහි අර්ථය පෙර දක්වන ලදී. “අනුභෝතං වජාමහං” යනු ගංගා නදිය අසන්නයේ වාසය කිරීම නිසාත්, සෑම තැනම රමණීය බැවින් ද, ගඟට පහළින් දිය වැලට අනුකූලව මම යමි, ගමන් කරමි, ඒ ඒ තන්හි වාසය කරමි යන අර්ථයයි. “නිසින්නං සමණං දිස්වා” යනු පව් සන්සිඳවූ බැවින් හා පව් ක්ෂය කළ බැවින් “ශ්‍රමණ” නම් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක යන අර්ථයයි.

---

2. Evaṃ cintesahaṃ tadāti ayaṃ bhagavā sayaṃ tiṇṇo sabbasatte tārayissati saṃsārato uttāreti sayaṃ kāyadvārādīhi damito ayaṃ bhagavā pare dameti.

2. “ඒවං චින්තේසහං තදා” යනු “මෙම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන් වහන්සේම සසරින් එතෙර වී සියලු සත්වයන් එතෙර කරවන සේක, සංසාරයෙන් මුදවන සේක; තමන් වහන්සේම කායද්වාරාදියෙන් දැමුණු සේක් අන් අයව දමනය කරවන සේක” යන්නයි.

---

3. Sayaṃ assattho assāsampatto, kilesapariḷāhato mutto sabbasatte assāseti, santabhāvaṃ āpāpeti. Sayaṃ santo santakāyacitto paresaṃ santakāyacittaṃ pāpeti. Sayaṃ mutto saṃsārato muccito pare saṃsārato mocayissati. So ayaṃ bhagavā sayaṃ nibbuto kilesaggīhi nibbuto paresampi kilesaggīhi nibbāpessatīti ahaṃ tadā evaṃ cintesinti attho.

3. “තමන් වහන්සේම අස්වැසිල්ලට පත් වූ සේක්, කෙලෙස් දැවිල්ලෙන් මිදුණු සේක්, සියලු සත්වයන් අස්වස්වන සේක, ශාන්ත භාවයට පත් කරවන සේක. තමන් වහන්සේම ශාන්ත වූ ශාන්ත කය හා සිත ඇති සේක්, අන් අයවද ශාන්තභාවයට පත් කරවන සේක. තමන් වහන්සේම සංසාරයෙන් මිදුණු සේක්, අන් අයවද සංසාරයෙන් මුදවන සේක. මේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන් වහන්සේම කෙලෙස් ගින්නෙන් නිවුණු සේක්, අන් අයවත් කෙලෙස් ගින්නෙන් නිවන සේක” යි මම එකල්හි මෙසේ සිතුවෙමි යනු අර්ථයයි.

---

4. Gahetvā timirapupphanti sakalaṃ vanantaṃ nīlakāḷaraṃsīhi andhakāraṃ viya kurumānaṃ khāyatīti timiraṃ pupphaṃ taṃ gahetvā kaṇṇikāvaṇṭaṃ gahetvā matthake sīsassa upari ākāse okiriṃ pūjesinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

4. “ගහෙත්වා තිමිරපුප්ඵං” යනු මුළු වනාන්තරයම නිල්-කළු පැහැති රශ්මියෙන් අන්ධකාරයක් මෙන් කරන්නාක් බඳු යැයි පෙනෙන “තිමිර” නම් මල ගෙන, එහි නටුවෙන් අල්ලා “මත්ථකේ” හෙවත් හිසට ඉහළින් අහසේ “ඕකිරිං” හෙවත් පූජා කළෙමි යන අර්ථයයි. සෙසු කොටස පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

---

Timirapupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

තිමිරපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

---

2. Gatasaññakattheraapadānavaṇṇanā

2. ගතසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Jātiyā sattavassohantiādikaṃ āyasmato gatasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ [Pg.107] kulagehe nibbatto purākatavāsanāvasena saddhājāto sattavassikakāleyeva pabbajito bhagavato paṇāmakaraṇeneva pākaṭo ahosi. So ekadivasaṃ atīva nīlamaṇippabhāni naṅgalakasitaṭṭhāne uṭṭhitasattapupphāni gahetvā ākāse pūjesi. So yāvatāyukaṃ samaṇadhammaṃ katvā tena puññena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

“ජාතියා සත්තවස්සෝහං” යනාදිය ආයුෂ්මත් ගතසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන කුසල් රැස් කරමින්, තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලයක ඉපිද, පෙර කළ පුරුද්දේ බලයෙන් ශ්‍රද්ධාවන්තව සත් හැවිරිදි වියේදීම පැවිදි විය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳීමෙන් පමණක්ම ඔහු ප්‍රකට විය. ඔහු එක් දිනක් ඉතා නිල් මැණික් පැහැති, නගුලෙන් හාන ලද තැන්වල පැනනැගි මල් හතක් ගෙන අහසට පූජා කළේය. ඔහු දිවි ඇති තෙක් ශ්‍රමණ ධර්ම පුරා එම පිනෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරා, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලයක ඉපිද, වියපත් වී ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් විය.

---

10. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento jātiyā sattavassohantiādimāha. Tattha jātiyā sattavassoti mātugabbhato nikkhantakālato paṭṭhāya paripuṇṇasattavassikoti attho. Pabbajiṃ anagāriyanti agārassa hitaṃ āgāriyaṃ kasivāṇijjādikammaṃ natthi āgāriyanti anagāriyaṃ, buddhasāsane pabbajiṃ ahanti attho.

10. ඔහු පසු කලෙක තම පූර්ව කර්මය සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර අපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “ජාතියා සත්තවස්සෝහං” යනාදිය පැවසීය. එහි “ජාතියා සත්තවස්සෝ” යනු මව් කුසින් බිහි වූ දින සිට සම්පූර්ණ අවුරුදු හතක් ඇති යන අර්ථයයි. “පබ්බජිං අනගාරියං” යනු ගොවිතැන් වෙළඳාම් ආදී ගෘහස්ථ කටයුතු නොමැති බුද්ධ ශාසනයෙහි මම පැවිදි වීමි යන අර්ථයයි.

---

12. Sugatānugataṃ magganti buddhena gataṃ maggaṃ. Atha vā sugatena desitaṃ dhammānudhammapaṭipattipūraṇavasena haṭṭhamānaso tuṭṭhacitto pūjetvāti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

12. “සුගතානුගතං මග්ගං” යනු බුදුරජාණන් වහන්සේ ගමන් කළ මාර්ගයයි. එසේත් නැතහොත් බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ ධර්මානුධර්ම ප්‍රතිපදාවන් සම්පූර්ණ කිරීමෙන් හටගත් ප්‍රීතිමත් සිතින් යුතුව පූජා කොට යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි. සෙසු කොටස සෑම තැනකම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

---

Gatasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ගතසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

3. Nipannañjalikattheraapadānavaṇṇanā

3. නිපන්නඤ්ජලික තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Rukkhamūle nisinnohantiādikaṃ āyasmato nipannañjalikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto pabbajitvā rukkhamūlikaṅgaṃ pūrayamāno araññe viharati. Tasmiṃ samaye kharo ābādho uppajji, tena pīḷito paramakāruññappatto ahosi. Tadā bhagavā tassa kāruññena tattha agamāsi. Atha so nipannakova uṭṭhituṃ asakkonto sirasi añjaliṃ katvā bhagavato paṇāmaṃ akāsi. So tato cuto tusitabhavane uppanno tattha sampattimanubhavitvā evaṃ cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā [Pg.108] imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi, purākatapuññavasena nipannañjalikattheroti pākaṭo.

"රුක්ඛමූලේ නිසින්නෝහං" යනාදිය ආයුෂ්මත් නිපන්නඤ්ජලික තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද ප්‍රාර්ථනා ඇතිව, බොහෝ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින් තිස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේදී කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු කල්හි පැවිදිව වෘක්ෂමූලිකාංගය පුරමින් වනයේ වාසය කළේය. එකල ඔහුට දරුණු රෝගාබාධයක් ඇති විය. එයින් පෙළුණු ඔහු අතිශය කරුණාපාත්‍ර (අසරණ) තත්ත්වයකට පත් විය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහු කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් එම ආරණ්‍යයට වැඩම කළ සේක. එකල ඒ තෙරුන් වහන්සේ වැතිර සිටි ඉරියව්වෙන්ම නැගිටීමට නොහැකිව, හිස මත දොහොත් මුදුන් දී භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නමස්කාර කළ සේක. ඔහු එතැනින් චුතව තුසිත භවනයෙහි උපත ලබා එහි සම්පත් අනුභව කොට, මෙසේ කාමාවචර දිව්‍යලෝක හයක සම්පත් අනුභව කරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අරහත්වයට පත් විය. පෙර කරන ලද පින් බලයෙන් "නිපන්නඤ්ජලික තෙරණුවෝ" යනුවෙන් ප්‍රකට වූහ.

---

16. So aparabhāge attano puññasampattiyo oloketvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento rukkhamūle nisinnohantiādimāha. Tattha ruhati paṭiruhati uddhamuddhaṃ ārohatīti rukkho, tassa rukkhassa mūle samīpeti attho. Byādhito paramena cāti paramena adhikena kharena kakkhaḷena byādhinā rogena byādhito, byādhinā ahaṃ samannāgatoti attho. Paramakāruññappattomhīti paramaṃ adhikaṃ kāruññaṃ dīnabhāvaṃ dukkhitabhāvaṃ pattomhi araññe kānaneti sambandho.

16. ඔහු පසු කලෙක තමන්ගේ පුණ්‍ය සම්පත් දැක සොම්නසට පත්වී, තමාගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "රුක්ඛමූලේ නිසින්නෝහං" යනාදිය පැවසූහ. එහි ඉහළට වැඩෙන (වෘද්ධියට පත්වන) බැවින් "රුක්ඛ" (වෘක්ෂය) නම් වේ. එම වෘක්ෂයේ මුල හෙවත් සමීපයෙහි යනු අර්ථයයි. "පරමේන ච" යන්නෙන් අතිශය දරුණු වූ, රළු වූ ව්‍යාධියකින් හෙවත් රෝගයකින් පෙළුණු මම එම ව්‍යාධියෙන් යුක්ත වූයෙමි යනු අර්ථයයි. "පරමකාරුඤ්ඤප්පත්තොම්හි" යන්නෙන් වනාන්තරයෙහි අතිශය ශෝචනීය වූ ද, දීන වූ ද, දුක්ඛිත වූ ද තත්ත්වයට පත් වූයෙමි යන්න සම්බන්ධ කළ යුතුය.

---

20. Pañcevāsuṃ mahāsikhāti sirasi piḷandhanatthena sikhā vuccati cūḷā. Maṇīti jotamānaṃ makuṭaṃ tassa atthīti sikho, cakkavattino ekanāmakā pañceva cakkavattino āsuṃ ahesunti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

20. "පඤ්චේවාසුං මහාසිඛා" යන්නෙහි - හිසෙහි පළඳින බැවින් සිඛාව හෙවත් කෙස් කළඹ "සිකා" නම් වේ. මැණික්වලින් බබළන මකුටයක් (ඔටුන්නක්) ඔහුට ඇති බැවින් "සිඛ" නම් වේ. "සිඛ" යන එකම නම ඇති සක්විති රජවරු පස්දෙනෙක්ම වූහ යනු අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස සෑම තැනකම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Nipannañjalikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

නිපන්නඤ්ජලික තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

4. Adhopupphiyattheraapadānavaṇṇanā

4. අධෝපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Abhibhū nāma so bhikkhūtiādikaṃ āyasmato adhopupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā aparabhāge kāmesu ādīnavaṃ disvā taṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā pañcābhiññāaṭṭhasamāpattilābhī iddhīsu ca vasībhāvaṃ patvā himavantasmiṃ paṭivasati. Tassa sikhissa bhagavato abhibhū nāma aggasāvako vivekābhirato himavantamagamāsi. Atha so tāpaso taṃ aggasāvakattheraṃ disvā therassa ṭhitapabbataṃ āruhanto pabbatassa heṭṭhātalato sugandhāni vaṇṇasampannāni satta pupphāni gahetvā pūjesi. Atha so thero tassānumodanamakāsi. Sopi tāpaso sakassamaṃ agamāsi. Tattha ekena ajagarena pīḷito aparabhāge aparihīnajjhāno [Pg.109] teneva upaddavena upadduto kālaṃ katvā brahmalokaparāyano hutvā brahmasampattiṃ chakāmāvacarasampattiñca anubhavitvā manussesu manussasampattiyo ca khepetvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto bhagavato dhammaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi. So aparabhāge attano katapuññanāmena adhopupphiyattheroti pākaṭo.

"අභිභූ නාම සෝ භික්ඛු" යනාදිය ආයුෂ්මත් අධෝපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද ප්‍රාර්ථනා ඇතිව බොහෝ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේදී කුලගෙයක උපත ලබා, වැඩුණු පසු ගිහිගෙය පිහිටුවාගෙන, පසුව කාමයන්ගේ ආදීනව දැක එය අතහැර ඉසි පැවිද්දෙන් පැවිදිව පඤ්ච අභිඥා හා අෂ්ට සමාපත්ති ලාභියෙකු වී, සෘද්ධීන් කෙරෙහි වශීභාවයට පත්ව හිමවන්තයෙහි වාසය කළේය. ඒ සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ "අභිභූ" නම් අග්‍රශ්‍රාවකයන් වහන්සේ විවේකීව වාසය කරනු කැමැත්තෙන් හිමවතට වැඩම කළ සේක. එකල ඒ තාපසයා එම අග්‍රශ්‍රාවක තෙරුන් දැක, තෙරුන් වහන්සේ වැඩසිටි පර්වතයට නගිමින් පර්වතය පාමුල තිබූ සුවඳවත්, වර්ණවත් මල් හතක් ගෙන පූජා කළේය. එවිට ඒ තෙරුන් වහන්සේ ඔහුට අනුමෝදනාව කළ සේක. ඒ තාපසයා ද සිය අසපුවට ගියේය. එහිදී එක් පිඹුරෙකු විසින් ඔහු වෙළා ගන්නා ලදී. පසුව නොපිරිහුණු ධ්‍යාන ඇතිව එම උපද්‍රවයෙන්ම මියගොස් බ්‍රහ්ම ලෝකය පරායනය කොට, බ්‍රහ්ම සම්පත් ද සදෙව් ලොව සම්පත් ද අනුභව කරමින්, මිනිසුන් අතර මිනිස් සම්පත් ද අනුභව කොට අවසන් කර, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධර්මය අසා පැහැදුණු සිතින් යුතුව පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අරහත්වයට පත් විය. ඔහු පසු කලෙක තමා කළ පින්කමේ නාමයෙන් "අධෝපුප්ඵිය තෙරුන්" යනුවෙන් ප්‍රකට විය.

---

22. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento abhibhū nāma so bhikkhūtiādimāha. Tattha sīlasamādhīhi pare abhibhavatīti abhibhū, khandhamārādimāre abhibhavati ajjhottharatīti vā abhibhū, sasantānaparasantānagatakilese abhibhavati viheseti viddhaṃsetīti vā abhibhū. Bhikkhanasīlo yācanasīloti bhikkhu, chinnabhinnapaṭadharoti vā bhikkhu. Abhibhū nāma aggasāvako so bhikkhūti attho, sikhissa bhagavato aggasāvakoti sambandho.

22. ඔහු එක් දවසක් තමාගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්වී, තමාගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "අභිභූ නාම සෝ භික්ඛු" යනාදිය පැවසූහ. එහි ශීල සමාධීන්ගෙන් අනුන් අභිබවා යන බැවින් "අභිභූ" නම් වේ. එසේත් නැතහොත් ඛන්ධ මාරාදී මාරයන් අභිබවා යන බැවින්, මර්දනය කරන බැවින් "අභිභූ" නම් වේ. එසේත් නැතහොත් තමාගේ හා අනුන්ගේ සන්තානයෙහි පවත්නා ක්ලේශයන් අභිබවා යන බැවින්, පෙළන බැවින්, විනාශ කරන බැවින් "අභිභූ" නම් වේ. සිඟා කෑමේ ස්වභාවය ඇති බැවින් හෙවත් යැදීමේ ස්වභාවය ඇති බැවින් "භික්ඛු" (භික්ෂු) නම් වේ. එසේත් නැතහොත් සිඳුණු බිඳුණු වස්ත්‍ර දරන බැවින් භික්ෂු නම් වේ. අභිභූ නම් වූ අග්‍රශ්‍රාවක වූ ඒ භික්ෂුව යනු මෙහි අර්ථයයි. සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අග්‍රශ්‍රාවකයා යන්න මෙයට සම්බන්ධ කළ යුතුය.

---

27. Ajagaro maṃ pīḷesīti tathārūpaṃ sīlasampannaṃ jhānasampannaṃ tāpasaṃ pubbe katapāpena verena ca mahanto ajagarasappo pīḷesi. So teneva upaddavena upadduto aparihīnajjhāno kālaṃ katvā brahmalokaparāyaṇo āsi. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

27. "අජගරෝ මං පීළේසි" යන්නෙන් - එබඳු වූ ශීල සම්පන්න, ධ්‍යාන සම්පන්න තාපසයාව පෙර කරන ලද අකුසල කර්මයක් හා වෛරයක් නිසා විශාල පිඹුරෙක් වෙළා ගත්තේය (පීඩා කළේය). ඔහු එම උපද්‍රවයෙන්ම පීඩිතව, නොපිරිහුණු ධ්‍යාන ඇතිව මියගොස් බ්‍රහ්ම ලෝකය පරායනය කළේය. ඉතිරි කොටස සෑම තැනකම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Adhopupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

අධෝපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

5. Raṃsisaññakattheraapadānavaṇṇanā

5. රංසිසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Pabbate himavantamhītiādikaṃ āyasmato raṃsisaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tesu tesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā kāmesu ādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā ajinacammadharo himavantamhi vāsaṃ kappesi. Tasmiṃ samaye vipassī bhagavā himavantamagamāsi. Atha so tāpaso tamupagataṃ bhagavantaṃ disvā tassa bhagavato [Pg.110] sarīrato nikkhantachabbaṇṇabuddharaṃsīsu pasīditvā añjaliṃ paggayha pañcaṅgena namakkāramakāsi. So teneva puññena ito cuto tusitādīsu dibbasampattiyo anubhavitvā aparabhāge manussasampattiyo ca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tatthādīnavaṃ disvā gehaṃ pahāya pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

"පබ්බතේ හිමවන්තම්හි" යනාදිය ආයුෂ්මත් රංසිසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද ප්‍රාර්ථනා ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේදී කුලගෙයක උපත ලබා, වැඩුණු පසු ගිහිගෙය පිහිටුවාගෙන, පසුව කාමයන්ගේ ආදීනව දැක ගිහිගෙය අතහැර තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදිව, අඳුන් දිවි සම් දරමින් හිමවන්තයෙහි වාසය කළේය. එකල විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හිමවතට වැඩම කළ සේක. එවිට ඒ තාපසයා වැඩම කළා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, එම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීරයෙන් නික්මෙන ෂඩ්වර්ණ බුද්ධ රශ්මීන් කෙරෙහි පැහැදී දොහොත් මුදුන් දී පඤ්චාංග ස්පර්ශයෙන් නමස්කාර කළේය. ඔහු එම පිනෙන් මෙයින් චුතව තුසිතාදී භවයන්හි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, පසු කාලයක මානුෂික සම්පත් ද අනුභව කරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලබා, වැඩුණු පසු ගිහිගෙය පිහිටුවාගෙන එහි ආදීනව දැක ගෙය අතහැර පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අරහත්වයට පත් විය.

---

30. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pabbate himavantamhītiādimāha. Tattha pabbateti pakārena brūhati vaḍḍhetīti pabbato, himo assa atthīti himavanto, himavanto ca so pabbato cāti himavantapabbato. Himavantapabbateti vattabbe gāthāvacanasukhatthaṃ ‘‘pabbate himavantamhī’’ti vuttaṃ. Tasmiṃ himavantamhi pabbate vāsaṃ kappesiṃ pure ahanti sambandho. Sesaṃ sabbattha nayānusārena uttānamevāti.

30. ඒ තෙරුන් වහන්සේ පසුව තමන් කළ පෙර කර්මයන් සිහි කර සොම්නසට පත්ව, තමන්ගේ පෙර ජීවිත පුවත ප්‍රකාශ කරමින් 'pabbate himavantamhī' යනාදිය වදාළහ. එහි 'pabbate' යනු නොයෙක් ආකාරයෙන් වැඩෙන බැවින් 'පර්වත' නම් වේ. හිම සහිත බැවින් 'හිමවන්ත' නම් වේ. හිම සහිත වූ ඒ පර්වතය 'හිමවන්ත පර්වත' නම් වේ. 'හිමවන්ත පර්වතයෙහි' යයි කිය යුතු වුවත්, ගාථාව ගායනා කිරීමේ පහසුව පිණිස 'pabbate himavantamhī' (හිමවන්ත පර්වතයෙහි) යයි වදාරන ලදී. 'පෙර මම ඒ හිමවන්ත පර්වතයෙහි වාසය කළෙමි' යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි. සෙසු සියලු පදවල අර්ථය ක්‍රමානුකූලව පැහැදිලි වේ.

---

Raṃsisaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

රංසිසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

6. Dutiyaraṃsisaññakattheraapadānavaṇṇanā

6. ද්විතීය රංසිසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Pabbate himavantamhītiādikaṃ āyasmato dutiyaraṃsisaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katakusalo uppannuppannabhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tattha dosaṃ disvā taṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantapabbate vasanto vākacīranivasano vivekasukhena viharati. Tasmiṃ samaye so phussaṃ bhagavantaṃ taṃ padesaṃ sampattaṃ disvā tassa sarīrato nikkhantachabbaṇṇabuddharaṃsiyo ito cito vidhāvantiyo daṇḍadīpikānikkhantavipphurantamiva disvā tasmiṃ pasanno añjaliṃ paggahetvā vanditvā cittaṃ pasādetvā teneva pītisomanassena kālaṃ katvā tusitādīsu nibbatto tattha cha kāmāvacarasampattiyo ca anubhavitvā aparabhāge manussasampattiyo ca [Pg.111] anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhippatto pubbavāsanāvasena pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

'pabbate himavantamhī' යනාදිය ආයුෂ්මත් ද්විතීය රංසිසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කුසල් කළ කෙනෙකි. උපන් උපන් භවයන්හි නිවනට උපකාරී වන පින් රැස් කරමින් ඵුස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු පසු ගෘහ ජීවිතයක් ගත කළේය. එහි දෝෂ දැක එය අත්හැර, තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදි වී හිමවන්ත පර්වතයෙහි වාසය කරමින්, වල්කල ඇඳුම් හැඳ විවේකී සුවයෙන් කල් ගෙවීය. එකල ඒ තාපසයා ඵුස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම ප්‍රදේශයට වැඩම කරනු දැක, උන්වහන්සේගේ ශරීරයෙන් නික්මෙන, දණ්ඩක පහනකින් විහිදෙන ආලෝකය මෙන් දසත විහිදෙන සවනක් රැස් මාලාවන් දැක, ඒ කෙරෙහි පැහැදී දොහොත් මුදුන් දී වැඳ සිත පහදවා ගත්තේය. ඒ ප්‍රීති සොම්නසින්ම මියගොස් තුසිත ආදී දෙව්ලොව ඉපදී, එහි සදෙව් ලොව සැප සම්පත් අනුභව කළේය. පසුව මනුෂ්‍ය සම්පත් ද අනුභව කරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු පසු පූර්ව වාසනා බලයෙන් පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

---

35. So aparabhāge pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pabbate himavantamhītiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

35. උන්වහන්සේ පසුව තමන් කළ පෙර කර්මයන් සිහි කර සොම්නසට පත්ව, තමන්ගේ පෙර ජීවිත පුවත ප්‍රකාශ කරමින් 'pabbate himavantamhī' යනාදිය වදාළහ. ඒ සියල්ලෙහි අර්ථය ඉතා පැහැදිලිය.

---

Dutiyaraṃsisaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ද්විතීය රංසිසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

7. Phaladāyakattheraapadānavaṇṇanā

7. ඵලදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Pabbate himavantamhītiādikaṃ āyasmato phaladāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katakusalasambhāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto sukhappatto taṃ sabbaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā kharājinacammadhārī hutvā viharati. Tasmiñca samaye phussaṃ bhagavantaṃ tattha sampattaṃ disvā pasannamānaso madhurāni phalāni gahetvā bhojesi. So teneva kusalena devalokādīsu puññasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

'pabbate himavantamhī' යනාදිය ආයුෂ්මත් ඵලදායක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් රැස් කළ කෙනෙකි. ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපකාරී වන පින් රැස් කරමින් ඵුස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, සැප සම්පත් ලැබ සිටියත්, ඒ සියල්ල අත්හැර තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදි වී අඳුන් දිවි සම් ආදිය දරමින් වාසය කළේය. එකල ඵුස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එහි වැඩම කළ බව දැක, පැහැදුණු සිතින් මිහිරි පලතුරු ගෙන පූජා කළේය. ඔහු ඒ කුසලයෙන් දෙව්ලොව ආදී තැන්හි පින් සම්පත් අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

---

39. So aparabhāge attano pubbakammaṃ anussaritvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pabbate himavantamhītiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.

39. උන්වහන්සේ පසුව තමන් කළ පෙර පින්කම් සිහි කර, තමන්ගේ පෙර ජීවිත පුවත ප්‍රකාශ කරමින් 'pabbate himavantamhī' යනාදිය වදාළහ. ඒ සියල්ල පෙර දැක්වූ ක්‍රමයටම අර්ථය පැහැදිලිය.

---

Phaladāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ඵලදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

8. Saddasaññakattheraapadānavaṇṇanā

8. සද්දසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Pabbate himavantamhītiādikaṃ āyasmato saddasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe [Pg.112] nibbatto vuddhippatto saddhājāto tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantamhi araññāvāse vasanto attano anukampāya upagatassa bhagavato dhammaṃ sutvā dhammesu cittaṃ pasādetvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā aparabhāge kālaṃ katvā tusitādīsu chasu kāmāvacarasampattiyo ca manussesu manussasampattiyo ca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi.

'pabbate himavantamhī' යනාදිය ආයුෂ්මත් සද්දසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපකාරී වන පින් රැස් කරමින් ඵුස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු පසු ශ්‍රද්ධාව ඇතිව තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදි වී හිමවන්ත පර්වතයෙහි අරණ්‍ය වාසයක ජීවත් විය. තමන් කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් වැඩම කළ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධර්මය අසා, ධර්මය කෙරෙහි සිත පහදවා ගෙන, ජීවිතාන්තය දක්වා සිට මියගොස්, මතු කාලයෙහි තුසිතය ආදී සදෙව් ලොව දෙව් සැප ද, මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි මනුෂ්‍ය සැප ද අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු පසු ශ්‍රද්ධාව ඇතිව පැවිදි වී විදර්ශනා වඩා රහත් විය.

---

43. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pabbate himavantamhītiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

43. ඒ තෙරුන් වහන්සේ පසුව තමන් කළ පෙර කර්මයන් සිහි කර සොම්නසට පත්ව, තමන්ගේ පෙර ජීවිත පුවත ප්‍රකාශ කරමින් 'pabbate himavantamhī' යනාදිය වදාළහ. ඒ සියල්ලෙහි අර්ථය ඉතා පැහැදිලිය.

---

Saddasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සද්දසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

9. Bodhisiñcakattheraapadānavaṇṇanā

9. බෝධිසිඤ්චක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Vipassissa bhagavatotiādikaṃ āyasmato bodhisiñcakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekāsu jātīsu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto sāsane pabbajitvā vattapaṭipattiyā sāsanaṃ sobhayanto mahājane bodhipūjaṃ kurumāne disvā anekāni pupphāni sugandhodakāni ca gāhāpetvā pūjesi. So tena puññena devaloke nibbatto cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

'vipassissa bhagavato' යනාදිය ආයුෂ්මත් බෝධිසිඤ්චක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කරමින් නොයෙක් ජාතිවල නිවනට උපකාරී වන පින් රැස් කරමින් විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද, ශාසනයෙහි පැවිදි වී වත්පිළිවෙත් පුරමින් ශාසනය බැබළවීය. මහා ජනයා බෝධි පූජා පවත්වනු දැක, නොයෙක් මල් සහ සුවඳ පැන් ගෙන්වා පූජා කළේය. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙව්ලොව ඉපිද සදෙව් ලොව සැප අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු පසු ශ්‍රද්ධාව ඇතිව පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

---

46. So arahā hutvā jhānaphalasukhena vītināmetvā pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vipassissa bhagavatotiādimāha. Tattha visesaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ passatīti vipassī, visesena bhabbābhabbajane passatīti vā vipassī, vipassanto catusaccaṃ passanadakkhanasīloti vā vipassī, tassa vipassissa bhagavato mahābodhimaho [Pg.113] ahūti sambandho. Tatrāpi mahābodhīti bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṃ, tamettha nisinno bhagavā paṭivijjhatīti kaṇikārapādaparukkhopi bodhicceva vuccati, mahito ca so devabrahmanarāsurehi bodhi ceti mahābodhi, mahato buddhassa bhagavato bodhīti vā mahābodhi, tassa maho pūjā ahosīti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

46. උන්වහන්සේ රහත් වී ධ්‍යාන හා ඵල සමාපත්ති සුවයෙන් කල් ගෙවා, පසුව තමන්ගේ පෙර කර්මයන් සිහි කර සොම්නසට පත්ව 'vipassissa bhagavato' යනාදිය වදාළහ. එහි විශේෂ වූ පරමාර්ථය වන නිවන දක්නා බැවින් 'විපස්සී' නම් වේ. නොහොත් විශේෂයෙන් හික්මවිය හැකි හා නොහැකි ජනයා දකින බැවින් ද 'විපස්සී' නම් වේ. නැතහොත් විවිධාකාරයෙන් සතර සත්‍යය දකින සුලු බැවින් ද 'විපස්සී' නම් වේ. ඒ විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මහා බෝධි පූජාවක් විය යනු මෙහි සම්බන්ධයයි. එහි 'මහා බෝධි' යනු සතර මඟ ඥානය 'බෝධි' නම් වේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙහි වැඩහිඳිමින් එය අවබෝධ කළ නිසා කිණිහිරි වෘක්ෂය ද 'බෝධි' යනුවෙන්ම හඳුන්වනු ලැබේ. දෙව්, බඹ, මිනිස්, අසුරයන් විසින් පුදන ලද්දා වූ ද එය බෝධියක් ද වන බැවින් 'මහා බෝධි' නම් වේ. නැතහොත් ශ්‍රේෂ්ඨ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ බෝධිය බැවින් ද 'මහා බෝධි' නම් වේ. ඒ බෝධිය උදෙසා කෙරෙන පූජාව 'මහ' (උත්සවය) නම් වේ. සෙසු සියල්ල සෑම තැනකම අර්ථය පැහැදිලිය.

---

Bodhisiñcakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

බෝධිසිඤ්චක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

10. Padumapupphiyattheraapadānavaṇṇanā

10. පදුමපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Pokkharavanaṃ paviṭṭhotiādikaṃ āyasmato padumapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya padumasampannaṃ ekaṃ pokkharaṇiṃ pavisitvā bhisamuḷāle khādanto pokkharaṇiyā avidūre gacchamānaṃ phussaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso tato padumāni ocinitvā ākāse ukkhipitvā bhagavantaṃ pūjesi, tāni pupphāni ākāse vitānaṃ hutvā aṭṭhaṃsu. So bhiyyosomattāya pasannamānaso pabbajitvā vattapaṭipattisāro samaṇadhammaṃ pūretvā tato cuto tusitabhavanamalaṃ kurumāno viya tattha uppajjitvā kamena cha kāmāvacarasampattiyo ca manussasampattiyo ca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

"පොක්ඛරවනං පවිට්ඨෝ" යනාදිය ආයුෂ්මත් පදුමපුප්ඵිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ අධිකාරී බල (පින්) කළ අයෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කරමින්, ඵුස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු කල්හි පද්මයන්ගෙන් පිරුණු එක්තරා පොකුණකට පිවිස, නෙළුම් දඬු හා අල කමින් සිටියදී, පොකුණට නුදුරින් වැඩම කරවන ඵුස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, පැහැදුණු සිත් ඇත්තේව, ඒ පොකුණෙන් නෙළුම් මල් නෙළා අහසට දමා බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළේය. ඒ මල් අහසේ වියනක් මෙන් රැඳී තිබුණි. ඔහු අතිශයින්ම පැහැදුණු සිත් ඇත්තේව, පැවිදි වී වත්පිළිවෙත් සාරය කොට ඇති ශ්‍රමණ ධර්මය පුරා, එයින් චුතව තුසිත භවනයට යන්නාක් මෙන් එහි උපත ලබා, පිළිවෙළින් සשת කාමාවචර සම්පත්තීන් හා මනුෂ්‍ය සම්පත්තීන් අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු පසු ශ්‍රද්ධාව ඇතිව පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් විය.

---

51. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pokkharavanaṃ paviṭṭhotiādimāha. Tattha pakārena naḷadaṇḍapattādīhi kharantīti pokkharā, pokkharānaṃ samuṭṭhitaṭṭhena samūhanti pokkharavanaṃ, padumagacchasaṇḍehi maṇḍitaṃ majjhaṃ paviṭṭho ahanti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

51. හෙතෙම පසු කලෙක තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර, සෝමනස්සයට පත්ව, තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පොක්ඛරවනං පවිට්ඨෝ" යනාදිය පැවසීය. එහි විවිධ ආකාරයෙන් බට දඬු, කොළ ආදියෙන් විනාශ වන හෙයින් 'පොක්ඛරා' (නෙළුම්) නම් වේ. නෙළුම් හටගන්නා ස්ථානය යන අර්ථයෙන් හෝ නෙළුම් සමූහය යන අර්ථයෙන් 'පොක්ඛරවනං' නම් වේ. පද්ම පඳුරු සමූහයෙන් සැරසුණු මැදට මම පිවිසුණෙමි යනු අර්ථයයි. සෙසු සියල්ල හැම තැනම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Padumapupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

පදුමපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

Navamavaggavaṇṇanā samattā.

නවවන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

10. Sudhāvaggo

10. සුධා වර්ගය

---

1. Sudhāpiṇḍiyattheraapadānavaṇṇanā

1. සුධාපිණ්ඩිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Pūjārahe [Pg.114] pūjayatotiādikaṃ āyasmato sudhāpiṇḍiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle bhagavati dharamāne puññaṃ kātumasakkonto parinibbute bhagavati tassa dhātuṃ nidahitvā cetiye karīyamāne sudhāpiṇḍamadāsi. So tena puññena catunnavutikappato paṭṭhāya etthantare caturāpāyamadisvā devamanussasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

"පූජාරහේ පූජයතෝ" යනාදිය ආයුෂ්මත් සුධාපිණ්ඩිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ අධිකාරී බල කළ අයෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කරමින්, සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේදී බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටින සමයේ පින් කිරීමට නොහැකිව, බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි උන්වහන්සේගේ ධාතූන් නිදන් කර චෛත්‍යය කරවන විට, හුණු ගුලියක් (බදාම පිණ්ඩයක්) පූජා කළේය. ඔහු ඒ පිනෙන් අනූහතර කල්පයක් පුරා මේ අතරතුර සතර අපායක නොවැටී, දිව්‍ය මනුෂ්‍ය සම්පත් අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, බුද්ධිමත් බවට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් විය.

---

1-2. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pūjārahetiādimāha. Tattha pūjārahā nāma buddhapaccekabuddhaariyasāvakācariyupajjhāyamātāpitugaruādayo, tesu pūjārahesu mālādipadumavatthābharaṇacatupaccayādīhi pūjayato pūjayantassa puggalassa puññakoṭṭhāsaṃ sahassasatasahassādivasena saṅkhyaṃ kātuṃ kenaci mahānubhāvenāpi na sakkāti attho. Na kevalameva dharamāne buddhādayo pūjayato, parinibbutassāpi bhagavato cetiyapaṭimābodhiādīsupi eseva nayo.

1-2. හෙතෙම පසු කලෙක තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර, සෝමනස්සයට පත්ව, තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පූජාරහේ" යනාදිය පැවසීය. එහි 'පූජාරහ' නම් බුදු, පසේබුදු, ආර්ය ශ්‍රාවක, ආචාර්ය, උපාධ්‍යාය, මව්පියන් සහ ගුරුවරුන් ආදීන්ය. ඒ පූජාර්හයන් විෂයෙහි මල්, පද්ම, වස්ත්‍ර, ආභරණ, සිව්පසය ආදියෙන් පූජා කරන පුද්ගලයාගේ පිනේ ප්‍රමාණය දහස්, ලක්ෂ ආදී වශයෙන් ගණන් කිරීමට කිසිදු මහානුභාව සම්පන්න අයෙකුට වුවද නොහැකිය යනු අර්ථයයි. වැඩසිටින බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ පූජාර්හයන්ට පූජා කිරීමේදී පමණක් නොව, පිරිනිවන් පෑ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ චෛත්‍ය, ප්‍රතිමා, බෝධි ආදියෙහි පූජා කිරීමේදී ද මේ ක්‍රමයම දත යුතුය.

---

3. Taṃ dīpetuṃ catunnamapi dīpānantiādimāha. Tattha catunnamapi dīpānanti jambudīpaaparagoyānauttarakurupubbavidehasaṅkhātānaṃ catunnaṃ dīpānaṃ tadanugatānaṃ dvisahassaparittadīpānañca ekato katvā sakalacakkavāḷagabbhe issaraṃ cakkavattirajjaṃ kareyyāti attho. Ekissā pūjanāyetanti dhātugabbhe cetiye katāya ekissā pūjāya etaṃ sakalajambudīpe sattaratanādikaṃ sakalaṃ dhanaṃ. Kalaṃ nāgghati soḷasinti cetiye katapūjāya soḷasakkhattuṃ vibhattassa soḷasamakoṭṭhāsassa na agghatīti attho.

3. එය පැහැදිලි කිරීමට "චතුන්නමපි දීපානං" යනාදිය පැවසීය. එහි 'චතුන්නමපි දීපානං' යනු ජම්බුදීප, අපරගෝයාන, උත්තරකුරු, පූර්වවිදේහ යන සතර මහා ද්වීපයන් හා ඒවාට අයත් දෙදහසක් වූ පරිවාර ද්වීපයන් ද එකට ගෙන මුළු සක්වළ ගැබෙහිම ආධිපත්‍යය දරන සක්විති රජකම කළත් යනු අර්ථයයි. 'ඒකිස්සා පූජනායෙතං' යනු ධාතු ගර්භය සහිත චෛත්‍යයක කරන ලද එක් පූජාවකට, මුළු දඹදිව පවතින සත් රුවන ආදී මේ සියලු ධනය (සමාන නොවේ). 'කලං නාග්ඝති සෝළසිං' යනු චෛත්‍යයක කරන ලද පූජාව සොළොස් වරක් බෙදා වෙන් කළ කොටසින් සොළොස්වන කලාවකටවත් (සක්විති රජකමේ ධනය) අගනේ නොවේ යනු අර්ථයයි.

---

4. Siddhatthassa…pe… [Pg.115] phalitantareti narānaṃ aggassa seṭṭhassa siddhatthassa bhagavato cetiye dhātugabbhamhi sudhākamme karīyamāne paricchedānaṃ ubhinnamantare vemajjhe, atha vā pupphadānaṭṭhānānaṃ antare phalantiyā mayā sudhāpiṇḍo dinno makkhitoti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

4. "සිද්ධත්ථස්ස...පෙ... ඵලිතන්තරේ" යනු මිනිසුන් අතර අග්‍ර වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ චෛත්‍යයේ ධාතු ගර්භයෙහි හුණු (කර්මාන්ත) වැඩ කරන කල්හි, කොටස් දෙකක් අතර මැද හෝ මල් පූජා කරන ස්ථාන අතර පැළී ඇති තැනක මා විසින් හුණු පිණ්ඩයක් (බදාම පිණ්ඩයක්) දෙන ලදී, ආලේප කරන ලදී යනු සම්බන්ධයයි. සෙසු සියල්ල හැම තැනම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Sudhāpiṇḍiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සුධාපිණ්ඩිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

2. Sucintikattheraapadānavaṇṇanā

2. සුචින්තික තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Tissassa lokanāthassātiādikaṃ āyasmato sucintikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekāsu jātīsu nibbānādhigamāya puññaṃ upacinitvā tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā satthu nisīdanatthāya parisuddhaṃ siliṭṭhaṃ kaṭṭhamayamanagghapīṭhamadāsi. So tena puññakammena sugatisukhamanubhavitvā tattha tattha saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

"තිස්සස්ස ලෝකනාථස්ස" යනාදිය ආයුෂ්මත් සුචින්තික තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ අධිකාරී බල කර, බොහෝ ජාතීන්හි නිවන් අවබෝධය පිණිස පින් රැස් කර, තිස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු කල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී, ශාස්තෘන් වහන්සේට වැඩසිටීම පිණිස ඉතා පිරිසිදු, සිනිඳු, ලීයෙන් කළ අනගි පීඨයක් (ආසනයක්) පූජා කළේය. ඔහු ඒ පුණ්‍යකර්මයෙන් සුගති සැප අනුභව කර, ඒ ඒ භවයන්හි සැරිසරමින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු කල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් විය.

---

8. So pattaarahattaphalo pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento tissassa lokanāthassātiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

8. අර්හත් ඵලයට පත් වූ ඒ තෙරුන් වහන්සේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර, සෝමනස්සයට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "තිස්සස්ස ලෝකනාථස්ස" යනාදිය පැවසීය. ඒ සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Sucintikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සුචින්තික තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

3. Aḍḍhaceḷakattheraapadānavaṇṇanā

3. අඩ්ඪචේළක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Tissassāhaṃ bhagavatotiādikaṃ āyasmato aḍḍhaceḷakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekenākusalena kammena duggatakulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhammadesanaṃ ñatvā pasannamānaso cīvaratthāya aḍḍhabhāgaṃ ekaṃ dussamadāsi. So [Pg.116] teneva pītisomanassena kālaṃ katvā sagge nibbatto cha kāmāvacarasampattimanubhavitvā tato cuto manussesu manussasampattīnaṃ aggabhūtaṃ cakkavattisampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ addhakule nibbatto vuddhippatto satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

"තිස්සස්සාහං භගවතෝ" යනාදිය ආයුෂ්මත් අඩ්ඪචේළක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ අධිකාරී බල කර, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කරමින්, තිස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේදී එක්තරා අකුසල කර්මයක් හේතුවෙන් දිළිඳු කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩුණු කල්හි සද්ධර්ම දේශනාව අසා, පැහැදුණු සිත් ඇත්තේව, සිවුරු පිණිස අඩක් වූ එක් වස්ත්‍රයක් පූජා කළේය. හෙතෙම ඒ ප්‍රීති සෝමනස්සයෙන්ම කළුරිය කර ස්වර්ගයේ උපත ලැබීය. සවැදෑරුම් කාමාවචර සම්පත් අනුභව කර, එයින් චුතව මනුෂ්‍යයන් අතර මනුෂ්‍ය සම්පත්තීන්ගෙන් අග්‍ර වූ සක්විති සම්පත්තිය අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ එක්තරා ධනවත් කුලයක ඉපිද, වැඩුණු පසු ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා, පැහැදුණු සිත් ඇත්තේව පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් විය.

---

14. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento tissassāhaṃ bhagavatotiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

14. පසු කලෙක ඒ රහතන් වහන්සේ තම පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර, සොම්නසට පත්ව, ස්වකීය පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "තිස්සස්සාහං භගවතෝ" යනාදිය වදාළ සේක. ඒ සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Aḍḍhaceḷakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

අඩ්ඪචේළකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

4. Sūcidāyakattheraapadānavaṇṇanā

4. සූචිදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Kammārohaṃ pure āsintiādikaṃ āyasmato sūcidāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro antarantarā kusalabījāni pūrento vipassissa bhagavato kāle antarantarā katena ekena kammacchiddena kammārakule nibbatto vuddhimanvāya sakasippesu nipphattiṃ patto satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso cīvarasibbanatthāya sūcidānamadāsi, tena puññena dibbasampattiṃ anubhavitvā aparabhāge manussesu uppanno cakkavattādayo sampattiyo ca anubhavanto uppannuppannabhave tikkhapañño vajīrañāṇo ahosi. So kamena imasmiṃ buddhuppāde nibbatto vuddhippatto mahaddhano saddhājāto tikkhapañño ahosi. So ekadivasaṃ satthu dhammadesanaṃ sutvā dhammānusārena ñāṇaṃ pesetvā nisinnāsaneyeva arahā ahosi.

"කම්මාරෝහං පුරේ ආසිං" යනාදිය ආයුෂ්මත් සූචිදායක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, වරින් වර කුසල් බීජයන් පුරවමින් සිටින අතර, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේදී අතරතුර කරන ලද එක් කර්ම දෝෂයක් (අඩුවක්) හේතුවෙන් කම්මල්කරුවෙකුගේ කුලයක උපන්නේය. ඔහු වැඩිවියට පත්ව තම ශිල්පයන්හි නිපුණත්වයට පත්ව, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා පැහැදුණු සිතැතිව සිවුරු මැසීම පිණිස ඉදිකටු පූජාවක් කළේය. ඒ පින්කමින් දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, පසු කලෙක මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි ඉපදී සක්විති රජකම ආදී සම්පත් අනුභව කරමින්, උපන් උපන් භවයන්හි තීක්ෂණ ප්‍රඥා ඇත්තෙකු ද වජ්‍රඥානය ඇත්තෙකු ද විය. ඔහු පිළිවෙළින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි ඉපදී, වැඩී, මහත් ධන සම්පත් ඇති, ශ්‍රද්ධාවන්ත, තීක්ෂණ ප්‍රඥාවන්තයෙකු විය. ඔහු එක් දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා, ධර්මානුකූලව ඥානය මෙහෙයවා වැඩසිටි ආසනයේදීම රහත් බවට පත් විය.

---

19. So arahā samāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento kammārohaṃ pure āsintiādimāha. Tattha kammāroti ayokammalohakammādinā kammena jīvati ruhati vuddhiṃ virūḷhiṃ āpajjatīti kammāro, pubbe puññakaraṇakāle kammāro āsiṃ ahosinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

19. ඒ රහතන් වහන්සේ රහත් වූ පසු තම පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර, සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "කම්මාරෝහං පුරේ ආසිං" යනාදිය වදාළ සේක. එහි 'කම්මාරෝ' යනු යකඩ වැඩ, ලෝහ වැඩ ආදී කර්මාන්තයන්ගෙන් ජීවත් වන, දියුණු වන, වර්ධනයට පත්වන බැවින් 'කම්මල්කරු' (පසින්දම් කරන්නා) නම් වේ. පෙර පින්කම් කරන කාලයේදී කම්මල්කරුවෙකු වූයෙමි යනු එහි අර්ථයයි. සෙසු කොටස් හැම තැනම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Sūcidāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සූචිදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

5. Gandhamāliyattheraapadānavaṇṇanā

5. ගන්ධමාලියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Siddhatthassa [Pg.117] bhagavatotiādikaṃ āyasmato gandhamāliyattherassa apadāna. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto mahaddhano mahābhogo ahosi. So satthari pasīditvā candanāgarukappūrakassaturādīni anekāni sugandhāni vaḍḍhetvā satthu gandhathūpaṃ kāresi. Tassupari sumanapupphehi chādesi, buddhañca aṭṭhaṅganamakkāraṃ akāsi. So tena puññakammena devamanussesu sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

"සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ" යනාදිය ආයුෂ්මත් ගන්ධමාලිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී මහත් ධන සම්පත් හා භෝග සම්පත් ඇත්තෙකු විය. ඔහු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී සඳුන්, අගිල්, කපූරු, කස්තුරි ආදී නොයෙක් සුගන්ධ ද්‍රව්‍යයන් පූජා කරමින් ශාස්තෘන් වහන්සේට ගන්ධ ස්තූපයක් කරවීය. එහි මතුපිට සමන් පිච්ච මල්වලින් වැසීය. බුදුරජාණන් වහන්සේට අෂ්ටාංග නමස්කාරයෙන් වැන්දේය. ඔහු ඒ පුණ්‍යකර්මයෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සම්පත් අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි වෛභව සම්පන්න එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී, වැඩී, ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

---

24. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

24. ඒ රහතන් වහන්සේ පසු කාලයකදී තම පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර, සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ" යනාදිය වදාළ සේක. ඒ සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Gandhamāliyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ගන්ධමාලියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

6. Tipupphiyattheraapadānavaṇṇanā

6. තිපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Migaluddo pure āsintiādikaṃ āyasmato tipupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro antarā kenaci akusalacchiddena vipassissa bhagavato kāle nesādakule nibbatto migaluddo hutvā araññe viharati. Tadā vipassissa bhagavato pāṭalibodhiṃ sampuṇṇapattapallavaṃ haritavaṇṇaṃ nīlobhāsaṃ manoramaṃ disvā tīhi pupphehi pūjetvā purāṇapattaṃ chaḍḍetvā bhagavato sammukhā viya pāṭalimahābodhiṃ vandi. So tena puññena tato cuto devaloke uppanno tattha dibbasampattiṃ aparāparaṃ anubhavitvā tato cuto manussesu jāto tattha cakkavattisampattiādayo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasomanassahadayo gehaṃ pahāya pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

"මිගලුද්දෝ පුරේ ආසිං" යනාදිය ආයුෂ්මත් තිපුප්ඵිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, අතරතුර එක්තරා අකුසල දෝෂයක් හේතුවෙන් විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ මුව වැද්දෙකුගේ කුලයක ඉපදී වනයෙහි වාසය කළේය. එකල විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පත්‍ර හා දළු වලින් පිරුණු, හරිත වර්ණයෙන් යුත්, නිල් පැහැ විහිදෙන, මනරම් වූ පළොල් (පාටලී) බෝධිය දැක, මල් තුනකින් පූජා කොට, පැරණි පත්‍ර ඉවත් කර බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉදිරියේ මෙන් ඒ පාටලී මහා බෝධීන් වහන්සේට වැන්දේය. ඔහු ඒ පිනෙන් එතැනින් චුතව දෙව්ලොව උපන්නේය. එහි දිව්‍ය සම්පත් නැවත නැවතත් අනුභව කොට, එතැනින් චුතව මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි ඉපදී එහි සක්විති රජකම ආදී සම්පත් අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී, වැඩී, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා ලැබූ සොම්නස් හදවතින් යුතුව ගිහිගෙය හැර දමා පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

---

31. So [Pg.118] evaṃ siddhippatto attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento migaluddo pure āsintiādimāha. Tattha maraṇāya gacchati pāpuṇātīti migo, atha vā magayamāno ihati pavattatīti migo, migānaṃ māraṇe luddo lobhī gedhoti migaluddo, pure mayhaṃ puññakaraṇasamaye kānanasaṅkhāte mahāaraññe migaluddo āsinti sambandho. Pāṭaliṃ haritaṃ disvāti tattha pakārena talena rattavaṇṇena bhavatīti pāṭali, pupphānaṃ rattavaṇṇatāya pāṭalīti vohāro, pattānaṃ haritatāya haritaṃ nīlavaṇṇaṃ pāṭalibodhiṃ disvāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

31. ඒ රහතන් වහන්සේ මෙසේ රහත් බවට පත්ව තම පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර, සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "මිගලුද්දෝ පුරේ ආසිං" යනාදිය වදාළ සේක. එහි 'මිග' (මෘග) යනු මරණය කරා යන, එසේත් නැතිනම් ඒ මේ අත ඇවිදිමින් සොයන බැවින් 'මෘග' නම් වේ. මෘගයන් මැරීමෙහි ක්‍රූර වූ, ලෝභී වූ, ඇලුණු තැනැත්තා 'මිගලුද්ද' (මුව වැද්දා) නම් වේ. පෙර මාගේ පින්කම් කරන කාලයේදී මහා අරණ්‍යයෙහි මුව වැද්දෙකු වූයෙමි යනු සම්බන්ධයයි. 'පාටලිං හරිතං දිස්වා' යන්නෙහි රතු පැහැයෙන් යුත් මතුපිටක් ඇති බැවින් 'පාටලී' නම් වේ. මල්වල රතු පැහැය නිසා 'පාටලී' යයි ව්‍යවහාර කරනු ලැබේ. පත්‍රවල හරිත බව නිසා හරිත වූ (සිලුටු), නිල් පැහැති පළොල් බෝධිය දැක යනු එහි අර්ථයයි. සෙසු කොටස් හැම තැනම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Tipupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

තිපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

7. Madhupiṇḍikattheraapadānavaṇṇanā

7. මධුපිණ්ඩිකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Vivane kānane disvātiādikaṃ āyasmato madhupiṇḍikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle nesādayoniyaṃ nibbatto mahāaraññe paṭivasati. Tadā vivekābhiratiyā sampattaṃ siddhatthaṃ bhagavantaṃ disvā samādhito vuṭṭhitassa tassa sumadhuraṃ madhumadāsi. Tattha ca pasannamānaso vanditvā pakkāmi. So teneva puññena sampattiṃ anubhavanto devamanussesu saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

"විවනේ කානනේ දිස්වා" යනාදිය ආයුෂ්මත් මධුපිණ්ඩික තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් සිටින අතර, සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි වැදි යෝනියක ඉපදී මහා වනයෙහි වාසය කළේය. එකල විවේකයෙන් වැඩසිටීමට පැමිණි සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, සමාධියෙන් නැගී සිටි ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේට ඉතා මිහිරි මී පැණි පූජා කළේය. ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදුණු සිතින් යුතුව වැඳ නික්ම ගියේය. ඔහු ඒ පිනෙන්ම සැප සම්පත් අනුභව කරමින් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරා, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, වැඩී, ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

---

37. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vivane kānane disvātiādimāha. Tattha vivaneti visesena vanaṃ patthaṭaṃ vivanaṃ, hatthiassarathasaddehi bherisaddehi ca vatthukāmakilesakāmehi ca vigataṃ byāpagatanti attho, kānanasaṅkhāte mahāaraññe vivaneti sambandho. Osadhiṃva virocantanti bhavavaḍḍhakijanānaṃ icchiticchitaṃ nipphādetīti osadhaṃ. Ojānibbattikāraṇaṃ paṭicca yāya tārakāya uggatāya uddharanti gaṇhantīti sā osadhi. Osadhitārakā [Pg.119] iva virocantīti vattabbe gāthābandhasukhatthaṃ ‘‘osadhiṃva virocanta’’nti ca vuttaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

37. එම මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ පසුව තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර විසූ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'විවනෙ කානනෙ දිස්වා' යනාදිය වදාළ සේක. එහි 'විවනෙ' යනු විශේෂයෙන් පැතිරුණු වනයයි. හස්ති, අශ්ව, රථ ශබ්දයන්ගෙන් ද, බෙර හඬින් ද, වස්තු කාම සහ ක්ලේශ කාමයන්ගෙන් ද පහ වූයේ හෝ ඉවත් වූයේ යන අර්ථයයි. 'කානන' යයි කියනු ලබන මහා වනාන්තරයෙහි, විවනයෙහි (ජනශූන්‍ය වනයෙහි) ලෙස මෙහි සම්බන්ධය කළ යුතුය. 'ඔසධිංව විරෝචන්තං' යනු භවය වර්ධනය කරන්නා වූ ජනයාගේ (ලෝකවාසීන්ගේ) කැමති කැමති දේ නිෂ්පන්න කරන්නේද, එබැවින් එය 'ඔසධ' (ඖෂධ) නම් වේ. ඕජා ගුණය උපදවන කාරණය නිසා යම් තාරකාවක් උදා වූ කල්හි (ඖෂධ) නෙළා ගනිත්ද, එබැවින් එම තාරකාව 'ඔසධී' නම් වේ. 'ඔසධී තාරකාව මෙන් බබළන' යනුවෙන් පැවසිය යුතු තැන ගාථා බන්ධනයෙහි පහසුව සඳහා 'ඔසධිංව විරෝචන්තං' ලෙස වදාරන ලදී. සෙසු සියලු තැන්හි අර්ථය පැහැදිලිය.

---

Madhupiṇḍikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

මධුපිණ්ඩික ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

---

8. Senāsanadāyakattheraapadānavaṇṇanā

8. සේනාසනදායක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

---

Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato senāsanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā attano vasanaṭṭhānaṃ vanantaraṃ sampattassa bhagavato paṇāmaṃ katvā paṇṇasantharaṃ santharitvā adāsi. Bhagavato nisinnaṭṭhānassa samantato bhittiparicchedaṃ katvā pupphapūjamakāsi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

'සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ' යනාදිය ආයුෂ්මත් සේනාසනදායක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්කම්) ඇත්තේ, ඒ ඒ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, වැඩුණු කල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී, තමන් වසන ස්ථානය වූ වනාන්තරයට පැමිණි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නමස්කාර කොට, පන් අතු ඇතිරියක් අතුරා පූජා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැන අවට බිත්ති සීමා මෙන් සකස් කොට මල් පූජාවක් ද කළේය. ඔහු ඒ පින්කමින් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් දෙවැදෑරුම් සම්පත් අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, වැඩුණු කල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

---

45. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ dassento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.

45. එම ස්ථවිරයන් වහන්සේ පසු කලෙක තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය දක්වමින් 'සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ' යනාදිය වදාළ සේක. ඒ සියල්ල යට දැක්වුණු ක්‍රමයම බැවින් අර්ථය ඉතා පැහැදිලිය.

---

Senāsanadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සේනාසනදායක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

---

9. Veyyāvaccakarattheraapadānavaṇṇanā

9. වෙය්‍යා වච්චකර ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

---

Vipassissa bhagavatotiādikaṃ āyasmato veyyāvaccakarattherassa apadānaṃ. Tassa uppattiādayo heṭṭhā vuttaniyāmeneva daṭṭhabbā.

'විපස්සිස්ස භගවතෝ' යනාදිය ආයුෂ්මත් වෙය්‍යා වච්චකර ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහුගේ උත්පත්තිය ආදිය යට දැක්වුණු නියාමයෙන්ම දත යුතුය.

---

Veyyāvaccakarattheraapadānavaṇṇanā samattā.

වෙය්‍යා වච්චකර ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

---

10. Buddhupaṭṭhākattheraapadānavaṇṇanā

10. බුද්ධුපට්ඨාක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

---

Vipassissa [Pg.120] bhagavatotiādikaṃ āyasmato buddhupaṭṭhākattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle saṅkhadhamakakule nibbatto vuddhimanvāya attano sippe saṅkhadhamane cheko ahosi, niccakālaṃ bhagavato saṅkhaṃ dhametvā saṅkhasaddeneva pūjesi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sabbattha pākaṭo mahāghoso mahānādī madhurassaro ahosi, imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ pākaṭakule nibbatto vuddhippatto madhurassaroti pākaṭo, satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi, aparabhāge madhurassarattheroti pākaṭo.

'විපස්සිස්ස භගවතෝ' යනාදිය ආයුෂ්මත් බුද්ධුපට්ඨාක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇත්තේ, ඒ ඒ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හක්ගෙඩි පිඹින්නන්ගේ (සංඛධමක) කුලයක ඉපදී, වැඩුණු පසු තමන්ගේ ශිල්පය වූ හක්ගෙඩි පිඹීමෙහි දක්ෂයෙක් විය. හෙතෙම නිරන්තරයෙන්ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උදෙසා හක්ගෙඩිය පිඹ, එම හක්ගෙඩි හඬින්ම පූජා කළේය. ඔහු ඒ පින්කමින් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් සෑම තැනකදීම ප්‍රකට වූ, මහත් හඬක් ඇති, ගම්භීර නාදයක් ඇති, මධුර ස්වරයක් ඇත්තෙක් විය. මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා ප්‍රකට කුලයක ඉපදී, වැඩුණු පසු 'මධුරස්වර' යනුවෙන් ප්‍රකට විය. ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය. පසු කාලයක 'මධුරස්වර තෙරුන්' යනුවෙන් ප්‍රකට විය.

---

51. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vipassissa bhagavatotiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttameva. Ahosiṃ saṅkhadhamakoti saṃ suṭṭhu khananto gacchatīti saṅkho, samuddajalapariyante caramāno gacchati vicaratīti attho. Taṃ saṅkhaṃ dhamati ghosaṃ karotīti saṅkhadhamako, sohaṃ saṅkhadhamakova ahosinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

51. එම ස්ථවිරයන් වහන්සේ දිනක් තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'විපස්සිස්ස භගවතෝ' යනාදිය වදාළ සේක. එය යට දැක්වුණු පරිදිමය. 'අහෝසිං සංඛධමකෝ' යනු මැනවින් කණිමින් (විදහා දක්වමින්) යන බැවින් 'සංඛ' (හක්ගෙඩිය) නම් වේ. මුහුදු ජලය කෙළවර හැසිරෙමින් සැරිසරන යන අර්ථයයි. එම හක්ගෙඩිය පිඹින්නේය, ශබ්ද කරන්නේය යන අර්ථයෙන් 'සංඛධමක' නම් වේ. එම මම හක්ගෙඩි පිඹින්නෙක් වුයෙමි යන අර්ථයයි. සෙසු සියල්ල සෑම තැනකදීම ඉතා පැහැදිලිය.

---

Buddhupaṭṭhākattheraapadānavaṇṇanā samattā.

බුද්ධුපට්ඨාක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

---

Dasamavaggavaṇṇanā samattā.

දසවන වග්ග වර්ණනාව නිමවා ලදී.

---

11. Bhikkhadāyivaggo

11. භික්ඛදායි වග්ගය

---

1. Bhikkhādāyakattheraapadānavaṇṇanā

1. භික්ඛාදායක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

---

Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādikaṃ āyasmato bhikkhādāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya vibhavasampanno saddhājāto vihārato nikkhamitvā piṇḍāya caramānaṃ siddhatthaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso āhāramadāsi. Bhagavā taṃ paṭiggahetvā anumodanaṃ vatvā [Pg.121] pakkāmi. So teneva kusalena yāvatāyukaṃ ṭhatvā āyupariyosāne devaloke nibbatto tattha cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu ca manussasampattimanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

'සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධං' යනාදිය ආයුෂ්මත් භික්ඛාදායක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇත්තේ, ඒ ඒ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී, වැඩුණු පසු මහා සම්පත් ඇත්තෙක් වූයේ, ශ්‍රද්ධාවන්තයෙක්ව විහාරයෙන් නික්ම පිඬු සිඟා වඩිනා සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, පැහැදුණු සිතින් යුක්තව ආහාර (පිණ්ඩපාතය) පූජා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එය පිළිගෙන අනුමෝදනාවක් වදාරා වැඩම කළ සේක. ඔහු ඒ කුසලයෙන්ම ආයුෂ ඇති තාක් ජීවත් වී, ආයුෂ අවසානයේ දෙව්ලොව උපන්නේය. එහි සදෙව්ලොව සම්පත් අනුභව කොට, මිනිසුන් අතර මිනිස් සම්පත් ද අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, වැඩුණු පසු ශ්‍රද්ධාවන්තයෙක්ව පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

---

1. So aparabhāge attano pubbakammaṃ anussaritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayameva. Pavarā abhinikkhantanti pakārena varitabbaṃ patthetabbanti pavaraṃ, rammabhūtato vivekabhūtato sakavihārato abhi visesena nikkhantanti attho. Vānā nibbānamāgatanti vānaṃ vuccati taṇhā, tato nikkhantattā nibbānaṃ, vānanāmaṃ taṇhaṃ padhānaṃ katvā sabbakilese pahāya nibbānaṃ pattanti attho.

1. එම ස්ථවිරයන් වහන්සේ පසු කලෙක තමන්ගේ පූර්ව කර්මය අනුස්මරණය කර සෝමනස්සයට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධං' යනාදිය වදාළ සේක. ඒ සියල්ල යට දැක්වුණු ක්‍රමයම වේ. 'පවරා අභිනික්ඛන්තං' යන තන්හි ආකාරයෙන් පැතිය යුතු බැවින් 'පවර' නම් වේ. රම්‍ය වූ ද, විවේකී වූ ද තමන්ගේ විහාරයෙන් විශේෂයෙන් නික්මුණු යන අර්ථයයි. 'වානා නිබ්බානමාගතං' යනු තණ්හාවට 'වාන' යයි කියනු ලැබේ. එයින් නික්මුණු බැවින් 'නිබ්බාන' (නිර්වාණය) නම් වේ. 'වාන' නම් වූ තණ්හාව ප්‍රධාන කොට ඇති සියලු කෙලෙසුන් ප්‍රහාණය කර නිර්වාණයට පැමිණි යන අර්ථයයි.

---

2. Kaṭacchubhikkhaṃ datvānāti karatalena gahetabbā dabbi kaṭacchu, bhikkhīyati āyācīyatīti bhikkhā, abhi visesena khāditabbā bhakkhitabbāti vā bhikkhā, kaṭacchunā gahetabbā bhikkhā kaṭacchubhikkhā, dabbiyā bhattaṃ datvāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

2. 'කටච්ඡුභික්ඛං දත්වාන' යනු අත්ලෙන් ගත යුතු හැන්ද 'කටච්ඡු' (කටච්ඡු) නම් වේ. යාචනා කරනු ලබන බැවින් 'භික්ඛා' (භික්ෂාව) නම් වේ. එසේත් නැතහොත් විශේෂයෙන් අනුභව කළ යුතු බැවින් 'භික්ඛා' නම් වේ. හැන්දෙන් ගත හැකි භික්ෂාව (බත්) 'කටච්ඡුභික්ඛා' නම් වේ. හැන්දෙන් බත් පූජා කොට යන අර්ථයයි. සෙසු සියල්ල සෑම තැනකදීම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Bhikkhādāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

භික්ඛාදායක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

---

2. Ñāṇasaññikattheraapadānavaṇṇanā

2. ඤාණසඤ්ඤික ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

---

Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādikaṃ āyasmato ñāṇasaññikattherassa apadānaṃ. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto saddhammassavane sādaro sālayo bhagavato dhammadesanānusārena ñāṇaṃ pesetvā ghosapamāṇattā bhagavato ñāṇe pasanno pañcaṅgaaṭṭhaṅganamakkāravasena paṇāmaṃ katvā pakkāmi. So tato cuto devalokesu uppanno tattha cha kāmāvacare dibbasampattimanubhavanto tato cavitvā manussaloke jāto tatthaggabhūtā cakkavattisampadādayo anubhavitvā imasmiṃ [Pg.122] buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

ස්වර්ණවර්ණ වූ සම්බුද්ධයන් වහන්සේ යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන මෙය ආයුෂ්මත් ඤාණසඤ්ඤිකත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. එහි උත්පත්ති කථාව කෙසේ ද? මෙම තේරණුවන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබූහ. ක්‍රමයෙන් වැඩෙන්නා වූ මොහු ශ්‍රද්ධාවන්තයෙක්ව, සද්ධර්ම ශ්‍රවණයෙහි ගෞරව සහිතව හා ඇලීමක් ඇතිව, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාවට අනුව සිය ඤාණය මෙහෙයවා, දේශනාවේ ශබ්දය ප්‍රමාණය කොට ගෙන (ශබ්දයට පැහැදී) භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඤාණය කෙරෙහි ප්‍රසන්න වූහ. පඤ්චාංග හා අෂ්ටාංග නමස්කාර විලසින් වැඳුම් පිදුම් කොට නික්ම ගියහ. ඔහු එම භවයෙන් චුතව දේව ලෝකයෙහි උපත ලැබූහ. එහි සදිව්‍ය ලෝකයන්හි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, එතැනින් චුතව මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි උපත ලැබූහ. එහිදී උතුම් වූ සක්විති රජ සැප ආදිය අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සම්පත් බහුල එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබූහ. වැඩිවියට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් වූහ.

---

7. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Nisabhājāniyaṃ yathāti gavasatasahassajeṭṭho nisabho, nisabho ca so ājāniyo seṭṭho uttamo ceti nisabhājāniyo. Yathā nisabhājāniyo, tatheva bhagavāti attho. Lokavisayasaññātaṃ paññattivasena evaṃ vuttaṃ. Anupameyyo hi bhagavā. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

7. එම තේරණුවන් වහන්සේ මතු කාලයෙහි තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධං' යනාදිය වදාළහ. එහි අර්ථය කලින් සඳහන් කළ පරිදිම වේ. 'නිසභාජානියං යථා' යනු ගවයන් ලක්ෂයකට අධිපති වූ වෘෂභයා 'නිසභ' නම් වේ. ඒ වෘෂභයා ආජානීය වූ ද, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ද, උත්තම වූ ද බැවින් 'නිසභාජානීය' නම් වේ. යම් සේ ආජානීය වෘෂභ රාජයෙක් වේ ද, එලෙසම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද වේ යන අර්ථයයි. ලෝක සම්මුතියට අනුව පවතින ප්‍රඥප්ති වසයෙන් මෙසේ වදාරන ලදී. මන්ද යත්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අසමසම වන බැවිනි. සෙසු පදයන්හි අර්ථය සෑම තැනකම පැහැදිලි වේ.

---

Ñāṇasaññikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ඤාණසඤ්ඤිකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

3. Uppalahatthiyattheraapadānavaṇṇanā

3. උප්පලහත්ථියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Tivarāyaṃ nivāsīhantiādikaṃ āyasmato uppalahatthakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katakusalo tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle mālākārakule nibbatto vuddhimanvāya mālākārakammena anekāni pupphāni vikkiṇanto jīvati. Athekadivasaṃ pupphāni gahetvā caranto bhagavantaṃ ratanagghikamiva caramānaṃ disvā rattuppalakalāpena pūjesi. So tato cuto teneva puññena sugatīsu puññamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

තිවරා නම් නුවර වැසියා වූ යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන මෙය ආයුෂ්මත් උප්පලහත්ථකත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද කුසල් ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි මල්කරුවෙකුගේ පවුලක උපත ලැබූහ. වැඩිවියට පත්ව මල්කරුවෙකු ලෙස රැකියාව කරමින් නොයෙක් මල් වර්ග විකුණමින් ජීවත් වූහ. ඉක්බිති එක් දිනක් මල් ගෙන වීථියෙහි යන්නා වූ මොහු, රත්න තොරණක් බඳු වූ ශෝභාවෙන් වඩින්නා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, රතු නෙළුම් මිටියකින් පූජා කළේය. ඔහු එම භවයෙන් චුතව එම පින් බලයෙන් සුගති ලෝකයන්හි සැප අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත්ව ශ්‍රද්ධාව උපදවා පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

---

13. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento tivarāyaṃ nivāsīhantiādimāha. Tattha tivarāti tīhi vārehi kāritaṃ sañcaritaṃ paṭicchannaṃ nagaraṃ, tassaṃ tivarāyaṃ nivāsī, vasanasīlo nivāsanaṭṭhānagehe vā vasanto ahanti attho. Ahosiṃ māliko tadāti tadā nibbānatthāya puññasambhārakaraṇasamaye māliko mālākārova pupphāni kayavikkayaṃ katvā jīvanto ahosinti attho.

13. එම තේරණුවන් වහන්සේ මතු කාලයෙහි තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'තිවරායං නිවාසීහං' යනාදිය වදාළහ. එහි 'තිවරා' යනු ප්‍රාකාර හෝ වටරවුම් තුනකින් ආරක්ෂිත වූ, ආවරණය වූ නුවරකි. 'තස්සං තිවරායං නිවාසී' යනු එම තිවරා නුවර පදිංචිව සිටි, නොහොත් සිය වාසස්ථානයෙහි වාසය කළ මම යන අර්ථයයි. 'අහෝසිං මාලිකෝ තදා' යනු එකල නිවන් පිණිස පින් රැස් කරන සමයෙහි, මල්කරුවෙකුම වී මල් වෙළඳාම් කරමින් ජීවත් වූයෙමි යන අර්ථයයි.

---

14. Pupphahatthamadāsahanti [Pg.123] siddhatthaṃ bhagavantaṃ disvā uppalakalāpaṃ adāsiṃ pūjesinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

14. 'පුප්ඵහත්ථමදාසහං' යනු සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක නෙළුම් මල් මිටක් පූජා කළෙමි යන අර්ථයයි. සෙසු පදයන්හි අර්ථය සෑම තැනකම පැහැදිලි වේ.

---

Uppalahatthakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

උප්පලහත්ථකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

4. Padapūjakattheraapadānavaṇṇanā

4. පදපූජකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato padapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasanno sumanapupphena pādamūle pūjesi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sakkasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajito vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaphale patiṭṭhāsi.

සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන මෙය ආයුෂ්මත් පදපූජකත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පිච්ච මලින් (සමන මලින්) උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද මූලයෙහි පූජා කළේය. ඔහු එම පින් බලයෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් සක් දෙවිඳු ලෙස සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව, විපස්සනා වඩා රහත් ඵලයෙහි පිහිටියේය.

---

19. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Jātipupphamadāsahanti jātisumanapupphaṃ adāsiṃ ahanti vattabbe gāthābandhasukhatthaṃ sumanasaddassa lopaṃ katvā vuttaṃ. Tattha jātiyā nibbatto vikasamānoyeva sumanaṃ janānaṃ somanassaṃ karotīti sumanaṃ, pupphanaṭṭhena vikasanaṭṭhena pupphaṃ, sumanañca taṃ pupphañcāti sumanapupphaṃ, tāni sumanapupphāni siddhatthassa bhagavato ahaṃ pūjesinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

19. එම තේරණුවන් වහන්සේ මතු කාලයෙහි තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'සිද්ධත්ථස්ස භගවතෝ' යනාදිය වදාළහ. 'ජාතිපුප්ඵමදාසහං' යනු පිච්ච මල් (සමන මල්) පූජා කළෙමි යන්න පද්‍ය බන්ධනයට පහසු වනු පිණිස 'සුමන' යන වචනය ලොප් කොට මෙසේ පවසා ඇත. එහි පිච්ච ගසෙහි හටගත්, විකසිත වන කල්හිම මිනිසුන්ගේ සිත් සතුටු කරන (සෝමනස්සය ඇති කරන) බැවින් 'සුමන' නම් වේ. පිපීම යන අර්ථයෙන් 'පුප්ඵ' නම් වේ. සුමන ද වූ එම මල ද වන බැවින් 'සුමනපුප්ඵ' නම් වේ. එම පිච්ච මල් මම සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළෙමි යන අර්ථයයි. සෙසු පදයන්හි අර්ථය සෑම තැනකම පැහැදිලි වේ.

---

Padapūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

පදපූජකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

5. Muṭṭhipupphiyattheraapadānavaṇṇanā

5. මුට්ඨිපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Sudassano nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato muṭṭhipupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle mālākārakule nibbatto vuddhimanvāya sakasippe nipphattiṃ patto ekadivasaṃ [Pg.124] bhagavantaṃ disvā pasannamānaso jātisumanapupphāni ubhohi hatthehi bhagavato pādamūle okiritvā pūjesi. So tena kusalasambhārena devamanussesu saṃsaranto ubho sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhippatto pubbavāsanāvasena satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

සුදස්සන නම් වූ නාමය ඇති යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන මෙය ආයුෂ්මත් මුට්ඨිපුප්ඵියත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි මල්කරුවෙකුගේ පවුලක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත්ව තම ශිල්පයෙහි දක්ෂතාවයට පත්ව, එක් දිනක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතින් යුතුව, පිච්ච මල් දෑතින්ම ගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද මූලයෙහි ඉස පූජා කළේය. ඔහු එම කුසල් සම්භාරය හේතුවෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් දෙවැදෑරුම් සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත්ව පෙර වාසනා ගුණයෙන් ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

---

14-25. So aparabhāge attano pubbakammaṃ anussaritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sudassano nāma nāmenātiādimāha. Tattha sudassanoti ārohapariṇāharūpasaṇṭhānayobbaññasobhanena sundaro dassanoti sudassano, nāmena sudassano nāma mālākāro hutvā jātisumanapupphehi padumuttaraṃ bhagavantaṃ pūjesinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

14-25. එම තේරණුවන් වහන්සේ මතු කාලයෙහි තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'සුදස්සනෝ නාම නාමේන' යනාදිය වදාළහ. එහි 'සුදස්සන' යනු සිරුරේ උස මහත, රූප සටහන හා යොවුන් වියේ පවතින ශෝභාව නිසා දැකීමට ප්‍රිය වූ බැවින් 'සුදස්සන' නම් වේ. නමින් සුදස්සන නම් වූ මල්කරුවෙකු වී පිච්ච මලින් පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළෙමි යන අර්ථයයි. සෙසු පදයන්හි අර්ථය සෑම තැනකම පැහැදිලි වේ.

---

Muṭṭhipupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

මුට්ඨිපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

6. Udakapūjakattheraapadānavaṇṇanā

6. උදකපූජකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādikaṃ āyasmato udakapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu pūritakusalasañcayo tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni paripūriyamāno pudumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya kusalākusalaṃ jānanto padumuttarassa bhagavato ākāse gacchato nikkhantachabbaṇṇabuddharaṃsīsu pasanno ubhohi hatthehi udakaṃ gahetvā pūjesi. Tena pūjitaṃ udakaṃ rajatabubbulaṃ viya ākāse aṭṭhāsi. So abhippasanno teneva somanassena tusitādīsu nibbatto dibbasampattiyo anubhavitvā aparabhāge manussasampattiyo ca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

"සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධං" යනාදිය ආයුෂ්මත් උදකපූජක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් රැස් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් සම්පූර්ණ කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබූහ. වැඩුණු පසු කුසල් අකුසල් හඳුනාගන්නා ඔහු, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ අහසින් වඩිනා කල්හි නික්මුණු ෂඩ්වර්ණ බුද්ධ රශ්මිය දැක පැහැදී, දෑතින් පැන් ගෙන පූජා කළේය. ඔහු පූජා කළ ඒ පැන් රිදී බුබුළක් මෙන් අහසේ රැඳී තිබුණි. ඒ පිළිබඳව අතිශයින් පැහැදුණු ඔහු එම සෝමනස්සයෙන්ම තුසිත ආදී දෙව්ලොව උපත ලැබීය. දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, පසුව මනුෂ්‍ය සම්පත් ද විඳ, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී වියපත් වූ පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් වූහ.

---

29. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttameva. Ghatāsanaṃva jalitanti ghataṃ vuccati sappi, ghatassa āsanaṃ ādhāranti ghatāsanaṃ, aggi, atha vā taṃ asati bhuñjatīti ghatāsanaṃ[Pg.125], aggiyeva. Yathā ghate āsitte aggimhi aggisikhā atīva jalati, evaṃ aggikkhandhaṃ iva jalamānaṃ bhagavantanti attho. Ādittaṃva hutāsananti hutaṃ vuccati pūjāsakkāre, hutassa pūjāsakkārassa āsananti hutāsanaṃ, jalamānaṃ sūriyaṃ iva dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi byāmappabhāmaṇḍalehi vijjotamānaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ anilañjase ākāse gacchantaṃ addasanti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

29. ඒ තෙරුන් වහන්සේ පසු කලෙක තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව, තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධං" යනාදිය වදාළහ. එහි අර්ථය යට පවසන ලදී. "ඝතාසනංව ජලිතං" යන්නෙහි 'ඝත' යනු ගිතෙල් ය. 'ඝතස්ස ආසනං ආධාරං' යනු ඝතාසන හෙවත් ගින්නයි. එසේත් නැතිනම් ඒ ගිතෙල් අනුභව කරන (දවන) බැවින් 'ඝතාසන' නම් වේ, එය ගින්නමයි. ගිතෙල් වත් කළ විට ගින්නෙහි ගිනි සිළුව අතිශයින් ඇවිළෙන්නාක් මෙන්, ගිනි කඳක් මෙන් බැබළෙන බුදුරජාණන් වහන්සේ යනු අර්ථයයි. "ආදිත්තංව හුතාසනං" යන්නෙහි 'හුත' යනු පූජා සක්කාරයන්ට නමකි. පූජා සක්කාරයන්ගේ ස්ථානය (පිළිගන්නා ස්ථානය) වූ බැවින් 'හුතාසන' නම් වේ. බැබළෙන සූර්යයා මෙන් දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් හා ව්‍යාමප්‍රභා මණ්ඩලයෙන් බබළන්නා වූ, රන්වන් පැහැති සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ අහස් ගැබෙහි වඩිනවා දුටුවෙමි යනු මෙහි සම්බන්ධයයි. සෙසු පද සියලු තැන්හි පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Udakapūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

උදකපූජක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

---

7. Naḷamāliyattheraapadānavaṇṇanā

7. නළමාලිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

---

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato naḷamāliyattherassa apadānaṃ. Esopi purimajinavaresu katādhikāro anekāsu jātīsu vivaṭṭūpanissayāni kusalakammāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā kāme ādīnavaṃ disvā gehaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavante vasanto tatthāgataṃ bhagavantaṃ disvā pasanno vanditvā tiṇasantharaṃ santharitvā tattha nisinnassa bhagavato naḷamālehi bījaniṃ katvā bījetvā adāsi. Paṭiggahesi bhagavā tassānukampāya, anumodanañca akāsi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto uppannuppannabhave pariḷāhasantāpavivajjito kāyacittacetasikasukhappatto anekasukhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya pubbavāsanābalena satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

"පදුමුත්තර බුද්ධස්ස" යනාදිය ආයුෂ්මත් නළමාලිය තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, බොහෝ ජාතිවල විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩුණු පසු ගිහිගෙය පිහිටුවාගෙන, කාමයන්හි ආදීනව දැක ගිහිගෙය අතහැර තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදිව හිමවත වාසය කළේය. එහි වැඩම කළ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පැහැදී, වැඳ නමස්කාර කොට තණ ඇතිරියක් පනවා, එහි වැඩ සිටි බුදුරජාණන් වහන්සේට නළ (බට) මල්වලින් පවන් පතක් සාදා පවන් සැලීය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුට අනුකම්පාවෙන් එය පිළිගෙන අනුමෝදනාව සිදු කළහ. ඔහු ඒ පින්කමින් දෙව් මිනිස් භවයන්හි සැරිසරමින්, උපන් උපන් භවයන්හි දැවිලි හා තැවීම්වලින් තොරව, කායික හා චෛතසික සුවයට පත්ව බොහෝ සැප විඳ, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී වියපත් වූ පසු පෙර වාසනා බලයෙන් ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් වූහ.

---

36. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttameva.

36. ඒ තෙරුන් වහන්සේ පසු කලෙක තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව, තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පදුමුත්තරබුද්ධස්ස" යනාදිය වදාළහ. එය යට පවසන ලදී.

---

37. Naḷamālaṃ gahetvānāti naḷati asāro nissāro hutvā veḷuvaṃsatopi tanuko sallahuko jātoti naḷo, naḷassa mālā [Pg.126] pupphaṃ naḷamālaṃ, tena naḷamālena bījaniṃ kāresinti sambandho. Bījissati janissati vāto anenāti bījanī, taṃ bījaniṃ buddhassa upanāmesiṃ, paṭiggahesinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

37. "නළමාලං ගහෙත්වාන" යනු, අසාර වූ නිස්සාර වූ ද, උණ බටයකටත් වඩා සිහින් වූ ද සැහැල්ලු වූ ද බැවින් 'නළ' (බට) නම් වේ. නළ ගසෙහි මල 'නළමාල' නම් වේ. ඒ නළ මල්වලින් පවන් පතක් කරවූයෙමි යනු සම්බන්ධයයි. මෙයින් හුළඟ ජනිත වන බැවින් 'බීජනී' (පවන් පත) නම් වේ. ඒ පවන් පත බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළෙමි, උන්වහන්සේ පිළිගත්හ යනු අර්ථයයි. සෙසු සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

---

Naḷamāliyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

නළමාලිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

---

Sattamabhāṇavāravaṇṇanā samattā.

සත්වැනි භාණවාර වර්ණනාව නිමවා ලදී.

---

8. Āsanupaṭṭhāhakattheraapadānavaṇṇanā

8. ආසනුපට්ඨාහක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

---

Kānanaṃ vanamoggayhātiādikaṃ āyasmato āsanupaṭṭhāhakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto gharāvāsaṃ vasanto tattha dosaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavante vasanto tattha sampattaṃ bhagavantaṃ disvā pasanno sīhāsanaṃ adāsi, tattha nisinnaṃ bhagavantaṃ mālākalāpaṃ gahetvā pūjetvā taṃ padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto nibbattanibbattabhave uccakuliko vibhavasampanno ahosi. So kālantarena imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

"කානනං වනමොග්ගය්හ" යනාදිය ආයුෂ්මත් ආසනුපට්ඨාහක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය පින් රැස් කරමින්, අත්ථදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. ගිහිගෙයි වසන ඔහු එහි දොස් දැක, ගිහිගෙය අතහැර තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදිව හිමවත වාසය කරන කල්හි, එහි වැඩම කළ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පැහැදී සිංහාසනයක් පූජා කළේය. එහි වැඩ සිටි බුදුරජාණන් වහන්සේට මල් මිටියක් ගෙන පූජා කොට, උන්වහන්සේ පැදකුණු කොට නික්ම ගියේය. ඔහු ඒ පින්කමින් දෙව් මිනිස් භවයන්හි සැරිසරමින් උපන් උපන් භවයන්හි උසස් කුල ඇත්තෙක් හා මහා සම්පත් ඇත්තෙක් විය. ඔහු කලකට පසු මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක උපත ලබා, වියපත් වූ පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් වූහ.

---

47. So arahā samāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento kānanaṃ vanamoggayhātiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttatthamevāti.

47. ඒ තෙරුන් වහන්සේ අර්හත් වූ පසු තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව, තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "කානනං වනමොග්ගය්හ" යනාදිය වදාළහ. ඒ සියල්ල යට පවසන ලද අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Āsanupaṭṭhāhakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ආසනුපට්ඨාහක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

---

9. Biḷālidāyakattheraapadānavaṇṇanā

9. බිළාලිදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

---

Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato biḷālidāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe [Pg.127] nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ vasanto tatthādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavante vasanto atīva appicchasantuṭṭho āluvādīhi yāpento vasati. Tadā padumuttaro bhagavā tassa anukampāya taṃ himavantaṃ agamāsi. Taṃ disvā pasanno vanditvā biḷāliyo gahetvā patte okiri. Taṃ tathāgato tassānukampāya somanassuppādayanto paribhuñji. So tena kammena tato cuto devamanussesu ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbattitvā vuddhimanvāya satthari pasanno sāsane pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

"හිමවන්තස්සාවිදූරේ" යනාදිය ආයුෂ්මත් බිළාලිදායක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. වියපත් වූ පසු ගිහිගෙයි වසමින් එහි ආදීනව දැක, ගිහිගෙය අතහැර තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදිව හිමවත වාසය කරමින්, අතිශයින්ම අප්පිච්ඡ සන්තොස ගුණයෙන් යුක්තව බිළාලි (අල වර්ගයක්) ආදියෙන් යැපෙමින් වාසය කළේය. එකල පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුට අනුකම්පාව පිණිස ඒ හිමවතට වැඩම කළහ. උන්වහන්සේ දැක පැහැදී, වැඳ නමස්කාර කොට බිළාලි අල ගෙන පාත්‍රයට පූජා කළේය. තථාගතයන් වහන්සේ ඔහුට අනුකම්පාව පිණිස ඔහු තුළ සෝමනස්සයක් ඇති කරවමින් ඒවා වළඳා වදාළහ. ඔහු ඒ කර්මයෙන් එතැනින් චුතව දෙව් මිනිස් සම්පත් දෙවර්ගයම අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක උපත ලබා වියපත් වූ පසු බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී ශාසනයෙහි පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් වූහ.

---

53. So aparabhāge attano kusalakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthameva. Āluvakarambhādayo tesaṃ tesaṃ kandajātīnaṃ nāmānevāti.

53. පසුව ඒ මථේරයන් වහන්සේ තමන්ගේ කුසල කර්මය සිහිපත් කරමින් සොම්නසට පත්වූවාහු, සිය පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “හිමවන්තස්සාවිදූරේ” යනාදිය වදාළහ. ඒ සියල්ල කලින් පවසන ලද ක්‍රමයට ම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේ ය. ආලුව, කරම්භ ආදිය ඒ ඒ අල වර්ගවල නම් ම වේ.

---

Biḷālidāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

බිළාලිදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

10. Reṇupūjakattheraapadānavaṇṇanā

10. රේණුපූජකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādikaṃ āyasmato reṇupūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasanno viññutaṃ patto aggikkhandhaṃ viya vijjotamānaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso nāgapupphakesaraṃ gahetvā pūjesi. Atha bhagavā anumodanamakāsi.

“සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධං” යනාදිය ආයුෂ්මත් රේණුපූජක තේරණුවන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරයන් වහන්සේලා හමුවේ අධිකාරී පුණ්‍ය කර්ම කොට, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපකාරී වන්නා වූ පින් රැස් කරමින්, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පැමිණ ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී, නුවණැති බවට පත්ව, ගිනි කඳක් මෙන් බබළන්නා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, පැහැදුණු සිතින් යුතුව නාග පුෂ්ප කේසර (කෑල මල් රේණු) ගෙන පූජා කළේය. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනුමෝදනාව සිදු කළ සේක.

---

62-3. So tena puññena tato cuto devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā uppannuppannabhave sabbattha pūjito imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto pubbavāsanābalena satthari pasanno sāsane pabbajito nacirasseva arahā hutvā dibbacakkhunā attano pubbakammaṃ disvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Sataraṃsiṃva bhāṇumanti satamattā satappamāṇā raṃsi pabhā yassa sūriyassa [Pg.128] so sataraṃsi, gāthābandhasukhatthaṃ sataraṃsīti vuttaṃ, anekasatassa anekasatasahassaraṃsīti attho. Bhāṇu vuccati pabhā, bhāṇu pabhā yassa so bhāṇumā, bhāṇumasaṅkhātaṃ sūriyaṃ iva vipassiṃ bhagavantaṃ disvā sakesaraṃ nāgapupphaṃ gahetvā abhiropayiṃ pūjesinti attho. Sesaṃ uttānamevāti.

62-3. ඔහු ඒ පිනෙන් එතැනින් චුතව, දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් සම්පත් දෙවර්ගයම අනුභව කොට, උපන් උපන් සෑම භවයකදීම පූජිතයෙකු වී, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබීය. නුවණැති බවට පත්ව, පෙර පුරුදු වාසනා බලයෙන් ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී, ශාසනයෙහි පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය. දිවැසින් තමන්ගේ පූර්ව කර්මය දැක, සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “සුවණ්ණවණ්ණං සම්බුද්ධං” යනාදිය පැවසීය. එහි අර්ථය කලින් සඳහන් කළ පරිදිමය. “සතරංසිංව භාණුමන්ති” යනු සියයක් පමණ (අසංඛ්‍යාත) කිරණ ඇති සූර්යයා මෙනි. ගාථා බන්ධනයේ පහසුව පිණිස “සතරංසී” යැයි කියන ලදී. එහි අර්ථය නම් නොයෙක් සිය දහස් ගණන් කිරණ ඇති සූර්යයා යන්නයි. ආලෝකයට “භාණු” යැයි කියනු ලැබේ. ආලෝකය ඇත්තේ යන අර්ථයෙන් “භාණුමා” නම් වේ. භාණුමා නම් වූ සූර්යයා මෙන් බබළන විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, රේණු සහිත නාග පුෂ්ප ගෙන පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි. සෙසු කොටස පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේ ය.

---

Reṇupūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

රේණුපූජකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

Ekādasamavaggavaṇṇanā samattā.

එකොළොස්වන වග්ග වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

12. Mahāparivāravaggo

12. මහාපරිවාර වග්ගය

---

1. Mahāparivārakattheraapadānavaṇṇanā

1. මහාපරිවාරකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Vipassī nāma bhagavātiādikaṃ āyasmato mahāparivārakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato uppannasamaye yakkhayoniyaṃ nibbatto anekayakkhasatasahassaparivāro ekasmiṃ khuddakadīpe dibbasukhamanubhavanto viharati. Tasmiñca dīpe cetiyābhisobhito vihāro atthi, tattha bhagavā agamāsi. Atha so yakkhasenādhipati taṃ bhagavantaṃ tattha gatabhāvaṃ disvā dibbavatthāni gahetvā gantvā bhagavantaṃ vanditvā dibbavatthehi pūjesi, saparivāro saraṇamagamāsi. So tena puññakammena tato cuto devaloke nibbattitvā tattha cha kāmāvacarasukhamanubhavitvā tato cuto manussesu aggacakkavattiādisukhamanubhavitvā aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

“විපස්සී නාම භගවා” යනාදිය ආයුෂ්මත් මහාපරිවාරක තේරණුවන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරයන් වහන්සේලා හමුවේ පින් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපකාරී වන පින් රැස් කරමින්, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සමයෙහි යක්ෂ යෝනියෙහි උපන්නේය. ලක්ෂ සංඛ්‍යාත යක්ෂ පිරිවර ඇතිව එක් කුඩා දූපතක දිව්‍ය සැප අනුභව කරමින් වාසය කළේය. ඒ දූපතෙහි චෛත්‍යයකින් අතිශයින් ශෝභමාන වූ විහාරයක් තිබුණි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එතැනට වැඩම කළ සේක. එකල්හි ඒ යක්ෂ සේනාධිපති තෙමේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එතැනට වැඩි බව දැක, දිව්‍ය වස්ත්‍ර ගෙන ගොස් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ දිව්‍ය වස්ත්‍රවලින් පූජා කළේය. පිරිවර සමඟ සරණාගමනයෙහි පිහිටියේය. ඔහු ඒ පුණ්‍ය කර්මයෙන් එතැනින් චුතව දෙව්ලොව උපත ලබා එහි සවැදෑරුම් කාමාවචර දිව්‍ය සැප අනුභව කොට, එයින් චුතව මිනිසුන් අතර අග්‍ර චක්‍රවර්ති සම්පත් අනුභව කොට, පසුව මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබීය. නුවණැති බවට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

---

1-2. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vipassī nāma bhagavātiādimāha. Tattha visesaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ passatīti vipassī, vividhe satipaṭṭhānādayo sattatiṃsabodhipakkhiyadhamme passatīti vā vipassī, vividhe [Pg.129] anekappakāre bodhaneyyasatte visuṃ visuṃ passatīti vā vipassī, so vipassī bhagavā dīpacetiyaṃ dīpe pūjanīyaṭṭhānaṃ vihāramagamāsīti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

1-2. පසුව ඒ මතේරයන් වහන්සේ තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කරමින් සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “විපස්සී නාම භගවා” යනාදිය වදාළහ. එහි ‘විපස්සී’ යනු විශේෂ වූ පරමාර්ථ වූ නිවන් දකින හෙයින් ‘විපස්සී’ නම් වේ. නැතහොත් සතිපට්ඨාන ආදී වූ සත්තිස් බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් දකින හෙයින් ‘විපස්සී’ නම් වේ. නැතහොත් නොයෙක් ආකාර වූ අවබෝධ කළ යුතු සත්ත්වයන් වෙන් වෙන්ව දකින බැවින් ‘විපස්සී’ නම් වේ. ඒ විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දූපතේ චෛත්‍යය ඇති පූජනීය ස්ථානය වූ විහාරයට වැඩම කළ සේක යනු අර්ථයයි. සෙසු සියල්ල සෑම තැනකදීම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේ ය.

---

Mahāparivārakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

මහාපරිවාරකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

2. Sumaṅgalattheraapadānavaṇṇanā

2. සුමංගලත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Atthadassī jinavarotiādikaṃ āyasmato sumaṅgalattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle ekasmiṃ taḷākasamīpe rukkhadevatā hutvā nibbatti. Tasmiṃ samaye bhagavā vihārato nikkhamitvā nahāyitukāmo tassa taḷākassa tīraṃ gantvā tattha nhatvā ekacīvaro jalamāno brahmā viya sūriyo viya suvaṇṇabimbaṃ viya aṭṭhāsi. Atha so devaputto somanassajāto pañjaliko thomanamakāsi, attano dibbagītatūriyehi upahārañca akāsi. So tena puññakammena devamanussesu sampattiyo anubhavitvā aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

“අත්ථදස්සී ජිනවරෝ” යනාදිය ආයුෂ්මත් සුමංගල තේරණුවන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරයන් වහන්සේලා හමුවේ අධිකාරී පින් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපකාරී වන පින් රැස් කරමින්, අත්ථදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක් තටාකයක් අසල වෘක්ෂ දේවතාවෙක්ව උපන්නේය. ඒ සමයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විහාරයෙන් නික්ම පැන් සැනසීමට කැමතිව ඒ තටාක තීරයට වැඩම කොට එහි පැන් සනා, එකම සිවුරක් ඇතිව බැබළෙමින් බ්‍රහ්මයෙකු මෙන් ද, සූර්යයා මෙන් ද, රන් පිළිමයක් මෙන් ද වැඩ සිටි සේක. එකල්හි ඒ දේවපුත්‍රයා සොම්නසට පත්ව ඇඳිලි බැඳ ස්තුති ප්‍රශංසා කළේය. තමාගේ දිව්‍ය ගීත හා තූර්ය වාදනයෙන් පූජාවන් ද කළේය. ඔහු ඒ පුණ්‍ය කර්මයෙන් දෙවි මිනිස් සම්පත් අනුභව කොට, පසුව මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලබා, නුවණැති බවට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

---

11. So pacchā pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento atthadassī jinavarotiādimāha. Tattha paramatthaṃ nibbānaṃ dakkhati passatīti atthadassī, atha vā sabbasattānaṃ caturāriyasaccasaṅkhātaṃ atthapayojanaṃ dassanasīloti atthadassī, kilese ajini jināti jinissatīti jino. Varitabbo patthetabbo sabbasattehīti varo, atthadassī jino ca so varo cāti atthadassī jinavaro. Lokajeṭṭhoti lujjati palujjatīti loko, lokīyati passīyati buddhādīhi pārappattoti vā loko, loko ca loko ca loko cāti loko. Ekasesasamāsavasena ‘‘lokā’’ti vattabbe ‘‘loko’’ti vutto. Lokassa jeṭṭho lokajeṭṭho, so lokajeṭṭho narāsabhoti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

11. පසුව ඔහු පූර්ව කර්මය සිහිපත් කරමින් සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “අත්ථදස්සී ජිනවරෝ” යනාදිය වදාළේය. එහි පරමාර්ථ වූ නිවන දකින බැවින් ‘අත්ථදස්සී’ නම් වේ. නැතහොත් සියලු සත්ත්වයන්ගේ සිවුසස් දහම් සංඛ්‍යාත අර්ථ ප්‍රයෝජනය දැකීමේ ස්වභාවය ඇති බැවින් ‘අත්ථදස්සී’ නම් වේ. කෙලෙසුන් ජයගත් බැවින් ‘ජින’ නම් වේ. සියලු සත්ත්වයන් විසින් පැතිය යුතු බැවින් ‘වර’ නම් වේ. අත්ථදස්සී ද වූ, ජින ද වූ, ඒ ශ්‍රේෂ්ඨ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ යනු ‘අත්ථදස්සී ජිනවරෝ’ යන්නෙහි අර්ථයයි. ලුජ්ජති පලුජ්ජති (වැනසෙන) යන අර්ථයෙන් ‘ලෝක’ නම් වේ. තවද බුදුවරයන් වහන්සේලා විසින් දකිනු ලබන බැවින් ද ලෝක නම් වේ. ඒ ලෝකය වනාහි සංඛාර ලෝක, සත්ත ලෝක සහ ඕකාස ලෝක වශයෙන් තෙවැදෑරුම් වේ. ඒ ලෝකයන්ට ජ්‍යෙෂ්ඨ වූ බැවින් ‘ලෝකජේට්ඨ’ නම් වේ. ඒ ලෝකජේට්ඨ වූ නරාසභයන් (මිනිසුන් අතර ශ්‍රේෂ්ඨයා) වහන්සේ යනු අර්ථයයි. සෙසු සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේ ය.

---

Sumaṅgalattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සුමංගලත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

3. Saraṇagamaniyattheraapadānavaṇṇanā

3. සරණගමනියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Ubhinnaṃ [Pg.130] devarājūnantyādikaṃ āyasmato saraṇagamaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro uppannuppannabhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttare bhagavati uppanne ayaṃ himavante devarājā hutvā nibbatti, tasmiṃ aparena yakkhadevaraññā saddhiṃ saṅgāmatthāya upaṭṭhite dve anekayakkhasahassaparivārā phalakāvudhādihatthā saṅgāmatthāya samupabyūḷhā ahesuṃ. Tadā padumuttaro bhagavā tesu sattesu kāruññaṃ uppādetvā ākāsena tattha gantvā saparivārānaṃ dvinnaṃ devarājūnaṃ dhammaṃ desesi. Tadā te sabbe phalakāvudhāni chaḍḍetvā bhagavantaṃ gāravabahumānena vanditvā saraṇamagamaṃsu. Tesaṃ ayaṃ paṭhamaṃ saraṇamagamāsi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

"උභින්නං දෙවරාජූනං" යනාදිය ආයුෂ්මත් සරණගමනීය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇතිව, උපන් උපන් භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් සිටින අතරතුර පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ කාලයෙහි හිමවන්තයෙහි දෙව්රජෙකු වී උපන්නේය. පසුව එම දෙව්රජු තවත් යක්ෂ දේවරාජයෙකු සමඟ යුද්ධ කිරීම පිණිස සූදානම් වූ කල්හි, දහස් ගණන් පිරිවර සහිත පලිහ හා ආයුධ අතැති ඒ දෙදෙනා යුද බිමෙහි සූදානම් වී සිටියහ. එකල පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ එම සත්ත්වයන් කෙරෙහි කරුණාව උපදවා අහසින් එම ස්ථානයට වැඩම කර, පිරිවර සහිත ඒ දෙව්රජවරුන් දෙදෙනාට ධර්මය දේශනා කළ සේක. එකල ඔවුන් සියල්ලෝම තම පලිහ හා ආයුධ අත්හැර බුදුරජාණන් වහන්සේට මහත් ගෞරව සම්මානයෙන් වැඳ සරණ ගියහ. මෙය ඔවුන්ගේ ප්‍රථම සරණාගමනය විය. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙවි මිනිස් ලොව සැරිසරමින් දෙලොව සම්පත් අනුභව කර, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, වියපත් වූ පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත් විය.

---

20. So aparabhāge pubbakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ubhinnaṃ devarājūnantiādimāha. Tattha sucilomakharalomaāḷavakakumbhīrakuverādayo viya nāmagottena apākaṭā dve yakkharājāno aññāpadesena dassento ‘‘ubhinnaṃ devarājūna’’ntiādimāha. Saṅgāmo samupaṭṭhitoti saṃ suṭṭhu gāmo kalahatthāya upagamananti saṅgāmo, so saṅgāmo saṃ suṭṭhu upaṭṭhito, ekaṭṭhāne upagantvā ṭhitoti attho. Ahosi samupabyūḷhoti saṃ suṭṭhu upasamīpe rāsibhūtoti attho.

20. ඒ ස්ථවිරයන් වහන්සේ පසුව තම පෙර පින සිහිපත් කර සොම්නසට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "උභින්නං දෙවරාජූනං" යනාදිය වදාළ සේක. එහි සුචිලෝම, ඛරලෝම, ආළවක, කුම්භීර, කුවේර ආදීන් මෙන් නාම ගෝත්‍රවලින් ප්‍රකට නොවන යක්ෂ රජවරුන් දෙදෙනෙකු අන්‍ය අයුරකින් (නම් නොකියා) දැක්වීමට "උභින්නං දෙවරාජූනං" යනාදිය වදාළහ. "සංගාමො සමුපට්ඨිතො" යනු මැනවින් කලහ කිරීම සඳහා ගමනය (පැමිණීම) සංග්‍රාමයයි. එම සංග්‍රාමය මැනවින් එළඹි (සමුපට්ඨිත), එනම් එක් තැනකට පැමිණ සිටි යන අර්ථයයි. "අහොසි සමුපබ්‍යූළ්හො" යනු මැනවින් සමීපයෙහි රැස් වූ යන අර්ථයයි.

---

21. Saṃvejesi mahājananti tesaṃ rāsibhūtānaṃ yakkhānaṃ ākāse nisinno bhagavā catusaccadhammadesanāya saṃ suṭṭhu vejesi, ādīnavadassanena gaṇhāpesi viññāpesi bodhesīti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

21. "සංවේජේසි මහාජනං" යනු ඒ රැස්ව සිටි යක්ෂයන්ට අහසෙහි වැඩසිටි බුදුරජාණන් වහන්සේ සිවුසච්ච ධර්ම දේශනාවෙන් මැනවින් සංවේගය ඇති කළ සේක. ආදීනව පෙන්වා දීමෙන් (කුසලයෙහි) ග්‍රහණය කරවූහ, දන්වා වදාළහ, අවබෝධ කරවූහ යන අර්ථයයි. ඉතිරිය සෑම තැනකම පැහැදිලිය.

---

Saraṇagamaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සරණගමනීය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

4. Ekāsaniyattheraapadānavaṇṇanā

4. ඒකාසනීය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

---

Varuṇo [Pg.131] nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato ekāsaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle varuṇo nāma devarājā hutvā nibbatti. So bhagavantaṃ disvā pasannamānaso gandhamālādīhi gītavāditehi ca upaṭṭhayamāno saparivāro pūjesi. Tato aparabhāge bhagavati parinibbute tassa mahābodhirukkhaṃ buddhadassanaṃ viya sabbatūriyatāḷāvacarehi saparivāro upahāramakāsi. So tena puññena tato kālaṅkatvā nimmānaratidevaloke uppajji. Evaṃ devasampattimanubhavitvā manussesu ca manussabhūto cakkavattisampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu sāsane pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

"වරුණො නාම නාමෙන" යනාදිය ආයුෂ්මත් ඒකාසනීය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් අත්ථදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි වරුණ නම් දෙව්රජෙකු වී උපන්නේය. ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතැතිව සුවඳ මල් ආදියෙන් ද, ගීත වාදිතයන්ගෙන් ද පිරිවර සමඟ උවැටන් කරමින් පූජා කළේය. ඉන්පසු බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි, උන්වහන්සේගේ මහා බෝධි වෘක්ෂය බුදුරජාණන් වහන්සේ දකින්නාක් මෙන් සියලු තූර්ය වාදනයන්ගෙන් පිරිවර සහිතව පූජා උපහාර පැවැත්වීය. ඔහු ඒ පිනෙන් එතැනින් චුතව නිම්මාණරතී දිව්‍ය ලෝකයෙහි උපන්නේය. මෙසේ දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කර, මිනිසුන් අතර ඉපදී සක්විති සම්පත් ද අනුභව කර, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, වියපත් වූ පසු ශාස්තෘ ශාසනයෙහි පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

---

31. So pacchā sakakammaṃ saritvā taṃ tathato ñatvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento varuṇo nāma nāmenātiādimāha. Tattha yadā ahaṃ sambodhanatthāya buddhaṃ bodhiñca pūjesiṃ, tadā varuṇo nāma devarājā ahosinti sambandho.

31. ඔහු පසුව තමා කළ කර්මය සිහිපත් කර, එය තත්ත්වාකාරයෙන් දැන සොම්නසට පත්ව පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "වරුණො නාම නාමෙන" යනාදිය පැවසීය. එහි, "යම් කලක මම සත්‍යාවබෝධය පිණිස බුදුරජාණන් වහන්සේට සහ බෝධියට පූජා කළෙම්ද, එකල මම වරුණ නම් දෙව්රජු වීමි" යනුවෙන් සම්බන්ධය කළ යුතුය.

---

34. Dharaṇīruhapādapanti ettha rukkhalatāpabbatasattharatanādayo dhāretīti dharaṇī, tasmiṃ ruhati patiṭṭhahatīti dharaṇīruho. Pādena pivatīti pādapo, siñcitasiñcitodakaṃ pādena mūlena pivati rukkhakkhandhasākhāviṭapehi āporasaṃ patthariyatīti attho, taṃ dharaṇīruhapādapaṃ bodhirukkhanti sambandho.

34. "ධරණීරුහපාදපං" යන්නෙහි වෘක්ෂ, ලතා, පර්වත සහ සප්ත රත්නයන් දරන බැවින් "ධරණී" (පොළොව) නම් වේ. එහි හටගන්නා බැවින් "ධරණීරුහ" නම් වේ. පාදයෙන් (මුල්වලින්) පානය කරන බැවින් "පාදප" නම් වේ. වත් කරන ලද ජලය මුල් මගින් පානය කරන බවත්, වෘක්ෂ ස්කන්ධය, අතු සහ රිකිලි මගින් ජල සාරය පතුරුවන බවත් අර්ථයයි. ඒ ධරණීරුහපාදප නම් වූ බෝධි වෘක්ෂය ලෙස මෙහි සම්බන්ධය කළ යුතුය.

---

35. Sakakammābhiraddhoti attano kusalakammena abhiraddho pasanno uttame bodhimhi pasannoti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

35. "සකකම්මාභිරද්ධො" යනු තමාගේ කුසල කර්මය කෙරෙහි සතුටු වූ, පැහැදුණු, උතුම් බෝධිය කෙරෙහි පැහැදුණු යන අර්ථයයි. ඉතිරිය සෑම තැනකම පැහැදිලිය.

---

Ekāsaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ඒකාසනීය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

5. Suvaṇṇapupphiyattheraapadānavaṇṇanā

5. ස්වර්ණපුෂ්පිය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

---

Vipassī [Pg.132] nāma bhagavātiādikaṃ āyasmato suvaṇṇapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ ṭhāne bhūmaṭṭhakadevaputto hutvā nibbatto tassa bhagavato dhammaṃ sutvā pasannamānaso catūhi suvaṇṇapupphehi pūjesi. Tāni pupphāni ākāse suvaṇṇavitānaṃ hutvā chādesuṃ, suvaṇṇapabhā ca buddhassa sarīrapabhā ca ekato hutvā mahāobhāso ahosi. So atirekataraṃ pasanno sakabhavanaṃ gatopi saratiyeva. So tena puññakammena tusitabhavanādisugatīsuyeva saṃsaranto dibbasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthu dhammadesanaṃ sutvā sāsane uraṃ datvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

"විපස්සී නාම භගවා" යනාදිය ආයුෂ්මත් ස්වර්ණපුෂ්පිය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා ස්ථානයක භූමාටු දේවපුත්‍රයෙකුව ඉපිද, ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් ධර්මය අසා පැහැදුණු සිතැතිව රන් මල් හතරකින් පූජා කළේය. ඒ මල් අහසෙහි රන් වියනක් මෙන් විය. රන්වන් පැහැය සහ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශරීර ප්‍රභාව එක්ව මහා ආලෝකයක් ඇති විය. ඔහු අතිශයින් පැහැදී තම දිව්‍ය භවනයට ගිය ද එයම සිහි කළේය. ඔහු ඒ පුණ්‍යකර්මයෙන් තුසිත භවනය ආදී සුගතිවලම සැරිසරමින් දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කර, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, වියපත් වූ පසු බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා ශාසනයට මහත් උනන්දුවෙන් යොමු වී පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

---

40. So aparabhāge pubbakammaṃ saritvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vipassī nāma bhagavātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva.

40. ඔහු පසුව පෙර පින සිහිපත් කර සොම්නසට පත්ව තම පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "විපස්සී නාම භගවා" යනාදිය පැවසීය. එහි අර්ථය කලින් සඳහන් කළ අයුරුමය.

---

44. Pāmojjaṃ janayitvānāti balavapītiṃ uppādetvā ‘‘pāmojjaṃ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṃ attamanatā cittassā’’tiādīsu (dha. sa. 9, 86; mahāni. 1) viya attamanatā sakabhāvaṃ uppādetvāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

44. "පාමොජ්ජං ජනයිත්වාන" යනු බලවත් ප්‍රීතියක් උපදවා, "පාමොජ්ජං ආමොදනා පමොදනා..." යනාදී තැන්වල මෙන් සතුටු වූ සිතැති බව නිසා තමාගේ අභිප්‍රාය (සතුට) ඇති කරගෙන යන අර්ථයයි. ඉතිරිය සෑම තැනකම පැහැදිලිය.

---

Suvaṇṇapupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ස්වර්ණපුෂ්පිය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

6. Citakapūjakattheraapadānavaṇṇanā

6. චිතකපූජක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

---

Vasāmi rājāyatanetiādikaṃ āyasmato citakapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tato paraṃ uppannuppannabhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle rājāyatanarukkhadevatā hutvā nibbatto antarantarā devatāhi saddhiṃ dhammaṃ [Pg.133] sutvā pasanno bhagavati parinibbute saparivāro gandhadīpadhūpapupphabheriādīni gāhāpetvā bhagavato āḷahanaṭṭhānaṃ gantvā dīpādīni pūjetvā anekehi tūriyehi anekehi vāditehi taṃ pūjesi. Tato paṭṭhāya sakabhavanaṃ upaviṭṭhopi bhagavantameva saritvā sammukhā viya vandati. So teneva puññena tena cittappasādena rājāyatanato kālaṃ kato tusitādīsu nibbatto dibbasampattiṃ anubhavitvā tato manussesu manussasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto bhagavati uppannacittappasādo bhagavato sāsane pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

'වසාමි රාජායතනේ' යනාදිය ආයුෂ්මත් චිතකපූජක තේරෙන්නාන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇත්තෙක්ව, ඉන්පසු උපන් උපන් භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි රාජායතන (කිරිපලු) වෘක්ෂයට අධිගෘහිත දේවතාවෙක්ව ඉපදුණහ. අතරින් පතර අනෙකුත් දේවතාවන් සමග ධර්මය අසා පැහැදී, බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි පිරිවර සමග සුවඳ ද්‍රව්‍ය, පහන්, සුවඳ දුම්, මල් සහ බෙර ආදිය ගෙන්වාගෙන බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ආදාහන පූජාව සිදුකළ ස්ථානයට ගොස් පහන් ආදියෙන් පූජා පවත්වා, නොයෙකුත් තූර්ය වාදනයන්ගෙන් සහ වැයීම්වලින් එම ධාතූන් වහන්සේලාට පූජා කළේය. එතැන් පටන් සිය භවනයට පැමිණ සිටින විට ද බුදුරජාණන් වහන්සේවම සිහිපත් කරමින් බුදුන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි සිටින්නාක් මෙන් වන්දනා කරයි. ඔහු එම පින් බලයෙන් හා සිතේ පැහැදීමෙන් රාජායතන වෘක්ෂය අසලදීම කළුරිය කොට තුසිතාදී දිව්‍ය ලෝකයන්හි උපත ලබා දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කළේය. ඉන්පසු මිනිස්ලොව උපත ලබා මිනිස් සම්පත් අනුභව කරමින් මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලබා, වියපත් වූ පසු බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි ඇති වූ පැහැදීමෙන් ශාසනයෙහි පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

---

49. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vasāmi rājāyatanetiādimāha. Rājāyataneti devarājūnaṃ āyatanaṃ rājāyatanaṃ, tassa rukkhassa nāmadheyyo vā. Parinibbute bhagavatīti parisamantato kiñci anavasesetvā khandhaparinibbānakāle parinibbānasamaye parinibbānappattassa sikhino lokabandhunoti sambandho.

49. ඒ තේරෙන්නාන්සේ පසු කලෙක තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'වසාමි රාජායතනේ' යනාදිය වදාළ සේක. 'රාජායතන' යනු දේවරාජයන්ගේ වාසස්ථානයයි, නැතහොත් එම වෘක්ෂයේ නාමයයි. 'පරිනිබ්බුතේ භගවතී' යනු හාත්පසින් කිසිවක් ඉතිරි නොවන සේ ස්කන්ධ පරිනිර්වාණය සිදුකළ කාලයෙහි, පරිනිර්වාණයට පත්වූ ලෝකබන්ධු වූ සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ යනුවෙන් මෙහි සම්බන්ධය විය යුතුය.

---

50. Citakaṃ agamāsahanti candanāgarudevadārukappūratakkolādisugandhadārūhi citaṃ rāsigatanti citaṃ, citameva citakaṃ, buddhagāravena citakaṃ pūjanatthāya citakassa samīpaṃ ahaṃ agamāsinti attho. Tattha gantvā katakiccaṃ dassento tūriyaṃ tattha vādetvātiādimāha. Taṃ sabbaṃ suviññeyyamevāti.

50. 'චිතකං අගමාසහං' යන්නෙන් සඳුන්, අගිල්, දේවදාර, කපුරු, කලාඳුරු ආදී සුවඳ දරවලින් ගොඩගසන ලද යන අර්ථයයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි වූ ගෞරවය නිසා ආදාහන චිතකය වැඳීම පිණිස මම එම චිතකය සමීපයට ගියෙමි යනු අර්ථයයි. එහි ගොස් කරන ලද පූජාවන් දැක්වීමට 'තූරියං තත්ථ වාදෙත්වා' යනාදිය වදාළහ. ඒ සියල්ල පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිමය.

---

Citakapūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

චිතකපූජක තේරගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදී.

---

7. Buddhasaññakattheraapadānavaṇṇanā

7. බුද්ධසඤ්ඤක තේරෙන්නාන්සේගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Yadā vipassī lokaggotiādikaṃ āyasmato buddhasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ bhūmaṭṭhakavimāne devaputto hutvā nibbatti. Tadā vipassī bhagavā āyusaṅkhāraṃ vossajji. Atha sakaladasasahassilokadhātu sasāgarapabbatā pakampittha. Tadā tassa devaputtassa bhavanampi kampittha. Tasmiṃ khaṇe so devaputto [Pg.134] saṃsayajāto – ‘‘kiṃ nu kho pathavīkampāya nibbattī’’ti cintetvā buddhassa āyusaṅkhāravossajjabhāvaṃ ñatvā mahāsokaṃ domanassaṃ uppādesi. Tadā vessavaṇo mahārājā āgantvā ‘‘mā cintayitthā’’ti assāsesi. So devaputto tato cuto tena puññena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ pahāya pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

'යදා විපස්සී ලෝකග්ගෝ' යනාදිය ආයුෂ්මත් බුද්ධසඤ්ඤක තේරෙන්නාන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි පොළොවෙහි පිහිටි එක්තරා විමානයක දේවපුත්‍රයෙක්ව උපත ලැබීය. එකල විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ ආයු සංස්කාරය අත්හළ සේක. එවිට සයුර හා පර්වත සහිත මුළු දසදහසක් ලෝකධාතුවම කම්පා විය. එවිට එම දේවපුත්‍රයාගේ විමානය ද කම්පා විය. එම මොහොතේ එම දේවපුත්‍රයා සැක උපදවා, 'මේ පොළොව කම්පා වීමට හේතුව කුමක්ද?' කියා සිතා, බුදුරජාණන් වහන්සේ ආයු සංස්කාරය අත්හළ බව දැනගෙන මහත් සෝකයට හා දොම්නසට පත් විය. එකල වෛශ්‍රවණ මහාරාජයා පැමිණ 'සෝක නොකරන්න' යැයි පවසා ඔහු අස්වැසීය. ඒ දේවපුත්‍රයා එතැනින් චුතව ඒ පින් බලයෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරා, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, වියපත් වූ පසු ගිහිගෙය හැර පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

---

57. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento yadā vipassī lokaggotiādimāha. Āyusaṅkhāramossajjīti ā samantato yunoti pāleti satteti āyu, āyussa saṅkhāro rāsibhāvo āyusaṅkhāro, taṃ āyusaṅkhāraṃ ossajji pariccaji jahāsīti attho. Tasmiṃ āyusaṅkhāravossajjane. Jalamekhalāsāgarodakamekhalāsahitā sakaladasasahassacakkavāḷapathavī kampitthāti sambandho.

57. ඒ තේරෙන්නාන්සේ පසු කලෙක තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'යදා විපස්සී ලෝකග්ගෝ' යනාදිය වදාළ සේක. 'ආයුසංඛාරමොස්සජ්ජි' යනු සත්ත්වයන් ආරක්ෂා කරන ජීවිත ඉන්ද්‍රිය වූ ආයුෂයයි. ආයුෂයෙහි පැවැත්ම වූ ආයු සංස්කාරය අත්හළේය, පරිත්‍යාග කළේය යනු අර්ථයයි. ඒ ආයු සංස්කාරය අත්හරින අවස්ථාවෙහි, සාගර ජලය නැමැති මේඛලාව සහිත වූ මුළු දසදහසක් සක්වළ පොළොවම කම්පා විය යනුවෙන් සම්බන්ධය විය යුතුය.

---

58. Otataṃ vitthataṃ mayhanti mayhaṃ bhavanaṃ otataṃ vitthataṃ cittaṃ vicittaṃ suci suparisuddhaṃ cittaṃ anekehi sattahi ratanehi vicittaṃ sobhamānaṃ pakampittha pakārena kampitthāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

58. 'ඕතතං විත්ථතං මය්හං' යන්නෙන් මගේ විමානය අතිශයින් විස්තෘත වූ, විසිතුරු වූ, අති පිරිසිදු වූ, නොයෙකුත් සප්ත රත්නයෙන් විසිතුරු වූ, බැබළෙන්නා වූ විමානය විවිධාකාරයෙන් කම්පා විය යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය හැම තැනම පැහැදිලි අර්ථ සහිතය.

---

Buddhasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

බුද්ධසඤ්ඤක තේරගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදී.

---

8. Maggasaññakattheraapadānavaṇṇanā

8. මග්ගසඤ්ඤක තේරෙන්නාන්සේගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato maggasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tato oraṃ tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle himavante devaputto hutvā nibbatto araññaṃ gantvā maggamūḷhānaṃ maggaṃ gavesantānaṃ tassa sāvakānaṃ bhojetvā maggaṃ ācikkhi. So tena puññena devamanussasampattimanubhavitvā uppannuppannabhave sabbattha amūḷho saññavā ahosi. Atha imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāse anallīno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

'පදුමුත්තරබුද්ධස්ස' යනාදිය ආයුෂ්මත් මග්ගසඤ්ඤක තේරෙන්නාන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇත්තෙක්ව, ඉන්පසු ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හිමවන්තයෙහි දේවපුත්‍රයෙක්ව ඉපදුණහ. වනයට ගොස් මංමුළා වී මග සොයමින් සිටි එම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලාට දානය පිළිගන්වා මග පෙන්වා දුන්නේය. ඔහු ඒ පින් බලයෙන් දෙව් මිනිස් සම්පත් අනුභව කරමින් උපන් උපන් භවයන්හි කිසි තැනක මංමුළා නොවන, යහපත් සිහිය ඇති අයෙක් විය. ඉන්පසු මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලබා, වියපත් වූ පසු ගිහිගෙය කෙරෙහි නොඇලී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

---

66. So [Pg.135] aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Sāvakā vanacārinoti bhagavato vuttavacanaṃ sammā ādarena suṇantīti sāvakā, atha vā bhagavato desanānusārena ñāṇaṃ pesetvā saddhammaṃ suṇantīti sāvakā. Vanacārino vane vicaraṇakā sāvakā vippanaṭṭhā maggamūḷhā mahāaraññe andhāva cakkhuvirahitāva anusuyyare vicarantīti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

66. ඒ තේරෙන්නාන්සේ පසු කලෙක තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'පදුමුත්තරබුද්ධස්ස' යනාදිය වදාළ සේක. 'සාවකා වනචාරිනෝ' යනු බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනය මැනවින් ආදරයෙන් අසන බැවින් 'ශ්‍රාවකයෝ' නම් වෙති. නැතහොත් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනාවට අනුව ඥානය මෙහෙයවා සද්ධර්මය ශ්‍රවණය කරන බැවින් 'ශ්‍රාවකයෝ' නම් වෙති. වනයෙහි හැසිරෙන ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා මංමුළා වී මහා වනයෙහි ඇස් නොපෙනෙන අන්ධයන් මෙන් සැරිසරති යනුවෙන් මෙහි සම්බන්ධය විය යුතුය. ඉතිරිය හැම තැනම පැහැදිලි අර්ථ සහිතය.

---

Maggasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

මග්ගසඤ්ඤක තේරගාථා වර්ණනාව නිමවා ලදී.

---

9. Paccupaṭṭhānasaññakattheraapadānavaṇṇanā

9. පච්චුපට්ඨානසඤ්ඤක තේරෙන්නාන්සේගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Atthadassimhi sugatetiādikaṃ āyasmato paccupaṭṭhānasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle yakkhayoniyaṃ nibbatto bhagavati dharamāne dassanassa aladdhattā pacchā parinibbute mahāsokappatto vihāsi. Tadā hissa bhagavato sāgato nāma aggasāvako anusāsanto bhagavato sārīrikadhātupūjā bhagavati dharamāne katapūjā viya cittappasādavasā mahapphalaṃ bhavatī’’ti vatvā ‘‘thūpaṃ karohī’’ti niyojito thūpaṃ kāresi, taṃ pūjetvā tato cuto devamanussesu sakkacakkavattisampattimanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

අත්ථදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි 'සුගත' යනාදී ලෙස ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් පච්චුපට්ඨානසඤ්ඤක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රය වූ (නිවනට උපනිශ්‍රය වන) පින් රැස් කරමින්, අත්ථදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි යක්ෂ යෝනියක උපත ලැබූහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ජීවමානව වැඩසිටින කාලයෙහි උන්වහන්සේව දැකගැනීමට අවස්ථාවක් නොලැබුණු බැවින්, පසුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි මහත් ශෝකයට පත්ව වාසය කළහ. එකල ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සාගත නම් අග්‍රශ්‍රාවකයන් වහන්සේ අනුශාසනා කරමින්, 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාරීරික ධාතූන් වහන්සේලා පිදීම, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ජීවමානව වැඩසිටියදී කරන ලද පූජාව හා සමානවම සිතේ පැහැදීමේ බලයෙන් මහත්ඵල වන්නේය' යි පවසා, 'ස්තූපයක් කරවන්න' යැයි උනන්දු කරවන ලද්දේ ස්තූපයක් කරවීය. එය පුදා, එම භවයෙන් චුතව දෙව්මිනිසුන් අතර සක්දෙව් සැප හා සක්විති රජ සැප අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. බුද්ධිමත් වියට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

---

72. So aparabhāge attano puññakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento atthadassimhi sugatetiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttameva. Yakkhayoniṃ upapajjinti ettha pana attano sakāsaṃ sampattasampatte khādantā yanti gacchantīti yakkhā, yakkhānaṃ yoni jātīti yakkhayoni, yakkhayoniyaṃ nibbattoti attho.

72. ඒ තෙරුන් වහන්සේ පසු කලෙක තමන්ගේ පින්කම සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'අත්ථදස්සිම්හි සුගතේ' යනාදිය වදාළහ. එහි අර්ථය කලින් සඳහන් කළ පරිදිම වේ. 'යක්ඛයෝනිං උපපජ්ජිං' යන මෙහි තමන් සමීපයට පැමිණෙන සත්වයන් කා දමමින් සැරිසරන බැවින් 'යක්ඛ' (යක්ෂයෝ) නම් වෙති. යක්ෂයන්ගේ ජාතිය (උත්පත්තිය) 'යක්ඛයෝනි' නම් වේ. යක්ෂ යෝනියෙහි උපන් තැනැත්තා යනු එහි අර්ථයයි.

---

73. Dulladdhaṃ vata me āsīti me mayā laddhayasaṃ dulladdhaṃ, buddhabhūtassa satthuno sakkāraṃ akatattā virādhetvā laddhanti attho. Duppabhātanti duṭṭhu [Pg.136] pabhātaṃ rattiyā pabhātakaraṇaṃ, mayhaṃ na suṭṭhuṃ pabhātanti attho. Duruṭṭhitanti duuṭṭhitaṃ, sūriyassa uggamanaṃ mayhaṃ duuggamananti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

73. 'දුල්ලද්ධං වත මේ ආසි' යනු 'මා විසින් ලබන ලද යසස (පෙර භවයේදී) මැනවින් නොලබන ලද්දක් විය' යන්නයි. බුදු වූ ශාස්තෘන් වහන්සේට සත්කාර පූජා නොකළ බැවින් එම අවස්ථාව ගිලිහී ගියේය යනු අර්ථයයි. 'දුප්පභාතං' යනු අයහපත් ලෙස පහන් වීමයි; එනම් රාත්‍රිය පහන් වීමයි. 'එය මට යහපත් පහන් වීමක් නොවීය' යනු අර්ථයයි. 'දුරුට්ඨිතං' යනු අයහපත් පිබිදීමකි; හිරු උදාවීම මට අයහපත් උදාවීමක් විය යන්න අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස් සෑම තැනකම පැහැදිලිය.

---

Paccupaṭṭhānasaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

පච්චුපට්ඨානසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

10. Jātipūjakattheraapadānavaṇṇanā

10. ජාතිපූජක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Jāyaṃ tassa vipassissātiādikaṃ āyasmato jātipūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto nakkhattapāṭhakehi vipassibodhisattassa vuttalakkhaṇanimittaṃ sutvā ‘‘ayaṃ kira kumāro buddho hutvā sakalalokassa aggo seṭṭho sutvā sabbasatte saṃsārato uddharissatī’’ti sutvā taṃ bhagavantaṃ kumārakāleyeva buddhassa viya mahāpūjamakāsi. Pacchā kamena kumārakālaṃ rājakumārakālaṃ rajjakālanti kālattayamatikkamma buddhe jātepi mahāpūjaṃ katvā tato cuto tusitādīsu nibbatto dibbasukhamanubhavitvā pacchā manussesu cakkavattādimanussasukhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto sattaṭṭhavassakāleyeva bhagavati pasanno pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi.

'ජායං තස්ස විපස්සිස්සා' යනාදිය ආයුෂ්මත් ජාතිපූජක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබූහ. බුද්ධිමත් වියට පත්ව, නැකැත් පවසන්නන්ගෙන් විපස්සී බෝසතාණන් වහන්සේගේ ලක්ෂණ හා නිමිති අසා, 'මේ කුමාරයා ඒකාන්තයෙන්ම බුදු වී මුළු ලොවටම අග්‍ර හා ශ්‍රේෂ්ඨ වී සියලු සත්වයන් සංසාරයෙන් මුදවා ගනු ඇතැයි' අසා, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුමාර කාලයෙහිම වැඩසිටියදී බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට මෙන් මහා පූජාවක් කළහ. පසුව ක්‍රමයෙන් කුමාර කාලය, යුවරාජ කාලය හා රාජ්‍ය කාලය යන කාලත්‍රයම ඉක්මවා ගිය පසු, බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ කල්හි ද මහා පූජාවක් කොට එතැනින් චුතව තුසිතාදී දෙව්ලොව උපත ලැබ දිව්‍ය සැප අනුභව කළහ. පසුව මිනිස් ලොව සක්විති රජ සැප ආදී මිනිස් සැප අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබ හත් අට හැවිරිදි වියේදීම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් වූහ.

---

82. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento jāyaṃ tassa vipassissātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva.

82. ඒ තෙරුන් වහන්සේ පසුව තම පූර්ව පින්කම සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'ජායං තස්ස විපස්සිස්සා' යනාදිය වදාළහ. එහි අර්ථය කලින් සඳහන් කළ පරිදිමය.

---

84. Nemittānaṃ suṇitvānāti ettha nimittaṃ kāraṇaṃ sukhadukkhappattihetuṃ jānantīti nemittā, tesaṃ nemittānaṃ nakkhattapāṭhakānaṃ vacanaṃ suṇitvāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

84. 'නෙමිත්තානං සුණිත්වාන' යන මෙහි නිමිත්ත යනු හේතුවයි; සැප දුක් ලැබීමට හේතුව දන්නා බැවින් ඔවුහු 'නෙමිත්තා' (නිමිති දන්නෝ) නම් වෙති. ඒ නැකැත් ශාස්ත්‍රය දන්නා අයගේ වචනය අසා යනු අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස් සෑම තැනකම පැහැදිලිය.

---

Jātipūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ජාතිපූජක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

Dvādasamavaggavaṇṇanā samattā.

දොළොස්වන වග්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

13. Sereyyavaggo

13. සේරෙය්‍ය වග්ගය

---

1. Sereyyakattheraapadānavaṇṇanā

1. සේරෙය්‍යක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Ajjhāyako [Pg.137] mantadharotiādikaṃ āyasmato sereyyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tato paresu attabhāvasahassesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patvā tiṇṇaṃ vedānaṃ pāraṃ gantvā itihāsādisakalabrāhmaṇadhammesu koṭippatto ekasmiṃ divase abbhokāse saparivāro ṭhito bhagavantaṃ disvā pasannamānaso sereyyapupphaṃ gahetvā ākāse khipanto pūjesi. Tāni pupphāni ākāse vitānaṃ hutvā sattāhaṃ ṭhatvā pacchā antaradhāyiṃsu. So taṃ acchariyaṃ disvā atīva pasannamānaso teneva pītisomanassena kālaṃ katvā tusitādīsu nibbatto tattha dibbasukhamanubhavitvā tato manussasukhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ pāpuṇitvā pubbavāsanābalena satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

'අජ්ඣායකෝ මන්තධරෝ' යනාදිය ආයුෂ්මත් සේරෙය්‍යක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඉන් පසුව ගත වූ ආත්ම භාව දහස් ගණනක නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බමුණු කුලයක උපත ලැබීය. බුද්ධිමත් වියට පත්ව වේද තුනෙහි පරතෙරට පත්ව ඉතිහාසය ඇතුළු සියලු බ්‍රාහ්මණ ධර්මයන්හි අග්‍රගන්‍ය බුද්ධියක් ලැබූවෙක් විය. දිනක් එළිමහනේ පිරිවර සමඟ සිටින කල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතැතිව සේරෙය්‍ය මල් (සිරිස මල් විශේෂයක්) ගෙන අහසට දමමින් පිදීය. ඒ මල් අහසෙහි වියනක් සේ සත් දිනක් රැඳී තිබී පසුව අතුරුදන් විය. ඔහු ඒ ආශ්චර්යය දැක අතිශයින් පැහැදුණු සිතැතිව එම ප්‍රීති සෝමනස්සයෙන්ම මියගොස් තුසිතාදී දෙව්ලොව උපත ලැබීය. එහි දිව්‍ය සැප විඳ පසුව මිනිස් සැප විඳ මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. බුද්ධිමත් වියට පත්ව පෙර වාසනා බලයෙන් ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

---

1. So aparabhāge purākatakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ajjhāyako mantadharotiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva.

1. ඒ තෙරුන් වහන්සේ පසුව පෙර කළ කුසල් සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'අජ්ඣායකෝ මන්තධරෝ' යනාදිය වදාළහ. එහි අර්ථය කලින් කියන ලද පරිදිමය.

---

3. Sereyyakaṃ gahetvānāti sirise bhavaṃ jātipupphaṃ sereyyaṃ, sereyyameva sereyyakaṃ, taṃ sereyyakaṃ gahetvānāti sambandho. Bhagavati pasanno jātisumanamakuḷacampakādīni pupphāni patiṭṭhapetvā pūjetuṃ kālaṃ natthitāya tattha sampattaṃ taṃ sereyyakaṃ pupphaṃ gahetvā pūjesinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

3. 'සේරෙය්‍යකං ගහෙත්වාන' යනු සිරිස ගසෙහි හටගන්නා මලකි. 'සේරෙය්‍ය' යන්නටම 'සේරෙය්‍යක' යැයි කියනු ලැබේ. ඒ සේරෙය්‍ය මල ගෙන යනු සම්බන්ධයයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී දෑසමන් මල්, චම්පක මල් ආදිය පූජා කිරීමට අවස්ථාවක් (කාලයක්) නොතිබූ බැවින්, එහිදී තමන්ට හමු වූ ඒ සේරෙය්‍ය මල් ගෙන පිදීය යනු අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස් සෑම තැනකම පැහැදිලිය.

---

Sereyyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සේරෙය්‍යක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

2. Pupphathūpiyattheraapadānavaṇṇanā

2. පුප්ඵථූපිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Himavantassāvidūretiādikaṃ [Pg.138] āyasmato pupphathūpiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassibuddhassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patvā sakasippe nipphattiṃ patto tattha sāraṃ apassanto gehaṃ pahāya himavantaṃ pavisitvā attanā sahagatehi pañcasissasahassehi saddhiṃ pañcābhiññā aṭṭha samāpattiyo nibbattetvā kukkuranāmapabbatasamīpe paṇṇasālaṃ kāretvā paṭivasati. Tadā buddhuppādabhāvaṃ sutvā sissehi saha buddhassa santikaṃ gantukāmo kenaci byādhinā pīḷito paṇṇasālaṃ pavisitvā sissasantikā buddhassānubhāvaṃ lakkhaṇañca sutvā pasannamānaso himavantato campakāsokatilakakeṭakādyaneke pupphe āharāpetvā thūpaṃ katvā buddhaṃ viya pūjetvā kālaṃ katvā brahmalokūpago ahosi. Atha te sissā tassa āḷahanaṃ katvā buddhasantikaṃ gantvā taṃ pavattiṃ ārocesuṃ. Atha bhagavā buddhacakkhunā oloketvā anāgataṃsañāṇena pākaṭīkaraṇamakāsi. So aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto pubbavāsanābalena satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

“හිමවන්තස්සාවිදූරෙ” යනාදිය ආයුෂ්මත් පුප්ඵථූපියත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපකාරී වන පින් රැස් කරමින්, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපිද, වියපත් බවට පැමිණ තම ශිල්ප ශාස්ත්‍රයන්හි නිපුණත්වයට පත්විය. එහි සාරයක් නොදැක ගිහිගෙය හැර දමා හිමාලයට වැදී, තමා සමඟ පැමිණි පන්දහසක් ශිෂ්‍යයන් සමඟ පඤ්ච අභිඥා හා අෂ්ට සමාපත්ති උපදවාගෙන, කුක්කුර නම් පර්වතය සමීපයෙහි පන්සලක් කරවාගෙන වාසය කළේය. එකල්හි බුදුන් වහන්සේ ලොව උපන් බව අසා ශිෂ්‍යයන් සමඟ බුදුන් වෙත යනු කැමති වූ නමුත්, යම් ව්‍යාධියකින් පීඩිතව පන්සලට වී ශිෂ්‍යයන්ගෙන් බුද්ධානුභාවය හා බුදු සිරුරෙහි ලක්ෂණ අසා පහන් වූ සිතැතිව, හිමාලයෙන් සපු, අසෝක, තිලක, වැටකේ ආදී බොහෝ මල් ගෙන්වාගෙන (මල්) ස්තූපයක් කොට බුදුරජාණන් වහන්සේට මෙන් පූජා කොට කළුරිය කර බ්‍රහ්මලෝකයෙහි උපන්නේය. ඉක්බිති ඒ ශිෂ්‍යයෝ ඔහුගේ ආදාහනය සිදුකොට බුදුන් වෙත ගොස් ඒ පුවත සැළකළහ. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බුදු ඇසින් බලා අනාගතංස ඥානයෙන් එය ප්‍රකට කළ සේක. ඔහු මෑත භාගයෙහි මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සාවත්ථි නුවර කුලගෙයක ඉපිද වියපත් වී පෙර පුරුදු වාසනා බලයෙන් ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් වූහ.

---

10. Atha so attano pubbakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Kukkuro nāma pabbatoti pabbatassa sikharaṃ kukkurākārena sunakhākārena saṇṭhitattā ‘‘kukkurapabbato’’ti saṅkhyaṃ gato, tassa samīpe paṇṇasālaṃ katvā pañcatāpasasahassehi saha vasamānoti attho. Nayānusārena sesaṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

10. ඉක්බිති ඒ තෙරුන් වහන්සේ ස්වකීය පූර්ව කුසලය සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරන්නේ “හිමවන්තස්සාවිදූරෙ” යනාදිය වදාළ සේක. එහි අර්ථය යට කියන ලද පරිදිමය. “කුක්කුරො නාම පබ්බතො” යනු පර්වතයේ මුදුන බල්ලෙකුගේ හැඩයෙන් යුක්ත වූ බැවින් “කුක්කුර පර්වතය” යන නාමයෙන් හඳුන්වනු ලැබේ. ඒ පර්වතය අසල පන්සලක් කොට පන්දහසක් තාපසයන් සමඟ වාසය කළේය යනු අර්ථයයි. සෙසු සියල්ල නයානුසාරයෙන් පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Pupphathūpiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

පුප්ඵථූපියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

3. Pāyasadāyakattheraapadānavaṇṇanā

3. පායසදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Suvaṇṇavaṇṇo sambuddhotiādikaṃ āyasmato pāyasadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ [Pg.139] vibhavasampanne kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā gharāvāsaṃ vasanto hatthiassadhanadhaññasattaratanādivibhavasampanno saddhāsampanno kammaphalaṃ saddahitvā sahassamattā suvaṇṇapātiyo kāretvā tasmiṃ khīrapāyasasahassassa pūretvā tā sabbā gāhāpetvā simbalivanaṃ agamāsi. Tasmiṃ samaye vipassī bhagavā chabbaṇṇaraṃsiyo vissajjetvā ākāse caṅkamaṃ māpetvā caṅkamati. So pana seṭṭhi taṃ acchariyaṃ disvā atīva pasanno pātiyo ṭhapetvā vanditvā ārocesi paṭiggahaṇāya. Atha bhagavā anukampaṃ upādāya paṭiggahesi, paṭiggahetvā ca pana tassa somanussuppādanatthaṃ sahassamattehi bhikkhusaṅghehi saddhiṃ paribhuñji, tadavasesaṃ anekasahassabhikkhū paribhuñjiṃsu. So tena puññena sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

“සුවණ්ණවණ්ණො සම්බුද්ධො” යනාදිය ආයුෂ්මත් පායසදායකත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව ඒ ඒ භවයන්හි පින් රැස් කරමින්, විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා ධනවත් කුලගෙයක ඉපිද වියපත් වී ගිහිගෙයි වසන්නේ ඇත්, අස්, ධන ධාන්‍ය, සප්ත රත්නයෙන් යුත් සම්පත් ඇත්තෙක් විය. ශ්‍රද්ධාවෙන් යුතුව කර්මඵල විශ්වාස කොට රන් තැටි දහසක් පමණ කරවා එහි කිරිපිඬු දන් පුරවා ඒ සියල්ල ගෙන්වාගෙන නිම්බ වන (ඇට්ටේරියා වනය) වෙත ගියේය. එම අවස්ථාවෙහි විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සවනක් රැස් විහිදුවමින් අහසෙහි සක්මනක් මවා සක්මන් කරමින් සිටි සේක. ඒ සිටුතුමා ඒ ආශ්චර්යය දැක අතිශයින් පැහැදී තැටි තබා වන්දනා කොට (දන්) පිළිගැනීම සඳහා ආරාධනා කළේය. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනුකම්පාවෙන් එය පිළිගත් සේක. පිළිගෙන ඒ සිටුතුමාට සෝමනස්සය උපදවනු පිණිස දහසක් පමණ වූ භික්ෂු සංඝයා සමඟ වැළඳූ සේක. එහි ශේෂ වූ කොටස තවත් දහස් ගණන් භික්ෂූන් වැළඳූහ. ඔහු ඒ පින්කමින් සුගතිවලම සැරිසරා මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද වියපත් වී ශ්‍රද්ධාව ඇතිව පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් වූහ.

---

26. So aparabhāge attano kusalaṃ paccavekkhamāno taṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇo sambuddhotiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttameva.

26. ඔහු මෑත භාගයෙහි තමාගේ කුසලය ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කරමින් එය සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරන්නේ “සුවණ්ණවණ්ණො සම්බුද්ධො” යනාදිය වදාළහ. එය යට කියන ලද්දේමය.

---

28. Caṅkamaṃ susamārūḷhoti cadinanto padavikkhepaṃ karonto kamati gacchatīti caṅkamaṃ, caṅkamassa padavikkhepassa ādhārabhūtapathavipadeso caṅkamaṃ nāmāti attho, etaṃ caṅkamaṃsu visesena ārūḷhoti sambandho. Ambare anilāyaneti varīyati chādiyati anenāti varaṃ, na baranti ambaraṃ, setavatthasadisaṃ ākāsanti attho. Natthi nilīyanaṃ gopanaṃ etthāti anilaṃ, ā samantato yanti gacchanti anena iddhimantoti āyanaṃ, anilañca taṃ āyanañceti anilāyanaṃ, tasmiṃ ambare anilāyane caṅkamaṃ māpayinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

28. “සංකමං සුසමාරූළ්හො” යනු ඒ මේ අත ඇවිදිමින් පියවර තබමින් යන්නේද එය සක්මනයි. සක්මනට හෙවත් පියවර තැබීමට ආධාර වූ භූමි ප්‍රදේශය සක්මන නම් වේ යනු අර්ථයයි. මෙම සක්මනට විශේෂයෙන් නැඟී සිටියේය යනු සම්බන්ධයයි. “අම්බරෙ අනිලායනෙ” යනු මෙයින් ආවරණය කරනු ලබන බැවින් “වර” නම් වේ. “බර” නොවේ. “අම්බර” යනු සුදු වස්ත්‍රයක් වැනි වූ ආකාශය යන අර්ථයයි. මෙහි සැඟවී සිටීමක් හෝ ආරක්ෂාවක් නැති බැවින් “අනිල” නම් වේ. හාත්පසින් ඉද්ධිමන්තයන් යන එන බැවින් “අයන” නම් වේ. එය අනිල ද වන අතර අයන ද වන බැවින් “අනිලායන” නම් වේ. එබඳු වූ ආවරණයක් රහිත හා හාත්පසින් ගමන් කළ හැකි ආකාශයෙහි සක්මනක් මවා ගත්තේය යනු අර්ථයයි. සෙසු සියල්ල සෑම තැනකම ප්‍රකට අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Pāyasadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

පායසදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

4. Gandhodakiyattheraapadānavaṇṇanā

4. ගන්ධෝදකියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Nisajja pāsādavaretiādikaṃ āyasmato gandhodakiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave nibbānūpanissayāni puññāni upacinanto vipassībhagavato kāle seṭṭhikule nibbatto [Pg.140] viññutaṃ patvā mahaddhano mahābhogo dibbasukhamanubhavanto viya manussasukhamanubhavanto ekasmiṃ divase pāsādavare nisinno hoti. Tadā bhagavā suvaṇṇamahāmeru viya vīthiyā vicarati, taṃ vicaramānaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso gantvā vanditvā sugandhodakena bhagavantaṃ osiñcamāno pūjesi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsena anallīno satthu santike pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi.

“නිසජ්ජ පාසාදවරෙ” යනාදිය ආයුෂ්මත් ගන්ධෝදකියත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපකාරී වන පින් රැස් කරමින්, විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි සිටු කුලයක ඉපිද වියපත් වී මහා ධන සම්පත් ඇත්තෙක්ව, දිව්‍ය සැප අනුභව කරන්නෙකු මෙන් මිනිස් සැප අනුභව කරමින් දිනක් උතුම් ප්‍රාසාදයක වැඩසිටියේය. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රන් මහා මේරු පර්වතය මෙන් වීථියෙහි වඩින සේක. එසේ වඩිනා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතින් යුතුව ගොස් වන්දනා කොට සුවඳ පැණින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නහවමින් පූජා කළේය. ඔහු ඒ පින්කමින් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරා මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද වියපත් වී ගිහිගෙයෙහි නොඇලී ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිදිව කමටහන් ගෙන විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම රහත් වූහ.

---

35. So aparabhāge attano pubbakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nisajja pāsādavaretiādimāha. Tattha pāsādoti pasādaṃ somanassaṃ janeti uppādetīti pāsādo, mālākammacittakammasuvaṇṇakammādyanekavicittaṃ disvā tattha paviṭṭhānaṃ janānaṃ pasādaṃ janayatīti attho. Pāsādo ca so patthetabbaṭṭhena varo cāti pāsādavaro, tasmiṃ pāsādavare nisajja nisīditvā vipassiṃ jinavaraṃ addasanti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

35. ඔහු මෑත භාගයෙහි ස්වකීය පූර්ව කුසලය සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “නිසජ්ජ පාසාදවරෙ” යනාදිය වදාළහ. එහි “ප්‍රාසාද” යනු ප්‍රසාදය හා සෝමනස්සය ඇති කරන බැවින් ප්‍රාසාද නම් වේ. මල්කම්, විසිතුරු සිතුවම්, රන්වැඩ ආදී වූ නේකවිධ විසිතුරු දැක එහි ඇතුළු වන ජනයාට ප්‍රසාදය ඇති කරයි යනු අර්ථයයි. ප්‍රාසාදය ද වූ එය ප්‍රාර්ථනා කළ යුතු බැවින් උතුම් ද වන බැවින් ප්‍රාසාදවර (උතුම් ප්‍රාසාදය) නම් වේ. ඒ උතුම් ප්‍රාසාදයෙහි හිඳ විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ දුටුවේය යනු සම්බන්ධයයි. සෙසු සියල්ල සෑම තැනම ප්‍රකට අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Gandhodakiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ගන්ධෝදකියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

5. Sammukhāthavikattheraapadānavaṇṇanā

5. සම්මුඛාථවිකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Jāyamāne vipassimhītiādikaṃ āyasmato sammukhāthavikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto sattavassikakāleyeva sakasippe nipphattiṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto vipassimhi bodhisatte uppanne sabbabuddhānaṃ lakkhaṇāni vedattaye dissamānāni tāni rājappamukhassa janakāyassa vipassībodhisattassa lakkhaṇañca buddhabhāvañca byākaritvā janānaṃ mānasaṃ nibbāpesi, anekāni ca thutivacanāni nivedesi. So tena kusalakammena cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu ca cakkavattisampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi. Katakusalanāmena sammukhāthavikattheroti pākaṭo.

“ජායමානේ විපස්සිම්හි” යනාදිය ආයුෂ්මත් සම්මුඛාථවික තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ තැනැත්තෙකු වී, ඒ ඒ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රිත (නිවනට උපකාරී වන) පින් රැස් කරමින්, විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ බමුණු කුලයක උපත ලැබීය. සත් හැවිරිදි වියේදීම තමාගේ ශිල්ප ශාස්ත්‍රයන්හි නිපුණත්වයට පැමිණ, ගිහි ගෙය පිහිටුවාගෙන වසන්නේ, විපස්සී බෝධිසත්වයන් වහන්සේ උපන් කල්හි සකල බුදුවරුන්ගේ ලක්ෂණයන් වේදත්‍රයෙහි දක්නට ලැබෙන බැවින්, රජු ප්‍රමුඛ ජනකායට විපස්සී බෝධිසත්වයන්ගේ ලක්ෂණ ද බුදු බව ද ප්‍රකාශ කොට ජනයාගේ සිත් නිවාලීය; බොහෝ ස්තුති වචන ද පැවසීය. ඔහු එම කුසල කර්මයෙන් සදෙව් ලොව සැප අනුභව කොට, මිනිසුන් අතර සක්විති සැප ද අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයේ කුලගෙයක ඉපදී, වියපත් වූ කල ශ්‍රද්ධාවන්තව පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් විය. කළා වූ කුසලයේ නාමයෙන් “සම්මුඛාථවික තේර” නමින් ප්‍රකට විය.

---

41. So [Pg.141] attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento jāyamāne vipassimhītiādimāha. Vipassimhi sammāsambuddhe jāyamāne uppajjamāne mātukucchito nikkhante ahaṃ pātubhūtaṃ nimittaṃ kāraṇaṃ buddhabhāvassa hetuṃ byākariṃ kathesiṃ, anekāni acchariyāni pākaṭāni akāsinti attho. Sesaṃ vuttanayānusārena suviññeyyamevāti.

41. ඒ තෙරුන් වහන්සේ තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “ජායමානේ විපස්සිම්හි” යනාදිය පැවසූහ. විපස්සී සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ මව්කුසින් බිහිවන කල්හි, මම බුදු බවට හේතු වූ පහළ වූ නිමිත්ත ප්‍රකාශ කළෙමි, බොහෝ ආශ්චර්යයන් ප්‍රකට කළෙමි යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය කලින් කියන ලද ක්‍රමයටම පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

---

Sammukhāthavikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සම්මුඛාථවික තේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

6. Kusumāsaniyattheraapadānavaṇṇanā

6. කුසුමාසනිය තේර අපදාන වර්ණනාව

---

Nagare dhaññavatiyātiādikaṃ āyasmato kusumāsaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patto mahaddhano mahābhogo tiṇṇaṃ vedānaṃ pāraṃ gato brāhmaṇasippesu koṭippatto sakaparasamayakusalo mātāpitaro pūjetukāmo pañca uppalakalāpe attano samīpe ṭhapetvā nisinno bhikkhusaṅghaparivutaṃ vipassiṃ bhagavantaṃ āgacchantaṃ disvā nīlapītādighanabuddharasmiyo ca disvā pasannamānaso āsanaṃ paññāpetvā tattha tāni pupphāni santharitvā bhagavantaṃ tattha nisīdāpetvā sakaghare mātu atthāya paṭiyattāni sabbāni khādanīyabhojanīyāni gahetvā saparivāraṃ bhagavantaṃ sahatthena santappento bhojesi. Bhojanāvasāne ekaṃ uppalahatthaṃ adāsi. Tena somanassajāto patthanaṃ akāsi. Bhagavāpi anumodanaṃ katvā pakāmi. So tena puññena devamanussesu dve sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patto bhogayasehi vaḍḍhito kāmesu ādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

“නගරේ ධඤ්ඤවතියා” යනාදිය ආයුෂ්මත් කුසුමාසනිය තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ තැනැත්තෙකු වී, ඒ ඒ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රිත පින් රැස් කරමින්, විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ බමුණු කුලයක ඉපදී, වියපත් වූ කල මහත් ධන ධාන්‍ය ඇත්තෙකු වී, වේදත්‍රයේ පරතෙරට පැමිණ, බ්‍රාහ්මණ ශිල්පයන්හි කෙළපැමිණි, ස්වකීය හා පරසමයෙහි දක්ෂයෙකු විය. මව්පියන්ට පූජා කරනු කැමතිව උපුල් මල් මිටි පහක් තමා අසල තබාගෙන සිටියේ, භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා වැඩම කරන විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, නිල් කහ ආදී ඝන බුද්ධ රශ්මි මාලාවන් ද දැක, පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ අසුනක් පනවා, එහි ඒ මල් අතුරා, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එහි වඩා හිඳුවා, තම නිවසේ මව උදෙසා පිළියෙළ කරන ලද සියලු කෑ යුතු බෝ යුතු දෑ ගෙන පිරිවර සහිත භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ස්වහස්තයෙන් වළඳවා සතුටු කළේය. වළඳා අවසානයේ එක් උපුල් මල් මිටක් පූජා කළේය. එයින් සෝමනස්සයට පත්ව ප්‍රාර්ථනාවක් කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද අනුමෝදනාව සිදු කොට වැඩම කළ සේක. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයේ සැවැත් නුවර ධනවත් කුලයක ඉපදී, වියපත් වූ කල භෝග සම්පත් හා යසසින් වැඩී, කාමයන්ගේ ආදීනව දැක ගිහි ගෙය හැර පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

---

65. So aparabhāge pubbe katakusalaṃ pubbenivāsañāṇena saritvā somanassappatto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nagare dhaññavatiyātiādimāha. Dhaññānaṃ puññavantānaṃ khattiyabrāhmaṇagahapatimahāsālānaṃ anekesaṃ kulānaṃ ākarattā dhaññavatī, atha vā muttāmaṇiādisattaratanānaṃ [Pg.142] sattavidhadhaññānaṃ upabhogaparibhogānaṃ ākarattā dhaññavatī, atha vā dhaññānaṃ buddhapaccekabuddhakhīṇāsavānaṃ vasanaṭṭhānaṃ ārāmavihārādīnaṃ ākarattā dhaññavatī, tassā dhaññavatiyā. Nagaranti patthenti ettha upabhogaparibhogatthikā janāti nagaraṃ, na gacchatīti vā nagaṃ, rājayuvarājamahāmattādīnaṃ vasanaṭṭhānaṃ. Nagaṃ rāti ādadāti gaṇhātīti nagaraṃ, rājādīnaṃ vasanaṭṭhānasamūhabhūtaṃ pākāraparikhādīhi parikkhittaṃ paricchinnaṭṭhānaṃ nagaraṃ nāmāti attho. Nagare yadā ahaṃ vipassissa bhagavato santike byākaraṇaṃ alabhiṃ, tadā tasmiṃ dhaññavatiyā nagare brāhmaṇo ahosinti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

65. ඔහු පසු කලෙක පෙර කරන ලද කුසලය පූර්වේනිවාසානුස්මෘති ඥානයෙන් සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “නගරේ ධඤ්ඤවතියා” යනාදිය පැවසීය. පින්වන්ත වූ ක්ෂත්‍රිය, බ්‍රාහ්මණ, ගෘහපති මහාසාල ආදී බොහෝ කුලයන්ට උල්පතක් බඳු වූ බැවින් “ධඤ්ඤවතී” නම් වේ. නැතහොත් මුතු මැණික් ආදී සප්ත රත්නයන්ගේ ද, සත් වැදෑරුම් ධාන්‍ය වර්ගයන්ගේ ද, උපභෝග පරිභෝග වස්තූන්ගේ ද උල්පතක් බැවින් “ධඤ්ඤවතී” නම් වේ. එසේ නැතහොත් පින්වන්ත වූ බුද්ධ, පසේබුද්ධ, රහතන් වහන්සේලාගේ වැඩසිටින ආරාම විහාරාදියට වාසස්ථානයක් බැවින් “ධඤ්ඤවතී” නම් වේ. ඒ ධන්‍යවතී නගරයෙහි යන්නයි. “නගර” යනු මෙහි උපභෝග පරිභෝග සම්පත් කැමති ජනයා එය පතන බැවින් “නගර” නම් වේ. නොයන බැවින් (අචල බැවින්) “නග” නම් වේ, එය රජ, යුවරාජ, මහාමාත්‍ය ආදීන්ගේ වාසස්ථානයයි. රජුන් ආදීන්ගේ වාසස්ථානයන් ගන්නා (දරන) බැවින් “නගර” නම් වේ. රජුන් ආදීන්ගේ වාසස්ථාන සමූහයක් වූ, ප්‍රාකාර අගල් ආදියෙන් වට වූ, වෙන් කරන ලද ස්ථානය “නගර” නම් වන බව අර්ථයයි. ඒ නගරයෙහි යම් කලෙක මම විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි නියත විවරණ ලැබුවෙම් ද, එකල ඒ ධන්‍යවතී නගරයෙහි බ්‍රාහ්මණයෙක් වීමි යනු සම්බන්ධයයි. ඉතිරිය සෑම තැනකම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

---

Kusumāsaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

කුසුමාසනිය තේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

7. Phaladāyakattheraapadānavaṇṇanā

7. ඵලදායක තේර අපදාන වර්ණනාව

---

Ajjhāyako mantadharotiādikaṃ āyasmato phaladāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patvā vedattayādisakasippesu pārappatto anekesaṃ brāhmaṇasahassāniṃ pāmokkho ācariyo sakasippānaṃ pariyosānaṃ adisvā tattha ca sāraṃ apassanto gharāvāsaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā himavantassa avidūre assamaṃ kāretvā saha sissehi vāsaṃ kappesi, tasmiṃ samaye padumuttaro bhagavā bhikkhāya caramāno tassānukampāya taṃ padesaṃ sampāpuṇi. Tāpaso bhagavantaṃ disvā pasannamānaso attano atthāya puṭake nikkhipitvā rukkhagge laggitāni madhurāni padumaphalāni madhunā saha adāsi. Bhagavā tassa somanassuppādanatthaṃ passantasseva paribhuñjitvā ākāse ṭhito phaladānānisaṃsaṃ kathetvā pakkāmi.

“අජ්ඣායකෝ මන්තධරෝ” යනාදිය ආයුෂ්මත් ඵලදායක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ තැනැත්තෙකු වී, බොහෝ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රිත පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ බමුණු කුලයක ඉපදී, වියපත් වූ කල වේදත්‍රය ආදී ස්වකීය ශිල්පයන්හි පරතෙරට පත් විය. දහස් ගණන් බමුණන්ට ප්‍රධාන ආචාර්යවරයෙක් වී, ස්වකීය ශිල්පයන්හි කෙළවරක් නොදැක, එහි සාරයක් ද නොදැක, ගිහි ගෙය හැර ඉසි පැවිද්දෙන් පැවිදි වී හිමාලය අසල අසපුවක් කරවා සිසුන් සමඟ වාසය කළේය. ඒ සමයෙහි පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිඬු සිඟා වඩිනා සේක්, ඔහුට අනුකම්පා පිණිස ඒ ප්‍රදේශයට වැඩම කළ සේක. තාපසයාණෝ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ, තමා ප්‍රයෝජනය පිණිස කොළ ගොටුවල බහා ගසක් මුදුනේ එල්ලා තිබූ පියුම් ඵලයන් මී පැණි සමඟ පූජා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුට සෝමනස්සය උපදවනු පිණිස ඔහු බලා සිටියදීම ඒවා වළඳා, අහසෙහි රැඳී සිටිමින් ඵල දානයෙහි අනිසංස දේශනා කොට වැඩම කළ සේක.

---

75. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto sattavassikoyeva arahattaṃ patvā pubbe katakusalakammaṃ [Pg.143] saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ajjhāyako mantadharotiādimāha. Tattha ajjheti cintetīti ajjhāyi, ajjhāyiyeva ajjhāyako. Ettha hi akāro ‘‘paṭisedhe vuddhitabbhāve…pe… akāro virahappake’’ti evaṃ vuttesu dasasu atthesu tabbhāve vattati. Sissānaṃ savanadhāraṇādivasena hitaṃ ajjheti cinteti sajjhāyaṃ karotīti ajjhāyako, cintakoti attho. Ācariyassa santike uggahitaṃ sabbaṃ mantaṃ manena dhāreti pavattetīti mantadharo. Tiṇṇaṃ vedāna pāragūti vedaṃ vuccati ñāṇaṃ, vedena veditabbā bujjhitabbāti vedā, iruvedayajuvedasāmavedasaṅkhātā tayo ganthā, tesaṃ vedānaṃ pāraṃ pariyosānaṃ koṭiṃ gato pattoti pāragū. Sesaṃ pākaṭamevāti

75. හෙතෙම එම පිනෙන් දිව්‍ය මනුෂ්‍ය ලෝකයන්හි සැරිසරමින් දෙවැදෑරුම් සම්පත් (දිව්‍ය හා මනුෂ්‍ය) අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සම්පත් බහුල එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, සත් හැවිරිදි වියේදීම අරහත් ඵලයට පැමිණ, පෙර කරන ලද කුසල කර්මයන් සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "අජ්ඣායතෝ මන්තධරෝ" යනාදිය පැවසීය. එහි 'අජ්ඣේති චින්තේති' යනු අජ්ඣායි වේ; අජ්ඣායි යනුම අජ්ඣායකයි. මෙහි 'අ' අක්ෂරය 'පටිසේධේ වුද්ධිතබ්භාවේ...' යනාදී වශයෙන් පැවසෙන අර්ථ දසය අතරින් තබ්භාව (එම භාවය) යන අර්ථයෙහි වැටේ. සිසුන්ගේ ශ්‍රවණ ධාරණාදිය (ඇසීම හා මතක තබා ගැනීම) මගින් හිත සුව පිණිස මෙනෙහි කරන බැවින් (අජ්ඣේති චින්තේති), සජ්ඣායනා කරන බැවින් 'අජ්ඣායක' නම් වේ; චින්තක (සිතන්නා) යනු අර්ථයයි. ආචාර්යවරයා සමීපයෙන් උගත් සියලු මන්ත්‍රයන් සිතින් දරන බැවින් හා පවත්වන බැවින් 'මන්තධර' නම් වේ. 'තිණ්ණං වේදාන පාරගූ' යනු, වේදය යනු ඤාණයයි, ඤාණයෙන් දත යුතු අවබෝධ කළ යුතු බැවින් වේද නම් වේ. එනම් ඉරු වේදය, යජු වේදය හා සාම වේදය යන ග්‍රන්ථ තුනයි. එම වේදයන්හි පරතෙරට, අවසානයට හෙවත් කූටප්‍රාප්තියට පත් වූ බැවින් 'පාරගූ' නම් වේ. ඉතිරිය පැහැදිලිය.

---

Phaladāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ඵලදායකත්ථේර අපදාන වණ්ණනාව නිමවා ඇත.

---

8. Ñāṇasaññikattheraapadānavaṇṇanā

8. ඤාණසඤ්ඤිකත්ථේර අපදාන වණ්ණනාව

---

Pabbate himavantamhītiādikaṃ āyasmato ñāṇasaññikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tasmiṃ tasmiṃ uppannuppanne bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantassa avidūre pabbatantare paṇṇasālaṃ kāretvā pañcābhiññāaṭṭhasamāpattiyo nibbattetvā vasanto ekadivasaṃ parisuddhaṃ paṇḍaraṃ pulinatalaṃ disvā ‘‘īdisā parisuddhā buddhā, īdisaṃva parisuddhaṃ buddhañāṇa’’nti buddhañca tassa ñāṇañca anussari thomesi ca.

"පබ්බතේ හිමවන්තම්හි" යනාදිය ආයුෂ්මත් ඤාණසඤ්ඤික තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකු වී, ඒ ඒ උපන් භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කරමින් විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද, වැඩිවියට පත්ව ගිහිගෙය හැර දමා තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදි විය. හිමවන්තයට නුදුරු පර්වත අන්තරයක පන්සලක් කරවා, පංච අභිඤ්ඤා අෂ්ට සමාපත්ති උපදවාගෙන වසන්නේ, එක් දිනක් ඉතා පිරිසිදු සුදු පැහැති වැලි තලාවක් දැක, "බුදුරජාණන් වහන්සේලා මෙබඳුම පිරිසිදුය, බුද්ධ ඤාණය ද මෙබඳුම පිරිසිදුය"යි බුදුරජාණන් වහන්සේවද උන්වහන්සේගේ ඤාණයද සිහිපත් කරමින් ප්‍රශංසා කළේය.

---

84. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā sāsane pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patto pubbe katapuññaṃ anussaritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ‘‘pabbate himavantamhī’’tiādimāha. Pulinaṃ sobhanaṃ disvāti paripuṇṇakataṃ viya pulākārena parisodhitākārena pavattaṃ ṭhitanti pulinaṃ, sobhanaṃ [Pg.144] vālukaṃ disvā seṭṭhaṃ buddhaṃ anussarinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

84. ඔහු එම පිනෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් සම්පත් දෙවර්ගයම අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක් කුලගෙයක ඉපිද, නුවණැති වියට පැමිණ ශාසනයෙහි පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අරහත් ඵලයට පැමිණියේය. පෙර කළ පින් සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පබ්බතේ හිමවන්තම්හි" යනාදිය පැවසීය. "පුලිනං සෝභනං දිස්වා" යනු, මැනවින් සකස් කරන ලද්දක් මෙන්, පිරුණු ස්වභාවයෙන් යුත්, පිරිසිදු කරන ලද ආකාරයෙන් පවතින බැවින් 'පුලින' නම් වේ. එවැනි සුන්දර වැලි තලාව දැක උතුම් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේව සිහිපත් කළ බව අර්ථයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Ñāṇasaññikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ඤාණසඤ්ඤිකත්ථේර අපදාන වණ්ණනාව නිමවා ඇත.

---

9. Gaṇṭhipupphiyattheraapadānavaṇṇanā

9. ගණ්ඨිපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වණ්ණනාව

---

Suvaṇṇavaṇṇo sambuddhotiādikaṃ āyasmato gaṇṭhipupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekāsu jātīsu katapuññasañcayo vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto upabhogaparibhogehi anūno ekadivasaṃ vipassiṃ bhagavantaṃ sagaṇaṃ disvā pasannamānaso lājāpañcamehi pupphehi pūjesi. So teneva cittappasādena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato devaloke nibbatto dibbasampattiṃ anubhavitvā aparabhāge manussesu manussasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

"සුවණ්ණවණ්ණෝ සම්බුද්ධෝ" යනාදිය ආයුෂ්මත් ගණ්ඨිපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකු වී, බොහෝ ජාතීන්හි පින් රැස් කොට විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක් කුලගෙයක ඉපිද, පරිභෝග වස්තූන්ගෙන් අඩුවක් නොවී, දිනක් පිරිවර සහිත විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේව දැක ප්‍රසන්න වූ සිතින් විලඳ පස්වනුව ඇති මල් වලින් පූජා කළේය. හෙතෙම එම සිතේ පැහැදීමෙන්ම ආයු කෙළවර තෙක් සිට ඉන් චුතව දෙව්ලොව ඉපිද දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, පසුව මනුෂ්‍යයන් අතර මනුෂ්‍ය සම්පත් අනුභව කරමින් මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක් කුලගෙයක ඉපිද, ශ්‍රද්ධාවන්තව පැවිදිව නොබෝ කලකින් අරහත් ඵලයට පැමිණියේය.

---

91. So ekadivasaṃ pubbe katapuññaṃ saritvā somanassajāto ‘‘iminā kusalenāhaṃ nibbānaṃ patto’’ti pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇo sambuddhotiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.

91. ඔහු දිනක් පෙර කළ පින් සිහිපත් කොට සෝමනස්සයට පත්ව "මෙම කුසලයෙන් මම නිවනට පැමිණියෙමි"යි පවසමින් පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරනු පිණිස "සුවණ්ණවණ්ණෝ සම්බුද්ධෝ" යනාදිය පැවසීය. ඒ සියල්ල කලින් පැවසූ ක්‍රමයටම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Gaṇṭhipupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ගණ්ඨිපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වණ්ණනාව නිමවා ඇත.

---

10. Padumapūjakattheraapadānavaṇṇanā

10. පදුමපූජකත්ථේර අපදාන වණ්ණනාව

---

Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato padumapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patvā sakasippe nipphattiṃ patvā tattha sāraṃ apassanto buddhuppattito puretaraṃ uppannattā ovādānusāsanaṃ alabhitvā gharāvāsaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā himavantassa avidūre gotamakaṃ [Pg.145] nāma pabbataṃ nissāya assamaṃ kāretvā pañcābhiññā aṭṭha samāpattiyo nibbattetvā jhānasukheneva vihāsi. Tadā padumuttaro bhagavā buddho hutvā satte saṃsārato uddharanto tassānukampāya himavantaṃ agamāsi. Tāpaso bhagavantaṃ disvā pasannamānaso sakasisse samānetvā tehi padumapupphāni āharāpetvā pūjesi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto saddho pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

"හිමවන්තස්ස අවිදූරේ" යනාදිය ආයුෂ්මත් පදුමපූජක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකු වී, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපිද, තරුණ වියට පැමිණ සිය ශිල්පයන්හි නිපුණත්වයට පත් විය. එහි සාරයක් නොදැක, බුද්ධෝත්පාදයට පෙර උපන් බැවින් අවවාද අනුශාසනා නොලැබ ගිහිගෙය හැර දමා ඉසිපැවිද්දෙන් පැවිදි විය. හිමවන්තයට නුදුරු 'ගෝතමක' නම් පර්වතය ඇසුරු කොට අසපුවක් කරවා, පංච අභිඤ්ඤා හා අෂ්ට සමාපත්ති උපදවාගෙන ධ්‍යාන සුවයෙන්ම වාසය කළේය. එකල්හි පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ බුදු වී සත්වයන් සසරින් එතෙර කරවමින් ඔහු කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් හිමවන්තයට වැඩම කළ සේක. තාපසයාණෝ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක ප්‍රසන්න සිතින් තම සිසුන් රැස් කරවා ඔවුන් ලවා පියුම් මල් ගෙන්වා පූජා කළහ. ඔහු එම පිනෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් සම්පත් දෙවර්ගයම අනුභව කොට මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර කුලගෙයක ඉපිද, ශ්‍රද්ධාවෙන් පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින් රහත් වූහ.

---

97. So attano puññakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Gotamo nāma pabbatoti anekesaṃ yakkhadevatānaṃ āvāsabhāvena adhiṭṭhānavasena gotamassa bhavanattā gotamoti pākaṭo ahosi. Pavattati tiṭṭhatīti pabbato. Nāgarukkhehi sañchannoti ruhati tiṭṭhatīti rukkho. Atha vā pathaviṃ khananto uddhaṃ ruhatīti rukkho, nānā anekappakārā campakakappūranāgaagarucandanādayo rukkhāti nānārukkhā, tehi nānārukkhehi sañchanno parikiṇṇo gotamo pabbatoti sambandho. Mahābhūtagaṇālayoti bhavanti jāyanti uppajjanti vaḍḍhanti cāti bhūtā, mahantā ca te bhūtā cāti mahābhūtā, mahābhūtānaṃ gaṇo samūhoti mahābhūtagaṇo, mahābhūtagaṇassa ālayo patiṭṭhāti mahābhūtagaṇālayo.

97. ඔහු තමන්ගේ පුණ්‍ය කර්මය සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "හිමවන්තස්ස අවිදූරේ" යනාදිය පැවසීය. 'ගෝතමක' නම් පර්වතය යනු බොහෝ යක්ෂ දේවතාවන්ගේ වාසස්ථානයක් වූ බැවින්ද, අධිෂ්ඨාන වශයෙන් ගෝතම නම් යක්ෂයාගේ භවනය වූ බැවින්ද 'ගෝතම' යනුවෙන් ප්‍රසිද්ධ විය. පවතින බැවින් හා පිහිටා ඇති බැවින් 'පබ්බත' නම් වේ. වැඩෙන බැවින් හා පවතින බැවින් 'රුක්ඛ' නම් වේ. එසේත් නැතහොත් පොළොව විදගෙන ඉහළට වැඩෙන බැවින් 'රුක්ඛ' නම් වේ. නානාප්‍රකාර වූ සපු, කපුරු, නා, අගිල්, සඳුන් ආදී ගස් 'නානා රුක්ඛ' නම් වේ. එම විවිධ ගස්වලින් ගැවසී ගත් ගෝතම පර්වතය යනු සම්බන්ධයයි. 'මහාභූතගණාලයෝ' යනු - පවතින, ජනිත වන, උපදින හා වැඩෙන බැවින් 'භූත' නම් වේ, ඔවුහු විශාල බැවින් හා එම සත්ත්වයන්ම වන බැවින් 'මහාභූත' නම් වේ. මහාභූතයන්ගේ සමූහය 'මහාභූතගණ' නම් වේ. මහාභූත සමූහයාගේ වාසස්ථානය හෝ පිහිට 'මහාභූතගණාලය' නම් වේ.

---

98. Vemajjhamhi ca tassāsīti tassa gotamassa pabbatassa vemajjhe abbhantare assamo abhinimmito nipphādito katoti attho. Sesaṃ uttānamevāti.

98. "Vemajjhamhi ca tassāsī" යන්නෙහි අර්ථය නම්, එම ගෝතම පර්වතය මැද, එහි අභ්‍යන්තරයෙහි අසපුවක් මවන ලද්දේය, නිමවන ලද්දේය, කරන ලද්දේය යන්නයි. ඉතිරි පද පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Padumapūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

පදුමපූජක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමා විය.

---

Terasamavaggavaṇṇanā samattā.

දහතුන්වන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමා විය.

---

14. Sobhitavaggo

14. සෝභිත වර්ගය

---

1. Sobhitattheraapadānavaṇṇanā

1. සෝභිත ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

---

Padumuttaro [Pg.146] nāma jinotiādikaṃ āyasmato sobhitattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā ekadivasaṃ satthārā dhamme desiyamāne somanassena pasannamānaso nānappakārehi thomesi. So teneva somanassena kālaṃ katvā devesu nibbatto tattha dibbasukhaṃ anubhavitvā manussesu ca manussasukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto sattavassikova pabbajitvā nacirasseva chaḷabhiñño arahā ahosi.

"Padumuttaro nāma jino" යනාදිය ආයුෂ්මත් සෝභිත තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහුද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තේ, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටය (නිවන) සඳහා උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. ඔහු වියපත් වූ පසු ගිහිගෙය පිහිටුවාගෙන වසන්නේ, එක් දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේ දහම් දෙසන කල්හි හටගත් සොම්නසින් යුතුව පැහැදුණු සිත් ඇතිව, නන් අයුරින් බුදුගුණ වර්ණනා කළේය. හෙතෙම එම සොම්නසින් යුතුවම කළුරිය කර දෙව්ලොව උපන්නේය. එහි දිව්‍ය සැප අනුභව කර, මිනිස් ලොවද මිනිස් සැප අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර කුලගෙයක උපත ලැබීය. සත් හැවිරිදි වියේදීම පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම සිවුපිළිසිඹියාපත් රහතන් වහන්සේ නමක් බවට පත් විය.

---

1. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā suviññeyyamevāti.

1. එම තෙරුන් වහන්සේ පසු කාලයක තම පෙරකම් සිහිපත් කර හටගත් සොම්නසින් යුතුව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "Padumuttaro nāma jino" යනාදිය වදාළ සේක. ඒ සියල්ල පෙර කියන ලද ක්‍රමයටම පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

---

Sobhitattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සෝභිත ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමා විය.

---

2. Sudassanattheraapadānavaṇṇanā

2. සුදස්සන ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

---

Vitthatāya nadītīretiādikaṃ āyasmato sudassanattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave katapuññūpacayo sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto vitthatāya nāma gaṅgāya samīpe pilakkhuphalitaṃ pariyesanto tassā tīre nisinnaṃ jalamānaaggisikhaṃ iva sikhiṃ sammāsambuddhaṃ disvā pasannamānaso ketakīpupphaṃ vaṇṭeneva chinditvā pūjento evamāha – ‘‘bhante, yena ñāṇena tvaṃ evaṃ mahānubhāvo sabbaññubuddho jāto, taṃ ñāṇaṃ ahaṃ pūjemī’’ti. Atha bhagavā anumodanamakāsi. So tena puññena devamanussesu jāto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

"Vitthatāya nadītīre" යනාදිය ආයුෂ්මත් සුදස්සන තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහුද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තේ, ඒ ඒ භවයන්හි පින් රැස් කරමින් සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත් වූ පසු ගිහිගෙය පිහිටුවාගෙන වසන්නේ, විත්තතා නම් ගඟ අසල පිලක්ඛු ඵල සොයමින් යද්දී, එම ගංතීරයෙහි වැඩ සිටින, දිළිසෙන ගිනි සිළුවක් වැනි වූ සිඛී සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිත් ඇතිව, වැටකේ මලක් නටුවෙන්ම කඩා පූජා කරමින් මෙසේ පැවසීය: "ස්වාමීනි, යම් ඥානයකින් ඔබ වහන්සේ මෙබඳු මහානුභාව ඇති සර්වඥ බුද්ධත්වයට පත් වූ සේක්ද, මම ඒ ඥානයට පූජා කරමි"යි පැවසීය. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනුමෝදනාව සිදු කළ සේක. ඔහු එම පින්කමෙන් දෙවි මිනිසුන් අතර ඉපිද, දෙලොව සම්පත් අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

---

10. [Pg.147] So attano katakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vitthatāya nadītīretiādimāha. Tattha vitthatāyāti vittharati pattharati vitthiṇṇā hotīti vitthatā, nadanti saddaṃ karonti itā gatā pavattāti nadī, nadiṃ tarantā etaṃ patvā tiṇṇā nāma hontīti tīraṃ, tassā vitthatāya nadiyā tīre tīrasamīpeti attho. Ketakiṃ pupphitaṃ disvāti kucchitākārena gaṇhantānaṃ hatthaṃ kaṇḍako chindati vijjhatīti ketaṃ, ketassa esā ketakīpupphaṃ, taṃ disvā vaṇṭaṃ chinditvāti sambandho.

10. එම තෙරුන් වහන්සේ තමන් කළ පින්කම සිහිපත් කරමින් සොම්නසට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "Vitthatāya nadītīre" යනාදිය වදාළ සේක. එහි "vitthatāya" යනු විස්තර වන, පැතිරෙන, විශාල වූ යන අර්ථයෙන් "විත්තතා" නම් වේ. ශබ්ද කරන බැවින්, ගලා යන බැවින් "නදී" නම් වේ. ගඟෙන් එතෙර වන්නන් එයට පැමිණ එතෙර වූවන් වන බැවින් "තීර" නම් වේ. ඒ විශාල වූ ගඟේ ඉවුරෙහි, ඉවුර සමීපයෙහි යනු අර්ථයයි. වැටකේ මල් පිපී තිබෙනු දැක, පිළිකුල් සහගත ලෙස ගන්නවුන්ගේ අත කටු මගින් සිදුරු කරන බැවින් "කේත" නම් වේ, එය වැටකේ මලයි. එය දැක නටුවෙන් කපා පූජා කළෙමි යන්න සම්බන්ධයයි.

---

11. Sikhino lokabandhunoti sikhī vuccati aggi, sikhīsadisā nīlapītādibhedā jalamānā chabbaṇṇaghanaraṃsiyo yassa so sikhī, lokassa sakalalokattayassa bandhu ñātakoti lokabandhu, tassa sikhino lokabandhuno ketakīpupphaṃ vaṇṭe chinditvā pūjesinti sambandho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

11. "Sikhino lokabandhuno" යන්නෙහි "සිඛී" යනු ගින්නට කියන නමකි. ගින්නට සමාන වූ නිල්, රන්වන් ආදී වශයෙන් බෙදුණු, බබළන්නා වූ සවැදෑරුම් ඝන බුද්ධ රශ්මි මාලාවන් යමෙකුට ඇත්ද, ඔහු සිඛී නම් වේ. මුළු ලොවටම, එනම් තුන් ලොවටම බන්දු වූ හෙයින් (ඥාතියා වැනි වූ හෙයින්) "ලෝකබන්දු" නම් වේ. ඒ ලෝකබන්දු වූ සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේට වැටකේ මලක් නටුවෙන් කපා පූජා කළෙමි යනු සම්බන්ධයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Sudassanattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සුදස්සන ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමා විය.

---

3. Candanapūjanakattheraapadānavaṇṇanā

3. චන්දනපූජක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

---

Candabhāgānadītīretiādikaṃ āyasmato candanapūjanakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle himavante candabhāgānadiyā samīpe kinnarayoniyaṃ nibbatto pupphabhakkho pupphanivasano candanaagaruādīsu gandhavibhūsito himavante bhummadevatā viya uyyānakīḷajalakīḷādianekasukhaṃ anubhavanto vāsaṃ kappesi. Tadā atthadassī bhagavā tassānukampāya himavantaṃ gantvā ākāsato oruyha saṅghāṭiṃ paññāpetvā nisīdi. So kinnaro taṃ bhagavantaṃ vijjotamānaṃ tattha nisinnaṃ disvā pasannamānaso sugandhacandanena pūjesi. Tassa bhagavā anumodanaṃ akāsi.

"Candabhāgānadītīre" යනාදිය ආයුෂ්මත් චන්දනපූජක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහුද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තේ, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටය සඳහා උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, අත්ථදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හිමවත් පෙදෙසෙහි චන්දභාගා නදිය අසල කින්නර යෝනියෙහි උපත ලැබීය. ඔහු මල් ආහාරයට ගනිමින්, මල් ඇඳුම් කොට අඳිමින්, සඳුන් අගිල් ආදියෙන් සුවඳවත් වූයේ, හිමවතෙහි භූමාටු දේවතාවකු මෙන් උයන් කෙළි, ජල කෙළි ආදී අනේකවිධ සැප අනුභව කරමින් වාසය කළේය. එකල්හි අත්ථදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහු කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් හිමවතට වැඩම කර, අහසින් බැස සඟළ සිවුර පනවා වැඩ සිටි සේක. ඒ කින්නරයා බබළමින් එහි වැඩ සිටින භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිත් ඇතිව, සුවඳ සඳුන්වලින් පූජා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුට අනුමෝදනාව සිදු කළ සේක.

---

17. So tena puññena tena somanassena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devaloke nibbatto aparāparaṃ cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu cakkavattirajjapadesarajjasampattiyo anubhavitvā [Pg.148] imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento candabhāgānadītīretiādimāha. Tattha candaṃ manaṃ ruciṃ ajjhāsayaṃ ñatvā viya jātoti cando. Candamaṇḍalena pasannanimmalodakena ubhosu passesu muttādalasadisasantharadhavalapulinatalena ca samannāgatattā candena bhāgā sadisāti candabhāgā, tassā candabhāgāya nadiyā tīre samīpeti attho. Sesaṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā suviññeyyamevāti.

17. ඔහු එම පිනෙන් හා එම සොම්නසින් ආයු කෙළවර තෙක් ජීවත් වී, එයින් චුතව දෙව්ලොව උපත ලැබීය. පිළිවෙළින් සය කාමාවචර සම්පත් අනුභව කරමින්, මිනිසුන් අතර සක්විති රජ සම්පත් හා ප්‍රාදේශීය රජ සම්පත් අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලබා, තේරුම් ගත හැකි වයසට පත්ව පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය. ඔහු තම පෙරකම් සිහිපත් කර හටගත් සොම්නසින් යුතුව පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "Candabhāgānadītīre" යනාදිය වදාළේය. එහි සිත, රුචිය, අදහස දැනගත්තාක් මෙන් උපන් බැවින් "චන්ද" නම් වේ. චන්ද්‍ර මණ්ඩලය හා සමාන වූ, ප්‍රසන්න වූ නිර්මල ජලයෙන් යුක්ත බැවින්ද, දෙපස මුතු පටක් වැනි සුදු වැලි තලාවෙන් යුක්ත බැවින්ද, සඳට සමාන කොටසක් ඇති බැවින් "චන්දභාගා" නම් වේ. එම චන්දභාගා නදී තීරයෙහි, ඒ අසල යනු අර්ථයයි. සෙසු සියල්ල පෙර කියන ලද ක්‍රමයටම පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

---

Candanapūjanakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

චන්දනපූජක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමා විය.

---

Aṭṭhamabhāṇavāravaṇṇanā samattā.

අටවන භාණවාර වර්ණනාව නිමා විය.

---

4. Pupphacchadaniyattheraapadānavaṇṇanā

4. පුප්ඵච්ඡදනිය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

---

Sunando nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato pupphacchadaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patvā sakasippesu nipphattiṃ patto mahābhogo mahāyaso dānābhirato ahosi. Ekadivasaṃ so ‘‘sakalajambudīpe ime yācakā nāma ‘ahaṃ dānaṃ na laddhosmī’ti vattuṃ mā labhantū’’ti mahādānaṃ sajjesi. Tadā padumuttaro bhagavā saparivāro ākāsena gacchati. Brāhmaṇo taṃ disvā pasannacitto sakasisse pakkosāpetvā pupphāni āharāpetvā ākāse ukkhipitvā pūjesi. Tāni sakalanagaraṃ chādetvā satta divasāni aṭṭhaṃsu.

'සුනන්දෝ නාම නාමේන' යනාදී ලෙස ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් පුප්ඵඡදනීය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තෝව, නොයෙක් භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන්නා වූ පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපත ලැබූහ. වියපත් බවට පත්ව සියලු ශිල්ප ශාස්ත්‍රයන්හි නිපුණත්වය ලබා, මහා භෝග සම්පත් හා මහා කීර්තියක් ඇතිව, දන් දීමෙහි ඇලුනු කෙනෙක් වූහ. දිනක් ඒ බමුණා "මුළු දඹදිවෙහිම මේ යාචකයෝ 'මට දානයක් ලැබුණේ නැත' යි නොකියත්වා" යි සිතා මහා දානයක් සූදානම් කළේය. එකල පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිවර සහිතව අහසින් වැඩම කළහ. බමුණා උන්වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතින් යුතුව, තම ශිෂ්‍යයන් කැඳවා, මල් ගෙන්වා ගෙන, අහසට විසි කරමින් පූජා කළේය. ඒ මල් මුළු නගරයම වසාගෙන සත් දවසක් පුරා පැවතුණි.

---

26. So tena puññakammena devamanussesu sukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ ekasmiṃ kulagehe nibbatto saddhājāto pabbajitvā khuraggeyeva arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sunando nāma nāmenātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttanayattā suviññeyyamevāti.

26. ඒ බමුණා එම පින්කම නිසා දෙව්මිනිස් ලොව සැප අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. ශ්‍රද්ධාවන්තව පැවිදි වී, කෙස් බා අවසන් වනවාත් සමඟම අර්හත්වයට පත්ව, තම පෙර කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'සුනන්දෝ නාම නාමේන' යනාදිය පැවසූහ. එය යට කී ක්‍රමය නිසා පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Pupphacchadaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

පුප්ඵඡදනීය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

5. Rahosaññakattheraapadānavaṇṇanā

5. රහසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Himavantassāvidūretiādikaṃ [Pg.149] āyasmato rahosaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto ekasmiṃ buddhasuññakāle majjhimadese brāhmaṇakule nibbatto vuddhimanvāya sakasippesu nipphattiṃ patvā tattha sāraṃ apassanto kevalaṃ udaraṃ pūretvā kodhamadamānādayo akusaleyeva disvā gharāvāsaṃ pahāya himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā anekatāpasasataparivāro vasabhapabbatasamīpe assamaṃ māpetvā tīṇi vassasahassāni himavanteyeva vasamāno ‘‘ahaṃ ettakānaṃ sissānaṃ ācariyoti sammato garuṭṭhāniyo garukātabbo vandanīyo, ācariyo me natthī’’ti domanassappatto te sabbe sisse sannipātetvā buddhānaṃ abhāve nibbānādhigamābhāvaṃ pakāsetvā sayaṃ ekako raho vivekaṭṭhāneva nisinno buddhassa sammukhā nisinno viya buddhasaññaṃ manasi karitvā buddhārammaṇaṃ pītiṃ uppādetvā sālāyaṃ pallaṅkaṃ ābhujitvā nisinno kālaṃ katvā brahmaloke nibbatti.

'හිමවන්තස්සා විදූරේ' යනාදී ලෙස ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් රහසඤ්ඤක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කළ පින් ඇත්තෝව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, එක්තරා බුද්ධ ශුන්‍ය කාලයක මධ්‍ය දේශයේ බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපත ලැබූහ. වියපත් වූ පසු තමා උගත් ශිල්පයන්හි කිසිදු හරයක් නොදැක, හුදෙක් බඩ වියත රැක ගැනීම සඳහා පමණක් වන ක්‍රෝධය, මදය හා මානය ආදී අකුසල්ම දැක, ගිහිගෙය අත්හැර හිමවතට වැදී ඉසි පැවිද්දෙන් පැවිදි වූහ. සිය ගණන් තවුසන් පිරිවරාගෙන වසභ පර්වතය අසල අසපුවක් තනාගෙන, වසර තුන්දහසක් හිමවතෙහිම වසමින් "මම මෙපමණ ශිෂ්‍ය පිරිසකගේ ආචාර්යවරයා වශයෙන් සම්මත වූවෙමි, ගරු කටයුතු කෙනෙක්මි, ගෞරව කළ යුත්තෙක්මි, වන්දනීය කෙනෙක්මි; එහෙත් මට ආචාර්යවරයෙක් නැත" යි සිතා දොම්නසට පත් වූහ. සියලු ශිෂ්‍යයන් රැස් කරවා, බුදුවරුන් නැති කාලයක නිවන් ලැබිය නොහැකි බව පවසා, තමා තනිවම රහසිගත විවේකී ස්ථානයක හිඳ, බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉදිරියේ හිඳින්නාක් මෙන් බුද්ධ සංඥාව සිතෙහි ඇති කරගෙන, බුද්ධාරම්මණ ප්‍රීතිය උපදවාගෙන, ශාලාවෙහි පර්යංකයෙන් හිඳ, කළුරිය කොට බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි උපත ලැබූහ.

---

34. So tattha jhānasukhena ciraṃ vasitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto kāmesu anallīno sattavassiko pabbajitvā khuraggeyeva arahattaṃ patvā chaḷabhiñño hutvā pubbenivāsañāṇena attano pubbakammaṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Vasabho nāma pabbatoti himavantapabbataṃ vinā sesapabbatānaṃ uccatarabhāvena seṭṭhatarabhāvena vasabhoti saṅkhaṃ gato pabbatoti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

34. ඔහු එහි දීර්ඝ කාලයක් ධ්‍යාන සැපයෙන් වාසය කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලබා, කාමයන්හි නොඇලී සත් හැවිරිදි වියේදී පැවිදි වී, කෙස් බා අවසන් වනවාත් සමඟම අර්හත්වයට පත්ව ෂඩභිඥාලාභී වූහ. පූර්වේනිවාසානුස්සති ඥානයෙන් තම පෙර කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'හිමවන්තස්සා විදූරේ' යනාදිය පැවසූහ. වසභ නම් පර්වතය යනු හිමවත හැර සෙසු පර්වතයන්ට වඩා උසින් හා ශ්‍රේෂ්ඨත්වයෙන් වැඩි බැවින් 'වසභ' යන නමින් හඳුන්වන ලද පර්වතයයි. ඉතිරි කොටස සෑම තැනකම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

---

Rahosaññakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

රහසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

6. Campakapupphiyattheraapadānavaṇṇanā

6. චම්පකපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Kaṇikāraṃva jotantantiādikaṃ āyasmato campakapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vessabhussa bhagavato kāle brāhmaṇakule [Pg.150] nibbatto vuddhippatto sakasippesu nipphattiṃ patvā tattha sāraṃ apassanto gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā vanantare vasanto vessabhuṃ bhagavantaṃ uddissa sissehi ānītehi campakapupphehi pūjesi. Bhagavā anumodanaṃ akāsi. So teneva kusalena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ pāpuṇitvā pubbavāsanābalena gharāvāse anallīno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

'කණිකාරංව ජෝතන්තං' යනාදී ලෙස ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් චම්පකපුප්ඵිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කළ පින් ඇත්තෝව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, වෙස්සභූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපත ලැබූහ. වියපත් වූ පසු සියලු ශිල්පයන්හි නිපුණත්වයට පත්ව, එහි කිසිදු හරයක් නොදැක ගිහිගෙය අත්හැර තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදි වූහ. වනාන්තරයෙහි වසන අතරතුර වෙස්සභූ බුදුරජාණන් වහන්සේ උදෙසා තම ශිෂ්‍යයන් ගෙන ආ සපු මල්වලින් පූජා කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ අනුමෝදනාව සිදු කළහ. ඔහු එම පිනෙන්ම දෙව්මිනිස් ලොව සැරිසරමින් දෙලොව සම්පත් අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබීය. වියපත් වූ පසු පෙර වාසනා බලයෙන් ගිහිගෙයෙහි නොඇලී පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහතන් වහන්සේ නමක් වූහ.

---

41. So aparabhāge attano pubbapuññakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento kaṇikāraṃva jotantantiādimāha. Tattha kaṇikāranti sakalapattapalāsāni paribhajja pātetvā pupphagahaṇasamaye kaṇṇikābaddho hutvā pupphamakuḷānaṃ gahaṇato kaṇṇikākārena pakatoti kaṇikāro, ‘‘kaṇṇikāro’’ti vattabbe niruttinayena ekassa pubba ṇa-kārassa lopaṃ katvā ‘‘kaṇikāra’’nti vuttanti daṭṭhabbaṃ. Taṃ pupphitaṃ kaṇikārarukkhaṃ iva jotantaṃ buddhaṃ addasanti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

41. ඒ තෙරුන් වහන්සේ පසුව තම පෙර පින්කම් සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'කණිකාරංව ජෝතන්තං' යනාදිය පැවසූහ. එහි 'කණිකාර' යනු: සියලු පරණ කොළ හැලී ගොස් මල් පිපෙන කාලයේදී මුදුනක හැඩයට මල් පොහොට්ටු හටගන්නා බැවින් 'කණිකාර' නම් වේ. 'කණ්ණිකාර' යැයි පැවසිය යුතු වුවත් නිරුක්ති ක්‍රමයට අනුව එක් 'ණ' කාරයක් ලෝප කොට 'කණිකාර' යැයි පවසන ලදැයි දත යුතුය. පිපුණු කිණිහිරිය ගසක් මෙන් බැබළෙන බුදුරජාණන් වහන්සේව දුටුවේය යනු අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

---

Campakapupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

චම්පකපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

7. Atthasandassakattheraapadānavaṇṇanā

7. අත්ථසන්දස්සක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Visālamāḷe āsīnotiādikaṃ āyasmato atthasandassakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu attabhāvesu katapuññūpacayo padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto vuddhimanvāya sakasippesu nipphattiṃ patto tattha sāraṃ apassanto gehaṃ pahāya himavantaṃ gantvā ramaṇīye ṭhāne paṇṇasālaṃ katvā paṭivasati, tadā sattānukampāya himavantamāgataṃ padumuttarabhagavantaṃ disvā pasannamānaso pañcaṅgasamannāgato vanditvā thutivacanehi thomesi. So tena puññena yāvatāyukaṃ katvā kālaṅkatvā brahmalokūpago ahosi. So aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇi.

'විසාලමාළේ ආසීනෝ' යනාදී ලෙස ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් අත්ථසන්දස්සක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ, නොයෙක් ආත්මභවයන්හි පින් රැස් කළ කෙනෙක් වූහ. පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපත ලබා, වියපත් වූ පසු ශිල්පයන්හි නිපුණත්වයට පත්ව, එහි සාරයක් නොදැක ගිහිගෙය අත්හැර හිමවතට ගොස් රමණීය ස්ථානයක පන්සලක් තනාගෙන වාසය කළහ. එකල සත්ත්වයන් කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් හිමවතට වැඩම කළ පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, පැහැදුණු මනසින් යුතුව පංචාංග ස්පර්ශයෙන් වැඳ ප්‍රශංසා වචනයෙන් ස්තුති කළේය. ඔහු එම පිනෙන් ආයුෂ කෙළවර බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි උපන්නේය. පසුව ඔහු මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලබා, වියපත් වූ පසු ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කර, ශ්‍රද්ධාව ඇති කරගෙන පැවිදි වී අර්හත්වයට පත් විය.

---

47. So [Pg.151] attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento visālamāḷe āsīnotiādimāha. Tattha visālamāḷeti visālaṃ patthaṭaṃ vitthiṇṇaṃ mahantaṃ māḷaṃ visālamāḷaṃ, tasmiṃ visālamāḷe āsīno nisinno ahaṃ lokanāyakaṃ addasanti sambandho. Tesaṃ suviññeyyamevāti.

47. ඔහු තමාගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, තමාගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "විසාලමාළේ ආසීනො" යනාදිය පැවසීය. එහි 'විසාලමාළේ' යනු විශාල වූ, පැතිරුණු, පෘථුල වූ, මහත් වූ මළුවක් හෙවත් මණ්ඩපයකි. ඒ විශාල මළුවෙහි අසුන්ගෙන සිටි මම ලෝකනායකයන් වහන්සේව දුටුවෙමි යනු පද සම්බන්ධයයි. එහි අර්ථය පහසුවෙන් දත හැකිය.

---

Atthasandassakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

අත්ථසන්දස්සක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

8. Ekapasādaniyattheraapadānavaṇṇanā

8. ඒකපසාදනිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Nārado iti me nāmantiādikaṃ āyasmato ekapasādaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekāsu jātīsu katakusalo atthadassissa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto kesavoti pākaṭo hutvā viññutaṃ patvā gharāvāsaṃ pahāya pabbajitvā vasanto ekadivasaṃ satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso añjaliṃ paggayha ativiya pītisomanassajāto pakkāmi. So yāvatāyukaṃ ṭhatvā teneva somanassena kālaṃ katvā devesu nibbatto tattha dibbasampattiṃ anubhavitvā manussesu uppanno tattha sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde aññatarasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

"නාරදො ඉති මේ නාමං" යනුවෙන් ආරම්භ වන කථා පුවත ආයුෂ්මත් ඒකපසාදනිය තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ, බොහෝ ජාතීන්හි කුසල් කළ තැනැත්තෙකි. අත්ථදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බමුණු කුලයක ඉපිද 'කේසව' යනුවෙන් ප්‍රකට විය. ඔහු වියපත් වූ පසු ගිහිගෙය හැරපියා පැවිදිව වෙසෙන්නේ, එක් දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කර පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ, දොහොත් මුදුන් දී අතිශයින්ම ප්‍රීති සෝමනස්සයට පත්ව නික්ම ගියේය. ඔහු ආයු කෙළවර තෙක් සිට ඒ සෝමනස්සයෙන්ම කළුරිය කර දෙව්ලොව උපන්නේය. එහි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කර මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි උපන්නේය. එහි සැප සම්පත් අනුභව කරමින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

---

55. So aparabhāge attano katakusalakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nārado iti me nāmantiādimāha. Tattha nāradoti jātivasena suddhasarīrattā natthi rajo dhūli malaṃ etassāti nārado, ja-kārassa da-kāraṃ katvā nāradoti kuladattikaṃ nāmaṃ. Kesavoti kisavacchagotte jātattā kesavo nāradakesavo iti maṃ janā vidū jānantīti attho. Sesaṃ pākaṭamevāti.

55. ඒ තෙරුන් වහන්සේ පසු කාලයක තමා කළ කුසල් කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "නාරදො ඉති මේ නාමං" යනාදිය පැවසූහ. එහි 'නාරද' යනු ජාති වශයෙන් පිරිසිදු ශරීරයක් ඇති බැවින් මොහුට රජස් (දූවිලි), ධූලි හෝ මල (කිළිටි) නැත යන අර්ථයෙන් 'නාරද' නම් විය. 'ජ' අකුරට 'ද' අකුර ආදේශ කර නාරද යනුවෙන් කුලයෙන් දෙන ලද නාමයයි. 'කේසව' යනු කිසවච්ඡ ගෝත්‍රයෙහි උපන් බැවින් 'කේසව' නම් විය. මිනිසුන් මා නාරද-කේසව යනුවෙන් දනිති යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය ප්‍රකටය.

---

Ekapasādaniyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ඒකපසාදනිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

9. Sālapupphadāyakattheraapadānavaṇṇanā

9. සාලපුප්ඵදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Migarājā [Pg.152] tadā āsintiādikaṃ āyasmato sālapupphadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave katakusalasañcayo kenaci kammacchiddena himavante sīhayoniyaṃ nibbatto anekasīhaparivāro vihāsi. Tadā sikhī bhagavā tassānukampāya himavantaṃ agamāsi. Sīho taṃ upagataṃ disvā pasannamānaso sākhābhaṅgena sakaṇṇikasālapupphaṃ gahetvā pūjesi. Bhagavā tassa anumodanaṃ akāsi.

"මිගරාජා තදා ආසිං" යනුවෙන් ආරම්භ වන කථා පුවත ආයුෂ්මත් සාලපුප්ඵදායක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ, ඒ ඒ භවයන්හි පින් රැස් කළ තැනැත්තෙකි. යම් කර්ම දෝෂයක් නිසා හිමාලයෙහි සිංහයෙකුව ඉපිද බොහෝ සිංහ පිරිවර ඇතිව වාසය කළේය. එකල්හි සිඛී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුට අනුකම්පාවෙන් හිමාලයට වැඩම කළ සේක. සිංහයා තමා වෙත වැඩි ඒ සිඛී බුදුන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතින් යුතුව අතු කඩා කර්ණිකාව (මල් ගැබ) සහිත සල් මලක් ගෙන පූජා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුට අනුමෝදනාව සිදු කළ සේක.

---

60. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthari pasanno pabbajitvā arahattaṃ patto attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento migarājā tadā āsintiādimāha. Tattha maraṇaṃ gacchantīti migā, atha vā ghāsaṃ magganti gavesantīti migā, migānaṃ rājā migarājā. Sakalacatuppadānaṃ rājabhāve satipi gāthābandhasukhatthaṃ mige ādiṃ katvā migarājāti vuttaṃ. Yadā bhagavantaṃ disvā sapupphaṃ sālasākhaṃ bhañjitvā pūjesiṃ, tadā ahaṃ migarājā ahosinti attho.

60. ඔහු ඒ පින්කමින් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් දෙවැදෑරුම් සම්පත් අනුභව කර මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. වියපත් වූ පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව අරිහත් භාවයට පත් විය. තමාගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, තමාගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "මිගරාජා තදා ආසිං" යනාදිය පැවසීය. එහි මරණයට යන බැවින් 'මිග' (මෘග) නම් වේ. එසේත් නැතිනම් ගොදුරු සොයන බැවින් 'මිග' නම් වේ. මෘගයන්ගේ රජු බැවින් 'මිගරාජ' (සිංහ රාජයා) නම් වේ. සියලු සිවුපාවුන්ට රජ වුවද, ගාථා බන්ධනයෙහි පහසුව සඳහා 'මෘග' යන්න මුල් කරගෙන 'මිගරාජ' යැයි කියන ලදී. යම් කලෙක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක මල් සහිත සල් අත්තක් කඩා පූජා කළෙම්ද, එකල්හි මම සිංහ රාජයෙක් වීමි යනු අර්ථයයි.

---

62. Sakosaṃ pupphamāharinti sakaṇṇikaṃ sālapupphaṃ āhariṃ pūjesinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

62. 'සකෝසං පුප්ඵමාහරිං' යනු කර්ණිකාව සහිත සල් මලක් ගෙන පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස පැහැදිලි අර්ථ සහිතය.

---

Sālapupphadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සාලපුප්ඵදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

10. Piyālaphaladāyakattheraapadānavaṇṇanā

10. පියාලඵලදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Parodhako tadā āsintiādikaṃ āyasmato piyālaphaladāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle nesādakule nibbatto himavante ekasmiṃ pabbhāre mige vadhitvā jīvikaṃ kappetvā vasati. Tasmiṃ kāle tattha gataṃ sikhiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso sāyaṃ pātaṃ namassamāno kañci deyyadhammaṃ apassanto madhurāni [Pg.153] piyālaphalāni uccinitvā adāsi. Bhagavā tāni paribhuñji. So nesādo buddhārammaṇāya pītiyā nirantaraṃ phuṭṭhasarīro pāpakamme virattacitto mūlaphalāhāro nacirasseva kālaṃ katvā devaloke nibbatti.

"පරෝධකෝ තදා ආසිං" යනුවෙන් ආරම්භ වන කථා පුවත ආයුෂ්මත් පියාලඵලදායක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් සිඛී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි වැදි කුලයක ඉපිද හිමාලයෙහි එක් ගිරි ගුහාවක සතුන් මරමින් ජීවත් විය. ඒ කාලයෙහි එහි වැඩම කළ සිඛී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිත් ඇතිව, සවස් කාලයෙහි හා උදෑසන කාලයෙහි වඳිමින් සිටින ඔහුට පූජා කිරීමට කිසිදු දේයක් නොදැක මිහිරි වූ 'පියල්' (ලොවි වැනි පලතුරක්) ගෙඩි නෙළා පූජා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒවා වළඳනු ලැබූ සේක. ඒ වැද්දා බුද්ධාරම්මණ ප්‍රීතියෙන් නිරන්තරයෙන් ස්පර්ශ වූ ශරීරයක් ඇත්තේ, පාප කර්මයෙන් වෙන් වූ සිත් ඇත්තේ, අල මුල් ආදිය ආහාරයට ගනිමින් සිට නොබෝ කලකින් කළුරිය කර දෙව්ලොව උපන්නේය.

---

66. So tattha dibbasampattiyo anubhavitvā manussesu ca anekavidhasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde gahapatikule nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tattha anabhirato gehaṃ pahāya satthu santike pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ patto attano kataphaladānakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento parodhako tadā āsintiādimāha. Tattha yadā ahaṃ piyālaphalaṃ datvā cittaṃ pasādesiṃ, tadā ahaṃ parodhako āsinti sambandho. Parodhakoti parasattarodhako vihesako. ‘‘Pararodhako’’ti vattabbe pubbassa ra-kārassa lopaṃ katvā ‘‘parodhako’’ti vuttaṃ.

66. ඔහු එහි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කර මිනිසුන් අතර ද නොයෙක් ආකාරයේ සම්පත් අනුභව කරමින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි ගෘහපති කුලයක උපත ලැබීය. වියපත් වූ පසු ගිහිගෙය පිහිටුවා එහි නොඇලී නිවස හැරපියා ශාස්තෘන් වහන්සේ හමුවේ පැවිදිව විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින් අරිහත් භාවයට පත් විය. තමා කළ පලතුරු පූජා කිරීමේ කුසලය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පරෝධකෝ තදා ආසිං" යනාදිය පැවසීය. එහි යම් කලෙක මම පියල් පලතුරු පූජා කර සිත පහදවා ගත්තෙම්ද, එකල්හි මම වැද්දෙක් වීමි යනු අර්ථ සම්බන්ධයයි. 'පරෝධක' යනු අන්‍ය සතුන් රඳවන්නා වූ, පෙළන්නා වූ වැද්දාය. 'පරරෝධක' යනුවෙන් පැවසිය යුතු තැන මුල් 'ර' යන්න ලොප් කර 'පරෝධක' යැයි කියන ලදී.

---

69. Paricāriṃ vināyakanti taṃ nibbānapāpakaṃ satthāraṃ, ‘‘bhante, imaṃ phalaṃ paribhuñjathā’’ti pavāriṃ nimantesiṃ ārādhesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

69. 'පරිචාරිං විනායකං' යනු නිවනට පමුණුවන්නා වූ ඒ ශාස්තෘන් වහන්සේට "ස්වාමීනි, මේ පලතුරු වළඳනු මැනවි" යයි ඇරයුම් කළෙමි, ආරාධනා කළෙමි, සතුටු කළෙමි යනු අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් දත හැකිය.

---

Piyālaphaladāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

පියාලඵලදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

Cuddasamavaggavaṇṇanā samattā.

දහහතරවන වග්ග වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

15. Chattavaggo

15. ඡත්ත වර්ගය

---

1. Atichattiyattheraapadānavaṇṇanā

1. අතිඡත්තිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Parinibbute bhagavatītiādikaṃ āyasmato atichattiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto dharamānassa bhagavato adiṭṭhattā parinibbutakāle ‘‘aho mama parihānī’’ti cintetvā ‘‘mama jātiṃ saphalaṃ karissāmī’’ti katasanniṭṭhāno chattādhichattaṃ kāretvā tassa bhagavato sarīradhātuṃ nihitadhātugabbhaṃ pūjesi. Aparabhāge pupphacchattaṃ kāretvā tameva dhātugabbhaṃ [Pg.154] pūjesi. So teneva puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde gahapatikule nibbatto viññutaṃ patto satthari pasanno pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā vāyamanto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

"පරිනිබ්බුතේ භගවතී" යනුවෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් අතිඡත්තියත්ථේර අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ පින්කම් කළ කෙනෙකි. විවිධ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් අත්ථදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. ජීවමාන බුදුරජාණන් වහන්සේව දැකගන්නට නොලැබුණු බැවින්, උන්වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ අවස්ථාවේදී "අහෝ මට මහත් වූ හානියක් (අහිමි වීමක්) සිදු වූයේය" යැයි සිතා, "මාගේ මේ උපත සාර්ථක කරගන්නෙමි" යි අධිෂ්ඨානයක් කොට, කුඩයකට උඩින් තවත් කුඩයක් (ඡත්තාධිඡත්ත) කරවා ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශාරීරික ධාතු තැන්පත් කළ ධාතු ගර්භයට පූජා කළේය. පසුව මල් කුඩයක් ද කරවා එම ධාතු ගර්භයටම පූජා කළේය. හෙතෙම ඒ පිනෙන් දෙව්මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් දෙලොව සම්පත් අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ සිටු පවුලක උපත ලබා, වියපත් වූ පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව, කමටහන් ගෙන වීර්ය වඩා නොබෝ කලකින්ම අරහත්වයට පත් විය.

---

1. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento parinibbute bhagavatītiādimāha. Tattha chattātichattanti chādiyati saṃvariyati ātapādinti chattaṃ, chattassa atichattaṃ chattassa upari katachattaṃ chattātichattaṃ, chattassa uparūpari chattanti attho. Thūpamhi abhiropayinti thūpiyati rāsikarīyatīti thūpo, atha vā thūpati thirabhāvena vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjamāno patiṭṭhātīti thūpo, tasmiṃ thūpamhi mayā kāritaṃ chattaṃ uparūpari ṭhapanavasena abhi visesena āropayiṃ pūjesinti attho.

1. හෙතෙම තමා පෙර කළ කර්මය සිහි කර සතුටට පත්ව, පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පරිනිබ්බුතේ භගවතී" යනාදිය පැවසීය. එහි "ඡත්තාතිඡත්තං" යනු අව්ව ආදියෙන් වළක්වන (ආවරණය කරන) බැවින් ඡත්ත (කුඩය) නම් වේ. කුඩයට ඉහළින් කළ කුඩය ඡත්තාතිඡත්තයි. එනම් කුඩයකට ඉහළින් තවත් කුඩයක් යනු අර්ථයයි. "ථූපම්හි අභිරෝපයිං" යනු; ගොඩගසන ලද බැවින් ථූප (ස්තූප) නම් වේ. එසේත් නැතිනම් ස්ථිර භාවයෙන් යුක්තව වර්ධනයට, බහුලත්වයට හා විපුලත්වයට පත්ව පිහිටන බැවින් ථූප නම් වේ. එම ස්තූපයෙහි මා විසින් කරවන ලද කුඩය එක පිට එක තැබීමේ ක්‍රමයෙන් විශේෂයෙන්ම ඔසවා තැබුවෙමි (පූජා කළෙමි) යනු අර්ථයයි.

---

2. Pupphacchadanaṃ katvānāti vikasitehi sugandhehi anekehi phupphehi chadanaṃ chattupari vitānaṃ katvā pūjesinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

2. "පුප්ඵච්ඡදනං කත්වාන" යනු පිපුණු සුවඳවත් බොහෝ මල්වලින් කුඩයට ඉහළින් වියනක් කොට පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි. ඉතිරි සියලු තැන්හි අර්ථය පැහැදිලිය.

---

Atichattiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

අතිඡත්තියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

---

2. Thambhāropakattheraapadānavaṇṇanā

2. ථම්භාරෝපකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Nibbute lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato thambhāropakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto dhammadassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto saddho pasanno parinibbute bhagavati tassa bhagavato dhātugabbhamāḷake thambhaṃ nikhanitvā dhajaṃ āropesi. Bahūni jātisumanapupphāni ganthitvā nisseṇiyā ārohitvā pūjesi.

"නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි" යනුවෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් ථම්භාරෝපකත්ථේර අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ පින්කම් කොට, භවයෙන් භවය නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් ධම්මදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ කුලගෙයක ඉපදී, ශ්‍රද්ධාවන්තව පැහැදී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධාතු ගර්භය පිහිටි මළුවෙහි ටැඹක් (කුළුණක්) සිටුවා ධජයක් එසවීය. බොහෝ සමන් මල් අමුණා ඉණිමඟකින් නැග පූජා කළේය.

---

5. So yāvatāyukaṃ ṭhatvā kālaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā sabbattha pūjito imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto daharakālato pabhuti pūjanīyo sāsane baddhasaddho pabbajitvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patto [Pg.155] attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Tattha nibbute lokanāthamhīti sakalalokassa nāthe padhānabhūte paṭisaraṇe ca satthari khandhaparinibbānena nibbute nibbutadīpasikhā viya adassanaṃ gateti attho. Dhammadassīnarāsabheti catusaccadhammaṃ passatīti dhammadassī, atha vā satipaṭṭhānādike sattatiṃsabodhipakkhiyadhamme dassanasīlo passanasīloti dhammadassī, narānaṃ āsabho pavaro uttamoti narāsabho, dhammadassī ca so narāsabho ceti dhammadassīnarāsabho, tasmiṃ dhammadassīnarāsabhe. Āropesiṃ dhajaṃ thambhanti cetiyamāḷake thambhaṃ nikhanitvā tattha dhajaṃ āropesiṃ bandhitvā ṭhapesinti attho.

5. හෙතෙම ආයු කාලය අවසානය තෙක් සිට කළුරිය කොට දෙව්මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් දෙලොව සම්පත් අනුභව කර සෑම තැනකදීම පිදුම් ලැබුවේය. මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ එක්තරා කුලගෙයක ඉපදී කුඩා කල සිටම පිදුම් ලැබීමට සුදුස්සෙකු විය. ශාසනය කෙරෙහි බැඳුණු ශ්‍රද්ධාව ඇතිව පැවිදිව සිවුපිළිසිඹියාවන් සමඟ අරහත්වයට පත් විය. හෙතෙම තම පෙර කර්මය සිහි කර සතුටට පත්ව, පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි" යනාදිය පැවසීය. එහි "නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි" යනු මුළු ලෝකයාගේම නාථ වූ, ප්‍රධාන වූ ද පිහිට වූ ද ශාස්තෘන් වහන්සේ ස්කන්ධ පරිනිර්වාණයෙන් පිරිනිවී කල්හි, නිවුණු පහන් සිළක් මෙන් නොපෙනී ගිය කල්හි යනු අර්ථයයි. "ධම්මදස්සීනරාසභේ" යනු; සිවුසච්ච ධර්මය දක්නා බැවින් ධම්මදස්සී නම් වේ. එසේත් නැතිනම් සතිපට්ඨානාදී සත්තිස් බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් දක්නා සුළු බැවින් ධම්මදස්සී නම් වේ. මිනිසුන් අතර උතුම් වූ බැවින් නරාසභ නම් වේ. ඒ ධම්මදස්සී වූ ද නරාසභ වූ ද බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි යනු අර්ථයයි. "ආරෝපේසිං ධජං ථම්භං" යනු චෛත්‍ය මළුවෙහි ටැඹක් සිටුවා එහි ධජයක් බැඳ එසවූයෙමි යනු අර්ථයයි.

---

6. Nisseṇiṃ māpayitvānāti nissāya taṃ iṇanti gacchanti ārohanti uparīti nisseṇi, taṃ nisseṇiṃ māpayitvā kāretvā bandhitvā thūpaseṭṭhaṃ samāruhinti sambandho. Jātipupphaṃ gahetvānāti jāyamānameva janānaṃ sundaraṃ manaṃ karotīti jātisumanaṃ, jātisumanameva pupphaṃ ‘‘jātisumanapuppha’’nti vattabbe gāthābandhasukhatthaṃ sumanasaddassa lopaṃ katvā ‘‘jātipuppha’’nti vuttaṃ, taṃ jātisumanapupphaṃ gahetvā ganthitvā thūpamhi āropayiṃ, āropetvā pūjesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

6. "නිස්සේණිං මාපයිත්වාන" යනු එය ඇසුරු කොට ගෙන මිනිසුන් ඉහළට යන (නගින) බැවින් නිස්සේණි (ඉණිමඟ) නම් වේ. එම ඉණිමඟ මවවා (කරවා) බැඳ උතුම් වූ ස්තූපයට නැග්ගෙමි යනු අර්ථයයි. "ජාතිපුප්ඵං ගහෙත්වාන" යනු හටගන්නා අවස්ථාවේදීම මිනිසුන්ගේ සිත මනාප කරන බැවින් ජාතිසුමන (සමන් මල්) නම් වේ. ජාතිසුමන යනු මල් වර්ගයකි. "ජාතිසුමනපුප්ඵං" යනුවෙන් කිව යුතු වුවත් ගාථා බන්ධනයේ පහසුව සඳහා 'සුමන' යන ශබ්දය ලොප් කොට "ජාතිපුප්ඵං" යනුවෙන් වදාරන ලදී. එම සමන් මල් ගෙන අමුණා ස්තූපයෙහි එසවූයෙමි, පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් දත හැකිය.

---

Thambhāropakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ථම්භාරෝපකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

---

3. Vedikārakattheraapadānavaṇṇanā

3. වේදිකාරකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Nibbute lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato vedikārakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto piyadassissa bhagavato kāle vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patvā gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā nibbute satthari pasanno tassa cetiye valayaṃ kāresi, sattahi ratanehi paripūretvā mahāpūjaṃ kāresi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto anekesu jātisatasahassesu pūjanīyo mahaddhano mahābhogo ubhayasukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vibhavasampanno pabbajitvā vāyamanto nacirasseva arahā ahosi.

"නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි" යනුවෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් වේදිකාරකත්ථේර අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, විවිධ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් පියදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ වෛභව සම්පන්න එක්තරා කුලයක උපත ලැබීය. වියපත් වූ පසු ගිහිගෙය පිහිටුවාගෙන සිටියදී ශාස්තෘන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි පැහැදී, උන්වහන්සේගේ චෛත්‍යයෙහි වේදිකාවක් (රේල් පීල්ලක් වැනි වටයක්) කරවීය. එය සත් රුවනින් පුරවා මහා පූජාවක් පැවැත්වීය. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙව්මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් අනේක ජාති ලක්ෂ ගණනක පිදුම් ලබන්නෙකු විය. මහා ධනවතෙකු හා මහා භෝග ඇත්තෙකු වී දෙලොව සැප අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ කුලගෙයක උපත ලබා වෛභව සම්පන්නව සිට පැවිදිව වීර්ය කර නොබෝ කලකින්ම අරහත් විය.

---

10. So [Pg.156] ekadivasaṃ attano pubbe katakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Piyadassīnaruttameti piyaṃ somanassākāraṃ dassanaṃ yassa so piyadassī, ārohapariṇāhadvattiṃsamahāpurisalakkhaṇaasītānubyañjanabyāmappabhāmaṇḍalehi sādhu mahājanappasādaṃ janayanākāradassanoti attho. Narānaṃ uttamoti naruttamo, piyadassī ca so naruttamo ceti piyadassīnaruttamo, tasmiṃ piyadassīnaruttame nibbute dhātugabbhamhi muttavediṃ ahaṃ akāsinti sambandho. Pupphādhāratthāya pariyosāne vedikāvalayaṃ akāsinti attho.

10. හෙතෙම එක් දිනක් තමා පෙර කළ පින සිහි කර සතුටට පත්ව, පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි" යනාදිය පැවසීය. එහි අර්ථය පෙර සඳහන් කරන ලදී. "පියදස්සීනරුත්තමේ" යන මෙහි; යමකුගේ දැකීම ප්‍රියජනක ද සතුටු උපදවන්නේ ද හෙතෙම පියදස්සී නම් වේ. උසින් හා මහතින් යුත් දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණ, අසූවක් අනුව්‍යඤ්ජන සහ ව්‍යාමප්‍රභා මණ්ඩලයෙන් යුක්තව මැනවින් මහා ජනයාගේ පැහැදීම උපදවන අයුරින් පෙනී සිටින බුදුරජාණන් වහන්සේ යනු අර්ථයයි. මිනිසුන් අතර උත්තම වූ බැවින් නරුත්තම නම් වේ. පියදස්සී වූ ද ඒ නරුත්තම වූ ද බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවී කල්හි ධාතු ගර්භයෙහි මා විසින් මුතු වේදිකාවක් කරන ලදී යනු සම්බන්ධයයි. මල් තැබීම පිණිස අවසානයේ වේදිකා වළල්ලක් කළෙමි යනු අර්ථයයි.

---

11. Maṇīhi parivāretvāti maṇati jotati pabhāsatīti maṇi, atha vā janānaṃ manaṃ pūrento somanassaṃ karonto ito gato pavattoti maṇi, jātiraṅgamaṇiveḷuriyamaṇiādīhi anekehi maṇīhi katavedikāvalayaṃ parivāretvā uttamaṃ mahāpūjaṃ akāsinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

11. "මණීහි පරිවාරෙත්වා" යනු: බබළන හෙයින් 'මණි' (මිණි) නම් වේ. නැතහොත් මිනිසුන්ගේ සිත් සතුටින් පුරවන හෙයින් ද, සෝමනස්සය ඇති කරන හෙයින් ද 'මණි' නම් වේ. උසස් ජාතිරංග මැණික්, වෛදූර්ය මැණික් ආදී බොහෝ මැණික් වර්ගවලින් කරවන ලද වේදිකා වළල්ලක් වටා උතුම් වූ මහා පූජාවක් කළ බව මෙහි අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

---

Vedikārakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

වේදිකාරක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

4. Saparivāriyattheraapadānavaṇṇanā

4. සපරිවාරිය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

---

Padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato saparivāriyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekāsu jātīsu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto mahaddhano mahābhogo ahosi. Atha padumuttare bhagavati parinibbute mahājano tassa dhātuṃ nidahitvā mahantaṃ cetiyaṃ kāretvā pūjesi. Tasmiṃ kāle ayaṃ upāsako tassupari candanasārena cetiyagharaṃ karitvā mahāpūjaṃ akāsi. So teneva puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya kusalaṃ katvā saddhāya sāsane pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

"පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් සපරිවාරිය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇත්තෙක්ව, බොහෝ ජාතීන්හි සසරින් එතෙර වීමට උපකාරී වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලබා, වැඩිවියට පත්ව මහා ධනවත් මහා භෝග සම්පත් ඇති අයෙක් විය. එකල්හි පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි, මහා ජනයා උන්වහන්සේගේ ධාතූන් නිදන් කොට මහා සෑයක් කරවා පූජා කළහ. ඒ අවස්ථාවේ මේ උපාසක තෙමේ එම සෑය මත්තෙහි සඳුන් හරයෙන් සෑ ගෙයක් කරවා මහා පූජාවක් කළේය. ඔහු ඒ පිනෙන්ම දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් දිව්‍ය හා මානුෂික යන උභය සම්පත් අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලබා, වැඩෙත්ම කුසල් කොට ශ්‍රද්ධාවෙන් ශාසනයෙහි පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

---

15-8. So [Pg.157] aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Tattha omattanti lāmakabhāvaṃ nīcabhāvaṃ dukkhitabhāvaṃ vā na passāmi na jānāmi, na diṭṭhapubbo mayā nīcabhāvoti attho. Sesaṃ pākaṭamevāti.

15-8. ඒ රහතන් වහන්සේ පසු කාලයක තම පෙරකම් සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ" යනාදිය වදාළ සේක. එහි 'ඕමත්තං' යනු ලාමක බව, පහත් බව හෝ දුක්ඛිත බව මා නොදකිමි, නොදනිමි යන්නයි. මා විසින් කිසි කලක එවැනි පහත් බවක් නොදකින ලද බව මෙහි අර්ථයයි. ඉතිරිය ප්‍රකට අර්ථ ඇත්තේය.

---

Saparivāriyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සපරිවාරිය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

5. Umāpupphiyattheraapadānavaṇṇanā

5. උමාපුප්ඵිය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

---

Nibbute lokamahitetiādikaṃ āyasmato umāpupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto nibbutassa bhagavato cetiyamahe vattamāne indanīlamaṇivaṇṇaṃ umāpupphaṃ gahetvā pūjesi. So tena puññena sugatīsuyeva saṃsaranto dibbamānusasampattiyo anubhavitvā uppannuppannabhave bahulaṃ nīlavaṇṇo jātisampanno vibhavasampanno ahosi. So imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā saddhājāto pabbajito nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

"නිබ්බුතේ ලෝකමහිතේ" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් උමාපුප්ඵිය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපකාරී වන පින් රැස් කරමින්, සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, වැඩිවියට පත්ව ගිහිගෙය පිහිටුවා වසන කල්හි, පිරිනිවන් පෑ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙනුවෙන් කෙරෙන සෑ පූජාවක් පවතින අවස්ථාවක ඉන්ද්‍රනීල මැණික් වන් පැහැ ඇති උමා මලක් (නිල් කටරොළු වැනි මලක්) ගෙන පූජා කළේය. ඔහු ඒ පිනෙන් සුගතිගාමීවම සසර සැරිසරමින් දිව්‍ය හා මානුෂික සම්පත් අනුභව කර, උපන් උපන් සෑම භවයකම බොහෝ සෙයින් නිල් පැහැති සිරුරක් ඇතිව, උසස් ජාතියකින් හා සම්පත්වලින් යුක්ත වූයේය. ඔහු මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සම්පත් ඇති කුලගෙයක ඉපදී, නුවණැති බවට පත්ව ශ්‍රද්ධා උපදවා පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

---

21. So pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokamahitetiādi vuttaṃ. Tattha lokamahiteti lokehi mahito pūjitoti lokamahito, tasmiṃ lokamahite siddhatthamhi bhagavati parinibbuteti sambandho. Āhutīnaṃpaṭiggaheti āhutino vuccanti pūjāsakkārā, tesaṃ āhutīnaṃ paṭiggahetuṃ arahatīti āhutīnaṃpaṭiggaho, aluttakitantasamāso, tasmiṃ āhutīnaṃpaṭiggahe bhagavati parinibbuteti attho.

21. ඒ රහතන් වහන්සේ පෙරකම් සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "නිබ්බුතේ ලෝකමහිතේ" යනාදිය වදාළහ. එහි 'ලෝකමහිතේ' යනු ලෝකයා විසින් පිදුම් ලැබූ යන්නයි. ලෝකයා විසින් පිදුම් ලැබූ ඒ සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි යනු මෙහි සම්බන්ධයයි. 'ආහුතීනංපටිග්ගහේ' යනු පූජා සත්කාරයන්ට 'ආහුති' යයි කියනු ලැබේ. එම ආහුතීන් පිළිගැනීමට සුදුසු වන බැවින් 'ආහුතීනංපටිග්ගහ' නම් වේ. මෙය විභක්ති ලොප් නොවූ සමාසයකි. දුර සිට ගෙනෙන ලද පූජා වස්තූන් පිළිගැනීමට සුදුසු වූ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි යනු මෙහි අර්ථයයි.

---

22. Umāpupphanti uddhamuddhaṃ nīlapabhaṃ muñcamānaṃ pupphati vikasatīti umāpupphaṃ, taṃ umāpupphaṃ gahetvā cetiye pūjaṃ akāsinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

22. 'උමාපුප්ඵං' යනු උඩින් උඩට නිල් පැහැති රශ්මියක් විහිදුවමින් පිපෙන්නා වූ මලකි. ඒ උමා මල ගෙන සෑයට පූජා කළ බව මෙහි අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

---

Umāpupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

උමාපුප්ඵිය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

6. Anulepadāyakattheraapadānavaṇṇanā

6. අනුලේපදායක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

---

Anomadassīmuninotiādikaṃ [Pg.158] āyasmato anulepadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto anomadassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto mahaddhano mahābhogo tassa bhagavato bodhirukkhassa vedikāvalayaṃ kāretvā sudhākammañca kāretvā vālukasantharaṇaṃ daddaḷhamānaṃ rajatavimānamiva kāresi. So tena puññena sukhappatto uppannuppannabhave rajatavimānarajatageharajatapāsādesu sukhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthari pasanno pabbajitvā vipassanamanuyutto nacirasseva arahā ahosi.

"අනෝමදස්සීමුනිනෝ" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් අනුලේපදායක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපකාරී වන පින් රැස් කරමින්, අනෝමදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, මහා ධනවත් මහා භෝග සම්පත් ඇතිව, ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ බෝධි වෘක්ෂය වටා වේදිකා වළල්ලක් කරවා, හුණු පිරියම් ද කරවා, වැලි අතුරා එය දිදුලන රිදී විමානයක් මෙන් කරවීය. ඔහු ඒ පිනෙන් සැපයට පත්ව, උපන් උපන් භවයන්හි රිදී විමාන, රිදී නිවාස හා රිදී ප්‍රාසාදයන්හි සුව විඳ, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, නුවණැති බවට පත්ව බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

---

26. So aparabhāge ‘‘kiṃ nu kho kusalaṃ katvā mayā ayaṃ viseso adhigato’’ti pubbenivāsānussatiñāṇena paṭipāṭiyā anussaritvā pubbe katakusalaṃ jānitvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento anomadassīmuninotiādimāha. Tattha anomaṃ alāmakaṃ dassanaṃ dassanīyaṃ sarīraṃ yassa so anomadassī, dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇaasītānubyañjanabyāmappabhāsamujjalavirājitasarīrattā sundaradassanoti attho. Sudhāya piṇḍaṃ datvānāti bodhighare vedikāvalayaṃ kāretvā sakale bodhighare sudhālepanaṃ katvāti attho. Pāṇikammaṃ akāsahanti sārakaṭṭhena phalakapāṇiyo katvā tāhi pāṇīhi maṭṭhakammaṃ akāsinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

26. ඒ රහතන් වහන්සේ පසු කාලයක, "මා විසින් කිනම් කුසලයක් කිරීමෙන් මේ විශේෂාධිගමය ලබන ලද්දේ ද" යි පුබ්බේනිවාසානුස්සති ඥානයෙන් පිළිවෙළින් මෙනෙහි කර, පෙර කළ කුසල් දැන සෝමනස්සයට පත්ව පෙර චරිතාපදානය දක්වමින් "අනෝමදස්සීමුනිනෝ" යනාදිය වදාළ සේක. එහි 'අනෝමදස්සී' යනු උතුම් වූ, ලාමක නොවන, දැකීමට ප්‍රිය වූ ශරීරයක් ඇති තැනැත්තා ය. දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් හා අසූවක් අනුබ්‍යංජනයන්ගෙන් ද, බ්‍යාමප්‍රභාවෙන් ද බබළන විරාජිත ශරීරයක් ඇති බැවින් ඉතා මනහර දර්ශනයක් ඇත්තේය යනු අර්ථයයි. 'සුධාය පිණ්ඩං දත්වාන' යනු බෝධිඝරයෙහි වේදිකා වළල්ල කරවා මුළු බෝධිඝරයෙහිම හුණු ආලේප කළ බවයි. 'පාණිකම්මං අකාසහං' යනු සාරවත් දැවයෙන් ලී අච්චු සාදා, එම ලී අත් මඟින් පිරිමැදීම් කටයුතු (මටසිලුටු කිරීම්) කළ බවයි. ඉතිරිය ඉතා පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Anulepadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

අනුලේපදායක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

7. Maggadāyakattheraapadānavaṇṇanā

7. මග්ගදායක ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව

---

Uttaritvāna nadikantiādikaṃ āyasmato maggadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro anekesu bhavesu nibbānādhigamatthāya puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle lokasammate kule nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ vasanto ekadivasaṃ bhagavantaṃ ekaṃ nadiṃ uttaritvā vanantaraṃ gacchantaṃ disvā pasannamānaso ‘‘idāni mayā bhagavato maggaṃ samaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā kudālañca piṭakañca [Pg.159] ādāya bhagavato gamanamaggaṃ samaṃ katvā vālukaṃ okiritvā bhagavato pāde vanditvā, ‘‘bhante, iminā maggālaṅkārakaraṇena nibbattanibbattaṭṭhāne pūjanīyo bhaveyyaṃ, nibbānañca pāpuṇeyya’’nti patthanaṃ akāsi. Bhagavā ‘‘yathādhippāyaṃ samijjhatū’’ti anumodanaṃ vatvā pakkāmi.

"උත්තරිත්වාන නදිකං" යන පදය ආයුෂ්මත් මග්ගදායක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇතිව, බොහෝ භවයන්හි නිවන් අවබෝධ කරගැනීම පිණිස පින් රැස් කරමින්, සිද්ධාර්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි ලෝක සම්මත උසස් කුලයක ඉපිද, වැඩිවියට පත්ව ගිහිගෙය වසන්නේ, එක් දිනක් බුදුරජාණන් වහන්සේ එක්තරා ගඟකින් එතෙර වී වනාන්තරයක් මැදින් වැඩම කරනු දැක, පැහැදුණු සිතැතිව, "දැන් මා විසින් බුදුරජාණන් වහන්සේ උදෙසා මාවත සමතලා කිරීම සුදුසු ය"යි සිතා, උදැල්ලක් සහ කූඩයක් ගෙන බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩම කරන මාවත සමතලා කොට, වැලි අතුරා, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් වැඳ, "ස්වාමීනි, මෙම මාවත අලංකාර කිරීමේ පිනෙන් උපන් උපන් තැන්හි පිදිය යුත්තෙකු වෙම්වා, නිවනට ද පැමිණෙම්වා"යි ප්‍රාර්ථනා කළහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ ද "ඔබගේ අදහස පරිදිම ඉටු වේවා"යි අනුමෝදනාව වදාරා වැඩම කළ සේක.

---

32-3. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sabbattha pūjito ahosi. Imasmiṃ pana buddhuppāde pākaṭe ekasmiṃ kule nibbatto satthari pasanno pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ paccakkhato ñatvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento uttaritvāna nadikantiādimāha. Tattha nadati saddaṃ karoti gacchatīti nadī, nadīyeva nadikā, taṃ nadikaṃ uttaritvā atikkamitvāti attho. Kudālapiṭakamādāyāti ku vuccati pathavī, taṃ vidālane padālane chindane alanti kudālaṃ, piṭakaṃ vuccati paṃsuvālikādivāhakaṃ, tālapaṇṇavettalatādīhi katabhājanaṃ, kudālañca piṭakañca kudālapiṭakaṃ, taṃ ādāya gahetvāti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

32-3. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් සෑම තැනකදීම පිදුම් ලැබුවේය. මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි ප්‍රසිද්ධ එක්තරා කුලයක ඉපිද, ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව, විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පැමිණ, තමාගේ පෙර කර්මය ප්‍රත්‍යක්ෂව දැන සතුටට පත්ව, පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "උත්තරිත්වාන නදිකං" යනාදිය වදාළහ. එහි 'නදති' යනු ශබ්ද නගයි, ශබ්ද කරයි, ගලා යයි යන අර්ථයෙන් 'නදී' (ගඟ) නම් වේ. නදියම 'නදිකා' නම් වේ. එයින් එතෙර වී යනු අර්ථයයි. 'කුදාලපිටකමාදාය' යන්නෙහි 'කු' යනු පොළොවයි. එය හෑරීමට, කැපීමට සමත් බැවින් 'කුදාල' (උදැල්ල) නම් වේ. 'පිටකය' යනු පස්, වැලි ආදිය ගෙනයන උපකරණයයි. තල කොළ, වේවැල් ආදියෙන් කළ භාජනයකි (කූඩයකි). උදැල්ල සහ කූඩය 'කුදාලපිටකය'යි. එය ගෙන යනු අර්ථයයි. සෙසු පද පැහැදිලි අර්ථ සහිතය.

---

Maggadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

මග්ගදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

---

8. Phalakadāyakattheraapadānavaṇṇanā

8. ඵලකදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Yānakāro pure āsintiādikaṃ āyasmato phalakadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu attabhāvesu katapuññasambhāro siddhatthassa bhagavato kāle vaḍḍhakikule nibbatto ratanattaye pasanno candanena ālambanaphalakaṃ katvā bhagavato adāsi. Bhagavā tassānumodanaṃ akāsi.

"යානකාරෝ පුරේ ආසිං" යන පදය ආයුෂ්මත් ඵලකදායක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, බොහෝ ආත්මයන්හි පින් රැස් කොට, සිද්ධාර්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි වඩු කුලයක ඉපිද, තෙරුවන් කෙරෙහි පැහැදී සඳුන් ලීයෙන් ආලම්බන පුවරුවක් (හේත්තු වන ලෑල්ලක්) සාදා බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුට අනුමෝදනාව කළ සේක.

---

37. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sabbattha kāle cittasukhapīṇito ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu dhammadesanaṃ sutvā sañjātappasādo pabbajitvā vāyamanto nacirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento [Pg.160] yānakāro pure āsintiādimāha. Tattha yānakāroti yanti etena icchiticchitaṭṭhānanti yānaṃ, taṃ karotīti yānakāro, pure buddhadassanasamaye ahaṃ yānakāro āsiṃ ahosinti attho. Candanaṃ phalakaṃ katvāti candati pariḷāhaṃ vūpasametīti candanaṃ. Atha vā candanti sugandhavāsanatthaṃ sarīraṃ vilimpanti etenāti candanaṃ, taṃ ālambanaphalakaṃ katvā. Lokabandhunoti sakalalokassa bandhu ñātibhūtoti lokabandhu, tassa lokabandhuno satthussa adāsinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

37. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් සෑම කල්හිම සිතේ සතුටින් පිරී ඉතිරී යමින් දෙලොව සම්පත් අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද, තරුණ වියට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා හටගත් ප්‍රසාදය ඇතිව පැවිදිව, උත්සාහ කරන්නේ නොබෝ කලකින්ම සිවුපිළිසිඹියාවන් සමඟ අර්හත් භාවයට පැමිණ, තමාගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කොට සතුටට පත්ව, පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "යානකාරෝ පුරේ ආසිං" යනාදිය වදාළහ. එහි 'යානකාරෝ' යනු, මෙයින් කැමති කැමති තැනට යන්නාහුය යන අර්ථයෙන් 'යානය' (රථය) නම් වේ. එය සාදන්නා 'යානකාර' (රථ සාදන්නා) නම් වේ. 'පුරේ' යනු පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේ දකින සමයෙහි මම රථ සාදන්නෙකු වීමි යන්නයි. 'සඳුන් ලීයෙන් පුවරුවක් සාදා' යන්නෙහි 'චන්දන' (සඳුන්) යනු දැවිල්ල සංසිඳුවන බැවින් සඳුන් නම් වේ. එසේත් නැතහොත් සුවඳවත් වීම පිණිස මෙයින් ශරීරය ආලේප කරන බැවින් 'චන්දන' නම් වේ. එයින් ආලම්බන පුවරුවක් සාදා යන්නයි. 'ලෝකබන්ධුනෝ' යනු මුළු ලෝකයාගේම බන්ධුවෙකු, නෑයෙකු බඳු වූ බැවින් ලෝකබන්ධු නම් වේ. ඒ ලෝකබන්ධු වූ ශාස්තෘන් වහන්සේට පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි. සෙසු කොටස පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

---

Phalakadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ඵලකදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

---

9. Vaṭaṃsakiyattheraapadānavaṇṇanā

9. වටංසකිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Sumedho nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato vaṭaṃsakiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimamunindesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tattha ādīnavaṃ disvā gehaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā mahāvane vihāsi. Tasmiṃ samaye sumedho bhagavā vivekakāmatāya taṃ vanaṃ sampāpuṇi. Atha so tāpaso bhagavantaṃ disvā pasannamānaso vikasitaṃ saḷalapupphaṃ gahetvā vaṭaṃsakākārena ganthetvā bhagavato pādamūle ṭhapetvā pūjesi. Bhagavā tassa cittappasādatthāya anumodanamakāsi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne kule jāto vuddhimanvāya saddho pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

"සුමේධෝ නාම නාමේන" යන පදය ආයුෂ්මත් වටංසකිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, සුමේධ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද, තරුණ වියට පත්ව ගිහිගෙය පිහිටුවා එහි දොස් දැක ගිහිගෙය හැර දමා තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදිව මහ වනයෙහි විසීය. එකල්හි සුමේධ බුදුරජාණන් වහන්සේ විවේකය කැමති බැවින් ඒ වනයට වැඩම කළ සේක. එවිට ඒ තාපසයා බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතැතිව, පිපුණු සලල මලක් ගෙන හිස පළඳින මලක් ලෙස සකසා (ගොතා) බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පාමුල තබා පූජා කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ සිත පැහැදවීම පිණිස අනුමෝදනාව කළ සේක. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් දෙලොව සම්පත් අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි මහා විභව සම්පත් ඇති කුලයක ඉපිද, වැඩිවියට පත්ව ශ්‍රද්ධාවෙන් හා ප්‍රසාදයෙන් පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් වූහ.

---

43. So aparabhāge pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sumedho nāma nāmenātiādi vuttaṃ. Vivekamanubrūhantoti janākiṇṇataṃ pahāya janavivekaṃ cittavivekañca anubrūhanto vaḍḍhento bahulīkaronto mahāvanaṃ ajjhogāhi pāvisīti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

43. ඔහු පසුව පෙර කර්මය සිහිපත් කොට සතුටට පත්ව පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සුමේධෝ නාම නාමේන" යනාදිය වදාළහ. 'විවේකමනුබ්‍රූහන්තෝ' යනු ජන සමූහයාගෙන් තොර වීම, ජන විවේකය හා චිත්ත විවේකය වඩමින්, දියුණු කරමින් මහ වනයට පිවිසි සේක යන්නයි. සෙසු කොටස පැහැදිලි අර්ථ සහිතයි.

---

Vaṭaṃsakiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

වටංසකිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

---

10. Pallaṅkadāyakattheraapadānavaṇṇanā

10. පල්ලංකදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Sumedhassa [Pg.161] bhagavatotiādikaṃ āyasmato pallaṅkadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu nibbānādhigamatthāya katapuññūpacayo sumedhassa bhagavato kāle gahapatikule nibbatto vuddhimanvāya mahābhogasampanno satthari pasīditvā dhammaṃ sutvā tassa satthuno sattaratanamayaṃ pallaṅkaṃ kāretvā mahantaṃ pūjaṃ akāsi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sabbattha pūjito ahosi. So anukkamena imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā satthu dhammadesanaṃ sutvā pasanno pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patvā pubbe katapuññanāmena pallaṅkadāyakattheroti pākaṭo ahosi. Heṭṭhā viya uparipi pubbe katapuññanāmena therānaṃ nāmāni evameva veditabbāni.

"සුමේධස්ස භගවතෝ" යන පදය ආයුෂ්මත් පල්ලංකදායක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, බොහෝ භවයන්හි නිවන් අවබෝධය පිණිස පින් රැස් කොට, සුමේධ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි ගෘහපති කුලයක ඉපිද, වැඩිවියට පත්ව මහත් සම්පත් ඇතිව ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී ධර්මය අසා, ඒ ශාස්තෘන් වහන්සේට සත්රුවනින් කළ පල්ලක්කයක් (ආසනයක්) කරවා මහත් පූජාවක් කළේය. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් සෑම තැනකදීම පිදුම් ලැබුවේය. ඔහු පිළිවෙළින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි විභව සම්පත් ඇති එක්තරා කුලයක ඉපිද, තරුණ වියට පත්ව ගිහිගෙය පිහිටුවා, පසුව ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා පැහැදී පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පැමිණ, පෙර කළ පිනේ නාමයෙන් 'පල්ලංකදායක තෙරණුවෝ' යැයි ප්‍රසිද්ධ වූහ. පෙර පරිදිම මතුෙහි ද පෙර කළ පින් නාමයෙන් තෙරුන් වහන්සේලාගේ නම් මෙසේම දත යුතුය.

---

47. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sumedhassa bhagavatotiādimāha. Pallaṅko hi mayā dinnoti pallaṅkaṃ ūrubaddhāsanaṃ katvā yattha upavīsanti nisīdanti, so pallaṅkoti vuccati, so pallaṅko sattaratanamayo mayā dinno pūjitoti attho. Sauttarasapacchadoti saha uttaracchadena saha pacchadena sauttarasapacchado, uparivitānaṃ bandhitvā āsanaṃ uttamavatthehi acchādetvāti attho. Sesaṃ pākaṭamevāti.

47. ඒ තෙරණුවෝ එක් දිනක් තම පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව, තම පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් ‘සුමේධස්ස භගවතෝ’ යනාදිය වදාළහ. ‘පල්ලංකෝ හි මයා දින්නෝ’ යනු - දණහිස් නමා පර්යංකයෙන් හිඳගන්නා ආසනයක් වන යම් තැනක හිඳගනිත් ද, එය පර්යංකය (ආසනය) යැයි කියනු ලැබේ. සත්රුවනින් නිම වූ ඒ පර්යංකය මා විසින් පූජා කරන ලද්දේය යනු අර්ථයයි. ‘සඋත්තරසපච්ඡදෝ’ යනු - උඩු වියනක් සහ ඇතිරිල්ලක් සහිත වූ යන්නයි. ආසනයට ඉහළින් වියනක් බැඳ, උතුම් වස්ත්‍රවලින් ආසනය වැසූ බව මෙහි අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලිය.

---

Pallaṅkadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

පල්ලංකදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

Pannarasamavaggavaṇṇanā samattā.

පසළොස්වන වග්ග වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

16. Bandhujīvakavaggo

16. බන්ධුජීවක වර්ගය

---

1. Bandhujīvakattheraapadānavaṇṇanā

1. බන්ධුජීවකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Candaṃva vimalaṃ suddhantiādikaṃ āyasmato bandhujīvakattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto [Pg.162] viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto sikhissa bhagavato rūpakāyasampattiṃ disvā pasannamānaso bandhujīvakapupphāni gahetvā bhagavato pādamūle pūjesi. Bhagavā tassa cittappasādavaḍḍhanatthāya anumodanamakāsi. So yāvatāyutaṃ ṭhatvā teneva puññena devaloke nibbatto cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu ca cakkavattiādisampattiyo anubhavitvā imassa amhākaṃ sammāsambuddhassa uppannakāle gahapatikule nibbatto rūpaggayasaggappatto satthu dhammadesanaṃ sutvā saddhājāto gehaṃ pahāya pabbajito arahattaṃ pāpuṇi.

‘චන්දංව විමලං සුද්ධං’ යනාදිය ආයුෂ්මත් බන්ධුජීවක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තෝ ව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස පවත්නා පින් රැස් කරමින්, සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබූහ. ඔහු වියපත් වී ගිහිගෙය පවත්වාගෙන වසන කල්හි සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ රූපකාය සම්පත්තිය දැක පැහැදුණු සිත් ඇති ව, බන්ධුජීවක (වද) මල් ගෙන බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පාමුල පූජා කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ චිත්ත ප්‍රසාදය වැඩීම පිණිස අනුමෝදනාවක් කළ සේක. ඔහු ආයු කෙළවර තෙක් සිට ඒ පිනින් ම දෙව්ලොව උපත ලබා, සදෙව්ලොව සම්පත් අනුභව කොට, මිනිසුන් අතර ද සක්විති රජ ආදී සම්පත් අනුභව කොට, අපගේ මේ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ උපන් කාලයෙහි සිටු කුලයක උපත ලැබීය. රූප ශෝභාවෙන් හා කීර්තියෙන් අගතැන්පත් වූ ඔහු ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කොට ශ්‍රද්ධාව ඇති ව ගිහිගෙය හැර පැවිදි ව නොබෝ කලකින් ම අර්හත්වයට පත් විය.

---

1. So pubbenivāsañāṇena pubbe katakusalakammaṃ anussaritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento candaṃva vimalaṃ suddhantiādimāha. Tattha candaṃva vimalaṃ suddhanti abbhā, mahikā, dhumo, rajo, rāhūti imehi upakkilesamalehi vimuttaṃ candaṃ iva diyaḍḍhasahassupakkilesamalānaṃ pahīnattā vimalaṃ nikkilesattā suddhaṃ pasannaṃ sikhiṃ sambuddhanti sambandho. Kilesakaddamānaṃ abhāvena anāvilaṃ. Nandībhavasaṅkhātāya balavasnehāya parisamantato khīṇattā nandībhavaparikkhīṇaṃ. Tiṇṇaṃ loketi lokattayato tiṇṇaṃ uttiṇṇaṃ atikkantaṃ. Visattikanti visattikaṃ vuccati taṇhā, nittaṇhanti attho.

1. ඒ තෙරණුවෝ පූර්වෙ නිවාසනුස්සති ඥානයෙන් තමන් පෙර කළ කුසල් කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව, පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් ‘චන්දංව විමලං සුද්ධං’ යනාදිය වදාළහ. එහි ‘චන්දංව විමලං සුද්ධං’ යනු - වලාකුළු, මීදුම, දුම, දූවිලි සහ රාහු යන උපක්ලේෂයන්ගෙන් මිදුණු චන්ද්‍රයා මෙන්, එක්දහස් පන්සියයක් කෙලෙස් මල පහා කළ බැවින් විමල වූ ද, කෙලෙස් රහිත බැවින් ශුද්ධ වූ ද, ප්‍රසන්න වූ සිඛී සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ යන්න හා සම්බන්ධ වේ. කෙලෙස් මඩ නැති බැවින් ‘අනාවිලං’ (නොකැලඹුණු/ප්‍රසන්න) නම් වේ. නන්දි නම් වූ භව තෘෂ්ණාව හා බැඳුණු බලවත් ස්නේහය සර්වප්‍රකාරයෙන් ක්ෂය කළ බැවින් ‘නන්දීභවපරික්ඛීණං’ නම් වේ. ‘තිණ්ණං ලෝකේ’ යනු - තුන් ලොවින් ම එතෙර වූ, ඉක්මවා ගිය යන්නයි. ‘විසත්තිකා’ යනු තෘෂ්ණාවට නමකි; ‘නින්තණ්හං’ යනු තෘෂ්ණාව රහිත වූ යන්න අර්ථයයි.

---

2. Nibbāpayantaṃ janatanti dhammavassaṃ vassanto janataṃ janasamūhaṃ kilesapariḷāhābhāvena nibbāpayantaṃ vūpasamentaṃ. Sayaṃ saṃsārato tiṇṇaṃ, sabbasatte saṃsārato tārayantaṃ atikkamentaṃ catunnaṃ saccānaṃ munanato jānanato muniṃ sikhiṃ sambuddhanti sambandho. Vanasmiṃ jhāyamānanti ārammaṇūpanijjhānalakkhaṇūpanijjhānehi jhāyantaṃ cintentaṃ cittena bhāventaṃ vanamajjheti attho. Ekaggaṃ ekaggacittaṃ susamāhitaṃ suṭṭhu ārammaṇe āhitaṃ ṭhapitacittaṃ sikhiṃ muniṃ disvāti sambandho.

2. ‘නිබ්බාපයන්තං ජනතං’ යනු - දහම් වැසි වස්වමින් ජන සමූහයාගේ කෙලෙස් දාහය නිවාලන, සන්සිඳුවන යන්නයි. තමන් වහන්සේ සංසාරයෙන් එතෙර වී, සියලු සත්වයන් සංසාරයෙන් එතෙර කරවන්නා වූ ද, සතර ආර්ය සත්‍යයන් අවබෝධ කළ බැවින් ‘මුනි’ නම් වූ ද සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේ යන්න හා සම්බන්ධ වේ. ‘වනස්මිං ඣායමානං’ යනු - ආරම්මණූපනිජ්ඣාන හා ලක්ඛණූපනිජ්ඣානයෙන් යුක්ත ව වන මැද මෙනෙහි කරමින්, සිතින් භාවනා කරමින් සිටි යන්න අර්ථයයි. ‘ඒකග්ගං’ යනු ඒකාග්‍ර වූ සිතින් යුක්ත ව, ‘සුසමාහිතං’ යනු අරමුණෙහි මැනවින් පිහිටුවන ලද සිතින් යුක්ත ව වැඩසිටි සිඛී මුනිඳුන් දැක යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

---

3. Bandhujīvakapupphānīti bandhūnaṃ ñātīnaṃ jīvakaṃ jīvitanissayaṃ hadayamaṃsalohitaṃ bandhujīvakaṃ hadayamaṃsalohitasamānavaṇṇaṃ pupphaṃ bandhujīvakapupphaṃ gahetvā sikhino lokabandhuno pūjesinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

3. ‘බන්ධුජීවකපුප්ඵානී’ යනු - ඥාතීන්ගේ පණ වැනි වූ හෘදය මාංශයේ ලේ වැනි පැහැයක් ඇති බන්ධුජීවක (වද) මල් ගෙන, ලෝකයාට බන්ධුවකු වැනි වූ සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේ ය.

---

Bandhujīvakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

බන්ධුජීවකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

2. Tambapupphiyattheraapadānavaṇṇanā

2. තම්බපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Parakammāyane [Pg.163] yuttotiādikaṃ āyasmato tambapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi āyasmā purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto piyadassissa bhagavato kāle kenaci pure katena akusalakammena duggatakule nibbatto vuddhippatto paresaṃ kammaṃ katvā bhatiyā jīvikaṃ kappesi. So evaṃ dukkhena vasanto paresaṃ aparādhaṃ katvā maraṇabhayena palāyitvā vanaṃ pāvisi. Tattha gataṭṭhāne pāṭalibodhiṃ disvā vanditvā sammajjitvā ekasmiṃ rukkhe tambavaṇṇaṃ pupphaṃ disvā taṃ sabbaṃ kaṇṇike ocinitvā bodhipūjaṃ akāsi. Tattha cittaṃ pasādetvā vanditvā pallaṅkamābhujitvā nisīdi. Tasmiṃ khaṇe te manussā padānupadikaṃ anubandhitvā tattha agamaṃsu. So te disvā bodhiṃ āvajjentova palāyitvā bhayānake gīriduggapapāte patitvā mari.

‘පරකම්මායනේ යුත්තෝ’ යනාදිය ආයුෂ්මත් තම්බපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තෝ ව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස පවත්නා පින් රැස් කරමින් සිටියහ. පියදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි, පෙර කළ යම් අකුසල් කර්මයක් හේතුවෙන් දිළිඳු කුලයක උපත ලැබ, වැඩුණු පසු අනුන්ගේ වැඩ කරමින් වැටුපට ජීවත් විය. ඔහු මෙසේ දුකසේ වසමින් සිටිය දී, අනුන්ට කළ වරදක් නිසා මරණ බියෙන් පලා ගොස් වනයට ඇතුළු විය. එහි දී තමන් ගිය තැන තිබූ පාටලී බෝධීන් වහන්සේ නමක් දැක, වැඳ පුදා, මළුව ඇමද, එක් ගසක තිබූ තඹවන් (රතු) මල් දැක, ඒ සියල්ල නෙළාගෙන බෝධි පූජාවක් කළේය. එහි දී සිත පැහැදවාගෙන වැඳ පුදා පර්යංකයක් බැඳ හිඳගත්තේය. ඒ මොහොතේ අර මිනිසුන් අඩිපාර දිගේ ඔහු පසුපස ලුහුබැඳ එතැනට පැමිණියහ. ඔහු ඔවුන් දැක බෝධිය ම සිහි කරමින් ම පලා යද්දී, බියකරු කඳු බෑවුමකින් පහළට වැටී මියගියේය.

---

7. So bodhipūjāya anussaritattā teneva pītisomanassena tāvatiṃsādīsu upapanno cha kāmāvacarasampattiṃ anubhavitvā manussesu ca cakkavattiādisampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne kule nibbatto vuddhippatto satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento parakammāyane yuttotiādimāha. Tattha paresaṃ kammāni parakammāni, parakammānaṃ āyane karaṇe vāhane dhāraṇe yutto yojito ahosinti attho. Sesaṃ pākaṭamevāti.

7. ඔහු බෝධි පූජාව සිහිපත් කරමින් සිටි බැවින්, ඒ ප්‍රීති සොම්නසින් ම තව්තිසා ආදී දෙව්ලොව උපත ලබා, සදෙව්ලොව සම්පත් අනුභව කොට, මිනිසුන් අතර ද සක්විති රජ ආදී සම්පත් අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සම්පත් ඇති කුලයක උපත ලැබීය. වැඩුණු පසු ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කොට පැහැදුණු සිත් ඇති ව පැවිදි වී, නොබෝ කලකින් ම රහත් බවට පත් විය. තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත් ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් ‘පරකම්මායනේ යුත්තෝ’ යනාදිය වදාළහ. එහි ‘පරකම්මායනේ යුත්තෝ’ යනු - අනුන්ගේ වැඩ කටයුතු කිරීමෙහි, ඉටු කිරීමෙහි හා ඒවා ඉසිලීමෙහි යෙදුණෙක් වූයෙමි යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලිය.

---

Tambapupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

තම්බපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

3. Vīthisammajjakattheraapadānavaṇṇanā

3. වීථිසම්මජ්ජකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Udentaṃ sataraṃsiṃ vātiādikaṃ āyasmato vīthisammajjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu jātisatesu katapuññasañcayo sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto gharāvāsaṃ vasanto nagaravāsīhi saddhiṃ vīthiṃ sajjetvā nīyamānaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso vīthiṃ samaṃ katvā dhajaṃ tattha ussāpesi.

‘උදෙන්තං සතරංසිං ව’ යනාදිය ආයුෂ්මත් වීථිසම්මජ්ජක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තෝ ව, බොහෝ ජාති සිය ගණනක පින් රැස් කරමින්, සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී ගිහිගෙය වසන කල්හි, නගර වැසියන් සමඟ එක්ව වීථිය සරසා වඩම්මවනු ලබන බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක ප්‍රසන්න වූ සිත් ඇති ව, වීථිය සමතලා කොට එහි ධජයක් එසවීය.

---

15. So [Pg.164] teneva puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patvā satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho bahumānahadayo pabbajitvā laddhūpasampado nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ anussaranto paccakkhato jānitvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento udentaṃ sataraṃsiṃ vātiādimāha. Tattha udentaṃ uggacchantaṃ sataraṃsiṃ satapabhaṃ. Sataraṃsīti desanāsīsamattaṃ, anekasatasahassapabhaṃ sūriyaṃ ivāti attho. Pītaraṃsiṃva bhāṇumanti pītaraṃsiṃ saṃkucitapabhaṃ bhāṇumaṃ pabhāvantaṃ candamaṇḍalaṃ iva sambuddhaṃ disvāti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

15. ඔහු එම කුසල් බලයෙන් දෙව්ලොව හා මිනිස්ලොව සැරිසරමින්, උභය සම්පත්තීන් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලයක ඉපදී, වියපත් වූ කල ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කොට, ශ්‍රද්ධාව ලබා, බෙහෙවින් පැහැදුණු සිතැතිව පැවිදි වී, උපසම්පදාව ලබා, නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත්විය. ස්වකීය පූර්ව කර්මය සිහිපත් කරමින්, එය ප්‍රත්‍යක්ෂ වශයෙන් දැන, තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "උදෙන්තං සතරංසිං" යනාදී ගාථාවන් වදාළේය. එහි "උදෙන්තං" යනු උදාවන්නා වූ යන්නයි. "සතරංසිං" යනු සියයක් රැස් ඇති (චන්ද්‍රයා) යන්නයි. "සතරංසී" යනු දේශනාවේ මාතෘකාව පමණක් වන අතර, එහි අර්ථය සිය දහස් ගණන් රැස් විහිදුවන සූර්යයා මෙන් යන්නයි. "පීතරංසිංව භාණුමං" යනු රන්වන් රැස් ඇති, බැබළෙන්නා වූ චන්ද්‍ර මණ්ඩලය වැනි බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක යන අර්ථයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Vīthisammajjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

වීථිසම්මජ්ජක තේරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

4. Kakkārupupphapūjakattheraapadānavaṇṇanā

4. කක්කාරුපුප්ඵපූජක තේරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Devaputto ahaṃ santotiādikaṃ āyasmato kakkārupupphapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave katapuññasañcayo sikhissa bhagavato kāle bhummaṭṭhakadevaputto hutvā nibbatto sikhiṃ sammāsambuddhaṃ disvā dibbakakkārupupphaṃ gahetvā pūjesi.

"දේවපුත්තෝ අහං සන්තෝ" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් කක්කාරුපුප්ඵපූජක තේරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ කළ පින් ඇත්තෙකි. ඒ ඒ භවයන්හි පින් රැස් කොට, සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි භූම්‍යස්ථ (භූමාටු) දේවපුත්‍රයෙකුව ඉපදී, සිඛී සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, දිව්‍යමය කක්කාරු මල් ගෙන පූජා කළේය.

---

21. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ekatiṃsakappabbhantare ubhayasukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ paccakkhato ñatvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento devaputto ahaṃ santotiādimāha. Tattha dibbanti kīḷanti pañcahi dibbehi kāmaguṇehīti devā, devānaṃ putto, devo eva vā putto devaputto, ahaṃ devaputto santo vijjamāno dibbaṃ kakkārupupphaṃ paggayha pakārena, gahetvā sikhissa bhagavato abhiropayiṃ pūjesinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

21. ඔහු ඒ කුසල් බලයෙන් දෙව්ලොව හා මිනිස්ලොව සැරිසරමින්, කල්ප තිස් එකක් මුළුල්ලෙහි උභය සැප අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර කුලගෙයක ඉපදී, වැඩුණු පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී පැවිදි වී, නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත්විය. ස්වකීය පූර්ව කර්මය ප්‍රත්‍යක්ෂ ලෙස දැන, සෝමනස්සයට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "දේවපුත්තෝ අහං සන්තෝ" යනාදිය පැවසීය. එහි "දිබ්බන්ති කීළන්ති" යනු පංචකාම ගුණයෙන් ක්‍රීඩා කරති යන අර්ථයෙන් "දේවා" නම් වේ. දෙවියන්ගේ පුත්‍රයා හෝ දෙවියාම වූ පුත්‍රයා "දේවපුත්ත" නම් වේ. "අහං දේවපුත්තෝ සන්තෝ" යනු මම දේවපුත්‍රයෙකුව සිටියදී යන්නයි. "දිව්‍ය කක්කාරු පුෂ්පයක් ගෙන" යනු විවිධ ආකාරයෙන් ගෙන සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Kakkārupupphapūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

කක්කාරුපුප්ඵපූජක තේරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

5. Mandāravapupphapūjakattheraapadānavaṇṇanā

5. මන්දාරවපුප්ඵපූජක තේරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Devaputto [Pg.165] ahaṃ santotiādikaṃ āyasmato mandāravapupphapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle bhummaṭṭhakadevaputto hutvā nibbatto sikhiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso dibbamandāravapupphehi pūjesi.

"දේවපුත්තෝ අහං සන්තෝ" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් මන්දාරවපුප්ඵපූජක තේරුන්ගේ අපදානයයි. මේ තේරණුවන් ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ කුසල් කළ කෙනෙකි. ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි භූම්‍යස්ථ දේවපුත්‍රයෙකුව ඉපදී, සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, පැහැදුණු සිතැතිව දිව්‍යමය මන්දාරව මල්වලින් පූජා කළේය.

---

25. So tena puññenātiādikaṃ sabbaṃ anantarattherassa apadānavaṇṇanāya vuttanayeneva veditabbanti.

25. "සෝ තේන පුඤ්ඤේන" යනාදී සියල්ලම මීට පෙර සඳහන් වූ (කක්කාරුපුප්ඵපූජක) තේරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාවෙහි කී පරිද්දෙන්ම දත යුතුය.

---

Mandāravapupphapūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

මන්දාරවපුප්ඵපූජක තේරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

6. Kadambapupphiyattheraapadānavaṇṇanā

6. කදම්බපුප්ඵිය තේරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato kadambapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sammāsambuddhasuññe loke ekasmiṃ kule nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ vasanto tattha ādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantasamīpe kukkuṭe nāma pabbate assamaṃ katvā vihāsi. So tattha satta paccekabuddhe disvā pasannamānaso pupphitaṃ kadambapupphaṃ ocinitvā te paccekabuddhe pūjesi. Tepi ‘‘icchitaṃ patthita’’ntiādinā anumodanaṃ akaṃsu.

"හිමවන්තස්සා විදූරේ" යනාදිය ආයුෂ්මත් කදම්බපුප්ඵිය තේරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ පින් කළ කෙනෙකි. ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, සම්මා සම්බුදුවරයන්ගෙන් ශුන්‍ය වූ ලෝකයක එක්තරා කුලයක ඉපදී, වැඩුණු පසු ගිහිගෙයි වසමින් එහි ආදීනව දැක, ගිහිගෙය හැර දමා තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදි වී හිමාලය අසල කුක්කුට නම් පර්වතයෙහි අසපුවක් කරගෙන වාසය කළේය. ඔහු එහිදී පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා සත් නමක දැක, පැහැදුණු සිතැතිව පිපී තිබුණු කදම්බ මල් නෙළාගෙන එම පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලාට පූජා කළේය. උන්වහන්සේලා ද "ඉච්ඡිතං පත්ථිතං" යනාදී වශයෙන් අනුමෝදනාව සිදු කළහ.

---

30. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā hutvā pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Kukkuṭo nāma pabbatoti tassa ubhosu passesu kukkuṭacūḷākārena pabbatakūṭānaṃ vijjamānattā kukkuṭoti saṅkhaṃ gato. Pakārena tiro hutvā patiṭṭhahatīti pabbato. Tamhi pabbatapādamhīti tasmiṃ pabbatasamīpe. Satta buddhā vasantīti satta paccekabuddhā tasmiṃ kukkuṭapabbatapāde paṇṇasālāyaṃ vasantīti attho.

30. ඔහු ඒ කුසල් බලයෙන් දෙව්ලොව හා මිනිස්ලොව සැරිසරමින්, උභය සම්පත්තීන් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර කුලගෙයක ඉපදී, වැඩුණු පසු ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කොට, ශ්‍රද්ධාව ලැබ පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පත්විය. පෙර කළ කර්මය සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව, පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "හිමවන්තස්සා විදූරේ" යනාදිය වදාළේය. එහි අර්ථය කලින් කී පරිදිමය. "කුක්කුට" නම් පර්වතය යනු එහි දෙපසෙහි කුකුළු කරමලක හැඩය ඇති පර්වත කූටයන් ඇති බැවින් "කුක්කුට" යන නම ලැබී ඇත. විවිධ ලෙසින් විහිදී පවතින බැවින් "පර්වත" නම් වේ. "තම්හි පබ්බතපාදම්හි" යනු එම පර්වතය අසල යන්නයි. "සත්ත බුද්ධා වසන්ති" යනු පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා සත් නමක එම කුක්කුට පර්වත පාමුල පන්සලක වාසය කරති යන අර්ථයයි.

---

31. Dīparājaṃva [Pg.166] uggatanti dīpānaṃ rājā dīparājā, sabbesaṃ dīpānaṃ jalamānānaṃ tārakānaṃ rājā candoti attho. Atha vā sabbesu jambudīpapubbavidehaaparagoyānauttarakurusaṅkhātesu catūsu dīpesu dvisahassaparittadīpesu ca rājā ālokapharaṇato cando dīparājāti vuccati, taṃ nabhe uggataṃ candaṃ iva pupphitaṃ phullitaṃ kadambarukkhaṃ disvā tato pupphaṃ ocinitvā ubhohi hatthehi paggayha pakārena gahetvā satta paccekabuddhe samokiriṃ suṭṭhu okiriṃ, ādarena pūjesinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

31. "දීපරාජංව උග්ගතං" යනු ආලෝකයන්ට රජ වූ "දීපරාජ" නම් වූ, සියලු බබළන තාරකාවන්ට රජ වූ චන්ද්‍රයා වැනි යන අර්ථයයි. එසේත් නැතහොත් ජම්බුද්වීපය, පූර්වවිදේහය, අපරගෝයානය සහ උත්තරකුරු යන සතර මහා ද්වීපයන්ට හා දෙදහසක් වූ පරිවාර ද්වීපයන්ට ආලෝකය පතුරුවන බැවින් චන්ද්‍රයාට "දීපරාජ" යැයි කියනු ලැබේ. අහසෙහි උදා වූ එම චන්ද්‍රයා මෙන් පිපී බබළන කදම්බ වෘක්ෂය දැක, එයින් මල් නෙළා දෑතින්ම ගෙන විවිධ ආකාරයෙන් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා සත් නම උදෙසා විසිරුවා, බෙහෙවින් ආදරයෙන් පූජා කළෙමි යන අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Kadambapupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

කදම්බපුප්ඵිය තේරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

7. Tiṇasūlakattheraapadānavaṇṇanā

7. තිණසූලක තේරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato tiṇasūlakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimajinavaresu katapuññasambhāro uppannuppannabhave kusalāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tattha dosaṃ disvā taṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā vasanto himavantasamīpe bhūtagaṇe nāma pabbate vasantaṃ ekataṃ vivekamanubrūhantaṃ sikhiṃ sambuddhaṃ disvā pasannamānaso tiṇasūlapupphaṃ gahetvā pādamūle pūjesi. Buddhopi tassa anumodanaṃ akāsi.

"හිමවන්තස්සා විදූරේ" යනාදිය ආයුෂ්මත් තිණසූලක තේරුන්ගේ අපදානයයි. මේ තේරණුවන් ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ පින් කළ කෙනෙකි. උපන් උපන් භවයන්හි කුසල් රැස් කරමින්, සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, පවුල් ජීවිතයක් ගත කරමින් එහි දෝෂ දැක, එය අත්හැර තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදි වී වසන්නේ, හිමාලය අසල භූතගණ නම් පර්වතයෙහි වාසය කරන, හුදෙකලාව විවේකය වඩන්නා වූ සිඛී සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, පැහැදුණු සිතැතිව තිණසූල මල් ගෙන ශ්‍රී පාද මූලයෙහි පූජා කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ද ඔහුට අනුමෝදනාව සිදු කළහ.

---

35. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto vuddhimanvāya sāsane pasanno pabbajitvā upanissayasampannattā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇitvā pubbakammaṃ saritvā somanassappatto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Bhūtagaṇo nāma pabbatoti bhūtagaṇānaṃ devayakkhasamūhānaṃ āvāsabhūtattā bhavanasadisattā avirūḷhabhāvena pavattattā ca bhūtagaṇo nāma pabbato, tasmiṃ eko adutiyo jino jitamāro buddho vasate dibbabrahmaariyairiyāpathavihārehi viharatīti attho.

35. ඒ තැනැත්තා එම පිනෙන් දිව්‍ය මනුෂ්‍ය ලෝකයන්හි සැරිසරමින් දෙවැදෑරුම් සම්පත් (දිව්‍ය හා මනුෂ්‍ය) අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර මහා විභව සම්පන්න එක්තරා කුලයක උපන්නේය. වැඩිවියට පත්ව ශාසනය කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව, බලවත් උපනිශ්‍රය සම්පත්තියෙන් යුක්ත වූ බැවින් නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත්විය. පෙර කළ කර්මය සිහිපත් කරමින් සොම්නසට පත්ව තම පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "හිමවන්තස්සාවිදූරේ" යනාදිය පැවසීය. "භූතගණෝ නාම පබ්බතෝ" යනු, භූතගණ නම් වූ දිව්‍ය හා යක්ෂ සමූහයාගේ වාසස්ථානය වූ බැවින්ද, භවනයක් (මාළිගයක්) වැනි වූ බැවින්ද, කිසිදු වෘක්ෂලතාවක් නොවැඩුණු (නිසරු) ස්වභාවයෙන් පවතින බැවින්ද එම පර්වතය භූතගණ නම් වේ. එම පර්වතයෙහි එකල තනිවම, අද්විතීය වූ, පංච මාරයන් පරාජය කළ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ වැඩසිටි සේක. උන්වහන්සේ දිව්‍ය විහාර, බ්‍රහ්ම විහාර සහ අරිය විහාර යන ඉරියව් පැවැත්මෙන් යුක්තව වැඩසිටි සේක යනු අර්ථයයි.

---

36. Ekūnasatasahassaṃ[Pg.167], kappaṃ na vinipātikoti tena tiṇasūlapupphapūjākaraṇaphalena nirantaraṃ ekūnasatasahassakappānaṃ avinipātako caturāpāyavinimutto saggasampattibhavameva upapannoti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

36. "ඒකූනසතසහස්සං" යනාදියෙන් අදහස් වන්නේ, එම තිණසූල පුෂ්ප පූජාව සිදු කිරීමේ පලයෙන් නිරන්තරයෙන් කල්ප එක්ලක්ෂ අනූනව දහසක් (99,000ක්) මුළුල්ලෙහි දුගතියකට පත් නොවී, සතර අපායෙන් මිදී, ස්වර්ග සම්පත් සහිත භවයන්හිම උපත ලැබූ බවයි. සෙසු කොටස පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

---

Tiṇasūlakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

තිණසූලකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

---

8. Nāgapupphiyattheraapadānavaṇṇanā

8. නාගපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Suvaccho nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato nāgapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimajinanisabhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarabhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto vuddhippatto vedattayādīsu sakasippesu nipphattiṃ patvā tattha sāraṃ adisvā himavantaṃ pavisitvā tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā jhānasamāpattisukhena vītināmesi. Tasmiṃ samaye padumuttaro bhagavā tassānukampāya tattha agamāsi. So tāpaso taṃ bhagavantaṃ disvā lakkhaṇasatthesu chekattā bhagavato lakkhaṇarūpasampattiyā pasanno vanditvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Ākāsato anotiṇṇattā pūjāsakkāre akateyeva ākāseneva pakkāmi. Atha so tāpaso sasisso nāgapupphaṃ ocinitvā tena pupphena bhagavato gatadisābhāgamaggaṃ pūjesi.

"සුවච්ඡෝ නාම නාමේන" යනාදිය ආයුෂ්මත් නාගපුප්ඵිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පූර්ව බුදුවරුන් හමුවෙහි කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපත ලබා වැඩිවියට පත්වූහ. වේදත්‍රය ඇතුළු ස්වකීය ශිල්පයන්හි නිපුණත්වයට පත්ව එහි හරයක් නොදැක හිමවතට වැදී තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදිව ධ්‍යාන සමාපත්ති සුවයෙන් කාලය ගත කළහ. එකල පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහු කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් එහි වැඩම කළ සේක. එම තාපසයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, ලක්ෂණ ශාස්ත්‍රයෙහි දක්ෂ බැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මහා පුරුෂ ලක්ෂණ සහ රූප සම්පත්තිය කෙරෙහි පැහැදී වැඳ පසැඟිලි බැඳ සිටියේය. උන්වහන්සේ අහසින් නොබැසම, පූජා සත්කාර නොලැබම අහසින්ම වැඩම කළ සේක. ඉක්බිති එම තාපසයා සිය අතවැසියන් සමඟ නාග පුෂ්ප (නා මල්) නෙළාගෙන එම මල්වලින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කළ දිශාභාගයෙහි මාර්ගය පූජා කළේය.

---

39. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavanto sabbattha pūjito imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhāsampanno pabbajitvā vattapaṭipattiyā sāsanaṃ sobhayamāno nacirasseva arahā hutvā ‘‘kena nu kho kusalakammena mayā ayaṃ lokuttarasampatti laddhā’’ti atītakammaṃ saranto pubbakammaṃ paccakkhato ñatvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaccho nāma nāmenātiādimāha. Tattha vacchagotte jātattā vaccho, sundaro ca so vaccho ceti suvaccho. Nāmena suvaccho nāma brāhmaṇo mantapāragū vedattayādisakalamantasatthe koṭippattoti attho. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.

39. ඔහු එම පිනෙන් දිව්‍ය මනුෂ්‍ය ලෝකයන්හි සැරිසරමින් උභය සම්පත් අනුභව කරමින් සෑම තැනකදීම පිදුම් ලබන්නෙකු විය. මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර කුලගෙයක උපත ලබා, ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්තව පැවිදි වී වත් පිළිවෙත් පුරමින් ශාසනය ඒකාලෝක කරමින් නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත්විය. "මා විසින් කිනම් කුසල කර්මයකින් මේ ලෝකෝත්තර සම්පත්තිය ලබන ලද්දේ ද?" යි අතීත කර්මය සිහි කරද්දී පූර්ව කර්මය ප්‍රත්‍යක්ෂ ලෙස දැක හටගත් සොම්නසින් යුතුව සිය පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සුවච්ඡෝ නාම නාමේන" යනාදිය පැවසීය. එහි වච්ඡ ගෝත්‍රයෙහි උපන් බැවින් 'වච්ඡ' නම් වේ, ඔහු සුන්දර වූ ද එම වච්ඡ ගෝත්‍රිකයා ද වන බැවින් 'සුවච්ඡ' නම් වේ. නාමයෙන් සුවච්ඡ නම් වූ එම බ්‍රාහ්මණයා මන්ත්‍රයන්හි කෙළපැමිණි, වේදත්‍රය ඇතුළු සියලු මන්ත්‍ර ශාස්ත්‍රයන්හි අග්‍රප්‍රාප්ත වූවෙකැයි අර්ථය. සෙසු කොටස යට දැක්වුණු ක්‍රමයටම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

---

Nāgapupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

නාගපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

---

9. Punnāgapupphiyattheraapadānavaṇṇanā

9. පුන්නාගපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Kānanaṃ [Pg.168] vanamogayhātiādikaṃ āyasmato punnāgapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussassa bhagavato kāle nesādakule nibbatto mahāvanaṃ paviṭṭho tattha supupphitapunnāgapupphaṃ disvā hetusampannattā buddhārammaṇapītivasena bhagavantaṃ saritvā taṃ pupphaṃ saha kaṇṇikāhi ocinitvā vālukāhi cetiyaṃ katvā pūjesi.

"කානනං වනමෝගය්හ" යනාදිය ආයුෂ්මත් පුන්නාගපුප්ඵිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පූර්ව බුදුවරුන් හමුවෙහි පින් කළ අයෙකු වී, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් ඵුස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි වැදි කුලයක උපත ලැබීය. මහා වනයට පිවිසි කල්හි එහි මැනවින් පිපුණු පුන්නාග (පုန်းညක්) මල් දැක, හේතු සම්පන්න වූ බැවින් බුද්ධාළම්බන ප්‍රීතියෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සිහිපත් කොට එම මල් රේණු හා නටු සමඟ නෙළාගෙන වැලිවලින් චෛත්‍යයක් සාදා පූජා කළේය.

---

46. So tena puññena dvenavutikappe nirantaraṃ devamanussasampattiyoyeva anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ vibhavasampanne kule nibbatto vuddhimanvāya pubbavāsanābalena sāsane pasanno pabbajitvā vāyamanto nacirasseva arahā hutvā pubbe katakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento kānanaṃ vanamogayhātiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttattā uttānatthamevāti.

46. ඔහු එම පිනෙන් කල්ප අනූ දෙකක් පුරා නිරන්තරයෙන් දිව්‍ය මනුෂ්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර ධනවත් කුලයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත්ව පූර්ව වාසනා බලයෙන් ශාසනයෙහි පැහැදී පැවිදිව වීර්යය වඩා නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත්විය. පෙර කළ කුසලය සිහි කොට උපන් සොම්නසින් යුතුව සිය පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "කානනං වනමෝගය්හ" යනාදිය පැවසීය. ඒ සියල්ල පෙර සඳහන් වූ බැවින් අර්ථය පැහැදිලිය.

---

Punnāgapupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

පුන්නාගපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

---

10. Kumudadāyakattheraapadānavaṇṇanā

10. කුමුදදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato kumudadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle himavantassa āsanne mahante jātassare kukuttho nāma pakkhī hutvā nibbatto kenaci akusalena pakkhī samānopi pubbe katasambhārena buddhisampanno puññāpuññesu cheko sīlavā pāṇagocarato paṭivirato ahosi. Tasmiṃ samaye padumuttaro bhagavā ākāsenāgantvā tassa samīpe caṅkamati. Atha so sakuṇo bhagavantaṃ disvā pasannacitto kumudapupphaṃ ḍaṃsitvā bhagavato pādamūle pūjesi. Bhagavā tassa somanassuppādanatthaṃ paṭiggahetvā anumodanamakāsi.

"හිමවන්තස්සාවිදූරේ" යනාදිය ආයුෂ්මත් කුමුදදායක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පූර්ව බුදුවරුන් හමුවෙහි පින් කළ අයෙකු වී, බොහෝ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හිමවතට ආසන්නව පිහිටි මහා ජාතස්සර විල්තෙර 'කුකුත්ථ' නම් පක්ෂියෙකුව ඉපදුණි. කිසියම් අකුසල කර්මයක් හේතුවෙන් පක්ෂියෙකු වුවද, පෙර කරන ලද පින් පිරුණු බැවින් බුද්ධිමත් විය, පින් පව් හඳුනන සුළු විය, සිල්වත් විය, සතුන් දඩයම් කිරීමෙන් වැළකුණේ විය. එකල පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අහසින් වැඩම කොට එම පක්ෂියා අසල සක්මන් කළ සේක. එවිට එම පක්ෂියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතින් කුමුදු මලක් කටින් ගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද මූලයෙහි පූජා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම පක්ෂියාගේ සොම්නස පිණිස එය පිළිගෙන අනුමෝදනාව සිදු කළ සේක.

---

51. So [Pg.169] tena puññena devamanussesu ubhayasampattisukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ aññatarasmiṃ kule nibbatto vuddhimanvāya mahaddhano mahābhogo ratanattaye pasanno satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ paccakkhato ñatvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Padumuppalasañchannoti ettha satapattehi sampuṇṇo setapadumo ca tīṇi nīlarattasetuppalāni ca padumuppalāni tehi sañchanno gahanībhūto sampuṇṇo mahājātassaro ahūti sambandho. Puṇḍarīkasamotthaṭoti puṇḍarīkehi rattapadumehi otthaṭo sampuṇṇoti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

51. ඔහු එම පිනෙන් දිව්‍ය මනුෂ්‍ය ලෝකයන්හි දෙවැදෑරුම් සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර එක්තරා කුලයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත්ව මහා ධනවත් මහා භෝගී සම්පත් ඇත්තෙකු වී රත්නත්‍රය කෙරෙහි පැහැදුණේය. ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත්විය. සිය පූර්ව කර්මය ප්‍රත්‍යක්ෂ ලෙස දැන උපන් සොම්නසින් යුතුව සිය පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "හිමවන්තස්සාවිදූරේ" යනාදිය පැවසීය. "පදුමුප්පලසඤ්ඡන්නෝ" යන මෙහි පෙති සියයකින් පිරි සුදු පියුම් ද, නිල්, රතු, සුදු යන තෙවැදෑරුම් උප්පල ද යන පදුම හා උප්පලයන්ගෙන් ගැවසී ගත්, පිරී ගිය මහා ජාතස්සර විලක් වූයේය යන්න සම්බන්ධයයි. "පුණ්ඩරීකසමොත්ථටෝ" යනු පුණ්ඩරීක නම් වූ සුදු පියුම්වලින් වැසුණු, පිරි ගිය යනු අර්ථයයි. සෙසු කොටස පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

---

Kumudadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

කුමුදදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

---

Soḷasamavaggavaṇṇanā samattā.

සොළොස්වන වග්ග වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

---

17. Supāricariyavaggo

17. සුපාරිචරිය වග්ගය

---

1. Supāricariyattheraapadānavaṇṇanā

1. සුපාරිචරියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව.

---

Padumo nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato supāricariyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimamunipuṅgavesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle yakkhayoniyaṃ nibbatto himavati yakkhasamāgamaṃ gato bhagavato devayakkhagandhabbanāgānaṃ dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso ubho hatthe ābhujitvā apphoṭesi namassi ca. So tena puññena tato cuto upari devaloke uppanno tattha dibbasukhaṃ anubhavitvā manussesu ca cakkavatiādisampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ gahapatikule nibbatto aḍḍho mahaddhano mahābhogo ratanattaye pasanno satthu dhammadesanaṃ sutvā saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

"පදුමො නාම නාමෙන" යනාදිය ආයුෂ්මත් සුපාරිචරියත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්කම්) ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය වූ (නිවනට උපනිශ්‍රය වූ) පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි යක්ෂ යෝනියෙහි උපන්නේය. හිමවන්තයෙහි යක්ෂ සමාගමකට ගිය ඔහු, බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙවියන්ට, යක්ෂයන්ට, ගාන්ධර්වයන්ට සහ නාගයන්ට දේශනා කළ ධර්මය ශ්‍රවණය කර, පැහැදුණු සිතැතිව දෙඅත් එක්කොට අත්පොළසන් දී වන්දනා කළේය. ඔහු ඒ පින්කමින් තව භවයකින් චුතව මතු දෙව්ලොව උපන්නේය. එහි දිව්‍ය සැප අනුභව කොට, මිනිසුන් අතර සක්විති රජකම ආදී සම්පත් අනුභව කරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර ගෘහපති කුලයක උපන්නේය. හෙතෙම මහා ධනවත් මහා භෝග ඇති රත්නත්‍රයෙහි පැහැදුණු තැනැත්තෙක් විය. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කර ශ්‍රද්ධාව උපදවා පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පැමිණියේය.

---

1. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumo nāma nāmenātiādimāha. Tattha [Pg.170] padumoti yassa pādanikkhepasamaye pathaviṃ bhinditvā padumaṃ uggantvā pādatalaṃ sampaṭicchati, tena saññāṇena so bhagavā padumoti saṅkhaṃ gato, idha padumuttaro bhagavā adhippeto. So bhagavā pavanā vasanavihārā abhinikkhamma vanamajjhaṃ pavisitvā dhammaṃ desetīti sambandho.

1. ඔහු එක් දිනක් තමාගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, තමා පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පදුමො නාම නාමෙන" යනාදිය පැවසීය. එහි "පදුමො" යනු - යම් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ පා තබන අවස්ථාවෙහි පොළොව පලාගෙන නෙළුම් මලක් පැන නැගී පාතලය පිළිගන්නේද, ඒ සලකුණ හේතුවෙන් ඒ භගවතුන් වහන්සේ "පදුම" යන නමට පැමිණි සේක. මෙහි පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ අදහස් කරනු ලැබේ. ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ ආරණ්‍ය සේනාසනයෙන් නික්ම වනය මැදට වැඩම කොට ධර්මය දේශනා කරති යනුවෙන් සම්බන්ධය දත යුතුය.

---

Yakkhānaṃ samayoti devānaṃ samāgamo āsi ahosīti attho. Ajjhāpekkhiṃsu tāvadeti tasmiṃ desanākāle adhiapekkhiṃsu, visesena passanasīlā ahesunti attho. Sesaṃ pākaṭamevāti.

"යක්ඛානං සමයො" යනු - දෙවියන්ගේ/යක්ෂයන්ගේ රැස්වීමක් වූයේය යන්න අර්ථයයි. "අජ්ඣාපෙක්ඛිංසු තාවදෙ" යනු - ඒ දේශනා අවස්ථාවෙහි බලා සිටියහ, විශේෂයෙන් බැලීමේ ස්වභාවය ඇත්තෝ වූහ යන්න අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලිය.

---

Supāricariyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සුපාරිචරියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

2. Kaṇaverapupphiyattheraapadānavaṇṇanā

2. කණවේරපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව.

---

Siddhattho nāma bhagavātiādikaṃ āyasmato kaṇaverapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro siddhatthassa bhagavato kāle suddakule nibbatto vuddhimanvāya rañño antepurapālako ahosi. Tasmiṃ samaye siddhattho bhagavā bhikkhusaṅghaparivuto rājavīthiṃ paṭipajji. Atha so antepurapālako caramānaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso hutvā kaṇaverapupphena bhagavantaṃ pūjetvā namassamāno aṭṭhāsi. So tena puññena sugatisampattiyoyeva anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbattitvā vuddhippatto satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

"සිද්ධත්ථො නාම භගවා" යනාදිය ආයුෂ්මත් කණවේරපුප්ඵියත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තෙක්ව, සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි ශුද්‍ර කුලයක උපත ලබා වැඩිවිය පැමිණි පසු රජුගේ අන්තඃපුරය රකින්නෙකු විය. ඒ අවස්ථාවෙහි සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා රජවීථියට වැඩම කළ සේක. එවිට ඒ අන්තඃපුර පාලකයා වඩින්නා වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතැතිව කණවේර මලින් බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කර වන්දනා කරමින් සිටියේය. හෙතෙම ඒ පින්කමෙන් සුගති සම්පත් පමණක් අනුභව කරමින් මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලයක උපත ලබා, වැඩිවියට පත්ව බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

---

7. So pattaaggaphalo pubbe katakusalaṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhattho nāma bhagavātiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttattā uttānatthamevāti.

7. අග්‍ර ඵලයට පැමිණි හෙතෙම පෙර කළ පින්කම සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සිද්ධත්ථො නාම භගවා" යනාදිය පැවසීය. ඒ සියල්ල යට සඳහන් වූ බැවින් අර්ථය පැහැදිලිය.

---

Kaṇaverapupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

කණවේරපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

3. Khajjakadāyakattheraapadānavaṇṇanā

3. ඛජ්ජකදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව.

---

Tissassa kho bhagavatotiādikaṃ āyasmato khajjakadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle [Pg.171] suddakule nibbatto bhagavantaṃ disvā pasannamānaso ambajambuādimanekaṃ madhuraphalāphalaṃ nāḷikeraṃ pūvakhajjakañca adāsi. Bhagavā tassa pasādavaḍḍhanatthāya passantasseva paribhuñji. So tena puññena sugatisampattiyoyeva anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu dhammadesanaṃ sutvā sañjātasaddho pasādabahumāno pabbajitvā vattapaṭipattiyā sāsanaṃ sobhento sīlālaṅkārapaṭimaṇḍito nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

"තිස්සස්ස ඛො භගවතො" යනාදිය ආයුෂ්මත් ඛජ්ජකදායකත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, තිස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලයක උපන්නේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතැතිව අඹ, ජම්බු ආදී නොයෙක් මිහිරි පලතුරු ද, පොල් ද, කැවිලි වර්ග ද පූජා කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ පැහැදීම වැඩි දියුණු කිරීම පිණිස ඔහු බලා සිටියදීම ඒවා වැළඳූ සේක. හෙතෙම ඒ පින්කමෙන් සුගති සම්පත් අනුභව කරමින් මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර කුලගෙයක උපත ලබා, බුද්ධිමත් බවට පැමිණ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කර ශ්‍රද්ධාව හා පැහැදීම උපදවා පැවිදිව, වත්පිළිවෙත් පුරමින් ශාසනය බබළවමින්, සීල නමැති ආභරණයෙන් සැරසී නොබෝ කලකින්ම අර්හත් භාවයට පැමිණියේය.

---

13. So pubbakammaṃ saranto ‘‘pubbe mayā sukhette kusalaṃ kataṃ sundara’’nti somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento tissassa kho bhagavatotiādimāha. Tattha tissopi bhavasampattiyo dadamāno jātoti mātāpitūhi katanāmavasena tisso. Atha vā tīhi saraṇagamanehi assāsento ovadanto hetusampannapuggale saggamokkhadvaye patiṭṭhāpento buddho jātoti tisso. Samāpattiguṇādīhi bhagehi yuttoti bhagavā, tassa tissassa bhagavato pubbe ahaṃ phalaṃ adāsinti sambandho. Nāḷikerañca pādāsinti nāḷikākārena pavattaṃ phalaṃ nāḷikeraṃ, tañca phalaṃ adāsinti attho. Khajjakaṃ abhisammatanti khāditabbaṃ khajjakaṃ abhi visesena madhusakkarādīhi sammissaṃ katvā nipphāditaṃ sundaraṃ madhuranti sammataṃ ñātaṃ abhisammataṃ khajjakañca adāsinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

13. ඔහු පූර්ව කර්මය සිහිපත් කරමින් "පෙර මා විසින් පින්කෙතෙහි (බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි) යහපත් කුසලයක් කරන ලදි" යනුවෙන් සෝමනස්සයට පත්ව තමා පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "තිස්සස්ස ඛො භගවතො" යනාදිය පැවසීය. එහි "තිස්ස" යනු - භව සම්පත්තීන් දෙමින් උපන් බැවින් මවුපියන් විසින් තබන ලද නාමය අනුව "තිස්ස" නම් වේ. එසේත් නැතහොත් - තෙරුවන් සරණ යාමෙන් අස්වසමින්, අවවාද කරමින්, හේතු සම්පන්න පුද්ගලයන් ස්වර්ග මෝක්ෂ දෙකෙහි පිහිටුවමින් උපන් බුදුරජාණන් වහන්සේ බැවින් "තිස්ස" නම් වන සේක. සමාපත්ති ගුණාදියෙන් හා භග්‍යයෙන් යුක්ත බැවින් "භගවා" නම් වන සේක. ඒ තිස්ස භගවතුන් වහන්සේට පෙර මා විසින් පලතුරු පූජා කරන ලදි යනුවෙන් සම්බන්ධය දත යුතුය. "නාළිකේරඤ්ච පාදාසිං" යනු - නළයක හැඩයෙන් යුත් ගෙඩියක් (පොල්) පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි. "ඛජ්ජකං අභිසම්මතං" යනු - අනුභව කළ යුතු, විශේෂයෙන් මී පැණි, සක්කරා ආදියෙන් මිශ්‍ර කර සාදන ලද ඉතා මිහිරි වූ කැවිලි වර්ග පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් දත හැකිය.

---

Khajjakadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ඛජ්ජකදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

4. Desapūjakattheraapadānavaṇṇanā

4. දේශපූජකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව.

---

Atthadassī tu bhagavātiādikaṃ āyasmato desapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddho pasanno buddhamāmako dhammamāmako saṅghamāmako ahosi. Tadā atthadassī bhagavā bhikkhusaṅghaparivuto cando viya sūriyo viya ca ākāsena gacchati. So upāsako bhagavato gatadisābhāgaṃ gandhamālādīhi pūjento añjaliṃ paggayha namassamāno aṭṭhāsi.

"අත්ථදස්සී තු භගවා" යනාදිය ආයුෂ්මත් දේශපූජකත්ථේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, අත්ථදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලබා, වැඩිවියට පත්ව ශ්‍රද්ධාවන්තව, පැහැදුණු සිතැතිව, බුදුන් කෙරෙහි, දහම් කෙරෙහි හා සඟුන් කෙරෙහි ඇලුම් ඇත්තෙක් විය. එකල අත්ථදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා චන්ද්‍රයා මෙන් ද සූර්යයා මෙන් ද අහසින් වැඩම කළ සේක. ඒ උපාසක තෙමේ බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩම කළ දිසාව දෙස බලා සුවඳ මල් ආදියෙන් පූජා කරමින් දොහොත් මුදුන් දී වන්දනා කරමින් සිටියේය.

---

18. So [Pg.172] tena puññena devaloke nibbatto saggasampattiṃ anubhavitvā manussesu ca manussasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbatto vuddhippatto upabhogaparibhogasampanno satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso gharāvāse anallīno pabbajitvā vattasampanno nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento atthadassī tu bhagavātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Anilañjaseti ‘‘maggo pantho patho pajjo, añjasaṃ vaṭumāyana’’nti (cūḷani. pārāyanatthutigāthāniddesa 101) pariyāyassa vuttattā anilassa vātassa añjasaṃ gamanamaggoti anilañjasaṃ, tasmiṃ anilañjase, ākāseti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

18. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙව්ලොව ඉපිද දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, මිනිස් ලොවද මිනිස් සම්පත් අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලයක ඉපිද, වැඩී, අඹුදරුවන් හා භෝග සම්පත්වලින් සමෘද්ධිමත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කොට පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ, ගිහිගෙය කෙරෙහි නොඇලී මහණ වී වත්පිළිවෙත් පුරා නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය. තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව තම පැරණි චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'අත්ථදස්සී තු භගවා' යනාදිය පැවසීය. එහි අර්ථය කලින් සඳහන් කළ පරිදිමය. 'අනිලඤ්ජස' යනු 'මග, මාවත, පාර' යනාදී පර්යාය වචන කියැවුණු බැවින් අනිල හෙවත් සුළඟේ ගමන් මාර්ගයයි. ඒ අනිලඤ්ජසයෙහි එනම් ආකාශයෙහි යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Desapūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

දේසපූජකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

5. Kaṇikārachattiyattheraapadānavaṇṇanā

5. කණිකාරඡත්තියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Vessabhū nāma sambuddhotiādikaṃ āyasmato kaṇikārachattiyattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vessabhussa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhāsampanno ahosi. Tasmiṃ samaye vessabhū bhagavā vivekakāmo mahāvanaṃ pavisitvā nisīdi. Atha sopi upāsako kenacideva karaṇīyena tattha gantvā bhagavantaṃ aggikkhandhaṃ viya jalamānaṃ nisinnaṃ disvā pasannamānaso kaṇikārapupphaṃ ocinitvā chattaṃ katvā bhagavato nisinnaṭṭhāne vitānaṃ katvā pūjesi, taṃ bhagavato ānubhāvena sattāhaṃ amilātaṃ hutvā tatheva aṭṭhāsi. Bhagavāpi phalasamāpattiṃ nirodhasamāpattiñca samāpajjitvā vihāsi, so taṃ acchariyaṃ disvā somanassajāto bhagavantaṃ vanditvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Bhagavā samāpattito vuṭṭhahitvā vihārameva agamāsi.

'වෙස්සභූ නාම සම්බුද්ධෝ' යනාදිය ආයුෂ්මත් කණිකාරඡත්තිය තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින් වෙස්සභූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද වියපත් වූයේ ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්ත විය. එකල වෙස්සභූ බුදුරජාණන් වහන්සේ විවේකය කැමතිව මහා වනයට වැද වැඩසිටි සේක. ඉක්බිති ඒ උපාසක තෙමේද කිසියම් කටයුත්තකට එහි ගොස් බුදුරජාණන් වහන්සේ ගිනි කඳක් මෙන් බබළමින් වැඩසිටිනු දැක පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ, කණිකාර මල් නෙළා කුඩයක් කොට බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටි තැන වියනක් කොට පූජා කළේය. ඒ මල බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ආනුභාවයෙන් සත් දිනක් මුළුල්ලේ නොමිලිනව එලෙසම පැවතුණි. බුදුරජාණන් වහන්සේද ඵලසමාපත්තියට හා නිරෝධසමාපත්තියට සමවැදී වැඩසිටි සේක. ඔහු ඒ ආශ්චර්යය දැක සොම්නසට පත්ව බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඳ ඇඳිලි බැඳගෙන සිටියේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ සමාපත්තියෙන් නැගී විහාරයටම වැඩම කළ සේක.

---

23. So tena puññena devamanussesu sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhāsampanno satthu [Pg.173] dhammadesanaṃ sutvā gharāvāse anallīno pabbajitvā vattapaṭipattiyā jinasāsanaṃ sobhento nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vessabhū nāma sambuddhotiādimāha. Tattha vessabhūti vesse vessajane bhunāti abhibhavatīti vessabhū. Atha vā vesse pañcavidhamāre abhibhunāti ajjhottharatīti vessabhū. Sāmaṃyeva bujjhitā saccānīti sambuddho, nāmena vessabhū nāma sambuddhoti attho. Divāvihārāya munīti dibbati pakāseti taṃ taṃ vatthuṃ pākaṭaṃ karotīti divā. Sūriyuggamanato paṭṭhāya yāva atthaṅgamo, tāva paricchinnakālo, viharaṇaṃ catūhi iriyāpathehi pavattanaṃ vihāro, divāya vihāro divāvihāro, tassa divāvihārāya lokajeṭṭho narāsabho buddhamuni mahāvanaṃ ogāhitvā pavisitvāti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

23. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙවි මිනිසුන් අතර සම්පත් අනුභව කොට මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු පසු ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්තව ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා ගිහිගෙය කෙරෙහි නොඇලී මහණ වී වත්පිළිවෙත් පුරමින් ජින ශාසනය බබළවමින් නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය. තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව තම පැරණි චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'වෙස්සභූ නාම සම්බුද්ධෝ' යනාදිය පැවසීය. එහි 'වෙස්සභූ' යනු වෛශ්‍ය ජනයා අභිබවා සිටින බැවින් වෙස්සභූ නම් වේ. නැතහොත් පඤ්චවිධ මාරයන් අභිබවා සිටින බැවින් වෙස්සභූ නම් වේ. තමාම සත්‍යයන් අවබෝධ කළ බැවින් 'සම්බුද්ධ' නම් වේ, නාමයෙන් වෙස්සභූ නම් වූ සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ යනු අර්ථයයි. 'දිවාවිහාරාය මුනී' යන්නෙහි ඒ ඒ වස්තුව ප්‍රකාශ කරන බැවින්, ප්‍රකට කරන බැවින් 'දිවා' නම් වේ. සූර්යෝදයේ සිට හිරු බැස යන තෙක් කාලය 'දිවා' කාලයයි. සතර ඉරියව්වෙන් පවතින පැවැත්ම 'විහාර' නම් වේ. දහවල් කාලයෙහි විහරණය කිරීම 'දිවාවිහාර' නම් වේ. ඒ දිවා විහරණය පිණිස ලෝකජ්‍යෙෂ්ඨ වූ නරාසභ වූ බුද්ධ මුනිවරයා මහා වනයට පිවිසි සේක යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Kaṇikārachattiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

කණිකාරඡත්තියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

6. Sappidāyakattheraapadānavaṇṇanā

6. සප්පිදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Phusso nāmātha bhagavātiādikaṃ āyasmato sappidāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto ahosi. Tadā bhagavā bhikkhusaṅghaparivuto vīthiyaṃ caramāno tassa upāsakassa gehadvāraṃ sampāpuṇi. Atha so upāsako bhagavantaṃ disvā pasannamānaso vanditvā pattapūraṃ sappitelaṃ adāsi, bhagavā anumodanaṃ katvā pakkāmi. So teneva somanassena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto tena puññena devaloke uppanno tattha dibbasukhaṃ anubhavitvā manussesu ca nibbatto uppannuppannabhave sappitelamadhuphāṇitādimadhurāhārasamaṅgī sukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ ekasmiṃ kule nibbatto vuddhippatto saddho buddhisampanno satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā vattasampanno nacirasseva arahā ahosi.

'ඵුස්සෝ නාමාථ භගවා' යනාදිය ආයුෂ්මත් සප්පිදායක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහුද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව බොහෝ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින් ඵුස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදුණි. එකල බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා වීථියෙහි වඩිනා සේක් ඒ උපාසකයාගේ නිවස අසලට පැමිණි සේක. එකල ඒ උපාසක තෙමේ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ වැඳ පාත්‍රය පිරෙන්නට ගිතෙල් පූජා කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ අනුමෝදනාව සිදුකොට වැඩි සේක. ඔහු ඒ සොම්නසින්ම දිවි හිමියෙන් සිට එතැනින් චුතව ඒ පිනෙන් දෙව්ලොව උපන්නේය. එහි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට මිනිස් ලොව ඉපදී උපන් උපන් භවයන්හි ගිතෙල්, තෙල්, මීපැණි, උක්සකුරු ආදී මධුර ආහාරයන්ගෙන් යුක්තව සැප අනුභව කොට මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර එක්තරා කුලයක ඉපිද වියපත් වූයේ ශ්‍රද්ධාවන්තව බුද්ධිසම්පන්නව ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්මය අසා පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ මහණ වී වත්පිළිවෙත් පුරා නොබෝ කලකින් රහත් බවට පත් විය.

---

28. So attano pubbakammaṃ saritvā jātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento phusso nāmātha bhagavātiādimāha. Tattha phussoti [Pg.174] phussanakkhattayogena jātattā mātāpitūhi katanāmadheyyena phusso. Atha vā nibbānaṃ phusi passi sacchi akāsīti phusso. Atha vā samatiṃsapāramitāsattatiṃsabodhipakkhiyadhamme sakale ca tepiṭake pariyattidhamme phusi passi aññāsīti phusso. Bhaggavā bhagyavā yuttotiādipuññakoṭṭhāsasamaṅgitāya bhagavā. Āhutīnaṃ paṭiggahoti āhutino vuccanti pūjāsakkārā, tesaṃ āhutīnaṃ paṭiggahetuṃ arahatīti āhutīnaṃ paṭiggaho. Mahājanaṃ nibbāpento vīro phusso nāma bhagavā vīthiyaṃ atha tadā gacchateti sambandho. Sesaṃ pākaṭamevāti.

28. ඔහු තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව තම පැරණි චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'ඵුස්සෝ නාමාථ භගවා' යනාදිය පැවසීය. එහි 'ඵුස්ස' යනු ඵුස්ස නැකතින් උපන් බැවින් මවුපියන් විසින් තබන ලද නාමය නිසා ඵුස්ස නම් වේ. නැතහොත් නිවන ස්පර්ශ කළ, දුටු, සාක්ෂාත් කළ බැවින් ඵුස්ස නම් වේ. නැතහොත් සමතිස් පෙරුම් දම් හා සත්තිස් බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන්ද, සකල ත්‍රිපිටක පර්යාප්ති ධර්මයන්ද ස්පර්ශ කළ, දුටු, දැනගත් බැවින් ඵුස්ස නම් වේ. භාග්‍යවත් බැවින් හා පුණ්‍ය කොටස්වලින් යුක්ත බැවින් 'භගවා' නම් වේ. 'ආහුතීනං පටිග්ගහ' යනු පූජා සත්කාරයන්ට 'ආහුති' යයි කියනු ලැබේ, ඒ ආහුතීන් පිළිගැනීමට සුදුසු බැවින් 'ආහුතීනං පටිග්ගහ' නම් වේ. මහා ජනයා නිවන්නා වූ වීර වූ ඵුස්ස නම් බුදුරජාණන් වහන්සේ එකල වීථියෙහි වඩිනා සේක යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි. ඉතිරිය ප්‍රකටමය.

---

Sappidāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සප්පිදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

7. Yūthikāpupphiyattheraapadānavaṇṇanā

7. යූථිකාපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Candabhāgānadītīretiādikaṃ āyasmato yūthikāpupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi āyasmā purimamunindesu katādhikāro anekesu ca jātisatesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussasseva bhagavato kāle suddakule nibbatto vuddhippatto candabhāgāya nadiyā tīre kenacideva karaṇīyena anusotaṃ caramāno phussaṃ bhagavantaṃ nhāyitukāmaṃ aggikkhandhaṃ viya jalamānaṃ disvā somanassajāto tattha jātaṃ yūthikāpupphaṃ ocinitvā bhagavantaṃ pūjesi. Bhagavā tassa anumodanamakāsi.

'චන්දභාගානදීතීරේ' යනාදිය ආයුෂ්මත් යූථිකාපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව බොහෝ ජාති සිය ගණනක විවර්තෝපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින් ඵුස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි ශුද්‍ර කුලයක ඉපිද වැඩී, චන්ද්‍රභාගා නදිය අසල කිසියම් කටයුත්තකට සැරිසරන්නේ, පැන් සනා වනු කැමති ගිනි කඳක් මෙන් බබළන ඵුස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක සොම්නසට පත්ව එහි වූ යූථිකා මල් (සිහින් මල්) නෙළා බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුට අනුමෝදනාව සිදු කළ සේක.

---

33. So tattha tena puññakoṭṭhāsena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhippatto bhagavato dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā vattapaṭipattiyā sāsanaṃ sobhento nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento candabhāgānadītīretiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

33. ඔහු ඒ පින් කොටස නිසා දෙව්මිනිස් ලොව සැරිසරමින් දෙවැදෑරුම් සම්පත් අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලබා, වැඩුණු කල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කර, පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ මහණ වී, වත්පිළිවෙත් පුරමින් ශාසනය බබළවමින් නොබෝ කලකින්ම අරහත්වයට පත් විය. හෙතෙම තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, තමන් පෙර කරන ලද චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරන්නේ "චන්දභාගානදීතීරෙ" යනාදිය පැවසීය. ඒ සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Yūthikāpupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

යූථිකාපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

8. Dussadāyakattheraapadānavaṇṇanā

8. දුස්සදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව.

---

Tivarāyaṃ [Pg.175] pure rammetiādikaṃ āyasmato dussadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle rājakule nibbatto vuddhippattakāle yuvarājabhāvaṃ patvā pākaṭo ekaṃ janapadaṃ labhitvā tatrādhipatibhūto sakalajanapadavāsino dānapiyavacanaatthacariyāsamānatthatāsaṅkhātehi catūhi saṅgahavatthūhi saṅgaṇhāti. Tasmiṃ samaye siddhattho bhagavā taṃ janapadaṃ sampāpuṇi. Atha so yuvarājā paṇṇākāraṃ labhitvā tattha sukhumavatthena bhagavantaṃ pūjesi. Bhagavā taṃ vatthaṃ hatthena parāmasitvā ākāsaṃ pakkhandi. Tampi vatthaṃ bhagavantameva anubandhi. Atha so yuvarājā taṃ acchariyaṃ disvā atīva pasanno añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Bhagavato sampattasampattaṭṭhāne sabbe janā taṃ acchariyaṃ disvā acchariyabbhutacittā añjaliṃ paggayha aṭṭhaṃsu. Bhagavā vihārameva agamāsi. Yuvarājā teneva kusalakammena tato cuto devaloke uppanno tattha dibbasampattiṃ anubhavitvā manussesu cakkavattiādisampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā ratanattaye pasanno bhagavato dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vāyamanto nacirasseva arahā ahosi.

"තිවරායං පුරේ රම්මේ" යනාදිය ආයුෂ්මත් දුස්සදායක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇත්තාහු, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිස්සය වූ පින් රැස් කරමින්, සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි රජකුලයක උපත ලැබූහ. වැඩුණු කල්හි යුවරාජ තනතුරට පත්ව ප්‍රසිද්ධව, එක් ජනපදයක් ලබා එහි අධිපතිව, සියලු ජනපදවාසීන් දානය, ප්‍රිය වචනය, අර්ථ චර්යාව සහ සමානාත්මතාව යන සතර සංග්‍රහ වස්තුවෙන් සංග්‍රහ කළහ. එකල සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ ජනපදයට වැඩම කළ සේක. එවිට ඒ යුවරාජ තෙමේ පඬුරු ලබා එහි තිබූ සියුම් වස්ත්‍රයකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ වස්ත්‍රය අතින් පිරිමැද අහසට පැන නැඟුණු සේක. ඒ වස්ත්‍රය ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පසුපසම ගියේය. එවිට ඒ යුවරාජ තෙමේ ඒ ආශ්චර්යය දැක අතිශයින් පැහැදී දොහොත් මුදුන් දී සිටියේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කළ සෑම ස්ථානයකදීම සියලු මිනිස්සු ඒ ආශ්චර්යය දැක අසිරිමත් වූ සිත් ඇතිව දොහොත් මුදුන් දී සිටියහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විහාරයටම වැඩම කළ සේක. යුවරාජ තෙමේ ඒ කුසල කර්මය නිසාම එයින් චුතව දේව ලෝකයෙහි උපත ලබා එහි දිව්‍ය සම්පත් විඳ, මිනිසුන් අතර සක්විති රජකම් ආදී සම්පත් අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි වත්පොහොසත්කම් ඇති එක් කුලයක උපත ලබා, වියපත් වූ කල ගෘහ වාසය පිහිටුවා තෙරුවන් කෙරෙහි පැහැදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කර ශ්‍රද්ධාව ලබා මහණ වී වීර්ය කරමින් නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය.

---

38. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento tivarāyaṃ pure rammetiādimāha. Tattha tivaranāmake nagare ramaṇīye ahaṃ rājaputto hutvā siddhatthaṃ bhagavantaṃ vatthena pūjesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

38. ඒ ස්ථවිරයන් වහන්සේ එක් දිනක් තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, තමන් පෙර කරන ලද චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරන්නේ "තිවරායං පුරේ රම්මේ" යනාදිය පැවසීය. එහි අර්ථය නම් "තිවරා නම් රම්‍ය නගරයෙහි මම රාජකුමාරයෙක්ව සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වස්ත්‍රයකින් පූජා කළෙමි" යන්නයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Dussadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

දුස්සදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

9. Samādapakattheraapadānavaṇṇanā

9. සමාදපකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව.

---

Nagare bandhumatiyātiādikaṃ āyasmato samādapakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhānaṃ santike katakusalasambhāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato [Pg.176] kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā puññāni karonto vasamāno saddho pasanno bahū upāsake sannipātetvā gaṇajeṭṭhako hutvā ‘‘māḷakaṃ karissāmā’’ti te sabbe samādapetvā ekaṃ māḷakaṃ samaṃ kāretvā paṇḍarapulinaṃ okiritvā bhagavato niyyādesi. So tena puññena devaloke uppanno cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu ca cakkavattiādisampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto bhagavati pasanno dhammaṃ sutvā pasannamānaso saddhājāto pabbajitvā sīlasampanno vattasampanno nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

"නගරේ බන්ධුමතියා" යනාදිය ආයුෂ්මත් සමාදපක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් රැස් කළාහු, බොහෝ භවයන්හි නිවනට උපනිස්සය වූ පින් රැස් කරමින් විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබූහ. වැඩුණු කල්හි ගෘහ වාසය පිහිටුවා පින්කම් කරමින් වසන්නේ, ශ්‍රද්ධාවන්තව හා පැහැදුණු සිතින් යුතුව බොහෝ උපාසකයන් රැස් කර කණ්ඩායම් නායකයෙකු වී "අපි මළුවක් කරමු" යැයි ඒ සියලු දෙනා පොළඹවා එක් මළුවක් සමව කරවා, සුදු වැලි අතුරා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළේය. හෙතෙම ඒ පිනෙන් දේව ලෝකයෙහි උපත ලබා සවැදෑරුම් කාමාවචර දිව්‍ය සම්පත් විඳ, මිනිසුන් අතර ද සක්විති රජකම් ආදී සම්පත් විඳ මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලබා, වියපත් වූ කල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී ධර්මය අසා පැහැදුණු සිත් ඇතිව, උපන් ශ්‍රද්ධාවෙන් මහණ වී සිල්වත්ව වත්පිළිවෙත් පුරා නොබෝ කලකින්ම අරහත්වයට පත් විය.

---

44. So aparabhāge attano katakusalaṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nagare bandhumatiyātiādimāha. Tattha bandhanti ñātigottādivasena ekasambandhā honti sakalanagaravāsinoti bandhū, bandhū etasmiṃ vijjantīti bandhumatī, tassā bandhumatiyā nāma nagare mahāpūgagaṇo upāsakasamūho ahosīti attho. Māḷaṃ kassāma saṅghassāti ettha māti gaṇhāti sampattasampattajanānaṃ cittanti māḷaṃ, atha vā sampattayatigaṇānaṃ cittassa vivekakaraṇe alanti māḷaṃ, māḷameva māḷakaṃ, bhikkhusaṅghassa phāsuvihāratthāya māḷakaṃ karissāmāti attho. Sesaṃ pākaṭamevāti.

44. ඔහු පසුව තමන් කරන ලද කුසලය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, තමන් පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරන්නේ "නගරේ බන්ධුමතියා" යනාදිය පැවසීය. එහි අර්ථය: නෑ සහ ගෝත්‍ර ආදිය අනුව සියලු නගරවාසීහු එකම සබඳතාවයකින් බැඳී සිටින හෙයින් 'බන්ධු' නම් වෙති. එවැනි බන්ධූන් සිටින හෙයින් 'බන්ධුමතී' නම් වේ. ඒ බන්ධුමතී නම් නගරයෙහි මහා පූගයක් හෙවත් උපාසක සමූහයක් සිටියේය යනුයි. "මාළං කස්සාම සංඝස්ස" යන්නෙහි - පැමිණෙන පැමිණෙන ජනයාගේ සිත් ගන්නා බැවින් 'මාළ' නම් වේ. නැතහොත් පැමිණෙන යතිවරුන්ගේ සිත් විවේකී කිරීමට සමත් බැවින් 'මාළ' නම් වේ. මළුවම 'මාළක' නම් වේ. භික්ෂු සංඝයාගේ පහසු විහරණය පිණිස මළුවක් කරමු යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලිය.

---

Samādapakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සමාදපකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

10. Pañcaṅguliyattheraapadānavaṇṇanā

10. පඤ්චංගුලියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව.

---

Tisso nāmāsi bhagavātiādikaṃ āyasmato pañcaṅguliyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāre tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ kule nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vibhavasampanno saddho pasanno vīthito vihāraṃ paṭipannaṃ bhagavantaṃ disvā jātisumanādianekāni sugandhapupphāni candanādīni ca vilepanāni gāhāpetvā vihāraṃ gato pupphehi bhagavantaṃ pūjetvā vilepanehi bhagavato sarīre pañcaṅgulikaṃ katvā vanditvā pakkāmi.

"තිස්සෝ නාමාසි භාග්‍යවා" යනාදිය ආයුෂ්මත් පඤ්චංගුලිය ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළාහු, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිස්සය වූ පින් රැස් කරමින් තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක් කුලයක උපත ලබා, වැඩුණු කල්හි ගෘහ වාසය පිහිටුවා, වත්පොහොසත්කම් ඇතිව, ශ්‍රද්ධාවන්තව හා පැහැදුණු සිතින් යුතුව වීථියෙහි විහාරයට වඩින භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක, සමන් පිච්ච ආදී නොයෙක් සුවඳ මල් ද සඳුන් ආදී ආලේපන ද ගෙන්වා ගෙන විහාරයට ගොස් මල්වලින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පූජා කර, සුවඳ විලවුන්වලින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීරයෙහි පඤ්චංගුලික පූජාවක් (පස් ඇඟිලි සටහනින් කළ ආලේපනයක්) කර වන්දනා කර පිටත්ව ගියේය.

---

50. So [Pg.177] tena puññena devamanussesu ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbattitvā vuddhimanvāya satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā hutvā pubbakammaṃ saranto paccakkhato ñatvā ‘‘imaṃ nāma kusalakammaṃ katvā īdisaṃ lokuttarasampattiṃ pattomhī’’ti pubbacaritāpadānaṃ pakāsento tisso nāmāsi bhagavātiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

50. හෙතෙම ඒ පිනෙන් දෙව්මිනිස් ලොව දෙවැදෑරුම් සම්පත් අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි වත්පොහොසත්කම් ඇති එක් කුලයක උපත ලබා, වැඩුණු කල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කර පැහැදුණු සිත් ඇත්තෙකුව මහණ වී, විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් විය. හෙතෙම පෙර කර්මය සිහිපත් කරමින් ප්‍රත්‍යක්ෂ වශයෙන් දැන, "මම මෙබඳු කුසල් කර්මයක් කර මෙබඳු ලෝකෝත්තර සම්පතකට පැමිණියෙමි" යි තමන්ගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "තිස්සෝ නාමාසි භාග්‍යවා" යනාදිය පැවසීය. ඒ සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Pañcaṅguliyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

පඤ්චංගුලියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

Sattarasamavaggavaṇṇanā samattā.

දහහත්වන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

18. Kumudavaggo

18. කුමුද වර්ගය.

---

1. Kumudamāliyattheraapadānavaṇṇanā

1. කුමුදමාලියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව.

---

Pabbate himavantamhītiādikaṃ āyasmato kumudamāliyattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle himavantapabbatasamīpe jātassarassa āsanne rakkhaso hutvā nibbatto atthadassiṃ bhagavantaṃ tattha upagataṃ disvā pasannamānaso kumudapupphāni ocinitvā bhagavantaṃ pūjesi. Bhagavā anumodanaṃ katvā pakkāmi.

“පබ්බතේ හිමවන්තම්හි” යනාදිය ආයුෂ්මත් කුමුදමාලියත්ථෙර අපදානයයි. මෙම ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවෙහි කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇත්තාහු, ඒ ඒ භවයන්හි විවෘත්තෝපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, අත්ථදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හිමවන්ත පර්වතය සමීපයෙහි වූ ජාතස්සර නම් විලක් අසල රක්ෂසයෙක්ව උපන්නාහ. එහි වැඩම කළ අත්ථදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිත් ඇත්තාහු, කුමුදු මල් නෙළා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනුමෝදනාවක් කොට වැඩම කළ සේක.

---

1. So tena puññena tato cavitvā devalokaṃ upapanno cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu ca cakkavattiādisampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhippatto ratanattaye pasanno pabbajitvā vāyamanto brahmacariyapariyosānaṃ arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pabbate himavantamhītiādimāha. Tattha tatthajo rakkhaso āsinti tasmiṃ jātassarasamīpe jāto nibbatto rakkhaso pararudhiramaṃsakhādako niddayo ghorarūpo bhayānakasabhāvo mahābalo mahāthāmo kakkhaḷo yakkho āsiṃ ahosinti attho.

1. ඒ තෙමේ ඒ පිනෙන් එතැනින් චුතව දෙව්ලොව උපන්නේය. සය වැදෑරුම් කාමාවචර දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, මිනිසුන් අතරද සක්විති රජකම ආදී සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක ඉපිද, වැඩුණු කල රත්නත්‍රය කෙරෙහි පැහැදී පැවිදිව වීර්ය කරමින් බඹසර කෙළවර වූ අරහත් ඵලයට පැමිණියේය. තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරනු පිණිස “පබ්බතේ හිමවන්තම්හි” යනාදිය වදාළේය. එහි “රක්ඛසෝ ආසිං” යනු ඒ ජාතස්සර විල සමීපයෙහි උපන් රක්ෂසයෙක් වූයෙමි යන්නයි. අනුන්ගේ ලේ මස් අනුභව කරන, නිර්දය වූ, බියකරු රූපයක් ඇති, බියජනක ස්වභාවයක් ඇති, මහා බලයක් ඇති, මහා වීර්යයක් ඇති, රළු වූ යක්ෂයෙක් වූයෙමි යනු අර්ථයයි.

---

Kumudaṃ [Pg.178] pupphate tatthāti tasmiṃ mahāsare sūriyaraṃsiyā abhāve sati sāyanhe makuḷitaṃ kuñcitākārena nippabhaṃ avaṇṇaṃ hotīti ‘‘kumuda’’nti laddhanāmaṃ pupphaṃ pupphate vikasatīti attho. Cakkamattāni jāyareti tāni pupphāni rathacakkapamāṇāni hutvā jāyantīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

“කුමුදං පුප්ඵතේ තත්ථා” යනු ඒ මහා විලෙහි සූර්ය රශ්මිය නොමැති කල්හි සන්ධ්‍යා කාලයෙහි පොහොට්ටුවක් සේ ඇකුණු ස්වභාවයෙන් කාන්තිය රහිතව, පැහැය රහිතව පවතින බැවින් “කුමුද” යන නම ලත් මල පිපෙයි (විකසිත වෙයි) යනු අර්ථයයි. “චක්කමත්තානි ජායරේ” යනු ඒ මල් රිය සකක ප්‍රමාණයට සමානව හටගනී යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය පහසුවෙන් වටහාගත හැකිය.

---

Kumudamāliyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

කුමුදමාලියත්ථෙර අපදාන වණ්ණනාව නිමාවට පත් විය.

---

2. Nisseṇidāyakattheraapadānavaṇṇanā

2. නිස්සේණිදායකත්ථෙර අපදාන වණ්ණනාව

---

Koṇḍaññassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato nisseṇidāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro anekāsu jātīsu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto koṇḍaññassa bhagavato kāle vaḍḍhakikule nibbatto saddho pasanno bhagavato dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso bhagavato vasanapāsādassārohanatthāya sārakaṭṭhamayaṃ nisseṇiṃ katvā ussāpetvā ṭhapesi. Bhagavā tassa pasādasaṃvaḍḍhanatthāya passantasseva uparipāsādaṃ āruhi. So atīva pasanno teneva pītisomanassena kālaṃ katvā devaloke nibbatto tattha dibbasampattiṃ anubhavitvā manussesu jāyamāno nisseṇidānanissandena uccakule nibbatto manussasukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbatto satthu dhammadesanaṃ sutvā saddhājāto pabbajito nacirasseva arahā ahosi.

“කොණ්ඩඤ්ඤස්ස භගවතෝ” යනාදිය ආයුෂ්මත් නිස්සේණිදායකත්ථෙර අපදානයයි. මේ ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවෙහි කරන ලද පින් ඇත්තාහු, බොහෝ ජාතිවල නිවන් පිණිස පවත්නා පින් රැස් කරමින්, කොණ්ඩඤ්ඤ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි වඩුවකුගේ කුලයෙහි ඉපිද, ශ්‍රද්ධාවන්තව හා ප්‍රසන්නව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාවක් අසා පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි ප්‍රාසාදයට නැඟීම පිණිස හර ලීයෙන් කළ ඉණිමඟක් සාදා සවිකොට තැබීය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුගේ ප්‍රසාදය වැඩි දියුණු කරනු පිණිස ඔහු බලා සිටියදීම ප්‍රාසාදයේ උඩ මහලට වැඩම කළ සේක. ඒ තෙමේ අතිශයින් පැහැදුණේ, ඒ ප්‍රීති සෝමනස්සයෙන්ම කලුරිය කොට දෙව්ලොව උපන්නේය. එහි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට මිනිසුන් අතර උපදින කල්හි ඉණිමඟ පූජා කිරීමේ විපාකයෙන් උසස් කුලයක උපන්නේය. මිනිස් සැප අනුභව කොට මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලයක ඉපිද, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා ශ්‍රද්ධාව ඇතිව පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම රහත් විය.

---

9. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento koṇḍaññassa bhagavatotiādimāha. Tattha koṇḍaññassāti kucchito hutvā ḍeti pavattatīti koṇḍo, lāmakasatto, koṇḍato aññoti koṇḍañño, alāmako uttamapurisoti attho. Atha vā brāhmaṇagottesu koṇḍaññagotte uppannattā ‘‘koṇḍañño’’ti gottavasena tassa nāmaṃ, tassa koṇḍaññassa. Sesaṃ pākaṭamevāti.

9. ඒ තෙමේ තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරනු පිණිස “කොණ්ඩඤ්ඤස්ස භගවතෝ” යනාදිය වදාළේය. එහි “කොණ්ඩඤ්ඤස්ස” යනු ලාමක (කුච්ඡිත) වී පවතින බැවින් “කොණ්ඩ” නම් වෙයි, එනම් ලාමක සත්වයාය. ඒ “කොණ්ඩ” හෙවත් ලාමක සත්වයාට වඩා වෙනස් වූ බැවින් “කොණ්ඩඤ්ඤ” නම් වෙයි. එනම් ලාමක නොවන උතුම් පුරුෂයා යනු අර්ථයයි. නැතහොත් බ්‍රාහ්මණ ගෝත්‍ර අතුරින් කොණ්ඩඤ්ඤ ගෝත්‍රයෙහි උපන් බැවින් ගෝත්‍රය අනුව “කොණ්ඩඤ්ඤ” යන නම ලැබුණි. ඒ කොණ්ඩඤ්ඤ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ යන්නයි. ඉතිරිය පැහැදිලිමය.

---

Nisseṇidāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

නිස්සේණිදායකත්ථෙර අපදාන වණ්ණනාව නිමාවට පත් විය.

---

3. Rattipupphiyattheraapadānavaṇṇanā

3. රත්තිපුප්ඵියත්ථෙර අපදාන වණ්ණනාව

---

Migaluddo [Pg.179] pure āsintiādikaṃ āyasmato rattipupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle nesādakule uppanno migavadhāya araññe vicaramāno tassa kāruññena araññe caramānaṃ vipassiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso pupphitaṃ rattikaṃ nāma pupphaṃ kuṭajapupphañca saha vaṇṭena ocinitvā somanassacittena pūjesi. Bhagavā anumodanaṃ katvā pakkāmi.

“මිගලුද්ධෝ පුරේ ආසිං” යනාදිය ආයුෂ්මත් රත්තිපුප්ඵියත්ථෙර අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවෙහි කරන ලද පින් ඇත්තාහු, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස පවත්නා පින් රැස් කරමින්, විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි වැදි කුලයක ඉපිද, මුවන් මැරීම පිණිස වනයෙහි හැසිරෙන කල්හි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි උපන් කරුණාවෙන් යුතුව වනයෙහි හැසිරෙන විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ, පිපුණු “රත්තික” නම් මල් සහ කිඹුල්පැණි මල් (කුටජ) නටු සහිතව නෙළා සෝමනස්ස සහගත සිතින් පූජා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනුමෝදනාවක් කොට වැඩම කළ සේක.

---

13. So teneva puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasanno satthu dhammadesanaṃ sutvā kāmesu ādīnavaṃ disvā pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patto attano pubbakammaṃ saritvā ‘‘nesādabhūtena mayā katakusalaṃ sundara’’nti somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento migaluddo pure āsintiādimāha. Tattha migānaṃ luddo sāhasiko mārakoti migaluddo, migesu vā luddo lobhīti migaluddo, nesādo āsiṃ pureti attho.

13. ඒ තෙමේ ඒ පිනෙන්ම දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද, නුවණැති බවට පැමිණ රත්නත්‍රය කෙරෙහි පැහැදී ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා කාමයන්ගේ ආදීනව දැක පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අරහත් ඵලයට පැමිණියේය. තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහි කොට “වැද්දෙකුව සිටි මා විසින් කරන ලද පින ඉතා යහපත්ය” කියා සෝමනස්සයට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරනු පිණිස “මිගලුද්ධෝ පුරේ ආසිං” යනාදිය වදාළේය. එහි “මිගලූද්ධෝ” යනු මුවන් පෙළන, සාහසික වූ, මරන්නා වූ මුව වැද්දාය. නැතහොත් මුවන් කෙරෙහි දැඩි ලෝභයක් ඇති බැවින් “මිගලූද්ධෝ” නම් වෙයි. පෙර වැද්දෙක් වූයෙමි යනු අර්ථයයි.

---

14. Rattikaṃ pupphitaṃ disvāti padumapupphādīni anekāni pupphāni sūriyaraṃsisamphassena divā pupphanti rattiyaṃ makuḷitāni honti. Jātisumanamallikādīni anekāni pupphāni pana rattiyaṃ pupphanti no divā. Tasmā rattiyaṃ pupphanato rattipupphanāmakāni anekāni sugandhapupphāni ca kuṭajapupphāni ca gahetvā pūjesinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

14. “රත්තිකං පුප්ඵිතං දිස්වා” යනු නෙළුම් මල් ආදී නොයෙක් මල් සූර්ය රශ්මිය ස්පර්ශ වීමෙන් දහවල් කාලයෙහි පිපෙයි, රාත්‍රී කාලයෙහි හැකිළෙයි. ජාතිසුමන, මල්ලිකා ආදී නොයෙක් මල් රාත්‍රී කාලයෙහි පිපෙන අතර දහවල් කාලයෙහි නොපිපෙයි. එබැවින් රාත්‍රියෙහි පිපෙන බැවින් “රත්තිපුප්ඵ” (රාත්‍රී මල්) නම් වූ නොයෙක් සුවඳ මල් ද කිඹුල්පැණි (කුටජ) මල් ද ගෙන පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය ඉතා පැහැදිලිමය.

---

Rattipupphiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

රත්තිපුප්ඵියත්ථෙර අපදාන වණ්ණනාව නිමාවට පත් විය.

---

4. Udapānadāyakattheraapadānavaṇṇanā

4. උදපානදායකත්ථෙර අපදාන වණ්ණනාව

---

Vipassino bhagavatotiādikaṃ āyasmato udapānadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimamunivaresu katādhikāro anekesu bhavesu katapuññasañcayo vipassissa bhagavato kāle kulagehe [Pg.180] nibbatto vuddhippatto ‘‘pānīyadānaṃ mayā dātabbaṃ, tañca nirantaraṃ katvā pavattetuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā ekaṃ kūpaṃ khanāpetvā udakasampattakāle iṭṭhakāhi cināpetvā thiraṃ katvā tattha uṭṭhitena udakena puṇṇaṃ taṃ udapānaṃ vipassissa bhagavato niyyādesi. Bhagavā pānīyadānānisaṃsadīpakaṃ anumodanaṃ akāsi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto nibbattanibbattaṭṭhāne pokkharaṇīudapānapānīyādisampanno sukhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbatto vuddhimanvāya saddho pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

"විපස්සිනෝ භාගවතෝ" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් උදපානදායක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇති, බොහෝ භවයන්හි රැස් කරන ලද පින් ඇත්තෝ ය. විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලබා, වැඩිවියට පත් වූ පසු "මා විසින් පැන් දන් දිය යුතුය, එය නිරන්තරයෙන් සිදු කිරීම වටින්නේ ය" යි සිතා, එක් ළිඳක් හාරවා, ජලය ලැබුණු කල්හි ගඩොලින් බඳවා, ස්ථිර කොට, එහි පැන නැඟුණු ජලයෙන් පිරුණු ඒ ළිඳ විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළේ ය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පැන් දීමේ අනිසංස දක්වමින් අනුමෝදනාවක් කළ සේක. හෙතෙම ඒ පිනෙන් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින්, උපන් උපන් ස්ථානයන්හි පොකුණු, ළිං හා පැන් ආදියෙන් සමෘද්ධිමත් ව සුව විඳ, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලයක උපත ලබා, වැඩිවියට පත්ව ශ්‍රද්ධාවෙන් හා පැහැදීමෙන් පැවිදි වී නොබෝ කලකින් ම රහත් බවට පත් විය.

---

18. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vipassino bhagavatotiādimāha. Tattha udapāno kato mayāti udakaṃ pivanti etthāti udapāno, kūpapokkharaṇītaḷākānametaṃ adhivacanaṃ. So udapāno kūpo vipassissa bhagavato atthāya kato khanitoti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

18. හෙතෙම පසු කලෙක තමාගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "විපස්සිනෝ භාගවතෝ" යනාදිය පැවසීය. එහි "උදපානෝ කතෝ මයා" යන්නෙහි තේරුම නම්; මෙහි ජලය පානය කරති යන අර්ථයෙන් "උදපාන" (ළිඳ) නම් වේ. මෙය ළිඳ, පොකුණ, තටාකය යන වචනවලට නමකි. ඒ උදපාන නම් වූ ළිඳ විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ප්‍රයෝජනය පිණිස කරන ලද්දේය, හාරන ලද්දේය යනු අර්ථයයි. සෙසු කොටස පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේ ය.

---

Udapānadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

උදපානදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

5. Sīhāsanadāyakattheraapadānavaṇṇanā

5. සීහාසනදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Nibbute lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato sīhāsanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave nibbānādhigamatthāya katapuññūpacayo padumuttarassa bhagavato kāle gahapatikule nibbatto viññutaṃ patto satthu dhammadesanaṃ sutvā ratanattaye pasanno tasmiṃ bhagavati parinibbute sattahi ratanehi khacitaṃ sīhāsanaṃ kārāpetvā bodhirukkhaṃ pūjesi, bahūhi mālāgandhadhūpehi ca pūjesi.

"නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් සීහාසනදායක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් අවබෝධ කරගනු පිණිස රැස් කළ පින් ඇතිව, පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි ගෘහපති කුලයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත් වූ පසු ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කොට තෙරුවන් කෙරෙහි පැහැදී, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි සත් රුවනින් විසිතුරු කළ සිංහාසනයක් කරවා බෝධි වෘක්ෂය පිදුවේ ය. බොහෝ මල්, සුවඳ සහ දූපයන්ගෙන් ද පිදුවේ ය.

---

21. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā sabbattha pūjito imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ vasanto satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso ñātivaggaṃ pahāya pabbajito nacirasseva arahā hutvā [Pg.181] pubbūpacitakusalasambhāraṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Tattha sīhāsanamadāsahanti sīharūpahiraññasuvaṇṇaratanehi khacitaṃ āsanaṃ sīhāsanaṃ, sīhassa vā abhītassa bhagavato nisinnārahaṃ, sīhaṃ vā seṭṭhaṃ uttamaṃ āsananti sīhāsanaṃ, taṃ ahaṃ adāsiṃ, bodhirukkhaṃ pūjesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

21. හෙතෙම ඒ පිනෙන් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් දෙලොව සම්පත් අනුභව කොට, හැම තැනකදීම පිදුම් ලබා, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත්ව ගිහිගෙයි වසන කල ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා පැහැදුණු සිතැතිව නෑ පිරිස අතහැර පැවිදි විය. නොබෝ කලකින් රහත් බවට පත්ව පෙර රැස් කළ කුසල් සම්භාරය සිහිපත් කොට හටගත් සෝමනස්ස ඇත්තේ, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි" යනාදිය පැවසීය. එහි "සීහාසනමදාසහං" යන්නෙහි සිංහ රූප, රන්, රිදී හා රත්නයෙන් විසිතුරු කරන ලද ආසනය සිංහාසනයයි. නොහොත් නිර්භීත වූ සිංහයෙකු වැනි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඩසිටීමට සුදුසු වූ, නොහොත් සිංහයෙකු මෙන් ශ්‍රේෂ්ඨ වූ උතුම් ආසනය සිංහාසනයයි. එය මම දුන්නෙමි, බෝධි වෘක්ෂය පිදුවෙමි යනු අර්ථයයි. සෙසු කොටස පහසුවෙන් වටහා ගත හැකි ය.

---

Sīhāsanadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සීහාසනදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

6. Maggadattikattheraapadānavaṇṇanā

6. මග්ගදත්තික තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Anomadassī bhagavātiādikaṃ āyasmato maggadattikattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto anomadassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto anomadassiṃ bhagavantaṃ ākāse caṅkamantaṃ pāduddhāre pāduddhāracaṅkamanaṭṭhāne pupphānaṃ vikiraṇaṃ acchariyañca disvā pasannamānaso pupphāni ākāse ukkhipi, tāni vitānaṃ hutvā aṭṭhaṃsu.

"අනෝමදස්සී භාගවා" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් මග්ගදත්තික තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් අනෝමදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත් වූ පසු ගෘහ ජීවිතයක් පිහිටුවාගෙන වසන කල, අනෝමදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අහසෙහි සක්මන් කරන සේක්, පාද එසවීමේදී සහ සක්මන් කරන ස්ථානයෙහි මල් ඉහිරී යාම නම් වූ ආශ්චර්යය දැක, පැහැදුණු සිතින් මල් අහසට දැමුවේ ය. ඒවා වියනක් වී අහසෙහි රැඳුණි.

---

26. So tena puññena sugatīsuyeva saṃsaranto sabbattha pūjito sukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbatto kamena yobbaññaṃ pāpuṇitvā saddhājāto pabbajitvā vattasampanno nacirasseva arahattaṃ patto caṅkamanassa pūjitattā maggadattikattheroti pākaṭo. So pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento anomadassī bhagavātiādimāha. Diṭṭhadhammasukhatthāyāti imasmiṃ attabhāve caṅkamanena sarīrasallahukādisukhaṃ paṭiccāti attho. Abbhokāsamhi caṅkamīti abbhokāse aṅgaṇaṭṭhāne caṅkami, padavikkhepaṃ padasañcāraṃ akāsīti attho.

26. හෙතෙම ඒ පිනෙන් සුගති භවයන්හි ම සැරිසරමින් හැම තැනකදීම පිදුම් ලබා සුව විඳ, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එක්තරා කුලයක උපත ලබා, පිළිවෙළින් යොවුන් වියට පත් වූ පසු ශ්‍රද්ධාව ඇතිව පැවිදි වී වත් පිළිවෙත් පුරා නොබෝ කලකින් අරහත් බවට පත් විය. සක්මන් මළුව පූජා කළ බැවින් "මග්ගදත්තික" තෙරුන් ලෙස ප්‍රසිද්ධ විය. හෙතෙම පෙර කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "අනෝමදස්සී භාගවා" යනාදිය පැවසීය. එහි "දිට්ඨධම්මසුඛත්ථායා" යනු මේ ආත්මයෙහි සක්මන් කිරීමෙන් ශරීරය සැහැල්ලු වීම ආදී සුවය නිසා යනු අර්ථයයි. "අබ්භෝකාසම්හි චංකමී" යනු එළිමහන් මළුවෙහි සක්මන් කළේය, පා සටහන් තබමින් ගමන් කළේය යනු අර්ථයයි.

---

Uddhate pāde pupphānīti caṅkamantena pāde uddhate padumuppalādīni pupphāni pathavito uggantvā caṅkame vikiriṃsūti attho. Sobhaṃ muddhani tiṭṭhareti buddhassa [Pg.182] muddhani sīse sobhayamānā tāni tiṭṭhantīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

"උද්ධතේ පාදේ පුප්ඵානී" යනු සක්මන් කරන කල පාදය ඔසවන විට පියුම් මහනෙල් ආදී මල් පොළොවෙන් පැන නැඟී සක්මන් මළුවෙහි විසුරුණේය යනු අර්ථයයි. "සෝභං මුද්ධනි තිට්ඨරේ" යනු බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශීර්ෂයෙහි ඒ මල් බබළමින් රැඳී පවතී යනු අර්ථයයි. සෙසු කොටස පහසුවෙන් වටහා ගත හැකි ය.

---

Maggadattikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

මග්ගදත්තික තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

7. Ekadīpiyattheraapadānavaṇṇanā

7. ඒකදීපිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Padumuttarassa muninotiādikaṃ āyasmato ekadīpiyattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimajinaseṭṭhesu katakusalasambhāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle gahapatikule nibbatto vuddhippatto saddho pasanno bhagavato salalamahābodhimhi ekapadīpaṃ pūjesi, thāvaraṃ katvā niccamekapadīpapūjanatthāya telavaṭṭaṃ paṭṭhapesi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sabbattha jalamāno pasannacakkhuko ubhayasukhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasanno pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patto dīpapūjāya laddhavisesādhigamattā ekadīpiyattheroti pākaṭo.

"පදුමුත්තරස්ස මුනිනෝ" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් ඒකදීපිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද කුසල් සම්භාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි ගෘහපති කුලයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත් වූ පසු ශ්‍රද්ධාවන්තව හා පැහැදුණු සිතින් යුතුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මුළු මහත් මහා බෝධියෙහි එක ම පහනක් පූජා කළේය. එය ස්ථිර කොට තබා නිරන්තරයෙන් ම පහන් පූජාව පැවැත්වීම පිණිස තෙල් හා තිර පිළියෙළ කළේය. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් හැම තැනදීම බබළන ශරීර ඇතිව, පැහැදුණු නෙත් ඇතිව දෙලොව සුව අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර මහා සම්පත් ඇති එක්තරා කුලයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත්ව තෙරුවන් කෙරෙහි පැහැදී පැවිදි වී නොබෝ කලකින් අරහත් බවට පත් විය. පහන් පූජාවෙන් විශේෂ අධිගමයන් ලබා ගත් බැවින් "ඒකදීපිය" තෙරුන් ලෙස ප්‍රසිද්ධ විය.

---

30. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarassa muninotiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

30. හෙතෙම පසු කලෙක තමාගේ පෙර කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පදුමුත්තරස්ස මුනිනෝ" යනාදිය පැවසීය. ඒ සියල්ල පහසුවෙන් වටහා ගත හැකි අර්ථ ඇත්තේ ය.

---

Ekadīpiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ඒකදීපිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

8. Maṇipūjakattheraapadānavaṇṇanā

8. මණිපූජක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Orena himavantassātiādikaṃ āyasmato maṇipūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kule nibbatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tatthādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantaorabhāge ekissā nadiyā samīpe paṇṇasālaṃ kāretvā vasanto vivekakāmatāya tassānukampāya ca tattha upagataṃ padumuttaraṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso maṇipallaṅkaṃ [Pg.183] bhagavato pūjesi. Bhagavā tassa pasādavaḍḍhanatthāya tattha nisīdi. So bhiyyosomattāya pasanno nibbānādhigamatthāya patthanaṃ akāsi. Bhagavā anumodanaṃ vatvā pakkāmi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sabbattha pūjito sukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ vibhavasampanne kule nibbatto gharāvāsaṃ vasanto ekadivasaṃ satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.

"ඕරේන හිමවන්තස්ස" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් මණිපූජක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලයක ඉපදී, ගිහිගෙය පිහිටුවා එහි ආදීනව දැක, ගිහි වාසය අත්හැර තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදි වූහ. උන්වහන්සේ හිමාලයේ මෙපිට භාගයෙහි එක්තරා නදියක් සමීපයේ පන්සලක් කරවාගෙන වසන කල, උන්වහන්සේගේ විවේකී බවට ඇති කැමැත්ත නිසා ද, උන්වහන්සේ කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් ද එහි වැඩම කළ පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පහන් වූ සිත් ඇතිව බුදුරජාණන් වහන්සේට මැණික් පල්ලංකයක් පූජා කළහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඒ තවුසාගේ ප්‍රසාදය වැඩි දියුණු කරනු පිණිස ඒ මැණික් පල්ලංකයෙහි වැඩසිටි සේක. ඔහු අතිශයින්ම පැහැදී නිවන් අවබෝධය පිණිස ප්‍රාර්ථනා කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ අනුමෝදනාව වදාරා වැඩම කළ සේක. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් සෑම තැනම පිදුම් ලබමින් සැප අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර මහා සම්පත් ඇති කුලයක ඉපදී, ගිහිගෙය වසන්නේ දිනක් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා ශ්‍රද්ධාව ලැබ පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් වූහ.

---

34. So ekadivasaṃ attanā katakusalaṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento orena himavantassātiādimāha. Tattha orenāti himavantassa aparaṃ bhāgaṃ vihāya orena, bhummatthe karaṇavacanaṃ, orasmiṃ disābhāgeti attho. Nadikā sampavattathāti apākaṭanāmadheyyā ekā nadī saṃsuṭṭhu pavattānī vahānī sandamānā ahosīti attho. Tassā cānupakhettamhīti tassā nadiyā anupakhettamhi tīrasamīpeti attho. Sayambhū vasate tadāti yadā ahaṃ maṇipallaṅkaṃ pūjesiṃ, tadā anācariyako hutvā sayameva buddhabhūto bhagavā vasate viharatīti attho.

34. ඒ තෙරුන් වහන්සේ එක් දිනක් තමන් කළ කුසල් සිහිපත් කර හටගත් සෝමනස්ස ඇතිව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "ඕරේන හිමවන්තස්ස" යනාදිය වදාළහ. එහි "ඕරේන" යනු හිමාල පර්වතයේ අනෙක් කොටස හැර මෙපිට යන්නයි. මෙහි සප්තමී විභක්තියේ අර්ථයෙහි තෘතීයා විභක්තිය යෙදී ඇති බැවින්, "මෙපිට දිශා භාගයෙහි" යනු අර්ථයයි. "නදිකා සම්පවත්තථා" යනු ප්‍රකට නොවන නාමයක් ඇති එක්තරා නදියක් මනාව ගලා බසින්නීය, ගලන්නීය යන අර්ථයයි. "තස්සා චානුපඛෙත්තම්හි" යනු ඒ නදියේ අනුපඛෙත්තයෙහි හෙවත් ඉවුර සමීපයෙහි යන්නයි. "සයම්භූ වසතේ තදා" යනු යම් කලෙක මම මැණික් පල්ලංකය පූජා කළෙම් ද, එකල ගුරුවරයෙකු නොමැතිව තමන්ම බුදු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටි සේක යනු අර්ථයයි.

---

35. Maṇiṃ paggayha pallaṅkanti maṇinti cittaṃ ārādheti somanassaṃ karotīti maṇi, atha vā māti pamāṇaṃ karoti ābharaṇanti maṇi, atha vā marantāpi rājayuvarājādayo taṃ na pariccajanti tadatthāya saṅgāmaṃ karontīti maṇi, taṃ maṇiṃ maṇimayaṃ pallaṅkaṃ manoramaṃ sādhu cittaṃ suṭṭhu vicittaṃ paggayha gahetvā buddhaseṭṭhassa abhiropayiṃ pūjesinti attho. Sesaṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

35. "මණිං පග්ගය්හ පල්ලංකං" යන්නෙහි, "මණි" (මැණික) යනු සිත සතුටු කරන, සෝමනස්සය ඇති කරන බැවින් මණි නම් වේ. නැතහොත් ප්‍රමාණය කරන හෙවත් ආභරණයක් වන බැවින් මණි නම් වේ. එසේත් නැතහොත් රජ යුවරජාදීන් මිය ගියත් එය අත් නොහරින, ඒ වෙනුවෙන් යුද්ධ කරන බැවින් මණි නම් වේ. ඒ මැණික්මය වූ, මනරම් වූ, ඉතා විසිතුරු වූ පල්ලංකය ගෙන බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි. සෙසු සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Maṇipūjakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

මණිපූජකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

9. Tikicchakattheraapadānavaṇṇanā

9. තිකිච්ඡකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Nagare bandhumatiyātiādikaṃ āyasmato tikicchakattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle bandhumatīnagare vejjakule nibbatto bahussuto susikkhito vejjakamme cheko [Pg.184] bahū rogino tikicchanto vipassissa bhagavato upaṭṭhākassa asokanāmattherassa rogaṃ tikicchi. So tena puññena devamanussesu aparāparaṃ sukhaṃ anubhavanto nibbattanibbattabhave arogo dīghāyuko suvaṇṇavaṇṇasarīro ahosi.

"නගරේ බන්ධුමතියා" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් තිකිච්ඡක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බන්ධුමතී නගරයෙහි වෛද්‍ය කුලයක උපන්හ. උන්වහන්සේ බහුශ්‍රැත වූ, වෛද්‍ය කර්මයෙහි මනාව හික්මුණු, දක්ෂයෙකු වී බොහෝ රෝගීන්ට ප්‍රතිකාර කරමින් සිටියදී, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උපස්ථායක වූ අසෝක නම් තෙරුන් වහන්සේගේ රෝගයකට ප්‍රතිකාර කළහ. ඔහු ඒ පිනෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් සැප අනුභව කරමින් උපනුපන් සෑම භවයකදීම නිරෝගී වූ, දීර්ඝායුෂ ඇති, රන්වන් ශරීර ඇති කෙනෙකු වූහ.

---

39. So imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ gahapatikule nibbatto vuddhimanvāya sabbasippesu nipphattiṃ patto arogo sukhito vibhavasampanno ratanattaye pasanno satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho gharāvāsaṃ pahāya pabbajitvā nacirasseva arahā hutvā pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nagare bandhumatiyātiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.

39. ඔහු මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර ගෘහපති කුලයක ඉපදී, වැඩෙත්ම සියලු ශිල්පයන්හි නිපුණතාවයට පත් විය. නිරෝගී වූ, සැපවත් වූ, සම්පත් ඇති ඔහු තෙරුවන් කෙරෙහි පැහැදී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා ගිහිගෙය හැර පැවිදි විය. නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් වී තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහි කර හටගත් සෝමනස්ස ඇතිව පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "නගරේ බන්ධුමතියා" යනාදිය වදාළහ. ඒ සියල්ල කලින් පවසන ලද ක්‍රමයටම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Tikicchakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

තිකිච්ඡකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

10. Saṅghupaṭṭhākattheraapadānavaṇṇanā

10. සංඝුපට්ඨාකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Vessabhumhi bhagavatītiādikaṃ āyasmato saṅghupaṭṭhākattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katakusalasambhāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vessabhussa bhagavato kāle tassārāmikassa putto hutvā nibbatto viññutaṃ patvā saddho pasanno vihāresu ārāmikakammaṃ karonto sakkaccaṃ saṅghaṃ upaṭṭhāsi. So teneva kusalakammena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ gahapatikule nibbatto vuddhippatto vibhavasampanno sukhappatto pākaṭo satthu dhammadesanaṃ sutvā sāsane pasanno pabbajitvā vattasampanno sāsanaṃ sobhayamāno vipassanaṃ vaḍḍhento nacirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patto chaḷabhiñño pubbe katakusalakammavasena saṅghupaṭṭhākattheroti pākaṭo ahosi.

"වෙස්සභුම්හි භගවති" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් සංඝුපට්ඨාක තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද කුසල් සම්භාර ඇතිව, බොහෝ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් වෙස්සභූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි උන්වහන්සේගේ ආරාම පාලකයාගේ පුත්‍රයාව ඉපදුණහ. තරුණ වියට පත් වූ පසු ශ්‍රද්ධාවන්තව, පැහැදුණු සිතින් විහාරයන්හි ආරාමික කටයුතු කරමින් ගෞරවයෙන් සංඝයා වහන්සේට උපස්ථාන කළහ. ඔහු ඒ කුසල් කර්මයෙන්ම දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් උභය සම්පත්තිය අනුභව කර, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර ගෘහපති කුලයක ඉපදී, වැඩී සම්පත් ඇතිව, සැපවත්ව, ප්‍රකටව සිටි අතර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මය අසා ශාසනය කෙරෙහි පැහැදී පැවිදි වූහ. වත්සම්පන්නව ශාසනය බබළවමින් විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම සිවුපිළිසිඹියාවන් සමඟ රහත් බවට පත් වූහ. අභිඥා හයක් ඇති උන්වහන්සේ පෙර කරන ලද කුසල් කර්මයේ බලයෙන් "සංඝුපට්ඨාක තෙරුන්" නමින් ප්‍රකට වූහ.

---

45. So ekadivasaṃ ‘‘pubbe mayā kiṃ nāma kammaṃ katvā ayaṃ lokuttarasampatti laddhā’’ti attano pubbakammaṃ saritvā paccakkhato jānitvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pākaṭaṃ karonto vessabhumhi bhagavatītiādimāha. Tattha ahosārāmiko ahanti ahaṃ [Pg.185] vessabhussa bhagavato sāsane ārāmiko ahosinti attho. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthattā ca suviññeyyamevāti.

45. ඒ තෙරුන් වහන්සේ ද එක් දිනක් "මම පෙර කිනම් කර්මයක් කර මේ ලෝකෝත්තර සම්පත්තිය ලැබුවෙම්දැයි" තමන්ගේ පෙර කර්මය සිහි කර ප්‍රත්‍යක්ෂව දැන හටගත් සෝමනස්ස ඇතිව පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකට කරමින් "වෙස්සභුම්හි භගවති" යනාදිය වදාළහ. එහි "අහෝසාරාමිකෝ අහං" යනු මම වෙස්සභූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි ආරාමිකයෙක් වීමි යන්නයි. සෙසු කොටස් කලින් පවසන ලද ක්‍රමයටම පැහැදිලි අර්ථ ඇති බැවින් පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Saṅghupaṭṭhākattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සංඝුපට්ඨාකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

Aṭṭhārasamavaggavaṇṇanā samattā.

දහඅටවන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

19. Kuṭajapupphiyavaggo

19. කුටජපුප්ඵිය වර්ගය

---

1-10. Kuṭajapupphiyattheraapadānādivaṇṇanā

1-10. කුටජපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Ito parampi ekūnavīsatimavagge āgatānaṃ imesaṃ kuṭajapupphiyattherādīnaṃ dasannaṃ therānaṃ apubbaṃ natthi. Tesañhi therānaṃ purimabuddhānaṃ santike katapuññasambhārānaṃ vasena pākaṭanāmāni ceva nivāsanagarādīni ca heṭṭhā vuttanayeneva veditabbānīti taṃ sabbaṃ apadānaṃ suviññeyyamevāti.

මෙහි සිට ඉදිරියට දහනවවන වර්ගයෙහි එන මේ කුටජපුප්ඵිය තෙරුන් වහන්සේ ආදී දස නමක් වූ තෙරුන් වහන්සේලාගේ අමුතු විස්තරයක් නැත. ඒ තෙරුන් වහන්සේලා පෙර බුදුවරුන් හමුවේ රැස් කරන ලද පින්වල බලයෙන් ප්‍රකට වූ නාමයන් ද, පදිංචි නගර ආදිය ද කලින් පවසන ලද ක්‍රමයටම දත යුතුය. ඒ සියලු අපදානයන් පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Ekūnavīsatimavaggavaṇṇanā samattā.

දහනවවන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

20. Tamālapupphiyavaggo

20. තමාලපුප්ඵිය වර්ගය

---

1-10. Tamālapupphiyattheraapadānādivaṇṇanā

1-10. තමාලපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Vīsatime vagge paṭhamattherāpadānaṃ uttānameva.

විසිවන වර්ගයෙහි පළමු තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

6. Dutiyattherāpadāne yaṃ dāyavāsiko isīti isipabbajjaṃ pabbajitvā vane vasanabhāvena dāyavāsiko isīti saṅkhaṃ gato, attano anukampāya taṃ vanaṃ upagatassa siddhatthassa satthuno vasanamaṇḍapacchādanatthāya yaṃ tiṇaṃ, taṃ lāyati chindatīti attho. Dabbachadanaṃ katvā anekehi khuddakadaṇḍakehi maṇḍapaṃ katvā taṃ tiṇena chādetvā siddhatthassa bhagavato ahaṃ adāsiṃ pūjesinti attho.

6. දෙවන තෙරුන්ගේ අපදානයෙහි 'දායවාසික ඉසි' යනු, ඉසි පැවිද්දෙන් පැවිදි වී වනයෙහි වාසය කරන බැවින් 'දායවාසික ඉසි' යන නමට පැමිණියේය. තමා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් ඒ වනයට වැඩම කළා වූ සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වාසය සඳහා මණ්ඩපයක් සෙවිලි කරනු පිණිස යම් තණකොළයක් ඇද්ද, එය කපයි යන්න අදහසයි. දබ්බ තණවලින් සෙවිලි කර, බොහෝ කුඩා ලී දඬුවලින් මණ්ඩපයක් සාදා, එය තණකොළවලින් සෙවිලි කොට සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේට මම පූජා කළෙමි යනු මෙහි අර්ථයයි.

---

8. Sattāhaṃ dhārayuṃ tatthāti taṃ maṇḍapaṃ tattha ṭhitā devamanussā sattāhaṃ nirodhasamāpattiṃ samāpajjitvā nisinnassa satthuno dhārayuṃ dhāresunti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

8. එහි 'සත් දිනක් දරා සිටියහ' යනු, ඒ මණ්ඩපයෙහි වැඩසිටිමින් නිරෝධ සමාපත්තියට සමවැදී සිටි බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙනුවෙන් එහි සිටි දෙවි මිනිසුන් සත් දිනක් මුළුල්ලේ එය දරා සිටි බවයි. ඉතිරි කොටසෙහි අර්ථය පැහැදිලිය.

---

Tatiyattherassa [Pg.186] apadāne khaṇḍaphulliyattheroti ettha khaṇḍanti kaṭṭhānaṃ jiṇṇattā chinnabhinnaṭṭhānaṃ, phullanti kaṭṭhānaṃ jiṇṇaṭṭhāne kaṇṇakitamahicchattakādipupphanaṃ, khaṇḍañca phullañca khaṇḍaphullāni, khaṇḍaphullānaṃ paṭisaṅkharaṇaṃ punappunaṃ thirakaraṇanti khaṇḍaphullapaṭisaṅkharaṇaṃ. Imassa pana therassa sambhārapūraṇakāle phussassa bhagavato cetiye chinnabhinnaṭṭhāne sudhāpiṇḍaṃ makkhetvā thirakaraṇaṃ khaṇḍaphullapaṭisaṅkharaṇaṃ nāma. Tasmā so khaṇḍaphulliyo theroti pākaṭo ahosi. Tatiyaṃ.

තුන්වන තෙරුන්ගේ අපදානයෙහි 'ඛණ්ඩඵුල්ලිය' තෙරුන් යන්නෙහි 'ඛණ්ඩ' යනු ලී දිරාපත් වීම නිසා බිඳුණු හෝ කැඩුණු ස්ථානයයි. 'ඵුල්ල' යනු ලී දිරාගිය තැන්වල හතු ආදිය පිපුණු ස්ථානයයි. බිඳුණු තැන් සහ හතු පිපුණු තැන් 'ඛණ්ඩඵුල්ල' නම් වේ. ඛණ්ඩඵුල්ල ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම යනු නැවත නැවතත් ශක්තිමත් කිරීමයි. මේ තෙරුන් පාරමී පුරන කාලයෙහි ඵුස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ චෛත්‍යයෙහි බිඳුණු ස්ථානවල හුණු පිඬු ගා ශක්තිමත් කිරීම 'ඛණ්ඩඵුල්ල පටිසංඛරණ' නම් වේ. එබැවින් ඒ තෙරුන් වහන්සේ 'ඛණ්ඩඵුල්ලිය' තෙරුන් නමින් ප්‍රකට වූහ. තුන්වන අපදානයයි.

---

17. Catutthattherassāpadāne rañño baddhacaro ahanti rañño paricārako kammakārako ahosinti attho.

17. හතරවන තෙරුන්ගේ අපදානයෙහි 'රජුගේ මෙහෙකරුවෙක් වූයෙමි' යනු රජුගේ උපස්ථායකයෙකු හෝ සේවකයෙකු වූ බවයි.

---

19. Jalajuttamanāminoti jale udake jātaṃ jalajaṃ, kiṃ taṃ padumaṃ, padumena samānanāmattā padumuttarassa bhagavatoti attho. Uttamapadumanāmassa bhagavatoti vā attho. Catutthaṃ.

19. ජලජුත්තමනාමිනෝ යනු ජලයෙහි හටගත් පියුමයි. ඒ පියුමට සමාන නමක් ඇති පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ යනු අර්ථයයි. එසේත් නැතහොත් උතුම් පියුම යන නම ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේ යන්නයි. හතරවන අපදානයයි.

---

Pañcamaṃ uttānatthameva.

පස්වන අපදානයෙහි අර්ථය පැහැදිලිය.

---

28. Chaṭṭhe nagare dvāravatiyāti mahādvāravātapānakavāṭaphalakāhi vatipākāraṭṭālagopurakaddamodakaparikhāhi ca sampannaṃ nagaranti dvāravatīnagaraṃ, dvāraṃ vatiñca padhānaṃ katvā nagarassa upalakkhitattā ‘‘dvāravatī nagara’’nti voharantīti nagare dvāravatiyāti vuttaṃ. Mālāvaccho pupphārāmo mama ahosīti attho.

28. හයවන අපදානයෙහි ද්වාරවතී නගරයෙහි යනු, මහා ද්වාර, කවුළු, දොරවල්, වැටවල්, ප්‍රාකාර, අට්ටාල, ගෝපුර සහ දිය අගල්වලින් සමන්විත නගරයයි. දොරටු සහ වැටවල් ප්‍රධාන කොට නගරය හඳුන්වන බැවින් 'ද්වාරවතී නගරය' යැයි කියනු ලැබේ. මට මල් උයනක් තිබුණි යන්න අදහසයි.

---

31. Te kisalayāti te asokapallavā. Chaṭṭhaṃ.

31. ඒ ලා දලු යනු අසෝක ගසේ ලා දලුය. හයවන අපදානයයි.

---

Sattamaṭṭhamanavamāni uttānatthāneva. Dasamepi apubbaṃ natthīti.

හත්වන, අටවන සහ නවවන අපදානවල අර්ථය පැහැදිලිය. දසවන අපදානයෙහි ද අමුත්තක් නැත.

---

Vīsatimavaṇṇanā samattā.

විසිවන වග්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

21-23. Kaṇikārapupphiyādivaggo

21-23. කණිකාරපුප්ඵිය වග්ගය

---

1-30. Kaṇikārapupphiyattheraapadānādivaṇṇanā

1-30. කණිකාරපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Ito paraṃ sabbattha anuttānapadavaṇṇanaṃ karissāma. Ekavīsatime bāvīsatime tevīsatime ca vagge sabbesaṃ therānaṃ sayaṃkatena puññena laddhanāmāni, katapuññānañca nānattaṃ tesaṃ byākaraṇadāyakānaṃ buddhānaṃ nāmāni [Pg.187] vasitanagarāni ca heṭṭhā vuttanayattā sabbānipi uttānāneva. Apadānagāthānamattho ca nayānuyogena suviññeyyoyevāti.

ම මෙතැන් සිට හැම තැනකම නොපැහැදිලි පදවල අර්ථ විවරණය කරන්නෙමු. විසි එක්වන, විසි දෙවන සහ විසි තුන්වන වග්ගයන්හි සියලු තෙරුන් තමන් කළ පින්කම්වලින් ලැබූ නම්, කළ පින්කම්වල විවිධත්වය, තමන්ට විවරණ ලබා දුන් බුදුවරුන්ගේ නම් සහ ඔවුන් වාසය කළ නගර ආදිය මීට පෙර පවසන ලද ක්‍රමයටම පැහැදිලි බැවින් ඒවා සියල්ල සුගම වේ. අපදාන ගාථාවන්ගේ අර්ථය ද එම ක්‍රමය අනුවම පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

---

24. Udakāsanavaggo

24. උදකාසන වග්ගය

---

1-10.Udakāsanadāyakattheraapadānādivaṇṇanā

1-10. උදකාසනදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Catuvīsatime vagge paṭhamadutiyāpadānāni uttānāneva.

විසි හතරවන වග්ගයෙහි පළමු සහ දෙවන අපදානවල අර්ථය පැහැදිලිය.

---

9. Tatiyāpadāne aruṇavatiyā nagareti ā samantato ālokaṃ karonto uṇati uggacchatīti aruṇo, so tasmiṃ vijjatīti aruṇavatī, tasmiṃ nagare ālokaṃ karonto sūriyo uggacchatīti attho. Sesanagaresupi sūriyuggamane vijjamānepi visesavacanaṃ sabbacatuppadānaṃ mahiyaṃ sayanepi sati mahiyaṃ sayatīti mahiṃsoti vacanaṃ viya rūḷhivasena vuttanti veditabbaṃ. Atha vā pākārapāsādahammiyādīsu suvaṇṇarajatamaṇimuttādisattaratanapabhāhi aruṇuggamanaṃ viya pabhāvatī aruṇavatī nāma, tasmiṃ aruṇavatiyā nagare, pūpiko pūpavikkayena jīvikaṃ kappento ahosinti attho.

9. තුන්වන අපදානයෙහි 'අරුණවතී නගරය' යනු, සෑම දෙසින්ම ආලෝකය පතුරුවමින් උදා වන බැවින් අරුණ නම් වේ. ඒ අරුණය ඇති බැවින් අරුණවතී නම් වේ. ඒ නගරයෙහි ආලෝකය පතුරුවමින් සූර්යයා උදා වේ යනු අර්ථයයි. සෙසු නගරවල ද සූර්යයා උදාවීම තිබුණ ද, මෙය විශේෂ නාමයකින් හඳුන්වනුයේ පොළොවෙහි නිදාගන්නා සියලු සිවුපා සතුන් සිටියත්, පොළොවෙහි නිදාගන්නා නිසා මී හරකාට 'මහිංස' යැයි කියන්නා සේ රූඪි වශයෙන් යෙදුණු බව දත යුතුය. එසේත් නැතහොත් ප්‍රාකාර, ප්‍රාසාද ආදියෙහි ඇති රන් රිදී මුතු මැණික් ආදී සත් රුවනෙහි ප්‍රභාව නිසා අරුණෝදය මෙන් දීප්තිමත් බැවින් අරුණවතී නම් වේ. ඒ අරුණවතී නගරයෙහි මම කැවුම් විකුණා ජීවත් වූයෙමි යනු අර්ථයයි.

---

14. Catutthāpadāne tivarāyaṃ pure rammeti tīhi pākārehi parivāritā parikkhittāti tivarā, khajjabhojjādiupabhogavatthābharaṇādinaccagītādīhi ramaṇīyanti rammaṃ, tasmiṃ tivarāyaṃ pure nagare ramme naḷakāro ahaṃ ahosinti sambandho.

14. හතරවන අපදානයෙහි 'තිවරා' නම් රම්‍ය නගරයෙහි යනු, ප්‍රාකාර තුනකින් වට වූ බැවින් තිවරා නම් වේ. ආහාර පාන ආදී පරිභෝජන ද්‍රව්‍යවලින් ද, වස්ත්‍ර ආභරණවලින් ද, නැටුම් ගැයුම්වලින් ද රම්‍ය වූ බැවින් රම්‍ය නම් වේ. ඒ රම්‍ය වූ තිවරා නගරයෙහි මම බට වැඩ කරන්නෙකු (කුළුපොතු සාදන්නෙකු) වූයෙමි යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

---

Pañcamāpadānaṃ uttānatthameva.

පස්වන අපදානයෙහි අර්ථය පැහැදිලිය.

---

23. Chaṭṭhāpadāne vaṇṇakāro ahaṃ tadāti nīlapītarattādivaṇṇavasena vatthāni karoti rañjetīti vaṇṇakāro. Vattharajako hutvā cetiye vatthehi acchādanasamaye nānāvaṇṇehi dussāni rañjesinti attho.

23. හයවන අපදානයෙහි 'එකල මම වර්ණ සාදන්නෙකු වූයෙමි' යනු නිල්, කහ, රතු ආදී වර්ණවලින් වස්ත්‍ර සායම් කරන්නෙකු වීමයි. වස්ත්‍ර සායම් කරන්නෙකු වී චෛත්‍යය වස්ත්‍රවලින් වසන කාලයේ දී විවිධ වර්ණයෙන් රෙදි සායම් කළෙමි යනු අර්ථයයි.

---

27. Sattamāpadāne piyālaṃ pupphitaṃ disvāti supupphitaṃ piyālarukkhaṃ disvā. Gatamagge khipiṃ ahanti ahaṃ migaluddo nesādo hutvā piyālapupphaṃ ocinitvā buddhassa gatamagge khipiṃ pūjesinti attho.

27. හත්වන අපදානයෙහි 'පිපුණු පියල මල් දැක' යනු මැනවින් පිපුණු පියල ගස දැක යන්නයි. 'මම වඩින මාවතෙහි ඉසීමි' යනු, වැද්දෙකු වූ මම පියල මල් නෙළාගෙන බුදුරජාණන් වහන්සේ වඩින මාවතෙහි ඉස පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි.

---

30. Aṭṭhamāpadāne [Pg.188] sake sippe apatthaddhoti attano takkabyākaraṇādisippasmiṃ apatthaddho patiṭṭhito cheko ahaṃ kānanaṃ agamaṃ gato sambuddhaṃ yantaṃ disvānāti vanantare gacchantaṃ vipassiṃ sambuddhaṃ passitvā. Ambayāgaṃ adāsahanti ahaṃ ambadānaṃ adāsinti attho.

30. අටවන අපදානයෙහි 'තමාගේ ශිල්පයෙහි අතිමානයක් නැති' යනු තමා දත් තර්ක ශාස්ත්‍ර, ව්‍යාකරණ ආදී ශිල්පයන්හි දක්ෂව පිහිටා සිටි මම වනයට ගොස්, වනාන්තරයෙහි වඩිනා වූ විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, අඹ පල පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි.

---

33. Navamāpadāne jagatī kāritā mayhanti atthadassissa bhagavato sarīradhātunidhāpitacetiye jagati chinnabhinnaālindapupphādhānasaṅkhātā jagati mayā kāritā kārāpitāti attho.

33. නවවන අපදානයෙහි 'මම පේසාවලල්ලක් කරවීමි' යනු අත්ථදස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාරීරික ධාතූන් නිදන් කළ චෛත්‍යයෙහි, බිඳුණු තැන් පිළිසකර කර මල් පූජා කරන පේසාවලල්ලක් මා විසින් කරවන ලදී යනු අර්ථයයි.

---

Dasamāpadānaṃ uttānatthamevāti.

දසවන අපදානයෙහි අර්ථය පැහැදිලිය.

---

Catuvīsatimavaggavaṇṇanā samattā.

විසි හතරවන වග්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

25. Tuvaradāyakavaggo

25. තුවරදායක වග්ගය

---

1-10. Tuvaradāyakattheraapadānādivaṇṇanā

1-10. තුවරදායක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

1. Pañcavīsatime vagge paṭhamāpadāne bharitvā tuvaramādāyāti tuvaraaṭṭhiṃ muggakalayasadisaṃ tuvaraṭṭhiṃ bhajjitvā pupphetvā bhājanena ādāya saṅghassa vanamajjhogāhakassa adadiṃ adāsinti attho.

1. විසි පස්වන වග්ගයෙහි පළමු අපදානයෙහි 'පුරවා ගත් තුවර ඇට ගෙන' යනු මුං, කඩල වැනි තුවර ඇට බැද, පුෂ්ප කර, භාජනයක දමාගෙන වනය මැදට වැඩම කළ සංඝයා වහන්සේට පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි.

---

4-5. Dutiyāpadāne dhanuṃ advejjhaṃ katvānāti migādīnaṃ māraṇatthāya dhanuṃ sannayhitvā caramāno kesaraṃ ogataṃ disvāti supupphitaṃ khuddakasaraṃ disvā buddhassa abhiropesinti ahaṃ cittaṃ pasādetvā vanaṃ sampattassa tissassa bhagavato abhiropayiṃ pūjesinti attho.

4-5. දෙවන අපදානයෙහි 'දුන්න දෙකට නොවන සේ (ස්ථිරව) තබා' යනු මුවන් මැරීම පිණිස දුන්න සූදානම් කරගෙන ඇවිදින කල, පිපුණු නා මල් (වක්සන්) දැක, සිත පහදවාගෙන වනයට වැඩම කළ තිස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළෙමි යනු අර්ථයයි.

---

9-10. Tatiyāpadāne jalakukkuṭoti jātassare caramānakukkuṭo. Tuṇḍena kesariṃ gayhāti padumapupphaṃ mukhatuṇḍena ḍaṃsitvā ākāsena gacchantassa tissassa bhagavato abhiropesiṃ pūjesinti attho.

9-10. තුන්වන අපදානයෙහි (නළිනකේසරිය තේරුන්ගේ කථාපුවතෙහි) 'ජලකුක්කුටෝ' යනු ජාතස්සර විලෙහි හැසිරෙන දියකුකුළා ය. 'තුණ්ඩේන කේසරී ගය්හාති' යනු පියුම් මලක් තම හොටයෙන් ඩැහැගෙන, ආකාශයෙන් වඩින්නා වූ තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිදුවෙමි, පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

---

14. Catutthāpadāne viravapupphamādāyāti vividhaṃ ravati saddaṃ karotīti viravaṃ, saddakaraṇavelāyaṃ vikasanato ‘‘virava’’nti laddhanāmaṃ pupphasamūhaṃ ādāya gahetvā siddhatthassa buddhassa abhiropayiṃ pūjesinti attho.

14. සිව්වන අපදානයෙහි (විරවපුප්ඵිය තේරුන්ගේ කථාපුවතෙහි) 'විරවපුප්ඵමාදායා' යනු විවිධ හඬ නගන බැවින් 'විරව' නම් වේ. ශබ්ද නගන වේලාවෙහි පිපෙන බැවින් 'විරව' යන නම ලද මල් සමූහය ගෙන සිද්ධාර්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේට පිදුවෙමි, පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

---

17. Pañcamāpadāne kuṭigopakoti senāsanapālako. Kālena kālaṃ dhūpesinti sampattasampattakālānukāle dhūpesiṃ, dhūpena sugandhaṃ akāsinti [Pg.189] attho. Siddhatthassa bhagavato gandhakuṭikālānusāridhūpena dhūpesiṃ vāsesinti attho.

17. පස්වන අපදානයෙහි (කූටීධූපක තේරුන්ගේ කථාපුවතෙහි) 'කුටිගෝපකෝ' යනු සේනාසන පාලකයා හෙවත් ගන්ධකුටි රකින්නා ය. 'කාලේන කාලං ධූපේසිං' යනු ඒ ඒ අවස්ථාවලට අනුකූලව ධූපයෙන් සුවඳ කළෙමි, ධූපයෙන් යුක්ත කළෙමි යන්න අර්ථයයි. සිද්ධාර්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ගන්ධකුටිය කාලානුරූපව ධූපයෙන් සුවඳවත් කළෙමි, වාසය කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

---

Chaṭṭhasattamāpadānāni uttānatthāneva.

හයවන සහ හත්වන අපදානයන්ගේ අර්ථය පැහැදිලිමය.

---

27. Aṭṭhamāpadāne satta sattalipupphānīti sattalisaṅkhātāni, satta pupphāni sīsenādāya vessabhussa bhagavato abhiropesiṃ pūjesinti attho.

27. අටවන අපදානයෙහි (සත්තලිපුප්ඵපූජක තේරුන්ගේ කථාපුවතෙහි) 'සත්ත සත්තලිපුප්ඵානී' යනු සත්තලි නම් වූ මල් හතක් හිසින් ගෙන වෙස්සභූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිදුවෙමි, පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

---

31. Navamāpadāne bimbijālakapupphānīti rattaṅkuravakapupphāni siddhatthassa bhagavato pūjesinti attho.

31. නවවන අපදානයෙහි (බිම්බිජාලිය තේරුන්ගේ කථාපුවතෙහි) 'බිම්බිජාලකපුප්ඵානී' යනු රතු පැහැති අංකුර සහිත බබළන මල් ය. ඒවා සිද්ධාර්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිදුවෙමි යන්න අර්ථයයි.

---

35. Dasamāpadāne uddālakaṃ gahetvānāti jātassare vihaṅgasobbhe jātaṃ uddālakapupphaṃ ocinitvā kakusandhassa bhagavato pūjesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

35. දසවන අපදානයෙහි (උද්දාලකදායක තේරුන්ගේ කථාපුවතෙහි) 'උද්දාලකං ගහෙත්වානා' යනු ජාතස්සර විලෙහි පක්ෂි බෙනයක හටගත් උද්දාලක මල් නෙළාගෙන කකුසඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිදුවෙමි යන්න අර්ථයයි. සෙසු කොටස පහසුවෙන් දත හැකිය.

---

Pañcavīsatimavaggavaṇṇanā samattā.

විසිපස්වන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

26. Thomakavaggo

26. තෝමක වර්ගය

---

1-10. Thomakattheraapadānādivaṇṇanā

1-10. තෝමකත්ථේර අපදානයෙහි වර්ණනාව

---

Chabbīsatime vagge paṭhamāpadānaṃ uttānameva.

විසිහයවන වර්ගයෙහි පළමු අපදානය (තෝමක තේරුන්ගේ කථාපුවත) පැහැදිලි අර්ථ සහිතය.

---

5-6. Dutiyāpadāne vijahitvā devavaṇṇanti devatā sarīraṃ vijahitvā chaḍḍetvā, manussasarīraṃ nimminitvāti attho. Adhikāraṃ kattukāmoti adhikakiriyaṃ puññasambhāraṃ kattukāmo devaro nāma ahaṃ devarājā bhariyāya saha buddhaseṭṭhassa sāsane sādaratāya idha imasmiṃ manussaloke āgamiṃ āgatoti attho. Tassa bhikkhā mayā dinnāti padumuttarassa bhagavato yo nāmena devalo nāma sāvako ahosi, tassa sāvakassa mayā vippasannena cetasā bhikkhā dinnā piṇḍapāto dinnoti attho.

5-6. දෙවන අපදානයෙහි (ඒකාසනදායක තේරුන්ගේ කථාපුවතෙහි) 'විජහිත්වා දේවවණ්ණං' යනු දේවතාවා තම ශරීරය අත්හැර, මිනිස් සිරුරක් මවාගෙන යන්න අර්ථයයි. 'අධිකාරං කත්තූකාමෝ' යනු උතුම් පින් රැස්කිරීමේ කැමැත්ත ඇති දේවර නම් වූ ඒ දේවේන්ද්‍රයා බිරිඳ සමඟ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනය කෙරෙහි ඇති ගෞරවය නිසා මේ මිනිස් ලොවට පැමිණියෙමි යන්න අර්ථයයි. 'තස්ස භික්ඛා මයා දින්නා' යනු පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ දේවල නම් වූ යම් ශ්‍රාවකයෙක් වූයේ ද, ඒ ශ්‍රාවකයාට මා විසින් ප්‍රසන්න සිතින් දන් දෙන ලදී, පිණ්ඩපාතය පූජා කරන ලදී යන්න අර්ථයයි.

---

9-10. Tatiyāpadāne ānando nāma sambuddhoti ānandaṃ tuṭṭhiṃ jananato ānando nāma paccekabuddhoti attho. Amanussamhi kānaneti amanussapariggahe kānane mahāaraññe parinibbāyi anupādisesanibbānadhātuyā [Pg.190] antaradhāyi, adassanaṃ agamāsīti attho. Sarīraṃ tattha jhāpesinti ahaṃ devalokā idhāgantvā tassa bhagavato sarīraṃ tattha araññe jhāpesiṃ dahanaṃ akāsinti attho.

9-10. තුන්වන අපදානයෙහි (චිතකපූජක තේරුන්ගේ කථාපුවතෙහි) 'ආනන්දෝ නාම සම්බුද්ධෝ' යනු සතුට ඇති කරන බැවින් ආනන්ද නම් වූ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ යන්න අර්ථයයි. 'අමනුස්සම්හි කානනේ' යනු අමනුෂ්‍යයන් විසින් අරක්ගත් මහ වනයෙහි පිරිනිවන් පෑ සේක, අනුපාදිශේෂ නිබ්බාන ධාතුවෙන් අතුරුදන් වූ සේක, නොපෙනී ගිය සේක යන්න අර්ථයයි. 'සරීරං තත්ථ ඣාපේසිං' යනු මම දෙව්ලොවින් මෙහි පැමිණ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීරය ඒ වනයෙහි ආදාහනය කළෙමි, ආදාහන කටයුතු කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

---

Catutthapañcamāpadānāni uttānāneva.

හතරවන සහ පස්වන අපදානයන්ගේ අර්ථය පැහැදිලිය.

---

20. Chaṭṭhāpadāne ahosiṃ candano nāmāti nāmena paṇṇattivasena candano nāma. Sambuddhassatrajoti paccekasambuddhabhūtato pubbe tassa atrajo putto ahaṃ. Ekopāhano mayā dinnoti ekaṃ upāhanayugaṃ mayā dinnaṃ. Bodhiṃ sampajja me tuvanti tena upāhanayugena me mayhaṃ sāvakabodhiṃ tuvaṃ sampajja nipphādehīti attho.

20. හයවන අපදානයෙහි (උපාහනදායක තේරුන්ගේ කථාපුවතෙහි) 'අහෝසිං චන්දනෝ නාම' යනු නාම පඤ්ඤත්තිය වශයෙන් මම චන්දන නම් වීමි. 'සම්බුද්ධස්සත්‍රජෝ' යනු පසේබුදු වීමට පෙර ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඖරස පුත්‍රයා වීමි. 'ඒකෝපාහනෝ මයා දින්නෝ' යනු එක් පාවහන් යුවළක් මා විසින් දෙන ලදී. 'බෝධිං සම්පජ්ජ මේ තුවං' යනු ඒ පාවහන් යුවළ පූජා කළ පිනෙන් මාගේ ශ්‍රාවක බෝධිය සම්පූර්ණ කරත්වා, සාක්ෂාත් කරත්වා යන්න අර්ථයයි.

---

23-24. Sattamāpadāne mañjarikaṃ karitvānāti mañjeṭṭhipupphaṃ haritacaṅkoṭakaṃ gahetvā rathiyaṃ vīthiyā paṭipajjiṃ ahaṃ tathā paṭipannova bhikkhusaṅghapurakkhataṃ bhikkhusaṅghena parivutaṃ samaṇānaggaṃ samaṇānaṃ bhikkhūnaṃ aggaṃ seṭṭhaṃ sammāsambuddhaṃ addasanti sambandho. Buddhassa abhiropayinti disvā ca pana taṃ pupphaṃ ubhohi hatthehi paggayha ukkhipitvā buddhassa phussassa bhagavato abhiropayiṃ pūjesinti attho.

23-24. හත්වන අපදානයෙහි (මඤ්ජරීපූජක තේරුන්ගේ කථාපුවතෙහි) 'මඤ්ජරිකං කරිත්වානා' යනු රතු පැහැති මල් සහිත කොළ පැහැති මල් වට්ටියක් ගෙන වීථියෙහි පිළිපන්නෙමි. එලෙස යන්නා වූ මම භික්ෂු සංඝයා පිරිවරාගත්, ශ්‍රමණයන් අතර උත්තම වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දුටුවෙමි යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි. 'බුද්ධස්ස අභිරෝපයිං' යනු දැක ඒ මල් දෑතින් ඔසවා ඵුස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිදුවෙමි, පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

---

28-29. Aṭṭhamāpadāne aloṇapaṇṇabhakkhomhīti khīrapaṇṇādīni uñchācariyāya āharitvā loṇavirahitāni paṇṇāni pacitvā bhakkhāmi, aloṇapaṇṇabhakkho amhi bhavāmīti attho. Niyamesu ca saṃvutoti niyamasaññitesu pāṇātipātāveramaṇiādīsu niccapañcasīlesu saṃvuto pihitoti attho. Pātarāse anuppatteti purebhattakāle anuppatte. Siddhattho upagacchi manti mama samīpaṃ siddhattho bhagavā upagañchi sampāpuṇi. Tāhaṃ buddhassa pādāsinti ahaṃ taṃ aloṇapaṇṇaṃ tassa buddhassa adāsinti attho.

28-29. අටවන අපදානයෙහි (පණ්ණදායක තේරුන්ගේ කථාපුවතෙහි) 'අලෝණපණ්ණභක්ඛොම්හී' යනු කිරි සහිත කොළ ආදිය සිඟා වැඩමවා, ලුණු රහිත ඒ කොළ තම්බා අනුභව කරමි, ලුණු රහිත පලා අනුභව කරන්නෙක් වීමි යන්න අර්ථයයි. 'නියමේසු ච සංවුතෝ' යනු පඤ්චශීලයෙහි සංවර වූවෙමි යන්න අර්ථයයි. 'පාතරාසේ අනුප්පත්තේ' යනු උදෑසන දන් වේලාව පැමිණි කල්හි ය. 'සිද්ධත්ථෝ උපගච්ඡි මං' යනු සිද්ධාර්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මා වෙත වැඩම කළ සේක. 'තාහං බුද්ධස්ස පාදාසිං' යනු මම ඒ ලුණු රහිත පලා වෑංජනය ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

---

Navamāpadānaṃ uttānameva.

නවවන අපදානයෙහි අර්ථය පැහැදිලිය.

---

37-38. Dasamāpadāne sikhinaṃ sikhinaṃ yathāti sarīrato nikkhantachabbaṇṇaraṃsīhi obhāsayantaṃ jalantaṃ sikhīnaṃ sikhībhagavantaṃ sikhīnaṃ yathā jalamānaaggikkhandhaṃ viya. Aggajaṃ pupphamādāyāti aggajanāmakaṃ pupphaṃ gahetvā buddhassa sikhissa bhagavato abhiropayiṃ pūjesinti attho.

37-38. දසවන අපදානයෙහි (අග්ගපුප්ඵිය තේරුන්ගේ කථාපුවතෙහි) 'සිඛිනං සිඛිනං යථා' යනු ශරීරයෙන් නික්මෙන ෂඩ්වර්ණ රශ්මි මාලාවෙන් බබළන්නා වූ සිඛී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, දිලිසෙන ගිනි කඳක් මෙන් යන්න අර්ථයයි. 'අග්ගජං පුප්ඵමාදායා' යනු අග්ගජ නම් මලක් ගෙන සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේට පිදුවෙමි, පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

---

Chabbīsatimavaggavaṇṇanā samattā.

විසිහයවන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

27. Padumukkhipavaggo

27. පදුමුක්ඛිප වර්ගය

---

1-10. Ākāsukkhipiyattheraapadānādivaṇṇanā

1-10. ආකාසුක්ඛිපියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

1-2. Sattavīsatime [Pg.191] vagge paṭhamāpadāne jalajagge duve gayhāti jale udake jāte agge uppalādayo dve pupphe gahetvā buddhassa samīpaṃ gantvā ekaṃ pupphaṃ pādesu nikkhipiṃ pūjesiṃ, ekaṃ pupphaṃ ākāse khipinti attho.

1-2. විසිහත්වන වර්ගයෙහි පළමු අපදානයේ (ආකාසුක්ඛිපිය තේරුන්ගේ කථාපුවතෙහි) 'ජලජග්ගේ දුවේ ගය්හා' යනු ජලයෙහි හටගත් උතුම් වූ උපුල් මල් දෙකක් ගෙන බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ගොස් එක් මලක් ශ්‍රී පාද මූලයෙහි තබා පිදුවෙමි, එක් මලක් අහසට දමා පිදුවෙමි යන්න අර්ථයයි.

---

Dutiyāpadānaṃ pākaṭameva.

දෙවන අපදානය ප්‍රකටමය.

---

10. Tatiyāpadāne bodhiyā pādaputtameti uttame bodhipādape. Aḍḍhacandaṃ mayā dinnanti tasmiṃ bodhimūle aḍḍhacandākārena mayā anekapupphāni pūjitānīti attho. Dharaṇīruhapādapeti rukkhapabbataratanādayo dhāretīti dharaṇī, pathavī, dharaṇiyā ruhati patiṭṭhahatīti dharaṇīruho, pādasaṅkhātena mūlena udakaṃ pivati khandhaviṭapādīsu patthariyatīti pādapo, dharaṇīruho ca so pādapo ceti dharaṇīruhapādapo, tasmiṃ dharaṇīruhapādape pupphaṃ mayā pūjitanti attho.

10. තුන්වන අපදානයෙහි (අඩ්ඪචන්දිය තේරුන්ගේ කථාපුවතෙහි) 'බෝධියා පාදපුත්තමේ' යනු උතුම් වූ බෝධි වෘක්ෂයෙහි යන්නයි. 'අඩ්ඪචන්දං මයා දින්නං' යනු ඒ බෝධි මූලයෙහි අඩ සඳක හැඩයට මා විසින් බොහෝ මල් පූජා කරන ලදී යන්න අර්ථයයි. 'ධරණීරුහපාදපේ' යනු වෘක්ෂ, පර්වත, රත්නාදිය දරා සිටින බැවින් 'ධරණී' හෙවත් පෘථිවිය නම් වේ. පෘථිවියෙහි හටගන්නා බැවින් 'ධරණීරුහ' නම් වේ. පාද නම් වූ මුල්වලින් ජලය බොන බැවින් 'පාදප' නම් වේ. ඒ බෝධි වෘක්ෂයෙහි මා විසින් මල් පූජා කරන ලදී යන්න අර්ථයයි.

---

Catutthāpadānaṃ uttānatthameva.

හතරවන අපදානය පැහැදිලි අර්ථ සහිතය.

---

18-19. Pañcamāpadāne himavantassāvidūreti himavantassa āsanne. Romaso nāma pabbatoti rukkhalatāgumbābhāvā kevalaṃ dabbatiṇādisañchannattā romaso nāma pabbato ahosi. Tamhi pabbatapādamhīti tasmiṃ pabbatapariyante. Samaṇo bhāvitindriyoti samitapāpo vūpasantakileso samaṇo vaḍḍhitaindriyo, rakkhitacakkhundriyādiindriyoti attho. Atha vā vaḍḍhitaindriyo vaḍḍhitasaddhindriyādiindriyoti attho. Tassa samaṇassa ahaṃ biḷāliāluve gahetvā adāsinti attho.

18-19. පස්වන අපදානයෙහි 'හිමවන්තස්සාවිදූරේ' යනු හිමවන්ත පර්වතයට ආසන්නයෙහි යන්නයි. 'රෝමසෝ නාම පබ්බතෝ' යනු ගස්, වැල්, පඳුරු නොමැති වීම නිසාත්, හුදෙක් දබ්බ තණ ආදියෙන් වැසී තිබීම නිසාත් 'රෝමස' නම් වූ පර්වතයකි. 'තම්හි පබ්බත පාදම්හි' යනු ඒ පර්වතය කෙළවරෙහි යන්නයි. 'සමණෝ භාවිතින්ද්‍රියෝ' යනු පව් සන්සිඳුවා ගත්, කෙලෙස් සන්සිඳුවා ගත්, ඉන්ද්‍රියයන් වැඩූ, ඇස ආදී ඉන්ද්‍රියයන් ආරක්‍ෂා කළ ශ්‍රමණයන් වහන්සේ යන්න අර්ථයයි. එසේත් නැතිනම් වැඩූ ශ්‍රද්ධෙන්ද්‍රිය ආදී ඉන්ද්‍රියයන් ඇති ශ්‍රමණයන් වහන්සේ යන්න අර්ථයයි. 'තස්ස සමණස්ස අහං බිළාලිආලුවේ ගහෙත්වා අදාසිං' යනු ඒ ශ්‍රමණයන් වහන්සේට මම බිළාලි සහ අල වර්ග ගෙන පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

---

Chaṭṭhasattamaṭṭhamanavamadasamāpadānāni uttānatthānevāti.

හයවන, හත්වන, අටවන, නවවන සහ දසවන අපදාන පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Sattavīsatimavaggavaṇṇanā samattā.

විසිහත්වන වග්ගයේ වර්ණනාව නිමාවට පත් විය.

---

28. Suvaṇṇabibbohanavaggo

28. සුවණ්ණබිබ්බෝහන වර්ගය

---

1-10. Suvaṇṇabibbohaniyattheraapadānādivaṇṇanā

1-10. සුවණ්ණබිබ්බෝහනියත්ථේර අපදානයෙහි වර්ණනාව

---

Aṭṭhavīsatime vagge paṭhamāpadānaṃ uttānameva.

විසිඅටවන වර්ගයෙහි පළමු අපදානය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

5. Dutiyāpadāne manomayena kāyenāti yathā cittavasena pavattakāyenāti attho.

5. දෙවන අපදානයෙහි 'මනෝමයේන කායේන' යනු සිතේ බලයට අනුව පවත්වන ලද (ඍද්ධිමය) කයෙන් යන්න අර්ථයයි.

---

10. Tatiyāpadāne [Pg.192] mahāsamuddaṃ nissāyāti mahāsāgarāsanne ṭhitassa pabbatassa antare pabbataleṇeti attho. Siddhattho bhagavā vivekakāmatāya vasati paṭivasatīti attho. Paccuggantvānakāsahanti ahaṃ tassa bhagavato paṭiuggantvā samīpaṃ gantvā vandanādipuññaṃ akāsinti attho. Caṅkoṭakamadāsahanti siddhatthassa bhagavato ahaṃ pupphabharitaṃ caṅkoṭakaṃ kadambaṃ adāsiṃ pūjesinti attho.

10. තුන්වන අපදානයෙහි 'මහාසමුද්දං නිස්සාය' යනු මහා සාගරයට සමීපයෙහි පිහිටි පර්වත අතර වූ ලෙනක යන්න අර්ථයයි. සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විවේකය කැමති බැවින් එහි වාසය කළ සේක. 'පච්චුග්ගන්ත්වානකාසහං' යනු මම ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පෙරගමන් කොට, උන්වහන්සේ සමීපයට ගොස් වන්දනාමාන ආදී පින්කම් කළෙමි යන්න අර්ථයයි. 'චංකෝටකමදාසහං' යනු සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මම මල් පිරවූ මල් වට්ටියක් (පූජාධාරකයක්) පූජා කළෙමි, පුද කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

---

14. Catutthāpadāne akakkasacittassāthāti apharusacittassa, atha-saddo padapūraṇe.

14. හතරවන අපදානයෙහි 'අකක්කසචිත්තස්සාථ' යනු රළු නොවන (මෘදු) සිතක් ඇති තැනැත්තාට යන්නයි. මෙහි 'අථ' යන්න පද පූරණය පිණිස යෙදුණකි.

---

19. Pañcamāpadāne udumbare vasantassāti udumbararukkhamūle rukkhacchāyāya vasantassa tissassa bhagavato. Niyate paṇṇasanthareti niyāmite paṭibaddhe paṇṇasanthare sākhābhaṅgāsane nisinnassa. Vutthokāso mayā dinnoti vivittokāse maṇḍapadvārādīhi pihitokāso mayā dinno sampāditoti attho.

19. පස්වන අපදානයෙහි 'උදුම්බරේ වසන්තස්ස' යනු දිඹුල් ගසක් මුල, වෘක්ෂ සෙවණෙහි වාසය කරන තිස්ස භාග්‍යවතුන් වහන්සේට යන්නයි. 'නියතේ පණ්ණසන්ථරේ' යනු පිළියෙළ කරන ලද, කොළ අතුවලින් කරන ලද අසුනක වැඩසිටිනා කල්හිය. 'වුත්තෝකාසෝ මයා දින්නෝ' යනු විවේකී ස්ථානයක මණ්ඩප, දොරටු ආදියෙන් ආවරණය කරන ලද ස්ථානයක් මා විසින් පූජා කරන ලදී, සම්පාදනය කරන ලදී යන්න අර්ථයයි.

---

24. Chaṭṭhāpadāne potthadānaṃ mayā dinnanti potthavaṭṭiṃ potthachalliṃ tāḷetvā kataṃ sāṭakaṃ visamaṃ gophāsukena ghaṃsitvā nimmitaṃ suttaṃ gahetvā kantitvā tena suttena nisīdanatthāya vā bhūmattharaṇatthāya vā sāṭakaṃ vāyāpetvā taṃ sāṭakaṃ mayā ratanattayassa dinnanti attho.

24. හයවන අපදානයෙහි 'පොත්ථදානං මයා දින්නං' යනු හණ වැහැරි හෝ පට නූල් තලා සකස් කරන ලද රළු වස්ත්‍රයක්, ගව ඇටයකින් මැද සිනිඳු කොට නූල් ගෙන, ඒවා කටින ලද නූල් බවට පත් කර, එම නූලෙන් හිඳ ගැනීම පිණිස හෝ බිමට එලීම පිණිස වස්ත්‍රයක් වියන්නට සලස්වා, එම වස්ත්‍රය මා විසින් තෙරුවන් උදෙසා පූජා කරන ලදී යන්න අර්ථයයි.

---

27. Sattamāpadāne candabhāgānadītīreti candabhāgāya nāma nadiyā tīrato, nissakke bhummavacanaṃ. Anusotanti sotassa anu heṭṭhāgaṅgaṃ vajāmi gacchāmi ahanti attho. Satta māluvapupphāni, citamāropayiṃ ahanti ahaṃ māluvapupphāni satta pattāni gahetvā citake vālukarāsimhi vālukāhi thūpaṃ katvā pūjesinti attho.

27. හත්වන අපදානයෙහි 'චන්දභාගානදීතීරේ' යනු චන්දභාගා නම් නදියේ ඉවුරේ සිට යන්නයි. මෙහි සප්තමී විභක්තිය පංචමී විභක්ති අර්ථයෙහි යෙදී ඇත. 'අනුසෝතං' යනු දිය පහරට අනුකූලව ගඟ දිගේ පහළට මම යමි යන්න අර්ථයයි. 'සත්ත මාලුවපුප්ඵානි, චිතමාරෝපයීං අහං' යනු මම මාලුව මල් සතක් ගෙන, වැලි ගොඩක වැලි ස්තූපයක් කොට එයට පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

---

31-32. Aṭṭhamāpadāne mahāsindhu sudassanāti sundaradassanasundarodakadhavalapulinopasobhitattā suṭṭhu manoharā mahāsindhu nāma vārinadī ahosi. Tattha tissaṃ sindhuvārinadiyaṃ sappabhāsaṃ pabhāya sahitaṃ sudassanaṃ sundararūpaṃ paramopasame yuttaṃ uttame upasame yuttaṃ samaṅgībhūtaṃ vītarāgaṃ ahaṃ addasanti attho. Disvāhaṃ vimhitāsayoti [Pg.193] ‘‘evarūpaṃ bhayānakaṃ himavantaṃ kathaṃ sampatto’’ti vimhitaajjhāsayo acchariyabbhutacittoti attho. Āluvaṃ tassa pādāsinti tassa arahato ahaṃ pasannamānaso āluvakandaṃ pādāsiṃ ādarena adāsinti attho.

31-32. අටවන අපදානයෙහි 'මහාසින්ධු සුදස්සනා' යනු ඉතා දැකුම්කලු වූ, යහපත් ජලය සහ සුදු වැලි තලාවන්ගෙන් ශෝභමාන වූ, ඉතා මනෝහර වූ මහාසින්ධු නම් නදියක් විය. 'තත්ථ තිස්සං සින්ධුවාරිනදියං' යනු ඒ සින්ධු නදියෙහි, ප්‍රභාවෙන් යුත්, ශෝභමාන රූපයක් ඇති, උතුම් වූ උපසමයෙන් (ශාන්තියෙන්) යුත්, රාග රහිත වූ රහතන් වහන්සේ නමක් මම දුටුවෙමි යන්න අර්ථයයි. 'දිස්වාහං විම්හිතාසයෝ' යනු මෙවැනි බියකරු හිමවන්තයට කෙසේ නම් වැඩි සේක්දැයි මවිතයට පත් වූ සිතක් ඇතිව, පුදුමයට පත් වූයේ යන්න අර්ථයයි. 'ආලුවං තස්ස පාදාසිං' යනු ඒ රහතන් වහන්සේට මම ප්‍රසන්න වූ සිතින් යුක්තව අල ගෙඩියක් ගෞරවයෙන් පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

---

Navamadasamāpadānāni uttānānevāti.

නවවන සහ දසවන අපදානයන්ගේ අර්ථ පැහැදිලිය.

---

Aṭṭhavīsatimavaggavaṇṇanā samattā.

විසිඅටවන වර්ගයෙහි වර්ණනාව නිමාවට පත් විය.

---

29. Paṇṇadāyakavaggo

29. පණ්ණදායක වර්ගය

---

1-10. Paṇṇadāyakattheraapadānādivaṇṇanā

1-10. පණ්ණදායකත්ථේර අපදානයෙහි වර්ණනාව

---

1-2. Ekūnatiṃsatime vagge paṭhamāpadāne paṇṇabhojanabhojanoti khīrapaṇṇādibhojanassa bhuñjanatthāya paṇṇasālāya nisinno amhi bhavāmīti attho. Upaviṭṭhañca maṃ santanti paṇṇasālāyaṃ upaviṭṭhaṃ santaṃ vijjamānaṃ maṃ. Upāgacchi mahāisīti mahante sīlādikhandhe esanato mahāisi. Lokapajjoto lokapadīpo siddhattho bhagavā upagacchi, mama samīpaṃ agamāsīti attho. Nisinnassa paṇṇasanthareti upagantvā paṇṇasanthare nisinnassa khādanatthāya seditaṃ paṇṇaṃ mayā dinnanti sambandho.

1-2. විසිනවවන වර්ගයෙහි පළමු අපදානයෙහි 'පණ්ණභෝජනභෝජනෝ' යනු කිරි සහිත කොළ ආදී ආහාර අනුභව කිරීම පිණිස පන්සලෙහි (කොළ සෙවිලි කළ කුටියක) හිඳගෙන සිටියෙමි යන්න අර්ථයයි. 'උපවිට්ඨඤ්ච මං සන්තං' යනු පන්සලෙහි හිඳගෙන සිටි මා වෙත. 'උපාගච්ඡි මහාඉසී' යනු උතුම් වූ සීලාදී ගුණයන් සොයන බැවින් 'මහා ඉසි' නම් වූ, ලෝකයට පහනක් බඳු වූ සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මා වෙත වැඩි සේක යන්න අර්ථයයි. 'නිසින්නස්ස පණ්ණසන්ථරේ' යනු වැඩම කොට කොළ අතු අසුනෙහි වැඩසිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැළඳීම පිණිස තම්බන ලද පලා වර්ගයක් මා විසින් පූජා කරන ලදී යනුවෙන් සම්බන්ධය විය යුතුය.

---

5-7. Dutiyāpadāne sinerusamasantoso dharaṇīsamasādiso siddhattho bhagavāti sambandho. Vuṭṭhahitvā samādhimhāti nirodhasamāpattito vuṭṭhahitvā visuṃ hutvāti attho. Bhikkhāya mamupaṭṭhitoti bhikkhācāravelāya ‘‘ajja mama yo koci kiñci dānaṃ dadāti, tassa mahapphala’’nti cintetvā nisinnassa mama santikaṃ samīpaṃ upaṭṭhito samīpamāgatoti attho. Harītakaṃ…pe… phārusakaphalāni cāti evaṃ sabbaṃ taṃ phalaṃ sabbalokānukampino tassa siddhatthassa mahesissa mayā vippasannena cetasā dinnanti attho.

5-7. දෙවන අපදානයෙහි 'සිනේරුසමසන්තෝසෝ' මහා මේරු පර්වතය වැනි සතුටක් (සන්තුෂ්ටියක්) ඇති, මහා පොළොව වැනි ඉවසීමක් ඇති සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යනුවෙන් සම්බන්ධය විය යුතුය. 'වුට්ඨහිත්වා සමාධිම්හා' යනු නිරෝධ සමාපත්තියෙන් නැගී සිට හුදෙකලා වූවක්ව යන්න අර්ථයයි. 'භික්ඛාය මමුපට්ඨිතෝ' යනු පිණ්ඩපාත වේලාවෙහි 'අද මට යමෙක් යම් දානයක් දෙන්නේ නම් එය ඔහුට මහත් ඵල වේවා' යි සිතා සිටි මා වෙත පැමිණි යන්න අර්ථයයි. 'හරීතකං...පෙ... ඵාරුසකඵලානි ච' යනු මෙසේ ඒ සියලු ඵල වර්ගයන් මුළු ලෝකයාටම අනුකම්පා කරන ඒ මහා ඉසි වූ සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේට මා විසින් ප්‍රසන්න වූ සිතින් පූජා කරන ලදී යන්න අර්ථයයි.

---

11-12. Tatiyāpadāne sīhaṃ yathā vanacaranti vane caramānaṃ sīharājaṃ iva caramānaṃ siddhatthaṃ bhagavantanti sambandho. Nisabhājāniyaṃ yathāti vasabho, nisabho, visabho, āsabhoti cattāro gavajeṭṭhakā. Tesu gavasatassa jeṭṭhako vasabho, gavasahassassa jeṭṭhako nisabho, gavasatasahassassa jeṭṭhako visabho, gavakoṭisatasahassassa [Pg.194] jeṭṭhako āsabho. Idha pana āsabho ‘‘nisabho’’ti vutto, ājānīyaṃ abhītaṃ niccalaṃ usabharājaṃ ivāti attho. Kakudhaṃ vilasantaṃvāti pupphapallavehi sobhamānaṃ kakudharukkhaṃ iva narāsabhaṃ narānaṃ āsabhaṃ uttamaṃ āgacchantaṃ siddhatthaṃ bhagavantaṃ disvā saddhāya sampayuttattā vippasannena cetasā paccuggamanaṃ akāsinti attho.

11-12. තුන්වන අපදානයෙහි 'සීහං යථා වනචරං' යනු වනයෙහි හැසිරෙන සිංහ රාජයෙකු මෙන් හැසිරෙන සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යනුවෙන් සම්බන්ධය විය යුතුය. 'නිසභාජානියං යථා' යනු වසභ, නිසභ, විසභ, ආසභ කියා ගව ප්‍රධානීන් හතර දෙනෙකි. ඔවුන් අතරින් ගවයන් සියයකට ප්‍රධානියා වසභ වේ, දහසකට ප්‍රධානියා නිසභ වේ, ලක්ෂයකට ප්‍රධානියා විසභ වේ, කෝටි ලක්ෂයකට ප්‍රධානියා ආසභ වේ. මෙහිදී 'නිසභ' යන්නෙන් අදහස් කළේ උතුම් වූ, බිය රහිත වූ, නොසැලෙන වෘෂභ රාජයෙකු වැනි වූ යන්න අර්ථයයි. 'කකුධං විලසන්තංව' යනු මල් ලියලමින් බබළන කුඹුක් ගසක් වැනි වූ, මනුෂ්‍යයන් අතර උතුම් වූ (නරාසභ), වඩින්නා වූ සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්තව ප්‍රසන්න සිතින් පෙරගමන් කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

---

Catutthāpadānādīni dasamāvasānāni suviññeyyānevāti.

හතරවන අපදානයේ සිට දසවන අපදානය දක්වා සියල්ල පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Ekūnatiṃsatimavaggavaṇṇanā samattā.

විසිනවවන වර්ගයෙහි වර්ණනාව නිමාවට පත් විය.

---

30. Citakapūjakavaggo

30. චිතකපූජක වර්ගය

---

1-10. Citakapūjakattheraapadānādivaṇṇanā

1-10. චිතකපූජකත්ථේර අපදානයෙහි වර්ණනාව

---

1-2. Tiṃsatime vagge paṭhamāpadāne āhutiṃ yiṭṭhukāmohanti pūjāsakkāraṃ kāretukāmo ahaṃ. Nānāpupphaṃ samānayinti nānā anekavidhaṃ campakasalalādipupphaṃ saṃ suṭṭhu ānayiṃ, rāsiṃ akāsinti attho. Sikhino lokabandhunoti sakalalokattayabandhussa ñātakassa sikhissa bhagavato parinibbutassa citakaṃ āḷāhanacitakaṃ dārurāsiṃ jalantaṃ ādittaṃ disvā tañca mayā rāsīkataṃ pupphaṃ okiriṃ pūjesinti attho.

1-2. තිස්වන වර්ගයේ (වග්ගයේ) පළමු අපදානයෙහි, ‘ආහුතිං යිට්ඨුකාමෝහන්ති’ යනු පූජා සත්කාර කරවනු කැමති වූ මම යන්නයි. ‘නානාපුප්ඵං සමානයින්ති’ යනු නානාවිධ වූ හෙවත් අනේකප්‍රකාර වූ සපු, දේවදාර ආදී මල් මනාව රැගෙන ආවෙමි, රැස් කළෙමි යන අර්ථයයි. ‘සිඛිනෝ ලෝකබන්ධුනෝති’ යනු මුළු ලෝකත්‍රයටම නෑයෙකු බඳු වූ, පිරිනිවන් පෑ සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ආදාහන සෑයෙහි දිලිසෙමින් ඇවිළෙන දර සෑය දැක, මා විසින් රැස් කරන ලද ඒ මල් එහි ඉස පූජා කළෙමි යන අර්ථයයි.

---

6-7. Dutiyāpadāne ajinuttaravāsanoti ajinamigacammaṃ uttarāsaṅgaṃ katvā nivāsino acchādanoti attho. Abhiññā pañca nibbattāti iddhividhādayo pañca abhiññāyo pañca ñāṇāni nibbattā uppāditā nipphāditā. Candassa parimajjakoti candamaṇḍalassa samantato majjako, phuṭṭho ahosinti attho. Vipassiṃ lokapajjotanti sakalalokattaye padīpasadisaṃ vipassiṃ bhagavantaṃ mama santikaṃ abhigataṃ visesena sampattaṃ āgataṃ. Disvā pāricchattakapupphānīti devalokato pāricchattakapupphāni āharitvā vipassissa satthuno matthake chattākārena ahaṃ dhāresinti attho.

6-7. දෙවන අපදානයෙහි ‘අජිනුත්තරවාසනෝ’ යනු අඳුන් දිවි සම උතුරු සළුවක් කොට පෙරවා ගත් යන අර්ථයයි. ‘අභිඤ්ඤා පඤ්ච නිබ්බත්තාති’ යනු ඉද්ධිවිධ ආදී පංච අභිඥාවන් හෙවත් ඥාන පහ උපදවන ලද්දේය, නිපදවන ලද්දේය යන්නයි. ‘සන්දස්ස පරිමජ්ජකෝති’ යනු චන්ද්‍ර මණ්ඩලය හාත්පසින් පිරිමැදිය හැකි හෙවත් ස්පර්ශ කළ හැකි තැනැත්තෙකු වීමි යන අර්ථයයි. ‘විපස්සිං ලෝකපජ්ජෝතන්ති’ යනු මුළු ලෝකත්‍රයටම පහනක් බඳු වූ විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ මා වෙත වැඩම කළ කල්හි යන්නයි. ‘දිස්වා පාරිච්ඡත්තකපුප්ඵානීති’ යනු දෙව්ලොවින් පරසතු මල් ගෙනැවිත් විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශීර්ෂයෙහි කුඩයක ආකාරයෙන් දරා සිටියෙමි යන අර්ථයයි.

---

11-13. Tatiyāpadāne putto mama pabbajitoti mayhaṃ putto saddhāya pabbajito. Kāsāyavasano tadāti tasmiṃ pabbajitakāle kāsāyanivattho, na bāhirakapabbajjāya pabbajitoti attho. So [Pg.195] ca buddhattaṃ sampattoti so mayhaṃ putto catūsu buddhesu sāvakabuddhabhāvaṃ saṃ suṭṭhu patto, arahattaṃ pattoti attho. Nibbuto lokapūjitoti sakalalokehi katasakkāro khandhaparinibbānena parinibbutoti attho. Vicinanto sakaṃ puttanti ahaṃ tassa gatadesaṃ pucchitvā sakaṃ puttaṃ vicinanto pacchato agamaṃ, anugato asmīti attho. Nibbutassa mahantassāti mahantehi sīlakkhandhādīhi yuttattā mahantassa tassa mama puttassa arahato ādahanaṭṭhāne citakaṃ citakaṭṭhānaṃ ahaṃ agamāsinti attho. Paggayha añjaliṃ tatthāti tasmiṃ ādahanaṭṭhāne añjaliṃ dasaṅgulisamodhānaṃ paggahetvā sirasi katvā ahaṃ citakaṃ dahanadārurāsiṃ vanditvā paṇāmaṃ katvā setacchattañca paggayhāti na kevalameva vanditvā dhavalacchattañca paggayha ukkhipitvā ahaṃ āropesiṃ patiṭṭhapesinti attho.

11-13. තෙවන අපදානයෙහි ‘පුත්තෝ මම පබ්බජිතෝති’ යනු මාගේ පුත්‍රයා ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදි විය යන්නයි. ‘කාසායවසනෝ තදා’ යනු ඒ පැවිදි වූ කාලයෙහි ඔහු කසට පෙවූ වස්ත්‍ර හැඳ සිටියේය, ශාසනයෙන් බැහැර පැවිද්දෙකු නොවීය යන අර්ථයයි. ‘සෝ ච බුද්ධත්තං සම්පත්තෝති’ යනු මාගේ ඒ පුත්‍රයා සිව් වැදෑරුම් බුදුවරුන් අතරින් ශ්‍රාවක බුද්ධ භාවයට හෙවත් අර්හත්ත්වයට පත් විය යන අර්ථයයි. ‘නිබ්බුතෝ ලෝකපූජිතෝති’ යනු ලෝකයාගේ පූජා සත්කාර ලැබ, ස්කන්ධ පරිනිර්වාණයෙන් පිරිනිවන් පෑවේය යන අර්ථයයි. ‘විචිනන්තෝ සකං පුත්තන්ති’ යනු මම ඔහු ගිය දිශාව විමසමින් මාගේ පුත්‍රයා සොයමින් පසුපස ගියෙමි යන අර්ථයයි. ‘නිබ්බුතස්ස මහන්තස්සාති’ යනු මහා සීලාදී ගුණයන්ගෙන් යුක්ත වූ, රහතන් වහන්සේ නමක වූ මාගේ ඒ පුත්‍රයාගේ ආදාහන භූමියෙහි වූ දර සෑය වෙත මම ගියෙමි යන අර්ථයයි. ‘පග්ගය්හ අඤ්ජලිං තත්ථාති’ යනු ඒ ආදාහන භූමියෙහි දස ඇඟිලි එක්කොට දෝත මුදුන් දී වැඳ, දර සෑයට නමස්කාර කොට, ‘සීතච්ඡත්තඤ්ච පග්ගය්හ’ යනු වැඳීම පමණක් නොව සුදු කුඩයක් ද ඔසවා එහි පූජා කළෙමි යන අර්ථයයි.

---

17-18. Catutthāpadāne anuggatamhi ādicceti sūriye anuggate anuṭṭhite paccūsakāleti attho. Pasādo vipulo ahūti rogapīḷitassa mayhaṃ cittappasādo vipulo atireko buddhānussaraṇena ahu ahosi. Mahesino buddhaseṭṭhassa lokamhi pātubhāvo pākaṭabhāvo ahosīti sambandho. Ghosamassosahaṃ tatthāti tasmiṃ pātubhāve sati ‘‘ahaṃ gilāno buddho uppanno’’ti ghosaṃ assosiṃ. Na ca passāmi taṃ jinanti taṃ jitapañcamāraṃ sammāsambuddhaṃ na passāmi, bāḷhagilānattā gantvā passituṃ na sakkomīti attho. Maraṇañca anuppattoti maraṇāsannakālaṃ anuppatto, āsannamaraṇo hutvāti attho. Buddhasaññamanussarinti buddhotināmaṃ anussariṃ, buddhārammaṇaṃ manasi akāsinti attho.

17-18. සිව්වන අපදානයෙහි ‘අනුග්ගතම්හි ආදිච්චේති’ යනු හිරු නොනැඟුණු අළුයම් කාලයෙහි යන අර්ථයයි. ‘පසාදෝ විපුලෝ අහූති’ යනු රෝගීව පීඩා විඳිමින් සිටි මට බුද්ධානුස්සතිය නිසා මහත් වූ චිත්ත ප්‍රසාදයක් ඇති විය යන්නයි. මහේසී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ බව ප්‍රකට විය යන අර්ථයයි. ‘ඝෝසමස්සෝසහං තත්ථාති’ යනු ඒ පහළ වීම සිදු වූ කල්හි, “මම ගිලන්ව සිටිමි, බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක” යන හඬ ඇසුවෙමි යන්නයි. ‘න ච පස්සාමි තං ජිනන්ති’ යනු පංච මාරයන් ජයගත් ඒ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ දකින්නට මට නොහැකි විය, දැඩි ලෙස ගිලන්ව සිටි බැවින් එහි ගොස් වැඳපුදා ගැනීමට නොහැකි විය යන අර්ථයයි. ‘මරණඤ්ච අනුප්පත්තෝති’ යනු මරණයට ආසන්න වූ තැනැත්තෙකු වී යන අර්ථයයි. ‘බුද්ධසඤ්ඤමනුස්සරින්ති’ යනු බුද්ධ යන නාමය සිහි කළෙමි, බුද්ධාරම්මණය සිතෙහි ඇති කර ගත්තෙමි යන අර්ථයයි.

---

21-23. Pañcamāpadāne ārāmadvārā nikkhammāti ārāmadvārato saṅghassa nikkhamanadvāramaggehi attho. Gosīsaṃ santhataṃ mayāti tasmiṃ nikkhamanadvāramagge ‘‘bhagavato bhikkhusaṅghassa ca pādā mā kaddamaṃ akkamantū’’ti akkamanatthāya gosīsaṭṭhiṃ mayā santharitanti attho. Anubhomi sakaṃ kammanti attano gosīsaattharaṇakammassa balena ājānīyā vātajavā sindhavā sīghavāhanādīni vipākaphalāni anubhomīti attho. Aho [Pg.196] kāraṃ paramakāranti sukhette saṅghe mayā suṭṭhu kataṃ kāraṃ appakampi kiccaṃ mahapphaladānato paramakāraṃ uttamakiccaṃ aho vimhayanti attho. Yathā tiṇadosādivirahitesu khettesu vappitaṃ sālibījaṃ mahapphalaṃ deti, evameva rāgadosādidosarahite parisuddhakāyavacīsamācāre saṅghakhette gosīsaattharaṇakammaṃ mayā kataṃ, idaṃ mahapphalaṃ detīti vuttaṃ hoti. Na aññaṃ kalamagghatīti aññaṃ bāhirasāsane kataṃ kammaṃ saṅghe katassa kārassa pūjāsakkārassa kalaṃ soḷasiṃ kalaṃ koṭṭhāsaṃ na agghatīti sambandho.

21-23. පස්වන අපදානයෙහි ‘ආරාමද්වාරා නික්ඛම්මාති’ යනු ආරාම ද්වාරයෙන් මහා සංඝයා වහන්සේලා වැඩම කරන මාවතෙහි යන අර්ථයයි. ‘ගෝසීසං සන්ථතං මයාති’ යනු ඒ මාවතෙහි, “භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ හා මහා සංඝයා වහන්සේගේ ශ්‍රී පතුල් මඩෙහි නොතැවරේවා” යන අදහසින් පෑගීම සඳහා ගව හිස් කබල් ඇතුරුවෙමි යන අර්ථයයි. ‘අනුභෝමි සකං කම්මන්ති’ යනු මාගේ ඒ ගව හිස් කබල් ඇතිරීමේ කර්ම බලයෙන් වාත වේගයෙන් දිවෙන ආජානීය සින්ධව අශ්වයන් සහ වේගවත් වාහන ආදී විපාක ඵල භුක්ති විඳිමි යන අර්ථයයි. ‘අහෝ කාරං පරමකාරන්ති’ යනු පින්කෙතක් බඳු වූ මහා සංඝයා කෙරෙහි මා විසින් කරන ලද ස්වල්ප වූත් පින්කම, මහත්ඵල දෙන උතුම් පින්කමක් වූයේය, එය පුදුමයකි යන අර්ථයයි. නිසරු තෘණාදියෙන් තොර වූ සාරවත් කෙතක වපුරන ලද වී බීජයක් මහත් අස්වැන්නක් ලබා දෙන්නාක් මෙන්, රාග ද්වේෂාදී දොස්වලින් තොර වූ පිරිසිදු කාය වාග් සමාචාර ඇති මහා සංඝයා නැමති පින්කෙතෙහි මා විසින් කරන ලද මේ පින්කම මහත්ඵල ලබා දෙයි යන්න මින් අදහස් වේ. ‘න අඤ්ඤං කලමග්ඝතීති’ යනු බුද්ධ ශාසනයෙන් බැහැරව කරන ලද වෙනත් කිසිදු කර්මයක්, මහා සංඝයා කෙරෙහි කරන ලද පූජා සත්කාරයකින් දහසයෙන් පංගුවක් තරම්වත් නොවටී යන අර්ථයයි.

---

Chaṭṭhasattamaṭṭhamanavamadasamāpadānāni uttānānevāti.

හයවන, හත්වන, අටවන, නවවන සහ දසවන අපදානයන්ගේ අර්ථ පැහැදිලිය.

---

Tiṃsatimavaggavaṇṇanā samattā.

තිස්වන වර්ගයේ වර්ණනාව නිම විය.

---

31. Padumakesaravaggo

31. පදුමකේසර වර්ගය.

---

1-10. Padumakesariyattheraapadānādivaṇṇanā

1-10. පදුමකේසරියත්ථේර අපදානයෙහි වර්ණනාව.

---

1-2. Ekatiṃsatime vagge paṭhamāpadāne isisaṅghe ahaṃ pubbeti ahaṃ pubbe bodhisambhārapūraṇakāle isisaṅghe paccekabuddhaisisamūhe tesaṃ samīpe himavantapabbate mātaṅgahatthikule vāraṇo caṇḍahatthī ahosinti sambandho. Manussādayo vāretīti vāraṇo, atha vā vācāya ravati koñcanādaṃ nadatīti vāraṇo. Mahesīnaṃ pasādenāti paccekabuddhamahesīnaṃ pasādena. Paccekajinaseṭṭhesu, dhutarāgesu tādisūti lokadhammehi niccalesu paccekabuddhesu padmakesaraṃ padumareṇuṃ okiriṃ avasiñcinti sambandho.

1-2. තිස් එක්වන වර්ගයේ පළමු අපදානයෙහි, ‘ඉසිසංඝේ අහං පුබ්බේති’ යනු මම පෙර බෝධි සම්භාර පුරන කාලයෙහි හිමාලය පර්වතයෙහි මාතංග ඇත් කුලයේ වාරණ නම් වූ රෞද්‍ර හස්තියෙකු වීමි යන්නයි. මිනිසුන් ආදීන් වළක්වන බැවින් හෝ හොඬවැලෙන් කුංචනාද පවත්වන බැවින් ‘වාරණ’ නම් වේ. ‘මහේසීනං පසාදේනාති’ යනු පසේබුදු රජාණන් වහන්සේලා කෙරෙහි ඇති කරගත් ප්‍රසාදයෙන් යන්නයි. ලෝක ධර්මයන්ගෙන් කම්පා නොවන ඒ පසේබුදු රජාණන් වහන්සේලා කෙරෙහි පියුම් රේණු ඉස පූජා කළෙමි යන අර්ථයයි.

---

Dutiyatatiyāpadānāni uttānāni.

දෙවන සහ තෙවන අපදානයන්ගේ අර්ථ පැහැදිලිය.

---

13-16. Catutthāpadāne mahābodhimaho ahūti vipassissa bhagavato catumaggañāṇādhārabhāvato ‘‘bodhī’’ti laddhanāmassa rukkhassa pūjā ahosīti attho. Rukkhaṭṭhasseva sambuddhoti assa bodhipūjāsamaye sannipatitassa mahājanassa sambuddho lokajeṭṭho narāsabho rukkhaṭṭho iva rukkhe ṭhito viya paññāyatīti attho. Bhagavā tamhi samayeti tasmiṃ bodhipūjākaraṇakāle bhagavā bhikkhusaṅghapurakkhato bhikkhusaṅghena parivuto. Vācāsabhimudīrayanti mudusiliṭṭhamadhurauttamaghosaṃ udīrayaṃ kathayanto nicchārento catusaccaṃ pakāsesi, desesīti attho. Saṃkhittena [Pg.197] ca desentoti veneyyapuggalajjhāsayānurūpena desento saṃkhittena ca vitthārena ca desayīti attho. Vivaṭṭacchadoti rāgo chadanaṃ, doso chadanaṃ, moho chadanaṃ, sabbakilesā chadanā’’ti evaṃ vuttā chadanā vivaṭā ugghāṭitā viddhaṃsitā anenāti vivaṭṭacchado, sambuddho. Taṃ mahājanaṃ desanāvasena nibbāpesi pariḷāhaṃ vūpasamesīti attho. Tassāhaṃ dhammaṃ sutvānāti tassa bhagavato desentassa dhammaṃ sutvā.

13-16. හතරවන අපදානයෙහි 'මහාබෝධිමහෝ අහූ' යන්නෙන් අදහස් වන්නේ විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සතර මාර්ග ඥානයට ආධාරක වූ බැවින් 'බෝධි' යන නාමය ලත් වෘක්ෂයට පූජාවක් පවත්වන ලද බවයි. 'රුක්ඛට්ඨස්සේව සම්බුද්ධෝ' යන්නෙන් අදහස් වන්නේ බෝධි පූජා අවස්ථාවේදී රැස්ව සිටි මහජනයාට ලෝකජ්‍යෙෂ්ඨ වූ නරාසභ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෘක්ෂයක් ඇසුරු කොට වැඩසිටින්නාක් මෙන් පෙනී ගිය බවයි. 'භගවා තම්හි සමයේ' යනු එම බෝධි පූජාව පවත්වන අවස්ථාවේදී භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා වැඩසිටි බුදුරජාණන් වහන්සේයි. 'වාචාසභිමුදීරයන්ති' යනු මෘදු වූ, මොළොක් වූ, මධුර වූ උතුම් ස්වරයෙන් යුක්තව දේශනා කරමින්, ප්‍රකාශ කරමින් සතර සත්‍යය දේශනා කළ සේක යන්නයි. 'සංඛිත්තේන ච දේසෙන්තෝ' යනු විනේය ජනයාගේ අදහස්වලට අනුකූලව දේශනා කරන සේක්, සංක්ෂිප්තව මෙන්ම විස්තරාත්මකව ද දේශනා කළ සේක යන්නයි. 'විවට්ටච්ඡදෝ' යනු රාගය නමැති වැස්ම, ද්වේෂය නමැති වැස්ම, මෝහය නමැති වැස්ම යන සියලු කෙලෙස් වැසුම් විවෘත කළ, ඉවත් කළ, විනාශ කළ හෙයින් උන්වහන්සේ 'විවට්ටච්ඡද' නම් වන සේක. බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කෙළවර එම මහජනයාගේ කෙලෙස් දැවිලි සන්සිඳුවා නිවීමට පත් කළ සේක. 'තස්සාහං ධම්මං සුත්වානා' යනු දේශනා කරන්නා වූ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මය ශ්‍රවණය කොට යන්නයි.

---

20. Pañcamāpadāne phalahattho apekkhavāti vipassiṃ bhagavantaṃ disvā madhurāni phalāni gahetvā apekkhavā aturito saṇikaṃ assamaṃ gañchinti attho.

20. පස්වන අපදානයෙහි 'ඵලහත්ථෝ අපෙක්ඛවා' යනු විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක මධුර ඵලයන් ගෙන, ඒ කෙරෙහි අපේක්ෂාවෙන් (ගෞරවයෙන්) කලබල නොවී සෙමෙන් අසපුවට ගියේය යන්නයි.

---

Chaṭṭhasattamāpadānāni uttānāneva.

හයවන සහ හත්වන අපදාන පැහැදිලි අර්ථ සහිතයි.

---

40. Aṭṭhamāpadāne niṭṭhite navakamme cāti sīmāya navakamme niṭṭhaṃ gate sati. Anulepamadāsahanti anupacchā sudhālepaṃ adāsiṃ, sudhāya lepāpesinti attho.

40. අටවන අපදානයෙහි 'නිට්ඨිතේ නවකම්මේ ච' යනු සීමාවෙහි නවකම් කටයුතු නිම වූ කල්හිය. 'අනුලේපමදාසහං' යනු පසුව සුධා ලේපයක් (හුණු ආලේපයක්) පූජා කළෙමි හෙවත් හුණු පිරියම් කරවූයෙමි යන්නයි.

---

Navamadasamāpadānāni uttānāniyevāti.

නවවන සහ දසවන අපදාන ද පැහැදිලි අර්ථ සහිතයි.

---

Ekatiṃsamavaggavaṇṇanā samattā.

තිස්එක්වන වග්ග වර්ණනාව නිම විය.

---

32. Ārakkhadāyakavaggo

32. ආරක්ඛදායක වර්ගය

---

1-10. Ārakkhadāyakattheraapadānādivaṇṇanā

1-10. ආරක්ඛදායකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Bāttiṃsatimavagge paṭhamadutiyatatiyāpadānāni suviññeyyāneva.

තිස්දෙවන වර්ගයෙහි පළමු, දෙවන හා තෙවන අපදාන පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

16. Catutthāpadāne jalajaggehi okirinti jalajehi uttamehi uppalapadumādīhi pupphehi okiriṃ pūjesinti attho.

16. හතරවන අපදානයෙහි 'ජලජග්ගේහි ඕකිරිං' යනු ජලයෙහි හටගත් උතුම් වූ උපුල් පියුම් ආදී මල්වලින් ඉස පූජා කළෙමි යන්නයි.

---

Pañcamāpadānaṃ uttānameva.

පස්වන අපදානය පැහැදිලි අර්ථ සහිතයි.

---

26-27. Chaṭṭhāpadāne cetiyaṃ uttamaṃ nāma, sikhino lokabandhunoti sakalalokattayassa bandhuno ñātakassa sikhissa bhagavato uttamaṃ cetiyaṃ. Irīṇe janasañcaravirahite vane manussānaṃ kolāhalavirahite mahāaraññe ahosīti sambandho. Andhāhiṇḍāmahaṃ tadāti tasmiṃ kāle vane maggamūḷhabhāvena andho, na cakkhunā [Pg.198] andho, ahaṃ āhiṇḍāmi maggaṃ pariyesāmīti attho. Pavanā nikkhamantenāti mahāvanato nikkhamantena mayā sīhāsanaṃ uttamāsanaṃ, sīhassa vā bhagavato āsanaṃ diṭṭhanti attho. Ekaṃsaṃ añjaliṃ katvāti ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ katvā sirasi añjaliṃ ṭhapetvāti attho. Santhaviṃ lokanāyakanti sakalalokattayanayaṃ taṃ nibbānaṃ pāpentaṃ thomitaṃ thutiṃ akāsinti attho.

26-27. හයවන අපදානයෙහි 'සිඛිනෝ ලෝකබන්ධුනෝ' යනු සකල ලෝකත්‍රයටම බන්ධුවූ හෙවත් නෑයෙකු බඳු වූ සිඛී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උතුම් වූ චෛත්‍යය යන්නයි. 'ඉරීණේ' යනු ජන සංචාරයෙන් තොර වූ, මිනිසුන්ගේ ඝෝෂාවෙන් තොර වූ මහ වනයෙහි චෛත්‍යය පිහිටා තිබුණේය යන්නයි. 'අන්ධාහිණ්ඩාමහං තදා' යනු එම කාලයෙහි මා වනයෙහි මාර්ගය නොදැන අතරමං වූ හෙයින් අන්ධයෙකු මෙන් මග සොයමින් හැසුරුණෙමි, මිස ඇස් අන්ධ වූවෙකු නොවූයෙමි යන්නයි. 'පවනා නික්ඛමන්තේන' යනු මහ වනයෙන් නික්මෙන්නා වූ මා හට සිංහාසනයක් බඳු වූ උතුම් ආසනයක් හෙවත් සිංහයෙකු බඳු වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ආසනය දක්නට ලැබුණි යන්නයි. 'ඒකංසං අඤ්ජලිං කත්වා' යනු සළුව ඒකාංශ කොට උරහිස මත තබා හිස මුදුනෙහි දොහොත් මුදුන් තබා යන්නයි. 'සන්ථවිං ලෝකනායකං' යනු සකල ලෝකයට මග පෙන්වන්නා වූ, නිවනට පමුණුවන්නා වූ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේට ස්තුති ප්‍රශංසා කළෙමි යන්නයි.

---

34. Sattamāpadāne sudassano mahāvīroti sundaradassano dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇasampannasarīrattā manoharadassano mahāvīriyo siddhattho bhagavāti sambandho. Vasatigharamuttameti uttame vihāre vasatīti attho.

34. හත්වන අපදානයෙහි 'සුදස්සනෝ මහාවීරෝ' යනු දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයෙන් යුක්ත බැවින් මනෝඥ වූ දර්ශනයක් ඇති, මහත් වීර්යය ඇති සිද්ධත්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේ පිළිබඳවයි. 'වසතිඝරමුත්තමේ' යනු උතුම් විහාරයක වැඩවසන සේක යන්නයි.

---

Aṭṭhamanavamadasamāpadānāni uttānānevāti.

අටවන, නවවන හා දසවන අපදාන පැහැදිලි අර්ථ සහිතයි.

---

Bāttiṃsatimavaggavaṇṇanā samattā.

තිස්දෙවන වග්ග වර්ණනාව නිම විය.

---

33. Umāpupphiyavaggo

33. උමාපුප්ඵිය වර්ගය

---

1-10. Umāpupphiyattheraapadānādivaṇṇanā

1-10. උමාපුප්ඵියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Tettiṃsatime vagge paṭhamadutiyatatiyacatutthapañcamachaṭṭhāpadānāni uttānāniyeva.

තිස්තුන්වන වර්ගයෙහි පළමු, දෙවන, තෙවන, හතරවන, පස්වන හා හයවන අපදාන පැහැදිලි අර්ථ සහිතයි.

---

55. Sattamāpadāne samayaṃ agamāsahanti samūhaṃ samāgamaṭṭhānaṃ ahaṃ agamāsinti attho.

55. හත්වන අපදානයෙහි 'සමයං අගමාසහං' යනු මම පිරිසක් රැස්ව සිටි ස්ථානයට ගියෙමි යන්නයි.

---

62. Abbudanirabbudānīti ‘‘pakoṭisatasahassānaṃ sataṃ abbudaṃ, abbudasatasahassānaṃ sataṃ nirabbuda’’nti vuttattā āyunā abbudanirabbudāni gatamahāāyuvantā manujādhipā cakkavattino khattiyā aṭṭha aṭṭha hutvā kappānaṃ pañcavīsasahassamhi āsiṃsu ahesunti attho. Aṭṭhamanavamadasamāpadānāni pākaṭānevāti.

62. ඇබ්බුද හා නිරබ්බුද යනු සංඛ්‍යා නාමයන් වේ. පකෝටි ලක්ෂයකින් සියයක් ඇබ්බුදයක් වන අතර, ඇබ්බුද ලක්ෂයකින් සියයක් නිරබ්බුදයක් වේ. මෙතරම් දීර්ඝ ආයුෂ විඳිමින් මනුෂ්‍යයන්ට අධිපති වූ සක්විති රජවරුන් ලෙස අසූ අට වතාවක් උපත ලැබ, කල්ප විසිපන්දහසක් මුළුල්ලෙහි වාසය කළහ යන්න මෙහි අර්ථයයි. අටවන, නවවන හා දසවන අපදාන ප්‍රකට අර්ථ සහිතයි.

---

Tettiṃsatimavaggavaṇṇanā samattā.

තිස්තුන්වන වග්ග වර්ණනාව නිම විය.

---

34-38. Gandhodakādivaggo

34-38. ගන්ධෝදකාදි වර්ගය

---

1-50. Gandhadhūpiyattheraapadānādivaṇṇanā

1-50. ගන්ධධූපියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Catutiṃsatimavaggapañcatiṃsatimavaggachattiṃsatimavaggasattatiṃsatimavaggaaṭṭhatiṃsatimavaggā [Pg.199] uttānatthāyeva.

තිස්හතරවන, තිස්පස්වන, තිස්හයවන, තිස්හත්වන හා තිස්අටවන වර්ගයන් පැහැදිලි අර්ථ සහිතය.

---

Ekūnacattālīsamavaggepi paṭhamāpadānādīni aṭṭhamāpadānantāni uttānānevāti.

තිස්නවවන වර්ගයෙහි ද පළමු අපදානයේ සිට අටවන අපදානය දක්වා සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ සහිතයි.

---

39. Avaṭaphalavaggo

39. අවටඵල වර්ගය

---

9. Soṇakoṭivīsattheraapadānavaṇṇanā

9. සෝණකෝටිවීසත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Navamāpadāne pana vipassino pāvacanetiādikaṃ āyasmato soṇassa koṭivīsattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle mahāvibhave seṭṭhikule nibbatto vuddhippatto seṭṭhi hutvā upāsakehi saddhiṃ vihāraṃ gantvā satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso bhagavato caṅkamanaṭṭhāne sudhāya parikammaṃ kāretvā ekañca leṇaṃ kāretvā nānāvirāgavatthehi leṇabhūmiyā santharitvā upari vitānañca katvā cātuddisassa saṅghassa niyyādetvā sattāhaṃ mahādānaṃ datvā paṇidhānaṃ akāsi. Satthā anumodanaṃ akāsi. So tena kusalakammena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ kappe parinibbute kassapadasabale anuppanne amhākaṃ bhagavati bārāṇasiyaṃ kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto gaṅgātīre paṇṇasālaṃ karitvā vasantaṃ ekaṃ paccekabuddhaṃ temāsaṃ catūhi paccayehi sakkaccaṃ upaṭṭhahi. Paccekabuddho vuṭṭhavasso paripuṇṇaparikkhāro gandhamādanameva agamāsi. Sopi kulaputto yāvajīvaṃ tattha puññāni katvā tato cavitvā devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bhagavato kāle campānagare aggaseṭṭhissa gehe paṭisandhiṃ gaṇhi. Tassa paṭisandhiggahaṇakālato paṭṭhāya seṭṭhissa mahābhogakkhandho abhivaḍḍhi. Tassa mātukucchito nikkhamanadivase sakalanagare mahālābhasakkārasammāno ahosi, tassa pubbe paccekabuddhassa satasahassagghanikarattakambalapariccāgena suvaṇṇavaṇṇo sukhumālataro ca attabhāvo ahosi, tenassa soṇoti nāmaṃ akaṃsu. So [Pg.200] mahatā parivārena abhivaḍḍhi. Tassa hatthapādatalāni bandhujīvakapupphavaṇṇāni ahesuṃ, tesaṃ satavāraṃ vihatakappāsaṃ viya mudusamphasso ahosi. Pādatalesu maṇikuṇḍalāvaṭṭavaṇṇalomāni jāyiṃsu. Vayappattassa tassa tiṇṇaṃ utūnaṃ anucchavike tayo pāsāde kārāpetvā nāṭakitthiyo upaṭṭhāpesuṃ. So tattha mahatiṃ sampattiṃ anubhavanto devakumāro viya paṭivasati.

නවවැනි අපදානයෙහි, 'විපස්සිනෝ පාවචනේ' යනාදිය ආයුෂ්මත් සෝණ කෝටිවීස තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවෙහි කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි විවෘතෝපනිශ්‍රය වූ (නිවනට උපකාරී වන) පින් රැස් කරමින්, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි මහත් වත්කම් ඇති සිටු පවුලක ඉපදී, වැඩුණු පසු සිටුවරයෙකු බවට පත් විය. උපාසකවරුන් සමඟ විහාරයට ගොස් ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කර පැහැදුණු සිත් ඇතිව, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සක්මන් මළුවෙහි හුණු බදාමෙන් පිරියම් කරවා, එක් ලෙනක් ද කරවා, විවිධ වර්ණයෙන් යුත් වස්ත්‍ර ලෙනෙහි බිම අතුරා, ඉහළින් වියනක් ද බඳවා, සිව් දෙසින් වඩිනා මහා සංඝරත්නය උදෙසා පූජා කර සත් දිනක් මුළුල්ලේ මහා දානයක් දී ප්‍රාර්ථනාවක් කළේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ අනුමෝදනාව සිදු කළ සේක. ඔහු ඒ කුසල් කර්මයෙන් දෙව්මිනිස් ලොව සැරිසරමින් දෙවැදෑරුම් සම්පත් අනුභව කර, මේ කල්පයෙහි කාශ්‍යප දසබලයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ පසු, අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලොව පහළ වීමට පෙර බාරාණසී නුවර කුලගෙයක ඉපදී, වියපත් වූ පසු ගංගා තීරයෙහි පන්සලක් කරවා වසන්නා වූ එක් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට තෙමසක් මුළුල්ලේ සිවුපසයෙන් ගෞරවයෙන් උපස්ථාන කළේය. පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ වස් වැස නිමවා, පිරිකර සම්පූර්ණ කරගෙන ගන්ධමාදන පර්වතයටම වැඩම කළ සේක. ඒ කුලපුත්‍රයා ද දිවි හිමියෙන් එහි පින්කම් කොට, එයින් චුතව දෙව්මිනිස් ලොව සැරිසරමින්, අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි චම්පා නගරයේ අග්‍ර සිටුවරයාගේ නිවසේ පිළිසිඳ ගත්තේය. ඔහු පිළිසිඳ ගත් දින සිට සිටුවරයාගේ මහා භෝග සම්පත් දියුණු විය. ඔහු මව් කුසින් බිහි වූ දිනයේ මුළු නගරයෙහිම මහා ලාභ සත්කාර සම්මාන ඇති විය. ඔහු පෙර පසේබුදුරජාණන් වහන්සේට ලක්ෂයක් වටිනා රතු පලසක් පූජා කිරීමේ හේතුවෙන්, රන්වන් පැහැති වූත් ඉතා සුකොමල වූත් ආත්මභාවයක් ඔහුට ලැබුණි. එබැවින් ඔහුට 'සෝණ' යැයි නම් තැබූහ. ඔහු මහත් පිරිවර සහිතව හැදී වැඩුණි. ඔහුගේ අත්ලේ සහ පතුල්වල පැහැය බන්දුජීවක (වද) මල් වැනි විය. ඒවා සිය වරක් පොලු ගැසූ පුළුන් මෙන් මෘදු ස්පර්ශයකින් යුක්ත විය. පා පතුල්වල මැණික් කුණ්ඩලාභරණ මෙන් කැරකී ගිය රෝම හටගත්තේය. ඔහු වියපත් වූ පසු, ඔහු වෙනුවෙන් තුන් ऋतुවට සරිලන පරිදි ප්‍රාසාද තුනක් කරවා, නිළියන් ලවා උපස්ථාන කරවන ලදී. ඔහු එහි දෙවඟනන් පිරිවරාගත් දිව්‍ය කුමාරයෙකු මෙන් මහත් සම්පත් අනුභව කරමින් වාසය කළේය.

---

Atha amhākaṃ bhagavati sabbaññutaṃ patvā pavattitavaradhammacakke rājagahaṃ upanissāya viharante bimbisāraraññā pakkosāpito tehi asītiyā gāmikasahassehi saddhiṃ rājagahaṃ āgato satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho mātāpitaro anujānāpetvā bhagavato santike pabbajitvā laddhūpasampado satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā janasaṃsaggapariharaṇatthaṃ sītavane vihāsi. So tattha vasanto ‘‘mama sarīraṃ sukhumālaṃ, na ca sakkā sukheneva sukhaṃ adhigantuṃ, kāyaṃ kilametvāpi samaṇadhammaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā ṭhānacaṅkamameva adhiṭṭhāya padhānamanuyuñjanto pādatalesu phoṭesu uṭṭhitesupi vedanaṃ ajjhupekkhitvā daḷhaṃ vīriyaṃ karonto accāraddhavīriyatāya visesaṃ nibbattetuṃ asakkonto ‘‘evaṃ ahaṃ vāyamantopi maggaphalāni nibbattetuṃ na sakkomi, kiṃ me pabbajjāya, hīnāyāvattitvā bhoge ca bhuñjāmi, puññāni ca karissāmī’’ti cintesi. Atha satthā tassa cittācāraṃ ñatvā tattha gantvā vīṇopamovādena (mahāva. 243) ovaditvā vīriyasamatāyojanavidhiṃ dassento kammaṭṭhānaṃ sodhetvā gijjhakūṭaṃ gato. Soṇopi kho satthu santikā ovādaṃ labhitvā vīriyasamataṃ yojetvā vipassanaṃ ussukkāpetvā arahatte patiṭṭhāsi.

ඉන්පසු අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සර්වඥතා ඥානය ලබා උතුම් දම්සක් පැවතුම් කොට රජගහ නුවර ඇසුරු කරමින් වසන කල්හි, බිම්බිසාර රජු විසින් කැඳවන ලද අසූ දහසක් ගම් ප්‍රධානීන් සමඟ රජගහ නුවරට පැමිණි සෝණ කුමාරයා ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගොස් ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා, මව්පියන්ගෙන් අවසර ගෙන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිදි වී උපසම්පදාව ලබා ගත්තේය. ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් කමටහන් ලබාගෙන ජන සංසර්ගයෙන් මිදීම පිණිස සීතවනයෙහි වාසය කළේය. ඔහු එහි වසමින්, ''මාගේ ශරීරය ඉතා සුකොමලය, සැපයෙන්ම සැපය ලබාගත නොහැකිය, ශරීරය වෙහෙසවා හෝ ශ්‍රමණ ධර්මයෙහි යෙදිය යුතුය'' යි සිතා, සිටගෙන සිටීම හා සක්මන් කිරීමම අධිෂ්ඨාන කරගෙන ප්‍රධාන වීර්යයෙහි යෙදෙන කල්හි, පා පතුල්වල බිබිලි මතු වුවද ඒ වේදනාව ඉවසා තදින් වීර්යය කළේය. අතිශයින් තදින් කළ වීර්යය නිසා සුවිශේෂී ධර්මයක් උපදවා ගැනීමට නොහැකි වූ ඔහු, ''මෙලෙස මා වෙහෙස වුවද මඟපල උපදවා ගැනීමට නොහැකිය, මාගේ පැවිද්දෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කිම? නැවත ගිහි වී සම්පත් අනුභව කරමින් පින්කම් ද කරන්නෙමි'' යි සිතුවේය. එකල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුගේ සිතිවිලි දැන එහි වැඩම කර, වීණාව උපමා කොට ගත් අවවාදයෙන් (වීණොපමාවාදයෙන්) අවවාද කර, වීර්යය සමාන ලෙස (මධ්‍යස්ථව) පවත්වා ගන්නා ආකාරය පෙන්වා දී, කමටහන් පිරිසිදු කර දී ගිජුකුළු පර්වතයට වැඩම කළ සේක. සෝණ තෙරුන් ද ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් අවවාද ලබා වීර්යය සමව පවත්වා ගනිමින් විදර්ශනාව වඩා අරහත්වයට පත් විය.

---

49. So arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vipassino pāvacanetiādimāha. Tattha vipassīti visesena, vividhaṃ vā passatīti vipassī. Pāvacaneti pakārena vuccatīti pāvacanaṃ, piṭakattayaṃ. Tassa vipassino tasmiṃ pāvacaneti attho. Leṇanti linante nilīyante etthāti leṇaṃ vihāraṃ. Bandhumārājadhāniyāti bandhanti kulaparamparāya vasena aññamaññaṃ sambajjhantīti bandhū, ñātakā. Te ettha paṭivasantīti bandhumā, bandhu assa atthīti [Pg.201] vā bandhumā. Rājūnaṃ vasanaṭṭhānanti rājadhānī, bandhumā ca sā rājadhānī ceti bandhumārājadhānī, tassā bandhumārājadhāniyā, leṇaṃ mayā katanti sambandho. Sesamettha uttānatthamevāti.

49. ඒ සෝණ තෙරුන් රහතන් වහන්සේ නමක් වී තමන්ගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කරමින් සොම්නසට පත්ව, පෙර කළ අපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'විපස්සිනෝ පාවචනේ' යනාදිය වදාළ සේක. එහි 'විපස්සී' යනු විශේෂයෙන් හෝ විවිධාකාරයෙන් දක්නා බැවින් 'විපස්සී' නම් වේ. 'පාවචන' යනු ප්‍රකාරයෙන් කියවෙන බැවින් පාවචනයයි, එනම් ත්‍රිපිටකයයි. 'ඒ විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි' යනු එහි අර්ථයයි. 'ලේණං' යනු මෙහි සැඟවෙන බැවින් (වාසය කරන බැවින්) ලෙන නම් වූ විහාරයයි. 'බන්ධුමාරාජධානියා' යනු - පරම්පරා වශයෙන් එකිනෙකා බැඳෙන බැවින් 'බන්ධු' නම් වූ නෑයන්ය. ඔවුන් මෙහි වාසය කරන බැවින් බන්ධුමතී නම් වේ, නැතහොත් බන්ධූන් (නෑයන්) ඔහුට සිටින බැවින් බන්ධුමත් නම් වේ. රජවරුන්ගේ වාසස්ථානය බැවින් 'රාජධානී' නම් වේ. ඒ බන්ධුමතී වූ රාජධානිය 'බන්ධුමාරාජධානී' නම් වේ. ඒ බන්ධුමතී රාජධානියෙහි මා විසින් ලෙනක් කරවන ලදී යනු මෙහි සම්බන්ධයයි. සෙසු පදයන්හි අර්ථය පැහැදිලිය.

---

Soṇakoṭivīsattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සෝණ කෝටිවීස තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

10. Pubbakammapilotikabuddhaapadānavaṇṇanā

10. පුබ්බකම්මපිලෝතික බුද්ධ අපදාන වර්ණනාව

---

64. Dasamāpadāne anotattasarāsanneti pabbatakūṭehi paṭicchannattā candimasūriyānaṃ santāpehi otattaṃ uṇhaṃ udakaṃ ettha natthīti anotatto. Saranti gacchanti pabhavanti sandanti etasmā mahānadiyoti saro. Sīhamukhādīhi nikkhantā mahānadiyo tikkhattuṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā nikkhantanikkhantadisābhāgena saranti gacchantīti attho. Anotatto ca so saro cāti anotattasaro. Tassa āsannaṃ samīpaṭṭhānanti anotattasarāsannaṃ, tasmiṃ anotattasarāsanne, samīpeti attho. Ramaṇīyeti devadānavagandhabbakinnaroragabuddhapaccekabuddhādīhi ramitabbaṃ allīyitabbanti ramaṇīyaṃ, tasmiṃ ramaṇīye. Silātaleti ekagghanapabbatasilātaleti attho. Nānāratanapajjoteti padumarāgaveḷuriyādinānāanekehi ratanehi pajjote pakārena jotamāne. Nānāgandhavanantareti nānappakārehi candanāgarukappūratamālatilakāsokanāgapunnāgaketakādīhi anekehi sugandhapupphehi gahanībhūtavanantare silātaleti sambandho.

64. දසවැනි අපදානයෙහි 'අනෝතත්තසරාසන්නේ' යන්නෙහි - පර්වත කූටයන්ගෙන් වැසී ඇති බැවින් ඉර හඳ දෙකේ රශ්මියෙන් රත් නොවන බැවින් 'අනෝතත්ත' (අනවතප්ත) නම් වේ. මෙයින් මහා ගංගාවන් ගලා යන බැවින්, ප්‍රභවය වන බැවින් 'සර' (විල) නම් වේ. සිංහ මුඛ ආදියෙන් නික්මුණු මහා ගංගාවන් තෙවරක් පැදකුණු කර නික්මුණු නික්මුණු දිශාභාගයෙන් ගලා යන්නේය යනු අර්ථයයි. එය අනෝතත්ත වූ විලක් බැවින් 'අනෝතත්ත සර' (අනවතප්ත විල) නම් වේ. එහි ආසන්න වූ සමීප ස්ථානය 'අනෝතත්තසරාසන්න' නම් වේ. 'රමණීයේ' යනු දෙවියන්, අසුරයන්, ගාන්ධර්වයන්, කින්නරයන්, නාගයන්, බුදුවරුන් හා පසේබුදුවරුන් ආදීන් විසින් ඇලුම් කටයුතු වූ, ඇසුරු කටයුතු වූ බැවින් 'රමණීය' නම් වේ. 'සිලාතලේ' යනු එක් ඝන පර්වතයක ගල්තලාවෙහි යන්නයි. 'නානාරතනපජ්ජෝතේ' යනු පද්මරාග, වෛඪූර්ය ආදී නොයෙක් රත්නයන්ගෙන් විවිධ ලෙස බබළන්නා වූ යන්නයි. 'නානාගන්ධවනන්තරේ' යනු නොයෙක් ප්‍රකාර වූ සඳුන්, අගිල්, කපුරු, තමාල, තිලක, අසෝක, නා, පුන්නාග, වැටකේ ආදී බොහෝ සුවඳැති මල්වලින් ගහණ වූ වනාන්තරයෙහි වූ ගල්තලාවෙහි යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

---

65. Guṇamahantatāya saṅkhyāmahantatāya ca mahatā bhikkhusaṅghena, pareto parivuto lokanāyako lokattayasāmisammāsambuddho tattha silāsane nisinno attano pubbāni kammāni byākarī visesena pākaṭamakāsīti attho. Sesamettha heṭṭhā buddhāpadāne (apa. thera 1.1.1 ādayo) vuttattā uttānatthattā ca suviññeyyameva. Buddhāpadāne antogadhampi idhāpadāne kusalākusalaṃ kammasaṃsūcakattā vaggasaṅgahavasena dhammasaṅgāhakattherā saṅgāyiṃsūti.

65. ගුණ මහත්භාවයෙන් ද සංඛ්‍යා මහත්භාවයෙන් (පිරිසගේ බහුලත්වයෙන්) ද යුත් මහා භික්ෂු සංඝයා විසින් පිරිවරන ලද, ලෝකනායක වූ, තුන් ලොවට අධිපති වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ එම ශෛලාසනයෙහි වැඩ හිඳ තමන් වහන්සේගේ පෙර කර්මයන් ප්‍රකාශ කළ සේක, විශේෂයෙන් පැහැදිලි කළ සේක යනු අර්ථයයි. මෙහි ඉතිරි කොටස පහත බුද්ධාපදානයෙහි (අප. තේර 1.1.1 ආදී) සඳහන් කර ඇති බැවින් ද, අර්ථය පැහැදිලි බැවින් ද පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය. බුද්ධාපදානයෙහි අන්තර්ගත වුවද, මෙම අපදානයෙහි කුසලාකුසල කර්මයන් ප්‍රකාශ වන බැවින්, වර්ග වශයෙන් සංග්‍රහ කිරීමේ අනුපිළිවෙළ අනුව ධර්ම සංගායකාචාර්ය මහරහතන් වහන්සේලා මෙය සංගායනා කළහ.

---

Pubbakammapilotikabuddhaapadānavaṇṇanā samattā.

පූර්වකර්මපිලෝතික බුද්ධාපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

Ekūnacattālīsamavaggavaṇṇanā samattā.

තිස්නවවන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

40. Pilindavacchavaggo

40. පිලින්දවච්ඡ වර්ගය

---

1. Pilindavacchattheraapadānavaṇṇanā

1. පිලින්දවච්ඡ තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Cattālīsamavagge [Pg.202] apadāne nagare haṃsavatiyātiādikaṃ āyasmato pilindavacchattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare dovārikakule nibbatto mahaddhano mahābhogo ahosi. So koṭisannicitadhanarāsiṃ oloketvā raho nisinno ‘‘imaṃ sabbadhanaṃ mayā sammā gahetvā gantuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā ‘‘buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sabbaparikkhāradānaṃ dātuṃ vaṭṭatī’’ti sanniṭṭhānaṃ katvā chattasatasahassaṃ ādiṃ katvā sabbaparibhogaparikkhārānipi satasahassavasena kāretvā padumuttaraṃ bhagavantaṃ nimantetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi. Evaṃ sattāhaṃ dānaṃ datvā pariyosānadivase nibbānādhigamaṃ patthetvā yāvajīvaṃ puññāni katvā jīvitapariyosāne devaloke nibbatto cha kāmāvacare dibbasampattiyo anubhavitvā manussesu ca cakkavattiādisampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde brāhmaṇakule nibbatto sabbasippesu nipphattiṃ patto gottavasena pilindavacchoti pākaṭo ahosi.

සතළිස්වන වර්ගයෙහි (පළමු) අපදානය වන 'නගරේ හංසවතියා' යනාදිය ආයුෂ්මත් පිලින්දවච්ඡ තෙරණුවන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවෙහි කරන ලද අධිකාර (පින්කම්) ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටය (නිවන) පිණිස උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නගරයෙහි ද්වාරපාලක (දොරටුපාල) කුලයක ඉපිද, මහා ධනවත් වූ මහා භෝග සම්පත් ඇත්තෙක් විය. ඔහු කෝටි ගණනින් රැස් කරන ලද ධන රාශිය දෙස බලා හුදෙකලාව හිඳ, 'මා විසින් මේ සියලු ධනය මැනවින් රැගෙන යාම (පරලොවට ගෙනයාම) වටින්නේය' යි සිතා, 'බුදුන් ප්‍රමුඛ භික්ෂු සංඝයා වහන්සේට සියලු පිරිකර දානය දීම සුදුසුය' යි තීරණය කොට, ධවල ජත්‍ර (කුඩ) ලක්ෂයක් ආදී කොට ඇති සියලු පරිභෝග පිරිකර ද ලක්ෂය බැගින් කරවා, පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ආරාධනා කොට බුදුන් ප්‍රමුඛ භික්ෂු සංඝයා වහන්සේට මහා දානයක් දුන්නේය. මෙසේ සත් දිනක් මුළුල්ලෙහි දන් දී අවසාන දිනයෙහි නිවන් අවබෝධය ප්‍රාර්ථනා කොට, දිවි හිමියෙන් පින්කම් කොට ජීවිතය කෙළවර දෙව්ලොව උපන්නේය. සවැදෑරුම් කාමාවචර දේව ලෝකයන්හි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, මිනිසුන් අතර ද සක්විති රජකම ආදී සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපිද, සියලු ශිල්පයන්හි නිපුණත්වයට පත්ව ගෝත්‍රය අනුව 'පිලින්දවච්ඡ' යන නමින් ප්‍රසිද්ධ විය.

---

1. So ekadivasaṃ satthu santike dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto udānavasena taṃ pakāsento nagare haṃsavatiyātiādimāha. Tassattho heṭṭhā vuttova. Āsiṃ dovāriko ahanti ahaṃ haṃsavatīnagare rañño gehadvāre dvārapālako āsiṃ ahosinti attho. Akkhobhaṃ amitaṃ bhoganti rañño vallabhattā aññehi khobhetuṃ cāletuṃ asakkuṇeyyaṃ amitaṃ aparimāṇabhogaṃ dhanaṃ mama ghare sannicitaṃ rāsīkataṃ ahosīti attho.

1. ඔහු එක් දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයෙහි ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කොට, ලබන ලද ශ්‍රද්ධාව ඇත්තෙක්ව පැවිදි වී නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත්ව, තමන්ගේ පෙර කර්මයන් සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව උදානයක් වශයෙන් එය ප්‍රකාශ කරමින් 'නගරේ හංසවතියා' යනාදිය පැවසීය. එහි අර්ථය කලින් පවසන ලද්දක්මය. 'ආසිං දෝවාරිකෝ අහං' යනු, මම හංසවතී නගරයෙහි රජුගේ මාලිගා ද්වාරයෙහි දොරටුපාලකයෙක් වීමි යන්න අර්ථයයි. 'අක්ඛෝභං අමිතං භෝගං' යනු, රජුට ප්‍රිය වූ අයෙකු වූ නිසා අන්‍යන්ට කම්පා කළ නොහැකි, සොලවාලිය නොහැකි වූ අප්‍රමාණ වූ භෝග සම්පත් හා ධනය මාගේ නිවසෙහි රැස් කර තිබුණේය යන්න අර්ථයයි.

---

3. Bahū medhigatā bhogāti anekā bhogā me mayā adhigatā pattā paṭiladdhāti attho. Satthavāsiādīnaṃ parikkhārānaṃ nāmāni nayānuyogena suviññeyyāni. Parikkhāradānānisaṃsāni ca suviññeyyānevāti.

3. 'බහූ මේධිගතා භෝගා' යනු, මා විසින් බොහෝ භෝග සම්පත් අධිගමනය කරන ලදී, පමුණුවා ගන්නා ලදී, ලබන ලදී යන්න අර්ථයයි. සැත, වෑ ආදී පිරිකරයන්ගේ නම් ක්‍රමානුකූලව පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය. පිරිකර දානයෙහි ආනිශංස ද පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Pilindavacchattheraapadānavaṇṇanā samattā.

පිලින්දවච්ඡ තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

Dutiyatatiyacatutthapañcamāpadānāni uttānānevāti.

දෙවන, තෙවන, සිව්වන හා පස්වන අපදානයන්ගේ අර්ථ පැහැදිලිය.

---

6. Bākulattheraapadānavaṇṇanā

6. බාකුල තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Chaṭṭhāpadāne [Pg.203] himavantassāvidūretiādikaṃ bākulattherassa apadānaṃ. Ayaṃ kira thero atīte ito kappasatasahassādhikassa asaṅkhyeyyassa matthake anomadassissa bhagavato uppattito puretarameva brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto tayo vede uggaṇhitvā tattha sāraṃ apassanto ‘‘samparāyikatthaṃ gavesissāmī’’ti isipabbajjaṃ pabbajitvā pabbatapāde viharanto pañcābhiññāaṭṭhasamāpattīnaṃ lābhī hutvā viharanto buddhuppādaṃ sutvā satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhito satthu vātābādhe uppanne araññato bhesajjāni ānetvā taṃ vūpasametvā taṃ puññaṃ ārogyatthāya pariṇāmetvā tato cuto brahmaloke nibbatto ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ devamanussesu saṃsaranto padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patvā satthu dhammadesanaṃ sutvā satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ appābādhānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayaṃ taṃ ṭhānantaraṃ ākaṅkhanto paṇidhānaṃ katvā yāvajīvaṃ kusalakammaṃ upacinitvā sugatīsuyeva saṃsaranto vipassissa bhagavato uppattito puretarameva bandhumatīnagare brāhmaṇakule nibbatto sabbasippesu nipphattiṃ patto tattha sāraṃ apassanto isipabbajjaṃ pabbajitvā jhānābhiññālābhī hutvā pabbatapāde vasanto buddhuppādaṃ sutvā satthu santikaṃ gantvā saraṇesu patiṭṭhāya bhikkhūnaṃ tiṇapupphakaroge uppanne taṃ vūpasametvā tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto brahmaloke nibbattitvā tato ekanavutikappe devamanussesu saṃsaranto kassapassa bhagavato kāle bārāṇasiyaṃ kulagehe nibbattitvā gharāvāsaṃ vasanto ekaṃ jiṇṇaṃ vinassamānaṃ mahāvihāraṃ disvā tattha uposathāgārādikaṃ sabbaṃ āvasathaṃ kārāpetvā tattha bhikkhusaṅghassa sabbaṃ bhesajjaṃ paṭiyādetvā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bhagavato uppattito puretarameva kosambiyaṃ seṭṭhikule nibbatti.

හයවන අපදානයෙහි 'හිමවන්තස්සාවිදූරේ' යනාදිය බාකුල තෙරණුවන්ගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ අතීතයෙහි මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට අධික වූ අසංඛ්‍යයකට පෙර අනෝමදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පහළ වීමට ද පෙර සිටම බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපිද, වයසට පැමිණි කල්හි වේදත්‍රය උගෙන එහි සාරයක් නොදැක, 'පරලොව යහපත සොයන්නෙමි' යි සිතා ඉසි පැවිද්දෙන් පැවිදිව පර්වත පාදයක වාසය කරමින් පංච අභිඥා අෂ්ට සමාපත්ති ලාභියෙක්ව වසන අතරතුර බුද්ධෝත්පාදය ගැන අසා ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයට ගොස් ධර්මය අසා සරණාගමනයෙහි පිහිටියේය. ශාස්තෘන් වහන්සේට වාත රෝගයක් හටගත් කල්හි වනයෙන් බෙහෙත් ගෙනවුත් එය සුවපත් කරවා, එම පින නිරෝගීභාවය පිණිස ප්‍රාර්ථනා කොට එතැනින් චුතව බඹලොව උපන්නේය. එක් අසංඛ්‍යයක් දේව මනුෂ්‍යයන් අතර සැරිසරමින් පදුමුත්තර බුද්ධ කාලයෙහි හංසවතී නගරයෙහි එක් කුලයක ඉපිද, වියත් බවට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා, ශාස්තෘන් වහන්සේ එක් භික්ෂුවක් අල්පබාධ (නිරෝගී) භික්ෂූන් අතර අගතැන් තබනු දැක, තමා ද එම තනතුර පතමින් ප්‍රාර්ථනා කොට දිවි හිමියෙන් කුසල් රැස් කර සුගති ලෝකයන්හිම සැරිසරමින් විපස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පහළ වීමට පෙර බන්ධුමතී නගරයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපිද සියලු ශිල්පයන්හි නිපුණත්වයට පත්ව එහි සාරයක් නොදැක ඉසි පැවිද්දෙන් පැවිදිව ධ්‍යාන අභිඥා ලාභියෙක්ව පර්වත පාදයක වසමින් බුද්ධෝත්පාදය අසා ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයට ගොස් සරණාගමනයෙහි පිහිටා, භික්ෂූන් වහන්සේලාට තණ මල් නිසා හටගත් රෝගයක් හටගත් කල්හි එය සුවපත් කොට, එහි ආයු පමණින් වාසය කොට එතැනින් චුතව බඹලොව ඉපිද, එතැන් සිට අනූඑක්වන කල්පයෙහි දේව මනුෂ්‍යයන් අතර සැරිසරමින් කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බාරාණසී නුවර කුල ගෙයක ඉපිද ගිහිගෙයි වසන අතරතුර එක් ජරාවට පත් වූ, විනාශ වෙමින් පවතින මහා විහාරයක් දැක එහි උපෝසථාගාර ආදී සියලු ආවාසයන් කරවා, එහි භික්ෂු සංඝයා උදෙසා සියලු බෙහෙත් පිරිකර පිළියෙළ කොට දිවි හිමියෙන් කුසල් කොට එක් බුද්ධාන්තරයක් දේව මනුෂ්‍යයන් අතර සැරිසරමින් අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උපත ලැබීමට පෙර කොසඹෑ නුවර සිටු කුලයක උපන්නේය.

---

So mātukucchito nikkhamitvā dhātīhi arogabhāvāya yamunāyaṃ nhāpiyamāno tāsaṃ hatthato muccitvā macchena gilito ahosi. Kevaṭṭā taṃ macchaṃ jālāya gahetvā bārāṇasiyaṃ seṭṭhibhariyāya vikkiṇiṃsu. Sā taṃ gahetvā phālayamānā pubbe katapuññaphalena arogaṃ [Pg.204] dārakaṃ disvā ‘‘putto me laddho’’ti gahetvā posesi. So janakehi mātāpitūhi taṃ pavattiṃ sutvā āgantvā ‘‘ayaṃ amhākaṃ putto, detha no putta’’nti anuyoge kate raññā ‘‘ubhayesampi sādhāraṇo hotū’’ti dvinnaṃ kulānaṃ dāyādabhāvena vinicchayaṃ katvā ṭhapitattā bākuloti laddhanāmo vayappatto mahāsampattiṃ anubhavanto dvīsu seṭṭhikulesu ekekasmiṃ chamāsaṃ chamāsaṃ vasati. Te attano vāre sampatte nāvāsaṅghāṭaṃ bandhitvā tatrūpari ratanamaṇḍapaṃ kāretvā pañcaṅgikatūriye nipphādetvā kumāraṃ tattha nisīdāpetvā ubhayanagaramajjhaṭṭhānaṃ gaṅgāya āgacchanti, aparaseṭṭhimanussāpi evameva sajjetvā taṃ ṭhānaṃ gantvā kumāraṃ tattha āropetvā gacchanti. So evaṃ vaḍḍhamāno āsītiko hutvā ubhayaseṭṭhiputtoti pākaṭo. Satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā sattāhaṃ vāyamanto aṭṭhame divase saha paṭisambhidāya arahattaṃ pāpuṇi.

ඔහු මවුකුසින් නික්ම උපත ලද පසුව, කිරිමව්වරුන් විසින් නිරෝගීභාවය පිණිස යමුනා නදියේ නහවනු ලබන කල්හි, ඔවුන්ගේ අතින් ගිලිහී මත්ස්‍යයෙකු විසින් ගිලිනු ලැබීය. මසුන් මරන්නෝ ඒ මත්ස්‍යයා දැලකින් අල්ලා බරණැස සිටු බිරිඳකට විකුණූහ. ඇය ඒ මත්ස්‍යයා ගෙන පලන කල්හි, පෙර කළ පින් බලයෙන් නිරෝගී වූ දරුවෙකු දැක, ''මට පුතෙකු ලැබුණි'' යයි පවසා දරුවා ගෙන ඇතිදැඩි කළාය. ඔහුගේ ජනක මවුපියන් ඒ පුවත අසා පැමිණ, ''මොහු අපේ පුතා ය, අපේ පුතා අපට දෙන්න'' යයි විවාද කළ කල්හි, රජු විසින් ''දෙපාර්ශවයටම සාධාරණ උරුමය හිමිවේවා'' යි පවසා පවුල් දෙකටම දායාද උරුමය ඇතිව තීන්දුව ලබා දී තැබූ බැවින්, 'බකුල' යන නම ලැබූ ඔහු, වයසින් වැඩී මහා සම්පත් අනුභව කරමින් සිටු පවුල් දෙකෙහි එක් පවුලක මාස හය බැගින් වාසය කරයි. ඒ පවුල් දෙකේ අය තමන්ගේ වාරය පැමිණි කල්හි, පාරු දෙකක් එක්කර බැඳ ඒ මත රත්න මණ්ඩපයක් කරවා, පංචාංගික තූර්ය නාද පවත්වා, කුමරු එහි වඩා හිඳුවා නගර දෙක අතර ගංගාව ඔස්සේ පැමිණෙති. අනෙක් සිටු පවුලේ මිනිස්සු ද එලෙසම සරසා ඒ ස්ථානයට පැමිණ කුමරු එහි නංවාගෙන යති. මෙසේ හැදී වැඩුණු ඔහු අසූ වියට පත්ව සිටු පවුල් දෙකටම අයත් සිටු පුත්‍රයෙකු ලෙස ප්‍රසිද්ධ විය. බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයට ගොස් ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලැබ මහණ වී, සත් දවසක් වීර්ය කොට අටවන දිනයේ සිව්පිළිසිඹියාවන් සමඟ අර්හත්ත්වයට පැමිණියේය.

---

386. So arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Tassattho heṭṭhā vuttova. Apadānapāḷiatthopi suviññeyyova. So arahattaṃ patvā vimuttisukhena viharanto saṭṭhivassasatāyuko hutvā parinibbāyīti.

386. ඒ රහතන් වහන්සේ අර්හත් වී තමන්ගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'හිමවන්තස්සා විදූරේ' යනාදිය වදාළ සේක. එහි අර්ථය යට දක්වන ලද්දේමය. අපදාන පාළියේ අර්ථය ද පහසුවෙන් දත හැකිය. ඒ තේරුන් වහන්සේ අර්හත්ත්වයට පත්ව විමුක්ති සුවයෙන් වෙසෙමින්, වසර එකසිය සැටක් ආයු වළඳා පිරිනිවන් පෑ සේක.

---

Bākulattheraapadānavaṇṇanā samattā.

බකුලත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

7. Girimānandattheraapadānavaṇṇanā

7. ගිරිමානන්දත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

Sattamāpadāne bhariyā me kālaṅkatātiādikaṃ āyasmato girimānandattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vayappatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto attano bhariyāya ca putte ca kālaṅkate sokasallasamappito araññaṃ pavisitvā pavattaphalabhojano rukkhamūle vihāsi. Tadā sumedho bhagavā tassānukampāya tattha gantvā dhammaṃ desetvā sokasallaṃ abbūḷhesi. So dhammaṃ sutvā pasannamānaso sugandhapupphehi bhagavantaṃ pūjetvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā sirasi añjaliṃ katvā abhitthavi.

සත්වන අපදානයේ 'භරියා මේ කාලකතා' යනාදිය ආයුෂ්මත් ගිරිමානන්ද තේරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකු වී, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, සුමේධ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ කුලගෙයක උපත ලැබීය. වයසට පැමිණ ගිහිගෙය පිහිටුවා වසන කල්හි, තමන්ගේ බිරිඳ සහ පුතුන් මියගිය විට ශෝක හුලෙන් පෙළුණේ අරණ්‍යයට වැදී, ඉබේ වැටුණු ඵලවැල අනුභව කරමින් රුක්මුල්හි වාසය කළේය. එකල සුමේධ බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහු කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් එහි වැඩම කොට ධර්මය දේශනා කොට ශෝක හුල උදුරා දැමූ සේක. ඔහු ධර්මය අසා පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ සුවඳ මල්වලින් බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කොට, පස්වණක් පිහිටුවා වැඳ, හිසෙහි දොහොත් මුදුන් දී ස්තුති කළේය.

---

So [Pg.205] tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayattha sukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahe bimbisārarañño purohitassa putto hutvā nibbatti, girimānandotissa nāmaṃ ahosi. So viññutaṃ patvā satthu rājagahāgamane buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā samaṇadhammaṃ karonto katipayaṃ divasaṃ gāmakāvāse vasitvā satthāraṃ vandituṃ rājagahaṃ agamāsi. Bimbisāramahārājā tassa āgamanaṃ sutvā taṃ upasaṅkamitvā ‘‘idheva, bhante, vasatha, ahaṃ catūhi paccayehi upaṭṭhahāmī’’ti sampavāretvā gatopi bahukiccattā taṃ na sari. ‘‘Thero abbhokāseyeva vasatī’’ti. Devatā therassa temanabhayena vassadhāraṃ vāresuṃ. Rājā avassanakāraṇaṃ upadhāretvā ñatvā therassa kuṭikaṃ kārāpesi. Thero kuṭikāyaṃ vasanto senāsanasappāyalābhena cittasamādhānaṃ labhitvā vīriyasamataṃ yojetvā vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi.

ඔහු ඒ පින්කමින් දෙව්මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් දෙලොවම සැප අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේ රජගහනුවර බිම්බිසාර රජුගේ පුරෝහිතයාගේ පුත්‍රයා වී උපත ලැබීය, ඔහුට 'ගිරිමානන්ද' යනු නම විය. ඔහු වියපත් වී බුදුරජාණන් වහන්සේ රජගහනුවරට වැඩම කළ අවස්ථාවේ බුද්ධානුභාවය දැක ශ්‍රද්ධාව ලැබ මහණ වී, මහණදම් පුරමින් දින කිහිපයක් ගම්බද ආවාසයක වාසය කොට බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඳීමට රජගහනුවරට ගියේය. බිම්බිසාර මහරජු උන්වහන්සේගේ වැඩමවීම අසා, උන්වහන්සේ වෙත එළඹ, ''ස්වාමීනි, මෙහිම වැඩ වසනු මැනවි, මම සිව්පසයෙන් උපස්ථාන කරන්නෙමි'' යයි ආරාධනා කළ ද, බොහෝ රාජකාරි බහුල වූ බැවින් ඒ ගැන අමතක විය. 'තේරුන් වහන්සේ එළිමහනේම වෙසෙති' යි දේවතාවෝ උන්වහන්සේ තෙමීම කෙරෙහි ඇති බියෙන් වර්ෂා ධාරාවන් වැළැක්වූහ. රජතුමා වැසි නොවැසීමට හේතුව විමසා බලා කරුණු දැනගෙන තේරුන් වහන්සේ වෙනුවෙන් කුටියක් කරවීය. තේරුන් වහන්සේ කුටියෙහි වෙසෙමින් සෙනසුන් සප්පාය ලැබීමෙන් සිතේ සමාධිය ලබා වීර්යය සම කොට විදර්ශනා වඩා අර්හත්ත්වයට පැමිණි සේක.

---

419. So arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento bhariyā me kālaṅkatātiādimāha. Taṃ bhagavato nivedanañca bhagavatā katānusāsanañca maggaṃ phalādhigamāpadānañca pāṭhānusārena suviññeyyamevāti.

419. උන්වහන්සේ අර්හත්ත්වයට පත්ව තමන්ගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කොට මහත් සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'භරියා මේ කාලකතා' යනාදිය වදාළ සේක. ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේට දැන්වීම ද, බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් කළ අනුශාසනය ද, මාර්ගය හා ඵල ලැබීමේ අපදානය ද පාළියට අනුකූලව පහසුවෙන් දත හැකිය.

---

Girimānandattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ගිරිමානන්දත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

Aṭṭhamanavamadasamāpadānāni uttānatthānevāti.

අටවන, නවවන හා දසවන අපදානයන් ඉතා පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Cattālīsamavaggavaṇṇanā samattā.

සතළිස්වන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

41. Metteyyavaggo

41. මෙත්තෙය්‍ය වර්ගය

---

1. Tissametteyyattheraapadānavaṇṇanā

1. තිස්සමෙත්තෙය්‍යත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

1. Ekacattālīsame vagge paṭhamāpadāne pabbhārakūṭaṃ nissāyātiādikaṃ tissametteyyattherassa apadānaṃ. Tattha tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā padumuttarassa bhagavato ajinacammaṃ nisīdanatthāya dinnameva nānaṃ. Sesaṃ apadānapāḷiyā suviññeyyamevāti.

1. එක්සතළිස්වන වර්ගයේ පළමු අපදානය වූ 'පබ්භාරකූටං නිස්සාය' යනාදිය තිස්සමෙත්තෙය්‍ය තේරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. එහි තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදි වී පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේට වැඩ හිඳීම පිණිස අඳුන් දිවි සමක් දීම පමණක් විශේෂ වේ. ඉතිරි කොටස අපදාන පාළියෙන් පහසුවෙන් දත හැකිය.

---

2. Puṇṇakattheraapadānavaṇṇanā

2. පුණ්ණකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව

---

29. Dutiyāpadāne [Pg.206] pabbhārakūṭaṃ nissāyātiādikaṃ āyasmato puṇṇakattherassa apadānaṃ. Tattha himavante yakkhasenāpati hutvā parinibbutassa paccekabuddhassa āḷahanakaraṇameva nānattaṃ. Sesaṃ pāṭhānusārena suviññeyyameva.

29. දෙවන අපදානය වූ 'පබ්භාරකූටං නිස්සාය' යනාදිය ආයුෂ්මත් පුණ්ණක තේරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. එහි හිමවතෙහි යක්ෂ සේනාපතියෙකු වී පිරිනිවන් පෑ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ ආදාහන කටයුතු කිරීම පමණක් වෙනස් වේ. ඉතිරි කොටස පාළියට අනුකූලව පහසුවෙන් දත හැකිය.

---

45. Tatiyāpadāne himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato mettaguttherassa apadānaṃ. Tattha himavantasamīpe asokapabbate so tāpaso hutvā paṇṇasālāyaṃ vasanto sumedhasambuddhaṃ disvā pattaṃ gahetvā sappipūraṇaṃ viseso. Sesaṃ puññaphalāni ca suviññeyyāneva. Apadānagāthānaṃ attho ca pākaṭoyeva.

45. තෙවන අපදානය වූ 'හිමවන්තස්සා විදූරේ' යනාදිය ආයුෂ්මත් මෙත්තගූ තේරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. එහි හිමවන්ත සමීපයෙහි අසෝක පර්වතයෙහි ඒ තේරුන් වහන්සේ තාපසයෙකු වී පන්සලක වසන කල්හි සුමේධ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පාත්‍රය ගෙන ගිතෙලින් පිරවීම විශේෂයකි. ඉතිරි පින්ඵලයන් සහ අපදාන ගාථාවල අර්ථය ද ඉතා පැහැදිලිය.

---

72. Catutthāpadāne gaṅgā bhāgīrathī nāmātiādikaṃ āyasmato dhotakattherassa apadānaṃ. Tatrāpi brāhmaṇo hutvā bhāgīrathīgaṅgāya taramāne bhikkhū disvā pasannamānaso setuṃ kārāpetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa niyyāditabhāvoyeva viseso. Puññaphalaparidīpanagāthānaṃ attho nayānusārena suviññeyyova.

72. සිව්වන අපදානය වූ 'ගංගා භාගීරථී නාම' යනාදිය ආයුෂ්මත් ධෝතක තේරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. එහි ද බ්‍රාහ්මණයෙකු වී භාගීරථී ගඟින් එතෙර වන භික්ෂූන් දැක පැහැදුණු සිත් ඇතිව පාලමක් කරවා බුදු ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට පූජා කිරීමම විශේෂයකි. පින්ඵල දක්වන ගාථාවල අර්ථය පාළි නයට අනුව පහසුවෙන් දත හැකිය.

---

100. Pañcamāpadāne himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato upasivattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā himavante padumuttaraṃ bhagavantaṃ disvā tiṇasantharaṃ santharitvā tattha nisinnassa bhagavato sālapupphapūjaṃ akāsīti ayaṃ viseso, sesamuttānameva.

100. පස්වන අපදානයෙහි "හිමවන්තස්සා විදූරේ" යනාදිය ආයුෂ්මත් උපසීව තේරණුවන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය වූ (නිවනට උපකාරී වන) පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපන්නේය. වැඩිවියට පත්ව ගිහිගෙය අතහැර තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදිව, හිමවන්තයෙහි පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දැක, තණ ඇතිරියක් අතුරා එහි වැඩසිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සල් මල් පූජාවක් කළේය. මෙය මෙහි විශේෂයයි. සෙසු පුවත් පැහැදිලිය.

---

161. Chaṭṭhāpadāne migaluddo pure āsintiādikaṃ āyasmato nandakattherassa apadānaṃ. Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle karavikasakuṇo hutvā madhurakūjitaṃ karonto satthāraṃ padakkhiṇaṃ akāsi. Aparabhāge mayūro hutvā aññatarassa paccekabuddhassa vasanaguhādvāre pasannamānaso divasassa tikkhattuṃ madhurena vassitaṃ vassi. Evaṃ tattha tattha bhave puññāni katvā amhākaṃ bhagavato kāle sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto nandakoti laddhanāmo satthu santike dhammaṃ [Pg.207] sutvā pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento migaluddo pure āsintiādimāha. Tattha paccekabuddhassa maṇḍapaṃ katvā padumapupphehi chadanameva viseso.

161. හයවන අපදානයෙහි "මිගලුද්දෝ පුරේ ආසිං" යනාදිය ආයුෂ්මත් නන්දක තේරණුවන්ගේ අපදානයයි. පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි මොහු කරවිික පක්ෂියෙක්ව ඉපදී මධුර හඬින් නාද කරමින් ශාස්තෘන් වහන්සේට පැදකුණු කළ බව කියනු ලැබේ. පසුව මයුරෙක්ව (මොනරෙක්ව) ඉපදී එක්තරා පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ වාසස්ථානය වූ ගුහා ද්වාරයෙහි පැහැදුණු සිතින් යුතුව දිනකට තුන් වරක් මධුර හඬින් නාද කළේය. මෙසේ ඒ ඒ භවයන්හි පින්කම් කොට අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි සැවැත් නුවර කුලගෙයක උපත ලැබීය. "නන්දක" යන නම ලබා ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයෙහි බණ අසා පැවිදිව, විදර්ශනා වඩා අර්හත්වයට පත් විය. ඔහු පසුව තම පූර්ව කර්මය සිහි කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව තමාගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "මිගලුද්දෝ පුරේ ආසිං" යනාදිය පැවසීය. එහි පසේබුදුරජාණන් වහන්සේට මණ්ඩපයක් කර පියුම් මල්වලින් සෙවිලි කිරීම විශේෂත්වයයි.

---

183. Sattamāpadāne pabbhārakūṭaṃ nissāyātiādikaṃ āyasmato hemakattherassa apadānaṃ. Tatthāpi isipabbajjaṃ pabbajitvā himavante vasanto piyadassiṃ bhagavantaṃ upagataṃ disvā ratanamayaṃ pīṭhaṃ attharitvā aṭṭhāsi. Tattha nisinnassa kumbhamattaṃ jambuphalaṃ āharitvā adāsi. Bhagavā tassa cittappasādatthāya taṃ phalaṃ paribhuñji. Ettakameva viseso.

183. හත්වන අපදානයෙහි "පබ්භාරකූටං නිස්සාය" යනාදිය ආයුෂ්මත් හේමක තේරණුවන්ගේ අපදානයයි. එහි ද තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදිව හිමවන්තයෙහි වසන්නේ පියදස්සී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කළ බව දැක රත්නමය පීඨයක් පනවා තැබීය. එහි වැඩසිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට කළයක් පමණ වූ දඹ ගෙඩියක් ගෙනවිත් පූජා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුගේ චිත්ත ප්‍රසාදය පිණිස එම ඵලය පරිභෝජනය කළ සේක. මෙපමණක් මෙහි විශේෂයයි.

---

224. Aṭṭhamāpadāne rājāsi vijayo nāmātiādikaṃ āyasmato todeyyattherassa apadānaṃ. Tattha rājāsi vijayo nāmāti daharakālato paṭṭhāya sabbasaṅgāmesu jinato, catūhi saṅgahavatthūhi janaṃ rañjanato allīyanato vijayo nāma rājā ahosīti attho. Ketumatīpuruttameti ketu vuccanti dhajapaṭākā. Atha vā nagarasobhanatthāya nagaramajjhe ussāpitaratanatoraṇāni, te ketū niccaṃ ussāpitā sobhayamānā assā atthīti ketumatī. Pūreti dhanadhaññehi sabbajanānaṃ mananti puraṃ. Ketumatī ca sā purañca seṭṭhaṭṭhena uttamañceti ketumatīpuruttamaṃ, tasmiṃ ketumatīpuruttame. Sūro vikkamasampannoti abhīto vīriyasampanno vijayo nāma rājā ajjhāvasīti sambandho. Itthaṃ bhūtaṃ purañca sabbavatthuvāhanañca chaḍḍetvā himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā vasanto sumedhabhagavantaṃ disvā somanassaṃ uppādetvā candanena pūjākaraṇameva viseso.

224. අටවන අපදානයෙහි "රාජාසි විජයෝ නාම" යනාදිය ආයුෂ්මත් තෝදෙය්‍ය තේරණුවන්ගේ අපදානයයි. එහි "රාජාසි විජයෝ නාම" යනු කුඩා කල පටන් සියලු යුද්ධයන් ජයගත් නිසා ද, සතර සංග්‍රහ වස්තුවෙන් ජනයා සතුටු කළ නිසා ද, ජනයා ඔහු වෙත ඇලුම් කළ නිසා ද "විජය" නම් වූ රජෙක් විය යන අර්ථයයි. "කේතුමතී පුරුත්තම" යනු ධජ පතාකයන්ට 'කේතු' යයි කියනු ලැබේ. එසේ නැතහොත් නගරයේ ශෝභාව පිණිස නගර මධ්‍යයෙහි ඔසවන ලද රත්නමය තොරණ හා ධජයන් නිරන්තරයෙන් බබළමින් පවතින බැවින් එය "කේතුමතී" නම් වේ. ධන ධාන්‍යයෙන් සියලු ජනයාගේ මන පිරවන බැවින් "පුර" නම් වේ. කේතුමතී වූ ඒ උතුම් නගරයෙහි යන්නයි. "සූරෝ වික්කම සම්පන්නෝ" යනු නිර්භීත වූ වීර්ය සම්පන්න විජය නම් රජෙක් අණසක පතුරුවා වාසය කළේය යන්නයි. මෙසේ සම්බන්ධ කළ යුතුය. මෙබඳු වූ නගරය ද සියලු වස්තු වාහන ද අතහැර හිමවන්තයට වැදී තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදිව වසන්නේ සුමේධ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක සෝමනස්සය උපදවා සඳුන්වලින් පූජා කිරීම මෙහි විශේෂයයි.

---

276. Navamāpadāne nagare haṃsavatiyātiādikaṃ āyasmato jatukaṇṇittherassa apadānaṃ. Tattha seṭṭhiputto hutvā suvaṇṇapāsāde vasanabhāvo ca pañcahi kāmaguṇehi samaṅgī hutvā vasanabhāvo ca sabbadesavāsīnaṃ sabbasippaviññūnañca āgantvā sevanabhāvo ca viseso.

276. නවවන අපදානයෙහි "නගරේ හංසවතියා" යනාදිය ආයුෂ්මත් ජතුකණ්ණි තේරණුවන්ගේ අපදානයයි. එහි සිටු පුත්‍රයෙක්ව රන් ප්‍රාසාදයක විසීම ද, පංච කාම ගුණයෙන් යුක්තව විසීම ද, සියලු දේශවාසීන් හා සියලු ශිල්පයන් දන්නවුන් පැමිණ සේවනය කිරීම ද විශේෂත්වයයි.

---

330. Dasamāpadāne himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato udenattherassa apadānaṃ. Tattha himavantasamīpe padumapabbataṃ nissāya tāpasapabbajjaṃ [Pg.208] pabbajitvā vasantena padumuttarassa bhagavato padumapupphaṃ gahetvā pūjitabhāvova viseso. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

330. දසවන අපදානයෙහි "හිමවන්තස්සා විදූරේ" යනාදිය ආයුෂ්මත් උදේන තේරණුවන්ගේ අපදානයයි. එහි හිමවන්තය සමීපයෙහි පදුම පර්වතය ඇසුරු කොට තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදිව වසන තාපසයා පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පියුම් මලක් ගෙන පූජා කිරීමම විශේෂත්වයයි. සෙසු සියල්ල සෑම තැනකදීම පැහැදිලිය.

---

Ekacattālīsamavaggavaṇṇanā samattā.

එක්සාළිස්වන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

42. Bhaddālivaggo

42. භද්දාලි වර්ගය

---

1-10. Bhaddālittheraapadānādivaṇṇanā

1-10. භද්දාලි තේර අපදාන ආදි වර්ණනාව

---

Bācattālīsamavagge paṭhamāpadānañca dutiyāpadānañca tatiyāpadānañca nayānusārena suviññeyyameva.

හතළිස් දෙවන වර්ගයෙහි පළමු අපදානය ද, දෙවන අපදානය ද, තෙවන අපදානය ද පෙළ දහමට අනුව පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

106. Catutthāpadāne nagare bandhumatiyātiādikaṃ āyasmato madhumaṃsadāyakattherassa apadānaṃ. Tattha sūkarikoti sūkaramaṃsaṃ vikkiṇitvā jīvikaṃ kappento. Ukkoṭakaṃ randhayitvāti pihakapapphāsamaṃsaṃ pacitvā madhumaṃsamhi okiriṃ pakkhipiṃ. Tena maṃsena pattaṃ pūretvā bhikkhusaṅghassa datvā tena puññakammena imasmiṃ buddhuppāde arahattaṃ pāpuṇinti attho.

106. හතරවන අපදානයෙහි "නගරේ බන්ධුමතියා" යනාදිය ආයුෂ්මත් මධුමංසදායක තේරණුවන්ගේ අපදානයයි. එහි "සූකරිකෝ" යනු ඌරු මස් විකුණා ජීවත් වන්නා යන්නයි. "උක්කෝටකං රන්ධයිත්වා" යනු අක්මාව හා පෙනහළු මස් පිස මධුර වූ මස්වලට එක් කොට දැමීමයි. එම මස්වලින් පාත්‍රය පුරවා භික්ෂු සංඝයාට පූජා කොට, ඒ පින්කමින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි අර්හත්වයට පත් වූයේය යනු අර්ථයයි.

---

Nāgapallavattherassa pañcamāpadānampi ekadīpiyattherassa chaṭṭhāpadānampi ucchaṅgapupphiyattherassa sattamāpadānampi yāgudāyakattherassa aṭṭhamāpadānampi patthodanadāyakattherassa navamāpadānampi mañcadāyakattherassa dasamāpadānampi sabbaṃ suviññeyyamevāti.

නාගපල්ලව තේරණුවන්ගේ පස්වන අපදානය ද, ඒකදීපිය තේරණුවන්ගේ හයවන අපදානය ද, උච්ඡංගපුප්ඵිය තේරණුවන්ගේ හත්වන අපදානය ද, යාගුදායක තේරණුවන්ගේ අටවන අපදානය ද, පත්තෝදනදායක තේරණුවන්ගේ නවවන අපදානය ද, මඤ්චදායක තේරණුවන්ගේ දසවන අපදානය ද යන සියල්ල පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Bācattālīsamavaggavaṇṇanā samattā.

හතළිස් දෙවන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

43-48. Sakiṃsammajjakādivaggo

43-48. සකිංසම්මජ්ජකාදි වර්ගය

---

1-60. Sakiṃsammajjakattheraapadānādivaṇṇanā

1-60. සකිංසම්මජ්ජක තේර අපදාන ආදි වර්ණනාව

---

Tecattālīsamavagge sabbatherāpadānāni uttānāneva. Kevalaṃ therānaṃ nāmanānattaṃ puññanānattañca viseso.

හතළිස් තුන්වන වර්ගයෙහි සියලු තේර අපදානයන් පැහැදිලිය. හුදෙක් තේරණුවන්ගේ නම්වල වෙනස හා පින්කම්වල වෙනස පමණක් මෙහි විශේෂයයි.

---

Catucattālīsame vaggepi sabbāni apadānāni pākaṭāneva. Kevalaṃ puññanānattaṃ phalanānattañca viseso.

හතළිස් හතරවන වර්ගයෙහි ද සියලු අපදානයන් පැහැදිලිය. හුදෙක් පින්කම්වල වෙනස හා ප්‍රතිඵලයන්හි වෙනස පමණක් මෙහි විශේෂයයි.

---

1. Pañcacattālīsamavagge paṭhamāpadāne kakusandho mahāvīrotiādikaṃ āyasmato vibhīṭakamiñjiyattherassa apadānaṃ.

1. හතළිස් පස්වන වර්ගයෙහි පළමු අපදානයෙහි "කකුසන්ධෝ මහාවීරෝ" යනාදිය ආයුෂ්මත් විභීටකමිඤ්ජිය තේරණුවන්ගේ අපදානයයි.

---

2. Tattha [Pg.209] bījamiñjamadāsahanti vibhīṭakaphalāni phāletvā bījāni miñjāni gahetvā madhusakkarāhi yojetvā kakusandhassa bhagavato adāsinti attho. Dutiyāpadānādīni sabbāni suviññeyyāneva, therānaṃ nāmanānattādīnipi pāṭhānusārena veditabbāni.

2. එහි "බීජමිඤ්ජමදාසහං" යනු බුළු (විභීටක) ගෙඩි පලා එහි බීජ හා මද ගෙන මී පැණි හා සකුරු සමඟ මිශ්‍ර කොට කකුසඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළෙමි යන්න අර්ථයයි. දෙවන අපදානය ආදී සියල්ල පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය. තේරණුවන්ගේ නම්වල වෙනස ආදිය ද පෙළ දහමට අනුව දත යුතුය.

---

1. Chacattālīsame vagge paṭhamāpadāne jagatiṃ kārayiṃ ahanti uttamabodhirukkhassa samantato āḷindaṃ ahaṃ kārayinti attho. Sesāni dutiyāpadānādīni sabbānipi uttānāneva.

1. හතළිස් හයවන වර්ගයෙහි පළමු අපදානයෙහි "ජගතිං කාරයිං අහං" යනු උතුම් වූ බෝධි වෘක්ෂය වටා අලින්දයක් කරවූයෙමි යන අර්ථයයි. සෙසු දෙවන අපදානය ආදී සියල්ලම පැහැදිලිය.

---

Sattacattālīsame vagge paṭhamāpadānādīni pāḷianusārena suviññeyyāneva.

හතළිස් හත්වන වර්ගයෙහි පළමු අපදානය ආදිය පෙළ දහමට අනුව පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Aṭṭhacattālīsame vagge paṭhamadutiyāpadānāni uttānāneva.

හතළිස් අටවන වර්ගයෙහි පළමු හා දෙවන අපදාන පැහැදිලිය.

---

30. Tatiyāpadāne kosiyo nāma bhagavāti kosiyagotte jātattā kosiyo nāma paccekabuddhoti attho. Cittakūṭeti cittakūṭakelāsakūṭasānukūṭādīsu anotattadahaṃ paṭicchādetvā ṭhitapabbatakūṭesu nānāratanaosadhādīhi vicitte cittakūṭapabbate so paccekabuddho vasīti attho.

30. තෙවන අපදානයෙහි 'කෝසිය නම් වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ' යනු කෝසිය ගෝත්‍රයෙහි උපන් බැවින් කෝසිය නම් වූ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ යන්න අර්ථයයි. 'චිත්තකූටයෙහි' යනු චිත්තකූට, කේලාසකූට, සානුකූට ආදී වූ අනවතප්ත විල වටා පිහිටි පර්වත කූටයන් අතුරින් විවිධ රත්නයන් හා ඖෂධයන්ගෙන් විසිතුරු වූ චිත්තකූට පර්වතයෙහි ඒ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටි සේක යන්න අර්ථයයි.

---

Catutthapañcamāpadānāni uttānāneva.

හතරවන හා පස්වන අපදානයන්ගේ අර්ථය පැහැදිලිය.

---

56. Chaṭṭhāpadāne kusaṭṭhakamadāsahanti pakkhikabhattauposathikabhattadhurabhattasalākabhattādīsu kusapaṇṇavasena dātabbaṃ aṭṭhasalākabhattaṃ ahaṃ adāsinti attho.

56. හයවන අපදානයෙහි 'කුසට්ඨකමදාසහං' යනු පක්ෂික බත, උපෝසථික බත, ධුර බත, සලාක බත ආදිය අතුරින් සලාක පත්‍ර මගින් දිය යුතු අටවැදෑරුම් සලාක බතක් මම දුන්නෙමි යන්න අර්ථයයි.

---

61. Sattamāpadāne sobhito nāma sambuddhoti ārohapariṇāhadvattiṃsamahāpurisalakkhaṇabyāmappabhādīhi sobhamānasarīrattā sobhito nāma sammāsambuddhoti attho.

61. හත්වන අපදානයෙහි 'සෝභිත නම් සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ' යනු උස මහතින් යුත් දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් හා ව්‍යාමප්‍රභා ආදියෙන් බබළන්නා වූ ශරීරයක් ඇති බැවින් සෝභිත නම් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ යන්න අර්ථයයි.

---

66. Aṭṭhamāpadāne takkarāyaṃ vasī tadāti taṃ dasapuññakiriyavatthuṃ karontā janā paṭivasanti etthāti takkarā, rājadhānī. Tissaṃ takkarāyaṃ, tadā vasīti attho.

66. අටවන අපදානයෙහි 'එකල තක්කරායෙහි විසූහ' යනු යම් පුරවරයක දස පින්කිරිවත්හි නිරත ජනයා වාසය කරද්ද එය තක්කරා නම් රාජධානියයි. ඒ තක්කරා නම් රාජධානියෙහි එකල විසූ සේක යන්න අර්ථයයි.

---

72. Navamāpadāne [Pg.210] pānadhiṃ sukataṃ gayhāti upāhanayugaṃ sundarākārena nipphāditaṃ gahetvāti attho. Dasamāpadānaṃ suviññeyyamevāti.

72. නවවන අපදානයෙහි 'මනාව කරන ලද පාවහන් ගෙන' යනු මනාව නිමවන ලද පාවහන් යුවළක් ගෙන යන්න අර්ථයයි. දසවන අපදානය වටහා ගැනීම පහසුය.

---

Aṭṭhacattālīsamavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.

හතළිස් අටවන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමාවට පත් විය.

---

49. Paṃsukūlavaggo

49. පාංශුකූල වර්ගය.

---

1-10. Paṃsukūlasaññakattheraapadānādivaṇṇanā

1-10. පාංශුකූලසඤ්ඤක තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව ආදියයි.

---

Ekūnapaññāsamavagge paṭhamāpadānaṃ suviññeyyameva.

හතළිස් නවවන වර්ගයෙහි පළමු අපදානය වටහා ගැනීම පහසුය.

---

14. Dutiyāpadāne adhiccuppattikā buddhāti adhiccena akāraṇena uppattikā sayambhūtā, aññehi devabrahmamārādīhi upadesadāyakehi rahitā sayambhūñāṇena uppannā jātā pātubhūtāti attho.

14. දෙවන අපදානයෙහි 'අධිච්චුප්පත්තික බුදුවරු' යනු කිසිදු බාහිර හේතුවකින් තොරව ස්වයංභූව පහළ වූ, දෙව් බඹ මරුන් ආදී අන්‍ය උපදෙස් දෙන්නන්ගෙන් තොරව ස්වයංභූ ඥානයෙන් උපන්, පහළ වූ බුදුවරු යන්න අර්ථයයි.

---

16. Odumbarikapupphaṃ vāti udumbararukkhe pupphaṃ dullabhaṃ dullabhuppattikaṃ iva. Candamhi sasakaṃ yathāti candamaṇḍale sasalekhāya rūpaṃ dullabhaṃ yathā. Vāyasānaṃ yathā khīranti kākānaṃ niccaṃ rattindivaṃ khuddāpīḷitabhāvena khīraṃ dullabhaṃ yathā, evaṃ dullabhaṃ lokanāyakaṃ caturāsaṅkhyeyyaṃ vā aṭṭhāsaṅkhyeyyaṃ vā soḷasāsaṅkhyeyyaṃ vā kappasatasahassaṃ pāramiyo pūretvā buddhabhāvato dullabho lokanāyakoti attho.

16. 'දිඹුල් මලක් මෙන්' යනු දිඹුල් ගසෙහි මලක් ලැබීම දුර්ලභ වන්නා සේම බුදුවරුන්ගේ පහළ වීම ද දුර්ලභය. 'සඳෙහි හාවකු මෙන්' යනු චන්ද්‍ර මණ්ඩලයෙහි හාවකුගේ රූපය ලැබීම දුර්ලභ වන්නා සේමය. 'කපුටන්ට කිරි මෙන්' යනු නිරන්තරයෙන්ම සා පිපාසයෙන් පීඩිත වූ කපුටන්ට කිරි ලැබීම දුර්ලභ වන්නා සේමය. එලෙසම සතර අසංඛ්‍ය කල්ප ලක්ෂයක් හෝ අට අසංඛ්‍ය කල්ප ලක්ෂයක් හෝ සොළොස් අසංඛ්‍ය කල්ප ලක්ෂයක් පාරමිතාවන් පුරා බුදුවන බැවින් ලෝකනායක බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් ලැබීම අතිශයින් දුර්ලභය යන්න අර්ථයයි.

---

30. Tatiyāpadāne madhuṃ bhisehi savatīti pokkharamadhupadumakesarehi savati paggharati. Khīraṃ sappiṃ muḷālibhīti khīrañca sappirasañca padumamuḷālehi savati paggharati. Tasmā tadubhayaṃ mama santakaṃ buddho paṭiggaṇhatūti attho.

30. තෙවන අපදානයෙහි 'නෙළුම් අලවලින් මී පැණි වැගිරෙයි' යනු නෙළුම් රේණු මගින් මී පැණි වැගිරෙයි, ගලා යයි. 'නෙළුම් දඬුවලින් කිරි සහ ගිතෙල් වැගිරෙයි' යනු නෙළුම් දඬු හා මුල්වලින් කිරි සහ ගිතෙල් රස වැගිරෙයි. එබැවින් මා සතු ඒ දෑ බුදුරජාණන් වහන්සේ පිළිගන්නා සේක්වා යන්න අර්ථයයි.

---

Catutthapañcamachaṭṭhāpadānāni uttānāneva.

හතරවන, පස්වන සහ හයවන අපදානයන්ගේ අර්ථය පැහැදිලිය.

---

119. Sattamāpadāne cattālīsadijāpi cāti dvikkhattuṃ jātāti dijā. Kumāravaye uṭṭhitadantānaṃ patitattā puna uṭṭhitadantā dijā, te ca dantā. Byākaraṇañca heṭṭhā nidānakathāyaṃ vuttameva.

119. හත්වන අපදානයෙහි 'සතළිස් දත්' යනු දෙවරක් උපදින බැවින් 'දිජ' නම් වේ. ළදරු වියෙහි හටගත් දත් වැටී නැවත හටගන්නා බැවින් දත්වලට 'දිජ' යයි කියනු ලැබේ. මේ පිළිබඳ විවරණය කලින් නිදාන කථාවෙහි පවසන ලද්දේමය.

---

Aṭṭhamāpadānaṃ uttānamevāti.

අටවන අපදානය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

---

171. Navamāpadāne tadāhaṃ māṇavo āsinti yadā sumedhapaṇḍito dīpaṅkarabhagavato santikā byākaraṇaṃ labhi, tadā ahaṃ megho nāma brāhmaṇamāṇavo [Pg.211] hutvā sumedhatāpasena saha isipabbajjaṃ pabbajitvā sikkhāpadesu sikkhito kenaci pāpasahāyena saṃsaṭṭho saṃsaggadosena pāpavitakkādivasaṃ gato mātughātakammavasena narake aggijālādidukkhamanubhavitvā tato cuto samudde timiṅgalamahāmaccho hutvā nibbatto, samuddamajjhe gacchantaṃ mahānāvaṃ gilitukāmo gato. Disvā maṃ vāṇijā bhītā ‘‘aho gotamo bhagavā’’ti saddamakaṃsu. Atha mahāmaccho pubbavāsanāvasena buddhagāravaṃ uppādetvā tato cuto sāvatthiyaṃ vibhavasampanne brāhmaṇakule nibbatto saddho pasanno satthu dhammadesanaṃ sutvā pabbajitvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇitvā divasassa tikkhattuṃ upaṭṭhānaṃ gantvā saramāno vandati. Tadā bhagavā ‘‘ciraṃ dhammarucī’’ti maṃ āha.

171. නවවන අපදානයෙහි 'එකල මම මාණවකයෙක් වීමි' යනු යම් කලෙක සුමේධ පණ්ඩිතයන් වහන්සේ දීපංකර බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් නියත විවරණ ලැබූ සේක් ද, එකල මම මේඝ නම් වූ බ්‍රාහ්මණ මාණවකයෙක්ව සුමේධ තාපසයන් වහන්සේ සමඟ ඍෂි පැවිද්දෙන් පැවිදිව, සික්ඛාපදයන්හි හික්මුණෙමි. පසුව කිසියම් පාපී මිත්‍රයෙකු හා එක්ව, ඒ ඇසුරේ දොසින් පාපී විතර්කයන්ට වසඟව, මව් මැරීමේ කර්මය හේතුවෙන් නිරයෙහි ගිනිදැල් ආදී දුක් අනුභව කොට, එතැනින් චුතව සමුද්‍රයෙහි තිමිංගල නම් මහා මත්ස්‍යයෙකුව උපන්නෙමි. මුහුද මැද යන මහා නැවක් ගිලිනු රිසියෙන් එහි ගියෙමි. මා දැක බියපත් වූ වෙළෙන්දෝ ''අහෝ ගෞතම භාග්‍යවතුන් වහන්ස'' යැයි හඬ නගන්නට වූහ. එකල ඒ මහා මත්ස්‍යයා පෙර පුරුදු වාසනා බලයෙන් බුද්ධ ගෞරවය උපදවා ගෙන, ඒ මත්ස්‍ය භවයෙන් චුතව සැවැත් නුවර ධනවත් බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපත ලැබීය. ශ්‍රද්ධාවෙන් හා ප්‍රසාදයෙන් යුතුව බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කොට පැවිදිව සිව්පිළිසිඹියාවන් සමඟ අරහත්වයට පැමිණ, දිනකට තෙවරක් බුදුන් වැඳීමට ගොස් සිහිකරමින් වඳියි. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මට ''බොහෝ කලක් ධර්මයෙහි රුචි කළ තැනැත්තා'' (චිරං ධම්මරුචි) යැයි වදාළ සේක.

---

184. Atha so thero ‘‘suciraṃ satapuññalakkhaṇa’’ntiādīhi gāthāhi thomesi. Bhante, satapuññalakkhaṇadhara gotama. Patipubbena visuddhapaccayanti pubbe dīpaṅkarapādamūle paripuṇṇapāramīpaccayasambhāro suṭṭhu ciraṃ kālaṃ mayā na diṭṭho asīti attho. Ahamajjasupekkhananti ajja imasmiṃ divase ahaṃ supekkhanaṃ sundaradassanaṃ, sundaradiṭṭhaṃ vā nirupamaṃ viggahaṃ upamārahitasarīraṃ gotamaṃ vata ekantena passāmi dakkhāmīti attho.

184. ඉක්බිති ඒ තෙරුන් වහන්සේ ''සුචිරං සතපුඤ්ඤලක්ඛණං'' ආදී ගාථාවලින් ප්‍රශංසා කළහ. ''පින් සියයකින් උපන් ලක්ෂණ දරන්නා වූ ගෞතමයන් වහන්ස, පෙර දීපංකර පාද මූලයේදී පාරමී ධර්මයන් සම්පූර්ණ කළ ඔබ වහන්සේ බොහෝ කලක් මා විසින් නොදක්නා ලද්දේය.'' 'අද මම මැනවින් දකිමි' යනු අද දින මම මනහර දර්ශනයක් ඇති හෙවත් මැනවින් දැකගත හැකි, අසමසම ශරීරයක් ඇති, උපමා රහිත වූ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේව ඒකාන්තයෙන්ම දකිමි යන්න අර්ථයයි.

---

185-186. Suciraṃ vihatatamo mayāti visesena hatatamo viddhaṃsitamoho tvaṃ mayāpi suṭṭhu ciraṃ thomitoti attho. Sucirakkhena nadī visositāti esā taṇhānadī sundararakkhena gopanena visesena sositā, abhabbuppattikatā tayāti attho. Suciraṃ amalaṃ visodhitanti suṭṭhu ciraṃ dīghena addhunā amalaṃ nibbānaṃ visesena sodhitaṃ, suṭṭhu kataṃ adhigataṃ tayāti attho. Nayanaṃ ñāṇamayaṃ mahāmune. Cirakālasamaṅgitoti mahāmune mahāsamaṇa ñāṇamayaṃ nayanaṃ dibbacakkhuṃ cirakālaṃ samadhigato sampatto tvanti attho. Avinaṭṭho punarantaranti ahaṃ puna antaraṃ antarābhave majjhe parinaṭṭho parihīno ahosinti attho. Punarajjasamāgato tayāti ajja imasmiṃ kāle tayā saddhiṃ punapi samāgato ekībhūto saha vasāmīti attho. Na hi nassanti katāni gotamāti gotama sabbaññubuddha, tayā saddhiṃ katāni samāgamādīni [Pg.212] na hi nassanti yāva khandhaparinibbānā na vinā bhavissantīti attho. Sesaṃ uttānamevāti.

185-186. 'මා විසින් බොහෝ කලක් මෝහ අන්ධකාරය දුරු කරන ලදී' යනු මැනවින් මෝහය විනාශ කළ ඔබ වහන්සේ මා විසින් බොහෝ කලක් පටන් පසසන ලදහ. 'තණ්හා නදිය වියළා දමන ලදී' යනු මේ තණ්හා නදිය සීල සංවරය මගින් මැනවින් වියළා දමන ලදී. ඔබ වහන්සේ විසින් නැවත ඉපදීමක් නොවන ලෙස කටයුතු කරන ලදී. 'බොහෝ කලක් අමල වූ නිවන පිරිසිදු කරන ලදී' යනු දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ නිර්මල වූ නිවන සොයා පිරිසිදු කරන ලදී, ඔබ වහන්සේ විසින් එය මැනවින් සාක්ෂාත් කරන ලදී. 'මහා මුණීන්ද්‍රයන් වහන්ස, ඥානමය ඇසක් ඇති ඔබ වහන්සේ' යනු මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ දිව්‍ය චක්ෂුස නම් වූ ඥානමය ඇස දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ සාක්ෂාත් කළ සේක. 'අතරතුර නට නොවී' යනු මම නැවතත් අන්තරාභවයෙහි අතරමං නොවී පිරිහී නොගොස් සිටියෙමි. 'අද ඔබ සමඟ නැවත එක් විය' යනු අද මේ කාලයෙහි ඔබ වහන්සේ සමඟ නැවත මුණගැසී එක්ව වෙසෙමි. 'ගෞතමයන් වහන්ස, කළ දෑ විනාශ නොවේ' යනු සර්වඥ වූ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ සමඟ කළා වූ ඒ හමුවීම් ආදිය ස්කන්ධ පරිනිර්වාණය දක්වාම විනාශ නොවී පවතින්නේය. ඉතිරි කොටස පැහැදිලිය.

---

Dhammaruciyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ධම්මරුචි තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමාවට පත් විය.

---

Dasamāpadānaṃ suviññeyyamevāti.

දසවන අපදානය වටහා ගැනීම පහසුය.

---

Ekūnapaññāsamavaggavaṇṇanā samattā.

හතළිස් නවවන වර්ගයේ වර්ණනාව නිමාවට පත් විය.

---

50-53. Kiṅkaṇipupphādivaggo

50-53. කිංකණිපුප්ඵාදි වර්ගය.

---

1-40. Kiṅkaṇipupphiyattheraapadānādivaṇṇanā

1-40. කිංකණිපුප්ඵිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව ආදියයි.

---

Paññāsamavagge ca ekapaññāsamavagge ca dvepaññāsamavagge ca tepaññāsamavagge ca sabbāni apadānāni uttānānevāti.

පනස්වන වර්ගයෙහි ද, පනස් එක්වන වර්ගයෙහි ද, පනස් දෙවන වර්ගයෙහි ද, පනස් තුන්වන වර්ගයෙහි ද යන සියලු අපදානයන්ගේ අර්ථ පැහැදිලිය.

---

54. Kaccāyanavaggo

54. කච්චායන වර්ගය.

---

1. Mahākaccāyanattheraapadānavaṇṇanā

1. මහාකච්චායනත්ථෙර අපදාන වණ්ණනාව

---

Catupaññāsamavagge paṭhamāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato mahākaccāyanattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle gahapatimahāsālakule nibbattitvā vuddhippatto ekadivasaṃ satthu santike dhammaṃ suṇanto satthārā saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ vibhajantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapiyamānaṃ ekaṃ bhikkhuṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthento paṇidhānaṃ katvā dānādīni puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto sumedhassa bhagavato kāle vijjādharo hutvā ākāsena gacchanto ekasmiṃ vanasaṇḍe nisinnaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso kaṇikārapupphehi pūjaṃ akāsi.

පනස් හතරවන වග්ගයේ පළමු අපදානයෙහි 'පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ' යනාදියෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් මහා කච්චායන තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය වූ (නිවනට උපකාරී වන) පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි මහාසාල ගෘහපති කුලයක ඉපිද වැඩුණේය. එක් දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයෙහි ධර්මය අසමින් සිටියදී, ශාස්තෘන් වහන්සේ විසින් සංක්ෂිප්තව දේශනා කරන ලද ධර්මයක අර්ථය විස්තර වශයෙන් බෙදා දක්වන්නා වූ භික්ෂූන් අතරින් අග්‍රස්ථානයෙහි තබනු ලබන එක්තරා භික්ෂුවක දැක, තමා ද එම තනතුර පතමින් ප්‍රාර්ථනා කොට දානාදී පින්කම් සිදු කළේය. දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් සුමේධ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි විද්‍යාධරයෙකු වී අහසින් යන්නේ, එක්තරා වනාන්තරයක වැඩසිටින බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පහන් වූ සිත් ඇත්තේ කිණිහිරියා මල්වලින් පූජා කළේය.

---

So tena puññena aparāparaṃ sugatīsuyeva parivattento kassapadasabalassa kāle bārāṇasiyaṃ kulagehe nibbattitvā parinibbute bhagavati suvaṇṇacetiyakammaṭṭhāne satasahassagghanikāya suvaṇṇiṭṭhakāya pūjaṃ katvā ‘‘imassa nissandena nibbattanibbattaṭṭhāne sarīraṃ me suvaṇṇavaṇṇaṃ hotū’’ti [Pg.213] patthanaṃ akāsi. Tato yāvajīvaṃ kusalakammaṃ katvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde ujjeniyaṃ rañño caṇḍapajjotassa purohitagehe nibbatti, tassa nāmaggahaṇadivase mātā ‘‘mayhaṃ putto suvaṇṇavaṇṇo, attano nāmaṃ gahetvā āgato’’ti kañcanamāṇavotveva nāmaṃ akāsi. So vuddhimanvāya tayo vede uggaṇhitvā pitu accayena purohitaṭṭhānaṃ labhi. So gottavasena kaccāyanoti paññāyittha. Atha rājā caṇḍapajjoto buddhuppādaṃ sutvā, ‘‘ācariya, tumhe tattha gantvā satthāraṃ idhānethā’’ti pesesi. So attaṭṭhamo satthu santikaṃ upagato tassa satthā dhammaṃ desesi, desanāpariyosāne sattahi janehi saddhiṃ saha paṭisambhidāhi arahatte patiṭṭhāsi.

ඔහු ඒ පිනෙන් නැවත නැවත සුගති ලෝකයන්හිම සැරිසරමින් කාශ්‍යප දසබලයන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බරණැස කුලගෙයක ඉපිද, බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි රන් සෑය කරවන ස්ථානයෙහි ලක්ෂයක් වටිනා රන් ගඩොලකින් පූජා කොට 'මෙම පිනේ විපාකයෙන් උපන් උපන් සෑම තැනකම මාගේ ශරීරය රන්වන් පැහැ වේවා' යි ප්‍රාර්ථනා කළේය. ඉන්පසු දිවි හිමියෙන් කුසල් කොට එක් බුද්ධාන්තරයක් දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරා, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි උජ්ජේනි නුවර චණ්ඩපජ්ජෝත රජුගේ පුරෝහිත ගෘහයෙහි උපන්නේය. ඔහුට නම් තබන දිනයෙහි මව, 'මාගේ පුත්‍රයා රන්වන් පැහැතිය, තමාගේ නම රැගෙනම ආවේය' යි පවසා 'කඤ්චන මාණවක' යනුවෙන්ම නම් තැබීය. ඔහු වැඩුණු පසු වේදත්‍රය උගෙන පියාගේ ඇවෑමෙන් පුරෝහිත තනතුර ලැබීය. ඔහු ගෝත්‍රය අනුව 'කච්චායන' යනුවෙන් ප්‍රකට විය. එකල චණ්ඩපජ්ජෝත රජු බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ බව අසා, 'ආචාර්යතුමනි, ඔබ වහන්සේ එහි ගොස් ශාස්තෘන් වහන්සේව මෙහි වැඩමවාගෙන එන්න' යි පවසා පිටත් කළේය. ඔහු අටවැන්නා වී ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත එළඹි කල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුට ධර්මය දේශනා කළ සේක. දේශනාව අවසානයෙහි සෙසු සත් දෙනා හා සමග සිව්පිළිසිඹියාපත් මහරහත් භාවයෙහි පිහිටියේය.

---

1. So evaṃ pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Atha satthā ‘‘etha, bhikkhavo’’ti hatthaṃ pasāresi. Te tāvadeva dvaṅgulamattakesamassuiddhimayapattacīvaradharā vassasaṭṭhikattherā viya ahesuṃ. Evaṃ thero sadatthaṃ nipphādetvā, ‘‘bhante, rājā pajjoto tumhākaṃ pāde vandituṃ dhammañca sotuṃ icchatī’’ti ārocesi. Satthā ‘‘tvaṃyeva, kaccāna, tattha gaccha, tayi gate rājā pasīdissatī’’ti āha. Thero satthu āṇāya attaṭṭhamo tattha gantvā rājānaṃ pasādetvā avantīsu sāsanaṃ patiṭṭhāpetvā puna satthu santikameva āgato. Attano pubbapatthanāvasena kaccāyanappakaraṇaṃ mahāniruttippakaraṇaṃ nettippakaraṇanti pakaraṇattayaṃ saṅghamajjhe byākāsi. Atha santuṭṭhena bhagavatā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ vibhajantānaṃ yadidaṃ mahākaccāno’’ti (a. ni. 1.188, 197) etadaggaṭṭhāne ṭhapito aggaphalasukhena vihāsīti.

1. මෙසේ අරහත් ඵලයට පත් වූ ඒ තෙරුන් වහන්සේ තමාගේ පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ' යනාදිය පැවසූහ. එහි අර්ථය යට කියන ලද පරිදිමය. එවිට ශාස්තෘන් වහන්සේ 'එන්න භික්ෂූනි' යැයි හස්තය දිගු කළ සේක. ඒ මොහොතේම ඔවුහු අඟල් දෙකක් පමණ වූ කෙස් හා රැවුල් ඇති, සෘද්ධිමය පාත්‍ර සිවුරු දැරූ, සැට වස් පිරුණු මහා තෙරුන් වහන්සේලා මෙන් වූහ. මෙසේ තෙරුන් වහන්සේ තමාගේ අභිප්‍රාය ඉටු කරගෙන, 'ස්වාමීනි, පජ්ජෝත රජු ඔබ වහන්සේගේ පාද වන්දනා කිරීමටත් ධර්මය ඇසීමටත් කැමැත්තෙන් සිටී' යි සැළ කළේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ 'කච්චායන, ඔබම එහි යන්න, ඔබ ගිය විට රජු පහදිනු ඇත' යි වදාළ සේක. තෙරුන් වහන්සේ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අණින් අටනමකගෙන් යුතුව එහි වැඩම කොට රජු පැහැදවා අවන්තියෙහි ශාසනය පිහිටුවා නැවත ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙතම පැමිණියහ. තමාගේ පූර්ව ප්‍රාර්ථනා බලයෙන් කච්චායනප්පකරණය, මහානිරුත්තිප්පකරණය, නෙත්තිප්පකරණය යන ප්‍රකරණ තුන සංඝයා මධ්‍යයෙහි ප්‍රකාශ කළහ. එකල සතුටට පත් භගවතුන් වහන්සේ 'මහණෙනි, මාගේ ශ්‍රාවකයන් අතරින් සංක්ෂිප්තව දේශනා කරන ලද ධර්මයේ අර්ථය විස්තර වශයෙන් බෙදා දක්වන්නන් අතර මේ මහා කච්චායන තෙරුන් අග්‍ර වන්නේය' යි පවසා ඒ අග්‍රස්ථානයෙහි තැබූ සේක. ඒ මහා කච්චායන තෙරුන් වහන්සේ අග්‍ර ඵල සමාපත්ති සුවයෙන් වැඩසිටි සේක.

---

Mahākaccāyanattheraapadānavaṇṇanā samattā.

මහාකච්චායනත්ථෙර අපදාන වණ්ණනාව නිමවා ඇත.

---

2. Vakkalittheraapadānavaṇṇanā

2. වක්කලිතේර අපදාන වණ්ණනාව

---

Dutiyāpadāne [Pg.214] ito satasahassamhītiādikaṃ āyasmato vakkalittherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthu santikaṃ gacchantehi upāsakehi saddhiṃ vihāraṃ gantvā parisapariyante ṭhito dhammaṃ suṇanto satthārā ekaṃ bhikkhuṃ saddhādhimuttānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapitaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthento sattāhaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā paṇidhānaṃ akāsi. Satthā tassa anantarāyaṃ disvā byākari.

දෙවන අපදානයෙහි 'ඉතෝ සතසහස්සම්හි' යනාදිය ආයුෂ්මත් වක්කලි තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ කෙනෙකු වී ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපකාරී වන පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නුවර කුලගෙයක ඉපිද බුද්ධිමත් බවට පත් විය. ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත යන උපාසකයන් සමග විහාරයට ගොස් පිරිස කෙළවර සිට ධර්මය අසද්දී, ශාස්තෘන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක ශ්‍රද්ධාධිමුක්ත භික්ෂූන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තබනු දැක, තමා ද එම තනතුර පතමින් සත් දිනක් බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝයා වහන්සේට මහා දානයක් දී ප්‍රාර්ථනා කළේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුගේ අනාගතයෙහි අන්තරායක් නැති බව දැක විවරණය දුන් සේක.

---

So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bhagavato kāle sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti, tassa vakkalīti nāmaṃ kariṃsu. Tattha kalīti aparādhatilakāḷakādidosassa adhivacanaṃ. Niddhantasuvaṇṇapiṇḍasadisatāya apagato byapagato kali doso assāti va-kārāgamaṃ katvā vakkalīti vuccati. So vuddhippatto tayo vede uggaṇhitvā brāhmaṇasippesu nipphattiṃ gato, satthāraṃ disvā rūpakāyasampattidassanena atitto satthārā saddhiṃyeva vicarati. ‘‘Agāramajjhe vasanto niccakālaṃ satthu dassanaṃ na labhissāmī’’ti satthu santike pabbajitvā ṭhapetvā bhojanakālaṃ sarīrakiccakālañca sesakāle yattha ṭhitena sakkā dasabalaṃ passituṃ, tattha ṭhito aññaṃ kiccaṃ pahāya bhagavantaṃ olokentoyeva viharati. Satthā tassa ñāṇaparipākaṃ āgamento bahukālaṃ tasmiṃ rūpadassaneneva vicarante kiñci avatvā punekadivasaṃ – ‘‘kiṃ te, vakkali, iminā pūtikāyena diṭṭhena? Yo kho, vakkali, dhammaṃ passati, so maṃ passati; yo maṃ passati, so dhammaṃ passati. Dhammañhi, vakkali, passanto maṃ passatī’’ti (saṃ. ni. 3.87) āha. Satthari evaṃ vadantepi thero satthu dassanaṃ pahāya aññattha gantuṃ na sakkoti. Tato satthā, ‘‘nāyaṃ bhikkhu saṃvegaṃ alabhitvā bujjhissatī’’ti vassūpanāyikadivase – ‘‘apehi, vakkalī’’ti theraṃ paṇāmesi. So satthārā paṇāmito satthu sammukhe ṭhātuṃ asakkonto – ‘‘kiṃ mayhaṃ jīvitena, yohaṃ satthāraṃ daṭṭhuṃ na labhāmī’’ti gijjhakūṭe pabbate papātaṭṭhānaṃ [Pg.215] abhiruhi? Satthā tassa taṃ pavattiṃ ñatvā – ‘‘ayaṃ bhikkhu mama santikā assāsaṃ alabhanto maggaphalānaṃ upanissayaṃ nāseyyā’’ti attānaṃ dassetvā obhāsaṃ vissajjento –

ඔහු ජීවිතාන්තය දක්වා කුසල් කොට දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින් අපගේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි සැවැත් නුවර බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපන්නේය. ඔහුට ‘වක්කලී’ යන නාමය තැබූහ. එහි ‘කලී’ යනු වරදක් නිසා වූ තිලකයක් හෝ කළු ලපයක් වැනි දෝෂයකට නමකි. මනාව උණු කරන ලද රන් පිඩක් බඳු වූ බැවින්, ඔහුගෙන් එවැනි කිසිදු ‘කලී’ හෙවත් දෝෂයක් ඉවත්ව ගිය (අපගත වූ) හෙයින් ‘ව’ අකුර ආගම වීමෙන් ‘වක්කලී’ යයි කියනු ලැබේ. වැඩිවියට පත් වූ ඔහු වේදත්‍රය ඉගෙන බමුණු ශිල්පයන්හි නිපුණත්වයට පත්විය. දිනක් බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක උන්වහන්සේගේ රූපකාය සම්පත්තිය දර්ශනය කිරීමෙන් නොතැවී බුදුරජාණන් වහන්සේ සමඟම හැසිරෙයි. ‘ගිහි ගෙයි වසන්නේ නම් නිරන්තරයෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේව දැකීමට නොලැබේ’ යයි සිතා බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිදි වී, ආහාර ගන්නා කාලය සහ ශරීර කෘත්‍ය කරන කාලය හැර ඉතිරි කාලයෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේ දැකීමට හැකි තැනක සිට, වෙනත් සියලු කටයුතු අත්හැර බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙසම බලා සිටිමින් වසයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ ඥානය මෝරන තෙක් බලා සිටිමින් බොහෝ කලක් ඔහු රූපය දෙසම බලා හැසිරෙද්දී කිසිවක් වදාළේ නැත. පසුව එක් දිනක, ‘වක්කලී, දිරාපත් වන මේ ශරීරය දෙස බැලීමෙන් ඔබට ඇති ඵලය කිම? වක්කලී, යමෙක් ධර්මය දකියි ද, ඔහු මා දකියි. යමෙක් මා දකියි ද, ඔහු ධර්මය දකියි. වක්කලී, ධර්මය දකින්නා මාව දකියි’ යයි වදාළ සේක. බුදුරජාණන් වහන්සේ එසේ වදාළත් ඒ තෙරුන් වහන්සේට බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙස බලා සිටීම අත්හැර වෙනත් තැනකට යාමට නොහැකි විය. ඉක්බිති බුදුරජාණන් වහන්සේ ‘මෙම භික්ෂුව සංවේගයක් නොලබා අවබෝධය නොලබනු ඇතැයි’ සිතා වස් එළඹෙන දිනයේ ‘වක්කලී, මෙතැනින් යන්න’ යයි තෙරුන්ව පලවා හැරිය සේක. බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් පලවා හරින ලද ඒ වක්කලී තෙරුන් වහන්සේට බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉදිරියේ සිටීමට නොහැකි වී, ‘බුදුරජාණන් වහන්සේ දැකීමට නොලැබෙන මට මේ ජීවිතයෙන් ඇති ඵලය කිම?’ යයි සිතා ගිජුකුළු පර්වතයේ ප්‍රපාතයකට නැඟුණේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ ඒ පුවත දැන, ‘මේ භික්ෂුව මා සමීපයෙන් සහනයක් නොලබන්නේ නම් මඟඵල ලැබීමේ උපනිශ්‍රය නැති කර ගනු ඇතැයි’ තමන් වහන්සේ පෙනී සිටිමින් රශ්මිය විහිදුවා-

---

‘‘Pāmojjabahulo bhikkhu, pasanno buddhasāsane;

Adhigacche padaṃ santaṃ, saṅkhārūpasamaṃ sukha’’nti. (dha. pa. 381) –

‘බුද්ධ ශාසනයෙහි පැහැදුණු, ප්‍රමුදිත වූ භික්ෂුව, සංස්කාරයන්ගේ සංසිඳීම වූ, සැපදායක වූ ශාන්ත පදයට (නිවනට) පැමිණෙන්නේය.’

---

Gāthaṃ vatvā ‘‘ehi, vakkalī’’ti (dha. pa. aṭṭha. 2.381) hatthaṃ pasāresi. Thero ‘‘dasabalo me diṭṭho, ‘ehī’ti avhāyanampi laddha’’nti balavapītisomanassaṃ uppādetvā ‘‘kuto gacchāmī’’ti attano gamanabhāvaṃ ajānitvāva satthu sammukhe ākāse pakkhanditvā paṭhamena pādena pabbate ṭhitoyeva satthārā vuttagāthāyo āvajjento ākāseyeva pītiṃ vikkhambhetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇīti aṅguttaraṭṭhakathāyaṃ (a. ni. aṭṭha. 1.1.208) dhammapadavaṇṇanāyañca (dha. pa. aṭṭha. 2.381 vakkalittheravatthu) āgataṃ.

යන ගාථාව වදාරා ‘වක්කලී, මෙහි එන්න’ යයි අත දිගු කළ සේක. ‘මම බුදුරජාණන් වහන්සේව දුටුවෙමි, ‘එන්න’ යන කැඳවීම ද මට ලැබුණේය’ යි තෙරුන් වහන්සේ බලවත් ප්‍රීති සෝමනස්සයක් උපදවාගෙන, ‘කොහේ යන්නද’ යයි තමන් යන දිසාව පවා නොදැනම බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉදිරියේ අහසට පැන නැඟී, පළමු පියවර පර්වතය මත තබද්දීම බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ ගාථාවන් සිහි කරමින් අහසේදීම ප්‍රීතිය යටපත් කර පටිසම්භිදාවන් සමඟ අර්හත් භාවයට පැමිණි බව අංගුත්තර අට්ඨකථාවෙහි සහ ධම්මපද වර්ණනාවෙහි සඳහන් වේ.

---

Idha pana evaṃ veditabbaṃ – ‘‘kiṃ te, vakkalī’’tiādinā satthārā ovadito gijjhakūṭe viharanto vipassanaṃ paṭṭhapesi, tassa saddhāya balavabhāvato eva vipassanā vīthiṃ na otarati? Bhagavā taṃ ñatvā kammaṭṭhānaṃ sodhetvā adāsi. So puna vipassanaṃ matthakaṃ pāpetuṃ nāsakkhiyeva. Athassa āhāravekallena vātābādho uppajji, taṃ vātābādhena pīḷiyamānaṃ ñatvā bhagavā tattha gantvā pucchanto –

මෙහිදී නම් මෙසේ දත යුතුය: ‘වක්කලී, ඔබට කිම?’ යනාදී වශයෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් අවවාද ලැබූ වක්කලී තෙරණුවෝ ගිජුකුළු පර්වතයෙහි වසමින් විදර්ශනාව ආරම්භ කළහ. උන්වහන්සේගේ ශ්‍රද්ධාව බලවත් වූ බැවින්ම විදර්ශනාව මාර්ග ඵල වීථියට නොබැස්සේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ එය දැන කමටහන් පිරිසිදු කර දුන් සේක. උන්වහන්සේට නැවතත් විදර්ශනාව කෙළවරට පැමිණවීමට නොහැකි විය. එකල උන්වහන්සේට ආහාර හිඟකම නිසා වාත රෝගයක් ඇති විය. උන්වහන්සේ වාත රෝගයෙන් පීඩාවට පත් වන බව දැන බුදුරජාණන් වහන්සේ එහි වැඩම කර මෙසේ ප්‍රශ්න කළ සේක.

---

‘‘Vātarogābhinīto tvaṃ, viharaṃ kānane vane;

Paviddhagocare lūkhe, kathaṃ bhikkhu karissasī’’ti. (theragā. 350) –

‘භික්ෂුව, වාත රෝගයෙන් පීඩිත වූ, ජන ශුන්‍ය වූ, රළු වූ මේ වනාන්තරයෙහි වසන ඔබ කෙසේ නම් කල් ගෙවන්නෙහිද?’

---

Āha. Taṃ sutvā thero –

යනුවෙන් වදාළ සේක. එය අසා තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ පැවසූහ:

---

‘‘Pītisukhena vipulena, pharamāno samussayaṃ;

Lūkhampi abhisambhonto, viharissāmi kānane.

‘මම විපුල වූ ප්‍රීති සුඛයෙන් ශරීරය පිනවමින්, රළු (පහසුකම් රහිත) බව ද විඳ දරා ගනිමින් වනාන්තරයෙහි වසන්නෙමි.

---

‘‘Bhāvento satipaṭṭhāne, indriyāni balāni ca;

Bojjhaṅgāni ca bhāvento, viharissāmi kānane.

සතිපට්ඨානයන් වඩමින්, ඉන්ද්‍රියයන් හා බලයන් ද, බොජ්ඣංගයන් ද වඩමින් මම වනාන්තරයෙහි වසන්නෙමි.

---

‘‘Āraddhavīriye pahitatte, niccaṃ daḷhaparakkame;

Samagge sahite disvā, viharissāmi kānane.

අරඹන ලද වීර්යය ඇති, නිවනට යොමු වූ සිත් ඇති, නිරන්තරයෙන් දැඩි උත්සාහය ඇති, සාමග්‍රීයෙන් යුත් සබ්‍රහ්මචාරීන් දැක මම වනාන්තරයෙහි වසන්නෙමි.

---

‘‘Anussaranto [Pg.216] sambuddhaṃ, aggaṃ dantaṃ samāhitaṃ;

Atandito rattindivaṃ, viharissāmi kānane’’ti. (theragā. 351-354) –

දමනය වූ, සමාහිත වූ, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේව රෑ දවල් දෙකෙහිම නොපමාව සිහි කරමින් මම වනාන්තරයෙහි වසන්නෙමි.’

---

Catasso gāthāyo abhāsi. Tāsaṃ attho theragāthāvaṇṇanāyaṃ (theragā. aṭṭha. 2.351-354) vuttoyeva. Evaṃ thero vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi.

යනුවෙන් ගාථා සතරක් වදාළහ. ඒවායේ අර්ථය තේරගාථා වර්ණනාවෙහි වදාරන ලද්දේමය. මෙලෙස තෙරුන් වහන්සේ විදර්ශනාව උත්සාහයෙන් වර්ධනය කර අර්හත් භාවයට පැමිණියහ.

---

28. So arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ito satasahassamhītiādimāha. Tattha itoti kakusandhādīnaṃ uppannabhaddakappato heṭṭhā kappasatasahassamatthaketi attho.

28. ඒ තෙරුන් වහන්සේ අර්හත් භාවයට පැමිණ තම පෙර කර්මයන් සිහි කර සෝමනස්සයට පත්ව පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් ‘ඉතෝ සතසහස්සම්හි’ යනාදිය පැවසූහ. එහි ‘ඉතෝ’ යනු කකුසඳ බුදුරජාණන් වහන්සේලා උපන් මේ භද්‍ර කල්පයට පෙර වූ කල්ප ලක්ෂයකට මත්තෙන් යන්න අර්ථයයි.

---

29. Padumākāravadanoti supupphitapadumasassirīkamukho. Padumapattakkhoti setapadumapupphapaṇṇasadisaakkhīti attho.

29. ‘පදුමාකාරවදනෝ’ යනු මනාව පිපුණු පියුමක් බඳු ශෝභා සම්පන්න මුහුණක් ඇති බවයි. ‘පදුමපත්තක්ඛෝ’ යනු සුදු නෙළුම් පෙති බඳු ඇස් ඇති බවයි.

---

30. Padumuttaragandhovāti padumagandhamukhoti attho.

30. ‘පදුමුත්තරගන්ධෝ වා’ යනු පියුම් සුවඳ හමන මුඛයක් ඇති බවයි.

---

31. Andhānaṃ nayanūpamoti cakkhuvirahitānaṃ sattānaṃ nayanasadiso, dhammadesanāya sabbasattānaṃ paññācakkhādicakkhudāyakoti attho. Santavesoti santasabhāvo santairiyāpatho. Guṇanidhīti guṇānaṃ nidhi, sabbaguṇagaṇānaṃ nidhānaṭṭhānabhūtoti attho. Karuṇāmatiākaroti sādhūnaṃ cittakampanasaṅkhātāya karuṇāya ca atthānatthaminanaparicchinnamatiyā ca ākaro ādhārabhūto.

31. ‘අන්ධානං නයනූපමෝ’ යනු ඇස් නොපෙනෙන සත්වයන්ට ඇසක් වැනි වූ, ධර්ම දේශනාව මඟින් සියලු සත්වයන්ට ප්‍රඥා ඇස ලබා දෙන බවයි. ‘සන්තවේසෝ’ යනු ශාන්ත ස්වභාවය හා ශාන්ත ඉරියව් ඇති බවයි. ‘ගුණනිධී’ යනු ගුණයන්ට නිධානයක් වූ හෙවත් සියලු ගුණ සමූහයන් රැඳී පවතින තැන වූ බවයි. ‘කරුණාමතිආකරෝ’ යනු සත්පුරුෂයන්ගේ සිත් කම්පා කරවන කරුණාවට හා වැඩකට නැති දේ වෙන් කොට හඳුනා ගන්නා ප්‍රඥාවට ආධාරයක් (උල්පතක්) වූ බවයි.

---

32. Brahmāsurasuraccitoti brahmehi ca asurehi ca devehi ca accito pūjitoti attho.

32. ‘බ්‍රහ්මාසුරසුරච්චිතෝ’ යනු බ්‍රහ්මයන්, අසුරයන් හා දෙවියන් විසින් පුදන ලද්දේ යන අර්ථයයි.

---

33. Madhurena rutena cāti karavīkarutamadhurena saddena sakalaṃ janaṃ rañjayantīti sambandho. Santhavī sāvakaṃ sakanti attano sāvakaṃ madhuradhammadesanāya santhavī, thutiṃ akāsīti attho.

33. ‘මධුරේන රුතේන ච’ යනු කරවීක පක්ෂියෙකුගේ හඬ මෙන් මධුර වූ හඬින් සියලු ජනයා ප්‍රබෝධමත් කරමින් යන්න සමඟ සම්බන්ධ වේ. ‘සන්ථවී සාවකං සකං’ යනු තම ශ්‍රාවකයාට මධුර ධර්ම දේශනාවකින් ප්‍රශංසා කළේය යන අර්ථයයි.

---

34. Saddhādhimuttoti saddahanasaddhāya sāsane adhimutto patiṭṭhitoti attho. Mama dassanalālasoti mayhaṃ dassane byāvaṭo tapparo.

34. ‘සද්ධාධිමුත්තෝ’ යනු ඇදහිලිවන්ත ශ්‍රද්ධාවෙන් ශාසනයෙහි ස්ථාවරව පිහිටි තැනැත්තා යන්නයි. ‘මම දස්සනලාලසෝ’ යනු මා දැකීම සඳහා උනන්දුවෙන් හා උත්සාහයෙන් පසුවූයේ යන්නයි.

---

35. Taṃ [Pg.217] ṭhānamabhirocayinti taṃ saddhādhimuttaṭṭhānantaraṃ abhirocayiṃ, icchiṃ patthesinti attho.

35. ‘තං ඨානමභිරෝචයිං’ යනු ඒ ශ්‍රද්ධාධිමුක්ත තනතුරට ඉතා කැමති වුණෙමි, එය ප්‍රාර්ථනා කළෙමි යන අර්ථයයි.

---

40. Pītamaṭṭhanivāsananti siliṭṭhasuvaṇṇavaṇṇavatthe nivatthanti attho. Hemayaññopacitaṅganti suvaṇṇapāmaṅgalaggitagattanti attho.

40. "පීතමට්ඨනිවාසනං" යනු සිනිඳු වූ රන්වන් පැහැති වස්ත්‍ර හැඳි යන අර්ථයයි. "හේමයඤ්ඤෝපචිතංගං" යනු රන් මාලාවන්ගෙන් (සලුවලින්) සැරසුණු ශරීරයක් ඇති හෙවත් රන් සලුවක් පැළඳි ශරීරයක් ඇති යන අර්ථයයි.

---

47-48. Nonītasukhumālaṃ manti navanītamiva mudutaluṇahatthapādaṃ. Jātapallavakomalanti asokapallavapattakomalamiva mudukanti attho. Pisācībhayatajjitāti tadā evaṃbhūtaṃ kumāraṃ maṃ aññā pisācī ekā rakkhasī bhayena tajjesi bhiṃsāpesīti attho. Tadā mahesissa sammāsambuddhassa pādamūle maṃ sāyesuṃ nipajjāpesuṃ. Dīnamānasā bhītacittā mama mātāpitaro imaṃ dārakaṃ te dadāma, imassa saraṇaṃ patiṭṭhā hotu nātha nāyakāti sambandho.

47-48. "නොනීතසුඛුමාලං මං" යනු වෙඬරු මෙන් මෘදු වූ ද ළපටි වූ ද අත්පා ඇති මාව (කුමාරයාව) යන්නයි. "ජාතපල්ලවකෝමලං" යනු අශෝක දල්ලක ඇති මෘදු බව මෙන් වූ මොළොක් බව යන අර්ථයයි. "පිසාචීභයතජ්ජිතා" යන්නෙන් එකල එසේ උඩුකුරුව නිදා සිටි බිළිඳු කුමාරයෙකු වූ මාව, එක්තරා යක්ෂණියක් බියකරු අරමුණකින් තැතිගැන්වූවාය, බියට පත් කළාය යන අර්ථයයි. එකල සීලාදී ගුණයන් සොයන්නා වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පාද මූලයෙහි මාව නිදි කරවූහ. බියට පත් සිත් ඇති මගේ මව්පියෝ "නාථයන් වහන්ස, ලෝක නායකයන් වහන්ස, මේ දරුවා ඔබ වහන්සේට පූජා කරමු, ඔබ වහන්සේ මොහුට සරණ ද පිහිට ද වන සේක්වා" යි මෙසේ සම්බන්ධය දැක්විය යුතුය.

---

49. Tadā paṭiggahi so manti so bhagavā tadā tasmiṃ mama mātuyā dinnakāle jālinā jālayuttena saṅkhālakena cakkalakkhaṇādīhi lakkhitena mudukomalapāṇinā mudukena visuddhena hatthatalena maṃ aggahesīti attho.

49. "තදා පටිග්ගහි සෝ මං" යනු මගේ මව විසින් පූජා කරන ලද ඒ අවස්ථාවෙහි, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැලක් වැනි වූ ඇඟිලිවලින් ද, හක්ගෙඩියක දඟර වැනි වූ රේඛා (සංඛාලක) හා චක්‍ර ලක්ෂණයන්ගෙන් ද යුත්, මෘදු වූ ද පිරිසිදු වූ ද ශ්‍රී හස්තයෙන් මාව පිළිගත්හ යන අර්ථයයි.

---

52. Sabbapāramisambhūtanti sabbehi dānapāramitādīhi sambhūtaṃ jātaṃ. Nīlakkhinayanaṃ varaṃ puññasambhārajaṃ uttamanīlaakkhivantaṃ. Sabbasubhākiṇṇaṃ sabbena subhena vaṇṇena saṇṭhānena ākiṇṇaṃ gahanībhūtaṃ rūpaṃ bhagavato hatthapādasīsādirūpaṃ disvāti attho, tittiṃ apatto viharāmi ahanti sambandho.

52. "සබ්බපාරමීසම්භූතං" යනු දාන පාරමිතාදී වූ සියලු පාරමිතාවන්ගෙන් හටගත් යන්නයි. "නීලක්ඛිනයනං වරං" යනු පින් රැස් කිරීමෙන් උපන් උතුම් නිල් පැහැති නෙත් ඇති යන්නයි. "සබ්බසුභාකිණ්ණං" යනු සියලු සුන්දර වර්ණයන්ගෙන් හා හැඩතලවලින් යුක්ත වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ හස්ත, පාද, හිස ආදී රූපකාය දැක, මම තෘප්තියකට පත් නොවී (නැවත නැවත බලමින්) වාසය කරමි යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

---

61. Tadā maṃ caraṇantagoti tasmiṃ mayhaṃ arahattaṃ pattakāle sīlādipannarasannaṃ caraṇadhammānaṃ antago, pariyosānappatto paripūrakārīti attho. ‘‘Maraṇantago’’tipi pāṭho. Tassa maraṇassa antaṃ nibbānaṃ pattoti attho. Saddhādhimuttānaṃ aggaṃ paññapesīti sambandho. Atha satthā bhikkhusaṅghamajjhe nisinno ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ saddhādhimuttānaṃ yadidaṃ, vakkalī’’ti (a. ni. 1.198, 208) maṃ etadaggaṭṭhāne ṭhapesīti vuttaṃ hoti. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

61. "තදා මං චරණන්තගෝ" යනු මම අරහත් ඵලයට පත් වූ ඒ කාලයෙහි, සීලාදී වූ පහළොස් චරණ ධර්මයන්ගේ කෙළවරට පත් වූ, නිමාවට පත් වූ, සම්පූර්ණ කළා වූ (මහා ප්‍රඥාවන්තයාණන් වහන්සේ) යන අර්ථයයි. "මරණන්තගෝ" කියා ද පාඨයක් ඇත. එහි අර්ථය නම් මරණයෙහි කෙළවර වූ නිවනට පත් වූ යන්නයි. ශ්‍රද්ධාධිමුත්ත (ශ්‍රද්ධාවෙන් මිදුණු) ශ්‍රාවකයන් අතරින් මාව අග්‍රස්ථානයෙහි තැබූ සේක යන්න සම්බන්ධයයි. ඉක්බිති ශාස්තෘන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා මැද වැඩ හිඳිමින්, "මහණෙනි, ශ්‍රද්ධාවෙන් මිදුණු මාගේ ශ්‍රාවකයන් අතර යම් මේ වක්කලියෙක් වේ ද, මොහු අග්‍ර වන්නේය" යි පවසා මාව ඒතදග්ග තනතුරෙහි තැබූ සේක. ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

---

Vakkalittheraapadānavaṇṇanā samattā.

වක්කලී තේර අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

---

3. Mahākappinattheraapadānavaṇṇanā

3. මහාකප්පින තේර අපදාන වර්ණනාව.

---

Padumuttaro [Pg.218] nāma jinotiādikaṃ āyasmato kappinattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu santike dhammadesanaṃ suṇanto satthārā ekaṃ bhikkhuṃ ovādakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapitaṃ disvā adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi.

"පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් කප්පින තේරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවෙහි කරන ලද පින් ඇත්තෙකු වී, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන්නා වූ පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නගරයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයෙහි ධර්ම ශ්‍රවණය කරන්නේ, ශාස්තෘන් වහන්සේ විසින් අවවාද දෙන්නා වූ භික්ෂූන් අතරින් එක්තරා භික්ෂුවක අග්‍රස්ථානයෙහි තබනු දැක, විශේෂ කුසල් සිදු කොට ඒ තනතුර ප්‍රාර්ථනා කළේය.

---

So tattha yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto bārāṇasito avidūre ekasmiṃ pesakāragāme jeṭṭhapesakāragehe nibbatto tadā sahassamattā paccekabuddhā himavante aṭṭha māse vasitvā vassike cattāro māse janapade vasanti. Te ekavāraṃ bārāṇasiyā avidūre otaritvā ‘‘senāsanaṃ karaṇatthāya hatthakammaṃ yācathā’’ti rañño santikaṃ aṭṭha paccekabuddhe pahiṇiṃsu. Tadā pana rañño vappamaṅgalaṃ ahosi. So ‘‘paccekabuddhā kira āgatā’’ti sutvā nikkhamitvā āgatakāraṇaṃ pucchitvā ‘‘ajja, bhante, okāso natthi sve amhākaṃ vappamaṅgalaṃ, tatiyadivase karissāmā’’ti vatvā paccekabuddhe animantetvāva pāvisi. Paccekabuddhā ‘‘aññaṃ gāmaṃ pavisissāmā’’ti pakkamiṃsu.

ඔහු එහි ජීවිතාන්තය දක්වා කුසල් කොට දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරන්නේ, බරණැසට නුදුරු එක්තරා පේෂකාර ගමක පේෂකාර ප්‍රධානියාගේ නිවසේ උපත ලැබීය. එකල දහසක් පමණ වූ පසේබුදුවරු හිමවතෙහි අට මාසයක් වැඩ වසමින්, වැසි කාලයේ සතර මාසයක් ජනපදයන්හි වාසය කරති. උන්වහන්සේලා එක් අවස්ථාවක බරණැසට නුදුරු ස්ථානයකට වැඩම කොට, "සෙනසුන් කරනු පිණිස ශ්‍රම දායකත්වය ඉල්ලන්න" යි පසේබුදුවරුන් අට නමක් රජු වෙත යැවූහ. එකල රජුගේ වප් මංගල්‍යය පැවතිණි. රජු "පසේබුදුවරුන් වැඩම කර ඇති බව" අසා, පිටතට පැමිණ වැඩම කළ හේතුව විමසා, "ස්වාමීනි, අද අවකාශයක් නැත, හෙට අපගේ වප් මංගල්‍යයයි, තුන්වන දිනයේදී කරමු" යි පවසා පසේබුදුවරුන්ට ආරාධනා නොකරම ඇතුළට ගියේය. පසේබුදුවරු "වෙනත් ගමකට යමු" යි සිතා නික්ම ගියහ.

---

Tasmiṃ samaye jeṭṭhapesakārassa bhariyā kenacideva karaṇīyena bārāṇasiṃ gacchantī te paccekabuddhe disvā vanditvā, ‘‘kiṃ, bhante, avelāya ayyā āgatā’’ti pucchi. Te ādito paṭṭhāya kathesuṃ. Taṃ sutvā saddhāsampannā buddhisampannā itthī ‘‘sve, bhante, amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti nimantesi. ‘‘Bahukā mayaṃ, bhaginī’’ti. ‘‘Kittakā, bhante’’ti? ‘‘Sahassamattā, bhaginī’’ti. ‘‘Bhante, imasmiṃ no gāme sahassamattā vasimhā, ekeko ekekassa bhikkhaṃ dassati, bhikkhaṃ adhivāsetha, ahameva vo vasanaṭṭhānaṃ kārāpessāmī’’ti āha. Paccekabuddhā adhivāsesuṃ.

එම අවස්ථාවෙහි පේෂකාර ප්‍රධානියාගේ බිරිඳ කිසියම් කටයුත්තකට බරණැස් නුවරට යන්නේ, ඒ පසේබුදුවරුන් දැක වැඳ, "ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේලා අකාලයේ වැඩම කළේ කුමන හේතුවක් නිසාද?" යි විමසුවාය. උන්වහන්සේලා මුල සිට සියල්ල පැවසූහ. එය ඇසූ ශ්‍රද්ධාවන්ත, බුද්ධිමත් ඒ ස්ත්‍රිය, "ස්වාමීනි, හෙට දින අපගෙන් දානය පිළිගනු මැනව" යි ආරාධනා කළාය. "නැගණියනි, අපි බොහෝ පිරිසක් වෙමු" යි උන්වහන්සේලා පැවසූහ. "ස්වාමීනි, කී දෙනෙක්ද?" යි ඇය ඇසුවාය. "නැගණියනි, දහසක් පමණ වේ" යි උන්වහන්සේලා වදාළහ. "ස්වාමීනි, අපේ මේ ගමේ දහසක් පමණ මිනිසුන් වසනවා, එක් අයෙකු බැගින් එක් එක් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේට දානය පිරිනමනු ඇත, දානය පිළිගනු මැනව, මමම ඔබ වහන්සේලාට වාසස්ථාන කරවා දෙන්නෙමි" යි පැවසුවාය. පසේබුදුවරු එය පිළිගත්හ.

---

Sā gāmaṃ pavisitvā ugghosesi – ‘‘ammatātā, ahaṃ sahassamatte paccekabuddhe disvā nimantesiṃ, ayyānaṃ nisīdanaṭṭhānaṃ saṃvidahatha, yāgubhattādīni sampādethā’’ti gāmamajjhe maṇḍapaṃ kārāpetvā āsanāni paññāpetvā punadivase paccekabuddhe nisīdāpetvā paṇītena khādanīyena bhojanīyena parivisitvā bhattakiccapariyosāne tasmiṃ gāme sabbā itthiyo [Pg.219] ādāya tāhi saddhiṃ paccekabuddhe vanditvā temāsaṃ vasanatthāya paṭiññaṃ gaṇhitvā puna gāme ugghosesi – ‘‘ammatātā, ekekakulato ekekapuriso vāsipharasuādīni gahetvā araññaṃ pavisitvā dabbasambhāre āharitvā ayyānaṃ vasanaṭṭhānaṃ karotū’’ti. Gāmavāsino tassāyeva vacanaṃ sutvā ekeko ekekaṃ katvā saddhiṃ rattidivāṭṭhānehi paṇṇasālasahassaṃ niṭṭhāpetvā attano attano paṇṇasālāyaṃ upagataṃ paccekabuddhaṃ ‘‘ahaṃ sakkaccaṃ upaṭṭhahissāmi, ahaṃ sakkaccaṃ upaṭṭhahissāmī’’ti vatvā upaṭṭhahiṃsu. Sā vassaṃvuṭṭhakāle ‘‘attano attano paṇṇasālāya vassaṃvuṭṭhānaṃ paccekabuddhānaṃ cīvarasāṭake sajjethā’’ti samādapetvā ekekassa sahassa sahassamūlaṃ cīvaraṃ dāpesi. Paccekabuddhā vuṭṭhavassā anumodanaṃ katvā pakkamiṃsu. Gāmavāsinopi idaṃ puññakammaṃ katvā tato cuto tāvatiṃsadevaloke nibbattitvā gaṇadevatā nāma ahesuṃ.

ඇය ගමට ගොස් මෙසේ ප්‍රකාශ කළාය: "මව්වරුනි, පියවරුනි, මම දහසක් පසේබුදුවරුන් දැක ආරාධනා කළෙමි, උන්වහන්සේලාට වැඩ හිඳීමට ස්ථාන සූදානම් කරමු, කැඳ බත් ආදිය පිළියෙළ කරමු." ගම මැද මණ්ඩපයක් කරවා, අසුන් පනවා, පසුදින පසේබුදුවරුන් වැඩම කරවා හිඳුවා, ප්‍රණීත ඛාද්‍ය භෝජ්‍යවලින් සංග්‍රහ කළාය. දානය අවසානයෙහි ගමේ සියලු කාන්තාවන් කැඳවාගෙන ඔවුන් සමඟ පසේබුදුවරුන් වැඳ, වස් තුන් මාසයෙහි වැඩ සිටීමට පොරොන්දුව ලබාගෙන, නැවතත් ගමෙහි මෙසේ ප්‍රකාශ කළාය: "මව්වරුනි, පියවරුනි, එක් එක් නිවසකින් එක් පිරිමියෙකු බැගින් වෑ, පොරෝ ආදිය රැගෙන වනයට ගොස්, ගොඩනැගිලි ද්‍රව්‍ය රැගෙනවිත් පසේබුදුවරුන්ට වාසස්ථාන සාදන්න." ගම්වැසියෝ ඇගේ වචනය අසා, එක් අයෙකු එක් කුටිය බැගින්, රෑ දවල් වාසය කළ හැකි පරිදි පන්සල් (කොළ සෙවිලි කළ කුටි) දහසක් නිමවා, තමන්ගේ කුටියට වැඩම කළ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේට "මම ගෞරවයෙන් උපස්ථාන කරමි" යි පවසා උපස්ථාන කළහ. ඇය වස් අවසානයෙහි, "තමන් උපස්ථාන කළ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ උදෙසා සිවුරු පිළියෙළ කරන්න" යි සමාදන් කරවා, එක් නමකට දහසක් බැගින් වටිනා සිවුරු පූජා කරවූවාය. වස් විසූ පසේබුදුවරු අනුමෝදනාව සිදු කොට වැඩම කළහ. ගම්වැසියෝ ද මෙම පින්කම කොට එයින් චුතව තාවතිංස දිව්‍ය ලෝකයෙහි උපත ලබා 'ගණ දේවතාවෝ' නම් වූහ.

---

Te tattha dibbasampattiṃ anubhavitvā kassapasammāsambuddhakāle kuṭumbikagehesu nibbattiṃsu. Pubbe jeṭṭhakapesakāro jeṭṭhakakuṭumbikassa putto ahosi. Bhariyāpissa ekassa jeṭṭhakakuṭumbikassa dhītā ahosi. Sesānaṃ bhariyāyo sesakuṭumbikānaṃ dhītaro ahesuṃ, tā sabbāpi vayappattā parakulaṃ gacchantiyo tesaṃ tesaṃyeva gehāni agamaṃsu. Athekadivasaṃ vihāre dhammassavane saṅghuṭṭhe ‘‘satthā dhammaṃ desessatī’’ti sutvā te sabbepi kuṭumbikā ‘‘dhammaṃ sossāmā’’ti bhariyāhi saddhiṃ vihāraṃ agamaṃsu. Tesaṃ vihāramajjhaṃ paviṭṭhakkhaṇe vassaṃ vassi. Yesaṃ kulūpakā vā ñātisāmaṇerādayo vā atthi, te tesaṃ pariveṇādīni pavisiṃsu. Te pana tathārūpānaṃ natthitāya katthaci pavisituṃ avisahantā vihāramajjheyeva aṭṭhaṃsu. Atha ne jeṭṭhakakuṭumbiko āha – ‘‘passatha, bho, amhākaṃ vippakāraṃ, kulaputtehi nāma ettakena lajjituṃ yutta’’nti. ‘‘Ayya, kiṃ karomā’’ti? ‘‘Mayaṃ vissāsikaṭṭhānassa abhāvena imaṃ vippakāraṃ pattā, sabbe dhanaṃ saṃharitvā pariveṇaṃ karissāmā’’ti. ‘‘Sādhu, ayyā’’ti jeṭṭhako sahassaṃ adāsi. Sesā pañca pañca satāni. Itthiyo aḍḍhateyyāni aḍḍhateyyāni satāni. Te taṃ dhanaṃ āharitvā sahassakūṭāgāraparivāraṃ satthu vasanatthāya mahāpariveṇaṃ nāma [Pg.220] kārāpesuṃ. Navakammassa mahantatāya dhane appahonte pubbe dinnadhanato puna upaḍḍhūpaḍḍhaṃ adaṃsu. Niṭṭhite pariveṇe vihāramahaṃ karontā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sattāhaṃ mahādānaṃ datvā vīsatiyā bhikkhusahassānaṃ cīvarāni sajjayiṃsu.

ඔවුහු එහි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට කස්සප සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි සිටු පවුල්වල උපන්නාහ. අතීතයෙහි ප්‍රධාන රෙදි වියන්නා ප්‍රධාන සිටුවරයාගේ පුත්‍රයා විය. ඔහුගේ බිරිඳ ද එක්තරා ප්‍රධාන සිටුවරයෙකුගේ දියණියක් වූවාය. සෙසු අයගේ භාර්යාවෝ ද සෙසු සිටුවරුන්ගේ දියණියෝ වූහ. ඒ සියලු ස්ත්‍රීහු ද වැඩිවියට පත්ව අන් කුලයන් කරා යන්නාහු, ඒ ඒ සිටුවරුන්ගේම නිවෙස්වලට (ඔවුන්ගේ බිරින්දෑවරුන් ලෙස) ගියහ. ඉක්බිති එක් දිනක් විහාරයෙහි ධර්ම ශ්‍රවණය සඳහා ප්‍රකාශ කළ කල්හි, 'ශාස්තෘන් වහන්සේ දහම් දෙසන සේකැ'යි අසා ඒ සියලු සිටුවරු 'අපි දහම් අසන්නෙමු'යි පවසමින් බිරින්දෑවරුන් සමග විහාරයට ගියහ. ඔවුන් විහාරය මැදට පිවිසි මොහොතේ මහා වැස්සක් වැස්සේය. යම් පිරිසකට තමන් ඇසුරු කරන හිතවත් භික්ෂූන් වහන්සේලා හෝ නෑදෑ සාමණේරයන් වහන්සේලා ආදීන් සිටියාහු ද, ඔවුහු ඒ උන්වහන්සේලාගේ ආරාම සහ පරිවේණාදියට පිවිසුණහ. එහෙත් මේ සිටු පිරිසට එවැනි හිතවත් භික්ෂූන් වහන්සේලා නොසිටි බැවින්, කිසිදු තැනකට පිවිසීමට නොහැකිව විහාරය මැදම රැඳී සිටියහ. එවිට ප්‍රධාන සිටුවරයා ඔවුන්ට මෙසේ කීවේය: 'පින්වතුනි, අපගේ මේ අසරණකම බලන්න. කුලපුත්‍රයන් වූ කලී මෙවැනි කරුණකින් ලැජ්ජාවට පත්වීම සුදුසුය.' 'ස්වාමීනි, අපි කුමක් කරමුද?'යි ඔවුන් ඇසූහ. 'අපට විශ්වාසවන්ත හිතවත් ස්ථානයක් නොමැති නිසා අපි මේ අසරණකමට පත් වීමු. අපි සියල්ලෝම ධනය රැස් කර පරිවේණයක් (ආරාම සංකීර්ණයක්) කරවන්නෙමු'යි ඔහු කීවේය. 'යහපති ස්වාමීනි'යි පවසා ප්‍රධාන සිටුවරයා කහවණු දහසක් දුන්නේය. සෙසු පිරිස පන්සියය බැගින් ද, ස්ත්‍රීහු දෙසිය පනහ බැගින් ද ලබා දුන්හ. ඔවුහු ඒ ධනය ගෙන ශාස්තෘන් වහන්සේගේ වැඩසිටීම පිණිස දහසක් කූටාගාරයන්ගෙන් පිරිවරා ගත් 'මහා පරිවේණය' නම් වූ විහාරය කරවූහ. එම කර්මාන්තයේ විශාලත්වය නිසා ධනය ප්‍රමාණවත් නොවූ කල්හි, කලින් දුන් මුදලෙන් අඩක් බැගින් නැවතත් ලබා දුන්හ. පරිවේණයේ වැඩ නිම වූ පසු විහාර පූජෝත්සවය පවත්වමින්, බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට සත් දිනක් මුළුල්ලේ මහා දන් දී විසිදහසක් භික්ෂූන් වහන්සේලාට සිවුරු පිළියෙල කළහ.

---

Jeṭṭhakakuṭumbikassa pana bhariyā attano paññāya ṭhitā ahaṃ tehi samakaṃ akatvā atirekataraṃ katvā ‘‘satthāraṃ pūjessāmī’’ti anojapupphavaṇṇena sahassamūlena sāṭakena saddhiṃ anojapupphacaṅkoṭakaṃ gahetvā satthāraṃ anojapupphehi pūjetvā taṃ sāṭakaṃ satthu pādamūle ṭhapetvā, ‘‘bhante, nibbattanibbattaṭṭhāne anojapupphavaṇṇaṃyeva me sarīraṃ hotu, anojātveva ca nāmaṃ hotū’’ti patthanaṃ akāsi. Satthā ‘‘evaṃ hotū’’ti anumodanaṃ akāsi. Te sabbepi yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cutā devaloke nibbattiṃsu. Te imasmiṃ buddhuppāde devalokā cavitvā jeṭṭhako kukkuṭavatīnagare rājakule nibbattitvā viññutaṃ patto mahākappinarājā nāma ahosi. Sesā amaccakulesu nibbattiṃsu. Jeṭṭhakassa bhariyā maddaraṭṭhe sākalanagare rājakule nibbatti anojapupphavaṇṇamevassā sarīraṃ ahosi, tena anojātvevassā nāmaṃ akaṃsu, sā vayappattā mahākappinarañño gehaṃ gantvā anojādevīti pākaṭā ahosi.

ප්‍රධාන සිටුවරයාගේ බිරිඳ වනාහි තමන්ගේ නුවණින් මෙසේ සිතුවාය: 'මම ඔවුන් හා සමානව නොවී, ඔවුන්ට වඩා විශේෂ කොට ශාස්තෘන් වහන්සේ පූජා කරන්නෙමි'යි සිතා අනෝජා (ලိပ်සූරිය) මල් පැහැති, කහවණු දහසක් අගනා වස්ත්‍රයක් සමග අනෝජා මල් වට්ටියක් ගෙන ශාස්තෘන් වහන්සේට අනෝජා මල්වලින් පූජා කළාය. ඒ වස්ත්‍රය ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද මූලයෙහි තබා, 'ස්වාමීනි, මා උපූපන් සෑම තැනකම මාගේ සිරුර අනෝජා මල් පැහැතිම වේවා, මගේ නම 'අනෝජා' යන්නම වේවා'යි ප්‍රාර්ථනා කළාය. ශාස්තෘන් වහන්සේ 'එසේම වේවා'යි වදාරා අනුමෝදනා කළ සේක. ඒ සියලු දෙනාම දිවි ඇති තෙක් කුසල් කොට එයින් චුතව දෙව්ලොව උපන්නාහ. ඔවුහු මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි දෙව්ලොවින් චුතව, එහි ප්‍රධාන සිටුවරයා කුක්කුටවතී නගරයෙහි රජ පවුලක ඉපදී, වියපත් වූ පසු 'මහා කප්පින' නම් රජු බවට පත් විය. සෙසු පිරිස ඇමති පවුල්වල උපන්නාහ. ප්‍රධාන සිටුවරයාගේ බිරිඳ මද්ද රට සාකල නගරයේ රජ පවුලක උපන්නාය. ඇගේ ශරීරය අනෝජා මල් පැහැති වූ බැවින් ඇයට 'අනෝජා' යන නම තැබූහ. ඇය වැඩිවියට පත් වූ පසු මහා කප්පින රජුගේ අන්තඃපුරයට ගොස් 'අනෝජා දේවිය' නමින් ප්‍රසිද්ධ වූවාය.

---

Sesitthiyopi amaccakulesu nibbattitvā vayappattā tesaṃyeva amaccaputtānaṃ gehāni agamaṃsu. Te sabbepi rañño sampattisadisaṃ sampattiṃ anubhaviṃsu. Yadā hi rājā alaṅkārapaṭimaṇḍito hatthiṃ abhiruhitvā vicarati, tadāpi te tatheva vicaranti. Tasmiṃ assena vā rathena vā vicarante tepi tatheva vicaranti. Evaṃ te ekato hutvā katānaṃ puññānaṃ balena ekatova sampattiṃ anubhaviṃsu. Rañño pana vālo, vālavāhano, puppho, pupphavāhano, supattoti pañceva assā honti. Tesu rājā supattaṃ assaṃ sayaṃ ārohati, itare cattāro asse assārohānaṃ sāsanāharaṇatthāya adāsi. Rājā te pātova bhojetvā ‘‘gacchatha, bhaṇe, dve vā tīṇi vā yojanāni āhiṇḍitvā buddhassa vā dhammassa vā saṅghassa vā uppannabhāvaṃ sutvā mayhaṃ sukhasāsanaṃ [Pg.221] ārocethā’’ti pesesi. Te catūhi dvārehi nikkhamitvā dve tīṇi yojanāni āhiṇḍitvā kiñci sāsanaṃ alabhitvāva paccāgamiṃsu.

සෙසු ස්ත්‍රීන් ද ඇමති පවුල්වල ඉපදී, වැඩිවියට පත් වූ පසු ඒ ඇමති පුත්‍රයන්ගේම නිවෙස්වලට ගියහ. ඒ සියල්ලෝම රජුගේ සම්පත් හා සමාන සම්පත් අනුභව කළහ. රජතුමා අබරණින් සැරසී ඇතෙකු පිට නැගී සංචාරය කරන සෑම විටකම ඔවුහු ද එලෙසම සංචාරය කරති. රජු අශ්වයෙකු පිට හෝ රථයකින් හෝ යන විට ඔවුහු ද එලෙසම අනුගමනය කරති. මෙසේ ඔවුහු එක්ව කළ පින්වල බලයෙන් එකටම සම්පත් අනුභව කළහ. රජුට වාල, වාලවාහන, පුප්ඵ, පුප්ඵවාහන සහ සුපත්ත යන නමින් අශ්වයෝ පස් දෙනෙක් සිටියහ. ඔවුන් අතුරින් රජු 'සුපත්ත' නම් අශ්වයා පිට තෙමේම නැගී යයි. සෙසු අශ්වයන් හතර දෙනා පණිවුඩ ගෙන ඒම පිණිස අස්සාරෝහකයන්ට ලබා දුන්නේය. රජු උදෑසනම ඔවුන්ට ආහාර පාන දී, 'එම්බා පුරුෂයෙනි, තොප ගොස් යොදුන් දෙකක් හෝ තුනක් පමණ සැරිසරා, බුදුන් වහන්සේ හෝ ධර්මය හෝ මහා සංඝයා හෝ ලොව පහළ වී ඇත්දැයි අසා දැනගෙන, මට ඒ සුබ පණිවුඩය දන්වන්න'යි පවසා පිටත් කර හැරියේය. ඔවුහු දොරටු සතරින් පිටවී යොදුන් දෙක තුනක් පමණ ඇවිද ගියත් කිසිදු පණිවුඩයක් නොලැබී ආපසු පැමිණියහ.

---

Athekadivasaṃ rājā supattaṃ āruhitvā amaccasahassaparivuto uyyānaṃ gacchanto kilantarūpe pañcasatamatte vāṇijake nagaraṃ pavisante disvā ‘‘ime addhānakilantā, addho imesaṃ santikā ekaṃ bhaddakaṃ sāsanaṃ sossāmī’’ti te pakkosāpetvā ‘‘kuto āgatatthā’’ti pucchi. ‘‘Atthi, deva, ito vīsatiyojanasatamatthake sāvatthi nāma nagaraṃ, tato āgatamhā’’ti. ‘‘Atthi pana vo dese kiñci sāsanaṃ uppanna’’nti. ‘‘Deva, aññaṃ kiñci natthi, sammāsambuddho uppanno’’ti. Rājā tāvadeva balavapītiyā phuṭṭhasarīro kiñci sallakkhetuṃ asakkonto muhuttaṃ vītināmetvā pana, ‘‘tātā, kiṃ vadethā’’ti pucchi. ‘‘Buddho, deva, uppanno’’ti. Rājā dutiyampi tatiyampi tatheva vītināmetvā catutthavāre ‘‘kiṃ vadetha, tātā’’ti pucchitvā ‘‘buddho uppanno’’ti vutte, ‘‘tātā, sukhasāsanasavanāya satasahassaṃ vo dammī’’ti vatvā ‘‘aparampi kiñci sāsanaṃ atthi, tātā’’ti pucchi. ‘‘Atthi, deva, dhammo uppanno’’ti. Rājā tampi sutvā purimanayeneva tayo vāre vītināmetvā catutthavāre ‘‘dhammo uppanno’’ti vutte – ‘‘idhāpi vo satasahassaṃ dammī’’ti vatvā ‘‘aparampi kiñci sāsanaṃ atthi, tātā’’ti pucchi. ‘‘Atthi, deva, saṅgho uppanno’’ti. Rājā tampi sutvā tatheva tayo vāre vītināmetvā catutthavāre ‘‘saṅgho uppanno’’ti vutte – ‘‘idhāpi vo satasahassaṃ dammī’’ti vatvā amaccasahassaṃ oloketvā, ‘‘tātā, kiṃ karissāmā’’ti pucchi. ‘‘Deva, tumhe kiṃ karissathā’’ti? ‘‘Ahaṃ, tātā, ‘buddho uppanno dhammo uppanno saṅgho uppanno’ti sutvā na puna nivattissāmi, bhagavantaṃ uddissa gantvā tassa santike pabbajissāmī’’ti. ‘‘Mayampi, deva, tumhehi saddhiṃ pabbajissāmā’’ti. Rājā suvaṇṇapaṭṭe akkharāni likhāpetvā vāṇijakānaṃ datvā ‘‘imaṃ anojāya nāma deviyā detha, sā tumhākaṃ tīṇi satasahassāni dassati, evañca pana naṃ vadeyyātha ‘raññā kira te issariyaṃ vissaṭṭhaṃ, yathāsukhaṃ sampattiṃ paribhuñjāhī’ti, sace pana ‘vo rājā kaha’nti pucchati, ‘satthāraṃ uddissa pabbajissāmī’ti vatvā gatoti āroceyyāthā’’ti āha. Amaccāpi attano attano bhariyānaṃ tatheva [Pg.222] sāsanaṃ pahiṇiṃsu. Rājā vāṇijake uyyojetvā assaṃ abhiruyha amaccasahassaparivuto taṃkhaṇaññeva nikkhami.

එක් දිනක් මහාකප්පින රජතුමා සුපත්ත නම් අශ්වයා පිට නැගී, ඇමතියන් දහසක් පිරිවරා උයනට යන්නේ, වෙහෙසට පත් ස්වරූපයක් ඇති නගරයට ඇතුළු වන්නා වූ පන්සියයක් පමණ වෙළඳුන් දැක, "මොවුහු දුර කතර ගෙවා පැමිණ වෙහෙසට පත්ව සිටිති. ඒකාන්තයෙන්ම මොවුන්ගෙන් කිසියම් සුබ ආරංචියක් ඇසීමට ලැබෙනු ඇත"යි සිතා, ඔවුන් කැඳවා, "පින්වතුනි, ඔබලා කොහේ සිට පැමිණියේද?"යි ඇසීය. "දේවයන් වහන්ස, මෙතැන් සිට යොදුන් එකසිය විස්සක් පමණ දුරින් සැවැත් නුවර නමින් නගරයක් ඇත, අපි එතැන් සිට පැමිණියෙමු"යි ඔවුහු පැවසූහ. "ඔබලාගේ දේශයේ අලුතින් පහළ වූ කිසියම් ආරංචියක් තිබේද?"යි ඇසූ විට, "දේවයන් වහන්ස, වෙනත් විශේෂ දෙයක් නැත, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක"යි ඔවුහු පැවසූහ. රජතුමා එම මොහොතේම බලවත් පීතියෙන් මුළු සිරුරම শিහිරි යද්දී, කිසිවක් සිතා ගැනීමට නොහැකිව මොහොතක් නිහඬව සිට, නැවතත් "පින්වතුනි, ඔබලා කුමක් කීවෙහිද?"යි ඇසීය. "දේවයන් වහන්ස, බුදුරජාණන් වහන්සේ පහළ වූ සේක"යි ඔවුහු පැවසූහ. රජතුමා දෙවනුවත් තෙවනුවත් එසේම පීතියෙන් සිට, සිව්වන වතාවේදී "පින්වතුනි, කුමක් කීවෙහිද?"යි අසා, "බුදුරජාණන් වහන්සේ පහළ වූ සේක"යි කී කල්හි, "පින්වතුනි, මෙවැනි සුබ ආරංචියක් ඇසීමට ලැබීම වෙනුවෙන් මම ඔබට කහවනු ලක්ෂයක් දෙමි"යි පවසා, "පින්වතුනි, තව කිසියම් ආරංචියක් තිබේද?"යි ඇසීය. "දේවයන් වහන්ස, ධර්ම රත්නය ලොව පහළ වූ සේක"යි ඔවුහු පැවසූහ. රජතුමා එය ද අසා පෙර පරිදිම තුන් වතාවක් නිහඬව සිට, සිව්වන වතාවේදී "ධර්මය පහළ වූ සේක"යි කී කල්හි, "මෙහිදී ද මම ඔබට ලක්ෂයක් දෙමි"යි පවසා, "පින්වතුනි, තවත් ආරංචියක් තිබේද?"යි ඇසීය. "දේවයන් වහන්ස, සංඝ රත්නය ලොව පහළ වූ සේක"යි ඔවුහු පැවසූහ. රජතුමා එය ද අසා එසේම තුන් වතාවක් නිහඬව සිට, සිව්වන වතාවේදී "සංඝයා වහන්සේ පහළ වූ සේක"යි කී කල්හි, "මෙහිදී ද මම ඔබට ලක්ෂයක් දෙමි"යි පවසා, ඇමතියන් දහස දෙස බලා, "පින්වතුනි, දැන් අපි කුමක් කරමුද?"යි ඇසීය. "දේවයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ කුමක් කරන්නෙහිද?"යි ඔවුහු පෙරළා ඇසූහ. "පින්වතුනි, බුදුන් පහළ වූ බව, දහම් පහළ වූ බව සහ සඟුන් පහළ වූ බව අසා මම නැවත ආපසු නොයමි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උදෙසා ගොස් උන්වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිදි වන්නෙමි"යි කීවේය. "දේවයන් වහන්ස, අපි ද ඔබ වහන්සේ සමඟම පැවිදි වන්නෙමු"යි ඔවුහු පැවසූහ. රජතුමා රන් පතක අකුරු ලියවා, එය වෙළඳුන්ට දී, "මෙය අනෝජා නම් බිසවට දෙන්න. ඇය ඔබට කහවනු ලක්ෂ තුනක් ලබා දෙනු ඇත. තවද ඇයට මෙසේ කියන්න: 'රජතුමා තමා සතු සියලු අයිතිවාසිකම් ඔබ වෙනුවෙන් අත්හැර ඇත, ඔබ කැමති පරිදි සම්පත් පරිභෝජනය කරන්න' යනුවෙනි. ඉදින් ඇය 'ඔබේ රජු කොහේද?' කියා ඇසුවහොත්, 'ශාස්තෘන් වහන්සේ උදෙසා පැවිදි වීමට ගියේය' කියා පවසන්න" යැයි කීය. ඇමතියෝ ද තම තමන්ගේ භාර්යාවන්ට ඒ ආකාරයෙන්ම පණිවිඩ යැවූහ. රජතුමා වෙළඳුන් පිටත් කර යවා, අශ්වයා පිට නැගී, ඇමතියන් දහසක් පිරිවරා එම මොහොතේම නගරයෙන් නික්මුණේය.

---

Satthāpi taṃdivasaṃ paccūsakāle lokaṃ volokento mahākappinarājānaṃ saparivāraṃ disvā ‘‘ayaṃ mahākappino vāṇijakānaṃ santikā tiṇṇaṃ ratanānaṃ uppannabhāvaṃ sutvā tesaṃ vacanaṃ tīhi satasahassehi pūjetvā rajjaṃ pahāya amaccasahassaparivuto maṃ uddissa pabbajitukāmo sve nikkhamissati, so saparivāro saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇissati, paccuggamanaṃ karissāmī’’ti punadivase cakkavattī viya khuddakagāmabhojakaṃ rājānaṃ paccuggacchanto sayameva pattacīvaramādāya vīsayojanasataṃ maggaṃ paccuggantvā candabhāgāya nadiyā tīre nigrodharukkhamūle chabbaṇṇabuddharasmiyo vissajjetvā nisīdi. Rājāpi āgacchanto ekaṃ nadiṃ patvā ‘‘kā nāmāya’’nti pucchi. ‘‘Aparacchā nāma, devā’’ti. ‘‘Kimassā parimāṇaṃ, tātā’’ti? ‘‘Gambhīrato gāvutaṃ, puthulato dve gāvutāni, devā’’ti. ‘‘Atthi panettha nāvā vā uḷumpo vā’’ti? ‘‘Natthi, devā’’ti. ‘‘Nāvādīni olokente amhe jāti jaraṃ upaneti, jarā maraṇaṃ. Ahaṃ nibbematiko hutvā tīṇi ratanāni uddissa nikkhanto, tesaṃ me ānubhāvena ‘idaṃ udakaṃ udakaṃ viya mā hotū’ti ratanattayassa guṇaṃ āvajjetvā ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho’’’ti buddhaguṇaṃ anussaranto saparivāro assasahassena udakapiṭṭhe pakkhandi. Sindhavā piṭṭhipāsāṇe viya pakkhandiṃsu. Khurānaṃ aggaṭṭhāneva temiṃsu.

ශාස්තෘන් වහන්සේ ද එදින අලුයම් කාලයෙහි ලොව බලන සේක්, පිරිවර සමඟ එන මහාකප්පින රජතුමා දැක මෙසේ සිතූ සේක: "මෙම මහාකප්පින රජතුමා වෙළඳුන්ගෙන් තෙරුවන් පහළ වූ බව අසා, ඔවුන්ගේ වචනයට කහවනු ලක්ෂ තුනකින් සංග්‍රහ කොට, රජසිරුර අතහැර, ඇමතියන් දහසක් පිරිවරා මා උදෙසා පැවිදි වනු පිණිස හෙට දින නික්මෙන්නේය. පිරිවර සමඟ ඔහු සිවුපිළිසිඹියාවන් සමඟ රහත් භාවයට පත් වනු ඇත. මම ඔහු ඉදිරියට ගොස් පිළිගන්නෙමි"යි සිතා, පසුදින සක්විති රජෙකු කුඩා ගම්වැසියකු පිළිගන්නාක් මෙන්, තමන් වහන්සේම පාත්‍ර සිවුරු ගෙන යොදුන් එකසිය විස්සක් මග ගෙවා, චන්දභාගා නදී තීරයෙහි නුග රුකක් මුල වැඩහිඳ, ෂඩ්වර්ණ බුද්ධ රශ්මිය විහිදුවමින් සිටි සේක. රජතුමා ද එන අතරතුර එක් නදියක් හමු වී, "මෙය කුමන නදියක්ද?"යි ඇසීය. "දේවයන් වහන්ස, මෙයට අපරච්ඡා නදිය යැයි කියති"යි කීහ. "පින්වතුනි, මෙහි ප්‍රමාණය කොපමණද?"යි ඇසූ විට, "දේවයන් වහන්ස, ගැඹුර ගාවුතයකි, පළල ගාවුත දෙකකි"යි කීහ. "මෙහි ඔරු හෝ පාලම් තිබේද?"යි ඇසූ විට, "නැත, දේවයන් වහන්ස"යි කීහ. "ඔරු පාරු සොයමින් සිටින අපව ජාතිය විසින් ජරාවටත්, ජරාව විසින් මරණයටත් පමුණුවනු ලැබේ. මම කිසිදු සැකයකින් තොරව තෙරුවන් උදෙසා නික්මුණෙමි, එම තෙරුවන්ගේ ආනුභාවයෙන් මේ ජලය සාමාන්‍ය ජලය මෙන් නොවී පථයක් වේවා"යි තෙරුවන් ගුණ මෙනෙහි කොට, 'ඉතිපි සෝ භගවා අරහං සම්මා සම්බුද්ධෝ' යන බුද්ධ ගුණය සිහි කරමින්, පිරිවර සමඟ අශ්වයන් දහස ද සමඟ ජලය මතුපිටින් පැන්නේය. අශ්වයෝ ගල් තලාවක් මත යන්නාක් මෙන් ජලය මතුපිටින් ගියහ. අශ්වයන්ගේ කුර අග පමණක් තෙත් විය.

---

So taṃ uttaritvā purato gacchanto aparampi nadiṃ disvā ‘‘ayaṃ kā nāmā’’ti pucchi. ‘‘Nīlavāhā nāma, devā’’ti. ‘‘Kimassā parimāṇa’’nti? ‘‘Gambhīratopi puthulatopi aḍḍhayojanaṃ, devā’’ti. Sesaṃ purimasadisameva. Taṃ pana nadiṃ disvā ‘‘svākkhāto bhagavatā dhammo’’ti dhammānussatiṃ anussaranto pakkhandi. Tampi atikkamitvā gacchanto aparampi nadiṃ disvā ‘‘ayaṃ kā nāmā’’ti pucchi. ‘‘Candabhāgā nāma, devā’’ti. ‘‘Kimassā parimāṇa’’nti? ‘‘Gambhīratopi puthulatopi yojanaṃ, devā’’ti. Sesaṃ purimasadisameva. Taṃ pana nadiṃ disvā ‘‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho’’ti saṅghānussatiṃ anussaranto [Pg.223] pakkhandi. Tampi nadiṃ atikkamitvā gacchanto satthu sarīrato nikkhantā chabbaṇṇabuddharasmiyo nigrodharukkhassa sākhāviṭapapalāsāni obhāsayamānā disvā cintesi – ‘‘ayaṃ obhāso neva candassa, na sūriyassa, na devamārabrāhmaṇasupaṇṇanāgānaṃ aññatarassa, addhā ahaṃ satthāraṃ uddissa āgacchanto sammāsambuddhena diṭṭho bhavissāmī’’ti. So tāvadeva assapiṭṭhito otaritvā onatasarīro rasmiyānusārena satthāraṃ upasaṅkamitvā manosilārase nimujjanto viya buddharasmīnaṃ anto pāvisi. So satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi saddhiṃ amaccasahassena. Satthā tesaṃ anupubbiṃ kathaṃ kathesi. Desanāpariyosāne saparivāro rājā sotāpattiphale patiṭṭhahi.

ඔහු එම නදියෙන් එතෙර වී ඉදිරියට යන විට තවත් නදියක් දැක, "මෙය කුමන නදියක්ද?"යි ඇසීය. "දේවයන් වහන්ස, නිලවාහා නදියයි" කීහ. "මෙහි ප්‍රමාණය කොපමණද?"යි ඇසූ විට, "දේවයන් වහන්ස, ගැඹුරින් හා පළලින් අඩ යොදුනකි"යි කීහ. ඉතිරි විස්තර පෙර පරිදිමය. ඔහු ඒ නදිය දැක 'ස්වාක්ඛාතෝ භගවතා ධම්මෝ' යන ධර්මානුස්සතිය මෙනෙහි කරමින් ජලය මතුපිටින් ගියේය. එය ද පසු කර යන විට තවත් නදියක් දැක, "මෙය කුමන නදියක්ද?"යි ඇසීය. "දේවයන් වහන්ස, චන්දභාගා නදියයි" කීහ. "මෙහි ප්‍රමාණය කොපමණද?"යි ඇසූ විට, "දේවයන් වහන්ස, ගැඹුරින් හා පළලින් යොදුනකි"යි කීහ. ඉතිරි විස්තර පෙර පරිදිමය. ඒ නදිය දැක 'සුප්පටිපන්නෝ භගවතෝ සාවකසංඝෝ' යන සංඝානුස්සතිය මෙනෙහි කරමින් ජලය මතුපිටින් පැන්නේය. එම නදිය ද පසු කර යන විට, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශරීරයෙන් නික්මුණා වූ ෂඩ්වර්ණ බුද්ධ රශ්මිය නුග ගසේ අතු පතර හා පත්‍ර බබළවනු දැක මෙසේ සිතීය: "මේ කාන්තිය සඳෙහි හෝ හිරුගේ හෝ නොවෙයි. දෙවි, මරු, බඹු, ගුරුළන් හෝ නාගයන් යන කිසිවෙකුගේ ද නොවෙයි. ඒකාන්තයෙන්ම මම ශාස්තෘන් වහන්සේ උදෙසා එන ගමනේදී මට සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ මුණගැසුණා විය යුතුය." ඔහු එසැණින් අශ්වයා පිටින් බැස, ශරීරය මඳක් නමාගෙන, රශ්මි මාලාව ඔස්සේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත එළඹී, මනෝසීල දියෙහි ගිලෙන්නාක් මෙන් බුද්ධ රශ්මි මාලාවන් අතරට ඇතුළු විය. ඔහු ශාස්තෘන් වහන්සේට වන්දනා කොට ඇමතියන් දහස සමඟ එක් පසෙක වාඩි විය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔවුන්ට අනුපුබ්බී කතාව දේශනා කළ සේක. දේශනාව අවසානයෙහි පිරිවර සමඟ රජතුමා සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියේය.

---

Atha sabbe uṭṭhahitvā pabbajjaṃ yāciṃsu. Satthā ‘‘āgamissati nu kho imesaṃ kulaputtānaṃ iddhimayapattacīvara’’nti upadhārento ‘‘ime kulaputtā paccekabuddhasahassānaṃ cīvarasahassaṃ adaṃsu, kassapabuddhakāle vīsatiyā bhikkhusahassānaṃ vīsaticīvarasahassānipi adaṃsu, anacchariyaṃ imesaṃ kulaputtānaṃ iddhimayapattacīvarāgamana’’nti ñatvā dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā ‘‘etha, bhikkhavo, caratha brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā’’ti āha. Te tāvadeva aṭṭhaparikkhāradharā vassasaṭṭhikattherā viya hutvā vehāsaṃ abbhuggantvā paccorohitvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdiṃsu.

එවිට ඒ සියල්ලෝම නැගී සිට පැවිද්ද ඉල්ලා සිටියහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ, "මේ කුලපුත්‍රයන්ට සෘද්ධියෙන් හටගත් පාත්‍ර සිවුරු ලැබේදෝ" යි විමසා බලන සේක්, "මේ කුලපුත්‍රයෝ පසේබුදුන් වහන්සේලා දහසකට සිවුරු දහසක් පූජා කළහ. කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ දී භික්ෂූන් වහන්සේලා විසිදහසකට සිවුරු විසිදහසක් ද පූජා කළහ. එබැවින් මේ කුලපුත්‍රයන්ට සෘද්ධියෙන් පාත්‍ර සිවුරු ලැබීම පුදුමයක් නොවේ" යයි දැනගෙන, දකුණු ශ්‍රී හස්තය දිගු කොට, "මහණෙනි, මෙහි එන්න, දුක් කෙළවර කිරීම පිණිස මැනවින් බඹසර හැසිරෙන්න" යයි වදාළ සේක. ඔවුහු එකෙණෙහිම අටපිරිකර දැරූ හැට වසක් පිරුණු මහලු තෙරවරුන් මෙන් වී, අහසට පැන නැගී, නැවත බිමට බැස ශාස්තෘන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසෙක වාඩි වූහ.

---

Te pana vāṇijakā rājagehaṃ gantvā deviyā raññā pahitasāsanaṃ ārocetvā deviyā ‘‘āgacchantū’’ti vutte pavisitvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Atha ne devī pucchi – ‘‘tātā, kiṃkāraṇā āgatatthā’’ti? ‘‘Mayaṃ raññā tumhākaṃ santikaṃ pesitā, tīṇi kira no satasahassāni dethā’’ti. ‘‘Bahuṃ, bhaṇe, bhaṇatha, kiṃ tumhehi rañño santike kataṃ, kismiṃ vo rājā pasanno ettakaṃ dhanaṃ dāpetī’’ti? ‘‘Devi, na aññaṃ kiñci kataṃ, ekaṃ pana sāsanaṃ ārocayimhā’’ti. ‘‘Sakkā pana, tātā, mayhampi taṃ ārocetu’’nti. ‘‘Sakkā, devī’’ti suvaṇṇabhiṅgārena mukhaṃ vikkhāletvā ‘‘devi, buddho loke uppanno’’ti. Sāpi taṃ sutvā pītiyā phuṭṭhasarīrā tikkhattuṃ kiñci asallakkhetvā catutthavāre ‘‘buddho uppanno’’ti sutvā ‘‘kiṃ, tātā, imasmiṃ pade raññā dinna’’nti? ‘‘Satasahassaṃ, devī’’ti. ‘‘Tātā, ananucchavikaṃ raññā kataṃ evarūpaṃ sāsanaṃ [Pg.224] sutvā tumhākaṃ satasahassadadamānena, ahaṃ vo mama duggatapaṇṇākāre tīṇi satasahassāni dammi. Aparaṃ kiñci tumhehi ārocita’’nti? Te idañca idañcāti itarānipi dve sāsanāni ārocesuṃ. Devī purimanayeneva tayo tayo vāre asallakkhetvā catutthacatutthavāre tīṇi tīṇi satasahassāni adāsi. Evaṃ te sabbāni dvādasasatasahassāni labhiṃsu.

ඒ වෙළෙන්දෝ ද රජමාලිගයට ගොස්, රජතුමා එවූ පණිවිඩය බිසවට දන්වා, බිසව විසින් "එන්න" යයි කී කල්හි මාලිගයට වැදී එකත්පසෙක සිටගත්හ. එවිට බිසව ඔවුන්ගෙන් මෙසේ ඇසුවාය: "දරුවෙනි, කුමන කරුණක් නිසා පැමිණියහුද?" "අපි රජතුමා විසින් ඔබ වහන්සේ වෙත එවනු ලැබුවෙමු. අපට ලක්ෂ තුනක් ලබා දෙන්නැයි වදාළ සේක." "එම්බා පුරුෂයෙනි, ඔබලා බොහෝ දේ කියන්නහුය. රජතුමා ඉදිරියේ ඔබලා කළේ කුමක්ද? රජතුමා ඔබලා කෙරෙහි පැහැදී මෙපමණ ධනයක් ලබා දෙන්නේ කිනම් කරුණක් නිසාද?" "දේවියනි, වෙනත් කිසිවක් නොකළෙමු, එක් පණිවිඩයක් පමණක් සැළ කළෙමු" යයි කීහ. "දරුවෙනි, මට ද එය පැවසිය හැකිද?" "දේවියනි, පැවසිය හැකිය" යයි පවසා, රන් කෙණ්ඩියකින් මුඛය සෝදාගෙන, "දේවියනි, ලොව බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් උපන් සේක" යයි පැවසූහ. ඇය ද එය අසා පීතියෙන් පිනා ගිය සිරුරු ඇතිව, තෙවරක් යනතුරු කිසිවක් වටහාගත නොහැකිව, සිවුවැනි වර "බුදු කෙනෙක් උපන්හ" යන්න අසා, "දරුවෙනි, රජතුමා මේ වචනය වෙනුවෙන් කුමක් දුන්නේද?" යි ඇසුවාය. "දේවියනි, ලක්ෂයක් දුන්නේය." "දරුවෙනි, මෙබඳු පණිවිඩයක් අසා ඔබට ලක්ෂයක් දීමෙන් රජතුමා කළේ නුසුදුසු දෙයකි. මම මගේ දිළිඳු පඬුරක් ලෙස ඔබට ලක්ෂ තුනක් දෙමි. තවදුරටත් ඔබලා විසින් පවසන ලද වෙනත් දෙයක් තිබේද?" ඔවුහු "මෙය ද මෙය ද" යනුවෙන් ඉතිරි පණිවිඩ දෙක ද සැළ කළහ. බිසව පෙර පරිදිම තෙවර බැගින් වටහාගත නොහැකිව, සිවුවැනි වර ලක්ෂ තුන බැගින් පිරිනැමුවාය. මෙසේ ඔවුන්ට මුළුමනින්ම ලක්ෂ දොළහක් ලැබුණි.

---

Atha ne devī pucchi – ‘‘rājā kahaṃ, tātā’’ti? ‘‘Devi, rājā ‘satthāraṃ uddissa pabbajissāmī’ti vatvā gato’’ti. ‘‘Mayhaṃ tena kiṃ sāsanaṃ dinna’’nti? ‘‘Sabbaṃ kira issariyaṃ tumhākaṃ vissaṭṭhaṃ, ‘tumhe kira yathāsukhaṃ sampattiṃ anubhavathā’’’ti. ‘‘Amaccā pana kuhiṃ, tātā’’ti? ‘‘Tepi raññā saddhiṃ ‘pabbajissāmā’ti gatā, devī’’ti. Sā tesaṃ bhariyāyo pakkosāpetvā, ‘‘ammā, tumhākaṃ sāmikā raññā saddhiṃ ‘pabbajissāmā’ti gatā, tumhe kiṃ karissathā’’ti? ‘‘Kiṃ pana tehi amhākaṃ sāsanaṃ pahitaṃ, devī’’ti? ‘‘Tehi kira attano sampatti tumhākaṃ vissaṭṭhā ‘tumhe kira sampattiṃ yathāsukhaṃ paribhuñjathā’’’ti. ‘‘Tumhe pana, devi, kiṃ karissathā’’ti? ‘‘Amhākaṃ so tāva rājā magge ṭhito tīhi satasahassehi tīṇi ratanāni pūjetvā kheḷapiṇḍaṃ viya sampattiṃ pahāya ‘pabbajissāmī’ti nikkhanto, mayāpi tiṇṇaṃ ratanānaṃ sāsanaṃ sutvā tāni navahi satasahassehi pūjitāni, na kho panesā sampatti nāma raññoyeva dukkhā, mayhampi dukkhā eva. Ko raññā chaḍḍitakheḷapiṇḍaṃ jaṇṇukehi bhūmiyaṃ patiṭṭhahitvā mukhena gaṇhissati, na mayhaṃ sampattiyā attho, satthāraṃ uddissa pabbajissāmī’’ti. ‘‘Devi, mayampi tumhehi saddhiṃ pabbajissāmā’’ti. ‘‘Sace sakkotha, sādhū’’ti. ‘‘Sakkoma, devī’’ti. Tena hi ‘‘ethā’’ti rathasahassaṃ yojāpetvā rathaṃ āruyha tāhi saddhiṃ nikkhamitvā antarāmagge paṭhamaṃ nadiṃ disvā yathā raññā paṭhamaṃ pucchitā, tatheva pucchitvā sabbaṃ pavattiṃ sutvā ‘‘raññā gatamaggaṃ olokethā’’ti vatvā ‘‘sindhavānaṃ padavalañjaṃ na passāmā’’ti vutte rājā ‘‘tīṇi ratanāni uddissa nikkhantosmī’’ti saccakiriyaṃ karitvā tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇe anussaritvā gato bhavissati, ahampi tīṇi ratanāni uddissa nikkhantā, tesaṃ me ānubhāvena ‘‘idaṃ udakaṃ udakaṃ viya mā hotū’’ti tiṇṇaṃ ratanānaṃ guṇe anussarantī rathasahassaṃ [Pg.225] pesesi. Udakaṃ piṭṭhipāsāṇasadisaṃ ahosi, cakkānaṃ aggaṭṭhāneva temiṃsu. Eteneva upāyena itarā dvepi nadiyo uttariṃsu.

එවිට බිසව ඔවුන්ගෙන් ඇසුවාය - "දරුවෙනි, රජතුමා කොහිද?" "දේවියනි, රජතුමා 'ශාස්තෘන් වහන්සේ උදෙසා පැවිදි වෙමි' යි පවසා නික්ම ගියේය." "මට උන්වහන්සේ විසින් එවන ලද පණිවිඩය කුමක්ද?" "සෑම ඓශ්චර්යයක්ම ඔබ වහන්සේට පවරා, 'ඔබලා කැමති පරිදි සැප සම්පත් අනුභව කරන්න' යයි කීහ." "දරුවෙනි, ඇමතිවරු කොහිද?" "දේවියනි, ඔවුහු ද රජු සමග 'පැවිදි වන්නෙමු' යි නික්ම ගියහ." ඇය ඔවුන්ගේ භාර්යාවන් කැඳවා, "මෑණියෙනි, ඔබේ ස්වාමිවරු රජු සමග පැවිදි වන්නට ගියහ. ඔබලා කුමක් කරන්නහුද?" යි ඇසුවාය. "දේවියනි, ඔවුන් අපට එවූ පණිවිඩය කුමක්ද?" "ඔවුන් තම සම්පත් ඔබලාට පවරා, 'සැප සේ සම්පත් පරිභෝජනය කරන්න' යයි කීහ." "එහෙත් දේවියනි, ඔබ වහන්සේ කුමක් කරන්නෙහිද?" "අපගේ ඒ රජතුමා මග රැඳී සිටිමින් ලක්ෂ තුනක් වැය කොට තෙරුවන් පූජා කර, කෙළ පිඬක් මෙන් සම්පත් අතහැර 'පැවිදි වෙමි' යි නික්ම ගියේය. මම ද තෙරුවන් ගැන අසා ලක්ෂ නවයකින් තෙරුවන් පූජා කළෙමි. ඇත්තෙන්ම මේ සම්පත් රජුට පමණක් නොව මට ද දුකකි. රජු විසින් අත්හළ කෙළ පිඬක්, බිම දණ ගසා කටින් ගන්නේ කවුද? මට සම්පත්වලින් පලක් නැත. මම ද ශාස්තෘන් වහන්සේ උදෙසා පැවිදි වෙමි." "දේවියනි, අපි ද ඔබ සමග පැවිදි වන්නෙමු." "හැකියාව තිබේ නම් යහපති." "දේවියනි, අපට හැකිය." "එසේ නම් එන්න" යයි පවසා රථ දහසක් සූදානම් කරවා, රථයට නැගී ඔවුන් සමග නික්ම ගොස්, අතරමගදී පළමු ගඟ දැක, රජු මුලින් ඇසූ පරිදිම විමසා සියලු තොරතුරු අසා, "රජු ගිය මග බලන්න" යයි කී කල, "අසුන්ගේ පියසටහන් නොපෙනේ" යයි කීහ. රජතුමා "තෙරුවන් උදෙසා නික්මුණෙමි" යයි සත්‍යක්‍රියා කොට තෙරුවන් ගුණ සිහි කරමින් යන්නට ඇත. මම ද තෙරුවන් උදෙසා නික්මුණෙමි. ඒ තෙරුවන්ගේ ආනුභාවයෙන් "මේ ජලය ජලයක් මෙන් නොවැලැක්වේවා" යි තෙරුවන් ගුණ මෙනෙහි කරමින් රථ දහස ඉදිරියට මෙහෙයවූවාය. ජලය ගල්තලාවක් මෙන් විය. රථ රෝදවල අග කොටස් පමණක් තෙමුණි. මේ අයුරින්ම ඉතිරි ගංගා දෙක ද තරණය කළහ.

---

Satthā tāsaṃ āgatabhāvaṃ ñatvā yathā tā attano santike nisinne sāmike bhikkhū na passanti, tathā adhiṭṭhāsi. Devīpi āgacchantī satthu sarīrato nikkhantā rasmiyo disvā tatheva cintetvā satthāraṃ upasaṅkamitvā, vanditvā ekamantaṃ ṭhitā pucchi – ‘‘bhante, mahākappino rājā tumhe uddissa nikkhamitvā gato, kahaṃ nu kho so, amhākaṃ taṃ dassethā’’ti. ‘‘Nisīdatha tāva, idheva naṃ passissathā’’ti. Tā sabbāpi haṭṭhatuṭṭhā ‘‘idheva kira nisinnā sāmike no passissāmā’’ti nisīdiṃsu. Satthā anupubbiṃ kathaṃ kathesi. Anojādevī desanāpariyosāne tāhi saddhiṃ sotāpattiphalaṃ pāpuṇi. Mahākappino thero tāsaṃ desiyamānaṃ dhammadesanaṃ sutvā saparivāro saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tasmiṃ khaṇe satthā tāsaṃ te bhikkhū dassesi. Tāsañhi āgatakkhaṇeyeva attano sāmike kāsāvadhare muṇḍasīse disvā cittaṃ ekaggaṃ na bhaveyya, maggaphalaṃ nibbattetuṃ sakkā na bhaveyya. Tasmā acalasaddhāya patiṭṭhitakālato paṭṭhāya tāsaṃ te bhikkhū arahattappatte dassesi. Tāpi te disvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā, ‘‘bhante, tumhākaṃ pabbajitakiccaṃ matthakappatta’’nti vatvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ ṭhatvā pabbajjaṃ yāciṃsu.

ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔවුන්ගේ පැමිණීම දැන, ඔවුන්ට තම අසල වාඩි වී සිටින ස්වාමිපුරුෂයන් වන භික්ෂූන් වහන්සේලාව නොපෙනෙන සේ අධිෂ්ඨාන කළ සේක. බිසව ද පැමිණෙන විට ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශරීරයෙන් නික්මුණු රශ්මි මාලාවන් දැක, පෙර පරිදිම සිතා ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත එළඹ, වැඳ, එකත්පසක සිට මෙසේ විමසුවාය: "ස්වාමීනි, මහාකප්පින රජතුමා ඔබ වහන්සේ උදෙසා නික්ම ගියේය, ඔහු කොහිද? අපට ඔහුව පෙන්වා වදාරනු මැනවි." "පළමුව වාඩි වන්න, මෙහිදීම ඔහුව දකින්නහුය" යි වදාළ සේක. ඔවුන් සියල්ලෝම අතිශය සතුටට පත්ව, "මෙහි සිටියදීම අපගේ ස්වාමිපුරුෂයන් දකින්නෙමු" යි සිතා වාඩි වූහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ අනුපූර්වික කථාව වදාළ සේක. දේශනාව අවසානයේ අනෝජා දේවිය ඇතුළු පිරිස සෝවාන් ඵලයට පත් වූහ. මහාකප්පින තෙරුන් වහන්සේ ඔවුන්ට දේශනා කරනු ලබන එම ධර්ම දේශනාව අසා, පිරිස සමඟින් සිව්පිළිසිඹියාපත් රහත් ඵලයට පත් වූහ. ඒ මොහොතේ ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔවුන්ට එම භික්ෂූන් වහන්සේලාව පෙන්වා වදාළ සේක. මන්ද, ඔවුන් පැමිණි විගසම කාෂාය වස්ත්‍ර දැරූ, හිස මුඩු කළ තම ස්වාමිපුරුෂයන් දුටුවේ නම්, ඔවුන්ගේ සිත එකඟ නොවිය හැකිය, මඟපල උපදවා ගැනීමට නොහැකි විය හැකිය. එබැවින් අචල ශ්‍රද්ධාවෙහි පිහිටි අවස්ථාවේ පටන්, රහත් භාවයට පත් වූ එම භික්ෂූන් වහන්සේලාව ඔවුන්ට පෙන්වූ සේක. ඔවුන්ද ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලාව දැක, පසඟ පිහිටුවා වැඳ, "ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේලාගේ පැවිදි කිස මුදුන් පත් විය" යි පවසා ශාස්තෘන් වහන්සේ වැඳ, එකත්පසක සිට පැවිද්ද ඉල්ලා සිටියහ.

---

Evaṃ vutte satthā uppalavaṇṇāya theriyā āgamanaṃ cintesi. Sā satthu cintitakkhaṇeyeva ākāsenāgantvā tā sabbā itthiyo gahetvā ākāsena bhikkhunupassayaṃ netvā pabbājesi. Tā sabbā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Satthā bhikkhusahassaṃ ādāya ākāsena jetavanaṃ agamāsi. Tatra sudaṃ āyasmā mahākappino rattiṭṭhānādīsu ‘‘aho sukhaṃ, aho sukha’’nti udānaṃ udānento vicarati. Bhikkhū bhagavato ārocesuṃ – ‘‘bhante, mahākappino ‘aho sukhaṃ, aho sukha’nti udānaṃ udānento vicarati, attano rajjasukhaṃ ārabbha udāneti maññe’’ti. Satthā taṃ pakkosāpetvā – ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, kappina, kāmasukhaṃ ārabbha udānaṃ udānesī’’ti? ‘‘Bhagavā me, bhante, taṃ ārabbha udānabhāvaṃ vā aññaṃ ārabbha udānabhāvaṃ vā jānātī’’ti. Atha satthā – ‘‘na, bhikkhave, mama putto kāmasukhaṃ rajjasukhaṃ ārabbha udānaṃ udāneti, puttassa [Pg.226] pana me dhammaṃ carato dhammapīti nāma uppajjati, so amatamahānibbānaṃ ārabbha evaṃ udānaṃ udānesī’’ti anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –

මෙසේ කී කල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේ උප්පලවණ්ණා තෙරණියගේ පැමිණීම සිහි කළ සේක. ඇය ශාස්තෘන් වහන්සේ සිතූ සැණින් අහසින් පැමිණ, ඒ සියලු ස්ත්‍රීන් කැඳවාගෙන අහසින් භික්ෂුණී ආරාමයට ගොස් ඔවුන්ව පැවිදි කළාය. ඔවුන් සියල්ලෝම නොබෝ කලකින්ම රහත් බවට පත් වූහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ දහසක් භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ අහසින් ජේතවනයට වැඩම කළ සේක. එහිදී ආයුෂ්මත් මහාකප්පින තෙරුන් වහන්සේ රාත්‍රී කාලයේ වාසය කරන ස්ථාන ආදියේදී "අහෝ සැපයකි, අහෝ සැපයකි" යි උදන් අනමින් හැසිරෙති. භික්ෂූන් වහන්සේලා ඒ බව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැල කළහ: "ස්වාමීනි, මහාකප්පින තෙරුන් 'අහෝ සැපයකි, අහෝ සැපයකි' යි උදන් අනමින් හැසිරෙයි, උන්වහන්සේ තමන්ගේ රජ සැපය අරඹයා මෙසේ උදන් අනන්නේ යැයි සිතමු." ශාස්තෘන් වහන්සේ උන්වහන්සේව කැඳවා, "කප්පින, ඔබ කාම සැපය අරඹයා මෙසේ උදන් අනන බව සැබෑද?" යි විමසූ සේක. "ස්වාමීනි, මා එය අරඹයා උදන් අනන්නේද නැතහොත් වෙනත් රහත් ඵල සැපයක් අරඹයා උදන් අනන්නේද යන්න භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දන්නා සේකැ" යි උන්වහන්සේ සැල කළහ. එකල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේ, "මහණෙනි, මාගේ පුත්‍ර කප්පින තෙරුන් කාම සැපය හෝ රජ සැපය අරඹයා උදන් අනන්නේ නොවේ, ධර්මයෙහි හැසිරෙන මාගේ පුත්‍රයාට ධර්ම ප්‍රීතිය උපදියි, ඔහු අමා මහ නිවන අරඹයා මෙසේ උදන් ඇනුවේය" යි කරුණු ගළපා ධර්මය දේශනා කරමින් මෙම ගාථාව වදාළ සේක.

---

‘‘Dhammapīti sukhaṃ seti, vippasannena cetasā;

Ariyappavedite dhamme, sadā ramati paṇḍito’’ti. (dha. pa. 79);

"ධර්ම ප්‍රීතිය ඇත්තා ප්‍රසන්න වූ සිතින් යුතුව සැපසේ වෙසෙයි. පණ්ඩිත තෙමේ ආර්යයන් වහන්සේලා විසින් දේශනා කරන ලද ධර්මයෙහි නිරතුරුව ඇලෙන්නේය."

---

Athekadivasaṃ satthā bhikkhū āmantesi – ‘‘kacci, bhikkhave, kappino bhikkhūnaṃ dhammaṃ desetī’’ti? ‘‘Appossukko, bhante, diṭṭhadhammasukhavihāraṃ anuyutto viharati, ovādamattampi na detī’’ti. Satthā theraṃ pakkosāpetvā – ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, kappina, antevāsikānaṃ ovādamattampi na desī’’ti? ‘‘Saccaṃ, bhagavā’’ti. ‘‘Brāhmaṇa, mā evaṃ akāsi, ajja paṭṭhāya upagatānaṃ bhikkhūnaṃ dhammaṃ desehī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante’’ti thero bhagavato vacanaṃ sirasā sampaṭicchitvā ekovādeneva samaṇasahassaṃ arahatte patiṭṭhāpesi. Tena naṃ satthā paṭipāṭiyā attano sāvake ṭhānantare ṭhapento ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhuovādakānaṃ yadidaṃ mahākappino’’ti (a. ni. 1.219, 231) etadagge ṭhapesi.

ඉක්බිති එක් දිනක ශාස්තෘන් වහන්සේ භික්ෂූන් අමතා, "මහණෙනි, කප්පින භික්ෂූන්ට ධර්මය දේශනා කරන්නේද?" යි විමසූ සේක. "ස්වාමීනි, උන්වහන්සේ දැඩි උත්සාහයකින් තොරව වර්තමාන භවයේ සැප විහරණය වූ ඵල සමාපත්තියට සමවැදී වෙසෙති, අවවාදයක් පවා නොදෙති" යි සැල කළහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ තෙරුන් වහන්සේව කැඳවා, "කප්පින, ඔබ අතේවැසි භික්ෂූන්ට අවවාදයක් පවා නොදෙන බව සැබෑද?" යි විමසූ සේක. "භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, එය සැබෑවකැ" යි සැල කළහ. "බ්‍රාහ්මණය, එසේ නොකරන්න, අද පටන් ඔබ වෙත පැමිණෙන භික්ෂූන්ට ධර්මය දේශනා කරන්න" යි වදාළ සේක. "මැනවි ස්වාමීනි" යි තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනය හිස් මුදුනින් පිළිගෙන, එකම අවවාදයකින් දහසක් ශ්‍රමණයන් වහන්සේලාව රහත් භාවයෙහි පිහිටුවූ සේක. ඒ හේතුවෙන් ශාස්තෘන් වහන්සේ පිළිවෙළින් තම ශ්‍රාවකයන් තනතුරුවල පිහිටුවන කල්හි, "මහණෙනි, භික්ෂූන්ට අවවාද කරන මාගේ ශ්‍රාවකයන් අතරින් මේ මහාකප්පින අග්‍ර වන්නේය" යි පවසා උන්වහන්සේව ඒතදග්ග තනතුරෙහි පිහිටුවූ සේක.

---

66. Evaṃ thero pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Udito ajaṭākāseti sakalākāse udito uṭṭhito pākaṭabhūto. Saradambare saradakāle ākāse ravīva sūriyo ivāti attho.

66. මෙසේ තෙරුන් වහන්සේ රහත් ඵලයට පත්ව, තම පෙර කර්මයන් සිහිපත් කරමින් සොම්නසට පත්ව, පෙර කළ අපදානයන් ප්‍රකාශ කරමින් "පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ" යනාදී ගාථාව වදාළ සේක. 'උදිතෝ අජටාකාසේ' යනු මුළු අහසෙහිම උදා වූ, ප්‍රකට වූ යන්නයි. 'සරදම්බරේ' යනු සරත් සමයේ අහසෙහි හිරු මෙන් යන්න අර්ථයයි.

---

70. Akkhadasso tadā āsinti tasmiṃ padumuttarassa bhagavato kāle sāradassī hitadassī ācariyo pākaṭo ahosinti attho.

70. 'අක්ඛදස්සෝ තදා ආසිං' යනු ඒ පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ හරය දකින්නා වූ, හිතවැඩ දකින්නා වූ ප්‍රකට ආචාර්යවරයෙක් වූයෙමි යන්න අර්ථයයි.

---

71. Sāvakassa katāvinoti tassa bhagavato me manaṃ mama cittaṃ, tappayantassa tosayantassa sāvakassa ovādakassa guṇaṃ pakāsayato aggaṭṭhāne ṭhapentassa katāvino sātaccakiccayuttassa vacanaṃ sutvāti sambandho.

71. 'ශ්‍රාවකස්ස කතාවිනෝ' යනු ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ, මාගේ සිත සතුටු කරන්නා වූ, අවවාද කරන්නා වූ ශ්‍රාවකයාගේ ගුණය ප්‍රකාශ කරමින් අග්‍ර තනතුරෙහි පිහිටුවන්නා වූ, මඟ කිස නිම කළා වූ, නිරන්තර උත්සාහයෙන් යුත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනය අසා යන්න සමඟ සම්බන්ධ කළ යුතුය.

---

73. Haṃsasamabhāgoti [Pg.227] haṃsasadisagāmi. Haṃsadundubhinissanoti haṃsaravo dundubhibherisaddasadisavacano ‘‘etaṃ mahāmattaṃ passatha, bhikkhavo’’ti āhāti sambandho.

73. 'හංසසමභාගෝ' යනු හංස රාජයෙකුගේ ගමනට සමාන ගමනක් ඇති යන්නයි. 'හංසදුන්දුභිනිස්සනෝ' යනු හංස නාදය වැනි වූ, බෙර හඬ වැනි වූ හඬක් ඇති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "මහණෙනි, මේ මහාමාත්‍යයා දෙස බලන්න" යි වදාළ සේක යන්න සමඟ සම්බන්ධයයි.

---

74. Samuggatatanūruhanti suṭṭhu uggatalomaṃ uddhaggalomaṃ, udagyamanaṃ vā. Jīmūtavaṇṇanti muttaphalasamānavaṇṇaṃ sundarasarīrapabhanti attho. Pīṇaṃsanti paripuṇṇaṃ aṃsaṃ. Pasannanayanānananti pasannaakkhipasannamukhanti attho.

74. 'සමුග්ගතතනූරුහං' යනු මැනවින් උඩු අතට නැඟුණු ලොම් ඇති, නැතහොත් උද්‍යෝගිමත් සිතක් ඇති යන්නයි. 'ජීමූතවණ්ණං' යනු මුතු ඇටයක් බඳු පැහැයක් ඇති, සුන්දර ශරීර ප්‍රභාවක් ඇති යන්න අර්ථයයි. 'පීණංසං' යනු පිරුණු උරහිස් ඇති යන්නයි. 'පසන්නනයනානනං' යනු ප්‍රසන්න ඇස් සහ ප්‍රසන්න මුහුණක් ඇති යන්න අර්ථයයි.

---

75. Katāvinoti katādhikārassa etadagge ṭhitassa bhikkhuno ṭhānaṃ so eso muditāya pahaṭṭhacittatāya patthetīti sambandho.

75. 'කතාවිනෝ' යනු කුසල් සම්පාදනය කළා වූ, ඒතදග්ග තනතුරෙහි සිටි භික්ෂුවකගේ තනතුර ඒ මේ මහාමාත්‍යයා මුදිතාවෙන් හා ප්‍රමුදිත සිතින් යුතුව ප්‍රාර්ථනා කරයි යන්න සමඟ සම්බන්ධයයි.

---

81. Sataso anusāsiyāti dhammena samena vacanena kāraṇavasena anusāsitvāti attho. Bārāṇasiyamāsanneti bārāṇasiyā samīpe pesakāragāme. Jāto keniyajātiyanti tantavāyajātiyā pesakārakule jātoti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

81. 'සතසෝ අනුසාසියා' යනු ධර්මයෙන් යුක්තව සාධාරණව කරුණු සහිත වචනයෙන් අනුශාසනා කර යන්න අර්ථයයි. 'බාරාණසියමාසන්නෙ' යනු බාරාණසි නුවරට නුදුරු රෙදි වියන්නන්ගේ ගමෙහි යන්නයි. 'ජාතෝ කේනියජාතියා' යනු රෙදි වියන්නන්ගේ කුලයෙහි උපන්නේය යන්න අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් වටහා ගත හැකිය.

---

Mahākappinattheraapadānavaṇṇanā samattā.

මහාකප්පින තෙර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

4. Dabbamallaputtattheraapadānavaṇṇanā

4. දබ්බමල්ලපුත්ත තෙර අපදාන වර්ණනාව.

---

Catutthāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato dabbamallaputtattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare seṭṭhiputto hutvā jāto vibhavasampanno ahosi, satthari pasanno satthu dhammadesanaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ senāsanapaññāpakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā pasannamānaso buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā sattāhaṃ mahādānaṃ datvā sattāhaccayena bhagavato pādamūle nipatitvā taṃ ṭhānaṃ patthesi. Bhagavāpissa samijjhanabhāvaṃ ñatvā byākāsi. So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā tato cuto tusitādīsu devesu dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cuto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kule nibbatto asappurisasaṃsaggena tassa sāvakaṃ bhikkhuṃ arahāti jānantopi abbhūtena abbhācikkhi. Tasseva sāvakānaṃ khīrasalākabhattaṃ adāsi. So yāvatāyukaṃ [Pg.228] puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā kassapadasabalassa kāle kulagehe nibbatto osānakāle sāsane pabbajito parinibbute bhagavati sakalaloke kolāhale jāte satta bhikkhavo pabbajito paccantajanapade vanamajjhe ekaṃ pabbataṃ abhiruhitvā ‘‘jīvitāsā orohantu nirālayā nisīdantū’’ti nisseṇiṃ pātesuṃ. Tesaṃ ovādadāyako jeṭṭhakatthero satthāhabbhantare arahā ahosi. Tadanantaratthero anāgāmī, itare pañca parisuddhasīlā tato cutā devaloke nibbattā. Tattha ekaṃ buddhantaraṃ dibbasukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde pukkusāti (ma. ni. 3.342), sabhiyo (su. ni. sabhiyasutta), bāhiyo (udā. 10), kumārakassapoti (ma. ni. 1.249) ime cattāro tattha tattha nibbattiṃsu. Ayaṃ pana mallaraṭṭhe anupiyanagare nibbatti. Tasmiṃ mātukucchito anikkhanteyeva mātā kālamakāsi, atheko tassā sarīraṃ jhāpanatthāya citakasmiṃ āropetvā kumāraṃ dabbantare patitaṃ gahetvā jaggāpesi. Dabbe patitattā dabbo mallaputtoti pākaṭo ahosi. Aparabhāge pubbasambhāravasena pabbaji, so kammaṭṭhānamanuyutto nacirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi.

හතරවන අපදානය වන 'පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ' යනාදියෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් දබ්බ මල්ලපුත්ත තෙරණුවන්ගේ අපදානයයි. මොහුද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කළ, ඒ ඒ භවයන්හි සංසාර වෘත්තයෙන් මිදීම පිණිස උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නගරයෙහි සිටු පුත්‍රයෙකු වී ඉපදී මහා සම්පත් ඇතිව සිටියේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදී, උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කරන කල්හි, ශාස්තෘන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක සේනාසන පනවන්නන් (සෙනසුන් පනවන භික්ෂූන්) අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තබනු දැක, පැහැදුණු සිතින් යුතුව බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝයා වහන්සේට ආරාධනා කොට සත් දිනක් පුරා මහා දානයක් පවත්වා, සත් දින අවසානයේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පාමුල වැඳ වැටී එම තනතුර ප්‍රාර්ථනා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේද ඔහුගේ එම ප්‍රාර්ථනාව සමෘද්ධිමත් වන බව දැන ඒ පිළිබඳව විවරණ ලබා දුන් සේක. ඔහු දිවි ඇති තෙක් කුසල් කොට එයින් චුතව තුසිතාදී දෙව්ලොව දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, එයින් චුතව විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලයක ඉපදුණි. එහිදී අසත්පුරුෂ ඇසුර නිසා එම බුදුන්ගේ ශ්‍රාවක භික්ෂුවක රහතන් වහන්සේ නමකැයි දැන දැනත් අභූත චෝදනාවෙන් නින්දා කළේය. එම බුදුන්ගේම ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලාට ක්ෂීර සලාකභත්ත (කිරි පිඬු සලාක දානය) පූජා කළේය. ඔහු දිවි ඇති තෙක් පින්කම් කොට දෙව්මිනිස් ලොව සැරිසරමින් සම්පත් දෙවර්ගයම අනුභව කොට, කස්සප දසබලයන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. ශාසනයේ අවසාන කාලයෙහි පැවිදි වී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑමෙන් පසු මුළු ලෝකයෙහිම මහත් කලබලයක් ඇති වූ කල්හි, භික්ෂූන් වහන්සේලා හත් නමක් පැවිදි වී පසල් දනව්වක වනාන්තරයක් මැද වූ එක්තරා පර්වතයකට නැගී, 'ජීවිතාශාව ඇති අය බසිත්වා, අල්පේච්ඡ අය මෙහි හිඳිත්වා' යැයි පවසා ඉනිමඟ පෙරළා දැමූහ. ඔවුන්ට අවවාද දුන් ජ්‍යෙෂ්ඨ තෙරණුවෝ සත් දිනක් ඇතුළත රහත් වූහ. දෙවන තෙරණුවෝ අනාගාමී වූහ. ඉතිරි පස් නම පිරිසිදු සිල් ඇතිව මියගොස් දෙව්ලොව උපන්හ. එහි එක් බුද්ධාන්තරයක් පුරා දිව්‍ය සුඛ අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි පුක්කුසාති, සභිය, බාහිය සහ කුමාරකස්සප යන හතර දෙනා සමඟ ඒ ඒ තැන්වල උපත ලැබූහ. මොහු මල්ල රට අනුපිය නගරයෙහි උපත ලැබීය. මොහු මව්කුසින් බිහිවන්නටත් පෙරම මව මියගිය අතර, මළ සිරුර ආදාහනය කිරීම සඳහා දර සෑය මත තබා ගිනි දැල්වූ විට, දර සෑය (දබ්බ) අතර වැටී සිටි දරුවා එක් අයෙකු විසින් ගෙන ඇති දැඩි කළේය. දර සෑය (දර) මැද වැටුණු බැවින් 'දබ්බ මල්ලපුත්ත' යනුවෙන් ප්‍රසිද්ධ විය. පසුව පෙර කළ පින් බලයෙන් පැවිදි වූ ඔහු, කමටහන් වැඩීමෙහි යෙදී නොබෝ කලකින්ම සතර පටිසම්භිදාවන් සමඟ අර්හත්වයට පත් විය.

---

Atha naṃ satthā majjhattabhāvena ānubhāvasampannabhāvena ca bhikkhūnaṃ senāsanaṃ paññāpane bhattuddesane ca niyojesi. Sabbo ca bhikkhusaṅgho taṃ samannesi. Taṃ vinayakhandhake (cūḷava. 189-190) āgatameva. Aparabhāge thero ekassa varasalākadāyakassa salākabhattaṃ mettiyabhūmajakānaṃ bhikkhūnaṃ uddisi. Te haṭṭhatuṭṭhā ‘‘sve mayhaṃ muggaghatamadhumissakabhattaṃ bhuñjissāmā’’ti ussāhajātā ahesuṃ. So pana upāsako tesaṃ vārappattabhāvaṃ sutvā dāsiṃ āṇāpesi – ‘‘ye, je, bhikkhū sve idha āgamissanti, te kaṇājakena bilaṅgadutiyena parivisāhī’’ti. Sāpi tatheva te bhikkhū āgate koṭṭhakapamukhe nisīdāpetvā bhojesi. Te bhikkhū anattamanā kopena taṭataṭāyantā there āghātaṃ bandhitvā ‘‘madhurabhattadāyakaṃ amhākaṃ amadhurabhattaṃ dāpetuṃ esova niyojesī’’ti dukkhī dummanā nisīdiṃsu. Atha te mettiyā nāma bhikkhunī ‘‘kiṃ, bhante, dummanā’’ti pucchi. Te, ‘‘bhagini, kiṃ amhe dabbena [Pg.229] mallaputtena viheṭhiyamāne ajjhupekkhasī’’ti āhaṃsu. ‘‘Kiṃ, bhante, mayā sakkā kātu’’nti? ‘‘Tassa dosaṃ āropehī’’ti. Sā tattha tattha therassa abhūtāropanaṃ akāsi. Taṃ sutvā bhikkhū bhagavato ārocesuṃ. Atha bhagavā dabbaṃ mallaputtaṃ pakkosāpetvā – ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, dabba, mettiyāya bhikkhuniyā vippakāramakāsī’’ti pucchi. ‘‘Yathā maṃ, bhante, bhagavā jānātī’’ti. ‘‘Na kho, dabba, dabbā evaṃ nibbeṭhenti, kārakabhāvaṃ vā akārakabhāvaṃ vā vadehī’’ti. ‘‘Akārako ahaṃ, bhante’’ti. Bhagavā – ‘‘mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsetvā te bhikkhū anuyuñjathā’’ti āha. Upālittherappamukhā bhikkhū taṃ bhikkhuniṃ uppabbājetvā mettiyabhūmajake bhikkhū anuyuñjitvā tehi ‘‘amhehi niyojitā sā bhikkhunī’’ti vutte bhagavato ekamatthaṃ ārocesuṃ. Bhagavā mettiyabhūmajakānaṃ bhikkhūnaṃ amūlakasaṅghādisesaṃ paññapesi.

එකල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේ මොහුගේ මධ්‍යස්ථභාවය සහ මහානුභාවය නිසා භික්ෂූන් වහන්සේලාට සෙනසුන් පැනවීමෙහිත්, බත් බෙදීමෙහි (සලාක දානය බෙදීමෙහි) තනතුරෙහිත් යෙදවූ සේක. මුළු භික්ෂු සංඝයාම එය පිළිගත්හ. එම කරුණ විනයෙහි ඛන්ධකයන්හි ද සඳහන් වේ. පසු කාලයක තෙරණුවෝ එක්තරා උතුම් සලාක දානයක් පූජා කරන දායකයෙකුගේ දානය මෙත්තිය-භුම්මජක භික්ෂූන්ට නියම කළහ. ඔවුහු ඉතා සතුටට පත්ව 'හෙට අපට මුං ඇට, ගිතෙල් සහ මී පැණි මිශ්‍ර රසවත් භෝජනයක් ලැබෙන්නේය' යැයි මහත් උනන්දුවෙන් සිටියහ. එම උපාසක තෙමේ තමන්ගේ දානයට එම භික්ෂූන්ගේ වාරය පැමිණි බව අසා, තම දැස්සට 'එම්බා දැස්ස, හෙට මෙහි වඩින භික්ෂූන්ට කාඩි හොදි සමඟ නිවුඩු හාල් බතින් සංග්‍රහ කරව' යැයි නියෝග කළේය. ඇයද එම සිටු දායකයා පැවසූ පරිදිම වැඩම කළ භික්ෂූන්ව දොරටුව අසල වාඩි කරවා එම ආහාරයෙන් සංග්‍රහ කළාය. එම භික්ෂූහු අසතුටට පත්ව ක්‍රෝධයෙන් දැවෙමින් තෙරුන් කෙරෙහි වෛර බැඳ, 'අපට රසවත් භෝජන දෙන දායකයා ලවා මෙවැනි නරක ආහාරයක් දෙවන්නට කටයුතු කළේ මේ දබ්බ තෙරුන්මය' යැයි පවසමින් දුකෙන් හා නොසතුටින් වැඩසිටියහ. එකල්හි මෙත්තියා නම් මෙහෙණිය 'ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේලා මන්ද අමනාපයෙන් සිටින්නේ?' යැයි විමසුවාය. 'නැගණියනි, දබ්බ මල්ලපුත්තයා අපට මෙසේ හිරිහැර කරද්දී ඔබ බලා සිටින්නේ මන්ද?' යැයි ඔවුහු පැවසූහ. 'ස්වාමීනි, මා කුමක් කරන්නද?' යැයි ඇය ඇසූ විට, 'ඔහුට වරදක් පටවන්න' යැයි ඔවුහු කීහ. ඇය ඒ ඒ තැන තෙරුන් කෙරෙහි අභූත චෝදනා නැඟුවාය. එය අසා භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැළ කළහ. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දබ්බ මල්ලපුත්ත තෙරුන් කැඳවා, 'දබ්බ, ඔබ මෙත්තියා මෙහෙණිය කෙරෙහි මෙවැනි වරදක් කළ බව සැබෑද?' යැයි විමසූහ. 'ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මා ගැන දන්නා පරිදිම සලකනු මැනවි' යැයි ඔහු කීවේය. 'දබ්බ, ප්‍රඥාවන්තයෝ මෙසේ පිළිතුරු නොදෙති, ඔබ එය කළේද නැද්ද යන්න පවසන්න' යැයි වදාළ කල්හි, 'ස්වාමීනි, මම එය නොකළෙමි' යැයි සැළ කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'මෙත්තියා මෙහෙණිය ශාසනයෙන් නෙරපා එම භික්ෂූන්ගෙන් විමසන්න' යැයි වදාළහ. උපාලි තෙරුන් ප්‍රමුඛ භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇයව සසුනෙන් නෙරපා, මෙත්තිය-භුම්මජක භික්ෂූන්ගෙන් විමසූ විට, 'අප විසින් එම මෙහෙණිය මෙහෙයවන ලදී' යැයි ඔවුන් පැවසූ පසු එම කරුණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැළ කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙත්තිය-භුම්මජක භික්ෂූන්ට අමූලක සංඝාදිසේස ඇවත පැනවූ සේක.

---

Tena ca samayena dabbatthero bhikkhūnaṃ senāsanaṃ paññāpento veḷuvanavihārassa sāmantā aṭṭhārasamahāvihāre sabhāge bhikkhū pesento rattibhāge andhakāre aṅguliyā padīpaṃ jāletvā tenevālokena aniddhimante bhikkhū pesesi. Evaṃ therassa senāsanapaññāpanabhattuddesanakicce pākaṭe jāte satthā ariyagaṇamajjhe dabbattheraṃ ṭhānantare ṭhapento ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ senāsanapaññāpakānaṃ yadidaṃ dabbo mallaputto’’ti (a. ni. 1.209, 214) etadagge ṭhapesi.

එම කාලයෙහි දබ්බ තෙරණුවෝ භික්ෂූන් වහන්සේලාට සෙනසුන් පනවන කල්හි, වේළුවන විහාරය අවට වූ මහා විහාර දහඅටකට සමාන අදහස් ඇති භික්ෂූන් යොමු කරමින්, රාත්‍රී කාලයේ අඳුරෙහි තමන්ගේ ඇඟිල්ලෙන් ආලෝකය විහිදුවා, එම ආලෝකය උපකාරයෙන් ඍද්ධි බලයක් නොමැති භික්ෂූන්ව ඒ ඒ සෙනසුන් වෙත යැවූහ. මෙසේ තෙරුන්ගේ සෙනසුන් පැනවීමේ සහ දානය බෙදීමේ කටයුතු ප්‍රසිද්ධ වූ කල්හි, ශාස්තෘන් වහන්සේ ආර්ය මහා සංඝයා මැද දබ්බ තෙරුන්ව අග්‍ර තනතුරෙහි තබනු කැමතිව, 'මහණෙනි, මාගේ ශ්‍රාවක වූ සේනාසන පනවන්නන් (සෙනසුන් පනවන භික්ෂූන්) අතර මේ දබ්බ මල්ලපුත්ත තෙමේ අග්‍ර වන්නේය' යැයි වදාරා එතදග්ග තනතුරෙහි තැබූ සේක.

---

108. Thero attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttatthameva. Ito ekanavute kappe vipassī nāma nāyako loke uppajjīti sambandho.

108. තෙරණුවෝ තමන්ගේ පැරණි කර්මය සිහිපත් කරමින් සොම්නසට පත්ව, තමන්ගේ පෙර ජීවිත පුවත ප්‍රකාශ කරමින් 'පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ' යනාදිය වදාළහ. එහි සියලු අර්ථ ඉහත දැක්වූ පරිදිම වේ. මෙයින් කල්ප අනූ එකකට පෙර විපස්සී නම් ලෝනාහිමි බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

---

125. Duṭṭhacittoti dūsitacitto asādhusaṅgamena apasannacittoti attho. Upavadiṃ sāvakaṃ tassāti tassa bhagavato khīṇāsavaṃ sāvakaṃ upavadiṃ, upari abhūtaṃ vacanaṃ āropesiṃ, abbhakkhānaṃ akāsinti attho.

125. 'දුට්ඨචිත්තෝ' යනු අසත්පුරුෂ ඇසුර නිසා දූෂිත වූ සිත ඇති, අප්‍රසන්න සිතක් ඇති යන්නයි. 'උපවදිං සාවකං තස්සා' යනු එම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ක්ෂීණාශ්‍රව ශ්‍රාවකයාට දෝෂාරෝපණය කළෙමි, බොරු චෝදනා නැඟුවෙමි, අභූත චෝදනා කළෙමි යන්න අර්ථයයි.

---

132. Dundubhiyoti [Pg.230] dunduṃ iti saddāyanato dundubhisaṅkhātā bheriyo. Nādayiṃsūti saddaṃ kariṃsu. Samantato asaniyoti sabbadisābhāgato asane vināsane niyuttoti asaniyo, devadaṇḍā bhayāvahā phaliṃsūti sambandho.

132. දුන්දුභියො යනු 'දුන්දුම්' යන ශබ්දය කරන බැවින් දුන්දුභි යයි කියනු ලබන මහා බෙරයන් ය. නාදයිංසු යනු (ඒවා) ශබ්දය ඇති කළහ යන්නයි. සමන්තතො අසනියො යනු සියලු දිශාවන්ගෙන් විනාශය පිණිස පවත්නා වූ, භය උපදවන දේව දණ්ඩනයන් හෙවත් හෙණ හඬවල් පුපුරා ගියහ යනුයි. මෙසේ සම්බන්ධය කටයුතුය.

---

133. Ukkā patiṃsu nabhasāti ākāsato aggikkhandhā ca patiṃsūti attho. Dhūmaketu ca dissatīti dhūmarājisahito aggikkhandho ca dissati paññāyatīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

133. උක්කා පතිංසු නභසා යනු අහසින් ගිනි පිඬු හා ගිනි දලු වැටුණාහ යනු අර්ථයයි. ධූමකේතු ච දිස්සති යනු දුම් සහිත ගිනි පිඬු ද (ධූමකේතු) පෙනෙන්නට තිබුණාහ, ප්‍රකට වූවාහ යනු අර්ථයයි. සෙසු පදයන්හි අර්ථ පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Dabbamallaputtattheraapadānavaṇṇanā samattā.

දබ්බමල්ලපුත්තත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

5. Kumārakassapattheraapadānavaṇṇanā

5. කුමාරකස්සපත්ථේර අපදාන වර්ණනාව.

---

Pañcamāpadāne ito satasahassamhītiādikaṃ āyasmato kumārakassapattherassa apadānaṃ. Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patvā ekadivasaṃ satthu santike dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ cittakathikānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthento paṇidhānaṃ katvā tadanurūpāni puññāni karonto yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā kassapassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto tassa bhagavato sāsane pabbajitvā samaṇadhammaṃ katvā sugatīsuyeva saṃsaranto dibbasukhaṃ mānusasukhañca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahe ekissā seṭṭhidhītāya kucchimhi nibbatto. Sā kira kumārikākāleyeva pabbajitukāmā mātāpitaro yācitvā pabbajjaṃ alabhamānā patikulaṃ gantvā gabbhaṃ gaṇhitvā taṃ ajānitvā ‘‘sāmikaṃ ārādhetvā pabbajjaṃ anujānāpessāmī’’ti cintesi. Sā sāmikaṃ ārādhentī, ayyaputta –

පස්වන අපදානයෙහි 'ඉතෝ සතසහස්සම්හි' යනුවෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් කුමාරකස්සප තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේ පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපිද, නුවණැති බවට පත්ව, එක් දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයෙහි ධර්මය අසමින් සිටියදී, චිත්තකථික (මනහර ලෙස ධර්ම දේශනා කරන) භික්ෂූන් අතර එක් භික්ෂුවක් අග්‍රස්ථානයෙහි තබනු දැක, තමා ද එම තනතුර පතමින් අධිෂ්ඨාන කොට, ඊට අනුරූප පින්කම් කරමින් දිවි ඇති තෙක් සිට එතැනින් චුතව දෙව්ලොව හා මිනිස්ලොව සැරිසරමින් දෙවැදෑරුම් සම්පත් අනුභව කොට, කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපිද, එම බුදු සසනෙහි පැවිදිව මහණදම් පුරා සුගතිවලම සැරිසරමින් දිව්‍ය සුඛ හා මානුෂික සුඛ අනුභව කොට, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි රජගහනුවර එක් සිටු දියණියකගේ කුසෙහි උපන්නේය. ඇය කුමරියකව සිටි කාලයේ සිටම පැවිදි වීමට කැමැත්තෙන් සිටියත් මවුපියන්ගෙන් අවසර නොලැබ, විවාහ වී ස්වාමියාගේ නිවසට ගොස් ගැබක් පිහිටි බව නොදැන 'ස්වාමියා සතුටු කොට පැවිදි වීමට අවසර ගන්නෙමි' යි සිතුවාය. ඇය ස්වාමියා සතුටු කරමින්, 'හිමියනි' -

---

‘‘Sace imassa kāyassa, anto bāhirako siyā;

Daṇḍaṃ nūna gahetvāna, kāke soṇe nivāraye’’ti. (visuddhi. 1.122) –

“ඉදින් මේ ශරීරයේ ඇතුළත ඇති දෑ පිටතට පෙනෙන්නට තිබුණේ නම්, සැබවින්ම දණ්ඩක් ගෙන කපුටන් සහ බල්ලන් එලවා දැමීමට සිදුවනු ඇත” යනුවෙන් -

---

Ādinā sarīrassa dosaṃ dassentī taṃ ārādhesi.

ආදී වශයෙන් ශරීරයේ දොස් පෙන්වා දෙමින් ඇය ඔහුව සතුටු කළාය.

---

Sā [Pg.231] sāmikena anuññātā gabbhinibhāvaṃ ajānantī devadattapakkhiyāsu bhikkhunīsu pabbaji. Tassā gabbhinibhāvaṃ disvā bhikkhuniyo devadattaṃ pucchiṃsu. So ‘‘assamaṇī’’ti āha. Sā ‘‘nāhaṃ devadattaṃ uddissa pabbajitā, bhagavantaṃ uddissa pabbajitā’’ti bhagavato santikaṃ gantvā dasabalaṃ pucchi. Satthā upālittheraṃ paṭicchāpesi. Thero sāvatthinagaravāsīni kulāni visākhañca upāsikaṃ pakkosāpetvā sarājikāya parisāya taṃ vinicchinanto ‘‘pure laddho gabbho, arogā pabbajjā’’ti āha. Taṃ sutvā satthā ‘‘sādhu suvinicchitaṃ upālinā adhikaraṇa’’nti therassa sādhukāraṃ adāsi.

ඇය ස්වාමියාගේ අවසරය ලැබ, තමා ගැබ්ගෙන ඇති බව නොදැන දේවදත්ත පාර්ශ්වයේ මෙහෙණින් වහන්සේලා අතර පැවිදි වූවාය. ඇය ගැබ්ගෙන ඇති බව දැක මෙහෙණින් වහන්සේලා දේවදත්තගෙන් ඒ ගැන විමසූහ. ඔහු 'ඇය ශ්‍රමණියක් නොවේ' යැයි කීවේය. එවිට ඇය 'මම දේවදත්ත උදෙසා පැවිදි වූවක් නොවෙමි, බුදුරජාණන් වහන්සේ උදෙසාම පැවිදි වූවෙමි' යි පවසා බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ගොස් ඒ ගැන විමසුවාය. ශාස්තෘන් වහන්සේ එම කරුණ උපාලි තෙරුන් වහන්සේට භාර කළ සේක. තෙරුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර වැසි කුලවතුන් හා විශාඛා උපාසිකාව කැඳවා රජු ඇතුළු පිරිස මැද එම ප්‍රශ්නය විසඳමින්, 'ගැබ පිහිටා ඇත්තේ පැවිදි වීමට පෙර ගිහි කාලයේදීමය, එබැවින් පැවිද්ද නිදොස්ය' යි පැවසූහ. එය ඇසූ බුදුරජාණන් වහන්සේ 'උපාලි විසින් අදිකරණය මැනවින් විසඳන ලදී' යි පවසමින් තෙරුන් වහන්සේට සාධුකාර දුන් සේක.

---

Sā bhikkhunī suvaṇṇabimbasadisaṃ puttaṃ vijāyi. Taṃ rājā pasenadi kosalo ‘‘dārakapariharaṇaṃ bhikkhunīnaṃ palibodho’’ti dhātīnaṃ dāpetvā posāpesi, kassapotissa nāmaṃ kariṃsu. Aparabhāge alaṅkaritvā satthu santikaṃ netvā pabbājesi. Kumārakāle pabbajitattā pana bhagavatā ‘‘kassapaṃ pakkosatha, idaṃ phalaṃ vā khādanīyaṃ vā kassapassa dethā’’ti vutte ‘‘katarakassapassā’’ti ‘‘kumārakassapassā’’ti evaṃ gahitanāmattā raññā posāvanīyaputtattā ca vuddhakālepi kumārakassapotveva paññāyittha.

එම මෙහෙණින් වහන්සේ රන් පිළිමයක් වැනි පුතෙකු බිහි කළාය. පසේනදි කොසොල් රජු 'ළමයින් ඇති දැඩි කිරීම භික්ෂුණීන්ට බාධාවකි' යි සිතා කිරි මවුවරුන්ට දී ඔහු ඇති දැඩි කරවීය. ඔවුහු ඔහුට 'කස්සප' යයි නම් තැබූහ. පසුව ඔහුව සරසා ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත පමුණුවා පැවිදි කරවනු ලැබීය. කුමාර අවධියේදීම පැවිදි වූ බැවින් බුදුරජාණන් වහන්සේ 'කස්සප කැඳවන්න, මේ පලතුර හෝ කැවිලි කස්සපට දෙන්න' යැයි වදාළ කල්හි, 'කිනම් කස්සපටද?' යි විමසූ විට 'කුමාර කස්සපට' යයි වදාළ බැවින් ද, රජු විසින් ඇති දැඩි කළ පුත්‍රයෙකු වූ බැවින් ද වැඩිමහලු වූ පසුත් 'කුමාර කස්සප' යන නමින්ම ප්‍රකට විය.

---

So pabbajitakālato paṭṭhāya vipassanāya kammaṃ karoti, buddhavacanañca uggaṇhāti. Atha tena saddhiṃ pabbatamatthake samaṇadhammaṃ katvā anāgāmī hutvā suddhāvāse nibbattamahābrahmā ‘‘vipassanāya mukhaṃ dassetvā maggaphaluppattiyā upāyaṃ karissāmī’’ti pañcadasapañhe abhisaṅkharitvā andhavane vasantassa therassa ‘‘ime pañhe satthāraṃ puccheyyāsī’’ti ācikkhi. Tato so te pañhe bhagavantaṃ pucchi. Bhagavāpissa vissajjesi. Thero bhagavatā kathitaniyāmeneva te uggaṇhitvā vipassanaṃ gabbhaṃ gāhāpetvā arahattaṃ pāpuṇi.

උන්වහන්සේ පැවිදි වූ දින සිට විදර්ශනා භාවනාවෙහි නිරත වූහ, බුද්ධ වචනය ද උගත්තාහ. එවිට උන්වහන්සේ සමඟ පෙර භවයක කඳු මුදුනක මහණදම් පුරා අනාගාමී වී සුද්ධාවාස බ්‍රහ්ම ලෝකයේ උපන් මහා බ්‍රහ්මයා 'විදර්ශනාව පිළිබඳ ඉඟියක් ලබා දී මඟපල ලැබීමට මඟක් සලසන්නෙමි' යි සිතා ප්‍රශ්න පහළොවක් පිළියෙළ කොට අන්ධවනයෙහි වාසය කළ තෙරුන් වහන්සේට 'මේ ප්‍රශ්න ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් විමසන්න' යි පැවසීය. පසුව උන්වහන්සේ එම ප්‍රශ්න බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් විමසූහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ ද ඒවා විසඳා වදාළ සේක. තෙරුන් වහන්සේ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ පරිදිම ඒවා උගෙන, විදර්ශනාව මැනවින් පුරුදු කොට අරිහත් ඵලයට පැමිණි සේක.

---

150. So arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ito satasahassamhītiādimāha. Tattha yaṃ heṭṭhā vuttanayañca uttānatthañca, taṃ sabbaṃ na vaṇṇayissāma. Anuttānapadameva vaṇṇayissāma.

150. උන්වහන්සේ අරිහත් ඵලයට පැමිණ තම පෙර කර්මයන් සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව, පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරනු කැමැත්තෙන් 'ඉතෝ සතසහස්සම්හි' යනාදිය වදාළහ. එහි පෙර සඳහන් වූ ක්‍රමය හා පැහැදිලි අර්ථ ඇති පද සියල්ල වර්ණනා නොකරන්නෙමු. අපැහැදිලි පද පමණක් වර්ණනා කරන්නෙමු.

---

169. Āpannasattā me mātāti mayhaṃ mātā garugabbhā gabbhinī pasutāsannagabbhāti attho.

169. “ආපන්නසත්තා මේ මාතා” යනු මාගේ මව බර වූ ගැබක් ඇති, ගර්භණී වූ, ප්‍රසූතිය ආසන්න වූ ගැබක් ඇත්තියක වූවාය යන අර්ථයයි.

---

173. Vammikasadisaṃ [Pg.232] kāyanti sarīraṃ nāma vammikasadisaṃ yathā vammiko ito cito ca chiddāvachiddo gharagoḷikaupacikādīnaṃ āsayo, evameva ayaṃ kāyo navachiddo dhuvassavoti buddhena bhagavatā desitaṃ pakāsitaṃ taṃ sutvā me cittaṃ āsave aggahetvā asesetvā kilesato vimucci, arahatte patiṭṭhāsīti attho. Aparabhāge tattha tattha bhikkhūnaṃ vicittadhammakathikabhāvaṃ sutvā satthā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ cittakathikānaṃ yadidaṃ kumārakassapo’’ti (a. ni. 1.209, 217) etadagge ṭhapesīti.

173. “වම්මිකසදිසං කායං” යනු ශරීරය නම් හුඹසක් වැනිය. හුඹස එහෙන් මෙහෙන් විවිධ සිදුරු සහිතව හූනන් හා වේයන්ගේ වාසස්ථානය වන්නාක් මෙන්, මේ ශරීරය ද සිදුරු නවයක් ඇති, නිරතුරුව අපවිත්‍ර දෑ වැගිරෙන රුවක් බව බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කොට වදාළහ. එය ඇසූ මාගේ සිත ආශ්‍රවයන් ග්‍රහණය නොකොට කෙලෙසුන්ගෙන් මිදී අරිහත් ඵලයෙහි පිහිටියේය යනු අර්ථයයි. පසුව විවිධ ස්ථානවලදී භික්ෂූන් වහන්සේලාට මනහර ලෙස ධර්ම දේශනා කරන බව අසා ශාස්තෘන් වහන්සේ “මහණෙනි, මාගේ ශ්‍රාවක වූ චිත්තකථික භික්ෂූන් අතර මේ කුමාර කස්සප අග්‍ර වන්නේය” යි පවසමින් ඒතදග්ග තනතුරෙහි තැබූ සේක.

---

Kumārakassapattheraapadānavaṇṇanā samattā.

කුමාර කස්සපත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

6. Bāhiyattheraapadānavaṇṇanā

6. බාහියත්ථේර අපදාන වර්ණනාව.

---

Chaṭṭhāpadāne ito satasahassamhītiādikaṃ āyasmato bāhiyassa dārucīriyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto brāhmaṇasippesu nipphattiṃ gantvā vedaṅgesu anavayo ekadivasaṃ satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ suṇanto pasannamānaso satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ khippābhiññānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā taṃ ṭhānaṃ pattukāmo sattāhaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā sattāhassa accayena bhagavato pādamūle nipanno ‘‘bhagavā, bhante, ito sattame divase yaṃ bhikkhuṃ khippābhiññānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi, so viya ahampi anāgate ekassa buddhassa sāsane khippābhiññānaṃ aggo bhaveyya’’nti patthanaṃ akāsi. Bhagavā anāgataṃsañāṇena oloketvā samijjhanabhāvaṃ ñatvā ‘‘anāgate gotamassa bhagavato sāsane pabbajitvā khippābhiññānaṃ aggo bhavissatī’’ti byākāsi. So yāvatāyukaṃ puññāni katvā tato cuto devaloke nibbatto tattha cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā puna manussesu cakkavattiādisampattiyo anekakappakoṭisatesu anubhavitvā kassapassa bhagavato kāle ekasmiṃ kule nibbatto, bhagavati parinibbute pabbajito yadā sāsane osakkamāne satta bhikkhū catunnaṃ parisānaṃ ajjhācāraṃ [Pg.233] disvā saṃvegappattā araññaṃ pavisitvā ‘‘yāva sāsanassa antaradhānaṃ na hoti, tāva attano patiṭṭhaṃ karissāmā’’ti suvaṇṇacetiyaṃ vanditvā tattha araññe ekaṃ pabbataṃ disvā ‘‘jīvitasālayā nivattantu, nirālayā imaṃ pabbataṃ abhiruhantū’’ti nisseṇiṃ bandhitvā sabbe taṃ pabbataṃ abhiruyha nisseṇiṃ pātetvā samaṇadhammaṃ kariṃsu. Tesu saṅghatthero ekarattātikkamena arahattaṃ pāpuṇi. So anotattadahe nāgalatādantakaṭṭhaṃ khāditvā mukhaṃ dhovitvā uttarakuruto piṇḍapātaṃ āharitvā te bhikkhū āha – ‘‘āvuso, imaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjathā’’ti. Te āhaṃsu – ‘‘kiṃ, bhante, amhehi evaṃ katikā katā ‘yo paṭhamaṃ arahattaṃ pāpuṇāti, tenābhataṃ piṇḍapātaṃ avasesā paribhuñjantū’’’ti? ‘‘No hetaṃ, āvuso’’ti. ‘‘Tena hi sace mayampi tumhe viya visesaṃ nibbattessāma, sayaṃ āharitvā bhuñjissāmā’’ti na icchiṃsu.

හයවන අපදානයෙහි "ඉතො සතසහස්සම්හි" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් බාහිය දාරුචීරිය මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානය (ජීවිත පුවත) යි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින්කම් ඇති, ඒ ඒ භවයන්හි විමුක්තියට උපනිශ්‍රය වන පින්කම් රැස්කළ අයෙකි. පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බමුණු කුලයක උපත ලබා, බ්‍රාහ්මණ ශිල්පයන්හි නිපුණත්වයට පත්ව වේදාංගයන්හි පරතෙරට ගියේය. එක් දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගොස් ධර්මය ශ්‍රවණය කරන අතරතුර පහන් වූ සිත් ඇතිව, ශාස්තෘන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක ක්ෂිප්පාභිඥ (වහා අවබෝධ කරගන්නා) භික්ෂූන් අතර අගතැන් තබනු දැක, එම තනතුර ලැබීමට කැමති විය. සත් දිනක් බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝයාට මහා දානයක් දී, සත් දිනක් ඇවෑමෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පාමුල වැතිර, "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මෙයින් සත්වන දින ඔබ වහන්සේ යම් භික්ෂුවක ක්ෂිප්පාභිඥයන් අතර අගතැන් තැබූ සේක් ද, මම ද අනාගතයේ එක් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ ශාසනයෙහි එලෙසින්ම ක්ෂිප්පාභිඥයන් අතර අගතැන්පත් වෙම්වා" යි ප්‍රාර්ථනා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනාගතංස ඥානයෙන් බලා, එම ප්‍රාර්ථනාව සමෘද්ධිමත් වන බව දැන, "අනාගතයේ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි පැවිදි වී ක්ෂිප්පාභිඥයන් අතර අගතැන්පත් වන්නෙහිය" යි ව්‍යාකරණය වදාළ සේක. ඔහු දිවි ඇති තෙක් පින්කම් කොට එයින් චුතව දෙව්ලොව උපන්නේය. එහි සය වැදෑරුම් කාමාවචර සම්පත් විඳ, කල්ප කෝටි සිය ගණනක් පුරා චක්‍රවර්ති රාජ්‍යය ආදී සම්පත් අනුභව කොට, කස්සප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලයක උපත ලැබීය. බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ පසු, ශාසනය පිරිහී යන කල්හි භික්ෂූන් සත් දෙනෙක් සිව්වනක් පිරිසගේ අනාචාරයන් දැක සංවේගයට පත්ව, "යම් තාක් ශාසනය අතුරුදන් නොවේද, ඒ තාක් අපගේ පිහිට සලසා ගනිමු" යි කියා රන් චෛත්‍යය වැඳ, වනාන්තරයේ වූ එක් පර්වතයක් දැක, "ජීවිතය කෙරෙහි ආශා ඇත්තෝ හැරෙත්වා, ආශා රහිත වූවෝ මෙම පර්වතයට නගිත්වා" යි පවසා ඉණිමඟක් සාදා පර්වතයට නැග, ඉණිමඟ පහතට හෙළා මහණ දම් පිරූහ. ඔවුන් අතර සංඝ ස්ථවිරයන් වහන්සේ එක් රැයක් ඇවෑමෙන් අර්හත් භාවයට පත් වූ සේක. උන්වහන්සේ අනෝතත්ත විලෙන් දැහැටි අනුභව කොට, මුහුණ සෝදා, උතුරුකුරු දිවයිනෙන් පිණ්ඩපාතය රැගෙන විත් එම භික්ෂූන්ට පැවසුවේ, "ඇවැත්නි, මෙම පිණ්ඩපාතය වළඳන්න" යනුවෙනි. එවිට ඔවුහු, "ස්වාමීනි, 'යමෙකු පළමුව අර්හත් භාවයට පත්වේ ද, ඔහු රැගෙන එන පිණ්ඩපාතය ඉතිරි අය වළඳන්නෙමු' යි අප අතර කතිකාවක් වූයේ ද?" යි ඇසූහ. "ඇවැත්නි, එවැන්නක් නැත" යි කී විට, "එසේ නම් අපි ද ඔබ වහන්සේ මෙන් විශේෂ අධිගමයක් ලබන්නෙමු නම්, අපම සොයාගෙන වළඳන්නෙමු" යි පවසා එය ප්‍රතික්ෂේප කළහ.

---

Dutiyadivase dutiyatthero anāgāmī hutvā tatheva piṇḍapātaṃ āharitvā itare nimantesi. Te evamāhaṃsu – ‘‘kiṃ panāvuso, katikā katā, ‘mahātherena ābhataṃ piṇḍapātaṃ abhuñjitvā anutherena ābhataṃ bhuñjissāmā’’’ti? ‘‘No hetaṃ, āvuso’’ti. ‘‘Evaṃ sante tumhe viya mayampi visesaṃ nibbattetvā attano attano purisakārena bhuñjituṃ sakkontā bhuñjissāmā’’ti na icchiṃsu. Tesu arahattappattatthero parinibbāyi, dutiyo anāgāmī brahmaloke nibbatti, itare pañca visesaṃ nibbattetuṃ asakkontā sussitvā sattame divase kālaṃ katvā devaloke nibbattiṃsu. Tattha dibbasukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde tato cavitvā manussesu nibbattiṃsu. Tesu eko pukkusāti rājā ahosi, eko gandhāraraṭṭhe takkasilāyaṃ kumārakassapo, eko bāhiyo dārucīriyo, eko dabbo mallaputto, eko sabhiyo paribbājakoti. Tesu ayaṃ bāhiyo dārucīriyo suppārakapaṭṭane vāṇijakule nibbatto vāṇijakamme nipphattiṃ gato mahaddhano mahābhogo, so suvaṇṇabhūmiṃ gacchantehi vāṇijehi saddhiṃ nāvamāruyha videsaṃ gacchanto katipāhaṃ gantvā bhinnāya nāvāya sesesu macchakacchapabhakkhesu jātesu ekoyeva avasiṭṭho ekaṃ phalakaṃ gahetvā vāyamanto sattame divase suppārakapaṭṭanatīraṃ okkami. Tassa nivāsanapārupanaṃ natthi, so aññaṃ kiñci apassanto sukkhakaṭṭhadaṇḍake vākehi [Pg.234] paliveṭhetvā nivāsetvā pārupitvā ca devakulato kapālaṃ gahetvā suppārakapaṭṭanaṃ agamāsi. Manussā taṃ disvā yāgubhattādīni datvā ‘‘ayaṃ eko arahā’’ti sambhāvesuṃ. So vatthesu upanītesu ‘‘sacāhaṃ nivāsemi, pārupāmi vā, lābhasakkāro me parihāyissatī’’ti tāni paṭikkhipitvā dārucīrāneva parihari.

දෙවන දිනයෙහි දෙවන ස්ථවිරයන් වහන්සේ අනාගාමී වූ සේක. උන්වහන්සේ ද පෙර පරිදිම පිණ්ඩපාතය රැගෙන විත් අන් අයට ආරාධනා කළහ. ඔවුහු, "ඇවැත්නි, මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ ගෙනා පිණ්ඩපාතය නොවළඳා, අනු ස්ථවිරයන් වහන්සේ ගෙනා දෑ වළඳන්නෙමු යි කතිකාවක් කළෙමුද?" යි ඇසූහ. "ඇවැත්නි, එවැන්නක් නැත" යි කී විට, "එසේ නම් අපි ද ඔබ වහන්සේ මෙන් විශේෂ ගුණධර්ම උපදවාගෙන අපගේම පුරුෂ වීර්යයෙන් වළඳන්නට හැකි වූ විට වළඳන්නෙමු" යි පවසා එය ප්‍රතික්ෂේප කළහ. ඔවුන් අතර අර්හත් භාවයට පත් ස්ථවිරයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ අතර, දෙවැන්නා අනාගාමී වී බඹලොව උපන්නේය. ඉතිරි පස් දෙනා විශේෂ අධිගමයක් ලැබීමට නොහැකිව සිරුරු වියළී ගොස් සත්වන දිනයේ මියගොස් දෙව්ලොව උපන්හ. එහි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි එයින් චුතව මිනිස් ලොව උපත ලැබූහ. ඔවුන් අතරින් එක් අයෙක් පුක්කුසාති රජු විය, එක් අයෙක් ගන්ධාර දේශයේ තක්සලාවෙහි කුමාර කස්සප විය, එක් අයෙක් බාහිය දාරුචීරිය විය, එක් අයෙක් මල්ල පුත්‍ර දබ්බ විය, එක් අයෙක් සභිය පරිබ්‍රාජකයා විය. ඔවුන් අතරින් මේ බාහිය දාරුචීරිය තෙමේ සුප්පාරක පටුනෙහි වෙළඳ කුලයක උපන්නේය. වෙළඳ කටයුතුවල නිරතව මහා ධනවතෙක් හා මහා සම්පත් ඇත්තෙක් විය. ඔහු ස්වර්ණභූමියට යන වෙළඳුන් සමඟ නැවකට නැග විදේශගත වීමට යන අතරතුර, දින කිහිපයකට පසු නැව බිඳී ගියේය. සෙසු අය මසුන් හා කැස්බෑවන්ට ගොදුරු වෙද්දී ඔහු පමණක් ඉතිරිව, ලෑල්ලක් ආධාරයෙන් උත්සාහ කොට සත්වන දිනයෙහි සුප්පාරක පටුනෙහි වෙරළට ළඟා විය. ඔහුට හැඳීමට හෝ පෙරවීමට වස්ත්‍රයක් නොවීය. ඔහු වෙනත් කිසිවක් නොදැක වියළි ලී කැබලි පට්ටා වලින් වෙළා හැඳ සහ පොරවා ගත්තේය. අනතුරුව දේවස්ථානයකින් කබලක් ගෙන සුප්පාරක පටුනට ගියේය. මිනිස්සු මොහු දැක කැඳ බත් ආදිය දී "මොහු එක්තරා රහතන් වහන්සේ නමකැ" යි සම්භාවනා කළහ. වස්ත්‍ර ගෙනා දුන් කල්හි ඔහු සිතුවේ "ඉදින් මම මේවා අඳින්නෙමි නම්, පොරවන්නෙමි නම්, මාගේ ලාභ සත්කාර පිරිහී යන්නේය" යනුවෙනි. එබැවින් ඒවා ප්‍රතික්ෂේප කර දාරුචීරය (ලී පට්ටා) ම පරිහරණය කළේය.

---

Athassa ‘‘arahā, arahā’’ti bahūhi sambhāviyamānassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi ‘‘ye keci loke arahanto vā arahattamaggaṃ vā samāpannā, ahaṃ tesaṃ aññataro’’ti so tena niyāmena kuhanakammena jīvikaṃ kappeti.

ඉක්බිති බොහෝ දෙනා "රහතන් වහන්සේ නමකි, රහතන් වහන්සේ නමකි" යි පසසන කල්හි, "ලොව යම් රහත් කෙනෙක් හෝ අර්හත් මාර්ගයට පිළිපන් කෙනෙක් වෙත් නම්, මම ද ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙක්මි" යි ඔහුගේ සිතෙහි මෙවැනි අදහසක් ඇති විය. හෙතෙම ඒ ආකාරයෙන් වූ කපටි ක්‍රියාවෙන් සිය ජීවිකාව ගෙන ගියේය.

---

Kassapadasabalassa sāsane sattasu janesu pabbataṃ āruyha samaṇadhammaṃ karontesu eko anāgāmī hutvā suddhāvāsabrahmaloke nibbattitvā attano brahmasampattiṃ olokento āgataṭṭhānaṃ āvajjento pabbatamāruyha samaṇadhammaṃ karaṇaṭṭhānaṃ disvā sesānaṃ nibbattanaṭṭhānaṃ āvajjento ekassa parinibbutabhāvaṃ itaresañca pañcannaṃ kāmāvacaradevaloke nibbattabhāvaṃ ñatvā te kālānukālaṃ āvajjesi ‘‘imasmiṃ pana kāle kahaṃ nu kho te’’ti āvajjento dārucīriyaṃ suppārakapaṭṭanaṃ nissāya kuhanakammena jīvitaṃ kappentaṃ disvā ‘‘naṭṭho vatāyaṃ bālo, pubbe samaṇadhammaṃ karonto atiukkaṭṭhabhāvena arahatāpi ābhataṃ piṇḍapātaṃ aparibhuñjitvā idāni udarahetu anārahāva samāno arahattaṃ paṭijānitvā lokaṃ vañcento vicarati, dasabalassa uppannabhāvaṃ na jānāti, gacchāmi naṃ saṃvejetvā buddhuppādaṃ jānāpessāmī’’ti khaṇeneva brahmalokato otaritvā suppārakapaṭṭane rattibhāgasamanantare dārucīriyassa sammukhe pāturahosi. So attano vasanaṭṭhāne obhāsaṃ disvā bahi nikkhamitvā mahābrahmānaṃ disvā añjaliṃ paggayha ‘‘ke tumhe’’ti pucchi. ‘‘Ahaṃ tumhākaṃ porāṇakasahāyo anāgāmiphalaṃ patvā brahmaloke nibbatto, amhākaṃ sabbajeṭṭhako arahā hutvā parinibbuto, tumhe pana pañcajanā devaloke nibbattā. Svāhaṃ dāni taṃ imasmiṃ ṭhāne kuhanakammena jīvikaṃ kappentaṃ disvā damituṃ āgato’’ti vatvā idaṃ kāraṇaṃ āha – ‘‘neva kho tvaṃ, bāhiya, arahā nāpi arahattamaggaṃ vā samāpanno, sāpi te paṭipadā natthi, yāya tvaṃ arahā vā assa arahattamaggaṃ vā samāpanno’’ti. Athassa satthu uppannabhāvaṃ sāvatthiyaṃ vasanabhāvañca [Pg.235] ācikkhitvā ‘‘satthu santikaṃ gacchā’’ti taṃ uyyojetvā brahmalokameva agamāsi.

කස්සප දසබලයන් වහන්සේගේ ශාසන කාලයෙහි මහණ පිරිසක් වූ සත් දෙනෙකු කන්දකට නැග මහණ දම් පුරන කල්හි, ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙකු අනාගාමී වී සුද්ධාවාස බ්‍රහ්ම ලෝකයෙහි උපත ලැබීය. ඔහු තමාගේ බ්‍රහ්ම සම්පත්තිය දෙස බලමින් සහ තමා පැමිණි ස්ථානය සිහි කරමින්, කන්දට නැග මහණ දම් පිරූ ස්ථානය දැක, ඉතිරි පිරිස උපන් ස්ථානය සොයා බැලීය. එහිදී එක් අයෙකු පිරිනිවන් පා ඇති බවත්, ඉතිරි පස් දෙනා කාමාවචර දිව්‍ය ලෝකවල උපත ලබා ඇති බවත් දැනගත් ඔහු, කලින් කලට ඔවුන් පිළිබඳව විමසිලිමත් වෙමින් ‘‘මේ කාලයෙහි ඒ පස් දෙනා කොහි සිටිත්දැ’’යි බැලීය. එසේ සොයා බලන කල්හි බාහිය දාරුචීරිය සුප්පාරක වරාය ඇසුරු කරමින් කෛරාටික ක්‍රියාවන් මගින් (බොරු රහත් බවක් පෙන්වමින්) ජීවිකාව ගෙන යන බව දැක, ‘‘අහෝ! මේ මෝඩයා විනාශයට පත් විය. පෙර මහණ දම් පුරන කාලයෙහි අති උතුම් ගුණයෙන් යුක්තව රහතන් වහන්සේලා විසින් පවා ගෙනෙන ලද පිණ්ඩපාතය වළඳන්නේ නැතිව, දැන් හුදෙක් කුස පිරවීම උදෙසා රහත් නොවී ම රහත් බව පවසමින් ලෝකය රවටමින් හැසිරෙයි. දසබලයන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ බව ද මොහු නොදනියි. මම ගොස් මොහු සංවේගයට පත් කර බුදුන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ බව මොහුට දන්වන්නෙමි’’ යි සිතා, එම මොහොතේම බ්‍රහ්ම ලෝකයෙන් බැස සුප්පාරක වරායෙහි රාත්‍රියේ අවසාන භාගයෙහි බාහිය දාරුචීරිය ඉදිරියේ පෙනී සිටියේය. ඔහු (බාහිය) තමා වසන ස්ථානයෙහි ආලෝකයක් දැක, පිටතට පැමිණ මහා බ්‍රහ්මයා දැක දොහොත් මුදුන් දී වැඳ ‘‘නුඹලා කවුදැ’’යි ඇසීය. ‘‘මම ඔබගේ පැරණි යහළුවෙක් වෙමි, අනාගාමී ඵලයට පැමිණ බ්‍රහ්ම ලෝකයේ උපත ලැබූවෙමි. අප අතරින් ජ්‍යෙෂ්ඨ වූ ස්වාමීන් වහන්සේ රහත් වී පිරිනිවන් පෑ සේක. ඔබ ඇතුළු පස් දෙනා දිව්‍ය ලෝකයේ උපත ලැබුවාහුය. මම දැන් ඔබ මෙහි කෛරාටික කම් කරමින් ජීවත් වන බව දැක ඔබ දමනය කිරීම සඳහා පැමිණියෙමි’’ යි පවසා මේ කාරණය පැවසීය: ‘‘බාහිය, ඔබ රහතන් වහන්සේ නමක් නොවේ, රහත් මාර්ගයට හෝ පැමිණි අයෙකු නොවේ. ඔබ රහත් වන හෝ රහත් මාර්ගයට පැමිණෙන ආකාරයේ පිළිවෙතක් ද ඔබට නැත.’’ ඉන්පසු ඔහුට බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වී ඇති බවත් උන්වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන බවත් දන්වා, ‘‘බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත යන්න’’ යැයි ඔහු පිටත් කර යවා නැවත බ්‍රහ්ම ලෝකයටම වැඩම කළේය.

---

Bāhiyo pana ākāse ṭhatvā kathentaṃ mahābrahmānaṃ oloketvā cintesi – ‘‘aho bhāriyaṃ kammaṃ mayā kataṃ, anarahaṃ arahā ahanti cintesiṃ, ayañca maṃ ‘na tvaṃ arahā, nāpi arahattamaggaṃ vā samāpannāsī’ti vadati, atthi nu kho loke añño arahā’’ti. Atha naṃ pucchi – ‘‘atha ke carahi sadevake loke arahanto vā arahattamaggaṃ vā samāpannā’’ti. Athassa devatā ācikkhi – ‘‘atthi, bāhiya, uttaresu janapadesu sāvatthi nāma nagaraṃ, tattha so bhagavā etarahi viharati arahaṃ sammāsambuddho. So hi, bāhiya, bhagavā arahā ceva arahattāya ca dhammaṃ desesī’’ti. Bāhiyo rattibhāge devatāya kathaṃ sutvā saṃviggamānaso taṃkhaṇaṃyeva suppārakā nikkhamitvā ekarattivāsena sāvatthiṃ agamāsi, gacchanto ca pana devatānubhāvena buddhānubhāvena ca vīsayojanasatikaṃ maggaṃ atikkamitvā sāvatthiṃ anuppatto, tasmiṃ khaṇe satthā sāvatthiyaṃ piṇḍāya paviṭṭho hoti. So jetavanaṃ pavisitvā abbhokāse caṅkamante sambahule bhikkhū pucchi – ‘‘kuhiṃ etarahi satthā’’ti? Bhikkhū ‘‘sāvatthiyaṃ piṇḍāya paviṭṭho’’ti vatvā ‘‘tvaṃ pana kuto āgatosī’’ti pucchiṃsu. ‘‘Suppārakā āgatomhī’’ti. ‘‘Kadā nikkhantosī’’ti? ‘‘Hiyyo sāyanhasamaye nikkhantomhī’’ti. ‘‘Dūratopi āgato, nisīda tāva pāde dhovitvā telena makkhetvā thokaṃ vissamāhi, āgatakāle satthāraṃ dakkhissatī’’ti āhaṃsu. ‘‘Ahaṃ, bhante, satthu vā attano vā jīvitantarāyaṃ na jānāmi, katthaci aṭṭhatvā anisīditvā ekaratteneva vīsayojanasatikaṃ maggaṃ āgato, satthāraṃ passitvāva vissamissāmī’’ti āha. So evaṃ vatvā taramānarūpo sāvatthiṃ pavisitvā bhagavantaṃ anopamāya buddhasiriyā carantaṃ disvā ‘‘cirassaṃ vata me gotamo sammāsambuddho diṭṭho’’ti diṭṭhaṭṭhānato paṭṭhāya onatasarīro gantvā antaravīthiyaṃ pañcapatiṭṭhitena vanditvā gopphakesu daḷhaṃ gahetvā evamāha – ‘‘desetu, bhante bhagavā, dhammaṃ, desetu sugato dhammaṃ, yaṃ mamassa dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti. Atha naṃ satthā ‘‘akālo kho tāva, bāhiya, antaragharaṃ paviṭṭhamhā piṇḍāyā’’ti paṭikkhipi.

එවිට බාහිය අහසෙහි සිට කතා කරන මහා බ්‍රහ්මයා දෙස බලා මෙසේ සිතීය: ‘‘අහෝ! මා විසින් කරන ලද්දේ බරපතල කර්මයකි. මම රහත් නොවී ම ‘මම රහතෙක්මි’ යි සිතුවෙමි. මේ බ්‍රහ්මයා ද ‘ඔබ රහතෙක් නොවේ, රහත් මගට පිළිපන් අයෙක් ද නොවේ’ යැයි පවසයි. ලෝකයෙහි වෙනත් රහතන් වහන්සේලා සිටිත්ද?’’ ඉන්පසු ඔහු එම බ්‍රහ්මයාගෙන් මෙසේ ඇසීය: ‘‘එසේ නම්, දෙවියන් සහිත ලෝකයෙහි රහතන් වහන්සේලා හෝ රහත් මගට පිළිපන් අය කවුරුන් ද?’’ එවිට දේවතාවා (බ්‍රහ්මයා) ඔහුට මෙසේ පැවසීය: ‘‘බාහිය, උතුරු ජනපදයන්හි සැවැත් නුවර නමින් නගරයක් ඇත. පූජනීය වූ, සම්මා සම්බුද්ධ වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැන් එහි වැඩවසන සේක. බාහිය, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රහතන් වහන්සේ නමකි, රහත් වීම පිණිස ධර්මය දේශනා කරන සේක.’’ බාහිය රාත්‍රියෙහි දේවතාවාගේ වචනය අසා සංවේගයට පත් සිත් ඇතිව, එම මොහොතේම සුප්පාරක වරායෙන් නික්ම එක් රැයකින් සැවැත් නුවරට පැමිණියේය. ඔහු යන කල්හි දේවතානුභාවයෙන් හා බුද්ධානුභාවයෙන් යොදුන් එකසිය විස්සක මාර්ගය ඉක්මවා සැවැත් නුවරට ළඟා විය. එම අවස්ථාවෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේ සැවැත් නුවර පිණ්ඩපාතය සඳහා වැඩම කර තිබුණි. ඔහු ජේතවනයට ඇතුළු වී එළිමහනේ සක්මන් කරමින් සිටි බොහෝ භික්ෂූන්ගෙන් ‘‘දැන් බුදුරජාණන් වහන්සේ කොහේද?’’ යැයි ඇසීය. භික්ෂූන් වහන්සේලා ‘‘උන්වහන්සේ සැවැත් නුවර පිණ්ඩපාතය සඳහා වැඩම කළ සේක’’ යැයි පවසා, ‘‘ඔබ කොහේ සිට පැමිණියේද?’’ යැයි විමසූහ. ‘‘මම සුප්පාරක වරායේ සිට පැමිණියෙමි’’ යි ඔහු කීවේය. ‘‘කවදා ද නික්මුණේ?’’ යැයි ඇසූ විට, ‘‘ඊයේ සවස් කාලයේ නික්මුණෙමි’’ යි පැවසීය. එවිට භික්ෂූන් වහන්සේලා මෙසේ කීහ: ‘‘ඔබ ඉතා දුර සිට පැමිණි බැවින් පළමුව වාඩි වන්න, පා සෝදා තෙල් ගා මඳක් විවේක ගන්න. බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩම කළ පසු උන්වහන්සේව දැකගත හැකිය.’’ එවිට බාහිය මෙසේ කීවේය: ‘‘ස්වාමීනි, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ හෝ මාගේ හෝ ජීවිතයට සිදුවන අනතුර මම නොදනිමි. මම කොතැනකවත් නොනැවතී, වාඩි නොවී එක් රැයකින්ම යොදුන් එකසිය විස්සක මග ගෙවා පැමිණියෙමි. බුදුරජාණන් වහන්සේව දැකීමෙන් පසුවම මම විවේක ගන්නෙමි.’’ ඔහු මෙසේ පවසා ඉතා ඉක්මනින් සැවැත් නුවරට ඇතුළු වී, අසමසම බුදු සිරියෙන් යුක්තව වඩිනා බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක, ‘‘අහෝ! බොහෝ කලකට පසු මම ගෞතම සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ දුටුවෙමි’’ යි දුටු තැන සිටම නැමුණු සිරුරින් යුතුව ගොස්, වීදිය මධ්‍යයෙහි පසඟ පිහිටුවා වැඳ, උන්වහන්සේගේ මාලිගාස්ථි (වළලුකර) තදින් අල්ලාගෙන මෙසේ කීවේය: ‘‘ස්වාමීනි භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මට ධර්මය දේශනා කළ මැනව. සුගතයන් වහන්ස, ධර්මය දේශනා කළ මැනව. එය මට දීර්ඝ කාලයක් හිතසුව පිණිස පවතිනු ඇත.’’ එවිට බුදුරජාණන් වහන්සේ ‘‘බාහිය, තවම කාලය නොවේ, අපි පිණ්ඩපාතය සඳහා නගරයට ඇතුළු වී සිටිමු’’ යි පවසමින් එය ප්‍රතික්ෂේප කළ සේක.

---

Taṃ [Pg.236] sutvā bāhiyo, ‘‘bhante, saṃsāre saṃsarantena kabaḷīkārāhāro na aladdhapubbo, tumhākaṃ vā mayhaṃ vā jīvitantarāyaṃ na jānāmi, desetu me, bhante bhagavā, dhammaṃ, desetu sugato dhamma’’nti puna yāci. Satthā dutiyampi tatheva paṭikkhipi. Evaṃ kirassa ahosi – ‘‘imassa diṭṭhakālato paṭṭhāya sakalasarīraṃ pītiyā nirantaraṃ ajjhotthaṭaṃ hoti, balavapītivego dhammaṃ sutvāpi na sakkhissati paṭivijjhituṃ, majjhattupekkhāya tāva tiṭṭhatu, ekaratteneva vīsayojanasatikaṃ maggaṃ āgatassapi cassa daratho balavā sopi tāva paṭippassambhatū’’ti. Tasmā dvikkhattuṃ paṭikkhipitvā tatiyaṃ yācito antaravīthiyaṃ ṭhitova ‘‘tasmātiha te, bāhiya, evaṃ sikkhitabbaṃ, diṭṭhe diṭṭhamattaṃ bhavissatī’’tiādinā (udā. 10) nayena anekapariyāyena dhammaṃ desesi. So satthu dhammaṃ suṇantoyeva sabbāsave khepetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi.

එය අසා බාහිය, ‘‘ස්වාමීනි, සංසාරයෙහි සැරිසරන සත්වයා විසින් කබලීකාරාහාරය පෙර නොලැබූවක් නොවේ, ඔබ වහන්සේගේ හෝ මාගේ හෝ ජීවිතයට සිදුවන අනතුර මම නොදනිමි. ස්වාමීනි භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මට ධර්මය දේශනා කළ මැනව. සුගතයන් වහන්ස, ධර්මය දේශනා කළ මැනව’’ යි දෙවනුව ද අයැද සිටියේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙවන වර ද එලෙසම ප්‍රතික්ෂේප කළ සේක. බුදුරජාණන් වහන්සේට මෙසේ සිතුණි: ‘‘මොහු බුදුන් දුටු වේලාවේ සිට මුළු ශරීරයම ප්‍රීතියෙන් නිරන්තරයෙන් පිරී පවතී. ප්‍රබල ප්‍රීති වේගයක් ඇති මොහු ධර්මය ඇසුවත් එය අවබෝධ කර ගැනීමට සමත් නොවේ. එබැවින් මොහු මධ්‍යස්ථ උපේක්ෂාවකට පැමිණෙන තෙක් සිටිය යුතුය. තවද එක් රැයකින් යොදුන් එකසිය විස්සක මග ගෙවා පැමිණි මොහුගේ විඩාව ද ප්‍රබල බැවින්, එය ද මඳක් සංසිඳෙන තෙක් සිටිය යුතුය.’’ එබැවින් දෙවරක් ප්‍රතික්ෂේප කර තෙවන වර ඉල්ලා සිටි කල්හි, වීදිය මධ්‍යයෙහි සිටම, ‘‘බාහිය, එසේ නම් ඔබ මෙසේ හික්මිය යුතුය: දක්නා ලද්දේ දැක්කක් පමණක් විය යුතුය...’’ ආදී වශයෙන් විවිධ ක්‍රම මගින් ධර්මය දේශනා කළ සේක. බාහිය බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මය අසමින් සිටියදීම සියලු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කර සිව්පිළිසිඹියාවන් සමග රහත් භාවයට පැමිණියේය.

---

178. So arahattaṃ pattakkhaṇeyeva pubbakammaṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ito satasahassamhītiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthameva. Anuttānapadavaṇṇanameva karissāma.

178. ඔහු රහත් භාවයට පැමිණි විගසම තම පෙර කර්මයන් සිහිපත් කර, හටගත් මහත් සෝමනස්සයෙන් යුතුව තමා පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් ‘‘ඉතො සතසහස්සම්හි...’’ ආදී ගාථාවන් පැවසීය. එම කරුණු පෙර සඳහන් කළ ක්‍රමයටම පැහැදිලි බැවින්, මෙහිදී කරනු ලබන්නේ අපැහැදිලි පදයන් විවරණය කිරීම පමණි.

---

181. Hasanaṃ paccavekkhaṇanti paripuṇṇasomanassajātaṃ paccavekkhaṇaṃ, komāravaṇṇaṃ atikomalanti attho.

181. "හසනං පච්චවෙක්ඛණං" යනු සම්පූර්ණ සොම්නසින් උපන් ප්‍රත්‍යවේක්ෂාවයි. එය තාරුණ්‍යයේ පැහැය ඇති හෙවත් ඉතා නිරෝගී ලාලිත්‍යවත් වූ, අතිශයින් මෘදු මොළොක් වූවක් යන අර්ථයයි.

---

182. Hemayaññopacitaṅganti suvaṇṇasuttayaññopacitasuttaavayavaṃ sarīraṃ dehanti attho. Palambabimbatamboṭṭhanti olambitabimbaphalasadisaṃ rattavaṇṇaṃ oṭṭhadvayasamannāgatanti attho. Setatiṇhasamaṃ dijanti sunisitatikhiṇaayalohaghaṃsanena ghaṃsitvā samaṃ kataṃ viya samadantanti attho.

182. "හේමයඤ්ඤෝපචිතංගං" යනු රන් නූලින් කළ යජ්ඤෝපවීතයක් වැනි අවයව සහිත ශරීරයක් ඇති යන අර්ථයයි. "පලම්බබිම්බතම්බෝට්ඨං" යනු පහළට එල්ලෙන ඉදුණු කෝවක්කා ඵලයක් බඳු රත් පැහැති තොල් සඟලකින් යුක්ත වූ යන අර්ථයයි. "සෙතතිණ්හසමං දිජං" යනු මැනවින් මුවහත් කළ තියුණු ලෝහයකින් පිරිමැද සමාන කළාක් වැනි වූ සම දත් ඇති යන අර්ථයයි.

---

183. Pītisamphullitānananti pītiyā suṭṭhu phullitaṃ vikasitaṃ ānanaṃ mukhaṃ ādāsatalasadisamukhavantanti attho.

183. "පීතිසම්ඵුල්ලිතානනං" යනු ප්‍රීතියෙන් මැනවින් පිපී ගිය මුහුණක් ඇති, කැඩපත් තලයක් බඳු පියකරු මුහුණක් ඇති යන අර්ථයයි.

---

184. Khippābhiññassa bhikkhunoti khippaṃ desanāya samugghāṭitakkhaṇeyeva abhivisesena ñātuṃ samatthassa bhikkhunoti attho.

184. "ඛිප්පාභිඤ්ඤස්ස භික්ඛුනො" යනු දේශනාව ප්‍රකාශ කළ සැණින් ම ඉතා ඉක්මනින් විශේෂයෙන් අවබෝධ කර ගැනීමට සමර්ථ වූ භික්ෂුව යන අර්ථයයි.

---

186. Saggaṃ agaṃ sabhavanaṃ yathāti attano gehaṃ viya saggaṃ lokaṃ agamāsinti attho.

186. "සග්ගං අගං සභවනං යථා" යනු තමන්ගේ නිවසට යන්නාක් මෙන් ඉතා පහසුවෙන් ස්වර්ග ලෝකයට ගියේය යන අර්ථයයි.

---

196. Na [Pg.237] tvaṃ upāyamaggaññūti tvaṃ nibbānādhigamūpāyabhūtamaggaññū na ahosīti attho.

196. "න ත්වං උපායමග්ගඤ්ඤූ" යනු ඔබ නිවන් අවබෝධ කර ගැනීමේ උපාය මාර්ගය දන්නෙකු නොවූයේය යන අර්ථයයි.

---

200. Satthuno sadā jinanti sadā sabbakālaṃ jinaṃ jinanto parājitakopo satthuno sammāsambuddhassa vimalānanaṃ ādāsatalasadisamukhaṃ passissāmi passituṃ nikkhamāmīti yojanā. Dije apucchiṃ kuhiṃ lokanandanoti kuhiṃ ṭhāne lokapasādakaro satthāti dije brāhmaṇe ahaṃ bhikkhū apucchinti attho.

200. "සත්ථුනෝ සදා ජිනං" යන්නෙන්, සෑම කල්හි ම කෙලෙසුන් දිනූ, සියලු පරාජයන් හා ක්‍රෝධයන් මැඩලූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ නිර්මල වූ, කැඩපත් තලයක් බඳු මුහුණ බලන්නෙමි, බැලීම පිණිස නික්මෙන්නෙමි යනු සම්බන්ධයයි. "දිජේ අපුච්ඡිං කුහිං ලෝකනන්දනෝ" යන්නෙන්, ලෝකයා ප්‍රසාදයට පත් කරන ශාස්තෘන් වහන්සේ කොතැනක වැඩ වසන සේක්දැයි රහත් වූ භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් විමසීමි යන අර්ථයයි.

---

201. Sasova khippaṃ munidassanussukoti munidassane tathāgatadassane ussuko ussāhajāto saso iva khippaṃ pāpuṇātīti attho.

201. "සසෝව ඛිප්පං මුනිදස්සනුස්සුකෝ" යනු මුනිවරයාණන් දැකීමට හෙවත් තථාගතයන් වහන්සේ දැකීමට උනන්දු වූයේ, හාවෙකු මෙන් ඉතා ඉක්මනින් පැමිණෙයි යන අර්ථයයි.

---

202. Tuvaṭaṃ gantvāti sīghaṃ gantvā. Piṇḍatthaṃ apihāgidhanti piṇḍapātaṃ paṭicca apihaṃ apagatapihaṃ agidhaṃ nittaṇhaṃ.

202. "තුවටං ගන්ත්වා" යනු ඉක්මනින් ගොස් යන්නයි. "පිණ්ඩත්ථං අපිහාගිධං" යනු පිණ්ඩපාතය කෙරෙහි ඇලීමක් නැති, පහ වූ තෘෂ්ණාව ඇති, ගිජු බවක් හෝ තෘෂ්ණාවක් නැති යන අර්ථයයි.

---

203. Alolakkhanti ito cito ca anolokayamānaṃ uttame sāvatthinagare piṇḍāya vicarantaṃ adakkhinti sambandho. Sirīnilayasaṅkāsanti siriyā lakkhaṇānubyañjanasobhāya nilayaṃ saṅkāsaṃ jalamānatoraṇasadisaṃ. Ravidittiharānananti vijjotamānasūriyamaṇḍalaṃ viya vijjotamānamukhamaṇḍalaṃ.

203. "අලෝලක්ඛං" යනු එහා මෙහා නොබලමින් ශ්‍රේෂ්ඨ වූ සැවැත් නුවර පිඬුසිඟා වඩිනා බුදුරජාණන් වහන්සේ දුටුවෙමි යනු සම්බන්ධයයි. "සිරීනිලයසංකාසං" යනු දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණ හා අසීති අනුව්‍යඤ්ජන ශෝභාවෙන් යුත් ශ්‍රීයේ නිවහනක් බඳු වූ, බැබළෙන තොරණක් බඳු වූ යන අර්ථයයි. "රවිදිත්තිහරානනං" යනු බබළන සූර්ය මණ්ඩලය මෙන් බබළන මුව මණ්ඩලයක් ඇති යන අර්ථයයි.

---

204. Kupathe vippanaṭṭhassāti kucchitapathe sopaddavamagge mūḷhassa micchāpaṭipannassa me saraṇaṃ hohi patiṭṭhā hohi. Gotamāti bhagavantaṃ gottena ālapati.

204. "කුපථේ විප්පනට්ඨස්ස" යනු නරක මාර්ගයෙහි හෙවත් උවදුරු සහිත මගක අතරමං වූ, වැරදි ලෙස පිළිපන් මට සරණ වන්න, පිහිට වන්න යන්නයි. "ගෝතමා" යනු බුදුරජාණන් වහන්සේට ගෝත්‍ර නාමයෙන් ඇමතීමයි.

---

218. Na tattha sukkā jotantīti sukkapabhāsampannā jotamānaosadhitārakādayo na jotanti nappabhāsanti. Sesaṃ uttānatthameva. So evaṃ pubbacaritāpadānaṃ pakāsetvā tāvadeva ca bhagavantaṃ pabbajjaṃ yāci. ‘‘Paripuṇṇaṃ te pattacīvara’’nti ca puṭṭho ‘‘na paripuṇṇa’’nti āha. Atha naṃ satthā ‘‘tena hi pattacīvaraṃ pariyesāhī’’ti vatvā pakkāmi. So kira vīsativassasahassāni samaṇadhammaṃ karonto ‘‘bhikkhunā nāma attanā paccaye labhitvā aññaṃ anoloketvā sayameva paribhuñjituṃ vaṭṭatī’’ti vatvā ekabhikkhussāpi pattena vā cīvarena vā saṅgahaṃ nākāsi, ‘‘na tenassa [Pg.238] iddhimayaṃ pattacīvaraṃ uppajjissatī’’ti ñatvā bhagavā ehibhikkhubhāvena pabbajjaṃ nādāsi. Tampi pattacīvaraṃ pariyesamānameva saṅkāraṭṭhānato coḷakkhaṇḍāni saṃkaḍḍhentaṃ pubbaveriko amanusso ekissā taruṇavacchāya gāviyā sarīre adhimuccitvā vāmaūrumhi paharitvā jīvitakkhayaṃ pāpesi. Satthā piṇḍāya caritvā katabhattakicco sambahulehi bhikkhūhi saddhiṃ nikkhamanto bāhiyassa sarīraṃ saṅkāraṭṭhāne patitaṃ disvā ‘‘gaṇhatha, bhikkhave, etaṃ bāhiyaṃ dārucīriyanti ekasmiṃ gehadvāre ṭhatvā mañcakaṃ āharāpetvā imaṃ sarīraṃ nagaradvārato nīharitvā jhāpetvā dhātuyo gahetvā thūpaṃ karothā’’ti bhikkhū āṇāpesi.

218. "න තත්ථ සුක්කා ජෝතින්ති" යනු එහි සුදු පැහැති දීප්තියෙන් යුත් දීප්තිමත් ඔෂධී තාරකා ආදිය බබළන්නේ නැත, ආලෝකය විහිදුවන්නේ නැත යන්නයි. සෙස්ස පැහැදිලි අර්ථ ඇති පද වේ. මෙසේ ඒ බාහිය තෙමේ තම පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කොට එකෙණෙහි ම බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් පැවිද්ද ඉල්ලා සිටියේය. "ඔබේ පාත්‍ර සිවුරු සම්පූර්ණද?" යි ඇසූ විට "සම්පූර්ණ නැතැ" යි පැවසීය. එවිට ශාස්තෘන් වහන්සේ "එසේ නම් පාත්‍ර සිවුරු සොයා ගන්න" යි පවසා වැඩම කළ සේක. ඔහු වසර විසි දහසක් මහණ දම් පුරන කාලයේ "මහණෙකු නම් තමා විසින් ම පත්‍යයන් ලබාගෙන අන් අය දෙස නොබලා තමා ම පරිභෝජනය කළ යුතුය" යි පවසා එකදු භික්ෂුවකටවත් පාත්‍රයකින් හෝ සිවුරකින් සංග්‍රහයක් නොකළේලු. "ඒ නිසා ඔහුට සෘද්ධියෙන් පහළ වන පාත්‍ර සිවුරු පහළ නොවේ යැ" යි දැන බුදුරජාණන් වහන්සේ "ඒහි භික්ඛු" භාවයෙන් පැවිද්ද ලබා නොදුන් සේක. ඔහු පාත්‍ර සිවුරු සොයමින් ම කසල ගොඩකින් රෙදි කඩවල් එකතු කරමින් සිටියදී, පෙර වෛරක්කාර අමනුෂ්‍යයෙක් තරුණ වස්සෙකු සිටින දෙනකගේ ශරීරයට වැහී ඔහුගේ වම් කලවයට ඇන මරණයට පත් කළේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ පිඬුසිඟා වැඩ දන් වැළඳීමෙන් පසු බොහෝ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ නික්මෙන විට කසල ගොඩේ වැටී තිබුණු බාහියගේ සිරුර දැක, "මහණෙනි, දාරුචීරිය ඇඳි මේ බාහියව ගන්න. එක් නිවසක් ඉදිරිපිට තබා ඇඳක් ගෙන්වා මේ සිරුර නගර ද්වාරයෙන් පිටතට ගෙන ගොස් ආදාහනය කොට ධාතූන් ගෙන ස්තූපයක් කරන්න" යි භික්ෂූන්ට අණ කළ සේක.

---

Te bhikkhū dhātuṃ mahāpathe thūpaṃ kāretvā satthāraṃ upasaṅkamitvā attano katakammaṃ ārocesuṃ. Tato saṅghamajjhe kathā udapādi – ‘‘tathāgato bhikkhusaṅghena sarīrajhāpanakiccaṃ kāresi, dhātuyo ca gāhāpetvā cetiyaṃ kārāpesi, kataramaggo nu kho tena samadhigato, sāmaṇero nu kho so, bhikkhu nu kho’’ti. Satthā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā ‘‘patiṭṭhito, bhikkhave, bāhiyo dārucīriyo arahatto’’ti upari dhammadesanaṃ vaḍḍheti. Tassa parinibbutabhāvañca ācikkhitvā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ khippābhiññānaṃ yadidaṃ bāhiyo dārucīriyo’’ti (a. ni. 1.209, 216) etadagge ṭhapesi.

එම භික්ෂූන් වහන්සේලා මහ මාවතෙහි ධාතූන් වහන්සේ තැන්පත් කර සෑයක් කරවා, ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත එළඹ තමන් කළ කටයුත්ත සැලකර සිටියහ. එකල සංඝයා මැද මෙබඳු කථාවක් හටගත්තේය – "තථාගතයන් වහන්සේ භික්ෂූන් වහන්සේලා ලවා ශරීරය ආදාහනය කරවා, ධාතූන් වහන්සේලා ගෙන්වා සෑයක් කරවූ සේක. ඔහු කවර මාර්ගයක් ප්‍රත්‍යක්ෂ කළේද? ඔහු සාමණේර නමක ද? නැතහොත් භික්ෂුවක ද?" යනුවෙනි. ශාස්තෘන් වහන්සේ එම කරුණ නිමිති කරගෙන, "මහණෙනි, බාහිය දාරුචීරිය රහත් බවෙහි පිහිටියේය" යැයි වදාරා ඉන් මතු ධර්ම දේශනාව පවත්වන සේක. ඔහුගේ පිරිනිවන් පෑම පිළිබඳව ද ප්‍රකාශ කොට, "මහණෙනි, වහා අවබෝධ කරගන්නා වූ මාගේ ශ්‍රාවක භික්ෂූන් අතර මේ බාහිය දාරුචීරිය අග්‍ර වන්නේය" යැයි පවසා උන්වහන්සේව ඒතදග්ග තනතුරෙහි තැබූ සේක.

---

Atha naṃ bhikkhū pucchiṃsu – ‘‘tumhe, bhante, ‘bāhiyo dārucīriyo arahattaṃ patto’ti vadetha, kadā so arahattaṃ patto’’ti? ‘‘Mama dhammaṃ sutakāle, bhikkhave’’ti. ‘‘Kadā panassa, bhante, tumhehi dhammo kathito’’ti? ‘‘Bhikkhāya carantena antaravīthiyaṃ ṭhitenā’’ti. ‘‘Appamattako, bhante, tumhehi antaravīthiyaṃ ṭhatvā kathitadhammo; kathaṃ so tāvattakena visesaṃ nibbattesī’’ti? Atha ne satthā, ‘‘bhikkhave, mama dhammaṃ ‘appaṃ’ vā ‘bahuṃ vā’ti mā cintayittha. Anekānipi hi anatthapadasaṃhitāni gāthāsahassāni na seyyo, atthanissitaṃ pana ekampi gāthāpadaṃ seyyo’’ti vatvā anusandhiṃ ghaṭetvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –

ඉක්බිති භික්ෂූන් වහන්සේලා උන්වහන්සේගෙන් මෙසේ විමසූහ – "ස්වාමීනි, 'බාහිය දාරුචීරිය රහත් බවට පත් වූයේය' යැයි ඔබ වහන්සේ වදාරන සේක. ඔහු කවදා රහත් බවට පත් වූයේද?" "මහණෙනි, මාගේ ධර්මය ශ්‍රවණය කළ අවස්ථාවෙහිදීය." "එහෙත් ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ ඔහුට ධර්මය දේශනා කළේ කවදාද?" "පිණ්ඩපාතයෙහි වඩින අතරතුර වීථියෙහි සිටියදීය." "ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ වීථියෙහි සිටියදී දේශනා කළ ධර්මය ඉතා ස්වල්පයකි; ඔහු එපමණකින් කෙසේ නම් විශේෂ අවබෝධයක් ලැබුවේද?" එවිට ශාස්තෘන් වහන්සේ, "මහණෙනි, මාගේ ධර්මය ස්වල්පය කියා හෝ බොහෝය කියා හෝ නොසිතන්න. මන්දයත්, අර්ථයක් නැති පදවලින් යුත් ගාථා දහසකට වඩා, අර්ථය ඇසුරු කළ එකම ගාථා පදයක් වුවද උතුම් වන්නේය" යැයි වදාරා අනුසන්ධි ගළපා ධර්මය දේශනා කරමින් මෙම ගාථාව වදාළ සේක –

---

‘‘Sahassamapi ce gāthā, anatthapadasaṃhitā;

Ekaṃ gāthāpadaṃ seyyo, yaṃ sutvā upasammatī’’ti. (dha. pa. 101) –

"අර්ථ විරහිත පදවලින් සමන්විත ගාථා දහසක් වුව ද, යමක් ඇසීමෙන් කෙලෙස් සංසිඳේ ද එවන් එකම ගාථා පදය උතුම් වන්නේය."

---

Desanāpariyosāne [Pg.239] caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti.

දේශනාව අවසානයේ අසූ හතර දහසක් ප්‍රාණීන් හට ධර්මාවබෝධය විය.

---

Bāhiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

බාහිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

7. Mahākoṭṭhikattheraapadānavaṇṇanā

7. මහා කොට්ඨිත තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

---

Sattamāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato mahākoṭṭhikattherassa apadānaṃ. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare mahābhogakule nibbattitvā viññutaṃ patto mātāpitūnaṃ accayena kuṭumbaṃ saṇṭhapetvā gharāvāsaṃ vasanto ekadivasaṃ padumuttarassa bhagavato dhammadesanākāle haṃsavatīnagaravāsino gandhamālādihatthe yena buddho yena dhammo yena saṅgho, tanninne tappoṇe tappabbhāre gacchante disvā tehi saddhiṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā, satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ paṭisambhidāppattānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā ‘‘ayaṃ imasmiṃ sāsane paṭisambhidāppattānaṃ aggo, yaṃnūnāhampi ekassa buddhassa sāsane ayaṃ viya paṭisambhidāppattānaṃ aggo bhaveyya’’nti cintetvā satthu desanāpariyosāne vuṭṭhitāya parisāya bhagavantaṃ upasaṅkamitvā, ‘‘bhante, sve mayhaṃ gehe bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti nimantesi. Satthā adhivāsesi. So bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā sakanivesanaṃ gantvā sabbarattiṃ buddhassa ca bhikkhusaṅghassa ca nisajjaṭṭhānaṃ gandhamālādīhi alaṅkaritvā khādanīyabhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā tassā rattiyā accayena sakanivesane bhikkhusatasahassaparivāraṃ satthāraṃ vividhayāgukhajjakaparivāraṃ sasūpabyañjanaṃ gandhasālibhojanaṃ bhojāpetvā bhattakiccapariyosāne cintesi – ‘‘mahantaṃ kho ahaṃ ṭhānantaraṃ patthemi, na pana yuttaṃ mayā ekadivasameva dānaṃ datvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetuṃ, anupaṭipāṭiyā sattāhaṃ dānaṃ datvā patthessāmī’’ti. So teneva niyāmena sattāhaṃ mahādānaṃ datvā bhattakiccapariyosāne dussakoṭṭhāgāraṃ vivarāpetvā uttamaṃ ticīvarappahonakaṃ sukhumavatthaṃ buddhassa pādamūle ṭhapetvā bhikkhusatasahassassa ca ticīvaraṃ datvā tathāgataṃ upasaṅkamitvā, ‘‘bhante, yo so bhikkhu tumhehi ito sattame divasamatthake [Pg.240] paṭisambhidāppattānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapito, ahampi so bhikkhu viya anāgate uppajjanakassa buddhassa sāsane pabbajitvā paṭisambhidāppattānaṃ aggo bhaveyya’’nti satthu pādamūle nipajjitvā patthanaṃ akāsi. Satthā tassa samijjhanabhāvaṃ ñatvā ‘‘anāgate ito kappasatasahassamatthake gotamo nāma buddho loke uppajjissati, tassa sāsane tava patthanā samijjhissatī’’ti byākāsi. So tattha yāvatāyukaṃ puññāni katvā tato cuto devasampattiṃ anubhavitvā aparāparaṃ devamanussesu paribbhami.

හත්වන අපදානයෙහි 'පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ' යනාදිය ආයුෂ්මත් මහාකොට්ඨික තෙරුන්ගේ අපදානයයි. එහි උප්පත්තිය කෙසේ ද? මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් දහම් ඇත්තෙක් වී, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නුවර මහා සම්පත් ඇති කුලයක ඉපිද, වියපත් වූ කල මවුපියන්ගේ ඇවෑමෙන් පවුලේ දේපළ පාලනය කරමින් ගෘහස්ථව වසන්නේ, එක් දිනක් පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ ධර්මය දේශනා කරන කල්හි, හංසවතී නුවර වැසියන් සුවඳ මල් ආදිය අතැතිව බුදුන් වහන්සේ, ධර්මය සහ සංඝයා කෙරෙහි නැඹුරු වූ සිත් ඇතිව යනු දැක, ඔවුන් සමඟ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ගොස්, ශාස්තෘන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක පටිසම්භිදාලාභීන් අතර අග්‍රස්ථානයේ තබනු දැක, "මම ද අනාගතයෙහි එක් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ ශාසනයෙහි මෙම තෙරුන් මෙන් පටිසම්භිදාලාභීන් අතර අග්‍ර වන්නෙම් නම් මැනවැ"යි සිතා, දේශනාව අවසානයේ පිරිස නැගී සිටි කල්හි බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත එළඹ, "ස්වාමීනි, හෙට දින මාගේ නිවසේ දානය පිළිගනු මැනව"යි ආරාධනා කළේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ එය පිළිගත්හ. ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේට වැඳ පැදකුණු කොට තම නිවසට ගොස්, මුළු රාත්‍රිය පුරා බුදුන් වහන්සේට සහ මහා සංඝයා වහන්සේට වැඩසිටීමට සුදුසු ස්ථානය සුවඳ මල් ආදියෙන් අලංකාර කොට, රසවත් ආහාර පාන පිළියෙල කරවා, පසුදින සිය නිවසේදී ලක්ෂයක් භික්ෂූන් පිරිවරා වැඩසිටි ශාස්තෘන් වහන්සේට විවිධ කැඳ වර්ග, කැවිලි පෙවිලි සහ සුවඳැති හැල් බත් සහිත දානය පූජා කොට, දන් වැළඳීම අවසානයේ මෙසේ සිතීය: "මම මහත් වූ තනතුරක් ප්‍රාර්ථනා කරමි. එබැවින් එක් දිනක් පමණක් දන් දී එම තනතුර ප්‍රාර්ථනා කිරීම සුදුසු නොවේ. අනුපිළිවෙලින් සත් දිනක් දන් දී එය ප්‍රාර්ථනා කරන්නෙමි"යි සිතීය. ඔහු එම ක්‍රමයටම සත් දිනක් මහා දානය පූජා කොට, දන් වැළඳීම අවසානයේ වස්ත්‍ර ගබඩාව විවෘත කරවා, උතුම් වූ තුන් සිවුරකට සෑහෙන සියුම් වස්ත්‍ර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පාමුල තබා, ලක්ෂයක් භික්ෂූන්ට ද තුන් සිවුරු පූජා කොට, තථාගතයන් වහන්සේ වෙත එළඹ, "ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ විසින් අදින් සත්වන දිනට පෙර යම් භික්ෂුවක පටිසම්භිදාලාභීන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තබන ලද්දේ ද, මම ද ඒ භික්ෂුව මෙන් අනාගතයෙහි පහළ වන බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ ශාසනයෙහි පැවිදි වී පටිසම්භිදාලාභීන් අතර අග්‍ර වන්නෙම්වා"යි ශාස්තෘන් වහන්සේගේ පාමුල වැටී ප්‍රාර්ථනා කළේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුගේ ප්‍රාර්ථනාව සමෘද්ධිමත් වන බව දැන, "අනාගතයෙහි මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට මත්තෙන් ගෞතම නම් බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වන්නාහ. උන්වහන්සේගේ ශාසනයෙහි ඔබේ ප්‍රාර්ථනාව ඉටු වනු ඇතැ"යි වදාළහ. හෙතෙම එහි දිවි ඇති තෙක් පින්කම් කොට, එයින් චුතව දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කරමින් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසැරුවේය.

---

Evaṃ so devamanussesu saṃsaranto tattha tattha bhave puññañāṇasambhāre sambharanto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇamahāsālakule nibbatti, koṭṭhikotissa nāmaṃ akaṃsu. Kasmā mātuyā vā ayyakapayyakādīnaṃ vā nāmaṃ aggahetvā evaṃ nāmaṃ kariṃsūti ce? Attano paññavantatāya vedaṅgesu satakkaparatakkesu sanighaṇḍukeṭubhesu sākkharappabhedesu sakalabyākaraṇesu ca chekabhāvena ca diṭṭhadiṭṭhe jane mukhasattīhi koṭṭhento pakkoṭṭhento vitudanto vicaratīti anvatthanāmaṃ kariṃsūti veditabbaṃ. So vayappatto tayo vede uggahetvā brāhmaṇasippe nipphattiṃ patto ekadivasaṃ satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā upasampannakālato paṭṭhāya vipassanāya kammaṃ karonto saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā paṭisambhidāsu ciṇṇavasī hutvā abhīto mahāthere upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchantopi dasabalaṃ upasaṅkamitvā paṭisambhidāsuyeva pañhaṃ pucchi. Evamayaṃ thero tattha katādhikāratāya tattha ciṇṇavasībhāvena ca paṭisambhidāppattānaṃ aggo jāto. Atha naṃ satthā mahāvedallasuttaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā paṭisambhidāppattānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi, ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ paṭisambhidāppattānaṃ yadidaṃ mahākoṭṭhiko’’ti (a. ni. 1.209, 218).

මෙසේ ඔහු දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් ඒ ඒ භවයන්හි පින් සහ ඥාන සම්භාරයන් රැස් කරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත් නුවර මහාසාල බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපන්නේය. ඔහුට "කොට්ඨික" යයි නම් තැබූහ. මවගේ හෝ මුතුන් මිත්තන්ගේ නමක් නොගෙන මෙසේ නම් තැබුවේ කුමක් නිසා ද යත්? තමන්ගේ නුවණැති බව නිසාත්, වේදාංග, තර්ක ශාස්ත්‍රය, ශබ්ද ශාස්ත්‍රය සහ ව්‍යාකරණ ශාස්ත්‍රයෙහි දක්ෂ වූ නිසාත්, දකින දකින ජනයා මුඛ නමැති ආයුධයෙන් (වාදයෙන්) විදින බැවින්, එය අර්ථවත් නාමයක් ලෙස තබන ලද බව දත යුතුය. ඔහු වියපත් වූ කල වේදත්‍රය හදාරා බ්‍රාහ්මණ ශිල්පයන්හි නිපුණත්වයට පත් විය. එක් දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගොස් ධර්මය අසා පැහැදී පැවිදි විය. උපසම්පදා වූ දින සිට විදර්ශනා වඩා පටිසම්භිදාවන් සමඟ අර්හත්වයට පත් වී පටිසම්භිදාවන්හි කෙළ පැමිණියෙක් විය. හෙතෙම කිසිදු බියක් නැතිව මහා තෙරණුවරුන් වෙත එළඹ ප්‍රශ්න විචාරමින් ද, දසබලධාරී බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත එළඹ පටිසම්භිදාවන් පිළිබඳවම ප්‍රශ්න විචාරමින් ද සිටියේය. මෙසේ මෙම තෙරුන් වහන්සේ ඒ පටිසම්භිදා විෂයෙහි පෙර කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇති බැවින් ද, එහි පුහුණුව ඇති බැවින් ද පටිසම්භිදාලාභීන් අතර අග්‍ර බවට පත් විය. ඉක්බිති ශාස්තෘන් වහන්සේ මහා වේදල්ල සූත්‍රය නිමිති කරගෙන, පටිසම්භිදාලාභීන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තබමින් මෙසේ වදාළහ, "මහණෙනි, පටිසම්භිදාලාභී මාගේ ශ්‍රාවක භික්ෂූන් අතර යම් මේ මහා කොට්ඨිකයෙක් වේ ද, මොහු අග්‍ර වන්නේය."

---

221. So aparena samayena vimuttisukhaṃ paṭisaṃvedento somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthameva.

221. පසුව එම මහා කොට්ඨික තෙරුන් වහන්සේ විමුක්ති සුව විඳිමින් සතුටට පත්ව, තමන්ගේ පෙර සිරිත ප්‍රකාශ කරමින් 'පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ' යනාදිය වදාළහ. ඒ සියල්ල යට සඳහන් කළ ක්‍රමයටම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

---

Itthaṃ [Pg.241] sudamāyasmā mahākoṭṭhikoti ettha sudanti nidassane nipāto. Āyasmāti gāravādhivacanaṃ, yathā taṃ āyasmā mahāmoggallānoti.

'ඉත්ථං සුදං ආයස්මා මහාකොට්ඨිකෝ' යන්නෙහි 'සුදං' යනු නිදර්ශන අර්ථයෙහි වැටෙන නිපාතයකි. 'ආයස්මා' යනු 'ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානෝ' යන්නෙහි මෙන් ගෞරව දැක්වීම සඳහා යෙදෙන වචනයකි.

---

Mahākoṭṭhikattheraapadānavaṇṇanā samattā.

මහාකොට්ඨික තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

---

8. Uruvelakassapattheraapadānavaṇṇanā

8. උරුවේල කාශ්‍යප තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

---

Aṭṭhamāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato uruvelakassapattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vayappatto satthu santike dhammaṃ sutvā satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ mahāparivārānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthento mahādānaṃ datvā paṇidhānaṃ akāsi. Bhagavā cassa anantarāyataṃ disvā ‘‘anāgate gotamabuddhassa sāsane mahāparivārānaṃ aggo bhavissatī’’ti byākāsi. So tattha yāvatāyukaṃ puññāni katvā tato cavitvā devamanussesu saṃsaranto ito dvenavutikappamatthake phussassa bhagavato vemātikakaniṭṭhabhātā hutvā nibbatto, aññepissa dve kaniṭṭhabhātaro ahesuṃ. Te tayo buddhappamukhabhikkhusaṅghaṃ nimantetvā paramāya pūjāya pūjetvā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bhagavato uppattito puretarameva bārāṇasiyaṃ brāhmaṇakule tayo bhātaro hutvā nibbattā gottavasena tayopi kassapāti evaṃ nāmakā ahesuṃ. Te tayo vayappattā tayo vede uggaṇhiṃsu. Tesaṃ jeṭṭhabhātikassa pañcamāṇavakasatāni parivārā, majjhimassa tīṇi, kaniṭṭhassa dve, te attano ganthesu sāraṃ olokentā diṭṭhadhammikameva atthaṃ disvā pabbajjaṃ rocesuṃ. Tesu jeṭṭhabhātā attano parivārena saddhiṃ uruvelaṃ gantvā isipabbajjaṃ pabbajitvā uruvelakassapo nāma jāto, majjhimo gaṅgānadīvaṅke pabbajito nadīkassapo nāma jāto, kaniṭṭho gayāsīse pabbajito gayākassapo nāma jāto. Evaṃ tesu isipabbajjaṃ pabbajitvā tattha tattha vasantesu bahūnaṃ divasānaṃ accayena amhākaṃ bodhisatto mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā [Pg.242] paṭividdhasabbaññutaññāṇo anukkamena dhammacakkaṃ pavattetvā pañcavaggiyatthere arahatte patiṭṭhāpetvā yasakulaputtappamukhe pañcapaññāsajane sahāyake vinetvā saṭṭhi arahante ‘‘caratha, bhikkhave, cārika’’nti (mahāva. 32) vissajjetvā tiṃsabhaddavaggiye vinetvā uruvelakassapassa vasanaṭṭhānaṃ gantvā vasanatthāya agyāgāraṃ pavisitvā tattha gatanāgadamanādīhi aḍḍhuḍḍhasahassehi pāṭihāriyehi uruvelakassapaṃ saparivāraṃ vinetvā pabbājesi. Tassa pabbajjāvidhānañca iddhipāṭihāriyakaraṇañca sabbaṃ nadīkassapassa apadānaṭṭhakathāyaṃ āvi bhavissati. Tassa pabbajitabhāvaṃ sutvā itarepi dve bhātaro saparisā āgantvā satthu santike pabbajiṃsu. Sabbeva te iddhimayapattacīvaradharā ehibhikkhukā ahesuṃ. Satthā taṃ samaṇasahassaṃ ādāya gayāsīsaṃ gantvā piṭṭhipāsāṇe nisinno ādittapariyāyadesanāya (mahāva. 54) te sabbe arahatte patiṭṭhāpesi.

අටවැනි අපදානයෙහි ‘පදුමුත්තරො නාම ජිනො’ යනාදිය ආයුෂ්මත් උරුවේල කාශ්‍යප ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවන් පිණිස උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි එක්තරා කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත් වූ ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් ධර්මය අසා, බුදුරජාණන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක මහා පිරිවර ඇති භික්ෂූන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තබනු දැක, තමා ද එම තනතුර පතමින් මහා දානයක් පවත්වා ප්‍රාර්ථනා කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ද ඔහුට කිසිදු බාධාවක් නොවන බව දැක, “අනාගතයෙහි ගෞතම බුද්ධ ශාසනයෙහි මහා පිරිවර ඇත්තන් අතර අග්‍ර වන්නේය” යි විවරණ දුන් සේක. ඔහු එහි දිවි ඇති තෙක් පින් දහම් කොට, එයින් චුතව දෙවි මිනිස් ලෝකයෙහි සැරිසරමින් මෙයින් අනූ දෙකක් වූ කල්පයට පෙර ඵුස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි උන්වහන්සේගේ සුළු මවගේ පුත්‍රයෙකු (සොහොයුරෙකු) වී උපත ලැබීය. ඔහුට තවත් කණිටු සොහොයුරන් දෙදෙනෙකු සිටියහ. ඒ තිදෙනා බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝයා වහන්සේට ආරාධනා කොට ශ්‍රේෂ්ඨ පූජාවන්ගෙන් පිදුම් කර, ජීවිත කාලය පුරා කුසල් රැස් කොට දෙවි මිනිස් ලෝකයෙහි සැරිසරමින් අප බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වීමට මඳ කලකට පෙර බරණැස් නුවර බමුණු කුලයක සොහොයුරන් තිදෙනෙකු ලෙස උපත ලැබූහ. ගෝත්‍රය අනුව ඔවුන් තිදෙනාම ‘කාශ්‍යප’ යන නාමයෙන් හඳුන්වනු ලැබූහ. ඔවුහු වැඩිවියට පත් වූ පසු වේදත්‍රයම හදාළහ. ඔවුන් අතරින් වැඩිමහල් සොහොයුරාට පන්සියයක් ශිෂ්‍ය පිරිස ද, මැද සොහොයුරාට තුන්සියයක් ද, බාල සොහොයුරාට දෙසියයක් ද පිරිවර වූහ. ඔවුහු තමන්ගේ වේද ග්‍රන්ථයන්හි සාරය සොයන කල ඉන් ලැබෙන්නේ මෙලොව අභිවෘද්ධිය පමණක් බව දැක මහණ වීමට රුචි කළහ. ඒ සොහොයුරන් තිදෙනා අතරින් වැඩිමහල් සොහොයුරා තම පිරිස සමඟ උරුවේල දනව්වට ගොස් ඉසිපැවිද්දෙන් පැවිදිව ‘උරුවේල කාශ්‍යප’ නමින් ප්‍රසිද්ධ විය. මැද සොහොයුරා ගංගා නදී තීරයෙහි මහණ වී ‘නදී කාශ්‍යප’ නම් විය. බාල සොහොයුරා ගයාසීසයෙහි මහණ වී ‘ගයා කාශ්‍යප’ නම් විය. මෙසේ ඔවුන් ඒ ඒ ස්ථානවල වසන කල, බොහෝ දින ඇවෑමෙන් අප බෝසතාණන් වහන්සේ අභිනිෂ්ක්‍රමණය කොට සර්වඥතා ඥානය අවබෝධ කරගෙන, අනුපිළිවෙලින් ධර්ම චක්‍රය පවත්වා පස්වග මහණුන් රහත් බවෙහි පිහිටුවා, යස කුලපුත්‍රයා ප්‍රමුඛ පනස් පස් දෙනෙකු දමනය කර, රහතන් වහන්සේලා හැට නමක් “මහණෙනි, චාරිකාවෙහි හැසිරෙන්න” යැයි පිටත් කර හැර, තිස් නමක් වූ භද්‍රවර්ගීය කුමාරවරුන් දමනය කර, උරුවේල කාශ්‍යප වසන තැනට වැඩම කළහ. එහිදී වසනු පිණිස ගිනි හලට වැදී, එහි සිටි නාගරාජයා දමනය කිරීම ආදී තුන්දහස් පන්සියයක් පමණ වූ ප්‍රාතිහාර්යයන් පෙන්වා උරුවේල කාශ්‍යප පිරිවර සමඟ දමනය කොට පැවිදි කළ සේක. ඔහුගේ පැවිදි වීම සහ ප්‍රාතිහාර්ය පෑම පිළිබඳ සියලු විස්තර නදී කාශ්‍යප අපදාන අටුවාවෙහි පැහැදිලි වනු ඇත. ඔහු මහණ වූ බව අසා අනෙක් සොහොයුරන් දෙදෙනා ද පිරිස සමඟ පැමිණ බුදුරජාණන් වහන්සේ හමුවේ පැවිදි වූහ. ඒ සියල්ලෝම සෘද්ධියෙන් ලද පාත්‍ර සිවුරු දරන ‘ඒහි භික්ෂු’ පැවිද්ද ලැබූහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඒ දහසක් පමණ වූ භික්ෂූන් පිරිස රැගෙන ගයාසීසයට වැඩම කර, ගල්තලාවක් මත වැඩහිඳ ‘ආදිත්තපරියාය සූත්‍ර’ දේශනාවෙන් ඔවුන් සියලු දෙනා රහත් බවෙහි පිහිටුවූ සේක.

---

251. So evaṃ arahattaṃ patvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Anuttānapadameva vaṇṇayissāma.

251. මෙසේ රහත් බවට පත් ඒ උරුවේල කාශ්‍යප ස්ථවිරයන් වහන්සේ සතුටට පත්ව තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් ‘පදුමුත්තරො නාම ජිනො’ යනාදිය වදාළ සේක. මෙහි අපැහැදිලි පද පමණක් විස්තර කරමු.

---

268. So ca sabbaṃ tamaṃ hantvāti so phusso bhagavā rāgadosamohādikilesandhakāraṃ viddhaṃsetvā. Vijaṭetvā mahājaṭanti taṇhāmānādīhi diyaḍḍhasahassehi kilesagaṇehi mahābyākulaṃ jaṭaṃ vijaṭetvā padāletvā phāletvāti attho. Sadevakaṃ devalokasahitaṃ sakalaṃ lokasannivāsaṃtappayanto santappayanto pīṇento amataṃ vuṭṭhiṃ mahānibbānavuṭṭhidhāraṃ vassate paggharāpetīti yojanā.

268. ‘සො ච සබ්බං තමං හන්ත්වා’ යනු: ඒ ඵුස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේ රාග, දෝෂ, මෝහ ආදී කෙලෙස් අන්ධකාරය විනාශ කොට යන්නයි. ‘විජටෙත්වා මහාජටං’ යනු: තණ්හා, මාන ආදී එක්දහස් පන්සියයක් කෙලෙස් සමූහයෙන් අතිශය වියවුල් වූ තණ්හා නමැති ජටාව ලිහා දමා, සිඳ බිඳ දමා යන අර්ථයයි. ‘සදේවකං’ යනු දෙවියන් සහිත මුළු ලෝක සන්නිවාසයම තෘප්තිමත් කරමින්, ප්‍රීති කරවමින් ‘අමතං වුට්ඨිං’ එනම් මහා නිර්වාණ නමැති වැසි දහර වස්වති යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

---

269. Tadā hi bārāṇasiyanti ‘‘bārasa manussā’’tiādīsu viya bārasa dvādasarāsī hutvā purā, himavantato isayo ca paccekamunisaṅkhātā isayo ca gandhamādanato ākāsenāgantvā ettha gacchanti otaranti pavisantīti bārāṇasī, atha vā sammāsambuddhasaṅkhātānaṃ anekasatasahassānaṃ dhammacakkapavattanatthāya otaraṭṭhānaṃ nagaraṃ liṅgavipallāsaṃ katvā itthiliṅgavasena bārāṇasīti vuccati, tissaṃ bārāṇasiyaṃ.

269. ‘තදා හි බාරාණසියං’ යනු: ‘බාරස මනුස්සා’ යනාදියෙහි මෙන් රාශි දොළසකින් යුක්ත වූ පුරයක් වූ බැවින් ද, හිමාලයේ සිට ඍෂිවරුන් හා ගන්ධමාදන පර්වතයේ සිට පසේබුදුවරුන් අහසින් මෙහි පැමිණෙන, බසින, ඇතුළු වන ස්ථානයක් බැවින් ද ‘බාරාණසී’ නම් වේ. එසේත් නැතහොත්, අසංඛ්‍යාත සම්මා සම්බුදුවරුන් ධර්ම චක්‍රය පැවැත්වීම පිණිස බැස ගන්නා නගරය බැවින්, ලිංග විපර්යාසයෙන් ස්ත්‍රී ලිංගව ‘බාරාණසී’ යයි කියනු ලැබේ. ඒ බරණැස් නුවරෙහි යන්නයි.

---

273. Nikkhittasatthaṃ [Pg.243] paccantanti chaḍḍitasatthaṃ pātitaāvudhaṃ paccantajanapadaṃ nibbisevanaṃ katvā punarupaccatanti punarapi taṃ nagaraṃ upecca upagamma sampattāti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

273. ‘නික්ඛිත්තසත්ථං පච්චන්තං’ යනු: අත්හළ ආයුධ ඇති, සතුරන් රහිත කරන ලද ප්‍රත්‍යන්ත ජනපදයයි. ‘පුනරුපච්චතං’ යනු: නැවතත් ඒ නගරයට පැමිණි යන්නයි. ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Uruvelakassapattheraapadānavaṇṇanā samattā.

උරුවේල කාශ්‍යප ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

---

9. Rādhattheraapadānavaṇṇanā

9. රාධ ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව.

---

296. Navamāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato rādhattherassa apadānaṃ. Taṃ sabbaṃ pāṭhānusārena nayānucintanena viññūhi suviññeyyameva. Kevalaṃ puññanānattamevāti.

296. නවවැනි අපදානයෙහි ‘පදුමුත්තරො නාම ජිනො’ යනාදිය ආයුෂ්මත් රාධ ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. ඒ සියල්ල පෙළ දහමට අනුව ද, නුවණින් විමසීමෙන් ද පණ්ඩිතයන්ට පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය. මෙහි විශේෂත්වය වන්නේ පිනෙහි ඇති විවිධත්වය පමණකි.

---

Rādhattheraapadānavaṇṇanā samattā.

රාධ ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

---

Dasamaṃ mogharājattheraapadānaṃ suviññeyyamevāti.

දසවැනි මොඝරාජ ස්ථවිර අපදානය ද පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Catupaññāsamavaggavaṇṇanā samattā.

පනස් හතරවැනි වර්ගයේ වර්ණනාව නිමවාය.

---

55. Bhaddiyavaggo

55. භද්දිය වර්ගය.

---

1. Lakuṇḍakabhaddiyattheraapadānavaṇṇanā

1. ලකුණ්ටක භද්දිය ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව.

---

Pañcapaññāsamavagge paṭhamāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato lakuṇḍakabhaddiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare mahābhogakule nibbattitvā viññutaṃ patto satthu dhammaṃ suṇanto nisinno satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ mañjussarānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthento buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sappisakkharādimadhurarasasammissaṃ mahādānaṃ datvā ‘‘ahampi, bhante, anāgate ayaṃ bhikkhu viya ekassa buddhassa sāsane mañjussarānaṃ aggo bhaveyya’’nti paṇidhānaṃ akāsi. Bhagavā tassa anantarāyaṃ disvā byākaritvā pakkāmi.

පස්පණස්වන වර්ගයේ පළමු අපදානය වන 'පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ' යනාදියෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් ලකුණ්ඨකභද්දිය තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකි. විවිධ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ හංසවතී නුවර මහා සම්පත් ඇති කුලයක ඉපදී, වියපත් වූ පසු බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් ධර්මය අසමින් සිටියදී, බුදුරජාණන් වහන්සේ එක් භික්ෂුවක් මිහිරි හඬ ඇති භික්ෂූන් අතර අග්‍රස්ථානයේ තබනු දැක, තමාද එම තනතුර පතමින් බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝයාට ගිතෙල්, සක්කරා ආදී මිහිරි රස මුසු මහා දානයක් දී, "ස්වාමීනි, මමද අනාගතයේ එක් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ ශාසනයෙහි මිහිරි හඬ ඇති භික්ෂූන් අතර අග්‍ර වෙම්වා" යි ප්‍රාර්ථනා කළහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ ඒ ප්‍රාර්ථනයට බාධාවක් නැති බව දැක විවරණ දී වැඩම කළහ.

---

So [Pg.244] yāvatāyukaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā phussabhagavato kāle citrakokilo hutvā nibbatto rājuyyānato madhuraṃ ambaphalaṃ tuṇḍenādāya gacchanto satthāraṃ disvā pasannamānaso ‘‘dassāmi buddhassā’’ti cittaṃ uppādesi. Satthā tassa cittācāraṃ ñatvā pattaṃ gahetvā nisīdi. Kokilo dasabalassa patte ambapakkaṃ ṭhapesi. Satthā tassa somanassuppādanatthaṃ tassa passantasseva taṃ paribhuñji. Atha so kokilo pasannamānaso teneva pītisukhena sattāhaṃ vītināmesi. Teneva puññakammena uppannuppannabhave mañjussaro ahosi. Kassapasammāsambuddhakāle vaḍḍhakikule nibbattetvā jeṭṭhakavaḍḍhakī hutvā pākaṭo ahosi. Parinibbute bhagavati tassa sarīradhātuyo nidahituṃ sattayojanappamāṇe thūpe āraddhe so āha – ‘‘yojanāvaṭṭaṃ yojanubbedhaṃ karomā’’ti. Te sabbe tassa vacane aṭṭhaṃsu. Iti appamāṇassa buddhassa orappamāṇaṃ cetiyaṃ kāresi, tena kammena nibbattaṭṭhāne aññehi hīnappamāṇo ahosi. So amhākaṃ bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā atirassatāya ca suvaṇṇapaṭimā viya sundarasarīratāya ca lakuṇḍakabhaddiyoti paññāyittha. So aparabhāge satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā bahussuto dhammakathiko hutvā madhurena sarena paresaṃ dhammaṃ kathesi.

ඒ පින්වතා ආයුෂ කෙළවර පින් කොට දෙව්මිනිස් ලොව සැරිසරා සම්පත් අනුභව කොට, ඵුස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ විසිතුරු කොවුලෙකු වී ඉපදුණි. දිනක් රජ උයනෙන් මිහිරි අඹ ගෙඩියක් හොටින් ගෙන යද්දී බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක පහන් වූ සිතින් "මෙය බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කරමි" යි සිතක් උපදවා ගත්තේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ අදහස දැන පාත්‍රය ගෙන වැඩසිටියහ. කොවුලා බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පාත්‍රයෙහි ඉදුණු අඹ ගෙඩිය තැබීය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ සතුට පිණිස ඔහු බලා සිටියදීම එම අඹ ගෙඩිය වැළඳූහ. ඉක්බිති ඒ කොවුලා පහන් සිතින් යුතුව ඒ ප්‍රීති සුඛයෙන්ම සත් දිනක් ගත කළේය. ඒ පින්කමේ බලයෙන් ඔහු උපන් උපන් සෑම භවයකම මිහිරි හඬක් ඇත්තෙකු විය. කස්සප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ වඩු කුලයක ඉපදී ප්‍රධාන වඩුවා ලෙස ප්‍රසිද්ධ විය. බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ පසු, උන්වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේ නිදන් කිරීම පිණිස සත් යොදුන් උස ස්තූපයක් ඉදි කිරීමට ආරම්භ කළ විට, ඔහු "යොදුනක් වට ප්‍රමාණය ඇති, යොදුනක් උස ඇති ස්තූපයක් කරමු" යි කීවේය. සියල්ලෝම ඔහුගේ වචනයට එකඟ වූහ. මෙසේ අප්‍රමාණ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ උදෙසා කුඩා ප්‍රමාණයේ ස්තූපයක් කරවූ නිසා, ඒ කර්මයේ බලයෙන් උපන් සෑම තැනකම අන් අයට වඩා මිටි සිරුරක් ඇත්තෙකු විය. ඔහු අපගේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ කුලගෙයක ඉපදී, ඉතා මිටි නිසාත්, රන් පිළිමයක් බඳු ලස්සන සිරුරක් ඇති නිසාත් 'ලකුණ්ඨක භද්දිය' යනුවෙන් ප්‍රසිද්ධ විය. පසුව බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලැබ මහණ වී, බහුශ්‍රුත ධර්ම කථිකයෙකු වී මිහිරි හඬින් අන් අයට ධර්මය දේශනා කළහ.

---

Athekasmiṃ ussavadivase ekena brāhmaṇena saddhiṃ rathena gacchantī ekā gaṇikā theraṃ disvā dantavidaṃsakaṃ hasi. Thero tassā dantaṭṭhike nimittaṃ gahetvā jhānaṃ uppādetvā taṃ pādakaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā anāgāmī ahosi, so abhiṇhaṃ kāyagatāya satiyā viharanto ekadivasaṃ āyasmatā dhammasenāpatinā ovadiyamāno anusāsiyamāno arahatte patiṭṭhahi. Ekacce bhikkhū ca sāmaṇerā ca tassa arahattappattabhāvaṃ ajānanto kaṇṇesu gahetvā kaḍḍhanti, sīse bāhāya hatthapādādīsu vā gahetvā cāletvā kīḷantā viheṭhesuṃ. Atha bhagavā sutvā – ‘‘mā, bhikkhave, mama puttaṃ viheṭhethā’’ti āha. Tato paṭṭhāya taṃ ‘‘arahā’’ti jānitvā na viheṭhesuṃ.

එක් උත්සව දවසක බමුණෙකු සමඟ රියකින් යන එක් ගණිකාවක් තෙරුන් වහන්සේ දැක දසන් දක්වා සිනාසුණාය. තෙරුන් වහන්සේ ඇගේ දත් පෙළ අරමුණු කොට (අසුභ වශයෙන්) ධ්‍යාන උපදවා, එය පාදක කරගෙන විපස්සනා වඩා අනාගාමී ඵලයට පත් වූහ. උන්වහන්සේ නිතර කායගතා සතියෙන් වසමින්, එක් දිනක ධර්ම සේනාපති සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේගෙන් අවවාද අනුශාසනා ලබද්දීම අර්හත් භාවයට පත් වූහ. ඇතැම් භික්ෂූන් සහ සාමණේරයන් උන්වහන්සේ රහත් වූ බව නොදැන, කන්වලින් අල්ලා ඇදීම, හිසෙන්, බාහුවලින් හෝ අත්පාවලින් අල්ලා සෙලවීම ආදිය කරමින් කෙළි සෙල්ලම් පිණිස හිරිහැර කළහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ එය අසා "මහණෙනි, මාගේ පුත්‍රයාට හිරිහැර නොකරන්න" යි වදාළහ. එතැන් සිට උන්වහන්සේ රහතන් වහන්සේ නමකැයි දැන හිරිහැර නොකළහ.

---

12. So [Pg.245] arahā hutvā sañjātasomanasso attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Mañjunābhinikūjahanti madhurena pemaniyena sarena abhinikūjiṃ saddaṃ nicchāresiṃ ahanti attho. Sesamettha suviññeyyamevāti.

12. උන්වහන්සේ රහතන් වහන්සේ නමක් වී උපන් සොම්නසින් යුතුව තමන්ගේ පැරණි චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ" යනාදිය වදාළහ. "මඤ්ජුනාභිනිකූජහං" යන්නෙහි අර්ථය නම් මිහිරි වූ ප්‍රියමනාප හඬින් මම නාද කළෙමි, හඬ පැතිරවූයෙමි යන්නයි. මෙහි ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Lakuṇḍakabhaddiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ලකුණ්ඨකභද්දිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිම විය.

---

2. Kaṅkhārevatattheraapadānavaṇṇanā

2. කංඛාරේවත තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

34. Dutiyāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato kaṅkhārevatattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto, taṃ sabbaṃ pāṭhānusārena suviññeyyamevāti.

34. දෙවන අපදානය වන 'පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ' යනාදිය ආයුෂ්මත් කංඛාරේවත තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකි. විවිධ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපදුණි. ඒ සියල්ල පාළි පාඨයට අනුකූලව පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Kaṅkhārevatattheraapadānavaṇṇanā samattā.

කංඛාරේවත තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිම විය.

---

3. Sīvalittheraapadānavaṇṇanā

3. සීවලී තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Tatiyāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato sīvalittherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto heṭṭhā vuttanayena vihāraṃ gantvā parisāya pariyante ṭhito dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ lābhīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā ‘‘mayāpi anāgate evarūpena bhavituṃ vaṭṭatī’’ti dasabalaṃ nimantetvā sattāhaṃ buddhappamukhassa bhikkhasaṅghassa mahādānaṃ datvā, ‘‘bhante, iminā adhikārakammena na aññaṃ sampattiṃ patthemi, anāgate pana ekassa buddhassa sāsane ahampi tumhehi so etadagge ṭhapitabhikkhu viya lābhīnaṃ aggo bhaveyya’’nti patthanaṃ akāsi. Satthā tassa anantarāyataṃ disvā ‘‘ayaṃ te patthanā anāgate gotamassa buddhassa santike samijjhissatī’’ti byākaritvā pakkāmi. So kulaputto yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu ubhayasampattiyo anubhavitvā vipassissa [Pg.246] bhagavato kāle bandhumatīnagarato avidūre ekasmiṃ gāmake nibbatti, tasmiṃ samaye bandhumatīnagaravāsino raññā saddhiṃ sākacchitvā dasabalassa dānaṃ adaṃsu.

තුන්වන අපදානය වන 'පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ' යනාදිය ආයුෂ්මත් සීවලී තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මේ තෙරුන් වහන්සේද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකි. නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ කුලගෙයක ඉපදුණි. කලින් කී පරිදිම විහාරයට ගොස් පිරිස කෙළවර සිට ධර්මය අසමින් සිටියදී, බුදුරජාණන් වහන්සේ එක් භික්ෂුවක් ලාභීන් අතර අග්‍රස්ථානයේ තබනු දැක, "මමද අනාගතයේ මෙබඳු කෙනෙකු විය යුතුය" යි සිතා බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝයා නිමන්තනය කොට සත් දිනක් මහා දානයක් දී, "ස්වාමීනි, මේ පින්කමෙන් මම අන් කිසිදු සම්පත්තියක් නොපතමි. අනාගතයේ එක් බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ ශාසනයෙහි මමද ඔබ වහන්සේ විසින් ඒ අග්‍රස්ථානයේ තැබූ භික්ෂුව මෙන් ලාභීන් අතර අග්‍ර වෙම්වා" යි ප්‍රාර්ථනා කළහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රාර්ථනයෙහි බාධාවක් නැති බව දැක "ඔබේ මේ ප්‍රාර්ථනය අනාගතයේ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ හමුවේ ඉටු වනු ඇතැයි" විවරණ දී වැඩම කළහ. ඒ කුලපුත්‍රයා දිවි ඇති තෙක් කුසල් කොට දෙව්මිනිස් ලොව සැරිසරා සම්පත් අනුභව කොට, විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ බන්ධුමතී නුවරට නුදුරු එක් ගමක ඉපදුණි. ඒ අවධියේ බන්ධුමතී නුවර වැසියෝ රජු සමඟ සාකච්ඡා කොට බුදුරජාණන් වහන්සේට දන් දුන්හ.

---

Ekadivasaṃ sabbe ekato hutvā dānaṃ dentā ‘‘kiṃ nu kho amhākaṃ dānagge natthī’’ti (a. ni. aṭṭha. 1.1.207; theragā. aṭṭha. 1.59 sīvalittheragāthāvaṇṇanā) olokentā madhuñca guḷadadhiñca nāddasaṃsu. Te ‘‘yato kutoci āharissāmā’’ti janapadato nagarapavisanamaggesu purise ṭhapesuṃ. Tadā esa kulaputto attano gāmato guḷadadhivārakaṃ gahetvā ‘‘kiñcideva āharissāmī’’ti nagaraṃ gacchanto ‘‘mukhaṃ dhovitvā dhotahatthapādo pavisissāmī’’ti phāsukaṭṭhānaṃ olokento naṅgalasīsappamāṇaṃ nimmakkhikadaṇḍakamadhuṃ disvā ‘‘puññena me idaṃ uppanna’’nti gahetvā nagaraṃ pāvisi. Nāgarehi ṭhapitapuriso taṃ disvā, ‘‘mārisa, kassa imaṃ harasī’’ti pucchi. ‘‘Na kassaci, sāmi, vikkāyikaṃ me ida’’nti. ‘‘Tena hi imaṃ kahāpaṇaṃ gahetvā etaṃ madhuñca guḷadadhiñca dehī’’ti.

එක් දිනක් සියලු දෙනා එක්ව දන් දෙන අතරතුර, "අපගේ දාන ශාලාවෙහි අඩු වී ඇත්තේ කුමක්ද?" යි සොයා බලන විට මී පැණි සහ හකුරු මිශ්‍ර දීකිරි නොදැක්කාහ. ඔවුහු "යම් කිසි තැනකින් මේවා රැගෙන එන්නෙමු" යි පවසා, ජනපදයෙන් නගරයට ඇතුළු වන මාවත්වල මිනිසුන් රැකවල් ලෑහ. එකල්හි මෙම කුලපුත්‍රයා තමාගේ ගමෙන් හකුරු මිශ්‍ර දීකිරි කළයක් ගෙන, "යමක් විකුණා මුදලක් රැගෙන එන්නෙමි" යි සිතා නගරයට යන අතර, "මුහුණ සෝදා අත් පා පිරිසිදු කරගෙන නගරයට ඇතුළු වන්නෙමි" යි සිතා පහසු ස්ථානයක් සොයන විට, නගුල් හිසක් පමණ වූ, මැස්සන් රහිත දණ්ඩක බැඳි මී වදයක් දැක, "මාගේ පිනෙන් මෙය පහළ විය" යි සිතා එය ද රැගෙන නගරයට ඇතුළු විය. නගරවාසීන් විසින් මඟ රැකවල් ලෑමට යෙදවූ පුරුෂයා මොහු දැක, "පින්වත, මෙය කා සඳහා රැගෙන යන්නෙහිද?" යි ඇසීය. "ස්වාමීනි, මෙය කිසිවෙකුට නොවේ, මෙය මා විකිණීම සඳහා ගෙන යන්නකි" යි කීවේය. "එසේ නම්, මෙම කහාපණය ගෙන ඒ මී පැණි සහ හකුරු මිශ්‍ර දීකිරි ලබා දෙන්න" යි ඔහු කීවේය.

---

So cintesi – ‘‘idaṃ me na bahuṃ agghati, ayañca ekappahāreneva bahuṃ deti, vīmaṃsissāmī’’ti. Tato naṃ āha – ‘‘nāhaṃ ekakahāpaṇena demī’’ti. ‘‘Yadi evaṃ dve kahāpaṇe gahetvā dehī’’ti. ‘‘Dvīhipi na demī’’ti. Etenupāyena vaḍḍhetvā yāva sahassaṃ pāpuṇi, so cintesi – ‘‘atiañchituṃ na vaṭṭati, hotu tāva iminā kattabbakammaṃ pucchissāmī’’ti. Atha naṃ āha – ‘‘na idaṃ bahuagghanakaṃ, tvaṃ pana bahuṃ desi, kena kammena idaṃ gaṇhasī’’ti. ‘‘Idha, bho, nagaravāsino raññā saddhiṃ paṭivirujjhitvā vipassisammāsambuddhassa dānaṃ dentā idaṃ dvayaṃ dānagge apassantā maṃ pariyesāpenti. Sace idaṃ dvayaṃ na labhissanti, nāgarānaṃ parājayo bhavissati. Tasmā sahassaṃ datvā gaṇhāmī’’ti. ‘‘Kiṃ panetaṃ nāgarānaṃ eva vaṭṭati, udāhu aññesampi dātuṃ vaṭṭatī’’ti? ‘‘Yassa kassaci dātuṃ avāritameta’’nti. ‘‘Atthi pana koci nāgarānaṃ dāne ekadivasaṃ sahassaṃ dātā’’ti? ‘‘Natthi, sammā’’ti. ‘‘Imesaṃ me dvinnaṃ sahassagghanakabhāvaṃ jānāsī’’ti? ‘‘Āma, jānāmī’’ti. ‘‘Tena hi gaccha, nāgarānaṃ ārocehi – ‘eko puriso imāni dve mūlena na deti, tumhehi saddhiṃ sahattheneva dātukāmo, tumhe imesaṃ dvinnaṃ kāraṇā nibbitakkā hothā’’ti. ‘‘Tvaṃ imasmiṃ dāne jeṭṭhakabhāgassa [Pg.247] kāyasakkhī hohī’’ti vatvā gato. So pana kulaputto gāmato paribbayatthaṃ gahitakahāpaṇena pañcakaṭukaṃ gahetvā cuṇṇaṃ katvā dadhito kañciyaṃ vāhetvā tattha madhupaṭalaṃ pīḷetvā pañcakaṭukacuṇṇena yojetvā paduminipatte pakkhipitvā taṃ saṃvidahitvā ādāya dasabalassa avidūre nisīdi. Mahājanehi āhariyamānassa sakkārassa antare attano pattavāraṃ olokento okāsaṃ ñatvā satthu santikaṃ gantvā, ‘‘bhante, ayaṃ me duggatasakkāro, imaṃ me anukampaṃ paṭicca paṭiggaṇhathā’’ti. Satthā tassānukampaṃ paṭicca catumahārājehi dattiyena selamayapattena taṃ paṭiggahetvā yathā aṭṭhasaṭṭhiyā bhikkhusatasahassassa diyyamānaṃ na khīyati, evaṃ adhiṭṭhāsi.

ඔහු මෙසේ සිතීය - "මෙය මට එතරම් වටින්නේ නැත, නමුත් මොහු එකවරම වැඩි මුදලක් දෙයි, එබැවින් මෙය විමසා බැලිය යුතුය." පසුව ඔහු ඒ පුරුෂයාට මෙසේ කීවේය - "මම එක කහාපණයකට මෙය ලබා නොදෙමි." "එසේ නම් කහාපණ දෙකක් ගෙන මෙය දෙන්න." "කහාපණ දෙකකට ද නොදෙමි." මේ අයුරින් මිල ඉහළ නංවා කහාපණ දහස දක්වා පැමිණි විට ඔහු සිතුවේ, "මීට වඩා මිල ඉහළ දැමීම සුදුසු නැත, මොහු මෙයින් කිරීමට බලාපොරොත්තු වන දේ විමසා බලන්නෙමි" කියාය. ඉක්බිති ඔහුගෙන් මෙසේ ඇසීය - "මෙය මෙතරම් වටිනා දෙයක් නොවේ, නමුත් ඔබ විශාල මුදලක් ලබා දෙයි. කුමන කරුණක් නිසා ඔබ මෙය මිලදී ගන්නේද?" "පින්වත, මෙහි නගරවාසීන් රජු සමඟ තරගයට විපස්සී සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට දන් පිරිනමන අතරතුර, මෙම ද්‍රව්‍ය දෙක දාන ශාලාවෙහි නොදැකීම නිසා ඒවා සොයා එන්නැයි මට නියම කළහ. ඉදින් මේ දෙක නොලැබුණහොත් නගරවාසීන්ට පරාජය අත්වනු ඇත. එබැවින් දහසක් දී මෙය මිලදී ගනිමි." එවිට කුලපුත්‍රයා ඇසුවේ "මෙම දානය පිරිනැමීම නගරවාසීන්ට පමණක් සුදුසු දෙයක්ද? නැතහොත් අන් අයටත් දිය හැකිද?" කියාය. "ඕනෑම අයෙකුට දීම තහනම් නැත" යි ඔහු පිළිතුරු දුන්නේය. "නගරවාසීන්ගේ දානයෙහි දිනකදී දහසක් වියදම් කරන වෙනත් අයෙක් සිටීද?" "මිත්‍රය, නැත." "මාගේ මේ වස්තු දෙකේ වටිනාකම කහාපණ දහසක් බව ඔබ දන්නේද?" "එසේය, මම දනිමි." "එසේ නම් ඔබ ගොස් නගරවාසීන්ට මෙසේ කියන්න - 'එක් පුරුෂයෙක් මේ ද්‍රව්‍ය දෙක මුදලට ලබා නොදෙයි, ඔහු ඔබ සැම සමඟ එක්ව තමාගේ අතින්ම මෙය පූජා කිරීමට කැමති වෙයි. එබැවින් මේවා පිළිබඳව සැක රහිත වන්න' යනුවෙනි. ඔබ මෙම දානයෙහි ප්‍රධාන කොටසට සාක්ෂිකරුවෙකු වන්න" යි පවසා ඔහු පිටව ගියේය. ඒ කුලපුත්‍රයා ද ගමෙන් ගෙනෙන ලද කහාපණයෙන් පංචකටුක ද්‍රව්‍ය රැගෙන ඒවා කුඩු කොට, දීකිරිවලින් දියරය පෙරා, එහි මී වදය මිරිකා, පංචකටුක කුඩු සමඟ මිශ්‍ර කොට නෙළුම් පතක බහා පිළියෙල කරගෙන දසබලයන් වහන්සේට නුදුරින් වාඩි විය. මහා ජනයා පූජා පවත්වන අතරතුර තමාගේ වාරය එනතෙක් බලා සිටි ඔහු, අවස්ථාව දැන ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගොස්, "ස්වාමීනි, මෙය මා වැනි දිළිඳු අයෙකුගේ පූජාවකි, මා කෙරෙහි අනුකම්පා කර මෙය පිළිගන්නා සේක්වා" යි අයැද සිටියේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහු කෙරෙහි අනුකම්පා කර, සතර වරම් දෙවිවරුන් විසින් පූජා කළ ශෛලමය පාත්‍රයෙන් එය පිළිගෙන, හැට අට ලක්ෂයක් මහා සංඝරත්නයට බෙදා දුන්නද ක්ෂය නොවන ලෙස අධිෂ්ඨාන කළ සේක.

---

So kulaputto niṭṭhitabhattakiccaṃ bhagavantaṃ vanditvā ekamantaṃ nisinno āha – ‘‘diṭṭho me, bhante bhagavā, ajja bandhumatīnagaravāsīhi tumhākaṃ sakkāro āhariyamāno, ahampi imassa nissandena nibbattanibbattabhave lābhaggayasaggappatto bhaveyya’’nti. Satthā ‘‘evaṃ hotu kulaputtā’’ti vatvā tassa ca nagaravāsīnañca bhattānumodanaṃ katvā pakkāmi. So kulaputto yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde suppavāsāya rājadhītuyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi. Tassa paṭisandhiggahaṇakālato paṭṭhāya sāyaṃ pātañca pañcapaṇṇākārasatāni suppavāsāya upanīyanti. Athassa sā puññavīmaṃsanatthaṃ hatthena bījapacchiṃ phusāpentī aṭṭhāsi. Ekekabījato salākasataṃ salākasahassampi niggacchati, ekekakarīsakhettato paṇṇāsampi saṭṭhipi sakaṭapamāṇāni uppajjanti. Koṭṭhapūraṇakālepissā koṭṭhadvāraṃ hatthena phusantiyā rājadhītāya puññena gaṇhantānaṃ gahitagahitaṃ puna pūrati. Paripuṇṇabhattakumbhitopi ‘‘rājadhītāya puñña’’nti vatvā yassa kassaci dentā naṃ yāva na ukkaḍḍhanti, na tāva bhattaṃ khīyati. Dārake kucchigateyeva satta vassāni atikkamiṃsu.

ඒ කුලපුත්‍රයා වළඳා අවසන් කළ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක හිඳ මෙසේ කීවේය - "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, අද බන්ධුමතී නගරවාසීන් ඔබ වහන්සේ උදෙසා පවත්වන මහා සත්කාරය මා විසින් දකින ලදී. මෙම පින්කමේ අනුසසින් මම ද උපදින උපදින සෑම භවයකදීම අග්‍ර වූ ලාභ සහ අග්‍ර වූ යසසට පත්වේවා!" ශාස්තෘන් වහන්සේ "කුලපුත්‍රය, එය එසේම වේවා!" යි වදාරා ඔහුට සහ නගරවාසීන්ට දන් අනුමෝදනාව සිදු කොට වැඩි සේක. ඒ කුලපුත්‍රයා ජීවිතාන්තය දක්වා කුසල් කොට දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරා, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සුප්පවාසා රජකුමරියගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්තේය. ඔහු පිළිසිඳ ගත් දින සිට සවස් කාලයේත් උදෑසනත් පන්සියයක් බැගින් පඬුරු සුප්පවාසා කුමරිය වෙත ගෙන එන ලදී. ඉක්බිති ඇය ඔහුගේ පින පරීක්ෂා කරනු පිණිස බීජ කූඩයක් අතින් ස්පර්ශ කරවූවාය. එවිට එක් එක් බීජයකින් කරල් සියයක් දහසක් බැගින් නික්මුණි. එක් එක් කුඹුරු යායකින් කරත්ත පනහක් හැටක් පමණ අස්වනු ලැබුණි. අටුකොටු පුරවන අවස්ථාවලදී ද කුමරිය අතින් අටු දොර ස්පර්ශ කරන විට, ඇයගේ පින නිසා ධාන්‍ය ලබා ගන්නා තරමටම ඒවා නැවත පිරී ගියේය. පිරුණු බත් හැළියකින් වුවද "මෙය කුමරියගේ පිනයි" පවසමින් ඕනෑම අයෙකුට බෙදා දෙන විට, බෙදන තැනැත්තා නැගී නොසිටින තාක් බත් අවසන් නොවීය. දරුවා කුසෙහි සිටියදීම වසර හතක් ඉක්ම ගියේය.

---

Gabbhe pana paripakke sattāhaṃ mahādukkhaṃ anubhosi. Sā sāmikaṃ āmantetvā – ‘‘pure maraṇā jīvamānā dānaṃ dassāmī’’ti satthu santikaṃ [Pg.248] pesesi – ‘‘gaccha, sāmi, imaṃ pavattiṃ satthu ārocetvā satthāraṃ nimantehi, yañca satthā vadati, taṃ sādhukaṃ upalakkhetvā āgantvā mayhaṃ kathehī’’ti. So gantvā tassā sāsanaṃ satthu ārocesi – ‘‘satthu bhante, koḷiyadhītā pāde vandatī’’ti. Satthā tassā anukampaṃ paṭicca – ‘‘sukhinī hotu suppavāsā koḷiyadhītā arogā, arogaṃ puttaṃ vijāyatū’’ti āha. So taṃ sutvā bhagavantaṃ vanditvā attano gāmābhimukho pāyāsi. Tassa pure āgamanāyeva suppavāsāya kucchito dhammakaraṇato udakaṃ viya gabbho nikkhami, parivāretvā nisinnajano assumukho rodituṃ āraddho haṭṭhatuṭṭhova tassā sāmikassa tuṭṭhisāsanaṃ ārocetuṃ agamāsi. So tesaṃ iṅgitaṃ disvā – ‘‘dasabalena kathitakathā nipphannā bhavissati maññe’’ti cintesi. So āgantvā satthu kathaṃ rājadhītāya kathesi. Rājadhītā tayā nimantitaṃ jīvabhattameva maṅgalabhattaṃ bhavissati, gaccha sattāhaṃ dasabalaṃ nimantehīti. So tathā akāsi. Sattāhaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ pavattayiṃsu. So dārako ñātīnaṃ santattacittaṃ nibbāpento sītalabhāvaṃ kurumāno jātoti, sīvalitveva nāmaṃ kariṃsu. So satta vassāni gabbhe vasitattā jātakālato paṭṭhāya sabbakammakkhamo ahosi. Dhammasenāpati sāriputtatthero sattame divase tena saddhiṃ kathāsallāpamakāsi. Satthāpi imaṃ gāthaṃ abhāsi –

ගර්භය මෝරා ගිය පසුව ඈ සත් දිනක් පුරා මහා දුකක් වින්දාය. ඇය තම ස්වාමියා කැඳවා, "මා මිය යාමට පෙර ජීවත්ව සිටියදීම දානයක් පූජා කරන්නෙමි" යි පවසා ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත පිටත් කළාය. "ස්වාමීනි, ගොස් මේ පුවත ශාස්තෘන් වහන්සේට දන්වා උන්වහන්සේට ආරාධනා කරන්න. ශාස්තෘන් වහන්සේ යමක් වදාරන සේක් ද, එය මැනවින් මතක තබාගෙන පැමිණ මට කියන්න" යි කීවාය. ඔහු ගොස් ඇයගේ පණිවිඩය ශාස්තෘන් වහන්සේට මෙසේ දැන්වීය: "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, කෝලිය දියණිය ඔබ වහන්සේගේ පාද පද්ම නමස්කාර කරයි." ශාස්තෘන් වහන්සේ ඇය කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන්, "කෝලිය දියණිය වූ සුප්පවාසා සුඛිත වෙත්වා, නිරෝගී වෙත්වා, නිරෝගී පුතෙකු ප්‍රසූත කරත්වා" යි වදාළ සේක. ඔහු එය අසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ තම ගම දෙසට පිටත් විය. ඔහු පැමිණීමටත් පෙරම, පැන් පෙරහනකින් ජලය වැගිරෙන්නාක් මෙන්, සුප්පවාසාගේ කුසින් දරුවා බිහි විය. ඇය පිරිවරාගෙන කඳුළු පිරුණු දෑසින් හැඬීමට සූදානම්ව සිටි පිරිස, ඉමහත් ප්‍රීතියට පත්ව ඇයගේ ස්වාමියාට මේ සතුටු පණිවිඩය දන්වන්නට ගියහ. ඔහු ඔවුන්ගේ ඉරියව් දැක, "දසබලයන් වහන්සේ වදාළ වචනය සැබෑ වී ඇතැයි සිතමි" යි සිතුවේය. ඔහු පැමිණ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ වචනය කුමරියට කීවේය. කුමරිය පැවසුවාය, "ඔබ ආරාධනා කළ ඒ ආයුෂ පිණිස වන දානයම මංගල දානය වනු ඇත. ගොස් සත් දිනක් පුරා දසබලයන් වහන්සේට ආරාධනා කරන්න." ඔහු එසේ කළේය. සත් දිනක් පුරා බුදුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට මහා දානයක් පැවැත්වූහ. ඒ දරුවා නෑයන්ගේ දැවෙන සිත් නිවමින්, සිසිලස ගෙන දෙමින් උපන් බැවින් 'සීවලී' යනුවෙන් නම් තැබූහ. ඔහු සත් වසරක් මවු කුසෙහි සිටි බැවින් උපන් දා සිටම සියලු වැඩකටයුතු කිරීමට සමත් විය. ධර්ම සේනාපති සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ සත්වන දින ඔහු සමඟ කතාබහ කළහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ ද මෙම ගාථාව වදාළ සේක:

---

‘‘Yomaṃ palipathaṃ duggaṃ, saṃsāraṃ mohamaccagā;

Tiṇṇo pāraṅgato jhāyī, anejo akathaṃkathī;

Anupādāya nibbuto, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti. (dha. pa. 414;

su. ni. 643);

"යමෙක් කෙලෙස් නමැති මඩ පිරුණු දුෂ්කර මඟ ද, මෝහය ද, සංසාරය ද තරණය කළේ ද, සතර ඕඝයන්ගෙන් එතර වූ, නිවනට පැමිණි, ධ්‍යාන වඩන, තෘෂ්ණා රහිත, සැක දුරු කළ, කිසිවක් උපාදානය කර නොගෙන කෙලෙස් නිවා දැමූ ඒ තැනැත්තා මම 'බ්‍රාහ්මණ' යයි කියමි."

---

Atha naṃ thero evamāha – ‘‘kiṃ pana tayā evarūpaṃ dukkhaṃ anubhavitvā pabbajituṃ na vaṭṭatī’’ti? ‘‘Labhanto pabbajeyyaṃ, bhante’’ti. Suppavāsā taṃ therena saddhiṃ kathentaṃ disvā – ‘‘kiṃ nu kho me putto dhammasenāpatinā kathetī’’ti theraṃ upasaṅkamitvā pucchi – ‘‘mayhaṃ putto tumhehi saddhiṃ kiṃ katheti, bhante’’ti? Attanā anubhuttagabbhavāsadukkhaṃ kathetvā – ‘‘tumhehi anuññāto pabbajissāmī’’ti vadatīti. ‘‘Sādhu bhante, pabbājetha na’’nti. Thero taṃ vihāraṃ netvā tacapañcakakammaṭṭhānaṃ datvā pabbājento, ‘‘sīvali[Pg.249], tuyhaṃ aññena ovādena kammaṃ natthi, tayā satta vassāni anubhuttadukkhameva paccavekkhāhī’’ti. ‘‘Bhante, pabbajjāyeva tumhākaṃ bhāro, yaṃ pana mayā sakkā kātuṃ, tamahaṃ jānissāmī’’ti. So pana paṭhamakesavaṭṭiyā oropitakkhaṇeyeva sotāpattiphale patiṭṭhāsi, dutiyāya oropitakkhaṇe sakadāgāmiphale, tatiyāya anāgāmiphale patiṭṭhāsi. Sabbesaṃyeva kesānaṃ oropanañca arahattaphalasacchikiriyā ca apure apacchā ahosi.

ඉක්බිති තෙරුන් වහන්සේ ඔහුට මෙසේ වදාළ සේක: "මෙවැනි දුකක් විඳි ඔබ පැවිදි වීම සුදුසු නොවේද?" "ස්වාමීනි, අවස්ථාව ලැබෙන්නේ නම් පැවිදි වන්නෙමි" යි ඔහු කීවේය. සුප්පවාසා තම පුතු තෙරුන් වහන්සේ සමඟ කතා කරනු දැක, "මගේ පුතා ධර්ම සේනාපති සාරිපුත්තයන් වහන්සේ සමඟ කුමක් කතා කරන්නේදැයි" තෙරුන් වහන්සේ වෙත එළඹ මෙසේ ඇසුවාය: "ස්වාමීනි, මගේ පුතා ඔබ වහන්සේ සමඟ කුමක් කතා කරන්නේද?" තෙරුන් වහන්සේ ඔහු තමා විඳි මවු කුසෙහි දුක පවසා, "ඔබ වහන්සේලා අවසර දෙන්නේ නම් පැවිදි වන්නෙමි" යි පවසන බව වදාළහ. "මැනවි ස්වාමීනි, මොහුව පැවිදි කරවනු මැනවි" යි ඇය කීවාය. තෙරුන් වහන්සේ ඔහු වෙහෙරට කැඳවාගෙන ගොස් තචපංචක කර්මස්ථානය ලබා දී පැවිදි කරමින්, "සීවලී, ඔබට වෙනත් අවවාදයකින් වැඩක් නැත. ඔබ සත් වසරක් තිස්සේ විඳි ඒ දුකම නැවත නැවත මෙනෙහි කරන්න" යි වදාළහ. "ස්වාමීනි, පැවිදි කිරීම පමණක් ඔබ වහන්සේගේ වගකීමකි. මා කළ යුතු දේ මම දන්නෙමි" යි ඔහු කීවේය. ඔහු පළමු කෙස් වැටිය බාන අවස්ථාවේදීම සෝවාන් ඵලයට පත් විය. දෙවන කෙස් වැටිය බාන විට සකෘදාගාමී ඵලයට ද, තුන්වන කෙස් වැටිය බාන විට අනාගාමී ඵලයට ද පත් විය. සියලු කෙස් බා අවසන් වීමත් අර්හත් ඵලය සාක්ෂාත් කිරීමත් එකවිටම සිදු විය.

---

Atha bhikkhusaṅghe kathā udapādi – ‘‘aho evaṃ puññavāpi thero sattamāsādhikāni satta saṃvaccharāni mātugabbhe vasitvā satta divasāni mūḷhagabbhe vasī’’ti. Satthā āgantvā – ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā – ‘‘imāya nāmā’’ti vutte – ‘‘na, bhikkhave, iminā kulaputtena imāya jātiyā katakamma’’nti vatvā atītaṃ āharitvā atīte, bhikkhave, buddhuppādato puretarameva esa kulaputto bārāṇasiyaṃ rājakule nibbatto, pitu accayena rajje patiṭṭhāya vibhavasampanno pākaṭo ahosi. Tadā eko paccantarājā ‘‘rajjaṃ gaṇhissāmī’’ti āgantvā nagaraṃ uparundhitvā khandhāvāraṃ kāretvā vihāsi. Atha rājā mātuyā saddhiṃ samānacchando hutvā sattāhaṃ khandhāvāranagare catūsu disāsu dvāraṃ pidhāpesi, nikkhamantānaṃ pavisantānañca dvāramūḷhaṃ ahosi. Atha migadāyavihāre paccekabuddhā ugghosesuṃ. Rājā sutvā dvāraṃ vivarāpesīti. Paccantarājāpi palāyi. So tena kammavipākena narakādīsu dukkhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde rājakule nibbattopi mātuyā saddhiṃ imaṃ evarūpaṃ dukkhamanubhavi. Tassa pana pabbajitakālato paṭṭhāya bhikkhusaṅghassa cattāro paccayā yadicchakaṃ uppajjanti. Evaṃ ettha vatthu samuṭṭhitaṃ.

ඉක්බිති භික්ෂු සංඝයා අතර මෙවැනි කථාවක් ඇති විය: "අහෝ, මෙතරම් පින්වන්ත තෙරනමකු වුවත් සත් වසරකුත් සත් මාසයක් මවු කුසෙහි වාසය කර, සත් දිනක් මවු කුසෙහි අතරමංව සිටීමට සිදු විය." ශාස්තෘන් වහන්සේ වැඩම කර, "මහණෙනි, දැන් ඔබ කුමන කථාවකින් යුතුව රැස්ව සිටින්නේද?" යි විමසා, ඒ පුවත කී කල්හි, "මහණෙනි, මේ කුලපුත්‍රයා විසින් මේ ආත්මයේදී කරන ලද කර්මයක් නොවේ" යයි පවසා අතීත කථාව වදාළ සේක: "මහණෙනි, අතීතයේ බුදුවරයෙකු ලොව පහළ වීමට පෙර, මේ කුලපුත්‍රයා බරණැස රජ පවුලක උපන්නේය. පියාගේ ඇවෑමෙන් රාජ්‍යයට පත්ව මහා සම්පත් ඇති රජෙකු විය. එකල එක් පසල් රජෙක් 'රාජ්‍යය අල්ලා ගන්නෙමි' යි පැමිණ නගරය වට කළේය. එවිට රජතුමා මව සමඟ එකඟ වී සත් දිනක් පුරා නගරයේ සිවු දොරටු වසා දැමුවේය. එවිට පිටතට යන අයට හා ඇතුළට එන අයට දොරටු මං අහුරුණි. පසුව මිගදාය විහාරයේ පසේබුදු රජාණන් වහන්සේලා ශබ්ද කළහ. රජු එය අසා දොරටු විවෘත කරවීය. පසල් රජු ද පලා ගියේය. ඔහු ඒ කර්ම විපාකයෙන් නිරය ආදියෙහි දුක් විඳ, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයේදී රජ පවුලක උපන්නද මව සමඟ එක්ව මෙවැනි දුක් වින්දේය. ඔහු පැවිදි වූ දා පටන් භික්ෂු සංඝයාට අසීමිතව සතර පසය ලැබුණි. මෙය මෙහි වස්තු වෘත්තාන්තයයි."

---

Aparabhāge satthā sāvatthiṃ agamāsi. Thero bhagavantaṃ abhivādetvā, ‘‘bhante, mayhaṃ puññabalaṃ vīmaṃsissāmi, pañcabhikkhusatāni dethā’’ti. ‘‘Gaṇha, sīvalī’’ti. So pañcasate bhikkhū gahetvā himavantābhimukhaṃ gacchanto aṭavimaggaṃ gacchati. Tassa paṭhamaṃ diṭṭhanigrodhe adhivatthā devatā satta divasāni dānaṃ adāsi. Iti so –

පසු කලෙක ශාස්තෘන් වහන්සේ සැවැත් නුවරට වැඩි සේක. තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ, "ස්වාමීනි, මම මගේ පින් බලය පරීක්ෂා කරනු පිණිස රහතන් වහන්සේලා පන්සිය නමක් සමඟ වැඩම කරමි. මට පන්සියයක් භික්ෂූන් වහන්සේලා ලබා දෙන්න" යි ඉල්ලූහ. "සීවලී, කැඳවාගෙන යන්න" යි බුදුන් වහන්සේ වදාළහ. ඔහු පන්සියයක් භික්ෂූන් කැටුව හිමාලය දෙසට වනාන්තර මාර්ගයෙන් වඩිනා කල්හි, පළමුව හමු වූ නුග රුකක අරක්ගත් දේවතාවිය සත් දිනක් පුරා දානය පූජා කළාය. මෙසේ ඔහු -

---

‘‘Nigrodhaṃ paṭhamaṃ passi, dutiyaṃ paṇḍavapabbataṃ;

Tatiyaṃ aciravatiyaṃ, catutthaṃ varasāgaraṃ.

පළමුව නුග රුක දුටුවේය, දෙවනුව පණ්ඩව පර්වතය ද, තෙවනුව අචිරවතී නදිය ද, සිව්වනුව වර සමුද්‍රය ද දුටුවේය.

---

‘‘Pañcamaṃ [Pg.250] himavantaṃ so, chaṭṭhaṃ chaddantupāgami;

Sattamaṃ gandhamādanaṃ, aṭṭhamaṃ atha revata’’nti. (a. ni. aṭṭha. 1.1.207;

theragā. aṭṭha. 1.59 sīvalittheragāthāvaṇṇanā) –

පස්වනුව හිමාලය ද දුටු ඔහු, හයවනුව ඡද්දන්ත විලට ද, සත්වනුව ගන්ධමාදන පර්වතයට ද, අටවනුව රේවත තෙරුන්ගේ ආරණ්‍යයට ද පැමිණියේය.

---

Sabbaṭṭhānesu satta satta divasāneva dānaṃ adaṃsu. Gandhamādanapabbate pana nāgadattadevarājā sattasu divasesu ekadivasaṃ khīrapiṇḍapātaṃ adāsi, ekadivasaṃ sappipiṇḍapātaṃ adāsi. Atha naṃ bhikkhusaṅgho āha – ‘‘āvuso, imassa devarañño neva dhenuyo duyhamānā paññāyanti, na dadhinimmathanaṃ, kuto te, devarāja, idaṃ uppajjatī’’ti? ‘‘Bhante, kassapadasabalassa kāle khīrasalākabhattadānassetaṃ phala’’nti devarājā āha.

සියලු ස්ථානයන්හි සත් දින බැගින් දන් පූජා කළහ. එහෙත් ගන්ධමාදන පර්වතයේදී නාගදත්ත දිව්‍යරාජයා සත් දිනක් මුළුල්ලේ එක් දිනක කිරිපිඬු දානයක් ද, තවත් දිනක ගිතෙල් මිශ්‍ර බත් දානයක් ද පූජා කළේය. එවිට භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ ඒ දිව්‍යරාජයාගෙන් මෙසේ විමසූහ: "ඇවැත්නි, මේ දිව්‍යරාජයාගේ කිරි දොවන දෙනුන් හෝ කිරි මෝරු ඉසිනු හෝ දක්නට නැත. දිව්‍යරාජය, ඔබට මේවා කොහෙන් ලැබෙන්නේද?" එවිට දිව්‍යරාජයා මෙසේ පැවසීය: "ස්වාමීනී, මේ වනාහි කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේදී පූජා කරන ලද කිරි සලාක දානයෙහි විපාකයයි."

---

Aparabhāge satthā khadiravaniyarevatattherassa paccuggamanaṃ akāsi. Kathaṃ? Athāyasmā sāriputto satthāraṃ āha – ‘‘bhante, mayhaṃ kira kaniṭṭhabhātā revato pabbajito, so abhirameyya vā na vā, gantvā naṃ passissāmī’’ti. Bhagavā revatassa āraddhavipassakabhāvaṃ ñatvā dve vāre paṭikkhipitvā tatiyavāre yācito arahattappattabhāvaṃ ñatvā – sāriputta, ahampi gamissāmi bhikkhūnaṃ ārocehīti. Thero bhikkhū sannipātāpetvā – ‘‘āvuso, satthā cārikaṃ caritukāmo, gantukāmā āgacchantū’’ti sabbesaṃyeva ārocesi. Dasabalassa cārikatthāya gamanakāle ohiyyamānakabhikkhū nāma appakā honti, ‘‘satthu suvaṇṇavaṇṇaṃ sarīraṃ passissāma, madhuradhammakathaṃ vā suṇissāmā’’ti yebhuyyena gantukāmā bahutarāva honti. Iti satthā mahābhikkhusaṅghaparivāro ‘‘revataṃ passissāmā’’ti nikkhanto.

පසුව, ශාස්තෘන් වහන්සේ ඛදිරවනීය රේවත තෙරුන් වහන්සේව පිළිගැනීම පිණිස වැඩම කළහ. ඒ කෙසේද? එකල්හි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ ශාස්තෘන් වහන්සේට මෙසේ පැවසූහ: "ස්වාමීනී, මගේ බාල සොහොයුරු රේවත මහණ වී සිටී. ඔහු එහි සතුටින් සිටියත් නැතත්, මම ගොස් ඔහු බලා එන්නෙමි." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රේවත තෙරුන්ගේ විදර්ශනා වඩා තිබීම සහ අරහත්වයට පත්වී සිටීම දැන, තෙවරක් ඇයැදීමෙන් පසු, "සාරිපුත්තය, මම ද වඩින්නෙමි, භික්ෂූන්ට ද දන්වන්න" යි වදාළහ. තෙරුන් වහන්සේ භික්ෂූන් රැස් කරවා, "ඇවැත්නි, ශාස්තෘන් වහන්සේ චාරිකාවේ වැඩම කිරීමට කැමති සේක, යන අය පැමිණෙත්වා" යි සැමටම දැන්වූහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ චාරිකාවට වඩින විට ඉතිරි වන භික්ෂූහු ඉතා අල්ප වූහ. "ශාස්තෘන් වහන්සේගේ රන්වන් ශරීරය දකිමු, මිහිරි දහම් කතා අසමු" යි බොහෝ භික්ෂූහු උන්වහන්සේ සමඟ වැඩම කිරීමට කැමැත්තෙන් සිටියහ. මෙසේ ශාස්තෘන් වහන්සේ මහත් භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා "රේවත බලන්නට යමු" යැයි පිටත්ව වැඩි සේක.

---

Athekasmiṃ padese ānandatthero dvedhāpathaṃ patvā bhagavantaṃ pucchi – ‘‘bhante, imasmiṃ ṭhāne dvedhāpatho, kataramaggena bhikkhusaṅgho gacchatū’’ti? ‘‘Kataramaggo, ānanda, ujuko’’ti? ‘‘Bhante, ujumaggo tiṃsayojaniko amanussapatho. Parihāramaggo pana saṭṭhiyojaniko khemo subhikkho’’ti. ‘‘Ānanda, sīvali, amhehi saddhiṃ āgato’’ti? ‘‘Āma, bhante, āgato’’ti. ‘‘Tena hi saṅgho ujumaggameva gacchatu, sīvalissa puññaṃ vīmaṃsissāmā’’ti. Satthā bhikkhusaṅghaparivāro sīvalittherassa puññavīmaṃsanatthaṃ tiṃsayojanamaggaṃ abhiruhi (a. ni. aṭṭha. 1.1.203).

ඉන්පසු එක් ප්‍රදේශයකදී ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ මංසන්ධියකට පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මෙසේ විමසූහ: "ස්වාමීනී, මෙතැන මංසන්ධියකි, භික්ෂු සංඝයා කිනම් මඟකින් වැඩම කළ යුතුද?" "ආනන්ද, කිනම් මඟක් සෘජු ද?" "ස්වාමීනී, සෘජු මඟ යොදුන් තිසකි, එහෙත් එය අමනුෂ්‍යයන් ගැවසෙන මඟකි. මඟ හැර යන මඟ යොදුන් සැටකි, එය සුරක්ෂිතය, ආහාර පාන සුලභය." "ආනන්ද, සීවලී අප සමඟ පැමිණියේද?" "එසේය ස්වාමීනී, පැමිණ සිටී." "එසේ නම් සංඝයා සෘජු මඟින්ම වඩිත්වා, සීවලීගේ පින විමසා බලමු" යි වදාළහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා සීවලී තෙරුන්ගේ පින විමසනු පිණිස යොදුන් තිසක මාර්ගයට පිවිසි සේක.

---

Maggaṃ [Pg.251] abhiruhanaṭṭhānato paṭṭhāya devasaṅgho yojane yojane ṭhāne nagaraṃ māpetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa vasanatthāya vihāre paṭiyādesi. Devaputtā raññā pesitakammakārā viya hutvā yāgukhajjakādīni gahetvā – ‘‘kahaṃ, ayyo sīvalī’’ti pucchantā gacchanti. Thero sakkārasammānaṃ gāhāpetvā satthu santikaṃ gacchati. Satthā bhikkhusaṅghena saddhiṃ paribhuñji. Imināva niyāmena satthā sakkāraṃ anubhavanto devasikaṃ yojanaparamaṃ gantvā tiṃsayojanikaṃ kantāraṃ atikkamma khadiravaniyarevatattherassa vasanaṭṭhānaṃ patto, thero satthu āgamanaṃ ñatvā attano vasanaṭṭhāne buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa pahonakavihāre dasabalassa gandhakuṭiṃ rattiṭṭhānadivāṭṭhānāni ca iddhiyā māpetvā tathāgatassa paccuggamanaṃ gato. Satthā alaṅkatapaṭiyattena maggena vihāraṃ pāvisi. Atha tathāgate gandhakuṭiṃ paviṭṭhe bhikkhū vassaggena pattasenāsanāni pavisiṃsu. Devatā ‘‘akālo āhārassā’’ti aṭṭhavidhaṃ pānakaṃ āhariṃsu. Satthā saṅghena saddhiṃ pānakaṃ pivi. Iminā niyāmeneva tathāgatassa sakkārasammānaṃ anubhavantasseva addhamāso atikkanto.

එම මඟට පිවිසි තැන සිට දෙවිවරු යොදුනෙන් යොදුන නගර මවා බුදුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ භික්ෂු සංඝයාගේ වාසය සඳහා විහාරස්ථාන පිළියෙළ කළහ. දේවපුත්‍රයෝ රජෙකු විසින් එවූ සේවකයන් මෙන් කැඳ සහ කැවිලි ආදිය ගෙන "ස්වාමී පින්වත් සීවලී තෙරුන් කොහේද?" යි විමසමින් හැසිරෙති. තෙරුන් වහන්සේ එම සත්කාර සම්මාන පිළිගෙන ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත වඩිති. ශාස්තෘන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා සමඟ ඒවා වැළඳූහ. මේ අයුරින්ම ශාස්තෘන් වහන්සේ සත්කාර ලබමින් දිනපතා යොදුන බැගින් වැඩම කර යොදුන් තිසක දුෂ්කර මාර්ගය පසු කොට ඛදිරවනීය රේවත තෙරුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණි සේක. රේවත තෙරුන් වහන්සේ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ වැඩමවීම දැන තමන් වහන්සේ වැඩසිටින තැන බුදුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝයාට ප්‍රමාණවත් විහාර ද, බුදුරජාණන් වහන්සේට ගන්ධකුටියක් ද, රැය සහ දහවල වැඩසිටින තැන් ද ඍද්ධියෙන් මවා තථාගතයන් වහන්සේ පෙරගමන් කොට පිළිගත්හ. ශාස්තෘන් වහන්සේ මැනවින් සරසන ලද මඟින් විහාරයට වැඩම කළහ. තථාගතයන් වහන්සේ ගන්ධකුටියට වැඩි පසු, භික්ෂූන් වහන්සේලා ද උපසම්පදා වයස් අනුපිළිවෙලින් තමන්ට ලැබුණු සේනාසනයන්ට වැඩිහිටියහ. දෙවියෝ ආහාර වේලාව නොවන බැවින් අටවැදෑරුම් පාන වර්ග රැගෙන ආහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ සංඝයා සමඟ එම පැන් වැළඳූහ. මේ අයුරින් තථාගතයන් වහන්සේ සත්කාර සම්මාන ලබමින් සිටියදීම අඩ මසක් ගත විය.

---

Athekacce ukkaṇṭhitabhikkhū ekasmiṃ ṭhāne nisīditvā kathaṃ uppādayiṃsu – ‘‘dasabalo ‘mayhaṃ aggasāvakassa kaniṭṭhabhātā’ti vatvā evarūpaṃ navakammikaṃ bhikkhuṃ passituṃ āgato, imassa vihārassa santike jetavanavihāro vā veḷuvanavihārādayo vā kiṃ karissanti? Ayampi bhikkhu evarūpassa navakammassa kārako, kiṃ nāma samaṇadhammaṃ karissatī’’ti? Atha satthā cintesi – ‘‘mayi idha ciraṃ vasante idaṃ ṭhānaṃ ākiṇṇaṃ bhavissati, āraññakā nāma bhikkhū pavivekatthikā honti, revatassa phāsuvihāro na bhavissatī’’ti. Tato therassa divāṭṭhānaṃ gato. Theropi ekakova caṅkamanakoṭiyaṃ ālambanaphalakaṃ nissāya pāsāṇaphalake nisinno satthāraṃ dūratova āgacchantaṃ disvā paccuggantvā vandi.

එකල්හි කලකිරුණු ඇතැම් භික්ෂූහු එක් තැනක රැස්ව මෙසේ කතා කළහ: "බුදුරජාණන් වහන්සේ 'මගේ අග්‍රශ්‍රාවකයාගේ මල්ලි' යැයි පවසා මෙබඳු කර්මාන්ත කරන මහණෙකු බලන්නට වැඩම කළහ. මේ විහාරය අසල ජේතවන විහාරය හෝ වේළුවන විහාරය හෝ තිබුණා නම් කුමක් වේද? මේ මහණා ද මෙබඳු අලුත් වැඩ කරන්නෙකි. ඔහු කවදා නම් මහණ දම් පුරන්නේද?" එවිට ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙසේ සිතූහ: "මම මෙහි බොහෝ කල් වැඩසිටියහොත් මේ ස්ථානය මිනිසුන්ගෙන් ගැවසී ගනු ඇත. ආරණ්‍යවාසී භික්ෂූහු විවේකය කැමති වෙති. එවිට රේවතට පහසුවෙන් වාසය කිරීමට නොහැකි වනු ඇත." පසුව උන්වහන්සේ තෙරුන් වහන්සේගේ දහවල් වැඩසිටින තැනට වැඩි සේක. තෙරුන් වහන්සේ ද තනිවම සක්මන් කෙළවර ආධාරක පුවරුවට බර වී ගල් තලාවක වැඩසිටියදී ශාස්තෘන් වහන්සේ දුරදීම වඩිනු දැක පෙරගමන් කොට වැඳ නමස්කාර කළහ.

---

Atha naṃ satthā pucchi – ‘‘revata, idaṃ vāḷamigaṭṭhānaṃ, caṇḍānaṃ hatthiassādīnaṃ saddaṃ sutvā kiṃ karosī’’ti? ‘‘Tesaṃ me, bhante, saddaṃ suṇato araññapīti nāma uppannā’’ti. Satthā imasmiṃ ṭhāne revatattherassa pañcahi gāthāsatehi araññānisaṃsaṃ nāma kathetvā punadivase avidūraṭṭhāne piṇḍāya [Pg.252] caritvā revatattheraṃ āmantetvā yehi bhikkhūhi therassa avaṇṇo kathito, tesaṃ kattarayaṭṭhiupāhanatelanāḷichattānaṃ pamussanabhāvamakāsi. Te attano parikkhāratthāya nivattā āgatamaggeneva gacchantāpi taṃ ṭhānaṃ sallakkhetuṃ na sakkonti. Paṭhamañhi te alaṅkatapaṭiyattena maggena gantvā, taṃdivasaṃ pana visamamaggena gacchantā tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne ukkuṭikaṃ nisīdantā jaṇṇukehi gacchanti. Te gumbe ca gacche ca kaṇḍake ca maddantā attanā vasitasabhāgaṭṭhānaṃ gantvā tasmiṃ tasmiṃ khadirakhāṇuke laggitaṃ attano chattaṃ sañjānanti, upāhanaṃ kattarayaṭṭhiṃ telanāḷiñca sañjānanti. Te tasmiṃ samaye ‘‘iddhimā ayaṃ bhikkhū’’ti ñatvā attano parikkhāramādāya ‘‘dasabalassa paṭiyattasakkāro nāma evarūpo hotī’’ti vadantā agamaṃsu.

එවිට ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුගෙන් මෙසේ විමසූහ: "රේවත, මෙය වනමෘගයන් ගහණ තැනකි. චණ්ඩ වූ ඇතුන්, අසුන් ආදීන්ගේ ශබ්ද ඇසෙන විට ඔබ කුමක් කරන්නේද?" "ස්වාමීනී, මට ඒ ශබ්ද ඇසෙන විට ආරණ්‍යය කෙරෙහි ඇති වන ප්‍රීතියක් ඇති වේ" යැයි පැවසීය. ශාස්තෘන් වහන්සේ එම ස්ථානයේදී රේවත තෙරුන් හට ගාථා පන්සියයකින් ආරණ්‍යවාසී වීමේ ආනිසංස දේශනා කොට, පසු දින නොදුරු තැනක පිඬු සිඟා වැඩම කළහ. රේවත තෙරුන්ව අමතා, තෙරුන්ට අකීර්ති පැවසූ එම භික්ෂූන්ට ඔවුන්ගේ සැරයටි, වහන්, තෙල් නළ සහ කුඩ අමතක කරවූහ. ඔවුහු තම පිරිකර ගැනීම සඳහා ආපසු හැරී පැමිණි මඟින්ම යන විටත් ඒ ස්ථානය හඳුනා ගැනීමට නොහැකි වූහ. මක්නිසාද යත්, මුලින් ඔවුන් මැනවින් සැරසූ මඟින් ගිය නමුත්, එදින විෂම වූ මඟින් යන විට තැනින් තැන උකුටියෙන් හිඳිමින් දණහිස් වලින් යාමට සිදු විය. ඔවුහු පඳුරු, ගස් සහ කටු පාගමින් තමන් කලින් විසූ ස්ථානයට ගොස්, ඒ ඒ ඛදිර කොටවල එල්ලා තිබූ තම කුඩ ද, පාවහන් ද, සැරයටි සහ තෙල් නළ ද හඳුනා ගත්හ. ඔවුහු ඒ අවස්ථාවේදී "මේ භික්ෂුව ඍද්ධිමත් කෙනෙකි" යි දැන, තම පිරිකර ගෙන "බුදුරජාණන් වහන්සේට කරන ලද සත්කාරය මෙබඳු එකකි" යි පවසමින් නික්ම ගියහ.

---

Purato āgate bhikkhū, visākhā upāsikā, attano gehe nisinnakāle pucchi – ‘‘manāpaṃ nu kho, bhante, revatassa vasanaṭṭhāna’’nti? ‘‘Manāpaṃ, upāsike, nandavanacittalatāvanapaṭibhāgaṃ taṃ senāsana’’nti. Atha tesaṃ pacchato āgate bhikkhū pucchi – ‘‘manāpaṃ, ayyā, revatassa vasanaṭṭhāna’’nti? ‘‘Mā puccha, upāsike, kathetuṃ ayuttaṭṭhānaṃ, etaṃ ujjaṅgalasakkharapāsāṇavisamakhadiravanaṃ eva, tattha so bhikkhu vasatī’’ti.

පෙර වැඩම කළ භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන්, විශාඛා උපාසිකාව තමන්ගේ නිවසේ වැඩසිටින අවස්ථාවක මෙසේ විමසුවාය: “ස්වාමීනි, රේවත හිමියන්ගේ වාසස්ථානය ප්‍රියමනාප ද?” එවිට ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා, “උපාසිකාවෙනි, ඒ සේනාසනය නන්දන වනය හා චිත්තලතා වනය හා සමානව ඉතා රමණීයයි” කියා පැවසූහ. ඉන්පසුව ඊට පසුව වැඩම කළ භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් ඇය මෙසේ ඇසුවාය: “ආර්යයන් වහන්ස, රේවත හිමියන්ගේ වාසස්ථානය ප්‍රියමනාප ද?” “උපාසිකාවෙනි, ඒ ගැන නම් අසන්න එපා. එය කතා කිරීමට පවා නුසුදුසු ස්ථානයකි. රේවත හිමියන්ගේ ඒ වාසස්ථානය ඉතා රළු වූ, ගල් බොරළු සහිත, විසම වූ කිහිරි වනයක්ම පමණි. උන්වහන්සේ වාසය කරන්නේ එතැනයි” කියා ඔවුහු පැවසූහ.

---

Visākhā purimānaṃ pacchimānañca bhikkhūnaṃ kathaṃ sutvā, ‘‘kesaṃ nu kho kathā saccā’’ti pacchābhattaṃ gandhamālaṃ ādāya dasabalassa upaṭṭhānaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ nisinnā satthāraṃ pucchi – ‘‘bhante, revatattherassa vasanaṭṭhānaṃ ekacce ayyā vaṇṇenti, ekacce nindanti, kimetaṃ, bhante’’ti? ‘‘Visākhe, ramaṇiyaṃ vā hotu mā vā, yasmiṃ ṭhāne ariyānaṃ cittaṃ ramati, tadeva ṭhānaṃ ramaṇiyaṃ nāmā’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –

විශාඛාව පෙර පැමිණි සහ පසුපසින් පැමිණි භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ඒ කතා අසා, “මීන් කාගේ වචන සැබෑ දැයි” සිතා, සවස් කාලයේ සුවඳ විලවුන් හා මල් රැගෙන දසබලයන් වහන්සේ වෙත උපස්ථානය පිණිස ගොස්, වැඳ එකත්පසක හිඳගෙන ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් මෙසේ විමසුවාය: “ස්වාමීනි, රේවත තෙරුන්ගේ වාසස්ථානය සමහර ආර්යයන් වහන්සේලා වර්ණනා කරති, සමහරු නින්දා කරති. ස්වාමීනි, මෙයට හේතුව කුමක්ද?” “විශාඛාවෙනි, එය රමණීය වුවත් නැතත්, යම් ස්ථානයක ආර්යයන්ගේ සිත ඇලේද (සතුටු වේද), ඒ ස්ථානයම රමණීය නම් වේ” යැයි වදාරා මෙම ගාථාව දේශනා කළ සේක:

---

‘‘Gāme vā yadi vāraññe, ninne vā yadi vā thale;

Yattha arahanto viharanti, taṃ bhūmirāmaṇeyyaka’’nti. (dha. pa. 98;

theragā. 991;

saṃ. ni. 1.261);

“ගමක වේවා, අරණ්‍යයක වේවා, මිටියාවතක වේවා, ගොඩබිමක වේවා, යම් තැනක රහතන් වහන්සේලා වාසය කරත් ද, ඒ භූමිය ඉතා රමණීය ස්ථානයකි.”

---

Aparabhāge bhagavā ariyagaṇamajjhe nisinno theraṃ ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ lābhīnaṃ yadidaṃ, sīvalī’’ti (a. ni. 1.198, 207) etadagge ṭhapesi.

මින් පසු කාලයක භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආර්ය මහා සංඝ රත්නය මැද වැඩසිටිමින්, “මහණෙනි, මාගේ ශ්‍රාවක වූ ප්‍රත්‍ය ලාභීන් අතර මේ සීවලී තෙරුන් වහන්සේ අග්‍ර වන්නේය” යැයි පවසා සීවලී තෙරුන් වහන්සේව ඒතදග්ග තනතුරෙහි තැබූ සේක.

---

54. Athāyasmā sīvalitthero arahattaṃ patvā pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento [Pg.253] padumuttaro nāma jinotiādimāha. Anuttānatthapadavaṇṇanameva karissāma.

54. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් සීවලී තෙරුන් වහන්සේ අර්හත් ඵලයට පැමිණ, ඒතදග්ග තනතුරද ලබා, තමන්ගේ පෙර කර්මයන් සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව, තමන්ගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් “පදුමුත්තර නම් ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ” යනාදී වශයෙන් වදාළ සේක. අප මෙහිදී අපැහැදිලි අර්ථ ඇති පදයන්ගේ විස්තරය පමණක් කරන්නෙමු.

---

55. Sīlaṃ tassa asaṅkheyyanti tassa padumuttarassa bhagavato sīlaṃ asaṅkheyyaṃ.

55. “සීලං තස්ස අසංඛෙය්‍යං” යන්නෙන් අදහස් වන්නේ, ඒ පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සීලය ප්‍රමාණය කළ නොහැකි (අසංඛෙය්‍ය) බවයි.

---

‘‘Nava koṭisahassāni, asītisatakoṭiyo;

Paññāsasatasahassāni, chattiṃsā ca punāpare.

“කෝටි නවදහසක් ද, කෝටි එකසිය අසූවක් ද, ලක්ෂ පන්සියයක් ද, නැවතත් තවත් තිස් හය දහස් තිස් හයක් ද වේ.”

---

‘‘Ete saṃvaravinayā, sambuddhena pakāsitā;

Peyyālamukhena niddiṭṭhā, sikkhāvinayasaṃvare’’ti. (visuddhi. 1.20;

paṭi. ma. aṭṭha. 1.1.37) –

“සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද මේ සංවර විනයෝ (හික්මීම්), සංගීතිකාරක තෙරුන් වහන්සේලා විසින් විනය සංවරයෙහි ශික්ෂාපද වශයෙන් සංක්ෂේපයෙන් (පෙය්‍යාල මුඛයෙන්) පෙන්වා දෙන ලදී.”

---

Evaṃ vuttasikkhāpadāni bhikkhūnaṃ sāvakapaññattivasena vuttāni. Bhagavato pana sīlaṃ asaṅkheyyameva saṃkhātuṃ gaṇetuṃ asakkuṇeyyanti attho. Samādhivajirūpamo yathā vajiraṃ indanīlamaṇiveḷuriyamaṇiphalikamasāragallādīni ratanāni vijjhati chiddāvachiddaṃ karoti, evameva padumuttarassa bhagavato lokuttaramaggasamādhi paṭipakkhapaccanīkadhamme vijjhati bhindati samucchindatīti attho. Asaṅkheyyaṃ ñāṇavaraṃ tassa buddhassa cattāri saccāni sattatiṃsabodhipakkhiyadhamme saṅkhatāsaṅkhatadhamme ca jānituṃ paṭivijjhituṃ samatthaṃ sayambhūñāṇasabbaññutaññāṇādiñāṇasamūhaṃ asaṅkheyyaṃ, atītānāgatapaccuppannādibhedena saṃkhāvirahitanti attho. Vimutti ca anopamāti saṃkilesehi vimuttattā sotāpattiphalādikā catasso vimuttiyo anupamā upamārahitā ‘‘imā viya bhūtā’’ti upametuṃ na sakkāti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

මෙසේ සඳහන් කරන ලද ශික්ෂාපදයන් භික්ෂූන් වහන්සේලා උදෙසා පනවන ලද ඒවාය. එහෙත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සීලය නම් මෙපමණ යැයි ගණනය කළ නොහැකි තරම් අසංඛෙය්‍ය වේ. “සමාධිවජිරූපමෝ” යනු වජ්‍රායුධයක් (දියමන්තියක්) විසින් නිල් මිණි, වෛදූර්ය මිණි, පළිඟු හා මසාරගල්ල ආදී රත්නයන් විදින්නා සේ, එලෙසම පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ලෝකෝත්තර මාර්ග සමාධිය ප්‍රතිපක්ෂ සතුරු ධර්මයන් (කෙලෙසුන්) විද දමයි, බිඳ දමයි, සහමුලින්ම සිඳලයි යන අර්ථයයි. “අසංඛෙය්‍යං ඤාණවරං” යනු ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ චතුරාර්ය සත්‍යය, තිස් හතක් වූ බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන් සහ සංඛත අසංඛත ධර්මයන් දැනගැනීමට හා අවබෝධ කරගැනීමට සමර්ථ වූ, ස්වයංභූ ඤාණය සහ සර්වඥතා ඤාණය ආදී ඤාණ සමූහය ගණනය කළ නොහැකි බවයි. එය අතීත, අනාගත, වර්තමාන ආදී වශයෙන් ප්‍රමාණ කළ නොහැකිය. “විමුක්ති ච අනුපමා” යනු කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු බැවින් සෝවාන් ඵල ආදී සතර විමුක්තීන් උපමා කළ නොහැකි බවයි. “මේ වගේ දෙයක්” යැයි උපමා කිරීමට කිසිවක් නැත. ඉතිරි කොටස පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තාහ.

---

Sīvalittheraapadānavaṇṇanā samattā.

සීවලී තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදී.

---

4. Vaṅgīsattheraapadānavaṇṇanā

4. වංගීස තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Catutthāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato vaṅgīsattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare mahābhogakule nibbatto vuddhippatto dhammaṃ sotuṃ [Pg.254] gacchantehi nagaravāsīhi saddhiṃ vihāraṃ gantvā dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekabhikkhuṃ paṭibhānavantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā satthu adhikārakammaṃ katvā – ‘‘ahampi anāgate paṭibhānavantānaṃ aggo bhaveyya’’nti patthanaṃ katvā satthārā byākato yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbattitvā mātu paribbājikābhāvena aparabhāge paribbājakoti pākaṭo vaṅgīsoti ca laddhanāmo tayo vede uggaṇhitvā tato ācariyaṃ ārādhetvā chavasīsajānanamantaṃ nāma sikkhitvā chavasīsaṃ nakhena ākoṭetvā – ‘‘ayaṃ satto asukayoniyaṃ nibbatto’’ti jānāti.

හතරවන අපදානය වන “පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ” යනාදිය ආයුෂ්මත් වංගීස තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේලා හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ හංසවතී නගරයේ මහා භෝග ඇති කුලයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත්ව, ධර්මය ඇසීමට යන නගර වැසියන් සමඟ විහාරයට ගොස් ධර්මය අසමින් සිටියදී, ශාස්තෘන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂූන් වහන්සේ නමක ප්‍රතිභාන සම්පන්න භික්ෂූන් අතර අග්‍ර තනතුරෙහි තබනු දැක, ශාස්තෘන් වහන්සේ උදෙසා විශේෂ පින්කම් කොට, “මමත් අනාගතයේදී ප්‍රතිභාන සම්පන්න භික්ෂූන් අතර අග්‍ර වෙම්වා” යි ප්‍රාර්ථනා කළේය. ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් නියත විවරණ ලබා, දිවි හිමියෙන් පින්කම් කොට, දෙව් මිනිස් සම්පත් අනුභව කරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයේ සැවැත් නුවර බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපත ලැබීය. මෑණියන් පරිබ්‍රාජිකාවක වූ බැවින් පසුව මොහු ‘පරිබ්‍රාජක’ නමින් ප්‍රසිද්ධ වූ අතර ‘වංගීස’ යන නමද ලැබීය. ත්‍රිවේදය හදාරා, පසුව ගුරුවරයෙකු සතුටු කර “ඡවසීසජානන” නම් මන්ත්‍රය ඉගෙන ගත්තේය. එය මියගිය අයගේ හිස් කබලට නියපොත්තෙන් තට්ටු කර ඔවුන් උපන් ස්ථානය දැනගත හැකි විද්‍යාවකි. “මේ සත්වයා අසවල් යෝනියේ ඉපදුණා” යැයි ඔහුට දැනගත හැකිය.

---

Brāhmaṇā ‘‘ayaṃ amhākaṃ jivikāya maggo’’ti vaṅgīsaṃ gahetvā gāmanigamarājadhāniyo vicariṃsu. Vaṅgīso tivassamatthake matānampi sīsaṃ āharāpetvā nakhena ākoṭetvā – ‘‘ayaṃ satto asukayoniyaṃ nibbatto’’ti vatvā mahājanassa kaṅkhācchedanatthaṃ te te jane āvāhetvā attano attano gatiṃ kathāpeti. Tena tasmiṃ mahājano abhippasīdati. So taṃ nissāya mahājanassa hatthato satampi sahassampi labhati. Brāhmaṇā vaṅgīsaṃ ādāya yathāruci vicariṃsu. Vaṅgīso satthu guṇe sutvā satthāraṃ upasaṅkamitukāmo ahosi. Brāhmaṇā ‘‘samaṇo gotamo māyāya taṃ āvaṭṭessatī’’ti paṭikkhipiṃsu.

“මොහු අපේ ජීවිකාවට මඟක්” යැයි සිතූ බ්‍රාහ්මණයෝ වංගීසව රැගෙන ගම් නියම්ගම් හා රාජධානිවල සැරිසැරූහ. වංගීස මියගොස් වසර තුනක් ඉක්මවූවන්ගේ පවා හිස් කබල් ගෙන්වා ගෙන, නියපොත්තෙන් තට්ටු කර, “මේ සත්වයා අසවල් ස්ථානයේ ඉපදුණා” යැයි පවසා, මිනිසුන්ගේ සැක දුරු කිරීම සඳහා ඒ ඒ අයගේ උපත ගැන ප්‍රකාශ කළේය. එයින් බොහෝ දෙනා ඔහු කෙරෙහි පැහැදුණහ. ඔහු ඒ මන්ත්‍රය නිසා මිනිසුන්ගෙන් සිය ගණනින් දහස් ගණනින් මුදල් ලැබීය. බ්‍රාහ්මණයෝ වංගීසව කැමති කැමති තැන්වල කැඳවාගෙන ගියහ. වංගීස ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ගුණ අසා උන්වහන්සේ වෙත යාමට කැමති විය. නමුත් බ්‍රාහ්මණයෝ, “ශ්‍රමණ ගෞතමයන් මායාවෙන් ඔබව මුළා කරාවි” යැයි පවසා එය වැළැක්වූහ.

---

Vaṅgīso tesaṃ vacanaṃ anādiyitvā, satthu santikaṃ gantvā, paṭisanthāraṃ katvā, ekamantaṃ nisīdi. Satthā taṃ pucchi – ‘‘vaṅgīsa, kiñci sippaṃ jānātī’’ti? ‘‘Āma, bho gotama, chavasīsamantaṃ nāmekaṃ jānāmi, tena tivassamatthake matānampi sīsaṃ nakhena ākoṭetvā nibbattaṭṭhānaṃ jānāmī’’ti. Atha satthā tassa ekaṃ niraye nibbattassa sīsaṃ, ekaṃ manussesu, ekaṃ devesu, ekaṃ parinibbutassa sīsaṃ āharāpetvā dassesi. So paṭhamasīsaṃ ākoṭetvā, ‘‘bho gotama, ayaṃ satto niraye nibbatto’’ti āha. Sādhu vaṅgīsa, suṭṭhu tayā diṭṭhaṃ, ‘‘ayaṃ satto kuhiṃ nibbatto’’ti pucchi. ‘‘Manussaloke’’ti. ‘‘Ayaṃ kuhi’’nti? ‘‘Devaloke’’ti. Tiṇṇannampi nibbattaṭṭhānaṃ kathesi. Parinibbutassa pana sīsaṃ nakhena ākoṭento neva [Pg.255] antaṃ na koṭiṃ passi. Atha naṃ satthā ‘‘na sakkosi, vaṅgīsā’’ti pucchi. ‘‘Passatha, bho gotama, upaparikkhāmi tāvāti punappunaṃ parivattetvāpi bāhirakamantena khīṇāsavassa sīsaṃ jānituṃ na sakkoti. Athassa matthakato sedo mucci. So lajjitvā tuṇhī ahosi’’. Atha naṃ satthā ‘‘kilamasi, vaṅgīsā’’ti āha. ‘‘Āma, bho gotama, imassa nibbattaṭṭhānaṃ jānituṃ na sakkomi. Sace tumhe jānātha, kathethā’’ti. ‘‘Vaṅgīsa, ahaṃ etampi jānāmi, ito uttaripi jānāmī’’ti vatvā –

වංගීස ඒ බමුණන්ගේ වචනය නොපිළිගෙන, ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගොස්, පිළිසඳර කතා පවත්වා, එක් පසෙක වාඩි විය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුගෙන් මෙසේ ඇසූ සේක: “වංගීස, ඔබ යම් ශිල්පයක් දන්නෙහිද?” “එසේය, ගෞතමයන් වහන්ස, මම මළ සිරුරක හිස් කබලට තට්ටු කර උපත ලබන ස්ථානය පවසන ‘ඡවසීස’ නම් එක් මන්ත්‍රයක් දනිමි. ඒ මන්ත්‍රයෙන් තුන් වසරකට පෙර මළවුන්ගේ පවා හිස් කබලට නියපොත්තෙන් තට්ටු කර, ඔවුන් උපන් ස්ථානය මම දනිමි”යි කීවේය. එවිට ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුට නිරයේ උපන් අයෙකුගේ එක් හිස් කබලක් ද, මිනිස් ලොව උපන් අයෙකුගේ එක් හිස් කබලක් ද, දෙව්ලොව උපන් අයෙකුගේ එක් හිස් කබලක් ද, පිරිනිවන් පෑ රහතන් වහන්සේ නමකගේ එක් හිස් කබලක් ද ගෙන්වා පෙන්වූ සේක. ඔහු පළමු හිස් කබලට තට්ටු කර, “ගෞතමයන් වහන්ස, මේ සත්වයා නිරයේ උපන්නේය”යි කීවේය. “වංගීස, සාධුයි, ඔබ මැනවින් දකින ලදී. මේ සත්වයා කොහේ උපන්නේද?”යි ශාස්තෘන් වහන්සේ ඇසූ සේක. “මිනිස් ලොව” යැයි කීවේය. “මොහු කොහේද?”යි ඇසූ විට, “දෙව්ලොව” යැයි කීවේය. මෙසේ ඔහු තිදෙනාගේම උපන් ස්ථාන පැවසීය. පිරිනිවන් පෑ අයගේ හිස් කබලට නියපොත්තෙන් තට්ටු කරද්දී එහි කෙළවරක් හෝ පටන් ගැන්මක් ඔහුට නොපෙනුණි. එවිට ශාස්තෘන් වහන්සේ, “වංගීස, ඔබට නොහැකිද?”යි ඇසූ සේක. “ගෞතමයන් වහන්ස, බලන්න, මම මඳක් විමසා බලන්නෙමි”යි කියා නැවත නැවතත් පිරික්සා බැලුවද, ශාසනයෙන් පිටත මන්ත්‍රයකින් ක්ෂීණාශ්‍රවයන් වහන්සේගේ හිස පිළිබඳ විස්තර දැන ගැනීමට ඔහුට නොහැකි විය. එවිට ඔහුගේ හිසෙන් දහදිය පිට විය. ඔහු ලජ්ජාවට පත්ව නිහඬ විය. එවිට ශාස්තෘන් වහන්සේ, “වංගීස, ඔබ වෙහෙසට පත්වූයෙහිද?”යි ඇසූ සේක. “එසේය ගෞතමයන් වහන්ස, මෙයා උපන් තැන දැන ගැනීමට මම අසමත් වෙමි. ඉදින් ඔබ වහන්සේ දන්නේ නම්, මට පවසන්න”යි කීවේය. “වංගීස, මම මෙයත් දනිමි, මෙයට වඩා ඉහළ දෙයත් දනිමි”යි වදාරා -

---

‘‘Cutiṃ yo vedi sattānaṃ, upapattiñca sabbaso;

Asattaṃ sugataṃ buddhaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.

“යමෙක් සත්වයන්ගේ චුතිය ද, සියලු ආකාරයෙන්ම උප්පත්තිය ද දන්නේද; කෙලෙස්වල නොඇලුණු, යහපත් ගමන් ඇති ඒ බුදුන් වහන්සේ මම බ්‍රාහ්මණයා යැයි කියමි.”

---

‘‘Yassa gatiṃ na jānanti, devā gandhabbamānusā;

Khīṇāsavaṃ arahantaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti. (dha. pa. 419-420;

su. ni. 648-649) –

“යම් රහතන් වහන්සේ නමකගේ ගතිය (මරණින් පසු උපත) දෙවිවරු, ගාන්ධර්වයෝ හෝ මිනිසුන් නොදන්නාහු ද, ඒ ක්ෂීණාශ්‍රව රහතන් වහන්සේ මම බ්‍රාහ්මණයා යැයි කියමි.”

---

Imā dve gāthāyo abhāsi. So tena hi, bho gotama, taṃ vijjaṃ me dethāti apacitiṃ dassetvā satthu santike nisīdi. Satthā ‘‘amhehi samānaliṅgassa demā’’ti āha. Vaṅgīso ‘‘yaṃ kiñci katvā mayā imaṃ mantaṃ gahetuṃ vaṭṭatī’’ti brāhmaṇe upagantvā āha – ‘‘tumhe mayi pabbajante mā cintayittha, ahaṃ mantaṃ uggaṇhitvā sakalajambudīpe jeṭṭhako bhavissāmi, tumhākampi tena bhaddameva bhavissatī’’ti so mantatthāya satthu santikaṃ upasaṅkamitvā pabbajjaṃ yāci. Tadā ca thero nigrodhakappo bhagavato santike ṭhito hoti, taṃ bhagavā āṇāpesi – ‘‘nigrodhakappa, imaṃ pabbājehī’’ti. Thero satthu āṇāya taṃ pabbājetvā ‘‘mantaparivāraṃ tāva uggaṇhāhī’’ti dvattiṃsākārakammaṭṭhānaṃ vipassanākammaṭṭhānañca ācikkhi. So dvattiṃsākārakammaṭṭhānaṃ sajjhāyantova vipassanāya kammaṭṭhānaṃ paṭṭhapesi. Brāhmaṇā taṃ upasaṅkamitvā – ‘‘kiṃ, bho vaṅgīsa, samaṇassa gotamassa santike sippaṃ uggahita’’nti pucchiṃsu. ‘‘Āma sikkhitaṃ’’. ‘‘Tena hi ehi gamissāmā’’ti. ‘‘Kiṃ sippasikkhanena, gacchatha tumhe na mayhaṃ tumhehi kattabbakicca’’nti. Brāhmaṇā ‘‘tvampi dāni samaṇassa gotamassa vasaṃ āpanno, māyāya āvaṭṭito, kiṃ mayaṃ tava santike karissāmā’’ti āgatamaggeneva pakkamiṃsu. Vaṅgīso vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ sacchākāsi.

ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙම ගාථා දෙක වදාළ සේක. එවිට වංගීස, “ගෞතමයන් වහන්ස, එසේ නම් මට ඒ විද්‍යාව ලබා දෙන්න”යි ගෞරව දක්වා ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයෙහි වාඩි විය. ශාස්තෘන් වහන්සේ “අපි අප හා සමාන වෙස් ඇත්තන්ට (භික්ෂූන්ට) එය ලබා දෙමු”යි වදාළ සේක. වංගීස “මම කුමක් හෝ කර මෙම මන්ත්‍රය ඉගෙන ගත යුතුය”යි සිතා, බමුණන් වෙත ගොස් මෙසේ කීවේය: “මා පැවිදි වන විට ඔබලා ඒ ගැන කනස්සලු නොවන්න. මම මන්ත්‍රය ඉගෙන ගෙන මුළු දඹදිවෙහිම අග්‍රවන්නෙමි. එයින් ඔබලාට ද යහපතක්ම සිදුවනු ඇත.” ඔහු මන්ත්‍රය ඉගෙනීමේ අරමුණින් ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත පැමිණ පැවිද්ද ඉල්ලා සිටියේය. ඒ අවස්ථාවේ නිග්‍රෝධකප්ප තෙරුන් වහන්සේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයේ වැඩ සිටි අතර, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “නිග්‍රෝධකප්ප, මොහු පැවිදි කරවන්න”යි අණ කළ සේක. තෙරුන් වහන්සේ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අණ පරිදි ඔහුව පැවිදි කර, “පළමුව මන්ත්‍රයට අදාළ දේ ඉගෙන ගන්න”යි පවසා දෙතිස් කුණප කමටහන හා විදර්ශනා කමටහන ඉගැන්වූ සේක. ඔහු දෙතිස් කුණප කමටහන සජ්ඣායනා කරමින්ම විදර්ශනා කමටහනෙහි නිරත විය. බමුණන් ඔහු වෙත පැමිණ, “වංගීස, ශ්‍රමණ ගෞතමයන් සමීපයේ ශිල්පය ඉගෙන ගත්තෙහිද?”යි ඇසූහ. “එසේය, ඉගෙන ගන්නා ලදී.” “එසේ නම් එන්න, යමු”යි කී විට, “ශිල්ප ඉගෙනීමෙන් ඇති පලය කුමක්ද? ඔබලා යන්න, මට ඔබලාගෙන් ඉටු කරගත යුතු කාර්යයක් නැත”යි කීවේය. බමුණන් “දැන් ඔබත් ශ්‍රමණ ගෞතමයන්ගේ වසඟයට පත්වී ඇත, මායාවෙන් මුළා වී ඇත, අප ඔබ වෙතින් කුමක් කරමුද?”යි කියා ආ මගින්ම නික්ම ගියහ. වංගීස තෙරණුවෝ විදර්ශනා වඩා අර්හත්වය සාක්ෂාත් කළහ.

---

96. Evaṃ [Pg.256] thero arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Anuttānatthameva vaṇṇayissāma.

96. මෙසේ තෙරුන් වහන්සේ අර්හත්වයට පැමිණ, තමන්ගේ පෙර කර්මයන් සිහිපත් කර, සොම්නසට පත්ව තම පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් ‘පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ’ යනාදිය වදාළ සේක. එහි අපැහැදිලි අර්ථ පමණක් විස්තර කරන්නෙමු.

---

99. Pabhāhi anurañjantoti so padumuttaro bhagavā nīlapītādichabbaṇṇapabhāhi raṃsīhi anurañjanto jalanto sobhayamāno vijjotamānoti attho. Veneyyapadumāni soti padumuttarasūriyo attano vacanasaṅkhātena sūriyaraṃsiyā veneyyajanasaṅkhātapadumāni visesena bodhento pabodhento arahattamaggādhigamena phullitāni karotīti attho.

99. ‘පභාහි අනුරඤ්ජන්තෝ’ යනු ඒ පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිල්, කහ ආදී සවණක් රැස් විහිදුවමින්, බබළමින්, ශෝභමාන වෙමින් විරාජමාන වන බවයි. ‘වේනෙය්‍යපදුමානි සෝ’ යනු පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේ නමැති සූර්යයා තමන් වහන්සේගේ වචන සංඛ්‍යාත සූර්ය රශ්මියෙන්, විනෙය ජනයන් නමැති පද්මයන් විශේෂයෙන් පුබුදුවාලමින්, අර්හත් මාර්ගය ලබා දීමෙන් විකසිත කරවන බවයි.

---

100. Vesārajjehi sampannoti –

100. ‘වේසාරජ්ජේහි සම්පන්නෝ’ යනු -

---

‘‘Antarāye ca niyyāne, buddhatte āsavakkhaye;

Etesu catuṭṭhānesu, buddho suṭṭhu visārado’’ti. –

“අන්තරායික ධර්මයන්හි ද, නික්මයාම (නිර්වාණය) පිළිබඳව ද, බුද්ධත්වය පිළිබඳව ද, ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කිරීම පිළිබඳව ද යන මෙම සතර කරුණෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේ මැනවින් විශාරද (නිර්භීත) වන සේක.”

---

Evaṃ vuttacatuvesārajjañāṇehi sampanno samaṅgībhūto samannāgatoti attho.

මෙසේ වදාරන ලද සතර වෛශාරද්‍ය ඤාණයන්ගෙන් සම්පූර්ණ වූ, යුක්ත වූ යන අර්ථයයි.

---

105. Vāgīso vādisūdanoti vādīnaṃ paṇḍitajanānaṃ īso padhāno ‘‘vādīso’’ti vattabbe da-kārassa ga-kāraṃ katvā evaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Sakatthaparatthavādaṃ sūdati paggharāpeti pākaṭaṃ karotīti vādisūdano.

105. ‘වාගීසෝ වාදිසූදනෝ’ යනු වාද කරන්නා වූ පණ්ඩිත ජනයන්ට අධිපති වූ, ප්‍රධාන වූ බැවින් ‘වාදීසෝ’ යැයි කිය යුතු තැන ‘ද’ අකුරට ‘ග’ අකුර යොදා ‘වාගීසෝ’ යැයි කියන ලදී. තමාගේ හා පරවාදයන් වගුරුවන හෙවත් ඒවා ප්‍රකට කරන බැවින් ‘වාදිසූදන’ නම් වේ.

---

110. Māramasanāti khandhamārādayo pañcamāre masati parāmasati viddhaṃsetīti māramasano. Diṭṭhisūdanāti vohāraparamatthasaṅkhātaṃ diṭṭhidassanaṃ sūdati paggharaṃ dīpetīti diṭṭhisūdano.

110. ‘මාරමසනෝ’ යනු ස්කන්ධ මාරාදී පංච මාරයන් මඩින, විනාශ කරන බැවින් මාරමසන නම් වේ. ‘දිට්ඨිසූදනෝ’ යනු ව්‍යවහාර හා පරමාර්ථ සංඛ්‍යාත දෘෂ්ටි දර්ශනයන් පෙන්වා දෙන බැවින් දිට්ඨිසූදන නම් වේ.

---

111. Vissāmabhūmi santānanti sakalasaṃsārasāgare santānaṃ kilamantānaṃ sotāpattimaggādiadhigamāpanena vissamabhūmi vissamaṭṭhānaṃ vūpasamanaṭṭhānanti attho.

111. ‘විස්සාමභූමි සන්තානං’ යනු මුළු මහත් සංසාර සාගරයෙහි වෙහෙසට පත් සත්වයන්ට සෝවාන් මග ආදිය ලබා දීමෙන් විවේක ස්ථානයක්, සැනසුම් ස්ථානයක්, සංසිඳෙන ස්ථානයක් වන බවයි.

---

132. Tatohaṃ vihatārambhoti tato paccekabuddhassa sarīradassanena ahaṃ vihatārambho vinaṭṭhasārambho, vinaṭṭhamāno nimmado hutvā pabbajjaṃ saṃ suṭṭhu yāciṃ saṃyāciṃ ārocesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

132. ‘තතෝහං විහතාරම්භෝ’ යනු ඉන්පසු පසේබුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශරීරය දැකීමෙන් මාගේ ලෞකික උත්සාහය විනාශ විය, මානය බිඳී ගොස් මත් බව නැති වූවෙක් වී පැවිද්ද මැනවින් ඉල්ලා සිටියෙමි, අයැද සිටියෙමි යන අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Vaṅgīsattheraapadānavaṇṇanā samattā.

වංගීස තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

5. Nandakattheraapadānavaṇṇanā

5. නන්දක තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Pañcamāpadāne [Pg.257] padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato nandakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikārotiādi sabbaṃ pāṭhānusārena suviññeyyamevāti.

පස්වන අපදානයෙහි ‘පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ’ යනාදිය ආයුෂ්මත් නන්දක තෙරණුවන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කළ අයෙකි. මේ සියල්ල පෙළ දහමට අනුව පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Nandakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

නන්දක තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

6. Kāḷudāyittheraapadānavaṇṇanā

6. කාළුදායී තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Chaṭṭhāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato kāḷudāyittherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthu dhammadesanaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ kulappasādakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā tajjaṃ abhinīhārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi. Satthāpi byākāsi. So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bodhisattassa mātukucchiyaṃ paṭisandhiggahaṇadivase devalokato cavitvā kapilavatthusmiṃyeva amaccakule paṭisandhiṃ gaṇhi. Bodhisattena saha ekadivaseyeva jāto, taṃdivasaṃyeva naṃ dukūlacumbaṭakena nipajjāpetvā bodhisattassa upaṭṭhānaṃ nayiṃsu. Bodhisattena hi saddhiṃ bodhirukkho, rāhulamātā, cattāro nidhī, ārohaniyahatthī, kaṇḍako, channo, kāḷudāyīti ime satta ekadivase jātattā sahajātā nāma ahesuṃ. Athassa nāmaggahaṇadivase sakalanagarassa udaggacittadivase jātattā udāyītveva nāmaṃ kariṃsu. Thokaṃ kāḷadhātukattā pana kāḷudāyīti paññāyittha. So bodhisattena saddhiṃ kumārakīḷaṃ kīḷanto vuddhiṃ agamāsi.

හයවැනි අපදානයෙහි 'පදුමුත්තරො නාම ජිනො' යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් කාලුදායී මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මේ කාලුදායී මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ අධිකාර පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි විවෘත (නිවන්) මඟට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නුවර කුලගෙයක උපත ලැබූහ. ඔහු වියපත් වූ පසු ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කරමින් සිටියදී, බුදුරජාණන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක් 'කුලයන් ප්‍රසාදයට පත්කරන' (කුලප්පසාදක) භික්ෂූන් අතරින් අග්‍රස්ථානයෙහි තබනු දැක, ඒ සඳහා සුදුසු වූ අභිනීහාර කර්ම (පින්කම්) කොට එම තනතුර පැතූහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ ද ඒ සඳහා විවරණ ලබා දුන්හ. උන්වහන්සේ දිවි හිමියෙන් පින්කම් කොට දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින්, අප මහ බෝසතාණන් වහන්සේ මව්කුස පිළිසිඳගත් දිනයෙහිම දිව්‍ය ලෝකයෙන් චුත වී කපිලවස්තු පුරයෙහිම අමාත්‍ය කුලයක පිළිසිඳ ගත්හ. බෝසතාණන් වහන්සේ සමඟ එකම දිනයක උපන් අතර, එදිනම එම දරුවා සිනිඳු සළු පිළියෙන් සැදූ යහනක නිදි කරවා බෝසතාණන් වහන්සේට උපස්ථාන පිණිස රැගෙන ගියහ. බෝසතාණන් වහන්සේ සමඟ බෝධි වෘක්ෂය, රාහුල මාතාව (යසෝධරා), සතර මහා නිධානයන්, මංගල හස්තියා, කන්ථක අශ්වයා, ඡන්න අමාත්‍යවරයා සහ කාලුදායී යන මොවුන් සත්දෙනා එකම දිනයක උපන් බැවින් 'සහජාත' නම් වූහ. ඉන්පසු ඔහුට නම් තබන දිනයෙහි මුළු නුවරම ප්‍රීතියෙන් උද්‍යෝගිමත් වූ බැවින් 'උදායී' යනුවෙන් නම් තැබූහ. ශරීර වර්ණය මඳක් අඳුරු (කළු) පැහැති වූ බැවින් 'කාලුදායී' යනුවෙන් ප්‍රකට විය. ඔහු බෝසතාණන් වහන්සේ සමඟ කුමාර ක්‍රීඩාවන්හි නිරත වෙමින් වැඩුණේය.

---

Aparabhāge lokanāthe mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā anukkamena sabbaññutaṃ patvā pavattitavaradhammacakke rājagahaṃ upanissāya veḷuvane viharante suddhodanamahārājā taṃ pavattiṃ sutvā purisasahassaparivāraṃ ekaṃ amaccaṃ ‘‘puttaṃ me idhānehī’’ti pesesi. So satthu dhammadesanāvelāyaṃ satthu santikaṃ gantvā parisapariyante ṭhito dhammaṃ sutvā saparivāro [Pg.258] arahattaṃ pāpuṇi. Atha ne satthā ‘‘etha, bhikkhavo’’ti hatthaṃ pasāresi. Sabbe taṃkhaṇaṃyeva iddhimayapattacīvaradharā vassasaṭṭhikattherā viya ahesuṃ. Arahattappattato paṭṭhāya ariyā nāma majjhattāva honti, tasmā raññā pesitasāsanaṃ dasabalassa nārocesi. Rājā neva gato āgacchati, na sāsanaṃ suyyatīti aparampi amaccaṃ purisasahassaparivāraṃ pesesi. Tasmimpi tathā paṭipanne aparampīti etena nayena navapurisasahassaparivāre nava amacce pesesi. Sabbe gantvā arahattaṃ patvā tuṇhībhūtā ahesuṃ.

පසු කලෙක ලෝකනාථයන් වහන්සේ මහා අභිනිෂ්ක්‍රමණය කොට, පිළිවෙළින් සර්වඥතා ඥානය ලබා, උතුම් වූ ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්‍රය දේශනා කොට රජගහ නුවර වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන කාලයෙහි, ශුද්ධෝදන මහරජතුමා ඒ පුවත අසා දහසක් පිරිවර සහිත එක් අමාත්‍යවරයෙකු කැඳවා, 'මගේ පුතණුවන් මෙහි කැඳවාගෙන එන්න' යැයි පවසා පිටත් කර හැරියේය. ඒ අමාත්‍යවරයා ශාස්තෘන් වහන්සේ ධර්ම දේශනා කරන වේලාවෙහි උන්වහන්සේ සමීපයට ගොස්, පිරිස කෙළවර සිට ධර්මය ශ්‍රවණය කොට පිරිවර සමඟම අර්හත් ඵලයට පැමිණියේය. එකල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේ 'මහණෙනි, එන්න' (එහි භික්ෂු) යැයි පවසා දෑත් දිගු කළ සේක. ඒ මොහොතෙහිම ඔවුන් සියල්ලෝ ඉර්ධිමය පාත්‍ර සිවුරු දැරූ සැට වසක් වූ මහා ස්ථවිරවරුන් මෙන් වූහ. අර්හත් ඵලයට පැමිණි දා සිට ආර්යයන් වහන්සේලා මධ්‍යස්ථ ස්වභාවයක් ගනිති; එබැවින් රජු එවූ පණිවුඩය දසබලයන් වහන්සේට දැන්වූයේ නැත. 'ගිය අමාත්‍යවරයා ආපසු එන්නේත් නැත, පණිවුඩයක් ලැබෙන්නේත් නැත' යැයි සිතා රජතුමා තවත් දහසක් පිරිවර සහිත අමාත්‍යවරයෙකු පිටත් කර හැරියේය. ඔහුට ද එසේම වූ බැවින්, මේ අයුරින් නව දහසක් පිරිවර සහිත අමාත්‍යවරුන් නව දෙනෙකුම පිටත් කර හැරියේය. ඔවුන් සියල්ලෝම ගොස් අර්හත් ඵලයට පැමිණ නිහඬ වූහ.

---

Atha rājā cintesi – ‘‘ettakā janā mayi sinehābhāvena dasabalassa idhāgamanatthāya na kiñci kathayiṃsu, ayaṃ kho pana udāyī dasabalena samavayo sahapaṃsukīḷiko, mayi ca sinehavā, imaṃ pesessāmī’’ti. Atha taṃ pakkosāpetvā, ‘‘tāta, tvaṃ purisasahassaparivāro gantvā dasabalaṃ idhānehī’’ti vatvā pesesi. So pana gacchanto ‘‘sacāhaṃ, deva, pabbajituṃ labhissāmi, evāhaṃ bhagavantaṃ idhānessāmī’’ti vatvā raññā ‘‘pabbajitopi mama puttaṃ dassehī’’ti vutto rājagahaṃ gantvā satthu dhammadesanāvelāya parisapariyante ṭhito dhammaṃ sutvā saparivāro arahattaṃ patvā ehibhikkhubhāve patiṭṭhāsi. So arahattaṃ patvā – ‘‘na tāvāyaṃ dasabalassa kulanagaraṃ gantuṃ kālo, vassante pana upagate pabbatesu vanasaṇḍesu haritatiṇasañchannāya bhūmiyā gamanakālo bhavissatī’’ti gamanakālaṃ āgamento vassante sampatte satthu kulanagaraṃ gantuṃ gamanavaṇṇaṃ saṃvaṇṇesi. Vuttañcetaṃ theragāthāya (theragā. 527-530) –

එවිට රජතුමා මෙසේ සිතීය: 'මෙපමණ පිරිසක් මා කෙරෙහි ඇති ස්නේහය අඩුකම නිසා දසබලයන් වහන්සේ මෙහි කැඳවාගෙන ඒමට කිසිවක් නොකීහ. එහෙත් මේ උදායී දසබලයන් වහන්සේ හා සමාන වයසේ පසු වූ, කුඩා කල එකට වැලි කෙළියේ නිරත වූ, මා කෙරෙහි ස්නේහය ඇති අයෙකි; මොහු යවන්නෙමි.' ඉන්පසු ඔහු කැඳවා, 'පුතණුවනි, ඔබ දහසක් පිරිවර සමඟ ගොස් දසබලයන් වහන්සේ මෙහි කැඳවාගෙන එන්න' යැයි කියා පිටත් කළේය. ඔහු යන අතරතුර, 'දේවයන් වහන්ස, මට පැවිදි වීමට අවසර ලැබේ නම්, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙහි කැඳවාගෙන එන්නෙමි' යැයි කීවේය. 'පැවිදි වී හෝ මගේ පුතණුවන් මට පෙන්වන්න' යැයි රජු කී පසු ඔහු රජගහ නුවරට ගොස්, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා වේලාවෙහි පිරිස කෙළවර සිට ධර්මය අසා පිරිවර සමඟම අර්හත් ඵලයට පැමිණ එහි භික්ෂු භාවයෙහි පිහිටියේය. ඔහු අර්හත් ඵලයට පැමිණ, 'දසබලයන් වහන්සේට සිය කුල නගරයට වැඩම කිරීමට තවම කාලය නොවේ; වසන්තය පැමිණි පසු, කඳු පන්ති හා වනාන්තර හරිත තණකොළින් වැසී ඇති කල වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලය වන්නේය' යැයි සිතා, සුදුසු කාලය එනතෙක් රැඳී සිටියේය. වසන්තය පැමිණි කල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේට සිය කුල නගරයට වැඩම කරන ලෙස ඇරයුම් කරමින් ගමන් මඟෙහි සුන්දරත්වය වර්ණනා කළේය. ඒ බව තේරගාථාවන්හි මෙසේ සඳහන් වේ:

---

‘‘Aṅgārino dāni dumā bhadante, phalesino chadanaṃ vippahāya;

Te accimantova pabhāsayanti, samayo mahāvīra bhāgī rasānaṃ.

“භාග්‍යවතුන් වහන්ස, දැන් වෘක්ෂයෝ පරණ කොළ හළා ඵල දැරීමට සූදානම්ව, ගිනි අඟුරු මෙන් රතු පැහැයෙන් බබළති. මහා වීරයන් වහන්ස, රේණු හා මල්වලින් පිරි මේ ගස් දීප්තිමත් සිරියක් විහිදුවයි. ධර්ම රසයෙහි කොටස්කරුවාණන් වහන්ස, නෑයන් දැකීමට දැන් සුදුසු කාලයයි.”

---

‘‘Dumāni phullāni manoramāni, samantato sabbadisā pavanti;

Pattaṃ pahāya phalamāsasānā, kālo ito pakkamanāya vīra.

“වෘක්ෂයෝ මල්වලින් පිරී මනරම්ව පවතිති, හැම දිශාවකින්ම සුවඳ විහිදේ. පරණ පත්‍ර හළා අලුත් ඵල බලාපොරොත්තු වන මේ කාලය, මහා වීරයන් වහන්ස, මෙතැනින් පිටත් වීමට සුදුසුම කාලයයි.”

---

‘‘Nevātisītaṃ [Pg.259] na panātiuṇhaṃ, sukhā utu addhaniyā bhadante;

Passantu taṃ sākiyā koḷiyā ca, pacchāmukhaṃ rohiniyaṃ tarantaṃ.

“ස්වාමීනි, දැන් කාලගුණය අධික සීතලත් නැත, අධික රශ්නයත් නැත. ගමනට සුවදායක මේ උතුම් සෘතුවයි. රෝහිණී නදිය තරණය කරමින් බටහිර දෙසට වඩිනා ඔබ වහන්සේ දෙස ශාක්‍යයෝ ද කෝලියයෝ ද බලා සිටිත්වා.”

---

‘‘Āsāya kasate khettaṃ, bījaṃ āsāya vappati;

Āsāya vāṇijā yanti, samuddaṃ dhanahārakā;

Yāya āsāya tiṭṭhāmi, sā me āsā samijjhatu.

“ගොවියා අස්වැන්න බලාපොරොත්තුවෙන් කෙත සායි, බලාපොරොත්තුවෙන් බීජ වපුරයි. වෙළෙන්දෝ ධනය සොයා බලාපොරොත්තුවෙන් මුහුදු යති. මා යම් බලාපොරොත්තුවකින් (ඔබ වහන්සේට ඇරයුම් කරමින්) සිටී ද, මගේ ඒ බලාපොරොත්තුව ඉටු වේවා!”

---

‘‘Nātisītaṃ nātiuṇhaṃ, nātidubbhikkhachātakaṃ;

Saddalā haritā bhūmi, esa kālo mahāmuni. (a. ni. aṭṭha. 1.1.225);

“කාලගුණය අධික සීතල නැත, අධික රශ්නය නැත, දුර්භික්ෂ බියක් හෝ සාගින්නක් නැත. පොළොව නිල් තණකොළින් පිරී පවතී. මහා මුණීන්ද්‍රයන් වහන්ස, වැඩම කිරීමට මෙය සුදුසුම කාලයයි.”

---

‘‘Punappunañceva vapanti bījaṃ, punappunaṃ vassati devarājā;

Punappunaṃ khettaṃ kasanti kassakā, punappunaṃ dhaññamupeti raṭṭhaṃ.

“ගොවියෝ නැවත නැවතත් බීජ වපුරති, වැසි වලාහක දෙවිඳු නැවත නැවතත් වැසි වස්වයි, ගොවියෝ නැවත නැවතත් කෙත් සාති, එවිට රටට නැවත නැවතත් ධාන්‍ය සම්පත ලැබේ.”

---

‘‘Punappunaṃ yācanakā caranti, punappunaṃ dānapatī dadanti;

Punappunaṃ dānapatī daditvā, punappunaṃ saggamupenti ṭhānaṃ.

“යාචකයෝ නැවත නැවතත් (දන්දෙන) කුලයන් වෙත යති, දානපතියෝ නැවත නැවතත් දන් දෙති, එසේ නැවත නැවතත් දන් දී ඔවුහු නැවත නැවතත් ස්වර්ගයට පැමිණෙති.”

---

‘‘Vīro have sattayugaṃ puneti;

Yasmiṃ kule jāyati bhūripañño;

Maññāmahaṃ sakkati devadevo, tayā hi jāto muni saccanāmo.

“යම් කුලයක මහා ප්‍රඥාවන්තයෙකු උපදී ද, ඒ වීරයා සත් පරම්පරාවක්ම පාරිශුද්ධියට පත් කරයි. මම සිතන පරිදි දෙවාතිදේව වූ ඔබ වහන්සේට එය කළ හැකිය; මක්නිසාද යත් සැබෑ මුනිවරයෙකු වන ඔබ වහන්සේ උපන්නේ ඒ (ශාක්‍ය) කුලයෙහි බැවිනි.”

---

‘‘Suddhodano nāma pitā mahesino, buddhassa mātā pana māyanāmā;

Yā bodhisattaṃ parihariya kucchinā, kāyassa bhedā tidivamhi modati.

“මහා සෘෂීන්ද්‍රයන් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පියාණන් ශුද්ධෝදන නම් වේ, මෑණියන් මායා නම් වේ. ඇය බෝසතාණන් වහන්සේව කුසින් දරා සිට, කය බිඳී මියගිය පසු දැන් තව්තිසා දෙව්ලොව සතුටින් වසන්නීය.”

---

‘‘Sā gotamī kālakatā ito cutā, dibbehi kāmehi samaṅgibhūtā;

Sā modati kāmaguṇehi pañcahi, parivāritā devagaṇehi tehi.

“එම ගෝතමී දේවිය මෙලොවින් චුත වී, දිව්‍යමය කාම ගුණයන්ගෙන් සමන්විතව, පංච කාම ගුණයන් භුක්ති විඳිමින් දේව සමූහයා පිරිවරා සතුටින් වසන්නීය.”

---

‘‘Buddhassa [Pg.260] puttomhi asayhasāhino, aṅgīrasassappaṭimassa tādino;

Pitupitā mayhaṃ tuvaṃsi sakka, dhammena me gotama ayyakosī’’ti. (theragā. 531-536);

“අන් අයට දරාගත නොහැකි දේ දරාගත්, අසමසම වූ, තාදී ගුණයෙන් යුත් අංගීරස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පුත්‍රයා මම වෙමි. ශාක්‍ය රජතුමනි (ශුද්ධෝදන), ඔබ මගේ පියාගේ පියා (සීයා) වන්නෙහිය. ගෝතම රජතුමනි, ධර්මානුකූලව ඔබ මගේ මුත්තණුවන් වන්නෙහිය.” මෙසේ තේරණන් වහන්සේ ශුද්ධෝදන රජුට පැවසූහ.

---

‘‘Ambā panasā kapiṭṭhā ca, pupphapallavalaṅkatā;

Dhuvapphalāni savanti, khuddāmadhukakūpamā;

Sevamāno ubho passe, gantukālo mahāyassa.

“මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්සේ, මල් හා දළු වලින් සැරසුණු අඹ, පින්න හා දිවුල් ගස් මී වද මෙන් අතු පතර පල දරා නැමී පවතී. මඟ දෙපස එවැනි සෙවණැති ගස් ඇසුරු කරමින් වැඩම කිරීමට මෙය සුදුසුම කාලයයි.”

---

‘‘Jambū sumadhurā nīpā, madhugaṇḍidivapphalā;

Tā ubhosu pajjotanti, gantukālo mahāyasa.

“මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, ඉතා මිහිරි වූ ජම්බු (මාදම්) හා නීප (දොඹ) ගස් මී වද මෙන් පොකුරු පිටින් පල දරා ඇත. මඟ දෙපස එම ගස් බබළමින් පවතී, දැන් වැඩම කිරීමට සුදුසුම කාලයයි.”

---

‘‘Tiṇḍukāni piyālāni, soṇṇavaṇṇā manoramā;

Khuddakappaphalā niccaṃ, gantukālo mahāyasa.

“රන්වන් පැහැති මනරම් තිඹිරි හා පියල පලතුරු ද කුඩා වුවත් නිරන්තරයෙන් පල දරා ඇත. මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, දැන් වැඩම කිරීමට සුදුසුම කාලයයි.”

---

‘‘Kadalī pañcamocci ca, supakkaphalabhūsitā;

Ubhopassesu lambanti, gantukālo mahāyasa.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, මනාව ඉදුණු ඵලවලින් සැරසුණු, වල් කෙසෙල් සහ ගම් කෙසෙල් යන පස් වැදෑරුම් කෙසෙල් ගස් මඟ දෙපස පහළට නැමී තිබේ. දැන් වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Madhupphaladharā niccaṃ, morarukkhā manoramā;

Khuddakappaphalā niccaṃ, gantukālo mahāyasa.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, නිරතුරුව ම මිහිරි පල දරන්නා වූ මනරම් වූ මොර ගස්, මී පැණි වැනි මිහිරි ඵලයෙන් නිතර යුක්ත වේ. දැන් වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Hintālatālapantī ca, rajatakkhandhova jotare;

Supakkaphalasañchannā, khuddakappā madhussavā;

Phalāni tāni khādante, gantukālo mahāyasa.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, රිදී කඳන් මෙන් බැබළෙන හීන්තාල හා තල් ගස් පේළි, මී පැණි වැනි රසැති මනාව ඉදුණු ඵලවලින් බර වී තිබේ. භික්ෂූන් වහන්සේලා එම ඵල අනුභව කරති. දැන් වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Udumbarāruṇāvaṇṇā, sadāsumadhurapphalā;

Ubhopassesu lambanti, gantukālo mahāyasa.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, අරුණුවන් පැහැති, නිරතුරුව ම ඉතා මිහිරි ඵල දරන්නා වූ දිඹුල් ගස් මඟ දෙපස ඵල බරව පහළට එල්ලී තිබේ. දැන් වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Itthambhūtā anekā te, nānāphaladharā dumā;

Ubhopassesu lambanti, gantukālo mahāyasa.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, මෙබඳු වූ නොයෙක් ඵල දරන්නා වූ බොහෝ වෘක්ෂයෝ මඟ දෙපස ඵලයෙන් බරව පහළට නැමී තිබෙත්. දැන් වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Campakā salaḷā nāgā, sugandhā māluteritā;

Supupphitaggā jotanti, sugandhenābhipūjayuṃ;

Sādarā vinatāneva, gantukālo mahāyasa.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, මද පවනින් සැලෙන සුවඳවත් සපු, පයින් (සලළ) සහ නා ගස්වල අතු අග මල් පිපී බබළයි. ඒවා මහත් ගෞරවයෙන් යුතුව පහළට නැමී තමන්ගේ සුවඳින් ඔබ වහන්සේට පුද පූජා පවත්වති. දැන් වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Punnāgā giripunnāgā, pupphitā dharaṇīruhā;

Supupphitaggā jotanti, sugandhenābhipūjayuṃ;

Sādarā vinatuggaggā, gantukālo mahāyasa.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, මල් පිපුණු දොඹ සහ කඳු දොඹ ගස් මනාව පිපුණු මල් අතුවලින් බබළයි. ඒවා ගෞරවයෙන් යුතුව පහළට නැමී ඉහළට එසවුණු අතු අගින් යුතු ව, සිය සුවඳින් ඔබ වහන්සේට පූජා පවත්වයි. දැන් වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Asokā [Pg.261] koviḷārā ca, somanassakarā varā;

Sugandhā kaṇṇikā bandhā, rattavaṇṇehi bhūsitā;

Sādarā vinatuggaggā, samayo te mahāyasa.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, සතුට උපදවන, උතුම් වූ, සුවඳවත් වූ අසෝක සහ කොබෝලිල ගස් රතු පැහැති මල්වලින් සැරසී තිබේ. ඒවා ගෞරවයෙන් යුතුව අතු අග පහළට නමාගෙන සිටිති. දැන් ඔබ වහන්සේ වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Kaṇṇikārā phullitā niccaṃ, sovaṇṇaraṃsijotakā;

Dibbagandhā pavāyanti, disā sabbāni sobhayaṃ;

Sādarā vinatāneva, samayo te mahāyasa.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, රන්වන් රැස් විහිදුවමින් නිරතුරුව පිපී තිබෙන කිණිහිරියා මල් දිව්‍යමය සුවඳ විහිදුවමින් දසත බබළවයි. ඒවා ගෞරවයෙන් යුතුව ඔබ වහන්සේ ඉදිරියේ නැමී සිටිති. දැන් ඔබ වහන්සේ වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Supattā gandhasampannā, ketakī dhanuketakī;

Sugandhā sampavāyanti, disā sabbābhigandhino;

Sādarā pūjayantāva, samayo te mahāyasa.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, මනාව වැඩුණු පත්‍ර ඇති, සුවඳින් පිරි වැටකේ සහ වල් වැටකේ ගස්වල සුවඳ දසත විහිදෙයි. ඒවා ගෞරවයෙන් ඔබ වහන්සේට පූජා පවත්වන්නාක් මෙනි. දැන් ඔබ වහන්සේ වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Mallikā jātisumanā, sugandhā khuddamallikā;

Disā sabbā pavāyanti, ubho magge pasobhayaṃ;

Sādarā te palambanti, samayo te mahāyasa.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, මල්ලිකා, සමන් පිච්ච සහ කුඩා මල්ලිකා මල්වල සුවඳ දසත විහිදෙමින් මඟ දෙපස අලංකාර කරයි. ඒවා ගෞරවයෙන් යුතුව මඟ දෙපස පහළට එල්ලී තිබේ. දැන් ඔබ වහන්සේ වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Sindhuvārā sītagandhā, sugandhā māluteritā;

Disā sabbābhipūjentā, ubho magge pasobhayaṃ;

Sādarā vinatuggaggā, samayo te mahāyasa.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, සිසිල් සුවඳක් ඇති, මද පවනින් සැලෙන නික ගස්වල සුවඳින් දසත පිරී පවතියි. මඟ දෙපස අලංකාර කරමින්, ගෞරවයෙන් අතු අග පහළට නමාගෙන තිබෙන මේ වෘක්ෂයෝ ඔබ වහන්සේට පූජා පවත්වති. දැන් ඔබ වහන්සේ වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Sīhā kesarasīhā ca, catuppadanisevitā;

Acchambhītā surāpāne, migarājā patāpino.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, සිව්පාවුන් ගැවසෙන වනාන්තරයෙහි සතුරන්ට තාපය ගෙන දෙන, කිසිවකටත් බිය නොවන සිංහයෝ ද කේසර සිංහයෝ ද යන මෘග රාජයෝ වෙසෙති.

---

‘‘Sīhanādena pūjenti, sādarā te migābhibhū;

Maggamhi ubhato vūḷhā, samayo te mahāyasa.

මෘගයන් මැඬලන ඒ සිංහයෝ පාර දෙපස පෙළගැසී ගෞරවයෙන් යුතුව සිංහ නාද පවත්වමින් ඔබ වහන්සේට පූජා පවත්වති. මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, දැන් ඔබ වහන්සේ වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Byagghā sindhavā nakulā, sādhurūpā bhayānakā;

Ākāse sampatantāva, nibbhītā yena kenaci;

Tehi te sādarā natā, samayo te mahāyasa.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, රූපයෙන් මනහර වූ ද බියකරු වූ ද ව්‍යාඝ්‍රයෝ, සින්ධව අශ්වයෝ සහ මුගටියෝ කිසිවකුටත් බිය නැතිව අහසෙහි පවා පනින්නාක් මෙන් හැසිරෙති. ඔවුහු ඔබ වහන්සේ ඉදිරියේ ගෞරවයෙන් යුතුව හිස නමා සිටිති. දැන් ඔබ වහන්සේ වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Tidhā pabhinnā chaddantā, surūpā sussarā subhā;

Sattappatiṭṭhitaṅgā te, ubho maggesu kūjino;

Sādarā hāsamānāva, samayo te mahāyasa.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, ස්ථාන තුනකින් මද වගුරුවන්නා වූ, මනහර රූපයක් හා මිහිරි හඬක් ඇති, සප්තප්පතිට්ඨිත අංගයන්ගෙන් යුත් ශෝභන ඡද්දන්ත ඇත්තු මඟ දෙපස සිට මිහිරි හඬින් නද දෙති. ඔවුහු සතුටින් හා ගෞරවයෙන් ඔබ වහන්සේ ඉදිරියේ සිටිති. දැන් වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Migā varāhā pasadā, citrāsāvayavā subhā;

Ārohapariṇāhena, surūpā aṅgasaṃyutā;

Ubho magge gāyamānāva, samayo te mahāyasa.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, ශරීර ප්‍රමාණයෙන් මනහර වූ ද විවිධ අවයවයන්ගෙන් ශෝභන වූ ද මුවෝ, වල් ඌරෝ සහ මීමින්නෝ මඟ දෙපස ගී ගයන්නාක් මෙන් හඬ නඟති. දැන් ඔබ වහන්සේ වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Gokaṇṇā [Pg.262] sarabhā rurū, ārohapariṇāhino;

Surūpā aṅgasampannā, sevamānāva accharuṃ;

Sevamānā tehi tadā, samayo te mahāyasa.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, මනහර සිරුරු ඇති, පරිපූර්ණ අවයව ඇති ගෝකණ්ණ, සරභ සහ රුරු මුවෝ ඔබ වහන්සේට පිරිවරාගෙන සිටිති. දැන් ඔබ වහන්සේ වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Dīpī acchā taracchā ca, tudarā varuṇā sadā;

Te dāni sikkhitā sabbe, mettāya tava tādino;

Te paccasevakā addhā, samayo te mahāyasa.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, නිරතුරුව ම රෞද්‍ර වූ දිවියෝ, වලසුන් සහ කරබා වලසුන් තාදි ගුණයෙන් යුතු ඔබ වහන්සේගේ මෛත්‍රිය නිසා දැන් ශික්ෂිත වී සිටිති. ඔවුහු ඒකාන්තයෙන් ම ඔබ වහන්සේට සේවය කරති. දැන් වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Sasā siṅgālā nakulā, kalandakāḷakā bahū;

Kasturā sūrā gandhā te, kevalā gāyamānāva.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, හාවෝ, හිවලුන්, මුගටියන්, කළු ලේනුන් සහ බොහෝ වූ කස්තුරි මුවෝ ද යන මේ සියලු සත්ත්වයෝ සතුටින් තමන්ගේ හඬින් ගී ගයන්නාක් මෙන් හඬ නඟති.

---

Samayo te mahāyasa;

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, දැන් වැඩම කිරීමට සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Mayūrā nīlagīvā te, susikhā subhapakkhikā;

Supiñchā te sunādā ca, veḷuriyamaṇisannibhā;

Nādaṃ karontā pūjenti, kālo te pitudassane.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, නිල්වන් ගෙල ඇති, මනහර සිළු හා පියාපත් ඇති, වෛරෝඩි මැණික් වැනි සිරුරු ඇති මොනරු මිහිරි හඬ පතුරුවමින් ඔබ වහන්සේට පූජා පවත්වති. දැන් ඔබ වහන්සේගේ පිය රජු දැකීමට සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Suvaṇṇacitrahaṃsā ca, javahaṃsā vihācarā;

Te sabbe āsayā chuddhā, jinadassanabyāvaṭā;

Madhurassarena kūjanti, kālo te pitudassane.

රන්වන් වූ ද, වේගයෙන් පියාසර කරන්නා වූ ද හංසයෝ තමන්ගේ වාසස්ථානවලින් නික්ම ඔබ වහන්සේව දැක බලා ගැනීමේ රුචියෙන් යුතුව මිහිරි හඬින් නද දෙති. දැන් ඔබ වහන්සේගේ පිය රජු දැකීමට සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Haṃsā koñcā sunadā te, cakkavākā nadīcarā;

Bakā balākā rucirā, jalakākā sarakukkuṭā;

Sādarābhinādino ete, kālo te pitudassane.

හංසයෝ, කොක්කු, චක්‍රවාකයෝ, බක පක්ෂීහු, වළාකුළු කොක්කු, දිය කාවෝ සහ දිය කුකුළෝ යන මොවුහු ගෞරවයෙන් යුතුව මිහිරි හඬ නඟති. දැන් ඔබ වහන්සේගේ පිය රජු දැකීමට සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Citrā surūpā sussarā, sāḷikā suvataṇḍikā;

Rukkhaggā sampatantā te, ubho maggesu kūjino;

Tesu tesu nikūjanti, kālo te pitudassane.

විසිතුරු වූ, ලස්සන රූප ඇති, මිහිරි හඬ ඇති සැළලිහිණියෝ සහ ගිරා පක්ෂීහු ගස් අගින් අගට පියඹා යමින් මඟ දෙපස මිහිරි ලෙස නද දෙති. දැන් ඔබ වහන්සේගේ පිය රජු දැකීමට සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Kokilā sakalā citrā, sadā mañjussarā varā;

Vimhāpitā te janataṃ, saddhimittādike surā;

Sarehi pūjayantāva, kālo te pitudassane.

නිතර ම මිහිරි හඬ නඟන විසිතුරු කොවුලෝ මිනිසුන් පුදුමයට පත් කරමින් තමන්ගේ යහළුවන් ද කැඳවාගෙන විවිධ හඬින් ඔබ වහන්සේට පූජා පවත්වති. දැන් ඔබ වහන්සේගේ පිය රජු දැකීමට සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Bhiṅkā kurarā sārā, pūritā kānane sadā;

Ninnādayantā pavanaṃ, aññamaññasamaṅgino;

Gāyamānā sareneva, kālo te pitudassane.

වනාන්තරය පුරා ගැවසෙන කුඩා ඇතුන් සහ වන්ලෝ පක්ෂීන් වනය සිසාරා හඬ පතුරවමින් එකිනෙකා සමඟ එක්ව ගී ගයන්නාක් මෙන් හඬ නඟති. දැන් ඔබ වහන්සේගේ පිය රජු දැකීමට සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Tittirā [Pg.263] susarā sārā, susarā vanakukkuṭā;

Mañjussarā rāmaṇeyyā, kālo te pitudassane.

මිහිරි හඬ ඇති වටු පක්ෂීහු ද මිහිරි හඬ ඇති වල් කුකුළෝ ද මනරම් වූ හඬින් යුතුව නද දෙති. දැන් ඔබ වහන්සේගේ පිය රජු දැකීමට සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Setavālukasañchannā, supatitthā manoramā;

Madhurodakasampuṇṇā, sarā jotanti te sadā;

Tattha nhatvā pivitvā ca, samayo te ñātidassane.

මහා යසස් ඇති බුදුරජාණන් වහන්ස, සුදු වැලිවලින් ගැවසුණු, මනරම් තොටුපළවල් ඇති, මිහිරි පැන් පිරුණු විල් නිරතුරුව ම බබළයි. ඒවායින් ස්නානය කොට පැන් වැළඳීමෙන් පසු, ඔබ වහන්සේගේ නෑදෑයන් දැක බලා ගැනීමට මෙය සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Kumbhīrāmakarākiṇṇā, valayā muñjarohitā;

Macchakacchapabyāviddhā, sarā sītodakā subhā;

කිඹුලන්ගෙන් හා මකරන්ගෙන් පිරී පවතින, රෝහිත මසුන් හා විවිධ මසුන්ගෙන් ද ඉබ්බන්ගෙන් ද ගැවසී ගත්, සිසිල් ජලය ඇති ඒ විල් ඉතා ශෝභන ය.

---

Tattha nhatvā pivitvā ca, samayo te ñātidassane.

එහි (එම පොකුණුවල) ස්නානය කොට පැන් පානය කොට, ඔබ වහන්සේගේ ඥාතීන් දැකීමට වැඩම කිරීමට මෙය සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Nīluppalasamākiṇṇā, tathā rattuppalehi ca;

Kumuduppalasaṃkiṇṇā, sarā sobhantinekadhā;

Tattha sītalakā toyā, samayo te ñātidassane.

නිල් මානෙල් මලින් ගැවසී ගත්තා වූ, එමෙන්ම රතු මානෙල් මලින් හා සුදු මානෙල් මලින් (කුමුදු) පිරී පවතින්නා වූ නොයෙක් ආකාර වූ විල් බබළති. එහි ජලය ඉතා සිසිල් ය. ඔබ වහන්සේගේ ඥාතීන් දැකීමට වැඩම කිරීමට මෙය සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Puṇḍarīkehi sañchannā, padumehi samohatā;

Ubho maggesu sobhanti, pokkharañño tahiṃ tahiṃ;

Tatthodakāni nhāyanti, samayo te ñātidassane.

සුදු පියුමෙන් වැසුණා වූ ද රතු පියුමෙන් ගැවසී ගත්තා වූ ද පොකුණු මාවත දෙපස තැනින් තැන බබළයි. භික්ෂූන් වහන්සේලාට එහි ජලයෙන් ස්නානය කළ හැකිය. ඔබ වහන්සේගේ ඥාතීන් දැකීමට වැඩම කිරීමට මෙය සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Setapulinasaṃkiṇṇā, supatitthā manoramā;

Sītodakamahoghehi, sampuṇṇā tā nadī subhā;

Ubho maggehi sandanti, samayo te ñātidassane.

සුදු වැල්ලෙන් ගැවසී ගත්තා වූ, මනා තොටුපළවල් ඇති, මනරම් වූ, සිසිල් දිය දහරින් පිරුණු ඒ සුන්දර ගංගාවෝ මාවත දෙපසින් ගලා බසිති. ඔබ වහන්සේගේ ඥාතීන් දැකීමට වැඩම කිරීමට මෙය සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Maggassa ubhatopasse, gāmanigamasamākulā;

Saddhā pasannā janatā, ratanattayamāmakā;

Tesaṃ sampuṇṇasaṅkappo, samayo te ñātidassane.

මාවත දෙපස ගම් නියම්ගම්වලින් පිරී පවතී. එහි වසන ජනයා සැදැහැවත් ය, තෙරුවන් කෙරෙහි පැහැදුණාහු ය. ඔවුන්ගේ අභිප්‍රායන් ඉටු වන පරිදි ඔබ වහන්සේගේ ඥාතීන් දැකීමට වැඩම කිරීමට මෙය සුදුසු කාලයයි.

---

‘‘Tesu tesu padesesu, devā mānussakā ubho;

Gandhamālābhipūjenti, samayo te ñātidassane’’ti.

ඒ ඒ ප්‍රදේශයන්හි දෙවිමිනිස් යන දෙපිරිසම සුවඳ මල් ආදියෙන් පූජා පවත්වති. ඔබ වහන්සේගේ ඥාතීන් දැකීමට වැඩම කිරීමට මෙය සුදුසු කාලයයි.

---

Evaṃ thero saṭṭhimattāhi gāthāhi satthu gamanavaṇṇaṃ saṃvaṇṇesi. Atha kho bhagavā ‘‘kāḷudāyī mama gamanaṃ pattheti, pūressāmissa saṅkappa’’nti tattha gamane bahūnaṃ visesādhigamaṃ disvā vīsatisahassakhīṇāsavaparivuto rājagahato aturitacārikāvasena vuttappakāraphalāphale anubhavanto dvipadacatuppadādisamūhānaṃ sevanapūjāya pūjiyamāno vuttappakārasugandhapupphagandhehi gandhiyamāno gāmanigamavāsīnaṃ saṅgahaṃ kurumāno kapilavatthugāmimaggaṃ [Pg.264] paṭipajji. Thero iddhiyā kapilavatthuṃ gantvā rañño purato ākāse ṭhito adiṭṭhapubbaṃ vesaṃ disvā, raññā – ‘‘kosi tva’’nti pucchito ‘‘sace amaccaputtaṃ tayā bhagavato santike pesitaṃ na jānāsi, evaṃ jānāhī’’ti vadanto –

මෙසේ තෙරුන් වහන්සේ ගාථා සැටකින් පමණ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ගමනේ ගුණ වර්ණනා කළහ. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "කාළුදායී මාගේ ගමන අපේක්ෂා කරයි, මම ඔහුගේ අදහස සම්පූර්ණ කරන්නෙමි" යි සලකා, එම ගමනේදී බොහෝ දෙනාට මාර්ගඵල අවබෝධය වන බව දැක, විසිදහසක් රහතන් වහන්සේලා පිරිවරා රජගහ නුවරින් නික්ම නොපමාව වඩින ගමනින්, වදාළා වූ විවිධ පලවැල වළඳමින්, දෙපා සිවුපා සත්ත්වයන්ගේ ඇප උපස්ථාන හා පූජා ලබමින්, විවිධ සුවඳ මල් සුවඳින් සුවඳවත් වෙමින්, ගම් නියම්ගම් වැසියන්ට සංග්‍රහ කරමින් කිඹුල්වත් පුරයට යන මාවතට පිළිපන් සේක. තෙරුන් වහන්සේ සෘද්ධියෙන් කිඹුල්වත් පුරයට වැඩම කොට රජු ඉදිරියෙහි අහසේ වැඩසිටි සේක. මීට පෙර කිසිදා නොදුටු විරූ ඒ ස්වරූපය දැක රජු විසින් "ඔබ කවුද?" යි විමසන ලදුව, "ඔබ විසින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත යවන ලද අමාත්‍ය පුත්‍රයා බව ඔබ නොදන්නේ නම්, මෙසේ දැනගන්න" යැයි පවසමින් -

---

‘‘Buddhassa puttomhi asayhasāhino, aṅgīrasassappaṭimassa tādino;

Pitupitā mayhaṃ tuvaṃsi sakka, dhammena me gotama ayyakosī’’ti. (theragā. 536) – gāthamāha;

"අන් අයට දරාගත නොහැකි දෑ දරන්නා වූ ද, ශරීරයෙන් රශ්මිය විහිදෙන්නා වූ ද, අසමසම වූ ද, තාදී ගුණයෙන් යුක්ත වූ ද බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඖරස පුත්‍රයා මම වෙමි. ශාක්‍ය රජතුමනි, මාගේ පියාණන් වන සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පියා ඔබ වන බැවින්, ධර්මානුකූලව ගෝතම රජතුමනි, ඔබ මගේ මුත්තණුවන් වන්නේ ය" යන ගාථාව වදාළහ.

---

Tattha buddhassa puttomhīti sabbaññubuddhassa ure vāyāmajanitāhi dhammadesanāhi jātatāya orasaputto amhi. Asayhasāhinoti abhisambodhito pubbe ṭhapetvā mahābodhisattaṃ aññehi sahituṃ asakkuṇeyyattā asayhassa sakalabodhisambhārassa, mahākaruṇākarassa ca sahanato tato parampi aññehi sahituṃ abhibhavituṃ asakkuṇeyyattā asayhānaṃ pañcannaṃ mārānaṃ sahanato abhibhavanato āsayānusayacaritādhimuttiādivibhāgāvabodhena yathārahaṃ veneyyānaṃ diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi anusāsanīsaṅkhātassa aññehi asayhassa buddhakiccassa sahanato tattha vā sādhukārībhāvato asayhasāhino. Aṅgīrasassāti aṅgīkatasīlādisampattikassa. ‘‘Aṅgamaṅgehi niccharaṇakaobhāsassā’’ti apare. Keci pana ‘‘aṅgīraso siddhatthoti imāni dve nāmāni pitarāyeva gahitānī’’ti vadanti. Appaṭimassāti anupamassa iṭṭhādīsu tādilakhaṇasampattiyā tādino. Pitupitā mayhaṃ tuvaṃsīti ariyajātivasena mayhaṃ pitu sammāsambuddhassa lokavohāravasena tvaṃ pitā asi. Sakkāti vaṃsena rājānaṃ ālapati. Dhammenāti sabhāvena ariyajātilokiyajātīhi dvinnaṃ jātīnaṃ sabhāvasamodhānena. Gotamāti gottena rājānaṃ ālapati. Ayyakosīti pitāmaho ahosi. Ettha ca ‘‘buddhassa puttomhī’’tiādiṃ vadanto thero aññaṃ byākāsi.

එහි 'බුද්ධස්ස පුත්තොම්හි' යනු සර්වඥ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී මුඛ දේශනාවන්ගෙන් උපන් බැවින් මම ඖරස පුත්‍රයෙක් වෙමි. 'අසය්හසාහිනො' යනු සම්බුද්ධත්වය ලැබීමට පෙර මහා බෝධිසත්ත්වයන් හැර අන් අයට දරාගත නොහැකි වූ සමස්ත බෝධි සම්භාරයන් හා මහා කරුණාව දරා සිටි බැවින් ද, ඉන් පසුව ද අන් අයට මැඩපැවැත්විය නොහැකි පංච මාරයන් මැඩපැවැත්වූ බැවින් ද, ආශයානුසය චරිතාධිමුක්ති ආදිය වෙන් වෙන් වශයෙන් අවබෝධ කරගෙන විනේය ජනයාට මෙලොව පරලොව හා පරමාර්ථ වැඩ පිණිස අන් අයට කළ නොහැකි බුද්ධ කෘත්‍යයන් මැනවින් ඉටු කරන බැවින් 'අසය්හසාහී' නම් වන සේක. 'අංගීරසස්ස' යනු ශරීරයේ අවයවයන් මෙන් සීලාදී සම්පත්වලින් යුක්ත වූ බැවිනි. "අවයවයන්ගෙන් විහිදෙන රශ්මිය ඇති බැවින්" යැයි ද සමහරෙක් පවසති. සමහරෙක් පවසනුයේ "අංගීරස හා සිද්ධත්ථ යන නම් දෙකම පියාණන් විසින්ම තබන ලද්දක්" බවයි. 'අප්පටිමස්ස' යනු උපමා රහිත වූ යන්නයි. තාදී ලක්ෂණයෙන් යුක්ත බැවින් 'තාදිනො' නම් වේ. 'පිටුපිතා මය්හං තුවංසි' යනු ආර්ය ජාතියේ වශයෙන් මාගේ පියාණන් වන සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ලෝක සම්මුතිය අනුව ඔබ පියාණන් වන බැවිනි. 'සක්ක' යනු වංශයෙන් ඇමතීමකි. 'ධම්මේන' යනු ස්වභාවයෙනි. 'ගෝතම' යනු ගෝත්‍රයෙන් ඇමතීමකි. 'අය්යකොසි' යනු මුත්තණුවන් වූ බවයි. මෙහිදී තෙරුන් වහන්සේ තමන් අරහත් ඵලයට පත් වූ බව ප්‍රකාශ කළහ.

---

Evaṃ [Pg.265] pana attānaṃ jānāpetvā haṭṭhatuṭṭhena raññā mahārahe pallaṅke nisīdāpetvā attano paṭiyāditassa nānaggarasabhojanassa pattaṃ pūretvā patte dinne gamanākāraṃ dassesi. ‘‘Kasmā gantukāmattha, bhuñjathā’’ti vutte, satthu santikaṃ gantvā bhuñjissāmīti. Kahaṃ pana satthāti? Vīsatisahassabhikkhuparivāro tumhākaṃ dassanatthāya maggaṃ paṭipannoti. Tumhe imaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjatha, aññaṃ bhagavato haratha. Yāva ca mama putto imaṃ nagaraṃ pāpuṇāti, tāvassa itoyeva piṇḍapātaṃ harathāti. Thero bhattakiccaṃ katvā rañño ca parisāya ca dhammaṃ desetvā satthu āgamanato puretarameva rājanivesanaṃ ratanattayaguṇesu abhippasannaṃ karonto sabbesaṃ passantānaṃyeva satthu āharitabbabhattapuṇṇaṃ pattaṃ ākāse vissajjetvā sayampi vehāsaṃ abbhuggantvā piṇḍapātaṃ upanetvā satthu hatthe ṭhapesi. Satthāpi taṃ piṇḍapātaṃ paribhuñji. Evaṃ saṭṭhiyojanaṃ maggaṃ divase divase yojanaṃ gacchantassa bhagavato rājagehato bhattaṃ āharitvā adāsi. Bhagavā kamena kapilavatthunagaraṃ patvā punadivase rājavīthiyaṃ piṇḍāya carati. Taṃ sutvā suddhodanamahārājā tattha gantvā, ‘‘mā evaṃ kattabbaṃ maññi, nayidaṃ rājavaṃsappaveṇī’’ti. ‘‘Ayaṃ tumhākaṃ, mahārāja, vaṃso, īdiso amhākaṃ pana buddhavaṃso’’ti vatvā –

මෙසේ තමන් හඳුන්වා දුන් පසු, සතුටට පත් රජතුමා මහාර්හ ආසනයක තෙරුන් වහන්සේ වඩා හිඳුවා, තමන් වෙනුවෙන් පිළියෙළ කළ ප්‍රණීත භෝජනයෙන් පාත්‍රය පුරවා පිළිගැන්වූ විට තෙරුන් වහන්සේ වැඩම කරන ඉරියව්වක් දැක්වූහ. "ඇයි වැඩම කරන්නේ, මෙහිම වළඳන්න" යැයි කී විට, "ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගොස් වළඳන්නෙමි" යි පැවසූහ. "ශාස්තෘන් වහන්සේ කොහේද?" යි විමසූ විට, "විසිදහසක් භික්ෂූන් පිරිවරා ඔබ දැකීම පිණිස වැඩම කරති" යැයි පැවසූහ. "ඔබ වහන්සේ මෙම පිණ්ඩපාතය වළඳන්න, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙනුවෙන් වෙනත් දානයක් ගෙනයන්න. මාගේ පුත්‍රයා මේ නගරයට පැමිණෙන තෙක් මෙතැනින්ම දානය ගෙනයන්න" යැයි රජු පැවසීය. තෙරුන් වහන්සේ දන් වළඳා රජුට හා පිරිසට දහම් දෙසා, ශාස්තෘන් වහන්සේ වැඩම කිරීමට පෙර සිටම රජ මාලිගය තෙරුවන් කෙරෙහි පැහැදීමට පත් කරමින්, සියල්ලන් බලා සිටියදීම ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙනුවෙන් ගෙන යා යුතු දානයෙන් පිරුණු පාත්‍රය අහසට මුදා හැර තමන් ද අහසට පැන නැගී, පිණ්ඩපාතය ගෙන ගොස් ශාස්තෘන් වහන්සේගේ අතට පත් කළහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ ද එම පිණ්ඩපාතය වැළඳූ සේක. මෙසේ යොදුන් සැටක් මාවත දිනකට යොදුන බැගින් වඩිනා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට දිනපතා රජ මාලිගයෙන් දානය ගෙන ගොස් පූජා කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිළිවෙළින් කිඹුල්වත් පුරයට වැඩම කොට පසු දින රජවීදියේ පිඬුසිඟා වැඩියහ. එය ඇසූ සුද්ධෝදන රජු එහි ගොස්, "මෙසේ නොකළ මැනවි, මෙය අපේ රාජ වංශයේ සිරිත නොවේ" යැයි පැවසීය. "මහාරාජය, මෙය ඔබගේ වංශයයි, මෙබඳු පිඬුසිඟා වැඩීම අපගේ බුද්ධ වංශයේ සිරිතයි" වදාරා -

---

‘‘Uttiṭṭhe nappamajjeyya, dhammaṃ sucaritaṃ care;

Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi ca.

"පිණ්ඩපාතයෙහි (වෑයමෙහි) නොපමා විය යුතුය. සුචරිත ධර්මයෙහි හැසිරිය යුතුය. ධර්මයේ හැසිරෙන්නා මෙලොව පරලොව දෙකෙහිම සුවසේ වෙසෙයි."

---

‘‘Dhammaṃ care sucaritaṃ, na naṃ duccaritaṃ care;

Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi cā’’ti. (dha. pa. 168-169) –

"සුචරිත ධර්මයෙහි හැසිරිය යුතුය, දුශ්චරිතයෙහි නොහැසිරිය යුතුය. ධර්මයේ හැසිරෙන්නා මෙලොව පරලොව දෙකෙහිම සුවසේ වෙසෙයි."

---

Dhammaṃ desesi. Rājā sotāpattiphale patiṭṭhahi. Tato rājā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā sakamandire bhojetvā sampavāretvā bhojanāvasāne dhammapālajātakaṃ (jā. 1.10.92 ādayo) sutvā sapariso anāgāmiphale patiṭṭhahi. Aparabhāge setacchattassa heṭṭhā nipannova arahattaṃ patvā parinibbāyi.

මෙසේ ධර්මය දේශනා කළ සේක. රජතුමා සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියේය. ඉන්පසු රජතුමා බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට ආරාධනා කොට තම මාලිගයෙහි දන් වළඳවා, දානය අවසානයෙහි ධර්මපාල ජාතකය ශ්‍රවණය කොට පිරිස සමඟ අනාගාමී ඵලයෙහි පිහිටියේය. පසුව ශ්වේතච්ඡත්‍රය යට සැතපී සිටියදීම අරහත් ඵලයට පත්ව පිරිනිවන් පෑවේය.

---

Tato bhagavā rāhulamātuyā bimbādeviyā pāsādaṃ gantvā tassā dhammaṃ desetvā sokaṃ vinodetvā candakinnarījātakadesanāya (jā. 1.14.18 ādayo) pasādaṃ janetvā nigrodhārāmaṃ agamāsi. Atha bimbādevī puttaṃ rāhulakumāraṃ āha – ‘‘gaccha, tava pitu santakaṃ dhanaṃ yācāhī’’ti. Kumāro ‘‘dāyajjaṃ[Pg.266], me samaṇa, dehī’’ti vatvā bhagavantaṃ anubandhitvā, ‘‘sukhā, te samaṇa, chāyā’’ti vadanto gacchati. Taṃ bhagavā nigrodhārāmaṃ netvā ‘‘lokutaradāyajjaṃ gaṇhāhī’’ti vatvā pabbājesi. Atha bhagavā ariyagaṇamajjhe nisinno ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ kulappasādakānaṃ yadidaṃ kāḷudāyī’’ti (a. ni. 1.219, 225) theraṃ etadagge ṭhapesi.

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රාහුල මාතාව වූ බිම්බා දේවියගේ ප්‍රාසාදයට වැඩම කර, ඇයට ධර්මය දේශනා කොට, ඇයගේ ශෝකය දුරු කර, චන්දකින්නරී ජාතක දේශනාවෙන් පැහැදීම ඇති කරවා නිග්‍රෝධාරාමයට වැඩම කළ සේක. එකල බිම්බා දේවිය සිය පුත් රාහුල කුමරුට මෙසේ කීවාය: "යන්න, ඔබගේ පියා සතු ධනය ඉල්ලා ගන්න." කුමාරයා "මහණෙනි, මට දායාදය දෙන්න" යයි පවසා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පසුපස ගොස්, "මහණෙනි, ඔබගේ සෙවණ සැපදායකයි" කියමින් ගමන් කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුව නිග්‍රෝධාරාමයට කැඳවාගෙන ගොස් "ලෝකෝත්තර දායාදය ලබා ගන්න" යයි පවසා පැවිදි කළ සේක. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ආර්ය මහා සංඝයා මැද වැඩසිටිමින් "මහණෙනි, මගේ ශ්‍රාවක වූ කුලයන් කෙරෙහි පැහැදීම ඇති කරන භික්ෂූන් අතර මේ කාලුදායී තෙරුන් අග්‍ර වන්නේය" යයි පවසා තෙරුන් වහන්සේව ඒතදග්ග තනතුරෙහි තැබූ සේක.

---

165. Thero pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādigāthāyo abhāsi. Tattha anuttānapadameva vaṇṇayissāma.

165. ඒතදග්ග තනතුර ලැබූ තෙරුන් වහන්සේ තම පෙර කර්මයන් සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පදුමුත්තර නම් ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ" යනාදී ගාථාවන් වදාළ සේක. එහි අපැහැදිලි පද පමණක් විස්තර කරන්නෙමු.

---

166. Guṇāguṇavidūti guṇañca aguṇañca guṇāguṇaṃ, vaṇṇāvaṇṇaṃ, kusalākusalaṃ vā taṃ jānātīti guṇāguṇavidū. Kataññūti aññehi kataguṇaṃ jānātīti kataññū, ekadivasampi bhattadānādinā katūpakārassa rajjampi dātuṃ samatthattā kataññū. Katavedīti kataṃ vindati anubhavati sampaṭicchatīti katavedī. Titthe yojeti pāṇineti sabbasatte nibbānapavesanupāye kusalapathe magge dhammadesanāya yojeti sampayojeti patiṭṭhāpetīti attho. Sesaṃ uttānatthameva. Gamanavaṇṇanagāthānamattho theragāthāyaṃ vuttoyevāti.

166. 'ගුණාගුණවිදූ' යනු ගුණය සහ අගුණය හෙවත් ගුණාගුණයද, වර්ණනාව සහ අවර්ණනාව (ප්‍රශංසාව හා නින්දාව) ද, නැතහොත් කුසල් හා අකුසල් ද යන එය දන්නා බැවින් ගුණාගුණවිදූ නම් වේ. 'කතඤ්ඤූ' යනු අන් අය විසින් කරන ලද ගුණ දන්නා බැවින් කතඤ්ඤූ නම් වේ. එක දවසක් හෝ දන් දීම ආදියෙන් කරන ලද උපකාරයට රාජ්‍යය පවා දීමට සමත් බැවින් කතඤ්ඤූ නම් වේ. 'කතවේදී' යනු කරන ලද උපකාරය විඳින, අනුභව කරන, පිළිගන්නා බැවින් කතවේදී නම් වේ. 'තිත්ථෙ යොජෙති පාණිනෙ' යනු සියලු සත්වයන් නිර්වාණයට පිවිසීමේ උපක්‍රමය වූ කුසල් මග නම් වූ මාර්ගයෙහි ධර්ම දේශනාවෙන් යොදවයි, මැනවින් යොදවයි, පිහිටුවයි යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය. ගමන් වර්ණනා ගාථාවල අර්ථය ථේරගාථාවෙහි කියන ලද්දේමය.

---

Kāḷudāyittheraapadānavaṇṇanā samattā.

කාලුදායී තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

---

7. Abhayattheraapadānavaṇṇanā

7. අභය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

---

Sattamāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato abhayattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vipaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare brāhmaṇakule nibbatto. So vuddhimanvāya vedaṅgapārago sakaparasamayakusalo ekadivasaṃ satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso bhagavantaṃ gāthāhi thomesi. So tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā puññāni katvā tato cuto devaloke nibbatto aparāparaṃ sugatīsuyevaṃ [Pg.267] saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahe bimbisārarañño putto hutvā nibbatti, abhayotvevassa nāmaṃ kariṃsu. So vayappatto nigaṇṭhehi saddhiṃ vissāsiko hutvā caranto ekadivasaṃ nigaṇṭhena nāṭaputtena satthu vādāropanatthāya pesito nipuṇapañhaṃ pucchitvā nipuṇabyākaraṇaṃ sutvā pasanno satthu santike pabbajitvā kammaṭṭhānānurūpaṃ ñāṇaṃ pesetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

සත්වන අපදානයෙහි එන "පදුමුත්තර නම් ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ" යනාදිය ආයුෂ්මත් අභය තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහුද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි හංසවතී නගරයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපන්නේය. ඔහු වැඩිවියට පත්ව වේදාංගයන්හි පරතෙරට පත් වූයේ, ස්වසමය පරසමයෙහි දක්ෂයෙක්ව, එක් දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ ගාථාවලින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ස්තුති කළේය. ඔහු එහි ආයුෂ පවතින තාක් සිට පින්කම් කොට, එයින් චුතව දෙව්ලොව උපත ලැබීය. නැවත නැවත සුගතිවලම සැරිසරමින්, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි රජගහ නුවර බිම්බිසාර රජුගේ පුත්‍රයෙකුව උපන්නේය. ඔහුට 'අභය' යනුවෙන්ම නම තැබූහ. ඔහු වයසට පත්ව නිගණ්ඨයන් සමග විශ්වාසවන්තව හැසිරෙද්දී, එක් දිනක් නිගණ්ඨ නාතපුත්ත විසින් ශාස්තෘන් වහන්සේට වාදාරෝපණය කරනු පිණිස යවන ලද්දේ, සූක්ෂ්ම ප්‍රශ්නයක් විමසා, සූක්ෂ්ම පිළිතුරක් අසා පැහැදී, ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිදි වී, කර්මස්ථානයට අනුරූපව ඥානය මෙහෙයවා නොබෝ කලකින්ම අරහත්වයට පත් විය.

---

195. So arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Taṃ sabbaṃ suviññeyyamevāti.

195. ඒ අභය තෙරුන් වහන්සේ අරහත්වයට පත්ව තම පෙර කර්මයන් සිහිපත් කරමින් සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පදුමුත්තර නම් ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ" යනාදිය වදාළ සේක. ඒ සියල්ල පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Abhayattheraapadānavaṇṇanā samattā.

අභය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

---

8. Lomasakaṅgiyattheraapadānavaṇṇanā

8. ලෝමසකංගිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

---

Aṭṭhamāpadāne imamhi bhaddake kappetiādikaṃ āyasmato lomasakaṅgiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto kassapassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto saddho pasanno ahosi. Aparo candano nāma tassa sahāyo cāsi. Te dvepi satthu santike dhammaṃ sutvā pasannamānasā pabbajitvā yāvajīvaṃ sīlaṃ rakkhitvā suparisuddhasīlā tato cutā devaloke nibbattitvā ekaṃ buddhantaraṃ dibbasukhaṃ anubhaviṃsu. Tesu ayaṃ imasmiṃ buddhuppāde sākiyakule nibbattitvā aparo candano devaputto hutvā tāvatiṃsabhavane nibbatti. Atha so sakyakulappasādakena kāḷudāyinā ārādhitena bhagavatā sakyarājūnaṃ mānamaddanāya kataṃ vessantaradhammadesanāyaṃ (jā. 2.22.1655 ādayo) pokkharavassaiddhipāṭihāriyaṃ disvā pasannamānaso pabbajitvā majjhimanikāye vuttaṃ bhaddekarattasuttantadesanaṃ sutvā araññavāsaṃ vasanto bhaddekarattasuttantadesanānusāsanaṃ (ma. ni. 3.286 ādayo) saritvā tadanusārena ñāṇaṃ pesetvā kammaṭṭhānaṃ manasi karitvā arahattaṃ pāpuṇi.

අටවන අපදානයෙහි එන "මේ භද්‍ර කල්පයෙහි" යනාදිය ආයුෂ්මත් ලෝමසකංගිය තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහුද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින් කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපදී ශ්‍රද්ධාවන්තව හා පැහැදුණු සිත් ඇත්තෙක් විය. ඔහුට 'චන්දන' නමින් තවත් යහළුවෙක් සිටියේය. ඒ දෙදෙනාම ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයෙහි ධර්මය අසා පැහැදී පැවිදි වී, දිවි හිමියෙන් සීලය ආරක්ෂා කොට, ඉතා පිරිසිදු සීලයක් ඇතිව එයින් චුතව දෙව්ලොව ඉපදී එක් බුද්ධාන්තරයක් මුළුල්ලේ දිව්‍ය සැප අනුභව කළහ. ඔවුන් අතරින් මොහු මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි ශාක්‍ය කුලයෙහි උපත ලැබූ අතර, අනෙක් තැනැත්තා වූ චන්දන දෙව්පුත් වී තව්තිසා භවනයෙහි උපන්නේය. ඉක්බිති ඔහු, ශාක්‍ය කුලයන් පැහැද වූ කාලුදායී තෙරුන් විසින් ආරාධනා කරන ලද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ශාක්‍ය රජවරුන්ගේ මානය මර්දනය කරනු පිණිස කළා වූ වෙස්සන්තර ධර්ම දේශනාවෙහිදී පොක්ඛරවස්ස නම් සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යය දැක පැහැදුණු සිත් ඇත්තේ පැවිදි වී, මජ්ඣිම නිකායෙහි වදාළ භද්දේකරත්ත සූත්‍ර දේශනාව අසා ආරණ්‍යවාසීව වසමින්, භද්දේකරත්ත සූත්‍ර දේශනාවෙහි අනුශාසනාව සිහිපත් කරමින් ඒ අනුව ඥානය මෙහෙයවා කර්මස්ථානය මෙනෙහි කොට අරහත්වයට පත් විය.

---

225. Arahattaṃ [Pg.268] patvā attano pubbakammaṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento imamhi bhaddake kappetiādimāha. Tattha kappo tāva catubbidho – sārakappo, varakappo, maṇḍakappo, bhaddakappoti. Tesu yasmiṃ kappe eko buddho uppajjati, ayaṃ sārakappo nāma. Yasmiṃ dve vā tayo vā buddhā uppajjanti, ayaṃ varakappo nāma. Yasmiṃ cattāro buddhā uppajjanti, ayaṃ maṇḍakappo nāma. Yasmiṃ pañca buddhā uppajjanti, ayaṃ bhaddakappo nāma. Aññattha pana –

225. අරහත්වයට පත්ව තම පෙර කර්මයන් සිහිපත් කරමින් මහත් වූ සෝමනස්සයට පත්ව, පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "මේ භද්‍ර කල්පයෙහි" යනාදිය වදාළ සේක. එහි කල්පය සතර වැදෑරුම් වේ; එනම්: සාර කල්පය, වර කල්පය, මණ්ඩ කල්පය සහ භද්‍ර කල්පය යනුයි. ඔවුන් අතුරින් යම් කල්පයක එක් බුදුවරයෙක් උපදීද, මෙය සාර කල්පය නම් වේ. යමක බුදුවරුන් දෙදෙනෙක් හෝ තිදෙනෙක් උපදිත්ද, මෙය වර කල්පය නම් වේ. යමක බුදුවරුන් සතර දෙනෙක් උපදිත්ද, මෙය මණ්ඩ කල්පය නම් වේ. යමක බුදුවරුන් පස් දෙනෙක් උපදිත්ද, මෙය භද්‍ර කල්පය නම් වේ. වෙනත් තැනක නම් -

---

‘‘Sārakappo maṇḍakappo, sāramaṇḍakappo tathā;

Varakappo bhaddakappo, kappā pañcavidhā siyuṃ.

"සාර කල්පය, මණ්ඩ කල්පය, එසේම සාරමණ්ඩ කල්පය, වර කල්පය සහ භද්‍ර කල්පය යයි කල්පයෝ පස් වැදෑරුම් වෙති."

---

‘‘Eko dve tayo cattāro, pañca buddhā yathākkamaṃ;

Etesu pañcakappesu, uppajjanti vināyakā’’ti. –

"පිළිවෙළින් එක් නමක්, දෙනමක්, තුන්නමක්, සිව්නමක් හා පස්නමක් බුදුවරුන් වහන්සේලා මෙම කල්ප පහෙහි උපදින සේක."

---

Evaṃ pañca kappā vuttā. Tesu ayaṃ kappo ‘‘kakusandho koṇāgamano kassapo gotamo metteyyo’’ti pañcabuddhapaṭimaṇḍitattā bhaddakappo nāma jāto.

මෙසේ කල්ප පහක් දක්වන ලදහ. ඒ අතරින් මෙම කල්පය "කකුසඳ, කෝණාගමන, කාශ්‍යප, ගෞතම, මෛත්‍රී" යන බුදුවරුන් පස්නමකගෙන් අලංකාරවත් වන බැවින් 'භද්‍ර කල්පය' නම් විය.

---

Tasmā imasmiṃ bhaddakappamhi kassapo nāyako uppajjīti sambandho. Sesaṃ uttānatthamevāti.

එබැවින් "මේ භද්‍ර කල්පයෙහි කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේ උපන් සේක" යන්න සම්බන්ධයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Lomasakaṅgiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ලෝමසකංගිය තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

---

9. Vanavacchattheraapadānavaṇṇanā

9. වනවච්ඡ තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

---

Navamāpadāne imamhi bhaddake kappetiādikaṃ āyasmato vanavacchattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto kassapassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu dhammadesanaṃ sutvā saddhājāto pabbajitvā parisuddhaṃ brahmacariyaṃ caritvā tato cuto devaloke nibbatto, tato cuto araññāyatane bhikkhūnaṃ samīpe kapotayoniyaṃ nibbatto. Tesu mettacitto dhammaṃ sutvā tato cuto devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthusmiṃ brāhmaṇakule nibbatti. Tassa mātukucchigatakāleyeva mātu dohaḷo udapādi vane vasituṃ vane vijāyituṃ[Pg.269]. Tato icchānurūpavasena vane vasantiyā gabbhavuṭṭhānaṃ ahosi. Gabbhato nikkhantañca naṃ kāsāvakhaṇḍena paṭiggahesuṃ. Tadā bodhisattassa uppannakālo, rājā taṃ kumāraṃ āharāpetvā saheva posesi. Atha bodhisatto mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā pabbajitvā chabbasāni dukkarakārikaṃ katvā buddhe jāte so mahākassapassa santikaṃ gantvā tassovāde pasanno tassa santikā buddhuppādabhāvaṃ sutvā satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā pabbajitvā nacirasseva chaḷabhiñño arahā ahosi.

නවවැනි අපදානයෙහි "ඉමම්හි භද්දකේ කප්පේ" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් වනවච්ඡ තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහුද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කොට ශ්‍රද්ධාව ඇතිව පැවිදි වී, පිරිසිදු බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිර, එයින් චුතව දේව ලෝකයෙහි උපන්නේය. එයින් චුතව වනාන්තරයක භික්ෂූන් වහන්සේලා සමීපයෙහි පරෙවි යෝනියෙහි උපන්නේය. ඒ භික්ෂූන් කෙරෙහි මෙත් සිතැතිව ධර්මය අසා එයින් චුතව දෙවි මිනිසුන් අතර සැරිසරමින්, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කපිලවස්තු පුරයෙහි බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපත ලැබීය. මොහු මවුකුස පිළිසිඳගත් කාලයේදීම මවට වනයෙහි වාසය කිරීමටත්, වනයෙහිදීම ප්‍රසූත කිරීමටත් දොළදුකක් ඇති විය. ඉන්පසු එම කැමැත්ත පරිදි වනයෙහි වසන්නා වූ ඇයට දරු ප්‍රසූතිය සිදු විය. කුසින් බිහි වූ මොහුව කසාය වස්ත්‍ර කැබැල්ලකින් පිළිගන්නා ලදී. එකල බෝධිසත්වයන් වහන්සේ උපන් කාලයයි. රජතුමා ඒ කුමාරයාව ගෙන්වාගෙන (බෝධිසත්වයන් සමග) එක්ව ඇති දැඩි කළේය. ඉක්බිති බෝධිසත්වයන් වහන්සේ මහාභිනිෂ්ක්‍රමණය කොට, පැවිදිව, සය වසක් දුෂ්කර ක්‍රියා කොට බුද්ධත්වයට පත් වූ කල්හි, ඒ වනවච්ඡ තෙරුන් මහා කාශ්‍යප රහතන් වහන්සේ සමීපයට ගොස් උන්වහන්සේගේ අවවාදයෙහි පැහැදී, උන්වහන්සේගෙන් බුදුන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ බව අසා, ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයට ගොස් ධර්මය අසා පැවිදිව, නොබෝ කලකින්ම ෂඩ් අභිඥා ලාභී රහතන් වහන්සේ නමක් වූහ.

---

251. So arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento imamhi bhaddake kappetiādimāha. Tattha brahmabandhu mahāyasoti ettha brāhmaṇānaṃ bandhu ñātakoti brāhmaṇabandhūti vattabbe gāthābandhasukhatthaṃ ‘‘brahmabandhū’’ti vuttanti veditabbaṃ. Lokattayabyāpakayasattā mahāyaso. Sesaṃ sabbaṃ suviññeyyamevāti.

251. උන්වහන්සේ අර්හත්වයට පත්ව තම පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කොට, සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "ඉමම්හි භද්දකේ කප්පේ" යනාදිය වදාළහ. එහි "බ්‍රහ්මබන්ධු මහායසෝ" යන්නෙහි, බ්‍රාහ්මණයන්ගේ බන්ධු හෙවත් නෑයා බැවින් "බ්‍රාහ්මණබන්ධු" යයි කිව යුතු වුවත්, ගාථා බන්ධනයෙහි පහසුව පිණිස "බ්‍රහ්මබන්ධූ" යයි පවසන ලද බව දත යුතුය. ලෝකත්‍රයෙහිම පැතිරුණු කීර්තිය ඇති බැවින් "මහායසෝ" නම් වේ. සෙසු සියල්ල පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Vanavacchattheraapadānavaṇṇanā samattā.

වනවච්ඡ තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

10. Cūḷasugandhattheraapadānavaṇṇanā

10. චූළසුගන්ධ තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

---

Dasamāpadāne imamhi bhaddake kappetiādikaṃ āyasmato sugandhattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto kassapasammāsambuddhakāle bārāṇasiyaṃ vibhavasampanne kule nibbatto viññutaṃ patvā satthu santike dhammaṃ sutvā sabbadā namassamāno mahādānaṃ dadamāno māsassa sattakkhattuṃ bhagavato gandhakuṭiyā catujjātigandhena vilimpesi. ‘‘Mama nibbattanibbattaṭṭhāne sarīrato sugandhagandho nibbattatū’’ti patthanaṃ akāsi. Bhagavā taṃ byākāsi. So yāvatāyukaṃ ṭhatvā puññāni karonto tato cuto devaloke nibbatto kāmāvacaralokaṃ sarīragandhena sugandhaṃ kurumāno sugandhadevaputtoti pākaṭo ahosi. So devalokasampattiyo anubhavitvā tato cuto imasmiṃ buddhuppāde mahābhogakule [Pg.270] nibbatti, tassa mātukucchigatasseva mātuyā sarīragandhena sakalagehaṃ sakalanagarañca sugandhena ekagandhaṃ ahosi, jātakkhaṇe sakalaṃ sāvatthinagaraṃ sugandhakaraṇḍako viya ahosi, tenassa sugandhoti nāmaṃ kariṃsu. So vuddhiṃ agamāsi. Tadā satthā sāvatthiyaṃ patvā jetavanamahāvihāraṃ paṭiggahesi, taṃ disvā pasannamānaso bhagavato santike pabbajitvā nacirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tassa uppannadivasato paṭṭhāya yāva parinibbānā etthantare nipannaṭṭhānādīsu sugandhameva vāyi. Devāpi dibbacuṇṇadibbagandhapupphāni okiranti.

දසවැනි අපදානයෙහි "ඉමම්හි භද්දකේ කප්පේ" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් සුගන්ධ තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහුද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද අධිකාර (පින්) ඇතිව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, කාශ්‍යප සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බරණැස් නුවර විභව සම්පත් සහිත කුලයක උපත ලැබීය. වැඩිවියට පත්ව ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයෙහි ධර්මය අසා, නිරතුරුව වඳිමින් පුදමින් මහා දාන පවත්වමින්, මසකට සත් වරක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ගන්ධකුටිය සිවු වර්ගයක සුවඳ විලවුන්වලින් ආලේප කළේය. "මා උපනුපන් තැන මාගේ ශරීරයෙන් සුගන්ධය වහනය වේවා" යි ප්‍රාර්ථනාවක් කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ සම්බන්ධයෙන් ව්‍යාකරණය (පුරෝකථනය) කළ සේක. ඔහු දිවි ඇති තෙක් පින්කම් කොට එයින් චුතව දේව ලෝකයෙහි උපන්නේය. ශරීර ගන්ධයෙන් කාමාවචර ලෝකය සුවඳවත් කරමින් "සුගන්ධ දේවපුත්ත" යනුවෙන් ප්‍රකට විය. ඔහු දේව ලෝක සම්පත් අනුභව කොට එයින් චුතව, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි මහා භෝග සම්පත් ඇති කුලයක උපත ලැබීය. ඔහු මවුකුස පිළිසිඳගත් කල සිටම ඔහුගේ මවගේ ශරීර ගන්ධයෙන් මුළු නිවසත්, මුළු නගරයත් එක්ම සුවඳක් විය. උපන් මොහොතෙහි මුළු සැවැත් නුවරම සුවඳ කරඬුවක් වැනි විය. එබැවින් ඔහුට "සුගන්ධ" යනුවෙන් නම තැබූහ. ඔහු වැඩෙන්නට විය. එකල ශාස්තෘන් වහන්සේ සැවැත් නුවරට වැඩි වැඩම කොට ජේතවන මහා විහාරය පිළිගත් සේක. උන්වහන්සේව දැක පැහැදුණු සිත් ඇතිව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිදිව, නොබෝ කලකින්ම සිව්පිළිසිඹියාපත් මහරහතන් වහන්සේ නමක් විය. උන්වහන්සේ රහත් වූ දින පටන් පිරිනිවන් පාන තෙක්ම ඒ අතර කාලයෙහි උන්වහන්සේ වැඩ සිටි තැන් ආදියෙහි සුගන්ධයම හැමීය. දෙවියෝද දිව්‍යමය සුවඳ කුඩු සහ දිව්‍යමය මල් ඉසූහ.

---

272. Sopi thero arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento imamhi bhaddake kappetiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthattā ca suviññeyyameva, kevalaṃ puññanānattaṃ nāmanānattañca viseso.

272. ඒ තෙරුන් වහන්සේද අර්හත්වයට පත්ව තම පූර්ව කර්මයන් සිහිපත් කොට, සොම්නසට පත්ව පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "ඉමම්හි භද්දකේ කප්පේ" යනාදිය වදාළහ. ඒ සියල්ල යට සඳහන් කළ ක්‍රමයටම සහ අර්ථය පැහැදිලි බැවින් පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය. පිනෙහි සහ නාමයෙහි ඇති වෙනස පමණක් විශේෂයකි.

---

Cūḷasugandhattheraapadānavaṇṇanā samattā.

චූළසුගන්ධ තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

Pañcapaññāsamavaggavaṇṇanā samattā.

පනස් පස්වැනි වග්ගයේ වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

56. Yasavaggo

56. යස වර්ගය.

---

1. Yasattheraapadānavaṇṇanā

1. යස තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

---

Chappaññāsame vagge paṭhamāpadāne mahāsamuddaṃ oggayhātiādikaṃ āyasmato yasattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle mahānubhāvo nāgarājā hutvā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ attano bhavanaṃ netvā mahādānaṃ pavattesi, bhagavantaṃ mahagghena ticīvarena acchādesi, ekekañca bhikkhuṃ mahaggheneva paccekadussayugena sabbena ca samaṇaparikkhārena. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto siddhatthassa bhagavato kāle seṭṭhiputto hutvā mahābodhimaṇḍalaṃ sattahi ratanehi pūjesi. Kassapassa bhagavato kāle sāsane pabbajitvā samaṇadhammaṃ akāsi. Evaṃ so sugatīsuyeva saṃsaranto amhākaṃ bhagavato kāle bārāṇasiyaṃ mahāvibhavassa seṭṭhino putto [Pg.271] hutvā sujātāya bhagavato khīrapāyāsaṃ dinnāya seṭṭhidhītāya kucchimhi nibbatti, yaso nāma nāmena paramasukhumālo. Tassa tayo pāsādā honti – eko hemantiko, eko gimhiko, eko vassikoti. So vassike pāsāde vassike cattāro māse nippurisehi tūriyehi paricārayamāno vasati, heṭṭhāpāsādaṃ na otarati. Hemantike pāsāde cattāro māse suphusitavātapānakavāṭe tattheva paṭivasati. Gimhike pāsāde bahukavāṭavātapānajālāhi sampanne tattheva vasati. Hatthapādānaṃ sukhumālatāya bhūmiyaṃ nisajjādikiccaṃ natthi. Simbalitulādipuṇṇasabhāve attharitvā tattha upadhānāni kiccāni karoti. Evaṃ devaloke devakumāro viya pañcahi kāmaguṇehi samappitassa samaṅgībhūtassa paricārayamānassa paṭikacceva niddā okkami, parijanassāpi niddā okkami, sabbarattiyo ca telapadīpo jhāyati. Atha kho yaso kulaputto paṭikacceva pabujjhitvā addasa sakaṃ parijanaṃ supantaṃ aññissā kacche vīṇaṃ, aññissā kaṇṭhe mudiṅgaṃ, aññissā kacche āḷambaraṃ, aññaṃ vikesikaṃ, vikkheḷikaṃ, aññā vippalapantiyo hatthapattaṃ susānaṃ maññe, disvānassa ādīnavo pāturahosi, nibbidāya cittaṃ saṇṭhāsi. Atha kho yaso kulaputto udānaṃ udānesi – ‘‘upaddutaṃ vata bho, upassaṭṭhaṃ vata bho’’ti.

පනස් හයවන වග්ගයේ පළමු අපදානය වන 'මහාසමුද්දං ඔග්ගය්හ' යනාදී ගාථාවලින් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් යස තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්දහම් කර ඇති අධිකාර ඇති අයෙකු ව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් සුමේධ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ මහා ආනුභාව සම්පන්න නාග රාජයෙකු වී ඉපිද, බුදුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝ රත්නය තමන්ගේ භවනයට වැඩම කරවා මහා දානයක් පැවැත්වීය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මහා අගනා තුන් සිවුරක් පූජා කළ අතර, එක් එක් භික්ෂුවකට ද ඉතා අගනා වස්ත්‍ර යුගල බැගින් සහ සියලුම ශ්‍රමණ පරිෂ්කාර පූජා කළේය. ඔහු ඒ පුණ්‍යකර්මය හේතුවෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් සිද්ධත්ථ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ සිටු පුත්‍රයෙකු වී ඉපිද, මහා බෝධි මණ්ඩලය සත් රුවනින් පූජා කළේය. කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ ශාසනයෙහි පැවිදි වී ශ්‍රමණ ධර්මය පිරුවේය. මෙසේ ඔහු සුගතිගාමී වෙමින් සැරිසරා අප භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයේ බරණැස් නුවර මහා සම්පත් ඇති සිටුවරයෙකුගේ පුත්‍රයෙකු ව, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට කිරිපිඬු දානය පිළිගැන්වූ සුජාතා සිටු දියණියගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්තේය. නමින් යස නම් වූ ඔහු අතිශයින්ම සුකුමාර දරුවෙකු විය. ඔහුට හේමන්ත, ගිම්හාන සහ වස්සාන යන සෘතු තුනට ගැලපෙන පරිදි මාලිගා තුනක් තිබුණි. ඔහු වස්සාන කාලයට උචිත මාලිගයෙහි වස්සාන සෘතුවේ මාස හතර පුරාම පුරුෂයන් රහිත ස්ත්‍රී තූර්ය වාදිකාවන් පිරිවරා පංචකාම සැප විඳිමින් වාසය කළේය. ඔහු මාලිගයේ පහළ මාලයට පවා බැස නොගියේය. හේමන්ත සෘතුවට උචිත, මනාව සකස් කළ කවුළු සහිත මාලිගයෙහි මාස හතරක් වාසය කළේය. ගිම්හාන සෘතුවට උචිත, බොහෝ දොර කවුළු හා දැල් සහිත මාලිගයෙහි එම කාලයේ වාසය කළේය. ඔහුගේ අත් පා ඉතා සිනිඳු බැවින් බිම වාඩි වීම වැනි දෙයක් සිදු නොවුණි. ඉලුක් සහ පුළුන් පිරවූ ඇතිරිලි මත සියලු කටයුතු සිදු කළේය. මෙසේ දිව්‍ය ලෝකයේ දිව්‍ය කුමාරයෙකු මෙන් පංච කාම ගුණයෙන් පිනා ගිය, එම සම්පත් අනුභව කළ යස කුලපුත්‍රයාට එක් දිනක වේලාසනින්ම නින්ද ගියේය. ඔහුගේ පිරිවරට ද එසේම නින්ද ගියේය. මුළු රාත්‍රිය පුරා තෙල් පහන් දැල්වෙමින් තිබුණි. එවිට වේලාසනින්ම අවදි වූ යස කුලපුත්‍රයා, තම පිරිවර නිදා සිටින ආකාරය දැකීය. එක් තැනැත්තියකගේ කිහිල්ලේ වීණාව ද, තවත් තැනැත්තියකගේ බෙල්ලේ මෘදංගය ද, තවත් අයෙකුගේ කිහිල්ලේ ආළම්බරය (බෙරය) ද තිබෙනු දැකීය. තවත් අයෙකුගේ කෙස් වැටි අවුල් වී, තවත් අයෙකුගේ කටින් කෙළ වැගිරෙමින්, තවත් සමහරුන් නින්දෙන් විකාර දොඩවන ආකාරය දැක තම මාලිගය සොහොන් පිටියක් මෙන් පෙනුණි. මෙය දැකීමෙන් ඔහුට මෙහි ආදීනව වැටහුණු අතර, කළකිරීම (නිබ්බිදාව) ඇති විය. එකල්හි යස කුලපුත්‍රයා, "භවත්නි, පීඩිතයි! භවත්නි, උපද්‍රව සහිතයි!" යනුවෙන් උදන් ඇනීය.

---

Atha kho yaso kulaputto suvaṇṇapādukāyo ārohitvā yena nivesanadvāraṃ tenupasaṅkami, amanussā dvāraṃ vivariṃsu – ‘‘mā yasassa kulaputtassa koci antarāyamakāsi agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāyā’’ti. Atha kho yaso kulaputto yena nagaradvāraṃ tenupasaṅkami, amanussā dvāraṃ vivariṃsu – ‘‘mā yasassa kulaputtassa koci antarāyamakāsi agārasmā anagāriyaṃ pabbajjāyā’’ti. Atha kho yaso kulaputto yena isipatanaṃ migadāyo tenupasaṅkami.

ඉන්පසු යස කුලපුත්‍රයා රන් මිරිවැඩි සඟල පැළඳ නිවසේ දොරටුව අසලට පැමිණියේය. "යස කුලපුත්‍රයාට ගිහිගෙයින් නික්ම මහණ වීම සඳහා කිසිවෙක් බාධා නොකෙරේවා" යි සිතූ අමනුෂ්‍යයෝ (දෙවිවරු) දොර විවෘත කළහ. ඉන්පසු යස කුලපුත්‍රයා නගර ද්වාරය වෙත පැමිණි අතර, අමනුෂ්‍යයෝ ඒ දොර ද විවෘත කර දුන්හ. පසුව යස කුලපුත්‍රයා ඉසිපතන මිගදාය වෙත ගියේය.

---

Tena kho pana samayena bhagavā rattiyā paccūsasamayaṃ paccuṭṭhāya ajjhokāse caṅkamati, addasā kho bhagavā yasaṃ kulaputtaṃ dūratova āgacchantaṃ, disvāna caṅkamā orohitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho yaso kulaputto bhagavato avidūre udānaṃ udānesi – ‘‘upaddutaṃ vata bho, upassaṭṭhaṃ vata bho’’ti. Atha kho bhagavā yasaṃ kulaputtaṃ [Pg.272] etadavoca – ‘‘idaṃ kho, yasa, anupaddutaṃ, idaṃ anupassaṭṭhaṃ, ehi, yasa, nisīda, dhammaṃ te desessāmī’’ti. Atha kho yaso kulaputto, ‘‘idaṃ kira anupaddutaṃ, idaṃ anupassaṭṭha’’nti haṭṭho udaggo suvaṇṇapādukāhi orohitvā yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi, ekamantaṃ nisinnassa kho yasassa kulaputtassa bhagavā anupubbiṃ kathaṃ kathesi, seyyathidaṃ, dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi. Yadā bhagavā aññāsi yasaṃ kulaputtaṃ kallacittaṃ muducittaṃ vinīvaraṇacittaṃ udaggacittaṃ pasannacittaṃ, atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā, taṃ pakāsesi dukkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ maggaṃ. Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya, evameva yasassa kulaputtassa tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti.

ඒ අවස්ථාවේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අලුයම් කාලයේ අවදි වී එළිමහනේ සක්මන් කරමින් සිටියහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දුරදීම එන යස කුලපුත්‍රයාව දැක, සක්මනින් බැස පනවන ලද අසුනක වැඩ සිටියහ. එකල්හි යස කුලපුත්‍රයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නුදුරින්, "භවත්නි, පීඩිතයි, භවත්නි, උපද්‍රව සහිතයි" කියා උදන් ඇනීය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යස කුලපුත්‍රයාට මෙසේ වදාළහ: "යස, මෙය පීඩිත නැත, මෙය උපද්‍රව රහිතය. යස, මෙහි එන්න, වාඩි වන්න. මම ඔබට ධර්මය දේශනා කරන්නෙමි." එවිට යස කුලපුත්‍රයා, "මෙය පීඩිත නැතිලු, මෙය උපද්‍රව රහිතලු" කියා සතුටු වී, රන් මිරිවැඩි සඟල ගලවා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, වහන්සේට ආභිවාදනය කර එකත්පසක වාඩි විය. එකත්පසක වාඩි වූ යස කුලපුත්‍රයාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනුපිළිවෙල කතාව දේශනා කළහ. එනම්, දාන කථාව, සීල කථාව, සග්ග කථාව, කාමයන්ගේ ආදීනව හා එහි ලාමක බව, කෙලෙස් සහිත බව සහ නෙක්ඛම්මයේ (පැවිදි වීමේ) ආනිසංස පැහැදිලි කළහ. යස කුලපුත්‍රයාගේ සිත ධර්මය පිළිගැනීමට සුදුසු වූ, මෘදු වූ, නීවරණ රහිත වූ, ප්‍රමුදිත වූ, ප්‍රසන්න වූ සිතක් බව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දත් සේක. එවිට බුදුවරුන්ගේ සාමුක්කංසික ධර්ම දේශනාව වූ දුක්ඛ, සමුදය, නිරෝධ, මග්ග යන සතර අරිය සච්ච ධර්මය දේශනා කළහ. කිලුටු රහිත පිරිසිදු වස්ත්‍රයක් මනාව සායම් උරාගන්නාක් මෙන්, ඒ අසුනේදීම යස කුලපුත්‍රයාට කෙලෙස් මල රහිත වූ ධර්ම චක්ෂුස (සෝවාන් ඵලය) පහළ විය. එනම්, "යමක් හටගන්නා ස්වභාව ඇත්ද, ඒ සියල්ල විනාශ වීමේ ස්වභාවයෙන් යුක්තය" යන වැටහීමයි.

---

Atha kho yasassa kulaputtassa mātā pāsādaṃ abhiruhitvā yasaṃ kulaputtaṃ apassantī yena seṭṭhi gahapati tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā seṭṭhiṃ gahapatiṃ etadavoca – ‘‘putto te gahapati yaso na dissatī’’ti. Atha kho, seṭṭhi gahapati, catuddisā assadūte uyyojetvā sāmaṃyeva yena isipatanaṃ migadāyo tenupasaṅkami. Addasā kho, seṭṭhi gahapati, suvaṇṇapādukānaṃ nikkhepaṃ, disvāna taṃyeva anugamāsi. Addasā kho bhagavā seṭṭhiṃ gahapatiṃ dūratova āgacchantaṃ, disvāna bhagavato etadahosi – ‘‘yaṃnūnāhaṃ tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhareyyaṃ, yathā seṭṭhi gahapati idha nisinno idha nisinnaṃ yasaṃ kulaputtaṃ na passeyyā’’ti. Atha kho bhagavā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkharesi. Atha kho seṭṭhi gahapati yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘api, bhante, bhagavā yasaṃ kulaputtaṃ passeyyā’’ti. Tena hi gahapati nisīda, appeva nāma idha nisinno idha nisinnaṃ yasaṃ kulaputtaṃ passeyyāsīti. Atha kho seṭṭhi gahapati ‘‘idheva kirāhaṃ nisinno idha nisinnaṃ yasaṃ kulaputtaṃ passissāmī’’ti haṭṭho udaggo bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi, ekamantaṃ nisinnassa kho seṭṭhissa gahapatissa bhagavā anupubbiṃ kathaṃ kathesi…pe… aparappaccayo atthu sāsane bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ bhante, abhikkantaṃ bhante, seyyathāpi[Pg.273], bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti, evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca, upāsakaṃ maṃ bhagavā dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gata’’nti. Sova loke paṭhamaṃ upāsako ahosi tevāciko.

ඉක්බිති යස කුලපුත්‍රයාගේ මෑණියෝ ප්‍රාසාදයට නැඟ යස කුලපුත්‍රයා නොදැක, සිටු ගෘහපතියා සිටි තැනට ගොස් මෙසේ කීවාය: "ගෘහපතිය, ඔබගේ පුත් යස දක්නට නැත." ඉක්බිති සිටු ගෘහපතියා සතර දිසාවට අස් දූතයන් පිටත් කර යවා, තෙමේ ම ඉසිපතන මිගදාය යම් තැනක ද එතැනට ගියේය. සිටු ගෘහපතියා (යස කුලපුත්‍රයාගේ) ස්වර්ණ පාදුකාවන් තැබූ (පියවර) සලකුණු දැක, ඒ අනුව ම ගියේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දුරදීම එන්නා වූ සිටු ගෘහපතියා දැක, මෙසේ සිතූ සේක: "මෙතැන වාඩි වී සිටින සිටු ගෘහපතියාට, මෙතැන ම වාඩි වී සිටින යස කුලපුත්‍රයා නොපෙනෙන පරිදි මම යම් ඉර්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් කළහොත් මැනවි." ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එවැනි වූ ඉර්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් කළ සේක. ඉක්බිති සිටු ගෘහපතියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ මෙසේ සැළ කළේය: "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, යස කුලපුත්‍රයා දුටු සේක් ද?" "ගෘහපතිය, එසේ නම් මෙහි වාඩි වෙන්න. මෙතැන වාඩි වී සිටින ඔබට මෙතැන ම වාඩි වී සිටින යස කුලපුත්‍රයා පෙනෙන්නට පුළුවන." එවිට සිටු ගෘහපතියා, "මෙතැන ම වාඩි වී සිටින මට මෙතැන ම වාඩි වී සිටින යස කුලපුත්‍රයා පෙනෙන්නේ ලු" යි සතුටට හා ප්‍රමෝදයට පත් ව, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර එකත්පසක වාඩි විය. එකත්පසක වාඩි වූ සිටු ගෘහපතියාට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අනුපූර්විකා කථාව දේශනා කළ සේක... (පෙ)... හෙතෙම ශාසනයෙහි අන්‍යයන් කෙරෙහි විශ්වාසය තැබිය යුතු නොවන (තමා ම අවබෝධ කරගත්) තත්ත්වයට පත් ව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: "ස්වාමීනි, ඉතා මැනවි! ස්වාමීනි, ඉතා මැනවි! ස්වාමීනි, යම්සේ යටිකුරු කර තිබූ දෙයක් උඩුකුරු කර දක්වන්නාක් මෙන් ද, වසා තිබූ දෙයක් විවෘත කර දක්වන්නාක් මෙන් ද, මංමුළා වූවකුට මඟ පෙන්වන්නාක් මෙන් ද, 'ඇස් ඇත්තෝ රූප දකිත්වා' යි අඳුරෙහි තෙල් පහනක් දරන්නාක් මෙන් ද, එලෙස ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් නොයෙක් ආකාරයෙන් ධර්මය දේශනා කරන ලද්දේ ය. ස්වාමීනි, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද, ධර්මය ද, භික්ෂු සංඝයා ද සරණ යමි. අද පටන් දිවි හිමියෙන් සරණ ගිය උපාසකයෙකු ලෙස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මා පිළිගන්නා සේක්වා." ඔහු ලෝකයෙහි තෙරුවන් සරණ ගිය (තේවාචික) ප්‍රථම උපාසකයා විය.

---

Atha kho yasassa kulaputtassa pituno dhamme desiyamāne yathādiṭṭhaṃ yathāviditaṃ bhūmiṃ paccavekkhantassa anupādāya āyavehi cittaṃ vimucci. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘yasassa kho kulaputtassa pituno dhamme desiyamāne yathādiṭṭhaṃ yathāviditaṃ bhūmiṃ paccavekkhantassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttaṃ, abhabbo kho yaso kulaputto hīnāyāvattitvā kāme paribhuñjituṃ, seyyathāpi pubbe agārikabhūto, yaṃnūnāhaṃ taṃ iddhābhisaṅkhāraṃ paṭippassambheyya’’nti. Atha kho bhagavā taṃ iddhābhisaṅkhāraṃ paṭippassambhesi. Addasā kho seṭṭhi gahapati yasaṃ kulaputtaṃ nisinnaṃ, disvāna yasaṃ kulaputtaṃ etadavoca – ‘‘mātā te tāta, yasa, paridevasokasamāpannā, dehi mātuyā jīvita’’nti. Atha kho yaso kulaputto bhagavantaṃ ullokesi. Atha kho bhagavā seṭṭhiṃ gahapatiṃ etadavoca – ‘‘taṃ kiṃ maññasi, gahapati, yassa sekkhena ñāṇena sekkhena dassanena dhammo diṭṭho vidito seyyathāpi tayā, tassa yathādiṭṭhaṃ yathāviditaṃ bhūmiṃ paccavekkhantassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttaṃ, bhabbo nu kho so, gahapati, hīnāyāvattitvā kāme paribhuñjituṃ seyyathāpi pubbe agārikabhūto’’ti? ‘‘No hetaṃ, bhante’’. ‘‘Yasassa kho, gahapati, kulaputtassa sekkhena ñāṇena sekkhena dassanena dhammo diṭṭho vidito seyyathāpi tayā, tassa yathādiṭṭhaṃ yathāviditaṃ bhūmiṃ paccavekkhantassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttaṃ, abhabbo kho, gahapati, yaso kulaputto hīnāyāvattitvā kāme paribhuñjituṃ seyyathāpi pubbe agārikabhūto’’ti. ‘‘Lābhā, bhante, yasassa kulaputtassa, suladdhaṃ, bhante, yasassa kulaputtassa, yathā yasassa kulaputtassa anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttaṃ, adhivāsetu me, bhante bhagavā, ajjatanāya bhattaṃ yasena kulaputtena pacchāsamaṇenā’’ti. ‘‘Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena’’. Atha kho seṭṭhi gahapati[Pg.274], bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Atha kho yaso kulaputto acirapakkante seṭṭhimhi gahapatimhi bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘labheyyāhaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti. ‘‘Ehi bhikkhū’’ti bhagavā avoca – ‘‘svākkhāto dhammo, cara brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā’’ti, sāva tassa āyasmato upasampadā ahosi.

ඉක්බිති යස කුලපුත්‍රයාගේ පියාට ධර්මය දේශනා කරනු ලබන කල්හි, (ධර්මය අසමින් සිටි යස කුලපුත්‍රයා) තමා කලින් දුටු හා දැනගත් ධර්ම භූමිය (සත්‍ය හතර) ඉතිරි මඟ ත්‍රයෙන් මෙනෙහි කරද්දී, ඔහුගේ සිත උපාදාන රහිත ව ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදුණේ ය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සිතුණි: "යස කුලපුත්‍රයාගේ පියාට ධර්මය දේශනා කරද්දී, කලින් දුටු හා දැනගත් ධර්මය මෙනෙහි කළ යස කුලපුත්‍රයාගේ සිත අල්ලා ගැනීමකින් තොරව ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදුණේ ය. යස කුලපුත්‍රයා නැවත ගිහි බවට පත් ව පෙර ගිහියකුව සිටියදී මෙන් කාම සම්පත් අනුභව කිරීමට නොහැක්කේ ය. එබැවින් මා කළ ඒ ඉර්ධි ප්‍රාතිහාර්යය ඉවත් කළහොත් මැනවි." ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ ඉර්ධි ප්‍රාතිහාර්යය ඉවත් කළ සේක. එවිට සිටු ගෘහපතියා එහි වාඩි වී සිටින යස කුලපුත්‍රයා දැක, ඔහුට මෙසේ කීවේය: "පින්වත් යස, ඔබගේ මෑණියෝ වැලපෙමින් සෝකයෙන් පෙළෙන්නාහ. මෑණියන්ට ජීවිතය ලබා දෙන්න (නැවත එන්න)." එවිට යස කුලපුත්‍රයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දෙස බැලුවේය. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සිටු ගෘහපතියාට මෙසේ වදාළ සේක: "ගෘහපතිය, ඔබ කුමක් සිතන්නෙහි ද? ඔබ මෙන් ම ශෛක්ෂ ඥානයෙන් හා ශෛක්ෂ දර්ශනයෙන් ධර්මය දැක අවබෝධ කරගත් යමෙකුගේ සිත, ඒ දුටු හා දැනගත් ධර්මය මෙනෙහි කරද්දී ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදුණේ නම්, ගෘහපතිය, ඔහු නැවත ගිහි බවට පත් ව පෙර පරිදි කාම සම්පත් අනුභව කිරීමට සුදුසු වේ ද?" "ස්වාමීනි, එය සිදු විය නොහැක්කකි." "ගෘහපතිය, යස කුලපුත්‍රයා ඔබ මෙන් ම ශෛක්ෂ ඥානයෙන් හා ශෛක්ෂ දර්ශනයෙන් ධර්මය දැක අවබෝධ කරගත්තේ ය. ඒ දුටු හා දැනගත් ධර්මය මෙනෙහි කරන ඔහුගේ සිත ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදුණේ ය. ගෘහපතිය, යස කුලපුත්‍රයා නැවත ගිහි බවට පත් ව පෙර පරිදි කාම සම්පත් අනුභව කිරීමට අභව්‍යය." "ස්වාමීනි, යස කුලපුත්‍රයාට ලාභයකි! ස්වාමීනි, යස කුලපුත්‍රයා (මනුෂ්‍යත්වය) මනාව ලබා ගත්තේ ය! යස කුලපුත්‍රයාගේ සිත උපාදාන රහිත ව ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදුණේ ය. ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යස කුලපුත්‍රයා ද පසුසමණ පසඟ කොට ගෙන අද දවසේ මගේ දානය පිළිගන්නා සේක්වා." භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිශ්ශබ්දතාවයෙන් එය පිළිගත් සේක. ඉක්බිති සිටු ගෘහපතියා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පිළිගැනීම දැන, අස්නෙන් නැගිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අභිවාදනය කර පැදකුණු කොට නික්ම ගියේය. සිටු ගෘහපතියා නික්ම ගිය නොබෝ වේලාවකින් යස කුලපුත්‍රයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: "ස්වාමීනි, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිද්ද හා උපසම්පදාව ලබනු කැමැත්තෙමි." "මහණ, මෙහි එව," යි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. "ධර්මය මැනවින් දේශනා කරන ලද්දේ ය. මනා කොට දුක් කෙළවර කිරීම පිණිස බඹසර හැසිරෙන්න." එය ම ඒ ආයුෂ්මතුන්ගේ උපසම්පදාව විය.

---

1. Arahā pana hutvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento mahāsamuddaṃ oggayhātiādimāha. Tattha samuddanti aṅgulimuddāya saṃ suṭṭhu dassetabbato samuddo, atha vā saṃ suṭṭhu udiyati khobhiyati pasodhiyati ghosanaṃ karonto āluḷiyatīti samuddo, mahanto ca so samuddo cāti mahāsamuddo, taṃ mahāsamuddaṃ. Oggayhāti ajjhogāhetvā abbhantaraṃ pavisitvā tassa mahāsamuddassa anto pavisitvā, sāmyatthe cetaṃ upayogavacananti daṭṭhabbaṃ. Bhavanaṃ me sumāpitanti ettha bhavanti nibbattanti nivasanti catūhi iriyāpathehi vāsaṃ kappenti etthāti bhavanaṃ, mayhaṃ taṃ bhavanaṃ taṃ vimānaṃ taṃ pāsādaṃ pañcapākārakūṭāgārehi saṃ suṭṭhu māpitaṃ nagaraṃ, attano balena suṭṭhu nimmitanti attho. Sunimmitā pokkharaṇīti sumahantā hutvā bhūtā itā gatā pavattā khaṇitā katāti pokkharaṇī, macchakacchapapupphapulinatitthamadhurodakādīhi suṭṭhu nibbattā nimmitāti attho. Cakkavākūpakūjitāti cakkavākakukkuṭahaṃsādīhi kūjitā ghositā nāditā sā pokkharaṇīti sambandho. Ito paraṃ nadīvanadvipadacatuppadapādapapakkhīnaṃ vaṇṇañca sumedhassa bhagavato dassanañca nimantetvā sumedhassa bhagavato dānakkamañca suviññeyyameva.

1. රහත් බවට පත්ව සොම්නසට පත් වූ ඒ රහතන් වහන්සේ තම පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "මහාසමුද්දං ඔග්ගය්හාති" යනාදිය වදාළ සේක. එහි 'සමුද්ද' යනු ඇඟිලි මුද්‍රාවෙන් මනාව පෙන්විය යුතු බැවින් සමුද්‍රය නම් වේ. එසේත් නැතහොත් මනාව කැලඹෙන, පිරිසිදු වන, ශබ්ද පවත්වන බැවින් සමුද්‍රය නම් වේ. විශාල වූ ද සමුද්‍රය වූ ද බැවින් මහා සමුද්‍රය නම් වේ. 'ඔග්ගය්හාති' යනු බැස, ඇතුළට පිවිස, ඒ මහා සමුද්‍රය තුළට පිවිස යන්නයි. 'භවනං මෙ සුමාපිතං' යන්නෙහි 'භවන' යනු සතර ඉරියව්වෙන් වාසය කරන ස්ථානයයි. මගේ ඒ භවනය, ඒ විමානය, ඒ ප්‍රාසාදය පවුරු පහකින් හා කූටාගාරවලින් මනාව නිර්මාණය කරන ලද නගරයක් බඳු වූ, තම බලයෙන් මනාව මවන ලද ස්ථානයක් යන අර්ථයයි. 'සුනිම්මිතා පොක්ඛරණී' යනු ඉතා විශාල වූ, මනාව කනින ලද හෝ කරන ලද පොකුණකි. මසුන්, ඉබ්බන්, මල්, වැලි තලා, තොටුපළවල් හා මිහිරි ජලයෙන් යුක්තව මනාව හටගත් පොකුණ යන අර්ථයයි. 'චක්කවාකූපකූජිතා' යනු චක්‍රවාක, කුකුළන්, හංසයන් ආදී පක්ෂීන්ගේ නාදයෙන් ගිගුම් දෙන ඒ පොකුණ යන අර්ථයයි. මෙයින් පසු ගංගා, වනාන්තර, දෙපා සිවුපා සතුන් හා පක්ෂීන්ගේ වර්ණයන් ගැන ද, සුමේධ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැකීම ගැන ද, උන්වහන්සේට ආරාධනා කර දන් දුන් පිළිවෙළ ගැන ද පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Lokāhutipaṭiggahanti ettha loke āhuti lokāhuti, kāmarūpārūpasaṅkhātassa lokassa āhutiṃ pūjāsakkāraṃ paṭiggaṇhātīti lokāhutipaṭiggahaṃ, sumedhaṃ bhagavantanti attho. Sesaṃ byākaraṇadānañca arahattappattaphalañca suviññeyyamevāti.

'ලෝකාහුතිපටිග්ගහං' යන්නෙහි ලෝකයෙහි ගෙනවුත් පිදිය යුතු වස්තුව 'ලෝකාහුති' නම් වේ. කාම, රූප, අරූප සංඛ්‍යාත ලෝකයාගේ දුර සිට ගෙන එන පූජා සත්කාර පිළිගන්නා බැවින් 'ලෝකාහුතිපටිග්ගහ' නම් වේ. එය සුමේධ බුදුරජාණන් වහන්සේ යන අර්ථයයි. ඉතිරි කොටස වන ව්‍යාකරණ දීම (නියත විවරණ දීම) හා අර්හත් ඵලයට පැමිණීම යන කරුණු පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Yasattheraapadānavaṇṇanā samattā.

යස තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

2. Nadīkassapattheraapadānavaṇṇanā

2. නදී කාශ්‍යප තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

---

Dutiyāpadāne [Pg.275] padumuttarassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato nadīkassapattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthāraṃ piṇḍāya carantaṃ disvā pasannamānaso attanā ropitassa ambarukkhassa paṭhamuppannaṃ manosilāvaṇṇaṃ ekaṃ ambaphalaṃ adāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde magadharaṭṭhe brāhmaṇakule uruvelakassapassa bhātā hutvā nibbatto vayappatto nissaraṇajjhāsayatāya gharāvāsaṃ anicchanto tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā tīhi tāpasasatehi saddhiṃ nerañjarāya nadiyā tīre assamaṃ māpetvā viharati. Nadītīre vasanato kassapagottatāya ca nadīkassapoti samaññā ahosi. Tassa bhagavā saparisassa ehibhikkhubhāvena upasampadaṃ adāsi. So bhagavato gayāsīse ādittapariyāya desanāya (mahāva. 54; saṃ. ni. 4.28) arahatte patiṭṭhāsi.

දෙවන අපදානයෙහි 'පදුමුත්තරස්ස භගවතෝ' යනාදිය ආයුෂ්මත් නදී කාශ්‍යප තෙරණුවන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකි. ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, වියපත් වූ පසු එක් දිනක් බුදුරජාණන් වහන්සේ පිඬු සිඟා වඩිනු දැක පැහැදුණු සිතින්, තමා විසින්ම රෝපණය කරන ලද අඹ ගසක හටගත් මනෝසීල වර්ණ ඇති පළමු අඹ ගෙඩිය පූජා කළේය. ඔහු ඒ පින්කමින් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරා, මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි මගධ රට බමුණු කුලයක උරුවෙල කාශ්‍යපයන්ගේ සහෝදරයා වී උපන්නේය. වැඩිවියට පත් වූ පසු නිවන කෙරෙහි ඇති ලැදියාව නිසා ගිහිගෙය අපේක්ෂා නොකර තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදි වී, තවුසන් තුන්සියයක් සමඟ නේරංජරා නදිය අසල අසපුවක් කරගෙන වාසය කළේය. නදී තීරයෙහි වාසය කළ බැවින් හා කාශ්‍යප ගෝත්‍රයට අයත් වූ බැවින් 'නදී කාශ්‍යප' යන නම ලැබුණි. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුට පිරිස සමඟ 'ඒහි භික්ෂු' භාවයෙන් පැවිද්ද ලබා දුන් සේක. ඒ නදී කාශ්‍යප තෙරණුවෝ බුදුරජාණන් වහන්සේ ගයාසීසයෙහිදී දේශනා කළ ආදිත්තපරියාය සූත්‍ර දේශනාව අවසානයේ අර්හත් ඵලයෙහි පිහිටියහ.

---

Tatrāyaṃ anupubbikathā – satthā yasaṃ kulaputtaṃ pabbājetvā uruvelāyaṃ tayo bhātikajaṭile dametuṃ yena uruvelā tadavasari. Tena kho pana samayena uruvelāyaṃ tayo jaṭilā paṭivasanti uruvelakassapo nadīkassapo gayākassapoti, tesu uruvelakassapo jaṭilo pañcannaṃ jaṭilasatānaṃ nāyako hoti vināyako aggo pamukho pāmokkho, nadīkassapo jaṭilo tiṇṇaṃ jaṭilasatānaṃ nāyako hoti vināyako aggo pamukho pāmokkho, gayākassapo jaṭilo dvinnaṃ jaṭilasatānaṃ nāyako hoti vināyako aggo pamukho pāmokkho. Atha kho bhagavā yena uruvelakassapassa jaṭilassa assamo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ etadavoca – ‘‘sace te, kassapa, agaru, vaseyyāma ekarattaṃ agyāgāre’’ti. Na kho me, mahāsamaṇa, garu, caṇḍettha nāgarājā iddhimā āsiviso ghoraviso, so taṃ mā viheṭhesīti. Dutiyampi kho bhagavā uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ etadavoca…pe… tatiyampi…pe… so taṃ mā viheṭhesīti. Appeva maṃ na viheṭheyya, iṅgha tvaṃ, kassapa, anujānāhi agyāgāranti[Pg.276]. Vihara, mahāsamaṇa, yathāsukhanti. Atha kho bhagavā agyāgāraṃ pavisitvā tiṇasanthārakaṃ paññapetvā nisīdi pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā.

එහි අනුපිළිවෙළ කතාව මෙසේය: ශාස්තෘන් වහන්සේ යස කුලපුත්‍රයා පැවිදි කරවා, උරුවෙලෙහි සිටින ජටිල සොහොයුරන් තිදෙනා දමනය කරනු පිණිස උරුවෙලට වැඩම කළ සේක. ඒ අවසථාවෙහි උරුවෙලෙහි උරුවෙල කාශ්‍යප, නදී කාශ්‍යප සහ ගයා කාශ්‍යප යන ජටිලයන් තිදෙනා වාසය කළහ. ඔවුන් අතරින් උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයා පන්සියයක් ජටිලයන්ට නායකයා, විනයායකයා, අග්‍රයා, ප්‍රමුඛයා හා නායකයා විය. නදී කාශ්‍යප ජටිලයා තුන්සියයක් ජටිලයන්ට නායකයා, විනයායකයා, අග්‍රයා, ප්‍රමුඛයා හා නායකයා විය. ගයා කාශ්‍යප ජටිලයා දෙසියයක් ජටිලයන්ට නායකයා, විනයායකයා, අග්‍රයා, ප්‍රමුඛයා හා නායකයා විය. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාගේ අසපුව වෙත වැඩම කළ සේක. වැඩම කොට උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙසේ වදාළ සේක: "කාශ්‍යපය, ඉදින් ඔබට ගරු කාරණයක් නොවන්නේ නම්, අපි එක් රැයක් ගිනි හලෙහි වාසය කරන්නෙමු." "මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, මට ගරු කාරණයක් නැත. එහෙත් එහි දරුණු වූ, ඉර්ධිමත් වූ, වහා විෂ පැතිරෙන, භයානක විෂ ඇති නාග රාජයෙක් සිටී. ඔහු ඔබට පීඩා නොකෙරේවා!" යැයි උරුවෙල කාශ්‍යප කීවේය. දෙවනුවත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට එයම වදාළ සේක...පෙ... තෙවනුවත් වදාළ සේක...පෙ... "ඔහු ඔබට පීඩා නොකෙරේවා!" යැයි කීවේය. "කාශ්‍යපය, ඔහු මට පීඩා නොකරනු ඇත. ඔබ මට ගිනි හල අනුමත කරන්න" යැයි වදාළ සේක. "මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, සැප සේ වාසය කරනු මැනව" යැයි කීවේය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ගිනි හලට පිවිස, තණ ඇතිරියක් පනවා ගෙන, පර්යංකයෙන් හිඳ, කය ඍජුව තබාගෙන, සිහිය එළඹවාගෙන වැඩ සිටි සේක.

---

Addasā kho so nāgo bhagavantaṃ paviṭṭhaṃ, disvā dummano padhūpāyi. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘yaṃnūnāhaṃ imassa nāgassa anupahacca chaviñca cammañca maṃsañca nhāruñca aṭṭhiñca aṭṭhimiñjañca tejasā tejaṃ pariyādiyeyya’’nti. Atha kho bhagavā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkharitvā padhūpāyi. Atha kho so nāgo makkhaṃ asahamāno pajjali. Bhagavāpi tejodhātuṃ samāpajjitvā pajjali. Ubhinnaṃ sajotibhūtānaṃ agyāgāraṃ ādittaṃ viya hoti sampajjalitaṃ sajotibhūtaṃ. Atha kho te jaṭilā agyāgāraṃ parivāretvā evamāhaṃsu – ‘‘abhirūpo vata, bho, mahāsamaṇo nāgena viheṭhiyatī’’ti. Atha kho bhagavā tassā rattiyā accayena tassa nāgassa anupahacca chaviñca cammañca maṃsañca nhāruñca aṭṭhiñca aṭṭhimiñjañca tejasā tejaṃ pariyādiyitvā patte pakkhipitvā uruvelakassapassa jaṭilassa dassesi – ‘‘ayaṃ te, kassapa, nāgo pariyādinno assa tejasā tejo’’ti. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma caṇḍassa nāgarājassa iddhimato āsivisassa ghoravisassa tejasā tejaṃ pariyādiyissati, na tveva kho arahā yathā aha’’nti.

ඒ නාගයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඇතුළු වූවා දැක, නොසතුටු සිතින් දුම් පිට කළේය. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සිතුණි: "මම මේ නාගයාගේ සිවියට, සමට, මසට, නහරවලට, ඇටවලට හෝ ඇට මිදුළු වලට හානි නොකර, මාගේ තේජසින් මොහුගේ තේජස මැඩ පවත්වන්නෙමි." එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එවැනි වූ ඉර්ධිමය බලයක් මවා දුම් පිට කළ සේක. එවිට ඒ නාගයා ක්‍රෝධය ඉවසාගත නොහැකිව ගිනිදැල් පිට කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද තේජෝ ධාතු සමාපත්තියට සමවැදී ගිනිදැල් පිට කළ සේක. දෙදෙනාගේම ගිනිදැල් නිසා ගිනි හල ගිනි ගත්තාක් මෙන් ඉතා දීප්තිමත් විය. එකල්හි ඒ ජටිලයෝ ගිනි හල වට කරගෙන, "භවත්නි, අභිරූපී මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ නාගයා විසින් පෙළනු ලබන්නේය!" යැයි පැවසූහ. ඉන්පසු ඒ රාත්‍රිය ඇවෑමෙන්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ නාගයාගේ සිවියට, සමට, මසට, නහරවලට, ඇටවලට හෝ ඇට මිදුළු වලට හානි නොකර, තමන් වහන්සේගේ තේජසින් නාගයාගේ තේජස මැඩ පවත්වා, නාගයා පාත්‍රයට දමාගෙන උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට පෙන්වා, "කාශ්‍යපය, මේ ඔබේ නාගයාය. මගේ තේජසින් මොහුගේ තේජස මැඩ පවත්වන ලදී" යැයි වදාළ සේක. එවිට උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙසේ සිතුණි: "මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මහා ඉර්ධිමත්ය, මහා ආනුභාව සම්පන්නය. දරුණු වූ, ඉර්ධිමත් වූ, වහා විෂ පැතිරෙන, භයානක විෂ ඇති නාග රාජයාගේ තේජස පවා තමන්ගේ තේජසින් මැඩ පැවැත්වූයේය. එසේ වුවත් උන්වහන්සේ මා වැනි රහතන් වහන්සේ නමක් නම් නොවේ."

---

‘‘Nerañjarāyaṃ bhagavā, uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ avoca;

Sace te kassapa agaru, viharemu ajjaṇho aggisālamhī’’ti.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නේරංජරා නදිය අසලදී උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙසේ වදාළ සේක: "කාශ්‍යපය, ඉදින් ඔබට කරදරයක් නැති නම්, අපි අද එක් රැයකට ඔබේ ගිනිහල් ගෙයෙහි (ගිනි තැන්පත් කරන කුටියෙහි) වාසය කරමු."

---

‘‘Na kho me mahāsamaṇa garu, phāsukāmova taṃ nivāremi;

Caṇḍettha nāgarājā, iddhimā āsiviso ghoraviso;

So taṃ mā viheṭhesī’’ti.

"මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, මට එයින් කිසිදු අපහසුවක් නැත. මම ඔබ වහන්සේගේ යහපත පතාම එය වළක්වමි. එහි ඉතා දරුණු වූ, මහත් සෘද්ධි ඇති, මාරාන්තික විෂ සහිත නාග රාජයෙක් වෙසෙයි. ඔහු ඔබ වහන්සේට පීඩාවක් නොකෙරේවා!"

---

‘‘Appeva [Pg.277] maṃ na viheṭheyya, iṅgha tvaṃ kassapa anujānāhi agyāgāranti;

Dinnanti naṃ viditvā, abhīto pāvisi bhayamatīto.

"කාශ්‍යපය, ඔහු මට පීඩාවක් නොකරන්නට පුළුවන. එබැවින් මට ඒ ගිනිහල් ගෙයෙහි වාසය කිරීමට අවසර දෙන්න." තමන් වහන්සේට අවසර ලැබුණු බව දැන, සියලු බිය ඉක්මවා සිටි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කිසිදු තැතිගැනීමකින් තොරව එහි ඇතුළු වූ සේක.

---

‘‘Disvā isiṃ paviṭṭhaṃ, ahināgo dummano padhūpāyi;

Sumanamanaso adhimano, manussanāgopi tattha padhūpāyi.

ඍෂිවරයාණන් (බුදුරදුන්) ඇතුළු වූ බව දැක, කෝපයට පත් නාගයා දුම් පිට කරන්නට විය. ශාන්ත වූ උතුම් සිත් ඇති මනුෂ්‍ය නාගයාණන් (බුදුරදුන්) ද එහි දුම් පිට කළ සේක.

---

‘‘Makkhañca asahamāno, ahināgo pāvakova pajjali;

Tejodhātusukusalo, manussanāgopi tattha pajjali.

තම ක්‍රෝධය ඉවසාගත නොහැකි වූ නාගයා ගින්නක් මෙන් ඇවිළී ගියේය. තේජෝ ධාතුවෙහි නිපුණ වූ මනුෂ්‍ය නාගයාණන් ද එහි තේජෝ බලයෙන් ගින්නක් මෙන් ඇවිළී ගිය සේක.

---

‘‘Ubhinnaṃ sajotibhūtānaṃ,Agyāgāraṃ ādittaṃ hoti sampajjalitaṃ sajotibhūtaṃ;

Udicchare jaṭilā, abhirūpo vata bho mahāsamaṇo;

Nāgena viheṭhiyatīti bhaṇanti.

දෙදෙනාම ගින්නෙන් ඇවිළෙන කල්හි, මුළු ගිනිහල් ගෙයම හාත්පසින්ම මහත් ආලෝකයෙන් ඒකාලෝක විය. ජටිලයෝ ඒ දෙස බලා මෙසේ කීහ: "පින්වත්නි, අහෝ! රූපසම්පන්න වූ ඒ මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ නාගයා විසින් පීඩාවට පත් කරනු ලබන සේකැයි" පවසති.

---

‘‘Atha tassā rattiyā accayena, hatā nāgassa acciyo honti;

Iddhimato pana ṭhitā, anekavaṇṇā acciyo honti.

ඉන්පසු ඒ රාත්‍රිය ඇවෑමෙන්, නාගයාගේ ගිනිසිළු නිවී ගියේය. එහෙත් සෘද්ධිමත් වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීරයෙන් විවිධ වර්ණ ඇති රශ්මි මාලාවෝ විහිදෙමින් පැවතුණහ.

---

‘‘Nīlā atha lohitikā, mañjiṭṭhā pītakā phalikavaṇṇāyo;

Aṅgīrasassa kāye, anekavaṇṇā acciyo honti.

ආංගීරස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශරීරයෙන් නිල්, රතු, ලේ පැහැති, රන්වන් සහ ස්ඵටික වර්ණ ඇති නොයෙක් වර්ණවල රශ්මි මාලාවෝ විහිදුණහ.

---

‘‘Pattamhi odahitvā, ahināgaṃ brāhmaṇassa dassesi;

Ayaṃ te kassapa nāgo, pariyādinno assa tejasā tejo’’ti.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම නාගයාව පාත්‍රයට දමා ගෙන කාශ්‍යප බමුණාට පෙන්වා මෙසේ වදාළ සේක: "කාශ්‍යපය, මෙන්න ඔබේ නාගයා. මාගේ තේජසින් ඔහුගේ තේජස සම්පූර්ණයෙන්ම මැඩපැවැත්වූවෙමි."

---

Atha [Pg.278] kho uruvelakassapo jaṭilo bhagavato iminā iddhipāṭihāriyena abhippasanno bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idheva, mahāsamaṇa, vihara, ahaṃ te dhuvabhattenā’’ti.

එවිට උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මේ සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යය කෙරෙහි පැහැදී මෙසේ කීවේය: "මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, මෙහිම වැඩ වසනු මැනව. මම ඔබ වහන්සේට නිරන්තරයෙන් දන් පිළිගන්වන්නෙමි."

---

Paṭhamaṃ pāṭihāriyaṃ.

මෙය පළමු ප්‍රාතිහාර්යයයි.

---

Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa assamassa avidūre aññatarasmiṃ vanasaṇḍe vihāsi. Atha kho cattāro mahārājāno abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ vanasaṇḍaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā catuddisā aṭṭhaṃsu seyyathāpi mahantā aggikkhandhā. Atha kho uruvelakassapo jaṭilo tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kālo, mahāsamaṇa, niṭṭhitaṃ bhattaṃ, te nu kho te, mahāsamaṇa, abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṃ vanasaṇḍaṃ obhāsetvā yena tvaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā taṃ abhivādetvā catuddisā aṭṭhaṃsu seyyathāpi mahantā aggikkhandhā’’ti. Ete kho, kassapa, cattāro mahārājāno yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu dhammassavanāyāti. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma cattāropi mahārājāno upasaṅkamissanti dhammassavanāya, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa bhattaṃ bhuñjitvā tasmiṃyeva vanasaṇḍe vihāsi.

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාගේ අසපුවට නුදුරු එක්තරා වනයක වැඩ විසූ සේක. එසමයෙහි සතර වරම් මහරජවරු රාත්‍රිය අවසාන භාගයේදී ඉතා මනහර සිරුරින් යුතුව මුළු වනයම ඒකාලෝක කරමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ, සතර දිශාවෙන් මහත් ගිනි කඳන් මෙන් පෙනී සිටියහ. පසුදින උදෑසන උරුවෙල කාශ්‍යප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ මෙසේ කීවේය: "මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, දානයට කාලයයි, දානය සූදානම්ය. මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, ඊයේ රාත්‍රියේ ඉතා අලංකාර වර්ණයෙන් මුළු වනයම ඒකාලෝක කරමින්, සතර දිශාවෙන් මහත් ගිනි කඳන් මෙන් ඔබ වහන්සේ අසල සිටි ඒ අය කවුද?" එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, "කාශ්‍යපය, ඒ සතර වරම් මහරජවරුයි. ඔවුන් මා වෙත පැමිණියේ ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීමටයි" වදාළ සේක. එවිට උරුවෙල කාශ්‍යපට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "මේ මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මහත් සෘද්ධි ඇති, මහත් ආනුභාව ඇති කෙනෙකි. මක්නිසාද යත්, සතර වරම් මහරජවරු පවා ධර්මය ඇසීමට මෙහි පැමිණෙති. එහෙත් මේ ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මා මෙන් රහත් වූ කෙනෙකු නම් නොවේ." ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවෙල කාශ්‍යපගේ දානය වළඳා එම වනයෙහිම වැඩ විසූ සේක.

---

Dutiyaṃ pāṭihāriyaṃ.

මෙය දෙවන ප්‍රාතිහාර්යයයි.

---

Atha kho sakko devānamindo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ vanasaṇḍaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi seyyathāpi mahāaggikkhandho purimāhi vaṇṇanibhāhi abhikkantataro ca paṇītataro ca. Atha kho uruvelakassapo jaṭilo tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kālo, mahāsamaṇa, niṭṭhitaṃ bhattaṃ, ko nu kho so, mahāsamaṇa, abhikkantāya [Pg.279] rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ vanasaṇḍaṃ obhāsetvā yena tvaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi seyyathāpi mahāaggikkhandho purimāhi vaṇṇanibhāhi abhikkantataro ca paṇītataro cā’’ti. Eso kho, kassapa, sakko devānamindo yenāhaṃ tenupasaṅkami dhammassavanāyāti. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma sakkopi devānamindo upasaṅkamissati dhammassavanāya, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa bhattaṃ bhuñjitvā tasmiṃyeva vanasaṇḍe vihāsi.

ඉන්පසු දෙවියන්ට අධිපති වූ ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා රාත්‍රියේදී ඉතා මනහර සිරුරින් යුතුව මුළු වනයම ඒකාලෝක කරමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ, පෙර පැමිණි අයටත් වඩා පැහැපත් වූ ද, උසස් වූ ද ආලෝකයෙන් යුත් මහත් ගිනි කඳක් මෙන් පසෙක සිටියේය. පසුවදා උදෑසන උරුවෙල කාශ්‍යප පැමිණ, "මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, ඊයේ රැයෙහි ඔබ වහන්සේ අසල ඒ අයුරින් සිටි තැනැත්තා කවුද?" කියා විමසීය. "කාශ්‍යපය, ඒ දෙවිවරුන්ට අධිපති ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයායි. ඔහු මා වෙත පැමිණියේ ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීමටයි" භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළ සේක. එවිට ද උරුවෙල කාශ්‍යපට, "මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මහත් සෘද්ධි හා ආනුභාව ඇති සේක. එහෙත් මා මෙන් රහත් කෙනෙක් නම් නොවේ" යැයි සිතක් ඇති විය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දානය වළඳා එම වනයෙහිම වැඩ විසූ සේක.

---

Tatiyaṃ pāṭihāriyaṃ.

මෙය තුන්වන ප්‍රාතිහාර්යයයි.

---

Atha kho brahmā sahampati abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ vanasaṇḍaṃ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi seyyathāpi mahāaggikkhandho purimāhi vaṇṇanibhāhi abhikkantataro ca paṇītataro ca. Atha kho uruvelakassapo jaṭilo tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kālo, mahāsamaṇa, niṭṭhitaṃ bhattaṃ, ko nu kho so, mahāsamaṇa, abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇo kevalakappaṃ vanasaṇḍaṃ obhāsetvā yena tvaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi seyyathāpi mahāaggikkhandho purimāhi vaṇṇanibhāhi abhikkantataro ca paṇītataro cā’’ti. Eso kho, kassapa, brahmā sahampati yenāhaṃ tenupasaṅkami dhammassavanāyāti. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma brahmāpi sahampati upasaṅkamissati dhammassavanāya, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa bhattaṃ bhuñjitvā tasmiṃyeva vanasaṇḍe vihāsi.

ඉන්පසු සහම්පතී බ්‍රහ්මයා රාත්‍රියේදී ඉතා මනහර සිරුරින් යුතුව මුළු වනයම ඒකාලෝක කරමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ, පෙර පැමිණි අයටත් වඩා ප්‍රභාමත් වූ ආලෝකයක් සහිත මහත් ගිනි කඳක් මෙන් පසෙක සිටියේය. පසුදින උදෑසන උරුවෙල කාශ්‍යප පැමිණ ඒ කවුදැයි විමසූ කල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, "කාශ්‍යපය, ඒ සහම්පතී බ්‍රහ්මයායි. ඔහු මා වෙත පැමිණියේ ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීමටයි" වදාළ සේක. එවිට ද උරුවෙල කාශ්‍යපට, "මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මහත් සෘද්ධි හා ආනුභාව ඇති සේක. එහෙත් මා මෙන් රහත් කෙනෙක් නම් නොවේ" යැයි සිතක් ඇති විය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දානය වළඳා එම වනයෙහිම වැඩ විසූ සේක.

---

Catutthaṃ pāṭihāriyaṃ.

මෙය හතරවන ප්‍රාතිහාර්යයයි.

---

Tena kho pana samayena uruvelakassapassa jaṭilassa mahāyañño paccupaṭṭhito hoti, kevalakappā ca aṅgamagadhā pahūtaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ [Pg.280] ādāya abhikkamitukāmā honti. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘etarahi kho me mahāyañño paccupaṭṭhito, kevalakappā ca aṅgamagadhā pahūtaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ ādāya abhikkamissanti, sace mahāsamaṇo mahājanakāye iddhipāṭihāriyaṃ karissati, mahāsamaṇassa lābhasakkāro abhivaḍḍhissati, mama lābhasakkāro parihāyissati, aho nūna mahāsamaṇo svātanāya nāgaccheyyā’’ti. Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa cetasā cetoparivitakkamaññāya uttarakuruṃ gantvā tato piṇḍapātaṃ āharitvā anotattadahe paribhuñjitvā tattheva divāvihāraṃ akāsi. Atha kho uruvelakassapo jaṭilo tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kālo, mahāsamaṇa, niṭṭhitaṃ bhattaṃ, kiṃ nu kho, mahāsamaṇa, hiyyo nāgamāsi, apica mayaṃ taṃ sarāma, ‘kiṃ nu kho mahāsamaṇo nāgacchatī’ti, khādanīyassa ca bhojanīyassa ca te paṭivīso ṭhapito’’ti. Nanu te, kassapa, etadahosi – ‘‘etarahi kho me mahāyañño paccupaṭṭhito kevalakappā ca aṅgamagadhā pahūtaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ ādāya abhikkamissanti, sace mahāsamaṇo mahājanakāye iddhipāṭihāriyaṃ karissati, mahāsamaṇassa lābhasakkāro abhivaḍḍhissati, mama lābhasakkāro parihāyissati, aho nūna mahāsamaṇo svātanāya nāgaccheyyā’’ti, so kho ahaṃ, kassapa, tava cetasā cetoparivitakkamaññāya uttarakuruṃ gantvā tato piṇḍapātaṃ āharitvā anotattadahe paribhuñjitvā tattheva divāvihāraṃ akāsinti. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma cetasāpi cittaṃ pajānissati, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa bhattaṃ bhuñjitvā tasmiṃyeva vanasaṇḍe vihāsi.

එසමයෙහි උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාගේ මහා යාගයක් පැවැත්වීමට නියමිතව තිබුණි. මුළු අංග සහ මගධ වැසියෝ බොහෝ ඛාද්‍ය භෝජ්‍ය ද්‍රව්‍ය රැගෙන පැමිණීමට කැමැත්තෙන් සිටියහ. එකල්හි උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙබඳු සිතක් පහළ විය. "දැන් මාගේ මහා යාගය පැවැත්වීමට ආසන්නය. මුළු අංග මගධ වැසියෝ බොහෝ කෑම බීම රැගෙන පැමිණෙනු ඇත. ඉදින් මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මේ මහා ජනකාය මැද සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් පෑවොත්, උන්වහන්සේගේ ලාභ සත්කාර වැඩි වනු ඇත, මාගේ ලාභ සත්කාර පිරිහී යනු ඇත. එබැවින් මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ හෙට දින මෙහි නොපැමිණෙන්නේ නම් ඉතා මැනවි." ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාගේ සිතේ හටගත් ඒ අදහස තම සිතින් දැන, උත්තරකුරු දිවයිනට වැඩම කොට එතැනින් පිණ්ඩපාතය රැගෙන විත් අනෝතප්ත විල අසලදී වළඳා, එදින දිවා කාලය එහිම ගත කළ සේක. ඉන්පසු ඒ රාත්‍රිය ඇවෑමෙන් උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණියේය. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය. "මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, දැන් කාලය පැමිණ ඇත, ආහාර පිළියෙල කර තිබේ. මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ ඊයේ දින වැඩම නොකළේ මන්ද? අපි ඔබ වහන්සේ ගැන විමසා බැලුවෙමු. 'මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ වැඩම නොකරන්නේ මන්දැ'යි අපට සිතුණි. ඔබ වහන්සේ වෙනුවෙන් ඛාද්‍ය භෝජ්‍ය ද්‍රව්‍ය කොටසක් ඉතිරි කර තැබුවෙමු." "කාශ්‍යප, ඔබට මෙබඳු සිතක් ඇති වූවා නොවේද? 'දැන් මාගේ මහා යාගය පැවැත්වීමට ආසන්නය, මුළු අංග මගධ වැසියෝ බොහෝ කෑම බීම රැගෙන පැමිණෙනු ඇත, ඉදින් මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මේ මහා ජනකාය මැද සෘද්ධි ප්‍රාතිහාර්යයක් පෑවොත් උන්වහන්සේගේ ලාභ සත්කාර වැඩි වනු ඇත, මාගේ ලාභ සත්කාර පිරිහී යනු ඇත, එබැවින් මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ හෙට දින මෙහි නොපැමිණෙන්නේ නම් ඉතා මැනවි' කියාය. කාශ්‍යප, මම ඔබේ ඒ අදහස සිතින් දැන උත්තරකුරු දිවයිනට වැඩම කර, එතැනින් පිණ්ඩපාතය රැගෙන විත් අනෝතප්ත විල අසලදී වළඳා, එදින දිවා කාලය එහිම ගත කළෙමි." එකල්හි උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙබඳු සිතක් පහළ විය. "මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ සැබවින්ම මහත් සෘද්ධි ඇති, මහත් ආනුභාව ඇති කෙනෙකි. උන්වහන්සේ සිතින් අනුන්ගේ සිත පවා දැනගන්නා සේක. එහෙත් උන්වහන්සේ මා මෙන් රහත් වූ කෙනෙක් නම් නොවේ." ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයා දුන් ආහාර වළඳා, ඒ වන ලැහැබෙහිම වැඩසිටි සේක.

---

Pañcamaṃ pāṭihāriyaṃ.

පස්වන ප්‍රාතිහාර්යයයි.

---

Tena kho pana samayena bhagavato paṃsukūlaṃ uppannaṃ hoti. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘kattha nu kho ahaṃ paṃsukūlaṃ dhoveyya’’nti? Atha kho sakko devānamindo bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya [Pg.281] pāṇinā pokkharaṇiṃ khaṇitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idha, bhante bhagavā, paṃsukūlaṃ dhovatū’’ti. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘kimhi nu kho ahaṃ paṃsukūlaṃ parimaddeyya’’nti? Atha kho sakko devānamindo bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya mahatiṃ silaṃ upanikkhipi – ‘‘idha, bhante bhagavā, paṃsukūlaṃ parimaddatū’’ti. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘kimhi nu kho ahaṃ ālambitvā uttareyya’’nti? Atha kho kakudhe adhivatthā devatā bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya sākhaṃ onāmesi – ‘‘idha, bhante bhagavā, ālambitvā uttaratū’’ti. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘kimhi nu kho ahaṃ paṃsukūlaṃ vissajjeyya’’nti? Atha kho sakko devānamindo bhagavato cetasā cetoparivitakkamaññāya mahatiṃ silaṃ upanikkhipi – ‘‘idha, bhante bhagavā, paṃsukūlaṃ vissajjetū’’ti. Atha kho uruvelakassapo jaṭilo tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kālo, mahāsamaṇa, niṭṭhitaṃ bhattaṃ, kiṃ nu kho, mahāsamaṇa, nāyaṃ pubbe idha pokkharaṇī sāyaṃ idha pokkharaṇī, nayimā silā pubbe upanikkhittā, kenimā silā upanikkhittā, nayimassa kakudhassa pubbe sākhā onatā, sāyaṃ sākhā onatā’’ti? Idha me, kassapa, paṃsukūlaṃ uppannaṃ ahosi, tassa mayhaṃ, kassapa, etadahosi – ‘‘kattha nu kho ahaṃ paṃsukūlaṃ dhoveyya’’nti? Atha kho, kassapa, sakko devānamindo mama cetasā cetoparivitakkamaññāya pāṇinā pokkharaṇiṃ khaṇitvā maṃ etadavoca – ‘‘idha, bhante bhagavā, paṃsukūlaṃ dhovatū’’ti. Sāyaṃ, kassapa, amanussena pāṇinā khaṇitā pokkharaṇī. Tassa mayhaṃ, kassapa, etadahosi – ‘‘kimhi nu kho ahaṃ paṃsukūlaṃ parimaddeyya’’nti? Atha kho, kassapa, sakko devānamindo mama cetasā cetoparivitakkamaññāya mahatiṃ silaṃ upanikkhipi – ‘‘idha, bhante bhagavā, paṃsukūlaṃ parimaddatū’’ti? Sāyaṃ, kassapa, amanussena upanikkhittā silā. Tassa mayhaṃ, kassapa, etadahosi – ‘‘kimhi nu kho ahaṃ ālambitvā uttareyya’’nti? Atha kho, kassapa, kakudhe adhivatthā devatā mama cetasā cetoparivitakkamaññāya sākhaṃ onāmesi – ‘‘idha, bhante bhagavā, ālambitvā uttaratū’’ti? Svāyaṃ āharahattho kakudho. Tassa mayhaṃ, kassapa, etadahosi – ‘‘kimhi nu kho ahaṃ paṃsukūlaṃ vissajjeyya’’nti? Atha kho, kassapa, sakko devānamindo mama cetasā cetoparivitakkamaññāya [Pg.282] mahatiṃ silaṃ upanikkhipi – ‘‘idha, bhante bhagavā, paṃsukūlaṃ vissajjetū’’ti? Sāyaṃ, kassapa, amanussena upanikkhittā silāti. Atha kho uruvelakassapassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma sakkopi devānamindo veyyāvaccaṃ karissati, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa bhattaṃ bhuñjitvā tasmiṃyeva vanasaṇḍe vihāsi.

එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පංසුකූල සිවුරක් ලැබුණි. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘මම මේ පංසුකූල සිවුර කොතැනක සෝදන්නෙම්ද?’ එකල්හි සක් දෙවිඳුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සිතේ හටගත් සිතුවිල්ල තම සිතින් දැන, අතින් පොකුණක් හාරා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ පැවසීය: ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙහි පංසුකූල සිවුර සෝදන සේක්වා’යි. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘මම මේ පංසුකූල සිවුර කුමක පිරිමදින්නෙම්ද (අතුල්ලන්නෙම්ද)?’ එකල්හි සක් දෙවිඳුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සිතේ හටගත් සිතුවිල්ල තම සිතින් දැන, විශාල ගල් පුවරුවක් එතැන තබා මෙසේ පැවසීය: ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මෙහි පංසුකූල සිවුර පිරිමදින සේක්වා’යි. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘මම කුමක එල්ලී (පොකුණෙන්) ගොඩවන්නෙම්ද?’ එකල්හි කුඹුක් ගසක වැඩසිටි දේවතාවෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සිතේ හටගත් සිතුවිල්ල තම සිතින් දැන, අත්තක් පහත් කර ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මෙහි එල්ලී ගොඩවන සේක්වා’යි පැවසීය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘මම මේ පංසුකූල සිවුර කුමක වනන්නෙම්ද (වියළන්නෙම්ද)?’ එකල්හි සක් දෙවිඳුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සිතේ හටගත් සිතුවිල්ල තම සිතින් දැන, විශාල ගල් පුවරුවක් තබා මෙසේ පැවසීය: ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මෙහි පංසුකූල සිවුර වනන සේක්වා’යි. ඉන්පසු උරුවේල කාශ්‍යප ජටිලයා එදින රාත්‍රිය ඇවෑමෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: ‘මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, දානයට කාලයයි, ආහාර පිළියෙළ කර තිබේ. මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, පෙර මෙහි පොකුණක් නොතිබුණි, දැන් මෙහි පොකුණක් ඇත. පෙර මේ ගල් පුවරු මෙහි නොතිබුණි, මේවා කවුරුන් විසින් තබන ලද්දක්ද? මේ කුඹුක් ගසේ අත්ත පෙර පහත් වී නොතිබුණි, දැන් මෙම අත්ත පහත් වී තිබේ.’ ‘කාශ්‍යපය, අද මට පංසුකූල සිවුරක් ලැබුණි. එවිට මට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘මම කොතැනක පංසුකූල සිවුර සෝදන්නෙම්ද?’ කියායි. එවිට කාශ්‍යපය, සක් දෙවිඳුන් මාගේ සිතුවිල්ල දැන අතින් පොකුණක් හාරා මට මෙසේ කීවේය: ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මෙහි පංසුකූල සිවුර සෝදන සේක්වා’ කියායි. කාශ්‍යපය, ඒ පොකුණ අමනුෂ්‍යයෙකු (දෙවියකු) විසින් අතින් හාරන ලද්දකි. කාශ්‍යපය, එවිට මට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘මම කොතැනක පංසුකූල සිවුර පිරිමදින්නෙම්ද?’ එවිට සක් දෙවිඳුන් මාගේ සිතුවිල්ල දැන විශාල ගල් පුවරුවක් තබා, ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මෙහි පංසුකූල සිවුර පිරිමදින සේක්වා’යි කීවේය. කාශ්‍යපය, ඒ ගල් පුවරුව අමනුෂ්‍යයෙකු විසින් තබන ලද්දකි. කාශ්‍යපය, එවිට මට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘මම කුමක එල්ලී ගොඩවන්නෙම්ද?’ එවිට කුඹුක් ගසෙහි අරක්ගත් දේවතාවා මාගේ සිතුවිල්ල දැන අත්තක් පහත් කර, ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මෙහි එල්ලී ගොඩවන සේක්වා’යි කීවේය. කාශ්‍යපය, ඒ කුඹුක් ගස අත දිගු කරන්නාක් මෙන් අත්ත පහත් කර දුන්නේය. කාශ්‍යපය, එවිට මට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘මම කොතැනක පංසුකූල සිවුර වනන්නෙම්ද?’ එවිට සක් දෙවිඳුන් මාගේ සිතුවිල්ල දැන විශාල ගල් පුවරුවක් තබා, ‘ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මෙහි පංසුකූල සිවුර වනන සේක්වා’යි කීවේය. කාශ්‍යපය, ඒ ගල් පුවරුව ද අමනුෂ්‍යයෙකු විසින් තබන ලද්දකි.’ එවිට උරුවේල කාශ්‍යප හට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘සක් දෙවිඳුන් පවා යම් ශ්‍රමණයෙකුට උපස්ථාන කරන්නේද, ඒ මහා ශ්‍රමණයා සැබවින්ම මහත් සෘද්ධි ඇත්තෙකි, මහත් ආනුභාව ඇත්තෙකි. එහෙත් මා මෙන් රහත් වූවෙක් නම් නොවේ.’ ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවේල කාශ්‍යප ජටිලයාගේ දානය වළඳා එම වනයෙහිම වැඩසිටි සේක.

---

Atha kho uruvelakassapo jaṭilo tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato kālaṃ ārocesi – ‘‘kālo, mahāsamaṇa, niṭṭhitaṃ bhatta’’nti. ‘‘Gaccha tvaṃ, kassapa, āyāmaha’’nti uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ uyyojetvā yāya jambuyā jambudīpo paññāyati, tato phalaṃ gahetvā paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisīdi. Addasā kho uruvelakassapo jaṭilo bhagavantaṃ agyāgāre nisinnaṃ, disvāna bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘katamena tvaṃ, mahāsamaṇa, maggena āgato, ahaṃ tayā paṭhamataraṃ pakkanto, so tvaṃ paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisinno’’ti? ‘‘Idhāhaṃ, kassapa, taṃ uyyojetvā yāya jambuyā jambudīpo paññāyati, tato phalaṃ gahetvā paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisinno. Idaṃ kho, kassapa, jambuphalaṃ vaṇṇasampannaṃ gandhasampannaṃ rasasampannaṃ, sace ākaṅkhasi paribhuñjā’’ti. ‘‘Alaṃ, mahāsamaṇa, tvaṃyeva taṃ arahasi, tvaṃyeva taṃ paribhuñjā’’ti. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma maṃ paṭhamataraṃ uyyojetvā yāya jambuyā jambudīpo paññāyati, tato phalaṃ gahetvā paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisīdissati, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapassa jaṭilassa bhattaṃ bhuñjitvā tasmiṃyeva vanasaṇḍe vihāsi.

ඉන්පසු උරුවේල කාශ්‍යප ජටිලයා එදින රාත්‍රිය ඇවෑමෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට දාන වේලාව දැනුම් දුන්නේය: ‘මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, දානයට කාලයයි, ආහාර පිළියෙළ කර තිබේ’යි පැවසීය. ‘කාශ්‍යපය, ඔබ යන්න, මම එන්නම්’ යැයි උරුවේල කාශ්‍යප ජටිලයා පිටත් කර යවා, යම් දඹ ගසක් නිසා දඹදිව යන නම ප්‍රකට වූයේද, එම දඹ ගසෙන් දඹ ගෙඩියක් ගෙන (කාශ්‍යපට) වඩා පළමුව වැඩම කොට ගිනිහල් ගෙයි වැඩ සිටි සේක. උරුවේල කාශ්‍යප ජටිලයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ගිනිහල් ගෙයි වැඩ සිටිනු දැක, උන්වහන්සේට මෙසේ කීවේය: ‘මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ කුමන මාවතකින් වැඩම කළ සේක්ද? මම ඔබ වහන්සේට පෙර පිටත් වූවෙමි, එහෙත් ඔබ වහන්සේ මට පෙර පැමිණ ගිනිහල් ගෙයි වැඩ සිටින සේක.’ ‘කාශ්‍යපය, මම ඔබ පිටත් කර යවා, යම් දඹ ගසක් නිසා දඹදිව යන නම ප්‍රකට වූයේද, එම දඹ ගසෙන් දඹ ගෙඩියක් ගෙන පළමුව පැමිණ ගිනිහල් ගෙයි වැඩ සිටියෙමි. කාශ්‍යපය, වර්ණයෙන්, සුවඳින් හා රසයෙන් පිරිපුන් වූ මේ දඹ ගෙඩිය බලන්න. ඔබට අවශ්‍ය නම් මෙය වළඳන්න.’ ‘මහා ශ්‍රමණයන් වහන්ස, කමක් නැත (එය අවශ්‍ය නැත). ඔබ වහන්සේටම එය සුදුසුය. ඔබ වහන්සේම එය වැළඳුව මැනව.’ එවිට උරුවේල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙබඳු සිතුවිල්ලක් ඇති විය: ‘මා මුලින් පිටත් කර යවා, දඹදිව යන නම ප්‍රකට වීමට හේතු වූ ඒ දඹ ගසෙන් දඹ ගෙඩියක් ද රැගෙන මට පෙර පැමිණ මෙහි වැඩ සිටීමට තරම් මේ මහා ශ්‍රමණයා මහත් සෘද්ධි ඇත්තෙකි, මහත් ආනුභාව ඇත්තෙකි. එහෙත් මා මෙන් රහත් වූවෙක් නම් නොවේ.’ ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවේල කාශ්‍යප ජටිලයාගේ දානය වළඳා එම වනයෙහිම වැඩසිටි සේක.

---

Atha kho uruvelakassapo jaṭilo tassā rattiyā accayena yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavato kālaṃ ārocesi – ‘‘kālo, mahāsamaṇa, niṭṭhitaṃ bhatta’’nti. ‘‘Gaccha tvaṃ, kassapa, āyāmaha’’nti uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ uyyojetvā yāya jambuyā jambudīpo paññāyati, tassā avidūre ambo…pe… tassā avidūre āmalakī…pe… [Pg.283] tassā avidūre harītakī…pe… tāvatiṃsaṃ gantvā pāricchattakapupphaṃ gahetvā paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisīdi. Addasā kho uruvelakassapo jaṭilo bhagavantaṃ agyāgāre nisinnaṃ, disvāna bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘katamena tvaṃ, mahāsamaṇa, maggena āgato, ahaṃ tayā paṭhamataraṃ pakkanto, so tvaṃ paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisinno’’ti? ‘‘Idhāhaṃ, kassapa, taṃ uyyojetvā tāvatiṃsaṃ gantvā pāricchattakapupphaṃ gahetvā paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisinno. Idaṃ kho, kassapa, pāricchattakapupphaṃ vaṇṇasampannaṃ gandhasampannaṃ, sace ākaṅkhasi gaṇhā’’ti. ‘‘Alaṃ, mahāsamaṇa, tvaṃyeva taṃ arahasi, tvaṃyeva taṃ gaṇhā’’ti. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma maṃ paṭhamataraṃ uyyojetvā tāvatiṃsaṃ gantvā pāricchattakapupphaṃ gahetvā paṭhamataraṃ āgantvā agyāgāre nisīdissati, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti.

ඉන්පසු උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිල තෙමේ ඒ රාත්‍රිය ඇවෑමෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට කාලය දැනුම් දුන්නේය. "මහ ශ්‍රමණයන් වහන්ස, කාලය පැමිණ ඇත, බත පිළියෙළ කර අවසන්" යැයි පැවසීය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, "කාශ්‍යප, ඔබ යන්න, මම පසුව එන්නෙමි" යි පවසා උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයා පිටත් කර හැරියහ. යම් දඹ ගසක් හේතුවෙන් ජම්බුද්වීපය යන නම ප්‍රකට වූයේද, ඒ ගසට නුදුරින් වූ අඹ ගසක් වෙතද... අමලක (නෙල්ලි) ගසක් වෙතද... හරීතක (අරළු) ගසක් වෙතද වැඩම කොට, තව්තිසා දෙව්ලොවට ගොස් පාරිජාතක මලක් ද රැගෙන කාශ්‍යපට පෙර වැඩම කොට අග්ගිශාලාවෙහි (ගිනිහල් ගෙයි) වැඩ සිටියහ. උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයා අග්ගිශාලාවෙහි වැඩ සිටින භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක මෙසේ කීවේය: "මහ ශ්‍රමණයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ කිනම් මගකින් වැඩම කළ සේක්ද? මම ඔබ වහන්සේට පෙර පිටත් වූයෙමි. එහෙත් ඔබ වහන්සේ මට පෙර පැමිණ අග්ගිශාලාවෙහි අසුන් ගෙන සිටින සේක." එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, "කාශ්‍යප, මම ඔබ පිටත් කර හැර, තව්තිසා දෙව්ලොවට ගොස් පාරිජාතක මලක් ද රැගෙන ඔබට පෙර පැමිණ මෙහි වැඩ සිටියෙමි. කාශ්‍යප, වර්ණයෙන් හා සුවඳින් සපිරි මේ පාරිජාතක මල මෙහි ඇත. ඉදින් ඔබ කැමති නම් මෙය ගන්න" යි වදාළහ. එවිට කාශ්‍යප, "මහ ශ්‍රමණයන් වහන්ස, එය ප්‍රමාණවත්ය. ඔබ වහන්සේම එයට සුදුසුය, ඔබ වහන්සේම එය තබා ගන්න" යි කීවේය. එවිට උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "මේ මහ ශ්‍රමණයා මහත් සෘද්ධි ඇත්තෙකි, මහත් ආනුභාව ඇත්තෙකි. මට පෙර පිටත් කර හැර තව්තිසා දෙව්ලොවට ගොස් පාරිජාතක මලක් ද රැගෙන මට පෙර පැමිණ අග්ගිශාලාවෙහි වැඩ සිටින්නේය. එසේ වුවද ඔහු මා මෙන් අර්හත් වූවෙක් නොවේ" යනුවෙනි.

---

Tena kho pana samayena te jaṭilā aggiṃ paricaritukāmā na sakkonti kaṭṭhāni phāletuṃ. Atha kho tesaṃ jaṭilānaṃ etadahosi – ‘‘nissaṃsayaṃ kho mahāsamaṇassa iddhānubhāvo yathā mayaṃ na sakkoma kaṭṭhāni phāletu’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ etadavoca – ‘‘phāliyantu, kassapa, kaṭṭhānī’’ti. ‘‘Phāliyantu, mahāsamaṇā’’ti. Sakideva pañca kaṭṭhasatāni phāliyiṃsu. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma kaṭṭhānipi phāliyissanti, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti.

එසමයෙහි ඒ ජටිලයෝ ගිනි පිදීමට කැමතිව දර පැලීමට උත්සාහ කළත් දර පැලීමට නොහැකි වූහ. එවිට ඒ ජටිලයන්ට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "ඒකාන්තයෙන්ම මේ මහ ශ්‍රමණයන් වහන්සේගේ සෘද්ධි ආනුභාවය නිසා අපට දර පැලීමට නොහැකිය" යනුවෙනි. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙසේ වදාළ සේක: "කාශ්‍යප, දර පැලේවාද?" එවිට කාශ්‍යප, "මහ ශ්‍රමණයන් වහන්ස, දර පැලේවා" යි කීවේය. එවිට එක්වරම දර පන්සියයක් පෑළී ගියේය. එවිට උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "මේ මහ ශ්‍රමණයා මහත් සෘද්ධි ඇත්තෙකි, මහත් ආනුභාව ඇත්තෙකි. දර පවා මෙසේ පෑළෙයි. එසේ වුවද ඔහු මා මෙන් අර්හත් වූවෙක් නොවේ" යනුවෙනි.

---

Tena kho pana samayena te jaṭilā aggiṃ paricaritukāmā na sakkonti aggiṃ ujjaletuṃ. Atha kho tesaṃ jaṭilānaṃ etadahosi – ‘‘nissaṃsayaṃ kho mahāsamaṇassa iddhānubhāvo yathā mayaṃ na sakkoma aggiṃ ujjaletu’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ etadavoca – ‘‘ujjaliyantu, kassapa, aggī’’ti. ‘‘Ujjaliyantu, mahāsamaṇā’’ti. Sakideva pañca aggisatāni ujjaliyiṃsu. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma aggīpi ujjaliyissanti, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti.

එසමයෙහි ඒ ජටිලයෝ ගිනි පිදීමට කැමතිව ගිනි දැල්වීමට උත්සාහ කළත් ගිනි දැල්වීමට නොහැකි වූහ. එවිට ඒ ජටිලයන්ට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "ඒකාන්තයෙන්ම මහ ශ්‍රමණයන් වහන්සේගේ සෘද්ධි ආනුභාවය නිසා අපට ගිනි දැල්වීමට නොහැකිය" යනුවෙනි. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙසේ වදාළ සේක: "කාශ්‍යප, ගිනි දැල්වේවාද?" එවිට ඔහු, "මහ ශ්‍රමණයන් වහන්ස, ගිනි දැල්වේවා" යි කීවේය. එවිට එක්වරම ගිනි පන්සියයක් දැල්වුණි. එවිට උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "මේ මහ ශ්‍රමණයා මහත් සෘද්ධි ඇත්තෙකි, මහත් ආනුභාව ඇත්තෙකි. ගිනි පවා මෙසේ දැල්වෙයි. එසේ වුවද ඔහු මා මෙන් අර්හත් වූවෙක් නොවේ" යනුවෙනි.

---

Tena [Pg.284] kho pana samayena te jaṭilā aggiṃ paricaritvā na sakkonti aggiṃ vijjhāpetuṃ. Atha kho tesaṃ jaṭilānaṃ etadahosi – ‘‘nissaṃsayaṃ kho mahāsamaṇassa iddhānubhāvo yathā mayaṃ na sakkoma aggiṃ vijjhāpetu’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ etadavoca – ‘‘vijjhāyantu, kassapa, aggī’’ti. ‘‘Vijjhāyantu, mahāsamaṇā’’ti. Sakideva pañca aggisatāni vijjhāyiṃsu. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma aggīpi vijjhāyissanti, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti.

එසමයෙහි ඒ ජටිලයෝ ගිනි පුදා අවසන්ව ගිනි නිවීමට උත්සාහ කළත් ගිනි නිවීමට නොහැකි වූහ. එවිට ඒ ජටිලයන්ට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "ඒකාන්තයෙන්ම මහ ශ්‍රමණයන් වහන්සේගේ සෘද්ධි ආනුභාවය නිසා අපට ගිනි නිවීමට නොහැකිය" යනුවෙනි. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙසේ වදාළ සේක: "කාශ්‍යප, ගිනි නිවේවාද?" එවිට ඔහු, "මහ ශ්‍රමණයන් වහන්ස, ගිනි නිවේවා" යි කීවේය. එවිට එක්වරම ගිනි පන්සියයක් නිවී ගියේය. එවිට උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "මේ මහ ශ්‍රමණයා මහත් සෘද්ධි ඇත්තෙකි, මහත් ආනුභාව ඇත්තෙකි. ගිනි පවා මෙසේ නිවී යයි. එසේ වුවද ඔහු මා මෙන් අර්හත් වූවෙක් නොවේ" යනුවෙනි.

---

Tena kho pana samayena te jaṭilā sītāsu hemantikāsu rattīsu antaraṭṭhakāsu himapātasamaye najjā nerañjarāya ummujjantipi nimujjantipi ummujjananimujjanampi karonti. Atha kho bhagavā pañcamattāni mandāmukhisatāni abhinimmini yattha te jaṭilā uttaritvā visibbesuṃ. Atha kho tesaṃ jaṭilānaṃ etadahosi – ‘‘nissaṃsayaṃ kho mahāsamaṇassa iddhānubhāvo yathayimā mandāmukhiyo nimmitā’’ti. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, yatra hi nāma tāva bahū mandāmukhiyopi abhinimminissati, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti.

එසමයෙහි ඒ ජටිලයෝ සීතල හේමන්ත සෘතුවෙහි, හිම පතන සමයෙහි, රෑ අටවක දිනවල නෙරංජරා නදියෙහි දියේ ගිලෙමින්ද මතුවෙමින්ද ජලයේ ස්නානය කරති. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ ජටිලයන්ට ජලයෙන් ගොඩ අවුත් ගිනි තැපීම පිණිස මඳගිනි කබල් පන්සියයක් මවන ලදහ. එවිට ඒ ජටිලයන්ට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "ඒකාන්තයෙන්ම මහ ශ්‍රමණයන් වහන්සේගේ සෘද්ධි ආනුභාවයෙන් මේ මඳගිනි කබල් මවා ඇත" යනුවෙනි. එවිට උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "මේ මහ ශ්‍රමණයා මහත් සෘද්ධි ඇත්තෙකි, මහත් ආනුභාව ඇත්තෙකි. මෙතරම් බොහෝ මඳගිනි කබල් පවා මවයි. එසේ වුවද ඔහු මා මෙන් අර්හත් වූවෙක් නොවේ" යනුවෙනි.

---

Tena kho pana samayena mahā akālamegho pāvassi, mahā udakavāhako sañjāyi, yasmiṃ padese bhagavā viharati so padeso udakena na otthaṭo hoti. Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘yaṃnūnāhaṃ samantā udakaṃ ussāretvā majjhe reṇuhatāya bhūmiyā caṅkameyya’’nti. Atha kho bhagavā samantā udakaṃ ussāretvā majjhe reṇuhatāya bhūmiyā caṅkami. Atha kho uruvelakassapo jaṭilo ‘‘māheva kho mahāsamaṇo udakena vūḷho ahosī’’ti nāvāya sambahulehi jaṭilehi saddhiṃ yasmiṃ padese bhagavā viharati, taṃ padesaṃ agamāsi. Addasā kho uruvelakassapo jaṭilo bhagavantaṃ samantā udakaṃ ussāretvā majjhe reṇuhatāya bhūmiyā caṅkamantaṃ, disvāna bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘idaṃ nu tvaṃ, mahāsamaṇā’’ti. ‘‘Ayamahamasmi, kassapā’’ti bhagavā vehāsaṃ abbhuggantvā nāvāya paccuṭṭhāsi. Atha kho uruvelakassapassa jaṭilassa etadahosi – ‘‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo[Pg.285], yatra hi nāma udakampi na pavāhissati, na tveva ca kho arahā yathā aha’’nti.

එසමයෙහි මහත් අකාල මේඝයක් වැසි වැස වැටුණි, මහා ජල ප්‍රවාහයක් හටගත්තේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩ සිටි ප්‍රදේශය පමණක් ජලයෙන් යට නොවීය. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "මම අවට ජලය ඉවත් කර මැද වියළි දූවිලි සහිත පොළොවෙහි සක්මන් කරන්නෙම් නම් මැනවි" යනුවෙනි. එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අවට ජලය ඉවත් කර මැද වියළි පොළොවෙහි සක්මන් කළ සේක. එවිට උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයා "මහ ශ්‍රමණයන් වහන්සේ ජලයට හසු වී ගසාගෙන නොයත්වා" යි සිතා බොහෝ ජටිලයන් සමඟ ඔරුවකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි ප්‍රදේශයට ගියේය. උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයා, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අවට ජලය ඉවත් කර මැද වියළි පොළොවෙහි සක්මන් කරනු දැක, "මහ ශ්‍රමණයන් වහන්ස, ඔබ මෙහි සිටින සේක්ද?" යි ඇසීය. "කාශ්‍යප, මේ මම වෙමි" යි වදාරා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අහසට පැන නැඟ ඔරුව මත පෙනී සිටි සේක. එවිට උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "මේ මහ ශ්‍රමණයා මහත් සෘද්ධි ඇත්තෙකි, මහත් ආනුභාව ඇත්තෙකි. ජලය පවා ඔහු ගසාගෙන නොයයි. එසේ වුවද ඔහු මා මෙන් අර්හත් වූවෙක් නොවේ" යනුවෙනි.

---

Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘cirampi kho imassa moghapurisassa evaṃ bhavissati ‘mahiddhiko kho mahāsamaṇo mahānubhāvo, na tveva ca kho arahā yathā aha’nti, yaṃnūnāhaṃ imaṃ jaṭilaṃ saṃvejeyya’’nti. Atha kho bhagavā uruvelakassapaṃ jaṭilaṃ etadavoca – ‘‘neva ca kho tvaṃ, kassapa, arahā, nāpi arahattamaggasamāpanno, sāpi te paṭipadā natthi, yāya tvaṃ arahā vā assasi arahattamaggaṃ vā samāpanno’’ti. Atha kho uruvelakassapo jaṭilo bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘labheyyāhaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyaṃ upasampada’’nti. ‘‘Tvaṃ khosi, kassapa, pañcannaṃ jaṭilasatānaṃ nāyako vināyako aggo pamukho pāmokkho, tepi tāva apalokehi, yathā te maññissanti, tathā te karissantī’’ti. Atha kho uruvelakassapo jaṭilo yena te jaṭilā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā te jaṭile etadavoca – ‘‘icchāmahaṃ, bho, mahāsamaṇe brahmacariyaṃ carituṃ, yathā bhavanto maññanti tathā karontū’’ti. ‘‘Cirapaṭikā mayaṃ, bho, mahāsamaṇe abhippasannā, sace bhavaṃ mahāsamaṇe brahmacariyaṃ carissati, sabbeva mayaṃ mahāsamaṇe brahmacariyaṃ carissāmā’’ti. Atha kho te jaṭilā kesamissaṃ jaṭāmissaṃ khārikājamissaṃ aggihutamissaṃ udake pavāhetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘labheyyāma mayaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyāma upasampada’’nti. ‘‘Etha, bhikkhavo’’ti bhagavā avoca – ‘‘svākkhāto dhammo, caratha brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā’’ti. Sāva tesaṃ āyasmantānaṃ upasampadā ahosi.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙබඳු සිතක් ඇති විය: "මේ හිස් පුරුෂයාට බොහෝ කලක් යනතුරුත් 'මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මහත් ඉද්ධි ඇති සේක, මහත් ආනුභාව ඇති සේක, එසේ වුවත් උන්වහන්සේ මා මෙන් රහත් නමකැයි' සිතෙනු ඇත. මම මේ ජටිලයා සංවේගයට පත් කරන්නෙම් නම් මැනවි." ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිලයාට මෙසේ වදාළ සේක: "කාශ්‍යපය, ඔබ සැබැවින්ම රහතෙක් නොවේ. රහත් මඟට පිළිපන්නෙකු ද නොවේ. යම් පිළිවෙතකින් ඔබ රහතෙකු වන්නේ ද, එසේත් නැත්නම් රහත් මඟට පිළිපන්නෙකු වන්නේ ද, එවැනි පිළිවෙතක් පවා ඔබට නැත." එකල්හි උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිල තෙමේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද මූලයෙහි හිස තබා වැඳ වැටී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: "ස්වාමීනී, මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිද්ද ලබන්නෙම් නම් මැනවි, උපසම්පදාව ලබන්නෙම් නම් මැනවි." එවිට බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: "කාශ්‍යපය, ඔබ පන්සියයක් ජටිලයන්ගේ නායකයාය, මඟපෙන්වන්නාය, අග්‍රවූ ද, ප්‍රධාන වූ ද, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ද නායකයාය. එබැවින් පළමුව ඔවුන්ගෙන් ද විමසන්න. ඔවුන් යම් සේ සිතන්නාහු ද ඒ අයුරින් කටයුතු කරත්වා." ඉක්බිති උරුවෙල කාශ්‍යප ජටිල තෙමේ ඒ ජටිලයන් සිටි තැනට ගොස් ඔවුන්ට මෙසේ කීවේය: "පින්වතුනි, මම මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ සමීපයෙහි බඹසර හැසිරීමට කැමැත්තෙමි. ඔබලා යම් සේ සිතන්නාහු ද ඒ අයුරින් කරත්වා." එවිට ඔවුහු මෙසේ කීහ: "පින්වත, අපි බොහෝ කලක සිට මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ කෙරෙහි අතිශයින් පැහැදී සිටිමු. ඉදින් ඔබ වහන්සේ මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ කෙරෙහි බඹසර වසන්නේ නම්, අපි සියල්ලෝම මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ සමීපයෙහි බඹසර වසන්නෙමු." ඉක්බිති ඒ ජටිලයන් තම කෙස් වැටි, ජටා, කර තබා යන කදන් සහ ගිනි පිදීමට ගන්නා උපකරණ ආදී සියලු පිරිකර දියෙහි පාකර හැර, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි තැනට ගොස් උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද මූලයෙහි හිස තබා වැඳ වැටී මෙසේ සැළ කළහ: "ස්වාමීනී, අපි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිද්ද ලබමු, උපසම්පදාව ලබමු." එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "මහණෙනි, මෙහි එන්න, ධර්මය මනාව දේශනා කරන ලද්දේය. දුක කෙළවර කිරීම පිණිස මැනවින් බඹසර හැසිරෙන්න" යයි වදාළ සේක. එයම ඒ ආයුෂ්මත්න් වහන්සේලාගේ උපසම්පදාව විය.

---

Addasā kho nadīkassapo jaṭilo kesamissaṃ jaṭāmissaṃ khārikājamissaṃ aggihutamissaṃ udake vuyhamāne, disvānassa etadahosi – ‘‘māheva me bhātuno upasaggo ahosī’’ti, jaṭile pāhesi – ‘‘gacchatha me bhātaraṃ jānāthā’’ti, sāmañca tīhi jaṭilasatehi saddhiṃ yenāyasmā uruvelakassapo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ uruvelakassapaṃ etadavoca – ‘‘idaṃ nu kho, kassapa, seyyo’’ti? ‘‘Āmāvuso, idaṃ seyyo’’ti. Atha kho te jaṭilā kesamissaṃ jaṭāmissaṃ khārikājamissaṃ aggihutamissaṃ [Pg.286] udake pavāhetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘labheyyāma mayaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyāma upasampada’’nti. ‘‘Etha, bhikkhavo’’ti bhagavā avoca – ‘‘svākkhāto dhammo, caratha brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā’’ti. Sāva tesaṃ āyasmantānaṃ upasampadā ahosi.

නදී කාශ්‍යප ජටිල තෙමේ දියෙහි ගසාගෙන එන කෙස් වැටි, ජටා, කර තබා යන කදන් සහ ගිනි පිදීමට ගන්නා උපකරණ දැක මෙසේ සිතුවේය: "මාගේ සොහොයුරාට කිසිදු උවදුරක් නොවන්නට ඇතැයි සිතමි." ඔහු ජටිලයන් පිටත් කර යවමින් "ගොස් මාගේ සොහොයුරා පිළිබඳව තොරතුරු සොයා බලන්න" යැයි පැවසීය. ඔහු ද ජටිලයන් තුන්සියයක් සමඟ ආයුෂ්මත් උරුවෙල කාශ්‍යපයන් වහන්සේ සිටි තැනට ගියේය. එහි ගොස් ආයුෂ්මත් උරුවෙල කාශ්‍යපයන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: "කාශ්‍යපය, මේ (ශ්‍රමණ භාවය) වඩාත් ශ්‍රේෂ්ඨ ද?" "එසේය ඇවැත්නි, මෙයම ශ්‍රේෂ්ඨය" යැයි ඔහු පිළිතුරු දුන්නේය. ඉක්බිති ඒ ජටිලයන් ද තම කෙස් වැටි, ජටා, කර තබා යන කදන් සහ ගිනි පිදීමට ගන්නා උපකරණ දියෙහි පාකර හැර භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පාමුල වැඳ වැටී මෙසේ සැළ කළහ: "ස්වාමීනී, අපි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිද්ද සහ උපසම්පදාව ලබමු." එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "මහණෙනි, මෙහි එන්න, ධර්මය මනාව දේශනා කරන ලද්දේය. දුක කෙළවර කිරීම පිණිස මැනවින් බඹසර හැසිරෙන්න" යයි වදාළ සේක. එයම ඒ ආයුෂ්මතුන්ගේ උපසම්පදාව විය.

---

Addasā kho gayākassapo jaṭilo kesamissaṃ jaṭāmissaṃ khārikājamissaṃ aggihutamissaṃ udake vuyhamāne, disvānassa etadahosi – ‘‘māheva me bhātūnaṃ upasaggo ahosī’’ti, jaṭile pāhesi – ‘‘gacchatha me bhātaro jānāthā’’ti, sāmañca dvīhi jaṭilasatehi saddhiṃ yenāyasmā uruvelakassapo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṃ uruvelakassapaṃ etadavoca – ‘‘idaṃ nu kho, kassapa, seyyo’’ti? ‘‘Āmāvuso, idaṃ seyyo’’ti. Atha kho te jaṭilā kesamissaṃ jaṭāmissaṃ khārikājamissaṃ aggihutamissaṃ udake pavāhetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘labheyyāma mayaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyāma upasampada’’nti. ‘‘Etha, bhikkhavo’’ti, bhagavā avoca – ‘‘svākkhāto dhammo, caratha brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā’’ti. Sāva tesaṃ āyasmantānaṃ upasampadā ahosi.

ගයා කාශ්‍යප ජටිල තෙමේ ද දියෙහි ගසාගෙන එන කෙස් වැටි, ජටා, කර තබා යන කදන් සහ ගිනි පිදීමට ගන්නා උපකරණ දැක මෙසේ සිතුවේය: "මාගේ සොහොයුරන්ට කිසිදු උවදුරක් නොවන්නට ඇතැයි සිතමි." ඔහු ජටිලයන් පිටත් කර යවමින් "ගොස් මාගේ සොහොයුරන් පිළිබඳව සොයා බලන්න" යැයි කීවේය. ඔහු ද ජටිලයන් දෙසියයක් සමඟ ආයුෂ්මත් උරුවෙල කාශ්‍යපයන් වහන්සේ සිටි තැනට ගියේය. එහි ගොස් ආයුෂ්මත් උරුවෙල කාශ්‍යපයන් වහන්සේගෙන් මෙසේ ඇසීය: "කාශ්‍යපය, මේ (ශ්‍රමණ භාවය) වඩාත් ශ්‍රේෂ්ඨ ද?" "එසේය ඇවැත්නි, මෙයම ශ්‍රේෂ්ඨය" යැයි ඔහු පිළිතුරු දුන්නේය. ඉක්බිති ඒ ජටිලයන් ද තම කෙස් වැටි, ජටා, කර තබා යන කදන් සහ ගිනි පිදීමට ගන්නා උපකරණ සියල්ල දියෙහි පාකර හැර, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියහ. පැමිණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පාමුල වැඳ වැටී මෙසේ සැළ කළහ: "ස්වාමීනී, අපි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි පැවිද්ද සහ උපසම්පදාව ලබමු." එවිට භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "මහණෙනි, මෙහි එන්න, ධර්මය මනාව දේශනා කරන ලද්දේය. දුක කෙළවර කිරීම පිණිස මැනවින් බඹසර හැසිරෙන්න" යයි වදාළ සේක. එයම ඒ ආයුෂ්මතුන්ගේ උපසම්පදාව විය.

---

‘‘Bhagavato adhiṭṭhānena pañca kaṭṭhasatāni na phāliyiṃsu, phāliyiṃsu, aggī na ujjaliyiṃsu, ujjaliyiṃsu, na vijjhāyiṃsu, vijjhāyiṃsu, pañca mandāmukhisatāni abhinimmini, etena nayena aḍḍhuḍḍhapāṭihāriyasahassāni honti.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ අධිෂ්ඨානය නිසා (ජටිලයන්ට) දර පන්සියයක් පලන්නට නොහැකි විය, පසුව ඒවා පැළුණේය. ගිනි දල්වන්නට නොහැකි විය, පසුව ඒවා දැල්වුණේය. ගිනි නිවන්නට නොහැකි විය, පසුව ඒවා නිවුණේය. උන්වහන්සේ ගිනි බඳුන් පන්සියයක් මවා වදාළ සේක. මෙසේ ක්‍රමානුකූලව තුන්දහස් පන්සියයක් ප්‍රාතිහාර්යයන් සිදු විය.

---

‘‘Atha kho bhagavā uruvelāyaṃ yathābhirantaṃ viharitvā yena gayāsīsaṃ tena cārikaṃ pakkāmi mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ sahassena sabbeheva purāṇajaṭilehi. Tatra sudaṃ bhagavā gayāyaṃ viharati gayāsīse saddhiṃ bhikkhusahassena. Tatra kho bhagavā bhikkhu āmantesi (saṃ. ni. 4.28) – ‘sabbaṃ, bhikkhave, ādittaṃ, kiñca, bhikkhave, sabbaṃ ādittaṃ, cakkhu, bhikkhave, ādittaṃ, rūpā ādittā, cakkhuviññāṇaṃ [Pg.287] ādittaṃ, cakkhusamphasso āditto, yamidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi ādittaṃ. Kena ādittaṃ, rāgagginā dosagginā mohagginā ādittaṃ, jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi ādittanti vadāmi? Sotaṃ ādittaṃ, saddā ādittā…pe… ghānaṃ ādittaṃ, gandhā ādittā…pe… jivhā ādittā, rasā ādittā…pe… kāyo āditto, phoṭṭhabbā ādittā…pe… mano āditto, dhammā ādittā, manoviññāṇaṃ ādittaṃ, manosamphasso āditto, yamidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tampi ādittaṃ. Kena ādittaṃ, rāgagginā dosagginā mohagginā ādittaṃ, jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi āditta’’’nti vadāmi.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උරුවෙල් දනව්වෙහි කැමති තාක් කල් වැඩසිට, දහසක් පමණ වූ සියලුම පැරණි ජටිල භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් යුත් මහත් වූ භික්ෂු සංඝයා සමඟ ගයාසීසය දෙසට චාරිකාවෙහි වැඩම කළ සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ගයා නදිය අසල ගයාසීසයෙහි ඒ දහසක් භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ වැඩසිටි සේක. එහිදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන් වහන්සේලා ඇමතූ සේක: “මහණෙනි, සියල්ල ඇවිළී පවතී. මහණෙනි, ඇවිළී පවතින ඒ සියල්ල කුමක්ද? මහණෙනි, ඇස ඇවිළී පවතී, රූප ඇවිළී පවතී, චක්ඛු විඤ්ඤාණය ඇවිළී පවතී, චක්ඛු සම්ඵස්සය ඇවිළී පවතී. චක්ඛු සම්ඵස්සය හේතුවෙන් හටගන්නා වූ සැප වූ හෝ දුක් වූ හෝ දුක්-සැප නොවූ යම් වේදනාවක් වේද, එයද ඇවිළී පවතී. එය කුමකින් ඇවිළී පවතීද? රාග ගින්නෙන්, ද්වේෂ ගින්නෙන්, මෝහ ගින්නෙන් ඇවිළී පවතී; ජාතියෙන්, ජරාවෙන්, මරණයෙන්, සෝකයෙන්, පරිදේවයෙන්, දුක්ඛයෙන්, දෝමනස්සයෙන් හා උපායාසයෙන් ඇවිළී පවතී යැයි මම වදාරමි. කන ඇවිළී පවතී, ශබ්ද ඇවිළී පවතී... නාසය ඇවිළී පවතී, ගන්ධයන් ඇවිළී පවතී... දිව ඇවිළී පවතී, රසයන් ඇවිළී පවතී... කය ඇවිළී පවතී, ස්පර්ශයන් ඇවිළී පවතී... මනස ඇවිළී පවතී, ධර්මයන් ඇවිළී පවතී, මනෝ විඤ්ඤාණය ඇවිළී පවතී, මනෝ සම්ඵස්සය ඇවිළී පවතී. මනෝ සම්ඵස්සය හේතුවෙන් හටගන්නා වූ සැප වූ හෝ දුක් වූ හෝ දුක්-සැප නොවූ යම් වේදනාවක් වේද, එයද ඇවිළී පවතී. එය කුමකින් ඇවිළී පවතීද? රාග ගින්නෙන්, ද්වේෂ ගින්නෙන්, මෝහ ගින්නෙන් ඇවිළී පවතී; ජාතියෙන්, ජරාවෙන්, මරණයෙන්, සෝකයෙන්, පරිදේවයෙන්, දුක්ඛයෙන්, දෝමනස්සයෙන් හා උපායාසයෙන් ඇවිළී පවතී යැයි මම වදාරමි.”

---

‘‘Evaṃ passaṃ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako cakkhusmimpi nibbindati, rūpesupi nibbindati, cakkhuviññāṇepi nibbindati, cakkhusamphassepi nibbindati, yamidaṃ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati. Sotasmimpi nibbindati, saddesupi nibbindati…pe… ghānasmimpi nibbindati, gandhesupi nibbindati…pe… jivhāyapi nibbindati, rasesupi nibbindati…pe… kāyasmimpi nibbindati, phoṭṭhabbesupi nibbindati…pe… manasmimpi nibbindati, dhammesupi nibbindati, manoviññāṇepi nibbindati, manosamphassepi nibbindati, yamidaṃ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṃ sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā tasmimpi nibbindati. Nibbindaṃ virajjati, virāgā vimuccati, vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti, ‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānātī’’ti.

“මහණෙනි, මෙසේ දක්නා වූ ශ්‍රැතවත් ආර්ය ශ්‍රාවකයා ඇස කෙරෙහිද කලකිරෙයි, රූපයන් කෙරෙහිද කලකිරෙයි, චක්ඛු විඤ්ඤාණය කෙරෙහිද කලකිරෙයි, චක්ඛු සම්ඵස්සය කෙරෙහිද කලකිරෙයි. චක්ඛු සම්ඵස්සය හේතුවෙන් හටගන්නා වූ සැප වූ හෝ දුක් වූ හෝ දුක්-සැප නොවූ යම් වේදනාවක් වේද, එය කෙරෙහිද කලකිරෙයි. කන කෙරෙහිද කලකිරෙයි, ශබ්දයන් කෙරෙහිද කලකිරෙයි... නාසය කෙරෙහිද කලකිරෙයි, ගන්ධයන් කෙරෙහිද කලකිරෙයි... දිව කෙරෙහිද කලකිරෙයි, රසයන් කෙරෙහිද කලකිරෙයි... කය කෙරෙහිද කලකිරෙයි, ස්පර්ශයන් කෙරෙහිද කලකිරෙයි... මනස කෙරෙහිද කලකිරෙයි, ධර්මයන් කෙරෙහිද කලකිරෙයි, මනෝ විඤ්ඤාණය කෙරෙහිද කලකිරෙයි, මනෝ සම්ඵස්සය කෙරෙහිද කලකිරෙයි. මනෝ සම්ඵස්සය හේතුවෙන් හටගන්නා වූ සැප වූ හෝ දුක් වූ හෝ දුක්-සැප නොවූ යම් වේදනාවක් වේද, එය කෙරෙහිද කලකිරෙයි. කලකිරෙන්නා වූ ඔහු නොඇලෙයි. නොඇලීමෙන් මිදෙයි. මිදුණු කල්හි ‘මිදුණේය’ යන ඥානය වෙයි. ‘ජාතිය ක්ෂය විය, බ්‍රහ්මචර්යාව වැස නිම කරන ලදී, කළ යුතු දේ කරන ලදී, මින් පසු කළ යුතු වෙනත් දෙයක් නැතැ’යි ඔහු දැනගනියි.”

---

Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne tassa bhikkhusahassassa anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsu.

මෙම දේශනාව පවත්වනු ලබන කල්හි, ඒ දහසක් භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ සිත් කිසිවක් කෙරෙහි උපාදාන රහිතව ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදුණේය.

---

29. Evaṃ ādittapariyāyadesanaṃ sutvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ sampatto nadīkassapo thero somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ [Pg.288] pakāsento padumuttarassa bhagavatotiādimāha. Tattha aggaphalanti uttamaphalaṃ, attanā ropitaambarukkhassa ādimhi gahitaphalaṃ vā. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

29. මෙසේ ආදිත්තපරියාය දේශනාව අසා සිව්පිළිසිඹියාවන් සමඟ අර්හත්වයට පත් නදී කස්සප තෙරුන් වහන්සේ සෝමනස්සයට පත්ව, තමන් වහන්සේගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් ‘පදුමුත්තරස්ස භගවතෝ’ යනාදිය වදාළ සේක. එහි ‘අග්ගඵලං’ යනු උත්තම ඵලයයි, එනම් තමා විසින් සිටුවන ලද අඹ ගසෙහි මුලින්ම හටගත් ඵලයයි. ඉතිරි කොටස පැහැදිලි අර්ථ සහිතය.

---

Nadīkassapattheraapadānavaṇṇanā samattā.

නදී කස්සප තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

---

3. Gayākassapattheraapadānavaṇṇanā

3. ගයා කස්සප තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Tatiyāpadāne ajinacammavatthohantiādikaṃ āyasmato gayākassapattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinanto ito ekatiṃsakappe sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto nissaraṇajjhāsayatāya gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā araññāyatane assamaṃ māpetvā vanamūlaphalāhāro vasati. Tena ca samayena bhagavā eko adutiyo tassa assamasamīpenāgacchi, so bhagavantaṃ disvā pasannamānaso upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ ṭhito velaṃ olokento manoharāni kolaphalāni satthu upanesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto nissaraṇajjhāsayatāya gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā dvīhi tāpasasatehi saddhiṃ gayāya viharati. Gayāya vasanato hissa kassapagottatāya ca gayākassapoti samaññā ahosi. So bhagavato saddhiṃ parisāya ehibhikkhūpasampadaṃ datvā nadīkassapassa vuttanayena ādittapariyāya desanāya ovadiyamāno arahatte patiṭṭhāsi.

තුන්වන අපදානය වන ‘අජිනචම්මවත්ථොහං’ යනාදිය ආයුෂ්මත් ගයා කස්සප තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහුද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කළ අයෙකි. ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපකාරී වන කුසල් රැස් කරමින්, මෙයින් කප් තිස් එකකට පෙර සිඛී භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලැබීය. ඔහු තේරුම් ගත හැකි වයසට පත් වූ කල, සංසාරයෙන් එතෙර වීමේ අදහසින් ගිහිගෙය හැර දමා තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදිව, ආරණ්‍යයක අසපුවක් කරවාගෙන වනයෙහි අල, මුල්, ගෙඩි ආහාරයට ගනිමින් වාසය කළේය. එකල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හුදෙකලාවම එම තවුසාගේ අසපුව අසලින් වැඩි සේක. ඔහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතින් යුතුව උන්වහන්සේ වෙත එළඹ වැඳ, එකත්පස්ව සිට කාලය බලා මනහර වූ මහදං (කෝල) පලතුරු ශාස්තෘන් වහන්සේට පිළිගැන්වීය. ඔහු ඒ පින්කමෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි බමුණු කුලයක උපත ලබා, වයසට පත් වූ කල නික්ම යාමේ අදහසින් ගිහිගෙය හැර දමා තවුස් පැවිද්දෙන් පැවිදිව, තවුසන් දෙසියයක් සමඟ ගයා නදිය අසල වාසය කළේය. ගයා නදිය අසල වාසය කිරීම නිසාත්, කස්සප ගෝත්‍රයට අයත් වීම නිසාත් ‘ගයා කස්සප’ යන නම විය. ඒ ගයා කස්සප තෙරුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් පිරිස සමඟ ඒහි භික්ෂු පැවිද්ද ලබා, නදී කස්සප තෙරුන්ගේ වස්තුවෙහි සඳහන් වූ පරිදි ආදිත්තපරියාය දේශනාවෙන් අවවාද ලබමින් අර්හත්වයෙහි පිහිටියේය.

---

35. So arahattaṃ patvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ajinacammavatthohantiādimāha. Tattha ajinacammavatthoti tāpasapabbajitattā ajinacammanivāsanapāvuraṇoti attho. Khāribhāradharoti tāpasakāle tāpasaparikkhāraparipuṇṇakājadharoti attho. Khārikatāpasaparikkhāre pūretvā. Kolaṃ ahāsi assamanti kolaphalaṃ assame pūretvā assame nisinnoti attho. Agopayinti [Pg.289] pāṭhe kolaphalaṃ pariyesitvā assamaṃ gopesiṃ rakkhinti attho. Sesaṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.

35. උන්වහන්සේ අර්හත්වයට පත්ව සෝමනස්සයට පත්ව, තමන් වහන්සේගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් ‘අජිනචම්මවත්ථොහං’ යනාදිය වදාළ සේක. එහි ‘අජිනචම්මවත්ථො’ යනු තවුස් පැවිද්ද ලැබූ බැවින් අඳුන් දිවි සම් හැඳ පෙරවූ තැනැත්තා යන අර්ථයයි. ‘ඛාරීභාරධරෝ’ යනු තවුස් කාලයෙහි තවුස් පිරිකරින් පිරුණු මල්ලක් කර තබා ගත් තැනැත්තා යන අර්ථයයි. ‘කෝලං අහාසි අස්සමං’ යනු මහදං පලතුරු අසපුවෙහි පුරවා අසපුවෙහි සිටියේය යන්නයි. ‘අගෝපයී’ යන පාඨයෙහි අර්ථය නම්, කෝල පලතුරු සොයාගෙන අසපුව ආරක්ෂා කළේය යන්නයි. ඉතිරි සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ සහිතය.

---

Gayākassapattheraapadānavaṇṇanā samattā.

ගයා කස්සප තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

---

4. Kimilattheraapadānavaṇṇanā

4. කිමිල තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Catutthāpadāne nibbute kakusandhamhītiādikaṃ āyasmato kimilattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto kakusandhassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto parinibbute satthari tassa dhātuyo uddissa salalamālāhi maṇḍapaṃ kāretvā pūjaṃ akāsi. So tena puññakammena tāvatiṃsesu uppajjitvā aparāparaṃ devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kapilavatthunagare sakyarājakule nibbattitvā kimiloti tassa nāmaṃ akāsi. So vayappatto bhogasampattiyā pamatto viharati. Tassa ñāṇaparipākaṃ ñatvā saṃvegajananatthaṃ anupiyāyaṃ viharanto satthā paṭhamayobbane ṭhitaṃ ramaṇīyaṃ itthirūpaṃ abhinimminitvā purato dassetvā puna anukkamena yathā jarārogavipattīhi abhibhūtā dissati, tathā akāsi. Taṃ disvā kimilakumāro ativiya saṃvegajāto attano saṃvegaṃ pakāsento bhagavato pākaṭaṃ katvā laddhānusāsano arahattaṃ pāpuṇi.

හතරවන අපදානය වන 'නිබ්බුතේ කකුසන්ධම්හි' යනාදිය ආයුෂ්මත් කිමිල තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ අධිකාර කටයුතු (පින්කම්) කොට, ඒ ඒ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, කකුසඳ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක උපත ලබා, වියපත් වූ පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි උන්වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේලා උදෙසා සලල මල්වලින් මණ්ඩපයක් කරවා පූජා කළේය. ඒ පින්කම නිසා තව්තිසා දෙව්ලොව උපත ලබා දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින්, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කිඹුල්වත් නුවර ශාක්‍ය රජකුලයෙහි ඉපිද 'කිමිල' යන නම ලැබීය. ඔහු වැඩිවියට පත් වූ පසු භෝග සම්පත්තිය නිසා ප්‍රමාද වී (නොසැලකිලිමත්ව) වාසය කළේය. ඔහුගේ ඥානය මෝරා ඇති බව දැන, ඔහු තුළ සංවේගය ඇති කරනු පිණිස අනුපිය නුවර වැඩසිටි ශාස්තෘන් වහන්සේ, ප්‍රථම යෞවනයෙහි සිටි රමණීය ස්ත්‍රී රූපයක් මවා පෙන්වා, පසුව පිළිවෙළින් ජරා රෝග ආදියෙන් අභිභූත වී විනාශ වන අයුරු දැක්වීය. එය දැක කිමිල කුමාරයා අතිශයින් සංවේගයට පත්ව තමාගේ සංවේගය ප්‍රකාශ කරමින් බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයට ගොස් අනුශාසනා ලබා අරහත් ඵලයට පත් විය.

---

42. So arahattaṃ patvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute kakusandhamhītiādimāha. Brāhmaṇamhi vusīmatīti pañcahi vasitāhi vasippattamhi bhagavati. Brāhmaṇassa sabbaguṇagaṇehi maṇḍitattā abhivūḷhītattā brāhmaṇamhi kakusandhe bhagavati parinibbuteti attho. Sesaṃ sabbaṃ uttānamevāti.

42. ඔහු අරහත් ඵලයට පත්ව සොම්නසට පත්ව තම පෙර චරිත අපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'නිබ්බුතේ කකුසන්ධම්හි' යනාදිය පැවසීය. 'බ්‍රාහ්මණම්හි වුසීමතී' යනු වසීභාවයන් පහෙන් වසීප්‍රාප්ත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි යන්නයි. සියලු ගුණ සමූහයන්ගෙන් සැරසුණු හෙයින් සහ කෙලෙස් බැහැර කළ හෙයින් බ්‍රාහ්මණ නම් වූ කකුසඳ බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි යනු එහි අර්ථයයි. සෙසු සියල්ල පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

---

Kimilattheraapadānavaṇṇanā samattā.

කිමිල තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

5. Vajjiputtattheraapadānavaṇṇanā

5. වජ්ජිපුත්ත තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

---

Sahassaraṃsī [Pg.290] bhagavātiādikaṃ āyasmato vajjiputtattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto ito catunavutikappe ekaṃ paccekabuddhaṃ bhikkhāya gacchantaṃ disvā pasannamānaso kadaliphalāni adāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde vesāliyaṃ licchavirājakumāro hutvā nibbatti, vajjirājaputtattā vajjiputtotvevassa samaññā. So daharo hutvā hatthisippādisikkhanakālepi hetusampannatāya nissaraṇajjhāsayova hutvā vicaranto satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho satthu santike pabbajitvā vipassanāya kammaṃ katvā nacirasseva chaḷabhiñño ahosi. Chaḷabhiñño pana hutvā aparabhāge aciraparinibbute satthari dhammaṃ saṅgāyituṃ saṅketaṃ katvā mahātheresu tattha tattha viharantesu ekadivasaṃ āyasmantaṃ ānandaṃ sekhaṃyeva samānaṃ mahatiyā parisāya parivutaṃ dhammaṃ desentaṃ disvā tassa uparimaggādhigamāya ussāhaṃ janento –

'සහස්සරංසී භගවා' යනාදිය ආයුෂ්මත් වජ්ජිපුත්ත තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට ඒ ඒ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රය පින් රැස් කරමින්, මෙයින් කල්ප අනූහතරකට පෙර පිඬුසිඟා වැඩිය එක් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් දැක පැහැදුණු සිතින් කෙසෙල් ගෙඩි පූජා කළේය. ඒ පින්කමෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරා, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි වෛශාලී නුවර ලිච්ඡවී රජකුමාරයෙකු ලෙස උපත ලැබීය. වජ්ජි රජුගේ පුත්‍රයෙකු වූ බැවින් ඔහු 'වජ්ජිපුත්ත' යන නමින් ප්‍රසිද්ධ විය. ඔහු තරුණ වියෙහි ඇත් සිප්පම් ආදිය උගෙන ගන්නා කාලයෙහි පවා, හේතු සම්පන්න වූ බැවින් සංසාරයෙන් මිදීමේ අදහසින්ම යුක්තව හැසිරෙමින් ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කොට ශ්‍රද්ධාව ලබා, ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයේ පැවිදිව විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම ෂඩභිඥාලාභී විය. ෂඩභිඥාලාභී වූ පසු, ශාස්තෘන් වහන්සේ පිරිනිවන් පා නොබෝ කලකින් ධර්මය සංගායනා කිරීමට නියම කරගත් කල්හි, මහා තෙරවරුන් ඒ ඒ තැන්වල වාසය කරද්දී, එක් දිනක් ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් තවමත් ශෛක්ෂයෙකු ව සිටියදී විශාල පිරිසක් පිරිවරා ධර්ම දේශනා කරනු දැක, උන්වහන්සේට මතු මඟ ලබා ගැනීමට උත්සාහය ඇති කරනු පිණිස -

---

‘‘Rukkhamūlagahanaṃ pasakkiya, nibbānaṃ hadayasmiṃ opiya;

Jhāya gotama mā ca pamādo, kiṃ te biḷibiḷikā karissatī’’ti. (theragā. 119) – gāthaṃ abhāsi;

“ගෞතමයෙනි, රුක්මුල් සෙනසුනකට පිවිස, නිවන හදවතෙහි තබාගෙන ධ්‍යාන වඩන්න, ප්‍රමාද නොවන්න, ඔබේ මේ හිස් වචනවලින් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද?” යන ගාථාව දේශනා කළේය.

---

Tattha rukkhamūlagahananti rukkhamūlabhūtaṃ gahanaṃ, gahanañhi atthi, na rukkhamūlaṃ, rukkhamūlañca atthi, na gahanaṃ, tesu rukkhamūlaggahaṇena ṭhānassa chāyāya sampannatāya vātātapaparissayābhāvaṃ dīpeti, gahanaggahaṇena nivātabhāvena vātaparissayābhāvaṃ janasambādhābhāvañca dasseti, tadubhayena ca bhāvanāyogyataṃ. Pasakkiyāti upagantvā. Nibbānaṃ hadayasmiṃ opiyāti ‘‘evaṃ mayā paṭipajjitvā nibbānaṃ adhigantabba’’nti nibbutiṃ hadaye ṭhapetvā citte katvā. Jhāyāti tilakkhaṇūpanijjhānena jhāya, vipassanābhāvanāsahitaṃ maggabhāvanaṃ bhāvehi. Gotamāti dhammabhaṇḍāgārikaṃ gottenālapati. Mā ca pamādoti adhikusalesu dhammesu mā pamādaṃ āpajji. Idāni yādiso [Pg.291] therassa pamādo, taṃ paṭikkhepavasena dassento ‘‘kiṃ te biḷibiḷikā karissatī’’ti āha. Tattha biḷibiḷikāti biḷibiḷikiriyā, biḷibiḷitisaddapavatti yathā niratthakā, evaṃ biḷibiḷikāsadisā janapaññatti. Kiṃ te karissatīti kīdisaṃ atthaṃ tuyhaṃ sādhessati, tasmā janapaññattiṃ pahāya sadatthapasuto hohīti ovādaṃ adāsi.

එහි 'රුක්ඛමූලගහනං' යනු රුක්මුල පිහිටි වන ලැහැබයි. 'රුක්ඛමූල' යන්නෙන් සෙවණ ඇති බැවින් අව් සුළං පීඩා නැති බවත්, 'ගහන' යන්නෙන් සුළං පීඩා නැති බව සහ ජන පීඩා නැති බවත් පෙන්වයි. ඒ දෙකෙන්ම භාවනාවට සුදුසු බව කියවේ. 'පසක්කිය' යනු එළඹ (ගොස්). 'නිබ්බානං හදයස්මිං ඕපිය' යනු 'මම මෙසේ පිළිපැද නිවන ලැබිය යුතුය' කියා නිවන හදවතෙහි තබාගෙන සිහිපත් කිරීමයි. 'ජාය' යනු ත්‍රිලක්ෂණ භාවනාවෙන් යුක්තව විදර්ශනා සහ මාර්ග භාවනාව වැඩීමයි. 'ගෝතම' යනු ධර්ම භාණ්ඩාගාරික වූ ආනන්ද තෙරුන්ගේ ගෝත්‍ර නාමයෙන් ඇමතීමයි. 'මා ච පමාදෝ' යනු අධිකුසල ධර්මයන්හි ප්‍රමාදයට පත් නොවීමයි. දැන් තෙරුන්ගේ යම් ප්‍රමාදයක් ඇත්ද, එය බැහැර කරනු පිණිස 'කිං තේ බිළිබිළිකා කරිස්සති' යැයි පැවසීය. එහි 'බිළිබිළිකා' යනු ප්‍රයෝජනයක් නැති හිස් ශබ්දයක් සේ මිනිසුන් සමඟ කරන නිශ්ඵල කතාවයි. එයින් ඔබට ලැබෙන අර්ථය කුමක්ද? එබැවින් ජන සම්ප්‍රයෝග බැහැර කොට තමාගේ යහපත පිණිස වීරිය වඩන්නැයි අවවාද දුන්නේය.

---

Taṃ sutvā aññehi vuttena vissagandhavāyanavacanena saṃvegajāto bahudeva rattiṃ caṅkamena vītināmento vipassanaṃ ussukkāpetvā senāsanaṃ pavisitvā mañcake nisinnamattova ‘‘kiñci sayāmī’’ti sīsaṃ bimbohanamasampattaṃ pādaṃ bhūmito uggataṃ sarīrassa ākāsagatakkhaṇeyeva arahattaṃ pāpuṇi.

එය අසා, අනෙක් තෙරවරුන් විසින් පවසන ලද විස්සගන්ධ වැනි වචන නිසා සංවේගයට පත්ව, බොහෝ රැය පුරා සක්මන් කරමින් විදර්ශනා වඩවා, සෙනසුනට පිවිස ඇඳෙහි වාඩි වී 'මදක් සැතපෙමි' යි සිතන විට හිස කොට්ටයට නොපැමිණි මොහොතේත්, පය බිමෙන් ඉවත් වූ මොහොතේත් අරහත් ඵලයට පත් විය.

---

49. Vajjiputtatthero aparabhāge somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sahassaraṃsī bhagavātiādimāha. Tattha sahassaraṃsīti ettha ‘‘anekasatasahassaraṃsī’’ti vattabbe gāthābandhasukhatthaṃ ‘‘sahassaraṃsī’’ti vuttanti veditabbaṃ. Sesaṃ suviññeyyamevāti.

49. වජ්ජිපුත්ත තෙරුන් පසුව සොම්නසට පත්ව තම පෙර චරිත අපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'සහස්සරංසී භගවා' යනාදිය පැවසීය. එහි 'සහස්සරංසී' යන්නෙන් 'අනේක ශත සහස්සරංසී' යන්න අදහස් කරන මුත් ගාථා බන්ධනය පහසු වනු පිණිස මෙසේ පැවසූ බව දත යුතුය. සෙසු සියල්ල පහසුවෙන් දත හැකිය.

---

Vajjiputtattheraapadānavaṇṇanā samattā.

වජ්ජිපුත්ත තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

6. Uttarattheraapadānavaṇṇanā

6. උත්තර තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

---

Chaṭṭhāpadāne sumedho nāma sambuddhotiādikaṃ āyasmato uttarasāmaṇerassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle vijjādharo hutvā ākāsena vicarati. Tena ca samayena satthā tasseva anuggaṇhanatthaṃ vanantare aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi chabbaṇṇabuddharaṃsiyo vissajjento. So antalikkhena gacchanto bhagavantaṃ disvā pasannamānaso ākāsato oruyha suvisuddhehi vipulehi kaṇikārapupphehi bhagavantaṃ pūjesi, pupphāni buddhānubhāvena satthu upari chattākārena aṭṭhaṃsu, so tena bhiyyosomattāya pasannacitto hutvā aparabhāge kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbattitvā dibbasampattiṃ anubhavanto yāvatāyukaṃ tattha ṭhatvā tato cuto devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahe brāhmaṇamahāsālassa putto hutvā [Pg.292] nibbatti, uttarotissa nāmaṃ ahosi. So viññutaṃ patto brāhmaṇavijjāsu nipphattiṃ gantvā jātiyā rūpena vijjāya vayena sīlācārena ca lokassa sambhāvanīyo jāto.

හයවන අපදානය වන "සුමේධො නාම සම්බුද්ධො" යන ගාථාවෙන් ආරම්භ වන්නේ ආයුෂ්මත් උත්තර සාමණේරයන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කළ අධිකාර ඇති, ඒ ඒ භවයන්හි විවට්ටූපනිස්සය කුසල් රැස් කළ කෙනෙකි. සුමේධ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ විද්‍යාධරයෙකු වී අහසින් සැරිසැරුවේය. එකල ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුට අනුග්‍රහ පිණිස එක්තරා වනාන්තරයක රුක් මුලක සවනක් බුදුරැස් විහිදුවමින් වැඩසිටි සේක. ඔහු අහසින් යන කල භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක පහන් වූ සිතින් අහසින් බැස ඉතා පිරිසිදු වූත් මහත් වූත් කණිකාර පුෂ්පයන්ගෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළේය. ඒ මල් බුද්ධානුභාවයෙන් ශාස්තෘන් වහන්සේට ඉහළින් කුඩයක ආකාරයෙන් පිහිටියේය. ඔහු එම පිනෙන් බොහෝ සෙයින් පහන් සිත් ඇත්තෙකු වී පසුව කාලක්‍රියා කොට තව්තිසා දෙව්ලොව ඉපදී දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කරමින් ආයුෂ කෙළවර වනතුරු එහි සිට ඉන් චුතව දෙවි මිනිස් ලොව සැරිසරමින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි රජගහ නුවර බ්‍රාහ්මණ මහාසාල කුලයක පුත්‍රයෙකු වී උපන්නේය. ඔහුට උත්තර යයි නම් තැබීය. ඔහු වැඩුණු පසු බ්‍රාහ්මණ විද්‍යාවන්හි නිපුණත්වයට පත්ව ජාතියෙන්, රූපයෙන්, විද්‍යාවෙන්, වයසින් හා සීලාචාරයෙන් ලෝකයාගේ සම්භාවනාවට (ගෞරවයට) පාත්‍ර වූවෙක් විය.

---

Tassa taṃ sampattiṃ disvā vassakāro magadhamahāmatto attano dhītaraṃ dātukāmo hutvā attano adhippāyaṃ pavedesi. So nissaraṇajjhāsayatāya taṃ paṭikkhipitvā kālena kālaṃ dhammasenāpatiṃ payirupāsanto tassa santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vattasampanno hutvā theraṃ upaṭṭhahati.

ඔහුගේ එම සම්පත්තිය දැක මගධ මහා අමාත්‍ය වස්සකාර තමාගේ දියණිය ඔහුට ලබා දීමට කැමති වී තම අභිප්‍රාය දන්වා සිටියේය. ඒ උත්තර ලුහුඹුවා සංසාරයෙන් මිදීමේ (නිස්සරණ) අදහස ඇති බැවින් එය ප්‍රතික්ෂේප කර, කලින් කලට ධර්ම සේනාපති සාරිපුත්තයන් වහන්සේ වෙත එළඹ ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදි වී වත් සම්පන්නව තෙරුන් වහන්සේට උපස්ථාන කළේය.

---

Tena ca samayena therassa aññataro ābādho uppanno, tassa bhesajjatthāya uttaro sāmaṇero pātova pattacīvaramādāya vihārato nikkhanto antarāmagge taḷākassa samīpe pattaṃ ṭhapetvā udakasamīpaṃ gantvā mukhaṃ dhovati. Atha aññataro umaṅgacoro katakammo ārakkhapurisehi anubaddho aggamaggena nagarato nikkhamitvā palāyanto attanā gahitaṃ ratanabhaṇḍitaṃ sāmaṇerassa patte pakkhipitvā palāyi. Sāmaṇeropi pattasamīpaṃ upagato. Coraṃ anubandhantā rājapurisā sāmaṇerassa patte bhaṇḍikaṃ disvā ‘‘ayaṃ coro, iminā coriyaṃ kata’’nti sāmaṇeraṃ pacchābāhaṃ bandhitvā vassakārassa brāhmaṇassa dassesuṃ. Vassakāro ca tadā rañño vinicchaye niyutto hutvā chejjabhejjaṃ anusāsati, so ‘‘pubbe mama vacanaṃ nādiyi, suddhapāsaṇḍiyesu pabbajī’’ti (theragā. aṭṭha. 1.uttarattheragāthāvaṇṇanā) kammaṃ asodhetvā ghātukāmattāva jīvantameva taṃ sūle uttāsesi.

එකල තෙරුන් වහන්සේට එක්තරා අසනීපයක් වැළඳුණි. ඒ සඳහා බෙහෙත් පිණිස උත්තර සාමණේරයන් වහන්සේ උදෑසනම පා සිවුරු ගෙන විහාරයෙන් නික්ම මඟ අතරතුර පොකුණක් අසල පාත්‍රය තබා ජලය අසලට ගොස් මුහුණ සේදූහ. එකල එක්තරා උමං සොරෙකු සොරකම් කොට ආරක්ෂකයන් විසින් ලුහුබඳිනු ලැබ, අතුරු මාර්ගයකින් නගරයෙන් පිටවී පලායමින් තමා ගත් රත්න මල්ල සාමණේරයන් වහන්සේගේ පාත්‍රයට දමා පලාගියේය. සාමණේරයන් වහන්සේ ද පාත්‍රය අසලට වැඩියහ. සොරාව ලුහුබැඳ ආ රාජපුරුෂයෝ සාමණේරයන් වහන්සේගේ පාත්‍රයේ රත්න මල්ල දැක, "මොහු සොරාය, මොහු සොරකම කළේය" යි සාමණේරයන් වහන්සේගේ දෑත් පසුපසට තබා බැඳ වස්සකාර බ්‍රාහ්මණයා වෙත පමුණුවනු ලැබූහ. වස්සකාර ද එකල රජුගේ විනිශ්චයෙහි නියුක්තව දඬුවම් නියම කරමින් සිටියේය. ඔහු, "මීට පෙර මොහු මාගේ වචනය පිළිගත්තේ නැත, ශුද්ධ පාෂණ්ඩයන් (මහණුන්) අතර පැවිදි විය" යි කියා සොරකම ගැන විමර්ශනය නොකර මරා දැමීමේ කැමැත්තෙන්ම පණපිටින්ම ඒ උත්තර සාමණේරයන් වහන්සේව උල තැබවීය.

---

Athassa bhagavā ñāṇaparipākaṃ oloketvā taṃ ṭhānaṃ gantvā vipphurantahatthanakhamaṇimayūkhasambhinnasitābhatāya paggharantajātihiṅgulakasuvaṇṇarasadhāraṃ viya jālāguṇṭhitamudutalunadīghaṅgulihatthaṃ uttarassa sīse ṭhapetvā ‘‘uttara, idaṃ te purimakammassa phalaṃ uppannaṃ, tattha tayā paccavekkhaṇabalena adhivāsanā kātabbā’’ti vatvā ajjhāsayānurūpaṃ dhammaṃ desesi. Uttaro amatābhisekasadisena satthu hatthasamphassena sañjātappasādasomanassatāya uḷārapītipāmojjaṃ paṭilabhitvā yathāparicitaṃ vipassanāmaggaṃ samārūḷho ñāṇassa paripākaṃ gatattā satthu ca desanāvilāsena tāvadeva maggapaṭipāṭiyā sabbe kilese khepetvā chaḷabhiñño [Pg.293] ahosi. Chaḷabhiñño pana hutvā sūlato uṭṭhahitvā parānuddayāya ākāse ṭhatvā pāṭihāriyaṃ dassesi. Mahājano acchariyabbhutacittajāto ahosi. Tāvadevassa vaṇo saṃrūḷhi, so bhikkhūhi, ‘‘āvuso, tādisadukkhaṃ anubhavanto kathaṃ tvaṃ vipassanaṃ anuyuñjituṃ asakkhī’’ti puṭṭho, ‘‘pageva me, āvuso, saṃsāre ādīnavo, saṅkhārānañca sabhāvo sudiṭṭho, evāhaṃ tādisaṃ dukkhaṃ anubhavantopi asakkhiṃ vipassanaṃ vaḍḍhetvā visesaṃ adhigantu’’nti āha. ‘‘Pubbajātiyā daharakāle makkhikaṃ gahetvā nimbasūlakaṃ gahetvā sūlāropanakīḷaṃ paṭicca evaṃ anekajātisatesu sūlāropanadukkhamanubhavitvā imāya pariyosānajātiyā evarūpaṃ dukkhamanubhūta’’nti āha.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුගේ ඥානය මෝරා ඇති බව දැක එම ස්ථානයට වැඩම කළ සේක. බුදුරජාණන් වහන්සේ දිලිසෙන නියපොතු රශ්මියෙන් හා රන්වන් පැහැති දියරයක් වැනි වූත්, දැලකින් වෙළුණු මෘදු වූත්, දිගැඟිලි සහිත වූත් ශ්‍රී හස්තය උත්තර සාමණේරයන්ගේ හිස මත තබා, "උත්තර, මෙය තොපගේ පෙර කර්මයක විපාකයකි, එහිදී තොප ප්‍රත්‍යවේක්ෂා බලයෙන් ඉවසීම කළ යුතුය" යි වදාරා අභිප්‍රායට අනුකූලව ධර්මය දේශනා කළ සේක. උත්තර සාමණේරයන් වහන්සේ අමෘත අභිෂේකයක් බඳු වූ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ හස්ත ස්පර්ශයෙන් හටගත් ප්‍රසාදය හා සෝමනස්සය නිසා උදාර පීති ප්‍රාමෝද්‍යයක් ලබා, පුරුදු කළ විපස්සනා මාර්ගයට නැඟී ඥානය මෝරා තිබීම නිසාත් ශාස්තෘන් වහන්සේගේ දේශනා විලාසය නිසාත් එම ක්ෂණයෙහිම මාර්ග පිළිවෙළින් සියලු කෙලෙසුන් නසා සළභිඥා ලාභී වූහ. සළභිඥා ලාභී වී උලෙන් නැගිට අනුන් කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් අහසෙහි සිට ප්‍රාතිහාර්ය දැක්වූහ. මහා ජනයා මවිතයට පත් වූහ. එකෙණෙහිම ඔහුගේ තුවාලය සුව විය. ඔහුගෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලා, "ඇවැත්නි, එවැනි දුකක් විඳිමින් ඔබ කෙසේ නම් විපස්සනා වැඩීමට සමත් වූයෙහිද?" යි විමසූහ. "ඇවැත්නි, මම කලින්ම සංසාරයේ ආදීනව හා සංස්කාරයන්ගේ ස්වභාවය මැනවින් දැක තිබුණෙමි. එබැවින් එවැනි දුකක් විඳිමින් වුවද විපස්සනා වඩා සුවිශේෂී මාර්ග ඵල අවබෝධ කරගැනීමට සමත් වුණෙමි" යි පැවසූහ. "පෙර ජාතියක බාල කාලයේදී මැස්සෙකු අල්ලා කොහොඹ උලක් ගෙන උල තබා කළ ක්‍රීඩාව හේතුවෙන් මෙලෙස සිය ගණන් ජාතිවල උල තැබීමේ දුක විඳ, මේ අවසාන ජාතියේදී මෙවැනි දුකක් අනුභව කළෙමි" යි ද පැවසූහ.

---

55. Atha aparabhāge pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sumedho nāma sambuddhotiādimāha. Tattha anuttānapadavaṇṇanameva karissāma.

55. ඉක්බිති පසු කාලයකදී තමාගේ පැරණි කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව තමාගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "සුමේධො නාම සම්බුද්ධො" යනාදිය වදාළහ. එහි අපැහැදිලි පදයන්ගේ විවරණය පමණක් කරන්නෙමු.

---

57. Vijjādharo tadā āsinti bāhirakamantādivijjāsiddhiyā ākāsagāmisamattho hutvā caraṇavasena taṃ vijjaṃ rakkhitvā avināsetvā pariharaṇavasena vijjādharayoni āsiṃ ahosinti attho. Antalikkhacaro ahanti antaṃ pariyosānaṃ koṭiṃ likhate saṃkarissatīti antalikkhaṃ. Atha vā antaṃ pariyosānaṃ likhyate olokiyate etenāti antalikkhaṃ, tasmiṃ antalikkhe, ākāse caraṇasīlo ahanti attho. Tisūlaṃ sukataṃ gayhāti tikhiṇaṃ sūlaṃ, aggaṃ āvudhaṃ. Tisūlaṃ sundaraṃ kataṃ, koṭṭanaghaṃsanamaddanapaharaṇavasena suṭṭhu kataṃ sūlāvudhaṃ gayha gahetvā ambarato gacchāmīti attho. Sesaṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattāva nayānuyogena suviññeyyamevāti.

57. "විජ්ජාධරො තදා ආසිං" යනු බාහිර මන්ත්‍ර ආදී විද්‍යාවන් සිද්ධ කර ගැනීමෙන් අහසින් යාමට සමත් වී, එම විද්‍යාව විනාශ නොකර රකිමින් විද්‍යාධර යෝනියෙහි උපන්නේය යන්නයි. "අන්තලික්ඛචරො අහං" යන්නෙහි අන්තලික්ඛ යනු අහසයි. එම අහසෙහි හැසිරෙන ස්වභාව ඇති වීමයි. "තිසූලං සුකතං ගය්හ" යනු තියුණු වූ, උතුම් වූ ආයුධයක් වූ, මැනවින් සාදන ලද උලක් ගෙන අහසින් යමි යන්නයි. සෙසු සියල්ල යට දැක්වූ ක්‍රමයට අනුව පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැක.

---

Uttarattheraapadānavaṇṇanā samattā.

උත්තර තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවා ලදි.

---

7. Aparauttarattheraapadānavaṇṇanā

7. අපර උත්තර තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

---

Sattamāpadāne [Pg.294] nibbute lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato aparassa uttarattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto ito catunnavutikappe siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā vayappatto viññutaṃ patvā sāsane laddhappasādo hutvā upāsakattaṃ nivedesi. So satthari parinibbute attano ñātake sannipātetvā bahupūjāsakkāraṃ saṃharitvā dhātupūjaṃ akāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sākete brāhmaṇakule nibbattitvā uttaroti laddhanāmo vayappatto kenacideva karaṇīyena sāvatthiṃ gato kaṇḍambamūle kataṃ yamakapāṭihāriyaṃ disvā pasīditvā puna kāḷakārāmasuttadesanāya abhivaḍḍhamānasaddho pabbajitvā satthārā saddhiṃ rājagahaṃ gantvā upasampadaṃ labhitvā tatheva caranto vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva chaḷabhiñño ahosi. Chaḷabhiñño pana hutvā satthari sāvatthiyaṃ viharante buddhupaṭṭhānatthaṃ rājagahato sāvatthiṃ upagato bhikkhūhi – ‘‘kiṃ, āvuso, pabbajjākiccaṃ tayā matthakaṃ pāpita’’nti puṭṭho aññaṃ byākāsi.

හත්වැනි අපදානයෙහි 'නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි' යනාදී වශයෙන් දැක්වෙන්නේ ආයුෂ්මත් වෙනත් උත්තර තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට, ඒ ඒ භවයන්හි විවර්තෝපනිශ්‍රය වූ (නිවනට උපකාර වන) පින් රැස්කරමින්, මෙයින් කල්ප අනූහතරකට පෙර සිද්ධාර්ථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී, වයසින් මුහුකුරා ගිය පසු බුද්ධිමත් බවට පත්ව ශාසනයෙහි පැහැදී උපාසක භාවය ප්‍රකාශ කළේය. ඒ තැනැත්තා ශාස්තෘන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි තම ඥාතීන් රැස් කරවා, බොහෝ පූජා සත්කාර සම්පාදනය කොට ධාතු පූජාවන් සිදු කළේය. ඔහු එම පින්කම හේතුවෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින් මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සාකේත නුවර බමුණු කුලයක ඉපදී 'උත්තර' යන නම ලැබීය. ඔහු වැඩිවියට පත්ව කිසියම් කටයුත්තක් සඳහා සැවැත් නුවරට ගොස් කණ්ඩම්බ රුක් මූලයේදී සිදු කළ යමක මහා ප්‍රාතිහාර්යය දැක පැහැදී, නැවත කාලකාරාම සූත්‍ර දේශනාව මගින් අතිශයින් වැඩුණු ශ්‍රද්ධාව ඇතිව පැවිදි වී, ශාස්තෘන් වහන්සේ සමග රජගහ නුවරට ගොස් උපසම්පදාව ලබා පෙර පරිදිම පිළිවෙත් පුරමින් විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින්ම ෂඩ් අභිඥාලාභී විය. ෂඩ් අභිඥාලාභී වී, ශාස්තෘන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන කල්හි බුද්ධ උපස්ථානය පිණිස රජගහ නුවර සිට සැවැත් නුවරට පැමිණියේය. එහිදී භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් "ඇවැත්නි, ඔබ පැවිදි කිස මුදුන් පමුණුවා ගත්තෙහිද?" යි විමසන ලදුව රහත් බව ප්‍රකාශ කළේය.

---

93. Arahattaṃ pana patvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.

93. රහත් බවට පත්වීමෙන් පසු සෝමනස්සයට පත්ව තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "නිබ්බුතේ ලෝකනාථම්හි" යනාදිය පැවසීය. ඒ සියල්ල යට සඳහන් කළ ක්‍රමයටම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

---

Aparauttarattheraapadānavaṇṇanā samattā.

අපර උත්තර තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමවාය.

---

8. Bhaddajittheraapadānavaṇṇanā

8. භද්දජි තෙරුන්ගේ අපදාන වර්ණනාව

---

Aṭṭhamāpadāne ogayhāhaṃ pokkharaṇintiādikaṃ āyasmato bhaddajittherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbattitvā viññutaṃ patto brāhmaṇānaṃ vijjāsippesu pāraṃ gantvā kāme pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā araññāyatane assamaṃ [Pg.295] kāretvā vasanto ekadivasaṃ satthāraṃ ākāsena gacchantaṃ disvā pasannamānaso añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Satthā tassa ajjhāsayaṃ disvā ākāsato otari. Otiṇṇassa pana bhagavato madhuñca bhisamuḷālañca sappikhīrañca upanāmesi, tassa taṃ bhagavā anukammaṃ upādāya paṭiggahetvā anumodanaṃ katvā pakkāmi. So tena puññakammena tusitesu nibbatto tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto aparāparaṃ sugatīsuyeva saṃsaranto vipassissa bhagavato kāle mahaddhano seṭṭhi hutvā aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ bhojetvā ticīvarena acchādesi.

අටවැනි අපදානයෙහි 'ඕගය්හාහං පොක්ඛරණිං' යනාදී වශයෙන් දැක්වෙන්නේ ආයුෂ්මත් භද්දජි තෙරුන් වහන්සේගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින්කම් කොට ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බමුණු කුලයක ඉපදී, බුද්ධිමත් බවට පත්ව බ්‍රාහ්මණයන්ගේ ශිල්ප ශාස්ත්‍රයන්හි පරතෙරට පැමිණ, කාමයන් හැරදා තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදි වී වනාන්තරයක අසපුවක් කරවාගෙන වසන්නේ එක් දිනක් ශාස්තෘන් වහන්සේ අහසින් වඩිනු දැක පැහැදුණු සිතින් යුතුව දොහොත් මුදුන් දී වැඳ සිටියේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුගේ අදහස දැන අහසින් බැස වදාළ සේක. වැඩම කළ බුදුරජාණන් වහන්සේට මී පැණි ද, නෙළුම් අල හා දඬු ද, ගිතෙල් හා කිරි ද පිළිගැන්වීය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුගේ ඒ දානය අනුකම්පාවෙන් පිළිගෙන අනුමෝදනාවක් සිදු කොට වැඩම කළ සේක. ඔහු ඒ පින්කම හේතුවෙන් තුසිත දෙව්ලොව ඉපදී එහි ආයු කෙළවර වනතුරු සිට එතැනින් චුතව නැවත නැවත සුගති ලොවෙහිම සැරිසරමින් විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි මහා ධනවත් සිටුවරයෙක් වී එක්ලක්ෂ සැට අටදහසක් භික්ෂූන් වහන්සේලාට දන් දී තුන් සිවුරෙන් පූජා කළේය.

---

Evaṃ bahuṃ kusalaṃ katvā devaloke nibbatti. Tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cavitvā manussalokesu uppanno buddhasuññe loke pañca paccekabuddhasatāni catūhi paccayehi upaṭṭhahitvā tato cuto rājakule nibbattitvā rajjaṃ anusāsanto attano puttaṃ paccekabodhiṃ adhigantvā ṭhitaṃ upaṭṭhahitvā tassa parinibbutassa dhātuyo gahetvā cetiyaṃ katvā pūjesi. Evaṃ tattha tattha tāni tāni puññāni katvā imasmiṃ buddhuppāde bhaddiyanagare asītikoṭivibhavassa bhaddiyaseṭṭhissa ekaputtako hutvā nibbatti, bhaddajītissa nāmaṃ ahosi. Tassa kira issariyabhogaparivārasampatti carimabhave bodhisattassa viya ahosi.

මෙලෙස බොහෝ කුසල් කොට දෙව්ලොව උපන්නේය. එහි ආයු කෙළවර වනතුරු සිට එතැනින් චුතව මිනිස් ලොව ඉපදී බුදුන් රහිත කාලයක පසේබුදුන් වහන්සේලා පන්සිය නමකට සිව්පසයෙන් උපස්ථාන කළේය. එතැනින් චුතව රජ කුලයක ඉපදී රාජ්‍ය අනුශාසනා කරමින්, පසේබුද්ධත්වයට පත් තම පුතණුවන්ට උපස්ථාන කොට පිරිනිවන් පෑ එම පුතණුවන්ගේ ධාතු ගෙන චෛත්‍යයක් කරවා පූජා කළේය. මෙසේ ඒ ඒ භවයන්හි එම පින්කම් කොට මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි භද්දිය නුවර අසූ කෝටියක් ධනය ඇති භද්දිය සිටුතුමාගේ එකම පුත්‍රයා වී උපන්නේය. ඔහුට 'භද්දජි' යන නම විය. ඔහුගේ ඓශ්චර්යය, භෝග සම්පත් හා පිරිවර සම්පත්තිය අවසන් භවයේ සිටින බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ කෙනෙකුගේ මෙන් වූයේ යැයි කියනු ලැබේ.

---

Tadā satthā sāvatthiyaṃ vasitvā bhaddajikumāraṃ saṅgaṇhanatthāya mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ bhaddiyanagaraṃ gantvā jātiyāvane vasi tassa ñāṇaparipākaṃ āgamayamāno. Sopi uparipāsāde nisinno sīhapañjaraṃ vivaritvā olokento bhagavato santike dhammaṃ sotuṃ gacchantaṃ mahājanaṃ disvā, ‘‘katthāyaṃ mahājano gacchatī’’ti pucchitvā taṃ kāraṇaṃ sutvā sayampi mahatā parivārena satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ suṇanto sabbābharaṇapaṭimaṇḍitova sabbakilese khepetvā arahattaṃ pāpuṇi. Arahatte pana tena adhigate satthā bhaddiyaseṭṭhiṃ āmantesi – ‘‘tava putto alaṅkatapaṭiyatto dhammaṃ suṇanto arahatte patiṭṭhāsi, tenassa idāneva pabbajituṃ yuttaṃ, no ce pabbajissati, parinibbāyissatī’’ti. Seṭṭhi ‘‘na mayhaṃ puttassa daharasseva sato parinibbānena kiccaṃ atthi, pabbājetha na’’nti āha. Taṃ satthā pabbājetvā upasampādetvā tattha sattāhaṃ vasitvā koṭigāmaṃ pāpuṇi, so ca gāmo gaṅgātīre ahosi[Pg.296]. Koṭigāmavāsino ca buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ pavattesuṃ. Bhaddajitthero satthārā anumodanāya āraddhamattāya bahigāmaṃ gantvā ‘‘gaṅgātīre maggasamīpe satthu āgatakāle vuṭṭhahissāmī’’ti kālaparicchedaṃ katvā aññatarasmiṃ rukkhamūle samāpattiṃ samāpajjitvā nisīdi. Mahātheresu āgacchantesupi avuṭṭhahitvā satthu āgatakāleyeva vuṭṭhāsi. Puthujjanā bhikkhū – ‘‘ayaṃ adhunā pabbajito, mahātheresu āgacchantesu mānathaddho hutvā na vuṭṭhāsī’’ti ujjhāyiṃsu.

එකල ශාස්තෘන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩසිට භද්දජි කුමාරයාට සංග්‍රහ කරනු පිණිස මහත් වූ භික්ෂු සංඝයා සමඟ භද්දිය නුවරට වැඩම කොට ජාතීය වනයෙහි වැඩසිටිමින් ඔහුගේ ඥානය මෝරා එනතුරු බලා සිටි සේක. ඒ භද්දජි කුමාරයා ද ප්‍රාසාදය මත්තෙහි හිඳ සිංහ පංජරය (කවුළුව) විවෘත කොට බලන්නේ බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයට බණ ඇසීමට යන මහා ජනකාය දැක, "මේ මහා ජනයා කොහේ යන්නේදැ"යි විමසා ඒ කරුණ දැන තෙමේ ද මහත් වූ පිරිවර සමඟ ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගොස් බණ අසන්නේ සියලු අබරණින් සැරසී සිටියදීම සියලු කෙලෙසුන් නසා රහත් බවට පත් විය. ඔහු රහත් භාවයට පත් වූ පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ භද්දිය සිටුතුමා අමතා "ඔබේ පුත්‍රයා අලංකාරව සැරසී සිටියදීම ධර්මය අසා අර්හත්වයට පත් විය. එබැවින් ඔහුට දැන්ම පැවිදි වීම සුදුසුය. ඉදින් පැවිදි නොවන්නේ නම් පිරිනිවන් පානු ඇත" යි වදාළ සේක. සිටුතුමා "මගේ පුතා කුඩා කලදීම පිරිනිවන් පෑමෙන් මට පලක් නැත, එබැවින් ඔහු පැවිදි කරනු මැනවැ"යි පැවසීය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුව පැවිදි කරවා උපසම්පදා කොට එහි සත් දිනක් වැඩසිට කෝටිගාමයට වැඩම කළ සේක. ඒ ගම්මානය ගංගා තීරයෙහි පිහිටියේ විය. කෝටිගාම වැසියෝ බුදුන් ප්‍රමුඛ භික්ෂු සංඝයාට මහා දානයක් පැවැත්වූහ. භද්දජි තෙරුන් වහන්සේ ශාස්තෘන් වහන්සේ අනුමෝදනාව ආරම්භ කරනවාත් සමඟම ගමෙන් පිටතට ගොස් ගංගා තීරයෙහි මග අසල "ශාස්තෘන් වහන්සේ වඩිනා වෙලාවට නැගිටින්නෙමි"යි කාලය නියම කරගෙන එක්තරා රුක් මූලයක සමවතට සම වැදී වැඩසිටියහ. මහා තෙරුන් වහන්සේලා වඩිනා කල්හි ද නොනැගිට ශාස්තෘන් වහන්සේ වඩිනා වේලාවේදීම නැගී සිටියහ. පෘථග්ජන භික්ෂූන් වහන්සේලා "මොහු ඊයේ පෙරේදා පැවිදි වූ කෙනෙකි, මහා තෙරුන් වහන්සේලා වඩිනා කල්හි ද මානයෙන් තද වී නොනැගිට සිටියේය"යි දොස් නැගූහ.

---

Koṭigāmavāsino satthu bhikkhusaṅghassa ca bahū nāvāsaṅghāṭe bandhiṃsu. Satthā ‘‘bhaddajissānubhāvaṃ pakāsemī’’ti nāvāya ṭhatvā ‘‘kahaṃ bhaddajī’’ti pucchi. Bhaddajitthero – ‘‘sohaṃ, bhante’’ti satthāraṃ upasaṅkamitvā añjaliṃ katvā aṭṭhāsi. Satthā ‘‘ehi, bhaddaji, amhehi saddhiṃ ekanāvaṃ abhiruhā’’ti. So uppatitvā satthu ṭhitanāvāyaṃ aṭṭhāsi. Satthā gaṅgāya majjhe gatakāle, ‘‘bhaddaji, tayā mahāpanādakāle ajjhāvuṭṭharatanapāsādo kaha’’nti āha. ‘‘Imasmiṃ ṭhāne nimuggo, bhante’’ti. ‘‘Tena hi, bhaddaji, sabrahmacārīnaṃ kaṅkhaṃ chindā’’ti. Tasmiṃ khaṇe thero satthāraṃ vanditvā iddhibalena gantvā pāsādathūpikaṃ pādaṅgulantarena sannirujjhitvā pañcavīsatiyojanaṃ pāsādaṃ gahetvā ākāse uppati, uppatanto ca paññāsayojanāni ukkhipi. Athassa purimabhave ñātakā pāsādagatena lobhena macchakacchapamaṇḍūkā hutvā nibbattā tasmiṃ pāsāde uṭṭhahante parivattitvā patiṃsu. Satthā te sampatante disvā ‘‘ñātakā te, bhaddaji, kilamantī’’ti āha. Thero satthu vacanena pāsādaṃ vissajjesi. Pāsādo yathāṭhāneyeva patiṭṭhahi. Satthā pāraṅgato bhikkhūhi – ‘‘kadā, bhante, bhaddajittherena ayaṃ pāsādo ajjhāvuṭṭho’’ti puṭṭho mahāpanādajātakaṃ (jā. 1.3.40 ādayo) kathetvā bahujanaṃ dhammāmataṃ pāyesi.

කෝටිගාම වැසියෝ බුදුරජාණන් වහන්සේ උදෙසාත් භික්ෂු සංඝයා උදෙසාත් බොහෝ ඔරු පාලම් බැන්දහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ "භද්දජිගේ ආනුභාවය ප්‍රකාශ කරමි" යි සිතා ඔරුවක වැඩසිටිමින් "භද්දජි කොහේද?" යි විමසූහ. භද්දජි තෙරුන් වහන්සේ "ස්වාමීනි, මම මෙහිය" යි පවසා බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත එළඹ වැඳ එකත්පසක සිටියහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ "භද්දජි, එන්න, අප සමඟ එකම ඔරුවට නඟින්න" යි වදාළහ. උන්වහන්සේ අහසට පැන නැඟ බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටි ඔරුවෙහි සිටියහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ ගංගා නදිය මැදට පැමිණි කල්හි, "භද්දජි, ඔබ මහාපනාද රජු වූ කාලයෙහි වාසය කළ සප්ත රත්නමය ප්‍රාසාදය කොහේද?" යි විමසූහ. "ස්වාමීනි, මේ ස්ථානයෙහි ගිලී පවතී" යි උන්වහන්සේ පැවසූහ. "එසේ නම් භද්දජි, සබ්‍රහ්මචාරීන්ගේ සැකය දුරු කරන්න" යි වදාළහ. එම මොහොතෙහි තෙරුන් වහන්සේ බුදුරජාණන් වහන්සේට වැඳ සෘද්ධි බලයෙන් ගොස් ප්‍රාසාදයේ කොත පා ඇඟිලි අතරින් ගෙන යොදුන් විසිපහක් වන ප්‍රාසාදය අහසට එසවූහ. එය අහසට එසවීමේදී යොදුන් පනහක් පමණ ඉහළට එසවිණි. එකල්හි උන්වහන්සේගේ පෙර භවයේ නෑයෝ ප්‍රාසාදය කෙරෙහි වූ ලෝභය නිසා මසුන්, ඉබ්බන් හා මැඩියන් වී ඉපදී සිටි අතර ප්‍රාසාදය ඉහළට එසවෙන විට පෙරළී පහළට වැටුණහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔවුන් වැටෙනු දැක "භද්දජි, ඔබේ නෑයෝ පීඩාවට පත්වෙති" යි වදාළහ. තෙරුන් වහන්සේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ වචනයෙන් ප්‍රාසාදය අත හැරියහ. ප්‍රාසාදය තිබූ තැනම පිහිටියේය. එතෙරට වැඩම කළ බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලා "ස්වාමීනි, භද්දජි තෙරුන් වහන්සේ කවදා මේ ප්‍රාසාදයේ වාසය කළේද?" යි විමසූහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ මහාපනාද ජාතකය දේශනා කර බොහෝ ජනයාට අමෘත ධර්මය පානය කරවූහ.

---

98. Thero pana arahattaṃ patto pubbasambhāraṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsetuṃ ogayhāhaṃ pokkharaṇintiādimāha. Tattha ogayhāhaṃ pokkharaṇinti puthunānāanekamahoghehi khaṇitattā ‘‘pokkharaṇī’’ti laddhanāmaṃ jalāsayaṃ ogayha ogahetvā pavisitvā ajjhogāhetvā ghāsahetukhādanatthāya tattha pokkharaṇiyaṃ pavisitvā [Pg.297] bhisaṃ padumapuṇḍarīkamūlaṃ uddharāmīti attho. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānapadatthattā ca nayānusārena suviññeyyamevāti.

98. තෙරුන් වහන්සේ රහත් භාවයට පත්ව පෙර පින් සිහිපත් කරමින් සොම්නසට පත්ව තම පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කිරීමට 'ඔගය්හාහං පොක්ඛරණිං' යනාදිය වදාළහ. එහි 'ඔගය්හාහං පොක්ඛරණිං' යනු විවිධ වූ බොහෝ ජල ප්‍රවාහයන්ගෙන් හෑරුණු බැවින් 'පොක්ඛරණී' (පොකුණ) යැයි නම ලත් ජලාශයට බැස, ඇතුළු වී ආහාර පිණිස එහි ඇති නෙළුම් අල හා මුල් උදුරා ගනිමි යන්න අර්ථයයි. ඉතිරිය පෙර කී ක්‍රමයට හා පැහැදිලි පද ඇති බැවින් ඒ අනුව පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Bhaddajittheraapadānavaṇṇanā samattā.

භද්දජිත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

9. Sivakattheraapadānavaṇṇanā

9. සිවකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව.

---

Navamāpadāne esanāya carantassātiādikaṃ āyasmato sivakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ bhagavantaṃ piṇḍāya carantaṃ disvā pasannamānaso pattaṃ ādāya kummāsassa pūretvā adāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde rājagahe brāhmaṇakulagehe nibbattitvā sivakotissa nāmaṃ ahosi. So vayappatto vijjāsippesu nipphattiṃ gato nekkhammajjhāsayatāya kāme pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā vicaranto satthāraṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.

නවවන අපදානයෙහි 'එසනාය චරන්තස්ස' යනාදිය ආයුෂ්මත් සිවක තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකු වී ඒ ඒ භවයන්හි විමුක්තියට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින් විපස්සී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලගෙයක ඉපදී වියපත් වූ පසු, දිනක් බුදුරජාණන් වහන්සේ පිණ්ඩපාතයේ වඩිනු දැක පැහැදුණු සිතින් යුතුව පාත්‍රය ගෙන යව මණ්ඩල වලින් පුරවා පූජා කළේය. ඔහු එම පින්කමෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරා මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි රජගහනුවර බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපදී 'සිවක' යන නම ලැබීය. ඔහු වයසට පත් වූ පසු විද්‍යා ශිල්පයන්හි නිපුණව, නෛෂ්ක්‍රම්‍ය අදහස් ඇති බැවින් කාමයන් අතහැර තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදිව හැසිරෙන්නේ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත එළඹ දහම් අසා ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදිව විදර්ශනා වඩා නොබෝ කලකින් අර්හත්වයට පත් විය.

---

117. Arahattaṃ patvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento esanāya carantassātiādimāha. Taṃ sabbaṃ suviññeyyamevāti.

117. රහත් බවට පත්ව සොම්නසට පත්ව තමාගේ පෙර චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් 'එසනාය චරන්තස්ස' යනාදිය වදාළහ. ඒ සියල්ල පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකිය.

---

Sivakattheraapadānavaṇṇanā samattā.

සිවකත්ථේර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

10. Upavānattheraapadānavaṇṇanā

10. උපවානත්ථේර අපදාන වර්ණනාව.

---

Dasamāpadāne padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato upavānattherassa apadānaṃ. Ayaṃ kira purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto kenaci kammacchiddena padumuttarassa bhagavato kāle dalliddakule nibbattitvā viññutaṃ patto bhagavati parinibbute tassa dhātuṃ gahetvā manussadevanāgagaruḷayakkhakumbhaṇḍagandhabbehi sattaratanamaye sattayojanike thūpe kate [Pg.298] tattha sudhotaṃ attano uttarāsaṅgaṃ veḷagge ābandhitvā dhajaṃ katvā pūjaṃ akāsi. Taṃ gahetvā abhisammatako nāma yakkhasenāpati devehi cetiyapūjārakkhaṇatthaṃ ṭhapito adissamānakāyo ākāse dhārento cetiyaṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ akāsi. Taṃ disvā bhiyyosomattāya pasannamānaso ahosi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbattitvā upavānoti laddhanāmo vayappatto jetavanapaṭiggahaṇe buddhānubhāvaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto chaḷabhiñño ahosi. Athāyasmā upavāno bhagavato upaṭṭhāko ahosi. Tena ca samayena bhagavato vātābādho uppajji. Therassa gihisahāyo devahito nāma brāhmaṇo sāvatthiyaṃ paṭivasati. So theraṃ catūhi paccayehi pavāresi. Athāyasmā upavāno nivāsetvā pattacīvaraṃ gahetvā tassa brāhmaṇassa nivesanaṃ upagañchi. Brāhmaṇo ‘‘kenaci maññe payojanena thero āgato bhavissatī’’ti ñatvā ‘‘vadeyyātha, bhante, kenattho’’ti āha. Thero tassa brāhmaṇassa payojanaṃ ācikkhanto –

දසවන අපදානයෙහි 'පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ' යනාදිය ආයුෂ්මත් උපවාන තෙරුන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ පින් කළ අයෙකු වී ඒ ඒ භවයන්හි විමුක්තියට උපනිශ්‍රය වන පින් රැස් කරමින්, එක්තරා කර්ම දෝෂයක් නිසා පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි දිළිඳු පවුලක ඉපදී වියපත් විය. බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි උන්වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේලා නිදන් කර මිනිස්, දෙව්, නාග, ගුරුළු, යක්ෂ, කුම්භාණ්ඩ හා ගාන්ධර්වයන් විසින් සත්රුවනින් නිම කළ සත් යොදුන් උසැති ස්තූපයක් කළ කල්හි, එහි තම හොඳින් සේදූ උත්තරාසංගය උණ දණ්ඩක අග බැඳ ධජයක් කොට පූජා කළේය. එය ගෙන අභිසම්මතක නම් යක්ෂ සේනාධිපතියා දෙවියන් විසින් චෛත්‍ය පූජාව ආරක්ෂා කිරීම පිණිස තබන ලදුව, නොපෙනෙන කයකින් යුක්තව අහසේ දරාගෙන චෛත්‍යය තෙවරක් පැදකුණු කළේය. එය දැක ඔහු අතිශයින් පැහැදුණු සිත් ඇත්තෙක් විය. ඔහු එම පින්කමෙන් දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරා මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි සැවැත්නුවර බ්‍රාහ්මණ කුලයක ඉපදී 'උපවාන' යන නම ලැබීය. වියපත් වූ කල ජේතවනාරාමය පිළිගන්නා අවස්ථාවේ බුද්ධානුභාවය දැක ශ්‍රද්ධාව ලබා පැවිදිව විදර්ශනා වඩා සළභිඥා ලාභී රහතන් වහන්සේ නමක් විය. ඉන්පසු ආයුෂ්මත් උපවාන තෙරුන් වහන්සේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උපස්ථායකයෙක් වූහ. එම කාලයෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේට වාත රෝගයක් වැළඳුණි. තෙරුන් වහන්සේගේ ගිහි කල යහළුවෙකු වූ දේවහිත නම් බ්‍රාහ්මණයෙක් සැවැත්නුවර වාසය කළේය. ඔහු තෙරුන් වහන්සේට සිව්පසයෙන් ආරාධනා කර තිබුණි. එවිට ආයුෂ්මත් උපවාන තෙරුන් වහන්සේ සිවුරු හැඳ පාත්‍රය ගෙන ඒ බ්‍රාහ්මණයාගේ නිවසට වැඩම කළහ. බ්‍රාහ්මණයා "තෙරුන් වහන්සේ යම්කිසි අවශ්‍යතාවයකට වඩින්නට ඇතැයි" සිතා "ස්වාමීනි, වදාරනු මැනවි, කුමක් අවශ්‍යද?" යි ඇසීය. තෙරුන් වහන්සේ ඒ බ්‍රාහ්මණයාට අවශ්‍යතාවය පවසමින් -

---

‘‘Arahaṃ sugato loke, vātehābādhiko muni;

Sace uṇhodakaṃ atthi, munino dehi brāhmaṇa.

"බ්‍රාහ්මණය, ලෝකයෙහි අරහත් වූ සුගත වූ මුනිවරයාණන් වහන්සේ වාත රෝගයකින් පීඩා විඳිති. ඉදින් උණු පැන් තිබේ නම්, මුනිවරයාණන් වහන්සේට පූජා කරන්න.

---

‘‘Pūjito pūjaneyyānaṃ, sakkareyyāna sakkato;

Apacitopaceyyānaṃ, tassa icchāmi hātave’’ti. (theragā. 185-186) –

පිදිය යුත්තන් විසින් පුදන ලද, සත්කාර කළ යුත්තන් විසින් සත්කාර කරන ලද, ගරු කළ යුත්තන් විසින් ගරු කරන ලද උන්වහන්සේට (ඒ උණු පැන්) ගෙන යාමට මම කැමැත්තෙමි."

---

Gāthādvayaṃ abhāsi.

යැයි ගාථා දෙකක් වදාළහ.

---

Tassattho – yo imasmiṃ loke pūjaneyyānaṃ pūjetabbehi sakkādīhi devehi mahābrahmādīhi ca brahmehi pūjito, sakkareyyānaṃ sakkātabbehi bimbisārakosalarājādīhi sakkato, apaceyyānaṃ apacāyitabbehi mahesīhi khīṇāsavehi apacito, kilesehi ārakattādinā arahaṃ, sobhanagamanādinā sugato sabbaññū muni mayhaṃ satthā devadevo sakkānaṃ atisakko brahmānaṃ atibrahmā, so dāni vātehi vātahetu vātakkhobhanimittaṃ ābādhiko jāto. Sace[Pg.299], brāhmaṇa, uṇhodakaṃ atthi, tassa vātābādhavūpasamanatthaṃ taṃ hātave upanetuṃ icchāmīti.

එහි අර්ථය මෙසේය - මේ ලෝකයෙහි පූජා ලැබිය යුත්තන් අතර පූජා ලැබීමට සුදුසු වූ ශක්‍රයා ආදී දෙවියන් විසින් ද මහා බ්‍රහ්මයා ආදී බ්‍රහ්මයන් විසින් ද පුදන ලද්දා වූ, සත්කාර ලැබීමට සුදුසු වූ බිම්බිසාර සහ කොසොල් ආදී රජවරුන් විසින් සත්කාර කරන ලද්දා වූ, ගරු බුහුමන් ලැබීමට සුදුසු වූ ශීලාදී ගුණයන් සොයන්නා වූ රහතන් වහන්සේලා විසින් ගරු කරන ලද්දා වූ, කෙලෙසුන්ගෙන් දුරු වූ බැවින් 'අරහං' වන, යහපත් ගමන් ඇති බැවින් 'සුගත' වන, සියල්ල දන්නා වූ, මුනිවරයෙකු වූ, මාගේ ශාස්තෘ වූ, දෙවියන්ටත් දෙවියකු වූ, ශක්‍රයන් අබිබවා ගිය ශක්‍රයකු වැනි වූ, බ්‍රහ්මයන් අබිබවා ගිය බ්‍රහ්මයකු වැනි වූ ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැන් වාතය හේතුවෙන් හටගත් වාත කෝපය නිසා රෝගාතුරව සිටින සේක. බ්‍රාහ්මණය, ඉදින් උණු පැන් තිබේ නම්, උන්වහන්සේගේ වාත රෝගය සන්සිඳුවීම සඳහා එය ස්නානය පිණිස රැගෙන ඒමට මම කැමැත්තෙමි.

---

Taṃ sutvā brāhmaṇo uṇhodakaṃ tadanurūpaṃ vātaharañca bhesajjaṃ bhagavato upanāmesi. Tena ca satthu rogo vūpasami. Tassa bhagavā anumodanaṃ akāsi.

එය ඇසූ බ්‍රාහ්මණයා උණු පැන් ද ඊට අනුරූප වූ වාතය නසන ඖෂධ ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිගැන්වීය. එමගින් ශාස්තෘන් වහන්සේගේ රෝගය සන්සිඳුණි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ බ්‍රාහ්මණයාට පින් අනුමෝදන් කළ සේක.

---

122. Athāyasmā upavāno aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Tattha padumuttarotiādīni pubbe vuttatthāneva.

122. ඉන්පසු ආයුෂ්මත් උපවාන තෙරණුවෝ පසු කලෙක තමන්ගේ පූර්ව කර්මය සිහිපත් කර සෝමනස්සයට පත්ව, තමන්ගේ පූර්ව චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පදුමුත්තරෝ නාම ජිනෝ" යනාදිය වදාළහ. එහි "පදුමුත්තරෝ" යනාදී වචනවල අර්ථය පෙර සඳහන් කළ ස්ථානයන්හි විස්තර වූ පරිදිම වේ.

---

123. Mahājanā samāgammāti sakalajambudīpavāsino rāsibhūtāti attho. Citakaṃ katvāti yojanubbedhaṃ candanarāsicitakaṃ katvā bhagavato sarīraṃ tattha abhiropayiṃsūti sambandho.

123. “මහාජනා සමාගම්ම” යන්නෙන් මුළු දඹදිව වැසියන් එක් රැස් වූහ යන්න අර්ථයයි. “චිතකං කත්වා” යන්නෙන් යොදුනක් උසැති සඳුන් දර සෑයක් කරවා, භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී දේහය එහි තැන්පත් කළහ යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

---

124. Sarīrakiccaṃ katvānāti ādahanāti agginā dahanakiccaṃ katvāti attho.

124. “සරීරකිච්චං කත්වාන” යන්නෙන් ආදාහනය කිරීම, එනම් ගින්නෙන් දහනය කිරීමේ කටයුතු සිදු කිරීම යන්න අර්ථයයි.

---

127-28. Jaṅghā maṇimayā āsīti manussehi katathūpe jaṅghā pupphavāhatthaṃ caritaṭṭhānaṃ maṇimayā indanīlamaṇinā katāti attho. Mayampīti sabbe devā thūpaṃ karissāmāti attho.

127-28. “ජංඝා මණිමයා ආසි” යන්නෙන් මිනිසුන් විසින් කරවන ලද සෑයෙහි මල් පූජා කිරීම සඳහා වූ පද්ම පීඨය (මල් තබන වේදිකාව) ඉන්ද්‍රනීල මැණික්වලින් කරන ලද්දක් විය යන්න අර්ථයයි. “මයම්පි” යන්නෙන් “අපි සියලු දෙවියෝ ද සෑයක් කරන්නෙමු” යන්න අර්ථයයි.

---

129. Dhātu āveṇikā natthīti devamanussehi visuṃ visuṃ cetiyaṃ kātuṃ āveṇikā visuṃ dhātu natthi, taṃ dassento sarīraṃ ekapiṇḍitanti āha. Adhiṭṭhānabalena sakalasarīradhātu ekaghanasilāmayapaṭimā viya ekameva ahosīti attho. Imamhi buddhathūpamhīti sakalajambudīpavāsīhi katamhi imamhi suvaṇṇathūpamhi mayaṃ sabbe samāgantvā kañcukathūpaṃ karissāmāti attho.

129. “ධාතු ආවේණිකා නත්ථි” යන්නෙන් දෙවි මිනිසුන්ට වෙන් වෙන් වශයෙන් චෛත්‍ය කිරීමට තරම් වෙන් වූ ධාතුන් වහන්සේලා නැත යන්නයි. එය පෙන්වීම පිණිස “සරීරං ඒකපිණ්ඩිතං” (ශරීරය එක පිණ්ඩයක්ව පැවතුණි) යයි වදාළහ. අධිෂ්ඨාන බලයෙන් මුළු ශරීර ධාතුවම එකම ඝන ශෛලමය පිළිමයක් මෙන් එකක්ව පැවතුණි යන්න අර්ථයයි. “ඉමම්හි බුද්ධථූපම්හි” යන්නෙන් මුළු දඹදිව වැසියන් විසින් කරවන ලද මේ ස්වර්ණ චෛත්‍යයෙහි අපි සැවොම එක්ව කංචුක චෛත්‍යයක් කරන්නෙමු යන්න අර්ථයයි.

---

133. Indanīlaṃ mahānīlanti indīvarapupphavaṇṇābhaṃ maṇi indanīlamaṇi. Tato adhikavaṇṇatā mahāmaṇi indanīlamaṇayo ca mahānīlamaṇayo ca jotirasamaṇijātiraṅgamaṇayo ca ekato sannipātetvā rāsī katvā suvaṇṇathūpe kañcukathūpaṃ katvā achādayunti sambandho.

133. “ඉන්දනීලං මහානීලං” යන්නෙහි නිල් මහනෙල් මලක පැහැය ඇති මැණික ඉන්ද්‍රනීල මැණිකයි. ඊට වඩා වැඩි පැහැයක් ඇති බැවින් මහා මැණික නම් වේ. ඉන්ද්‍රනීල මැණික් ද, මහානීල මැණික් ද, ජෝතිරස හා ජාතිරංග මැණික් ද එක්තැන් කොට රැස් කර, ස්වර්ණ චෛත්‍යය මත කංචුක චෛත්‍යයක් කොට එය වැසූහ යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

---

144. Paccekaṃ [Pg.300] buddhaseṭṭhassāti buddhuttamassa pati ekaṃ visuṃ uparichadanena thūpaṃ akaṃsūti attho.

144. “පච්චේකං බුද්ධසෙට්ඨස්ස” යන්නෙන් උතුම් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙනුවෙන් වෙන් වෙන් වශයෙන් ඉහළින් ආවරණය කරමින් සෑයක් කළහ යන්න අර්ථයයි.

---

147. Kumbhaṇḍā guyhakā tathāti kumbhamattāni aṇḍāni yesaṃ devānaṃ te kumbhaṇḍā, paṭicchādetvā niguhitvā paṭicchādanato garuḷā guyhakā nāma jātā, te kumbhaṇḍā guyhakāpi thūpaṃ akaṃsūti attho.

147. “කුම්භණ්ඩා ගුය්හකා තථා” යන්නෙන් කළයක් බඳු මහත් වූ අණ්ඩයන් ඇති බැවින් කුම්භාණ්ඩ නම් වේ. වසාගෙන සැඟවී සිටින බැවින් ගරුඬයන් 'ගුය්හක' නම් විය. ඒ කුම්භාණ්ඩයන් සහ ගුය්හකයන් ද සෑය කළහ යන්න අර්ථයයි.

---

151. Atibhonti na tassābhāti tassa cetiyassa pabhaṃ candasūriyatārakānaṃ pabhā na atibhonti, na ajjhottharantīti attho.

151. “අතිභොන්ති න තස්සාභා” යන්නෙන් ඒ චෛත්‍යයේ රැස් විහිදීම චන්ද්‍රයාගේ, සූර්යයාගේ හෝ තාරකාවන්ගේ ආලෝකයට අභිබවා යා නොහැක, එය මැඩපැවැත්විය නොහැක යන්න අර්ථයයි.

---

158. Ahampi kāraṃ kassāmīti tādino lokanāthassa thūpasmiṃ ahampi kāraṃ puññakiriyaṃ kusalakammaṃ dhajapaṭākapūjaṃ karissāmīti attho.

158. “අහම්පි කාරං කස්සාමි” යන්නෙන් එවන් වූ ලෝකනාථයන් වහන්සේගේ සෑයෙහි මම ද පින්කමක්, කුසල කර්මයක් ලෙස ධජ පතාක පූජාවක් කරන්නෙමි යන්න අර්ථයයි.

---

Upavānattheraapadānavaṇṇanā samattā.

උපවාන තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව නිමාවට පත් විය.

---

11. Raṭṭhapālattheraapadānavaṇṇanā

11. රට්ඨපාල තෙරණුවන්ගේ අපදාන වර්ණනාව.

---

Ekādasamāpadāne padumuttarassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato raṭṭhapālattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle tassa uppattito puretarameva haṃsavatīnagare gahapatimahāsālakule nibbattitvā vayappatto pitu accayena gharāvāse patiṭṭhito ratanakoṭṭhāgārakammikena dassitaṃ aparimāṇaṃ kulavaṃsānugataṃ dhanaṃ disvā ‘‘imaṃ ettakaṃ dhanarāsiṃ mayhaṃ ayyakapayyakādayo attanā saddhiṃ gahetvā gantuṃ nāsakkhiṃsu, mayā pana gahetvā gantuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā kapaṇaddhikādīnaṃ mahādānaṃ deti. So abhiññālābhiṃ ekaṃ tāpasaṃ upaṭṭhahanto tena devalokādhipacce uyyojito yāvajīvaṃ puññāni katvā tato cuto devo hutvā nibbatti. So tattha devaloke devarajjaṃ karonto yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto manussaloke bhinnaṃ raṭṭhaṃ sandhāretuṃ samatthassa kulassa ekaputto hutvā nibbatti. Tena ca samayena padumuttaro nāma bhagavā loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakko veneyyasattaṃ nibbānamahānagarasaṅkhātakhemantabhūmiṃ sampāpesi. Atha so kulaputto anukkamena viññutaṃ patto ekadivasaṃ upāsakehi [Pg.301] saddhiṃ vihāraṃ gato satthāraṃ dhammaṃ desentaṃ disvā pasannacitto parisapariyante nisīdi.

එකොළොස්වන අපදානයෙහි “පදුමුත්තරස්ස භගවතෝ” යනාදිය ආයුෂ්මත් රට්ඨපාල තෙරණුවන්ගේ අපදානයයි. මොහු ද පෙර බුදුවරුන් හමුවේ කරන ලද පින් ඇත්තෙක්ව, ඒ ඒ භවයන්හි නිවනට උපනිශ්‍රය වූ පින් රැස් කරමින්, පදුමුත්තර භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ කාලයෙහි උන්වහන්සේගේ උපතටත් පෙර හංසවතී නගරයෙහි මහාසාල ගෘහපති කුලයක ඉපදී, වයසට පැමිණි කල්හි පියාගේ ඇවෑමෙන් ගෘහ ජීවිතයෙහි ස්ථාවර විය. එහිදී රත්නාගාර භාරකරු විසින් පෙන්වන ලද, කුල පරම්පරාවෙන් පැවත එන්නා වූ අප්‍රමාණ ධනය දැක, “මාගේ මුත්තණුවන් ආදීන් මේ සා විශාල ධන රාශියක් තමන් සමඟ රැගෙන යාමට සමත් නොවූහ, එහෙත් මා විසින් මෙය පින් ලෙස රැගෙන යාම වටින්නේය” යි සිතා, දිළිඳු මගීන්ට මහ දන් දුන්නේය. හෙතෙම අභිඥා ලාභී එක් තාපසයකුට උපස්ථාන කරමින්, ඔහු විසින් දෙව්ලොව අධිපති බව සඳහා උනන්දු කරවනු ලැබ, ජීවිතාන්තය දක්වා පින්කම් කොට එතැනින් චුතව දෙවියකුව උපන්නේය. ඔහු ඒ දෙව්ලොව දිව්‍ය රාජ්‍යය කරමින් ආයු කෙළවර එතැනින් චුතව, මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි බෙදී ගිය රාජ්‍යයක් එක්සේසත් කිරීමට සමත් වූ කුලයක එකම පුත්‍රයා වී උපන්නේය. ඒ සමයෙහි පදුමුත්තර නම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලෝකයෙහි උපත ලබා, උතුම් වූ ධර්ම චක්‍රය පවත්වමින් විනෙය ජනයා නිවන් නම් වූ ක්ෂේම භූමියට පමුණුවන සේක. ඉක්බිති ඒ කුලපුත්‍රයා අනුපිළිවෙළින් නුවණැත්තකු බවට පත්ව, එක් දිනක් උපාසකවරුන් සමඟ විහාරයට ගොස් ශාස්තෘන් වහන්සේ ධර්මය දේශනා කරනු දැක, පැහැදුණු සිතින් යුතුව පිරිස කෙළවරෙහි වාඩි විය.

---

Tena ca samayena satthā ekaṃ bhikkhuṃ saddhāpabbajitānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi, taṃ disvā pasannamānaso tadatthāya cittaṃ ṭhapetvā satasahassabhikkhuparivārassa bhagavato mahatā sakkārena sattāhaṃ mahādānaṃ pavattetvā paṇidhānaṃ akāsi. Satthā tassa anantarāyena ijjhanabhāvaṃ disvā ‘‘anāgate gotamassa nāma sammāsambuddhassa sāsane saddhāpabbajitānaṃ aggo bhavissatī’’ti byākāsi. So satthāraṃ bhikkhusaṅghañca vanditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. So tattha yāvatāyukaṃ puññāni katvā tato cavitvā devamanussesu saṃsaranto ito dvānavutikappe phussassa bhagavato kāle satthu vemātikabhātikesu tīsu rājaputtesu satthāraṃ upaṭṭhahantesu tesaṃ puññakiriyāya sahāyakiccaṃ akāsi. Evaṃ tattha tattha bhave taṃ taṃ bahuṃ kusalaṃ upacinitvā sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kururaṭṭhe thullakoṭṭhikanigame raṭṭhapālaseṭṭhigehe nibbatti, tassa bhinnaṃ raṭṭhaṃ sandhāretuṃ samatthe kule nibbattattā raṭṭhapāloti vaṃsānugatameva nāmaṃ ahosi. So mahatā parivārena vaḍḍhanto anukkamena yobbanaṃ patto mātāpitūhi patirūpena dārena saṃyojetvā mahante ca yase patiṭṭhāpito dibbasampattisadisaṃ sampattiṃ paccanubhoti. Atha bhagavā kururaṭṭhe janapadacārikaṃ caranto thullakoṭṭhikaṃ anupāpuṇi. Taṃ sutvā raṭṭhapālo kulaputto satthāraṃ upasaṅkamitvā satthu santike dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho sattavāre bhattacchede katvā kicchena kasirena mātāpitaro anujānāpetvā satthāraṃ upasaṅkamitvā pabbajjaṃ yācitvā satthu āṇattiyā aññatarassa therassa santike pabbajitvā yonisomanasikārena kammaṃ karonto vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi.

එකල්හි බුදුරජාණන් වහන්සේ එක්තරා භික්ෂුවක ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදි වූවන් අතර අග්‍රස්ථානයෙහි තැබූ සේක. එය දැක පහන් වූ සිත් ඇති ඒ කුලපුත්‍රයා එම තනතුර පතා ලක්ෂයක් භික්ෂූන් පිරිවරා සිටි බුදුරජාණන් වහන්සේට මහත් සත්කාරයෙන් සත් දිනක් මුළුල්ලෙහි මහා දානයක් පවත්වා ප්‍රාර්ථනාවක් කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ ප්‍රාර්ථනාව බාධාවකින් තොරව ඉටු වන බව දැක, "මතු අනාගතයෙහි ගෞතම නම් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි ශ්‍රද්ධාවෙන් පැවිදි වූවන් අතර මොහු අග්‍ර වන්නේය" යි ව්‍යාකරණ (නියත විවරණ) දුන් සේක. ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේටත් භික්ෂු සංඝයාටත් වැඳ අසුනින් නැගිට නික්ම ගියේය. ඔහු එම භවයෙහි දිවි හිමියෙන් පින්කම් කොට, එතැනින් චුතව දෙව් මිනිස් ලොව සැරිසරමින්, මෙයින් කල්ප අනූ දෙකකට පෙර ඵුස්ස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බුදුරජාණන් වහන්සේගේ මව්පියන් වෙනස් වූ (වෙමාතික) සොහොයුරන් තිදෙනෙකු වූ රාජකුමාරවරුන් බුදුරජාණන් වහන්සේට උපස්ථාන කරන කල්හි, ඔවුන්ගේ පින්කම්වලදී සහායකයෙකු ලෙස කටයුතු කළේය. මෙසේ ඒ ඒ භවයන්හි බොහෝ වූ ඒ ඒ කුසල් රැස් කොට, සුගතිගාමීව සැරිසරමින් මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුරු රට ථුල්ලකෝට්ඨික නියම්ගමෙහි රට්ඨපාල සිටු නිවසෙහි උපන්නේය. ඔහුගේ බිඳී ගිය රට එක්සත් කිරීමට (දරන්නට) සමත් කුලයක උපන් බැවින් පරම්පරානුගතව 'රට්ඨපාල' යන නම ම විය. ඔහු මහත් පිරිවරින් වැඩෙමින් අනුපිළිවෙළින් යොවුන් වියට පත් වූ විට, මව්පියන් විසින් සුදුසු භාර්යාවක හා සම්බන්ධ කරවා මහා යසසෙහි පිහිටුවන ලද්දේ දිව්‍ය සම්පත් බඳු සම්පත් අනුභව කරයි. ඉක්බිති බුදුරජාණන් වහන්සේ කුරු රටෙහි ජනපද චාරිකාවේ වඩින සේක් ථුල්ලකෝට්ඨිකයට වැඩම කළ සේක. එය ඇසූ රට්ඨපාල කුලපුත්‍රයා බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත පැමිණ බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයෙහි ධර්මය අසා ශ්‍රද්ධාව ලැබ, සත් වරක් ආහාර වර්ජනය කොට ඉතා දුකසේ මව්පියන් ලවා අවසර ගෙන, බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත පැමිණ පැවිද්ද ඉල්ලා බුදුරජාණන් වහන්සේගේ නියමයෙන් එක්තරා මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ නමක් සමීපයෙහි පැවිදි වී, යෝනිසෝමනසිකාරයෙන් කමටහන් වඩමින් විදර්ශනා වඩා අර්හත් භාවයට පත් විය.

---

179-180. Athāyasmā aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarassa bhagavatotiādimāha. Sunāgo so mayā dinnoti tadā mahādhanaseṭṭhi hutvā sabbaṃ sāpateyyaṃ dānamukhe vissajjanasamaye sattappatiṭṭho sundaro nāgo [Pg.302] hatthirājā mayā dinno ahosi. Taṃ dassento īsādantotiādimāha. Īsādanto rathaīsappamāṇadanto, so mayā dinno hatthināgo. Urūḷhavāti rājāvahanayoggasamattho, rājāraho vā. Setacchattoti alaṅkāratthāya upaṭṭhahanasetacchattasahitoti attho. Pasobhitoti ārohapariṇāhavā rūpasobhāhi sampannoti attho. Sakappano sahatthipoti hatthialaṅkārasahito hatthigopakasahitoti attho. Itthambhūto hatthināgo padumuttarassa bhagavato mayā dinnoti attho.

179-180. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් රට්ඨපාලයන් වහන්සේ පසුව තම පෙර කර්ම සිහිපත් කොට සොම්නසට පත්ව, පෙර කළ චරිතාපදානය ප්‍රකාශ කරමින් "පදුමුත්තරස්ස භගවතෝ" යනාදිය පැවසූහ. "සුනාගෝ සෝ මයා දින්නෝ" යන්නෙන් - එකල මහා ධන සිටුවරයෙකු වී සියලු වස්තුව දාන මුඛයෙහි පරිත්‍යාග කරන අවස්ථාවෙහි, (අත්, පා, වලිගය, ලිංගය හා හොඬවැල යන) අංග හතක් පොළොවෙහි ස්පර්ශ වන, මනහර වූ 'නාග' නම් ඇත් රජෙකු මා විසින් දෙන ලදී. එය දක්වමින් "ඊසාදන්තෝ" යනාදිය පැවසූහ. 'ඊසාදන්ත' යනු රිය ඊසක් (වියගහක්) වැනි දළ ඇති ඇතාය. මා විසින් දෙන ලද්දේ එවැනි ඇත් රජෙකි. 'උරුළ්හවා' යනු රජු වැඩම කරවීමට සුදුසු ශක්තිය ඇති හෝ රජුට සුදුසු වූ යන්නයි. 'සෙතච්ඡත්තෝ' යනු අලංකාරය පිණිස ඔසවන ලද සුදු කුඩයක් සහිත වූ යනු අර්ථයයි. 'පසෝභිතෝ' යනු ශරීර ප්‍රමාණයෙන් හා රූප ශෝභාවෙන් සම්පූර්ණ වූ යනු අර්ථයයි. 'සකප්පනෝ සහත්ථිපෝ' යනු ඇතුගේ ආභරණවලින් හා ඇත් ගොව්වාගෙන් සහිත වූ යනු අර්ථයයි. මෙබඳු වූ ඇත් රජෙකු පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේට මා විසින් පූජා කරන ලදී යනු අර්ථයයි.

---

181. Mayā bhattaṃ kāretvānāti mayā kārāpitavihāre vasantānaṃ koṭisaṅkhānaṃ bhikkhūnaṃ niccabhattaṃ paṭṭhapetvā mahesino niyyādesinti sambandho.

181. "මයා භත්තං කාරෙත්වානා" යන්නෙන් - මා විසින් කරවන ලද විහාරයෙහි වසන්නා වූ කෝටියක් පමණ භික්ෂූන් වහන්සේලා උදෙසා නිත්‍ය බත් පනවා මහා සෘෂී වූ බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කළෙමි යන්න සම්බන්ධයයි.

---

183. Jalajuttamanāmakoti jalato jāto jalajo, kiṃ taṃ? Padumaṃ, padumena samānanāmattā uttamattā ca padumuttaro nāma bhagavāti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.

183. "ජලජුත්තමනාමකෝ" යනු ජලයෙන් උපන් බැවින් 'ජලජ' (මල්) නම් වේ. ඒ කුමක්ද? පියුමයි. පියුම හා සමාන නාමයක් ඇති බැවින්ද, උතුම් බැවින්ද 'පදුමුත්තර' නම් බුදුරජාණන් වහන්සේ යනු අර්ථයයි. සෙසු සියල්ල සෑම තැනකම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය. මෙය අර්ථ වර්ණනාවේ අවසානයයි.

---

Raṭṭhapālattheraapadānavaṇṇanā samattā.

රට්ඨපාල ස්ථවිර අපදාන වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

Chappaññāsamamahāvaggavaṇṇanā samattā.

පනස් හයවන මහා වග්ග වර්ණනාව නිමවා ඇත.

---

Iti visuddhajanavilāsiniyā apadāna-aṭṭhakathāya

මෙසේ විශුද්ධජනවිලාසිනී නම් වූ අපදාන අටුවාවෙහි;

---

Ettāvatā buddhapaccekabuddhasāvakattherāpadāna-aṭṭhakathā samattā.

මෙපමණකින් බුද්ධ, පසේබුද්ධ සහ ශ්‍රාවක ස්ථවිර අපදාන අටුවාව නිමවා ඇත.

---

Nigamanakathā

නිගමන කථාව

---

Sīhaḷadīpake [Pg.303] appicchatādiguṇavantānaṃ theravaṃsappadīpānaṃ ānandattherādīnaṃ sabbasattānaṃ taṇhāmānadiṭṭhādayo chedananiggahavivecanādyatthaṃ sattahi māsehi ativiya ārādhanena laddhakosallena bodhisambhāraṃ gavesantena satidhitigativīriyaparakkamantena mahāsamantaguṇasobhanena tipiṭakadharena paṇḍitena ābhataṃ imaṃ apadāna-aṭṭhakathaṃ sabbo sadevaloko jānātūti.

ලංකාද්වීපයෙහි අල්පේච්ඡාදී ගුණයෙන් යුත්, ස්ථවිර වංශය ප්‍රදීපයක් මෙන් ඒකාලෝක කළ ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ ආදී සියලු සත්වයන්ගේ තණ්හා, මාන, දිට්ඨි ආදිය සිඳලීම, මර්දනය කිරීම හා විවේකය පිණිස සත් මසකින් ඉතා ඉක්මනින් නිමවා, ලත් නිපුණත්වය ඇති, බෝධි සම්භාර සොයන්නා වූ, සිහි නුවණ, ස්ථීරභාවය, ප්‍රඥාව හා වීර්යය ඇති, සතර දිගින් ම උතුම් ගුණයෙන් බබළන්නා වූ, ත්‍රිපිටකධර පණ්ඩිතයන් වහන්සේ නමක් විසින් ගෙන එන ලද මේ අපදාන අටුවාව දෙවියන් සහිත ලෝකයා දැනගනිත්වා.

---

Anena lobhādimalā pajānaṃ, cakkhādirogā vividhā ca dukkhā;

Kalahādibhayā dukkhitā jātā, corādayonatthakarā ca loke.

ලෝකයෙහි මෙම (ධර්ම දානය) කරණකොට ගෙන සත්වයන්ගේ ලෝභාදී මලකඩද, ඇස් රෝග ආදී විවිධ දුක්ද, කලහ ආදී බියෙන් හටගත් දුක්ද, ලෝකයෙහි අනර්ථකාරී සොරුන් ආදී උවදුරුද වැනසෙත්වා!

---

Nassantu me pañca verā ca pāpā, nassantu gimhe yathā vuṭṭhivātā;

Aṭṭhaṅgikamaggavarena patvā, nibbānapuraṃ paṭipādayāmi.

මාගේ පංච මහා වෛරයන් සහ පාපයන්, ගිම්හාන කාලයේ වැසි සුළඟින් මෙන් වැනසී යේවා! උතුම් වූ අෂ්ටාංගික මාර්ගයෙන් නිවන් පුරයට පැමිණ (ලෝකයා) පමුණුවමි.

---

Sabbadiṭṭhiñca maddanto, rāgadosādipāpake;

Saṃsāravaṭṭaṃ chinditvā, upemi saggamokkhake.

සියලු මිථ්‍යා දෘෂ්ටි මර්දනය කරමින්, රාග දෝස ආදී පාපයන් නසාලමින්, සංසාර චක්‍රය සිඳලමින්, ස්වර්ග හා මෝක්ෂයට (නිවනට) පැමිණෙමි.

---

Āṇākhettamhi sabbattha, avīcimhi bhavaggato;

Sabbe dhammānuyāyantu, tayo lokā utupi cāti.

ආඥා ක්ෂේත්‍රයෙහි සෑම තැනකම, අවීචියේ සිට භවාග්‍රය දක්වා සියලු ධර්මයෝ පවතිත්වා! තුන් ලෝකය හා සෘතුහුද මනාව පවතිත්වා! මෙය නිගමන ප්‍රාර්ථනාවයි.

---

Apadāna-aṭṭhakathā samattā.

අපදාන අටුවාව නිමවා ඇත.